דוד קאַזשדאַן (; געב' דעם 20סטן יוני 1946) איז א ישראלישער מאטעמאטיקער, א פראפעסאר אין העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים, א מאקארטור חבר, א מיטגליד אין דער נאציאנאלער אקאדעמיע פאר וויסנשאפטן אין די פאראייניגטע שטאטן, א מיטגליד אין דער אמעריקאַנישער אַקאַדעמיע פאר קונסטן און וויסנשאַפֿטן, א געווינער פונעם ראטשילד פריז (2009) און דעם ישראל פריז אין מאטעמאטיק און קאמפיוטער וויסנשאפט (2012) "פאר זיין ביישטייער צו גרופע טעאריע און זיין ביישטייער צו דער געאמעטראציע פון רעפרעזענטאציע טעאריע". ער איז געווארן באלוינט, צוזאמען מיט אלעקסאנדער ביילינסאן פון די פֿאראייניגטע שטאַטן, מיט דער שא פרעמיע אין מאטעמאטיק פֿאר 2020.
דוד קאַזשדאַן איז געבוירן געווארן אין מאסקווע מיטן נאמען דימיטרי אלעקסאנדראוויטש קאַזשדאַן. ער האט באקומען זיין דאקטאר דיפלאם אין 1969. שפעטער איז ער געווען איינער פון די פֿירנדע סטודענטן אין דעם באקאנטן סעמינאר פון ישראל געלפֿאַנד.
אין 1975 האט ער אימיגרירט אין די פאראייניגטע שטאטן און ער איז געווען 30 יאר א פראפעסאר אין הארווארד אוניווערסיטעט.
אין 2004 איז קאזשדאן ארויף קיין ישראל, און זייט דעמאלסט דינט ער ווי פראפעסער פון מאטעמאטיק אין דעם פֿאַקולטעט פון מאטעמאטיק און נאטורלעכע וויסנשאפטן אינעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים. קאזשדאן איז געווען א מאקארטור חבר צווישן די יאָרן 1990—1995. זייט 1990 איז ער א מיטגליד אין דער נאציאנאלער אקאדעמיע פאר וויסנשאפטן אין די פאראייניגטע שטאטן, און זייט 2006 איז ער א מיטגליד אין דער ישראלישער נאציאנאלער אקאדעמיע פאר וויסנשאפטן. אין יאר 2008 האט מען אים געוויילט צו דער אמעריקאַנישער אַקאַדעמיע פאר קונסטן און וויסנשאַפֿטן.
כּוש איז געווען דער עלצטער זון פון חם, א זון פון נח.
אפשטאמיגע.
משה רבינו האט גענומען א כוש אפשטאמיגע ווייב, צפורה.
יוסף בן מתתיהו שרייבט אין זיין ספר קדמוניות היהודים אז די עטיאפיער זענען אייניקלעך פון כוש.
נועם המועדים איז א חסידישע ליקוט ספר אין לשון הקודש איבער די הייליגקייט פון די ימים טובים אן יומי דפגרא.
עס איז ארויסגעגעבן געווארן דורך רבי שמואל נטע אייזענבערגער פון שיכון סקווירא אין זומער פון יאהר תשס"א, געדרוקט און געבונדן ביי הוצאת ספרים אהל תורה.
די ערשטע חלק נעמט ארום: פסח, די ספירה טעג, שבועות, אלול, ראש השנה, עשרת ימי תשובה, יום כיפור, סוכות, הושענא רבה, שמיני עצרת און שמחת תורה אין א סך הכל פון דריי הונדערט צען זייטן.
צער בעלי חיים איז א באגריף לויט וואס מען גיט אכט נישט גורם זיין קיין צער צו א בעל חי.
אין יודישקייט באדייט דאס דעם איסור צו מאכן ווייטאג פאר יעדע לעבעדיגע באשעפעניש.
רוב פוסקים נעמען אן אז ס'איז א איסור דאורייתא.
תוספי תוספות איז א ליקוט אין צוויי בענדער געדרוקט אין רש"י אותיות אויף לשה"ק וואס נעמט צוזאם אלע תוספות'ן פון גאנץ ש"ס אויף די מסכתות מכות און ביצה, נתחבר געווארן דורך רבי וואלף בראווער פון קרית יואל און געדרוקט דורך עוז והדר אין ירושלים אין יאהר תש"ס.
ביים אנהייב פון מסכת מכות האט ער א לענגערע אריינפיר איבער די בעלי התוספות. ער שרייבט זייער ביאגראפיע, ספרים, כללים און נאך.
דער ספר אויף מכות אנטהאלט 205 זייטן און אויף ביצה 318.
תפארת אלעזר איז א לשון הקודש ספר על התורה געדרוקט אין רש"י אותיות וואו עס איז אפגעשריבן די חידושים פון הרב רבי יעקב אלעזר מענדלאוויטש פון קרית יואל, מאנרא וואס ער האט געזאגט במשך די יאהרן תשס"ח ביז תשע"ב אין זיין ביהמ"ד הלכה ברורה.
די ערשטע אויסגאבע איז ערשיינען אום אייר תשע"ג אין א ווייכע דעקל מיט 112 זייטן, און איבערגעדרוקט געווארן בערך א יאהר דערנאך אין א הארטע דעקל.
די תורות זענען עפ"י רוב דרושים און חסידישע בחינות געשריבן אין אן איינפאכן און צוגענגליכן שפראך כדי יעדער זאל עס קענען גרינג פארשטיין.
דעלפֿין מעשה (ענגליש: "Dolphin Tale") איז א 2011 פאמיליע דראמע פילם באזירט אויף א ווירקלעכער געשיכטע איבער דער רעטונג פונעם דעלפין מיטן נאמען "ווינטער" וועלכער איז באהאנדלט געווארן אין די קלארע-וואסער מארין אקוואריום אין פלארידא, רעזשיסירט דורך טשארלס מארטין סמיט.
א המשך פילם מיטן נאמען דעלפין מעשה 2 איז באפרייט געווארן אין 2014.
די פרעדי מערקורי טריביוט קאנצערט פאר די אויפמערקזאמקייט צו עידס (ענגליש: The Freddie Mercury Tribute Concert for AIDS Awareness) איז געווען א קאנצערט אפגעהאלטן דעם צוואנציגסטן אפריל אין יאהר 1992 אין א סטעדיום אין לאנדאן מיט א באטייליגונג פון 72 טויזנט מענטשן.
די קאנצערט איז געזעהן און געהערט געווארן בשעת מעשה דורך לייוו טעלעוויזיע און ראדיא דורך קרוב צו א ביליאן מענטשן אין 76 לענדער ארום די וועלט.
אין ליכט פון די טויט פונעם זינגער און מוזיקאנט פרעדי מערקורי צוליב עידס האבן די איבריגע מעמבערס פון די בענד קווין און זייער מענענדזשער ארגאניזירט א קאנצערט לזכרו וואס די פראפיטן זאלן גיין צו אויפמערקזאם מאכן די וועלט איבער די סכנה פון די קרענק.
אין פעברואר 1992 האבן זיי ביי א אוואורד צערעמאניע געמאלדן איבער דעם קאנצערט.
ווען מען האט ארויסגעלייגט די בילעטן צום פארקויפן, האבן זיך אלע צוויי-און-זיבעציג טויזנט טיקעטס פארקויפט אין דריי שעה, כאטש מען האט נאך אפילו נישט געהאט געמאלדן ווער נאך עס גייט ערשיינען.
עמפּייער (ענגליש: "Empire") איז א בריטישער מאנאטליכער פילם מאגאזין געגרינדעט אין 1988. ער ווערט געלייענט דורך ארום הונדערט פופציג טויזנט מענטשן.
ער איז דער פאפולערסטער פילם מאגאזין אינעם פאראייניגטן קעניגרייך און ווערט אויך פובליצירט אין די פאראייניגטע שטאטן, אויסטראליע, רוסלאנד, טערקיי און פארטוגאל.
ער טוט ארגאניזירן דעם יערלעכן עמפייער מעדאל וועלכע ווערט באשטימט דורך אירע לייענער.
סמאָרגאָן (בעלארוסיש: Смаргонь) איז א באקאנטע יודישע שטאט אין די ווילנער געגנט וועלכער האט אמאל געהערט צו ליטע, און היינט איז דאס אין בעלארוס.
די שטאט האט געהערט צו פוילן ביז תרצ"ט ווען עס איז אריבער צום ראטן פארבאנד אינעם מאלאטאוו ריבענטראפ אפמאך.
אין תש"א האבן עס די דייטשן איינגענומען און אויפגעשטעלט דארט א געטא.
יודישע באפעלקערונג אין שטאט.
פאר די קריג איז זי געווען פאררעכנט ווי א צענטראל יודיש שטעטל. אין יאהר תשמ"ט איז געווען דארט פארבליבן בלויז פינף-און-פופציג יודן.
בּאָסניש (bosanski / босански) איז א דרום־סלאווישע שפראך וועלכע ווערט גערעדט אין באסניע און הערצעגאווינע און אין טיילן פון סערביע און מאנטענעגרא.
די שפראך איז א דיאלעקט פון סערבא-קראאטיש, און איז זייער ענליך צו סערביש און קראאטיש.
דער נאמען פון דער שפראך איז אין מיינונג'ס פארשינדהייטן צווישן באסניע און הערצאווינע, קראאטיע און סערביע. טייל רופן זי באסניאק, אנצואווייזן אז נישט אלע באסניער רעדן זי נאר די עטנישע מוסלעמענער פון באסניע.
מאַניאק אדער קאַסאַווע (ענגליש: "Cassava"; יוקאַ) איז א וואָרצל גרינצייג מיט א האלצערנע שאָלאַכץ וואס איז גאר פאפולער אין אפריקע, אינדיע און צפון אמעריקע. ווען מען טריקנט דעם מאניאק באקומט מען א פולווער וואס הייסט טאפיאקע, וואס מען ניצט ביים קאכן צו מאכן א זופ געדעכט.
דער וועלטס גרעסטער פראדוצירער פון מאַניאק איז ניגעריע.
מ'קען דאס עסן געקאכט, געפרעגלט אדער געבאקן. באזונדער איז אין לאטיין אמעריקע גאר פאפולער קאסאווע ברויט, קוכן אדער טארט.
מ'קען אויך מאכן דערפון אלקאהאלישע געטראנקען.
די קאסאווע אנטהאלט א הויכע מאס ציאניד. ממילא איז עס א גרויסע סכנה צו עסן רויערהייט.
די דיקע שאלעכץ שיילט מען אפ מיט א מעסער צוזאמען מיט די דינע ראזע שיכט פון אונטער דעם.
מען צושניידט די ווייסע פלייש אויף שטיקלעך און מען ברויך ארויסנעמען די דינע ווייסע פאדים וואס ליגט אינמיטן.
די וואס ווערן פארקויפט אין די פאראייניגטע שטאטן זענען באדעקט מיט א שיכט וואקס, דעריבער ברויך מען אכט געבן אויב מ'וויל עס באקן מיט דער שאלעכץ, עס צו צודעקן מיט א זילבער פאפיר. אז נישט קען זיך די וואקס צולאזן און אנהייבן צו ברענען.
אידישע אוצרות איז אן אלבאם אין צוויי טיילן וואו עס זינגט אברהם פריד געקליבענע לידער פון רבי יום טוב עהרליך צום ערשט ערשיינען אין יאר ה'תשנ"ב דורך נועם הפקות (DH 561) און אויסגעארבעט דורך יאראן גערשאווסקי.
צווייטע חלק.
עס איז ערשיינען אין יאר ה'תשנ"ד און האט נישט געהאט אזא גרויסע הצלחה ווי די ערשטע.
העברעאישע ווערסיע.
עס איז אויך ערשינען א העברעאישע ווערסיע מיטן נאמען אוצרות יהודיים וואו ער זינגט די זעלבע לידער אויף העברעאיש פאר די יודן אין ישראל.
די לידער זענען איבערגעטייטשט געווארן דורך מנחם מענדל קאפלאן.
בן מלך איז דער דריטער מוזיק אלבאם פונעם חסידישן זינגער בערי וועבער ערשינען אין חודש אלול תשע"ד.
ער איז פראדוצירט דורך נפתלי שניצלער, אלי קליין און כאר ביי משה קרויס, עס ווערט פארשפרייט דורך ניגון מוזיק און מ'קען עס אויך קויפן אנליין ביי גוגל מוזיק און אמאזאן.
סינגל.
אלס הכנה האט ער פארדעם ארויסגעגעבן א סינגל ניגון לב, א קומזיץ סטיל ליד אן ווערטער.
עס אנטהאלט די פאלגנדע עלף ניגונים וואס טייל פון זיי האט ער אליין קאמפאזירט.
11 * ואפילו בהסתרה מיטן ארגינעלן זינגער יואלי קליין
מוזיק ווידעא.
לכבוד סוכות תשע"ה האט ער ארויסגעגעבן א מוזיק ווידעא פונעם ניגון יחד.
נפתלי משה שניצלער (געבוירן אין תשמ"ו) ווערט פאררעכנט אלס דער גרעסטער מוזיק פראדוצירער פון חסידישע מוזיק. ער איז דער אייגנטומער פון שניצלער סטודיא.
שניצלער איז א קאמפאזיטאר, אן אראנזשירער, א פיאניסט, א סטודיא אינזשעניר, און אויך א מיקסער.
שניצלער איז געבוירן געווארן אינעם סאטמארער שטעטל קרית יואל אין מאנרא צו זיין פאטער יעקב שניצלער, א ברודער פונעם בארימטן זינגער מיכאל שניצלער. פון קינדווייז אן האט ער געהאט א שטארק געפיל צו מוזיק און פלעגט אסאך שפילן פיאנא.
ער וואוינט אין וויליאמסבורג און זיין אפעראציע ווערט געפירט פון זיין סטודיא אויף בארום סטריט.
צווישן די וואס האבן ביי אים געמאכט ניגונים ציילן זיך די אידישע מוזיק ריזן מרדכי בן דוד, אברהם פריד, ליפא שמעלצער, בערי וועבער, און שמואלי אונגאר.
שניצלער סטודיא איז דער פירנדער נאמען אין חסידישער מוזיק און מערסטנס אלבאמען גייען דורך זיינע הענט.
שמואל בער ״בערי״ וועבער (געבוירן תשמ״ד) איז א חסידישער קאמפאזיטאר און א זינגער.
ער איז אויפגעוואקסן אין דער פאפא'נער קהילה.
אלס קינד האט ער שוין געזינגען אויף קאסעטעס.
ער האט​ חתונה געהאט אין קרית יואל, מאנרא, מיט דער טאכטער פון בנציון גרין. שפעטער האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין ערמאנט.
ער איז היינט פון די חסידים פונעם ברעסלאווער משפיע מאטא פראנק און פון הרב יצחק מאיר מארגענשטערן.
ער האט א ישיבה כוכבי אור, ווי ער איז ראש ישיבה.
ער לערנט בחברותא א יעדן טאג מיט די באקאנטע זינגער שמואלי אונגאר.
ער איז בעל תפילה ראש השנה אין דער גרויסער טאהשער שול אין אומאן, וואס לואי שיינער האט אויפגעשטעלט.
סלאגאן.
זיין באקאנטע סלאגאן איז טענק יו השם גענומען פון זיין ערשטן מוזיק אלבאם.
פארברענג איז דער צווייטער אלבאם פון בערי וועבער.
עס באשטייט פון צוויי טיילן, וואס די צווייטע איז אן מוזיק כדי מ'זאל עס קענען הערן אין דער ספירה.
עמיתּ ליסטוואַנד איז געווען א מוזיק וואונדער קינד אין די תש"ן יארן וואס מיט זיין שיינער שטימע האט ער באצויבערט די מאסן.
ער פלעגט אויך זינגען חזנות.
היינט איז ער א דיריגענט פון חזנישע כארן.
בתמימות איז א חסידישע מוזיק אלבאם מיט ניגונים קאמפאזירט דורך רבי יהושע מענדלאוויטש און זיין זוהן נפתלי יוסף. די מוזיק איז אויך אראנדזשירט געווארן דורך איהם ווי אויך זינגט ער אויפן אלבאם.
ער איז טיילווייז רעקארדירט געווארן אינעם סטודיא פון נפתלי שניצלער. דאס דעקל האט דעזיינט המעתיק.
ער איז ערשינען אין תשס"ז און פארשפרייט געווארן דורך מזמור.
אויף דער פיאנע שפילט יאראן גערשאווסקי.
אנדערע סאלא זינגער זענען: מאיר דוד פארקאש, יואלי שווארץ, יואלי פאלקאוויטש, יוסי מאיער און בערי וועבער.
אין דעם כאר זענען: חיים בלומענפעלד, אהרן יוסף שפילמאן און נאך.
קייסער סאלאט (ענגליש: Caesar salad) איז א רויע סאלאט וואס ווערט גערופן אויפן נאמען פונעם איטאליענישן ערפינדער וועלכער האט דאן געפירט א רעסטאָראַן אין מעקסיקא.
עס באשטייט אין אלגעמיין פון שאלאטן (געווענליך ראמעין), געבאקענע שטיקלעך ברויט באשמירט מיט קנאבל (גערופן: קראטאנס), קעז, לימאן זאפט, איילבירטן אויל, אייער און שווארצע פעפער.
עס איז א פאפולערע דעליקאטעס אין עלעגאנטע רעסטוראנטן.
זארגן.
עס זענען פאראן וואס זענען באזארגט אז פון די רויע אייער קען מען באקומען סעלמאנעלע.
וויליאם "ביל" מאַהער (ענגליש: "Bill Maher"; געב' דעם 20סטן יאנואר, 1956) איז א בארימטער אמעריקאנער ליבעראלער קאמיקער, טעלעוויזיע פערזענליכקייט, שרייבער און אקטיאר.
ער איז ספעציעל בארימט מיט זיין קריטיק א קעגן רעליגיע, ווי ער שרעקט זיך נישט צו זאגן זיין מיינונג כאטש ער ווייסט אז מענטשן וועלן זיך דערפון באליידיגן.
ער איז געבוירן אין ניו יארק סיטי און קיינמאל נישט געהייראט.
בוכאַריש אדער יודישע טאַדזשיקיש (רוסיש: Еврейско-таджикский диалект, פערסיש: بخاری, ענגליש: Bukhari) איז א יודישע שפראך וואס איז א דיאלעקט פון טאדזשיקיש וואס קומט פון דער קלאסישער פערסיש.
זי ווערט גערעדט צווישן די יודן אין דער שטאט בוכאר אין אוזבעקיסטאן.
איהרע רעדער ווערן געשאצט צו זיין ארום הונדערט-צעהן-טויזנט, וואס פופציג טויזנט פון זיי וואוינען אין ישראל.
אלפאבעט.
טראדיציאנאל פלעגט זי ווערן געשריבן ווי אלע אנדערע יודישע שפראכן, נעמליך די העברעאישע אלף בית.
אבער אנהייב די צוואנציגער יאהרן האט די רוסישע רעגירונג געלייגט דרוק מ'זאל טוישן צו לאטיינישע בוכשטאבן און פון ת"ש צו קירלישע.
די רק"ע ראדיאו סטאנציע פון קול ישראל, האט א טעגליכע פופצן מינוטיגע פראגראם אין בוכאריש.
טאַמעס קרעין (ענגליש: "Thomas Crane") איז א אויסטראליער זינגער און פאָרשטעלער וועלכער איז באוואוסט מיטן גוט נאכמאכן פרעדי מערקורי און זיין טרופע (בענד).
זיין שטימע איז טאקע נישט ווי פרעדי'ס, אבער סצענע'ס וואס ער שטעלט אהער זענען געלונגענע. ער האט אפילו די וואנצע און נאטורליך ארויסגעשטעקטע פאדערשטע ציין ווי איהם.
ער איז באקאנט געווארן נאכן אויפטרעטן אויף די אויסטראליע טעלעוויזיע פראגראם אויסטראליע האט טאלאנט. און זינט דאן גיבט ער קאנצערטן און טור'ס אריינגערעכנט איינס אין די פאראייניגטע שטאטן אום 2013.
איך ליב דיר, מאן (ענגליש: I Love You, Man) איז א אמעריקאנער ראמאנטיק קאמעדי ענגליש שפראכיגער פילם ערשינען אין יאהר 2009 וואו עס שפילן דזשעיסאן סיגל און פאול ראד דירעקטירט ביי דזשאן האמבורג.
עס ערשיינען אויך די ראק בענד ראש און ליאו פערינגאו.
א חתן זוכט א בעסטע מאן פאר זיין חתונה.
צָרפַֿתיש אדער יודיש־פראנצויזיש (ארויסגעזאגט אין יודיש: צאָרפֿאַטיש אדער צאָרפאַסיש, ענגליש: Zarphatic אדער Judeo-French) איז אן אונטערגעגאנגענע פראנצויזישע שפראך אדער רעדעניש פון יודן אין מיטל-אלטערישן פראנקרייך, וואס האט אנטהאלטן א צאהל ווערטער פון הויעך דייטש און לשון קודש.
דער אונטערשייד צווישן צרפתיש און אלט־פראנצעיזיש איז לויט טייל געוועהן א קליינער, און טייל לינגוויסטן האלטן דערפאר אז ס׳איז גאהר קיין חילוק פון דער יודישער רעדעניש ביז דער שפראך פון פראנצויזן ניט געווען. די צאהל ווערטער פון לשון־קדושדיגן אפשטאם אין צרפתיש איז געווען קלענער ווי אין אנדערע יודישע שפראכן. פארט וועהרט עס פאררעכנט ווי א באזונדערע שפראך מיט אן אייגענעם קאוד.
געוויסע לינגוויסטן זאגן אז פון די שפראך איז אנטוויקלט געווארן די יודישע שפראך ביי די אשכנזים. ווי למשל דאס ווארט טשאלנט קומט מעהגליך פון דא.
עס איז געשריבן געווארן מיט די העברעאישע אלף בית און נקודות.
עס פלעהגט גערעדט ווערן דורך יודן אין צפון פראנקרייך און מערב דייטשלאנד אין די באקאנטע שטעהט ווי מאגענצא, פראנקפורט ד'מיין און אאכן.
די שפראך האט געבליהט אינעם עלפטן יאהר-הונדערט, און די דעמאלטס'דיגע באריהמטע מענטשן ווי רבי משה הדרשן און רש"י האבן זיך באנוצט דערמיט.
די לעזי רש"י זענען געשריבן אין דער שפראך.
אראנדזש קאונטי איז א קאונטי אין די מיטל האדסאן ראיאן פון ניו יארק סטעיט פון די פאראייניגטע שטאטן.
דזשארדזש וואשינגטאן, דער ערשטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, האט דא געוואוינט א שטיק צייט אין יאהר 1782.
די הויפט זיץ איז אין גושן.
אין 2010 איז די פאפולאציע געווען ביי 372,813.
זי איז געווען פון די ערשטע צוועלף קאונטי'ס געגרינדעט צו ווערן אין די ניו יארקער פראווינץ אין 1683.
עס האט דאן אריינגענומען די שטח וואו ס'איז היינט ראקלענד קאונטי, וועלכע האט זיך אפגעטיילט אין 1798.
די ערשטע ציבורישע געביידע איז אויפגעשטעלט געווארן אום 1703 און דע ערשטע געריכט הויז אין 1801. ביז דאן זענען די פונקציעס אנגעפירט געווארן דורך די דערנעבנדיגע קאונטי'ס.
די קאונטי האט א שטארקע רעפובליקאנער באזע. וואס איז מערקווירדיג איז די ליבעראלע ניו יארק.
אלע קאונטי עקזעקיוטיוו'ן ביז איצט, אויסער איינס, זענען געווען רעפובליקאנער. אזוי אויך די מאיאריטעט פון די לעגיסלאטור.
איינקויף צענטערן.
די קאונטי האט צוויי גרויסע שאַפּינג מאול'ס: גאלעריע אין מידעלטאון און די בארימטע גיגאנטישע וואודבערי קאמענ'ס אין מאנרא וואס איז א בארימטע אטראקציע ארט צו וואס מאסן קומען כסדר צו פארן פונדערווייטנס.
טרענטאָן (ענגליש: Trenton) איז די הויפטשטאט פון ניו דזשערזי אין די פאראייניגטע שטאטן.
לויט די 2010 צענזוס איז די באפעלקערונג צאל געווען ביי 84,913.
ריטשארד באטאן (ענגליש: Richard Botton) איז א חזן וועלכער האט געדינט די אמט אין צענטראל סינאגאג פון 1974 ביז 1998 ווען ער האט רעטייערט.
ער איז געבוירן אין די בראנקס, ניו יארק צו ספרדישע עלטערן. זיין מאמע איז געקומען פון אינסטאנבול און די טאטע פון סאלאניקי.
ער איז אויפגעוואקסן רעדנדיג לאדינא און ביי פינעף יאהר האט ער שוין געוואלט ווערן א חזן.
ער האט געלערנט חזנות אין די היברו יוניאן קאלידזש.
פון 1955 ביז 74' איז ער געווען חזן אין טעמפל עמנואל אין לאנג ביעטש, ניו יארק.
ער וואוינט היינט צו טאג אין קאנעטיקעט און איז א אקטיוויסט פאר זיין מוטער שפראך לאדינא, וואס ער האט אויך ארויסגעגעבן א מוזיק אלבאם פון פאלקס לידער אין די שפראך.
מאָטל דער אָפּרייטער איז א 1939 (אדער 1940) שווארץ און ווייס אמעריקאנער דראמע טראגישע פילם געשפילט אין די יודישע שפראך.
מאטל פרידמאן איז א שניידער אין איינע פון די גרויסע פאבריקן וואס סטרייקן צוליב די שווערע ארבעטס באדינגונגען.
ער ווערט פארוואונדעט דורכן באלעבאס און פאלט אריין אין א קאמא. זיין ווייב אסתר, נישט האבנדיג קיין געלט צו שפייזן זייער זוהן דזשעקי, ווערט געצוואונגען דורך מיסטער ראזענוואלד איהם צו פארקויפן פאר א קינדערלאזער פאמיליע.
פון גרויס צער נעמט זי זיך צו דאס לעבן.
ווען מאטל כאפט זיך ענדליך אויף, טרעפט ער גארנישט און בלייבט היימלאז אויף די גאסן פארקויפנדיג בלומען פאר א ניקל כדי זיך צו שפייזן.
יאהרן שפעטער טוהט מר. ראזענוואלד שאנטאזשירן די נייע עלטערן פון דזשעקי, וועלכער איז אויסגעשטיגן אן אדוואקאט, סטראשענדיג אז אויב מ'גיבט איהם נישט קיין געלט וועט ער איהם זאגן אז ער איז נישט זייער גענעטישער זוהן פון געבורט.
הרב שמואל בנציון ראבינאוויטש (געב' כ"ז אדר ב' תש"ל) איז דער רב פונעם כותל און נאך הייליגע פלעצער.
ער איז קעגן די אקטיוויטעטן פון די נשות הכותל.
הרב ראבינאוויטש איז געבוירן אום כ"ז אדר ב' תש"ל צו זיין טאטע א דיין און חב"ד'סקער חסיד.
a> ומרדכי (סולי) אליאב, מנכ"ל הקרן למורשת הכותל, יוני 2017
די נשות הכותל (יודיש: פרויען פונעם כותל) זענען א פעמיניסטישע ארגאניזאציע וועלכע קעמפט פאר די גלייכע רעכטן פון פרויען צו דאווענען ביים כותל המערבי.
איהר פרעזידענט איז ענת האפמאן, וועלכע איז שוין געווארן ארעסטירט פארן וועלן לייענען אין א ספר תורה ביים כותל.
אשה לשיטת אליהו.
זיי מיסטאָמע ווילן צו האַלטן די ווערטער פון אליהו הנביא אין זיין בוך
תנא דבי אליהו (פרק ט); ודבורה אשה נביאה אשת לפידות היא שופטה את ישראל בעת ההיא (שופטים ד-ד).
וכי מה טיבה של דבורה שהיא שופטת את ישראל בעת ההיא ומתנבאה עליהם? והלא פנחס בן אלעזר היה בימים ההם.
"מעיד אני עלי את השמים ואת הארץ, בין ישראל בין גוי, בין איש בין אשה, בין עבד ובין שפחה, הכל לפי מעשה שהוא עושה - כך רוח הקודש שורה עליו וכו'.
הקב"ה בוחן לבות וכליות, אמר הקב"ה לדבורה: אתם כוונתם לשם שמים ועשיתם פתילות עבות כדי שיהא אורן מרובה, גם אני ארבה אתכם בישראל וביהודה ובשנים עשר שבטי ישראל.
כך אמרו, על דבורה אשת ברק ועל כיוצא בה הוא אומר: חכמת נשים בנתה ביתה וגו' (משלי יד-א).
עַנַתּ האָפמאַן (עס ווערט ארויסגעזאגט: אַנאַט) איז א רעפארמערקע און אקטיוויסטקע פאר גלייכע מענטשן רעכטן און די יו"ר פון נשות הכותל אין ישראל.
זי איז געבוירן אין ירושלים און האט שטודירט אין קאליפארניע און אין בר אילן.
אום ערב ר"ח חשון תשס"ג איז זי ארעסטירט געווארן ביים דאווענען ביים כותל מיט א טלית.
דער איסלאַמישער קאלענדער (אראביש: تقويم هجري) איז דער קאלענדאר וועלכע ווערט גענוצט אין די איסלאמישע לענדער ווי אויך ביי אלע מוסולעמענער ארום דער וועלט צו אויסרעכענען די איסלאמישע חגאות.
עס באשטייט פון צוועלף מאנאטן און דריי-הונדערט-פיער-און-פופציג טעג א יאהר.
ענלעך צום יודישן לוח, איז ער באזירט אויפן מהלך פון דער לבנה, אבער עס איז אנדערש דערמיט וואס עס האט נישט קיין עיבור-יאר זיך אויסצוגלייכן מיט די סעזאָנען.
מאָמענט מאגאזין איז א פרומע וועכנטליכע אויסגאבע פאר דער אידישער פאמיליע אין דער אידישער שפראך. געפירט דורך פרומע חרדישע רעדאקטארן אין ניו יארק.
די ערשטע נומער פון ׳מאָמענט׳ איז ארויס ערב חג הפסח תשע״ד. די 'א בליק' בילדער מאגאזין איז דעמאלט געווען מיטגעלייגט מיט׳ן מאגאזין יעדע וואך פאר די ערשטע עטליכע חדשים.
נאך די ערשטע זעקס מאנאטן, אינעם נומער פון ערב ראש השנה תשע"ה איז ׳מאָמענט׳ אריבער צו נייע רעדאקטארן און די 'א בליק' בילדער ביכל איז געווארן אפגעטיילט אלס צוויי זעלבסשטענדיגע אויסגאבעס. דער ׳מאָמענט׳ האט דאן אויסגעברייטערט איר שטאב, פארגרעסערט און פארשענערט דעם מאגאזין פון פילע אספעקטן, אריינגערעכנט עקסטערע אפטיילונגען פאר פרויען און פאר קינדער. (וואס איז לבסוף אוועקגענומען געווארן)
אום פרשת שמות שנת תשפ״א האט מאמענט אונטער א פראגראם גערופן ״מאמענטום״ זיך פילפאכיג פארברייטערט מיט תוכן בכמות ובאיכות, אין צוגאב צום ״נפשי״ - מענטעל העלט דזשורנאל און ״לבלר״ - תורה העפט וואס ערשיינען חודש׳ליך מיטכעלייגט אינעם מאמענט פעקל, האט אנגעהויבן ערשיינען א וועכנטליכער ״מאמענט פלאס״ ביילאגע פון אכט און פערציג זייטן מיט רייכע תוכן און צילט צו ברענגען נייעס און אקטועלע נושאים אלוועלטליך און היימיש.
דער מאגאזין לויפט רעגלמעסיג צווישן 80 און 100 זייטן וועכנטליך, אין צוגאב צו די אנדערע אפטיילונגען.
דער מאמענט איז א פרומע הויכע ניווא יודישע אומזיסטע אומפארטיייאישע צייטונג וואס ערשיינט וועכנטליך אין מאנטרעאל, קאנאדע.
זיי האבן אויך א גאנצע אפטיילונג געשריבן אין ענגליש.
עס ווערט אויך ארומגעשיקט אויף בליצפאסט וואו זיי האבן א ליסטע פון צוויי טויזענט סובסקרייבער.
ראביי ענדרוּ שטראַוס (ענגליש: Andrew Straus) איז איינע פון די הויפט אקטיווע כלי קודש פון צענטראל סינאגאג.
אויפגעוואקסן אין א ליבעראלע קאנסערוואטיווע קהילה אין פאקיפסי.
ער האט שטודירט אין די באקאנטע היברו יוניאן קאלעדזש און אין בראנדייס יוניווערסיטי.
ער האט געדינט פאר דרייצן יאהר אין טעמפל עמנואל אין טעמפּע, אריזאנע וואו די קהילה האט געבליהט אונטער זיין פירעשאפט.
אזוי אויך אין די פענינסולע טעמפל שלום אין בורלינגאם, קאליפארניע און אין טעמפל בית שלום אין ניו יארק.
און פאר ער האט אנגענומען דעם איצטיגן פאסטן האט ער געדינט אין טעמפל סיני אין אוקלאנד, קאליפארניע פאר דריי יאהר.
איבעראל האט ער אריינגעברענגט א רוח החיים מיט זיין אייגנארטיגע פערזענליכקייט.
ראביי שטרויס איז פארהייראט און האט דריי קינדער.
אקלאנד (ענגליש: "Oakland") איז א גרויסע סיטי אין דעם שטאַט קאליפארניע, פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע.
זי איז די דריט גרעסטע סיטי אין די סאן פראנציסקא בעי געגנט און די אכט גרעסטע אין דעם שטאַט. אין דעם 2010 צענזוס איז געווען באריכטעט די באפעלקערונג ביי 390,724.
אקלאנד האט עטליכע פאבריקן וועלכע בויען אויטאס, שיפן און פליגערס.
דער קאליפארניער גאווערנער דזשערי ברוין איז אמאל געווען דא דער בירגערמייסטער.
די איצטיגע מעיאר איז ליבי שאף.
זמן איז א פרומע מאנאטליכע מאגאזין מיט וועלטליכע ארטיקלען געשריבן אין העברעאיש.
עס ערשיינט אין אמעריקע און אין ישראל.
טייל ארטיקלען זענען איבערגעטייטשט און איבערגעארבעט פון דער שטערן און דער שפאקטיוו.
ענגלישע אויסגאבע.
אויך געבן זיי ארויס אן ענליכע ענגלישע אויסגאבע ZMAN.
דער מאמענט איז געווען א פאפולערע טעגליכע יודישע צייטונג וועלכע איז ערשינען אין ווארשע פון ג׳ חשון תרע"א ביז י תשרי אין יאר ה'ת"ש ווען די געביידע האט אפגעברענט ווען די נאציס האבן באמבארדירט פוילן.
דער גרינדער איז געווען נח פרילוצקי וועלכער האט זי אויך רעדאקטירט צוזאמען מיט זיי פאטער צבי.
דער נאמען איז גענומען פון אן ארגינעלן קאלום וואס צבי פרילןצקי פלעגט שריבן אין דער צייטונג אונזער לעבען.
זי איז געווען דער הויפט קאנקורענץ צו דער היינט.
הלל צייטלין (תרל"א - כ"ט אלול תש"ב) איז געווען א יידישער פילאסאף און א בארימטער שרייבער אין יודיש און העברעאיש וועלכער איז אומגעקומען ביים קריג.
ער איז געווען פון די רעדאגירער ביים ״מאמענט״.
זיינע זין אהרן און אלחנן זענען אויך געווען בארימטע שרייבער.
נארמאל איז א שטעטל אין אילינוי.
אינעם 2010 צענזוס איז די באפעלקערונג געווען ביי 52,497. דער בירגערמייסטער איז קריס קוס.
אין נארמאל געפינט זיך דער הויפט קאמפוס פונעם עלטסטן אוניווערסיטעט אין אילינוי, דער אילינוי שטאַט אוניווערסיטעט.
נפלאות מהרי"ט איז א ספר וועלכע אנטהאלט ערציילונגען און סיפורים פון רבי יואל טייטלבוים וואס איז דערציילט געווארן דורך די חסידים וואס האבן עס אליין בייגעוואוינט געשריבן אין די יודישע שפראך און ארויסגעגעבן דורך תלמידים אין קרית יואל.
עס איז ערשיינען צום פערטן יאהרצייט אום כ"ו אב תשמ"ב. עס איז געדרוקט ביי דפוס האחים גרויס און אנטהאלט הונדערט צוויי-און-ניינציג זייטן.
מנהגי קידוש לבנה איז א ספר וועלכע באהאנדלט אלע הלכות און מנהגים וואס ס'איז שייך קידוש לבנה לויט ווי עס האט זיך געפירט דער סאטמאר רבי יואל טייטלבוים, געשריבן דורך א גרופע תלמידים וואס פלעגן מקפיד זיין צו מיטהאלטן יעדע קידוש לבנה מיטן רבין, ארויסגעגעבן דורך משה שאמשאן אין יאהר תשנ"ז.
דער ספר באשטייט פון דריי-און-זעכציג סעיפים, וואס טייל האבן אין זיך מערערע אותיות, וואו עס ווערט אראפגעברענגט די מנהגים.
עס ווערט דארט באהאנדלט אסאך הלכה'דיגע שאלות, ווי: ז' שלימים, בגדים נאים, פארוואלקנטע לבנה (הנקרא זידיטשויבער לבנה), קידוש לבנה דורך א פענסטער, שאקלען די ציצית, קידוש לבנה אום שבת ביינאכט און מוצ"ש, סוף זמן קידוש לבנה, און נאך.
אונטער דעם איז דא מקורות פון פארשידענע ספרים און פוסקים, און דערנאך איז דא סיפורים וועלכע איז געשריבן אין יודיש.
בסך הכל אנטהאלט דער ספר הונדערט פופציג זייטן.
אלה מסעי איז א ספר אויף לשון הקודש וואו עס ווערט באשריבן די נסיעה פון רבי משה טייטלבוים וועלכער איז געפארן מיט א גרויסן עולם אום תמוז תשנ"ב מתפלל זיין אויף קברי צדיקים אין אוקריינע, פוילן, אונגארן און ראמעניע.
עס איז געשריבן געווארן אין א שיינע מליצה'דיגע שפראך דורך רבי יעקב ווייס, וועלכער איז געווען צווישן די מיטרייזענדע, און ארויסגעגעבן דורך הוצאת ספרים אבני צדק פון קרית יואל אין יאהר תשנ"ג.
די סעטינג איז געמאכט געווארן ביי יוסף פרץ ביללער.
ער אנטהאלט פופצן פרקים אין א סך הכל פון צוויי הונדערט זייטן.
דער ספר איז פוהל מיט ערציילונגען און היסטארישע פאקטן וואס דער רבי האט דערציילט איבער די שטעט און לענדער וואו זיי זענען געפארן צום ערשטן מאל זינט דעם צוזאמענפאל פונעם אייזערנעם פארהאנג.
ויהי בנסוע איז א ספר אין די יודישע שפראך וועלכע באשרייבט די נסיעה, באגלייט מיט בילדער, פון רבי אהרן טייטלבוים צו קברי אבות אין אייראפע אום חודש אלול תשס"ב וואס האט געדויערט צעהן טעג.
דער רב איז דאן געפארן מיט א גרויסע קבוצה פון עטליכע הונדערט יודן, צו לאדענען די זיידעס לכבוד די חתונה פון זיין יונגסטן זוהן הרב יואל - ווי דער מנהג איז.
דער ספר איז געשריבן געווארן דורך איינע פון די קרית יואל'ע באטייליגטע און ארויסגעגעבן געווארן דורך הוצאת לקט תמרים אין טבת תשס"ג.
עס איז מסודר געווארן דורך מערכת כל כתבי און געדרוקט ביי HTB פרינטינג אין ברוקלין.
דער ספר אנטהאלט צעהן פרקים. אויך איז אינעם זעלבן באנד ביי די ענדע דא א קונטרס מיטן נאמען דברות קודש וועלכע אנטהאלט אלע דרשות וואס דער רב האט געזאגט דורכאויס די נסיעה, געשריבן אין לשה"ק.
בסך הכל אנטהאלט דער ספר הונדערט זעקס-און-זעכציג זייטן.
אוקריינע.
מען איז אנגעקומען צום לופטפעלד אין קיעוו, פון דארט איז מען געפארן קיין אנאטיווקע און בארדיטשוב. און גענעכטיגט אין א האטעל אין כמעלנעצקי. טייל זענען איבערנאכט געפארן קיין אומאן.
צווייטער טאג: מעזשיבוזש, פאלאנע, שעפעטיווקע, האניפאלי, אלעסק און געפארן נעכטיגן אין לעמבערג אין האטעל נעסטער.
פרייטאג, דריטער טאג: זידיטשוב און פרעמישלאן און צוריגעפארן קיין לעמבערג אויף שבת.
פוילין און גאליציע.
זונטאג: שינאווע, ליזשענסק, לאנצהוט, ראפשיץ און גענעכטיגט אינעם פארום האטעל אין קראקע.
מאנטאג: קראקע, בריגל, צאנז, דינאוו, רימענאוו און געפארן נעכטיגן אין מיהאלאוויץ.
אונגארן.
דינסטאג: אוהעל, ליסקע, קערעסטיר, נירעדהאז און קאלוב.
ראמעניע.
באניע וואו מען האט געפראוועט א סעודה לכבוד די יאהרצייט פונעם ייטב לב און מ'איז דארט געשלאפן.
מיטוואך: סיגעט, און טייל זענען אויך צוגעפארן קיין סאטמאר, דעברעצין און פון דארט קיין בודאפעסט צו נעמען די פליגער קיין ניו יארק.
א באזונדערע גרופע זענען צוגעפארן קיין פאקש און אנדערע זענען צוגעפארן מתפלל זיין קיין פרעשבורג אין סלאוואקיי.
ארגאניק וואלי (ענגליש: Organic Valley) איז א קאאליציע פון ארגאניק פארמערס וועלכע פראדוצירן ארגאנישע שטייג פריי אייער און מילכיגס באזירט אין וויסקאנסין, פאראייניגטע שטאטן.
עס איז געגרינדעט געווארן אין יאהר 1988 און פארשפרייט שוין היינט זייערע פראדוקטן אין פיער-און-צוואנציג לענדער ארום די וועלט, אריינגערעכנט קאנאדע, יאפאן און כינע.
אין יאהר 2013 זענען זייערע פארקויפונגען געווען נאענט צו א ביליאן דאלער.
זיי האבן בסך הכל אכט הונדערט ארבעטער און אכצן הונדערט פיער-און-פערציג פארמער'ס אונטער זיך.
דרך החיים איז א ספר פון פסקי הלכות למעשה אויפן סדר פונעם שלחן ערוך, ספעציעל געווידמעט פאר פשוטע מענטשן וואס זענען נישט קיין לומדים, נתחבר געווען דורך הגאון רבי יעקב לארבערבוים בארימט מיט זיין לומד'ישע ספר חוות דעת אדער נאך זיין שטאט ליסא.
דער דרך החיים איז במשך די יאהרן איבערגעדרוקט געווארן פילצאליגע מאל, אפט אין די סידורים, און איז איינע פון יסודות'דיגע קיצורים און פוסקים אויף הלכה למעשה.
דער סאטמאר רבי רעב יואל טייטלבוים האט באפוילן אז אין די סאטמאר חדרים זאל מען יעדן טאג לערנען הלכות פון דרך החיים.
ארחות ימים איז א סעריע הלכה ספרים מיט חידושים און ביאורים אויף שלחן ערוך אורח חיים און מבאר צו זיין ווי אזוי אונזערע מנהגים שטימען מיטן שלחן ערוך, פארפאסט און ארויסגעגעבן דורך הרב אברהם זאב שנעעבאלג איינע פון די דיינים אין סאטמאר (אהרונים) וויליאמסבורג.
ערשטע חלק.
דער ערשטער חלק באציהט זיך פון אנהייב ביז נאך הלכות ציצית ערשיינען אין יאהר תשנ"ט.
די צווייטע חלק, ארויסגעקומען אנהייב פון יאהר תשס"ד, איז אויף הלכות חנוכה צוטיילט אין צוויי חלקים: די ערשטע אויף הלכה אנטהאלט אכט-און-צוואנציג נתיבים אין צוויי הונדערט זיבן-און-זעכציג זייטן אריינגערעכנט דעם מפתח;
די צווייטע העלפט הייסט מנורת הזהב וועלכע באשטייט פון דברי אגדה און פלפול אויף די באקאנטע ענינים פון חנוכה, ווי: דעם ב"י'ס קשיא, סוגיא דכבתה, סמיכות דר' תנחום, אא"וו.
ער אנטהאלט בסך הכל צוויי הונדערט פינעף-און-זיבעציג זייטן.
הרב ר' יוסף קארו וזמנו איז א היסטאריע און ביאגראפישע ספר געשריבן אין לשון הקודש דורכן באקאנטן פארשער און היסטאריקער יקותיאל יהודה גרינוואלד פון סיגעט און דערנאך אין קאלאמבוס, אהייא.
אין דעם ספר, ערשיינען אין ניו יארק תשי"ד דורך הוצאת פעלדהיים, באשרייבט ער די צייט, דאס לעבן און די וואנדערונגען פון הגאון רבי יוסף קארו מחבר פונעם בית יוסף און שלחן ערוך.
ווי אויך באשרייבט ער א איבערזיכט אויף זיינע ספרים און וואספארא אימפאקט עס האט געהאט אויפן עולם התורה. באזונדער אין די לעצטע דריי פרקים איז ער עוסק מבאר צו זיין אז ס'קען נישט זיין אז דער ספר מגיד משרים האט דער בית יוסף געשריבן - ווי אנגענומען.
דער ספר וואס אנטהאלט צעהן פרקים אין א סך הכל פון צוויי הונדערט זעקס-און-דרייסיג זייטן, האט א היסטארישן ווערט און איז היינט צו טאג א יקר המציאות און כמעט נישט בנמצא.
רבי יצחק בן שמואל הזקן (נפטר כ"ז תשרי) אדער ווי ער ווערט דערמאנט אין תוספות ר"י הזקן איז געווען איינע פון די חשובע בעלי התוספות אינעם צוועלפטן יאהר-הונדערט.
מעו האט איהם גערופן הזקן (יודיש: דער אלטער) כדי אונטערצושיידן פון רבי יצחק בן אברהם וועמען מ'האט גערופן ר"י הבחור.
נאך אין לעבן פון זיין שוועסטער-קינד רבנו תם האט ער אויפגעשטעלט א ישיבה אין דעמפייער.
איבער די פונקטליכע יאהר פון זיין געבוירן און פטירה, איז פארהאן פארשיידענע ווערסיעס.
ער איז א אייניקל פון רבי שמחה פון וויטרי און פון זיין מאמע'ס זייט פון רש"י.
זיין זוהן רבי אלחנן איז גע'הרג'עט געווארן אויף קידוש השם אין יאהר ד'תתקמ"ד.
אינגבער איז דער ריזאם ווארצל פונעם פלאנץ "Zingiber officinale", וואס מען ניצט ווי א געווירץ אדער א מעדיקאמנט. אינגבער געהערט צום מין און פאמיליע (Zingiberaceae). אנדערע באקאנטע פלאנצן אין דער פאמיליע זענען קורקום, קארדעמאן, און גאלאנגאל.
אינגבער שטאמט פון דרום כינע, פון וואנעט ער האט זיך צעשפרייט צו די געווירץ אינזלען און אנדערע טיילן פון אזיע, און נאכהער צומערב אפריקע און די קאראאיבישע אינזלען. אינגבער האט זיך באוויזן אין אייראפע, דורך אינדיע, אין די ג'תש"ע יארן צוליב דעם געווירצן מסחר.
דאס ווארט "אינגבער" שטאמט, דורך אלטהויכדייטש "gingibero" און אלטפראנצויזיש "gimgibre" פון לאטיינישן "gingiber", וואס ווערט גענומען פון גריכיש (ζιγγίβερις "זינגיבעריס")
גערטנעריי.
אינגבער שאפט געזעמלעך פון ווײַסע און רויזע קנאספן וואס בליען ווי געלע בלומען. אינגבער וואקסט ביז איין מעטער הויך.
דרך אמונה איז א ספר מיט חידושים און דרושים על התורה און מועדים געשריבן אין לשון הקודש מערסטנס געבויעט אויפן זוהר און געדרוקט אין רש"י אותיות, געדוקט פון די כתבים געשריבן דורך רבי מנחם מענדל שטערן סיגוטער רב (דאן סיהאט) און מסודר צום דרוק דורך זיין אייניקל חיים שמואל א זוהן פונעם סיגוטער רב רבי יוסף שטערן אן איידעם פון מחבר.
דער ספר אנטהאלט צוויי הונדערט פיער-און-צוואנציג בלעטער מיט עפ"י רוב לענגערע תורות און די צווייטע דרוק דורכן אייניקל חיים צבי זעגעלבוים וועלכער האט אויך געשריבן א הקדמה צום ספר, איז שוין נישטא צו באקומען.
עס ווערט דערמאנט אין די שער בלאט און אין די הקדמה פונעם איידעם איבער נאך א כתב יד אויף הלכה, ובעיקר הלכות ריבית, וואס זיי ווילן ארויסגעבן; אבער ווי עס זעהט אויס לא איסתייעא מילתא.
דער ספר כרם יהושע איז פארפאסט דורך רבי יהושע כהן פון מאנסי ארויסגעקומען אום ר"ח כסליו תשנ"ד געדרוקט בדפוס האחים גרויס.
רבי יהושע איז באקאנט אלס איינער וועלכע חזר'ט אסאך און קען גאנץ ש"ס אויסעווייניג. אין דעם ספר שרייבט ער אפנים ווי אזוי ס'איז עדאי צו לערנען אז מען זאל געדענקען און נאך זאכן וואס איז נוגע דער לשון פון גאנץ ש"ס וכדומה.
דער ספר אנטהאלט הונדערט ניין-און-צוואנציג זייטן, אהן די (מעות קדימה) פרענומעראנטן.
אלו דברים איז דער ערשטער פרק פון משניות מסכת פאה.
זי ווערט גערופן נאך די ערשטע משנה וואס הייבט זיך אהן אלו דברים שאין להם שיעור וואס א טייל דערפון פיהרט מען זיך אויך צו זאגן יעדן טאג נאך ברכות התורה.
אלהי נשמה איז א תפלה וואס מען זאגט יעדן אינדערפריה ביי ברכה התורה גענומען פון מסכת ברכות.
אין די תפלה דאנקט מען דעם אויבערשטן וואס ער האט אונז באשאפן די נשמה, אונז עס צוריקגעגעבן א ריינע און האלט עס אין אונז. מען ענדיגט מיט א ברכה המחזיר נשמות לפגרים מתים.
עס איז א מחלוקת הפוסקים אויב מען זאגט עס פאר די ברכות התורה אדער נאך אלו דברים.
דער חזן יאסעלע ראזענבלאט האט פארפאסט א הערליך שטיקל אויף די תפלה וועלכער איז גאר פאפולער.
יעקב יוסף שטארק איז א חסידישער חזן א סאטמארער חסיד, וועלכער פארט ארום איבער די וועלט זינגען און האלטן קאנצערטן.
ער איז באקאנט מיט זיין זיסע לירישע טענאר און מיטן קענען גאר הויך ארויפציען.
די מערסטע שטייט איהם גוט די שטיקלעך פון משה קאסעוויצקי.
ער האט א פאזיציע אין דער ? שוהל אין מאנהעטן.
משה'לע סורקיס (תר"ס - תש"כ) באוואוסט אלס דער בלינדער חזן איז געווען א חזן, קאמפאזיטאר און שפילער.
טראץ וואס ער איז געווען בלינד האט ער זיך ארויפגעארבעט צו ווערן איינע פון די גרויסע חזנים אין זיינער צייט.
ער איז געבוירן אין אומאן, אוקריינע צו זיין טאטע רבי לייב א קאמפאזיטער און כאר דירעגירער.
ביי די דריי האט איהם שוין זיין טאטע אנגעהויבן אויסלערנען חזנות. ביי די צעהן האט ער אנגעהויבן אויפטרעטן אויף קאנצערטן און אין בתי מדרשים איבער רוסלאנד, ביי די דרייצן האט ער אימיגרירט צו די פאראייניגטע שטאטן וואו ער האט זיך געלערנט לייענען און שרייבן אויף ברעיל.
זיין ערשטע פאסטן איז געווען אין א שוהל אין פילאדעפיע.
נפתלי הערשטיק איז א חזן און דירעגירער וועלכער האט פארנומען דעם אמט פון הויפט חזן אין דעם בית הכנסת הגדול אין ירושלים.
ער איז אויך א גרויסער לערער פאר חזנות.
ער איז פארהייראט און האט צוויי זין און דריי טעכטער.
גדול בישראל איז א ביאגראפיע און סיפורים ספר אויף לשון הקודש ארויסגעגעבן דורך יצחק יעקב פריעדמאן אום אלול תש"ס און געדרוקט ביי דפוס המעתיק אין ברוקלין ניו יארק.
די ערשטע חלק אנטהאלט די תולדות פון רבי שלמה זלמן פריעדמאן פון טענקא, אין זעקס פרקים און דער צווייטער חלק באשטייט פון אכט פרקים פון מעשיות פון פריערדיגע רבי'ס וואס דער טענקער רב האט דערציילט.
איבער די פאלגנדע דינאסטיעס ווערט דערציילט אין צווייטן חלק: סיגעט, חתם סופר, בניו ותלמידיו, זיינע זיידעס, צאנז, בעלזא, ליסקא, זידיטשוב און וויזניץ.
דער לעצטער פרק מערכת חמדה גנוזה אנטהאלט בילדער און דאקומענטן.
בסך הכל אנטהאלטן ביידע חלקים דריי הונדערט און איין-און-זיבעציג זייטן.
משה לוי ברוין איז א חזן וואס וואוינט אין קרית יואל, מאנרא.
ער טרעט בעיקר נאר אויף ביי חסידישע צוזאמענקונפטן.
ער האט א שטארקע נאטורליכע באריטאן און מבינים זאגן אז ווען ער זאל זיך ווען גיין נעמען שטימע בילדונג וואלט ער געווען א וועלטס חזן.
אבער ער איז צופרידן אזוי, און ווי עס זעהט אויס וויל ער דייקא נישט מפורסם ווערן צו שטארק.
יעקב (יענקי) לעמער (געב' דעם 6טן נאוועמבער 1983) איז א חסידישער חזן, א בעלזער חסיד, וואס וואוינט אין בארא פארק, ניו יארק סיטי.
ער טרעט אסאך אויף אויף קאנצערטן איבער די וועלט וואו ער זינגט אויך העברעאישע און יודישע ניגונים, ספעציעל שטייט אים גוט די שטיקלעך פון חזן מרדכי הערשמאן.
היינט איז ער חזן אין דער לינקאלן סקווער שול, מאנהעטן, ניו יארק.
זיין ברודער איז שלום לעמער דער וועלט בארימטער חזן, אויך אינעם נייטראלע אינטערנאציאנאלע וועלט פון געזאנג.
עם ישראל חי איז א מוזיק אלבאם וואו עס זינגט, יודישע לידער און זעלטענע חזנות שטיקלעך וואס האט צו טוהן מיט די צווייטע וועלט קריג, דער חזן משה קאסעוויצקי צוזאמענגעשלט דורך עקיבא צימערמאן אין אשל סטודיא אין תל אביב דורך אילן בייבער און פראדוצירט ביי ישראל מיוזיק.
די קאסעטע איז ערשיינען אום חודש אב תש"נ.
תיקון עולם איז א ספר מיט בערך צוויי הונדערט בריוון אין לשון הקודש פון רבנים און בתי דינים קעגן די ציונים, מזרחי, אגודה און קאלאניסטן (ער רופט זיי ישוביסטען) פארטייען ארויסגעגעבן דורך רבי משה גאלדשטיין פון מונקאטש אין יאהר תרצ"ו.
ער שרייבט אז די אלע ארגינעלע מאנוסקריפטן זענען געווען אינעם אוצר פון מונקאטשער רב רבי חיים אלעזר שפירא.
בסך הכל אנטהאלט עס הונדערט אכט-און-זעכציג זייטן.
אינעם שפעטערן דרוק האט מען צוגעלייגט נאך עטליכע בריוון פונעם קונטרס שומר אמונים פון יאהר תרצ"ט.
פּקודת אלעזר איז א ספר פון שו"ת און חידושי סוגיות אויף ד' חלקי שלחן ערוך געשריבן אין לשון הקודש געדרוקט אין רש"י אותיות פארפאסט דורך רבי יעקב אלעזר מענדלאוויטש פון קרית יואל.
דער ספר איז ערשינעם אום תשס"ו געדרוקט ביי הוצאת אורה.
ער אנטהאלט צוויי-און-פערציג סימנים אין א סך הכל פון צוויי הונדערט און ניינצן זייטן.
אורות השלחן זענען ספרים אויפן שלחן ערוך נתחבר געווארן דורך הרב רבי יעקב יוסף דוד שנעעבאלג א זוהן פונעם טשערנאוויצער רבי'ן.
הלכות שבת.
דער ספר אויף הלכות שבת איז ארויסגעקומען אום תשנ"ה און איז אויף די צעהן סימנים פון ש"ח - שי"ח מיט א מפתח הענינים.
דער ספר אנטהאלט דריי הונדערט איין-און-פערציג זייטן.
הלכות נדה.
אין יאהר תשס"ח איז ערשיינען דער ספר אויף הלכות נדה.
עס באציהט זיך אויף די סימנים פון קפ"ג - קפ"ח און אנטהאלט 287 פעידזשעס.
הרב יעקב חנוך "העניך" סענקעוויטש (נפ' א' תשרי תשי"ז, 1956) איז געווען ראש ישיבה פון דער שפת אמת ישיבה, א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה של אגודת ישראל, נשיא פונעם פוילישן כולל - קופת רבי מאיר בעל הנס 25 יאר, און א מיטגליד אינעם וועד הישיבות אין ארץ ישראל.
רבי יעקב העניך איז געבוירן געווארן אין פוילן אין א משפחה פון גערער חסידים. ער איז געווען א תלמיד פונעם אסטראווצער רב, רבי מאיר יחיאל האלשטאק, מיט וועמען ער פלעג לערנען א קביעות יעדן טאג. ער האט געהייראט חיה פריידא די טאכטער פון רב יהודה לייב פרייבוים. ווען דער אמרי אמת פון גער האט געגרינדעט די שפת אמת ישיבה אין תרפ"ה האט ער געקליבן רב סענקעוויטש צו דינעם ווי ראש הישיבה.
מגד ארץ איז א לשון הקודש'דיג ספר געדרוקט אין רש"י אותיות, וואו עס ווערט ארויסגענומען די תמצית פסקי הלכות פון די לאנגע שטיקלעך אינעם ספר פרי מגדים אויף אורח חיים, פארפאסט דורך רבי אהרן האלבערשטאם פון ביאלא און געדרוקט אין מונקאטש בשנת תרס"ז.
ער האט עס געדרוקט אהן ארויסשרייבן זיין נאמען, ווי ער שרייבט אויפן שער בלאט: ושמי לא רשמתי מטעמים כמוסים, ער שרייבט נאר אז ער איז א ראפשיצער און צאנזער אייניקל און ביים סוף שרייבט ער עטליכע בלעטער דברי תורה וואס ער האט געהערט פון זיין פעטער רבי אהרן פון צאנז.
דער זוהן שרייבט אינעם הקדמה פונעם צווייטן דרוק, אז דער בעלזער רב רבי ישכר דוב האט געזאגט פארן מחבר: יישר כח גדול לכם, כאשר כ״ק א״א זצ״ל היה מחכה כל ימיו שיתחבר ספר כזה בעולם מחמת קושי ואריכות הלשון של בעל הפמ״ג, ומפני זה קשה למצוא תמצית פסק דינו הבהיר.
א פֿעטער (בּאַטשי אויף אונגאריש) איז א פאמיליע נאענטשאפט, וואס אזוי רופט מען איינע פון די עלטערן'ס ברודער אדער שוואגער. א שוועסטער אדער א שוועגערין פון אן עלטער רופט מען א מומע.
דעם זיידנ'ס ברודער, איז אן עלטער־פעטער.
דער באטרעפנדער איז א פלימעניק אדער א נעפֿע, און ביי א נקיבה א פלימעניצע אדער ניכטע.
יודישקייט.
מען זיצט נישט שבעה אויף א פעטער אבער ער איז פסול לעדות.
א רייכער מענטש קען מען אויך אנרופן מיטן נאמען פעטער, ווי עס גייט די סלענג ווארט אָנקל סעם אויף די אמעריקאנער רעגירונג.
פעטער קען אויך מיינען א דיקער, אדער פעשער מענטש, וואס דאן אויב מען זאגט עס קען עס זיין א באליידיגונג.
סמאָלענסק (רוסיש: Смоленск) איז א שטאט אין רוסלאנד, די הויפט שטאט פון די געגנט.
אין תרע״ד איז בערעלע חגי געווארן חזן אין סמאלענסק.
א אָבל (ארויסגעזאגט: אָוול) איז איינער וואס טרויערט אויף א נאענטן וואס איז געשטארבן.
די פעריאד איז פון ווען מען באגראבט דעם נפטר ביז דרייציק טעג, און פאר א פאטער אדער א מוטער א יאר. בעפארן באגראבן הייסט מען אן אונן.
די זענען די זיבן קרובים פאמיליע מיטגלידער אויף וועם מען דארף לויט די הלכה זיצן שבעה און האלטן אבלות: טאטע, מאמע, ברודער, שוועסטער, זוהן, טאכטער, מאן אדער ווייב.
די געשוויסטער פון די מאמע'ס זייט און אזוי אויך א מאן אדער ווייב זענען נאר מחוייב מדרבנן.
מסעות ירושלים איז א ספר אויף לשון הקודש געשריבן דורך רבי משה גאלדשטיין איבער די נסיעה פון רבי חיים אלעזר שפירא פון מונקאטש קיין ארץ ישראל, ארויסגעגעבן דורך די ישיבה דרכי תשובה אין מונקאטש אין יאהר תרצ"א וואס די הכנסות זענען געגאנגען פאר זיי.
ער האט אויך צוגעלייגט א מאמר חיות אש וואו ער באשרייבט דעם סבא קדישא רבי שלמה אליעזר אלפאנדרי, וואס איהם צו טרעפן איז געווען איינע פון די הויפט ציהלן פארוואס דער מנחת אלעזר האט אונטערגענומען די נסיעה.
אינעם דרוק פון תשנ"ט איז בייגעלייגט געווארן דער קונטרס ימות המשיח.
יודישע אויסגאבע.
עס איז אויך ערשינען א איבערזעצונג דערפון אויף די יודישע שפראך מיט בילדער פון די נסיעה.
רבי שלמה אליעזר אַלפֿאַנדרי (נפ׳  כ"ב אייר תר"ץ), באוואוסט מיטן צונאמען דער סבא קדישא, איז געווען א מקובל און פוסק, וואס האט געדינט אלס חכם באשי פון דמשק און צפת.
רבי חיים אלעזר שפירא פון מונקאטש, דער ״מנחת אלעזר״, איז געפארן אין שנת תר"ץ קיין מירון אויף ל"ג בעומר. זיין נסיעה איז געווען געווידמעט זיך צו טרעפן מיטן סבא קדישא, וואס ער האט זיך געקענט מיט אים דורך שרייבן בריוו, און זיך שטארק געוואלט טרעפן מיט דעם גרויסן בעל מקובל ר' שלמה אליעזר זצ"ל עין בעין, וואס איז שוין דאן געווען אלט 120 יאר, מיט א פרישקייט און מיט א קלארן מח. א גאנצע נאכט האט דער מנחת אלעזר פארברענגט מיט אים וואו מ'האט קיינעם נישט אריינגעלאזט.
דעם נעקסטן צופרי איז ער פלוצלינג נסתלק געווארען לחיי העולם הבא, און דער מנחת אלעזר האט זיך משתתף געווען באשכבתא דרבי, ווען ער איז דערנאך נטמן געווארן אויף הר הזיתים.
ער האט געהאט א בן יחיד וואס איז נפטר געווארן בדמי ימיו.
ער איז געבוירן געווארן אין סטאמבול, טערקיי.
השקפה.
ער איז געווען א קעגנער צו ציוניזם, מזרחי און אגודה אבער ער האט זיך געהאלטן נאענט מיט די תלמידים פון הרב קוק.
א מומע (נעייני אויף אונגאריש) איז א פאמיליע נאענטשאפט, וואס אזוי רופט מען איינע פון די עלטערנ'ס שוועסטער אדער שוועגערין. א ברודער אדער א שוואגער פון אן עלטער רופט מען א פעטער.
דעם זיידנ'ס אדער דער באבנס שוועסטער אדער שוועגערין, איז אן עלטער־מומע.
רבי משה בן יהודה גאלדשטיין איז געווען דער מזכיר פון מונקאטשער כולל, א שרייבער און ספרים ארויסגעבער.
ער איז אומגעקומען ביי די צווייטע וועלט קריג.
שמע ישראל איז דער פסוק אין ספר דברים וואס זאגט עדות אויף אן איינציגע גאט און איז איינע פון די גרונט-פרינציפן אין די יודישע אמונה.
מען זאגט עס ביי קריאת שמע צוויי מאל א טאג און ווי אויך פארן גיין שלאפן. אויך זאגט מען דאס פארן טויט, בפרט ווען איינער ווערט געהארגעט אויף קידוש השם.
אין די ספר תורה שרייבט מען די אותיות עי"ן און דל"ת גרויס.
די פרשה פון וישב איז די ניינטע אין סדר בראשית. עס הייבט זיך אן ביי קאפיטל ל"ז און ענדיגט זיך ביי פסוק כ"ג פון קאפיטל מ'.
געווענליך קומט עס אויס א שבת פאר חנוכה אדער די ערשטע שבת חנוכה.
און די פרשה רעדט מען פון יוסף הצדיק און די ברידער, פון מכירת יוסף, די מעשה פון יהודה און תמר, מעשה פוטיפר און יוסף מיטן שר המשקים און שר האופים אין תפיסה.
וישב
מקץ (ארויסגעזאגט: מיקייץ) איז די צעהנטע סדרה אין סדר בראשית.
עס זעצט פאָר צו דערציילן די מעשה פון יוסף אין מצרים.
עס געפאלט כמעט שטענדיג אום חנוכה.
אין סקווער איז דא א מנהג זיך צו שערן דייקא לכבוד שבת פרשת מקץ, ווייל אין די סדרה שטייט ווי מ'האט געשוירן יוסף הצדיק.
היות עס פאלט געווענליך אום חנוכה, לייענט מען די ספעציעלע הפטורה פון חנוכה. ווען נישט, לייענט מען פון ספר מלכים קאפיטל א פון פרק ג' פסוק טו ביזן סוף קאפיטל.
ויגש איז דער עלפטער פרשה אין סדר בראשית וואו מען ענדיגט דערציילן די סיפור פון יוסף הצדיק.
יהודה וויל באשוצן בנימין, יוסף דערקענט זיך צו די ברודער און יעקב קומט אראפ קיין מצרים.
די הפטורה איז פון ספר יחזקאל
משה שטערן איז א בארימטער חזן און קאמפאזיטאר וועלכע ווערט פאררעכנט אלס איינע פון די סאמע בעסטע אין זיינער צייט.
ער איז געבוירן אום כ"ב תמוז תרצ"ה אין בודאפעסט, אונגארן צו א חזנישע משפחה.
פאר ניין יאהר האט ער געדינט אלס חזן אין בית הכנסת בית אל אין בארא פארק.
מרדכי הרשמן - שירי עם ביידיש איז א מוזיק אלבאם וואו עס ווערט צוזאמגענומען זעכצן פאלקס לידער געזונגען דורכן חזן מרדכי הערשמאן.
עס איז צוזאמענגעשטעלט געווארן מיט די הילף פון ד"ר מרדכי פרידמן, אינעם אשל סטודיא פון אילן בייבער פאר ישראל מוזיק און ארויסגקומען אין ישראל אום חודש טבת תשס"ב.
שירים ביידיש חיים אדלר איז א קאסעטע פון יודישע לידער געזונגען דורך חיים אדלער ארויסגעגעבן דורך גל פז.
לידער.
שפיל'דזשע מיר א לידעלע אין יידיש
עקיבא צימערמאן (געבוירן ג' כסליו תרצ"ז) איז א זשורנאליסט, שרייבער און יודישער היסטאריקער וועלכער פארשט בעיקר די היסטאריע פון חזנות און יודישע מוזיק.
צימערמאן איז געבוירן און אויפגעוואקסן אין תל אביב אין א צייט ווען חזנות האט געבליהט אין שטאט.
צימערמאן האט באקומען דער פרס שלום עליכם און נאך צוויי פרסים.
432 פארק עוועניו (ענגליש: 432 Park Avenue) איז א אויפקומענדע קאנדאמיניום וואלקן-קראצער געביידע אין ניו יארק סיטי.
עס איז די דריט העכסטע געביידע אין די פאראייניגטע שטאטן, צווייט העכסטע אין ניו יארק סיטי און איינע פון די העכסטע בנינים אין וואס מע וואוינט אין די גארער וועלט.
זי פארמאגט 89 שטאָק און איז 1,396 פוס הויעך.
ווערט.
די פריערדיגע בנין וואס איז געשטאנען אויף דעם ארט, די דרעיק האטעל געבויעט אין 1926, איז פארקויפט געווארן פאר 440 מיליאן אום 2006 און איז אראפגעווארפן א יאהר דערנאך.
די סך הכל קאסטן פון אויפבויען די געביידע איז 1.25 ביליאן אמעריקאנע דאלאר.
כראנאלאגישע סדר פון בויען.
אין סעפטעמבער 2011 האט מען געלייגט דעם יסוד, דאס בויען העכער דער ערד האט זיך אנגעהויבן אום מאי 2012 און די דרויסנדיגע סטרוקטור איז פארענדיגט געווארן אין אקטאובער 2014.
ס'איז ערווארטעט אז אויף פרילינג פון 2015 וועט מען זיך שוין אריינציהען דערין.
נחמה כּהן (ענגליש: "Nechama Cohen") איז א פרומע יידישע פרוי וואס איז א א קאָמפאָזיטאָרין און א זינגערין מיט ניגונים אויף דער ענגלישער שפראך.
זי איז אויפגעוואקסן אין לעיקוואוד, ניו דזשערזי און וואוינט היינט אין ירושלים.
איר מוטער איז א שוועסטער מיטן בארימטן זינגער יעקב שוועקי.
שינזא אַבע (יאפאניש: 安倍 晋三; געב' דעם 21סטן סעפטעמבער 1954) איז דער פרעמיער מיניסטער פון יאפאן זייט דעצעמבער 2012. ער איז פריער געווען פרעמיער מיניסטער פון סעפטעמבער 2006 ביז סעפטעמבער 2007.
ער איז דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פון יאפאן וואס איז געבוירן נאך דער צווייטער וועלט קריג.
ער איז פארהייראט צו א פרוי וועלכע זאגט אפט ארויס אירע פאליטישע מיינונגען אנדערש ווי ער.
ווען שלעכטע זאַכן פּאַסירן צו גוטע מענטשן (ענגליש: When Bad Things Happen to Good People) איז אן ענגליש פילאזאפיש ביכל ארויסגעגעבן אין 1978 דורך ראביי העראלד קושנער וואו ער אדרעסירט די אלטע וועלטס-פראגע פון צדיק ורע לו, רשע וטוב לו.
ער האט עס ארויסגעגעבן א יאהר נאך וואס זיין זוהן, אהרן, איז געשטארבן אין עלטער פון פערצן יאהר נאכן ליידן א לענגערע צייט פון א שטערבליכע קרענק.
דאס בוך איז געווען עטליכע מאָנאַטן אויף דער ניו יארק טיימס בעסטע סעלער ליסטע פון נישט-פיקציע.
עס איז איבערגעדרוקט געווארן פילצאליגע מאל אין די אכציגער יאהרן.
די ערשטע דרוקן אנטהאלטן בסך הכל 149 זייטן.
דער ועד ראשי השוחטים דמדינת פולין וליטא (וועד פון ראשי שוחטים אין פוילן און ליטא) איז געווען א וועד פון זיבן גרויסע תלמידי חכמים אין עניני הלכות שחיטה. דער ועד איז געגרינדעט געווארען אין 1936 דורך רבי אברהם מרדכי אלטער (גערער רבי), רבי חיים עוזר גראדזענסקי פון ווילנע, רבי שלמה חנוך ראבינאוויטש (ראדאמסקער רבי) און רבי דוד בארנשטיין (סאכאטשאווער רבי). דער וועד פלעגט צוזאַמען קומען אין ווארשע. דער צוועק פונעם וועד איז געווען איבערזיכט איבער די 3,500 שוחטים אין פוילן און ליטע.
הרב שלמה זאב צווייגענהאפט איז געווען איינער פון די ראשי השוחטים.
דער ועד האט אויפגעהערט זייער תפקיד ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אנגעהויבן.
דער פּאָליש איז א יידיש־שפראכיג וועבזייטל אויף אן אופן פון פארומ'ס איבער פארשידענע ענינים, וועלכע איז געגרינדעט געווארן ווי אן אפטיילונג פון דער פרימ-ארגאן אבער איז אויסגעוואקסן א וועלט פאר זיך.
עס איז די איינציגסטע פארומ'ס וואו פרייע און ווי אויך פרומע יודן דרייען זיך און פארברענגען אינאיינעם.
שטייענדיג אום סיון תשע"ח האבן זיי איבער א טויזנט באנוצער מיט א סך הכל פון ארום 1400 נושאים.
יונה סאַלק (ענגליש: "Jonas Salk"; 28סטן אקטאבער 1914 - 23סטן יוני 1995) איז אן אמעריקאנער ייד און א מעדיצין פארשער וועלכער האט אויסגעטראפן דעם וואקצין קעגן פאליא.
ער האט באקומען פארשידענע מעדאלן במשך זיין לעבן.
דעם 28סטן אקטאבער 2014 האט גוגל ארויגעגעבן א דודל אין זיין ערע.
בילי קאָנאלי (ענגליש: "Billy Connolly") איז א סקאטישער קאמיקער, זינגער און אקטיאר.
קאנאלי איז געבוירן געווארן דעם 24סטן נאוועמבער 1942 אין גלאזגא, סקאטלאנד.
יאָרק (ענגליש: "York") איז אן אור אלטע היסטארישע שטאט, ארומגענומען מיט א מויער, ביים צוזאמענפלוס פון די טייכן אוז און פאס, אין צפון יארקשיר, ענגלאנד. יארק איז די טראדיציאנעלע גראפנשאפט שטאט פון יארקשיר.
ניו יארק.
די שטאט ניו יארק אין די פאראייניגטע שטאטן ווערט גערופן נאך יארק.
בר מצוה יונגל (ענגליש: Bar Mitzvah Boy) איז א בריטישע 1976 דראמע שפיל פון די בי בי סי טעלעוויזיע סעריע א שפיל פאר היינט געשריבן דורך דזשעק ראזענטאל.
עס האט געווינען די 1977 בריטיש אקאדעמי טעלעוויזיע אוואורד.
בּענקען, געגועים און jewish nostalgy איז א מוזיק קאסעטע פון אלטע יודישע לידער צוזאמגעשטעלט דורך אילן בייבער, געצה'ט פון ד"ר מוטי פרידמאן, פאר ישראל מיוזיק.
דער אלבאם אנטהאלט פופצן לידער, געזונגען דורך בארימטע חזנים און זינגער, וואס דער אינהאלט דערפון איז אז מע בענקט זיך נאך די אמאל אדער צוקונפט.
עס איז נומער imc1068 אין זייער קאלעקציע.
פּאַרק סלאופּ איז א געגנט אין דרום מערב אין ברוקלין, ניו יארק.
די באפעלקערונג איז ביי ארום צוויי און זעכציג טויזנט.
איהרע זיפ קאודס זענען 11215, 11217.
היסטארישע געביידעס.
פארק סלאופ פארמאגט א רייע היסטארישע און פראמינענטע בנינים אין איהרע גרעניצן.
בית אלהים (ענגליש: Congregation Beth Elohim), ווערט אויך גערופן גאַרפילד טעמפּל און אַּכט עוועניו טעמפּל איז א רעפארם טעמפל וואס שטייט היינט אויף 274 גארפילד פלאץ און אכט עוועניו אין די פארק סלאופגעגנט אין ברוקלין, ניו יארק סיטי.
עס איז היינט צו טאג די גרעסטע רעפארם טעמפל אין ברוקלין.
געגרינדעט אין יאהר 1861 דורך אימיגראנטן דייטשע יודן.
דורכאויס די גרויסע דעפרעסיע איז עס כמעט געווארן פארקלאוזשערט דורך די באנק.
דער ארטאדאקסישער בית המדרש שומר שבת איז איינע פון די צענטראלע בתי מדרשים אין בארא פארק, ניו יארק וועלכע ווירבלט מיט מנינים כמעט ארום דעם זייגער.
כאטש עס איז בכלל נישט אזוי שיין און גרויס ציהט עס א גרויסן ציבור צוליב איהר אייגנארטיגקייט.
אויך איז זי בארימט מיט די מעשי צדקה ווחסד וואו מ'שטעלט דארט אין קעלער צו פאר יודן צו עסן און מ'קען דארט כאפן היטשעס.
שלום עליכם מלאַכי השלום איז א לשון הקודש'דיגער פיוט וואס יידן זינגען פרייטאג צו נאכטס פאר קידוש ווען מען קומט אהיים פון שוהל, וואו מע באגריסט די מלאכים וואס באגלייטן דעם מענטש.
עס באשטייט פון פיער טיילן: שלום עליכם, בואכם לשלום, ברכוני לשלום און צאתכם לשלום.
דערנאך איז דא וואס זאגן דעם פסוק פון תהילים כי מלאכיו יצוה לך און דעם לאנגן "רבון כל העולמים".
צאתכם לשלום.
איבער זאגן דעם לעצטן פיוט איז פארהאן פארשידענע מנהגים, וואו אין אסאך פלעצער זאגט מען דאס נישט.
בּענסאנהורסט (ענגליש: "Bensonhurst") איז א גרויסע מולטי-עטנישע געגנט אין ברוקלין, ניו יארק.
עס איז אויך באוואוסט אלס קליינע איטאליע צוליב די גרויסע איטאליענער באפעלקערונג אין דער געגנט און פארמאגט די צווייט גרעסטע כינע-טאון אין ברוקלין.
בּוּשוויק (ענגליש: "Bushwick") איז א געגנט אין ברוקלין וועלכע איז באזעצט מיט מענטשן פון די ארבעטער-קלאס.
עס גרעניצט זיך מיט וויליאמסבורג, ברוינזוויל און איסט ניו יארק.
זי איז דיסטריקט 34 און 37 אין די ניו יארק סיטי קאנסיל און ווערט סערווירט דורך די דריי און אכציגסטע פאליציי פריסקינט.
אין 2011 איז די באפעלקערונג געווען ביי 81,805.
בושוויק איז אמאל געווען א זעלבטשטענדיגע טאון פאר זיך.
ראדזשער טעילער (ענגליש: "Roger Taylor"; געב' דעם 26סטן יולי 1949) איז א ענגלישער מוזיקאנט, זינגער און קאמפאזיטאר.
ער איז בעיקר באקאנט אלס דער פּויקער אין דער פאפולערער ראק טרופע קווין.
ער איז געבוירן אין 26 אין יולי 1949, אין דערסינגהאם, נארפאלק.
אינסטרומענטן.
אויסער וואס ער זינגט מיט דער שטימע, שפילט ער אויך אויף א: פויק, גיטאר, בעיס גיטאר, צימבל און קי-באורד.
פאסט מארקע.
אין תשנ"ט איז טעילער געווארן דער ערשטער לעבעדיגער פערזאן, וואס איז נישט פון די קעניגליכע פאמיליע, צו ערשיינען אויף א פאסטמארק.
ראדיא גא גא (ענגליש: "Radio Ga Ga") איז א ענגלישע געזאנג קאמפאזירט דורך ראדזשער טעילער, רעקארדירט דורכן ראק באנד קווין און ארויסגעגעבן אלס סינגל אין 1984.
עס ווערט פאררעכנט אלס איינע פון די בעסטע קווין היטס און ביי יעדע לייוו קאנצערט זינגען זיי דאס. ספעציעל איז דאס געווארן פאפולער נאך וואס פרעדי מערקורי האט דאס געזונגען ביים לייוו עיד קאנצערט און דער גאנצער עולם האט הערליך מיטגעקלאפט ביים פזמון.
די סינגל איז געווען א אלטוועלטליכע סוקסעס, מיטן אנקומען נומער צוויי אין בריטן, נומער זעכצן אין אמעריקע און נומער איינס אין ניינצן אנדערע לענדער.
עס קריטיקירט די מוזיק אויפן ראדיא אז מען הערט נאר בלא בלא.
דער ליד באציהט זיך צו דעם וואס די טעלעוויזיע האט דאן איבערגענומען די פאפולערקייט פון די ראדיא וואו מען פלעגט בעפאר הערן מוזיק און לידער.
ראביי העראָלד שמואל קושנער (ענגליש: "Harold Kushner") איז א שרייבער און פראמינענטער אמעריקאנער ראביי וועלכע געהערט צו דער קאנסערוואטיווער באוועגונג.
ער איז געבוירן אין יאהר 1935 אין ברוקלין, ניו יארק. ער האט שטודירט אין קאלומביע אוניווערסיטעט, אויך האט ער א צייט געלערנט אין דער העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים.
פאר איבער 25 יאהר האט ער געדינט אלס ראביי אין טעמפל ישראל אין נעטיק, מאסאטשוסעטס.
ברייען מעי (ענגליש: Brian Harold May) איז אן ענגלישער מוזיקאנט, קאמפאזיטאר און זינגער. אויך איז ער אן אסטראנאם
ער איז באוואוסט פארן זיין דער הויפט גיטאריסט אין די ראק באנד קווין. ער שפילט אויך אויפן פּאָרטעפיאַן (פּיאַנע\קי-באורד) און בענדזשאו.
ער שפילט מיט אן אייגנארטיגע היימיש געמאכטע גיטאר גערופן די רויטע ספעציעל.
פון זיינע מערסט באוואוסטע קאמפאזיציעס זענען: ווי וויל ראק יו,
ער ווערט פאררעכנט פון די בעסטע גיטאריסטן. אין 2012 האבן די ליינער פון די גיטאר וועלט מאגאזין איהם באשטימט אלס צווייט בעסטער גיטאריסט פון אלע צייטן.
ער איז געבוירן דעם ניינצנטן יולי 1947 אין העמפטאן, לאנדאן.
גיטאַר וועלט (ענגליש: Guitar World) איז א חודש'ליכע ענגליש שפראכיגע מוזיק מאגאזין פון די פאראייניגטע שטאטן ספעציעל פאר גיטאריסטן מיט א צירקולאציע פון ארום הונדערט דרייסיג טויזנט.
עס האט צוערשט אנגעהויבן ערשיינען אום יולי 1980 און קומט ארויס דרייצן מאל א יאהר.
זינט 2005 קומען טייל מאגאזינען בייגעלייגט מיט א סי די וועלכע אנטהאלט מוזיק לעקציעס און נאך. די פרייז פון די דאזיגע איז מיט דריי דאלער מער.
ערשטע הונט (ענגליש: First dog) איז א 2010 אמעריקאנע פאמיליע פילם.
דעני, א קינד וואס ווערט אויפגעצויגן אין א יתומים היים, טרעפט א פארלוירענע הונט און ווערט באפריינדעט מיט איהם.
נאך א צייט ווערט ער געוואויר אז דאס הונט, טעדי, געהערט צום פרעזידענט. אבער וויבאלד קיינער גלייבט איהם נישט, מוז ער אליינס אויספיהרן די מיסיע פון עס אפגעבן צום אייגנטומער.
ביים ענדע פון די פילם טוהט דער פרעזידענט איהם אדאפטירן אין זיין פאמיליע.
טעוויע איז א שווארץ-און-ווייס תרצ"ט דראמאטישער פילם אין א פוילישן יודיש געשריבן, דירעקטירט דורך מאריס שווארץ וועלכער שפילט אויך אלס טעוויע אינעם פילם, און פילמירט אין ניו וארק.
עס איז באזירט אויף פריערדיגע ווערק פון שווארץ (א שטומע פילם אום 1919 מיטן נאמען חוה און א בינע שפיל טעוויע) וואס איז באזירט אויף שלום עליכם'ס פאפולערע בוך טעוויע דער מילכיגער.
אין 1991 איז דאס געווארן די ערשטע נישט-ענגליש-שפראכיגע פילם צו ווערן פרעזערווירט דורכן לייברערי אף קאנגרעס.
אינמיטן פילמירן האט אויסגעבראכן די צווייטע וועלט מלחמה, וואס כאטש עס האט געהאט אן אפעקט אויף די אקטיארן צוליב וואס טייל האבן דארט געהאט פאמיליע, האט מען דאך באוויזן צו ענדיגן די מאווי.
די פילם האט געהייסן אלס פארלוירענע ביז אום 1978 ווען מ'האט געפונען איין קאפּיע.
בּעדפֿאָרד־סטייוועסענט (ענגליש: "Bedford–Stuyvesant") ווערט אויך גערופן אין קורצן בעד-סטיי, איז א געגנט אין ברוקלין, ניו יארק.
די צאל איינוואוינער זענען 157,530. זיבעציג פראצענט פון דער באפעלקערונג זענען שווארצע און פופצן פראצענט זענען שפאניע.
ער גרעניצט זיך מיט וויליאמסבורג, קלינטאן היל, בושוויק, קרוינהייטס און בראנזוויל.
די הויפט איינקויף צענטער איז אויף פאלטאן סטריט.
ברייטאָן ביטש (ענגליש: "Brighton Beach") איז א געגנט ביים אטלאנטישן אקעאן אין ברוקלין, ניו יארק.
עס גרעניצט זיך אויך מיט: קאני איילענד און מאנהעטן ביטש.
אין 2007 איז די באפעלקערונג באשטאנען פון 75,692 נפשות.
אין די פערציגער און פופציגער יארן זענען אהערגעקומען אסאך יודן פון אדעס, דערפאר קען די געגנט אפט אויך ווערן אנגערופן אלס דער קליינער אדעס אדער קליינע רוסלאנד.
זינט די ניינציגער יארן האט זיך די באפעלקערונג אביסל געטוישט, און היבשע מוסלעמענער אימיגראנטן פון אוזבעקיסטאן האבן זיך אהערגעצויגן. אבער א גרויס חלק פון זיי זענען נשפע געווארן פון דער ארטיגער קולטור און אויך אנגעהויבן צו רעדן רוסיש.
קאָני איילענד (ענגליש: Coney Island) איז א באוואוינטע האלבאינדזל ביים אטלאנטישן אקעאן וואס געפינט זיך אין צפון-מערב ברוקלין, ניו יארק.
זי איז בארימט פאר איהרע פילע פארוויילונגען און אפרוה פלעצער וואס האט זיך דא געפינען פון בערך 1880 ביז די צווייטע וועלט קריג.
ארום זעכציג טויזנט מענטשן וואוינען אין דער געגנט.
עריק ראבערטס (ענגליש: "Eric Roberts"; געב' דעם 18טן אפריל 1956) איז אן אמעריקאנער אנערקענטער לאנגיעריגער אקטיאר וועלכער האט געווינען צוויי גאלדן גלאובס און איין אקאדעמי אוואורד.
ער איז געבוירן אום אפריל אכצן 1956 אין מיסיסיפי און וואוינט היינט אין אטלאנטא, דזשארדזשיע מיט זיין פאמיליע.
די באקאנטע אקטריסטקע דזשוליע ראבערטס איז זיין שוועסטער.
מאָו 'מאָריס' משה גלאַזמאַן (ענגליש: Mo Glazman) איז א חזן, זינגער, מוזיקאנט און קאמפאזיטאר.
ער איז געבוירן און אויפגעוואקסן אין א מוזיקאלישע פאמיליע אין נאווע סקאשע, קאנאדע.
אלס קינד האט איהם זיין טאטע אויסגעלעהרנט שפיהלן אויף א פידל, און ער האט געזינגען אינעם ארטיגן כאר.
זיין דעגרי אין חזנות און מוזיק האט ער באקומען פונעם היברו יוניאן קאלידזש.
ער האלט אצינד אהן דעם פּאָסטן אלס הויפט חזן אין צענטראל סינאגאג אין מאנהעטן צו וועלכע ער איז אפיציעהל אויפגענומען געווארן אום שבת שירה ה'תשע"ה. ער האט געדיענט דארט אלס חזן זינט מארטש 2014, בעפאר דעם איז ער געווען חזן אין די קהילה קול עמי אין ווייט פלעינס, ניו יארק.
ער איז זייער מוזיקאליש געשטימט און קען שפיהלן אויף גיטאר און פידל.
ער איז פון די פראמינענטע פיגורן אין די אלגעמיינע רעפארם קהילה און טרעהט כסדר אויף ביי קאנצערטן און צוזאמענקונפטן. ער איז אבער פיל מעהר פאנאטיש טראדיציאנאל און רעליגיעהז ווי מערסטנס רעפארמער.
ער איז פארהייראט צו זיין ווייב רחל פעלד מיט וועהמען ער האט צוויי זיהן.
ער האט א זיסע טענאר וואס איז גאנץ געשמאק אבער נישט אזוי פעסט און קען נישט גיין צו הויעך. ווען ער פאלט איז עס אויך נישט אזוי געשמיהרט.
ער האט געשריבן א ביאגראפיע בוך איבערן חזן יאסעלע ראזענבלאט, ערשינען אין 2005 (96 בלעטער) ארויסגעגעבן דורך די היברו יוניאן קאלעדזש - יודיש אינסטיטוציע פון רעליגיע.
קעמעראן דיעז (ענגליש: "Cameron Diaz") איז אן אמעריקאנע פילם אקטריסע און פראדוצירער און געוועזענע מאדעלקע.
זי איז געבוירן דעם 30סטן אויגוסט 1972 אין סאן דיעגא, קאליפארניע.
דער פּרינץ עדווארד אינזל (; פראנצויזיש: "Île-du-Prince-Édouard") איז א געוועזענע פראנצויזישע און דערנאך בריטישע קאלאניע, און היינט צו טאג א פראווינץ פון קאנאדע.
אין די 2006 קאנאדישער צענזוס איז די באפעלקערונג געווען ביי 135,851, וואס 93 פראצענט רעדן ענגליש אלס מוטער שפראך.
טוריזם און פישעריי זענען דיהויפט איינקונפטן אין די געגנט.
ניו בראנזוויק (; פראנצויזיש: "Nouveau-Brunswick") איז א פראווינץ אין קאנאדע. די הויפטשטאט איז פרעדעריקטאן.
אין די 2011 צענזוס איז באפעלקערונג געשאצט ביי 782,078, וואס די מאיאריטעט זענען ענגליש רעדנדע. ארום דרייסיג פראצענט רעדן פראנצויזיש אלס די הויפט שפראך.
אחוץ פון די אפיציעלע שפראכן, ענגליש און פראנצויזיש, רעדן א גרויס חלק מיקמאק (Mikmaq), וואס איז די שפראך פון ארגינעלע איינוואוינער.
גיטאר שפילער (ענגליש: Guitar Player) איז א ענגליש שפראכיגע מאנאטליכע מאגאזין פאר גיטאר ליבהאבער געגרינדעט אין קאליפארניע, פאראייניגטע שטאטן אין יאהר 1967 מיט א צירקולאציע פון 134,146.
פארמעסט.
אין 2005 האבן זיי געגרינדעט א פארמעסט וועלכער ווערט אפגעהאלטן יערליך צווישן צעהן גיטאר שפילער מיטן נאמען ארגינעלן גיטאר היראָו, וואס זיי האבן אין 2008 געטוישט צו גיטאר סוּפּערסטאַר.
On Suffocation (הענגען) איז א קורצער שוועדישער פילם וועגן דעם אז מען באקומט טויט שטראף דורך הענגען פאר האמאסעקסואלוטעט אין איראן, ארויסגעגעבן אין 2012.
דער רעזשיסאר פונעם פילם איז דזשעניפער מאלמקוויסט (Jenifer Malmqvist).
דער פֿילם האט געווינען דעם "גולדבאגע פרעמיע" (Guldbagge Awards) אין 2014.
קומזיץ איז א שניט פון זינגען וואס קומט באגלייט מיט לייכע אינסטרומענטן - געעווענליך א גיטאר און א האנט פויק.
דאס ווארט איז צוזאמגעשטעלט פון די צוויי יודישע ווערטער קום און זינג.
דעם קומזיצער'ס שטימע, מוזיק און מהלך אין זינגען לויפט אויף אזא אופן, וואס מוטיגט די אנוועזנדע זיך צוצוזעצן און מיטזינגען.
דערפאר ווען מ'רעדט פון א קומזיץ ניגון באציהט מען זיך צו א רואיגע, ווארעמע, התעוררות'דיגע, פאמעליכע און לייכטע מארשן און ניגונים וואס איז געאייגנט צו זינגען א גרופע מענטשן אינאיינעם.
געווענליך איז עס ביי א מסיבה פארברענג מיט לייכטע צובייס און געטראנקען אדער אויפן גאס ארום א פייער.
אין ישראל איז עס זייער פאפולער בעיקר אלס פארברענג ארום א פייער (גערופן אויף ענגליש: קעמפ-פייער), ספעציעל ביי די יוגנט.
מען האט שוין דארט געפרואווט צו טוישן דער נאמען צום העברעאישן שבנא אדער אראבישן טוזיג, אבער אהן הצלחה.
ואפילו בהסתרה (יודישער טייטש: און אויך אין באהעלטעניש) איז א ברעסלאווער סינגל פארפאסט דורך ישעיה גראס און ארויסגעגעבן דורך יואלי קליין וועלכע איז געווארן גאר אויפגעכאפט ביי אלע שיכטן און קרייזן פון כלל ישראל און געזונגען ביי יעדע שמחה און צוזאמקום.
ס'איז א קומזיץ סטייל ליד, וואס די גרינגקייט און איינפאכע ריטם האט אסאך צוגעגעבן צו איהר וויירעל הצלחה.
די ווערטער.
די ווערטער זענען געבויעט אויף א שטיקל אין ליקוטי מוהר"ן אז איבעראל געפינט זיך דער אויבערשטער.
שלמה כהן איז א באקאנטער חסידישער זינגער וועלכע וואוינט אין ישראל.
אויסער זיינע אייגענע אלבאמען נעמט מען איהם אסאך אלס גאסט זינגער מיט אנדערע זינגער.
דער אידישער טריביון איז געווען א וועכנטליכע פרומע פובליקאציע אויף יודיש פאר דער יודישער פאמיליע, און באשטייט פון 48 זייטן.
ער האט אנגעהויבן ערשיינען ערב סוכות ה'תשע"ה און איז אנהייב געווארן פארשפרייט אין אכצן טויזנט קאפיעס, פון אנפאנג פאר אומזיסט, אין וויליאמסבורג; בארא פארק; מאנסי און קרית יואל, אין בתי מדרשים און קראמען און נאך געשעפטן אין די געגנטער וואו מ'רעדט יודיש. שפעטער האבן זיי אנגעהויבן צו בעטן געלט, און איז געווען אן אויפגעכאפטער אידישער אויסגאבע פאר עטליכע יאר.
דער טריביון האט פארמאגט איין הויפט ארטיקל יעדע וואך, וואס נעמט אויף ארום 8-10 זייטן, און צייכנט זיך אויס מיטן באשרייבן נושאים וואס ציען און זענען אינטרעסאנט.
אין צוגאב האט עס געהאט פראפעסיאנעלע ארטיקלען, ערציילונגען און באשרייבונגען, אזוי אויך בילדער פון רבי'ס, רעצעפטן, און א פארזעצונג.
פון צייט צו צייט, טוט דער טריביון ערשיינען אין א פארגרעסערטע אויסגאבע, ספעציעל אין די וואכן פון יום טוב. אדער אנדערע יומי דפגרי.
פרשת בשלח תשע"ו האט זיך אנגעהויבן א פארגרעסערטע קינדער אפטיילונג אין דעם טריביון, מיט מערערע בלעטער 'קאמיקס', און די אויסגאבע איז געשטיגן פון פערציג זייטן וועכנטליך, צו אכט-און-פערציג זייטן וועכנטליך.
דער טריביון האט זוכה געווען צו ברענגען שמועסן מיט מערערע רבנים, א שטייגער ווי הגאון רבי יהושע כהן שליט"א, רבי מרדכי יונגרייז פון ניקאלשבורג שליט"א, הגאון רבי צבי אויש פון וואלקאן שליט"א, הגאון רבי שלום נח ווייס שליט"א מח"ס בנין שלום, המשפיע ר' ברוך מרדכי (מוטה) פראנק שליט"א, און נאך אסאך.
באזונדער האט דער טריביון שוין באשריבן מערערע ארגאניזאציעס, ווי א שמועס מיט ר' יעקב דאסקאל פון [http://bpshomrim.org/ חברת שומרים], ר' אהרן יצחק קאהן פון חברים דברוקלין, ר' מענדל ריינער דער אנפירער פון [https://www.life-renewal.org/ רינועל], ר' שלום פסח גרינבערג פון 'חסד 24-7', א באזוך ביי ר' אפרים שטערן פון ירושלים, און נאך.
סוף יאר תשע"ז האט דער טריביון אויפגעהערט צו ערשיינען. עס זענען ערשינען סה״כ הונדערט און דרייסיג אויסגאבעס.
יה אכסוף איז א זמר וואס רעדט איבער די הייליגקייט פון שבת און די גלוסטעניש צו דעם טאג אין לשון הקודש לכבוד שבת פארפאסט דורך רבי אהרן הגדול פון קארלין, וואס ווערט היינט געזונגען כמעט בכל תפוצות ישראל פרייטאג צו נאכטס ביים סוף סעודה אדער נאך די סעודה ביים באטע.
היינט צו טאג איז אויך דא וואס זינגען עס ביי שלש סעודות.
טייל זאגן אז דער באקאנטער ליד אויף דעם ניגון האט ער אויך פארפאסט.
בית נאמן בישראל זענען די הלכה ספרים אויף די יודישע שפראך געשריבן דורך רבי יואל צבי מאשקאוויטש טאהשער דיין.
הלכות סעודות שבת.
אויף דעם האט ער ארויסגעגעבן פיער באזונדערע בענדער, א עקסטרע באנד מיט הלכות און מנהגים וואס זענען שייך ביי אלע דריי סעודות פון שבת און מלוה מלכה מוצאי שבת.
די ערשטע באנד איז ערשיינען אין יאהר תשנ"ט.
די ערשטע אויסגאבע איז ערשיינען אום תשנ"ו ווען ער איז נאך געווען א כולל יונגערמאן און חשון תשס"ה האט ער שוין געהאלטן ביי די זיבעטע אויסגאבע.
עס איז צוטיילט אין צוויי חלקים: קיצור הלכות נדה און די צווייטע טייל איז מער באריכות.
די ערשטע חלק אנטהאלט פינעף פרקים און די צווייטע צעהן בתים.
דער ספר איז דירעקט געשריבן אין א קורצן לשון, כדי מען זאל קענען דערין כסדר איבער'חזר'ן די הלכות און וויסן וואס צו פרעגן. ער האלט זיך כמעט אפ פון פסק'ענען הלכה למעשה, נאר שרייבט אז מ'זאל פרעגן א שאלה.
עס איז ספעציעל געדרוקט אין א קליינעם פארמאט, אז מ'זאל עס קענען באהאלטן פון די קינדער - וואו עס פירט זיך ביי די חרדישע הייזער.
שירה איז איינער פון די פירנדע חסידישע כאָרן (קאפעליע) אין די פאראייניגטע שטאטן באזירט אין ניו יארק.
שירה איז געווען פון די ערשטע כארן וואס האבן רעוואלוציאנירט די מוזיק סטיל ביי חסידישע שמחות.
זיי פארמאגן בסך הכל ארום דרייסיג מיטגלידער וועלכע פארן ארום זינגען וואו אימער די וועלט מען רופט זיי.
צוליב זייער שיינקייט און ספעציעלער הארמאניע נעמט מען זיי אפט זינגען אויף מוזיק אלבאמען און קאנצערטן.
געגרינדעט אין 2003 דורכן זינגער שרגא פייוול גאלד, וואָס האָט אָנגעפירט מיט דעם כאָר ביז ער האָט איבערגעגעבן די מוזיקאַלישע אָנפירונג צו יואלי הארוויץ. בײ געוויסע אונטערנעמונגען (בפֿרט אין אָנבליק פֿון דעם אַז דער כאָר פֿירט זיך אין עטלעכע אונטערנעמונגען אויפאמאל), דינען די כאָר מיטגלידער הערשי וויינבערגער און אלי שפּריי ווי מוזיקאַלישע אָנפירער.
המזמרים איז א חסידישער כאר אין דער פאראייניגטע שטאטן, וואס איז באזירט אין ניו יארק, וועלכע גייען זינגען ביי לעבעדיגע אויפטריטן, ווי שמחות און אזוי ווייטער.
דער כאר איז אריגינעל געגרינדעט געווארן דורך יחיאל פאזען און שרגא פייוול גאלד. די צוויי סאטמארער אינגעלייגט האבן אינאיינעם געדאוונט אין א סאטמארן בית המדרש אין וויליאמסבורג, און זיי פלעגן אפט זינגען אינאיינעם; אזוי איז דער געדאנק פון א חסידישער כאר געבוירן.
זיי זענען געווען דער ערשטער חסידישער כאר גערינדעט אין דער פאראייניגטע שטאטן.
עווענטועל האט שרגא פייוול גאלד געגרינדעט זיין אייגענעם קאפעליע, שירה כאר.
טאג פון די טויטע (שפאניש: "Día de Muertos", "דיאַ דע מוערטאָס") איז א חגא וואס ווערט געפראוועט אין מעקסיקא און ארום די וועלט פון סוף אקטאובער ביז אנהייב נאוועמבער.
עס באשטייט פון דעם וואס פאמיליע און פריינט נעמען זיך צוזאמען צו געדענקען די פארשטארבענע.
עס ווערט אויך געפראוועט אין די פיליפינען און אין בראזיל.
בעפאר שפאניע האט קאלאניזירט יענע שטחים, פלעגט עס געפראוועט ווערן אנהייב זומער. אבער דערנאך האט מען עס גערוקט צו סוף אקטאבער ווען די איבריגע וועלט פראוועט האלאווין.
מען גייט אויף די קברים צו לייגן בלומען.
די פרויען'ס גלייכקייט פארטיי (ענגליש: Women's Equality Party) איז א פאליטישע פארטיי געגרינדעט אין יולי 2014 אין דעם שטאט פון ניו יארק.
מען זאגט אז גאווערנאר קאומא שטייט אונטער דעם.
זיי ברויכן האבן פופציג טויזנט שטימען אום נאוועמבער 4 צו ווערן אנערקענט אלס פארטיי.
זייער ציהל אז פרויען זאלן זיין גלייך מיט אלעם, אריינגערעכנט דאס געהאלט וואס מ'צאלט זיי.
טשעלסי הענדלער (ענגליש: Chelsea Joy Handler) איז אן אמעריקאנע קאמיקער, אקטריסטקע, שרייבער און טעלעוויזיע פערזענליכקייט.
זי איז געבוירן אום פעברואר 25 1975 אין ליווינגסטאן, ניו דזשוירזי אלס דער זעקסטער קינד צו סיימאר און ריטא הענדלער.
איהר פאטער איז א יוד און איהר דייטש געבוירענע מוטער איז געווען א מארמאן.
זי איז אויפגעצויגן געווארן יודיש און געהאט א בת מצוה.
די מאמע איהרע איז געשטארבן ווען זי איז געווען ניין יאהר אלט. און דערנאך איז זי געווארן א פארטי גירל, ביי די זעכצן האט זי געהאט אן אבארטאציע.
ביי די ניינצן האט זי זיך געצויגן קיין לאס אנדזשעלעס, קאליפארניע וואו זי האט אנגעהויבן איהר קארעריע אלס סטענד אפ קאמידיען.
די גרין פארטיי (ענגליש: Green Party US) איז א נאציאנאלע לינקע ליבעראלע פאליטישע פארטיי אין די פאראייניגטע שטאטן.
זיי האבן היינט צו טאג 129 ערוועהלטע פליטיקאנטן לענגאויס די שטאטן, וועלכע פארנעמען בעיקר לאקאלע פאזיציעס.
ניו פּאלטץ (ענגליש: "New Paltz") איז א שטעטל אין אלסטער קאונטי, ניו יארק מיט א באפעלקערונג פון איבער פערצן טויזנט מענטשן. דער נאמען שטאמט פין א געוועזענעם ראיאן אין דייטשלאנד "Palz - Pfalz" (ענגליש: "Palatinate"). די זיפ קאד איז 12561 און עריע קאד 845.
ער אנטהאלט אויך א ווילידזש מיט דעם זעלבן נאמען.
ער איז א סטודענטן שטעטל, וויבאלד עס געפינט זיך אין איהר א טייל פונעם שטאט אוניווערסיטעט פון ניו יארק.
דאס שטעטל איז געגרינדעט געווארן אין 1678 דורך הוגונאטן פין פראנקרייך, רעליגיעהזע פליטים וואס זענען גערודפ׳ט געווארן אין זייער היימלאנד.
די וואלקיל טייך לויפט דורך דעם שטעטל.
איבער אכציג פראצענט זענען ווייסע אמעריקאנער.
די ניו יארק סטעיט טראוועי לויפט דרך איר מזרח טייל און איז באם ארויסגאנג נומער אכצן.
א פלאץ אין מעלות דפנה
מעלות דַפֿנה איז א יידישער געגנט אין צפון ירושלים, וואס גרענעצט די געגנטן רמת אשכול און סנהדריה אין צפון, שמואל הנביא אין מערב, און אמוניציע בערגל אין מזרח. צו דרום געפינען זיך בר-לב וועג און שמעון הצדיק גאס.
מעלות דפנה לעבן אַ בית ספר רנה קסין
מען האט אויפגעשטעלט דעם געגנט אין 1972 ווי איינער פונעם קייט פון ריגל געגנטן אויפגעשטעלט נאכן פאראייניקן ירושלים, מיטן צוועק צו באהעפטן מערב ירושלים מיט הר הצופים.
אין דעם געגנט געפינט זיך דער "ארזי הבירה" קאמפלעקס.
דער געגנט איז אויפגעבויט געווארן פאר סעקולערע יידן, אבער במשך די יארן זענען רוב פון די באוואוינער חרדים. די באפעלקערונג פונעם געגנט איז אומגעפער 4,000.
ענדרו קוואמא (; געב' דעם 6טן דעצעמבער 1957) איז אן אמעריקאנער פאליטיקער און דער היינטיקער און 56סטער גובערנאטאר פון ניו יארק. קוואמא איז א דעמאקראט, און איז ערוויילט געווארן אלס גובערנאטאר צום ערשטן מאל דעם צווייטן אין נאוועמבער 2010. דעם 4טן נאוועמבער 2014 האט מען אים ווידערערוויילט אויף א צווייטן קאדענץ. דעם 6טן נאוועמבער 2018 איז ער ערוויילט געווארן צו זיין דריטן טערמין.
זיין פאטער מאריא קוואמא איז געווען גובערנאטאר פון 1983 ביז 1994.
ליווינגסטאן (ענגליש: "Livingston") איז א טאונשיפ אין עסעקס קאונטי, ניו דזשערזי.
עס הייסט נאך דער ערשטער גובערנאטאר פון ניו דזשערזי וויליאם ליווינגסטאן.
אין די 2010 צענזוס איז די באפעלקערונג געווען 29,366. איר זיפ קאד איז 07039 און טעלעפאן עריע קאד 973.
ליווינגסטאן'ס היסטאריע גייט צוריק ביז 1699 ווען איינואוינער פון נוארק האבן זיך אהין געצויגן.
די טאונשיפ איז בסך הכל 14.081 קוואדראט מייל גרויס, פון וועלכע 13.768 איז לאנד און די איבריגע איז וואסער.
אין 2002 האבן דארט געוואוינט 12,600 יודן, נאענט צו פופציג פראצענט פון די פאפולאציע.
רוב ארבעטער פאהרן צו ארבעטן אינדרויסן פון דער געגנט.
מנחם דוד מאשקאוויטש איז א פרומער חסיד'ישער זינגער, א סאטמארער חסיד, וועלכער וואוינט אין וויליאמסבורג.
ער פלעגט זינגען מיט שירה און היינט איז ער אין די ידידים כאר.
הינטן אויסבליק פון קרית אונסדארף
קרית אונסדארף איז א פרומע געגנט אין ירושלים, געפירט דורכן רב הרב פנחס אהרון הורוויץ, דער זון פון רבי משה הורוויץ, ראש ישיבת באר שמואל אין ניו יארק, דער אלטער רב ווער ס'האט געגרינדעט די געגנט, זון פון הגאון רבי יוסף יונה הורוויץ, רב פון אונסדארף (Huncovce) אין סלאוואקיי.
עס איז בעיקר באזעצט מיט ליטווישע בני תורה, אויך חסידים און אביסל ספרדים, צוזאמען ארום 400 פאמיליעס.
די הויפט גאס איז הרב זלמן סאראצקין גאס וועלכע פירט אריין אין קרית מאטערסדארף. דער קווארטאל גרעניצט זיך אויך מיט קרית צאנז און קרית בעלז.
הרב שלמה זלמן סענדער כהנא שפירא (ה'תרי"א - כ"ג שבט ה'תרפ"ג) איז געווען רב און ראש ישיבה אין מאלטש, (Малеч - היינט אין בעלארוס), און דערנאך אין קריניק, און קאמפאזיטאר פון ניגונים און נוסחאות התפלה וועלכע ווערט נאך היינט געזונגען ביי די ליטווישע קרייזן.
ער איז געבוירן צו זיין טאטע רבי יעקב שפירא וועלכער איז געווען א זון פון רבי משה, אן איידעם ביי רבי חיים וואלאזשינער.
ער האט געלערנט ביי זיין טאטן און דערנאך אין דער בארימטער וואלאזשינער ישיבה צוזמען מיט רבי חיים סאלאווייטשיק, דער שפעטערדיגער בריסקער רב.
דורכאויס זיינע יארן, איז ער געווען בארימט אלס פועל ישועות און אדרעס וואו מען קומט זיך מזכיר זיין פאר א ברכה אויף ישועות און רפואות.
אין יאר תרפ"א איז ער ארויף קיין ארץ ישראל, וואו ער האט באקומען א גרויסן קבלת פנים ביים אנקומען קיין יפו, און זיך באזעצט אין שכונת שערי חסד אין ירושלים וואו ער האט געוואוינט ביז זיין פטירה.
ער איז באערדיגט געווארן אין די חלקת הפרושים אויף הר הזיתים.
אין יאר תרנ"ח איז ער אויפגענומען געווארן אלס רב אין מאלטש און שפעטער אלס ראש ישיבה ענף עץ חיים אין דער שטאט.
צוליב די ווינטן פון השכלה און ציונות וועלכע האבן געבלאזן אין שטאט, האט ער זי איבערגעלאזט אין יאָר תרס"ג און געגאנגען קיין קריניק וואו ער האט מיטגענומען טייל תלמידים און דארט אויפגעשטעלט זיין ישיבה פונדאסניי.
זיין רבנות אין מאלטש איז איבערגענומען געווארן דורך הגאון רבי שמעון שקאפ, וועלכער האט זי אויך איבערגעלאזט נאך קנאפע פיר יאר.
מען האט געדרוקט זיינע כתבים אויף סדר קדשים און נשים אונטערן נאמען חידושי הגרז"ס.
אלענבי מאנומענט אין אלט רוממה
רוממה" איז א געגנט אין מערב ירושלים נאענט צו דער יפו גאס און דעם אריינגאנג צו דער שטאט. אין צפון געפינט זיך קרית מאטערסדארף און אין דרום מקור ברוך. די געגנט ליגט אויפן העכסטן בערגל אין ירושלים, 829 מעטער איבערן ים־פלאך.
די געגנט איז אויפגעשטעלט געווארן אין די צייטן פון דעם בריטישן מאנדאט אין 1921, אויף א בערגל צווישן די צוויי אראבישע דערפער ליפתא און שייך באדער.
א גרויסער טייל פון דער היינטיקער געגנט האט מען געניצט אויף פאבריקן, סטאלערייען א.א.וו. די תנובה פירמע האט געהאט א גרויסן קעז פאבריק אין רוממה. זייט 2007 האט מען אראפגעווארפן די פאבריקן און אויך דעם "אחוזה" חתונה זאל כדי צו בויען הויכע געביידעס פון דירות.
היינט וואוינען אין דער געגנט בערך 40,000 איינוואינער, רוב חרדישע.
דער נייער טראמוויי פארט אויפן דרום עק פון דער געגנט ביזן סטרונעס בריק.
וועסט הארטפארד (ענגליש: West Hartford) איז א טאון אין הארטפארד קאונטי, קאנעטיקוט געגרינדעט אין יאהר 1854.
אין די 2010 צענזוס איז די פאפולאציע געווען ביי 63,268.
אין 2010 איז עס געווארן אויסגערעכנט צווישן די צען בעסטע שטעט וואו אויפצוציען א פאמיליע.
די איז 22.3 סקווער מייל גרויס, וואס פון דעם איז 21.9 לאנד און די איבריגע איז וואסער.
איבער 79 פראצענט פון די איינוואוינער זענען ווייסע אמעריקאנער.
די דזשואיש לעדזשער (ענגליש: Jewish Ledger) איז קאנעטיקוט'ס איינציגסטע יודישע וועכנטליכע צייטונג אויף די ענגלישע שפראך, מיט א צירקולאציע פון ארום 35 טויזנט.
עס איז געגרינדעט געווארן אין אפריל 1929 דורך הרב אברהם פעלדמאן.
זי גיבט אויך ארויס א חודש'ליכע אויסגאבע וועלכע סערווירט די געמיינדע אין די מערב מאסעטשוסעטס געגנט.
ראביי מאָריס סאַלט (ענגליש: Maurice A. Salth) איז איינע פון די ראבייס אין צענטראל סינאגאג אין מאנהעטן.
ער האט גראדואירט פון היברו יוניאן קאלעדזש אין 2005, פין וואו ער האט אויך א M.A. אויסצייכענונג אין רעליגיע־שטודיעס.
בעפאר דעם איז ער געווען טעטיג אין ניו דזשערזי און אין דענווער, קאָלאָראַדאָ.
אויך איז ער אן ענווייראָמענטאַליסט, הייקער און מאראטאן לויפער.
ער האַלט אויך א B.A. אין עקאנאמיק.
דער ניו יארק מאראטאן (ענגליש: "TCS New York City Marathon") איז א יערליכער מאראטאן וועלכער ווערט אפגעהאלטן אין ניו יארק סיטי דעם ערשטן זונטאג אין נאוועמבער, וואו עס לויפט דורך אלע פינעף באָראָס פון ניו יארק.
ער איז געגרינדעט געווארן אין 1970 און איז היינט צו טאג דער גרעסטער מאראטאן אין דער וועלט, ווען אין 2013 האבן איבער פופציג טויזנט מענטשן געענדיגט לויפן די גאנצע.
לקראת שבת איז א מוזיק אלבאם מיט עלף ניגונים אויף שבת און ימים טובים פארפאסט דורך רבי שלמה קארליבאך און אנטדעקט דורך זיין תלמיד שלמה כ"ץ און ארויסגעגעבן לכבוד די צוואנציגסטע יארצייט.
כץ דערציילט אז די ניגונים האט ער געטראפן אין לויף פון די זיבעצן יאהר וואס ער איז באשעפטיגט צו זוכן אין די ארכיוון ניגונים פון רבי שלמה וועלכע זענען נישט באוואוסט.
אחד יחיד ומיוחד איז א מוזיק קאסעטע מיט אלטע און נייע חסידישע ניגונים קאמפאזירט פאר די קרעטשניפער הויף (רחובות) ארויסגעגעבן דורך לחיים הפקות לכבוד די חתונה פונעם רבין'ס טאכטער מיטן חתן רבי ישכר בעריש קאהן זוהן פון תולדות אברהם יצחק רבי.
אלע ניגונים זענען קאמפאזירט דורך רבי פינחס שיינבערגער, א גבאי אין קרעטשניפער הויף - אויסער צוויי ניגונים וועלכע זענען קאמפאזירט דורך חסידי תולדות אברהם יצחק: אהרן דיאמאנט און אהרלע סאמעט.
די סאלאו זינגער זענען: אהרלע סאמעט, אברהם ווייס, יודל מילער און נפתלי דוד.
אויף פידל שפילט דניאל אהביאל. ליפא שמעלצער האט אויך ארויסגעהאלפן.
ניגונים.
פאלגענד רעכענען מיר אויס די טרעקס, וואס פיער פון זיי, וואס ווערט אנגערופן מחרוזת אנטהאלט מער ווי איין ניגון.
דער ציריכער אוניווערסיטעט (דייטש "Universität Zürich") איז דער גרעסטער אוניווערסיטעט אין דער שווייץ.
דער ציריכער אוניווערסיטעט איז געגרינדעט געווארן דעם 29סטן אפריל 1833 דורך דער פאראייניקונג פון דריי באזונדערע קאלעדזשן פאר געזעץ, מעדיצין און טעאלאגיע אין איין אקאדעמישן אנשטאלט. אויך האט מען אויפגעשטעלט דארט א נייעם פאקולטעט פאר פילאסאפיע. ציריך אוניווערסיטעט איז געווען דער ערשטער אין אייראפע וואס א לאנד האט אויפגעשטעלט און נישט א מלך אדער א קירכע. פון 1847 האט מען דערלויבט פרויען צו הערן לעקציעס אין פילאסאפיע, און אין 1866 האט מען אריינגענומען אין אוניווערסיטעט צום ערשטן מאל א פרוי ווי א פולשטענדיגן סטודענט. אין 1901 האט מען אויפגעשטעלט דעם פאקולטעט פון וועטערינעריע, וואס איז דער עלצטער פאקולטעט פאר וועטערינעריע אין דער וועלט. אין 1914 איז דער אוניווערסיטעט אריבער צו א נייער לאקאציע אין ציריך.
די צענטראלע פאקולטעטן היינט זענען טעאלאגיע, קונסט, וויסנשאפט, מעדיצין, וועטערינעריע, עקאנאמיק און געזעץ. אין 2003 זענען געווען איינגעשריבן 23,421 סטודענטן, מער ווי העלפט פון זיי פרויען, און 4,170 מאנשאפט, פון זיין עטלעכע 400 פראפעסארן.
וועטעראַן'ס טאָג (עגנליש: Veterans Day) איז אן אמעריקאנישע לעגאלע פעדעראלע חגא וואס וועהרט אפגעהאלטן יעדע יאהר דעם עלפטן נאוועמבער זינט 1919 דורכאויס אלע פופציג שטאַטן.
אין דעם טאג טוט מען באעהרן, מיט צערעמאניעס און מארשן, די סאלדאטן וואס האבן זיך געשלאהגן פארן לאנד.
עס איז א רוה טאג, צוליעב וואס אין דעהם טאג זענען אלע רעגירונג אינסטוטוציעס, שולעס, ביבליאטעקן און פּאָסט אפיסעס פארשלאסן.
עס שטאַמט פון דער פייערונג וועלכע איז אפגעהאלטן געווארן ביי דער ענדע פון דער ערשטער וועלט מלחמה, די עלפטע שטונדע, דעם עלפטן טאג, דעם עלפטן מאנאט פון 1918.
א יאהר שפעVטער האט פרעזידענט וואודרא ווילסאן דעקלעהרט דעם טאג אלס האלידעי. און זיבן יאהר דערנאך, אום 4טן יוני 1926, האט קאנגרעס דורכגעפירט א געזעץ צו פארלאנגען פונעם פרעזידענט זשאן קעלווין קולידזש ער זאל שרייבן א פרישע דעקרעט צו פייערן דעם טאג מיט פאסיגע צערעמאניעס.
די טרוימערס (ענגליש: "The Dreamers") איז א 2003 ראמאנטיש-דראמע פילם, פראדוציהרט אין פראנקרייך, פאראייניגטע קעניגרייך און איטאליע וועלכע שפיהלט זיך אפ אין פאריז אין דער צייט פון די 1968 סטודענטן ראַיאָטן און רעוואלוציע.
דער פילם וועהרט געשפיהלט אויף עהנגליש געמישט מיט פראנצויזיש.
מעטיו איז א סטודענט פון אמעריקע וואס וואוינט אין פאריז. ער באקענט זיך מיט א ברודער און שוועסטער וואס זענען אין ליבע און ווערט א טייל פון זייער ליעבע ביז ער איבערצייגט זיי אויפצואוואקסן.
שיטה מקובצת אדער אסיפת זקנים איז א ליקוט ספר אויף ש"ס, תלמוד בבלי, צוזאמגענומען דורך רבי בצלאל אשכנזי פון מאנוסקריפטן פון פירושים וואס די גאונים און ראשונים האבן געשריבן.
טייל פון די כתבי יד זענען שוין נישט בנמצא, ממילא פארמאגט דאס ספר א באזונדערע חשיבות.
סעינט ווינסענט (ענגליש: St. Vincent) איז א 2014 אמעריקאנער קאמעדיע פילם וואו עס שפילן בּיל מאָרעי און מעליסע מעקאַרטי, פילמירט אין ניו יארק.
מען האט עס צוערשט געוויזן ביים די 2014 טאראנטאו אינטערנאציאנאלע פילם פעסטיוואל וואו עס האט געווינען א מענטשן'ס אויסוואל אוואורד.
ווינסענט איז א רעטייערטער מלחמה וועטעראן וועלכע טרונקט און געמבלט.
ווען די שכנטע מעגי ציהט זיך אריין בשכנות און נויטיגט זיך אין א בעיבי'ס-היטער פאר איהר זוהן, נעמט ער עס אהן צו טוהן פאר געלט.
ער לערנט איהם אויס ווי אזוי זיך צו פארטיידיגן און קניפט אהן פריינדליכע באציאונגען מיט דאס קינד.
ווען דער טאטע, פון וועמען מעגי איז צוטיילט, ווערט געוואויר דערפון, האלט ער דאס אלס אומ'אחריות'דיג און פארבאט דאס קינד צו האבן קאנטאקט מיט איהם. אבער ווען די שולע מאכט א סעינט (קדוש) פארמעסט, טוהט אליווער דערקלערן אז ווינסענט איז זיין סעינט און היראו.
די שפּילקע איז א 2013 פּראָפעסיאָנאַלער יודיש שפראכיגע קאנאדישער דראמאטישער פילם וועלכער האט באקומען זייער א פּאזיטיהוון אפקלאנג, געשריבן און רעזשיסיהרט דורך נעמי דזשעי.
עס איז געשפיהלט אין כלל שפראך.
א ליעבע וואס שפיהלט זיך אָפּ בשעת די צווייטע וועלט מלחמה.
אויפֿן שוועל איז אַ זשורנאַל אויף יידיש וועלכע קומט אַרויס זינט 1941 און ערשיינט הײַנט צו טאָג, דורך דער ייִדיש־ליגע, אומגעפֿער דרײַ מאָל אַ יאָר.
דער זשורנאַל גײט אַרױס זינט 1941 (דעמאָלט ווי דער אָרגאַן פֿון דער פֿרײַלאַנד־ליגע פֿאַר טעריטאָריאַליסטישער קאָלאָניזאַציע), דער זשורנאַל גיט זיך אָפּ מיט ייִדיש לעבן, ליטעראַטור, קולטור און לינגװיסטיק דער זשורנאַל איז הײַנט צו טאָג געדרוקט קאָלירט, מיט פֿאָטאָגראַפֿיעס, און ברײטע גלאָסאַרן צו עטלעכע אַרטיקלען כּדי צוצוהעלפֿן דעם נײַערן לײענער. דער זשורנאַל האָט אַן ערך 800 אַבאָנעמענטן.
1942 - 1956: יצחק נחמן שטיינבערג.
1957 - 1979: ד"ר מרדכי שעכטער, לייבל באַיאָן.
1979 - 2005: ד"ר מרדכי שעכטער.
2005 - 2020: שבֿע צוקער.
2020 - ביז הײַנט: ד"ר מרים טרין.
מיטאַרבעטערס זײַנען: גיטל שעכטער־װישװאַנאַט - סטיל־רעדאַקטאָר, יאַנקל סאַלאַנט - קינסטלערישער רעדאַקטאָר. במשך די יאָרן האָבן געשריבן אין אויפֿן שוועל װיכטיקע ייִדישע שרײַבערס ווי: רבֿקה באַסמאַן־בן־חײם, אַהרן גלאַנץ־לעיעלעס, יעקבֿ גלאַטשטײן, אַבֿרהם סוצקעװער, רחל קאָרן, מלך ראַװיטש, און נאָך.
עדגאַרדא לוי מארטאַראַ (27סטן אויגוסט 1851 - 11טן מערץ 1940) איז געווען א אידיש קינד, געבוירן אין 1853 אין באלאניע, איטאליע, ווען ער איז געווען אלט זעקס יאר האט א קאטוילישע שטוב דינסט נאכן זיך צעקריגן מיטן עדגארדא'ס מוטער, געטענהט אז ווען עדגארדא איז געווען א קליין איין יעריג קינד האט זי אים געטראגן באפטיזירן ווען ער איז געווען קראנק, און לויט די ארטיגע געזעץ איז דאס קינד א קריסט,
די פאליציי האט פארכאפט עדגארדא און ער איז אנגעקומען קיין רוים וואו ער איז געווארן אויפגעצויגן אין א קאטוילישע אינסטוטוציע, און אויסגעוואקסן א גלח.
כאַרקעוו אדער חאַרקאוו (אוקראיניש: Харків "כאַרקיוו"; רוסיש: Ха́рьков "כאַרקאוו") איז די צווייטע גרעסטע שטאט פון אוקראינע און די הויפטשטאט פון כארקעווער אבלאסט. די שטאט געפינט זיך אין צפון־מזרח פון לאנד וואו די כארקעוו, לאפאַן און אודי טייכן קומען צוזאמען, 410 ק"מ מזרח פון קיעוו.
כארקעוו האט א מעטרא סיסטעם מיט 30 סטאנציעס.
אין 1900 האבן געוואוינט אין דער שטאט 11,013 יידן.
די כארקעווער יידישע קהילה האט געהאט די צווייטע גרעסטע שול אין גאנץ אייראפע.
יוּדענדויטש (דייטש: Judendeutsch), ווערט אויך גערופן דייטשע יודיש אדער דייטשע העברעאיש, איז א יודישע שפראך וואס מען האט גערעדט צווישן די יודן וואס האבן געוואוינט אין די דייטשע געגנטער - איבערהויפט איז עס געווען די מוטער שפראך אין די פראנקפורטער געטא.
עס באשטייט בעיקר פון ווערטער גענומען פון אלט דייטש און לשון הקודש און מ'שרייבט עס מיט די העברעאישע אלף בית.
די שפראך איז שטארק באנוצט געווארן ביז ווען דייטשלאנד איז געווארן מער ליבעראל צו די יודן און מ'האט זיך געקענט אויסשפרייטן ארויס פון די געטא'ס, וואס דאן האבן די דייטשע יודן אנגעהויבן צו נוצן די געהעריגע גערעדטע דייטשע שפראך פון די שכנים ארום אדער די יודישע שפראך וואס די יודן פון די דערנעבנדיגע לענדער האבן גערעדט.
ראביי דזשאו יוסף בלעק (ענגליש: Joe Joseph R. Black) איז א זינגער, גיטאר שפיהלער און קאמפאזיטאר פון ניגונים אויף ענגליש און דינט אצינד אלס דער ראביי פון טעמפל עמנואל אין דענווער, קאלאראדאו - זינט יולי 2010.
ער ספעציעליזירט זיך אין ניגונים פאר קינדער און צום דאווענען. טייל פון זיינע ניגונים ווערן טאקע געזינגען אין אסאך רעפארמער טעמפלען לענגאויס אמעריקע.
פון 1987 ביז 1996 איז ער געווען אנגעשטעלט אינעם טעמפל איזרעאל אין מיניעפּעליס, מינעסאוטע. דערנאך איז ער געווארן דער ראביי פון די קהילה אלבערט אין ניו מעקסיקאו ביז אום 2010 ווען ער האט אנגענומען די איצטיגע פאזיציע אין דענווער.
אוניטארישער אוניווערסאליזם (ענגליש: "Unitarian Universalism") איז א ליבעראלע רעליגיע געגרינדעט אין 1961 דורך א פאראייניגונג צווישן די אמעריקאנישע אוניטארישע אסאסיאציע וועלכע איז געשאפן אין 1825 און די אוניווערסאליסטישע קירכע פון אמעריקע געשאפן אין 1866.
זי פארמאגט ארום אכט הונדערט טויזנט מיטגלידער איבער דער וועלט פארבונדן צו די צוויי הויפט ארגאניזאציעס אין די פאראייניגטע שטאטן און אין קאנאדע, וועלכע פארמאגן עטליכע טויזנט קלויסטערס אונטער זיך.
הויפט פרינציפן.
איהר הויפט שיטה איז אז יעדעם'ס אינדיווידועלע מיינונג איז אנגענומען און עס קוראדזשירט צו טראכטן זעלבסטשטענדיג, אנדערש ווי רוב אנדערע רעליגיעס וואס זאגן גענוי וואס דו 'מוזט' טראכטן און גלויבן.
זיי רעספעקטירן יעדעמס מיינונג און גלייבן אז מ'קען זיך לערנען פון יעדעם. יעדער מענטש איז דארט וועלקאם, אפילו אטעיסטן.
זיי גלויבן אין פרייהייט, פרידן און גערעכטיגקייט פאר יעדן.
אנטאני דזשאן "טאני" אַבאט (; געב' דעם 4טן נאוועמבער 1957) איז געווען דער 28סטער פרעמיער מיניסטער פון אויסטראליע, פונעם 18טן סעפטעמבער 2013 ביזן 14טן סעפטעמבער 2015, און דער פירער פון דער ליבעראלער פארטיי פון 2009 ביז 2015. אין 2015 האט ער פארלוירן א פארמעסט מיט מאלקאלם טערנבול וואס האט איבערגענומען פון אים אלס פירער פון דער פארטיי און פרעמיער מיניסטער.
אבאט איז געבוירן געווארן אין לאנדאן, ענגלאנד, צו אן ענגלישן פאטער און אן אויסטראלישן מוטער. ער האט עמיגרירט קיין אויסטראליע מיט זיינע עלטערן אין 1960.
דענווער (ענגליש: "Denver") איז די הויפּט און גרעסטע שטאט פון קאלאראדא, פאראייניגטע שטאטן, זינט 1867. פריער האט ער אפיציעל געהייסן דענווער סיטי.
ער געפינט זיך צופיסנס פון די ראקי בערג.
דער קופאל איבער דער צענטראלער רעגירונגס געביידע איז באדעקט מיט גאלד.
זייער אינטערנאציאנאלע לופטפעלד איז דאס גרעסטע אין די פאראייניגטע שטאטן - שטחווייז.
אין דענווער געפֿינט זיך די פּרעסטיזש-פולע נאציאנאלער יידישער צענטער פאר מעדיצין און פארש, געגרינדעט אין 1899.
די שטאָט איז געגרינדעט געווארן דעם 22סטן נאוועמבער 1858 דורך זוכער אינעם גאלד געיעג אין דער מערב קענזעס טעריטאריע.
די שטאָט איז ארום 5,280 פיס העכער דעם ים פלאך.
דעמאָגראַפֿיע.
אינעם 2010 צענזוס איז די באפעלקערונג געווען ביי 600,158 איבער זעכציג פראצענט פון זיי ווייסע.
וויבאלד זי געפינט זיך אין צענטער פון די פאראייניגטע שטאטן וואו עס קומט זיך צאַם צפון-מזרח מיט מערב, איז זי געווארן א צענטער פאר דיסטריביושן.
פילע נאציאנאלע פירמעס פארמאָגן אפּטיילונגען אין דענווער. צום ביישפיל: לאקהיד מארטין, יונייטעד ערליינס און נאך.
שפּראַכן.
אינעם 2010 צענזוס: 72 פראצענט נאר ענגליש, 21 פראצענט שפאניש, 0.85 וויעטנאמעזיש, 0.57 אפריקאנישע שפראכן, 2,845 מענטשן רוסיש, 2,681 כינעזיש, 2,527 פראנצויזיש און 2,465 דייטש.
אמסטערדאם (ענגליש: Amsterdam) איז א סיטי אין מאנטגאמערי קאונטי, ניו יארק פאראייניגטע שטאטן.
אין די 2010 צענזוס איז די באפעלקערונג געווען ביי 18,620.
עס גרעניצט זיך אין דריי זייטן מיט די אמסטערדאם טאון.
די סיטי באשטייט פון 6.3 סקווער מייל פון וואס 5.9 איז לאנד און די איבריגע וואסער.
זי ווערט פארטרעטן אין קאנגרעס דורך די איין-און-צוואנציגסטע דיסטריקט.
אינעם ניינצנטן יאהר-הונדערט איז זי געווען באוואוסט אלס טעפיכער און סחורה פאבריצירער.
יאנקערס (ענגליש: Yonkers) איז די פערט גרעסטע סיטי וואס האט די מערסטע מענטשן אין ניו יארק און די מערסטע אין וועסטשעסטער קאונטי מיט א באפעלקערונג פון 195,976.
עס באשטייט פון איבער צוואנציג סקווער מייל, גרעניצט זיך מיט די בראנקס און איז נישט ווייט פון מאנהעטן.
רויזנוואסער (ענגליש: "Rosewater") איז א אמעריקאנישער 2014 דראמא־פילם, רעזשיסירט דורכן טעלעוויזיע פערזעהנלעכקייט דזשאן סטוארט, באזיהרט אויף א בוך פון א אמת'ער געשיכטע וואס איז פארגעקומען אין איראן.
אן איראנער-קאנאדישער דזשורנאליסט פאהרט קיין איראן צו דעקן די 2009 פרעזידענט־וואלן און ווערט ארעסטיהרט אויפן חשד פון זיין א שפיאן, באזיהרט אויף א ווידיאו פון זיין ערשיינונג אויף די דעילי שאו.
ער וועהרט געהאלטן אין תפיסה פאר ארום פיער מאנאטן, וואו ער וועהרט געפֿאָרשט און געפּייניגט אבער ברעכט זיך נישט.
דער נאמען פונעם פילם איז באזיהרט אויפן בוך וואס ער האט אזוי א נאמען געגעבן ווייל זיין אויספארשער האט תמיד געשמעקט פון רויזנוואסער, מיט וואס ער האט זיך באשפּריצט צוליב וואס ער האט זיך נישט געטושט.
ער איז פילמיהרט געווארן אין ירדן אום 2013 פאר די קאסטן פון ארום צעהן טויזנט דאלער.
ער איז דער עהרשטער פילם פאר דזשאן סטוארט, וועלכער האט דאס אונטערגענומען בלית ברירה ווייל יעדער האט געצעגערט דערמיט. ווי ער זאהגט האט ער געפיהלט אז ווי לעהנגער מען ווארט, וועט עס פארליהרן זיין רעלעוואנטקייט.
אפקלאנג.
עס האט געהאט א גאנץ פאזיטיווע אפקלאנג.
רבי פינחס מנחם (אלעזר) יוסטמאַן (תר"ט - י׳ כסלו תרפ"א) האט געגרינדעט זיין הויף אין פּילץ. ער איז געווען פון די חשובע אדמו״רים אין פוילן און איז געווען באקאנט דורך זיינע תורות פון זענען געשריבן אין דעם ספר "שפתי צדיק". זיין מוטער איז געווען א טאכטער פונעם חידושי הרי״ם, רבי יצחק מאיר אלטער פון גער. נאָך דער פטירה פונעם שפת אמת פון גער, האט ער אנגעהויבן פירן אַ חסידישן הויף אין פּילץ.
ער איז געבוירן צו זיין פאטער רבי בנימין אליעזר יוסטמאן וועלכע איז געווען אן איידעם ביים חידושי הרי"ם פון גער, און צו זיין מוטער, מרת צינא פעסא אלטער, א טאָכטער פונעם חידושי הרי״ם פון גער. ער איז געווארן א יתום פֿון זיין מוטער אין אַ יונגן עלטער, און זיין זיידע דער חידושי הרי״ם האט אים אריין גענומען. ער איז געפארן מיט זיין זיידן אויף "נסיעות" צום קאצקער רבי׳ן.
ער האט חתונה געהאט צו זיינס א שוועסטער קינד, רביצין הענדיל לאה, די טאכטער פון זיין פעטער רבי אברהם מרדכי אלטער - וועלכער איז נפטר געווארן פאר דער חתונה.
האט ער געגעסן קעסט און געוואוינט ביי זיין גרויסן זיידן ביז זיין פטירה אין תרכ"ו. דערנאך איז ער געווארן פון די חסידים פון רבי העניך פון אלעקסאנדער, און ווען זיין שוואגער דער שפת אמת האט אנגעהויבן פירן האט ער זיך מדבק געווען אין אים.
אין גער האט ער זיך געשפייזט פון א ספרים געשעפט און ארויסגעבן ספרים.
אלס רבי.
ווען זיין שוואגער דער "שפת אמת" איז נסתלק געווארן אין יאהר תרס"ה, האט א גרויסער עולם אנגעהויבן צו פארן צו אים קיין פילץ וואו ער איז געווארן איינער פון די באוואוסטע רבי'ס אין פוילן.
שפעטער האט ער זיך געצויגן קיין וויערישאוו און דערנאך קיין טשענסטכאוו וואו ער איז נפטר געווארן ביי שלש סעודות אין עלטער פון צוויי-און-זיבעציג יאר. די לויה איז אויפגעהאלטן געווארן ביז מאנטאג צוליב א קריגעריי צווישן די קהילות פון פילץ און טשענסטכאוו וואו מ'זאל אים באערדיגן.
זיין פלומעניק דער אמרי אמת האט אים זייער מחשיב געווען, און גערופן זיין יונגסטן זון, דער פני מנחם, נאך אים.
א פּאַקער איז איינער וואס נעמט צוזאם די ספרים און סידורים אין די שוהלן און אין ישיבות.
וויבאלד א סאך מענטשן פארגעסן - אדער האבן נישט קיין געדולד - אוועקצולייגן די ספרים אין וואס זיי האבן געלערנט, ווערן די טישן אנגעשטויסן מיט ספרים און ס'איז נישט קיין הרחבת הדעת פאר די קומענדיגע מתפללים און לומדים.
געווענליך פאקט מען ביינאכט אז ס'זאל שיין און פריש אויפגערוימט פאר אינדערפריה, אין די גרויסע בתי מדרשים און היכלי התורה מוז מען אבער פאקן צוויי אדער אפילו דריי מאל א טאג.
ס'איז געווענליך די אחריות פונעם שמש אויפצונעמען א פאקער, און וויבאלד ס'איז נישט אזא גוט באצאלטע ארבעט און ס'קען אויך זיין גאנץ שווער און לאנגווייליג ווערט דאס געווענליך געטוהן דורך א בחור אדער כולל יונגערמאן וואס האט נישט קיין גרויסע הוצאות.
פאר די קלענערע בתי מדרשים אין שטאט וואס האבן נישט אזויפיל ספרים, נעמט מען איין פאקער פאר איין געגנט.
הרב נחום פרצוביץ ראש ישיבת מיר פון ירושלים
רבי נחום פרצאוויטש (כ' אדר תרפ"ג - י"ח חשוון תשמ"ז) איז געווען א ראש ישיבה אין דער מירער ישיבה אין ירושלים.
רבי נחום פרצאוויטש איז געבוירן געווארן כ' אדר תרפ"ג אין טראקי, ליטע, צו זיין פאטער הרב אריה צבי, שטאטס רב פון טראקי. ביי די ניין יאר האט זיין פאטער אים גענומען לערנען אין דער ראמיילעס ישיבה. ביי די 12 יאר איז ער אריבער לענרנען אין דער אוהל תורה ישיבה אין באראנאוויטש ביי רבי אלחנן וואסערמאן. אין תרצ"ז ווען ער איז געווען אלט 14 יאר האט ער אנגעהויבן לערנען אין קאמעניץ ביי רבי ברוך בער לייבאוויץ.
זומער תרצ"ט איז ער געגאנגען לערנען אין מיר וואו מ'האט אים געקענט ווי דער "טראַקיער עילוי". פון דעמאלסט אן איז ער געבליבן אין דער מירער ישיבה.
ווען ער איז אנגעקומען קיין ארץ ישראל האט רבי חיים שמואלעוויטש גענומען פאר א חתן צו זיין טאכטער עטיל.
אין תש"ל איז ער געווארן קראנק, אבער ער האט ווייטער געלערנט אין בית מדרש.
רבי יואל צבי ראטה (ה'תק"ף - י"א כסלו ה'תרנ"ג) איז געווען דער חוסטער רב און איז באוואוסט נאך זיין ספר שו"ת בית היוצר.
ער איז געבוירן צו זיין פאטער רבי שמעון אינעם ישוב קאמאנדא.
ביי די עלף יאהר איז געפארן קיין אונגוואר צו לערנען ביים מהר"ם א"ש. נאך זיבן יאהר האט ער באקומען היתר הוראה און איז געווארן א איידעם ביי רבי יעקב גאטליב, דער דעמאלטסדיגער חוסטער רב.
ער איז נפטר געווארן אין תרנ"ג און ליגט באגראבן אין חוסט; זיין ווייב הענטשא ליגט אין הר הזיתים.
זיין ערשטע פאסטן איז געווען אינעם שטעטל פילדעש, דערנאך איז ער געווארן רב אין ווערעד-אויפעלי און שפעטער אין ברעזנא.
אין תרמ"ד ווען רבי עמרם בלום דער בית שערים האט פארלאזט חוסט, האט רבי יואל צבי איבערגענומען זיין פלאץ.
דארט אין חוסט האט ער אויך אנגעפיהרט מיט א גרויסע ישיבה און געהאלטן פייערדיגע דרשות און ש"ש תורות.
ער איז געווען פון די אנערקענטע רבנים אין אונגארן בימיו, וואו מען האט איהם כסדר געשיקט אנפרעגן שאלות בהלכה. פון דעם קארעספאנדענץ האבן זיינע איניקלעך שפעטער ארויסגעגעבן דעם ספר בית היוצר.
אלס חסיד.
ער פלעגט אסאך פאהרן צו חסידישע רבי'ס, ווי: צום ישמח משה, דער בעלזער רב און רבי הערשעלע ליסקער.
אבער איבערהויפט איז ער געווען דבוק צום צאנזער רב וועלכער האט איהם זייער מכבד געווען אלס דעם מהר"ם א"ש'ס א תלמיד. נאך זיין פטירה איז ער געפארן צו זיין זוהן דער שינאווער רב.
פארלוירן אין נעפאל (העברעאיש: אבודים בדרך) אויך: פארלוירן אויפן וועג, איז א פרומער ישראלישער קאמישער דראמא פילם, אין צוויי טיילן, רעזשיסירט און פראדוצירט דורך יהודה גראווייס.
שמואל, א פרומער רעספעקטירטער ישראל רעגירונגס איינגעשטעלטער, ווערט געשטראנדעט אין אינדיע מיט א פרייען ארטיסטישן מאן, איאל יניב, וועלכער געפונט זיך שוין אין די געגנט איבער א יאהר, צוליב א עראפלאן פארשפעטיגונג.
ווען זייערע פאספארטן ווערן פארטוישט, ברויכן זיי גיין צום קאנסולאט בעטן נייע שריפטן, אבער ווערן פארשלעפט, בארויבט און פארבלאנדזשעט אין דעם פרימיטיוון לאנד.
דורכאויס זייער רייזע, לערנען זיי ביידע איינער פונעם צווייטן, ביז זיי באווייזן למעשה צו כאפן א דיפלאמאטישן פליגער אין צייט אנצוקומען קיין ישראל אויף ראש השנה.
די ענגלישע אויסגאבע "Lost in Nepal" ווערט דיסטריבוטירט דורך חזק אינטערטעימענט.
רבי פינחס הירשפרונג (תרע"ב - כ"ז טבת תשנ"ח) איז געווען דער הויפט רב פון מאנטרעאל, קאנאדע.
ער איז געבוירן געווארן אין דוקלע, גאליציע.
ער האט געלערנט אין דוקלע צוזאמען מיט רבי יאנקעלע לייזער (היינט פשעווארסקער רבי אין אנטווערפן) און יקותיאל יהודה האלבערשטאם, שפעטער קלויזנבורגער רב; דערנאך האט ער געלערנט אין ישיבת חכמי לובלין.
ביי דער בר מצוה האט ער ארויסגעגעבן אן אייגענעם ספר פּרי פּינחס און ער האט אנגעהויבן ארויסגעבן א תורה'דיגע אויסגאבע אהל תורה.
ביי דער צווייטער וועלט־קריג איז ער געווען צווישן די תלמידים אין שאנכיי, ביז אין יאהר תש"א ווען ער איז אנגעקומען קיין קאנאדע.
רבי משה טווערסקי (תשט"ו - י"ח חשוון תשע"ה) איז געווען א ראש ישיבה און ראש כולל אין דער תורת משה ישיבה אין ירושלים. ער איז אומגעקומען אין דער קהילת בני תורה שחיטה ווען צוויי אראבער זענען אריינגעקומען אין מיטן שחרית און האבן אנגעהויבן הרגענען יידן.
משה טווערסקי איז געווען א זון פון פראפעסער רבי יצחק אשר טווערסקי, טאלנער רבי אין באסטאן און עטרה (א טאכטער פון רבי יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק).
ער האט געהייראט מרים בערמאן, די טאכטער פון רבי אבא בערמאן, ראש ישיבה פון ישיבת "עיון התלמוד". זי פירט דעם "הדר" מיידלעך סעמינאר אין ירושלים.
ער איז געווען א תלמיד פון זיין זיידן רבי יוסף דוב, און אויך פון רבי משולם דוד הלוי סאלאווייטשיק און פון רבי ישראל אליהו וויינטרויב.
אין תש"ן האט רבי משה זיך געצויגן פון באסטאן קיין ירושלים און געווארן א ראש ישיבה אין "תורת משה", געפירט דורך זיין משפחה רבי משה מייזלמאן.
רבי משה טווערסקי האט געוואוינט אין דעם הר נוף געגנט פון ירושלים.
די גראָווייס ברידער (העברעאיש: "האחים גרובייס") זענען רעזשיסארן און אקטיארן אין פילמען ספעציעל פראדוצירט פארן פרומען עולם, געווענליך אין עברית.
יהודה און אברהם גראווייס זענען גערער חסידים וואס זענען געווען די ערשטע פיאנירן צוצושטעלן פראפעסיאנאלע פרומע פילמען, אהן פרויען, סעקס, דראגס, כפירה און דאס גלייכן וואס מען געפינט נישט ביים חרדישן ציבור.
די ערשטע פאר זענען געווען פון שוואכן קוואליטעט, אבער דערנאך מיטן מאמענטום וואס זיי האבן באקומען, האבן זיי זיך היבש פארבעסערט.
די פילמען שפילן פראפעסיאנעל אפ געווענליך סיפורי חז"ל אדער באקאנטע מעשיות פון צדיקים.
שפעטער האט אברהם איבערגעלאזט די אינדוסטריע און יהודה האט ווייטער פראדוצירט פילמען אליינס.
די עקסטרעמע פרומע אין מאה שערים האבן געווארפן פאשקווילן אז זיי ברענגען אריין גויאישקייט צווישן דעם היימישן ציבור.
תורת משה (; אויך גערופן "ToMo") איז אן אמעריקאניש־ליטווישע ישיבה אין סנהדריה מורחבת, ירושלים.
די ישיבה איז געגרינדעט געווארן אין תשמ"ב פאר בחורים פון לענדער וואו זייער מוטערשפראך איז ענגליש. מער ווי 1000 תלמידים האבן געלערנט אין תורת משה ביז תשע"ד.
רבי משה מייזלמאן האט געגרינדעט די ישיבה אין תשמ"ב אויפן נאמען פון זיין זיידן רבי משה סאלאווייטשיק, צוזאמען מיט רבי דניאל לערפעלד, היינט ראש ישיבה פון בית ישראל.
דער צווייטער ראש ישיבה, רבי משה טווערסקי איז אומגעקומען כ"ה מרחשון תשע"ה אין דער קהילת בני תורה שחיטה.
די בחורים קומען מערסטנס פון קאנאדע און די פאראייניגטע שטאטן. א טייל קומען פון ענגלאנד און דרום אפריקע.
גרשון יצחק סיראָטע (תרל"ד - תש"ג) איז געווען פון די גרעסטע חזנים אין אייראפע בעפאר דער צווייטער וועלט קריג.
ער איז געבוירן אין הייסין, פאדאליע.
זיין חזנישע קאריערע האט ער אנגעהויבן אין אדעס, דערנאך אין תרנ"ז איז ער געווארן חזן אין דער ווילנער שטאט-שוהל.
פון דארט איז ער געגאנגען קיין ווארשע אין דער נאזיק שוהל און שפעטער אין דער בארימטער שוהל אויף דער טלאמאַצקי גאס וואו ער איז געווען ביזן סוף פון זיין לעבן ווען ער איז אומגעקומען על קידוש השם דארט אין ווארשעווער געטא ווען די נאציס האבן אויפגעריסן די בונקער אויף וועלינקע גאס אין וואס ער האט זיך געפונען.
ער האט נאך זוכה געווען באערדיגט צו ווערן אין קבר ישראל אינעם בית עולם אויף דער גענשע גאס.
במשך זיין קאריערע איז ער אויך ארומגעפארן זינגען אין די בתי מדרשים און אויף קאנצערטן אין אמעריקע און ארץ ישראל.
סיראטא האט געהאט א מעכטיגע דראמאטישע טענאר, וואס האט איהם געגעבן דעם צונאמען דער יודישער קארוזא. ווייניג חזנים קענען זיך צוגלייכן צו זיין אויסערגעווענליכער שטימע.
חזן סיראטא איז ווי עס הייסט, אנדערש ווי דאס מערסטע חזנים אין זיין צייט, נישט געווען א קאמפאזיטאר; אבער ער האט רעקארדירט אסאך שטיקלעך און נוסח התפלה וואס מען האט קאמפאזירט ספעציעל פאר איהם.
אין פאקט איז ער געווען פון די סאמע ערשטע צו רעקארדירן פלאטעס, ווען שוין אין תרס"ג טרעפט מען רעקאדירונגען פון איהם.
ער איז אויך רעקארדירט ווי ער זאגט הלל און הושענות אינעם באקאנטן יודישן פילם דער דיבוק.
זיין מערסט באוואוסטע שטיקל איז אויף רצה, פארפאסט דורך זיין דיריגענט יצחק שלאסבערג, וועלכע ער האט רעקארדירט זיבן באזונדערע מאל. (זייער אסאך פאר א רעקארד אין יענער צייט).
יהודה אריה גראווייס (געבוירן: 8 אין אפריל 1974, ט"ז בניסן תשל"ד) איז א פילמען פראדוצירער און אן ארץ-ישראלדיגער חסידישער אקטיאר, פריערדיג באלעבאס פון גראווייס ברידער פראדוקציע פירמע.
גראווייס איז געבוירן געווארן אין בני ברק פאר בן ציון און חיה שרה גראווייס, די פאמיליע זענען גערער חסידים. גראווייס איז אן אוראייניקל פון ר' שמואל אהרן שזורי. ער איז געבילדעט געווארן אין די גערער חסידות אינסטיטוציעס, אריינגערעכנט ישיבת שפת אמת.
פילמען פראדוקציע.
די גראווייס ברידער יהודה און אברהם גראוויייס האבן געפירט יארן לאנג א פארזיכערונג אגענטור אין בני ברק. נאכן באקוקן עטלעכע פילמען וועלכע זענען געווען געאייגנט פאר די רעליגיעזע און פרומע קרייזן האט יהודה צוזאמען מיט זיין ברודער אברהם אויפגעשטעלט די פילמען פראדוקציע פירמע מיט א ציל צו העכערן דעם צווייג אויף א פאכישן סטיל. די פירמע ווערט גערעכנטן א גרויסע ביי די פרומע אין דעם תחום פון פילמען פראדוקציע.
זיין ערשטער פילם האט געהאנדלט די מעשה מיט דעם תנא רבי חנינא בן דוסא און איז פאטאגראפירט געווארן אין קרית ארבע. אין רוב פון די פילמען וואס ער האט פאבריצירט שפילט ער אויך ווי דער הויפט שפילער אדער צווייטיגער שפילער. דער פאטער פון גראווייס, בן ציון, דערשיינט אויך אין א טייל פילמען וואס גראווייס האט פראדוצירט.
אין 2003, וועגן דער פראדוקציע פון די קאמפאקטלעך סעריע "די פונטשיקעס" האט אפגעלאזט אברהם די פירמע לטובת ארבעט ווי דער עקאנאמיע שרייבער פון דער צייטונג המודיע, און פון דאן פירט און פראדוצירט זיין ברודער יהודה אליינס די פילמען. אין 2006 האט ער באקומען סטיפענדיע פיתוח וקדם-הפקה צו זיין פילם "מאין יבוא עזרי" פון קרן גשר לקולנוע רב תרבותי, און די פילם פראדוקציע האט באגלייט דער פראדוצירער מארק ראזנבאום.‏
איינער פון די פילמען וואס גראווייס האט פראדוצירט איז דער פילם "ווי מאכט מען א פילם", וואס אילוסטרירט טריט נאך טריט דעם פראצעס פון א פילם פראדוקציע, און אנטדעקט דאס וואס פאסירט פון הינטער די קולישן.
ביז היינט האט גראווייס פראדוצירט ארום 86 פילמען, אחוץ די ארום -100 קאפיטלעך וואס ער האט פראדוצירט צו ערוץ התכלת. האט געווינט אין דריי פריזן אין פארשידענע פעסטיוואלן. ‏ אין יאר 2014 האט אנגעהויבן צן פראדוצירן א נייע פרומע נייעס פראגראם מיטן נאמען "דער בינענשטאק".
גראווייס וואוינט אין בני ברק, געהייראט און פאטער פאר פינף.
נשמה דאקטער (ענגליש: "Soul Doctor") איז א פאפולער בראדוויי מוזיק־שפיל, אין צוויי אקטן, וועגן דעם לעבן פונעם באקאנטן זינגעדיגן רבי שלמה קארליבאך.
עס איז צוערשט געשפילט געווארן אין ניו ארלינס דעם 8טן נאוועמבער 2010, דערנאך אין מיאמי און אין ניו יארק סיטי.
א באזונדערע פארשטעלונג פונעם שפיל אויף יודיש איז געגעבן געווארן אין מאנטרעאל פון 8טן - 29סטן יוני 2014.
דער באריכט איז געווען א יודיש שפראכיגע פרומע צייטונג ארומגעשיקט פריי וועכנטליך במשך עטלעכע חדשים אין יאהר תשס"ה פאר אלע איינוואוינער אין קרית יואל, מאנרא.
עס איז ארויסגעגעבן געווארן דורך די מינאריטעט אפאזיציע צו די ווילידזש, די בני יואל און זאליס, כדי צו קריגן מאמענטום ביי די וואלן.
למעשה האבן זיי נאך בערך א האלב יאהר געהאט צו ווייניג רעקלאמעס צו קענען פינאנציעל אנגיין, ממילא האבן זיי זיך געמוזט צושפארן.
די באבאווער מחלוקת איז א קריגעריי וואס קומט פאר אינערהאלב די באבאווער הויף וועלכע איז הויפטקווארטירט אין בארא פארק.
אפיציעל האט די מחלוקה אויסגעבראכן נאך די פטירה פון רבי נפתלי צבי האלבערשטאם ווען א טייל חסידים האבן געוואלט אויפנעמען זיין איידעם, רבי מרדכי דוד אונגער, אנשטאט זיין ברודער דער דעמאלטסדיגער רב הצעיר רבי בנציון, מיט די טענה פון חתנו כבנו און דערפאר באלאנגט עס מדין ירושה פאר איהם.
ווען רבי שלמה איז נסתלק געווארן, האט מען אויפגענומען זיין עלצטן זוהן רבי נפתלי אלס ממלא מקומו און רבי בנציון אלס רב הצעיר.
אין די צייט איז רבי מרדכי דוד געווען א מגיד שיעור אין די ישיבה גדולה, און אלס אן איידעם האט ער געהאט א גרויס ווארט אין די קהילה.
נאך די פטירה פון רבי נפתלי, נאך אינמיטן די שבעה, איז רבי מרדכי דוד אריין אין ביהמ"ד און זיך געשטעלט אויפן רבין'ס פלאץ כאילו ער איז ממלא מקום. און מען האט איהם ארויסגעווארפן דורך פאליציי וואס זענען געווען פריוואט געדינגען אן קיין כח פון בי"ד אדער געריכט.
רוב עולם, בעיקר די עלטערע חסידים, זענען געבליבן מיט רבי בנציון; אבער א גרויס חלק - בעיקר יונגעלייט און בחורים וואס האבן געלערנט ביי רבי מרדכי דוד אין ישיבה - זענען ארויס וואנדערן אינאיינעם מיט די איידעמער.
אנפאנג האבן זיי געהאט גרויס געלט וויבאלד בן ציון דונער פון לאנדאן, א באבאווער אייניקל און א קרוב משפחה, האט צוגעזאגט זיי צו שטיצן. אבער נישט לאנג דערויף איז בן ציון דונער אוועקגעריסן געווארן יונגערהייט.
די חסידי 48 האבן אנגעהויבן רופן די אנדערע קארטשינער, ווי חוזק צו מאכן אז ער איז נישט קיין עכטע באבאווער אייניקל.
חתנו כבנו.
דאס איז איינע פון די הויפט טענות פון צד 45 באזירט אויף א רבי שאול אין סוף תשובת הרמ"א.
די אנדערע טענה'ן אז דאס איז נישט לגבי ירושה און א איידעם קומט נישט בעפאר א ברודער.
רב הצעיר.
צד 45 טענה'ט איז עס איז בלויז א כבוד טיטל אהן א מיטל, ווידעראום 48 זאגט אז עס האט באדייט איבערצונעמען לאחר מאה ועשרים.
געריכט.
ווען זיי זענען געגאנגען אין געריכט, האט דער ריכטער פארציילט א מעשה ווי רבי שלמה האט איהם געהייסן שיקן יודן זיך מתדיין זיין נאר ביי דין תורה, ממילא זענען זיין געצווינגען געווען צו גיין.
דין תורה.
די דין תורה האט זיך געשלעפט זיבן יאר, ביז דער בי"ד איז אום כ"ה אב תשע"ד ארויסגעקומען מיט א היסטארישן פסק אז צד רבי מרדכי דוד מוז צולייגן א נאמען צו זיין קהילה אויסער באבוב ווייל רב בנציון איז דער אויסשליסליכער יורש פון דער קהילה, און אויב וויל רבי מרדכי דוד זיך אויך רופן "באבוב" דאן מוז ער צולייגען א צונאמען. פאר צד רבי בנציון האט דער פסק ניט געהעריג געפאלען, צוליב וואס דאס וועט נישט ענדגילטיג לייזן די פראגע ווער איז באבוב און ווער איז ניט. דאס איז געווען איינע פון די סיבות פארוואס די דין תורה האט זיך געשלעפט.
רעאקציע צום פסק.
דער פסק האט ארויסגערופן גרויס שטורעם אין דער חרדי'שער גאס, ווען טייל טענה'ן אז עס איז זייער איינזייטיג. און אנדערע זאגן עס איז געפסקנט בצדק וביושר.
רבי מרדכי דוד האט דערנאך געהאלטן די באוואוסטע אני שלום דרשה ווי ער האט ארויסגעברענגט אז ער איז גרייט זוך צו פירן ווי פסק אויפן תנאי אז דאס וועט ברענגען שלום. און ווי אויך האט ער דאן ארויסגברענגט זיין האפפענונג אז איין טאג וועט ער נאך באקומען די שוהל וואס איז פלאצירט אויף דער 48סטער גאס.
רבי חיים קאניעווסקי האט געשריבן אז צד 45 זאל איינהאלטן דעם פסק.
למעשה האבן זיי טיילווייז געפאלגט, אבער נאכדעם האבן זיי געשטיקט א עיקול און הזמנה פון בי"ד חושן משפט פאר די דיינים.
גיחון קוואל איז א נאטירלעכער קוואל אין ירושלים וואס וועגן דעם קוואל האט זיך דארט אויפגעשטעלט די ערשטע באזעצונג אין ירושלים.
דוד המלך האט באפעלט צדוק הכהן און נתן הנביא צו דארט איינאוילן זיין זון שלמה צו אים באקרוינען אלץ קעניג. (מלכים א' א')
כ"ה מרחשון תשע"ה האט פאסירט אין ירושלים א שרעקליכע שחיטה, ווען צוויי מוסלעמענישע טעראריסטן פון דזשאבל מוכאבער זענען אריינגעקומען אין דער קהילת בני תורה שול אין הר נוף אינמיטן שחרית באוואפנט מיט מעסערס, א האק און א ביקס און האבן אטאקירט די מתפללים וועלכע האבן געהאלטן אינמיטן דאווענען שטילע שמו"ע.
פיר פון די מתפללים זענען באלד אומגעקומען, ווי אויך איין פאליציאנט שפעטער פון זיינע וואונדן. נאך זיבן מענטשן זענען שטארק פארוואונדעט געווארן ביז די פאליציי האבן ענדליך געשאסן די טעראריסטן צום טויט.
אטאקע.
בערך אזייגער זיבענע אינדערפרי, אינמיטן איינע פון די שחרית מנינים אין קהילת בני תורה אין הר נוף, זענען די צוויי אטאקירער אריין אין בית המדרש מיט האקן, פליישהאקערס. צוויי פארקער פאליציי האבן געהערט דעם טומל און זענען אריינגעלאפן אין דער שול צו כאפן די אטאקירער. זיי זענען געווארן שטארק פארוואונדעט, און איינער פון זיי איז שפעטער געשטארבן פון זיינע וואונדן. דערנאך איז אריינגעקומען א דריטער פאליצאנט וואס האט געשאסן די טעראריסטן.
פיר מתפללים זענען ליידער אומגעקומען: די אמעריקאנער רבי משה טווערסקי (59) פון תורת משה כולל, רבי קלמן לעווין (55) און ר' אריה קופינסקי (43), דער ענגלענדער ר' אברהם שמואל גאלדבערג (68). אויך איז אומגעקומען דער דרוזישער פאליצאנט זידאן סאַאיף. נאך זיבן מענער זענען געווארן פארוואונדעט, צוויי פון זיי געפערלעך.
ביי די מוסלעמענער.
די פי עף על פי האט גענומען פאראנטווארטליכקייט פאר די אטאקע, כאמאס האט געזאגט אז דאס איז א נקמה פאר א פאלעסטינער באס דריווער וועלכער האט זיך געהאנגען. די איסלאמישע דזשיהאד האט דאס אויסגעלויבט.
ווי נאר די נייעס איז באקאנט געווארן אין עזה פאס, האט מען דארט אנגעהויבן פייערן מיט שמחה דורך טיילן זיסווארג פאר די קינדער און טאנצן אין די גאסן און די טעראריסטן זענען דערקלערט געווארן אלס מארטירער.
מאכמוד אבאס, דער פאלעסטינער פירער, אונטערן דרוק פון דזשאן קערי, האט עס שארף פארדאמט.
אזוי אויך איז עס פארדאמט געווארן דורך די אי. יו. און יו. ען., אמעריקע, בריטן, קאנאדע, דייטשלאנד, טערקיי, פראנקרייך און באכרעין.
אין סאטמאר האט מען באשולדיגט די וואס האבן עובר געווען אויף איסור כרת און זענען ארויף אויפן הר הבית.
ביי די ישראלים.
אין ישראל האט עס געלאזט א דערשיטערנדן איינדרוק אויף יעדעם אז אזוינס קען פאסירן. די באלדיגע תוצאה איז אז מען האט צוליב פחד אנגעהויבן אויפזאגן אסאך אראבישע ארבעטער, כאטש נישט יעדער איז איינשטימיג אז דאס איז א גוטער געדאנק.
פרעסע דעקונג.
א שטורעם האט אויסגעבראכן דערנאך וואס סי. ען. ען. האט געמאלדן אז די איזרעלי פאליציי האט געשאסן צוויי פאלעסטינער אין א מעטשעטש, ווי אויך האבן זיי געהייסן אראפנעמען א בילד פון א טויטן אויף דער ערד. נאך דרוק האבן זיי זיך אנטשולדיגט.
די סי. בי. עס. קעפל איז געווען: Jerusalem police fatally shoot 2 after apparent synagogue attack
מרקד על תלת (יודיש: טאנצן אויף דריי) איז א חסידישע־מוזיק אלבאם ערשינען אום שבט תשס"ז, ארויסגעגעבן דורך נפתלי שניצלער פון מזמור.
אין דעם אלבאם זינגען יוסי מייער, יואלי שווארץ און יואלי גרינפעלד אלטע חסידישע לעבעדיגע ניגונים.
די מוזיק איז געשפילט דורך די פרייליך ארקעסטער מיט מענדי הערשקאוויטש.
עס איז געווען די ערשטע אלבאם צו זינגען פאר יוסי מייער, וועלכע האט איהם ארויפגעברענגט אויף דער מוזיק ארענע.
דער טיטל איז אינספירירט פון דער גמרא אין כתובות אז רב שמואל בר רב יצחק היה מרקד אתלת, וועלכע איז דאן באקאנט געווארן צוליב וואס רבי אהרן טייטלבוים האט ביי א משפחה חתונה כסדר געזאגט תורה אויף דער מימרא.
די קהילת בני תורה איז א שוהל אין די הר נוף געגנט אין ירושלים וואס איז אויפגעשטעלט געווארן אין די תש"מ יארן אויפן ליטווישן שטייגער.
זיי האבן זיך אריינגעצויגן אין זייער היינטיקער געביידע, אגסי גאס 5, בערך אין יאר תשס"ד.
דער רב פון דער קהילה איז דער פוסק הרב יצחק מרדכי הכהן רובין, מחבר פון "ארחות שבת".
דער טערמין לָשון סַגי נָהור ווערט באנוצט ווען מ'וויל עפעס זאגן פארקערט, ד"ה מען וויל נישט אויסרעדן א שלעכט רייד רעדט מען אויס פארקערט אויף גוטס.
דער מקור פונעם אויסדרוק איז סגי נהור, אן אראמיש ווארט וואס טייטש אסאך ליכטיגקייט. אין דער גמרא ווערט רב ששת גערופן א "סגי נהור".
מען נוצט "סגי נהור" צו באצייכענען א בלינדן מענטש, וואס אנשטאט זאגן אז ער זעט בכלל נישט זאגט מען אן איידל לשון אז ער זעט שוין צו סאך.
שלושת הטנורים בשירי אידיש (ענגליש: the 3 yiddish tenors) איז א מוזיק אלבאם וועלכע אנטהאלט פופצן קלאסישע יודישע לידער געזונגען דורך די בארימטע חזנים משה קאסעוויצקי, לייבעלע וואלדמאן און מישא (מיכאל) אלעקסאנדעראוויטש.
עס איז צוזאמגעשטעלט געווארן דורך ד"ר מוטי פרידמאן און פראדוצירט דורך אילן בייבער פאר ישראל מוזיק, קאד נומער 5067.
ישראל מוזיק (; ענגליש: "Israel Music") אויך באוואוסט מיט די ראשי תיבות IM איז געווען א קערפערשאפט באזירט אין נווה מונוסון, ישראל' באשטימט צו ארויסגעבן מוזיק אלבאמען פון חזנות, יודישע לידער און דאס גלייכן.
זיי האבן נאך ארויסגעגעבן עטליכע קאסעטעס, אבער בעיקר האבן זיי זיך אפגעגעבן מיטן אריבערלייגן שטיקלעך און לידער פון פלאטעס און טעיפס אויף סי די.
מען זאגט אז זיי האבן אפגעקויפט אלע טעיפס פון גרעיטער רעקארדינג און שפעטער האט גל פז אפגעקויפט זיי ביידע.
עס איז אנגעפיהרט געווארן דורך אילן בייבער מיט די ייעוץ און הדרכה פון ד"ר מוטי-מוטל מרדכי פרידמאן און עקיבא צימערמאן.
חזנים זינגען אין אידיש איז א מוזיק אלבאם רעדאגירט דורך עקיבא צימערמאן פאר אילן בייבער פון ישראל מוזיק ערשיינען אין יאהר תשנ"ז.
עס אנטהאלט ארייעס, אופערעטא, פאלקס לידער און חסידישע לידער געזונגען פון בארימטע חזנים.
ארי לארדזש (ענגליש: Ari S. Lorge) איז א ראַבּיי און גיטאריסט און דינט אלס איינע פון די אקטיווע רבנים אין צענטראל סינאגאג.
ער איז אויפגעוואקסן אין אילינאָי און אין 2013 האט ער באקומען סמיכה פון די היברו יוניאן קאלעדזש אין אהייאו.
במשך די יאהרן וואס ער האט שטודירט האט ער באקומען פארשידענע אויסצייכענונגען פאר זיינע געלונגענע רעהדעס און אקאדעמישע ארבעט.
ער האט אויך געדינט אלס טשאַפּלעין אין א שיקאַגאָו שפיטאל.
ער וואוינט אין די אפער וועסט סייד אין מאנהעטן.
ער איז א מיטגרינדער פון ריעות, א ארגאניזאציע צו העלפן פארבעסערן די אינטימע באציאונגען צווישן די יוגנט.
לארע שטיין (ענגליש: "Laura Stein") איז א זינגערין, גיטאריסט און אויפגייענדע סטאַר אין די רעפארמער חזנישע וועלט.
זי דינט איצט אלס תפלה און מוזיק עקספּערט, אינטערן און שטעלפארטרעטער חזן'טע אין צענטראל סינאגאג.
זי האט היפש א ברייטע און בייגעוודיגע שטימע וואס קען גיין גאנץ הויעך.
מעו דערקענט אז זי האט אסאך כוחות אריינגעלייגט עס צו בויען און ס'איז זייער געשמאק צו הערן.
בלויע געלט (ענגליש: "Blue Money") איז א בריטישער פארברעכן-קאמעדיע טעלעוויזיע פילם פון 1985.
לערי, א טעקסי שאָפֿער וועלכע פלאנט א מוזיק קארעריע אין די שאו ביזנעס, טרעפט א רענצל מיט געלט וועלכע ער כאפט צו און אנטלויפט.
די פילם גייט נאך זיינע שריט צו באהאלטן און אנגיין מיט די געלט.
לערי קינג (ענגליש: "Larry King"; געבוירן מיטן נאמען לארענס הארווי זייגער, "Lawrence Harvey Zeiger"; 19טן נאוועמבער 1933 - 23סטן יאנואר 2021) איז געווען אן אמעריקאנער טעלעוויזיע און ראדיא פערזענליכקייט און פילם אקטיאר וואס האט געוואונען פארשידענע אויסצייכענונגען פאר זיין ארבעט.
ער האט אנגעהויבן אין די 1950ער יארן אין פלארידע אלס א לאקאלער זשורנאליסט און אינטערוויוער, ביז אין די 1970ער ווען ער איז געווארן זייער פאפולער און געהאט זיין אייגענע פראגראם אויף CNN און שפעטער אויף הולו.
ער איז געבוירן אום א' כסלו תרצ"ד אלס לייבל לארענס הארווי זייגער צו יידישע ארטאדאקסישע עלטערן אין ברוקלין, ניו יארק - וואו ער איז אויפגעוואקסן.
זיין פֿאָטער, אן אימיגראנט פון עסטרייך, איז געשטארבן יונגערהייט און דער יונגער לייבל איז געגאנגען ארבעטן אין א רעסטאראנט צו העלפן שפייזן זיין פאמיליע.
קינג האט במשך זיין לעבן חתונה געהאט אכט מאל, דאס ערשטע מאל ביים עלטער פון 18 יאר צו פרידא מילער.
דעם 2טן יאנואר 2021 איז עס אנטדעקט געווארן אז קינג איז שפיטאליזירט געווען 10 טעג פריער ביי א שפיטאל אין לאס אנדזשעלעס נאך וואס ער איז געפונען צו ליידן פון קאוויד-19. דעם 23סטן יאנואר 2021 איז ער נפטר געווארן ביים עלטער פון 87 אין דעם סעדארס-סיני מעדיצינישער צענטער, לאס אנדזשעלעס.
יידישע לעבן טעלעוויזיע (ענגליש: "Jewish Life Television", ראשי תיבות: "JLTV") איז פיער-און-צוואנציג שטונדיגע ענגליש שפראכיגע טעלעוויזיע קאנאל מיט פארשידענע פראגראמען ארום דאס יודיש לעבן.
מען קען עס זעהן אין די פאראייניגטע שטאטן זינט 2007 און אין קאנאדע זינט יולי 17 2014.
זי דערגרייכט צו איבער פערציג מיליאן קוק'ערס.
יידישער זענדונג דינסט (ענגליש: "Jewish Broadcasting Service", ראשי תיבות: "JBS") איז אן אמעריקאנישע ענגליש שפראכיגע יידישע טעלעוויזיע קאנאל זינט אוגוסט 31 2006.
איהר הויפט-קווארטיר איז אין פארט לי, ניו דזשערזי.
עס האט קודם געהייסן שלום טי ווי = Shalom TV.
זיי האבן ארום דרייצן מיליאן קוק'ערס.
לעולם אינך יודע (עהנגליש: "You Never Know", יודיש: "איהר ווייסט קיינמאהל נישט") איז א דראמאטישער ביאגראפישער דאקומענטארער פילם וועהגן דעהם קאמפאזיטאר, זינגער און משפיע רבי שלמה קארליבאך, ערשינען אין יאהר 2008 אויף דער ישראלישער טעלעוויזיע קאנאל ערוץ 2.
עס איז צועהרשט געוויזן געווארן ביים פילם פעסטיוואל אין סינעמאטעק ירושלים ענדע 07.
דער טיטל איז מיוסד אויף א מאמר וואס רבי שלמה זאהגט נאהך פונעם בעל שם טוב.
דער פילם גייט נאהך מענטשן חסידים און תלמידים פון רבי שלמה ווי זיי רעדן מיט התרגשות וועהגן עהם און זיין לעהבן און ווי אזוי ער האט געטוישט זייער לעהבן.
עס וועהרט פילמיהרט אין ישראל ביי זיין קבר אויף הר הזיתים און אין די שטעהטל פון זיינע חסידים, ווי אויך אין קרוינהייטס און אין מונקאטשער ביהמ"ד אין בארא פארק, ניו יארק סיטי.
די שפראך איז העברעיאיש און עהנגליש.
דער פילם האט געהאט א גרויסע הצלחה און אין די עהרשטע צוויי מאנאטן זענען איבער פינעף טויזנט מענטשן עס געגאנגען קוקן.
אליהו בחור (י"ב אדר ה'רכ"ט - ו' שבט ה'ש"ט/28סטן יאנואר 1549) איז געווען א יידישער לינגוויסט, פייטן, און מגיה.
ער האט ארויסגעגעבן דער ערשטער פילשפראכיקער יידיש ווערטערבוך.
ער איז געווען פון ניישטאט אן דער אײש (אין הײַנטיקן דײַטשלאנד).
ער איז נפטר געווארן ה'ש"ט (1549) אין ווענעציע.
דייוויד קאמעראן, פּרעמיער מיניסטער פון דעם פאראייניקטן קעניגרײַך, איז אן אָפּשטאמלינג זײַנער.
ער האט געשריבן דאס ערשטע סעקולער בוך אויף יידיש מיטן נאמען "בבא דאנטונא" וועלכע מיט דער צייט האט מען עס גערופן "בבא בוך" און דערנאך "בבא מעשיות". פון דא שטאמט דאס שפריכווארט "באבע מעשיות".
בראדוויי טעאטער (), באוואוסט געוויינלעך סתם בראדוויי, איז שייך צו טעאטרישע פארשטעלונגען וואס קומען פאר אין די 40 פראפעסיאנעלע טעאטערס מיט מער ווי 500 זיצן וואס געפינען זיך אינעם טעאטער דיסטריקט און לינקאן צענטער אויף בראדוויי, אין דער ניו יארק סיטי בארא מאנהעטן. צוזאמען מיט די לאנדאנער וועסט ענד טעאטערס, ווערן די בראדוויי טעאטערס ברייט גערעכנט דער העכסטער ניווא פון קאמערציעלן טעאטער אין דער ענגליש־רעדנדיקער וועלט.
דער בראדוויי טעאטער דיסטריקט איז א פאפולערע טוריסטן אטראקציע אין ניו יארק סיטי. לויט דער בראדויי ליגע, האבן בראדוייי פארשטעלונגען פארקויפט אומגעפער US$1.27 ביליאן ווערט פון בילעטן אין דעם 2013-14 סעזאן, ארויף 11.4% פון US$1.139 ביליאן אינעם 2012-13 סעזאן. אין 2013-14 זענען בייגעווען 12.21 מיליאן מענטשן, ארויף 5.5% פון דעם 2012-13 סעזאנס 11.57 מיליאן.
די דריטע דזשהאד (עהנגליש: The Third Jihad: Radical Islam's Vision For America) איז א 2008 דאקומענטארער פילם איבער די געפאַהר פון ראדיקאלער איסלאם וועלכע וויל פארשפרייטן די שאַריאַ געזעצן אין די פרייע דעמאקראטישע לענדער, געשאפן דורך אן אמעריקאנער מוסלעמעהנער דר. זודי דזשאסער.
דער פילם ברענגט ארויס די שרעקעדיגע פאקט אז אפילו די מכלומרשט פריעדליכע מוסלעמענער זעהען אלס זייער רעליגיעהזער פליכט אז איסלאם זאל רעגולירן די וועלט און טאלעריהרן נישט אנדערע רעליגיעס. זיי נוצן אויס די פרייהייט פון רעליגיע און וואָרט וואס די דעמאקראטישע לענדער געבן זיי, כדי זיי אונטערצוברעהנגען. און ווי סאודי אראביע נוצט איהר געלט וואס זיי פארדיענען פון די אויל, צו אויסלעהרנען און פארשפּרייטן די עקסטרעהמע איסלאמישע לעהרנונג.
דער פילם דעקט אויף דאקומענטן, ווידיאו'ס און בילדער ווי מען זעהט אז דער פראבלעהם איז פיהל גרעסער ווי מען מיינט, נאר די פרייע וועלט מאכט זיך צו די אויגן אונטער די מאַסקע פון זיין פּאליטיש-קארעקט און טאלעראנץ פאר יעהדעם.
דער פילם קריטיקיהרט דאס וואס די פרייע וועלט געבט זיך אונטער ווען די מוסלעמעהנער פארפיהרן ווען מ'פארשעמט זייער רעליגיע.
ניו יארק סיטי פאליציי און ניו יארק טיימס.
די ניו יארק סיטי פאליציי פלעהגט עס נוצן צו טרענירן די פאליציאנטן אבער האבן עס אויפגעהערט דערנאך וואס די מוסלעמענער האבן פראטעסטירט און פארלאנגט רעי קעלי צו רעזיגניהרן - וואס די אינצידענט האט נאר אויפגעוויזן ווי ביטער גערעכט די פילם איז.
די ניו יארק טיימס איז אויך געשטאנען צו זייער זייט און עס פאלש אנגערופן א האספולער פילם.
רבי יעקב (פראנצויזיש: "Les Aventures de Rabbi Jacob") איז א 1973 קאמישער פראנצויזישער פילם.
די שפראך אינעם פילם איז בעיקר פראנצויזיש, מיט אביסל ענגליש, אראביש, העברעיאיש און יודיש.
רבי יעקב איז א חסידישער רבי פון ניו יארק וועלכער פארט קיין פאריז צו דער בר מצוה פון זיין פלומעניק.
וויקטאר פיבער, א פראנצויזישער פאבריקאנט, פארט מיט זיין שאָפער, סאלאמאן, צו זיין טאכטער'ס חתונה. אויפן וועג געשעט אן עקסידענט און וויבאלד סאלאמאן זאגט זיך אפ צו ווייטער ארבעטן פאר אים ווייל עס ווערט שבת, זאגט ער אים אפ פונעם פאסטן.
פיבער וואנדערט אריין אין א באבל-גאם פאבריק, וואו מ'וויל הארגענען סאלימאן, א פירער פון א אראביש לאנד. דער יעניגער נעמט אים שפעטער אלס משכון אז ער זאל אים צוריקפירן צו זיין לאנד.
אינעם לופטפעלד טרעפן זיי רבי יעקב מיט זיין גבאי און טוישן זיך מיט זייער געשטאלט כדי זיך צו באהאלטן פון די פאליציי וועלכע מיינט אז פיבער איז א מערדער. אזוי ארום נעמט מען אויף פיבער און סאלימאן אין דער יודישער קהילה אינעם פלעצל, מיינענדיג אז זיי זענען רבי און גבאי.
עס איז ברייט באוואוסט די קאמישע טאנץ וואס רבי יעקב שטעלט אהער אין די גאסן פון פאריז.
דאַנק טאג אדער דאַנקטאג (ענגליש: "Thanksgiving") איז א נאציאנאלע וועלטלעכע פעדעראלע חגא וואס ווערט געפייערט אין די פאראייניגטע שטאטן דעם פערטן דאנערשטיג פון נאוועמבער זינט 1941, און אין קאנאדע דעם צווייטן מאנטיג פון אקטאובער באשטימט אפיציעהל אין 1957.
אין יאפאן פייערט מען דעם ארבעטער דאנק טאג יערלעך דעם 23סטן נאוועמבער.
די חגא שטאמט נאך פון די ערשטע יארן וואס די אייראפעער האבן זיך באזעצט אין אמעריקע. ארגינעל איז עס געווען א פייער-טאהג נאכן צאַמזאמלען די תבואות פונעם פעלד נאכן הערבסט, וואס ביי יודן איז עס טראדיציאנאל דער יום טוב סוכות.
אין די פאראייניגטע שטאטן פירט מען זיך צו מאכן גרויסע מאלצייטן מיט דער גאנצער פאמיליע אינאיינעם, א סך עסן אין דעם טאג א גאנצן אינדיק און קירבעס פּאַי אלס הויפט שפּייז ביי דער מאלצייט.
איראַניום (ענגליש: "Iranium") איז א 2011 דאקומענטארער פילם איבער דער געפאַר וואס די מאדערנע וועלט שטייט אויס אויב איראן וועט באווייזן צו האבן נוקלעארע וואפן אין איר באזיץ.
ער דערציילט די היסטאריע פון איראן פון די רעוואלוציע, ווען זיי האבן אראפגעווארפן דעם שאך, ווי כומעני האט דערנאך איבערגענומען און עקסטרעמיזירט דאס לאנד ביז היינט ווען דער עקסטרעהמער אכמעדיניזשאד איז שוין נישט אזוי פאפולער ווי ער איז געווען.
די פילם האט געווינען פארשיעדענע אויסצייכענונגן.
קאנאדישע פרעמירונג.
עס איז געווען א קאנטראווערסיע ווען קאנאדע האט באשלאסן אפצורופן דאס ווייזן פונעם פילם צוליעב די פארלאנג פון די איראנער אמבאסאדע.
די אַזארן () איז אן ארכיפעלאג פון ניין וואולקאנישע אינזלען אין דעם צפון אטלאנטישן אקעאן; זיי זענען אומגעפער 1500 ק"מ מערב פון ליסבאן און אומגעפער 1900 ק"מ דרום־מזרח פון נייפונדלאנד. די אינזלען, מיט זייער עקסקלוסיווער עקאנאמישער זאנע, נעמען אריין דעם אויטאנאמישן ראיאן פון די אַזארן, איינער פון די צוויי אויטאנאמישן ראיאנען פון פארטוגאל.
אין די אזארן זענען פאראן ניין הויפט אינזלען מיט עטלעכע גאר קליינע וויספעס, אין דריי הויפט גרופעס. זיי ציען זיך מער ווי 600 ק"מ אין א צפון־מזרח - דרום־מערב ריכטונג.
דער ארכיפעלאג איז א טייל פון מאקאראנעזיע.
דזשאָרדזש דעניס פעטריק קאַרלין (ענגליש: "George Denis Patrick Carlin"; 12טן מיי 1937 - 22סטן יוני 2008) איז געווען אן אמעריקאנער קאמיקער, סאטיריסט, אקטיאר און שרייבער.
ער ווערט פאררעכנט אלס איינע פון די מעהרסטע איינפלוסרייכסטע "סטענד-אפ" קאמיקער אין די פאראייניגטע שטאטן. ער איז ספעציעהל באקאנט מיטן ארויסברעהנגען די וויכטיגקייט פון "פרייהייט פון ווארט", טראכטן זעלבסטשטענדיג און נישט גלייבן די רעגירונג בלינדערהייט.
ער פלעהגט צועהרשט ערשיינען רעגלמעהסיג אויף די טונייט שאו טעלעוויזיע פראגראם פון דזשאני קארסן. און שפעהטער האט ער זיך באריהמט געמאכט מיט זיינע "עיטש בי או ספּעשל'ס".
ער איז געבוירן אין מאנהעטן, ניו יארק צו אן אימיגראנט פון אירלאנד. זיינע עלטערן האבן זיך צוטיילט ווען ער איז געוועהן צוויי מאנאטן אלט.
ער איז אויפגעצויגן געווארן קאטויליש, אבער איז שפעהטער געווארן אַן אטעיסט און פון די שטארקע קריטיקיהרער פון רעליגיע.
נאכן ארויספאלן פון א קאטוילישער שולע ביי די זעכצן, האט ער געדיענט אין דעם לופט-פלאָט פון דער מיליטער וואו מען האט עהם באפרייט אום יולי 1957 פאַרן נישט זיין גענוג פראדוקטיוו.
אין יוני 2008 איז ער געשטארבן אין סאנטא מאניקא, קאליפארניע.
ער איז געוועהן פארהייראט צוויי מאהל און האט איין טאכטער קעלי פון זיין עהרשטער פרוי.
מצבה פון הרב אריה לעווין מיט רביצן ציפורה חנה לעווין אידשע בית עולם פון סנהדריה
הרב אריה לעווין (ו' ניסן ה'תרמ"ה - ט' ניסן ה'תשכ"ט; 22סטן מערץ 1885 - 28סטן מערץ 1969) איז געווען א רב אין ירושלים און משגיח אין דער עץ חיים חדר. ער איז געווען באוואוסט אין ירושלים סתם ר' אריה אדער דער ירושלימער צדיק. ער פלעג גיין באזוכן די יידישע ארעסטאנטן אין דעם רוסן-פלאץ טורמע אין די יארן פון דער בריטישן מאנדאט.
ער איז געבוירן געווארן אין ארלע לעבן ביאליסטאק, אין דעם תחום-המושב פון דער רוסלענדישער אימפעריע (היינט אין פוילן), צו זיינע עלטערן ר' בנימין ביינוש און עטיל. ער האט געלערנט אין סלוצק און סלאנים, און איז געווען פאררעכנט א מתמיד און אן עילוי. אין אנהייב איז ער געווען צו יונג צו לערנען אין וואלאזשין; שפעטער האט ער געלערנט דארט אונטער רבי רפאל שפירא. ער איז ארויף אין ארץ ישראל אדר ה'תרס"ה (1905), וואו ער האט געלערנט אין ישיבת תורת חיים. ער האט באקומען היתר הוראה פון הרב חיים בערלין, הרב שמואל סאלאנט און הרב אברהם יצחק הכהן קוק.
ער האט געהייראט צפורה חנה, א טאכטער פון הרב דוד שפירא, רב אין קאוונע, א זון פון הרב חיים יעקב שפירא. הרב דוד שפירא איז אויך געווען דער שווער פון הרב הירש פסח פראנק.
ער האט געדינט ווי א משגיח אין דער עץ חיים חדר אין ירושלים. ער איז געווען באוואוסט פאר א בעל חסד, אויך גערופן "רב פון די ארעסטאנטן" צוליב דעם וואס פינף און צוואנציג יאר פלעג ער גיין צופיס יעדן שבת אינדערפרי גיין באזוכן די ארעסטאנטן אין טורמע, כדי זיי אויפצולעבן, און אויך האט ער געשריבן זיי בריוו.
הרב לעווין איז נפטר געווארן ערב שבת הגדול ה'תשכ"ט אין דעם הדסה עין כרם שפיטאל, און מען האט אים באערדיקט דעם זעלבן טאג נאך חצות אין דעם סנהדריה בית החיים; אזוי איז מקויים געווארן זיין צוואה אז מ'זאל אים נישט מספיד זיין (סיי אלס ערב שבת נאכמיטאג סיי צוליב חודש ניסן ווען מען מאכט נישט קיין הספדים). לויט זיין צוואה איז געצייכענט אויף זיין מצבה אז ער בעט פון די וואס קומען צו זיין קבר צו זאגן "אני מאמין באמונה שלמה שתהא תחיית המתים בעת שיעלה רצון מאת הבורא יתברך שמו".
ישיבת עץ חיים איז דער נאמען פון אן אוראלטער ישיבה פונעם אלטן יישוב אין ירושלים, וואס שליסט איין א תלמוד תורה, ישיבה און א כולל.
י"ח סיון ה'תר"א (יוני 1841) האט הרב שמואל סאלאנט געגרינדעט דעם "עץ חיים" תלמוד תורה. די קלאסן זענען געווען פארשפרייט צווישן פארשידענער חדרים אין דער אלטשטאט. ערשט אין תרי"ז (1857) האט מען צענטראליזירט די תלמידים אין א גרופע געביידעס אינעם חצר פון דער חורבה שול, צוזמען מיטן ירושלימער בית דין, ווען מ'האט געגעבן צו דער תלמוד תורה דעם נאמען "ישיבת עץ חיים".
די נשיאים פונעם מוסד זענען געווען הרב ישעיה בארדאקי, הרב שמואל סאלאנט, הרב משה יהודה לייב פון קוטנא און הרב שמעון זרחי פון טאבריג.
די ערשטע ראשי ישיבה זענען געווען הרב שמואל סלנט און הרב משה נחמיה כהנאוו. פון תרי"ז ביז תרכ"ה האט געדינט אויך הרב משה יהודה לייב פון קוטנא, און נאך דער פטירה פון הרב כהנאוו האט געדינט הרב אליעזר דן רלב"ג (תרמ"ז-תרנ"ה).
ווען הרב איסר זלמן מעלצער איז ארויפגענומען קיין ארץ ישראל אין תרפ"ה (1925) האט מען אים באשטימט ראש ישיבה ביז זיין פטירה. מען האט באשטימט הרב אריה לעווין משגיח פון דער תלמוד תורה.
נאך דער פטירה פון הרב מעלצער האט מען באשטימט זיין איידעם הרב אהרן קאטלער ראש ישיבה, און ווען ער איז געווען אין ארץ ישראל האט ער געזאגט א שיעור אין דער ישיבה יעדע וואך.
אין דער ראם פון דער תלמוד תורה לערנען מער ווי 500 תלמידים, אויך זענען פאראן נאך צווייגן פון דער תלמוד תורה, אין רמות און אין גבעת שאול געגנט, ביתר עילית.
רש"י אותיות זענען בוכשטאבן וועלכע איז טראדיציאנאל געווען דער האנט-שריפט ביי די ספרדישע יודן.
אויך די לאדינא שפראך פלעג זיין געשריבן געווארן מיט די בוכשטאבן.
עס ווערט אנגערופן נאך רש"י ווייל אין דעם ערשטן דרוק פון פירוש רש"י, וועלכער איז טאקע געווען דאס סאמע ערשטע געדרוקטע יודישע ספר, האט דער דרוקער דאס גענוצט אונטערצושיידן דעם פירוש פון דער תורה זעלבסט. ביז צום היינטיקן טאג איז מען געוואוינט צו דרוק פירוש רש"י אויף תורה און אויף גמרא מיט די אותיות.
איראניש איז אז רש"י אליין, וועלכע האט געלעבט אין אשכנז, האט גאנץ זיכער נישט געקענט לייענען די אותיות וואס ווערט גערופן אויף זיין נאמען.
אזוי איז דאס שפעטער אריין אין באנוץ ביי אלע דרוקן וועלכע האבן געלייגט מפרשים ארום און אין דער זייט פונעם הויפט טעקסט. ווי דער חומש, גמרא, משניות, טור און שלחן ערוך.
באזונדער איז דאס גענוצט געווארן אין די אמאליגע חסידישע און שאלות ותשובות ספרים, וויבאלד די רש"י אותיות זענען באטראכט געווארן אלס ווייניגער הייליג ווי די העברעאישע און נישט יעדער האט זיך געהאלטן פאר ראוי צו דרוקן זיין ספר אין די זעלבע אותיות ווי די חומש.
די אמאליגע לשה"ק'דיגע צייטונגען פלעגן עס אויך נוצן צו שרייבן די הערות אונטן פונעם בלאט.
מוסר ספרים פלעגן אין אלגעמיין געדרוקט ווערן אין אותיות מרובעות.
די אותיות היינט צו טאג.
היינט איז שוין דא אסאך וואס טוישן די ספרים אויף חומש אותיות, צוליב וואס דער המון עם אין ישראל קען דאס נישט לייענען. אין ישראל איז דא אפילו חומשים וואס דער פירוש רש"י איז מער נישט געדרוקט מיט רש"י אותיות.
אזוי אויך מיט די חסידישע פרויען לערנט מען דאס געווענליך נישט.
אבער אין אלגעמיין איז נאך רש"י, תוספות און די מערהייט מפרשים געדרוקט אין די אותיות.
און עפ"י רוב די וואס האבן מער א שמעק צו טראדיציע, דרוקן נאך יא איבער די אלטע ספרים מיט רש"י אותיות. אבער אסאך האלטן אז אשורית - וועלכע ווערט גערופן מרובעות - זענען שענער.
שלמה הערשמאן (געשטארבן ז' אב תשל"א) איז געווען א חזן און יונגערער ברודער פונעם באקאנטן חזן מרדכי הערשמאן.
די מבינים זאגן אז ער איז נישט געווען ווייניגער חזן ווי זיין ברודער, ער האט זיך נאר באגענוגנט מיטן זיין א חזן אין א שוהל און נישט געווען אינטרעסירט צו ווערן באוואוסט אין דער וועלט.
אין די יוגנט האט ער געזונגען מיט זיין ברודער און אין די כארן פון בארימטע חזנים ווי שלמה ראוויץ, שמאי מרגליות און מאיר פיסאק.
דערנאך איז ער געווארן אויפגענומען חזן אין דער פרעסטיזשפולער נאזשיק שוהל (פויליש: Synagoga Nożyków) אין ווארשע. און פון דארט איז ער אין יאהר תר"ץ געווארן אויפגענומען דער חזן פון דער קרומפסאל שול אין מאנטשעסטער, וואו ער איז געבליבן פינעף און דרייסיג יאהר ביז ער האט זיך פענסיאנירט.
חזן הערשמאן איז געווען א פריינטליכער מענטש וועלכער איז געווען זייער באליבט ביי זיין קהילה און אלע מענטשן פון שטאט.
קאמפאזיציעס און רעקארדירונגען.
עס זענען געבליבן פון איהם בלויז א קליינע צאל קאמפאזיציעס וועלכע זענען רעקארדירט געווארן אין פוילין פאר די קריג, אבער זענען כמעט נישט צו באקומען.
יאסאלע ראזענבלאט יידישע לידער איז א אלבאם פון יודישע פאלקס לידער געזונגען דורכן בארימטן חזן יאסעלע ראזענבלאט, ארויסגעגעבן אין יאהר תשנ"ז דורך ישראל מיוזיק פון עקיבא צימערמאן'ס אוצר - טייל פון זיי גלייך פון די ארגינעלע פלאטעס.
די פירמע איז נאך דאן געווען באזירט אין תל אביב.
טייל פון די רעקארדירונגען זענען פון די גאר ערשטע פון ראזענבלאט, דערפאר זענען זיי נישט אזוי קלאר.
מהרש"א איז א אויפן תלמוד וואס עס האט פארפאסט רבי שמואל אליעזר הלוי איידלס וועלכער ווערט אויך גערופן נאך זיין פירוש.
ס'איז אויך ערשינען א ספר חידושי מהרש"א על התורה אין פיורדא שנת תקכ"ד.
דער ספר.
ער האט ארגינעל מחבר געווען צוויי חיבורים אויף ש"ס: חידושי הלכות און חידושי אגדות, די לעצטע איז נתחבר געווארן אויפן עין יעקב.
שפעהטער איז עס אריינגעשטעלט געווארן ביים סוף פון די גמרות נאך די חידושי הלכות, און דערנאך צוזאמען אויף איין בלאט ווען די חידושי אגדות - באצייכנט אלס ח"א - איז געדרוקט אין קלענערע אותיות.
אין די ווילנער ש"ס'ן איז עס געדרוקט העכערן מהרש"ל (חכמת שלמה) און מהר"ם.
מהדורא בתרא.
ארויסגעגעבן דורך זיין אייידעם צוזאמען מיט זיינע אייגענע חידושים.
זיין מהלך.
דער מהרש"א באציהט זיך געווענליך אויף די רייד פון תוספות, און צומאל אויף אויף גמרא רש"י.
ער איז געווען פון די ערשטע נגלה ספרים צו ברענגען אין זיין פירוש דברי קבלה, אזוי אויך איז ער געווען בקי אין די פילאזאפישע ספרים.
ער האט געהאלטן פון פלפול, אבער נישט פון שיטת החילוקים וואס איז דעמאלט געווארן פארשפרייט.
די מסכתות וואס דער מהרש"ל האט נישט אנגעיאגט מגיה צו זיין האט ער קארעגירט.
דער מהרש"א ווערט פאררעכנט אלס איינע פון די יסודי המפורשים וועלכע מוז געלערנט ווערן צו פארשטיין די גמרא. בפרט ביי חסידים ווי ס'איז באקאנט אז דער בעש"ט האט גערעדט פון איהם זייער גרויס.
ס'איז באקאנט אז דער בעלזער רב האט געזאגט אז לערנען מהרש"א ח"א איז א סגולה צו יראת שמים.
דער חזון איש שרייבט אויך זייער גרויס איבער די חשיבות פון עס לערנען אלס עיקר טייל פון די לימודים.
פסקים.
אין מסכת קידושין שרייבט ער אז אויך אויף א לעבעדיגן מענטש קען מען זאגן זכרונו לברכה.
ער שרייבט אז תרגום יונתן איז נישט נתחבר געווארן דורך יונתן בן עוזיאל.
פירושים.
פארשידענע פירושים זענען פארפאסט געווארן במשך די דורות אויפן מהרש"א.
הרב מאָטאַ 'מרדכי' פראַנק איז א ברעסלאווער משפיע וואס וואוינט אין מאה שערים, ירושלים.
ער איז א זון פון הרב יהודה לייב פראנק, פון די ירושאלמער קנאים. ביי די זיבעצן יאר האט ער חתונה געהאט מיט רבקה, א טאכטער פון גבריאל גראסמען; זיי האבן זיבן קינדער.
ער שטאמט פון די ארגינעלע ירושלימער פרושים און איז א תלמיד פון רבי לוי יצחק בענדער.
ער איז א פארשטענדליכער און האט גאר א גוטן כוח הדיבור און חוש צו רעדן צו יעדעם זיין שפראך, און זיין אויסערגעווענליכע ליבשאפט צו יעדן יוד אהן אויסנאם איז ממש צום באוואונדערן.
ער לערנט כסדר פאר שיעורים אין ליקוטי מוהר"ן און פארט אסאך ארום רעדן פון אמונה, פון וואס ער מאכט נישט קיין געלט.
כאטש ער האט גאר א סאך חסידים און מעריצים איבער די וועלט, פירט ער זיך מיט א פשטות און נישט ווי א רבי.
מענדעלע מוכר ספרים איז געווען דער פסעוודאנים פון שלום יעקב אַבראַמאָװיטש, א שרייבער אויף העברעאיש און יודיש וועלכער האט געלעבט און געשאפן פון 1839 ביז 1917.
דער גרויסער יידישער שריפטשטעלער, שלום עליכם, האט אים גערופן דער "זיידע" פון יידישער ליטעראטור, צוליב דעם וואס ער איז געווען דער סאמע ערשטער ראמאניסט פון דער יידישיסטישער באוועגונג, וואס איז געבוירן געווארן פון דער השכלה-באוועגונג. זיין אויפטו האט געבוירן א שפראך, וואס איז ביז דאן נאר געווען צוריקגעשטאנען און ארים, און האט גענוצט נאר צו רעדן און כמעט נישט צו שרייבן אדער לייענען ליטערארישע ביכער פון הויכער קוואליטעט.
ביז דאן האט די יודישע אינטעליגענציע געקוקט אויף יודיש מיט א גרינגשעצונג. אונטער דער השפעה פון דעם יידישיסט יהושע מרדכי ליפשיץ האט טראנספארמירט דעם אזויגערופענעם זשאַרגאָן און אים געשטעלט אויף די פיס אלס א מאדערנער כלי צו חינוך און לעבן.
צו זיין ערשטער יודישער ווערק, דאס קליינע מענטשעלע, וועלכער ער האט אריינגעשיקט צום קול מבשר, האט ער זיך אונטערגעשריבן סענדערל מוכר ספרים נאך א לעבעדיגן פארשוין וועמען ער האט געקענט, נאר דער רעדאקטאר אלעקסאנדער צעדערבוים האט זיך דערשראקן, אפשר מיינט מען איםם אליין, האט ער דאס געטוישט צו מענדעלע.
קריסטאפער היטשענס (ענגליש: "Christopher Hitchens"; 13טן אפריל 1949 - 15טן דעצעמבער 2011) איז געווען א בריטיש־אמעריקאנער כאריזמאטישער שרײַבער, פילאָסאָף, דעבאטירער, זשורנאליסט, אטעיסט, מארקסיסט און אנטי-ציוניסט פון יידישן אָפּשטאם.
אין זײַנע לעצטע יאָרן, בפרט זינט די אטאקעס פון סעפטעמבער דעם עלפטן, איז ער ספּעציעל באקאנט געוואָרן מיט זײַן שטארקער אפּאזיציע צו אָרגאניזירטער רעליגיע מיט עס באשולדיקן צו ברענגען אלע פּראבלעמען און צרות וואָס זענען דאָ אין דער מענטשהייט.
ער איז געבוירן דעם 13סטן אפּריל 1949 אין האמפּשיר, ענגלאנד. זײַן מוטער איז געווען א יידישע אָבער ער איז ערשט געוואויר געווארן דערפון אין 1987.
אין 1981 איז ער געקומען צו די פאראייניגטע שטאטן.
ער איז געשטאָרבן דעם 15טן דעצעמבער 2011 אין היוסטאָן, טעקסאס.
הלכות רב אלפס, ווערט טיילמאל אויך גערופן אויפן נאמען פונעם פארפאסער דער רי"ף, איז דער באוואוסטער שטארק אנגענומענער הלכה ספר וואס דער רי"ף האט מחבר אין אראמיש אויף פיער-און-צוואנציג מסכתות פון ש"ס.
עס איז איינע פון די דריי הויפט פוסקים, צוזאמען מיטן רא"ש און דער רמב"ם, מיט וואס דער בית יוסף האט זיך בעיקר גערעכנט ביים שרייבן דעם שלחן ערוך - און איז אנגעבליך געווען דער ערשטער ספר צו געשריבן ווערן נאר אויף הלכה, אהן פלפולים.
דער ספר איז געשריבן ווי א תמצית פונעם תלמוד בבלי, וואו ער נעמט ארויס נאר די הלכות וואס זענען נוגע - און מען פסקעט אזוי - למעשה. ער ברענגט אויך אביסל דברי אגדה, מוסר און מדרשים.
ער האט עס אנגעהויבן צו שרייבן ווען ער איז געווען זיבעצן יאהר אלט און געענדיגט דרייסיג יאהר שפעהטער.
דער רי"ף האט נישט מורא זיך צו קריגן אפילו אויף איינע פון די גאונים.
דער ארגינעלער נאמען איז געווען הלכות רבתי, ווען מ'האט עס אריינגעדרוקט אין די ש"ס'ן האט מען עס א נאמען געגעבן הלכות רב אלפס.
עס ווערט אויך גערופן אין די פוסקים: תלמוד קטן, ש"ס קטן, הלכות האלפסי ספר ההלכות אדער סתם אלפסי.
פירושים, הגהות און הרחבות.
אסאך ספרים און פירושים זענען נתחבר געווארן אויף רי"ף. טייל זענען געדרוקט אויפן דף ארום, ווי אין גמרא.
א חלק זענען געשריבן נאר אויף איין מסכת און טייל אויף מערערע. טייל זענען חדושים אויפן רי"ף אליין און טייל זענען הגהות אויף זיינע פירושים, ווי אויפן מרדכי און המאור.
חזנים בשירי אידיש - חלק ב איז אלבאם פון יודישע לידער ארויסגעגעבן דורך ישראל מיוזיק אין יאהר 2005.
עס איז איינע פון זייערע לעצטע אלבאמען.
זעלבשטענדיקייט דעקלאַראַציע (אין העברעיש: מגילת עצמאות) איז דער דאקומענט וואס פראקלאמירט צו אויפשטעלן א אידישע רעגירונג.
אין דעם טאג וואס דער בריטישער מאנדאט האט פארלאזט ארץ ישראל, (ה' אייר ה'תש"ח), האט דוד בן גוריון פראקלאמירט די זעלבשטענדיקייט דעקלאַראַציע.
בשעת ווען מען האט אויסגעשטעלט די מגילה, האט אויסגעפלאצט א קריג צווישן די פרומע און פרייע, צי מען זאל דערמאנען גאטס נאמען אין דער מגילה. די פרומע האבן געוויס געוואלט צוטיילן דעם קרעדיט אויף דער גאולה פון צוריקהערן די אידן קיין ארץ ישראל פאר גאט, אבער די פרייע האבן געטענהעט אז דאס וועט זיין א כפייה דתית צו שטעלן גאטס נאמען אין דער מגילה. דערפאר, האט מען באשטימט צו שרייבן ביי דער ענדע פון דער מגילה "מתוך ביטחון בצור ישראל..." וואס דער זאץ "צור ישראל" קען מיינען צוויי באטייטן, עס קען מיינען "גאט" דער באשעפער פון כלל ישראל, און עס קען מיינען דער נאטירליכער מענטשליכער כוח פון כלל ישראל.
דער תוכן פון מגילת עצמאות אויף אידיש.
פֿון דער אָפֿיציעלער בולעטין פֿון מדינת־ישׂראל, נומ´ 1
פֿינף טעג אין אייר תּשח / דעם 15טן מײַ 1948
די פּראָקלאַמירונג פֿון דער גרינדונג פֿון מדינת־ישׂראל
אין ארץ־ישׂראל איז אויפֿגעקומען דאָס ייִדישע פֿאָלק. דאָ האָט זיך אויסגעפֿורעמט זײַן גײַסטיק, רעליגיעז, און פּאָליטיש געשטאַלט. דאָ האָט עס געפֿירט אַ פֿולשטענדיק מלוכה־לעבן. דאָ האָט עס געשאַפֿן נאַציאָנאַלע און אַלגעמיין־מענטשלעכע קולטור־פֿאַרמעגנס און געגעבן דער גאַנצער וועלט דאָס אייביקע „בוך פֿון ביכער".
נאָך דעם ווי דאָס פֿאָלק איז בגוואַלד פֿאַרטריבן געוואָרן פֿונעם לאַנד, האָבן זיי עס געהאַלטן טײַער וווּ נאָר זיי זײַנען געווען צעזייט און צעשפּרייט. דאָס פֿאָלק האָט ניט אויפֿגעהערט בעטן דעם אייבערשטן און צו האָפֿן זיך אומצוקערן אין זייער לאַנד און דאָרט צו באַנײַען זייער פּאָליטישע פֿרײַהייט.
צוליב דער דאָזיקער טראַדיציאָנעלער און היסטאָרישער פֿאַרבינדונג האָבן ייִדן זיך געריסן אין יעדן דור זיך אומצוקערן און באַזעצן זיך אין זייער היימלאַנד. אין די לעצטע דורות קערט מען זיך אום מחנותווײַז. חלוצים, אומלעגאַלע אימיגראַנטן (מעפּילים) און באַשיצערס האָבן אויפֿגעהאָדעוועט משפּחות, אויפֿגעלעבט זייער העברעיִשע שפּראַך, אויפֿגעבויט דערפֿער און שטעט, און אויפֿגעשטעלט אַ ייִשובֿ וואָס צעוואַקסט זיך וואָס אַ מאָל גרעסער און באַהערשט זײַן עקאָנאָמיע און קולטור, יאָגט זיך נאָך שלום און פֿאַרטיידיקט זיך אַליין, בענטשט אַלע תּושבֿים פֿון לאַנד מיט דער ברכה פּראָגרעס, און שטרעבט צו מלוכהשער אומאָפּהענגיקייט.
אין יאָר תרנז (1897) האָט זיך פֿאַרזאַמלט דער ציוניסטישער קאָנגרעס אויפֿן רוף פֿון דער וויזיאָנערישן אָנפֿירער טעאָדאָר הערצל, און האָט קאָנסטאַטירט דאָס רעכט פֿון ייִדישן פֿאָלק אויף נאַציאָנאַלן אויפֿקום אויף זײַן לאַנד.
דאָס דאָזיקע רעכט האָט מען אָנערקענט אין דער באַלפֿור־דעקלאַראַציע פֿון 2טן נאָוועמבער 1917, און באַשטעטיקט דורכן מאַנדאַט אין נאָמען פֿון פֿעלקער־פֿאַרבאַנד, וואָס האָט צוגעגעבן אַ באַזונדערע אינטערנאַציאָנאַלן כּוח דער היסטאָרישער פֿאַרבינדונג צווישן דעם ייִדישן פֿאָלק און ארץ־ישׂראל, און צום רעכט פֿון ייִדישן פֿאָלק צו פֿאַרלייגן פֿון דאָס נײַ זייער פֿאָלקסהיים.
דער חורבן וואָס האָט געבושעוועט איבערן ייִדישן פֿאָלק אין דער לעצטער צײַט, אין וועלכן מע האָט איבערגעלאָזט דעם אומקום מיליאָנען אייראָפּעיִשע ייִדן, האָט פֿון דאָס נײַ קלאָר באַוויזן די נייטיקייט פֿון אַ לייזונג אויף דער פּראָבלעם פֿון ייִדישן פֿאָלק, וואָס עס פֿעלט אים אַ היימלאַנד און אומאָפּהענגיקייט, דורך דער באַנײַונג פֿון דער ייִדישער מלוכה אין ארץ־ישׂראל, וואָס וועט ברייט אויפֿמאַכן די טויערן פֿון היימלאַנד פֿאַר יעדן ייִד און וועט צושטעלן דעם ייִדישן פֿאָלק אַ גלײַכבאַרעכטיקטן נאַציאָנאַלן סטאַטוס אין דער ברידערשאַפֿט פֿון פֿעלקער.
די שארית־הפּליטה־ייִדן וואָס זײַנען ניצול געוואָרן פֿון דעם שרעקלעכן נאַצישן אומקום אין אייראָפּע, ווי אויך די ייִדן פֿון אַנדערע לענדער, האָבן ניט אויפֿגעהערט אומלעגאַל אײַנצווואַנדערן אין ארץ־ישׂראל, ניט געקוקט אויף יעדער שוועריקייט, מניעה און סכּנה, און האָבן ניט אויפֿגעהערט צו פֿאָדערן זייער רעכט אויף אַ לעבן פֿון כּבֿוד, פֿרײַהייט און ערלעכער האָרעוואַניע אין היימלאַנד פֿון זייער פֿאָלק.
אין דער צווייטער וועלט־מילחמה האָט דער ייִדישער ייִשובֿ אין לאַנד געגעבן צו שטײַער מיט דער פֿולער מאָס צום קאַמף פֿון די לענדער וואָס האָבן געשטרעבט נאָך פֿרײַהייט און שלום קעגן די כּוחות פֿון נאַצישן רשע, און מיט דער בלוט פֿון זייערע סאָלדאַטן און זייער מלחמהדיקן מי געשאַפֿן פֿאַר זיך דאָס רעכט גערעכנט צו ווערן צווישן די פֿעלקער וואָס האָבן פֿאַרלייגט די אָרגאַניזאַציע פֿון די פֿאַראייניקטע פֿעלקער.
דעם 29סטן נאָוועמבער 1947 האָט די פֿאַרזאַמלונג פֿון די פֿאַראייניקטע פֿעלקער אָנגענומען אַ רעזאָלוציע וואָס האָט גערופֿן צום אויפֿקום פֿון אַ ייִדישער מדינה אין ארץ־ישׂראל. די פֿאַרזאַמלונג האָט געפֿאָדערט בײַ די תּושבֿים פֿון ארץ־ישׂראל, זיי זאָלן אָננעמען די נייטיקע מיטלען פֿון זייער זײַט כּדי אויסצופֿירן די רעזאָלוציע. דאָס דאָזיקע אָנערקענען מצד די פֿאַראייניקטע פֿעלקער פֿון רעכט פֿון ייִדישן וואָלק צו גרינדן זייער מדינה איז ניט בטל צו מאַכן.
דאָס רעכט איז דאָס נאַטירלעך רעכט פֿון ייִדישן פֿאָלק צו זײַן אַ פֿאָלק מיט פֿעלקער צו גלײַך, דער בעל־הבית איבערן אייגענעם רשות אין דער אייגענער סוּווערענער מדינה.
בהסכּם דערמיט האָבן מיר זיך פֿאַרזאַמלט, די פֿאָרשטייער פֿון פֿאָלקסראַט, די רעפּרעזענטאַנטן פֿון ייִדישן ייִשובֿ און דער ציוניסטישער באַוועגונג, אין טאָג פֿון פֿאַרענדיקן זיך פֿון בריטישן מאַנדאַט איבער ארץ־ישׂראל. מיטן כּוח פֿון אונדזער נאַטירלעכן און היסטאָרישן רעכט און אויפֿן יסוד פֿון דער רעזאָלוציע פֿון די פֿאַראייניקטע פֿעלקער, פּראָקלאַמירן מיר דערמיט די גרינדונג פֿון דער ייִדישער מלוכה אין ארץ־ישׂראל, מדינת־ישׂראל.
מיר באַשטימען אַז פֿון פֿאַרענדיקן זיך פֿון מאַנדאַט, הײַנט אויף דער נאַכט, פֿרײַטיק צו נאַכטס, זעקס טעג אין אייר תּשח (דעם 15טן מײַ 1948), און ביז דער גרינדונג פֿון די פּאַסיקע, אויסגעקליבענע אויטאָריטעטן פֿון דער מלוכה בהסכּם מיט דער קאָנסטיטוציע וואָס עס וועט אָננעמען די קאָנסטיטוציאָנעלע פֿאַרזאַמלונג ניט שפּעטער ווי דעם 1טן אָקטאָבער 1948 – וועט דינען דער פֿאָקלסראַט ווי דער דערווײַליקער מלוכה־ראַט, און זײַן אויספֿיר־אָפּטייל, די פֿאָלקס־אַדמיניסטראַציע, וועט מיט זיך פֿאָרשטעלן די דערווײַליקע רעגירונג פֿון דער ייִדישער מלוכה, וואָס וועט אָנגערופֿן ווערן בײַם נאָמען ישׂראל.
מדינת־ישׂראל וועט זײַן אָפֿן פֿאַר עלייה און פֿאַר קיבוץ־גלויות; זי וועט שטיצן די אַנטוויקלונג פֿון לאַנד לטובֿת די אַלע תּושבֿים אירע; זי וועט זײַן פֿאַרלייגט אויפֿן יסוד פֿון פֿרײַהייט, יושר און שלום אין ליכט פֿון דער וויזיע פֿון די נבֿיאים פֿון ישׂראל; זי וועט מקיים זײַן פֿולשטענדיקע געזעלשאַפֿטלעכע און פּאָליטישע גלײַכבאַרעכטיקייט אַלע אירע בירגער אָן אונטערשייד פֿון רעליגיע, ראַסע און מין; זי וועט פֿאַרזיכערן פֿרײַהייט פֿון רעליגיע, געוויסן, לשון, דערציִונג און קולטור; זי וועט היטן די הייליקע פּלעצער פֿון אַלע רעליגיעס; און זי וועט זײַן געטרײַ די פּרינציפּן פֿון טשאַרטער פֿון די פֿאַראייניקטע פֿעלקער.
מדינת־ישׂראל איז גרייט מיטצואַרבעטן מיט די אינסטיטוציעס און רעפּרעזענטאַנטן פֿון די פֿאַראייניקטע פֿעלקער כּדי מקיים צו זײַן די רעזאָלוציע פֿון דער פֿאַרזאַמלונג פֿון 29סטן נאָוועמבער 1947, און וועט אַדורכפֿירן די עקאָנאָמישע פֿאַראייניקונג פֿון גאַנץ ארץ־ישׂראל.
מיר רופֿן די פֿאַראייניקטע פֿעלקער צו געבן אַ האַנט דעם ייִדישן פֿאָלק בײַם בויען די ייִדישע מלוכה און אָנצונעמען מדינת־ישׂראל אין דער ברידערשאַפֿט פֿון פֿעלקער.
מיר רופֿן – אין מיטן דער אַטאַקע וואָס מע פֿירט קעגן אונדז במשך די חדשים – צו די אַראַבישע אײַנוווינער פֿון מדינת־ישׂראל צו היטן שלום און אָנטייל צו נעמען אין אויפֿבויען די מדינה אויפֿן יסוד פֿון פֿולער און גלײַכער בירגערשאַפֿט און פֿולער רעפּרעזענטאַציע אין אַלע אירע אינסטיטוטציעס, סײַ דערווײַליקע, סײַ באַשטיייִקע.
מיר שטרעקן אויס די האַנט אַלע שכנישע מלוכות און זייערע פֿעלקער ווי אַן אָנבאָט פֿון שלום און גוטער שכנימשאַפֿט, און מיר רופֿן זיי צו שטעלן קעגנזײַטיקע פֿאַרבינדונגען פֿון אַרבעט און הילף מיטן אומאָפּהענגיקן ייִדישן פֿאָלק אין זײַן לאַנד. מדינת־ישׂראל איז גרייט צו געבן צו שטײַער אין דער צוזאַמענאַרבעט לטובֿת דער אַנטוויקלונג פֿון גאַנצן מיטל־מיזרח.
מיר רופֿן צום ייִדישן פֿאָלק אין אַלע תּפֿוצות זיך צו סאָלידאַריזירן מיט די ייִדן פֿון ייִשובֿ מיט עלייה און אויפֿבוי, און צו שטיין לעבן אונדז אין גרויסן געראַנגל נאָכן קיום פֿון דער דורותדיקן חלום – גאולת־ישׂראל.
מיט בטחון אין דעם פֿעלדז פֿון ישׂראל שרײַבן מיר אונטער מיט אונדזערע חתימות די דאָזיקע פּראָקלאַמירונג אויף דער זיצונג פֿון דערווײַליקן מלוכה־ראַט, אויפֿן באָדן פֿון היימלאַנד, אין דער שטאָט תּל־אָבֿיבֿ, דעם ערבֿ־שבת, פֿינף טעג אין אייר תּשח, דעם 14טן מײַ 1948.
מאנהעטן איז די נאמען פון א פאפולערע קאקטעיל וואס שטאמט אנגעבליך פון די שטאט מאנהעטן אין ניו יארק סיטי אין יאהר 1870.
מען מאכט עס געווענליך פון וויסקי מיט א רויטע קארש דערין.
עס ווערט סערווירט אהן אייז.
אילאנא עריען (ענגליש: "Elana Arian") איז א זינגערין און דיריגענט, זי שפילט אויף: גיטאר, דזשעז גיטאר, פידל און מאנדאלין און איז א קאמפאזיטאר פון ניגונים אין ענגליש און צום דאווענען.
זי ערשיינט אסאך ביי פראמינענטע קאנצערטן לענגאויס די פאראייניגטע שטאטן, און שפילט בקביעות יעדע פרייטאג-צו-נאכט'ס ביי קבלת שבת אין צענטראל סינאגאג זינט די פריהע 2000 יאהרן.
זי איז אויך געווען א גיטאר לערערין אין היברו יניאן קאלידזש.
זי וואוינט אין ברוקלין, ניו יארק.
מאַרטיני (ענגליש: Martini) איז די פון א משפחה פון קאקטעיל'ס פאפולער אין די פאראייניגטע שטאטן.
זי איז באקאנט אלס דער טרונק וואס דזשיימס באנד בעהט אין אלע פילמען אויסגעמישט נישט געשאקלט.
ארגינעל קומט עס מיט דזשין און ווערמוט, אבער היינט איז דא שוין פארשידענע סארט רעצעפטן ווי אזוי עס צו מאכן - ספעציעל די וואדקע מארטיני און די עפלטיני וועלכער איז דער באליבטער טרונק פון קאונען אברייען.
א שמוציגע מארטיני איז מיט איילבירטן זאפט.
א לופע איז א לינז וואס מען ניצט צו פארגרעסערן קליינע זאכן אדער שריפט כדי מ'זאל זיי זען בעסער.
צו פארגרעסערן קליינע שריפט ניצט מען א גרעסערע לופע מיט א הענטל. א קליינע לופע וואס מען לייגט אינעם אויג ניצט מען צו באקוקן בריליאנטן.
מארגאריטא (ענגליש: Margarita) איז איינע פון די פאפולערסטע משפחות פון זויערע קאקטעילס.
די קלאסישע מארגאריטא אנטהאלט טאקילע מיט לייעם זאפט און אייז, מיט זאלץ אנגעשמירט ארום די ראם פונעם גלאז.
עס איז פון די געציילטע קאקטעילס וואס איז געאייגנט צו מאכן אין גרויסע קוואנטומען פאר מסיבות און פארברענגענס.
אנדערע ווערסיעס.
א פארפרוירענע מארגאריטא איז ווען מ'לייגט צו גאר קליינע שטיקלעך אייז.
לאנג איילענד אייז טיי (ענגליש: Long Island Iced Tea) איז א קאקטעיל געמישט פון פארשידענע אלקאהאלישע געטראנקען מיט אביסל קאולע און אייז.
זי אנטהאלט נישט קיין טיי, זי הייסט אזוי נאר צוליב וואס די קאליר איז ווי אייז-טיי.
זי איז געשאפן געווארן בשעת די פראהבישן ווען מענטשן האבן געוואלט קענען גיין ביים וואסער אין לאנג איילענד, ניו יארק מיט א אלקאהאלישע געטראנק אבער מ'זאל עס נישט דערקענען, ממילא האבן זיי עס געמאכט אויסזעהן ווי טיי.
טאקילע.
עס איז פארהאן מיינונגס פארשידנהייטן צי מ'לייגט אריין טאקילע דערין. די אפיציעלע רעקאמענדאציע פון די אונטערנאציאנאלע באר אסאסיאציע איז נישט צו לייגן טאקילע, נאר דזשין, וואדקע ראם און טריפל סעק.
לאָנג אײַלענד אדער לאָנג אײַלאַנד (ענגליש: Long Island; יידישע איבערזעצונג: לאַנגער אינזל) איז אן אינזל אין ניו יארק, פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, וועלכע ציהט זיך אריין אינעם אטלאנטיק.
אין די 2013 צענזוס איז די באפעלקערונג געווען ביי 7,740,208.
ער איז שמאל און לאנג און באשטייט פון ארום הונדערט און אכצן מייל. א חלק פון ברוקלין און קווינס ציהען זיך אריין אינעם אינדזל.
סעג הארבער (ענגליש: Sag Harbor) איז א ווילידזש אין די טאון'ס פון איסט העמפטען און סאוט העמפטען אין ניו יארק.
זי איז געגרינדעט געווארן בעפאר 1930, וואס דאן טרעפט מען איהר שוין רעקארדירט מיט דעם נאמען.
סעג הארבער באשטייט פון 2.3 סקווער מייל, פון וואס 1.8 איז לאנד.
אין די 2010 צענזוס האט זיך די באפעלקערונג געציילט ביי 2,313, איבער 85 פראצענט דערפון ווייסע.
ארום זיבן פראצענט האבן זיך באצייכנט אלס ספאניש אדער לאטינאו.
די קארעקטאר.
איז געווען א וועכנטליכע צייטונג פון 1832 ביז 1837. דערנאך איז עס ארויסגעקומען יעדע צוויי וואכן ביז אום 1859, ווען דער רעדאקטאר איז געשטארבן.
דער נייער רעדאקטאר, דער זוהן פונעם פריערדיגן, האט עס אין אן אומ'סוקסעס'פוהלן פרואוו געוואלט מאכן פאר א טעגליכע צייטונג.
דערנאך איז עס צוריק געווארן א וועכנטליכע אויסגאבע אונטערן נאמען די סעג הארבער עקספרעס - וועלכע איז ביים היינטיגן טאג געבליבן די איינציגסטע צייטונג אין סעג הארבער.
דזשיימס באָנד (ענגליש: "James Bond") איז א פיקטיווער כאראקטער און מעדיע קאנצעסיע געשאפן אין 1953 דורך איען פֿלעמינג, און איז גאהר שטארק פאפולער געווארן מיט די סעריע פילמען וואס איז ארויסגעקומען, וואו א מענטש מיט דעם נאמען שפיהלט, זינט 1962.
באנד איז א שפּיאָנאַדזש אגענט אין די בריטישע שפיאנאדזש אגענטור מיטן קאוד נומער 007, וועלכער ווערט ארויסגעזאגט דאָבל אָו סעוון.
באנד איז א געלונגענער אגענט וועלכע גלייכט קאקטעילס - ספּעציפֿיש מארטיני'ס - און האט ליעב פרויען.
בלאָדי מערי (ענגליש: "Bloody Mary") איז א קאקטעיל געמאכט פון וואדקע, גרינצייג און געווירצן.
עס האט נישט קיין באשטימטע גרינצייג וואס יא און וואס נישט צו לייגן, אבער כמעט יעדער לייגט זאפט פון פאמענדארן אדער צוריבענע - וואס דאס גיבט דעם רויטן קאליר, סעלערי און אוגערקע.
טייל לייגן אויך כריין, חוץ פעפער און זאלץ.
הרב יוסף אליהו הענקין (א' אדר א' ה'תרמ"א - י"ג אב ה'תשל"ג; 1881-1973) איז געווען פון די גרעסטע פוסקים אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע אינעם 20סטן יארהונדערט און דער מנהל פון דער "עזרת תורה" ארגאניזאציע.
ער איז געבוירן געווארן אין קלימאוויטש, מאהליווער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע (היינט אין בעלארוס), צו זיין פאטער וואס איז געווען א ראש ישיבה. אין זיין יונגט איז ער געווארן באוואוסט ווי א וואונדערקינד. ביז זיין בר מצוה האט ער געלערנט אין קלימאוויטש, און אין דער נאענטער שטעטל קריטשאוו ביים שטאטס רב, דער חב"דסקער הרב יהודה לייב קריינדל, וואס איז שפעטער געווארן זיין שווער. נאכהער האט ער געלערנט איין יאר אין שטעטל קארעליץ. ביי דער עלטער פון 16, אין תרנ"ז (1897), איז ער געפארן אינעם שטעטל סלוצק און געווארן איינער פון דער ערשטער תלמידים אין דער סלוצקער ישיבה, וואס הרב איסר זלמן מעלצער האט אויפגעשטעלט יענע יאר מיט 14 תלמידים וואס זענען געקומען מיט אים פון דער סלאבאדקער ישיבה.
נאך זעקס יאר לערנען אין סלוצק, אין וועלכער צייט איז הרב הענקין געווארן באקאנט ווי איינער פון די עילויים אין דער ישיבה און איז געווארן א תלמיד מובהק‏ פון הרב איסר זלמן מעלצער, האט ער באקומען היתר הוראה פון פיר באקאנטע רבנים: זיין רבי הרב איסר זלמן מעלצער, דער רידב"ז דעמאלסטיגער סלוצקער רב, הרב ברוך בער לייבאוויץ וואס איז געווען רב אין דעם נאענטן שטעטל האלוסק, והרב יחיאל מיכל הלוי עפשטיין, דער 'ערוך השלחן'.
דער שרויפן ציהער (ענגליש: Screwdriver) איז גאר א פשוטע קאקטעיל וועלכע באשטייט פון וואדקע, מאראנצן זאפט און אייז.
עס שטאמט פון די פריהע נייצנטער יאהר-הונדערט ווען די ארבעטער פלעהגן אריינלייגן וואדקע אין זייער טרונק און עס אויסמישן מיט א שרויפן ציהער, וואס זיי האבן געהאט צו די האנט.
שרויפֿן־ציער מיט א פֿלאכן שפיץ
א שרויפֿן־ציער איז א געצייג וואס מען ניצט צו דרייען—אריינשטעקן אדער ארויסציען—שרויפן. ער קען ארבעטן מיט דער האנט אדער דורך א מאטאר. א טיפישער שרויפן־ציער האט א הענטל און א שטיל, און א שפיץ וואס מען שטעקט אריין אין קאפ פונעם שרויף כדי צו דרייען אים. דעם שטיל מאכט מען פון א הארטן שטאל וואס שטעלט זיך קעגן בייגן און דרייען.
דער רי"ף - רבי יצחק בן יעקב אלפסי אדער רב אלפס (ד'תשע"ג - י אייר דתתס"ג) איז געווען א ספרד'ישער ראשון און פון די ערשטע פוסקים ביי כלל ישראל.
ער האט געלעבט צווישן די ענדע פון תקופת הגאונים און אנהייב ראשונים. מ'זעהט טאקע ווי דער רי"ף פארכט זיך נישט צו קריגן אויף א גאון.
איבער דעם נאמען אלפסי איז דא וואס זאגן אז ער האט האט זיך באזעצט אין די שטאט פאס אין מאראקא, אבער אנדערע זאגן אז עס איז בלויז געווען א פאמיליע נאמען וואס צייגט אז ער שטאמט פון פאס און ער זעלבסט איז נישט דארט געווען.
דער רי"ף איז געבוירן אין אלזשיר און געלערנט אין טוניסיע ביי רבינו חננאל און רבינו ניסים גאון.
אויף דער עלטער איז ער געווען געצווינגען צו אנטלויפן קיין שפאניע צוליב מסירות פון בעלי דינים וואס ער האט גע'פסק'עט קעגן זיי.
שפיל טעאריע איז א צווייג פון מאטעמאטיק און עקאנאמיק וואס שטודירט סטראטעגיע. זי ווערט געניצט אין ביזנעס און מיליטער באשלוסן. אין שפיל טעאריע ווערט גערופן יעדע מצב צווישן צוויי מענטשן אדער פארטייען א שפיל.
שפיל טעאריע האט אנגעהויבן ווי א באזונדערער דיסציפלין מיטן בוך "טעאריע פון שפילן און עקאנאמישן אויפפיר" ("Theory of Games and Economic Behavior") פון דזשאן וואן נוימאן און אסקאר מארגנשטערן, וואס איז ארויסגעקומען אין 1944.
א קאסמאפּאַליטען (ענגליש: Cosmopolitan), אדער ווי עס ווערט אויך גערופן אין קורצן קאסמאו, איז א פאפולערע ראָזע קאקטעיל וואס איהר הויפט באשטאנדטיילן זענען וואדקע און קרענבערי זאפט.
עס איז באוואוסט אלס די טרונק וואס ווערט אסאך געטרונקען אין די סעקס אין די סיטי טעלעוויזיע שאו.
גערי ראזענבלאט (ענגליש: Gary Rosenblatt) (געבוירן אום ה' אדר תש"ז אין באלטימאר) איז א רעספעקטפולער יידישער שרייבער און דער לאנגיעריגער רעדאקטאר פון דזשואיש וויק. בעפאר דעם איז ער געווען די רעדאקטאר פון דעם באלטימאר דזשואיש טיימס.
ער איז געווארן נאמינירט פאר א פוליצער פרייז פאר איינע פון זיינע ארטיקלען.
ער איז אויך א אינטערוויוער און מיינונג זאגער אויף אסאך יודישע טעמעס.
דער יידישער קאַנאַל (ענגליש: "The Jewish Channel") איז א יידישע קייבל טעלעוויזיע קאנאל זינט 2007 וועלכע דערגרייכט צו ארום פופציג טויזנט פאמיליעס אין די פאראייניגטע שטאטן.
פאראייניגטע שטאטן
מאמענט (ענגליש: Moment) איז אן אמעריקאנער, סעקולערער ענגליש־שפראכיגער יודישע מאגאזין באזירט אין וואשינגטאן די סי, געגרינדעט אין 1975 דורך אלי וויזעל און ערשיינט זעקס מאל א יאהר מיט ארום פינעף-אוןזעכציג טויזנט אבאנירער.
עס הייסט נאך דער ווארשעווער יודישער צייטונג דער מאמענט.
מען קען אויך אבאנירן צו לייענען אים דיגיטאליש.
מהלך.
זיי זענען נישט אפיליאירט מיט קיין שום יודישער אדער פאליטישער באוועגונג און זיי דעקן אלעס וואס האט א שייכות צו די יודישע קולטור און אינטרעסע.
קאַבל-טעלעוויזיע איז א סיסטעם דורך וואס מענטשן קענען קוקן אויף טעלעוויזיע אן באקומען סיגנאלן פון אן אנטענע. די טעלעוויזיע סיגנאלן קומען צו דער טעלעוויזיע דורך א קאאקסיאלן קאבל.
געוויינלעך דארף מען באצאלן כדי אבאנירן צו קאבל-טעלעוויזע. דורך קאבל-טעלעוויזיע איז מעגלך צו באקוקן הונדערטער טעלעוויזיע קאנאלן וואס יעדער איינער האט פארשידענע פראגראמען.
קאבל-טעלעוויזיע ווערט פארזארגט דורך עטלעכע טרעגער פירמעס אריבער דער וועלט. טייל טרעגערס אין די פאראייניגטע שטאטן זענען: AT&T U-Verse, קאבלוויזיע, קאמקאסט, קאקס קאמוניקאציעס.
רבי יקותיאל יהודה האלבערשטאם (ד' שבט ה'תרס"ה, רודניק - ט' תמוז ה'תשנ"ד, נתניה) איז געווען רב אין קלויזנבורג, רומעניע, און אין קרית צאנז, נתניה, באקאנט אין זיינע יונגע יארן אלס רבי זלמן לייב, נאך דעם חורבן אייראפע דער קלויזענבורגער רב, און אויך אלס דער שפע חיים.
רבי זלמן לייב איז געבוירן אין רודניק, ד' שבט ה'תרס"ה, צו זיין פאטער הרב צבי הירש האלבערשטאם, רב אין רודניק, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, רב אין גארליץ, (אן איידעם פון הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, דער סיגעטער רב), א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, רב אין צאנז, דער דברי חיים. און צו זיין מוטער מרת חיה מינדל א טאכטער פון הרב מאיר משולם שפירא, פון לאנצהוט, א זון פון הרב שמואל שפירא פון פרעמישלא, (אן איידעם פון הרב נפתלי הערץ לאבין פון זידיטשוב, אן איידעם פון הרב צבי הירש אייכנשטיין רב אין זידיטשוב, דער עטרת צבי), א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא, רב אין דינאוו, דער בני יששכר.
דער רודניקער עילוי זיין יוגנט.
שוין פון זיין פריסטן יוגנט האט מען דערקענט אויף רבי זלמן לייב אז ער איז א זעלטנהייט. דורך זיין אויסערגעוויינלעכער פלייסיגקייט (התמדה), און זיין וואונדערליכע דאווענן (עבודת התפילה), און איבער אלעם זיין פענאמענאלן מח, איז ער באוואוסט געווארן אלס "דער רודניקער עילוי".
אלט זייענדיק נישט מער ווי אכט יאר האט רבי דוד דובעריש מייזליש, דער אוהעלער רב געהייסן רבי זלמן לייב זאגן א פלפול, און ביי ניין יאר האט רבי שמואל ענגיל, דער ראדאמישלער רב, אים שוין געוואלט מסמיך זיין, נאר ער האט זיך צוריק געהאלטן, נישט מסמיך צו זיין א קינד פאר דער בר מצוה.
אין ענדע פון יאר ה'תרע"ד, ווען די ערשטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן, איז רבי זלמן לייב אנטלאפן מיט זיין פאמיליע, פון גאליציע קיין אונגארן, און זיי האבן זיך באזעצט און קליינווארדיין.
ט"ו אב ה'תרע"ח ווען רבי זלמן לייב איז אלט געווען דרייצן יאר, איז ער געווארן א יתום פון זיין טאטן און קליינווארדיין. זיין הספד אויף זיין פאטער האט געדויערט עטליכע שטונדן, אריין ברענגענדיג א געוואלדיגע אויפוועקונג (התעוררת) ביי אלעמען, און איז באוואונדערט געווארן פון יעדעם איינעם, זעהנדיק זיין כח הדרוש.
צו פופצן יאר, ה'תר"פ אומגעפער, איז זיין מוטער מיט אירע קינדער צוריק געקומען קיין רודניק, די רודניקער אידן האבן געזען אין רבי זלמן לייב דעם פאסיגן ממלא מקום אבותיו, און כאטש נאך זייענדיק א בחור האט ער שוין געפראוועט שלש סעודות, זאגנדיג לאנגע דברי תורה, ווי זיין שטייגער איז געווען אין די שפעטערע יארן.
דער קלויזענבורגער רב.
קלויזענבורג איז געווען פון די גרויסע יידישע שטעט, לויט ווי די היסטאריקערס שרייבן איז שוין אין יאר ה'שנ"א דארט געווען יידן. ווינטער אין יאר ה'תרכ"ט ביים צוזאמענקומפט אין בודאפעסט פון דעם היסטארישען קאנגרעס פון דעם אונגארישן יידנטום, און ס'איז ערקלערט געווארן די אפיציעלע טיילונג פון די דריי געמיינדעס, ארטאדאקסן, נעאלאגן און סטאטוס-קווא, האט די געמיינדע פון קלויזענבורג זיך אנגעשלאסן אין דער ארטאדאקסישער געמיינדע. אבער נאך די פטירה פון דעם רב רבי אברהם גלאזנער איז אויפגענומען געווארן זיין זון רבי משה שמואל גלאזנער אלס ממלא מקום, ער איז געווען מיינונגס-געשטימט מיט די מזרחי באוועגונג, וועלכע האט אריינגעברענגט אין די געמיינדע א שטארקע ציוניסטישע איינפלוס. ביז קורץ איז די שטאט קלויזנבורג געווארן די ציוניסטישע פעסטונג פאר טראנסילוואניע.
אין יאר ה'תרע"ט האבן די חסידישע איינוואונער זיך געמאכט אן אייגענעם בית המדרש, און זיך אפגעטיילט פון דער געמיינדע קאמפלעט, זיי האבן געעפנט אן אייגענע שחיטה, מקוה און עירוב. זעלבסט פארשטענדליך האבן די אלטע קהילה לייט דאס נישט געוואלט צולאזען, און געזעצט א דין תורה, אבער דער פסק בית דין איז געווען מיט די חסידים, און קאמפלעט בארעכטיגט דעם טיילונג.
אין יאר ה'תרפ"ו איז רבי זלמן לייב אין עלטער פון איין און צוואנציג יאר אויפגענומען געווארן רב אין דער נייער קהלה, ער האט געפירט די געמיינדע מיט קלוגשאפט און איז געווארן באליבט ביי אלע שיכטן, ביז א קורצער צייט איז ער געווען אנערקענט אלס דער קלויזענבורגער רב.
באפרייאונג-שפע חיים.
ברוך השם, מיר זענען אויסגעלייזט איז געווען די ערשטע ווערטער פון דעם קלויזענבורגער רב.
דאס ווארט "באפרייאונג", ווייל דאס איז דער אנגענומענער טערמין אין צוזאמנהאנג מיט דער אויסלייזונג פון די אויסגעפייניגטע יידן און זייער ארויסגיין פון טויט צו לעבן, אבער ביים קלויזענבורגער רב איז דאס נישט דאס צוגעפאסטע ווארט, ווייל טאקע פון דעם מאמענט וואס דער קלויזענבורגער רב איז אזוי געזאגט "באפרייט" געווארן, טאקע דעמאלט, איז ער גאר געווארן אונגאנצן "משועבד" און זיך אריינגעווארפן אין א הייליגע ארבעט וואס גאנצע ספרים זענען נישט געגוג און פעהיג צו באשרייבן.
די באפרייטע יידן וועמען די אליאירטע ארמייען האבן פריי געמאכט, זענען אלע געווען צעבראכענע מענשן, צעבראכן קערפערליך, און דערשיטערט גייסטליך, די לאנגע מאנאטן אין די קאנצענטראציע-לאגערן, אונטער הונגער און אלערליי פיינונגן, האט איבערגעלאזט א טיפן סטעמפעל וואס איז גארנישט לייכט געווען צו היילן, ווען מען האט זיך אנגעהויבן צו דערוויסן פון די שוידערליכע פאקטן וועגן נאענטע און טייערע, ווי זיי זיינען אומגעקומען, האט יעדער אנגעהויבן צו מאכן דעם "באלאנס" פון זיין פאמיליע, פון זיין שטאט און פון זיינע באקאנטע, און געזען אז ס'איז פיל ביטערער ווי מען האט זיך פארגעשטעלט. און דעמאלט איז מען אריינגעפאלן אין פארצווייפלונג, געווען צווישן זיי פיל וואס האבן באדויערט פארוואס זיי האבן דערלעבט דער באפרייאונג, זיי האבן געהאלטען אז עס וואלט זיי פיל לייכטער געווען אויסצוגיין אין די גאז-קאמערן ווי אויסצוטראגן די שמערצן און די נאך- ווייען פון דעם חורבן אייראפע.
דאס אלעס, צוזאמן מיט די קרענק וואס האט געבושעוועט צווישן די לעבן געבליבענע, האט געמאכט א דערדריקטען אטמאספערע. ס'האט צוגעברענגט אז אפילו די וועלכע האבן זיך דורך דער גאנצער צייט יא געהאלטן שטארק, און אויף ווי ווייט מעגליך אפגעהיטן זייער יידישקייט, זענען נאך דעם באפרייאונג געווארן צוזאמענגעבראכן.
און אזא צייט האט זיך גענויטיגט א מנהיג, א וועג-ווייזער, א מענטש פון העכערן גייסט, א מענטש אויף וועמען עס ווירקט נישט דער גאנצער ארום, און וועמען קיין שום צער און יסורים קענען נישט צוריק האלטן פון זיין עבודה. די יידן האבן זיך גענויטיקט אין אן "אח לצרה". א ייד וואס האט אליין געליטן פונקט ווי זיי, און זיי ווייזן א מוסטער ווי אזוי מען קען מקבל זיין יסורים באהבה און זוך באשוצען אין באשעפערס דרכים. און כאטש ס'איז געווען פיל רבנים אין ערליכע אידן וועלכע האבן זיך געהאלטן שטארק אין עומד בנסיון געווען, און אפילו געווירקט אויף אנדערע צו גיין אין דעם ריכטונג, האט אבער געפעלט דער העלד, דער גייסטיגער ריז, וועלכער זאל קעמען מיטרייסען די מאסן, און האבן א ווירקונג א שפע חיים אויף די מאסן פון אט די פארצווייפלטע אידן.
בחסדי השם האט דאמאלט ארויסגעשיינט דאס ליכטיגקייט פון דעם מנהיג און וועג-ווייזער, דער קלויזענבורגער רב, וואס כאטש ער אליין איז ארויס פון לאגער קערפערליך צובראכן כחרס הנשבר, האט ער געפילט אז האט איבערגעלעבט דעם חורבן פאר א צוועק און אויף אים ליגט א פליכט צו מונטערן און אוופוועקן די שארית הפליטה צוריק צו ווערן יידן יראים ושלמים. און ער האט דאס געטאן מיט געטליכע כוחות חוץ לדרך הטבע.
בלויז צוקוקנדיג וויאזוי דער קליזענבורגער רב האט אויפגענימן זיין פיין מיט אהבה אן קיין תרעומת חלילה, דאס אליין האט שוין געהאט א געוואלדיגע ווירקונג אויף די ארומיגע מענטשן.
ווי האט מען נאך געקענט האבן תרעומת, ווען מ'הערט ווי דער קלויזענבורגער רב, נאך דעם וואס ער האט פארלוירן ביים דייטש, זיין מוטער, ברודער אין שוועסטער, זיין רעביצין און צען קינדער, פארבלייבנדיק נאר מיט איין איינציגן זון, חנניא יו"ט ליפא, וועלכער איז געווען אן אויסגערופענער עילוי, און הערנדיג באלד נאך דער באפרייאוגג ווי דער זון איז (נאך דער באפרייאונג) נפטר געווארן פון א מחלה, האט ער זיך באלד אויפגעשטעלט אין געמאכט א ברכה "דיין האמת" בשם ומלכות, צוזאגנדינ דערביי אז ער איז דאס אויך מקבל באהבה... הערענדיג דאס, ווער האט נאך געקעגט פרעגן קשיות, נישט איינעם האט אנגעגומען דער ווילן אנצוקומען צו אזא מדרגה.
אדער, צוקוקנדיג זיך ווי דער רבי, נאך אין לאגער קליידער, לויפט ארום איבערין לאגער, און מיט זיינע שוואכע קרעפטן שלעפט ער טויטע יידישע קערפערס צום באגראבן, אדער ווי ער לויפט פון איין טיפוס-קראנקן צום צווייטן און באדינט זיי מיט איבערגעבנהייט, אין צייט ווען אנדערע שרעקן זיך מיט זיי צו פארנעמען איבער דעם אנשטעקעקע קראנקייט, צוזעהנדיג דאס, האבן פיל גענומען זאגן צו זיך אליין, "זעה ווי ס'פירט זיך אויף אן ערליכער ייד, וואס פארגעסט נישט קיין מאמענט פון זיין פליכט אויף דער וועלט"... אזעלכע אויפירונגן און אזעלכע מעשים האט אריין געברענגט א שפע חיים אין יידן, א ווילן צולעבן, און האט צוגעברעגגט אסך יידן צוטראכטן און זיך דערמאנען ווער זיי זענען און פון וואו זיי קומען.
שארית הפליטה.
נאך דער מלחמה האט ער אויפגעשטעלט ישיבות און מוסדות פאר די פליטים און די לאגערן, און תש"ו איז ער געקומען קיין אמעריקא שאפן געלט פאר די פליטים און האט דעמאלס אויפגעשטעלט מוסדות אין ניו יארק און מעקסיקא פאר די פליטים וואס זיינען שוין געווען אין אמעריקא א יאר דערנאך האט זיך דער רבי געצויגן קיין ניו יארק ווי ער האט אנגעפירט מיט זיינע מוסדות.
אין יאר תשט"ו האט ער באזוכט ארץ ישראל צום ערשטן מאל און האט מחליט געווען אויפצושטעלן א חסידיש שטעטל וואס איז היינט באוואוסט אלס קרית צאנז נתניה, ישראל. אין תשל"ב האט ער צוריקעגערט קיין אמעריקע און האט זיך באזעצט אין יוניאן סיטי.
פון זיינע תלמידים האט זיך געגרינדעט דאס חסידות צאנז קלויזענבורג אויך האט ער אויפגעשטעלט די תורה אימפעריע מפעל הש"ס און די לאניאדא שפיטאל אין נתניה, וואס באדינט די איינוואוינער פון נתניה און די ארומיקע שטעטלעך.
איראניש, זענען היינטיגע צאנזער חסידים אין ארץ ישראל נישט קיין גרויסע קנאים וועגן אידיש; אין דעם סעמינאר פון קרית צאנז, נתניה, איז די אפיציעלע שפראך העברעאיש, און על אף אז אין די חדרים און ישיבות רעדט מען בלויז אידיש, עברית איז זייער צעשפרייט אלס אן ערשטע שפראך און זייער באניצט טאג טעגליך.
דער קלויזענבורגער רב איז נפטר געווארן שבת קודש ט' תמוז ה'תשנ"ד און מען האט אים קובר געווען צומארגנס י' תמוז אין בית החיים פון נתניה, אין די חלקה קרית צאנז.
ז' אדר ב' ה'תרפ"ד האט רבי זלמן לייב געהייראט בזיווג ראשון מרת פעסיל הי"ד א טאכטער פון הרב חיים צבי טייטלבוים רב אין סיגעט, דער עצי חיים. זי איז אומגעקומן אין אוישוויץ אויף קידוש השם מיט צען פון אירע קינדער הי"ד, דער עלטסטער זון חנניה יום טוב ליפא איז אוועק נאך דער קריג פון די טיפוס קרענק.
זינגען אין דעם פינצטערניש (ענגליש: "Singing in the Dark") איז א 1956 שווארץ-און-ווייסער ענגליש־שפראכיגער פילם פון א היסטארישן ווערט וועגן א מלחמה איבערלעבער וואס קומט אן אין די פאראייניגטע שטאטן.
ער איז אויפגעהיטן געווארן דורך די נאציאנאלע צענטער פאר יודיש פילם און געוויזן געווארן אין 2011 ביי פילם פעסטיוואלן אין פלארידע, ניו יארק און ירושלים.
דער חזן משה אוישער איז דער הויפט פיגור אינעם פילם, דאס איז זיין איינציגסטער ענגלישער פילם. אויך איז דאס דער ערשטער פילם אין די פאראייניגטע שטאטן זיך צו באציהען צום חורבן.
דער געדאנק פון דער געשיכטע איז געשאפן דורך משה אוישער.
לעא איז איינער פון דער שארית הפליטה וועלכער געדענקט נישט וואס ס'איז מיט איהם געווען פאר דער קריג. ער קומט קיין אמעריקע און ארבעט שוועהר און העלפט ארויס וועם ער קען.
דורך א צופאל טרינקט ער משקה און נעמט זיך זינגען. יעדער ווערט ערשטוינט ווי שיין ער זינגט און דאס ברענגט איהם זיך צו דערמאנען אז ער איז א חזן א זוהן פון א חזן, און ער קערט זיך צוריק צו חזנות.
וויסקי (ענגליש: "Whisky" אדער "Whiskey") איז א סארט אלקאהאליש געטראנק געמאכט פון תבואה אדער קוקורוזע (למשל בורבאן).
ארגינעל איז עס ווייס, נאר געווענליך לאזט מען עס זיך עלטערן אין ספעציעלע האלצערנע פעסער וועלכע געבן עס איהר אייגנארטיגע טעם און קאליר.
רוב סארטן וויסקי אנטהאלטן ארום פערציג פראצענט אלקאהאל.
די אופן ווי אזוי מען מאכט וויסקי ווערט שטרענג קאנטראלירט, און יעדע לאנד האט באזונדערע געזעצן דערויף.
די ברוקלין איז א וויסקי קאקטעיל גערופן נאך דער ניו יארק סיטי באָראָ ברוקלין.
עס איז גאנץ ענליך צו א מאנהעטן נאר מען לייגט צו ליקער און ביטערס.
די וויסקי וואס מען נוצט דא איז געווענליך א קארן אדער בורבען.
עס גייט צוריק פון דער צייט נאך פראהיבישן און איז צוריק געווארן פאפולער אין די ניינציגער יאהרן.
ראָם (ענגליש: Rum) איז אן אלקאהאליש געטראנק וואס ווערט געמאכט פון צוקער קיינעס אדער אנדערע סירופ פראדוקטן.
מען לאזט אים דערנאך געווענליך עלטערן אין פעסער.
די מערסטע פון דער וועלט'ס ראם ווערט פראדוצירט אין לאטיין אמעריקע.
עס איז פארהאן לויטערער ראם, טונקעלער ראם און גאלדענער ראם.
די עצם משקה האט גאר א אלטע היסטאריע וועלכע גייט נאך צוריק צו די אלטע אינדיע און כינע.
אויף א מאסשטאבליכן אופן האט זיך עס אנגעהויבן דורך די קנעכט אין די קאריביען אינדזלען.
פלירטיני (ענגליש: Flirtini) איז א וואדקע קאקטעיל מיט שאמפעין אנאנאס זאפט.
עס איז באקאנט פאר ערשיינען אין סעקס אין די סיטי.
אן אנדערע ווערסיע איז אהן וואדקע, מיט אביסל גרינע לימענע.
עס איז די באליבטע געטראנק פון ריטשארד קריסטי.
וויקיטרעוול (ענגליש: "Wikitravel") איז א וועבזייטל געבויט אויפן מאדעל פון וויקיפעדיע באזירט אויף טוריזם און געגרינדעט אין יולי 2003.
עס אנטהאלט אינפארמאציע וואס קען נאר צוניץ קומען פאר פרעמדע באזוכער אין א לאנד.
זיי האבן אפטיילונגען אויף מערערע שפראכן, אריינגערעכנט העברעאיש אונטערן נאמען וויקיטיול.
צוליב וואס זיי לייגן רעקלאמעס זענען אין 2012 אסאך ביישטייערער פון דארט אריבער צו דעם Wikivoyage פראיעקט וועלכע איז היינט א חלק פון דער וויקימעדיע פונדאציע.
פּאַראַדייס (ענגליש: Paradise) איז א אפיציעלע קאקטעיל פון דער אינטערנאציאנאלער באר אסאסיאציע און הייסט פאסיג צו טרינקען בעפאר א מאלצייט.
עס באשטייט פון דזשין, אפריקאס ברענדי און מאראנצן זאפט.
מען קען אויך צולייגן א טראפקעלע לעמאן זאפט און ווערט סערווירט אהן אייז.
געהלע פייגל (ענגליש: Yellow Bird) איז א קאקטעיל פון די קאריביען און באהאמעס אינדזלען.
עס אנטהאלט ווייסע ראם, עפריקאט ברענדי, יאַליאַנאו, טריפל סעק און פיינעפל זאפט.
אין פאנעטיק, איז א וואקאל א קלאנג אין דער רעדענדיגער שפראך וואס מען שאפט מיט דעם אפענעם וואקאלטראקט.
אין אייראפעישער שפראכן ניצט מען אותיות צו שרייבן וואקאלן. אויך אין יידיש ניצט מען די פאלגנדע אלס וואקאלן: א, ו, וי, י, יי, ע.
עס זיינען פאראן 5 וואקאלן (קלאנגען) אין דער העברעישער שפראך ווי אין די ווייטערדיקע טאבעלע. אלע אנדערע וואקאלן וואס זיינען נישט אינעם ווייטערדיקע טאבעלע, זיינען נישט וואקאלן.
די קלאנגען ווערט געצייכנט מיט נקודות.
פרענטש 75 (ענגליש: French 75) איז א קאקטעיל געמאכט פון שאמפעין, דזשין, לימענע זאפט און צוקער.
טייל נוצן קאניאק אנשטאט דזשין.
עס איז געשאפן געווארן אין 1915 ביים ניו יארק בּאַר אין פאריז.
סקאטש וויסקי (ענגליש: Scotch whisky) אפט אויך גערופן פשוט סקאטש איז א וויסקי וועלכע ווערט געמאכט אין סקאטלאנד.
אלע סקאטש וויסקי מוז ווערן געעלטערט כאטש דריי יאהר.
מען טרעפט עס שוין דערמאנט אזוי פריה ווי אין 1495.
עס ווערט רעגולירט מיט שטרענגע געזעצן וואס עס מעג גערופן ווערן סקאטש.
עס ווערט געמאכט פון תבואה
ראַבּ ראָי (ענגליש: Rob Roy) איז א קאקטעיל געמאכט פון סקאטש וויסקי, זיסע ווערמוט און ביטערס.
עס איז געשאפן געווארן אין 1894 דורך א שעהנקער אין ניו יארק און גערופן געווארן נאך אן אפערעטע.
געווענליך ווערט עס געמאכט מיט זיסע ווערמוט, אבער מ'קען עס אויך מיט טרוקענע אדער האלב און האלב וואס דאן איז עס א פערפעקט ראב ראי.
מען לייגט ארויף דערויף א קארש פאר די זיסע, און א לעמאן פאר די טרוקענע און ווערט סערווירט קאלט אהן אייז.
האָלע! (ענגליש: Hooleh!) איז א ראק מוזיק אלבאם מיט עלף ליעדער פארפאסט דורך די מארקוס ברודער פון די אכטע טאג מוזיקאלישע טרופע אין 2014.
דער אלבאם איז א געמיש פון ענגליש, העברעאיש און יודיש.
האלע.
די הויפט און ערשטע ניגון איז האלע, וועלכע רעדט זיך פון שמחה, און איז ערשינען אלס באזונדערע סינגל.
דאס איז גאהר אן אינטרענסאנטע ניגון וואס נישט אלע ווערטער קלעבן לכאורה איינער צום צווייטן.
ס'דא וואס זאגן אז דאס ווארט האלע איז א יודישע סלענג ווארט.
קליפ.
זיי האבן ארויסגעגעבן אויף דעם א פראפעסיאנאלע קאמישע מוזיק ווידיאו פילמיהרט אין הערצאג וויין קעלערס. פראדוציהרט און דירעקטיהרט דורך חיים מארקוס.
פּרעפּאָזיציעס זענען א קלאס פון ווערטער וואס דרוקן אויס פלאץ־ און צייט־באציאונגען (צום ביישפיל: "אין";
נאך א פּרעפּאָזיציע קומט צומאל די דאטיווע פארעם.
דאס ווארט "פרעפאזיציע" שטאמט פון לאטיין: "prae", "פאר" אין לאטיין: "ponere", "לייגן".
קאָניונקציע אָדער פאַרבינדונג-וואָרט איז אַ גראַמאַטישער באַגריף צו באַצייכענען אַ וואָרט וואָס ווערט געניצט אויף צו פאַרבינדן צוויי טיילן פון אַ זאַץ, לויטן קאָנטעקסט.
די קאָניונקציע קומט אייביג מיט נאמינאטיוו.
דימינוטיוו איז א גראַמאַטישע באגריף אויף צו באַצייכענען אַ פאַרקלענערונג פון אַ ווארט וואָס ווערט פאַרקלענערט.
אויף אידיש ווערן אפט גענוצט דימינוטיוון, און זיי ווערן אויך גענוצט ווי לשון חיבה.
דער מערסטער גאנגבארער דימינוטיוו איז מיט: "ל" און אין מערצאל לעך, אנדערש פון רוב זאכווערטער וואס לאזן זיך מיט ל' און אין מערצאל ווערן זיי געזאגט מיט ען ווי למשל פון קעמל צו קעמלען. צומאל ווערט אויך געטוישט די שורש פונעם זאץ און וואלף ווערט וועלוול. ווען א סובסטאנטיוו לאזט זיך אויס מיט -ן ווערט געשאפן דער דימינוטיוו מיט ־דל, למשל: שטיינדל (פון שטיין). ווען דאס ווארט ענדיגט מיט -ל קען אמאל באקומען א דימינוטיוו מיט -כל, למשל: מיילעכל פון מויל.
דימינוטיווע סובסטאנטיוון זענען שטענדיג זאכלעך (לשון סתם).
דימינוטיוו ווי לשון חיבה.
דער איינפאכער וועג אויף צו באצייכענען א נאמען אויף א ליבליכן פארעם איז מיט ־ל אדער ־לע למשל: אברהם/אברעמל, משה/משה'לע, יעקב/יענקל/יענקעלע.
די שמות חיבה קענען אויך באקומען צוויי קאמבינאציעס צוזאמען: חיים/חיימ'קעלע, אברהם'טשיקל, אינגערמאן/אינגערמאנטשיקל, יצחק/איטשעניו.
פארשידענע אידיש דימינוטיוון זענען אריין אין דעם ארץ ישראל'דיגער העברעאיש: אמא/אמאל'ה, אבא/אבאל'ה
שלעכטע באלעבאטים (ענגליש: Horrible Bosses) איז א 2011 סוקסעספולע אמעריקאנער שווארצע קאמעדיע פילם וועלכע דערציילט די געשיכטע פון דריי ארבעטער וועלכע ווילן זיך אפרעכענען מיט זייערע שלעכטע בעלי-בתים.
עס איז פילמירט געווארן אין און ארום לאס אנדזשעלעס.
א המשך מיטן נאמען שלעכטע באלעבאטים 2 איז ערשינען אין 2014.
דריי מענער פרובירן זיך אפצורעכענען מיט זייערע שטאלצע ארבעטס-געבער וועלכע טוהען זיי באלעסטיגן.
זיי טראכטן פון א פלאן זיי צו הארגענען. אינמיטן שפיאנירן אויף זיי לאזן זיי איבער א געגנבעטע סעלפאון, און דערפאר הארגעט איינע די צווייטע מיינענדיג אז זיין ווייב האט געטשיעדט מיט איהם.
זיי רעקארדירן איהם עס זאגן אויף א רעקארדער, אבער עס ווערט פארמעקט. למעשה ווערט רעקארדירט אין די קאר ווי ער האט זיך אליין געשאסן זיי צו פרעימען.
דאס איז א קאקטעיל וואס דער שענקער דזשאו גילמאר האט געשאפן אין ערע פון פרעזידענט ניקסאן'ס באזוך אין בריטאניע.
עס באשטייט פון בורבען וויסקי, א סארט דזשין און פערדזשעך ביטערס סערווירט מיט אייז.
דער וויכוח (ענגליש: "The Quarrel") איז א 1991 קאנאדישער דראמאטישער ענגליש-שפראכיגער פילם דירעקטירט דורך אלי כהן.
די סקריפט איז געבויעט אויף א קורצע געשיכטע געשריבן דורך חיים גראדע.
דער פילם ברעהנגט זייער גוט ארויס די דילעמא וואס רוב שארית הפליטה יידן האבן געהאט נאכן קריג, צי זיי זאלן בלייבן זיך פיהרן אין די עלטערן'ס טראדיציע. דער וויכוח ווערט געפיהרט זייער רעספעקטפול פון ביידע זייטן.
חיים און הערש זענען געווען צוויי גאר נאענטע חברים וואס האבן געלערנט אין ביאליסטאקער ישיבה. חיים איז שפעהטער אוועק פון ישיבה און אפגעפארן פון יודישן וועהג און זיך צוקריגט מיט הערש. שפעהטער ווערן ביידע פון זייערע פאמיליעס און באקאנטע אומגעבראכט אין קריג, און זיי צוויי מיינען אז דער אנדערער האט נישט איבערגעלעהבט.
נאך דעם צווייטן וועלט קריג שטעלט הערש אויף א ארטאדאקסישע ישיבה אין א די. פי. לאגער, און דערנאך ציהט ער זיך מיט זיי קיין מאנטרעאל.
חיים ווערט א באקאנטער יודישער שרייבער, ראמאניסט און דיכטער אין א ניו יארקער צייטונג און איז א אגנאסטיק. ווען חיים איז אין מאנטרעאל אויף ראש השנה צו אויפטרעטן מיט לעקציעס, דערזעהט ער פלוצים הערש'ן ביי תשליך מיט זיינע תלמידים.
זיי פארברענגען דעם גאנצן טאג אינאיינעם מיטן זיך דערמאנען ביטערע און פרייליכע זכרונות, און פיהרן היציגע וויכוחים איבער עניני אמונה ווען יעדער פרובירט צו איבערצייגן דעם אנדערן איבער די ריכטיגקייט פון זיין וועהג.
זיי זינגען מיט התרגשות א ניגון פון די ישיבה יאהרן. ביי דער ענדע געזעגענען זיי זיך פריינטליך ווען יעדער האלט זיך ביי זיינס.
הייסע פוטערדיגע ראם (ענגליש: "Hot buttered rum") איז א ווארימע אלקאהאלישע געטראנק פאפולער אין די קאלטע ווינטער חגאות סעזאן.
עס אנטהאלט ראם, הייסע וואסער, פוטער און פארשידענע געווירצן ווי צימרינג און מושקאט נוס.
טייל לייגן אויך אייז קריעם מיט א וואנילע אדער קאווע פלעיווער.
א הייס טאַדי (ענגליש: Hot toddy) איז א טראדיציאנאלע הייסע אלקאהאלישע געטראנק וואס מעו נוצט בעיקר אום ווינטער צו מאכן באקוועמער פאר איינעם וואס איז פארקילקט אדער ליידט פון א גריפע.
עס אנטהאלט אלקאהאל (וויסקי, ראם אדער ברענדי), האניג, לעמאן, צוקער, הייס וואסער און געווירצן (ווי בשמים, צימרינג, און מושקאט נוס).
אין סקאטלאנד נוצט מען אלעמאל נאר וויסקי און אין די פאראייניגטע שטאטן נוצט מען ענדערש ברענדי.
דזשין (ענגליש: "gin") איז א דורכזיכטיג אלקאהאליש געטראנק געמאכט פון תבואה.
עס איז ערפונדן געווארן דורך א דאקטער אין דייטשלאנד אלס מעדיצין.
קאקטיילן.
דזשין איז א שארפע טרוקענע משקה, דערפאר וועט מען זעלטן זען איינעם עס טרינקען אליין נישט אין א קאקטייל.
דער נאציאנאלער טאג פון געדענקען און אקטן איבער געוואלדטאטן קעגן פרויען (ענגליש: "National Day of Remembrance and Action on Violence Against Women") ווערט אפגעהאלטן יערליך דעצעמבער דעם זעקסטן אין קאנאדע זינט 1991.
עס איז דער יאהר-טאג ווען א יוגענטליכער האט אומגעברענגט פערצן פרויען און פארוואונדעט צעהן אנדערע כדי זיך צו קריגן מיט פעמיניזם.
מען ציהט אין דעם טאג אראפ אלע פעהנער אין האלב, מען האלט א מינוט פון שטילקייט און מענטשן טראגן ווייסע אדער לילא בענדער אין עהרע פון די אומגעקומענע.
קלאנגען פון שבת (ענגליש: sounds of shabbat) איז א מוזיק אלבאם ארויסגעגעבן דורך די פערסאנעל אין צענטראל סינאגאג ערשינען אום סעפטעמבער 2013.
עס אנטהאלט די לידער תפלות וואס ווערט געזינגען ביים שבת'דיגן דאווענען פרייטאג צו נאכטס ביי קבלת שבת אין צענטראל.
א מענטש הא צוויי פֿיס (איינצאל:פֿוס) וואס טראָגן און פֿירן דעם מענטש, און שטעלן אים אַרױף שטײענדיק אין דער הײך. ‬
‫דאָס בלוט לױפֿט און צירקולירט אין איר אַפֿילו אױף אַרױף און געבט איר ‫פֿעיִקײט ‬צו דינען דעם מענטש געטרײַ. ‬
‫דער אונטערשטער טײל פֿונעם פֿוס איז פֿלאַך און באַשטײט פֿון אַ סך קלײנטשיקע בײנער כּדי מען זאָל קענען טאַנצן לױפֿן און שפּרינגען אַן דעם װאָס אײן בײן זאָל װײ טאָן.
א גרינע לימענע (ענגליש: "Lime") איז א קליינער ציטרוס פרוכט וואס איז גרין פליישיג און א ביסל זויער, ענליך צו א לימענע נאר קלענער.
די מערסטע ווערט עס פראדוצירט אין אינדיע.
עס א גוטע קוואל פון וויטאמין סי עס ווערט אסאך באנוצט אין קאקטעיל'ס, ספעציעל אין מארגאריטא'ס.
עס איז געווענליך פארהעלטנמעסיג ביליג, אויסער אין געוויסע פלעצער ווי למשל האוואַי וואו עס קען קאסטן א דאלער איינס.
די פראנצויזישע פארבינדונג (ענגליש: French Connection) איז א איינפאכע קאקטעיל צוזאמגעשטעלט פון בלויז קאניאק און אמערעטאו.
מען קען עס סערווירן מיט אייז אדער אהן אייז; לויט דער אפיציעלער אינטערנאציאנאלע באר אסאסיאציע קומט עס מיט—אן די ראקס ווי עס ווערט גערופן.
אן אנדערע סארט קאנעקשן איז א פלאמעדיגע קאקטעיל קאווע.
ווענעסע הידערי (העברעאיש: "ונסה הידרי"; אויך באקאנט אלס די העברעאישע מאַמיטע; ענגליש: "The Hebrew Mamita") איז א יידישע אקטריסע, זינגערין און רעפ פאעטין.
זי איז אויפגעוואקסן אין די אפער וועסט סייד אין מאנהעטן.
רבי חיים מרדכי "מאטל" כ"ץ; (ה'תרנ"ד-י"ב כסלו תשכ"ה) איז געווען דער ראש ישיבה פון טעלזש אין קליוולאנד און פון די פראמינענטע פירער פון אמעריקאנישן יידנטום.
פאר דער מלחמה.
מאטל כ"ץ איז געבוירן געווארן אין ליטע אין תרנ"ד צו זיינע עלטערן יעקב כ"ץ און רחל (געבוירן האשוואס). ווען ער איז געווען א קליין קינד האט די משפחה זיך געצויגן קיין פאפעליאן, און פון דעמאלסט אן האט מען אים גערופן "מאטל פאפעליאנער". אלס בחור האט ער געלערנט אין דער ישיבה פון הרב יוסף לייב בלאך, רב אין שאדעווע (נישט ווייט פון פאפעליאן). אין תר"ע איז ער געגאנגען לערנען אין כנסת בית יצחק אין סלאבאדקע. אדר תר"ע איז הרב לייזער טעלזער נפטר געווארן, און מען האט באשטימט זיין איידעם, הרב יוסף לייב בלאך פאר זיין ממלא מקום. קורץ נאכהער איז מאטל כ"ץ אריבער קיין טעלזש צו לערנען ווידעראמאל ביי זיין רבי'ן הרב בלאך.
מאטל'ס עלטערן האבן זיך געצויגן קיין דרום אפריקע, אבער איז געבליבן אין דער ליטע לערנען ביי הרב יוסף לייב.
אין תרע״ד, איז רבי כ״ץ געגאנגען לערנען צוויי יאר אין דער וואלאזשינער ישיבה וואו ער האט באקומען היתר הוראה פון רבי רפאל שפירא, דער איידעם פונעם נצי"ב. אין תרע״ן האט ער געלערנט ביי רבי שלמה פאלאטשעק, דער בארימטער ״מייטשעטער עילוי״. אין תרע״ח איז ער צוריקגעגאנגען קיין טעלזש וואו ער האט חתונה געהאט מיט פעריל לאה, טאכטער פון הרב בלאך.
אין תרצ״ד איז רבי מאטל כ״ץ געווען איינער פון די גרינדער פון צעירי אגודת ישראל אין דער ליטע און איז געווען דער פארזיצער פונעם וועד הפועל. צוזאמען מיט זיין שוואגער הרב אליה מאיר בלאך האט ער געדינט ווי איינער פון די רעדאקטארן פון דער צעירי אגודת ישראל צייטונג אין דער ליטע: "אידישער לעבן".
ער איז געווען א דעלעגאט צו דער ערשטער כנסיה גדולה פון אגודת ישראל אין תרפ'ג, און ביי דער דריטער כנסיה גדולה אין תרצ"ז האט מען אים באשטימט א מיטגליד פונעם "אינטערנאציאנלן וועד הפועל".
צווייטע וועלט מלחמה—אריבער אין די פאראייניגטע שטאטן.
אין יאר ת"ש האבן רבי מאטל כ"ץ און רבי אליהו מאיר בלאך געדאנזשעט ארויספארן פון סאוועטן אקופירטער ליטע דורך סיביר און יאפאן, און ענדעלך אנגעקומען אין די פאראייניגטע שטאטן נאך סוכות תש"ב 1940, מיטן צוועק פון ווידער אויפשטעלן די טעלזשער ישיבה און אריבערברענגען די הנהלה און תלמידים פון ליטע. זיי האבן געדארפט פארן אן זייערע ווייבער און קינדער, און האבן גארנישט געוואוסט וואס פאסירט מיט זיי ביזן סוף פון דער מלחמה.
דער ספר גופי הלכות והוא משנה ברורה החדש איז געשריבן געווארן דורך הרב יהושע העשיל וואלהענדלער זצ״ל.
דער ספר איז געשטעלט אויף הלכות נדה און איז אויסגעשטעלט גענוי ווי דער משנה ברורה פונעם חפץ חיים זצ״ל מיט׳ן ביאור הלכה און שערי ציון ווי אויך האט דער מחבר ז״ל צוגעלייגט דער משנת סופרים מיט אייגענע חידושים.
ער האט ארויס געגעבן דעם ספר בלויז זייענדיג 28 יאר.
ביים ארויסקומען האבען עטליכע ליטווישע רבנים ארויסגעגעבן א מחאה פארן געבן דעם נאמען פונעם משנה ברורה. דער מחבר ז״ל האט פארענטפערט אינעם צווייטען דרוק אז עס איז דא נאך אזעלכע ווי צום ביישפיל דער מחצית השקל אין שו"ע.
עוֹלה איז א קרבן וואס מען איז מקריב די גאנצע בהמה אויפן מזבח אחוץ פונעם פעל, אנדערש ווי אנדערע קרבנות וואס די כהנים און צומאל אויך דער בעל הבית באקומען א חלק דערינען.
א קרבן עולה איז קדשי קדשים וואס מען דארף שעכטן אין דער צפון זייט פון דער עזרה.
עוולה איז אן אומווערדיקייט וואס מען טוט צו א צווייטען אדער בין אדם לחברו אדער בין אדם למקום
אן עוולה וואס מען קען נישט פארעכטן ווערט אנגערופען א מעוות שאינו יכול לתקון
מעוות לא יוכל לתקון איז א לשון הקודש'דיגער אויסדרוק וואס מען ניצט אויף א זאך וואס מען האט געברויכט טוהן און מען קען מער עס נישט משלים זיין.
עס ווערט אויך גענוצט אין יודיש בפרט אין די חסידיש יודישער שפראך וואס באנוצן זיך מער מיט גמרא לשון.
דער מקור איז אין קהלת פרק א פסוק טו: מְעֻוָּת, לֹא-יוּכַל לִתְקֹן; וְחֶסְרוֹן, לֹא-יוּכַל לְהִמָּנוֹת, און די משנה אין מסכת חגיגה פ"א מ"ו ברעהנגט עס אלס ביישפיל אויף איינער וואס האט נישט מקיים געווען מצוות ראייה גאנץ יום טוב קען ער עס שוין נישט באצאלן.
די גמרא דארט אויפן פלאץ גיבט נאך ביישפילן, למשל איינער האט געמאכט געבוירן א ממזר אדער פארפאסט די זמן קריאת שמע.
זעהט ספורני פרשת וישב אז ראובן האט זיך אנגערופן צו די ברודער נישט צו הרגענעען יוסף כדאי צו ראטעווען פון א מעוות לא יוכל לתקון וואס אפילו צדיקים פאלן צומאל אריין וויבאלד מען טוט א זאך פלוצים
מקום איז נאך א נאמען וואס מען רופט אן דעם אויבערשטען, וויבאלד מקום אין לשון הקודש באדייט ״פלאץ״ און דער אויבערשטער געפינט זיך אויף יעדן ארט.
אין ווערטערליכן באנוץ איז עס ביים מנחם אבל זיין, זאגט מען: המקום ינחם אתכם.
אויך ביים דאווענען יעדן מאנטאג און דאנערשטאג זאגט מען ביים לאנגן יהי רצון: המקום ירחם עליהם.
דעם 17טן יולי, 2014, איז עריק גארנער (ענגליש: Eric Garner) געשטארבן אין דעם טאמקינסוויל געגנט פון סטעטן איילענד, ניו יארק, נאכדעם וואס א פאליצאנט האט אים געהאלטן ביים האלדז אויף 19 סענקונדעס.
עריק גארנער איז געווען א שווארצער מאן וועלכער איז געשטארבן נאכדעם וואס די ניו יארק סיטי פאליציי האבן אים ארעסטירט ווען ער האט נישט געוואלט זיך לאזן ארעסטירן.
כאטש רעזיסטן ארעסט איז א עוולה איז די אויפברויז דא פיל גרעסער וויבאלד ער האט נישט געשטעהלט א פיזישע ווידערשטאנד. און זיין פארברעך איז בלויז געווען פארקויפן אומלעגאלע ציגארעטלעך.
גרענד דזשורי באשלוס.
די גרענד דזשורי האט דעם דריטן אין דעצעמבער באשלאסן אז עס איז נישטא גענוג באווייזן צו שטעהלן דעם אכזריות'דיגן פאליציאנט פאר א געריכט.
דער הסבר איז, ווייל כאטש עס יא דא קלארע ווידיאו פון די הארצלאזע רציחה, און פון זיינע לעצטע פארצווייפלטע בעהטענישן עטליכע מאל: איך קען נישט אטעמען, איך קען נישט אטעמען, אבער וויבאלד ער האט זיך נישט געלאזט ארעסטירן איז דער פאליציאנט גערעכט לויטן געזעץ.
דער פאלק איז שטארק אויפגעברויזט און האלט אז די פאליציי באנוצט זיך מיט צופיהל מאכט. ספיציעל איז דער באשלוס קריטיקירט געווארן דורך מייקל סעוועדזש א קאנסערוואטיוו וועלכע נעמט זיך געווענליך יא אהן פאר די פאליציי.
רבי יהושע העשיל הורוויץ (ה'תרט"ז - ד' אב ה'תש"ג) איז געווען רב אין כענטשין און דערנאך אין עלקוש. אין יאר תרע"ו ווען ער איז געווען אין עלקוש האט ער אנגעהויבן פירן א הויף. ער איז געווען גערופן דער "זקן האדמורי"ם" אין פוילן. ער איז געווען באוואוסט איבער גאנץ פוילן אלס גרויסער בעל מופת.
ער איז אומגעקומען ביי דער חורבן אייראפע.
רבי יהושע העשיל איז געבוירן אין יאר תרט"ז צו זיין פאטער רבי חיים שמואל שטערנפעלד-הורוויץ פון כענטשין, א זון פון רבי אליעזר, א זון פון רבי צבי וואס איז געווען א זון פונעם חוזה פון לובלין, און צו זיין מוטער מרת שרה'לה, די טאכטער פון רבי יהושע העשיל תאומים-פרענקל פון קאמארנע, א זון פון הרב ברוך תאומים-פרענקל, דער "ברוך טעם".
ביי דער אקציע אין עלקוש האבן די געסטאפא אים געשיקט מיט אנדערע קיין סאסנאווצע, וואו ער האט געוואוינט צוזאמען מיט זיין איידעם רבי ישעיה גליקמאן און זיין משפחה. זיינע חסידים האבן אים געבעטן ער זאל זיך שערן די בארד כדי די נאציס זאלן אים נישט דערקענען און אוועקשיקן אין א טויט לאגער. ער האט אבער נישט מסכים געווען. ווען מען האט אים ארויפגענומען ד' אב תש"ג אויף דער טויט באן האט ער געהאלטן זיין בארד און פיאות. א דייטשער זעלנער האט אנגעכאפט זיין בארד און אנגעהויבן אויסרייסן די האר. האט ער געשריגן "ריר נישט אן מיין בארד מיט דיינע טמא'דיגע הענט". דער זעלנער האט אים באלד געשאסן מיט זיין ביקס ווען דער רבי שרייט "שמע ישראל ד' אלקינו ד' אחד".
ער איז געווען קרוב צו די ניינציג ווען ער איז אומגעבראכט געווארן.
רבי יחיאל יצחק סג"ל גליק איז געווען דער מנהל און אפיציעלער שרייבער (ספרא דדיינא) פון התאחדות הרבנים, רב אין ביהמ"ד בית אברהם און מחבר ספר קולי בשיחי, יערב שיחי, און נאך.
ער איז א זון פון הגאון רבי חנוך שלום וועלכע איז באקאנט געווען אלס א גרויסער מרביץ תורה מיט הונדערטער תלמידים. ער האט אויך געהאט אן אייגענע ישיבה "בית אברהם".
רבי יחיאל יצחק האט געארבעט אין דעם התאחדות הרבנים נאנט צו פערציג יאר, צום ערשט אלס ספרא דדיינא, און שפעטער אויך אלס מנהל כללי.
a> שטעלט פאר נייע מאדע ביי א שפאציר אין א מאדע פארשטעלונג
מאדע איז די נייעסטע לעצטע מאדערענע סדר ווי אזוי מען טוט זיך אן ביי קליידונג, קאסמעטיק, וווינונג און אויך מעבל, געוויינלעך טוישט זיך דאס נאכאנאנד. אויך איז פאראן מאדע אין מוזיק און קונסט.
היינט ווערן גערעכנט די "הויפטשטעט פון מאדע" פאריז, מילאן, לאנדאן און ניו יארק.
די פארקויפער פון מאדע אין קליידונג און מעבל טוישן כסדר די מאדע בכדי זיי זאלן קענען פארקויפן יעדן סעזאן נייע זאכן, אזוי ווי מענטשן קויפן קליידער (ווי אויך ברילן, צירינג און אזעלכע זאכן) צו בלייבן אין דער מאדע כאטש עס פעלט זיי נישט אויס קיין נייע קליידער.
ביי די ווייבער איז מאדע א גאנצע אינדוסטריע מיט זשורנאלן וואס ווייזן כסדר די לעצטע מאדעס.
ישראל באַקאָן (ה'תר"ע - ה'תש"ג) איז געווען פון די בארימטע חזנים בעפאר די קריג.
משפחת באקאן איז פאר די קריג געווען די גרעסטע חזנים משפחה וועלכע האבן אנגעהאלטן פילע פאסטנס איבער אייראפע און אמעריקע. זיי זענען געווען חסידישע יודן באבאווער חסידים.
ער איז אומגעבראכט געווארן אין בעלדזשעץ לאגער אין יאהר תש"ג.
ער איז געבוירן אין קשאנאוו, גאליציע, צו זיין טאטן רבי הערש לייב, א בארימטער חזן און קאמפאזיטאר.
יונגערהייט האט ער געלעהרנט ביים טשעבינער רב און דערנאך אין באבאווער ישיבה. אין יאהר תרצ"א איז ער אנטלאפן פון גאליציע, כדי אויסצומיידן געצווינגענע מיליטער דינסט, קיין בערלין וואו דארט האט ער אנגעהויבן א חזנ'ישע קארעריע. שפעהטער האט ער דארט רעקארדירט אסאך פון זיינע שטיקלעך פאר הירש לעווין (פון זמר און דערנאך הד ארצי), וועלכע זענען א דאנק דעם פארבליבן ביזן היינטיגן טאג.
נאך קריסטאל נאכט איז ער אנטלאפן קיין פוילין וואו ער איז געווארן דער לעצטער חזן אין קראקע בעפאר די קריג. ווען די נאציס זענען אהין אנגעקומען איז ער אנטלאפן קיין קאלבאסאוו.
אין תש"א איז ער פארטריבן געווארן צום טארנער געטא וואו ער האט געדאוונט און געזינגען ביז מ'האט איהם אוועקגעפיהרט צום הארגענען אינאיינעם מיט זיין פאמיליע אין יונגן עלטער פון 33 יאהר.
שמחה העלפגאט איז א חזן. ער איז א ברודער מיטן בארימטן חזן איטשע מאיר העלפגאט און א נעפע פונעם חזן חיים אדלער.
כאטש שמחה שטייט ווייט נישט אפ פון זיין ברודער מיט דער שטימע, און טייל מבינים זאגן גאר אז ער איז מער חזן ווי דער ברודער.
זיין שטימע איז זיסער און עטוואס ווארעמער ווי דער ברודער, אבער ארויפציען קען ער די זעלבע הויך.
עס איז כמעט גארנישט געלערנט, בלויז נאטירליך. עס דערקענט זיך טאקע אויף זיין קאלאראטור.
דאס ספר תנא תוספאה איז א פירוש אויפן תוספתא, פון די סדרים זרעים, מועד און נשים, פארפאסט דורך רבי שמואל אביגדור, רב אין קארלין (און נאך פיער שטעט).
דער ספר איז צוטיילט אין צוויי טיילן: מנחת בכורים איז באורים לויט די גמרא בבלי און ירושלמי.
מצפה שמואל איז מראי מקומות אין ש"ס, ספרא, ספרי, רמב"ם און שו"ע.
עס איז אריינגעדרוקט אין די ווילנער ש"ס'ן, ביים סוף, אויפן זעלבן בלאט אונטערן תוספתא.
אין די באזונדערע בענדער וואס איז געדרוקט אין ווילנע ה'תקצ"ז - ה'תר"א, איז אויך דא א פירוש אויף די לינקע זייט מיטן נאמען עטור בכורים, וואס איז נישט פארהאן אין די ש"ס'ן.
תוספות (יודיש טייטש: מער\פארמעהרן) איז דער נאמען פון פארשידענע חיבורים וואס ברענגען צוזאמען די קשיא'ס און תירוצים פון די "בעלי תוספות" אויף רוב מסכתות פון תלמוד בבלי, וואס פארברייטערן דעם פירוש רש"י. די תוספות זענען געשאפן פון ארום דריי הונדערט רבנים, במשך צוויי הונדערט יאהר, רוב תלמידים און אויך משפחה פון רש"י.
רוב האבן געלעבט אין פראנקרייך, און עטליכע אין דייטשלאנד, ענגלאנד און איטאליע.
עס זענען פאראן תוספות וואס זענען געדרוקט אין דער גמרא די אנדערע זייט פון פירוש רש"י אדער פירוש רשב"ם, אבער נישט אלע מסכתות האבן דעם זעלבן תוספות.
Scalidophora — איז אַ גרופּע קדמון־חללדיקע בעלי חיים, וואָס שליסט איין Kinorhyncha, Priapulida און Loricifera‏ און אַ ריי אויסגעשטאָרבענע זגאַלן. זייער כאַראַקטעריסטישער מערקצייכן פון די דאָזיקע ווערעם איז די פאָדערשטע טייל פון קערפּער — אינטראָווערט — וואָס איז מסוגל אַריינצוציען אין קערפּער און וואָס טראָגט רייען פון העקלעך, וואָס הייסן סקאַלידן און וואָס האָבן געגעבן זייער נאָמען דער גאַנצער גרופּע. ס׳זיינען דאָ בערך 300 מאָדערנע זגאַלן, וואָס באַוואוינען ימען. פריער פלעגט מען די דריי קלאַסן פון Scalidophora פאַראייניקן צוזאַמען מיט Nematomorpha ("פערד־עק־האָר" ווערעם) אין Cephalorhyncha.
היינטצייטיקע דערוואַקסענע פאַרטרעטער פון Scalidophora קענען דערגרייכן 39 ס.מ., אָבער מערסטנס זיינען זיי זייער קליין, ביז ערך 200 מיקראָן.
די קערפּער סימעטריע איז גרונטזעצלעך בילאַטעראַל, אָבער אויסער דער זיינען אין קערפּער אויסערלעך און אינערלעך צונויפגעשמאָלצן נאָך עלעמענטן פון ראַדיאַלער סימעטריע.
אויסערלעך איז דער קערפּער פון Scalidophora אָנגעטאָן אין קוטיקול און טראָגן ניט קיין פיס. אין קערפּער קען מען אויסטיילן: אינטראָווערט (קאָפּ), האַלדז, לייב און אָפטמאָל אויך פאַרשיידנאַרטיקן עק.
א באַרג־קייט איז א געאגראפישער שטח מיט א סך בערג.
אין א בארג־קייט טרעפט מען הויכלאנד אדער בארג-דורכגאנגען און טאלן. אפטמאל האבן די בערג אין א בארג־קייט מער ווי איין געאלאגיע.
די לענגסטע בארג־קייט אין דער וועלט איז די אנדן, וואס זענען לאנג 7000 ק"מ.
די אלפידן זענען א גרופע בארג־קייטן וואס הייבן אן אין אינדאנעזיע און דרום-מזרח אזיע, ווייטער דורך די הימאלייע, וואס נעמט איין די העכסטע בערג אין דער וועלט, כולל עווערעסט, וואס איז הויך 8,848 מעטער, און ציט ווייטער ביז די אלפן.
"Hyphaene thebaica", דום פּאַלמע אין עברונה שוצגעביט
עַבְרוֹנָה איז אַ שוצגעביט אין דרום ישראל. עברונה געפינט זיך אין מזרח נגב, בערך 15 ק.מ. אויף צפון פון אילת.
פלאַנצן.
עברונה געפינט זיך אין מדברישער געביט און מחמת דעם זיינען ס׳רוב פלאַנצן רעפּרעזענטירט דורך טריקעניש־ און זאַלץ־טאָלערירנדיקע פאָרמען: צוויי זגאַלן פון אַקאַציען: "Acacia tortilis" און "Acacia raddiana", בושן פון "Suaeda asphaltica", "Nitraria retusa", "Alhagi graecorum", "Atriplex halimus" און אַנדערע. אין עברונה געפינט זיך אויך אַ גרופּע דום פּאַלמען ("Hyphaene thebaica"), פאַר וועלכער די שוצגעביט איז דער צפונדיקער עק פון אַרעאַל.
עברונה איז אַ היים פאַר איין פערטל פון דער ישראלישער פּאָפּולאַציע פון גאַזעל "Gazella dorcas". צווישן אַנדערע זויג־חיות קען מען געפינען קיניגלעך, ווי אויך עטלעכע זגאַלן רויב־חיות: פוקסן, וועלף, קאַראַקאַל קעץ, היענעס. אַנדערע וויכטיקע עלעמענטן פון דער פאַונע זיינען פייגל, שרצים און כל מיני אינסעקטן.
אַרכעאָלאָגיע.
אין די גרענעצן פון עברונה געפינען זיך עטלעכע אַרכעאָלאָגישע דענקמעלער. איינער פון זיי איז רעשטלעך פון אַ פאַרם פון דער אומייה תקופה מיט אונטערערדישע וואַסער קאַנאַלן, וואָס זיינען באַנוצט געוואָרן צו באַוואַסערן די סעדער.
נאַפט איבערפלייץ 2014.
3-4 דעצעמבער 2014 האָט אין דער סביבה דורכגעריסן אַ נאַפט רער, וואָס איז אַ טייל פון דעם אילת־אשקלון נאַפט טראַנספּאָרט ליניע. ס׳איז אַרויסגעגאָסן געוואָרן אַן ערך 5 מלנ. טאָן נאַפט. אין עברונה האָט געליטן די צפונדיקע טייל, און מען האָט שוין אָפּגעשאַצט, אַז די נעגאַטיווע השפּעה אויף דער נאַטור זאָל זיין זייער אַ גרויסע. בשעת זויג־חיות און פייגל מיידן אויס די נאַפט לוזשעס, קליינע בעלי חיים זיינען ניט מסוגל זיי צו פאַרמיידן. איז אַפּשיטא, אַז די פלאַנצן זיינען נאָך אין גרעסערער סכנה, ווייל חוץ די אָפענע לוזשעס ס׳איז געוואָרן קאָנטאַמינירט אַ היפּשער שטח גרונט.
די מיטלען, וואָס ווערן פאַרווענדעט דורך דער אינסטאַנץ פאַר נאַטור און פּאַרקן, זיינען: אויספּאָמפּען די נאַפט לוזשעס און צו עוואַקואירן די איינגעשמוצטע באָדן.
זונדל בערמאן (ער שרייבט זיך ברמן) איז א דרוקער און ארויסגעבער פון פילע וויכטיגע ספרי קודש שוין צענדליגער יאהרן, אנגעבליך האט ער שוין פארשפרייט ספרים אין די תש"כ יאהרן.
ער האט במשך די יאהרן ארויסגעגעבן פילע מסכתות, איינצעלנע און גאנצע משניות, רמב"ם'ס און ש"ס'ן, ווי אויך אנדערע סעט'ס ווי שיטה מקובצת און נאך.
ער האט אנגעהויבן מיט בלויז קאפיעס פון אלטע ספרים, און דערנאך איז אריבער צו גענצליך איבערדרוקן די ספרים פונדאסניי. היינט האט ער שוין פילע ספרים אונטער זיך, סעט'ס און איינצעלנע, אויף לשון הקודש און אויף ענגליש.
ער פארמאגט שוין היינט זיבן פיזישע געשעפטן לאקאציעס אין ניו יארק און ניו דזשערזי און א גרויסע געשעפט אנליין.
ער האט געוואוינט אין ברוקלין און היינט איז ער לאקירט אין לעיקוואוד.
ב B.
א שטיק איז ער געווען א שותף מיט איינעם ב. ברוכמאן און דאן האט ער ארויסגעגעבן ספרים אונטערן סימבאל פון ב B.
ש. אנ–סקי איז דער פּען־נאָמען פון שלמה זאַנוול ראַפּאָפּאָרט (15 אָקטאָבער 1863, טשאַשניק, ווייסרוסלאַנד — 8 נאָוועמבער 1920, אָטוואָצק, פּוילן), וואָס איז געווען אַ יידישער פאָלקלאָריסט, סאָציאַליסט, געזעלשאַפטלעכער טוער, דראַמאַטורג און שרייבער. זיינע ווערק האָט פּובליקירט אויף יידיש און רוסיש. אין דער וועלט איז מערסטנס באַוואוסט אַלס דער מחבר פון דער דראַמע "צווישן צוויי וועלטן, אָדער דער דיבוק" און פון דער ליד "די שבועה", וואָס איז געוואָרן דער הימן פון בונד.
משפּחה און פריאיקע יאָרן.
שלמה זאַנוול ראַפּאָפּאָרט איז געבאָרן געוואָרן אין אַ רייסישן שטעטל טשאַשניק: צו זיין טאַטע אהרן ראַפּאָפּאָרט און זיין מאַמע חנה. שלמה זאַנוול איז געווען דער איינציקער זון אין דער פאַלימיע און האָט געהאַט נאָך צוויי שוועסטער, ביילע און שרה. קורץ נאָך זיין זונס געבורט האָט דער פאָטער פאַרלאָזן זיין ווייב און די קינדער און נאָכדעם איז די משפּחה איבערגעפאָרן קיין וויטעבסק. דאָרטן פאַרברענגט שלמה זיינע קינדעריאָרן, דאָרט גייט ער אין חדר.
אַז ער איז אַלט 15 יאָר טרעפט ער חיים זשיטלאָווסקין און ביידע צוזאַמען הייבן אָן זיך לערנען רוסיש און אינטערעסירן זיך אין דער רוסישער ליטעראַטור. מער און מער פאַלט ער אונטער אונטער דער השפּעה פון השכלה, וואָס ענדיקט זיך אין זיין פאַרלאָזן דעם טראַדיציאָנעלן לעבן שטייגער. זיין ערשטע פּרנסה באַקומט ער אַלס אַרבעטער און איינבינדער.
אין יאָר 1881 הייבט ער אָן זיין לאַנג־יאָריקע וואַנדערונג. ער שטעלט זיך אָפּ אין ליאָזנע און דאָרט גיט פּריוואַטע שטונדן, לערנענדיק מיט קינדער רוסיש און וועלטלעכע לימודים. אונטערן דרוק פון דער אָרטיקער קהילה מוז ער אָבער די שטעטל פאַרלאָזן. אין דער צייט שרייבט ער איינע פון זיינע ערשטע ווערק, שפּעטער באַוואוסט אונטער דעם טיטל "שטיפקינדער", אָבער ערשטנס דערשינען אויף רוסיש אין יידיש־רוסישן זשורנאַל "וואָסכאָד". נאָכן אַרבעטנדיק אַ קורצע צייט אַלס איינבינדער אין דווינסק, פאָרט ער איבער מחוץ תחום המושב, וואו ער פאַרדינט זיין ברויט אַלס לערער און וואו ער באַקענט זיך מיט סאָציאַליסטישע רעיונות.
אין די 1880ער יאָרן שרייבט ער נאָך אַ ריי דערציילונגען, וואָס ווערן אָבער תחילת ניט אָנגענומען צו פאַרעפנטלעכונג.
סאָציאַליזם.
אין 1886 איז ער אַריבער קיין יעקאַטערינאָסלאַוו (דנעפּראָפּעטראָווסק), וואו ער איז ממשיך זיין לערעריי, אָבער אַרבעט אויך אויף שאַכטעס. אויף ראַפּאָפּאָרטן זיינען שטאַרק משפּיע די ווערק פון נאַראָדניק פּעטר לאַווראָוו און די פּראָבלעמען פון פּשוטן רוסישן פאָלק פאַרנעמען אים. אין דער צייט הייבט ער אָן צו שרייבן אַ ריי ווערק וועגן שאַכטיאָרן און רוסישן פאָלקלאָר.
אין 1891 איז ער אַריבער קיין פּעטערבורג, וואו ער פּובליקירט עטלעכע פון זיינע כתב ידן. בקרוב נאָכדעם באַזעצט ער זיך אין פּאַריז. ער שרייבט מאמרים פאַר פאַרשיידענע רוסישע צייטונגען און לעבט אַ באָהעמישן לעבן. אין 1894 ווערט אַ סעקרעטאַר ביי פּעטר לאַווראָוון. נאָך לאַווראָווס טויט אין 1900 באַטייליקט זיך ראַפּאָפּאָרט אין גרינדונג פון דער סאָציאַליסטישער אַגראַרער ליג אין דער שווייץ, דעם פאָרלויפער פון דער סאָציאַליסטיש־רעוואָלוציאָנערער פּאַרטיי (ס.ר.), וואָס ווערט געגרינדעט צוויי יאָר שפּעטער. אין די יאָרן קומט ער צוזאַמען מיטן בונד. אין 1901–1902 שרייבט ער פאַרן בונד אַ ריי חיבורים, צווישן זיי די ליד, וואָס ווערט אַ הימן פון דער דאָזיקער אָרגאַניזאַציע, די שבועה.
אין 1900טע יאָרן באַקומט זיין ליטעראַרישע טעטיקייט אַ שטאַרקן יצר נאָך דעם, אַז ער באַקענט זיך מיט פּרצעס ווערק: די יידישע שפּראַך געפינט אַ נייעם חן ביי אים און ער הייבט ווידער אָן צו שרייבן אויף מאַמע לשון.
זינט 1905 איז ראַפּאָפּאָרט ווידער אין דער רוסישער אימפּעריע. ער שרייבט און פּובליקירט אַ סך אויף רוסיש און יידיש (אַרטיקלען און פּאַמפלעטן וועגן רעוואָלוציע, קינסטלערשע ווערק) און אַרבעט אַלס רעדאַקטאָר אין יידיש־רוסישע צייטשריפטן. אין די יאָרן באַטייליקט ער זיך אין צוזאַמענפאָרן פון ס.ר.׳ן.
1908 האָט ער חתונה מיט אסתר גלעזערמאַן. דער זיווג איז אָבער אַ קינדערלאָזער און די פּאָרפאָלק גייט זיך שפּעטער פונאַנדער.
עטנאָגראַפישע עקספּעדיציע.
אין 1901–1902 פּלאַנירט, אָרגאַניזירט און פירט ראַפּאָפּאָרט אָן די יידישע עטנאָגראַפישע עקספּעדיציע. די ציל פון דער עקספּעדיציע איז צו זאַמלען פאָלקלאָר און באַשרייבן דעם לעבן פון דער יידישער באַפעלקערונג אין פּאָדאָליע און וואָלין. די קליינע גרופּע פאָרשער מאַכט אויך פאָטאָגראַפיעס, אַודיאָ רעקאָרדירונגען און זאַמלט דאָקומענטן און כתב ידן.
אין דער זעלבער צייט העלפט ראַפּאָפּאָרט דעם "יידישן קאָמיטעט פון דער הילף די מלחמה קרבנות" אין פּאָדאָליע, גאַליציע און בוקאָווינע.
די עקספּעדיציע ווערט אַ גרויסע אינספּיראַציע פאַר אַנ–סקין. זיין בעסטע דראַמע, דעם "דיבוק" שרייבט ער אין 1913, די פּיעסע וועט אָבער ערשטנס אויפגעפירט ווערן נאָך דעם מחברס טויט.
אין 1918, מחמת אָקטאָבער רעוואָלוציע פאָרט ראַפּאָפּאָרט קיין ווילנע, און נאָכדעם קיין וואַרשע.
זיין פּטירה.
שלמה זאַנוול ראַפּאָפּאָרט איז נפטר געוואָרן דעם 8טן נאָוועמבער 1920 פון האַרץ אַטאַק. ער איז באַגראָבן אין צוזאַמען מיט צוויי אַנדערע יידישע שרייבער, י.ל. פּרצען און יעקב דינעזאָנען, אין וואַרשע.
רבי יחיא קאפח (ה'תר"י - ה'תרצ"ב) איז געווען א מארי אין תימן וואס איז שטארק געווען קעגן די פירונג פון זוהר און קבלה, און געוואלט צוריק איינפירן אז די תימנער יידן זאלן זיך צוריק פירן מיט די פסקים פון ראשונים ווי דער רמב"ם און רבי סעדיה גאון, אזוי ווי עס איז געווען בעפאר קבלה איז אנגעקומען קיין תימן.
ער האט מייסד געווען די קהילה פון דרדעים (א קיצור פאר דור דעה).
ער איז געווען דער חכם באשי פון ה'תרנ"ט ביז?.
שיטה.
ער האט שטארק ארויסגעטרעטן קעגן די אבערגלויבן אין מיסטישע שדים, רוחות, קמיעות וכדו' וואס ער האט אנגערופן עבודה זרה.
איגנאריזם איז דער חסרון פון ידיעה.
עס איז באנוצט בעיקר בשעת א מחלוקת וואס איינער איגנארירט דעם צווייטען.
עס איז אויך א מידה פון נישט וועלן צולייגן קאפ און זיך לערנען וויסן.
אן עם הארץ איז דער וואס איז א פשוט'ער פראסטער ייד וואס קען נישט לערענען, און ווייס נישט צו מבדיל זיין פון אסור צו מותר.
בעלי בתים זיינען פשוט'ע אידן פויערס וואס ארבייטן אויף פרנסה און באשטימען יעדן טאג א קורצע צייט צו לערענען חומש משניות הלכה אדער דף היומי.
מגן אברהם איז א ספר אויפן שלחן ערוך און תוספתא סדר נזיקין פארפאסט דורך רבי אברהם אבלי גאמבינער פון קאליש וועלכע איז שטארק באקאנט נאך דעם בארימטן ספר.
דאס ספר איז איינער פון די פראמינענטע נושאי כלים פארן שלחן ערוך. ער ברענגט אויך קבלה פון זוהר און אריז"ל. פוסקים ווי דער ערוך השלחן און משנה ברורה פסק'ענען אסאך ווי ער.
דער מחבר האט אין זיין כתב יד עס נישט געגעבן קיין נאמען, נאר די תלמידים זאגן אז איינמאל האט מען אים געפרעגט וועגן א נאמען האט ער געזאגט נר ישראל. אבער זיין זון וואס האט עס געדרוקט צוזאמען מיטן טורי זהב וואס הייסט אויך מגן דוד ט"ז האט באשלאסן עס צו רופן מגן אברהם נ"י און עס איז באוואוסט געווארן אלס מגן אברהם.
השתלשלות פונעם ספר.
ער האט אנגעהויבן שרייבן זיין פירוש אין יאר תכ"ה און געענדיגט אין תל"א. מען זאגט אז צוליב זיין גרויס ארימקייט פלעגט ער שרייבן זיינע חידושים אויף די ווענט. און יארן שפעטער ווען די קאלעך האט זיך געשיילט, האט מען געפונען זיין שריפט.
אין יאהר תל"ג איז זיין ברודער רבי יהודה געפארן קיין אמסטערדאם צו דרוקן דעם ספר, אבער ער איז נסתלק געווארן אינמיטן וועג. דערנאך האט דער מגן אברהם געמאכט אסאך טוישונגען אינעם ספר לויט ספרים וואס זענען אינצווישן ארויסגעקומען, שו"ת צמח צדק, עולת תמיד און נאך.
שפעהטער נאך זיין פטירה האט זיין איינציגסטער זוהן רבי חיים געוואלט דרוקן דעם ספר, אבער אנדערע מענטשן האבן געהאט דעם מאנסוקריפט. נאר נאך עטליכע דין תורות און א חרם פון די וועד ארבע ארצות האט ער עס ענדליך באוויזן צוריקצובאקומען.
דער ספר איז ארגינעל געווען אויף גאנץ שלחן ערוך און תוספתא, אבער פון די כתבים איז נאר געבליבן אויף אורח חיים און תוספתא נזיקין וואס זיין אייניקל האט ארויסגעגעבן. זיין איידעם ברעהנגט אין זיינע ספרים אסאך פן זיין שווער וואס איז נישט געדרוקט, אזוי אויך א גאנץ ספר אויף שמות גיטין.
זיינע אנדערע ספרים.
אויך איז געבליבן א ספר זית רענן אויף ילקוט שמעוני, שמן ששון על התורה און עטליכע פיוטים.
דאס ספר חסדי דוד איז א פירוש אויף דער גאנצער תוספתא, געשריבן דורכן גאון רבי דוד פּאַרדא.
עס איז געדרוקט אין די ווילנער ש"ס'ן אונטער דער תוספתא, און אין די באזונדערע בענדער באשטייט עס פון פיער בענדער.
תפיסה לעגאלע נייעס (ענגליש: "Prison Legal News") איז א מאנאטליכע שווארץ-און-ווייסע אמעריקאנער ענגליש שפראכיגע מאגאזין ערשיינט זינט 1990, מיט א צירקולאציע פון ארום זיבן טויזנט אין אלע פופציג שטאטן.
עס דעקט אלע נייעס און אספעקטן פון דער קרימינאלע יוסטיץ סיסטעם בעיקר אין אמעריקע.
עס איז געגרינדעט אלס א פראיעקט פון א מענטשן רעכט ארגאניזאציע צו געבן א שטימע פאר די רעכטן פון די פילצאליגע ארעסטאנטן אין די תפיסות.
נאַריש און נאַרישער (ענגליש: Dumb and Dumber) איז אן אמעריקאנישער קאמישער פילם פון 1994 מיט דזשים קערי און דזשעף דניאלס אלס די הויפט אקטיארן.
אין 2014 אין ארויסגעקומען א פאהרזעצונג מיטן נאמען "נאריש און נארישער 2".
צוויי שלימזל'דיגע פריינט גייען אויף א רייזע צו צוריקקערן א רענצל וואס זיין מיינען אז א פרוי האט פארלוירן.
אינמיטן א קריגעריי זעען זיי אז עס איז פול מיט געלט און זיי נוצן עס פאר זייערע געברויכן.
באקס אפיס.
דער פילם איז געווען זייער מצליחדיק און איז געווען נומער איינס נאך זיין ערשטן וואך. ער האט פארדיענט ארום $247 מיליאן קעגן א זיבעצן מילאן בודזשעט.
פלאצק () איז א שטאָט אויפן ווייסל טייך אין צענטראל־פוילן. זייט 1999 געפינט זיך פלאצק אין דער מאזאוויער וואיעוואדעשאפט. פון 1079-1138 איז ער געווען די ערשטע הויפטשטאט פון פוילן.
די ערשטע יידישע באוואוינער אין פלאצק זענען געקומען אינעם 14טן יארהונדערט, ווען די פוילישע מלכים האבן פארברייטערט די רעכטן. זיי האבן אויפגעבויט א געמיינדע און זענען געווען א היבשער טייל פון דער באפעלקערונג ביזן 19טן יארהונדערט, אפטמאל מער ווי 40%. די יידן האבן בייגעשטייערט צו דער פארברייטערונג פון האנדל און מלאכה, און האבן געהאלפן די אינדוסטריאליזאציע.
אין 1940 האבן די דייטשע נאציס אויפגעשטעלט א געטא אין פלאצק. זיי האבן דעפארטירט א סך פון די יידן און ענדלעך האבן זיי פארטיליקט כמעט אלע אין דער חורבן אייראפע. נאך דער מלחמה זענען געבליבן נאר 300 יידן, פון מער ווי 10,000 וואס האבן געוואוינט אין דעם פלאצקער געגנט.
דאַן ריקלס (ענגליש: "Don Rickles"; 8טן מיי 1926 - 6טן אפריל 2017) איז געווען א אמעריקאנער יודישער אקטיאר און קאמיקער, באוואוסט מיט זיין טשעפּענדן סטיל קאמעדיע, אויך באוואוסט מיט זיין שפּאָטישן צונאָמען מיסטער וואַרעמקייט.
ער איז געווען גאר פאפולער שוין אין די אנהייב פון טעלעוויזיע שפעט ביינאכט שויס, נאך מיט דזשאני קארסאן און אנדערע גרויסע שטערן. ער איז געווען באפריינדעט מיט אסאך גרויסע שטערנס, ספעציעל מיט פרענק סינאטשרע פון וועמען ער רעדט אסאך און מאכט כסדר חוזק.
די הויכפונקט פון זיין קאריערע איז געווען זיין אויפטריט ביי א פֿארזאַמלונג פון די רעפובליקאנער פארטיי לכבוד פרעזידענט רעיגן, וואס ער האט באקומען א דאנק דער אינטערווענץ פון פֿרענק סינאטרע.
שוין פֿופֿציג יאהר וואס ער טרעט יערליך אויף אין לאס וועגאס.
ריקלס איז געבוירן און אויפגעוואקסן אין קווינס צו יודישע עלטערן וואס האבן אימיגרירט פון אייראפע.
ער האט געדיענט אין די אמעריקאנער מיליטער ביי דער צווייטער וועלט קריג פאר צוויי יאהר.
ער האט געהייראט בארבארא סקלאר אום י אדר ב תשכ"ה, און האט געהאט מיט איהר א טאכטער מינדי און א זון לערי ביידע ארבעטן אין שוי ביזנעס.
לערי ריקלס (ענגליש: Larry Rickles), (ו' אייר ה'תש"ל - ז' כסליו תשע"ב), איז געווען אן אמעריקאנער אקטיאר, סצענאר שרייבער און פילם און טעלעוויזיע פראדוצירער.
אין 2008 האט ער געווינען א עמי אוואורד.
ער איז געבוירן אין לאס אנדזשעלעס אלס דער איינציגסטער זוהן פונעם קאמיקער דאן ריקלס.
מיסירלוּ (ארויסגעזאגט: מיסערלאָ; ענגליש: "Misirlou", גריכיש: Μισιρλού, אראביש: مصر) איז אן אלט גריכיש־אפשטאמיג ליד וועגן א עגיפטיש מיידל. ס'איז פארשפרייט געווארן אין די מערב וועלט עס איז אפילו אנגעקומען צו די יודישע טעאטער.
עס ווערט אויך געזונגען ביי די ירושלימער יודן.
יודישע ליד.
צווישן אנדערע זינגט סימאר רעכטצייט דערויף א יודישן ניגון וועלכער ערשיינט אינעם אלבאם להיטי הזהב באידיש.
מיסיר באדייט עגיפטן אויף טערקיש.
גלות איז א באגריף וואס דאס אידישע פאלק וואס ווארט און האפט אויף משיח, און ביז דעמאלטס זענען זיי פרעמד און פארטריבן פון דעם היימלאנד.
לויט די ציונים איז די גלות א באגריף בלויז שייך היינט אויף חוץ לארץ אידן דאס הייסט אלע אידן וואס וואוינען אויסער דעם לאנד וואס ביי זיי איז דאס ארץ ישראל.
לויט'ן סאטמארער רב טאר מען נישט גארנישט טוען וואס קען צוברענגן אויסצולייזן אידן פון גלות. אבער אנדערע רוב גדולי התורה האבן געקעמפט מיט ציונות בעיקר איבער זייער סעקולערקייט און אנטי-תורה וועגן.
רבינו אשר בן יחיאל (ה'י', 1250 - ט' חשוון ה'פ"ח, 1327), גערופן דער רא"ש, איז געווען פון די גרעסטע מפרשים פון די תלמוד בבלי און פוסקים און האט געהאט אן איבערוועגנדיגע השפעה אין אויספארמירן די הלכה אין יידישקייט.
דער רא"ש איז געבוירן אין אשכנז (היינט דייטשלאנד), צווישן די יארן ה'ה'-ה'י'. זיין פאטער רבי יחיאל בן אורי איז געווען א גדול בתורה און האט געהאלטן קארעספאנדענץ מיט די גדולי הדור. אויך איז ער באוואוסט מיט זיין אפגעהיטנקייט און ווערט בארעכנט איינער פון די חסידי אשכנז. ער איז געווען אן אייניקל פון רבי אליעזר בן נתן (דער ראב"ן).
אין זיינע יונגערע יארן האט דער רא"ש געלערנט ביי זיין פאטער רבי יחיאל. דערנאך האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער ישיבה פונעם מהר"ם פון ראטנבערג, וואס איז געווען דער פירנדער פוסק אין אשכנז אין יענער תקופה, און ער איז גיך געווארן זיין תלמיד מובהק. במשך די יארן האט דער רא"ש געפרעגט צענדליקע שאלות אין הלכה צום מהר"ם, און יענער האט אים געענטפערט מיט גרויסער ערע.
אין יאר ה'מ"ו (1286) האט מען אריינגעלייגט זיין רבי דעם מהר"ם אין תפיסה מיט א באשולדינג פון אנטלויפן פון דייטשלאנד און א קאנספיראציע צו ארגאניזירן א מאסן אנטלויף. דער קייסער האט געמאָנט פון די יידן אן אויסערגעוויינלעכן סכום געלט פון 20,000 מארק כדי אים אויסצולייזן, און דער רא"ש האט אונטערגענומען צו ברענגען דאס געלט און האט טאקע געזאמלט דאס אויסלייז-געלט. צום סוף האט מען נישט געקענט אויספירן ווייל דער מהר"ם האט נישט געלאזט אז מען זאל אים אויסלייזן פאר אזויפיל געלט, וואס וועט אוודאי ברענגען אז די רעגירונג וועט פרובירן דאס זעלבע נאכאמאל, לויט דער הלכה אז "אין פודים את השבויים יתר על כדי דמיהן" (מען טאר נישט אויסלייזן געפאנגענע מער פון זייער ווערט)(משנה, מסכת גיטין, פרק ד', ו').
די פסקי הרא"ש איז איינע פון די פראמינענטסטע פירושים אויף תלמוד בבלי וועלכע איז פאררעכנט אלס יסוד פארן שלחן ערוך צוזאמען מיטן רי"ף און רמב"ם.
ער איז פון די גרעסטע און סאמע פריסטע פוסקים, וואס זיין פירוש איז געדרוקט אין די ווילנער און אנדערע ש"ס'ן גלייך נאך דער גמרא.
ער באציט זיך אין זיין ספר בלויז צו הלכות וואס זענען נוגע היינטיגע צייטן. דער רא"ש האט שוין געזען דער ספר פונעם רי"ף און ברענגט אים אין זיין פירוש, אסאך מאל מיטן לשון.
זיין סגנון און מהלך.
ער שרייבט שארף אז ער רעכנט זיך נישט מיט קיינעם נאר מיטן אמת: מעיד אני שמים וארץ שאיני חוקר וחופש וחוטט לבטל דבריך, אך אם הייתי יכול לקיימם, היו חביבים עליי מאוד. אך מה אעשה, תורתנו תורת אמת, ואין אדם רשאי להחניף בה.
ער קריגט אסאך אויפן רמב"ם און קעגן די ספרדישע רבנים וואס פסק'ענען פון די ספרים פונעם רמב"ם אן לערנען די גמרא, ווי אויך האט ער זיך אנגעשלאסן אינעם חרם וואס דער רשב"א האט געמאכט קעגן לערנען פילאזאפיע אונטער די פינעף-און-צוואנציג.
אויך האלט ער אז מ'קען זיך קריגן אויף די פסקים פון די גאונים אויב מ'טרעפט ראיות דערויף אין גמרא.
אסאך פירושים זענען במשך די יארן געשריבן געווארן אויף די פסקי הרא״ש.
קיצור פסקי הרא"ש.
זיין זוהן רבי יעקב בעל הטורים האט מחבר געווען א ספר הרמזים, ווערט אויך גערופן רמזי אשר"י, וועלכע איז א קיצור פון די פסקים פון זיין טאטן. אינעם תלמוד איז עס געדרוקט אנטערן נאמען קיצור פסקי הרא"ש.
זיין מערסט באוואוסטער זון איז רבי יעקב בעל הטורים. זיינע אנדערע זין זענען רבי יהודה בן הרא"ש, ממלא מקום פון זיין פאטער אין טאלעדא און מחבר פון  שו"ת "זכרון יהודה", רבי יחיאל בן הרא"ש (זיין בכור), רבי שלמה החסיד, רבי משה און נאך.
די זמנים האַטליין איז א טעלעפאון נומער וואו מ'קען אריינרופן צו הערן אלע יודישע זמנים פון שבת, יום טוב און א גאנצע וואך אין די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע.
עס ארבעט אז מ'לייגט אריין די זיפ קאוד פון א ספּעציפישן שטעהטל, און מען קען הערן די ארטיגע זמנים.
עס איז א פּראָיעקט פון דער ארגאניזאציע "מאור עינים" (CSB קעיר) וואס האט דאס צוגעשטעלט פאר די בלינדע וואס קענען נישט נאכקוקן די צייטן אין א געדרוקטן לוח.
ענדריע מאַרקאָוויטש (ענגליש: Andrea Rae Markowicz) איז א חזנטע און א זינגערין אויף קאנצערטן איבער דער וועלט.
זי האט זיך געלערנט חזנות אין היברו יוניאן קאלידזש, און האט א מעסטער'ס דיפלאם פון דער קליוולאנד אינסטיטוציע פאר מוזיק און א בעטשלער'ס דיפּלאָם פuנעם אוניווערסיטעט פון מישיגן.
זי האט גאר א דינע הויכע שטימע מיט א קאלאראטור אפערע סטייל.
מייקל אקס (ענגליש: "Michael Hunter Ochs") איז א יודישער זינגער, קאמפאזיטאר און שרייבער.
ער שרייבט מוזיק אין פארשידענע דזשאנערס אריינגערעכנט: פאפ, קאנטרי, ראק, דזשעז און זאגאר פאר די יודישע תפילות.
זיין קאמפאזיציע אויף עושה שלום ווערט געזינגען אין מערערע, בעיקר רעפארם, טעמפלען איבער דער וועלט.
זיין מוזיק טוט אויך ערשיינען אין אסאך פראמינענטע אמעריקאנישע פילמען.
דזשערעמי דאַובער (ענגליש: Jeremy Dauber) איז א פראפעסאר אויף די יודישע ליטעראטור און קולטור ביי קאלאמביע אוניווערזיטעט.
ער האט שוין ארויסגעגעבן עטליכע ביכער איבער די יודישע ליטעראטור ווי אויך פלעהגט ער שרייבן א קאלום אין די קריסטשען סייענס מאניטאר איבער טעלעוויזיע און פילמען.
דבורה רחל 'דעב' פֿילער (ענגליש: "Deb Filler"; געבוירן: ג' חשוון תשט"ו) איז א יודישער שרייבער, זינגער, גיטאריסט, טעאטער פארשטעלער, אקטיאר, קאמיקער און פראדוצירער.
זי איז געבוירן אין ניו זילאנד צו עלטערן מלחמה איבערלעבער, ישעיה פֿילער פון ברעזעווע, גאליציע און רות (געבוירן אדלער) פון הילדעסהיים, דייטשלאנד.
זי וואוינט היינט צו טאגס אין קאנאדע.
די אליהו הנביא שוהל איז א אלטע ארטאדאקסישע ספרדישע שוהל אין אלעקסאנדריע, עגיפטן אויף דער דניאל הנביא גאס, געבויעט אין יאהר קט"ו.
זי איז איינע פון די שענסטע שוהלן אין עגיפטן.
זי איז חרוב געווארן ביי דער פראנצויזישער אינוואזיע אין 1798, און פריש איבערגעבויעט געווארן אין ה'תרי"א מיט דער באשטייערונג פונעם דעמאלטסדיגן הערשער. פון דאן האט מען זי אויך גערופן די נייע שוהל.
זי איז היינט שוין כמעט נישט אין באנוץ צוליב די ווייניג יודן וואס וואוינען דארט, און הויפטזעכליך צוליב זיכערהייטס זארגן פון די מוסולמענער שכנים.
ספעציעל אין יאהר תשע"ב איז געווען א קאנטראווערסיע, ווען ס'האט געהייסן אז די רעגירונג לאזט מער נישט דאווענען דארט צוליב אנגעבליכע זיכערהייטס סיבות.
די קהילה האט אבער געמאלדן אז מ'וועט יא דאווענען ווי געהעריגע, נאר אהן זייער קביעות'דיגע חזן און רב וועם די אויטאריטעטן האבן נישט אריינגעלאזט אין לאנד.
געב מיר אז זעץ אין בויך (ענגליש: Punch Me in the Stomach) איז א קאמישער דראמאטישער ביאגראפישער ניו זילאנד און קאנאדישער פילם וואו עס שפיהלט בעיקר דעב פילער איבער איהר געשיכטע אלס א קינד פון קריג איבערלעהבער און איבער איהר באזוך אין די לאגערן מיט איהר טאטע.
עס איז א אדאפטירונג פון איהר טעאטער פארשטעלונג.
דער ציוניסטישע קאנגרעס איז געווען א יאריגע קאנפערענץ פון א פּאָר הונדערט ציוניסטישע אידן אין דער גולה, וואס האבן זיך צונויפגעקומען אומגעפער יעדעס יאר, צו קאָנפערענצן וועגן דעם ציוניסטישן געדאנק פון בריינגען אלע אידן אין ארץ ישראל, און אויפשטעלן א אידישע רעגירונג אין ארץ ישראל.
דער ערשטער קאנגרעס האט בנימין זאב הערצל ארגאניזירט אין באזעל שווייץ אין יאר ה'תרנ"ז (1897). דאן האט מען געשריבן די באזעל פלאן.
נענאָעט איז א העמלעט אין די טאון פון קלארקטאון אין ראקלענד קאונטי, ניו יארק.
זי גרעניצט זיך מיט פערל ריווער, ניו סיטי, ספרינג וועלי און וועסט נייעק.
זייענדיג נישט צו ווייט פון די סיטי, איז עס א רעלאטיוו ביליג פלאץ צו וואוינען מיט גרויסע געשעפטן און מאָול'ס.
די זיפ קאוד איז 10954 און די עריע קאוד 845.
די נאמען איז געגעבן געווארן אין 1856 נאך אן ארטיגן שעהף.
אין די 2000 צענזוס איז די באפעלקערונג געווען ביי 16,708 מענטשן, 5,975 פון זיי הויז אייגנטומער. איבער זיבעציג פראצענט איז ווייס.
די דורכשניטליכע איינקונפט איז ארום זיבציג טויזנט דאלער.
די שטאט האט פילע איינקויף צענטערן, מיט צוויי גרויסע גערופן די נענאעט מאול אויפן רוט 59 וועלכע איז שיין איבערגעבויעט געווארן אין 2013 - 2014.
נאריש און נארישער (ענגליש: "Dumb and Dumber To") איז א אמעריקאנישער 2014 קאמישער פילם, א המשך צו נאריש און נארישער.
הערי קומט באזוכן זיין פריינד לאיד קריסמעס וועלכער איז אין א פסיכיאטרישער אינסטוטוציע שוין צוואנציג יאהר. למעשה ווערט ער געוואויר אז ער האט זיך נאר געמאכט כדי צו שפיהלן אויף איהם א שפיצל.
זיי גייען באזוכן זייער הויז און דערנאך צו הערי'ס עלטערן וועלכע געבן איהם זיין פאסט וואס האט זיך אנגעזאמלט אין לויף פון די יאהרן. דארט זעהט ער א קארטל וואס א פריינדינע שיקט איהם אז זי האט געבוירן א טאכטער. זי לאזן זיך ארויס אויף א מיסיע כדי צו טרעפן די טאכטער כדי הערי זאל קענען נעמען פון איהר א ניר.
למעשה ווערן זיי אז ס'איז נישט זיין טאכטער, און הערי אנטפלעקט אז ער האט געמאכט א וויץ אויף לאיד אז ער ברויך א ניר נאר נאך וואס לאיד לאזט ארויסשניידן זיין אייגענע אוועקצוגעבן.
איך האב א חלום (ענגליש: I Have a Dream) איז א בארימטע היסטארישע צוואנציג-מינוט'יגע עמאציאנאלע רעדע פון דאקטער מארטין לוטער קינג קעגן ראסיזם אין די פאראייניגטע שטאטן.
עס ווערט פאררעכנט ווי איינע פון סאמע בעסטע רעדע'ס וואס איז נאר געגעבן געווארן אין די פאראייניגטע שטאטן.
די רעדע איז געגעבן געווארן אום אוגוסט 28 1963 פאר איבער 250 טויזנט מענטשן וועלכע האבן מארשירט אין וואשינגטאן צום לינקאלן מעמאריעל.
אינעם ערשטן טייל פארלאנגט ער פון אמעריקע צו איינהאלטן איהר צוזאג אין די קאנסטיטוציע קעגן דיסקרימינאציע.
די נאמען איך האב א חלום הייסט נאך די ענדע פון די דרשה ווי ער איז אוועק פונעם פארגעשריבענעם סקריפט און גערעדט פון הארץ ארויס אז ער טרוימט אויף די ענדע פון ראסיזם.
בּרייען דאַונען (ענגליש: "Brian Downen") איז א אפערע זינגער וועלכע זינגט כסדר אין די אפערע הייזער אין די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע. אויך איז ער א טייל פון די קביעות'דיגע כאר אין צענטראל סינאגאג.
ער קומט ארגינעל פון אילינאי. ער האט גראדואירט פון יעיל אוניווערזיטעט.
מעל ברוקס (ענגליש: Mel Brooks), (געבוירן: ט"ז תמוז תרפ"ו), איז א יודישער אמעריקאנער פילם רעזשיסאר, פראדוצירער, סצענאר שרייבער, קאמיקער, אקטיאר, קאמפאזיטאר און ליריקיסט.
ער איז געבוירן און אויפגעוואקסן אין ברוקלין אלס מעלווין קאמינסקי צו יודישע עלטערן פון דייטשע און רוסישע אפשטאם.
אין די צווייטע וועלט קריג האט ער געדינט אין די אמעריקאנער ארמיי.
ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אין די בארשט בעלט אין די קעטסקילס.
ברוקס האט געארבעט מיט פארשידענע אקטיארן, למשל, דזשין וויילדער.
אויסצייכענונגן.
ער איינע פון די ווייניג מענטשן וועלכע האבן געווינען א אסקאר, עמי, גרעמי און טאוני.
היסטאריע פון דער וועלט, ערשטער טייל (ענגליש: "History of the World, Part I") איז א 1981 קאמישער פילם רעזשיסירט און פראדוצירט דורך מעל ברוקס וועלכער שפילט אויך פינעף פארשידענע ראלעס אינעם פילם.
מעל דערמאנט עטליכע מאל אינעם פילם ווערטער און זאצן אין די יודישע שפראך.
כאטש ער הייסט "ערשטער טייל" האט ער נישט געפלאנט קיין צווייטן טייל, עס איז בלויז א ווערטער שפיל פון אן אנדערן ערנסטן פילם.
דער פילם ווייזט קאמישע סצענעס פון אנהייב ווען די וועלט איז באשאפן געווארן, ביז געשיכטעס פון דער תורה און ביז דער דער שפאנישער אינקוויזיציע און שפעטערדיגע מאדערנע רעוואלוציע'ס.
בילי קריסטאַל (ענגליש: "Billy Crystal"; געבוירן דעם 14טן מערץ 1948) איז א יידישער אמעריקאנער פילם, טעלעוויזיע און שטימע אקטיאר, פראדוצירער, רעזשיסאר שרייבער און קאמיקער.
קריסטאַל איז געבוירן געווארן אין מאנהעטן און אויפגעוואקסן אין די בראנקס און אין לאנג איילענד, ניו יארק.
גַדי אייזנקאט (; געב' דעם כ"ב אייר ה'תש"ך, 19טן מיי 1960) איז געוועזן דער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל צווישן 2015 און 2019. ער האט איבערגענמען פון בעני גאנץ דעם 16טן פעברואר 2015. ער איז פריער געווען קאמענדאנט פון גולני בריגאדע.
גדי אייזנקאט איז געבוירן געווארן אין טבריה, אין יאר 1960, דער צווייטער פון פיר קינדער פון זיינע עלטערן מאיר, פון מאראקעש פון מאראקא, און אסתר, פון קאזאבלאנקע-מאראקא.
ער איז געווארן מאביליזירט אין נאוועמבער 1978 אין דער גולני בריגאדע, און שפעטער איז ער געווארן קאמנדאנט פון דער בריגאדע. ער האט טייל גענומען אין די קאמפן ערשטע לבנון מלחמה און די צווייטע לבנונישע מלחמה.
ער האט געדינט אלס קאמאנדיר פון צפון פראנט, אלס קאמאנדיר פון יהודה ושומרון דיוויזיע. ער געווען וויצע־שעף אונטער בני גאנץ.
ער מיט זיין ווייב חנה אייזנקאט האבן פינעף קינדער, רותם, יעל, גיא, ורד און גל.
פסקי תוספות איז א פריערדיג אנגענומען ספר וועלכע נעמט ארויס די פסקי הלכה פון תוספות אויף תלמוד בבלי.
וויבאלד תוספות איז געשריבן אויף א סדר פון קשיות און תירוצים, איז שווער ארויסנעמען פון דארט פסקים הלכה למעשה. און דאס טוט דאס ספר.
עס איז צוערשט געדרוקט געווארן מיט דער ערשטער אויסגאבע פונעם געדרוקטן ש"ס אויף טייל מסכתות און ערגענצט געווארן אין דער ווענעציע מהדורה. אין די ווילנער דרוקן איז עס געדרוקט תיכף נאך דער גמרא בעפארן רא"ש. אויף מסכת מעילה, תמיד, מדות און קינים איז דאס דארט צוערשט געדרוקט געווארן אין יאהר תרמ"ה פון א כתב־יד.
דער פארפאסער פונעם ספר.
מען ווייסט נישט פאר זיכער ווער עס האט עס מחבר געווען.
דער חיד"א אין שם הגדולים ברענגט א דעה אז דער רא"ש אדער זיין זוהן דער בעל הטורים האט עס געשריבן, אבער ער ווענדט עס אפ.
דער יעב"ץ אין זיין ספר משנה לחם נעמט אבער יא אהן אז דער טור האט עס מחבר געווען.
עס איז פארהאן אנדערע ענליכע פסקי תוספות פון רבי יחזקאל א פעטער פאר רבי אליעזר פון טוך (ווערט אויך גערופן דער מהרי"ח) און פון רבי יעקב ב"ר מאיר כ"ץ פון נורטהויזן וואס איז נישט דא צו באקומען.
סתירות צו תוספות.
דער חיד"א און דער חתם סופר מערקן אהן אז אין טייל פלעהצער שטייט דארט זאכן וואס שטימט נישט מיט וואס ס'שטייט ביי אונז אין תוספות זעלבסט. ווי למשל אין מסכת סוטה און ביצה. ס'איז מסתבר אז דער מחבר האט געהאט אן אנדער גירסא.
איך וויל זיין אן ערליכער איד איז א אלבאם מיט צוועלף יודישע לידער איבער יראת שמים, אהבת השם און יודישקייט פארפאסט און געזינגען דורך רבי יואל ראטה מיט א קאפעליע בחורים פון זיין ישיבה תפארת התורה.
דער אלבאם איז ערשיינען לכבוד ראש השנה תשע"ה.
אוחילה לקל איז א חסידישער מוזיק אלבאם פון סאטמארע ניגונים פארפאסט און ארויסגעגעבן לכבוד די ימים נוראים פון יאהר תשע"ד.
עס איז אראנדזשירט, רעקארדירט און געמישט געווארן דורך משה קרויס פון עם קעי סטודיאו.
עס זינגען די מיטגלידער פון די סאטמארער קאפעליע.
נענועים איז א מוזיק אלבאם ארויסגעגעבן דורך סאטמאר ארונים לכבוד די ימים נוראים תשע"ב.
עס אנטהאלט די בארימטע סאטמארע נענועים ניגון פארפאסט דורכן בארימטן חסידישן קאמפאזיטאר רבי בעריש ווישעווער וועלכע באשטייט פון אכט פעלער.
עס איז אויך כולל א היסטארישע ניגון נפשי להשם נתחבר דורך רבי יקותיאל הערש ווערצבערגער לכבוד די צוריקקער פון סאטמארער רבי'ן פון ארץ ישראל אום תשט"ו.
די מוזיק איז אפגעפיהרט דורך רבי משה קרויס און געזינגען דורך די סאטמארער קאפעליע.
ותערב לפניך עתירתנו איז א מוזיק אלבאם וואס באשטייט פון צעהן ניגוני סאטמאר (זאלוינים) ארויסגעגעבן לכבוד די ימים נוראים תשע"ב.
די מוזיק איז אראנדזשירט ביי נפתלי שניצלער און משה קרויס און פארשפרייט דורך מרמ מוזיק.
שדה צופים איז א ספר אויפן רא"ש פארפאסט דורך רבי בצלאל רנשבורג.
דאס ספר איז ווי א מפתח פון מאמרים אין רא"ש, וואס שטייט צושפרייט אין אנדערע פלעהצער אין ש"ס, מסודר לויט די סדר הגמרא.
עס איז אריינגעדרוקט אין די ווילנער און פראגער ש"ס'ן נאך דעם קיצור פסקי הרא"ש.
אן אנדער מהדורה אין צוויי בענדער פון ביאורים על הש״ס מהראשונים מפרשי הרי״ף שביארו שלא במקומן פון כתב יד איז געדרוקט אין יאהר ה'תשנ"ה דורך צבי יהושע לייטנער געדרוקט אין ירושלים.
דראָט־רעקארדירן (ענגליש: "wire recording"), אדער ווי אנדערע רופן דאס די בענדלעך, איז געווען א שטימע רעקארקדירן מיטל דורך מאגנעטן אויף שטאלענע אדער זשאווערפריי שטאלענע דינע דראטן.
עס איז איבערגענומען געווארן דורך דער מאגנעטיש טעיפ סיסטעם וועלכע מ'האט שפעטער געטוישט צו ניצן קאסעטן.
עס איז צוערשט גענוצט געווארן אין די שפעטע 1890ער יאהרן און געווען שטארק פאפולער אין די 1940ער און פופציגער יאהרן. וואס כאטש די מאגנעטיק טעכנאלאגיע איז שוין געווען, האבן מענטשן פריוואט גענוצט די אזוי גערופענע בענדלעך.
למעשה איז עס ארויס פון באנוץ וויבאלד עס איז שווער געווען צו באהאנדלען, די דראנטן פלעהגן זיך אפט צורייסן און פארקניפן און ס'איז געווען א גאנצע עבודה עס אויפצוקניפן.
אין פארגלייך צו טעיפ רעקארדערס האט עס פארמאגט א שנעלע גיך. א שעה רעקארד איז באשטאנען פון איבער זיבן טויזנט פוס גאר דינע דראט (ווי האר) ארום א דריי אינטשיגע רעדל.
די סידני משכונות פארכאפונג איז פארגעקומען מאנטאג דעם 14טן דעצמבער 2014 אין דער לינדט שאקאלאד קאפע אין צענטער פון סידני, אויסטראליע, און האט אנגעהאלטן ביז דעם אנדערן טאג פארטאגס ווען עס האט אויפגעריסן עקספלאזיעס אין דער געביידע. צוויי פון די פארכאפטע זענען געשטארבן און עטליכע מענטשן זענען אריינגעפיהרט געווארן אין שפיטאל אין איילעניש.
די סיטואציע האט אנגעהאלטן פון צעהן אזייגער אינדערפרי ביז נאך צוויי אזייגער פארטאגס (אויסטראליע זייגער), בסך הכל זענען זיבעצן מענטשן געווען פארכאפט.
צוערשט האט מען געמיינט אז עס איז בלויז א רויבערייי ביז דער טעראריסט, אן איראן אפשטאמיגער אייגן געקרוינטער שעיך אן אלטער פראבלעמאטישער מענטש מאן האראן מאניס, האט געצוואונגען צוויי משכונות צו האלטן א מוסלעמענישע פאן ביים פענסטער.
פינעף מענטשן האבן באוויזן צו אנטלויפן במשך'ן טאג דורך זייטיגע ארויסגענג.
די משכונות האבן זיך כסדר פארבונדן מיט די מעדיע מיט מעסעדזשעס פונעם טעראריסט אבער די פאליציי האט זיי געראטן עס נישט צו באריכטן כדי נישט צו העלפן פארן טעראריסט. און במשך'ן טאג האט מען כמעט גארנישט געוואוסט, נאר אז מ'פארהאנדלט מיטן טעראריסט און אז פינעף זענען אנטלאפן, ביז עס האבן זיך אנגעהויבן די אויפרייסן.
פארכאפטע האבן ארויסגעלאזט מעסעדזשעס במשך'ן טאג אויף די סאציאלע מידיע, אויף וועלכע די פאליציי איז געווען זייער ברוגז.
ארענדזש (ענגליש: Orange) איז א סיטי אין ניו סאוט וויילס, אויסטראליע.
די באפעלקערונג איז ביי ארום 39,226.
אין מעטאלורגיע, איז זשאַווערפֿריי שטאל א שטאלענער געשמעלץ מיט אן אינהאלט פון ווינציקסטנס 10.5% כראם לויט דער מאסע.
זשאווערפריי שטאל ווערט נישט צעגעסען, פארזשאווערט אדער באפלעקט מיט וואסער ווי נארמאל שטאל.
מען ניצט זשאווערפריי שטאל למשל אין עראפלאנען און באשטעק.
דער מאדערנער פראצעס פון פאבריצירן זשאווערפריי שטאל גייט צוריק צו הערי ברירלי אין שעפילד, יארקשיר אין 1913.
אין דעם 20סטן יארהונדערט איז שעפילד געווען א גרויסער צענטער פון זשאווערפריי שטאלענעם באשטעק.
וואַסילי וואַסילאָוויטש קאַנדינסקי (רוסיש: Васи́лий Васи́льевич Канди́нский; 16טן דעצעמבער 1866 - 13טן דעצעמבער 1944) איז געווען א איינפלוסרייכער רוסישער מאלער און א פיאנער פון אבסטראקטער קונסט.
ער איז געבוירן זעכצן דעצעמבער 1866 אין מאסקווע און אויפגעוואקסן אין אדעס.
אין 1896 האט ער זיך געצויגן קיין מינכן, וואו ער האט שטודירט אין די ארטיגע אקאדעמיעס.
ער איז געשטארבן אין פראנקרייך אין 1944.
שפרה לעווין-לאָווען (מיידל נאמען: שפרה קרײנדל כ"ץ) איז אַ יידישע קאָמפאָזיטאָרין און שרייבערין וועלכע וואוינט הײַנט צו טאָגס אין מאָנטרעאַל, קאַנאַדע.
איהרע לידער זענען ערשינען אין די פאָפולערסטע חסידישע אלבאָמען און איהרע אַרטיקלען אין די פרומסטע מאַגאַזינען ווי: מעלות און באַלײַכטונגען.
הײַנט שרײַבט זי פאַרן פאָרווערטס.
זי איז אויפגעוואַקסן אינעם חסידישן שטעטל קרית טאָהש אין גאָר א פרומער חסידישער שטוב.
זי האָט יונגערהייט חתונה געהאט אין א געשדכ׳ענטן שידוך צו יוחנן לאווען, אויך פון א שטרענג פרומער פאמיליע, וועלכע האבן זיך געצויגן קיין טאהש פון לאנדאן, ענגלאנד. זיי האבן געהאט פיר קינדער וואוינענדיג אין טאהש. אין עלטער פון ניין און צוואנציג האט זי זיך אוועקגעצויגן פון טאהש מיט איר מאן און קינדער קײַן מאָנטריאל, וואו זיי האָבן שפעטער געטוישט זייער פרומען לעבנס-שטייגער און געהערן הײַנט צו א רעקאנסטרוקציאָניסטישער יידישער געמיינדע וואו זיי פירן זיך לויט ווי זייער הארץ באגערט.
אפילו זיי האבן אפגעלאזט זייער פרומען שטייגער רעדט די פאמיליע נאכאלץ די יידישע שפראך און שפרה שרייבט פון צייט-צו-צייט ארטיקלען אין יידיש.
דער פירוש המשניות להרמב"ם איז איינע פון חשובע פירושים אויף די משניות געשריבן דורכן רמב"ם אין יודישע אראביש און איבערגעזעצט געווארן אויף לשון קודש דורך זיבן באזונדערע מענטשן אין אנדערע תקופות.
די מערהייט פונעם ארגינעלן מאנוסקריפט איז נאך דא היינט צו טאג, א טייל אין דעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים און אן אנדער חלק אין דער באדליען ביבליאטעק פון אקספארד.
דער רמב"ם האט עס אנגעהויבן שרייבן אין זיינע צוואנציגער יאהרן, פאר בערך זיבן אדער צעהן יאהר, ווען ער האט געוואוינט אין פאס, מאראקא.
שפעהטער האט ער ארויסגעגעבן א צווייטע מהדורה וואו ער ציהט צוריק פון טייל פון זיינע פסקים אינעם ערשטן ווערסיע פונעם פירוש.
געבוי פונעם פירוש.
ער שרייבט א תמצית פון דער משנה און איז עס מבאר לויט באגריפן פון תורה שבכתב און די גמרא ביים סוף שרייבט ער א פסק הלכה לויט די נאמען פונעם תנא.
אינעם ארגינעלן פירוש האט ער אויך ערקלערט געוויסע ווערטער אדער זיי איבערגעטייטש אויף אראביש.
צווישן די שפעטערדיגע אחרונים זענען פארהאן וואס זאגן אז דער רמב"ם האט געשריבן די פסקים מער ווי א פירוש און נישט הלכה למעשה. אבער רוב ראשונים און אחרונים האבן עס יא אנגענומען אלס למעשה.
טייל זאגן אפילו אז ווען דער ראב"ד, וואס קריגט אסאך אויפן רמב"ם אין משנה תורה מיט זיינע השגות, וואלט ווען געזעהן דעם פירוש המשנה וואלט ער מודה געווען צו איהם. ווייל אינעם פירוש ווערט פארענטפערט אסאך פון זיינע קשיות.
דער רמב"ם האט עס נישט געגעבן קיין נאמען, נאר גערופן פירוש המשנה און אזוי איז עס אין אלגעמיין באקאנט. אזוי אויך אין די גמרות איז עס אריינגעדרוקט אונטערן פירוש המשניות להרמב"ם.
אין געוויסע קהילות פלעהגט מען עס אבער רופן כתאב א-סארג, וואס באדייט ספר המאור.
הקדמות.
א באזונדערע חשיבות האט די הקדמות אינעם פירוש וועלכע זענען ווי א באזונדערע ספר.
אין דער הקדמה צו מסכת אבות שרייבט ער היסטארישע און פילאזאפישע ערקלערונגען איבער די השתלשלות פון די תורה שבעל פה, די טעמים פון מצוות, נבואה, גאט און אזוי ווייטער, וואס איז באקאנט מיטן נאמען שמונה פרקים להרמב"ם.
אין דער הקדמה צו פרק חלק אין מסכת סנהדרין שרייבט ער עניני שכר ועונש און די י"ג עקרים.
די הקדמות זענען אפט געדרוקט געווארן אין באזונדערע בענדער, טייל מאל מיט ביאורים.
צוליב וואס פארשידענע מענטשן האבן זיך אפגעגעבן דערמיט און נישט אלע האבן אזוי גוט געקענט די מלאכה, איז דער פירוש וואס איז ערשיינט אין די ווילנער ש"ס'ן נישט אזוי בשלימות.
אין יאהר תשכ"ג האט רבי יוסף קאפח אנגעהויבן ארויסגעבן אן אייגענעם איבערטייטשונג לויטן כתב יד מיט די הוצאה פון מוסד הרב קוק. אין ה'תשס"ט האט הרב עזרא קורח ארויסגעגעבן א פרישן פירוש דורך מכון המאור.
איבערזעצער.
נאך עטליכע איבערזעצונגען זענען געמאכט אויפן פארלאנג פונעם רשב"א און דער מאירי.
די ערשטע העברעאישער דרוק איז געדרוקט געווארן אין נאפאלי אין יאהר ה'רנ"ב.
א קינד אין קאנאדע ליינט די קינדליין
קינדליין איז א וועכנטליכע אינטערנאציאנאלע פרומע אויסגאבע אויף אידיש ספעציעל פאר קינדער, ארויסגעגעבן זינט מקץ תשע"ה. עס ווערט ארויסגעגעבן דורך ר' מענדל הערש פאנעט אין צוזאמהאנג מיט מחנכים ווי ר' פישל שעכטער, ר' חיים הערש מענדעלאוויטש, און ר' דוד וועבער.
קינדליין ווערט וועכנטליך פארשפרייט צו פילע שטעט און לענדער איבער דער וועלט, אריינגערעכענט אמעריקע, קאנאדע, ישראל, ענגלאנד, בעלגיע, שווייץ, און עסטרייך.
אויפנאמע.
קינדליין איז אויפגענומען געווארן מיט גרויס פרייד און איז די ערשטע אויסגאבע וואס איז כשר ביי אלע פרומע קרייזן, אנגעהויבן פון סאטמאר ביז די מער מאדערנערע קרייזן. דאס איז צוליב דעם וואס די קינדליין רעדאקציע איז א פאראייניגטע גרופע פון מחנכים פון פארשידענע פרומע קרייזן ווי סאטמאר, סקווירא און בעלזא.
עס ווערט פרעזענטירט ווי א ריינע חינוך'דיגע אויסגאבע, וואו די שרייבער שרייבן זייערע ארטיקלען כאילו זיי שטייען פארנט פון א קלאס, און וואס א מלמד אדער א לערערין וואלט נישט געזאגט אין קלאס ווערט נישט דערמאנט אדער געשריבן. אויך האט יעדער ארטיקל א שטארקע חינוך'דיגע ציל, וואס די ליינער זאלן זיך לערנען דערפון א מוסר השכל אדער ידיעות, נישט אבי צייט-פארברענגעניש.
קינדליין איז די ערשטע אידישע אויסגאבע וואס האט געלאזט מאלן קאמיקס ספעציעל פאר די פרומע קרייזן אויסגעהאלטן פון יעדן שטאנדפונקט. סיי די מעלערייען און סיי די אינהאלט ווערן געשריבן בלויז פאר קינדליין און נישט איבערגעטייטשט פון אנדערע שפראכן (העברעאיש אדער ענגליש). די מעלער פון די קאמיקס זענען די גרעסטע מעלער אין דעם אידישן מארק, גדי פאלאק, אברהם זמורה, דבורה קאטאווסקי, מאטי העללער, דון בר לב, יואל בר לב, דוד גאלד, בת שבע האוולין, זקי ירחי, א. אסציסלעווסקי. אהרן זאב בערנשטיין, און נאך.
אויסער קאמיקס, פארמאגט קינדליין פארשידענע קאַלומס, ווי היסטאריע, ערפינדונגען, הינטער די קוליסן, אינטערוויוס, און נאך, וועלכע האלטן געשפאנט די ליינער. קינדליין איז טאקע געאייגענט פאר קינדער, אבער מיט דער צייט איז עס אויפגענומען געווארן ביי אלע יארגענג, ווען אפילו ערוואקסענע ליינען עס אויך.
דער אויסגאבע פארמאגט אן אייגענעם וועד החינוך וועלכע קוקן איבער די אויסגאבע יעדע וואך, און צענזורירן וואס זיי שפירן איז נישט גענוג ריין און חינוך'דיג. די וועד החינוך איז צוזאמגעשטעלט פון די מחנכים ר' אהרן האלבערשטאם (קרייזער רב און מנהל פון ת"ת דרכי חיים אין בארא פארק), ר' חיים הערש מענדעלאוויטש (מגיד שיעור און מחנך אין קרית יואל), ר' דוד אלימלך צאנגער (הויפט מגיה), ר' יהושע חיים רובין, ר' נפתלי משה ווייס און ר' מרדכי שאול אינדיג (מנהל תלמוד תורה ברסלב "היכל הקודש" וויליאמסבורג.)
שרייבער און מעלער.
קינדליין איז א אויסנאם אין דער וועלט פון אידישע אויסגאבעס אז די שרייבער און מעלער מוזן זיך באנוצן מיט זייערע עכטע נעמען, און נישט אז די שרייבער באהאלטן זייער ריכטיגע אידענטיטעט אונטערן שלייער פון פענע נעמען, ווי עס איז איינגעפירט אין פילע פרומע אויסגאבעס.
פילע ארטיקלען אין קינדליין ווערן געשריבן דורך באקאנטע מחנכים, בעלי דרשנים און מלמדים, ווי ר' פישל שעכטער, ר' מענדל הערש פאנעט, ר' חיים הערש מענדלאוויטש, ישראל אלטר גרווייס און ר' דוד וועבער צווישן אנדערע.
די וועכענטליכע מאלערייען וואס ערשיינען אין קינדליין זענען מערסטנס די ווערק פון ב. האוולין, אברהם זמורה און מאטי העלער צווישן אנדערע. אבער מאלערייען און קאמיקס פון באקאנטע מעלער ווי יואל וואקסבערגר, גדי פאלאק, זקי ירחי און ד. קאטאווסקי, טוען אויך ערשיינען פון צייט צו צייט, ספעציעל אין די וואכן פון ימים טובים און אין די "קינדליין ביילאגעס".
ביילאגעס.
עטליכע מאל א יאר טוט קינדליין אין צוגאב צו די הויפט אויסגאבע אויך ארויסגעבן איינס אדער מערערע ביילאגע, ספעציעל אין די וואכן פון יום טוב. די ביילאגעס פון פסח ווערן גערופן "אפיקומן" און "הגדה של קינדליין", סוכות הייסט עס "אושפיזין" און "אונזער סוכה'לע", און די פורים'דיגע ביילאגע רופט מען "מגילת קינדליין און נאך".
צוריקצואוועגס.
ספעציעלער פארש ביילאגע דורך דעם היסטאריקער ר' יוסף נחמיה קוואדראט און ר' שמעון שלמה זילבער באגלייט מיט בילדער פון דער פאטאגראפיסט יאסי גאלדבערגער וועלכע פארן אראפ צו אלטע שטעט ווי פראג און קראקע און באשרייבן זייערע מעמארן און פארש ארבעט.
קינדליין טוט אויך ארויסגעבן ביכער פון קאמיקס אדער מעשיות וואס ווערן צוערשט געדרוקט אין די וועכענטליכע קינדליין מאגאזין.
פאקטן און אינפארמאציע.
קינדליין אויסגאבעס פון נומער 40 און ווייטער (סוכות תשע"ו) פארמאגן דריי דרעטלן; די מיטעלסטע דרעטל האט מען צוגעלייגט ווען די צאל בלעטער פונעם וועכענטליכן מאגאזין זענען ארויף פון 48/40 צו 56/52.
דער קרעטשמע איז א פרומער יודישער פארום וועבזייטל.
זייער מהלך איז צווישן אידישע וועלט און קאווע שטיבל, נעמליך זיי ערלויבן צו שרייבן חסידישע פאליטיק, געבן לייקס און צענזורירן כמעט נישט. אבער ערלויבן נישט צו רעדן וועגן וועלטליכער וויסנשאפט ווי עוואלוציע און קונסט.
דער קרעטשמע איז געווען פארשפארט פאר א שטיק צייט, אבער האט זיך לעצטענס צוריק געעפנט מיט א גרעסערע צאל באטייליגטע.אין איז שוין יעצט ציריק פארמאכט.
אפיציעלער פארטרעט פון נחמן אייזן
נחמן לייב אייזן (ענגליש: "Norman L. Eisen", געבוירן כ"א חשון תשכ"א), איז אן ארטאדאקסישער יוד וועלכער האט געדינט אלס אמעריקאנער אמבאסאדאר צו טשעכיי פון יאנואר 2011 ביז אויגוסט 2014.
נאך כמעט פיר יאר איז זיין אמט איבערגענומען געווארן דורך ענדרו שפירא.
פון זיין פאטער'ס זייט שטאמט ער פון פוילישע יודן ברעסלאווער חסידים און פון זיין מוטער'ס זייט זענען געווען מונקאטשער חסידים. ער איז אויך א קרוב צום בארימטן חזן שלום כ"ץ.
זיין מוטער האט פאר דער קריג געוואוינט אין סאבראנס, טשעכאסלאוואקיי. בשעת דער קריג איז זי געשיקט געווארן קיין אוישוויץ און אין נאך לאגערן. נאך דער קריג איז זי צוריק געגאנגען קיין טשעכאסלאוואקיי אבער ווען די קאמוניסטן האבן גענומען שטארקן דארט די מאכט איז זי אנטלאפן קיין ישראל ווי זי האט חתונה געהאט צו ישראל מרדכי אייזן. אין תשי"ב האבן זיי זיך געצויגן קיין אמעריקע וואו נחמן לייב איז שפעטער געבוירן אין לאס אנדזשעלעס.
א יאר נאך זיין בר מצוה איז זיין טאטע געשטארבן.
ווען ער האט געענדיגט לערנען אין ישיבה איז ער געווארן אן אקטיוויסט פאר די אנטי דעפימעישן ליגע. דערנאך איז ער געגאנגען לערנען געזעץ אין הארווארד וואו ער האט זיך באפריינדעט מיט א סטודענט מיטן נאמען באראק אבאמא.
נאכן גראדואירן איז נחמן אריין ארבעטן אין אן אדוואקאטן פירמע אין וואשינגטאן די סי. ווען דער אויבנדערמאנטער פריינד זיינע האט באשלאסן צו לויפן פאר פרעזידענט האט ער אים אלס נאענטער פריינד שטארק געהאלפן.
ווען אבאמא האט געווינען האט ער אים אויפגענומען אלס ״עטיקס צאר״ אין ווייסן הויז וואו ער האט באקומען דעם צונאמען מיסטער נאו צוליב זיין שטרענגע צוגאנג צו קארופציע א.ד.ג.
ווען פרעזידענט אבאמא האט ענדליך באשלאסן צו שיקן אן אמבאסאדאר קיין טשעכיי, האט ער אים אויסגעוועלט פילנדיג אז ער איז ספעציעל פאסיג זייענדיג א קינד פון מלחמה איבערלעבער פון דארט.
זיין נאמינאציע איז באשטעטיגט געווארן אין קאנגרעס מיט א גרויסער מערהייט פון זיבעציג קעגן זעכצן.
אלס אמבאסאדאר.
אין עטליכע יאר וואס ער האט געדינט ווי אמבאסאדאר צו טשעכיי אלס פארשטייער פון אמעריקע איז ער געווען גאר אינסטרומענטאל אין פארבעסערן די באציאונגען צווישן די צוויי לענדער.
און בכלל איז ער געווען גאר א פאפולערער פיגור אין טשעכיי, זינט די ארטיגע בירגער קוקן שטארק ארויף אויף אמעריקע און ווי אויך צוליב זיין אייגנארטיקייט און כאריזמאטישע פערזענליכקייט. קענענדיג אביסל טשעכיש פון דער יוגנט, האט ער זיך ער דארט צוגעלערנט די שפראך און אזוי האט ער באוויזן כסדר אויפגעטרעטן דארט אויף די ראדיא און טעלעוויזיע.
נחמן מאכט נישט קיין סוד פון זיין פירונג אלס פרומער יוד און זיינע אינטרעסאנטע מנהגים זענען כסדר געווען אין די נייעס צוליב זייער אייגנארטיגקייט. עס איז געווען באוואוסט מיט די גרויסע פרייטאג צו נאכטס סעודות וואס ער האט געפראוועט. עס איז ספעציעל באצייכנט געווארן אז דאס הויז וואו ער האט געוואוינט, וועלכער האט אמאל געהערט פאר בארימטע רייכע טשעכישע יודן, איז גענוצט געווארן ביי דער צווייטער וועלט קריג דורך די נאציס.
ווי אמבאסאדאר אייזן זאגט האט אים זיין יודישקייט נישט געשטערט אין זיין קאריערע, נאר פארקערט עס האט אים געהאלפן ברענגען רעספעקט.
עס איז אינטרעסאנט געווען ווי ווען אין א אינטערוויו מיט דעם וואשינגטאן פאסט האט ער זיך געוויצלט אז אין פראג קען ער נישט טרעפן א געוויסע סארט כשרע קעז... תיכף האבן אסאך יודן איבער דער וועלט אים אנגעהויבן שיקן אסאך פון דעם סארט קעז...
מים חיים איז א ספר אויף לשון קודש פארפאסט דורך רבי חזקיה די סילווע באוואוסט נאך זיין ספר פרי חדש אויפן שלחן ערוך.
דער ספר איז א פירוש אויף תלמוד בבלי און זיינע מפרשים ווי, רש"י, תוספות, רא"ש, רי"ף, תוספות יום טוב, די הלכות פונעם רמב"ם א.א.וו.
עס איז געדרוקט געווארן דורך זיין זוהן דוד אין אמסטערדאם אין יאהר ה'ת"צ. טייל פון די חידושים זענען אריינגעדרוקט געווארן אין די ווילנעער ש"ס'ן. ער האט אויך בייגעלייגט עטליכע שאלות און תשובות אין אלע מקצועות אין הלכה.
די עספעראנטא וועלט קאנגערס (עספעראנטא: "Universala Kongreso de Esperanto") איז די עלצטע אינטערנאצינאלע עספעראנטא פארזאמלונג וועלכע איז אפגעהאלטן געווארן כמעט אהן איבעררייס זינט 1905, מיט אן אויסנאם ביי די צוויי וועלט מלחמות.
זי קומט געווענליך פאָר אום זומער, ענדע יולי אדער אנהייב אויגוסט, פאר ארום אכט טעג מיט א דורכשניטליכער באטייליגונג פון ארום צוויי טויזנט מענטשן.
זי ווערט אפגעהאלטן אין פארשידענע לענדער, בעיקר דורכאויס אייראפע, יעדעס יאהר אין אן אנדער לאנד.
אין די פאראייניגטע שטאטן איז עס בלויז פארגעקומען דריי מאל, צוויי דערפון בעפאר דער ערשטער וועלט מלחמה.
אין יאהר תש"ס איז די קאנגרעס אפגעהאלטן געווארן אין תל אביב, ישראל.
די יידיש וואך איז א יערליכע פארזאמלונג וועלכע קומט פאר אין די פאראייניגטע שטאטן סוף זומער מיט א באטייליגונג פון הונדערטער מענטשן פון איבער די גאנצע וועלט וועלכע רעדן יידיש און גלייכן די שפראך, פאררופן דורך די יוגנטרוף.
עס קומען דארט וועלטלעכע און פרומע, יידן און גויים, פון אלע שיכטן און קרייזן. לעצטענס זענען שוין אפילו געווען דארט עטליכע חסידישע משפחות.
מען שטעלט דארט אהער ספעציעלע פראגראמען פאר קינדער.
עס איז געגרינדעט אין 1975 דורך מרדכי שעכטער
א לאטקע (העברעאיש: "לביבה") איז א טראדיציאנאל געפּרעגלט מאכל וועלכע באשטייט בעיקר פון געריבענעם קארטאפל און אייער, וועלכע שטאמט פון די אשכנזישע יידן אין אייראפע.
טייל לייגן אויך אריין קנאבל און ציבעלע לויטן געשמאק.
אין פארשידענע פלעצער האט מען עס געמאכט פון אנדערע גרינצייג, לויט וואס עס איז דארט געווען צו באקומען.
עס איז איינגעפירט צו עסן אום חנוכה צוליב וואס עס ווערט געפרעגלט אין אויל אלס זכר צו דעם טהור'ער פך של שמן וואס מען האט געטראפן.
פארהאן וואס מאכן עס מיט קעז, דערמיט שטעלן זיי צוזאם די מנהגים פון לאטקעס און עסן מילכיגס.
דער מאכל איז אויך היפש פארשפרייט אין רוב אייראפעאישע קיכן מיט ענליכע רעצעפטן אונטער אנדערע נעמען.
אין ישראל איז היפש מער פארשפרייט צו עסן די פאנטשקעס, און טייל רופן די פאנטשקעס "לאטקעס".
דער נאמען קומט פון רוסישן\אוקריינישן ווארט: "латка" וואס מיינט א לאַטע.
עס הייסט ווארשיינליך אזוי וויבאלד עס איז ענליך צום פארעם פון א לאטע.
עס ווערט אזוי גערופן אפילו ביי אמעריקאנער יודן וואס רעדן שוין נישט קיין ווארט יודיש.
א טאמבאַנק איז א האריזאנטאלער ארבעטס־אייבערפלאך אין א קיך אדער באדצימער אדער נארוועלכער ארבעטצימער. אפטמאל געפינען זיך שענקלעך אונטערן טאמבאנק. די הייך פונעם אייבערפלאך ווערט געשטעלט כדי עס זאל זיין באקוועם צו ארבעטן דערויף.
א טאמבאַנק קען אויך זיין אן אייבערפלאך צווישן די ארבעטער וואס באדינען דעם עולם און דעם פובליק.
קיך טאמבענק.
אין מערבדיקע לענדער איז גאנץ פארשפרייט אז די קיך באשטייט פון פארשידענע שענקלעך און טאמבענק אין וואס דער אויוון, פרידזשידער און נאך מאשינען ווערן איינגעשטעלט. אין אמעריקע טוט מען מאכן דעם קיך טאמבאנק מיט א טיף פון 65 צ"מ, און אין אייראפע און ישראל 60 צ"מ. די הייך איז געוויינלעך 90 צ"מ.
ספינדזש (אראביש: سَفَنْج, באדייט: "זיסער שוואם") איז א סארט פאנטשקע וואס שטאמט פון צפון אפריקע.
עס קומט מיט א לאך אינדערמיט.
מען סערווירט עס באשפריצט מיט צוקער אדער געווייקט אין האניג.
די יודן אין מאראקאו פלעהגן דאס עסן אום חנוכה ווען דער מנהג איז צו עסן מאכלים געפרעגלט אין אויל.
עס איז בכלל געווען א דעליקאטעס אין יענע לענדער. ביי די יודן אין אלדזשיריע פלעהגט מען דאס געבן פאר די וואס זענען אויפגעשטאנען צו סליחות אום חודש אלול.
אזוי אויך פלעהגט מען עס סערווירן פאר חתן כלה א טאג נאך די חתונה.
בוּרמאָעלאָס (לאדינאו: "bermuelos" "Bimuelos" "burmuelos", שפאניש: "Buñuelo") איז א געפרעגלטע עסן פון די שפאנישן קיך.
עס איז פארשפרייט געווארן מיט דעם נאמען אין די לאטיינישע לענדער. א מילכיגע ווערסיע איז אויך שטארק פאפולער.
פארהאן וואס זאגן אז עס קומט פון די מוסולמענער וואס זיי האבן עס פארשפרייט ווען זיי האבן איינגענומען שפאניע דאן האבן עס די קריסטן פארשפרייט אין לאטיין אמעריקע און ווען די יודן זענען פון דארט פארטריבן געווארן האבן זיי עס צושפרייט אין די באלקאנישע און צפון אפריקאנישע לענדער.
עס איז איינגעפיהרט צו עסן ביי די ספרדישע יודן אום חנוכה און פסח, וואס כאטש עס ווערט געמאכט אנדערש ווערט עס גערופ מיט זעלבן נאמען.
עס איז זייער חנוכה ווערסיע פונעם אשכנזישן פאנטשקע און פסח'דיגע ווערסיע פנעם מצה בריי אדער כרעמזל.
די פסח'דיגע ווערסיע פון די טערקישע יודן
ווערסיעס.
פון די יודן וועלכע זענען פארטריבן געווארן פון שפאניע איז עס פארשפרייט געווארן אין די באלקאנישע לענדער, פון וועלכע טייל האבן אנטוויקלט עטוואס אנדערע לאקאלע ווערסיעס פארן זעלבן מאכל.
עס קען ווערן סערווירט אלס צושפייז אדער מיט צוקער אלס זיסע נאכשפייז.
מען מאכט זאלאביע אין אינדיע
די זאַלאַביע אדער דזשאלעבי (אראביש: زلابية) איז דער מיטל-מזרח'דיגער ווערסיע פונעם חנוכה פאנטשקע, בעיקר ווערט עס פאררופן אויף די יודן אין תימן, אבער עס איז אויך געווען איינגעפיהרט אין איראק, איראן, עגיפטן אזוי אויך אין אינדיע, פאקיסטאן, באנגלאדעש און די דערנעבנדיגע לענדער.
עס ווערט טיעף געפרעגלט אין אויל און אויסגעפארעמט ווי א פרעצל אדער בייגל.
ס'איז היפש ענליך צו די אשכנזישע פריטלעך.
ביי די מוסלעמעהנער אין דרום אזיע עסט מען עס אין די מאנאטן פון ראמאדאן און ביי טייל יודישע קהילות עסט מען אויך אלס זיסווארג אין שבועות.
עס איז א פאפולערע עסן וואס ווערט געקאכט און פארקויפט אין די גאסן אין יענע לענדער.
זאלאביע פארקויפט אין די גאסן
פּאַדראָן איז א טייערע און גאר באקאנטע האנט געמאכטע ציגאר ברענד פון א גוטן קוואליטעט, פראדוצירט דורך די פּילאָטאָו ציגאר קא. פירמע אין א פאבריק אין ניקאראגוא, געמאכט פון א ספעציעלע געמיש פון טאבאקא בלעטער זינט די זיבעציגער יאהרן.
עס איז געגרינדעט דורך האזעי ארלאנדא פאדראן אין 1964 אין מיאמי, פלארידע וועלכער האט זוכנדיג א גוטע ציגאר פאר זיך באשלאסן עס אליין צו פראדוצירן.
אין 1970 האט ער אריבערגעצויגן די פראדוקציע קיין ניקאראגוא און אנגעפאנגען פראדוצירן זיין בארימטע פאדראן ברענד.
אויסצייכענונגען און ראטעס.
אלע זייערע ציגארן באקומען געווענליך א הויכע רעיט, טייל זענען אויסגערעכנט צווישן די טאפ 25 ציגארן.
דאָוויד (ענגליש: "Duvid") איז א קורצער ענגליש־שפראך דראמאטישער פילם וועגן א חסיד וואס אנטפלעקט די דרויסנדיגע וועלט, דירעקטירט דורך טשעלסי רבקה.
דוד ברויך צו זיין א סאטמארער חסיד, אבער עס איז קענטיג אינעם פילם אז דער שרייבער האט א קנאפע ידיעה וועגן דעם סאטמארער לעבנס-שטייגער. (א קליינע מינדערוויכטיגע ביישפיל וואס זאגט אבער אסאך, דער טאטע לייענט דעם פארווערטס...). אבער אויסערדעם איז ער גוט געשפילט.
דוד ווערט געדרוקט דורך זיינע עלטערן צו טרעפן א שידוך. די מיידל מיט וועם ער גייט ארויס זאגט איהם וועגן א הארי פאטער בוך וואס זי לייענט.
דאס צינדט אהן זיין נייגער צו זעהן וואס טוט זיך אויף דער וועלט. נאכן נהנה זיין אביסל פון סעקס און דראגס אנערקענט ער אז דא איז נישט זיין פלאץ און ער פארלאזט די חסידישע וועלט.
פּאַג ענגליש: POG) איז א טראפישע פרוכט-זאפט געטראנק ערצייגט אין 1971 דורך מערי סאאן פון האוואי.
עס באשטייט פון פעישןפרוכט, מאראנצן און גואווא וואס דאס מאכט דער אקראנים פּי. או. דזשי.
עס איז פארהאן א פאפולערע שפיל וואס ווערט פּאַגס, וואס ווערט געשפיהלט מיט צואמגענומענע דעקלעך פון מילך פלעשלעך, וואס קומט אויך פון האוואיאי.
אַוואַמע איז א טראדיציאנאלער סירישער געפּרעגלטער עסנווארג וואס באשטייט פון א קלעבעדיגע רינעדיגע טייג, געקאכטע קארטאפל, לעמאן און צוקער. אין אנדערע ווערטער איז עס א סארט פאנטשקע מיט קארטאפל.
עס ווערט געפארעמט רונדיג ווי א טאבע און בעפארן פרעגלען טונקט מען עס איין אין א זיסער סירופּ.
נאכט ביים מוזיי (ענגליש: "Night at the Museum") איז א 2006 אמעריקאנישער פאנטאזיע קאמישער פילם באזירט אויף א קינדער בוך מיטן זעלבן נאמען.
דאס איז די ערשטע פון א סעריע פון נאך צוויי פילמען: און די 2014 פילם.
א קמיע אין דעם אמעריקאנער מוזיי פון נאטירלעכער היסטאריע איז גורם אז אלעס אינעווייניג ווערט לעבעדיג ביינאכט.
די פילם באגלייגט ווי דער נאכט וועכטער געבט זיך אן עצה מיט דער אינטרעסאנטער ערשיינונג.
דער בית יוסף'ס קשיא איז א באקאנטע פראגע אין די עולם התורה וועלכע קינד און קייט ווייסט, און הונדערטער תירוצים זענען שוין געזאגט געווארן דערויף אום חנוכה אין לויף פון די דורות.
עס ווערט פאררופן אויף רבי יוסף קארו וואס ברעהנגט עס אראפ אין זיין ספר בית יוסף אויפן טור, אבער באמת איז עס שוין א קשיא פון די ראשונים נאר וויבאלד זייערע ספרים זענען אמאל נישט געווען בנמצא ווערט עס גערופן אויף זיין נאמען.
די פראגע.
די פראגע איז פארוואס צינדט מען ליכט אכט טעג חנוכה, אמער פאר איין טאג איז דאך געווען גענוג אויל?
תירוצים.
אויף די תירוצים פרעהגט מען אויך קשיות..
און במשך די דורות איז שוין געענטפערט געווארן הונדערטער אויב נישט טויזענטער תירוצים בדרך דרוש, אגדה, חסידות און סוד. און עס ווערט נאך היינט נתחדש פארשידענע תירוצים.
בפרט די חסידישע ספרים ווי דער בני יששכר און קדושת לוי זענען פארנומען דערמיט.
חכמת שלמה, ווערט געווענליך גערופן אויפן נאמען פונעם מחבר דער מהרש"ל, איז א ספר פונעם מהרש"ל מיט הגהות און תיקוני נוסחאות אויף ש"ס תלמוד בבלי.
דער מהרש"ל טוט אין דעם ספר פארגלייכן די נוסח פונעם ווענעציער דרוק מיט אלטע מאנוסקריפטן.
עס איז צוערשט געדרוקט געווארן אין א באזונדערן ספר און דערנאך אריינגעדרוקט אין די גמרות, וואס דארט געפונט זיך טייל תיקונים וואס פעהלן אין די שפעהטערדיגע דרוקן.
וויבאלד אסאך פון זיינע הגהות זענען אריין אין די גמרא זעלבסט, טייל מאל אונטערן נאמען רש"ל און אויך אנאנים, האט מען עס ארויסגענומען פונעם ספר. אפט איז עס אבער געווען בטעות ווייל די דרוקער האבן נישט פארשטאנען די גענויע כוונה פונעם מהרש"ל וואו ער האט געוואלט קארעגירן.
אין די ווילנער ש"ס'ן ערשיינט עס אונטערן מהרש"א. די הגהות זענען אפט אויך אויף רש"י און ענדיגט זיך אסאך מאל מיט (עיין במהרש"א). דער מהרש"ל האט אויך מגיה געווען אנדערע ספרי הראשונים, ווי דער רי"ף, רמב"ם, רא"ש, טור, סמ"ג און נאך.
זיין באזונדערע ספר ים של שלמה וואס ער האט מחבר געווען אויף זעכצן מסכתות איז מער מיוסד אויף ביאורים און הלכה למעשה.
פּימיענטא (שפאניש: pimiento) איז א סארט טשילי פעפער וועלכע וואקסט אין פארעם פון א הארץ.
עס איז פארהאן פארשידענע ערליי קאלירן, ווי אויך זיסע און שארפע. אפילו די זיסע האבן אן אנדערע טעם ווי די געווענליכע פאפריקע.
דאס איז איינע פון די שפאנישע ווערטער וואס די ענגלישע האט געבארגט פון שפאניש.
אין פארטוגאל און אין פארטוגעזיש רעדנדע לענדער אין אפריקע און אזיע, ווערט די ווארט גענוצט פאר גאנצע שווארצע פעפער און די טשילי פעפער רופט מען פּירי פּירי.
עס איז איינגעפיהרט דאס אריינצולייגן אין שפאנישע איילבירטן, אינעם לאך וואס ווערט געשאפן ווען מ'נעמט ארויס די קעהרל, כדי צו באלאצירן די שארפע און זאלציגע טעם פונעם איילבירט.
די חנוכה ליד (ענגליש: "The Chanukah Song") איז א גאר באקאנטע קאמישע חנוכה סינגל געשריבן און געזינגען דורך אדאם סענדלער.
דער ליד באציעט זיך צו דעם אז כאטש וואס יידן פייערן נישט ניטל זאלן זיי זיך נישט פילן ארויסגעפאלן פון זייערע חברים. און ער רעכנט אויס א ליסטע פון פערזענלעכקייטן וועלכע זענען האלב אדער אינגאנצן יידיש.
ער האט עס די ערשטע מאל געזונגען אויף סעטערדעי נייט לייוו אום דעצעמבער 3 1994. במשך די יארן האט ער עס גענוצט אין זיינע אויפטריטן, ער האט עס אריינגערעכנט אין זיין 1995 אלבאם "וואט דע העל העפנד טו מי?" און איז דאדורך געווארן א גאר פאפולער חנוכה ניגון.
די ליד האט דערגרייכט אין פארשיעדענע הויפט ליסטעס פון ניגונים און פון די אלבאם מיטן ניגון דערין האט ער שוין פארקויפט איבער צוויי מיליאן קאפּיעס.
אין 1999 און דערנאך אין 2002 האט ער ארויסגעבן פרישע ווערסיעס מיט אביסל אנדערע ליריקס, בעיקר געטוישט די נעהמען פון די סעלעבריטיס, פון דעם ניגון.
אום נאוועמבער 2015 האט ער פאהרגעשטעלט א פערטע ווערסיע ביי די ניו יארק קאמעדיע פעסטיוואל.
אכט קרעזי נעכט (ענגליש: "Eight Crazy Nights") איז אן אנימירטער קאמישער חנוכה מוזיקפילם פאר דערוואקסענער פון 2002 וואס איז רעזשיסירט און געשריבן געווארן דורך אדאם סענדלער, וואס אויך שפילט אינעם פילם.
דער קעפל איז גענומען פון סענדלער'ס פאפולערע חנוכה ליד: אנשטאט איין נאכט פון געשאַנקען, האבן מיר "אכט ווילדע נעכט".
ה'ר איז געווען דער צוויי הונדערטסטער יודישע יאהר אינעם זעקסטן טויזנט צו בריאת העולם.
עס איז געווען א געווענליכע יאהר, הכז, און ערב שמיטה מיט 354 טעהג.
צום גדליה, שבעה עשר בתמוז, און תשעה באב זענען געפאלן אין שבת און דערפאר געווארן נדחה אויף זונטאג.
אויפן יוליאנישער קאלענדאר האט זיך עס אנגעהויבן סעפטעמבער 10 1439 און געענדיגט 28סטן אויגוסט 1440.
חנוך לנער איז א בוך אויף דער יודישער שפראך ארויסגעגעבן דורך די רעדאקציע פון מעלות אין יאהר 2013 געדרוקט אין די פאראייניגטע שטאטן.
אין דעם בוך איז צוזאמגענומען די ארטיקלען איבער חינוך אונטערן זעלבן נאמען, וועלכע זענען ערשיינען במשך די יאהרן אין זייער
ווי זיי שרייבן, איז דער קאלום דער פאפולערסטער אין זייער אויסגאבע צוליב זיין נוצליכקייט פאר די ליינער. עס שרייבט קלוגע עצות, הסברים און ביישפילן ווי אזוי זיך צו באגיין מיט קינדער אין אלע יאהר-גענג.
צווישן די בלעטער איז בייגעלייגט אין זייטיגע קעסטלעך פונעם קאלום על פי דרכו, וואס גיבט פראקטישע עצות.
דאס בוך אנטהאלט 350 זייטן און ווערט פארשפרייט דורך הוצאת נר למאור.
דאס יאר איז א ״שלם״: סיי חשון סיי כסלו האבן 30 טעג.
דאס יאר איז ״כסידרה״: חשון האט 29 טעג און כסלו האט 30 טעג.
די תעניתים צום גדליה, שבעה עשר בתמוז און תשעה באב זענן נדחה.
חשון און כסליו זענען געווען ביידע מלא.
חשון און כסליו זענען מלא און אסתר תענית איז מוקדם.
דאס יאהר אכט אינעם ערשטן יאהר-הונדערט פונעם יוליאנישער קאלענדאר איז געווען א עיבור יאר מיט 366 טעהג.
אין דעם יאהר האט זיך אנגעפאנגען דער עטיאפישער קאלענדאר.
מאפע פונעם רוימישן אימפעריע אין יאהר אכט
דאס יאר ה'שי"ח האט דאס קביעות החא.
שער בלאט פונעם ערשטן דרוק פונעם ספר הזוהר
צום גדליה איז א נדחה, חשון און כסליו זענען געווען חסר, און אין ירושלים האלט מען פורים משולש.
דאס יאר ה'שי"ט האט דאס קביעות גכה.
חשון און כסליו זענען געווען כסדרן.
מחיר יין איז דאס ערשטע ספר וואס איז געשריבן געווארן דורכן רמ"א, העכסט ווארשיינליך אין יונגן עלטער פון זיבעצן יאהר.
דאס ספר איז א מחשבה ספר וועלכע פארגלייכט די ערציילונג פון מגילת אסתר צום פריוואטן לעבן פון א מענטש.
אין יאהר ה'שט"ז האט אויסגעבראכן א מגיפה אין דער שטאט קראקע וואו משפחת איסערליש האט דאן געוואוינט. צוליב דעם האבן זיי געוואנדערט קיין שידלאוו, א שטעטל נישט ווייט פון סטאשאוו און קעלץ, וואו זיי האבן געהאט א שווער לעבן אזש ווען ס'איז געקומען דער יום טוב פורים זענען זיי נישט געווען ביכולת מקיים צו זיין די מצוות היום ווי עס ברויך צו זיין.
דערפאר האט דער זוהן משה מקדיש געווען דאס ספר פאר זיין טאטן רבי ישראל במקום משלוח מנות.
עס איז צוערשט געדרוקט געווארן ווי א באזונדער ספר און דערנאך ארייגעדרוקט געווארן אין פילע אויסגאבעס אינאיינעם מיט דער מגילה.
דאס יאהר ה'שט"ז האט דאס קביעות בשה.
חשוון און כסלו זענען מלא.
קאוקע קאולע לעהבן (עהנגליש: "Coca-Cola Life") איז א זיהסער געטראנק פראדוציהרט דורכן קאוקע קאולע פירמע.
עס וועהרט געזיהסט מיט צוקער און סטיוויע אנשטאהט קוקרוזע סירופ, ממילא האט עס אסאך ווייניגער קאלאריעס.
עס איז צועהרשט ארויסגעקומען אין ארגענטינע אין יוני 2013 און אין טשילע אין נאוועמבער פון יענעם יאהר.
נאך דעהם דערפאלג אין די לענדער, איז עס געווארן אינדארסיהרט צו די פאראייניגטע קעניגרייך אין אויגוסט 2014 און דערנאהך אין די פאראייניגטע שטאטן, מעקסיקע און שוועהדן. אין קאנאדע קען מען עס באקומען זינט 2016.
עס וועהרט פארקויפט אין פלעשער - גלאהז און פלאסטיק מיט גרויע דעקלעך, אדער קענס מיט גרין קאליהרטע קלעהב-צעטלעך און דעקלעך.
סטיוויע (ענגליש: Stevia) איז א צוקער ערזאץ געמאכט פון די סטיוויע בלעטלעך.
עס איז כאטש הונדערט-פופציג מאל מער זיס ווי צוקער און האט נישט די שלעכטע זייטן-ווירקונגען וואס צוקער האט.
מיט דעם אלעם איז עס אין לויף פון די יאהרן פארבאטן געווארן אין פארשידענע לענדער, הויפטזעכליך צוליב עקאנאמישע און פאליטישע אורזאכן.
אין צפון אמעריקע ווערט עס שוין גענוצט פאר ארום פופצן הונדערט יאהר, אזוי אויך אין יאפאן נוצט מען עס שוין פאר דורות לאנג, די אי יו האט עס הערשט באשטעטיגט אין 2011.
עס איז אין די לעצטערע יאהרן געווארן גאר פאפולער ביי די וואס זוכן א ערזאץ פאר צוקער אבער זיי ווילן עסן נאר נאטורליכע זאכן און זענען באוואוסטזיניג צו די פילע כעמיקאלן וואס ווערן אריינגעלייגט אין ספלענדע און אנדערע מענטשליך געמאכטע ערזאצן.
די קאוקע קואלע פירמע האט דערפאר ערצייגט א דייעט סאודע מיטן נאמען קאוקע קאולע לייף וועלכע אנטהאלט צוקער און סטריוויע אנשטאט די שעדליכע קארן סירופ. אזוי אויך פעפסי האט ערצייגט א ענליכע געטראנק מיטן נאמען פעפסי טשרו וועלכע איז נאר דא צו באקומען אויף עמעזאן.
געזונט בענעפיטן.
עס נידערט די בלוט דרוק און איז גוט פאר די ציין.
עס איז פארהאן צו באקומען אין א פוידער אדער סירוּפּ.
אין די פאראייניגטע שטאטן איז א מעקסיקן קאוק (ענגליש: Mexican Coke) א סארט געטראנק פון די קאוקע קאולע פירמע וועלכע ווערט אימפארטירט פון מעקסיקע.
די אונטערשייד איז אז עס אנטהאלט געווענליכע צוקער אנשטאט קארן סירופ און ווערט אריינגעלייגט אין גלאזערנע פלעשער.
אויף די פלאש איז ארויפגעדרוקט די פירמע'ס סימבאל און די באשטאנדטיילן אינפארמאציע ערשיינט אויף א קליינע ווייסע קלעב-צעטל.
די סיבה פארוואס מען זוכט און באעפארצוגט ספעציעל דאס, זענען פארשידנארטיגע. טייל טענה'ן אז עס איז מער ארגינעל און בעסער אין טעם און אנדערע ווילן פשוט אויסמיידן די הויכע קאלאריעס פון קארן סירופ און די שעדליכע כעמיקאלן אין אנדערע צוקער ערזאצן אין די דייעט ווערסיעס.
מען קען עס געפינען אין טייערע רעסטוראנטן אדער געשעפטן וואס פארקויפן מעקסיקאנער סארט עסן.
דאס יאר צוויי איז געווען א געווענלעך יאר אינעם יוליאנישן קאלענדער וועלכע האט זיך אנגעהויבן אין א זונטאג און אנטהאלט 365 טעג.
מאפע ווי כינע האט אויסגעזעהן אין יאהר צוויי
די ערשטע צענזוס אין כינע איז פארענדיגט
דער יאהר פיער איז געווען דער פערטער יאהר אינעם ערשטן יאהר-הונדערט פונעם יוליאנישן קאלענדער.
עס איז א מחלוקה אויב עס איז געווען א געווענליך יאהר מיט 365 טעהג אדער א עיבור יאהר מיט 366 טעהג.
לויט אן עגיפטישער פאפיראס וואס מען האט געטראפן איז יענער יאהר געווען מעוברת, אבער געוויסע פארשער טענה'ן אז עס איז נישט געוועהן.
געשעהענישן.
a> פונעם רוימישן קייסער וואס איז געשטארבן אין יאהר פיער
דאס יאר 9 האט אנגעהויבן דינסטיק.
א מטבע פון יאהר 9
ר' משה יעקב הורוויץ איז דער צווייטע זוהן פון ר'בעריש ספינקער.
ער איז אן איידעם ביי ר' שמואל יעקב קאהן אדמו"ר מתולדות אברהם יצחק
ער פלעגט אנפירן די בארשע בית מדרש אין וויליאמסבורג, ביז ווען ער האט זיך געצויגן קיין עירמאנט ווי ער האט אויפגעשטעלט די ספינקא-מאנסי הויף.
דער אינטערוויו (ענגליש: "The Interview") איז א 2014 פאליטישער קאמעדיע פילם דירעקטירט דורך סעט ראוגען און איוואן גאלדבערג.
דער פילם איז געווען אין די נייעס ווען די קאמוניסטישע קארעא האט געהעקט די סאוני פירמע און ארויסגעלאזט סענסיטיווע פילמען און דאקומענטן און געסטראשעט ארויסצוגעהבן נאך אויב מ'וועט שפילן דעם פילם.
די פירמע האט זיך אנהייב געבראכן און אפגערופן אלע סקרינינג'ס. נאר שפעהטער האבן זיי געמאלדן אז עס וועט מעגליך יא לויפן אין א באגרעניצטן ארויסלאז.
צוויי זשורנאליסטן גייען נעמען אן אינטערוויו מיטן קארעא פירער קים יאנג און און די סי איי עי שיקט זיי אים צו עלימינירן.
דאס יאר צוועלף איז געווען א עיבור יאר אויפן יוליאנישן קאלענדער, וועלכע האט זיך אנגעהויבן אין א פרייטאג מיט 366 טעג.
קאליגולא, רוימישער הערשער געבוירן אין יאר צוועלף
דאס יאהר דרייצן איז געווען א געווענליך יאהר אינעם יוליאנישן קאלענדער, וועלכע האט זיך אנגעהויבן אין א זונטאג מיט 365 טעהג.
רוימישע מטבעות פון יאהר דרייצן
דער ערשטער יארהונדערט (ענגליש: 1st century) רעכנט אריין די יארן צווישן 1 און 100 לויטן יוליאנישן קאלענדער.
די יארן בעפאר דעם רופט מען פארן ציילן אדער לפני הספירה (אויף ענגליש: BCE).
דורכאויס דער צייט איז א גרויסע טייל פון די וועלט געווען אונטער דער הערשאפט פון דער רוימישער אימפעריע.
בּראָנקס איז א קאקטעיל גאנץ ענליך צו א פּערפעקט מארטיני מיטן צוגאב פון מאראנצן זאפט גערופן נאך די ניו יארקער באראו בראנקס.
עס אנטהאלט דזשין, זיסע און טרוקענע ווערמוט און מאראנצן זאפט. עס ווערט סערווירט אהן אייז.
אין 1934 איז עס געווען די דריטע אויף די ליסטע פון צעהן מערסט באוואוסטע קאקטעילס, נאך די מארטיני און מאנהעטן.
גיבסאָן (ענגליש: "Gibson") איז א פאפולערע דזשין קאקטייל צו וועלכע מען לייגט צו טרוקענע ווערמוט און א קליינע געפיקעלטע צוויבל געווענליך אויף א ציין פיצער.
לויט טייל קען מען עס אויך מאכן מיט וואדקע.
בעפאר די פראהיבישן פלעגט עס געמאכט ווערן אביסל אנדערש; מיט ביטערס, ציטרוס פרוכט אד"ג.
א קאקטעיל צוויבל (ענגליש: Cocktail onion) איז געווענליך א פערל צוויבל וואס איז געווייקט געווארן אין זאלץ וואסער מיט פארשידענע געווירצן, וואס מען נוצט דערנאך אריינצולייגן אין געוויסע קאקטעילס ווי דער גיבסאן.
מען קען אויך נוצן דערפאר אנדערע סארט זיסע צוויבל ווי דער קריסטל וואקס (אויך באוואוסט אלס "ווייסע בערמיודא").
געווענליך וועט עס זיין ווייס.
פארהאן וואס ווייקן עס אין עסיג אדער ווערמוט.
געפיקלטע צוויבל (ענגליש: Pickled onion) איז א פאפולערע זייטיגע צושפייז וועלכע באשטייט פון צוויבל געווייקט אין עסיג, זאלץ און געווירצן.
עס איז פאפולער אין ענגלאנד צו עסן פאר מיטאג מיט פיש און טשיפס.
ווען מען נוצט די פערל צוויבל ווערט עס גערופן די זילבער-הויט צוויבל, און דאן ווערט עס נאר געווייקט אין ווייסע עסיג. די סארט נוצט מען אריין צו לייגן אין די גיבסאן קאקטעיל.
אבער פאר די שפאנישע סארט נוצן מען אנדערע גרויסע צוויבל, מען צושניידט עס אויף רעפטלעך בעפארן שטעלן צו ווייקן.
אין שווייץ איז עס פאפולער צו עסן מיט פארשידענע קעזן.
אין האנג קאנג קען עס געפינען אין אסאך רעסטוראנטן ווי מען סערווירט עס בעפאר די מאלצייט.
א ריכטיגע פערל צוויבל (ענגליש: Pearl onion) איז א רעלאטיוו צו די ליק און טיילט זיך אפ פונעם געווענליכן ציבעלע מיט דעם וואס עס האט נאר איין שיכט, אזוי ווי די קנאבל, און האט א זיסליכן טעם.
מען פלאנצט עס מערסטנס אין פריוואטע גארטנס אין דייטשלאנד, האלאנד און איטאליע. עס איז טראדיציאנאל גענוצט געווארן אין די אינדישע קיך.
למעשה רופט מען פערל צוויבל אלע קליין-געוויקסיגע צוויבל, אפילו מיט מערערע שיכטן. עס איז געווענליך צו טרעפן אין די געשעפטן אין דריי סארטן: די ווייסע, לילא און געהל.
די פערל צוויבל איז די געווענליכע צוויבל וואס מען נוצט אין ענגלאנד און שווייץ צום פּיקלען.
אויסער צום פיקלען, איז פארהאן אסאך רעצעפטן צו מאכן דערמיט פארשידענע געשמאקע זיסע צושפייזן.
שווארצע סאמעט (ענגליש: Black Velvet) איז א קאקטעיל צוזאמגעשטעלט פון גלייכע טיילן שווארצע ביר און ווייסע גאזיגע וויין, געווענליך שאמפעין.
עס ווערט סערווירט אין א שאמפעין גלאז אהן אייז.
עס איז געשאפן געווארן אין 1861 דורך א שעהנקער אין לאנדאן צו טרויערן אויף די טויט פון פרינץ אלבערט. עס ברויך סימבאליזירן די שווארצע קליידער וואס אבלים טראגן.
א האָריקעין (ענגליש: "Hurricane") איז א זיסע קאקטעיל געמאכט פון ראם און פרוכט זאפט.
עס ווערט סערווירט אין א האריקעין גלאז מיט אייז.
עס ווערט אויך אזוי גערופן פארשידענע סארט קאקטעילס וואס ווערט סערווירט אין די באהאמעס.
די בעליני (ענגליש: "Bellini") איז א קאקטעיל אויף די ליסטע פון די אונטערנאציאנאלע באר אסאסיאציע וועלכע באשטייט פון גאזיגע וויין און צוריבענע פערדזשעך אדער די נעקטאר דערפון. דער רעצעפט איז געשאפן אין ווענעציע אין די פריהע ניינציגער יאהרן.
א מלאך געזיכט (ענגליש: "Angel Face") איז א קאקטעיל געמאכט מיט גלייכע טיילן דזשין, עפריקאט ברענדי און קאלוואדאס.
עס ווערט סערווירט אין א קאקטעיל גלאז אהן אייז.
עס איז אויף די אפיציעלע ליסטע פון די אינטערנאציאנאלע באר אסאסיאציע.
א קאַסינאָ (ענגליש: "Casino") איז אן אינטערנאציאנאלע באר אסאסיאציע קאקטייל וועלכע באשטייט פון דזשין, מאראסטשינא (א געוויסע איטאליענישע ליקער), מאראנצן ביטערס און פרישע לימענע זאפט.
פארהאן וואס לייגן צו א ביסעלע קאלט וואסער.
עס ווערט סערווירט אין א קאקטייל גלאז אהן אייז.
דאס לעצטע ווארט (ענגליש: "The Last Word") איז א קאקטעיל פון די פראהבישן צייט, געשאפן אין א קלאב אין דעטרויט.
עס באשטייט פון דזשין, לייעם זאפט, שארטרום און מאראסטשיטאו.
דאס יאהר פערצן איז געווען א געווענליכע יאהר אויפן יוליאנישן קאלענדער, וועלכע האט זיך אנגעהויבן אין א מאנטאג מיט 365 טעהג.
די גרויס פון די רוימישע אימפעריע אין יאהר פערצן
פופצן איז געווען א געווענליכע יאהר אינעם יוליאנישן קאלענדער וועלכע האט זיך אנגעהויבן אין א דינסטאג און אנטהאלטן 365 טעהג.
מאפע פון גערמאניע אין יאהר פופצן
א יאָרהונדערט איז א תקופה פון א הונדערט יאר. דאס ווערט געניצט געוויינלעך מיט יוליאנישע און גרעגאריאנישע יארן.
דער ערשטער יארהונדערט איז געווען די יארן פון 1 ביז 100. (אין דעם יוליאנישן קאלענדער איז נישט געווען קיין יאר 0.)
מען ציילט יארהונדערטער מיט סדרדיקע נומערן, למשל, דריטער יארהונדערט, 17טער יארהונדערט.
היינט געפינט מען זיך אינעם 21סטן יארהונדערט, וואס האט אנגעהויבן אין 2001 און ציט זיך ביזן יאר 2100.
אנדערע קאלענדארן.
אינעם יידישן קאלענדאר ציילט מען יארהונדערטער פון, למשל, ת"ש ביז תשצ"ט, וואס זענען די ת"ש יארן.
אין דעם הינדו קאלענדאר ווערן די יארן געציילט אין גרופעס פון 60 יאר.
מזרח וואנט אין דער שול
די רמָ"א שול איז די צווייט עלצטע שול אין דעם קאזימיר געגנט פון קראקע. זי איז געבויעט געווארן דורכן גביר רבי ישראל יאסלס, דער פאטער פונעם רמ"א, אין אנדענק פון זיין ווייב.
די שול שטייט ביים מזרח עק פונעם אלטן בית החיים אויף דער שרוקה גאס.
זי איז היינט די קלענסטע שול אין קראקע און אויך די איינציגסטע וועלכע איז נאך כסדר אין באנוץ, וואו מען דאווענט אויף נוסח אשכנז די נוסח אויף וואס דער רמ"א האט געדאווענט.
דער טויער ביים אריינגאנג צו דער שול
רבי ישראל האט עס צוערשט געבויט די שול פון האלץ אום ה'שי"ג; בערך כסליו ה'שי"ז געפונט מען אן ערלויבעניש פונעם קעניג זיגמונד אויגוסט צו בויען די שול.
אין א' אייר אינעם זעלבן יאהר האט אויסגעבראכן א פייער אין דעם געגנט וועלכע האט פארלענדט די שול. און אין חשון ה'שי"ח האט ער באקומען א פרישע ערלויבעניש זי איבערצובויען, נאר דאמסמאל פון ציגל כדי זי זאל קענען ביישטיין א שריפה.
פארהאן וואס זאגן אז דאס צווייטע מאל האט מען זי נישט געבויעט אויף גענוי דעם זעלבן פלאץ ווי די ערשטע וואס האט אפגעברענט, וואס אזוי איז משמע פון די דאקומענטן אז די האלצערנע איז געווען אין רבי ישראל'ס הויז.
במשך דער צווייטע וועלט מלחמה האבן זי די נאציס גענוצט פאר א געווער מאגאזין אין וועלכע א טייל באצירונגען זענען געשעדיגט געווארן.
אין יאהר ה'תש"ח האט מען זי פריש איבערגעבויעט און געעפנט צום באנוץ.
זי איז היינט צו טאג פון די מערסט באזוכטע פלעצער וואו יודן גייען אין קראקע.
דאס יאר ה'שי"ז האט דאס קביעות זשג.
חשוון און כסלו זענען מלא און תענית אסתר איז מוקדם.
יאהר זיבעצן איז געווען א געווענליך יאהר אינעם יוליאנישן קאלענדער מיט 365 טעהג.
א בלאט פון ליוויי'ס ווערק אין פראנצויזישע איבערזעצונג
ניו יארק מינוט (ענגליש: "New York Minute") איז א 2004 קאמעדיע פילם וועלכע באציהט זיך איבער א צווילינג שוועסטער און זייער רייזע לענגאויס ניו יארק.
די פילם האט גאנץ שוואך אנגעצויגן אין די טעאטער'ס.
די שוועסטער פארטראגן זיך נישט אזוי איינע מיטן צווייטן, נאר צוליב פארשידענע צופאלן דורכן טאג לערנען זיי זיך אויס דורכצוקומען.
דאס יאר ניינצן איז געווען א געווענליך יאהר אויף די יוליאנישער קאלענדאר מיט 365 טעהג, וועלכע האט זיך אנגעהויבן אין א זונטאג.
רוימישע געלט פון יאהר ניינצן
גמ"ח (ראשי תיבות: גמילות חסדים) (ארויסזאגענדיג: "געמאַח" אדער "גמילת חסדים קאסע") דינט ווי א וואולטעטיגער באנק וואס בארגט געלט פאר אידן אן פארצענטן ריבית. אויך דינט דאס צו בארגן פארשידענע באדארפענע פראדוקטן.
דאס ווארט שטאמט פון פרקי אבות: "על שלושה דברים העולם עומד, על התורה, ועל העבודה, ועל גמילות חסדים".
בפי ישרים איז א חסידישער געשפיהלטע מוזיק אלבאם מיט צוועלף טרעקס ערשינען אויף א קאסעטע אין יאהר 1993.
די ניגונים זענען נתחבר געווארן פארן בעלזער הויף דורך יודל איינהארן.
זה שיר שבח איז א פראפעסיאנאלע חסידישע מוזיק אלבאם וואס איז ערשינען צום ערשטן מאל אין יאר 2001 דורך סי בי עס פראדוקציעס
דער אלבאם אנטהאלט אין זיך צען ניגונים, וואס זענען קאמפאזירט געווארן דורך רבי יהושע מענדלאוויטש וועלכער דינט אלס גבאי פונעם סאטמארער רבי, רבי אהרן טייטלבוים, און וועלכע האט עס ארויסגעגעבן אלס א געשאנק פארן סאטמארער הויף. זיין זון נפתלי יוסף האט אנטייל גענומען אין דער פראדוקציע און זינגט אינעם אלבאם סאלא.
די מוזיק פאר די ניגונים זענען אויסגעארבעט דורך רובי בנעט.
אין 2006 איז עס ארויסגעקומען אויף סי די.
טייל פון די לידער זענען שטארק אויפגעכאפט געווארן אין דער חסידישער וועלט און ווערט געזינגען ביי פארשידענע געלעגנהייטן און צוזאמענקונפטן.
א נאך ברכה איז מוזיק קאסעטע ארויסגעגעבן דורך דער עסן פירמע רוקח אין יאר 2001 אלס רעקלאמע.
עס איז געזינגען געווארן דורך זמר.
רבי יהודה ליוואי, באקאנט אלס דער מהר"ל פון פראג אדער דער הויכער ר' לייב, (נפטר: י"ח אלול ה'שס"ט), איז א באוואוסטער רב און פוסק, מקובל און פילאזאף, מחבר ספרים, שתדלן, ראש ישיבה און פאליטיקאנט, וועלכע איז געווען פון די גרעסטע פערזעהנליכקייטן אין אנהייב תקופה פון די אחרונים מיט א גרויסע השפעה צווישן די יודן און נישט-יודן צוגלייך.
זיינע ספרים האבן געהאט א שטארקע השפעה אין די ספרי תורת החסידות וואס איז געגרינדעט געווארן איבער הונדערט יאהר שפעהטער. זיין פערזענליכקייט ווערט אפט פארבינדן מיט די פאנטאזירטע מעשיות איבער דער גולם פון פראג.
דער מהר"ל איז געבוירן אין פויזן פסח ביינאכט צו זיין פאטער רבי בצלאל פון ווירמייזע און זוהן פון רבי יהודה ליוואי הזקן וועלכע האט געצויגן זיין יחוס ביז דוד המלך.
איבער די פונקטליכע יאהר פון זיי געבוירן זענען פארהאן אסאך חילוקי דעות און ס'שווער פעסטצושטעלן ווער ס'איז גערעכט. די שיטות לויפן פון ה'רע"ב ביז ה'ר"פ.
ער איז געבוירן אלס דער יונגסטער פון פיער ברודער, אלע פון זיי זענען אויסגעוואקסן בארימטע גאונים.
עס איז אנגענומען אז דער מהר"ל האט נישט געלערנט אין א ישיבה, נאר ער אלעס קונה געווען פון זיך אליין מיט התמדה אין די ספרים וואס ער האט געהאט. און ער דערמאנט טאקע נישט אין זיינע ספרים קיינעם ביים נאמען אלס זיין רבי, א זעלטענע זאך פאר א יודישער גאון און מחבר ספרים פון די פריערדיגע תקופה.
אין עלטער פון צוויי-און-דרייסיג יאהר האט ער חתונה געהאט צו זיין פרוי מרת פערל, די טאכטער פונעם גביר רבי שמואל פון פראג באקאנט אלס רייך שמעלקע.
ניקאלשבורג.
אין יאהר ה'שי"ג איז דער מהר"ל אויפגענומען געווארן אלס רב און ראש ישיבה אין ניקאלשבורג און איבער גאנץ מעהרין וואו ער האט געדינט צוואנציג יאהר ביז ה'של"ג.
ער האט דארט מתקן געווען אסאך תקנות איינצוצוימען איבריגע לוקסוס.
ווען דער מהר"ל איז פון דארט אוועק איז ער איבערגענומען געווארן דורך זיין איידעם רבי יצחק.
אין פראג.
אין של"ג האט ער זיך אריבערגעצויגן ווי א פריוואטער מענטש קיין פראג, וואו א גרויסער טייל פון זיין פאמיליע האט געוואוינט.
נאך א קורצע צייט האט ער געגרינדעט א בית מדרש פאר תלמידים אינעם קלויז פון פראג וואס איז געבויעט געווארן מיט עטליכע יאהר פריער.
ער האט עס דייקא נישט אנגערופן ישיבה, ווייל ער האט געהאט אן אנדערע דרך הלימוד פון די ארטיגע ישיבות וועלכע האבן מעהרסטנס עוסק געווען אין פלפול.
כאטש דער מהר"ל האט נישט אנגעהאלטן קיין אפיציעהלער פאסטן, איז ער געווען אנערקענט אלס איינע פון די חשובע מנהיגים פון די קהילה. ווען דער דעמאלטסדיגער פראגער רב רבי יצחק בן ישעיה איש מעלינג איז נפטר געווארן אין י"א אייר ה'שמ"ג, האט דער דער מהר"ל עהם אומאפיציעהל איבערגענומען. ער האט דאן געהאלטן די דרשות אין דער שטאטישער אלט ניי שוהל, וועלכע באלאנגען פארן רב.
אין פויזן.
למעשה וויבאלד ער האט שטארק גע'מוסר'ט די ראשי הקהילה און אויך צוליב זיין קעגנערשאפט צו פלפול, האט מען אים נישט אפיציעל אויפגענומען און דערפאר איז ער א יאר דערנאך געגאנגען ווערן רב אין זיין געבורטס-שטאט פויזן וואו ער האט געדינט פאר פיר יאר אלס רב הראשי פון די שטאט און די גלילות.
אין יאהר ה'שמ"ח איז ער צוריק קיין פראג וואו מען געפינט אז ער האט געהאלטן א שארפע דרשה איבער די מחלוקת אין שטאט.
ער איז דארט געווען ביז אייר ה'שנ"ב ווען מען האט אים באשטימט אלס הויפט רב פון פוילן. ער איז געבליבן אין פויזן פינעף יאהר.
י"ז אייר ה'שנ"ז טרעפט מען ווידער דעם מהר"ל אין פראג וואו ער איז געקומען צום דריטן און לעצטן מאהל יעצט שוין אלס אפיציעלער רב און ראש ישיבה.
נאך צוויי יאהר האט ער זיך אפגעזאגט פון זיין פאסטן אלס ראש ישיבה, אבער רב און אב בית דין איז ער פארבליבן ביז זיין פטירה.
אלס שתדלן.
איינע פון די זאכן מיט וועלכע דער מהר"ל איז גאר באקאנט איז מיט זיין אקטיוויטעהטן צו אפשאפן דעם בלוט בלבול.
די לעגענדע פארציילט אז מיט זיין געבוירן האט ער שוין מצליח געווען צו ראטעווען די ארטיגע יודן פון א בלוט בלבול, אום פסח ביינאכט ווען מ'איז געגאנגען זוכן א הייבאם.
ס'איז דאקומענטירט אז אום חודש אדר ה'שנ"ב האט ער זיך געטראפן מיטן קייסער רודאלף דער צווייטער.
א סטאטוע פונעם מהר"ל אין פראג
דער מהר"ל האט פארפאסט פילע ספרים אין מערערע מקצועות וועלכע זענען שטארק אנגענומען געווארן.
טייל זענען גאנץ שווער און טיעף ממילא זענען זיי מער אנגענומען ביי מקובלים און תלמידי חכמים. אויך מערערע פירושים זענען געשריבן געווארן אויף זיינע ספרים.
טייל ספרים וואס ער האט נישט באוויזן צו דרוקן, ווי זיין פירוש אויף טור יורה דעה, חידושים אויף די גמרא און רי"ף, און נאך זענען פארברענט געווארן אין א שריפה אין ה'תמ"ט.
אין פאלקלאר.
אין די ערציילונגען איז דער מהר"ל גאר א באריהמטער פיגור מיט זיינע מיסטישע פעולות מיטן גולם און קעגן דעם גלח טודיוס.
פילע ביכער און שפיהלן זענען ערשיינען אויף דער טעהמע.
די בעני זינגער פאָרשטעלונג (העברעיאיש: המופע של בני זינגר) איז א קורצער העברעיאישער ישראלישער ראמאנטישער דראמאטישער קאמעדיע פילם פון 1993 דירעקטירט דורכן באקאנטן רעזשיסאר ארנון גאלדפינגער, וואס איז געוועהן זיין ערשטער פילם.
מען האט צועהרשט געוויזן דעהם פילם ביים ירושלימער פילם פעסטיוואל און דערנאהך אויף פארשידענע פעסטיוואַלן ארום דער וועלט וואו עהר האט געווינען עטלעכע אויסצייכענונגען.
בעני זינגער איז אין א גרופע וועלכע מאכט סליידס פאר חתונות און פאנטאזיהרט איבער ארומפארן איבער דער וועלט און זי פילמיהרן.
ער פארליעבט זיך אין א כלה פאר וועהם עהר שטעלט צוזאם א פארשטעלונג צו איהר חתונה, ער פארברעהנגט מיט איהר, אבער ער קען איהר עס פארשטייט זיך נישט זאגן ווייל זי גרייט זיך דאך צו הייראטן א צווייטן.
משמרת שנייה (יידיש: די צווייטע וואַך, ענגליש: "second watch") איז א קורצער ישראלישער פערצן מינוטיגער פילם דירעקטירט דורך אודי בן אריה אין 1995.
ער איז נאָמינירט געווארן פאר אַן אסקאר אין 1996.
א מדינת ישראל סאלדאט וואס שטייט אויף דער וואַך ביים גרעניץ מיט ירדן פרואווט זיך צו באפריינדן מיטן וועכטער אויף דער אנדערער זייט דורכן אים געבן א מאגאזין.
יענער פריידט זיך גאר שטארק און געט אים וואסער צו טרינקען.
דער געמבלער (עהנגליש: "The Gambler") איז א 2014 קרימינאלער פילם דראמע איבער געמאכט פון א 1974 פילם מיטן זעלבן נאמען.
א שולע פראפעסאר פון רייכע עלטערן איז זייער אומצופריעדן מיט זיך, דערפאר געמבלט ער אויף גרויס געלט און בארגט פון גענגסטער ווייל ער פיהלט אז ער האט גאהרנישט וואס צו פארליהרן.
די מענטשן פון די מאנומענטן (ענגליש: "The Monuments Men") איז א 2014 אמעריקאנע-דייטשע קאמעדיע-דראמא קריגס פילם באזירט אויף א ווירקליכע געשיכטע באשריבן אין א בוך מיטן זעלבן נאמען.
א גרופע פון די פאראייניגטע שטאטן'ס ארמיי גייען אויף א מיסיע צו צוריקכאפן היסטארישע פרייזלאזע קונסט שטיקער וואס די נאצי'ס האבן פארכאפט פון די לענדער וואס זיי האבן איינגענומען דורכאויס אייראפע ביי די צווייטע וועלט-מלחמה.
דאס יאהר איין און צוואנציג איז געווען א געווענליך יאהר אויפן יוליאנישן קאלענדער וועלכע האט זיך אנגעהויבן אין א מיטוואך מיט 365 טעהג.
סקולפטור פון ארמיניוס, געשטארבן אין יאהר 21
געברויך פאר גיכקייט (ענגליש: "Need for Speed") איז א 2014 אמעריקאנער עקשן פילם איבער אויטא פארמעסטן.
טראץ די נעגאטיווע איבערזיכטן וואס די פילם האט באקומען האט עס שיין פארדינט אין די באקס אפיס.
די אנדערע פרויען (ענגליש: "The Other Woman") איז א 2014 ראמאנטישער קאמעדיע פילם.
דריי פרויען וואס האבן געהאט באציאונגען מיטן זעלבן מאן טרעפן זיך, ווערן פריינט און שפיאנירן אויף איהם כדי נקמה צו נעמען אין איהם.
דער וואלף פון וואל סטריט (ענגליש: "The Wolf of Wall Street") איז א 2013 פאראייניגטע שטאטן אמעריקאנער שווארצע קאמעדיע פילם באזיהרט אויף א ווירקלעכע געשיכטע, דירעקטירט דורך מארטין סקארסעזי.
עס באהאנדלט א געשיכטע פון סוקסעספולע סטאק מארקעט שווינדלער.
עס איז באקאנט אלס די פילם וועלכע נוצט כמעט זעקס-הונדערט מאל די ווארט פאָק...
סאַבאטאַזש (ענגליש: "Sabotage") איז אן אמעריקאנישער 2014 פארברעכן אקציע־פילם.
א די אי עי איינהייט באהאלט צעהן מיליאן דאלער פון דראג געלטער, אבער זיי טרעפן עס נישט.
שפעטער ליידן זיי פון נאכאנאדע מארדן און מען ברויך דערגיין ווער עס שטייט אונטער דעם.
22 דזשאָמפּ סטריט (ענגליש: "22 Jump Street") איז א 2014 עקשן קאמעדיע פילם.
ער איז א פארזעצונג פון דעם 2012 פילם 21 דזשאמפ סטריט.
צוויי באהאלטענע פאליציאנטן ווערן געשיקט אין א קאלעדזש אויספארשן ווער עס פארשפרייט א דראג וואס האט געהארגעט א שילער.
פאקיסטאנער ענגליש איז א אקצענט פון די ענגלישע שפראך וואס ווערט גערעדט אין פאקיסטאן.
עס איז גאנץ ענליך צו די אינדיען ענגליש.
ענגליש איז פאקיסטאן'ס אפיציעלער נאציאנאלע שפראך.
דזשערזי בויס (עהנגליש: "Jersey Boys") איז א ביאגראפישע מוזיקאלישער 2014 פילם באזיהרט אויף א פאפולערע מוזיקאלישע בראדוועי פארשטעלונג מיטן זעלבן נאמען.
די פילם פארציילט די געשיכטע פון די מוזיקאלישע טרופע וועלכע איז געוועהן גאהר פאפולער אין די זעכציגער יאהרן, די פיער סעזאנען פון ניו דזשערזי.
קול ברמה נשמע איז א חסידישע מוזיק קאסעטע אלבאם וועלכע אנטהאלט עלף ניגוני בית קאליב.
עס איז דער דריטער אלבאם אין די סעריע פון קאלעווער ניגונים. עס ווערט פארשפרייט דורך לחיים דיסט..
שמע ישראל איז א חסידישע–מוזיק אלבאם וועלכע אנטהאלט ניגונים קאמפאזירט דורך רבי מנחם מענדל טויב קאלעווער רבי אין ארץ ישראל.
עס איז דער פערטער אלבאם פון קאלעווער ניגונים. עס ווערט פארשפרייט דורך לחיים דיסט..
די מוזיק איז אויסגעארבעט דורך רבי מנחם בריסטאווסקי און די כאר דורך רבי זאב שפירא.
אמסטערדאם איז א טאון אין מאנטגאמערי קאונטי אין ניו יארק, פאראייניגטע שטאטן מיט א באפעלקערונג פון ארום 5,566 מענטשן.
די זיפ קאוד איז 12010 און עריע קאוד 518.
די שטעהטל באשטייט פון 30.3 סקווער מייל וואס פון דעם איז 29.7 לאנד און די איבריגע וואסער.
גרעניצן.
אויף צפון גרעניצט זי זיך מיט פולטאן קאונטי, אין דרום איז דער מאוהאק טייך און אויף מזרח איז סאראטאוגע קאונטי.
דעמאגראפיקס.
אמסטערדאם האט אינעם 2010 צענזוס געהאט 2,243 הויז אייגנטומער וואס פון דעם האבן 27 פראצענט געהאט קינדער אונטער אכצן וואס וואוינען מיט זיי. איבער 56 פראצענט זענען פארהייראטע וואס וואוינען צוזאמען.
איבער 94 פראצענט איינוואוינער זענען ווייסע.
אמסטערדאַם איז א בריטישע מוזיקאלישע טרופע געגרינדעט אין 1999 און איז באזיהרט אין ליווערפול, ענגלאנד.
זיי שפיהלן פאפ און ראק.
אמסטערדאם אין די שטאט קאליפארניע איז א קליינע געמיינדע אין מערסיד קאונטי. איהר לאנד באשטייט פון 220 פיס.
דורכאויס די יאהרן האט זי פילע מאל געהאט א אייגענע פאסט אפיס. דאס האט אנגעהאלטן פון 1893 ביז 1925 מיט דריי איבעררייסן אינצווישן.
לאקאציע פון אמסטערדאם אין אהייא
אמסטערדאם (ענגליש: "Amsterdam, Ohio") איז ווילידזש אין דזשעפערסאן קאונטי, אהייאו, פאראייניגטע שטאטן מיט א באפעלקערונג פון 511. 204 דערפון זענען הויז אייגנטומער לויט דעם 2010 צענזוס.
זיין זיפ קאוד איז 43903 און עריע קאוד 740.
אמסטערדאם איז געגרינדעט געווארן דורכן האלענדישער אימיגראנט דוד דזשאנסאן אין יאהר 1828.
דער ווילידזש באשטייט פון בלויז לאנד, אין א טאטאל פון 0.32 קוואדראט מייל.
פראווידענס איז די הויפט און מערסט באוואוינטע שטאט אין ראוד איילענד מיט א באפעלקערונג פון 177,994 מענטשן.
אן אלטע פאסט מארקע פון פראווידענס
עס איז איינע פון די עלצטע שטעהט אין די פאראייניגטע שטאטן געגרינדעט אין יאהר 1636 דורך ראדזשער וויליאמס.
עס געווען איינע פון די ארגינעלע דרייצן קאלאניעס פון די פאראייניגטע שטאטן.
ניגוני סאטמאר תשס"ז איז א חסידישע מוזיק אלבאם מיט ניגונים קאמפאזירט און ארויסגעגעבן לכבוד די ימים נוראים ה'תשס"ז פאר די סאטמארער הויף.
רוב ניגונים זענען קאמפאזירט דורך רבי יודל ווערצבערגער. די אלבאם איז אראנדזשירט און רעקארדירט געווארן דורך רבי שלמה הערש עקשטיין וועלכער האט אויך קאמפאזירט דעם וכל מאמינים.
די מוזיק איז געשפיהלט דורך רבי יואל פייערשטיין. דער דעקל איז גראפיקירט געווארן דורך קרית יואל פרינטינג.
בזאת אני בוטח איז א חסידישע מוזיק אלבאם דער פערטער אין די סעריע פון ניגוני חסידי פיטסבורג.
די מוזיק איז אויסגעארבעט דורך מונא ראזענבלום. עס איז פארשפרייט געווארן דורך לחיים דיסט. (Z15).
ותמלוך עלינו איז א חסידישע מוזיק אלבאם פראדוצירט דורך יונתן שווארץ פון חזק פראדאקשן לכבוד די חתונה פון די יונגסטע טאכטער פון סאטמארער רבי אהרן טייטלבוים.
אנטייל גענומען די פראדוקציע.
דער גאנצער אלבאם פונעם אנהייב ביזן סוף האט מען פראדוצירט אין צעהן טאג.
תכון בית תפלתי איז א חסידישע מוזיק אלבאם דער זעקסטער אין די סעריע פון שירי ציון.
די מוזיק און כאר איז פראדוצירט דורך דוד יהודה שטוהל און אראנדזשירט געווארן דורך יהודה בנימין שטראהלי.
ותמלוך עלינו איז א חסידישע מוזיק אלבאם וועלכע אנטהאלט די ניגונים פארפאסט דורך רבי יוסף צבי ברייער פארן בעלזער הויף.
די מוזיק איז אויסגעארבעט געווארן דורך דודי קאליש.
עס איז צוערשט ערשינען אין קאסעטע אין יאהר 1997 און דערנאך אין יאהר ה'תש"ס אויף סי די.
אמסטערדאם איז א סיטי אין באַטעס קאונטי, מיזורי, פאראייניגטע שטאטן מיט א באפעלקערונג פון 242 מענטשן לויטן 2010 צענזוס.
די זיפ קאד איז 64723 און עריע קאד 660.
די סיטי איז נאר לאנד מיט א שטח פון סה"כ 0.57 קוואדראט מייל (1.48 קוואדראט ק"מ).
די סיטי האט 62 פאמיליעס וועלכע וואוינען דארט.
ראסע.
איבער 95 פראצענט פון דער שטאט זענע ווייסע, בלויז פיער פראצענט זענען שווארצע.
דאס ספר תבונה איז א פירוש אויפן רמב"ם און ירושלמי נתחבר געווארן דורך הגאון רבי יצחק אייזיק קראסילשציקאוו פון פאלטאווע און דערנאך מאסקווע, רוסלאנד.
פירוש אויפן רמב"ם.
דאס איז א לומד'ישער חיבור וואס דער מחבר האט אליין געדרוקט אין רוסלאנד, אנהויבנדיג אין יאהר ה'תרפ"ו.
עס איז געווען דאס לעצטע תורה'דיגע ספר געדרוקט צו ווערן אין רוסלאנד פאר די קומענדיגע קרוב צו הונדערט יאר, ווען קאמוניזם איז צאמגעפאלן.
פירוש אויפן ירושלמי.
דער דאזיגער פירוש האט דער גאון אנגעהויבן שרייבן אונטער סכנה'דיגע אומשטענדן, ווען ער איז שוין געוועהן פארטריבן אין מאסקווע וואו ער האט געדיענט אלס בוכהאלטער נישט ווייט פונעם קרעמלין.
ער האט דאס געשריבן אהן קיין שום ספרים מיט זיך, בלויז א ירושלמי וועלכער ער האט געהאט באהאלטן.
ער האט עס צוטיילט אין צוויי חלקים: תולדות יצחק וועלכע איז א פירוש און ביאור צו פארשטיין די שקלא וטריא פון די גמרא, און תבונה וואס איז לומדישע עיונים און חידושים. די טויזנטער בלעטער וואס ער האט אפגעשריבן האט נאכן דרוקן באטראפן אזויפיל ווי עלף גרויסע בענדער, וואס איז דער גרעסטער חיבור געשריבן צו וועהרן אויפן ירושלמי.
ווי ער שרייבט אין די הקדמה האט ער מיט דעם געשטילט זיין גלוסטעניש ארויפצוגיין קיין ירושלים, וואס איז אים פארבאטן געווארן דורך די רעגירונג. ער האט פארענדיגט דעם חיבור אין יאהר ה'תשי"ג.
אום ב' אייר ה'תשכ"ה האט באזוכט ביי אים אין שפיטאל דער עסקן רבי הערשל בראנשטיין און דער גאון האט אים געבעטן א תקיעת כף אז ער וועט דרוקן דעם חיבור.
אסאך שוועהריגקייטן האט רבי הערשל מיטגעמאכט אויסצופיהרן זיין צוזאג. די ערשטע פאטאגראפיעס וואס ער האט געמאכט און געגעבן צו שיקן מיט די דיפלאמאטישע פּאָסט זענען פארברענט געווארן. דערנאך איז ער ארעסטירט געווארן דורך די נ ק וו ד, נישט קענעדיג מעהר פאהרן האט ער געשיקט א סך הכל פון זיבעצן שלוחים ביז מען האט אריבערגעברענגט די כתבים קיין ישראל, וואו רבי חיים קאניעווסקי איז זייער איבערראשט געווארן פונעם מאסיוון גאונישן חיבור אז ער האט באשלאסן דאס אליינס איבערצוארבעטן און ארויסגעבן.
רבי שלמה זלמן אויערבאך האט אויך געשריבן א שיינע הקדמה צום ספר.
עס איז געדרוקט געווארן דורך הוצאת דעת תורה פון מוסד הרב קוק.
שאַוואַרש קאַראַפעטיאַן (ענגליש: "Shavarsh Karapetyan", ארמעניש: Շավարշ Կարապետյան; געבוירן דעם 19טן מיי 1953), איז א ארמענישער פֿלוספֿעדער שווימער און א העלד וועלכער האט זיך איינגעשטעלט דאס אייגענע לעבן צו ראטעווען פילע מענטשן פון טויט מיט זיי ארויסשלעפּן פון א טיפער שמוציגער אזערע אין יערעוואן, ארמעניע.
כאטש עס איז נאר אפיציעל דאקומענטירט אז ער האט געראטעוועט צוואנציג מענטשן, איז אנגענומען אז ער האט ארויסגעשלעפט פיל מער. נאר אסאך פון די וואס זענען געבליבן לעבן האבן פשוט אוועקשפאצירט פונעם ארט ממילא האט מען עס נישט אויפן פלאץ פאראייביגט.
ווי אויך זענען נישט אלע דעטאלן וואס די רעגירונג האט דאן געשריבן הונדערט פראצענט קראנט, ווי עס געווען דער איינפיהרונג אין די לענדער וואס האבן געהערט צום סאוויעטן פאראיין.
די אינטערסאנטע זאך איז אז שאווארש האט פאר קיינעם נישט דערציילט דערוועגן, אריינגערעכנט זיין אייגענע ווייב, און די רעגירונג האט זיכער געמאכט א שווייג ביז א צייטונג שרייבער אין מאסקווע איז געוואויר געווארן דערפון און באשריבן די געשיכטע אין דער גרעסטער קאמוניסטישער צייטונג, אזוי איז ער פארוואנדלט געווארן אין א רוסישער העלד.
נאך דער רעטונג איז ער געליגן אין שפיטאל מאנאטן לאנג מיט א לונגען אנטצינדונג און וואונדן. ווען ער האט זיך ענדליך אויסקורירט האט ער פארט נישט געקענט ווייטער אנגיין מיט זיין קאריערע אלס שנעל-שווימער צוליב די יסורים וואס ער האט געליטן. און אויך האט ער אנטוויקלט א שרעק פון וואסער. ממילא האט ער געעפנט א שוסטעריי אין מאסקווע.
שפעטער אין לעבן איז איהם נאך צוויי מאל אויסגעקומען צו ראטעווען מענטשן פון טויט. איינמאל אויף א באס וואס דער פיהרער האט פארלוירן קאנטראל און כמעט אריינגעפארן אין א טאל און דאס אנדערע מאל פון א פייער וואו מענטשן זענען געווען פארכאפט.
טאמעס סילווערסטין (ענגליש: "Thomas Silverstein"; געבוירן: 4טן פעברואר 1952), איז א אמעריקאנער באשולדיגטער פארברעכער וועלכער ווערט שוין געהאלטן אין איזאלאציע זינט 1983, די לענגסטע צייט אין דער היסטאריע פון דעם פעדעראלן ביורא פון ארעסט הייזער.
ער איז געבוירן אין לאנג ביעטש, קאליפארניע. אלס קינד איז געטשעפעט געווארן צוליב זיין יודישן נאמען און זיין מאמע האט איהם געלערנט צוריקצושלאגן.
ארעסט.
ער איז ארעסטירט געווארן ביי די ניינצן פאר באוואפנטע רויבעריי, און וויבאלד ווען ער איז געווען אינדרויסן אויף פאראל האט ער זיך ווידער באטייליגט אין א רויבעריי האט מען איהם פאראורטיילט צו פופצן יאהר טורמע.
דארט אין תפיסה האט מען איהם באשולדיגט אין צוויי מארדן פון וואס איינס איז ער שפעטער ריינגעוואשן געווארן.
אום 22סטן אקטאבער 1983 האט טאמעס דערמארדעט א וועכטער וואס איז איהם דערגאנגען די יאהרן. אלס נקמה האט מען איהם זינט דאן פארשלאסן איינזאם אליין אהן גארנישט צו טוהן נאר קלאצן אויף די פיער ווענט. ער האט ניטאמאל קיין פענסטער פון וואו ארויסצוקוקן און אפילו די מאלן געצייג וואס ער האט פון אנהייב געהאט וואס האט איהם געהאלטן באשעפטיגט האט מען איהם אויך צוגענומען, די לעקטער ברענט פיער-און-צוואנציג שטונדן א טאג אלעס כדי צו לערנען א לעקציע פאר אנדערע ארעסטאנטן וואס עס געשעהט אויב טשעפעט מען מיט די זיכערהייט-וועכטער.
עס איז א ווינדער אז ער איז נאך ביים זינען נאך אזויפיהל יאהרן אפגעזונדערט פון סיי וואספארא לעבעדיגע זאך.
טאמעס טענה'ט אז ס'נישט ריכטיג זיין באהאנדלונג און אז ער איז נישט קיין מערדער. און דאס וואס ער האט געטוהן אין תפיסה איז צוליב וואס ער האט נישט געהאט קיין אנדערע אויסוואל ווייל אזוי איז אויסגעשטעהלט די געפענגעניש סיסטעם. און אנדערש וואלט מען איהם גע'הארג'עט.
מענטשן רעכט גרופעס אדוואקאטירן אויך קעגן זיין עקסטרעמע באהאנדלונג און אייסערן זיך אז עס איז נישט בארעכטיגט צו אזוי שטארק באשטראפן א מענטש.
טאמעס ווייזט אהן אז אין די איין וואך וואס ער איז געווען אינדרויסן פון זיין צעל צוליב ראיאטן אין די טורמע האט ער קיינעם נישט געשעהדיגט.
די מאנהעטן טיימס (ענגליש: "Manhattan Times") איז א אומזיסטע צוויי שפראכיגע וועכנטליכער צייטונג, געגרינדעט אין 1999, וועלכער סערווירט עטליכע געגנטער אין צפון מאנהעטן.
די צייטונג ערשיינט יעדן מיטוואך און איז צו געפינען אין די ספעציעלע שמאלע צייטונג האלטער'ס לענגאויס די גאסן פון וואשינגטאן הייטס, אינוואד, הארלעם און מזרח הארלעם.
די צייטונג באשטייט פון ארטיקלען און נייעס אין אינטרעסע פון די לאקאלע געמיינדע געשריבן אין ענגליש און אין שפאניש, מערסטנס די זעלבע ארטיקלען זייט ביי זייט.
מען קען אויך אבאנירן פארן צייטונג, וועלכע ווערט געשיקט נאר צו אדרעסן אין מאנהעטן פארן שפאט ביליגן פרייז פון צעהן דאלער א יאהר.
אויף זייער וועב זייטל האבן זיי פרישע נייעס טעגליך.
וואשינגטאן הייטס (ענגליש: "Washington Heights") איז א געהגנט אין צפון מאנהעטן מיט א באפעלקערונג פון איבער הונדערט פופציג טויזנט מענטשן.
וואשינגטאן הייטס געזעהן פון דער 174ציגסטער גאס
ער גרעהניצט זעך מיט הארלעם, אינוואד און די האדסאן און הארלעם טייכן.
אין וואשינגטאן הייטס געפונט זיך מאנהעטן'ס העכסטער פונקט, בענעט פארק, וועלכער איז 265 פיס העכער דעם ים שפּיגל.
דעמאָגראַפיע.
די געגנט איז באזעצט מיט אסאך מענטשן פון דאמיניקאנישן אָפּשטאם.
אזוי אויך פילע מאדערן ארטאדאקסישע יודן וואוינען אין דער געהגנט. דער באריהמטער ישיבה אוניווערסיטעט און די קהל עדת ישורון קהילה און הכשר זענען באזיהרט אין וואשינגטאן הייטס.
די קאָרפּס ריווייווער (ענגליש: Corpse Reviver) זענען א גרופע קאקטעילס אנגעבליך געמאכט פאר אינדערפריה צו פארגרינגערן די נאכווייען פון אסאך טרינקען ביינאכט.
אלע ווערן סערווירט קאלט אהן אייז.
נומער איינס.
דאס איז א קאקטעיל נאך פון פאר די פראהבישן צייט וועלכע ווערט געמאכט מיט קאניאק, עפל ברענדי און זיסע ווערמוט.
נומער צוויי.
די דאזיגע קאקטעיל איז די מערסטע פאפולער פון די פאמיליע.
עס ווערט געמאכט מיט דזשין, לעמאן זאפט און נאך.
סעוואי קארפס ריווייווער.
דאס איז א קאקטעיל געשאפן דורך דזשאו גילמאור אין 1954.
עס ווערט געמאכט מיט ברענדי, ווייסע קריעם און נאך.
די ערד ציטערניש איז א שטארקע קאקטעיל, (ווערט אויך גערופן "Tremblement de Terre"), וואס קומט פון פראנקרייך און ווערט געמאכט מיט קאניאק און עבסינט.
ס'איז אויך פארהאן אנדערע רעצעפטן מיט ברענדי, וויסקי וכדומה וואס ווערן גערופן ערד-ציטערניש, אבער אלע זענען גלייך מיט דעם וואס עס אנטהאלט עבסינט.
ארגאזם איז א זיסע קאקטעיל געמאכט מיט אמערעטאו, אייריש קריעם און פון אויבן א קארש.
עס איז פארהאן דערין פארשידענע רעצעפטן און עס ווערט געווענליך סערווירט מיט אייז.
א שרייעדיגע ארגאזם (ענגליש: "Screaming Orgasm") איז מיט וואדקע.
עס קען אויך געמאכט ווערן אלס שאַט.
א פערד'ס האלדז (ענגליש: "Horse's Neck") איז א קאקטעיל וואס איז אנערקענט ביי דער אינטערנאציאנאלע באר אסאסיאציע וועלכע באשטייט פון ברענדי אדער וויסקי, דזשינדזשער עיל און א לאנגע לימענע שאלעכץ וואס דאס מאכט די נאמען.
עס ווערט סערווירט אין א הויכע גלאז מיט אייז.
חנוכה ביים רבי'ן איז א צוויי חלקים'דיגער חסידישע מוזיק חנוכה אלבאם פון אלטע און נייע חסידישע ניגונים וואס ווערן געזינגען אין דעם סערעט־וויזשניצער הויף, ארויסגעגעבן דורך דער זמירות אראגאניזאציע צו פארשן חסידישע ניגונים אנגעפירט דורך רבי חיים באנעט מיט זיין כאר.
די לענגערע אלטע ניגונים זענען אפגעכאפט ווי עס ווערט געזינגען ביים רבי'ןס צינדן.
צווייטער חלק.
דער צווייטער חלק איז ערשינען אום טבת ה'תש"ע און אנטהאלט אויך אכט ניגונים.
קליינע שווארצע בוך (ענגליש: Little Black Book) איז א 2004 דראמאטישער פילם.
א פרוי וועלכע ארבעט ביי א טעלעוויזיע שאו נוצט דאס אויס צו געוואויר ווערן אינפארמאציע איבער איהר מאן'ס געוועזענע גירל-פרענדס.
איינע פון די פראדוצירער וועלכע נארט איהר אריין דערין, נוצט עס אויפצושפיהלן א לעבעדיגע ריאליטי דראמא אויף די שאו.
יעקב יוסף הערמאַן (; ה'תר"ם, סלוצק - ה'תשכ"ז, ירושלים) איז געווען א חרדישער אמעריקאנער ייד און א פיאנער פון פון חרדישע יידנטום אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. ער איז געווען באוואוסט ווי א גרויסער מכניס אורח, און האט געהיטן כשרות און יידישקייט שטרענג אין א תקופה ווען רוב יידן האבן נישט געהאלטן דערביי. רבי ברוך בער פון קאמעניץ האט אים גערופן דעם "חפץ חיים פון אמעריקע".
זיין טאכטער רוחמה שיין האט געשריבן זיין ביאגראפיע אין דעם בוך אלץ פארן בעל-הבית.
הכנסת אורחים.
הערמאן איז געווען א גרויסער מכניס אורח. א סך גרויסע רבנים פון אייראפע זענען געווען אורחים ביי משפחת הערמאן ווען זיי האבן באזוכט די פאראייניגטע שטאטן. צווישן זיי זענען געווען
רבי ברוך בער לייבאוויץ, ראש ישיבה אין קאמעניץ, און זיין איידעם רבי ראובן גראזאווסקי, וואס איז געשטאנען ביי די הערמאנס צוויי יאר; רבי אליעזר יהודה פינקל, מירער ראש ישיבה; רבי אברהם קאלמאנאוויטש; און רבי אליהו אליעזר דעסלער.
ראטעווען סילווערמאן (ענגליש: "Saving Silverman") איז א 2001 קאמישע ראמאנטישע פילם פילמירט אין בריטיש קאלאמביע.
דערען סילווערמאן פארליבט זיך אין א סייקאלאדזשיסט וואס קאנטראלט איהם. זיינע פריינד ווילן איהם ראטעווען דערפון, דערפאר טוהן זיי איהר פארכאפן און פרובירן איהם צוריק פארליבן אין די מיידל וואס איז געווען זיין יוגנט טרוים.
לעבן אן דיק (ענגליש: "Life Without Dick") איז א קרימינאל-ראמאנטישע קאמעדיע גלייך צו ווידעא פילם.
קאלין גיבסאן ווערט איינגערעדט אז איר מאן דיק טשיעדט (??) אויף איר, און שיסט אים בטעות אויף טויט.
דניאל איז א היטמאן פאר זיין שוואגער אן אירישע מאפיאנער, און ער איז באפוילן געווארן צו הרג׳ענען דיק. אזוי ווי ער קען נישט הארגענען, פריידט ער זיך אז קאלין האט געטאן די ארבעט אנשטאט אים און באפריינדעט זיך מיט איר. און ווי נאר ער זעט אז ביי איר איז עס נאטירליך נישט שווער, טוהט זי זיין ארבעט אנשטאט איהם.
פיער הארסמאן (ענגליש: "Four Horsemen") איז א שאט קאקטעיל וואס באשטייט געווענליך פון פיער סארטן וויסקי.
אויב נאר דריי פון די וויסיק'ס ווערן געלייגט איז עס א דריי קלוגע מענטשן קאקטעיל.
ווען מ'לייגט צו נאך עפעס צו די אויבנדערמאנטע פיער, באקומט עס א צוגאב נאמען.
צום ביישפיל: פיער פערדמאן גייען פאנגען איז ווען מ'לייגט צו ווילדער אינדיק, פיער פערדמאן גייען צום וואסער איז ווען מ'לייגט צו קעפטען מארגען, און נאך
a> אין וואס מען האט געמאכט די ברענדי
ברענדי (ענגליש: "Brandy", פון האלענדיש: brandewijn - בראַנדוויין) איז א סארט אלקאהאלישער געטראנק וואס ווערט פראדוציהרט דורכן אויפקאכן משקה און די פארע ווערט די בראנפן.
די ברענדי איז געוועהנליך עטוואס זיסער און לייכטער ווי אנדערע סארט אלקאהאלישע געטראנקען ווי וויסקי, ראם און דזשין.
אין אלגעמיין ווערט עס געמאכט פון וויין, אבער דער נאמען ברענדי נעמט אריין אלע בראנפן'ס וואס מ'מאכט מיט דעם טעכניק.
מערסטנס ברענדי'ס ווערן געשטעלט צו עלטערן אין האלצערנע פעסער צו באקומען א טעם און ברוינע קאליר. ווי עלטער אלס בעסער איז עס.
פארשידענע אלטע לעיבלס פון ברענדי
דאס איז די ערשטע סארט אופן ווי אזוי מען האט בכלל געמאכט בראנפן אין די אלטע צייט. מען האט גענומען די וויין וואס איז נישט געווען אזוי געלונגען אדער פארדארבן און נישט געקענט נוצן אלס וויין און דערפון האט מען א שארפערע קאנצענטרירטע משקה.
סערוויהרן.
ברענדי וועהרט געוועהנליך סערוויהרט אין דער מערב וועלט, אין א רונדיגן גלאז, ביי שטוב טעמפעראטור. טייל גלייכן זאגאר אנצואווארעמען דאס גלאז מיט די הענט, וואס דאס ברעהנגט מער ארויס דעם אראמאט.
אין טיילן פון אזיע טרונקט מען עס קאַלט, מיט שטיקלעך אייז דערין.
סארטן ברענדי.
א מאלעריי פון א ברענדי פּעדלער אינעם אכצנטן יאהר-הונדערט
פרינץ פון וויילס (ענגליש: "Prince of Wales") איז א קאקטעיל געשאפן דורך אלבערט עדווארד דער פרינץ פון וויילס און שפעהטער קעהניג עדווארד דער זיבעטער.
עס באשטייט פון שאמפאניע, ביטערס, צוקער, ריי וויסקי אדער קאניאק און א ליקער.
טייל לייגן צו די זאפט פון אנאנאס און\אדער לימענע.
עס ווערט סערוויהרט מיט צומאלענע (קראָשד) אייז.
רעוא דרעוין איז א ה'תשע"א חסידישע מוזיק אלבאם פונעם חסידישן בעל מנגן רבי ירמיה דאמען רעקארדירט אין ירושלים.
עס איז דער דריטע אין די סעריע עתיקא קדישא און די פערטע אין די יצחק ירנן סעריע, וועלכע אנטהאלט ניגונים אויף די סעודה שלישית וועלכע ער האט מקובל פון זיין טאטן רבי איטשע - א ראזוואדאווער חסיד פונדערהיים.
דער אלבאם איז אויסגעארבעט דורך זיין זוהן רבי משה יוסף דאמען פון אנטווערפן אין צוזאמענארבעט מיט רבי יוסף משה כהנא פון לחיים הפקות און ווערט פארשפרייט דורך גרינטק.
טענות.
אויף די סאטמאר געשטימטע וועב זייטל אידישע וועלט האט זיך געטוהן א העצעריי אויף דעם וואס ער האט געזינגען בבואו מאדום און דרור יקרא אויפן היינטיגן בעלזער נוסח וואס איז עטוואס אנדערש ווי די טראדיציאנאלער נוסח.
די ניגונים זענען עפ"י רוב אלטע ראפשיצער ניגונים פונדערהיים.
מחרוזת (יודיש: קרענצל) באדייט אין יודישע מוזיק טעיפס ווען אין איין טרעק זינגט מען מער ווי איין ניגון אהן זיך אפשטעלן.
אפט מאל איז דאס ווייל עס איז עטליכע אלטע ניגונים פון די זעלבע נושא וואס מען וויל איבערחזרן, אדער ווייל עס איז נישטא קיין פלאץ אינעם אלבאם פאר נאך עטליכע ניגונים אדער פאר אנדערע סיבות.
העקסד (ענגליש: "Hexed") איז א 1993 טרילער-קאמעדי פילם.
א האטעל קלוירק פרובירט צו עררייכן זיין פאנטאזיע צו האבן סעקס מיט א אויסלענדישע מאדעל אבער אנטדעקט איהרע באהאלטענע סודות און איבערצייגט זיך אין איהר שווארצע זייט ווי זי איז א מערדערקע.
הייליג פאר מיר (ענגליש: "Holy for Me") איז א 1995 קורצער קאמישער פאלשער דאקומענטארער פילם דירעקטירט דורך אסף בערנשטיין.
די פילם פאלגט נאך א פרייער טור גייד וואס האט זיך געטויפט צו קריסטנטום און געווארן א גלח וואו ער פיהרט טוריסטן אויף א מאדנעם טור אין תל אביב פּרעדיגנדיג פאר זיי די גאנצע צייט איבער רעליגיעזע זאכן.
די פילם האט געווינען די וואלגין אווארד ביי די ירושלים פילם פעסטיוואל פאר די בעסטע קורצע פילם
מיין ברודער'ס חתונה (ענגליש: "My Brother's Wedding") איז א 2003 קורצער דראמאטישער דאקומענטארער פילם פילמירט און דירעקטירט דורך דניאל עקיבא א ברודער פונעם חתן.
דער פילם פארציילט די געשיכטע פון צוויי ברודער'ס פון באסטאן וועלכע זענען אויפגעוואקסן גאר נאענט איינער מיטן צווייטן, ביז שפעהטער ווען דער יונגערער איז געפארן קיין ישראל וואו ער איז געווארן ארטאדאקסיש.
די פילם פאלגט נאך זייער געפיהלן ביי די 2001 רייזע צו זיין חתונה אין א האטעל אין ירושלים.
דוד עקיבא (ענגליש: David Akiba) (געבוירן: ה' תשרי ה'תש"א אין באסטאן), איז א יודישער פאטאגראפירער וועלכער וואוינט אין באסטאן.
ער האט אנגעהויבן פאטאגראפירן אלס יונגל אין זיין שלאפצימער און אומגעפעהר ה'תש"ל האט ער אנגעהויבן פראפעסיאנאלע ארבעט.
זיינע ווערק ערשיינען אין די פראמינענטסטע קונסט זאמלונגען. ער איז אויך א פאטאגראפיע לעהרער אין פארשידענע קאלידזשעס.
זיין נאמען פון געבורט איז געווען דוד כהן, נאר ער האט עס געטוישט וויבאלד עס איז שוין געווען א פאטאגראפירער מיט דעם נאמען.
ער און זיינע ווערק ערשינען אויך אין א פאמיליע פילם פון זיין זוהן פון זיין ערשטע הייראט מיין ברודער'ס חתונה.
הרב דוד קאַלבּ (ענגליש: David Kalb) איז א ארטאדאקסישער רב און שרייבער וועלכע דינט אלס דירעקטאר פון ערציאונג ביי דער (רעפארם) צענטראל סינאגאג אין מאנהעטן און איז א פראמינענטער פיגור ביי יודישע ארגאניזאציעס אין ניו יארק.
ער איז דער איינציגסטער ארטאדאקסישער רב וואס איז אזוי נאענט מיט די רעפארמער, וואס וויבאלד ער גלייבט אין פלוראליזם האט ער נישט קיין פראבלעם דערמיט.
הרב קאלב שטיצט די נשות הכותל.
ריטאַ יאַהאַן־פֿאַרוז קליינשטיין (העברעאיש: ריטה יהאן-פרוז; פערסיש: "ریتا جهان‌فروز", ווערטלעך: מאיר עולם; געבוירן דעם 24סטן מערץ 1962, י"ח אדר ב' ה'תשכ"ב) איז א פראפעסיאנאלע ישראלדיקע זינגערין און אקטריסע.
ריטא זינגט ביי א קאנצערט
זי זינגט פאפ און ראק אויף העברעאיש, ענגליש און אין איהר מוטער שפראך פערסיש.
זי איז געבוירן אין טעהראן דעם 24סטן מערץ 1962 איר פֿאָטער שמואל איז געווען אַ לערער און איר מוטער שאַראָנאַ אַ שערער און אין איהר פאמיליע האט זיך געצויגן קיין ישראל. זי דערציילט אז איר מוטער איז אויך גאר א גוטע זינגערן, נאר אין איראן איז פארשטייט זיך נישט געווען קיין ארט פאר א פרוי זינגערין. דערפאר האט זי נאר געזינגען אינדערהיים אדער ביי קליינע פאמיליע צוזאמקומען.
זי איז געווען פארהייראט צו רמי קליינשטיין מיט וועם זי האט געהאט צוויי טעכטער, משי און נועם. אין 2007 האבן זיי זיך געשיידט און גע'גט.
די 1990ער.
אין 1995 האט ריטאַ באַטייליקט זיך אין די העברעאיש רעדנדיקע ווערסיע פֿון דיזני'ס אַנימירטער פֿילם "פּאָקאַהאָנטאַס" אלס די הויפט כאראקטער. זי האט געזונגען רוב די לידער אינעם פילם, ארייננעמען "די קאָלירן פֿון דער ווינט" און "פּונקט אַרום דאָס טייך-ווינקל". זי האט געשפילט די כאראקטער ווידער א מאל אין די העברעאישע ווערסיע פֿון "ראַלף ברעכט דאָס אינטערנעט".
ערב פסח אין חדר איז א אלבאם געאייגנט פאר קינדער ווי עס ווערט פראפעסיאנאל אראפגעלייגט די מעשיות און ענינים פון יו"ט פסח.
די אלבאם איז פראדוצירט דורך ישעיה יצחק רובין א קינדערגארטן מלמד אין סאטמאר וויליאמסבורג, וועלכע פארציילט עס שיין אין יודיש באגלייט מיט מוזיק און ניגונים.
עס איז ארויסגעגעבן דורך קרן שמואל ישעי'.
מאן אין שווארצן (ענגליש: "Men In Black") איז א 2013 דראמאטישער עפיזאד אין די טעלעוויזיע סעריע בלויע בלוט פון סי בי עס איבער חסידים אין בארא פארק.
די פאליציי פארשט אויס ווער עס האט געהארגעט דעם צווייטן זוהן פונעם הויפט רבין פון א גרויסע חסידישע סעקטע אין בארא פארק וועלכע האט איבערגענומען די פירערשאפט פון די געמיינדע.
נאך א לענגערע אויספארשונג, מיט די באווייז פון א שטריימל פיהרט עס צום גבאי'ן פונעם געהארגעטן וואס האט דאס געטוהן ווייל ער האט נישט געקענט צוקוקן ווי אזוי ער באהאנדלט זיין ווייב.
אויף די סי בי עס וועב זייטל http://www.cbs.com/shows/blue_bloods/episodes/207118/
אברהם יוסף פֿערסטער (געבוירן: ה'תשל"ו) איז א געוועזענער זשורנאליסט און ראדיא פערזענליכקייט ביי דער פרומער געמיינדע אין ישראל.
ער איז געבוירן צו א בעלזער משפחה אין ירושלים אין יאהר ה'תשל"ו. זיין פאטער מרדכי האט געדינט אלס ראטסמאן אין ירושלים, פון דגל התורה.
ער איז אלע יאהרן געווען אקטיוו אינעם חרדישן לעבנסשטייגער. ער האט געדינט אין משפחה, פאר צייט האט ער אנגעפירט די גרויסע בעלזער שוהל אין ירושלים.
ער איז יאהרן לאנג געווען א פראמינענטער פיגור אויף דער חרדישע ראדיא סטאנציע קול חי וואו ער פלעגט געבן לעבעדיגע רעפארטאזשן ווי אויך אינטערוויוס מיט פערזענליכקייטן, ווי צום ביישפיל איז ער געווען דער ערשטער צו אינטערוויואירן הרב אמנון יצחק.
אין די לעצטערע יאהרן איז ער געווארן מער און מער ליבעראל ביז אום ה'תשע"ד איז ער אפיציעל אפגעפארן פונעם פרומען וועג צוזאמען מיט זיין ווייב און אכט קינדער.
אמסטערדאם איז א געמיינדע אין בראזאריע קאונטי טעקסעס, פאראייניגטע שטאטן.
אין יאהר 2000 איז די באפעלקערונג געווען ביי 193.
זיי האבן געהאט אן אייגענעם פאסט אפיס פון 1897 ביז 1905. זיי האבן אויך געהאט אן אייגענעם שולע און האטעל אבער א האריקעין אין 1900 האט אנגעמאכט אסאך שאדן וועלכע האט געהאט א ווירקונג אויף די וואוקס פונעם טאון.
אמסטערדאם' (ענגליש: "Amsterdam, Virginia") איז א געמיינדע אין ווירדזשיניע, פאראייניגטע שטאטן.
אמעסטערדאם איז 1,362 העכער די ים לעוול.
אמסטערדאם (ענגליש: "Amsterdam, Mpumalanga") איז א פאלווארק טאון אין סאוט אפריקע, נאענט צו די שווייצער גרעניץ געגרינדעט אין יוני 1881.
אום 2011 איז די באפעלקערונג געווען ביי 6769, די מערהייט רעדן די זאלא שפראך אלס מוטער שפראך.
עס האט צוערשט געהייסן Roburnial ווען אין יולי פינעף 1882 האט מען עס געטוישט צו אמסטערדאם.
אמסטערדאם (ענגליש: Amsterdam, Saskatchewan) איז א דערפל אין צפון קענארע וואס איז אין סעסקאטשעווען, קאנאדע.
עס איז געגרינדעט געווארן דורך האלענדישע אימיגראנטן אין אנהייב פונעם צוואנציגסטן יאהר-הונדערט.
עס איז אמאל געווען א שטאדט מיט אלע סטרוקטורן וואס מען ברויך צו האבן, אבער היינט איז דאס אויסגעזידלט און בלויז ניינצן מענטשן האבן דארט געוואוינט אין 2006 - מערסטנס אוקראינישע אפשטאמיגע.
די אמסטערדאם איז געווען א פֿראַכט שיף וועלכע האט אפערירט אינעם אכצנטן יאהר-הונדערט דורך דער האלענדישער מזרח-אינדיע פירמע.
זי האט אנגעהויבן איהר ערשטע רייזע אינעם יאנואר אכט 1749 פון א האלענדישע אינדזל צו א פארט וואס איז היינט אינדאנעזיע מיט 336 רייזענדע, מערסטנס פון זיי סאלדאטן און שיף אנגעשטעלטע. דאס איז געקומען נאך צוויי פרואוון ארויסצופארן אין נאוועמבער וועלכע איז אפגערופן געווארן צוליב שווערע ווינטן.
ביי די רייזע האט זי האט געזינקען אין א שטורעם אינעם ענגלישן קאנאל דעם 26סטן יאנואר 1749.
אין 1969 האט מען געטראפן און ארויפגעברענגט טייל פון די ברוכווארג.
אַנאַהיים () איז א שטאט אין אראנזש קאנט אינעם שטאַט קאליפארניע, לעבן לאס אנדזשעלעס. אנאהיים איז די 54סטע גרעסטע שטאט אין די פאראייניקטע שטאטן און די צענטע גרעסטע שטאט אין קאליפארניע.
אין 1955 האט וואלט דיזני געגרינדעט דעם טעמאטישער שפילפארק דיזנילאנד אין אנאהיים.
הערשעלע'ס חלום איז א יודישער אלבאם געאייגנט פאר חסידישע קינדער פראדוצירט דורך לחיים קינדער (CDLM4) ערשינען אין יאהר 2009.
דער אלבאם אנטהאלט דרייסיג טרעקס אין פופצן סצענע'ס מיט צעהן ניגונים.
די מוזיק איז אראנדזשירט דורך חיים הארטמאן ביי לחיים'ס סטודיאו אין בני ברק. די רעקארדירונג איז געמאכט ביי יאסי בלומענבערג פון פאונטען מוזיק סטודיאו אין מאנסי און ביי מושי קרויס.
רבי אליהו לאפיאַן, אויך באוואוסט ווי רבי עליע קעלמער, (ה'תרל"ו - כ' אלול ה'תש"ל) איז געווען פון די אויסגעצייכענטע רבנים פון דער מוסר באוועגונג אין די ת"ר-ת"ש יארן.
רבי אליה איז געבוירן געווארן אין תרל"ו אין גרייווע, לאמזשער גובערניע, ליטע, וואו ער האט געלערנט ביי רבי חיים לייב מישקאווסקי.
ער האט געהייראט שרה לאה, די טאכטער פון הרב יצחק דוד ראטמאן.
אין די תר"צ יארן ווען רבי אליה איז געווען אין לאנדאן האט מען אים פארגעשטעלט צו ווערן א ראש ישיבה אין דער עץ חיים ישיבה, און ער האט זיך באזיצט אינעם איסט ענד.
בראָנפֿן, שנאַפּס ספּיריט אדער מַשקה באדייט א שארפער אלקאהאליש געטראנק געמאכט דורך דיסטילירן א פליסיגקייט וואס אנטהאלט שוין אלקאהאל און דורך אויסדעמפן די וואסער אדער שטעלן צום יעהרן באקומט מען דעם שארפערן משקה. דאס ווערט דורך טייל גערופן "טרייבן בראנפן".
בראנפנס האבן א היפש העכערן פראצענט אלקאהאל אין זיך ווי וויין און ביער, געווענליך דאפלט.
דאס ווארט בראנפֿן שטאמט ווארשיינליך פונעם האלענדישן ווארט brandewijn (בראַנדוויין).
אין די פריהערדיגע פוסקים טרעפט מען אז זיי רופן אהן אלע בראנפנס מיטן נאמען יין שרף (יודיש: "פאַרבּרענטע וויין"), דאס איז צוליב וואס אמאהל פלעהגט מען אלע בראנפנס מאכן פון וויין פארע.
זכרון אבותינו איז א חסידישע מוזיק אלבאם וועלכע אנטהאלט ניגונים אויף זמירות פון שבת און יום טוב געברענגט פון דער אלטער היים דורך רבי ישראל קליין' בעל תפילה אין בעלז - וועמען מען הערט אויך אינעם אלבאם.
אזוי אויך האבן זיי צוגעלייגט ניגונים קאמפאזירט דורך זיינע קינדער און אייניקלעך אין שפיץ פון רבי שמעון וואלף קליין משב"ק אין בעלז.
די ניגונים ווערן בעיקר געזינגען דורך די באקאנטע בעלזער בעלי מנגנים רבי ירמיה דאמען און רבי יוסף צבי ברייער מיט א חסידישן כאר.
דער אלבאם ווערט צושפרייט דורך לחיים.
חלק א'.
ערשינען אין תשע"א. די מוזיק איז אויסעגעארבעט דורך דודי קאליש.
חלק ג'.
די מוזיק איז אויסגעארבעט דורך משה יוסף דאמען.
ליינוס קארל פאלינג (; 28סטן פעברואר, 1901 - 19טן אויגוסט, 1994) איז געווען אן אמעריקאנער כעמיקער, ביאכעמיקער, שלום טוער און פארפאסער. ער איז געווען איינער פון די מערסט באאיינפלוסע כעמיקער אין דער היסטאריע און ווערט גערעכנט פון די וויכטיקסטע וויסנשאפטלער אינעם 20סטן יארהונדערט. פאלינג איז געווען איינער פון די גרינדער פון די פעלדער קוואנטן כעמיע און מאלעקולארישע ביאלאגיע.
פאלינג איז געווארן באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר כעמיע אין 1954, און מיטן נאבעל שלום פריז אין 1962. ער איז איינער פון נאר פיר מענטשן וואס האבן באקומען צוויי נאבעל פריזן (די אנדערע זענען מארי קירי, דזשאן בארדין און פרעדעריק זאנגער).
פאלינג איז געבוירן געווארן אין פארטלאנד, ארעגאן. ווען ער איז געווען אלט 'ריי יאר האט די פאמיליע זיך געצויגן קיין אסוועגא.
די לוצערנער ישיבה איז געגרינדעט געווארן אין אנהייב תשי"ב דורך הרב משה סאלאווייטשיק.
רבי משה סאלאווייטשיק האט געגרינדעט די ישיבה אין לוגאנא, שווייץ אין תשי"ב. אין אייר תשי"ב האט די ישיבה זיך געצויגן קיין לוצערן. די ערשטע געביידע פון דער ישיבה איז געווען דער בראמבערג שלאס. ווען הרב סאלאווייטשיק איז אוועק פון דער ישיבה צו וואוינען אין ציריך, האט מען געברעגנט רבי יצחק דוב קאפלמאן פון קאפעלן צו ווערן ראש ישיבה.
אין טבת תשכ"ח האט מען געעפנט די נייע געביידע פון דער ישיבה אין קרינס, לוצערן.
במשך די יארן האבן געלערנט אין דער ישיבה קרוב צו 5000 תלמידים.
אין אלול תשע״ה האט זיך דער ראש ישיבה רבי משה קאפלמאן אפגעטיילט פון דער ישיבה און האט מיטגענומען מיט זיך אסאך תלמידים פון דער ישיבה. ער האט געעפנט א נייע ישיבה אין קענווי אינזל, ענגלאנד.
הרב נפתלי שטערנבוך איז נתמנה געווארן ראש ישיבה אויף זיין פלאץ בתמיכת הרב ישראל דוד שלעזינגער א תלמיד מובהק פונעם ראש ישיבה רבי יצחק דוב קאפלמאן זצוק״ל. אבער אויפן ווינטער זמן תשע״ו האט דער משגיח הרב מיכאל מאסבאכער געמאלדן פאר די בחורים אז די ישיבה וועט זיך פארשפארן צוליב גאר שווערע חובות, צום גרויסן שאק פון אירע הונדערטער תלמידים.
__הפניה_קבועה__
גוגל כראם איז א בלעטערער ארויסגעגבן דורך גוגל. עס איז דא צובאקומען פריי פון אפצאל, פאר קאמפיוטער, צעלפאן און טאבלעט. אין נאוועמבער 2014 האט ער געהאט 52% באניץ פון אלע בלעטערערס. אדאבע פלאש שפילער איז אריינגעבויט אינעם בלעטערער.
די ערשטע בעטא ווערסיע פון כראם איז ארויסגעגעבן געווארן אין סעפטעמבער 2008.
ווייכווארג.
גוגל כראם איז א טייל פונעם כראמיום פראיעקט פון גוגל.
אמן ואמן זענען א סעריע פון צוויי מוזיק אלבאמען ערשינען אין יודיש, ענגליש, העברעאיש און וואקאליש איבער דעם חשיבות פון זאגן אמן ארויסגעגעבן דורך וועד מורא מקדש.
ערשטע אלבאם - יודישע ווערסיע.
דער אלבאם איז ערשינען ערב פון יאר ה'תשע"א, ת'הא ש'נת ע'ונים א'מן. עס איז א פראדוקציע פון ארי טייטלבוים, אראנזשירט דורך ישראל לאם.
א האלב יאהר דערנאך איז ארויסגעקומען א "אהן-מוזיק" ווערסיע אויסגעארבעט דורך יוסי רובין יואלי דיקמאן און זאבי פריעד וואו מאטי אילאוויטש איז אויך צוגעקומען אלס זינגער.
רעקארדירט איז עס ביי חיים יצחק גאלדמאן און עמ קעי סטודיאוס. די ליריקס זענען געשריבן דורך: יונתן שווארץ, יואל ברוך ווייס, מרדכי דוד עסטרייכער, משה וויינטרויב און מאטי אילאוויטש.
די לידער זענען אלטע נאר מ'האט געשריבן דערויף פרישע פאסיגע גראמען, אויסער איין ניגון "בזמן" וועלכע איז קאמפאזירט ספעציעל פאר דעם אלבאם דורך מאיר דוד לעווינשטיין.
זינגער.
די ערוואקסענע כאר איז פון חברת שירה אנגעפיהרט דורך זאבי פריעד און די קינדער כאר איז אנגעפיהרט דורך מושי קרויס.
ענגלישע ווערסיע.
דאס איז ערשינען סוף ה'תשע"ב. די ניגונים זענען די זעלבע, די ווערטער איז איבערגעשריבן אויף ענגליש דורך עיבי ראטענבערג און פרעזענטירט דורך יוסי רובין.
צווייטער אלבאם.
ערשינען צום יאהר ה'תשע"ה אראנדזשירט דורך חזקי ברויער, כאר דורך ידידים פון ישראל מיט די פרחי שיר ושבח. עס ווערט פארשפרייט דורך ניגון.
גאַיוס פליניוס סעקונדוס (לאטייניש: "Gaius Plinius Secundus"; 23 – 25סטן אויגוסט 79), באקאנט מיטן נאמען פליניוס דער עלטערער, איז געווען א שרייבער, א פארשער פון נאטור-געשיכטע און א קאמאנדיר פון די רוימישע מיליטער און ים־פלאט.
ער איז געבוירן געווארן אין דער שטאט קאמא אין צפון איטאליע צו א נגידישע משפחה. זיין פאטער איז געווען פון דעם ריטער קלאס (equites) און זיין מוטער איז געווען די טאכטער פונעם סענאטאר גאיוס קאיקיליוס.
ביי א יונגער עלטער איז ער אריבער מיט זיין משפחה וואוינען אין רוים. ער איז באאיינפלוסט געווארן פון סענעקא, און האט געלערנט רעטאריק, פילאסאפיע, באטאניק און אנדערע געביטן.
מיליטער דינסט.
אין יאר 45 האט פליניוס זיך צוגעשטעלט צו דער רוימישער מיליטער.
דער צוים פון פליניוסנס פערד ווערט געוויזן היינט אינעם בריטישן מוזיי אין לאנדאן.
וויליאם דער פֿערטער (ענגליש: "William IV"; 21סטן אויגוסט 1765 - 20סטן יוני 1837) איז געווען מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך פון גרויסבריטאניע און אירלאנד און מלך פון האנאווער פון 26סטן יוני 1830 ביז זיין טויט. וויליאם, דער דריטער זון פון געארג דער דריטער און דער ברודער און יורש פון געארג דער פערטער, איז געווען דער לעצטער מלך און דער פארלעצטער המאנארך פונעם הויז פון האנאווער.
אין זיינע יונגערע יארן האט ער געדינט אינעם קעניגלעכן ים-פלאט, און ווען ער איז געווארן קעניג האט מען גערופן דעם "מאטראס קעניג" (Sailor King). ער האט געדינט אין צפון אמעריקע און אין די קאראיבן. ווען זיינע צוויי עלטערע ברידער זענען געשטארבן אן איבערלאזן געזעצלעכע יורשים, איז ער ארויף אויפן טראן ביי דער עלטער פון 64.
אין דער תקופה פון זיין הערשאפט האט מען דורכגעפירט עטלעכע רעפארמען: מען האט פארראכטן דעם "ארעמעלייט געזעץ" ("Poor Law"), מען האט באגרענעצט די באשעפטיקונג פון קינדער, פארבאטן שקלאפעריי כמעט איבער דער גארער בריטישער אימפעריע, און מען האט געענדערט די וואלן סיסטעם אין בריטאניע דורכן 1832 רעפארעם געזעץ.
וויליאם איז נישט געווען אזוי שטארק אריינגעמישט אין פאליטיק ווי זיין פאטער אדער זיין ברודער, דאך איז ער געווען דער לעצטער בריטישער מאנארך וואס האט באשטימט א פרעמיער מיניסטער קעגן דעם ווילן פון פארלאמענט.
דורך זיין ברודער פרינץ אדאלפוס אלס רעגענט, האט ער געהערשט איבער האנאווער.
נאך זיין טויט האט ער נישט איבערגעלאזט קיין געזעצלעכע יורשים, און דאס בריטישע קעניגרייך איז אריבערגעגאנגען צו זיין ניכטע וויקטאריע.
הרב הלל זאקס (ט"ו שבט תרצ"א 1931 - כ"ב טבת תשע"ה, 13טן יאנואר 2015) איז געווען ראש ישיבה פון דער כנסת הגדולה ישיבה אין מודיעין עילית און איינער פון די ראשי ישיבות פון ישיבת חברון.
רבי הלל איז געבוירן געווארן אין ראדין צו זיין פאטער רב מנחם מענדל זאקס און זיין מוטער פייגא חיה, די טאכטער פונעם חפץ חיים. ווען ער געווען אלט 8 יאר, צוליב דער אינוואזיע פון דער רויטער ארמיי אין פוילן, איז זיין משפחה אריבער אין איישישאק, און דערנאך אין ווילנא. ווען די משפחה האבן באקומען א וויזע קיין אמעריקע זענען זיי אריבער געפארן דעם סאוועטן פארבאנד קיין יאפאן און פון דארטן צו אמעריקע. ווען ער איז אנגעקומען אין ניו יארק האט ער געלערנט ביי הרב משה פיינשטיין אין ישיבת תפארת ירושלים, און דערנאך ביי הרב ראובן גראזאווסקי אין לייקוואוד. ער האט געלערנט חברותאשאפט מיט הרב שניאור קאטלער עטלעכע צען יאר, און פינעף יאר מיטהרב שמואל קאמינעצקי.
אין די 1950ער האט ער געהייראט אהובה אסתר חברוני, די טאכטער פונעם חברונער ראש ישיבה הרב משה חברוני. נאך דער חתונה האט ער געוואוינט אין די פאראייניגטע שטאטן. אין 1960 האט ער עמיגרירט קיין ישראל און ער האט זיך באזעצט אין דער גאולה געגנט אין ירושלים, נאענט צו דער חברונער ישיבה. שפעטער האט מען אים באשטימט א ראש ישיבה אין חברון, צוזאמען מיט הרב שמחה זיסל ברוידא און הרב אברהם פארבשטיין. אין חברון האבן די בחורים אויסגעזוכט אים, פאר זיין בקיאות, פאר זיין לומדות און פאר זיינע ידיעות אין מוסר און קבלה.
אין תשנ"ו האט ער געגרינדעט די כנסת הגדולה ישיבה אין מודיעין עילית, וואס מען רופט אויף זיין נאמען ר' הלל'ס ישיבה. דער צווייטער ראש ישיבה איז זיין זון הרב יצחק זאב זאקס.
אין 2013 האט ער געעפנט א ישיבה קטנה לעבן זיין ישיבה אין מודיעין עילית.
ער איז נפטר געווארן כ"ב טבת תשע"ה, 13טן יאנואר 2015 און מען האט אים באגראבן אין הר הזיתים.
יצחק "בוזשי" הערצאָג (געבוירן דעם 22סטן סעפטעמבער 1960, א' תשרי ה'תשכ"א) איז דער עלפטער פרעזידענט פון ישראל. פריער איז ער געווען דער פארזיצער פון דער יידישער אגענטור.
ער איז געווען אַ כנסת דעפוטאט, פארזיצער פון דער ארבעטס-פארטיי ביז 2017 און אפאזיציע־פירער אין דעם כנסת. ער האט אמאל געדינט ווי א מיניסטער אין דער ישראל רעגירונג.
יצחק הערצאג איז א זון פון חיים הערצאג, אן אלוף אין צה"ל און שפעטער דער זעקסטער פרעזידענט פון מדינת ישראל, און זיין ווייב אורה. ער איז אן אייניקל פון הרב יצחק אייזיק הלוי הערצאג, הויפט רב פון ישראל, און א פלומעניק פון אבא אבן און יעקב הערצאג.
הערצאג איז געבוירן געווארן און געהאדעוועט אין תל אביב. ער האט אנגעהויבן לענרנען אין דער צייטלין שולע; ביי די 15 יאר איז ער אריבער לערנען אויף דריי יאר אין דער ראמאז שולע אין מאנהעטן, ניו יארק, ווען זיין פאטער איז געווארן אמבאסאדאר צו די פאראייניגטע פעלקער.
אין דער ערשטע רונדע פון די וואלן פאר דער פירערשאפט פון דער ארבעטס-פארטיי, געהאלטן דעם 4טן יולי 2017, האט הערצאג באקומען דעם דריטן פלאץ צווישן זיבן קאנדידאטן, מיט 16.8% פון די שטימען. צו דער צווייטער רונדע האט ער געשטיצט דעם קאנדידאט עמיר פרץ, וואס האט אבער פארלוירן צו אבי גבאי.
ער מיט זיין ווייב מיכל האבן דריי זין, נועם, מתן, און רועי.
אסטין () איז די הויפטשטאט פון דעם שטאַט טעקסאס אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
אין 2013, איז אסטין געווען די פערטע מערסט באפעלקערטע שטאט אין טעקסאס, מיט א באפעלקערונג פון 885,400, און די 11טע גרעסטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן.
מ'האט געגרינדעט די שטאט אין 1839, מיטן נאמען וואטערלו, צו ווערן די נייע הויפטשטאט פון טעקסאס. דער היינטיקער נאמען איז געגעבן געווארן קורץ נאכהער, אין ערע פון סטיוון אסטין.
אסטין געפינט זיך 150 מייל צפון־מערב פון היוסטן, 160 מייל דרום פון דאלאס און 75 מייל צפון פון סאן אנטאניא.
טאַלאַהאַסי () איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאָט פון דעם שטאַט פלארידע אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
אין 2010, איז קאלומבוס געווען די 125סטע מערסט באפעלקערטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן מיט א באפעלקערונג פון 181,376 אין 2010.
מ'האט געגרינדעט די שטאט אין 1824, ווי די הויפטשטאט פון פלארידע.
הרב שמואל אליעזר שטערן (געב׳ כ"ה תמוז תש"ח, 1טן אויגוסט 1948) איז א דיין און פוסק, א תלמיד מובהק פון הרב שמואל הלוי וואזנער. אויך איז ער ראש ישיבה פון דער חוג חתם סופר ישיבה אין בני ברק, א רב מערב בני ברק און דער רב פון הצלה גוש דן.
ער איז געבוירן געווארן אין אונגארן, דער זון פון שלמה יצחק שטערן און זיין ווייב צפורה, טאכטער פון שלמה קורלאק. אין תש"י (1950), ווען ער איז געווען אלט צוויי יאר, איז זיין משפחה ארויף אין ישראל. יונגערהייט איז ער געווארן א יתום פון זיין טאטן. ער האט געלערנט אין ישיבת חכמי לובלין ביי הרב שמואל הלוי וואזנער. ער איז אן איידעם ביי אפרים קליין.
ער האט געדינט ווי א מו"ץ און א דיין ב אין דער בית ההוראה און אינעם בית דין פון זיין רבי׳ן הרב שמואל הלוי וואזנר. אין יאר תשס"א האט ער אויפגעשטעלט די בית הוראה "שערי הוראה".
לעזי רש"י זענען ווערטער וואס רש"י האט אין זיין פירוש פארטייטש פון לשון הקודש אויף צארפאסיש, די שפראך וואס די יודן אין יענע געגנט האבן דאן גערעדט.
רש"י האט געשריבן איבער טויזנט לעזים אין זיין פירוש אויפן תנ"ך און ש"ס, וואס יעדע פון זיי האט ער געשריבן ווייל ער האט געהאלטן אז אהן דעם פעהלט הסבר צו פארשטיין דאס ארגינעלע ווארט. ער האט עס געשריבן אין העברעאישע בוכשטאבן מיט גענזן פיסלעך דערינען.
דאס ווארט לע"ז.
עס מיינט ווארשיינליך עפעס ווי פרעמד אדער נישט קלאר. שפעהטער האט מען געמאכט דערפון א ראשי תיבות פון ל'שון ע'ם ז'ר.
סאַן אנטאניא () איז די זיבעטע גרעסטע שטאט אין די פאראייניקטע שטאטן און די צווייטע גרעסטע שטאט אין טעקסאס, מיט א באפעלקערונג פון 1,409,019.
אין סאן אנטאניא געפינען זיך זעקס פארטון 500 פירמעס.
אינדיאַנאַפאליס אדער אין קורצן אינדי () איז די הויפטשטאט פון דעם שטאַט אינדיאנע אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
ביים 2010 צענזוס, איז אינדיאַנאַפאליס' געווען די מערסט באפעלקערטע שטאט אין אינדיאנע, מיט א באפעלקערונג פון 820,445, און די 12ט גרעסטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן.
מ'האט געגרינדעט די שטאט אין 1821, צו ווערן די נייע הויפטשטאט פון אינדיאנע, און זי איז געווארן די הויפטשטאט דעם 10טן יאנואר 1825, אנשטאט קארידאן.
שיסעריי אין דער רעדאַקציע פון שאַרלי עבדאָ איז אַ טעראָר אַטאַק אויפן ביורא פון אַ פראַנצייזישער סאַטירישער צייטונג שאַרלי עבדאָ (Charlie Hebdo), וואָס איז פאָרגעקומען דעם 7טן יאַנואַר 2015 אין פּאַריז. ס׳זיינען אומגעקומען 12 מענטשן אין דער אַטאַק און נאָך 11 זיינען פאַרוואונדעט געוואָרן. די טעראָריסטן וואָס האָבן געמאַכט די שחיטה זיינען צוויי ברידער קואַשי (Kouachi), פראַנצייזישע אַראַבער פון אַלזשירישן אָפּשטאַם. קואַשי האָבן דערקלערט זייער אָנגעהעריקייט צו "אַל קאַעדאַ אין תימן" און אַטאַק איז געווען אַ רעאַקציע אויף אַ ריי אַנטי־איסלאַמישע קאַריקאַטורן פּובליקירט אין דער צייטונג. די טעראָריסטן האָבן קאָאָרדינירט זייער טאַט מיט אַמעדי קוליבאַלי, וואָס האָט גלייכצייטיק, 7–9 יאַנואַר 2015, דורכגעפירט אַ סעריע אַנדערע אַטאַקן אין פּאַריז.
די קרבנות.
די צוועלף דערהרגעטע זיינען ס׳רוב מיטאַרבעטער פון דער רעדאַקציע, ווי אויך צוויי פּאָליציאַנטן. צוויי צווישן די קרבנות זיינען געווען אַראַבער און צוויי אַנדערע — יידן.
אַבדאַללאַ בן עבד אל-עזיז אָאל סעוד (אראביש: عبد الله بن عبد العزيز آل سعود; 1טן אויגוסט 1924 - 23סטן יאנואר 2015) איז געווען דער זעקסטער מלך פון סאודי אראביע. ער איז געווארן קעניג דעם 1טן אויגוסט 2005, נאכן טויט פון זיין האלבן ברודער, דער מלך פֿאַהד. פון אנהייב 1996 האט אַבדאַללאַ געדינט ווי רעגענט, און פראקטיש דער הערשער פון סאודי אראביע, ווייל דער מלך פאהד האט נישט געקענט רעגירן צוליב א בלוטשטורץ וואס ער האט באקומען יענעם יאר.
אַבדאַללאַ איז געבוירן געווארן אין ריאד, איינער פון די 37 קינדער פון איבן סאוד, דער גרינדער פונעם סאודישן קעניגרייך, צו איבן סאוד'ס אכטן ווייב, פאהדא.
גרויס־מאַנטשעסטער () איז א מעטראפאליטאנע גראפנשאפט אין צפון|מערב ענגלאנד, מיט א באפעלקערונג פון 2.7 מיליאן איינוואוינער, וואס באדעקט א שטח פון 1,276 קוואדראט ק"מ. די גראפנשאפט נעמט איין צען מעטראפאליטאנע באראס: אלדהאם, באלטאן, בורי, וויגן, טעמסייד, טראפארד, סטאקפארט, ראטשדייל און די צוויי שטעט מאנטשעסטער און סאלפארד.
גרויס־מאַנטשעסטער' גרענעצט לאנקאשיר צו צפון, מערב יארקשיר צו צפון־מזרח, דארבישיר צו דרום־מזרח, טשעשיר צו דרום און דרום־מערב, און מערזיסייד צו מערב.
סטעפני גרין אונטערגרונט סטאנציע איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין מזרח לאנדאן אויף די האמערסמיט און סיטי און דיסטריקט ליניעס. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
מעקלענבורג-מערב פאמעראַניע" (, נידערדייטש: "Mekelnborg-Vörpommern") אין צפון דייטשלאנד איז איינע פון די 16 לענדער אין דייטשלאנד. איר שטח איז 23,174 קוואדראט ק"מ (דאס זעקסט־גרעסטע לאנד אין דייטשלאנד); לויט באפעלקערונג איז זי דאס 14ט־גרעסטע לאנד מיט 1,652,000 איינוואוינער.
די הויפטשטאט און צווייט־גרעסטע שטאט איז שווערין; די גרעסטע שטאט איז ראסטאק.
מעקלענבורג-מערב פאמעראַניע גרענעצט דעם באלטישן ים צו צפון, די מערב פאמעראניע וואיעוואדעשאפט פון פוילן צו מזרח, און זייגערווייז פון צפון גרענעצט זי די לענדער בראנדנבורג, נידער-זאקסן און שלעזוויג-האלשטיין.
הויט באדעקט מיט מאזלען פֿלעקן
מאָזלען איז א שטארק אנשטעקיקע ווירוס־אינפעקציע פון די אטעם-סיסטעם, אימיון סיסטעם און הויט. די סימפטאמען אנטוויקלען זיך 7-14 טעג נאך ווערן אנגעשטעקט, און הייבן אן מיט א הויכן פיבער, מען פארלירט דעם אפעטיט, די נאז רינט, און רויטע אויגן. נאך צוויי אדער דריי טעג קומט אן אוסשיט פון פלעקן איבער דעם קערפער.
אין אנטוויקלטע לענדער טוט מען אימוניזירן קינדער קעגן מאזלען מיט דעם דרייפאכיקן וואקסין ווען זיי זענען אלט 12 חדשים.
די ערשטע באריכטן וועגן מאזלען זענען פון בערך יאר 700. דער דאקטער אל ראזי האט געשריבן וועגן דער מחלה. אין 1954 האט דזשאן פרענקלין אנדערס געוויזן דעם ווירוס וואס שאפט מאזלען. אין 1963 האט מען אנגעהויבן פארשפרייטן דעם וואקסין קעגן דער קראנקייט.
עפידעמיאלאגיע.
שטערבלעכקייט פון מאזלען פאר א מיליאן מענטשן אין 2012 פראצענט פון דער באפעלקערונג אימוניזירט קעגן מאזלען אין יאר 1980, איידער ס׳איז געווארן איינגעפירט אימוניזירן קעגן מאזלען, איז די קראנקייט געווען פארלעסלעך פאר א וועלט־שטערבלעכקייט פון 2.6 מיליאן מענטשן א יאר. אויך היינט איז דאס דער פערט־גרעסטער גורם פון קינדער־טויט אין דער וועלט. די וועלט געזונט ארגאניזאציע שאצט אפ אז אין יאר 2010 זענען געשטארבן פון מאזלען 139,300 מענטשן, מערסטנס קינדער אונטער 5 יאר אלט. אין די שפורן פון איינפירונג אימוניזירונג איז אראפ די וועלט־שטערבלעכקייט פון מאזלען 74% צווישן די יארן 2000 און 2010.
דיילי ניוז () איז די גרעסטע שטאטישע צייטונג פון ניו יארק סיטי.
דער בעל הבית איז דער אידישער פילאנטראפ מאָרטימער זוקערמאַן
פאַרכאַפּונג פון ערבניקעס אין פּאַריזער קראָם Hyper Cacher איז אַ טעראָר אַטאַק אויף אַ כשרן קראָם פון דער פּאַריזער נעץ "Hyper Cacher" (איפּער קאַשער) לעבן ווינסענט טויער (Porte de Vincennes), דעם 9טן יאַנואַר 2015. די אַטענטאַט איז געמאַכט געוואָרן דורכן טעראָריסט אַמעדי קוליבאַלי און איז ענג פאַרבונדן מיטן אַטאַק אויף Charlie Hebdo. פיר מענטשן זיינען דערהרגעט געוואָרן בעתן פאַרכאַפּונג. דער טעראָריסט האָט דעקלאַרירט זיין שייכות צו דער "איסלאַמישער מלוכה פון איראַק און לעוואַנט" און האָט דערקלערט, אַז זיין ציל איז געווען צו אַטאַקירן יידן "כדי אָפּצוהיטן מוסולמענער". פּאַריזער פּאָליציע האָט דערפאָלגרייך באַפרייט די געבליבענע 15 ערבניקעס בעת דער אָפּעראַציע און דערשאָסן קוליבאַלי.
אַלע פיר אומגעבראַכטע ערבניקעס זיינען געווען יידן, קונים און אָנגעשטעלטער פון קראָם.
אַלע קרבנות זיינען באַגראָבן געוואָרן אין ארץ ישראל.
ישראל יינאָן (11טן יאנואר, 1956, כפר סבא, ישראל - 29סטן יאנואר 2015, לוצערן, שווייץ) איז געווען אַן ישראלישער, אינטערנאַציאָנאַלער דיריגענט.
יינאָן האט געלערנט דיריגירן, מוזיק טעאָריע און קאמפאזיציע אין דער רובין אַקאַדעמיע פון מוזיק אין תל אביב (1981-1984) און בייַ דער אַקאַדעמיע פון מוזיק אין ירושלים (1985-1988), צווישן אנדערע, ביי מענדי רדון און נועם שריף. אין מאי 1991 האט ער באגלייט די ניישאַנווייד וועבקאַסט פון דער עפענונג קאָנצערט פון די ניי געגרינדעטע דויטשע טראַנסמיטער קולטור. אין 1992האט ער געמאכט זיין דעבוט מיט די Brno פילהאַרמאָניק אָרקסטראַ, מיט וואָס ער האט דערנאָך געענדיקט זיין רייַזע פון דייַטשלאַנד און רעקאָרדירט זיין דעבוט סידי מיט די ערשטער סימפאַניק רעקאָרדירונג אַרבעט פון וויקטאָר אולמאַנן. דאס סידי האט אן אַוואָרד פרייז פון די דייַטש רעקאָרד קריטיקס.
ישראל יינאָן האט געדינט ווי אן גאסט אָנפירער מיט אסאך אָרקאַסטראַז אַרייַנגערעכנט די ביביסי סימפאָני אָרקעסטראַ, די ירושלים סימפאָני אָרקעסטראַ, די רויאַל פילהאַרמאָניק לאָנדאָן, די רויאַל פלעמיש פילהאַרמאָניק, אַנטווערפּן, די נדר ראַדיאָ פילהאַרמאָניק, דיווינער סימפאָני אָרקעסטראַ און די דייַטשע סימפאָני אָרקעסטראַ אין בערלין.
יינאָן האט געליטן אַ האַרץ אטאקע בשעת אַ פאָרשטעלונג פון רישארד שטרויסנס אַלפּן סימפאָניע אין לוצערן. בשעת'ען קאַנדאַקטירן די לוצערן אוניווערסיטעט אָרקעסטראַ, אין די יונגן פילהאַרמאָניע אין צענטראַל שווייץ. טראָץ גיכע רעסוססיטאַטיאָן פרווון דורך אַ דאָקטער אויפען פלאץ, איז ער געשטארבן אַ קורצע צייַט שפּעטער אין שפּיטאָל.
לוצערן" (;;;) איז די הויפטשטאט פון דער לוצערנער קאנטאן אין צפון־צענטראל שווייץ אויפן בארטן פון דער לוצערנער אזערע ("Vierwaldstättersee"). לוצערן איז לאנג א צענטער פון טוריזם, טראנספארט, טעלעקאמוניקאציע און רעגירונג. לוצערן האט די גרעסטע באפעלקערונג אין צענטראל־שווייץ.
לוצערן האט היינט עטלעכע 78,100 באוואוינער, אבער ווייניג יידן
לוצערנער יידנטום.
די יידישע קהילה אין לוצערן איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1867, מיט נאר צוואנציג משפחות און אן קיין ארגאניזירטע קהילה באדינונגען. נאך עטלעכע יאר איז אהין געקומען אברהם ערלאנגער וואס האט איינגעארדנט די ארטיגע יידן אין א קהילה, האט געבויט א מקווה (פון די איינציגע אין דער גארער שווייץ אין יענער תקופה). אויף סוכות האט ער געבויט א סוכה און אין יאר 1912 האט ער איניציאטירט אויפשטעלן די שטאטישע שול (וואס גייט אָן ביז היינט). ערלאנגער האט אויך געדינט ווי נשיא פון דער חברה קדישא אין לוצערן. נאך זיין פטירה האט מען געשריבן אויף אים אז ער איז געווען דער גרינדער פון דער קהילה. ביי איר שפיץ האט די קהילה געציילט עטלעכע 150 משפחות, אבער היינט וואוינען דארט נארך פערציג יידישע משפחות. די יידישע קהילה פירט א ישיבה קטנה אין דער אלטער שול אויף ברוכשטראסע און א מקוה פאר פרויען און פאר מענער.
די שטאט האט אמאל געהאט דארט א ישיבה, געגרינדעט דורך רבי משה סאלאווייטשיק, וואס איז געווארן שטארק מפורסם אונטער דעם ראשי ישיבה רבי יצחק דוב קאפלמאן, וואס איז נפטר געווארן אין תשע״א. די ישיבה האט זיך פארמאכט סוף תשע"ה (2015) צוליב חובות.
קדש הקדשים (הייסט אויך דביר) איז געווען דער הײליקסטער ארט אין בית המקדש, און נאר דער כהן גדול איז געווען ערלויבט אריין צו גיין דארט נאר אין יום כיפור.
דער קדש הקדשים איז געווען דאס גאר אינווייניקסטע צימער צווישן די דריי צימערן. אין דעם איז געוועזן פלאצירט דער ארון הקודש.
רבי יעקב משה מרדכי סאָלאָווייטשיק (א' תשרי ה'תרע"ה /1914/ - י"ט אייר ה'תשנ"ה /1995/) איז געווען אַ תלמיד חכם און ראש ישיבה אין ישיבת לוצערן, שווייץ.
רבי משה סאלאווייטשיק איז געבוירן אין אנהייב פון יאר תרע"ה (1914) אין דער שטאָט מינסק אין ווייַסרוסלאַנד, רוסלענדישע אימפעריע, צו זיין פאטער רבי ישראל גרשון, דער עלטסטע זון פון רבי רבי חיים בריסקער (בשעת'ן אנטלויפן פון אידן פון בריסק און דערנעבנדיגע דיסטריקטן צום גרעניץ אין דער ערשטער וועלט מלחמה).
אין זיין יוגנט האט ער געלערנט אין בריסק ביי הרב משה סאָקאָלאָווסקי ("בעל אמרי משה") און דערנאך אין קאמעניץ ביי רבי ברוך בער לייבאָוויץ. צוליב דער גרויסער ארעמקיייט פון זיין משפּחה, איז ער געגאנגען פון בריסק קיין קאמעניץ צופיס, און אנגעקומען נאָך אַ לאַנגער צייט, מיד און אויסגעמוטשעט. אין ה'תרצ"ח (1938), צוזאמען מיט זיין קוזין, און אויך זיין פריינד רבי אהרן לייב שטיינמאַן, איז ער געפארן קיין שווייץ אויסמיידן די ציונג פון דער פוילישער מיליטער און זיי דריי האבן אנגעהויבן לערנען אין דער עץ חיים ישיבה אין מאָנטרע. צוליב דעם אויסבראך פון דער צווייטער וועלט מלחמה זענען זיי געבליבן אין דער שווייץ און קיינמאָל נישט זיך אומגעקערט צו בריסק, ווו עס האבן געלעבט זיין פארבליבענע משפּחה, וואס זענען אומגעקומען אינעם חורבן.
בשעת דער מלחמה, איז ער געווען איינגעשפארט פֿאַר א יאָר אין אַ פאַרהאַלטונג לאַגער, אויפגעשטעלט דורך דער שווייצער רעגירונג פאר פרעמדע בירגער, וואס זענען אנטלאפן פון אנדערע לענדער.
פֿייַערלעשער סעם (ענגליש: "Fireman Sam", וועלשיש: "Sam Tân") איז א בריטיש-וועלשישע אנימירטע טעלעוויזיע סעריע פאר קינדער.
די סעריע איז וועגן סעמועל פּייטאָן דזשאָנס, בעסער באקאנט אלס פֿייַערלעשער סעם, און זיינע קאלעגן פֿייַערלעשער.
די מעשיות פאסירן אין און אַרום פּאָנטיפּאַנדי, א קליין שטעטל אין וויילס. פּאָנטיפּאַנדי איז אַ פיקטיוו שטעטל — עס איז אַ לינגוויסטישער צונויפשטעל פון צוויי עכטע וועלשישע שטעט: פּאָנטיפּריד און טאָניפּאַנדי.
די סעריע איז פון אנהייב געווען פארשפרייט אין בריטישער טעלעוויזיע צווישן די יארן 1987 און 1994 מיט 33 עפיזאדן אין פיר סעזאנען אין סטאפ-מוישן מיט ליאלקעס. אין 2003 איז די סעריע געווארן צעטיילט און עס זענען אַרויף צו 2013 געשיקט ווייַטער 134 אין פינעף סעזאנען, געמאכט מיט קאמפיוטער אנימאציע.
די סעריע ווערט געוויזן אין אַ צאָל פאַרשידענע לענדער, ווי למשל אין סקאטלאנד אין זייער שפראך אונטערן נאמען "Sam Smalaidh".
הרב משה סאלאווייטשיק (תרל"ט, 1879 - ג' שבט תש"א, 1941) איז געווען א תלמיד חכם און ראש ישיבה אין ישיבת רבינו יצחק אלחנן. ער איז געווען א זון פון הרב חיים סאלאווייטשיק און דער פאטער פון הרב יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק פון באסטאן.
משה סאלאווייטשיק איז געבוירן געווארן אין תרל"ט צו זיין פאטער, רבי חיים סאלאווייטשיק, בריסקער רב, און זיין מוטער ליפשא, א טאכטער פון רבי רפאל שפירא פון וואלאזשין.
ווען ער איז געווען אלט 31, אין תר"ע (1910), האט מען אים באשטימט רב פונעם שטעטל ראסיין אין ליטא. אין תרע"ג (1913) ער געווארן שטאטס רב פון כאסלאוויטש.
הרב בנציון הכהן קאהן איז געווען רב פון סענפעטער און א גאון אין פשעטיל.
הרב בנציון הכהן קאהן איז געבוירן כ"ח תמוז תרע"ד, אין נאמעין, אונגערן, צו זיין פאטער ר' אליהו, נאמעינע'ר רב, זוהן פון הרב יוסף יעקב, אנאד'ע רב.
שפעטער אין אמעריקע האט ער געהאט גאר א גרויסע קאלעקציע פון ספרים ווי יונג און אלט פלעגן קומען בארגען ספרים. אין אמעריקע האט ער געוואוינט אין וויליאמסבורג, ברוקלין, אויף 613 בעדפארד עוועניו וואס מען פלעגט רופן תרי"ג בעדפארד, על שם די תרי"ג מצוות.
אן [http://www.ivelt.com/forum/viewtopic.php?f=31&t=11928 אשכול] אויף אים אין אידישע וועלט
פסקי רב מרדכי, געווענליך גערופן סתם מרדכי, איז א הלכה'דיגער ליקוט ספר נתחבר דורך רבי מרדכי בן הלל פון די חכמי אשכנז א דור נאך די בעלי התוספות, וועלכער איז געווען ווי דער אשכנזישער שלחן ערוך בעיקר אינעם פופצנטן יאהר-הונדערט.
דער רמ"א האט געשריבן הגהות אויף דעם ספר און פארלאזט זיך אויף אים אסאך אין זיינע ספרים, תשובות און הגהות אויפן שלחן ערוך. דער בית יוסף האט עס אויך גענוצט אלס איינע פון זיינע מקורות פארן שלחן ערוך.
דאס ספר גייט אויפן סדר פונעם רי"ף וואו ער ברענגט די הלכות פונעם תלמוד אין צוגאב צו פילע תשובות, מנהגים און פסקים פון די פריערדיגע אשכנזישע ראשונים, ווי רבינו גרשום און נאך, ביז צו די חכמי דורו וואו ער ברעהנגט אסאך פון זיינע רבי'ס ווי דער מהר"ם ראטנבורג און נאך. בסך הכל ציטירט ער אין דעם ספר פסקים פון איבער דריי הונדערט פארשידענע רבנים און גדולים.
דאס ספר האט פארמאגט נאך אין זיין צייט א גרויסע חשיבות און איז איבערגעשריבן געווארן פיל מאל, וואס דערפאר איז נאטורליך אריינגעפאלן אסאך גרייזן. ווי אויך איז עס שפעטער אריינגעדרוקט געווארן ביים סוף פון די גמרות. מען קען דערפון אויך אסאך לערנען איבער דער היסטאריע פון יענער צייט.
דער ליקוט איז פארפאסט געווארן דורך רבי מרדכי אבער איז אפגעשריבן געווארן דורך זיינע תלמידים, טייל דערפון שוין נאך זיין טויט. א קלינע טייל פון די פסקים אינעם מרדכי זענען ליקוטים וואס זענען געשריבן געווארן דורך אנדערע חכמים און זענען אריין אינעם עצם ספר אן מאכן א אונטערשייד.
אזוי ארום איז מיט דער צייט פון דעם ספר געשאפן געווארן צוויי מהודורות: מרדכי הארוך פון די בני עסטרייך וועלכער איז מער ווי הגהות אויף די הלכות פונעם רי"ף און מרדכי הקצר פון די בני ריינוס (דייטשלאנד) וואס איז ווי א צוגאב און הוספה צו די הלכות פונעם רי"ף. אין די ש"ס'ן איז אריינגערוקט געווארן די הלכות פון די בני ריינוס. טייל פון די פסקים פון דער גרעסערע מהדורה זענען למעשה צוגעשטעלט געווארן צו דער קורצערער ווערסיע, דורך רבי שמואל בן אהרן פון שלעטשטאט, און געדרוקט געווארן אונטערן נאמען הגהות מרדכי.
דער חיד"א שרייבט אז ער האט געזען דעם כתב יד פון דער גרעסערער מהדורה און עס האט אויך "הלכות ארץ ישראל וחלה", ליקוטים איף פרק "אלו הלוקין" פון מסכת מכות, פרק "אלו הנשרפין" פון מסכת סנהדרין און אויף מסכת זבחים וואס דאס אלעס איז דאן נישט געווען אין די דרוקן. אויך שרייבט ער אז דער פירוש אויף די הלכות קטנות וואס איז געדרוקט ביי אונז, איז נישט פונעם מרדכי.
דער מרדכי אויף פרק ערבי פסחים באלאנגט אויך נישט צו דעם ספר הלכות. מען איז משער אז ער האט עס מסדר געווען ווי א תוספות פאר זיין רבי'ן רבנו פרץ און ס'איז בטעות אריין אין זיין הלכה חיבור.
אין יאהר ה'רמ"ד מיטן ערשטן דרוק פון די פראנצויזיש-אשכנזישע גמרא האט מען אויך ארייגעדרוקט דעם מרדכי אינעם זעלבן באנד און אזוי אויך שפעהטער אין ה'רס"ט צוזאמען מיטן רי"ף.
אין יאר ה'ש"כ האט מען געדרוקט באזונדער דעם מרדכי אויף גאנץ ש"ס.
ראַשיזם (רוסיש: Рашизм) איז דער ניט-אָפיציִעלער נאָמען פון דער פּאָליטישער אידעאָלאָגיע און סאָציִאַלער פּראַקטיק פונעם רוסלענדישן מאַכט-רעזשים אינעם אָנהייב פונעם XXI יאָהר-הונדערט, וועלכע באַזירן זיך אויפן געדאנק פון אַ "באַזונדערער ציוויליזאַציִאָנערער מיסיע" פונעם "גרויסן רוסישן פאָלק", אויף טאָטאַליטאַריזם און אימפּעריאַליזם פונעם סאָוועטישן טיפּ, אויף אויסנוצן דאָס רוסישע פּראַוואָסלאַווע קריסטנטום אַלס מאָראַלישע דאָקטרינע.
דער טערמין "ראַשיזם" שטאַמט פונעם ענגלישן נאָמען פון רוסלאַנד – Russia.
דער ארון הברית (אדער ארון הקודש) אין בית המקדש איז געווען אן הייליגער קאסטן וואס מען האט אין איר געטראגט די לוחות הברית.
דער ארון הקודש איז געווען אזוי הייליג, אז מען האט איר נישט געטארט אנרורען, און ווער עס האט איר אנגערורט איז באלד געשטארבן. דערפאר האט מען אויף איר ארויפגעזעצט צוויי שטאנגען כדי צו טראגן דעם ארון.
אויפן ארון הברית איז געוועזן די כרובים, וואס איז געווען סטאַטוען אויסגעטשעטש פון צוויי מלאכים מיט א מענטשנס געזיכט און א קערפער פון א חיה (א לייב אדער א אקס) מיט 2 פליגלען וואס יעדע איינע איז געווען לאנג 5 איילן (אומגעפער 2.5 מעטער). דאס איז געווען כדי צו היטן אויפן הייליגן קאסטן.
דער ארון איז געלעגן אינעם קודש הקדשים, אויף א שטיין וואס הייסט אבן הפינה, און אין געוויסע מלחמות האט מען דאס מיטגעטראגן כדי גאט זאל העלפן ביים קריג.
די עגיפּטישע באַוואפנטע קרעפטן (אראביש: "القوات المسلحة المصرية‎") זענען די מיליטערישע קרעפטן פון מצרים.
זיי זענען די גרעסטע אין אפריקע, און די מיטל מזרח. עס איז געגרינדעט אין 1922, און באשטייט פון דער מצרי אַרמיי, עגיפטישער ים־פלאט, מצרי לופט כוחות און מצרי לופט פארטיידיגונגס כוחות.
וואפן.
אויסער אימפּארטירן וואפן, פאבריציהרן זיי אליין אסאך טאנקען און מיסילס. די רעגירונג האלט אויף ארום ניינצן טויזנט ארבעטער אין ניין פאבריקן, וואס איז אונטער די פיהרערשאפט פון די מיליטער.
עגיפטן האט אויך כעמישע און ביאלאגישע וואפן.
קאלאמביע - דער טראגישער פארלוסט (ענגליש: "Columbia - The Tragic Loss"; העברעאיש: "אנחנו נגיע בזמן") איז אן ישראלישער דאקומענטארער פילם אויף ענגליש און העברעאיש פון 2004 וועגן דער ישראלדיקער אסטראנויט אילן רמון, וועלכער איז אומגעקומען ביי דער קאסמאס שאטל קאלאמביע קאטאסטראפע. דער פילם איז רעזשיסירט געווארן דורך נפתלי גליקסבערג און איז געוויזן געווארן ביי פילע יידישע פילם פעסטיוואלן.
דורכאויס דעם פילם רעדט מען צו זיינע קרובים, ווי אויך די ווייב פון אן אנדער אסטראנויט, און צו באאמטע פון NASA. ער ברענגט אויך ציטאטן פון זיין טאג-בוך וואס מען האט געטראפן צווישן די ברוכווארג.
טייל אינטערוויוער אינעם פילם, אריינגערעכנט זיין טאטע און געוויסע באאמטע, טוען שטארק קריטיקירן די נאכלעסיגקייט פון NASA צו פארפעלן נאכצוקוקן און זיכער מאכן אז זיי זענען טאקע זיכער צוריקצוקומען צו דער ערד.
וועלט-לינגען, (עהנגליש: "Earthlings", באדייט: באשעפענישן פון דער וועלט), איז א 2005 עהנגליש שפראכיגער דאקומענטארער פילם וועלכע דעקט אויף די גרויזאמע אופן וואס מענטשן באגייען זיך היינט צו טאהג מיט אנדערע בעלי חיים פארן ציהל פון: עסן, קליידונג, אונטערהאלטונג און פארשונג.
מערסטנס פונעם פילם איז רעקארדיהרט געווארן דורך באהאלטענע פאטא-אפאראטן אין די פלעצער וואו מען גיבט זיך אפ מיט די באשעפענישן. צווישן אנדערע ווייזן זיי ווי אין א כשר'ע שלאכט-הויז האלט מען זיך נישט צו די הלכה.
דער ציהל פונעם פילם איז צו ווייזן ווי אוממענטשליך מיר באגייען זיך צו די בעלי חיים און מענטשן זאלן נעמען אין באטראכט צו וועהרן וועדזשעטעריען'ס אדער וויגען, זינט מ'קען זיך היינט צו טאהג געהעריג באגיין אהן פלייש און אנדערע דברים הבא מן החי.
די פילם איז געוועהן דער מכה בפטיש פאר אסאך מענטשן וואס זענען אלעמאהל טיעף אין הארץ געוועהן קעיגן עסן פלייש נאר האבן נישט געהאט די קוראדזש צו טוהן די פאקטישע שריט. די באקאנטע קאמיקער עלען דידזשענערעס איז געווארן וויגען א דאנק דעם פילם.
דער פילם האט געהאט א שטארקן אפקלאנג און געווינען פילע אווארד'ס ביי פארשידענע פעסטיוואלן.
יוזל קעמפ (ענגליש: "Jesus Camp") איז א 2006 דראמאטישער דאקומענטארער פילם איבער ווי אזוי מ'שוועהנקט די געהירן פון די קינדער וואס גייען וויילן אויף די פרייע זומער מאנאטן אין די קריסטליכע קעמפס צו איבערנעמען אמעריקע צום קריסטנטום.
די שטורעם ארום דעם פילם האט געפירט צום פארשפארונג פונעם קעמפ.
די דירעקטאר'ס האבן געזאגט אז זיי האבן נישט געפרואווט צו מאכן א פילם וואס קריטיקירט קריסטנטום, ס'איז נאר אזוי אויסגעקומען ווייל דאס זענען די פאקטישע פראקטיצירונגען דארט.
א מאפע פון קאניאק און די ארומיגע געגנטן
קאניאק () איז א שטאט אין דער שאראנט געגנט פון פראנקרייך. דער געגנט ארום קאניאק איז באוואוסט פאר זיין געשמאקן בראנפן.
רעליגיעז-לאָז (ענגליש: "Religulous") איז א 2008 אמעריקאנישער ענגליש-שפראכיגער דאקומענטארער פילם, געשריבן און געשפיהלט דורך ביל מאהר און דירעקטירט דורך לערי טשארלס.
א סצענע פונעם פילם וואו מ'זעהט מאהר און טשארלס
אינעם פילם פרעהגט ער אויס מענטשן און פיהרער פון די דריי גרעסטע מאנאטעאיסטישע רעליגיעס: קריסטנטום, איסלאם און יודישקייט.
צווישן אנדערן באזוכט ער ביים וואטיקאן, כותל און רעדט מיט ישראל דוד ווייס.
די פילם האט געהאט א שטארק פאזיטיווער אפקלאנג און געווען דער מערסט פארדינענדער דאקומענטארער פילם פון 2008.
איינשלינגען די וועלט (ענגליש: "Devour the Earth") איז א 1995 בריטישער קורצע דאקומענטארער פילם איבער די שאדן וואס די גאנצע וועלט האט פון עסן פלייש פון באשעפענישן.
די פילם ברעהנגט ארויס אז מערסטנס פון די ענווייראמענטאלע פראבלעהמען קומט צוליב די מאסן פראדוקציע פון פלייש און פיש.
עס איז פראדוצירט געווארן דורך די וועדזשיטעריען סאסייעטי.
באַקען זיך מיט דיין פלייש (ענגליש: "Meet Your Meat") איז א 2002 קורצער דאקומענטארער פילם איבער די גרויזאמע אקטן וואס קומען פאר ביי די אינדוסטריעלע פלייש-פאבריקן, געשאפן דורך די פיטא ארגאניזאציע.
די שוידערליכע סצענעס אינעם פילם האבן באוואויגן בורגער קינג צו איינפיהרן מער מענטשליכע תקנות אין צוזאמענהאנג מיט די באשעפענישן.
זיי מענטשליך (ענגליש: "Be Human") איז א 1936 קורצע אנימאציע שווארץ-און--ווייסער פילם.
אינעם פילם זעהט בעטי באפ ווי איהר שכן פייניגט באשעפענישן רופט זי אהן גרעמפי וואס ער קומט און שטראפט דעם מענטש מיט שלעק אז ער דארף לויפן אויף א דרייעדיגער פלאטפארמע ביז ער זאגט שוין צו אז ער וועט עס מער נישט טוהן.
פֿיטנע ענגליש: "Fitna", אראביש: "فِتْنَة") איז א 2008 האלענדישער קורצע פילם דורך גירט וויילדערס, וועלכע ברעהנגט ארויס די שעדליכקייט פון די איסלאמישע רעליגיע.
די פילם ציטירט ראסיסטישע שטיקער פונעם קוראן זייט ביי זייט מיט בילדער ווי די גרויזאמע געוואלדטאטן ווערן אויסגעפיהרט. דער ציהל פונעם פילם איז צו ווייזן אז איסלאם איז נישט קיין פרידליכע רעליגיע ווי טייל פאליטישע קארעקט מענטשן ווילן זאגן.
דער פילם האט געהאט פראבלעהמען צו טרעפן א דיסטריבוטער, אזש אפילו אנליין האט עס פירמע אפגערופן.
ארמון איז א היימישע כשר'ע פירמע וואס פראדוציהרט א רייע פון וויינען און בראנפנס מיטן הכשר פון התאחדות הרבנים.
אין וויין איז ער די הויפט קאנקורענץ פון קדם און ביי בראנפנס פון ספיריט אף סאלאמאן.
די געווענליכע סארט היקעמעהיקעמע (ענגליש: "jicama", וויסנשאפטליכער נאמען: "Pachyrhizus erosus", וועהרט אויך גערופן: מעקסיקן יעם) איז דער נאמען פון א מעקסיקאנער ווארצל גרינצייג.
עס איז ברוין פון אינדרויסן און ווייס פון אינווייניג און זעהט אויס ענליך צו א קארטאפל, אבער עס האט גאר אן אנדערן טעם. וועלכער איז א זיסער עפל'דיגער טעם און איז כראמטשעדיג. מען קען עס עסן רוי און איז זייער גוט אין סאלאטן. אויך איז עס פאסיג צום פרעהגלען און צו לייגן אין זופן.
עס איז נישט גוט עס צו אוועקלייגן אין פרידזשידער ווייל עס וועהרט שנעלער קאליע. נאר אויב מען האט עס שוין אויפגעשניטן זאל מען עס לייגן אין א זעקל אין א קאלטע פלאץ.
די אינטרעסאנטע זאך פון דעם גרינצייג איז אז אפילו נאכן קאכן א לעהנגערע צייט ווערט עס נישט ווייעך נאר בלייבט מיט איהר כראמטשעדיגקייט.
אלע אנדערע חלקים פון דעם פלאנץ קען מען נישט נוצן צוליב וואס סע איז פארסמט.
די סאלאמאן אינדזלען (ענגליש: "Solomon Islands") איז א סואווערענער שטאט אין אקעאניע וואס באשטייט פון בערך 990 אינדזלען, מזרח פון פאפוע ניי גינע און צפון־מערב פון וואנואטו.
דאס לאנד באדעקט א שטח פון יבשה גרויס 28,400 קוואדראט ק"מ. די הויפטשטאט פונעם ארכיפעלאג איז האניארע.
די אינדזלען זענען שוין באזעצט פאר טויזנטער יארן. אין 1568 איז א שפאנישער אויספארשער געווען דער ערשטער אייראפעער צו באזוכן דארט און ער האט דאס א נאמען געגעבן שלמה'ס אינדזלען. אין 1893 האט די פאראייניגטע קעניגרייך געהערשט דארט.
דורכאויס דעם צווייטן וועלט קריג האבן זיך די פאראייניגטע שטאטן און יאפאן געקריגט דערויף. אין 1976 האט זיך דארט געגרינדעט אן אייגענע רעגירונג און צוויי יאר שפעטער האבן זיי באקומען פולע זעלבסטשטענדיגקייט.
אין 2006 איז די באפעלקערונג דארט געווען ביי 552,438.
ענגליש איז די אפיציעלע שפראך, אבער בלויז ארום צוויי פראצענט פון דער באפעלקערונג קען דאס רעדן פליסיג.
74 שפראכן זענען נאטירט געווארן צו ווערן גערעדט אין די אינדזלען, פון וואס כאטש פיער זענען שוין גענצליך אונטערגעגאנגען.
זינט די טעלעוויזיע סיגנאלן דערגרייכן נישט איבעראל, איז די הויפט נייעס און אינפארמאציע מיטל דורך ראדיא. עס איז אויך פארהאן דארט איין טעגליכע צייטונג און א אנליין צייטונג סאלאמאן טיימס. אויסער דעם עקזיסטירן צוויי טעגליכע און צוויי מאנאטליכע צייטונגען.
טאָראָנטאָו, אהייאָו (ענגליש: Toronto, Ohio) איז די צוויי-גרעסטע שטאָדט אין דזשפערסאן קאונטי, אהייאו, פאראייניגטע שטאטן.
אין די 2010 צענזוס איז די באפעלקערונג געווען ביי 5,091.
די געהגנט איז געגרינדעט געווארן אינעם ניינצנטן יאהר-הונדערט, ווען דאס פלאץ איז באוואוסט געווען אלס ניובורג'ס לאנדונג. ווען מ'האט געצויגן דארט שינעס, האט מען געטוישט דעם נאמען. אין 1881 איז אויפגעשטעלט געווארן א טאון אונטערן יעצטיגן נאמען.
די שטאָדט איז בערך 45 מייל פון פיטסבורג. זי באשטייט פון 2.14 קוואדראט מייל פון וואס 1.86 דערפון איז טריקעניש.
בּאַלד יעדן טאג (ענגליש: "Any Day Now") איז א 2012 אמעריקאנישער עהנגליש־שפראכיגער דראמא פילם דירעקטיהרט דורך טרעוויס פיין.
א געי פאהר-פאלק מוטשען זיך מיט דער לעגאלער סיסטעם וועלכע נעמט זיי צו א קינד מיט דאַון סינדראָם וואס זיי האבן אדאפּטיהרט.
גאלדן בערי'ס אין א שיסל
דער גאָלדן בערי (ענגליש: golden berry, וויסנשאפטליכער נאמען: Physalis peruviana) איז א קליינע אראנדזש-גאלד רונדיגער פרוכט וואס וואקסט ארומגענומען מיט דינע גרינע בלעטלעך ווי א סארט פאנצער אדער שטייג פון פאפיר.
ס'איז זיס מיט עסבארע קערלעך דערין.
באטאניש איז די פרוכט פון די פאמיליע פון פאמידארן, פאטלעזשאן, קארטאפל און נאך. עס האט נישט קיין פארבינדונג מיט קארשן אדער אנדערע בערי'ס.
נעהמען.
א גאלדן בערי באציהרט א פראנצויזישע שאקאלאד קוכן
אויפן בוים ארומגענומען מיטן בלעטל
ארגינעל קומט די פרוכט פון לענדער אין צפון אמעריקע ווי פערו, קאלאמביע און עקוואדאר וואו עס וואקסט ווילד. הערשט לעצטנס האט מען עס אנגעהויבן ספעציעהל פלאנצן כדי צו פארקויפן.
אינעם אכצנטן יאהר-הונדערט האט מען עס אנגעהויבן צו פלאנצן אין ענגלאנד און אינעם אנהייב פונעם ניינצנטן יאהר-הונדערט טרעפט מען עס שוין אין צפון אפריקע.
אהבה ממבט שני (עהנגליש: Love at Second Sight) איז א ישראלישער העברעיאישער דראמאטישער ראמאנטישער 1998 פילם רעזשיסיהרט דורך מיכל בת אדם.
א מיידל אין תל אביב פארליעבט זיך אין א מאן וועהמען זי האט אומווילנדיג פאטאגראפיהרט. זי טרעפט עהם ביים אויפשטייגן אויף א פליגער און בעהט עהם זייער שטארק צו בלייבן רעדן מיט איהר אבער עהר אנטזאגט ווייל ער קען איהר נישט.
אין די לעצטע מינוט דרייעט עהר זיך צוריק און גייט איהר אויפזוכן.
בלאַסע לאַגער ביר איז אַ זייער א בלאַסע גאָלדענע פארב ביר.
היינעקען לאגער ביר איז א בלאסע לאגער ביר.
הייניקען לאגער ביר (ענגליש: Heineken Lager Beer, האלענדיש: Heineken Pilsener) איז א בלאסע לאגער ביר, מיט 5% אלקאהאל. פאבריצירט דורך הייניקן אינטערנאציאנאל.
די הייניקן לאגער ביר איז צוערשט פאבריציהרט געווארן אום 1873. אין 1886 איז מען פארטיג געווארן מיטן אהערשטעלן דעם ענדגילטיגן רעצעפט פאר די ביר וואס איז נאך אין באנוץ ביזן היינטיגן טאג.
זינט 1975 ווערט מערסטנס פון די ברענד אהערגעשטעלט אין אמסטערדאם.
אין 2011 האבן זיי פראדוציהרט 2.74 ביליאן ליטער אלטוועלטליך.
הייניקען אינטערנאציאנאל איז א האלענדישע ביר פירמע, די בעלי בתים פון דער באוואוסטער הייניקן לאגער ביר און נאך 190 ברענערייען אין איבער 70 לענדער - וועלכע שטעלן צו איבער 170 ברענד'ס פון ביר.
די אימפעריע איז היינט צו טאג די דריט גרעסטע ביר-ברענעריי נעץ, נאך בוש און סעב-מילער.
די פירמע איז געגרינדעט געווארן אין 1864 דורכן צוויי-און-צוואנציג יעריגער גירארד אדריען הייניקן וועלכער האט אפגעקויפט אן עקזיסטירנדן ברענעריי אין אמסטערדאם.
די ארגינעלע ברענעריי האט זיך פארשפארט אום 1988 און איז היינט א מוזיי.
סעב-מילער איז די צווייט גרעסטע ביר ברענעריי נעץ נאך בוש. זי איז הויפט-קווארטיהרט אין לאנדאן.
די פירמע גייט צוריק נאך אין 1895 ווען זי איז געוועהן באזיהרט אין דרום אפריקע. אין 1990 האט זי אנגעהויבן אינוועסטיהרן אין אייראפע.
ברענדס.
די פירמע האט אונטער זיך איבער 150 סארטן ביר און נאך א טוץ נישט-אלקאהאלישע געטראנקען.
דרשו בוקר: א פראגראם אין ישיבה גדולה'ס צו לערנען א שעה פאר שחרית, צוויי און א האלב בלאט גמרא א וואך.
די אלע פראגראמען די וואס גיין אדורך די בחינות מיט ערפאלג באקומען א סטיפענדיע.
די נשיאים פון דער ארגאניזאציע זענען הרב אהרן לייב שטיינמאן, הרב גרשון עדלשטיין, הרב בערל פאווארסקי, הרב יצחק שיינער, הרב דוד כהן, הרב שמעון בעדני, און די אדמו״רים פון וויזשניץ, צאנז, מאדזשיץ און אלעקסאנדער.
נתיבות באן סטאנציע איז א באן סטאנציע פון ישראל באנען. זי געפינט זיך אין מערב זײַט פון דיר שטאט נתיבות שטאט, און באדינט די איינוואוינער פון דער שטאט.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דעם 15טן פעברואר 2015 פאר באנען אין דער צפונדיקער ריכטונג.
בעז מען האט געענדיגט די אשקלון-באר שבע אייזנבאן־ליניע איז נתיבות געווען די דרום סוף־סטאנציע פון דער ליניע.
רבי יוחנן סופר, אויך יוחנן שרייבער (י"ג טבת תרפ"ג - י"ג אדר א' תשע"ו) איז געווען דער ערלויער רב אין ירושלים. ער האט געפירט זיין הויף אויפן דרך פונעם חתם סופר, פון וועמען איז ער אן אייניקל ביים פינפטן דור. ער האט פארפאסט דאס ספר ״אמרי סופר״.
ער איז געווען א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
הרב יוחנן סופר איז געבוירן געווארן י״ג טבת תרפ״ג אין ערלוי, אונגארן, צו זיין פאטער הרב משה סופר, דיין אין ערלוי, א זון פון הרב שמעון סופר, ערלויער רב, א זון פון הרב אברהם שמואל בנימין סופר, דער ״כתב סופר״, פרעשבורגער רב, א זון פון הרב משה סופר, דער ״חתם סופר״, פרעשבורגער רב, און צו זיין ווייב טושענא, א טאכטער פון הרב משה יוחנן שיינפעלד, מחבר פון ״נחלי מים״ און רב פון מיהאליפאלווא.
ער האט געלערנט אין דער ישיבה אין ווערפעלעט, אונגארן, ביי הרב יוסף אריה פאלאק, ראש ישיבה און שטאטס רב דארט. אויך האט ער געלערנט אין יארמעט ביי רבי אהרן דוד דייטש.
א הכז יאָר איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט הכז הייבט אן דאנערשטיק (ה, דער פינפטער טאג פון דער וואך), איז "כסדרה" (כ) דאס הייסט חשוון האט 29 טעג און כסלו האט 30 טעג, און פסח געפאלט שבת (ז). א יאר פון סארט הכז איז א פשוט יאר (נישט קיין עיבור יאר) און איז לאנג 354 טעג, מיט 51 שבתים.
א הכז יאר איז דער מערסט פארשפרייטער סארט יאר, און פאסירט אין 18% פון אלע יארן. לעצטנס האט פאסירט א הכז יאר אין ה'תשע"ב, ה'תשע"ה און ה'תשע"ח.
רויטע ראָשען (ענגליש: Red Russian) איז א קאקטעיל וואס ווערט געמאכט מיט אייניגע טיילן וואדקע און א רויטע ליקער. צומאל קארשן ליקער אדער סטראבערי שנאפס, מען קען אויך נוצן א רויטע זאפט ווי קרענבערי אדער פאמידארן.
עס ווערט געווענליך סערוויהרט מיט אייז, אבער קען אויך סערוויהרט וועהרן ווארעם.
ביי די צווייטע וועלט קריעג, האט מען אין די ראטן פארבאנד גענוצט בלוט פון קיהען עס רויט צו מאכן.
די יודן קומען (העברעיאיש: "היהודים באים") איז א קאמישער ישראלישע טעלעוויזיע סעריע איבער פארשיידענע פיגורן און געשיכטע'ס פון דעם יודישן פאלק.
דעם ערשטן סעזאן האט מען אנגעהויבן שפילן אום חשוון ה'תשע"ה אויף דער ערוץ הראשון און באשטייט פון צוועלף עפיזאדן. די צווייטע סעזאן וועלכע וועט אנטהאלטן פופצן פרקים וועט מען ווייזן אום 2016.
עס איז געווען א פאליטישער געראנגל ווען עס איז געלאפן א פּראָומאָו מיט דער פאהרשטעלונג פון די מערדער ברוך גאלדשטיין, יגאל עמיר און יונה אברושמי וואו זיי זינגען איך בין א רעכטער רוצח.
הידזשראַ (העברעיאיש: היג'רה) איז א ישראלישער טעלעוויזיע סעריע איבער ווי אזוי איסלאם נעמט איבער אייראפע און זיי טוהען גאהרנישט דערצו אונטערן מאנטל פון פרייהייט און טאלעראנץ, דירעקטירט דורך צבי יחזקאלי.
עס באשטייט פון פינעף עפיזאדן וועלכע באציהט זיך א גרויסער טייל ווי אזוי איסלאמישע יונגען פון לאנדאן און בעלגיע ווערן באאיינפלוסט פון עקסטרעמיסטן צו גיין קיין סיריע און איראק צו קעמפן מיט אייסיס.
ער האלט אפ אינטערוויוס מיט איסלאמישע פיהרער און מיטגליעדער פון עקסטרעמיסטישע גרופעס אין אייראפע, פאר וועהמען ער געט זיך אהן אלס פאלעסטינער און רעדט מיט זיי אין אראביש.
א זשג יאָר איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט זשג הייבט אן שבת (ז, דער זיבעטער טאג פון דער וואך), איז "שלמה" (ש) דאס הייסט סיי חשוון סיי כסלו האבן 30 טעג, און פסח געפאלט דינסטיק (ג). א יאר פון סארט זשג איז א פשוט יאר (נישט קיין עיבור יאר) און איז לאנג 355 טעג, מיט 51 שבתים.
א זשג יאר פאסירט אין 13.7% פון אלע יארן. לעצטנס האט פאסירט א זשג יאר אין ה'תש"ן, ה'תשס"ד, ה'תשס"ז און ה'תש"ע, און וועט פאסירן נאכאמאל אין ה'תשפ"ח.
א בחג יאָר איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט בחג הייבט אן מאנטיג (ב, דער צווייטער טאג פון דער וואך), איז "חסר" (ח) דאס הייסט סיי חשוון סיי כסלו האבן 29 טעג, און פסח געפאלט דינסטיק (ג). א יאר פון סארט בחג איז א פשוט יאר (נישט קיין עיבור יאר) און איז לאנג 353 טעג, מיט 50 שבתים.
א בחג יאר פאסירט אין 5.7% פון אלע יארן. לעצטנס האט פאסירט א בחג יאר אין ה'תשנ"ג און ה'תשע"ג, און וועט פאסירן נאכאמאל אין ה'תשע"ז.
צִווִישֶן צְווַיי ווֶעלְטֶן – דֶער דִבּוּק (רוסיש: [Меж двух миров [Дибук) איז א טעאטער פארשטעלונג, געשריבן אין רוסיש דורך ש. אנ-סקי פון ה'תרע"ד ביז ה'תרע"ז און שפעטער איבערגעזעצט פון אים אויף יידיש, וואס איז געווארן א קאנונישע ווערק פון יידישעס טעאטער. די וועלט-פרעמיירע, אויף יידיש, נאהם פלאץ אין ווארשע'ס עליזעיום ביהנה אם כ"ח כסלו ה'תרפ"א. אנ-סקי שריב די שטוק נאך איינע עטנאגרפישע רייזע אין וואהלין און פאדאליע: ער האט געהירט מעשה'ס איבער דעם צדיק ר' שמואל (דער צווייטער) פון קמינקא-מיראפאל, וואס איז געווען מגרש דיבוקים. "דער דיבוק" איז געווען איבערגעזצעט אין א סך שפראכן און געשפילט ארום דער וועלט. אין תרצ"ז איז געשאפן געווען דער פילם "דער דיבוק" אין פוילן, איינער דער טייערסטע און מייסט-געלויבטע יידיש קינא-פילמען פארן חורבן.
די געשיכטע פאסירט אין בריניץ און מיראפאל, צוויי שטעטלך אין וואהלין. חנן, אן ארעמער ישיבה בחור, איז פארליבט מיט לאה, די טאכטער פונעם גבירישן סענדער. ער פארזוכט אירע שידוך צו פארשיבן, און באניצט פארבאטענע קבלה דאפיר. ווען ער הירט וואס סענדער האט באשליסט די תנאים, ער שטירבט. איין פאר חודשים שפעטער קומט לאה'ס חתונה. ווען די חתן קומט זי שטעפט אים און שרייט אין א שטימע פון א מאנצביל. א דיבוק איז אריין אין איר. סענדער ברענגט זי צו ר' עזריאל, דער צדיק פון מיראפאל, און ער דערקענט אז דער דיבוק איז חנן'ס נשמה. דער מרא דאתרא, רבי שמשון, קומט און דערציילט חנן'ס פאטער ניסן האט גערעדט צו אים אין זיין חלום. ער וויל רופן סענדער צו א דין תורה. ניסן'ס רוח דערציילט דעם בית דין אז ער און סענדער זענען אמאל געווען חברים, און האבן געמאכט א נדר אז ווען איינער וועט האבן א זון און דער אנדערער א טאכטער, וועלן זיי זיך משדך זיין. ניסן שטארבט יונג, אבער חנן קומט קיין בריניץ און האט זיך פארליבט אין לאה, זיין באשערטע. סענדער שפורטע דאס אבער ווילט א רייכן חתן. חנן איז געווען פארצוויפעלט און וואנדטע זיך צום סטרא אחרא. דער בית דין איז מזכה סענדער פון ברעכן זיין נדר, ווייל מאן קען נישט געבן דבר שלא בא לעולם, אבער באפעלט אים זאגן קדיש נאך ניסן און חנן זיין גאנצן לעבן. דעמאלסט פארדערט ר' עזריאל דעם דיבוק ארויסצוגיין פון לאה'ס קערפער. דער דיבוק פארווייגערט זיך, און דער צדיק פארטרייבט אים מיט חרמות און שמות הקודש. לאה ליגט אין די צימער אליין, און רעדט מיט חנן'ס רוח. זי זאגט אז זי האט אים געליבט פון דעם ערשטן מאל זי האט אים געזען. איר נשמה פארלאזט דעם קערפער, און זיי ביידע ווערן געאייניקט אין טויט.
די יידיש-שפראכיגע קינא אינדוסטריע האט באשאפן עטווא 130 פילמען אין פולער לענג און נאך 30 קורצע פילמען וועהרענד די צייט פון אירע העכסטע פראדוקטיוויטעט, פון ה'תרע"א ביז ה'ת"ש. זייט דעם אנהייב דעס צווייטן וועלט-קריג, זינד ווייניקע נייע פילמען פראדוצירט.
אום אלול תרע"א האט א יידישער זינגער, א. סמאלענסקי, באגלייטעט א קורצע אויסשטראהלונג פון בעווגענדע בילדער אין מינסק מיט דעם ליד "א בריוועלע דער מאמען." לויט עקזיסטירינדע מקורות, איז דאס געווען די בעגין פון קינא אויף יידיש. עהנליכע באנדען שפילטען ארום דעם תחום-המושב. אום כ"ט אלול האט דער קינא-קונסטלער אלכסנדר הערץ פאטאגראפירט אין ווארשע א פינעף-מינוטיקן שטום-פילם, "מאיר יאזעפאביטש", וועגן א יונגער מאן וואס פארלאזט זיינע פרומע עלטערן צו קעמפן פאר פוילן. אין תרע"ג האט שמואל גאלדשטיין (סידני מ. גאלדין) געמאכט צוויי עהנליכע קורצע פילמען אין אמעריקא. צוויי יידישע פארשטעלונגען זינד געווען פאטאגראפירט און געצייגט אין פוילן אין תרע"ו. נאך דער ערשטער וועלט מלחמה האט גאלדין גערייזט קיין וויען, וואס איז געווארן די הויפשטאט פון יידישער-שפראך שטום-פילם אין די פריהערע תר"ץ-יאהרן. אין תרצ"ג האט ער געפילמט "מזרח און מערב", מיט דער יונגער מאלי פיקאן, וואס שפילט א לעבעדיק אמעריקאניש מיידל וואס באזוכט אירע פרומע פארוואנדטען אין גאליציע, און נאך אנדערע. אין פוילן שאפטע לאו פארבערט דריי ערפאלגרייכע יידישע שטום-פילמע: "תקיעת כף" (תרפ"ד), למ"ד-ו"ו" (תרפ"ה) און "אין פוילישע וועלדער" (תרפ"ט).
אין תרפ"ט האט גאלדין געעפנעט א נייע שטודיע אין ברוקלין'ס לאוער איסט סייד. דארט האט ער באלט געשאפן שפעטער "עד מתי", א קורצען פילם פון נידריקע קוואליטעט וואס איז דאך געווען דער ערשטער יידישער קלאנג-פילם. גאלדין פראדוצירטע א רייהע פון עהנליכע, ביליגע פילמען, 3,000 דאלאר א שטוק און נאר איין טאג פאר פאטאגראפירען; זי האטן אזולכע שם רע וואס דער יידישער שוישפילער פרבאנד האט פארביטן זיינע מיטגלידער עפעס צו טון מיט דער דירעקטאר. נאר אם תרצ"א האט גאלדין געפינדעט א נייער פינאנציר וואס האט איהם ערמאגליכט מאכן "זיין וייב'ס ליובאווניק", א 20,000-דאלאר ראמאנטישע קאמעדי און דער ערשטער יידיש-שפראכיגער פילם אין פולער לענגע.
אין דעם סאוועטן פארבאנד זינד א סך שטרייפען וועגן יידישע טעמעס געמאכט געווארן, ווי אבער נאר איין יידיש-שפראכיגער פילם אין פולער לענגע: "נתן בעקער פארט אהיים" (תרצ"ב). דער ערשטער יידיש-שפארכיגער קלאנג-פילם אין פוילען איז געווען "על חטא" (תרצ"ה).
אין י"ז תשרי תרצ"ז האט בעגאנן די קורצע גאלדענע עפאכע פון יידיש-שפראך פילמען מיט די פארעפענטליכונג פון "יידל מיטן פידל", איין פילם פון יוסף גרין וואס האט געקאסטט 50,000 דאלאר און איז פאטאגראפירט געווען אין ביליגע פוילן, מיט מאלי פיקאן אין די הויפטראללע. גרין'ס פילם לויפטע אין ביידע שטאטן און דעמעלסט אין גאנץ אייראפע - אפילו אין נאצי דייטשלאנד, ווי די יידן דורפן נישט מעהר די קינאס באזוכן, האט די יידישע קולטור פארבאנד "יידל" אויסגעשטראהלט - ארץ ישראל (מיט העברעישע זינכראניזאציון) און דרום אפריקע. דער אינטערנאציונאלע ערפאלג פון דעם פילם מאטיווירטע רעזשיסאר עדגאר אולמער צו מאכן "גרינע פעלדער" אין ניו יארק, וואס האט געהאט א פרעמיירע אויף ז' חשון תרצ"ח. "גרינע פעלדער" און "יידל מיטן פידל" זינד די ערפאלגרייכסטע אין די געשיכטע פון יידיש-שפראך קינא. איינער זשורנאליסט האט איינגעשעצט וואס "פעלדער" איז גווען באזוכט פון מיליאן מענטשען אין אמעריקא. גרין שאפטע נאך דריי פילמען: "פורים שפילער" (תרצ"ז), "א בריוועלע דער מאמען" ו"מאמעלע" (ביידע תרצ"ח), אלע געמאכט אין פוילען מיט לאקאלע שוישפילער. אויך אולמער מאכטע נאך דריי: "יענקל דער שמיד" (תרצ"ח), "די קליאַטשע" (תרצ"ט) ו"אמריקאנער שדכן" (ת"ש). אין תרצ"ז איז ארויסגעקאמן אויך "דער דיבוק" פון רעזשיסאר מיכל ואשינסקי אין פוילן. באזירט אויף ש. אנ-סקי שוישפיל "דער דיבוק", ואשינסקי'ס ווערק איז גרויסטע קונסטלערישע לייסטונג אין די יידיש-שפראך קינא. נאך איינער קונסטלרישע און זייער טיירע פילם איז געווען מאריס שווארץ'ס 70,000-דאלאר "טעוויע" (תרצ"ט). דער לעצטער הויך-קוואליטעט פראדוקציון אין אמעריקא איז געווען דער ווילנער שטאט'ס חזן אין ת"ש.
דער חורבן האט פארניכטעט די גרויסע יידיש-שפראכיגע בעפאלקערונג אין אוסט אייראפע. אין פוילן מאכטען שאול גאסקינד און נתן גראס אין תש"ח צוויי פילמען, "אונדזערע קינדער" ו"מיר לעבן-געבליבענע"; זי זינד נישט געווען אויסגעשטראלט וועגן צענזור פון די נייע קאמוניסטישע מאכטהאבר. אין דען סאוועטן פארבאנד האט די רעגירונג פארפאלגט די יידישע קולטור, און א נייע גענעראציון פון אסימילירטע יונגען האט די שפראך פארלאזען. אריבער דעם אטלאנטישע אוציאן האבן די מיליטערדינסט אין די מלחמה יארן און דער נאכקריגסצייט ווירטאשפטסוונדר אלע עמיגראנטן, אויך די יידן, שטארק אמעריקאניזירט. דער עטנישע קינא אינדוסטרי, וואס האט פראדוצירט שטרייפען אין שפאניש, אוקראיניש און אזוי וייטער האט פארשוונדען, און מיט זי אויך די קליינע יידיש-שפראך ואריאנט. די צוויי לעצטע קאמערציעלע שטרייפען אויף די שפראך האטן געעפנעט אם ג' און ט' שבט תש"י: "גאט, מענטש און טייוועל" און "האניג מונאט אים קעטסקילס."
אין ישראל, וו יידיש-שפראך פילמען מוזטען האבן איין זינכראניזציאן אויף העברעיש, זינד צוויי שטרייפען גמאכט געווען פאר שנורריי אין אמעריקא: "דאס געצעלט" (תש"י) און "דער טויער איז אפן" (תשי"ט). איין פאר פילמע קומטען אויך שפעטער אויף יידיש: Hester Street (תשל"ה, פאראייניקטע שטאטן), Bruxelles-transit (תשמ"ב, בעלגיע) "די לעצטע ליבע פון לארא אדלער" (ישראל, תר"ן). אין לעצטע יאהרן זינד געמאכט געווען "א געשעפט", "מיין טאטע'ס שטוב" און "ראָמעאָ און יוליאַ אויף יידיש".
נעץ פארבינדונגען.
הייליגקייט איז א העכערער געטליכער באגריף, וואס איר מיינונוג איז א מיסטישער געפיל געמישט מיט א רעליגיעזן גרונט פון טראדיציע, וואס מענטשן דורכאויס היסטאריע האבן אייביג געשטרעבט דאס צו לעבן, און דערמיט שפירן אז מען איז נאנטער צו גאט, און דערמיט ערליך.
שלימות - גאנצקייט, תיקון המידות.
די איינפאכער טייטש איז גאנץ, אז אזוי ווי ג-ט איז א מושלם א פולער אויסגעארבייטער כביכול'דיגער פערזאן, - "כי קדוש אני" - אן קיין שום פעלער און שוואכקייט, אזוי איז די ארבייט פון יעדע מענטש אויף די וועלט זיך אויסצוארבייטן די שלעכטע מדות און שוואכקייטן, צו זיין הייליג, און רש"י זאגט א עצה וויאזוי צוציקומען צו די הויכע מדרגה.
דערפאר הייסט אן ערליכער מאן, א הייליגער מאן, ווייל ער איז אויסגעארבייט און קען נישט טאן זינד, פונקט ווי גאט.
הייליגקייט אין יידישקייט.
די תורה באפעלט: "קדושים תהי' כי קדוש אני". לויט רש"י מיינט דאס לעבן מיט פרישות - זיך אפזונדערן און נישט נאכגיין געשמאקע גלוסטיגע ציאונגען בעיקר סעקס. (אבער לויט אנדערע ראשונים מיינט דאס אויך אייז קרים, פיצא, וויין א.א.וו.) אזוי ווי די תורה באפעלט ערגעץ אנדערשט "ולא תתורו אחרי לבבכם ואחרי עיניכם". אפילו זאכן וואס מ'מעג טאן זאל מען זיך צוריק האלטן, ווייל צום סוף וועט מען דורכפאלן מיט זינד, - און דערמיט וועט מען זיין "אינגאנצן" איבערגעגבן פאר גאט און זיין ווילן.
הרב מרדכי שמואל אשכנזי (כ"ח אייר תש"ג - כ"ג טבת תשע"ה) איז געווען דער רב פון כפר חב"ד, א דיין אינעם בית דין פון חב"ד אין ארץ ישראל, און א מחבר פון ספרי הלכה.
הרב אשכנזי איז געבוירן געווארן אין תל אביב צו זיין פאטער הרב משה אשכנזי, רב פון די ליובאוויטשער חסידים אין תל אביב און א זון פון הרב מאיר אשכנזי, רב פון שאנכיי, און צו זיין מוטער דבורה, א טאכטער פון הרב אליעזר קאראסיק.
אין זיין יוגנט האט ער געלערנט אין די חב"ד ישיבות אין תל אביב און לוד. ווען ער איז געווען אלט 20 יאר איז ער געפארן קיין ניו יארק צו לערנען אין דער הויפט תומכי תמימים ישיבה, וואו דער ליובאוויטשער רבי האט אים געהייסן עוסק זיין אין הלכה. הרב אשכנזי האט באקומען היתר הוראה פונעם ערשטן רב פון כפר חב"ד, הרב שניאור זלמן גארעליק.
אין יאר תשל"ד האט פאסירט אן אומגלוק ווען עטלעכע ליובאוויטשער חסידים, צווישן זיי הרב גארעליק, זענען געהרגעט געווארן אין אן אויטא אקצידענט צוריקקומענדיג פון א חתונה אין ירושלים. אלס ממלא מקום האט מען באשטימט זיין איידעם הרב נחום טרעבניק מרא דאתרא און הרב אשכנזי ווי דער מורה הוראה. נאך הרב טרעבניק'ס פטירה אין תשמ"ד איז הרב אשכנזי געווארן דער איינציגער רב אין כפר חב"ד. אין תשל"ו איז ער געווארן א דיין אינעם בית דין פון חב"ד.
כ"ג טבת תשע"ה איז ער נפטר געווארן פון א הארץ אטאקע אונטערוועגס קיין טבריה צום ציון פון זיין פאטער אויף זיין יארצייט. ער איז געקומען צו קבורה צומארגנס אין טבריה, אויפן יארצייט פונעם בעל התניא.
דער לוד טאָל ראַיאנראַט () איז א ראיאנראט אין דעם צענטער דיסטריקט פון ישראל לעבן די שטעט ראשון לציון, לוד, רמלה און אור יהודה.
דער ראט איז אויפגעשטעלט געווארן אין 1952.
זיין נאמען קומט פון דעם ארט אין לוד טאל וואו ער געפינט זיך.
דער ראט גרענעצט בן גוריון פליפעלד און אור יהודה אין צפון, חבל מודיעין ראיאנראט און לוד אין מזרח, רמלה און באר יעקב אין דרום און אזור, בית דגן און ראשון לציון אין מערב.
אין דעצעמבער 2012 האבן געוואוינט אין לוד טאל 13,800 איינוואוינער.
מנשה משה איז געווען דער ראט־פארזיצער 20 יאר ביז זיין פטירה אין 2013.
דזשילעט ביי דער נאציאנאלער "יונגע אמעריקאנער פאר פרייהייט" קאנגרעס אין 2016
פּען דזשילעט (ענגליש: "Penn Jillette", געבוירן דעם 5טן מערץ 1955) איז אן אמעריקאנער צויבער-קינסטלער, אקטיאר, קאמיקער און שרייבער.
ער איז באוואוסט פאר זיינע שטארקע ליבעריטעריען מיינונגען און פֿאַרן זיין גאָהר שטאַרק קעהגן די רעגירונג'ס זיך אריינמישן אינעם פריוואטן בירגער'ס לעהבן.
דזשילעט איז א שטארקער אטעיסט.
ער איז געבוירן אין גרינפיעלד, מאסעטשוסעטס.
מארטא רעדט (ענגליש: "Martha Speaks") איז א געמאהלן 1992 קינדער בוך פון סוזאן מעדא. עס איז דאס ערשטע פון א סעריע פון זעקס ביכער וועגן דעם הויפט כאראקטער מארטא.
דאס בוך האנדלט זיך איבער א צען יעריג מיידל מיטן נאמען העלען פיני, וואס האט געפיטערט איר גאלדען ריטריווער הונטין מארטא א טייל אלפאבעט זופ און עפעס מאדנע האט געטראפן. די זופ געגאנגען צו מארטא'ס געהירן, אנשטאט איר מאגן. ווען די אותיות גייען אריין אין איר האלדז, האבן זיי פארלארן זייער וועג, און זענען געפארן צו איר מח. דאס האט געגעבן מארטא די מעגלעכקייט צו רעדן.
אן אפיקורס לויטן רמב"ם איז איינער וואס גלייבט נישט אין איינע פון די דרייצן עיקרי אמונה ווי זיי זענען אוועקגעשטעלט געווארן לויטן רמב"ם אין הלכות יסודי התורה. אבער אנדערע ראשונים האבן נישט איינגעטיילט די אמונה אין דירעקט דרייצען עקרים.
עס זענען דא אפיקורסים וואס גלייבן אין גאט אבער נישט אין תורת משה מסיני. צוליב דעם, אידן פון די רעפארם און קאנסערוואטיווע באוועגונגען ווערן ביי די פרומע פארעכנט אלץ אפיקורסים טראץ דעם וואס זיי גלייבן אפטמאל אין גאט, און פירן זיך מיט פילע פון די אידישע הלכות און מנהגים.
וואס טייטש אפיקורס?
דער רמב"ם אין פירוש המשנה (סנהדרין י,א. עמוד קמ) זאגט אז אפיקורס איז אן אראמיש באליידיקונג ווארט. אין אן אנדער ארט אין רמב"ם ווערט צוגעברענגט אז א גריכישער פילאסאף האט געטראגן דעם נאמען און וויבאלד יענער האט געווען אן אטעיסט רופט מען אלע וואס גייען אין זיין שיטה אן אפיקורס. זעט אין מורה נבוכים (א. עג ביי די ענדע ההנחה הראשונה; ג,יז). און אזוי שרייבט אויך דער מחבר פון ספר הדורות, אז עס זענען געווען צוויי אטעיסטן איינער האט געהייסן אפיקורס און איינע "מין", דעריבער ווער עס גלייבט נישט אין גאט רופט מען אהן מיט די נעמען.
רבינו עובדיה מברטנורא ברענגט נאך פונעם חכם אבן עזרא אז אפיקורס איז פונעם לשון הפקר, אנומעלט, ער זוכט הפקירות.
ספּאַגעטי קירבעסן נעהבן אנדערע ווינטער קירבעסן
דער ספּאַגעטי קירבעס (ענגליש: "Spaghetti squash") איז א סארט גרויסע, דיקע און לענגליכע ווינטער קירבעס מיט א בלאס-געהלער אדער אראנדשער קאליר.
ווען מען קאכט עס וועהרט זיין פלייש פארוואנדלט אין אזעלכע שטרענגלעך וואס ווען מ'קראצט עס ארויס זעהט עס אויס ווי ספאגעטי לאקשן - וואס פון דעם קומט זיין נאמען.
זיינע קערלעך איז פאסיג צו בראטן, גענוי ווי די קערלעך פון קירבעסן.
מען נעמט ארויס די לאקשן נאכן קאכן
וואלטאַזש אדער עלעקטרישע שפאַנונג איז די ענדערונג אין עלעקטרישן פאטענציאל צווישן צוויי פלעצער. וואלטאזש ווערט געמאסטן נאר צווישן צוויי פלעצער, למשל די פאזיטיוון און נעגאטיוון טערמינאלן פון א באטעריע, אדער צווישן א דראַט און גרונד. אין דער אינטערנאציאנאלער סיסטעם פון איינסן מעסט מען וואלטאזש אין וואלטן.
דער נאמען "וואלט" שטאמט פונעם איטאליענישן פיזיקער אלעסאנדרא וואלטא וואס האט געשאפן די ערשטע כעמישע באטעריע.
די עלעקטראסטאטישע קראפט איז א קאנסערווירנדיקע קראפט וואס מען קען דערפאר באשטימען זי פון א פאטענציאלער ענערגיע וואס מען רופט עלעקטראסטאטישע פאטענציאלע ענערגיע. די עלעקטרישע פאטענציאלע ענערגיע פון א לאדונג אין א געוויסן פונקט איז די ארבעט וואס מען דארף טון צו ברענגען די לאדונג פון יענעם פונקט צום גרונטפונקט; די ענערגיע איז פראפארציאנעל צום גרייס פון דער לאדונג. דער וואלטאזש V צווישן צוויי פונקטן איז די אונטערשייד צווישן דעם עלעקטרישן פאטענציאל אין די צוויי פונקטן.
אלץ העכער דער וואלטאזש וועט זיין, וועט זיך די עלעקטראנען רוקן מיט אלץ א שטערקרן כח.
"וואלטאזש" וועט מען אייביג נאר קענען רעכענן אינצווישין צוויי פלעצער.
דעם וועג וויאזוי מען רעכינט דעם וואלטאזש (פאטענציאלע ענערגיע) אויף א געוויסן פלאץ איז, אז מען קוקט וויפל כח וועט מען דארפין ניצן כדי צי קענען אריין שטופין (קעגין דער וועג פון וואס דער כח קומט) אין אים א גאנצע קולאמב פון עלעקטראנען, דאס הייסט אז אויב דער כח אויף יענער פלאץ איז איין וואלט (אז עס וועט אוועק שטופן דאס וואס מען פרובירט אריין צי שטופין אין אים מיט דער כח פין איין נאטון אויף יעדער קאלאמב) וועט מען דארפין ניצן א גאנצער נאטון פון כח כדי צי קענען אריין שטיפן דארט א גאנצע קאלאמב פון עלעקטראנען.
"יעצט", אויב מען וויל רעכענען דער וואלטאזש אינצווישן צוויי פלעצער אין א שטראמקרייז, קען מען נעמין דעם גרעסירן וואלטאזש (שטערקערער) און אראפ נעמין פון דעם דעם קלענערן נומער פון וואלטאזש, וועט איבער בלייבין דער צווישין שייד, און דאס וועט זיין דער וואלטאזש פון אינצווישן יענע צוויי פלעצער.
אויב מען וועט רעכענען דעם וואלטאזש אויף א פלאץ וואס אינצווישן זיי ביידע איז דער וואלטאזש דער זעלבע שטארק וועט דער וואלטאזש אויף יענער פלאץ זיין 0v.
די געריכט הויז פון סקארסדעיל
סקאַרסדעיל (ענגליש: "Scarsdale") איז א טאון און ווילידזש אין וועסטשעסטער קאונטי, ניו יארק פאראייניגטע שטאטן.
אין די 2010 צענזוס איז די באפעלקערונג געוועהן 17,166. זיין זיפ קאוד איז 10583.
דער ערשטער לאקאלער צענזוס אין 1712 האט געציילט צוועלף מענטשן אריינגערעכנט זיבן קנעכט. אום 7טן מערץ 1788 איז די טאון אפיציעהל געגרינדעט געווארן. אין 1790 איז די באפעלקערונג שוין געוועהן 281.
די ווילידזש באשטייט אין טאטאל פון 6.6 קוואדראט מייל, וואס 0.15 פראצענט דערפון איז וואסער. עס איז לאקיהרט ארום פינעף און צוואנציג מייל פון מאנהעטן.
עס זענען דא פארהאן 2,685.7 פער קוואדראט מייל.
די געהגנט האט א באדייטנדער יאפאנעזער און יודישע געמיינדע.
א בשה יאָר איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט בשה הייבט אן מאנטיג (ב, דער צווייטער טאג פון דער וואך), איז "שלם" (ש) דאס הייסט סיי חשוון סיי כסלו האבן 30 טעג, און פסח געפאלט דאנערשטיק (ה). א יאר פון סארט בשה איז א פשוט יאר (נישט קיין עיבור יאר) און איז לאנג 355 טעג, מיט 50 שבתים.
א בשה יאר פאסירט בערך אין 11.8% פון אלע יארן. לעצטנס האט פאסירט א בשה יאר אין ה'תשנ"ו און ה'תשנ"ט, און וועט פאסירן נאכאמאל אין ה'תש"ף און ה'תשפ"ג.
דער קולאמב (, געשריבן C) איז דער SI איינס פון עלעקטרישער לאדונג.
דער נאמען קולאמב נימט זיך פונעם פיזיקער שארל אויגאסטען דע קולאמב.
א גרעסערע לאדונג מיינט אז עס געפינען זיך מער עלעקטראנען.
ווען מען זאגט אז א אטאם איז אנגעלאדנט מיינט עס צו זאגן אז דער אטאם האט מער אדער ווייניגער עלעקטראנען ווי פראטאנען (א יעדער אטאם האט א אוועק געשטעלטן סכום פון פראטאנען אין נייטראנען, וואס פון דאס איז דער נאקלער צאמגעשטעלט, אבער עלעקטראנען קען מען צולייגן אדער אוועקנעמין דורך ניצן כח אדער אנדערע מיטלין ווי למשל רייבין צוויי זאכען צוזאמען).
א אטאם וואס האט מער עלעקטראנען ווי פראטאנען ווירט אנגערופן א נעגאטיווער אטאם, אדער (-) וועגין עס וועט זיין אין דער אטאם ווייניגער פראטאנען ווי עלעקטראנען
אין א אטאם וואס וועט האבין ווייניגער עלעקטראנען ווי פראטאנען (דאס הייסט אז עס איז דא מער פראטאנען ווי עלעקטראנען) ווירט אנגערופן פאזיטיוו אדער (+)
דער עלעקטראנישער כח וואס וועט זיין אינצווישן צוויי אטאמען וואס זענען טעון וועט זיך ווענדין מיט וויפיל עלעקטראנען יעדער אטאם איז איבער געפילט אדער אונטער געפילט (דאס הייסט אז דער אטאם האט מער אדער ווייניגער עלעקטראנען ווי עס קומט ארגינעל.)
אלץ ווייטער איין אטאם וועט זיין פון צווייטע אלץ שוואכער וועט זיך איינץ ציען צום צווייטן, אדער זיך אוועק שטופן איינץ פון צווייטן.
דער קלענסטער איינס פון לאדונג איז דער עלעקטראן. די לאדונג פון איין קולאמב איז גלייך צו דער לאדונג פון 6,241,509,629,152,650,000 עלעקטראנען.
די דעפיניציע פון איין קולאמב איז די לאדונג וואס א שטראם פון איין אמפער טראגט דורך איין סעקונדע.
קערי בן דוד (ענגליש: "kerry ben david") איז געוועהן א לאנגיאהריגער חזן און ראביי אין ניו יארק און די אומגעהגענט.
ער האט געווינען דער שליח ציבור אווארד אין 2010 און כלה'ס אויסוואל אווארד אין 2012.
ער איז געבוירן אין פילאדעלפיע. ער האט שטודיהרט מוזיק אין פארשידענע מוזיק און אפערע שולע'ס.
אין 1985 איז ער נסמך געווארן אלס חזן דורך די היברו יוניאן קאלידזש. ער האט געדיענט אין די סקארסדעיל שוהל פאר 22 יאהר און דערנאך אין די דזשואיש פאמיליע קאגנגרעגעישן אין סאוט סאלעם פאר ניין יאהר.
ער האט געהייראט די אפערע זינגערין בתיה גאדפריה בן דוד און געהאט מיט איהר צוויי קינדער, אדם וועלכער איז אנגעשטעלט אין בראדוועי און שירה א חזן און אפערע זינגערין.
ער איז פלוצלינג געשטארבן אום ה' אדר ה'תשע"ה פון א הארץ אטאקע.
גרינע טאמאטיאו'ס אין א קאָרבּ
טאָמאַטיאָו (ענגליש: "tomatillo", וויסנשאפטליכער נאמען: "Physalis philadelphica") איז א פרוכט\גרינצייג וועלכער שטאמט פון מעקסיקאו און איז פון די גאלדן בערי פאמיליע.
עס וואקסט ארומגענומען מיט א פאפיר. די מערסט פארשפרייטע סארט איז גרין, עס איז אויך פארהאן געהלע, לילא און רויטע סארטן.
געווענליך עסט מען עס געקאכט, אדער געבראהטן. עס איז דער הויפט באשטאנדטייל אין סאלסע ווערדע און אין אסאך אנדערע מעקסיקאנישע עסן.
הארנסטייפל (;) אדער סטייפל איז א דארף אין דער קיעווער גובערניע, צענטראל אוקריינע. עס ליגט אויפן טייך טעטערעוו און דעם קיעווער ים.
דער הארנסטייפלער הויף שטאמט פונעם דארף הארנסטייפל; דער היינטיקער רבי איז רבי מיכל טווערסקי פון מילוואקי.
דער בארימטער רבי יעקב ישראל קאניעווסקי פון הארנסטייפל איז געווען באקאנט ווי דער "סטייפלער גאון".
הארנסטייפל איז דער נאמען פון א דארף אין היינטיגער אוקראינע וואו רבי מרדכי דוב טווערסקי, אן אייניקל פונעם טשערקאסער רבי'ן, האט אויפגעשטעלט זיין הויף.
דער היינטיגער רבי פון הארנסטייפל איז רבי מיכל טווערסקי פון מילוואקי.
רעפוטאַציע איז די אלגעמיינע מיינונג וועגן א מענטש, א גרופע מענטשן אדער אן ארגאניזאציע, וואס אנדערע האבן אויף אים. די רעפוטאציע קען זיין זייער וויכטיק סיי אין ביזנעס סיי אין נארוועלכער געמיינדע. די רעפוטאציע ווערט געשאפן פון דער אויפפירונג פונעם מענטש אדער פון דער ארגאניזאציע—איינער האט א רעפוטאציע ווי א פילאנטראפ, א צווייטער ווי א קארגער, אן אנדערער ווי א פריילעכער אא"וו.
אויפבויען א גוטע רעפוטאציע איז נישט גרינג, אבער מען קען זי גאנץ גיך פארלירן; מען זאגט נאך פון בענדזשאמין פרענקלין: "מען דארף א סך מעשים טובים כדי צו פארדינען א גוטע רעפוטאציע, אבער מען קען זי קאליע מאכן מיט איין שלעכטן אקט".
רבי ירחמיאל צבי האלפערט (כ"ו סיון תשכ"ב - כ"ו חשוון תשע"ד) איז געווען נשיא פון דער 'אהבת תורה' ישיבה, און איינער פון די ראשי כולל פונעם 'דברי אברהם' (פינטער'ס) כולל אין לאנדאן. ער האט מחבר געווען די ספרים 'תפארת צבי' אויף מסכתות הש"ס און מועדים.
רבי ירחמיאל צבי האלפערט אין געבוירן כ"ו סיון תשכ"ב צו רבי אפרים פישל האלפערט, וואס שטאמט פון דער באקאנטער רבנישער משפחה האלפערט דור אחר דור רבנים וגדולי תורה.
ער האט געלערנט אין ישיבה קטנה ביי רבי משה שמואל שפירא ווי ער איז געווארן פון זיינע נאנטע תלמידים און דערנאך אין דער בריסקער ישיבה פון רבי משולם דוד הלוי סאלאווייטשיק. ביי די 18 יאר האט ער שוין געענדיגט צוויי סדרים פון ש"ס. נאך זיין חתונה מיט דער טאכטער פון ר' חיים יעקב ווארהאפטיג פון לאנדאן, האט ער געלערנט אינעם כולל ש"ס פונעם כולל שומרי החומות.
אין די יונגע 20ער יארן האט אים פארהערט אויף גאנץ ש"ס דער אנטווערפענער רב, הרב אלטער אליהו רובינשטיין.
ער איז געווארן דער נשיא פון דער "אהבת תורה" ישיבה וואו ער איז געווען א מגיד שיעור, און אויך א ראש כולל פון דער "דברי אברהם" כולל אין סטאמפארד היל, לאנדאן. ער האט ארויסגעגעבן זעקס ספרים אויף ש"ס און ימים טובים.
ער איז נפטר געווארן ביי דער עלטער פון 52 יאר כ"ו מרחשון תשע"ד.
די פורים קאסעטע וואו בינעך?, פארפאסט דורך דעם חסידישן קאמיקער וואס רופט זיך מנשה לוסטיג, איז ערשינען לכבוד פורים, יאר תשע"ה.
דאס אינהאלט איז לויטן סטיל פון פורימ'דיגע שטייגער, אזויווי אנדערע קאמיקער האבען געמאכט אין די פארגאנגענהייט, ווי א שטייגער חיים באנעט,יואלי לעבאוויטש.
קרעגסליסט דזשאו (ענגליש: Craigslist Joe) איז א 2012 דאקומענטארער פילם וועלכע פאלגט נאך יוסף גארנער פאר א מאנאט, וואו ער לעהבט נאר פון רעקלאמעס פון גוטע מענטשן אויף קרעגסליסט.
דער ציהל פונעם פילם איז צו ווייזן ווי אזוי פרעמדע מענטשן זענען פריינדליך און ליבליך און העלפן ארויס אנדערע מענטשן.
דזשאו געזעהגנט זיך פון זיינע פריינט און טוישט נומער. ער לאזט זיך ארויס אהן קיין שום עסן און פארבינדונג, נאר מיט א קאמפיוטער, א רוק-זאק מיט עטליכע קלייניגקייטן און די קליידונג אויף זיך.
אזוי רייזט ער ארום פאר דרייסיג טעהג אין די פאראייניגטע שטאטן אנגעוויזן אויף די גוטהארציגקייט פון מענטשן אויף קרעגסליסט.
10000, ארויסגעזאגט צען טויזנט, איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 9999 און פאר 10001.
טייל שפראכן האבן א נאמען פארן נומער 10000: אין לשון הקודש רבבה, אין תרגום־לשון ריבוא און אין אוראלט גריכיש μύριοι.
אין ענגלאנד און אמעריקע שרייבט מען 10,000 און אין אייראפע שרייבט מען 10.000
אין מאטעמאטיק שרייבט מען 104.
לי קעמפ (ענגליש: "Lee Camp"; געבוירן דעם 21סטן יולי 1980) איז אן אמעריקאנער קאמיקער, שרייבער, אקטיאר, טעלעוויזיע פערזעהנליכקייט און אקטיוויסט.
ער איז געבוירן אין וואשינגטאן די סי צו זיין פאטער וועלכער האט געדיענט צוואנציג יאהר אין דער אמעריקאנער ארמיי אלס אנאליסט. ער איז אויפגעוואקסן אין מערילענד און דערנאך האבן זיי זיך געצויגן קיין ווירדזשיניע.
זייענדיג פערצן יאהר אלט האט ער אנגעהויבן שרייבן קאמעדיע וועלכע איז פובליציהרט געווארן אין זיין שולע'ס מאגאזין און צייטונג.
ביי זיין ניינצנטן געבורטסטאג האט ער אנגעהויבן פאָרשטעלן סטענד-אפ. זיין מהלך איז טיפע קריטישע טראכטן וואס דערשרעקט זיך נישט פאר קיינעם. טייל פארגלייכן עים דעריבער צו דזשארדזש קארלין.
קעמפ איז אן אטעיסט, א רעכטן קעמפער פאר מענטשן און בעלי חיים, און א וועגאנער.
ראַדני ריעד (ענגליש: Rodney Reed) איז א שווארצער מאן פון טעקסעס וועלכער איז באשולדיגט געווארן אין מארד און איז אויף די טויט רייע.
אינעם דריי און צוואנציגסטן פעברואר, איז דער אורטייל געשטעלט געווארן אויף אפהאלט צוליב קלאהרע סייענטיפישע באווייזן און דאס וואס די מאסן איז געווארן אינפארמיהרט איבער דעם פארברעכן און פארלאנגט א גערעכטער אורטייל.
די באשולדיגונג איז באזיהרט בלויז אויף די די ען עי פון ריעד'ס זרע אין דעם קרבן. אבער דאס איז בכלל נישט א באווייז אויפן מארד. ראדני האט אלעמאל געטענה'ט אז ער האט אסאך מאהל געהאט סעקס מיט סטעיסי. ער איז אפגעזאגט געווארן אנדערע די ען עי טעסטן וואס קען איבערווייזן זיין אומשולד.
די פארטיידיגונג האט באווייזן אז דער מערדער איז געווען איהר חתן, א געוועהזענער פאליציאנט, וועלכער האט דאס מעהגליך געטוהן אלס נקמה צו איהר פארן טשידן. ער איז יעצט אין תפיסה פאר אנדערע פארברעכנס. אבער אינעם געריכט איז ער דאן אראפגעלייגט געווארן אלס ארנטליכער מאן.
א דאקומענטארער פילם די שטאט קעהגן ריעד איז פראדוציהרט געווארן איבער די געשיכטע.
מאפע פון די אפמאך לענדער
דער מיליטערישיר אפמאך פון אויסטראליע, ניו זילאנד און די פאראייניגטע שטאטן (ענגליש: "Australia, New Zealand, United States Security Treaty" ר"ת ANZUS אנזוס) איז א מיליטערישער אפמאך צווישן אויסטראליע און צווישן אויסטראליע און די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע באזונדער, פארן צוועק פון ארבעטן צוזאמען פאר זיכערהייט אינעם פאציפישן אקעאן.
פייווייש פינקל (ענגליש: "Philip “Fyvush” Finkel"), געבוירן י"ז תשרי ה'תרפ"ג, איז אן אמעריקאנער אקטיאר באוואוסט מיט זיין שפילן אין די יונגע יארן אין דעם יודיש טעאטער אין ניו יארק.
שפעהטער האט ער געווינען א עמי אויסצייכענונג פאר זיין ראלע אין א טעלעוויזיע סעריע.
ער איז געבוירן אין ברוינזוויל צו יודישע אימיגראנטן פון ווארשע און מינסק.
שוין אין עלטער פון ניין יאר האט ער אנגעהויבן זינגען אין טעאטער. ער איז אריינגעברענגט געווארן דורכן בארימטן פסח'קע בורשטיין. ער האט געשפילט פאר ארום פינעף-און-דרייסיג יאהר אין די יודישע טעאטער'ס אין מאנהעטן און אין די בארשט בעלט אין די קעטסקילס אלס סטענד אפ קאמיקער.
זיין ערשטע פילם איז געווען מאנטיסעלא, מיר זענען דא, אין 1950.
קאָמינג סאָהן (ענגליש: "Coming Soon") איז 1999 אמעריקאנער ראמאנטישער קאמעדי פילם.
עס איז געוועהן א קאנטראווערסיע ווען עס איז גערעיטעד געווארן אלס ען סי 17 אנשטאט אר.
די עם פי עי עי האט עס טאקע שפעהטער געטוישט.
די פילם פאלגט נאך דריי רייכע מיידלעך וואס מוטשען זיך צו פארשטיין גענוי ווי אזוי צו באקומען אן ארגאזם.
זיי לעהרנען זיך אויף די אייגענע הויט נישט זיך צו לאזן פארפיהרן פון יענעמ'ס מיינונג און שפאט, נאר צו טוהן וואס די הארץ באפעהלט.
מאַריאַנא פּאַלקע (ענגליש: "Marianna Palka") איז אן אקטריסע, סצענאר שרייבערין און רעזשיסארין, פאטאגראף און מאדעלקע. געבוירן אין סקאטלאנד. היינט וואוינט זי אין לאס אנדזשעלעס.
זי איז געבוירן און אויפגעצויגן געווארן אין גלאזגא. ביי די זיבעצן האט זי זיך געצויגן קיין ניו יארק סיטי צו לערנען זיך שפילן אין פילמען.
די קלאַסיפיקאַציע און פאַרטרעטער פון סעמיטישע שפּראַכן.
סעמיטישע שפּראַכן איז אַ שפּראַך פאַמיליע פאַרשפּרייט אין מיטלן מזרח און צפון און מזרח אַפריקע, אַ צווייג פון אַפראַזיאַטישע שפּראַכן. די מערסטנס פאַרשפּרייטע סעמיטישע שפּראַכן זיינען אַראַביש (בערך 300 מיליאָן ריידערס), אַמהאַריש (22 מיליאָן), טיגריניאַ, עברית (7 מיליאָן ביידע) און מאָדערנער אַראַמיש (550 טויזנט). תנכישער העברעאיש, ווי אויך לשון חכמים און תרגום לשון געהערן צו סעמיטישע שפּראַכן.
דער באַגריף "סעמיטיש", סיי פאַר די לשונות און סיי פאַר די פעלקער וואָס ריידן אויף זיי, שטאַמט פון דעם נאָמען פון שם, נחס זון.
ס׳זיינען דאָ אַ ריי השערות בנוגע דעם, וואו און ווען די סעמיטישע שפּראַכן זיינען דערשינען. לויט לעצטע אָפּשאַצונגען איז די פּראָטאָ־סעמיטישע שפּראַך אויפגעקומען אויפן שטח פון היינטיקן לעוואַנט בערך 6000 יאָר צוריק. איין צווייג האָט דורכן אַראַבישן האַלבאינדזל דערגרייכט מזרח אַפריקע, וואו זי האָט זיך צעטיילט און געבליט אַלס אַ גרויסע גרופּע: עטיאָסעמיטישע שפּראַכן.
שרשים.
דער יסוד פון דער גראַמאַטיק פון סעמיטישע שפּראַכן איז אַ סיסטעם שרשים. אַ שורש באַשטייט בדרך כלל פון דריי קאָנסאָנאַנטן און פאַרשידענע ווערטער ווערן געשאַפן דורך דער כסדרדיקער אָנווענדונג פון משקלים: מוסטערן פון וואָקאַלן און אַפיקסן, וואָס גיבן איבער באַשטימטע באַדייטונגען און אַספּעקטן. אין אַ ברייטערן קאָנטעקסט שטאַמט די דאָזיקע סיסטעם פון אַ פריערדיקער סיסטעם פון צוויי־קאָנסאָנאַנטישע, וואָס מען טרעפט אין אַנדערע אַפראַזיאַטישע שפּראַכן. די שפּורן פון דער צוויי־קאָנסאָנאַנטישקייט קען מען אויך געפינען אין די סעמיטישע שפּראַכן גופא: אין אַ סך פאַלן איז דאָ אַ פאַראַלגעמיינערטער טייטש פאַר אַ גאַנצער ריי שרשים, וואָס שיידן זיך אונטער בלויז אין איין קאָנסאָנאַנט. אַזעלכע שרשים ווי "שם" אָדער "דם" באַשטייען לכתחילה פון צוויי קאָנסאָנאַנטן און זייערע קרובים קען מען געפינען אין אַנדערע אַפראַזיאַטישע שפּראַכן.
יראת שמים איז א אינטערגאלער טייל פון אלע רעליגיעס. דאס איז א געפיל פון שטענדיגע הכנעה פחד און רעספעקט פון גאט. אין יעדער רעליגיע טייטשט דאס געפיל פון מורא זיך אויס אנדערשט ווייל דאס ווענדט זיך וויאזוי מען קוקט אן דעם גאט און וואס ער וויל פון אונז כדי צו וויסן וואס אין וויאזוי מורא צו האבן און פון וואס.
ביי די קריסטן למשל וואס זיי האבן אויסגעריסן אלע געזעצן פון די תורה בין אדם למקום און עס איז נאר פארבליבן דינים בין אדם לחבירו איז נאך אלס דא דער באגריף פון מורא האבן פון גאט אבער דאס איז מער אין א פארעם פון רעספעקט אלס א כל יכול נישט אלס איינער וואס מען דארף אים פאלגן זיינע געזעצען ווייל עס איז כמעט נישטא קיין געזעצען וואס ער וויל אנדערעשט פון די מענטש.
אין ספר חובת הלבבות איז דא א גאנצער קאפיטל וויאזוי פונטקליך מ'קען מקיים זיין די מצווה עס ווערט גערופן "שער הבחינה מיט 7 מהלכים פון מחשבה צו בויען א סטרוקטאר אין זיך שטענדיג צו ערוועקן אין זיך די הכרה פון די גרויסע מעכטיגקייט פון גאט.
הרב יחיאל מיכל הלוי עפשטין (כ' שבט ה'תקפ"ט, (1829) - כ"ב אדר ב' ה'תרס"ח (1908) איז געווען רב פון נאווהארדאק, א פוסק און מחבר פונעם ספר ערוך השולחן אויף אלע פיר חלקים פון שולחן ערוך. ער איז באקאנט ווי דער 'ערוך השולחן' אויפן נאמען פון זיין ספר.
רבי מיכל איז געבוירן געווארן אין דער ליטווישער שטאט באברויסק (היינט אין בעלארוס) צו זיין פאטער ר' אהרן יצחק הלוי, א תלמיד חכם און אסוחר, און זיין מוטער ראשקא. זיין משפחה, די עפשטיין משפחה איז א צווייג פון דער ספרדישער בנבנשתי משפחה, וואס שטאמט פון רבי אהרון הלוי דער מחבר פונעם ספר החינוך.
רבי מיכל איז געווען א תלמיד מובהק פון רבי אליהו גאלדבערג אב"ד פון באברויסק.
ער האט געהייראט מיכלה, א טאכטער פון ר' יעקב בערלין (פאטער פונעם נצי"ב פון וואלאזשין), און האט געוואלט זיך באשעטיקן מיט האנדל און נישט מיט רבנות, אבער ער האט געהאלטן דאס געלט פון זיין נדן ביי איינעם וואס האט זיך באנקראטירט, און נישט האבנדיג קיין דערפאלג אין האנדל איז ער געווארן א רב.
אין תרכ"ה, ווען ער איז געווען אלט 27, האט מען אים באשטימט אב בית דין פון דער חסידישער שטאט נאוואזיבקאוו אין רוסלאנד. כאטש ער אליין איז געווען פון א מתנגדישער משפחה, האט ער געוויזן סימפאטיע צו חסידות. נאך ווען ער איז געווארן שטאטס רב, איז רב עפשטיין געפארן אויף א שטיק צייט צום ליובאוויטשער רבי'ן דעם צמח צדק, פון וועמען ער האט אויסגעלערנט וויאזוי צו פסקענען הלכה.
אין תרמ"ג (1883), ביי דער עלטער פון 45, איז ער אריבער קיין נאווהרדאק וואו ער האט געדינט אלס שטאטס רב 34 יאר.
הרב עפשטיין איז געווען דער פאטער פון הרב ברוך הלוי עפשטיין מחבר פונעם פירוש "תורה תמימה" אויף חומש, דער זיידע פון הרב מאיר בר-אילן און א שוואגער און אויך דער שווער פונעם נצי"ב, ראש ישיבה אין וואלאזשין
סטיוארט ביי אן אויפטריט ביי א ראלי
דזשאן סטיואַרט (ענגליש: "Jon Stewart"; געבוירן מיטן נאמען יונתן סטיוארט לעבאוויטש דעם 28סטן נאוועמבער 1962) איז אן אמעריקאנער שרייבער, אקטיאר, קאמיקער, רעזשיסאר און באקאנטער טעלעוויזיע פערזענליכקייט. ער איז דער לאנגיאהריגער פארזיצער פון דער דיילי שואו מיט דזשאן סטיוארט, זינט 1999.
ער איז באקאנט אלס א סאטיריסט און א פאליטישער קריטיקירער.
ער איז געבוירן אין ניו יארק סיטי צו א מיטל-קלאס יידישע פאמיליע.
אין מיטלשול איז ער געווען א מיטגליד פון א טרופע וואו ער האט געשפילט אויף א פראנצויזישע הארן. ער האט געלעהרנט פסיכאלאגיע אין ווירדזשיניע. אין 1989 האט ער געטוהן זיין ערשטע ארבעט אויף טעלעוויזיע.
100000, ארויסגעזאגט הונדערט טויזנט, איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 99999 און פאר 100001.
אין פארשידענע שפראכן פון דרום אזיע ווי הינדי און גודזשאראטי רופט מען 100000 א לאַק. אבער רוב שפראכן האבן נישט קיין באזונדער נאמען פאר דעם נומער.
אין ענגלאנד און אמעריקע שרייבט מען 100,000 און אין אייראפע שרייבט מען 100.000
אין מאטעמאטיק שרייבט מען 105.
פרשת פקודי איז די עלפטע און לעצטע פרשה אין ספר שמות. ווען מען לייענט די סדרה אין שול, זאגט דער עולם "חזק חזק ונתחזק" נאכן ענדיגן די פרשה.
אין א פשוטן יאר גייען די סדרות ויקהל און פקודי צוזאמען, אחוץ ווען דאס קביעות פונעם יאר איז השא, דעמאלסט גייט ויקהל באזונדער, ווייל ס'איז דא אן איבעריגער שבת פאר פסח און מען וויל ליינען פרשת צו אום שבת הגדול. אין אן עיבור יאר גייט פקודי אלעמאל באזונדער.
די סדרה הייבט אן מיט ציילן די נדבות וואס די יידן האבן געגעבן פארן מאכן דעם משכן.
נאך דעם דערציילט די פרשה ווי מ'האט געמאכט די בגדי כהונה, דעם אפוד און חושן, דעם מעיל, די העמדער (כתונת), די הויבן פון אהרן (מצנפת) און די כהנים (מגבעות), די מכנסיים, גארטלען (אבנט) און דעם ציץ.
נאכהער ווערט דערציילט וויאזוי משה רבינו האט אויפגעשטעלט דעם משכן ראש חודש ניסן, און דער אייבערשטער האט געלאזט רוען זיין שכינה אויפן משכן.
די הפטורה פון פרשת פקודי (ווען עס איז נישט איינע פון די ארבע פרשיות, קומט פון ספר מלכים א פרק ז, און באשרייבט ווי שלמה המלך האט געבויט דעם בית המקדש. די ספרדים און תימנים ליינען פסוקים מ-נ, און די אשכנזים פון פסוק נא ביז פרק ח פסוק כא.
אבער אין רוב יארן געפאלט אויס פרשת פקודי מיט איינער פון די פרשיות (זעט אונטן). דעמאלסט ליינט מען די הפטורה וואס געהערט צו יענער פרשה.
אזוי ווי מען ליינט פרשת פקודי אין חודש אדר, געפאלט דאס אפטמאל צוזאמען מיט איינער פון די ארבע פרשיות.
אין א פשוט יאר איז דער שבת וואס מען ליינט פקודי שבת מברכים. ווען דאס יאר האט קביעות הכז, קומט אויס דעם שבת פרשת פרה; אין יעדן אנדערן פשוטן יאר קומט עס אויס פרשת החודש.
אין אן עיבור יאר מיטן קביעות החא אדער השג קומט עס אויס פרשת שקלים און שבת מברכים, אנדערש ליינט מען פקודי אליין.
גלוסט איז דער רייץ און ווילן צו א זאך אדער מענטש - וואס מען האט נישט.
דאס איז פארבאטען פון די עשרת הדברות "לא תחמוד".
תאווה איז א אידישער באגריף פון די תורה בעיקר פון מוסר און חסידות אז מען טאר זיך נישט נאכגעבן די תאוות.
באהלי צדיקים, איז אן אלבאם פון סאטמארער ניגונים וואס איז ערשינען לכבוד א חתונה דער חתונה פונעם סאטמארער רבינ'ס (רבי אהרן טייטלבוים) טאכטער וואס איז אפגעהאלטן געווארן אין קרית יואל, אין יאר ה'תשנ"ח.
עס איז דאן נישט געווארן שטארק אויפגעכאפט צוליב וואס עס איז נישט אזוי פראפעסיאנעל אבער א סאך פון די ניגונים וואס זענען ערשינען דארט צום ערשטן מאל, זענען שפעטער געווארן וועלטס-ניגונים, וועלכע ווערן געזינגען אפטמאל אויכעט ביי אנדערע הויפן. עס איז א געמיש פון בעיקר נייע, און עטליכע פארצייטישע, סאטמארער ניגונים. צווישן רוב ניגונים איז נישט דא קיין אפשטעל נאר מ'פאהרט תיכף אריין אינעם אנדערן.
די מערהייט פון די ניגונים און לידער זענען שנעלע און לעבעדיגע אדער וואלצן. בלויז עטליכע זענען פאמעליך.
דער מייסטער העלד איז א יודישער דאבל-סידי אלבאם פאר קינדער אהערגעשטעהלט דורכן מלמד רבי בערל סופר פון שיכון סקווירא ארויסגעקומען אום כסליו ה'תשע"ד.
זינגער און רעדנער.
די קינדער כאר איז פון ילדי חן.
דער אלבאם אנטהאלט פיער-און-צוואנציג טרעקס, פון וואס עלף דערפון זענען לידער. די טעהמע איז איזהו גיבור הכובש את יצרו.
א השא יאָר איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט השא הייבט אן דאנערשטיק (ה, דער פינפטער טאג פון דער וואך), איז "שלם" (ש) דאס הייסט סיי חשוון סיי כסלו האבן 30 טעג, און פסח געפאלט זונטיק (א). א יאר פון סארט השא איז א פשוט יאר (נישט קיין עיבור יאר) און איז לאנג 355 טעג, מיט 51 שבתים.
א השא יאר איז דער זעלטנסטער סארט יאר, און פאסירט אין 3.3% פון אלע יארן, נאר אין א פשוט יאר ווען דער מולד איז דאנערשטיק צווישן 9 שעה מיט 204 חלקים (3:11:20 פארטאגט אויפן ירושלים לאקאלן זייגער) און 18 שעה (12:00 מיטאג). לעצטנס האט פאסירט א השא יאר אין ה'תשנ"ד, און וועט פאסירן נאכאמאל אין ה'תשפ"ה.
א גענעראל פארזאמלונג איז אן אסיפה פון מיטגלידער אין אן אסאסיאציע אדער פירמע אדער א קהילה וואס מען האלט בדרך כלל איין מאל א יאר. אפטמאל איז דא א פליכט פונעם געזעץ צו האלטן א גענעראל פארזאמלונג.
ביי חסידישע קהלות.
דאס איז א נייער באגריף אין די לעבענס שטייגער פון די חסיד'ישע קהלות אין אמעריקע, וואו מען האט אויפגעשטעלט באזונדערע קהלות אין די גרויסע שטעט, וועלכע פירן זיך יעדער פאר זיך כאילו מען וואוינט אין א באזונדערע שטאט.
די קהלות פארמאגן געווענליך "שטאטוטן" דאס זענען די תקנות און געזעצן פון די קהלה ווער עס מעג געהערן צו די קהלה, און וואס זענען דאס אייגענטליך די גרונד פרינציפן פון די קהלה.
ווען עס קומט אויף עפעס א ערענסטע געשעעניש אין די קהלה, ווען עס נויטיגט זיך צו קאמיוניקירן מיט די קהלה מיטגלידער, ווערט פאררופען א "גענעראל פארזאמלונג" וואו עס טרעטן אויף די ראשי הקהילה, דער רב, אדער פארטרעטער פון די קהלה, און גיבם איבער די לעצטע אנטויקלונגען.
ווען מען וויל טוישן עפעס אין די שטאטוטן, קען מען דאס נאר טוהן מיט א "גענעראל פארזאמלונג".
שואדית (ענגליש: Shuadit אדער Judæo-Provençal) איז א אונטערגעגאנגענע יודישע שפראך וואס די יודן אין פראוואנס און דרום פראנקרייך האבן געניצט פונעם עלפטן יאהר-הונדערט און ווייטער.
צוליבן פארטרייבן די יודן פון דארט אין 1501 און דערנאך מיט די פראנצויזישע רעוואלוציע ביי די ענדע פונעם אכצנטן יאהר-הונדערט האט די שפראך אנגעהויבן אונטערגיין און דער לעצטער וואס איז באוואוסט צו נוצן די שפראך איז געוועהן ארמאנד לונעל וועלכער איז געשטארבן אין 1977. ער האט עס געלעהרנט פון זיינע אור-עלטערן און פלעהגט זינגען אין די שפראך.
עס איז פארהאן צוויי סארטן, די וואס מען האט גענוצט ביים דאווענען און לעהרנען פאר ליטעראטור און פאעמס און די טאג-טעהגליכע גערעדטע. ביידע זענען געשריבן געווארן מיט העברעאישע בוכשטאבן.
די שפראך אנטהאלט ווערטער פון אלט-פראנצויזיש, פראווענסאל, גריכיש, לשון קודש, אראמיש, שפאניש און לאטיין. עס איז פארבליבן א סידור און מגילת אסתר פארטייטשט אין דעי שפראך, אזוי אויך פילע לידער פאר פורים און אנדערע פרייליכע געלעהגנהייטן.
פון די אינטרעסאנטע זאכן אין די שפראך איז די פארטוישטע אויתיות, צב"ש צדי"ק וא"ו און תי"ו איז געזאגט געווארן ווי א פ"א, א חי"ת ווי א רי"ש און נאך.
בעט סצענע'ס (פראנצויזיש: Scènes de lit, ענגליש: Bed Scenes) איז א קורצער 1997 אדער 1998 פראנצויזישער פילם.
די קעפל אין די DVD אויסגאבע אין די פאראייניגטע שטאטן איז געוועהן: Bedtime Stories.
עס באשטייט פון זיבן באזונדערע סצענעס פון פארלעך פרובירן צו האבן סעקס. כמעט יעהדער וועהרט ענדגילטיג געשטעהרט צוליב אן אנדערע אורזאך.
אין סאטמאר געפאנגענשאפט (ענגליש: "In Satmar Custody") איז א 2013 דאקומענטארער פילם וועלכער דערציילט די געשיכטע פון די תימנער יודן וואס די סאטמארער אין ניו יארק ברענגען כדי זיי צו ראטעווען פון די ציונים. מען זאגט זיי צו מ'וועט זיי געבן פון אלעם גוטן, אבער למעשה באציט מען זיך צו זיי אן די מינדעסטע סענסיטיוויטעט און אכטונג צו זייערע אייגנארטיגע געברויכן.
די קריטיק איז בעיקר געוואנדן צו דער ארגאניזאציע וועד להצלת יהודי תימן אנגעפירט דורך יצחק חיים פריינד פון די בני יואל.
דער פילם פאלגט נאך א ספּעצעפישע פאמיליע, וואו דער טאטע יחיה גרעידי דערציילט ווי מ'האט אים אוועקגענומען אלע קינדער מיטן אויסרייד אז זיי קענען זיך נישט געהעריג אפגעבן מיט זיי. אויך דערציילט ער ווי מ'לאזט זיי נישט נאכפאלגן זייער טראדיציעס אין קרית יואל און ווי מ'הייסט זיי גיין נאך געלט וואס די עסקנים נעמען כמעט אלעס פאר זיך, בלויז צען פראצענט געט מען זיי.
האדיד, א טאכטער פון גרעידי איז אראפגעפאלן האט מען באשולדיגט די עלטערן אין אביוז. די מאמע באשולדיגט א שכנה וואס האט געשאקלט דאס קינד. א דאקטער טענה'ט אבער אז די שפיטאל איז שולדיג אז זי איז אריינגעפאלן אין א קאמע. ווען דאס קינד איז געשטארבן האבן די סאטמארער פארפירט מ'זאל נישט פאלמעסן.
דער פילם ענדיגט זיך וואו די מאמע אנטלויפט קיין ישראל און האט דארט נאך א קינד. דער טאטע פאלגט אים נאך.
אין לויף פונעם פילם רעדט מען צו נאך א תימנער יוד וועלכער וואוינט אין קרית יואל, וואס זיין ווייב דערציילט וואו מ'האט איין שיינעם טאג אוועקגענומען אלע זייערע קינדער.
רודאלף גוסטאַוו העס (ענגליש: "Rudolph Gustav Hass"; 5טן יוני 1892 - 24סטן אקטאבער 1952) איז דער דערפינדער פונעם פאפולערן העס אוואקאדאו וועלכער הייסט נאהך עהם. דער העס אוואקאדא איז היינט צו טאהג דער מערסט קאמערציעל געפלאנצער אוואקאדאו אין דער וועלט.
עהר איז געבוירן אין מילוואקי דעם 5טן יוני 1892. אין 1923 האט עהר זיך געצויגן מיט זיין פאמיליע קיין קאליפארניע וואו עהר האט געליפערט פאסט מיט די הענט.
אין 1925, נאכן לייענען א מאגאזין ארטיקל ווי אזוי מ'קען מאכן געלט פון אוואקאדאו פלאנצן, האט עהר געקויפט א לאנד פון א אקער און א האלב מיט זיין גאנצע געלט און איינגעפלאנצט דערין אוואקאדאו ביימער - מעהרסטנס פון די פֿארטע סארט. אזוי ווי עהר האט נישט געהאט גענוג געלט צו קויפן נאך ביימער, האט עהר עס צאמגעשטעלט מיט אַן אנדער סארט האלץ וואס האט זיך שפעהטער ארויסגעשטעלט צו זיין גאהר א געשמאקער סארט פרוכט פאר עסן און האנדל.
דערנאך וואס ס'איז געוואקסן און זיין פאמיליע האט עס געגליכן, האט עהר געגעהבן דערפון צו פארזוכן פאר זיינע מיטארבעטער אין די פּאסט-אמט. זיי האבן עס אויסגעלויבט און געבעהטן צו קויפן פרוכט פון עהם. אזוי ווי עהר האט פארקויפט אלעס וואס עהר האט זיי געברעהנגט, האט די פאמיליע עס אנגעהויבן צו פארקויפן ביי א טישל אין די זייט פונעם שאסיי.
דערנאך האט עהר עס געטראהגן צו א קראם אין דעם געהגנט וואו עהר האט איבערגעלאזט עטלעכע סעמפּל'ס. עס איז זייער געפאָלן פאר די קונדן דער נייער טעם און עס האט זיך פארקויפט פאר א דאלער א שטיק, א גרויסע סומע אין יענער צייט. אין אויגוסט 1935 האט העס ארויסגענומען א פּאַטענט פאר די אויסשליסליכע רעכטן פון זיין פרוכט און אונטערגעשריבן אַן אָפּמאַך צו פלאנצן כדי עס צו פארקויפן פון וועלכע ער וועט באקומען 25 פראצענט פון די פארדיענסט.
למעשה האבן אסאך פארמער פארלעצט דעם פאטענט און געקויפט העס-ביימער פון יענעם און עס אליין פראדוציהרט אין די מאסן.
ער האט געליטן פון א הארץ אטאקע אום אויגוסט 1952 פון וועלכער ער איז געשטארבן א מאנאט דערנאך.
די מאָנראָו אַוואָקאַדאָו (ענגליש: Monroe Avocado) איז א סארט קאמערציעלער אוואקאדאו וועלכער שטאמט פון דרום פלארידע. די פרוכט וועהגט ארום צוויי פונט ווען עס איז גענצליך ערוואקסן. זיין סעזאן איז פון דעצעמבער ביז יאנואר אין פלארידע. די דרויסנדיגע שאלאכץ ווען עס איז רייף איז גרין, גלאנצעדיג און דיק.
עס איז איינגעפלאנצט געווארן אין פלארידע ארום 1932 און האט ארויסגעגעהבן פרוכט דריי יאהר שפעהטער. אום אוגוסט 24 1937 איז ארויסגענומען געווארן א פאטענט דערויף.
דער קאראַל־יַם איז א קליינער ים אינעם פאציפישן אקעאן ביים צפון־מזרח בארטן פון אויסטראליע. צו זיין מערב זייט געפינט זיך קווינסלאנד און די אינדזלען וואנואטו און ניי קאלעדאניע צו מזרח. פון דער צפון זייט זענען די סאלאמאן אינזלען און אויף דער דרום זייט איז דער טאסמאן-ים. אין קאראל-ים געפינט זיך דער גרויסער באריער ריף. צווישן די ים באשעפענישן אין ים זענען הייפיש, טונא, באראקודא, וואלפיש און דער זעלטענער נויטילוס.
א סך פון די אינדזלען אין קאראל-ים געהערן צום קאראל-ים אינזלען טעריטאריע פון אויסטראליע.
צווייטע וועלט-מלחמה.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה איז דער שלאכט פונעם קאראל-ים געווען דער ערשטער עראפלאנען-שיף שלאכט צווישן די פאראייניגטע שטאטן מיט אויסטראליע קעגן יאפאן. דער שלאכט האט געדויערט פון 4טן ביזן 8טן מיי 1942. דער שלאכט איז געווען די ערשטע מפלה פאר יאפאן, און האט געשטערט יאפאן פון אינוואדירן פארט מארסבי, די הויפטשטאט פון ניי גינע.
מרים חיה סגל אדער סיגל (ענגלישער נאמען: Amanda Miryem-Khaye Seigel) איז יודיש שפראך זינגערין, דיכטערין און אקטריסע.
זי האט א דינע שטימע מיט וועלכע זי גייט גאנץ הויך.
סנעפל (ענגליש: Snapple) איז א פאפולערער ברענד פון קאלטע טיי, לעמאנאדע, לייכטע פרוכט-טעם געטראנקען און וואסער זינט 1980. זיי פראדוציהרן עס אין גלאזערנע און פלעסטיק פלעשער.
די פירמע האט זיך ארגינעל געגרינדעט אין 1972 דורך צוויי שותפים אין ניו יארק וועלכע האבן דאן פארקויפט בלויז ריינע געזונטע פראדוקטן. זייער ערשטע מאסן-פראדוקט איז געוועהן עפל זאפט וואס זיי האבן א נאמען געגעהבן סנעפל (א צאמשטעל פון snappy און apple) און דער נאמען איז שוין געבליבן ביי אלע אנדערע פראדוקטן.
זייער סלאגאן איז: געמאכט פון די בעסטע מאטריאלן אויף דער וועלט. זיי האבן פראבירט צו מארקעטן זייערע געטראנקען אלס א געזונטערע אלטערנאטיוו צו די סאודע'ס און אנדערע ארטיפישל געטראנקען אין פלעשער.
פראדוקט אינפארמאציע.
כאטש זיי אייסערן זיך אז ס'איז אלעס נאטורלעך איז עס נישט אינגאנצן אזוי, ספעציעהל אז זיי נוצן קארן סירופ וואס אסאך געזונטהייט עקספערטן האלטן אלס גאהר שעהדליך. אין 2009 איז אריינגעגעהבן קעהגן זיי א קלאגע אז זיי רעקלאמיהרן פאלשע אינפארמאציע אויף זייער פראדוקט.
עכטע פאקטן.
סנעפל האט זיך באקאנט געמאכט מיטן דרוקן אינטערעסאנטע פאקטן אויף די אנדערע זייט פונעם דעקל. זייער אסאך פון די פאקטן זענען אבער פאקטיש נישט קיין ריכטיגע פאקטן.
כמעט אלע פון זייערע געטראנקען האבן די הכשר פון די או. קעי. כשרות ארגאניזאציע, אויסער די פרוכט פאנטש און טרויבן פלעיווערס.
טויזנט טעמען (טעם'ן) איז א מוזיק אלבאם פון צוועלף יודישע לידער געזינגען דורך מרים חיה סגל ערשינען אום ח' שבט ה'תשע"ה. עס קומט מיט א 28 בלעטערדיגער ביכל פון בילדער סצענע'ס פון אלטן ניו יארק סיטי. די אלבאם איז רעקארדירט געווארן אין די בונקער סטודיאו אין ברוקלין. געמישט און אויסגעארבעט דורך דאן גאדווין.
כאטש זי זעבלסט רעדט א ליטווישן\כלל יודיש, זינגט זי אינעם אלבאם אין פארשידענע דיאלעקטן לויט פון וואו דער ליד שטאמט.
טייל פון די לידער האט זי אלין קאמפאזיהרט. ס'איז אויפן שטייגער פון די אמאהליגע יודישע לידער אבער מיט א היינטיגן באגריף (צב"ש, א ראבינערן, זעלבע געשלעכט ליבע אא"וו).
פרעמיערע.
עס איז פארגעקומען אין די מוזיום אויף עלדריטש סטריט. עס איז געוועהן טיילווייז געספאנסערט דורכן ייווא, שלום עליכם קולטור צענטער, עלדריטש סטריט שיהל און אנדערע ארגאניזאציע'ס.
וואַנואַטו, אפיציעל די רעפובליק פון וואַנואַטו (ענגליש: "Republic of Vanuatu"; פראנצויזיש: "République de Vanuatu"; ביסלאמא: "Ripablik blong Vanuatu") איז א סואווערענער אינזל לאנדאין אקעאניע. דער ארכיפעלאג ליגט 1,750 ק"מ צפון פון אויסטראליע, 500 ק"מ צפון־מזרח פון ניי קאלעדאניע, מערב פון פידזשי און דרום־מזרח פון די סאלאמאן אינזלען.
די ערשטע איינוואוינער פון וואנואטו זענען געווען מעלאנעזער. אין 1606 זענען די ערשטער אייראפעער געקומען, א שפאנישע אויספארשונג וואס זענען געקומען צום אינזל עספיריטו סאנטא. אין די 1880ער יארן האבן פראנקרייך און דאס פאראייניגטע קעניגרייך געפאדערט טיילן פונעם לאנד, און אין 1906 זענען זיי געקומען צו א הסכמה צו הערשן איבערן לאנד צוזאמען, מיטן נאמען נייע העברידעס.
אין 1980 איז דאס לאנד געווארן אומאפהענגיק.
וואנואטו איז אן ארכיפעלאג פון 82 קליינע אינזלען, פון וואס זענען 65 באפעלקערט. פון צפון ביז דרום איז א מהלך פון 1,300 ק"מ.
דער העכסטער פונקט איז בארג טאבוועמאסאנע, הויך 1,879 מ.
וואנואטו האט 19 זגאלן פון רעפטיליעס.
די באפעלקערונג פון וואנואטו איז 94% מעלאנעזער, 4% בריטישע און פראנצויזן, און די איבריגע זענען וויעטנאמעזער, כינעזער און פאלינעזער.
די מערסט פארשפרייטערטע רעליגיע איז קריסטנטום (פרעזביטעריאנער, קאטאליקן און אנגליקאנער).
די איינוואוינער האבן פרנסה פון לאנדווירטשאפט און פישעריי.
אומגעפער 50 טויזנט טוריסטן באזוכן דאס לאנד יעדע יאר.
דעמאקראטיע איז אַ גריכיש ווארט וואס מיינט דעם פֿאָלקס מאַכט. אין די פאליטיק איז דאס א פאליטישע אידיאל באגריף און גאנג, איר געדאנק איז צו ערלויבן יעדן בירגער א טייל נעמען אין דער פירונג פון זיין רעגירונג און אז אלע געזעצן זענען פאר שיצן די אינידווידאולע פרייהייטן, וואס מען קען נישט קיינעם גארנישט באגרעניצן נאר אין צוזאמענהאנג מיט די אייגענע זיכערהייט.
אין א רעפרעזענטאטיווער דעמאקראטיע האלט מען וואלן פון צייט צו צייט, און די בירגער קלויב אויס ווער זאל זיי רעפרעזענטירן. די רעפרעזאנטאטיוון פירן דאס לאנד (אדער די ארגאניזאציע) ביז די נעקסטע וואלן.
דער טערמין שטאמט פון אוראלט גריכיש (') "הערשאפט פון לײַט",א ווארט אויסגעשאפן פון δῆμος ("דעמאס") "לײַט" און κράτος ("קראַטאס") "מאַכט" אדער "הערשאפט" אינעם 5טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג צו באדייטן די פאליטישע סיסטעמען וואס האבן עקזיסטירט דעמאלסט אין גריכישע שטאטס שטאַטן, מערקווערדיק צווישן זיי אטען; דער טערמין איז אנטקעגנדיק פון ἀριστοκρατία ("אַריסטאקראַטיע") "הערשאפט פון די פני"." כאטש די דעפיניציעס זענען נישט מיטשטימיק, פראקטיש איז נישט אלעמאל געווען א קלארע אונטערשייד. די פאליטישע סיסטעם פון אלט אטען, צום ביישפיל, האט געגעבן דעמאקראטישע בירגערשאפט צו אן עליט־קלאס פון פרייע מענער, און האט אויסגעשפארט שקלאפן און פרויען פון באטייליקן אינעם פאליטישן פראצעס.
דעמאקראטיע איז אנדערש פון מאנארכיע און דיקטאטור, ווען נאר איין מענטש האלט די קראפט, און אליגארכיע, אין וואס א קליינע גרופע מענטשן האלטן די קראפט.
אין 1215 האט דער מלך פון ענגלאנד אונטערגעשריבן די מאגנא קארטא, וואס האט אויפגעשטעלט א פארזאמלונג פון באראנען, דער פארלאמענט פון ענגלאנד. דער פארלאמענט האט פארמאגט רעכטן וואס האבן באגרענעצט די קראפט פונעם מלך, אנדערש ווי אנדערע לענדער וואו דער מלך האט געהערשט אליין.
אין די ערשטע יארן פונעם פארלאמענט, האבן נאר באראנען געהאט א דעה, אבער דורכאויס די יארן האבן געמערט די צאל מענטשן מיט א רעכט צו וויילן דעלעגאטן אינעם פארלאמענט.
ווען ענגלישע בירגער האבן אימיגרירט אין אמעריקע אין די 1600ער יארן האבן זיי אויפגעשטעלט א דעמאקראטיע וואו די בירגער האבן געהאט די רעכט צו וויילן די דעלעגאטן.
נאטירלעכע רעכטונגען און סאציאלישע רעכטונגען.
איינע פון די הויפט יסודות אין דעמאקראטיע איז געבן "נאטירלעכע רעכטונגען" פאר יעדן מענטש, ווי: רעכט צו לעבן, רעכט צו פרייהייט (פרייהייט: האבן אייגענע מיינונגען, זיין רעליגיע אדער סעקולערע, ארבעטן, זיך וואנדן אומעטום אין לאנד אדער אין אויסלאנד אד"ג), רעכט צו פארמאגן פארמעגן, רעכט צו זיין גלייכרעכטיק, רעכט צו האבן רעספעקט, רעכט צו האבן פריוואטקייט, רעכט צו האבן א גוטער נאמען בקיצור, רעכט צו זיין א "מענטש".
דעמאקראטיע האט אויך א געשטעל צו געבן "סאציאלאגישע רעכטונגען" ווי געזונטהייט, א פלאץ צו וווינען, שטיצן ארבעטלאסיקע, עלטערערע מענטשן, אלמנות אא"וו. די יסודות זיינען נישט אייניק ביי אלע רעגירונגען, די ליבעראליסטישע געדאנק זאגט אז די רעגירונג דארף היטן די פרייהייט פון יעדן מענטש און ווי װײניקער זיך מישן צו העלפן סאציאלאגיש אויפֿן חשבון פון פאדערן שטייער פון דער אלגעמיינער בירגער. אבער די סאציאל דעמאקראטישע געדאנק האלטן אז סאציאלאגישע רעכטונגען איז אזוי ווי נאטירלעכע רעכטונגען, און די מדינה דארף שנארן פון די בירגער כדי צו העלפן די שוואכערע מענטשן.
א ליבעראלישע רעגירונג (ווי אמעריקע) וועט פאדערן ווייניקער שטייער פון די בירגער און ווייניקער העלפן די שוואכע (זיי וועלן העלפן בעיקר צו נאטירלעכע רעכטונגען און נישט צו סאציאלאגישע רעכטונגען), און א סאציאל דעמאקראטישע רעגירונג (ווי מדינת ישראל) וועלן פאדערן הויכע שטייער פון די בירגער כדי צו העלפן די שוואכע.
פאלקס רעכטונגען.
אזעלכע גרופעס וואס האבן אן אייגענעם שניט און נאציאנאליזם, ווי רעליגיע א.ד.ג. פאדערן זייערע רעכטונגען פון דער רעגירונג צו היטן זייער מסורת, אויך לגבי דעם דיסקוטירן זיך די ליבעראלישע צוגאנג מיט די אלגעמיינע דעמאקראטישע צוגאנג. לויט די ליבעראלישע צוגאנג (ווי אין אמעריקע) דארף נישט די רעגירונג שטיצן די קליינע פעלקער/גרופעס אין זייער מדינה. און לויט די אנדערע צוגאנג (ווי אין מדינת ישראל), דארף די רעגירונג זארגן פאר די קליינע גרופעס. ווי צ.ב.ש. לאזט די מדינה א זעלבסטשטענדיגע חינוך, און צומאלן אויך א זעלבשטענדיגע הערשאפט פאר דער גרופע אין א געאגראפישער טעריטאריע.
דעמאקראטיע אין דער תורה.
אין דער תורה שטייט אז ווען משה רבינו האט פארגעלייגט די תורה־געזעצן פאר די יידן, האט ער פריער גענומען זייער הסכמה דערפון, אזוי ווי עס שטייט (שמות כ"ד ג'): וַיָּבֹא מֹשֶׁה, וַיְסַפֵּר לָעָם אֵת כָּל-דִּבְרֵי יְהוָה, וְאֵת, כָּל-הַמִּשְׁפָּטִים; וַיַּעַן כָּל-הָעָם קוֹל אֶחָד, וַיֹּאמְרוּ, כָּל-הַדְּבָרִים אֲשֶׁר-דִּבֶּר יְהוָה, נַעֲשֶׂה... וְנִשְׁמָע.
כמעט רייפע פאמעלאו'ס אויפן בוים
פאָמעלאָ (ענגליש: "pomelo", אויך: "Citrus maxima" אדער shaddock) איז א סארט ציטרוס פרוכט מיט אן ענליכן טעם ווי א גרעיפפרוכט, וועלכער שטאמט פון אזיע.
דער געווענליכער פאמעלא איז גרין-געהל ווען ס'איז רייף און אינעווייניג האט ער רויטע אדער געהלע רעפטלעך ווי אנדערע ציטרוס פרוכטן. דער ווייכער ווייסער טייל אונטערן שאלעכטס איז זייער דיק. עס איז עטוואס זיסער ווי דער מעהר באקאנטער גרעיפ-פרוכט. ער איז אויך דער גרעסטער ציטרוס היינט צו טאג.
דער פאמעלא איז איינער פון פיר ארגינעלע ציטרוס פרוכטן וואס פון זיי שטאמען אלע אנדערע ציטרוס מישלינגען.
דער ארגינעלער נאמען אין ענגליש דערפאר איז אמאהל געוועהן shaddock, נאך דעם קאפיטאן וואס האט ערשט געברענגט דעם פרוכט צו דזשאמייקע אין 1696. דאס ווארט פאמעלא האט דאן באדייט דאס וואס מ'רופט היינט גרעיפ-פרוכט. אבער היינט צו טאג איז עס מעהר באקאנט מיט דעם פאמעלא נאמען.
דאס ווארט פאמעלא קומט מעהגליך פונעם האלענדישן ווארט pompelmoes וואס מיינט Citrus maxima. אויך קען דער באדייט זיין א צאמשטעל פון די ווערטער פאם און מעלאן, וואס מיינט א עפל וואס זעהט אויס\אדער אזוי גרויס ווי א מעלאן.
די וואלן צום 20סטן כנסת זענען פארגעקומען אין ישראל דינסטיק דעם 17טן מערץ 2015.
דער גרעסטער פארטיי נאך די וואלן איז געווען ליכּוד מיט 30 מאַנדאַטן. דער ציוניסטישער פאריין, א קאאליציע צווישן דער ארבעטס-פארטיי און די באוועגונג, אונטער יצחק "בוזי" הערצאג, האט באקומען 24 מאנדאטן. צווישן די 120 געוויילטע זענען 39 נייע כנסת דעפוטאטן.
די אנדערע פארטייען באקומען נישט קיין מאנדאטן, לויטן געזעץ וואס באשטימט דעם שוועל ביי 3.25%, ד"ה 136,808 שטימען.
טאנגאַ, אפיציעל דאס קעניגרייך פון טאנגא (ענגליש: "Kingdom of Tonga"; טאנגאאיש: "Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga") איז א פאלינעזישער סואווערענער אינזל לאנדאין אקעאניע. דער ארכיפעלאג באשטייט פון 177 אינזלען מיט א סה"כ שטח פון 750 קוואדראט ק"מ פארשפרייט אינעם דרומדיקן פאציפישן אקעאן, וואס 52 פון זיי זענען באפעלקערט דורך 103,000 איינוואוינער.
טאנגא באציט זיך 800 קילאמעטער צפון-דרום, מיט פידזשי אין צפון־מערב, סאמאא אין צפון־מזרח, ניוע אין מזרח, קערמאדעק (ניו זילאנד) אין דרום־מערב און ניי קאלעדאניע און וואנואטו אינעם ווייטערן מערב.
טאנגאַ איז אן ארכיפעלאג פון 177 קליינע אינזלען, פון וואס זענען 52 באפעלקערט. פון צפון ביז דרום איז א מהלך פון 800 ק"מ.
די באפעלקערונג פון טאנגאַ איז 98% פאלינעזער, 2% אייראפעישע אדער געמישט אייראפעיש און פאלינעזיש.
די מערסט פארשפרייטערטע רעליגיע איז קריסטנטום (מעטאדיסטן, קאטאליקן און מארמאנען).
זונטיק אין טאנגא איז א הייליגער טאג און אלע געשעפטן און פארוויילונג ערטער זענען פארמאכט.
בילדונג איז פליכטלעך פאר אלע קינדער פון 6 יאר אלט ביז 14.
טאנגא איז געווארן א מיטגליד אין דער וועלט האנדל ארגאניזאציע אין 2007.
קוק קאונטי (ענגליש: Cook County) איז א קאונטי אין דעם שטאָהדט אילינאי, פאראייניגטע שטאטן.
אין דעם 2010 צענזוס איז די באפעלקערונג געוועהן ביי 5,194,675, וועלכע איז מעהר ווי פערציג פראצענט פון דער פאפולאציע פון דעם גאנצן שטאַדט.
זי איז די צווייט גרעסטע קאונטי אין פאפולאציע. מעהר מענטשן וואוינען אין קוק קאונטי ווי אין זיבן קליינע שטאדט'ן אינאיינעם.
די קאונטי איז געגרינדעט געווארן אום 5טן יאנואר 1831 דורך א געזעץ פון דער אילינאי אסעמבלי וועלכער האט עס אפגעטיילט פון פוטנאם קאונטי. די קאונטי איז גערופן נאך דעניעל קוק, דעם שטאַדט'ס ערשטער אטארני גענעראל.
אין 1839 האט מעו אראפגעשניטן א שטיק פון דער קאונטי צו מאכן דופעידזש קאונטי.
די קאונטי באשטייט פון 1,635 קוואדראט מייל, פון וועלכע 945 איז לאנד און די איבעריגע וואסער. זי איז די גרעסטע קאונטי אין אילינאי אין סך הכל לאנד. מערסטנס פון איהר וואסער איז אין מישיגן אזערע.
די קאונטי אנטהאלט אין זיך דרייסיג טאונשיפ'ס און די סיטי פון שיקאגא.
איבער העלפט פון דער באפעלקערונג זענען ווייסע אמעריקאנער.
a> מיט דעם שאכטל געעפנט. אזוינע טורבינין פראדוצירן רוב פון דער עלעקטריע וואס די מענטשהייט באניצט. פארניץ פון עלעקטריע מיט לעבן-סטאנדארדן זענען שטארק צוגעמאסטן. עלעקטריפיקאציע ווערט ברייט בארעכענט דער וויכטיגסטער דערגרייך פון אינזשעניריע אינעם 20סטן יארהונדערט.
טעכנאלאגיע (פון גריכיש τέχνη "טעכנע", 'קונסט, געניטשאפט, מלאכה'; און λογία "לאגיאַ", 'זאָגן') זוכט פראקטישע לייזונגען פון פראבלעמען ניצנדיק וויסנשאפט. איינער פון די ערשטע טעכנאלאגישע ערפינדונגען איז געווען דער ראד. שפעטער האט מען ערפינדן דרוקעריי, וואס האט איבערקערט די מלאכה פון מאכן ביכער. מאדערנע
טעכנישע ערפינדונגען זענען: קאמפיוטער, אויטא, מאשין, טעלעפאן א.א.וו.
טעכנאלאגיע האט אויך געזען די אנטוויקלונג פון וואפן פון שטעקנס צו נוקלעארע וואפן.
טעכנאלאגיע איז א צוזאמענשטעל פון וויסן, געצייג און אינפראסטרוקטור.
דער איינפלוס פון טעכנאלאגיע אויף דער געזעלשאפט אין פארשידענע וועגן. פון איין זייט האט זיך אנטוויקלט די פארגעשריטענע עקאנאמיעס דורך טעכנאלאגיע. פון דער צווייטער זייט זענען פאראן אומגעוואונטשטע ארויסקומען, ווי פארפעסטיקונג פון דער סביבה.
טעכנאלאגיע האט א סך ווירקונגען. זי האט געהאלפן אנטוויקלען מער פארגעשריטענע עקאנאמיעס (כולל דער היינטיקער גלאבאלער עקאנאמיע) און האט דערמעגלעכט דאס וואקסן פון א פרייצייט קלאסע פון מענטשן. פיל טעכנאלאגישע פראצעסן פראדוצירן אומבאוואונשטע ביי־פראדוקטן וואס מען רופט פארפעסטיקונג און טון אויסשעפן נאטירלעכע רעסורסן ביז צום שעדיגן דער ערד׳ס סביבה. פארשידענע דורכפירן פון טעכנאלאגיע באאיינפלוסן די ווערטן פון א געזעלשאפט און שאפן נייע פראגעס וועגן דעם עטיק פון טעכנאלאגיע.
וויסנשאפט, אינזשעניריע און טעכנאלאגיע.
ס'איז נישט שטענדיק קלאר די אונטערשייד צווישן וויסנשאפט, אינזשעניריע און טעכנאלאגיע. וויסנשאפט איז די שטודיע פון פענאמענען צו פארשטיין בעסער די פרינציפן וויאזוי אונזער וועלט פונקציאנירט. אינזשעניריע איז דער פראצעס פון שאפן געצייג און סיסטעמען ניצנדיק נאטירלעכע פענאמענען כדי מענטשן זאל האבן דערפון א פראקטישן ניץ.
טעכנאלאגיע קומט אפטמאל, אבער נישט אלעמאל, ווי א רעזולטאט פון ביידע וויסנשאפט און אינזשעניריע.
צווישן די גאר אלטע טעכנאלאגישע ערפינדונגען איז דער ראד, וואס די ארכעאלאגן האבן געטראפן אין די פריעסטע געזעלשאפטן סיי אין מעסאפאטאמיע סיי אין צענטראל-אייראפע. מען האט געניצט רעדער אין וואגענעס. אויך האבן טעפער געניצט א טעפער-ראד.
אינעם מיטל אלטער האט מען געניצט די פשוטע מאשינען (ווי דער הייבער, דער שרויף און דער בלאק) צו שאפן מער קאמפליצירטע געצייג, ווי די טאטשקע, די ווינטמיל און דער זייגער. מיטן רענעסאנס האט מען ערפינדעט די דרוקפרעסע (וואס האט דערמעגלעכט פארברייטערטע קאמוניקאציע).
די הויפט אנטוויקלונג פון דער טעכנאלאגיע האט פאסירט ווען עס האט זיך אנטוויקלט די מאשינען פון דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע.
די אינדוסטריעלע רעוואלוציע האט אנגעהויבן אין דעם 18טן יארהונדערט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך. דאס איז געווען א תקופה פון גרויסער טעכנאלאגישער אנטדעקונג, ספעציעל אין די געביטן פון לאנדווירטשאפט, פאבריקאציע, מינעריי, מעטאלורגיע און טראנספארט, וואס איז ארויסגעקומען פון דער אנטדעקונג פון דאמפֿקראפט. טעכנאלאגיע האט אוואנסירט נאך א שריט אין א צווייטער אינדוסטריעלער רעוואלוציע מיטן שפאנען פון עלעקטריע צו שאפן אזוינע אינאוואציעס ווי דער עלעקטרישער מאטאר, דאס עלעקטרישע לעמפל און נאך א סך. שפעטער האט מען דערפינדן נייע באגריפן וואס האבן דערמעגלעכט געטריבענע פליען און אוואנסירונגען אין מעדיצין, כעמיע, פיזיק און אינזשעניריע.מיט דער וואוקס אין טעכנאלאגיע איז געווארן מעגלעך צו בויען וואלקן קראצערס און ברייטע שטאטישע שטחים וואו די איינוואוינער פארלאזן זיך אויף מאטאר טראנספארט צו גיין פון איין ארט צום צוויטן און כדי אריינברענגען עסן. אויך איז קאמוניקאציע געווארן שטארק פארבעסערט מיט דער ערפינדונג פון טעלעגראף, טעלעפאן, ראדיא און טעלעוויזיע. ביי דער ענדע פונעם 19טן יארהאונדערט און אנהייב 20סטן יארהונדערט איז געווארן א רעוואלוציע אין טראנספארטאציע דורך דעם אויטאמאביל און דעם עראפלאן.
אינעם 20סטן יארהונדערט זענען צוגעקומען א גאנצע רייע נייע חידושים. אין פיזיק האט די אנטדעקונג פון יאדער-שפאלטונג האט געברענגט צו נוקלעארע וואפן און אויך קערנדיקע קראפט. מען האט ערפינדן קאמפיוטערס און שפעטער האט מען זיי פארקלענערט מיט טראנזיסטארן און אינטעגרירטע קרייזן. אינפארמאציע טעכנאלאגיע האט געברענגט צו שאפן די אינטערנעץ וואס האט אריינגעברענגט די אינפארמאציע תקופה. מענטשן ניצן היינט סאטעליטן אויסצופארשן דעם קאסמאס און אויך פאר טעלעקאמונקאציע.
פייער.
פייער איז א וויכטיגער קוואל פון ענערגיע. אז מען פארברענט האלץ און האלצקוילן אין א פייער קען מען קאכן עסן. מיט דער צייט האט מען ערפינדן דעם ברענאויוון און דעם בלאזזאק וואס האט געגעבן די מעגלעכקייט צו שמעלצן און קאווען מעטאלן, ווי למשל גאלד, זילבער, קופער און בליי. מען איז גיך דערגאנגען די מעלות פון קופערנע געצייג איבער שטיין, ביין און הילצערנע געצייג. כאטש נאטירלעכער קופער איז נישט פאראן נאר אין קליינע קוואנטיטעטן אבער קופערנע אראצן זענען גאנץ פארשפרייט און מען קען פראדוצירן דעם מעטאל ווען מען פארברענט זיי אין א פייער פון האלץ אדער האלצקוילן.
ארבעטן מיט מעטאלן האט מען אויך אויסגעפונען געשמעלצן ווי בראנדז און מעש. די ערשטע באניצן פון אייזערנע געשמעלצן ווי שטאל זענען געווען בערך 1800 יאר פאר דער ציווילער רעכענונג.
מיט א פייער פון האלץ אדער האלצקוילן האט מען געקענט קאכן און בראטן עסנווארג צו מאכן אים מער עסבאר.
ענערגיע און טראנספארט.
דאס ערשטע באניץ פון ווינט קראפט איז די זעגלשיף; ס׳איז פאראן א באריכט פון א נילוס שיפל מיט א זעגל שוין טויזנטער יאר צוריק. פון פרעהיסטארישע צייטן ווייזט אויס אז די עגיפטער האבן ווארשיינלעך געניצט די קראפט פון דער נילוס-פארפלייצונג צו באוואסערן זייערע פעלדער, און ביסלעכווייז האבן זיי זיך אויסגעלערנט צו רעגולירן דעם וואסערשטראם דורך געבויטע באוואסערונג קאנאלן און באסיינען. אזוי אויך האבן די אמאליגע באוואוינער פון מעסאפאטאמיע (היינטיקער איראק), די סומערען, געלערנט צו ניצן די חידקל און פרת טייכן פארן זעלבן צוועק.
אבער די באניץ פון ווינט און וואסער קראפט איז געווען שטארק באגרענציצט אן אַן אנדער ערפינדונג. די ערפינדונג פון דער ראד האט פאסירט סיי אין מעסאפאטאמיע סיי אין די צפון קאווקאז בערג און סיי אין צענטראל אייראפע. מען האט געניצט רעדער פאר צוויי פארשידענע צוועקן. ערשטנס האט געמאכט וואגנס מיט רעדער כדי צו פירן א לאסט גאנץ גרינג א ווייטן וועג. אויך האט מען געניצט א ראד אין טעפעריי.
די ערפינדונג פונעם ראד האט געשאפט א רעוואלוציע אין האנדל און אין פירן קריגן. מיט גיכע טעפער-רעדער איז געווארן מעגלעך צו פראדוצירן א סך טעפעריי. אבער די גרעסטע רעוואלוציע איז געווען ניצן א ראד צו פארוואנדלען ענערגיע דורך וואסערמילן, ווינטמילן און אנדערע וועגן צו פארגרעסערן קראפט קוואלן.
אינפארמאציע טעכנאלאגיע.
אינפארמאציע טעכנאלאגיע איז ברייט פארשטאנען ווי די אנווענדונג פון קאמפיוטערס צו שפייכלערן, שטודירן, צוריקברענגען, טראנסמיטירן און מאניפולירן דאטן אדער אינפארמאציע, אפטמאל אין קאנטעקסט פון האנדל. אינפארמאציע טעכנאלאגיע ווערט גערעכנט אן אפטייל פון אינפארמאציע און קאמוניקאציע טעכנאלאגיע.
מען ניצט דעם טערמין אינפארמאציע טעכנאלאגיע אפט אלס סינאנים פאר קאמפיוטערס און קאמפיוטער נעצווערק, אבער אין אמת׳ן ער שליסט איין אויך אנדערע אינפארמאציע פארשפרייטונג טעכנאלאגיעס ווי טעלעוויזיע, ראדיא און טעלעפאן. פארשידענע אינדוסטריעס האבן א שייכות מיט אינפארמאציע טעכנאלאגיע, כולל קאמפיוטער הארטווארג, ווייכווארג, עלעקטראניק, האלב-דורכפירערס, אינטערנעץ, טעלעקאם געצייג און עלעקטראנישער האנדל.
געפילן אדער הרגשים (ענגליש: emotions, העברעאיש: רגשות) טרײַבן דאָס גאַנצע לעבן, מען אַרבעט װײל מען װיל הנאה האָבן פֿון דאָס װײַב און קינדער און פֿילן סיפּוק אין לעבן, אָן הרגשים װאָלט מען נישט געקענט אױפֿשטײן מיט אַ נײַער פֿרײלעכער שטימונג כּדי אָנצוגײען מיטן לעבן.
די פארשער האלטן אז עס זענען פאראן צוויי סארטן געפילן. צוויי געפילן לערנט מען נישט אויס, נאר מען איז געבוירן מיט זיי; דאס זענען ווייטאג און הנאה. אנדערע געפילן, וואס א מענטש (און אמאל בעלי חיים) לערנט אויס, זענען פארכט, פריילעכקייט, גערירקייט, אנגסט, טרויער, קנאה, בייזקייט, אנטוישונג און ייאוש.
די געפילן פון א מענטש האבן א שטארקן איינפלוס אויף זיין אויפפירונג. למשל, איינער וואס איז פריילעך גיט א שמייכל און איז גרייט צו טון נארוואס. ווען איינער ליידט פון קנאה קען ער וועלן טון שלעכטס א צווייטן.
קאשע ווערנישקעס איז א רוסיש-יודישער געקעכץ געמאכט פון קאשע און באוטיי לאקשן. עס קומט דערין אויך געדינסטע ציבעלע און אייער.
מען קאכט באזונדער די קאשע פון די לאקשן. טראדיצאנאל האט מען גענוצט שמאלץ אנשטאט אויל. דורך די יודישע אימיגראנטן איז עס געווארן א פארשפרייטער מאכל אין די פאראייניגטע שטאטן.
אין רוסלאנד וועהרט עס גערופן Kupecheskaya קאפאשקאיא.
מישעל (דייטשיש: "Michelle") איז דער טריבונע נאמען פון דער דייטשישע זינגערין טאנדזשא שיטאוויי ("Tanja Shitawey", געבוירן דעם 15טן יאנואר 1972).
מישעל איז אויפגעוואקסן אין דער שטאט בלומבערג. זי האט איין ברודער און איין שוועסטער. ווען זי איז אלט געווען 9 יאר, איז זי אנגענומען געווארן צו א פרעמדע משפחה ווי אן אויפציקינד. ווי א 14-יעריקע מיידל האט זי געזונגען אין א לאקאלער באנד. אין יאר 1993 האט זי צום ערשטן מאל געזונגען אויף דער דייטשישער טעלעוויזיע, און זינט דעמאלט איז זי מפורסם געווארן.
בלומינגבורג (ענגליש: Bloomingburg) איז א דאָרף אין סאליוואן קאונטי אינעם שטאָט מאמאקעיטינג, ניו יארק, ביים גרעניץ פון אראנדזש קאונטי. לויט די 2020 צענזוס איז די באפעלקערונג 1,032, א 140 פראצענטיגע וואוקס זינט די פארלאפענע צענזוס.
דאס דארף אין געגרינדעט געווארן אין יאר 1833 און איז געווען דער ערשטער פלאץ פאר די קאונטי'ס הויפטקווארטיר, וואו עס דאן געווען א טייל פון די ארגינעלע מאמאקעיטינג. עס איז אויך אמאהל געווען א פאפולערער ביזנעס און רעזארט פלאץ, ביז דער גרויסער פייער אין פעברואר 1922 וועלכער האט פארברענט פילע גאסט-הייזער וואס מען האט נישט רענאווירט זינט דאן. עס איז דעמאלטס געווארן א צענטער פאר אגריקולטור.
עטליכע גרויסע זומער קעמפס זענען געווען לאקירט לאנגע יארן אין דעם שטעטל.
קינדער אין בלומינגבורג אויפן וועג צום נייעם בנין הת"ת
אידישע היסטאריע פון שטעטל.
אין יאר תשע״א זענען די ערשטע קערנדלעך געפלאנצט געווארן פאר דער אנטוויקלונג פון דעם נייעם היימישן יישוב אין ווילעדזש אוו בלומינגבורג. מען גיבט אריין די סייט פלענער און סוב-דיוויזיע אפליקאציע פאר די ווילעדזש באאמטער.
אין תשע״ב איז געווארן אראפגעלייגט די פארלאנגטע 'באנד' אויף אינפראסטרוקטור פראיעקטן פאר די ווילעדזש באאמטער. ווילעדזש פלענינג באורד באשטעטיגט אז די תנאים וואס די ווילעדזש האט פארלאנגט צו באשטעטיגן די סייט פלען און סוב-דיוויזשאן זענען געווארן אויסגעפירט.
דריי הייזער זענען געבויט געווארן אלס מוסטער אין תשע״ג. די שטח פונעם דעוועלאפמענט איז געווארן צוגעגרייט צו בויען. מען באקומט די נויטיגע פערמיטן פונעם ווילעדזש צו גיין פאראויס מיט'ן ריזיגן סוער פלענט און אינפראסטרוקטור פארן אנטוויקלונג פונעם שטאט.
48 דירות אין 12 געביידעס ווערן אויפגעבויט, דער יישוב הויבט אן ווערן אנטוויקלט טראץ שטרויכלונגען אין וועג.
די ערשטע משפחות האבן זיך אריינגעצויגן אין קרית יטב לב אין תשע״ה, זיי עפענען דעם וועג פארן ציבור ארויס פונעם דירות פראבלעם אין ניו יארק סיטי.
דער "מעמד היסוד" ווערט אפגעהאלטן אין תשע״ו צו דער עפענונג פון די תלמוד תורה תורה ויראה און בית רחל דרבינו יואל מסאטמאר אין קרית יטב לב, בהשתתפות אלפי חסידי סאטמאר אין שפיץ פון דעם סאטמאר רבי׳ן.
ביז תשע״ז איז די צאל משפחות אין יישוב איז שוין אריבער פינף און אכציג.
דער נייער צענטראלער ביהמ"ד "בית יהושע״ האט געעפנט טויערן אלס שטאטישער צענטער פאר תורה און תפילה אין תשרי תשע״ח. פלענער פאר א פרישער ביהמ"ד אויף מעין סט. ווערט פארגעשטעלט. וועט אנטהאלטן א שיינעם היכל ביהמ"ד, מקוה, היכל התורה און חדרי תפילה.
מען באווייזט אריינצוברענגען א יושר'דיגן קאנסילמאן אינעם טאון באורד, דורך פאזיטיווע צוזאמענארבייט מיט די גוי'אישע שכנים.
מען שטעלט אויף א מהודר'דיגן עירוב ארום דער גאנצער שטאט וואס ווערט פארפארטיגט אום חודש טבת תשע"ח.
אפריל לויפט דער מעיאר פון שטאט פאר ווידערוויילונג; זעצט זיך אראפ מיט תושבי קרית יטב לב, אין א היסטארישער צוזאמענארבייט. אלע אינדארסירטע קאנדידאטן געווינען.
ניי-ערוועלטער באורד שטימט אום חודש ניסן צו עלימינירן געזעץ וועלכע באצווינגט אייגנטימער צו פארדינגען נאר פאר סיניארס די היקארי קארט דירות. באשטעטיגעט נייע לאָקאַלע געשעפטן אויף מעין סט.
בלי פונעם ישוב פארלאנגט פרישע פארברייטערונגען ביים צענטראלן ביהמ"ד בית יהושע, בוי-ארבייט צו פולקאם פארגרעסערן בית המדרש גייט אפיציעל אריין אין קראפט.
נאך א געהויבענעם שב"ק בצל כ"ק אדמו"ר מסאטמאר שליט"א אין ישוב אנהייב זומער, קומט פאָר צווישן פילע אנדערע טעטיגע עסקנות פון הרחבת הגבולין, אן אסיפה מיט ראשי קהלה איבער פרישע דירות.
קהל יטב לב עפנט ביהמ"ד אויף שב"ק אין בנין התלמוד תורה, ווערנדיג דער פערטער ביהמ"ד אין שטאט. אויך ווערט געעפענט דער סאטמאר'ער פלייש געשעפט.
ו’ אלול ביומא דהילולא פון הרה”ק בעל ייטב לב זי”ע, ווערט אפגעהאלטן די ערשטער דינער לטובת המוסדות בראשות כ”ק מרן אדמו”ר מסאטמאר שליט”א.
עס קומט פאָר די יציקת הבורות פאַר'ן נייעם פּראַכטפולן מקוה שע"י ביהמ"ד בית יהושע.
אין תשע"ט, שטייט שוין דער מספר תושבי הישוב קרוב צו 150 משפחות.
צענטראלע סאטמאר'ע קהילה אין וויליאמסבורג אנאנסירט "ליעס-טו-ביי" פראגראם אין קרית יטב לב, ארויסצוהעלפן און גרינגער מאכן פאר משפחות אנ"ש אין ברוקלין צו מאכן דעם אויסוואל אויף קויפן דירות אין ישוב.
צום פרישן ווינטער-זמן תשע"ט ציילט דער מספר התלמידים קרוב צו פיר-הונדערט כ"י, עס ווערט געעפנט א פאראלעל אין כיתה א'.
א תושב הישוב מאכט חתונה א טאכטער בשעה טובה, דאס ערשטע פארפאלק וואס פארבלייבט וואוינען אין ישוב.
דאנערשטאג ויצא אינדערפרי קלינגט אפ אויף דער היימישער גאס די פאזיטיווע אַ טוויקלונג, אז דער אטוירני דזשענעראל פון ניו יאָרק, האט נאָך אַ פארצויגענער ביוראקראטישער פראצעדור באַשטעטיגט די "עידזש-או-עי" פון דעם טשעסטנאט רידזש דעוועלאפמענט אין קרית יטב לב. דאס עפענט בעז"ה די וועג צום פולקאמען אויפבלי פונעם שטאט.
די ווילידזש האט 0.69 קוואדראט מייל, אלעס דערפון לאנד. עס גרעניצט זיך מיט אראנזש קאונטי. די געוועזענע ניו יארק רוט 17 לויפט אדורך די ווילידזש. עטליכע בענק און רעסטאראנען געפינען זיך אין בלומינגבורג, וועלכער איז ווי א צענטער פאר די ארומיגע שטעטלעך. ווען מ'קומט צו פארן פון ניו יארק סיטי ניצט מען דעם ארויסגאנג 116.
די דורכשניטלעכע איינקונפט פון א הויז איז געווען ביי $38,571.[ווען?]
ליבערטי (ענגליש: Liberty) איז א ווילידזש אין סאליוואן קאונטי, ניו יארק מיט א באפעלקערונג פון 4,392 לויט די 2010 צענזוס. עס איז לאקיהרט אין די טאון אוו ליבערטי.
איהר זיפ קאוד איז 12754 און עריע קאוד 845.
דער ווילידזש איז געגרינדעט געווארן אין 1870.
עטלעכע ערטער אינעם ווילידזש זענען אויף די נאציאנאלע ליסטע פון היסטארישע ערטער.
דער ווילידזש באשטייט פון 2.4 קוואדראט מייל, אלעס לאנד.
ליבערטי (ענגליש: Liberty) איז א טאון אין סאליוואן קאונטי, ניו יארק מיט א באפעלקערונג פון 9,885 לויט די 2010 צענזוס.
עס אנטהאלט אין זיך די ליבערטי ווילידזש. עס איז פארהאן א שאפרייט אין ליבערטי.
די טאון איז געגרינדעט געווארן אין 1807 פון די טאון אוו לומבערלאנד, און איז געווען דער פערטער טאון אין דער קאונטי.
די ערשטע ווייסע מענטשן האבן זיך באזעצט דארט ארום 1794 ווי עס איז דאקומענטירט אז אליעזר לאראבי פון קאנעטיקעט האט דארט געבויעט א מיל.
די טאון האט א טאטאל פון 80.7 קוואדראט מייל, פון וואס בלויז 1.1 איז וואסער.
רוב פונעם טאון זענען ווייסע אמעריקאנער. עס איז פארהאן א באדייטנדע פרומע יודישע קהילה אין ליבערטי. און א גרויסע גאנץ-יעריגע אלטע'ס היים, וועלכער באלאנגט צו א פרומער יוד, געפינט זיך דארט. אום זומער ווען עס שפרודלט מיט יודן און וואקאציאנערן, לעבט די שטאט מער אויף.
ניקעלאָדיאָן, ניקעלאָדעאָן אדער ניק (ענגליש: "Nickelodeon") איז אן אינטערנאציאנאלער טעלעוויזיע קאנאל. דער אייגנטומער איז ווײַאַקאָם.
איינע פון די מערסטנס בארמיטע פראגראמען אויף ניקעלאָדיאָן איז די אנימירטע טעלעוויזיע סעריע "ספּאָנדזשבאָב סקווערפּענץ".
לי קוואַן יו (; 16טן סעפטעמבער 1923 - 23סטן מערץ 2015) איז געווען דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פון סינגאפור. ער האט געדינט אין דעם אמט דריי יארצענדלינגען. אונטער זיין פירערשאפט האט סינגאפור זיך צעטיילט פון מאלייזיע אין 1965.
לי איז געבוירן געווארן אין סינגאפור צו זיין פאטער לי טשין קון און זיין מוטער טשואַ דזשים נעא. ער האט שטודירט געזעץ אינעם אוניווערסיטעט פון קעמברידזש. אין 1950 האט ער געהייראט קווא געאק טשו.
א פּאָסט-טרעגער אדער בריווטרעגער איז אן אנגעשטעלטער פונעם פּאָסט־אַמט אדער אן אנדער בריוו-דינסט וואס צעפירט פּאָסט, למשל בריוו, צייטונגען און פעקעלעך.
ווען מדינת ישראל איז אויפגעשטעלט געווארן איז דער ישראל-פאסט געווען א מאנאפאל, אזוי ווי אין רוב לענדער פון דער וועלט דעמאלסט, און אלע בריווטרעגער האבן געארבעט פאר אים. פון אנהייב דעם 21סטן יארהונדערט איז געעפנט געווארן דער פאסט מארק צו קאנקורענצן און עס זענען דא היינט בריווטרעגער וואס ארבעטן פאר אנדערע פירמעס. אין יאר 2015 האבן געארבעט פאר ישראל פאסט עטלעכע 1800 בריווטרעגער אבער יעצט איז די צאל בריווטרעגער אראפ צו 1200.
[http://www.youtube.com/watch?v=U_6vO67hZ7w בריווטרעגער] פון יום טוב עהרליך
דרום אויסטראליע איז א שטאַט אין דרום־צענטראל אויסטראליע, וואס באדעקט א שטח פון 983,482 קוואדראט ק"מ, און איז דער פערט גרעסטער פון די שטאטן און טעריטאריעס פון אויסטראליע. אין 2006 האבן געוואוינט אין דרום אויסטראליע 1,554,397 איינוואוינער.
דער שטאט איז געגרינדעט געווארן דעם 28סטן דעצעמבער 1836 ווי א פרייער פראווינץ דורכן גובערנאטאר דזשאן הינדמארש.
וואַלעטאַ (מאלטעזיש: "Valletta") איז די הױפּטשטאָט פֿון מאלטא, וואָס באקאנט ווי די קלענסטער הויפּטשטאָט אין די אייראפעישער פארבאנד. די שטאָט איז באקאנט דורך אירע איינוואוינער מיטן נאמען "איל-בעלט" (Il-Belt), "די שטאָט". די באפעלקערונג פון דער שטאט איז געווען 6,675 אום 2013. וואלעטא איז געגרינדעט אין 1566 ביי דזשין פּאַריסאָט דע לאַ וואלעטא (Jean Parisot de la Valette), די גראַנדמאַסטער פון די סדר פון סיינט יוחנן.
וואלעטא צענטער געהערט צו דער וועלט ירושה ארט מאַפּע זינט 1980.
די שטאָט קעמברידזש () איז אן אוניווערסיטעט־שטאָט און די גראפנשאפט שטאט פון קעמברידזשיר, ענגלאנד. קעמברידזש געפינט זיך אויפן קעם טייך, בערך 80 ק"מ צפון פון לאנדאן. ביים 2011 צענזוס האט קעמברידזש געהאט א באפעלקערונג פון 123,867 (כולל 24,488 סטודענטן). דער ערשטער שטעטל טשארטער האט מען געגעבן אין דעם 12טן יארהונדערט, אבער דעם סטאטוס פון א שטאט האט קעמברידזש נאר באקומען אין 1951.
קעמברידזש איז מערסט באוואוסט וועגן דעם אוניווערסיטעט פון קעמברידזש, געגרינדעט אין 1209 און איינער פון די פינעף בעסטע אוניווערסיטעטן אין דער וועלט. היינט האט קעמברידזש אויך א געלונגענעם הויך־טעכנאלאגיע צענטער, גערופן "סיליקאן פֿען". קעמברידזש ליגט לעבן די M1 און A14 שאסייען, און מען קען דערגרייכן קעמברידזש פון לאנדאן קינגס קראס מיט א נישט־אפשטעלנדיגער באן אין 50 מינוט.
מרת פֿריידא גיטל ראטנבערג (ט"ו אב תרפ"ח, קערעסטיר - ז' ניסן תשע"ה, ניו יארק) איז געווען די קאסאנער רביצין.
פרידא גיטל איז געבוירן געווארן אין קערעסטיר ט"ו אב תרפ"ח צו רבי מאיר יוסף רובין, קערעסטירער רבי, אן אוראייניקל פון רבי מנחם מענדל רובין פון גלאגאוו, און זיין ווייב מרת רבקה צירל, א טאכטער פון הרב אברהם שטיינער פון קערעסטיר, א זון פון רבי ישעיהלע קערעסטירער.
אלס יונג מיידל איז זי גענומען געווארן אין דעם אוישוויץ קאצעט וואס זי האט אבער איבערגעלעבט. זי האט שטענדיג געהאלטן אז זי האט זוכה געווען דערצו פון איר פאטער'ס ברכה "דו וועסט זיי איבערלעבן". אין אוישוויץ איז זי געווען די איינציגע וואס האט געקענט דאס גאנצע דאווענען בעל־פה. זי האט געדאווענט הויך און די אלע מיידלעך האבן מיטגעדאווענט מיט איר. שבת־צו־נאכט האבן נישט געהאט קיין מעגלעכקייט צו הערן הבדלה, און זי האט געזאגט גאט פון אברהם מיט זיי.
נאך די מלחמה יארן האט זי אימיגרירט אין שוועדן און נאכהער אין די פאראייניגטע שטאטן וואו זי האט אויסגעלעבט אירע יארן. ווען זי איז אנגעקומען אין אמעריקע האבן געווארט פאר איר אין פארט דער באסטאנער רבי, רבי משה הורוויץ מיט זיין ווייב, וואס זי איז געווען א שוועסטער-קינד פון רבי מאיר יוסף רובין. זי איז געווארן א בת-בית ביי זיי ביז איר חתונה מיט רבי מנחם ישראל ראטנבערג, וואס איז געווען קאסאנער רבי פון תשכ"ו ביז זיין פטירה אין תשס"ג.
יעדן שבת האט זי אריינגענומען אין איר שטוב צענדליגע בחורים בעלי תשובה'ס וואס האבן שטודירט אין ישיבה אוניווערסיטעט.
אין תשל"ח איז זי געווארן גוט קראנק אבער זי האט ווידערהוילט. ערב שבת ז' ניסן תשע"ה איז זי נפטר געווארן, און מ'האט זי געברענגט צו קבורה פאר שבת לעבן איר מאן אין דעם קאסאנער חלקה פונעם בית החיים אין ניו דזשערסי.
נפתלי שבע רצון איז א ספר מיט פירושים אויף דער הגדה של פסח נתחבר דורך רבי נפתלי הירץ גינזבורג.
עס איז צוערשט געדרוקט געווארן דורכן מחבר אום ה'תס"ו. די שפעטערדיגע דרוקן אנטהאלטן ארום הונדערט-און-דרייסיג זייטן.
יהודה אבנר (30סטן דעצעמבער 1928 - 24סטן מערץ 2015) איז געווען א ישראלישער דיפלאמאט, וואס האט געדינט ווי אמבאסאדאר פון ישראל אין בריטאניע, אירלאנד און אויסטראליע.
אבנר איז געבוירן געווארן יהודה האַפֿנער אין מאנטשעסטער, ענגלאנד. ער איז געווען טעטיג אין דער בני עקיבא יוגנט באוועגונג. אין 1947, ווען ער האט געענדיגט די שולע, האט ער אימיגרירט אין ארץ ישראל און זיך באזעצט אין ירושלים.
אין 1954 האט ער חתונה געהאט מיט מימי ציילינגאלד, די טאכטער פון משה ציילינגאלד, א ווארשעווער מוכר ספרים וואס האט זיך באזעצט אין דעם איסט ענד פון לאנדאן.
דער אוניווערסיטעט פון קעמברידזש, פלאצירט אין דער ענגלישער שטאט קעמברידזש, איז א פעדעראלער אוניווערסיטעט וואס איז דער צווייט-עלטסטער אוניווערסיטעט אין דער ענגליש רעדנדיקער וועלט, געגרינדעט אין 1209.
דער אוניווערסיטעט איז צאמגעשטעלט פון 31 קאלעדזשן, און מער ווי 100 אקאדעמישע דעפארטמענטן וואס זענען ארגאניזירט אין זעקס שולעס.
90 נאבעל פריז געווינער האבן געהאט א שייכות מיטן אוניווערסיטעט.
געט הארד (ענגליש: "Get Hard") איז א 2015 אמעריקאנער קאמעדיע פילם וואו עס שפילן וויל פערעל, קעווין הארט און נאך.
א רייכער הויפט מענעדזשער פון א גרויסע פירמע וועלכער גרייט זיך צו הייראטן די טאכטער פון זיין באלעבאס ווערט ארעסטירט פאר אנגעבליכע שווינדלערייען וואס ער איז אין פאקט נישט באגאנגען. זייענדיג באזארגט ווי אזוי מ'וועט אים באהאנדלען אין תפיסה, בעהט ער א שווארצער יוגענטליכער אים אויסצולעהרנען צו זיין שטארק און פעסט בייצוקמען אלע שוועריגקייטן.
נאכן פראבירן א לענגערע וויילע, ווערט יענער געוואר אז זיין באלעבאס איז פאקטיש דער שווינדלער און זיין גייען אים קאנפראנטירן אויף זיין שיף.
דער פילם האט נישט באקומען צו גוטע איבערזיכטן פון די קריטיק'ס, אבער דער המון עם גלייכט עס זייער. עס האט זיך שוין שיין אויסגעצאהלט און איז אריינגעקומען די צווייטע אין די ערשטע וויקענד.
סביבה בילדונג צענטער - אריאל שרון פארק
אריאל שרון פארק איז אַן אפענער געגנט וואָס איז אַ געגנט צוזאמען מיטן אַיָלון טייך סאַלינדריקאַל אָפּטיילונג צווישן בן גוריון פליפעלד און דעם אילון שאסיי.
אוראלט בני ברק.
" מַעֲשֶׂה בְּרַבִּי אֱלִיעֶזֶר וְרַבִּי יְהוֹשֻעַ וְרַבִּי אֶלְעָזָר בֶּן עֲזַרְיָה וְרַבְּי עֲקִיבָא וְרַבִּי טַרְפוֹן שֶהָיוּ מְסֻבִּין בִּבְנֵי בְרַק "
ירושלים ראטהויז עם כיכר המופעים בכיכר ספרא
כיכר ספרא איז איינער פון די הויפּט סקווערז פון ירושלים, וואָס איז ליגן בייַ די אָנהייב פון יפו וועג אין די שטאָט צענטער.
אַריאַנאַ גראַנדע (ענגליש: "Ariana Grande", געבוירן דעם 26סטן יוני 1993) איז א בארימטע אמעריקאנער זינגערין און אקטריסע.
גראַנדע איז געבוירן געווארן אין פלארידע צו עלטערן פון איטאליענישער אפשטאם. זי האט איין האלבער ברודער וואס איז צען יאר עלטער ווי זי.
ביים עלטער פון צען האט זי געגרינדעט א יוגנט-גרופע וואס האבן געזונגען פאר צדקה.
זי איז אויפגעצויגן געווארן קאטויליש, אבער ווען די קאטוילישע קירכע האט גענומען א שטעלונג קעגן זעלבע-מין חתונות זי זיך דערווייטערט פון זיי זאגנדיג "איך האב פארלוירן די אמונה ווען דער פויפסט האט געזאגט אז אלעס אין וואס איך גלויב און ליעב איז אומריכטיג. איך האב געברויכט עפעס אנדערש אין וואס צו גלייבן". אנגעבליך האט זי גענומען לערנען קבלה.
אלס רחמנות צו באשעפענישן איז זיי היינט צו טאג א פולקאמער וויגען.
אלס קליין קינד האט זי שוין געזינגען אין פארשטעלונגען אין פארשידענע לאקאלע טעאטער'ס. ביי די פערצן האט זי זיך געצויגן קיין לאס אנדזשעלעס צו אפיציעהל אנהייבן איהר פראפעסיאנעלע מוזיק קאריערע. איר ערשטע הויפט-ראלע איז געוועהן אין א 2008 מוזיקאלישע פארשטעלונג אויף בראדוועי מיט נאמען דרייצן פאר וועלכע זי האט געווינען אן אויסצייכענונג.
גראַנדע איז באקאנט מיט אירע איינגארטיגע לידער אין וועלכע זי ציהט ארויף צו גאהר הויעכע אקטאוועס צו וועלכע ווייניג קענען דערגרייכן.
דיסקאגראפיע.
לאגא פון איר 2014 אלבאם
געטא לידער ערשטער טייל איז א מוזיק אלבאם פון יודישע לידער געזינגען דורך אנא ווינאקור א קריעג איבערלעבער, מיטן גאסט זינגער חזן פנחס בארנשטיין פון ווארשע.
ער איז ערשינען אום 1973 דורך גרעטער רעקארדינג אונטערן קאד נומער GRC 300.
די קאסעטע אנטהאלט דרייצן געזאנגען פון געטא און יודישן פאלקלאר. די מוזיק איז געשפילט דורך די סימפאניע ארקעסטער.
כיסופים איז א מוזיק אלבאם פונעם בארימטן זינגער מרדכי בן דוד וועלכער זינגט דערין חסידישע סטיל ניגונים צוזאמען מיט דער שירה קאפעליע, ערשינען אין 2011.
ווען עס איז ארויסגעקומען האט עס געהייסן אז דאס איז זיין לעצטער אלבאם בעפאר ער פענסיאניהרט פון זיין לאנגער קאריערע. די אלבאם איז געוועהן גאהר סוקסעספול און זיך פארקויפט בעסער ווי געראכטן.
מערסטענס ליעדער אינעם אלבום זענען אויסגעארבעט און געמישט געווארן דורך נפתלי שניצלער אדער אלי לישינסקי.
3 חזנים בשירי אידיש (ענגליש: 3 cantors sings yiddish) איז א דאפלטע מוזיק אלבאם וואו דריי היינטיגע חזנים זינגען פערצן יודישע ליעדער. עס איז אפגעכאפט געווארן ביי א לייוו קאנצערט אין ירושלימער טעאטער אום ז' ניסן ה'תשנ"ז פראדוציהרט דורך ד"ר מאטי פריעדמאן.
די קאסעטע איז אפגעכאפט דורך אילן בייבער און ארויסגעגעהבן געווארן דורך ישראל מיוזיק. די קאוד איז IMC 1105\6. אין 2003 איז עס ארויפגעלייגט געווארן אויף סי די האט מען אראפגענומען טרעק נומער צעהן, ווארשיינליך צוליב מאנגל אין פלאץ. אין 2005 איז ערשינען א די ווי די פונעם קאנצערט מיטן א צוגאב פון די צוויי לידער: שפילדזשע מיר א לידעלע אין יודיש און לאמיר זיך איבערבעהטן.
די מוזיק אויפן פארטעפיאן האט געשפיהלט ריימאנד גאלדשטיין. די חזנים זענען: חיים אדלער, אשר היינאוויץ און נפתלי הערשטיק.
המיטב של יאן פירס (ענגלישער טיטל: jan peerce sings hebrew melodies) איז א מוזיק אלבאם מיט עלף יודישע און חזנישע געזאנגען, געזונגען דורכן באריהמטן חזן און אפערע זינגער יאן פירס.
עס איז ארגינעל ערשינען אום 1989 דורך ישראל מוזיק און שפעהטער ארויפגעלייגט דורך זיי אויף א סי די. דער קאד נומער איז IMC 1010.
יאן פירס זינגט לידער פון "פידלער אויפן דאַך" (ענגליש: "Jan Peerce sings songs from "Fiddler on the Roof") איז א מוזיק אלבאם וואו יאן פירס זינגט פערצן יודישע לידער, טייל גענומען פון די בארימטע פידלער אויפן דאך פילם און צען אנדערע קלאסישע פאלקס-לידער.
דער אלבאם איז ארגינעל רעקארדירט געווארן אום מאי 1967, פראדוצירט דורך סיימאר סאלאמאן און ארויסגעגעבן דורך ווענגארד רעקארדס פון קאליפארניע.
דאס געזאנג פון מיין הארץ איז א יודישע ליעדער אלבאם געזינגען דורך דודו פישער, ארויסגעגעהבן דורך בידור לעם און פארשפרייט דורך גל סטאר.
דאס איז אויף דער נאמען פון א שפיהל אין יידישפיל טעאטער וואו ער איז געוועהן פון די הויפט שפיהלער.
דער אלבאם אנטהאלט עלף טרעקס, וואס צוויי האבן מעהר ווי איין ליעד.
ביים יודישן טעאטער (ענגליש: At the Yiddish Theatre) איז א מוזיק אלבאם מיט א זאמלונג פון יודישע ליעדער געזינגען דורך מאקס פערלמאן אין טעאטער. עס איז ארויסגעגעבן געווארן דורך גרעיטער רעקארדינג קאמפאני אויף רעקארד און דערנאך איבערגעלייגט אויף א סידי.
דער קאד נומער איז GRC 216.
הערמאן יאַבלאָקאָוו אין קאנצערט ביים יודישן טעאטער (ענגליש: "Herman Yablokoff In Concert at the Yiddish Theatre") איז א מוזיק אלבאם וואו הערמאן יאבלאקאוו זינגט פופצן פין זיינע מערסט באוואוסטע יודישע לידער פין זיין רעפערטואר.
דער אלבאם איז ארויסגעגעבן געווארן דורך גרעיטער רעקארדינג קאמפאני אויף א פלאטע אין 1971 אונטערן קאד GRC 228. שפעטער האבן זיי עס ארויפגעלייגט אויף קאסעטע.
מ'הערט אויך די פארווארט וואס ער זאגט בעפאָרן זינגען די ניגונים.
טשאַיאָטע (ענגליש: Chayote, וויסנשאפטליכער נאמען: Sechium edule) איז א גרינס פון די אוגערקע, מעלאנע און קוסאלאך פאמיליע וואס זעהט אויס ווי א באר און קומט ארגינעל פון מעקסיקאו וואו עס וואקסט בשפע.
זיין קאליר איז אין אלגעמיין גרין אבער עס איז פארהאן א געהלער סארט דערפון גערופן Perulero. מען ניצט זי געווענלעך רוי, אין סאלאטן אד"ג, כדי צו בלייבן מיט זיין כראמטשעדיגן פלעיווער. די גרינס אליין האט בעצם נישט קיין שטארקן טעם און איז וואסעריג.
עס וועהרט געניצט אלס הייל-מיטל צו צעברעכן שטיינער אין די נירן.
יידיש הומאריסטא לידער אויסגעפירט פון מאקס פערלמאן איז א מוזיק אלבאם פון 1987 מיט ניין יודישע ליעדער געזינגען דורך מאקס פערלמאן.
די קאסעטע איז ארויסגעגעהבן געווארן דורך התקליט פון חיפה אין די סעריע פון שירים גדולים ביידיש. קאוד נומער 40114.
די פריילעכע קבצנים איז א אלבאם פון הומאריסטישע ליעדער אין די יודישע שפראך געזינגען דורך 4 בורשטיין'ס ארויסגעגעהבן אין 1960 אויף רעקארד. אום 1980 האט התקליט עס ארויפגעלייגט אויף קאסעטע אונטערן סעריע שירים גדולים ביידיש, קאוד נומער 40103. דער נאמען קומט ווארשיינליך פון א באריהמטע יודישע פילם פריילעכע קבצנים.
אין 2000 האט ישראל מיוזיק עס ארויסגעגעהבן אויף סידי מיט א צוגאב פון נאך צעהן ליעדער פון אנדערע אלבאמען, פינעף דערפון פון פסחקע בורשטיין אלס סאולאו.
דאס ספר הַחינוך איז א ספר וואס באשרייבט אלע תרי"ג מצוות פון דער תורה לויטן חשבון פונעם מחבר. דער ספר חינוך ברענגט פאר יעדער מצווה דער טעם פון דער מצווה און אירע דינים. בדרך כלל פאלגט דער חינוך די צאל פון מצוות פונעם רמב"ם.
ברייט באקאנט איז דער ספר "מנחת חינוך" וואס איז באזירט אויפן ספר החינוך.
דאס ספר החינוך איז געשריבן געווארן אין אנהייב פונעם אלף השישי, נאך דער פטירה פונעם רמב"ן אין ה'ל"ד און פאר דער פטירה פונעם רשב"א אין ה'ע.
הרב חיים שאול גריינימאן (א' ניסן תרפ"ו, 16טן מערץ 1926 - כ"א ניסן תשע"ה, 10טן אפריל 2015) איז געווען א ליטווישער רב און פוסק.
ער איז געווען דער פירער פונעם חוג חזון איש, וואס האט פארטגעזעצט דעם דרך פון זיין פעטער רבי אברהם ישעיהו קארעליץ, דער "חזון איש".
רבי חיים איז געבוירן געווארן אין ווילנע צו זיינע עלטערן, רב שמואל גריינימאן און צִביה, טאכטער פון הרב שמריהו יוסף קארעליץ, שטאסט רב פון קאסעוו (היינט אין בעלארוס), און א שוועסטער פונעם חזון איש - הרב אברהם ישעיהו קארעליץ. אין תרצ"ה (1935) איז ער ארויף מיט זיין משפחה קיין ארץ ישראל און זיי האבן זיך באזעצט אין בני ברק, וואו דער חזון איש האט זיך באזעצט צוויי יאר פריער. ער האט געלערנט אין ישיבת תפארת ציון און דערנאך אין דער לאמזשער ישיבה אין פתח תקוה און אין ישיבת חברון.
אין תש"ז (1947) האט ער געהייראט חנה דבורה (כ"ט כסלו תרפ"ה – ט' אלול תשע"ח), די טאכטער פון הרב ישראל שלום לוריא (ראטמאן), משגיח אין ישיבת תורת חיים און א מורה הוראה אין דער עדה החרדית. זייער מסדר הקידושין איז געווען הרב איסר זלמן מעלצער. נאך דער חתונה האבן זיי געוואוינט אכט יאר אין שכונת כרם אין ירושלים, און ער האט געלערנט אין דער מירער ישיבה. ער האט זיך געהאלטן בקשר מיטן בריסקער רב, רבי יצחק זאב הלוי סאלאווייטשיק.
הרב גריינימאן איז געווען פאררעכנט א מומחה אין ענינים פון מעדיצין, און איז געווען שטארק פארבינדן מיט דאקטוירים אין ישראל און חוץ לארץ. ער פלעגט ראטן אומזיסט די וואס האבן געוואנדן צו אים אין די עניינים, צווישן זיי דער מעדיצינישער עסקן אלימלך פירער.
ער איז נפטר געווארן שביעי של פסח תשע"ה אין זיין הויז אין בני ברק. און מען האט אים באגראבן אין דעם שומרי שבת בית עולם אין בני ברק.
ביי זיין לוויה, וואס איז פארגעקומען צוויי טעג שפעטער זונטיק כ"ג ניסן צוליב יום טוב און שבת האבן באטייליגט צענדליגע טויזנטער מענטשן. די לוויה איז געפירט געווארן לויט די בקשות פון פון די זיכערהייטס אויטאריטעטן כדי עס זאל נישט נאכאמאל פאסירן אזא אומגליק וואס האט פאסירט א וואך פריער אין בני ברק ביי דער לוויה פום הרב שמואל הלוי וואזנער. איינע פון די לערעס איז געווען נישט אריינלאזן א גרויסן עולם אין שטח פון דער קבורה.
רב גריינימאן האט געהאט א צווילינג ברודער - הרב פנחס דוד, און נאך צוויי ברידער - הרב שמריהו והרב מאיר גריינימאן. זיין שוועסטער אסתר איז געווען די ווייב פון דער מירער ראש ישיבה הרב בנימין ביינוש פינקל. צווישן זיינע שוואגערס: הרב אברהם יעקב זאלאזניק, ראש ישיבה פון עץ חיים, און הרב חיים אהרן טורטשין, ראש "ישיבה למצוינים".
זיין זון הרב שמואל איז אן איידעם פון הרב מרדכי מאן. נאך א בארימטער זון איז הרב אברהם ישעיהו, פאררעכנט דער נאכפאלגער פון זיין פאטער. זיין ערשטער איידעם, הרב יוסף חיים בן-דוב, איז ראש ישיבה פון "זיכרון מיכאל" אין זכרון יעקב. נאך אן איידעם, הרב ישראל מנחם הירשפעלד, א ראש ישיבה אין "זיכרון מיכאל", איז א זון פון פראפ' שלום הירשפעלד פונעם ווייצמאן אינסטיטוט. זיין יונגסטע טאכטער האט געהייראט א זון פון הרב מרדכי חברוני, איינער פון די חברונער ראשי ישיבות.
הרב יהודה אריה טרעגער (ה' כסלו תרצ"ד, 23סטן נאוועמבער 1933 - כ"ד ניסן תשע"ה, 13טן אפריל 2015) איז געווען א רב און ראש ישיבה אין ישראל און בעלגיע, און דער ראש ישיבה פון דער ישיבת עץ חיים אין ווילרייק, לעבן אנטווערפן, בעלגיע. ער איז געווען אן איידעם פון הרב שלמה זלמן אויערבאך.
ער איז געבוירן געווארן אינעם שטעטל לענטשנע, פוילן, צו ר' אברהם זאב טרעגער, אן אמשינאווער חסיד, און א פירער פון דער פועלי אגודת ישראל באוועגונג, און צו זיין ווייב נחמה (פרידמאן). ווען ער איז געווען אלט איין יאר איז זיין משפחה ארויף קיין ארץ ישראל. ער האט געלערנט אין דער עץ חיים חדר און ישיבה, ביי די רבנים שמואל גדליה ניימאן, מרדכי דוד לעווין און שמואל קיבלביץ. אין תש"ט איז ער אריבער לערנען אין דער סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק, וואו ער האט געלערנט בחברותא מיט עמרם זאקס וואס איז שפעטער געווארן דערראש ישיבה. אין יענער תקופה איז ער געווארן נאענט צום חזון איש.
אין תשי"ז האט ער געהייראט מרים די טאכטער פון רבי שלמה זלמן אויערבאך. נאך דער חתונה האט ער געוואוינט אין ירושלים און געלערנט אין דעם כולל פון הרב רפאל רייכמאן.
פון תשכ"ב האט ער געדינט אינעם אמט פון ראש ישיבה אין דער "עץ חיים" ישיבה אין ווילרייק, לעבן אנטווערפן, בעלגיע. ער איז געווען דער נשיא פון די יסודי התורה און בית יעקב שולעס פון דער מחזיקי הדת קהילה אין אנטווערפן.
אין זיינע לעצטע יארן האט ער פארלאזט זיין פאסטן אין ווילרייק און איז אריבער וואוינען אין אנטווערפן. ווען ער האט געליטן פון א שווערער קראנקייט איז אריבער אין די פאראייניגטע שטאטן צו ווערן געהיילט, אבער ער איז נפטר געווארן דארט אין מאנהעטן מאנטיק כ"ד ניסן תשע"ה, 13טן אפריל 2015.
זיין ווייב מרים איז נפטר געווארן אין שערי צדק מעדיצין-צענטער י״ט אייר תשע״ז.
זיין זון יצחק טרעגער האט געהייראט שרה חנה, טאכטער פון הרב יעקב פערלאוו, דער נאוואמינסקער רבי אין ניו יארק, און פארזיצער פון דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל אין אמעריקע.
זיין טאכטער צביה איז די ווייב פון רב יצחק לארינץ, א זון פון שלמה לארינץ.
לוקסוס איז א טייערע און רייכע לעבנסשטייגער,
איז דאס אראפגעקוקט לויט טייל ווייל דאס פארברענט אידיש געלט פון אויסשווענדעריי פאר איבעריגע זאכן.
עס איז אויך אין קעגנערשאפט פון דעם גלות באגריף וואס מען דארף לעבן באשיידען און בויגזאם און נישט אויפרייסעריש פאר די גוים זאלן באמערקן און קוקען אויף אונז מיט קנאה.
אבער אין טייל מקומות ווי אין ריזשין האט מען יא געהאלטן אז א אידן מוז זיין און זיך פירן קעניגליך ווייל לויט די תורה איז דאך יעדער איד א בן מלך.
באַראַנאוויטש" (בעלארוסיש: Бара́навічы "באַראַנאַוויטשי",) איז א שטאט אין בעלארוס אינעם בריסקער וואבלאסט, פלאצירט, 113 ק"מ צפון פון פינסק און 53 ק"מ דרום פון נאווהארדאק.
די שטאט ווערט דערמאנט אין 1706 ווי די פארמעגן פון א פוילישער פאמיליע ראזוואדאווסקי. ווען פוילן איז געווארן צעטיילט אין סוף פון 18טן יארהונדערט איז באראנאוויטש געווארן א טייל פון דער רוסלענדישער אימפעריע.
אין 1883 האבן געוואוינט אין דער שטאט עטלעכע 2000 מענטשן. אין 1900 האבן געוואוינט דארט 2,171 יידן.
אין אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט איז אויפגעשטעלט געווארן אין דער שטאט די אוהל תורה ישיבה; רבי אלחנן וואסערמאן איז געווען דער ראש ישיבה ביז דער צווייטער וועלט-מלחמה.
פון 1928 איז הויפטקווארטירט אין באראנאוויטש דער הויף פונעם סלאנימער חסידות, און צוויי סלאנימער רבי'ס האבן געוואוינט אין דער שטאט, רבי אברהם וויינבערג און זיין זון רבי שלמה דוד יהושע, וואס איז אומגעקומען ביים חורבן אייראפע.
אין 1991 איז באראנאוויטש געווארן א טייל פון אומאפהענגיקן בעלארוס.
אַלעקסאַנדער ראַי "אַלעק" באָלדווין דער דריטער (ענגליש: "Alexander Rae "Alec" Baldwin III"; געבוירן 3טן אפריל 1958) איז אן אמעריקאנער אקטיאר, רעזשיסאר, און פראדוצירער. ער האט געמאכט זיין ערשטער אויפטרעט אלס אן אקטיאר אין דער טעלעוויזיע סעריע "די דאקטוירים" אויף 1980, און האט זינט באוויזן אויף איבער 60 טעלעוויזיע סעריעס און פילמען. ער האט דריי ברידער וואס זענען אויך אקטיארן: דניאל, סטיוון און וויליאם.
פון אויגוסט 1993 צו פעברואר 2002 איז ער פארהייראט געווען צו דער אקטריסע קים בייסינגער.
שילה איז א שטאט דערמאנט אין תנ"ך וואט געפינט זיך אין דער טעריטאָריע פון שבט אפרים אין דרום שומרון אפרים.
דער משכן איז געווען אין שילה בערך 300 יאר, ביז דער צייט פון עלי הכהן.
הרב ד"ר אהרן ליכטנשטיין (כ"ח אייר ה'תרצ"ג, פראנקרייך - א' אייר ה'תשע"ה, ישראל) איז געווען ראש ישיבה פון דער הר עציון ישיבה אין אלון שבות, ער איז באלוינט געווארן מיטן ישראל פריז פאר תורה ליטעראטור, און ער האט געהאט א דאקטאראט אין ענגלישער ליטעראטור. ער איז געווען פון די אויסגעצייכנטע רבנים פונעם מאדערן ארטאדאקסישן יידנטום אין ישראל און די פאראייניגטע שטאטן.
הרב ליכטנשטיין ווערט פאררעכנט פאר א תלמיד מובהק פון הרב יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק און זיין דרך אין לערנען האט א השפעה פונעם בריסקער דרך.
אהרן ליכטנשטיין איז געבוירן געווארן אין 1933 אין פאריז, פראנקרייך. אין 1940, עטלעכע חדשים נאך וואס פראנקרייך איז איינגענומען געווארן דורך די נאציס, האט זיין משפחה באוויזן צו אנטלויפן צו די פאראייניגטע שטאטן. ער האט געלערנט אין ישיבת חיים בערלין ביי הרב יצחק הוטנער און הרב אהרן סאלאווייטשיק, אבער זיין עיקר חינוך האט ער באקומען אין ישיבה אוניווערסיטעט ביי הרב יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק פון וועמען ער האט באקומען היתר הוראה אין 1959. אין 1960 האט ער געהייראט הרב יוסף דוב'ס טאכטער - ד"ר טובה ליכטנשטיין. הרב ליכטנשטיין האט געהאלטן את הרב יוסף דב פאר זיין רבי מובהק.
פאראלעל צו זיין לערנען אין ישיבה אוניווערסיטעט, האט ער געלערנט ענגלישע ליטעראטור, און אין 1957 האט ער געענדיגט זיין דאקטאראט ביי הארווארד אוניווערסיטעט.
א קורצע צייט איז ער געווען א לעקטאר פון ענגלישער ליטעראטור אין שטערן קאלעדזש, א ווייבער קאלעדזש וואס איז שייך צו ישיבה אוניווערסיטעט, אויך איז ער געווען ראש כולל אין ישיבת רבנו יצחק אלחנן.
אין יאר תשס״ה זענען ער מיט זיין ווייב זיך געצויגן קיין אלון שבות וואו ער איז געווארן ראש ישיבה פון דער הר עציון ישיבה.
טרינידאַד און טאבאַגא" (ענגליש: "Trinidad and Tobago") אפיציעל די רעפובליק פון טרינידאַד און טאבאַגא, איז א צוויי־אינזל שטאַט לעבן דעם צפון עק פון דרום אמעריקע, נישט ווייט פון ווענעזועלע און דרום פון גרענאדא.
דאס לאנד באדעקט א שטח פון 5,128 קוואדראט ק"מ און באשטייט פון צוויי הויפט אינזלען, טרינידאד און טאבאגא.
דער אינזל טרינידאד איז געווען א שפאנישע קאלאניע פון ווען קריסטאפער קאלאמבוס איז אנגעקומען אין 1498 ביזן 18טן פעברואר 1797 ווען דער שפאנישער גובערנאטאר האט קאפיטולירט צו א בריטישן פלאט פון 18 קריגשיפן.
אין 1962 איז טרינידאד און טאבאגא געווארן אומאפהענגיק, און אין 1976 איז דאס לאנד געווארן א רעפובליק.
טרינידאד און טאבאגא איז דאס דריטע רייכסטע לאנד לויט ברוטא אינלענדישן פראדוקט פאר א מענטש אין די אמעריקעס, נאך די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע. די עקאנאמיע איז בעיקר אינדוסטריעל, ארום נאפט און פעטראכעמיקאלן.
96% פון דער באפעלקערונג וואוינט אויף טרינידאד און 4% אויף טאבאגא
66% פון די באוואוינער זענען קריסטן. די אינזלען האבן א קליינע קהילה פון יידן.
באַרבאַדאס (ענגליש: "Barbados") איז א סואווערענער אינזל לאנד אין די קליינע אנטילן, ער איז לאנג 34 ק"מ און ברייט ביז 23 ק"מ, מיט א שטח פון 432 קוואדראט ק"מ. ער געפינט זיך אין דער מערב זייט פונעם צפון אטלאנטישן אקעאן, 100 ק"מ מזרח פון די איבערן-ווינט אינזלען און דעם קאראאיבישן ים; און בערך 400 ק"מ צפון־מזרח פון טרינידאד און טאבאגא.
בארבאדאס איז א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער, דער קאמאנוועלט און די וועלט האנדל ארגאניזאציע.
אן ענגלישע שיף איז אנגעקומען אין בארבאדאס אין 1625, און די מאנשאפט האט תובע געווען דעם אינזל אינעם נאמען פונעם מלך דזשיימס דער ערשטער. אין 1627 זענען די ערשטע סטאבילע קאלאניסטן געקומען פון ענגלאנד און ער איז געווארן א בריטישע קאלאניע.
אין 1966 איז בארבאדאס געווארן אומאפהענגיק, מיט דער מלכה עליזאבעט די צווייטע פאר ראש מלוכה.
ער האט א באפעלקערונג פון 277,821 מענטשן, מערסטן פון אפריקאנישן אפשטאם.
בארבאדאס האט א גוט אנטוויקלטע געמישטע עקאנאמיע. די היסטארישע עקאנאמיע פון בארבאדאס איז געבויט געווארן אויף צוקערראר, אבער זייט די 1980ער יארן איז מען עוסק אין די פאבריקאציע און טוריזם סעקטארן.
יידן זענען געקומען קיין בארבאדאס קורץ נאך די ערשטע קאלאניסטן אין 1627. אין ברידזשטאן געפינט זיך די נדחי ישראל שול, די עלטסטע שול אין די אמעריקעס, ערשט געבויט אין 1654. די מצבות אין דעם בית החיים גייען צוריק צו די 1630ער יארן.
סטאנלי (), אויך באוואוסט ווי פארט סטאנלי (), איז די הױפּטשטאָט פֿון די פאלקלאנד אינזלען, וואס געפינט זיך אויפן אינזל מזרח פאלקלאנד. בייים 2012 צענזוס איז זיין באפעלקערונג געווען 2,121, 75% פון דער גארער באפעלקערונג פון די פאלקלאנד אינזלען.
איידער מ'האט געעפנט דעם פאנאמא קאנאל, איז פארט סטאנלי געווען א וויכטיגער פארט פאר שיפן וואס זענען אדורכגעפארן דעם איינגאס פון מאגעלאן.
דאס ערד-ציטערניש אין נעפאל 2015 איז פארגעקומען 25 אפריל 2015, אין א גרייס פון 7.8 אין דער ריכטער סקאלע. איבער 6,000 זיינען געהרגעט געווארן אין דער קאטאסטראפע.
דאס ערד-ציטערניש האט גורם געווען א לאווינע אויפן בארג עווערעסט אין וואס 17 מענטשן זענען אומגעקומען.
מאגלניצא () איז א שטעטל אין צענטראל פוילן. זי געפינט זיך אין גריצער דיסטריקט, אין דער מאזאווישער וואיעוואדעשאפט, 97 ק"מ דרום פון ווארשע, 42 ק"מ צפון־מערב פון ראדעם און 21 ק"מ דרום פון גריצע, מאגלניצא האט א שטח פון 142 קוואדראט ק"מ, מיט 2,475 איינוואוינער (2004).
מאגלניצא האט באקומען דעם סטאטוס פון א שטאט אין 1317.
אין 1897 האבן געוואוינט אין מאגלניצא 2,352 יידן, און אין 1921 2,722 יידן.
460px
א וואיעוואדעשאַפֿט () איז דער העכסטער־ראנג פארוואלטונג באצירק, אדער א פראווינץ, פון פוילן.
די היינטיקע 16 וואיעוואדעשאפטן פון פוילן זענען פעסטגעשטעלט געווארן דעם 1טן יאנואר 1999 און האבן די נעמען פון די היסטארישע פראווינצן פון פוילן. די גרעסטע וואיעוואדעשאפט איז מאזאוויע מיט א שטח פון 35,000 קוואדראט ק"מ און א באפעלקערונג איבער 5 מיליאן.
די וואיעוואדעשאפט מיטן קלענסטן שטח איז אפאלע מיט 10,000 קוואדראט ק"מ, און די קלענסטע באפעלקערונג (1 מיליאן) געפינט זיך אין לובוש.
א וואיעוואדעשאפט ווערט געפירט דורך א גובערנאטאר (דער "וואיוואד"), א געוויילטע פארזאמלונג (דער "סיימיק") און אן עקסעקוטיוו. א וואיעוואדעשאפט ווערט צעטיילט אין גראפנשאפטן ("פאוויאט").
וויני-דער-פּו (ענגליש: "Winnie-the-Pooh") איז א פיקטיווער כאראקטער אין קינדער ליטעראטור, וואס איז געשאפן געווארן דעם 14טן אקטאבער 1926 דורכן בריטישער שרייבער אלאן אלעקסאנדער מילן.
פּו איז א ליבלעך בערעלע מיט גאלדע פעלץ און א רויט העמדל וואס וואוינט אינעם הונדערט אַקער וואלד מיט זיינע פריינט טיגער, חזירל, איאר, קיניגל, סאווע, קאנגו און רו און זיין בעסטער פריינד קריסטאפער ראבין, וואס האט אים דערצויגן.
די יונגע מוטאַנטישע נינדזשאַ טשערעפּאַכעס (ענגליש: "Teenage Mutant Ninja Turtles", אין קורצן: "TMNT") זענען א פיקטיווע גרופע פון פיר מוטאנטישע טשערעפאכעס וואס זענען געהייסן נאך איטאליענער רענעסאנס קינסטלערס. זיי ווערן טרענירט אין נינדזשוצו דורך א מוטאנטישע שטשור אין די קאלוזשעס פון ניו יארק סיטי צו קעמפן קעגן פארברעכערס, שלעכטע איבערלארדן, אנדערע מוטאנטן און עליען אינוואזירערס, אבער זיי פרובירן באהאלטן זיך פון די מענטשן. די כאראקטערן זענען געשאפן געווארן דורך קעווין איסטמאַן און פּיטער לערד.
די נינדזשא טשערעפאכעס האבן אנגעהויבן אין קאמיקס ביכער פובליצירט דורך מיראַזש סטודיא און זענען שפעטער געווען אין אנימירטע טעלעוויזיע סעריעס, פילמען, ווידעא שפילן, שפילכלעך און אנדערע פראדוקטן. אין דער הויכפונקט פון די קאנצעסיע'ס פאפולאריטעט אין די לעצטע 1980ער און פריע 1990ער יארן האט עס געברענגט אן אינטערנאציאנאלע הצלחה און בארימטקייט.
דער הונט (נקבה: הונטין) איז א הויזליכע ליבלעכע חיה.
א סך מענטשן האדעווען הינט אין דער היים צוליב איינער פון די מערערע סיבות: פון ליבשאפט, אדער ווי שומרים צו היטן זייער פארמעגן.
הינט זענען באשאנקען מיט א שארפן שמעק-חוש; דערפאר נוצט מען זיי אויך אין מלחמות - אדער פאליציי צו טרעפן דראגס און אנדערע פארבאטענע זאכן.
זיי האבן ליב צו לעקן און קומען נאנט צו מענטשן.
אין גמרא זעט מען אז עס איז נישט גלייך צו האבן א "שלעכטער" הונט, ווי דער גמרא זאגט ארור מגדל כלב רע בתוך ביתו, מען זאל נישט אויפציען א שלעכטער הונט, ספעציעל איז שטייט אין דער גמרא אז עס שאדט פאר א פרוי וואס איז טראגעדיג, זי קען פארליכן אין מפיל זיין איר קינד פון שרעק ווי דער גמרא פארציילט שיקלא טיבותא וכו'. אבער סתם אזוי צו האבן א הונט ביי זיך אין שטוב, מעג מען על פי הלכה. און כאטש דער רמב"ם שרייבט (הל' נזקי ממון פ"ה ה"ט) "ארור מגדל כלבים וחזירים מפני שהזיקן מרובה ומצוי, דאך האלט דער רמב"ם אז מען מעג האבן א הונט וואס איז געלערנט צו זיין זיין צווישן מענטשן, ווייל מען האט פון אים א שטארקע תועלת. אויך דער גאון רבי יעקב עמדין שרייבט אז לויטן רמב"ם מעג מען האבן א הונט וואס איז צוגעבונדן ער זאל אכט געבן אויפן הויז. אין פאקט אבער האבן א סך פרומע חרדים א פאניק פון הונט ווייל זיי זענען נישט איינגעוואוינט דערצו.
הונט אלס מעטאפאר.
ווען מען וויל באליידיגן איינעם וואס פירט זיך אום אוממענטשליך, רופט מען אים "הונט" און פאר א פרוי "כלַבתא".
רבי צבי קושעלעווסקי איז דער ראש ישיבה פון היכל התורה אין ירושלים.
רבי צבי איז געבוירן געווארן צו זיין פאטער הרב אליהו קושעלעווסקי, א ראש ישיבה פון דער חפץ חיים ישיבה און שפעטער רב פון באר שבע, און זיין מוטער צפורה פייגא, א טאכטער פון יעקב מאיר "דזשייק" גראס.
ער האט געהייראט זיין שוועסטער-קינד שרה לאה גורוויץ (נפ' א' ניסן תשע"ה), א טאכטער פון זיין פעטער הרב לייב גורוויץ פון גייטסהעד.
ער איז געווען א ראש ישיבה אין עקס לע בען און האט אויפגעשטעלט די היכל התורה ישיבה אין ירושלים, וואס געפינט זיך היינט אין הר נוף.
ט״ו באב תשע״ח האט ער חתונה געהאט בזיווג שני מיט אן אלמנה פון אמעריקע, אן אדוואקאט.
חלקת גדולי האומה איז אַ נאציאנאלע קווורע פּלאַנעווען בייַ בארג הערזל בדעה פֿאַר די קווורע פון די גרויס פירער פון ישראל: ישראל ס פּרעזידענט, הויפּט באדינער, טשערמין פון די כנסת און זייער ספּאַוסאַז.
לאקאמאטיוו נומער 4 "עדוואַרד טאמעס" אין טאווין, אַפריל 2005
די טאַלילין אייזנבאן (ענגליש: "Talyllyn Railway", וועלשיש: "Rheilffordd Talyllyn") איז אן ענג-אפשטאנד אייזנבאן ליניע אין צפון וויילס וואס פארבינדט צווישן טאווין און נאנט גווערנאל. זי איז געגרינדעט געווארן אין 1866 אריבערצופירן שיווערשטיין פון די שטיינערייען אין ברין עגאלוויס, טאווין. איר ליניע אפשטאנד איז 2 פיס און 3 אינטש (686 מילימעטער).
היינט איז די באן ליניע בפרט א טוריסטן אטראקציע. די פיקטיווע סקאַרלוי אייזנבאן פון "די אייזנבאן סעריע" קינדער ביכער פונעם גלח וו. אָדרי איז באזירט געווען אויף דער טאַלילין אייזנבאן.
צוקערראָר איז איינער פון די פארשידענע זגאלן פון הויכע פיליאָריקע גראזן פונעם מין "Saccharum סאַכאַרום", וואס שטאמען פון די ווארעמע לענדער אין דרום אזיע, און וואס מען ניצט צו פראדוצירן צוקער.
זיי האבן דיקע זאנגען וואס זענען רייך אין צוקער, און זענען הויך פון צוויי ביז זעקס מעטער.
צוקערראר געהערט צו דער גראז פאמיליע (Poaceae), וואס נעמט איין קוקורוזע, ווייץ, רייז און סארגע. דער הויפט פראדוקט פון צוקערראר איז סוקראז.
מען נעמט ארויס זאפט פון צוקערראר אין בראזיל
צוקערראר ווערט קולטיווירט אין 90 לענדער אויף א שטח פון 26 מיליאן העקטארן. די וועלט פראדוקציע איז 1.83 ביליאן טאן. דער גרעסטער פראדוצירער איז בראזיל, נאך אים קומען אינדיע, כינע, טיילאנד, פאקיסטאן און מעקסיקא.
80% פון דער וועלט'ס צוקער קומט פון צוקערראר; די אנדערע 20% קומט פון צוקער בוריקעס.
אסתּר שומיאַטשער הירשבײן (1899 - 1985) איז געווען א דיכטערין אויף יידיש.
אסתּר שומיאַטשער הירשבײן איז געבוירן געװאָרן אין 1899 אין האָמל, װײַסרוסלאַנד. קינדערװײַז זײַנען אירע עלטערן, יהודה און חסיה, אַװעקגעפֿאָרן פֿון װײַסרוסלאַנד קיין קאַלגאַרי, קאַנאַדע. זי איז געװען נאָר צװעלף יאָר אַלט װען זיי זײַנען אַװעקגעפֿאָרן אין 1911. אין װײַסרוסלאַנד האָט איר משפּחה געאַרבעט װי רענדאַרעס. װען זיי זײַנען אָנגעקומען אין קאַנאַדע איז איר טאַטע געװאָרן אַ העברעישער לערער בשעת װינטער און אַ רענדאַר בשעת זומער. אירע שװעסטער און ברידער האָבן אויך געהאָלפֿן צו צופּלעמענטן דער משפּחהס הכנסה. זיי האָבן געהאַט פֿאַרדינסטלעך און געהאָלפֿן דער מאַמען מיט קװאַרטיראַנטן. נאָך מיטלשול האָט אסתר אַײַנגעפּאַקט פֿלײש אין פֿאַרשידינע פֿאַרבריקן און געאַרבעט װי אַ סאַרװערין.
אין דעצעמבער 1918 האָט זי זיך באַקענען מיט פּרץ הירשבײַנען, אַ באַרימטער דראַמאַטורג פֿון נו יאָרק, װען ער איז געװען אויף אַ ״רעדענער-טור.״ פּלוצלינג האָבן זיי חתונה געהאַט. ער איז געװען גאָר קאָסמאָפּאָליטיש און מיט צװאַנציק יאָר עלטער פֿון איר. שומיאַטשער האָט פֿריער געשריבן, אָבער נישט ארויסגעגעבן, פּאָעזיע נאָר אויף ענגליש. אַצינד איז זי ארומגערינגעלט געװאָרן מיט איר מאַנס חברים׃ באַקאַנטע שרײַבערס, דיכטערס, און דראַמאַטורגן. מיט מוטיקונג פֿון איר מאַן האָט זי אָנגעהויבן שרײַבן פּאָעזיע אויף ייִדיש. כאָטש זיי זײַנען אײַנגעזעסן אין נו יאָרק, זײַנען זיי אַרומגעפֿאָרן איבער דער װעלט--אין אַזיע, מזרח אייראָפּע, און דרום-פּאַציפֿיק. אין 1934 האָט זי געבוירט אַ קינד װאָס זיי האָבן גערופֿן עמוס. נאָך דעם, האָבן זיי איבערבאַזעצט אין 1940 קיין לאָס אַנדזשעלאָס, קאַליפֿאָרניע װוּ איר מאַן האָט אָנגעשריבן פֿילם-סקריפּטן. נאָר איינער פֿון זיי איז דערשינען. אין 1948 איז פּרץ נפֿטר געװאָרן (פֿון לו געריגס קראַנקײַט). נאָך אַ פּאָר יאָר האָט זי געװוינט אין לאָס אָנדזשעלאָס. זי האָט געהאַט פּרנסה פֿון געבן רעפֿעראַטן און פֿון איר משפּחה. צו זײַן נאָענטער צו איר זון האָט זי איבערבאַזעצט קיין נו יורק. אין 1985 איז זי נפֿטר געװאָרן.
בשעת איר לעבן, האָט זי אָפּגעדרוקט פּיעסעס און פּאָעזיע. אירע ערשטע פּיעסעס זײַנען געװען פֿאַר קינדער װעגן לעבן און טויט. זיי האָבן אַ נאַטוראַליסטיש סטיל. איינע פֿון זיי איז באַזירט אויף איר איבערלעבונג צװישן יתומים אין מזרח-אייראָפּע נאָך פּאָגראָמען. איר ערשטע לידער זײַנען אָפּגעדרוקט אין אַ זשורנאַל ״אַלבאַטראָס״ אין 1922 און איר פּאָעזיע װעגן איר איבערלעבונג אין עקזאָטישע פּלעצער זײַנען אָפּגעדרוקט אין אַ בוך אין 1930. אַ באַרימטער קריטיקער, שמואל ניגער האָט צעקריטיקירט איר בוך אין אַ זשורנאַל װאָס הייסט ״די צוקונפֿט.״ פֿונדעסטװעגן האָט זי הצלחה געהאַט מיט אירע צװייטן און דריטן בוך. אַ סך ליטעראַטור-קריטיקער האָבן געשריבן אַז זי האָט אַ מין טאַלאַנט מיט װערטער און אָבסערװאַציעס װעגן נאַטור.
רבי אברהם כהנעמאן (כ"א תשרי ה'תרע"ג, 2טן אקטאבער 1912 - ל' שבט ה'תשס"ט, 24סטן פעברואר 2009) איז געווען דער נשיא פון דער פאנאוועזשער ישיבה פון תש"ל ביז די מיטלער תש"ן יארן. ער איז געווען דער זון פון הרב יוסף שלמה כהנעמאן, גרינדער פון דער ישיבה און איר ערשטער ראש ישיבה.
ער איז געבוירן געווארן הושענא רבה ביינאכט תרע"ב אין ליטא, פאר דער ערשטער וועלט-מלחמה. ער האט געלערנט אין מיר ביי רבי אליעזר יהודה פינקל.
ביים אנהייב פון דער צווייטער וועלט-מלחמה איז ער ארויף קיין ארץ ישראל מיט זיין פאטער, וואו ער האט געלערנט א יאר אין דער מירער ישיבה אין ירושלים. ער האט געהאלפן זיין פאטער אויפשטעלן די פאנאוועזשער ישיבה אין בני ברק.
אין תש"ו האט ער חתונה געהאט מיט רבקה קנאלער, טאכטער פונעם בערלינער ראש הקהל. אין די סוף 1940ער יארן האט ער עמיגרירט צו די פאראייניגטע שטאטן, וואו ער האט געוואוינט ביז דער פטירה פון זיין פאטער אין אלול תשכ"ט, ווען ער איז צוריק אין ישראל און האט איבערגענומען דעם אמט פון נשיא פון דער ישיבה. ער איז געבליבן ביי דעם אמט ביז די מיטעלער 1990ער יארן ווען זיין געזונט האט אים מער נישט געלאזט ווייטערגיין מיט דער ארבעט.
פון דעמאלסט אן האט אנגעהויבן א געראנגל צווישן זיין זון, רבי אליעזר כהנעמאן, און זיין איידעם, הרב שמואל מארקאוויטש.
ער איז נפטר געווארן ביי דער עלטער פון 97, און מען האט אים באערדיגט אין דעם פאנאוועזשער בית עולם אין בני ברק, נאנט צו זיין פאטער'ס קבר.
עדווארד דער זעקסטער (; 12טן אקטאבער 1537 – 6טן יולי 1553) איז געווען קעניג פון ענגלאנד און אירלאנד פונעם 28סטן יאנואר 1547 ביז זיין טויט.
עדווארד איז געווען דער איינציגסטער זון פון הענרי דער אכטער פון ענגלאנד און דזשיין סימאר. זיין מוטער איז געשטארבן צוועלף טעג נאך זיין געבורט. ער איז געווארן קעניג ביי דער עלטער פון 9, ווען זיין פאטער איז געשטארבן.
עדווארד'ס יורש איז געווען זיין עלטערע שוועסטער מערי. זי איז אבער געווען א קאטויל און עדווארד האט נישט געוואלט אז ענגלאנד זאל ווערן ווידעראמאל קאטויליש. דערפאר האט ער באשטימט זיין שוועסטער קינד ליידי דזשיין גריי צו ווערן מאנארך נאך אים.
אַ בלוזקע איז א גענייטער עלעגאנטער בגד וואס איז געמאכט פון וואל אדער וואטע. זי האט א קאלנער מיט אן ארבל און ווערט אנגעטאן מיט קנעפלעך.
דאס קען זיין קאלירט אדער ווייס, עס קען איר טראגן מענער אדער פרויען.
מען טוט זי אן נאר אין מכובדיקע פלעצער אדער אויף יום טובים. מכובדיקע מענטשן גייען שטענדיג מיט א בלוזקע. אויך פרומע גייען שטענדיג א ווייסע בלוזקע, וויבאלד עס איז א אלט-מאדישע קליידונג, און די פרומע זיינען קאָנסערוואַטיוו און אפגעשיידט פון דער מאדע.
אנדערש איז א טישערט העמד, וואס עס מוז נישט זיין עלעגאנט. עס קען זיין אן א קאלנער, אן קנעפלאך, און צו מאלן אנגעקאטשקעט מיט אלערליי שמאנצעס.
דער קנעכט איז א בוך געשריבן אין די יודישע שפראך דורך יצחק באשעוויס זינגער וואו עס וועהרט אַראָפּגעלייגט א דראמע פון א יוד א ת"ח רבי יעקב וואס מען האט געפֿאַנגען אלס קנעכט נאך די פאגראמען פון ת"ח ות"ט אין פוילין.
דאס בוך איז צוערשט ערשינען אין 1962 און איבערגעדרוקט געווארן אין תל אביב אום ה'תש"מ דורך די י.ל. פרץ פארלאג. עס איז אויך איבערגעזעצט געווארן אויף פילע שפראכן אריינגערעכנט ענגליש, העברעיש און נאך.
דער ארגינעלער אויסגאבע איז באשטאנען פון 311 זייטן, די צווייטע אויפלאגע אנטהאלט צוועלף קאפיטלען מיט אן עפּילאָג אין א סך הכל פון 301 זייטן.
באשעוויס באריהרט אין דעם בוך עטלעכע טיפע מחשבה-פונקטן, איין גאהר פראמינענטער איז ווי ער קריטיקיהרט שטארק דאס היפאקטריווסע וואס טייל יודן האלטן גאהר שטרעהנג מצוות שבין אדם למקום אבער אין בין אדם לחבירו איז מען שטארק מזלזל.
אזוי אויך קריטיקיהרט ער אומדירעקט די ארטאדאקסישער עסטאבלישמענט און שרייבט אביסל איבער די געדאנק פון וועגעטאריאניזם. דער בוך האט געטראגן א ספעציעהלער באדייט זינט עס איז געשריבן געווארן נאכן חורבן אייראפע.
יעקב, אן איינוואוינער פון יאזעפאוו, וועהרט גענומען אלס קנעכט דורך א פויער יאן בזשיק בשעת די פאגראמען פון כמנעלצקי'ס קאזאקן. דאס בוך שילדערט זיינע שוועריגקייטן אין געפענגעניש, וואו ער פארליעבט זיך אין זיין באלעבאס'ס טאכטער און אפילו דערנאך וואס ער וועהרט פלוצלינג אויסגעלייזט גייט ער צוריק נאך איהר. ער באזעצט זיך אין א שטאהדט וואו מ'קען עהם נישט און זי מאכט זיך פאר שטומע, וויבאלד זי קען נאכנישט קיין יודיש, אבער ביים געבורט פון איהר זוהן געט זי ארויס אלע סודות. דערנאך וואס זי שטארבט, וויל מען ארעסטירן יעקב'ן ווייל ער האט מגייר געוועהן א גויע, א זאך פאר וואס עס איז דאן געקומען טויט-שטראף אין פוילן, אבער ער רייסט זיך ארויס און כאפט דאס קינד און פאהרט קיין ארץ ישראל וואו דער זוהן, וועמען ער האט נאמען געגעהבן בנימין, וועהרט א ראש ישיבה פון מקובלים אין צפת.
דאס בוך ענדיגט זיך וואו רבי יעקב פֿאָהרט צוריק קיין פיליץ ארויפצוטראגן זיין ווייב'ס ביינער קיין ישראל, ער טרעפט נישט איהר קבר און שטארבט דארט אוועק. ביי גראבן א קבר פאר עהם טרעפט מען עס און מ'לייגט זיי צוזאמען.
אין טעאטער.
אין 2002 איז אויסגעפיהרט געווארן דערפון א העברעאישער שפיל מיטן נאמען העבד אינעם גשר טעאטער און אין 2004 איז עס געשפיהלט געווארן אין א טעאטער שפיל אין ניו יארק אויף ענגליש.
רבי יצחק מאיר (תרע"ט - י"א אייר תשע"ה) איז געווען בירגערמייסטער פון בני ברק פון 1974 ביז 1976. ער איז געווען פון די ערשטע באוואוינער פון בני ברק. ער איז געווען דער אלגעמיינער פארוואלטער פון חינוך עצמאי, און וויצע־הויפט־רב פון צה"ל.
יצחק מאיר איז געבוירן געווארן אין זעלאוו, פוילן צו זיינע עלטערן צבי מאיר (יאסקאוויטש) און זלאטא (פוקס). צבי מאיר און זיינע שותפים, זיין ברודער שמואל מאיר און יוסף ליבמאן האבן געפירט א שטאף וועבן פאבריק מיט הונדערטער ארבעטער.
ווען דער גערער רבי דער אמרי אמת איז צוריקגעקומען פון זיין נסיעה קיין ארץ ישראל אין תרפ"ד האבן די שותפים געוואנדן צום רבי'ן צי זיי זאלן אריבערפירן זייער פאבריק קיין ארץ ישראל. דער רבי האט געענטפערט פאזיטיוו.
אין תרפ"ה איז צבי מאיר ארויף קיין ארץ ישראל מיט זיין משפחה, וואו זיי האב זיך באזעצט אין דער זידלונג בני ברק, וואס דעמאלסט האט פארמאגט 660 נפשות.
יצחק מאיר האט געלערנט אין "תלמוד תורה רבי עקיבא", דער ערשטער חדר אין בני ברק. אין תר"ץ האט גער אויפגעשטעלט אין בני ברק די ערשטע ישיבה קטנה; דער ראש ישיבה איז געווען רבי ישראל יהושע הערצבערג, א גערער חסיד. ווען ער האט געענדיגט דעם חדר האט יצחק מאיר געלערנט אין דער ישיבה קטנה. נאכהער האט ער געלערנט אין דער חברונער ישיבה אין ירושלים און אין שפת אמת.
אין תרצ"ו האט מען אויפגעשטעלט א צווייג פון דער שפת אמת ישיבה אין בני ברק, און דער אמרי אמת האט באשטימט יצחק מאיר צו זיין פאראנטווארטלעך פאר דער ישיבה.
יצחק מאיר איז אויך געווען פון די גרינדער פון צעירי אגודת ישראל אין בני ברק און איז געווען פארזיצער פונעם צווייג.
בני ברק שטאטראט.
אין נאוועמבער 1965 איז יצחק מאיר געוויילט געווארן צום בני ברק שטאטראט אלס פארשטייער פון אגודת ישראל אין דער תורה ליסטע פון אגודת ישראל און פועלי אגודת ישראל. אין די וואלן אין 1974 איז יצחק מאיר געווען איינע פון די קאנדידאטן אין דער פאראייניגטער רעליגיעזער ליסטע. נאך די וואלן האבן אגודת ישראל און די נאציאנאל-רעליגיעזע פארטיי אפגעמאכט א ראטאציע; יצחק מאיר האט געדינט ווי בירגערמייסטער די ערשטע צוויי יאר, און פון 1976 איז ישראל גאטליב פון נר"פ געווארן בירגערמייסטער און יצחק מאיר וויצע־בירגערמייסטער און פארוואלטער פון דער בילדונג אפטיילונג.
מאיר איז געווען א מיטגליד אין דעם עקסעקוטיוו קאמיטעט פון חינוך עצמאי, צוזאמען מיט מנחם פרוש און שלמה לארינץ,
גורען לאַגאַן (ענגליש: "Gurren Lagann", יאפאניש: 天元突破グレンラガン, "טענגען טאָפּאַ גורען לאַגאַן") איז א מעכא אנימע סעריע וואס איז געווען פארשפרייט אויף יאפאנישע טעלעוויזיע צוויישן דעם 1טן אפריל 2007 און דעם 30סטן סעפטעמבער אויף דער זעלבע יאר. עס איז אנימירטער דורך גאינאקס און געשאפן דורך אנימאקס און קאנאמי.
דעם סעריע פאסירט אויף א פיקטיווער צוקונפט ווו מענטשן לעבן אויף אונטערגרונטע דערפער. צוויי יינגלעך מיטן נאמען סיימאָן און קאַמינאַ לעבט אויף איינער, אבער וועלן צו ארויפן צו דער ייבערפלאך.
ווערטערבוך פאר שול און היים איז א ווערטערבוך פון אהרן בערגמאן און רעדאקטירט דורך איטשע גאלדבערג. עס איז ערשינען אין יאהר ה'תשכ"ח דורך פארלאג קינדערבוך און געדרוקט אין ניו יארק.
דער בוך באשטייט פון צוויי טיילן, די עהרשטע טייל זעצט איבער ווערטער פון יודיש אויף ענגליש און די צווייטע העלפט פון ענגליש אויף יודיש.
ביים ענגלישען אנהייב שרייבט איטשע אן אריינפיהר אין פינעף זייטן איבער די היסטאריע פון יודיש און זיין גראמאטיק און ביים יודישן אנהייב איז פארהאן עטלעכע קורצע כללים אויף די יודישע שפראך.
דער יודישער טייל באשטייט פון 130 זייטן און דער ענגלישער 132. אינדערצווישן איז פארהאן עטלעכע בלעטער מיט כללים אין די דזשענדער און לשון יחיד און רבים אין יודיש.
סטראַטפֿארד () איז א גרויסע באן סטאנציע אין סטראטפארד, נייהעם, מזרח לאנדאן. די סטאנציע ווערט געדינט דורך לאנדאנער אונטערגרונט (צענטראלע און יובילי ליניעס), לאנדאנער איבערגרונט, דאקלאנדס לייכטע באן און נאציאנאלע באן.
סטראטפארד סטאנציע האט מער ווי 40 מיליאן פאסאזשירן א יאר.
מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 20סטן יוני 1839.
דער לאנדאנער איבערגרונט () איז א פארשטאטישע באן נעטווארק אין לאנדאן, פאראייניגטע קעניגרייך, געגרינדעט אין 2007. די איבערגרונט באדינט א גרויסן טייל פון גרויסלאנדאן און הארטפארדשיר, און האט 112 סטאנציעס אויף עטלעכע ליניעס: די צפון לאנדאן ליניע, מזרח לאנדאן ליניע, מערב לאנדאן ליניע, וואטפארד ליניע, גאספל אק צו בארקינג ליניע, די לי וואלי ליניעס און די ראמפארד-אפמינסטער ליניע.
דער איבערגרונט ווערט באצייכענט מיטן קאליר אראנזש, וואס ווערט געניצט אין איבערגרונט רונדל און און אויף דער טיוב מאפע.
ווייטשעפל סטאנציע איז אן איבערבייט סטאנציע פאר לאנדאנער אונטערגרונט, לאנדאנער איבערגרונט און עליזאבעט ליניע באדינונגען אויף דער ווייטשעפל גאס אין דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס אין מזרח לאנדאן. די סטאנציע איז פלאצירט אויף דער מזרח-מערב אייזנבאן געניצט דורך די האמערסמיט און סיטי און דיסטריקט ליניעס און אויף דער צפון-דרום רוטע פון דער מזרח לאנדאן ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
מען האט געעפנט די סטאנציע אין 1876. צווישן די סוף 2010ער יארן און די אנהייב 2020ער יארן האט מען גענצלעך איבערגעבויט די סטאנציע ווי א טייל פונעם קרייצבאן פראיעקט.
די סטאנציע איז נאנט צום קעניגלעכן לאנדאן שפיטאל.
די ווייסע רויז (דייטש: Die Weiße Rose) איז געווען אַ גרופּע ​​סטודענטן וואס האבן זיך געשטעלט קעגן דער נאַצי פּאַרטיי אין נאצי דייטשלאנד.
די "ווייסע רויז" גרופע איז געווען אַ פאַרבאַנד פון פינף סטודענטן, אַלע אין די יונגע צוואנציגער יארן, אין לודוויג מאַקסימיליאַן אוניווערסיטעט אין מינכן. פון יוני 1942ביז פעברואר 1943, האט די גרופּע צוגעגרייט און צעשיקט זעקס פאַרשידענע בלעטלעך וואָס האט פֿאַר סאָף די הערשן פון נאַצי טיראַני דורך אַקטיוו קעגנשטעל פון די דייַטש מענטשן. דער נאָמען "ווייסע רויז" איז אומזיכער, אָבער קען זייַן אַטריביאַטאַד צו די ווערטער פון דעם ליד "ונאַ ראָסאַ בלאַנקאַ קולטיוואָ" קובאַן פּאָעט דזשאָסע מאַרטי.
האַנס שאל און זיין שוועסטער סאָפֿי זענען געווען די ערשטע ארעסטירט פאר זייער אקטיוויטעטן אין דער גרופּע און האָבן ווערן באַוווסט פיגורעס סימבאָליזירן קעגנשטעל צו נאַזיסם. דער אַנדערער מיטגלידער פון די גרופּע זענען קריסטאָף פּראָבסט, אַלעקסאַנדער לאַורעל און ווילי גראַף. זיי זענען זיך דורך פּראָפעסאָר קערט הובער ווער דראַפטעד די צוויי פריש בולאַטאַנז. כל זעקס מיטגלידער פון די גרופּע זענען אַרעסטירט, האָב, און הינגעריכט דורך אַ גיליאָטין. זיבעט נעווסלעטטער איז ווייל צוגעגרייט בייַ די צייַט פון די אַרעסט פון די באַנדע.
הייַנט די גרופּע אין דייטשלאנד זענען געהאלטן יגזעמפּלערי מוט און מענטשהייַט אַפֿילו אין די פּנים פון גרויל דיקטאַטאָריאַל הערשן.
די ערשטע פּליירייל באן מיט אן עלעקטרישער מאטאר (אקטאבער 1961)
פּליירייל (ענגליש: "Plarail", יאפאניש: プラレール) איז א מאַרקע פון שפילכל באנען פון פלאסטיק וואס ווערט פאבריצירט דורך די יאפאנישע פירמע טאָקאַראַ טאָמי און איז ערשט פראדוצירט געווארן אין 1959. די מאַרקע איז באקאנט געווען אין א סך אנדערע לענדער אלס טאָמיקאַ וועלט.
פאקונגען.
די באנען האבן א לאקאמאטיוו, א באן און א לעצטער טייל, און פארן אויף ליניעס געמאכט פון (געוויינטלעך) בלויער פלאסטיק.
מען קען נישט נוצן פּליירייל מאדעלן צוזאמען מיט אנדערע מאדעל באנען. זיי זענען אבער דער זעלבער ברייט ווי האָלצענע שפילכל באנען, און דערום קענען פארן אויף זייערע ליניעס.
זינט אקטאבער 1961, אלע באנען שליסן איין אן עלעקטרישער מאטאר וואס פארט אויף א באטעריע.
אין מערץ 1992 איז א ליניע באזירט אויף דעם טעלעוויזיע סעריע "טאמעס דער טאנק לאקאמאטיוו און פריינט" פאבריצירט געווארן צום ערשטן מאל.
יהודית פאלגאַר (; געבוירן דעם 23סטן יולי 1976) איז א יידיש־אונגארישע שאך גרויסמייסטערין, און די בעסטע שאכשפילער אין דער געשיכטע. אין 1991איז זי געווארן א גרויסמייסטערין ביי דער עלטער פון 15 יאר או 4 מאנאטן, דעמאלסט דער יונגסטער מענטש צו ווערן א גרויסמייסטער.
יהודית פאלגאר איז געבוירן געווארן דעם 23סטן יולי 1976 אין בודאפעשט, אונגארן, צו אירע יידישע עלטערן לאסלא און קלארא פאלגאר, די יונגסטע פון דריי שוועסטער. די עלטערן האבן געבילדעט זייערע טעכטער אין שטוב, מיט א ספעציעלן ארויסהייב אויף שאך. זיי האבן אויך אויסגעלערנט זייערע קינדער די אינטערנאציאנאלע שפראך עספעראנטא.
דער בריטישער שאכמייסטער ניידזשל שארט האט גערופן יהודית "איינע פון די דריי אדער פיר גרעסטע שאך־וואונדערקינדער אין דער גאנצער היסטאריע". די אנדערע גרויסע שאך-וואונדערקינדער זענען געווען פאל מארפֿי, האזע קאפאבלאנקא און שמואל רעשעווסקי.
פאלגאר כמעט שפילט נישט אין נאר-פרויען טורנירן ווייל זי האלט אז שאך איז נישט קיין שפיל וואס מען דארף שיידן מענער פון פרויען.
אין יאנואר 1996 איז פאלגאר געווארן גראדירט צענט אין דער וועלט מיט א פעאיגקייט מאס פון 2675.
אלדגייט מזרח (ענגליש: Aldgate East) איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע צווישן ווייטשעפל און אלדגייט אין דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס אין מזרח לאנדאן. די סטאנציע איז פלאצירט אויף דער האמערסמיט און סיטי און דיסטריקט ליניעס. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 1.
מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 6טן אקטאבער 1884.
פיקאדילי צירקוס ("Piccadilly Circus") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אונטער פיקאדילי צירקוס, מיט אריינגאנגען אויף אלע ווינקלען. די סטאנציע איז אן איבערבייט צווישן די פיקאדילי און בעקערלו ליניעס.
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער דעמאלסטיקער בעקער סטריט און וואטערלו באן (היינט די בעקערלו ליניע) דעם 10טן מערץ 1906, און די פיקאדילי ליניע האבן געעפנט דעם 15טן דעצעמבער 1906.
אין 1928 האט מען געעפנט דעם אונטערדישן בילעט־באשטעלן זאל.
גרין פארק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע ביי דער צפון זייט פון גרין פארק. די סטאנציע איז אן איבערבייט צווישן די פיקאדילי, יובילי און וויקטאריע ליניעס.
גרין פארק איז איינע פון די צוויי אונטערגרונט סטאנציעס וואס דינען באקינגהאם פאלאץ; די אנדערע איז סאנט דזשיימס פארק אויף די קרייז און דיסטריקט ליניעס.
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער דעמאלסטיקער גרויס־נארדערן, פיקאדילי און בראמפטאן באן (היינט די פיקאדילי ליניע) דעם 15טן דעצעמבער 1906.
אאזיס איז א בוך פון 47 יודישע "ליעדער און פאעמעס" געשריבן דורך אברהם סוצקעווער אין די יאהרן פון 1957-1959. מערסטנס פון די דיכטונגען זענען גאנץ קורצע און פארנעמען נישט מעהר ווי איין זייט, אדער - גאהר אפט - פיל ווייניגער.
דער בוך איז ארויסגעגעהבן געווארן אין יאהר 1960 דורך די י.ל. פרץ פארלאג אין תל אביב, ישראל און געדרוקט ביי די ארטיגע דפוס אורלי אין טויזנט צוויי-הונדערט עקזעמפלארן. די צייכענונגען בעפאר יעהדע אפטיילונג זענען פון פנחס שער.
טשאַרלס, פרינץ פון וויילס (), גאנצער נאמען טשארלס פיליפ ארטור דזשארדש פון ווינדזאר (; געבוירן דעם 14טן נאוועמבער 1948), איז דער עלטסטער זון פון עליזאבעט די צווייטע, קעניגין פונעם פאראייניגטן קעניגרייך און פרינץ פיליפ, הערצאג פון עדינבורג. ער האלט דעם טיטל פרינץ פון וויילס זייט 1958. אויך איז ער הערצאג פון ראטעסיי (אין סקאטלאנד) און הערצאג פון קארנוואל.
אין 1981 האט פרינץ טשארלס געהייראט זיין ערשטע ווייב דיאנע, און זיי האבן זיך גע'גט אין 1996. זיי האבן געהאט צוויי זין, פרינץ וויליאן, הערצאג פון קעמברידזש און פרינץ הערי פון וויילס. אין 2005 האט טשארלס געהייראט זיין צווייטע ווייב, קאמילע.
געארג דער פינפטער (; פערזענלעכער נאמען: געארג פרעדעריק ערנעסט אלבערט; 3טן יוני 1865 – 20סטן יאנואר 1936) איז געווען מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך און די בריטישע דאמיניאנען און קייסער פון אינדיע פונעם 6טן מיי 1910 ביז זיין טויט אין 1936.
ער איז געווען דער צווייטער זון פון אלבערט עדווארד, פרינץ פון וויילס, (שפעטער געווארן קעניג עדווארד דער זיבעטער) און אן אייניקל פונעם דעמאלסיגן מארנארך, וויקטאריע.
אין 1917 איז געארג געווארן דער ערשטער מאנארך פונעם ווינדזאר הויז.
די ערשטע באגעגעניש איז א יודיש בוך געשריבן דורך בעלא שאגאל, מיט 27 צייכענונגען און א קורצער פאהרווארט פון איהר מאן דער באריהמטער מאָהלער מארק שאגאל.
עס איז ערשינען אין 1947 אין ניו יארק דורכן פארלאג פון אידישן פראטערנאלן ארדן. דאס בוך אנטהאלט איין-און-צוואנציג ערציילונגען אין א ס"ה פון 230 זייטן.
דאס בוך וועהרט דורך טייל אריינגערעכנט אין דער ליסטע פון יודיש פאר אנהייבער, צוליב זיין רעלאטיוו לייכטער שפראך.
טיילן פונעם בוך זענען איבערגעזעצט געווארן אויף העברעיאיש דורך יהודה יערי און געדרוקט געווארן אין 1970 צוזאמען מיט איהר עהרשטן בוך ברענענדיקע ליכט דורך הוצאת דביר.
מיין לעבן אין טעאטער איז א דיקער יודיש זכרונות בוך געשריבן דורכן באריהמטן שוי-שפיהלער בועז יאנג. עס איז ערשינען אין 1950 אין ניו יארק דורך איקוף פארלאג.
דער שרייבער ווידמעט דעהם בוך אין אנדענק צו זיין איינציגע טאכטער לוסי יאנג געש וועלכע איז געשטארבן אום מאי 1949.
דער בוך איז צוטיילט אין דריי טיילן אין א ס"ה פון 411 זייטן. דער בוך איז גאהר א וויכטיגער אין די היסטאריע פון יודישן טעאטער. ער באשרייבט - צווישן אנדערע - זיין ווייב קלארא, מאריס שווארץ, מאריס פינקעל, יעקב אדלער און נאך באריהמטע פערזעהנליכקייטן.
דער מאמעס שבתים איז א בוך אין די יודישער שפראך מיט דערציילונגען געשריבן דורך חיים גראדע און ערשינען צוערשט אום 1955 דורך פארלאג ל. מ. שטיין.
עס איז מעהר-ווייניגער אן אויטאביאגראפיע פון זיינע פּערזעהנלעכע איבערלעהבענישן.
די צייכענונגען זענען געמאהלן דורך איליא שור.
פיקאנטיקע אותיות און מופתים איז א בוך פון לידער און פאעמעס אנגעשריבן דורך אברהם סוצקעווער פון 1964 ביז 1967 און ערשינען אום 1968 דורך פארלאג די גאלדענע קייט פון תל אביב. עס איז געדרוקט געווארן דורך מונופרס אין רמת גן.
דער בוך אנטהאלט בס"ה 139 זייטן.
מארק ווארשאווסקי - יידישע פאָלקסלידער מיט 31 ניגונים איז דער צווייטער באנד פון דער ציקל מוסטער-ווערק פון דער יידישער ליטעראטור ערשינען אום ה'תשי"ח אין בוענאס איירעס, ארגענטינע אין טויזנט עקזעמפלארן.
אינעם בוך ברעהנגען זיי אויסער די פאקטישע ארגינעלע ליריקס פון מארק ווארשאווסקי (זיין ערשטע בוך יודישע פאלקסליעדער, מיט בלויז 25 ליעדער, איז ערשינען צוערשט אום ה'תרס"א אין ווארשע מיט א פאררעדע פון שלום עליכם), אויך די נאטן פאר 31 ניגונים און פילע באשרייבונגען פון באריהמטע שרייבער איבער עהם און ביאגראפישע שטריכן פון זיין לעהבן, זיין ביבליאגראפיע (דורך יעפים ישורון), איבער זיינע לידער און איבער זייער גרויסע השפעה אויפן יודישן קולטור. אסאך באציהט מען זיך צו זיין מעהרסט באריהמט ליד אויפן פריפעטשיק - וועלכער האט ארגינעל געהייסן דער אלף בית.
בס"ה אנטהאלט דער בוך 213 זייטן. דער אריינפיר און רעדאקציע צום דאזיגן בוך איז דורך שמואל ראזשאנסקי. דער בוך איז ווידער איבערגעדרוקט געווארן אום ה'תשכ"ה.
אידנטום אין כינע גייט צוריק אומגעפער צום 8טן יארהונדערט. איינע פון די עלסטע געמיינדעס אינעם ווייטן מזרח געפינט זיך אין כינע.
ווען די מענטשנס רעפובליק פון כינע איז געגרינדעט געווארן אין 1948 זענען געבליבן ווייניג יידן אין כינע וואס האבן געהאלטן יידישקייט.
אין די 19טן און 20סטן יארהונדערטער האבן יידישע סוחרים פון ארום דער וועלט אנגעהויבן קומען האנדלען אין די פארטן פון כינע, ספעציעל אין האנג קאנג, דעמאלסט א בריטישע קאלאניע, שאנכיי און הארבין.
ביים אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט זענען טויזנטער יידישע פליטים פון דער רוסישער רעוואלוציע געקומען קיין כינע, און אויך ביי דער צווייטער וועלט-מלחמה.
די ערשטער יידן זענען אייגנטלעך געקומען פון איראן אָדער אינדיע קיין כינע דור דער זיידן גאס שוין אין דער צייַט פון דער טאנג דינאסטיע, אין דעם 7טן אדער 8טן יאָרהונדערט.
די כינעזער האבן זיי גערופן די "בלוי היטל מוסולמער".
בלויז בשעת דער מאָנגאָלישער יואַן דינאַסטיע אָנהייב צו באַמערקן אַ חילוק צווישן רעליגיעזע אידן און מוסלימס אין כינע און געהייסן זיי "יו-טי" (טראַנסקריפּט פּאַסיק יהודה). צווישן די געפֿינען געווען דיסקאַווערד און באשטעטיקט די עקזיסטענץ פון די ייִדיש פאַרצייַטיק כינע איז אַ געשעפט דאָקומענט פון די יאָר 718 אידישע נאָרוועגיש שפּראַך געשריבן אויף אַ שטיק פון פּאַפּיר (בייַ אַז צייַט די פּאַפּיר איז יינציק צו כינע בלויז). אויך, אין 1908 געפֿונען אין קאַוועס אין דונהואַנג (נאָרטוועסט כינע) פּאַרדאַנז נוסח פון אַראַביש יהודים פון די אַכט אָדער נייַנט. אידן וועלן זיין מוסיף איבער צייַט אנדערע אידן וואס זענען געקומען צו פאַרבייַטן אַבאַס האַנדל טשאַנאַלז פון אַראַבער לענדער אָדער אַ פּריז, ווי געזונט ווי זינט דער טעג פון טאַמערלאַנע די פּרעמיע, צפֿון אייראָפּע און מצרים.
כינע קליימד אַז אידן זענען געקומען צו כינע פון די טעג פון דער האַן דינאַסטיע און דער טשו דינאַסטיע (שפּעט רגע מיללענניום בק) און רעפעררעד צו זיך ווי ישראל און אידן, און דאָס איז געווען סאַגדזשעסטיד אַז געהערט צו די צען שבטים פון ישראל. [1] געשריבן פּראָפֿעסאָר אביגדור שמאַכטן בוים אין זיין בוך "אַריבער דעם סאַמבאַטיאָן" אידן זענען געקומען צו כינע און געזעצט דאָרט ווי טייל פון זייער נסיעה פון צען שבטים צוריק צו ישראל דורך די מזרח. ער קליימד אַז די שבטים געוואוסט אַז די וועלט ארום, דעריבער אַלע עס נעמט צו צוריקקומען צו ישראל ישראל איז סימפּלי צו גיין מזרח. אזוי געפֿינען צעוואָרפן קהילות פון די צען שבטים אַפֿילו הייַנט אין ינדיאַ, אפגאניסטאן, פּאַקיסטאַן, בוכאַראַ און כינע.
קולטורעל אידישע כינע איינגעשריבן די כינעזיש מאַטאַלאַדזשי די ערשטער מענטש יקוויוואַלאַנס און באַקוועם פּאַן גו דזשונאָו-וואַ, און דעלט עיקר מיט האַנדל און מוסלים קהילות געלעבט זייַט דורך זייַט אין כינע.
קינג דינאַסטי כינע אידן זענען פּערסעקוטעד דורך די מוסלים קהל, מיסטאָמע רעכט צו פֿאַרפֿאָלגונג דורך די כינעזיש מוסלימס זענען קוקן פֿאַר עמעצער וויקער ווי לעצטע ויסגיסן זייער קאַס אָדער צו קאַנוויי די קאַס פון די רעגירונג פֿאַר די אידן.
די עלצטע ייִדישע קהילה אין כינע הייַנט איז די קאַיפענג קהילה, וואָס איז געווען די הויפּטשטאָט פון די מלכות אין דער תקופה פון דער סאָנג דינאַסטיע. משמעות קהל איז געגרינדעט דאָרט אין די 11 יאָרהונדערט דורך יהודים פון פּערסיע, אינדיע, און איראַק. קאַיפענג שול איז געבויט אין 1163. עס איז געווען חרובֿ עטלעכע מאָל, אָבער האט רענאַווייטיד ווידער און ווידער, ביזן 19טן יאָרהונדערט, בשעת וואָס, מיט די ברייקדאַון פון קהל גאָר אסימילירט אין די אידישע קהילה אין די מוסלים קהל און צווישן די כינעזיש. אויב אַז זענען לינקס געצויגן צו פאַרמינערן עטלעכע מענטשן צו פאָדערן זייער אַפפיליאַטיאָן צו אידישקייט. [4] די לעצטע רבי פון די קהל פון קאַיפענג געשטארבן אין 1867.
די שענגען זאנע נעמט איין די טעריטאריעס פון 26 אייראפעאישע לענדער וואס האבן געחתמ'עט דעם שענגען אפמאך, וואס מאכט אוועק מיט גרענעץ־קאנטראל צווישן די לענדער. קאנטראל בלייבט ביי די גרענעצן צווישן שענגען לענדער און נישט־שענגען לענדער.
די היינטיגע מיטגלידער פון דער שענגען זאנע זענען אונגארן, איטאליע, איסלאנד, בעלגיע, גריכנלאנד, דייטשלאנד, דענמארק, האלאנד, טשעכיי, לוקסעמבורג, ליכטנשטיין, ליטע, לעטלאנד, מאלטא, נארוועגיע, סלאוואקיי, סלאוועניע, עסטלאנד, עסטרייך, פארטוגאל, פוילן, פינלאנד, פראנקרייך, שפאניע, שווייץ, שוועדן.
די זאנע באדעקט א שטח פון 4,312,099 קוואדראט ק"מ מיט א באפעלקערונג פון 400 מיליאן מענטשן.
די יידן זיינען ארויס טאַנצן אין די גאַסן
כ"ט בנובמבר איז אן העברעיש אנערקענונגס-ווארט וואס באטייט דער טאג ט"ז כסלו ה'תש"ח; 29סטן נאוועמבער 1947. "כ"ט בנובמבר" האט באקומען א "שם" און א סך גאסן אין ארץ ישראל ווערט אנגערופן לויט דעם: "כ"ט בנובמבר".
אין דער טאג האט דער יו-ען באשטימט די ענדע פון דעם בריטישן מאנדאט אין ארץ ישראל און צו אויפשטעלן צוויי באזונדערע מדינות: א יידישע רעגירונג און אן אראבישע רעגירונג, מיט ירושלים אונטער אן אינטערנאַציאָנאַלן קאנטראל.
די אראבער האבן נישט מסכים געווען צום יו-ען פסק, און האבן באלד אנגעהויבן די אומאפהענגיקייט מלחמה, וואס צו דער ענדע האבן זיי אנגעווארן דעם קריג.
דעם יו-ען פארשלאג פון דער פראגראם צו צעטיילן ארץ ישראל איז באשטעטיגט געווארן דורך רוב וויילערס. 33 מדינות האבן געשטימט יא, 13 - אויף ניין, 10 האבן זיך אפגעהאלטן פון שטימען, און איין לאנד איז געווען אפוועזנד.
הייד פארק קארנער ("Hyde Park Corner") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע לעבן הייד פארק קארנער אין הייד פארק.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 1 אויף דער פיקאדילי ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער דעמאלסטיקער גרויסנארדערן, פיקאדילי און בראמפטאן באן (היינט די פיקאדילי ליניע) דעם 15טן דעצעמבער 1906.
זייט 1932 איז די סטאנציע אינגאנצן אונטער דער ערד.
לאנדאן וויקטאריע סטאנציע (), ברייט באוואוסט סתם ווי וויקטאריע, איז א צענטראל-לאנדאן באן וואקזאל און לאנדאנער אונטערגרונט קאמפלעקס וואס נעמט איר נאמען פון דער שכינותדיקער וויקטאריע גאס. וויקטאריע איז די צווייט-באשעפטיגסטע וואקזאל אין לאנדאן (און אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך) נאך וואטערלו, און שליסט איין א לופט-וואקזאל פאר פאסאזשירן וואס פארן מיט דער באן קיין גאטוויק פליפארט. זי איז איינע פון 19 סטאנציעס פארוואלט מיט נעצווערק באן. דער שטח ארום דער סטאנציע איז א וויכטיגער איבערבייט פאר אנדערע סארטן טראנספארט: א לאקאלע בוס סטאנציע אין הויף פון פארנט, און וויקטאריע קאטש סטאנציע פאר ווייט-דיסטאנץ שאסיי בוסן איז דערביי.
וויקטאריע איז אין טראוולקארט זאנע 1.
וויקטאריע איז א לאנדאן סוף-סטאנציע פאר סיי סאדערן און סיי סאדאיסטערן. סאדערן האט די מערהייט פון דינסטן קיין דרום לאנדאן און סאסעקס ווי אויך טיילן פון מזרח סארי דורך דער ברייטאן הויפט-ליניע. סאדאיסטערן פארזארגט דינסטן אין דרום־מזרח לאנדאן און לענגאויס דער טשאטאם הויפט-ליניע קיין קענט. וויקטאריע איז אויך די סוף-סטאנציע פאר דער גאטוויק עקספרעס באן קיין גאטוויק פליפארט.
וויקטאריע סטאנציע איז די נענטסטע הויפט-ליניע סטאנציע צו באקינגהאם פאלאץ.
לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע.
לאנדאנער אונטערגרונט האט צוויי פארבונדענע סטאנציעס אין וויקטאריע, אויף אנדערע ניוואען און געבויט איינעם מער ווי הונדערט יאר נאכן צווייטן. די עלטערע, ביי דער צפון זײַט פון דער בוס סטאנציע, באדינט די דיסטריקט און קרייז ליניעס, און איז נאר א ביסל נידעריגער ווי די גאס. די נייערע סטאנציע איז נענטער צו דער הויפטליניע סטאנציע און באדינט די וויקטאריע ליניע, א טיף־ניווא 'טיוב'.
א בשז יאָר איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט בשז הייבט אן מאנטיג (ב, דער צווייטער טאג פון דער וואך), איז "שלם" (ש) דאס הייסט סיי חשוון סיי כסלו האבן 30 טעג, און פסח געפאלט שבת (ז). א יאר פון סארט בשז איז אן עיבור יאר (מיט צוויי אדרים) און איז לאנג 385 טעג, מיט 55 שבתים. דאס יאר פאר א בשז יאר איז שטענדיג א הכז יאר.
א בשז יאר פאסירט אין 4.7% פון אלע יארן, ווען דער מולד פון תשרי געפאלט צווישן יום א' שעה 20 מיט 491 חלקים (אומגעפער 14:27:17 אויפן ירושלים לאקאלן זייגער) און יום ב' שעה 18 (12:00 מיטאג). לעצטנס האט פאסירט א בשז יאר אין ה'תשנ"ב, און וועט פאסירן נאכאמאל אין ה'תשע"ו און ה'תשע"ט.
קערמיט די פֿראָש אדער קערמיט די זשאַבע (ענגליש: "Kermit the Frog") איז א "מאַפּעט" ליאלקע וואס איז געשאפן געווארן דורך דזשים הענסאן. קערמיט איז געווען הענסאנ'ס סאמע בארימטער פיקטיווער כאראקטער. ער איז אריגינעל אפערירט געווען דורך הענסאן זיך. נאך וואס הענסאן איז נפטר געווארן איז קערמיט געשפילט געווארן דורך סטיוו וויטמיר.
קערמיט האט זיך באטייליקט אין פארשידענע טעלעוויזיע פראגראמען ווי "סעזאם גאס", "דער מאפעט שוישפיל", "סעם און פריינט", "דער עד סאליוואן שוישפיל" און "מאפעט בייביס".
רבי יהושע רוקח (געב' כ"א טבת תש"ט) איז דער מאכניווקע-בעלזער רבי אין בני ברק זייט תשמ"ח.
ער איז א בעלזער אייניקל. א גרויסער טייל פון זיינע חסידים זענען בעלזער חסידים וואס האבן אים אויפגענומען פאר "בעלז-מאכניווקער רבי".
רבי יהושע רוקח איז געבוירן געווארן צו רבי יצחק דוד רוקח פון יעראסלאוו, אן אייניקל פונעם בעלזער רב, רבי ישכר דוב. אלס בחור האט ער געלערנט אין סקווערער ישיבה אין שיכון סקווירא, און אויפגעוואקסן אונטער דעם אויפזיכט און שוץ פון זיין משפחה מיטגליד, רבי יעקב יוסף טווערסקי, דער פריערדיגער סקווערער רבי. ווען ער איז אנגעקומען צום פרק 'האיש מקדש', האט ער געהייראט זיין רעביצין מרת חיה גיטל, טאכטער פון רבי שלום מיכאלאוויטש פון בראדוויל. זיין עלטער פעטער, דער מאכניווקער רבי, רבי אברהם יהושע העשיל, האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער און האט באשטימט זיין נעפע איבערצונעמען די הנהגה, און טאקע נאך זיין פטירה אין יאר ה'תשמ"ח, איז רבי יהושע באקרוינט געווארן רבי און פארזיצער פון דער מאכניווקער דינאסטיע.
נאכדעם וואס איז ער איז געווארן רבי, האבן פילצאליגע בעלזער חסידים וואס האבן פארלאזט דעם בעלזער חסידות און נישט צוגעשטימט אנצונעמען דעם היינטיגן בעלזער רב, רבי ישכר דוב רוקח אלס זייער מנהיג, אויפגענומען רבי יהושע אלס זייער רבי. אין יאר ה'תשע"ו נאך אן אפמאכונג מיט דעם מוטער חסידות בעלזא, האט מען באשלאסן אז דאס חסידות וועט גערופן ווערן מאכניווקא בעלזא, און נישט בעלזא מאכניווקא ווי ס'איז געווען פארדעם. מיט שליסן די אפמאכונג איז געקומען צו ענדע א פיליעריגע מחלוקת וואס האט געהערשט צווישן די צוויי חסידות'ן.
דער אינטערנאציאנאלער טעלפאן-קאד, גערופן געוויינלעך לאנד-קאד (), איז א נומערישער קאד וואס מען ניצט ביים אנדרייען א טעלעפאן נומער אין א פרעמד לאנד.
ווען מען שרייבט א טעלעפאן נומער שרייבט מען א פלוס סימבאל (+) פארן לאנדקאד. דאס באצייכענט אז מען דארף אנדרייען דעם אינטערנאציאנאלן פרעפיקס פונעם לאנד פון וואס מען דרייט אן.
דזשארדזש גידעון אליווער אסבארן (ענגליש: "George Gideon Oliver Osborne"; געב' דעם 23סטן מיי 1971) איז א בריטישער פאליטיקער פון דער קאנסערוואטיוו פארטיי, וואס האט געדינט ווי דער שאצקאנצלער פון בריטאניע פון 2010 ביז 2016. ער איז א דעפוטאט אין דעם בריטישן קאמאנס פארן טאטאן וויילדיסטריקט זייט 2001.
אין 2005 האט ער געפירט די אקציע צו וויילן דייוויד קאמעראן פירער פון דער קאנסערוואטיוו פארטיי. דערנאך איז ער געווארן דער שאטן-קאנצלער ווען קאמעראן האט געפירט די אפאזיציע אין פארלאמענט, ביז קאמעראן איז געווארן פרעמיער מיניסטער אין די בריטישע אלגעמיינע וואלן פון 2010, זייט ווען ער איז געווארן באשטימט קאנצלער אין קאמעראנ'ס רעגירונג.
אסבארן איז געבוירן געוווארן אין פאדינגטאן, לאנדאן. ער האט שטודירט אין אקספארד אוניווערסיטעט. ער איז געווארן שאצקאנצלער דעם 12טן מיי 2010.
אבעליא גרויס-אנגליא לאקאמאטיוו אין איפסוויטש באן סטאנציע
גרויס־אנגליא () איז א באן-טראנספארט אונטערנעמונג אין ענגלאנד וואס געהערט בשותפות צו אבעליא און מיצואי און אפערירט די מזרח-אנגליא באן קאנצעסיע. זי פארזארגט דעם גרעסטן טייל פון דינסטן פון איר צענטראל-לאנדאן וואקזאל ביי ליווערפול סטריט סטאנציע קיין צפון־מזרח לאנדאן, עסעקס, סאפאלק, נארפאלק, און טיילן פון הארטפארדשיר און קעמברידזשיר. ווי אויך רעגיאנאלע דינסטן דורכאויס מזרח ענגלאנד. ביז דעצעמבער 2013 האט די דינסט געהייסט 'גרויס-אנגליא' ("Greater Anglia").
טאַראַ סטראָנג (ענגליש: "Tara Strong", געבוירן מיטן נאמען טאַראַ לין טשאַרנדאָף דעם 12טן פעברואר 1973) איז א קאנאדיש-אמעריקאנישע אקטריסע, שטימע אקטריסע און זינגערין וואס איז באקאנט פאר איר ראלע אלס טימי טערנער אין "די גאר משונהדיקע עלטערן".
יונגע לעבן.
סטראָנג איז געבוירן געווארן דעם 12טן פעברואר 1973 אין טאראנטא, אנטעריא. איר פאטער איז פראטעסטאנטיש און פון פראנצויזישע, דייטשע, אירישע און שאטישע שורשים. איר מוטער איז יידיש און פון בריטישע און רוסלענדישע שורשים.
פּערזענלעכע לעבן.
זי איז געווען פארהייראט צו קרייג סטראָנג זינט 2000. זיי האבן צוויי קינדער: סעמי סטראָנג (געב' 2002) און עידן סטראָנג (געב' 2004).
מאַריאָ (יאפאניש: マリオ; ענגליש: "Mario") איז א ווידעא שפיל כאראקטער וואס איז געשאפן געווארן דורך שיגערו מיאַמאָטאָ. מאַריאָ איז דער הויפט מאסקאט פונעם פירמע נינטענדאָ. ער באווייזט זיך אין מער ווי 200 ווידעא שפילן.
מאַריאָ איז א העלד וואס וואוינט אין דעם שוועמל קעניגרייך אין רוב די שפילן. אין די "מאַריאָ" שפילן פרובירט ער צו פארמיידן אז דער שלעכטער באַוזער פרינצעסין פיטש אוועקכאפט. ער איז אָפט געהאָלפֿן דורך זיין ברודער לואידזשי. אויך האט ער אנדערע פיינד, צום ביישפיל דאנקי קאנג און וואריא, אבער זיי זענען פריינט אין אנדערע שפילן.
מאַריאָ איז איינער פון די מערסט בארימטע ווידעא שפיל כאראקטערן פון אלע צייטן.
יאָשי (יאפאניש: "ヨッシー"; ענגליש: "Yoshi"; פולער נאמען: טי. יאָשיזאַווער מאַנטשאַקופּאַס, "T. Yoshisaur Munchakoopas") איז א פיקטיווער זגאל דינאזאווער אין נינטענדא'ס ווידעא שפיל סעריע "מאריא".
יאשי'ס סאמע באקאנטע מעגלעכקייט איז צו עסן שונאים. ער האט א קריצלעכע צונג וואס ער נוצט צו כאפן און עסן זיי. אין א טייל שפילן, נאך וואס יאשי עסט שונאים טוישן זיי זיך צו אייער. איינער פון יאשי'ס בעסטע פריינט איז מאריא, וואס העלפט יאשי איבער די געפערלעכע סיטואציעס. א מאל קען מאריא רייטן אויף יאשי.
הינדו-קוש (פערסיש: هندوکش) איז א בארג קייט וואס ציט זיך אויס פון אפגאניסטאן ביז די צפונדיקע געגנטן פון פאקיסטאן.
די בערג.
אין דעם מזרחדיקן טייל פון דער קייט דערגרייכן די בערג צו א הייך פון מער ווי 6000 מעטער. דער העכסטער שפיץ אין דער קייט איז טיריטש-מיר אין פאקיסטאן וואס איז הויך עטלעכע 7,690 מעטער.
וואס מער מ'גייט צו מערב ווערט נידעריגער די הייך, ביז אינמיטן דער קייט, אין געגנט פון קאבול, זענען די בערג הויך צווישן 4,000 און 6,000 מעטער, און אין דעם מערבדיקן טייל צווישן 3,500 און 4,000 מעטער. די קייט איז לאנג 800 ק"מ.
אין יאר 327 פאר דער ציווילער רעכענונג האט אלעקסאנדער דער גרויסער געפירט זיין מיליטער דורך איינעם פון די פאסאזשן אין דער קייט ווען ער האט אינוואדירט אינדיע פון צפון.
יארן לאנג איז די קייט געווען א פעסטונג וואס האט פארמיטן דעם דורכגאנג פונעם סאוועטן פארבאנד קיין אפגאניסטאן און פאקיסטאן, אבער אין 1964האבן סאוויעטע אינזשענירן געגראבט א טונעל דורך די בערג און האבן אויסברוקירט א שאסיי וואס פארבינדט צווישן דעם סאוועטן פארבאנד מיט פאקיסטאן.
לעסטער סקווער ("Leicester Square") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע פלאצירט אויפן טשערינג קראס ראד, א ביסל צו מזרח פון לעסטער סקווער. די סטאנציע איז אן איבערבייט צווישן די פיקאדילי און נארדערן ליניעס.
אין די אנהייב 1930ער יארן האט מען געעפנט דעם אונטערדישן בילעט־באשטעלן זאל.
רייוונסקארט פארק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער דיסטריקט ליניע.
די סטאנציע געפינט זיך אין מערב האמערסמיט, מערב לאנדאן, און איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט פיר פעראנען; צוויי זענען פאר דער פיקאדילי ליניע וואס אירע באנען שטעלן זיך נישט אפ געוויינלעך דא.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן אפריל 1873 אויף דער ליניע קיין דורך דער לאנדאן און דרום-מערב באן, מיטן נאעמן שאפֿטסבורי ראד. דעם 1טן יוני 1877 האט די דיסטריקט באן (היינט די דיסטריקט ליניע) געעפנט א קורץ שטרעק פון ליניע פון האמערסמיט און דערלענגערט איר באן דינסט אדורך רייוונסקארט פארק קיין ריטשמאנד.
פֿרענקלין ווענדל "פֿרענק" וועלקער (ענגליש: "Franklin Wendell "Frank" Welker", געבוירן דעם 12טן מערץ 1946) איז אן אמעריקאנער אקטיאר וואס מאכט רוב זיין קאריערע אלס א שטימע אקטיאר. ער איז בעסטנס באקאנט פֿאַר זיינע קלאנגען פֿון בעלי חיים און אַלס די אריגינעלע שטימע פֿון סקובי-דו.
טאָמעס דזשיימס "טאָם" קעני (ענגליש: "Thomas James "Tom" Kenny", געבוירן דעם 13טן יולי 1962) איז אן אמעריקאנער אקטיאר, שטימע אקטיאר, קאמיקער, זינגער, שרייבער און קלעזמער. ער איז בעסטנס באקאנט אלס די שטימע פון ספּאָנדזשבאָב סקווערפּענץ אין "ספּאָנדזשבאָב סקווערפּענץ". ער אויך האט געשפילט די שטימעס פון דער אייז קעניג אין "אוואנטורע צייט", דער בירגערמייסטער אין "די פאוערפאף מיידלעך", און ווילי אין די "טראַנספאָרמערס" פילמען.
קעני איז געבוירן געווארן דעם 13סטן יולי 1962 אין סיראקוז, ניו יארק. ער האט געלערנט ביי דער בישאפ גריימס מיטלשול. קעני האט געהייראט דזשיל טאלי אין 1993, און זיי האבן צוויי קינדער.
דזשיימס דזשאָנאַ "דזשים" קאַמינגס (ענגליש: "James Jonah "Jim" Cummings", געבוירן דעם 3טן נאוועמבער 1952) איז אן אמעריקאנער שטימע אקטיאר און זינגער. ער האט זיך באטייליקט אין העכער 400 ראלעס אין טעלעוויזיע און פֿילמען. ער האט געשפּילט אין אַ סך אַנימירטע פֿילמען ווי "אַלאַדין", "דער לייבן-קעניג", "ענטז", "דער וועג קיין על דאָראַדאָ", "שרעק", און "די פּרינצעסין און די זשאַבע".
קאַמינגס איז געבוירן געווארן דעם 3טן נאוועמבער 1952 אין יאנגסטאון, אהאיא.
א גכה יאָר איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט גכה הייבט אן דינסטיק (ג, דער דריטער טאג פון דער וואך), איז "כסדרן" (כ) דאס הייסט אז חשוון האט 29 טעג און כסלו האט 30 טעג, און פסח געפאלט דאנערשטיק (ה). א יאר פון סארט גכה איז א פשוט יאר (נישט קיין עיבור יאר) און איז לאנג 354 טעג, מיט 50 שבתים.
א גכה יאר פאסירט בערך אין 6.25% פון אלע יארן. לעצטנס האט פאסירט א גכה יאר אין ה'תשס"ו און ה'תשס"ט, און וועט פאסירן נאכאמאל אין ה'תשפ"ו.
הרב צבי (הירש) הכהן קאפשיץ (ה'תרנ"ו, 1896 – ו' תשרי ה'תשל"ו, 1975), איז געווען א מגיד שיעור אין דעם דיסקין יתומים-הויז.
ער איז געבוירן געווארן אין פיעטרקאוו מינסקער גובערניע (היינט אין בעלארוס), צו ישראל אהרן הכהן קאפציץ. ער האט געלערנט אין דער סלאבאדקער ישיבה אין קאוונע און איז געווען א תלמיד פונעם "אלטער פון סלאבאדקע". אין די יארן פון דער ערשטער וועלט-מלחמה האט ער געלערנט אין דער ישיבה וואס הרב יעקב כ"ץ האט אויפגעשטעלט אין האמל. אום כ' אלול תרפ"ד (1924) איז ער ארויף קיין ארץ ישראל מיט א נוקלעוס פון סלאבאדקער בחורים, און איז געווען פון די זעקס ערשטע תלמידים וואס האבן געגרינדעט די חברונער ישיבה אין חברון.
אין תרפ"ז (1927) האט ער חתונה געהאט מיט חיה רוחמה, טאכטער פון הרב שמואל הלל שענקער און אן אייניקל פון הרב יוסף חיים זאנענפעלד. פאר איר חתונה האט איר זיידע הרב זאנענפעלד זי געבענטשט אז אלע אירע זין זאלן תלמידי חכמים. נאך דער חתונה האבן זיי געוואוינט אין בתי מחסה אין דער ירושלים אלטשטאט. אויך נאך דער חתונה האט ער ווייטערגעהאלטן זיין קשר מיט דער חברונער ישיבה.
נאך דער אומאפהענגיקייט מלחמה אין תש"ח זענען זיי אריבערגעגאנגען צו די ברוידא הייזער.
ביים סוף פון די 1920ער יארן האט הרב זאנענפעלד באשטימט פאר א ר"מ אינעם דיסקין יתומים־הויז, לויטן פארשלאג פון דעם חברונער ראש ישיבה הרב משה מרדכי עפשטיין. הרב זאנענפעלד האט געהאט א הקפדה נישט באשטימען זיינע קרובים פאר שטעלעס, דערפאר האט הרב עפשטיין נישט אויסגעזאגט וועמען ער האט אינזינען, נאר נאכדעם וואס ער באשריבן זיינע מעלות און אז ער איז אזוי גוט צוגעפאסט צום אמט האט ער אנטפלעקט זיין נאמען. הרב זאנענפעלד האט ארויסגעשפארט פון זיין מנהג און האט אים באשטימט אין אמט, וואו ער האט געדינט צענדליקער יארן. אין די אנהייב ת"ש יארן האט רבי אייזיק שארר אים פארגעשלאגן צו ווערן משגיח אין דער סלאבאדקער ישיבה וואס ער האט אויפגעשטעלט אין בני ברק, אבער ער האט אפגעזאגט זעענדיק אן אחריות צו זיין אמט אין דיסקין.
זיינע זין האבן אלע געלערנט אין חברון. טראץ וואס די משפחה האט געוואוינט אין א קליינער וואוינונג האט ער מקפיד געווען אז די זין זאלן שלאפן אינדערהיים און נישט אין דעם ישיבה אינטערנאט כדי אז ער זאל קענען גוט אויפפאסן אויף זיי.
דער חזון איש האט משדך געווען זיין טאכטער לאה מיט רב נסים קארעליץ.
אויף זיין מצבה שטייט געשריבן דער נוסח: "מסר נפשו לגדל בניו ובנותיו לתורה ויראת שמים מתוך עוני ודוחק גדול בתפילה ובתעניות".
ערינפורע דענקמאל אינעם מיליטערישן בית הקברות אויף הר הרצל
דער ערינפורע דענקמאל () אויף הר הרצל אין ירושלים איז אַ דענקמאל צו דער פּאַסאַזשיר און לאַסט שיף ערינפורע וואָס איז פארזונקען געווארן דורך דיר דייטשער לופט-מיליטער דעם 1טן מאי 1943, אין דער צווייטער וועלט-מלחמה. רוב פון די קאָמאַנדע און זעלנער אויף דער שיף זענען דערטרונקען געווארן, אריינגערעכנט 139 פּאַלעסטינער זעלנער וואס האבן געדינט אין דער קעניגלעכער טראנספארט טרופּע 462 גענומען טייל אין די צפֿון אפריקאנער קאַמפּיין.
די ירושלים אלטשטאט איז די אלטשטאט פון ירושלים וואס איז ארומגענומען מיט א מויער, צוזאמען מיט עיר דוד און בארג ציון וואס זענען דרויסן פונעם מויער. דער שטח גייט צוריק צו אוראלטע צייטן. די שטאט האט באקומען דעם נאמען ירושלים ווען דוד המלך האט זי געמאכט פאר זיין הויפטשטאט. הר הבית און דער כותל מערבי געפינען זיך אין דער אלטשטאט.
די ירושלים אלטשטאט איז אן אונעסקא וועלט ירושה ארט.
גאלדערס גרין ("Golders Green") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין גאלדערס גרין, צפון לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן עדזשווער צווייג פון דער נארדערן ליניע.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3, און איז די ערשטע סטאנציע צפונדיק וואס איז איבער דער ערד.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 22סטן יוני 1907.
אַנדרעאַ עוואַ ליבמאַן (ענגליש: "Andrea Eva Libman", געבוירן דעם 30סטן יאנואר 1984 אין טאראנטא, אנטעריא) איז א קאנאדישע שטימע אקטריסע, טעלעוויזיע שרייבערין און זינגער וואס איז בעסטער באקאנט פאר אירע ראלעס ווי טשי טשי אויף "דראגאן באל", עמי אויף "דראגאן טעילס" און פּינקי פּײַ און פלאַטערשײַ אויף ".
דער נאציאנאלער באטאנישער גארטן (הגן הבוטני לצמחי ארץ ישראל ע"ש מונטג'יו למפורט) איז דער ערשטער באַטאַנישער גאָרטן אין ישראל און באריכטעט אַלע די ווילדע געוויקסן פון ישראל און די מיטל מזרח. דער גאָרטן ליגט אין דעם צפונדיקן טייל פונעם העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים קאַמפּוס אויף הר הצופים. אַרום דעם גאָרטן זענען קבורה מערות פון דעם צווייטן בית המקדש. אין דער מערב טייל פון דעם גאָרטן געפינט זיך אַ קליינער אַמפיטעאַטער.
נאָך די יסאָלאַטיאָן פון בארג סקאָפּוס פון ישראל אין 1948, באַשלאָסן צו מאַכן אַ נייַ באָטאַניקאַל גאַרדאַן קאַמפּוס אוניווערסיטעט אין גבעת ראַם אין מערב ירושלים. די נייע באָטאַניקאַל גאַרדאַן איז אָפּענעד אין 1954, באַלד נאָך דער פאַרלייגן פון גבעת ראַם קאַמפּאַס.
אין די דרום טייל פון די גאַרדענלאָקאַטעד אַ גרויס פּלאַזאַ מיט טשערז און פינף קווורע טשיימבערז גערופֿן: "מערת ניקנור" אין די נאָמען פון ניקאַנאָר מאכט פון די טירן.
האמפסטעד ("Hampstead") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין האמפסטעד, צפון לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן עדזשווער צווייג פון דער נארדערן ליניע.
די סטאנציע איז אויפן גרעעץ צווישן טראוולקארט זאנעס 2 און 3, און איז די לעצטע סטאנציע צפונדיק וואס איז אונטער דער ערד.
בעלסייז פארק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין בעלסייז פארק, צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן עדזשווער צווייג פון דער נארדערן ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט דריי ליפטן וואס גייען אראפ 33.2 מעטער צו די פעראנען. אויך קען מען גיין אראפ 219 טרעפן.
דער קעניגלעכער פרייער שפיטאל געפינט זיך נישט ווייט צפון פון דער סטאנציע.
רבי יצחק אייזיק ווייס (ה'תרל"ה – י"ג סיון ה'תש"ד) איז געווען דער צווייטער רבי פונעם ספינקער חסידות. זיינע תורות זענען געשריבן אין דעם ספר "חקל יצחק".
רבי יצחק אייזיק איז געבוירן געווארן אין ספינקא, מאראמאראש, עסטרייך אונגארישע אימפעריע (היינט אוקראינע), צו זיין פאטער הרב יוסף מאיר ווייס, זון פון הרב שמואל צבי ווייס, דער שטאטס רב, און זיין מוטער, מרת פערל, טאכטער פון ר' עזרא יעקב באש פון ספינקא.
ער האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון רבי ישכר בעריש אייכנשטיין פון ווערעצקי. אלס יונגערמאן האט ער שוין געטוישט שאלות און תשובות מיט די גדולי הדור, ווי רבי יעקב וויידנפעלד מחבר פון "כוכב מיעקב (דער רימליווער רב), רבי יצחק אלחנן ספעקטאר (קאוונער רב), רבי חיים חזקיהו מדיני, מחבר פון "שדי חמד", דער מהרש"ם פון בערזאן און הרב יצחק שמעלקיס מחבר פון "בית יצחק" (לעמבערגער רב)
נאך דער פטירה פון זיין פאטער אין תרס"ט האט ער איבערגענומען די ספינקער רביסטעווע, וואס איז געווארן איינע פון די דריי גרויסע חסידישע הויפן אין אונגארן. ערב סוכות תרע"ז, ביי דער ערשטער וועלט מלחמה, ווען די רוסישע ארמיי איז אריין אין ספינקא, איז ער אנטלאפן קיין בודאפעשט. דערנאך האט ער געצויגן זיין הויף קיין מונקאטש, וואו ער האט אויפגעשטעלט די "אמרי יוסף" ישיבה. ער האט אבער געהאט רדיפות פונעם מונקאטשער רב און אין יאר תר"ץ האט ער אריבערגעפירט זיין הויף קיין סעליש.
ער האט געלערנט מיט גרויסער התמדה. ביינאכט האט ער אויפגענומען דעם עולם ביז עלעווע, און שוין פאר האלב דריי האט מען אים שוין געהערט לענרנען לעבעדיק.
אסרו חג פון פסח תש"ד האבן די נאציס אריינגעלייגט די יידן פון סעליש אין א געטא. דער ספינקער רבי האט געהאט וויזאס צו פארן קיין פאראייניגטן קעניגרייך אדער ארץ ישראל, אבער ער האט נישט מסכים געווען פארלאזן זיין קהילה. א' סיון האט מען זיי פארטריבן קיין אוישוויץ, וואו ער איז אומגעקומען על קידוש השם י"ג סיון.
זיינע קינדער זענען אלע אומגעקומען ביים חורבן אייראפע. זיין אייניקל רבי יעקב יוסף ווייס, זון פון רבי ישראל חיים, איז געווארן ספינקער רבי נאך דער מלחמה.
טשאלק פארם () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין טשאלק פארם, נישט ווייט פון קאמדן טאן, צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן עדזשווער צווייג פון דער נארדערן ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט ליפטן וואס גייען אראפ נאר 6 מעטער צו די פעראנען.
עדזשווער () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין עדזשווער, אין דער לאנדאנער בארא פון בארנעט, צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע איז דער וואקזאל פונעם עדזשווער צווייג פון דער נארדערן ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 5.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 18טן אויגוסט 1924.
בערטע לעלטשוק (1901 - ??) איז געווען א יידישע אקטריסע און שרייבערקע.
בערטע לעלטשוק איז געבױרן געװאָרן אין 1901 אין פּינסק. זי האָט איבערגעלאָזט איר משפּחה װי אַ פֿערצניאָריקע מײדעלע און געפֿאָרן קײן סאָקאָלאָװ װוּ זי האָט געאַרבעט װי אַ לערערקע אין אַ קינדער-הײם פֿאַר ײדישע יתומים. זי האָט אין דער זעלבער צײַט שטוּדירט אין אַ װאַרשאַװער דענטיסט-שוּל. שפּעטער האָט זי טאַקע געאַרבעט װי אַ צײן-דאָקטאָרשע, אָבער אױך װי אַן אַקטריסע װאָס האָט געשפּילט אין י.ל. פּרצעס אוּן אַ. רײזענס אײנאַקט ערס. נאָך מער האָט זי געשפּילט װען זי איז אָנגעקומען קײן אַמעריקע (1923), נישט נאָר אױף דער בינע, אָבער אױך אין דער פֿילם-אינדוסטריע, אפֿילו אין האָליװוֹד. זי איז געװען אַן אַקטריסע בײַ מאָריס שװאַרצן אין זײַן באַװוֹסטן קונסט-טעאַטער. זי האָט געשפּילט סײַ אױף ײדיש, סײַ אױף לשון-קודש. בערטע לעלטשוק איז געװען אַ סאָציאַליסטקע און זי האָט אָנגעשריבן רירעװדיקע קורצע דערצײנונגען אוּן אַרטיקלען פֿאַר אַזעלכע זשורנאַלן װי: מאָרגן-זשורנאַל, ליטעראַרישע בלעטער, דער מאָמענט, מאָרגן-פֿרײַהײַט אוּן א סך אַנדערע. אין איר װערק האָט זי געשריבן װעגן אָרעמע-לײַט, ספּעציעל קינדער. זי האָט באַניצט אַ שאַרפֿן לשון מיט שטאַרקע װערטער װעגן רײַכע קאַפּיטאַליסטן. אירע דערצײלונגען זענען פּוּבליצירט געװאָרן אין אַ בוּך-פֿאָרעם. מען קען זײ געפֿינען אינעם באַנד אוּנטער דעם טיטל ״שאָטנס אױף דער זוּן״. מען װײסט נישט גענױ װוּ, װי אוּן װען זי איז געשטאָרבן.
די נארדערן ליניע איז א ליניע אין דעם לאנדאנער אונטערגרונט, און זיין קאליר אויף דער אונטערגרונט מאפע איז שווארץ. די ליניע איז די צווייט־מערסטע פארנומענע אין דער אונטערגרונט סיסטעם, מיט ארום 252,310,000 פארער א-יאר. (פון 2003 ביז 2010 איז זי געווען די מערסט פארנומענע ליניע.)
די ליניע האט צוויי רוטעס אדורך לאנדאן פון צפון צום דרום, און געפינט זיך מערסט אונטער דער ערד. פון 52 סטאנציעס, זענען 38 אונטער דער ערד. מען האט געעפנט א פארלענגערונג פונעם טשארינג קראס צווייג פון קענינגטאן קיין באטערסי אום 20סטן סעפטעמבער 2021, אזוי האט די ליניע א צווייטן דרום־צווייג.
106 באנען פארן אויף דער נארדערן ליניע.
די נארדערן ליניע האט זיך אנטוויקלט פון צוויי באן פירמעס: סיטי און דרום לאנדאן באן (the City & South London Railway; אין קורצן − C&SLR) און די טשארינג קראס, יוסטאן און האמפסטעד באן (the Charing Cross, Euston & Hampstead Railway; אין קורצן − CCE&HR), באקאנט מיטן נאמען "האמפסטעד טיוב".
די "סיטי און דרום לאנדאן באן'" איז די ערשטע טיפער ניווא אונטערגרונט ליניע, געבויט אונטער דער אויפזיכט פון דזשיימס הענרי גרעטהעד, וואס איז אויך געווען פאראנטווארטלעך, מיט פיטער וו. בארלא (א בריטישער אינזשעניר) פארן טאוער סובוועג. די ליניע איז געווען די ערשטע פון די לאנדאנער אונטערגרונט ליניעס געבויט מיט דורכבויערן טיף אונטער דער ערד און אויך די ערשטע אפערירט דורך עלעקטריע. די ליניע האט געעפנט אין 1890 פון ביז (היינט מער נישט אין באניץ). די סטאנציע איז נישט געווען גוט פלאצירט און אין 1900 האט מען געעפנט א נייע רוטע קיין אדורך באנק.
אינגאנצן פארן 4 באנען א שעה צווישן מיל היל איסט און פינטשלי צענטראל, 16 באנען א שעה צווישן היי בארנעט און פינטשלי צענטראל, 5 באנען א שעה צווישן קענינגטאן און באטערסי קראפטסטאנציע, און 20 באנען א שעה אויף אלע אנדערע טיילן פון דער נארדערן ליניע.
אין דעצעמבער 2016 האט אנגעהויבן אויף דער נארדערן ליניע די נאכט טיוב באדינונג. יעדע פרייטיק צו נאכט און שבתע־נאכט פארן די באנען א גאנצע נאכט; דורכשניטלעך פארט א באן יעדע 8 מינוט צווישן מארדן און קאמדן טאן אויף דער טשארינג קראס צווייג, און בערך יעדע 15 מינוט פון קאמדן טאן צו היי בארנעט/עדזשווער. ביז יולי 2017 שטעלן די נאכט טיוב באנען נישט אפ ביי טשארינג קראס.
געאגראפישע רוטע פון דער נארדערן ליניע
די קליינע לאקאמאטיווין וואס האט געקענט (ענגליש: "The Little Engine That Could") איז א בארימטן אמעריקאנישן קינדער בוך.
די לאקאמאטיוו כאראקטער איז באזירט אויף א "סי. פי. האנטינגטאן" דאמף לאָקאָמאָטיוו.
א באן דארפט פארן איבער א הויכן בארג צו ברענגען שפילכלעך און עסנווארג צו די קינדער וואס לעבן איבער דעם בארג. דער לאקאמאטיוו פון דער באן דורכפאלט, און די שפילכלעך בעטן פארשידענע גרויסע לאקאמאטיוון צו זיי העלפן, אבער זיי זאגן אפ צו עס טאן, צוליב פארשידענע סיבות. דעמאלט, א קליינע בלויע לאקאמאטיווין ווערט געבעטן צו העלפן, און זי באשטימט צו עס טאן. די קליינע לאקאמאטיווין ציט די באן איבער דעם בארג ווען זי זאגט איר מאטא "איך דענק איך קען! איך דענק איך קען! איך דענק איך קען!".
דראגאָן באָל (יאפאניש: ドラゴンボール, ענגליש: "Dragon Ball") איז א יאַפאַנישע מאַנגאַ און אַנימע פון אַקיראַ טאָריאַמאַ. דער הויפט כאראקטער איז א סאַיאַן יינגל מיטן נאמען גאָקו. גאָקו זוכט די מיסטעריעזע דראגאָן באָלן. ווען זיבן דראגאָן באָלן זענען אלנגעזאמלט, איינער ווונטש וועל ווערן געגעבן דורך שענראָן דער דראקאן. גאָקו איז באגלייט דורך בולמאַ און טרענירט דורך מייסטער ראָשי. די "דראגאָן באָל" סעריע איז צעשיידט צו פילע אנדערע מעדיע אדאפטאציען, וואס שליסן איין צוויי המשכים, "דראגאָן באָל זי" און "דראגאָן באָל דזשי טי".
אירווין רויז (; 16טן יולי 1926 - 2טן יוני 2015) איז געווען א יידיש־אמעריקאנער ביאלאג. צוזאמען מיט אהרן טשעכאנאווער און אברם הערשקא איז ער געווארן באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר כעמיע אין 2004.
רויז איז געבוירן געווארן אין ברוקלין, ניו יארק אין א סעקולערער יידישער פאמיליע, דער זון פון הארי רויז און זיין ווייב עלא (גרינוואלד). ער האט שטודירט איין יאר אין וואשינגטאן שטאט אוניווערסיטעט.
גודזש סטריט () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין צענטראל לאנדאן, אויף טאטנהאם קארט ראד.
די סטאנציע האט געעפנט אום 22סטן יוני 1907 אויף דער טשארינג קראס, יוסטן און האמפסטעד באן (היינט א טייל פון דער נארדערנער ליניע) מיטן נאמען טאטנהאם קארט ראד. מ'האט געענדערט דעם נאמען אויף גודזש סטריט אום 3טן סעפטעמבער 1908.
אַלקאַלי ערד מעטאַלן זענען די כעמישע עלעמענטן אין גרופע 2 פון דער פעריאדישער טאבעלע. זיי זענען גלאנציק מיט א ווייס־זילבערנעם קאליר.
זיי האבן צוויי עלעקטראנען אין דער דרויסנדיקער שאָל, און קענען אוועקגעבן די צוויי עלעקטראנען גאנץ גרינג אין א רעאקציע, וואס גיט זיי א לאדונג פון 2+. זיי רעאגירן נישט אזוי שטארק ווי די אלקאלי מעטאלן. די עלעמענטן געפינען זיך אלע נאטירלעך.
לעגאָ (דעניש: "LEGO") איז אַ סארט קאָנסטרוקציע שפּילכל וואָס איז געשאַפֿן געוואָרן און ווערט פֿאַבריצירט דורך דער לעגאָ גרופּע, אַ דענישע פֿירמע. לעגאָ ציגלען זענען קאָלירטע פּלאַסטיק קאָנסטרוקציע-בלאָקן וואס מען קען פֿאַרבינדן צוזאַמען. לעגאָ ציגלען ווערן פֿאַרבונדט מיט שפּאָנקעס אויפֿן שפּיץ און לעכער אונטער די ציגלען. לעגאָ איז דאָס סאמע באַרימטע קאָנסטרוקציע שפּילכל אין דער וועלט.
די לעגאָ פֿירמע איז געגרינדעט געווארן אין 1935 דורך אָלע קירק קריסטיאַנסען ("Ole Kirk Christiansen"), אַ דענישער שפּילכל-מאַכער. קריסטיאַנסען האט געבויט האָלצערנע שפּילכלעך פֿאַר קינדער. ער האט געמאַכט און פֿאַרקויפֿט זיינע ערשטע פּלאַסטיק לעגאָ פּאַקונגען אין די 1940ער. פֿון דעמאָלט אָן זענען לעגאָ שפּילכלעך געווארן זייער פּאָפּולער און ווערן באַקאַנט און באַליבט צווישן מענטשן פֿון פֿאַרשידענע לענדער, סיי קינדער און סיי דערוואַקסענע.
לעגאָ ציגלען קומען אין פֿאַרשידענע פֿאָרעמס, גרייסן און קאָלירן, אזוי ווי רעדער, אויטאָמאָביל-שויבן און פֿלאַנצן. מען קען פֿאַרבונדן לעגאָ ציגלען אין אַ סך פֿאַרשידענע וועגן, און זיי קענען פֿאָרמירן כמעט יעדע זאַך.
כמעט אַלע ציגלען פֿון לעגאָ פּאַקונגען קענען ווערן פֿאַרבונדן. נייע ציגלען פֿון היינט קענען ווערן פֿאַרבונדן מיט אַלטע ציגלען פֿון לאַנג צוריק. ווייל לעגאָ איז געווארן זייער פּאָפּולער ווערט דאָס וואָרט "לעגאָ" אָפֿט באַנוצט צו באַשרייבן קאָנסטרוקציע-בלאָקן אין אַלגעמיין. עס זענען דא מיליאָנען לעגאָ אָנהענגער און קאָנגרעסן וועלטווייט.
לעגא פאקונגען.
זינט די 1950ער יארן האט דער לעגא גרופע פאבריצירט טויזנטער פּאַקונגען מיט פארשידענע טעמעס ווי קאסמאס, ראבאטן, פיראטן, באנען, וויקינגן, שלעסער, דינאזאווערס, אונטערוואסער פארשונג און דער ווילדער מערב. א טייל קלאסישע טעמעס וואס קאנטינוירן ביז איצט זענען "לעגא שטאָט" (א ליניע וואס אילוסטרירט שטאָטישע לעבן, זינט 1973) און "לעגא טעכניק" (א ליניע וואס סימולירט קאמפלעקסע מעכאנישע פראצעסן, זינט 1977).
איבער די יארן האט לעגא באקומען די רעכטן צו פאבריצירן א סך טעמעס באזירט אויף טעלעוויזיע, פילם און ווידעא שפילן קאנצעסיעס ווי "באַטמאַן", "אינדיאַנע דזשאָנס", "פּיראַטן פֿון די קאַריביען", "האַרי פּאָטער", "שטערן קריג" און "מיינקראַפֿט". כאטש א טייל די ליצענצירטע טעמעס ווי "שטערן קריג" און "אינדיאַנע דזשאָנס" זענען געווען זייער געראטן האט לעגא געזאגט אז זי וויל זיך אָנלענען מער אויף אירע אייגענע כאראקטערן און קלאסישע טעמעס און ווייניק אויף מעדיע באזירטע טעמעס.
איין פון די גרעסטע אפיציעלע לעגא פּאַקונגען איז געווען דער מילעניום פֿאַלקאָן פון "שטערן קריג" אין מיניפֿיגורן סקאַלע. זי איז אויסגעפורעמט געווארן דורך יענס קראנוואלד פרעדריקסען און באפרייט געווארן אין 2007 מיט 5,195 טיילן. שפעטער איז א טאַזש מאַהאַל מאדעל באפרייט געווארן מיט 5,922 טיילן. א צווייטער ווערסיע פונעם מילעניום פֿאַלקאָן מיט 7,541 טיילן איז באפרייט געווארן אין 2017.
שיגערו מיאַמאָטאָ (יאפאניש: "宮本 茂", ענגליש: "Shigeru Miyamoto", געבוירן דעם 16טן נאוועמבער 1952) איז א יאפאנישער שפיל אויספארמירער. ער האט געשאפן די "דאָנקי קאָנג", "מאַריאָ", "פיקמין" און "די לעגענדע פון זעלדאַ" ווידעא שפיל סעריעס פאר נינטענדאָ.
ער איז איינער פון די מערסט בארימטע שפיל אויספארמירערס אין דער וועלט און איז אפט גערופן דער "פאטער פון מאדערענע ווידעא שפילעריי". זיינע שפילן אויסגעבן די שפילער פילע וועגן צו שפילן און אויספארשן. דאס איז געווען אייגנארטיקער אין ווידעא שפילן ווען זיינע ערשטע שפילן זענען באפרייט געווארן.
מיאַמאָטאָ האט אנגעהויבן ארבעטן פאר נינטענדא אין 1977 אלס א קינסטלער ווען נינטענדא איז געווען נאר א שפילכלעך און קארטן פירמע. אין 1980 האט ער געמאכט "דאָנקי קאָנג", וואס איז געווען זייער געראטן. מיאַמאָטאָ איז געווארן נינטענדא'ס הויפט פראדוצירער, און ער העלפט מאכן א סאך בארימטע שפילן פאר נינטענדא היינט.
מאַריאָ (ענגליש: "Mario") איז א סעריע פֿון בארימטע פלאַטפֿאָרמע ווידעא שפילן פֿון נינטענדא, וועגן נינטענדא'ס מאסקאט מאַריאָ און, אין רוב די שפילן, זיין ברודער לואידזשי. די "מאַריאָ" סעריע האט געלאפן העכער 25 יאר מיט מער ווי 200 שפילן. זיז איז דער בעסטנס פארקויפטער ווידעא שפילן סעריע פֿון אלע צייטן, מיט העכער 262 מיליאן גאנצקייטן פארקויפט.
די סעריע האט זיך אנגעהויבן אין 1981 מיט דעם אַרקייד שפיל "דאָנקי קאָנג", און איז שפעטער געווארן א זעלבשטענדיקע סעריע. זי איז געשאפן געווארן דורך שיגערו מיאמאטא. מאַריאָ, וואס איז גערופן דזשאַמפּמאַן (׳׳Jumpman’’, “שפּרונגמאַן” ווען "דאָנקי קאָנג" איז באפרייט געווארן, איז דער הויפט כאראקטער אין רוב די סעריע; די הויפט רשע פֿון די סעריע איז באַוזער, דער קעניג פֿון קופּאַס. רוב די שפילן ווערן פֿאַרבונדן מיט שפרונגען און באזיגן שונאים און האבן פראסטע געשיכטעס; דער מערסט געוויינטלעכער געשיכטע טעמע אין די סעריע איז אז באַוזער, דער הויפֿט רשע, כאפט פרינצעסין פיטש אוועק, און די מאַריאָ ברידער פרובירן ראַטעווען זי.
א קאָסטיום פֿון סאָניק דער שטעכלער
סאָניק דער שטעכלער (ענגליש: "Sonic the Hedgehog") איז אַ באַרימטער ווידעאָ שפילן כאַראַקטער פון די יאַפאַנישע פֿירמע "סעגאַ". סאָניק באַווײַזט זיך אין אַ ווידעאָ שפילן סעריע און איז אויך געווען אַ מאַסקאָט פון די פֿירמע.
סאָניק'ס בעסטער פריינד איז א פוקס מיטן נאמען מײַלס פראַוער (ענגליש: "Miles Prower"), בעסער באקאנט אלס "טעילס" ("Tails", "וויידלען"). ער איז אן אינזשעניר און האט צוויי וויידלען וואס ער נוצט כדי צו באכוחן ווען ער פארווערטס לויפט אדער ארויף פליעט.
די גרילצנדע סאווע איז איינע פון די קלענערע מינים סאוועס (Strigidae) וואס געהערט צום מין Megascops. איין און צוואנציג לעבעדיגע זגאלן זענען באקאנט.
אזוי ווי ביי אנדערע סארטן פון דער סאווע, די נקבות זענען היפש גרעסער פון די זכרים. די גרילצנדע סאווע האט א קאמפאקטישער גרייס און קערפער סטרוקטור. זיי זענען 7 צו 10 אינטשעס הויך דורכשניטלעך, און זיי האבן העלבלעכע גרינע אויגן און אויכעט געלע. גרילצענדע סאוועס געפינען זיך נאר אין דעם קאנטינענט פון די אמעריקעס.
ווי אלע סאוועס, איז די גרילצנדע סאווע א נאכט־פויגל.
א "דאָנקי קאָנג" אַרקייד מאַשין
דאָנקי קאָנג (ענגליש: "Donkey Kong") איז אן אַרקייד ווידעא שפיל באשאפן דורך נינטענדא אין 1981. ער איז אויסגעפורעמט געווארן דורך שיגערו מיאַמאָטאָ און גונפיי יאקאי נאך זייערע אנדערע שפילן האבן דורכגעפאלן אין צפון אמעריקע. ער איז דער ערשטער שפיל אין וועלכער מאַריאָ (וואס איז גערופן שפרונג-מאַן) און דאָנקי קאָנג באווייזן זיך, ווו מאַריאָ דאַרף קריכן א קאנסטרוקציע ארט צו ראטעווען זיין חברטע פאולין פון דער גארילע דאנקי קאנג.
דער שפיל.
דער שפילער איז שפרונג-מאַן (מאַריאָ). ער דאַרף קריכן צום שפיץ פון דעם שטאפל צו דערגרייכן זיין חברטע פאָלין, וואס איז אוועקגעכאפט געווארן דורך דאנקי קאנג, ווער האט אנטלויפט פון א זאא. עס זענען דא פיר פארשידענע שטאפלען, און דאנקי קאנג האט פארשידענע געווער אין יעדער שטאפל. דאנקי קאנג ווארפט באַרילקעס אראפ א צעשטערטע קאנסטרוקציע ארט, און שפרונג-מאַן דאַרף קריכן לייטערס און שפרינגען איבער די באַרילקעס ביזן ער דערגרייכט צום שפיץ. ער קען כאפן א האמער צו באזיגן שטערונגען, און יעדן שטאפל האט דריי פון פאולינ'ס זאכן וואס וועט געבן באנוס פונקטן.
בלומינגבורג (ענגליש: "Bloomingburg") איז א ווילידזש אין אהייא, פאראייניגטע שטאטן געגרינדעט אין 1815. אין דעם 2010 צענזוס איז די באפעלקערונג געווען 938.
דער זיפ קאד איז 43106 און עריע קאד 740.
די ווילידזש פארמאגט 0.70 קוואדראט מייל, אלעס לאנד.
די באפעלקערונג אינעם שטעטל שטייגט אין די לעצטע יארן, אבער פאמעלעך. לויט געוויסע אינפארמאציע אנטהאלט זי שוין היינט ארום זעכצן הונדערט איינוואוינער.
דער עמיראט פון דובײַ (אראביש: إمارة دبيّ;) איז איינער פון די זיבן עמיראטן אין די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן, וואס געפינט זיך אויפן פערסישן איינגאס.
דוביי איז דער צווייטער גרעסטער עמיראט אין די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן, נאך אבו דאבי.
דער היינטיגער הערשער פון דוביי איז מוכאמאד בין ראשיד אל מאקטום, וואס דינט אויך ווי וויצע־פרעזידענט און פרעמיער מיניסטער פון די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן.
די הויפשטאט פונעם עמיראט איז דוביי.
אנדערש פון די אנדערע עמיראטן, קומט די הכנסה פון דוביי נישט פון נאפט (נאר 6%) נאר פון טוריזם.
די אפיציעלע רעליגיע פונעם עמיראט איז איסלאם.
עפילעפסיע (פון "אנכאפן אדער פלאָגן") איז א גרופע פון נעווראלאגישע פעלערן וואס זענען קענטיק דורך עפילעפטישע אנכאפונגען. עפילעפטישע אנכאפונגען זענען עפיזאדן וואס קענען אדורכגיין זייער גיך, ביז מען באמערקט זיי נישט, אדער קענען דויערן א לענגערע צייט מיט שטארק ציטערן. מענטשן וואס ליידן פון עפילעפסיע ליידן פון אנכאפונגען פון צייט צו צייט אבער אן קיין שום געוויסן גורם.
אומגעפער 1% פון דער באפעלקערונג פון דער וועלט ליידט פון עפילעפסיע.
אין בערך 70% פון פעלער קען מען קאנטראלירן עפילעפסיע מיט מעדיצין.
די פֿאראייניגטע פֿעלקער (ענגליש: "United Nations", פראנצויזיש: "Organisation des Nations unies", שפאניש: "Organización de las Naciones Unidas"), קירצונג פֿ"פֿ, UN, ONU, איז אן אינטערנאַציאָנאַלע ארגאניזאציעס אין וועלכער עס זענען אנגעשלאסן מיטגלידער פון אלע מדינות. איר ציל איז צו פארהיטן קעגן קאנפליקטן און צו מאכן שלום צווישן פארשידענע פעלקער. זי איז געגרינדעט אין 1945 נאכן צווייטן וועלט קריג אין דעם ארט פון דער פעלקער-ליגע. היינט האט די פֿאראייניגטע פֿעלקער 193 מיטגליד לענדער.
די פאראייניגטע פעלקער ארגאניזאציע איז הויפטקווארטירט אין ניו יארק סיטי, מיט נאך הויפט ביוראען אין גענף, ווין און נייראבי.
די פאראייניגטע פעלקער האט זעקס פרינציפעלע ארגאנען: די אלגעמיינע פארזאמלונג, דער זיכערהייטס ראט, דער עקאנאמישער און סאציאלער ראט, דער סעקרעטעריאט, דאס אינטערנאציאנאלע געריכט פון יוסטיץ און דער נאמנות־ראט (דערווייל נישט טעטיק).
די ארבעט פון די פאראייניגטע פעלקער ווערט געפירט אין זעקס אפיציעלע שפראכן: אראביש, כינעזיש, ענגליש, פראנצויזיש, רוסיש און שפאניש.
די פֿאראייניגטע פֿעלקער איז א אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע פון לענדער וועלכע איז געגרינדעט געווארן צו פראמאווירן וועלטליכע שלום און קאאפעראציע. די פֿאראייניגטע פֿעלקער איז געגרינדעט געווארן ווען די צווייטע וועלט קריג האט זיך געענדיגט אין 1945. איר מיסיע איז אנצוהאלטן וועלטליכע שלום, אנטוויקלן גוטע פארבינדונגן צווישן לענדער, ברענגן קאאפעראציע אין לעזן די וועלט'ס פראבלעמען, און צו קוראזשירן רעספעקט פאר מענטשלעכע רעכט.
די פֿאראייניגטע פֿעלקער איז אן אליאנץ פון לענדער וועלכע זענען מסכים צו קאאפערירן איינע מיט אנאנד. זי ברענגט צוזאמען לענדער וועלכע זענען רייך און ארעם, גרויס און קליין, און פארשידנארטיגע סאציאלע און פאליטישע סיסטעמען. מיטגלידער לענדער צו די יו-ען זענען זיך מחייב צוריק צוהאלטן פון נוצן מיליטערישע כוחות אדער די סטראשע פון נוצן כוחות קעגן אן אנדער לאנד, און אפצוזאגן הילף צו יעדע לאנד וועלכע איז קעגן די יו-ען'ס אקציעס.
פֿאראייניגטע פֿעלקער מיטגלידערשאפט איז אפן צו יעדן לאנד וועלכע איז גרייט זיך אונטערצונעמען די אויבנדערמאנטע תקנות. יעדע לאנד נישט קיין נפקא מינא ווי קליין און גרויס זי איז, האט אן אייניגע שטימע. יעדע לאנד מוז צושטייער געבן פאר די ארגאניזאציע. וואו מיר שטייען היינט פארמאגט די יו-ען די מיטגלידערשפאט פון 192 לענדער, אריינרעכנענדיג כמעט אלע לענדער פון די וועלט.
די פֿאראייניגטע פֿעלקער'ס השפעה אין וועלטליכע געשעענישן האט זיך געוואקעלט במשך די יארן, אבער די ארגאניזאציע האט צוריגעוואונען פראמינענץ אין 90'. די ארגאניזאציע איז באלוינט געווארן דעם נאבעל שלום פריז אין יאר 2001. נאך אלעם האט די ארגאניזאציע אסאך שוועריקייטן, ווייל זי מוז שטענדיג פארזיכערן די קאאפעראציע פון אירע מיטגלידער לענדער, די ארגאניזאציע האט גאר א שוואכע זעלבטשטענדיגע מאכט און אויטאריטעט. צו באקומען די שטיצע פון אלע לענדער ביי וועלטלעכע געשעענישן איז נישט גרינג, ווייל טייל לענדער זענען זייער וואקעלדיג אפצוטרעטן פון זייערע אייגענע אויטאריטי און נאכגיין די יו-ען'ס געזעצן.
צוועקן.
די יו-ען האט היינט די זעלבע צוועקן און סטרוקטור ווי זי האט געהאט ווען זי איז געגרינדעט געווארן אין 1945. די הויפט צוועקן זענען אנצוהאלטן וועלטליכע שלום וועלכע העלפט אויטאמאטיש קוראזשירן ביזנעס און אינטערנאציאנאלע האנדל. אין צוגאב צו איר הויפט מיסיע, טוט די ארגאניזאציע סערווירן אירע מיטגלידער אויף פארשידענע אנדערע וועגן.
די יו-ען גיט די מיטגלידער די רעכט פארצושטעלן אירע מיינונגן און צו לעזן קאנפליקטן אן קיין געוואלדטאטן. זי ערלויבט לענדער צו לעזן וועלטכליכע פראבלעמען ווי ארימקייט, קראנקהייטן, און ענווייראמענטאלע חרבנות. די ארגאניזציע סערווירט אלס א סימבאל פון אינטערנאציאנאלע ארדענונג און גלאבאלע אינדענטיטעט. די ארגאניזאציע קאארדינירט הונדערטער אגענטורן און פראגראמען אינערהאלב איר אייגענע ארגאניזאציע און אינדרויסן. זי נעמט אויך צוזאם און פובליצירט די אינטערנאציאנאלע דאטא.
גרינדונג פון די יו-ען.
די יו-ען איז די רעזולטאט פון א לאנגער היסטאריע פון ווילן צו פראמאטירן אינטערנאציאנאלע קאאפעראציע. אין די ענדע פונעם 18טן יארהונדערט האט א דייטשער פיליסאף, אימאנועל קאנט, פארגעשטעלט א פעדעראציע אדער ליגע פון דער וועלט'ס לענדער. קאנט האט פארשטאנען אז אזא פעדעראציע וועט ערלויבן זיך צו פאראייניגן און באשטראפן די לענדער וועלכע טוען אפ אגרעסיווע אקטן. ער האט אויך געזאגט אז די קאנצעפט פון אזא ארגאניזאציע וועט געבן די מעגלעכקייטן פאר דער וועלט'ס קליינע לענדלעך צו באשיצן זייערע רעכט וועלכע ווערן צושטערט און געשעדיגט דורך די גרויסע מאכטן.
קאנט'ס עצה האט ערשט אויפגעלעבט נאך דעם ערשטן וועלט קריג, נאכדעם וואס אלע גרויסע און קליינע לענדער האבן געטרויערט אויף זייערע פארלוסטן, און זענען געווען גרייט זיך צונויפצונעמען און ארבעטן צוזאמען פאר שלום, זיי האבן געגרינדעט די "ליגע פון נאציאנען" צו דערגרייכן זייער ציל. די ארגאניזאציע האט געהאט די פאלגנדע מיטגליד לענדער: פראנקרייך, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, איטאליע, יאפאן, דייטשלאנד און דער סאוועטן פארבאנד. די ליגע האט אנגעהאלטן ביז הארט בעפאר דעם צווייטן וועלט קריג און איז דאן צוזאמענגעפאלן צוליב צוויי הויפט פראבלעמען: ערשטנס זענען נישט אלע מאכטפולע לענדער געווען מיטגלידער, צום ביישפיל די פאראייניגטע שטאטן, און בעיקר ווייל זיי האבן מורא געהאט זיך קעגן צו שטעלן צו אגרעסיווע אקטן פון יאפאן, איטאליע, און דייטשלאנד וועלכע האט שפעטער געפירט צום צווייטן וועלט קריג.
כאטש די ליגע איז געווען א גרויסע דורכפאל איז אבער נאך נישט אוועקגעפאלן דער געדאנק פון אזא ארגאניזאציע. די ערשטע זאך וואס איז געטאן געווארן צו גרינדן א נייע ארגאניזאציע איז געווען אין 1941 ווען אמעריקע'ס פרעזידענט רוזוועלט און בריטיש פרעמיער מיניסטער ווינסטאן טשורטשיל האבן אונטערגעשריבן די אטלאנטיק טשארטער, אין וועלכע די צוויי לענדער האבן זיך אונטערגענומען צו טאן עפעס ממשות צו גרינדן א מער עפעקטיווע סיסטעם פאר וועלטליכע שלום און קאאפאראציע.
א יאר שפעטער, דעם 1טן יאנואר 1942, האבן א קאאליציע פון 26 אליאירטע לענדער, וואס האבן געקעמפט קעגן דייטשלאנד, אונטערגעשריבן א דעקלעראציע אין וועלכע זיי האבן אקצעפטירט די פרינציפאלן פונעם אטלאנטישן טשארטער. די דעקלעראציע איז געווען די ערשטע פארמאלע באנוץ פון דעם נאמען יונייטעד נעישאנס, וועלכע איז געגעבן געווארן דורך פרעזידענט רוזעוועלט. פון דארט און ווייטער איז עס געפארן ווי א באן ביז אלע דעטאלן זענען ערלעדיגט געווארן אפריל 1945 אין סאן פראנציסקא דורך 50 לענדער אריינגערעכנט דער ראטנפארבאנד, די פאראייניגטע פעלקער און די רעפובליק פון כינע. די פאראייניגטע פעלקער איז אפיציעל געגרינדעט געווארן דעם 24סטן אקטאבער ווען 51 לענדער האבן באשטעטיקט דעם טשארטער. די ערשטע זיצונגען פון דער אלגעמיינער פארזאמלונג און פון דעם זיכערהייטס ראט זענען פארגעקומען אנהייב 1946 אין לאנדאן.
די גרינדער פון די יו-ען האבן געוואלט פארזיכערן אז עס זאל זיך נישט איבערשפילן די זעלבע ווי די ליג אוו נעישאנס, און האבן דערפאר אויפגעשטעלט אירע הויפטקווארטירן אין ניו יארק צו פארזיכערן די מאקסומאלע שטיצע פון די פאראייניגטע שטאטן, די רייכסטע און מאכטפולסטע לאנד אין יענע צייטן. אויך האבן זיי פארזיכערט די גרויסע לענדער'ס זעלבטשטענדיקייט, דורכ'ן געבן א וועטא רעכט פאר אמעריקע, פראנקרייך, בריטען, די סאוועטן פארבאנד, און כינע. (רוסלאנד האט פארלוירן איר רעכט ווען דער פאראיין איז צוזאמענגעפאלן אין 1991).
די פאראייניגטע פעלקער הויפטקווארטיר געביידע אין ניו יארק
דער יו-ען איז צוזאמענגעשטעלט פון זעקס קערפערשאפטן וועלכע סערווירן באזונדערע פונקציעס: די אלגעמיינע זאמלונג, דער זיכערהייטס ראט, די סעקרעטאריעט, דער עקענאמישער און סאציאלער ראט, דאס אינטערנאציאנאלע געריכט פון יוסטיץ, און דער נאמנות־ראט.
אלגעמיינע פֿארזאמלונג.
די אלגעמיינע פֿארזאמלונג איז צוזאמענגעשטעלט פון 189 מיטגלידער לענדער, יעדע מיט איין שטימע. די פֿארזאמלונג טוט דיסקוסירן סיי וועלכע אישו וואס באלאנגט צו די יו-ען מיט אן אייניגע רעכט צו יעדע לאנד צו לאזן הערן איר מיינונג. די פֿארזאמלונג האט נישט די אויטאריטעט צו באשטעטיגן קיין רעזאלוציע נאר טוט ארויפברענגען און דיסקוסירן די טעמעס מיט א פשוט'ע מאיאריטעט שטימע וועלכע פארלאנגט צוויי דריטל פון דער פֿארזאמלונג.
די אלגעמיינע פֿארזאמלונג טרעפט זיך אויף סעסיעס צווישן סעפטעמבער און דעצעמבער און גאנץ לעצטנס שוין א גאנץ יאר. יעדע עטליכע יאר טרעפן זיי זיך אויף ספעציעלע סעסיעס ווי עקאנאמישע קאאפאראציע און אנדערע טעמעס וואס זענען נישט אויפן געוויינלעכן סדר היום. אויסער דעם טוט זיך די פֿארזאמלונג טרעפן ביי עמערגענץ סעסיעס צו באהאנדלען באלדיגע פראבלעמען וועלכע סטראשן די אינטערנאציאנאלע שלום. אלע סעסיעס ווערן איבערגעטייטשט צו אסאך שפראכן, כדי דעלעגאטן פון ארום דער וועלט זאלן קענען פארשטיין יעדע רעדנער.
די אלגעמיינע פֿארזאמלונג האט די מאכט ארייצוברענגען נייע מיטגלידער צו דעם יו-ען, און באשטעטיגט די בודזשעטן פאר די יו-ען פראגראמען און אפעראציעס. די פֿארזאמלונג קען אויפשטעלן אגענטורן און פראגראמען אויסצופירן אירע רעקאמענדאציעס. זי ערוועלט מיטגלידער צו סערווירן ספעציפישע אגענטורן און פראגראמען און קאארדאנירט די פראגראמען דורך פארשידענע קאמיטעטן.
זיכערהייטס ראט.
דער זיכערהייטס ראט איז די מאכטפולסטע קערפערשאפט אין די יו-ען. זי איז פאראנטווארטליכט אנצוהאלטן אינטערנאציאנאלע שלום, און צוריק איינשטעלן שלום ווען קאנפליקטן ברעכן אויס. דער זיכערהייטס ראט דארף באשלוסן וויאזוי די יו-ען זאל זיך פירן און ארויפצווינגן אירע באשלוסן דורך נעמען געוויסע אקציעס. דער ראט קען ארויפלייגן עקענאמישע און מיליטערישע סאנקיצעס אויף לענדער וואס באגייען אגרעסיווע שריט. א רעפרעזענטיטיוו פון יעדן לאנד וועלכע איז א מיטגליד און זיצט אין דעם ראט מוז זיין גרייט צו יעדער צייט כדי דער ראט זאל זיך קענען טרעפן אויף די מאמענט. דער זיכערהייטס ראט טרעפט זיך אויך באלד אויב איין מיטגלידער לאנד באשולדיגט א צווייטע לאנד'ס אקציעס.
דער זיכערהייטס ראט פארמאגט 15 מיטגלידער, פון וועלכע פינף האלטן פערמענאנטע זיצן. די אלגעמיינע פארזאמלונג ערוועלט די אנדערע 10 זיצן פאר צוויי יעריגע טערמינען. די 5 פערמענאנטע מיטגלידער זענען די פאראייניגטע שטאטן, בריטען, פראנקרייך, רוסלאנד, און כינע. די פינף לענדער זענען געווען די מאכטפולסטע לענדער בי די ענדע פון די צווייטע וועלט קריג און פארמאגן נאך היינט די גרעסטע טייל פון די וועלט'ס מיליטערישע מאכט. צו באשטעטיגן א רעזאלוציע מוז עס באקומען ווייניגסטענס 9 שטימען, אבער יעדע פון די 5 פערמענאנטע מיטגלידער קענען עס וועטאאירן. די אויטאריטי איז באקאנט אלס די וועטא רעכט פון די וועלט'ס גרעסטע מאכטן.
צוליב די וועטא רעכט פון די פערמענאנטע מיטגלידער איז די יו-ען געזעסן מיט צוזאמענגעלייגטע הענט דורכאויס די קאלטע קריג, ווייל רוסלאנד און אמעריקע (ביידע מיט וועטא רעכט) האבן זיך נישט געקענט אויסקומען. דאס זעלבע האט פאסירט בעפאר דעם צווייטן קריג מיט איראק, ווען די יו-ען האט נישט געקענט באשטעטיגן די רעכט צו גיין אין קריג, ווייל פראנקרייך, און רוסלאנד וואלטן עס וועטאאירט. זעענדיג אז עס איז נישט דא קיין אנדערע ברירה האט די פאראייניגטע שטאטן זיך ארויסגעצויגן פון די יו-ען און געגאנגען אין קריג אן איר באשטעטיגונג. ביים ערשטן קריג מיט איראק, האט דער דעמאלטסדיגער אמעריקאנער פרעזידנעט יא באוויזן א קונץ, ווען די גאנצע יוען האט מסכים געווען צו געבן רשות פאר די אליאירטע לענדער זאלגן קיין קריג מיט סאדאם כוסעין, ביז ער גייט ארויס פון קואווייט.
דער ראט נוצט פארשידענע וועגן וויאזוי אפצוהאלטן קאנפליקטן צווישן לענדער. געווענליך וועט זי ערשט פרובירן מיט שיינעם איינצושטילן און לעזן דעם פראבלעם מיט דיפלאמאטיע. אויב עס גייט נישט וועט זי פרובירן צו לעזן דעם פראבלעם מיט שלום טרופן, און אויב עס העלפט נאך אלץ נישט, טוט דער ראט פארארדענען די מיטגלידער לענדער צו שיקן קאאליציע כוחות אפצושטעלן דעם קאנפליקט.
אין די אנפאנג 1990ער יארן האט זיך געקאכט אויב מען זאל ארייננעמען נאך לענדער אלס פערמענאנטע מיטגלידער. אזעלכע לענדער ווי דייטשלאנד און יאפאן האבן דאס שטארק פארלאנגט ווייל זיי זענען באמת גארנישט ווייניגער ווי פראנקרייך אדער כינע. די יו-ען איז געווען צעמישט וואס צו טאן, ווייל אריינצונעמען נאך פערמענאנטע מיטגלידער מיינט אז נאך לענדער קענען וועטאאירן און ווייניגער רעזאלוציעס וועלן קענען אויסגעפירט ווערן. נאך א פראבלעם וואס דאס קען ברענגן איז, אז צום ביישפיל אויב דייטשלאנד ווערט א פערמענאנט מיטגלידער וועלן די אייראפעאישע האבן 3 זיצן וואס דאס איז אומ'יושר'דיג קעגען אזעלכע קאנטינענטען ווי אפריקא וואס וועט נישט האבן קיין איינס. מערערע געדאנקן זענען שוין אין די פריערדיגע יארן אויפגעצויגן געווארן אבער דערווייל איז נאך גארנישט געענדערט געווארן, ווייל מיט די 5 מיטגלידער וואס קענען וועטאאירן איז שווער איינצושטעלן אזא טויש.
סעקרעטאריאט.
די סעקרעטאריאט איז די יו-ען'ס עקזעקיוטיווע אפטיילונג, וועלכע באטראכט די אדמיניסטארציע מיט אירע פראגראמען און פאליסיס, און פירט אויס די טעגליכע אפעראציעס. די אפטיילונג ווערט אנגעפירט ביי די סעקראטער גענעראל וועלכער איז אויך די אפיציעלע ווארטזאגער פאר די יו-ען.
די יו-ען שטאב פארמאגט אדמיניסטראטארן, עקספערטן איבער טעכנישע אישוס, און עקאנאמישע עצה געבער וועלכע ארבעטן צוזאמען אויס די אפעראציעס פון די יו-ען, שטעלן צו די שטודיעס איבער וועלטליכע אישוס, ארגאניזירן וועלטליכע קאנפערענצן, און שטודירן עקאנאמישע און סאציאלע גאנג. די עקספערטן זענען צעשפרייט איבער די וועלט און זייערע הויפט אפיסעס זענען אין ניו יארק און אין דזשעניבע, שווייץ.
ארגינעל האט די סעקרעטאריאט שטאב געדארפט צו זיין א פאראייניגטע גרופע פון אומפארטייאישע שליחים פון יעדע לאנד וועלכע האבן נאר די אינטערעסן פון זייערע אייגענע לענדער אבער עס האט זיך קיינמאל נישט געהעריג אויסגעארבעט און נאר דער סעקרעטאר גענעראל איז אזוי באטראכט געווארן.
דאס ערשטע מאל וואס די יו-ען איז קריטיקירט געווארן איז געווען אין די 990' יארן ווען עטליכע לענדער האבן אנגעוויזן אז די ארגאניזאציע איז נישט גענוג עפעקטיוו לויט אירע קאסטן און טייל האבן איר אפילו באשולדיגט אלס א קארופטירטע ארגאניזאציע מיט אייגענע אינטערעסן. טייל פון די קריטיק איז געקומען פון די פאראייניגטע שטאטן זעלבסט וועלכע האט גע'טענה'ט אז זי צאלט דאס מערסטע געלט פאר די יו-ען און באקומט גארנישט דערפון. די קריטיקיזם האט געהאלפן און די גאנצע ארגאניזאציע איז רעפארמירט געווארן, אריינגערעכנט בודזשעט און שטאב רעדוקציעס.
דער סעקרעטאר גענעראל האט די שווערסטע ארבעט אין די יו-ען און ער איז פאראנטווארטליכט פאר אלע פארמאלע צוזאמענקומונגן פון פיינטליכע פירער און זייערע ווייטערדיגע שלום פלענער. דער סעקרעטאר דזשענעראל מוז טויגן צו קענען נושא חן זיין ביי די פירער און מאכן שלום אין ערנסטע קאנפליקטן. אין די פארגאנגענהייט זענען עטליכע סעקרעטאר גענעראלן באקאנט געווארן מיט זייער שלום ארבעט אין אזעלכע קאנפליקטן ווי סאמאליע, יוגאסלאוויע, צענטראל אמעריקע, און פארשטייט זיך דער מיטל מזרח קאנפליקט.
דער סעקרעטאר גענעראל ווערט ערוועלט דורך די אלגעמיינע פֿארזאמלונג און דארף אויך באשטעטיגט ווערן דורך די זיכערהייטס ראט און אלע אירע פערמענאנטע מיטגלידער. דער סעקרעטאר גענעראל סערווירט א טערמין פון פינף יאר און קען ווידער ערוועלט ווערן דערנאך. דער סעקרעטאר גענעראל קען קומען פון סיי וועלכע לאנד וואס האט מיטגלידערשאפט אין די יו-ען. וויאזוי אימער, האט די יו-ען ערוועלט א נייע סעקרעטאר גענעראל נאך יעדע צוויי טערמינען און יעדעס מאל איז יענער געקומען פון אן אנדערער גיאגראפישער ארט.
עקאנאמישער און סאציאלער ראט.
דער עקאנאמישער און סאציאלער ראט ארבעט אונטער דער אויטאריטעט פון דער אלגעמיינער פֿארזאמלונג צו קאארדינירן די עקאנאמישע און סאציאלע ארבעט פון דער ארגאניזאציע. די אפטיילונג פארמאגט 54 מיטגלידער לענדער וועלכע ווערן ערוויילט דורך דער אלגעמיינער פֿארזאמלונג פאר דריי־יעריגע טערמינען. אלע שטודיעס פון די יו-ען ווערט קאארדינירט דורך דעם עקאנאמישן און סאציאלן ראט און זיי שטעלן אויס דעם סדר היום פאר אנדערע אפטיילונגען.
די אפטיילונג דארף אויך רעקאמענדירן ווען עס פעלט זיך אויס נאכצופארשן מעדיצינען, ערציאונג'ס, עקאנאמיקס, און סאציאלע געברויכן פאר די אינטערנאציאנאלע וועלט. די אפטיילונג דארף אויך נאכגיין און ארויסהעלפן די הונדערטער ארגאניזאציעס וועלכע ארבעטן אונטער די יו-ען'ס אויפזיכט צו העלפן אין אירע שלום מיסיעס.
דער עקאנאמישער און סאציאלער ראט טוט אויך קאארדינירן עטליכע ספעציאליזירטע אגענטורן וועלכע געבן אן אויסוואל פון סאציאלע און עקאנאמישע דינסטן. די אגענטורן אפערירן פאר זיך אליינס אבער ארבעטן אינאיינעם מיט אנדערע פראגראמען פון די יו-ען. די פראגראמען רעכנען אריין די וועלט געזונט ארגאניזאציע, די פאראייניגטע פעלקער וויסנשאפטלעכע און קולטורעלע ארגאניזאציע, די אינטערנאציאנאלע ארבעט ארגאניזאציע, און די עסן און לאנדווירטשאפט ארגאניזאציע.
אינטערנאציאנאלע געריכט פון יוסטיץ.
דאס אינטערנאציאנאלע געריכט פון יוסטיץ, וועלכע איז אויך באקאנט אלס דער וועלט'ס געריכט, איז די געריכטליכע טייל פון די יו-ען. עס איז געגרינדעט אין 1945 לויטן או ען טשארטער. די אפטיילונג איז הויפטקווארטירט אין דען האג, האלאנד. דער צוועק פונעם געריכט איז אנצופירן מיט אלע פראצעסן וועלכע ווערן געברענגט צו צווישן מיטגלידער לענדער איינעם מיט אנאנד. דאס געריכט פארמאגט 15 ריכטער וועלכע ווערן ערוועלט דורך די זיכערהייט ראט און די אלגעמיינע פֿארזאמלונג. די מיטגלידער לענדער מוזן נישט ברענגען זייערע פראבלעמען צו דער וועלט'ס געריכט אבער אויב עס קומט אן אין געריכט דעמאלט מוזן זיי אויפאלגן דעם אורטייל און אויב נישט ווערן זיי ארויסגעווארפן פון די יו-ען.
נאמנות־ראט.
דער נאמנות־ראט איז געגרינדעט געווארן שפעטער און האט באקומען די ארבעט צו אבזערווירן די איבערגאנג פון א צאל קאלאניעס צו זייער זעלבשטענדיקייט. די ארבעט איז געווען די שווערסטע ארבעט פון אלע אפטיילונגן און א גרויסע צאל עקספערטן פלעגן דארט ארבעטן. נאכדעם וואס האנג קאנג איז געווען די לעצטע קאלאניע צו פייערן איר זעלבשטענדיקייט איז די אפטיילונג געבליבן אן ארבעט און אירע אפיסעס זענען פארמאכט געווארן און אלע ארבעטער זענען אויפגעזאגט געווארן.
מיטגלידערשאפט אין די יו-ען.
ווען די יו-ען איז געגרינדעט געווארן אין 1945 האט זי באלד געהאט 51 גרינדער מיטגלידער. זיי זענען געווען די 50 לענדער וועלכע זענען אנוועזענד געווען ביי דער היסטארישער קאנפערענץ אין סאן פראנציסקא און אויך פוילן וועלכע איז נישט דארט געווען אבער האט אונטערגעשריבן דעם טשארטער אביסל שפעטער. נייע מיטגלידער קענען זיך אנשליסן דורך דער רעקאמענדאציע פון דעם זיכערהייט ראט און נאר נאכדעם וואס צוויי דריטל פון די מיטגלידער אין דער אלגעמיינער פֿארזאמלונג באשטעטיגן דאס. מיטגלידערשאפט אין די יו-ען איז אפן צו סיי וועלכן לאנד וועלכע שטיצט די נאבעלע מיסיע פון די פאראייניגטע פעלקער און איז גרייט נאכצוגיין די תקנות און פאראנטווארטליכקייטן וועלכע זענען אויסגערעכנט אין די טשארטער.
אין די ערשטע יארן נאך איר גרינדונג איז די יו-ען דאמינירט געווארן דורך די מערב וועלט לענדער און די אלגעמיינע פֿארזאמלונג האט כסדר גענויגט צו די פאליסיס פון די פאראייניגטע שטאטן. די סאוויעט פאראיין איז געווען די איינציגסטע מיטגלידער וועלכע האט געהאט א וועטא רעכט צו באלאנסירן די מערב וועלט השפעה. אין די 50'ער און 60'ער יארן האט זיך די באלאנס אויסגעגליכן ווען צענדליגער נארוואס זעלבסטשטענדיגע לענדער אין אזיע און אין אפריקע האבן זיך אנגעשלאסן אין די יו-ען.
די צאל מיטגלידער האט זיך געדאפעלט אין יענע יארן און די נייע מיטגלידער האבן אריינגעברענגט נייע געדאנקן אין די יו-ען און האבן גע'טענה'ט אז די פאראייניגטע שטאטן פארמאגט צופיל מאכט און די יו-ען גיט זיי נאך צופיל מאל. אלס רעזולטאט האבן די צענדליגער קליינע לענדער פארמירט א שטארקע שטימע פאראיין און ביז 10 יאר האט די פאראייניגטע שטאטן געמוזט אנהייבן נוצן איר וועטא רעכט אפצושלאגן זייערע געדאנקן און פאליסיס.
אן אינטערעסאנטער טויש האט זיך אפגעשפילט אין די מיטגלידערשאפט פון די יו-ען מיט די מיטגלידערשאפט פון כינע. ווי באקאנט איז כינע איבערגענומען געווארן דורך די קאמוניסטן אין 949' און די נאציאנאליסטן וועלכע האבן געקעמפט קעגן זיי זענען אנטלאפן אויפ'ן טייוואנער אינזל וואו זיי האבן זיך געגרינדעט אן אייגענע רעגירונג און דערקלערט זעלבשטענדיקייט. כינע האט אבער קיינמאל נישט איינגעזען טייוואנ'ס זעלבשטענדיקייט און רעכנט איר אלס איינע פון אירע פראווינצן. ווען די ציווילע קריג האט זיך געענדיגט האבן די נאציאנאליסטן אנגעהאלטן זייער מיטגלידערשאפט אין די יו-ען רעפרעזענטירנדיג גאנץ כינע.
די נייע קאמוניסטישע כינעזער רעגירונג האט זיך באלד אנטקעגן געשטעלט און געפאדערט די יו-ען מען זאל אוועקנעמען די מיטגלידערשאפט פון טייוואן און דאס איבערגעבן צו זיי. פארשטייט זיך אז טייוואן האט נישט מסכים געווען אבער עווענטועל האט כינע געוואונען די קאמף און כינע'ס יו-ען מיטגלידערשאפט איז אריבער צו דער קאמוניסטישער כינע. טייוואן האט באלד דערנאך געפאדערט א באזונדערע מיטגלידערשאפט אבער כינע אלס א גרינדער מיטגלידער האט דאס שטענדיג געשטערט מיט דער טענה אז טייוואן איז א טייל פון כינע און קען נישט באקומען א באזונדערע מיטגלידערשאפט.
די יו-ען האלט זיך אויף פון די געלטער וועלכע די מיטגלידער לענדער באצאלן יערליך. יעדע לאנד באצאלט אנדערע פרייזן געוואנדן לויט איר רייכקייט און ווילן צו צאלן. אויסער די יערליכע אפצאל פארלאנגט די יו-ען באזונדערע פאנדן ווען זי פירט אן א שלום מיסיע. געוויסע לענדער געבן נאך מער געלט פאר אנדערע פראגראמען וועלכע די יו-ען נעמט זיך אונטער. די פאראייניגטע שטאטן איז דער גרעסטער ביישטייער צו די יו-ען געבנדיג 22 פראצענט צו דער ארגאניזאציע'ס אדמיניסטראטיוון בודזשעט און ארום 28 פראצענט פון איר שלום מיסיעס פראדוקטן.
אינטערנאציאנאלע השפעה.
די אינטערנאציאנאלע השפעה פון די יו-ען איז שטענדיג געווען אנדערש און האט געהאט גוטע און שוואכע תקופות. צום ביישפיל דורכאויס די קאלטע קריג האט די יו-ען אינגאנצן נישט געהאט קיין ווארט אין ערגעץ ווייל די רייץ צווישן די פאראייניגטע שטאטן און די סאוויעט פאראיין האט פארמיטן די מיטגלידער צו מאכן פארשריט אין סיי וועלכע וויכטיגע אישוס. אין יענע צייטן האט זיך די יו-ען אפגעגעבן מיט אנדערע מיסיעס ווי העלפן דריטע וועלט לענדער און די קאלאניעס אין אזיע ווי פריער דערמאנט. איינמאל די סאוויעט פאראיין איז צעפאלן האט די נייע רוסישע רעגירונג איבערגענומען די מיטגלידערשאפט אין די יו-ען און די ארגאניזאציע האט צוריקבאקומען איר השפעה אויף אינטערנאציאנאלע זיכערהייט.
די שלום מיסיעס פון די יו-ען איז די נישט-אגרעסיווע וועג וויאזוי צו באהאנדלן קריזיסן צווישן לענדער. ווען די יו-ען נעמט אונטער א שלום מיסיע וועט זי בעטן אירע מיטגלידער לענדער צו שיקן מיליטערישע כוחות צו א פאראייניגטע מיסיע אין וועלכע די טרופן וועלן אבזערווירן די קאנפליקטן, העלפן ברענגן פשרות אין קאנפליקטן דורך עפענען געשפרעכן פון ביידע זייטן און אויפבויען א קאמיוניקאציע, באטראכטן און העלפן אויספירן פייער-אפשטעלן, אנפירן מיט דעמאקראטישע עלעקציעס, און געבן הומאניטארישע הילף פאר די לענדער וואס דארפן דאס.
די שלום טרופן וועלכע ווערן געשיקט אין יו-ען מיסיעס ארבעטן אלס נוטראלע סאלדאטן וועלכע קומען העלפן די קאנפליקטן און ווערן געפירט דורך אן איינציגער קאמאנדיר וועלכע אפערירט אונטער יו-ען קאמאנד. שלום טרופן ווערן נאר געשיקט אויב די לענדער אינעם קאנפליקט זענען מסכים דערצו כדי צו פארמינערן דורכפעלער. די טרופן זענען לייכט באוואפענט און פארן ארום מיט ארמאר טרעקלעך אבער נישט קיין טאנקן אדער אנדערע שווערע ארטילערי. זייער ארבעט איז סכנות'דיג ווייל אויב איינע פון די צוויי זייטן זעט נישט איין זייער נוטראלקייט אדער אויב פייער-אפשטעלן צעפאלן און זיי בלייבן אינדערמיט דעמאלט קענען זיי אטאקירט ווערן אומוויליג אדער בייזוויליג. מער פון 1,600 שלום טרופן זענען אומגעברענגט געווארן אין די פארגאנגענהייט דורך פיינטליכע פייער.
אין די יו-ען'ס טשארטער ווערט גארנישט דערמאנט וועגן שלום טרופן אין זייערע מיסיעס. די געדאנק פון שלום טרופן איז צושטאנד געקומען נאך די סועז קאנאל קריזיס אין 956' ווען ענגלאנד, פראנקרייך, און מדינת ישראל האבן אטאקירט עגיפן. דורכאויס דער קריזיס האט דער קאנאדישער דימפלאמאט לעסטער פעירסאן (ער איז שפעטער אויך געווען פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע) פארגעשלאגן א געדאנק פון שיקן א פאראייניגטע מיליטערישע שלום כוח איינצושטעלן פרידן צווישן די לענדער. די יו-ען האט אנגענומען זיין פארשלאג און די שלום טרופן האבן טאקע שטארק מצליח געווען דורך מאכן פשרות און האבן באוויזן ארויסצוטראגן די פראנצויזישע, ענגלישע, און איזרעאלישע מיליטער פון דעם סועז קאנאל דורך א פרידליכן וועג. מיט דעם געלונגענעם מיסיע איז דער קאנצעפט פון שלום טרופן געבוירן געווארן.
פון דארט און ווייטער האט די יו-ען מערערע מאל גענוצט שלום טרופן פאר אירע מיסיעס און האט אין רוב פעלער מצליח געווען. די שלום טרופן זענען געשיקט געווארן קיין צענטראל אמעריקע, די איראן-איראק קריג, און אין די צענדליגער קאנפליקטן אין אפריקע. די יו-ען פארמאגט 44,000 שלום טרופן פון 90 לענדער וועלכע אפערירן היינט אין 15 ערטער אויף די וועלט אנגעהויבן פון אזיע, דער מיטל מזרח, מזרח אייראפע, און אפריקע.
נישט אין אלע מיסיעס האט די יו-ען מצליח געווען און זי האט טיילמאל געליטן דורכפעלער ווען זי האט געשיקט צו ווייניג טרופן אדער ווען זי האט נישט גוט אויסגערעכנט די דעטאלן פון די מיסיע. אזעלכע דורכפעלער זענען פארגעקומען אין אפריקע און שפעטער אין סאמאליע וואו די יו-ען שלום כוחות זענען אטאקירט געווארן און ווען זיי האבן גערופן די פאראייניגטע שטאטן פאר הילף צו פארכאפן דעם פירער פון די קלען גרופע וועלכע האט איר אטאקירט האט זיך די מיסיע אויסגעלאזט אין א טאטאלער דורכפאל און אמעריקע מיט די יו-ען אינאיינעם האבן געמאכט פליטה פון דארט און די ציווילע קריג האט זיך צוריק אנגעצינדן.
נאך א דורכפאל איז געווען אין יוגאסלאוויע וואו די יו-ען האט פארמאגט א ריזיגע צאל שלום טרופן אבער האט פארזען די ריכטיגע צילן פון דעם קאנפליקט און סערבישע כוחות האבן דורכגעפירט א מאסן שחיטה אין דעם שטעטל סרעברעניקע וועלכע איז באצייכנט געווארן דורך די יו-ען אלס א פארזיכערטע געגענט. באלד דערנאך איז די יו-ען שלום מיסיע צוזאמענגעפאלן און איז ערזעצט געווארן דורך א מער אגרעסיווע מיליטערישע כוח אנגעפירט דורך נאט"א, אן אלייענץ פון לענדער אריינגערעכנט פראנקרייך, בריטען, און די פאראייניגטע שטאטן.
די לעצטע יו-ען שלום מיסיע איז אין קראפט אין אפגאניסטאן וואו די שלום טרופן העלפן פארזיכערן און סטאביליזירן דאס לאנד נאכפאלגענדיג די אמעריקאנער געפירטע קריג דארט קעגן טעראריזם.
אנדערע יו-ען מיסיעס.
אויסער ברענגן שלום אין מיליטערישע קאנפליקטן האט די יו-ען אויך א רייע וויכטיגע מיסיעס אויף וועלכע זי ארבעט טאג-טעגליך און האט מיט די יארן אסאך אויפגעטאן. די מיסיעס זענען צעטיילט צו 4 הויפט מיסיעס וועלכע זענען: עקאנאמישע אנטוויקלונג, גלאבאלע סביבה, מענטשליכע רעכט, און וואפן קאנטראל און אנטוואפענונג.
עקאנאמישע אנטוויקלונג.
די יו-ען אפערירט אונטער דעם פרינציפאל אז אויב מען וועט העלפן ברענגן א בעסערע עקענאמיע און סאציאלע לעבן אין די צוריקגעבליבענע לענדער וועט דאס צום מערסטן העלפן פארמיידן קאנפליקטן. די יו-ען גיט אויס א גרויסע טייל פון איר בודזשעט פאר עקאנאמישע אנטוויקלונג פראגראמען ארום די וועלט אין וועלכע זי העלפט די לענדער מיט עצות און געלטליכע שטיצע.
גלאבאלע ענווייראמענט.
די צווייטע וויכטיגסטע יו-ען מיסיע איז די וועלט'ס ענווייראמענט וועלכע ווערט געזארגט דורך די יו-ען און זיי געבן אנווייזונגן און הילף פאר די לענדער וועלכע קענען זיך נישט אליינס העלפן. די יו-ען האט דורכגעפירט 3 גרויסע קאנפערענצן אין וועלכע זי האט אויפגעקלערט די וועלט איבער זייער ענווייראמענטאלע פראבלעמען און האט פארגעשלאגן נאכצופאלגן אירע פראגראמען וועלכע זענען געצילט צו פארבעסערן די גלאבאלע ענווייראמענט.
מענטשלעכע רעכט.
נאך א הויפט ציל פון די יו-ען איז צו קוראזשירן און פארשלאגן מענטשלעכע רעכט אפגעזען וועלכע סארט מענטש דאס איז. שווארץ אדער ווייס, מענער אדער פרויען, אנדערע שפראכן, און רעליגיע אלע האבן אייניגע רעכט צו יעדער זאך וואס אנדערע האבן. די יו-ען איז זייער שטרענג מיט מענטשלעכע רעכט און וועלן קעמפן דערפאר אן אויפהער.
וואפן קאנטראל און אנטוואפענונג.
כדי צו איבערצייגן די וועלט איבער וואפן קאנטראל און אנטוואפענונג האלט די יו-ען ספעציעלע קאנפערענצן אין גענף, שווייץ, וואו זי קלערט אויף די שעדליכקייט פון וואפן און די פאליסי פון אנטוואפענונג.
נאך די ערשטע גאלף קריג האט די יו-ען גענומען א הויפט ראלע צו פארשטארקן א זיכערהייטס ראט רעזאלוציע וועלכע האט געלויטעט אז איראק מעג נישט האבן קיין שום מאסן פארניכטיגונג וואפן. סאדאם כוסעין האט אין אנהויב קאאפערירט מיט די יו-ען אינספעקטארן און האט טאקע פארניכטעט א טייל פון זיינע שעדליכע וואפן. אבער אין 98' האט כוסעין ארויסגעווארפן די אינספעקטארן און אפגעזאגט די יו-ען פון אריינטרעטן אין אירע פאבריקן.
די יו-ען האט דאן אדאפטירט א רעזאלוציע וועלכע האט געווארענט כוסעין מיט ערנסטע קאסעקווענצן אויב ער קאאפערירט נישט מיט די אינספעקטארן. כוסעין האט דאן צוריק אריינגעלאזט די אינספעקטארן אבער כוסעין האט געמאכט שפאט פון זיי און יעדע שטיק צייט האט ער געטוישט זיין מיינונג און זיי ווידער ארויסגעווארפן. די בוש אדמיניסטראציע האט דאס גענומען ערנסט און האט געלאנטשט א פולע אינוואזיע אין 03' וועלכע איז נאך נישט געקומען צו אן ענדע אפילו נאכדעם וואס סאדאם כוסעין איז אראפגעברענגט געווארן פון מאכט.
צוקונפטע פערספעקטיוון.
ווי באקאנט האט די יו-ען אין די פאראייניגטע שטאטן געהאט א לאנגע רוגזה אין די 80'ער און 90'ער יארן נאכדעם וואס די רעגירונג האט אנגעהויבן פארפירן אז זי גיט צופיל געלט פאר די יו-ען און אירע מיסיעס ווען די ארגאניזאציע איז צו גרויס און אומגעלונגן. צודעם איז צוגעקומען די יו-ען דורכפעלער אין סאמאליע און אין באסניע און אמעריקע האט אנגעהויבן לייגן א גרויסע פראגע אויף די גאנצע עקזיסטענץ פון די יו-ען און טייל רעגירונג אפישעלס האבן אפען קריטיקירט די ארגאניזאציע.
אין דער זעלבער צייט איז אנגעקומען שווערע עקאנאמישע צייטן און אמעריקע האט מער נישט געקענט באצאלן אירע הויכע בילס פאר די יו-ען און ביז די מיטעלע 90'ער יארן האט די חוב שוין געהאלטן ביי 1.5 ביליאן דאלאר און קאנגרעס האט געשטימט צו אנהייבן צאלן קלענערע געלטער פאר די יו-ען טראץ וואס די אמעריקאנער מאסן האט יא שטארק געשטיצט די ארגאניזאציע.
דער יאר 96' איז געווען די שווערסטע יאר פאר די יו-ען ווען אירע מיסיעס האבן זיך געמערט און די ביישטייערן האבן פארפעלט צו קומען פון די מיטגלידער לענדער וועלכע האבן דאס נישט געקענט אדער נישט געוואלט באצאלן צוליב פאליטישע סיבות. די יו-ען איז געשטאנען פאר א צוזאמענבראך ווען נישט קאפי אנאן וואלט איבערגענומען די פירערשאפט און האט געראטעוועט דעם מצב דורך שניידן די קאסטן און אפעלירן צו די לענדער צו באצאלן זייערע חובות.
אינעם זעלבן יאר האט אמעריקע זיך פארטשעפעט אויף דעם דעמאלטדיגן יו-ען סעקרעטאר באוטראס גאלי און האט וועטאאירט אים צו ווידער-ערוועלן כאטש רוב מיטגלידער זענען געווען דערקעגן.
גאלי איז ערזעצט געווארן דורך דעם שווארצן קאפי אנאן וועלכע איז געשטיצט געווארן דורך די פאראייניגטע שטאטן. אין 2000 האט די יו-ען פארמינערט די מיטגלידערשאפט אפצאלן פון אמעריקע און די רעגירונג האט לכבוד דעם געגעבן א שיינע סומע געלט צו דעקן אירע חובות און א פרישע פריינטשאפט האט זיך אנגעהויבן צווישן די ארגאניזאציע און די פאראייניגטע שטאטן. אבער די פריינטשאפט האט געקראכט אין 2003 ווען אמעריקע האט אינוואדירט איראק אן ווארטן פאר דער אויטאריזאציע פון דעם יו-ען זיכערהייט'ס ראט. אזעלכע לענדער ווי פראנקרייך, דייטשלאנד, רוסלאנד, און כינע האבן דאס שטארק קריטיקירט מיט דער טענה אז דער אקט וועט אפשוואכן די יו-ען'ס אינטערנאציאנאלע אויטאריטעט און צוטרוי.
טראץ די שוואכע פריינטשאפט מיט די פאראייניגטע שטאטן שאצט מען אז די יו-ען וועט צוריקגעווינען איר שטיצע אין די קומענדיגע יארן און וועט ווייטער קענען שפילן א ראלע אין די וועלט'ס קאנפליקטן און אויספירן אירע אנדערע מיסיעס.
פינאנצירן.
די הוצאות פון די פאראייניגטע פעלקער ווערן פינאנצירט דורך ביישטערונגען—געשאצט און וואולטעטיק—פון די מיטגלידער לענדער. די אלגעמיינע פארזאמלונג טוט באשטעטיקן דעם בודזשעט און שטעלט אוועק די ביישטייערונג פון יעדן מיטגליד. דער מאקסימום וואס איין לאנד דארף באצאלן איז 22% פונעם גאנצן בודזשעט, און דער מינימום איז 0.001% פונעם גאנצן בודזשעט.
a>" אין דער נאציאנאלער ווידעא שפילן מוזיי
א ווידעא שפיל איז אן עלעקטראנישער שפיל וואס מען שפילט אויף א ווידעא עקראן. דער געצייג אויף וואס מען שפילט קען זיין א סמארטפאן, א פערזענלעכער קאמפיוטער אדער א ווידעא שפיל קאנסאל. דער עקראן קען זיין א טעלעוויזיע עקראן, א ווירטואלע רעאליטעט לאָרנעט אדער א קאמפיוטער מאניטאר. זייט די 1980ער זענען ווידעא שפילן געווארן א וואס מער וויכטיגער טייל פון דער פארוויילונג אינדוסטריע, און ס'איז פאראן א פלוגתא צי זיי זענען אויך א סארט קונסט.
די עלעקטראנישע סיסטעמען אויף וועלכע מען שפילט ווידעא שפילן הייסן פּלאַטפֿארמעס. ווידעא שפילן ווערן אנטוויקלט און פובליצירט פאר איין אדער מער פלאטפארמעס און זענען אפשר נישט פאראן אויף אנדערע. ספעציעלע פלאטפארמעס ווי אַרקייד שפילן וואס פרעזענטירן דעם שפיל אין א גרויסע מאשין (געוויינטלעך מטבע-אפערירט) זענען געווען גאנגבאר אין ווידעא אַרקיידן אין די 1980ער, אבער זייערע פאפולאריטעט האט אויסגעגאנגען ווען אנדערע, מער לויניקע פלאטפארמעס זענען פאראן געווארן. צווישן זיי זענען געווען ספעציפישע געצייג ווי ווידעא שפיל קאנסאלן און גענעראלע קאמפיוטערס ווי לאַפּטאפּן, דעסקטאפּן און מאבילע קאָמפיוטעריי געצייג.
עמולאציע.
אן עמולאטאר איז א קאמפיוטער פראגראם וואס מאכט נאך די אויפפיר פון א ווידעא שפיל קאנסאל און אזוי דערמעגלעכט שפילן צו לויפן אן אנדער פלאטפארמע אנדערש פון דעם אריגינעלן הארטווארג. עס עקזיסטירן עמולאטארס וואס ארבעטן אויף סמארטפאנען, פערזענלעכע קאמפיוטערס און קאנסאלן אנדערש פון דעם אריגינעלן.
גאַסטרא-ענטעריטיס אדער אינפֿעקטיווער שילשול איז א מעדיצינישער צושטאנד פון אן אנצינדונג פון די קישקעס וואס ציט אריין סיי די מאגן ("גאסטרא-") סיי די קליינע קישקע ("ענטערא-"). ער ווייזט זיך אויס מיט שילשול, ברעכן, בויכשמערצן און קארטשן. ביי קינדער קומט ער געוויינלעך צוליב א ראטאווירוס; ביי געוואקסענע מענטשן, פון א נאראווירוס אדער קאמפילאבאקטער. מען קען אים כאפן פון עסן וואס איז נישט געווען געקאכט גענוג, פון קאנטאמינירטן וואסער, אדער פון אן אנדער מענטש וואס ליידט דערפון. כדי צו פארמיידן כאפן גאסטרא-ענטעריטוס זאל מען טרינקען ריין וואסער און וואשן די הענט גוט מיט זייף.
כדי זיך ווידערהוילן זאל מען טרינקען גענוג פליסיקייטן. אנטיביאטיק העלפט נישט.
שטערן קריגן אדער שטערן מלחמות (ענגליש: "Star Wars") איז א פיקטיווע וויסנשאפט פילם סעריע געשאפן דורך דזשארדזש לוקאס. די ניין פילמען זענען פראדוצירט געווארן דורך לוקאס'נס פירמע, לוקאספילם, באפרייט דורך 20סטער יארהונדערט פאקס, און פארשפרייט דורך "יונייטעד אינטערנאציאנאל פיקטשערס".
"שטערן קריגן" איז געווען אזוי פאפולער אז עס זענען דא "שטערן קריגן" ביכער, ווידעא שפילן, טעלעוויזיע סעריעס, שפילכלעך און נאך.
אויך איז די סעריע באקאנט פאר איינער פון די מערסט בארימטע לידער געשריבן יעדן מאל פאר א פילם, דורך דזשאן וויליאמס.
אין די פילמען ווערן ראבאטן גערופן דרוידן, וואס קומט פון דאס ענגליש ווארט "android". טייל די הויפט העלדן און רשעים אין די פילמען ניצן ענערגיע שווערדן וואס הייסן ליכטשווערדן, וועלכע קענען דורכשניידן כמעט אלצדינג.
דזשאָרדזש וואָלטאָן לוקאַס דער יינגער (ענגליש: ".George Walton Lucas, Jr", געבוירן דעם 14סטן מיי 1944 אין מאדעסטא, קאליפארניע) איז אן אמעריקאנער פילם רעזשיסאר, פראדוצירער און סצענאר שרייבער וואס איז בעסטנס באקאנט פאר זיינע פילם סעריעס "שטערן קריג" און "אינדיאַנע דזשאָנס".
אויך האט ער רעזשיסירט די פילמען "THX 1138" און "אמעריקאנישע גראפיטי". ער האט געשאפן די "אינדיאַנע דזשאָנס" סעריע צוזאמען מיט סטיווען ספילבערג.
לוקאַס האט געגרינדעט דער פיקסאר אנימאציע סטודיא און האט נאך פארקויפט אים צו סטיוו דזשאבס אין 1986 פאר $10,000,000.
ווארען סטריט () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין צענטראל לאנדאן, ביים ראג טאטנהאם קארט ראד און יוסטאן ראד. די סטאנציע דינט די נארדערן און וויקטאריע ליניעס.
די סטאנציע האט געעפנט אום 22סטן יוני 1907 אויף דער טשארינג קראס, יוסטן און האמפסטעד באן (היינט א טייל פון דער נארדערנער ליניע) מיטן נאמען יוסטאן ראד. מ'האט געענדערט דעם נאמען אויף ווארען סטריט אום 3טן סעפטעמבער 1908. אין 1968 האבן די וויקטאריע ליניע פעראנען געעפנט.
לוק סקייַוואָקער (ענגליש: "Luke Skywalker") איז א כאראקטער פון די "שטערן קריג" אוניווערס. ער איז דער הויפט העלד פון די "שטערן קריג" פילמען און ביכער סעריעס. לוק איז געווארן אויף דרייע "שטערן קריג" פילמען, ", " און ". ער אויך איז געווארן אין רוב די ביכער וואס זענען געשטעלט געווארן נאך די פילמען. לוק סקייַוואָקער איז געשפילט געווארן דורך דער אקטיאר מאַרק העמיל אין אלע דריי פילמען. אויך איז דער כאראקטער געוויזן געווען ביי זיין געבורט אין ".
לוק סקייַוואָקער איז דער הויפט כאראקטער אין די אריגינעלע דריי פילמען. די פילמען האנדלען מיט זיין לעבן פון ווייל א פארמער אויפן פלאנעט טאטואין צו געווארן א וויכטיקער טייל פון דער בונטאר בונד און א דזשעדיי ריטער.
אָבי-וואַן קענאָבי (ענגליש: "Obi-Wan Kenobi") איז א פיקטיווער כאראקטער אין דער "שטערן קריג" אוניווערס. ער איז איינער פון פילע וויכטיקן כאראקטערן אין די "שטערן קריג" סעריע.
מיט דאַרט וויידער, R2-D2 און C-3PO, ער איז איינער פון עטלעכע וויכטיקן כאראקטערן צו באוויזן אין אלע די הויפט "שטערן קריג" פילמען. ער איז געשפילט דוך אלעק גינעס אין די אריגינעלע טרילאגיע און דורך יואן מאקגרעגאר אין די פריקוועל טרילאגיע.
פרינצעסין לעיאַ אָרגאַנאַ פֿון אָלדעראַן (ענגליש: "Princess Leia Organa of Alderaan", געבוירן מיטן נאמען לעיאַ סקייַוואָקער, שפעטער לעיאַ אָרגאַנאַ-סאָלאָ) איז א כאראקטער אין דער "שטערן קריג" אוניווערס. לעיאַ איז געשפילט געווארן דורך קערי פֿישער אין די דריי אריגינאלע "שטערן קריג" פילמען: ", " און ". זי אויך איז א הויפט כאראקטער אין פילע נאוועלען וועלכע זענען געשטעלט געווארן אין די "שטערן קריג" אוניווערס.
פיקטיווע ביאגראפיע.
אָרגאַנאַ איז די טאכטער פון פּאַדמע אַמידאַלאַ און אַנאַקין סקייַוואָקער. זי האט א צווילינג ברודער מיטן נאמען לוק סקייַוואָקער. איר מוטער איז געשטארבן ביים געבורט פון לעיאַ און איר ברודער. די צווילינגען זענען אוועקגענומען נאך געבורט און אוועקגעבען צו פארשידענע פאמיליעס.
לעיאַ איז געווען אין א ראמאן מיט האַן סאָלאָ, און זיי האבן א קינד מיטן נאמען בען סאָלאָ. בען סאָלאָ איז דער שלעכטער קייַלאָ רען, דער הויפט רשע אין ".
יאָדאַ (ענגליש: "Yoda") איז א כאראקטער פֿונעם "שטערן קריג" אוניווערס. ער איז א דזשעדייַ-מייַסטער וואס האט א וויכטיגער ראלע אין די פֿילמען. פֿרענק אָז שפילט די שטימע פֿון יאָדאַ. אַ מאָל איז ער געווען אַ ליאַלקע וואס פֿרענק האט געשפילט. אבער, אין די לעצטע צוויי פֿילמען איז יאָדאַ געמאכט געווארן מיט קאמפיוטער אנימאציע.
פֿיקטיווע ביאגראַפֿיע.
יאָדאַ האט געלעבט מער ווי 900 יאָר און עס איז דא נישט גענוג אינפֿאָרמאַציע וועגן זיינע לעבן איידער ". ער רעדט די זעלבע שפראַך ווי די אנדערע כאראקטערן, אבער זאגט זיינע זאַצן אין אַ מין פֿאַרקערטער וועג. צום ביישפיל, "לערנען דיך, איך וועל" אנשטאט "איך וועל לערנען דיך".
יאָדאַ איז דער עלטסטער און קלוגסטער מיטגליד פֿונעם דזשעדייַ-ראַט. כאטש ער איז זייער קליין, ער איז זייער מייַסטעריש מיט א ליכטשווערד און נוצט דער פֿערטער דזשעדייַ סטיל, וואס הייסט אַטאַרו.
דאַרט וויידער (ענגליש: "Darth Vader", געבוירן מיטן נאמען אַנאַקין סקייַוואָקער) איז א כאראקטער אין דער "שטערן קריג" אוניווערס. ער באווייזט זיך צום ערשטן מאל אין ". וויידער איז דער הויפט כאראקטער פונעם פינצטער זייט פון די "שטערן קריג" סעריע. ער באווייזט ווי א מענטש הויך צוויי מעטער וואס טראגט שווארצע פאנצער און א מאנטל. זיין געזיכט איז פארבארגט מיט א מאסקע, וואס האט א העלם אויפן שפיץ.
פסיכיאטערס האלטן אז וויידער איז א ניצלעכער ביישפיל כדי אויפצוקלערן בארדערליין פערזענלעכקייט-שטערונג צו מעדיצין־סטודענטן.
דאס ליכטשווערד (ענגליש: "Lightsaber") איז א פיקטיווער געווער וואס מען נוצט אין דער "שטערן קריג" אוניווערס. געוויינטלעך ווערן ליכטשווערדן באניצט נאָר דורך די גוטע דזשעדייַ און די שלעכטע סיט, און נישט דורך קיינעם אנדערש.
א ליכטשווערד איז ענלעך מיט א שווערד, אבער אנשטאט א שארף פון מעטאל האט א ליכטשווערד א לאזער שטראָל. דער שטראָל איז אזוי מעכטיק אז עס קען אלצדינג דורכשנייַדן.
דער שטראָל פון דאס ליכטשווערד קען זיין רויט, בלוי, גרין אדער וויאלעט. געוויינטלעך ניצן די סיט רויטע ליכטשווערדן, און די דזשעדייַ ניצן די אנדערע דריי קאלירן.
אין דעם פיקטיוון "שטערן קריג" אוניווערס, די דזשעדײַ (ענגליש: "Jedi") זענען מיטגלידער פון אן אלטער מסדר, וואס ניצן א מאכט וואס זיי רופן "דער קראפט".
די דזשעדײַ ניצן "דער קראפט" צו האבן צויבערדיקע כוחות. זייער טיפישער געווער איז דאס ליכטשווערד, א שווערד-ענלעכן געווער מיט א לאזער שטראַל.
די דזשעדײַ פאַרזאָרגן און באשיצן דעם פרידן פון דער גאלאקסיע.
די פאַרקערט פון די דזשעדײַ זענען די סיט, וואס נאָכפאָלגן דער פינצטער זייט פונעם קראפט, און געניצן דער קראפט פאר שלעכטס.
יוסטאן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין צענטראל לאנדאן, אונטער יוסטאן באן סטאנציע. די סטאנציע דינט די נארדערן און וויקטאריע ליניעס. די סטאנציע האט זעקס פעראנען, פיר פאר דער נארדערן ליניע און צוויי פאר דער וויקטאריע לינע.
די סטאנציע האט געעפנט אום 12טן מיי 1907 אויף דער סיטי און דרום לאנדאנער באן (היינט דער באנק צווייג פון דער נארדערן ליניע) און אום 22סטן יוני 1907 אויף דער טשארינג קראס, יוסטן און האמפסטעד באן (היינט דער טשארינג קראס צווייג פון דער נארדערן ליניע). דעם 1טן דעצעמבער 1968 האבן די וויקטאריע ליניע פעראנען געעפנט.
אינעם פיקטיוון "שטערן קריג" אוניווערס, די סיט (ענגליש: "Sith") זענען באניצער פון דער פינצטער זייט פונעם קראפט און די פאַרקערט פון די דזשעדייַ.
די סיט לעבן צו באַהערשן אַלע אנדערע און צו פארשאפן ווייטיק איבער דעם "שטערן קריג" גאלאקסיע. א טייל בארימטע סיט מיטגלידער זענען דאַרט וויידער, קייסער פּאַלפּאַטין און דאַרט מאָל.
ההגנה ארגאניזאציע (אויף ענגליש: Defence איז טייטש: די זיכערהײַט). דאס איז געווען דער נאמען פון די מיליטערישע יידישע ארגאניזאציע אין ארץ ישראל ביי די צייטן פון דעם בריטישן מאנדאט. "ההגנה" איז געגרינדעט געווארן אין יאָר ה'תר"פ (1920) נאך תל חי פאגראמען, נאך וואס מען האט באשטימט צו פאראייניקן אלע קליינע ארגאניזאציעס צו איין גרויסע ארגאניזאציע "ההגנה" זאלן היטן אויף גאנץ ארץ ישראל.
אינמיטן מלחמת השחרור איז געגרינדעט געווארן צה"ל פון דער הגנה.
מארנינגטאן קרעסנט () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין צפון-מערב לאנדאן,אויף קאמדן היי סטריט, נישט ווייט פון מארנינגטאן קרעסנט.
די סטאנציע האט געעפנט אום 22סטן יוני 1907 אויף דער טשארינג קראס, יוסטן און האמפסטעד באן (היינט א טייל פון דער נארדערנער ליניע).
פון 1992 ביז 1998 איז די סטאנציע געווען פארמאכט, ווען מען האט באנייט די ליפטן.
אין דער פיקטיווער "שטערן קריג" אוניווערס, שטורעמטרופּען (ענגליש: "Stormtroopers") זענען זייער טרענירט סאלדאטן וואס ארבעטן פארן בייזן קייסער און זיין שותף, דאַרט וויידער. זיי טראגן ווייסע פאנצער און העלמען און ניצן בלאַסטער ביקסן.
אַ טייל די שטורעמטרופּען זענען קאָפיעס פֿון אַ יעגער מיטן נאמען דזשאַנגאָ פֿעט. די דאָזיקע קאָפיעס געוויינט צו ווערן אויפן גוטער זייט, אבער דער קייסער האט זיי געהייסן צו טויטן אלע די דזשעדיי, זיי האט דאס געטאנען, און געווארן שטורעמטרופּען. נארמאַלע מענטשן האבן אויך געווארן שטורעמטרופּען.
קלינגאָניש ("tlhIngan Hol טלהינגאַן כאָל") איז אַ געבויעטע שפּראַך װאָס איז געשאַפֿן געװאָרן פֿאַר די פֿיקטיווע קלינגאָנער אין דער "שטערן רײַזע" אוניווערס.
גראַמאַטיק.
קלינגאניש איז אַ שפראַך וואָס נוצט אַפֿיקסן (פּרעפֿיקסן און סופֿיקסן) על מנת צו טוישן די באַדײַטונג אָדער נוץ פֿון אַ װאָרט. בנוגע די מערצאָל-פֿאָרמע‏ פֿון ווערטער, זענען פֿאַראַן פֿיר אופֿנים צו מאַכן אַ וואָרט אין לשון־רבים, תּלױ אינעם טיפּ סובסטאַנטיװ. אינעם ערשטן פֿאַל, איז דאָ אַ פֿאַר סובסטאַנטיוון וואָס האָבן זייערע אייגינע מערצאָל-פֿאָרמעס, ווי צ.ב. codice_2 ״טעלער״ לשון-רבים codice_2 ״טעלערס״, אָבער מערסטע קלינגאָנישע סובסטאַנטיוון נוצן אַ סופֿיקס צו אויסדריקן דעם לשון-רבים. אין די דרײַ איבערגעבליבענע סיפּן, איז די מערצאָל-פאָרמע אַנדערש אויב דער סובסטאַנטיוו איז אָדער אַן אבֿר פֿונעם קערפּער, אָדער אַ בריה וואָס האָט די מעגליכקייט צו רעדן שפּראַכן, אָדער אלערליי אַנדערע ווערטער. פֿאַר אבֿרים, איז דער מערצאָל-סופֿיקס codice_2, ווי אין codice_2 ״אויגן״. פֿאַר שפּראַך־רעדנדיגע בריות, איז דער סופיקס codice_2, ווי codice_2, װאָס הייסט ״קלינגאָנער״. פֿאַר אַלע אַנדערע סובסטאַנטיוון, איז דער סופיקס codice_2, ווי codice_2 ״שטערן״ אָדער codice_2 ״סופיקסן״.
באָב דער בויער (ענגליש: "Bob the Builder") איז אַ בריטישע אַנימירטע טעלעוויזיע סעריע פאַר קינדער, וואס איז געשאפֿן געווארן דורך קיט טשאַפּמאַן. זי איז טראנסמיטירט געווען אויף דער BBC און אַרום דער וועלט. זי איז ערשטנס טראנסמיטירט געווארן דעם 28סטן נאוועמבער 1998, און איז אנטוויקלט געווארן דורך "היט ענטערטיינמענט" פאַר BBC טעלעוויזיע.
די סעריע איז וועגן דעם לעבן פֿון אַ קאָנסטרוקציע אַרבעטער מיטן נאמען באָב, און זיינע רעדנדיקע שווערע מאַשינען וואס העלפֿן אים פֿאַרריכטן זאַכן. באָב לעבט מיט ווענדי און זיי האבן אַ קאַץ מיטן נאמען פּילטשאַרד. דער סלאָגאַן פֿון די סעריע איז "קענען מיר עס פֿאַרריכטן? יאָ, מיר קענען!".
א דיאלעקט איז א וואריאציע פון א סטאנדארטער שפראך וואס א געוויסע גרופע מענטשן רעדן.
ס'איז נישט פאראן קיין גרויסער אונטערשייד צווישן א דיאלעקט און א שפראך. בריטישע ענגליש און אמעריקאנישע ענגליש זענען ביידע דיאלעקטן פון ענגליש.
מאקס וויינרייך האט אמאל געזאגט: "א שפראך איז א דיאלעקט מיט אן ארמיי און א פלאט".
דאנעצקער אבלאסט () איז א פראווינץ אין מזרח אוקראינע. זיין הויפטשטאט איז דאנעצק.
דער פראווינץ באדעקט א שטח פון 27 טויזט קוואדראט ק"מ, און אין 2012 האבן געוואוינט דארט 4,403,178 איינוואוינער.
דאָקטאָר הענרי וואָלטאָן "אינדיאַנע" דזשאָנס דער יינגער (ענגליש: ".Dr. Henry Walton "Indiana" Jones, Jr") איז א פֿיקטיווער אמעריקאנער פראפעסאר, ארכעאלאג און אוואנטורער.
ער האט אויפֿגעטראָטן אין אַ פֿילם סעריע פראדוצירט דורך דזשארדזש לוקאַס און רעזשיסירט דורך סטיווען ספילבערג אין די 1980ער, אין וועלכע ער איז געשפילט געווען דורך דער אקטיאר האַריסאָן פֿאָרד.
אינדיאַנע דזשאָנס איז באקאנט פֿאר זיין קאַנטשיק, זיין פֿעדאָראַ הוט און זיין גרויסער שרעק פֿון שלענג.
"אינדיאַנע דזשאָנס" איז אויך דער נאמען פֿון די סעריע, וואס שליסט איין פֿיר פֿילמען, א טעלעוויזיע סעריע, ראמאנען, קאמיקס, ווידעא שפילן און אנדערע מעדיע.
אין מוזיק, א זאַץ איז א טייל פון א מוזיקאלישער קאמפאזיציע וואס איז גאנץ אין זיך אליין. א זאץ קען זיין לאנג אדער קורץ.
די סימפאניעס פון היידן און מאצארט זענען געוויינלעך אין פיר זאצן: א גיכער זאץ, א פאמעלעכער זאץ, א טאנץ־זאץ (מינועט) און צום סוף א גיכער זאץ.
באַוועגונג איז א צענטראלער באגריף אין פיזיק, וואס באדייט אן ענדערונג אין דער לאקאציע פון א קערפער אין גאנג פון צייט אין פארהעלטעניש מיט זיין סביבה, אזוי ווי אן אבסערוואטאר אין א געוויסער באצוג-סיסטעם מעסט די לאקאציע.
וואס איז באוועגונג.
שוין אין דער צייט פון די אוראלטע ן גריכן האט מען געקלערט וועגן באוועגונג, אזוי ווי מען זעט ביי זענאנ'ס פאראדאקסן, אין דעם 5טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג.
א פארמאלע באזירונג פארן באגריף פון באוועגונג איז ערשט געקומען ביים סוף פונעם 17טן יארהונדערט, דורך ניוטאנ'ס באוועגונג-געזעצן. די געזעצן זענען געווען די פונדאציע פון קלאסישער מעכאניק ביזן סוף פונעם 19טן יארהונדערט. די רעכענונגען לויט ניוטאנ'ס געזעצן זענען געווען גאנץ גענוי, ביז די צייט איז געקומען ווען פיזיקער האבן אנגעהויבן פירן הויכגיך־עקספערימענטן.
ביי די הויכע גיכן זעט מען אז די געזעצן פון ניוטאן הערן אויף געבן גענויע רעזולטאטן. דאס איז געווען א שווערער פראבלעם ביז אלבערט איינשטיין האט פארגעשטעלט זיין טעאריע פון רעלאטיוויטעט.
ספאנדזשבאב סקווערפענץספּאָנדזשבאָב סקווערפּענץ אדער שוואָמבאָב קוואַדראַטהויזן (ענגליש: "SpongeBob SquarePants") איז אן אמעריקאנישע אנימירטע טעלעוויזיע סעריע וואס סטיווען הילענבורג האט געשאפן פאר ניקעלאָדיאָן. זי האט אנגעהויבן דעם 1טן מיי 1999. דער הויפט כאראקטער איז ספּאָנדזשבאָב סקווערפּענץ (געשפילט דורך טאָם קעני), א ים-שוואָם וואס וואוינט אין אן אַנאַנאַס אונטערן ים. ער איז א פּרעגלען קוכער וואס ארבעט אין א רעסטאראן מיטן נאמען "דער קראַסטי קרעפּס", וואס איז געראטן דורך א קרעפּס מיטן נאמען יודזשין קרעפּס (קלענסי בראַון). יודזשין קרעפּס לעבט אין אן אנקער מיט זיין טאכטער פּערל (לאָרי אַלען), וואס איז א וואלפיש. די ביידע זענען זייער גיריק און עגאיסטיש, דערפאר באקומט ספּאָנדזשבאָב באבקעס פאר געלט.
ספּאָנדזשבאָב'ס גלעטלינג איז א פוילע רוילע מיטן נאמען גערי וואס זאגט כמעט נאר "מיאו". זיין בעסטער פריינד איז א ים-שטערן מיטן נאמען פּעטריק סטאַר (ביל פֿייגערבייק). ער איז זייער פשוט און נאריש און האט קיין ארבעט נישט. ער וואוינט אונטער א שטיין אויף דער זעלבער גאס ווי ספּאָנדזשבאָב. צווישן ספּאָנדזשבאָב און פעטריק וואוינט א טינטפיש מיטן נאמען סקווידווארד טענטיקלס (ראָדזשער באַמפּאַס). ער איז זייער אויפגעבלאזן און האלט זיך פאר א געבילדעטער חכם כאטש ער ארבעט מיט ספּאָנדזשבאָב ביי "דער קראַסטי קרעפּס" אלס א קאסירער. ער שפילט קלארנעט אבער גארנישט גוט און קיינער וויל אים הערן שפילן, וואס ער טאקע נישט קען פארשטיין. ער מאלט אויך עטלעכע בילדער וואס זענען נישט צו שלעכט.
אן אנדערער כאראקטער איז א ווערווערקע מיטן נאמען סענדי טשיקס (קאַראָלין לאָרענס), ווער איז א פריינדין פון ספּאָנדזשבאָב. זי קומט פון טעקסאס און איז זייער אינטעליגענט. זי וואוינט אין א גלאז שיסל געפילט מיט לופט כדי צו אטעמען. דער הויפט בייזער כאראקטער איז פּלאַנקטאָן (מיסטער לאָרענס). ער איז א קליינעס שטיקל פלאנקטאן וואס פירט זיין רעסטאראן "דער טשאַם באַקעט". ער פארזוכט אלעמאל גנבן די פארמעל פאר מיסטער קרעפּס'ס "קרעבי פּעטי", דער הויפט ציע-כוח פון "דער קראַסטי קרעפּס". פּלאַנקטאָן איז זייער אינטעליגענט און האט א קאמפיוטער עהפרוי מיטן נאמען קאַרען (דזשיל טעלי) געבויט כדי צו מאכן נאר וואס ער וויל. מיס פּאף איז א בלאזפיש וואס ארבעט אלס א לאטקע-פארן לערערין.
מעשיות פון הינטערן אויוון איז א יודיש בוך פון קורצע פאנטאזיהרטע געשיכטעס, געשריבן דורך יצחק באשעוויס זינגער.
עס איז געדרוקט געווארן אין ישראל דורך דער י. ל. פרץ פארלאג אום ה'תשל"א.
דער בוך אנהאלט זיבעצן רעלאטיוו קורצע אויסטערלישע געשיכטעס, עפ"י רוב שפיהלן זיי זיך אפ אין יודישע שטעהטלעך אין אייראפע און האבן עפעס צו טאן מיט שדים, נשמות און אויסטערלישע העכערע געשעהענישן. די דריטע מעשה, גערופן די קאַפעטעריע, קומט אנגעבלעך פאהר אין ניו יארק און ער שרייבט וואס עס האט פאסיהרט ביי עהם אליין.
בסך הכל באשטייט דער בוך פון 336 זייטן.
בעלא ראזנפֿעלד שאַגאַל (רוסיש: Бэлла Розенфельд-Шагал; 15טן דעצעמבער 1895, וויטעבסק – 2טן סעפטעמבער 1944, ניו יארק), איז געווען א שרייבערקע אויף יידיש, און די ווייב פון מארק שאגאל. בעלא שאגאל איז געווען דער סוביעקט פון א סך פון איר מאנ'ס בילדער.
בעלא ראזנפֿעלד איז געבוירן געווארן צו א פארמעיגלעכער פאמיליע פון סוחרים, חב"דסקער חסידים אין דער שטאט וויטעבסק. זי איז געווען די יונגסטע פון זיבן קינדער. זי האט געענדיקט גימנאזיע און איז אויפגענומען געווארן צו שטודירן אין דער פאקולטעט פון גייסט וויסנשאפט אין מאסקווער אוניווערסיטעט, וואו זי האט געענדיקט אירע שטודיעס אין 1914. אין 1909 האט זי געטראפן מארק שאגאל, דעמאלסט א סטודענט פונעם מאלער לעאן באקשט. זיי האבן חתונה געהאט אין 1915 און האבן זיך געצויגן קיין פעטראגראד. מיט א יאהר שפעטער איז געבוירן געווארן זייער איינציגע טאכטער אידא. אין 1918 זענען זיי צוריק געקומען קיין וויטעבסק, און אין 1882 האבן זיי זיך עמיגרירט קיין ליטע און דערנאך דייטשלאנד.
אין 1924 האבן זיי געוואוינט אין פאריז און דערנאך אין דרום פראנקרייך. אין 1931 האבן זיי באזוכט ארץ ישראל וואס האט אויפגעוועקט אין איר בענקענישן נאך איר געבורטשטאט. דעמאלטסט האט זי אנגעהויבן שרייבן אירע מעמוארן אויף יידיש.
אין 1941 איז בעלא געווארן ארעסטירט אין מארסיי. זי איז אבער באפרייט געווארן און דיי שאגאלס זענען אנטלאפן אין די פאראייניגטע שטאטן.
דעם 2טן סעפטעמבער 1944 איז בעלא נפטר געווארן פון א ווירוס אינפעקציע.
טאַטואין (ענגליש: "Tatooine") איז א פיקטיווע מדבר פלאנעט אינעם "שטערן קריג" אוניווערס. אנאקין סקייוואקער איז געבוירן געווארן אין טאַטואין, און זיין זון, לוק סקייוואקער, האט אויסגעגעבט זיין לעבן דא.
טאַטואין איז א פלאץ מיט פילע פארברעכערס (איינשליסן דזשאַבאַ דער האַט), און שקלאפעריי עקסיסטירט אין דאס פלאנעט.
קאמדן טאן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער נארדערן ליניע. די סטאנציע איז א הויפט קנופ פאר דער נארדערן ליניע און איינע פון די מערסט באשעפטיקסטע סטאנציעס אויפן לאנדאנער אונטערגרונט נעצווערק. די סטאנציע האט פיר פעראנען.
די סטאנציע האט געעפנט אום 22סטן יוני 1907 אויף דער טשארינג קראס, יוסטן און האמפסטעד באן (היינט דער שארינג קראס צווייג פון דער נארדערן ליניע). די ליניע האט זיך אפגעצווייגט זיך מיט איין צווייג קיין האמפסטעד און איין צווייג קיין הייגייט. אויף יעדן צווייג איז דער דרומדיקער פעראן אונטער דעם צפונדיקן.
בערנט אק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף וואטלינג עוועניו אין בערנט אק, צפון לאנדאן, אין דער לאנדאנער בארא פון בארנעט. די סטאנציע געפינט זיך אויפן עדזשווער צווייג פון דער נארדערן ליניע, און איז אין טראוולקארט זאנע 4.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 27סטן אקטאבער 1924.
הרב משה ניישלאס (נפטר כ"ז אדר תשנ"ו) איז געווען דער רב פון שיכון סקווירא אין ניו יארק.
א זון פון ר' יעקב ניישלאס, ער איז געווען א רב אין סערדעהעל. ער איז געווען מקושר פאר רבי שלום אליעזר ראצפערטער.
ווען ער איז אנגעקומען אין די פאראייניקטע שטאטן מיט עטליכע תלמידים פון סערדאהעי האט ער געהאט א ישיבה אין וואודמיר (פון די פייוו טאונס) ניו יארק.
אין די כ"ה - כ"ו יאר'ן, איז ער געווען דער איינציגער היימישער מורה הוראה אין ראקלענד און האט שטארק געארבעט אז ק"ק בית ישראל וואס איז דעמאלט ג'ווען דאס "סענטראלע" בה"מ פאר בעה"ב זאל אויפנעמען א רב (הרב בערעל גרינבוים איז געזעסן אויבן אן אבער קיין מורה הוראה נישט געווען) אויך דער וויזשניץ מאנסי רבי וואס איז דעמאלט נאך געווען וויזשניצער רב אין אמעריקא איז שטארק צוגעשטאנען.
נאך דעם איז ער נתמנה געווארן פאר א רב פון שיכון סקווירא. ער האט שטארק געארבעט מין מסירות נפש אויף מקוואות און גמ"ח.
דער קונצנמכער פון לובלין איז א ראמאן אין יודיש געשריבן דורך יצחק באשעוויס זינגער.
דאס בוך באשטייט פן אכט קאפיטלען און אן עפּילאג אין א ס"ה פון 261 זייטן. עס איז איבערגעזעצט געווארן אויף פילע שפראכן, און אין 1979 איז ארויסגעקומען אן עהנגלישער פילם מיטן זעלבן נאמען.
יאַשאַ איז א באווייבטער מאן אהן קיין קינדער וועלכער וואוינט אין לובלין און פאהרט כסדר קיין ווארשע צו מאכן פארשיעדענע קונצן, ווי גיין אויף א שטריק עפענען שלעסער אהן א שליסל, אין טעאטער. ער איז נישט פרום און פיהרט פילע ליעבעס אבער דערנאך וואס ער פּרואווט צו באגיין א גניבה צוליב זיין ליעבשאפט צו עמילא'ן, און זיין באהעלפערקע מיט וועהמען ער איז אויך געשלאהפן האט זיך געהאנגען, איז ער געווארן א פָּרוש. ער האט זיך ארומגעמויערט מיט ציגלנע ווענט איבערלאזנדיג בלויז א קליין פענסטערל וואו מ'זאל קענען אריינגעהבן דאס עסן. מיט דער צייט איז ער געווארן באקאנט אלס גוטער יוד צו וועם יודן זענען געקומען נאך ברכות און ישועות.
עס איז צועהרשט ערשינען אין יאהר ה'תשל"ב אין תל אביב דורך פארלאג המנורה און איבערגעדרוקט געווארן דורך די י.ל. פרץ פארלאג אין ה'תשל"ט.
העברעיאיש.
עס איז איבערגעזעצט געווארן אויף העברעיאיש צוויי מאל: אין 1983 דורך ברוך קרוא אונטערן נאמען עושה הנפלאות מלובלין פאר ספרית פועלים און שפעהטער איז עס פריש איבערגעזעצט געווארן דורך בלהה רובינשטיין און ערשינען דורכן זעלבן פאַרלאַג אין 2008 אונטערן נאמען הקוסם מלובלין.
לאנדאנער באראס זענען די 32 הויפט טיילונגען פונעם אדמיניסטראטיוון שטח פון גרויס-לאנדאן (דער 33סטער איז די סיטי פון לאנדאן) און יעדע איינע ווערט געהערשט דורך א לאנדאנער־בארא ראט. די לאנדאנער באראס זענען אלע געשאפן געווארן דעם 1טן אפריל 1975 דורכן לאנדאנער רעגירונג אקט 1963, און זענען א סארט לאקאלע־רעגירונג באצירק.
לאנדאנער באראס האבן א באפעלקערונג צווישן 150,000 און 300,000.
לאנדאנער בארא ראטן פארזארגן כמעט אלע לאקאלע־רעגירונג דינסטן; דער גרויסלאנדאן אויטאריטעט שפילט א סטראטעגישע ראלע.
א זחג יאָר איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט זחג הייבט אן שבת (ש), איז "חסר" (ח) דאס הייסט סיי חשוון סיי כסלו האבן 29 טעג, און פסח געפאלט דינסטיק (ג,דער דריטער טאג פון דער וואך). א יאר פון סארט זחג איז אן עיבור יאר (מיט צוויי אדרים) און איז לאנג 383 טעג, מיט 55 שבתים.
א זחג יאר פאסירט אין 5.8% פון אלע יארן. לעצטנס האט פאסירט א זחג יאר אין ה'תשנ"ז, און וועט פאסירן נאכאמאל אין ה'תשפ"ד.
ברענט קראס" ("Brent Cross") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף הייפילד עוועניו אין גאלדערס גרין, צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן עדזשווער צווייג פון דער נארדערן ליניע.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3. דער ברענט קראס איינקויפט צענטער געפינט זיך א שטיק וועג פון דער סטאנציע; מען קען צופארן מיט לאנדאנער בוס רוטע 210 וואס שטעלט זיך אפ אין הייפילד עוועניע לעבן דער סטאנציע
די סטאנציע האט געעפנט דעם 19טן נאוועמבער 1923 מיטן נאמען ברענט. מען האט געענדערט דעם נאמען אויף ברענט קראס ווען מען האט געעפנט דעם איינקויף צענטער אין 1976
חוקת איז די זעקסטע סדרה אין ספר במדבר.
אין חוץ לארץ, אין א יאר ווען שבועות געפאלט פרייטיק-שבת, לייענט מען די סדרות חוקת און בלק צוזאמען.
טעמעס אין דער סדרה.
די סדרה הייבט אן מיט דער פרה אדומה און די הלכות פון טומאת מת.
נאכהער ווערט דערמאנט אז מרים איז נפטר געווארן אין פערציקסטן יאר נאך יציאת מצרים און דאס וואסער פונעם ברונעם האט אויפגעהערט.
שפעטער איז אהרן הכהן נפטר געווארן ראש חודש אב, און אלעזר איז געווארן כהן גדול נאך אים.
די יידן האבן געקעמפט קעגן סיחון מלך פון די אמורי און עוג מלך פון בשן, און האבן זיי געזיגט.
מרים מיט יוכבד מאמע מיט משה בלידתו, צייכונג מארק ג'וזף טיסו 1902
מרים איז געווען איינע פון די זיבן נביאות ביי יידן. זי איז געווען די טאכטער פון עמרם און יוכבד, און די עלטערע שוועסטער פון אהרן הכהן און משה רבנו.
דער חומש דערציילט אז נאך קריעת ים סוף האט זי גענומען א פויק און געטאנצט מיט די פרויען.
זי איז נפטר געווארן ביים סוף פון די פערציק יאר וואס די יידן האבן געוואנדערט אינעם מדבר.
סאַדיגורא (ארויסגערעדט: "סאַדיגער"; "סאַדהאראַ";;) איז א יישוב אין אוקראינע, היינט א באצירק פון טשערנאוויץ, 6 ק"מ פון דעם שטאט-צענטער. פריער איז סאדיגורא געווען א באזונדער שטעטל.
סאדיגורא איז געווען א שטעטל אין בוקאווינא פראווינץ פון דער עסטרייכער אימפעריע. נאך דער ערשטער וועלט-מלחמה ביז דער צווייטער וועלט-מלחמה איז סאדיגורא געווען אין רומעניע.
סאדיגורא איז געווען א חשובע יידישע קהילה. פאר דער ערשטער וועלט-מלחמה האבן געוואוינט אין סאדיגורא מער ווי 5,000 יידן.
אין תר"ב האט דער רוזשינער רבי אויפגעשטעלט זיין הויף אין סאדיגורא, נאכדעם וואס ער איז געווארן פארטריבן פון רוסלאנד. ער האט געוואוינט אין סאדיגורא צען יאר, און האט געבויט דארט א גרויסע שול. צענדליגע טויזנט חסידים זענען געקומען אויף נסיעות קיין סאדיגורא. נאך זיין פטירה אין תר"י האט זיין עלטסטער זון רבי שלום יוסף פרידמאן איבערגענומען די רעביסטעווע אין סאדיגורא.
די טשערנאוויצער גובערניע (, "טשערניוועטסקא אבלאַסט";) איז אן אבלאסט (גובערניע) אין מערב אוקראינע. די הויפטשטאט פון דער גובערניע איז די שטאט טשערנאוויץ. די גובערניע גרענעצט מאלדאווע און רומעניע.
טשערנאוויצער גובערניע באדעקט א שטח פון 8,097 ק"מ². זי איז די קלענסטע גובערניע אין אוקראינע, מיט 1.3% פון דער אוקראינישער טעריאטריע.
אן דער גובערניע געפינען זיך 75 טייכן לענגער פון 10 קילאמעטער. די לענגסטע טייכן זענען די נעסטער (290 ק"מ), פרוט (128 ק"מ) און סירעט (113 ק"מ).
די טשערנאוויצער גובערניע גרענעצט סטאניסלאווער גובערניע, טארנאפאלער גובערניע, כמעלניצקי גובערניע, וויניצער גובערניע, רומעניע, און מאלדאווע.
די גובערניע איז געשאפן געווארן אין דער אוקראינישער סאוועטישער סאציאליסטישער רעפובליק דעם 9טן סעפטעמבער, 1940, נאך דער סאוועטער אקופאציע פון בעסאראביע און צפון בוקאווינע.
די גובערניע אנטהאלט טיילן פון דריי היסטארישע ראיאנען: בוקאווינא, בעסאראביע און דאראהאי קאנט פון מאלדאוויע.
קאצמאַן אדער קיצמאַן ("קיצמאַן";;) איז א שטעטל אין מערב אוקראינע, 20 ק"מ צפון־מערב פון טשערנאוויץ, אין דעם היסטארישן ראיאן בוקאווינא.
קאצמאן ווערט ערשט דערמאנט אין א דאקומענט פון 1413. פון 1800 איז קאצמאן געווען אין דער עסטרייכער אימפעריע. נאך דער ערשטער וועלט-מלחמה ביז דער צווייטער וועלט-מלחמה איז קאצמאן געווען אין רומעניע.
פון 1928 ביז 1936 איז געווען רב אין קאצמאן הרב ברוך האגער, וואס איז שפעטער געווארן דער סערעטער רבי.
אין 1930 האבן געוואוינט אין קאצמאן 647 יידן.
ניי־גינע איז דער צווייט־גרעסטער אינזל אין דער וועלט, נאך גרינלאנד, מיט א שטח פון 786,000 קוואדראט ק"מ. די צאל איינוואוינער איז אומגעפער 7.5 מיליאן, מיט א נידריגער געדיכטקייט פון 8 נפשות צו א קוואדראט ק"מ.
ניי־גינע ליגט אינעם פאציפישן אקעאן, צפון פון אויסטראליע.
געאגראפיש געהערט דער אינזל צו מעלאנעזיע, דער מערב געגנט פון די פאציפישער אקעאן אינזלען.
דער אינזל איז באדעקט מיט בערג. דער העסטער בארג איז פאנטשאק דזשאיא, וואס דערגרייכט א הייך פון 4,884 מעטער. פון דעם שטאנדפוקט פון בעלי חיים איז ניי-גינע גאנץ ענלעך צו אויסטראליע מיט אזעלכע חיות ווי וואלאביס, איגלען און אפאסום.
דער וואסער דזשעט פֿאנטאן (פראנצויזיש: "Jet d'Eau") איז א גרויסער פאנטאן אין גענף, שווייץ. דער פאנטאן איז איינער פון די מערסטע בארימטע טוריסטן אטראקציעס אין דער שטאט, און איינער פון די גרעסטע פאנטאנען אין דער וועלט.
דער פאנטאן געפינט זיך וואו די גענפער אזערע גייט אריין אינעם ראן.
סטאטוען פֿון די סמערפֿס אין א פארק אין טערקיי
די סמערפֿס, די סמורפֿן אדער די שטרומפֿן (פֿראנצויזיש: "Les Schtroumpfs", ענגליש: "The Smurfs") איז א בעלגישער קאמיקס קאנצעסיע וועגן א פֿיקטיווע קאלאניע פֿון קליינע בלויע מענטש-ענלעכע באַשעפֿענישן וואס וואוינען אין שוועמל-הייזער אין א וואלד. ערשט זענען די סמערפֿס געשאפֿן געווארן אלס א קאמיקס סעריע פֿונעם בעלגישער קינסטלער פּעיאָ (דער פסעוודאנים פֿון פּיער קוליפֿאָר) אין 1958, אין וועלכע זיי זענען גערופֿן "Les Schtroumpfs" ("די שטרומפֿן"). עס זענען דא העכער א הונדערט סמערפֿס, און זייערע נעמען שפיגלען אָפּ זייערע כאראקטעריסטיקס (אזוי ווי וויצלער-סמערף, וואס האט ליב מאכן קונצן אויף די אנדערע סמערפֿס). סמערפֿין איז געווען די ערשטע נקבה סמערף אין די סעריע. די סמערפֿס טראָגן פֿריגישע קאָלפּאַקעס, וואס זענען געווארן א סימבאל פֿון פֿרייהייט אין די מאדערנע עפאכע.
דאס ווארט "smurf" איז אריגינעל די האלענדישע איבערזעצונג פֿון דאס פֿראנצויזיש "schtroumpf". לויט פּעיאָ איז דאס געווען א ווארט וואס ער האט געמאכט בעת א מאלצייט מיט אַנדרע פֿראַנקין, ווען ער האט פֿארגעסן דאס ווארט פֿאר זאַלץ.
דער "סמערפֿס" קאנצעסיע האט זיך אויסגעברייט צו רעקלאמעס, פֿילמען, טעלעוויזיע סעריעס, ווידעא שפילן, שפילפארקן און ליאלקעס.
כאראקטערן.
טאַטע-סמערף איז דער פֿירער פֿון די קהילה. די אנדערע סמערפֿס זענען געהייסן בעיקר נאך זייערע פערזענלעכקייטן, ענלעך מיט דיזני'ס ווערסיע פֿון די זיבן קאַרליקעס (ווי בר-מוח, גיריק, גאווהדיק, פֿויל, לעפיש, וויצלער, פֿארחלומט, כעסיק). אנדערע זענען געהייסן נאך זייערע פאכן (ווי דיכטער, אקטיאר, פֿארמער, מאלער, שניידער, שאַכטיאר, ארכיטעקט, רעפארטער, סטאָליער, שערער און דאקטער). סמערפֿין, די ערשטע נקבה סמערף, איז געשאפֿן געווארן דורך גאַרגאַמעל צו ציען די אנדערע סמערפֿס. דערנאך האט טאַטע-סמערף פֿאַרוואנדלט זי אין איר איצטיקע פֿארעם. צווישן די מער נייע כאראקטערן פֿון אנדערע זגאַלן זענען די סמערפֿס' שונאים - דער מכשף גאַרגאַמעל, זיין קאָטער אַזראַעל, האָגאַטאַ די העסלעכע מכשפֿה און גאַרגאַמעל'ס קוואַטער בעלשאַצאַר - און זייערע פֿריינט דאס יינגל יאָהאַן און זיין יונגער פֿריינד פּיואיט און דער גוטער מכשף האָמניבוס.
די סמערפֿס האבן א באזונדערער דיאלעקט וואס נוצט דאס אומבאשרייבלעך ווארט "סמערף" און אירע דעריוואטן אין פֿארשידענע וועגן אלס באדייטן אָן א סוף. זיי אפֿט פֿארבייטן נארמאלע סובסטאנטיוון און ווערבן מיט דאס ווארט "סמערף": "היינט גייען מיר סמערפֿן אויפן סמערף טייך". אלס א ווערב טייטש דאס ווארט "סמערף" געוויינטלעך "צו מאכן", "צו זיין" אדער "צו טאן".
אין די אנימירטע סעריע פֿארבייטן זיי נאר עטלעכע ווערטער (אדער טיילן פֿון זיי) מיט "סמערף". דער קאנטעקסט געבט צו פֿארשטיין דער דאזיקער מאדנער דיאלעקט, אבער דער גאנגבארער וואקאבולאר שליסט איין זאגן אז עפעס איז "סמערפֿיש" אדער א מאל "סמערפֿטאַסטיש".
אין "Schtroumpf vert et vert Schtroumpf" ("סמערף קעגן סמערף"; פובליצירט אין בעלגיע אין 1972) איז עס אנטדעקט געווארן אז דאס סמערף-דאָרף איז צעטיילט צווישן צפֿון און דרום, און אז די סמערפֿס וואס וואוינען אין יעדע זייט האבן אנדערע מיינונגען וועגן דאס באנוץ פֿונעם טערמין "סמערף": צום ביישפיל, די דרומדיקע סמערפֿס רופֿן א געוויסן אביעקט א "פֿלאַש סמערפֿער", און די צפֿונדיקע סמערפֿס רופֿן אים א "סמערף עפֿענער". דער מעשה ווערט באדאכט אלס א פאראדיע אויף דער "שפראך מלחמה" צווישן די פֿראנצויזיש און האלענדיש-רעדנדיקע קהילות אין בעלגיע.
הרב אהרן מרדכי רוקח (געבוירן ז' חשוון ה'תשל"ו) ער איז דער איינציגסטער זון פון דעם בעלזער רב, רבי ישכר דוב רוקח.
הרב אהרן מרדכי רוקח איז געבוירן געווארן חשון תשל"ו צו זיין פאטער, דער בעלזער רב, און זיין מוטער, די רעביצין מרת שרה רוקח, א טאכטער פונעם וויזשניצער רבי'ן און פון מרת לאה אסתר האגער. ער איז געבוירן געווארן איבער צען יאר נאך דער חתונה פון זיינע עלטערן. מ'האט אים א נאמען געגעבן נאכן פריערדיגן בעלזער רב, רבי אהרן רוקח, און נאך זיין זיידן, הרב מרדכי רוקח, בילגורייער רב. אלס קינד פלעגט ער לערנען אין בעלזער חדר אין דער געגנט פון זכרון משה אין ירושלים.
אלול תשמ"ח לויטן באפעל פון זיין טאטע דער בעלזער רב, האט ער אויפגעהערט צו לערנען אין בעלזער מוסדות און אנשטאט דעם האט ער געלערנט מיט פריוואטע מלמדים וואס זיין טאטע האט גענומען פאר איהם (איינער פון זיי איז רבי פנחס פריעדמאן, מחבר ספר פרי הדר און משוש דודים וואס פלעגט לערנען חברותא צוזאמען אינאיינעם מיט'ן בעלזער רב אליין) ביז עס איז געקומען די צייט פון זיין חתונה.
תשנ"ב איז ער געווארן א חתן, מיט מרת שרה לאה לעמבערגער, טאכטער פון רבי שמעון מאקאווער. די חתונה איז געווען ט"ו באב ה'תשנ"ג אין א ריזיגן שאטער אין באטייליגונג פון טויזנטער חסידים.
אזוי ווי דער בעלזער רב פארט נישט כמעט ארויס פון ארץ ישראל די לעצטע צוואנציג יאר, שיקט ער זיין זון אלס שליח צו פארשידענע פלעצער וואו עס געפונען זיך בעלזער קהילות כדי זיי צו מחזק זיין און צו פראווען מיט זיי שבתים.
אין תש"ע האט זיין פאטער אים ממנה געווען צו זיין דער מסדר קידושין פון די בעלזער חסידים.
פּעדאָבער (ענגליש: "Pedobear", "פעדאפיל" + "בער") איז אן אינטערנעט דערשיינונג וואס האט דערגרייכט פאפולערקייט אויף 4chan. פּעדאָבער איז אפט געניצט צו לאכן פון באניצער וואס בעטן אדער פאסט סעקסואלישע בילדער פון קינדער אויף 4chan.
פּעדאָבער האט ערשטנס באווייזט זיך אויף 2channel, א פאפולערע בוליטאן בארד סיסטעם אין יאפאן, און איז גערופן "קומאַ" ("בער" אין יאפאניש) אדער "זיכערהייט בער".
טשאַגינגטאָן (ענגליש: "Chuggington") איז א בריטישע קאמפיוטער-אנימירטע טעלעוויזיע סעריע פאר קינדער פראדוצירט דורך Ludorum. זי ווערט טראנסמיטירט אויף דער BBC קינדער קאנאל CBeebies און אנדערע קאנאלן ארום דער וועלט, איינשליסלעך די פאראייניקטע שטאטן אויף דער דיזני קאנאל און דיזני דזשוניאר.
אין דער פֿיקטיווער שטאָט טשאַגינגטאָן זענען יונגע אַנטראָפּאָמאָרפֿישע אייזנבאַן לאָקאָמאָטיוון מיט די נעמען קאָקאָ, ווילסאָן, ברוסטער, הוט, טוט און פּייַפּער. זיי זענען רעקרוטן וואס לערנען די וועזנס פון לאיאלע פריינטשאפט, זאגנדיק דער אמת, באַשטענדיקייט אונטער שוועריקייטן, ענדיקונג מיסיעס, אויסטייַטשנדיק קאנפֿליקטן אָן געוואַלד און מער. די לאָקאָמאָטיוון הייסן "טשאַגערס" (ווערטלעך: "טומלערס") און זענען אינטעלגענט, עמפּאַטעטיש, זעלבשטענדיק און א ביסל זעלבסטלערנענדיק. טשאַגערס האבן קיין מאנשאפֿט נישט, אבער א טייל האבן מאנשאפֿט טירן וואס זיי קענען עפֿענען. טשאַגערס אפט קאמוניקירן מיט מענטשן אזוי ווי פּאַסאַזשירן און געהאַלט מאנשאפֿטן.
יוסף "דזשא" לעבנשטיין (; תרפ"ז - י"א תמוז תשע"ה) איז געווען איינער פון די פירער פון דער חרדישער קהילה אין לאנדאן און א פאליטיקער. ער האט געדינט ווי בירגערמייסטער פון דער לאנדאנער בארא פון העקני פיר יאר נאכאנאנד. ער איז געווען וויצע-פרעזידענט פון דער בריטישער אגודת ישראל און וויצע-פרעזידענט פון דער לאנדאנער התאחדות קהלות החרדים.
יוסף לעבנטשטיין איז געבוירן געווארן אין האנאווער צו זיין פאטער יצחק לעבנשטיין.
מיט זיין משפחה איז ער אנטלאפן פון נאצי דייטשלאנד און אנגעקומען אין ענגלאנד אין 1939.
ער האט געהייראט זיין ווייב בעלא, פון דער שווייץ.
מיקי מויז אדער מיקי מאַוס (ענגליש: "Mickey Mouse") איז א קאַרטון כאראקטער געשאַפֿן דורך וואָלט דיזני און אַב אייווערקס אין 1928.
ער איז דער מאַסקאָט פֿון די וואָלט דיזני פֿירמע און דער הויפט כאראקטער אין דער פֿילם "פֿאַנטאַסיאַ". מיקי מויז אויך האט פֿאַרשידענע טעלעוויזיע סעריעס מיט דער גאַנצער באַנדע, וואס שליסט איין דאָנאַלד דאַק, גופֿי, מיני מויז און פּלוטאָ. מיני מויז איז זיין חברטע. ער איז געבוירן געווארן דעם 18טן נאוועמבער 1928, דער זעלבער טאג ווי מיני מויז. ער איז הויך דריי פיס און צוויי אינטש, און זיין געוויכט איז 23 פּאַונד. ער האט אַ שטאַרקער חוש פֿון גערעכטיקייט און איז איידל אדער אַ לאָבוס.
גלעטלינגען.
מיקי מויז האט אַ גלעטלינג, אַ הונט מיטן נאָמען פּלוטאָ. פּלוטאָ האט פֿינף הינטעלעך פֿון מיני'ס הונטין, פֿיפֿי.
אומפֿרוכפערקייט באדייט ווען א מענטש אדער א בעל חי אדער א פֿלאנץ האט נישט די מעגליכקייט צו רעפראדוצירן ווייטערדיגע דורות דורך נאטירלעכע מיטלען. נארמאל - לויט ווי דער באשעפער האט באשאפן די וועלט- האט א געוואקסענער ארגאניזם נישט קיין פראבלעם צו רעפראדוצירן ווייטער.
ביי מענטשן, קען אומפרוכפערקייט באדייטן א פרוי וואס קען נישט שוואנגערן אדער קען נישט האלטן דעם עובר גאנצע ניין חדשים. עס זענען פאראן עטלעכע ביאלאגישע סיבות פון אומפרוכפערקייט, טייל פון זיי, וואס מען קען לייזן. עס ווערט גערעכנט דורך די דאקטוירים אז 40% פראבלעמען פון אומפרוכפערקייט זענען צוליב דעם מאן, 40% צוליב דער פרוי, און 20% פון קאמפליקאציעס ביי ביידע צוזאמען.
אויך ביי פרוכפערע פרויען זענען נאר געוויסע טעג ארום דער אוואולאציע וואס זיי זענען פרוכפער, אנדערע צייטן זענען זיי אומפרוכפער.
שטייער איז געלט וואס די מדינה אדער אן אונטער אפטיילונג פון דער מדינה נעמט פון די בירגער.
צאלן די בירגער פון יעדע לאנד פאר דער רעגירונג כדי אויסהאלטן די אינפראסטרוקטור ווי וועגן און באלייכטן די פובליק פלעצער, און אין געוויסע לענדער טראנספארט ווי בוסן און באנען.
אין אמעריקע איז דער איי אר עס (אינטערנעל רעוועניו סערוויס) דער אגענטור געשטעלט איינצומאנען און פארסירן דאס איינצאל.
אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע.
די באהערדע האבן א ספעציעלן איינהייט וואס רופט זיך איי.אר.עס. וואס פאסן אויף אז די בירגער און קאמאפניס זאלן טאקע הערליך צאלן זייער חלק. אך און וויי פאר איינעם וואס פאלט אריין אונטער זייער אינוואסטיגאציע אויף א פארדאכט אז מען האט אויסבאהאלטן שטייער אויף פארדינסטען, ס'איז זייער שטרענג.
פטור פון שטייער - נאן פראפיט.
מוסדות התורה און סתם וואולטעטיגע ארגענאזאציעס זענען פטור פון צאלן שטייער.
וויליאמסבורג איז געבענטשט מיט רעליגיע און עס האט איבער 1000 אזאלכע גרופעס וואס צאלן נישט קיין שטייער.
בלאזשאוו אין מערב גאליציע איז א באקאנט שטעטל אין די חסידישע קרייזן דורך דעם וואס האבן געוואוינט דארט די רבי'ס פון דער בלאזשאווער דינאסטיע (א צווייג פון דער דינאווער דינאסטיע), וואס ציט פון הרב צבי אלימלך שפירא, רב אין בלאזשאוו, אן אייניקל פונעם "בני יששכר", רבי צבי אלימלך שפירא פון דינאוו.
ערשטער דור.
דער גרינדער פונעם הויף, רבי צבי אלימלך, איז געבוירן געווארן אין ה'תר"א צו זיין פאטער רבי דוד דינאווער. אין זיינע יונגערע יארן איז ער געווען מיט זיין פאטער ביי רבי ישראל פון רוזשין און רבי שלום פון בעלזא. ער איז געווארן אן איידעם ביי רבי משה פון ראזוואדאוו. ער איז געווען א תלמיד פון רבי חיים האלבערשטאם, דער "דברי חיים" פון צאנז. ער איז געווארן רב אין ריבאטיטש (איינע פון די שטעטלעך וואו זיין זיידע האט געהאט א רבנות שטעלע), און פון יאר ה'תרכ"ג איז ער געווען רב אין בלאזשאוו.
נאך זיין חתונה האט ער געגעסן קעסט ביים צאנזער רב און ער איז געווען איינער פון דער חבורה פון אויסגעצייכנטע תלמידים וואס האבן געלערנט מיט אים, און ער האט באקומען פון אים היתר הוראה. נאך זיין פאטער'ס פטירה אין ה'תרל"ד האט ער אנגעהויבן פירן א רביסטעווע. אין ה'תר"ע איז ער אריבער קיין יאווארניק א קליינע קהילה 12 ק"מ פון בלאזשאוו. ביי דער ערשטער וועלט-מלחמה איז ער אנטלאפן קיין בודאפעשט. ווען ער איז צוריקגעקומען אין גאליציע אין ה'תרפ"ג האט ער זיך באזעצט אין ריישע. ער איז נפטר געוואןר ה' ניסן ה'תרפ"ד. ער האט גענומען פאר אן איידעם רבי ברכיה טייטלבוים פון איהעל.
מען האט אים פאררעכנט א גרויסער גאון און צדיק. איינער פון זיינע אויסגעצייכנטע תלמידים איז געווען רבי אהרן ראטה. ער האט מחבר געווען דאס ספר "צבי לצדיק", אויף תורה, און אויף ימים טובים, און שו"ת.
רבי ישראל, דער דריטער זון פון רבי יהושע, האט איבערגעלעבט דעם חורבן און האט אויפגעשטעלט זיין הויף אין אמעריקע. ער איז געבוירן געווארן מרחשון תר"ן און איז געווארן אן איידעם ביי רבי שלום דוד אונגאר פון זשאבנע. ער האט געדינט אלס רב פון פראכניק.
נאך זיין פאטער'ס פטירה איז ער געווארן רב אין איסטריק וואו ער האט אנגעהויבן פירן א רביסטעווע. ער האט אטייל גענומען אין דער כנסיה גדולה פון אגודת ישראל אין ווין אין ה'תרפ"ג. זיין משפחה איז אומגעקומען ביים חורבן אייראפע; ער אליין איז געראטעוועט געווארן דורך א נס. א קורצע זייט האט ער געזוימט אין בריסל, דערנאך האט ער אימיגרירט אין די פאראייניגטע שטאטן. פריער האט ער געוואוינט אין וויליאמסבורג און דערנאך אין בארא פארק, ברוקלין, וואו ער האט געעפנט דעם בלאזשאווער בית מדרש. מען האט אים געהאלטן איינער פון די גרעסטע אדמו"רים אין זיין דור.
ער האט חתונה געהאט בזיווג שני צו בראניע, טאכטער פון הרב משה מנחם מעלכיאר. ער איז געווען א נשיא פונעם גאליציאנער כולל. א' חשוון ה'תש"ן איז ער נפטר געווארן און מ'האט אים באערדיקט אין הר הזיתים.
נאך זיין פטירה האט מען מכתיר געווען זיין שטיף־זון, רבי צבי יהודה שפירא (פריער קושיצקי; תרצ"ו, 1936 - ט"ז תמוז תשע"ה, 2015). ער האט אויך איבערגענומען זיין ארט ביים גאליציאנער כולל..
די באזע און ווארצלען פונעם פארע-ציבעלע
דאס פארע-ציבעלע איז א גרינער עסבארער פלאנץ וואס איז אין דער זעלבער פאמיליע פון ציבל און קנאבל. דער טעם פונעם פארע-ציבעלע איז א ביסל ענלעך מיט דעם ציבעלע׳ס אבער נישט שארף. בעפארן קאכן, איז דער פלאנץ פעסט. די מערסטע עסבאר שטיקלעך פונעם פלאנץ זענען די ווייסע באזע אויבער די ווארצלען און די באזע פון די גרינע בלעטלעך.
דאס פארע-ציבעלע פלעגט מען ניצן אלס א רפואה פאר בויך-ווייטוגן.
דער נאמען ״פאר״ קומט פונעם לאטיינישן ווארט "porrum" (פארום), וואס האט געהייסן שטשיפער. ענלעכע נעמען צו ״פארע-ציבעלע״ זענען גענוצט אין פיל אנדערע שפראכן, צום ביישפיל שוועדיש "purjolök" (פאריאלוק) און רוסיש "Лук-порей" (לוק-פאריי).
סאטעליט בילד פון סקאַנדינאַוויע, פֿעברואר 2003
סקאַנדינאַוויע איז א קולטורעלע גרופע פון לענדער אין צפון אייראפע, וואס שליסט איין נארוועגיע, שוועדן און דענמארק. "סקאַנדינאַוויע" איז מער א לינגוויסטישער טערמין ווי געאגראפיש, און באדייט די טעריטאריע וואו מען רעדט די סקאנדינאווישע שפראכן (ד"ה די צפון גערמאנישע שפראכן). די פארשידענע סקאנדינאווישע שפראכן (שוועדיש, נארוועגיש, דעניש, איסלאנדיש און פֿאַראעזיש) זענען גאנץ ענלעך מיט אנאנד, און פיל סקאנדינאווער קענען פארשטיין די אנדערע שפראכן, אבער נישט גרינג.
רבי אליעזר האגער (י"א תשרי ה'תרפ"ה, 8טן אקטאבער 1924 - כ' תמוז תשע"ה, 7טן יולי 2015), באקאנט אויך אלס ברכת אליעזר און חכמת אליעזר, איז געווען דער צווייטער רבי אין דער סערעט וויזשניצער דינאסטיע.
רבי אליעזר איז געבוירן געווארן מוצאי יום כיפור תרפ"ה אין גרויסווארדיין, רומעניע, צו זיין פאטער רבי ברוך האגער, דער סערעטער רבי. אין תש"ז (1947) איז ער ארויפגעגאנגען קיין ארץ ישראל אין א שיף פון דער אומלעגאלער אימיגראציע; מען האט אים ארעסטירט אין חיפה פארט און אים איינגעזעצט אין עתלית ארעסט־לאגער. נאך זיין באפרייאונג, ווען ער איז געווען א יונגערמאן אין חיפה האט ער זיך צוגעשטעלט צו דער רעליגיעזער קאמפאניע פון דער הגנה אין חיפה.‏ ער האט אקטיווליך אנטייל גענומען אין די באטאליען פון דער זעלבשטענדיגקייט קריג אין רמת יוחנן, וואו ער איז פארוואונדעט געווארן. זיין קאמאנדיר האט אויסגעדריקט זיין ערשטוינונג און געזאגט אויף איהם אז ער איז געווען זייער העלדיש און אז ער איז שטענדיג גרייט געווען ארויסצוהעלפן אנדערע.‏. אין תשי"א (1951) האט ער געהייראט מרת חיה צירל, א טאכטער פון הרב שלום עוזר ברוין (נפטר כ"א אלול תשס"א).
אומגעפער א יאר נאך דער פטירה פון זיין פאטער דער מקור ברוך, איז רבי אליעזר נתמנה געווארן אלס זיין יורש. גלייכצייטיג, איז זיין ברודער רבי משה האגער, באשטימט געווארן אלס דער ראש ישיבה פון דער סערעטער ישיבה "יחל ישראל". רבי אליעזר איז געווען באקאנט אלס איינער וואס איז מקרב יעדן איד, און אפטמאל אין זיינע דרשות האט ער גערעדט איבער דער הארבקייט פון רעדן לשון הרע.
אום חודש תמוז ה'תשע"ג, איז ער אריינגעפירט געווארן אין שפיטאל, צוליב פראבלעבן מיט דעם רוקן, און זייט דעמאלטס איז ער היפש פארשוואכט געווארן. ער איז כמעט נישט געזען געווארן אינעם ציבור, און פאקטיש, איז די הנהגה אריבערגעפירט געווארן צו זיין זון רבי מעקב האגער, וואס איז געשטאנען די גאנצע צייט צו זיין רעכטס מיט אן אויסטערלישער מסירות נפש, און האט גענומען אויף זיך דעם עול פון די מוסדות. אום כ' תמוז ה'תשע"ה נאך באדייטליכער פארבעסערונג אין זיין געזונט צושטאנד, איז רבי אליעזר פלוצלונג נפטר געווארן פון א העפטיגער הארץ אטאקע. די לוויה איז פארגעקומען פארנט פון ביהמ"ד הגדול אין רמת וויזשניץ חיפה, און פון דארט איז ממשיך געווען צו בני ברק צו אוהל אדמו"רי וויזשניץ, וואו דער רבי איז באערדיגט געווארן נעבן זיין פאטער. ביי דער לוויה האט מען באקרוינט זיין זון רבי יעקב אלס דער עמטליכער ממלא מקום. דערצו זענען באקרוינט געווארן אלס ממשיכי דרכו זיינע איידעמער רבי נפתלי ראובן קארנרייך, דער קאסעוו-וויזשניצער רבי און רבי אהרן טוביה שפיטץ אלס אב"ד סערעט וויזשניץ אמעריקע.
אליעזר
מיט א פריילעך פנים איז א יודיש בוך פונעם באריהמטן שרייבער סעם ליפצין, אויך באקאנט מיטן צונאמען אנקל סעם, ערשינען אין 1963 לכבוד זיין זיבעציג'סטער געבוירנטאהג דורך די יידיש בוך פארלאג פון ווארשע.
צום ערשט איז פארהאן דריי זייטן פרענומעראנטן פון יודן און יודיש-קלאבס לענגאויס די פאראייניגטע שטאטן, דערנאך איז דא א קורצער פאהרווארט פון ד. ספרד דער רעדאקטאר פונעם בוך און דערנאך שרייבט דער שרייבער א קורצער פאהרווארט אונטערן קעפל א ווארעמען האנטדרוק און א דאנק!.
בס"ה באשטייט דער בוך פון 236 בלעטער.
אן אמאניאק מאלעקול האט איין אטאם פון אזאט און דריי אטאמען פון הידראגען
אמאניאק גאז האט גאר א הויכע צעלאזבארקייט אין וואסער.
אמאניאק ווערט ברייט באניצט אין דער פאבריקאציע פון קונסטמיסט, אויפרייס מאטעריע און פאלימערן.
היים און היימלאזיקייט איז א בוך פון יודישע ליעדער געשריבן דורך רחל ה. קארן און ארויסגעגעהבן דורכן צענטראל-פארבאנד פון פוילישע יידן אין ארגענטינע אום 1948 אין בוענאס איירעס.
עס איז דער 39סיגסטער באנד אין די ביכער-סעריע דאס פוילישע יידנטום. רעדאקטאר: מארק טורקאוו, פארלאגס-לייטער: אברהם מיטלבערג.
די הכנסה איז געווידמעט לטובת די שארית הפליטה.
פארצייכעניש פון פרעמדע ווערטער, ליסטע פון די ביכער דערשינען אין די סעריע דאס פוילישע יידנטום און פרעסע-שטימען וועגן דער ביכער סעריע. בס"ה אנטהאלט דער בוך 256 זייטן.
אריינגאנג צו דער קארדאבער שול
די קארדאבער שול  (שפאניש: "Sinagoga de Córdoba") איז א היסטארישע געביידע אינעם יידישן פערטל פון דער שטאט קארדאבע אין שפאניע, געבויט אין 1315.
די שול, וואס געפינט זיך אינעם היסטארישן צענטער פון קארדאבע, האט מען געבויט אינעם מודעכאר (Mudéjar) סטיל דורך ארכיטעקטן אונטער יצחק מאהעב (Isaac Moheb). די געביידע שליסט איין א הויף, אין וואס מען קומט אריין פון דער גאס, און וואס פירט צום פאליש וואס גייט אריין צום זאל וואו מען דאווענט. אויף דער מזרח זייט פון דעם אריינגאנג זאל זענען טרעפן וואס פירן צו דער ווייבערשול, וואס געפינט זיך אין דער דרום זייט פון דעם דאווען־זאל. די ווייבערשול קוקט אריין צו דער דאווען־זאל דורך דריי געפוצטע בויגנס. דער דאווען־זאל מעסט 6.95 מעטער אין דער לענג און 6.75 מעטער אין דער ברייט.
זייט מען האט פארטריבן די יידן פון שפאניע אין 1492, האבן די שפאניער געניצט די געביידע פאר פארשידענע צוועקן. אין 1977 האט מען אנגהויבן רעמאנטן די שול, און אין 1985 האט מען ווידערגעעפנט די שול לכבוד דעם 850סטן יאר פונעם געבורט פונעם רמב"ם.
הענדאן צענטראל ("Hendon Central") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער A41 אין הענדאן, צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן עדזשווער צווייג פון דער נארדערן ליניע.
די סטאנציע איז אויפן גרענעץ צווישן טראוולקארט זאנעס 3 און 4.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 19טן נאוועמבער 1923.
דער מזלדיקער דזשים איז א דין יודיש ביכל מיט א דראמאטישער נאוועלע געשריבן דורך בען גאלד, ארויסגעגעהבן פונעם בען גאלד בוך-קאמיטעט אין ניו יארק 1986.
דער בוך באציהט זיך צו דאס לעהבן פון די שווארצע אין די פאראייניגטע שטאטן, גערופן נעגערס, וועלכע זענען אונטערדרוקט געווארן ווי צווייטע קלאס בירגער. די ערציילונג גייט ארום דעהם הויפט כאראקטער ביג דזשים וועלכע האט זיך ארויפגעארבעט פונעם שמוציגן נעגערישן געטא צו האבן אן אייגענעם קאר און רעסטאראן, ביז ס'האט זיך געדאכט פאר איינע פון די מאכטפולע אינעם שטעהטל - מיטן נאמען טשארלי בראון - אז ער קען עהם שאטן פאר זיין פאמיליע נאמען, ממילא האט ער עהם פרובירט ארויסטרייבן פון שטאהדט.
זאכן זענען ארויס פון קאנטראל, ביי די ענדע זענען טשארלי און זיין פאמיליע טויט אין א שריפה דורך דזשים'ס פריינד קלאמזי; און דזשים און דזשעספער - אן אקטיוויסט - זענען אומגעבראכט געווארן דורך שיסעריין ווייל מען האט זיי פארדעכטיגט אין ארגאניזיהרן די שריפה.
ביים ענדע איז פארהאן א ווארט פון בוך קאמיטעט וועלכע האט געהאלפן ארויסגעהבן דעהם בוך און א ליסטע פון ספאנסארס.
די בוך איז צעטיילט אין פיער טיילן און צוויי-און-צוואנציג קאפיטלען. בסך הכל באשטייט דער בוך פון 152 זייטן.
גרייס פון די לבנות אין דער זונסיסטעם אין פארגלייך מיט דער ערד
א נאַטירלעכער סאַטעליט אדער לבָנה איז א הימלישער קערפער וואס ארביטירט ארום אן אנדער קערפער (א פלאנעט, קארליק פלאנעט אדער קליין זונסיסטעם קערפער) וואס איז נישט געקינצלט. אין דעם זונסיסטעם ווייסט מען פון 173 נאטירלעכע סאטעליטן.
פון די אינעווייניגע פלאנעטן האבן מערקור און ווענוס נישט קיין לבנות; ערד האט איין גרויסן סאטעליט, די לבנה; און מארס האט צוויי קליינטשיקע לבנות, פאבאס און דעמאס. די ריז פלאנעטן האבן פארשפרייטע סאטעליט סיסטעמען, איינשליסנדיק עטלעכע זעקס וואס זענען גרויס ווי די לבנה—די פיר גאלילעא לבנות, סאטורנס טיטאן, און נעפטונס טריטאן.
אויך דער קארליק פלאנעט פלוטאן האט דעם סאטעליט טשאראן מיט נאך פיר קלענערע סאטעליטן.
נעט לואין איז א אידישער אדוואקאט, וואס טרעט אויף פארן העכסטן געריכט צו אפווענדן קעיסעס וואס האבן צוטאן מיט רעליגיע.
נעט לואין איז געבוירן געווארן פאר דער צווייטער וועלט מלחמה אין לאדזש, פוילן
זייענדיג א פרומער ארטאדאקסישער איד, איז זיין רעפוטאציע גאר חשוב אין וואשינגטאן, ער האט פארטרעטן לובאוויטש צו ראטעווען די ספרים פארן רבין קעגן זיין עלטערן שוואגער גורארי, אויך האט ער פארדייטיקט דעם קרית יואל סקול דיסטריקט ביים סופרים קארט הערינג, אז עס איז יא אויסגעהאלטן לויט דער קאנסטיטוציע. א.א.וו.
דער גרויסלאנדאנער אויטאריטעט (ענגליש: "Greater London Authority", אדער אין ראשי תיבות "GLA") איז דער סטראטעגישער אויטאריטעט איבער דעם געגנט פון גרויסלאנדאן, ענגלאנד. דער אויטאריטעט שליסט איין דעם בירגערמייסטער פון לאנדאן, וואס איז דער עקסעקוטיוו און ווערט דערוויילט אין גלייכע וואלן, און אויך די לאנדאנער אסיפה וואס באשטייט פון 25 מיטגלידער און דינט ווי דער קאנטראלע־קערפער. דער היינטיקער בירגעמייסטער פון לאנדאן איז באריס זשאנסאן.
דער גרויסלאנדאנער אויטאריטעט איז פאראנטווארטלעך אויף דער סטראטעגישע אדמיניסטראציע פון דעם ראיאן פון גרויסלאנדאן וואס באדעקט א שטח פון 1,579 קוואדראט ק"מ. די אדמיניסטראציע פון לאנדאן איז צעטיילט צווישן דעם גרויסלאנדאנער אויטאריטעט און די שטאטראטן פון די לאנדאנער באראס און דער קארפאראציע פון לאנדאן.
בראָניס (ענגליש: "Bronies") זענען אנהענגער פון די 2010 אנימירטע טעלעוויזיע סעריע ". דער פאנדאם כולל מערסטנס זכרים, אבער אויך נקיבות ארויס פונעם פאקטישע צילבערט גרופע פון דער סעריע - מיידלעך פון פיר יארן צו ניין. די סעריע איז געווארן באשאפן דורכן אנימאטארין לארען פאוסט.
דער נאמען איז א קאמבינאציע פון "בראָ" ("bro", "ברודער") און "פּאָני". עטלעכע נקיבות אין דער פאנדאם הייסן "פּעגאסיסטערס" ("Pegasisters", "פעגאסוס" און "סיסטער" [שוועסטער]).
קאלינדייל () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין קאלינדייל, צפון לאנדאן, אין דער לאנדאנער בארא פון בארנעט. די סטאנציע געפינט זיך אויפן עדזשווער צווייג פון דער נארדערן ליניע, און איז אין טראוולקארט זאנע 4.
קענטיש טאן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט און נאציאנאלע באן סטאנציע אין קענטיש טאן, צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן היי בארנעט צווייג פון דער נארדערן ליניע און אויף דער מידלאנד הויפט ליניע פון נאציאנאלער באן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע איז די איינציגסטע אויפן היי בארנעט צווייג וואס האט אן איבערבײַטן מיט דער נאציאנאלער באן. די נאציאנאלע־באן באנען ווערן אפערירט דורך טעמזלינק און סאדאיסטערן; צפון פארן זיי קיין לוטאן און דרום קיין סאטאן, ארפינגטאן און סעוונאקס.
די ערשטע סטאנציע האט געעפנט די מידלאנד באן אין 1868. די אונטערגרונט סטאנציע האט געעפנט דעם 22סטן יוני 1907.
אויף וואקאציע איז א יודיש ביכל מיט הומאריסטישע דערציילונגען, מאנאלאגען, רעציטאציעס און אפאריזמען געשריבן דורך סעם ליפצין און ערשינען אום 1957 אין ניו יארק דורך פארלאג אמכאָ.
דער עהרשטער העלפט באשטייט פון מאנאלאגען און הומארעסקעס איבער די איינפירונג פון וואקאציע און קאנטרי פון יודן אין די פאראייניגטע שטאטן (בעיקר אין ניו יארק), דערנאך האט ער דריי רעציטאציע'ס און א גראמירטער שפאס, און ס'איבריגע איז רעדט ארום בכלליות איבער דאס לעהבנס-שטייגער פון יודן אין אמעריקע, ווי "רעטאיערן" (פּענסיע) און נאך.
ביים ענדע פון אסאך קאפיטלען, וואו עס בלייבט פלאץ אויף בלאט, ברעהנגט ער פארשידענע אפאריזמען און גלייך ווערטלעך. בסך הכל האט ער 34 קאפיטלען אין 125 זייטן.
לוטאן () איז א גרויס שטעטל אין בעדפארדשיר, ענגלאנד, 50 ק"מ צפון פון לאנדאן.
לאנדאן לוטאן פליפארט האט געעפנט אין 1938; ביי דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער געווען א קעניגלעכער לופטפלאט באזע.
דער אוניווערסיטעט פון בעדפארדשיר איז באזירט אין שטעטל.
דודו פישער (געב' דעם 18טן נאוועמבער, 1951) איז א פרומער אידישער זינגער וואס זינגט אידישיסטישע ניגונים פון אמאל, מיט א בערישער פעסטער שטימע און טאלאנטפולער סטיל קאפטעווירט ער די מאסן.
פישער איז געבוירן געוואָרן אין פתח תקוה ישראל אין א רעליגיעזער פאַמיליע, דער זון פון מיכאל פישער, א חורבן לעבנ געבליבענער געראטעוועט דורך א חסידי אומות העולם, און מרים פישער.
[http://video.google.com/videoplay?docid=-157458785256299646&q=dudu א לעבעדיגע ווידעא פון קאנצערט וואו ער זינגט ר' שלמה קארלעבאך ניגונים]
ווינטון ביי א באזוך אין פראג אין 2007
סיר ניקאלאַס ווינטאן (ענגליש: "Nicholas Winton"; 19טן מיי 1909–1טן יולי 2015) איז געווען א בריטישער פון א יידישן אפשטאם, וואס האט ארגאניזירט די רעטונג פון 669 קינדער, מערסטנס יידישע, פון טשעכאסלאוואקיי וואס איז דעמאלסט געווען איינגענומען דורך נאצי דייטשלאנד, קורץ פאר דער צווייטער וועלט־מלחמה. די קינדער האט מען אריבערגעפירט אין ספעציעלע באנען קיין בריטאניע, וואו מ'האט זיי איבערגעגעבן צו דערציאונג פאמיליעס, און אזוי זענען זיי געראטעוועט געווארן פונעם שרעק פונעם חורבן אייראפע. די אקציע איז געווען א טייל פונעם קינדערטראנספארט פון טשעכאסלאוואקיי.
ווינטאן איז געבוירן געווארן אין האמפסטעד אין 1909, מיטן נאמען ניקאלאס דזשארדזש ווערטהיים, צו יידישע עלטערן פון דייטשלאנד.
מאפע פון פאפוא ניי גינע
פאַפואַ ניי גינע (ענגליש: "Papua New Guinea"; טאק פיסין: "Papua Niugini"), אפיציעל דער אומאפהענגיק שטאַט פון פאַפואַ ניי גינע, איז א לאנד אין אקעאניע וואס פארנעמט דעם מזרח טייל פונעם אינזל ניי-גינע צפון פון אויסטראליע. דער מערב טייל פונעם אינזל געהערט צו אינדאנעזיע, און הייסט מערב איריאן.
דער מערב טייל פונעם אינזל ניי-גינע איז געווען אונטער האלענדישער הערשאפט. נאך דער מלחמה צוישן אינדאנעזיע און האלאנד פונעם 18טן דעצעמבער 1961 און דעם 15טן אויגוסט 1962 איז די הערשאפט אריבער צו די פאראייניקטע פעלקער דעם 1טן אקטאבער 1962 און צו אינדאנעזיע דעם 1טן מיי 1963. דער דרום-מזרח טייל האט געהערט צום בריטישן קרוין, אבער איז אריבערגעגעבן געווארן צו דער פירערשאפט פון אויסטראליע. דער צפון-מזרח טייל איז געווען אונטער דעם שוץ פון דער דייטשער אימפעריע. ביי דער ערשטער וועלט-מלחמה איז עס איינגענומען געווארן דורך די אליטיסטי קראפטן, און שפעטער איז האט מען עס איבערגעגעבן אלס מאנדאט צו אויסטראליע. אין 1949 האט אויסטראליע פאראייניגט די צוויי לענדער אין מזרח טייל פון אינזל אין איין טעריטאריע. דעם 16טן סעפטעמבער 1975 האט אויסטראליע געשאנקען אומאפהענגיקייט צום גאנצן מזרח טייל מיטן נאמען פאפוא ניי גינע.
בארג טאוואורוואור, פאפוא ניי גינע, א טעטיגער וואולקאן.
פאפוא ליגט נאנט צום  עקוואטאר, איז א ווארען און פייכט לאנד. זיין שטח איז 462,840 קוואדראט קילאמעטער, און 93 פראצענט פונעם שטח איז באדעקט מיט רעגנוואלד.
מעלווין דזשעראם "מעל" בלענק (; 30סטן מיי 1908–10טן יולי, 1989) איז געווען א יידיש-אמעריקאנער שטימע אקטיאר, ראדיא פערזאנאליטעט און קאמיקער. מיטן ניק "דער מאן פון א טויזנט שטימעס" איז ער בעסטנס באקאנט פאר זיינע שטימעס אין לוני טונס און האנא-בארבערא קארטונען, צוויישן אנדערע.
בלענק איז געבוירן געווארן דעם 30סטן מיי 1908 אין סאן פראנסיסקא, קאליפארניע. ער האט געלערנט ביים לינקאלן מיטלשול אין סאן פראנסיסקא. ער האט געהייראט עסטעל ראזענבוים אין 1933 ביז זיין טויט אין 1989. ער האט געהאט א זון מיטן נאמען נאעל. בלענק איז נפטר געווארן דעם 10טן יולי 1989 פון אן אנפאל און א הארץ קרענק ביים עלטער פון 81.
ליבהאבער פיקציע (ענגליש: "Fan fiction"), פענפיקציע ("Fanfiction") אדער פענפיק ("Fanfic") איז א נאמען פאר פיקציע וואס איז געמאכט דורך אנהענגער אנשטאט דער אריגינאלער מחבר.
פענפיקציע שרייבער אפט נוצן פיקטיווע כאראקטערן און ערטער פון פיקטיווע (אדער היסטארישע) געשיכטעס וואס זענען געווען באשאפן דורך אנדערע מענטשן, און שרייבן אריגינעלע געשיכטעס וועגן זיי. מענטשן שרייבן פאן פיקציע פאר פילע פארשידענע פאנדאמען פון ביכער, טעלעוויזיע סעריעס אדער פילמען.
דארט איז אויך פאן קונסט (אדער פאנקונסט), וואס איז אפט צייכענונגען אדער אנדערע קונסט וואס איז באזירט אויף א פאנדאם.
הרב אברהם יצחק קאהן האדמו"ר תולדות אהרן (האב)
דער רבי איינגעבויגן מיט אן הויקער ווי דער פאטער זיינער (הבן)
רבי שמואל יעקב קאהן (געב' ט"ו אלול ה'תש"ג) איז דער תולדות אברהם יצחק רבי. ער איז דער עלטסטער זון פון דעם פריערדיקן תולדות אהרן רבי.
רבי שמואל יעקב קאהן איז געבוירן געווארן אין תש"ג צו זיין פאטער רבי אברהם יצחק קאהן, דער רבי פון תולדות אהרן, און זיין ווייב מרת יענטא.
ווען ער איז געווען א בחור, האט תולדות אהרן נישט געהאט קיין ישיבה, האט אים זיין טאטע געשיקט לערנען קיין וויזשניץ, ווייל דער זיידע רבי אהרן ראטה, האט געזאגט אז ער איז צוריק געפארן קיין חוץ לארץ, ווייל אויב אזא צדיק ווי דער אהבת ישראל געפינט זיך נאך אויף דעם עולם, האט ער נישט געקענט בלייבן אין ארץ ישראל.
ער האט געלערנט אין וויזשניץ איין זמן, דארט האט ער מקבל געווען פון דעם אמרי חיים און דאס וואס ער האט מקבל געווען, איז ביי אים געבליבן, און צוליב דעם האבן רוב חסידים פון תולדות אהרן אים נישט געוואלט אויפנעמען, אבער א חלק חסידים זענען געבליבן ביי אים מיטן נאמען "תולדות אברהם יצחק".
שבת ברענט ער ווי א קאכעדיג קעסל, א געוואלדיגער עולם ווארמען זיך ביי די טישן אין תולדות אברהם יצחק יעדן שבת, בחורים פון ישיבות אין ירושלים, און מאסן יונגעלייט, האבען געמאכט דארט זייער קביעות, אסאך רופן אים דער "ירושלים רבי", אדער דער "שבת רבי", אין זיינע יונגערע (געזונטערע) יארן האט ער גיקענט פֿירן טיש 6-7 שעה.
אויך ווען ער פארט קיין חוץ לארץ, שטייען טויזנטער אידן ביי זיינע טישן שעות שעות.
אסאך גרויסע עשירים אין ניו יארק פון פארשידענע קרייזן, האבען זיך אנגעקלעבט אין תולדות אברהם יצחק רבי.
ער פלעגט לערנען אסאך קבלה מיט רבי דניאל פריש.
זיינע חסידים (צווישן זיי רבי מאיר בראנסדארפער, רבי דניאל פריש) האבן אים אבער יא געוואלט זייענדיג דער עלטסטער זון, קומט זיך אים לויט ווי עס איז אנגענומען אז דער בכור האט מער חשיבות.
רבי משה לייב ראבינאווישט, מונקאטשער רבי
רבי משה יהודה לייב ראבינאוויטש (געב' ערשטע חנוכה ליכטל כ"ה כסלו ה'תש"א, מונקאטש) איז דער מונקאטשער רבי.
רבי משה לייב ראבינאוויטש איז געבוירן אין דער שטאט מונקאטש (היינט אוקראינע) דעם ערשטן טאג חנוכה תש"א צו זיין פאטער הרב ברוך יהושע ירחמיאל ראבינאוויטש, איידעם פון רבי חיים אלעזר שפירא זצ"ל, בעל מנחת אלעזר ממונקאטש. דער ברית איז פארגעקומען זאת חנוכה תש"א וואו רבי שלום אליעזר האלבערשטאם פון ראצפערט איז ספעציעל געקומען קיין מונקאטש צו דינען אלס סנדק ביים ברית. דער רבי הייסט "משה יהודא ליב" נאך דער רבי משה לייב סטריזובער זי"ע, א זיידע.
ער האט געלערנט אין דער טעלזער ישיבה אין קליוולאנד, אהאיא, ווי אויך אין בית המדרש עליון אין מאנסי, ניו יארק.
ער איז געווארן אן איידעם ביי הגאון הצדיק רבי אהרן בערנשטיין זצ"ל ראש ישיבה פין ישיבת חיי עולם אין ירושלים ראב"ד אגודת ישראל און בעמח"ס פרי אהרן.
רבי משה ראבינאוויטש איז נאך פון זיינע יונגע יארן געשעצט געווארן דורך צדיקי הדור ובראשם הרה"ק רבי יואל טייטלבוים פון סאטמאר זצ"ל.
ער איז באקאנט אלס עלוי און גרויסער למדן, (זיינע תורה'ס זענען געדרוקט געווארן אין די קונטרסים עולת שבת). ווי אויך האט דער רב שליט"א אפגעשריבען פילע כתבי יד און חדושי תורה אויף ספר הרמב"ם, וואס דער רבי איז געפארען קיין ארץ ישראל באקומען הסכמות פון די גדולי הדור ווי רבי דוד יונגרייז זצ"ל וואס איז לעת עתה נאך נישט ארויס לאור עולם, ווי אויך פלעגט דער רב זאגן טיפזיעניגע שיעורים און לומדישע דרשות וואס פילע ת"ח זענען באגייסטערט געווארן פון די רב'ס כח התורה,
ווען עס איז געווען די פרשה פונעם עירוב אין בארא פארק האט דער רב געשריבן א ספעציעלע תשובה להלכה וואס האט אפגעווארפן די שיטת המחמירים.
דער רבי איז באקאנט פאר ארויסהעלפן אידן מיט אלע מיני פראבלעמען, ספעציעל אין לעגאלע פראבלעמן, און איז באקאנט אלס גרויסער בעל צדקה, כמנהג זקנו דער מנחת אלעזר זי"ע.
אויפן וועג פון זיין זיידן דער מנחת אלעזר איז אויך דער מונקאטשער רבי ממשיך אלץ מוהל ווי אלע מונקאטשער חסידים אדער סתם מעריצים זענען מכבד דעם רבין אלס מוהל. צו דער זייט פון זיין מוהלות פלעגט זיין דער באוואוסטער מוהל הרב יעקב מרדכי וויינבערגער זצ"ל וואס איז פון די גרעסטע מוהלים.
ער האט אויפגעשטעלט דעם צענטער פאר מונקאטשער חסידות אין בארא פארק, ברוקלין, אבער עס געפינען זיך מונקאטשער שטיבלעך און מוסדות אויך אין ווילאמסבורג, מאנסי, ירושלים,בני ברק, לאנדאן, מאנטריאל.
ראבינאוויטש, משה לייב
באַרט סימפסאָן (ענגליש: "Bart Simpson") איז א פיקטיווער כאראקטער אין "די סימפסאָנס". ביים עלטער פון צען-צוועלף און דרייצן, ער קלינגט ווי א מיידל און איז דער עלטסטער זון פון מאַרדזש און האָמער סימפסאָן. ער איז דער ברודער פון ליסאַ און מאַגי. באַרט'ס שטימע ווערט געשפילט דורך נענסי קאַרטרייט.
באַרט'ס נאמען איז אן אנאגראם פון דאס ענגלישע ווארט "brat" ("בראַט", "יונגאטש"). מאַט גריינינג איז געגאנגען געווען צו רופן אים מאַט, אבער ער האט איינגעזען דאס וואלט האבן קלאר ווי דער טאג, אזוי ער האט באַשלאסן צו רופן אים באַרט.
א מאַנגאַ (יאפאניש: 漫画, ענגליש: "manga") איז א יאפאנישע קאמיקס בוך.
מאַנגאַ איז אילוסטרירט פון א מאַנגאַקאַ ("קאַרטוניסט", א קאמיקס קינסטלער, אויף יאפאניש). געוויינטלעך ווערט מאַנגאַ געלייענט פון רעכטס צו לינקס.
הרב שמואל דוד האלבערשטאם, קלויזנבורגער רבי בדביקות בה' בתפילת שחרית
רבי שמואל דוד האלבערשטאם איז דער צאנז־קלויזענבורגער רבי אין די פאראייניגטע שטאטן.
די דריי נשיאים פון כולל חיבת ירושלים אין אמעריקא, במרכז הקלויזנבורגר רבי
דער רבי איז דער יונגערער זון פון דעם פריערדיקן צאנז־קלויזענבורגער רבי׳ן זי"ע, רבי יקותיאל יהודה האלבערשטאם. נאך דעם וואס זיין טאטע איז אוועק אום ט' תמוז תשנ"ד האבן די חסידים אים אויפגענומען אלס איינער פון די צאנז-קלויזנבורגער רבי'ס.
ער וואוינט אין בארא פארק, ניו יארק, ווו ער האט זיין גרויסן בית המדרש אין צענטער פון געגנט.
דער רבי איז באוואוסט מיט זיין שטארקער עבודת התפילה, בפרט ביי קריאת שמע, ווי מען קען ממש זען ווי דער רבי איז מקבל עול מלכות שמים מיט מסירת נפש, און מען זעט ווי דער רבי גייט אויס ביים ווארט "א-ח-ד" און ביי די ווערטער פון "ואהבת את ה' אלקיך" "בכל לבבך" אז עס קען דויערן צוויי אדער צוויי א האלב שעה די ערשטע פרשה פון קריאת שמע אליין.
אזוי אויך פירט דער רבי אן א גאר לאנגע עבודה ביי שלוש סעודות ווי די זמירות און תורה ציעט זיך אריין לאנגע שעות אינעם מוצאי שבת, ווי מבקשי השם פון בארא פארק קומען כסדר שואב זיין מיט חיזוק והדרכה.
דער רבי איז אויך שטארק באוואוסט מיט די שטארקע פלפולים יעדע וואך פרייטאג צונאכט, אזוי אויך יעדן יום טוב, בפרט חנוכה זאגט דער רבי אלע אכט נעכט שטארקע פלפולים אויף דער סוגיא פון כבתה זקוק לה. עס איז אויך באקאנט פאר אלע מחברי ספרים אינעם פעלד פון פלפולים, אז מען קומט יעדע געלעגנהייט אריין צום רבי'ן אין הויף צו כאפן א רעיון, חידוש אדער סברה, וואס קען זיין גאר נוצבאר פאר תלמידי חכמים.
דער רבי איז דער נשיא פון דער קהילה און מוסדות צאנז קלויזענבורג פון אמעריקא. די קהילה האט מוסדות און שולן אין בארא פארק, וויליאמסבורג, מאנסי און לייקוואוד, און אויך אין מאנטריאל, לאנדאן און אנטווערפן, און אזוי אויך אין ארץ ישראל אין ירושלים, בני ברק, און בית שמש. אויך איז דער רבי נשיא פון מפעל הש"ס העולמי און נשיא הכבוד פון דעם גאליציאנער כולל צדקת רבי מאיר בעל הנס אין אמעריקא.
זיין חסידות ציילט איבער צוויי און א האלב טויזנט משפחות איבער דער גארער וועלט.
טאַפֿנעל פארק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין טאפֿנעל פארק, איזלינגטאן, צפון לאנדאן, נאנט צום גרענעץ מיט קאמדן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן היי בארנעט צווייג פון דער נארדערן ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 22סטן יוני 1907 אויף דער טשארינג קראס, יוסטן און האמפסטעד באן.
פאַטאַגאניע איז א ראיאן אין דרום עק פון דרום אמעריקע מיט א שיטערער באפעלקערונג, וואס ליגט סיי אין ארגענטינע סיי אין טשילע. דער ראיאן נעמט דעם דרום טייל פון די אנדן בערג ווי אויך מדברות און גראזלאנד צו מזרח פון די אנדן. פאטאגאניע האט א בארטן צו מערב ביים פאציפישן אקעאן און צו מזרח ביים אטלאנטישן אקעאן.
פאטאגאניע ציט זיך צום צפון ביז די קאלאראדא און באראנקאס טייכן.
בראַם אין דעם קאטסוואלד מאטאר מוזיי
בראַם (ענגליש: "Brum") איז א בריטישע טעלעוויזיע סעריע פאר קינדער וועגן די אוואנטורעס פון א ראדיא קאנטראלירטן אויטא מיטן זעלבן נאמען אין דער שטאט בירמינגהאם. זי איז פראדוצירט געווארן דורך ראגדאל פראדוקציעס.
נאָדי (לינקס) און ביג אירס ("גרויסע אויערן")
נאָדי (ענגליש: "Noddy") איז א סעריע פון קינדער ביכער פון די בריטישע שרייבערין איניד בלייטאן. די סעריע האט 24 ביכער, וואס זענען געווען פארשפרייט אויף ענגליש און איבערגעזצט צו פארשידענע שפראכן.
די סעריע איז צוגעפאסט געווארן צו פארשידענע טעלעוויזיע סעריעס באזירט אויף די ביכער.
קאַרטון נעצווערק (ענגליש: "Cartoon Network") איז דעם ערשטן און אריגינאלע ווערסיע פון קאַרטון נעצווערק. קאַרטון נעצווערק פארשפרייט קאַרטונען און זעלטן לייב אקציע טעלעוויזיע פראגראמען. ביי נאכט, קאַרטון נעצווערק טוישט צו אַדאָלט סווים, וואס פארשפרייט פראגראמען פאר דערוואקסענער.
אַליסאָן קאַראָל אלס לאַראַ קראָפֿט אין 2008
לאַראַ קראָפֿט (ענגליש: "Lara Croft") איז א פיקטיווע כאראקטער און די פּראטאַגאניסטין פון די ווידעא שפיל סעריע "טומב ריידער", און אויך צוויי פילמען באזירט אויף די שפילן.
פיקטיווע ביאגראפיעס.
דריי פארשידענע ביאגראפיעס זענען געשריבן געווארן פאר לאַראַ. די ערשטע ביאגראפיע איז געשריבן געווארן מיטן באפרייונג פונעם ערשטן שפיל (1996), און לויט איר איז לאַראַ געווען 50 יאר אלט אין סעפטעמבער 2018. די צווייטע ביאגראפיע איז געשריבן געווארן צו אַדאַפטירן לאַראַ צו נייע שפילן אין די סעריע (און דערום מאכן איר יינגערער). די דריטע ביאגראפיע איז געשריבן געווארן צו געבן די כאראקטער א נייע זייט און מאכן איר יינגערער פאר נייע שפילן נאכאמאל.
ערשטע ביאגראפיע.
לאַראַ קראָפֿט (געבוירן דעם 14טן פעברואר 1968) איז די טאכטער פונעם לארד הענשינגלי קראָפֿט. זי האט דערוואקסן אין א הערלעכער פאלווארק פון איר פאמיליע און האט געלערנט ביי אינסטיטוטן פאר אריסטאקראטן ווי זי. זינט אז זי איז געווען 3 יאר אלט איז זי דערצויגן געווארן דורך א פריוואטע לערערין, און ביים עלטער פון 11 האט זי איבערגעקליבן צו דער מיידלעך שולע ווימבלדאן. ביים עלטער פון 16 האט זי איבערגעקליבן צו "גארדאנסטאַון", וואו זי האט געענדיקט אירע שטודיעס ביים עלטער פון 18. דערנאך האט זי איבערגעקליבן צו א מיטלשול אין דער שווייץ און האט גראדואירט ביי 20.
אין דער שווייץ האט לאַראַ געלערנט זיך סקי, וואס איז געווארן איר מערסט באליבטער ספארט. זי האט אפט פארבראכט אירע וואקאציעס ביי סקי אין די הימאלייע בערג. ביי איין וואקאציע האט דעם עראפלאן אין וואס לאַראַ און אירע פריינט האבן געפלויגן געקראכט אויף א פארשנייטן בארג, און אלע זענען אומגעקומען אחוץ לאַראַ. צוליב די קראך האט לאַראַ פארלארן איר זיכרון, מיט נאר א טייל זכרונות פון אירע איידלע לעבן. די קראך און וואס זי האט געבליבן לעבן האט געטוישן לאַראַ'ס לעבן, און אויך איר וויזיט אין א ווייטער, איינזאמער דאָרף. זי האט באשטימט אז זי האט זיך געמיאוסט מיט אירע לאנגווייליקע איידלע לעבן און איז געווארן א קבר-רויבערין (דערום הייסט די סעריע "Tomb Raider").
צווייטע ביאגראפיע.
לויט די דאזיקע איז לאַראַ געבוירן געווארן אין די 1970ער.
דריטע ביאגראפיע.
לאַראַ קראָפֿט איז געבוירן געווארן דעם 14טן פעברואר 1992 אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך צו דער לארד ריטשארד קראָפֿט און עמיליע קראָפֿט. אירע עלטערן זענען געוויינטלעך נישט געווען מיט איר. נאך איר מוטער'ס טויט איז לאַראַ'ס פֿאָטער געווארן אבסעסיוו מיט לעגענדעס, און נאך זיין טויט איז לאַראַ פאריתומט געווארן. זי האט געבליבן אונטער די באשיצונג פון קאָנראַד ראָט, א פריינד פון איר פֿאָטער וואס האט אדאָפטירט זי. צוליב ראָט'ס ארבעט איז לאַראַ געווען אליין אדורך רוב איר קינדהייט. אלס א יונגפרוי האט זי געלערנט ביים לאנדאנער אוניווערסיטעט קאלעדזש. נאך איר גראדואציע האט זי געבונדן מיט סאַמאַנטע נישימוראַ און געווארן איר בעסטע פריינדין. לאַראַ'ס ערשטע אוואנטורע איז געווען די דערגיי פון די פארלוירענע קעניגרייך פון יאַמאַטיי.
אין אפריל 2006 איז לאַראַ קראָפֿט באשטימט געווארן אלס די "מערסט דערקענטע ווידעא שפיל העלדין פון אלע צייטן" אין דאס גינעס וועלט רעקארדן בוך.
אין די ערשטע צוויי פילם אַדאַפטאַציעס איז לאַראַ געשפילט געווען דורך די בארימטע אקטריסע אנדזשעלינא דזשאלי, וואס האט געמאכט די כאראטקער פאפולער אין אנדערע וועגן.
׳׳מאנסי גלאט׳׳ איז א העכסט סאפיסטיקירט בענאזאם מיטן העכסטן סטנאנדראט אין כשרות יאטקע אנגעפירט דורך הרב שמעון מענדלאוויטש. ווי עס ווערט טאקע גערופן. שמעון מענדלאוויטש מאנסי גלאט.
אריגינאל געגרינדעט געווארן דורך זיין פעטער (ברודער פון זיין מאמע) הרב ישראל הערש פריעדמאן, און ווילימסבורג.
יענטא איז אַ ייִדיש ווייַבלעכער נאָמען וואָס איז געניצט בכלל פֿאַר אַן אַלט יענטע. דער נאָמען שטאמט פון יענטל, אין קער דערייווד פון אַ וואָרט אין ישן איטאַליעניש וואָס מיטל מין אָדער פרייַנדלעך.
אין דער עלטער פון ייִדיש טעאַטער, עס אנגעהויבן רעפעררינג צו אַ קאָכלעפל. דאס וואָרט האט זינט ווערן יינגליש (אַ ייִדיש לאָאַנוואָרד אין אמעריקאנער אידישע ענגליש). אין די 1920 יענטאַ איז ערשטער פּאַפּיאַלערייזד דורך די וויצלינג יעקבֿ אַדלער (נישט די אַקטיאָר יעקבֿ פּי אַדלער) שרייבט אונטער זיין פּען נאָמען בי קאוונער אין וואָס ער געשאַפֿן די כאַראַקטער יענטאַ, און Featured יענטאַ אין אַ בראדוויי טעאטער שפּיל ענטייטאַלד יענטאַ טעלעבענטאַ. יענטאַ איז אויך זיין כאַראַקטער אין אַ 50 יאָר שרייבט קאַריערע פֿאַר די אידישע טעגלעך פֿאָרווערטס.
דער נאָמען איז געניצט ווי די נאָמען פון די שאַדכן אין די בראדוויי מוזיקאַליש שלאָגן, פידלער אויף די דאַך.
"אַלאַדין ביי דער מאַגישער גאַרטן", אילוסטרירט דורך מאַקס ליבערט פֿאַר לודוויג פֿולדאַ'ס בוך "Aladin und die Wunderlampe"
אַלאַדין (אראביש: "علاء الدين") איז אַ מעשה מיט מיטל מזרחדיקע מקורות. עס איז איינע פֿון די מעשיות פֿון טויזנט און איין נעכט און איינע פֿון די מערסט באַקאַנטע. אבער, עס געפֿינט זיך נישט אין דער אריגינעלער אַראַבישער טעקסט, און איז צוגעלייגט געוואָרן אין דער 18טער יארהונדערט דורך דער פֿראַנצויזער אַנטואַן גאַלאַן, וואס האט גענומען די מעשה פֿון סירישע דערציילערס.
די אריגינעלע געשיכטע פּאַסירט אין כינע און רעדט וועגן אן ארעמער שנייַדער וואס האט אַן אומניציקער, אימפּאָטענטער זון מיטן נאמען אַלאַדין. ווען אַלאַדינ'ס פאטער שטארבט געפֿינט אים אַ מוראדיקער מכשף פֿון אַפֿריקע וואס מאַסקירט זיך ווי זיין אָנקל און פֿירט אים אריין אין אַ געפֿערלעכער הייל אַרויסצוגעבן אַן אוראַלטער לאָמפּ. דער מכשף קאָמאַנדירט אים נישט צו נעמען קיין זאכן אחוץ דער לאָמפּ. אבער, אַלאַדין ווייסט נישט אז דאס איז נישט קיין נאָרמאַלער לאָמפּ. ער האט מאַגישע אייגנקייטן און אנטהאַלט אַ דזשין וואס קען רעאליזירן יעדער וואונטש, און אַלאַדין נעמט די פֿילע אוצרות אין דער הייל אנשטאט דער לאָמפּ. ווען אַלאַדין פּרובירט אַרויסצוגיין פֿון דער הייל, באַגערט אים דער מכשף צו געבן אים דער לאָמפּ פֿריער. אַלאַדין קען נישט געבן דער לאָמפּ ווייל זיינע בייַטלען זענען אָנגעפֿילט. דער מכשף בייזערט זיך און פֿאַרמאַכט דער ערד ארום אים. אין דער הייל נעמט אַלאַדין דער לאָמפּ און קראַצט ער צו רייניקן אים, און דער דזשין באַווייַזט זיך מיט איין מאָל און זאָגט: "וואָס וויל איר באַפֿעלן פֿון מיר? איך בין צוגעגרייט, ווייל אייער שקלאַף בין איך!" די געהיימע כוחות פֿונעם דזשין מאַכן אַלאַדין אַ זייער רייכער מאַן. ער הייַראַט די פּרינצעסין, און דער דזשין שאַפֿט זיי אַ קייסערישער פּאַלאַץ.
די מעשה וועגן אַלאַדין האט ערשט דערשייַנט אין די פֿראַנצויזישע איבערזעצונג פון טויזנט און איין נכעט, און נישט צווישן די אריגינעלע אַראַבישע מעשיות. דאַרום, די דאָזיקע מעשה (צוזאמען מיט אַלי באַבאַ און די פֿערציק גנבֿים און טייל אַנדערע מעשיות) איז אפֿשר געשריבן געוואָרן דורך אַנטואַן גאַלאַן.
אין 1992 האט די וואלט דיזני פירמע באַפֿרייַט דעם אנימאציע-פֿילם "אַלאַדין", וואס איז געווען זייער געראָטן. אין 1989 איז דער ווידעאָ שפּיל "דער פּרינץ פֿון פּערסיע" באַפֿרייַט געוואָרן, מיט אַ סאַך אַלאַדין-ענלעכע עלעמענטן. אויך האט די וואלט דיזני פירמע געמאַכט אַ פֿילם אַדאַפּטאַציע פֿון "דער פּרינץ פֿון פּערסיע", וואס איז באַפֿרייַט געוואָרן דעם 28סטן מיי 2010.
פֿאַרפֿרוירן (ענגליש: "Frozen") איז אן אמעריקאנישער קאמפיוטער-אנימירטער פאנטאזיע-קאמעדיע מוזיקפילם פון 2013. ער איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני אנימאציע סטודיאס און באפרייט געווארן דורך וואלט דיזני פילמען. דער פילם איז אינספירירט געווען פון האנס קריסטיאן אנדערסענ'ס מעשה "די שניי-מלכה".
די געשיכטע איז וועגן א פּרינצעסין מיטן נאמען אַנאַ און איר שוועסטער עלזאַ, וואס ווערט די קעניגין פונעם אַרענדעל קעניגרייך. עס איז אויך דא א קאָמישער לעבעדיקער שניימענטש מיטן נאמען אָלאַף. אין דער פילם זינגט עלזאַ א ליד מיטן נאמען "לאז ארויס" ("Let It Go"), וואס איז שנעל געווארן זייער פאפולער. "פֿאַרפֿרוירן" איז באפרייט געווארן דעם 27סטן נאוועמבער 2013, מיט די שטימעס פון קריסטען בעל און אידינא מענזל.
"פֿאַרפֿרוירן" האט באקומען זייער גוטע באריכטן פון פילם קריטיקער. ער איז נאמינירט געווארן פאר דעם גאלדען גלאב פריז פארן בעסטער אנימירטער פילם אין פולער לענג.
אַנאַ און עלזאַ זענען צוויי שוועסטער-פּרינצעסינס וואס וואוינען אין אַרענדעל. עלזאַ, וואס איז איצט די קעניגין פֿון אַרענדעל, פֿאַרמאגט די טאַלאַנט צו שאַפֿן שניי און אייז און אַרבעטן מיט זיי, אבער זי פֿאַרלירט די קאנטראל איבער אירע כוחות און שטעלט די מענטשן פֿון אַרענדעל אין געפֿאַר. עלזאַ לויפֿט אַוועק און בויט זיך אַן אייז-פּאַלאַץ. דערווייַל גייט אַנאַ דורך די שניי און אייז צו ברענגען עלזאַ צוריק און פֿאַרריכטן וואס זי האט געטאן. אויף איר וועג טרעפֿט אַנאַ מיט קריסטאָף - אַ פֿרייַנדלעכער אייז-פֿאַרקויפֿער - און אָלאַף, אַ קאָמישער שניימענטש געשאַפֿן דורך עלזאַ, וואס וויל זען דער זומער.
אַ פּרינץ מיטן נאמען האַנס וויל הייראַטן מיט אַנאַ, אבער שפּעטער זאָגט אַז ער וויל הייראַטן מיט זי נאר צו מאָרדן עלזאַ און באַקומען איר קעניגלעכער סטאַטוס. ווען האַנס הייבט זיין שווערד העכער עלזאַ, אַנאַ פֿאַרהאַלט אים און ווערט פֿאַרפֿרוירן צוליב די קעלט. עלזאַ טרויערט אויף אַנאַ, וואס שמעלצט זי און ברענגט איר לעבן צוריק. אָלאַף זעט אַז אַן אַקט פֿון אמתע ליבע איז וואס קען שמעלצן אַ פֿאַרפֿרוירענעם האַרץ. מיטן כוח פֿון ליבע, עלימינירט עלזאַ דער אייז-כישוף איבער אַרענדעל, און אָט קען אָלאַף זען דער זומער, מיט אַ שניי-כמאַרעלע וואס פֿאַרמיידט אים פֿון צעגיין זיך אינעם היץ.
"פארפרוירענער פיבער" (2015).
"פֿאַרפֿרוירענער פֿיבער" ("Frozen Fever") איז א קורצע פילם וואס קאנטינוירט די געשעענישן פֿון "פֿאַרפֿרוירן". ער איז באפרייט געווארן צוזאמען מיט די נייע ווערסיע פֿון "סינדערעלאַ" דעם 13טן מערץ 2015. אין די געשיכטע ליידט עלזאַ פֿון א פֿאַרקילונג, און זי שטרענגט זיך פּרובירן מאכן א סורפּריז פֿאַר אַנאַ'ס געבורטסטאג. "פֿאַרפֿרוירנער פֿיבער" דויערט בערך אכט מינוט און האט איין נייער ליד וואס עלזאַ זינגט.
"אלאפ'ס פארפרוירענע אוואנטורע" (2017).
"אָלאַפֿ'ס פֿאַרפֿרוירענע אַוואַנטורע" ("Olaf's Frozen Adventure") איז א קורצע פילם וואס איז באפרייט געווארן צוזאמען מיט דעם פולער לענג פילם "קאָקאָ" דעם 22סטן נאוועמבער 2017. ער איז שפעטער טראנסמיטירט געווען אויף ABC דעם 14טן דעצעמבער דאס זעלבע יאר. ער איז וועגן אָלאַף דער שניימענטש, וואס זוכט די בעסטע פֿאַמיליע טראַדיציעס פֿאַר אַנאַ און עלזאַ. ער דויערט בערך 21 מינוט און האט פֿיר נייע לידער.
"פארפרוירן II" (2019).
דער פולער לענג המשך פילם "פֿאַרפֿרוירן II" איז באפרייט געווארן דעם 22סטן נאוועמבער 2019.
ישי שליסל, געבוירן 1975, תשל"ו. א ליטוואק, וווינט אין קרית ספר. איז א אינגערמאן וואס ווען בראש כל חוצות אין ירושלים האבן זיך צאמגענומען האמאסעקסואלן אויף א שטאלץ פאראד דעם 30סטן מײַ 2005 אין ירושלים און געוואלט ארויסווייזן זייער שטאלץ פון זייער אויסוואל דורך א פאראדע מיט פענער און נגינה, איז ער אריינגעלאפן מיט א מעסער דעשטעכנדיג דריי יידן מיט בלוט.
אום תמוז תשע"ה איז ער פרייגעלאזן געווארן, נאך צעהן יאהר אין טורמע. אום י"ד אב איז ער געקומן צום שטאלץ-פאראד אין ירושלים און האט ווידער אטאקירט מיט א מעסער. זעקס מענטשן זיינען פארווונדיקט געווארדן. שליסל איז דורך די פאליציי ארעסטירט געווארן.
וואס זאגט די תורה צו אים און זיין אקט.
צווישען די תורה לאגער איז דער מיינונג צעטיילט איינצלעכע עקסטרעמע פרומע האלטן אז דאס איז אזוי ווי פנחס בן אלעזר וואס האט געמאכט א קידוש ה'.
אבער די מערהייט שאקלען זיך אפ פון אים און זאגן אז איז דער פארקערטער אפעקט אז ס'ווייזט אז תורה איז רציחה רח"ל- און דערמיט ווערט א שרעקליכע חילול ה'.
ער האט געדינט אן אורטייל פון 10 יאר טורמע.
אַנאַ (ענגליש: "Anna") איז א כאראקטער אין דער וואלט דיזני אנימירטער פילם "פֿאַרפֿרוירן" פון 2013. אין דער פילם איז אַנאַ די פּרינצעסין פון דעם פיקטיוון אַרענדעל קעניגרייך, און איר שטימע ווערט געשפילט דורך קריסטען בעל. אַנאַ האט אן עלטערע שוועסטער מיטן נאמען עלזאַ (געשפילט דורך אידינא מענזל), וואס קען שאַפֿן און קאָנטראָלירן שניי און אייז.
אויסטריטן.
אין דער פֿילם טרעפֿט אַנאַ מיט אַ פּרינץ מיטן נאמען האַנס, און זי וויל הייראַטן מיט אים. דערנאך, כאטש דער זומער פֿרירט עלזאַ דאס גאנצע קעניגרייך. אַנאַ דאַרף געפֿינען עלזאַ און בעטן פֿון זי צו געבן דער זומער צוריק. שוין באַלד טרעפֿט זי מיט אַן אַנדערער מאַנצביל מיטן נאמען קריסטאָף, וואס האט ליב אייז און העלפֿט אַנאַ געפֿינען עלזאַ.
עלזאַ (ענגליש: "Elsa") איז א כאראקטער אין דער דיזני אנימירטער פילם "פֿאַרפֿרוירן" פון 2013. אין דער פילם איז עלזאַ די קעניגין פון דאס פיקטיוו אַרענדעל קעניגרייך, און איר שטימע ווערט געשפילט דורך דער זינגערין און אקטריסע אידינאַ מענזל. עלזאַ האט א יינגערע שוועסטער מיטן נאמען אַנאַ (געשפילט דורך קריסטען בעל). עלזאַ איז געבוירן געווארן מיט מאגישע טאלאנטן צו שאפן שניי און אייז און ארבעטן מיט זיי, און זי פרירט כמעט אלץ וואס זי רירט. ווען זי קען נישט קאנטראלירן אירע כוחות, באהאלט זי זיך פון אלעמען.
עלזאַ איז באזירט געווארן אויף די הויפט כאראקטער פון דער מעשה "די שניי-מלכה". אינעם פילם איז עלזאַ געבוירן געווארן מיט אייז כוחות, און זי באשעדיקט איר שוועסטער אַנאַ, וואס מאכט אירע עלטערן פארמאכן זי אין איר צימער פאר איר גאנצע קינדהייט. עלזאַ'ס עלטערן שטארבן און זי ווערט די קעניגין, אבער זי לויפט אוועק צו האבן פרייהייט און אויסמיידן באשעדיקן מענטשן מיט אירע אייז כוחות. ווען עלזאַ פארפרירט דאס קעניגרייך אָן א כוונה, לויפט זי צו א ווייטן בארג. אַנאַ גייט אויף א רייזע נאך איר שוועסטער.
אפטראג.
עלזאַ'ס ליד "לאז ארויס" ("Let It Go") האט באקומען פילע גוטע באריכטן פון צוקוקער און קריטיקער, און איז איבערגעזעצט געווארן אפילו אויף יידיש (נישט ליצענצירט אדער אפיציעל).
אַן עקזעמפּלאַר פון דעם "שוואַרצן בוך" אין מאָסקווע
דאָס שוואַרצע בוך איז אַ זאַמלונג פון דאָקומענטן און עדותן וועגן חורבן אייראָפּע און דער באַטייליקונג פון יידן אין קאַמף קעגן נאַצי־דייטשלאַנד בעת דער צווייטע וועלט מלחמה. געשאַפן אין סאָוועטן פאַרבאַנד אויף רוסיש דורך יידישן אַנטיפאַשיסטישן קאָמיטעט, אונטער רעדאַקציע פון איליאַ ערענבורגן און וואַסילי גראָסמאַנען אין די 1940ער יאָרן, איז דאָס בוך געווען אַ לאַנגע צייט ניט פאַרעפנטלעכט געבליבן.
געשיכטע פון דעם בוך.
די מיליטערישע רעפּאָרטערן וואַסילי גראָסמאַן און איליאַ ערענבורג האָבן נאָך אין 1944-1943 אָנגעהייבן צו זאַמלען דאָקומענטן, בריוו און פּערזענלעכע דערמאָנונגען וואָס שייך די אכזריות און רציחות איבערן יידישן פאָלק אויף די שטחים אָקופּירט דורך דייטשלאַנד. גראָסמאַנס בוך־רעפּאָרטאַזש וועגן טרעבלינקע ("טרעבלינקער גיהנום", 1944) פאַרעפנטלעכט אין רוסיש צוזאַמען מיט אַ פראַגמענט פּובליקירט אין זשורנאַל "זנאַמיאַ" זיינען געווען די ערשטע פּובליקאַציעס, און זיי זיינען נאָכגעפאָלגט געוואָרן דורך ערענבורגס און גראָסמאַנס זאַמלונג "מערדער פון פעלקער" (1945-1944) אין יידיש און זאַמלונג "איין הונדערט בריוו" (1944) אין פראַנצייזיש. אָ דאָס זיינען געווען די פאָרגייער פון דעם גרעסערן פּראָיעקט, וואָס האָט באַקומען שוין אין 1943 דעם נאָמען "דאָס שוואַרצן בוך". לויט דער איניציאַטיוו פון ערענבורגן איז געשאַפן געוואָרן די "ליטעראַרישע קאָמיסיע" ביים אַנטיפאַשיסטישן קאָמיטעט, וואָס האָט געמוזט באַטייליקן זיך אין רעדאַגירן און אַרויסגעבן דעם בוך. אין רעדאַגירן און אָנשרייבן די מאַטעריאַלן האָבן אָנטייל גענומען טאַלאַנטירטע יידישע און אויך עטלעכע ניט־יידישע זשורנאַליסטן און שרייבער, צווישן אַנדערע אברהם סוצקעווער, לייב קוויטקאָ און אַ סך אַנדערע. עטלעכע פון די מחברים זיינען אין די יאָרן פון דער "קאַמף קעגן קאָסמאָפּאָליטיזם" רעפּרעסירט געוואָרן.
בעת די ליטעראַרישע קאָמיסיע איז שוין געווען ביים צוגרייטן דעם בוך צום דרוק, האָט דער פירער פון סאָוועטישן אינפאָרמביוראָ (און אין דער זעלבער צייט אויך דער פאָרזיצער פון דעם יידישן אַנטיפאַשיסטישן קאָמיטעט) שלמה לאָזאָווסקי באַפוילן, די אַרבעט פון דער קאָמיסיע זאָל אָפּגעשטעלט ווערן און אַלע מאַטעריאַלן זאָלן איבערגעגעבן ווערן דעם קאָמיטעט גופא. באַלד נאָך דעם איז אין פּרעס דערשינען די ערשטע קריטיק קעגן איליאַ ערענבורגן. זינט דער צייט האָט ערענבורג אָפּגעזאָגט פון ווייטער אַרבעטן איבערן בוך. אַ נייע רעדקאָלעגיע האָט געמאַכט אַ ריי ענדערונגען אין טעקסט און דער כתב יד איז געשיקט געוואָרן אין ארץ ישראל, רומעניע, פאַראייניקטע שטאַטן און אַנדערע לענדער. די ערשטע פּובליקאַציעס פון בוך זיינען געווען די איבערזעצונגען אויף ענגליש און רומעניש, פאַרעפנטלעכט אין 1946 אין די פאַראייניקטע שטאַטן און רומעניע. אין 1968 איז דער כתב יד, וואָס איז אַמאָל אַמאָל געשיקט געוואָרן אין פּאַלעסטינע, דערשינען אין מדינת ישראל אויף עברית.
דער גורל פון דעם בוך אין סאָוועטן פאַרבאַנד גופא איז אָבער געווען ווייט ניט דערפאָלגרייך. אין 1947 האָט די פּראָפּאַגאַנדע אָפּטייל פון דער פּאַרטיי קריטיקירט די אידיי פון דעם בוך און אָנגערופן אים "ניט־צוועקמעסיק". ניט געקוקט דערויף איז דער דרוק (אין פאַרלאַג "דער אמת") ניט אָפּגעשטעלט געוואָרן. אין 1948, מיטן פאַרמאַכן פון יידישן אַנטיפאַשיסטישן קאָמיטעט, זיינען דער גאַנצער זאַץ און די כתב ידן ליקווידירט געוואָרן.
1980 אין ירושלים איז דער גאַנצער בוך דאָס ערשטע מאָל פאַרעפנטלעכט געוואָרן אויף רוסיש.
קאַפּיטלען פון בוך זיינען אָנגערופן לויט רעספּובליקן: "אוקראַינע", "בעלאַרוס", "ר.ס.פ.ס.ר." (רוסלאַנד), "ליטע" און "לעטלאַנד", ווי אויך "די סאָוועטישע פעלקער זיינען פאַראייניקט", "פאַרניכטונגסלאַגערן", "קאַטן".
פרק שירה איז א מדרש ווי עס איז צוזאמען גענומען די שירה וואס דער גאנצער וועלט באשאפעניש און אלע באשעפענישן זינגען און לויבן דעם באשעפער פון דער וועלט. עס איז איינגעטיילט אין זעקס פרקים און עס ווערט מיט א סדר אויסגערעכנט באשעפעניש נאך באשעפעניש מיט די שירה וואס זיי זאגן.
אין די ווערטער פון חז"ל זעט מען די גרויסקייט און וויכטיגקייט פון 'פרק שירה', און די חשיבות פון לערנען דערין און זיך באשעפטיגן דערמיט.
דער ארטיקל דיסקוסירט דער באנוץ פון קדושה אין דער יידישער רעליגיע, פארן אלגעמיינעם באנוץ זעט הייליגקייט
קדושה - הייליגקייט אין דער יידישער רעליגיע איז גאר א ברייטער באגריף און טוט כאראקטעריזירן פיל פונקטן אין יידישקייט. דער טערמין קדושה ווערט גענוצט אויף צו באטיטלען העכערקייט, גייסטליכקייט און געטליכקייט. אויך איז דאס א מדה וואס דער יידישער רעליגיע פארלאנגט אז א מענטש זאל זיך אזוי פירן, און א מדרגה וואס א ייד איז געפאדערט צו דערגרייכן.
קדושה.
הייליג אין דער יידישער רעליגיע באדייט דער אומשטאנד, סיטואציע, אדער זאך, וואס טוט פאראייניגן הימלישקייט מיט ערדישקייט. די פונקטליכע באדייט פון הייליגקייט איז, אנדערש ווי פרישות, עפעס וואס איז באהאפטן צום ערדישקייט און פראסטקייט פון דער גשמיות'דיגער וועלט, אבער אין דער זעלבער צייט איז עס אפגעטיילט פונעם גשמיות און איז איינס מיטן העכערקייט און רוחניות. די בעסטע און שטערקסע ביישפיל דערפאר איז גאט אליין, וואס האט באשאפן אונזער ערדישע וועלט און געפונט זיך איבעראל אין איעדע גשמיות, און צוזאמען מיט דעם איז ער אפגעשיידט פון אלעס און העכער די גאנצע באשעפעניש.
ווען עס קומט צו א סיטואציע וואס עס ווערט אויפגעדעקט די געטליכקייט פון דער ערדישקייט, ווערט דאס באטיטלט אלס הייליג. אזוי אויך איז א מענטש הייליג ווען ער איז פארנומען אין גשמיות'דיגע געברויכן אבער זיין כוונה דערביי איז העכערס, ער האט אינזין דעם אייבערשטן, דאס הייסט אז זיין גשמיות איז איינס מיטן רוחניות.
דאס איז וואס דער תורה זאגט: קדושים תהיו - כי קדוש אני, אזויווי גאט איז כביכול איינס מיטן גשמיות און מיט דעם אלעם איז ער אינגאנצן העכער פון דעם, אזוי עטס אויך אפילו ווען ענק זענען באשעפטיגט מיטן גשמיות זאל אבער אייער הארץ און כוונה נישט זיין דערביי נאר אין רוחניות און אין העכערס.
אין תנ"ך ווערט דאס ווארט פיל מאל גענוצט אלס א טערמין פון גרייטקייט און מיוחד פאר א ספעציפישן צוועק. דאס איז ווייל איר ריכטיגער אפטייטש איז א נאכאנאנדיגער אפשיידונג פון דעם געווענליכן שטייגער, נישט בלויז אן איינמאליגער אפהאקונג דערפון, נאר א שטענדיגער און נאכאנאנדער באווייז אויף גרייטקייט און אנדערשקייט פון דעם פשוט'ן אויסערליכן איינדרוק.
אין שמונה עשרה.
קדושה מיינט אויך די דריטע ברכה פון שמונה עשרה, און ספעציעל דער טייל וואס מען זאגט ביי דער הויכער שמונה עשרה, וואס איז געבויט ארום די ווערטער פון פסוק ״קדוש קדוש קדוש״.
קידוש ה'.
נאך א מעכטיגן אקט וואס האט א אפקלאנג אויף ווייט און ברייט, ביטער אדער זיס, און דאס טראגט א מעסעזש אז עס איז דא א באשעפער אויף דער וועלט, ווערט דער אקט באטיטלט אלס קידוש ה', - הייליגונג פון גאט.
קדושים.
א ייד וואס איז זיך מוסר נפש צו שטארבן איידער ער זאל זיך שמדן ווערט גערופן א קדוש.
אויך ווען א איד שטארבט צוליב דעם וואס ער איז א איד, איז ער א קדוש, ווייל גאט איז געהייליגט געווארן דורך אים וואס מענטשן רעדן און זען אז זיינע קינדער זענען אזוי געטריי צו אים ווערט ער דאך אנערקענט. אלע חורבן אייראפע געשטארבענע זענען קדושים, אפילו זיי זענען פרייע און אטעאיסטן, האט מען דאך זיי געהארגעט פארן איינציגן זינד אז זיי זענען אידן, ווייל נישט קיין חילוק פארוואס א אידן ווערט געהארגעט וויבאלד זיין נאציאנאלע אידענטיטעט האט געשפילט א ראלע אין זיין טויט איז אויטאמאטיש דער נאמען פון גאט געהייליגט דורך זיין טויט.
דאַני ראדריק (געבוירן דעם 14טן אויגוסט, 1957 אין סטאמבול, טערקיי) איז א יידיש־טערקישער עקאנאמיסט אין די פעלדער פון אינטערנאציאלן עקאנאמיק, עקאנאמישע אנטוויקלונג און פאליטישע עקאנאמיע.
ער איז א פראפעסאר פון עקאנאמיק ביי דזשאן עף קענעדי שולע פון רעגירונג אין הארווארד אוניווערסיטעט, וואו ער לערנט עקאנאמיק צו סטודענטן פונעם אוניווערסיטעט.
דאני ראדריק איז געבויגן געווארן אין סטאמבול, טערקיי צו א ספרדישער משפחה.
ער האט שטודירט אין ראבערט קאלעדזש, סטאמבול, און עקאל נארמאל סופעריער אין פאריז.
קידוש השם איז דער אקט אדער סיטואציע וואס שאפט אז גאטס נאמען זאל זיין געהייליגט צווישן די מענטשן אויפן וועלט. קידוש השם איז דער מצוה אין דער תורה פון "ונקדשתי בתוך בני ישראל", אז דאס יידיש פאלק און איעדע ייד פערזענליך, זאל זיך פירן אין א פארעם וואס וועט צוברענגען אז דער אייבערשטער וועט דורך זיי געהייליגט ווערן.
די מצוה פון קידוש השם איז נישט באגרעניצט צו סיי וועלכע ספעציפישע אקטן, נאר עס נעמט אדורך דאס גאנצע לעבן פון א ייד, אז ער זאל אין אלע אומשטענדן מיט אלע זיינע אקטן, שטענדיג זיך מיהען און מעסטן זיינע מחשבות, דיבורים און מעשים, אז דאס זאל העלפן צו מקדש זיין שם שמים.
פאַרעוו (אדער פאַרווע) באדייט אן עסנווארג וואס איז נישט מילכיק און נישט פליישיק. אויך ווערט דאס ווארט פארעוו באניצט אויף א זאך וואס איז נייטראל, ספעציעל אויף איינעם וואס זיין מיינונג וועגן עפעס א זאך איז נישט אהין און נישט אהער.
לויט דער יידישער הלכה, טאר מען נישט מישן מילכיגס און פליישיגס, נאר יעדער איינער מוז מען קאכן און עסן באזונדער. ס'איז אבער פארהאנען א סך עסנווארגן וואס מען מעג עסן סיי מיט מילכיגס סיי מיט פליישיגס—אזעלכע עסנווארגן זענען פארעוו, למשל, ירקות, אייער, פיש און פרוכט.
אזוי ווי מען עסט ברויט צוזאמען מיט אלע עסנווארגן האבן חז"ל געהייסן באקן ברויט נאר פארעוו, נישט מילכיק און נישט פליישיק, אחוץ ווען מען באקט דאס ברויט אין א ספעציעלער פארעם.
פראפ' יעקב דוד בעקנשטיין (1טן מיי 1947, מעקסיקא שטאָט, מעקסיקא - 16טן אויגוסט 2015, פינלאנד) איז געווען א ישראלישער פיזיקער. בעקנשטיין האט געהאלטן דעם פאלאק שטול פאר טעארעטישן פיזיק אינעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים און איז געווען א מיטגליד אין דער ישראלישער אקאדעמיע פון וויסנשאפטן. ער איז געווארן באלוינט מיט דער פרס ראטשילד פרעמיע אין 1988, די ישראל פרעמיע אין 2005 און די וואלף פרעמיע אין 2012.
בעקנשטיין איז געבוירן געווארן אין מעקסיקע אין א פרומער יידישער משפחה צו זיינע עלטערן יוסף און אסתר (געבוירן וולאדאסלאוואצקי), פוילישע יידן וואס האבן אימיגרירט אין מעקסיקא. אין זיינע קינדווייזע יארן האט ער אימיגרירט מיט זיין פאמיליע אין די פאראייניגטע שטאטן. ער האט שטודירט כעמיע איין יאר אינעם ברוקלינער פאליטעכניק אינסטיטוט, אבער דערנאך האט ער פארטגעזעצט מיט אן ערשטן דיפלאם אין פיזיק.
הויפט ביישטערונגען צו פיזיק.
אין 1972, איז בעקנשטיין געווען דער ערשטער וואס האט פארגעשלאגן אז שווארצע לעכער זאלן האבן א גוט-דעפינירטע ענטראפיע. ער האט געשריבן אז די ענטראפיע פון א שווארצן לאך איז פראפארציאנעל צום עווענט־האריזאנט פונעם שווארצן לאך. אויך האט בעקנשטיין פארמולירט דעם גענעראליזירטן צווייטן געזעץ פון טערמאדינאמיק, שווארצער-לאך טערמאדינאמיק, פאר סיסטעמען וואס שליסן איין שווארצע לעכער.  די ביידע ביישטייערונגען זענען געווארן באשטימט ווען סטיוון האקינג (און, אומאפעהענגיק, זעלדאוויטש און אנדערע) האבן פארגעשלאגן דעם עקזיסטענץ פון האקינג שטראלונג צוויי יאר נאכהער. לכתחילה האט האקינג דערקעגנט בעקנשטיינ׳ס סברה מיט דער טענה אז א שווארצער לאך קען נישט שטראלן ענערגיע און דערפאר קען נישט האבן קיין ענטראפיע. אין 1974, אבער, האט האקינג אויסגעפירט א לאנגן חשבון וואס האט אים איבערגעצייגט אז טיילכעלעך קומען יא ארויס פון שווארצע לעכער. היינט ווערט דאס גערופן בעקנשטיין-האקינג שטראלונג. בעקנשטיינ׳ס דאקטאר־עצה געבער, דזשאן ארטשיבאלד ווילער האט אויך געארבעט מיט אים צו אנטוויקלען דעם קיין-האר טעארעם, א רעפערענץ צו וואס ווילער האט געזאגט אין די פרי 1970ער יארן אז "שווארצע לעכער האבן נישט קיין האר". בעקנשטיין איז געווען דער ערשטער פיזיקער פארצושלאגן אזא טעארעם.
דער אוניווערסיטעט פון פאריז  (פראנצויזיש: "L'Université de Paris"), באקאנט ווי דער סארבאן, איז א געוועזענער a פראנצויזישער אוניווערסיטעט, געגרינדעט בערך 1150 אין פאריז, פראנקרייך, אנערקענט אין 1200 פונעם מלך פיליפ דער צווייטער און אין 1215 פונעם פויבסט אינאצענט דער דריטער, ווי איינער פון די ערשטע אוניווערסיטעטן. דער אוניווערסיטעט ווערט ברייט באקאנט מיטן נאמען סארבאן. דער אוניווערסיטעט איז איינער פון די מיטל־אלטער אוניווערסיטעטן (די אנדערע זענען  באלאניע, אקספארד, סאלאמאנקע, קעמברידזש און פאדוא.
דער אוניווערסיטעט האט געהאט פיר פאקולטעטן: קונסט, מעדיצין, געזעצן און מאטעמאטיק.
אידינאַ מענזל ביי דאָס קאַפיטאָל פארלאמענט הויז אין מיי 2008
אידינאַ קים מענזל (ענגליש: "Idina Kim Menzel", געבוירן 30סטן מיי 1971) איז א יידיש-אמעריקאנער אקטריסע, לידער שרייבערין און זינגערין.
מענזל איז געבוירן געווארן מיטן נאמען אידינאַ קים מענזל אין לאנג איילענד, ניו יארק, און האט געטוישט איר נאמען צו מאכן אים מער פשוטדיק.
מענזל האט געגאנגען צום ניו יארק אוניווערסיטעט'ס טיש שולע פון קונסט. זי איז געווען א חתונות-זינגערין ביז 1995.
אין 1996 האט מענזל געשפילט מארין דזשאנסאן אין דער בראדוויי שוישפיל "רענט". זי איז נאמינירט געווען פאר א טאָני פריז פארן שוישפיל.
היינט איז מענזל באקאנט פאר איר שטימע ראלע אלס עלזאַ די שניי קעניגין אין דער אנימירטער פילם "פֿאַרפֿרוירן" פון 2013, און אויך אין זיין המשך-פילם פון 2019.
leftעלען מארטאן דערשאוויץ (געב' 1טן סעפטעמבער, 1938) איז א ליבעראלער אקטיוויסט, פראפעסער, טאלק שוי גאסטגעבער, און רעדנער. ער איז א פארטיידיגער פון מדינת ישראל אנטי טעראר פאליסיס.
שטאמענדיג פון א פרומען אידישן שטוב פון בארא פארק, און קודם פון וויליאמסבורג, וואס באלאנגען צו די מלאכים קרייז. האט ער אלס בחור געלערנט אין דער תורה ודעת ישיבה. און ער איז נאכדעם געווארן א שנה ופירש'ניק. זיינע ביכער זענען פיל מיט לומדות פון גמרא. זיינע קינדער האבן אסימילירט און חתונה געהאט מיט גויטעס.
זיינע אנטי טעראר פאליסיס האבן אים אויסגעשפילט פון זיין ליבעראלע לינקע אינטעלקוטעלע קרייזן אבער פון צייט צו צייט קומט ער ארויס מיט פארטייאישע היציגע דעמעגאגיע קעגן קאנסערוועטיוו'ס אז זיי פארגעסן די טענות קעגן אים.
קריסטען ען בעל (ענגליש: "Kristen Anne Bell", געבוירן דעם 18טן יולי 1980) איז אן אמעריקאנער טעלעוויזיע, שטימע, טעאטער און פילם אקטריסע. בעל איז באקאנט פאר אירע ראלעס אלס וועראָניקע מאַרס אין די אמעריקאנישע דראמא סעריע מיטן זעלבן נאמען, אלס שרה מאַרשאַל אין "פארגעסונג שרה מאַרשאַל" און אלס על בישאָפּ פֿון "העלדן". איר שטימע איז באקאנט אלס די דערציילערין פֿון "באַרעד מיידל" און אלס פּרינצעסין אַנאַ פֿון דיזני'ס אנימירטער פילם "פֿאַרפֿרוירן".
בעל איז געבוירן געווארן אין מישיגן. אירע עלטערן זענען טאָם, א נייעס רעזשיסאר, און לאָרי, א קראַנקנשוועסטער. אירע עלטערן האבן זיך געגטן ווען זי איז געווען צוויי יאר אלט.
בעל האט געגאנגען צו איר ערשטער אויפטרעט ביים עלטער פֿון 11, און האט געוואונען צוויי ראלעס אין א קינדער שוישפיל ביים דעטרויט טעאטער. אין מיטלשול האט זי געשפילט דאָראָטי אין א "דער מכשף פֿון אָז" שוישפּיל.
בעל האט אָפּגעלאָזט דער ניו יארק אוניווערסיטעט אין 2001 פֿאר א ראלע אין דער בראדוויי מוזיקשוישפּיל "די אַוואַנטורעס פֿון טאָם סויער". אין 2002 האט זי געשפילט אין א נייע ווערסיע פֿון "דאָס מכשפֿה-יאָג".
דערנאך האט בעל באקומען דער הויפט ראלע אין די סעריע "וועראָניקע מאַרס", וואס איז געווען זייער געראטן וועלטווייט.
נאך וואס "וועראָניקע מאַרס" האט זיך געענדיקט אין מיי 2007 האט בעל באַגלייט זיך צו דער סעריע "העלדן". אין אפריל 2008 האט זי געשפילט שרה מאַרשאַל אין "פארגעסונג שרה מאַרשאַל". זייט 2013 שפילט זי די שטימע פֿון פּרינצעסין אַנאַ פֿונעם געראָטענעם אנימירטער פילם "פֿאַרפֿרוירן". זייט 2016 האט זי געשפילט די הויפט כאראקטער אין דער NBC סעריע "די גוטע פלאץ".
אין 2007 האט זי געהאט א פֿאַרבינדונג מיט דעקס שעפּאַרד און האט אים געהייראט דעם 17טן אקטאבער 2013. זייער ערשטע טאכטער איז געבוירן געווארן דעם 28סטן מערץ 2013, און די צווייטע דעם 19סטן דעצעמבער 2014.
א השג יאָר איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט השג הייבט אן דאנערשטיק (ה, דער פינפטער טאג פון דער וואך), איז "שלם" (ש) דאס הייסט סיי חשוון סיי כסלו האבן 30 טעג, און פסח געפאלט דינסטיק (ג,דער דריטער טאג פון דער וואך). א יאר פון סארט השג איז אן עיבור יאר (מיט צוויי אדרים) און איז לאנג 385 טעג, גענוי 55 גאנצע וואכן, מיט 55 שבתים.
א השג יאר פאסירט אין 6.66% פון אלע יארן, מער ווי אנדערע עיבור יארן. לעצטנס האט פאסירט א השג יאר אין ה'תשע"ד, און וועט פאסירן נאכאמאל אין ה'תשצ"ה.
וואטערלו" ("Waterloo") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע פלאצירט אינעם וואטערלו סטאנציע קאמפלעקס וואס שליסט איין סיי די אונטערגרונט סטאנציע און סיי די הויפטליניע וואקזאל. זי איז די דריטע מערסט באשעפטיקסטע סטאנציע אין דער אונטערגרונט נעצווערק, און ווערט באדינט דורך פיר ליניעס: די בעקערלו, וואטערלו און סיטי, יובילי און נארדערן ליניעס.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 1 דרום פונעם טעמז, גאנץ נאנט צום לאנדאנער אויג.
די ערשטע אונטערגרונט סטאנציע אין וואטערלו האט געעפנט דעם 8טן אויגוסט 1898 אויף דער דעמאלסטיקער וואטערלו און סיטי באן (דעמאלסט אן אפטייל פון דער לאנדאנער און דרום־מערב באן).
דעמעטריאַ דעוואָן "דעמי" לאָוואַטאָ (ענגליש: "Demetria Devonne "Demi" Lovato", געבוירן 20סטן אויגוסט 1992) איז אן אמעריקאנע זינגערין, אקטריסע, שרייבערין און פילאנטראפין.
חילול ה' איז יעדע זאך וואס דורך דעם ווערט א פארשוועכונג פון גאט.
אויב איינער ערקלערט זיך אלס א גאט'ס פארכטיגער מאן און ער באגייט א זונד פארשוועכט ער דעם נאמען פון גאט.
דאס איז פארעכנט פון די ערגסטע זאך וואס א מענטש קען טאן, ווייל דורך דעם קערן זיך מענטשן אוועק פון באשעפער און זיין ציל פון באשעפעניש, און עס ווערט א חורבן און הפקר אין ציוויליזאציע.
סעזאַם גאַס (ענגליש: "Sesame Street") איז אן אמעריקאנישע טעלעוויזיע סעריע פאר קינדער וואס נוצט אקטיארן צוזאמען מיט ליאלקעס וואס הייסן "מאפעטס". די סעריע רעדט וועגן טעמעס ווי מוזיק, לידער, אלפאבעטס און נומערן.
די סעריע ווערט טראנסמיטירט זינט דעם 10טן נאוועמבער 1969. דזשים הענסאן האט געבויט די "מאפעט" ליאלקעס, און א סאך שרייבער און ליאלקע-אָפּעראַטאָרן האבן געארבעטן אויף דער סעריע. "סעזאם גאס" איז טראנסמיטירט געווארן אין 120 שטאטן ארום דער וועלט. העכער 4,000 עפיזאדן אין 50 סעזאנען זענען פראדוצירט געווארן. א טייל שטאַטן האבן פראדוצירן לאָקאַלע ווערסיעס פונעם פראגראם, צווישן זיי ישראל (העברעאיש: "רחוב סומסום").
טאָם און דזשערי (ענגליש: "Tom and Jerry") איז אן אנימירטע קארטון סעריע. זי איז וועגן א קאָטער מיטן נאמען טאָם און א מויז וואס הייסט דזשערי. די קארטונען אפט באווייזן קאמישע קריגן אדער יאגן.
"טאָם און דזשערי" איז געשאפן, געשריבן און רעזשיסירט געווארן דורך וויליאם האנא און יאזעף בארבערא. 114 "טאָם און דזשערי" קארטונען זענען פראדוצירט געווארן דורך דער מעטרא-גאלדווין-מייער קארטון סטודיא צווישן 1940 ביז 1958.
פּאָסט-טרעגער פּעט (ענגליש: "Postman Pat") איז אַ בריטישע פֿאַרצוימטע באַוועגונג טעלעוויזיע סעריע פאַר קינדער. דער הויפט כאַראַקטער איז אַ פּאָסט-טרעגער מיטן נאמען פּעט קליפֿטאָן, וואס וואוינט אינעם פֿיקטיוון דאָרף גרינדייל.
אין יעדן עפּיזאָד, ווען פּעט און זיין קאַץ דזשעס טיילן בריוון אַרום גרינדייל, טוט איינער פֿון די איינוואוינער בעטן זיין הילף מיט אַ פּראָבלעם. שפּעטער באַקומט פּעט שווערע זאַכן צו שיקן, אַזוי ווי אַ ריזיקער אייז קוב.
פראדוקציע און פארשפרייטונג.
די סעריע איז פראדוצירט געווארן דורך וואודלאַנד אַנימאַציעס (Woodland Animations) און רעזשיסירט דורך אייוואָר וואוד (Ivor Wood). די געשיכטעס זענען געשריבן דורך דזשאן קאַנליף און די מוזיק איז קאמפאזירט געווארן דורך ברייען דאַלי און סיימאן וואודגייט. די נאַראַציע און כאַראַקטער שטימעס זענען געווען פון קען בערי. די סעריע איז ערשטנס טראַנסמיטירט געווען דעם 16טן סעפטעמבער 1981 אויף BBC1. א צווייטע ווערסיע פון די סעריע איז טראַנסמיטירט געווען זינט 2004.
אַן הידאַלגא (געבוירן דעם 19טן יוני 1959) איז א שפאניש־פראנצויזיש פאליטיקער וואס איז היינט בירגערמייסטער פון פאריז. זי איז די ערשטע פרוי אין דעם אמט, צו וואס זי איז געוויילט געווארן אין די וואלן אין מערץ 2014. זי איז א מיטגליד אין דער סאציאליסטישער פארטיי.
הידאלגא איז געבוירן געווארן אין סאן פערנאנדא, לעבן קאדיז, אין אנדאלוסיא, שפאניע. ביי די פערצן יאר איז זי געווארן א פראנצויזישער בירגער.
פינגו (ענגליש: "Pingu") איז אן אנימירטע טעלעוויזיע סעריע פאר קינדער וועגן א פינגווין מיטן נאמען פינגו. די סעריע איז פאפולער אין א סאך לענדער ווייל די כאראקטערן מאכן קלאנגען אנשטאט רעדן ווערטער.
"פינגו" איז געשאפן געווארן אין דער שווייץ אין 1990 דורך אטמאר גוטמאן.
ספּעציעל.
דער ספּעציעלער פּינגו עפּיזאָד איז "פּינגו אין דער חתונה שמחה". די געשיכטע איז וועגן צוויי פינגווינען וואס האבן געהייראט, פּינגו האט איבערראַשט פֿאַר די קרוב משפּחה און די איבערראַשן איז וואַקוום ראָבאָט מאַשין און אַלץ איז קאָמפּליצירט. דער ספּעציעלער עפּיזאָד איז קאַפּירייט דורך די פּיגאָס גרופּע אין 1997.
עמבאנקמענט ("Embankment") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע פלאצירט אויפן וויקטאריע עמבאנקמענט, נישט ווייט פון טשארינג קראס באן סטאנציע. די סטאנציע ווערט באדינט דורך פיר ליניעס: די בעקערלו, דיסטריקט, נארדערן און קרייז ליניעס.
די ערשטע אונטערגרונט סטאנציע אין עמבאנקמענט האט געעפנט דעם 30סטן מיי 1870 אויף דער דעמאלסטיקער דיסטריקט באן (הײַנט די דיסטריקט ליניע).
זשימי דאנאל וויילס (ענגליש: "Jimmy Donal Wales"; געבוירן דעם 7טן אויגוסט 1966) איז דער שותפות'דיגער גרינדער און היינטיגער פרעזידענט פון דער גאנצער וויקיפעדיע.
ער פלעגט האנדלען מיט פינאנץ אלס בערזע-מעקלער.
אויך האט ער אנגעפירט א פובליק אינטערנעט פארום פאר איין ראנד נאכפאלגער וואס גלייבן אין איר פיליזאפיע פון אביעקטיוויזם.
היינט געט ער זיך אפ מיט זיין קהילה פארטאל וועב סייט וויקיע וואס לויפט אויך אויף וויקי סטיל ווייכווארג וואס הייסט מעדיעוויקי.
טשארינג קראס () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע פלאצירט ביי טשארינג קראס, לעבן טשארינג קראס באן סטאנציע. די סטאנציע ווערט באדינט דורך די בעקערלו און נארדערן ליניעס.
פון 1979 ביז 1999 האט אויך די יובילי ליניע באדינט די סטאנציע, וואס איז דעמאלסט געווען די דרום סוף־סטאנציע פון דער ליניע.
אריגינעל זענען די נארדערן ליניע און בעקערלו ליניע סטאנציעס געווען צוויי באזונדערע סטאנציעס.
די ערשטע אונטערגרונט סטאנציע אין טשארינג קראס האט געעפנט דעם 10טן מערץ 1906 אויף דער דעמאלסטיקער בעקער סטריט און וואטערלו באן (הײַנט די בעקערלו ליניע) מיטן נאמען "טראַפֿאַלגאַר סקווער".
עלעפאנט און קאסל () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך די בעקערלו און נארדערן ליניעס.
די סטאנציע איז אויפן גרינעם צווישן טראוולקארט זאנעס 1 און 2.
די סטאנציע האט מען געבויט אין צוויי פאזעס. די נארדערן ליניע סטאנציע האט מען געעפנט דעם 18טן דעצעמבער 1890. די בעקערלו ליניע סטאנציע האט געעפנט דעם 5טן אויגוסט 1906 אויף דער דעמאלסטיקער בעקער סטריט און וואטערלו באן.
הר סיני איז דער נאמען פון א היסטארישן בארג וואס ווערט פיל מאל דערמאנט אין דער תורה. אויך ווערט דער בארג דעמאנט אלס הר חורב.
דער בארג סיני געפינט זיך אין א בערגיגן מדבר וועלכער איז אנגערופן אין תנ"ך אויפן נאמען פונעם בארג, 'מדבר סיני'. דער פונקטליכער ארט פונעם בארג איז היינט שווער אנצוצייכענען, וויבאלד עס געפונען זיך אין יענעם געגנט פיל בערג און בערגלעך. אין צייט פון תנ"ך איז יענער גאנצער געגנט געווען בלויז א ליידיגער מדבר און עס איז נישט געווען אונטערן קאנטראל פון קיין שום לאנד. עס איז אויף צפון פון די היסטארישע מצרים און אויסער די דרום'דיגע גרעניצן פון ארץ ישראל.
היינט איז דער נאמען סיני אויסגעשפרייט געווארן אויפן גאנצן ראיאן, וואס ווערט גערופן דער 'סיני האלב-אינזל'. דער ראיאן געפונט זיך אין די גרעניצן פון עגיפטן לויטן שלום וואס זיי האבן געשלאסן מיט ישראל אין יאר 1979.
וויכטיגע געשעענישן.
אין דער תורה איז דער בארג סיני דער פלאץ פון עטליכע גאר וויכטיגע געשעענישן. דארט האט גאט געזאגט פאר משה רבינו ארויסצונעמען די אידן פון מצרים, און ער האט דארט געזען דעם וואונדערליכן פייער אויפן 'סנה' (א געוויסע דארנבוים). שפעטער איז דארט געווען דער פלאץ פון מתן תורה וואו די אידן האבן געהערט די עשרת הדברות. דארט איז משה רבינו ארויפגעגאנגען און געבליבן פאר פערציג טעג און פערציג נעכט נאכאנאנד, דארט האט ער באקומען די גאנצע תורה פון אייבערשטן, און דארט האט גאט געזאגט פאר די אידן "והייתם לי סגולה מכל העמים" און "ואתם תהיו לי ממלכת כהנים וגוי קדוש".
עס איז אינטערעסאנט צו באמערקן, אז די שטיינער פון יענעם בערגיגן געגנט האבן אין זיך אזעלכע שטריכן און צייכענעס אין א פארעם וואס זעט אויס ווי די צווייגן פון א 'סנה'. די שטריכן פילן אן דעם גאנצן אינהאלט פונעם שטיין, אזוי אז אפילו מען צושפלינטערט די שטיין אויף קליינע שטיקלעך, פארבלייבט נאך אלס דערויף די צורה פון א סנה.
נאמען פונעם בארג.
חז"ל זאגן אז דער ארגינאלע נאמען פונעם בארג איז הר חורב, און זייט מתן תורה האט דאס באקומען דעם נאמען הר סיני, א לשון פון שנאה, פיינדשאפט, וויבאלד דעמאלט איז צוליב דעם בארג אראפגעקומען א פיינדשאפט צו די נישט אידישע פעלקער ווייל זיי האבן נישט מקבל געווען די תורה. אן אנדערע דעה איז דא אין חז"ל פונקט פארקערט, אז דער ארגינאלער נאמען איז הר סיני און זייט מתן תורה האט עס באקומען דעם נאמען הר חורב, א לשון פון חורבן, וויבאלד דעמאלט איז אראפגעקומען א חורבן צו די נישט אידישע פעלקער וואס האבן נישט מקבל געווען די תורה.
אלדרין אין אן אפיציעלע בילד פאר די אפאלא 11 מאנשאפט, 1969
באַז אָלדרין (ענגליש: "Buzz Aldrin", געבוירן מיטן נאמען עדווין יודזשין אָלדרין דער יינגער דעם 20סטן יאנואר 1930) איז אן אמעריקאנער אינזשעניר, פילאט און געוועזן אן אסטראנויט. ער איז געבוירן געווארן אין גלען רידזש, ניו זשערסי. ער איז געווען דער צווייטער מענטש צו גיין אויף דער לבנה נאך ניל ארמסטראנג ביי דער אפאלא 11 מיסיע.
דער אייזל ("Equus asinus") איז א געשטוביקטער זגאל פון דער פערד פאמיליע. מען האט גענוצט אייזלען אלס ארבעטס בהמות איבער בערך 5,000 יאר. עס זענען דא מער ווי 40 מיליאן אייזלען אין די וועלט, בפרט אין אויסוואַקסנדיקע לענדער אין וועלכע זיי ווערן באנוצט בפרט צו טראגן לאסט. קליינע קוואנטומען אייזלען ווערן געהאלטן פאר מערונג אדער אלס געלטלינגען אין אזלעכע לענדער.
אייזלען זענען ערשט געשטוביקט געווארן ארום 3000 פ"ק, אפשר אין עגיפטן אדער מעסאפאטאמיע, און האבן פארשפרייטן זיך איבער די וועלט. היינט האבן זיי וויכטיקע ראלעס אין א סאך פלעצער נאָך. כאטש אז דער צאל געשטוביקטע זגאלן גייט ארויף איז דער אפריקאנישער ווילדער אייזל א זגאל אין סכנה. אלס לאסט חיות און באלייגטערס האבן אייזלען געארבעטן מיט מענטשן פאר יארטויזנטער.
דער אייזל קוקט ווי א פערד נאר האט א גרעסערער קאפ, לאנגע און שטייענדיקע אויערן און שיטערע האר. אויך האט ער אן אנדערע שטימע; דאס פערד הירזשעט און דער אייזל רעוועט. די שוואנגערונג פון די אייזעליכע דויערט בערך א יאר און מאכט נאר איין פּליד. דער אייזל לעבט צווישן 20 און 50 יאר. געשלעכט צווישן אן אייזל און א קליאטשע פראדוצירט א מוילאייזל, אן אומפרוכפע חיה.
טייל ניצן דעם אייזל אלס א לאסט חיה. ער קען טראגן א ביסל מער לאסט ווי א פערד, אבער איז זייער לעפיש און מער לאנגזאם.
איבער די לעצטע יארטויזנטער האט דער געשטוביקטער אייזל געהאט פארשידענע ראלעס ווי רייטונג און לאסט טראנספארט. מיט דער אויסוואקס פון די אינדוסטריע אין די לעצטע דורות האבן ווייניקע אייזלען געבליבן אין די וועלט און ער ווערט באנוצט היינט פאר טראנספארטאציע, בפרט אין די דריטע וועלט ווי אין דערפער נאענט צו בערגיקע געגנטן, אין וועלכע די וועגן זענען נישט דורכפארבאר פאר מאדערנע פארמיטלען.
אשכנזישע הברה איז אַ נוסח אַרויסצוריידן לשון קודש און תרגום לשון, וואָס האָט זיך אַנטוויקלט צווישן אשכנזישע יידן. צוזאַמען מיט באַשטימטע באַזונדערקייטן אין סינטאַקס און וואָרטשאַץ שטעלט זי מיט זיך פאָר אַ שפּראַך, אַ יורש פון לשון קודש, וואָס אשכנזים פלעגן פאַרווענדן פאַר תפילה טאָן און חזנות, לייענען און שרייבן ביכער, פאַר לערנען. ווייט פאַרשפּרייט ביז די יאָרן פון חורבן איז דער אשכנזישער אַרויסרייד היינטצוטאָג זייער באַגרענעצט אין זיין באַנוץ, נאָכגעבנדיק זיין ראָלע דער הברה פון מאָדערנעם עברית אין מדינת ישראל און אַפילו אין אַנדערע לענדער.
פאָנאָלאָגיע.
אין פאַרגלייך צום אַרויסרייד, וואָס ווערט דערקלערט אין די ווערק פון די טבריה׳ער בעלי מסורה, ווי אויך צו אַנדערע פריערע טראַדיציעס, באַווייזט די אשכנזישע הברה אַ ריי שינויים, וואָס אַ סך פון זיי שרייבט מען צו צו דער השפּעה פון אָרטיקע גלות שפּראַכן, וואָס די יידן האָבן אָנגענומען אין זייער לאַנגער וואַנדערונג פון מיטלן מזרח.
דער אַרויסרייד פון לשון קודש איז אויך אָפּהיינגיק פון קאָנטעקסט. דאס לייענען פון אַ בעל קורא איז מער בהסכם מיט דער אשכנזישער פאַרשטענדיקונג פון ניקוד און טעמים, וואָס דעפינירט דעם פאָרמעלן סטיל פון דער אשכנזישער הברה, בשעת ביים לערנען און לייענען די גמרא און אַנדערע רבנישע טעקסטן איז דער אַרויסרייד נעענטער צו דעם פון סעמיטישן חלק וואָס אין יידיש.
קאָנסאָנאַנטיזם.
פון די תחילתדיקע סעמיטישע קאָנסאָנאַנט קלאַנגען האָבן די אל״ף און עי״ן ניט געלאָזן קיין שפּורן און ביידע ווערן היינט ניט אַרויסגערעדט. די צוויי אַנדער אותיות גרוניות, ה״א און חי״ת, זיינען אויפגעהיט געוואָרן, אָבער דער חי״ת האָט פאַרלאָרן זיין געגאָרגלטנקייט און איז צונויפגעפאַלן מיטן כ״ף רפה אַלץ וועלאַרער [x].
גימ״ל און דל״ת זיינען די איינציקע צווישן די בגדכפ״ת קאָנסאָנאַנטן, וואָס זיינען אין דער אשכנזישער הברה איינאַרטיק. פּונקט אַזוי ווי אין דער טבריה׳ער מסורה, האָבן די אַנדערע קאָנסאָנאַנטן פון דער סעריע צוויי רעאַליזאַציעס: אַ פּלאָסיווע (מיטן דגש) און אַ פריקאַטיווע (מיט רפה). דער פריקאַטיווער תֿ׳ (פריער [θ]) האָט זיך צוזאַמענגעשמאָלצן מיט סמ״ך און שׂי״ן אַלס [s]. די פּאָרלעך בּ/בֿ, כּ/כֿ, פּ/פֿ און תּ/תֿ זיינען אין געוויינלעכן רעגיסטער פון אשכנזישן אַרויסרייד פולשטענדיקע פאָנעמען, ד.ה. זיי קענען פאָרקומען אין די זעלביקע פּאָזיציעס און טראָגן טיילווייז אַ באַטייט־אונטערשיידנדיקע ראָלע. די תנכישע כללים פון ספּיראַנטיזאַציע ווערן פולקום געפאָלגט בלויז אין אַ פאָרזיכטיקן לייענען פון מקרא.
די אַזוי גערופענע "עמפאַטישע" קאָנסאָנאַנטן טי״ת, קו״ף און צדי״ק האָבן אין אשכנז זיינע באַזונדערקייטן פאַרלאָרן. טי״ת און קו״ף זיינען אידענטיש מיט זייערע ניט־עמפאַטישע כנגדים (ט׳ מיט תּ׳, ק׳ מיט כּ), בשעת צדי״ק האָט די רעאַליזאַציע פון אַפריקאַט t͡s.
קאָנסאָנאַנטישער ו׳, וואָס איז פריער געווען אַ האַלב־קאָנסאָנאַנט (דהיינו [w]) ווערט צווישן אשכנזים אַרויסגערעדט גענוי ווי בֿ׳.
רי״ש און למ״ד האָבן פאַרשידענע רעאַליזאַציעס לויט דעם אָפּשטאַם פון ריידער צי לייענער און די געבליבענע קאָנסאָנאַנטן האָבן זייערע ווערטן ניט געביטן.
בשעת דער קאָנסאָנאַנטיזם ווייזט גאָר ווייניק וואַריאַציע, זיינען די וואָקאַל קלאַנגען אין דער געשיכטע פון אשכנזים געווען דייטלעך אומסטאַבילער. די אַנטוויקלונג פון לשון קודשדיקן וואָקאַליזם אין אשכנז האָט בדרך כלל געפאָלגט די אַנטשפּרעכנדיקע אַנטוויקלונגען אין דער אומגאַנגשפּראַך, יידיש. דער וואָקאַלישער באַשטאַנד פון לשון קודש צווישן ריידער פון אַ דיאַלעקט פון יידיש איז אָבער ניט אידענטיש צו דעם פון דעם לשון־קודשדיקן קאָמפּאָנענט אין יענער יידישער ריידעניש, לכל הפּחות ניט אין פאָרמעלן סטיל פון בעל קריאה.
באַנגאר (וועלשיש: "Bangor") איז א שטאט אין גווינעד, צפון־מערב וועילס, און איינע פון די קלענסטע שטעט אין בריטאניע. ער איז אן אוניווערסיטעט־שטאט מיט א באפעלקערונג פון 18,808 ביים 2011 צענזוס.
א מארק־טאג אין באנגאר, 1856
מענטשן וואוינען שוין אין באנגאר זינט דעם זעקסטן יאר-הונדערט.
באנגאר ליגט אויפן בארטן פון צפון וויילס לעבן דעם מעניי דורכגאס.
מאלקאלם בליי טערנבול (ענגליש: "Malcolm Bligh Turnbull"; געבוירן דעם 24סטן אקטאבער 1954) איז געווען דער 29סטער פרעמיער מיניסטער פון אויסטראליע און פירער פון דער אויסטראלישער ליבעראלער פארטיי.
טערנבול איז געבוירן געווארן אין סידני וואו ער האט אויפגעוואקסן. ביי די 9 יאר האבן זיינע עלטערן זיך צעשיידט. זיין מוטער האט פארלאזט אויסטראליע און ער האט אויפגעוואקסן מיט זיין פאטער.
אין 1973 האט ער אנגעהויבן שטודירן פאליטיק און געזעץ אין סידני אוניווערסיטעט. אין 1978 איז ער באלוינט געווארן מיט א ראדס סטיפענדיע און ער האט שטודירט ציווילן געזעץ איןאקספארד אוניווערסיטעט.
אין 1987 איז ער געווארן א שותף אין גאלדמאן זאקס.
מאלקאלם טערנבול איז געוויילט געווארן צום אויסטראלישן פארלאמענט צום ערשטן מאל אין 2004. אין 2006 האט דער פרעמיער מיניסטער  דזשאן האווארד אים באשטימט וויצע־מיניסטער פאר וואסער רעסורסן, און אין 2007 האט מען אים באשטימט מיניסטער פון דער סביבה. דעם 14טן סעפטעמבער האט טערנבול געמאלדן אז ער רעזיגנירט פון דער רעגירונג פון טאני אבאט כדי צו קאנקורירן מיט אים וועגן דער פירערשאפט פון דער ליבעראלער פארטיי. אין דעם פארמעסט האט ער באקומען 54 שטימען קעגן 44 פאר אבאט. דעם 15טן סעפטעמבער איז ער איינגעשוואוירן געווארן דער 29סטער פרעמיער מיניסטער פון אויסטראליע. אום 24סטן אויגוסט 2018 איז ער געווארן אויס פרעמיער מיניסטער ווען די ליבעראלע פארטיי האט געוויילט א נייעם פירער.
סאַנטאַ קלויז אדער סאַנטאַ קלאַוס איז א פיקטיווער כאראקטער וואס איז אפשר באזירט אויף א טראדיציע וואס איז געווארן איינגעפירט דורך אייַנוווינער פון האלאַנד, און פארבונדן מיט ניטל אין די פאראייניקטע שטאטן.
לויט דער טראַדיציע איז ער א פֿריילעכער אַלטער מאַן וואס קומט פֿון לאַפּלאַנד אין רויטע קליידער (גרין לויט די סקאַנדינאַווישע לעגענדע) און פֿאָרט ארום דער וועלט אין א שליטן וואס ווערט געשלעפּט דורך פֿליענדיקע רעניפֿערן. סאַנטאַ קלויז'ס ראלע איז צו באַזוכן די היימען פֿון די גוטע קינדער, ברענגען זיי געשאַנקן און רעאַליזירן וואונטשן.
ניקנור'ס מערה איז אַ באַרימטער אלטער הייל אינעם נאציאנאלן באטאנישן גארטן, וואו ס'ליגט ניקנור, וואס האט געברענגט פון אלעקסאנדריע די טירן פארן עזרת נשים אינעם צווייטן בית המקדש אין ירושלים
צוויי באַרימטע ציוניסטישע אַקטיוויסטן זענען באגראבן דאָרט: ליאון פינסקר און מנחם אוסישקין.
דעהר עהרשטער פענטיאן אין ישראל.
זיי האבן פּלאַניהרט עס צו פארוואנדלען אין אַ נאציאנאלער פּאַנטהעאָן (דענקמאָל) פֿאַר די אידישע מענטשן. דער פלאן האט זעך אבער נישט אויסגעארבעט און אויסער פינסקער ליגט דארט נאר דער פלאניהרער זעלבסט.
נאָך די פאַרלייגן פון די שטאַט פון ישראל די נאציאנאלע פּאַנטהעאָן איז געגרינדעט אויף הר הרצל אין די מערב זייַט פון דער שטאָט. די הייל איז ליגן אין די נאציאנאלער באטאנישער גארטן פון ישראל אין די קאַמפּאַס פון העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים אין הר הצופים.
קאלעדאניען ראד ("Caledonian Road") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע וואס געפינט זיך אין קאלעדאניען ראד, האלאוויי, צפון לאנדאן.
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער דעמאלסטיקער גרויסנארדערן פיקאדילי און בראמפטאן באן (היינט די פיקאדילי ליניע) דעם 15טן דעצעמבער 1906.
מסירת נפש איז א יידישער באגריף וואס באדייט זיך אינגאנצן איבערצוגעבן צום רצון השם, אריינגערעכנט דאס אייגן לעבן אין געוויסע אומשטענדן.
כאטש אז דער הויכפונקט פון מסירת נפש און דער גרעסטער אויסדריק דערפון איז אוועקצוגעבן דאס אייגן לעבן פאר גאטס וועגן, דאך איז אבער דער פונדאמענט פון מסירת נפש פשוט איבערגעגעבנהייט און געטריישאפט, געמאסטן אין פילע שטאפלען געוואנדן אין דעם מענטשנס געטריישאפט צום אייבערשטן אין זיין טאג טעגליכן לעבן. ארגינעל נוצט מען דעם טערמין ווען איינער איז איבערגעגעבן און געטריי צו גאט, אבער מען נוצט עס אויך אין אלגעמיין אלס אן אויסדריק פון א געטריישאפט און איבערגעגעבנהייט צום ציל.
קידוש השם דורך מסירת נפש.
ווען איינער איז זיך מוסר נפש און געבט אוועק זיין לעבן פארן רצון השם, איז ער מקיים די מצווה פון דער תורה פון קידוש השם. אזוי אויך א איד וואס ווערט געהארגעט בלויז ווייל ער איז איד, אפילו ער היט נישט קיין אידישקייט, הייסט עס אויך אז ער איז אומגעקומען אויף קידוש השם. אזעלכע אידן ווערן אנגערופן "קדושים".
לויט די הלכה זענען דא דריי הארבע עבירות וואס מען טאר אויף קיין פאל נישט עובר זיין אפילו עס וועט אים קאסטן דאס לעבן. דאס איז: עבודה זרה, גילוי עריות און שפיכת דמים. מען טאר נישט עובר זיין דערויף סיי אין א געפאר פון ווערן געהארגעט דורך א צווייטן און סיי אין א געפאר פון פארלירן דערביי דאס לעבן דורך סיי וועלכע אנדערע מיטל.
אויב צווינגט מען אים פארנט פון צען מענטשן און די כוונה איז דווקא כדי אים צו מאכן זינדיגן, דאן טאר מען אויך נישט עובר זיין אויף אלע אנדערע עבירות אפילו מען סטראשעט אים מיטן לעבן. נאכמער טאמער עס איז אין א צייט פון שמד, וואס עס איז דא גזירות אנטקעגן אידישקייט און מען פרובירט צו נויטן אלע אידן צו זינדיגן בלויז כדי אויסצורייסן זייער אידישקייט, דעמאלטס מוז מען זיך לאזן הארגענען און מען טאר אויף גארנישט עובר זיין, נישט קיין חילוק וועלכע עבירה און נישט קיין חילוק אין וועלכע אומשטענדן. אויב ווערט ער דאן געהארגעט, האט ער מקיים געווען די מצווה פון קידוש השם.
די ברכה.
עס איז דא א מיינונגס פארשידנהייט אויב מען דארף מאכן די ברכה פון "המקדש שמו ברבים" מיט שם ומלכות ווען איינער לאזט זיך הארגענען און איז מקיים די מצווה פון קידוש השם. עס זענען דא וואס זאגן אז מען זאל עס נישט זאגן מיט שם ומלכות, ווייל ביזן לעצטן מינוט קען ער נאך געראטעוועט ווערן, וועט אויסקומען אז ער האט געזאגט א ברכה לבטלה.
ביים חורבן אייראפע איז די שאלה געווען שטארק אקטועל און רבנים האבן פיל ארומגערעדט איבער דעם.
אומריכטיגע מסירת נפש.
איינער וואס לאזט זיך הארגענען ווען מען טאר נישט, אפילו ער טוט דאס כדי צוריקצוהאלטן פון הארבע עבירות ווי צום ביישפיל חילול שבת, האט ער די הלכה פון א זעלבסטמערדער וואס איז איינס פון די הארבסטע עבירות אין דער תורה, ער איז עובר אויף "וחי בהם", אנשטאט קידוש השם איז ער עובר אויף חילול השם, און דאס איז פונקט פארקערט פון מסירת נפש, וויבאלד דא איז גאטס ווילן אז ער זאל זיך דווקא יא האלטן ביים לעבן, איז די ריכטיגע מסירת נפש צו מבטל זיין די אייגענע ווילן און פארשטאנד כדי אויסצופירן די ווילן פון גאט יא צו בלייבן ביים לעבן.
עס איז דא פארשידענע הלכות וויאזוי צו פארמינערן די כבוד פון א זעלבסטמערדער ביים באערדיגן זיין קערפער.
מנורת בית המקדש שהוקמה על ידי מכון המקדש במדרגות היורדות אל הכותל המערבי
מכון המקדש איז אַן אינסטיטוט וואס באהאנדלט ענינים פונעם בית המקדש און זיינע כלים אין ירושלים אלטשטאט. דער באַאַמטער אָביעקטיוו איז בנין דריט המקדש, און אין פיר עס דילז דער הויפּט מיט די רעסטעריישאַן טעמע "די המקדש" און פּראַמאָוטינג ציבור וויסיקייַט אויף דעם אַרויסגעבן טעגלעך געשעפט. עס איז געגרינדעט אין 1987 און איז כעדאַד דורך רבי ישראל אריאל.
אַ קלינישער טויט מיינט, אז די 'געהירן' [מח] איז מער נישט אין דינסט, דער מענטש אטעמט כמעט מער נישט, און איז נאטורליך שוין טויט, אבער עס איז נאך דא שאנסן, אז ער זאל צוריק לעבעדיג ווערן, כאטש גאנץ ווייניג שאנסן.
עס איז פארהאנען א מעדעצינישע באהאנדלונג, וואס הייסט CPR, וואס געלערנטע פאראמעדיקער קענען צוריקברענגן דעם גוסס, פון א הארץ אטאקע פאל, און דאס גלייכן, און דורך דעם שענקען לעבן פראצענטיג דעם פאציענט.
געווענליך ווען דער פאציענט געפונט זיך דאן אין שפיטאל, לייגן די דאקטוירים ארויף אויף אים רעספערעיטאר רערן, וואס צווינגט דעם מענטש צו אטעמען, און דורכדעם זיך דערהאלטן ביים לעבן, ביז דאס מאקסימום וואס איז מעגליך.
דאס לעצטע זאך וואס ארבעט ביי א גוסס איז דאס הארץ, עס איז אנגענומען אז דער מענטש אין א מצב פון קלינישער טויט, שפירט שוין גארנישט, אבער ווי עס איז באקאנט, פון קראנטע קוועלער פון מענטשן וואס האבן יא צוריק אויפגעלעבט, אז דער מענטש הערט זייער גוט וואס טוהט זיך ארום זיך, אין די קריטישע מאמענטן פון גסיסה.
ביי יידישקייט.
אין דער יודישער הלכה, איז פארבאטן צו דערנענטערן דאס טויט פון א מענטשן, דורך סיי וועלכע שטייגער, ווי צום ביישפיל אראפנעמען די רערן, טראץ וואס עס קוקט אויס מינדערוויכטיג אים צו דערהאלטן ביים לעבן נאך אייניגע שטונדן, וויבאלד דער מענטש גייט דאך שוין ממילא נישט צוריק לעבעדיג ווערן ווי מען זעט געווענליך, דאך, טאר מען נישט צונעמען לויט יודישער הלכה, אפילו איין רגע פון זיין לעבן, וויפיל ער לעבט נאך.
הושענא באדייט אן ערבה, אדער א בינטל פון ערבות, וואס ווערט געניצט סוכות. אין דעם בית המקדש פלעג מען ארומנעמען דעם מזבח מיט ערבות. אויך האבן די נביאים מתקן געווע צו נעמען ערבות יעדן טאג פון סוכות.
היינטיגע צייטן ווען מען האט מער נישט קיין בית המקדש איז געבליבן דער מנהג צו קלאפן א הושענא—א בינטל פון פינעף ערבות—אויף דער ערד כ"א תשרי און צוליב דעם רופט מען מען דעם טאג הושענא רבה.
אין דער גמרא (מסכת סוכה) רופט מען אויך דעם לולב צוזאמען מיט די הדסים און ערבות "הושענא".
דער האָגוואָרץ שלאָס רעפּליקע ביי "דער כישוף-וועלט פֿון האַרי פּאָטער"
האָגוואָרץ שול פֿון כישוף-מאַכערייַ און צויבערייַ (ענגליש: "Hogwarts School of Witchcraft and Wizardry") איז אַ פיקטיווע שולע אין דער "האַרי פּאָטער" סעריע פֿון דזשיי.קיי. ראָלינג. זי איז אַ כישוף שולע פֿאַר מכשפים און מכשפות פֿון עלף יאר אלט ביז זיבעצן, וואס וואוינען אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך אדער אין דער רעפובליק פֿון אירלאנד.
גאלדנגריף.
גאָלדנגריף (אריגינעל: גריפֿינדאָר, "Gryffindor") הויז איז געגרינדעט געווארן דורך גאָדריק גראַנד גאָלדנגריף, נאך וועמען עס הייסט. זיין סימבאל (בעל חי) איז דער גריף, און זיינע קאלירן זענען סקארלעט און געל/גאלד געל. כמעט-קיין-קאפ-ניק איז דאס הויז געשפּענסט. די גאָלדנגריף מיטגלידער קאָנקורירן מיט סאַמדערין אין שטענדיק.
האפלפאף.
האָפֿלפּאָף (האַפֿלפּאַף, "Hufflepuff") הויז איז געגרינדעט געווארן דורך העלגאַ האָפֿלפּאָף, נאך וועמען עס הייסט. זיין סימבאל (בעל חי) איז דער וויזלטיר, און זיינע קאלירן זענען שווארץ און געל. דער דיקער פֿרײַאַר איז דאס הויז געשפּענסט.
ראבנקרעל.
ראָבנקרעל (רייוונקלאָ, "Ravenclaw") הויז איז געגרינדעט געווארן דורך ראָונאַ ראָבנקרעל, נאך וועמען עס הייסט. זיין סימבאל (בעל חי) איז דער אָדלער, און זיינע קאלירן זענען בלוי און בראנדז. די גרויע פרוי איז דאס הויז געשפּענסט.
סאמדערין.
סאַמדערין (סליטערין, "Slytherin") הויז איז געגרינדעט געווארן דורך סאַלאַזאַר סאַמדערין, נאך וועמען עס הייסט. זיין סימבאל (בעל חי) איז דער שלאנג, און זיינע קאלירן זענען גרין און זילבער. דער בלוטיקער באַראָן איז דאס הויז געשפּענסט.
האגווארץ עקספרעס.
a> פֿונעם האָגוואָרץ עקספּרעס אין די פילמען
דער האָגוואָרץ עקספּרעס איז די באן וואס פֿירט די האָגוואָרץ סטודענטן אין דער שולע.
די באן פארט ארויס יעדע יאר דעם 1טן סעפטעמבער 11 ביינאכט. איר ארויפשטייג־סטאנציע איז קינגס קראס, בייַ פּעראָן ¾9 (נייַן און דריי פֿערטל). די באן קומט אן צו האָגסמיד סטאנציע, פֿון וועלכער די סטודענטן גיין צו דער שלאָס אין וואגאנען געשלעפט דורך טעסטראָלן. ערשטיאָרלערס קומען אין דער שלאָס אריבער דער שווארצער אזערע אין שיפלעך מיטן הילף פון האַגריד.
א בריקפילם (פון ענגליש: "Brickfilm", "ציגל פילם") איז א סטאפ-מוישן פילם וואס נוצט לעגא, מעגא בלאקס, אדער אנדערע לעגא-ענלעכע פראדוקטן. בריקפילמען זענען אפט באניצט דורך דער לעגא גרופע אין רעקלאמעס פאר סעטן און טעמעס. דער ערשטער באקאנטער בריקפילם איז געווען גערופן "דער פארכישופטער פארטאל". ער איז פראדוצירט געווארן צווישן 1980 און 1989 אין פערט, מערב אויסטראליע דורך לינדזיי פליעי.
א בריקפילם קען ווערן פראדוצירט דורך אוועקשטעלן א לעגא מיניפיגור אויף אן אייבערפלאך. דעם שאפער פייערט א בילד, און באוועגט די מיניפיגור, און איבערצוחזרט דאס פאזע א סך צייטן.
שמואל רפאל שפיראָ (געב' ג' שבט ה'תשל"ד, 26סטן יאנואר 1974) איז א רב און א חזן, און ווערט פאררעכנט אלס דער גרעסטער חסידישער זינגער און חזן אין פראנקרייך און פון די חשוב'ע אין אייראפע און ארץ ישראל.
שמואל שפירא איז געבוירן געווארן אין תשל"ד צו זיין פאטער הרב נתן דוד, א חסיד-כללי און רב פון קלערמאנט-פעראר און ווישי, א זון פון הרב שמואל. ער איז דער דריטער פון דרייצן קינדער (זעקס ברידער און זיבן שוועסטער).
הרב יורם מיכאל אַבאַרדזשעל (י"ז סיון תשי"ז, 16טן יוני 1957 - כ"ז תשרי תשע"ו, 10טן אקטאבער 2015) איז געווען דער גרינדער און פירער פון די "קול רינה רב פעלים" מוסדות הויפטקווארטירט אין נתיבות. אין די מוסדות לערנען מער ווי 2,000 יונגעלייט.
ער איז געבוירן געווארן אין דער זידלונג ברוש צו עלטערן חנניה און רינה אַבאַרדזשעל וואס זענען ארויף קיין ארץ ישראל פון מאראקא. ער האט געלערנט אין דער בני-עקיבא ישיבה "בית-יהודה" אין כפר מיימון, און דערנאך אין דער חברונער ישיבה, און אין ישיבת הנגב אונטערן ראש ישיבה הרב יששכר מאיר. נאך זיין חתונה האט ער געלערנט אינעם כולל "בית ישראל" וואס האט א שייכות מיט חב"ד אין נתיבות.
הרב אברדזשעל איז נפטר געווארן פרייטיק צונאכט פון שבת פרשת בראשית, כ"ז תשרי תשע"ו, 10טן אקטאבער 2015, נאך דעם וואס ער האט געליטן חדשים לאנג פון ראק קרענק.
קעניגלעך פאסט שיף (ענגליש: "Royal Mail Ship", ראשי תיבות: "RMS") איז דאס קעפל פאר שיפן וואס טראגן פאסט אונטער קאנטראקט צום בריטישן קעניגלעך פאסט.
אינעם 19טער י"ה, די בריטישע אדמיראליטעט האט צוגעשטעלט קפ"ש סערוויס.
די באשטימונג "RMS" איז געווען גענוצט זינט 1840.
חיים שלמה פישער איז דער גבאי און יד ימין פונעם סאטמערער רבי'ן רבי אהרן.
ער איז באקאנט אלס א רואיגער און געטרייער מענטש וואס וועט אויספירן אלע וואונטשן פונעם רבי'ן פולשטענדיג.
ער האט געהאט א גרויסע האנט אין אויפשטעלן די בית השחיטה פאר גסות אין טעקסאס און דערנאך אין מינעסאטא.
אנדערש ווי די גבאים ביי די פריערדיגע סאטמערער רבי'ס וועלכע זענען געווען טאלאנטפולע פירערס, איז ער נישט פון דעם טיפ, נאכדעם וואס דער רבי אליינס איז בטבע א שטארקער מנהיג, און ווייסט שטארק וואס ער וויל.
רות גרובער (געבוירן: ח' תשרי ה'תרע"ב - 30סטן סעפטעמבער 1911) איז א יודישע-אמעריקאנער שרייבערין, דזשורנאליסט, פאטאגראפיהרער און אקטיוויסט וואס האט געארבעט אלס אפיציעהלער פאָהרשטייער פאר דער אמעריקאנער רעגירונג.
זי האט געשפיהלט א ראָלע אין שיקן די באריכטן פון אייראפע צו אמעריקע אין די אנגעצויגענע צייטן פון בעפאר די צווייטע וועלט קריעג.
זי איז געוועהן דער יונגסטער פערזאן אין דער וועלט צו גראַדוּאיהרן מיט א דאקטאראט אין דעם אוניווערסיטעט פון קעלן, דייטשלאנד, זייענדיג אלט אינגאנצן ניינצן יאהר.
אין 2010 איז ערשיינען א פילם מיטן נאמען פאראויס אין צייט, וועלכע דעקט איהר לעהבן פון 1911 ביז 1947.
זי איז געבוירן אין ברוקלין, ניו יארק צו יודישע אימיגראנטן פון רוסלאנד.
איהר קאריעריע האט זיך אנגעהויבן אין 1932. אין 1935 האט זי אנגעהויבן שרייבן באריכטן פאר דער טעגלעכער צייטונג די ניו יארק העראלד טריביון.
זי האט געהייראט אין 1951 און געהאט צוויי קינדער.
דער סימבאל פונעם קאפשיידל מיט די צוויי ביינער ווײַזט אויף גיפט
אין ביאלאגיע, איז גיפט א סובסטאנץ וואס טוט שעדיגן ארגאניזמען און שאפן א קראנקייט, אדער טויט, בדרך כלל דורך א כעמישער רעאקציע. אין כעמיע און  פיזיק איז גיפט א סובסטאנץ וואס שטערט אדער פארמײַדט א כעמישע רעאקציע.
וואס איז גיפטיק פאר מענטשן איז לאוו דווקא גיפטיק פאר בעלי חיים, און פארקירצונג זענען סובסטאנצן וואס זענען גיפטיק פאר בעלי חיים אבער נישט פאר מענטשן.
ס'דא אלערגיע, וואס איז נאר שעדליך פאר מענטשן וואס זענען עמפינדלעך דערצו, אבער ס'פארהאן געוואוקסן וואס זענען שעדליך, ווי צום ביישפיל די "פויזן אייווי" (ענגליש: "Poison ivy").
האלאוויי ראד ("Holloway Road") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע וואס געפינט זיך אין האלאוויי ראד, האלאוויי, צפון לאנדאן.
אַרסענאַל ("Arsenal") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע וואס געפינט זיך אין א שטילער גאס אין הייבורי, צפון לאנדאן.
די סטאנציע האט געעפנט מיטן נאמען דזשילעספי ראד אויף דער דעמאלסטיקער גרויסנארדערן, פיקאדילי און בראמפטאן באן (היינט די פיקאדילי ליניע) דעם 15טן דעצעמבער 1906. אין 1932 האט מען געענדערט דעם נאמען פון דער סטאנציע אויף ארסענאל.
בית חלקיה איז א חרדיש דארף, געפירט אלס "מושב", אין צענטער פון ארץ ישראל, אין די גרעניצן פון דער נחל שורק פארוואלטונג.
בית חלקיה געפונט זיך נעבן די מושבים יד בנימין און חפץ חיים הארט אויפן שאסיי נומער דריי.
דאס דארף איז געגרינדעט געווארן אין ה'תשי"ג דורך א גרופע חרדישע אימיגראנטן, דאן האבן זיי זיך בעיקר אפגעגעבן צו באארבעטן די ארומיגע פעלדער און האדעווען בהמות. זינט דאן היט מען דארט שמיטה לויט די אנווייזונגען פונעם חזון איש. היינט וואוינען דארט אומגעפער הונדערט פאמיליעס, רוב פון זיי פארנעמען זיך מער נישט מיט פארם ארבעט נאר פארן טעגליך ארויס צו די ארומיגע שטעט. רוב פון די אמאליגע קלענערע פעלדער זענען פאראייניגט געווארן אויף עטליכע גרויסע אונטערנעמונגען און עס ווערט אנגעפירט דורך עטליכע פון די לאקאלע איינוואוינער.
טייל איינוואוינער פארמאגן אויך שטאלן מיט בהמות, און שטעלן צו פארשידענע אטראקציעס פאר באזוכער.
עס געפונען זיך אין דארף צוויי שולן, צוויי באזונדערע מנינים פאר נוסח אשכנז און נוסח עדות המזרח. אויך זענען דא דארט מוסדות התורה, אריינגערעכנט די ישיבת בעלזא פאר בחורים.
דער נחל שורק ראַיאנראַט () איז א ראיאנראט אין דעם צענטער דיסטריקט פון ישראל לעבן דער מושבה גדרה.
דער ראט איז אויפגעשטעלט געווארן אין 1950.
זיין נאמען קומט פון דעם נחל שורק וואס שטראמט אינעם שטח פונעם ראט.
דער ראט גרענעצט ברענער ראיאנראט, גדרה און מזכרת בתיה אין צפון, גזר ראיאנראט און מטה יהודה ראיאנראט אין מזרח, יואב ראיאנראט אין דרום און באר טוביה ראיאנראט אין מערב.
אין דעצעמבער 2013 האבן געוואוינט אין נחל שורק 7,700 איינוואוינער.
חפץ חיים איז א פרומער קיבוץ לעבן גדרה, וואס איז געגרינדעט געווארן דעם 25טן אפריל 1944. ער איז די ערשטע זידלונג אויפגעשטעלט דורך פועלי אגודת ישראל, וואס האט אויך אויפגעשטעלט דעם קיבוץ שעלבים און עטלעכע זידלונגען. דער קיבוץ געהערט צום נחל שורק ראיאנראט.
דער קיבוץ ציילט עטלעכע 120 משפחות. די ערשטע רבנים פונעם קיבוץ זענען געווען הרב הלל ברוקנטאל און הרב קלמן כהנא.
פֿינזבורי פארק ("Finsbury Park") איז א באשעפטיקטע טראנספארט קנופ אין צפון לאנדאן, וואס באשטייט פון א נאציאנאלע באן סטאנציע, א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף די וויקטאריע און פיקאדילי ליניעס, און צוויי בוסן וואקזאלן.
אין 2018, אלס א טייל פון דעם טעמזלינק פראגראם, איז פינזבורי פארק געווארן פארבונדן צו דער טעמזלינק נעצווערק דורך א נייעם טונעל וואס פארבינדט די גרויס־נארדערן רוטע מיט די ליניעס אריין אין. דאס האט דערמעגלעכט באדינונגען וואס פארן פון אדורך פינזבורי פארק און קיין און.
דערווייל נישט אלע באנען גערופן 'טעמזלינק' פארן דורכן טעמזלינק הארץ, ווייל א סך פון זיי פארן אריין אין קינגס קראס אנשטאט דעם. א גאנצע וואך זענען פאראן פיר באנען א שעה אין ביידע ריכטונגען אדורכן הארץ קיין/פון פינזבורי פארק: צוויי צווישן פיטערבארא און הארשאם און צוויי צווישן ברייטאן און קעמברידזש. שבתים זייט דעם 15טן דעצעמבער 2019 פארט נאר איין באן א שעה אין יעדער ריכטונג צווישן ברייטאן און קעמברידזש, און צווי באנען א שעה אין יעדער ריכטונג צווישן פיטערבארא און הארשאם. זונטיק פארט איין באן א שעה אין יעדער ריכטונג צווישן גאטוויק פליפעלד און קעמברידזש.
דזשיימס פֿראַנסיס קאַמעראן (ענגליש: "James Francis Cameron", געבוירן דעם 16טן אויגוסט 1954) איז א קאנאדישער פילם רעזשיסאר. אויך איז ער אן אקעאנאגראף. ער איז בעסטנס באקאנט פאר זיינע פילמען "דער טערמינאטאר", "עליענס", "טיטאניק" און "אוואטאר".
יישוב אור הגנוז איז א חרדיש דארף, וואס געפונט זיך אויף די בערג אין אויבער גליל אין צפון ארץ ישראל, אין די גרעניצן פון דער מרום הגליל פארוואלטונג.
דער יישוב אור הגנוז איז געגרינדעט געווארן אין יאר ה'תשמ"ט דורך א גרופע פרומע אידן, וועלכע האבן דארט אויפגעשטעלט מוסדות התורה און אלע געברויכן פאר חרדישע איינוואוינער. אזוי אויך איז דא דארט א וויין פאבריק און א מצה בעקעריי.
אור הגנוז געפונט זיך הארט נעבן בר יוחאי און אויף דער אנדערע זייט איז זי נאנט צום אור-אלטן היסטאריש דערפל "ספסופה". אויך איז זי גאר נאנט צו מירון, נישט מער ווי א דריי פערטל שעה גאנג צום קבר הרשב"י.
די איינוואוינער דארט האבן א ספעציעלן נאנטקייט צום לימוד הקבלה און תורת הנסתר וועלכער רשב"י האט מגלה געווען, און דאס ווערט פיל אונטערגעשטיצט מיטן געאגראפישן נאנטקייט צום קבר הרשב"י. דער מירון'ער אטמאספערע גיסט זיך איבער, אין א געוויסן זין, אויך קיין אור הגנוז, וועלכער טראגט טאקע דעם נאמען פון איינע פון די פונדאמענטאלע באגריפן אין חכמת הקבלה, "אור הגנוז".
דער אור הגנוז וויין.
ארום אור הגנוז זענען איינגעפלאנצט פילע וויינגערטענער, און דארט מאכט מען די כשר'ע אור הגנוז וויין, וואס ווערט עקספארטירט צו פילע חרדישע געגנטער איבער דער וועלט. דער אור הגנוז וויינעריי איז נאך טאקע יונג, געגרינדעט אין 2005, אבער דאך מאכט זי גאר שנעלע פארשריט, און אירע וויינען זענען שוין אנערקענט געווארן מיט עטליכע אויסצייכענונגען.
רויטאַרמייאיש איז א ביכל פון ייִדישע לידער געשריבן פונעם באקאנטן פאעט איציק פעפער און געדרוקט דורכן פאלקס פארלאג פונעם איקוף אין ניו יארק אין ה'תש"ד אין 2000 עקזעמפּלאַרן.
אין דעם זעלבן יאר האט ער און שלמה מיכאלס אונטערגענומען א בארימטן באזוך צו די פאראייניקטע שטאטן צו שאַפֿן שטיצע פאר דער סאוועטישער ארמיי, צו וואס עס איז דאן דערשינען דאס בוך היימלאנד, און עס איז דעמאלט ביים איקוף-באגעגעניש געשאפן געווארן דער פאָנד ארויסצוגעבן יידיש-סאוועטישע ווערק, און דער בוך איז דערשיינען מיט דער הילף פונעם דאזיקן פאנד מיט די באשטייערונג פון טעסי שענקער, י. קעסמאן און אנדערע.
דער שער-בלאט איז געצייכנט פון מארק שאגאל.
עס אנטהאלט 43 לידער אין א ס"ה פון 125 זייטן.
מערסטנס לידער באציהען מיט שאנד און עקל קעיגן נאצי דייטשלאנד, וועלכע ער באצייכנט אין איינע פון זיינע ליעדער מיט שפּאַס אלס בייטשלאנד.
דער בוך ריהמט רוסלאנד'ס רויטע ארמיי און זייער פיהרער סטאלין, ווי דער צווייטער ליעד איז אין זיין לויב.
טראגיקאמיש איז אז פעפער זעלבסט איז אומגעבראכט געווארן דורך סטאלין אין 1952 צוזאמען מיט די הרוגי מלכות פונעם ראטנפארבאנד.
מאפע פון די האלענדישע אנטילן
די האלענדישע אַנטילן () איז א געוועזן לאנד אינעם האלענדישן קעניגרייך. אריגינעל האט דאס לאנד באשטאנען פון א גרופע פון זעקס אינזלען אינעם קאראיבישן ים. טייל פון די אינזלען האט קריסטאפער קאלאמבוס אנטפלעקט אין 1493.
די אינזלען ארובא, באנער און קוראסאא געהערן צו די אונטערן-ווינט אינזלען, וואס זענען נאענט צו ווענעזועלע. די אינזלען סינט מארטן, סינט אויסטאטיוס און סאבא געהערן צו די איבערן-ווינט אינזלען, און זענען נאענט צו פארטא ריקא און די ווירדזשין אינזלען.
ארובא האט פארלאזט די האלענדישע אנטילן אין 1986. זייט ווען קוראסאא און סינט מארטן האבן פארלאזט די האלענדישע אנטילן דעם 10טן אקטאבער 2010, עקזיסטירט מער נישט דאס לאנד. די איבעריגע אינזלען געהערן היינט צו האלאנד.
שווערע געצייג באדייט ספעציעלע פארמיטלען וואס ווערן געבויט צו פירן אויס קאנסטרוקציע ארבעטן. זיי אויך זענען באקאנטן אלס שווערע מאשינען, שווערע לאסטמאשינען, קאנסטרוקציע געצייג אדער שווערע פארמיטלען.
סארטן שווערע געצייג.
הבתולה ממאה שערים (יודיש: די מיידל פון מאה שערים) איז א בוך אויף העברעיאיש ערשינען צוערשט אין תל אביב אום ה'תשכ"ח, געשריבן דורך אלי בן ישי וועגן די איבערלעבונגען פון א מיידל וואס איז אויפגעוואקסן אין מאה שערים.
כאטש דער שרייבער מאכט קלאר אז עס איז אן אויסגעטראכטע מעשה, זעט מען קלאר אז דער פארפאסער איז אויפגעוואקסן אין א חרדישן קווארטאל און איז נאענט באקאנט מיטן פרומען לעבנס-שטייגער.
א מאטעמאטישער אויסדרוק איז אן ענדלעכער סעקווענץ פון סימבאלן וואס פאַסט צו די תקנות פונעם קאנטעקסט. מאטעמאטישע סימבאלן קענען באדייטן נומערן, וואריאבלען, בינארישע אפרעראציעס און פונקציעס.
אויך אין יידיש ליינט מען דעם אויסדרוק פון לינקס אויף רעכטס
דאָנאַלד דאַק (ענגליש: "Donald Duck") איז א קאַרטון כאראקטער וואס איז געשאַפֿן געווארן דורך וואָלט דיזני. ער איז א ווייסער ענטע און זיינע שנאָבל און פֿיס זענען אראנזש. ער טראגט אַ מאטראס היטל, א מאטראס העמד און א רויטע קראוואט. זיין ערשטער אויפֿטרעט איז געווען אין "די קלוגע קליינע הון" דעם 9סטן יוני 1934. דאָנאַלד איז דער ברודער-זון פֿון סקרודזש מאַקדאַק. זיין חברטע איז דייזי דאַק און זיינע ברודער-זין זענען יואי, דואי און לואי. דאָנאַלד האט באווייזט זיך אין קורצע אַנימירטע פֿילמען, אין קאָמיקס ביכער און אין צייטונג קאָמיקס, און באווייזט זיך אין די "דער מיקי מויז קלובהויז".
דאָנאַלד דאַק איז איינער פֿון די מערסט פּאָפּולערע קאַרטון כאראקטערן פֿון אַלע צייטן.
גראַפֿאַלאָגיע איז דער פאך פון דערגיין און אנטפּלעקן די אייגנשאַפֿטן פון א ספּעציפֿישן פּערזאָן און דערקענען זיין כאַראַקטער, דורכן אַנאַליזירן יענעמס האנט-שריפֿט.
עס איז פארהאן סקעפטיזם איבער די ריכטיגקייט פן די חכמה און צי עס איז דא ווארהייט דערין. דאך אבער ווערט זי ברייט באנוצט דורך מחנכים, ארבעטס-געבער, שדכנים, פסיכאלאגישע דאקטוירים, און דאס גלייכן.
גראפאלאגיע איז נישט קיין פאך וואס איז געבויט אויף קלארע פאקטן. נאר די עיקר חכמה איז, גרונטליך צו באטראכטן דעם האנט-שריפט, באמערקן אלע איינצלהייטן דערין און צוזאמשטעלן אלע אינפארמאציע, און נאכדעם שטעלן מסקנות באזירט אויף אלע באווייזן צוזאמען. דערפאר, איז אויסער וואס א גראפאלאג דארף קענען אלע גראפאלאגישע באהויפטונגען אויפן שריפט און וויסן וואס איז דער באדייט פון יעדן צייכן, דארף ער קענען האבן א טיפערן און גרונטליכן בליק, צו קענען ארויסציען דעם אינערליכן אייגנארטיקייט פון אלע באווייזן פונעם שריפט און אזוי צוזאמשטעלן דאס גאנצע בילד.
וועסטמינסטער ("Westminster") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע פלאצירט אין דער סיטי פון וועסטמינסטער וואס איז באדינט דורך דריי ליניעס: די דיסטריקט, יובילי און קרייז ליניעס.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 1 און געפינט זיך נאנט צו די הייזער פון פארלאמענט, ווייטהאל און דעם לאנדאנער אויג.
די סטאנציע האט געעפנט מיטן נאמען וועסטמינסטער בריק דעם 24סטן דעצעמבער 1868 אויף דער דעמאלסטיקער דיסטריקט באן (היינט די דיסטריקט ליניע).
בעקער סטריט () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע ביים ראג בעקער סטריט מיט מארלעבאן ראד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך פינעף פארשידענע ליניעס, און איז איינע פון די אריגינעלע סטאנציעס אויף דער מעטראפאליטאנער באן, די ערשטע אונטערגרונט באן אין דער וועלט, געעפנט אין 1863.
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער מעטראפאליטאנער באן אום 10טן יאנואר 1863 (די פעראנען ווערן געניצט היינט דורך די האמערסמיט און סיטי און קרייז ליניעס).
אום 10טן מערץ 1906 האט געעפנט די בעקער סטריט און וואטערלו באן (היינט די בעקערלו ליניע). די באדינסט אויף דער יובילי ליניע האט אנגעהויבן דעם 1טן מיי 1979, און האט איבערגענומען די בעקערלו ליניע דינסט קיין סטאנמאר.
הער דזשיימס פּאָל מאַקאַרטני (ענגליש: "Sir James Paul McCartney", געבוירן דעם 18טן יוני 1942 אין ליווערפול, ענגלאנד) איז אן ענגלישער זינגער, לידער שרייבער און קאמפאזיטאר, און איינער פון די מערסט געראָטענע מוזיקער אין דער וועלט. ער איז געווען א מיטגליד פון דער ראק טרופע "די ביטלס", און מיט דזשאן לענאן האט ער געשריבן רוב פון דער טרופע'ס לידער.
הער ריטשאַרד סטאַרקי (ענגליש: "Sir Richard Starkey", באקאנט מיטן טריבונע נאמען רינגאָ סטאַר ("Ringo Starr"), געבוירן דעם 7טן יולי 1940) איז אן ענגלישער מוזיקער און אקטיאר. ער איז מערסטנס באקאנט געווארן אלס דער צימבלער פון "די ביטלס". ער האט מיטגעגאַנגען דער טרופע אין 1962 אנשטאט זייער ערשטער צימבלער, פיט בעסט. ער איז שנעל באַליבט געווארן און איז געווארן זייער פאפולער. נאך דער טרופע האט זיך אויפֿגעשפּאָלט איז ער געווארן א סאלא קינסטלער; צווישן זיינע לידער זענען געווען "It Don't Come Easy", "Photograph" (געשריבן מיט דזשארדזש האריסאן), "You're Sixteen" (מיט פאל מאקארטני און הארי נילסאן) און "(Only You (And You Alone" (מיט דזשאן לענאן און ווידער א מאל מיט נילסאן).
סטאַר האט געשפילט אין א סאך פילמען אויסנעמלעך די וואס ער האט געטאן מיט "די ביטלס", וועלכע שליסן איין "דער צויבערלעכער קריסט" (1969), "דאס וועט ווערן דעם טאג" (1973), "היילמענטש" (1980), און אלס מיסטער קאנדוקטאר אין דער ערשטער סעזאן פון דער טעלעוויזיע סעריע פאר קינדער "גלאַנציקע צייט סטאנציע" (1989). דערנאך האט דער אמעריקאנער קאמיקער דזשארדזש קארלין דאס ראלע גענומען. ער איז אויך געווען דער נאַראַטאָר אין די ערשטע צוויי סעזאנען פון "טאמעס דער טאַנק לאקאמאטיוו און פריינט" (1984-1986). אויך האט ער געמאכט א פילם מיט "די ביטלס" מיטן נאמען "א שווערע טאגעדיקע נאכט" אין 1964.
רבי אריה לייב בן שרה (י"ז תמוז הת"ץ, 1730 – ד' אדר ב' ה'תקנ"א, 1791)), באוואוסט אלס ר' לייב שרה'ס, איז געווען א באוואוסטע חסידישער וואונדער צדיק, אין רוסלאנד וואס האט עוסק געווען אין פדיון שבוים. ער איז געווען א תלמיד פון די ערשטע גרינדער פון חסידות, פונעם בעל שם טוב און פונעם מעזריטשער מגיד.
ער איז געבוירן מיט זעלטענע כשרונות, צו זיין פאטער ר' יוסף, א זקן וואס האט חתונה געהאט מיט א מסירות נפש'דיג יונג מיידל, ווייל זי האט נישט געוואלט פארכאפט ווערן צום ארטיגן פריצ'נס א זון.
עס איז פארהאן א ספר "גבורות ארי", וואס ענטהאלט גאר וואונדערליכע ערציילונגען, פון רבי ר' לייב שרה'ס זצוק"ל.
ס'דא וואס מישן אויס זיין אידענטיטעט, מיטן דער שפאלער זיידע, ווייל ביידע זענען געווען באקאנט אלץ גיבורי רוח, מיט וואונדערליכע דערציילונגען איבער זייערע העראישע אקטן פאר יודנ'ס וועגן.
- אבער עס איז קלאר, אז זיי זענען געווען צוויי באזונדערע צדיקים, ווען דער שפאלער זיידע, האט געהייסן יודא לייב, און ליגט אין שטאט שפאלי, און ר' לייב שרה'ס האט געהייסן אריה לייב, און ליגט אין שטאט יאלטיטשקאוו.
מורגייט סטאנציע () איז סיי א צענטראלער לאנדאן באן טערמינוס סיי א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף פיר אונטערגרונט ליניעס. די סטאנציע געפינט זיך אויף מורגייט אין דער סיטי פון לאנדאן, און איז אין טראוולקארט זאנע 1.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אין 1865 דורך דער מעטראפאליטאן באן.
אלדגייט סטאנציע () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע וואס געפינט זיך אין אלדגייט ביים מזרח עק פון דער סיטי פון לאנדאן. זי איז אין טראוולקארט זאנע 1.
די אלדגייט סטאנציע האט געעפנט אין 1876. זייט 1941 איז אלדגייט דער טערמינוס פון דער מעטראפאליטאן ליניע.
די קרייז ליניע () איז א ליניע אין דעם לאנדאנער אונטערגרונט, און איר קאליר אויף דער אונטערגרונט מאפע איז געל. די ליניע גייט פון האמערסמיט קיין עדזשווער ראד און דערנאך אין א שלייף ארום צענטראל־לאנדאן צוריק קיין עדזשווער ראד. אין דעם שלייף אפטייל איז די ליניע אונטער דער ערד, א ביסל אונטערן אייבערפלאך. די ליניע באדינט 36 סטאנציעס, כולל כמעט אלע לאנדאנער מיינליין באן סוף־סטאנציעס. 21 פון די סטאנציעס זענען אונטער דער ערד. די סטאנציעס און כמעט די גאנצע רואי זענען צעטיל מיט די דיסטריקט, מעטראפאליטאן און האמערסמיט און סיטי ליניעס.
די קרייז און האמערסמיט-און-סיטי ליניעס צוזאמען האבן 11.4 מיליאן פארער א-יאר.
alt=א שווארץ־און־ווייס פאטאגראפיע פון א באן סטאנציע פעראן אונטער א פאס דאך
אין 1863 האט געעפנט אין לאנדאן די מעטראפאליטאן באן, די ערשטע אונטערגרונט באן אין דער וועלט, צווישן פאדינגטאן און פארינגדאן.
געאגראפישע רוטע פון דער קרייז ליניע
קינגס קראס סט פאנקראס () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין צענטראל לאנדאן, וואס באדינט קינגס קראס און סט פאנקראס מיינליין סטאנציעס.
קינגס קראס סט פאנקראס איז די גרעסטע איבערבייט סטאנציע אויף דעם לאנדאנער אונטערגרונט, און באדינט זעקס ליניעס ווי אויך צוויי נאציאנאלע באן סטאנציעס.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1863 אויף דער מעטראפאליטאן באן. די גרויסנארדערן, פיקאדילי און בראמפטאן באן פעראנען האבן געעפנט אין דעצעמבער 1906, און דער סיטי און דרום לאנדאנער באן (היינט דער באנק צווייג פון דער נארדערן ליניע) אין מיי 1907. דעם 1טן דעצעמבער 1968 האבן די וויקטאריע ליניע פעראנען געעפנט.
א וויאלע, פון דער זייט און פון פארנט
א וויאלע איז א מוזיקאלישער אינסטרומענט ענלעך צום פידל און צום טשעלא. די וויאלע האט א קלאנג נידעריגער פונעם פידל אבער העכער פונעם טשעלא. די וויאלע האט פיר סטרונעס וואס ווערן גערופן די C, G, D און A סטרונעס; די העכסטע סטרונע איז די A. מען שפילט די וויאלע מיט א סמיטשיק.
דער וואס שפילט א וויאלע רופט מען אים א וויאליסט. א וויאלע טרעפט מען מערסטנס אין א סטרונע קווארטעט.
יוסטאן סקווער () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין צענטראל לאנדאן, ראג יוסטאן ראד און גאַער סטריט, נישט ווייט פון יוסטאן באן סטאנציע.
מען זאל נישט אויסמישן די סטאנציע מיט יוסטאן אונטערגרונט סטאנציע אויף די נארדערן און וויקטאריע ליניעס, וואס געפינט זיך גאנץ נאנט.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1863 אויף דער מעטראפאליטאן באן מיטן נאמען גאער סטריט. דער היינטיקער נאמען שטאמט פון 1909. אין 2006 האט מען געעפנט א נייעם אריינגאנג צו דער סטאנציע.
גרייט פארטלאנד סטריט () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין צענטראל לאנדאן, לעבן רידזשנטס פארק.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 10טן יאנואר 1863 אויף דער וועלט'ס ערשטע אונטערגרונט באן, די מעטראפאליטאן באן, מיטן נאמען פארטלאנד ראד. דער היינטיקער נאמען שטאמט פון 1917.
עדזשווער ראד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין צענטראל לאנדאן, אויף טשעפל סטריט. ס'איז פאראן אן אנדער סטאנציע מיטן זעלבן נאמען ווייט 150 מעטער אויף דער צווייטער זייט פון מארלעבאן ראד.
די סטאנציע ליגט אפן, נישט אין קיין טונעל.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 10טן יאנואר 1863 אויף דער וועלט'ס ערשטע אונטערגרונט באן, די מעטראפאליטאן באן.
א. טי. די. אנווייזונגען (עהנגליש: OTD Manual) איז אן ענציקלאפעדיע אין דער עהנגלישער שפראך וואו געוועהזענע חרדים קענען שראהבן און לייגן ווידיאו'ס מיט ניצלעכע עצות, אינפארמאציע און הדרכה פאר איינער וואס וויל ארויס פון דער פרומער וועלט און טוישן זיין לעהבנס-שטייגער צו דער אלגעמיינער סעקולערער געזעלשאַפט.
עס איז אוועקגעשטעלט אויפן פאָרמאַט פון וויקיפעדיע, אז יעהדער קען שראהבן און קארעגיהרן. די ווידיא'ס דארט זענען אויף אַן אמעריקאַנישן חסידישן יודיש.
אן פעראן ביי די אייפֿל אייזנבאן
אן אייזנבאן פעראן אדער נאר פעראן איז א שטעג אפטיילונג, נאענט צו אייזנבאן ליניעס ביי א באן סטאנציע, מעטרא סטאנציע אדער טראמוויי סטאפ, ביי וועלכע פאסאזשירן גייען ארויף און שטייגן אראפ פון באנען אדער טראמס. כמעט אלע באן סטאנציעס האבן איין אדער צוויי פעראנען, און גרעסערע סטאנציעס האבן עטלעכע פעראנען.
געוויינלעך איז דער פעראן גענוג הויך צו זיין אויף דעם זעלבן ניווא ווי די באן, וואס קען זיין א סך העכער פון דער ערד.
מאַרלעבאן סטאנציע (), אויך באוואוסט מיטן נאמען לאנדאן מאַרלעבאן, איז א צענטראל-לאנדאן סוף-סטאנציע און א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע, וואס געפינט זיך האלבוועגס צווישן די יוסטאן און פאדינגטאן הויפטליניע סטאנציעס, בערך 1.6 ק"מ פון יעדער איינע. די סטאנציע דינט ווי די סוף-סטאנציע פון דער טשילטערן מיינליין רוטע קיין בירמינגהאם.
מען האט צוגעבויט צוויי נייע פעראנען אין 2006 אזוי ווי די צאל פאסאזשירן און דינסטן איז געוואקסן.
מארלעבאן איז די לעצטע פון די לאנדאנער סוף־סטאנציעס צו ווערן געעפנט, און אויך פון די קלענסטע. די ליניעס אין מארלעבאן זענען נישט עלעקטריפיקירט, און אלע באנען ווערן געפירט דורך דיזל.
נאציאנאלע באן.
די הויפטליניע סטאנציע האט זעקס פעראנען; צוויי פון זיי געבויט אין 1899, נאך צוויי אריינגעלייגט אין די 1980ער יארן, און צוויי געבויט אין סעפטעמבער 2006. זי איז די איינציגע נישט-עלעקריפיזירט וואקזאל אין לאנדאן. מארלעבאן ווערט אפערירט דורך טשילטערן באנען (א טייל פון דויטשע באן), איינע פון ווייניג לאנדאנער וואקזאלן וואס זענען נישט פארוואלטעט דורך נעצווערק באן.
די סטאנציע האט געעפנט פאר פראכט דעם 27סטן יולי 1898 און פאר פאסאזשירן דעם 15טן מערץ 1899.
נאך באנען פארן אין די שפיץ שעה׳ן, און טייל בירמינגהאם באנען פארן ווייטער קיין.
לאנדאנער אונטערגרונט.
די לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע ווערט באדינט דורך דער בעקערלו ליניע.
די אונטערגרונט סטאנציע האט געעפנט אויף דער בעקער סטריט און וואטערלו באן דעם 27סטן מערץ 1907 מיטן נאמען "גרייט סענטראל" און האט באקומען דעם נאמען מארלעבאן אום 15טן אפריל 1917.
דער אייראָוויזיע געזאַנג קאָנקורס (ענגליש: "Eurovision Song Contest") איז א געזאַנג קאָנקורס וואס ווערט געהאלטן דורכן אייראפעישער זענדונג פאראיין, און האט זיך אנגעהויבן אין 1956. פארשידענע זינגער וואס פארשטעלן לענדער אין אייראפע קאנקורירן יעדע יאר.
צווישן בארימטע געווינער אינעם פארגאנגענהייט זענען אבבא (וואס האבן פארגעשטעלט שוועדן) און סעלין דיאן (כאטש זי איז געווען קאנאדיש האט זי פארגעשטעלט שווייץ).
קענינגטאן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך סיי דעם באנק צווייג סיי דעם טשארינג קראס צווייג פון דער נארדערן ליניע.
די סטאנציע האט מען געעפנט דעם 18טן דעצעמבער 1890 אויף לאנדאנ'ס ערשטער טיף-ניווא אונטערגרונט באן, די סיטי און דרום לאנדאנער באן.
יאהאנעס קעפלער האט אויסגעטראפן די געזעצן צווישן 1609 און 1619.
פארגלייך מיט קאפערניק.
די פלאנעטן וואס זענען געווען באוואוסט צו קאפערניק און קעפלער האבן עקצענטריציטעטן וואס זענען גאנץ קליין, קומט אויס אז דער קאפערניק מאדעל האלט זיך זייער גוט, אבער די קעפלער געזעצן שטימען בעסער מיט וואס מען זעט.
צוליב דער עקצענטריציטעט פונעם ארביט פון דער ערד דויערט 186 טעג פונעם מערץ גלייכנאכט צו דער סעפטעמבער גלייכנאכט, און אומגעפער 179 טעג פון דער סעפטעמבער גלייכנאכט צו דער מערץ גלייכנאכט. א דיאמעטער וואלט צעשניטן דעם ארביט אין גלייכע טיילן, אבער דער פלוין אדורך דער זון פאראלעל צום עקוואטאר פון דער ערד צעטיילט דעם ארביט אין צוויי טיילן מיט שטחים אין א פארהעלטעניש 186 צו 179, אזוי איז דער עקצענטריציטעט פונעם ארביט אומגעפער
וואס איז זייער נאנט צום עכטן ווערט (0.016710219) (זעט ערד'ס ארביט).
דער חשבון איז גענוי ווען פעריהעליאן, דער טאג ווען ערד איז נענטסטן צו דער זון, געפאלט אום א זונשטיל. דער אקטועלער פעריהעליאן, בערך 4טן יאנואר, איז גאנץ נאענט צום זונשטיל, וואס געפאלט 21סטן אדער 22סטן דעצעמבער.
"לאָז אַרויס" (ענגליש: "Let It Go") איז א ליד פון דיזני'ס אנימירטער פילם "פֿאַרפֿרוירן" פון 2013, וואס איז געשריבן און קאמפאזירט געווארן דורך קריסטען אַנדערסאָן לאָפּעז און ראָבערט לאָפּעז. אין דער פילם איז דער ליד געזונגען געווארן דורך דער זינגערין און אקטריסע אידינאַ מענזל אין איר ראלע אלס עלזאַ די שניי קעניגין, וואס פארלאזט איר קעניגרייך נאך אירע כוחות צו שאפן און קאנטראלירן שניי און אייז זענען אנטדעקט געווארן אין פובליק. אין די בערג פארשטייט זי אז זי דאַרף נישט באהאלטן אירע מאגישע כוחות, און דעקלארירט זיך פריי פון די גרענעצן און כללים וואס זי האט געדאַרפט פאלגן זינט קינדהייט צוליב זיי.
יידישער נוסח.
אן אומאפיציעלע ווערסיע פונעם ליד אויף יידיש מיטן נאמען "לאָז אַרויס" איז געמאכט געווארן אלס א טייל פון א "דיזני אויף יידיש" ווארשטאט ביי א יידיש וואך אין די פאראייניקטע שטאטן. עס איז איבערגעזעצט געווארן דורך סענדער בערנשטיין, בענא קעסלער, סטיוון כהן און ראגעוו קרישנאפריאן און געזונגען געווארן דורך טעמע שעכטער, פון די "שעכטער טעכטער".
דאס האַפסבורגער הויז איז געווען א פאמיליע פון הערצאגן, מלכים און מאנארכן וואס האט געשפילט א צענטראלע ראלע אין אייראפעאישער היסטאריע.
זיי האבן געהערשט איבער עסטרייך מער ווי 600 יאר. אויך האבן זיי געהערשט איבער דער הייליגער רוימישער אימפעריע פון 1280 ביז 1918. א טייל פון דער צייט האבן זיי אויך געהערשט איבער שפאניע און די נידערלאנדן.
בא ראד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין מזרח לאנדאן אויף די דיסטריקט און האמערסמיט און סיטי ליניעס. די סטאנציע געפינט זיך אויף בוי גאס 300 מעטער פון בא טשערטש סטאנציע אויף דער דאקלאנדס לייכטע באן, און איז אן איבערבייט צווישן די סטאנציעס. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
לאנדאנער בוסן (ענגליש: "London Buses") איז די אונטער־פֿירמע פון טראנספארט פאר לאנדאן (TfL) וואס פארוואלטעט אויטאבוס דינסטן אין גרויסלאנדאן.
פארנעם.
די לאקאלע אויטאבוס נעצווערק אין לאנדאן איז איינע פון די גרעסטע און פולשטענדיקסטע אין דער וועלט. מער ווי 6,800 בוסן אפערירן איבער מער ווי 700 פארשידענע רוטעס. במשך א יאר האט די נעצווערק מער ווי 1.8 ביליאן פאסאזשיר־נסיעות.
פֿאָרגעלט.
אויטאבוסן אין דער לאנדאנער בוסן נעצווערק אקצעפטירן טראוועלקארטעס, אויסטער קארטעס, און קאנטאקטלאזע דעבעט און קרעדיט קארטעס. זייט דעם 6טן יולי 2014 נעמט מען נישט קיין געלט אויף די בוסן.
משיח ("דער געזאלבטער") איז דער טיטל מיט וואס מען רופט אן דער אויסלייזער און באפרייער פון א פאלק, אממערסטנס באנוצט ביי די מאנאטעישע רעליגיעס. אין תנ"ך, מיינט משיח א קעניג אדער א כהן גדול וועלכער איז געווארן געזאלבט מיט א ספעציעלן אויל. טייל מאל האבן אויך נישט אידן באקומען דעם טיטל משיח, ווי כורש, דער פערסישער קעניג, וועלכער ווערט אזוי אנגערופן אין תנ"ך אין צוזאמענהאנג מיט זיינע באשטייערונגען צום ווידעראויפבוי פונעם בית המקדש.
דער ארגינעלע באגריף פון משיח איז צוערשט געווען אנטוויקלט אין דער אידישער רעליגיע, און איז שפעטער אדאפטירט געווארן, אין אנדערע פארעמען, דורך אנדערע רעליגיעס. דער באדייט פון משיח איז אבער אין דער אידישער רעליגיע שארף אין קאנטראסט ווי די אין אנדערע רעליגיעס. לויט דער אידישער טראדיציע, איז משיח (אדער "מלך המשיח") א מענטש א ריכטיגער בשר ודם, אן אפשטאמיגער פון בית דוד, א פיזישער אייניקל פון דוד המלך און זיין זון שלמה. ער וועט קומען אויספירן זיינע פליכטן בלויז איינמאל אינעם צוקונפט. זיינע אויפטוהנגען וואס מען ערווארט פון אים רעכנט אריין, די פאראייניגונג פון אלע צוועלף שבטים, צוזאמנעמען אלע אידן קיין ארץ ישראל, אויפבויען דעם דריטן בית המקדש אין ירושלים, און ברענגען דער לאנג-ערווארטעטער שלום אויף דער וועלט מיטן אנהויב פון דער עפאכע פון ימות המשיח.
טאער היל () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע וואס געפינט זיך ביי טאַער היל אין דער לאנדאנער בארא פון טאער האמלעטס. זי איז אין טראוולקארט זאנע 1.
די היינטיגע סטאנציע האט געעפנט אין 1967.
קבר יוסף (אראביש: قبر يوسف‎, טראנסקריפציע: קיבער יוּסף) איז א געביידע אינעם דרום-מזרח עק פון שכם וואס אינמיטן איז א קבורה שטוב.
אין די שריפטן פון רייזנדער שוין פון אוראלטע צייטן איז דער ארט באקאנט ווי דער קבר פון יוסף הצדיק, זון פון יעקב אבינו.
ביי יידן ווערט דער ארט גערעכנט איינער פון די קברי צדיקים.
דער פסוק אין חומש ברענגט אז יוסף'ס קבר שטייט אין דעם פעלד וואס יעקב אבינו האט געקויפט פון די קינדער פון חמור, פאטער פון שכם, ווען יעקב איז צוריקגעקומען קיין ארץ כנען פון פדן ארם. דער ארט איז איינער פון דריי ערטער וואס שטייען בפירוש אין בתנ"ך בפירוש אז מען האט זיי געקויפט מיט געלט (די אנדערע צוויי זענען מערת המכפלה אין חברון וואס אברהם האט אפגעקויפט פון עפרון החיתי, און הר המוריה וואס דוד המלך האט געקויפט פון ארַוונה היבוסי).
סטראַטפֿארד איז א שטאָט און דיסטריקט אין מזרח לאנדאן, ענגלאנד, אין דער לאנדאנער בארא פון נייהעם. ער געפינט זיך אין וועסט העם, 9.7 ק"מ מזרח פון טשערינג קראס.
סטראטפארד איז א טייל פון גרויסלאנדאן זייט 1965.
אוניווערסיטעט פון מזרח לאנדאן סטראטפארד קאמפוס
דער אוניווערסיטעט פון מזרח לאנדאן האט א הויפט קאמפוס אין סטראטפארד.
הרב אברהם צבי (הירש) קאמאַי (ה'תר"ך, 1860 - י"ט חשון תש"ב, 9טן נאוועמבער 1941) איז געווען דער מירער שטאטס־רב און ראש ישיבה פון דער מירער ישיבה. ער איז אומגעקומען אין חורבן אייראפע צוזאמען מיט  זיין קהילה.
אברהם צבי קאמאי איז געבוירן געוואר אין ה'תר"ך (1860) אין דער שטאט שקאד, ליטא, צו זיין פאטער הרב אליהו ברוך קמאי, שפעטער ראש ישיבה אין מיר און שטאטס־רב פון מיר, און צו זיין ווייב רבקה יענטא טאכטער פון הרב חיים זאב יפה, שקאדער רב.
ער האט געהייראט שרה ביילא טאכטער פון הרב מינץ פון קיידאן. דארט האט געלערנט אויף קעסט ביי זיין שווער, און האט נישט געוואלט הערן וועגן א רבנות שטעלע. ווען זיין שווער איז נפטר געווארן און ער געדארפט פרנסה פאר זיין שטוב האט ער געעפנט אן אפאטייק וואס זיין ווייב האט געפירט; ער אליין פלעג אויך אריינקומען דארט צוצוגרייטן מעדיצינען ווייל ער איז טאקע געווען א באהאוונטער אפטייקער.
ווען דער קיידאנער רב איז נפטר געווארן אין תרע"א (1911), האבן די קהילה פירער געוואנדן צו ר' אברהם צבי צו ווערן רב. ער האט נישט געוואלט אויפנעמען דעם אמט מיט דער טענה אז ער איז א פשוטער אפטייקער, אבער ענדליך האט ער מסכים געווען, אבער מיטן תנאי אז זיין געהאלט וועט זיין נאר פון זיין אפאטייק און נישט פון דער קאסע פון דער קהילה.< ווען די ערשטע וועלט-מלחמה האט אויסגעבראכן האט ער געדארפט אנטלויפן קיין באראדיאנסק אין אוקראינע.
איין טאג אין 1915 האט ער פלוצלונג געזאגט אז ער דארף פארן קיין מינסק. ווען ער איז אנגעקומען אין מינסק האט ער געטראפן זיין פאטער א גוסס.
ביי דער לווייה, וואו א סך גדולי ישראל האבן מיטגעטיילט זייענדיק אין מינסק צוליב דער מלחמה, האט דער מינסקער רב, הרב אליעזר ראבינאוויטש, אויסגערופן אז הרב אברהם הירש איז באשטימט רב און ראש ישיבה אין מיר אלס ממלא מקום פון זיין פאטער.ער איז גלייך געפארן אין דער מיר און געבליבן צעשיידט פון זיין משפחה ביז נאך דער מלחמה.
אָוונט דעם 13טן נאָוועמבער 2015 זיינען פאָרגעקומען אַ ריי טעראָר־אַטאַקן אין פּאַריז דורכגעפירט פון איסלאַמישע עקסטרעמיסטן. דריי אויפרייסן און זעקס שיסערייען האָבן אַוועקגענומען די לעבן פון 129 קרבנות און נאָך 359 מענטשן זיינען פאַרוואונדעט געוואָרן, צווישן זיי 99 זיינען נאָך אין קריטישן מצב.
די אחריות פאַר די אַטאַקן האָט אָנגענומען דער איסלאַמישער שטאַט (ISIS). לויט דער דערקלערונג פון פאַרטרעטער פון דער טעראָריסטישער אָרגאַניזאַציע, דאָס איז געווען אַ נקמה פאַר פראַנקרייכס פאַרנעמען זיך אין אַנטי־איסלאַמיסטישע מיליטערישע אָפּעראַציעס.
די אַטאַקן.
עס זיינען דורכגעפירט געוואָרן זיבן טעראָר אַטענטאַטן אין פאַרשיידענע ערטער אין פּאַריז. די אויפרייסן זיינען געווען לעבן דעם סטאַדיאָן Stade de France קורץ נאָך דעם, אַלס עס האָט זיך דאָרטן אָנגעהייבן אַ פוטבאָל מאַטש צווישן פראַנקרייך און דייטשלאַנד, בשעת די שיסערייען זענען פאָרגעקומען אַרום Rue Alibert, Rue de la Fontaine-au-Roi, Rue de Charonne, Boulevard Beaumarchais און אין Bataclan theatre אויף Boulevard Voltaire Avenue de la République. אין דעם טעאַטער האָבן פיר טעראָריסטן גענומען אַרום 100 ערבניקעס: אַ סך, ווען ניט כמעט אַלע פון זיי זיינען אומגעבראַכט געוואָרן.
די טעראָריסטן.
די גענויע צאָל פון די טעראָריסטן איז ניט באַוואוסט, אָבער אַכט פון זיי זיינען דערהרגעט געוואָרן. זיבן פון זיי האָבן זיך אונטערגעריסן און נאָך איינער איז דערהרגעט געוואָרן דורך פּאָליציי. אויף די קערפּער פון צוויי טעראָריסטן האָט מען געפונען פּאַספּאָרטן פון עגיפּטן און סיריע. וועגן דריי אַנדערע ווייס מען אַז זיי זיינען געקומען פון בריסל און נאָך איינער איז געווען אַ פראַנצייזישער בירגער.
וועסט העם () איז אן איבערבייט סטאנציע אין וועסט העם, מזרח לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך לאנדאנער אונטערגרונט, נאציאנאלע באן און דאקלאנדס לייכטע באן דינסטן. אויפן לאנדאנער אונטערגרונט איז זי סטאנציע אויף די יובילי, האמערסמיט און סיטי און דיסטריקט ליניעס, און אויף נאציאנאלער באן ווערט זי באדינט דורך c2c. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
מען האט געעפנט די סטאנציע אין 1901 דורך דער לאנדאן, טילבורי און סאטענד באן
לעאנארד וואלף (ענגליש: "Leonard Wolf"; 1טן מערץ 1923 - 20סטן מערץ 2019) איז געווען א רומעניש-אמעריקאנער דיכטער, שרייבער, לערער, איבערזעצער און דער פאטער פון נעמי וואלף. ער איז באקאנט געווען פאר זיינע פארלעסלעכע ערקלעהרונגען אין די ווערסיעס פון קלאסישע גאטישער האראר ראמאנען, ווי "דראקולא", "פראנקנשטיין", "דאס מאדנע פאל פון ד"ר דזשעקיל און מיסטער הייד", און "דער פאנטאם פון דער אפערע", און אויך יידישע איבערזעצונגען פון פאפולערע ערציילונגען, ווי פון יצחק באשעוויס זינגער און "וויני-דער-פּו".
ער איז געבוירן געווארן אין טראנסילוואניע.
פלאסטא () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין פלאסטא, מזרח לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך די האמערסמיט און סיטי און דיסטריקט ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
מען האט געעפנט די סטאנציע אין 1858 דורך דער לאנדאן, טילבורי און סאטענד באן.
אפמינסטער () איז אן איבערבייט סטאנציע אין שטעטל אפמינסטער, לאנדאנער בארא פון העווערעינג. די סטאנציע ווערט באדינט דורך לאנדאנער אונטערגרונט, נאציאנאלע באן און לאנדאנער איבערגרונט דינסטן. אויפן לאנדאנער אונטערגרונט איז אפמינסטער די מזרח סוף־סטאנציע אויף דער דיסטריקט ליניע און די מערסט מזרחדיקע סטאנציע אויף דער לאנדאנער אונטערגרונט נעצווערק. אויף נאציאנאלער באן ווערט זי באדינט דורך c2c. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 6.
מען האט געעפנט די סטאנציע אין מיי 1885 דורך דער לאנדאן, טילבורי און סאטענד באן.
באַרקינג () איז אן איבערבייט סטאנציע אין באַרקינג, לאנדאנער בארא פון בארקינג און דעגנהעם, מזרח לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך לאנדאנער אונטערגרונט, נאציאנאלע באן און לאנדאנער איבערגרונט דינסטן. אויפן לאנדאנער אונטערגרונט איז זי א סטאנציע אויף דער דיסטריקט ליניע און די מזרח סוף־סטאנציע פון דער האמערסמיט און סיטי ליניע; אויף נאציאנאלער באן ווערט זי באדינט דורך c2c; און אויפן לאנדאנער איבערגרונט איז זי די מזרח סוף־סטאנציע פון דער גאספל אק צו בארקינג ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
מען האט געעפנט די סטאנציע אין 1854 דורך דער לאנדאן, טילבורי און סאטענד באן.
פֿינטשלי ראד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף פֿינטשלי ראד אין דער לאנדאנער בארא פון קאמדן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך די יובילי און מעטראפאליטאן ליניעס.
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער מעטראפאליטאנער באן אום 30סטן יוני 1879. אום 20סטן נאוועמבער 1939 האט מען געעפנט נייע טיפֿע טונעלן קיין בעקער סטריט אויף דער בעקערלו ליניע, ווייל די מעטראפאליטאן ליניע האט נישט געקענט טראגן אלע פאסאזשירן.
א בחה יאָר איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט בחה הייבט אן מאנטיג (ב, דער צווייטער טאג פון דער וואך), איז "חסר" (ח) דאס הייסט סיי חשוון סיי כסלו האבן 29 טעג, און פסח געפאלט דאנערשטיק (ה). א יאר פון סארט בחה איז אן עיבור יאר (מיט צוויי אדרים) און איז לאנג 383 טעג, מיט 54 שבתים. דאס יאר פאר א בחה יאר איז אלעמאל א הכז יאר.
א בחה יאר פאסירט אין 5.8% פון אלע יארן. לעצטנס האט פאסירט א בחה יאר אין ה'תשמ"ט, און וועט פאסירן נאכאמאל אין ה'תש"ץ.
די מעטראפאליטאן ליניע איז א ליניע אין דעם לאנדאנער אונטערגרונט, און זיין קאליר אויף דער אונטערגרונט מאפע איז מאדזשענטא. די מעטראפאליטאן ליניע איז איינע פון די צוויי לאנדאנער אונטערגרונט ליניעס וואס גייען ארויס פונעם גרענעץ פון גרויסלאנדאן (די אנדערע איז די צענטראל ליניע.
די ליניע גייט פון דער סיטי פון לאנדאן און ציט זיך פון מזרח צום מערב. די ליניע הייבט אן פון אלדגייט, אדורך צענטראל לאנדאן און צפון־מערב לאנדאן ביז הארוי-אויפן-היל, וואו די ליניע צעשיידט זיך אין א צווייג קיין אַקסברידזש; אנדערע צווייגן דערגרייכן וואטפארד, עמערשאם און טשעשאם. די ערשטע 6 מייל פון אלדגייט ביז פינטשלי ראד, כולל 9 פון די 34 סטאנציעס, זענען אונטער דער ערד.
די מעטראפאליטאן ליניע טיילט די רעלסן און סטאנציעס מיט די האמערסמיט און סיטי און קרייז ליניעס פון ביז בעקער סטריט, און מיט דער פיקאדילי ליניע צווישן ריינערס ליין און אַקסברידזש, און אויך צווישן הארא-אויפן-היל און עמערשאם מיט טשילטערן באנען.
די מעטראפאליטאן באן איז געווען א פאסאזשירן און פראכט באן וואס האט געדינט לאנדאן פון 1863 ביז 1933. די ערשטע ליניע האט פארבונדן די הויפטליניע לאנדאנער סוף־סטאנציעס פאדינגטאן, יוסטאן און קינגס קראס, און האט געעפנט דעם 10טן יאנואר 1863.
די מעטראפאליטאן ליניע איז לאנג 67 קילאמעטער (42 מייל). די ליניע האט 34 סטאנציעס און ווערט באדינט פון S סטאק באנען, מיט 8 וואגאנען אין יעדן צוג.
די ערשטע 9.7 ק״מ (6 מייל) פון זענען אונטער דער ערד, געטיילט מיט די קרייז און האמערסמיט און סיטי ליניעס ביז בעקער סטריט, וואו די ליניע צעצווייגט זיך, בלייבנדיק אין טונעל ביז פינטשלי ראד. צווישן פינטשלי ראד און וועמבלי פארק ציט זיך די ליניע פאראלעל צו דער יובילי ליניע, א פאר באנוועגן אין יעדער ריכטונג, מיט אן אריבערן־פעראן איבערבייט אין די צוויי סטאנציעס. ביי וועמבלי פארק צעצווייגט זיך די יובילי ליניע צום סטאנמאר צווייג. א ביסל נאך פינטשלי ראד ציען זיל די פיר באנוועגן מיט דער נעצווערק באן טשילטערן הויפטליניע פון מארילעבאן.
בארביקאן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דריי אונטערגרונט ליניעס. די סטאנציע געפינט זיך אויף בארביקאן אין דער סיטי פון לאנדאן, און איז אין טראוולקארט זאנע 1.
צוקונפטדיקע אנטוויקלונג.
מען גייט בויען אן איבערבייט צווישן בארביקאן און דער נייער קרייצבאן סטאנציע פארינגדאן.
שרעק (ענגליש: "Shrek") איז א קאמפיוטער-אנימירטער פילם וואס איז באזירט אויף וויליאם סטייג'ס קינדער בוך "שרעק!" פון 1990. ער איז רעזשיסירט געווארן דורך ענדרו אַדאַמסאן און אנימירט געווארן דורך דרימוואָרקס אנימאציע SKG צווישן 1998 און 2001. ער איז געווען דעם ערשטן פילם וואס האט געוואונען אן אקאדעמיע פריז פארן בעסטער אנימירטער פילם, א קאטעגאריע וואס איז ערשט צוגעלייגט געווארן אין 2001. דער פילם איז באפיירט געווארן אויף DVD דעם 2טן נאוועמבער 2001. עס אויך זענען דא דריי המשך-פילמען ("שרעק 2", "שרעק דער דריטער" און "שרעק אויף שטענדיק נאך") און א בראדוויי מוזיקטעאטער אדאפטאציע.
שרעק (געשפילט דורך מייק מייערס) איז א גרינער אָגר (ענגליש: "ogre") וואס שטענדיק ליב וואוינען מיט שלום אין זיין זומפ. אבער, ער געפינט א סך באשעפענישן פון מעשיות וואס צעשטערן זיין פריוואטקייט. דאס איז צוליב דער באפעל פון לאָרד פֿאַרקוואַד (דזשאָן ליטגוי). שרעק גייט מיט אייזל (עדי מערפֿי) צו בעטן פון פֿאַרקוואַד צו געבן שרעק'ס פריוואטקייט צוריק. פֿאַרקוואַד וויל ווערן דער קעניג און הייראטן פרינצעסין פֿיאָנאַ (קעמעראן דיעז) צו מאכן זי זיין קעניגין.
פאדינגטאן אדער פעדינגטאן (), אויך באקאנט מיטן נאמען לאנדאן פאדינגטאן (), איז א צענטראל לאנדאן באן סוף־סטאנציע און א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע וואס געפינט זיך אויף פרעד סטריט. זייט 1838 איז די סטאנציע די לאנדאנער סוף־סטאנציע פון דער גרויס־וועסטערענער באן. אין 1863 האט מען געעפנט דא די אונטערגרונט סטאנציע וואס איז דעמאלסט געווען די מערב סוף־סטאנציע פון דער מעטראפאליטאן באן, דער וועלט'ס ערשטע אונטערגרונט באן.
פאדינגטאן אין איינע פון 18 סטאנציעס אין לאנדאן וואס ווערן פארוואלטעט דורך נעצווערק באן.
נאציאנאלע באן סטאנציע.
די סטאנציע איז געבויט געווארן אין 1854 דורך אייזאמבארד קינגדאם ברונעל.
די ערשטע סטאנציע איז געווען א פראוויזארישע סטאנציע וואס האט געעפנט דעם 4טן יוני 1838, און איז שפעטער געווארן דער פראכט דעפא.
לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציעס.
פאדינגטאן האט אין אמת'ן צוויי אונטערגרונט סטאנציעס, איינע אין פרעד סטריט פאר די בעקערלו, דיסטריקט און קרייז ליניעס, און א באזונדערע סטאנציע פאר די האמערסמיט און סיטי און די קרייז ליניע באדינונגען.
קרייצבאן סטאנציע.
אונטער איסטבארן טעראץ, די גאס לעבן דער דרום־מערב זײַט פון דער הויפטליניע סטאנציע, געפינט זיך די קרייצבאן סטאנציע. די קרייצבאן באדינונגען, אויף דער עליזאבעט ליניע, האבן געדארפט אנהייבן אין 2018, און האבן ענדלעך אנגעהויבן אום 24סטן מיי 2022. דאס נייע סטאנציע־קעסטל איז טיף 23 מעטער און לאנג 260 מעטער.
טימאָטי וואָלטער "טים" בערטאָן (ענגליש: "Timothy Walter "Tim" Burton", געבוירן דעם 25סטן אויגוסט 1958) איז אן אמעריקאנער פילם רעזשיסאר, פראדוצירער, סצענאר שרייבער און קינסטלער.
ער איז געבוירן געווארן דעם 25סטן אויגוסט 1958 אין בערבאנק, קאליפארניע. ער האט אנגעהויבן אלס אן אנימאטאר פאר וואלט דיזני פילמען, נאר האט נאך געמאכט זיינע אייגענע סארטן פילמען און פראיעקטן.
ער האט א פּערזענלעכער נוסח; די פילמען ער מאכט זענען שעפעריש און ווערן אפט באזירט אויף אוממעגלעכע געשעענישן. צום ביישפיל, דער הויפט כאראקטער אין "עדוואַרד שערל-הענט" איז א יינגל וואס האט שערל אנשטאט הענט.
רידזשנטס פארק ("Regent's Park") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע לעבן רידזשנטס פארק אויף מארלעבאן ראד. די סטאנציע איז אויף דער בעקערלו ליניע און איז אין טראוולקארט זאנע 1.
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער בעקער סטריט און וואטערלו באן דעם 10טן מערץ 1906.
שניי ווייַס און די זיבן קאַרליקעס (ענגליש: "Snow White and the Seven Dwarfs") איז אן אמעריקאנישער אנימירטער פאנטאזיע מוזיקפילם פון 1937. ער איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני פראדוקציעס און באפרייט געווארן דורך RKO ראדיא פילמען. ער איז באזירט אויף דער דייטשער מעשה פון די גרים ברידער. ער איז דער ערשטער פולער לענג טראדיציאנעלע אנימאציע פילם און דער ערשטער פולער לענג דיזני אנימירטער פילם. די מעשה איז אדאפטירט געווארן דורך די סטאריבארד קינסטלער דאראטי אן בלאנק, ריטשארד קרידאן, מעריל דע מאריס, אטא אינגלענדער, ערל הערד, דיק ריקארד, טעד סירס און וועב סמיט. דייוויד הענד איז געווען דער סופערווייזונג רעזשיסאר, און וויליאם קאטרעל, ווילפרעד דזשעקסאן, לארי מורי, פערס פירס און בען שארפסטין האבן רעזשיסירן די פארשידענע סצענעס אינעם פילם.
א שלעכטע מלכּה האט א שפיגל און זי פרעגט "שפיגל, שפיגל אויף דער וואנט, ווער איז די שענסטע פון זיי אלע?" די שפיגל ענטפערט "שניי ווייַס". שניי ווייַס איז פארלוירן אינעם וואלד, און געפינט דער היים פון זיבן קאַרליקעס. זי זויבט זייער היים, און זיי דערלויבן זי בלייבן מיט זיי. די מלכּה געפינט אז דאס הארץ אינעם קעסטל איז פון א חזיר, און זי פארוואנדלט זיך אין אן אלטע מכשפה. דעם ווייטן טאג, זי גייט צו דער היים פון די קאַרליקעס ווען זיי זענען אינדרויסן, און איבערצייגט שניי ווייַס צו בייסן אן עפל, וואס מאכט זי פאלן צו טויט. פלוצעם, די קאַרליקעס יאגן נאך די אלטע מכשפה איבער א פעלד און כאפן זי. זי פרובירט קייקלען א ריזיקער שטיין איבער זיי, אבער בליץ שטרייקט און זי שטארבט. שניי ווייַס ווערט אויפגעוועקט דורכן קוש פון א שיינעם פרינץ.
דאַמבאָ (ענגליש: "Dumbo") איז אן אנימירטער פילם פֿון 1941 וואס איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני פראדוקציעס און באפרייט געווען צום ערשטן מאל דעם 23סטן אקטאבער 1941 דורך RKO ראדיא פילמען. "דאַמבאָ" איז באזירט אויף א קינדער בוך מיטן זעלבן נאמען פֿון העלען אייבערסאָן מיט אילוסטראציעס פֿון האַראָלד פּערל, און איז דער פֿערטער וואלט דיזני אנימירטער פילם אין פולער לענג. דער הויפט כאראקטער איז דזשאַמבאָ דזשוניאָר, א יונגן העלפֿאַנד וואס איז צונעמענישט "דאַמבאָ". ער ווערט געחוזקט פאר זיינע גרויסע אויערן נאר פארמאגט די טאלאנט צו ניצן זיי אלס פליגלען צו פליען.
א לייוו אקציע און קאמפיוטער אנימאציע ווערסיע איז באפרייט געווארן אין 2019, רעזשיסירט דורך טים בערטאן.
שטימע אקטיארן.
די אקטיארן זענען נישט קרעדיטירט געווען אינעם אנהייב פונעם פילם
רעבעצין חיה מושקא שניאורסאן (כ"ה אדר ה'תרס"א 16טן מערץ 1901 - כ"ב שבט ה'תשמ"ח, 10טן פעברואר 1988) איז געווען די טאכטער פון רבי יוסף יצחק שניאורסאהן, דער זעקסטער רבי פון חב"ד-ליובאוויטש, און די ווייב פון רבי מנחם מענדל שניאורסאהן, דער זיבעטער רבי פון של חסידות חב"ד.
קבר פון רביצין חיה מושקא שניאורסאן אין ניו-יארק
חיה מושקא שניאורסאן איז געבוירן געווארן כ"ה אדר תרס"א אינעם שטעטל באבינאוויטש לעבן ליובאוויטש, א טאכטער צו רבי יוסף יצחק שניאורסאהן, דער זעקסטער רבי פון חב"ד-ליובאוויטש און זיין רביצין נחמה דינה. מען האט איר געגעבן א נאמען נאך דער רביצין פונעם צמח צדק, חיה מושקא.
אין יאר תרפ"ט (1928) האט זי חתונה געהאט צו מנחם מענדל שניאורסאהן אין  ווארשע און זיי האבן זיך געצויגן קיין בערלין. ווען די נאציס האבן איבערגענומען די הערשאפט זענען זיי אנטלאפן קיין פאריז, און אין תש"א (1941), ווען פראנקרייך איז איינגענומען געווארן דורך די נאציס  האבן זיי זיך געראטעוועט צו די פאראייניקטע שטאטן צו איר פאטער אינעם קרוין הייטס פערטל פון ברוקלין, ניו יארק. א שטיק צייט נאך איר פאטערס פטירה האט מען באשטימט איר מאן צו פירן דאס חב"ד-ליובאוויטשער הויף.
עדזשווער ראד ("Edgware Road") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער בעקערלו ליניע וואס געפינט זיך אין דער סיטי פון וועסטמינסטער אויפן צפון־מערבדיגן ראג פון עדזשווער ראד, הארא ראד און מארלעבאן ראד. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 1.
ס'איז אויך פאראן נאך א סטאנציע מיטן זעלבן נאמען אויף דער דרום זייט פון מארלעבאן ראד וואס איז באדינט דורך די דיסטריקט, האמערסמיט און סיטי, און קרייז ליניעס.
מאַקאווא איז דער נאמען פון א חסידישן הויף הויפטקווארטירט אין קרית אתא, ישראל, וואס שטאמט פון דער שטאט מאקאווע () אין אונגארן. דער היינטיקער רבי איז הרב שמעון לעמבערגער.
דאס חסידות האט שטיבלעך אין קרית-אתא, בני-ברק, אשדוד, אלעד און אויך אין בארא פארק אין דיפאראייניגטע שטאטן.
גרינדער פון דער דינאסטיע.
דער גרינדער פון דער מאקאווער דינאסטיע איז געווען רבי משה פֿארהאַנד, מחבר פונעם ספר "אהל משה'", מאקאווער שטאטס רב און ראש ישיבה דארטן, לויטן שטייגער פון די אונגארישע חסידישע ישיבות.
רבי משה איז נפטר געווארן י"ז סיון תש"ד, ווערנט דעם חורבן אייראפע, אין דער שטאט בודאפעשט. נאך א סך אנשטרענגונגען האט מען אריבערגעפירט צו זיין שטאט פאר קבורה.
נאך דער מלחמה זענען א טייל איבערגעבליבענע צוריקגעגאנגען קיין מאקאווע. הרב משה נתן נטע לעמבערגער, וואס האט געהאט געהייראט הרב משה פארהאנד'ס אייניקל, האט געפירט די קהילה. (ער איז שוין געווען א דיין אין דער קהילה פון תרצ"ו, אין זיין זיידנס יארן.)
אין תשי"ב איז הרב לעמבערגער ארויפגעגאנגען קיין ארץ ישראל. ער האט זיך באזעצט צוערשט אין ירושלים און דערנאך האט מען אים באשטימט רב פון דער חסידישער קהילה אין כפר אתא (היינט קרית אתא). ער איז נפטר געווארן שבת פרשת וירא כ' מרחשוון תשמ"ג.
זיינע איידעמער זענען רבי דוב בעריש פאנעט פון דעעש רמות, הרב משה אשרי, הרב חיים מאיר ענגלארד דאברא רב, און רבי שלמה גאלדמאן, זוועהילער רבי.
דער היינטיקער רבי, רבי שמעון לעמבערגער, איז זיין זון.
רבי שמעון'ס ברידער דינען אין רבנות אין חסידישע קהילות אין פארשידענע שטעט.
די נארד לאנדאן ליניע איז א באן ליניע פונעם לאנדאנער איבערגרונט וואס פארט אדורך די אינערע פארשטעט פון צפון־לאנדאן, ענגלאנד. די רוטע איז מער־ווייניגער א האלבקרייז פון צפון־מזרח ביז דרום־מערב, וואס שניידט נישט אדורך צענטראל לאנדאן. די ליניע געהערט צו און ווערט אויפגעהאלטן דורך נעצווערק באן און לאנדאנער איבערגרונט.
רוטע.
היינטיקע אפעראציעס.
מזרח לאנדאן ליניע דערלענגערונג.
פון מערץ 2011 פארבינדט די פארלענגערטע מזרח לאנדאן ליניע צו דער נארד לאנדאן ליניע; די מל"ל דינסטן באהעפטן זיך צו דער ליניע מערב פון, ביז הייבורי מיט איזלינגטאן.
דאָס ים-מיידעלע אדער דאָס ים-טעכטערל (ענגליש: "The Little Mermaid") איז אן אמעריקאנישער אנימירטער פאנטאזיע מוזיקפילם פון 1989 וואס איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני אנימאציע סטודיאס. ער איז באזירט אויף דער דענישער מעשה מיטן זעלבן נאמען פון האנס קריסטיאן אנדערסען.
דער פילם איז וועגן א ים-מיידל פּרינצעסין מיטן נאמען אַריאל. זי און איר בעסטער פֿריינד, א פֿיש וואס הייסט פֿלאַונדער, פֿאָרשן דעם אָקעאַן און זוכן פֿאַר מענטשלעכע זאַכן. זיי רעדן מיט אַ מעווע מיטן נאמען סקאַטל, וואס מסביר זייַן איבער אַלץ וואס זיי געפֿינען (אבער נישט פּינקטלעך). אַריאל וויל נישט וואוינען אינעם ים און וויל אנשטאט לעבן אויף די טריקעניש, וואו עס זענען דא מענטשן. איין טאג זעט זי אַ שיף פֿון די מענטשן און טרעפֿט מיט אַ פּרינץ מיטן נאמען עריק, און זי ראַטעוועט אים פֿון דערטרינקען ווערן. ווען אַריאל'ס פֿאָטער, קעניג טריטאָן, לערנט אַז זי האט געראַטעוועט אַ מענטש פֿון דערטרינקען ווערן, ער צעשטערט אַלע די זאַכן וואס זי האט געזאַמלט. דערנאָך, צוויי שלאַנגען-פֿיש מיט די נעמען פֿלאָצאַם און דזשעצאַם מעלדן אַריאל וועגן אַ ים-מכשפֿה מיטן נאמען אָרסולאַ. זיי זאגן אַז אָרסולאַ קען רעאַליזירן אירע חלומות. פֿלאָצאַם און דזשעצאַם נעמען אַריאל צו אָרסולאַ'ס נאָרע, אין וועלכער זי האט פֿליסיקע כּישופים. זי נוצט איר כּישוף צו מאַכן אַריאל מענטשלעך פֿאַר פּונקט דריי טעג, אנשטאט איר שטימע. צו בלייבן אַ מענטש דאַרף אַריאל קושן פּרינץ עריק, אַנדערש וועט זי ווערן ווידער אַ ים-מיידל און ווערן שייך צו אָרסולאַ. עריק באַווייַזט אַריאל זיין פּאַלאַץ און העלפֿט זי צופּאַסן זיך. דעם צווייטן טאג, סעבאַסטיאַן דער קרעפּס גרופּירט די אַנדערע בעלי חיים פֿונעם ים און זיי זינגען "קושן דאָס מיידל" מיט די האָפֿענונג אַז עריק זאל קושן אַריאל. דער פּלאַן איז כמעט מצליח זייַן, אבער פֿלאָצאַם און דזשעצאַם מאַכן דאָס שיפֿל זינקען. אָרסולאַ נוצט אַריאל'ס שטימע צו ווערן אַ שיינע מיידל מיטן נאמען וואַנעסע. זי באַכישופֿט עריק צו מאַכן אים פֿאַרגעסן אַריאל. איבער מאָרגן געפֿינען אַלעמען אַז עריק האט אַ חתונה, און אַריאל איז זייער אומעטיק. סקאַטל געפֿינט אַז דאָס מיידל מיט וואס עריק וועל חתונה האָבן איז אָרסולאַ אין אַ מאַסקע. ער וואָרענט אַריאל און מצליח זיין צו האַלט די חתונה. דער מושל וואס אָרסולאַ טראָגט קראַכט און אַריאל'ס שטימע קומט צוריק. זי פּרובירט קושן עריק, אבער דאס איז די זון-אונטערגאַנג און זי ווערט פֿאַרוואַנדלט צוריק אין אַ ים-מיידל. אָרסולאַ אָפֿורירט צו לאָז אַריאל גיין, נאר טריטאָן פֿאַרבייַט זי. טריטאָן מסכּים זייַן און ווערט געמאַכט אַ פֿלאַנץ. מיט הילף פֿון סעבאַסטיאַן און פֿלאַונדער, פּרינץ עריק און אַריאל צעטרעטן אָרסולאַ. אָרסולאַ שטאַרבט און אַלע די פֿלאַנצן ווערן ווידער ים-מיידלעך. לסוף, קעניג טריטאָן רעאַליזירט אַריאל'ס וואונטש, און זי ווערט דערלויבט צו הייראַטן דעם פּרינץ עריק.
די שיינהייט און די חיה (ענגליש: "Beauty and the Beast") איז אן אמעריקאנישער אנימירטער פאנטאזיע מוזיקפילם פון 1991 וואס איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני אנימאציע סטודיאס און באפרייט געווען דורך וואלט דיזני פילמען. ער איז דער 30סטן פולער לענג דיזני אנימירטער פילם און דער דריטער פילם פון דער "דיזני רענעסאנס" עפאכע. דער פילם איז באזירט אויף דער מעשה "די שיינהייט און די חיה" וועגן א פרינץ וואס איז געווארן פארוואנדלט אין א חיה און א יונגפרוי מיטן נאמען בעל ("Belle", "שיין" אין פראנצויזיש), וואס ער פארשפארט אין זיין שלאס. צו ווערן ווידער א פרינץ, דארף די חיה ליב האבן בעל און געווינען איר ליבע אין קריק, אנדערשט וועט ער בלייבן א חיה אויף שטענדיק.
אַלאַדין (ענגליש: "Aladdin") איז אן אמעריקאנישער אנימירטער פאנטאזיע מוזיקפילם וואס איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני אנימאציע סטודיאס און באפרייט געווארן דורך וואלט דיזני פילמען. "אַלאַדין" איז דער 31סטער פֿולער-לענג דיזני אַנימירטער פֿילם, און איז געווען א טייל פֿון די עפאכע וואס מען רופן דער דיזני רענעסאנס. דער פילם איז רעזשיסירט געווארן דורך דזשאָן מאַסקער און ראָן קלעמענטס. ער איז באזירט אויף אן אראבישער מעשה מיטן זעלבן נאמען פֿון "טויזנט און איין נעכט". די שטימע אקטיארן זענען סקאָט וויינגער, דזשאָנאַטאַן פֿרימאַן, ראָבין וויליאַמס, לינדאַ לאַרקין, פֿרענק וועלקער, גילבערט גאָטפֿריד און דאַגלעס סיל.
"אַלאַדין" איז באפרייט געווארן דעם 25סטן נאוועמבער 1992. ער האט באקומען גוטע באריכטן און איז געווען דער מערסט געראטענער פֿילם פֿון 1992, מיט הכנסות העכער $217 מיליאן אין די פאראייניקטע שטאטן און העכער $504 מיליאן וועלטווייט. אויך האט ער געוואונען א סך פריזן, די רוב וועלכע פֿאר זיינע מוזיק און לידער. די הצלחה פֿון "אַלאַדין" האט געשאפֿן אנדערע פראדוקטן באזירט אויפֿן פֿילם, ווי צוויי דירעקט-צו-ווידעא המשך-פילמען ("דער צוריקקער פֿון דזשאַפֿאַר" און "אַלאַדין און דער קעניג פֿון גנבֿים"), אן אנימירטע טעלעוויזיע סעריע, שפּילכלעך, ווידעאָ שפּילן, ספּין-אָף מעדיע און דיזני אַרטיקלען. דער פֿילם איז אַדאַפּטירט געווארן צו בראָדוויי אין 2014, און שפּעטער אַ פֿילמירטע ווערסיע אין 2019.
אין דער שטאָט אַגראַבאַ, וויל דער סולטאַן אז זיין טאָכטער, פּרינצעסין יאַסמין, זאל הייַראַטן אַ פּרינץ, אבער יאַסמין וואַרפֿט אַוועק אלע די קאַװאַלירן און פֿאַרלאָזט דעם פּאַלאַץ אויף דערווייַל. אין דעם באַזאַר טרעפט זי מיט א "גאַסן ראַץ" מיטן נאמען אַלאַדין.
דזשאַפֿאַר, דעם סולטאַנ'ס וואַזיר, געפינט אז אַלאַדין איז דער איינציקער פערזאן וואס קען גיין אריין אין דער הייל פֿון וואונדער און געפינען א מאַגישן לאָמפּ. דזשאַפֿאַר קאָמאַנדירט אים צו גרייַכן דעם לאָמפּ. אַלאַדין גייט אריין מיט זיין מאַלפּע, אַבו, און זיי טרעפן מיט א מאַגישער טעפּעך און נעמען דעם לאָמפּ. אַבו נעמט א פארבאטענעם אוצר אָן אַ כּוונה, און דער הייל צעשטערט זיך אין כעס. נאָך ער בלייבט לעבן רייבט אַלאַדין דעם לאָמפּ און טרעפט מיט דעם דזשין, וואס רעאַליזירט דריי וואונטשן פֿאר אים. אַלאַדין נוצט דעם ערשטן וואונטש צו מאַסקירן זיך ווי א פּרינץ. ער גייט צוריק צו דער שטאט און טרעפט דעם סולטאַן און דזשאַפֿאַר. ווען יאַסמין אַנטדעקט אַלאַדינ'ס אידענטיטעט, באַשטימט דער סולטאַן צו קרײנען אים. דזשאַפֿאַר גנב'עט דעם לאָמפּ פֿון אַלאַדין און נוצט זיין ערשטן וואונטש צו ווערן דער נייער סולטאַן. נאָכדעם וואס ער צעטרייַבט אַלאַדין אוועק פֿון דער שטאט, פּלאַנירט ער צו נוצן די לעצטע צוויי וואונטשן צו הייַראַטן יאַסמין. אַלאַדין פֿאַרלאָזט דעם באַרג, גייט צוריק צו דעם פּאַלאַץ און קאָנפֿראָנטירט דזשאַפֿאַר. אַלאַדין צורעדט אים צו מאכן זיין דריטער וואונטש, וואס מאַכט דזשאַפֿאַר אַ דזשין. אַלאַדין נוצט דעם שלעכטן לאָמפּ צו כאַפּן דזשאַפֿאַר אריין.
נאָך דער פּאַלאַץ איז ווידער נאָרמאַל, דעם דזשין נעמט דעם לאָמפּ צום מדבר, און דער סולטאַן דערלויבט אַלאַדין און יאַסמין צו פּלאַנירן זייערע חתונה. אַלאַדין נוצט זיין דריטן וואונטש צו באַפֿרײַען דעם דזשין, וואס פֿאַרלאָזט צו שפּאַצירן ארום דער וועלט.
פֿאַנטאַסיאַ (ענגליש: "Fantasia") איז דער דריטער אנימירטער פילם וואס איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני פראדוקציעס.
"פֿאַנטאַסיאַ" אנטהאלט אכט קלאסישע מוזיק קאמפאזיציעס. איין פון זיי איז פון "די רייט פון פריליג" פון איגאר סטראווינסקי. עס דערציילט פון דאס לעבן אויפן ערד פלאנעט איידער דער אומברענג פון די דינאזאווער. אן אנדערע באקאנטע שאפונג באנוצט אין דער פילם איז "טאקאטא און פוגא אין רע מינאר" פון יאהאן זעבאסטיאן באך. איין אפטיילונג מיט א גריכישע מיטאלאגיע טעמע, "די פאסטאראלישע סימפאניע", איז רעדאקטירט געווארן אראפצונעמען קענטאווערס ווייל זיי זענען געטראכט געווען אלס ראסיסטישע סטערעאטיפן פון טונקל-הויטיגע מענטשן.
א המשך-פילם מיטן נאמען "פֿאַנטאַסיאַ 2000" איז באפרייט געווארן אין 1999.
באַמבי אדער בעמבי (ענגליש: "Bambi") איז אן אמעריקאנישער אנימירטער דראמא פילם פֿון 1942. דייוויד הענד איז געווען דער הויפט רעזשיסאר. דער פילם איז געמאכט געווארן דורך וואלט דיזני. ער איז באזירט אויף דאס בוך "באַמבי, לעבן אינעם וואַלד" פֿון פֿעליקס זאַלטן. דער פילם איז באפרייט געווארן אין קינאס דורך RKO ראדיא פילמען דעם 13טן אויגוסט 1942. ער איז דער פינפטער פולער לענג וואלט דיזני אנימירטער פילם. די געשיכטע איז וועגן א יונגן הערש מיטן נאמען באַמבי. ער לערנט צו דערוואקסן אינעם ווילד נאך זיין מוטער ווערט דערשאסן דורך א יעגער. די הויפט כאראקטערן זענען באַמבי דער ווייסוויידל הערש, זיינע עלטערן (זיין מוטער און דער גרויסער פרינץ פֿונעם וואַלד), און זיינע פריינט טאַמפּער (א קיניגל), בלום (א טכויר) און זיין חברטע פֿאַלין, וואס שפעטער ווערט זיין ווייב.
א יונגן הערש מיטן נאמען באַמבי איז געבוירן אינעם וואלד. אין די ערשטע טעג פון זיין לעבן פארשט ער דעם וואלד ארום אים. ער באפריינדט א קיניגל מיטן נאמען טאַמפּער, און לערנט נייע ווערטער יעדן טאג. ער זעט זיין פֿאָטער, דער גרויסער פרינץ פונעם וואלד, צום ערשטן מאל. דער פילם הייבט אָן פון באַמבי'ס קינדהייט און באווייזט א שפאציר אינעם וואלד, א טאג אין די לאָנקע און זיין ערשטע טרעפונג מיט שניי.
דער מערסט באקאנטער טייל אינעם פילם איז דער טויט פון באַמבי'ס מוטער. די ביידע שטרענגען זיך פּרובירן געפינען שפייז. איין טאג עסן זיי א טייל גראָז וואס באַמבי'ס מוטער געפינט. שרעקלעכע מוזיק (די טעמע פון "מענטש") ווערט געשפילט. באַמבי'ס מוטער פֿילט סכנה און ווארענט באַמבי צו לויפן אוועק. נאך וואס זיי לויפן איבער אן אייזיקער פעלד גרייכט באַמבי דעם ברעג, נאר א שאָס ווערט געהערט. באַמבי גייט צוריק נאר געפינט אז זיין מוטער איז נישט מער דא. ער וואַנדערט ארום און שרייט פאר זי און טרעפט מיט זיין פֿאָטער, דער גרויסער פרינץ, וואס זאגט אים אז זי קען נישט מער בלייבן מיט אים. באַמבי פאלגט נאך זיין פֿאָטער אריין אינעם וואלד און קוקט הינטער אים איין לעצטע מאל. דער קומענדיקער פרילינג ווערן באַמבי און זיינע פריינט דערוואַקסלינגען. זיי טרעפן מיט א קלוגער אלטער סאָווע וואס מסביר זיין צו זיי די סכנות פון פארליבטקייט. זיי שווערן זיך אז זיי זאלן נישט, נאר זיי פארליבן זיך מיטן ערשטן בליק. באַמבי פארליבט זיך מיט זיין קינדהייט פריינדין פֿאַלין, און ער טאנצט מיט גליק ביז אן אנדערער הערש ברעכט אריין אין זיין וועג. ער פּרובירט צורעדן פֿאַלין צו גיין מיט אים, נאר באַמבי קעגנשטעלט זיך און הייבט אָן קעמפֿן מיט יענער הערש. באַמבי באַזיגט אים און גייט מיט פֿאַלין. דעם מענטש (וואס האט געהרגעט באַמבי'ס מוטער) קומט צוריק און מאכט מער ווייטיקן פאר די חיות. באַמבי ראטעוועט פֿאַלין פון א גרופע צאָרנדיקע הינט.
א וואלד פייער ברעכט ארויס און צעשטערט כמעט אלץ. באַמבי קען נישט זיך אויפֿוועקן, נאר זיין פֿאָטער העלפט אים. די ביידע גרייכן אן אינזל וואו די אנדערע חיות האבן זיך געזאמלט. דער נעכסטער פרילינג קומען זיי אלע צו זען די נייע הירשעלעך פון באַמבי און פֿאַלין, און דער קלוגער סאָווע זאגט אז באַמבי זאל שטאלצירן מיט זיך. דער גרויסער פרינץ רעזיגנירט אלס קעניג און באַמבי בלייבט שטייענדיק מיט שטאלץ.
טאַרזאַן (ענגליש: "Tarzan") איז אן אמעריקאנישער אנימירטער פילם פון 1999 וואס איז באזירט אויף דער ראָמאַן "טאַרזאַן פֿון די מאַלפּעס" פֿון עדגאַר רײַס באַראָז. דער פילם איז פראדוצירט געווארן דורך די וואָלט דיזני פֿירמע און איז געווען איר ערשטן אנימירטן פילם צו ווינען #1 אין די קאַסעס זינט "פּאָקאַהאָנטאַס". אויך איז ער געווען דער ערשטער מיט א פראדוקציע בודזשעט פון $100 מיליאן זינט "דער הויקער פֿון נאָטרעדאַם".
א ספּין-אָף אנימירטע טעלעוויזיע סעריע מיטן נאמען "די לעגענדע פֿון טאַרזאַן" האט געלאָפֿן צווישן 2001 און 2003. די סעריע הייבט אָן פון וואו דער פילם האט אויסגעלאזט. טאַרזאַן פרובירט פּאַסן זיך מיט זיין נייע ראלע אלס דער פֿירער פון די אַפּען נאָך דעם טויט פון קערטשאַק.
פּאָקאַהאָנטאַס (ענגליש: "Pocahontas") איז אן אמעריקאנישער אנימירטער ראמאנטישער דראמא מוזיקפילם פון 1995. ער איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני אנימאציע סטודיאס און באפרייט געווארן דורך וואלט דיזני פילמען. ער איז דער 33סטן דיזני אנימירטער פילם אין פולער לענג. דער פילם איז פראדוצירט געווארן אין די עפאכע וואס איז באקאנט אלס דער "דיזני רענעסאנס".
סטראַטפֿארד אינטערנאציאנל () איז א באן סטאנציע אין סטראטפארד, נייהעם, מזרח לאנדאן. די סטאנציע ווערט געדינט דורך דער הויפליניע באן און דאקלאנדס לייכטע באן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנעס 2 און 3.
די הויכגיך סטאנציע און די דאקלאנדס לייכטע באן סטאנציע האבן באזונדערע געביידעס.
מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 30סטן נאוועמבער 2009.
זעקס גרויסע העלדן (ענגליש: "Big Hero 6") איז א דיזני פילם. ער איז באזירט אויף דער סופערהעלד קאמיקס מיטן זעלבער נאמען פון מארוועל קאמיקס. ער איז באפריירט געווארן דעם 5טן נאוועמבער 2014 דורך וואלט דיזני פילמען.
דער פילם איז וועגן א יינגל מיטן נאמען היראָ, וואס וואוינט אינעם שטאָט סאַן פֿראַנסאָקיאָ (א לינגוויסטישער צונויפשטעל פון טאָקיאָ און סאַן פֿראַנציסקאָ). ער טוישט זיך און זיינע פריינט צו היי-טעק העלדן צו באשיצן דער שטאט. איינער פון זיינע פריינט איז ביימאַקס, א ראָבאָט וואס טאַדאַשי (היראָ'ס ברודער) האט געבויט.
ראַלף דער צעשטערער (ענגליש: "Wreck-It Ralph") איז אן אמעריקאנישער 3D קאמפיוטער-אנימירטער קאמעדיע פילם. ער איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני אנימאציע סטודיאס און פארשפרייט געווארן דורך וואלט דיזני פילמען.
דער פילם רעדט וועגן דער מעשה פון ראַלף דער צעשטערער, אַ רשע פון אַן אַרקייד ווידעא שפיל. ער וויל נישט בלייבן אַ רשע, און וויל אנשטאט ווערן אַ העלד.
אלעקסאנדער ליזען (אוקראַיניש - Олександр Лізен; דער אמתער פֿאַמיליע-נאָמען – ליזענבערג; 1911, הײַדאַקי, וואָלינער גובערניע – 2000, לעמבערג) איז געווען אַ ייִדישער פּראָזאַיקער, וואָס האָט געשריבן אויף אוקראַיִניש און אויף ייִדיש.
אלעקסאנדער ליזענבערג איז געבוירן געוואָרן אינעם דאָרף הײַדאַקי אין דער וואָלינער גובערניע פֿון דער רוסלענדישער אימפּעריע אין אַן אָרעמער משפּחה. ער איז אויסגעוואַקסן אינעם וואָלינער שטעטל קופּעל. אין 1923 איז דער קומענדיקער שרײַבער געוואָרן אַ מיטגליד אין "השומר הצעיר". שפּעטער איז ער אַריבערגעפֿאָרן קיין מאָסקווע, וווּ ער האָט פֿאָרגעזעצט זײַן ציוניסטישע טעטיקייט. אין 1929 האָט נ.ק.וו.ד. אַרעסטירט אים און ביז 1933 איז אלעקסאנדער ליזענבערג געווען אין תּפֿיסות און לאַגערן, דערנאָך, במשך פֿון 3 יאָר – אין פֿאַרשיקונג. אין 1936 איז ער באפֿרײַט געוואָרן און זיך באַזעצט אין קיִעוו. אלעקסאנדער ליזענבערג האָט גענומען אַן אָנטייל אין דער צווייטער וועלט-מלחמה אין די רייען פֿון דער סאָוועטישער אַרמיי. נאָכן זיג האָט ער זיך באַזעצט אין לעמבערג. ער האָט פֿאַרענדיקט דעם לעמבערגער עקאָנאָמיק-אינסטיטוט און געאַרבעט אַלס בוכהאַלטער. אין 1988 האָט ער אָנרגאַניזירט די לעמבערגער געזעלשאַפֿט פון דער ייִדישער קולטור אויף שלום-עליכֿמס נאָמען און איז געוואָרן זײַן ערשטער פֿאָרזיצער. אלעקסאנדער ליזען איז געשטאָרבן אין לעמבערג אין 2000.
ליטעראַרישע טעטיקייט.
אַלס פּראָזאַיקער אויף אוקראַיִניש האָט אלעקסאנדער ליזען דעביוטירט אין 1959 אויף די שפּאַלטן פֿונעם לעמבערגער זשורנאַל "זשאָווטען". אין 1966 איז דערשינען זײַן ערשט בוך אויף אוקראַיִניש. אין 1970 האָט אלעקסאנדער ליזען דעביוטירט אויף יידיש אינעם מאָסקווער זשורנאַל "סאָוועטישע היימלאַנד". זינט דעם איז ער געוואָרן א צוויי-שפּראַכיקער ליטעראַט. זײַן ערשט בוך אויף ייִדיש איז דערשינען אין 1981. אויף ייִדיש האָט ער זיך געדרוקט אויך אין די צײַטונגען "ביראָבידזשאַנער שטערן" און "פֿאָלקס-שטימע" (וואַרשע).
זײַנע ביכער.
· Зелені надгробники, Львів, “Каменяр”, 1969
· Корінь добра, Львів, “Каменяр”, 1973
· נחומקע אתרוג, מאָסקווע, "סאָוועטסקי פּיסאַטעל", 1981
· Друге сонце, Львів, “Каменяр”, 1982
· אַלע קאָלירן פונעם רעגנבויגן, מאָסקווע, "סאָוועטסקי פּיסאַטעל", 1984
· Даймоніон або Життя та смерть Василя Дударя, Київ, “Радянський письменник”, 1990
די קאַץ דער פּאַיאַץ איז א קינדער בוך אויף די יידישע שפראך ערשינען אין 2003, אן איבערזעצונג פון דאס בוך The Cat in the Hat פון דאקטאר סוס דורכן דאקטאר און יידישיסט שלום בערגער.
עס איז ערשיינען דורך פארלאג עשרים וארבע פון ניו יארק און מיטגעשטיצט פון די יוגנטרוף פראגראם לייענוואַרג פֿאַר קליינוואַרג - א סעריע פון קינדער ביכער אויף יידיש.
דאס בוך איז געשריבן אין יידישע אותיות, מערסטנס אין גראמען. זייט ביי זייט מיט די זעלבע ווערטער אין לאטיינישע בוכשטאבן וועלכע קען העלפן ארויסזאגן די ווערטער פאר די וואס זענען אנהייבער אין די שפראך.
דאס בוך אנטהאלט א ס"ה פון 63 זייטן. אויך פארמאגט עס די ארגינעלע מאלערייען פונעם קאץ, די קינדער און די פיש.
עס איז געדרוקט אין סינגאפור.
אשפֿארד אינטערנאציאנאלע באן סטאנציע () איז א באן סטאנציע אין אשפארד, קענט, וואס איז באדינט דורך סאדאיסטערן, סאדערן און אייראסטאר. די אינטערנאציאנאלע באנען ניצן פעראנען 3 און 4.
אינטערנאציאנאלע דינסטן.
אינטערנאציאנאלע דינסטן האבן אנגעהויבן דעם 8טן יאנואר 1996. טעגלעך פארן דריי צוגן קיין פאריז, איין צוג קיין דיזנילאנד און איין צוג קיין בריסל. פינעף מאל א וואך פארט א צוג קיין מארסיי.
האמערסמיט () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף די דיסטריקט און פיקאדילי ליניעס.
די סטאנציע געפינט זיך אין האמערסמיט, מערב לאנדאן, אין טראוולקארט זאנע 2.
ס'איז פאראן נאך א סטאנציע מיטן נאמען האמערסמיט אונטערגרונט סטאנציע, וואס איז באדינט פון דער האמערסמיט און סיטי ליניע און דער קרייז ליניע, און געפינט זיך אויף דער צווייטער זייט פון האמערסמיט בראדוויי.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 9טן סעפטעמבער 1874 אויף דער מעטראפאליטאן דיסטריקט באן, היינט די דיסטריקט ליניע.
ביז 1877 איז האמערסמיט געווען די מערב סוף־סטאנציע.
פּיקסאַר (ענגליש: "Pixar") איז אן אמעריקאנישער אנימאציע סטודיא. ער איז באקאנט פאר זיינע אוואנסירטע קאמפיוטער אנימאציע פראדוקציעס. ער איז געווען א שותף פון דיזני פאר א סך יארן. אין 2006 האט דיזני געקויפט די פירמע.
פּיקסאַר האט אנגעהויבן אלס א דיוויזיע פון דזשאָרדזש לוקאַסנ'ס פירמע לוקאספילם אין 1979. אין 1986 האט סטיוו דזשאָבס געקויפט זי פאר $10,000,000. דזשאבס איז געווען דער דירעקטאר פונעם פירמע ביז זיין טויט אין 2011.
בעטנל גרין () איז א באן סטאנציע אין בעטנל גרין, מזרח לאנדאן, ענגלאנד.
די סטאנציע, מיט אלע באנען וואס שטעלן זיך אפ דארטן, ווערט אפערירט דורך לאנדאנער איבערגרונט אויף די לי וועלי ליניעס, און געפינט זיך אין טראוולקארט זאנע 2.
לאנדאן סיטי ערפארט (LCY) איז אן אינטערנאציאנאל לופטפעלד וועלכער געפינט זיך אין דאקלאנדס טייל פון לאנדאן 11 ק"מ פון דער סיטי פון לאנדאן.
דער לאנדאן סיטי ערפארט איז א פארהעלטנמעסיג קליין לופטעלד ביי די ברעגעס פונעם טעמז טייך וועלכער לויפט אדורך לאנדאן. עס קענען נישט לאנדן דארט קיין גרויסע פליגער, דערפאר איז זי באנוצט דורך די לופטליניעס בעיקר פאר נענטערע רייזעס דורכאויס דעם פאראייניגטן קעניגרייך און מערב אייראפע.
בריטיש ערווייס איז די איינציגע לופטליניע וועלכער שטעלט צו צוויי ספעציעלע רייזעס א טאג פון דארט קיין ניו יארק צום קענעדי לופטפעלד. די פליגער וואס זיי נוצן פאר דעם צוועק זענען קליינע און פארמאגן בלויז א ביזנעס קלאס קאבינע מיט א צוויי צענדליג ביזנעס קלאס זיצן.
קאלאמאזו () איז א שטאט אין דרום־מערב פונעם שטאט מישיגן. ביים 2010 צענזוס האט קאלאמאזו געהאט א באפעלקערונג פון 74,262. קאלאמאזו געפינט זיך האלב וועג צווישן שיקאגא און דעטרויט.
קאלאמאזו איז דער היים פון וועסטערן מישיגן אוניווערסיטעט.
קאלאמאזו ליגט אויפן דרום־מערב ברעג פונעם קאלאמאזו טייך. קאלאמאזו באדעקט א שטח פון 65.03 קוואדראט ק״מ.
די וואולווערין, מזרחדיק, אין קאלאמאזו.
פֿאַרינגדאן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט און נאציאנאלע באן סטאנציע אין קלארקנוועל אין דער לאנדאנער בארא פון איזלינגטאן, הארט לעבן דער סיטי פון לאנדאן, און איז אין טראוולקארט זאנע 1.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אין 1863 דורך דער מעטראפאליטאן באן, מיטן נאמען פֿארינגדאן סטריט.
לויפיקע אנטוויקלונגען.
צוויי הויפט באן אנטוויקלונגען וואס ביידע ענדיגן אין 2018-19 האבן א שייכות מיט פארינגדאן. די טעמזלינק באן וואס באדינט די סטאנציע ווערט פארבעסערט מיט לענגערע צוגן וואס קומען עפטער. קרייצבאן (Crossrail) איז א נייע באן וואס פארט מזרח־מערב אדורך לאנדאן און וועט באדינען פארינגדאן סטאנציע.
ווען ביידע זענען פארטיק וועט פארינגדאן האבן אומגעפער 200 באנען א שעה און זיין איינע פון דעם לאנד'ס מערסט באשעפטיקטע סטאנציעס.
די סטאנציע וועט זיין די איינציקע מיט אן איבערבייט צווישן טעמזלינק און קרייצבאן.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך באנען אויף דער טעמזלינק רוטע.
אלע באנען שטעלן זיך אפ ביי אלע סטאנציע אויפן צענטראל דורך־לאנדאן הארץ פון דער טעמזלינק רוטע, ד״ה, און).
פון צוועלווע ביינאכט פארט איין באן יעדע 30 מינוט אויף דער רוטע צווישן בעדפארד און דריי ברידזשעס.
לאנדאן פֿילדס () איז א באן סטאנציע אין לאנדאן פֿילדס, מזרח לאנדאן, ענגלאנד.
זונטיק איז פאראן א דינסט פון 2 באנען א שעה קיין ענפילד שטאט און קיין ליווערפול סטריט.
סעוון סיסטערס () איז א לאנדאנער איבערגרונט, נאציאנאלע באן און לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון הארינגיי, צפון לאנדאן, ענגלאנד.
די סטאנציע געפינט זיך אין טראוולקארט זאנע 3, אויפן סעוון סיסטערס אפצווייג פון די לי וואלי ליניעס.
רבי חיים שאול טויב (געב' העברי; י"ג אדר ה'תשי"א, בלועזי; 21סטן מערץ 1951) איז דער היינטיקער מאדזשיצער רבי, און א מיטגליד פון מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
רבי חיים שאול איז געבוירן געווארן אין תל אביב צו רבי ישראל דן און מרת רחל ביילא. אלס בחור האט געלערנט אין דער פאנאוועזשער ישיבה. ווען ער האט דעגרייכט דעם פרק "האיש מקדש" האט ער געהייראט זיין ווייב מרת שרה איטא, טאכטער פונעם פריערדיגן אלעקסאנדער רבי אברהם מנחם דאנציגער. דאס פארפאלק האט 6 זון און-4 טעכטער. אין יאר ה'תשמ"א האט זיין זיידע, דער אמרי אש, אים באשטימט אויפצושטעלן די מאדזשיצער ישיבה. פאר לאנגע יארן איז ער געווען ראש ישיבה פון דער מאדזשיצער ישיבה "אמרי שאול ודרכי תורה" אין בני ברק, ביז איז ער באקרוינט געווארן רבי. אום כ' סיון ה'תשס"ו, נאך דער פטירה פון זיין פאטער, האט ער איבערגענומען די פירערשאפט פונעם מאדזשיצער חסידות. זיינע דברי תורה ווערן געשריבן וועכענטליך דורך א ספעציעלער מאנשאפט פון רעדאקטארן, אונטערן נאמען "מאמרי אורייתא" און ווערן ארויסגעגעבן און פארעפענטליכט צווישן די חסידים. רבי חיים שאול ערשיינט און טרעט אויף זייער אפט פארנט פון פארבנרייכן עולם, ביי ראש חודש סעודות און מלווה מלכה וועלכע ווערן באגלייט מיט ניגונים. אויך ווערט ער געזען און באשעפטיגט ער זיך מיט קירוב לבבות אין ישיבות הסדר פונעם ציוניסטישן-מזרחי קרייז, און אפילו אין אזעלכע קיבוצים וואס ווערן באטראכט אלס א סימבאל פון פרייהייט און זענען ליידער ווייט פון אידישקייט ווי פון מזרח צו מערב.
זייט איז ער געקרוינט געווארן רבי, האט ער אנגעהויבן צו קאמפאזירן ניגונים, און הויפטזעכליך פאר די ימים נוראים, און היינט צו טאגס קאמפאזירט ער יאר יערליך מער ווי 10 ניגונים, לויטן מאדזשיצער מנהג. איינער פון זיינע מער בארימטע ניגונים איז "זכור אהבת קדומים. אונטער זיין הנהגה איז דאס חסידות היפש געוואקסן. און מען האט געדארפט פארגרעסערן דעם בית המדרש אין חבקוק גאס, בני ברק. דערצו אונטער זיין הנהגה האט מען אויפגעשטעלט מאדזשיצער שטיבלעך אין מודיעין עילית, בית שמש און אשדוד.
הייבורי און איזלינגטאן סטאנציע () איז א נאציאנאלע באן, לאנדאנער אונטערגרונט און לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון איזלינגטאן אין צפון לאנדאן. די סטאנציע באדינט די געגנטן פון הייבורי און איזלינגטאן.
די סטאנציע איז אויף דער וויקטאריע ליניע פונעם אונטערגרונט, די נארד לאנדאן און מזרח לאנדאן ליניעס פונעם איבערגרונט, און דער נארדערן סיטי ליניע. זי איז אין טראוולקארט זאנע 2.
אין 2010 איז הייבורי און איזלינגטאן געווארן די צפון סוף־סטאנציע פון דער נייער מזרח לאנדאן ליניע.
די וויקטאריע ליניע () איז א טיף־ניווא  לאנדאנער אונטערגרונט רוטע פון בריקסטאן אין דרום לאנדאן אין זאנע 2 ביז וואלטאמסטוי צענטראל אין דרום־מזרח אין זאנע 3. זי איז קאלירט העל בלוי אויף דער לאנדאנער אונטערגרונט מאפע. זי איז איינע פון נאר צוויי לאנדאנער אונטערגרונט ליניעס וואס זענען אינגאנצן אונטערערדיש (די צווייטע איז די וואטערלו און סיטי ליניע.
מען האט געבויט די ליניע אין די 1960ער יארן, די ערשטע גאנץ נייע אונטערגרונט ליניע אין לאנדאן נאך א תקופה פון מער ווי פופציג יאר. די ליניע ווערט אפערירט דורך אויטאמאטישע צוג אפעראציע, אבער יעדער צוג האט א פירער.
200 מיליאן פאסאזשירן פארן אויף דער וויקטאריע ליניע יעדע יאר, איז זי די זעקסטע מערסט געניצטע ליניע אויף דער נעצווערק.
עפענען.
די אפיציעלע עפענען צערעמאניע איז פאר געקומען אין וויקטאריע סטאנציע דעם 7טן מערץ 1969: די מלכה עליזאבעט די צווייטע האט אויפגעשלייערט א טאוול אין דער סטאנציע. נאך א קורצער צערעמאניע האט זי געקויפט א בילעט און איז געפארן קיין גרין פארק.
פלאנירונג.
יעדע וויקטאריע ליניע סטאנציע אחוץ פימליקא און בלעקהארס ראד איז געבויט געווארן ווי אן איבערבייט סטאנציע, און עטלעכע עקזיסטירנדע סטאנציעס האבן איבערגעבויט כדי מ'זאל קענען בייטן ליניעס אריבער א פעראן.
אין די שפיץ שעה'ן פארט א באן יעדע צוויי מינוט. נארמאל פארן אלע באנען פון בריקסטאן ביז סעוון סיסטערס, און בערך דריי פון יעדע פינף באנען זענען ממשיך קיין וואלטאמסטוי צענטראל.
א 24-שעה נאכט טיוב באדינונג פרייטיק און שבת צו נאכט האט אנגעהויבן אוי דער גאנצער ליניע, מיט א באן יעדן 10 מינוט.
Geographically accurate map of the Victoria line
וואקזאל.
2009 סטאק ביים נארטאמבערלאנד פארק וואקזאל
צוגן האבן צוטריט צום וואקזאל דורך א צווייג טונעל צפון פון סעוון סיסטערס.
דער טעטערעוו (אוקראיניש:Тетерiв) איז א רעכטער בייטיך פונעם טייך דניעפער אין אוקראינע. ער איז לאנג 365 ק"מ און האט א דרענאַזש־בעקן פון 15,100 ק"מ².
איידער ער פֿליסט אין דניעפער אריין ווערט דער טייך ברייט ביז 40-90 מעטער.
דאס וואסער אין טעטערעוו ווערט באנייט פון שניי און רעגן. פון דעצעמבער ביז מערץ ווערט אער פארפרוירן.
גרויסע שטעט אויפן טייך זענען זשיטאמיר (אדמיניסטראציע צענטער פון זשיטאמירער גובערניע), קאראסטישעוו און ראדאמישל.
קעמברידזש היט () איז א באן סטאנציע אין קעמברידזש היט, מזרח לאנדאן, ענגלאנד.
פימליקא () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין פימליקא. די סטאנציע איז אויף דער וויקטאריע ליניע און איז אין טראוולקארט זאנע 1.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 14טן סעפטעמבער 1972, מער ווי א יאר נאך ווען די ליניע האט אנגעהויבן אפערירט גענצלעך.
וויקטאריע איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין מערב צענטראל לאנדאן. עס זענען פאקטיש צוויי פארבונדענע סטאנציעס אין וויקטאריע, אויף אנדערע ניוואען און געבויט
איינעם מער ווי הונדערט יאר נאכן צווייטן. די עלטערע, ביי דער צפון זײַט פון דער בוס סטאנציע, באדינט די דיסטריקט און קרייז ליניעס, און איז נאר א ביסל נידעריגער ווי די גאס. די נייערע סטאנציע איז נענטער צו דער הויפטליניע סטאנציע און באדינט די וויקטאריע ליניע, א טיף־ניווא 'טיוב'. יעדע איינע האט זיין אייגענע בילעטן זאל, און די ביידע זענען פארבונדן דורך א וועג אונטער דער בוס סטאנציע.
הרב אליהו שטערנבוך (כ"ד חשון תרצ"ב - כ"א תמוז תשע"ז) איז געווען דער ראב"ד פון קהילת "מחזיקי הדת" אין אנטווערפן. ער איז א ברודער פון רבי משה שטערנבוך, ראש בית דין פון דער עדה החרדית אין ירושלים, הרב דוב שטערנבוך פון גייטסהעד, רביצין שולמית, ווייב פון רבי חיים יעקב אריאלי, רביצין יהודית, ווייב פון הרב משולם דוד הלוי סאלאווייטשיק, און רביצין רחל, ווייב פון הרב הדיין חנוך ערנטרוי פון לאנדאן.
הרב אליהו איז געבוירן געווארן אין לאנדאן צו אשר און דבורה שטערנבוך, טאכטער פון הרב שלמה זלמן פינעס, מחבר ספר ״פנס שלמה״ און אן אייניקל פונעם ווילנער גאון. ער איז געווען א תלמיד פון רבי משה שניידער אין זיין ישיבה תורת אמת אין לאנדאן, ענגלאנד, וואו ער האט געלערנט אינאיינעם מיט רבי טוביה ווייס, אב בית דין פון דער עדה החרדית אין ירושלים. אויך האט ער געלערנט אין דער גייטסהעדער ישיבה און אין ישיבת חברון אין ירושלים. אין אלול תשט״ז האט ער געהייראט מרים (-כ"ה אייר תשע"ה), די איינציגע טאכטער פון רבי ברוך האגער, סערעטער רבי פון חיפה.
אין תשכ״ב האט מען אים באשטימט ראב״ד פון דער מחזיקי הדת קהילה אין אנטווערפן. ער איז נפטר געווארן אין ירושלים שבת פ׳ פינחס, כ״א תמוז תשע״ז.
טאטנהאם הייל סטאנציע () איז א נאציאנאלע באן און לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון הארינגיי, צפון לאנדאן, ענגלאנד.
די סטאנציע געפינט זיך אין טראוולקארט זאנע 3.
בלעקהארס ראד סטאנציע () איז א לאנדאנער איבערגרונט און לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע בים ראג בלעקהארס ראד מיט בלעקהארס ליין אין וואלטאמסטוי, צפון־מזרח לאנדאן, ענגלאנד.
אלד סטריט סטאנציע () איז א צענטראלער לאנדאן נאציאנאלע באן און לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע וואס געפינט זיך אויפן ראג אלד סטריט מיט סיטי ראד, און איז אין טראוולקארט זאנע 1. די סטאנציע איז אויפן באנק צווייג פון דער נארדערן ליניע.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אין 1901 דורך דער סיטי און דרום לאנדאן באן.
אופקים באן סטאנציע איז א באן סטאנציע פון ישראל באנען וואס באדינט די שטאט אופקים. די סטאנציע איז פלאצירט אינדרויסן פון דער שטאט – לעבן דער אינדוסטריע־זאנע. זי באדעקט א שטח פון 600 קוואדראט מעטער). אין דער סטאנציע זענען איין אינזל פעראן און איין זײט פעראן.
די אשקלון–באר שבע באן ליניע איז געווידמעט געווארן דעם 19טן סעפטעמבער 2015, און די סטאנציע האט געעפנט מוצאי שבת פרשת שמות, דעם 2טן יאנואר 2016.
הרב ד"ר יהודה קופערמאן (1929 - כ"ג טבת תשע"ו/ 4טן יאנואר 2016) איז געווען א מפרש פון  תנ"ך און א ישראלישער  מחנך, און דער גרינדער און דירעקטאר פון דער מכללה פאר מיידלעך אין ירושלים.
הרב קופערמאנ'ס טאכטער, פראפ' דבורה ראזנוואסער, פירט די מכללה היינט.
הרב קופערמאן איז געבוירן געווארן פ אין 1929 אין אירלאנד.
אין 1963 איז ער ארויף אין ישראל, און מיט א יאר שפעטער, אין 1964, האט ער אויפגעשטעלט  די מכללה פאר מיידלעך אין ירושלים. דער רב מיט זיין ווייב רביצין ציפורה קופערמאן (וואס איז נפטר געווארן כ"ט בתמוז תשע"ג), זענען געווען צענטראלע תורה און חינוך פערזענלעכקייטן אין דער מכללה ווערנט פיר יארצענדלינגען.
הרב יהודה קופערמאן איז א ברודער פון יצחק קופערמאן, וואס איז געווען דער פערזענלעכער דאקטער פון הרב שמואל הלוי וואזנער.
ענדזשל אונטערגרונט סטאנציע () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע וואס געפינט זיך אין דער לאנדאנער בארא פון איזלינגטאן, און איז אין טראוולקארט זאנע 1. די סטאנציע איז אויפן באנק צווייג פון דער נארדערן ליניע.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אין 1901 דורך דער סיטי און דרום לאנדאן באן ווי די צפון סוף־סטאנציע פון דער ליניע. אין 1907 האט מעופן פארלענגערט די ליניע קיין יוסטאן.
אַרטשוויי" () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין ארטשוויי, איזלינגטאן, צפון לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן היי בארנעט צווייג פון דער נארדערן ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנעס 2 און 3.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 22סטן יוני 1907 אויף דער טשארינג קראס, יוסטן און האמפסטעד באן, מיטן נאמען "הייגעט".
סוזאַן אַלעקסאַנדראַ "סיגאָרני" וויווער (ענגליש: "Susan Alexandra "Sigourney" Weaver", געבוירן דעם 8טן אקטאבער 1949 אין ניו יארק) איז אן אמעריקאנער אקטריסע.
וויווער האט געשפילט אלס עלען ריפלי אין דער פילם סעריע "עליען", אין די פיר פילמען "עליען", "עליענס", "עליען 3" און "עליען: ריסורעקציע". זי איז אויך באקאנט פאר איר ראלע אלס דיינאַ באַרעט אין די פילמען "געשפענסט-כאַפּערס" און "געשפענסט-כאַפּערס 2", אדער פאר דער ראלע פון דיאן פאסי אין די פילם "גארילעס אינעם נעפל".
זי איז געווען דער ערשטער פערזאן צו געווינען צוויי גאלדען גלאב שוישפיל פריזן אינעם זעלבער יאר.
היי בארנעט () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין היי בארנעט, אין דער לאנדאנער בארא פון בארנעט, צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע איז די סוף-סטאנציע פונעם היי בארנעט צווייג פון דער נארדערן ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 5.
נארדערן ליניע באנען קומען אן און פארן ארויס יעדע 3-9 מינוט פון די דריי דרומדיקע פעראנען, קיין מארדן דורכן באנק צווייג אדער קיין קענינגטאן אדער מארדן דורכן טשארינג קראס צווייג.
דרום אילינג () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין מערב לאנדאן אויפן היטרוי צווייג פון דער פיקאדילי ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן מיי 1883 אויף דער דיסטריקט באן, היינט די דיסטריקט ליניע.
קאנינג טאן () איז א טראנספארט איבערבייט אין קאנינג טאן, מזרח לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך לאנדאנער אונטערגרונט, דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) און לאקאלע אויטאבוסן פון לאנדאנער בוסן. אויפן לאנדאנער אונטערגרונט איז זי סטאנציע אויף דער יובילי ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
די פעראנען ליגן אויף א צפון־דרום ריכטונג. ביי דער דרום זײַט גייט דער טייך טעמז אונטער דער באן.
מען האט געעפנט די ערשטע סטאנציע אין דעם ארט דעם 14טן יוני 1847 מיטן נאמען בארקינג ראד.
דעם 1טן יולי 1873 האט מען געטוישט איר נאמען צו קאנינג טאן.
צפון גריניטש () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער יובילי ליניע. די סטאנציע איז אויפן גרענעץ צווישן טראוולקארט זאנעס 2 און 3.
מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 14טן מיי 1999.
סאטעליט בילד פונעם באספארוס גענומען פון דער אינטערנאציאנאלער קאסמאס סטאנציע אפריל 2004
קוק אויפן באספארוס און דעם פאטיה סולטאן מעהמעט בריק
דער באספארוס איז א דורכגאס וואס צעשיידט דעם אייראפעאישן טייל פון טערקיי פון זיין אזיאטישן טייל (אנאטאליע). דער באספארוס פארבינדט דעם שווארצן ים מיטן ים פון מארמארא. ער איז לאנג 30 ק"מ מיט א מאקסימום ברייט פון 3,700 מעטער ביים צפון אריינגאנג און מינימום ברייט פון 700 מעטער. דער טיף איז פון 36 ביז 124 מעטער.
די ברעגן פונעם דורכגאס זענען שטארק באפעלקערט, או די שטאט סטאמבול ליגט אויף ביידע זייטן.
די יובילי ליניע () איז א ליניע אויף דער לאנדאנער אונטערגרונט. זי גייט פון סטאנמאר אין צפון לאנדאן ביז סטראטפֿארד אין מזרח לאנדאן. אויף דער טיוב מאפע איז די ליניע קאלירט גרא.
א צוג אין גרין פארק סטאנציע
די ליניע האט געעפנט דעם 1טן מיי 1979, איבערנעמענדיק איינעם פון די צוויי צווייגן פון דער בעקערלו ליניע כדי אראפנעמען דעם דרוק אויפן הויפט טייל פון דער ליניע. מען האט צוגעלייגט צום סטאנמאר-בעקער סטריט טייל א נײַעם פיר קילאמעטער טייל וואס האט געענדיגט ביי טשארינג קראס סטאנציע..
געאגראפישע רוטע פון דער יובילי ליניע
אלכסנדר ביידער (,) (1963, מאָסקווע) איז אַ פראַנצייזישער לינגוויסט, ספּעציאַליסט אין דער יידישער אָנאָמאַסטיק און מאַטעמאַטיקער, מחבר פון אַ ריי ווערטערביכער איבער אשכנזישע נעמען.
ביידער איז געבאָרן געוואָרן אין מאָסקווע אין אַ יידישער משפּחה פון אוקראַאינע. אין יאָר 1986 האָט ער אָפּגעפאַרטיקט זיין שטודיע אין דעם מאָסקווער אינסטיטוט פאַר פיזיק און טעכנאָלאָגיע. דאָרטן האָט ער שפּעטער געמאַכט זיין דיסערטאַציע אין אָנגעווענדטער מאַטעמאַטיק, פאַר וועלכער ער האָט באַקומען דעם גראַד פון קאַנדידאַט פון טעכנישע וויסנשאַפטן אין 1989.
זייענדיק נאָך אין רוסלאַנד האָט ער זיך פאַראינטערעסירט אין דער יידישער אָנאָמאַסטיק, און דאָס איז געוואָרן זיין עיקרדיקע וויסנשאַפטלעכע פאַך נאָך זיין אַריבערפאָרן אין 1990 קיין פראַנקרייך.
זינט 1993 האָט ביידער פאַרעפנטלעכט עטלעכע ווערטערביכער פון אשכנזישע פאַמיליען־ און פּרט־נעמען. באַזירט אויף דעם מאַטעריאַל האָט ער אין 1999 פאַרטיידיקט זיין דיסערטאַציע "פּרט־נעמען פון אשכנזישע יידן: געשיכטע און מיגראַציעס (19-11טן י״ה) ("Les prénoms des juifs ashkénazes: histoire et migrations (11ème-19ème siècles)") אין דער פּאַריזער "פּראַקטישער שולע פון הויכע פאָרשונגען" (École pratique des hautes études).
ביידערס פאָרשונג אין דעם געביט פון יידישע נעמען איז געוואָרן די הויפּט־סיבה פאַר זיין אינטערעס אויך אין לינגוויסטיק. נאָך אַ ריי אַרטיקלען וועגן היסטאָרישער פאָנעטיק פון דער יידישער שפּראַך האָט ביידער אין 2015 צוזאַמענגעפאַסט זיין גרויס אַרבעט אין דעם בוך "יסודות פון די יידישע דיאַלעקטן" ("Origins of Yiddish Dialects").
צוזאַמען מיט סטיווען מאָרזע האָט ביידער אַנטוויקלט דעם אַלגאָריטם פון אַזוי גערופענעם ביידער־מאָרזעס פאָנעטישער אַנטשפּרעכונג, וואָס דערמעגלעכט אַן אויטאָמאַטיזירטע פאַרגלייכונג פון נעמען (אַנאַלאָגיש צו Soundex).
ביידער וואוינט צוזאַמען מיט זיין ווייב און צוויי טעכטער אין אַ פּאַריזער הינטערשטאָט. זיין הויפּט־פּרנסה האָט צו טאָן מיט ניט־וויסנשאַפטלעכער טעטיקייט און אונטערשרייבן שרייבט ער אונטער זיינע חיבורים אַלס אַ ניט־אַפיליאירטער פאָרשער.
די ליזשענסקער דינאסטיע איז א רבישע דינאסטיע וואס שטאמט פון רבי אלימלך פון ליזשענסק (ה'תע"ז - כ"א אדר ה'תקמ"ז), דער גרעסטער פון די רבי'ס אין פוילן פונעם דריטן דור פון חסידות.
רבי אלימלך האט געהייראט אין שינאווא שפרינצא די טאכטער פון הרב אהרן רוקח (א ברודער פון הרב אלעזר רוקח) און פון איר זענען געבוירן זיינע קינדער.
רבי אלעזר.
רבי אלעזר איז געווען דער עלצטער זון פון רבי אלימלך. מען האט אים א נאמען געגעבן נאך זיין עלטער־פעטער רבי אלעזר רוקח. ער האט זיך אפגעזאגט פון ווערן זיין פאטער'ס ממלא מקום. א טייל פון זיינע בריוו זענען געדרוקט אינעם ספר "נועם אלימלך".
רבי אלעזר האט חתונה געהאט בזיווג ראשון מיט דער טאכטער פון רבי צבי הירש פון גראדזשיסק און בזיווג שני מיט דער טאכטער פון ר' שמואל מלמד פון שינאווא.
רבי אליעזר ליפא.
רבי אליעזר ליפא (נפטר כ"ו אדר תקע"ג) האט געפירט אין כמעלניק, פוילן. מחבר פון ספר "אורח לצדיק".
קאנערי ווארף () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער יובילי ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
מער ווי 50 מיליאן מענטשן ניצן די סטאנציע אין א יאר.
מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 17טן סעפטעמבער 1999.
באראנס קארט () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף די דיסטריקט און פיקאדילי ליניעס.
די סטאנציע געפינט זיך אין באראנס קארט, מערב לאנדאן, אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט פיר פעראנען, און מען קען בייטן צווישן די דיסטריקט און פיקאדילי ליניעס אריבער דעם פעראן. אויף דער פיקאדילי ליניע איז באראנס קארט די לעצטע סטאנציע פאר פיקאדילי ליניע באן קיין מזרח וואס איז איבער דער ערד; צו מזרח גייט די פיקאדילי ליניע אין א טונעל אונטער דער ערד ביז ארנאס גראוו. די דיסטריקט ליניע בלײבט אויפן אייבערפלאך אויך צו מזרח קיין וועסט קענזינגטאן.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 9טן אקטאבער 1905 אויף דער מעטראפאליטאן דיסטריקט באן, היינט די דיסטריקט ליניע.
די אבות און אמהות ווערן אזוי אנגערופן די עלטערן פון יידישן פאלק, די גרינדער פון כלל ישראל.
די דריי אבות זענען אברהם, יצחק און יעקב. די פיר אמהות זענען שרה, רבקה, רחל און לאה.
היי סטריט קענזינגטאן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף די דיסטריקט און קרייז ליניעס.
די סטאנציע געפינט זיך אין קענזינגטאן היי סטריט, מערב לאנדאן, אין טראוולקארט זאנע 1.
די סטאנציע האט פיר פעראנען, צוויי פאר באנען וואס פארן אדורם די סטאנציע און צוויי פאר באנען וואס ענדיגן און הייבן אן אין דער סטאנציע.
שיסבעזעם אדער שיס-בעזעם (אריגינעל גערופן קווידיטש; ענגליש: "Quidditch") איז א פיקטיווער ספארט אין די "האַרי פּאָטער" ביכער פון דזשיי.קיי. ראלינג. דאס איז א גרופע שפיל וואס ווערט געשפילט דורך מכשפים און מכשפות אויף פֿליענדיקע בעזעמער. עס זענען דא זיבן שפילער אין יעדע גרופע: דריי יעגערס, צוויי קלאַפּערס, א היטער און א זוכער. דער שפיל האט א סך כללים. די יעגערס שיסן דער קוואפֿל (דער באל) קיין דער ציל פון די אנדערע גרופע צו ווינען פונקטן. דער היטער פרובירט פארמיידן אז דעם קוואפֿל וועט גיין דורכן ציל. די שפילער דורכדרייען זיך פון בלאַדזשערס, באלן מיט א כישוף וואס מאכט זיי שלאָגן שפילער. די שפילער וואס הייסן קלאַפּערס קלאַפּן די בלאַדזשערס אוועק מיט שטעקנס. דער שפיל פֿאַרענדיקט זיך ווען דער זוכער שפילער כאַפּט א באל מיט פליגלען וואס הייסט דאס גאלדענע פלאטערל (אריגינעל: סניטש). די גרופע פונעם זוכער וואס האט דעם גאלדענע פלאטערל געכאַפּט באקומט 150 פונקטן.
הרב רפאל הלוי שמואלעוויטש (תרצ"ח – ט' שבט תשע"ו, 1937 – 18טן יאנואר 2016) איז געווען א ראש ישיבה אין דער  מירער ישיבה און איינער פון די פירער פון דער רעדאקציע פון דער תלמודישער ענציקלאפעדיע.
רפאל שמואלעוויטש איז געבוירן געווארן אין מיר, אין ליטווישן טיל פון פוילן (הײַנט בעלארוס) צו חנה מרים פֿינקל, טאכטער פונעם מירער ראש ישיבה הרב אליעזר יהודה פינקל, און צו רב חיים שמואלעוויטש, וואס איז אויך שפעטער געווארן ראש ישיבה. זיין נאמען רפאל האט ער באקומען נאך זיין זיידן, הרב רפאל אלטער שמואלעוויטש, איידעם פונעם אלטער פון נאווהארדאק און ראש ישיבה אין  סטוטשין און גראדנא.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער אנטלאפן מיט זיין משפחה און א גרויסן טייל פון די מירער תלמידים קיין ווילנע און פון דארטן זענען זיי געפארן אויף דער טראנס-סיבירישער באן. ענדלעך זענען זיי אנגעקומען קיין קאבע, יאפאן, מיט אריינקומען וויזע וואס דער יאפאנישער קאנסול אין ליטע, טשיאונע סוגיהארא, האט פארזארגט. אין קאבע זענען זיי געבליבן ניין חדשים. די יאפאנעזער האבן זיי דעפארטירט קיין שאנכיי, כינע, וואס איז געווען אונטער יאפאנעזישער אקופאציע. אין תש"ו זענען זיי אנגעקומען אין די פאראייניגטע שטאטן און א האלב יאר שפעטער זענען זיי ארויף אין ארץ ישראל און האבן זיך באזעצט אין ירושלים. ער האט געלערנט אין דער מירער ישיבה אין ירושלים.
אין יאר תשכ"ב האט ער געהייראט עדנה, די איינציגע טאכטער פונעם חברונער ראש ישיבה הרב אברהם פארבשטיין, און צוויי יאר נאך דער חתונה (תשכ"ד) איז ער געווארן א מגיד שיעור  אין ישיבת חברון כנסת ישראל. במשך הזמן איז ער געווארן איינער פון די רעדאקטארן פון דער אנציקלופדיה התלמודית און איז ענדלעך געווארן איינער פון אירע פירער. ער האט געשריבן חשובע ווערטן אין דער ענציקלאפעדיע, למשל  "חשמל" וואס מ'האט געדרוקט צום ערשטן מאל אין  ה'תשמ"ו אין באנד י"ח, און שפעטער האט מען ארויסגעגעבן באזונדער עטעלעכע מאל. ער האט רעדאקטירט די ערשטע אויסגאבע פון זיין פאטער'ס ספר "שיחות מוסר", ווען זיין פאטער האט נאך געלעבט.
ער איז נפטר געווארן די נאכט פון ט' שבט תשע"ו אין דעם שערי צדק שפיטאל, ביי דער עלטער פון 78.
א סופּערהעלד איז א פיקטיווער כאראקטער וואס באשיצט אומשולדיקע מענטשן און קעמפֿט פֿאר גערעכטיקייַט.
מאדערנע סופּערהעלדן געוויינטלעך האבן אומגעוויינטלעכע מעגלעכקייטן. צום ביישפיל קענען זיי האבן בעסערע חושים און ווערן שטערקער און שנעלער ווי נארמאלע מענטשן. א סופּערהעלד ווערט געוויינטלעך העלדיש און אַדלדיק, און האט א פֿאַרביקע נאמען און פֿאַרקליידונג.
א טייל באקאנטע סופּערהעלדן זענען סופּערמאַן, באַטמאַן, אַקואַמאַן, ספּייַדער-מאַן, אייַראָן מאַן, קאַפּיטאַן אַמעריקע, דער האלק, דער זאך, טאָר און וואונדער וואָמאַן.
טייל סופּערהעלדן האבן נישט קיין אייבערשטע מעגלעכקייטן אבער זענען נאר שטארקע מענטשן וואס ווילן טאן גוט אינעם וועלט. צום ביישפיל, באַטמאַן האט נישט קיין אייבערשטע מעגלעכקייטן, נאר האט זיך אויסגעשולט איבער יארן צו ווערן שטערקער ווי זיינע שונאים.
רוב סופּערהעלדן באהאלטן זייערע אידענטיטעטן מיט מאסקעס אדער העלמען. דאס איז ווייל סופּערהעלדן ווילן נישט אז רשעים זאלן זיי דערקענען, צו פארמיידן די רשעים פון באשעדיקן פריינט און פאמיליעס פון סופּערהעלדן.
א סך סופּערהעלדן האבן טראגישע הינטערגרונטן וואס מאכן א סיבה פארוואס זיי זענען סופּערהעלדן. צום ביישפיל האט באַטמאַן געזען ביידע זיינע עלטערן דערמארדעט אקעגן אים און האט געווידמעט זיך צו קעמפן פֿאַרברעכן צו פארמיידן אז אזלעכע זאכן וועלן פארקומען צו אנדערע מענטשן. ספּייַדער-מאַן האט באפרייט א גנב וואס ער האט געקענט אויפהאלטן; דערנאך האט דעם גנב געבראכן אריין אין זיין היים און דערמארדעט ספּייַדער-מאַנ'ס פֿעטער. דערנאך האט ספּייַדער-מאַן רעאליזירט אז ער דארף ווערן אַחריותדיק מיט זיין כוח און ניצן זיינע מעגלעכקייטן צו העלפן אנדערע.
הרב אברהם יהודה פֿארבשטיין (תרע"ז, 1917 - א' שבט תשנ"ז, 9טן יאנואר 1997) איז געווען איינער פון די חברונער ראשי ישיבות, אויך א רעדאקטאר פון דערתלמוד-ענציקלאפעדיע און מיטגליד פון דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.
ער איז געבוירן געווארן אין פוילן צו יעקב פארבשטיין, שפעטער דער ערשטער ראט-פארזיצער פון בני ברק. אין תר"פ (1920), ווען ער איז געווען אלט דריי יאר, איז ער ארויף אין ארץ ישראל מיט זיין משפחה. צו ערשט האבן זיי זיך באזעצט אין תל אביב, און אין תר"צ (1930) האבן זיי זיך געצויגן קיין בבני ברק. יענע יאר, ווען ער איז געווארן בר מצווה, האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער חברונער ישיבה אין ירושלים.
ווען ער איז צוריקגעקומען אין ארץ ישראל האט ער חתונה געהאט מיט חנה, טאכטער פון  הרב יחזקאל סארנא, דער חברונער ראש ישיבה. ער האט געדינט ווי א ראש ישיבה אין חברון מער ווי דרייציק יאר.
קיו גארדנס () איז א לאנדאנער אונטערגרונט און נאציאנאלע באן סטאנציע אין קיו, דרום־מערב לאנדאן. די סטאנציע ווערט געדינט דורך דער דיסטריקט ליניע פון דער אונטערגרונט און דער נארד לאנדאן ליניע פון דער לאנדאנער איבערגרונט.
די סטאנציע געפינט זיך 460 מעטער פון די קיו באטאנישע גארטנס
נינטענדא ענטערטיינמענט סיסטעם מיט קאנטראלער
נינטענדא פאמיליע קאמפיוטער (אויך באקאנט מיטן נאמען פאמיקאם)
די נינטענדא ענטערטיינמענט סיסטעם (ענגליש: "Nintendo Entertainment System"; יידיש: "נינטענדא פארוויילונג סיסטעם"; אין קורצן: "NES"), אויך באקאנט אלס דער פאמיליע קאמפיוטער ("Family Computer") אדער פֿאַמיקאם'", ("Famicom") אין יאפאן, איז די ערשטע ווידעא שפיל קאנסאל וואס נינטענדא האט פאבריצירט אין יאפאן, אייראפע און די פאראייניקטע שטאטן. זי איז באפרייט געווארן אין 1985 אין די פאראייניקטע שטאטן, און איז געווארן זייער פאפולער.
דער קאנטראלער פון די NES איז געווען אנדערש צו די דזשויסטיקן פון אלטערע קאנסאלן. ער האט געהאט א ריכטונג קנעפל וואס האט געקענט גיין ארויף, אראפ, לינקס אדער רעכטס. אויך האט ער געהאט די קנעפלעך A, B, "Select" און "Start". די NES האט געקענט נוצן בסך הכל צוויי קאנטראלערן פאר מולטי-שפילער שפילן. עס אויך זענען דא געווען אנדערע סארטן קאנטראלערן וואס מען האט געקענט ניצן מיט די NES.
א טייל בארימטע שפילן פאר די NES זענען "סופער מאריא ברידער", "די לעגענדע פון זעלדא", "מעטרויד", "מעגא מאן", "קעסלוואניע", "דאנקי קאנג" און "לעצטע פאנטאזיע". נינטענדא האט געהאלטן פראדוצירן און פארקויפן די NES אין 1995.
אמעריקאנישער מאדעל פון די SNES
די סופער נינטענדא ענטערטיינמענט סיסטעם, SNES אדער סופער NES (ענגליש: "Super Nintendo Entertainment System", יידיש: "סופער נינטענדא פארוויילונג סיסטעם") איז א 16 ביט ווידעא שפיל קאנסאל וואס איז פאבריצירט געווארן דורך נינטענדא. זי איז גערופן די סופער פאמיקאם אין יאפאן און די סופער קאמבוי אין דרום קארעע. די קאנסאל קען באווייזן 2D און פשוטע 3D גראפיק. סופער NES שפילן ווערן לאדירט פון א קארטרידזש. דער הויפט קאנקורענט פאר די סופער נינטענדא איז געווען די סעגא מעגא דרייוו/דזשענעסיס, אבער זי האט אויך קאנקורירט מיט די פאנאסאניק 3DO.
דער גיים בוי (ענגליש: "Game Boy", יאפאניש: "ゲームボーイ") איז א מאבילע ווידעא שפיל קאנסאל אין 8 ביט. זי איז נינטענדא'ס ערשטע מאבילע קאנסאל. אויך איז דער גיים בוי געווען די ערשטע מאבילע קאנסאל צו נוצן שפיל קארטרידזשן, וואס באדייט אז מען קען פארבייטן די שפילן. לסוף, אין די גיים בוי פאמיליע זענען געווען די גיים בוי קאליר, גיים בוי אדוואנס, גיים בוי אדוואנס SP, גיים בוי מיקרא, גיים בוי DS, גיים בוי 3DS און גיים בוי 2DS.
דער גיים בוי האט א גרינער עקראן וואס באווייזט פיר שאטן פון טונקל גרין (גרוי פאר די גיים בוי פאקעט). ענלעך מיט די NES האט דער גיים בוי פיר קנעפלעך און א ריכטונג קנעפל מיט א קרייץ פארעם.
די ווי (ענגליש: "Wii", אויסגערעדט "We") איז א ווידעא שפיל קאנסאל געמאכט דורך נינטענדא. זי איז ערשטנס באפרייט געווארן דעם 19טן נאוועמבער 2006 אין צפון אמעריקע. זי ארבעט מיט ווידעא שפילן געמאכט פאר די ווי און געוויזן די נינטענדא געימקיוב.
נינטענדא, די פירמע וואס האט פראדוצירט די ווי, זאגן אז זיי ווילן פאקוסירן מער אויף נייע וועגן צו שפילן. די ווי נוצט א קאנטראלער, וואס הייסט דער ווי רעמאט, און איז זייער אנדערש צו די קאנטראלערן פון אנדערע ווידעא שפיל קאנסאלן. מען קען אים האלטן בלויז מיט איין האנט, און נוצט טעכנאלאגיע וואס דעטעקטירט די באוועגונג פונעם שפילער.
דורך מאכן די ווי, זאגט נינטענדא אז זי פרובירט צו טוישן דעם וועג ווידעא שפילן זענען געשפילט. די ווי איז געווארן געמאכט פאר מענטשן פון יעדע עלטער אדער אינטערעס. דורך מאכן זי גרינגער צו שפילן, טראכטן נינטענדא אז זיי קענען מאכן מענטשן וועלכע בכלל נישט שפילן צו אנהייבן צו שפילן. צוליב דעם, מער מענטשן וועלכע האבן געשפילן ווידעא שפילן פאר א לאנגע צייט ליבן נישט די ווי.
הונדערט און איינס דאַלמאַטן (ענגליש: "One Hundred and One Dalmatians") איז אן אנימירטער פֿילם פֿון 1961. ער איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני אנימאציע סטודיאס און איז באזירט אויף דער ראמאַן "די הונדערט און איינס דאַלמאַטן" פֿון דאָדי סמיט. ער איז דער 17סטער וואלט דיזני אנימירטער פֿילם אין פֿולער לענג.
דער פֿילם האט די שטימעס פֿון ראָד טיילאָר אַלס פּאָנגאָ, דער ערשטער פֿון די דאַלמאַטן, און בעטי לו גערסאן אַלס די שלעכטע קרועלאַ דע וויל.
אין 1996 האָט דיזני געמאַכט אַ פֿילמירטע ווערסיע מיטן נאָמען "101 דאַלמאַטן", מיט גלען קלאָז אַלס קרועלאַ דע וויל. קיין בעל חי כאראטקער רעדט נישט אין יענע ווערסיע.
די אַריסטאָקעץ (ענגליש: "The Aristocats") איז אן אנימירטער מוזיקפילם פון 1970. ער איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני אנימאציע סטודיאס און באפרייט געווארן דורך וואלט דיזני פילמען. ער איז דער 20סטן וואלט דיזני אנימירטער פילם אין פולער לענג. דער פילם איז באזירט אויף א מעשה פון טאם מאַקגאוען און טאם ראו וועגן א פאמיליע פון אַריסטאקראַטישע קעץ. זיי ווערן אוועקגעכאפט דורך זייער גיריקער דינער עדגאַר, וואס וויל באקומען דאָס רייַכטום וואס די אייגנטימערין פון די קעץ האט געלאזט פאר זיי אין איר צוואה. א געסל-קאָטער מיטן נאמען טאָמעס אָמאַלי העלפט זיי קומען צוריק אהיים און אויך באַזיגן עדגאַר. נאָך דעם ווערט אָמאַלי א טייל פון די פאמיליע. דער פילם איז רעזשיסירט געווארן דורך וואלפֿגאַנג רייטערמאַן און האט די שטימעס פון עוואַ גאַבאר, הערמייאני באַדלי, פֿיל האַריס, דין קלאַרק, סטערלינג האָלאָוויי, סקאַטמאַן קראָטערס און ראָדי מאָד-ראָקסבי.
אין 1962 האט "די אַריסטאָקעץ" אנגעהויבן אלס אן אריגינעלער שריפט פאר א צוויי-טייליקער לייוו אַקציע עפיזאד פון "וואלט דיזני'ס וואונדערלעכע וועלט פון קאליר". ער איז אנטוויקלט געווארן דורך די שרייבער טאם מאַקגאוען און טאם ראו און פראדוצירער האַרי טייטל. נאָך צוויי יאר פון איבערשרייבן האט וואלט דיזני געזאגט אז דער פראיעקט זאל ווערן געמאכט אלס אן אנימירטער פילם. דער פראיעקט איז אָפּגעלייגט געווארן ווייל "דאָס בוך פֿון דזשאַנגל" איז נאך געווען אין פראדוקציע. ווען "דאָס בוך פֿון דזשאַנגל" איז כמעט פארענדיקט געווארן האט דיזני געווידמעט קען ענדערסאן צו אנטוויקלען "די אַריסטאָקעץ". דאס איז געווען דער לעצטער פילם פראיעקט וואס וואלט דיזני האט באשטעטיקט איידער זיין טויט דעם 15טן דעצעמבער 1966.
דער פילם פאסירט אין פאריז אינעם יאר 1910. א מוטער קאץ מיטן נאמען דאַטשעס ("פֿירשטין") און אירע דריי קעצלעך מערי, בערליאז און טולוז זענען באַשערט צו באקומען דאָס רייַכטום פון זייער אייגנטימערין נאָך איר טויט. אבער זייער ענגלישער דינער עדגאַר וויל דאס פֿאַרמיידן און פלאנירט צו דערווייטערן די קעץ.
עדגאַר לייגט שלאָפֿמיטלען אין זייער אוונט מאלצייט. ביי נאכט פלאנירט ער צו לאזן זיי אינעם דאָרפֿישער געגנט. צוויי יעגער-הינט (נאַפּאָלעאָן און לאַפֿייעט) באַפֿאַלן אים און די קעץ ווערן אריינגעזעצט.
ביים מארגן טרעפֿן זיי מיט א קאָטער פון די געסלעך מיטן נאמען אברהם דע לייסי דזשוזעפּע קייסי טאָמעס אָמאַלי (גערופֿן נאר טאָמעס אָמאַלי). ער העלפט זיי אויף זייער וועג צוריק אהיים און אויך דערלויבט זיי צו בלייבן מיט אים און זיינע פריינט.
ענדלעך קומען זיי צוריק אהיים, אבער עדגאַר כאַפּט זיי ווידער אין א זאַק און פלאנירט צו שיקן זיי קיין טימבוקטו, אפריקע. אָמאַלי, סקאַט קאַט און זיין באַנדע, רוקפֿאָר די מויז און פֿרו-פֿרו די קליאַטשע קעמפֿן קעגן עדגאַר. רוקפֿאָר באַפֿרייט דאַטשעס און די קעצלעך. לסוף ווערט עדגאַר געוואָרפֿן אריין אין די קאַיוטע, געשלאָסן אריין און געשיקט קיין טימבוקטו אנשטאט די קעצלעך. די צוואה פון מאַדאַם אַדלייד ווערט רעדאקטירט צו פֿאַרבייטן עדגאַר מיט אָמאַלי, און אַדלייד גרינדעט א צדקה פֿונדאַציע וואס געבט א דאַך צו אלע די קעץ אין פאריז.
די סעגא מעגא דרייוו (ענגליש: "Sega Mega Drive", יאפאניש: メガドライブ), באקאנט מיטן נאמען סעגא דזשענעסיס ("Sega Genesis", יידיש: "סעגא בראשית") אין צפון אמעריקע, איז א 16 ביט ווידעא שפיל קאנסאל פונעם פירמע סעגא.
עס איז ערשטנס באפרייט געווארן אין יאפאן אין 1988. עס איז פארקויפט געווארן דערפון ארום פערציג מיליאן שטיק איבער דער גארער וועלט.
אײַוואָ יוליאן ראָבאָטניק (ענגליש: "Ivo Julian Robotnik"; באקאנט מיטן ניק ד"ר עגמאַן ("Dr. Eggman", יידיש: "איי מאַן") איז דער הויפט אַנטאַגאָניסט פון סאניק דער שטעכלער. ער האט אויפגעטראטן צום ערשטן מאל אין 1991 אינעם שפיל "סאניק דער שטעכלער" פאַר די סעגאַ מעגאַ דרייוו.
שאפונג.
אין אַפריל 1990 האט סעגאַ געוואלט צו האבן אַ כאַראַקטער אַלס דער מאַסקאט פון דער פירמע אנשטאט אַלעקס קיד. צווישן די געדאַנקען איז געווען אַ קאַריקאַטור פון טעאדער רוזעוועלט. דאס איז געווארן דער עיקר פון דער געדאַנק פון ד"ר ראבאטניק. זיי האבן געוואלט אַ כאַראַקטער וואס איז געווען דער פאַרקערט פון סאניק, איינער וואס וואלט האבן פארשטעלט טעכנאלאגיע און אַנטוויקלונג. דער כאַראַקטער איז אויך געמאכט געווארן צו ווערן גרינג פאַר קינדער צו ציען.
די סעגא סאטורן (ענגליש: "Sega Saturn") איז א 32 ביט ווידעא שפיל קאנסאל געמאכט דורך סעגא. זי איז געווארן באפרייט אין יאפאן דעם 22סטן נאוועמבער 1994, אין די פאראייניקטע שטאטן דעם 11טן מיי 1995, און אין אייראפע דעם 8טן יולי 1995. שפילן זענען געווארן באפרייט אויף סידי-ראמען. די קומענדיקע קאנסאל איז געווען די דרימקאסט. די סאטורן איז געווען די ערשטע סעגא ווידעא שפיל קאנסאל וואס קען ווייזן 3D גראפיקס.
א ווידעא שפיל קאנסאל איז א מאשין מיט וועלכע מען שפילט ווידעא שפילן. ווידעא שפיל קאנסאלן זענען געוויינטלעך פארבונדן מיט א טעלעוויזיע געצייג.
ספעציעלע קאנטראלערס זענען פארבונדן צום קאנסאל צו קאנטראלירן דעם שפיל. טייל ווידעא שפיל קאנסאלן זענען מאביל. מען קען טראגן זיי ארום, און טייל האבן זייערע אייגענע עקראנען. די נינטענדאָ DS און פלייסטיישן פארטאבל זענען ביישפילן פון מאבילע קאנסאלן.
דער ארטיקל רעדט וועגן די קדושים, פאר פרשת קדושים פון חומש זעט פרשת קדושים.
א קדוש (לשון רבים קדושים) ווערט אזוי אנגערופן א ייד וואס איז אומגעקומען אויף קידוש השם, אדער איינער וואס איז זיך מוסר נפש דורכאויס זיין לעבן צו מקדש זיין גאטס נאמען. ער באקומט דעם טיטל "קדוש" וויבאלד דורך אים איז גאטס נאמען געהייליגט געווארן אויפן וועלט.
אלע יידישע קרבנות וועלכע זענען ערמארדעט געווארן דורכאויס דער יידישער היסטאריע צוליב זייער יידישער אידענטיטעט, ווערן אויך באטיטלט אלס קדושים. אין שפיץ פון זיי זענען די זעקס מיליאן קדושים וואס זענען אומגעברענגט געווארן ביים חורבן אייראפע.
עס זענען דא ספעציעלע תפילות וואס מען זאגט אין אנדענק פון די קדושים, ווי "אב הרחמים שוכן מרומים" און "אל מלא רחמים".
ארגינעל איז דער טיטל קדוש גענוצט געווארן אויסשליסליך צו באטיטלען אזעלכע וואס האבן זיך מוסר נפש געווען אויף קידוש השם, אדער זענען געהארגעט געווארן צוליב זייער יידישן אפשטאם, אבער היינט ווערט דער טיטל פיל גענוצט צו באטיטלען אדמו"רים און רביים און פארשידענע פארעמען, ווי הרב "הקדוש" אדער זכר צדיק "וקדוש" לברכה, אפגעזען צו יענער איז ווערט פאר דעם טיטל צו נישט, און דאס האט מיט דער צייט אסאך אראפגענומען פונעם חשיבות און ספעציעלן באדייט דערפון.
ערלס קארט () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף די דיסטריקט און פיקאדילי ליניעס.
די סטאנציע געפינט זיך אין ערלס קארט, מערב לאנדאן, אין טראוולקארט זאנעס 1 און 2.
די סטאנציע איז דער הויפט קנופ פון דער דיסטריקט ליניע, מיט, וועסט קענזינגטאן און צו מערב, צו צפון און צו מזרח.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 30סטן אקטאבער 1871 אויף דער מעטראפאליטאן דיסטריקט באן, היינט די דיסטריקט ליניע.
גלאסטער ראד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף די דיסטריקט, קרייז און פיקאדילי ליניעס.
די סטאנציע געפינט זיך אין קענזינגטאן, מערב לאנדאן, אין טראוולקארט זאנע 1.
די סטאנציע איז אין צוויי טיילן. די אונטער־אייבערפלאך פעראנען, געעפנט אין 1868, באדינען די דיסטריקט און קרייז ליניעס. די טיף־ניווא פעראנען, געעפנט אין 1906, באדינען די פיקאדילי ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן אקטאבער 1868 אויף דער מעטראפאליטאן באן, היינט די מעטראפאליטאן ליניע.
דרום קענזינגטאן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף די דיסטריקט, קרייז און פיקאדילי ליניעס.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 24סטן דעצעמבער 1868 אויף דער מעטראפאליטאן באן, היינט די מעטראפאליטאן ליניע.
פֿאַרוויקלט (ענגליש: "Tangled") איז אן אמעריקאנישער קאמפיוטער-אנימירטער פאנטאזיע-קאמעדיע מוזיקפילם פון 2010. ער איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני אנימאציע סטודיאס און באפרייט געווארן דורך וואלט דיזני פילמען. ער איז דער 50סטן פולער לענג פילם פון די וואלט דיזני אנימאציע סטודיאס, און איז אינספירירט געווארן פון דער דייטשער מעשה "ראפונצל" פון די גרים ברידער.
די פּרינצעסין און די זשאַבע (ענגליש: "The Princess and the Frog") איז אן אמעריקאנישער אנימירטער פאנטאזיע-קאמעדיע מוזיקפילם פון 2009. ער איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני אנימאציע סטודיאס און פארשפרייט געווען דורך וואלט דיזני פילמען.
סינדערעלאַ (ענגליש: "Cinderella") איז אן אמעריקאנישער אנימירטער מוזיקפילם וואס איז געווארן פראדוצירט אין 1950 דורך וואלט דיזני און פארשפרייט דורך RKO ראדיא פילמען. ער איז דער 12סטער וואלט דיזני אנימירטער פילם אין פולער לענג.
אין א ווייטן קעניגרייך וואוינט סינדערעלאַ אין פריד מיט אירע עלטערן, ביז איר מוטער שטאַרבט. סינדערעלאַ'ס פֿאָטער הייראט מיט א קאלטע, געמיינע פרוי מיטן נאמען ליידי טרעמיין, וואס האט צוויי טעכטער מיט די נעמען דריזעלאַ און אַנאַסטאַזיע. ווען סינדערעלאַ'ס פֿאָטער שטאַרבט, די שטיף-מוטער מאכט זי א דינסטמויד אין איר אייגענע שטוב. דערווייל באשטימט דער קעניג אין דעם ווייטן שלאָס אז זיין זון דער פרינץ זאל געפינען א פאַסיקע כלה און ברענגען מיט זי א געוויסן צאל אייניקלעך. דער קעניג רופט יעדע ווערטיקע מיידל אין דאס קעניגרייך צו א גרויסן באַל, וואו זיין זון וועט קענען קלייבן זיין כלה. סינדערעלאַ האט נישט קיין פאַסיקן קלייד פאר א באַל, נאר אירע פריינט די מייז (געפירט דורך זשאַק און גוס) און די פויגלען העלפן זי מאכן א קלייד. אבער, די שלכעטע שטיף-שוועסטער צערייַסן דאס קלייד דעם אָוונט פונעם באַל. נאך דעם, די שטיף-מוטער און די שטיף-שוועסטער פֿאָרן צו דעם באַל ווען סינדערעלאַ וויינט אין איר גארטן. איר ווייטאָג ענדיקט זיך ווען איר קוואַטערין נוצט איר צויבער צו געבן זי א פֿיאַקער, א קוטשער, פֿערד, א דינער און א העלע זילבערע באַלקלייד מיט בריליאנטן. אבער, די קוואַטערין ווארענט סינדערעלאַ אז זי דארף קומען צוריק איידער פארנאכט ווייל אלע די דאזיקע זאכן וועלן פארוואנדלען זיך צוריק אין זייערע אמתע פֿאָרעמס. אין דער באַל, זי פארליבט זיך מיט דעם פרינץ און דער קעניג מיינט אז סינדערעלאַ איז די בעסטע כלה, אבער ביי פארנאכט לויפט זי אוועק און פארגעסט איינער פון אירע גלאַז-שיך. די פאלאץ היטערס יעגן סינדערעלאַ ווען זי פליט אין איר פֿיאַקער איידער אז דער כישוף זיך צעפאלט. סינדערעלאַ באהאלט זיך מיט אירע גלעטלינגען און די מייז אין א באוואלדטע פלאץ ווען די היטערס איבערפֿאָרן. דער איינציקער טייל וואס האט געבליבן פון סינדערעלאַ'ס פארקליידונג איז דער איינער גלאַז-שוך אויף איר פוס.
דער גרויסער הערצאָג זאגט צו דער קעניג אז סינדערעלאַ, וואס בלייבט אַנאָנים, האט אנטגעלאפן און אז דער פרינץ וויל הייראטן מיט זי. דעם פארלוירענעם גלאַז-שוך איז די איינציקע עדות פאר דאס. דער קעניג געבט ארויס אן אפיציעלער באַפֿעל צו רופן יעדע מייד אינעם קעניגרייך צו מעסטן דעם שוך און געפינען דאס מיידל. נאך ווען די נייעס גרייכט סינדערעלאַ'ס שטוב, ליידי טרעמיין הערט סינדערערלאַ אונטערברומען דעם וואַלץ געשפילט אינעם באַל. ווען ליידי טרעמיין געפינט אז סינדערעלאַ איז דאס מיסטעריעזע מיידל, זי פארמאכט זי אין איר שלאָפֿצימער. ווען דער הערצאָג קומט אריין אין דער שאַטאָ, זשאַק און גוס גנבען דעם שליסל פון ליידי טרעמיינ'ס קעשענע און נעמען אים צו דער בוידעם ווען אַנאַסטאַזיע און דריזעלע דורכפאלן מעסטן דעם שוך. ליידי טרעמיינ'ס קאָטער לוציפֿער פארהאלט די מייז, נאר ברונא טרייבט אים אוועק פון דאס הויז און דערלויבט די מייז צו באפרייען סינדערעלאַ. ווען דער הערצאָג גרייט אוועקצוגיין קומט סינדערעלאַ און בעט צו מעסטן דעם שוך. ווייל ליידי טרעמיין קענט אז דער שוך וועט פאסן, זי מאכט דעם דינער פאלן ווען ער ברענגט דער שוך צום הערצאָג, און דער שוך ווערט צעטראַסקעט אויף דעם פאדלאגע. צו טרעמיינ'ס גרויל און צו דעם הערצאָג'ס באקוועמלעכקייט, סינדערעלאַ געבט אים דעם אנדערן שוך און ער פאסט זיך פערפעקט. דער פילם ענדיקט זיך מיט דעם פרינץ און סינדערעלאַ ביי זייערע חתונה, און זיי לאזן מיט א קוש.
באלט (ענגליש: "Bolt") איז אן אמעריקאנישער קאמפיוטער אנימירטער אוואנטורע/אקציע קאמעדיע פילם פון 2008, וואס איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני אנימאציע סטודיאס און באפרייט געווען דורך וואלט דיזני פילמען. דער פילם איז וועגן א קליינע, ווייסע גלעטלינג הונט וואס האט געוואוינט אויף דעם סעט פון א טעלעוויזיע סעריע און גלייבט אז ער האט סופער כוחות. ווען ער גלייבט אז זיינע מענטשלעכע בעלים, פעני, איז געווארן אוועקגעכאפט, גייט ער אויף א רייזע צו "ראטעווען" זי.
שלאָפֿנדיגע שיינהייט (ענגליש: "Sleeping Beauty") איז אן אמעריקאנישער אנימירטער פילם פון 1959 וואס איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני פראדוקציעס און באפרייט געווארן דורך בוענא וויסטא. ער איז באזירט אויף דער מעשה מיטן זעלבן נאמען פון שארל פערא פון 1697. דער פילם איז רעזשיסירט געווארן דורך לעז קלארק, עריק לארסאן און וואלפגאנג רייטערמאן אונטער די באוואכונג פון קלייד דזשעראנימי.
די מוזיק און לידער פונעם פילם זענען אדאפטאציעס פון פעטער איליטש טשייקאווסקי'ס "שלאפנדיגע שיינהייט" באלעט פון 1890. בוענא וויסטא האט באפרייט דעם פילם אין קינאס דעם 11טן נאוועמבער 1959.
דער הויקער פֿון נאָטרעדאַם (ענגליש: "The Hunchback of Notre Dame") איז אן אַמעריקאַנישער אַנימירטער דראַמאַ מוזיקפֿילם פֿון 1996 וואס איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני אַנימאַציע סטודיאס און באפרייט געווען דורך וואלט דיזני פֿילמען. ער איז דער 34סטן וואלט דיזני אַנימירטער פֿילם אין פֿולער לענג, און איז באזירט אויף דער ראָמאַן פֿון וויקטאָר הוגאָ מיטן זעלבן נאָמען. די געשיכטע איז וועגן קוואַזימאָדאָ, דער פֿאַרקרימטער גלעקער-קלינגער פֿון נאָטרעדאַם, און זיין קעמף צו אָנגענומען ווערן אין די געזעלשאַפֿט.
דער פֿילם איז רעזשיסירט געווארן דורך קירק ווייז און גערי טרוזדייל, און איז פראדוצירט געווארן דורך דאָן האַן. די שטימע אקטיארן זענען טאָם האָלס, דעמי מור, טאָני דזשיי, קעווין קליין, פּאָל קענדל, דזשייסאָן אַלעקסאַנדער, טשאַרלס קימברוי, דייוויד אָגדען סטירס, און מערי וויקס אין איר לעצטער פֿילם ראָלע. דער פֿילם איז פראדוצירט געווארן אין דער "דיזני רענעסאנס" עפאכע, און ווערט געטראַכט אַלס איינער פֿון די טונקלסטע אַנימירטע פֿילמען פֿון דיזני, ווייל זיין געשיכטע רעדט וועגן ערנסטע טעמעס ווי עופֿעלע-טייטונג, גלוסט, פֿאַרשילטונג, פֿעלקער מאָרד און זינד, כאָטש די וועזנטלעכע אונטערשיידן פֿון די אָריגינעלע געשיכטע צו באַקומען אַ G ראַנג. די לידער פֿונעם פֿילם זענען געשריבן געווארן דורך אַלאַן מענקען און סטיוון שוואַרץ, וואס האבן קאָאָפּערירן אויף דעם פֿאַראַיאָריקן פֿילם "פּאָקאַהאָנטאַס".
"דער הויקער פֿון נאָטרעדאַם" איז באפרייט געווארן דעם 21סטן יוני 1996 מיט גוטע קריטיקעס און איז געווען אַ קאָמערציעלע הצלחה מיט איבער 325 מיליאָן דאָלאַרן וועלטווייט, און איז געווארן דער פֿינפֿטער פֿילם מיט די העכסטע הכנסות אין 1996. דער פֿילם איז נאמינירט געווארן פֿאַר דער אַקאַדעמיע פריז און דער גאָלדען גלאָב פריז פֿאַר אַלאַן מענקענ'ס מוזיק. אַ מער טונקל און מער גאָטישע אַדאַפטאַציע פֿונעם פֿילם איז ווידערגעשריבן און רעזשיסירט געווארן דורך דזשיימס לאַפּין און פראדוצירט דורך וואלט דיזני טעאַטראַל אין בערלין, דייטשלאנד מיטן נאָמען "Der Glöckner von Notre Dame", און איז געשטעלט געווען צווישן 1999 און 2002. אַ דירעקט-צו-ווידעאָ המשך-פֿילם מיטן נאָמען "דער הויקער פֿון נאָטרעדאַם 2" איז באפרייט געווארן אין 2002.
וויני דער פּו (ענגליש: "Winnie the Pooh") איז אן אנימירטער מוזיקפילם פון 2011. ער איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני אנימאציע סטודיאס און באפרייט געווען דורך וואלט דיזני פילמען. ער איז דער 51סטער פולער לענג דיזני אנימירטער פילם.
ער איז באזירט אויף די מעשיות פון א. א. מילן. אין דער פילם גייען וויני דער פּו, טיגער, קיניגל, חזירל, סאווע, איאר, קאנגו און רו אויף א רייזע צו ראטעווען קריסטאפער ראבין.
אפיציעלע סענאט בילד פון בערני סאַנדערס
בערנאַרד (בנימין) "בערני" סאַנדערס (; געבוירן דעם 8טן סעפּטעמבער, 1941) איז אַן אַמעריקאַַנער פּאָליטיקער און אַ סענאַטאָר פון ווערמאָנט, אן אינדעפענדענט. ער האט קאַנדידירט צו ווערן דער דעמאקראטישער קאנדידאט פאַר פּרעזידענט פון די פאַראייניגטע שטאַטן אין די 2016 און 2020 וואַלן.
בערנאַרד סאַנדערס איז געבוירן געוואָרן דעם 8טן סעפּטעמבער 1941 אין ברוקלין ניו יאָרק צו אלי (אליהו) און דאָראָטי (דבורה) סאַנדערס. זיין טאַטע איז געווען אַ אידישער אימיגראַנט פון אַ קליין שטעטל סלאָפּניצע אין דרום פּוילן וואָס האָט צוזאַמען מיט זיין ברודער אימיגרירט קיין אַמעריקע אין 1921. זיין מאַמע (געבוירן גלאַסבערג) איז געבוירן געוואָרן אין ניו יאָרק צו אידישע אימיגראַנטן פון פוילן און רוסלאַנד. בערני איז אויפגעוואַקסן אין מידוואוד, ברוקלין: די משפּחה, די עלטערן און צוויי זין, האָט געוואוינט אין אַ דירה אויף 1525 E 26th St. בערני האָט זיך געלערנט אין אַ רעגירונג'ס שולע און נאָכמיטאָגס פלעגט ער באַזוכן אַ אידישע שולע.
סאַנדערסנ'ס עלטערער ברודער לוי (לערי) סאַנדערס, געבוירן אין 1935, וואוינט זינט 1968 אין ענגלאַנד, וואו ער איז שפּעטער געוואָרן אַ פּאָליטיקער און אַן אַקטיוויסט אין דער "גרינער פּאַרטיי". בערני רימט גאָר שטאַרק זיין עלטערן ברודער און זאָגט אַז ער האָט זיך אַ סך געלערנט פון אים און אַ סך פון זיינע אידעעס איז אים צו פאַרדאַנקען.
בערנאַרדס אינטערעס אין פּאָליטיק האָט זיך אָנגעהויבן אַלס ער איז נאָך געווען יונג. לויט זיינע ווערטער, האָט ער פאַרשטאַנען די וויכטיקייט פון פּאָליטיק אין גאָר אַ יונגן עלטער, צוגעבנדיק, אַז "אַן אומבאַקאַנטער מאַן וואָס האָט געהייסן אַדאָלף היטלער ימ״ש האָט געוואונען וואַלן אין 1932. ער האָט געוואונען און 50 מיליאָן נפשות, אַריינגערעכנט 6 מיליאָן אידן, זיינען אומגעקומען אין דער צווייטער וועלט מלחמה אַלס אַ פּועל יוצא פון די דאָזיקע וואַלן. דערפון האָב איך מיר באַגריפן, אַלס גאָר אַ קליין קינד, אַז פּאָליטיק איז אין אמת'ן זייער וויכטיג!"
סאַנדערס האָט פרי אָנערקענט די עקאָנאָמישע אומגלייכהייט אין דער געזעלשאַפט פון די פאַראייניגטע שטאַטן. ווי ער האָט אַמאָל געזאָגט אין אַן אינטערוויו מיט דער גאַרדיאַן צייטונג, "איך האָב געזען און געפילט די אומרעכט און אומ׳יושר אין דער אַמעריקאַנישער סיסטעם, וואָס דאָס איז טאַקע געווען די הויפּט־אינספּיראַציע אין מיין פּאָליטישער קאַריערע". סאַנדערס טענהט, אַז איינע פון די וויכטיגסטע השפּעות אויף זיין אייגענער פּאָליטישער שיטה האָט געהאַט דער אַמעריקאַנישער סאָציאַליסטישער פירער יודזשין דעבס. אַן אַנדער פאַקטאָר איז געווען די פינאַנציעלע לאַגע אין דער משפּחה.
בערני האָט שטאַרק ליב געהאַט ספּאָרט און איז געווען שטאַרק אַריינגעצויגן אין דער אַמעריקאַנישער בעיסבאָל קולטור פון די 50ער יאָרן. ער פלעגט נאָכפאָלגן די דעמאלסטיגע "ברוקלין דאָדזשערס". סאַנדערס איז געווען איינער פון די בעסטע שפּילער אין דער קוישבאָל קאָמאַנדע.
אין 1954 האָט סאַנדערס געפּראַוועט זיין בר מצווה.
זיין שול־בילדונג האָט סאַנדערס ממשיך געווען אין דער דזשיימס מעדיסאָן שולע אין ברוקלין און איז שפּעטער געגאַנגען אין ברוקלין קאָלעדזש פאַר איין יאָר. דערנאָך האָט ער שטודירט אין אוניווערסיטעט פון שיקאַגאָ, וואָס ער האָט פאַרענדיקט אַלס באַקאַלאַווער אין פּאָליטישע וויסנשאַפטן. בשעת זיין שטודיאום האָט סאַנדערס זיך אָנגעשלאָסן אין דער יוגנטלעכער סאָציאַליסטישער ליגע און איז געווען אַקטיוו אין "ציווילע רעכט" באַוועגונג. ער איז אויך געווען אַ מיטגליד פון דער Student Nonviolent Coordinating Committee. זייענדיק אין קאָלעדזש האָט סאַנדערס אָנגעפירט און אָרגאַניזירט פּראָטעסטן און איז געוואָרן אַ מיטגליד פון די Young People's Socialist League, ווי אויך איז ער געווען שטאַרק אַריינגעטאָן אין אָרגאַניזירן פּראָטעסטן פאַר דער Congress of Racial Equality וואָס האָט געקעמפט פאַר ציווילע רעכט פון דער שוואַרצער באַפעלקערונג. אין יאַנואַר 1962 האָט סאַנדערס מאָביליזירט און אָנגעפירט אַ פּראָטעסט קעגן סעגרעגאַציע אויפן קאַמפּוס פון שיקאַגער אוניווערסיטעט. אין 1963 האָט ער צווישן אַנדערע אָנטייל גענומען אינעם "מאַרש אויף וואַשינגטאָן פאַר שטעלעס און פרייהייט".
אין 1963 איז סאַנדערס קורץ אַרעסטירט געוואָרן ביי א ראלי וואו ער האט אנטיילגענומען זיך אנצונעמען פאר קריוודעס אקעגן די אפריקאנער-אמעריקאנער, און פאַר זיין קעגנשטעלן זיך בשעת אַרעסט האָט ער באַקומען אַ קנס פון $25.
סאַנדערס מוטער איז נפטר געוואָרן אין יוני 1959 אין עלטער פון נאָר 46 יאָר. סאַנדערס טאַטע איז שפּעטער נפטר געוואָרן אין 4טן אויגוסט 1962, אין עלטער פון 57.
סאַנדערס האָט עטלעכע מאָל זיך אויסגעדריקט, אַז ער איז "שטאָלץ צו זיין אַ איד" הגם ער איז אויפגעוואַקסן אין אַ סעקולערער אידישער שטוב. זיין יעצטיגע ווייב איז אַ קאַטוילישע, בערני האָט אָפט אויסגעדריקט זיין רעספעקט צום היינטיגן פּויפּסט פראַנציסק און געזאָגט אַז "דער פירער פון דער קאַטאָלישער קירכע ברענגט אַרויף גאָר וויכטיגע פראַגן און עס איז שטאַרק נייטיג, אַז מיר זאָלן צוהערן וואָס ער זאָגט".
אין 1964 האָט סאַנדערס גראַדואירט פונעם אוניווערסיטעט פון שיקאַגאָ מיט אַ דיפּלאָם פון ערשטן גראַד אין די פּאָליטישע וויסנשאַפטן. ער האָט חתונה געהאַט מיט דבורה שילינג און געקויפט אַ קליין זומער הויז אין ווערמאָנט. זיי האָבן נישט געהאַט קיין קינדער און זיך גע׳גט נאָך אַכצן חדשים.
די נעקסטע פאר יאר האט בערני פראבירט פארשידענע ארבעט און שטעלעס אריינגערעכנט שרייבער, פיליממאכער, מוזיקאנט, סיי אין ווערמאנט אין סיי אין ניו יארק ווי אויך האט ער פארוויילט אין א קיבוץ אין מדינת ישראל פאר אפאר חדשים.
דערנאך איז בערני ארויסגעגאנגען און גע'דעיט סוזאן מאט מיט וועם ער האט געהאט זיין איינציגסטע ביאלאגישע קינד, זיין זון לוי איז געבוירן געווארן דעם 21סטן מערץ 1969, קורץ דערנאך האבן זיי זיך אפגעטיילט און זיי האבן למעשה קיינמאל נישט חתונה געהאט אינאיינעם.
לוי איז כמעט נישט אריינגעמישט אין פאליטיק און פירט א שטילע לעבן, ער האט גראדואירט פונעם אוניווערסיטעט פון ארעגאן און האט א דיפלאם אין היסטאריע. ער ארבעט אין א פארזיכערונגס פירמע האנדלינג און אנאלייזינג דיסעביליטי קלעימס. לוי האט אויך געארבעט ווי א קאנסולטאנט פאר זיין פאטערס 2006 סענאט קאמפיין. לוי האט געשטיצט פרעזידענט אבאמא ביי די וואלן און ער האט געהאט א 15 מינוטיגע מיטינג מיט אים אין 2012. אבאמא האט אויך געהאלפן בערני'ס קאמפיינען אין 2006 פאר די סענאט זיץ פון ווערמאנט.
אין 1988 האט סאנדערס חתונה מיט זיין איציטיגע ווייב דזשעין אָ'מעאַראַ דריסקאָל Jane O’Meara Driscol),65) וואס איז (פונקט ווי ער) אויפגעוואקסן אין ברוקלין, זי קומט פון א קאטוילישער שטוב פון פינף קינדער ווי זי איז געגאנגען אין א קאטוילישער שולע און שפעטער געלערנט אין אפאר קאלעדזשעס, ווי זי האט צום סוף באקומען איר קאלעדזש דיפלאם אין סאציאלער ארבעט פון גאדארד קאלעדזש און אין 1966 האט זי באקומען א דאקטראט פון Union Institute & University. זי איז די געוועזענע פרעזידענטקע פון בורלינגטאן קאלעדזש. בערני האט זיך צום ערשט באקענט געמאכט מיט זיין ווייב אין די נאכט פון זיין ערשטער קאמפיין זיג אלס בירגערמייסטער פון בורלינגטאן אין 1988 און פון דארט און ווייטער זענען זיי געווארן גאר נאנט און זיך זייער גוט פארשטאנען און אויסגעקומען איינער מיטן צווייטען און ביזן היינטיגן טאג איז זי זיין רעכטע האנט און זיין עצה געבערן און באגלייט אים ווי ער גייט נאר און פארט ארום קאמפיינען מיט אים. זי רימט שטארק בערני און זאגט אז ער איז א אויסערגעווענטליכע געטרייע מאן און א גוטע טאטע/זיידע פאר די קינדער/אייניקלעך ווי אויך א גוטע הארץ וואס פירט זיך בפשטות ווי א פשוטע מענטש מיט ענוה און האט נישט ליב ווען מ'רימט אים. בערני העלפט ארויס אסאך אין שטוב און ביז היינטיגן טאג אפילו זייענדיג א סענעטאר פון ווערמאנט מאכט ער אליינס זיין לאנדרי און גראסערי שאפינג פאר זיין שטוב. זי האט מיטגעברענגט דריי קינדער פון איר ערשטע מערידזש און בערני פארעכענט זיי פונקט ווי זיין אייגענע. ער האט זיבן אייניקלעך וואס ער האט זייער ליב און רעדט פון זיי כסדר און ער געט אפ אסאך פון זיין טייערע צייט צו פארברענגען מיט זיי.
בערני האט געקויפט 75 אקער לאנד אין ווערמאנט פאר די נישטיגע סכום פון $2500. ער וואוינט אין א דורכשניט פשוטן הויז אין בורלינגטאן ווערמאנט. ער זאגט אז די סיבה פארוואס ער האט זיך לכתחילה אוועקגעצויגן פון די שטאט און געקומען וואוינען קיין ווערמאנט איז ווייל ער האט שטארק ליב צו וואוינען אינדרויסן פון שטאט. און פון אלץ קליין קינד ווען ער איז געגאנגען אין זומער קעמפ אין אפסטעיט ניו יארק האט ער זיך שטארק פארליבט אין די מאונטעינס און אין די דארפיש לייף סטייל און אירע הערליכע נאטור. בערני האט ליעב צו הייקן און שפאצירן אין די וועלדער און ער זאגט אז ער האט געפילט ווי ווערמאנט פאסט אים פּערפעקט פונקט ווי א הענטשקע.
בערני האט געוואונען די וואלן פאר בירגערמייסטער פון בורלינגטאן מיט 10 שטימען דערנאך האט ער געוואונען די זיץ פון ווערמאנט קאנגראסמאן און שפעטער האט ער פארטרעטן ווערמאנט אלס איר סענאטאר אין וואשינגטאן.
סאנדערס אידענטיפיצירט זיך אלס דעמאקראט, כאטש וואס טייל פון זיינע אידיאלאגיעס זענען פיל מער לינק געשטימט ווי די אנגענומענע מיינונגען אין די דעמאקראטישע פארטיי, זייענדיג א זעלבסט דערקלערטער סאציאליסט. זיינע שטארק ליבעראלע מיינונגען זענען בעיקר אין עקאנאמישע אין סאציאלע אנגעלעגנהייטן, ווי אז די רעגירונג זאל צושטעלן פרייע העלט אינשורענס פאר אלע אמעריקאנער בירגער, א פרייע קאלעדזש סיסטעם פאר יעדן, הייבן די שטייער אויף די רייכע אויף א פרעצידענטלאזע שטאפל און פארמערן מיט א ברייטקייט אלע סאציאל סעקיוריטי צדקה בענעפיטן.
פון דער אנדערער זייט, איז ער אבער אין אנדערע פאליטישע אנגעלעגנהייטן ווי נאציאנאלע זיכערהייט און אויסערן פאליטיק, יא מער רעכט און פאטריאטיש געשטימט, אנעמענדיג די מיינונג אז די רעגירונג דארף אנעמען א שטייפערן כאראקטער. אויך איז ער קעגן די קאנטראווערסיאלע גאן קאנטראל געזעצן.
בערני האט געפירט א גאר שטילע און באשיידענע פאליטישע קאריערע, זייענדיג א צוריקגעצויגענער כאראקטער און פארמאגנדיג ווייניג פריינד. אבער זינט ער האט אנגעהויבן זיין פאליטישן קאמפיין פאר די 2016 פרעזידענטליכע וואלן, איז ער געווארן גאר שטארק פאפולער, בעיקר באליבט ביי די יונגע וויילער. אין אנפאנג האבן זיך באטייליגט ביי זיינע ראליס קוים עטליכע הונדערט מענטשן, אבער ריקנדיג זיך נענטער צו די פאקטישע וואלן, זענען זיינע אויפטריטן געשטיצט געווארן אין די מאסן מיט שווערע טויזנטער באטייליגטע.
בירגערמייסטער פון בורלינגטאן.
אין 1988 איז סאנדערס געווארן דער בירגערמייסטער פון בורלינגטאן, ווערמאנט, נאכן געוואונען די וואלן מיט צען שטימען.
ווערמאנט סענאטאר.
בערני זיצט יעצט אינעם סענאט אין וואשינגטאן. ער איז איינער פון די צוויי סענאטארן פון ווערמאנט.
2016 פרעזידענטליכע וואלן.
בערני איז געלאפן פאר דער דעמאקראטישער נאמינאציע אנטקעגן די געוועזענע אויסערן סעקרעטאר הילערי קלינטאן. ער איז געווען באליבט בעיקר ביי די יונגע דעמאקראטן, און זיין אגענדע איז פרייע קאלעדזש א שטייגער ווי עס איז איינגעפירט אין רוב אייראפעישע לענדער און פרייע געזונט פארזיכערונג פאר אלע אמעריקאנער בירגער, ער קאמפיינט אז מען דארף צוברעכן די שטארקייט און איינפלוס וואס די ביליאנערן האבן אויף וואשינגטאן און פאליטיק, און ער וויל אפשאפן סיטיזענ'ס יונייטעד.
אין דעם 9'טן פעברואר 2016 האט בערני געשאפן היסטאריע ווערנדיג דער ערשטער איד צו זיגן אין א פארמעסט אויף דעם העכסטן אמט אין די פאראייניגטע שטאטן. ער האט געוואונען די דעמאקראטישע פריימערי וואלן אין ניו העמפשור צו זיין דער קאנדידאט אין די 2016 פרעזידענטליכע וואלן, מיט א גאר שטארקן אויבערהאנט, אנציענדיג איבער 60 פראצענט פון די שטימען, אנטקעגן זיין מאכטפולן קעגנער די געוועזענע סערעטערי אוו סטעיט הילערי קלינטאן וועלכע האט באקומען בלויז 38 פראצענט.
אין די ניו העמפשער פריימערי וואלן האט סאנדערס באקומען 60% פון די שטימען און 15 פון די 24 וואלן-באשטימטע דעלעגאטן.
שפעטער, דורכאויס דעם פארמעסט, האט ער געוואונען די נאמינאציע אין נאך פיל שטאטן, אריינגערעכנט זיין היים-שטאט ווערמאנט ווי ער האט אנגעצויגן כמעט ניינציג פראצענט און באקומען אלע דעלעגאטן.
2020 פרעזידענטליכע וואלן.
בערני לויפט אצינד נאכאמאל פאר דער דעמאקראטישער נאמינאציע אנטקעגן 23 אנדערע אין שפיץ פון די געוועזענע וויצע פרעזידענט דזשאו ביידען.
מאַדאַגאַסקאַר (ענגליש: "Madagascar") איז אן אמעריקאנישער קאמפיוטער-אנימירטער קאמעדיע פילם פון 2005 וואס איז פראדוצירט געווארן דורך דרימווארקס אנימאציע און באפרייט געווארן דורך דרימווארקס פילמען. ער איז רעזשיסירט געווארן דורך עריק דאַרנעל און טאָם מאַקגאַרט, געשריבן דורך מאַרק בערטאָן, בילי פֿראָליק, דאַרנעל און מאַקגאַרט, און האט אן ענזעמבל מיט די שטימעס פון בען סטילער, קריס ראָק, דייוויד שווימער, דזשיידאַ פּינקעט סמיט, סאַשאַ באַראָן כהן, סעדריק דער פֿאַרוויילער, ענדי ריכטער, טאָם מאַקגאַרט, קריס מילער, דזשעפֿרי קאַצנבערג, קריסטאָפֿער נייטס, קאָנראַד ווערנאָן, עריק דאַרנעל, דייוויד פּ. סמיט, עליסאַ גבריאלי, באָב סאַגעט, דייוויד קאַוגיל און סטיוון אַפּאָסטאָלינאַ.
"מאַדאַגאַסקאַר" איז באפרייט געווארן דעם 27סטן מיי 2005 און האט באקומען געמישטע קריטיקעס, נאר איז געווען א באקס אפיס הצלחה און איז געווארן איינער פון די מערסט פארקויפטע פילמען פון 2005. דער פילם האט אנגעהויבן א קאנצעסיע מיט א פילם סעריע, צווישן זיי דער המשך "מאַדאַגאַסקאַר 2: אָנטלויף צו אַפֿריקע" פון 2008. "מאַדאַגאַסקאַר 3: מערסט געוואַלט אין אייראָפּע" איז באפרייט געווארן אין 2012, און א ספין-אף פילם מיטן נאמען "די פּינגווינען פֿון מאַדאַגאַסקאַר" איז באפרייט געווארן דעם 26סטן נאוועמבער 2014.
ביי דער סענטראַל פּאַרק זאָאָ פֿייערט מאַרטי דער זעברע זיין 10טן געבורטסטאָג, אָבער ער האָט זיך געלאַנגװיילט מיט זיין טעגלעכע רוטין און פֿאַרלאַנגט איבערצולעבן דאָס בושפֿעלד. מאַרטי'ס בעסטער פֿריינד איז אַלעקס דער לייב, וואָס האָט ליב באַרימען זיך צו די מאַסן און זיין סעלעבריטעט סטאַטוס אַלס "דער קעניג פֿון ניו יאָרק". אַלעקס פּרובירט טרייסטן מאַרטי, אָבער מאַרטי לערנט אַז די פּינגווינען אינעם זאָאָ - סקיפּער, קאָוואַלסקי, ריקאָ און פּרייוועט - פּרובירן אָנטצולויפֿן, און פֿאָלגט נאָך זיי אַרויס. אַלעקס, מעלמאַן דער זשיראַף און גלאָריע די היפּאָפּאָטאַמע יאָגן נאָך מאַרטי און פּרובירן צורעדן אים צו קומען צוריק. צווישן מיט די פּינגווינען און צוויי שימפּאַנזעס מיט די נעמען מייסאָן און פֿיל, די פֿיר זאַמלען זיך ביי גראַנד סענטראַל סטאַנציע וואו די אויטאָריטעטן פֿאַרוויגן זיי מיט אַנעסטאַזיע ביקסן. אונטער דרוק פֿון אַנטי-פֿאַנגען אַקטיוויסטן דאַרף דער זאָאָ אַריבערפֿירן די חיות צו אַ נאַטור רעזערוואַט אין קעניע. בעת דער רייזע אָנטלויפֿן די פּינגווינען און באַהערשן די שיף, מיט דער ציל צו זעגלען צו אַנטאַרקטיקע. צוליב זייערע קונצן אין די קאַבינע, די קאַסטנס וואָס אַנטהאַלטן אַלעקס, מאַרטי, מעלמאַן און גלאָריע פֿאַלן אַריין אינעם ים און פֿלײצן אַוועק צו מאַדאַגאַסקאַר.
די חיות ערשטנס דאַכטן זיך אַז זיי האָבן דערגרייכן דער סאַן דיעגאָ זאָאָ, און זיי טרעפֿן מיט אַ גרופּע לעמורן געפֿירט דורך קעניג דזשוליען דער דרייצנטער. די פֿאַרציקערדיקע פֿאָסאַס באַפֿאַלן די לעמורן, אָבער לויפֿן אַוועק פֿון אַלעקסנ'ס שרעקלעך דערזעעניש. אַלעקס באַשולדיקט מאַרטי פֿאַר זייער קלעמעניש און פּרובירט סיגנאַליזירן פֿאַר הילף צו קומען צוריק אין דער ציוויליזאַציע. מאַרטי געפֿינט אַז דאָס בושפֿעלד איז גענוי וואָס ער האָט געזוכט, און גלאָריע און מעלמאַן שנעל באַגלייטן אים אין זיין הנאה ביי דעם אינזל. צולעצט קומט אַלעקס אויך, אָבער ער הונגערט זיך אָן די רויע פֿלייש-סטייקן וואָס ער האָט געעסן אינעם זאָאָ און אָנהייבט באַווייזן זיין רויב-וועלער. קעניג דזשוליען מאַכט די לעמורן באַפֿריינדן די זאָאָ חיות מיטן האָפֿענונג אַז אַלעקס וועט דערווייטערן די פֿאָסאַס, כאָטש די וואַרנונגען פֿון זיין ראַטגעבער מאָריס אַז אַלעקס איז אַ פֿאַרציקער. ווען אַלעקס פֿאַרלירט קאָנטראָל און באַפֿאַלט מאַרטי פֿאַרשטייט דזשוליען אַז אַלעקס איז אַ באַדראָונג און דעפּאָרטירט אים צו דער זייט פֿונעם אינזל וואו די פֿאָסאַס וואוינען מיט די אַנדערע פֿאַרציקערס. נאָך וואָס ער זעט וואָס איז געשען צו אַלעקס און אַז דאָס בושפֿעלד קען ווערן זייער געפֿערלעך אָנהייבט מאַרטי חרטה האָבן אויף זיין באַשטימונג צו פֿאַרלאָזן דעם זאָאָ.
נאָך וואָס די פּינגווינען האָבן געפֿונען אַז זיי קענען נישט באַזעצן אַנטאַרקטיקע, זיי אַנקערן די שיף ביי מאַדאַגאַסקאַר. מאַרטי, וואָס זעט דער שאַנס צו ברענגען אַלעקס צוריק אין ניו יאָרק, קומט אַדורך דער פֿאַרציקערס זייט און פּרובירט צורעדן דער צעקלעמטער און געהונגערטער אַלעקס צו קומען צוריק, אָבער אַלעקס קעגנשטעלט זיך מיט דעם מורא אַז ער וועט באַפֿאַלן מאַרטי ווידער אַ מאָל. די פֿאָסאַס באַפֿאַלן מאַרטי, און גלאָריע, מעלמאַן און די פּינגווינען קומען צו ראַטעווען אים אָבער דורכפֿאַלן. אַלעקס איבערגובֿרט זיינע פֿאַרציקערישע אינסטינקטן, ראַטעוועט זיינע פֿריינט און שרעקט די פֿאָסאַס אַוועק פֿון די לעמורנ'ס טעריטאָריע אויף שטענדיק. די לעמורן ווידער אָנהייבן רעספּעקטירן אַלעקס, און די פּינגווינען פּאַשען אים סושי צו ענדיקן זיין הונגער. ווען די לעמורן פֿירן אַ געזעגענונג פֿייערונג פֿאַר דער קוואַרטעט באַשטימען די פּינגווינען נישט צו מעלדן אַז די שיף איז געשטעקט געוואָרן אָן ברענשטאָף.
אַליס אין ווונדערלאַנד (ענגליש: "Alice in Wonderland") איז אן אמעריקאנישער אנימירטער פילם פון 1951 וואס איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני און איז באזירט אויף דער לואיס קאראל ראמאן "אליסעס אוואנטורעס אין ווונדערלאנד" פון 1865. ער איז דער 13סטער וואלט דיזני אנימירטער פילם אין פולער לענג, און האט די שטימעס פון קאטרין בומאנט אלס אליס און עד ווין אלס דער משוגענער היטלמאכער.
א יונגע מיידל מיטן נאמען אַליס לאַנגוויילט זיך ווען איר שוועסטער געבט זי א לעקציע אין היסטאריע. צוזאמען מיט איר קאץ דינקע שלייכט זי אוועק און טראכט אויס א וועלט געפילט מיט זינלאָזקייט. אבער, אַליס זעט א מאדנע ווייס קיניגל וואס טראגט א גרויסן גאלדענעם האַנטזײגער און איילט זיך אוועק. מיט נייגעריקייט פאלגט אַליס נאָך דאָס קיניגל אריין אין זיין נאָרע, וואו עס הייבן זיך אן אירע אוואנטורעס אין ווונדערלאנד. נאָך וואס זי ווערט גרעסער און קלענער און טרעפט מיט משונהדיקע לייטן ווי דעם משוגענעם היטלמאכער, דעם מארץ האז, דעם טשעשיר קאָטער און דעם שלייערל ווערט אַליס זייער מיד און וויל גיין אהיים.
נייטסברידזש () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע.
די סטאנציע געפינט זיך אין נייטסברידזש, מערב לאנדאן, אין טראוולקארט זאנע 1.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 15טן דעצעמבער 1906 אויף דער גרויסנארדערן, פיקאדילי און בראמפטאן באן, היינט די פיקאדילי ליניע.
הרב חיים ישראל הלוי בעלסקי (כ"ה אב תרצ"ח, 22סטן אויגוסט 1938 - אוונט פון י"ט שבט ה'תשע"ו, 28סטן יאנואר 2016) איז געווען ראש ישיבה פון ישיבת תורה ודעת אין ברוקלין, ניו יארק, אן אמעריקאנער רב און א פוסק.
ישראל בעלסקי איז געבוירן געווארן צו רב בערל בעלסקי און זיין ווייב חנה, טאכטער פון הרב בנימין ווילהעלם, פון די גרינדער פון דער תורה ודעת ישיבה. ער האט געלערנט אין תורה ודעת אין ברוקלין און האט באקומען היתר הוראה פון דער ישיבה אין  תשכ"ב, 1962. ער האט אויך געלערנט אין בית מדרש עליון אין מאנסי, און אין תשכ"ה, 1965, האט ער באקומען היתר הוראה אויף פון  רבי משה פיינשטיין.
ער איז געווארן א מגיד שיעור אין תורה ודעת, און נאך דער פטירה פון הרב אברהם יעקב פאם איז ער געווארן ראש ישיבה. אויך איז הרב בעלסקי געווען דער רב פון די זומער קעמפס פון אגודת ישראל אין די פאראייניגטע שטאטן.
הרב בעלסקי איז נפטר געווארן די אוונט פון י"ט שבט ה'תשע"ו, דעם 28סטן יאנואר 2016.
זיין טאכטער תמר איז די ווייב פון שלמה יהודה רעכניץ פון לאס אנדזשעלעס.
סטאנמאר () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער יובילי ליניע; זי איז די צפון סוף־סטאנציע פון דער ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 5.
מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 10טן דעצעמבער 1932.
קאנאנס פארק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער יובילי ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 5.
זי איז די ווייניגסט־געניצטע סטאנציע אויף דער יובילי ליניע.
קווינסבורי () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער יובילי ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 16טן דעצעמבער 1934 אויף דער מעטראפאליטאן ליניע. אין 1939 איז דער סטאנמאר צווייג, איינשליסנדיג קווינסבורי סטאנציע, געווארן א טייל פון דער בעקערלו ליניע און, שפעטער אין 1979, איז ער אריבער צו דער יובילי ליניע.
אפמינסטער ברידזש () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער אפמינסטער גאס אינעם געגנט אפמינסטער ברידזש, לאנדאנער בארא פון העווערעינג. די סטאנציע איז אויף דער דיסטריקט ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 6.
מען האט געעפנט די סטאנציע אין מיי 1934 דורך דער לאנדאן, מידלאנד און סקאטישער באן.
מערב אילינג () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויס־מערבדיגע הויפטליניע פון לאנדאן פאדינגטאן וואס געפינט זיך אויף דרייטאן גרין ראד אין דער לאנדאנער בארא פון אילינג, מערב לאנדאן.
די סטאנציע איז אין זאנע 3.
כדי צוצוגרייטן פארן איינפירן פון דער עליזאבעט ליניע האט TfL באן איבערגענומען די פארוואלטונג פון דער סטאנציע אין דעצעמבער 2017.
די גרויס-מערבדיקע באן האט געעפנט די סטאנציע דעם 1טן מערץ 1871.
באנען פון TfL באן און דער גרויס-מערבדיקע אייזנבאן באדינען די סטאנציע; אויך איין באן א טאג פון טשילטערן באנען. נאר פעראנען 3, 4 און 5 עקזיסטירן. די גיך באנען שטעלן זיך נישט אפ אין דער סטאנציע.
מאנטיק-פרייטיק פארט איינמאל א טאג א באן קיין, אפערירט פון טשילטערן באנען.
איסט העם () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין איסט העם, לאנדאנער בארא פון נייהעם, מזרח לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך די דיסטריקט און די האמערסמיט און סיטי ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנעס 3 און 4.
מען האט געעפנט די סטאנציע אין 1858 דורך דער לאנדאן, טילבורי און סאטענד באן אויף דער קיין בארקינג רוטע.
אַפטאן פארק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין אפטאן פארק, לאנדאנער בארא פון נייהעם, מזרח לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך די דיסטריקט און די האמערסמיט און סיטי ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
מען האט געעפנט די סטאנציע אין 1877 דורך דער לאנדאן, טילבורי און סאטענד באן. דינסט אויף דער דיסטריקט ליניע האט אנגעהויבן אין 1902.
בראמלי-ביי-בוי () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין דער בראמלי-ביי-בוי געגנט פון טאר האמלעטס, מזרח לאנדאן, אויף די דיסטריקט און האמערסמיט און סיטי ליניעס.
מען האט געעפנט די סטאנציע אין 1858 אויף דער לאנדאן, טילבורי און סאטענד באן.
טעמפל () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע פלאצירט אויפן וויקטאריע עמבאנקמענט אין דער סיטי פון וועסטמינסטער, נישט ווייט פונעם גרענעץ מיט דער סיטי פון לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך די דיסטריקט און קרייז ליניעס.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 30סטן מיי 1870 אויף דער דעמאלסטיקער דיסטריקט באן (הײַנט די דיסטריקט ליניע).
יחיאל (סיריל) דאמב (; כ״ח כסלו תרכ״א 9טן דעצעמבער 1920, לאנדאן - 15טן פעברואר 2012) איז געווען א יידישער פיזיקער, וואס איז געווען אנערקענט אינטערנאציאנאל פאר זיין ארבעט וועגן  פאזע-איבערגאנגען. ער האט געשריבן ביכער או ארטיקלען וואס קאמבינירן יידישקייט מיט וויסנשאפט, און איז געווען איינער פון די גרינדער פונעם פארבאנד פון ארטאדאקסישע יידישע וויסנשאפטלער.
דאמב איז געבוירן געווארן חנוכה תרכ״א אינעם איסט ענד פון לאנדאן. זיינע עלטערן זענען ביידע געווען חרדישע יידן; זיין פאטער יואל, זון פון אברהם דאמבראווסקי, איז געווען א ווארשעווער ייד און זיין מוטער שרה, טאכטער פון חיים וואולקאן, איז געקומען פון אשפעצין אין גאליציע. די משפחה האט געצויגן קיין סטאמפארד היל און זיי האבן געדאווענט ביים טריסקער רבי׳ן. ווען הרב אליהו דעסלער איז געווארן רב אין דאלסטאן פלעג דאמב גיין צו אים לערנען תורה.
דאמב האט געהאט א געוואלדיג זיכרון. ביי די 17 יאר האט ער געוואונען א סטיפענדיע צו שטודירן מאטעמאטיק אין פעמבראק קאלעדזש, קיימברידזש. ער האט באקומען זיין דיפלאם אין 1941. נאכדעם האט ער געארבעט אין פארטסמוט ביים אדמיראלטי מיט א גרופע יונגע וויסנשאפטלער צו אנטוויקלען ראדאר סיסטעמען ווערנט דער צווייטער וועלט-מלחמה. ביז דעמאלטס האט מען מיט ראדאר געקענט מעסטן ווי ווייט געפינט זיך אן אביעקט; דאמב׳ס גרופע האט אויסגעפונען ווי צו מעסטן אויך די הייך פונעם אביעקט.
נאך דער מלחמה ער האט שטודירט פאר א דאקטאראט אינעם אוניווערסיטעט פון קעמברידזש אונטער פראפ' פרעד הויל.
ווען ער האט באקומען זיין דאקטאראט איז ער געוואר א לעקטאר אין קיימברידזש פון 1952 ביז 1954. דעמאלטס האט ער באשלאסן אז קיימברידזש איז נישט קיין פאסיגער ארט וואו מען קען לעבן א יידיש לעבן, און ער האט געזוכט א שטעלע אין לאנדאן.  אין 1954 האט קינג׳ס קאלעדזש, לאנדאן אים באשטימט א פראפעסאר, און ער איז געווארן דער יונגסטער פראפעסאר אין לאנדאן. ער האט אויפגעשטעלט דארט דעם דעפארטמענט פון טעארעטישן פיזיק. ער איז געבליבן דארט אלס פראפעסאר ביז 1981. אין 1981 איז ער באלוינט געווארן מיט מאקס בארן פרעמיע. אין יענעם יאר האט ער זיך פענסיאנירט, און ער איז ארויף וואוינען אין ישראל. ער האט זיך באזעצט אין בית וגן, ירושלים, און ער האט געלערנט פיזיק אין בר אילן אוניווערסיטעט. ער האט איינגעפירט דארט אז יעדן דעפארמענט זיצונג האט ער אנגעהויבן מיט א דבר תורה.
אין 1957 האט ער געהייראט שירלי גאלינסקי און זיי האבן געהאט זעקס קינדער. איין זון איז הרב יואל דאמב אין ירושלים.
סאנט דזשיימס פארק ("St James's Park") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע פלאצירט אין דער סיטי פון וועסטמינסטער וואס איז באדינט דורך די דיסטריקט און קרייז ליניעס.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 1 און געפינט זיך נאנט צו ניי סקאטלאנד יארד.
וואלטאמסטוי צענטראל () איז א לאנדאנער איבערגרונט און לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין וואלטאמסטוי, צפון־מזרח לאנדאן, ענגלאנד. זי איז די צפון סוף־סטאנציע פון דער וויקטאריע ליניע, און אויף דער טשינגפארד ליניע פון דער איבערגרונט.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1870 אויף דער גרויס־איסטערן באן.
בלעקפֿרייערס (), אויך לאנדאן בלעקפֿרייערס, איז א צענטראל־לאנדאן באן סטאנציע און א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע פלאצירט אין דער סיטי פון לאנדאן, אויפן בלעקפרייערס באן בריק. זי איז די איינציקסטע באן סטאנציע אין לאנדאן מיט אריינגאנגען אויף ביידע זייטן פונעם טעמז. די נאציאנאלע באן סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדאיסטערן און טעמזלינק, און די אונטערגרונט סטאנציע ווערט באדינט דורך די דיסטריקט און קרייז ליניעס.
באקוק לענגאויס דעם דרומדיקן פעראן
הויפטליניע סטאנציע.
סאנט פאלס באן סטאנציע האט געעפנט דעם 10טן מיי 1886. אום 1טן פעברואר 1937 האט מען געטוישט איר נאמען צו בלעקפֿרייערס.
אונטערגרונט סטאנציע.
מיהאַליפֿאַלוואַ אדער מיהייפֿאַלוואַ (;) איז א שטעטל אין קרייז ביהאר, מערב זיבנבערגן, רומעניע, וואס געפינט זיך 66 ק"מ צפון־מזרח פון דער שטאט גרויסווארדיין, און 9 ק״מ פונעם גרענעץ מיט אונגארן.
דאס שטעטל איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1312, אונטער דעם קעניג קארל דער ערשטער.
שפעטער איז עס געווען א טייל פון דער אטאמאנישער אימפעריע און די באפעלקערונג האבן פארלאזט דאס שטעטל.
ווען עס איז געקומען אונטער דער האפסבורגער מאנארכיע זענען די איינוואוינער צוריק געקומען. נאך 1867 איז מיהאַליפֿאַלוואַ געווען אינעם קעניגרייך פון אונגארן.
זייט 1920 איז עס א שטעטל אין רומעניע.
ביים צענזוס פון 2011 האבן געוואוינט 9,668 מענשטן אינעם שטעטל.
גאליציאנער יידן האבן זיך באזעצט אין מיהאליפאלווא אין 1780 און האבן זיך באשעפטיקט מיט לאנדווירטשאפט און האנדל. דאס שטעטל איז געווען דער צענטער פון יידיש לעבן פאר די ארומיקע שטעטלעך און זידלונגען. בערך אין תק״ף האט מען אנגעהויבן בויען א שול. די ערשטע פירער פון דער שול זענען געווען סענדער ראזנבערג, יעקב ראזנפעלד, יצחק פעלדמאן און מענדל עסטרייכער.
דער ערשטער רב איז געווען הרב צבי ראזנבערג, פון תקע״ה ביז זיין פטירה ט׳ כסלו תרצ״ג. ער האט געהאט א זון משה יוחנן (נפטר ד׳ אדר תק״ח) און צוויי טעכטער: הענדל די ווייב פון דוד וואלנער,און פייגא, די ווייב פון הרב בנימין שיינפעלד.
אין תקצ״ח האט מען באשטימט הרב שלמה זלמן מינצענט רב, ביז זיין פטירה ז׳ טבת תקכ״ט. זיין נאכפאלגער איז געווען הרב ישעיה הכהן רובין, מחבר פון ״עטרת ישעיה״, וואס איז געווען שטאטס רב מער ווי צוואנציג יאר, פון תרכ״ט ביז זיין פטירה י״ז תשרי תרנ״ב.
אין תקנ״ב האט מען באשטימט אלס רב הרב משה יוחנן שיינפעלד (געב׳ תק״ט), זון פון הרב בנימין שיינפעלד און מחבר פון ״נחלי מים״. ער איז געווען רב ביז תרע״ג. ער האט געהייראט שרה, טאכטער פון הרב מרדכי מארקל פון מיקאלא. צוויי פון זייערע זון האבן געדינט אלס רב: הרב אברהם און הרב בנימין. נאך א זון, הרב יקותיאל יהודה, איז געווען דיין אין ראצפערט. זייער טאכטער טושענא איז געווען די ווייב פון הרב משה סופר, ערלויער דיין.. הרב משה סופר איז געווען דער פאטער פונעם ערלויער רב אין ירושלים, רבי יוחנן סופר.
רבי אלימלך שיף און רבי בן ציון שיף, פון דער ליזשענסקער דינאסטיע, האבן געפירט רעביסטעוועס אין מיהאליפאלווע.
די יידישע באפעלקערונג איז געווען 492 (אין 1877) און 1,430 (אין 1930).
פּויליש איז איינע פון פּנחס קאַגאַנאָוויטשעס (נאָוועמבער 1884 – יוני 1950) ערשטע ווערק צו ווערן פאַרעפנטלעכט. קאַגאַנאָוויטש, איז דער עיקר באַקאַנט אונטערן פּסעוודאָנים "דער נסתּר / ניסטער". זײַן קורצע באַשרײַבונג "פּויליש", וואס דערשײַנט אין ווילנער זשורנאַל "ליטעראַרישע מאָנאַטשריפֿטן" אין יאָר 1908, מאָלט אַ בילד פון אַ ספּעציפישער סאָרט ייִדישע חתונה טאַנץ וואָס מע רופט עס אָן אַ "כּשר-טאַנץ" אָדער אַ "מצווה-טאַנץ".
דער נסתּר שרײַבט: "...ס'האַלט בײַ פּויליש" – מיינענדיק, אַז באַלד וועט זײַן אַ טאַנץ באַגלייט פון אַ מוזיקאַלישער מעלאָדיע מיט אַ ספּעציפישער ריטעם פון דעם סאָרט "פּאָלאָנעז" [Polonaise] – וואס דאָס רעכנט זיך פאַר אַ טראַדיציאָנעלער פּוילישער נאַציאָנאַלער פאָלקס-טאַנץ.
ווײַזט זיך אַרויס, אַז דער מאַיעסטעטישער און פּאַמעלעכער ריטעם פונעם "פּאָלאָנעז" האָט גוט געפּאַסט פאַר די ייִדן, פאַר דער דאָזיקער חתונה טאַנץ (דער טראַדיציאָנעלער "כּשר-טאַנץ") וואו די משפּחה און געסט שטייען אַרום אין אַ ראָד און אין מיטן טאַנצט די כּלה מיט געוויסע בכּובדיקע מענער – אַ פאַטשיילע אין האַנט צווישן זיי, עס זאָל ניט זײַן קיין נגיעה – וואָס דאָס קען זײַן דער כּלהס טאַטע, אָדער אפילו אַ רב, און אין דעם נסתּרס באַשרײַבונג – אירס אַ זיידן.
וועגן נסתּרס באַשרײַבונג.
נסתּרס באַשרײַבונג איז זייער אַ בילדערישע – און אין אַ סך ערטער – אפילו אַ פאַנטאַסטישע. ער דערציילט וועגן די אָנטיילנעמער און וועגן דער כּישופדיקער אַטמאָספערע וואָס ווערט געשאַפן אַ דאַנק דער ספּעציפישער צונויפגוס פון צווישן-דורותדיקער טאַנץ-שותּפות (דער אַלטער זיידע מיט דער יונגער כּלה) צוזאַמען מיט די מוזיק אַליין. אין זײַן דמיון, פאַרוואַנדלט ער דעם מאָמענט אפילו אין אַ בילד פון דער ווײַטער עבר – אַ מין פּאַסטאָראַלער בראשית-בילד, אַ כּמעט גן-עדן בילד, מיט אַ ליבע סצענע פון אַ בחור מיט אַ מיידל.
ער באַנוצט זיך מיט פאַרשיידענע סטאַנדאַרטע העברעיזמען (אפשר, מיידלש-צנואהדיק, מודה, ריחלעך...) – ווי עס פּאַסט פאַר אַ ייִדישער שרײַבער. דערפאַר, אָבער, אין דעם כּמעט לעצטן בילד – דער פאַרצײַטיקער בראשית-מאָמענט – שיט ער ממש מיט דעם, ווי עס וואָלט עפּעס געווען אַ געווירץ צו געבן מער טעם דעם ליטעראַרישן מאכל. למשל: "אייביקן עפּל-פעלד ("חקל תפּוחין")", אָדער "יענער זקן ("ההוא סבּא")".
דער זיידע.
דער זיידע ווערט געשילדערט ווי אַן אַלטער צדיק: "... די גרײַז-גרויע, הייליק-זויבערע באָרד וואָס... רוט רויִק אויפן ברוסט און לאָזט זיך אַראָפּ... ווי אַ האַנט פון א כּשרן עדות אויף אַ כּשר האַרץ אַרויפגעלייגט...", און ווײַטער, מיט ווערטער וואָס דערמאָנען אין הייליקייט, און טהורה: "...ווי אַן אַרויסגעוואַקסענע שטיק קדושה..." און "ציכטיקייט און ריינקייט" און "די ריינע האַנט".
און כאָטש ער איז אַן אַלטער, ווערט ער געמאָלן מיט אייגנשאַפטן פון יוגנט, צי אפילו קינדערישקייט: "קינדערשן איבערנעמען זיך", "זײַן ריינע יוגנט", און זײַנע אויגן וואָס "... דערזעען עפּעס קינדערשעס-לאַכנדיקס". עס קען זײַן, אַז דאָ, אויף דער חתונה, פילט ער זיך ייִנגער, אָדער דערמאָנט זיך אין זײַן יוגנט, און דאָס פארייִנגערט אים.
די כּלה.
די כּלה, דאַקעגן, הייבט ערשט אָן צו בליען: "אַ צאַרטע ליליע, וואָס האָט זיך נאָר וואָס אין אַ פאַרטאָג צום ערשטן מאָל געעפנט..." און כאָטש יונג – דאַרף זי גיך פאַרלאָזן איר קינדהייט און ווערן אַלט אָדער עלטער, מיטן ווערן א געהייראַטע דערוואקסענע יונג-פרוי. זי איז דערווײַלע "מיידלש-צנועהדיק", אָבער "... מיט איר פרום בושה-געלעכטערל איז זי פאַר אַלעמען אין די אויגן מודה, אַז זי... ווייס..." – וואָס ווייסט זי? – אַז זי פאַרלאָזט איר יוגנט און גייט אַריבער צו אַ נײַ סאָרט לעבן: די וועלט פון דערוואַקסענע.
די מוזיק און די כּלי-זמר (אינסטרומענטן).
עס ווערן באַשריבן 4 מוזיקאַלישע אינסטרומענטן בײַ די כּליזמרים: אַ פלייט, אַ פידל, אַ קלאַרינעט, און אַ טרומייט. יעדער כּלי האָט זײַן פליכט און שאַפט די געהעריקע טיילן פון דער אַטמאָספער. יעדער כּלי ווערט מוזיקאַליש-בילדעריש געשילדערט בײַם נסתּר, מיט דעם פלייט בראש – דער פלייט וואָס פירט אָן און באַווײַזט דעם וועג: "... און געוועבט און געשפּרייט זײַדענע סטעזשקעס", און ווײַטער "...איבער אַ וואַלד געפירט" – אַלץ געפירט (3 מאָל ווערט דערמאָנט דאָס וואָרט "געפירט"), ביז "...האָט ער גן-עדן ריחלעך געבראַכט... מען איז אויף אַ גרענעץ פון א נײַער וועלט געקומען". אגב, טראַדיציאַנעל איז דער פלייט דער 'באַליבסטער' כּלי פונעם פּאַסטעך.
דערווײַלע שפּילן די אַנדערע כּלים און גלײַכצײַטיק פירן זיי אַרײַן אַזעלכע גלענצענדע אימאַזשן פון דעם נסתּרס דמיון: דער קלאַרנעט "...האָט וואַלד-פייגעלעך אָנגעטריבן". די פידל "...נאַרט די פייגעלעך אַראָפּ אין דער נידער...". דער טרומייט "... האָט אין יענער [גן-עדן] וועלט אַרײַן מודיע געווען... זאָלן זיך עפענען די טויערן!".
די פּאַסטאָראַלע ליבע סצענע.
דער נסתּרס שעפערישע שטימונגס-שילדערונגען דערציילן ווי די מוזיק מיט די כּלים פירן אונדז אַרײַן אין "אייביקן עפּל-פעלד" וואו עפּעס אַ זקן ("יענער זקן" – אפשר מיינט ער דעם זיידן אין טאַנץ) "...דערציילט... אַלטע, אַלטע גן-עדן מעשׂהלעך... פונעם "באַגלויבטן פּאַסטעכל"... מיט זײַן שוועסטער-כּלה..." (דאָס קלינגען ווי רמזים צו אברהם אבינו און שׂרה אימנו). צוויי מאָל ווערט דערמאָנט "שוועסטער-כּלה", און כאָטש יעדער בחור וועט זאָגן אויף זײַן געליבטער "...דו, די שענסטע פון אַלע פרויען" – איז באַקאַנט אין דער ייִדישער טראַדיציע אַז שׂרה אימנו איז געווען באַרימט ווי אפשר די שענסטע פרוי אויף דער וועלט אין יענער צײַט.
צוריק צו דער חתונה.
די מוזיק שפּילט ווײַטער, ביז אין א געוויסן מאָמענט, שרײַבט דער נסתּר: "די כּלה איז שטיין געבליבן... דער עולם איז צו זיך געקומען..." – דער כּישופדיקער סצענע האָט זיך איבערגעריסן, און אַלץ איז צוריק צו נאָרמאַל. כאָטש "זאָגן האָבן זיי געוואָלט: אַך, ווי הייליק! אַך, ווי הייליק!" – און די כּלה מיטן זיידן טאַנצן ווײַטער און צוביסלעך קומען אַרײַן אין טאַנץ-ראָד די באָבעס און מומעס מחותנים און משפּחה מיטגלידער און געסט – אַלע צוזאַמען אין פּאָרלעך "...כּשר-כּשר, ריין, ריין... און אַ פּאָרל פון דער זײַט טאַנצט און פּליעסקעט: ריין, ריין" (מע קען זיך פאָרשטעלן אַז דאָ טאַנצן טאַקע אויך דערוואַקסענע: אַ זכר מיט אַ נקבה, און דאָך) "...כּשר-כּשר".
פּעטערבורגער צײַטונג "פֿרײַנד".
אין זײַן אַרטיקל "אין דעם יאָר פֿון דער טשערנאָוויצער קאָנפֿערענץ", פון 14טן מערץ 2008, אויף דער פאָרווערטס וועבאָרט שרײַבט גענאַדי עסטרײַך אַז אין פּעטערבורגער צײַטונג "פֿרײַנד", פון דעם 2טן אַפּריל 1908 (20טן מאַרץ 1908 – לויטן רוסישן קאַלענדאַר פֿון יענער צײַט). איז דערשינען אַן אַרטיקל וואו עס ווערט דערמאָנט:..."ווילנער ׳נסתּר׳ מיטן ׳פּויליש-טאַנץ׳", דאָס הייסט, צו דער נסתּרס פּובליקאַציע — איינער פֿון די ערשטע אין זײַן שרײַבערישן לעבן — אין ווילנער זשורנאַל "ליטעראַרישע מאָנאַטשריפֿטן".
יענער אומבאַקאַנטער שרײַבער באַנוצט זיך מיט נסתּרס "פּויליש" ווי אַ בײַשפּיל פון דער ריכטיקטן צונויפפלעכטן ייִדיש מיט עברית אין דער ליטעראַטור. עסטרײַך מיינט אַז דאָס האָט שמואל ניגער אָנגעשריבן.
לייב נײַדוס, ווירטואָז פון דער ייִדישער פּאָעזיע.
דער פרי-געשטאָרבענער לייב נײַדוס, באַקאַנט מיטן צונאָמען "ווירטואָז פון דער ייִדישער פּאָעזיע" איז, ווײַזט אויס, געווען אַ שטאַרקער נאָכהענגער פון דעם נסתּר און אים שטאַרק אָפּגעשאַצט. ער האָט אפילו אָנגעשריבן לכּבוד אים אַ ליד "נסתּרן". ביי נײַדוס – וואָס האָט אָנגעשריבן אַ סך אויסטערלישע פּאָעזיע פון מיטאָלאָגיע, פאַנטאַסטישע לעגענדעס און נאָך – געפינט מען אַ ליד וואָס הייסט "כּשר-טאַנץ" וואָס עס קען זײַן, אַז עס איז אַ דירעקטע אינספּיראַציע פון דעם נסתּרס "פּויליש" צוליב די פאַרשיידענע ענלעכקייטן אין אינהאַלט.
פּאָלאָנעז און פאַטשיילע אויך בײַ שאול טשערניכאָווסקי.
"But the musicians had finished the wedding feast, then the modest bride went into the tent and stood to dance the kosher-tants, and in her palm was a white handkerchief. Her shame covered her and she did not know where to hide. The musicians began with a polonaise and the Rabbi Rafael stood up and stepped with joy and neared the bride. He had her sit down and grabbed one end of the kerchief. He stepped slowly and with great thoughtfulness. The father of the groom also took slow, careful steps and revolved around her three times to everyone’s clapping. One by one all the honored men of the
world all stepped carefully. This is the way they did it."
אונטערשייד צווישן מצווה-טאַנץ און כּשר-טאַנץ.
אויף העלענס וועבאָרט זאָגט זי אויך אַז מרים שאַמער צונזער אונטערשיידט צווישן אַ כּשר-טאַנץ און אַ מצווה-טאַנץ. אַז בלויז די מצווה טאַנץ איז מיט דער כּלה.
פאַטשיילע צי גאַרטל צי לאַנגער פּאַס.
אין נסתּרס באַשרײַבונג, פונקט ווי בײַ נײַדוסן, ווערט באַשריבן אַ "פאַטשיילע" (אַ קליין ווײַס טיכל בײַ טשערניכאָווסקין) ווי דאָס קליין טיכל וואָס טיילט אָפּ דעם זכר פון דער נקבה בעתן טאַנצן צוזאַמען – זיי זאָלן, חלילה, זיך ניט טשעפּען די הענט. אין די פאַרשיידענע אַרטיקלען און באַשרײַבונגען וועגן דעם טאַנץ, ווערט זעלטן דערמאָנט אַ פאַטשיילע, נאָר גיכער דעם חסידישן גאַרטל (אַן ערך אָנדערטהאַלבן-ביז-צוויי מעטער די לענג). מן הסתּם ווײַל חסידים זײַנען צווישן די איינציקע וואָס פירן נאָך אַדורך דעם דאָזיקן טראַדיציאָנעלן טאַנץ. אין בילדער און סצענעס וואָס מע קען הײַנט געפינען אויף יו-טיוב, למשל פון אַ טאנץ אויף אַ חתונה בײַ צאַנזער חסידים, איז דער גאַרטל נאָך לענגער געוואַקסן צו אַ פּאַס פון אַ 4-5 מעטער די לענג. אין אַן אַנדער ווידעאָ, "חתונה תולדות אברהם יצחק" זעט דער פּאַס אויס צו זײַן כאָטש אַ 10 מעטער די לענג. אין ביידע פאַלן, בײַ די חסידים, שטייט די כּלה אַן איינציקע אַליין, אַרומגערינגלט פון הונדערטער חסידישע מענער. זי טאַנצט ניט – בלויז יענער וואָס האַלט דעם פּאַס.
טיפישער ריטעם פון א פאלאנעז
דער פאלאנעז (פון פראנצויזיש: polonaise) איז א פוילישער טאנץ וואס האט אנגעהויבן ווי א פאלקס־טאנץ און איז געווארן פארשפרייט ביי די פוילישע אדעלן. ער האט א 3/4 ריטעם. געוויינלעך גייט א פאלאנעז אויפן סדר  A-B-A. די A טיילן זענען גלייך אדער גאנץ ענלעך. דער B טייל איז גאר אנדערש. די קלעזמארים פלעגן שפילן אין דער גאלעריע אויבן און מ׳האט געטאנצט אינעם זאל.
דער פאלאנעז איז איינער פון די פינעף נאציאנאלע טאנצן פון פוילן.
פוילישע קולטור איז געווארן פאפולער אין אייראפע אין די 1830ער יארן און דער פאלאנעז איז געווארן פארשפרייט אין אנדערע לענדער. באך, הענדל און אנדערע האבן אלע געשריבן פאלאנעז מוזיק. דער וואס האט געמאכט דעם פאלאנעז בארימט איז געווען פרעדעריק שאפען, וואס האט געשריבן עטלעכע פאלאנעזן אינעם 19טן יארהונדערט. זיי זענען אבער גאנץ שווער צו שפילן.
נסתּרן איז אַ ליד וואָס דער דיכטער לייב נײַדוס האָט אָנגעשריבן לכּבוד דעם שרײַבער פּנחס קאַגאַנאָוויטש וואָס איז דער עיקר באַקאַנט אונטערן פּסעוודאָנים "דער נסתּר / ניסטער". נײַדוס האָט 'נסתּרן' געהאַלטן פאַר אַ ברודער-שרײַבער.
אין מאָנאָטאָנער פוילקייט אין דער וויסטער
דו ליבסט, ווי איך, דעם יונגן שיינעם עזות,
און די נאַטור און ווײַטע מצרים-פּריסטער...
איך ליב דײַן ווײַן – ווי האַסטיק-שטרוימיק פליסט ער
האָסט אוצרות גאָלד, האָסט גאַנצע פּערל-טונען
אין פאָלקס-שפּראַך אין דער ייִדישער געפונען,
און ס'בליצט דער שײַן, און פריילעך אונדז באַגריסט ער!
איך ליב דיך – ווײַל דו לויכסט, מײַן שטאָלצער ברודער,
אַן איינציקער אין פּוסטן וועלט גערודער,
און ווײַל דו ביסט געווען און בלײַבסט אַ — נסתּר!
וועגן דיכטער.
לייב נײַדוס איז געבוירן געוואָרן דעם 6טן אָקטאָבער, 1890, אין גראָדנע (פּוילישער ליטע), אין אַ ייִדיש-משכּילישן הויז און איז דאָרט ניפטר געוואָרן אין דעצעמבער, 1918, צו 28 יאָר. ער איז געווען באַקאַנט ווי דער ווירטואָז פון דער ייִדישער פּאָעזיע פאַר דער וואונדערלעכער שפּראַך-קענטעניש און ריטמען פון זײַנע לידער. נאָך מער, אָבער, איז זײַן נאָמען געווען פאַרבונדן מיט יוגנט קראַפט און פאַנטאַסטישע שילדערונגען פון וועלט-לעגענדעס און מיטאָלאָגיע (אַרײַנגערעכנט אַ סך לידער וואָס זײַנען געווען אין יענער צײַט קאָנטרעווערסיעל פאַר זייער אינהאַלט וועגן ליבע).
וועגן ליד.
נײַדוס איז געווען באַגײַסטערט פון דעם נסתּר, און אין 1915 אָנגעשריבן לכּבוד אים דאָס ליד "נסתּרן" (זײַט 405, אין דער זאַמלונג "ליריק" אַרויסגעגעבן אין 1926 אין וואַרשע, 8 יאר נאָך נײַדוסעס פּטירה). אין דעם ליד זינגט ער אַרויס לויב נסתּרן, און זאָגט "איך ליב דיך... מײַן שטאָלצער ברודער".
השפּּּעות.
עס קען זײַן, אַז דער נסתּרס באַשרײַבונג "פּויליש" וועגן אַ כּשר-טאַנץ אויף אַ חתונה האָט דירעקט באַײַנפלוסט נײַדוסעס אייגענעם ליד "אַ כּשר-טאַנץ".
אַ כּשר-טאַנץ איז א ליד וואָס דער דיכטער לייב נײַדוס האָט אָנגעשריבן וועגן אַ טראַדיציאָנעלער יידישער חתונה טאַנץ צווישן אַ כּלה און איר זיידן.
אַ כּשר-טאַנץ - פון לייב נײַדוס.
עס פליסט פון באָרד אַ זילבער-גלאַנץ,
די וועלט איז טויט, די וועלט איז גאַנץ
נײַדוס איז געווען באַגײַסטערט פון דעם שרײַבער פּנחס קאַגאַנאָוויטש וואָס איז דער עיקר באַקאַנט אונטערן פּסעוודאָנים "דער נסתּר / ניסטער". אין 1915 האָט נײַדוס אָנגעשריבן לכּבוד אים דאָס ליד "נסתּרן". עס קען זײַן, אַז נסתּרס באַשרײַבונג "פּויליש" וועגן אַ כּשר-טאַנץ אויף אַ חתונה האָט דירעקט באַײַנפלוסט נײַדוסעס אייגענעם ליד "אַ כּשר-טאַנץ" (קיין דאַטע פאַר דעם ווערט ניט אָנגעגעבן. עס ווערט פאַרעפנטלעכט אין "ליטווישע אַראַבעסקן, זײַטן 258-259, דערשינען אין וואַרשע, 1924, 6 יאָר נאָך זײַן פּטירה).
אין נײַדוסעס ליד געפינט מען אַ סך ענלעכקייטן צו דעם נסתּרס באַשרײַבונג "פּויליש". בײַ די דאָזיקע "כּשר-טענץ" איז נוהג פאַר די כּלות צו האַלטן עפּעס אַ טיכל, צי שטאָף – דאָ, פּונקט ווי אין "פּויליש" – אַ פאַטשיילע.
נאך עטלעכע בײַשפּילן פון ענלעכקייטן וואָס מע געפינט סײַ בײַם נסתּר און סײַ בײַ נײַדוסן: דער רונדער קראַנץ פון מחותנים, די זילבער-גלאַנץ פון דעם גליקלעכן זיידנס באָרד. די הייליקייט אַרום דעם זיידן.
בײַם נסתּר איז די פּאַסטאָראַלע בילד, אָבער, מער פרילינג-זומערדיקס, און ער באַשרײַבט די מוזיק פון 4 אינסטרומענטן.
מאנשן הויז () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע פלאצירט אין דער סיטי פון לאנדאן, נישט ווייט פונעם מאנשן הויז. די סטאנציע ווערט באדינט דורך די דיסטריקט און קרייז ליניעס.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 3טן יולי 1871 ווי דער מזרח סוף־סטאנציע פון דער דעמאלסטיקער דיסטריקט באן (הײַנט די דיסטריקט ליניע).
קאנאן סטריט (), אויך לאנדאן קאנאן סטריט, איז א צענטראל לאנדאן באן וואקזאל מיט א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע פלאצירט אין קאנאן סטריט אין דער סיטי פון לאנדאן. די עיקר דינסטן פון קאנאן סטריט ווערן אפערירט דורך סאדאיסטערן באן; די לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע ווערט באדינט דורך די דיסטריקט און קרייז ליניעס.
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 1טן סעפטעמבער 1866.
קול תורה איז א ליטווישע ישיבה וואס געפינט זיך אינעם בית וגן געגנט אין ירושלים, דער היינטיקער ראש ישיבה איז הרב משה יהודה שלעזינגער, זון של הרב יחיאל מיכל, גרינדער פון דער ישיבה. די ישיבה האט א ישיבה גדולה, א ישיבה קטנה און א כולל.
היסטאריע פון דער ישיבה.
די "קול תורה" ישיבה איז געגרינדעט געווארן אין ירושלים אין יאר ה'תרצ"ט (1939) דורך רבנים פון דייטשלאנד - הרב יחיאל מיכל שלעזינגער, פון האמבורג (ער איז פריער געווען א מורה הוראה און מגיד שיעור אין פראנקפורט) און הרב ברוך קונשטאט שטאטס רב און ראש ישיבה אין פולדא, פאר בחורים וואס זענען געקומען פון מערב אייראפע. די ישיבה האט מען אויפגעשטעלט אין קאנסעקווענץ פון  "קריסטאל נאכט", פאר אימיגראנטן פון דייטשלאנד וואס זענען ארויף אין ארץ ישראל. די ישיבה איז אויפגעשטעלט אויפן דרך הלימוד פון די ישיבות אין ליטע. די ישיבה האט זיך געפירט אנדערש ווי די געוויינלעכע ליטווישע ישיבות מיט דעם וואס מען האט געזאגט די שיעורים אויף העברעאיש (און נישט יידיש) און אויך האט מען געמאכט סדרים צו לערנען תנ"ך.די ישיבה האט באקומען איר נאמען פון רביצין מאַטל שלעזינגער, דעם ראש ישיבה׳ס רביצין, וואס האט געזאגט דער "קול פון לערנען תורה פון איר מאן איז ביי איר זיסער ווי אלע גשמיותדיקע פארגעניגן וואס זי האט איבערגעלאזט אין דייטשלאנד".
די ערשטע רבנים פון דער ישיבה האבן איינגעשלאסן: הרב יונה מערצבאך רב פון דארמשטאט, הרב יוסף יהודה ריינער, פון אונגארן, און הרב חיים יוסף יעקובאוויטש וואס איז געווען א מגיד שיעור אין דער פראנקפורטער ישיבה צוזאמען מיט הרב שלעזינגער, און איז ארויף אין ארץ ישראל אין יאר תרצ"ד. אין דעם ערשטן יאר פון דער ישיבה האבן געלערנט דארט עטלעכע 50 תלמידים.
אין תש"ט איז נפטר געווארן דע רראש ישיבה הרב שלעזינגער. מען האט דעמאלסט באשטימט אלס ראש ישיבה הרב שלמה זלמן אויערבאך, וואס איז געבליבן אין דעם אמט 46 שנה (צוזאמען מיט הרב ברוך קונשטאט און נאך אים זיין זון הרב אלחנן קונשטאט). אלס ראש ישיבה האט ער געזאגט שיעור פאר די צוויי עלצטע כיתות (1 און 2) און געגעבן א מאנאטלעכע בחינה פאר יעדער כיתה. ווען הרב אוירבאך איז נפטר געווערן אין ה'תשנ"ה (1995), איז געווארן נאך אים  ראש ישיבה א זון פונעם ערשטן ראש ישיבה, הרב משה יהודה שלעזינגער.
ישיבה געביידעס.
אין אנהייב איז די ישיבה געווען אין א שול אין דעם משכנות פערטל לעבן דעם מחנה יהודה פערטל אין ירושלים. דערנאך איז די ישיבה אריבער צו שערי חסד, און דער אינטערנאט און עסצימער האבן געפינען זיך אין דער "בית סבא" געביידע אין המלך דזשארדזש גאס 47.
די ישיבה קטנה איז פון די גרעסטע אין ירושלים, און ווערט געפירט דורכן משגיח הרב אביעזר שפירא, רב פונעם בית המדרש פון דעם דראהביטשער חסידות. דער שטאב פון דער ישיבה הקטנה שליסט איין הרב ישראל גאנס און הרב ברוך שפירא.
עטלעכע מגידי שיעור אין דער ישיבה גדולה האבן אויך געזאגט שיעור אין דער ישיבה קטנה. אחוץ זיי זענען געווען מגידי שיעור אין דער ישיבה קטנה: הרב יוסף יהודה ריינער פון אונגערן, הרב משה קאפשיץ און הרב שלמה ברויער. הרב יחזקאל קארען איז געווען ראש ישיבה און הרב דוב זאב שטיינהויז איז געווען משגיח.
סלאן סקווער () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף די דיסטריקט און קרייז ליניעס.
די סטאנציע געפינט זיך אין סלאן סקווער, טשעסלי, מערב לאנדאן, אין טראוולקארט זאנע 1.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 24סטן דעצעמבער 1868 אויף דער מעטראפאליטאן דיסטריקט באן, היינט די מעטראפאליטאן ליניע, ווען די פירמע האבן געעפנט דעם ערשטן טייל פון איר ליניע צווישן דרום קענזינגטאן און ווייטשעפל סטאנציעס.
הרב משה שרייבער (תרמ״ה -תש״ד), אויך באקאנט ווי הרב משה סופר, איז געווען א חשובער חרדישער רב אין די ת״ר יארן. ער איז געווען דיין אין ערלוי, אונגארן, און זיינע תשובות זענען געזאמלט אינעם ספר "יד סופר".
ער איז געווען א זון פון הרב שמעון סופר (מחבר פון "התעוררות תשובה"), זון פון הרב אברהם שמואל בנימין סופר ("כתב סופר"), זון פון הרב משה סופר ("חתם סופר").
ער איז געווען דער פאטער פון הרב יוחנן סופר, דער ערשטער ערלויער רבי.
ער איז אומגעקומען אין אוישוויץ ביים חורבן אייראפע.
הרב משה איז געבוירן געווארן כ"ה אייר ה'תרמ"ה צו זיין פאטער הרב שמעון, שטאטס רב פון ערלוי, און זיין מוטער מלכה אסתר, וואס איז געווען א טאכטער פון הרב שלמה זלמן שפיצער, רב פון דער שיפשול, ווין, מחבר פון "תקון שלמה", און גיטל, א טאכטער פונעם חתם סופר.
הרב משה האט געלערנט אין דער ישיבה פון רבי אברהם גרינבערג אין קעזמארק, אונגארן. נאכהער האט ער געלערנט אין דער פרעשבורגער ישיבה אונטער הרב עקיבא סופר, מחבר פון "דעת סופר".
הרב מרדכי לייב ווינקלער פון מאד, מחבר פון "לבושי מרדכי", האט געשריבן אויף משה סופר אין יענע יארן אז ער איז בקי אין בבלי, ירושלמי, ראשונים און אחרונים.
שוין אלס בחור האט הרב משה באקומען היתר הוראה פון פארשידענע רבנים.
יונגערמאן.
הרב משה האט חתונה געהאט מיט טושענא, טאכטער פון הרב משה יוחנן שיינפעלד, רב פון מיהאליפאלווא.
עטלעכע יאר האט משה סופר געהאנדלט אבער ענדלעך האט מען אים באשטימט א דיין אין בית דין פון דער ארדאטאקסישע קהילה פון ערלויץ
אברהם שמואל בנימין איז געווען אן עילוי און האט געלערנט אין דער ישיבה פון רבי יוסף אשר הלוי פאלאק ("שארית יוסף אשר") אין ווערפעלעט.
יוחנן האט אויך געלערנט אין דער ישיבה אין ווערפעלעט. שפעטער איז ער געווארן רב אין ערלוי און ראש ישיבה פון דער חתם סופר ישיבה אין בודאפעשט און ערלוי. ער האט מחדש געווען די ישיבה אין ירושלים און איז געווארן דער ערשטער ערלויער רבי.
חוה רבקה, לאה, גיטל טויבא און רייזל האבן נישט חתונה געהאט און זענען אומגעקומען אין חורבן אייראפע.
אין תש״ד האבן די נאציס דעפארטירט הרב משה מיט זיין משפחה קיין אוישוויץ (אחוץ זיין זון אברהם שמואל בנימין) צוזאמען מיט דער יידישער קהילה פון ערלוי.
כ״א סיון תש״ד האבן די נאציס דערמארדעט הרב משה, זיין ווייב און זיינע טעכטער, אויך זיין פאטער הרב שמעון.
זיינע זין אברהם שמואל בנימין און יוחנן האבן אים איבערגעלעבט.
מעליץ (פויליש: "Mielec") איז א שטאט אין מערב־גאליציע, קליינפוילן, אין דער אונטער-קארפאטישער וואיעוואדעשאפט, 48 ק״מ צפון־מערב פון ריישע.
א יישוב מיטן נאמען מעליץ ווערט דערמאנט אין א בולה פונעם פויבסט גרעגאריוס דער ניינטער פונעם 13טן יארהונדערט. אין 14טן יארהונדערט ווערט דערמאנט א יישוב מיטן נאמען מעליצקע (Mielecka) אין דער רשימה פון די געמיינדע. די שטאט מעליץ אליין איז געגרינדעט געווארן אין 1457 און האט באקומען  שטאט-רעכטן עיר אין 1470. די שטאט האט זיך אנטוויקלט אין א צענטער פאר האנטווערקעריי, וואו מען האט געגרינדעט גילדעס און עס האט געארבעט דארט קאוואלן, שניידערס, שוכמאכער, טעפער, וועבער און  שפינער.
יידן פון מעליץ.
אין מעליץ האבן רבנים פון משפחת הורוויץ, ראפשיצער אייניקלעך, געדינט ווי רבנים און אדמורי"ם.
אין 1910 האבן געוואוינט אין מעליץ 3280 יידן.
פאר דער  צווייטער וועלט-מלחמה האבן געוואוינט אין דער שטאט 3,500 יידן, העלפט פון דער באפעלקערונג. מיט דער דייטשער אינוואזיע אין סעפטעמבער 1939, זענען הונדערטער פון זיי אנטלאפן קיין מזרח. אין דעם ערשטן מאנאט פון דער אקופאציע האבן זעלנער פונעם ווערמאכט דערמארדעט הונדערטער יידן, טייל פון זיי האט מען פארברענט לעבעדיגהייט אין איינער פון די שטאטישע שולן. די יידן האט מען באגראבט אין עטלעכע קברים אין שטעטל.
ווערנט דער תקופה פון דער דייטשער אקופאציע האט מען געכאפט יידן פון דער שטאט פאר צוואנג־ארבעט. אין 1941 האט מען קאנצענטרירט אלע יידן פון דער שטאט אין א געטא. מערץ 1942 האבן די עס-עס פארטריבן הונדערטער יידן פון דער געטא צו ארבעטס-לאגערס, און הונדערטער האט מען דערמארדעט אין א וואלד לעבן שטאט. די 3,000 יידן וואס זענען איבערגעבליבן האט מען געשיקט צו זידלונגען אין געגנט פון לובלין.
וועסט קענזינגטאן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער דיסטריקט ליניע.
די סטאנציע געפינט זיך אין וועסט קענזינגטאן, מערב לאנדאן, אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט מיטן נאמען ׳פֿולהאם - נארד ענד׳ דעם 9טן סעפטעמבער 1874 אויף דער מעטראפאליטאן דיסטריקט באן, היינט די דיסטריקט ליניע. אין 1877 האט מען געטוישט דעם נאמען צו וועסט קענזינגטאן.
וועסט בראמפטאן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט און נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער דיסטריקט ליניע און דער מערב לאנדאן ליניע.
די סטאנציע געפינט זיך אויף אלט בראמפטאן ראד, מערב לאנדאן, אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע איז אויפן ווימבלדאן צווייג פון דער דיסטריקט ליניע. אויף דער מערב לאנדאן ליניע איז די באן דינסט פון לאנדאנער איבערגרונט און סאדערן.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1866 אויף דער וועסט לאנדאן באן. די דיסטריקט ליניע סטאנציע האט געעפנט דעם 12טן אפריל 1869.
קענזינגטאן (אלימפיע) () איז א סטאנציע אין קענזינגטאן, מערב לאנדאן, פארוואלטעט און באדינט דורך לאנדאנער איבערגרונט און אויך באדינט דורך לאנדאנער אונטערגרונט און נאציאנאלע באן. די סטאנציע איז דער סוף־סטאנציע פון א קורצן צווייג פון דער דיסטריקט ליניע פונעם לאנדאנער אונטערגרונט, און אויף דער מערב לאנדאן ליניע פון נאציאנאלע באן און לאנדאנער איבערגרונט.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 2טן יוני 1862 אויף דער מערב לאנדאנער באן מיטן נאמען עדיסאן ראד.
דער נסתר איז דער פּען־נאָמען פון פּנחס קאַהאַנאָוויטש (1 נאָוועמבער 1884, באַרדיטשעוו - 4 יוני 1950), אַ גרויסן יידישן שרייבער, איבערזעצער, קריטיקער און דענקער. די באַרימסטע ווערק זיינע איז דער ראָמאַן "די משפּחה מאַשבער".
פּנחס קאַהאַנאָוויטש איז געבאָרן געוואָרן אין באַרדיטשעוו אין אַ חסידישער משפּחה. זיין פאָטער, מנחם מענדל קאַהאַנאָוויטש איז געווען אַ פיש הענדלער. פּנחס האָט באַקומען אַ טראַדיציאָנעלע דערציאונג, האָט אָבער דורך ביכער זיך באַקענט מיט השכלה און ציוניזם. דער עלטערער ברודער זיינער, אהרן, האָט זיך פאַרנומען מיט פילאָסאָפיע און קבלה, וואָס צוזאַמען מיט דער חסידישער סביבה האָט משפּיע געווען אויף די טעמעס פון דעם נסתר׳ס ווערק.
אין 1905 האָט פּנחס פאַרלאָזן זיין געבורטשטאָט און האָט זיך באַזעצט אין זשיטאָמיר, וואו ער האָט פאַרדינט זיין פּרנסה אַלס אַ לערער פון העברעאיש אין אַ יתומים־הויז. האָפנדיק צו פאַרמיידן דעם פּריזיוו האָט ער אָנגענומען אַן אַנדער נאָמען.
זיינע ערשטע ווערק שרייבט דער נסתר אויף העברעאיש און בלויז שפּעטער אויף יידיש. אין 1907 דערשיינט אין ווילנע זיין ערשטער בוך לידער אין פּראָזע "געדאַנקען און מאָטיווען". אין 1908 האָט ער באַזוכט קיעוו, וואו ער האָט זיך געטראָפן מיט אַ ריי שרייבער, וואָס האָבן נאָך דער רעוואָלוציע צוזאַמען מיט דעם נסתר׳ן געשאַפן די אַזוי גערופענער "קיעווער גרופּע". זיין צווייטער בוך, אַ זאַמלונג מעשיות "העכער פון דער ערד", איז געווען אַרויס אין 1910 אין וואַרשע, פּובליקירט מיט דער אַקטיווער אונטערשטיצונג מצד י. ל. פּרצ׳ן, וואָס האָט אָנערקענט דעם טאַלאַנטירטן יונגען שרייבער.
אין 1912 האָט קאַהאַנאָוויטש חתונה געהאַט מיט רחל זילבערבערג, אַ לערערקע. זייער טאָכטער האָדל איז געבאָרן געוואָרן איין יאָר שפּעטער.
פולהאם בראדוויי () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן ווימבלדאן צווייג פון דער דיסטריקט ליניע.
די סטאנציע געפינט זיך אויף פולהאם בראדוויי, מערב לאנדאן, אין טראוולקארט זאנע 2, נישט ווייט פון סטעמפארד ברידזש סטאדיום, דער היים טשעלסי פוטבאל קלוב.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן מערץ 1880 מיטן נאמען וואלהאם גרין ווען די דיסטריקט באן (היינט די דיסטריקט ליניע) האט פארלענגערט איר ליניע דרום פון וועסט בראמפטאן קיין. די סטאנציע האט באקומען איר היינטיקן נאמען דעם 2טן מערץ 1952.
רויאל אק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף די האמערסמיט און סיטי און קרייז ליניעס.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 30סטן אקטאבער 1871 אויף דער וועלט'ס ערשטע אונטערגרונט באן, די מעטראפאליטאן באן.
הערעפֿארד () איז א היסטארישע שטאט און די גראפנשאפט שטאט פון הערעפארדשיר, ענגלאנד. די שטאט געפינט זיך אויפן טייך וויי, בערך 37 ק"מ צפון־מזרח פון גלאסטער און 39 ק"מ דרום־מערב פון וואוסטער. מיט א באפעלקערונג פון 53,516 איז ער דער גרעסטער יישוב אין דער גראפנשאפט.
די שטאט האט א באן סטאנציע מיט פארבינדונגען צו וואוסטער, בירמינגהאם, לאנדאן, מאנטשעסטער און קארדיף.
שפּיל פון טראָנען (ענגליש: "Game of Thrones") איז אַן אמעריקאנישע טעלעוויזיע סעריע, געשאפן פון דוד בעניאף און דניאל ברעט ווייס און פראדוצירט דורך עיטש.בי.א (HBO). די זענדונג איז איינע אדאפטאציע פון דזש. ר. ר. מארטין'ס פאנטאסטישע ביכער-רייע, "א ליד פון אייז און פייער", און גענאנט נאך דער ערשטען טייל דערפון. "שפיל פון טראנען" לויפטע פון י"ג ניסן ה'תשע"א ביס פסח שני תשע"ט, אין אכט שטאפלען מיט דריי-און-זיבציג פאלגן אינסגעסאמט.
"שפיל פון טראנען" האט געוואונען נישט ווייניקער ווי 26 הויפטאנשאלטצייט-עמיס (Primetime Emmy), איין גאלדענער גלאב, צוויי סאטורן פרייזן. אינסגעזאמט, זי איז נאמינירט געווען פאר 510 פארשידענע פרייזן און האט געוואונען 190 דאפון. זי איז אויך עיטש.בי.או'ס ערפאלגרייכסטע זענדונג יע, אפילו מער פון "די סופראנא'ס", מיט 18.6 מיליאן צושויער פאר איינע פאלגע אין די פונפטע שטאפל, דורכשניטליך: אין די פיר פרידריקע שטאפלען איז דאס געווען 9.3, 11.6, 14.2 און 18.4 מיליאן צושויער, בעציהונגסווייזע. "שפיל פון טראנען" איז פארקויפט געווען פאר 170 לענדער ארום די וועלט.
די סעריע איז געווען הויכגעלויבט פון קריטיקער וועגן די דארשטעלונג פון א זייער קאמפליצירטע, פילשיכטיגע און ריאליסטישע האנדלונג און כאראקטער: די מעשה איז פאל מיט מוראלישע קאמפפע און צוואנגסלאגע, קיינער פון די העלדען/רשעים איז וועדער גאנץ גוט אדער שלעכט, און ס'דא איממער די ווידערשפריכליכע דיאלעקטיק צווישען גערעכטיגקייט אדער עהרע פון יענזייטס, און צוועקדינליכע, פראקטישע זארגען. "שפיל פון טראנען" איז אויך קריטיזירט געווען וועגן די שווערע און גראפישע דארשטעלונג פון געוואלט, זימה, עריות און מיתות משונות: שרעקליכע ייסורים זינד געווען געצייגט, און די פראדוצענטען האבן פארנאגראפי-שוישפילערינען איינגעשטעלט.
יואלי גרינפעלד האט באניצט א לאנגע מוסטער ("סאמפעל") אויס די סעריע'ס איינלייטונג-מוזיק ("אינטרו") אין זיינעם אלבאם Beats פון ה'תשע"ד, אין דער טייל Grand Intro.
האנדלונג.
אין די פאנטאסטישע וועלטטייל פון וועסטעראז, דער ווינטער און זומער דויערן לאנגע יאהרן. פונפצען יאהר פריהער, האט דער אדעל ראבערט באראתיאן געפירט אן אויפשטאנד געגן דער משוגע'דיקע קעניג אעריז, דער לעצטער הערשער פון הויז טארגארייען. יעצט איז ראבערט דער קעניג פון וועסטעראז'ס זיבן קעניגרייכע און זיצט אויף דען אייזערנער טראן. ער פאהרט צו זיין אלטער חבר עדארד סטארק, אחשדרפן פון די צפון'דיקער לענדער. דזשאן ערין, דער משנה-למלך, איז געשטארבן, און ראבערט ווילט וואס סטארק ווירד זיינער פלאץ נעהמען. עדארד אקצעפטירט און פאהרט צום הויפשטאט.
אין דער ווייטער צפון, הינטער די גרויסע אייסוואנד וואס פארטיידיקט די זיבען קעניגרייכע - אנגעבליך קעגן די שבטים פון בארבארן דארט - וואכן אויף די "ווייסע הולכים" (אורשפרינגליך, אין די ביכער: "די אנדערען"), קאלט-בלוטיגע, ווינטער-ברינגענדע שדים פון איינען אלטען צייט, וואס מ'האט שוין לאנג פארגעסן און זינד דערמאנט נאר אלס באבע מעשה'ס. זי גרייטען איינע נייע מלחמה קעגן די מענטשהייט. די "שווארצע וועכטער", די געשווארענע גארדע וואס פארטיידיקט די אייסוואנד, בעקעמפט זייט לאנגע יאהרן נאר די מענשליכע שבטים און איז שוואך. דזשאן שניי, עדארד סטארק'ס ממזר וואס דינט אלס א וועכטער, ערקענט ערשט די געפאהר.
איבער דעם מער, אין די וועלטטייל פון עסאס, לעבט די לעצטע חוטר פונעם הויז טארגארייען, אעריז'ס טאכטער דענעריז. זי הייראטעט חאל דראגא, א הויפטלינג פון די דאטראקן, א פאלק פון קריגערישע רייטער-נודדים, און הויפט וועסטעראז ווידער ילכוד צו זיין. זי באקומט אלס מתנה דריי פארשטיינערטע דראכען אייער, און באניצט שווארצע צויבעריי אום לעבענדיקע דראכן פון זי אויסבריטען, די ערשטע דראכן זייט שנות דור-ודור. אין דער הויפשטאט, ענטבלעסט עדארד דער שרקעליכע סוד פון קעניגין סערסעיי: זי האט מזנה געווען מיט איר ברודער דזשעיימי, און דעם קעניג ראבערט'ס קינדער זענען אלע ממזרים. אזוי הייבט אן א קייט פון געשעענישן וואס ענדעט אין א מלחמה צווישן די גרויסע אדעליגע נאך ראבערט'ס פטירה. סערסעיי'ס בכור, דזשאפרי, איז אינטערשטיצט פון זיין מוטער'ס משפחה, הויז לאניסטער. יעדער פון ראבערט'ס ביידע ברידער, סטאניס און רענלי, ווילט דער טראן פאר זיך. א גרויסע מלחמה פאנגט אן, אבער הינטער דער אייסוואנט ליגט נאך די גרויסרע בעדראהונג.
פאַרסאנס גרין () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן ווימבלדאן צווייג פון דער דיסטריקט ליניע.
די סטאנציע געפינט זיך אין פארסאנס גרין, מערב לאנדאן, אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן מערץ 1880 ווען די דיסטריקט באן (היינט די דיסטריקט ליניע) האט פארלענגערט איר ליניע דרום פון וועסט בראמפטאן קיין.
פאַטני ברידזש () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן ווימבלדאן צווייג פון דער דיסטריקט ליניע.
די סטאנציע געפינט זיך אין דרום פולהאם, מערב לאנדאן, נישט ווייט פונעם צפון עק פונעם בריק ״פאטני ברידזש״. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן מערץ 1880 מיטן נאמען פאטני ברידזש און פֿולהאם ווען די דיסטריקט באן (היינט די דיסטריקט ליניע) האט פארלענגערט איר ליניע דרום פון וועסט בראמפטאן}. די סטאנציע איז געווען די סוף־סטאנציע פונעם צווייג ביז 1889, ווען די דיסטריקט באן האט געבויט פֿולהאם באן בריק איבערן טעמז און האט פארלענגערט די ליניע.
דעם 1טן יאנואר 1902 האט מען געטוישט דעם נאמען פון דער סטאנציע צו פאטני ברידזש און הערלינגהאם. דער היינטיקער נאמען שטאמט פון 1932.
מזרח פאַטני () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן ווימבלדאן צווייג פון דער דיסטריקט ליניע.
די סטאנציע געפינט זיך אויף דער אפער ריטשמאנד גאס. די סטאנציע איז אויפן גרענעץ צווישן טראוולקארט זאנעס 2 און 3.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 3טן יוני 1889 ווען די דיסטריקט באן (היינט די דיסטריקט ליניע) האט פארלענגערט איר ליניע דרום פון פאטני ברידזש קיין ווימבלדאן. די טייל פון דער דיסטריקט ליניע פון פאטני ברידזש ביז ווימבלדאן איז געווען דער לעצטער צו ווערן געטוישט פון פארע לאקאמאטיוון צו עלעקטרישע באנען, וואס האבן אנגעהויבן אויף דעם טייל ליניע דעם 27סטן אויגוסט 1905.
דער וועזואוו (איטאליעניש: "Vesuvio", לאטייניש: "Vesuvius") איז א וואולקאן מזרח פון נאפאלי וואס קוקט אויף דער נאפאלי איינגאס. ער איז איינער פון דריי טעטיקע וואולקאנען אין איטאליע (די אנדערע זענען עטנא און סטראמבאלי), און פון די שטערקסטע איבער דער וועלט.
דער אויסבראך פון וועזואוו אין יאר 79 לויטן ציווילן קאלענדאר האט פארטיליקט די רוימישע שטעט פאמפעי און הערקולאנעום. דאס איז געווען דאס ערשטע מאל אין היסטאריע וואס מען האט באריכטעט אן אויסבראך פון וועזואוו. זייט דעמאלסט האט ער אויסגעבראכן עטלעכע מאל און ער ווערט גערעכנט דער געפערלעכסטער וואולקאן אין דער וועלט צוליב דער גרויסער באפעלקערונג וואס וואוינט ארום אים. טאמער ער זאל אויסברעכן זענען דריי מיליאן מענטשן אין געפאר.
דער לעצטער אויסבראך איז געווען אין יאר 1944 ביי דער  צווייטער וועלט מלחמה השנייה ווען דריי דערפער זענען  געווארן אומגעווארפן.
סאַטפֿילדס () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן ווימבלדאן צווייג פון דער דיסטריקט ליניע.
די סטאנציע געפינט זיך אין סאַטפֿילדס און איז אין טראוולקארט זאנע 3.
סאטפילדס איז די מערסט באקוועמסטע סטאנציע פארן גאנץ-ענגלאנד טעניס קלוב וואו מען שפילט די ווימבלדאן טעניס מייסטערשאפטן.
ווימבלדאן פארק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן ווימבלדאן צווייג פון דער דיסטריקט ליניע.
ווימבלדאן" () איז א נאציאנאלע באן, לאנדאנער אונטערגרונט און טראמלינק סטאנציע אין ווימבלדאן. די סטאנציע איז אן איבערבייט קנופ צווישן דינסטן אויף דער דיסטריקט ליניע פונעם לאנדאנער אונטערגרונט, נאציאנאלע באן (דרום מערב באנען און טעמזלינק) און טראמלינק רוטע 3.
די ערשטע סטאנציע אין ווימבלדאן האט געעפנט דעם 21סטן מיי 1838 אויף דער לאנדאן און דרום־מערבדיקע באן.
דעם 3טן יוני 1889 האט די דיסטריקט באן (היינט די דיסטריקט ליניע) פארלענגערט איר ליניע דרום פון פאטני ברידזש מיט ווימבלדאן די נייע סוף־סטאנציע. די טייל פון דער דיסטריקט ליניע פון פאטני ברידזש ביז ווימבלדאן איז געווען די לעצטע צו ווערן געטוישט פון פארע לאקאמאטיוון צו עלעקטרישע באנען, וואס האבן אנגעהויבן אויף דעם טייל ליניע דעם 27סטן אויגוסט 1905.
מאַנאר הויז" (איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע וואס געפינט זיך לעבן פינזבורי פארק, צפון לאנדאן, ביים גרענעץ פון די לאנדאנער באראס הארינגיי און העקני.
די סטאנציע איז אויפן גרענעץ פון טראוולקארט זאנעס 2 און 3.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 19טן סעפטעמבער 1932 אויף דער קאקפאסטערס פארלענגערונג פון דער פיקאדילי ליניע.
טערנפייק ליין () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע/
דזשאָרדזש סטיוונסאָן (ענגליש: "George Stephenson", 9טן יוני 1781 - 12טן אויגוסט 1848) איז געווען אן ענגלישער ציווילער און מעכאנישער אינזשעניר. ער האט געבויט די ערשטע פובליקע אייזנבאן ליניע אין דער וועלט וואס האט געניצט דאמף לאָקאָמאָטיוון. ער איז באקאנט אלס דער "פאטער פון אייזנבאנען". סטיוונסאן איז געבוירן געווארן אין ווילאם, נארטהאמבערלאנד.
סטיוונסאנ'ס שינע אפשטאנד פון 1,435 מ"מ, וואס א מאל הייסט "סטיוונסאן אפשטאנד", איז דער נארמאלער אפשטאנד פון די שינעס אויף רוב אייזנבאן ליניעס אין דער וועלט.
אויך האט ער אויסגעפינען א זיכערהייט לאמפ פאר שאכטיארן, וואס איז געווען געניצט אין צפון ענגלאנד.
רבי מאיר הלוי סאלאווייטשיק (י"ט טבת תרפ"ט, 1טן יאנואר, 1929 - כ"ד אדר ב' תשע"ו, 3טן אפריל 2016) האט געפירט א בריסקער ישיבה אין דער אחווה געגנט פון ירושלים. ער איז געווען א זון פון הרב יצחק זאב הלוי סאלאווייטשיק, דער "בריסקער רב".
הרב מאיר איז געבורין געווארן אין בריסק, ליטע, צו רב יצחק זאב און זיין ווייב אלטע הינדל. מען האט אים געגעבן א נאמען נאך זיין מאמענס זיידע, הרב מאיר אויערבך, דער "אמרי בינה". זומער ת"ש (1940) האט ער געוואנדערט אין ווילנע מיט זיינע שוועסטער. זיין פאטער איז נישט געווען אין בריסק ווען די צווייטע וועלט-מלחמה האט אויסגעבראכן און האט פאראייניגט מיט זיי שפעטער אין ווילנע. זיי זענען ארויף קיין ארץ ישראל אין יאר תש"א (1941) און האבן זיך באזעצט אין ירושלים. ער האט געלערנט אין דער עץ חיים תלמוד תורה און ישיבה ביי הרב הלל וויספיש און שפעטער ביי רבי איסר זלמן מעצער, אויך האט ער געלערנט ביי זיין פאטער.
אין תשי"ט האט ער געהייראט די טאכטער פונעם גביר יחיאל בענעדיקט, א האלב יאר פאר זיין פאטער׳ס פטירה. די חתונה איז פארגעקומען אין תל אביב, און שבת שבע ברכות האט מען געפייערט אין וואגשאל זאל אין בני ברק. אז דער בריסקער רב זאל זיין א שבת אין בני ברק איז געווען א זעלטענער געשעעניש און א גרויסער טייל פון די איינוואוינער פון בני ברק האבן באטיילט אין דער שמחה כדי צו טרעפן אים.
מיט די יארן האט ער געעפנט א ישיבה אין דער אמעריקאנער שול אויף רחוב ראשית חכמה אין דער אחווה געגנט פון ירושלים. אין זיינע לעצטע יארן האט די ישיבה זיך אנטוויקלט און האבן געלערנט דארט עטלעכע 200 בחורים און יונגעלייט. אזוי ווי די אנדערע  בריסקער ראשי ישיבות, פלעג ער זאגן שיעור ביי זיך אין שטוב יעדן אוונט, און אויך א "חומש שיעור" שלש סעודות צייט. אויך א סך וואס האבן נישט געלערנט אין זיין ישיבה זענען געקומען צו זיינע שיעורים.
הרב יצחק זאב, זיין ממלא מקום אלס ראש ישיבה
הרב יחיאל, ר"מ אין דער ישיבה
הרב חיים, ר"מ אין דער ישיבה
די ווייב פון הרב צבי גראסבארד
הרב מרדכי יעקב ברייש (תרנ"ו, 1896 – י"ד כסלו תשל"ז, 1976) איז געווען רב און אב"ד פון דער חסידישער קהילה אין ציריך, שווייץ, מער ווי פערציג יאר, א באוואוסטער פוסק, און מחבר פונעם שו"ת ספר "חלקת יעקב".
ער איז געבוירן געווארן אין סקאל, גאליציע (היינט אוקראינע), א זון פון הרב חיים ברייש, א בעלזער חסיד. ער האט באקומען היתר הוראה פון הרב אברהם יעקב הלוי הורוויץ פון פראוואזנע, מחבר פון די שו"ת צור יעקב.
אין זיינע 20ער יארן איז ער געווען רב און א מורה הוראה אין אלעסק, גאליציע (היינט אוקראינע). אין  תרפ"ט (1929) האט מען אים באשטימט רב  פון דיסבורג, דייטשלאנד. אין תרצ"ג (1933), אין דער תקופה פון זיין רבנות אין דייטשלאנד, ווען ער האט געזען אז דאס ענין פונעם עירוב איז נאכגעלאזן, האט ער פארפאסט זיין ספר "תיקון יעקב" אויף הלכות עירובין. אויך האט ער מחבר געווען דעמאלסט זיין ספר "חזיוני יעקב", וואס שליסט איין  דרשות פאר ימים טובים און פאר די געשעענישן פון יענער תקופה.
ער איז נפטר געווארן אין שווייץ י"ד כסלו תשל"ז, און מען האט אים באגראבן אין הר המנוחות, ירושלים, נאענט צו די קברים פונעם בעלזער רב און דעם טשעבינער רב. זיין ממלא מקום אין דער ציריכער רבנות איז זיין זון הרב שאול ברייש. על שמו כולל האברכים "חלקת יעקב" ("ברייש") בבני ברק, שבהנהלת בנו משה דן.
מאַרקוס אַלעקסיי "נאָטש" פּערסאָן (שוועדיש: "Markus Alexej "Notch" Persson", געבוירן דעם 1טן יוני 1979) איז א שוועדישער שפיל דיזיינער, ווער איז בעסטנס באקאנט פאר זיין אַנטוויקלונג פונעם שפיל "מיינקראַפֿט". ער האט געגרינדעט "מאדזשאנג AB", וואו האט ער געארבעט צווישן מיי 2009 און סעפטעמבער 2014. דעם 15טן סעפטעמבער 2015, האט ער אויסגערופן אז ער האט איבערגעלאזט די פירמע.
וואוד גרין () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע.
אוואַל () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין קענינגטאן, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער נארדערן ליניע.
סטאקוועל () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין סטאקוועל, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך די וויקטאריע און נארדערן ליניעס.
די סטאנציע האט מען געעפנט אפיציעל דעם 4טן נאוועמבער 1890 ווי די דרום סוף־סטאנציע פון לאנדאנ'ס ערשטער טיף-ניווא אונטערגרונט באן, די סיטי און דרום לאנדאנער באן. די באן דינסט האט אנגעהויבן א מאנאט נאכהער, דעם 18טן דעצעמבער 1890.
וואקסהאל () איז א נאציאנאלע באן, לאנדאנער אונטערגרונט און לאנדאנער בוסן איבערבייט סטאנציע אין וואקסהאל, צענטראל לאנדאן. די אונטערגרונט סטאנציע איז אויף דער וויקטאריע ליניע. די סטאנציע איז אויפן גרענעץ צווישן טראוולקארט זאנעס 1 און 2.
די סטאנציע האט געעפנט דורך דער לאנדאנער און דרום מערבדיקער באן דעם 11טן יולי 1848.
די טיף־ניווא אונטערגרונט סטאנציע האט געעפנט דעם 23סטן יולי 1971.
די מערב לאנדאן ליניע איז א קורצע באן ליניע אין מערב לאנדאן וואס פארבינדט קלאפהאם קנופ אין דרום לאנדאן מיט ווילזדן קנופ אין צפון-מערב לאנדאן. די ליניע איז וויכטיק פאר פראכט דינסטן. פאסאזשירן דינסטן ווערן באזארגט דורך סאדערן און לאנדאנער איבערגרונט.
די מערב לאנדאנער באן האט געעפנט דעם 27סטן מיי 1844 אבער זי האט נישט געהאט גענוג פאסאזשירן און האט זיך צוגעמאכט דעם 30סטן נאוועמבער 1844.
אין 1948 איז די ליניע געווארן א טייל פון ברידישע באן און מ׳האט זי געניצט מערסטן פאר פראכט.
אין 1994 האט מען ווידעראמאל אנגעהויבן א סטאבילע דינסט פאר פאסאזשירן.
אין 2007 האט טראנספארט פאר לאנדאן איבערגענומען די נארד לאנדאן ליניע ווי א טייל פונעם לאנדאנער איבערגרונט איינשליסנדיק די מערב לאנדאן ליניע. מ׳האט געעפנט נייע סטאנציעס אין שעפערדס בוש (2008) און אימפעריאל ווארף (2009).
היינט ווערט די ליניע געוויזן אויף דער טיוב מאפע מיט אן אראנזשן שטרייף.
באן דינסטן.
לאנדאנער איבערגרונט צוג אויף דער מערב לאנדאן ליניע
בריקסטאן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין בריקסטאן, דרום לאנדאן. די סטאנציע איז די דרומדיקע סוף־סטאנציע פון דער וויקטאריע ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 23סטן יולי 1971 ווי די דרום סוף־סטאנציע פון דער וויקטאריע ליניע.
ריטשמאנד () איז א נאציאנאלע באן און לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין ריטשמאנד, דרום־מערב לאנדאן. דרום־מערב באנען דינסטן אויף דער וואטערלו צו רעדינג ליניע פארן אדורך ריטשמאנד. אויך איז ריטשמאנד די סוף־סטאנציע פון איינעם פון די צווייגן פון לאנדאנער אונטערגרונט׳ס
די ערשטע סטאנציע אין ריטשמאנד האט געעפנט דעם 21סטן מיי 1838 אויף דער לאנדאן און דרום־מערבדיקע באן.
דעם 1טן יוני 1877 האט די דיסטריקט באן אנגעהויבן א דינסט קיין ריטשמאנד. 1 אויגוסט 1905 האט מען געענדיקט עלעקטריפיצירן די ליניע ביז ריטשמאנד און די דיסטריקט באן האט אנגעהויבן ניצן עלעקטרישע צוגן; די אנדערע אונטערמער האבן ווייטער געפירט מיט פארע לאקאמאטיוון.
דער עלבע׳ס הויפט בייטייכן זענען די וולטאווע, סאלע, האוול, מולדע, שווארצער עלסטער און אהרע.
די עלבע איז געווען דער מזרח גרענעץ פון דער פראנקישער אימפעריע אין דער תקופה פון קארל דער גרויסער.
שטעט און שטעטלעך.
פארט פון האמבורג אויף דער עלבע
די מאגול אימפעריע, (הינדי: मुग़ल साम्राज्य, פערסיש:دولتِ مغل) איז געווען אן אימפעריע אין  אזיע צווישן די יארן 1526 און 1858. ביים גרעסטנס האט די אימפעריע געהערשט איבער כמעט דעם גאנצן אינדישן אונטער־קאנטינענט און אויך טיילן פון די היינטיקע לענדער אפגהאניסטאן און פאקיסטאן, פון 1526 ביז 1707.
די מאגול קייסארן זענען געווען אריגינעל טערקישע מאנגאלן.
פּרינס ראדזשערס נעלסאן (בעסער באקאנט אלס פּרינס; ענגליש: "Prince Rogers Nelson"; 7טן יוני 1975 – 21סטן אפריל 2016) איז געווען אן אמעריקאנער זינגער-לידער שרייבער, אקטיאר, פילם רעזשיסאר, קאמפאזיטאר, רעקארד פראדוצירער און מוזיקאנט. ער איז געבוירן געווארן אין מיניאפאליס, מינעסאטע.
ער איז געווען באקאנט פאר אויסמישן עראטישע ווערטער מיט פֿאנק ראק און טעכנאלאגיע. ער האט צען פלאטינום אלבאמן און דרײַסיגע טאפ 40 סינגלען אין זיין קאריערע. זיין באפריינונגען האבן געווען פארקויפן איבער 80 מיליאן קאפיס איבער דער וועלט. פון 1993 צו 2000, האט פרינס געטוישט זיין נאמען צו א סימבאל וואס קוקט א ביסל ווי דאס: <+)O. ווייל דאזיקער סימבאל איז נישט געווען מעגלעך צו ארויסרעדן, האבן מענטשן אנהייבן צו רופן ער "דער קינסטלער וואס אמאל איז באקאנט געווען אלס פרינס".
דעם 21סטן אפריל 2016 איז פרינס געשטארבן ביי זיין פּעיזלי פּארק רעקארדונג סטודיאָ און הויז אין טשאנהאסען, מינעסאטע ביים עלטער פון 57.
קאַדיע מאָלאָדאָווסקי (10טן מיי 1894–23סטן מערץ 1974) איז געווען אַ יידיש־שפראך שרייבערין און קריטיקער. זי האָט געשריבן לידער, עסייען אין זשורנאַלן ווי,ליטערערעשע בלעטער’’, און צווײ ראָמאַנען. זי  איז אויך געווען אַ רעדאַקטאָר פֿאַר צווײ זשורנאַלן („הײם’’ אין ישׂראל און „סבֿיבֿה’’ אין פּוילן און ניו יאָרק).
מאָלאָדאָווסקי איז געבוירן געוואָרן אין ברעזע, ווײַסרוסלאַנד, די צווייטע פֿון פֿיר קינדער. איר טאַטע איז געווען אַ מלמד אין א חדר און אַ משׂכּיל. איר מאַמע איז געווען א האַנדלער אויף א קראָם. מאלאדאווסקי האָט זיך געלערנט רעדן יידיש בײַ איר זײדן און לשון–קודש בײַ איר טאַטע. נאָך איר מיטלשול עקזאַמענס, איז מאָלאָדאָווסקי געוואָרן א לערערקע אין יידישער טאָגשול. נאָך דעם איז זי געווען א לערערקע פֿאַר פליטים פֿון פאָגראמען.
אין 1921 האָט זי חתונה געהאַט מיט שמחה–לעוו׳ן. זיי האָבן געוווינט אין וואַרשע ביז 1935 ווען מאָלאָדאָווסקי האָט זיך אַריבערגעקליבן אין ניו יאָרק. איר מאַן האָט זי נאָכגעפאָלגט אין 1937 אָדער 1938. פון 1948 ביז 1952 האָבן זיי געוווינט אין תל–אביב. אין 1971 האט מאלאדאווסקי באקומען דעם יצחק מאַנגער אויסצייכענונג פּריז.
מאָלאָדאָווסקי איז געשטאָרבן אין פֿילעדעלפֿיע אין 1974.
שריפֿטן.
מאָלאָדאָווסקי האָט פֿאַרעפֿנטלעכט איר ערשטע ליד אין 1920. אין 1927 האָט זי פֿאַרעפֿנטלעכט,חשווענדיקע נאכט’’ וואָס זײַנען לידער וועגן יידישע פֿרויען אין מזרח אייראָפע. דאָס איז געווען איר גרויסע טעמע ביז דער צווייטער וועלט–מלחמה. אין איר צײַט איז זי באַוווסט פֿאַר אירע לידער פֿאַר קינדער, וואָס זי האָט פֿאַרעפֿנטלעכט אין איבערזעצונגען אויף העברעיִש. זי האָט געשריבן צוויי ביכער פֿאַר קינדער, איינע אין 1930 און אַן אַנדער אין 1938. פֿאַר דער מלחמה האָט מאָלאָדאָווסקי פֿאַרעפֿנטלעכט זעקס בענדער פֿון פּאַעזיע און איז אויך געווען אַ רעדאַקטאָר. נאָך דער מלחמה האָט זי ממשיך געווען צו שרייבן לידער, און זי האָט נאָך אַ מאָל געאַרבעט ווי אַ רעדאַקטאָר.
ביבליאָגראַפיע.
העלערשטײַן, קאַטערין.,קאַדיע מאָלאָדאָווסקי׳׳ יידישע פֿרויען ענציקלאָפּעדיע. (http://jwa.org/encyclopedia/article/molodowsky-kadya)
א לעפֿצונג איז וואו א טייך גייט אין ים אריין. דארט מישט זיך זאלצוואסער מיט פרישוואסער. דער טייך ווערט וואס ברייטער און פליסט פאמעלאך צום אקעאן.
לעפצונגען האבן פארשיידענע גרייסן און פארעמען, לויט איר לאקאציע און קלימאט. וואו טייכן טרעפן דעם ים און פרישוואסער מישט זיך מיט זאלצוואסער ווערט דאס גערופן בראַקוואַסער.
לעפצונגען געוויינלעך האבן פלאטשיקע וואסערן וואס די זון שיינט אדורך און אדורך. פארשידענע פלאנצן לעבן דארט ווי גראזן און אלגן, וואס באזארגט עסן פאר פיש, ראקן, אויסטערס און ראקלעך.
זשיל ראָזיע (, געב׳ 1963) איז א יידישער און פראנצויזישער דיכטער און פּראָזאַיקער.
ראזיע איז געבוירן געוואָרן אין 1963 אין לאַ-טראַנש לעבן גרענאָבל, פראַנקרייך. ער האט זיך געלערנט אין דער פּאַריזער הויכשול פאַר עקאָנאָמיק און ביזנעס. אין 1997 האָט ער באַקומען אַ דאָקטאָראַט פונעם פּאַריזער אוניווערסיטעט. אויפן סמך פון זײַן דיסערטאַציע האָט ער אַרויסגעגעבן אין 1999 אַ מאָנאָגראָפיע אויף פראַנצויזיש וועגן משה בראָדערזאָן (דערשינען אין איבערזעצונג אויף פּויליש אין לאָדזש אין 2008). דעביוטירט מיט לידער אויף יידיש אין די 90ער יאָרן. זיך געדרוקט אויף די שפּאַלטן פון "די פּען" (אָקספאָרד", "ירושלימער אַלמאַנאַך", "טאָפּלפּונקט" (תל-אביב). רעדאַגירט די פּאַריזער ליטעראַרישע צײַטשריפט "די גלגולים". איבערגעזעצט אין פראַנצויזיש ווערק פון ציליע דראָפּקין, אברהם סוצקעווער און א ריי אנדערע יידישע און העברעישע מחברים. שרײַבט אויך פּראָזע אויף פראַנצויזיש. ראזיע וווינט אין פּאַריז.
דער ראזעווער פאַנטער (ענגליש: "The Pink Panther") איז א סעריע פון קאמעדיע פילמען. דער הויפט כאראקטער איז א פראנצויזער פאליציי דעטעקטיוו וואס הייסט קוראטאר קלאָזאָ. רוב די פילמען זענען רעזשיסירט און געשריבן געווארן דורך בלייק עדווארדס. די טעמע מוזיק איז קאמפאזירט געווארן דורך הענרי מאַנטשיני.
אין די פילמען איז דער ראזעווער פאנטער א גרויסער און ווערטיקער בריליאנט. דער בריליאנט הייסט "דער ראזעווער פאנטער" ווייל די דעפעקט אין זיין צענטער קוקט ווי א ראזעווער פאנטער וואס שפרינגט.
דער ערשטער פילם אין די סעריע האט געהאט אן אנימירטער עפענונג. ער האט אהערגעשטעלט דער כאראקטער פון דעם ראזעווען פאנטער. דערנאך האט דער כאראקטער געהאט זיינע אייגענע סעריעס פון אנימירטע קארטונען.
סאדיק קאן איז בירגערמייסטער פון לאנדאן.
סאַדיק אַמאַן קאַן (געבוירן דעם 8טן אקטאבער 1970) איז א בריטישער פאליטיקער. ער איז דער בירגערמייסטער פון לאנדאן זייט מיי 2016. ער איז דער לייבאר קאמאנס דעפוטאט פאר טוטינג (MP).
קאן איז געבוירן געווארן אין טוטינג, לאנדאן, צו פאקיסטאנער אימיגראנטן.
קאן האט געארבעט אלס אדוואקאט ביז 2005 ווען ער געווארן געוויילט א קאמאנס דעפוטאט אין די אלגעמיינע וואלן.
רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש (געבוירן ט"ו ניסן תש"ב) איז דער דער דינאווער רבי אין אמעריקע.
רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש איז געבוירן געווארן אין דער שטאט מונקאטש (היינט אוקראינע) דעם ערשטן טאג פסח תש"ב צו זיין פאטער הרב ברוך יהושע ירחמיאל ראבינאוויטש, מונקאטשער רבי און צו זיין מוטער הרבנית חי פרומא רבקה טאכטער פון רבי חיים אלעזר שפירא זצ"ל, דער מנחת אלעזר פון מונקאטש. דער ברית איז פארגעקומען אחרון של פסח תש"ב. דער רבי הייסט "יצחק יעקב" נאך זיין עלטער זיידע רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש פון ביאלע.
אין ט' אדר תש"ד האט זיין פאטער מיט די משפחה פארלאזט אייראפע אין געפארן קיין ארץ ישראל, שפעטער אין זיינע קינדערישע יארן האט ער זיך אריבערגעצויגן צוזאמען מיט זיינע עלטערן קיין סאו פאולא בראזיל. אלס קינד האט ער געלערנט מיט זיין טאטע וואס איז דאן געווען רב פון סאו פאולא און הויפט־רב פון בראזיל. נאך זיין בר מצוה האט אים זיין טאטע געשיקט לערנען אין דער טעלזער ישיבה אין קליוולאנד, אהאיא, ווי אויך אין בית המדרש עליון אין מאנסי, ניו יארק.
ער האט חתונה געהאט מיט זיין פרוי ציפורה יהודית, א טאכטער פון רבי בנציון פרענקל,וויעליפאליער רבי
גלייך נאך זיין חתונה האט ער זיך געצוגען קיין פלעטבוש ווי ער האט געפענט זיין בית המדרש אין דעם קענזינגטאן געגנט פון פלעטבוש אויפן מונקאטשער נוסח.
אין תשס"ח האט ער זיך געצויגן קיין וויליאמסבורג אויפן פארלאנג פון די פילע תלמידי וחסידי מונקאטש וואס האבן געוואוינט דארט. ער האט געעפנט זיין ביהמ"ד אין ניי וויליאמסבורג און האט צענדליגע מנינים שחרית מנחה מעריב א טאג, א היכל התורה וואו עס זיצן הונדערטער אידן און לערנען א גאנצן טאג. אזוי אויך האט דער רבי א ישיבה קטנה אין וויליאמסבורג מיט קרוב צו צוויי הונדערט בחורים אין א ישיבה גדולה אין וויליאמסבורג מיט קרוב צו צוויי הונדערט בחורים וואס ווערט געפירט דורך זיין זון דער דיין און ראש ישיבה רבי חיים אלעזר.
אויפן וועג פון זיין זיידן און זיין טאטע איז אויך דער רבי ממשיך אלץ מוהל ווי אלע חסידים אדער סתם מעריצים זענען מכבד דעם רבין אלס מוהל.
אין תשס"ח איז ארויס געקומען פון זיינע תורות א ספר שמן למאור עה"ת ומועדים. ווי אויך קומט ארויס יעדע וואך א גליון פון זיינע תורות.
גאַנערסבורי () איז א לאנדאנער אונטערגרונט און לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אין גאַנערסבורי, מערב לאנדאן. די סטאנציע ווערט געדינט דורך דער דיסטריקט ליניע פון דער אונטערגרונט און דער נארד לאנדאן ליניע פון דער לאנדאנער איבערגרונט.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3
נארדפילדס () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין מערב לאנדאן אויפן היטרוי צווייג פון דער פיקאדילי ליניע.
באסטאן מאנאר () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין מערב לאנדאן אויפן היטרוי צווייג פון דער פיקאדילי ליניע.
די סטאנציע געפינט זיך אין טראוולקארט זאנע 4.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן מיי 1883 אויף דער דיסטריקט באן, היינט די דיסטריקט ליניע, מיטן נאמען באסטאן גאס.
סטאַניסלאַוו ("איוואַנא־פראַנקיווסק",) איז א היסטארישע שטאט און דער אדמיניסטראיווער צענטער פון דער סטאניסלאווער גובערניע אין מערב אוקראינע, 113 קילאמעטער דרום־מזרח פון לעמבערג.
יידן אין סטאניסלאוו.
אין 1900 האבן געוואוינט אין סטאניסלאוו 14,106 יידן, און אין יאר 1931 האבן געוואוינט 24,823 יידן.
חאסע דע סאַן מאַרטין (25סטן פעברואר 1778 - 16טן אויגוסט 1850) איז געווען אן אַרגענטינער גענעראַל און פאליטיקער.
ער איז געבוירן געװארן אין זשאפעזשו, קאריענטעס, אַרגענטינע. ווען ער איז געווען אלט 7 יאר האט ער פארלאזט ארגענטינע צו גיין שטודירן אין מאלאג, שפאניע.
ער האט באפֿרייט אַרגענטינע, פערו און טשילע פֿון שפאניע. אין 1817 איז ער אריבער די אַנדן פֿון מענדאזע קיין טשילע.
צוזאַמען מיט סימאן באליוואַר ווערט סאן מארטין גערופן איינער פון די ״באפֿרייער״ פֿון דרום אמעריקע.
די גאלאפאגאס אינזלען געפינען זיך נישט ווייט פון עקוואדאר אינעם פאציפישן אקעאן
גאלאפאגאס טשערעפאכע אויף סאנטא קרוז אינזל, גאלאפאגאס
די גאַלאַפאַגאס אינזלען () זענען א גרופע אינזלען אינעם  פאציפישן אקעאן וואס געהערן צו עקוואדאר. די אינזלען זענען בארימט פאר א סך בעלי חיים וואס געפינען זיך נאר דארטן, איינשליסנדיק ריזן טשערעפאכעס.
97% פון די אינזלען זענען א נאציאנאלער פארק. דער גאלאפאגאס נאציאנאלער פארק איז אן אונעסקא וועלט ירושה ארט (1978).
טייל היסטאריקער האלטן אז א גרופע פון די אינקא האבן אנטפלעקט דעם ארכיפעלאג אין א רייזע אונטער זייער קייסער טאפא אינקא יופאנקי (1471–1493).
ארט.
די  גאלאפאגאס אינזלען זענען אויפן עקוואטאר , 973 ק״מ פון עקוואדאר אין דרום אמעריקע. זיי זענען 19 אינזלען מיט סה״כ א שטח פון 8,010 קוואדראט ק״מ  יבשה. די אינזלען זענען צוזאמענגעשטעלט פון  וואולקאנען. די לעצטע וואולקאנישע אויפרייס איז געווען קערא אזול אויף איזאבעלע אינזל אין מיי 2008.
אין 2001, האבן געוואוינט עטלעכע  18,000 מענטשן אין די גאלאפאגאס אינזלען.
האנוועל () איז א באן סטאנציע אויף דער היטרוי קאנעקט רוטע פון לאנדאן פאדינגטאן קיין היטרוי, וואס געפינט זיך אין דער לאנדאנער בארא פון אילינג, מערב לאנדאן. די סטאנציע איז אין זאנע 4.
די סטאנציע ווערט פארוואלטעט דערווייל דורך TfL באן, וואס גייט איבערנעמען די היטרוי קאנעקט באדינונג אין מיי 2018 ווי א טייל פון קרייצבאן. דעצעמבער 2018 וועט מען געבן די TfL באדינוג דעם נאמען ״עליזאבעט ליניע״, און אין דעצעמבער 2019 ווען די פולע רוטע עפנט וועלן באנען פון האנוועל פארן קיין.
די גרויס-מערבדיקע באן האט געעפנט די סטאנציע דעם 1טן דעצעמבער 1838.
יעדן טאג אויסער זונטאג ווערט די סטאנציע געדינט פון פיר באנען א שעה: צוויי קיין פאדינגטאן און צוויי קיין היטרוי ערפארט.
די באנען אויף דער גרויס-מערבדיקער ליניע מערסטנס שטעלן זיך נישט אפ אין דער סטאנציע.
סוויס קאטעדזש () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין סוויס קאטעדזש אין דער לאנדאנער בארא פון קאמדן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער יובילי ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט אום 20סטן נאוועמבער 1939 ווען מ׳האט טראנספערירט דעם סטאנמאר צווייג פון דער מעטראפאליטאן ליניע צו דער בעקערלו ליניע. ווען די יובילי ליניע האט געעפנט אום 1טן מיי 1979 איז די סטאנציע צוזאמען מיטן גאנצן סטאנמאר צווייג אריבער פון דער בעקערלו ליניע צו דער יובילי ליניע.
פעדרא אמעריקא דע פֿיגערידא ע מעלא (29טן אפריל 1843 – 7טן אקטאבער 1905) איז געווען איינער פון די וויכטיקסע מאלער פון בראזיל. ער איז אויך געווען א שרייבער און א לערער.
אמעריקא איז געבוירן געווארן אין 1843 צו זיינע עלטערן פֿילהא דע דאניעל דע פֿיגערעדא און פֿעליקיאנא צירנע.
אין 1854 האט ער זיך געצויגן קיין ריא דע זשאנערא, וואו
ער האט באקומע א סטיפענדיע צו שטודירן אין דער אימפערישע אקאדעמיע פון קונסטן. ער האט ווייטער שטודירט אין אייראפע, אין פאריז און בריסל.
ווען ער איז צוריקגעקומען קיין בראזיל האט ער געשאפן די מערסט באקאנטע קונסטווערק אין בראזיל: זעלבשטענדיקייט אדער טויט!, וואס באשרייבט דעם מאמענט ווען פרינץ פעטער האט פראקלאמירט דאס לאנד אומאפהענגיק פון פארטוגאל.
ער האט געוואוינט מערסטענס אין פירענצע, פירענצע, אבער ער פלעג פארן כסדר קיין און פון ריא דע זשאנערא. ער איז אויך געווען א לעקטאר און א קונסט היסטאריקער.
ער האט געהייראט קארלאטא דע אראַאוהא פארטא-אלעגרע.
וועסט האמפסטעד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער יובילי ליניע אין וועסט האמפסטעד אין דער לאנדאנער בארא פון קאמדן. די סטאנציע געפינט זיך 100 מעטער פון וועסט האמפסטעד באן סטאנציע אויף דער נארד לאנדאן ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט, און 200 מעטער פון וועסט האמפסטעד טעמזלינק סטאנציע.
די סטאנציע האט געעפנט אום 30סטן יוני 1879 ווען די מעטראפאליטאן באן (היינט די מעטראפאליטאן ליניע) האט זיך פארלענגערט פון סוויס קאטעדזש. דעם 20סטן נאוועמבער 1939 איז די סטאנציע אריבער צו דער בעקערלו ליניע. ווען די יובילי ליניע האט געעפנט אום 1טן מיי 1979 איז די סטאנציע צוזאמען מיטן גאנצן סטאנמאר צווייג אריבער פון דער בעקערלו ליניע צו דער יובילי ליניע. מעטראפאליטאן באן דינסטן פארן אדורך דער סטאנציע אבער זיי שטעלן זיך נישט אפ.
גרויס־קאלאמביע (שפאניש: "Gran Colombia"), אפיציעל די רעפובליק פון קאלאמביע, איז געווען א רעפובליק וואס האט זיך אויסגעהאטלן א קורצע צייט צווישן די יארן 1819 - 1830 אין דרום אמעריקע, און איז צוזאמגעשטעטלט געווארן פון די שטחים וואס זענן היינט די לענדער קאלאמביע, ווענעזועלע, עקוואדאר און פאנאמא. איידער זי איז געווארן זעלבשטענדיק איז דאס לאנד געווען א טייל פונעם וויצע-קעניגרייך פון ניי-גרענאדע.
דער אפיציעלער נאמען פון דער רעפובליק איז געווען די "רעפובליק פון קאלאמביע" (שפאניש: República de Colombia) אן דעם צוגאב ״גרויס״. אבער שפעטער האבן די היסטאריקער צוגעגעבן דאס ווארט ״גרויס״ צום נאמען כדי אפצושיידן פון דער היינטיקער רעפובליק פון קאלאמביע.
דער נאמען "קאלאמביע" שטאמט פונעם נאמען פונעם אויספארשטער קריסטאפער קאלאמבוס.
דער דרום ־אמעריקאנער באפרייער סימאן באליוואר און אנדערע רעוואלוצאנערן פון דער "ערשטער רעפובליק פון ווענעזועלע" האבן געניצט דעם נאמען צו באצייכענען גאנץ שפאנישע אמעריקע ביז דער פראקלאמאציע פון אומאפהענגיקייט אין  1819.
אסטערלי () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין אסטערלי, מערב לאנדאן, אויפן היטרוי צווייג פון דער פיקאדילי ליניע. די סטאנציע געפינט זיך נאענט צו אסטערלי פארק.
די היינטיקע אסטערלי סטאנציע האט געעפנט אום 25סטן מערץ 1934 לעבן דעם גרויס־מערב שאסיי און איז געווארן באדינט דורך באנען אויף די דיסטריקט און פיקאדילי ליניעס, אבער די דיסטריקט ליניע דינסטן האבן אויפגעהערט אום 9טן אקטאבער 1964.
די פריערדיקע סטאנציע אסטערלי און ספרינג גראוו האט געעפנט דעם 1טן מיי 1883 אויף דער דיסטריקט באן, היינט די דיסטריקט ליניע.
קילבערן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער יובילי ליניע אין קילבערן אין צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך 200 מעטער צפון פון בראנדעסבורי באן סטאנציע אויף דער נארד לאנדאן ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט.
די סטאנציע האט געעפנט אום 24סטן נאוועמבער 1879 דורך דער מעטראפאליטאן באן. ווען די מעטראפאליטאן באן איז געווארן א טייל פון לאנדאן טראנספארט אין 1933 איז די סטאנציע אריבער צום סטאנמאר צווייג פון דער בעקערלו ליניע. ווען די יובילי ליניע האט געעפנט אום 1טן מיי 1979 איז די סטאנציע צוזאמען מיטן גאנצן סטאנמאר צווייג אריבער פון דער בעקערלו ליניע צו דער יובילי ליניע.
מעטראפאליטאן באן דינסטן פארן אדורך דער סטאנציע אבער זיי שטעלן זיך נישט אפ.
אַנדערס צעלזיוס (שוועדיש: "Anders Celsius"; (27סטן נאוועמבער 1701 - 25סטן אפריל 1744) איז געווען א שוועדישער אסטראנאם און פיזיקער.
צעלזיוס איז געבוירן געווארן אין אופסאלא, שוועדן, און איז געווארן פראפעסאר פון אסטראנאמיע פון 1730 ביז 1744. פון 1732 ביז 1735 האט ער באזוכט אבסערוואטאריעס אין דייטשלאנד, איטאליע און פראנקרייך.
אין 1742 האט ער פארגעשטעלט א דעצימאלע טעמפעראטור סקאלע, באזירט אויף די פֿרירפונקט און קאכפונקט פון וואסער, צעטיילט אויף הונדערט גלייכע גראד. ווען צעלזיוס האט פארגעשטעלט זיין סקאלע האט ער באשטימט דעם קאכפונקט ווי 0 גראד. זיינע סטודענטן, ספעציעל קארל פאן לינע, האבן איבערגעדרייט די סקאלע, און אזוי איז אנגענומען היינט.
צעלזיוס איז געשטארבן אין אופסאלא אין 1744, פון טובערקולאז.
סט דזשאנס וואוד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין סט דזשאנס וואוד אין דער סיטי פון וועסטמינסטער, צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער יובילי ליניע.
די ווייט פון סט דזשאנס וואוד סטאנציע צו בעקער סטריט איז די לענגסטע אויף דער יובילי ליניע: די נסיעה דויערט 2 מינוט 40 סעקונדעס.
די סטאנציע געפינט זיך ביים ראג אקאציע גאס און פינטשלי גאס, און איז די נענטסע סטאנציע צו לארדס קריקעט פעלד.
א קאסעטע איז א רעקטאנגל פלאסטיק האלטער וואס האלט א מאגנעטישע לענטע, און מ'קען הערן פון איר קלאנג ווי למשל מוזיק און רעדן דורך א קאסעטע שפילער.
היינט ניצט מען מאדערנע טעכנאלאגישע כלים, ווי אייפאד, MP3 און דאס גלייכן צו הערן לידער און דאס גלייכן.
די ערשטע סארט אוידיא הערבארע פראדוקט איז געווען דער פאנאגראף. שפעטער איז געקומען די פלאטע מיטן רעקארד שפילער, דערויף איז אויפגעקומען די 'קאסעטע' וואס האט איבערגענומען דאס רעקארד ניץ ביים ציבור. לעצטענס ווערט דאס קאסעטע באניץ אויכעט צוביסעלך פארשווינדן און אויפן פלאץ קומט ארויף די סידיס און דיווידיס.
א טאשמע איז צוזאמען געשטעלט פון א קאסעטע וואס האט איז זיך צוויי רעדער וואס אויף די רעדער איז ארויף געדרייעט טעיפ געמאכט פון מאגנאטישע מאטריאל, ווי לענגער די טעיפ איז אלס לענגער קען מען רעקאדירן דערויף. אין אלגעמיין קען מען באקומען טעיפס אין די לענג פון 45, 60, 90, און 120 מינוט לאנג.
די חכמה פון רעקארדירן מוזיק קומט פון דעם וואס מען קען איבערדרייען פון קול (sound) אדער באוועגן (motion) צו עלעקטריע, איינמאל מען דרייט דאס איבער צו עלעקטריק נוצט מען מאגנאטיקס צו רעקאדירן דאס עלעקטרישע שטרומען אויף די מאגנאטישע טעיפ וואס איז דא אין די קאסעט.
ניצנדיג עלעקטריע קען מען באשאפן מאגנעטישע שטראמען, אז מען לייגט דאס צו צי מאגנעטישע מאטריעאל וועט די מאגנעטשיע מאטריאל האלטן די מאגנעטישע שטרומען אויף זיך פאר א לאנגע צייט. נוצענדיג א געדרייעכטץ פון פעדעמער קען מען צוריק באשאפן עלעקטריק פון די מאגנעטישע שטראמען וואס זענען אין דער קאסעטע, און דורך דעם באקומט צוריק די ארגינאלע עלעקטרישע שטרומען וואס פירן די קול אדער באוועגעכץ וואס מען האט רעקעדירט אויף די טעיפ.
הרב יהושע דוד פאוואַרסקי (י' שבט תרס"ב, 18טן יאנואר 1902 - ו' אדר א' תשנ"ט, 21סטן פעברואר 1999) איז געווען ראש ישיבה פון דער פאנאוועזשער ישיבה מער ווי פופציק יאר.
הרב דוד איז געבוירן געווארן אין דעם שטעטל ליובאן אין ווייסרוסלאנד צו שלום קוסטענאוויץ. ער האט געלערנט אין דער סלוצקער ישיבה ביי הרב איסר זלמן מעלצער. ווען די ערשטע וועלט-מלחמה האט אויסגעבראכן האט ער זיך געשמוגלט אדורכן גרענען כדי אנצוקומען אין פאלטאווע. פאר דעם צוועק האט ער גענוצט דעם פאס פון איינעם יהושע פאווארסקי, און פון דעמאלסט אן האט ער געענדערט זיין נאמען צו יהושע דוד פאווארסקי, דעם נאמען וואס איז פאראייביקט אין זיין ספר ישועת דוד. א גאר קורצע צייט האט ער געלערנט אין דער סלאבאדקער ישיבה וואס איז דאן געווען אין פאלטאווע. פון דארטן איז ער געגאנגען לערנען אין דער מירער ישיבה, וואס איז אויך דעמאלסט געווען אין פאלטאווע, ביים משגיח הרב ירוחם לייבאוויץ, וואס האט שטארק משפיע געווען אויף אים. אויך האט ער געלערנט אין דער פאנאוועזשער ישיבה אין ליטא, ביי הרב יוסף שלמה כהנעמאן און אין דער קעלמער תלמוד תורה ביים זון פונעם אלטער פון קעלם. דערנאך איז ער צוריק לערנען אין מיר וואו ער האט געלערנט ביז זיין חתונה אין תר"פ.
ער האט געהייראט צפורה, טאכטער פון רב דוד דוב קרייזער, פון די ראשי ישיבות אין קלעצק. הרב אריה לייב מאלין איז געווען זיין שוואגער. נאך זיין חתונה האט ער געלערנט אין כולל פון הרב אלחנן וואסערמאן אין באראנאוויטש, און ער פלעג זאגן אמאל א שיעור אין הרב וואסערמאנ׳ס ישיבה. אין יענער תקופה האט ער ארויסגעגעבן דעם ערשטן טייל פון זיין ספר ישועת דוד.
אין תש"א איז ער ארויף אין ארץ ישראל מיט זיין משפחה. א קורצע צייט נאכהער האט מען אים באשטימט ראש ישיבה פון  דער ישיבה תומכי תמימים פון חב"ד אין תל אביב. אין אלול תש"ד האט ער אויפגענומען א פארבעטונג פון הרב כהנעמאן צו ווערן ראש ישיבה אין דער פאנאוועזשער ישיבה אין בני ברק, צוזאמען מיט הרב שמואל ראזאווסקי.
ער האט ווייניג באשעפטיגט זיך מיט קהל עניינים און כמעט האט נישט באטייליקט אין פאליטישע געשעענישן.
ווילזדן גרין () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף וואלם ליין אין ווילזדן, צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע ווערט געדינט דורך דער יובילי ליניע; צוגן אויף דער מעטראפאליטאן ליניע פארן אדורך דער סטאנציע אבער נארמאל שטעלן זיך נישט אפ.
די סטאנציע איז אויפן גרענעץ צויישן טראוולקארט זאנעס 2 און 3.
די סטאנציע האט געעפנט אום 24סטן נאוועמבער 1879 דורך דער מעטראפאליטאן באן (היינט די מעטראפאליטאן ליניע). פון 20סטן נאוועמבער 1939 האט זי באדינט אויך די סטאנמאר צווייג פון דער בעקערלו ליניע, און אין 1940 האט אויפגעהערט די דינסט אויף דער מעטראפאליטאן ליניע. ווען די יובילי ליניע האט געעפנט אום 1טן מיי 1979 איז די סטאנציע צוזאמען מיטן גאנצן סטאנמאר צווייג אריבער פון דער בעקערלו ליניע צו דער יובילי ליניע.
מעטראפאליטאן באן דינסטן פארן אדורך דער סטאנציע אבער זיי שטעלן זיך אפ זייער זעלטן.
a>, דער גרעסטער אָפּעראַטאָר פונעם A380
דער ערבוס A380 (ענגליש: "Airbus A380", אויך באקאנט מיטן נאמען "סופּער-דזשאַמבאָ דזשעט") איז א פיר-מאטאר טאפל-דעקער עראפלאן פאבריצירט דורך ערבוס. ער איז דער וועלט'ס גרעסטער פאסאזשירן עראפלאן; גרעסער ווי דער באואינג 747 דזשאַמבאָ דזשעט, אבער נישט דער גרעסטער עראפלאן אין דער וועלט; דער אַנטאָנאָוו אַן-225 סופער פראכטער איז דער גרעסטער.
דער ערבוס A380 קען טראגן סך הכל 850 פאסאזשירן (נאר געוויינטלעך טראגט בערך 525), און זיין וואג איז העכער 550 טאן. ער האט פיר ראלס-רויס Trent 900 מאטארן אדער דריי Engine Alliance GP7000 מאטארן.
בארג ראריימע (שפאניש: "Monte Roraima" [ˈmonte roˈɾaima], אויך באקאנט ווי "Tepuy Roraima" און "Cerro Roraima"; פארטוגעזיש: "Monte Roraima" [ˈmõtʃi ʁoˈɾajmɐ]) איז דער העכסטער פון דער פאקאריימע בארגקייט פון טעפואי פלאטאס אין דרום אמעריקע.a>:156 דער בארג איז געווארן באשילדערט ערשט דורכן ענגלישן אויספארשער סיר וואלטער ראלי אין 1596; זיין 31 ק״מ2 שפיץ שטחa>:156 איז ארומגענומען אויף אלע זייטן מיט פֿעלדזן הויך 400 מעטער. דער בארג דינט ווי דער דרייפאכיגער גרענעץ פונקט פון ווענעזועלע (85% פון זיין טעריטאריע), גייאנע (10%) און בראזיל (5%).a>:156
דער העכסטער פונקט אין גייאנע און דער העכסטער פונקט פונעם בראזיליאנעם שטאַט ראריימע ליגן אויפן פלאַטא, אבער ווענעזועלע און בראזיל האבן ערגעץ אנדערש העכערע בערג. דער  דרייפאכיגער גרענעץ פונקט איז ביי , אבער דער העכסטער פונקט פון בארג איז מאוועריק שטיין, 2,810 מעטער, ביים דרום עק פונעם פלאטא און גאנץ אין ווענעזועלע.
פֿלאנצן און בעלי חיים.
עס זענען פאראן פיל ביישפילן פון איינציק בעלי חיים אויף בארג ראריימע. "Oreophrynella quelchii", אפט גערופן דער ראריימע קוסט ראפוכע, איז א טעגליכע ראפוכע וואס געפינט זיך מערסטנס אויף אפענע שטיין אייבערפלאכן און קשאק־באדן. זי איז א זגאל ראפוכע אין דער פאמיליע Bufonidae.
לי ברידזש סטאנציע () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף די לי וואלי ליניעס אין דער לאנדאנער בארא פון וואלטאם פארעסט, צפון־מזרח לאנדאן, ענגלאנד.
האנסלוי מזרח () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין האנסלוי, מערב לאנדאן, אויפן היטרוי צווייג פון דער פיקאדילי ליניע. די סטאנציע געפינט זיך אויף קינקסלי ראד און איז אין טראוולקארט זאנע 4.
די סטאנציע האט געעפנט אום 2טן מיי 1909 מיטן נאמען האנסלוי שטאט אויף דער דיסטריקט ליניע. אום 1טן דעצעמבער 1925 האט מען געגעבן נייע נעמען צו די סטאנציעס אין האנסלוי און די סטאנציע האט באקומען איר היינטיקן נאמען האנסלוי מזרח. אום 13טן מערץ 1933 האט מען דערלענגערט די פיקאדילי ליניע אדורך האנסלוי מזרח קיין האנסלוי מערב. די דיסטריקט ליניע דינסטן האבן אויפגעהערט אום 9טן אקטאבער 1964.
רבי אברהם גורוויץ () איז אן ענגלאנד־געבוירענער תלמיד חכם און זייט תשמ״ג ראש ישיבה פון דער גייטסהעדער ישיבה. ער האט דעם גרעסטן שיעור אין גאנץ אייראפע מיט עטלעכע 250 בחורים.
הרב גורוויץ איז דער צווייטער זון פון הרב לייב גורוויץ, דער פריערדיקער ראש ישיבה אין גייטסהעד, און אן אייניקל פון רבי אליהו לאפיאן, ראש ישיבה פון עץ חיים אין לאנדאן און משגיח אין כפר חסידים. ער איז אן אייניקל פון ווילנער גאון דורך מרת רייכל, די מוטער פון הרב לייב גורוויץ.
רבי אברהם גורוויץ האט געהייראט זיין שוועסטער־קינד, שרה לאפיאן, טאכטער פון זיין פעטער הרב לייב לאפיאן און זיין פרוי ציפא. ער איז א שוואגער (דורך זיין שוועסטער שרה לאה, נפטר געווארן תשע״ה) צו זיין שוועסטער־קינד רבי צבי קושעלעווסקי, ראש ישיבה פון היכל התורה ישיבה אין ירושלים. איינער פון זיינע איידעמער איז הרב ניסן קאפלאן, א מגיד שיעור אין דער מירער ישיבה אין ירושלים און רב פון קהילת גבעת המבתר.
זיין זון רבי אליהו גורוויץ איז א שואל ומשיב אין גייטסהעד.
די האמערסמיט און סיטי ליניע איז א ליניע אין דעם לאנדאנער אונטערגרונט, און זיין קאליר אויף דער אונטערגרונט מאפע איז סאלמאן רויז.
די ליניע הייבט אן פון האמערסמיט, אדורך צענטראל לאנדאן ביז בארקינג. דער צענטראלער טייל פון פאדינגטאן ביז בא ראד איז אונטער דער ערד (14 סטאנציעס).
די האמערסמיט און סיטי ליניע טיילט באלד גאר די רעלסן און אלע סטאנציעס מיט די דיסטריקט, מעטראפאליטאן און קרייז ליניעס.
אום 10טן יאנואר 1863 האט די מעטראפאליטאן באן אנגעהויבן דער וועלט׳ס ערשטע אונטערגרונט באן דינסט צווישן פאדינגטאן און פֿארינגדאן מיט דאמף לאקאמאטיוון.. די ערשטע ליניע האט פארבונדן די הויפטליניע לאנדאנער סוף־סטאנציעס פאדינגטאן, יוסטאן און קינגס קראס. א יאר נאכהער האט געעפנט א באן מערב פון פאדינגטאן קיין האמערסמיט. ביסלעכווייז האט מען פארלענגערט די ליניע קיין מזרח. אין 1906 האט מען עלעקטריפיצירט די באן. אין 1936 ווען די מעטראפאליטאן באן איז געקומען אונטערן לאנדאנער פאסאזשירן טראנספארט דירעקטאריום האט מען פארלענגערט טייל האמערסמיט און סיטי באנען אריבער דער געוועזענער דיסטריקט באן ליניע קיין בארקינג. ביז 1990 האט מען געוויזן די ליניע ווי א טייל פון דער מעטראפאליטאן ליניע; זייט דעמאלסט ווערט זי געוויזן באזונדער.
די רוטע פון דער האמערסמיט און סיטי ליניע אדורך די לאנדאנער באראס
די האמערסמיט און סיטי ליניע איז לאנג 25.5 קילאמעטער (15.8 מייל). די ליניע האט 29 סטאנציעס און ווערט באדינט פון S סטאק באנען, מיט 7 וואגאנען אין יעדן צוג.
אַלט האַוואַנע (שפאניש:: "La Habana Vieja") איז דער שטאָט-צענטער און איינער פון די 15 מוניציפאליטעטן  פון האוואנע, קובא. זי האט די צווייט גרעסטע באפעלקערונג־ענגקייט אין דער שטאט און נעמט איין דעם קערם פון דער אריגינעלע שטאָט האַוואַנע. וואו די אלטע שטאט מויערן זענען געווען זענען די מאדערנע גרענעצן פון אלט האוואנע.
אלט האוואנע איז אן אונעסקא וועלט ירושה ארט.
Paseo del Prado, האוואנע און האטעל טעלעגראפֿא
די שפאניער האבן געגרינדעט אלט האוואנע אין 1519 אינעם נאטירלעכן האוון פון דער בוכטע פון האוואנע. עס איז געווארן אן אפשטעל פונקט פאר די שפאנישע שיפן פול מיט אוצרות וואס זענען געפארן פון דער נייער וועלט צו דער אלטער וועלט. אינעם 17טן יארהונדערט איז עס געווען פון די הויפט שיפבויעריי צענטערן. די שמאלע גאסן פון אלט האוואנע האבן א סך געביידעס. אין 1555 האט דער פראנצויזישער ים־גזלן זשאק דע סארעס פארברענט די שטאט. דערנאך האבן די שפאניער געבויט פעסטונגען און מויערן צו שיצן די שטאט.
אלט האוואנע איז ענלעך צו קאדיז און טענעריפע.
אונעסקא ירושה ארט.
אין 1982 איז אלט האוואנע געווארן איינגעשריבן אין דער ליסטע פון וועלט ירושה ערטער.
וועמבלי פארק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין וועמבלי פארק, צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך די יובילי און מעטראפאליטאן ליניעס און איז אין טראוולקארט זאנע 4.
זי איז די נענטסטע סטאנציע צו וועמבלי סטאדיום און וועמבלי ארענע.
די סטאנציע היינט האט זעקס באן־וועגן: אינמיטן די צוויי יובילי ליניע באן־וועגן, פון דרויסן די צוויי פאמעלעכע מעטראפאליטאן ליניע באן־וועגן, און גאנץ פון דרויסן די צויי גיכע מעטראפאליטאן ליניע באן־וועגן.
די גיכע באנען שטעלן זיך נאר אין די שפיץ שעה׳ן. צפונדיק באנען אויף סיי דער יובילי ליניע סיי דער מעטראפאליטאן ליניע קענען ענדיגן זייער רייזע דא.
אין 1880 האט די מעטראפאליטאן באן פארלענגערט איר ליניע קיין מידלסעקס, אבער וועמבלי איז דעמאלסט געווען נאר פעלדער און די צוגן האבן זיך נישט אפגעשטעלט. אין 1881 האט עדווארד וואטקין, פארזיצער פון דער מעטראפאליטאן באן, געקויפט א שטח לאנד אין וועמבלי צו בויען א גרויסן פארוויילונג פארק. די סטאנציע האט געעפנט גענצלעך דעם 12טן מיי 1894. אום 10טן דעצעמבער 1932 האט די מעטראפאליטאן באן געעפנט א צווייג ליניע צפון פון וועמבלי פארק קיין.
א קאַנטשיק איז א געצייג וואס איז געמאכט צו שמייסן דערמיט בעלי חיים אדער מענטשן; אמאל פלעגן די לערער ניצן א קאַנטשיק אויף קינדער אין א חדר. שמייסן מיט א קאַנטשיק איז א טיפ קערפערליכע שטראף.
דער קאַנטשיק ווערט צוזאמען געשטעלט דורך פארשידענע באשטאנדטיילן וועלכע ציפן שטארק, ראבער אדער פאפען דעקל אדער דיקע פלאסטיג צומאל שטעלט מען דאס צוזאם פון עטליכע אויף אמאל און מען בינד דאס צי מיט שווארצע טעיף וואס דאס אליינס ציפט אויך שטארק.
קבר פון רחל, פרוי פון רבי עקיבא
דאס אלטע בית עולם פון טבריה איז אַן אלט בית-עולם אין טבריה. די בית-עולם איז ליגן אויף די מערב שיפּוע פון די הר ברניקי וצופה אל הכנרת.
קבר פון רחל, פרוי פון רבי עקיבא.
דער קבר פון רחל, פרוי פון רבי עקיבא, ליגט אויף דער מערב זייַט פונעם בית-עולם
דעם אריז״ל׳ס מקווה אויבן אין דעם אלטן בית עולם פון צפת
דאס אלטע בית עולם אין צפת; אונטן איז דאס נייע בית עולם
דאס אלטע בית עולם פון צפת איז אַן אלטע אידישע בית-עולם אין צפת וואס געפינט זיך אין דער אלטשטאט.
עס ליגן באגראבן אין דעם בית עולם דער תנא רבי פנחס בן יאיר, הושע בן בארי, דער בית יוסף, דער אריז"ל, דער רמ"ק, רבי שלמה אלקבץ, רבי לייב בעל יסורים, דער הייליקער אלשי"ך, דער בת עין און נאך א סך אנדערע.
הארוי-אויפן-היל () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין דעם גרינהיל געגנט פון הארוי. די סטאנציע ווערט באדינט דורך מעטראפאליטאן ליניע און נאציאנאלע באן באנען.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 5.
די לאנדאנער אונטערגרונט דינסט ביי הארוי-אויפן-היל איז פון דער מעטראפאליטאן ליניע. די ליניע האט אויך א גיך דינסט וואס פארט אויף גיכליניעס וואס האבן נישט קיין פעראנען צווישן וועמבלי פארק און הארוי-אויפן-היל און אויך נישט צווישן הארוי-אויפן-היל און מור פארק. די גיך־דינסט באנען שטעלן זיך נישט אפ צווישן הארוי-אויפן-היל און פינטשלי ראד. אויך איז פאראן א האלב-גיך דינסט אין די שפיץ שעה׳ן.
די סטאנציע האט געעפנט מיטן נאמען ״האַרוי״ אום 2טן אויגוסט 1880 ווען די מעטראפאליטאן באן איז געווארן פארלענגערט.
טשילטערן באנען פארזארגט די נאציאנאלע באן דינסט אין דער סטאנציע. באנען פארן צווישן מארלעבאן סטאנציע און עלזבורי אויף באזונדערע באנוועגן פון לאנדאן קיין הארוי, און טיילט די לאנדאנער אונטערגרונט באנוועגן צווישן הארוי און אמערשאם. די דינסט איז צוויי באנען א שעה.
מאריאטשי טרופע אין גוואדאלאחארא, (מעקסיקע)
מאַריאַטשי (שפאניש: "Mariachi") איז א מוזיק זשאנער וואס שטאמט פון כאליסקא פראווינץ אין במערב מעקסיקא. מוזיק פון דער זשאנער שליסט איין סטרונע אינסטרומענטן און איז באאיינפלוסט פון דער היסטארישער און קולטורערלער אנטוויקלונג פון מערב מעקסיקע. דורכאויס דער היסטאריע פון מאריאטשי, האבן מוזיקאנטן עקספערימענטירט מיט בלאז אינסטרומענטן און שלאג-אינסטרומענטן. דערצו האבן סאציא־היסטארישע פֿאקטארן געהאט א השפעה אויפן רעפערטואר פון דער מוזיק און אויך אויף דער עוואלוציע פון דער קליידונג.
א מאריאטשי טרופע איז נארמאל צוזאמענגעשטעלט פון פידלען, טרומייטן, קלאסישן גיטאר, וויאלע און א באס גיטאר. די שפילער זענען אלע אנגעטון גלייך מיט זילבערנע קליידער, א טשארא (רייטהויזן) און ברייטע קאפעליטשן.
נארטוויק פארק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין דעם נארטוויק פארק געגנט פון לאנדאנער בארא פון ברענט. די סטאנציע ווערט באדינט דורך די פאמעלעכע (אלע סטאנציעס) באנען אויף דער מעטראפאליטאן ליניע. (די גיך און האלב-גיך דינסטן שטעלן זיך נישט אפ צווישן וועמבלי פארק און הארא-אויפן-היל.) די רייזע קיין בעקער סטריט דויערט (דורכשניטלעך) 20 מינוט. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4. די סטאנציע געפינט זיך נאנט צו נארטוויק פארק שפיטאל.
די סטאנציע איז נאנט צו קענטאן סטאנציע אויף דער בעקערלו ליניע און לאנדאנער איבערגרונט׳ס וואטפארד ליניע, און איז אן אפיציעלער איבערבייט צווישן די סטאנציעס.
יוסטאן באן סטאנציע אדער לאנדאן יוסטאן /ˈlʌndən.ˈjuːstən/ איז א צענטראל לאנדאן סוף סטאנציע און איינע פון די 19 סטאנציעס פארוואלטעט דורך נעצווערק באן. זי איז די פינפט באשעפטיקסטע באן סטאנציע אינעם פאראייניגטן קעניגרייך. זי איז דער דרום וואקזאל פון דער מערב בארטן הויפט ליניע קיין ליווערפול, מאנטשעסטער, עדינבורג און גלאזגוי, און דער הויפט טויער פון לאנדאן צו די מערב מידלאנדס, צפון-מערב, צפון וויילס און טיילן פון סקאטלאנד. ווירדזשין באנען פארזארגט גיכע צווישנשטעט דינסטן צו די געגנטן. יוסטאן איז אויך די לאנדאנער סוף-סטאנציע פאר דער לאנדאן נארדוועסטערן אייזנבאן וואס פארזארגט לאקאלע און רעגיאנאלע דינסטן קיין הארטפארדשיר, באקינגהאמשיר, בעדפארדשיר, נארטהאמפטאנשיר און וואריקשיר. אויך איז יוסטאן די סוף-סטאנציע פאר די פארשטאטישע דינסטן אויף דער וואטפארד ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט.
יוסטאן איז געווען דער ערשטער צווישנשטעט באן וואקזאל אין לאנדאן.
יוסטאן איז געווען די ערשטע צווישנשטעט באן סטאנציע אין לאנדאן, געעפנט דעם 20סטן יולי 1837 ווי די סוף-סטאנציע פון דער לאנדאן און בירימינגהאם באן. מען האט דעמאלירט די געביידע אין די 1960ער יארן און געבויט די היינטיקע געביידע אינעם אינטעראציאנאלן מאדערנעם סטיל.
נייע געביידע.
דרויסן און אריינגאנג אין 2012
די סטאנציע האט 18 פעראנען. פעראנען 8 ביז 11 ווערן גענוצט פאר לאנדאנער איבערגרונט און לאנדאן מידלאנד רעגיאנאלע דינסטן—די פעראנען האבן אויטאמאטשע בילעטן־טויערן. פעראנען 1, 2, 14 און 15 זענען גאר לאנג פאר די  16-וואגאנען קאלעדאניען סליפער.
יוסטאן סטאנציע איז גראד איבער און פארבינדן מיט יוסטאן אונטערגרונט סטאנציע, אויף דער וויקטאריע ליניע און דער נארדערן ליניע (סיי דער באנק צווייג סיי דער טשארינג קראס צווייג) פון דער לאנדאנער אונטערגרונט. יוסטאן סקווער אונטערגרונט סטאנציע אויף די האמערסמיט און סיטי, מעטראפאליטאן און קרייז ליניעס איז א מהלך פינף מינוט צופיס דורך יוסטאן ראד.
בוס סטאנציע.
פארנט פון דער סטאנציע איז א בוס סטאנציע מיט דינסטן צו פארשיידענע טיילן פון לאנדאן.
וואריק עוועניו ("Warwick Avenue") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער בעקערלו ליניע וואס געפינט זיך נישט ווייט פון קליין ווענעציע אין דער סיטי פון וועסטמינסטער. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער פארלענגערונג פון דער בעקער סטריט און וואטערלו באן פון פאדינגטאן צו קוויינס פארק דעם 31סטן יאנואר 1915.
מיידע ווייל ("Maida Vale") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער בעקערלו ליניע וואס געפינט זיך אויף מיידע ווייל אין צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער פארלענגערונג פון דער בעקער סטריט און וואטערלו באן פון פאדינגטאן צו קוויינס פארק דעם 2טן יוני 1915.
קילבערן פארק ("Kilburn Park") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער בעקערלו ליניע וואס געפינט זיך אין קילבערן אין צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 31סטן יאנואר 1915 ווי די פראוויזארישע סוף־סטאנציע אויף דער פארלענגערונג פון דער בעקער סטריט און וואטערלו באן פון פאדינגטאן קיין קוויינס פארק. דינסטן קיין קווינס פארק האבן אנגעהויבן אום 11טן פעברואר 1915. זי איז געווען פון די ערשטע לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציעס צו ווערן געבויט גאר פון אנהייב מיט עסקאלאטארן אנשטאט ליפטן.
קוסקא (שפאניש:"Cuzco", [ˈkusko]; קוועטשוע: "Qusqu "אדער" Qosqo", IPA: [ˈqɔsqɔ]), איז א שטאָט אין דרום־מזרח פערו, נאענט צום אורובאמבע טאל פון די אנדן בארגקייט. ער איז די הויפטשטאט פונעם קוסקא ראיאן און אויך פון קוסקא פראווינץ. אין 2013, האט די שטאט געהאט א באפעלקערונג פון 435,114. די שטאט ליגט אומגעפער 3,400 מעטער איבערן ים־פלאך.
דער ארט איז אמאל געווען די היסטארישע הויפטשטאט פון דער אינקע אימפעריע פון 13טן יארהונדערט ביז די שפאניער זענען געקומען אין 16טן יארהונדערט. אין 1983 איז קוסקא געווארן פראקלאמירט א וועלט ירושה ארט דורך אונעסקא. ער איז געווארן א הויפט טוריסטן ציל, מיט קנאפע 2 מיליאן באזוכער א יאר. די קאנסטיטוציע פון פערו באשטימט אים די היסטארישע הויפטשטאט פון פערו.
קילקער קולטור.
דאס קילקער פאלק האבן אקופירט דעם געגנט צווישן די יארן  900 אין 1200, איידער די אינקא זענען אנגעקומען אין 13טן יארהונדערט.
אינקער היסטאריע.
קוסקא איז לאנג געווען א וויכטיקער צענטער פאר דער באפעלקערונגי. ער איז געווען די הויפטשטאט פון דער אינקער אימפעריע (13טער יארהונדערט-1532).
נאך דער שפאנישער אינוואזיע.
דאס ערשטע בילד פון קוסקא אין אייראפע. פעדרא סיעזא דע לעאן. "Crónica del Perú", 1553.
א גרויסער ערדציטערניש דעם 21סטן מיי 1950 האט שטארק געשעדיקט קוסטא.
ביזן סוף פונעם 18טן יארהונדערט איז קוסקא געווען די מערסט באפעלקערטש שטאט אין דעם קאנטינענט. נאך מער ווי לימא.
די שטאט האט א באפעלקערונג פון עטלעכע  434,114 באוואוינער אין 2013 און 434,654 באוואוינער אין 2015.
קינגסבורי () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין צפון־מערב לאנדאן אויף דער יובילי ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 10טן דעצעמבער 1932 אויפן סטאנמאר צווייג פון דער מעטראפאליטאן ליניע. אין 1939 איז דער סטאנמאר צווייג, איינשליסנדיג קינגסבורי סטאנציע, געווארן א טייל פון דער בעקערלו ליניע און, שפעטער אין 1979, איז ער אריבער צו דער יובילי ליניע.
ניזדן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין ניזדן, צפון־מערב לאנדאן, אויף דער יובילי ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 2טן אויגוסט 1880 אויף דער מעטראפאליטאן באן מיטן נאמען קינגסבורי און ניזדן. אין 1933 האט מען אריבערגעפירט די באן דינסט קיין סטאנמאר צו דער בעקערלו ליניע, און צוגן אויף דער מעטראפאליטאן ליניע האבן אויפגעהערט זיך אפשטעלן אין דער סטאנציע.
אין 1979 איז דער סטאנמאר צווייג פון דער בעקערלו ליניע, איינשליסנדיג ניזדן סטאנציע, געווארן א טייל פון דער יובילי ליניע.
קווינס פארק ("Queen's Park") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער בעקערלו ליניע פון לאנדאנער אונטערגרונט און אויף דער וואטפארד ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט. די סטאנציע געפינט זיך אין מערב קילבערן אין צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט די לאנדאנער און נארד-וועסטערן באן אום 2טן יוני 1875 אויף דער הויפטליניע פון לאנדאן קיין בירמינגהאם.
די בעקער סטריט און וואטערלו באן (היינט די בעקערלו ליניע) זענען פארלענגערט געווארן פון קיין קוויינס פארק און 11טן פעברואר 1915. פונעם 10טן מיי 1915 האבן די בעקערלו דינסטן ווייטערגעפארן קיין ווילזדן קנופ אויף די שינעס פון דער וואטפארד ליניע.
דאליס היל () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין דאליס היל, צפון־מערב לאנדאן, אויף דער יובילי ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן אקטאבער 1909 אויף דער מעטראפאליטאן באן. אום 20סטן נאוועמבער 1939 האט מען אריבערגעפירט די באן דינסט קיין סטאנמאר צו דער בעקערלו ליניע, און צוגן אויף דער מעטראפאליטאן ליניע האבן אויפגעהערט זיך אפשטעלן אין דער סטאנציע.
אין 1979 איז דער סטאנמאר צווייג פון דער בעקערלו ליניע, איינשליסנדיג דאליס היל סטאנציע, געווארן א טייל פון דער יובילי ליניע.
קאנאדע וואטער () איז א לאנדאנער אונטערגרונט און לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אין ראדערייד, דרום לאנדאן.
די סטאנציע געפינט זיך אויף דער יובילי ליניע פונעם אונטערגרונט און אויף דער מזרח לאנדאן ליניע פונעם איבערגרונט. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנעס 2.
מער ווי 40 מיליאן מענטשן ניצן די סטאנציע אין א יאר.
מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 19טן אויגוסט 1999 אויף דער מזרח לאנדאן ליניע, און די יובילי ליניע באדינונג האט אנגעהויבן אום 17טן סעפטעמבער 1999.
בערמאנדזי () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע, וואס געפינט זיך אין מזרח בערמאנדזי אין דער לאנדאנער בארא פון סאדארק, און באדינט אויך דעם מערבדיקן טייל פון ראדערייד.
די סטאנציע געפינט זיך אויף דער יובילי ליניע און איז אין טראוולקארט זאנעס 2.
מ׳האט געעפנט די סטאנציע אום 17טן סעפטעמבער 1999.
לאנדאן ברידזש סטאנציע ("לאנדאנער בריק") איז א צענטראל-לאנדאן סוף-סטאנציע און א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין סאדארק, וואס פֿארנעמט א שטח אויף צוויי ניוואען דרום־מזרח פון און לעבן לאנדאנער בריק, און 2.6 ק״מ מזרח פון טשארינג קראס. די סטאנציע האט געעפנט אין 1836 און איז די עלטסטע סטאנציע אין לאנדאנער פֿאָרגעלט זאנע 1 און איינע פון די עלטסטע אין דער וועלט. זי איז איינע פון צוויי הויפטליניע וואקזאלן אין לאנדאן דרום פונעם טעמז, די צווייטע איז וואטערלו
די הויפטליניע סטאנציע איז איינע פון 19 אינעם פאראייניגטן קעניגרייך וואס זענען פארוואלטעט דורך נעצווערק באן. די אונטערגרונט סטאנציע איז באדינט דורך דער יובילי ליניע און דעם באנק צווייג פון דער נארדערן ליניע.
לאנדאן ברידזש ווערט באדינט דורך סאדאיסטערן באדינונגען פון און קיין צילן אין דרום־מזרח לאנדאן, קענט און מזרח סאסעקס, און איז א סוף־סטאנציע פאר פיל סאדערן צופארער און ראיאנישע באדינונגען קיין דרום־לאנדאן און א סך צילן אין דרום־מזרח ענגלאנד. טעמזלינק באדינונגען פון בעדפארד, קעמברידזש און פיטערבארא קיין ברייטאן און אנדערע צילן אין סאסעקס און קענט האבן אנגעהויבן באדינען די סטאנציע אין 2018.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 14טן דעצעמבער 1836 דרום פונעם טייך טעמז.
איבערבויען.
צווישן די יארן 2009 און 2017 האט מען אינגאנצן אנטוויקלט די סטאנציע, איבערגעבויט אלע פעראנען, צוגעגעבן צוויי הויפט אריינגאנגען פון דעם גאס־ניווא און שטארק פארבעסערט די גאנצע סטאנציע פאר פאסאזשירן.
פריער זענען געווען זעקס דורך-פעראנען, יעצט האט מען ניין, אלע פון זיי פארלענגערט פאר באנען מיט 12 וואגאנען. פעראנען 4 און 5 וועלן באדינען טעמזלינק באנען, און פעראנען 6,7,8 און 9 וועלן באדינען באנען פון און קיין טשארינג קראס. אויך האט מען איבערגעבויט די דריי פעראנען 1,2 און 3 אויף דער צפון זייט פון דער סטאנציע פאר קאנאן סטריט באדינונגען.
די לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע ווערט באדינט דורך די יובילי און נארדערן ליניעס.
די נארדערן ליניע סטאנציע האט געעפנט אום 25סטן פעברואר 1900 אויף דער סיטי און דרום לאנדאנער באן.
די יובילי ליניע סטאנציע האט געעפנט דעם 7טן אקטאבער 1999 אלס א טייל פון דער יובילי ליניע פארלענגערונג, אבער באנען זענען שוין אדורכגעפארן אן זיך אפשטעלן פונעם פריערדיקן מאנאט. מען האט געשאפן א נייעם בילעטן־זאל אין די בויגנס אונטער דער הויפטליניע סטאנציע, אזוי שאפנדיק א פארבעסערטן איבערבייט. די יובילי ליניע פעראנען האבן באנשטייגטירן אזוי ווי אלע אנדערע סטאנציעס אויף דער פארלענגערונג.
בויסי (ענגליש: "Boise") איז די הויפּט און גרעסטע שטאט פון איידעהא, פאראייניגטע שטאטן, זינט 1867. ער געפינט זיך אין דרום־מערב איידעהא אויפן טייך בויסי.
די שטאָט איז געגרינדעט געווארן אין 1863.
אינעם 2010 צענזוס איז די באפעלקערונג געווען ביי 205,671, 89.0 פראצענט פון זיי ווייסע.
דער הויפט שאסיי וואס באדינט בויסי איז דער I-84, וואס פארבינדט בויסי מיט פארטלאנד, ארעגאן און סאלט לייק סיטי, יוטא.
ראַדיא איז א וועג צו שיקן אינפארמאציע אריבער א ווייטן דיסטאנץ דורך עלעקטראמאגנעטישע סיגנאלן. די מאשין וואס שיקט ראדיא סיגנאלן הייסט א טראנסמיטאר, און די מאשין וואס נעמט אויף די סיגנאלן הייסט א ראדיא-אפאראט. ווען מען שיקט ראדיא סיגנאלן אויף איין מאל צו א סך אפאראטן ווערט דאס גערופן א פארשפרייטונג.
אויך ניצט טעלעוויזיע ראדיא סיגנאלן צו שיקן בילדער און קול.
מען קען ניצן א ראדיא סיגנאל צו עפענען א שלאס אדער אנהייבן א מאטאר, למשל צו עפענען און פארשפארן א טויער.
היסטאריע פון ראדיא.
דער פיזיקער דזשיימס קלארק מאקסוועל האט פאראויסגעזען ראדיא כוואליעס. נאכהער האט היינריך רודאלף הערץ געוויזן אז טאקע זיי עקזיסטירן. מארקאני אין איטאליע האט זיי געניצט אין טעלעגראפיע פאר שיפן אויפן ים.
שפעטער האט מען אויסגעלערנט ווי צו טראנסמיטירן קולות פון מענטשן און היינט ווערט ראדיא ברייט באניצט פאר נייעס, מוזיק און פארוויילונג.
סאדארק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע, וואס געפינט זיך ביים ראג בלעקפרייערס ראד און דע קאַט אין דער לאנדאנער בארא פון סאדארק.
די סטאנציע איז אויף דער יובילי ליניע און איז אין טראוולקארט זאנעס 1.
מ׳האט געעפנט די סטאנציע אום 20סטן נאוועמבער 1999.
הייגעט () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין ארטשוויי ראד, לאנדאנער בארא פון הארינגיי, צפון לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן היי בארנעט צווייג פון דער נארדערן ליניע און איז אין טראוולקארט זאנע 3.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1867 אויף דער גרויסנארדערן באן ליניע צווישן פינזבורי פארק און עדזשווער סטאנציעס. אין 1941 האט לאנדאנער אונטערגרונט אנגעהויבן באדינען די סטאנציע ביי נייע פעראנען אין טונעלן אונטער דער סטאנציע. מ׳האט אויפגעהערט ניצן די אייבערפלאך פעראנען אין 1954.
פֿייכטקייט איז א מאָס פֿון וויפֿיל װאַסערדאַמף געפֿינט זיך אין דער לופט. מען קען מעסטן אדער אבסאלוטע פייכטקייט וואס איז די מאסע פון וואסער וואס געפינט זיך אין א געוויסן פארנעם פון לופט, אדער וויאזוי מען ניצט נארמאל די רעלאטיווע פייכטקייט, וואס איז די פראפארציע פון אבסאלוטער פייכטקייט צעטיילט מיט דער אבסאלוטער פייכטקייט פון טוי מיט דער זעלבער טעמפעראטור.
מעסטן רעלאטיווע פייכטקייט.
דער אפאראט וואס מעסט פייכטקייט הייסט א היגראמעטער.
האנסלוי צענטראל () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין האנסלוי, מערב לאנדאן, אויפן היטרוי צווייג פון דער פיקאדילי ליניע. די סטאנציע געפינט זיך אויף לאמפטאן ראד און איז אין טראוולקארט זאנע 4.
די סטאנציע האט געעפנט אום 1טן אפריל 1886 מיטן נאמען העסטאן און האנסלוי אויף דער דיסטריקט ליניע. אום 1טן דעצעמבער 1925 האט מען געגעבן נייע נעמען צו די סטאנציעס אין האנסלוי און די סטאנציע האט באקומען איר היינטיקן נאמען האנסלוי צענטראל. אום 13טן מערץ 1933 האט מען דערלענגערט די פיקאדילי ליניע אדורך האנסלוי צענטראל קיין האנסלוי מערב. די דיסטריקט ליניע דינסטן האבן אויפגעהערט אום 9טן אקטאבער 1964.
האנסלוי מערב () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין האנסלוי, מערב לאנדאן, אויפן היטרוי צווייג פון דער פיקאדילי ליניע. די סטאנציע געפינט זיך אויף באט ראד און איז אין טראוולקארט זאנע 5.
די סטאנציע האט געעפנט אום 21סטן יולי 1884 מיטן נאמען האנסלוי באראקן אויף דער דיסטריקט באן (היינט די דיסטריקט ליניע). די סטאנציע איז געווען די סוף־סטאנציע פון דער פארלענגערטער ליניע. אום 1טן דעצעמבער 1925 האט מען געגעבן נייע נעמען צו די סטאנציעס אין האנסלוי און די סטאנציע האט באקומען איר היינטיקן נאמען האנסלוי מערב. אום 13טן מערץ 1933 האט מען דערלענגערט די פיקאדילי ליניע קיין האנסלוי מערב. די דיסטריקט ליניע דינסטן האבן אויפגעהערט אום 9טן אקטאבער 1964.
הרב דוד חיים שלוש (תר״ף -ב' סיון תשע"ו; 1920 - 8טן יוני 2016) איז געווען דער ספרדישער הויפט רב פון נתניה, אגרויסע תלמיד חכם ועובד השם און דער מחבר פון א סך ספרים אין הלכה און אויף תנ"ך.
הרב שלוש איז געבוירן געווארן אין דער אלטשטאט פון ירושלים צו זיין פאטער הרב יוסף יצחק שלוש וואס איז געווען רב פון דער מערבים געמיינדע אין ירושלים און זיין מוטער רביצין סעדה. זיין יונגערער ברודער איז הרב אברהם שלוש, רב פון כפר סבא. ער האט געלערנט אין דער פורת יוסף ישיבה ביי הרב עזרא עטיה, צוזאמען מיט די רבנים עובדיה יוסף, ציון לוי, חיים דוד הלוי (שפעטער געווארן זיין מחותן) און רבי בן ציון אבא שאול.
ער האט געהייראט דינה, טאכטער פון הרב מאיר וואקנין אב"ד טבריה. אין די תש״ך יארן האט דער ראשון לציון הרב בן ציון מאיר חי עוזיאל אים געשיקט צו דינען ווי הויפט רב פון נתניה, און ער האט געהאלטן די שטעלע ביז זיין פטירה. אין יאר תשמ"ג האט מען אים געוויילט צו דינען אלס מיטגליד אין דער מועצת הרבנות הראשית לישראל.
הרב שלוש איז געווען רב פון דער  "זכור לדוד" שול (אויפן נאמען פון זיין זיידן, וואס איז געווען ראש ישיבה אין מאראקעש אין מאראקא), אין דעם משכנות זבולון געגנט פון נתניה.
זיין זון הרב יהודה שלוש דינט אלס רב פון משכנות זבולון אין נתניה.
זיין זון הרב יוסף יצחק שלוש דינט אלס א געגנט רב אין פתח תקוה.
ברעקסיט (ענגליש BREXIT) איז דער טיטל פונעם קאמפיין אז דאס פאראייניגטע קעניגרייך זאל פארלאזן דעם אייראפעישן פאראיין.
אן אפיציעלער רעפערענדום איז געווארן אפגעהאלטן אום 23סטן יוני 2016 צו הערן די מיינונג איבער דעם פונעם בריטישן פאלק. א מערהייט פון צוויי און פופציג פראצענט האבן געוועלט אז ענגלאנד זאל פארלאזן דעם אייראפעישן פארבאנד.
מארקסיזם איז די סאציאליסטישע טעאריע וואס איז פארטראכט געווארן דורכ'ן פילאסאף קארל מארקס אין יאר ה'תר"ח (1848).
פארצייטנס, האט זיך דער מענטשלעכער לעבנסשטייגער געפירט מיט א גרויסער אונטערשייד צווישן שטעלעס פון דער מענטשהייט. עס איז געווען בלויז עטלעכע פראצענט רייכע מענטשן, רוב אנדערע זיינען געווען פויערן. די רייכע מענטשן וואס האבן פארמאגט די גרויסע פאבריקן, האבן אויסגעניצט די פויערן מיט שווערע ארבעט און באצאלט ווייניק פארדינסט. די ארבעטער האבן געפירט דעמאנסטראציעס אנטקעגן די רייכע לייט, און וועגן דעם האט מען איינגעפירט א נייעם סאציעלאגישע ערקלערונג פון מארקסיזם, אז מען מוז העכערן די שטעלע פון די פויערן, און לאזן זיי קאנטראלירן אויף געוויסע טיילן אין זייער ארבעט.
דרומדיקע אַפֿריקע איז דער מערסט דרומדיקער ראיאן פונעם קאנטינענט אפריקע, וואס קען ווערן דעפינירט דורך געאגראפע אדער געאפאליטיק, וואס נעמט איין עטלעכע לענדער.
געוויינלעך טוט דער טערמין "דרומדיקע אפריקע", איינשליסן אנגאלא, באצוואנע, דרום אפריקע, זאמביע, זימבאבווע, טאנזאניע, לעסאטא, מאלאווי, מאזאמביק, נאמיביע און סוואזילאנד.
האטאן קראס () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין מערב לאנדאן, אויפן היטרוי צווייג פון דער פיקאדילי ליניע. די סטאנציע געפינט זיך לעבן היטרוי ערפארט דרום פערימעטער וועג און איז אין טראוולקארט זאנעס 5 און 6.
די סטאנציע האט געעפנט אום 19טן יולי 1975 אין דער ערשטער פֿאזע פון דער פארלענגערונג פון דער פיקאדילי ליניע פון קיין היטרוי ערפארט, און איז געווען די סוף-סטאנציע ביז מ׳האט געענפט אום 16טן דעצעמבער 1977.
היטרוי טערמינאלן 2 און 3 () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין מערב לאנדאן ביי היטרוי ערפארט, אויפן היטרוי צווייג פון דער פיקאדילי ליניע. די סטאנציע באדינט היטרוי טערמינאל 2 און טערמינאל 3. ביז יאנואר 2016 האט די סטאנציע געהייסן היטרוי טערמינאלן 1, 2 און 3, אבער מ׳האט געענדערט איר נאמען צוליב היטרוי טערמינאל 1 ווערן פארמאכט.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנעס 6.
די סטאנציע האט געעפנט אום 16טן דעצעמבער 1977 ווי היטרוי צענטראל אין דער לעצטער פֿאזע פון דער פארלענגערונג פון דער פיקאדילי ליניע פון קיין היטרוי ערפארט, און איז געווארן די סוף-סטאנציע פונעם היטרוי צווייג (פריער געהייסן דער האנסלוי צווייג).
היטרוי טערמינאל 5 סטאנציע () איז א לאנדאנער אונטערגרונט און באן סטאנציע וואס באדינט היטרוי ערפארט טערמינאל 5. די סטאנציע איז א סוף-סטאנציע אויפן היטרוי צווייג פון דער פיקאדילי ליניע און פאר די היטרוי עקספרעס באדינונגען קיין פאדינגטאן אין צענטראל לאנדאן.
די אונטערגרונט סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 6.
די סטאנציע האט געעפנט אום 27סטן מערץ 2008.
היטרוי טערמינאל 4 () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין מערב לאנדאן ביי היטרוי ערפארט, אויפן היטרוי צווייג פון דער פיקאדילי ליניע. די סטאנציע באדינט היטרוי טערמינאל 4 און געפינט זיך אין טראוולקארט זאנע 6.
די סטאנציע האט געעפנט אום 12טן אפריל 1986 צו באדינען דעם נייעם היטרוי טערמינאל 4. די סטאנציע איז פלאצירט אויף אן איינוועג שלייף, און האט נאר איין פעראן.
באונדס גרין () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע, וואס געפינט זיך אין דער לאנדאנער בארא פון הארינגיי, צפון לאנדאן.
ארנאס גראוו () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע, וואס געפינט זיך אין ארנאס גראוו אין דער לאנדאנער בארא פון ענפילד, צפון לאנדאן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 19טן סעפטעמבער 1932 אויף דער קאקפאסטערס פארלענגערונג פון דער פיקאדילי ליניע. זי איז געווען די צפון סוף־סטאנציע ביזן 13טן מערץ 1933 ווען מען האט פארלענגערט די ליניע ווייטער קיין אקוואוד.
איבערפאל פון עגלון דורך אהוד. אילוסטראציע פון יאר 1360.
עֶגְלוֹן איז דער נאמען פון א מלך פון מואב וואס ווערט דערמאטנ אין תנ"ך אין ספר שופטים, פרק ג'.
עגלון האט געמאכט א בונד מיט עמלק און עמון כדי איבערהערשן אויף  שטחים אין די מזרח און מערב זייטן פונעם טייך ירדן, און אויך טיילן פון דעם שטח פון שבט בנימין. עגלון האט פארשקלאפט די בני ישראל פאר 18 יאר, ביז אהוד בן גרא האט אנגעפירט א רעוואלוציע קעגן אים, און האט באוויזן צו הרגענען אים מיט כיטרע ניצנדיק א טאפלשארפן שווערד.
לויט חז"ל‏‏ איז עגלון מלך מואב געווען דער פאטער אדער זיידע פון רות‏‏, צוליב דעם וואס ער איז אויפגעשטאנען פון זיין טראן ווען אהוד בן גרא האט גערעדט צו "דבר א-להים אליך המלך" (דער אייבישטער האט גערעדט צו אייך מלך), און מיט דעם וואס ער האט געערט דעם אייבישטן, האט ער זוכה געווען אז זיין זון זאל זיין זיין נאכפאלגער אויפן טראן און פון אים איז ארויסגעקומען רות המואביה  און דוד המלך.
צפון אילינג () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן אקסברידזש צווייג פון דער פיקאדילי ליניע.
די סטאנציע געפינט זיך אויף סטאנציע ראד און איז אין טראוולקארט זאנע 3.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 23סטן יוני 1903 דורך דער דיסטריקט באן, היינט די דיסטריקט ליניע.
פארק ראיאל () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן אקסברידזש צווייג פון דער פיקאדילי ליניע.
די סטאנציע געפינט זיך אויף וועסטערן עוועניו (A40) און איז אין טראוולקארט זאנע 3.
די סטאנציע האט צוויי פעראנען, וואס ליגן שיף ארויף פון דרום צו צפון.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 6טן יולי 1931 ווען די פיקאדילי ליניע איז געווארן פארלענגערט איבער די דיסטריקט ליניע באנוועגן קיין.
א גאנצן טאג, 6 באנען א שעה אין יעדער ריכטונג.
אין די שפיץ שעה׳ן, 12 באנען א שעה אין יעדער ריכטונג.
אלפערטאן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן אקסברידזש צווייג פון דער פיקאדילי ליניע.
די סטאנציע געפינט זיך אויף אילינג ראד און איז אין טראוולקארט זאנע 4.
די סטאנציע האט געעפנט מיטן נאמען פעריוועל אלפערטאן דעם 28סטן יוני 1903 דורך דער דיסטריקט באן (היינט די דיסטריקט ליניע) אויף איר נייער פארלענגערונג קיין. אום 7טן אקטאבער 1910 האט מען געענדערט דעם נאמען פון דער סטאנציע צו אַלפערטאן.
אום 4טן יולי 1932 האט מען פארלענגערט די פיקאדילי ליניע פון האמערסמיט, און די פיקאדילי האט אריבערגענומען די באדינונג פון אילינג קאמאן קיין דרום הארא.
סאדבורי טאן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן אקסברידזש צווייג פון דער פיקאדילי ליניע.
די סטאנציע געפינט זיך אין סאדבורי, 350 מעטער דרום פון סאדבורי און הארא ראד באן סטאנציע, און איז אין טראוולקארט זאנע 4.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 28סטן יוני 1903 דורך דער דיסטריקט באן (היינט די דיסטריקט ליניע) אויף איר נייער פארלענגערונג קיין.
סאדבורי היל () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן אקסברידזש צווייג פון דער פיקאדילי ליניע.
די סטאנציע געפינט זיך אויף גרינפארד ראד, נאענט צו סאדבורי היל הארוי באן סטאנציע, און איז אין טראוולקארט זאנע 4.
דרום האַרוי () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן אקסברידזש צווייג פון דער פיקאדילי ליניע.
די סטאנציע געפינט זיך אויף נארדהאלט ראד, און איז אין טראוולקארט זאנע 5.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 28סטן יוני 1903 דורך דער דיסטריקט באן (היינט די דיסטריקט ליניע) אלס סוף־סטאנציע פון איר נייער פארלענגערונג.
אום 1טן מערץ 1910 איז די דיסטריקט באן געווארן פארלענגערט קיין צפון צו טרעפן די מעטראפאליטאן באן (היינט די מעטראפאליטאן ליניע) באנוועגן ביי ריינערס ליין און א באדינונג האט אנגעהויבן קיין אַקסברידזש.
ריינערס ליין () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן אקסברידזש צווייג פון סיי דער מעטראפאליטאן ליניע און סיי דער פיקאדילי ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 26סטן מיי 1906 אויף דער מעטראפאליטאן באן (היינט די מעטראפאליטאן ליניע) פון הארוי-אויפן-היל קיין. אום 1טן מערץ האט די דיסטריקט באן געעפנט א פארלענגערונג פון דרום הארוי צו פארבינדן מיט דער מעטראפאליטאן באן ביי ריינערס ליין קנופ מזרח פון דער סטאנציע, כדי צוגן פון דער דיסטריקט באן זאלן קענען באדינען סטאנציעס צווישן ריינערס ליין און אקסברידזש. פון 23סטן אקטאבער 1933 האט די פיקאדילי ליניע איבערגענומען די דיסטריקט ליניע באדינונגען.
מעטראפאליטאן ליניע.
א גאנצן טאג, 8 באנען א שעה אין יעדער ריכטונג.
אין די שפיץ שעה׳ן, 10 באנען א שעה אין יעדער ריכטונג.
פיקאדילי ליניע.
א גאנצן טאג, 6 באנען א שעה קיין קאקפאסטערס, 3 באנען א שעה קיין אקסברידזש.
אין די שפיץ שעה׳ן, 12 באנען א שעה קיין קאקפאסטערס, 8 באנען א שעה קיין אקסברידזש.
איסטקאט () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן אקסברידזש צווייג פון סיי דער מעטראפאליטאן ליניע און סיי דער פיקאדילי ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 26סטן מיי 1906 מיטן נאמען איסטקאט האלט אויף דער מעטראפאליטאן באן (היינט די מעטראפאליטאן ליניע) פון הארוי-אויפן-היל קיין. אום 1טן מערץ 1910 האט די דיסטריקט באן געעפנט א פארלענגערונג פון דרום הארוי צו פארבינדן מיט דער מעטראפאליטאן באן ביי איסטקאט קנופ מזרח פון דער סטאנציע, כדי צוגן פון דער דיסטריקט באן זאלן קענען באדינען סטאנציעס צווישן איסטקאט און אקסברידזש. פון 23סטן אקטאבער 1933 האט די פיקאדילי ליניע איבערגענומען די דיסטריקט ליניע באדינונגען.
אין די שפיץ שעה׳ן, 10 באנען א שעה אין יעדער ריכטונג. אינדערפרי זענען צוויי באנען א שעה קיין אלדגייט האלב-גיך.
א גאנצן טאג, 3 באנען א שעה קיין קאקפאסטערס, 3 באנען א שעה קיין אקסברידזש.
אין די שפיץ שעה׳ן, 6 באנען א שעה קיין קאקפאסטערס, 6 באנען א שעה קיין אקסברידזש.
רייסליפ מאנאר () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין רייסליפ מאנאר, מערב לאנדאן, אויפן אקסברידזש צווייג פון סיי דער מעטראפאליטאן ליניע און סיי דער פיקאדילי ליניע.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 6.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 5טן אויגוסט 1912 מיטן נאמען רייסליפ מאנאר האלט אויף די מעטראפאליטאן באן (היינט די מעטראפאליטאן ליניע) און דיסטריקט באן (היינט די דיסטריקט ליניע). פון 23סטן אקטאבער 1933 האט די פיקאדילי ליניע איבערגענומען די דיסטריקט ליניע באדינונגען.
רייסליפ () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין רייסליפ, מערב לאנדאן, אויפן אקסברידזש צווייג פון סיי דער מעטראפאליטאן ליניע און סיי דער פיקאדילי ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 4טן יולי 1904 אויף דיא מעטראפאליטאן באן (היינט די מעטראפאליטאן ליניע) ליניע צווישן הארוי-אויפן-היל און. אום 1טן מערץ 1910 האט מען פארלענגערט די דיסטריקט ליניע פון דרום הארוי און אויף דיסטריקט ליניע באנען האבן באדינט אלע סטאנציעס ביז אקסברידזש.
פון 23סטן אקטאבער 1933 האט די פיקאדילי ליניע איבערגענומען די דיסטריקט ליניע באדינונגען.
איקנהאם () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין איקנהאם, מערב לאנדאן, אויפן אקסברידזש צווייג פון סיי דער מעטראפאליטאן ליניע און סיי דער פיקאדילי ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט מיטן נאמען איקנהאם האלט דעם 25סטן סעפטעמבער 1905 אויף דער מעטראפאליטאן באן (היינט די מעטראפאליטאן ליניע) ליניע צווישן הארוי-אויפן-היל און.
אום 1טן מערץ 1910 האט מען פארלענגערט די דיסטריקט ליניע פון דרום הארוי און אויך דיסטריקט ליניע באנען האבן באדינט אלע סטאנציעס ביז אקסברידזש.
אין די 1970ער יארן האט מען איבערגעבויט איקנהאם האלט ווי א סטאנציע.
הילינגדאן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין צפון הילינגדאן, מערב לאנדאן, אויפן אקסברידזש צווייג פון סיי דער מעטראפאליטאן ליניע און סיי דער פיקאדילי ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 10טן דעצעמבער 1923 אויפן אקסברידזש צווייג פון די מעטראפאליטאן און דיסטריקט ליניעס.
אַקסברידזש () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין אַקסברידזש, צפון־מערב לאנדאן, און איז די סוף־סטאנציע פונעם אקסברידזש צווייג פון סיי דער מעטראפאליטאן ליניע און סיי דער פיקאדילי ליניע.
די הארוי און אקסברידזש באן (שפעטער צונויפגעמישט אין דער מעטראפאליטאן באן) האט געעפנט א סטאנציע אין אַקסברידזש אום 4טן יולי 1904. אום 1טן מערץ 1910 איז די דיסטריקט ליניע געווארן פארלענגערט פון צו פארבינדן מיט דער מעטראפאליטאן באן ביי און די דיסטריקט האט אנגעהויבן א באן באדינונג קיין אקסברידזש.
אום 4טן דעצעמבער 1938 האט מען געעפנט די היינטיקע סטאנציע געביידע.
א גאנצן טאג, 3 באנען א שעה קיין קאקפאסטערס
אין די שפיץ שעה׳ן, 6 באנען א שעה קיין קאקפאסטערס
פאסאזשירן ווערן געראטן צו פארן מיט דער ערשטער באן און טוישן באן אין ריינערס ליין ווען נייטיק, ווייל פון דארטן הייבן אן העלפט פון די פיקאדילי ליניע באנען.
ספר יונה איז איינע פון די ספרים פון תרי עשר אין נביאים. דאס ספר דערציילט ווי דער אייבישטער האט געהייסן יונה זאגן א נבואה פאר די איינוואוינער פון נינוה. יונה איז אנטלאפן אויף א שיף. עס האט אויפגעברויזט א שטורעם און די מאטראסן האבן געווארפן יונה אין ים. דארט האט א פיש אויפגעגעסן יונה ביז זיי זענען אנגעקומען אין נינוה וואו די פיש האט אים אויסגעשפיגן. דעמאלסט האט יונה געזאגט די איינוואוינער פון נינוה אז דער אייבישטער וועט זיי באשטראפן פאר זייערע עבירות. אבער זיי האבן תשובה געטאן און זיי זענען געראטעוועט געווארן פונעם שטראף.
מען איז מפטיר גאנץ ספר יונה יום כיפור ביי מנחה.
יונה
היטרוי צענטראל איז א  באן סטאנציע וואס געפינט זיך אין  לאנדאן היטרוי ערפארט. פריער האט די סטאנציע געהייסן  היטרוי טערמינאלן 1, 2, 3.
טראנספארט פאר לאנדאן טראוולקארטעס זענען נישט גילטיק פאר באדינונגען פון דער סטאנציע. פאסאזשירן וואס פארן צווישן די היטרוי טערמינאלן קענען אבער פארן אויף די באנען אומזיסט.
היטרוי עקספרעס באנען פארן גראד קיין פאדינגטאן יעדע 15 מינוט. היטרוי קאנעקט פארן קיין פאדינגטאן יעדע 30 מינוט; די באן שטעלט זיך אפ ביי רוב סטאנציעס אונטערוועגס.
היטרוי טערמינאל 4 () איז א  באן סטאנציע וואס באדינט לאנדאן היטרוי טערמינאל 4 אין לאנדאן היטרוי ערפארט. ס׳איז פאראן א באזונדערע היטרוי טערמינאל 4 אונטערגרונט סטאנציע וואס איז באדינט דורך לאנדאנער אונטערגרונט׳ס פיקאדילי ליניע.
די סטאנציע האט זיך געעפנט אום 23סטן יוני 1998, צוזאמען מיט היטרוי עקספרעס.
פון 2008 ביז 2018 איז די סטאנציע באדינט געווען מאנטאק - שבת נאר דורך דער היטרוי עקספרעס שאַטל וואס פארט יעדע 15 מינוט צווישן טערמינאל 4 און. זונטיק זענען געפארן אויך די היטרוי קאנעקט באנען צווישן דער סטאנציע און היטרוי צענטראל, און ווייטער קיין פאדינגטאן.
אום 20סטן מיי 2018, האט TfL באן (אן אפטיילונג פון טראנספארט פאר לאנדאן) איבערגענומען די היטרוי קאנעקט באדינונג צייטווייליג ביז זי ווערט א טייל פון דער עליזאבעט ליניע אין דעצעמבער 2018. באנען פארן אצינד יעדע האלבע שעה צווישן לאנדאן פאדינגטאן און היטרוי טערמינאל 4, מיט אויך א שאטל צווישן טערמינאל 4 און היטרוי צענטראל, כדי צו האלטן א באדינונג יעדע 15 מינוט קיין היטרוי צענטראל.
אזוי ווי טראנספארט פאר לאנדאן האט איבערגענומען די באדינונג, צום ערשטן מאל קענען פאסאזשירן ניצן אויסטער קארטלעך צו פארן פון דער דאזיגער סטאנציע קיין צענטראל לאנדאן און אלע צווישנדיקע סטאנציעס.
TfL באן אפערירן דירעקטע באדינוגגען פון לאנדאן פאדינגטאן יעדע 30 מינוט, מיט אויך א שאטל פון היטרוי צענטראל. היטרוי עקספרעס פארוואלטעט די סטאנציע און מען פארקויפט בילעטן פאר סיי היטרוי עקספרעס און סיי TfL באן באדינונגען.
ספר יחזקאל איז דער ספר אין נביאים ווי עס געשריבן די נבואות פונעם נביא יחזקאל.
ספר יחזקאל איז אייגנארטיג דערמיט וואס יחזקאל הנביא האט באקומען זיינע נבואות אינדרויסן פון ארץ ישראל, שוין זייענדיג אין גלות. זיינע נבואות רעדן טאקע פיל ארום מיט טרייסט פארן אידישן פאלק אינעם צוקונפט, די מלחמות און מפלה פון פארשידענע פעלקער, מלחמת גוג ומגוג, משיח און תחיית המתים. אויך זענען א גרויס טייל פון די נבואות אין ספר יחזקאל פארנומען מיטן דריטן בית המקדש, עס געבט פונקטליכע אנווייזונגען וויאזוי מען וועט עס בויען, די פונקטליכע מאס פון אלע אירע אפטיילונגען, און אלע איינצלהייטן פונעם צוקונפטיגן בית המקדש ממש ביזן קלענסטן דעטאל.
די ערשטע נבואה אינעם ספר איז א נבואה וואס יחזקאל האט באקומען אויפן חוץ לארץ'דיגן באדן באלד ביים אנהויב פונעם גלות. ער האט דאן געזען אזעלכע אפענע הימלישע גילויים וואס מען טרעפט נישט אין גאנץ תנ"ך. מען איז דאס מפטיר שבועות נאך די קריאת התורה פון קבלת התורה.
יחזקאל
האנגער ליין () איז אן אייבערערדישע לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן מערב רייסליפ צווייג פון דער צענטראל ליניע. די סטאנציע געפינט זיך אין האנגער היל אין דער לאנדאנער בארא פון אילינג, מערב לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
מען קען גיין צופיס פון דער סטאנציע צו פארק ראיאל סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט אום 30סטן יוני 1947.
פעריווייל () איז אן אייבערערדישע לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן מערב רייסליפ צווייג פון דער צענטראל ליניע. די סטאנציע געפינט זיך אין פעריווייל אין צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
גרינפֿארד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט און נאציאנאלע באן סטאנציע אין גרינפֿארד אין צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן מערב רייסליפ צווייג פון דער צענטראל ליניע און איז די צפון סוף־סטאנציע פון דער נאציאנאלע באן גרינפֿארד צווייג ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
די אריגינעלע סטאנציע האט געעפנט אום 1טן אקטאבער 1904 דורך דער גרויס-מערבדיקער באן. די היינטיקע סטאנציע האט געעפנט אויף דער צענטראל ליניע אום 30סטן יוני 1947.
נארדהאלט () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין נארדהאלט, צפון־מערב לאנדאן, אויפן מערב רייסליפ צווייג פון דער צענטראל ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 5.
די אריגינעלע סטאנציע נארדהאלט האַלט האט געעפנט אין 1907 דורך דער גרויס-מערבדיקער באן. די היינטיקע סטאנציע האט געעפנט אויף דער צענטראל ליניע אום 21סטן נאוועמבער 1948.
ספר דניאל איז דער ספר אין כתובים מיט די איבערלעבענישן פון דניאל אין בבל נאכן חורבן בית ראשון.
אין ספר דניאל פארציילט ער די וואונדערליכע מראות וואס ער האט געזען, וואס מלאכים האבן אים געוויזן און ערקלערט איבערן צוקונפט פון אידישן פאלק, און איבער די אויפשטייג פון די וועלט גרויסמאכטן און זייערע מלחמות ביז משיח'ס טאג.
אויך פארציילט ער, צווישן אנדערע, וויאזוי מען האט אים יונגערהייט געברענגט צוזאמען מיט זיינע חברים צו דינען אין קעניגליכן פאלאץ אין בבל, די געשיכטע פון דניאל אינעם לייבן גרוב, די געשיכטע פונעם שריפט אויף דער וואנט אין פאלאץ פון בלשצר געשריבן דורך א מיסטעריעזער האנט, און ווי דניאל האט ערקלערט דאס באדייט דערפון. אויך איז דא דארט די תפילה וואס דניאל האט מתפלל געווען אז די אידן זאלן אויסגעלייזט ווערן און זיך צוריקקערן קיין ארץ ישראל.
א גרויס טייל פון ספר דניאל איז געשריבן אין אראמיש, א שפראך וואס די אידן האבן דעמאלט גענוצט.
דרום רייסליפ () איז א סטאנציע פון לאנדאנער אונטערגרונט (אויפן מערב רייסליפ צווייג פון דער צענטראל ליניע) און טשילטערן באנען אין דרום רייסליפ, מערב לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 5.
די סטאנציע האט געעפנט אין מיי 1908 מיטן נאמען נארדהאלט קנופ אויף דער באנליניע קיין היי וויקאמב. אין יולי 1942 האט מען געענדערט דעם נאמען צו דרום רייסליפ.
אום 21סטן נאוועמבער 1948 מיט דער פארלענגערונג פון דער צענטראל ליניע האבן לאנדאנער אונטערגרונט באנען אנגעהויבן באדינען די סטאנציע.
עַמיר אַרמאַנד פרץ (געבוירן י"ב אדר ה'תשי"ב, 9 מערץ 1952) איז מיניסטער פון עקאנאמיע און פאבריקאציע, פארזיצער פון ארבעטס-פארטיי און א כנסת דעפוטאט אין ישראל. ער האט אמאל געדינט ווי וויצע פרעמיער מיניסטטער, פארטיידיקונגס-מיניסטער, מיניסטער פאר דער סביבה, פארזיצער פון דעם נייעם הסתדרות און פארזיצער פון דעם לאקאלן ראט פון שדרות.
געבוירן אין מאראקא י"ב אדר ה'תשי"ב (9 אין מערץ 1952) און ארויף קיין ישראל אין יאר ה'תשט"ז (1956). ער האט פיר קינדער, וווינט אין שדרות און איז דארט דער בירגערמייסטער.
אין יאר ה'תשמ"ח (1988) איז ער אויסגעקליבן געווארן אין מפלגת העבודה'ס פארטיי אלץ א חבר כנסת, און ז' חשוון ה'תשס"ו (9טן נאוועמבער 2005) איז ער אויסגלעקיבן געווארן ביי די פריימעריס אלץ דער פירער פון דער פארטיי אין די רעגירונג פון אהוד אולמערט אין די קאאליציע מיט קדימה וואס האט בייגעשטאנען צו אויספירן די תוכנית ההתכנסות (איינזאמלונג פלאן).
אין די ערשטע חודש ווען מען האט געוואלט מחדש זיין די אויפגאבע, האבן די חאמאס אפגעהאלטן זיין אויפגאבע ווען קריג האט אין די עזה-פּאס אויסגעפלאצט. א וואך ארום, האבן די חיזבאלא אויך ארויס מלחמה קעגן "ישראל" און זיך פערמיטלט מיט די פאלעסטינער אוטאריטעט.
עמיר פערעץ האט געגעבן רשות און א "פרייע האנט" צו די ישראלישע ארמיי צו זיך קעמפן מיט די צוויי טעראר ארגאניזאציעס.
דעצעמבער 2012 איז ער אריבער צו דער נייער די באוועגונג פארטי פון ציפי לבני, און איז דערוויילט געווארן א דעפוטאט אין דעם 19טן כנסת.
אום 19טן דעצעמבער 2016 האט פרץ געמאלדן אז ער וועט קאנדידירן פאר דער פירערשאפט פון דער "ארבעטס-פארטיי". ער איז ארויף צו דער צווייטער רונדע, וואס איז פארגעקומען דעם 10טן יולי 2017, אבער האט פארלוירן צו אבי גבאי, מיט 14,734 (48%) קעגן 16,080 שטימען (52%).
זיינע מיינונגען.
ער איז א לינקער סאציאליסט און געוועזן פירער פון ההסתדרות החדשה.
פרץ וווינט אין געגנט פון שדרות. ער מיט זיין ווייב אַחלמה, האבן פיר זין, אוהד, שני, יפתח, און מתן.
רייסליפ גארדנס () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין רייסליפ, מערב לאנדאן, אויפן מערב רייסליפ צווייג פון דער צענטראל ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 5.
די סטאנציע האט געעפנט אום 9טן יולי 1934 דורך דער גרויס-מערבדיקער און גרויס־צענטראלער באן. די באדינונג פון דער צענטראל ליניע האט אנגעהויבן דעם 21סטן נאוועמבער 1948. אום 21סטן יולי 1958 האבן הויפטליניע באנען אויפגעהערט זיך אפשטעלן ביי דער סטאנציע.
דניאל איז דער פערזענליכקייט פון ספר דניאל אין תנ"ך. ער ווערט באטיטלט אלס דניאל איש חמודות.
דניאל איז געווען אן אפשטאמיגער פון מלכות בית דוד, און האט געלעבט אין די צייטן פון חורבן בית ראשון און גלות בבל. ביים חורבן, זייענדיג נאך א קינד, האבן אים די בבליים געבראכט צום קעניגליכן פאלאץ אין בבל צוזאמען מיט זיינע חברים, חנניה מישאל ועזריה, אלע קינדער פון מיניסטארן פון מלכות יהודה, כדי צו נוצן זייער חכמה און פארשטאנד אין טכסיסי מלכות. דארט האט דניאל ארויסגעוויזן זיין קלוגשאפט און געטליכקייט דורך פותר זיין חלומות און אנטפלעקן הימלישע מראות, און ער איז געווארן דערהויבן אלס דער חשוב'סטער מיניסטער און מקורב למלכות.
נאכן אונטערגאנג פונעם בבל'ישן קעניגרייך, האט דניאל ממשיך געווען צו דינען אלס קעניגליכער ראטגעבער פארן פערסישן קעניג דריוש. אומפארגינערישע מיניסטארן אינעם פאלאץ האבן כסדר געזוכט וויאזוי אים צו באזייטיגן, און באשולדיגט מיט פארשידענע בלבולים. ביי איין פאל האט מען אים אריינגעווארפן אין א לייבן גרוב און דניאל איז ארויסגעקומען פון דארט גאנץ און איז גארנישט געשעדיגט געווארן פון זיי.
יוסיפון שרייבט אז אין זיינע עלטערע יארן האט דניאל זיך אפגעזאגט פון זיין פאסטן אלס קעניגליכער ראטגעבער און געשטעלט זרובבל אלס שטעלפארטרעטער, און זייט דעמאלט האט ער געלעבט א שטילן און פשוט'ן לעבן אין דער שטאט שושן. עס איז דא א מיינונג אין חז"ל, אז התך דער שליח פון אסתר המלכה אין דער מגילה, איז באמת געווען דניאל, נאר מען האט אים שפעטער גערופן התך ווייל מען האט אים אראפגענומען פון זיין גרויסקייט.
חז"ל זאגן אין מסכת סנהדרין אז דניאל איז געווען ראוי צו זיין דער מלך המשיח.
מערב רייסליפ () איז א סטאנציע פון לאנדאנער אונטערגרונט און טשילטערן באנען וואס געפינט זיך אויף איקנהאם ראד אין רייסליפ, מערב לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 5, און איז די מערב סוף־סטאנציע פונעם מערב רייסליפ צווייג פון דער צענטראל ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט אום 2טן אפריל 1906 מיטן נאמען רייסליפ און איקנהאם אויף דער באנליניע קיין היי וויקאמב. אום 30סטן יוני 1947 האט מען געענדערט דעם נאמען צו מערב רייסליפ (פֿאַר איקנהאַם).
לייטן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין לייטן, מזרח לאנדאן, אויף דער צענטראל ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
די סטאנציע האט געעפנט אום 22סטן אויגוסט 1856 דורך דער איסטערן קאנטיס באן מיטן נאמען לא לייטן. אום 27סטן נאוועמבער 1868 האט מען געענדער דעם נאמען צו לייטן.
די באדינונג פון דער צענטראל ליניע האט אנגעהויבן דעם 5טן מיי 1947.
לייטנסטאן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין לייטנסטאן, מזרח לאנדאן, אויף דער צענטראל ליניע. מזרח פון דער סטאנציע צעטיילט זיך די ליניע אין צוויי צווייגן. די סטאנציע איז אויפן גרענעץ צוויישן טראוולקארט זאנעס 3 און 4.
די סטאנציע האט געעפנט אום 22סטן אויגוסט 1856 דורך דער איסטערן קאנטיס באן.
סנערסברוק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין סנערסברוק, מזרח לאנדאן, אויפן עפינג צווייג פון דער צענטראל ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
די סטאנציע איז אריבער צו דער צענטראל ליניע דעם 14טן סעפטעמבער 1947.
דרום וואודפֿארד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין דרום וואודפארד, מזרח לאנדאן, אויפן עפינג צווייג פון דער צענטראל ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
די סטאנציע האט געעפנט מיטן נאמען דזשארדזש ליין אום 22סטן אויגוסט 1856 דורך דער איסטערן קאנטיס באן. אום 5טן יולי 1937 האט די סטאנציע באקומען דעם נאמען דרום וואודפֿאר (דזשארדזש ליין).
די סטאנציע איז אריבער צו דער צענטראל ליניע דעם 14טן סעפטעמבער 1947, און אין 1950 האט מען אויפגעהערט ניצן דזשארדזש ליין אינעם נאמען.
דזשערבאַ (אראביש: جربة) איז אן אינזל אינעם מיטלענדישן ים לעבן דעם בארטן פון צפון אפריקע, וואס געהערט צו טוניסיע. ער געפינט זיך אין גאבס איינגאס, אין דרום טייל פון לאנד. דזשערבא איז 26 ק"מ פון מזרח צו מערב או 27 ק"מ פון צפון ביז דרום, מיט א שטח פון 510 קמ"ר. אינעם אינזל וואוינען בערך 130,000 מענטשן (געשאצט 2006).
קלימאט און פֿלארע.
דער וועטער אינעם אינזעל איז באקוועם. די דורכשניט טעמפעראטור אין זומער איז 25 גראד צעלזיוס, און אין ווינטער 15 גראד. די הויפט געוויקסן זענען ווייץ, גערשטן, וויינשטאקן, פייגן, מילגרוימען, איילבירטן, און טייטלען.
יידן אין דזשערבא.
די יידישע קהילה פון דזשערבא איז איינע פון די אוראלטע קהילות אין דער וועלט. לויט דער לאקאלער טראדיציע זענען יידן כהנים אנגעקומען אין אינזל שוין אין די טעג פון שלמה המלך צוזאמען מיט פעניקישע מאטראסן און נאכן ערשטן חורבן, דערפאר ווערט דזשערבא גערופן די כהנים שטאָט.
די יידן פון דזשערבא האלטן זייער טראדיצאנעלער קולטור און זענען פעסט אין היטן תורה און מצוות. דזשערבא האט עטלעכע צוואנציג שולן און צוויי ישיבות, אור תורה און רבי אברהם.
וואודפֿארד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין וואודפארד, לאנדאנער בארא פון רעדברידזש, צפון־מזרח לאנדאן, אויף דער צענטראל ליניע. די סטאנציע געפינט זיך אויפן עפינג צווייג, און איז אויך די סוף־סטאנציע פונעם היינאלט שלייף.
באַקהערסט היל () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין באקהערסט היל, עפינג פארעסט, עסעקס, אויפן עפינג צווייג פון דער צענטראל ליניע.
לאוטאן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין לאוטאן, עפינג פארעסט, עסעקס, אויפן עפינג צווייג פון דער צענטראל ליניע. אין לאוטאן געפינט זיך נאך אן אונטערגרונט סטאנציע, א קלענערע.
די סטאנציע האט געעפנט אום 22סטן אויגוסט 1856 דורך דער איסטערן קאנטיס באן, און איז געווען דעמאלסט די סוף־סטאנציע אויפן צווייג פון לאנדאן.
דעבדן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין מזרח לאוטאן, אינעם עפינג פֿארעסט דיסטריקט פון עסעקס, אויפן עפינג צווייג פון דער צענטראל ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט מיטן נאמען טשיגוועל ראד אום 24סטן אפריל 1865 דורך דער גרויס־איסטערן באן, אויף דער פארלענגערונג פון דער באנ׳ס לאוטאן צווייג קיין עפינג און אנגאר. ביי דער ערשטער וועלט-מלחמה האט מען פארמאכט די סטאנציע פון 22סטן מיי 1916 ביזן 3טן פעברואר 1919.
די פארע באדינוגנגען פון בריטישע באן זענען פארביטן געווארן מיט די עלעקטרישע באנען פון דער צענטראל ליניע דעם 25סטן סעפטעמבער 1949, און דעמאלסט האט מען געענדערט דעם נאמען פון דער סטאנציע צו דעבדן.
טייל באנען אויפן עפינג צווייג ענדיקן אין דעבדן.
טהיידן בויס () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אינעם עפינג פֿארעסט דיסטריקט פון עסעקס, אויפן עפינג צווייג פון דער צענטראל ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט מיטן נאמען טהיידן אום 24סטן אפריל 1865 דורך דער גרויס־איסטערן באן, אויף דער פארלענגערונג פון דער באנ׳ס לאוטאן צווייג קיין עפינג און אנגאר. די פארע באדינוגנגען פון בריטישע באן זענען פארביטן געווארן מיט די עלעקטרישע באנען פון דער צענטראל ליניע דעם 25סטן סעפטעמבער 1949, און דעמאלסט האט מען געענדערט דעם נאמען פון דער סטאנציע צו טהיידן בויס.
עפינג () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אינעם עפינג פֿארעסט דיסטריקט פון עסעקס, וואס איז די צפון־מזרח סוף־סטאנציע פון דער צענטראל ליניע.
אין 1856 האט די איסטערן קאנטיס באן געעפנט א באן צווישן סטראטפארד און. אין 1865 האט איר נאכפאלגער, די גרויס־איסטערן באן, פארלענגערט די ליניע פון לאוטאן קיין אנגאַר.
עפינג סטאנציע האט געעפנט אום 24סטן אפריל 1865. די פארע באדינוגנגען פון בריטישע באן זענען פארביטן געווארן מיט די עלעקטרישע באנען פון דער צענטראל ליניע דעם 25סטן סעפטעמבער 1949.
וואנסטעד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון רעדברידזש, אויפן היינאלט שלייף פון דער צענטראל ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 14טן דעצעמבער 1947. די סטאנציע געביידעס האט טשארלס האלדן פלאנעווירט.
רעדברידזש () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף איסטערן עוועניו אין רעדברידזש, מזרח לאנדאן, אויפן היינאלט שלייף פון דער צענטראל ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 14טן דעצעמבער 1947. די סטאנציע געביידע האט טשארלס האלדן פלאנעווירט, אזוי ווי אנדערע סטאנציעס אויף דעם צווייג.
רובע (;) איז אן אַלטע אינדוסטריעלע שטאָט אינעם נארד דעפארטמענט אין צפון פראנקרייך, נאנט צום גרענעץ מיט דער בעלגיע. זי באדעקט אַ לאַנד שטח פון 13.23 ק"מ². די באפעלקערונג פון דער שטאט (קאמונע) ביים 2013 צענזוס איז געווען 95,866 איינוואוינער.
די שטאָט ליגט צפון-מזרח פון ליל אייראָפּעאישער מעטראָפּאָליע (), אַ גרעסערע קאנאורבאציע וואס נעמט איין אויך ליל, טורקווען און ווילענעוו ד׳אסק, וואס איז די פערט גרעסטע מעטראָפּאָליטאַנע געגנט מיט א באפעלקערונג אין 2012 פון איבער 1.1 מיליאן מענטשן.
אינעם 19טן יארהונדערט האט רובע זיך אנטוויקלט פון א קליין דארף צו א שטאט פון טעקסטיל פאבריקאציע, און מ'האט זי גערופן דעם "פראנצויזישן מאנטשעסטער". פון א באפעלקערונג פון 8,091 אין 1800 איז רובע געוואקסן צו מער ווי 124,000 אין 1896. פֿון 1970 איז די טעקסטיל אינדוסטריע שטארק אראפ, און היינט איז נישט געבליבן אין רובע קיין איין גרויסע טעקסטיל פירמע.
איצט זענען פאראן פילע ארויסרופן און געזעלשאַפטלעכע פּראָבלעמען אין רובע ווי אָרעמקייַט און קריזיס. די שטאָט איז אויך אַ צענטער פון אַקאַדעמיע און קולטור, כולל אַ צאל קינאָס, מוזייען און אנדערע קולטורעלע אינסטיטוציעס. די שטאט איז איצט באקאנט פאר דעם לעגענדארישן פּאַריז-רובע וועלא פארמעסט ().
גאנטס היל () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין גאנטס היל, לאנדאנער בארא פון רעדברידזש, מזרח לאנדאן, אויפן היינאלט שלייף פון דער צענטראל ליניע.
ס׳זענען דריי עסקאלאטארן אראפ צו די פעראנען.
ניובערי פאַרק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין ניובערי פארק, לאנדאנער בארא פון רעדברידזש, מזרח לאנדאן, אויפן היינאלט שלייף פון דער צענטראל ליניע.
די סטאנציע איז אין זאנע 4.
ניובערי פאַרק האט געעפֿנט ערשט אום 1טן מיי 1903, אויף דער גרויס-איסטערן באן צווייג ליניע פערלאפ שלייף פון וואודפארד קיין אילפֿארד אדורך היינאלט.
אום 29סטן נאוועמבער 1947 האבן אויפגעהערט די פארע באדינונגען און אום 14טן דעצעמבער 1947 האבן אנגעהויבן עלעקטריפיצירטע פאסאזשירן באדינונגען אויף דער צענטראל ליניע.
בארקינגסייד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין בארקינגסייד, לאנדאנער בארא פון רעדברידזש, מזרח לאנדאן, אויפן היינאלט שלייף פון דער צענטראל ליניע.
בארקינגסייד האט געעפֿנט ערשט אום 1טן מיי 1903, אויף דער גרויס-איסטערן באן צווייג ליניע פערלאפ שלייף פון וואודפארד קיין אילפֿארד אדורך היינאלט.
אום 29סטן נאוועמבער 1947 האבן אויפגעהערט די פארע באדינונגען און אום 31סטן מערץ 1948 האבן אנגעהויבן עלעקטריפיצירטע פאסאזשירן באדינונגען אויף דער צענטראל ליניע.
אין די שפיץ שעה׳ן פארן צוויי באנען א שעה קיין מערב רייסליפ
אביגיל ביי א דרשה אין דעם קאליפארניע אוניווערסיטעט
אביגיל ״עבי״ חוה שטיין (ענגליש: "Abby Stein"; געבוירן דעם 1טן אקטאבער 1991 מיטן נאמען "ישראל אברהם (שרולי) שטיין") איז אן אמעריקאנער טראנסזשענדער אקטיוויסטקע, שרייבערין, רעדנער, און אפגעפארענער געוועזענער חסיד.
אביגיל חוה, וועלכע איז מער באקאנט איבעראל אלס "עבי", איז געבוירן געווארן אין 1991 אין וויליאמסבורג, אלס א יונגל מיטן נאמען ישראל אברהם שטיין, צו איר פאטער רבי מנחם מענדל שטיין דער סאווראנער רב און זון פונעם פאלטיטשאנער רבי, רבי מרדכי שטיין, און צו איר מוטער רעביצען חיה שיינדיל, טאכטער פון רבי יוסף משה מייזליש, דער געוועזענער ווייטצענער רב פון ברוקלין. זי איז אויך אן אייניקל פונעם בעל שם טוב דער גרינדער פון חסידות. זי איז דאס זעקסטע קינד פון 13 געשוויסטער. אלס קינד איז זי געגאנגען לערנען אין חסידישע מוסדות. שפעטער האט עבי געלערנט אין דער וויזשניצער ישיבה אין דעם וויזשניצער שטעטל אין קייאמישע לעיק ניו יארק.
אין יאר 2010 האט שטיין געהייראט מרת פריידא הורוויץ וואס קומט אויכעט פון א רעבישער-משפחה, א קורצע צייט נאך דער חתונה איז זיי געבוירן זייער איינציגסטע קינד, דוד. אין יאר 2012 האט זי איבערגעלאזט די חרדישע געמיינדע און דעם חסידישן לעבן-שטייגער, און האט זיך גע'גט.
אין יאר 2015 איז זי ארויסגעקומען אלס א טראנסזשענדער פרוי, און צוליב דעם האט איר משפחה אפגעהאקט סיי וועלכער קאנטאקט מיט איר. עבי'ס געשיכטע איז געווען באשריבן און אלע גרויסע צייטונגען אין אמעריקע, און אין ישראל. דער ערשטער ארטיקל איז געווען אין דער צייטונג פארווערטס אויף דער אידישער שפראך.
אין יאר 2014 איז שטיין געווארן א סטודענטקע אין דעם פּרעזסטישפולן קאלומביע אוניווערסיטעט וואו זי האט שטודירט פרויען און מין (אידענטיטעט) שטודיעס, און די וויסנשאפט פון פירערשאפט.
שטיין איז הײַנט אַ באַקאַנטע מעדיאַ־רעדנער, און מען האָט געשריבן וועגן איר אין דער „ניו־יאָרק טײַמס און „ניו־יאָרק פּאָסט, און זי איז געוואָרן אַ מעדיאַ־סענסאַציע.
פֿערלאפ () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין פערלאפ, לאנדאנער בארא פון רעדברידזש, מזרח לאנדאן, אויפן היינאלט שלייף פון דער צענטראל ליניע. זי געפינט זיך אויף דער צפון זייט פון פֿארעסט ראד אין פֿערלאפ, צפון פון בארקינגסייד.
פערלאפ סטאנציע האט געעפֿנט ערשט אום 1טן מיי 1903, אויף דער גרויס-איסטערן באן צווייג ליניע פערלאפ שלייף פון וואודפארד קיין אילפֿארד אדורך היינאלט.
אום 29סטן נאוועמבער 1947 האבן אויפגעהערט די פארע באדינונגען און אום 31סטן מיי 1948 האבן אנגעהויבן עלעקטריפיצירטע פאסאזשירן באדינונגען אויף דער צענטראל ליניע.
סאציאלאגיע איז די חכמה פון שטודירן די געזעלשאפטלעכע פירונגען.
די הויפט פיגורן אין דער שטודיע פון סאציאלאגיע זענען געווען קארל מארקס, מאקס וועבער און עמיל דורקהיים.
היינאלט () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין היינאלט, לאנדאנער בארא פון רעדברידזש, מזרח לאנדאן, אויפן היינאלט שלייף פון דער צענטראל ליניע. לעבן דער סטאנציע געפינט זיך איינער פון די דריי צענראל ליניע וואקזאלן.
היינאלט סטאנציע האט געעפֿנט ערשט אום 1טן מיי 1903, אויף דער גרויס-איסטערן באן צווייג ליניע היינאלט שלייף פון וואודפארד קיין אילפֿארד אדורך היינאלט.
אום 29סטן נאוועמבער 1947 האבן אויפגעהערט די פארע באדינונגען און אום 31סטן מיי 1948 האבן אנגעהויבן עלעקטריפיצירטע פאסאזשירן באדינונגען אויף דער צענטראל ליניע קיין צענטראל לאנדאן דורך גאנטס היל. באנען קיין וואודפארד אדורך האבן אנגעהויבן דעם 21סטן נאוועמבער 1948.
אין די שפיץ שעה׳ן פארן צוויי באנען א שעה קיין מערב רייסליפ.
היינאלט סטאנציע איז נאר 800 מעטער ווייט פון פערלאפ סטאנציע, וואס מען קען זיין ווען מען קוקט קיין דרום פון די פעראנען. א דורכשניט רייזע צווישן די צוויי סטאנציעס דויערט 65 סעקונדעס.
גריינזש היל () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין טשיגוועל, עסעקס, אויפן היינאלט שלייף פון דער צענטראל ליניע.
גריינזש היל סטאנציע האט געעפֿנט ערשט אום 1טן מיי 1903, אויף דער גרויס-איסטערן באן צווייג ליניע פערלאפ שלייף פון וואודפארד קיין אילפֿארד.
אום 29סטן נאוועמבער 1947 האבן אויפגעהערט די פארע באדינונגען און אום 31סטן מיי 1948 האבן אנגעהויבן עלעקטריפיצירטע פאסאזשירן באדינונגען אויף דער צענטראל ליניע קיין צענטראל לאנדאן דורך גאנטס היל. באנען קיין וואודפארד אדורך גריינזש היל האבן אנגעהויבן דעם 21סטן נאוועמבער 1948.
טשיגוועל () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין טשיגוועל, עסעקס, אויפן היינאלט שלייף פון דער צענטראל ליניע.
טשיגוועל סטאנציע האט געעפֿנט ערשט אום 1טן מיי 1903, אויף דער גרויס-איסטערן באן צווייג ליניע פערלאפ שלייף פון וואודפארד קיין אילפֿארד.
אום 29סטן נאוועמבער 1947 האבן אויפגעהערט די פארע באדינונגען און אום 31סטן מיי 1948 האבן אנגעהויבן עלעקטריפיצירטע פאסאזשירן באדינונגען אויף דער צענטראל ליניע קיין צענטראל לאנדאן דורך גאנטס היל. באנען קיין וואודפארד אדורך טשיגוועל האבן אנגעהויבן דעם 21סטן נאוועמבער 1948.
ראדינג וואלי () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין באקהערסט היל, עסעקס, אויפן היינאלט שלייף פון דער צענטראל ליניע.
ראדינג וואלי האט געהאט נאר 260,000 פאסאזשיר־רייזעס אין גאנץ 2015 (בערך 712 פאסאזשירן א טאג) און איז די ווייניגסט געניצטע סטאנציע אויך דער גאנצער אונטערגרונט נעצווערק.
די ליניע אדורך ראדינג וואלי האט געעפֿנט אום 1טן מיי 1903, אויף דער גרויס-איסטערן באן צווייג ליניע פערלאפ שלייף פון וואודפארד קיין אילפֿארד. די סטאנציע האט ערשט געעפנט דעם 3טן פעברואר 1936.
אום 29סטן נאוועמבער 1947 האבן אויפגעהערט די פארע באדינונגען און אום 31סטן מיי 1948 האבן אנגעהויבן עלעקטריפיצירטע פאסאזשירן באדינונגען אויף דער צענטראל ליניע קיין צענטראל לאנדאן דורך גאנטס היל. באנען קיין וואודפארד אדורך ראדינג וואלי האבן אנגעהויבן דעם 21סטן נאוועמבער 1948.
עפינג פֿארעסט דיסטריקט איז א לאקאלע רעגירונג דיסטריקט פון עסעקס, ענגלאנד, וואס גערנעצט גרויסלאנדאן צו דרום און דרום־מערב. צו צפון גרענעצט ער הארטפארדשיר. א גרויסער טייל פונעם דיסטריקט איז באדעקט מיטן וואלד עפינג פארעסט. דער דיסטריקט איז געשאפן געווארן אום 1טן אפריל 1974.
דאס גרעסטע שטעטל אינעם דיסטריקט איז לאוטן. מער צו צפון איז דאס מארקשטעטל טשיפינג אנגאר. די אדמיניסטראציע געפינט זיך אין עפינג, אין צענטער פונעם דיסטריקט.
אומגעפער 130,000 מענטשן וואוינען אינעם דיסטריקט. צווי אויטאסטראדן,  M25 און M11, גייען אדורכן דיסטריקט.
טאטערידזש און וועטסטאן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין וועטסטאן, אין דער לאנדאנער בארא פון בארנעט, צפון לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן היי בארנעט צווייג פון דער נארדערן ליניע, און איז אין טראוולקארט זאנע 4.
נארדערן ליניע פארן ארויס אין ביידע ריכטונגען יעדע 3-6 מינוט; אין דער דרומדיקער ריכטונג פארן די באנען קיין מארדן דורכן באנק צווייג אדער קיין קענינגטאן אדער מארדן דורכן טשארינג קראס צווייג.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 18טן אויגוסט 1924 מיטן נאמען וועטסטאן און טאטערידזש.
וואודסייד פארק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין וואודסייד פארק, אין דער לאנדאנער בארא פון בארנעט, צפון לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן היי בארנעט צווייג פון דער נארדערן ליניע, און איז אין טראוולקארט זאנע 4.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן אפריל 1872 מיטן נאמען טארינגטאן פארק.
קאַרדיאלאגיע (פון גריכיש καρδίᾱ "קאַרדיאַ", "האַרץ" און -λογία "-לאגיאַ", "שטודיע") איז א צווייג פון מעדיצין וואס באהאנדלט הארץ־פֿעלער ווי אויך פֿעלער פון טיילן פון דער בלוט צירקולאציע סיסטעם. דאס פעלד שליסט איין מעדיצינישער דיאגנאז און קוראציע פון  הארצפעלער פון געבורט, קאראנארע הארץ־קראנקייט, הארץ נישט־גענוגיקייט און עלעקטרא־פיזיאלאגיע. דאקטוירים וואס ספעציאליזירן אין דעם דאזיקן פעלד פון מעדיצין רופט מען קאַרדיאלאגן, א ספעציאליטעט פון אינעוועניגסטן מעדיצין.
אלע קארדיאלאגן שטודירן הארץ פעלער, אבער הארץ פעלער פון דערוואקסענער און פון קינדער זענען צוויי באזונדערע דיסציפלינען. א סתם קארדיאלאג פאר דערוואקסענער איז נישט טרענירט צו באהאנדלען קינדער, און קינדער־קארדיאלאגן קענען נישט באהאנדלען דערוואקסענער.
וועסט פֿינטשלי () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין פֿינטשלי, אין דער לאנדאנער בארא פון בארנעט, צפון לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן היי בארנעט צווייג פון דער נארדערן ליניע, און איז אין טראוולקארט זאנע 4.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן מערץ 1933 דורך דער לאנדאן נארד־איסטערן באן אויף איר ליניע קיין היי בארנעט. נארדערן ליניע באדינונגען האבן אנגעהויבן אום 14טן אפריל 1940. אין 1941 האבן אויפגעהערט די לאנדאן נארד־איסטערן באן באדינונגען.
מיל היל איסט () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין מיל היל, אין דער לאנדאנער בארא פון בארנעט, צפון לאנדאן. די סטאנציע איז די איינציגע סטאנציע אויף אן איין־באנוועג צווייג פון דער נארדערן ליניע פון פֿינטשלי צענטראל, און איז אין טראוולקארט זאנע 4. זי איז די ווייניגסט געניצטע סטאנציע אויף דער נארדערן ליניע מיט 1.32 מיליאן פאסאזשירן אין 2015.
די סטאנציע האט געעפנט מיטן נאמען מיל היל דעם 22סטן אויגוסט 1867 אויף דער באן ליניע קיין עדזשווער.אום 1טן מערץ 1928 האט די סטאנציע באקומען דעם היינטיקן נאמען מיל היל איסט.
נארדערן ליניע באדינונגען האבן אנגעהויבן אום 18טן מיי 1941. אין 2007 האט מען באנייט די סטאנציע.
פֿינטשלי צענטראל () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין פֿינטשלי, אין דער לאנדאנער בארא פון בארנעט, צפון לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן היי בארנעט צווייג פון דער נארדערן ליניע, און איז אין טראוולקארט זאנע 4.
די סטאנציע האט געעפנט מיטן נאמען פֿינטשלי און הענדאן דעם 22סטן אויגוסט 1868 דורך גרויס־נארדערן באן אויף איר ליניע צווישן פינזבורי פארק און. דער צווייג פון פינטשלי צענטראל קיין היי בארנעט האט געעפֿנט דעם 1טן אפריל 1872.
נארדערן ליניע באדינונגען האבן אנגעהויבן אום 14טן אפריל 1940. אין 1941 האבן אויפגעהערט די לאנדאן נארד־איסטערן באן באדינונגען.
מזרח פֿינטשלי () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין מזרח פֿינטשלי, אין דער לאנדאנער בארא פון בארנעט, צפון לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן היי בארנעט צווייג פון דער נארדערן ליניע, און איז אין טראוולקארט זאנע 3.
די סטאנציע האט געעפנט מיטן נאמען איסט ענד דעם 22סטן אויגוסט 1868 דורך גרויס־נארדערן באן אויף איר ליניע צווישן פינזבורי פארק און.
נארדערן ליניע באדינונגען האבן אנגעהויבן אום 3טן יולי 1939. אין 1941 האבן אויפגעהערט די לאנדאן נארד־איסטערן באן באדינונגען.
שמואל בן יהודה איבן תיבון (1150 - 1230) איז געווען א יידישער פילאסאף און דאקטער. ער איז מערסט באוואוסט פאר זיינע איבערזעצונג פון אראביש אויף לשון קודש פון די ספרים פונעם רמב״ם.
שמואל איבן תיבן איז געווען דער זון פון דעם בארימטן איבערזעצער יהודה בן שאול אבן תיבון.
ער איז געבוירן געווארן אין פראוואנס, דרום פראנקרייך. ער האט פארטייטשט דעם רמב״ם׳ס מורה נבוכים אויף לשון קודש ווען דער רמב״ם האט נאך געלעבט.
ער איז נפטר געווארן אין מארסיי ביי דער עלטער פון 80 יאר, און מען האט געפירט זיין גוף קיין ארץ ישראל צו קבורה אין טבריה.
קאַלקולוס (פון לאטיין "calculus", פשוטער טייטש "קליין שטיינדל מיט וואס מען ציילט") איז די מאטעמאטישע שטודיע פון ענדערונג, גענוי ווי געאמעטריע איז די שטודיע פון פֿארעם און אלגעברע איז די שטודיע פון אפעראציעס און זייערע אנווענדונג צו לייזן גלייכונגען. ער האט צוויי הויפט צווייגן, דיפערענציאל-קאלקולוס (וואס באהאנדלט פארענדערונגען פון פונקציעס און משופעדיקייטן פון קרומעס), און אינעטגראל-קאלקולוס (וואס באהאנדלט אנקלייבן זיך פון קוואנטיטעטן און די שטחים אונטער און צווישן קרומעס). די צוויי צווייגן האבן א שייכות מיט אנאנד דורך דעם פונדאמענטאלן טעארעם פון קאלקולוס. ביידע צווייגן ניצן די פונדאמענטאלע באגריפן פון צונויפקום פון אומענדלעכע רייען און אומענדלעכע סעריעס צו א גוט-דעפינירטן גרענעץ.
אין אלגעמיין איז מאדערנער קאלקולוס גערעכנט צו האבן געווען אנטוויקלט אינעם 17טן יארהונדערט דורך אייזיק ניוטאן און גאטפריד לייבניץ. היינט האט קאלקולוס פארשפרייטע באניצן אין וויסנשאפט, אינזשעניריע און עקאנאמיק און קען לייזן פילע פראבלעמען וואס עלעמענטארע אלגעברע קען נישט.
מאדערנער קאלקולוס איז געווארן אנטוויקלט אינעם 17טן יארהונדערט דורך אייזיק ניוטאן און גאטפריד לייבניץ. אבער עלעמענטן דערפון האבן זיך שוין באוויזן אין אוראלטער אינדיע, גריכנלאנד, מיטל-אלטער אייראפע און דעם מיטל מזרח.
ווייל x איז גלייך צו x1 און ווייל x0 איז גלייך צו 1.￼
ווייל 0x איז גלייך צו 0.
אין דעם דאזיגן ביישפיל איז די c קענצאל (ענגליש: "coefficient", דײַטש: "Kennzahl") גלייך צו 1.
דאס עלעמענט 5 איז א פעסטע גרייס (ענגליש: "constant", דײַטש: "feste Größe"/"feste Grösse") און וועט 0 נאך דער דיפערענצירונג פון דער פונקציע פון x.
קלאַפהאַם נארד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין קלאַפהאַם, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער נארדערן ליניע. די סטאנציע געפינט ביים צפון עק פון קלאפהאם היי סטריט, 100 מעטער ווייט פון קלאפהאם היי סטריט באן סטאנציע.
די סטאנציע האט מען געעפנט דעם 3טן יוני 1900 מיטן נאמען קלאפהאם ראד אויף דער פארלענגערונג פון דער סיטי און דרום לאנדאנער באן.
קלאַפהאַם קאמאן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין קלאַפהאַם, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער נארדערן ליניע, און איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט מען געעפנט דעם 3טן יוני 1900 אויף דער פארלענגערונג פון דער סיטי און דרום לאנדאנער באן, ווי איר נייע דרום סוף־סטאנציע. זי איז געווארן א דורך־סטאנציע ווען מען האט געענפט די מארדן פארלענגערונג אין 1926.
א זחא יאָר איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט זחא הייבט אן שבת (ז, דער זיבעטער טאג פון דער וואך), איז "חסר" (ח) דאס הייסט סיי חשוון סיי כסלו האבן 29 טעג, און פסח געפאלט זונטיק (א). א יאר פון סארט זחא איז א פשוט יאר (נישט קיין עיבור יאר) און איז לאנג 353 טעג, מיט 51 שבתים.
א זחא יאר איז איינע פון די זעלטענע סארט יארן, און פאסירט אין 4.33% פון אלע יארן. לעצטנס האט פאסירט א זחא יאר אין ה'תשס"א, און וועט פאסירן נאכאמאל אין ה'תשפ"א.
א גכז יאָר איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט גכז הייבט אן דינסטיק (ג, דער דריטער טאג פון דער וואך), איז "כסדרן" (כ) דאס הייסט אז חשוון האט 29 טעג און כסלו האט 30 טעג, און פסח געפאלט שבת (ז). א יאר פון סארט גכז איז אן עיבור יאר (מיט צוויי אדרים) און איז לאנג 384 טעג, מיט 55 שבתים. דאס יאר פאר א גכז יאר איז אדער א השא יאר אדער א זחא יאר.
א גכז יאר פאסירט אין 5.26% פון אלע יארן, ווען דער מולד פון תשרי געפאלט צווישן יום ב' שעה 18 (12:00 מיטאג אויפן ירושלים לאקאלן זייגער) און יום ג' שעה 18 (12:00 מיטאג). לעצטנס האט פאסירט א גכז יאר אין ה'תשנ"ה, און וועט פאסירן נאכאמאל אין ה'תשפ"ב.
א החא יאָר איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט החא הייבט אן דאנערשטיק (ה, דער פינפטער טאג פון דער וואך), איז "חסר" (ח) דאס הייסט סיי חשוון סיי כסלו האבן 29 טעג, און פסח געפאלט זונטיק (א). א יאר פון סארט החא איז אן עיבור יאר און איז לאנג 383 טעג, מיט 55 שבתים.
א החא יאר איז איינע פון די זעלטנסטע סארט יארן, און פאסירט אין בערך 3.87% פון אלע יארן (דורכשניטלעך איין מאל אין 26 יאר). לעצטנס האט פאסירט א החא יאר אין ה'תשס"ה און ה'תשס"ח, און וועט פאסירן נאכאמאל אין ה'תתי"ב.
דאס יאר נאך א החא יאר איז א גכה יאר.
א זשה יאָר איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט זשה הייבט אן שבת (ז, דער זיבעטער טאג פון דער וואך), איז "שלם" (ש) דאס הייסט סיי חשוון סיי כסלו האבן 30 טעג, און פסח געפאלט דאנערשטיק (ה). א יאר פון סארט זשה איז אן עיבור יאר (מיט צוויי אדרים) און איז לאנג 385 טעג, מיט 55 שבתים.
א זשה יאר פאסירט אין 4.72% פון אלע יארן. לעצטנס האט פאסירט א זשה יאר אין ה'תש"ס און ה'תשס"ג, און וועט פאסירן נאכאמאל אין ה'תשפ"ז.
קלאַפהאַם דרום () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין קלאַפהאַם, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער נארדערן ליניע, און איז אין טראוולקארט זאנעס 2 און 3.
די סטאנציע האט מען געעפנט דעם 13טן סעפטעמבער 1926 אויף דער מארדן פארלענגערונג פון דער סיטי און דרום לאנדאנער באן.
רבי חיים אברהם הלוי הורוויץ (תרצ"ג, זידיטשויוו, פוילן – י"ח סיון תשע"ו, ניו דזשערסי, פאראייניגטע שטאטן) איז געווען א פויליש געבוירענער אמעריקאנער רבי. אין תשמ"ה איז געווארן באסטאנער רבי, און  האט אנגעהויבן פירן א הויף וואס זיין זיידע, רבי פינחס דוד הורוויץ, האט אויפגעשטעלט אין תרע"ה.
רבי חיים אברהם איז געבוירן געווארן אין זידיטשויוו, מזרח גאליציע, דער עלצטער זין פון זיין פאטער רבי משה הורוויץ, זון פון רבי פינחס דוד הורוויץ, דער ערשטער באסטאנער רבי, זון פון רבי שמואל שמעלקא הורוויץ, זון פון רבי אלכסנדר יצחק, זון פון רבי נח פינחס פון מאגראוו־בראד, זון פון רבי יעקב דוד, זון פון רבי צבי יהושע פון טרייביטש, זון פון רבי שמואל שמעלקא הלוי הורוויץ פון ניקאלשבורג, און פון זיין מוטער לאה פֿראדל, טאכטער פון רבי חיים אברהם אייכנשטיין, זידיטשויווער רבי. ביי זיינע סוף יארן איז רבי חיים אברהם געווען דער לעצטער ייד געבוירן אין זידיטשויוו וואס איז נאך געבליבן לעבן.
ער האט געלערנט אין בית מדרש גבוה, לייקוואוד, ביי רבי אהרן קאטלער, וואו ער איז געווען דער ערשטער חסידישער בחור.
אין תשי״ד האט ער חתונה געהאט מיט מרים אדלער, טאכטער פון רבי אלעזר אדלער פון דער זוועהילער דינאסטיע, פון וועמען איז געבוירן געווארן זיין בכור רבי יעקב יצחק ״יענקל״ הורוויץ אין תשט״ז. רבי יענקל איז געהאדעוועט געווארן ביי זיין זיידן אין וועסט האליוואוד, לאס אנדזשעלעס, און היינט איז ער דער רב פונעם באסטאנער בית מדרש אין לארענס, ניו יארק.
רבי חיים אברהם האט חתונה געהאט בזיווג שני מיט דער טאכטער פון רבי יונה האס. זיי האבן געהאט איין זון, רבי ישראל יונה הורוויץ, און זיבן טעכטער.
אין סיון תשע״ו איז ער געפארן קיין אמעריקע צו דער חתונה פון אן אייניקל. ער האט פארברענגט אין לייקוואוד ביי דער ישיבה וואו ער האט געלערנט אין זיין יוגנט. ערב שבת פרשת בהעלתך איז ער נפטר געווארן דארט.
נאך דער פטירה פון זיין פאטער רבי משה הורוויץ, באסטאנער רבי אין ניו יארק, אין תשמ״ה האט רבי חיים אברהם איבערגענומען די רביסטעווע אין בארא פארק. אין יאר תשנ״ה האט ער אריבערגעפירט זיין הויף צו רמת בית שמש.
ער איז געווען א מחבר פון ניגונים.
באַלהאַם סטאַנציע () באשטייט פון צוויי סטאנציעס לעבן אנאנד (א נאציאנאלע באן סטאנציע און א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע) אין באלהאם, דרום לאנדאן. די סטאנציעס זענען אינגאנצען באזונדער, אבער מען קען גיין גראד פון איינער צו דער צווייטער.
באלהאם סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
די באלהאם נאציאנאלע באן סטאנציע איז אויף דער ברייטן הויפטליניע, פיר סטאנציעס דרום פון לאנדאן וויקטאריע. כאטש די ליניע איז אויף א צפון־דרום ריכטונג, דורך באלהאם ליגן די באנוועגן מזרח־מערב (מיט וויקטאריע צו מערב). דער פארוואלטער פון דער סטאנציע איז סאדערן באן פירמע.
באַלהאַם אונטערגרונט סטאנציע ווערט באדינט דורך דער נארדערן ליניע.
די סטאנציע האט מען געעפנט דעם 6טן דעצעמבער 1926 אויף דער מארדן פארלענגערונג פון דער סיטי און דרום לאנדאנער באן, וואס איז שפעטער געווארן א טייל פון דער נארדערן ליניע.
די סטאנציע האט אריינגאנג געביידעס אויף ביידע זייטן פון באלהאם היי ראד, פלאנעווירט דורכן ארכיטעקט טשארלס האלדן.
טוטינג בעק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין טוטינג, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער נארדערן ליניע, און איז אין טראוולקארט זאנע 3.
אין מאטעמאטיק, איז אבסטראקציע א צענטראלער פראצעדור פון ראפינירן די פרינציפיעלע אייגנשאפטן פון אן אביעקט און פארלאזן אנדערע קאנקרעטע אייגנשאפטן. דורך אבסטראקציע קען מען גענעראליזירן די אייגנשאפטן פונעם אביעקט.
די מערהייט פון מאטעמאטישע געביטן שטאמען פון באשעפטיקונג אין לייזן פראקטישע פראבלעמען. כאטש די מאטיוואציע פאר שטודירן א געוויסן געביט קומט פון רעאליטעט, אבער פֿאקוסירן אויף די רעאלע אביעקטן טוט אפט שטערן באקומען א באשטאנד וועגן דעם אביעקט. דער מאטעמאטיקער פרעפֿערירט צו אבטראהירן די אביעקטן וואס ער פֿארשט – צו טרעפן די פשוט׳סטע זאמלונג פון די אלע אייגנשאפטן וואס טוט גוט באשרייבן די געפארשטע אביעקטן.
דער פארקערטער פראצעס פון פארשן אן אבסטראקטן אביעקט דורך זיינס א רעאליזאציע ווערט גערופן א רעפרעזענטאציע פונעם אביעקט.
160x160פיקס →
160x160פיקס→
160x160פיקס
טערעזאַ מערי מיי (; געבוירן ברעזיער, דעם 1טן אקטאבער 1956) איז א בריטישע פאליטיקערין. זי איז געווען די פרעמיער מיניסטארקע פונעם פאראייניגטן קעניגרייך פון יולי 2016 ביז יולי 2019. זי איז א דעפוטאט פון דער קאנסערוואטיווער פארטיי. פריער האט זי געדינט ווי אינערן מיניסטארקע.
זי איז א דעפוטאט אינעם הויז פון קאמאנס (MP) פאר דער מיידנהעד וויילערשאפט.
זי איז געבוירן געווארן אין איסטבארן, סאסעקס, און איז אויפגעוואקסן אין אקספארדשיר.
אום 6טן סעפטעמבער 1980 האט זי געהייראט פיליפ דזשאן מיי. זיי האבן נישט קיין קינדער. אין 2013 איז זי געווארן דיאגנאזירט מיט טיפ 1 צוקערקרענק.
פאליטישע דערפארונג.
זי איז ערשט געווארן א קאנסערוואטיווע דעפוטאט ביי די אלגעמיינע וואלן פון 1997. זי איז געווארן פראמאווירט צום שאטן קאבינעט אין 1999. פון יולי 2002 ביז נאוועמבער 2003 איז זי געווען פארזיצערין פון דער קאנסערוואטיווער פארטיי.
אום 12טן מיי 2010 איז זי געווארן אינערן מיניסטארקע, און זי האט געהאלטן דעם אמט ביז 2016, לענגער ווי יעדן אין די לעצטע צוויי יארהונדערטער.
טוטינג בראדוויי () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין טוטינג, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער נארדערן ליניע, און איז אין טראוולקארט זאנע 3.
קאליערס וואוד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער נארדערן ליניע, און איז אין טראוולקארט זאנע 3.
די סטאנציע האט מען געעפנט דעם 13טן סעפטעמבער 1926 אויף דער מארדן פארלענגערונג פון דער סיטי און דרום לאנדאנער באן דרום פון קלאפהאם קאמאן.
דרום ווימבלדאן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין מערטאן, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער נארדערן ליניע, און איז אויפן גרענעץ צווישן טראוולקארט זאנעס 3 און 4.
מארדן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין מארדן, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער נארדערן ליניע, און איז אין טראוולקארט זאנע 4. מארדן איז די דרום סוף־סטאנציע פון דער נארדערן ליניע און איז אויך די דרומסטע סטאנציע אויף דער אונטערגרונט נעצווערק.
נישט ווייט פון דער סטאנציע זענען מארדן האל פארק און מארדן פארק.
די סטאנציע איז געווען איינער פון די ערשטע מאדערניסטישע פלענער וואס דער ארכיטעקט טשארלס האלדן האט געשאפן פארן לאנדאנער אונטערגרונט.
בארא () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן באנק צווייג פון דער נארדערן ליניע וואס געפינט זיך אין בארא, לאנדאנער בארא פון סאדארק.
רעדינג" () איז א גרויס שטעטל און אוניטארישע אויטאריטעט, און איז די גראַפֿנשאַפֿט־שטאָט פון דער צערעמאנישער גראַפֿנשאַפֿט פון בארקשיר, ענגלאנד. די שטאט געפינט זיך ביים צוזאמענפלוס פון די טייכן טעמז און קענעט, בערך 26 ק"מ צפון פון בייזינגסטאק און 43 ק"מ דרום פון אקספארד.
רעדינג האט א באן סטאנציע אויף דער גרויס־מערבדיקער הויפטליניע.
מאטי אילאוויטש איז א קאמפאזיטאר פון אידישע ניגונים און חיזוק ניגונים פארן מענטש און ווי אויך ניגונים איבער אמונה. אויך איז ער א בדחן און א זינגער. ער וואוינט אין סטעטן איילענד, ניו יארק.
אילאוויטש איז געבוירן געווארן אין יאר תשמ"ט און מיימאנידיס שפיטאל אין בארא פארק. ער האט חתונה געהאט און יאר תשס"ז צו א טאכטער פון ר' יודל וויינגארטען.
דער רעאלער פראיעקטיווער פלוין איז א צוויי־דימענסיאנאלע פלאכטע  וואס קען נישט ווערן רעאליזירט אין דריי דימענסיעס נאר דורך זעלבסט שניידן, געוויזן דא אלס בוי׳ס אייבערפלאך.
אין מאטעמאטיק איז א פלאַכטע א טאפאלאגישער רוים וואס לאקאל איז ענלעך צו אן אויקלידישן רוים לעבן יעדן פונקט.
איין־דימענסיאנעלע פלאכטעס שליסן איין שטריכן און קרייזן, אבער נישט קיין פיגור אכט, וואס האט א קנופ און דארט איז נישט ענלעך צו אן אויקלידישן 1-רוים. א צוויי־דימענסיאנעלע פלאכטע ווערט גערופן אן אייבערפלאך. ביישפילן שליסן איין דעם פלוין, דעם קיילעך און דעם טארוס, אבער אויך דאס קליין־פלעשל.
דער באגריף פון א פלאכטע איז צענטראל צו פילע טיילן פון געאמעטריע און מאדערנעם מאטעמאטישן פיזיק, ווייל זי דערמעגלעכט באשרייבן קאמפליצירטע סטרוקטורן מיט די אייגנשאפטן פון אויקלידישן רוים.
הרב שמואל שמעלקא פינטער (י"א אדר א' תרע"ט - י"א תמוז תשנ"ד) איז געווען א בריטישער רב  פון די פירער פון  חרדישן יידנטום אין לאנדאן. ער איז געווען פערציג יאר דער מנהל פון די יסודי התורה מוסדות און איז געווען דער פארזיצער פון אגודת ישראל אין בריטאניע.
ער איז געבוירן געווארן אין ווין י"א אדר תרע"ט צו זיין פאטער הרב חיים פינטער רב פון בוקאווסק אין גאליציע. ביי דער ערשטער וועלט-מלחמה איז די משפחה אנטלאפן קיין ווין אזוי א סך גאליציאנער יידן. ער האט געלערנט אין דער צעהלימער ישיבה ביי הרב לוי יצחק גרינוואלד. אין ווין האט ער אויך געלערנט ביים ״ראגאטשאווער״, הרב יוסף ראזין, וואס איז געווען אין ווין פאר א רפואה פאר זיינע אויגן, און ער האט פארגעליינט ספרים פאר אים. עטלעכע יאר האט זיין פאטער געשיקט אים קיין בוקאווסק, וואו זיין ברודער הרב אברהם פינטער האט איבערגענומען דאס רבנות. פאר דער צווייטער וועלט-מלחמה האט ער געדאנזשעט אימיגרירן אין ענגלאנד, וואו ער האט געוואוינט אינעם איסט ענד פון לאנדאן. ער האט זיך געצויגן קיין סטאמפארד היל וואו ער האט געעפנט א שטיבל מיטן נאמען ישועת חיים. ער האט חתונה געהאט מיט מרת פעשא, די טאכטער פון רבי ישראל אריה מרגליות, פרעמישלאנער רבי אין לאנדאן. די לאנדאנער רבנים (צווישן זיי רבי שלום מאסקאוויט, שאצער רבי, און הרב יחזקאל אבראמסקי) האבן אים דערמוטיקט איבערצונעמען די פירערשאפט פון דער "יסודי התורה" תלמוד תורה (געגרינדעם דורכן דענקאווער רב, הרב ישכר פרדס) וואס צענדליקע יאר זענען געווען די צענטראלע חינוך מוסדות אין סטאמפארד היל.
ער איז געווען דער פארזיצער פון אגודת ישראל פון בריטאניע. נאך זיין ווייב׳ס פטירה האט ער געהייראט בזיווג שני מרת באבטשע, טאכטער פון רבי פינחס שלום פון קאסא, די אלמנה פון רבי אברהם אייכנשטיין פון זידיטשוב שיקאגא און זיין מחותנסטע.
ער איז נפטר געווארן י״א תמוז תשנ״ד און מען האט אים באגראבן אין דעם עדת ישראל בית עולם אין ענפילד, לאנדאן.
לאמבעט נארד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער בעקערלו ליניע וואס געפינט זיך אויף וועסטמינסטער ברידזש ראד אין לאמבעט.
די סטאנציע האט מען געעפנט דעם 10טן מערץ 1906 אויף דער בעקער סטריט און וואטערלו באן מיטן נאמען "קענינגטאן ראד".
פּאַוער ריינדזשערס (ענגליש: "Power Rangers", יידיש: "כוח פּאַטראָלן") איז אן אמעריקאנישער מאסן מעדיע קאָנצעסיע באזירט אויף א לייוו אקציע סופּערהעלדן טעלעוויזיע סעריע. די טעלעוויזיע סעריע איז ערשטנס פראדוצירט געווארן פון סַבַן פארוויילונג, דערנאָך פון BVS פארוויילונג, און היינט פון SCG פּאַוער ריינדזשערס, און נוצט מערסט פון איר ווידעא פונעם יאפאנישע טאָקוסאַצו "סופּער סענטײַ", פראדוצירט פון טאָעי קאמפאני. דעם ערשטן "פּאַוער ריינדזשערס" ארטיקל, "מײַטי מאָרפֿין פּאַוער ריינדזשערס", האט אויסגעוואַקסן דעם 28סטן אויגוסט 1993, און האט געהילפט צו אַוועקשיקן די פוקס קינדער פראגראמירונג בלאק פון די 1990ער, אין וועלכע האט ער אָפּגעליפֿערט צו פאפולערע קולטור צוזאמען מיט א ליניע פון אקציע פיגורן און אנדערע שפילכלעך פון באַנדײַ.
כאָטש וואָרצלדיקע קריטיקעס פאר זיין אקציע געוואַלד באשטימט פאר קינד מאסעס, האט דער קאנצעסיע אָנגעגאַנגען, און איצט אנטהאלט ער 23 טעלעוויזיע סעזאנען פון 19 פארשידענע סעריעס און צוויי טעאטריקאלישע פילמען, מיט א דריטער פילם פאר 2017. אין 2010 האט חיים סבן, דער שאפער פונעם סעריע, איבערגעיאָגט צוריק דאס אייגנטום פונעם קאָנצעסיע נאך זיבן יארן אונטער די וואלט דיזני פירמע.
קענסאל גרין ("Kensal Green") איז א נעצווערק באן סטאנציע באדינט דורך דער בעקערלו ליניע פון לאנדאנער אונטערגרונט און דורך דער וואטפארד ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט. די סטאנציע געפינט זיך אין קענסאל גרין אין צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט אום 1טן אקטאבער 1916 אויף דער נייער וואטפארד ליניע.
ווילזדן קנופ ("Willesden Junction") איז א נעצווערק באן סטאנציע אין הארלזדן, צפון־מערב לאנדאן, באדינט דורך דער בעקערלו ליניע פון לאנדאנער אונטערגרונט און דורך לאנדאנער איבערגרונט. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנעס 2 און 3.
די סטאנציע האט געעפנט אום 1טן סעפטעמבער 1866 אויף דער לאנדאן און נארד־וועסטערן באן. היינט איז דאס די מערב בארטן הויפטליניע, אבער די פארן אדורך אויף באנוועגן וואס האבן מער נישט קיין פעראנען. די הויך־ניווא סטאנציע איז געעפנט געווארן אין 1869 דורך דער נארד לאנדאן ליניע וואס גייט קווער אריבער דער הויפטליניע.
האַרלזדן (ענגליש: "Harlesden") איז א נעצווערק באן סטאנציע אויף אקטאן ליין אין צפון־מערב לאנדאן באדינט דורך דער בעקערלו ליניע פון לאנדאנער אונטערגרונט און דורך דער וואטפארד ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
האַרלזן סטאנציע האט געעפנט אום 15טן יוני 1912 אויף דער נייער וואטפארד ליניע. בעקערלו ליניע באדינונגן האבן אנגעהויבן דעם 16טן אפריל 1917 אויף די זעלבע באנוועגן.
סטאנברידזש פארק (ענגליש: "Stonebridge Park") איז א נעצווערק באן סטאנציע צווישן טאקינגטאן און סטאנברידזש אין צפון־מערב לאנדאן באדינט דורך דער בעקערלו ליניע פון לאנדאנער אונטערגרונט און דורך דער וואטפארד ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
די סטאנציע האט געעפנט אום 15טן יוני 1912 אויף דער נייער וואטפארד ליניע. בעקערלו ליניע באדינונגן האבן אנגעהויבן דעם 16טן אפריל 1917 אויף די זעלבע באנוועגן.
פון 24סטן סעפטעמבער 1982 ביזן 4טן יוני 1984 איז די סטאנציע געווען די צפון סוף־סטאנציע פון דער בעקערלו ליניע.
וועמבלי צענטראל (ענגליש: "Wembley Central") איז א נעצווערק באן איבערבייט סטאנציע אין היי סטריט, וועמבלי, אין צפון־מערב לאנדאן, באדינט דורך דער בעקערלו ליניע פון לאנדאנער אונטערגרונט, דורך דער וואטפארד ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט, לאנדאן נארדוועסטערן אייזנבאן און סאדערן רוטעס. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1842 אויף דער לאנדאן און בירימינגהאם באן מיטן נאמען "סאַדבורי". דעם 1טן מיי 1882 האט מען געענדערט דעם נאמען צו "סאדבורי און וועמבלי". בעקערלו ליניע באדינונגן האבן אנגעהויבן דעם 16טן אפריל 1917.
אום 5טן יולי 1948 האט די סטאציע באקומען איר היינטיקן נאמען "וועמבלי צענטראל". פון 24סטן סעפטעמבער 1982 ביזן 4טן יוני 1984 האט די בעקערלו ליניע נישט באדינט די סטאנציע.
זייט פעברואר 2009 שטעלן זיך אפ דא די סאדערן באנען צווישן מילטאן קינס צענטראל און מזרח קרוידן (יעדע שעה מאנטיק-שבת)
אין דעצעמבער 2014 האבן אנגעהויבן שטעלן זיך אפ דא די לאנדאן מידלאנד באנען צווישן לאנדאן יוסטאן און (יעדע שעה מאנטיק-שבת)
צפון וועמבלי (ענגליש: "North Wembley") איז א נעצווערק באן סטאנציע אין צפון וועמבלי, צפון־מערב לאנדאן, באדינט דורך דער בעקערלו ליניע פון לאנדאנער אונטערגרונט און דורך דער וואטפארד ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
דרום קענטאן (ענגליש: "South Kenton") איז א נעצווערק באן סטאנציע אין דרום קענטאן, צפון־מערב לאנדאן, באדינט דורך דער בעקערלו ליניע פון לאנדאנער אונטערגרונט און דורך דער וואטפארד ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
די סטאנציע האט געעפנט אום 3טן יולי 1933. די סטאנציע האט אן אינזל פעראן.
יעקב פינחס ראנד (1926 – 21סטן יולי 2016) איז געווען פראפעסאר פון בילדונג אין בר-אילן אוניווערסיטעט. ער איז געווארן באלוינט מיטן ישראל פריז פאר בילדונג פארשונג (תשס"א 2001).
יעקב ראנד איז געבוירן געווארן אין רומעניע צו א משפחה פון רוזשינער חסידים. אין זיין יוגנט האט ער געלערנט אין חדר. ביי דער צווייטער וועלט-מלחמה, ווען ער איז געווען אלט 14, איז ער פארטריבן געווארן מיט זיינע עלטערן צו די קאצעטן אין טראנסניסטריע, אוקראינע. נאך דער מלחמה איז ער צוריק מיט זיין משפחה צום שטעטל וואו זיי האבן געוואוינט. נאכהער איז ער געווארן א מיטגליד פון דער נאציאנאלער פארוואלטונג פון דער "בני עקיבא" באוועגונג אין רומעניע, און ער האט געארבעט אין ראם פון דער "ההגנה" ארגאניזאציע כדי ארויפברענגען הונדערטער רעקרוטן קיין ארץ ישראל. אין יאר 1947 האט ער אימיגרירט אומעלעגאל קיין ארץ ישראל, די בריטישע האבן אים געכאפט און דעפארטירט אין די פארהאלט לאגערן אין ציפערן. אין 1948 איז ער אנגעקומען אין ארץ ישראל, און האט געקעמפט אין צה"ל ביי דער אומאפהענגיקייט מלחמה.
ביז ער האט געענדיקט זיין מאטורע איז ער געווען אלט 26, צוליב דעם וואס אין די מלחמה יארן האט ער נישט געהאט קיין מעגלעכקייט צו שטודירן. אין די יארן 1960–1964 האט ער שטודירט פאר א דיפלאם אין פסיכאלאגיע און ספעציעלער בילדונג אינעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים. ער האט שטודירט פאר זיין דאקטאראט אין פסיכאלאגיע אין סארבאן אין פאריז ביז 1966. אין 1971 ער ער באקומען זיין דאקטאר דיפלאם אין פסיכאלאגיע אונטער אטא קליינבערג. יענע יאר איז ער צוריק קיין ישראל און האט אנגעהויבן האלטן לעקציעס אין דער בילדונג שולע פון בר אילן אוניווערסיטעט. אין 1978 איז ער געווארן אן אסאציאטער פראפעסאר, און 1989 א פראפעסאר. אין די יארן 1978–1982 האט ער געדינט ווי דעקאן פונעם פאקולטעט פון סאציאלע וויסנשאפטן אין בר-אילן אוניווערסיטעט. פאראלעל צו זיין אוניווערסיטעט ארבעט איז ער געווען א הויכער פארשער און אסאציאירטער פארוואלטער אין דעם הדסה-וויצ"א-קאנאדע פארשונג אנשטאלט און אינעם "אינטערנאציאנאלן צענטער פאר אוואנסירן לערנען מעגלעכקייט" געפירט דורך פראפ' ראובן פייערשטיין.
אין די 1950ער יארן האט ער געהייראט בלהה, די שוועסטער פון פראפ' ראובן פייערשטיין. זיי האבן געהאט פיר טעכטער און א זון, דער אקטיאר און מוזיקער שולי ראנד.
ער איז נפטר געווארן ט״ו תמוז תשע״ו (21סטן יולי 2016).
זיין ווייב בלהה איז נפטר געווארן פיר טעג שפעטער אום י״ט תמוז תשע״ו (25סטן יולי 2016.)
קענטאן (ענגליש: "Kenton") איז א נעצווערק באן סטאנציע אין קענטאן, צפון־מערב לאנדאן, באדינט דורך דער בעקערלו ליניע פון לאנדאנער אונטערגרונט און דורך דער וואטפארד ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער דרום זייט פון קענטאן ראד, גאנץ נאנט צו נארטוויק פארק סטאנציע אויף דער לאנאדאנער אונטערגרונט מעטראפאליטאן ליניע, און איז אין טראוולקארט זאנע 4.
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער נייער ליניע פון קאמדן קיין וואטפארד אום 15טן יוני 1912. אום 16טן אפריל 1917 האט אנגעהויבן די באדינונג אויף דער בעקערלו ליניע.
הארא און ווילדסטאן (ענגליש: "Harrow & Wealdstone") איז א נעצווערק באן סטאנציע אין ווילדסטאן, צפון־מערב לאנדאן, באדינט דורך דער בעקערלו ליניע פון לאנדאנער אונטערגרונט, דער וואטפארד ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט, לאנדאן נארדוועסטערן אייזנבאן און סאדערן באדינונגען. די סטאנציע געפינט זיך ביים גרענעץ פון הארא און ווילדסטאן, און איז אין טראוולקארט זאנע 5.
די סטאנציע האט געעפנט די לאנדאן און בירמינגהאם באן מיטן נאמען "הארא" אום 20סטן יולי 1837 אין א געגנט פון פעלדער אין מידלסעקס. ביים סוף פונעם 19טן יארהונדערט האט ווילדסטאן זיך אנטוויקלט פון א דארף און די סטאנציע האט באקומען איר היינטיקן נאמען. אום 16טן אפריל 1917 איז די בעקערלו ליניע געווארן פארלענגערט פון ווילזדן קנופ ביז און האבן זיך אפגעשטעלט אין הארא און ווילדסטאן סטאנציע.
אוראַל (רוסיש: "Уральские горы") אדער דאס אוראַל־געבערג איז א בארג־קייט וואס ליגט צפון-דרום, און צעטיילט רוסלאנד אין מזרח און מערב טיילן. דער מזרח טייל פון רוסלאנד איז אין אזיע און דער מערב טייל אין אייראפע.
די אוראל בארג־קייט ציט זיך 2,500 ק"מ פון די סטעפן ביים צפון גרענעץ פון קאזאכסטאן ביז די בארטנס פונעם ארקטישן אקעאן. דער אינזל נאוואיע זעמליע איז א פֿארזעצונג פון דער בארג־קייט. דער העכסטער שפיץ אין דער קייט איז דער בארג נאראדע (פּאזנור, 1,895 מ'). נאטורלעכע עראזיע האט אויפגעדעקט א רייכקייט פון מינעראלן אין די אוראל, צווישן זיי אויך איידלשטיינער ווי טאפאז און שמאראק. די קאמי בתולה־וועלדער אין צפון אוראל זענען אנערקענט פון א וועלט ירושה ארט.
געאגראפן טיילן די אוראל אין פינף טיילן: די דרומדיקע, צענטראלע, צפונדיקע, אונטער-ארקטישע און ארקטישע אוראל.
דעקל פון אן אונגארישן ביאמעטרישן פאס
אונגארישע פאַסן ווערן ארויסגעגעבן צו אונגארישע בירגער דורך א ביורא אינעם אינערן מיניסטעריום. יעדער אונגארישער בירגער איז אויטאמאטיש א בירגער פונעם אייראפעישן פארבאנד.
דאס וואָרט אין אונגעריש פֿאַר "פּאַס", "útlevél",
מאכן א פאס אין אונגארן דויערט בערך 20 טעג, אויב וויל מען עס שנעלער קען מען עס באקומען אין 7 טאג, אדער און 3 טאג, אדער אין 24 שעה פאר א עקסטערע אפצאל. סאיז אויך דא א מעגליכקייט עס צו מאכן אויפן פלאץ אויב באשטעלט מען א אפוינטמענט אןליין פריער.
פּרייַז 14000 הו"ף (10 יאר) / 7500 הו"ף (5 יאר) / 2500 הו"ף (1 יאָר) / 2500 הו"ף (5 יאר, 12-18 יאר אַלט) / 2500 הו"ף (5 יאר, 6-12 יאר אַלט) / 2500 הו"ף (3 יאר, אונטער 6 יאר אַלט). דאס איז פארן פאס אליינס, עס צו מאכן שנעלער ווי די אפיציעלע צייט, דארף מען צוצאלן עקסטערע 19000 הו"ף 7 טאָג, אדער 29,000 הו"ף 3 טאָג, אדער 39,000 הו"ף פאר 1 טאָג.
די אונגארישע פֿארינט (; צייכן: Ft, קאד: HUF) איז די אפיציעלע וואלוטע פון אונגארן, און קורצן רופט מען זי הו"ף.
די קורס פון דער פארינט איז אומגעפער 35,000 פארינט צו 100 דאלאר.
באנקנאטן.
אלע באנקנאטן זענען גרויס 154 × 70 מ״מ.
היינט ניצט מען מער נישט די 200 פארינט באנקנאטן–מען האט זיי געטוישט מיט מטבעות.
בייזוואטער () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף די דיסטריקט און קרייז ליניעס. די סטאנציע געפינט זיך אין בייזוואטער, סיטי פון וועסטמינסטער אויף קווינסוויי, ווייניגער ווי 100 מעטער פון קווינסוויי סטאנציע אויף דער צענטראל ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער מעטראפאליטאנע באן אום 1טן אקטאבער 1868, ווען מ׳האט פארלענגערט די באן קיין וואו זי האט פארבונדן מיט דער דיסטריקט באן.
אין 1905 האט די מעטראפאליטאן באן עלעקטריפיצירט די באנוועגן אדורך בייזוואטער.
וועסטבארן פארק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף די האמערסמיט און סיטי און קרייז ליניעס.
די סטאנציע געפינט זיך אין וועסטבארן גרין אין דער קעניגלעכער בארא פון קענזינגטאן און טשעלסי, און איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן פעברואר 1866 אויף דער האמערסמיט און סיטי באן. די סאנציע איז פארמאכט געווארן דעם 31סטן אקטאבער 1871, און דעם פאלגנדן טאג האט געעפנט די נייע סטאנציע מזרח פון דער אלטער.
אין 2009 האט מען פארלענגערט די קרייז ליניע קיין האמערסמיט און זייט דעמאלסט איז די סטאנציע באדינט אויך דורך דער קרייז ליניע.
עמק התלמוד איז א ישיבה אין ירושלים. דער ראש ישיבה איז רבי מאיר הייזלער, וואס איז מדריך די בחורים אלס עובדי השם באמת ובתמימות. דער ראש ישיבה לייגט אריין א ריינע אמונה פשוטה אין זיינע תלמידים וואס באגלייט זיי שפעטער א גאנץ לעבן, און ביי זיינע פייערדיגע שמועסן וואס ער גיט יעדן ליל שישי ביז אין די פארטאגס שעות ווערט איבער'גע'חזר'ט יסודות הדת בקול חוצב להבות אש מיט א אש קודש וואס ווערט טיף אריינגעקריצט אין די ריינע הערצער פון די בחורים.
די ישיבה איז געווארן אויפגעשטעלט בערך אין יאר תשס"ו, נאכדעם וואס רבי מאיר איז ארויס פון דער סאכאטשאווער ישיבה.
דער ראש ישיבה רבי מאיר הייזלער איז ער געווען גאר א נאנטער תלמיד ביי הרב אלעזר שך. ער האט גאר אסאך קונה געווען ביי אים, ווי הרב שך האט זיך אמאל אויסגעדריקט נאך א ריתחא דאורייתא מיט אים אז אויף רבי מאיר איז געזאגט געווארן ומתלמידי יותר מכולם. אויך איז ער געווען גאר א נאנטער תלמיד פון רבי יחזקאל לעווינשטיין משגיח אין דער פאנאוועזשער ישיבה וואס ער פלעגט אים אסאך געטרויען מיט זיינע פריוואטע זאכן, און נאך אסאך גרויסע אידן. שפעטער איז ר' מאיר געווארן א שטיקל ראש ישיבה אין דער אמאליגער ישיבת סאכאטשוב אין ירושלים, זייענדיג דער משפיע רוחני דארט אין ישיבה זייענדיג מקיים דולה ומשקה מתורת רבותיו לאחרים, האבנ'דיג וואס צו משפיע זיין פון זיינע גרויסע רבי'ס
ווען ער האט געעפענט די היינטיגע ישיבה עמק התלמוד האט ער מיטנענומען מיט זיך א גרויסן חלק תלמידים וואס זיי האבן זיך נישט געקענט אפטיילן פון אים.
די בחורים אין דער ישיבה זענען על פי רוב אמעריקאנער בחורים, סאיז אויך דא אזא צוויי דריי ארץ־ישראלדיגע, און ווי אויך איז דא אפאר פון קאנאדע און נאך.
דניאל לאָרענס "לערי" וויטני (ענגליש: "Daniel Lawrence "Larry" Whitney", 17טן פעברואר 1963) איז אן אמעריקאנער סטענד-אפ קאמיקער, אקטיאר, מוזיקאנט און שטימע אקטיאר. ער איז בעסטנס באקאנט מיט זיין טריבונע נאמען און כאראקטער לערי דער קאַבל מאַן ("Larry the Cable Guy").
ער איז א מיטגליד פונעם "בלו קאָלאר קאָמעדי טור", וואס איז א גרופע פון קאמיקער. די אנדערע מיטגלידער זענען ביל ענגוואָל, ראָן ווייט און דזשעף פֿאָקסווערטי.
וויטני האט געמאכט זיבן קאמעדיע אלבאמען. דריי פון זיי זענען געראנגקט געווארן אלס "גאלד אלבאמען" דורכן RIAA. ער איז געווען אין דריי "בלו קאָלאר קאָמעדי טור" פילמען. וויטני איז אויך געווען אין די פילמען "לערי דער קאַבל מאַן: געזונט אינטענדאַנט", "דעלטא פֿאַרס" און "וויטלעס פראטעקציע". ער איז זייער באקאנט אלס די שטימע פון מאַטער, דער שלעפּאויטאָ פון די "אויטאָס" פילמען. וויטני'ס מאָטאָ, "!Git-R-Done" איז אויך דער נאמען פון זיין בוך.
לאדבראק גראוו () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף די האמערסמיט און סיטי און קרייז ליניעס.
די סטאנציע געפינט זיך אין דער קעניגלעכער בארא פון קענזינגטאן און טשעלסי, און איז אין טראוולקארט זאנע 2. זי איז נישט ווייט פונעם פארטאבעלא ראד מארק.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 13טן יוני 1864 אויף דער האמערסמיט און סיטי באן מיטן נאמען נאטינג היל.
לאטימער ראד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף די האמערסמיט און סיטי און קרייז ליניעס.
די סטאנציע געפינט זיך אין צפון קענזינגטאן, אין דער קעניגלעכער בארא פון קענזינגטאן און טשעלסי, און איז אין טראוולקארט זאנע 2. זי איז נישט ווייט פונעם פארטאבעלא ראד מארק.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 16טן דעצעמבער 1868 ביים קנופ פון דער האמערסמיט און סיטי באן און דער מערב לאנדאנער באן.
סאסנאווצע (;) איז א שטאט אין זאגלעמביע דאבראווסקיע, דרום פוילן, 65 ק"מ צפון־מזרח פון קראקע. זי באדעקט א שטח פון 91.06 קוואדראט ק"מ. אין 2009 האט סאסנאווצע געהאט 220,450 איינוואוינער.
אין 1897 האט די יידישע באפעלקערונג פון סאסנאווצע געציילט 2,291 נפשות, און אין 1921— 13,464 נפשות.
די ערשטע יידן זענען געקומען אין סאסנאווצע, אין 1860, אלעקסאנדער און ראדאמסקער חסידים.
ביים חורבן אייראפע זענען 29,000 יידן, א פערטל פון דער באפעלקערונג פון דער שטאט, אומגעקומען דורך די נאצי רוצחים.
וואוד ליין () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף די האמערסמיט און סיטי און קרייז ליניעס.
די סטאנציע געפינט זיך אינעם ווייט סיטי געגנט פון מערב לאנדאן, און איז אין טראוולקארט זאנע 2. די ליניע אפערירט שוין זייט 1864 אבער די סטאנציע האט געעפנט ערשט אין 2008.
די האמערסמיט און סיטי ליניע האט געעפנט די מעטראפאליטאן באן אום 13טן יוני 1864 אויף איר האמערסמיט צווייג ליניע.
אין 2005 האט מען אנגעהויבן בויען דעם וועסטפילד איינקויף צענטער. די ארבעט האט איינגענומען פארבעסערן פובליקן טראנספארט אין דעם געגנט, כולל איבערבויען סטאנציע אויף דער צענטראל ליניע, א נייע שעפערדס בוש באן סטאנציע, און די נייע וואוד ליין סטאנציע, וואס האט געענפט דעם 12טן אקטאבער 2008.
שעפערדס בוש () איז א באן סטאנציע אין שעפערדס בוש, מערב לאנדאן, פארוואלטעט און באדינט דורך לאנדאנער איבערגרונט און אויך באדינט דורך נאציאנאלע באן. די סטאנציע איז אויף דער מערב לאנדאן ליניע פון נאציאנאלע באן און לאנדאנער איבערגרונט און איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט אן איבערבייט מיט שעפערדס בוש אונטערגרונט סטאנציע אויף דער צענטראל ליניע.
פון 1869 ביז 1940 איז געווען אויף כמעט דעם זעלבן ארט ווי די היינטיקע סטאנציע די אקסברידזש ראד סטאנציע, אויך א טייל פון דער מעטראפאליטאן ליניע וואס פונקציאנירט מער נישט.
שעפערדס בוש סטאנציע איז געבויט געווארן ביי דער אנטוויקלונג פונם וועסטפילד איינקויפטס צענטער, און האט געעפנט דעם 28סטן סעפטעמבער 2008 אויף דער מערב לאנדאן ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט.
הארנטשערטש () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער דיסטריקט ליניע וואס געפינט זיך אין סטאנציע ליין אינעם געגנט הארנטשערטש, לאנדאנער בארא פון העווערעינג. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 6.
די סטאנציע האט געעפנט אום 1טן מיי 1885 דורך דער לאנדאן, טילבורי און סאטענד באן.
עלם פארק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער דיסטריקט ליניע וואס געפינט זיך אויף דער בראדוויי אינעם געגנט עלם פארק, לאנדאנער בארא פון העווערעינג. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 6.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1935 דורך דער לאנדאן, מידלאנד און סקאטישער באן.
דאגנהאם מזרח () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער דיסטריקט ליניע וואס געפינט זיך אין דער פֿארשטאט דעגנהעם, לאנדאנער בארא פון בארקינג און דעגנהעם. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 5.
די סטאנציע האט געעפנט מיט נאמען דאגנהאם דעם 1טן מיי 1885 דורך דער לאנדאן, טילבורי און סאטענד באן. פון 1902 ביז 1905 איז די סטאנציע געווען באדינט דורך באנען פון דער דיסטריקט באן.
נאכדעם וואס די לאנדאן, מידלאנד און סקאטישער באן האט איבערגענומען די ליניע האט מען געבויט אין 1932 א נייעם פאר באנוועגן וואס זענען עלעקטריפיצירט און די דיסטריקט ליניע איז געווארן פארלענגערט קיין אפמינסטער.
רבי משה מרדכי חָדָש (י"א כסלו ה'תש"א, 14טן דעצעמבער 1940 - כ"ח תמוז ה'תשע"ו, 3טן אויגוסט 2016) איז געווען דער ראש ישיבה פון אור אלחנן אין ירושלים און גרינדער פון אירע פֿיליאלן דורכאויס ארץ ישראל.
הרב חדש איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו זיין פאטער רבי מאיר חדש, משגיח פון דער חברונער ישיבה, און זיין מוטער צביה (הוטנער), א ניכטע פון הרב משה מרדכי עפשטיין (נאך וועמען ער האט געהאט זיין נאמען). אין זיינע יונגע יארן האט ער געלערנט אין חברון. ער האט געהייראט שרה לאפין, טאכטער פון הרב יהושע דוב לאפין (לאפיאנסקי), אן איידעם פון הרב חזקיהו יוסף מישקאווסקי.
אין תשל״ט איז ארויף אין ישראל הרב שמחה וואסערמאן, זון פון הרב אלחנן וואסערמאן, וואס איז געווען ראש ישיבה פון דער אור אלחנן ישיבה אין לאס אנדזשעלעס, און ער האט געוואלט גרינדן א פאראלעלע ישיבה אין ארץ ישראל. ער האט באשטימט הרב משה חדש ראש ישיבה. אין די ערשטע יארן איז די ישיבה געווען אינעם עזרת תורה געגנט אין ירושלים. אין די תש״ן יארן האט הרב חדש אויפגעשטעלט א פרעכטיגע געביידע פאר דער ישיבה אין רוממה געגנט. אויך איז פאראן דארט א כולל וואס הרב חדש האט געגרינדעט, ווי אויך אן אנשטאלט פאר ארויסגעבן ספרים, וואס איז מערסט באשעפטיקט אין דרוקן די ספרים פון הרב אלחנן וואסערמאן.
הרב חדש האט אנטוויקלט די מוסדות פון דער ישיבה און האט געגרינדעט דורכאויסן לאנד פיליאלן ישיבות קטנות - אין גבעת שאול געגנט אין ירושלים, אין טבריה, ראשון לציון און מודיעין עילית. דער שטאב פון מגידי שיעור איז מערסטנס צאמגעשטעלט פון תלמידים פון הרב חדש, און ער איז געווען דער הויפט אויטאריטעט פאר די אלע ישיבות פארבונדן מיט אור אלחנן.
הרב חדש האט געוואוינט אין דער ישיבה געביידע, נאענט צו זיינע תלמידים.
ער איז נפטר געווארן כ"ח תמוז תשע"ו אין הדסה עין כרם שפיטאל נאך א שווערן קרענק.
צומת עזרת תורה שיכון חב"ד
עזרת תורה איז א חרדישע געגנט אין ירושלים, צפון־מזרח פון  רוממה. די געגנט גרענעצט שיכון חב"ד, גבעת משה, קרית צאנז, סנהדריה, רוממה עילית און תל ארזה.
די געגנט שליסט איין די גאסן: עזרת תורה, אבן האזל, דובב מישרים און עלי הכהן.
די געגנט האט געגרינדעט הרב אברהם טרעגער, מיט דער ציל צו העלפן לייזן די פראבלעם פון טרעפן דירות פאר חרדישע יונגע פארפאלק אין ירושלים. אין אנהייב האט מען געקלערט אויפשטעלן די געגנט לעבן דער פת געגנט, אבער ענדלעך האט מען באשלאסן צו בויען אויפן וויסטן שטח צווישן רוממה און די פערטלן שיכון חב"ד און תל ארזה. מ׳האט געגעבן דעם נאמען "עזרת תורה" פונעם אנשטאלט "עזרת תורה פון אמעריקע אין ישראל" וואס האט געהאלפן די יונגעלייט פינאנצירן קויפן דירות דארטן.
געמיינדע און אנשטאלטן.
אין דער געגנט געפינען זיך פילע געביידעס פון שולן און ישיבות. די צענטראלע שול איז בית ישראל וואס אנטהאלט צוויי שולן, נוסח אשכנז און נוסח ספרד, עס אויך עקסיסטירן אין שול "ישיבת רצופות" אין בין הזמנים.
אויך אין דער געגנט זענען צענטערן פון סאטמאר, קאפיטשעניץ, א שול פון קארלין־סטאלין און די טשעכאנאווער מוסדות. די יד אליעזר ארגאניזאציע וואס העלפט ארעמע משפחות האט אנגעהויבן אין עזרת תורה, און אין געווארן איינע פון די גרעסטע צדקה ארגאניזאציעס אין לאנד.
דער אפיציעלער רב פון דער געגנט איז הרב יחיאל מיכל שטערן. דער רב פון געגנט באשטימט דורך דער עדה החרדית איז געווען הרב שמחה בונים וואלדנבערג (זון פון הרב אליעזר יהודה וולאדנבערג), ביז זיין פטירה אין תשס״ו, און זייט דעמאלסט זיין זון, הרב יעקב וואלדנבערג.
פרשת דברים איז די ערשטע סדרה אין ספר דברים.
מען לייענט פרשת דברים דעם שבת פאר תשעה באב (דאס הייסט, ד' אב, ו' אב, ח' אב אדער ט' אב). טייל קהילות האבן דעם מנהג ביים לייענען די תורה שבת צו לייענען דעם פסוק ״איכה אשא לבדי …״ מיטן איכה ניגון.
אין פרשת דברים הייבט אן משה רבנו זיין דרשה וואס ער האט געדרש'נט צו די יידן ביים סוף פון זיין לעבן.
משה רבנו רעצענזירט ווי די יידן האבן געשיקט די מרגלים דעראויף האט מען זיי באשטראפט צו בלייבן אין מדבר פערציק יאר, דערנאך ווי מ'האט געבעטן פון אדום, מואב און עמון אדורכגיין זייער לאנד אונטערוועגט קיין ארץ ישראל, און די מלחמות מיט סיחון און עוג. אויך אז מ'האט געטיילט עבר הירדן (דעם מזרח בארטן פונעם ירדן) צו די שבטים ראובן, גד און העלפט פון שבט מנשה.
מען לייענט די הפטורה ״חזון ישעיהו״ (ישיעה קאפיטל א'), די דריטע פון די דריי הפטורות פון פורענות.
וועגן דעם ווערט דער שבת גערופן ״שבת חזון״
דער פראָגער גולם איז דער נאמען פון א אידישער שפיל וואס איז געשפילט געווארן דריי מאל דורך חסידישע אינגעלייט, פורים און שושן פורים תשנ"ו. די שפיל דערציילט די מעשה ווי דער מהר"ל פון פראג האט באשאפן דעם גולם, כדי מציל זיין די אידן אין פראָג פון א שרעקליכער גזירה פון עלילת דם.
איבערגעמאכט די שפיל דער גולם פון פראג וואס איז געשפילט געווארן אין יאר תשד"מ. די שפיל האט געהאט א השגחה פון התאחדות הרבנים און איז געשפילט געווארן פאר באלד פיר טויזנט מענטשן אין בושוויק.
דאגנהאם היטוויי () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער דיסטריקט ליניע וואס געפינט זיך אין דער פֿארשטאט דאגנהאם, לאנדאנער בארא פון בארקינג און דעגנהעם. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 5.
די סטאנציע האט געעפנט מיט נאמען היטוויי אין 1932 דורך דער לאנדאן, מידלאנד און סקאטישער באן, און איז באדינט געווארן דורך באנען פון דער דיסטריקט ליניע. דער סטאנציע נאמען איז געענדערט געווארן אויפן היינטיקן נאמען אין 1949.
אין די שפיץ שעה׳ן פארן אויך א טייל באנען קיין.
בעקנטרי () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער דיסטריקט ליניע וואס געפינט זיך אויף געל סטריט אין בעקנטרי, לאנדאנער בארא פון בארקינג און דעגנהעם. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 5.
די סטאנציע האט געעפנט מיט נאמען געל סטריט האַלט" אין 1926 דורך דער לאנדאן, מידלאנד און סקאטישער באן. אין 1932 האט מען איבערגעבויט די סטאנציע און געענדרט איר נאמען, מיט נייע פעראנען צו באדינען די דיסטריקט ליניע.
אַפני () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער דיסטריקט ליניע וואס געפינט זיך אויף אַפני, ליין אין דער בארקינג געגנט, לאנדאנער בארא פון בארקינג און דעגנהעם. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1932 ווען מען האט פארלענגערט די עלעקטריפיצירטע דיסטריקט ליניע קיין פון.
שעפערדס בוש מארק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף די האמערסמיט און סיטי און קרייז ליניעס.
די סטאנציע געפינט זיך אינעם שעפערדס בוש געגנט פון מערב לאנדאן, און איז אין טראוולקארט זאנע 2. די סטאנציע נעמט איר נאמען פון שעפערדס בוש מארק, אן אפענער מארק פאראלעל צו דער באן ליניע.
די מעטראפאליטאן באן האט געעפנט די סטאנציע אום 13טן יוני 1864 אויף איר נייער האמערסמיט צווייג ליניע.
אין 2008 האט לאנדאנער איבערגרונט געעפנט אויף זיין מערב לאנדאן ליניע. כדי צו פארמיידן א פלאנטער מיט די נעמען האט מען געענדערט דעם נאמען פון דער סטאנציע אויף דער האמערסמיט און סיטי ליניע צו שעפערדס בוש מארק.
גאלדהאק ראד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף די האמערסמיט און סיטי און קרייז ליניעס.
די סטאנציע געפינט זיך אויפן דרום זייט פון גאלדהאק ראד אין מערב לאנדאן, און איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די מעטראפאליטאן באן האט געעפנט די סטאנציע אום 1טן אפריל 1914 אויף איר האמערסמיט צווייג ליניע.
הרב שלמה בנימין הלוי אשלג (ה' טבת תר"ע; 17טן דעצעמבער 1909 - ז' כסלו תשמ"ד; 13טן נאוועמבער 1983) איז געווען א מקובל, א זון און פארשפרייטער פון דער תורה פון הרב יהודה לייב אשלג, דער בעל ה"סולם".
ער איז געבוירן געווארן אין פוילן צו רב יהודה לייב אשלג און רבקה רויזא. אין יאר תרפ"ב (1922) איז ער ארויף קיין ארץ ישראל צוזאמען מיט זיין פאטער און האט געוואוינט אין ירושלים. ער האט געלערנט אין די ישיבות תורת אמת, חיי עולם און עץ חיים. אויך האט ער געלערנט אין א נאווהארדאקער "בית יוסף" ישיבה, וואו ער האט געלערנט בחברותא מיטן ראש ישיבה הרב הלל וויטקינד. אין יאר תרצ"ה האט ער חתונה געהאט מיט אהובה ליבא האזה, טאכטער של הרב דוד אהרן האזה, א סאכאטשאווער חסיד.
האַמערסמיט () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע, וואס איז די מערב סוף־סטאנציע פון די האמערסמיט און סיטי און קרייז ליניעס.
די סטאנציע געפינט זיך אין האַמערסמיט, מערב לאנדאן, 60 מעטער פון דער סטאנציע מיטן זעלבן נאמען אויף די פיקאדילי און דיסטריקט ליניעס. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די מעטראפאליטאן באן האט געעפנט די סטאנציע אום 13טן יוני 1864 אויף איר האמערסמיט צווייג ליניע.
אום 13טן דעצעמבער 2009 האט מען פארלענגערט די קרייז ליניע קיין האמערסמיט און זייט דעמאלסט איז די סטאנציע באדינט אויך דורך דער קרייז ליניע.
ביז יוני 2011 האט מען פארלענגערט אלע פעראנען כדי איינארדענען די נייע לענגערע S סטאק באנען וואס זענען געקומען אין באניץ אנהייב יולי 2012, מיט זיבן וואגאנען אנשטאט זעקס.
ספר ישעיה איז דער ספר אין נביאים וואס ענטהאלט די נבואות פונעם נביא ישעיהו. אין גרעסטן טייל זענען די נבואות טרייסטונגען און חיזוק צום יידישן פאלק, זיי דערצייילן וויאזוי עס וועט אויסזען לעתיד לבא, די מעלות פון כלל ישראל, און איר גלאררייכן צוקונפט.
פון צווישן די ספרי הנביאים פארמאגט ספר ישעיה די מערסטע צאל נבואות.
ישעיה
רבי אריה לייב פֿינקל (י"ד אב ה'תרצ"א, 1931 - ו' אב תשע"ו, 10טן אויגוסט 2016) איז געווען דער ראש ישיבה פון דער מירער ישיבה אין בראכפעלד, א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה און א מיטגליד אינעם פרעזידיום פונעם ועד הישיבות. ער האט שטענדיג געהאט א שמייכל אויפן פנים.
ער איז געבוירן געווארן אין ארץ ישראל צו זיין פאטער רבי חיים זאב פינקל (דער בכור פון רבי אליעזר יודל פינקל), וואס איז שפעטער געווארן משגיח אין דער מירער ישיבה, און זיין מוטער לאה (אייבעשוץ), א שטיף־טאכטער פון הרב יוסף חיים זאנענפעלד, רב פון ירושלים. ער האט געלערנט אין דער היכל התלמוד ישיבה אין תל-אביב. נאך זיין בר-מצוה האט ער געלערנט אין דער פאנאוועזשער ישיבה, פון די ערשטע תלמידים. ער האט געלערנט בחברותא מיט בערל פאווארסקי (היינט פאנאוועזשער ראש ישיבה). אין תש״ו איז זיין מוטער נפטר געווארן און ער איז געבליבן א יתום.
אין אלול תשי״ג האט ער געהייראט אסתר גיטל, טאכטער פון הרב שמואל אהרן יודעלעוויטש.
נאך דער חתונה האט ער געלערנט אין מיר, און ענדלעך האט מען אים באשטימט א מגיד שיעור (ווען רבי נחום פרצאוויטש איז געווארן קראנק) און משגיח (נאך דער פטירה פון רבי חיים שמואלעוויטש).
צענדליגע יארן איז ער געווען דער בעל מוסף ימים נוראים אין מיר.
אין אלול תש"ס האט מיר אויפגעשטעלט א פיליאל אין בראכפעלד, מודיעין עילית און ער איז געווארן דער ראש ישיבה דארט.
אין תשע"ב האט מען אים באשטימט צו דינען ווי א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.
ער איז נפטר געווארן ו׳ אב תשע"ו און מען האט אים באערדיגט אין הר המנוחות לעבן די מירער ראשי ישיבות רבי רפאל שמואלעוויטש און רבי אליהו ברוך פינקל.
ביים סוף פון דער שבעה האט מען אים מספיד געווען אין דער מירער ישיבה די רבנים: הרב משה שפירא, הרב דוד כהן, ראש ישיבה פון חברון, און זיין זון ר' נתן צבי.
זיין ברודער, הרב משה פינקל, איז געווען א מגיד שיעור אין דער מירער ישיבה.
סאוטגייט () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע, וואס געפינט זיך אין סאוטגייט אין דער לאנדאנער בארא פון ענפילד, צפון לאנדאן.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 13טן מערץ 1933 מיט אויף דער קאקפאסטערס פארלענגערונג פון דער פיקאדילי ליניע.
די סטאנציע געביידע איז איינע פון די בעסט־באוואוסטע סטאנציעס וואס טשארלס האלדן האט פלאנעוועט פאר לאנדאנער אונטערגרונט.
אקוואוד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע, וואס געפינט זיך אין אקוואוד אין דער לאנדאנער בארא פון ענפילד, צפון לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 5.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 13טן מערץ 1933 אויף דער קאקפאסטערס פארלענגערונג פון דער פיקאדילי ליניע מיטן נאמען "ענפֿילד וועסט".
די סטאנציע געביידע איז א גוטער עקסעמפלאר פון דער ארכיטעקטור וואס טשארלס האלדן האט געבויט פאר די פארלענגערונגען פון דער פיקאדילי ליניע.
ספר שמואל איז דאס דריטע ספר אין נביאים. דאס ספר דערציילט די געשיכטע פון כלל ישראל אין דער תקופה פון שמואל הנביא, שאול המלך, און דוד המלך. דער אנהויב פון ספר שמואל קאנצעטרירט זיך בעיקר אויף דעם פערזענליכן לעבן פון שמואל, פון די געשיכטע פון זיינע עלטערן און זיין געבורט, און ווייטער זיין לעבן און שאפן דורכאויס זיינע יארן אלס שופט און מנהיג פון כלל ישראל.
שמואל א'.
פונעם געבורט פון שמואל ביזן טראגישן אומקום פון שאול המלך.
שמואל ב'.
פון די אנהויב פון די קעניגרייך פון דוד המלך ביז זיינע לעצטע טעג.
שמואל
קאקפֿאסטערס () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע וואס איז די צפון סוף־סטאנציע פון דער פיקאדילי ליניע, וואס געפינט זיך אין קאקפֿאסטערס אין צפון לאנדאן.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 31סטן יולי 1933, די לעצטע פון די סטאנציעס אויף דער פארלענגערונג פון דער פיקאדילי ליניע פון.
די וואטערלו און סיטי () איז א ליניע אויף דער לאנדאנער אונטערגרונט. זי גייט אונטער דעם טעמז צווישן און סטאנציעס. אויף דער טיוב מאפע איז די ליניע קאלירט טורקיז. די ליניע באדינט פאסאזשירן וואס קומען אריין אין וואטערלו פון דרום־מערב ענגלאנד צו פירן זיי אריין אין דער סיטי פון לאנדאן. צוליב דעם ארבעט נישט די ליניע זונטיק און באנק האלידיי טעג.
א צוג אין באנק סטאנציע
די ליניע איז געבויט געווארן דורך דער וואטערלו און סיטי באן געזעלשאפט, און האט געעפנט דעם 11טן יולי 1898; באנק סטאנציע האט דעמאלסט געהייסן ״סיטי״. די ליניע האט געהערט פריער צו די באן פירמעס, און דער נאך צו בריטיש באן. ערשט אין 1994 האט לאנדאנער אונטערגרונט איבערגענומען די ליניע.
געאגראפישע רוטע פון דער וואטערלו און סיטי ליניע
רבי הלל ליכטנשטיין (באקאנט ווי "רבי הלל קאלאמייער"; י"א כסלו תקע"ה, 1815 – י' אייר תרנ"א, 1891) איז געווען שטאטס־רב אין מארגארעטין און קאלאמיי. ער איז געווען א תלמיד פונעם חתם סופר און א חסיד פונעם דברי חיים פון צאנז.
ער איז געבוירן געווארן אין דער שטאט וועטש, אונגארן (היינט אין סלאוואקיי) צו זיין פאטער רבי ברוך בענדיט ליכטנשטיין. ער האט געלערנט אין פרעשבורג, וואו זיין פאטער איז געווען אב בית הדין, אן אפשטאמלינג פון 26 דורות פון פוילישע רבנים. פינף יאר האט ער געלערנט ביים חתם סופר. אין יאר תקצ"ז (1837) האט ער געהייראט רייזל, טאכטער פונעם נגיד דוד בן קלונימוס קאליש פון גאלאנטע. זיי האבן געהאט פיר קינדער: ברוך בענדיט, יונתן בנימין, ליבא און הדסה.
ער איז געבליבן אין גאלאנטע 13 יאר. אין דער צייט האט ער געענפט א ישיבה וואס ער האט געפירט מיט 30 תלמידים צווישן די יארן 1850-1837. ווען די רבנות שטעלע פון מארגארעטין איז געווארן ליידיג נאכדעם ווען הרב שלמה זלמן מינצענט האט פארלאזט די שטאט, האבן די פירער פון דער קהילה געוואלט באשטימען הרב יהושע אהרן צבי וויינבערגער (דער מהריא"ץ) רב. הרב וויינבערגער, אויך א חתם סופר׳ס א תלמיד, האט אפגעזאגט ווייל זיין שווער האט געבעטן זיינע איידעמעס נישט נעמען קיין רבנות שטעלע בחייו; דערפאר האט ער געפועלט אז זיין חבר, הרב ליכטנשטיין, זאל באקומען די שטעלע, און אין תר"י (1850) האט מען אים באשטימט "ראב"ד מארגארעטין והגליל".
א יאר נאכהער האט מען אים געקליבן צו ווערן רב פון קלויזנבורג, וואו ער איז ארויסגעשטאנען מיט זיין קעגנערשאפט צו די נעאלאגן. דאס האט געברענגט צו א ראנגל מיט אברהם פרידמן, נאכדעם וואס ער איז באשטימט געווארן הויפט רב פון זימבערגן אין קארלסבורג מטעם דער רעגירונג. הרב ליכטנשטיין האט נישט מסכים געווען ווערן אונטער זיין אויטאריטעט און האט אים חושד געווען אז ער פאלגט נאך אהרן חארינער פון אראד.
אין תר"ך (1860) איז נפטר געווארן דער רייכער שווער פון הרב וויינבערגער, וואס איז דאן געבליבן בחוסר כל. הרב ליכטנשטיין האט אין תרכ"ב איבערגעגעבן צו אים דאס רבנות אין מארגארעטין און ער אליין איז אריבער צו דינען ווי רב אין סיקסא (Szikszó) אין צפון-מזרח אונגארן. אין תרכ"ח (1868) איז ער באשטימט געווארן שטאטס־רב פון קאלאמיי אין  גאליציע, פון דערוועגן ווערט ער באקאנט ווי "רבי הלל קאלאמייער".
קענסאל רייז ("Kensal Rise") איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויף קענסאל רייז, צפון־מערב לאנדאן, באדינט דורך דער נארד לאנדאן ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1873 מיטן נאמען "קענסאל גרין" אויף דער לאנדאן און נארד־וועסטערן באן. די סטאנציע האט באקומען איר היינטיקן נאמען אין 1890.
בראנדעזבורי פארק ("Brondesbury Park") איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אין בראנדעזבורי פארק, צפון־מערב לאנדאן, באדינט דורך דער נארד לאנדאן ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט אום 1טן יוני 1908 אויף דער לאנדאן און נארד־וועסטערן באן צווישן און.
בראנדעזבורי ("Brondesbury") איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אין בראנדעזבורי פערטל פון קילבערן, צפון־מערב לאנדאן, באדינט דורך דער נארד לאנדאן ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2, און געפינט זיך אומגעפער 200 מעטער דרום־מזרח פון קילבערן אונטערגרונט סטאנציע און א האלבן מייל צפון־מערב פון סטאנציע.
די סטאנציע האט געעפנט אום 2טן יאנואר 1860 מיטן נאמען "עדזשווער ראד (קילבערן)" אויף דער האמפסטעד קנופ באן. דער נאמען האט געענדערט עטלעכע מאל ביז ענדלך די סטאנציע האט באקומען איר היינטיקן נאמען אום 1טן מיי 1883.
וועסט האמפסטעד ("West Hampstead") איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אין וועסט האמפסטעד, צפון־מערב לאנדאן, באדינט דורך דער נארד לאנדאן ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1888 מיטן נאמען וועסט ענד ליין. די סטאנציע האט באקומען איר היינטיקן נאמען אין 1975.
פֿינטשלי ראד און פֿראגנאל ("Finchley Road & Frognal") איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויף פֿינטשלי ראד, צפון־מערב לאנדאן, באדינט דורך דער נארד לאנדאן ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע איז א מהלך פינעף מינוט צופיס פון פינטשלי ראד אונטערגרונט סטאנציע און איז אן אפיציעלער אויס־סיסטעם איבערבייט.
מגילת איכה ענטהאלט די קינות פון ירמיה הנביא אויפן חורבן ירושלים. זי איז פון די חמש מגילות אין כתובים. אין תנ"ך און אין מדרש ווערט זי אנגערופן קינות אדער מגילת קינות.
מען זאגט דעם מגילת איכה תשעה באב ביינאכט נאך מעריב, זיצנדיג אויף דער ערד.
אויסשטעל.
די ערשטע, צווייטע, און פערטע קאפיטלעך וואס הייבן זיך אן מיטן ווארט "איכה", האבן אלע צוויי און צוואנציג פסוקים, און יעדער פסוק פאנגט זיך אן מיט אן אנדערע אות, לויטן סדר פון די א"ב.
דער דריטער קאפיטל איז געבויט אין א דרייפאכיגן פארמאט, דריי מאל צוויי און צוואנציג פסוקים, מיט דריי פסוקים פאר יעדן אות לויטן סדר.
דער פינפטער קאפיטל האט אויך דער באשטימטער צאל פון צוויי און צוואנציג פסוקים, אבער עס גייט נישט אויפן סדר פון די א"ב.
פרק א' און ב'.
פרק א' און ב' האט ירמיה געשריבן נאך פארן חורבן, לויט ווי עס איז דערציילט אין ספר ירמיה. גאט האט אים באפוילן צו שרייבן אין א מגילה די קינות אויפן חורבן ווי גלייך עס האט שוין פאסירט, ווי א נבואה אז דער חורבן איז גאר נאנט אויב טוט מען נישט קיין תשובה. אין פרק א' קלאגט ירמיה אויף ירושלים וועלכע איז געבליבן חרוב, איינזאם און פארלאזט. און אין פרק ב' באוויינט ער די קרבנות, זייערע שרעקליכע צרות און אונגעהוירע ליידן.
פרק ג'.
פרק ג', "אני הגבר", האט ירמיה שפעטער צוגעלייגט. ער שילדערט די קאשמארן פונעם חורבן, און דערנאך זאגט ער מוסר אז דאס איז געשען צוליב די זינד, און מען זאל דאס איינזען און זיך צוריקקערן צו גאט. ער טרייסט און בלאזט אריין האפענונג אז דער אייבערשטער וועט נישט שטענדיג פארלאזן, זיין צארן וועט זיך נישט ציען אויף שטענדיג, און צום סוף וועט ער רחמנות האבן אויף כלל ישראל.
פרק ד' און ה'.
פרק ד' איז א קינה פון ירמיה אויף יאשיהו המלך נאך זיין טראגישן טויט, און אזוי אויך אויף די אומגעקומענע פון יהודה און ירושלים. די קינות אויף יאשיהו זענען אויך געווען געשריבן נאך פארן חורבן, און עס ווערט דערמאנט אין ספר ירמיה.
די לעצטע צוויי פסוקים פון פרק ד' ענטהאלט א נבואה אויפן שפעטערדיגן חורבן פונעם צווייטן בית המקדש דורך "אדום" - די רוימער, און דערנאך אדום'ס ענדגילטיגע מפלה און די גאולה שלימה.
גאספל אק ("Gospel Oak") איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אין צפון־מערב לאנדאן, אויף דער נארד לאנדאן ליניע און די מערב סוף־סטאנציע פון דער גאספל אק – בארקינג ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1860 אויף דער האמפסטעד קנופ באן פון צו אלד אק קאמאן קנופ, מיטן נאמען קענטיש טאַן. די סטאנציע האט באקומען איר היינטיקן נאמען אין 1867
קאַטערינא טאַראנגי אי טאַראנגי (; 1646, פאלמא, 6טן מיי 1691, פאלמא) איז געווען א יידענע וואס איז געשטארבן על קידוש השם ווען די שפאנישע אינקוויזיציע האט זי פארברענט לעבעדיגהייט.
די טאראנגי אי טאראנגי פאמיליע.
קאטערינא איז געבוירן געווארן אין פאלמא, די הויפטשטאט פונעם דעמאלסטיקן קעניגרייך פון מאיארקע.
זי איז געווען א טאכטער פון רפאל יוסף טאראנגי אי אקילא און פראנצינא טאראנגי אי מארטי. זי איז געווען די ווייב פון  גווילעם "מארא" טאראנגי פעס. קאטערינא׳ס עלטערן האבן געהאט אינגאנצן זיבן קינדער: פראנצעסק גווילעם, רפאל, קאטערינא, איסאבעל, מארגאלידא און פראנצינא.
צווישן די יארן 1677 און 1678, האט מען איינגעזעצט 237 שועטעס פאר דאווענען יום כיפור אין די סאדן פון פער אנאפֿרע קארטעס, נאכדם וואס רפאל קארטעס ד׳אַלפֿאנס האט זיי געמסר׳ט; צווישן די איינגעזעצטע פון דער אזוי־גערופענער "1678 פארשווערונג", זענען געווען די גאנציע טאראנגי משפחה, וועמען די אינקוויזיציע האט אריינגעשטעלט אין טורמע און געפירט צו א פראצעס. מ׳האט געכאפט די גארע פארמעגן פון דער משפחה און זיי געגעבן לייכטע אורטלען.
נאך די אויטא-דא-פעס פון 1678, האבן קאטערינא׳ס צוויי גרעסטע געשוויסטער, פראנצעסק און גווילעם געדאנדזשעט אנטלויפן פונעם אינזל, און זענען אנגעקומען אין אלעקסאנדיע (עגיפטן), וואו זיי האבן געהיטן יידישקייט בפרהסיא, און אויך געניצט זייערע יידישע נעמען, דוד און שלמה.
די אויטא-דא-פעס פון 1688.
זונטיק דעם 7טן מערץ, 1688, נאכמיטאג, האבן א גרופע פון שועטע (מאיאראקאנער יידן) משפחות פון פאלמא געפרואווט אנטלויפן פונעם אינזל אויף אן ענגלישער שיף, אבער די שיף האט נישט געקענט אפפֿארן און זיי זענען צוריק אהיים. זיי זענען אבער געווארן אנטפלעקט דורך מאיארקאנער קאטאליקן צוליב וואס מ׳האט זיי אריינגעשטעלט אין טורמע.
אנדערש ווי די  "1678 פארשווערונג", האט מען אויסגערופן די אנוסים ווי יידן און זיי האבן זיך אפגעזאגט פון תשובה טון אויף זייער כוונה צו קערן צוריק צו יידישקייט אין די לענדער וואו מ׳האט געלאזט יידן וואוינען. קאטערינא׳ס עלטערן און איר שוועסטער פראנצינא האט מען געפייניקט צום טויט.
די אויטא-דא-פעס פון 1691.
קאטערינא טאראנגי האט מען פארברענט לעבעדיגהייט ביי דער אויט-דא-פֿע אום 6טן מיי 1691. די אינקוויזיטארן זענ ען געווען באיינדרוקט נישט נאר מיט איר שיינקייט נאר מיט איר פעסטקייט נישט אפצולייקענען איר אמונה. עטלעכע דרייסיק טויזנט מענטשן האבן צוגעזען איר הינריכטונג.
דער יעזואיטישער גלח פראנצעסק גארא האט פארשריבן א פרטימדיקן באריכט פון די פארברענען און אויך וועגן קאטערינא טאראנגי און איר ברודער רפאל אין דעם בוך "La fe triunfante."
נאכווארט.
אום 5טן מיי, 2011, איז פארגעקומען אן אפיציעלער טראף ביים Consolat de Mar אין אנדענק פון דער 1691 שריפה. אנוועזנד זענען געווען פראנצעסק אנטיק, פרעזידענט פון דער באלעארישע אינזלען רעגירונג  רבי ניסן בן אברהם, אן אייניקל פון דער טאראנגי משפחה, און רבי יוסף וואליס, אן אייניקל פון רפאל וואלס. דאס איז געווען דאס ערשטע מאל א ראיאן־רעגירונג אין שפאניע האט געהאלטן אן ערע פאר די יידישע קרבנות פון דער שפאנישער אינקוויזיציע.
דאס יאר איז ״כסדרה״: חשון איז חסר און כסלו איז מלא.
דאס יאר איז ״חסרה״: סיי חשון סיי כסלו איז חסר.
דאס יאר איז ״שלמה״: סיי חשון סיי כסלו איז מלא.
קענטיש טאן וועסט ("Kentish Town West") איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אין צפון לאנדאן, אויף דער נארד לאנדאן ליניע די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט אום 1טן אפריל 1867, מיטן נאמען קענטיש טאַן. די סטאנציע האט באקומען איר היינטיקן נאמען דעם 2טן יוני 1924.
דראַקולאַ (ענגליש: "Dracula") איז א האָראָר ראמאן געשריבן דורכן אירישער שרייבער ברעם סטאָקער. ברעם סטאָקער האט דער ראמאן פארשפרייט אין ענגלאנד אין 1897. הער הענרי ערווינג איז געווען אן אקטיאר און א פריינד פון ברעם סטאָקער. אפשר איז דער כאראקטער פון דראַקולאַ אינספירירט פון ערווינג און באזירט אויף וולאד דער דורכשטעכער. די מעשה אינעם ראמאן פאסירט אין ענגלאנד און אין זיבנבערגן אין 1893.
יונגער סאליציטאר (א סארט אדוואקאט) דזשאנאטאן האַרקער גייט צו זיבנבערגן צו פארקויפן א הויז צו אן איידלמאן מיטן נאמען דראַקולאַ. ער געפינט אז דראַקולאַ איז א וואמפיר. דראַקולאַ פֿאַרשפּאַרט האַרקער אין זיין שלאס און גייט צו ענגלאנד. דערנאך, ער אָפּבײַסט די יונגעלע פרוי לוסי וועסטערנאַ און מאכט זי א וואמפיר. דערנאך, דראַקולאַ אָפּבײַסט דזשאנאטאן'ס ווייב, מינאַ. צוליב אז, די אנדערע כאראקטערן אינעם בוך, און אויך אברהם וואָן העלסינג און דזשאנאטאן האַרקער פרובירן צו פארמיידן דראַקולאַ.
וולאַד דער דריטער, פרינץ פון וואַלאַכיע, איז אפט באקאנט אלס וולאַד דער דורכשטעכער (רומעניש: "Vlad Țepeș", וולאַד צעפּעש). ער איז געבוירן געווארן אין שעסבורג, זיבנבערגן, קעניגרייך פון אונגארן אין 1431. ער איז געווען דער פרינץ פון וואלאכיע און האט געקעניגט דארט דריי מאָל, אין 1448, 1456-1462 און 1476.
אינעם ענגליש-שפראכיגער וועלט, איז וולאַד בעסטנס באקאנט פאר די לעגענדעס וועגן זיין ברוטאַלקייט. דאזיקע לעגענדעס האבן איבערגעגעבן ברעם סטאָקער דער אייַנפֿאַל פאר זיין הויפט כאראקטער אינעם פאפולערע ראמאן "דראַקולאַ".
קאמדן ראד ("Camden Road") איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אין צפון לאנדאן, אויף דער נארד לאנדאן ליניע די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע איז 450 מעטער צפון־מזרח פון קאמדן טאן אונטערגרונט סטאנציע.
די ערשטע סטאנציע האט געעפנט אין 1850 און איז פארמאכט געווארן דעם 5טן דעצעמבער 1870 ווען מען האט געעפנט א נייע סטאנציע א ביסל צו מערב מיטן נאמען ״קאמדן טאן״. כדי צו פארמיידן צעמישונג מיט קאמדן טאן אונטערגרונט סטאנציע האט מען געענדערט איר נאמען צו ״קאמדן ראד״ אום 25סטן סעפטעמבער 1950.
אחוץ דער פאסאזשירן באדינונג, פארט אדורך אויך א גרויסע פֿראכט פֿארקער.
קאלעדאניען ראד און בארנזבורי ("Caledonian Road & Barnsbury") איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אין צפון לאנדאן, אויף דער נארד לאנדאן ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די ערשטע סטאנציע האט געעפנט אין 1852 מיטן נאמען קאלעדאניען ראד. די היינטיגע סטאנציע האט געעפנט אין 1870 א ביסל צו מזרח מיטן נאמען ״בארנזבורי״. מען האט געענדערט איר נאמען צו ״קאלעדאניען ראד און בארנזבורי״ אום 1893.
דזשעראָם זילבערמאַן (בינע נאמען: דזשין ווײַלדער, ענגליש: "Gene Wilder"; 11טן יוני 1933 – 29סטן אויגוסט 2016) איז געווען אן אמעריקאנער אקטיאר, פילם רעזשיסאר, סצענאר שרייבער און מחבר. ער איז מערסטנס באקאנט געווען פאר זיין שוישפיל ווערק, און בפרט פאר די פילמען ער האט געמאכט מיט מעל ברוקס, אייַנשליסלעך "די פראדוצירער", "הייסע זאטלען" און "יונגער פראנקנשטיין". ער אויך האט געשפילט די ראלע פון ווילי וואָנקע אין דער מוזיקפילם "ווילי וואָנקע און דער שאָקאָלאַד פֿאַבריק".
ווײַלדער האט געלערנט קאמוניקאציע און טעאטער קונסט ביים אוניווערסיטעט פון אייאווע. ער איז מאָביליזירט געווארן צום ארמיי דעם 10סטן סעפטעמבער 1956. א נישט אפיציעלע ביאגראפיע וועגן ווײַלדער מיטן נאמען "דזשין וײַילדער: וויציק און אומעטיק" פון ברייען סקאָט מעדניק איז פובליצירט געווארן אין דעצעמבער 2010 דורך BearManor Media.
ווײַלדער איז געשטארבן פון פראבלעמס צערודערט דורך אלצהיימערס קרענק דעם 29סטן אויגוסט 2016 אין קאנעטיקעט.
דער מיטל־אלטער באַשטימט אַ תקופה אין דער אייראָפעישער געשיכטע, צווישן פארצייטנס און דער מאָדערנער צײַט. דערבײַ יאָרהונדערטן די קריסטנטום האָט געגרינדעט, און די פֿאַנאַטישע אַנטיסעמיטעט; אָבער אויך די קונסטן, די מוזיק, די אַרכיטעקטורשאפט און די צייכענונג.
די עקאָנאָמיע אַרויסגעוואָקסן פֿון פעאדאליזם (feudalism) צו די אָרבאַניזאַצייע.
דער מיטלאלטער ווערט צעטיילט אויף דריי תקופות: פרי מיטלאלטער (פונעם 5טן יארהונדערט ביז 1000), הויך מיטלאלטער (בערך פון 1000 ביז 1300) און שפעט מיטלאלטער (1300 - 1500).
דער וויסן-שטיין (לאטיין: "Lapis philosophorum") איז א סובסטאנץ וואס אלכעמיסטן האבן געגלויבן אז ער האט געקענט טוישן באזע מעטאלן (למשל בליי) צו גאלד אַ ריינס. זיי אויך האבן געגלויבן אז ער האט געקענט ווערן נוצן צו מאכן איינער ווידער יונג און צו באקומען אומשטערבלעכקייט (צו לעבן אין שטענדיק).
אין פאפולערע קולטור.
דאס ערשטע "הארי פאטער" בוך הייסט "הארי פאטער און דער וויסן-שטיין" (איבערגעזעצט אלס "הערי פאטער און דער פילאסאפישער שטיין").
עס איז דא א מאנגא און אנימע סעריע מיטן נאמען "פולמעטאל אלכעמיסט".
קאנאנבורי סטאנציע () איז א סטאנציע אויף די נארד לאנדאן און מזרח לאנדאן ליניעס פון דער לאנדאנער איבערגרונט אין דער לאנדאנער בארא פון איזלינגטאן אין צפון לאנדאן. די סטאנציע באדינט די געגנטן פון קאנאנבורי.
זי איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די היינטיקע סטאנציע האט געעפֿנט אין 1870 א ביסל צו מערב פון א פֿריערדיקער סטאנציע.
אין 2010 האט מען איבערגעגעבן פעראנען 1 און 2 פאר דער נייער מזרח לאנדאן ליניע, און מען האט געעפנט נייע פעראנען 3 און 4 פאר דער צפון לאנדאן ליניע.
לאַסי קום אהיים (ענגליש: "Lassie Come-Home") איז א מעשה וועגן א הונטין און א קינד. זי איז געשריבן געווארן דורך עריק נײַט, און איז ערשטנס פובליצירט געווארן אלס א קורצע מעשה אין "די סאטערדיי איוונינג פאסט" דעם 17טן דעצעמבער 1938. דער מעשה איז געליבט געווען, און איז געמאכט געווען אלס א בוך. דאס בוך איז פובליצירט געווארן דורכן דזשאן סי ווינסטאן פירמע אין 1940. די געשיכטע איז וועגן א קאָלי מיטן נאמען לאַסי, וואס גייט א הונדערט מייל צו אנקומען צום קינד וואס זי האט ליב.
אין 1943, האבן מעטרא-גאלדווין-מייער געמאכט פון דער מעשה א פילם מיטן נאמען "לאסי קום אהיים". אינעם פילם האבן ראָדי מאַקדאָוואָל און דער הונט פּאַל אויפֿגעשווומען. די כאראקטער פון לאַסי איז געווארן זייער פאפולער. זי איז געווען דער הויפט כאראקטער אין אנדערע פילמען אין די 1940ער. אינעם מיטל פון די 1950ער, איז זי געווארן דער הויפט כאראקטער אין דער טעלעוויזיע סעריע "לאַסי".
רבי סעדיה בן יוסף גאון (/; געב׳ עגיפטן תמוז ד'תרמ"ב, נפטר באגדאד ד'תש"ב) איז געווען איינער פון די גאונים, ראש ישיבה אין סורא, און א יידישער פילאסאף.
ער איז געווען דער ערשטער וואס האט געשריבן ספרים אויף אראביש. ער האט געשריבן דאס ספר ״אמונות ודעות״, אויף דער שפראך לשון הקודש, הלכה און יידישע פילאסאפיע. רבנו סעדיה איז געווען א שטארקער קעגנער פון די קראים.
שעסבורג (רומעניש: Sighișoara [siɡiˈʃo̯ara]; דייטש:;"Schäßburg"
, [ˈʃɛɡɛʃvaːr] (הערט); לאטיין:"Castrum Sex") איז א ָשטאָט אויפן טייך גרויסער קאקל אין  מורעש קאנט, רומעניע.שעסבורג געפינט זיך אינעם היסטארישן ראיאן זימבערגן, און האט א באפעלקערונג פון 28,102 לויטן 2011 צענזוס.
אין דער שטאט האט מען געוויילט דזשארדזש ראקאטשי ווי פירשט פון זימבערגן און מלך פון אונגארן אין 1631.
בלויס () איז א שטאָט אין פראנקרייך אויפן טייך לואר.
רבנו תם האט אוועקגעשטעלט א תענית וועגן דעם עלילת דם אין בלויס אין יאר ד'תתקל"א 1171.
דאלסטאן קינגזלאנד סטאנציע () איז א באן סטאנציע אויף דער נארד לאנדאן ליניע פון דער לאנדאנער איבערגרונט אין דער לאנדאנער בארא פון העקני אין צפון לאנדאן. די סטאנציע באדינט די געגנטן פון דאלסטאן.
די סטאנציע האט געעפֿנט צום ערשטן מאל אום 9טן נאוועמבער 1850 מיטן נאמען קינגזלאנד. מען האט פארמאכט די סטאנציע דעם 1טן נאוועמבער 1865 ווען מען האט געעפנט דאלסטאן קנופ באן סטאנציע.
אין 1983 האט מען איבערגעבויט די סטאנציע וואס האט געעפנט אום 16טן מיי.
פֿלעדערמייַז זענען זויגערס אינעם "Chiroptera" סדר. זיי זענען די איינציקע זויגערס וואס קענען פליען. אנדערע זויגערס ווי פליענדיקע וועווערקעס קענען שוועבן אין די לופטן, אבער נישט פליען. פלעדערמייז זענען אױפֿטואיקן ביי נאכט, זון-פֿאַרגאַנג און אין די מאָרגנזון. רוב פלעדערמייז ניצן עקאלאקאציע צו כאפן שפייז און געפינען זייער וועג.
פלעדערמייז זענען א מצליחדיקע גרופע. זיי זענען די צווייטע גרעסטע סדר פון זויגערס: עס זענען דא מער ווי עלף-טויזנט סארטן פלעדערמייז, דאס הייסט אז 20% פון אלע לעבעדיקע סארטן זויגערס - איין פון פינף - זענען פלעדערמייז.
א בעט איז א סארט מעבל אויף וואס מען שלאפט. היינטיקע צייטן האט א בעט נארמאל א ווייכן מאטראץ אויף א בעט־ראם. אויך לייגט מען אויפן מאטראץ א ליילעך און נאך א ליילעך איבערן מענטש. אויך לייגט מען א קישן אונטערן קאפ.
אמאליגע צייטן פלעג מען שלאפן אויף שטרוי. בעטן אזוי ווי מען ניצט היינט זעט מען פונעם 4טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג. אין אוראלט רוים האט מען אריינגעלייגט פעדערן אין די מאטראצן.
העקני צענטראל סטאנציע () איז א באן סטאנציע אויף דער נארד לאנדאן ליניע פון דער לאנדאנער איבערגרונט אין דער לאנדאנער בארא פון העקני אין צפון לאנדאן.
די סטאנציע איז באהאפטן מיט העקני דאנס באן סטאנציע דורך א פאסאזשירן־וועג וואס מ׳האט געעפנט יולי 2015. אזוי קען מען אריבערגיין צווישן די סטאנציעס אן דארפן ארויסגיין אויף דער גאס.
די סטאנציע האט געעפֿנט צום ערשטן מאל אום 26סטן סעפטעמבער 1850 מזרח פון מער גאס, מיטן נאמען העקני. מען האט פארמאכט די סטאנציע דעם 1טן דעצעמבער 1870 ווען מען האט געעפנט א נייע סטאנציע צו מערב פון מער גאס.
אום 12טן מיי 1980 האט בריטישע באן געעפנט א נייע סטאנציע, העקני צענטראל, א ביסל צו מערב פון דער 1870 סטאנציע.
האמערטאן () איז א באן סטאנציע אויף דער נארד לאנדאן ליניע פון דער לאנדאנער איבערגרונט אין דער לאנדאנער בארא פון העקני אין מזרח לאנדאן.
די סטאנציע האט געעפֿנט צום ערשטן מאל אום 1טן אקטאבער 1868. מען האט פארמאכט די סטאנציע דעם 15טן מיי 1944.
אום 13טן מיי 1985 האט מען געעפנט די היינטיקע סטאנציע.
העקני וויק () איז א באן סטאנציע אויף דער נארד לאנדאן ליניע פון דער לאנדאנער איבערגרונט אין דער לאנדאנער בארא פון העקני אין מזרח לאנדאן.
די סטאנציע האט געעפֿנט אום 12טן מיי 1980.
אימפעריאל ווארף () איז א באן סטאנציע אויף דער מערב לאנדאן ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט.
די סטאנציע געפינט זיך אין פֿולהאם, דרום־מערב לאנדאן, אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט אום 27סטן סעפטעמבער 2009, ווען דער בירגערמייסטער פון לאנדאן, באריס זשאנסאן איז געווען אנוועזנד.
לאנדאן און סאוט איסטערן באן פירמע, מיט האנדל נאמען  סאַדאיסטערן, איז א באן אפערירן פירמע אין דרום-מזרח ענגלאנד. זייט דעם 1טן אפריל 2006 פירט די פירמע די באנען אויף רוטעס קיין דרום־מזרח לאנדאן, קענט, און טיילן פון מזרח סאסעקס, ווי אויך אויף דער היי ספיד 1 ליניע.
סאדאיסטערן באדינט די לאנדאנער הויפט סטאנציעס טשארינג קראס, וויקטאריע, בלעקפרייערס, קאנאן סטריט, לאנדאן ברידזש, וואטערלו מזרח און סט פאנקראס. די סאדאיסטערן נעטווערק האט 178 סטאנציעס. אומגעפער 70% פון די באנען פארן פון אדער קיין לאנדאן.
סאדאיסטערן געהערט צו גאווייע וואס אפערירט אויך די סאדערן קאנצעסיע..
דער פארוואלטן דירעקטאר איז דייוויד סטאטאם.
דאלסטאן קנופ סטאנציע () איז א סטאנציע אויף דער מזרח לאנדאן ליניע פון דער לאנדאנער איבערגרונט אין דער לאנדאנער בארא פון העקני אין צפון־מזרח לאנדאן.
די סטאנציע האט געעפֿנט אום 1טן נאוועמבער 1865 אויף דער נארד לאנדאנער באן מיט דריי אינזל פעראנען צו באדינען די פארלענגערונג פון דער נארד לאנדאן ליניע קיין בראד סטריט אין דער סיטי פון לאנדאן. די סטאנציע איז פארמאכט געווארן אום 27סטן יוני 1986 ווען מען האט פארמאכט די ליניע קיין בראד סטריט.
מען האט באנייט די סטאנציע פאר דער לאנדאנער איבערגרונט און אום 27סטן אפריל 2010 האט באריס זשאנסאן, בירגערמייסטער פון לאנדאן, געעפנט די נייע סטאנציע.
שאדוועל סטאנציע () איז א סטאנציע אויף דער מזרח לאנדאן ליניע פון דער לאנדאנער איבערגרונט אין שעדוועל אין דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס אין מזרח לאנדאן. די סטאנציע איז גאנץ נאנט צו שאדוועל דל״ב סטאנציע.
די איבערגרונט סטאנציע געפינט אונטער דער ערד.
די סטאנציע איז געווען פון די ערשטע סטאנציעס אויף דער לאנדאנער אונטערגרונט און האט געעפֿנט אום 10טן אפריל 1876 אויף דער מזרח לאנדאנער באן. די לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע איז געווארן פארמאכט אום 22סטן דעצעמבער 2007.
לאנדאנער איבערגרונט.
מען האט באנייט די סטאנציע פאר דער לאנדאנער איבערגרונט און אום 27סטן אפריל 2010 האט די נייע סטאנציע געעפנט.
וואפּינג סטאַנציע () איז א סטאנציע אויף דער מזרח לאנדאן ליניע פון דער לאנדאנער איבערגרונט וואס געפינט זיך אויפן צפון ברעג פונעם טעמז אין וואפינג, אין דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס, מזרח לאנדאן.
די סטאנציע פארנעמט דעם צפון עק פונעם טונעל וואס מארק אייזאמבארד ברונעל האט געבויט פאר פוסגייער אין די יארן 1825-1843, וואס שפעטער האט מען געלייגט באן שינעס אינעם טונעל.
מען האט געעפנט די סטאנציע אום 7טן דעצעמבער 1869 ווי די צפון סוף־סטאנציע פון דער מזרח לאנדאנער באן.
אונטערגרונט באנען פון די מעטראפאליטאן און דיסטריקט באנען האבן געדינט די סטאנציע צום ערשט אום 1טן אקטאבער 1884. שפעטער איז דער דאזיגער טייל פון דער לאנדאנער אונטערגרונט געווארן א באזונדערע ליניע, די מזרח לאנדאן ליניע. די לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע איז געווארן פארמאכט אום 22סטן דעצעמבער 2007.
ראדערייד סטאנציע () איז א סטאנציע אויף דער מזרח לאנדאן ליניע פון דער לאנדאנער איבערגרונט וואס געפינט זיך אויפן דרום ברעג פונעם טעמז אין ראדערייד, אין דער לאנדאנער בארא פון סאדארק.
די סטאנציע געפינט זיך נאנט צום דרום עק פונעם טעמז טונעל, וואס מארק אייזאמבארד ברונעל האט געבויט פאר פוסגייער אין די יארן 1825-1843, וואו שפעטער האט מען געלייגט שינעס פאר א באן אדורכן טונעל.
מען האט געעפנט די סטאנציע אום 7טן דעצעמבער 1869 אויף דער מזרח לאנדאנער באן.
מען האט באנייט די סטאנציע פאר דער לאנדאנער איבערגרונט און אום 27סטן אפריל 2010 האט געעפֿנט די נייע סטאנציע.
סופּערמאַן (ענגליש: "Superman") איז א בארימטער קאמיקס כאראקטער. ער איז אפשר געווען די ערשטע מאדערנע סופּערהעלד כאראקטער. סופּערמאַן איז געשאפֿן געווארן דורך דזשערי סיגל און דזשא שוסטער אין 1932, ביי זייערע יארן אין מיטלשול. ער האט ערשטנס אויפגעטראטן אין "עקשן קאמיקס" באנד #1, אין 1938. דערנאך האט ער באווייזט זיך אין פֿילמען, טעלעוויזיע סעריעס, קארטונען, רעקלאמעס און ראדיא פראגראמען. סופּערמאַן איז איינער פון די מערסט פאפולערע סופּערהעלדן און באווייזט אין DC קאמיקס.
סופּערמאַן קומט פֿון א פלאנעט מיטן נאמען קריפּטאָן. זיין נאמען איז געווען קאַל-על ("Kal-El"). ווען זיין פאטער, דזשאָר-על, האט געלערנט אז זייער פלאנעט וועט עקספּלאָדירן, האט ער געשיקט זיין זון קיין ערד אין א קאסמאסשיף צו ראטעווען אים. קאַל-על איז געפֿונען און אַדאפטירט געווארן דורך דזשאנאַטאַן און מאַרטאַ קענט. זיי האבן אים גערופֿן קלאַרק קענט ("Clark Kent"). די קענט פֿאמיליע האט אים אויפֿגעכאָוועט אלס זייער אייגן אין דעם שטעטל סמאָלוויל, קענזעס אין די פאראייניקטע שטאטן. עס איז דא א טעלעוויזיע סעריע מיטן נאמען "סמאָלוויל" וועגן זיין לעבן דא.
ווען ער דערוואקסט לערנט קלאַרק אז ער האט ספעציעלע כוחות. ער איז אומבאַזיגלעך, איז גענוג שטאַרק כמעט אַלץ אויפֿצוהייבן, און קען פֿליען. סופּערמאַן קען לויפֿן און באַוועגן שנעלער ווי אַ מעטאַלכל. ער האט רענטגען און היץ זען, קען פֿרירן זאַכן מיט זיין פֿראָסט דעך און זיין סופּער פּרייַכונג. ער באַשטימט צו נוצן זיינע ספעציעלע כוחות צו קעמפֿן פֿאַרברעכנס און ראטעווען מענטשן אין געפֿאַר. ער טראגט א בלוי-און-רויט פֿאַרקליידונג און מאַנטיליע צו באהאלטן זיין אלטער עגא.
סופּערמאַן איבערקליבט זיך צו דעם שטאט מעטראָפּאָליס און ווערט א זשורנאליסט פֿאַר א צייטונג מיטן נאמען "דיילי פּלאַנעט". ער פֿאַרליבט זיך מיט אן אנדערע זשורנאליסטין, לויס ליין.
באַטמאַן (ענגליש: "Batman", ווערטלעך: "פֿלעדערמויז-מאַן") איז א פיקטיווער כאראקטער וואס איז געשאפן געווארן דורך באָב קיין און ביל פֿינגער פֿאַר DC קאָמיקס. ער איז איינער פֿון די מערסט בארימטע און פאפולערע סופּערהעלדן. באַטמאַן האט אָנגעהויבן אין קאָמיקס ביכער און איז דערנאך געווען אין אַ סך פילמען, טעלעוויזיע פראגראמען און ביכער. עס אויך זענען דא פילע שפילכלעך און אנדערע פראדוקטן איבער באַטמאַן און אנדערע כאראקטערן און אַרטיקלען פֿון זיין אוניווערס. באַטמאַן וווינט אין דער פיקטיווער שטאָט גאָטהאַם סיטי. זיין אמתע אידענטיטעט איז ברוס װײן ("Bruce Wayne"), וועלכער איז א זייער רייך געשעפֿטסמאַן.
קאמיקס ביכער.
באַטמאַן איז ערשט גערופֿן "פֿלעדערמויז-מאַן" דורך באָב קיין. ער איז ערשט באווייזט געווארן אין 1939 אין "דעטעקטיוו קאמיקס נומער 27". ער איז דער צווייטער סופּערהעלד וואס איז געשאַפֿן געווארן נאך סופערמאַן. באַטמאַנ'ס אָנהייב געשיכטע איז אז ביי א יונגן עלטער האט ברוס וויין געזען זיינע עלטערן דערמארדעט דורך א גנב מיטן נאמען דזשאָ טשיל נאך וואס די פאמיליע האט אויסגעגאַנגען פֿון א טעאטער. ברוס האט באַשטימט אז ער האט געוואָלט נישט אז דאס סארט געוואַלד וואָלט פֿאַרקומען צו קיינער אנדער. ער האט געווידמעט זיין לעבן צו באשיצן זיין שטאָט גאָטהאַם סיטי. וויין האט געלערנט פילע פֿאַרשידענע וועגן צו קעמפן ביי זיין רייַפֿקייט. אלס א דערוואַקסענער, האט וויין גענוצט א פֿאַרקליידונג צו אנשרעקן פֿאַרברעכערס און פֿאַרקירצן דאס פֿאַרברעכן אין גאָטהאַם. וויין האט זיך גערופן "באַטמאַן".
באַטמאַנ'ס געצייג.
באַטמאַן נוצט פילע פֿאַרשידענע געצייג צו קעמפן פֿאַרברעכנס, וואס שליסן איין זיין אויטאָ וואס הייסט דער באַטמאָביל, א ספעציעלע גארטל וואס הייסט א "געווינס גארטל", און בומעראַנגען מיט א פֿלעדערמויז פֿארעם וואס הייסן באַטאַראַנגען.
פריינט.
באַטמאַן ווערט אויך געהאָלפֿן דורך אנדערע מענטשן אין גאָטהאַם. א טייל זיי אויך טראגן פֿאַרקליידונגען און ווערן סופּערהעלדן ווען זיי העלפן אים. צווישן די מענטשן וואס העלפן אים זענען זיין שותף ראָבין (דיק גרייסאָן), זיין באַדינער אַלפֿרעד פּעניוואָרט, פאליציי גובערנאַטאר דזשיימס גארדאן, "וויין ענטערפרייזן" אַדמיניסטראַטאר לוציוס פֿאָקס, און גארדאנ'ס טאכטער באַרבאַראַ גארדאן. באַרבאַראַ גארדאן איז געווארן א סופּערהעלדין מיטן נאמען באַטגערל (און דערנאך אראַקל). גובערנאטאר גארדאן נוצט דעם פֿלעדערמויז-סיגנאַל, וואס שיינט א ליכט אינעם הימל מיט א שאטן פֿון א פֿלעדערמויז צו רופן באַטמאַן פֿאַר הילף.
סארי קיס סטאנציע () איז א סטאנציע אויף דער מזרח לאנדאן ליניע פון דער לאנדאנער איבערגרונט וואס געפינט זיך אין ראדערייד, אין דער לאנדאנער בארא פון סאדארק.
די סטאנציע האט געעפנט אום 7טן דעצעמבער 1869 אויף דער מזרח לאנדאנער באן, מיטן נאמען דעפטפֿארד ראד. אום 17טן יולי 1911 האט מען געענדערט דעם נאמען צו סאַרי דאקס און אום 24סטן אקטאבער 1989 האט די סטאנציע באקומען איר היינטיקן נאמען.
ספּייַדער-מאַן אדער ספּייַדערמאַן (ענגליש: "Spider-Man", ווערטלעך: "שפין-מאַן") איז א פיקטיווער סופּערהעלד אין דער מאַרוועל אוניווערס. ער איז געשאפן געווארן דורך דער שרייבער סטען לי און דער קינסטלער סטיוו דיטקוי. ספּייַדער-מאַן איז ערשט באווייזט געווארן אין "אַמייזינג פֿענטאַזי נומער 15" אין אויגוסט 1962. די געשיכטע איז געווען אז ער איז געווען א יתום אױסגעכאָװעט דורך זיין טאנטע מיי און פעטער בען אלס א נארמאלער יינגל. ער האט געהאנדלט מיט די נארמאלע שוועריקייטן פֿון יוגנט און אויך די שוועריקייטן פֿון ווערן א פֿארברעכן קעמפֿער אין א פֿאַרקליידונג. זיינע כוחות זענען געווען סופער שטארקייט, לייַכטקייט, די פֿעיִקייטן אויפֿצוהענגן צו כמעט יעדער באָדן, שיסן שפין-געוועבן מיט אן אַפּאַראַטל ער האט געמאכט און רופֿט "געוועב-שיסערס", און צו רעאַגירן צו געפֿאַר זייער שנעל מיט זיין "שפין-חוש", וואס דערלויבט אים צו קעמפֿן א סך שונאים ענלעך מיט א שפין.
ספּייַדער-מאַן האט ערשט דערשיינט אין די ערשטע 1960ער יארן, אין וועלכער צייט יינגלעך אין סופּערהעלד קאמיקס זענען געוויינטלעך געווען די שותפים פֿון די פראטאגאניסטן. אין די סעריע איז געווען פּיטער פּאַרקער, א מיטלשול סטודענט וואס האט אפט געדאַרבט פֿון מילגדיקייט און איינזאַמקייט, ענלעך מיט מערסט יונגע מענטשן. להיפוך צו טייל יונגע העלדן ווי באַקי און ראָבין האט ספּייַדער-מאַן נישט געהאט קיין עלטערע לערערס ווי פֿון קאַפּיטאַן אַמעריקע אדער באַטמאַן צו קנעלן אים ווי צו ווערן א סופּערהעלד. ער האט זיך געלערנט אז "מיט א גרויסער כוח קומט א גרויסע אחריות".
מאַרוועל האט גענוצט ספּייַדער-מאַן אין א סך קאמיקס סעריעס ווי "דער געוואַלדיקער ספּייַדער-מאַן", "דער פֿענאָמענאַלער ספּייַדער-מאַן" און "דער חושמדיקער ספּייַדער-מאַן". פּיטער פּאַרקער האט אויסגעוואַקסן פֿון א שעמעוודיקער מיטלשול סטודענט, צו א קאלעדזש סטודענט און צו א פֿאַרהייַראַטער מיטלשול לערער. זיין מערסט באקאנטער ראלע אלס א דערוואַקסענער איז אלס א פֿריַיליידיקער פֿרילענס פֿאָטאָגראַף. ער איז אויך געווען א מיטגליד פֿון ביידע די "נייע אווענדזשערס" און "די פאנטאסטישע פיר". ספּייַדער-מאַן האט געהאט פילע פאלשע נעמען איבער דער צייט, ווי "ספּייַדי", "געוועב-וואַרפֿער", "וואנט-קראלער" אדער "געוועב-קאפ". טייל רשעים הייסן אים "שפין", און ער הייסט זיך "דיין פֿריינדלעכער ספּייַדער-מאַן פֿונעם קוואַרטאַל".
אויך איז ספּייַדער-מאַן געווען איינער פֿון די מערסט פאפולערע און געראָטנע סופּערהעלדן. ער האט באווייזט זיך אין פילע סארטן מעדיע ווי אנימירטע און פילמירטע פילמען.
פּובליקאַציע.
ספּייַדער-מאַן (אויך באקאנט אלס פּיטער פּאַרקער) האט ערשט באווייזט זיך אין דעם "אמייזינג פענטאזי נומער 15" קאמיקס בוך אין אויגוסט 1962. צוליב זיין הצלחה האט א נייע קאמיקס בוך סעריע אָנגעהויבן מיטן נאמען "דער געוואַלדיקער ספּייַדער-מאַן".
אויסטריט.
ספּייַדער-מאַן טראגט א רויט-און-בלויער סופּער גאַרניטור. ער האט א געוועב פֿאָרמירונג אויף די רויטע טיילן, וועלכע זענען די מאסקע, קערפּער, שטיװאַלעס און הענטשקעס. די הויזן און אַרבלען זענען בלוי.
קווינס ראד פעקהאם סטאנציע () איז א סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון סאדארק. די סטאנציע איז אויף דער מזרח לאנדאן ליניע און ווערט באדינט דורך דער לאנדאנער איבערגרונט און סאדערן.
די סטאנציע האט געעפנט אום 13טן אויגוסט 1866 אויף דער דרום לאנדאן ליניע.
יעדע נאכט פארט איין באן קיין אנשטאט קלאפהאם קנופ אויף דער אלטער רוטע פון דער דרום לאנדאן ליניע.
די מזרח לאָנדאָן ליניע איז א טייל פונעם לאָנדאָנער איבערגרונט, וואס גייט פון צפון צו דרום דורכן איסט ענד, דאָקקלאַנדס און דרום געביטן פון לאָנדאָן. זי איז געווען פֿריער אַ ליניע פונעם לאנדאנער אונטערגרונט.
געבויט אין 1869 דורך דער מזרח לאָנדאָן באַן פירמע, וואָס האט אויסגעניצט דעם טעמז טונעל וואס איז געמאכט געווארן מיט דער כוונה פֿאַר פערד-געצויגן שארבאנקעס, די ליניע איז געווארן א טייל פונעם לאנדאנער אונטערגרונט נעצווערק אין 1933. נאָך כמעט 75 יאר ווי טייל פון דער אונטערגרונט נעץ, איז זי געווארן פארשלאסן אין דעצעמבער 2007 פֿאַר אַ ברייטער פארגרעסערונג, און האט ווידערגעעפֿנט ווי א טייל פון דער איבערגרונט נעץ אין אפריל 2010. פֿאַזע 2, וואָס האט פֿארבינדט די ליניע מיט דער דרום לאנדאן ליניע ביז אַ סוף סטאנציע ביי קלאפהאם קנופ, האט געעפנט דעם 9טן דעצעמבער 2012, שאפנדיק אַן אָרביטיר־באַן באַן אַרום אינערן לאָנדאָן.
גרינדונג פון דער מזרח לאָנדאָנער באַן.
די מזרח לאָנדאָנער באַן איז געווארן באשאפֿן דורך דער מזרח לאָנדאָן באַן פירמע, אַ קאָנסאָרטיום פון זעקס באַן קאָמפּאַניעס: די גרויס מזרח באן (GER), די לאָנדאָן, ברייטאַן און דרום בארטן באַן (LB&SCR), די לאָנדאָן, טשאַטהאַם און דאווער באַן (LCDR), די דרום מזרח באַן (SER), די מעטראָפּאָליטאַן באַן, און די דיסטריקט באַן. די לעצטע צוויי האבן אפערירט וואָס איז היינט די מעטראָפּאָליטאַן, קרייז, דיסטריקט און האַממערסמיט & סיטי ליניעס פונעם לאנדאנער אונטערגרונט. די אינקאָרפּאָראַציע פון דער מזרח לאָנדאָנער באַן איז געשען אום 26סטן מיי 1865 מיט דער ציל פון פֿארזארגן אַ לינק צווישן די LB&SCR, GER און SER ליניעס.
די קאָמפּאַניעס האבן געניצט דעם טעמז טונעל, געבויט דורך מאַרק און אייזאַמבאַרד קינגדאם ברונעל צווישן 1825 און 1843 פֿאַר פערד-געצויגענע קארעטעס. דער טונעל איז געווען גוט גרויס. ער האט פארבונדן וואַפּינג אויפן צפון ברעג פונעם טעמז מיט ראָדערייד אויפן דרום ברעג.
מאפע פון דער מזרח לאנדאנער באן אין 1915
די לאנדאנער אונטערגרונט תקופה.
a> אויף דער מזרח לאנדאן ליניע, אריינגעבויט אינעם אריגינעלן אריינגאנג צום טעמז טונעל.
דער לינק קיין ליווערפול סטריט, 1991
אין די  1980ער און 1990s, האט די ליניע באקומען צוויי חשובע נייע פארבינדונגען: שאדוועל איז געווארן אן איבערבייט מיט דער דאקלאנדס לייכטע באן אין 1987, און מ׳האט צוגעלייגט א סטאנציע ביי קאנאדע וואטער אין  1999 פאר אן איבערבייט מיט דער יובילי ליניע.
איבערגרונט.
אין 2005 האט מען אנגעהויבן אינזשעניריע ארבעט אויף דער מזרח לאנדאן ליניע פארלענגערונג. אין 2007 האט אויפגעהערט די אונטערגרונט באדינונג.
היסטאריע פון דער פארלענגערטער רוטע.
די רוטע פון הייבורי מיט איזלינגטאן און שארדיטש איז ערשט געעפנט געווארן אין 1865. די נארד לאנדאנער באן האט זי געבויט כדי זייערע פאסאזשירן באנען זאלן קענען דערגרייכן די סיטי פון לאנדאן. אריגינעל האט די ליניע געהאט פיר סטאנציעס, דאלסטאן קנופ, האגערסטאן, שארדיטש און א גרויסע סוף־סטאנציע אין בראד סטריט. ביי דאלסטאן קנופ האט א ליניע געצווייגט צו דער צפון לאנדאן ליניע קיין מזרח, מיט באנען קיין סטראטפארד און פאפלאר. די רוטע איז געווארן פארמאכט צו פאסאזשירן אין 1944.
פֿאזע 1.
מזרח לאנדאן ליניע פארלענגערונג פארגעשטעלט אין 2006.
א שלעפּשיף אדער בוקסיר איז א שיפל וואס שלעפּט אדער שטופּט אנדערע שיפן.
די שלעפּשיפן זענען זייער שטארק כאָטש זייער גרייס. א סאך שלעפּשיפן האבן פייערלעשעריי געצייג.
דיוויענטאַרט (ענגליש: "DeviantArt") איז א קהלישער דינסט צו באַטייליקן בילדער און ווערקס פון קונסט אויפן אינטערנעץ. די פירמע איז געגרינדעט געווארן דעם 7טן אויגוסט 2000. אירע גענעראַלשטאַב איז אינעם האליוואד אומגעגנט, אין לאס אנדזשעלעס, קאליפארניע, פאראייניקטע שטאטן.
די דינסט איז געמאכט געווארן צו געבן קינסטלער א פלאטפארמע צו אויסשטעלן זייער ווערקס, און אויך א קהלישער רוים פאר דעבאַטעס וועגן דאזיקע טעמעס.
די ווערקס אויפן זייטל זענען אייַנגעאָרדענט לויט גרונטיקע קאטעגאריעס וואס אנטהאלטן פאטאגראפיע, דיגיטאלישע קונסט, טראדיציאנעלע קונסט, ליטעראטור, פלעש און אנימאציע, געצייג און פּערזענלעכע אַדאַפּטאַציע, אָנוייַזער רעזערוון, בילד רעזערוון, און פילע מער קאטעגאריעס און אונטערקאַטעגאָריעס.
ריכטיק צו אויגוסט 2010, אנטהאלט דער זייטל איבער 14.5 מיליאן אײַנגעשריבנע מיטגלידער און איבער 100 מיליאן אויֿפהייבונגען. די דינסט איז דער 13סטער אין גרייס אויפן רשימה פון סאציעלע נעצווערקן אינעם פאראייניקטע שטאטן געביטן, מיט איבער 3.8 מיליאן באַזוכערס יעדער וואך.
פעקהאם ריי () איז א סטאנציע אויף ריי ליין אין דעם איינקוויף דיסטריקט פון פעקהאם, אין דער לאנדאנער בארא פון סאדארק, דרום לאנדאן. די סטאנציע איז א הויפט איבערבייט, אויף דער מזרח לאנדאן ליניע, די קאטפארד שלייף און די סאטאן און מאל וואלי ליניע, און ווערט באדינט דורך דער לאנדאנער איבערגרונט, סאדערן, טעמזלינק און סאדאיסטערן באדינונגען.
די סטאנציע האט געעפנט אום 1טן דעצעמבער 1865 אויף דער לאנדאן, טשאטאם און דאווער באן און אום 13טן אויגוסט 1866 אויף דער לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן באן.
דענמארק היל () איז א סטאנציע אין דרום קאמבערוועל, אין דער לאנדאנער בארא פון סאדארק, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער לאנדאנער איבערגרונט אויף דער דרום לאנדאן ליניע, סאדערן, טעמזלינק און סאדאיסטערן.
די סטאנציע איז נאנט צו קינגס קאלעדזש שפיטאל און מאדזלי שפיטאל.
די סטאנציע האט געעפנט אום 1טן דעצעמבער 1865 אויף דער לאנדאן, טשאטאם און דאווער באן.
ישראל מאיר גבאי איז אן עסקן פאר קברי צדיקים אין אייראפע מערסט'נס אוקראינע וואס האט אויפגעשטעלט און פירט די ״אהלי צדיקים״ ארגאניזאציע.
ער געפינט זיך בדרך כלל אין אוקראינע. זיין משפחה וואוינט אין ארץ ישראל.
קלאפהאם היי סטריט () איז א סטאנציע אין קלאפהאם, דרום לאנדאן אויף דער דרום לאנדאן ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט. איין מאל א טאג קומט אן א סאדאיסטערן באן פון לאנדאן וויקטאריע קיין.
קלאפהאם היי סטריט איז אן איבערבייט סטאנציע מיט וואס איז גאנץ נאנט.
די סטאנציע האט געעפנט אום 25סטן אויגוסט 1862 אויף דער לאנדאן, טשאטאם און דאווער באן מיטן נאמען "קלאפהאם".
די סטאנציע האט באקומען איר היינטיקן נאמען אין 1989.
וואנדזווערט ראד () איז א סטאנציע אין קלאפהאם, דרום לאנדאן אויף דער דרום לאנדאן ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט. איין מאל א טאג קומט אן א סאדאיסטערן באן פון לאנדאן וויקטאריע קיין.
די סטאנציע האט געעפנט אום 1טן מערץ 1863 אויף דער לאנדאן, טשאטאם און דאווער באן.
איינמאל אינדערפרי און איינמאל שפעט ביינאכט פארט א באן פון, און איינמאל שפעט ביינאכט קיין באטערסי פארק.
איינמאל א טאג אזייגער 05:37 קומט א סאדאיסטערן באן קיין.
קלאפהאם קנופ באן סטאנציע () איז א הויפט באן סטאנציע און טראנספארט איבערבייט אין דרום־מערב באטערסי אין דער לאנדאנער בארא פון וואנדזווערט.
רוטעס פון לאנדאנ׳ס דרום און דרום־מערב סוף־סטאנציעס, לאנדאן וויקטאריע און לאנדאן וואטערלו גיסן אדורך דער סטאנציע, איינע פון די באשעפטיקסטע סטאנציעס אין גאנץ אייראפע מיט צווישן 100 און 180 א באנען א שעה רוב שעה׳ן פון טאג. אויך איז די סטאנציע די באשעפטיקסטע אינעם פאראייניגטן קעניגרייך פאר איבערבייטן צווישן באדינונגען.
די ערשטע ליניע אדורך דעם ארט, אבער אן א סטאנציע, איז געווען די ליניע פון ניין עלמס קיין וואקינג, וואס האט געעפנט דעם 21סטן מיי 1838. די צווייטע ליניע, פון ניין עלמס קיין ריטשמאנד, האט געעפנט אום 27סטן יולי 1846. אין 1848 איז וואטערלו געווארן די לאנדאנער סוף־סטאנציע. די ליניע פון וויקטאריע האט געעפנט אין 1860.
אום 2טן מערץ 1863 האט געעפנט קלאפהאם קנופ סטאנציע אלס איבערבייט סטאנציע צווישן די ליניעס פון דער לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן באן און דער מערב בארטן פארלענגערונג באן.
פעראנען.
די סטאנציע האט 17 פעראנען, 1-17.
דרום אקטאן () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אין דרום אקטאן, מערב לאנדאן. די סטאנציע ווערט געדינט דורך דער נארד לאנדאן ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 1טן יאנואר 1880.
הער דזשערי ליימאָן פֿאָלוועל (ענגליש: ".Jerry Lamon Falwell, Sr", 11טן אויגוסט 1933 – 15טן מיי 2007) איז געווען אן אמעריקאנער עוואנגעלישער קריסטלעכער גלח און טעלעוואנגעליסט. ער איז געווען דער גלח פונעם טאמעס ראד באפטיסט קירך, א גרויסע קירך אין לינטשבורג, ווירדזשיניע. ער האט געגרינדעט ליבערטי אוניווערסיטעט אין 1971 און האט קא-געגרינדעט די מאראל מאדזשאריטי אין 1979.
אקטאן צענטראל () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אין אקטאן, מערב לאנדאן. די סטאנציע ווערט געדינט דורך דער נארד לאנדאן ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 1טן אויגוסט 1853 מיטן נאמען "אקטאן" דורך דער צפון און דרום וועסטערן קנופ באן. אום 1טן נאוועמבער 1925 האט מען געביטן דעם נאמען צו "אקטאן צענטראל"
א רעדערשטול אין א טעאטער
א רעדערשטול איז א סארט שטול וואס ווערט געוויינטלעך באנוצט דורך מענטשן מיט א דעפעקטיווקייט.
א רעדערשטול קען מען באוועגן מיט די הענט דורך אומדרייען די רעדער, אדער דורך שטופּן אים פון הינטן מיט הענטלעך דורך עמעצען ווער איז נישט אינעם רעדערשטול, אדער מיט א מאטאר וואס דער רעדערשטול באניצער (ער ווער זיצט אינעם רעדערשטול) קען אליין פירן אדער דורך עמעצן וואס גייט הינטער אדער לעבן דעם רעדערשטול אויב דער באניצער דארף הילף באוועגן זיין רעדערשטול.
רעדערשטולן ווערן באנוצט דורך מענטשן פאר וועלכע גיין צו פיס איז שווער אדער אוממעגלעך צוליב קראנקייט, באַשעדיקונג אדער דעפעקטיווקייט.
האגערסטאן () איז א סטאנציע אויף דער מזרח לאנדאן ליניע פון דער לאנדאנער איבערגרונט אין דער לאנדאנער בארא פון העקני אין צפון־מזרח לאנדאן.
די אריגינעלע סטאנציע האט געעפֿנט אום 2טן סעפטעמבער 1867 אויף דער נארד לאנדאנער באן צו באדינען די פארלענגערונג פון דער נארד לאנדאן ליניע קיין בראד סטריט אין דער סיטי פון לאנדאן. די סטאנציע איז פארמאכט געווארן אום 6טן מיי 1940. אום 7טן אקטאבער 1940 איז די סטאנציע געשעדיגט געווארן דורך א באמבע.
מען האט געבויט די היינטיקע סטאנציע א ביסל צפון פון דער ערשטער סטאנציע. מען האט געעפנט די נייע סטאנציע פאר דער לאנדאנער איבערגרונט אום 27סטן אפריל 2010 מיט א באגרעניצטע באדינונג צווישן דאלסטאן קנופ און ניו קראס אדער ניו קראס גייט. אום 23סטן מיי 2010 האט מען פארלענגערט די רוטע פון ניו קראס קיין אדער. אין דעצעמבער 2012 האט אנגעהויבן די רוטע קיין.
האקסטאן () איז א סטאנציע אויף דער מזרח לאנדאן ליניע פון דער לאנדאנער איבערגרונט אין האקסטאן, לאנדאנער בארא פון העקני אין מזרח לאנדאן.
זי איז אין טראוולקארט זאנעס 1 און 2.
לאנדאנער איבערגרונט האט געעפנט די סטאנציע אום 27סטן אפריל 2010 מיט א באגרעניצטע באדינונג צווישן דאלסטאן קנופ און ניו קראס אדער ניו קראס גייט. אום 23סטן מיי 2010 האט מען פארלענגערט די רוטע פון ניו קראס קיין אדער. אין דעצעמבער 2012 האט אנגעהויבן די רוטע קיין.
שארדיטש היי סטריט () איז א סטאנציע אויף דער מזרח לאנדאן ליניע פון דער לאנדאנער איבערגרונט אין שארדיטש, אין מזרח לאנדאן.
זי איז אין טראוולקארט זאנע 1.
פריער, האט די מזרח לאנדאן ליניע פון לאנדאנער אונטערגרונט געהאט א שארדיטש סטאנציע, נישט ווייט פון דער היינטיקער סטאנציע.
הרב יוסף חיים סיטרוק (כ"ט תשרי ה'תש"ה, 16טן אקטאבער 1944 - כ"ב אלול ה'תשע"ו, 25סטן סעפטעמבער 2016), איז געווען דער הויפט רב פון פראנצויזישן יידנטום פון יוני 1987 ביז יוני 2008.
ער איז געבוירן געווארן אין טוניס, צו זיין פאטער יצחק.
ער האט געלערנט אין דער  'שארית יוסף׳ ישיבה אין באר יעקב, און איז געווען באַליבט פון דעם ראש ישיבה, רבי נסים טאָלעדאַנאָ. ווען ער געענדיקט לערנען אין ישיבה האט ער באקומען היתר הוראה און איז געווען באשטימט צו ארבעטן אין רבנות ביים הויפּט רב פון שטראַסבורג, הרב מאַקס ווארשאווסקי. אין 1975 איז געווארן באשטימט הויפּט רב פון מארסיי. אין 1987 איז ער געווארן געוויילט הויפּט רב פון  פֿראַנקרייך אויף א קאדענץ פון זיבן יאר, און אזוי נאך צוויי מאָל. ביי די וואַלן געהאלטן אום 22סטן יוני, 2008, האט אים געזיגט הרב זשיל בערנהיים, וואס האט קאנדידירט קעגן אים שוין אין 1994 און פאַרלוירן.
ער האט אויך געדינט ווי פרעזידענט פון דער קאָנפערענץ פון אייראפעישע רבנים פֿון 1999 ביז 2011.
ער איז נפטר געווארן כ״ב אלול תשע״ו. זיין לוויה האט אנגעהויבן אין פראנקרייך און פארטגעזעצט אין ישראל.
מ׳האט אים באגראבן אין הר הזיתים.
הרב סיטרוק האט איבערגעלאזט א ווייב און 9 קינדער.
ניו קראס סטאנציע () איז א סטאנציע וואס געפינט זיך אין ניו קראס, דרום־מזרח לאנדאן. פעראנען A, B און C ווערן באדינט דורך סאדאיסטערן; פעראן D ווערט באדינט פון דער מזרח לאנדאן ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט.
די דרום־מזרח באן האט געעפנט די סטאנציע אין אקטאבער 1850. אום 7טן דעצעמבער 1869 האט די מזרח לאנדאן ליניע געעפנט און האט באדינט די סטאנציע. אין יוני 1911 איז ניו קראס געווארן די דרום סוף־סטאנציע פון דער מזרח לאנדאן ליניע און באנען האבן מער נישט געפארן קיין דרום.
אין מערץ 1913 האט די מעטראפאליטאן באן אנגעהויבן באדינען די סטאנציע.
די לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע איז געווארן פארמאכט אום 22סטן דעצעמבער 2007.
אום 27סטן אפריל 2010 האט די נייע מזרח לאנדאן ליניע געעפנט דורך לאנדאנער איבערגרונט און ניון קראס איז געווארן איינע פון די דרום סוף־סטאנציעס.
ניו קראס גייט סטאנציע () איז א באן סטאנציע וואס געפינט זיך אין ניו קראס, דרום־מזרח לאנדאן. אויף דער ברייטאן הויפט-ליניע, און אויף דער מזרח לאנדאן ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט.
די לאנדאן און קרוידן באן האט געעפנט די סטאנציע אום 5טן יוני 1839 מיטן נאמען ניו קראס. אין 1886 האט די מזרח לאנדאנער באן אנגעהויבן ניצן די סטאנציע.
אין מערץ 1913 האט די מעטראפאליטאן באן איבערגענומען די מזרח לאנדאנער באן באדינונגען פון דער דיסטריקט באן.
אין 1923 האט מען געענדערט דעם נאמען פון דער סטאנציע צו ניו קראס גייט, כדי נישט אויסצומישן מיט דער אנדערער ניו קראס באן סטאנציע.
אום 27סטן אפריל 2010 האט די נייע מזרח לאנדאן ליניע געעפנט דורך לאנדאנער איבערגרונט און ניון קראס איז געווארן איינע פון די דרום סוף־סטאנציעס ביזן 23סטן מיי 2010 ווען מען האט פארלענגערט די מזרח לאנדאן ליניע קיין.
בראקלי סטאנציע () איז א באן סטאנציע אויף דער הויפט־ליניע פון לאנדאן קיין ברייטאן, וואס געפינט זיך אין בראקלי. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער מזרח לאנדאן ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט און סאדערן. טעמזלינק און טייל סאדערן באנען פארן אדורך דער סטאנציע אן זיך אפשטעלן.
די לאנדאן און קרוידן באן האט געעפנט די סטאנציע אום 6טן מערץ 1871. נאר די פאמעלעכע (דרויסנדיקע) ליניעס האבן פעראנען.
די סטאנציע געהערט צו דער פארלענגערונג פון דער מזרח לאנדאן ליניע וואס האט געעפנט דעם 23סטן מיי 2010 און געהערט צו דער לאנדאנער אונטערגגרונט נעצווערק.
דאס יאר איז ״חסר״: חשון און כסלו ביידע האבן 29 טעג.
דאס יאר איז ״שלימה״: חשון און כסלו ביידע האבן 30 טעג.
פּאַלעסטינער קולטור מוזעי (העברעאיש: המוזיאון לתרבות הפלשתים ע"ש קורין ממן - Corinne Mamane Museum of Philistine Culture) איז אַן אַרכעאלאָגישער מוזעי אין אשדוד, ישראל.
עס שטעלט פאָהר דער קולטור פון די פלשתים וואס האט אנגעבלעך אמאהל געלעהבט אין דער געהגנט פון דער שטאָהדט.
דער מוזעי איז דער איינציגסטער מוזעי אין דער וועלט באשטימט פאר די פּלשתּים קולטור. עס איז געוועהן דער ערשטער מוזעי אין אשדוד. עס האט זיך געעפנט אין 1990.
מערילאנד באן סטאנציע () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויסאיסטערן הויפטליניע אין מערילאנד, נייהעם, מזרח לאנדאן. די סטאנציע ווערט געדינט דורך דער - מעטרא באן.
די גרויס-איסטערן באן האט געעפנט די סטאנציע דעם 6טן יאנואר 1873.
אנאר אק פארק סטאנציע () איז א באן סטאנציע אויף דער הויפט־ליניע פון לאנדאן קיין ברייטאן, וואס געפינט זיך אין אנאר אק. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער מזרח לאנדאן ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט און סאדערן. טעמזלינק און טייל סאדערן באנען פארן אדורך דער סטאנציע אן זיך אפשטעלן.
די לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן באן האט געעפנט די סטאנציע אום 1טן אפריל 1886. נאר די פאמעלעכע (דרויסנדיקע) ליניעס האבן פעראנען.
די סטאנציע געפינט זיך אויף דער פארלענגערונג פון דער מזרח לאנדאן ליניע וואס האט געעפנט דעם 23סטן מיי 2010 און געהערט צו דער לאנדאנער אונטערגגרונט נעצווערק.
דזש. מייקל קאָסטערליץ () (געב׳ 22סטן יוני 1943, אַבערדין) איז אַ בריטיש־אַמעריקאַנער פּראָפעסאָר פון פיזיק אין ברוין אוניווערסיטעט, וואָס האָט באַקומען אין 2016 צוזאַמען מיט דייוויד טאַאולעס און דאַנקען האָלדיין דעם נאָבעל פּרייז פאַר פיזיק פאַר זיין אַרבעט אין דעם געביט פון פיזיק פון קאָנדענסירטער מאַטעריע. ער איז דער זון פון דעם ביאָלאָג האַנס קאָסטערליץ.
קאָסטערליץ איז געבאָרן געוואָרן אין אַבערדין, שאָטלאַנד, אין אַ יידישער משפּחה פון האַנאַ גרעסהערנער און האַנס קאָסטערליץ, וואָס האָבן פאַרלאָזט דייטשלאַנד נאָכן נאַצישן איבערקער אין 1934. ער האָט שטודירט אין קעמברידזשער אוניווערסיטעט און האָט גראַדואירט פון אָקספאָרדער אוניווערסיטעט אין 1969.
קאָסטערליץ האָט געהאַט אַ ריי פּאָסטדאָק שטעלעס און האָט אַ קורצע צייט געאַרבעט אין בירמינגהעם צוזאַמען מיט דייוויד טאַאולעס. אין 1982 האָט ער באַקומען די פּאָזיציע פון אַ פּראָפעסאָר אין ברוין אוניווערסיטעט.
פאַר זיינע ביישטייערונגען האָט קאָסטערליץ באַקומען די מאַקסוועל מעדאַל (1981), דעם לאַרס אָנזאַגער פּרייז (2000) און דעם נאָבעל פּרייז (2016).
פֿארעסט היל () איז א באן סטאנציע אויף דער הויפט־ליניע פון לאנדאן קיין ברייטאן, וואס געפינט זיך אין פֿארעסט היל. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער מזרח לאנדאן ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט און סאדערן. טעמזלינק און טייל סאדערן באנען פארן אדורך דער סטאנציע אן זיך אפשטעלן. נאר די פאמעלעכע (דרויסנדיקע) ליניעס האבן פעראנען.
די לאנדאן און קרוידן באן האט געעפנט די סטאנציע אום 5טן יוני 1839 מיטן נאמען דאַרטמוטה אַרמס.
א האַלאָגען איז א  כעמישער עלעמענט וואס געהערט צו דער האלאגען גרופע פון עלעמענטן, אַ גרופּע פון נישט-מעטאלישע עלעמענטן (חוץ פֿון אַסטאַטין, א האלבמעטאל). די האלאגענס באזעצן דעם 17טן זייל (איינער פאר דער לעצטע) אין דעם פּעריאָדישער טאבעלע. די האלאגען עלענמענטן זענען גיפטיק, קאלירט אלס גאַזן, זייער צושטאנד ביי נארמאלע הויז טעמפעראטורן, זיי ווערן צעלאָזן אין וואַסער, און זיי האבן א שטארקן גערוך.
אויף ענגליש און נאך שפראכן האבן די האלאגענס נעמען פון וואס מען קען דערקענען זייער שייכות מיט אנאנד. אויף ענגליש, למשל, ענדיגן די נעמען פון אלע האלאגענס מיט "ine": כלאר שרייבט מען Chlorine, פלואר - Fluorine און אזוי ווייטער.
סידנהאם () איז א באן סטאנציע אויף דער הויפט־ליניע פון לאנדאן קיין ברייטאן, וואס געפינט זיך אין סידנהאם. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער מזרח לאנדאן ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט און סאדערן. טעמזלינק און טייל סאדערן באנען פארן אדורך דער סטאנציע אן זיך אפשטעלן. נאר די פאמעלעכע (דרויסנדיקע) ליניעס האבן פעראנען.
די לאנדאן און קרוידן באן האט געעפנט די סטאנציע אום 5טן יוני 1839.
די אוהאַמאַס, ראמאן פון דרום-אפריקע איז א ראמאן איבער די זולוס פין דרום אפריקע געשריבן אויף יודיש דארך פייוול זיגעלבוים און ערשינען אין מדינת ישראל אין יאהר ה'תשל"א דורך דער י.ל. פרץ פארלאג.
דאס ביך אנטהאלט אכט קאפיטלען אין א ס"ה פון 230 זאהטן. עס אנטהאלט אַן הקדמה פין פראפֿעסאר דב סדן און צייכענונגען פינעם מחבר'ס טאכטער אבידע. אויך פארמאהגט עס א בילד פינעם פֿארפּאַסער מיט שלום שווארצבארד און אן עלטערער זולו אין זולולאנד.
דאס ביך באניצט זיך מיט פיל זולישע ווערטער און דערציילט איבער אסאך טראדיציאנעלע זולו מנהגים און אבערגלויבן'ס.
ס'איז א זעלטענער ביך אויף יודיש, וואו מעהרסטנס ערציילונגען באציהען זעך איבער די אור-אלטע צאַטן פון די אבות אין אזיע, דאס לעהבן פין די יודן אין אייראפע אדער שפעהטער אין אמעריקע. אן ארגינעלער בוך וועלכע שילדערט דעם פּרימיטיהוון אפריקאנעם לעהבנס שטייגער, איז דאכט זעך נישטא קאַן סאַך.
די ערציילונג דרייט זעך ארים דעם לעבן פון דער פאמיליע אוהאמא פון די שווארצע זולו-שבט אין דער צייט פון אפארטהייד. דער העלד איז א יונגערמאן מאַסיליבו-אוסינדילע וואס איז דער איינציגער וואס בלייבט איבער פין זיין גאנצער משפחה וועלכע ווערט געטראפן פון א בליץ. ער ווערט אדאפטירט דורך זיין פעטער און מומע אין שטאָט און רופט זעך בענעט.
בענעט פארליבט זיך אין א דערפעריש מיידל, מיטן נאמען סאַקאַבולא, ביי א באזוך אויף א חתונה, כאטש עהר זעלבסט איז שוין א שטאהטישער און אפי' געהאט א לערערין פון מוזיק וואס איז געוועהן פארליעבט אין אים.
עס ווערט אויך דערמאנט אין ביך צוויי יודן מר. בעקער א קראָם סוחר ביי וועמען בענעט'ס פעטער און שפעטער ער זעלבסט ארבעט, און א שיך אגענט פון יאהאנעסבורג וועלכער קומט צום קראם און שמועסט מיט בענעטן אים אויסלערנענדיג די לידער און קולטור פון די שווארצע אין אמעריקע.
די פּאַליטרע איז א בוך פון לידער געשריבן דורך ראשעל וועפרינסקי און ערשינען אין מדינת ישראל אום ה'תשכ"ד דורכן י. ל. פרץ פארלאג.
די זאמלונג איז אן אפקלייב פון לידער וועלכע זי האט געשריבן אין די יארן 1919-1963.
דאס בוך באשטייט פון איבער הונדערט לידער איבער פארשיידענע טעמעס, איינגעטיילט אין פיער אפטיילונגען אין א ס"ה פון 125 זייטן.
האָמעריאַדע איז א יודיש-שפראכיגע לאנגע פאעמע געשריבן אין פארעם פון א באלאדע דורך בעריש וויינשטיין און ערשינען אום ה'תשכ"ה אין מדינת ישראל דורך י. ל. פרץ פארלאג צוזאמען מיט אן העברעיאישער איבערזעצונג זייט ביי זייט, דורך נפתלי גינתון.
די באלאדע איז געבויעט אויף (אדער איבערגעזעצט פון) די גריכישע דיכטונגען פון האָמער און די איליאדע.
דאס בוך אנטהאלט 93 זייטן.
שלמה'ס רינג איז א דיכטונג געשריבן אויף די יודישע שפראך אין פארעם פון א באלאדע דורך יהואש און ערשינען אין א קליין דין בוך אין קליוולאנד דורך א. כהן אום 1916.
עס פארציילט די לעגענדארישע מעשה פון שלמה המלך ווי ער האט מיט זיין רינג מיטן שם המפורש דערויף, באשוואוירן די שדים צו פאלגן זיינע באפעהלן. ווי ער פארברעהנגט מיט זיינע טויזנט ווייבער און ווי אשמדאי האט עהם פארנארט און איבערגענומען זיין פּלאַץ אין פּאַלאַץ אלס קעיניג.
דער בוך איז איינגעטיילט אין פיער חלקים, בנוסף א פאעמע במקום אריינפיהר. בס"ה אנטהאלט דער בוך זעקס און פופציג זייטן.
אן אינטערעסאנטע זאך אינעם בוך איז אז די זייטן זענען ארויסגעשריבן. ווי צב"ש: זייט איין און צוואנציג, זייט פיער און פערציג אא"וו.
מיני מויז אדער מיני מאַוס (ענגליש: "Minnie Mouse") איז אַ קאַרטון כאראקטער. מיני איז די חברטע פֿון מיקי מויז. די ביידע זענען געשאַפֿן געווארן דורך וואָלט דיזני. זי איז געבוירן געווארן דעם 18טן נאוועמבער 1928, און האט ערשטנס באַווייזט זיך אין דעם קורצן פֿילם "עראָפּלאַן באַנעמעניש" (1928).
מיני מויז האט צוויי גלעטלינגען, אַ הונטין און אַ קאָטער. די הונטינ'ס נאָמען איז פֿיפֿי. פֿיפֿי האט פֿינף הינטעלעך פֿון מיקי'ס הונט פּלוטאָ. פּלוטאָ איז געווען מיקי'ס ערשטע הונט, און דאַמאָלסט איז זיין נאָמען געווען ראָווער ("Rover"). מיני האט אויך אַ קאָטער מיטן נאָמען פֿיאַגראָ, דער זעלבער קאָטער פֿונעם דיזני פֿילם "פּינאָקיאָ". לעצטנס האט זי אַדאָפּטירט צוויי נייע גלעטלינגען, אַ יאַשטשעריצע און אַ שלאַנג מיט די נעמען לאָלי און פּאָפּ.
חתונה מיט מיקי.
אין אַן אינטערוויו מיט וואָלט דיזני אין 1933 האט ער געזאגט אַז מיקי און מיני זענען פֿאַרהייראַט אין פּריוואַטן. אויך האט ער געזאגט אַז אַ סאַך מענטשן האבן דאס געפֿרעגן פֿון אים. זיי זענען פֿאַרהייראַט אין אַ טייל פֿילמען, און קאַװאַלירן אין אַנדערע.
דאס קרייצן פון די הענט איז אַן אויטאָביאָגראַפישער ראמאן פארפאַסט דורך ראשעל וועפרינסקי און געדרוקט דורך פארלאג י. ל. פרץ אום ה'תשל"ב אין תל אביב.
דער ראמאן באציהט זיך צו איהר ליעבע מיטן באריהמטן דיכטער מאני לייב אין ניו יארק. זייער פארבינדונג איז אויך פאראייביגט געווארן אינעם בוך מאני לייב צו ראשעל וועפרינסקי וועלכע אנטהאלט בריוו געשריבן אין די יאהרן 1918-1953.
ניעזשינער איז א דיכטער און ארבעטער אין א שיך-פאַבריק אין ברוקלין. ער האט איבערגעלאזט א ווייב מיט קינדער, און פיהרט ליעבעס מיט עטלעכע פרויען. זיין שטארקסטע ליעבע איז אבער מיט מרים, א פארהייראטע פרוי מיט א קינד.
אינעם בוך ברעהנגט זי הייסע קינסטלערישע בריוו, וועלכע ניעזשינער האט געשריבן צו מרים ווען זי האט זיך אויפגעהאלטן במשך'ן זומער אין די קאנטרי אויף א פאַרם אין די קעטסקילס.
דער נאמען פונעם בוך איז באזיהרט אויף א ליעבע-ליעד וואס ניעזשינער האט געשריבן. א פאָטאָ-קאַפּיע פונעם מאנוסקריפט ערשיינט אויף זייט פינעף אינעם בוך.
דאס בוך באשטייט פון אכצן קאפיטלען, וועלכע זענען צעטיילט אין קורצע נומעריהרטע אָפּטיילונגען, אין א ס"ה פון 254 זייטן.
הער דזשאָן ווינסענט הערט (ענגליש: "Sir John Vincent Hurt", 22סטן יאנואר 1940 – 25סטן יאנואר 2017) איז געווען א בריטישער פילם, טעלעוויזיע, שטימע און טעאטער אקטיאר. ער איז באקאנט געווען פאר זיינע ראלעס אין "דער העלפאנד מענטש", "מעלאנטשאליע", "אייביקייטן", "עליען", "טינקער טעילאר סאלדאט שפיאן", "הארי פאטער און דער וויסן-שטיין", "הארי פאטער און די רוחות פון טויט" און פאר זיין ראלע אלס דער מלחמה דאקטאר אין "דאקטאר הו". הערט האט געוונען א גאלדען גלאב פריז און צוויי באפט"א פריזן.
הערט איז געבוירן געווארן דעם 22סטן יאנואר 1940 אין שיירברוק, דערבישייר. ער האט געהייראט אנעט ראָבערטסן אין 1962 ביז זיי האבן געגעטן זיך אין 1964. ער האט געהייראט דאנא פיקאָק אין 1984 ביז זיי האבן געגעטן זיך אין 1990. ער האט געהייראט דזשא דאלטאן אין 1990 ביז זיי האבן געגעטן זיך אין 1996. ער איז פֿאַרהייַראַט געווען צו אן ריס מעיערס זינט 2005. הערט האט געהאט צוויי קינדער מיט דאלטאן.
הערט איז געשטארבן דעם 25סטן יאנואר 2017 צוליב פאנקרעאס קענסער אין טשעלסי, לאנדאן ביים עלטער פון 77.
דאס יאר איז ״חסר״: סיי חשון סיי כסלו האבן 29 טעג.
אסתר תענית איז מוקדם.
שמייכלען פון ארץ הקודש איז א יודיש בוך פון ליעדער געשריבן דורך משה יונגמאן און געדרוקט דורך פארלאג המנורה אין תל אביב אין יאהר ה'תשכ"ט.
בס"ה באשטייט דער בוך פון 166 זייטן.
קריסטאל פאלאץ () איז א נעצווערק באן און לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון בראמלי. זי געפינט זיך אינעם אנערלי געגנט, צווישן די שטאט־צענטערס פון קריסטאל פאלאץ און פענדזש. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער מזרח לאנדאן ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט און סאדערן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנעס 3 און 4.
די סטאנציע האט געעפנט אום 10טן יוני 1854 ווי די סוף־סטאנציע פון א ליניע פון סידנהאם.
פענדזש וועסט () איז א באן סטאנציע אויף דער הויפט־ליניע פון לאנדאן קיין ברייטאן, וואס געפינט זיך אין דער לאנדאנער בארא פון בראמלי אין דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער מזרח לאנדאן ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט און סאדערן. טעמזלינק און טייל סאדערן באנען פארן אדורך דער סטאנציע אן זיך אפשטעלן. נאר די פאמעלעכע (דרויסנדיקע) ליניעס האבן פעראנען.
די לאנדאן און קרוידן באן האט געעפנט פענדזש סטאנציע אום 5טן יוני 1839. פענדזש האט דעמאלסט געהאט נאר 270 באוואוינער. עס האט זיך נישט געלוינט צו האלטן אפן די סטאנציע, און זי איז פארמאכט געווארן אין 1841. אום 1טן יולי 1863 האט מען ווידער געעפנט די סטאנציע, מיטן נאמען פענדזש וועסט. (דעם זעלבן טאג האט אויך געעפנט אן אנדער סטאנציע, פענדזש אסט.)
אנערלי () איז א באן סטאנציע אויף דער הויפט־ליניע פון לאנדאן קיין ברייטאן, וואס געפינט זיך אין דער לאנדאנער בארא פון בראמלי אין דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער מזרח לאנדאן ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט און סאדערן. טעמזלינק און טייל סאדערן באנען פארן אדורך דער סטאנציע אן זיך אפשטעלן. נאר די פאמעלעכע (דרויסנדיקע) ליניעס האבן פעראנען.
די לאנדאן און קרוידן באן האט געעפנט די סטאנציע אום 5טן יוני 1839 מיטן נאמען ״אנערלי בריק״. אין 1840 האט מען געענדרט איר נאמען צו ״אנערלי״.
עַתלית באן סטאנציע איז א ישראל באנען פאסאזשירן באן סטאנציע אין דער זידלונג עתלית, ישראל. רוב פון די פאסאזשירן זענען סאלדאטן אויף די ארומיגע באזעס.
די סטאנציע איז רעמאנטירט געווארן אין 2004.
אין 2016 האט געעפנט די יזרעאל טאל ליניע וואס עתלית איז איר דרומדיקע סוף־סטאנציע.
די סטאנציע געפינט זיך אויפן צפון-דרום בארטן ליניע אין מערב עתלית.
לב המפרץ באן סטאנציע איז א ישראל באנען פאסאזשירן באן סטאנציע וואס באדינט דעם מזרח טייל פון חיפה און דעם שטעטל נשר.
די סטאנציע געפינט זיך אויף דער צפון-דרום בארטן ליניע אין מזרח חיפה.
דער אָדער (טשעכיש, אונטער סארביש און פויליש: "Odra", אויבער סארביש: "Wódra") איז א טייך אין צענטראל-אייראפע. ער הייבט אן אין טשעכיי און פלוסט (מערסטן צפונדיק און צפון־מערבדיק) דורך מערב פוילן, און שפעטער ווערט 187 קילאמעטער פונעם גרענעץ צווישן פוילן און דייטשלאנד, א טייל פונעם אדער-נייסע גרענעץ. ענדלעך פליסט דער טייך אינעם שטעטין לאגון צפון פון שטעטין און דערנאך אין דריי צווייגן (די דזשיוונע, שווינע און פינע) וואס גיסן אריין אינעם פאמעראניע איינגאס פון דעם באלטישן ים.
דער אדער איז לאנג 854 קילאָמעטער (531 מייל): 112 קילאמעטער (70 מייל) אין טשעכיי, 742 קילאמעטער (461 מייל) אין פוילן (כולל 187 ק״מ (116 מייל) אויף דער גרענעץ צווישן דייטשלאַנד און פוילן) און איז דער צווייטער לענגעסטער טייך אין פוילן (נאָכן ווייסל). זיין דרענאזש־בעקן האט א שטח 118,861 קוואַדראַט קילאָמעטער, 106,056 קילאמעטער2 פון וואָס זענען אין פוילן (89%), 7,217 קילאמעטער2 אין טשעכיי (6%), און 5,587 קילאמעטער2  אין דייַטשלאַנד (5%). ער פלוסט אדורך די שלעזישע, אָפּאָלע, אונטער-שלעזישער, לובוש, און מערב-פּאָמעראַניע וואיעוואדעשאפטן פון פוילן און די לענדער פון בראַנדנבורג און מעקלענבורג-מערב פאמעראניע אין דייטשלאַנד.
די גרעסטע שטאט אויפן אדער איז ברעסלוי, אין אונטער-שלעזיע.
סטיוון היל (; 24סטן פעברואר 1922- 23סטן אויגוסט 2016) אויפן יידישן נאמען: שלמה הילל, איז א לאנגיעריגער אקטיאר אינעם אלגעמיינעם וועלט, געווארן ארטאדאקסיש אינמיטן פון זיין לעבן, און געקריגן אווארד'ס פארן זיין ארבעט און אקט, אלץ איינס פון די העכסט געלונגענע אקטיארן אין די לעצטע יארן.
היל איז געבוירן געווארן שלמה קראַקאווסקי דעם 24סטן פעברואר 1922 אין סיאטל.
נארוואוד קנופ () איז א באן סטאנציע אויף דער הויפט־ליניע פון לאנדאן קיין ברייטאן, וואס געפינט זיך אין דרום נארוואוד אין דער לאנדאנער בארא פון קרוידן, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער מזרח לאנדאן ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט און סאדערן. טעמזלינק און טייל סאדערן באנען פארן אדורך דער סטאנציע אן זיך אפשטעלן.
די לאנדאן און קרוידן באן האט געעפנט די סטאנציע אום 5טן יוני 1839 מיטן נאמען ״דזשאלי סיילער״. אין 1840 האט מען געענדרט איר נאמען צו ״נארוואוד קנופ״.
מערב קרוידן סטאנציע () איז א טראנספארט איבערבייט פאר נאציאנאלע באן, טראמלינק און לאנדאנער בוסן, וואס געפינט זיך אין דער לאנדאנער בארא פון קרוידן, דרום לאנדאן. די מזרח לאנדאן ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט איז פארלענגערט געווארן צו דער סטאנציע אום 23סטן מיי 2010.
די לאנדאן און קרוידן באן האט געעפנט די סטאנציע אום 5טן יוני 1839 מיטן נאמען ״קרוידן״. אין אפריל 1851 האט מען געענדרט איר נאמען צו ״מערב קרוידן״.
מערב קרוידן איז די צווייטע סטאנציע אין קרוידן, באדינט מערסטנס דורך פארשטאטישע באנען. די הויפט סטאנציע איז וואס ווערט באדינט אויך דורך עקספרעס באנען קיין לאנדאן און דעם דרום בארטן.
קילבערן היי ראד ("Kilburn High Road") איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויף דער וואטפארד ליניע. די סטאנציע געפינט זיך אין קילבערן אין צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט די לאנדאנער און נארד-וועסטערן באן אין 1852 מיטן נאמען קילבערן און מיידע ווייל.
די נארמאלע דינסט איז 3 באנען א שעה אין יעדער ריכטונג.
דרום האמפסטעד ("South Hampstead") איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויף דער וואטפארד ליניע. די סטאנציע געפינט זיך אויף לודון גאס אין דער לאנדאנער בארא פון קאמדן אומגעפער 500 מעטער דרום פון סוויס קאטעדזש אונטערגרונט סטאנציע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1879 מיטן נאמען לודון גאס סטאנציע". אין 1917 איז די סטאנציע פארמאכט געווארן, און האט געעפנט נאכאמאל אין 1922 מיטן היינטיגן נאמען.
לאנדאנער טראַמס, פריער טראַמלינק, איז א טראמוויי סיסטעם וואס באדינט קרוידן און ארומיגע געגנטן אין דרום לאנדאן, ענגלאנד. ער האט אנגעהויבן אפערירן אין מיי 2000 מיטן נאמען קרוידן טראמלינק, און איז אזוי געווארן די ערשטע טראמוויי סיסטעם אין לאנדאן זייט 1952. ער געהערט צו לאנדאנער טראמווייען, אן אפטייל פון טראנספארט פאר לאנדאן (TfL), און אפערירט דורך פירסטגרופע.
די נעצווערק באשטייט פון 39 סטאנציעס לענגאויס א וועג פון 28 ק״מ, טייל אויף שינעס אין די גאסן וואס האט נאך אנדער פארקער, טייל אויף שינעס אין א באזונדערן טייל פון דער גאס און טייל אויף שינעס נישט אין גאסן איינשליסנדיק געוועזענע באנוועגן.
די נעצווערק האט פיר ליניעס, וואס קומען צוזאמען אין צענטראל קרוידן, מיט מזרחדיקע סוף־סטאנציעס ביי, און ניי אדינגטאן, און א מערבדיקע סוף־סטאנציע ביי, וואו ס׳איז פאראן אן איבערבייט מיט לאנדאנער אונטערגרונט.
די טראמוויי נעצווערק אין 2017
280פיקס
דער שולהויף איז דאס נאהנטע בוך ארויסגעגעהבן דורכן יודישן שרייבער חיים גראדע אין יאהר 1958 אין ניו יארק דורכן יצחק זעמל פאָנד ביים דיסטריקט זעקס פונעם יידיש-נאציאנאלער ארבעטער-פארבאנד.
דאס בוך אנטהאלט דריי לעהנגערע דערציילונגען, געשיכטעס וועלכע דרייען זיך ארום דאָס יודיש לעהבן אין די אלטע קלויזן אינעם ווילנע שולהויף אין דער יודישער געטא וואו דער מחבר איז אויפגעוואקסן.
בס"ה אנטהאלט דאס בוך 378 זאהטן.
דער ברונעם.
דאס איז די לעהנגסטע ערציילונג וועלכע באשטייט פון פיער-און-צוואנציג קאפיטלען.
א פשוטער יוד מענדע, א טרעהגער, מוטשעט זעך צאמצושטעלן געלט צו פאררעכטן א צעבראכענעם ברונעם אויפן הויף, כדי די איינוואוינער זאלן זעך נישט דארפן שלעפּן וואהט אדער צו די נישט-יודישע שכנים פאר וואסער.
אינמיטן דער געשיכטע שילדערט ער אן אסיפת הרבנים אין ווילנע בראש פונעם גדול הדור דער חפץ חיים.
ר' נחומל דער מַלווה.
ר׳ נחומל איז אן עלטערער יוד וועלכער באקומט דאלארן פון זיינע קינדער אין אמעריקע. העלפט ער דערמיט ארויס יודן מיט הלוואות אויף משכונות, אבער זיין עלצטער זוהן זאַווע, פון וועהמען ער האט ווייניג נחת, וויל ער נישט שטיצן.
די דראמע שפיהלט זעך אפ ווען דער מלווה ליגט שוין אויפן טויט-בעטל.
שפרה׳לע.
דאס איז די קורצסטע ערציילונג אינעם באנד מיט בלויז פינעף קאפיטלען.
זי שילדערט די דראמע וואו שפרה׳לע, וואס האט נישט קיין קינדער, גט זיך אָפּ פון איהר מאן איסר דער שלימזל כדי צו הייראטן מיט טעווקע דער ווייבערניק. עס גייט איהר שלעכט מיט עהם, אבער איסר לייכט ס'מזל בעסער פון איצט אהן. ער האט חתונה מיט זלאַטע און זי געבוירט עהם א יונגל.
העדסטאן ליין (ענגליש: "Headstone Lane") איז א נעצווערק באן סטאנציע לעבן העדסטאן, אין דער לאנדאנער בארא פון הארא, צפון־מערב לאנדאן, באדינט דורך דער וואטפארד ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 5.
די סטאנציע איז געווען באדינט דורך דער בעקערלו ליניע פון לאנדאנער אונטערגרונט פון 16טן אפריל 1917 ביזן 24סטן סעפטעמבער 1982.
העטש ענד (ענגליש: "Hatch End") איז א נעצווערק באן סטאנציע אין העטש ענד, אין דער לאנדאנער בארא פון הארא, צפון־מערב לאנדאן, באדינט דורך דער וואטפארד ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 6.
די סטאנציע האט געעפנט אין אויגוסט 1842 אויף דער לאנדאן און בירמינגהאם באן, מיטן נאמען פינער. דעם 1טן יאנואר 1897 האט מען געענדערט איר נאמען צו פינער און העטש ענד.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך 3 באנען א שעה אין יעדער ריכטונג. די נסיעה קיין יוסטאן דויערט 38 מינוט און קיין וואטפארד 11 מינוט.
קאַרפנדערס פאַרק (ענגליש: "Carpenders Park") איז א נעצווערק באן סטאנציע וואס געפינט זיך צווישן קאַרפנדערס פאַרק, אין הארטפארדשיר, און דרום אקסהי. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער וואטפארד ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט און איז אין טראוולקארט זאנע 7.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן אפריל 1914 אויף דער לאנדאן און נארד־וועסטערן באן. די היינטיקע סטאנציע איז 211 מעטער דרום פון דער אריגינעלער סטאנציע.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך 3 באנען א שעה אין יעדער ריכטונג. די נסיעה קיין יוסטאן דויערט 44 מינוט און קיין וואטפארד 8 מינוט.
בושי (ענגליש: "Bushey") איז א נעצווערק באן סטאנציע אין הארטפארדשיר וואס באדינט די שטעטלעך בושי און אקסהי. די סטאנציע ווערט באדינט דורך באנען אויף דער יוסטאן - טרינג ליניע און אויך דורך דער וואטפארד ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט. צפון פון דער סטאנציע גייט דער באנוועג אריבער דעם קאלן טאל אויף עטלעכע וויאדוקטן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 8.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1841 מיטן נאמען בושי און אקסהי אויף דער לאנדאן - בירמינגהאם באן, די ערשטע צווישן-שטעט באן אינעם פאראייניגטן קעניגרייך.
אויף לאנדאנער איבערגרונט ווערט די סטאנציע באדינט דורך 3 באנען א שעה אין יעדער ריכטונג.
די לאנדאן נארדוועסטערן אייזנבאן באדינונג אויף דער יוסטאן - טרינג ליניע איז 2 באנען א שעה אין יעדער ריכטונג.
נעצווערק באַן איז דער אייגנטומער און אינפראַסטרוקטור פאַרוואַלטער פון רובֿ פון דער באן נעץ אין ענגלאַנד, סקאָטלאַנד און וויילס.
נעצווערק באנ׳ס הויפּט קליענטן זענען די פּריוואַטע באַן אַפּערירן פירמעס (TOCs), פאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר פּאַסאַזשירן טראנספארט, און פראכט אַפּערירעןפירמעס (FOCs), וואס צושטעלן באַן באַדינונגען אויף דער אינפראַסטרוקטור וואס די פירמע פארמאגט און האלט אויף. זינט 1טן סעפטעמבער 2014, ווערט נעצווערק באן קלאַסיפירט ווי אַ "ציבור סעקטאָר גוף".
כדי זיך געבן אן עצה מיט די וואקסנדע צאל פאסאזשירן, טוט נעצווערק באן אונטערנעמען א £38 ביליאן פראגראם פון ארויפגראדירן דעם נעץ, כולל קרייצבאן, עלעקטריפיזירן ליניעס, ארויפגראדירן טעמזלינק און א נייע הויך־גיך ליניע (HS2).
בריטאַניע׳ס באַן סיסטעם איז געבויט געווארן דורך פּריוואַטע קאָמפּאַניעס, אָבער זי איז געווארן נאַציאָנאַליזירט דורך דעם טראנספארט אַקט 1947 און געווארן געפירט דורך בריטיש ריילווייז ביז דער ווידער־פריוואטיזירן אין די 1990ער יארן. אינפראַסטרוקטור און פּאַסאַזשירן און פֿראכט באדינונגען האט מען דעמאלסט אפגעשיידט. צווישן 1994 און 2002 איז די אינפראַסטרוקטור געווען פארמאגט און אפערירט דורך ריילטראק.
פאראנטווארטלעכקייטן.
נעצווערק באן פארמאגט די אינפראַסטרוקטור, כולל די באנוועגן, סיגנאלן, אויבערשטע דראטן, טונעלן, בריקן און רוב סטאנציעס, אבער נישט די באוועגלעכע סטאק.
Tzetil Maker איז א היימישע וועבזייטל וואס איז געאייגנט צו שאפן שמחה צעטליך, רוב פון די אינפארמאציע פונעם צעטיל איז שוין גרייט אלץ א טעמפלעט, און מען דארף בלויז אריינלייגן די אייגנארטיקע אינפארמאציע וואס טוישט זיך צו די שמחה ספעציפיש. ווי למשל די פלאץ פון די שמחה און די נאמען פונעם בעל שמחה.
אויפן זייטל זענען פארהאנדן פילע מוסטערן פון פארשידענע דעזיינס, און די פרייז איז אנדערש פאר יעדע טעמפלעט.
שאול'ס זוהן (אונגעריש: Saul fia) איז א 2015 דראמאטישער אונגערישער פילם וועלכער דרייעט זיך ארום ס'לעהבן אויף איינע פון די זאנדערקאמאנדאו'ס אין אוישוויץ אין צייט פון די צווייטע וועלט מלחמה, דירעקטיהרט דורך לעסלאו נעמעש.
די שפראכן אינעם פילם זענען אביסל אונגאריש, און אויך פויליש, דייטש און פארשיעדענע דיאלעקטן פון יודיש - צו רעפרעזענטיהרן די פילע מענטשן פון אלע פלעצער און הינטערגרונטן וועלכע זענען געבראכט געווארן קיין אוישוויץ.
דורכאויס דעהם פילם, זעהט מען נאר די אפעראציעס אינעם לאגער פארנעהפּלט, ארויסצוברעהנגען די צעמישטקייט און אומקלאהרע אומשטענדן אינטער וואס יעהדער האט דארט געלעהבט.
שאול אויסלענדער, אן אונגארישער קאצעטניק וועלכער ארבעט ביי די גאז קאמערן, דערקענט אין א קינד וועלכע איז נישט אינגאנצן געשטארבן פון די גאז, זיין לייבלעכער זוהן און ער איז אויף אן אוממעהגלעכער מיסיע עהם צו באגראהבן כהלכה. און צוליעב וואס ער ווייסט גאהר ווייניג פון יודישקייט, זוכט א רב וואס זאל עהם העלפן.
אויסצייכנונגען.
דער פילם האט געווינען דעהם אסקאר און גאלדען גלאוב פאר בעסטע פרעמדע פילם פון 2015.
פֿעליקס און מירע (פראנצויזיש: "Félix et Meira") איז א קאנאדישער דראמאטישער פילם וועלכע דערציילט די געשיכטע פון א חסידיש פּארפאלק אין מאנטריאל.
דער פילם איז ממש פון די געציילטע פּראפעסיאנעלע פילמען וועלכע האבן היפש דיאַלאָג אין א פליסיגן יידיש, א דאנק דעם הויפט אקטיאר לאָזער, וואס איז אויפגעוואקסן חסידיש אין ברוקלין, וואס האט ארויסגעהאלפן מיט דעם חלק פונעם פילם.
דער פילם האט גאנץ גוט אויסנומען און איז געווען אויף דער ליסטע פון "צען העכסטע 2014 פילמען אין קאנאדע".
מירע איז א פארהייראט חסידישע פרוי אין מאנטריאל, וואס געפינט זיך נישט איר פּלאַץ אין דער געמיינדע. זי גלייכט הערן גויאישע מוזיק, וואס איר מאן קען נישט אקצעפטירן.
זי באקענט זיך מיט א גויאישן שכן מיטן נאמען פֿעליקס, וועלכער פילט זיך אויך אליין און מוטשעט זעך מיט זיין אידענטיטעט און מיטן נישט ווערן אקצעפטירט פון זיין טאטן.
וועסט הארוי () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן אקסברידזש צווייג פון דער מעטראפאליטאן ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 17טן נאוועמבער 1913 אויף דער מעטראפאליטאן באן (היינט די מעטראפאליטאן ליניע) פון הארוי-אויפן-היל קיין.
אין די שפיץ שעה׳ן, 10 באנען א שעה אין יעדער ריכטונג. אין די פרי שפיץ שעה׳ן פארן צוויי באנען קיין אלדגייט האלב־גיך און שטעלן זיך נישט אפ ביי אלע סטאנציעס.
פּאַשקעוויל אדער פּאַשקוויל אדער פאַסקוויל מיינט דערשיינלעכע צעטליך מיט פאַלשע אדער אמת'ע לשון הרע געצילט צו באשמוצן און פארשעמען איינעם, און עס האט נישט קיין חתימה.
פאשקעוויל רופט מען אין לשון הקודש מיט א מליצה "פתק אויל", דאס טייטש א נאריש צעטל.
א פאַשקעוויל איז א פאַרלוימדונג אָדער שפאָט-שריפט, געשריבן מיט אַ ציל צו פאַרלוימדן אָדער באַשמוצן די ערע פון אַ געוויסן פערזאָן.
דאָס שפאָט-שריפט פאַשקעוויל, געשריבן אין אַ וויציגער אויסשטעל, קען פיל מאָל טראָגן אַ בילדליכע רעפרעזענטאַציע.
"פאַסקווילאנט" (אין היימיש אידיש: "פאַשקווילאנט") ווערט גערופן דער פארפאַסער און אַרויסגעבער פון אַזאַ סאָרט צייטשריפט, וואָס איז, געווענדליך, פובליצירט אנאָנים אדער מיט א פסעוודאָנים.
אין די ערשטע צייטן פון די מאָדערענע וועלט, ווען דער באַגריף "פליגבלאַט" און "פלוג-שריפט" האָט נאָך נישט עקזיסטירט, זענען דאָס אויך באצייכנט געווארן אלס "פאַשקוויל", צוליב וואס די רעפרעזענטאַציע פון די אויסגאַבן זענען געווען אויסגעשטעלט צו בעאיינפלוסן די מאַסן.
דער נאמען "פאַשקוויל".
דער נאמען "פאַשקוויל" שטאַמט פון אַן אויסגעשניצטע סטאַטוע, פון זעכצנטן יאר-הונדערט, אין די שטאָט רוים, אונטערן נאמען: Pasquino"פאַסקעווינא". דער "פאַסקעווינא" סטאַטוע איז געווען באַדעקט פיל מיט עפיגראָמישע שריפטן אין די לאטיין שפראַך.
צוליב אירע עפיגראָמישע שריפטן איז דער סטאַטוע, אין משך פון די צייט, גאָר שנעל פאַרוואַנדלט געוואָרן צו אַ פלאַץ וואו יעדער אינדיווידואַלער, וואס האט זיך געוואלט אויסגעבן זיינע קריטיק קעגן דעם פויפסט און זיין קאַבינעט, האָט זיך אָפגעשריבן אַ פאָעטישער עפיגראם און דאָס אָנגעקלעבט אויף דעם "פאַסקעווינע" סטאַטוע. דער מנהג האָט אָנגעהאַלטן יאָרן לאַנג, ביז אין יאר 1870, ווען רוים און איטאַליע זענען געוואָרן איינס, דאַן איז דער מנהג גענצלעך בטל געוואָרן.
דער פאַשקעוויל אין דער חרדישער וועלט.
אין לעצטן יארהונדערט האָט זיך דער געדאַנק פונעם "פאַשקעוויל" שטאַרק צושפרייט צווישן חרדישן ציבור. די היימישע פאַשקעווילן זענען מיט גאָרנישט אַנדערש. זיי טראָגן געווענדליך דעם זעלבן ציל; נעמליך צו פאַרלוימדן, אָדער באַשמוצן, רבנים אָדער עסקני ציבור.
נארד הארוי () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער מעטראפאליטאן ליניע. טשילטערן באנען און גיכע מעטראפאליטאן ליניע באדינונגען פארן אדורך די סטאנציע אויף צוויי פון די פיר אייזנבאן ליניעס.
די מעטראפאליטאן באן האט אנגעהויבן באדינונגען אויף דער ליניע אום 25סטן מיי 1885 ווען זי האט געעפנט איר פינער פארלענגערונג. נארד הארוי סטאנציע האט געעפנט דעם 22סטן מערץ 1915. אין 1930 האט מען איבערגעבויט די סטאנציע לויט די פלענער פון טשארלס קלארק אלס א טייל פון דער מעטראפאליטאן באן מאדערניזאציע פראגראם.
אין די שפיץ שעה׳ן, שטעלן זיך נישט אפ די גיכבאנען דא.
א ליטוואַק אין פּוילן איז א יודיש ביכל פון זכרונות געשריבן דורך דניאל טשארני ערשינען אין ניו יארק דורכן אלטוועלטלעכן יידישן קולטור-קאנגרעס פאראייניגט מיט ציקאָ, אין יאהר 1955.
דער בוך שטעלט פאָהר אן אויטענטישן בליק און אבזערוואציע פון דאס ווירבלנדיגן יודישן לעהבן אין פוילן הארט פאַהר דער צווייטע וועלט-מלחמה.
אינעם בוך שילדערט דער פארפאסער, אין קורצע אנעקדאטן, פון זיין באזוך און ערפארונגען אין פוילן אין די צוויי יאהר פון 1935 און 1936 ווען ארומוואנדערנדיג דארט אלס ליטערארישער פערזעהנלעכקייט איז ער שפּאַסיג באטיטלט געווארן אלס דער היימלאזער אמבאסאדאר פון יידישלאנד. זייענדיג א סאוויעטישער בירגער האט ער געהאט פארשיעדענע פּראָבלעהמען מיט דער דעמאלטסדיגער נארוואס-זעלבסטשטענדיגער אנטי-צארישע-און-יודישע פוילישער רעגירונג און למעשה געמוזט פארלאזן ווארשע אין איילעניש קיין פראג.
דאס בוך באשטייט אין צוויי אפטיילונגען וואו ער באשרייבט בעיקר ווילנע און ווארשע און אויפן שפיץ גאהפּל די ארומיגע געהגנטער ווי: ביאליסטאק, גראדנע און אטוואצק.
ער ווידמעט היפש פלאץ פאר די באזוך פון זיין ברודער וולאַדעק, דאן א קאונסילמאן אין ניו יארק סיטי האל. ווי אויך באשרייבט עהר דער "מעדעם סאניטאריע" פאר ארימע קינדער וואס די אמעריקאנער יודן האבן געשטיצט.
בס"ה אנטהאלט דאס בוך 140 זייטן.
דער איינגאס פון מעקסיקא (,) איז אַן איינגאס ארומגענועמן דורך דעם צפון אמעריקאנער קאָנטינענט. ער גרענעצט אויף צפון־מזרח, צפון און צפון־מערב דעם איינגאס בארטן פון די פאַראייניקטע שטאַטן, אויף דרום־מערב און דרום מעקסיקע, און אויף דרום־מזרח קובאַ. די אמעריקאנישע שטאַטן אַלאַבאַמאַ, פלאָרידע, לואיזיאַנא, מיסיסיפּי און טעקסאַס גרענעצן דעם איינגאס צער צפון, וואס ווערט אָפט גערופן צו דעם "דריטן ברעג" אין פאַרגלייַך מיט די י אַטלאַנטישע און פּאַסיפישע בארטנס פון די פאראייניגטע שטאטן, אָדער א מאל דעם "דרום בארטן", קעגן איבער די גרויסע אזערעס געגנט וואס איז דער "צפון בארטן".
דער איינגאס איז ברייט 810 ים־מייל (1500 ק״מ) און איז באהאפטן צום אטלאנטישן אקעאן דורך דעם פלארידע דורכגאס צווישן די פאראייניגטע שטאטן און קובא.
כאטש קריסטאפער קאלאמבוס ווערט גערעכנט דער אייראפעער וואס האט אנטפלעקט אמעריקע, די שיפן איזן זיינע פיר נסיעות האבן קיינמאל נישט דערגרייכט דעם איינגאס פון מעקסיקע, ווייל קאלאמבוס האט אפגעשיפֿט ארום קובא און היספאניאלא. דער ערשטער אייראפעאישע אויספארשונג פונעם איינגאס פון מעקסיקע איז געפירט געווארן דורך אמעריגא וועספוטשי אין 1497.
וואטפארד היי סטריט (ענגליש: "Watford High Street") איז א נעצווערק באן סטאנציע אין וואטפארד, הארטפארדשיר. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער וואטפארד ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן אקטאבער 1862 אויף דער וואטפארד און ריקמאנסווערט באן.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך 3 באנען א שעה אין יעדער ריכטונג.
פינער () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער מעטראפאליטאן ליניע. טשילטערן באנען און גיכע מעטראפאליטאן ליניע באדינונגען פארן אדורך די סטאנציע אויף צוויי פון די פיר אייזנבאן ליניעס.
פינער סטאנציע האט געעפנט אום 25סטן מיי 1885 ווי די סוף־סטאנציע פון דער מעטראפאליטאן באן פארלענגערונג. די סטאנציע איז געבליבן די סוף־סטאנציע ביזן 1טן סעפטעמבער 1887 ווען מען האט פארלענגערט די ליניע ווייטער קיין.
די גיכבאנען אין די שפיץ שעה׳ן, שטעלן זיך נישט אפ צווישן הארוי־אויפן־היל און מור פארק.
נארטוואוד הילס () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער מעטראפאליטאן ליניע. טשילטערן באנען און גיכע מעטראפאליטאן ליניע באדינונגען פארן אדורך די סטאנציע אויף צוויי פון די פיר אייזנבאן ליניעס.
נארטוואוד הילס סטאנציע האט געעפנט אום 13טן נאוועמבער 1933.
די גיכבאנען אין די שפיץ שעה׳ן שטעלן זיך נישט אפ צווישן הארוי־אויפן־היל און מור פארק.
נארטוואוד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער מעטראפאליטאן ליניע. טשילטערן באנען און גיכע מעטראפאליטאן ליניע באדינונגען פארן אדורך די סטאנציע אויף צוויי פון די פיר אייזנבאן ליניעס.
נארטוואוד סטאנציע האט געעפנט אום 3טן סעפטעמבער 1887 אויף דער פארלענגערונג פון דער מעטראפאליטאן באן פון קיין.
די סטאנציע פלעג זיין א סוף־סטאנציע פאר טייל באנען אויף דער מעטראפאליטאן ליניע.
אין בונד פון לעבן איז א יודיש בוך פון ליעדער געשריבן דורך משה עטינגער ארויסגעגעהבן דורך פארלאג די ברידער שולזינגער אין יאהר ה'תש"ל אין ניו יארק.
די פאעמען אין דעהם בוך זענען מעהרסטנס קורצע, אבער מיט א שארפן און טיעפן אינהאלט. ער ניצט נישט צו הויעכע ווערטער און מ'פארשטייט גאנץ קלאהר דעהם פונקט וואס ער וויל ארויסברעהנגען.
אלע צוזאמען אנטהאלט דאס ביכל 94 זייטן.
עס זענען דא ווייניק צו קיין להט"ב רעכטן אין פּאַקיסטאַן.
זינט דעם 6טן אקטאבער 1860 ווערט עס שוין אומלעגאַל צו אָנטייל נעמען אין האָמאָסעקסואַלע אקטן (סעקסואלע אקטיוויטעט צווישן מענטשן פונעם זעלבער מין). נישט ענלעך ווי אין די דערנעהבנדיגער לאַנד פון אינדיע, דער געזעץ איז נישט נאָך אנולירט געווארן (אָדער גאַטאַן באַפרייַען פון). האמאסעקסואלוטעט ווערט אויך באטראכט ווי אַ טאַבו אין פּאַקיסטאַן.
די הויפּט רעליגיעס אין פּאַקיסטאַן טוען ניט אנערקענען די רעכטן פון האמאסעקסואלוטעט. צוליב דעם, פילע מענטשן אין דער מדינה זענען קעגן האמאסעקסואלוטעט און אנדערע פארמען פון אנדער ברירות פון געשלעכט אָריענטירונג.
פּאַקיסטאַן איז אפיציעהל אַן איסלאַמישע רעפּובליק. אָבער, אין פאַקט, פּאַקיסטאַן איז עפ"י רוב וועלטלעך (ניט-רעליגיעז). עס דער הויפּט האט אַנגלאָ-סאַקסאָן געזעצן וואָס זיי האבן איבערגענומען פון די בריטישע. מער און מער, עס זענען טרענדס (אָדער פּאַטערנז) פון ליבעראַליזאציע (פּאַסיק מער ליבעראַל) אין דער מדינה. גלאָבאַליזאַציע און סאציאלע טאָלעראַנץ וועהרן אויך פארמעהרט. צוליב דעם, עפנטלעך פריילעכע פּאַרטיעס האָבן שוין גענומען אָרט אין דער מדינה, און די פּאַרטיעס שטייגן שוין פֿאַר אַ נומער פון יאָרן.
די קאָנסטיטוציע פון פּאַקיסטאַן טוט נישט ספּעציפיש דערמאָנען געשלעכט אָריענטירונג אָדער דזשענדער אידענטיטעט. עס זענען זיכער פּאַרץ אין די קאָנסטיטוציע אַז מייַ ווירקן די רעכטן פון להט"ב פּאַקיסטאַנישע בירגער.
עדווארד דזשאן דייוויד רעדמיין (ענגליש: "Edward John David Redmayne"; געבוירן דעם 6טן יאנואר 1982) איז אן ענגלישער אקטיאר.
ער איז באקאנט פאר זיינע ראלעס אין "דער גוטער שעפערד" (2006), "סאוועדזש גרעיס" (2007), "עליזאבעט: די גאלדענע עפאכע" (2007), "מיין וואך מיט מערילין" (2011), "די מיזעראבלער" (2012), "די טעאריע פון אלץ" (2014), "יופיטער אויפגייט" (2015), און "די דענישע מיידל" (2015).
רעדמיין האט באקומען א סאך פריזן פאר זיין ראלע אלס סטיווען האקינג אינעם פילם "דער טעאריע פון אלץ", פאר וועלכער ער האט געווונען דער אקאדעמיע פריז פארן בעסטער אקטיאר, דער באפטא פריז, דער גאלדען גלאב פריז און דער עקראן אקטיארן גיילד פריז.
א פֿעסטיוואַל מיינט אין אלגעמיין א פייערונג אין פארעם פון פארברענגען, אוואו מען צייגט קונצן און דאס גלייכן.
עס זענען פארהאנען אסאך סארטן פעסטיוואלן, ווי צום ביישפיל, פעסטיוואלן אוואו מען פירט זיך צו באהענגען און באצירן אלעס מיט קאלירטע טעפיכער, אדער טרונק פעסטיוואלן, און אזוי ווייטער.
ספעציעל איז באקאנט די פעסטיוואלן, וואס מען צייגט ניי ערשינענע קונצן, נייע פילמען, נייע מוזיק אלבאמען, אוואו די פראדעצורער קומען זיך צוזאם, און מען צייגט עס פארן צושויער, און שפעטער רופט מען אויס, ווער איז דאס בעסטע און שענסטע פונעם פראגראם.
די בעסטער פראדוצורער, בעסטער פילם, בעסטע שפילער און דאס גלייכן, באקומען א אויסצייכענונג פרעמיע ווי מען רופט עס א 'אדווארד', יעדע זאך לויט זיין שטיפע און חשיבות.
עס איז פארהאנען פארשידענע סארטן פילם פרעמיעס, און יעדע לאנד געבט עפעס וואס איז געאייגענט פאר יענעם ארט און נאך קלענערע פרייזן, פאר פארשידענע אויסצייכענונגען.
אויסער דעם איז פארהאנען נאך סארטן פרעמיעס, וואס ווערט געשאנקן פאר אויסגעצייכענטע פאכלייט, ווי צום ביישפיל, דער אסקאר פרעמיער, און דער עמפייער מעדאל.
דער פילם פעסטיוואל, איז א באקאנטע פייערונג, וואס קומט פאר איין מאל א יאר, אין אלע לענדער איבערן וועלט, יעדע לאנד אין איר באשטימטע סעזאן, און יעדע לאנד מיט אירע אויסצייכענונגען און סימבאלן.
פילם פעסטיוואַלן.
עס זענען פארהאנען געציילטע גרעסטע פעסטיוואלן אין די וועלט, אוואו עס קומען אהין איינמאל אינעם יאר - ביים פעסטיוואל, אסאך גרויסע דירעקטאָרס, פּראָדוצירער, און אקטיארן, און עס איז א צייט פון באקאנטמאכונג פאר נאך ביזנעס צווישן די באקאנטע סאַלעבריטיז אינעם פאפולאציע.
בערלין: פעברואר 09-19
נייע פילמען: מערץ 15-26
טרייבעקע: מערץ 19-30
קאן: מיי 17-28
ירושלים: יולי 13-23
ווענעציע: אויגוסט 30 - סעפטעמבער 9
טאראנטא: סעפטעמבער 5-17
יידישע פעסטיוואלן.
טאראנטא יידישע פילם פעסטיוואל
בן ציון שענקער (י"ח אייר תרפ"ה, 12טן מיי 1925 - י"ט מרחשון תשע"ז, 20סטן נאוועמבער 2016), איז געווען דער באוואוסטער 'בעל מנגן' הידוע פון דעם מאדזשיצער חסידות און פון די ארויסשטעקנדיקע שעפער אין חסידישער מוזיק. ער האט געזינגען, קאמפאזירט און פארעפנטלעכט צענדליקע פלאטעס, קאסעטעס און דיסקן פון מאדזשיצער ניגונים וואס די מאדזשיצער רבי׳ס און ער אויך האבן קאמפאזירט. צווישן זיינע מערסט באקאנטע ניגונים זענען "אשת חיל" און "מזמור לדוד" וואס מען זינגט אין טויזנטער יידישע הייזער ביי די שבת זמירות, אפטמאל אן צו וויסן ווער האט זיי קאמפאזירט.
שענקער איז געבוירן גווארן אין וויליאמסבורג, ברוקלין, צו זיינע עלטערן מרדכי שענקער און זיין ווייב מרים, טריסקער חסידים פון פוילן. ער האט געלערנט אין תורה ודעת ישיבה אין ברוקלין. אין די 1940ער יארן איז ער געווארן באַקאַנט מיטן מאדזשיצער רבי׳ן רבי שאול ידידיה אלעזר טויב קורץ נאָך ווען ער איז געקומען פון אייראָפּע אין די פאַרייניקטע שטאַטן נאָך דער צווייטער וועלט-מלחמה, און זינט דעמאָלט איז ער געווען פארבונדן מיט אלע מאדזשיצער רבי׳ס. אין תורה ודעת האט ער געקענט שלמה קארלעבאך וואס איז געווען יינגער פון אים מיט צוויי יאר און האט אים צונויפגעטראפן מיט דער וועלט פון מאדזשיצער ניגונים. שפעטער האט קארלעבאך זיך אויסגעדרוקט אז ער האט אפילו נישט קיין איין ניגון וואס איז נישט געווארן באאיינפלוסט מיט מאדזשיץ.
שענקער, אַ גראַדואַנט פון דער מוזיק קאנסערוואטאריע אין ניו יארק, איז באקאנט ווי דער ערשטער צו האָבן רעקארדירט אויטענטישע חסידישע מוזיק אויף א פראפעסיאנעלן שטייגער. אין לויף פון זיין לעבן האט ער פֿארפֿאסט עטלעכע 600 מעלאדיעס און מער ווי אַ טוץ סידיס וואס זענען פונאנדערגעטיילט אין דער גאנצער וועלט. לויט שרה פרידלאַנד בן-ארזה: "די נאַטור פון פּאָעזיע און זיין קאמפאזיציע איז עכט און פֿאלקיש, און זיינע אויספירונגען זענען וואַרעם און איידל". ער האט געוואוינט אין פלעטבוש, ניו יארק, און געדינט ווי דער בעל תפילה אינעם ארטיגן מאדזשיצער שטיבל אויף קאני איילענד עוועניו.
ער איז נפטר געווארן זונטיק י״ט מרחשון תרע״ז (20סטן נאוועמבער 2016) אין די פאראייניגטע שטאטן ביי דער עלטער פון 91.
סונדאַנס פֿילם פֿעסטיוואַל (ענגליש: "Sundance Film Festival") איז דער גרעסטער זעלבשטענדיגער פילם-פֿעסטיוואַל אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן.
דער פעסטיוואל קומט פאר אין די צוויי שטעט פארק סיטי און סאלט לייק סיטי, אין יוטא איין מאָל אַ יאָר אין יאנואר, אוואו עס ווערן אויפגעשפילט די בעסטע נייע פילמען, קורצע און לענגערע, און ענליכעס.
צווישן א צאל פון איבער פיר טויזנט נייע פילמען, ווערט אויסגעקליבן ביילייפיג העכער 60 בעסטע פילמען, און דאס ווערט מיינסטנס געצייגט ביים טייערן פעסטיוואל. עס ווערט געשאצט, אז ווען מ'זאל אויסציען אלע פילמען וואס ווערן אויפגעשפילט דארט, וועט עס זיין 3000 מייל לאנג.
דער פֿעסטיוואַל ערהאַלט א פאַרמעסט, צווישן די גאר בעסטע דראמעס און אייגנ'פראדוצירטע דאָקומענטאַריעס, און לויט דעם ווערט געשאנקן די אויסצייכענונגען. אבער עס ווערט אויך פארטיילט געוויסע פרעמיען, נישט אין ציל פונעם פארמעסט.
די 10-טאָג פֿעסטיוואַל ברענגט איבער 50,000 באטייליגער, צו פּאַרק סיטי, יוטאַ, יעדעס יאר אום יאנואר, צו פייַערן די פאכמאנישע אַרבעט, פון די צענדליגע אומאפהענגיקע געשיכטע ערציילונגען אין פילם.
דער פֿעסטיוואַל נאמען 'סונדאנס', ווערט גערופן נאָכן פילם כאַראַקטער אינעם פילם: 'בוטש קאַסידי און דאס סונדאַנס קינד' (Butch Cassidy and the Sundance Kid), וואס דער גרינדער פון דעם פעסטיוואל - דער אַקטיאָר און דירעקטאָר ראבערט רעדפֿארד, האט אין דעם געשפילט.
אין 2016, האט דער פֿעסטיוואַל געצויגן 46,600 באטייליגטע, וואס האט געשאפן 143.3 מיליאן דאלאר, אין די עקאָנאָמישע טעטיקייט אין יוטא, און געבט 1400 לאקאלע ארבייטס מיטלען.
פֿאַרן 2017 פֿעסטיוואַל, זענען 113 לענגערע פֿילמען געווארן אויסגעקליבן, פארטרעטנדיג 32 לענדער, און 37 ערשטער-מאָל פילם-מאַכערס, דערין זענען פארהאנען 20 אין פאַרמעסט.
די פֿילמען זענען אויסגעקליבן פון 13,782 איינגעגעבענע פילמען, דערין 4,068 לענגערע פֿילמען און 8,985 קורץ-פֿילמען. 2,005 לענגערע פילם פון די פאראייניגטע שטאטן, און 2,063 זענען געווען אינטערנאַציאָנאַלער פילמען. אַכט און נייַנציק פֿילמען אין דער פֿעסטיוואַל וועט זיין וועלט פּרעמיערן.
אין יאר 2017 איז דער יידישע פילם, מנשה, אויך געווארן אויסדערוועלט, אינעם קאטעגאריע 'נעקסט' - אייגענע פילמען; צווישן די זעכציג אויסדערוועלטע לאנגע פילמען, און זיך אויסגעצייכנט אלץ איינס פאר די בעסטע פילם אינעם פעסטיוואל.
דער בערלינער אינטערנאַציאָנאַלער פֿילם־פֿעסטיוואַל (דייַטש: "Internationale Filmfestspiele Berlin", אָדער קורץ "Berlinale" דער בערלינאַלע) ווערט גערעכענט אלץ די גרעסטע פילם־פעסטיוואלן אין דער וועלט, און ספעציעל אין אייראפע, און קומט פאָהר אין בערלין, דייטשלאנד, יעדעס יאָר אין פעברואר.
אט דער 10-טאָגיגע פילם פֿעסטיוואַל פארקויפט יערליך איבער 300,000 בילעטן, פאר די וואס קומען אנטיילנעמען אינעם פעסטיוואל, אין הויפט שטאט בערלין דייטשלאנד, אלעס צוזאמען ווערט געשאצט דאס צאל פון אומגעפער 500,000 צושויער, דערפון זענען אַרום 20,000 פראפעסיאנאלע פאכלייט, סעלעברעטיס, דערפון זענען פארהאנען 4,500 דזשארנאליסטן און מידיע לייט, פֿון איבער 130 לענדער איבערן וועלט, וואס באלאגערן דעם רויטן טעפיך אוואו עס ווערן אריבערגעפירט און פארגעשטעלט די פֿילם שטערנס און סאַלעבריטיז, וואס האבן ערצייגט די הויך-פּראָפיל פילמען און פּרעמיערעס.
דער אייראפעישע פֿילם מאַרקעט (EFM), פירט אן מיטן פילם האַנדל דורכאויס די פולע וואך פונעם בערלינאַלע, און איז דער הויפּט אינדאסטעריע באַגעגעניש פֿאַר די אינטערנאציאנאלע פילם פאמיליע, וואו פילם האנדלער, פּראָדוצירער, פינאַנצירער און קאָ-פּראָדוקציע אגענטן.
אזוי אויך פילט איבער די בערלינאַלע טאַלאַנט קאַמפּאַס, אַ וואָך-לאַנג סעריע פון ​​לעקציעס און וואַרשטאַטן, וואס איז נאטורליך א זאמל-ארט פאר יונגע פילמ'מאַכער פון אַרום דעם גלאָבוס, וואס פייערן אינאיינעם דעם ריזן פעסטיוואל.
דארט ווערט געגעבן אלץ געשאנק - פאר די אויסגעצייכענטע שפילער, דירעקטאר און שרייבער, דער גאלדענער בער, וואס איז אינ'איינוועגס דאס סימבאל פון בערלין. אויך ווערט געשאנקען דער זילבערנער בער פאר די בעסטע אקטיאר, אקטריסטע און מוזיק, און נאך געשאנקען.
דער ריזן פעסטיוואל ווערט אנגעפירט דורכן פעסטיוואל דירעקטאר דיטער קאָסליק, וואס באווייזט - מיט א שטאב פון פראפעסיאנאלע פילם עקספערטן - צו ארגאניזירן די  טויזנטער פילמען אין זיבן אפטיילונגען, פאר פארשידנ-סארטיגע פילמען, אינעם גראנדיעזער בערלינאלע פראגראם, וואס א גרויס טייל דערפון, שפילט פאהר אינעם גרויסארטיגער בערלינער פאלאץ.
די 67 בערלין אינטערנאַציאָנאַלער פֿילם פֿעסטיוואַל איז געפלאנט פארצוקומען פון פעברואר 9 - פעברואר 19, 2017, אוואו דאס מאל - צווישן די  טויזנטער פילמען און אפטיילונגען - איז אויך אויסגעוועלט געווארן צו אויפשפילן און פרעמירן, א יידישער פילם מיטן נאמען מנשה, אינעם 'פאָרום' אפטיילונג, וואס דערין זענען נאך 43 דרויסנדיגע פילמען, געקליבן פון איבער 30 נאציאנען איבערן וועלט.
מור פארק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער מעטראפאליטאן ליניע אין דעם דריי טייכן דיסטריקט אין דער הארטפארדשיר גראפנשאפט. מור פארק איז איינע פון 14 אונטערגרונט סטאנציעס אינדרויסן פון לאנדאן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנעס 6 און 7.
מור פארק סטאנציע האט געעפנט אום 9טן מיי 1910 מיטן נאמען ״סאנדי לאדזש״. אום 25סטן סעפטעמבער 1950 האט די סטאנציע באקומען איר היינטיקן נאמען ״מור פארק״.
אין די שפיץ שעה׳ן, שטעלן זיך אפ דא אויך די גיכבאנען קיין/פון, אויף פעראנען 1 און 2.
ווענעציער פילם פֿעסטיוואַל (איטאַליעניש: Mostra Internazionale d'Arte Cinematografica di Venezia) איז דער עלצטער פילם-פעסטיוואל.
ער איז געגרינדעט געווארן אום יאר 1932, און קומט פאר יערליך, אום ענדע זומער, צווישן אויגוסט און סעפטעמבער, אוואו עס קומט פאר דער אזוי-גערופענע ווענעציער ביענאַלע (Biennale di Venezia) וואס איז א אויסלייג פון די טייערסטע און פראמינענסטע אקטועלע קונץ ארבייט אין דער וועלט.
פון די באקאנטע און העכסט גרעסטע פרייז געשאנק, ביי דעם פעסטיוואל, איז דער 'גאלדענער לייב', וואס ווערט געשאנקען פארן בעסטן געוואונער פונעם פעסטיוואל פראגראם.
וואטפֿארד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סוף־סטאנציע פון דער מעטראפאליטאן ליניע אין דעם קאסיאבורי, וואטפארד, לעבן קאסיאבורי פארק. וואטפֿארד איז איינע פון 14 אונטערגרונט סטאנציעס אינדרויסן פון לאנדאן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 7.
וואטפֿארד סטאנציע האט געעפנט אום 2טן נאוועמבער 1925.
דער קראקסלי באן לינק איז א פראיעקט צו פארלענגערן די מעטראפאליטאן ליניע פון קראקסלי קיין און וואטפארד קנופ, אריבער דעם קראקסלי באן לינק. ווען די פארלענגערונג וועט עפענען אין 2020 וועט מען פארמאכן וואטפארד סטאנציע.
אין די שפיץ שעה׳ן, פארן באנען דרומדיק קיין.
איין מאל א טאג, אזייגער 00.49 אינמיטן דער נאכט, פארט ארויס פון וואטפארד א באן קיין ריקמאנסווערט, אדורך קראקסלי.
קראקסלי () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן וואטפארד צווייג פון דער מעטראפאליטאן ליניע ביי קראקסלי גרין, דריי טייכן דיסטריקט, הארטפארדשיר גראפנשאפט. קראקסלי איז איינע פון 14 אונטערגרונט סטאנציעס אינדרויסן פון לאנדאן.
קראקסלי סטאנציע האט געעפנט אום 2טן נאוועמבער 1925 מיטן נאמען "קראקסלי גרין". דעם 23סטן מיי 1949 האט מען געענדערט דעם נאמען צו "קראקסלי".
דער קראקסלי באן לינק איז א פראיעקט צו פארלענגערן די מעטראפאליטאן ליניע פון קראקסלי קיין און וואטפארד קנופ, אריבער דעם קראקסלי באן לינק, מיט צוויי נייע סטאנציעס.
ווען די פארלענגערונג וועט עפענען אין 2020 וועט מען פארמאכן וואטפארד סטאנציע.
דזשאשואַ ז וויינסטיין () איז א פילם דירעקטאר מיינסטענס אויף דאקומענטארע פילמען, פון אלע סארט שיכטן און ראסן, און האט אין ציל צוזאמברענגען אלע סארט אידייען אונטערן באוואוסטזיין פון אנערקענונג אין איין רעכט און שפירונג.
ער רייזט ארום צווישן אלע גלויבונגען און שטרעמונגען, מיטן ציל צו דאקומענטירן די באהאלטענע קולטורן, זיי ארויסברענגען פון שאטן צום אויבערפלאך.
דערווייל האט ער באוויזן אויף א באשיידענעם פארנעם, צו דעקן א טייל פון אינדיאנער, אזיאנער, און איז אין ציל צו דאקומענטירן דאס יידישער פירונג אין אירע אידייען.
צום יאר 2017 האט ער ערצייגט א יידישער פוהל-לאנגע פילם, מנשה, וואס איז אויסגעלויבט געווארן ביי אנערקענטע פילם אינסטאנצן.
די קאַנאַל־אינזלען (נארמאניש: "Îles d'la Manche", פראנצויזיש: "Îles Anglo-Normandes" אדער "Îles de la Manche") זענען אן  ארכיפעלאג אינעם ענגלישן קאנאל, לעבן דעם בארטן פון נארמאנדי אין פראנקרייך. זיי שליסן איין צוויי קרוין אפהענגיקייטן: די וואזנעשאפט פון דזשערזי, וואס באשטייט פון דזשערזי, דער גרעסטער אינזל; און די וואזנעשאפט פון גערנזי, וואס באשטייט פון גערנזי, אלדערני, סארק און עטלעכע קלענערע אינזלען. זיי זענען וואס איז איבערגעבליבן פון דער הערצאגשאפט פון נארמאנדי. זיי זענען נישט קיין טייל פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, כאטש עס איז פאראנטווארטלעך פאר פארטיידיקונג און אינטערנאציאנאלע באציונגען פון די אינזלען. די קרוין אפהענגיקייטן זענען נישט מיטגלידער פון דער  קאמאנוועלט און אויך נישט פון דער  אייראפעאישער עקאנאמישער געמיינדע.
די אינזלען האבן א סך־הכול באפעלקערונג פון בערך 168,000; די הויפטשטעט פון די צוויי וואזנעשאפטן, סאנט העליער און סאנט פיטער פארט, האבן 33,500 און 16,488, איינוואוינער. די אינזלען באדעקן א שטח פון 198 ק״מ2.
די קאנאל־אינזלען און דער שכנותדיקער בארטן פון פראנקרייך.
די אינזלען זענען די איינציגע בריטישע טעריטאָריעס צו זיין איינגענומען דורך דער דייַטשער אַרמיי ביי דער  צווייטער וועלט מלחמה.
פון דער הערצאגשאפט פון נארמאנדי.
אין 933, האט ראאול, מלך פון מערב פראנקיע געשאנקען די אינזלען צו וויליאם דער ערשטער לאנגשווערד און אנעקסירט געווארן צו דער הערצאגשאפט פון נארמאנדי. אין 1066, האט וויליאם דער צווייטער פון נארמאנדי אינוואדירט און איינגענומען ענגלאנד, און איז געווארן וויליאם דער ערשטער פון ענגלאנד, אויך באקאנט ווי וויליאם דער אייננעמער. אין דער תקופה 1204–1214, האט קעניג דזשאן פארלוירן די אנזשעווען לענדער אין צפון פראנקרייך, כולל יאדערלאנד נארמאנדי, צו פיליפ דער צווייטער פון פראנקרייך, אבער ער האט געהאלטן קאנטראל איבער די קאנאל אינזלען. אין 1259, האט זיין נאכפאלגער, הענרי דער דריטער, אפיציעל נאכגעגעבן זיין טענה און טיטל צו דער הערצאגשאפט פון נארמאנדי, און דער מלך פון פראנקרייך האט נאכגעגעבן זיין טענה און טיטל צו די קאנאל אינזלען, וואס איז געווען באזירט אויף זיין פאזיציע ווי פֿעאדאלער הערשער איבער דעם הערצאג פון נארמאנדי. זייט דעמאלסט זענען די קאנאל אינזלען געווען רעגירט ווי אייגנטום פון דעם קרוין און זענען קיינמאל נישט געווארן אריינגעצויגן אין דעם קעניגרייך פון ענגלאנד און די נאכפאלגער קעניגרייכן פון גרויסבריטאניע און דעם פאראייניגטן קעניגרייך.
די פראנצויזן האבן אינוואדירט די אינזלען אין 1338, און זיי האבן געהאלטן טעריטאריע ביז 1345. עדווארד דער דריטער פון ענגלאנד האט געגעבן א טשארטער אין יולי 1341 צו דזשערזי, גערנזי, סארק און אלדערני, צו באשטעטיגן זייערע געזעצן און צו פארזיכערן זייער טרייהייט צום ענגלישן קרוין.
די דייטשע אקופאציע אין די יארן 1940-45 איז געווען הארב: מער ווי 2,000 באוואוינער זענען געווארן דעפארטירט דורך די דייטשן, און טייל יידן האבן זיי געשיקט אין קאצעטן.
טוריזם איז די הויפט אינדוסטריע אין די קלענערע אינזלען, אויך א ביסל לאנדווירטשאפט. דזשערזי און גערנזי אבער זענען געווארן הויפט פינאנציעלע צענטערס.
ביידע וואזנעשאפטן געבן ארויס זייערע אייגענע באנקנאטן און מטבעות.
ריקמאנסווערט () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין ריקמאנסווערט אין דעם דריי טייכן דיסטריקט אין דער הארטפארדשיר גראפנשאפט.
די סטאנציע ווערט געדינט פון דער מעטראפאליטאן ליניע פון לאנדאנער אונטערגרונט און פון טשילטערן באנען. ריקמאנסווערט איז איינע פון 14 אונטערגרונט סטאנציעס אינדרויסן פון לאנדאן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 7 און האט צוויי פעראנען.
ריקמאנסווערט סטאנציע האט געעפנט אום 1טן סעפטעמבער 1887 ווי די נייע סוף־סטאנציע ווען די מעטראפאליטאן באן האט פארלענגערט איר ליניע פון. אום 8טן יולי 1889 האט מען פארלענגערט די ליניע ווייטער קיין.
ראָטערדאַם אינטערנאַציאנאלער פילם־פעסטיוואל (IFFR) איז פון די גאנץ גרויסע פילם־פעסטיוואלן אויף דער וועלט, אוואו עס קומען זיך צוזאמען גרויסע ארטיסטן, און מאגנאטן, צוצוזען דאס אויסוואל פון נייע פילמען אויפן מארק.
דער פעסטיוועל קומט פאר געווענליך צווישן יאנואר - פעברואר אין ראָטערדאַם, האלאנד, וואס איז נישט ווייט פון דער הויפטשטאט אמסטערדאם, אוואו עס איז א הויפט צענטער פון האנדל און שיפען.
סאַוט-ביי-סאַוטוועסט פעסטיוואל () ‏ווערט גערופן אין קורצן: SXSW, עס איז מער באקאנט אלץ א העכסט געלונגענער מוזיק פעסטיוואל, אבער איז אויך בארימט אלץ די ערשטע פלעצער אוואו די נייעסטע פילמען פון די העכסטע ראטע, ווערן אויפגעשפילט און באהאנדעלט.
דער פעסטיוואל קומט פאר אין מאנאט מערץ, און די שענסטע מוזיק אלבאמען און אלע סארט נייע פילמען ווערן אויפגעשפילט, פאר א רייכן אוידיענץ, און עס שאצט זיך פון די רייכסטע פעסטיוואלן אין דער וועלט.
טשארליוואוד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט און נאציאנאלע באן סטאנציע אין טשארליוואוד אין דעם דריי טייכן דיסטריקט אין דער הארטפארדשיר גראפנשאפט.
די סטאנציע ווערט געדינט פון דער מעטראפאליטאן ליניע פון לאנדאנער אונטערגרונט און פון טשילטערן באנען אויף דער לאנדאן קיין איילזבורי ליניע. טשארליוואוד איז איינע פון 14 אונטערגרונט סטאנציעס אינדרויסן פון לאנדאן.
די סטאנציע האט געעפנט אום 8טן יולי 1889 מיטן נאמען טשארלי וואוד ווען די מעטראפאליטאן באן האט פארלענגערט איר ליניע קיין. ביז 1960 האבן פארע לאקאמאטיוון געפירט די באנען צפון פון.
טרייבעקע פֿילם ־פֿעסטיוואַל (ענגליש: "TriBeCa Film Festival") איז א פילם-פעסטיוואל געגרינדעט אין 2002 דורך דזשיין ראזנטאל און ראבערט דע-נעראָ, מיטן ציל אויפצוהייבן צוריק דעם געגנט פון לאוער מאנהעטן, וואס איז זייער געפאלן זינט דער היסטארישער טעראר אטאקע, איבער די צווילינג טורעמען, אום 11טן סעפטעמבער, 2001.
דער אינטערנאציאנאליער טרייבעקע פעסטיוואל קומט פאר יעדעס יאר אום מאנאט מערץ, און שלעפט צוזאמען א אומגעהויערע צאל באטייליגטע.
יעדעס יאָר ווערן דארט אויפגעשפילט אומגעפער 250 פֿילמען, און דער פֿעסטיוואַל איז גערעכנט אלץ איינע פון די מערסט אנערקענטער אינטערנאַציאָנאַלער פילם פעסטיוואַלן אין דער וועלט.
קאַן אינטערנאַציאָנאַלער פֿילם פֿעסטיוואַל (פראנצויזיש: le Festival international du film de Cannes), ווערט געהאלטן יערליך אינעם מאנאט מאי, אין דעם רעזאָרט שטאָט פון קאַן, דרום פראנקרייך.
דער פֿעסטיוואַל איז פֿאַרמאַכט פארן פּובליקום, אבער נעמט גרויס איופמערקזאַמקייַט פון די מידיאַ, און עס גייען דארט אדורך פילע פֿילם שטערן. פֿילם פּראָדעצירער, וואס פראבירן צו פארשפרייטן זייערע נייַע פֿילמען, און זיי ליפערן אַרום די וועלט.
די העכסטע פרעמיער פּרייז אַוואָרדד בייַ דעם פֿעסטיוואַל, איז די גאָלדען טײטלבױם (Palme d'Or) וואס ווערט געשאנקן פֿאַרן בעסטער פילם.
א פילם פרעמיע (), איז א געשאנק פרייז, וואס מען שענקט אלץ אנדענק און צייכן, פאר יענע וואס האבן געוואונען דאס בעסטע אין די פעסטיוואלן געביטן.
ווי צום ביישפיל דער בעסטער אקטיאר, דער בעסטער סצענאר שרייבער, דער בעסטע דירעקטאר, דער בעסטע פילם פראדעצירער, און דאס בעסטע פילם.
עס זענען פארהאנען אזעלכע וואס זענען ווי א קליינע סקולפּטור פון א ביימל, א חיה, א מענטש, א.ד.ג. אדער ווי א סטאַטוע פון א אביעקט - אין פארשידענע פארמען און מאטריאלן. מעטאל, גלאז, א.ד.ג., וואס דער געוואונער טוט פארשטעלן מיט זיך, צום ביישפיל, א אקטיאר, מאסקע, פילם, גלאבוס, א.ד.ג.
קלענערע געשאנקן, זענען אין פארם פון א דיפלאם.
די רעטינע אדער נעצהייטל איז די דינע שיכטע פון צעלן  וואס באדעקט דעם אויג אינעוויניג ביי מענטשן און א סך בעלי חיים. זי באשטייט בעיקר פון ניוראנען, און איר ראלע איז צו דערשפירן דאס ליכט וואס קומט אין אויג אריין און שיקן אינפארמאציע וועגן אים צום מוח.
די אינפארמאציע וועגן ליכט וואס גייט ארויס פון דער רעטינע גייט מערסטנס דורכן אפטישן נערוו און ווערט געניצט דורכן מוח צו זען.
אין אן עובר אנטוויקלט זיך די רעטינע מיט מוח געוועב ווי א פארלענגערונג פונעם מוח, און זי ווערט טאקע גערעכנט א טייל פון דער צענטראל-נערוון-סיסטעם.
טשאַלפֿאנט און לאַטימער () איז א לאנדאנער אונטערגרונט און נאציאנאלע באן סטאנציע אין קליין טשאַלפֿאנט אין דעם טשילטערן דיסטריקט אין דער באקינגהאמשיר גראפנשאפט.
די סטאנציע ווערט געדינט פון דער מעטראפאליטאן ליניע פון לאנדאנער אונטערגרונט און פון טשילטערן באנען אויף דער לאנדאן קיין איילזבורי ליניע. טשאַלפֿאנט און לאַטימער איז איינע פון 14 אונטערגרונט סטאנציעס אינדרויסן פון לאנדאן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 8 און האט דריי פעראנען, אבער נאר צוויי ווערן געניצט היינט.
די סטאנציע האט געעפנט אום 8טן יולי 1889 מיטן נאמען טשאלפאנט ראד ווען די מעטראפאליטאן באן האט פארלענגערט איר ליניע קיין. אום 1טן נאוועמבער 1915 האט די סטאנציע באקומען איר היינטיקן נאמען.
ביז 1960 האבן פארע לאקאמאטיוון געפירט די באנען צפון פון.
פילם מאגאזין איז א סארט צייטונג וואס איז געאייגענט ספעציעל נאר וועגן דער טעמע פון דער פילם אינדוסטריע.
דערין ווערט געמאלדן וועגן די נייע פילמען, פעסטיוואלן, אקטיארן, און דאס גלייכן.
דער "זעלבשטענדיגער פילם-פראדוצירער פראיעקט" Independent Filmmaker Project געבט ארויס זייערע נייעס פון נייע פילמען א.ד.ג. אינעם זשורנאל מיט די ראשי תיבות, ifp.
אזוי איז פארהאנען וועבזייטלעך, וואס זענען אנשטאט צייטונגען, און מעלדן נייעס און ידיעות, דורך ארטיקלען, ווידעא, און ראַדיאָ קאַנאַל, איבער די פרישע פאבריקאציעס.
אזוי זענען פארהאנען וועבזייטלעך, וואס האבן א זאמל וויסנשאפט, אזויווי וויקיפעדיע, איבער מאוויס און זייערע אקטיארן, פראדעצורער, דירעקטאר, אדווארד'ס, און איבריגע איינצלהייטן.
די הויפט דאטנבאזע פאר דעם צוועק, איז Internet Movie Database - IMDb, אינטערנעץ פילם דאטנ-באזע.
היימלאַנד איז א יודיש בוך פון בירא-בידזשאנער לידער געשריבן דורך איציק פעפער און ערשינען דורך איקאר אין ניו יארק 1944 לכבוד דער באגעגעניש פון דער עזעקוטיווע פונעם איקאר מיט דער סאוועטישער דעלעגאציע, וועלכער איז באשטאנען פון שלמה מיכאלס און איציק פעפער, אין לינקאלן האטעל דעם 21סטן סעפטעמבער 1943.
די אייננאמע פון דעם בוך איז געגאנגען פאר הילף צו דער רויטער ארמיי. עס איז צאמגעשטעלט געווארן דורך יצחק אלחנן ראָנטש, דער רעדאקטאר פון ניי לעבן, חודש זשורנאל פון איקאר.
דאס בוך אנטהאלט אכט-און-פערציג לידער אין דריי אפטיילונגען אין א ס"ה פון 125 זייטן. מארק שאגאל האט בייגעטראגן אכט צייכענונגען ווי א מתנה צו דער הילף-אקציע פאר דער רויטער ארמיי.
אויף זייט דריי איז אויך פאראן א בילד פונעם פאַרפאַסער.
די ערשטע אפטיילונג אנטהאלט איבערהויפט לידער וועלכע באזינגען ביראבידזשאן.
קלאפטאן באן סטאנציע איז א סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון העקני, צפון לאנדאן, ענגלאנד.
די סטאנציע געפינט זיך אין טראוולקארט זאנעס 2 און 3, אויף די לי וועלי ליניעס און ווערט אפערירט דורך לאנדאנער איבערגרונט.
העברייאיזמען אין אידיש איז א ווערטערבוך וואס פארטייטשט און ערקלערט איבער פיר טויזנט לשון קודשדיגע און אראמישע ווערטער, ציטאטן און באגריפן פון חומש און גמרא וועלכע ווערן ברייט באניצט דורכן המון עם אין יודיש.
אזוי אויך שרייבט ער דעם פאנעטישן אויסלייג אין יודיש, נעבן יעדעס ווארט - וועלכער איז מערסטנס לויטן ליטווישן דיאלעקט אבער ס'איז זייער אינטרעסאנט וויבאלד אסאך ווערטער זענען אנדערש צו דאס וואס מיר זענען געוואוינט צו הערן פון די ליטוואקעס.
אויך איז צו באמערקן אז צו באצייכענען א נאמען און טיטל, ניצט ער דעם לאטיינישן N און T זילבע.
עס איז צאמגעשטעלט און דערקלערט געווארן דורך נ. פּערפערקאוויטש. די צווייטע אויפלאגע איז געווען אין ריגע אין יאהר 1931 און אנטהאלט 300 זייטן. דער הויפט פארקויף איז געווען דורך ביכער פאר אלעמען.
האַנטבוך פון העברעיִזמען איז א ווערטער בוך וועלכער נעמט צוזאם און פארטייטשט ווערטער פון לשון קודש אויף יודיש.
עס איז אויסגעפארשט און צוזאמגעשטעלט דורך נחמן קרופין און ארויסגעגעהבן דורך איקוף פארלאג אין בוענאס איירעס אין יאהר 1957.
דער אריינפיהר צום בוך איז געשריבן לויט די שיטה אז מ'שראַהבט אפי' "לאָשען קוידעש" ווערטער מיטן יודישן אויסלייג.
דער עהרשטער איז צעטיילט אין צוויי: איינצלנע ווערטער און זייערע פארטייטשונגען לויט די א"ב, און דערנאך באזונדער אויסדרוקן און אידיאמען וועלכע באשטייען פון צוויי אדער מעהרערע ווערטער.
דער צווייטער איז א קורצער וועלכער אנטהאלט א ליסטע ווי אזוי מע פאריודישט די העברעיאישע שורש'דיגע ווערטער מיט א נישט לשון-קודשדיגן פּרעפיקס און סופיקס.
דער דריטער טייל ברעהנגט ביישפילן און מוסטערן פון די יודישע ליטעראטור ווי די ווערטער וועהרן געניצט.
א צוגאב איז א טאבעלע פון די אלף בית, ימים טובים און תנ"ך.
בס"ה אנטהאלט דער בוך 252 זאהטן.
עמערשאם () איז א לאנדאנער אונטערגרונט און נאציאנאלע באן סטאנציע אין שטעטל עמערשאם אין דעם טשילטערן דיסטריקט אין דער באקינגהאמשיר גראפנשאפט.
די סטאנציע ווערט געדינט פון דער מעטראפאליטאן ליניע פון לאנדאנער אונטערגרונט און פון טשילטערן באנען אויף דער לאנדאן קיין איילזבורי ליניע. עמערשאם איז איינע פון 14 אונטערגרונט סטאנציעס אינדרויסן פון לאנדאן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 9 און האט דריי פעראנען. די רייזע קיין דויערט דריי און א האלב מינוט.
די סטאנציע האט געעפנט אום 1טן סעפטעמבער 1892 ווען די מעטראפאליטאן באן האט פארלענגערט איר ליניע קיין איילזבורי.
בעסאראבער לידער איז א דין בוך פון יודישע ליעדער געשריבן דורך דאוויד סעלצער ערשינען אין 1937 דורך פארלאג סאָראָקי אין ניו יארק.
עס איז ארויסגעגעהבן געווארן מיט דער אקטיהווער מיטהילף פון דעם קאמיטעט פון דער סאָראָקער בעסאַראַבער יאָנג פרענדס בענעוואָלענט און עדיוקיישאָנעל ליג. עס איז געזעצט געווארן דורכן מחבר אין דער דרוקעריי פון דער פּראָמפּט פּרעס אין נאוועמבער 1937.
די מאהלערייען\באצירונגען זענען דורך דוני מאוד. עס איז געשריבן אויפן סאוויעטישן אויסלייג. (כאַווער, פאַרכאַלעשט, געכאָלעמט אא"וו).
עס באהאנדלט די דעמאלטסדיגע געשעהנישן אין בעסאראביע, ווי פּאָגראָמען, אויפשטאנד אא"וו.
ס'איז אינטרעסאנט, אז נישט ווי געוועהנלעך, הייבט ער צומאהל אהן א נייעם קעפּל אינמיטן א בלאט. דאס איז וויבאלד אלע ליעדער אין יעהדע קאפיטל זענען באמת געקניפט און געבינדן.
עס אנטהאלט זעקס קאפיטלען אין א ס"ה פון פינעף-און-נאַהנציג זאַהטן.
יענס געלעכטער איז א זאמל פון קורצע ווידעא קליפס, פונעם חסידישער פיזישער אקטיאר און קאמידיאנט - מנשה לוסטיג פון ניו יורק.
אין די דאזיגע לאכערייקעס, ווערן אויך אויסגעשפילט, אויף א סארקאסטישן שטייגער, די איבערגעטריבענע נערוועזקייטן און פאביעס, פון דאס היימישע לעבנס שטייגער, וואס איז היבש לאכעדיג אבער א ביטערע געלעכטער, צייגנדיג פארשידענע סיטואציעס אין לעבן ווי מאנכע זענען מלבש כעס און געוואוינהייטן, אין כאילו א מצוה צו מנהג צו גאר חינוך.
אין דעם זאמל, זענען פארהאנען פארשידענע סיטואציעס וואס איז באמת מער אינטערעסאנט פאר היימישע יידען - איידער פרעמדע, אבער דאס אוטענטישקייט פון זיינע אקטן, ווערן היינט שוין באוואונדערט, אלץ נאטורליך און געלונגען, אפילו ביי די אלוועלטליכע דירעקטארן פון פארשטעלונגען און טאלאנט זוכער.
מאַרקאָ אַנטאָניאָ רוביאָ (ענגליש: "Marco Antonio Rubio", געבוירן 28סטן מאי 1971) איז אַן אמעריקאנער פּאָליטיקער און אַדוואָקאַט, און דינט אלץ פאראייניגטע שטאטן סענאַטאָר פֿון פלארידע. רוביאָ האט בעפאר, געדינט ווי ספּיקער פון פלארידע'ס הויז פון רעפּרעסענטאַטיוון.
רוביאָ איז אַ קובאַן אמעריקאנער פון מיאמי, מיט דיפלאמען פון דעם אוניווערסיטעט פון פלארידע און דעם אוניווערסיטעט פון מיאַמי שולע פון ​​געזעץ. אין דעם יאָרצענדלינג פון 1990 האט ער געדינט ווי אַ שטאָט קאַמישאַנער פֿאַר מערב מיאַמי און איז געווארן ערוועלט צו די פלארידע הויז פון רעפּרעסענטאַטיוועס אין 2000, צו רעפּרעזענטירן די 111טער הויז דיסטריקט.
מאַרקאָ אַנטאָניאָ רוביאָ איז געבוירן אין מיאַמי, פלארידע, דער צווייטער זון און דריטער קינד פון מאַריאָ רוביא און אָריאַלעס רוביאָ. זיינע עלטערן זענען געווען קובאַנער וואס האבן אימיגרירט צו די פאַרייניקטע שטאַטן אין 1956, בעפאר די אויפשטייגונג פון פידעל קאסטרא אין יאנואר 1959. קיינער פון זיינע עלטערן זענען נישט געווען קיין בירגער פון די פאראייניגטע שטאטן אין דער צייַט פון רוביאָ׳ס געבורט, אבער זיינע עלטערן האבן זיך געוואנדן פֿאַר יו. עס. בירגערשאַפט און זענען געווארן נאטוראליזירט אין 1975.
מאַרקאָ האט דרייַ געשוויסטער: דער עלטערע ברודער מאַריאָ, עלטערע שוועסטער באַרבאַראַ, און אינגערער שוועסטער וועראָניקאַ
רוביאָ און זיין ווייב, דזשעאַנעטטע, לעבן אין מערב מיאַמי מיט זייערע פיר קינדער: אַמאַנדאַ, דאַניעללאַ, אַנטאַני און דאָמיניק. די פּאָר איז שוין חתונה געהאט זינט 1998. אויסער פּאָליטיק איז רוביאָ באקאנט פֿאַר זייַן ליבשאַפט צו אמעריקאנער פוסבאל. ער איז אַ שטאַרקער מיאַמי דאלפין נאכפאלגער.
רוביא איז א געוועזענער קאנדידאט אין די פרעזידענטליכע פריימעריס פון דער רעפובליקאנער פארטיי אין די וואלן פון 2016. ער האט פארלוירן די פריימעריס צו דאנאלד טראמפ וואס האט דערנאך באזיגט דעם דעמאקראטישן קאנדידאט, הילערי קלינטאן.
רוביא האט גענאסן פון טייל פון דער אידישער שטיצע און אויך פון די באשטייערונג פונעם פרא ישראל פילאַנטראָפּ שעלדאן איידלסאן צוליב זיין פרא ישראל שטעלונג.
לאָגאָ פֿון רוביא פֿאַר פּרעזידענט קאָמפּיין 2016
א מאָנסטער אויטאָ (ענגליש: "monster truck") איז א פארמיטל וואס ווערט געוויינטלעך באזירט אויף א לאסטאויטא. ער איז געטוישט אדער געבויט מיט זייער גרויסע רעדער און סוספענדירונג. מאנסטער אויטאס ווערן באניצט אין קאנקורסן און פאר פאפולערע פארוויילונג.
אין א מאנסטער אויטא שוישפיל, דער אויטא געוויינטלעך ברעכט נארמאלע אויטאס אונטער זיינע גרויסע רייפן.
טשעשאם () איז א לאנדאנער אונטערגרונט אין שטעטל טשעשאם אין דעם טשילטערן דיסטריקט אין דער באקינגהאמשיר גראפנשאפט.
די סטאנציע איז די סוף־סטאנציע (און איינציגע סטאנציע) פונעם טשעשאם צווייג פון דער מעטראפאליטאן ליניע. טשעשאם איז איינע פון 14 אונטערגרונט סטאנציעס אינדרויסן פון לאנדאן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 9 און האט איין פעראן. די דיסטאנץ קיין איז 6.26 ק״מ, די לענגסטע דיסטאנץ צווישן צוויי שכנותדיקע סטאנציעס אויף דער לאנדאנער אונטערגרונט.
די סטאנציע האט געעפנט אום 8טן יולי 1889 ווען די מעטראפאליטאן באן האט פארלענגערט איר ליניע פון.
אריגינעל האט די סטאנציע געהאט צוויי פעראנען; דער צווייטער פעראן איז פארמאכט געווארן אין נאוועמבער 1970.
לאנדאנער אונטרעגרונט.
שפעט ביינאכט פארן נישט די באנען דעם גאנצן וועג ביז אלדגייט.
פֿוטבאָל אדער פֿוסבאַל (אויך גערופן אסאסיאַציע פוטבאָל אדער מיטן צונאמען "די וועלט שפּיל" אדער "די שיינע שפּיל") איז אַ ספארט געשפילט צווישן צוויי מאנשאפטן פון עלף שפילער מיט אַ קייליכדיקן באַל. די שפּיל ווערט געשפילט אויף אַ גראדעקיקן פעלד מיט אַ ציל טויער אין יעדער עק. די ציל פון דער שפּיל איז צו ערייכן פונקטן דורכן אריינשטויסן די באל אין דער אפאזיציע׳ס ציל טויער.
יעדע מאנשאפט פון עלף שפילער איז איינגעטיילט אין פיר גרופעס, איינער וואס איז דער ציל טויער שומר און א גרופע פון באשיצער וואס באשיצן די ציל טויער, און א גרופע פון אטאקירער וואס צילן אריינצושטויסן דעם באל אין דער אפאזיציע׳ס ציל טויער און א גרופע פון מיטל־פעלד שפילער וואס פירן אריבער דעם באל פון די באשיצער צו די אטאקירער.
דער איינציגסטער וואס מעג אנרירן דעם באל מיט די הענט איז נאר דער שומר און אויכעט נאר אין זיין שטח; אלע אנדערע שפילער קענען נאר שטויסן מיט די פיס אדער מיטן קאפ.
פוטבאל ווערט געשפילט דורך 250 מיליאָן שפילער אין איבער 200 לענדער און אפהענגיקייטן, מאכנדיג דעם ספארט דער וועלטס מערסט פאפולערער ספארט.
פוטבאל און די פאראייניקטע שטאטן.
די העכסטע פראפעסיאנאלע פוטבאל ליגע אין די פאראייניגטע שטאטן איז עם על עס (MLS) וואס איז די ראשי תיבות פון ״מעיזשער ליגע סאקער״. די ליגע האט אנגעהויבן שפּילן אין 1996 מיט 10 מאנשאפטן, און איז געוואקסן צו 20 מאנשאפטן (17 אין די פאראייניגטע שטאטן און 3 אין קאַנאַדע). די עם על עס סעזאָן גייט פון מערץ ביז דעצעמבער.
מסגרת
רפאל עדוואַרד "טעד" קרוז (געבוירן דעם 22סטן דעצעמבער, 1970) איז אַן אמעריקאנער פּאָליטיקער און אַדוואָקאַט, וואס דינט אלץ פאראייניקטע שטאטן סענאַטאָר פֿון טעקסעס זינט 2013.
קרוז איז געבוירן געווארן דעם 22סטן דעצעמבער, 1970 און דעם פוטהילס שפיטאל אין קאַלגאַרי, אַלבערטאַ, קאַנאַדע, צו זיינע עלטערן עלעאַנאָר עליזאַבעט ווילסאָן און רפאל ביענווענידאָ קרוז דיאַז. קרוז׳ס מוטער איז געבוירן געווארן אין ווילמינגטאן, דעלעווער. איר אפשטאם איז דרייַ-פערטעל איריש און איין-פערטל איטאַליעניש.
קרוז האט גראדואירט פון פּרינסטאן אוניווערסיטעט, ניו זשערסי, אין 1992, און פון האַרוואַרד געזעץ שולע, מאסאטשוסעטס, אין 1995.
פאליטישע אקטיוויטעטן.
קרוז איז א געוועזענער פרעזידענטליכער קאנדידאט אין די פריימעריס פון דער רעפובליקאנער פארטיי אין די וואלן פון 2016. ער האט פארלוירן די פריימעריס צו דאנאלד טראמפ וואס האט דערנאך באזיגט דעם דעמאקראטישן קאנדידאט, הילערי קלינטאן.
טראמפ האט דורכאויס די פריימעריס ארויפגעברענגט אז קרוז איז געבוירן אין קאנאדע זאגנדיג אז עס דא די וואס צווייפלען צי דאס הייסט א בירגער וואס איז בארעכטיגט צו דינען אלץ פרעזידענט.
די  קיימאן אינזלען איז א בריטישע מעבר-לים טעריטאריע אין דעם מערב קאראיבישן ים. די טעריטאריע, וואס האט א שטח פון 264 קוואדראט ק״מ (102-קוואדראט מייל), באשטייט פון די דריי אינזלען גרויס קיימען, קיימאן בראק און קליין קיימאן, פלאצירט דרום פון קובא, צפון־מזרח פון  קאסטא ריקא, צפון פון פאנאמא, מזרח פון מעקסיקע און צפון־מערב פון דזשאמייקע. זי האט א באפעלקערונג פון בערך 60,000. די הויפטשטאט איז דזשארדזש טאן.
די קיימאן אינזלען האבן נישט קיין דירעקטע שטייערן, נישט קיין איינקומפט שטייער אדער פארמעגן שטייער, און זיי זענען דערפאר א פאפולערער שטייער האוון.
מאפע פון די קיימאן אינזלען, וואס ווייזט די דריי הויפט אינזלען, ווייט  בערך 120 ק״מ (75 מייל) פון אנאנד.
א נינדזשאַ אדער שינאָבי (קאנדזשי: "忍者") איז געווען א סארט שפיאן אדער מערדער וואס האט געוואוינט אין יאפאן אין דער 14טער י"ה.
נינדזשאַס (אדער שינאָביס) זענען געווען א רעשעטע אין די היסטאריע פון יאפאן. דער ריכטיקער יאפאנישער טערמין פאר אזלעכע קעמפֿערס איז געווען שינאָבי-נאָ-מאָנאָ. דאס ווארט "נינדזשאַ" איז מער פשוט; דאס איז דער סיבה ווארום ס'איז מער אפט אין באנוץ. דאס מלחמה-קונסט וואס די נינדזשאַס האבן גענוצט איז געהייסן נינדזשוצו, א קאמבינאציע פון שינאָבי-נאָ-דזשוצו און שינאָבי-דזשוצו.
ניאביום קריסטאל (דער קוב איז גרויס 1 צ״מ)
ניאביום, פריער קאלומביום, איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל Nb (פריער Cb) און אַטאם נומער 41. ניאביום איז א ווייכער, גראער איבערבייט מעטאל. מען טרעפט אפט אין דעם פיראכלאר מינעראל.
דער הויפט קוואל פון ניאביום איז דער מינעראל פיראכלאר, אויך טרעפט מען ניאביום אין קאלומביט.
גאס יוני על שם יוני נתניהו
a> גארטן און אנדענק פון יונתן נתניהו
הקדוש יונתן "יוני" נתניהו הי"ד (גבוירן 13טן מערץ 1946 - 4טן יולי 1976, י"א אדר ב' ה'תש"ו - ו' תמוז ה'תשל"ו) איז געווען אן אפיציר אין צה"ל וואס האט קאמאנדירט דעם עליטישן קאמאנדע איינס סיירת מטכ״ל ביי דער ענטעבע אפעראציע, אן אפעראציע צו ראטעווען 106 ערבניקעס געהאלטן אין ענטעבע פליפארט אין אוגאנדע אין 1976. די מיסיע איז געווען בעצם דערפאלגרייך, און מ׳האט געראטעוועט 102 פון די ערבניקעס, אבער נתניהו אליין איז געהרג׳עט געווארן ביי דער אקציע.
יונתן נתניהו איז געבוירן געווארן אין 1946 אין ניו יארק, ווי זייַן עלטערן האבן דארט געוויילט צוליב זייערע אַקטיוויטעטן פֿאַרן גרינדונג פון די מדינה ישראל. ער איז די עלסטער זון פון טשילא און פּראָפעסער בנציון נתניהו, און דער ברידער פון דער דאָקטער און שרייבער עדו און אויך דער ברודער פונעם פרעמיער מיניסטער פון ישראל בנימין נתניהו, זייַנע עלטערן האבן אים געגעבן דעם נאמען יונתן נאך זשאן פּאַטערסאַן דער קאמאַנדיר פון הגדודים העבריים וואס איז געווען אַ פרייַנד פון נתניהו׳ס עלטערן און זיין זיידע נתן מיליקאָווסקי
אום 3טן יולי, 1976, איז נתניהו געשטעלט געווארן אויף דער ענטעבע אפעראציע צו עלימינירן די טעראריסטן וואס האבן פארכאפט די ער פראנס פליגער אהין צו ענטעבע, אוגאנדע.
נתניהו איז פארוואונדעט געווארן אין די פייער אויסטויש מיט די טעראריסטן בשעת די אָנפאַל. די אלע באמיונגען אים צו ראַטעווען האט נישט מצליח געווען און ער איז נאך געשטארבן איידער די פליגער מיט די משכונות האבן זיך געהויבן און די לופטן אויפן וועג צו ישראל. נאָכדעם וואס די אָפּעראַציע איז אדורך מיט א הצלחה, האט מען באַשלאָסן צו רופן די אָפּעראַציע אויפן נאָמען פון יונתן נתניהו, און דער אפיציעלער נאָמען פונעם אָפּעראַציע איז געטוישט געווארן צו מבצע יונתן (יונתנ'ס אָפּעראַציע). נתניהו איז באערדיגט געווארן אין דעם מיליטערישן בית-החיים אויף הר הרצל אין ירושלים, נעבן דעם קבר פונעם רמטכ׳׳ל דוד אלעזר.
צמח אַטלאַס [די ישיבה] איז לכאורה די מערסט באקאנטע ראמאן געשריבן דורכן באריהמטן יודישן שרייבער חיים גראדע ערשינען אין צוויי דיקע בענדער אין יאהר 1967 און 1968 דורכן יידיש-נאציאנאלן ארבעטער-פארבאנד אין לאס אנדזשעלעס געדריקט אין ניו יארק ביי די ברידער שולזינגער.
דער ראמאן איז צעטיילט אין פיער טיילן, אין רעדט בעיקר ארום פונעם מלחמת היצר וואס די נאַווהאַרעדאָקער מוסרניקעס פירן, און ווי שווער אדער אפילו אוממעגלעך ס'איז זיי ארויסצוגיין אויף די וועלט.
ער בארירט אויך חלקים פון די פארשידענע פאליטיקעס וואס זענען געפירט געווארן צווישן די ישיבות אין דער ליטע און בכלל דער יודישער לעבן אינעם עהרשטן העלפט פונעם צוואנציגסטן יאהר-הונדערט אין אייראפע.
כאטש די ערציילונג איז אונטערן נאמען פון א פיקציע, שפירט מען אבער ווי דער פארפאסער לייגט אריין דערין זיינע איבערלעבענישן פון אלס בחור אין די ישיבות אין ווילנע און די געגנט.
דער ערשטער באנד אנטהאלט פיר-הונדערט זייטן, און די צווייטע פיר-הונדערט און פערצן.
דאס בוך האט באקומען פארשיידענע אויסצייכענונגען.
די ערציילונג פאלגט נאך צמח אטלאס, א לאמזשער בחורל פון די גרעסטע אויפטוער צו גרינדן ישיבות אין די קליינע שטעטלעך.
קריסטאפער זשעמס "קריס" קריסטי (געבוירן דעם 6טן סעפטעמבער, 1962) איז אַן אמעריקאנער פּאָליטיקער און אַדוואָקאַט. ער איז אַ מיטגליד אין דער רעפובליקאנער פארטיי און איז דער 55סטער גובערנאַטאָר פון ניו זשערסי זינט יאנואר 2010. זיין קאדענץ ענדיגט זיך דעם 16טן יאנואר 2018.
קריסטי איז געווען א קאנדידאט אין די פרעזידענטליכע פריימעריס פון דער רעפובליקאנער פארטיי אין די וואלן פון 2016. ער האט פארלוירן די פריימערי׳ס צו דאנאלד טראמפ וואס האט דערנאך באזיגט דעם דעמאקראטישן קאנדידאט, הילערי קלינטאן.
נאכן זיך ארויסציען פונעם פארמעסט איז קריסטי געווען איינער פון די ערשטע שטיצער פון דאנאלד טראמפ
בריק-סקאנדאל.
פון סעפטעמבער 9 ביז סעפטעמבער 13, 2013, זענען צוויי פון די דרייַ פאַרקער ליניעס אין פארט לי וואס עפענען נערמאל צוטריט צו די דזשארזש וואַשינגטאָן בריק און צו ניו יארק סיטי זענען פֿאַרמאַכט געווארן אויף באפעלן פון אַ עלטערע קריסטי געהילף און אַ קריסטי אַדמיניסטראַציע איינגעשטעלטע. דער פארשפארונג האט צוגעברענגט צו א מאַסיווער טרעפיק פֿאַר פינף טעג.
איינס פון די פארדאכטן איז געווען אז קריסטי האט דאס געטון אלץ א נקמה אקציע אקעגן די פארט לי מעיאר פארן נישט אינדארסירן קריסטי פאר ווידערוויילונג.
וויגעניזם (ענגליש: Veganism) איז אן אידאלאגיע וואס גלויבט אין זיך נישט באניצן מיט סיי וואסערע פראדוקט וואס קומט פון א לעהבעדיגע באשעפעניש, ווײַל זיי באטראכטן נישט בעלי חיים אלס פראדוקטן וואס מ'קען מיט זיי טוהן וואס מ'וויל.
זיי אינטערשיידן זעך פון וועגעטאריאניזם מיט דעהם וואס נישט נאר זיי פארמיידן אויך אייער, האניג און מילכיגס, נאר זיי טוהען אויך נישט ניצן לעהדער, וואקס און זײַדן.
ממילא איז עס מעהר ווי בלויז א דיעטע, ס'איז א סארט לעהבנסשטייגער מיטן ציהל נישט צו נעמען אנטייל אין די צער און פּײַן פון אנדערע באשעפענישן וואס וועהרט פאראורזאכט דורך די מאסן פראדוקציע - אויף ווי ווײַט מעהגלעך.
די אלטערנאטיהוון זענען פילע. צ.ב.ש.: פילע מאכלים געמאכט פון סאָי ווי טאָופו און מילך און קעז.
דזשענאַ דזשיימסאָן (ענגליש: "Jenna Jameson", געבוירן מיטן נאמען דזשענאַ מאַרי מאַסאָלי דעם 9טן אפריל 1974) איז אן אמעריקאנער ענטרעפרענעורין, וועבקעם מאדעלקע און געוועזן א פארנאגראפיע אקטריסע. זי איז געבוירן געווארן אין מאנטענע. זי האט אנגעהויבט מאכן פארנאגראפישע פילמען אין 1993. איבער דריי יארן האט זי געווונען די דריי פרעמיעס אינעם דערוואקסענער פילם אינדוסטריע. זי האט זינט געווונען איבער 20 דערוואקסענער פילם פרעמיעס, און איז מאביליזירט געווארן צו די X-ראנג קריטיקער ארגאניזאציע און די דערוואקסענער פילם נייעס גלאָריע טעמפּלען.
אין 2004 האט זי געשריבן אן אויטאביאגראפיע, "ווי אזוי צו מאכן ליבע אזוי ווי א פּאָרנאָגראַפֿישער אקטיאר: א מעשה וואס פֿאַרזאָגט". דאס בוך איז געווען ביי דער שפיץ אויפן "ניו יארק טיימס" בעסט סעלער רשימה פאר זעקס וואכן.
סאלט לייק סיטי () איז די הויפטשטאט און מערסט באפעלקערטע שטאָט פון דעם שטאַט יוטא אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין 1847 דורך בריגהאם יאנג, איינער פון די פירער פון דער מארמאן באוועגונג, וואס איז היינט הויפטקווארטירט אין דער שטאט.
אין סאלט לייק סיטי קומט פאר יערליך דער גרעסטער זעלבשטענדיגער פילם-פֿעסטיוואַל אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן, מיטן נאמען סאנדאנס פילם פעסטיוואל.
פאַנס בייַ אַ רעציטאַל אין בוענאָס עריז, ארגענטינע
א מַעריץ איז א פֿאנאטישער שטיצער אדער אנהענגער, אויף ענגליש א פען (fan), א סימפאטיקער ליבהאבער און נאכלויפער נאך א געוויסן ארטיסט, זינגער, פירער, ספארטלער, שפילער.
מעריצים וועלן אסאך מאל טוהן מאדנע זאכן, צו צייגן זייער סימפאטיע פאר זייער באליבטן, וואס זיי שעצן אזוי שטארק. און אויטאמאטיש וועלן זיי זיך קליידן און ארויסצייגן מיט ספעציעלע צייכענס וואס זאל אויסרופן זייער שטיצע צו אים.
היינט זענען דא אינעם סאציאלע מעדיע, ספעציעלע וועבזייטלעך, פאר גרויסע שטערנס, וואס זייערע שטיצער שרייבן זיך איין דארט, און עס קען צוקומען צו אסטראנאמישע נומערן.
יאַפֿפֿעד (און ענגליש: YAFFED) (יונגע אַדוואָקאַטן פֿאַר א יושרדיגן חינוך) איז אַן ארגאניזאציע וועלכע באַשטייט פון א גרופּע אקטיוויסטן געווידמעט צו פארבעסערן די וועלטליכע בילדונג אין די חסידישע און ארטאדאקסישע שולעס. אזוי ווי דאס ניו יארקער געזעץ פארלאנגט.
יאַפפעד איז געגרינדעט געווארן דורך נפתלי מאסטער, אַ געוועזענער בעלזער חסיד. מאָסטער איז אויפגעוואקסן אין באָראָ פּאַרק, ברוקלין, אין אַ חסידישער משפּחה פון זיבעצן קינדער. ייִדיש איז זייַן מוטער שפּראַך.
די הויפט ציל פון יאפפעד איז צו פארבעסערן וועלטלעכע בילדונג און לאקאלע חסידישע מוסדות און ישיבות. לויט די ארגענעזאציעס פארשטאנד וואס די ניו יארק סטעיט געזעץ איז, לויט די דזשואיש וויק איז פארלאנגט פון פובליק שולעס אוועקצוגעבן 5 שעה פאר בילדונג ווען און די היימישע מוסדות געט מען קוים אוועק 90 מינוט און פאר בחורים העכער 13 איז נישט דא קיין שום וועלטלעכע בילדונג
לויט נפתלי מאסטער, איז יאפפעד'ס סטראַטעגיע "צו מאכן מענטשן פון די חסידישע קאמיונטי ארויסצוקומען און פאָדערן אַ ענדערונג אין דעם יעצטיגע בילדונג סיסטעם, ווי 14יעריגע בחורים פאַרברענגען 14 שעה אַ טאָג אָן לערנען אַ וואָרט פון ענגליש, מאטעמאטיק, וויסנשאפט, היסטאריע אָדער געאגראפיע."
בערעלע איז א יודיש קינדער בוך געשריבן דורך נחום כאַנין און ארויסגעגעבן דורכן פארלאג קינדער-רינג ביי בילדונגס-קאמיטעט פון דעם ארבעטער רינג אין יאר 1938 אין ניו יארק.
עס איז געדרוקט ביים טשעלסי יוניאן דרוקעריי. די אכט-און-פערציג צייכענונגען זענען געמאָלן דורך נאטע קאזלאווסקי.
עס איז איבערגעזעצט געווארן אויף העברעאיש דורך שלמה שנהוד, און ערשינען דורך הוצאת י"ל פרץ אין תל אביב אין יאר 1960.
א מעשה פון אן ארעם יינגל אין א שטעטל אין רוסלאנד, א זון פון א שוסטער וואס איז אויסגעוואקסן א קעמפער פארן בונד און פאר בירגער-גלייכרעכטיגקייט קעיגן צאריזם.
רפאל נעריצך" איז א יודישער ערציילונג וועהגן א יוד א סטאליער פון א קליין שטעטל אין אייראפע וואס האט אימיגרירט אין אמעריקע און ווי ער באקענט זעך מיטן נייעם אופן פון פאבריצירן מעבל אין א פאבריק, געשריבן דורך אב. קאהאן.
דאס ווערק איז צוערשט ערשינען אינעם וועכנטלעכן ארבעטער צייטונג אין יאר 1894. א יאהר שפעהטער איז עס איבערגעדרוקט געווארן אין דער טעגלעכער אבענד בלאט. א קורצע צייט דערנאך איז עס ארויסגעגעבן געווארן פון פאראייניגטע אמעריקאנער ארגאניזאציעס אין א בוך פארעם אין צוויי טיילן וועלכע איז אויך פארשפרייט געווארן אין רוסלאנד.
אין 1907 איז עס פונדאסניי איבערגעדרוקט געווארן, מיט פארבעסערונגען און הוספות, אין צעהן-טויזנט עקזעמפלארן און ווען דאס איז אויסגעגאנגען איז עס געדרוקט געווארן נאכאמאל דורכן מחבר אין אין יאר 1912 און שפעטער אין 1917 צום זעקסטן מאל.
די פערטע אויסגאבע אנטהאלט איין-און-צוואנציג קאפיטלען מיט א גלאָסאַר פין יידיש-ענגלישע ווערטער און אויסדרוקן, צוזאמען איז עס 206 זייטן. עס איז ארויסגעלאזט געווארן פון די פינפטע אויסגאבע וועלכע באשטייט בלויז פון 199 זאהטן.
נפתלי מאָסטער (געבוירן 1986) איז א געוועזענער בעלזער חסיד און דער מייסד פון דער יאפפעד ארגאניזאציע, וואס איז געווידמעט צו אויפהעצן די ניו יארקער רעגירונג צו פארלאנגען אז די קינדער אין די חסידישע חדרים זאלן באקומען א בילדונג אין געוויסע סעקולערע געביטן.
מאָסטער איז אויפגעוואקסן אין באָראָ פּאַרק, ברוקלין, אין אַ חסידישער משפּחה פון זיבעצן קינדער. ייִדיש איז זייַן מוטער שפּראַך.
מאסטער פירט א העסליכע מערכה אויפן לעגאלן פראנט אקעגן חרדישע מוסדות אין ניו יארק וואס לערנען נישט די פארלאנגטע לימודי חול וואס די רעגירונג געזעץ פארלאנגט. די מוסדות וואס ער באקעמפט נעמען אריין נאנט צו 200,000 קינדערלעך.
מאסטער זאגט אז אסאך עלטערן וואס שיקן די קינדער אין היימישע מוסדות שטיצן זיין מערכה, נאר זיי האבן מורא ארויסצוקומען בפרהסיא צוליב די קאנסעקווענצן וואס דאס קען זיי ברענגען.
עס זענען פארהאן וואס זענען מסכים מיט זיין טענה אז מ׳דארף פארבעסערן די סעקולערע לימודים אין די היימישע מוסדות, זיי האבן אבער טענות אויף מאסטער׳ס צוגאנג צו דער מערכה, ווייל ער ווייזט ארויס א גרויסן האס צו די חרדים, ווי לדוגמא ווען די חברת שומרים האט זיך פארפלאנטערט אין א לעגאלן ענין מיט א גוי וואס איז פונקט געווען געי צוליב א איבערפאל וואס זיי האבן געמאכט אויף אים ווייל לפי זייער אפשאצונג איז ער געווען פארדעכטיגט האט מאסטער ארויסגעשיקט אויפדעם א טוויט: מ׳זעט אז זיי האבן נישט קיין מאראל און דאס קומט צוליב דעם וואס זיי האבן נישט קיין געהעריגע אויסבילדונג.
דאס מיינט אז עס ווערט געוויזן דאס ערשטע מאל אין די עפענטליך, פאר א ריזן פארזאמלונג. געווענליך ביי א פעסטיוואל.
ווי א שטייגער, איינע פון די גאר גרויסע אלוועלטליכע פעסטיוואלן, איז דער טאָראָנטאָ אינטערנאַציאָנאַלע פֿילם-פֿעסטיוואַל, ווי עס ווערן אויפגעשפילט צום ערשטן מאל, די גאר טייערע קוואַליטעט פילמען.
שלום (שולי) יוסף ראנד (געב׳ ב' אדר א' ה'תשכ"ב, דעם 6טן פעברואר 1962) ישראלישער אקטיאר און זינגער.
שולי איז דער זון פון פראפעסאר יעקב ראנד און זיין ווייב בלהה (פייערשטיין).
דאראַ בלאך (1902-יולי 1976) איז געווען איינע פון די פארכאפטע יידן אויף דעם ער פראנס עראפלאן וואס פאלעסטינער טעראריסטן האבן געכאפט און געמאכט לאנדן אין אוגאנדע. זי איז געהרג׳עט געווארן אויפן באפעל פון אידי אמין, דעמאלסט פרעזידענט און דיקטאטאר פון אוגאנדע.
דארא בלאך איז געבוירן געווארן אין 1902 צו איר פאטער יוסף פיינבערג, איינער פון די גרינדער פון ראשון לציון און זיין ווייב בתיה.
דארא בלאך האט געהאט סיי ישראלישע סיי בריטישע בירגערשאפט. זי איז געווען א פאסאזשיר אויפן ער פראנס פליגער 139 פון בן גוריון פליפעלד קיין פאריז, זונטיק 27סטן יוני 1976. אונטערוועגס האט דער עראפלאן געלאנדעט אין אטען. דארט האבן פאלעסטינער טעראריסטן געכאפט דעם עראפלאן און געהייסטן פליען קיין בענגאזי, ליביע. דארט איז דער עראפלאן געבליבן זיבן שעה, און מען האט אנגעפילט מיט מער ברענשטאף און אויך זענען נאך טעראריסטן ארויפגעקומען אויפן עראפלאן. זיי האבן געהייסן דעם קאפיטאן פליען קיין קאמפאלא, אוגאנדע. עטלעכע טעג האבן זיי געזוימט דארט. דארא בלאך האט זיך דערשטיקט אויף א הינדל ביין און מען האט זי געשיקט אין שפיטאל אין קאמפאלא.
ווען מען האט באפרייט די פארכאפטע יידן אין דער ענטעבע אפעראציע האט דער פרעזידענט אידי אמין געהייסן מערדן דארא בלאך. איר קערפער האט מען נישט ארויסגעלאזט פון לאנד נאר דריי יאר שפעטער נאכדעם וואס מען האט אידי אמין פארטריבן פון אוגאנדע.
דארא בלאך האט איבערגעלאזט דריי זין, דער עקאנאמיסט אילן הרטוב (וואס איז אויך געווען איינער פון די פארכאפטע אויפן עראפלאן), דניאל בלאך (א זשורנאליסט) און יצחק בלאך.
וואטפארד קנופ (ענגליש: "Watford Junction") איז א נעצווערק באן סטאנציע אין וואטפארד, הארטפארדשיר אויף דער מערב בארטן הויפטליניע. די סטאנציע ווערט אויך באדינט דורך דער וואטפארד ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט און דורך באנען אויף דער עבי ליניע קיין סט אלבאנס. אויך פארן באנען קיין און אריבער דער מערב לאנדאן ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 5טן מיי 1858 אנשטאט וואטפארד סטאנציע וואס איז געווען ווייט 200 מעטער פון דער היינטיקער סטאנציע.
אברהם דוד גליק פון קרית יואל, (נפטר כ״ז שבט ה'תשע"ב) איז געווען אַ ספרא רבא.
ער האָט זוכה געווען צו פאַרפּאַסן אסאך ספרים, וואס טויזנטער אידן זענען באַהאַוונט געוואָרן אין די מנהגי קודש פון סאטמארער רבי'ן זי"ע דורך זיינע פילצאָליגע חיבורים, דהיינו: - "סידורים לימות החול ולשבת ויום טוב" - וואס אין יענע יארן ווען ער האט אנגעהויבן איז עס געווען אן עבודת הפרך און נישט אזוי גרינג ווי די היינטיגע מאשינען - וואס ער האט ב"ה די זעלטענע זכיה דאס אז צענדליגער טויזענטער אידן האבן געדאווענט אין זיינע סידורים במשך די אלא יארן, און טוען נאך טאג טעגליך דאווענען צום בוכ"ע דריי מאל א טאג אין זיינע סידורים, וואס איז זיכער א גרויסער זכות פאר זיין נשמה. און ווי אויך די הערליכע - "זמירות לשבת ויו"ט ומנהגי קודש", די הערליכע  - "מחזורים דברי יואל על מועדי השנה", וואס די אלע אויבערדערמאנטע זאכן איז געווען פונעם ערשטן סארט מיטן היימישן נוסח פון רביה"ק זי"ע וואס האט אסאך גרינגער געמאכט פאר אנ"ש, - "הגדה של פסח - סאטמאר - ומנהגי קודש", א יופי פון אן ארבעט וואס ער האט ארויסגעגעבן אין זיין לעצטן יאר. - "סדר סליחות ומנהגי קודש", - "הושענות והקפות ומנהגי קודש", - "הדלקת נר חנוכה ומנהגי קודש", - "סדר ימי הפורים ומנהגי קודש", ווי אויך די בארימטע - "מחזורים מועדי קדשיך" אויף די מועדי השנה, אין א קלענערן פארמאט גרינגער צו האלטן, און דאס איז נאך ביזן היינטיגן טאג דער איינציגסטער סארט מחזור מיטן היימישן נוסח וואס מען דארף נישט ארוממישן ביים דאווענען וואס דער עולם און אויך ספעציעיל די קינדער און בחורים האבן דערפון זייער הנאה.
די אלע אונטערנעמונגען האט ער מוציא לאור געווען כלול בהדרו וביופיו, מיט גאר שיינע נייע גרעסערע אותיות. און אזוי ווייטער האט ער ארויסגעגעבען אנדערע חיבורים ווי - "הבית בהבנותו" א הערליכע חיבור בעניני נישואין במשנתו של רבינו, וואס יעדער וואס מאכט חתונה א קינד זוכט דאס צו האבן און מען רירט זיך נישט אן דעם. - "אגרות מהרי"ט" ח"א - אוסף מכתבי קודש של רבינו, און אויך ספר - "זכר צדיק לברכה" ד' כרכים - פריש אויפגעדעקטע עובדות און סיפורים פונעם רבין זי"ע וכו' וכו'. עס פארמאגט טויזנטער סיפורי קודש וואָס דער מו"ל ז"ל האָט געזאַמלט לאַנגע יאָרן מפיהם ומפי כתבם פון ערשט-האַנטיגע קראַנטע מקורות, און ער איז געווען באקאנט ביים עולם מיט זיין אמת'דיגקייט פון שרייבן מעשיות מיט שטארקע קלארע מקורות און ווי אויך שרייבן פונקטליך, עס זאל ווערן אראפגעברענגט אויפן פאפיר דאס מערסטע אקוראט וואס נאר מעגליך, למען ידעו דור אחרון בנים יולדו צדיק מה פעל, און וויפיל מאל איז געווען מעשיות וואס נאך לאנגע טירחות און טירדות האט ער מחליט געווען אז ער קען נישט פעסטשטעלן יעדע ריר פון די מעשה און דאס דארף בלייבן בשב ואל תעשה, און אזוי איז יעדע מעשה געמאסטן געווארן אויפן גרעסטן אחריות'דיגן פארנעם.
מנשה איז א דראמאטישער פילם, אין יידיש (מיט ערליי אונטערטיטלען), א געשיכטע וועגן א קאמפליצירטער פּעריאָד-צייט, אינעם לעבן פונעם חסידישן ארטיסט און באקאנטן אקטיאר - מנשה לוסטיג, געשפילט דורך נאטורליכע אפליקאנטן, מיט מנשה לוסטיג זעלבסט.
אויף צום באמערקן.
כאטש די דאזיגע פילם איז געשפילט דורך פרומע יודען, דאך איז עס אָריגינעל געאייגענט פאר דעם סעקולערער וועלט, ווי א שטייגער די פילמען אינעם ישראל'ישער סטיל, אנפילן די הוילקייט, אושפיזין (פילם) א.ד.ג.
אינעם חסידיש ארטאדאקסישן געמיינדע אין ברוקלין, א יונגער אלמן וואס איז נאך צומישט פונעם פארלירן זיין ווייב, אמפערט זיך צו קריגן רעכט, צו האלטן זיין איינציגער קינד ביי זיך אין הויז.
א דראמאטישער ספעקטאקל, וואס רופט אויס שטארק מיטלייד ביז טרערן, געמישט מיט ביטערע געלעכטער, איבער זיינע דורכפעלער דורכאויס די צייט.
דער פילם אנדעקט דאס אינערליכע כאראקטער פון גלויבן, און די פּרייז פון פאטער'שאפט, און געבט א פאזעטיווער בליק אויפן חרדישער יודנטום אין ניו יארק.
דאס פילם איז געווארן רעזשיסירט, געשריבן און פראדוצירט, דורך דזשאשוע ז וויינסטיין, מיט'ן הילף פונעם באקאנטער פילם-שאפער קריס קאָלומבוס, מיט'ן אנפירן פונעם ארטאדאקסישן רעזשיסאר דעני פֿינקלמאַן, דער פירער פון 'ספּאַרקס-נעקסט' פילעם פּראָדוקציע פירמע.
פּרעמיערע ערטער.
אין יוטא, ביים סונדאַנס פילם פֿעסטיוואַל 2017 איז דאס געווארן צום ערשטן מאל וועלט-פּרעמירט, מאנטיג 23 יאנואר - אין יוטא-עגיפּטיאַן-טעאַטער.
אין אייראפע, ביים בערלינאלע; און אין די לינקאלן צענטער; אין די ירושלים פילם פעסטיוואל; און שפעטער אין א רייע פון איבער הונדערט פופציג פעסטיוואלן איבער דער וועלט, ווי אין איידעהא, קליוולאנד, סיאטל, מינעסאטע, אריזאנע, טענעסי, וואשינגטאן, אטלאנטא, טאראנטא, טעקסאס, מיאמי, באסטאן, קאליפארניע, מאסאטשוסעטס, דרום קארעע, ווענעציע, פראנקרייך, פוילין, סקאטלאנד, כינע, אוסטראליע, קאַרלסבאַד טשעכיי, און זיך אויסגעצייכנט פון די בעסטע פילמען פונעם יאר 2017.
באלד אין אנהויב פונעם ערשיינונג, האט עס שוין אויסגערופן העכסט אינטערעסע, ביי די וועלטס ריזן פירמעס פונעם פילם האנדל, און איז בליץ שנעל פארקויפט געווארן צו צענדליגע פילם פירמעס איבער דער וועלט, מיט גרויס אינטערעסע.
נאָמינאַציאָנ'ס און אַוואָרדס.
דאס פילם איז געווארן נאָמינירט אין צענדליגע פעסטיוואלן איבער דער וועלט צו מעגליך געוואונען א אווארד; צווישן זיי, אין קליוולאַנד, דאלאס, עדינבורג, מאָנטקלעיר, ציריך, ירושלים, טעקסעס, ניו האָריזאָנס פעסטיוואל, גאטהאם אווארד, און סאנדאנס.
און אין א האנט-פול פלעצער האט דאס פילם מנשה עמטליך געוואונען; 1] אין נאַשוויל דאס 'עקומעניקאַל ליפסקאמב' פרייז, 2] אין סאראסאוטא דאס 'טערי פּאָרטער וויזשאַנערי' אַוואָרד, 3] אין דאווילע-פראנקרייך דעם 'זשורי פרייז', אינעם נאציאנאלע בארד אף רעוויוא 'פון די צען בעסטע פילמען' 4] אין יוגאסלאוויע דאס 'רעזשיסאר פרייז, 5] אין יודיש-פוילישער פעסטיוואל דאס 'כינור דוד' פרייז.
די פילם מנשה, האט געוואונען דעם דזשורי פרייז, אינעם אמעריקאנעם פילם פעסטיוואַל אין דאָווילע פראנקרייך 2017.
וויני-דער-פּו איז א יידיש-שפראך קינדער בוך באזירט אויפן בארימטן ענגלישן בוך מיטן זעלבן נאמען פון אלאן אלעקסאנדער מילן. דאס בוך איז געווארן געשאפן און ארויסגעגעבן דורך לעאנארד וואלף אין ניו יארק אינעם יאר 2000.
ס'איז שטארק באזירט אויף די ארגינעלע ערציילונגען אין די "פּו" ביכער, אבער האט פאָרט אייגענע באגריפן פין דער יידישער געשיכטע און ליטעראטור. דערפאר קען עס וואויל פאררעכנט ווערן אלס אייגענע ווערסיע און נישט בלויז אן איבערזעצונג.
כאטש וואס די שפראך איז יידיש, איז כמעט דאס גאנצע בוך געשריבן אין לאטיינישע בוכשטאבן; אויסער א שטיקל ביים אנהייב פון יעדן קאפיטל - בערך א האלבער בלאט - וואס איז געשריבן מיט לשון קודש'דישע אלף בית.
די צייכענונגען זענען די ארגינעלע פון ערנעסט ה. שעפּאַרד.
דאס בוך אנטהאלט בסך הכל 173 זייטן.
אונטערטיטל ביי א פילם. א מקף ווייזט אז א צווייטער מענטש רעדט.
אונטערטיטלען אדער אונטערקעפלעך () אין פילמען, טעלעוויזיע פראגראמען, ווידעא שפילן און דאס גלייכן, זענען ווערטער געוויזן ביים אונטערשטן טייל (אדער אונטער) דעם עקראן וואו עס שטייט געשריבן די ווערטער וואס מען רעדט.
עס שרייבט זיך אויף דערונטער, און ס'דא געווענליך עטלעכע שפראכן פון וואס צו וועלן.
דאס ווערט געמאכט פאר צוויי צוועקן: ערשטנס פאר פרעמדע מענטשן וואס קענען נישט די שפראך וואס מען רעדט, טוט מען איבערזעצן אין די אונטערטיטלען.
צווייטנס, פאר טויבע מענטשן און די וואס הערן נישט גוט, אז זיי זאלן קענען נאכפאלגן וואס מען רעדט.
היינט איז געווארן אזוי אז ווען מען מאכט א פילם קומט עס מיט, ווייל מען האט אנגעהויבן מאכן אינטערנאציאנאלע פילמען, אויף דער נאטיווער שפראך פון יענעם לאנד, וואס איז מער נאטירליך צו יעדער געשיכטע, און די באשויער לייענען די אונטערטיטלען און פארשטייען דעם קאנצעפט.
הרב משה קאפלמאן און 2014
הרב משה מנחם קאפלמאן איז א ראש ישיבה אין לאנדאן, ענגלאנד. פריער איז ער געווען ראש ישיבה אין לוצערן.
הרב משה איז א זון פון הרב יצחק דוב קאפלמאן, דער לאנגיעריגער ראש ישיבה פון דער לוצערנער ישיבה, נאך זיין טאטע'ס הסתלקות אום י"ד סיון תשע"א איז ער נתמנה געווארן ראש ישיבה במקומו.
אין אלול תשע״ה האט זיך רבי משה אפגעטיילט פון דער ישיבה און געעפנט א נייע ישיבה אין לאנדאן, מיטנעמנדיג מיט זיך אסאך תלמידים. דער לאנגיעריגער מגיד שיעור הרב נפתלי שטערנבוך איז נתמנה געווארן ראש ישיבה במקומו.
הרב נפתלי שטערנבוך איז געווען דער ראש ישיבה פון דער לוצערנער ישיבה אנגעהויבן פון אלול תשע״ה.
ער איז א תלמיד פון הרב משה שמואל שפירא ראש ישיבת באר יעקב און פון הרב שלמה וואלבע משגיח פון ישיבת באר יעקב. הרב שטערנבוך איז געווען א מגיד שיעור איבער 30 יאר אין דער לוצערנער ישיבה. אין אלול תשע״ה ווען רבי משה קאפלמאן האט זיך אפגעטיילט פון דער ישיבה איז ער נתמנה געווארן ראש ישיבה במקומו מיטן שטיץ פון הרב ישראל דוד שלעזינגער, א תלמיד מובהק פונעם ראש ישיבה רבי יצחק דוב קאפלמאן זצוק״ל.
סט דזשיימס סטריט" איז א באן סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון העקני, צפון לאנדאן, ענגלאנד, אויף דעם טשינגפארד צווייג פון די לי וואלי ליניעס.
די סטאנציע געפינט זיך אין טראוולקארט זאנע 3, אויף די לי וועלי ליניעס און ווערט אפערירט דורך לאנדאנער איבערגרונט.
בלומען אונער שניי איז א בוך פון יודישע לידער געשריבן פון בער גרין און ארויסגעגעבן דורך דאון-טאון איקאר און פארלאג סיגנאל ביים פּראָלעטפּען אין ניו יארק אום 1939.
עס איז געדריקט דורך לינגוויסט פאבלישינג. דער שער-בלאט איז געצייכנט פון מאָריס פּאַס.
עס איז געשריבן לויט די סאוועטיש-יודישע שיטה, אז די העברעיאישע ווערטער וועהרן אויך אויסגעלייגט לויט די יודישע גראמאטיק.
די ליעדער וועהרן נישט אפגעטיילט אויף א פרישע בלאט יעהדע איינע, ווי עס איז דער שטייגער בא רוב פאעטישע ביכער. בס"ה אנטהאלט עס 109 זאהטן.
דזשאן עליס "דזשעב" בוש סיניער (,געבוירן דעם 11טן פעברואר 1953) איז אַן אמעריקאנער ביזנעסמאן און פּאָליטיקער, וואס האט געדינט ווי דער 43סטער גובערנאטאר פון פלארידע פון 1999 ביז 2007.
זיין צונאמען זשעב (Jeb) איז פון די ראשי תיבות פון זיין נאמען דזשאן עליס בוש (Jhon Elis Bush)
דזשעב בוש איז געבוירן אין מידלאנד טעקסאס און ווען ער איז אלט געווען 6 יאר האט זיך זיין משפחה אריבערגעצויגן צו היוסטן, טעקסאס. ער איז דער צווייטער זון פונעם 41סטן פרעזידענט דזשארזש ה. וו. בוש און באַרבאַראַ בוש, און דער יונגערער ברודער פונעם 43טן פרעזידענט דזשארדזש וו. בוש. ער האט שטודירט אין פיליפס אַקאַדעמיע אין ענדאווער, מאסאטשוסעטס, און האט אויך שטודירט אין דעם אוניווערסיטעט פון טעקסאַס, וואו ער האט באקומען א דיפלאם אויף לאטיין־אמעריקאנישע עניינים.
אין 1980 האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין פלארידע און אנגעהויבן א קאַריערע אין ריעל עסטעיט דיוועלאפמענט.
גובערנאטאר פון פלארידע.
אין 1994, איז בוש געלאפן דער ערשטער מאל פֿאַר אָפיס, ער האט דעמאלטס פארלוירן די וואַלן פֿאַר דעם דעמאלטדיגען גובערנאטאר לאטאן טשילעס מיט ווייניגער ווי צוויי פּראָצענט. בוש איז ווידער געלאָפֿן אין 1998 און האט באזיגט דעם לוטענאַנט גובערנאטאר באַדי מאַקיי מיט 55 פּראָצענט פון די שטימען. ער איז געלאָפֿן פֿאַר ווידערווילונג אין 2002, און האט באזיגט ביל מאַקברייד מיט 56 פּראָצענט, און איז געווארן דער ערשטער רעפובליקאַנער גובערנאטאר צו געווינען צוויי-טערמינען אין פלארידע׳ס רעגירונג.
קאמפיין לאגא פון דזשעב פאר פרעזידענט
בוש איז א געוועזענער קאנדידאט אין די פרעזידענטליכע פריימעריס פון דער רעפובליקאנער פארטיי אין די וואלן פון 2016. ער האט פארלוירן די פריימעריס צו דאנאלד טראמפ וואס האט דערנאך באזיגט דעם דעמאקראטישן קאנדידאט, הילערי קלינטאן.
טראמפ האט ביי די פריימעריס אראפגעמאלן בוש אלץ א ווייניג ענערגיע קאַנדידאַט, און האט אים אויך אראפגעריסען צוליב דער איראקער מלחמה וואס זיין ברודער איז אריין.
בענזשאמין סאלאמאן "בען" קאַרסאָן, סיניער (ענגליש: "Benjamin Solomon "Ben" Carson, Sr"; געבוירן דעם 18טן סעפטעמבער, 1951) איז אַן אמעריקאנער פענסיאנירטער נערוון־כירורג און א פּאָליטיקער.
קארסאן איז געבוירן דעם 18טן סעפטעמבער 1951 אין דעטרויט, מישיגן, צו זיינע עלטערן סאָניאַ און ראבערט סאלאמאן קאַרסאָן. זיינע ביידע עלטערן זענען געקומען פֿון גרויסע משפּחות אין דזשארדזשיע און געוואוינט אין טענעסי וואו זיי האבן זיך באגעגנט און חתונה געהאט. קאַרסאָן׳ס מוטער איז געווען אלט בלויז 13 יאר ווען זי האט געהייראט קארסאנ׳ס פאטער וואס איז געווען אלט 28 יאר.
קארסאן האט געהאט א שווערע יוגנט, זיינע עלטערן האבן זיך גע׳גט ווען זיין מאמע איז געוואויר געווארן אז זיין טאטע האט נאך א פאמיליע. ער און זיין ברודער זענען געווארן אויפגעצויגן דורך זיין מאמע וואס האט געארבעט גאר שווער צו ברענגען ברויט אין שטוב.
אויסבילדונג.
קארסאן האט שטודירט און יעל אוניווערסיטעט און אינעם מישיגן אוניווערסיטעט׳ס מעדיצין שולע. קאַרסאָן האט געשריבן עטליכע ביכער אויף זיין מעדיצינישע קאַריערע און אויף זיינע פאליטישע שיטות.
קארסאן האט געהייראט קענדי רוסטין אין 1975 און האט געהאט דריי קינדער מיט איר.
פאליטישע טעטיקייטן.
קאַרסאָן, וואס איז געווען רעגיסטרירט אלץ רעפּובליקאַנער, האט געטוישט זייַן רעגיסטראַציע צו זעלבשטענדיק אין 1990 נאָך צוקוקן ווי די רעפּובליקאַנער איינשולדיגן ביל קלינטאן פֿאַרן אנקלאג אז ער האט געהאט א סעקסואלע שייכות מיט מאניקע לעווינסקי. ער האט דעמאלטס געזאגט: "איך האב געזען אַזוי פיל היפאקריטישקייט אין ביידע פּאַרטייען"
און 2013, האט קאַרסאָן געזאגט אז ער איז נישט קיין מיטגליד אין קיין שום פּאָליטישער פּאַרטיי.
פרעזידענטליכע וואלן 2016.
אום 4טן מאי, 2015 האט קארסאן געמאלדן אז ער גייט לויפן אלס רעפובליקאנער פאר פרעזידענט אין די 2016 וואלן.
קארסאן האט זיך דערנאך ארויסגעצויגן פונעם פארמעסט און אינדארסירט דאנאלד טראמפ און האט באקומען די באהויזונג און שטאָטישע אנטוויקלונג שטעלע (HUD) אין דער קאבינעט פון דאנאלד טראמפ.
קלאַנגען איז א בוך פון לידער, אויף יידיש, מיט נאטן פאר טייל פון זיי, געשריבן פון ישעיה זאַנדבערג און ארויסגעגעבן דורך פארלאג אויפקום אין תל אביב אין יאר ה'תשכ"ח.
דעהר שער-בלאט איז געצייכנט דארך שמעון דרורי.
אסאך פין די לידער זענען איבערזעצונגען פון פאפולערע העברעאישע, פראנצויזישע און דייטשע פאלקס-לידער. צום ביישפיל: אויף בלאט 9, זעצט ער איבער דעם ירושלים של זהב פין נעמי שמר. אזוי אויך שילדערט ער אין גראמען ביבלישע לעגענדעס פין איוב און חוני המעגל.
דער ביך אנטהאלט זעקס אפטיילונגען אין א ס"ה פין 127 זאהטן.
רעקס וועין טילערסאן (ענגליש: "Rex Wayne Tillerson"; געב׳ דעם 23סטן מערץ 1952) איז אן אמעריקאנער אינזשעניר און ביזנעסמאן. ער איז דער פרעזידענט פון עקסאן-מאביל זייט 2006.
טילערסאן איז נאמינירט געווארן פאר אויסערן סעקרעטאר פון די פאראייניגטע שטאטן דורך פרעזידענט דאנאלד טראמפ אין דעצעמבער 2016.
טילערסאן האט נאָנטע פארבינדונגען מיטן רוסישן פרעזידענט וולאדימיר פוטין, און איז באעהרט געווארן מיט דער פריינדשאפט מעדאל פון רוסלאנד אין 2013. אום 14טן מערץ 2017 האט פרעזידענט טראמפ אים אפגעזאגט פונעם אמט פון אויסערן סעקרעטאר.
טילערסאָן איז געבוירן אום 23סטן מערץ, 1952, אין וויטשיטאַ פאלס, טעקסעס, צו זיינע עלטערן פּאַטי סאָ און באַבי דזשאָו טילערסאָן. רעקס האט געהייראט רענדאַ סעינט קלער, און זיי האָבן צוזאמען געהאט פיר קינדער. ער וואוינט אין עירווינג, טעקסאס.
אום 13סטן דעצעמבר, 2016, איז טילערסאן נאמינירט געווארן צו ווערן דער 69טער אויסערן סעקרעטאר פון די פאראייניגטע שטאטן אין דער טראמפ אדמיניסטראציע.
טילערסאן׳ס קאנדידאטור איז רעקאמענדירט געווארן פאר טראמפ דורך קאנדאליזא רייס, די 66טע אויסערן סעקרעטארקע אונטער פרעזידענט בוש, ביי איר באגעגעניש מיט טראמפ סוף נאוועמבער 2016, און איז דערנאך אויך רעקאַמענדירט געווארן דורך דעם CIA דירעקטאר ראבערט געיטס.
אום 5טן דעצעמבער, 2016, האט זיך אנגעהויבן די מעדיע ספּעקולאַציע אַז טילערסאן ווערט באטראכט פאר דער שטעלע, און אום 9טן דעצעמבער, האבן באאמטע געמאלדן אַז טילערסאָן איז דער הויפט קאַנדידאַט פֿאַר דעם פּאָסטן איבערשטייגענדיג מיט ראמני און דעוויד פּעטראַעוס וואס זענען אויך באטראכט געווארן פאר דער שטעלע, און אום דעצ׳ 13 איז טילערסאן אפיציעל נאמינירט געווארן.
טילערסאן האט נאך קיינמאל נישט געהאלטן קיין פאליטישע שטעלע, אבער ער איז באקאנט צו זיין א ערשט־קלאסיגער פארהאנדלער, א פאך וואס איז זייער נוצבאר פארן אויסערן סעקרעטאר אין א טראמפ אדמיניסטראציע וואס האט פארפליכטעט צו פארהאנדלען גוטע אפמאכן.
דוירכאויס זיין קאריער אין עקסאן-מאביל האט ער פארהאנדלט מיט איבער 50 לענדער, רוסלאנד איז איינער פון זיי.
דזשיימס מאָרי "דזשים" הענסאָן (ענגליש: "James Maury "Jim" Henson", 24סטן סעפטעמבער 1936 – 16טן מיי 1990) איז געווען אן אמעריקאנער קינסטלער, אנימאטאר, ליאלקע-אָפּעראַטאָר און פילם-מאכער. ער איז מערסטנס באקאנט געווען פאר זיין ווערק מיט "די מאַפּעטס", וואס ער האט געהאלפן מאכן.
הענסאָנ'ס מערסט בארימטע ליאלקע איז קערמיט די פראש. אלס א ליאלקע-אָפּעראַטאָר האט הענסאָן געשפילט אין פארשידענע טעלעוויזיע פראגראמען ווי "סעזאם גאס" און "דער מאַפּעט שוישפיל" און פילמען ווי "דער מאַפּעט פילם" און "דער גרויסער מאַפּעט קייפּער". אויך האט ער געמאכט ליאלקעס פאר פראיעקטן ווי "פֿראַגל ראָק", "דער פינצטער קריסטאל" און "לאבירינט".
וואָרצלען איז אן אנטאלאגיע פון פאעזיע און פראזע וועלכע נעמט צוזאם דאס ארגינעלע שאפן אין דער יידישער שפראך אין ארץ ישראל פון די ווערק פין זעכציג שראהבער וועלכע האבן געוואוינט אדער באזיכט אינעם לאנד. מערסטנס פין די אויסגעוועהלטע חומר רעדן טאקע איבער דעם לאנד און שילדערן אירע איבערלעבענישן מיט רייכע פארבן.
דאס בוך איז רעדאקטירט געווארן דורך אריה שמרי און איז ארויסגעגעגעבן דורך פארלאג ישראל-בוך אין תל אביב אין יאר 1966 און אנטהאלט א ס"ה פין 415 זייטן.
ואינהאלט.
דער רעדאקטאר ברענגט ארויס אין זיין הקדמה אז "טראָץ דעם צער פון יודיש וואס עס אדורכגעמאכט יעדער יודיש שרייבער אין זיינע שעפערישע ד' אמות באזונדער, האט דאך יודיש אנטפלעקט אין זיך דעם פאזיטיוון, שעפערישן כוח אויפצונעמען יונג און פריש דעם טיפן גרין און באוועהגלעכן ריטעם פין די פעלדער, וועגן ישובים אין אלע טיילן פון לאנד". מיט דעם באציעט ער זיך צים שפראכן קריג, ווען עס איז געווען שווער צו שרייבן אויף מאמע לשון אין ישראל.
דער ערשטער אויסצוג אינעם בוך איז אַן ערציילונג פין שלום אש מיטן נאמען: א טאלאנט צו ארץ ישראל.
טשילטערן באַנען (ענגליש: "Chiltern Railways") איז א בריטישע באן אפערירן פירמע וואס געהערט צו Arriva UK Trains וואס האט אפערירט די טשילטערן באנען קאנצעסיע זייט יולי 1996. די פירמע אפערירט באן פאסאזשירן באדינונגען פון איר צענטראל לאנדאן סוף־סטאנציע לאנדאן מארלעבאן קיין צילן אין באקינגהאמשיר, אקספארדשיר און וואריקשיר, ווי אויך לאנגע־דיסטאנץ באדינונגען צו די מערב מידלאנדס אויף צוויי רוטעס. באדינונגען אויף דער טשילטערן הויפטליניע פארן פון לאנדאן מארלעבאן קיין בירמינגהאם סנא היל, סטראטפארד־אויפן־עוואן און אקספארד פארקוועג, מיט טייל שפיץ־שעה׳ן באדינונגען קיין קידערמינסטער.
אויך האט טשילטערן באנען באדינונגען אויף דער לאנדאן צו איילזבורי ליניע.
א כירורג איז א דאקטער וואס ספעציאליזירט אין כירורגיע.
דער ערשטער וואס האט באשריבן אן אפעראציע איז געווען דער אינדישער דאקטער סושרוטע, וואס האט געלעבט אינעם 6טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג.
אין דער פריערדיקער היסטאריע איז דער פאך פון כירורג נישט געווען קיין באזונדערער פאך, נאר איז געווען פארבונדן מיטן פאך פון שערן. דער זעלבער מענטש פלעג שערן מענטשן און אויך שניידן מיט זיין שערל. דאס האט אפט פאסירט אויף א קאמף־פעלד אדער אין רעגירונגס־הויף. מיט דער אנטוויקלונג פון מעדיצין און פסיכאלאגיע האבן די פאכן פון שערן און כירורגיע זיך געשיידט פון אנאנד און אינעם 19טן יארהונדערט איז דער פאך שערער־כירורג בטל געווארן.
דזשעפארסאן בארעגאַרד ״דזשעף״ סעשאנס דער דריטער (ענגליש: "Jefferson Beauregard "Jeff" Sessions III"; געב׳ דעם 24סטן דעצעמבער 1946) איז דער געוועזענער רעפובליקאנער סענאטאר פון אלאבאמא, און געוועזענע אדוואקאט גענעראל אין דער טראמפ אדמיניסטראציע.
סעשאנס איז געבוירן געווארן אין סעלמע, אלאבאמא, אום 24סטן דעצעמבער 1946, צו דזשעפארסאן באַרעגאַרד סעשאנס דזשוניאר.
סעשאנס איז ערוויילט געווארן אלס אדוואקאט גענעראל פון ​​אלאבאמא אין נאוועמבער 1994, באזיגנדיג דעם דעמאלטדיגן אדוואקאט גענעראל, דער דעמאָקראַט, זשימי עוואַנס מיט 57% פון די שטימען. די שטארקע קריטיק וואס ער האט באקומען פון סענאַטאָר עדוואַרד קענעדי, וואס האט געזאגט אז ער איז אַ "שפאן-צוריק צו אַ שענדליכער תקופה" און אַז ער איז א ״שאנדע״ האט ארויסגעברענגט אין די מאסן די שטיצע פון אלאבאמא׳ס קאָנסערוואַטיוון.
סעשאנס איז ערוויילט געווארן סענאַטאר פון אלאבאמא צום ערשטן מאל אין 1996, און ווידער ערוויילט געווארן אין 2002, 2008 און 2014.
אויף דעם 18טן פון נאוועמבער 2016, האט אים טראמפ נאמינירט צו זיין די אדוואקאט גענעראל און זיין אדמיניסטראציע,
א טאג נאך די מידטורם וואלן אין 2018 האט עם טראמפ ארויסגעווארפן פון אמט,
אין נאועמבער 2020 איז ער אומסוקסעספול געלאפן צוריק צו נעמען זיין סענאט זיץ אין ​​אלאבאמא.
די דורכפאל פון רייגען'ס נאמינאציע.
אין 1986 האט ראנאלד רייגען נאמינירט סעשאנס פאר ריכטער אין דעם לאקאלן פעדעראלן געריכט אין אלאבאמא אבער עס איז בלאקירט געווארן אין סענאט נאך פראפעגאנדע פון לינקע אקטיוויסטן פאר ציווילע רעכטן, ווייל ער האט געלאזט פאלן באמערקונגען וואס איז געווען לשיטתם ראסיסטיש, סעשאנס האט זיך דעמאלט פארטיידיקט זאגנדיג אז ער האט דאס נישט געמיינט אין קיין שום ראסיסטישן וועג.
2016 פרעזידענליכע וואלן.
סעשאנס איז געווען אַ פון די ערשטע שטיצער פון דער פּרעזידענטליכער קאַנדידאטור פון דאנאלד טראמפ, און ער איז געווען אַ הויפּט פּאָליטישער יועץ צום טראַמפּ קאַמפּיין, ספּעציעל אויף אימיגראציע און נאציאנאלער זיכערהייַט.
אום 28סטן פעברואר 2016, האט סעשאנס אפיציעל אינדארסירט דאָנאַלד טראַמפּ פֿאַר פּרעזידענט. די טראַמפּ קאמפיין האט באטראכט די מעגליכקייט צו נעמען סעשאנס אלץ וויצע פרעזידענט,
טראמפ האט אפיציעל געמאלדן אום 18טן נאוועמבער 2016, אַז ער פּלאַנט צו נאָמינירן סעשאנס אלץ אדוואקאט גענעראל פון ​​די פארייניקטע שטאטן, נאכדעם וואס ער איז באשולדיגט געווארן אז ער וויל נישט אפזאגן דעם ספעציעלן פראקוראר ראבערט מאלער האט עם טראמפ ארויסגעווארפן אין נאוועמבער 2018
פאליטישע שיטות.
סעשאנס איז געשטעלט געווארן אויף דער ליסטע דורך דעם נאַציאָנאַלער דזשורנאַל אין 2007 אלץ דער פינפט-מערסט קאנסערוואטיווער יו. עס. סענאַטאר, שטייענדיג זייער שטארק מיט דער רעפּובליקאַנער פּאַרטיי אויף פּאָליטישע פראגעס.
אלץ אַ סענאַטאָר, איז ער באקאנט געווען פֿאַר זייַן אָפּאָזיציע צו אומלעגאַלע אימיגראציע און אויך זיין אַדוואַקאַטור צו פארמינערן אפילו די צאל פון לעגאַלע אימיגראציע.
ער האט געשטיצט די לעגיסלאַטיווע מאטיווען פון די דזשארזש וו. בוש אַדמיניסטראַציע, צו שניידן שטייערן, אריינגערעכנט די 2001 און 2003 שטייַער שנייַדן פּעקעדזש,
ער האט געשטיצט די איראַקער מלחמה. (אגב פרעזידענט טראמפ האט ביי די פריימעריס אראפגעריסן דזשעב בוש ווייל זיין ברידער דזשארדזש וו. בוש האט אריינגעפירט אין די מלחמה).
און האט געשטיצט א נאצניאלע אַמענדמענט צו פאַרבאָטן זעלבע-געשלעכט הייראט.
מייקל ריטשארד ״מייק״ פענס (; געב׳ דעם 7טן יוני 1959) איז דער וויצע־פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, און איז געווען דער 50טער און לעצטיגער גובערנאטאר פון אינדיאנע. ער איז דער 48סטער וויצע־פרעזידענט אונטער דאנאלד טראמפ זינט דעם 20סטן יאנואר 2017.
פּענס איז געבוירן דעם 7טן פון יוני 1959, אין קאָלומבוס, אינדיאנע, איינער פון זעקס קינדער צו נאַנסי דזשעין און עדוואַרד פּענס דזשוניער וואס האט געפירט אַ גרופּע פון בענזין־סטאנציעס.
ער הייסט נאָך זיין זיידע, ריטשארד מייקל קאַאלי, וואס האט אימיגרירט פון אירלאַנד, צו די פאַרייניקטע שטאַטן דורך דעם עליס אינזל און דערנאך געווארן א באס דרייווער אין שיקאגא, אילינויס.
זיין משפּחה זענען געווען איריש, קאַטויליש און דעמאקראט. אין זיין יוגנט איז ער געווען א קאטויל און א דעמאקראט, אבער שפעטער ווען ער איז געגאנגען שטודירן איז ער געווארן אן איווענדזשעלעקל און זיינע שיטות האבן זיך אנגעהויבן נייגן מער אויף רעכטס.
נאכן פארלירן צוויי שאנסן צו ווערן ערוויילט צום קאנגרעס זיץ אין 1988 און אין 1990, האט ער אנגעפירט א קאנסערוועטיווע ראדיא שוי מיטן נאמען ״די מייק פענס שוי״ פון 1994 ביז 1999. ער האט זיך פאררופן אלץ דער ראש לימבאו נאר אין דיקעף, מיינענדיג מיט דעם, אז ער איז א שטארקער קאנסערוועטיוו נאר נישט אזוי אויסגעשפראכן ווי לימבאו.
ער איז ערוויילט געווארן צו דינען אין קאנגרעס פארטרעטנדיג זיין דיסטריקט אין אינדיאנא פון 2001 ביז 2013.
פּענס איז ערוויילט געווארן גובערנאטאר פון אינדיאנע דעם 20סטן פון יאנואר 2013, און ער האט איינגעפירט די גרעסטע שטייַער שנייַדונג אין אינדיאנע׳ס היסטאריע, און אויסערגעווענליך גוט באלאנסירט אינדיאנע׳ס בודזשעט אז עס איז נאך געבליבן רעשט.
ער איז ערוועלט געווארן דעם 8טן פון נאוועמבער 2016 צו דינען ווי דער וויצע פרעזידענט צוזאמען מיט דאנאלד טראמפ וואס איז אויך דעמאלט ערוועלט געווארן דער 45סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
פענס האט אין די רעפובליקאנער פריימעריס אינדארסירט טעד קרוז, אבער איז שפעטער נאמינירט געווארן דורך דאנאלד טראמפ אלץ זיין מיטלויפער פאר וויצע פרעזידענט.
טראמפ האט פרובירט צו פארענטפערן דאס וואס פענס האט אינדארסירט קרוז בעפאר, האט ער געזאגט: מ׳האט געלייגט גרויס דרוק אויף פענס אז ער זאל אינדארסירן קרוז, און אייגנטליך איך האב נאכנישט געזען אזא קאלטע אינדארסירונג, ער האט אפילו געלאזט פאלן גוטע ווערטער אויף מיר.
אין דער פרעמד איז א ביאגראפישע געשיכטע געשריבן דארך ד. זאקאליק פין זיינע וואַנדערינגען באַ די צווייטע וועלט מלחמה, ווען ער איז געווען פארוואָגלט אין סיביר און אין די בוכארישע לענדער, ערשינען אין ארץ ישראל דורך פארלאג י. ל. פרץ אים ה'תשכ"ח.
עס איז דער זעקסטער בוך פאר זאקלאניק.
בס"ה אנטהאלט דאס בוך 202 זייטן.
דער ביך פארמאגט פילע טאג-טעגלעכע רוסישע-שפראך באגריפן.
נימראַטאַ "ניקי" העלי (; געבוירן דעם 20סטן יאנואר 1972) איז אַן אמעריקאנער פּאָליטיקער, וואס האט געדינט זינט 2011 ווי דער 116סטער גובערנאטאר פון דרום קאראליינע און פון 2005 ביז 2011 האט זי פאטרעטן לעקסינגטאָן קאָונטי אין די דרום קאראליינע הויז פון רעפּרעסענטאַטיוון.
זי איז נאמינירט געווארן דורך פרעזידענט דאנאלד טראמפ אלץ די פאראייניגטע שטאטן'ס אמבאסאדאר צו די פאראייניגטע פעלקער.
סטיווען טערנער מנוטשין (ענגליש: Steven Terner Mnuchin"; געבוירן דעם 21סטן דעצעמבער, 1962) איז געווען א שותף און געארבעט פאר די אינוועסמענט באנק גאלדמאן סאקס פאר 17 יאר.
אום 30סטן פון נאוועמבער 2016, האט פרעזידענט דאנאלד טראמפ געמאלדן אז ער וויל נאמינירן מנוטשין אלץ שאצקאמער סעקרעטאר אין זיין קאבינעט.
סטיווען מנוטשין איז געבוירן געווארן אום 21סטן דעצעמבער, 1962, אין ניו יארק סיטי, דער צווייט-יונגסטער זון צו אַ אידישער משפּחה. ער איז דער זון פון עליין טערנער קופּער, פון ניו יארק, און ראבערט מנוטשין, פון וואשינגטאן, קאנעטיקוט. ראבערט מנוטשין איז געווען אַ שותף בייַ גאָלדמאַן סאַקס און אַ מיטגליד אין דעם פאַרוואַלטונג קאַמיטעט. ער איז אויך דער גרינדער פון אַ קונסט גאַלעריע, מנוטשין גאַלעריע, אין מאנהעטען.
אילעין טשאַו (ענגליש: "Elaine Chao", געבוירן דעם 26סטן מערץ 1953) איז אן אמעריקאנישע פאליטיקערין. טשאַו איז געווען דער ערשטער אזיאטיש־אמעריקאנער, און די ערשטע טייוואנער אמעריקאנער פרוי, אין די פאראייניגטע שטאטן'ס היסטאריע צו דינען אין א פּרעזידענט'ס קאַבינעט. זי האט געדינט ווי דער 24סטער ארבעט סעקרעטאר אונטער פּרעזידענט דזשארזש וואלקער בוש פון 2001 ביז 2009, און דער אונטער סעקרעטאר פון טראנספארטאציע אונטער פּרעזידענט דזשארזש ה. וו. בוש. אום 29סטן פון נאוועמבער 2016, האט פּרעזידענט דאנאלד טראמפ נאמינירט טשאַו צו דינען ווי דער סעקרעטאַר פון טראנספארטאציע.
געבורט און יוגנט.
זי איז געבוירן אין טייפּע, טייוואן, דעם 26סטן מערץ 1953, צו עלטערן וואס זענען אַנטלאָפֿן פון שאנכיי צו דעם אינזל טייוואן אין 1949, אינדערצייט וואס די קאמוניסטישע פארטיי האט איבערגענומען די מאכט ביי דער כינעזישער ברודער-קריג. אין 1961 האט זי זיך אריבערגעצויגן מיט איר מוטער און אינגערע שוועסטער צו די פאַרייניקטע שטאַטן, און האט זיך דארט פאראייניגט מיט איר פֿאָטער וואס האט זיך אריבערגעצויגן דארט דריי יאר בעפאר.
טשאַו איז געגאנגען צו דער סיי סינג עלעמענטאַר־שולע אין טייפּע פֿאַר קינדערגאַרטען און ערשטער קלאס, און דערנאָך האט זי געלערנט אין דער סיאָסעט הויכשולע אין סיאָסעט, ניו יארק. זי האט באקומען אַן ערשטן דיפלאם אין עקאָנאָמיק פון מאונט האליאק קאלעדזש.
טשאַו האט אין 1993 געהייראט מיטש מקאנעל פון קענטאקי, וואס איז דער סענאַט מערהייט פירער זינט דעם 3טן יאנואר 2015.
און יעצט די מינדהייט פירער זינט 2021.
פריערדיגע טעטיקייטן.
איידער זי האט זיך אריינגעלייגט אין פּאָליטיק, איז טשאַו געווען דער וויצע־פּרעזידענט פֿאַר סינדיקירטע הלוואות אין דער "באנק פון אמעריקע" קאפיטאל מארק גרופע אין סאן פראנסיסקא, קאליפארניע, און אַן אינטערנאַציאָנאַלער באַנקער בייַ סיטיגרופ אין ניו יארק פֿאַר פיר יאר.
עליזעבעט "בעטסי" דעוואָס (; געבוירן דעם 8טן יאנואר 1958) איז אַן אמעריקאנער ביזנעספרוי, פילאנטראפ, און אויסבילדונג אַקטיוויסט פֿון מישיגן.
אום 23סטן פון נאוועמבער 2016, האט די טראמפ קאמפיין מודיע געווען אז טראמפ גייט נאָמינירן דעוואָס צו דינען אלס אויסבילדונג סעקרעטאר אינעם קאבינעט פון דאנאלד טראמפ.
דעוואס איז געבוירן דעם 8טן יאנואר 1958 צו אירע עלטערן עלסאַ און עדגאַר פּרינס.
זי איז אויפגעצויגן געווארן אין האָלאַנד, מישיגן.
דעוואָס האט זיך אויסגעבילדעט אין דער האָלאַנד קריסטליכער הויכשולע, און דערנאך שטודירט אין קאַלווין קאַלעדזש אין גרענד רעפידס, מישיגן, ווו זי האט פארדינט א אויסצייכענונג אין ביזנעס אַדמיניסטראַציע ווי אויך אין פּאָליטישער וויסנשאַפֿט.
זי האט געהייראט דעם מולטי-ביליאנער דיק דעוואס און געהאט מיט אים פיר קינדער.
מישיגן רעבופליקאנער פארטיי.
זייט 1982, איז דעוואָס א מיטגליד אין דער רעפּובליקאַנער פּאַרטיי פון מישיגן. זי האט געדינט ווי אַ לאקאלע דעלעגאַט. זי איז געווען אַ רעפּובליקאַנער קאָמיטעט־פרוי פֿאַר מישיגן פון 1992 ביז 1997, און געדינט ווי די טשעירפרוי פון די מישיגן רעפּובליקאַנער פּאַרטיי פון 1996 ביז 2000.
2016 וואלן פאר פרעזידענט.
דורכאויס די רעפּובליקאַנער פּרעזידענטליכע פּריימעריס פֿאַר די 2016 וואַלן, האט דעוואָס מנדב געווען צו די קאמפיין פון דזשעב בוש און קארלי פיארינא און דערנאך געשאנקען איר שטיצע צו דער קאַנדידאטור פונעם פלארידע סענאטאר מארקא רוביא.
נאמינאציע פאר אויסבילדונג סעקרעטאר.
אום 23סטן נאוועמבער 2016, האט די טראמפ אקציע געמאלדן אז פרעזידענט דאנאלד טראמפ האט אויסדערוויילט דעוואָס צו זיין דער קומענדיגער פאַרייניקטע שטאַטן אויסבילדונג סעקרעטאַר. דעוואָס האט צו דעם געזאגט: "איך בין באעהרט געוואָרן צו אַרבעטן מיטן פּרעזידענט אויף זייַן צוזאג צו מאַכן די אמעריקאנער אויסבילדונג גרויס ווידער", "דעם איצטיגן סטאַטוס איז נישט אנגענומען". דעוואָס'נס נאמינאציע איז קריטיקירט געווארן דורך דעם "לערערס פאראיין" און אויסגעלויבט געווארן דורך שטיצער פון "שולע ברירה".
וואוד סטריט () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אין וואלטאמסטוי, צפון־מזרח לאנדאן, ענגלאנד. זי געפינט זיך אויף דער טשינגפארד ליניע פון דער איבערגרונט.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1873 אויף דער גרויס־איסטערן באן.
וויינוכה אדער ניטלוכה (דייטש: "Weihnukka"; א לינגוויסטישער צונויפשטעל פון "וויינאכט" און "חנוכה") איז א פאפ קולטור נעאָלאָגיזם וואס טראַקטירט דער אויפֿמיש פון די קריסטלעכע ניטל און די יידישע חנוכה.
די אמעריקאנישע דראמא טעלעוויזיע סעריע "די.O.C" האט געמאכט דער טערמין פאפולער. אין די סעריע, דער פיקטיווער כאראקטער סעט כהן מאכט די פֿייַערונג צו מאַניפֿעסטירן דער בילדונג ער האט באקומט אין אן אינטער-רעליגיע הויז מיט א יידישער פֿאָטער און א פראטעסטאנטישע מוטער (אבער די פֿייַערונג קען אויך ווערן אדאפטירט דורך אַבסאָלוט יידישע משפחות וועלכע פֿייַערן ניטל אלס א וועלטלעכע פֿייַערונג). "וויינוכה" איז אויך געפֿייערט אלס אן איראָנישע, אלטערנאטיווע פֿייַערונג, אזא ווי "פעסטיוואוס" פון "סיינפעלד". "USA טודיי" האט די פֿייַערונג געמאָלט אלס "די נייעסטע פאלשע פֿייַערונג וואס געזעלשאפטן ניצן צו מאכן געלט דער סעזאן."
אויף דער זייט ים, בילדער פון אונזערע געלע און גרינע איז א יידיש בוך פון קורצע דערציילונגען, וואס זענען געשריבן דורך ישראל יוסף זעווין אונטער די פּענע-נעמען תשר"ק און יודקאָוויטש. עס איז דער פערטער פון די סעריע תשר"ק'ס בעסטע ערצעהלונגען דערשינען דורך פערלאג תשר"ק אין ניו יארק אין יאר 1910.
דאס בוך איז א ליקוט פין זיינע דערציילונגען ווו ער שילדערט הומאריסטיש - אויפן סטיל פון שלום עליכם - דאס לעבן פון די אימיגראנטן אינעם נייעם לאנד, נעמלעך אמעריקע.
בסך הכל אנטהאלט דאס בוך 160 זייטן.
ענציקלאפעדישער ווערטערבוך עספעראנטא-יידיש איז א ווערטערבוך וועלכער ערקלערט די גראמאטיק און אופן ווי אזוי עספּעראַנטאָ ארבעט, אויף יידיש, באארבעט פון ח. רוסאק אין צוויי בענדער.
עס איז אין געטייפּטע אותיות, און ערשינען דורך פארלאג בית זמנהוף אין ירושלים אין יאר ה'תשכ"ט.
דער פאַרפּאַסער שרייבט אין זיין פארווארט אז ער האט אנגעהויבן צו ארבעטן דערויף מיט פינעף-און-דרייסיג יאהר פריער, ווען ער איז געזעסן אין תפיסה אין קאליש.
ער שרייבט אויך אז כאטש פארן עולם וועט זיין פרעמד די יידישע כללים פון ייווא, וועט ער זיך דאך האלטן דערצו ווי איידער מאכן א מישמאַש פון סטילן.
דער ערשטער באנד אנטהאלט פון די אות A-M אין א ס"ה פון 382 זייטן.
"א סאך נאענטקייט געפינען מיר אין די צוויי שפראכן: יודיש און עספעראנטא. ביידע האבן זיי דעם זעלבן גורל. יודיש, די שפראך מיט איר פיל אייגנארטיגע זאפטיגקייט און חן, די שפראך אין וועלכער ס'זענען געשאפן געווארן אזעלכע גרויסע קונסט-ווערק – און דאך רעדט מען וועגן איר, ווי וועגן אן "אפשטארבנדיגע". אויך עספעראנטא, וואס האט אזוי פיל לאָגישן גרונט כדי צו שאפן אין איר און כדי זי זאל עקזיסטירן, איז זי אבער דאך נישט ארויס פון אירע ארעמע דלת אמות און דערווייל נישט געווארן קיין וועלט-שפראך, נאר א שפראך פון אייניגע מיליאנען."
די בעסטע פון א געוויסע זאך, איז עפעס וואס אסאך ווילן וויסן, און עס איז א טעמע ביי אלע קאטעגאריעס אינעם לעבן.
די צען בעסטע שפילער,די פינעף בעסטע פראיעקטן, דער בעסטער פילם, אלבאם, סינגל, א.ד.ג.
זיגל פונעם דעפארטמענט פונעם שאצקאמער פון די פאראייניגטע שטאטן
דער שאצקאמער סעקרעטאר פון די פאראייניגטע שטאטן (ענגליש: "United States Secretary of the Treasury") איז דער הויפט פונעם שאצקאמער דעפארטמענט פון די פאראייניגטע שטאטן, וואס איז פאראנטווארטלעך פאר דער פינאנץ און געלט סיסטעם פון די פאראייניגטע שטאטן און, ביז 2003 אויך פאר עטלעכע ענינים פון היימלאנד זיכערהייט און פארטיידיקונג. דער אמט אין דער פעדעראלער רעגירונג פון די פאראייניגטע שטאטן איז פאראלעל צום פינאנץ מיניסטער אין א סך לענדער.
דער שאצקאמער סעקרעטאר איז פאראנטווארטלעך צו באשטעטיקן די אמעריקאנישע מטבעות און באנקנאטן, און זיין אונטערשריפט געפינט זיך אויף אלע באנקנאטן.
דער ערשטער שאצקאמער סעקרעטאר איז געווען אלעקסאנדער האמילטאן, אין 1789.
דזשאן פרענציס קעלי (ענגליש: "John Francis Kelly;" געבוירן דעם 11טן מאי 1950) איז א געוועזענער יו.עס. מארין קארפס גענעראל. און איז דער פינפטער פאַרייניקטע שטאַטן היימלאנד זיכערהייט סעקרעטאר אונטער פרעזידענט טראמפ זינט דעם 20סטן יאנואר 2017.
קעלי איז געבוירן דעם 11טן מאי 1950 אין באָסטאָן, מאסאטשוסעטס, וואו ער איז אויך אויפגעצויגן געווארן, צו זיינע איריש-קאַטוילישע עלטערן. אין 2010 איז קעלי'ס זון ראבערט אומגעקומען אין אפגאניסטאן מאכנדיג קעלי דער העכסט-ראנגיגער אפיציר צו פארלירן א קינד אין דער איראקער אפגאנער מלחמה.
היימלאנד זיכערהייט סעקרעטאר.
אום 7טן דעצעמבער 2016, האט פּרעזידענט דאנאלד טראמפ נאמינירט קעלי צו ווערן דער היימלאנד זיכערהייט סעקרעטאר, און אום 20סטן יאנואר 2016, איז זיין נאמינאציע באשטעטיגט געווארן אין סענאט, און ער איז איינגעשוואירן געווארן דעם זעלבן טאג דורך וויצע פרעזידענט פענס.
הייאמס פארק () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אין וואלטאמסטוי, צפון־מזרח לאנדאן, ענגלאנד. זי געפינט זיך אויף דער טשינגפארד צווייג פון די לי וואלי ליניעס.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1873 אויף דער גרויס־איסטערן באן מיטן נאמען "הייל ענד". אין 1894 האט מען געענדערט דעם נאמען צו "הייאמס פארק און הייל ענד". די סטאנציע האט באקומען איר היינטיקן נאמען אין 1903.
אין די שפיץ שעה׳ן פארן 6 באנען אין יעדער ריכטונג.
טשינגפֿארד () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע וואס איז די סוף־סטאנציע פון דער טשינגפארד צווייג פון די לי וועלי ליניעס. זי געפינט זיך ביים עק פון עפינג וואלד אין צפון־מזרח לאנדאן, ענגלאנד.
אין די נישט-שפיץ שעה׳ן פארן 4 באנען א שעה קיין.
ווערא רובין (ענגליש: Vera Rubin; 23סטן יולי 1928 - 25סטן דעצעמבער 2016) איז געווען א יידיש־אמעריקאנער אסטראנאמין. זי איז באוואוסט פאר איר פארשונג וועגן די באוועגונג פון גאז און שטערן אין גאלאקסיעס, וואס די פארשונגען האבן אנטפלעקט אומבאוואוסטע קאמפאנענטן פונעם אוניווערס און ספעציעל טונקעלע מאטעריע.
ווערא רובין איז געבוירן געווארן אין פילאדעלפיע דעם 23סטן יולי 1928, אין א משפחה פון יידישע אימיגראנטן. איר פאטער פיליפ קופער, א ווילנער, איז געווען אן עלעקטרישער אינזשעניר. איר מוטער  ראזא (געבוירן אפלבוים), געבוירן אין בעסאראביע, האט געארבעט ביי דער ״בעל״ טעלעפאן פירמע.
ווען זי איז געווען אלט 10 יאר איז זי אריבער מיט איר משפחה קיין וואשינגטאן. שוין יונגערהייט האט זי זיך אינטערעסירט אין אסטראנאמיע. איר פאטער האט זי געהאלפן צו בויען איר ערשטן טעלעסקאפ ווען זי איז געווען אלט 14.
ביי די 20 יאר האט זי חתונה געהאט מיט ראבערט רובין, א פיזישער כעמיקער, וועמען זי האט דערקענט אין פארלויף פון זייער שטודירן אין קארנעל אוניווערסיטעט. זיי האבן א טאכטער און דריי זון, אלע פיר מיט דאקטאר דיפלאמען אין וויסנשאפט.
ווערא רובין איז נפטר געווארן דעם ערשטן טאג חנוכה תשע״ז, דעם 25סטן דעצעמבער 2016..
פֿייזאַלאַבאַד (; ביז 1979 לייאַלפור) איז די דריטע מערסט באפעלקערטע שטאט אין פאקיסטאן (נאך קאראטשי און לאהאר). ער איז געוואקסן צו ווערן א הויפט אינדוסטריעלער צענטער.
די שטאט האט א טרוקנפארט און אן אינטערנאציאנאלן פליפארט.
דער נאכט טיוב אויף די לאנדאנער אונטערגרונט און לאנדאנער איבערגרונט איז די נאכט־צייט באדינונגען פאר פארער א גאנצע נאכט פרייטיק צונאכט און שבתע־נאכט אויף די   צענטראל, יובילי, נארדערן, פיקאדילי און וויקטאריע ליניעס, און אויף א טייל פון דער מזרח לאנדאן ליניע.
a> און פארוואלטער־דירעקטאר פון לאנדאנער אונטערגרונט מייק ברוין.
ס׳איז אלעמאל שווער געווען האבן א באדינונג אויף דער לאנדאנער אונטערגרונט אין די נאכט שעה סיי וועגן דעם רעש סיי ווייל מען ניצט די נאכט שעה׳ן פאר אויפהאלטן ווערק. אין די סוף 1990ער יארן האט מען אנגעהויבן פארבעסערן די סטאנציעס און דאס סיגנאלירן וואס דאס האט אויפגעטון די מעגלעכקייט פון א נאכט באדינונג אויף דער אונטערגרונט.
די נאכט טיוב האט אנגעהויבן דעם 19טן אויגוסט 2016 אויף די צענטראל און וויקטאריע ליניעס.
אין דעצעמבער 2017 האט אנגעהויבן א נאכט באדינונג אויף דער לאנדאנער איבערגרונט פון דאלסטאן קנופ קיין ניו קראס גייט.
ליזשענסק (אפיציעל די פֿרייע קעניגלעכע שטאָט פֿון ליזשענסק (;) איז א שטעטל אין דרום־מזרח פוילן, 39 ק"מ צפון־מזרח פון ריישע און 16 ק"מ צפון־מזרח פון לאנצהוט. עס באדעקט א שטח פון 20.29 קוואדראט ק"מ. אין 2012 האט ליזשענסק געהאט 14,507 איינוואוינער. דאס שטעטל ליגט אויפן מערב ברעג פונעם טייך סאן.
יידן קומען פון דער גאנצער וועלט צום בית החיים אין ליזשענסק, צום ציון פונעם רבי׳ן ר׳ מיילעך.
פאר דער צווייטער וועלט־מלחמה האבן געוואוינט אין ליזשענסק 6,000 מענטשן, העלפט פון זיי יידן.
אין די צייטן פון רבי אלימלך פון ליזשענסק איז דאס שטעטל געווארן א צענטער פון תורה און חסידות.
אין 1889 די יידישע באפעלקערונג פון ליזשענסק געציילט 1,868 נפשות. ביז 1,705 איז די צאל יידן אראפ צו 1,705 מענטשן.
טעארעטישע כעמיע שליסט איין שאפן מאטעמאטישע און פיזישע מאדעלן צו פארשטיין פראצעסן אין כעמיע; צום ביישפּיל, רעאקציעס, נאַטור פון מאַטעריאַלס אין פֿאַזע איבערגאנגען, די כאראקטעריסטיק פון מאַטעריאַלס (למשל, דורכפירונג).
טעארעטישע כעמיע איז פראקטיש פארבונדן מיט טעארעטישער פיזיק, און דעריבער איז דאס שוין א וויסנשאַפֿט לעכער געביט זייט דעם 19טן יאָרהונדערט.
פון אָנהייב פונעם 20סטן יאָרהונדערט, מיט דער אַנטוויקלונג פון שרעדינגער׳ס גלייכונג און די קוואַנטן טעאָריע צו דערקלערונג אַטאָמען, האט זיך אנטוויקלט שטארק די פארשטאנד פון אַטאָמען און מאלעקולן, און מאַטעריאַלן אויף אַ מיקראסקאפּישער דרגה, ווי אויך אַ פארשטאנד פון רעאקציעס.
ביישפילן פון דערגרייכונגען פון טעארעטישער כעמיע זענען: דער נייטרינא און דער היגס באָסאָן, באסאנען און פערמיאנען, ראדיקאלישע רעאקציעס, ווי אין א יאָדער באָמבע (די ביישפילן האבן אויך א שייכות מיט טעארעטישער פיזיק).
אין די לעצטיקע יאָרן, באשעפטיקט זיך אַ וויכטיקער טייל פון טעארעטישער כעמיע מיט דער געביט פון קוואנטן כעמיע. קוואַנטום (ניצן קוואַנטן מעכאַניק פאר פראגעס אין כעמיע).
סאַדאל () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויס־מערבדיגער הויפטליניע פון לאנדאן פאדינגטאן וואס געפינט זיך אין דער לאנדאנער בארא פון אילינג, מערב לאנדאן.
די סטאנציע איז אין זאנע 4. די סטאנציע ווערט אויך באדינט דורך היטרוי קאנעקט פון פאדינגטאן קיין היטרוי ערפארט.
די גרויס-מערבדיקע באן האט געעפנט די סטאנציע דעם 1טן מיי 1839.
הייז און האַרלינגטאן () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויס־מערבדיגער הויפטליניע פון לאנדאן פאדינגטאן וואס געפינט זיך אין דער לאנדאנער בארא פון הילינגדן, מערב לאנדאן.
די סטאנציע איז אין זאנע 5. די סטאנציע ווערט מערסטנס באדינט דורך היטרוי קאנעקט פון פאדינגטאן קיין היטרוי ערפארט. כדי צוצוגרייטן פאר די צוקונפדיקע קרייבצאן באדינונגען האט TfL באן איבערגענומען די פארוואלטונג פון דער סטאנציע אום 10טן דעצעמבער 2017.
די גרויסער מערבדיקער באן האט געעפנט די סטאנציע מיטן נאמען הייז אין 1868.
א באן אויף דער נילגירי בערג אייזנבאן
די נילגירי בערג אייזנבאן (ענגליש: "Nilgiri Mountain Railway" אדער "NMR", טאמיל: "நீலகிரி மலை இரயில் பாதை") איז אן אייזנבאן ליניע אין טאמיל נאדו, אינדיע, וואס איז געבויט געווארן דורך די בריטישע אין 1908, און איז ערשטנס אַקטיוויזירט געווארן דורכן מאדראס אייזנבאן. די אייזנבאן נוצט א פֿלאָטע פון דאמף לאָקאָמאָטיוון.
אין יולי 2005 האט אונעסקא צוגעלייגט די נילגירי בערג אייזנבאן אלס א פֿאַרברייטערונג פון דער וועלט ירושה ארט, די דאַרדזשילינג הימאַלײַען אייזנבאן. דער ארט איז דערנאָך באקאנט געווארן אלס די "בערג אייזנבאנען פון אינדיע" ("Mountain Railways of India") נאָכן ער האט אַרייַנגעפּאַסט די נייטיקע קריטעריעס, וואס האט גענויט פֿאַרלאָזונג פון די מאָדערניזאַציע פּלענער.
ראקלענד כשר () איז דער צווייטער גרעסטער כשרער סופערמארק אין די פאראייניגטע שטאטן, נאך זיבן מייל מארק אין באלטימאר, מערילענד. ער געפינט זיך אין דעם איינקויף צענטער "שאפערס העווען" אין מאנסי, ניו יארק.
זיי פארמאגן א באזונדערע בעקעריי, דעלי, פיש-געשעפט, און א ספרים-געשעפט מיטן נאמען "מרכז".
דער פלאץ איז געגרידענט געווארן דורך פינחס קליין, דער וויזשניצער ראש הקהל און א גרויסער בעל צדקה. דאס איז א מעגא סופערמארקעט​ וואס האלט אין זיך צענדליגע געשעפטן מיט א ריזיגן שפייזקראם און עסן געשעפט וואס איז געווען די ערשטע אין א אידישן געגנט וואס געהערט צו א אידישן בעל הבית. דעם שפייזקראם האט פריער געעפנט יחיאל רויזנבערג מיט א אנדער נאמען. שפעטער האט פנחס קליין דאס אפגעקויפט און פיל פארברייטערט און פארגרעסערט ביז ער האט אפעגעקויפט אין 2005 א ריזיגן מאגאזין און געמאכט די מעגא געשעפט מיט א נעץ פון צענדליגע געשעפטן אינעם מאל וואס מ'קען דארט אלץ קויפן.
ביז 1988 איז ראקלענד כשר געווען דער גרעסטער כשר׳ער סופערמארקעט אין די פאראייניגטע שטאטן, היינט צו טאגס איז זיבן מייל מארק אין באלטימאר דער גרעסטער, און ראקלאנד כשר נעמט דעם צווייטן פלאץ.
הרב חיים פֿלאהר איז דער רב און ראש כולל פון כולל זכרון מנחם אין מאנסי, ניו יארק. ער איז א באוואוסטער גאון און פירנדער מנהיג אין שטאט מאנסי.
הרב חיים פלאהר איז געבוירן ביי זיין טאטן הרב יוסף פלאהר זצ"ל און זיין מוטער דוואשע, א טאכטער פון הרב שמעון שעין זצ"ל א שוחט.
רבי אלחנן וואסערמאן זצ"ל הי"ד איז געווען זיין סנדק זייענדיג אין אמעריקע ביי זיין ברית. זיין נאמען איז נאך דעם מלאך חיים אברהם דובער
הרב חיים פלאהר שליט"א האט גענאסען הערצה און קירבות אלץ בחור ביים סאטמאר רבין רבי יואל טייטלבוים זצ"ל זיך רעכענדיג מיט זיין מיינוג ווען ער האט געשריבען זיין שיטה ספר ויואל משה און רבי חיים שליט"א האט אים אויפמערקזאם געמאכט הערות וואס ער האט מגיה געווען און דער סאטמאר רב האט אים געגעבן גערעכט
ווי אויך האט דער ליטווישער מנהיג פון אגודת ישראל הרב יעקב קאמניצקי זצ"ל געווען נאנט באפריידענט מיט אים ווי אויך אנדערע גדולים ווי הגאון רבי משה פיינשטיין זצ"ל ווי ער האט גענומען שימוש און רבנות ווי אויך ביי די רבנים הרב משה ביק ז"ל הרב משה שטערן ז"ל און הרב משה ניישלאס ז"ל.
רבי חיים האט אלץ קינד גלערינט ביי די מלאכים און א קורצע צייט אין צעהלים דערנאך און ביהמ"ד עליון ביי הגאון רבי ראובן גראזאווסקי זצ"ל און ביי זיין איידעם הרב דן אונגארישער און הרב גדליה שאר.
שפעטער ווען ביהמ"ד עליון האט זיך פארמאכט האט רבי חיים שליט"א מייסד געווען דעם כולל זכרון מנחם פאר רבנים און אברכים ת"ח וואס תורתם אמונתם, ווי זיי באקומען א שיינע געהאלט צו לערנין מיט הרחבת הדעת צענדליגער מורי הוראות און מגידי שיעורים זענען ארויסגעקומען במשך די יארן פון דער באוויסטער כולל צווישען זיי איז הגאון רבי שבתי וויגדער זצ"ל און פיל נאך אויך האט גלערינט און דער כולל אדמור מתולדות אהרן שליט"א הרב משה זילבערבערג שליט"א הרב ישראל דוד שלעזינגער שליט"א און הרב יושע כהן שליט"א און פיל נאך גרויסע ת"ח.
דער כולל האט אויכעט א בית דין און א בית הוראה וואס צווישען די רבנים בעלי הוראה זענען הרב יחזקאל גאלד שליט"א הרב נתנאל סוממער שליט"א הרב זלמן אילאוויטש שליט"א און נאך, אויך זיצט הרב חיים פלאהר שליט"א ביי פארשידענע שווערע דיני תורה'ס ווען עס דארף זיין אינטער די פארזיץ פון א אנערקענטע גדול וואס זאל מכריע זיין.
רבי חיים איז דער מייסד פון די מוסדות תשב"ר ריבניץ פאר אינגלעך און בית שפרה מרים פאר מיידלעך וואס ער טראגט דעם עול פון די מוסדות ברוחניות ובגשמיות,
רבי חיים שליט"א איז זייער שארף קעגין די חוקי תועבה, זייער שטארק א קעגין נעמען רעגירונג פראגראמען פאר מוסדות החינוך זאגענדיג אז דערנאך מישען זיך זיי אריין און די למודים און זאגען דעה'ס וואס משטייט אויס נסיונת וועגען געלט זאכען, ווי אויך האלט ער נישט פון לערנין למודי חול און מוסדות פאר יונגלעך, זייער שטארק א קעגין אלע פארטייען וואס גייען צו די בחירות און ארץ ישראל
ביים יערליכן דינער פונעם כולל רעדט רבי חיים שליט"א ארום אקטועלע ענינים הצריכים חיזוק ווי למשל ביי די באקאנטע מציצה בפה פרשה האט הרב פלאהר שטארק ארויסגטרעטען א קעגין הרב טענדלער דער וואס האט געארבעט שטארק מען זאל אסר'ן מציצה בפה.
א דאַמף־לאָקאָמאָטיוו אדער פאַרע־לאָקאָמאָטיוו איז א דאַמפֿמאָטאָר אייזנבאַן לאָקאָמאָטיוו. זיי זענען אפט גענוצט געווען פון בערך 1830 ביז 1970. דערנאך דיזל און עלעקטרישע לאקאמאטיוון זענען מער אפט גענוצט געווען. דער ערשטער דאַמף־לאָקאָמאָטיוו איז געבויט געווארן דורך ריטשארד טרעוויטיק פאר אן אייזנבאן ליניע צו פירן אייזן ביי אן אייזן פֿאַבריק אין וויילס.
א דאַמף־לאָקאָמאָטיוו ארבעט דורך פֿאַרברענען א ברענשטאָף ווי קויל אין א ספעציעלער הרובע וואס הייסט א פייער-קאמער. דאס מאכט הייסע גאזן וועלכע גייען ארויף און גייען דורך רערן אין א קעסל - א גרויסער טאנק וואס פֿאַרמאָגט וואסער. דאס הייצט דאס וואסער, וואס מאכט פארע. די פארע גייט דערנאך דורך אן אנדערן ריר צו א צילינדער. דערנאך שטופט די פארע דעם פּיסטאָן, וואס שטופט א מעטאלן דישעל וואס פארבינדט די רעדער, און באוועגט דעם לאָקאָמאָטיוו. דערנאך גייט ארויף די פארע דורכן קוימען.
דאַמף־לאָקאָמאָטיוון זענען גענוצט געווארן ביז איצט אין פילע אויסוואַקסנדיקע לענדער אין וועלכע די אייזנבאנען זענען נישט געווען עלעקטריפֿיצירט.
הרב אברהם יוסף ראזענבלום (כ"ו אב תרפ"ח - כ״ב ניסן תשע״ז) איז געווען דער ראש ישיבה פון ישיבה שערי יושר אין בארא פארק.
ער איז נפטר געווארן אום אחרון של פסח תשע"ז און ער איז באערדיגט געווארן אין וויזשניצער בית החיים אין מאנסי נעבן זיין שווער הרב דעוויס ראש ישיבת מאונטענדעיל ז"ל.
הרב יוסף ראזענבלום איז געבוירן כ"ו אב תרפ"ח אין אנטווערפן צו זיין פאטער הרב דוד ע"ה, שטאמענדיג פון פוילישע חסידים.
ביי דער צווייטער וועלט־קריג איז ער אנטלאפין אין דער שווייץ וואו ער האט געלערינט תורה אין דער שטאט מאנטרע, שווייץ, צוזאמען מיט פיל גרויסע ת"ח צווישן זיי הרב משה סאלאווייטשיק ז"ל הרב אהרן לייב שטיינמאן שליט"א און ר׳ דוד העלער ז"ל.
נאכדעם האט ער געפליכטעט קיין אמעירקע און ער איז געווען א תלמיד פון בית מדרש גבוה און געלערינט ביי הגאון רבי אהרן קאטלער זצ"ל וואס ער איז געבליבן אדוק ומקושר און אים.
הרב ראזענבלום האט באקומען סמיכה להוראה פון הגאון רבי יונתן שטייף זצ"ל אב"ד וויען ווי אויך האט מעיד געווען הגאון לוי יצחק גרינוואלד זצ"ל אב"ד צעהלים אז מקען אים פרעגען אין ד' חלקי שו"ע, זיין רבי הרב אהרן קטלר זצ"ל האט אים ממנה געווען אלץ מורה הוראה אין לייקוואד
ווען עס איז געקומען די צייט חתונה צו האבן האר ער חתונה געהאט מיט א טאכטער פון הרב דעוויס זצ"ל ראש ישיבת מאנטענדעיל און די קעטסקילס.
ראש ישיבת שערי יושר.
אין בארא פארק האט הרב יצחק דוב קאפלמאן זצ"ל מייסד געווען די ישיבה שערי יושר על שם זיין רבין רבי שמעון שקאפ זצ"ל. ווען הרב קופעלמאן זצ"ל האט זיך געצויגן אין דער שווייץ צו זיין די ראש ישיבה דארט, האט ער איבערגעגבען די הנהגת הישיבה פאר הרב ראזענבלום שליט"א וואס האט פאר צענדליגע יארן געפירט די ישיבה ביד רמה מעמיד זיין תלמידים לאלפים פון די שענסטע און בעסטע וואס ניו יארק האט האבן דארט געלערינט און קונה געווען תורה ויראה פון דער ראש ישיבה, די תלמידים אפי' וואס דער ראש ישיבה האט זיך נישט זייער אראפגעלאזט פערזענדליך צו די תלמידים, האבען זיי אלע געזען וואס מיינט לערנין תורה מיט יראת שמים, וואס מיינט אהבת התורה, מפקיר זיין די גאנצע וועלט מיט אלע הבלי עולם הזה, און תורה הק' איז דער עיקר פון א מענטש, נישט קיינע אנדערע זאכען ווי גשמיות לוקסוס, וואס הרב ראזענבלום האט אריינגפרעגלט מיט זיינע הייסע שמועסן יעדן דאנערשטאג נאכט ביי לימוד ספרי מוסר אדער ביי די פרייטיג חומש שמועסן וואס איז געווען באליבט ביי די תלמידים,
אין די שפעטערע תש- מ' און נ' ס' יארן איז הרב ראזענבלום געווארן דער תל תלפיות וואס מ'האט זיך געוואנדן צו אים הערן זיין קלארע דעת תורה אויף פילע טעמעס הונדערעטער שלו' בית האט ער צוריק געשטעלט, ווי אויך פילע מוסדות התורה און רבנים וראשי ישיבות האבן זיך נישט גערירט אן זיין מיינונג, וויסנדיג ביי הרב ראזענבלום הערט מען קלאר אזוי ווי די אורים ותומים, ס'נישטא קיין שום חשבונות נאר איין חשבון מרבה צו זיין כבוד שמים, הרב ראזענבלום איז אנטלאפן פון מחלוקת אדער לשון הרע און פאליטיק, ס'שטייט פאר אים נאר צו טוען די רצון השם כבוד עצמו אדער אנדערע חשבונות זענען פסול, געלט אדער עולם הזה עקלט, און ס'איז מיאוס.
ווען עס האט זיך אריינגעריסן ווידעא אדער אנדערע טעכנאלגיעשע כלים, איז ער ארויס זייער שארף אקעגין יעדע מיטעל וואס רייסט אוועק די קאפ פון תורה ויראת שמים, גאר שארפע און שטרענגע רייד האט מען געהערט סיי און ישיבה און סיי אינדרויסן ביי פארזאמלונגען פון אחינו בני ישראל,
צוווישן די מוסדות התורה וואס פרעגען אן דעת תורה ביי אים איז געווען די חדר אין בארא פארק וואס דער מנהל הרב גוטפריינד איז געקומען כסדר הערען דעת תורה ועל פיו ישק,
ווי אויך די באוואוסטע ישיבה מאור יצחר פון הרב אפרים וואקסמאן אין מאנסי איז געווען א אפטער גאסט לשמוע את דבר ד'.
אדער הרב יעקב הורוויץ ראש ישיבת בית מאיר.
ווען אין נייטרא ישיבה האט זיך געטומעלט איז די אדרעס געווען הרב ראזענבלום,
אדער אין לעיקוואד איז געווען אלץ די אדרעס הרב ראזענבלום, וואס הרב אהרן קוטלער זצ"ל האט אים ממנה געווען צו מאכען די מקוה אין לעיקוואד, זיך רעכענדיג מיט זיין הלכה און תורה מיינוג,
ווי אויך די הנהלה פון בית יעקב, טראצדעם איז הרב ראזענבלום נישט געווען פארמישט און די אגודת ישראל אדער אנדערע פארטיישע זאכען האט מען איבעראל געוויסט אמת און ישרות גייט מען צו אים,
ביי דער עירוב פרשה אין בארא פארק ווען די שטאט איז געווען צוטיילט צווישען די מיינוג פון די רבנים איז הרב ראזענבלום געווען זייער דערקעגין און פיל גארבעט ארויסצוקימען מיט א שטארקע איסור פון די זקני הרבנים ואדמורים אבער למען השלום האט ער זיך צוריקגעהאלטן ווייל שלום ואחדות האט איבערגעוויגען זיין אייגענע מיינוג, א סימבאל פון א עבודה לשם שמים,
במצוות כתיבת אות בספר תורה
הרב אפרים דוב לאנדא (געב' ז' ניסן תר"צ, דעם 5טן אפריל 1930) איז איינער פון די ראשי ישיבות פון דער סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק. ער געהערט צום חוג חזון איש און איז א מיטגליד אין דעם נשיאות פון ועד הישיבות.
ער איז געבוירן געווארן אין פוילן צו טוביה יוסף לאנדא, אן אייניקל פונעם סטריקאווער רבי׳ן רבי אלימלך מנחם מענדל לאנדא, און זיין ווייב דבורה. ווען ער איז געווען אלט פינף יאר איז ער ארויף אין ארץ ישראל מיט זיינע עלטערן און זיין שוועסטער גאלדא; אונטערוועגס קיין ארץ ישראל איז געבוירן געווארן זיין שוועסטער רבקה. די משפחה האט זיך באזעצט אין רחובות. ער האט געלערנט אין יישוב החדש, און נאכהער אין פאנעוועזש און אין דער חברונער ישיבה. ער האט געלערנט בחברותא עטלעכע מאל מיטן חזון איש, וועמען ער האלט פאר זיין  רבו מובהק.
ער האט געהייראט עדינה, אן אייניקל פון הרב אייזיק שאר, סלאבאדקער ראש ישיבה אין דער ליטא און שפעטער אין בני ברק, א טאכטער פון זיין זון הרב יוסף, וואס איז אומגעקומען אין דער חורבן אייראפע. נאך זיין חתונה האט מען אים באשטימט א מגיד שיעור אין דער ישיבה. מיט די יארן האבן געזאמלט ארום אים א גרופע תלמידים וואס האלטן אים פאר זייער רב מובהק. אין די אנהייב תש״ם יארן האט מען אים באשטימט א ראש ישיבה.
אין יאר תשמ"ט (1989), ווען די דגל התורה פארטיי האט געוואלט לויפן באזונדער פון אגודת ישראל אין די וואלן פאר דעם בני ברק שטאטראט, האט ער ארויסגעגעבן אין א בריוו זיין מיינונג דערקעגן.
זיין איינציגער זון איז הרב יוסי אברהם ישעיהו לאנדא, ראש כולל סלאבאדקע אין בראכפעלד און א מגיד שיעור אין דער סלאבאדקער ישיבה.
זיינע איידעמער זענען: הרב איסר זלמן שווארצמאן - זון פון הרב דוב שווארצמאן און ראש כולל פון עטרת שלמה אין מודיעין עילית, און הרב שמואל בערטלער - אן אייניקל פון  הרב שמואל וויינטרויב און א בורר און דיין חושן משפט אינעם  בית דין פון הרב ניסים קארעליץ.
זיין יונגערער ברודער איז הרב שריה לאנדא, מו"ל ומהדיר. אין א סך פון די ספרים וואס ער האט ארויסגעגעבן דרוקט ער זיין ברודער׳ס חידושים, צווישן זיי: קצות החושן, הלכות ריבית, שו"ת מהרי"ט און נאך.
זיין שוועסטער רבקה האט געהייראט הרב אהרן זאקס, ראש ישיבה פון דער סלאבאדקער ישיבה קטנה, און א ברודער פונעם פריערדיקן ראש ישיבה הרב עמרם זאקס.
האָריזאָנטן איז א יודיש-סאוועטישער ביך וועלכער אנטהאלט א זאמלונג פון דיכטונגען געשריבן דורך פופציג סאוויעטישע פאעטן  פון דער היינט-צייטיגער סאוויעטישער-יודישער דיכטונג, ד"ה דער צווייטער דור סאוויעטישע דיכטער, ערשינען אין יאר 1965 אין מאסקווע  דורך די סאוועטיש היימלאנד - סאָוועטסקי פּיאסטעל.
אונטער דער אלגעמיינער רעדאקציע  פון ארן ווערגעליס און קינסטלער ג. קראווצאָוו.
עס איז געשריבן אינעם סאוועטישן-יודישן אויסלייג און נעמט אריין פאעזיע געשריבן אנגעהויבן  פון די פריע דרייסיגער יארן ביז '64 - איינגעטיילט לויט די פאַרפאַסער. א בילד פונעם מחבר ערשיינט נעהבן זאהן נאמען דורכאויסן ביך.
ביים סוף איז פארהאן צוויי בלעטער מיט קורצע ביאגראפישע ידיעות וועגן די אווטאָרן. בס"ה באשטייט דאס בוך פון 534 זייטן.
לאס אַנזשעלעס טיימס (ענגליש: "Los Angeles Times" אדער "LA Times)" איז אַ טעגליכע צייַטונג וואס ערשיינט אין לאס אנדזשעלעס, קאליפארניע, און ווערט פֿאַרשפּרייט איבער גאנץ אמעריקע.
דאס איז די צווייט-פאפולערסטע צייטונג אין גאנץ אמעריקע, נאך דער ניו יארק טיימס.
די צייַטונג איז געגרינדעט אום 4טן דעצעמבער, 1881.
די צייטונג איז אויך א שטארקע דעקונג, אויף די אלוועלטליכע אינטערטעינמענט, וואס איז מיינסטענס באזירט אין לאס אנדזשעלעס.
ענטערטעינמענט וויקלי (ענגליש Entertainment Weekly EW), איז א באזונדערע טייל אין די ניו יארק טיימס, וואס איז געאייגנט צו דעקן די פרישע פראגראמען אינעם פארוויילונגס טעמע, ווי פעסטיוואלן, טעאטער, מאוויס, מוזיק און ביכער.
דאס ערשיינט אין ניו יארק אלס טאָג צייטונג אין ענגלישער שפראך, און איז זייער פּרעזטיזשפול.
נאַכט אויף נאַלעווקעס איז א בוך פון לידער אויף יידיש געשריבן דורך יוסף רובינשטיין און ארויסגעגעבן דורכן יידישן קולטור-קלוב אין באסטאן מיט דער מיטהילף פונעם דוד איגנאַטאָוו ליטעראטור-פאנד אין ניו יארק 1949.
דאס בוך איז איינגעטיילט אין צוויי חלקים: דער ערשטער טייל ווערט גערופן מאָדעלן, וועלכער איז אייגנטלעך דעם מחבר'ס ביך וואס ער האט אנגעשריבן אין ווארשע בעפאר דער קריג און עס איז געדרוקט געווארן ערב דער מלחמה דורך דעם יידישן פּען-קלוב אבער די גאנצע אויפלאגע איז ביים אויסבראך פון דער מלחמה אוועק מיטן רויך.
דער צווייטער חלק הייסט גורל און דאס באשטייט פון לידער געשריבן במשך זיינע צען יאר פון מלחמה-וואַנדערונגען 1939-1949.
די טעמע'ס זענען פארשידענע, אבער איבערהויפט שילדערט ער זיין באליבטע היימשטאָט די יידישע ווארשע.
די צייכענונגען אינעם בוך זענען געמאכט  דורך: מענדל רייף צו דער ערשטער אויסגאבע, אומגעקומען ביים קריג), אברהם וואלקאוויטש (צום צווייטן טייל) און יהודה טאָפעל (שער בלאט).
בס"ה אנטהאלט דאס בוך 188 זייטן.
דאס קליינע מענטשעלע אדער א לעבנס-באשרייבונג פון יצחק אברהם תקיף איז דער עהרשטער ווערק וואס מענדעלע מוכר ספרים האט פארעפנטלעכט אויף יידיש.
עס איז צוערשט ערשינען אלס פארזעצונג אינעם קול מבשר אין די יארן 1863-1864. בײַם ארײַנשיקן האט ער זיך אונטערגעשריבן מיטן נאמען סענדערל מוכר ספרים, נאך א לעבעדיגן פארשוין, אבער דער רעדאקטאר אלעקסאנדער צעדערבוים האט דאס געטוישט צו "מענדעלע" און אזוי איז שוין זײַן פסעוודאנים געבליבן פאראייביגט.
ער שילדערט ווי דער רב פין גלופּסק (זײַנס א צונאמען פאר בארדיטשעוו) לייענט פאר די צוואה פון א יוד א גביר פון די ראשי הקהילה פאר א גרופע נכבדים, ובתוכם ער אליין מענדעלע - ווי עס איז פארלאנגט אין דער צוואה דורכן נפטר.
פאלאנע (; "פאלאנאע") איז א שטאט אויפן טייך כאמארע אינעם כמעלניצקער גובערניע פון מערב אוקראינע. זי איז די הויפטשטאט פונעם פאלאנער ראיאן.
די באפעלקערונג איז געשאצט אומגעפער 23,211 (ווי אין 2001).
פאלאנע געפינט זיך אויף דער is situated on the שעפעטיווקע-בערדיטשעוו אייזנבאן ליניע.
פאלאנע איז באוואוסט שוין פון 996, ווען מ׳האט זי דערמאנט וועגן די שטייערן פון פרינץ וולאדימיר דער גרויסער. דורכאויס די מיטל אלטער איז פאלאנע געווען באוואוסט פאר איר שלאס און די שטאט האט געהאט מאגדעבורג רעכטן. אין 1648 האט דאס מיליטער פון באגדאן כמעלניצקי אויסגעהרג׳עט 10,000 יידן (צווישן זיי דער באוואוסטער רבי שמשון אסטראפאליער) וואס האבן געפינען אנטרינונג צווישן די שטאטישע מויערן
אין מאדערנע צייטן האט פאלאנע שטאט סטאטוס זייט 1938.
פאלאנע האט געהאט א שיינע יידישע באפעלקערונג. אין דער צווייטער וועלט-מלחמה האבן די דייטשן וואס האבן אקופירט די שטאט געהאלטן די יידן פארשפארט אין א געטא. אוקראינישע פאליציי האבן זיי געהיט. אין 1941 און 1942, האט מען דערמארדעט הונדערטער יידן אין מאסן הינריכטן אויסגעפירט דורך אן איינזאצגרופע.
דוד (אלימלך) מיילעך פרידמאן (געבוירן 1959 יאר, כ"ב אב תשי"ח) איז אַן אמעריקאנער באנקראטירונג אדוואקאט. ער איז נאמינירט געווארן דורך דאנאלד טראמפ אין דעצעמבר 2016 צו זיין דער אמבאסאדאר פאר די פאראייניגטע שטאטן צו ישראל.
פרידמאן איז געבוירן אין 1959 איינער פון פיר קינדער צו מאָריס און אַדדי פרידמאן. זיין פאָטער איז געווען אַ רב אין טעמפל הלל, אַ קאָנסערוואַטיווע שול אין צפֿון וואָדמער, ניו יארק, אַ שטעטל אין לאנג איילענד, און געדינט ווי דער הויפט פון דעם ניו יארק באָרד פון רבנים. זיין מוטער איז געווען אַ הויכשולע לערערין אויף ענגליש. פרידמאן איז אויפגעוואקסן אין וואדמער, ניו יארק.
ער האט פארדינט א בי.עי. דיפלאם אין אנטראפאלאגיע פון קאָלומביע אוניווערסיטעט, גראַדואירנדיג אין 1978, און א דיפלאם געזעץ פון ניו יארק אוניווערסיטעט שולע פון ​​געזעץ, גראַדואירנדיג אין 1981.
פרידמאן איז אַ באנקראטירונג אדוואקאט וואס האט אָפט פארגעשטעלט דאנאלד טראמפ און די טראמפ ארגאניזאציע. ער איז אַ גרינדונג שותף פון די געזעץ פירמע "קאַסאָוויטז, בענסאָן, טאָררעס און פרידמאן," וואָס ער האט מיטגעטיילט אין 1994. אין 2005 האט ער געבויעט אַ פּערזענליכע פרייַנדשאַפט מיט דאנאלד טראמפ ווען טראַמפּ איז געקומען צו זיין פֿאָטערס שבעה. ער האט מייעץ געווען טראַמפּ אויף ישראל און אידישע אישוס דורכאויס זייַן פּרעזעדענטליכע קאַמפּיין, קאָ-טשעירינג טראַמפּ'ס ישראל'ס יועץ קאַמיטע צוזאמען מיט דזשייסן גרינבלאט.
אמבאסאדער צו ישראל.
אום 15טן דעצעמבער 2016 האט די קאבינעט איבערגאנג גרופע פון פּרעזידענט דאנאלד טראמפ געמאלדןאַז פרידמאן איז געווארן אויסגעקליבן צו ווערן נאמענירט ווי דער פארייניקטע שטאטן אמבאסאדאר צו ישראל. פרידמאן האט אין אַ דערקלערונג געזאגט אז ער וויל העלפן אריבערפירן די יו. עס. אמבאסאדע אין תל-אביב צו ירושלים, אזוי ווי טראמפ האט פארשפראכן אינעם קאמפיין. און אזוי ווי עס איז שוין אדוירכגעפירט געווארן אין קאנגרעס דעם ירושלים אמבאסאדע אקט אין 1995 מיט א גאר א גרויסע מעהרהייט, אבער אלע פרעזידענט'ן ביז היינט פון ביידע, דעמאקראטישע און רעפּובליקאַנער פארטייען, האבן געניצט דעם לעגאלן וועג פון צייטווייליג פארזוימען מיטן אויסרייד אז עס וועט אנזייען א כעאס און די ראיאן.
ר' דיוויד מיילך פרידמאן איז אן ארטאדאקסישער איד. רעדט פליסיג העברעאיש. זײַן בר־מצווה־צערעמאָניע איז פֿאָרגעקומען בײַם כותל.
פרידמאַן האָט חתונה געהאַט מיט מרת תמי דבורה סאַנד אין 1981, און זיי האָבן פינף קינדער. זיי פאַרמאָגן אַ דירה אין די טלביע געגנט אין ירושלים, וואָס זיי באַזוכן אויף יום טוּב מיט זייערע קינדער און אייניקלעך. דעם 15טן אויגוסט 2017 איז זײַן טאָכטער, טליה, עולה קיין ארץ ישׂראל.
דעיוויד דזשאָנאטאָן שולקין (געבוירן דעם 22טן יוני, 1959) ער איז דער איצטיגער אונטער סעקרעטאַר פון געזונט פֿאַר די יו. עס. דעפּאַרטמענט פון וועטעראַנס ענינים. ער איז געווארן נאָמינירט דורך דעם 44טן פּרעזידענט באראק אבאמא אום 18טן מאַרץ 2015 און איינגעשוואוירן געווארן אום 6טן יולי 2015. אום 11טן יאנואר 2017, האט פּרעזידענט דאנאלד טראמפ מודיע געווען אַז ער וועט נאָמינירן שולקין צו דינען ווי פאַרייניקטע שטאַטן סעקרעטאַר פאר וועטעראַנס ענינים.
שולקין איז געבוירן דעם 22סטן יוני 1959 און באַלאַ קינוואוד, פענסילוועניע. צו זיינע עלטערן מארק און סאני. זיין טאטע איז געווען א פסיכיאטער און זיין מאמע איז געווען א פסיכיאטער טערעפיסט.
אין 1980 האט ער פארדינט אן ערשטן דיפלאם פון העמפשיר קאלידזש,מאסאטשוסעטס. אין 1986 האט ער פארדינט א דאקטאראט אין מעדיצין פון דעם מעדיצינישן קאלעדזש פון פענסילוועניע.
בראנסטאד און 2015טערי עדוואַרד בראַנסטאַד (געבוירן דעם 17טן נאוועמבער 1946) איז אַן אמעריקאנער פּאָליטיקער, וואס איז דער 42סטער גובערנאטאר פון אייאווע, דער איצטיגער טערמין האט זיך אנגעהויבן אין יאנואר 2011. בראַנסטאַד איז אויך געווען דער 39טער גובערנאטאר פון אייאווע פון 1983 ביז 1999, און ער איז געווען דער פּרעזידענט פון דעס מיינעס אוניווערסיטעט פֿון 2003 ביז 2009. ער איז אַ מיטגליד פון דער רעפּובליקאַנער פּאַרטיי. בראַנסטאַד האט געדינט דאס לענגסטע אין א גובערנאטאר אמט אין דער אמעריקאנער היסטאריע.
דעם 8טן דעצעמבער 2016, האט בראַנסטאַד אנגענומען פּרעזידענט דאנאלד טראמפ'ס נאַמינאציע צו דינען ווי דער פאַרייניקטע שטאַטן אַמבאַסאַדאר צו כינע.
עדיסאן מיטשל "מיטש" מעקאָנל דזשוניער (געבוירן דעם 20סטן פעברואר 1942) איז איינער פון די פאַרייניקטע שטאַטן סענאַטאָרן פֿון קענטאקי. ער איז א מיטגליד אין דער רעפּובליקאַנער פּאַרטיי, ער איז דער סענאט מערהייט פירער זינט דעם 3טן יאנואר,2015. ער איז דער 15טער רעפּובליקאַנער און דער 2טער קענטאקי סענאטאר צו פירן דעם פּאַרטיי אין דעם סענאַט. ער האט דאס לענגסטע געדינט אלס סענאטאר אין קענטאקי'ס היסטאריע.
ער איז פארהייראט צו אילעין טשאו.
עד, עדד און עדי (ענגליש: "Ed, Edd 'n' Eddy") איז אַן אַמעריקאַניש־קאַנאַדישע אנימירטע טעלעוויזיע סעריע באשאפן דורך דני אנטאנוטשי פאר קארטון נעצווערק.
די מעשה גייט אום דריי יינגלעך מיט די נעמען עד, עדד און עדי. עד איז א גרויסער, איבערנאטירלעך שטארקער אבער פריינדלעכער טיפש. בדרך כלל טוט ער אלץ וואס עדי אים זאגט. עדד, וואס רב כאראקטערן "טופל די" ("Double D") רופן, איז א שוואכער אבער פריינדלעכער בר-דעת. עדי איז א קליינער, עגאיסטישער, גיריק און פוילער טענות-ומענות מאכער. ער פארזוכט אלעמאל געלט צו כאפן כדי צו קויפן "דזשאברייקערס" ("Jawbreakers"). געוווינלעך קריגט ער דאס געלט פון די אנדערע קינדער אלס אויסטויש פאר שלעכטע פראדוקטען אדער באדינגונגען. עד און עדד העלפן אים דערביי.￼
שאן מייקל ספייסער (; געבוירן דעם 23סטן סעפטעמבער, 1971) איז אַן אמעריקאנער פּאָליטישער סטראַטעגיסט.
ספייסער איז קאמיוניקאציע דירעקטער פון ​​דעם רעפּובליקאַנער נאַציאָנאַלן קאַמיטעט זייט 2011, און סגן סטראַטעגיסט זייט 2015.
אום 22טן דעצעמבער 2016, איז ספייסער באשטימט געווארן דער ווייסע הויז פּרעסע סעקרעטאַר פאר פרעזידענט דאנאלד טראמפ, און אום 24טן דעצעמבער 2016, איז ער גערופען געווארן אויך דער ווייסע הויז קאָמיוניקאציע דירעקטאָר.
דער ירושלים אמבאסאדער אקט פון 1995 איז א געזעץ פון די פאראייניקטע שטאטן וואס איז אדורכגעפירט געווארן אין דעם 104טן קאנגרעס אום 23טן אקטאבער 1995 מיט גאר א גרויסער מערהייט וואס פארפליכטעט אריבערצופירן די יו.עס. אמבאסאדע אין ישראל פון תל אביב צו ירושלים.
דער געזעץ איז געשטיצט געווארן אינעם סענאט דורך 93 אקעגן 5, און אינעם רעפרעזענטאנטן-הויז מיט 374 שטימען אקעגן 37.
אלע פרעזידענטן ביז היינט, סיי דעמאקראטישער און סיי רעפּובליקאַנער (אריינגערעכנט באראק אבאמא, דזשארדזש וו. בוש,) האבן פארפליכטעט ווען זיי זענען געלאפן פאר פרעזידענט אז זיי גייען למעשה אריבערפירען די אמבאסאדע אבער ווען זיי זענען געקומען צום מאכט האבן זיי געניצט דעם לעגאלן כח צו מאכן א צייטווייליגע פארזוימונג דאס אריבערפירן מיטן אויסרייד אז עס וועט אנזייען א כאאס אין דעם ראיאן.
אבער פרעזידענט דאנאלד טראמפ האט יא פארפליכטעט זיין צוזאג ווען אין דעצעמבער 2017 האט ער געמאלדן אז די פאראייניקטע שטאטן וועט אפיציעל אנערקענען ירושלים אלץ דער הויפט שטאט פון ישראל און וועט אריבערפירן אהין איר אמבאסאדע
די טראמפ אדמינסיטראציע האט געמאלדן אז די אמבאסאדע פון די פאראייניקטע שטאטן און ישראל וועט ווערן אריבערגעפירט און ירושלים מאי דעם 14טן 2018, ווען ישראל פייערט 70 יאר צו איר זעלבסשטענדיקייט.
מיט א ארטאדאקסישן היטל אויפ'ן קאפ ביי א באזוך אין ארץ ישראל
איוואנקא מאריע טראמפ (ענגליש:" Ivanka Marie Trump"; געבוירן דעם 30טן אקטאבער 1981), אויך באקאנט מיט איר אידישן נאמען יעל קושנער, איז די טאָכטער פונעם פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, דאנאלד טראמפ, געבוירן פון זיין ערשטער פרוי, איוואנא טראמפ. זי פארמאגט גאר גרויס מאכט אין ווייסן הויז, ווי מאנכע ווילן גאר זאגן אז זי איז ממש ווי די ערשטע פרוי, זייענדיג אין ווייסן הויז גאר אסאך, וואו זי האט אויך א פריוואטע אפיס דארט.
זי איז געווען אַ אמעריקאנער ביזנעספרוי און געוועזענע טעלעוויזיע פּערזענלעכקייט און א מאדעלקע.
נאך דעם וואס זי האט זיך באקענט מיט זשארעד האבן זיי זיך צעטיילט פאר א תקופה נאך וואס זיינע עלטערן האבן נישט צוגעשטימט צי זייער חברותא צוליב וואס זי איז נישט געווען א איד, זיי זענען צוריק צוזאמען ווען זי האט זיך מגייר געווען. דערנאך האט זי געהייראט איר אידישן מאן דזשערעד קושנער אין 2009, פון וועמען זי האט דריי קינדער, אראבעלע רויז, דזשאסעף פרעדריק און טעאדאר דזשעימס.
זי האט געשריבן א פאר ביכער, די באקאנטסטע פון זיי איז "פרויען וואס ארבעטן".
זי האט א רייע צירונגען און קליידונג וואס טראגן איר נאמען.
טראַמפּ איז געווארן ערצויגן אלס פּרעסביטעריאַן. איידער איר חתונה, אין יולי 2009, האט זי נאָך געלערנט איבער אַ יאָר צייט מיט רבי עלי וויינשטאק פון דער מאָדערן־ארטאדאקסישע ראמאז שולע. זי האט זיך מגייר געווען צו ארטאדאקסישער אידישקייַט און גענומען דעם העברעישן נאָמען "יָעֵל". זי באשרייבט איר גירות אלס אַ "וואונדערבארע און שיינע נסיעה" וואָס איר פאָטער האט געשטיצט "פון ערשטן טאָג", און אַז ער האט "קאָלאָסאַלן רעספּעקט" פֿאַר דער אידישער רעליגיע. זי פראבירט צו האלטן אַ כשר'ע דיעטע און דעם אידישן שבת, ווי זי האט געזאָגט אין 2015: "עס איז אַזאַ גוטע לעבן באַשלוס פֿאַר מיר... איך האב טאַקע געפונען אַז מיט אידישקייַט ווערט געשאפן אַ וואונדערבארן פּלאַץ פֿאַר משפּחה שייכות און איבערגעגעבנקייט. פֿון פרייטאג ביז נאך שבת טוען מיר נישט גארנישט. מיר רעדן נישט אויפן טעלעפאָן. איוואנקא טראַמפּ האט געשיקט איר טאָכטער צו קינדער-גאָרטן ביי אַ אידישער שולע אין ניו יארק סיטי. זי זאגט אַז "עס איז אַ ברכה פֿאַר מיר צו האָבן זי אהיימקומען יעדע נאַכט און מיטטיילן מיט מיר די אידישקייט וואס זי האט געלערנט, און זינגען לידער פֿאַר מיר איבער יום טוב".
איוואנקא און איר מאַן האבן געמאכט אַ באזוך ביים אוהל פונעם לובאַוויטשער רבי׳ן אין קווינס, באַלד פֿאַר איר טאַטע'ס וואַלן זיג.
זיי האלטן זיך ארטאדאקסיש אבער האבן אנגעמאכט א סומאטאכע ווען זיי האבן זיך באטייליגט ביים איינשווערונגס צערעמאניע פון איר פאטער אום שבת מיט אן אזויגערופענעם היתר פון א רב, אבער מען האט זיי געזען מאכן בילדער דערנאך.
אבער למעשה חוץ פון שבת און כשרות וואס זי האט געזאגט ביי א אינטערוויו אז זיי היטן, ווייסט מען אז אויף צניעות היט זי נישט, זי דעקט נישט צו איר האר.
איוואנקא
עריק פרעדריק טראמפ (ענגליש: " Eric Friedrick Trump"; געבוירן 6טן יאנואר, 1984) איז אַן אמעריקאנער ביזנעסמאן און א געוועזענער טעלעוויזיע פּערזענלעכקייט. ער איז דער דריטער קינד און צווייטער זון פון דעם פּרעזידענט פון די פאַרייניקטע שטאַטן, דאנאלד טראמפ, און איוואנא טראמפ. צוזאמען מיט זיין ברודער דאן דזשוניער פירט ער די טראמפ ארגאניזאציע דוירכאויס זיין פאטער׳ס פרעזידענט טערמין, צו פארמיידן קעגנזייטיגע אינטערעסן.
עריק
א טאַטשקע אדער זאַמד וואָגן איז א וועגל מיט געוויינלעך בלויז איין ראָד (צומאָל האט א טאטשקע צוויי רעדער) וואס ווערט געפירט דורך א מענטש.
מען ניצט זי צו טראגן א לאַסט א שטיק וועג. אחוץ דעם ראד האט די טאטשקע צוויי הענטלעך, צוויי פיסלעך, און א פּלאץ וואו מען קען אריינלייגן זאכן. בכדי צו פירן די טאטשקע הייבט מען אויף די הענטלעך אזוי אז די פיסעלעך רירן נישט אן די ערד, און די געוויכט ליגט טייל אויפן מענטש און טייל אויפן ראד. ווען מען בויעט ניצט מען א טאטשקע צו טראגן זאמד, און גערטנער ניצן א טאטשקע צו טראגן ערד.
די ערשטע זיכערע מקור וואו מען זעט אז מ'האט זיך באניצט דערמיט איז אין כינע בערך הונדערט-פופציג יאר פֿאַר דער ציווילער ציילונג. ס'דא וואס האלטן אבער אז די גריכן האבן שוין געהאט אזא וואגן מיט א פּאָר הונדערט יאר פריער.
די גאָר משונהדיקע עלטערן (ענגליש: "The Fairly OddParents") איז אַן אַמעריקאַנישע וויצבילד סעריע. דער סיפּור־המעשׂה איז וועגן אַ ייִנגל מיטן נאמען טימי טערנער (געשפילט דורך טאַראַ סטראָנג) וואָס האָט זיך פּעסטענדיקע עלטערן וועלכע הייסן טאקע נאר טימי'ס מאמע און טימי'ס טאטע, אַ רישעותדיקע קינדהיטערין מיטן נאמען וויקי און להבדיל אויך צוויי פֿעעס מיט די נעמען קאסמא און וואנדא וואָס באַוויליקן אים זײַנע ווינטשונגען.
טימי'ס לערער הייסט דענזעל קראקער און איז אויך זייער געמיין צו אים. ער וווינסט מיט זיינערומצטער. נאר ער ווייסט איבער טימי'ס פע און פארזוכט אלעמאל צו באווייזן דער וועלט אז פעעס זענען אמתדיקעס. אז מען לערנט אז טימי האט פעעס וועט ער זיי פארלירן.
טימי'ס שולפריינדע הייסן טשעסטער מאקבאדבאט (וואס איז זייער ארעם) און איידזשיי (וואס איז זייער אינטעליגענט און רייך).
אין כמעט יעדער עפיסאדע גייט איינע פון זיינע ווינטשונגען שלעכט און ער מוז נאכדעם ווינטשען אז אלץ וואלט זיין ווידער אזוי ווי פארדעם ער האט די ווינטשונג געקריגט.
ער האט ליב א מיידל אין זיינער שולע וואס הייסט טריקסי טאנג.
פרעזידענט רעיגען מיט דאנאלד און איוואנא טראמפ
איוואנא מאַריאַ טראַמפּ (געבוירן דעם 20סטן פעברואר, 1949) איז אַ טשעכיש-אמעריקאנער ביזנעספרוי, ארויגעבער פון ביכער, און געוועזענער מאָדעל. זי איז געווען די ערשטער ווייב פון פּרעזידענט דאנאלד טראמפ.איוואנא אין 2007זי איז געבוירן געווארן איוואַנאַ זעלניקאווע אין דער מעהרישער שטאָט זעלין (פריער געווען באקאנט ווי גאָטוואַלדאָוו), טשעכאסלאוואקיי, צו מילאָס, און מאַריע.
איר פֿאָטער האט פון זייער א יונגער עלטער געשטיצט און געשטארקט איר סקי טאלאנט,
עס איז געווען די וואס האבן געזאגט אז איוואנא איז אויסגעקליבן געווארן ווי אַ שפילער צום טוישן פאר דעם טשעכאסלאוואקיי טיעם ביי די 1972 ווינטער אלימפיאדע, אָבער, אין 1989, האט פּעטער פּאָמעזני, דער סעקרעטאַר פון אַלגעמיינע טשעכאסלאוואקיי אלימפיאדע קאַמיטע געזאגט: "ווער איז דער איוואַנאַ פרוי, און פארוואס טוען אונז מענטשן כסדר אנפרעגן וועגן איר? מיר האָבן געזוכט אַזוי פיל מאל, און האָבן באראטן מיט פילע, פילע מענטשן, און עס איז נישטא אַזאַ מיידל אין אונדזער רעקאָרדס".
איוואנא
קושנער ביים כותל מיט זיין שווער
דזשאַרעד קאָרי קושנער (אידישער נאמען: יואל חיים;; געבוירן דעם 10טן יאנואר, 1981, ו' שבט תשמ"א) איז אַן אמעריקאנער אידישער ביזנעסמאן, אינוועסטירער און ריעל עסטעיט אנטוויקלער און צייטונג ארויסגעבער, וועלכער איז געווען א הויכער ראטגעבער צו זיין שווער, דאנאלד טראמפ, דער 45׳סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן. קושנער איז דער זון פון דעם געוועזענעם ריעל עסטעיט דעוועלאָפּער טשאַרלס קושנער און איז פארהייראט מיט איוואַנקאַ טראמפ, פרעזידענט טראמפ'ס טאָכטער און קאָלעגע ראטגעבער. עס הייסט אז טראמפ האט צו אים געהאט דאס מערסטע צוטרוי.
קושנער איז דער עלטסטער זון פונעם ביזנעסמאן אמעריקאנער אנטוויקלער, דער ארטאדאקסישער טשארלס קושנער וואס טוט שטיצן מיט זיין רייכטום פילע ישיבות אין ארץ ישראל, און אן אייניקל פון חורבן איבערלעבער וועלכע האבן אימיגרירט אין די פאראײניגטע שטאטן פון נאווארדאק אין בעלארוס אין 1949. ער איז געבוירן געווארן אין ליווינגסטאן, ניו דזשערזי. ער איז אויפגעוואקסן אין אן ארטאדאקסישער פאַמיליע, און האָט געלערנט אין א רעליגיעזער מיטלשול.
ער איז אַ גראַדואנט פון הארווארד אוניווערסיטעט און ניו יארק אוניווערסיטעט.
געשעפט קאַריערע.
ער איז דער הויפּט באַזיצער פון דער קושנער פירמע, און פון דער וועכנטליכער אויסגאבע ניו יארק אבזערווער.
אין 2004, האָט זיין פאָטער טשאַרלעס אָנגעהויבן דינען צוויי יאָר טורמע אורטייל, נאכדעם וואס ער איז געווען קאָנוויקטעד פון שטייער אַרויסדריי, אומלעגאלע נדבֿות און גערעכטיקייט. נאָך דעם, האָט קושנער דזשוניער אָנגעהויבן פירן די משפּחה פֿירמע אויף זײַן אָרט.
אין 2006 האט ער געקויפט די ניו יארק אבזערווער פֿאַר 10 מיליאָן דאָללאַרס.
אין 2007 האט ער געפירט דעם קויפן פון אן אפיס געביידע אויף פיפ עוועניו 666 אין ניו יארק פאר $ 1.8 ביליאן. דאָס איז געווען די גרעסטע קויפן ביז אַ טאָג פון אַ בנין אין די פאַרייניקטע שטאַטן. אין 2008 איז ער אָפיציעל באשטימט געוואָרן אלס CEO פון קושנער פֿירמע.
אין 2014 האָבן קושנער און זיין יינגערער ברודער יושע אויפגעשטעלט קאדרע (Cadre), אַן אָנליין גרונטייגנס אינוועסטירונג פּלאַטפאָרמע, אין וועלכער דזשארזש סאָראָס האָט אינוועסטירט 250 מיליאָן דאלאר.
אין 2015 האט ער געקויפט 50% פון דעם טיימס סקווער בנין פון אפריקע ישראל, פֿאַר $295 מיליאָן.
עלטער ראטגעבער צו דער טראַמפּ אַדמיניסטראַציע.
קושנער האָט זיך אייַנגעשלאָסן אין דאנאלד טראמפ'ס קאמפיין גלייך נאכדעם וואָס עס האָט אָנגעזאָגט דעם 16טן יוני 2015 אז ער וועט לויפן אין 2016 פרעזידענט וואלן פארן רעפובליקאנער פארטיי.
אין יוני 2016, האט טראמפ, אויף קושנער'ס רעקאָמענדאציע, אפגעזאגט קארי לעוואנדאווסקי, זיין קאַמפּיין פאַרוואַלטער. פאל מאנפורט איז געווען באשטימט אין זיין אָרט.
אום 20סטן יאנואר 2017, קושנער, צוזאמען מיט סטיוון מילר, איז געווען געהייסן איינער פון פרעזידענט טראַמפּ'ס צוויי שפּיץ ראטגעבער.
דעם 25 סטן מיי 2017, איז באריכטעט געוואָרן אז קושנער איז געווען אונטער אויספארשונג אלס טייל פון אן אויספארשונג איבער רוסישער אריינמישונג אין די אמעריקאנער פרעזידענט וואלן און מעגליכע פארבינדונגען צווישן טראמפ קאמפיין און די רוסישע רעגירונג.
אין פעברואר 2018, האָט דער ספּעציעלן פּראָקוראָר ראבערט מועלער, וועלכער פאָרשן רוסישע אריינמישונג אין די יו.עס. פּרעזידענט־וואלן אין 2016, אָנגעהויבן אונטערזוכן צי קושנער'ס ביזנעס באציאונגען מיט באאמטע אין טערקיי, דער פערסישער איינגאס, רוסלאנד און נאך, האבן געהאט א השפעה אויף דער אויסערן פּאָליטיק פון דער אדמיניסטראציע.
אין 2007 איז ער א חתן געווארן מיט איוואנקא (יעל) טראמפ, די טאָכטער פון דאנאלד טראמפ. אין יולי 2009 האט זי זיך מגייר געווען אן ארטאדאקסישן גיור, און אויף 25סטן אקטאבער 2009 האבן זיי געהייראט. די פּאָר האט דריי קינדער.
אידן איז א סעריע ביכער וועלכע אנטהאלט א זאמלונג פון פאעמעס געשריבן פון נפתלי גראס וואו ער שילדערט פארשידענע טיפּן פון אידן און אידישן לעבן.
דער ערשטער באנד איז ערשינען אום 1929, פארלאג אויפקום, ניו יארק, 110 זײַטן; צווייטער באנד 1938, ארבעטער רינג בילדונג-קאמיטעט, ניו יארק.
ערשטער חלק.
ער טוט דא אן אינטערעסאנט חידוש, אז אסאך פון זײַנע לידער פארמאגן צוויי פאָרמען אונטערן זעלבן נאמען - ווי צוויי ווערסיעס וועגן דער זעלבער טעמע.
דער קאָמעדיאַנט איז א ישראלישער דאקומענטארער פילם ערשינען אין יאר 2000 וועלכער דערציילט די געשיכטע פין דער פאמיליע פונעם אקטיאר פסח'קע בורשטיין און זייער ראָלע אין דעם יודיש טעאטער  דורך אינטערוויוס מיט די בורנשטיין'ס און אנדערע פערזענלעכקייטן פון דער בינע.
די פילם איז געמאכט געווארן צו זײַן הונדערטסטן געבוירן-טאָג אין 1996.
דער פילם אנטהאלט אויך זעלטענע בילדער און אויפֿטריטן פין פסחקע און אנדערע אקטיארן. ער האט געווינען צוויי ישראלדיגע אויסצייכענונגען.
מערסטנס פון די ווערטער זענען נישט ברייט פארשפרייט אין אלע דיאלעקטן פון יידיש, וויבאלד די אונגערישע יודן האבן נישט געהאט אזויפיל יודיש שרײַבער און דיכטער - איבערהויפט אין פארגלייך מיט פוילן און רוסלאנד.
למעשה היות רוב אקטיווע יידיש־רעדער זענען הײַנט צו טאג פון אונגערישן אפשטאם, נעמלעך חסידים, קומט אויס אז די ווערטער ווערן מער און מער פאַרשפּרייט, באניצט אדער עכ"פ פארשטאנען בײַ מערסטע הײַנטיגע יודיש-רעדער פון געבורט. און צעביסלעך ווערט עס אויך פארשפרייט בײַ די אנדערע חסידים וואס זענען נישט יוצאי אונגארן.
דער בעל תשובה איז א דין יודיש ביכל פון יצחק באשעוויס זינגער, ערשינען צוערשט אין 1974.
יוסף שאַפּיראָ איז אויפגעוואקסן אין א חסידישן שטוב, איבערגעלעבט די קריג און זיך מסדר געווען אין די פאראייניגטע שטאטן מיט זײַן געליעבטע פון פאר דער מלחמה. ער איז מצליח, ער ווערט א גביר, אבער ער האט נישט קײַן אינערלעכע צופריעדנקייט.
נאכן דורכפאל, ווען זײַן פילגש וואס פּרעסט כסדר ארויס געלט פון אים קריגט זיך מיט זיין טאכטער, אנטלויפט ער, און ווען ער קומט אהיים אינמיטן דער נאכט, זעהט ער ווי א פראפעסאר שלייכט זיך ארויס פון דארט, לאזט ער אלעס איבער ער און ווערט א פרומער בעל תשובה.
עס לויפט אויף א פאָרעם, אז דער שרײַבער דערציילט ווי ער האט געטראפן אן ארטאדאקסישער יוד מיט דער גאנצער טראַגע בײַם כותל, און יענער קומט צו אים אין האטעל און דערציילט אים זײַנע איבערלעבנישן.
באשעוויס שילדערט בעיקר אינעם בוך די געדאנקען און דורכגאנגען פון יוסף, וואס כאטש ער גלייבט נישט ציט עס איים דאך צום חרדישן לעבנסשטייגער. אזוי אויך ווערט ער א וועגעטאנער.
דאס בוך איז למעשה ווי א דיאלאג און וויכוח צווישן א רעליגיעזער און פרייער.
רַמלה באַן סטאַנציע איז א ישראל באנען סטאנציע אויף די נהריה - באר שבע און הרצליה - בית שמש ליניעס וואס באדינט די שטאט רמלה, ישראל. מ׳האט געעפנט די סטאנציע דעם 13טן אפריל 2003.
די רמלה באן סטאנציע איז געבויט געווארן צוערשט דורך די טערקן אין 1891 אויף דער אייזנבאן ליניע פון יפו קיין ירושלים.
רבי שמואל שלמה ליינער (י"ח שבט ה'תרס"ט - כ"ט אייר תש"ב) איז געווען דער דריטער ראדזינער רבי.
האדמו"ר רבי שמואל שלמה ליינער איז געבוירן געווארן אין פוילן י"ח שבט תרס"ט, צו זיין טאטן רבי מרדכי יוסף אלעזר ליינער, ראדזינער רבי, זון פון רבי גרשון העניך ליינער, דער בעל התכלת. ער איז געווען אן איידעם ביים אמשינאווער רבי׳ן, ר' יוסף קאליש, און חתונה געהאט אין חודש חשון תרפ"ח.
אין יאר תרפ"ט ווען זיין פאטער איז נפטר געווארן, האט ער איבערגענומען די רביסטעווע, ביי דער עלטער פון צוואנציג יאר.
ער האט צוערשט געוואוינט אין ווארשע, און דערנאך געקומען וואוינען קיין ראדזין ווי ער האט ווייטער געפירט דעם ראדזינער הויף.
אויפטוענגען.
ער האט מייסד געווען א ישיבה פון 200 בחורים מיטן נאמען "סוד ישרים" און פילע תלמודי תורה און בתי חינוך אין פוילן מיטן נאמען "בית יעקב".
ביי דער צווייטער וועלט-מלחמה.
ביי דער צווייטער וועלט-מלחמה האט ער זיך קעגן געשטעלט די דייטשן. ער האט אויפגעלעזט די ישיבה, יעדעם אהיימגעשיקט און געהייסן זיינע חסידים אנטלויפן. ער האט אויסגעזידעלט די אידן ראט פארן צוהעלפן די דייטשן, און זיך שטארק אקעגן געשטעלט, נישט איבערגעבן נעמען פון אידן פאר די דייטשע רשעים ימ"ש. ליידער האבן אים די דייטשן געכאפט אום כ"ח אייר תש"ב, און ברוטאל גע'הרג'ט, אין צענטער פון דער שטאט וולאדאווע. הי"ד
יהושע חיים קאסטען איז דער הויפט גבאי ביים ראחמיסטריווקער רבי׳ן פון בארא פארק.
ער איז געבוירן אין אמעריקע ביי זיין פאטער הרב אהרן פנחס ע"ה פון פוילן. אין די יונגע יארן האט ער געלערנט אין ישיבת שערי יושר. אלס עלטערער בחור האט ער געלערנט אין ישיבת מאור עינים פון ווי ער איז מקושר געווארן לבית ראחמיסטריווקא, און חתונה געהאט מיט א טאכטער פון ר' חיים פריעד אין שיכון סקווירא. ער איז געווארן דער מנהל פון דער תלמוד תורה ביז תשמ"ב.
ווען דער ראחמיסטריווקער רבי האט איבערגענומען די רביסטעווע איז ער ארויסגעגאנגען און געצויגן קיין בארא פארק צו זיין לעבן רבין, וואו ער איז דער גבאי.
הצלת יהדות צרפת (טייטש אין יודיש: "רעטונג פין פראנצויזישע יודן") איז אן ארגעניזאציע וואס איז געגרידענט געווארען ה'תשע"ו דורך די קאליבער רבי משה טויב וואס ער האט אנערקענט לאור די פארמערטע אטאקעס אין פראנקרייך ווילן אידען אנטלויפען פון דארט און די ציוניסט'ישע ארגעניזאציעס מאכען קאמפיינען אז מען זאל עולה זיין קײַן ארץ ישראל, און טויזענטער אידען האבען גענימען די וואנדער שטעקען און ארויף אויף ארץ ישראל זייענדיג אין ארץ ישראל וואס איז פאר זיי א פרעמד לאנד האבען זיי זיך באזעצט און פרייע געגנט'ן און ס'האט געהויערט א סכנה אויף זייער אידישקייט,
האט די קאליבער רבי אלאמירט מיט בריעפן צו זיינע טויזענטע נאכפאלגער אין פראנקרייך נישט דאס צו טוען מען זאל בלייבען אין פראנקריייך און פאר די וואס האבען שוין עולה געווען האט ער געמאכט א מוסד וואס געבט זיך אן מיט די אידען זיי זאלן באקומען א גיטע אידישע חינוך.
צו דער ארגענזאציע האט זיך צוגשטעלט דריי גרויסע רבנים דער סאטמאר רבי ר' זלמן לייב טייטלבוים און הרב מלכיאל קאטלער ראש ישיבה גבוה לעיקוואד מיט הרב דוד פיינשטיין ראש ישיבת תפארת ירושלים, וואס די דריי רבנים מיט הילף פון נאך אנדערע רביים ורבנים ווי סקולענער רבי, פארען כסדר ארום שאפען די מליאנען דאלער צו ראטעווען אט דער שבט,
די ארגענזאציע האט שוין אנהייב שולע יאר תשע"ז פארטיילט מליאנען פאר די וואס זענען געבליבען אין פראנקרייך און פאר די עולים לארץ ישראל
די ארגענזאציע באשטייט פון גרויסע פילאנטראפען רובי שרון ראבון וואלף אליעזר קעסטענבוים וואס שטייען און שפיץ פון די אקציעס און די קאסע ס'זאל פארטיילט ווערן מיט ערליכקייט און יושר, לויט די הוראה פון די גדולי הרבנים נשיאים קרן הצלת יהדות צרפת,
וועסט דרייטאן () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויס־מערבדיגער הויפטליניע פון לאנדאן פאדינגטאן וואס געפינט זיך אין דער לאנדאנער בארא פון הילינגדן, מערב לאנדאן.
די סטאנציע איז אין זאנע 6.
די גרויס-מערבדיקע באן האט געעפנט די סטאנציע 4טן יוני 1838.
די גאָלדענע פּאַווע איז א בוך פין דיכטונגען געשריבן דורך משה לייב האלפרין ערשינען אין יאר 1924 דורך פארלאג גרופע אידיש אין קליוולאנד.
דאס בוך אנטהאלט א פּאָרטרעט וואס דער מחבר האט זיך אליין געצייכענט, מיט א ליולקע-ציבעך אין מויל, אין אקטאבער 1922.
דאס בוך אנטהאלט פילע קורצע און היבש לענגערע פאעמעס, ווי קורצע באלאדעס, אין א ס"ה פון 301 זײַטן.
ברומאַדאָ () איז אַ שטאָט אין באַהיאַ, א מדינה אין צפון־מזרח בראזיל, 555 קילאָמעטער פון דער שטאַט הויפּטשטאָט, סאַלוואַדאָר. זייַן לאַנד שטח איז,2,207.612 קוואַדראַט קילאָמעטערס און געפינט אין דער הייך פון 454 מעטער.
לויטן בראַזילישן אינסטיטוט פון געאָגראַפיע און סטאַטיסטיק איז זייַן באַפעלקערונג אין 2016 געווען בערך 69,473 מענטשן. דער מענטשנרעכט אנטוויקלונג אינדעקס איז 0.656 (דורכשניטלעך).
די שטאָט איז באקאנט ווי די "אַרץ הויפטשטאָט" ווייל די באדן אנטהאלט א גרויסע קוואנטיטעט פון מינעראַלן, וואס די גרויסע מינעריי פירמעס גראבן ארויס פון דער ערד.
ציון פון רבי משה מרדכי אויף הר הזיתים
רבי משה מרדכי בידערמאן (תרס"ג - כ"ד טבת תשמ"ז) איז געווען דער לעלאווער רבי, און פון תשכ"ב אן איז ער אויך געווען קארלינער רבי.
רבי משה מרדכי איז געבוירן געווארן אין יאר תרס"ג אין דער אלטשטאט ירושלים צו זיין פאטער רבי שמעון נתן נטע פון לעלאוו און זיין מוטער מרת חנה רייצא, טאכטער פון הרב יוסף ציינווירט. זיין מוטער איז נפטר געווארן ווען ער איז געווען נאך א יינגל, און זיין פאטער האט זיך געצויגן קיין קראקע אין פוילן. אלס יתום איז ער געבליבן מיט זיין ברודער ביי זיין זיידן דעם לעלאווער רבי, רבי דוד, וואס איז געווען באוואוסט ווי א מנהיג פון א הויף פון חסידים אין ירושלים, זיין זיידע האט אים שטארק ליב געהאט און האט אריינגעלעגט אין זיין חינוך. פון יונגערהייט אן האט ער געהארעוועט טעג און נעכט אין תורה און עבודת ד'. ביינאכט פלעג ער לערנען אין דער ישיבת המקובלים שער השמים אין אלטשטאט ירושלים. ביי די זיבעצן יאר האט ער באקומען היתר הוראה פון די גדולי התורה אין ירושלים.
נאך זיין זיידנס פטירה איז ער ארויס צו זיין ביי זיין טאטן אין קראקע. דארט האט מען אים משדך געווען מיט עטיל שווארץ, א טאכטער פון הרב אברהם שווארץ, אב״ד פשעמישל. אין אייראפע איז ער געווארן גאר נאנט צום קארלינער רבי׳ן רבי אברהם אלימלך פערלאוו, וואס האט אים שפעטער באשטימט צו פירן די קארלינער חסידים אין ארץ ישראל. ווען זיין פאטער איז נפטר געווארן, צום גדליה ג' תשרי ה'תר"ץ אין ירושלים, האבן די עלטערע לעלאווער חסידים אים מכתיר געווען ממלא מקום פון זיין פאטער.
ער האט זיך באזעצט אין ירושלים, און דערנאך אין תל אביב און בני ברק, נאכהער איז ער צוריקגעקומען קיין ירושלים וואס ער זיך נישט געקענט מסיח דעת זיין דערפון. אין זיינע לעצטע טעג איז זיין הויף אריבער צו שיכון ה' אין בני ברק. ער איז געווען מפורסם ווי אן אויסגעצייכענטער צדיק און א פועל ישועות. ער האט געהאט א שטארקן קשר מיט בעלזער רב רבי אהרן, און מיט רבי ישראל אבוחצירה דער באבא סאלי. ער האט מקפיד געווען צו באהאלטן זיין לערנען און זיינע מדרגות; נאר נאך זיין פטירה איז מען געוואויר געווארן אז ער פלעג מסיים זיין גאנץ ש"ס בבלי יעדע יאר.
אין תשכ"ב האט מען באשטימט רבי משה מרדכי צו  ווערן אויך דער רבי פון דעם  "זקנים" טייל פונעם קארלינער חסידות. דעם טייל פון קארלין וואס רבי משה מרדכי האט געפירט רופט מען היינט פינסק-קארלין.
רבי משה מרדכי איז נפטר געווארן כ"ד טבת ה'תשמ"ז און מען האט אים באערדיגט אין דעם  בית עולם אויף הר הזיתים, לעבן די לעלאווער רבי׳ס, זיין פאטער, זיידע און עלטער־זיידע.
טייל פון זיינע תורות האט מען געדרוקט אינעם ספר "ברכת משה".
נאך זיין פטירה האט מען מכתיר געווען צוויי פון זיינע זין ווי לעלאווער רבי׳ס, רבי אברהם שלמה ורבי שמעון נתן נטע. עטלעכע יאר שפעטער האט מען אויך מכתיר געווען זיין זון רבי אלטער. ווען זיין עלטסטער זון רבי אברהם שלמה איז אוועק האט מען מכתיר געווען נאך צוויי פון זיינע זין רבי׳ס, רבי פנחס לעלאוו-ניקאלשבורגער רבי און רבי ישכר דוב לעלאוו-פיעטריקאווער רבי. נאך צוויי זין האבן נישט געפירט קיין רביסטעווע.
דאנאלד דזשאן ״דאן״ טראמפ דזשוניער (; געב׳ דעם 31סטן דעצעמבער 1977, ניו יארק) איז א זון פון דעם 45טן פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן דאנאלד טראמפ. ער איז פון די פירער פון טראמפ ארגאניזאציע צוזאמען מיט זיין ברודער עריק זינט זיין טאטע איז געווארן דער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, צו פארמיידן קעגנזייטיגע אינטערעסן.
ראַדזשיוו ראַטנאַ גאַנדי (ענגליש: "Rajiv Ratna Gandhi"; 20סטן אויגוסט 1944 – 21סטן מיי 1991) איז געווען דער 6טער פרעמיער מיניסטער פון אינדיע. ער האט געדינט אלס פרעמיער מיניסטער צווישן 1984 און 1989. ער האט אַרייַנגעגאַנגען נאך דער 1984 מארד פון פרעמיערע מיניסטערין אינדיראַ גאַנדי, זיין מוטער, און איז געווען דער יונגסטער אינדישער פרעמיער מיניסטער.
גאַנדי האט געבליבן דער קאנגרעס פרעזידענט ביז די וואַלן אין 1991. בשעת זיין קאמפּיין פאר די וואַלן איז ער דערמארדעט געווארן דורך א זעלבסטמערדערין ביים עלטער פון 46.
ברוס גראוו () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויף די לי וואלי ליניעס אין צענטראל-טאטנהאם אין דער לאנדאנער בארא פון הארינגיי, צפון לאנדאן, ענגלאנד.
ברוס גראוו סטאנציע האט געעפנט דעם 22סטן יולי 1872 אויף דער סטאק ניואינגטאן און עדמאנטאן אייזנבאן.
היינט איז זי אויפן סעוון סיסטערס אפצווייג פון די לי וואלי ליניעס.
ווען טאטנהאם האטספער פוטבאל גרופע שפילט אינדערהיים ביים שכנותדיקן ווייט הארט ליין פארן מער באנען.
די משפחה און אנדערע דערציילונגען איז א בוך אויף יידיש וועלכע אנטהאלט א זאמלונג פין איבער דרײַסיג קורצע דערציילונגען געשריבן  דורך שלמה זיטנער און ארויסגעגעבן  דורך פארלאג ניי לעבן אין תל אביב ה'תשכ"ט. געדרוקט בײַ דפוס אור.
עס אנטהאלט א קורצע הקדמה פון יצחק הרכבי און בײַם סוף איין זײַט מיט פארטייטשונגען פין געוויסע שפאנישע ווערטער וואס דער מחבר ניצט אינעם בוך. בס"ה אנטהאלט דאס בוך 253 זײַטן.
די ערציילונגען באציען זיך בעיקר איבער כאראקטערן אין יידישן משפחה־לעבן, און איבער יידישע דיכטער.
ווייט הארט ליין () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויף די לי וואלי ליניעס אין טאטנהאם אין דער לאנדאנער בארא פון הארינגיי, צפון לאנדאן, ענגלאנד.
ווייט הארט ליין סטאנציע האט געעפנט דעם 22סטן יולי 1872 אויף דער סטאק ניואינגטאן און עדמאנטאן אייזנבאן.
סילווער סטריט () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויף די לי וואלי ליניעס אין עדמאנטאן אין דער לאנדאנער בארא פון ענפילד, צפון לאנדאן, ענגלאנד.
סילווער סטריט סטאנציע האט געעפנט דעם 22סטן יולי 1872 אויף דער סטאק ניואינגטאן און עדמאנטאן אייזנבאן.
עדמאנטאן גרין () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויף די לי וואלי ליניעס און א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער מערב אנגליא הויפטליניע, אין עדמאנטאן אין דער לאנדאנער בארא פון ענפילד, צפון לאנדאן, ענגלאנד.
עדמאנטאן גרין סטאנציע האט געעפנט דעם 22סטן יולי 1872 מיטן נאמען עדמאנטאן (הויך ניווא) דורך דער גרויסאיסטערן אייזנבאן.
די לי וואלי ליניעס זענען געווארן א טייל פון דער לאנדאנער איבערגרונט אין 2015.
די דאָקטוירים (דײַטש: "Die Ärzte") איז אַ מוזיקאַלישע טרופּע אין דײַטשלאַנד וואס שפילט בדרך כלל ראק און פאנק ראק (ענגליש: "[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Punk_rock Punk Rock]") מוזיק.
די גרופּע איז געווען געשאפט אין 1982. אין 1988 האבן זיי זיך צעשיידן אבער ווידערפאראייניגט אין 1993.
בוש היל פארק () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויפן ענפֿילד צווייג פון די לי וואלי ליניעס, וואס באדינט דעם געגנט בוש היל פארק אין דער לאנדאנער בארא פון ענפילד, צפון לאנדאן, ענגלאנד.
די סטאנציע געפינט זיך אין טראוולקארט זאנע 5.
בוש היל פארק סטאנציע האט געעפנט אין 1880 דורך דער גרויסאיסטערן אייזנבאן.
לייפציג () איז די גרעסטע שטאט אין זאקסן, דייטשלאנד, און די צענט־גרעסטע שטאט אין דייטשלאנד, מיט א באפעלקערונג פון 560,472 (2015). די שטאט געפינט זיך ביים צוזאמענפלוס פון די ווייסע עלסטער, פלייסע און פארטע טייכן.
לייפציג איז א האנדל שטאט נאך פון די צייטן פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע, און איז אמאל געווען א הויפט אייראפעאישער צענטער פון מוזיק.
די שטאט האט אנגעהויבן ווי א סלאווישע זידלונג אינעם 12טן יארהונדערט.
צוויי גרויסע פירמעס פאבריצירן אויטאס אין לייפציג, BMW און פארשע.
יידן אין פראנקפורט.
די יידן־גאס ווערט שוין דערמאנט אין 1359.
לייפציג פלעג זיין א קוואל פון פרנסה פאר יידישע סוחרים וואס פלעגן קומען אין דער שטאט צום יריד.
דער היינטיקער רב פון לייפציג איז הרב זשאלט באלא, זייט סעפטעמבער 2010.
ענפֿילד שטאָט () איז די צפון סוף־סטאנציע אויפן ענפֿילד צווייג פון די לי וואלי ליניעס פון לאנדאנער איבערגרונט.
אין מיי 2015 האט מען טראנספערירט די סטאנציע צוזאמען מיט דער גאנצע ליניע פון אבעליא גרויס-אנגליא צו לאנדאנער איבערגרונט, און מ׳האט צוגעלייגט די סטאנציע צו דער טיוב מאפע.
איסטערן קאנטיס אייזנבאנען האט געעפנט די סטאנציע דעם 1טן מערץ 1849 מיטן נאמען ענפילד. אום 1טן אפריל 1886 האט מען געענדערט איר נאמען צו ענפילד שטאט.
סאַטבורי () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויפן סאטבורי שלייף פון די לי וואלי ליניעס.
סאַטבורי סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן אקטאבער 1891 מיטן נאמען טשערטשבורי דורך דער גרויסאיסטערן אייזנבאן. פון 1909 האט זיך קיין פאסאזשירן באן נישט אפגעשטעלט דא. אין 1960 האט מען עלעקטריפיצירט די ליניע און זי געעפנט צו פאסאזשירן.
טערקי סטריט () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויפן סאטבורי שלייף פון די לי וואלי ליניעס, וואס געפינט זיך אינעם בולזמור געגנט אין ענפילד.
די סטאנציע געפינט זיך אין טראוולקארט זאנע 6.
טערקי סטריט סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן אקטאבער 1891 מיטן נאמען פֿארטי היל דורך דער גרויסאיסטערן אייזנבאן. פון 1909 האט זיך קיין פאסאזשירן באן נישט אפגעשטעלט דא. אין 1960 האט מען עלעקטריפיצירט די ליניע און זי געעפנט צו פאסאזשירן און די סטאנציע האט באקומען איר היינטיקן נאמען.
טעאבאלדס גראוו () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויפן סאטבורי שלייף פון די לי וואלי ליניעס, וואס געפינט זיך אין וואלטאם קראס, הארטפארדשיר.
די סטאנציע געפינט זיך אין טראוולקארט זאנע 7.
טעאבאלדס גראוו סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן אקטאבער 1891 דורך דער גרויסאיסטערן אייזנבאן. פון 1909 האט זיך קיין פאסאזשירן באן נישט אפגעשטעלט דא. אין 1960 האט מען עלעקטריפיצירט די ליניע און זי געעפנט צו פאסאזשירן און די סטאנציע האט באקומען איר היינטיקן נאמען.
טשעשאנט סטאנציע () איז א נאציאנאלע באן און לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אין טשעשאנט, הארטפארדשיר, ענגלאנד.
די סטאנציע געפינט זיך אין טראוולקארט זאנע 8, און ווערט באדינט דורך גרויס-אנגליא אויף דער מערב אנגליא הויפטליניע און דורך לאנדאנער איבערגרונט אויף די לי וואלי ליניעס.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אין 1846 דורך דער איסטערן קאנטיס אייזנבאן.
דער נייע רעזשיסארן/נייע פֿילמען פֿעסטיוואַל (ענגליש: New Directors/New Films) איז אַ יערליכער פילם פֿעסטיוואַל, וואס קומט פאר אין ניו יארק סיטי אינעם לינקאלן צענטער, און ווערט אָרגאַניזירט דורכן מוזיי פון מאדערנער קונסט און פֿילם געזעלשאַפט פונעם לינקאָלן צענטער.
דער פעסטיוואל קומט פאר געווענליך אינמיטן מערץ, און איז זייער א באַוואוסטער פֿעסטיוואַל, זייענדיג דער פראמינענסטער פעסטיוואל אינעם קונסט ראנג.
דער פֿעסטיוואַל טוט געווענליך אויסקלויבן פֿילמען פֿון ערשט-מאליגע רעזשיסארן, אזעלכע וואס די פעסטיוואל פראפעסארן שמעקן, אז זיי וועלן ווערן שפעטער באוואוסט מיט א הויכער קאריערע. דער פֿעסטיוואַל און די פֿילמען ווערן געדעקט דורך דער נאציאנאלער פרעסע, ווי די ניו יארק טיימס און וואַריעטי.
דער פעסטיוואל איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1972, און ער הייסט דער עלטסטער און גרעסטער פילם-פֿעסטיוואַל אין ניו יארק.
די פילם געזעלשאַפט ברענגט ארויס די אמעריקאנער זעלבשטענדיגע סינעמאַ און וועלטליכע סינעמאַ, און אנערקענט און שטיצט נייַע פילממאַכערס.
אינעם פארגאנגענהייט, האט די פילם געזעלשאַפט שוין באקאנט געמאכט פארן אמעריקאנער פובליקום, די אַרבעט פון פיל וועלטס בארימטע פילממאַכערס.
לינקאָלן צענטער איז די העכסט באקאנטער אָרט פון גאנץ אמעריקע - פֿאַר פארשטעלונג און קונסט; און דער מוזיי פון מאָדערן קונסט (אויך באקאנט אלץ: MoMA) איז איינע פון די מערסט באקאנטע מוזייען אין אמעריקא, פֿאַר פייַן קונסט - ווי געמעל, סקולפּטור, א.ד.ג.
יעדעס יאָר טוט די אָרגאַניזאַציע פארשטעלן דעם גאַלאַ טריביוט, באַעהרנדיג לעגענדארע שטערנס און אינדוסטריע פירער, אינעם לינקאלן צענטער.
אין יאר 2017 טוט דער פעסטיוואל אויפשפילן א יידישע פילם מיטן נאמען מנשה.
הרב משה שפירא (כ"ה אייר ה'תרצ"ה, 28סטן מיי 1935 - י' טבת ה'תשע"ז, 7טן יאנואר 2017) איז געווען א חרדישער ליטווישער דענקער אגרויסע צדיק און בעל מידות טובות. זיין הויפט געביט איז געווען יידישע מחשבה. הרב שפירא איז געווען א  ראש כולל, נשיא פון דער ישיבה פתחי עולם פאר בעלי תשובות און ער האט אויך געזאגט שיעורים אין אנדערע מוסדות.
ער איז געבוירן געווארן אין פתח תקווה צו רב יצחק מאיר און זיין ווייב רחל. זיין פאטער איז געווען א נעפע פונעם אלטער פון קעלם, און א תלמיד פון רבי נתן צבי פינקל, דער אלטער פון סלאבאדקע; ער איז געווען משגיח אין דער ישיבה נחלת דוד. רבי משה האט געלערנט אין חדר אין פתח תקווה. ווען ער איז געווארן אלט 11 יאר האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער ישיבה קטנה פון אור ישראל, וואו ער האט געלערנט ביי הרב יוסף ראזאווסקי. דערנאך האט ער געלערנט אין דער פאנאוועזשער ישיבה, וואו ער האט געהאט א חברותא מיטן משגיח הרב אליהו דעסלער. דער חזון איש האט אים גע׳עצה׳ט אין תשי"ג צו גיין לערנען אין דער חברונער ישיבה. אין יענער תקופה האט ער געהאלטן א קשר מיטן בריסקער רב, הרב יצחק זאב סאלאווייטשיק. אין תשי"ח איז ער אריבער לערנען ביי רבי יחיאל מיכל פיינשטיין און הרב יצחק הוטנער.
ער האט געהייראט צפורה, טאכטער פון הרב אהרן ביאלאסטאצקי, ראש כולל פון אוהל תורה. זי האט א דאקטאראט אי פילאסאפיע פונעם העברעאישן אוניברסיטעט און איז א לעקטאר אין מדרשת נתיב בינה. זיי האבן געוואוינט אין בית וגן, ירושלים. זיי האבן פינעף קינדער.
ער איז נפטר געווארן מוצאי שבת, די נאכט פון עשרה בטבת תשע״ז (7טן יאנואר 2017) פון ראק־קרענק, און מען האט אים באערדיקט צומארגנס אין הר הזיתים.
תנ"כישער זאא באַן סטאַנציע איז א ישראל באנען סטאנציע אויף דער ירושלים - בית שמש פארשטאטישער באן ליניע וואס געפינט זיך אין מלחה, דרום-מערב ירושלים. די סטאנציע האט מען געעפנט דעם 9טן אפריל 2005.
די ירושלים - תל אביב באן ליניע איז געעפנט געווארן אין די אטאמאנער צייטן, און זייט דעמאלסט געפינט זיך אויף דעם ארט א באן סטאנציע. אין אויגוסט 1998 האט אויפגעהערט די פאסאזשירן דינסט אויף דער ליניע קיין ירושלים.
נאך דעם האט מען באנייט די באן ליניע פון תל אביב קיין בית שמש, און אום 13טן סעפטעמבער 2003 האט מען ווידערגעעפנט די סטאנציע. דעם 9טן אפריל 2005 האט מען געעפנט דעם טייל פון דער ליניע קיין ירושלים מיט צוויי נייע סטאנציעס, תנ״כישע זאא און ירושלים-מלחה. פון 2006 ביז 2008 איז די רוטע געווען צעשפאלטן אויף צוויי, און מען האט געדארפט בייטן באנען אין בית שמש. זייט 15טן מערץ 2008 האט די באן געפארן פון ירושלים קיין תל אביב. היינט איז די רוטע ווידעראמאל צעשפאלטן און די באנען פארן נאר צווישן ירושלים און בית שמש.
שאַראָן סטאָון (ענגליש: "Sharon Stone") איז אַ פֿעמיניסטין.
זי האט אין דעם פילם "פשוטער אינסטינקט" (ענגליש: "Basic Instinct") אלס אן אקטריסע געשפילט.
קאַטערין קאָמינס (ענגליש: "Catherine Comins") איז אַ פֿעמיניסטין.
￼זי איז געווען דער אסיסטענט דין ביי וואסאר אוניווערסיטעט. דארט איז זי געווען בארימט אז זי האט (לויט 2001 "טיים מאגאזין" (ענגליש: "Time Magazine")) געסאגט אז מענער קענען לערנען פון דער דערפארונג פון פארגוואלדיקונג באשולדיקט צו ווערט.
מאַרילין פֿרענטש (ענגליש: "Marilyn French"; 21סטן נאוועמבער 1929 -2טן מיי 2009) איז געווען אַן אַמעריקאַנישע שרייבערקע און פֿעמיניסטין.
זי האט שטודירט אין האפסטרא אוניווערסיטעט און הארווארד אוניווערסיטעט.
￼זי האט געשריבן א סך ביכער, ווי צום ביישפיל "די מלחמה קעגן פרויען" (ענגליש: The War Against Women").
קאַראָל האַניש (ענגליש: "Carol Hanisch") איז אַן אַמעריקאַנישע פֿעמיניסטין.
זי איז געווען א וויכטיגער מיטגליד פון "ניו יארק ראדיקאלע פרויען" (ענגליש: "New York Radical Women"). זי האט אויך דעם 1968 מיס אמעריקע פראטעסט (ענגליש: "Miss America Protest") געשאפן.
טי-גרייס אַטקינסאן (ענגליש: "Ti-Grace Atkinson"; געבוירן דעם 9טן נאוועמבער 1938, לואיזיאנא) איז אַן אַמעריקאַנישע פֿעמיניסטין.
￼זי האט געשריבן פאמפֿלעטן פאר פעמיניזם ווי צום ביישפיל "ראדיקאלער פעמיניזם" (ענגליש: "Radical Feminism"), און "וואגינליכער ארגאזם אלס א מאסענהיסטערישער ניצל ענטפער" (ענגליש: "Vaginal Orgasm As A Mass Hysterical Survival Response").
עפולה באן סטאנציע איז א ישראל באנען סטאנציע אויף דער טאָל ליניע, וואס באדינט די שטעט עפולה און אייבער עפולה. די סטאנציע איז פלאצירט צווישן עפולה און אייבער עפולה, און האט געעפנט חול המועד סוכות תשע״ז.
עפולה סטאנציע איז די וויכטיקסטע און צענטראלסטע אויף דער טאל ליניע.
דיסלדאָרף () איז די הויפּטשטאָט פונעם דײַטשן לאַנד נאָרד ריין-וועסטפֿאַליע און די זיבעט־מערסט־באַפֿעלקערטע שטאָט אין דײטשלאַנד. דיסלדאָרף איז אַן אינטערנאַציאָנאַלער ביזנעס און פֿינאַנץ צענטער, וואָס ליגט אויפֿן רײן.
דיסלדאָרף האָט אַן אינטערנאַציאָנאַל לופֿטפֿעלד און אַן אוניווערסיטעט.
פרידריך ווילהעלם, עלקטאר פון בראנדענבורג
פרידריך ווילהעלם, עלעקטאָר פון בראַנדנבורג (16טן פעברואר 1620 - 29סטן אפריל 1688) איז געווען דער עלעקטאר פון בראנדנבורג און הערצאג פון פרייסן פון 1טן דעצעמבער 1640 ביז זיין טויט. א מיטגליד פונעם הויז פון האהענצאלערן, ער איז געווארן באקאנט ווי דער גרויסער עלעקטאר (דער גרויסער קורפירסט) דאנק זיינע פאליטישע און מיליטערישע טאלאנטן. פרידריך ווילהעלם איז געווען אויך א פרומער קאלוויניסט. אויך, ווייל ער האט געגלויבט אין דער וויכטיקייט פון האנדל און האט עס שטארק פראמאווירט.
פרידריך דער ערשטער פון פרייסן (11טן יולי 1657 - 25סטן פעברואר 1713), פון דער האהענצאלערן דינאסטיע, איז געווען דער זון פון פרידריך ווילהעלם, עלקטאר פון בראנדענבורג. פרידריך איז געווען עלעקטאר פון בראנדענבורג (אין 1688 - 1713, פרידריך דער דריטער) און הערצאג פון פרייסן "פרידריך דער צווייטער". די הערצאגשאפט האט פרידריך גערופן א קעניגרייך, און דערקלערט זיך דער ערשטער קעניג פון פרייסן אין 1701, א טיטל וואס ער געהאלטן ביז זיין טויט.
נאָך זיין טויט האט געקעניגט זיין זון פרידריך ווילהעלם דער ערשטער פון פרייסן.
ריטשאַרד טרעוויטיק (ענגליש: "Richard Trevithick", 13טן אפריל 1771 - 22סטן אפריל 1833) איז געווען א קאָרנישער ערפינדער און אינזשעניר. ער איז מערסטנס באקאנט פאר בויען דעם ערשטן געראָטענעם דאַמף־לאָקאָמאָטיוו, וואס איז אבער אויסגעפֿורעמט געווען אלס א פארמיטל פאר וועגן, און נישט פאר אייזנבאנען.
טרעוויטיק איז געווען פון א גרויסער פֿאַרשנייַדונג אומגעגנט אין קארנוואל, ענגלאנד. זיינע עלטערן זענען געווען ריטשארד טרעוויטיק (1735-1797) און אַן טיג (געש' 1810). אין 1797 האט טרעוויטיק געהייראט דזשיין האַרווי. ער איז געשטארבן פון לונגען־אָנצינדונג אין 1833.
די טאַקסע אדער די באַנדע שטאָט בעלי טובות איז דאס צווייטע בוך געשריבן פון מענדעלע מוכר ספרים אין פאָרעם פון א דראמאטישער סאטירישער פיעסע וועגן די ראשי הקהילה פון דער שטאט גלופּסק (מענדעלע'ס צו-נאמען פאר בארדיטשעוו) וועלכע רייטן אויף די ארעמע מאסן מיטן איינמאנען די קאָראָבקע - א שטייער ארויפגעלייגט דורך דער רוסישער רעגירונג.
עס איז ערשינען צום ערשטן מאהל אין זשיטאמיר אין יאהר ה'תרכ"ט און אנטהאלט נײַן סצענעס.
לויט ווי עס שרײַבט י. ח. ראווינצקי האט מענדעלע, צוליב דער שטורעם וואס די סאטירע האט ארויסגערופן, געמוזט פארלאזן בארדיטשעוו מיט זײַן הויזגעזינד וואו ער האט געוואוינט צען יאר.
די סצענעס אינעם בוך שילדערן ווי די שיינע יודן פון שטאט שינדן די הויט פין די ארעמע-לייט, און שטעלן נאך אן א פנים ווי זיי נעמען זיך אן פאר זיי.
ער ברענגט ארויס די שווערע לאגע פין די אונטערדוקטע און פארארעמטע יידישער מאסע, וואס האבן נאך אויסער די אלגעמיינע באגרעניצונגען אויף יידן, אויסצושטיין פין די א.ג. שטאט-פארזארגער.
דאס בוך איז איבערגעזצט געווארן אויף רוסיש דורך יוסף פעטריקאווסקי, געדרוקט אין שווארץ-טומאה אין יאר 1884.
אייווער () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויס־מערבדיגער הויפטליניע פון לאנדאן פאדינגטאן וואס געפינט זיך אין דארף ריטשינגס פארק, לעבן אייווער, באקינגהאמשיר.
די סטאנציע איז די ערשטע אויף דער גרויס־מערבדיקער הויפטליניע אינדרויסן פון לאנדאן.
די גרויס-מערבדיקע באן האט געעפנט די סטאנציע 1טן דעצעמבער 1924.
זונטיג איז נישט פאראן קיין באדינונג.
די עגונה איז א ראמאן געשריבן דורך חיים גראדע און ארויסגעגעבן פון יידיש-נאציאנאלן ארבעטער-פארבאנד אין לאס אנדזשעלעס אין יאהר 1961.
ווי דעהר מחבר שראהבט אין זאן הקדמה, האט די יודישע ליטעראטור נישט געגעהבן אן עכטער אָפּשפּיגלונג פון די דיינים און מורי-הוראות, אדער איז עס צי נעגאטיהוו אדער זענען זיי סימבאלישע לעגענדארישע העלדן. אלס איינער וואט האט זאהנע יונגע יאהרן פארבראכט אין בימ"ד און אין די ישיבות, און איז גיט באקאנט מיט די ת"ח און זייער געדאנקען-גאנג, וויל ער אינעם דאזיגן ראמאן אהערשטעלן זייער מענטשלעכן-רעאלן נסיונות אינעם  טאג-טעגלעכן לעבן.
דער שראהבער גייט טאקע אראהן היבש בפרטיות אין זייער פערזענלעכן פריוואטן לעבן.
דער ביך אנטהאלט 49 קאפיטלען אין א ס"ה פון 326 זאהטן.
די מעשה שפילט זעך אפ אין ווילנע, יארן נאך דער ערשטע וועלט מלחמה, ווען א יוד וואס וויל חתונה האבן מיט מערל די נייטארין גייט זיכן א היתר. היות ס'זענען נישט געווען קיין עדות וואס האבן געזען איר מאן שטארבן, וויל דער רב וואס איז געשטעלט אויף עגונות און חליצות, נישט מתיר זיין.
האט ער זיך געוואנדן צו אן אנדערן רב, וועלכער האט נישט געלעבט גוט מיט די וועד הרבנים, און יענער האט מתיר געווען. ווען יענער האט דאס דערהערט האט ער באפוילן מאכן א שווייג כדי נישט צי מאכן א חילול השם. די מעשה איז אבער ארויסגערינען אין א געשלעג שמחת תורה, און דעם רב המתיר'ס שונאים זענען ארומגעגאנגען העצן. אזוי איז אויך די עגונה'ס א געליעבטע, א גאסן יונג וואס איז איהר נאכגעלאפן צוואנציג יאר אהן ערפאלג, ארומגעגאנגען אנדרייען א קאשע, נישט קענענדיג אראפשלינגען אז זי האט חתונה געהאט צו א פרומען יוד וואס זיכט א היתר.
די רבנים האבן ארויסגעגעבן א מעלדונג זיך אפצושאקלען פונעם היתר און אפגעשטעלט די שכירות פונעם רב המתיר.
לידער פאר יידישע קינדער איז א דין ייִדיש בוך וואס אנטהאלט א זאמלונג פין  לידער געאייגנט פאר קינדער וועלכע זענען ערשינען במשך די יארן אין קענעדער אדלער און אנדערע צייטשריפטן, געשריבן דורך יעקב יצחק סיגאַל.
עס איז אורויסגעגעבן דורך די בילדונגס-קאמיטעט פון ארבעטער-רינג אין ניו יארק, (דירעקטאר זלמן יעפרויקין), און געדרוקט אין מאנטריאל אין יאר 1966.
די פופצן אילוסטראַציעס אינעם בוך זענען געמאלן דורך דעם מחבר'ס טאכטער חנה סיגאל-זאַקוטאַ. צים אויסשטאַטונג פין בוך האט זיך אויך באטייליגט דעם פארפאסער'ס אנדערע טאכטער שיווקע סיגאל-לוסטגארטן און די אויסגאבע איז דערמעהגלעכט געווארן דארעך דעהם סיגאל-פאנד, לויט דעם וואונטש פין די אלמנה עלקע סיגאל.
דעהר בוך אנטהאלט זיבן בינטלעך  לידער אין א ס"ה פין 112 זאהטן.
שלעזוויג-האלשטיין" (,) אין צפון דייטשלאנד איז איינע פון די 16 לענדער אין דייטשלאנד. זיין שטח איז 15,763.18 קוואדראט ק"מ; לויט באפעלקערונג איז זי דאס 9ט־גרעסטע לאנד מיט 2,833,000 איינוואוינער.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז קיל.
שלעזוויג-האלשטיין גרענעצט דעם דרום דענמארק ראיאן פון דענמארק צו צפון, דעם באלטישן ים צו מזרח, די לענדער מעקלענבורג-מערב פאמעראניע, האמבורג און נידער-זאקסן צו דרום, און דעם צפון ים צו מערב.
רבי חיים בראנד איז געווען א מגיד שיעור און דער לוצערנער ישיבה ביז דער פארשפארונג אין שנת תשע״ה.
רבי חיים איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו זיין פאטער רבי אליעזר דוד בראנד זצ״ל. ער האט געלערנט אין דער עץ חיים ישיבה אין ירושלים. ער האט א צייט געלערנט בחברותא מיט רבי נתן צבי פינקל זצ״ל, דער מירער ראש ישיבה.
זיין פאטער רבי אליעזר דוד בראנד זצ"ל
וויניצע ("וויניציאַ"; "וויניצאַ";;;) איז א שטאט אין מערב-צענטראל-אוקראינע אויף די ברעגן פונעם דרום בוג, וואס געפינט זיך אומגעפער 200 ק״מ דרום־מערב פון קיעוו.
וויניצע איז די הויפטשטאט פון דער וויניצער גובערניע, און די גרעסטע שטאט אינעם היסטארישן ראיאן פאדאליע.
די שטאָט איז געגרינדעט געווארן אינעם 14טער יארהונדערט אין דער גרויס-הערצאגשאפט פון ליטע. פון 1569 ביז 1793 איז די שטאט געווען א טייל פון פוילן אחוץ פון א קורצער תקופה פון 1672 ביז 1699 ווען זי איז געווען א טייל פון דער אטאמאנישער אימפעריע.
ביים רוסישן צענזוס אין 1897, האט וויניצע געהאט א באפעלקערונג פון 30,563 און איז געווען די דריט־גרעסטע שטאט אין פאדאליע, נאך קאמעניץ און אומאן.
יידישע היסטאריע פון וויניצע.
יידן האבן זיך באזעצט אין וויניצע אינעם 16טן יארהונדערט. אין 1648 האבן די קאזאקן איינגענומען די שטאט. אלע יידן האבן נישט געזדאנזשעט אנטלויפן פון דער שטאט האבן זיי געמארדעט.
אין 1900 האבן געוואוינט אין וויניצע 11,689 אידן.
נאך דער צווייטער וועלט-מלחמה זענען יידן צוריקגעקומען צו דער שטאט. אין 1959 האבן געוואוינט אין וויניצע 19,500 יידן, 16% פון דער באפעלקערונג.
באַר (;;;) איז א שטאָט אין דער וויניצער גובערניע, צענטראל-אוקראינע אויף די ברעגן פונעם ריוו, א בייטייך פונעם דרום בוג. די שטאט געפינט זיך אומגעפער 200 ק״מ דרום־מערב פון קיעוו, און 63 ק״מ מערב פון וויניצע.
באר איז די אדמיניסטראציע שטאט פון באר ראיאן, אינעם היסטארישן געגנט פאדאליע.
די שטאָט איז געווען א האנדל ארט מיטן נאמען ראוו אין 1401, אין דער גרויס-הערצאגשאפט פון ליטע. אין 1537 האט די פוילישע מלכה באנא ספארזא געגעבן די זידלונג א ניים נאמען ״באר״ נאך איר היימשטאט בארי אין איטאליע.
פון 1569 ביז 1793 איז די שטאט געווען א טייל פון פוילן. די קאזאקן האבן איינגענומען די פעסטונג אין 1648. אין 1672 האט די אטאמאנישער אימפעריע איינגענומען באר וואס איז געווארן די זיץ פון דער לאקאלע אדמיניסטראציע. פון 1686 ביז 1699 זענען געווען אין באר כסדרדיקע שלאכטן צווישן די פאלאקן און די טערקן ביז די פאלאקן האבן געזיגט אין 1699.
ביי דער צוויטער טיילונג פון פוילן איז באר געווארן א טייל פון דער פאדאליער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע.
יידן האבן זיך באזעצט אין באר אין 1542. ווען די קאזאקן האבן איינגענומען די שטאט אין 1648, אלע יידן וואס האבן נישט געזדאנזשעט אנטלויפן פון דער שטאט (בערך 2000) האבן זיי געמארדעט.
אין 1900 האבן געוואוינט אין באר 5,773 אידן.
אין 1989 זענען געבליבן אין באר נאר 367 יידן.
אַרבעטערס פֿילן אָן א פּאָדלאָגע מיט בעטאָן
בעטאָן (פון פראנצויזיש: "Béton") איז א וויכטיגער שטאף וואס מען נוצט אין קאנסטרוקציע. מאָדערנער בעטאָן ווערט געמאכט פון א מישונג פון צעמענט, זאמד, זשווירן און וואסער. נאך וואס די מישונג איז געמאכט ווערט עס געפֿירט צו דער קאנסטרוקציע ארט אין א בעטאן-מישער, און ווערט אפט איבערגעפֿירט אין א בעטאן-פאמפע.
בעטאָן ווערט באנוצט עפֿטער ווי יעדער אנדערער מענטשן-געמאכט שטאף אין דער וועלט. די עלעמנטן זענען געמישט צו מאכן א פאסטע, א ביסל אזא ווי מאכן טייג פאר ברויט. דער בעטאָן איז דערנאך אַװעקגעשיט אַריין אין א ראַם. נאך עטלעכע שעות, פֿאַרשטײַפֿט זיך דער בעטאָן. בעטאָן ווערט פֿאַרשטײַפֿט צוליב א כעמישע רעאקציע וואס הייסט הידראציע. דאס וואסער רעאגירט מיטן בעטאָן, וואס פארבינדט די אנדערע עלעמענטן און מאכט א שטארק שטיין-ענלעכן שטאף.
בעטאָן ווערט באנוצט צו מאכן טראָטואַרן, רערן, ארכיטעקטורישע סטרוקטורן, אויפֿבויען, שטראזן, בריקן, מולטי-שטאָק אָפּלאָגערטער, ווענט, באזעס פאר טויערן, פּלויטן און סטויפעס, און אפילו שיפלעך. זיין גרעסטער געווין איז אז עס פארבינדט ציגלען און שטיינער בעסער ווי אנדערע מעטאָדן באקאנט צו דער מענטשהייט.
א בולדאָזער אדער שטופּגראָבער איז א קריכער טראקטאר וואס איז אויסגעשטייַערט מיט א גרויס מעטאלן ברעט (באקאנט אלס א "מעסער") וואס שטופט גרויסע קוואַנטומס פון ערד, זאמד, שטיינער אדער אנדערע געגליכענע מאטעריאלן בעת קאנסטרוקציע אדער איבערווייַז ארבעט. געוויינטלעך ווערט א בולדאָזער אויסגעשטייַערט מיט א נאָגל-ענלעך הינטער געצייַג וואס שוואַכט אָפּ געפּרעסטע מאטעריאלן.
בולדאָזערס קען מען אָפּגעפֿונען ביי פילע פארשידענע ערטער, אזוי ווי שאַכטעס און שטיינהאַקערייַען, מיליטערישע באזעס, אינדוסטריע פאבריקן, אינזשענריע פראיעקטן און שטאַלן.
דער טערמין "בולדאָזער" געוויינטלעך מיינט בלויז א טראקטאר (געוויינטלעך א קריכער) וואס איז אויסגעשטייַערט מיט א דאָזער מעסער.
שאדוועל () איז א דאקלאנדס לייכטע באן סטאנציע אין שעדוועל אין דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס, מזרח לאנדאן. די סטאנציע איז גאנץ נאנט צו שאדוועל באן סטאנציע אויף דער לאנדאנער איבערגרונט.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 31סטן אויגוסט 1987 ביים אנהייב פון דער דאקלאנדס לייכטע באן. אין אנהייב האבן אלע באנען געהאט נאר איין וואגן; שפעטער האט מען פארגרעסערט די סטאנציע פאר באנען פון צווי וואגאנען.
ליימהויז () איז א נאציאנאלע באן און א פארבונדענע דאקלאנדס לייכטע באן איבערבייט סטאנציע אין ליימהויז אין דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס, מזרח לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך רעגיאנאלע באדינונגען פון c2c קיין און פון און פון דאקלאנדס לייכטע באן קיין און פון און טאער גייטוויי.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1840 דורך דער קאמערציאלער באן, מיטן נאמען סטעפני.
וועסטפֿערי () איז א דאקלאנדס לייכטע באן סטאנציע אין ליימהויז אין דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס, מזרח לאנדאן.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1987 אויף דער רוטע פון דער אלטער לאנדאן און בלאקוואל באן.
פאפלאַר () איז א דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) סטאנציע אין פאפלאַר אין דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס, מזרח לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דריי פון די זעקס דל״ב רוטעס (סטראטפארד-לואישעם, באנק-וואוליטש ארסענאל, טאער גייטוויי-בעקטאן).
פאפלאַר דל״ב סטאנציע האט געעפנט דעם 21סטן אויגוסט 1987 מיט צוויי פעראנען, באדינט דורך נאר דער סטראטפארד-איילאנד גארדנס רוטע. ווען מען האט פארגרעסערט די דל״ב קיין מזרח, האט מען איבערגעמאכט די סטאנציע מיט נאך צווי פעראנען און פארגרעסערט פאר באנען מיט צוויי וואגאנען.
קרייצבאן.
ווען מען עפֿנט קרייצבאן אין 2017 וועט פאפלאר דל״ב סטאנציע זיין ממש לעבן דער נייער קאנערי ווארף באן סטאנציע, וואס וועט דערמעגלעכן גרינע טראנספערן צווישן די צוויי סיסטעמען.
וועסט אינדיע קי () איז א דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) סטאנציע אינעם וועסט אינדיע קי טייל פון קאנערי ווארף, אין דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס, מזרח לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך ווי די ליניע פון לואישעם צעשיידט זיך אין צווייגן קיין סטראטפארד און קיין באנק/טאער גייטוויי.
די ווייט פון וועסט אינדיע קי דל״ב סטאנציע צו קאנערי ווארף דל״ב סטאנציע איז נאר 0.124 מייל (199 מעטער) די קלענסטע ווייט צווישן צוויי סטאנציעס אויף דער גאנצער לאנדאנער אונטערגרונט און דאקלאנדס לייכטע באן סיסטעם.
וועסט אינדיע קי דל״ב סטאנציע האט געעפנט דעם 21סטן אויגוסט 1987 מיט פיר פעראנען. אין מיי 2009 האט מען געבויט א באנוועג פאר באנען פון באנק קיין לואישעם וואס איז געגאנגען אונטער דעם מזרח-מערב באנוועג צו פארמיידן אפהאלטן; ס׳איז געווען נייטיג פאר דעם אוועקצונעמען איין פעראן פון וועסט אינדיע קי. היינט פארן אלע באנק-לואישעם באנען אויף די נייע שינעס ביז זיבענע אוונט און במילא שטעלן זיך נישט אפ ביי וועסט אינדיע קי. צוריקוועגס פון לואישעם קיין באנק שטעלן זיך די באנען יא.
קאנערי ווארף () איז א דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) סטאנציע קאנערי ווארף אויפן אייל אוו דאגס אין דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס, מזרח לאנדאן. די סטאנציע באדינט דעם קאנערי ווארף ביורא קאמפלעקס.
די ווייט פון קאנערי ווארף דל״ב סטאנציע צו וועסט אינדיע קי דל״ב סטאנציע איז נאר 0.124 מייל (199 מעטער) די קלענסטע ווייט צווישן צוויי סטאנציעס אויף דער גאנצער לאנדאנער אונטערגרונט און דאקלאנדס לייכטע באן סיסטעם.
קאנערי ווארף דל״ב סטאנציע האט געדארפט עפענען ווען די דאקלאנדס לייכטע באן האט געעפנט אין 1987 אבער זי איז נאך נישט געווען גרייט. ענדלעך האט מען געעפנט די סטאנציע אין נאוועמבער 1991.
דער גוש עציון ראַיאנראַט () איז א ראיאנראט אין דעם יהודה און שומרון דיסטריקט פון ישראל דרום פון ירושלים.
דער ראט איז אויפגעשטעלט געווארן אין 1980.
זיין נאמען נעמט זיך פונעם דארף כפר עציון וואס דער חרדישער סוחר שמואל האלצמאן האט אויפגעשטעלט.
דער ראט גרענעצט ירושלים און מטה בנימין ראיאנראט אין צפון; נחל תקוע און מדבר יהודה אין מזרח; חברון, קרית ארבע און הר חברון ראיאנראט אין דרום; און די יהודה בערג בארגאראפ, אלה טאל און מטה יהודה ראיאנראט אין מערב.
אין דעצעמבער 2014 האבן געוואוינט אין גוש עציון 21,200 איינוואוינער.
אין 2017 איז שלמה נאמן געוויילט געווארן דער ראט־פארזיצער.
העראן קיס () איז א דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) סטאנציע אינעם העראן קיס טייל פון קאנערי ווארף אויפן אייל אוו דאגס אין דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס, מזרח לאנדאן. די סטאנציע באדינט דעם דרום טייל פונעם קאנערי ווארף ביורא קאמפלעקס.
העראן קיס דל״ב סטאנציע האט געעפענט דעם 31סטו אויגוסט 1987.
דרום קי () איז א דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) סטאנציע אין קאנערי ווארף אויפן אייל אוו דאגס אין דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס, מזרח לאנדאן.
דרום קי דל״ב סטאנציע האט געעפענט דעם 31סטו אויגוסט 1987. אין 1996 האט א באמבע אויפגעריסן לעבן דער סטאנציע און מ׳האט געדארפט ווידערמאכן די סטאנציע.
קראסהאַרבאר () איז א דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) סטאנציע אין קיוביט טאון אויפן אייל אוו דאגס אין דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס, מזרח לאנדאן.
קראסהאַרבאר דל״ב סטאנציע האט געעפענט דעם 31סטו אויגוסט 1987.
שארי אריסאן (געבוירן 9טן סעפטעמבער 1957) איז א רייכע ישראלישע ביזנעספרוי און פילאנטראפ, די אייגנטומערין פון אריסאן אינוועסטירונגען.
שאַרי אַריסאָן איז געבוירן שאַראָן רויז אַריסאן אין ניו יארק, צו מינא און טעד אריסאן.
אין יוני 2009, איז אַרויס אַריסאָנס בוך "געבורט", וואָס פֿאַראייניקט אַן אויטאָביאָגראַפֿיע און אירע גײַסטיקע מיינונגען. אריסאן שרייבט אין א בוך אז זי האט באקומען נביאות וועגן דער צוקונפט, און וועמענס ראלע איז צו העלפן און ברענגען גאולה.
מאַדשוט () איז א דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) סטאנציע אין מילוואל טאון אויפן אייל אוו דאגס אין דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס, מזרח לאנדאן.
מאַדשוט דל״ב סטאנציע האט געעפנט דעם 31סטן אויגוסט 1987. ווען מען האט פארלענגערט די ליניע אונטערן טעמז קיין לואישעם האט מען איבערגעבויט די סטאנציע. די נייע סטאנציע האט מען געעפנט אין 1999.
בלאקוואל () איז א סטאנציע אויף בעקטאן צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב), וואס געפינט זיך אין בלאקוואל אין דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס, מזרח לאנדאן.
בלאקוואל דל״ב סטאנציע האט געעפנט דעם 28סטן מערץ 1994 ווי א טייל פונעם בעקטאן צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן.
איסט אינדיע () איז א סטאנציע אויף די בעקטאן און וואוליטש ארסענאל צווייגן פון דער דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב), וואס געפינט זיך אין דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס, מזרח לאנדאן.
זי איז אין טראוולקארט זאנעס 2 און 3.
איסט אינדיע דל״ב סטאנציע האט געעפנט דעם 28סטן מערץ 1994 ווי א טייל פונעם בעקטאן צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן.
איילאנד גארדנס () איז א דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) סטאנציע נאנט צו איילאנד גארדנס, צפון גריניטש, אויפן אייל אוו דאגס אין דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס, מזרח לאנדאן.
די ערשטע איילאנד גארדנס דל״ב סטאנציע האט געעפנט דעם 31סטן אויגוסט 1987 ווי די דרום סוף־סטאנציע פון דער דאקלאנדס לייכטע באן. ווען מען האט פארלענגערט די ליניע אונטערן טעמז קיין לואישעם האט מען געבויט א נייע סטאנציע א ביסל מער צפונדיק, אין א טיפן טונעל. די נייע סטאנציע האט מען געעפנט דעם 20סטן נאוועמבער 1999.
אין די נישט שפיץ שעה׳ן פארן 6 באנען א שעה קיין באנק און 6 באנען א שעה קיין לואישעם.
וועסט סילווערטאַן () איז א סטאנציע אויף דעם וואוליטש ארסענאל צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) אין סילווערטאַן, מזרח לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
די סטאנציע האט געעפנט אין דעצעמבער 2005 אויפן נייעם צווייג קיין קינג דזשארדזש.
פאנטון דאק () איז א סטאנציע אויף דעם וואוליטש ארסענאל צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) אין מזרח סילווערטאַן, מזרח לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
די סטאנציע האט געעפנט אין דעצעמבער 2005 אויפן נייעם צווייג קיין קינג דזשארדזש (היינט פארלענגערט ביז וואוליטש ארסענאל).
דער אייראפעישער פֿילם מאַרק (EFM), איז דער הויפט מארק פאר פילמען איבער דער גארער וועלט, און איז די וויכטיגסטע ארט פאר די וואס ווילן ארויפארבייטן זייער האנדל אינעם פילם אינדוסטעריע, זיך צו באווייזן ביים מארק, און אנקניפען קאנטאקטן, מיט די געניטע פילם הענדלער, פראדוצירער און פארקויפער צוגלייך.
דער מארק פירט אן מיטן פילם האַנדל דורכאויס דער פולער וואך פון דער בערלינאַלע, און איז דער הויפּט אינדוסטריע באַגעגעניש פֿאַר דער אינטערנאציאנאלער פילם פאמיליע, וואו פילם הענדלער, פּראָדוצירער, פינאַנצירער און קאָ-פּראָדוקציע אגענטן. עס געפונט זיך אין צענטער פון בערלין אינעם פאטסדאמער פאלאץ, און אין די הונדערטער שטיבלעך דערינען, ווערן אויפגעצייגט הונדערטער סאמע בעסטע פילמען, פון דער לעצטער צייט.
די הויפט פירער פונעם מארק זענען די פירמעס וואס פארקויפן פילמען איבער דער וועלט, און יעדע לאנד איז א באזונדערע פארקויף פראצעס, און זיי זענען אין פארבינדונג מיט די פּי אַר פירמעס, וואס מאכן זיכער אז זייערע ווארע ווערט דערהערט געזען און געשעצט אין יעדע וויכטיגע צייטונג און סאציאלע מעדיע געצייג איבער דער וועלט.
די גאספל אק – בארקינג ליניע, אויך באקאנט ווי גאבלין (גאספל אק – בארקינג ליניע) איז אן אייזנבאן ליניע פונעם לאנדאנער איבערגרונט וואס פארט אדורך די פארשטעט פון צפון־מזרח לאנדאן, ענגלאנד. די ליניע ווערט געניצט דורך פאסאזשירן באנען פון לאנדאנער אונטערגרונט און פֿראכט באנען. די ליניע געהערט צו און ווערט אויפגעהאלטן דורך נעצווערק באן און לאנדאנער איבערגרונט.
ביז 2016 האבן דיזלצוגן געניצט די ליניע. אין יוני 2016 האט מען אנגעהויבן עלעקטריפיצירן די ליניע. פון סעפטעמבער 2016 איז די ליניע געווען אינגאנצן פארמאכט, ביז איר ווידערעפענונג דעם 27סטן פעברואר 2017.
הרב שלמה זלמן קויפמאן איז געווען א דיין און רב פון בית הוראה שעל ידי כולל זכרון מנחם, מאנסי, ניו יארק.
הרב קויפמאן איז א תלמיד חכם וואס איז זייער ליבעראל אין זיינע שיטות, זייענדיג א נאכפאלגער פון די שיטה פון הרב אברהם יצחק הכהן קוק זייענדיג א תלמיד פון מוסד הרב קוק, און א געוועזנע דיין אין בית דין פון הרב חיים פלאהר, און האלט ווייטער אן זייער א נאנטע באציונג מיט הרב דוד לאו, דער הויפט רב פון ישראל.
דעראיבער איז דא פיל קריטיק א קעגין זיינע פסקים פון די סאטמארער דיינים הרב געציל בערקאוויטש מיט הרב זלמן לייב פילאפ.
ווייטער האט ער שטארקע שטיצע פון ארגאניזאציעס וואס העלפן די רעכטען פון ווייבער ווי "יד לאישה" אין ארץ ישראל, וואס איז באוואוסט ווי א פרוי וואס האט א פראבלעם מיט שלום בית ווענדט מען זיך צו הרב קויפמאן און לייגט ארויף דורך דעם רבנות א צו העיכוב, אדער דורך דער ריכטונג.
ער האט אויך שטיצע פון הרב גבריאל צינער מחבר ספר נטעי גבריאל א ליובאוויטשער חסיד וואס איז זייער מחשיב זיינע שיטות. אינטערסאנט אויף הרב קויפמאנ'ס טיש ליגט אפן די ספרים פון נטעי גבריאל. ער פסק'נט זיינע שאלות לויט דער הוראה פון הרב צינער. ווי אויך איז ער באוואוסט אלס גרויסער תלמיד פון ספר ערוך השולחן.
און חודש אייר תשע"ז האבען א קבוצה לומדים פון כולל זכרון מנחם איינגעפאקט בדרך כבוד זיינע ספרים און חפצים און אים געבעטען ער זאל פארלאזען די בית הוראה פון די כולל און ער זאל מאכען א אייגענע בית דין און בית הוראה וואס פאסט זיך מיט זיין השקפה און שיטות לויט די הוראות ופסקים פון די רבנות ארץ ישראל און די שיטת המזרחי פון תלמידי הרב קוק בנוגע די מדינה און ארץ ישראל אד"ג, ער האט טאקע זיי צוליב געטון ווייל כולל זכרון מנחם ווערט מער און מער רעכט'ס זייער קנאי'ש גענויט און ער האט געגרידענט א בית דין מיט די נאמען "הוראה ומשפט" וואס האט נאך נישט קיין אפציעלע אדרעס אבער עס איז צום האפען אז די אלע מער מאדערנע אידען וואס זוכען פסקים לויט די "אפען ארטאדאקס" וועל זיך ווענדען דארט פאר הוראה ופסקי שו"ע לויט די היינטיגע ליבעראלאע שיטות פון פרויען רעכטען מער ווי מענער וכדומה, ווי אויך האט הרב קויפמאן מפרסם געווען זיין אינשורענס קאמפאני קופמאן אינשורענס ציענדיג יעצט מער חיונה פון אינשורענעס ווי רבנות עס קען זיין אויב סוועט נישט גיין די נייע בית דין וועט ער זיך מער אריילייגען אין זיין ביזנעס און אזוי קענען מפרנס זיין זיין משפחה בדרך כבוד,
ער דאווענט שחרית גאר פריה, מנחה מעריב דאווענט ער ביחידות אדער אין בית דין שטיב אדער ביי אים אין דער היים.
לינקאָלן צענטער פֿאַר די פארשטעלונג קונסטן (ענגליש: "Lincoln Center for the Performing Arts") איז אַ קאָמפּלעקס פון געביידעס מיט אַ גאַנצן געגנט פון 61 דונאַם אין ניו יארק, וואס דינט אלס מוזיי פאר 12 קונסט אפטיילונגען.
דאס אָרט איז געבויט געווארן אין די 60'ער יארן פונעם צוואנציגסטן יאָר-הונדערט, דורך ראבערט מאזעס, אלץ טייל פון אַ פּלאַן איבערצומאכן די שטאט, דאן איז עס געווען דאס ערשטער צונויפקום פון וויכטיק קולטור אינסטיטוציעס, אין איין צענטראל אָרט אין איין שטאט, אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן.
עס געפונט זיך צווישן קאָלומבוס און אַמסטערדאַם עוועניו, צווישן 62 סטריט וועסט און 66 סטריט וועסט, אין "אַפּער וועסט סייד" מאנהעטען.
דארט קומט אויך פאר דער יערליכער פילם פֿעסטיוואַל דורך די ניו יארק נייע פילמען פעסטיוואל, און ווערט אָרגאַניזירט דורכן מוזיי פון מאדערנער קונסט און פֿילם געזעלשאַפט פונעם לינקאָלן צענטער. דער פעסטיוואל קומט פאר געווענליך אינמיטן מערץ, און איז זייער א באַוואוסטער פֿעסטיוואַל, זייענדיג דער פראמינענסטער פעסטיוואל אינעם קונסט ראנג.
די וויניצער גובערניע (, "וויניצקאַ אבלאַסט"; אויך זיך פאררופן אויף וויניטשטשינא -) איז אן אבלאסט (גובערניע) פון אוקראינע. די הויפטשטאט פון דער גובערניע איז די שטאט וויניצע. די באפעלקערונג איז געווען 1,610,573 אין 2015.
די גובערניע איז געשאפן געווארן אין דער אוקראינישער סאוועטישער סאציאליסטישער רעפובליק דעם 27סטן פעברואר, 1932.
אין דער צווייטער וועלט־מלחמה איז די גובערניע געווארן צעטיילט צווישן דעם זשיטאמירער קאמיסאריאט און דער טראנסניסטריע גובערניע פון רומעניע.
לאנדאן סיטי ערפארט () איז א סטאנציע אויף דעם וואוליטש ארסענאל צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) אין מזרח סילווערטאַן, מזרח לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3, און באדינט דעם לאנדאן סיטי ערפארט.
עראָפּלאַנען (ענגליש: "Planes") איז אן אמעריקאנישער קאמפיוטער אנימירטער ספארט קאמעדיע פילם פון 2013 וואס איז פראדוצירט געווארן דורך דיזניטון סטודיאס און באפרייט געווען דורך וואלט דיזני פילמען. ער איז א ספּין-אָף פון פיקסאר'ס "אויטאָס" קאנצעסיע און דער ערשטער פילם אין די "עראָפּלאַנען" טרילאגיע.
דאַסטי קראָפּהאָפּער איז אן עראָפּלאַן וואס וויל קאָנקורירן אין א פֿלי-קאָנקורס ארום דער וועלט. אבער, דאַסטי איז א לופֿט באַשפּריצונג עראָפּלאַן וואס איז נישט טאקע געבויט פֿאר קאָנקורסן, און איז דערשראקן פֿון הייכן. דערפֿאַר גייט ער צו אן עראָפּלאַן פֿון דאס לופֿט-מיליטער מיטן נאמען סקיפּער, וואס העלפט אים ווערן טויגיק צו קאָנקורירן.
דער טאָראָנטאָ יידישער פֿילם פֿעסטיוואַל (ענגליש: "Toronto Jewish Film Festival", אין קורצן: "TJFF") איז אַ יערליכער פילם פֿעסטיוואַל, געהאלטן אין טאָראָנטאָ, אָנטאַריאָ, קאַנאַדע.
ער קומט פאר אין מאנאט מיי, און ווערט געשילדערט ווי דער גרעסטער יידישער פילם פֿעסטיוואַל אין דער וועלט.
דער פֿעסטיוואַל איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1993.
אין יאר 2017, האט דער פעסטיוואל אויפגעשפילט דעם יידישן פילם מנשה.
קינג דזשארדזש () איז א סטאנציע אויף דעם וואוליטש ארסענאל צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) אין צפון וואוליטש, מזרח לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3, און באדינט דעם קינג דזשארדזש.
די סטאנציע האט געעפנט אין דעצעמבער 2005 ווי די סוף־סטאנציע פון א נייעם צווייג קיין קינג דזשארדזש (היינט פארלענגערט אונטערן טעמז ביז).
וואוליטש אַרסענאַל () איז א נאציאנאלע באן און דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) איבערבייט סטאנציע אין וואוליטש, קעניגלעכע בארא פון גריניטש, לאנדאן. זי איז א לאקאלע סטאנציע אויף דער צפון קענט ליניע, באדינט דורך סאדאיסטערן און טעמזלינק, און די דרום סוף־סטאנציע פונעם וואוליטש ארסענאל צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן. די סטאנציע איז די איינציגסטע דל״ב סטאנציע אין טראוולקארט זאנע 4.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן נאוועמבער 1849 אויף דער צפון קענט ליניע פון לאנדאן קיין דזשילינגהאם.
אום 12טן יאנואר האט מען געעפנט די פארלענגערונג פונעם לאנדאן סיטי ערפארט צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן קיין וואוליטש אַרסענאַל.
סטראַטפֿארד היי סטריט () איז א דאקלאנדס לייכטע באן סטאנציע אין סטראטפארד, נייהעם, מזרח לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן סטראטפארד אינטערנאציאנאל צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן, וואס האט געעפֿנט דעם 31סטן אויגוסט 2011.
אין די נישט־שפיץ שעה׳ן פארט א צוג יעדער צען מינוט צפון קיין און דרום קיין; אין די שפיץ שעה׳ן פארן די צוגן יעדער אכט מינוט.
עבי ראד () איז א דאקלאנדס לייכטע באן סטאנציע אין וועסט העם געגנט פון דער נייהעם, מזרח לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן סטראטפארד אינטערנאציאנאל צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן, וואס האט געעפֿנט דעם 31סטן אויגוסט 2011.
סטאר ליין () איז א דאקלאנדס לייכטע באן סטאנציע אין קאנינג טאן, נייהעם, מזרח לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן סטראטפארד אינטערנאציאנאל צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן, וואס האט געעפֿנט דעם 31סטן אויגוסט 2011.
אל סיינטס () איז א דאקלאנדס לייכטע באן סטאנציע אין פאפלאר, טאר האמלעטס, מזרח לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך קעגן איבער דעם קריספ סטריט מארק און לעבן פאפלאר באָד.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 31סטן אויגוסט 1987 ביים עפענען פון דער דאקלאנדס לייכטע באן.
א צוג פארט יעדע פיר מינוט צפון קיין און דרום קיין קאנערי ווארף; ביז 9.30 אינדערפרי פארט יעדער צווייטער צוג ווייטער קיין.
לענגדאן פארק () איז א דאקלאנדס לייכטע באן סטאנציע אין פאפלאר, טאר האמלעטס, מזרח לאנדאן.
ווען די דאקלאנדס לייכטע באן האט געעפנט דעם 31סטן אויגוסט 1987 איז נאך נישט געווען דא קיין סטאנציע. די סטאנציע האט ערשט געעפנט דעם 9טן דעצעמבער 2007.
דעוונס ראד () איז א דאקלאנדס לייכטע באן סטאנציע אין בראמלי-ביי-בוי, טאר האמלעטס, מזרח לאנדאן.
אוראלט גריכיש איז געווען  די  שפראך וואס די מענטשן פון אוראלט גריכנלאנד האבן גערעדט פונעם 9טן ביזן 4טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג. אוראלט גריכיש מיט לאטיין זענען די וויכטיגסטע אוראלטע שפראכן (ד״ה שפראכן וואס מען רעדט מער נישט היינט) פאר היינטיקע ענגליש רעדער, ווייל א היבשע צאל ווערטער אויף ענגליש שטאמען פון גריכיש און לאטיין.
גריכיש האט געהאט פארשידענע דיאלעקטן,
אבער ״אַטישע גריכיש״ וואס די בירגער פון אטען האבן גערעדט ווערט גערעכנט א ריינע פארעם פון דער שפראך. די גריכן זענען געווארן גאר שטארק אין די לענדער ארום דעם מיטלענדישן ים און זייער שפראך האט זיך גיך פארשפרייט. אלעקסאנדער דער גרויסער האט אריינגעפירט די שפראך אין אזיע.
די דיכטונגען פון די אוראלטע גריכישע דיכטער האבן זיי געשריבן אויף גריכיש.
בא טשערטש () איז א סטאנציע אין בוי, טאר האמלעטס, מזרח לאנדאן, וואס געפינט דיך אויפן סטראטפארד צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן. די סטאנציע איז א מהלך פון 300 מעטער פון בא ראד אונטערגרונט סטאנציע און מען קען קויפן בילעטן מיט אן איבערבייט צווישן די סטאנציעס.
פודינג מיל ליין () איז א דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) סטאנציע אין סטראטפארד, נייהעם, מזרח לאנדאן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנעס 2 און 3, אויף דעם סטראטפארד צווייג פון דער דל״ב.
די סטאנציע האט ערשט געעפנט דעם 15טן יאנואר 1998. ווען מ׳האט פארלענגערט די פעראנען פון די אנדערע סטאנציעס פאר צוגן מיט דריי וואגאנען, זענען די פעראנען דא געבליבן לאנג נאר פאר צוויי וואגאנען, און מען האט געדארפט עפענען נאר א טייל פון די טירן. די אלטע סטאנציע איז פארמאכט געווארן דעם 17טן אפריל 2014. אום 28סטן אפריל האט מען געעפנט די נייע גרעסערע סטאנציע, א ביסל דרום פון דער אריגינעלער סטאנציע.
יאָד (,) איז א דארף אין (שארקיישטענער בעצירק, וויטעבסקסר קרייז, בעלארוס. פאר דער צוויטער וועלט-מלחמה איז יאד געווען א יידיש קליינשטעטל אין פוילן (ברעסלווער בעצירק, ווילנער קרייז). די יידן האָבן באקומען די רעכט צו באזעצן זיך דארט פון דער רוסישער רעגירונג נאר אין יאָר 1903.
יידישע לעבן אין שטעטל ביז דער צווייטער וועלט־מלחמה.
דאמאלסט האָבן אָנגעהויבן יידן פון די ארומיקע דערפער און שטעטלעך זיך באזעצן דאָ און געגרינדעט באלד א קהילה. א טייל האט געקויפט ערד צו בויען הייזער ביין היגן פָריץ אָדער ביי די פויערים. און די אָרעמסטע האָבן געדונגען דירות ביי די גויים. ערב דער צוויטער וועלט־מלחמה האָבן געוואוינט אין יאָד ארום 500 יידן.
אין שטעטל איז געווען א גרויסע שול, א קהלישע באָד מיט א מקוה, צוויי חדרים פאר קינדער, געווען א רב און א שוחט. ס׳האבן פונקציונירט אורגאניזאציעס פון החלוץ און בית"ר.
א טייל פון דער יידישער יוגנט האָט געפאָרן קיין ווילנע שטודירן אָדער ארבעטן.
יידן האָבן זיך באשעפטיקט אלס בעל - מלאָכות: שניידערס, שוסטערס, בלעכער, גלעזער און אנדערע. זיי האָבן באדינט די גאנצע סביבע. ביי די ארומיקע גויים זיינען כמעט ניט געווען האנטווערקער. די מער פארמעגלעכע האָבן זיך באשעפטיקט אין האנדל. אלע קראָמען אין שטעטל, חוץ פון צוויי, האָבן געהערט צו יידן. יעדר דינסטיג איז געווען א מארק-טאָג. אטלעכע מאָל אין יאָר זיינן פאָרגעקומען ירידים. יידישע סוחרים האָבן געהאנדלט מיט פלאקס און גענדז.
אין דער סביבה זיינען געווען יידישע ערד-באזיצער (דערהויפט אין א יידישע דאָרף קיסלאוושצינע) וואָס האָבן געפירט אן אגרארע ווירט-שאפט. אנדערע האָבן ארענדירט ביי די פריצים פרוכטסעדער, מילך ווירטאפטן און זכויות צו פישפאנגן.
אין סעפטעמבער 1939, ביי אויסברוך פון דער צוויטער וועלט־מלחמה איז דאס שטעטל פארנומען געוואָרן דורך דער רויטער ארמיי. און איז איינגעשטעלט געוואָרן די סאוויעטישע מאכט.
אין יוני 1941, האָבן די דייטשן פארכאפט דאס שטעטל און מיט דער הילף פון די היגע גויים אָנגהויבן טעראָריזירן די יידן. די היגע פוילישע אינטעליגנץ האָט זיך געווענדעט צו די דייטשן מיט א ביטע ניט שיקן די יידן אין געטוס פון די גרעסערע שטעטלעך נאָר פארניכטן זיי אויפן אָרט.
דעם 17 דעצעמבער 1941, כ"ז אין כסלו, אין חנוכה-צייט, האָבן די גויישע שכנים געפירט די יידן צו די צוגעגרייטע גריבער, אויסגעטאָן זיי פון די בגדים און עטלעכע דייטשן מיט דער הילף פון די היגע פאָליציי און הילפס-גרופע פאָליציאנטן פון ברעסלעב, זיי געשאָסן. נאָך א היפשע צייט זיינען די גריבער געשטאנן אָפן און מען האָט געבראכט צו זיי אנטלאָפענע יידן וואָס זיינען געכאפט געוואָרן אויף די וועגן דורך וויסרוסישע און רוסישע פויערים.
אויך די יידן פון די ארומיקע דערפער זיינען דאָרמאָרדעט צוזאמען מיט די יאָדר יידן, ארום 500 יידן.
די געראטעוועטע יידן פון דער שחיטה האָבן געקעמפט אין די רייען פון די פארטיזאנער באהאלטן זיך אין די וועלדער אָדער ביי פרידלעכע גויים. נאָר א טייל פון זיי זיינען געבליבן לעבן. עטלעכע פון זיי האָבן נאָכן באפראיונג געקעמפט אין די רייען פון דער סאָווייטישער ארמיי.
יעצט איז דאס דארף יאָד ריין פון יידן.
קאַטי סאַרק () איז א דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) סטאנציע אין דעם שטאט־צענטער פון גריניטש, דרום־מזרח לאנדאן.
זי איז אין טראוולקארט זאנע 2 און 3.
קאַטי סאַרק איז די ערשטע סטאנציע פונעם לואישעם צווייג וואס איז דרום פונעם טעמז, און איז אונטער דער ערד. נאנט צו דער סטאנציע געפינען זיך דער נאציאנאלער ים-מוזיי, גריניטש שפיטאל און די קעניגלעכע אבסערוואטאריע.
קאַטי סאַרק דל״ב סטאנציע האט געעפנט דעם 3טן דעצעמבער 1999 מיט דער פארלענגערונג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן קיין לואישעם.
אין די נישט שפיץ שעה׳ן פארן 12 באנען א שעה קיין באנק און 12 באנען א שעה קיין לואישעם. אין דער פרי פארן באנען אויך קיין סטראטפארד.
גריניטש () איז אן איבערבייט סטאנציע צווישן דער נאציאנאלע באן ליניע פון לאנדאן קיין צפון קענט און דעם לואישעם צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב). די סטאנציע געפינט זיך 400 מעטער דרום־מערב פונעם שטאט־צענטער פון גריניטש, דרום־מזרח לאנדאן.
די לאנדאן און גריניטש אייזנבאן איז די עלטסטע פארשטאטישע באן אין דער וועלט. די אייזנבאן האט געעפנט אין 1836 פון דעפטפארד קיין ספא ראד, בערמאנדזי; אין דעצעמבער יענע יאר האט מען פארלענגערט די ליניע קיין לאנדאן ברידזש. אום 24סטן דעצעמבער 1838 האט מען געעפנט א פראוויזארישע סטאנציע אין גריניטש, און פון דעמאלסט זענען די באנען געפארן פון גריניטש קיין לאנדאן ברידזש. אין 1840 האט מען געעפנט די פראכטפולע סטאנציע געביידע, וואס איז היינט פון די עלצטע סטאנציע געביידעס אין דער וועלט.
די דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) פעראנען האט מען געעפנט דעם 3טן דעצעמבער 1999 מיט דער פארלענגערונג פון דער דל״ב קיין לואישעם.
דאקלאנדס לייכטע באן.
12 באנען א שעה קיין באנק און 12 באנען א שעה קיין לואישעם. אין דער פרי פארן טייל באנען קיין סטראטפארד.
דעפטפֿארד ברידזש () איז א דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) סטאנציע אין דעפטפֿארד, דרום־מזרח לאנדאן.
דעפטפֿארד ברידזש סטאנציע געפינט זיך אין דער קעניגלעכער בארא פון גריניטש, העכער פון דעפטפארד ריטשקע (דער טייך רעוונזבארן וואו ער פליסט אין טעמז אריין), לעבן דעם גרענעץ מיט דער לאנדאנער בארא פון לואישעם.
דעפטפֿארד ברידזש דל״ב סטאנציע האט געעפנט דעם 3טן דעצעמבער 1999 מיט דער פארלענגערונג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן קיין לואישעם.
עלווערסאן ראד () איז א דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) סטאנציע אין סט דזשאנס, א וואוין־געגנט אין דרום־מזרח לאנדאן.
עלווערסאן ראד סטאנציע געפינט זיך איבער דעם גרענעץ צווישן דער לאנדאנער בארא פון לואישעם מיט דער קעניגלעכער בארא פון גריניטש.
עלווערסאן ראד דל״ב סטאנציע האט געעפנט דעם 3טן דעצעמבער 1999 מיט דער פארלענגערונג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן קיין לואישעם.
לואישעם () איז א נאציאנאלע באן און דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) איבערבייט סטאנציע אין לואישעם, דרום־מזרח לאנדאן. זי איז א סטאנציע אויף עטלעכע ליניעס באדינט דורך סאדאיסטערן, און די דרום סוף־סטאנציע פונעם לואישעם צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן.
די צפון קענט ליניע האט געעפנט דעם 30סטן יוני 1849 מיט א סטאנציע אין לואישעם. ווען די מיטן קענט ליניע האט געעפנט אין 1857 האט מען געבויט א נייע סטאנציע וואס האט באדינט ביידע ליניעס.
אום 3טן דעצעמבער 1999 האט מען געעפנט די פארלענגערונג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן קיין לואישעם.
דרום טאטנהאם () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויף דער גאספל אק – בארקינג ליניע, וואס געפינט זיך אויף דער מזרח זייט פון דער A10 היי ראד אין טאטנהאם, צפון לאנדאן, ענגלאנד.
הארינגיי גרין ליינס () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויף דער גאספל אק – בארקינג ליניע, אין הארינגיי, צפון לאנדאן, ענגלאנד.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן יוני 1880 מיטן נאמען גרין ליינס. זייט דעמאלסט האט זי געהאט פארשידענע נעמען; דער היינטיקער נאמען האט מען געגעבן אום 8טן יולי 1991.
איין באן פארט אין ביידע ריכטונגען יעדע 15 מינוט.
קראוטש היל () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויף דער גאספל אק – בארקינג ליניע. זי געפינט זיך אויף קראוטש היל אין דער לאנדאנער בארא פון איזלינגטאן, צפון לאנדאן, ענגלאנד.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1868.
אין ביידע ריכטונגען פארט איין באן יעדע 15 מינוט.
אפער האלאוויי () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויף דער גאספל אק – בארקינג ליניע. זי געפינט זיך אין האלאוויי אין דער לאנדאנער בארא פון איזלינגטאן, צפון לאנדאן, ענגלאנד.
וואלטאמסטוי קווינס ראד () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויף דער גאספל אק – בארקינג ליניע, וואס געפינט זיך אין צפון־מזרח לאנדאן, ענגלאנד.
די סטאנציע האט געעפנט אום 9טן יולי 1894 מיטן נאמען וואלטאמסטוי. זי האט באקומען דעם היינטיקן נאמען אין 1968.
א סירענע (ענגליש: "siren") איז א זייער הויך סארט ליאַרעם-אַפּאַראַט. בירגער-באַשיצונג סירענעס ווערן מאָנטירט אין שטייענדיקע לאָקאַציעס און ווערן באניצט צו ווארענען פון נאטירלעכע קאַטאַסטראָפֿעס אדער פון אטאקעס. אויך ווערן סירענעס באניצט אויף עמערגענץ דינסטן פארמיטלען ווי אמבולאנסן, פאליציי אויטאס און לעשאויטאס. עס זענען דא צוויי סארטן סירענעס אין אַלגעמיין: לופט און עלעקטראניש.
א ווארנונג סירענע און עמערגענץ לעמפּלעך אויף א לעשאויטא
די ישראל פאליציי (העברעאיש: "משטרת ישראל", אראביש: "شرطة إسرائيل‎") איז די ציווילע פאליציי פון ישראל. ענלעך מיט מערסט אנדערע פאליצייס אין דער וועלט, אירע פונקציעס שליסן איין פארברעכן-מלחמה, באַוועגונגס וועלטיקונג, פּובליקום זיכערהייט, און קאנטערטעראריזם.
די ישראל פאליציי הויפטקווארטיר איז באזירט ביים רעגירונג קאָמפּלעקס אין ירושלים. ביי א נויטפאל קען די פאליציי ווערן אַלאַרעמט דורך אָנדרייען 100 פון יעדן טעלעפאן אין ישראל. זינט 2015 איז עס אויך דא א פאליציי אינפארמאציע צענטער מיטן נומער 110.
לייטן מידלאנד ראד () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויף דער גאספל אק – בארקינג ליניע, וואס געפינט זיך אין לייטן, צפון־מזרח לאנדאן, ענגלאנד.
די סטאנציע האט געעפנט אום 9טן יולי 1894 מיטן נאמען לייטן. זי האט באקומען דעם היינטיקן נאמען אום 1טן מיי 1949.
לייטנסטאן היי ראד () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויף דער גאספל אק – בארקינג ליניע, וואס געפינט זיך אין לייטנסטאן, צפון־מזרח לאנדאן, ענגלאנד.
די סטאנציע האט געעפנט אום 9טן יולי 1894 מיטן נאמען לייטנסטאן. זי האט באקומען דעם היינטיקן נאמען אום 1טן מיי 1949.
אן אָפּגלייַכער אדער גריידער איז א שווערע מאשין מיט א מיטל מעסער וואס ווערט באנוצט צו מאכן פֿלאַכע באָדנס און צו ענדיקן די אויסגליטשונג פון מאַרשרוטן. א טיפישער אָפּגלייַכער האט זעקס רעדער, ווען דער מאטאר און אָפּעראַטאָר'ס קאַבינע זענען מאָנטירט איבער די הינטער און מיטל רעדער, און דאס מעסער איז צווישן די מיטל און פֿראָנטיקע רעדער.
אן אָפּגלייַכער'ס ראלע אין ציווילע אינזשעניריע איז צו ענדיקן די רויע אויסגליטשונג געמאכט דורך מער שווערע מאשינען ווי בולדאזערס און סאָכעס. דאָס הייסט אז ווען דאזיקע צוויי מאשינען נעמען א פֿעלד און מאכן א באָדן וואס איז מער אדער ווייניק פֿלאַך, דער אָפּגלייַכער מאכט אים פֿלאַך ווי א שטראז כדי צו דערלויבן פארמיטלען צו פֿאָרן איבער אים.
א גראָבמאַשין, באַגער אדער עקסקאַוואַטאָר (ענגליש: "excavator") איז א סארט שווערע מאשין. גראבמאשינען ווערן באנוצט אין גראָבן אין דער באדן אדער צו באַוועגן גרויסע אָביעקטן. די באַזע פון דער מאשין האט געוויינטלעך צוויי קייטן פאר באַוועגונג. איבער די קייטן איז א פלאטפֿארמע וואס דרייט זיך אום 180° אדער 360° גראַד. דער אפעראטאר זיצט אין א קאבינע און קאנטראלירט דעם גראבמאשין. איין קאנטראל סיסטעם באוועגט די מאשין הין און צוריק, און די אנדערע אַקטיוויזירט דעם אָרעם און די לאָפּעטע.
גראבמאשינען זענען פאראן אין פארשידענע גרייסן לויט דעם סארט ארבעט וואס זיי פֿירן אויס. טייל גראבמאשינען ניצן קאַבעלן, און טייל האבן רעדער אנשטאט קייטן.
א טורעם הייבמאַשין פאר קאנסטרוקציע
א הייבמאַשין אדער הייבער איז א מאשין וואס האט אן אויפֿהייב מעכאניזם, קאַבעלן און שטיצונג רעדער. זי קען ווערן באנוצט אויפצוהייבן אדער אַראָפּנידערן זאכן אדער צו באוועגן זיי לינקס און רעכטס. הייבמאַשינען ווערן אפט באנוצט אין דער קאנסטרוקציע אינדוסטריע און אויך אין שאפן אדער באוועגן שווערע זאכן.
א גאָפּל-הייבער אדער הייבגאָפּל איז א סארט לאַסטאויטאָ מיט גרויסע מעטאַלע גאָפּלען מיט וועלכע מען טראגט און הייבט לאַסט. זי ווערט אפט באנוצט אין גרויסע מאגאזינען.
א פֿייער הידראַנט איז א וואַסער קוואַל פֿון וועלכער פֿייערלעשער קענען פֿארבינדן זיך צו דער שטאָטישער וואסער סיסטעם צו העלפן זיי קעמפֿן פֿייערס.
א פֿייער הידראַנט ווערט באנוצט דורך פֿארבינדן א שלויך צו דעם הידראַנט, עפֿענען דעם ווענטיל צו ליפֿערן א שטארקן וואסער גאָס אונטער דרוק. דער שלויך קען זיין פֿארבינדט צו א לעשאויטא, און מיט דעם לעשאויטא'ס פאמפע קען דער וואסער דרוק ווערן פֿאַרשטאַרקט אדער אָפּגעטיילט צו פֿילע גאָסן לויט דער מוז.
פייער שלויכן אין א לעשאויטא
א פייער שלויך איז א גרויסע עלאַסטישע רער וואס איז גרינג אויסצובייגן. ער ווערט באנוצט צו ברענגען וואסער פון א לעשאויטא דורך א פלומפ אדער פון א הידראנט צו לעשן א פייער אין הויכער שטאַרקייט. ווארום דאס וואסער איז אונטער א הויכן דרוק, דארפן פייער שלויכן זיין זייער שטארק. זיי קומען אין פילע פארשידענע גרייסן.
ישראלדיקע פֿייערלעשער קעמפֿן א וואלד פֿייער
די ישראל פֿייערלעשעריי און רעטונג דינסטן (העברעאיש: "כבאות והצלה לישראל" אדער "שירותי כבאות והצלה") זענען די אפֿיציעלע פֿייערלעשעריי און רעטונג ארגאניזאציע פון ישראל, וואס ארבעט אונטער המשרד לביטחון הפנים. דער אָרדענונג געבט דאס ישראלדיקן פּובליקום פארשידענע פֿייערלעשעריי און רעטונג דינסטן 365 טעג א יאר, 24 שעות מעת-לעת. אָנדרייען 102 פון יעדן טעלעפאן אין ישראל וועט דער שמועס איבערפירן צו דער לאקאלער עמערגענץ מיטלפּונקט פונעם דינסט צו באקומען דער עמערגענץ אויסרוף.
וואנסטעד פאַרק () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויף דער גאספל אק – בארקינג ליניע, וואס געפינט זיך אין פֿארעסט גייט, צפון־מזרח לאנדאן, ענגלאנד.
די סטאנציע האט געעפנט אום 9טן יולי 1894.
אַ בעטאָן-מישער איז אַ געצייג וואס ווערט באַנוצט צו מישן צעמענט מיט זאמד, זשווירן און וואסער צו מאכן בעטאָן. עס זענען דאָ בעטאָן-מישערס וואס ווערן באַנוצט צו פירן די ענדלעכע מישונג פֿון די פֿאַבריק צום קאָנסטרוקציע אָרט.
שטייענדיק.
אַ בעטאָן-מישער מיט אַ קליינער פֿאַרנעם, וואס ווערט באַנוצט צו מאַכן קליינע קוואנטומס פֿון בעטאָן און איז מאטאריזירט מיט אן עלעקטרישער מאטאר. נאך אַרייַנפֿירונג די וויכטיגע מאטעריאלן אריין אין דער טאנק איז דער עלעקטרישער מאטאר אקטיוויזירט צו מישן די מישונג. נאך די מישונג איז געמאַכט אַ מענטש אָנבייגט דער טאַנק צו אויסגיסן דער בעטאָן.
מאָביל.
אַ בעטאָן-מישער מיט אַ גרויסער פֿאַרנעם וואס ווערט געשטעלט אויף אַ לאַסטאויטאָ. די מאטעריאלן זענען געפֿירט אריין אויטאָמאַטיש ביי אַ בעטאָן פאבריק. אריין זיי ווערן געמישט צו מאַכן אַ גלייַכפֿאָרמיקע פאַסטע.
וואודגריינזש פאַרק () איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויף דער גאספל אק – בארקינג ליניע, וואס געפינט זיך אין מאנאר פארק, לאנדאנער בארא פון נייהעם, צפון־מזרח לאנדאן, ענגלאנד.
פֿארעסט גייט () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויסאיסטערן הויפטליניע אין פארעסט גייט, נייהעם, מזרח לאנדאן. די סטאנציע ווערט געדינט דורך דער - מעטרא באן.
די גרויס-איסטערן באן האט געעפנט די סטאנציע אין 1840.
צוקונפטיקע אנטוויקלונג.
פון מיי 2017 וועט די ליניע ניצן קלאס 345 צוגן מיט 9 וואגאנען, וואס זענען לאנג 200 מעטער. די סטאנציע וועט האבן דריי נייע ליפטן צו די פעראנען.
אין די נישט שפיץ־שעה׳ן פארן פון דער סטאנציע 6 באנען א שעה אין יעדער ריכטונג.
קרייצבאן איז א 118-קילאמעטער (73-מייל) אייזנבאן ליניע אינמיטן אנטוויקלונג אין לאנדאן און די היים גראפנטשאפטן בארקשיר, באקינגהאמשיר און עסעקס, מיטן צוועק פון שאפן א נייע מזרח-מערב רוטע אריבער לאנדאן און פארזארגן א נייע הויך־פרעקווענץ צופארער און פארשטאטישע פאסאזשירן באדינונג. קאנסטרוקציע פון דער ליניע האט אנגעהויבן אין 2009, און דער צענטראלער טייל און א גרויסער אפטייל פון דער ליניע, צווישן פאדינגטאן אין צענטראל לאנדאן און עבי וואוד אין דרום־מזרח, האט געדארפט עפענען אין דעצעמבער 2018; ענדליך איז די ליניע נאך נישט אפן אין 2022. ווען די באדינונגען הייבן אן וועט מען רופן די ליניע מיטן נאמען עליזאבעט ליניע נאך דער מלכה עליזאבעט די צווייטע.
איינער פון די מזרח צווייגן, צווישן ליווערפול סטריט און שענפילד אין עסעקס, איז אריבערגעגעבן געווארן צו א צייטווייליגע באדינונג וואס הייסט TfL באן אין 2015; דעם אפצווייג וועט מען באהעפטן צו דער צענטראלער רוטע אדורך צענטראל־לאנדאן קיין פאדינגטאן. דער מערבדיקער אפטייל פון פאדינגטאן קיין היטרוי ערפארט און אין בארקשיר, האט אנגעהויבן אפערירן אין דעצעמבער 2019.
ביי ביידע עקן פונעם צענטראלן הארץ צעטיילט זיך די ליניע אין צוויי צווייגן: אין מזרח, קיין עבי וואוד און אין עסעקס, און אין מערב, קיין היטרוי פליפעלד און אין בארקשיר.
מען האט באשטעטיקט דעם פראיעקט אין 2007 און קאנסטרוקציע האט אנגעהויבן אין 2009 אויפן צענטראלן אפטייל און פארבינדונגען מיט עקזיסטירנדע ליניעס וואס וועלן ווערן א טייל פון דער רוטע. מען האט באשילדערט קרייצבאן איינעם פון אייראפע׳ס גרעסטע אינפראסטרוקטור קאנסטרוקציע פראיעקטן. זיין הויפט אייגנשאפט איז 21 ק״מ פון נייע צווילינג טונעלן דורך צענטראל־לאנדאן. די דאזיקע טונעלן וועלן גיין פון פאדינגטאן קיין און אין מזרח. א כמעט אינגאנצן נייע ליניע וועט זיך אפצוייגן פון דער הויפט ליניע ביי צו קאנערי ווארף, ארונטערגיין דעם טייך טעמז, מיט א נייע סטאנציע ביי, ענדלעך פארבינדן זיך מיט דער צפון קענט ליניע ביי דער עבי וואוד סוף־סטאנציע.
קרייצבאנ׳ס צענטראלער יאדער אפטייל וועט ניצן נייע מזרח-מערב צווילינג טונעלן אונטער צענטראל־לאנדאן, וואס שפאלט זיך אין צוויי צווייגן ביי יעדן עק. די טונעלן זענען לאנג בערך 22 קילאמעטער (14 מייל).
אין מזרח, שפאלט זיך די ליניע ביי, מיט איין צווייג פארנדיק אריבער דער עקזיסטירנדע גרויסאיסטערן הויפטליניע אדורך צו, און דער אנדערער צווייג דורך ארויסקומענדיק פונעם טונעל ביי קאסטאם הויז אויף א נישט־באניצטן טייל פון דער נארד לאנדאן ליניע, און ממשיך ווייטער אונטערן טייך טעמז קיין.
צו מערב, פארבינדט זיך די רוטע מיט דער גרויסמערבדיקער הויפליניע ביי און פארט קיין, וואו זי צעשפאלט זיך. איין צווייג גייט נאר קיין (פאר טערמינאלן 2 און 3) און, און דער אנדערער צווייג פארט אריבער די עקזיסטירנדע הויפט ליניע קיין.
מערבדיקע צווייגן.
דער הויפט מערבדיקער אפטייל גייט אויף דעם אייבערפלאך פון רעדינג ביז. מען טוט אויסבעסערן די סטאנציעס,,,,,, און אקטאן הויפט ליניע.
צענטראלער אפטייל.
א באגרעניצטע צאל שפיץ־שעה׳ן באנען פון וועלן פארענדיגן ביי דער היינטיקער ליווערפול סטריט הויפטליניע סטאנציע.די צענטראלע טונעלן גייען פון א פארטאל א ביסל מערב פון פאדינגטאן קיין ווייטשעפל, און דער טונעל ציט זיך ווייטער קיין סטראטפארד און קאנערי ווארף.
די נייע סטאנציעס זענען פאדינגטאן, באנד סטריט, טאטנהאם קארט ראד, פארינגדאן, ליווערפון סטריט און ווייטשעפל, מיט איבערבייטן צו לאנדאנער אונטערגרונט און אנדערע נאציאנאלע באן באדינונגען. די סטאנציעס אין דעם צענטראלן אפטייל האבן אלע באזונדערן ארקיטעקטור ביים גאס ניווא; ביים פעראנען ניווא זענען אלע גלייך, כולל הויכע פעראנען טירן מיט אינפארמאציע טאוועלן.
צוליב דער גרייס און לאקאציע פון די נייע פעראנען, איז פארינגדאן סטאנציע אויך פארבונדן פון בארביקאן סטאנציע און ליווערפון סטריט מיט מורגייט סטאנציע.
בעקטאן () איז די מזרח סוף־סטאנציע פון דער דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב), אין מזרח לאנדאן.
זי איז אין טראוולקארט זאנע 3.
בעקטאן סטאנציע געפינט זיך צפון און א ביסל מערב פון סייפרוס.
בעקטאן דל״ב סטאנציע האט געעפנט דעם 28סטן מערץ 1994.
אין די נישט שפיץ שעה׳ן פארן 12 באנען א שעה קיין קאנינג טאן, פון זיי פארן 6 באנען א שעה ווייטער קיין טאער גייטוויי.
גאליאנס ריטש () איז א סטאנציע אויפן בעקטאן צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב), אין דעם דאקלאנדס געגנט פון מזרח לאנדאן.
גאליאנס ריטש סטאנציע איז די מזרחדיקסטע סטאנציע פון דער דל״ב, ווייל בעקטאן איז מער צו מערב.
גאליאנס ריטש דל״ב סטאנציע האט געעפנט דעם 28סטן מערץ 1994.
אין די נישט שפיץ שעה׳ן פארן
סייפרוס () איז א סטאנציע אויפן בעקטאן צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב), אין דעם דאקלאנדס געגנט פון מזרח לאנדאן.
סייפרוס סטאנציע געפינט זיך א ביסל צפון פונעם דאקלאנדס קאמפוס פונעם אוניווערסיטעט פון מזרח לאנדאן.
סייפרוס דל״ב סטאנציע האט געעפנט דעם 28סטן מערץ 1994.
בעקטאן פארק () איז א סטאנציע אויפן בעקטאן צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב), אין דעם דאקלאנדס געגנט פון מזרח לאנדאן.
זי איז אין טראוולקארט זאנע 3 און האט די ווייניקסטע צאל פאסאזשירן אויף דער דל״ב.
בעקטאן פארק סטאנציע געפינט זיך ביי דער צפון ווערף פונעם ראיעל אלבערט דאק, קעגן איבער בעקטאן דיסטריקט דרום פארק.
בעקטאן פארק דל״ב סטאנציע האט געעפנט דעם 28סטן מערץ 1994.
א שטוב מיט זיבן פענצטער איז א יודיש בוך פין קורצע מעשהלעך געשריבן דורך קאדיע מאלאדאווסקי און ערשינען אין ניו יארק אין יאר 1957 דורך פארלאג מתנות.
עס אנטהאלט ערציילונגען וואס זי האט געשריבן אין לויף פין די פריהערדיגע פופצן יאהר, אין א ס"ה פין 288 זײַטן.
אין די קרוב צו זעכציג געשיכטעלעך באציהט זי זיך בעיקר צו די איבערגאנג פינעם אמאהליגן שטייגער יודישן לעבן אין אייראפע און דער קאָנטראַסט צו דער מאָדערנער אמעריקע, וואו אלעס איז מעהר מעכאַניש, מאדערניזירט און דער דאלער פארנעמט דעם ערשטן ארט.
פונעם ביך קען מען פיל ארויסלערנען איבער די אומשטענדן פין די אימיגראנטן אין יענער תקופה.
רוב מעשה'ס האבן נישט קײַן שייכות איינע צים צווייטן, אויסער דריי וואס אנטהאלטן כמו פארזעצונגען: "טוליע שאָר דערציילט", "ביים דאקטער" און "אין א בראָנזווילער קרעטשמע".
ראיעל אלבערט () איז א סטאנציע אויפן בעקטאן צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב), אין דעם דאקלאנדס געגנט פון מזרח לאנדאן.
ראיעל אלבערט סטאנציע געפינט זיך ביים מערב עק פון דער צפון ווערף פונעם ראיעל אלבערט דאק.
ראיעל אלבערט דל״ב סטאנציע האט געעפנט דעם 28סטן מערץ 1994.
פרינץ רידזשענט () איז א סטאנציע אויפן בעקטאן צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב), אין דעם דאקלאנדס געגנט פון מזרח לאנדאן.
פרינץ רידזשענט סטאנציע געפינט זיך ביים מזרח עק פון דעם עקסעל אויסשטעלונג צענטער.
פרינץ רידזשענט דל״ב סטאנציע האט געעפנט דעם 28סטן מערץ 1994.
אין די שפיץ שעה׳ן פארן 6 באנען א שעה.
קאסטאן הויז () איז א סטאנציע אויפן בעקטאן צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) און אויף דער עליזאבעט ליניע, אין דעם דאקלאנדס געגנט פון מזרח לאנדאן.
מען האט געבויט א נייע קרייצבאן סטאנציע לעבן דער פריערדיקער דל״ב סטאנציע וואס האט זיך געעפענט אין 2022. צוליב דער אנטוויקלונג, האבן דל״ב באנען געפארן אדורך דער סטאנציע אן זיך אפשטעלן, פון פעברואר 2017 ביז יאנואר 2018.
קאסטאן הויז סטאנציע געפינט זיך ביים הויפט אריינגאנג צום עקסעל אויסשטעלונג צענטער.
אין 1855 האט די איסטערן קאנטיס באן געעפנט די ערשטע קאסטאם הויז סטאנציע.
קאסטאן הויז דל״ב סטאנציע האט געעפנט דעם 28סטן מערץ 1994.
עליזאבעט ליניע.
12 באנען א שעה אין יעדער ריכטונג.
ראיעל וויקטאריע () איז א סטאנציע אויפן בעקטאן צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב), אין דעם דאקלאנדס געגנט פון מזרח לאנדאן.
ראיעל וויקטאריע דל״ב סטאנציע האט געעפנט דעם 28סטן מערץ 1994.
טאַער גייטוויי () איז א דאקלאנדס לייכטע באן סטאנציע אין דער סיטי פון לאנדאן, נאנט צום טורעם פון לאנדאן. די סטאנציע איז גאנץ נאנט צו טאער היל אונטערגרונט סטאנציע און פענטשערטש סטריט סטאנציע.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 31סטן אויגוסט 1987 ביים אנהייב פון דער דאקלאנדס לייכטע באן, ווי די מערב סוף־סטאנציע פון דער דל״ב סיסטעם און די נענסטע סטאנציע צו דער סיטי פון לאנדאן.
א לופֿטבאַלאָן איז א סארט לופטמאשין וואס בלייבט אין דער הימל דורך פֿלאַטערונג. געוויינטלעך פליען מענטשן אין לופֿטבאַלאָנען צו האבן הנאה.
א לופֿטבאַלאָן איז אנדערש פון א לופטשיף. א לופטשיף איז א פֿלאַטערנדיקע לופטמאשין וואס האט א מאטאר און קען טוישן איר ריכטונג. א לופֿטבאַלאָן האט נישט קיין מאטאר און קען נישט זיין ריכטונג טוישן (אויסנעמלעך ארויף און אראפ). א לופֿטבאַלאָן גייט דורך באוועגונג מיט דער ווינט.
דער אונטערטייל פון דעם לופֿטבאַלאָן איז דער "קאָרב", אין וועלכן מענטשן קענען זיצן אדער שטיין.
דער שפיץ פון דעם לופֿטבאַלאָן איז א גרויסער געוואַנט זאַק וואס הייסט די "אָבוואָלוטע".
פֿענטשערטש סטריט סטאנציע (), אויך באוואוסט מיטן נאמען לאנדאן פֿענטשערטש סטריט, איז א צענטראל-לאנדאן סוף-סטאנציע אין דער סיטי פון לאנדאן. די סטאנציע דינט ווי די סוף-סטאנציע פאר צילן אין מזרח לאנדאן און דרום עסעקס.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1841 צו באדינען די לאנדאן און בלאקוואל באן.
פֿענטשערטש סטריט איז איינע פון די קלענסטע לאנדאנער סוף־סטאנציעס.
די ערשטע געביידע פון דער סטאנציע האט געעפנט דעם 20סטן יולי 1841.
אין די שפיץ שעה׳ן פארן ארויס 20 באנען א שעה, און אין די נישט־שפיץ שעה׳ן 8 באנען א שעה.
מיט איר מאן און קינד
זיך טרעפנדיג מיט ביל קלינטאן
מעלאַניע טראַמפ (; געבוירן דעם 26סטן אפריל 1970) איז די געוועזענע ״ערשטע פרוי״ פון די פאראייניגטע שטאטן, פארהייראט צום געוועזענעם פרעזידענט דאנאלד טראמפ. זי איז געבוירן אין סלאוועניע, דאן א חלק פון יוגאסלאוויע. זי איז געווארן א בירגער פון די פאראייניגטע שטאטן אין 2006. זי איז די צווייטע פרעמדע ערשטע פרוי אין דער היסטאריע פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע.
מעלאניע האט געדינט אלס ערשטע פרוי דעם 20סטן יאנואר 2017 ביז דעם 20סטן יאנואר 2021
מעלאניע
עטליכע משפּחה מיטגלידער זענען אריבערגעפארן צו די פאַראייניקטע שטאַטן אין דעם 19טן יאָרהונדערט, צווישן זיי יאָהאַן היינריך היינז, אַ זון פון שאַרלאַט לויזאַ טראַמפּ, וואס איז געווארן דער פאטער פון הענרי י. היינז, דער גרינדער פון דער היינז פירמע. אַ באַוווסטער צווייַג פון דער משפּחה איז די משפּחה פון דאָנאַלד טראַמפּ, וואס שטאמט פון פרידריך טראַמפּ (1869-1918) און עליזאבעט טראַמפּ געבוירן משיח (1880-1966), ביידע פון קאלשטאט. די טראַמפּ משפּחה זענען שוין באַוואוסט אין די פעלדער פון גרונטאייגנס, פאַרווייַלונג, געשעפט, און פּאָליטיק. איר מערסט באַרימטער מיטגליד איז פרעזידענט פון די פאַראייניקטע שטאַטן דאָנאַלד טראַמפּ. אנדערע באַוואוסטע משפּחה מיטגלידער זענען די גרונטאייגנס דעוועלאָפּער פרעד טראַמפּ, די באמערקט פיזיקער און ערפינדער יוחנן דזשי טראַמפּ און די פעדעראלע ריכטער מעריאַן טראַמפּ בערי.
די פאַמיליע טראמפּ האט זיך געפונען איבער דייַטשלאַנד. עס איז רעקאָרדעד ווי די נאָמען פון דעם משפּחה אין קאלשטאט זינט דעם 17טן יאָרהונדערט. פילע משפּחה מיטגלידער האבן ווינעגראָווערס און אונטערשיידן מיטגלידער פון די היגע קהל עס. משפּחה מיטגלידער לעבן נאָך אויך אין די משפּחה'ס אַנסעסטראַל געגנט אין דרום־מערב דייטשלאנד.
קאלשטאט אין דייטשלאנד פון וואנעט די טראמפ פאמיליע שטאמט
טראמפ איז א דייטשישער נאמען וואס שטאמט פון "דראם" (פויק)
פרידריך טראַמפּ׳ס אמעריקאנער משפּחה צווייג .
אין 1885, האט פרידריך טראַמפּ עמיגרירט פון קאלשטאט צו די פאַראייניdטע שטאַטן ביי דער עלטער פון 16. ער האט פארענגלישט זיין נאמען צו "פֿרעדריק" אין 1892 ווען ער איז געווארן אַ אמעריקאנער בירגער. בשעת די אַלאַסקאַ גאָלד קאַמיש, האט ער אַנטוויקלט אַ מזל דורך עפענען רעסטראַנטן און האָטעלס פֿאַר גאָלד זוכער'ס אויף זייער וועג צו די געגנט. נאָך זיין טויט, איז זיין מזל אריבערגעגאנגען צו זיין פרוי און זון. פרעדריק טראַמפּ איז אַ צווייטע קוזינע פון הענרי י. העינז, גרינדער פון ה. דזש. העינז פירמע. אין 1902 האט ער חתונה געהאט מיט עליזאבעט קריסט, וואס איז געבוירן אין 1880 און וואס איז געשטארבן אויף יוני 6, 1966. זי אריבערגעפארן צו די פאַרייניגטע שטאַטן מיט אים. ווי איר מאַן, איז זי געווען אַ געבוירענער פון קאלשטאט, געבוירן אלס די טאָכטער פון פיליפּ און מערי קריסט. פיליפ קריסט שטאמט פון דזשאָהאַננעס קריסט (1626–1688/9) פון פלארשיים, העססע. פרידריק טראַמפּ איז געווען דער פאטער פון עליזאַבעט טראַמפּ (1904-1961), גרונטאייגנס דעוועלאָפּער פרעד טראַמפּ (1905-1999) און פיזיסיסט און אינווענטאָר יוחנן דזשי טראַמפּ (1907-1985).
פרעד טראַמפּ (1905-1999), געבוירן אין ניו יארק, איז געווען איינער פון די גרעסטע גרונטאייגנס דעוועלאָפּערס אין ניו יארק סיטי. ניצנדיג זיינע עלטערנס העריטאַנסע, פרעד טראַמפּ און זיין מוטער עליזאַבעט געגרינדעט "עליזאַבעט טראַמפּ & זון". דאָנאַלד טראַמפּ האט שפּעטער עס געטוישט נאמען צו די טראַמפּ אָרגאַניזאציע און געדינט ווי זיין טשערמאַן און פרעזידענט ביז'ן טאג פון זיין ערפילן דעם אַמט פון אמעריקאנער פרעזידענט.
יוחנן דזשי טראַמפּ האט געהייראט עלארא סאוערברון (1913-1983), און זיי זענען די עלטערן פון יוחנן גארדאן טראַמפּ (1938-2012).
די 2016 מידיאַ אינטערעס וועגן קאלשטאט האט אנגעהויבן פלוצים נאָך די מעלדן פון טראַמפּ'ס וואַלן. די ארטיגע אָפּרוף איז געווען געמישט. עס איז נישט דא פיל אינטערעס אין ווערן אַ אָרט פון פּילגרימ-נעסיע פֿאַר טראַמפּ אַפישאַנאַדאָוז; היגע טוריזם איז שוין סייווי בליענדיג. די הויז וואו טראַמפּ'ס זיידע פרידריך (פרעדריק) טראַמפּ איז געבוירן איז דערווייַל פֿאַר פאַרקויף.
פאמיליע בוים.
הענרי היינז דער ערפינדער פון היינז קאמפאני, איז געווען דער אייניקל פון טשארלאט לואיזע טראמפ פון קאלל-שטאדט
דאנאלד טראמפס פאמיליע.
דאנאלד האט געהייראט דריי מאל, צו איוואנא זעלניקאווע, מארלא מעיפלס, און צולעצט מעלאניע קנאעס.
טראמפ האט פיר ערוואקסענע קינדער פון די צוויי פריעדיגע ווייבער: דאנאלד דזשוניער, איוואנקא, און עריק, פון איוואנא. און דערנאך טיפֿעני פון מארלא מעיפלס. דערנאך האט ער איין זון מיט מעלאניע טראמפ, באראן, געבוירן אין מערץ 2006.
רעליגיעזע שייכות.
די טראַמפּ משפּחה זענען לוטהעראַן מיטגלידער פון די עוואַנגעליקעל קריסטן.
איוואנקא טראמפ פראקטיצירט אידישקייט נאכן זיך מגייר זיין בעפארן הייראטן דזשארעד קושנער.
אונגארן'ס מאָדערנע גרעניצן זענען ערשט געגרינדעט געווארן נאָך דער ערשטער וועלט־מלחמה ווען, דורך די טערמינען פון די אפמאך פון טריאנאן אין 1920, האט עס פאַרלוירן מער ווי 71% פון וואָס איז אַמאָל געווען די מלכות פון אונגארן, 58.5% פון זייַן באַפעלקערונג, און 32% פון די  אונגארישע. די מדינה האט פארזיכערט עטלעכע גרענעץ רעוויזיעס פון 1938 צו 1941: אין 1938 די ערשטער וויען אַוואָרד האט צוריק געגעבן טעריטאָריע פון  טשעכעסלאוואקיי, אין 1939 אונגארן פאַרנומען קאַרפּאַטאָ-אוקריינא. אין 1940 די צווייטע וויען אַוואָרד האט געגעבן צוריק צפון טראַנסילוואַניאַ און צום סוף האט אונגארן פאַרנומען די "Bácska" און "Muraköz" רעגיאָנען בשעת די אינוואַזיע פון יוגאסלאוויע. אָבער, אונגארן האט צוריק פאַרלוירן די טעריטאָריעס מיט זיין פארלירן אין דער צווייטער וועלט־מלחמה 2. נאָך וועלט מלחמה צווייטער, דער טריאנאן גרענעצן זענען צוריקגעשטעלט געווארן מיט אַ קליין רעוויזיע וואס האט בענעפיטירט טשעכעסלאָוואַקיי.
רובֿ פונעם לאנד האט אַ הייך פון ווייניגער ווי 200 מעטער. כאָטש אונגארן האט עטלעכע היפש הויכע בערג דערגרייכנדיג 300 מעטער אָדער מער, דאך דעקן זיי ווייניגער ווי 2% פון דער מדינה. דער העכסטער פונקט אין לאנד איז קעקעש איז (1,014 מעטער) אין די מאטרא בערג צפון-מזרח פון בודאַפּעסט. דער נידריגסטער אָרט איז 77.6 מעטער העכער דעם ים ניווא, אין דרום אונגארן, לעבןסעגעד.
די הויפּט טייכן אין דער מדינה זענען די דוניי און טייס. דער דוניי פליסט אויך דורך טיילן פון פון דייַטשלאַנד, עסטרייך, קראָאַטיע, סלאָוואַקיי, סערביע און רומעניע. ער פליסט דורך אונגארן פֿאַר 418 קילאָמעטער. דער טייס טייך איז פֿאַר 444 קילאמעטער אין דער מדינה. ווייניקער וויכטיגע טייכן נעמען אַרייַן דעם דראווע דורכאויס די קראָאַטישע ברעג, די Rába, דעם סאמאס, די Sió, און די Ipoly דורכאויס די סלאָוואַקישע גרעניץ. אונגארן האט דרייַ הויפּט אזערעס. אָזערע באַלאַטאָן, די גרעסטע, איז לאנג 78 קילאמעטער און פון 3 צו 14 קילאמעטער ברייט, מיט אַ געגנט פון 592 קוואַדראַט קילאמעטער. אונגערישע רופן עס אפט ווי דער "אונגערישער ים". ער איז צענטראַל אייראָפּע'ס גרעסטע פרישוואסער אָזערע און אַ וויכטיגע פאַרווייַלונג געגנט. זייַן פּליטקע וואסערן שלאָגן פאר גוטע זומער שווימערייַ, און אין ווינטער זייַן פאַרפרוירענע אויבערפלאַך גיבט אויסגעצייכנטע געלעגנהייטן פֿאַר ווינטער ספּאָרט. קלענערע וואַסערן זענען לייק Velence (26 קוואדראט קילאמעטער) אין Fejér County און אָזערע Fertő (Neusiedler זען—וועגן 82 קוואַדראַט קילאמעטער אין אונגארן), און די קינסטלעך אָזערע טייס.
אונגארן האט דרייַ הויפּט געאגראפישע מקומות (וואָס זענען סאב-דיוויידעד צו זיבן קלענערע): די גרויס Alföld, ליגנדיג מזרח פון די דוניי טייך, די Transdanubia, אַ בערגיגע געגנט ליגנדיג מערב פון די דוניי און אריינציענדיג צו די עסטרייכער פוט-הילס פון די אַלפּן, און די צפון אונגעריש בערג, וואָס איז אַ בערגיגע מדינה ווייַטער פון דעם צפונדיגן גרעניץ פון דעם גרויסן אונגערישן פלוין.
דעם לאַנד'ס בעסטער נאַטירלעכער מיטל איז אז זי איז א פרוכטבאַר לאַנד. ארום 70% פון דער מדינה'ס גאַנצע טעריטאָריע איז פּאַסיג פֿאַר אַגריקולטור. אונגארן שטעלט צי ברייטע  קוואלן פון ענערגיע און רוי מאַטעריאַלס וואס מען דארף פֿאַר אינדוסטריעלע אַנטוויקלונג.
שטחים און בערגלעך.
Hortobágy נאַציאנאַלער פּאַרק אויפן גרויס אונגעריש שטח מיט Racka שעפּסן
די גרויס Alföld איז כּולל די בעקן פון די טייס טייך און זייַנע צווייגן. עס אנטהאלט מער ווי העלפט פון די לאַנד'ס טעריטאָריע. באָרדערד דורך בערג אויף אַלע זייטן, עס האט אַ פאַרשיידנקייַט פון טעריינז, אַרייַנגערעכנט געגנטן פון פרוכטבאַרע באָדן, זאַמדיגע געביטן, מיסטלאַנד, און זומפיגע געביטן.  אין פריערדיגע יארהונדערטער, איז די גרויס שטח געווען אומפּאַסיג פֿאַר פאַרמינג צוליב אָפטע פלאַדינג. אַנשטאָט, עס איז געווען די היים פון מאַסיווע וואוינונגען פון פערד. אין די לעצטע האַלב פון די 19'טע יאָרהונדערט, האט די רעגירונג באצאלט פראגראמען צו קאָנטראָלירן די ריווערוועגן און פארברייטערט אינלענדיש אויסטרוקענישן אין די גרויס שטח.
אונגארן פארמאגט א קאנטינענטל קלימאט, דאס הייסט אז
מאנאר פארק () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויסאיסטערן הויפטליניע אין מאנאר פארק, נייהעם, מזרח לאנדאן. די סטאנציע ווערט געדינט דורך דער - מעטרא באן.
די גרויס-איסטערן באן האט געעפנט די סטאנציע אין 1873.
מאנאר פארק איז א קורצער מהלך פון וואודגריינזש פארק באן סטאנציע אויף דער גאספל אק – בארקינג ליניע.
פון מיי 2017 וועט די ליניע ניצן קלאס 345 צוגן מיט 9 וואגאנען, וואס זענען לאנג 200 מעטער. אזוי ווי די פעראנען אין מאנאר פארק זענען לאנג נאר 185 מעטער און מען קען זיי נישט פארלענגערן, וועט מען נישט קענען עפענען אלע טירן פון די פאדערשטע און הינטערשטע וואגאנען.
אילפֿארד () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויסאיסטערן הויפטליניע וואס באדינט די שטאט אילפֿארד אין דער לאנדאנער בארא פון רעדברידזש, מזרח לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
די גרויס-איסטערן באן האט געעפנט די סטאנציע אין 1839. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער - מעטרא באן. פון 2019 וועט די סטאנציע ווערן באדינט דורך קרייצבאן, מיט פארבינדונגען צו סטאנציעס אין צענטראל לאנדאן, ווי אויך און היטרוי ערפארט.
אילפארד באן סטאנציע האט געעפנט דעם 20סטן יוני 1839 דורך דער איסטערן קאנטיס באנליניע, אויף דעם מייל ענד - ראמפארד שטרעק פון דער גרויסאיסטערן הויפטליניע.
פון מיי 2017 וועט די ליניע ניצן קלאס 345 צוגן מיט 9 וואגאנען, וואס זענען לאנג 200 מעטער.
אילפֿארד איז א גרויסע קאסמאפאליטישע שטאָט אין מזרח לאנדאן, ענגלאנד און די אדמיניסטראטיווע הויפטקווארטיר פון דער לאנדאנער בארא פון רעדברידזש. זי איז פלאצירט 14.6 ק״מ (9.1 מייל) צפון־מזרח פון טשערינג קראס.
אילפארד איז א חשובער קאמערץ און פארקויף צענטער ארומגענומען מיט וואוינונגען. זייט 1965 איז אילפארד א טייל פון גרויסלאנדאן.
היסטאריש האט מען גערופן אילפארד מיטן נאמען גרויס אילפֿארד, אנדערש פון קליין אילפֿארד אין דער לאנדאנער בארא פון נייהעם. דעם נאמען טרעפט מען שוין אינעם דומזדיי בוך פון   1086 ווי "Ilefort" "אילעפֿארט".
היי ראד אילפארד, מיט וואטערסטאנס בוכהענדלעריי פֿארנט לינקס און דאס ראטהויז אין הינטערגרונט
רעדברידזש ראטהויז, היי ראד, אילפארד
אילפארד רייט איבער דעם וויכטיקן שאסיי פון לאנדאן קיין קאלטשעסטער. אין 1839 האט געעפנט א באן סטאנציע אויף דער ליניע פון ראמפארד קיין מייל ענד. עטלעכע געשעפטן זענען געגרינדעט געווארן אין דער שטאט, איינשליסנדיק די פאטאגראפיע פירמע "אילפארד פאטא", וואס אלפרעד הארמאן האט געגרינדעט אין 1879.
די ראדיא, עלעקטראניק און קאמוניקאציע פירמע פלעסי, וואס איז געגרינדעט געווארן אין 1917 אין מארלעבאן, איז אריבער אין קאטנהאם ראד, אילפארד, אין אנהייב 1919, און איז שפעטער געווארן פון די גרעסטע פאבריקאנטן אין איר פעלד.
אילפארד איז געגרענעצט דורך דער צפון צירקולאר ראד און דעם טייך ראדינג צו מערב, און גרענעצט בארקינג צו דרום, סעוון קינגס צו מזרח און גאנטס היל צו צפון.
אילפארד האט גאר א גרויסע עטנישע באפעלקערונג, און אילפארד צפון האט דער פערט גרעסטע פראפארציע (10.3%) פון יידישע באוואוינער אין דעם 2001 צענזוס. די הינדו, מוסולמענער און סיקה באפעלקערונג איז בערך 30,000.
די שטאט ווערט באדינט דורך אילפארד באן סטאנציע אויף דער גרויס־איסטערן הויפט ליניע אין טראוולקארט זאנע 4. אלע באנען וואס שטעלן זיך אפ ביי דער סטאנציע זענען פון דער הויך־פרעקווענץ  ליווערפול סטריט-שענפילד מעטרא. TfL באן האט איבערגענומען די באדינונג אום 31סטן מיי 2015 פארן נייעם קרייצבאן פראיעקט וואס וועט פארן דורך אילפארד פון 2017.  צפון פון אילפארד געפינט זיך גאנס היל אונטערגרונט סטאנציע אויף דער צענטראל ליניע פון דער לאנדאנער אונטערגרונט.
סעוון קינגס () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויסאיסטערן הויפטליניע וואס באדינט די געגנט סעוון קינגס אין דער לאנדאנער בארא פון רעדברידזש, מזרח לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
די גרויס-איסטערן באן האט געעפנט די סטאנציע אין 1899. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער - מעטרא באן. פון 2019 וועט די סטאנציע ווערן באדינט דורך קרייצבאן, מיט פארבינדונגען צו סטאנציעס אין צענטראל לאנדאן, ווי אויך און היטרוי ערפארט.
סעוון קינגס באן סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן מערץ 1899 דורך דער איסטערן קאנטיס באנליניע, אויף דעם מייל ענד - ראמפארד שטרעק פון דער גרויסאיסטערן הויפטליניע.
ביוראָקראַטיע איז, שטעלן כּללים וואס קאָנטראָלירן די אַקטיוויטעטן פון מענטשן וואס אַרבעטן פֿאַר גרויסע ארגאניזאציעס און רעגירונגען.
זי ווערט געטון דורך סטאַנדאריזירטע פּראָצעדורן. ביוראָקראַטיע איז אַ באַגריף אין סאָציאָלאָגיע און פּאָליטישער וויסנשאַפֿט. ביישפילן פון ביוראָקראַטיע טון אַרייַננעמען רעגירונגען, מיליטער, קאָרפּאראציעס, שפּיטעלער, געריכטן, מיניסטעריומס און להבדיל קהילות.
די דיאַגנאָסטישע און סטאַטיסטישע האנטבוך פון גייַסטישע פֿעלערן (ד.ס.ם.) איז ארויסגעגעבן געווארן דורך דער אמעריקאנישער פסיכיאַטרישער אַסאָסיאַציע (APA) און דאס אָפפערט אַ קענטיגע שפּראַך און נאָרמאַלע קרייטעריע פֿאַר די קלאַסיפיקאציע פון גייַסטישע פֿעלערן. עס ווערט גענוצט, דורך קליניקס, ריסערטשעס, פסיכיאַטריק מעדיצין רעגולעישן עידזשענסיס, געזונט פאַרזיכערונג קאָמפּאַניעס, פאַרמאַסוטיקעל קאָמפּאַניעס, און דער לעגאַלער סיסטעם צוזאַמען מיט אַלטערנאַטיוועס אַזאַ ווי די ICD -10 קלאַסיפיקעישאַן פון גייַסטישע און ביהעיוויערעל-פֿעלערן, געשאפן דורך די ווארלד העלטה ארגעניזאציע.
די ד.ס.ם. איז איצט אין זייַן פינפטע אויסגאבע, דסם-5, ארויסגעגעבן May 18, 2013. עס שאצט דעם פּאַציענט אויף פינף דימענשענס ענדערש ווי נאָר איין ברייטער אַספּעקט פון 'גייַסטיקע דיסאָרדער'. די דימענשענס פאַרבינדן צו ביאלאגישע, פסיכאלאגישע, געזעלשאַפטלעכע און אנדערע אַספּעקטן. די ד.ס.ם. איז אויסגעארבעט פון סיסטעמס וואס זאמלען צענזוס, און פסיכיאטרישע שפּיטאָל סטאַטיסטיקס, און פון אַ פאַראייניגטע שטאַטן אַרמיי האנטבוך. איבערמאכונגען זינט זייַן ערשטער אויסגאבע אין 1952 האָבן צוגעלייגט צו די סך הכל נומער פון גייַסטישעפֿעלערן, כאָטש זיי האבן אויך אוועקגענומען אזעלכע וואס זענען נישט מער געהאלטן געווארן צו זייַן גייַסטישעפֿעלערן.
די אינטערנעשאָנעל קלאַססיפיקעישאָן פון דיזיעסעס (ICD) איז די אנדערע באקאנט-געניצטע האנטבוך פאר גייַסטישעפֿעלערן און פאקטיש דער אפיציעלער סיסטעם פֿאַר די יו. עס. דאס איז אנדערש פון די ד.ס.ם. אַז עס קאָווערס 'געזונט' אינגאַנצן. בשעת די ד.ס.ם. איז אממערסטנס די פאָלקס דיאַגנאָסטישע סיסטעם פֿאַר גייַסטישעפֿעלערן אין די יו.עס. איז די י.ק.ד. באניצט מער אלוועלטליך אין אייראָפּע און אנדערע חלקים פון די וועלט. די ד.ס.ם.-איי ווי-טי אר (פערטע אויסגאבע) איז כּולל ספּעציפישע קאָודס וואס ערמעגליכט פֿאַרגלייכונגען צווישן די ד.ס.ם. און די ICD מעניואַלן, וואָס קענען זיין נישט גלייַך ווייַל ריוויזשענס ווערן נישט די זעלבע אויסגערעכנט.
בשעת די ד.ס.מ. איז אויסגעלויבט פֿאַר סטאַנדעריזירן פסיכיאַטרישע דיאַגנאָסטישע קאַטעגאָריעס און קרייטעריע, האט עס אויך איינגעשאפט סכסוך און קריטיק. קריטיקירערס, אַרייַנגערעכנט די נעשענעל אינסטיטוט פון מענטאַל געזונט, טענה'ען אַז די ד.ס.ם. רעפרעזענטירט אַ אַומ-סייענטיפישע און סאַבדזשעקטיוו סיסטעם. די אויסגאַבע פון די דסם, מיט שטרענגע קאַפּירייטס, מאכט די APA פאר ווערט פון איבער $5 מיליאן אַ יאָר, וואס דאס ברענגט איר צו א היסטארישע סך הכל פון איבער $100 מיליאָן.
ניצונגען און דעפיניציע.
פילע גייַסטיק-געזונט פּראָפעסיאָנאַלן נוצן די האנטבוך צו באַשטימען און העלפן איבערגעבן אַ פּאַציענט'ס דיאַגנאָז נאָך אַן אפשאצונג; האָספּיטאַלס, קליניקס, און אינשורענס קאָמפּאַניעס אין די יו. עס. טוען אויך געווענליך פארלאנגען אַ דסם דיאַגנאָסיס פֿאַר אַלע פּאַציענטן וואס זענען באהאנדלט. די ד.ס.ם. קען ווערן געניצט קליניקעלי אין דעם וועג, און אויך צו קאַטעגאריזירן פּאַציענטן ניצנדיג דיאַגנאָסטישע קרייטעריע פֿאַר פאָרשונג צוועקן. שטודיעס געטאן אויף ספּעציפישעפֿעלערן טוען אָפט רעקרוטירן פּאַציענטן וועמענס סימפּטאָמס גלייַכן די קרייטעריע ליסטעד אין די דסם פֿאַר אַזא דיסאָרדער. אַן אינטערנאַציאָנאַלע איבערבליק פון פסיכיאטריסטן אין 66 לענדער האט געטון פארגלייכן די נוצן פון די ICD-10 און DSM 4, עס איז געפונען געווארן אז די ערשטע איז געווען מער אָפט געניצט פֿאַר קלינישע דיאַגנאָסיס בשעת די צווייטע איז מער ווערט פֿאַר פאָרשונג.
דסם-5, און די איבערגעארבעטע פֿון אַלע פריערדיגע אויסגאבעס, זענען רעגיסטרירט אלס טרעידמאַרקס פון די אַפּאַ.
טראסטבארקייט און גילטיגקייַט פראגעס.
עס ווערט קריטיקירט אז דער ד.ס.מ. האט גאר א שוואכע מארקע אויף טראסטבארקייט. ווי עטלעכעפֿעלערן האבן געוויזן ארימע רילייעבילעטי.צום בייַשפּיל, הויפּט דעפּרעסיוו דיסאָרדער, אַ באקאנט גייַסטישע קראַנקייַט, האט אַ ארימע רילייעבילעטי קאַפּאַ סטאַטיסטיק פון 0.28, אנצייגנדיג אַז פארשידנארטיגע פסיכיאטארן טוען אָפט דיסעגריען אויף דעם דיאַגנאָז אין דער זעלביגער פּאַציענט. די מערסט פאַרלאָזלעכער דיאַגנאָז איז געווען 'הויפּט ניוראָקאָגניטיווע דיסאָרדער' מיט אַ קאַפּאַ פון 0.78.
מעדיצינישע און פינאַנציעלע קאנפליקטן פון אינטערעס.
פון די מחברים וואס האבן אויסגעקליבן און דיפיינד די דסם פסיכיאַטריקפֿעלערן, האבן בערך האַלב געהאט פינאַנציעל באציאונגען מיט די פאַרמאַסוטיקאַל אינדוסטריע, דערהייבנדיג די אויסקוק פון אַ געראַנגל פון אינטערעס. די קאַנעקשענס צווישן די דאזיגע פסיכיאטרישע מיטגלידער און די מעדיצין קאָמפּאַניעס זענען געווען איבערהויפּט שטאַרק אין די דייאַגנאָוסיז ווי דראגס זענען די ערשטער שורה פון באַהאַנדלונג, אַזאַ ווי סקיצאַפריניאַ און שטימונגפֿעלערן, אוואו 100% פון די דאזיגע מיטגלידער האט פינאַנציעלע קניפן מיט די פאַרמאַסוטיקאַל אינדוסטריע. אין 2005, האט דער דעמאָלטסדיגער אַפּאַ פרעזידענט סטעווען שארפשטיין דערקלערט אז ער קאַנסידערד אַז פסיקייאַטראַסס האט "געלאזט די ביאָפּסיטשאָסאָסיאַל מאָדעל צו ווערן די ביאָ-ביאָ-ביאָ מאָדעל".
וויליאם גלאַססער רופט אן די דסם ווי "פאַלש דיאַגנאָסטיק קאַטעגאָריעס", טענה'דיג אַז "עס איז געווען דעוועלאָפּעד צו העלפן פּסיכיאטריסטן – צו העלפן זיי מאַכן געלט". אין דערצו, די ארויסגעבן פון די דסם, מיט שטרענגע קאַפּירייטס, האט אריינגעבראכט איבער $100 מיליאָן פֿאַר די אַפּאַ.
טיפעני ביים אויפטרעטן ביים רעפובליקאנער קאנווענשאן
טיפֿעני טראמפ (געבוירן דעם 13טן אקטאבער 1993 אין וועסט פאלם ביטש פלארידא) איז די טאכטער און דער פערטער קינד פון פרעזידענט דאנאלד טראמפ, און וועלכע איז געבוירן פון זיין צווייטער ווייב מארלא מעיפעלס, וואס האט אויפגעצויגן טיפעני ביי זיך. זי איז געבליבן וואוינען מיט איר מאמע ביז זי האט געענדיגט צו שטודירן אין דער הויכער שולע. זי איז דערווייל אומפארהייראט.
זי האט שטודירט סאציאלאגיע אין דעם אוניווערסיטעט פון פענסילוועניע, פילאדעלפיע.
זי האט אויפגעטרעטן ביים רעפובליקאנער פארטיי קאנווענשאן (פארזאמלונג), וואו עס האט זיך ארויסגעוויזן איר אומוויסנשאפט אין פאליטיק.
טיפעני
גודמייז () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויסאיסטערן הויפטליניע וואס באדינט די געגנט גודמייז אין דער לאנדאנער בארא פון רעדברידזש, מזרח לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
די גרויס-איסטערן באן האט געעפנט די סטאנציע אין 1901. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער - מעטרא באן. פון 2019 וועט די סטאנציע ווערן באדינט דורך קרייצבאן, מיט פארבינדונגען צו סטאנציעס אין צענטראל לאנדאן, ווי אויך און היטרוי ערפארט.
גודמייז באן סטאנציע האט געעפנט דעם 8טן פעברואר 1901 דורך דער איסטערן קאנטיס באנליניע, אויף דעם מייל ענד - ראמפארד שטרעק פון דער גרויסאיסטערן הויפטליניע.
טשאדוועל היט () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויסאיסטערן הויפטליניע וואס באדינט די געגנט טשאדוועל היט, אויפן גרענעץ פון די לאנדאנער באראס בארקינג און דעגנהאם און רעדברדזש, מזרח לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 5.
די איסטערן קאנטיס אייזנבאן האט געעפנט די סטאנציע אין 1864. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער - מעטרא באן. פון 2019 וועט די סטאנציע ווערן באדינט דורך קרייצבאן, מיט פארבינדונגען צו סטאנציעס אין צענטראל לאנדאן, ווי אויך און היטרוי ערפארט.
טשאדוועל היט באן סטאנציע האט געעפנט דעם 11טן יאנואר 1864 דורך דער איסטערן קאנטיס באנליניע.
ראמפֿארד () איז אן איבערבייט באן סטאנציע אויף דער גרויסאיסטערן הויפטליניע וואס באדינט די שטאָט ראמפֿארד, אין דער לאנדאנער בארא פון העווערינג, מזרח לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 6.
די איסטערן קאנטיס אייזנבאן האט געעפנט די סטאנציע אין 1839. די סטאנציע ווערט פארוואלטער היינט דורך TfL באן, און רוב באדינונגען ביי דער סטאנציע זענען אויף דער - מעטרא באן, אבער אויך האט אבעליא גרויס-אנגליא באנען קיין און, און לאנדאנער איבערגרונט באדינט די סטאנציע מיט באנען קיין. פון 2019 וועט די סטאנציע ווערן באדינט דורך קרייצבאן, מיט פארבינדונגען צו סטאנציעס אין צענטראל לאנדאן, ווי אויך און היטרוי ערפארט.
ראמפֿארד באן סטאנציע האט געעפנט דעם 20סטן יוני 1839 דורך דער איסטערן קאנטיס באנליניע ווי די צייטווייליגע מזרח סוף־סטאנציע פון דער ליניע פון.
פון מיי 2017 וועט די TfL ליניע ניצן קלאס 345 צוגן מיט 9 וואגאנען, וואס זענען לאנג 200 מעטער. פאר דעם צוועק וועט מען פארלענגערן די פעראנען, וואס זענען לאנג היינט 179 מעטער.
רבי אלימלך סג"ל לאווי (געבוירן ניסן ה'תשכ"ב) איז דער פינפטער און היינטיגער טאהשער רבי.
רבי אלימלך איז געבוירן געווארן אום חודש ניסן תשכ״ב צו זיין טאטע רבי משולם פייש לאווי זצ"ל, דער פריערדיגער טאהשער און גרונדער פונעם שטעטל קרית טאהש אין קאנאדע, און צו זיין מוטער מרת חוה, א טאכטער פון רבי יהודה וויינגארטן זצ"ל. אלס בחור האט ער געלערנט אין דער טאהשער ישיבה און אין תולדות אהרן ישיבה. אין יאר תשנ"ח, נאכדעם וואס זיין עלטערער ברודער רבי מרדכי - וואס פלעגט דינען אלס טאהשער רב - איז פלוצלונג נפטר געווארן פון א הארץ אטאקע, האט איהם זיין טאטע דער רבי, באקרוינט אלס רב פון וועלטליכע טאהשער קהילות, און זייט דעמאלטס איז ער געווארן זיין רעכטע האנט. ער האט איהם געהאלפן מיט אלע געברויכן פון דעם חסידות, און פלעגט ארומפארן איבער דער וועלט כדי צו פראווען שבתים און מחזק זיין סיי ברוחניות און סיי בגשמיות זיין טאטנ'ס קהילות. רבי אלימלך איז אויך באוואוסט איבעראל אלס א מורא'דיגער בעל צדקה. אום כ״ז אב תשע"ה בעת דער לויה פון זיין פאטער, האט מען אים באקרוינט אלס רבי.
חיים זעליג סלאָנימסקי; ראשי תיבות: חז"ס או רחז"ס; כ"ה אדר ב' ה׳תק״ע, ביאליסטאק, גראדנער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע – , א' סיון ה'תרס"ד, ווארשע, קאנגרעס פוילן) איז געווען א יידישער פארעפנטלעכער, אסטראנאם, ערפינדער, און דער גרינדער און ערשטער רעדאקטאר פון דער צייטונג "הצפירה".חיים זעליג סלאנימסקי
דער קבר פון חיים זעליג סלאנימסקי אין דעם אידישן בית-עולם אין ווארשע
סלאנימסקי האט געלערנט אין תלמודתורה און ישיבה, און איז באצייכנט געווארן דורך נחום סאקאלאוו אין זיין ביאגראפיע אלס "דער עילוי" און "חריף". פּאַראַלעל צו זייַן פאָרשונג אין דער גמרא האט ער עוסק געווען אין פיזיק און מאַטעמאַטיק. אויך האט ער געלערנט דייַטש, פויליש, רוסיש און פראנצויזיש.
אין 1838 איז ארויס זייַן בוך "תולדות השמים" וואס איז א פארשונג אויף דעם חשבון פון דעם אידישן לוח. דאס בוך איז ארויסגעקומען איבערגעדרוקט מיט דרייַסיג יאר שפּעטער גערופן "יסודי העיבור".
אין פעברואר 1862 האט ער געגרינדעט אין ווארשע, די צייַטונג "הצפירה". די צייַטונג האט געלאזט ברייט פלאץ אין די ערשטע יאָרן פאר באריכטן נייַעס אויף וויסנשאַפֿט און טעכנאָלאָגיע. סלאמניסקי האט געשריבן דערין אין זיין נאָמען און מיט א פסעוודאנים, אויך האט ער פארעפנטלעכט ארטיקלען אין ״המליץ״, ״הכרמל״ און ״האסיף״. די צייטונג איז געווארן פארמאכט נאָך זעקס חדשים און איז געווארן באנייט אין 1874.
ער איז געשטארבן אין 1904 אין זיין היים פון א גריפע, אין טיפן עלטער. איז געווארן באערדיגט מיט אַ מאַסן לויה.
סלאנימסקי האט געהאלטן א איִדיש לעבן, אָבער, זיינע צוויי זין האבן ליידער געטויפט צו קריסטנטום. זיינע אייניקלעך זענען קלעזמער ניקאלאַס סלאנימסקי, דער שרייַבער מיכאַיל סלאנימסקי און דער דיכטער אַנטאָני סלאנימסקי.
רבי אלעזר משה הלוי הורוויץ (ב' תשרי ה'תקע"ח - ו' אב ה'תר"נ) איז געווען דער רב פון פינסק (היינט אין בעלארוס). ער האט מחבר געווען דאס ספר אהל משה אויפן ש"ס.
געבוירן אין צריקאָוו, צו רבי צבי הירש הורוויץ דער זון פון רבי אריה לייב הורוויץ דער רב פון סטאַניסלאַוו; און צו צאַרטיל, אייניקל פון רבי יהושע צייטלין.
נאַרציסיזם איז אַ צושטאַנד אין וואָס אַ מענטש זעט זיין אייגן שטאנד דורך גדלות אָדער עגאאיזם. דער נאמען שטאמט פון א יונגן מאן מיטן נאמען "נאַרציסוס" וואס איז אנידערגעפאלן אין ליבע ווען ער האט דערזען זייַן אייגענעם פּנים אפשפיגלנדיג זיך אין וואסער.
א געשאצטער איין פראצענט פון דער מענטשהייט ליידן פון דעם דיסארדער.
דער באקאנטער זיגמונד פרויד האט אסאך געשריבן וועגן נארציסיזם.
די היינטיגע מומחים גיבן איבער אז פרעזידענט דאנאלד טראמפ איז א שטארקע ביישפיל פון א נארציסיסט.
זייערע צייכענעס.
די ליידנדע אויף דעם פֿעלער זען זיך אליין אין גאר א פאזיטיוון ליכט, זיי דמיונ'ען אז זיי זענען גאר ספעציעל, און זענען שטארק עגאאיסטיש.
אַ פּלאַצעבאָ () איז אַ באַהאַנדלונג און א היילונג (פֿאַר אַ קרענק אָדער צושטאַנד) וואָס איז אומעפעקטיוו. דער מאָטיוו איז אַז אויב אַ מענטש גלויבט אַז אַ מעדיצין, דיעטע, אָדער אנדערע באַהאַנדלונג איז גוט פֿאַר אים אָדער איר, דעמאָלט עס איז טאקע גוט פֿאַרן מענטש.
קראַנקע מענטשן וואס באַקומען אַ פּלאַצעבאָ שפירן באמת ווי זיי ווערן בעסער, און אפטמאל ווערן זייערע גופים פאקטיש בעסער. דאס איז גערופן דער "פּלאַצעבאָ ווירקונג". דער טערמין פּלאַצעבאָ ווירקונג (אָדער פּלאַצעבאָ רעספאנס) איז געווארן באַקאַנט אין 1920.
הרב יעקב אריה ישעיה מיליקאווסקי (געבוירן דעם 9טן אויגוסט, 1947. כ"ג אב תש"ז), איז דער אמשינאווער רבי.
געבוירן אין די פאַראייניגטע שטאַטן צו זיין פאטער עילוי עצום און תלמיד חכם מופלא הרב חיים מיליקאווסקי, א ליטוואק פון דער מירער ישיבה, וואס איז געווארן שפּעטער דער ראש ישיבה פון אַמשינאוו אין ירושלים, און צו זיין מוטער חיה נחמה, די טאָכטער פון רבי ירחמיאל יהודה מאיר קאליש, דער אמשינאווער רבי. דאס איז געווען א אויסנאם שידוך צווישן אַ תּלמיד פון א ליטווישער ישיבה מיט דער טאָכטער פון א פוילישן רבי פון חסידים. דאס איז געשען בשעת דער צווייטער וועלט מלחמה, ווען זיי זענען געווען אין שאַנכיי.
אלס קינד איז ער געגאנגען קיין ארץ ישראל מיט זיין פאטער און זיידע און ער האט דארט געלערנט אין ת"ת עץ חיים און אין דער בריסקער ישיבה.
אין דער עלטער פון דריי און צוואנציג האט ער חתונה געהאט מיט  דער טאָכטער פון רבי אברהם אייגער, לובלינער רבי. זיי האבן צוועלף קינדער. זייער עלצטער איז ליידער אַוועק פריצייטיג נאָך אַ לאַנגער קראַנקייַט.
כ"ז אייר תשל"ו איז נפטר געווארן זיין זיידע, און די חסידים האבן אים געקרוינט אלס ממלא מקומו, קעגן זיין ווילן. פילע אדמורי"ם, צווישן זיי רבי ישראל אלטער, גערער רבי, און רבי משה מרדכי בידערמאן פון לעלאוו האבן אים משכנע געווען אָנצונעמען אויף זיך דעם יאָך פון דער רביסטעווע. כאָטש ער האט צום סוף מסכים געווען צו פירן א רביסטעווע, פירט ער זיך נאך עד היום צו עטלעכע פון זיינע אנהענגערס ווען זיי רופן אים "רבי, רבי", צו ענטפערן אַז ער איז נישט אַ רבי.
הרב מיליקאווסקי וואוינט אין אַ דירה פון דריי צימערן, מעבלירט מיט אלטע מעבל, נאָענט צו זיין הויף, אין דער קוואַרטל פון בית וגן אין ירושלים, און ער לערנט פאר שיעורים אין ישיבה "שם עולם" געגרינדעט דורך זיין זיידן.
זיין פערזענליכקייט.
ער איז באוואוסט מיט זיין זיך דערווייטערן פון פרסום. פילצאליגע אידן זענען זיך כסדר שואל עצה מיט אים, אפילו אזעלכע וואס זענען נישט זיינע חסידים.
צווישן די תלמידים: רבי מאיר בראנדסדארפער זצ"ל חבר הבד"ץ דהעדה החרדית (טראָץ זיין אנגעהערשאפט אין אן אנדער קהילה); רבי צבי מאיר זילברברג; דער רבי פון פינסק קארלין, וואס זעט זיך ווי זיינס א תּלמיד און באַטייליגט זיך אמאל ביי זיין "טיש", דער סאכאטשאווער רבי און  נאך.
זיין מערסט באקאנטער שטריך איז זיין גאר פארשלעפטער סדר היום.
יוסף מזרחי (געב׳ 1968) איז אַ ספרדישער רב און גרינדער פון DivineInformation.com, אַן ארטאדאקסישער קירוב אָרגאַניזאַציע, באזירט אין מאָנסי, ניו יארק.
פרי לעבן און קאַריערע.
יוסף מזרחי איז געבוירן געווארן אין 1968 אין ישראל. נאָך זיין מיליטערישע דינען אין דער מיליטער האט ער געארבעט אין פינאַנצן אין ניו יארק סיטי. אין 1994, האט ער אנגעהויבן זיך אוועקגעבן פאר קירוב, און אין 1997, האט ער פארלאזט זיין פאַכמאַן קאַריערע און אנגעהויבן לערנען און אויסלערנען תורה אין ישיבת אור ישראל אין מאנסי.
ער האט באקומען סמיכה דורך רבי אליהו בן חיים.
קירוב אַרבעט.
ער האט געגרינדעט אַ קירוב אָרגאַניזאציע אין 1995. די אָרגאַניזאציע גיט פֿרייַע די-ווי-דיס, אוידיא סידיס, און MP3 סידיס, באצאלט דורך ספאנסארס. פון 2013, האט די אָרגאַניזאציע אויסגעטיילט טויזנטער פון די אוידיאָ און ווידעא דיסקס. מזרחי אָפערט אַן אוידיאָ און ווידעא לעקציע סעריע, גערופן "די פעט אף די דזשאסט", באזירט אויף ״מסילת ישרים״ מוסר ספר פארפאסט דורך רבי משה חיים לוצאַטאָ.
אין 2001 האט ער געעפנט אַ כולל און אַ ישיבה אין אלפנדרי גאס, ירושלים.
אין 2002 האט ער געשאפן אַ פֿילם גערופן "געטלעך אינפֿאָרמאַציע" (divine information)" אינאיינעם מיט יובל עובדי'. צוויי יאר שפּעטער, אין 2004, האט ער געגרינדעט די "DivineInformation.com" וועבזייַטל פּובליצירנדיג פילע פון זייַן ווידעא און אַודיאָ לעקטשורס.
קאנטראווערסיעס.
אין אנפאנג 2014, איידער אַ לעקציע רייַזע אין לאָנדאָן, איז געווארן אויסגעדריקט זארג וועגן סטעיטמענטס דורך מזרחי אין זיינע פריערדיגע לעקטשורס איבער די נאַטור פון וועלטליכע און רעליגיעזע אידן בשעת דער חורבן זאגנדיג אַז דאון-סינדראָום און אויטיזם זענען "שטראפן פֿאַר זינד באגאנגען אין אַ פריערדיקן גלגול". זייַן מהלך טוט אויך אַרייַננעמען לעקטשורס ניצנדיג בייבל קאָודס צו "פאַרשטיין-געבן" די חורבן. אַלס רעזולטאַט, איז לכל הפּחות איין פון זייַנע געפּלאַנטע לעקטשורס אין לאָנדאָן געווארן אפגערופן.
אין דעצעמבער 2015, אין איינער פון זיינע לעקטשערס, האט ער געקלעימט אַז עס איז מעגלעך אַז בלויז איין מיליאָן אידן זענען געשטארבן אין די חורבן, קעגן די אנגענומענע מיינונג פון 6 מיליאָן, זינט פילע פון זיי זענען געווען נישט יודיש לויט דער יודישער הלכה וואָס פארלאנגט אַ מענטש'ס מוטער צו זיין יודיש. מזרחי איז געווארן קריטיקירט דורך אַקאַדעמיקס און אידישע פירער אַרייַנגערעכנט אפרים זוראָפף, דירעקטאר פון די שמעון וויזענטאַל צענטער, וואס האט געזאגט אַז ער "אויפ-געמאכט געשיכטע צו פּאַסן זיינע אַגענדעס." ער איז געווען אויך קריטיקירט דורך בערל וויין. שפּעטער האט מזרחי ארויסגעגעבן אַן אַנטשולדיגונג. לויט צו די טיימס, האט ענגלאנד'ס טשיף ראביי אפרים מירוויס ארויסגערעדט קעגן די טרעוול-פּלענער פון דעם "יודיש האַס פּרעדיגער"; און די UK היים אָפיס האט קאמענטירט אַז דער היים סעקרעטאַרי, עמבער ראַד, האט קאנסידערט צו פארבאטן מזרחי צו באַזוכן בריטאַניע.
אום 16טן דעצעמבער 2016, האבן באַוויסטע אמעריקאנע רבנים פובליצירט א אפענע בריוו וועגן מזרחי. זיי האבן געזאגט אַז ער טוט "רעדוצירן קאָמפּליצירטע אישוס צו סימפּליסטישע און מיס-לידינג'ע" און זיינע מיינונגען זענען "אַבדזשעקשאנעבעל, און אפילו געפערליך." די בריוו האט ממשיך געווען אז אינסטיטוציעס זאָלן מער אבאכט גיבן מיט די געסט וואס זיי פאַרבעטן.
טיטראַציע אָדער טיטרירונג (ענגליש: "titration", דײַטש: "Titration"\"Titrierung") איז אַ שיטה אין אנאליטישער כעמיע מיט וואָס מען קען מעסטן דעם כמות פֿון אַ פּרעפּאַראַט אָדער אַן עלעמענט אין א כעמישער מישונג.
￼￼מען איז מוסיף א מאסצעפירונג (ענגליש: "titrant"/titrator", דייטש: "Masslösung"/"Maßlösung") פון א בירעטע (ענגליש: "burette", דייטש: "Bürette") צו דער פראבעצעפירונג כדי צו לאזן א כעמישע רעאקציע פארצוקומען. אז די מאסצעפירונג און די פראבעצעפירונג זענען ביידע בלאס ניצט מען אפט אן אינדיקאטאר. דאס פארענדערט די פארב פון דער צעפירונג. די דאזיגע פארב וועט געענדערט אז די רעאקציע דערלאנגט דעם סוף. מען ווייסט די קאנצענטראציע פון דער מאסצעפירונג אבער נישט פון דער פראבעצעפירונג.
א ביישפיל פון ווען מען קען אפשר ניצן די דאזיגע שיטה איז ווען מען דעם אלקאליאינהאלט (ענגליש: "alkali content", דייטש: "Alkaligehalt") אלס נאטריומאקסיד (ענגליש: "sodium oxide" דייטש: "Natriumoxid" אפט אלס "Na2O" געשריבן.) אין נאטריומסיליקאט (ענגליש: "sodium silicate", דייטש: "Natriumsilikat"/"Natriumsilicat" אפט אלס "Na2SiO3" געשריבן.) מעסט. מען איז מוסיף א באוווסטעם כמות פון Na2SiO3 אין א בעכערגלאז און איז מוסיף עפעס וואסער דערצו. מען איז מוסיף עפעס מעטילאראנזש (ענגליש: "methyl orange", דײַטש: "Methylorange", פראנצייזיש: "méthylorange") כדי צו געבן דער צעפירונג א געלע פארב. דאן איז מען מוסיף שוועבלזייערס (ענגליש: "sulphuric acid"/"sulfuric acid", דייטש: "Schwefelsäure"), מיט א באוווסטער קאנצענטראציע, אלס די מאסצעפירונג צו דער פראבעצעפירונג ביז די פארב בלייבט אראנזש.
￼￼מען קען אויך למשל אלומיניום אלס +Al3 אין א פרעפאראט פון פאליאלומיניומכלאריד (ענגליש: "polyaluminium chloride", דייטש: "Polyaluminiumchlorid" אפט אלס "PAC" געשריבן) מעסטן אז מען איז מוסיף א באוווסטעם כמות פון PAC אין א בעכערגלאס. מען איז מוסיף וואסער און זייערס צו דעם בעכערגלאס. מען איז מוסיף א באוווסטעם כמות פֿון טראנס-ציקלאהעקסאן-1,2-דיניטרילאטעטראעסיקזייערס (ענגליש: "Cyclohexylenedinitrilotetraacetic acid1,2", דייטש: "trans-Cyclohexan-1,2-"dinitrilotetraessigsäure אפט אלס "CDTA" געשריבן.) מיט א באוווסטער קאנצענטראציע. דאס איז די רעאגענצצעפירונג אין דער דאזיגער רעאקציע. מען איז מוסיף עפעס קסילענאלאראנזש (ענגליש: "xylenol orange", דײַטש: "Xylenolorange") צעפירונג וואס גיט דער פראבעצעפירונג א ליכטיקע געלע פארב. מען איז מוסיף עפעס העקסאמעטילענטעטראמין (ענגליש: "hexamethylenetetramine", דייטש: "Hexamethylentetramin") כדי צו ברענגען דעם פ.ה.-ווערט (ענגליש: "pH value", דייטש: "pH-Wert") צו בערך 5. דאן איז מען מוסיף צינקסולפאט (ענגליש: "zinc sulphate", דייטש: "Zinksulfat" אפט אלס "ZnSO4"), מיט א באוווסטער קאנצענטראציע, אלס די מאסצעפירונג צו דער פראבעצעפירונג ביז די פארב בלייבט לילא און גייט נישט צוריק צו געל. די CDTA האט א רעאקציע מיט די +Al3 יאנען אין דער פראבעצעפירונג אבער עפעס CDTA בלייבט וואס האט נישט געהאט א רעאקציע. די +Zn2 יאנען פון דעם ZnSO4 האבן א רעאקציע מיט דער געבליבנער CDTA. אז מען ווייסט וויפיל ZnSO4 מען איז מוסיף קען מען דעם כמות פון אלומיניום אין דער פראבעצעפירונג געפינען. דאס איז א ביישפיל פון א ריקטיטראציע (ענגליש: back titration", דייטש: "Rücktitration") ווייל די מאסצעפירונג מיט דער אומרעאגירטער רעאגענצצעפירונג רעאגירט און נישט מיט דעם PAC.￼
עס זענען פאראן עטלעכע זגאלן פון טיטראַציעס וואס זענען נוגע ספעציפישע כעמישע עלעמענטן ווי צום ביישפיל ארגענטאמעטריע (ענגליש: "argentometry", דייטש: "Argentometrie"), וואס הייסט אז די פראבעצעפירונג האט זילבער אטאמען אדער יאנען. נאך א ביישפיל איז כלארימעטריע (ענגליש: "chlorimetry", דייטש: "Chlorimetrie"), וואס הייסט אז די פראבעצעפירונג האט כלאר אטאמען אדער יאנען. א גוטעס ביישפיל פון די דאזיגע צוויי זגאלן איז אז מען מעסט דעם גראד פון כלאריד אין וואסער. מען איז מוסיף א באוווסטעם כמות פון וואסער און עפעס זאלפעטערזייערס (ענגליש: "nitric acid", דייטש: "Salpetersäure" אפט אלס "HNO3" געשריבן), א באוווסטעם כמות פון זילבערניטראט (ענגליש: "silver nitrate", דייטש: "Silbernitrat" אפט אלס "AgNO3" געשריבן), מיט א באוווסטער קאנצענטראציע צו אן ערלענמייערקאלבען (ענגליש: "erlenmeyer flask", דײַטש: "Erlenmeyerkolben"). מען איז מוסיף עפעס אייזן(III)-ניטראט (ענגליש: "Iron(III)-nitrate", דייטש: "Eisen(III)-nitrat" אפט אלס "Fe(III)-(NO3)3" געשריבן) אלס אינדיקאטאר און עפעס דיבוטילפטאלאט (ענגליש: "dibutylphthalate", דײַטש: "Dibutylphthalat") כדי צו העלפן זאמלען די זילבערכלאריד (ענגליש: "silver chloride", דײַטש: "Silberchlorid" אפט אלס "AgCl" געשריבן) מאלעקולן. דאן איז מען מוסיף די מאסצעפירונג אמאניומטיאסיאנאט (ענגליש: "ammonium thiocyanate", דײַטש: "Ammoniumthiocyanat") ביז די פארב בלייבט לייכט רויט.
פסיכאז איז אַן אַבנאָרמאַלע צושטאַנד פון די מיינונג, וואס באדייט אַ "פארלוסט פון קאָנטאַקט מיט פאַקט".
צייכנס און סימפּטאָמס.
מענטשן מיט פסיכאז האָבן געווענליך איינער אָדער מער פון די פאלגענדע: כאַלוסאַניישאַנז, דילוזשאַנז, קאַטאַטאָניאַ, אָדער אַ געדאַנק פֿעלער.
גידעאַ פאַרק () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויסאיסטערן הויפטליניע וואס באדינט די געגנט גידעאַ פאַרק, אין דער לאנדאנער בארא פון העווערינג, מזרח לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 6.
די סטאנציע ווערט באדינט בעיקר דורך דער - מעטרא באן. זונטיק שטעלן זיך אפ טייל באנען פון אבעליא גרויס-אנגליא קיין.
פון 2019 וועט די סטאנציע ווערן באדינט דורך קרייצבאן, מיט פארבינדונגען צו סטאנציעס אין צענטראל לאנדאן, ווי אויך און היטרוי ערפארט.
גידעאַ פאַרק באן סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן דעצעמבער 1910 דורך דער גרויס-איסטערן אייזנבאן מיטן נאמען סקווירעלס היט און גידעא פארק.
אין די נישט שפיץ־שעה׳ן פארן פון דער סטאנציע 6 באנען א שעה קיין ליווערפול סטריט און 6 באנען קיין שענפילד. זונטיק פארן אויך צוויי באנען א שעה פון אבעליא גרויס-אנגליא קיין ליווערפון סטריט און קיין סאטענד וויקטאריע.
א געמאלן בילד פון רבי אלעזר לעוו
רבי אלעזר לעוו (ה'תקי"ח - כ"ז שבט ה'תקצ"ז) איז געווען רב אין פארשידענע שטעט אין מעהרן און אין אונגארן. ער ווערט גערופן בעיקר אויף דעם נאמען פון זיין ספר "שמן רוקח".
ער איז געבוירן אין וואוידיסלאוו צו זיין מוטער לאה רייצא, די טאָכטער פון רבי שמואל כ"ץ פון לאסק און צו זיין פאטער רב ארי' לייב לעוו דער זון פון רבי פּנחס זעליג לעוו דער רב פון לאַסק, און די מחבר פון דעם ספר "עטרת פז". ער איז גערופן אויף דעם נאמען פון זיין זיידן רבי אלעזר מוכיח, וואס האט אַזוי געהייסן נאך זיין זיידן רבי אלעזר זלאטשאווער, דער פאטער פון רבי יחיאל מיכל פון נעמיראוו.
ער האט חתונה געהאט בייַ זייער א יונגן עלטער מיט יוטל יוטאָ, טאָכטער פון רבי יואל וואס איז געווען א איידעם פון רבי יהודה אריה לייב קאליש דער רב פון אמסטערדאם און דער מחבר פון "גור אריה", און נאך זיין חתונה איז ער געגאנגען צו לאסק צו באדינען און לערנען מיט זיין זיידע, הרב פנחס זעליג וואס איז געווען דער היגער רב. אלט זייענדיג בלויז 17 יאר איז ער געווארען אויסגעקליבן צו דינען אלס דער רב פון זיין געבורט-ארט וואוידיסלב און אלס דער היגער ראש בית דין. דריי יאר שפּעטער (תקל"ח, 1778) איז ער געווארען ערוועלט צו דינען ווי דער רב פון די שטאָט פילץ וואס איז נאנט צו קארקאוו און ער האט דארט געדינט ארום צוואנציג יאר. אין 1792 איז זיין פרוי געשטארבן, און אַ יאָר דערנאָך האט ער נאכאמאל חתונה געהאט צו רבקה אסתר די טאָכטער פון רבי אברהם יצחק כ"ץ (רבי אבא'לע ראקאווער) רב פון פינטשוב און מחבר פון "כתר כהונה".
בשעת ווען ער איז געווען רב אין פילץ איז פארגעקומען די טיילונג פון פוילן, און קראקע וואס איז געווען צוגעטשעפעט צו ווארשע איז אריבער אונטער די קאָנטראָל פון עסטרייך. צוליב דער סיבה, האט ער זיין ערשטער ספר "סמא דחיי" געדרוקט אין ווארשע, בשעת די איבריגע פון זיינע ספרים האט ער געדרוקט אין וויען, הויפּטשטאָט פון עסטרייך.
רבי מרדכי בנעט, דער רב פון ניקאלשבורג און גאנץ בעהמען, האט אים רעקאמענדירט פאַר די מענטשן פון טריטש אין מעהרן צו דינען דארט אלס רב, נאָך וואס די פלענער פון אהינברענגען דעם חתם סופר צו דינען אלס רב פון דער שטאָט זענען דורכגעפאלן צוליב דער אָפּאָזיציע פון די מענטשן פון זיין שטאָט מאטערסדארף זיי נישט צו פארלאזן. אלס איינע פון די תנאים מיט די מענטשן פון טריטש, האבן זיי אויסגעהאלטן אַ היגע ישיבה פאַר אים און ער האט זיך אפגעגעבן מיט שרייבן ספרים. יאָרן שפּעטער האט די זון פון רבי מרדכי בנעט, רבי ישעיה בנעט, חתונה געהאט מיט זיין טאָכטער.
אין תקע"ג (1813) איז ער אריבער קיין רעגנשבורג, בעהמען, און ערפילט דארט די רבנות פון דריי שטעט: רעגנשבורג, פּילזן און גלאטוי. אין אנהויב האט דער חתם סופר פרובירט צו ארבעטן צו נאָמינירן אויף זייַן אָרט אין טריטש זיין שווער רבי עקיבא אייגער, דעמאלטס רב פון מארקיש-פרידלאַנד, אָבער נאָך וואס דער לעצטער איז געווארן אויסגעקליבן צו דינען ווי דער רב פון פויזן האבן די טריטש'ער קהילה אנגעהויבן דריקן אויף זייער פריעדיגער רב צו צוריקקומען, און זיי האבן צוגעזאגט אויסצוהאַלטן די ישיבה פינאנציעל, ממילא האט ער זיך אומגעקערט צו טריטש סוף פון 1815, חנוכה תקע"ו.
אין 1819, תקע"ט, האבן אפגעברענט גרויסע חלקים פון דער שטאָט, זיין הויז האט אַראָפּגעברענט מיט זיין גאנצער אוצר הספרים, וואָס האט אנטהאלט ארום 1200 כותרים. ער איז אַוועקגעגאנגען וואַנדערנדיג, און אין 1821 איז ער געווארען רב פון מיקולוש אין אונגארן. אין 1830 האט ער פארלאזט דער מיקולוש'ער רבנות איבערצונעמען דאס רבנות אין שטאָט סאנטוב.
ווינטער 1833, תקצ"ג, איז ער בלינד געווארן און זייט דעמאלטס האט ער נאר געלערנט אַלץ פון זכּרון. ער איז נפטר געווארן כ"ז שבט תקצ"ז,2טן פעברואַר 1837, און איז באערדיגט געווארן אין סאנטוב.
זיין זון איז געווען רבי בנימין וואלף לעוו מווערבוי, און זיין אייניקל איז רבי ירמיהו לעוו פון די מערסט באקאנטע רבנים פון אונגארן אין די 19טער יאָרהונדערט, ומהבולטים ברבני קהילות סטאטוס קווא אַנטי.
הרב אשר אנשיל הלוי יונגרייז (ה׳תקס״ו – ה׳ כסלו ה׳תרע״ד) איז געווען דער רב פון טשענגער, אונגארן.
הרב אשר אנשיל איז געווען א זון פון ר' שמואל הלוי יונגרייז זצ"ל, סעטשער רב, און זיין ווייב  מרים ייטל (געב׳ ווינער).
ער האט איבערגעלאזט א שיינע פארצווייגטע משפחה. פיל רבני אונגארן זענען געווען מיוצאי חלציו. עס ווערט פארציילט אז הארט פארן קריג איז געווען א גרויסע אסיפת רבנים אין אונגארן, אינמיטן דער אסיפה האט איינער געבעטן אז ווער עס איז א טשענגערער אייניקעל זאל זיך אויפהייבן, און עס האבן זיך אויפגעהויבן 80 רבנים!
ער האט פארפאסט דאס ספר שו"ת מנוחת אשר.
די גדולים פון יענער צייט האבן אים באטיטלט מיט "מופת הדור", ער איז געווען א איש קדוש ונורא און באוויזן מוראדיגע זאכן מיט ישועות, און בעיקר מיט דער חכמת הרפואה. מענטשן מיט אלע מיני חולאים און פונעם גאנצן ארום זענען געקומען צו פארן קיין טשענגער, געהאלפן צו ווערן מיט א רפואה, אפילו די גויים זענען פיל געקומען צו אים.
זיין זון משה נתן איז געבוירן געווארן אין מאטערסדארף אין יאר ה׳תרע״ב.
ער איז נפטר געווארן ה' כסלו ה׳תרע״ד.
לאַסלאָ סאַבאָ (; 19טן מערץ 1917 - 8טן אויגוסט 1998) איז געווען אַן אונגערישער שאכשפיל גרויסמײַסטער.
סאַבאָ איז געבוירן געוואָרן אין בודאַפּעשט, אונגערן, דעם 19טן מאַרץ, 1917. אין 1935, צו 18 יאָר, האָט ער געווּונען די אונגערישע שאָך מײַסטערשאַפֿט, אַן אינטערנאַציאָנאַלער טורניר אין טאַטאַ (Tatatóváros), און ער איז אויסגעקליבן געוואָרן צו רעפּרעזענטירן זײַן לאַנד אין דער וואַרשעווער אָלימפּיאַדע פֿון 1935.
צוקוקערס צו דער אָלימפּיאַדע האָבן באַווּונדערט דעם יונגנמאַנס סטיל פֿון אַטאַקירן, אַ סטיל וואָס איז געווען פּונקט דער היפּוך פֿון דעם פּאָזיציאָנעלן צוגאַנג פֿון די אַנדערע אונגערישע שפּילערס.
אַ פּנים האָט זיך סאַבאָ געלערנט מיט געזאַ מאַראָצי, אַ פּאַטריאַרכאַלישע פֿיגור אין אונגערן, אײנער פֿון די אונגערישע שאָך־אָבֿות וואָס האָט פֿריער אױך טרענירט די וועלט־מײַסטערס מאַקס אָװע (Max Euwe) און וועראַ מענטשיק (Vera Menchik).
ביז דער צווײטער וועלט־מלחמה האָט סאַבאָ געהאַט נאָך עטלעכע גרױסע הצלחות, בתוכם דער ניצחון אין הײסטינגס אין 1938-39. ער האָט אױך אָנגעהויבן צו אַרבעטן אין אַ באַנק.
נאָך דעם אױסברוך פֿון דער מלחמה איז סאַבאָ אַװעקגעשיקט געוואָרן אױף צװאַנגאַרבעט, און שפּעטער איז ער געװאָרן אַ קריגס־געפֿאַנגענער בײַ די רוסן.
נאָך דער מלחמה האָט ער ממשיך געװען צו שפּילן שאָך און אָנטײל גענומען אין אַ סך בכּבֿודיקע אינטערנאַציאָנאַלע טורנירן. ער האָט דערגרײכט דעם פֿינפֿטן פּלאַץ אינעם טורניר פֿון גראָנינגען (1946), אַ גאָר שטארקער טורניר װוּ עס האָבן געשפּילט די בעסטע שפּילערס אין דער װעלט אַזױ װי באָטוויניק, אָװע, סמיסלאָװ, נײַדאָרף, באָלעסלאַװסקי און קאָטאָװ. אין דעם טורניר פֿון סאַלציאָבאַדען (Saltsjöbaden Interzonal) אין 1948 איז ער געווען דער צווייטער נאָך בראָנשטיינען, און אינעם זעלבן יאָר האָט ער געװוּנען דעם ערשטן פּלאַץ אין הייסטינגס.
סאַבאָ איז געווען דער בעסטער שאָך־שפילער אין אונגערן במשך פֿון 20 יאָר (ביז פּאָרטיש האָט איבערגענומען דעם ערשטן פלאַץ). דעם הױכפּונקט פֿון זײַן קאַריערע האָט ער דערגרײכט װען ער איז געווען צװישן די 12 בעסטע שפּילערס אין דער וועלט.
סאַבאָס משפּחה האָט געשאָנקען זײַן שאָך־ביבליאָטעק און אַרכיװ דער פֿאָלקס־ביבליאָטעק פֿון קליװלענד (Cleveland Public Library) װאָס אַנטהאַלט די גרעסטע שאָך־זאַמלונג אין דער וועלט, 32,568 בענדער.
הרב ישראל יעקב פישער (1925 - 2003) איז געווען רב אין שכונת זכרון משה, ירושלים,און ראב"ד פון דער עדה החרדית פון תשנ"ו ביז תשס"ג.
ישראל יעקב פישער איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו דבורה און אהרן פישער פון די אנשי ה"פרושים" בירושלים. ס'ווערט פארציילט אז זיין טאטע האט געשאסן דעם מנהיג פון די אראבער וואס איז געקומען טשעפן די אידן ביי די תרפ"ט ראיאטן, אבער די שמועות זענען נישט באשטעטיגט. זיין טאטע האט געשטאמט פון א רבנישער משפחה, דער זיידע רבי שלמה פישער איז געווען רב פון דער סטאטוס קווא קהילה פון קארלסבורג און א תלמיד פון רבי אברהם שמואל בנימין סופר און רבי יצחק דוב באמבערגער. די באבע שרה גיטל פישער איז געווען אן אייניקל פון רבי צבי הירש העלער מגדולי רבני אונגארן.
זיין טאטע איז געווען מקורב צו יעקב ישראל דעהאן, ממילא האט ער גערופן זיין קינד אויף זיין נאמען. בשנת ה'תש"ב, זייענדיג אלט 17 יאר, איז זיין פאטער נפטר געווארן. מיט ערציען די בני המשפחה, האט ארויסגעהאלפן, הרב יחיאל מתתיהו דיוויס. ישראל יעקב האט חתונה געהאט מיט מלכה בת הרב ישראל אשר וואלעס, איידעם פוחן הרב בן ציון יאדלער.
הרב פישער האט געדינט במשך ארבעים שנה אלס רב שכונת זכרון משה אין ירושלים, און אלס דיין אין בד"צ העדה החרדית. בסוף ימיו איז ער געווארן נתמנה ראב"ד של הבד"צ. ער איז נחשב אלס איינער פון די חשובי הפוסקים אין ירושלים. זיינע פסקים זענען פארזאמלט אין די ניין בענדער שו"ת "אבן ישראל".
צווישן זיינע באקאנטע פסקים: א שוואנגערע פרוי אין דעם ניינטן חודש איז פטור פון פאסטן יום הכיפורים, און א היתר צו עפענען שבת שטאפערס פון פלאסטיקע פלעשלעך.
ער איז נפטר געווארן כ"ה אדר א' ה'תשס"ג (27סטן פעברואר 2003) און באערדיגט אין הר המנוחות, ירושלים.
רבי יהושע ראזנבערגער איז א חבר הבד"צ פון די עדה החרדית, און רב פון קרית הרמ"א אין בית שמש, ער איז גאר א שטארקער קנאי.
רבי יהושע איז אן איידעם ביים ספינקער רבי פון ירושלים, רבי יוסף מאיר כהנא.
זיין זון רבי יצחק דינט אלס רב פון דער לי-גארדענס געגנט נעבן וויליאמסבורג, און איז פארהייראטעט צו מרת רחל אסתר, טאכטער פון רבי זלמן לייב טייטלבוים, איינער פון די צוויי סאטמארער רבי'ס.
זיין איידעם איז רבי אשר ישעיה ראזנבוים, נאדווארנער רבי אין ביתר עילית.
רבי ברוך נתן האלבערשטאם איז דער רב פון דער סאטמארער קהילה פון רבי זלמן לייב טייטלבוים אין לאנדאן. ער איז געווארן רב אין תשע"ה נאך וואס ער האט דארט געוואונען די וואלן, און ער האט זיך דאן אהינגעצויגן פון זיין היימשטאט וויליאמסבורג וואו ער פלעגט וואוינען בעפאר.
ער איז גאון אדיר, און גאר א שארפער, א שטרענגער קנאי און א גאר קלוגער מענטש.
ער איז גאר שטארק באהאוונט אין דער שיטה פון רבי יואל טייטלבוים פון סאטמאר, און ער טרעט אפטמאל אויף מיט דרשות איבער דער שיטה, און אקעגן די ציונים און אגודיסט'ן. ער איז אויסגעוועלט געווארן צו אויפטרעטן ביים גרויסן כינוס אין בארקלעיס סענטער אקעגן דעם גזירת הגיוס.
ער איז א זון פון רבי משה האלבערשטאם, דער קיוויאשדער רב זצ"ל פון וויליאמסבורג, וואס איז א בן אחר בן צום צאנזער רב. ער האט געהייראט רחל, די טאכטער פון רבי מרדכי שטיין, פאלטישאנער רב.
הרב שלום פרידמאן איז א דיין פון דעם התאחדות קהלות החרדים אין לאנדאן, ענגלאנד. ער איז דער מחבר פונעם ספר ״פתח השער״ אויף הלכות נידה.
ער איז א איידעם ביים פריערדיגן רב, הרב חנוך דוב פאדווא.
הרב פרידמאן איז געבוירן געווארן אין מאנטשעסטער.
רבי יעקב הלוי לעבאוויטש אב"ד קאפיש זצ"ל בעל משנת יעקב אין וויליאמסבורג איז געווען א תלמיד פון רבי שאול בראך, קאשויער, און א חסיד פון רבי ישכר דוב רוקח, דער בעלזער רב.
דער קאפישער רב זצ"ל איז געווען דער רב מסדר גיטין בה"א הידיעה. אלע פראבלעם פאלן ווי א מאן האט נישט געוואלט געבען זיין ווייב א גט מיט גוטען נאר איר לאזען א עגונה, איז אנגעקומען צו אים, ווי מיט מסירת נפש האט ער געמאכט זיכער אז דער מאן גיבט זיין ווייב א כשר'ע גט.
הרב אריה ראזנפעלד איז דער דיין פון די זאלוינים אין קרית יואל.
ער איז א ת"ח ביז גאר.
ער איז א זון פון ר חיים אברהם ראזנפעלד דער סאטמארער דיין אין אנטווערפן וואס איז אוועק יונגערהייט ביי א עקסידענט אויפן וועג אהיים פון דער חנוכת הבית פון סאטמאר יונגל קעמפ.
קרית טאהש איז א חסידישע געמיינדע וואס געפינט זיך אין שויס פון בויסבריאנד, א דערפל אין קוויבעק, קאנאדע. קרית טאהש איז די הויפטקווארטיר פונעם טאהשער הויף וואס שטאמט אָריגינעל פון דעם שטעטל טאש, אונגארן. די געמיינדע ציילט אפ צירקע פינף הונדערט משפחות (3,000 באוואוינער אין געזאמט).
דער פריערדיגער טאהשער רבי הרה"ק רבי משולם פייש לאווי זצ"ל האט געגרינדעט דאס שטעטל אין יאר תשכ"ג (1963), און האט אויפגעשטעלט די טאהשער חסידות פונדאסניי נאכן חורבן אייראפע. ער האט פארשיינט און באלייכט דאס שטעטל מיט זיין אנוועזנהייט. עס האבן זיך געיאוועט אהין טויזנטער אידן מארבע כנפות הארץ טאג טעגליך, מקבל צו זיין ברכתו הק' און צו זעהן דעם פנים פון אזא אויסגעארבעטער איד.
די באוואוינער פון קרית טאהש פירן פולשטענדיג א פארצייטישן לעבנסשטייגער כמעט אזוי ווי אין דעם אלטן היים אין אונגארן.
אינסטיטוציעס.
צווישן די בילדונג-אנשטאלטן קען מען אויסרעכענען די ישיבה גדולה און בית המדרש הגדול "ד'קהל אור החיים ד'טאהש", די תלמוד תורה "בית יודא", די מיידל שולע און חתונה זאל "בית צירל", נעץ פון כוללים און נאך. די געמיינדע פארמאגט אויך איר אייגענע הצלה דינסט פאר נויטפעלער, שומרים ארגאניזאציע וואס ארבעט אין געמיינשאפט מיט די באהערדן צו פארמיידן בעיקר איבערפאלן און געוואלט פון גויאישע פארשוינען קעגן אידישע באוואוינער, חברים א.ד.ג.
הגאון רבי יהודה בן הרב יוסף הכהן כהנא-העלער (כסלו ה׳תק״ד – כ״ז ניסן ה׳תקע״ט) איז געווען דער ערשטער רב פון סיגעט און דער מחבר פון ״קונטרס הספיקות״. ער איז געווען א ברודער פון הרב אריה לייב העלער, דער מחבר פון ״קצות החושן״.
רבי יהודה איז געבוירן אין קאלוש, גאליציע. פון אנפאנג האט ער געפרואווט זיך צו ערנערן פון זיין אייגענער ארבעט, ער האט געהאט א קרעטשמע אין א דערפל נעבן קאליש. ווען זיינע געשעפטן זענען דורך געפאלן איז ער אריבער וואוינען קיין לעמבערג, דארט האט ער קענען געלערנט דעם גאון דער פרי מגדים, מיט וועמען ער איז געווארן שטארק באפריינדעט. אין לעמבערג האט רבי יהודה זיך אפגעגעבן מיט דעם דרוקן פון זיין ברודער'ס ספר, דעם קצות החושן, צו וועמען ער האט צוגעלייגט זיין אייגענעם ספר דעם קונטרס הספיקות. שפעטער איז רבי יהודה געווען דיין אין מונקאטש און רב אין סעליש, אין איז געווען באקאנט ווי איינער פון די גאוני הדור.
אין יאר ה'תקס"ב האט מען אויפגענומען רבי יהודה פאר רב אין סיגעט און די גלילות מארמאראש. זיין אויפנעמען איז נישט געווען איינפאך, די פירערס פון דער געמיינדע פון סיגעט האבן געהאלטן מען זאל אויפנעמען דעם סעלישער רב רבי יהודה אלס רב, אבער די פירערס פון דער מארמאראשער אומגעבונג - ספעציעל די פאמיליע שטערן, וועלכע זענען געווען גרויסע גבירים, האבן געוואלט מען זאל אויפנעמען איינעם פון זייער פאמיליע, הרב מנחם שטערן, וועלכער איז געווען דיין אין קאלוש. ביידע זייטן זענען געפארן ברענגען זייער רב, ווען די צוויי רבנים האבן זיך צוזאמען געטראפן אין סיגעט זענען זיי אדורך געקומען צווישן זיך אין רבי מנחם האט אפגעטרויטן דאס רבנות, און געווארן ראש בית דין פון רבי יהודה.
אין די צייטן פון רבי יהודה האט מען געבויט די ערשטע שול אין סיגעט, און סיגעט האט זיך אנגעהויבן צו פארמערן מיט יודן אין תלמידי חכמים. רבי יהודה איז געווען רב אין סיגעט ביז ער איז נפטר געווארן כ"ז ניסן ה'תקע"ט. ער האט איבערגעלאזט זיבן זין און איין טאכטער, וואס פון זיי האט זיך אנטוויקלט די באקאנטע פאמיליע "כהנא", צווישן זיי רבנים, תלמידי חכמים, חסידים, גבירים אין עסקנים.
אויסער דעם ספר קונטרס הספיקות איז געדרוקט געווארן פון רבי יהודה דער ספר תרומת הכרי, דורך זיינס אן אייניקל רבי שמעלקא גינצלער, רב אין ווישאווא.
הרב אהרן שיף איז דער אב בית דין פון דער חרדי'שער "מחזיקי הדת" קהליה אין אנטווערפן. ער איז ערוועלט געווארן תשע"א און ער האט געוואונען כמעט אלע שטימען. פארדעם איז ער געווען רב פונעם אלעקסאנדער שטיבל אין שטאט.
ער איז אן אייניקל פון רבי אלעזר שיף פון גארליץ.
ער איז באקאנט אלס גאר א גוטער רעדנער, און ער ווערט גערופן אויפטרעטן איבער דער גאנצער וועלט.
מחזיקי הדת (ווערטלעך: "די רעליגיע באזיצערן") איז די צענטראלע חרדישע קהילה אין אנטווערפן, בעלגיע. זי פארפיגט אויף פילצאליגע אידישע אינסטיטוציעס אין שטאט א שטייגער ווי בתי-מדרש, בית החיים, השגחות אויף כשרות און דאס גלייכן.
זי ווערט געפירט דורך דעם אנטווערפענער שטאטס-רב, היינט הרב אהרן שיף, און דורך די ראשי קהילה.
זי פארמאגט א הויפט בית-מדרש אויף דער אסטען גאס.
אנטווערפן יידנטום
הרב יקותיאל יהודה גרינוואלד (ה׳תר"ן, 1890 –  י"ח ניסן, תשט"ו) איז געווען אן אמעריקאנער רב פון אן אונגארישער אפשטאמונג און א היסטאריקער. ער האט מחבר געווען דעם ״כל בו אבילות״
ר' יקתואל יהודא איז געבוירן געווארן אין סיגעט אין תרמ"ט, און האט געהייסן נאכן ייטב לב. ער האט געלערנט אין אונסדארף ביי רבי שמואל ראזנבערג און האט באקומען היתר הוראה פון הרב משה גרינוואלד, דער ״ערוגת הבושם״, ר' אברהם בנימין קלוגער פון בראד און נאך. ער האט אויך געלערנט אין סאטמאר און אין פרעשבורג.
ער איז געווען פאר א צייט רב אין סעבען, אונגארן, איידער ער האט עמיגרירט אין אמעריקא. דארט האט ער האט קודם משמש געווען ברבנות אין ברוקלין פאר ער איז געגאנגען צו קהילת בני יעקב אין קאלומבוס, אהייא.
ער איז געווען א זעלטענער היסטאריקער באקאנט מיט זיין 'טויזנט יאר אידיש לעבן אין אונגארן׳ און 'על השוחט והשחיטה' ועוד..
ער האט געשריבן הונדערטער ביכער אויף אידיש.
ער איז געווען פערזענליך נאנט מיט שלמה לייב פריעדלענדער וואס האט ארויסגעגעבן די ירושלמי המזוייף אויף קדשים, ווי ער האט עס פערזענליך באשריבען אין ספר היובל 'הפרדס' (תשי"א) ווי ער רייסט אים ארונטער, און דעקט אויף אלע לגיונות, איבערהויפט איבער זיין אנגעבליכע פאלשע תלמיד אברהם ראזענבערג.
אויטאביאגראפישע ווערק.
אוצר נחמד – חלק א' מאסף מוקדש להלכה וחכמת ישראל, ניו יארק תש"ב
רבי אברהם שמעון הלוי אנגל־הורוויץ (תרל"ו - תש"ג), באקאנט ווי רבי שמעון זשעליכאווער, איז געווען דער משפיע און משגיח אין דער ישיבת חכמי לובלין. שפעטער האט ער איבערגעלאזט די ישיבה צוליב זיינע דיפערענצן מיט די ראשי ישיבה איבער דעם ריכטיגן דרך הלימוד, ער האט געהאלטן אז מ'דארף ווייניגער עוסק זיין אין פלפול, נאר זיך ענדערש קאנצעטרירן אויף די גמ' מיט די ראשונים.
אום זומער ה'תש"ג איז ער פארטריבן געווארן צו זיין טויט, אינאיינעם מיט די קראקעווער אידן דורך די נאצישע חיות.
זיינע דברי תורה זענען געווארן איינגעזאמלט אין ספר "נהרי א"ש" דורך זיין תלמיד הרב ירחמיאל ישראל יצחק דאמב.
טערעסיף אדער טרעסיף (,,) איז א שטעטל אין קארפאטארוס, היינט אין דער טראנסקארפאטישער גובערניע פון אוקראינע. זי געפינט זיך ביים צוזאמענפלוס פון די טייכן טיסא און טערעסיף, 36 ק"מ דרום־מזרח פון חוסט און 9 ק״מ מערב פון סיגעט. דאס שטעטל האט 7616 איינוואוינער (יאר 2016).
די ערשטע יידן זענען געקומען אין טערעסיף אין די אנהייב ת"ק יארן. אין 1768 האבן געוואוינט פיר יידישע משפחות אין שטעטל, אין 1880 האבן געוואוינט 155 יידן, און אין 1921, זענען זיי געווען 480.
האראלד וואוד () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויסאיסטערן הויפטליניע וואס באדינט די שטאָט האראלד וואוד, אין דער לאנדאנער בארא פון העווערינג, מזרח לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 6.
האראלד וואוד באן סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן דעצעמבער 1868 דורך דער גרויס-איסטערן אייזנבאן אויף זייער הויפט ליניע פון קיין מזרח ענגלאנד.
ברענטוואוד () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויסאיסטערן הויפטליניע וואס באדינט די שטאָט ברענטוואוד, עסעקס. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 9.
ברענטוואוד באן סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן יולי 1840 דורך דער איסטערן קאנטיס אייזנבאן ווי א צייטווייליגע סוף־סטאנציע, ביז 1843 ווען מ׳האט פארלענגערט די ליניע ביז קאלטשעסטער.
פון מיי 2017 וועט די ליניע ניצן קלאס 345 צוגן מיט 9 וואגאנען, וואס זענען לאנג 200 מעטער. דערווייל טוט מען פארלענגערן די פעראנען וואס זענען לאנג נאר פון 184 ביז 187 מעטער.
שענפֿילד () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויסאיסטערן הויפטליניע וואס באדינט די שטאָט שענפילד, עסעקס. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע C.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1843. די סטאנציע ווערט פארוואלטעט היינט דורך אבעלא גרויס-אנגליא.
שענפֿילד באן סטאנציע האט געעפנט דעם 29סטן מערץ 1843 דורך דער איסטערן קאנטיס באנליניע אויף דער פארלענגערונג פון קיין.
פון מיי 2017 וועט די TfL ליניע ניצן קלאס 345 צוגן מיט 9 וואגאנען, וואס זענען לאנג 200 מעטער.
די קיעווער גובערניע (, "קיאיווקאַ אבלאַסט"; אויך זיך פאררופן אויף קיאיווטשטשינא -) איז אן אבלאסט (גובערניע) פון אוקראינע. די הויפטשטאט פון דער גובערניע איז די הויפטשטאט פון אוקראינע, קיעוו. די שטאט קיעוו אליין געהערט נישט צו דער גובערניע. די גרעסטע שטאט אין דער גובערניע איז שווארצע טומאה.
די קיעווער גובערניע האט א שטח סה״כ פון 28,100 קוואדראט ק״מ (בערך 35 מאל דעם שטח פון קיעוו שטאט) און איז פלאצירט אין צפון־צענטראל אוקראינע. צו מערב גרענעצט זי די זשיטאמירער גובערניע, צו דרום־מערב – וויניצער גובערניע, צו דרום – טשערקאסער אבלאסט, צו דרום־מזרח – פאלטאווער גובערניע, צו מזרח און צפון־מזרח – טשערניגאווער גובערניע, און צו צפון – די האמעלער גובערניע פון בעלארוס.
רבי משה פאַליער (ט"ז כסלו תקמ"ד, 11טן דעצעמבער 1783 - כ"ט ניסן תרי"ח, 13טן אפריל 1858), באוואוסט ווי רבי משה קאברינער, איז געווען דער ערשטער קאברינער רבי. ער איז געווען א לעכאוויטשער תלמיד.
רבי משה איז געבוירן געווארן אין פיֶיסק וואס געפונט זיך ביי קאברין (נעבן בריסק) צו זיין פאטער ישראל אליעזר. ער האט געלערנט ביי רבי משה שערעשאווער און שפּעטער ביי רבי מרדכי לעכאוויטשער. עס ווערט דערציילט אז צוליב זיין איבערגעגעבנקייַט צו זיין דאזיגער רבי האט אים זיין שווער פארטריבן פון זיין הויז. אזוי אויך האט זיין רבי עדות געזאגט אויף אים אז יעדן טאָג טוט ער אנטדעקן אַ נייַע וועג וועגן אין "בכל דרכיך דעהו". ער האט שטרענג מקפיד געווען אויף טבילה אין מקוה, אפילו ווען עס איז געווען קאַלט ווי אייז.
נאָך זיין רבינ'ס פטירה, האט ער זיך מדבק געווען אין זיין זון, רבי נח לעכאוויטשער. ווען ער איז אויך נפטר געווארן, אין תקצ"ג (1832), איז רבי משה געווארן רבי אנשטאט אים. כאָטש ער איז געווען א רבי, איז ער אויך געפארן צו רבי ישראל פון רוזשין, ווי ער איז געווארן אויפגענומען מיט גרויס כבוד.
באַקאַנט מיט זיין ענווה. אויף זיין קבר שטייט געשריבן אז ווער עס וועט איבערטרייבן אין זיין שבח. "וועל איך אויפשטיין און נקמה נעמען בזה ובבא, אבער ס'איז מותר צו זאָגן אויף מיר אז איך בין א אוהב ישראל".
נאָך זיין פטירה האבן רובֿ פון זיינע אנהענגערס זיך געווענדעט צו רבי אברהם וויינבערג, דער גרינדער פון דער סלאנימער דינאַסטיע. און א קליינער טייל זענען ווייטער געפארן צו זיין אייניקל רבי נח נפתלי פון קאברין.
זיין השקפה.
אזוי ווי זיינע רביס, האט ער ווייטער געצויגן די דרך פון קאַרלין, ארויסהייבנדיג די וויכטיגקייט פון תפילה מיט ענטוזיאַזם. אזוי אויך האט ער מדגיש געווען צווישן זיינע אנהענגערס אז "אַיעדע חבורה ביי אידן האָבן אַ טויער אין הימל און אונזער טויער איז אונזער אמונה ושפלות".
זיינע תורות זענען געווארן צוזאמגענומען אין ספר אמרות טהורות, ווארשע תר"ע, און אין אמרות משה, בני ברק תשמ"ט.
[http://www.hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=52711&st=&pgnum=56&hilite= אמרות און עובדות פון אים אין ספר "אור ישרים"]
רבי חיים שאול קויפמאן (ז' טבת תרצ"ח - כ״ד תשרי תשס"ו) איז געווען ראש ישיבה אין און איינער פון די גרינדער פון דער ישיבה קטנה תפארת יעקב אין גייטסהעד. ער איז אוועק פריצייטיג מוצאי שמחת תורה כ"ד תשרי תשס"ו אין בליענדן עלטער פון 68 יאר.
ער איז געבוירן ז' טבת ה'תרצ"ח אין בערלין צו זיין פאטער ר׳ משה קויפמאן, א צאנזער חסיד, און זיין מוטער, א טאכטער פון ר׳ חיים שאול שענדארף, א חסיד פון רבי ברוך גארליצער. זיין באבע'ס עלטערע שוועסטער האט חתונה געהאט צום הייליגן צאנזער רב אין זיין דריטער זיווג, און זיין באבע – די רביצינ'ס אינגערע שוועסטער – האט פארברענגט גאר אסאך צייט אין דעם הייליגן שטוב.
ווען ער איז געווען אלט אנדערט האלב יאר איז זיין משפחה אנטלאפן פון דער ברענעדיגער ערד קיין ענגלאנד, אים מיטנעמענדיג. אנקומענדיג קיין ענגלאנד איז זיין פאטער נאר אריינגעלאזט געווארן אין לאנד מיט'ן תנאי אז ער וועט זיך זיך באזעצן אין די גייטסהעד געגנט און צוגעבן צו דער דארטיגער עקאנאמיע דורך עפענען דארט א טעקסטיל פאבריק, נוצנדיג דערצו זיין עקספערטיז אינעם טעקסטיל פעלד. פון אנפאנג איז ער געווען שטארק באזארגט איבער וויאזוי ער וועט קענען ערציען זיינע קינדער אין אזא וויסט פלאץ וואו עס עקזיסטירט נישט קיין אידישקייט, אבער זיין זארג האט זיך שנעל ארויסגעשטעלט צו זיין איבריג ווען ביים אנקומען אהין האט ער געפונען א שיינע, כאטש קליינע, אידישע קהילה, מיט א מוסד וואס איז ספעציעל געווארן געגרינדעט דורך הרב באמבערגער וואס איז געווען פריער רב אין מיינץ, מיטן ציל צוצושטעלן אן ערליכן חינוך פאר קינדער פון פליטים וואס האבן אהין דערגרייכט.
ווען חיים האט דערגרייכט די יארגאנג פון ישיבה גדולה, איז ער אריין לערנען אין דער ארטיגער ישיבה גדולה ביי הגאון רבי לייב גורוויץ און ביי הגאון רבי לייב לאפיאן, ער פלעגט ביים שיעור אפשרייבן אלע שיעורים מיט א גראדקייט, און נישט פארגעסן אראפצושרייבן אפילו די קושיות וואס די בחורים האבן אריינגעפרעגט ביים שיעור, א זאך וואס ער האט יארן שפעטער אויך געטון פארלאנגען פון זיינע אייגענע תלמידים.
יעדן שבת האבן זיך די בחורים געטון פארזאמלען אין שטוב פון איינעם פון די כולל אינגעלייט (הרב מרדכי יוסף קאמיאנקע) וואו זיי האבן פארברענגט מיטן זינגען ווארימע ניגונים און פארציילן סיפורי צדיקים און דברי תורה אויף דער סדרה. דער בחור חיים האט זיך געשפירט דערפון גאר דערהויבן, און יארן שפעטער האט ער אליין געטון פירן ענליכע פארזאמלונגען, מיט זיינע פייערדיגע אינספירירנדע ווערטער.
איינער פון זיינע שטארקע פונקטן איז געווען זיינע גאר גוטע מעגליכקייטן זיך צו אויסקומען מיט אנדערע, ער האט אנגעהאלטן מיט איינעם פון זיינע חברותות, הגאון רבי מתתיהו סאלאמאן משגיח בית מדרש גבוה לייקוואוד, פאר זעכצן יאר אין-א-צי, אין ישיבה און דערנאך אין כולל.
ווען זיין פאטער איז געווארן ערנסט קראנק האט חיים אויפגעגעבן זיינע טעגליכע סדרים אין לערנען, טאג און נאכט איז ער געווען פארנומען מיט'ן זיך אפגעבן מיט זיין פאטער. אום ה'תשי"ח, ווען ער איז אלט געווען צוואנציג יאר, איז זיין פאטער נפטר געווארן. און חיים איז דאן בעפארן יו"ט פורים געווארן ארויסגעשיקט קיין אמעריקע זיך צו אויפהאלטן ביי זיינע נאנטע פאמיליע מיטגלידער. זיינס א פאמיליע נאנטער, ר' אלעזר שענדארף, איז געווען נאנט מיט'ן סאטמארער רבי׳ן פון די נאך-מלחמה יארן ווען דער סאטמארער רבי האט געוויילט אין שווייץ, און ער האט אראנדזשירט אז חיים זאל האבן די מעגליכקייט אנטיילצונעמען אין ביידע סדרים פונעם רבי'ן פסח אויפדערנאכט, א זעלטענע עהרע.
חיים האט צוגעהערט צו יעדעס ווארט, ער האט באטראכט יעדע טאהט, און יעדע דעטאל איז געווארן אריינגענומען אין זיין מח, וואס ער פלעגט שפעטער האלטן אינ-איין איבער פארציילן מיט התרגשות.
אזוי אויך האט ער זיך מיטגעכאפט מיט'ן סאטמארער רבי אויף זיין שיף אויפ'ן וועג רייזנדיג אפצושטאטן א באזוך אין ארץ ישראל, ווי חיים האט אלעס באטראכט מיט נייגער און דערנאך נישט אויפגעהערט צו איבער-דערציילן.
זייענדיג אין אמעריקע האט ער אויך אריינגעכאפט צו וויילן אויף איין שבת אין לעיקוואָד במחיצת רבי אהרן קאטלער.
אין יאר תש״ך זייענדיג 21 יאר אלט האט ער געהייראט זיין חשובע אשת חיל לאה נאַגל פון אנטווערפן, איר פאטער איז געווען א גערער חסיד, אריגינעל פון לאדזש. ווערנדיג א חתן ביי אזא יונגע יארגאנג איז ער אריין לערנען אין דעם געיטסהעדער כולל הרבנים, וואס איז געגרינדעט געווארן דורך הרב אליהו דעסלער, וואס דאס איז לכאורה געווען אין דער צייט די איינציגסטע כולל אין אייראפע. די סטאנדארטן אין דעם כולל זענען געווען גאר הויעכע, זיינע קאלעגען אין דעם כולל רעכענען אריין פילע וואס זענען שפעטער אויסגעוואקסן אלס גאר באקאנטע רבנים און ראשי ישיבה, צווישן אנדערע הגאון רבי יצחק טוביה ווייס שליט"א ירושלימער רב.
ער איז בארימט מיט זיינע געלונגענע און געשמאקע שיעורים אין חומש רש"י, וואס ער פלעגט געבן בעיקר ביי מלוה מלכה.
פרעזידענט בוש דערקלערט קריג קעגן איראק, דעם 2טן אקטאבער 2002
די איראקער קריג איז א קאנפליקט וואס האט זיך אנגעהויבן ווען די פאראייניגטע שטאטן האבן אריינגעפירט זייערע טרופן צו אינוואדירן איראק אום 20סטן מערץ 2003.
דער הויפט ראציאנאל פארן איראקער קריג איז אנגעגעבן געווארן דורך פרעזידענט דזשארדזש דאבעליו בוש און בריטישער געוועזענער פרעמיער מיניסטער טאני בלעיר, אז איראק האט געהאלטן אינמיטן פראדוצירן און אנטוויקלן וואפן פון מאסן פארניטיגונג. די דאזיגע וואפן, האבן זיי געטענה'ט שאפט א סכנה פאר אמעריקע, אירע אליאירטע און אינטערעסן. נאך די אינוואזיע האט מען קיינמאל דאס נישט געטראפן און עס האט זיך ארויסגעשטעלט אלס פאלש.
אבער דאס האט נאך אלס נישט אפגעשטעלט די טרופן פון דארטן ווייטער בלייבן און זיך לאזן הרגענען אין די טויזנטער, צוליב די טענה אז מען דארף דארט אויסראטן די על קאידע טעראר גרופע צעלן.
מען האט הינגעריכטעט סאדאם כוסיין זייער פירער פאר זיינע אויסראטונג און פארניכטיגונג פון די מאסן קורדן און שיאטן וואס ער האט יארן לאנג אונטערדרוקט מיט בארבארישע מיטלן. איצט פרובירט מען מיט אלע כוחות צו ברענגן סטאביליטעט און דעמאקראטיע צו איראק. עס זענען שוין אפגעהאלטן געווארן דריי וואלן. אבער א  ברודער קריג בוזשוועט נאך אין גרויסן מיט יעדן טאג וואס ווערן געהארגעט הונדערט ציוויליע איראקער און אמעריקאנע סאלדאטן וואס זענען צילן פון די טעראר גרופעס.
די ליבעראלע לינקע דעמאקראטן האבן קריטיקירט פרעזידענט בוש אז זיין גאנצע אינטערעסע אין איראק איז פשוט זיך רייך צו מאכן מיט די געבענטשטע אויל קוואלן וואס איראק איז נאטורליך די מערסטע אויל נאך סאודי אראביע, און די רעכטע קאנסערוועטיווען האבן אפגעשלאגן די טענה אז דאס קאסט צופיל געלט אז די אויל וועט צוריק צאלן די קאסטן פון אראפווארפן סאדאם כוסעין.
אידן ווי סענאטאר זשאסעף ליבערמאן האבן אויך גאר שטארק מיטגעשטימט מיט בוש און זענען נאכאלס מיט אים צוליב די סכנה פארן מיטל מזרח ראיאן וואס סאדאם האט מיט זיך פארגעשטעלט, עס זענען געווען קלאנגן אז סאדאם האט געצאלט צענדליגע טויזנטער דאלער פאר יעדן משפחה פון א טעראריסט וואס האט דורכגעפירט א באמבע אטאקע אויף ארץ ישראל. ביי די ערשטע גאלף וואו האט ער געשאסן סקאד מיסליס קיין ארץ ישראל.
עס האלטן זיך אויף איבער הונדערט טויזענט אמעריקאנער טרופן אין איראק דערווייל מיט איבער דרייסיג טויזענט אין באגדאד אליין'ס.
אין דער מלחמה איז אן ערך 3,000 אמעריקאנער אומגעקומען און 20,000 פארווונדיקט געווארן.
די איראקער קריג איז געווארן געפירט דורך א קאאליציע פון לענדער אין שפיץ פון אמעריקע.
די הויפט געשלעגן האבן זיך געצויגן דריי וואכן, וואס דאן איז אומגעווארפן געווארן סאדאם כוסעין'ס מאכט. ער אליין איז הערשט געכאפט געווארן און אומגעברענגט געווארן אום 2006.
א אמעריקאנער טאנק אין איראק
קעגנערשאפט.
טויזנטער פראטעסטירן אקעגן די קריג
עס איז געווען גרויס קעגנער-שאפט צום מלחמה.
דאס אומבראכן פון סאַדאַם כוסעין.
אין נאוועמבער 5, 2006 נאָך אַ לאַנגע פּראָצעס, איז סאַדאַם כוסיין געווארען גע'משפט צו טויט פאַר מאָרד פון 128 מענטשן. אין דעצעמבער 25, 2006 האט די ריכטער אין דעם פּראָצעס אפגעווארפן א אַפּעלאט, און באשטימט אים צו הענגען ביז 30 טעג. כוסעין איז געווארן געהאנגען זעקס אַזייגער אין דער מאָרגן דעצעמבער 30, 2006 אין דער עלטער פון 69.
עמערסאן פארק () איז אן לאנדאנער איבערגרונט באן סטאנציע וואס באדינט די געגנט עמערסאן פארק, אין דער לאנדאנער בארא פון העווערינג, מזרח לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 6.
די סטאנציע געפינט זיך אויף דער איין־ליניע ראמפארד-אפמינסטער ליניע.
עמערסאן פארק באן סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן אקטאבער 1909 מיטן נאמען עמערסאן פארק האלט.
דאס פאראייניגטע קעניגרייך באשטייט פון פיר טיילן, אדער לענדער: ענגלאנד, סקאטלאנד, וויילס און צפון אירלאנד. דאס פאראייניגטע קעניגרייך איז אן אוניטארישער סואווערענער שטאַט, אין וואס סקאטלאנד, דער פראווינץ צפון אירלאנד און וויילס האבן א געוויסן שטאפל פון אויטאנאמיע.
ענגלאנד, וואס נעמט אריין דעם רוב פון די באפעלקערונג און שטח פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, בלייבט אינגאנצן די אחריות פונעם UK פארלאמענט אין לאנדאן.
ל' (למד, ארויסגערעדט ״לאַמעד״) איז דער צוועלפֿטער אות פון אלף בית.
"ל" איז א קאנסאנאנט, וואס מ'רעדט אויס [l].
אין גימטריא ל = 30.
פארשטעלונג פון אות ל'.
דער אות ל' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פרנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.
אין יוניקאד, רעפרעזענטירט דער קאד 05DC דעם אות ל'.
איז די פארשטעלונג פון ל' אין ברייל.
דער פעניקישער למד זעט אויס אזוי: פעניקישער למד
מ' (מם, ארויסגערעדט ״מעם״) איז דער דרייצנטער אות פון אלף בית.
"מ" איז א קאנסאנאנט, וואס מ'רעדט אויס [m].
"מ" איז איינער פון די מנצפ"ך אותיות וואס ווערן געשריבן אנדערש ביים סוף פון א ווארט—מען ניצט דעם שלאס "ם".
אין גימטריא מ = 40, ם = 600.
פארשטעלונג פון אות מ'.
דער אות מ' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פרנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.
אין יוניקאד, רעפרעזענטירט דער קאד 05DE דעם אות מ', און 05DD דעם אות ם',
איז די פארשטעלונג פון מ‏' אין ברייל.
דער פעניקישער מם זעט אויס אזוי: פעניקישער מם
רבי יעקב יוסף האלבערשטאם איז דער רב פון ביהמ"ד בית חיים יהושע אויף דער 17טער גאס אין בארא פארק. ער איז דער פאטער פון רבי חיים יהושע האלבערשטאם אב"ד סאטמאר מאנסי.
רבי יעקב יוסף איז א זון פון רבי חיים יהושע האלבערשטאם, א זון פונעם באבאווער רב רבי בן-ציון האלבערשטאם הי"ד., און פון מרת לאה, א טאכטער פון רבי ברוך האלבערשטאם פון קשאנאוו.
ער האט געהייראט מרת שרה א טאכטער פון הרב אהרן טייטלבוים.
ער איז יארן לאנג געווען ראש ישיבה פון דער באבאוו'ער מתיבתא אין בארא פארק, דערנאך איז ער געווארן רב אין דער באבאווער קריה אין בת ים. שפעטער איז ער צוריק געקומען וואוינען אין בארא פארק וואו ער האט געעפנט זיין אייגענעם ביהמ"ד.
זיין ברודער איז רבי ברוך דוד האלבערשטאם, דער סארוואשער רב אין בארא פארק.
האלבערשטאם, יעקב יוסף
רבי אלעזר הורוויץ איז דער רב פון ביהמ"ד ויואל משה ד'סאטמאר אויף דער 49סטער גאס אין בארא פארק (אמאל באלקאני). דאס איז א אומאפהענגיגער ביהמ"ד וואס באלאנגט נישט צו קיינע פון די סאטמארער רבי'ס, עס דאווענען דארט אידן וואס זוכן צו דאווענען מיט א לעבעדיגקייט, און אן קיין שמועסערייען.
די תורות זיינע, ווערן געזאגט געבויעט אויף די תורות פון רבי יואל טייטלבוים, סאטמער רבי'ן. ער האלט אז ווייניג פארשטייען היינט דעם סאטמער רבי'נס שיטה אזוי ווי ער.
תמונת הרב הקדוש המפורסם מכניס אורחים אלפים ורבבות זן ומפרנס ומכלכל ומיטיב אין חקר לחסידותו וקדושתו רבי ישעיה שטיינר מקערסטירר זצוקללה"ה ב"ר משה ומרים זצ"ל
רבי ישעיה שטיינער (באקאנט ווי ר' ישעיה'לע קערעסטירער) (ה'תרי"ב (1852) - ג' אייר ה'תרפ"ה (1925)) איז געווען דער גרינדער פון דעם קערעסטירער חסידות.
רבי ישעיה׳לע איז געבוירן געווארן צו צו זיין פאטער ר' משה שטיינער און זיין מוטער מרת הענטשע מרים שטיינער אינעם דארף זבאראוו לעבן בארדיאוו (היינט אין סלאוואקיע). זיין פאטער איז נפטר געווארן ווען ער איז געווען אלט דריי יאר. ביי די צוועלף יאר האט זיין מוטער אים געשיקט צום ליסקער רבי׳ן, רבי צבי הירש פרידמאן, מחבר פונעם ספר "אך פרי תבואה" און פון די פירער פון חסידות אין אונגארן אין די ת״ר יארן, ביי וועמען ער געווארן גבאי.
ערב שבת פ׳ תזריע, ד' ניסן ה'תרל"ה האט ער חתונה געהאט מיט מרת שרה, טאכטער פון הרב יצחק יונה וויינשטאק פון מאד. די חתונה איז פארגעקומען אין ליסקא, כדי דער “טל חיים“ זאל קענען זיין דער מסדר קידושין.
אחוץ זיין רבי׳ן רבי הערשעלע ליסקער פלעג ער פארן צו רבי מאטעלע נאדווארנער און רבי שמואל פרנעקל פון דאראג. רבי מאטעלע נאדווערנער האט אים מסמיך געווען צו זיין דער ממלא מקום פון זיין רבי‘ן רבי הערשל‘ע ליסקער און אנהויבן פירן אן אייגענע עדה, זאגנדיג “אין הימל האט מען אויסגערופן אז ישעי‘ זאל ערפוהלן דאס פלאץ פון זיין רבי‘ן פון ליסקא“.
ער האט געפירט זיין רביסטעווע אין קערעסטיר, לעבן מישקאלץ.
נאך זיין רבינ׳ס פטירה פלעג ער חתמ׳ענען זיך ״דער משמש פונעם ליסקער רבי׳ן.
ר' ישעי'לע איז נפטר געווארן (פון א פארגיפטיגונג וואס ער האט באקימען דורכן אריינטרעטען אין א ראסטיגע נאגל זייענדיג אין צאנז אויפן יומא דהילולא פון די בודקעס וואס מ'האט דארט אויפגעשטעלט) אום יום ג‘ אייר שנת תרפ“ה אין קערעסטיר.
צו דער לוי‘ פון רבי ישעי‘לע זענען זיך צוזאם געקומען טויזנטער אידן פון אלע געגנטער ארום קערעסטיר. יעדער האט באגלייט מיט גרויס געוויין. דער עולם איז געווען אזוי גרויס אז ס‘איז נישט געווען מעגליך צו פירן דעם נפטר צו דער מקוה אים צו טובל‘ען פאר דער קבורה. דערפאר זענען שנעל געקומען מענטשן וואס האבן שנעל אויף געגראבן א מקוה אינעם הויף ווי דער צדיק האט געוואוינט און מ‘האט אים דארטן גע‘טובל‘ט. ביי דער לוי‘ זענען נישט געזאגט געווארן קיין הספדים ווייל אזוי האט רבי ישעי‘לע געהאט פארלאנגט. דארט האט זיך אויך באטייליגט א גוי, דער פאסט טרעגער פון קערעסטיר. און ער האט דערציילט: “אזוי ווי איך פיהר דא אין געגנט אלע פאסט וואס קומט און גייט, קען איך עדות זאגן אז דער ראבינער ר‘ ישעי‘ האט געשיקט בריוון מיט אסאך געלט צו אסאך פלעצער ארום דער וועלט צו העלפן מענטשן, און טאקע אמת אז אסאך מענטשן האבן אים אויך געשיקט געלט, אבער ס‘קומט בכלל נישט צו, צו די סומעס געלטער וואס דער ראבינער האט ווייטער געשיקט, ווייל ער האט אוועק געשיקט אסאך מער געלט ווי ער האט באקומען“.
סגולה.
מע גלייבט אַז הענגען אַ בילד פֿון רב ישעי׳עלע קערעסטירער איבער דער טיר באַהיט די אידישע היים פֿון מײַז און אַנדערע מינים אָנשיקענישן.
זוועהיל (,) איז א שטאט אין זשיטאמירער גובערניע, אוקראינע. ער געפינט זיך אינעם היסטארישן ראיאן פון וואהלין, 84 ק"מ צפון־מערב פון זשיטאמיר און 32 ק"מ מזרח פון קארעץ.
די שטאט ליגט אויפן טייך סלוטש, א רעכטער בייטייך פונעם טייך הארין. די שטאט איז געווען א וויכטיקער צענטער פון יידישקייט און חסידות.
אין 1897 האבן געוואוינט אין זוועהיל 9.378 יידן.
הרב שמשון דוד פינקוס (כ"ז אב תש"ד, 1944 - י"ב ניסן תשס"א, 5טן אפריל 2001) איז געווען א רב און א דרשן, געבוירן אין אמעריקע. געדינט אלס רב פון דער חרדישער קהילה אין אופקים.
ער איז געבוין געווארן אין די פאראייניגטע שטאטן צו זיין פאטער הרב אברהם חיים פינקוס, און זיין מוטער, אן אייניגקל פון די סלאנימער רבי׳ס. אין זיינע יונגע יארן האט ער געלערנט אין בית התלמוד איןניו יארק ביי הרב אריה לייב מאלין. דערנאך איז ער ארויף קיין ארץ ישראל וואו ער האט געלערנט אין בריסק ביי הרב בערל סאלאווייטשיק.
ער האט חתונה געהאט מיט חיה מינדל, טאכטער פון הרב מרדכי מאן, א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה. נאך דער חתונה האט ער געוואוינט אין בבני ברק. שפעטער האט ער זיך געצויגן קיי תפרח, און איז געווארן דער בתקופה זו היה משגיח אין דער אופקים ישיבה. דערנאך האט מען אים באשטימט ראש ישיבה אין ירוחם. הרב יעקב ישראל קאניעווסקי און הרב שך האבן אים געבעטן אריבערגיין קיין אופקים, און ער איז געווען רב דארט העכער פון צוואנציג יאָר.
ער איז אוועק פריצייטיג י"ב ניסן ה'תשס"א. ער ליגט אין הר המנוחות.
מאַלין () איז א שטאט אין זשיטאמירער גובערניע, אוקראינע. ער געפינט זיך אינעם היסטארישן ראיאן פון וואהלין, 98 ק"מ צפון־מערב פון קיעוו, 71 ק״מ צפון־מזרח פון זשיטאמיר און 29 ק"מ צפון פון ראדאמישל.
די שטאט ליגט אויפן טייך אירשא. אין דער שטאט איז געווען דער הויף פון די מאלינער רבי׳ס, א צווייג פון טשערנאביל.
אין 1847 האבן געוואוינט אין מאַלין 1,064 יידן, און אין 1897, 2,547 יידן.
יבנה מזרח באַן סטאַנציע איז א ישראל באנען סטאנציע פאר פאסאזשירן אויפן לוד-אשקלון צווייג וואס באדינט די אינדוסטריעלע זאנע אין דרום יבנה. די סטאנציע האט געעפנט אין 1992 און מען האט זי אינגאנצן איבערגעבויט אין 2009.
די סטאנציע האט איין פעראן אויף דער בנימינה - אשקלון רוטע.
יבנה האט נאך א סטאנציע, יבנה מערב, לעבן דער צענטראלער אויטאבוס סטאנציע, אויף דער נייער ליניע פון תל-אביב קיין באר שבע אדורך ראשון לציון.
דאס איז געווארן געגרינדעט און ווערט אנגעפירט דורך חיים ראזנבערג א ליובאוויטשער חסיד פון קרוין הייטס.
אנגעהויבן האט זיך עס אין יאר 2001 מיט בלויז 60 ספרים וואס ער האט סקאנירט און ארויפגעלאדנט אויפ'ן וועבסייט אויף א פי די עף פארמאט, דערנאך איז געווארן צוגעלייגט 15,000 ספרים פון די זאמלונג פון ספריית חב"ד ניו יורק, און נאך פילע פון בית המדרש לרבנים באמריקה, און אויך ספרים פון YIVO מאנהעטן זאמלונג. 1780 ספרים זענען גענומען געווארן פון די אנטיק-ספרים זאמלונג וואס געהער פאר חיים אלעזר רייך פון ברוקלין, אזוי אויך פון די פרידברג-ריזמן זאמלונג, וואס אנטהאלט מער פון 15,000 ספרים.
אהרן סוראַסקי (געבוירן כ' ניסן ה'ת"ש, 28סטן אפריל 1940) איז א גאר באקאנטער חרדישער שרייבער וואס טוט פאראייביגן פילצאליגע ביאגראפיעס פון רבנים און צדיקים. ער איז א סלאנימער חסיד. פילצאליגע קהלות האבן אים געדינגען צו באשרייבן די תולדות פון זייערע רבי'ס אדער ראשי ישיבות.
ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אלס שרייבער אין המודיע.
ביי א טייל פון זיינע שרייבעכצער האט ער זיך געטאן פארשטעקן אונטער דעם פסעוודאנים א. ספרן.
אהרן סוראסקי איז א סלאנימער חסיד.
צוויי־דימענסיאנעלע געבוי פון די פארשידענע ארביטאלן
אין אטאם־פֿיזיק און קוואנטן־כעמיע איז עלעקטראנען־קאנפֿיגוראציע דער נאמען פון די דריי־דימענסיאנעלער פלאצירונג פון די עלעקטראנען וואס שטעלן צונויף א מאלעקול, אטאם אדער נארוועלכע כעמישע סטרוקטור. דער באגריף באציט זיך צום שטייגער אין וואס די עלעקטראנען זענען איינגעארדענט אין די ארביטאלן פון א געוויסער סיסטעם (למשל, אטאמיש אדער מאלעקולאריש). עלעקטראנען־קאנפיגוראציע ווערט גערעכענט אין די גרופע פון כעמישע סטרוקטורן צוזאמען מיט מאלעקול־סטרוקטור און קריסטאל־סטרוקטור.
אזוי ווי אנדערע עלעמענטאר־טיילכלעך, טוט אויך דער עלעקטראן פאלגן די געזעצן פון קוואנטן-מעכאניק, און פירט זיך סיי ווי א טיילכל און סיי ווי א כוואליע. דער קוואנטן מצב פון א געוויסן עלעקטראן  ווערט באשריבן דורך זיין כוואליע־פֿונקציע; דאס איז א פֿונקציע וואס ווענדט זיך אויף רוים און צייט. לויט דער קאפנהאגן באדייטונג פון קוואנטן־טעאריע איז דער ארט פון אן עלעקטראן נישט גוט באשטימט ביז מען מעסט וואו ער געפינט זיך.
שאלן און אונטער־שאלן.
די סטרוקטור פון די עלעקטראנען אין אן אטאם איז ערשט געשילדערט געווארן אין דעם אטאם־מאדעל פון ניעלס באהר.
אן עלעקטראנען־שאָל איז מעגלעכע זאמלונג פון עלעקטראנען. די n-טע שאָל קען האלטן 2n2 עלעקטראנען: ד״ה ביז 2 עלעקטראנען אין דער ערשטער שאל, ביז 8 אין דער צווייטער שאל, און ביז 18 אין דער דריטער שאל. די נומער 2 קומט פון דעם וואס יעדער מצב פון אן עלעקטראן קען עקזיסטירן אין צוויי אופנים, וואס מען רופט ספין־ארויף און ספין־אראפ.
הרב שלמה פאפנהיים (י"ד אייר ה'תרפ"ו - ד' אייר ה'תשע"ז; 28סטן אפריל 1926 - 30סטן אפריל 2017) איז געווען דער וויצע־יו"ר פון דער פירערשאפט פון דער עדה החרדית אין ירושלים און א ירושאלמער עסקן. גוטע מידות און אַ גוט האַרץ, ער האט אויפגעשטעלט די "בית לפליטות" היים פאר יתומות און די קימפעטארין היים אין טעלז סטאן.
פאפנהיים איז געבוירן געווארן אין מינכן, דייטשלאנד צו זיינע עלטערן רב גבריאל חיים צבי, א זון פון וואלף פאפנהיים פון די גרינדער פון וועלט אגודת ישראל און חנה (גאלדשמידט). ער איז אויפגעוואקסן אין דער שטאט האלבערשטאט. אין יאר תרצ״ג ווען ער איז געווען אלט זיבן יאר האט זיין פאטער גענומען אים צו דער כנסיה גדולה פון אגודת ישראל. נאך קריסטאל נאכט איז ער אנטלאפן צוזאמען מיט א שוועסטער אויף א קינדערטראנספארט קיין לאנדאן, ענגלאנד. א יאר נאכהער איז ער ארויף קיין ארץ ישראל וואו זיינע עלטערן האבן זיך באזעצט, דארט האט ער געלערנט אין דער ישיבה תורה ויראה אין מאה שערים, ירושלים און אויך אין דושינסקיא׳ס ישיבה. אין יענע טעג איז ער געווארן נאנט צום הויף פון הרב אהרן ראטה, גרינדער פון דעם שומרי אמונים - תולדות אהרן חסידות, און אויך צו זיין איידעם הרב אברהם יצחק קאהן (וואס איז שפעטער געווארן דער ערשטער תולדות אהרן רבי. אויך איז ער געווען נאנט צו הרב וועלוול סאלאווייטשיק און צו די רבי׳ס פון סקווירא און סאטמאר.
ער האט געהייראט בלומא טאכטער פון הרב יעקב אליעזר שטיין פון בורשא, וואס איז אומגעקומען אין דער חורבן אייראפע. נאך זיין חתונה האט ער געארבעט אין א ספרים געשעפט און אין דער זעלבער צייט האט ער געהאלפן אויפשטעלן די מוסדות פון דעם תולדות אהרן חסידות, און געווארן אן אנזיכטיגער עסקן אין דער עדה החרדית.
לויטן פארשלאג פון זיין רבי׳ן פון תולדות אהרן, האט ער אויפגעשטעלט אין מאה שערים געגנט די יתומות היים "בית לפליטות". שפעטער האט ער אויפגעשטעלט צוזאמען מיט הרב יצחק ראזנפעלד די קימפעטארין היים אין טעלז סטאן. אויך איז געווען פון די גרינדער פון די חינוך אנשטאלטן  "בנות ירושלים" און "חינוך ירושלים" פאר די מיידלעך פונעם יישוב הישן.
מער ווי 60 יאר האט ער געדינט ווי א מיטגליד און דער וויצע־יו"ר פון דער פירערשאפט פון דער עדה החרדית, און אויך איז ער געווען פון די גרינדער פונעם וועד הכשרות פון דער עדה.
ער איז נפטר געווארן ד' אייר ה'תשע"ז ביי דער עלטער פון 91 און מען האט אים באערדיגט אין הר המנוחות אין ירושלים.
רבי ברוך הלוי עפשטיין (ה'תר"ך, 1860, באברויסק - ה'תש"ב, 1942, פינסק) איז געווען א חוקר, און מחבר פונעם ספר תורה תמימה און נאך ספרים. ער האט געארבעט אלס בוכהאלטער אין א באנק פאר פרנסה.
ער איז געבוירן געווארן צו הרב יחיאל מיכל הלוי עפשטיין מחבר ספר "ערוך השולחן", און מיכלה די שוועסטער פון דעם נצי"ב, ראש ישיבה פון דער וואלאזשינער ישיבה, וואס איז שפעטער אויך געווארן זיין שוואגער (ווייל נאך דער פטירה פון זיין ערשטער ווייב האט דער נצי״ב חתונה געהאט בזיווג שני מיט רבי ברוך׳ס שוועסטער). ביי די 13 יאר האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער וואלאזשינער ישיבה, דארט האט ער געלערנט פינעף יאר, און ער איז דארט געווארן פאררעכנט אלס איינער פון די עילויים. ער איז געווארן מוסמך פאר רבנות דורך: זיין פעטער דער נצי"ב, רבי יאשע בער הלוי סאלאווייטשיק (מחבר פונעם "בית הלוי") רבי חיים יהודה סאסניצער דער רב פון סמארגאן, און רבי רפאל שפירא וואס האט געדינט אלס מגיד שיעור אין דער וואלאזשינער ישיבה. ער איז געווארן א חתן מיט דער טאכטער פון רבי אלעזר משה הלוי הורוויץ, פינסקער רב, און דערנאך, אין זיין שווער'ס שטוב, האט ער געלערנט תורה ומדעי היהדות אויך אלגעמיינע וויסנשאפט. שפעטער האט ער געלערנט אין אקדמיה פאר מסחר אין וויען, און זיך אומגעקערט קיין פינסק וואו ער האט געדינט אלס הויפט מנהל פון די חשבונות אין באנק. און דערנאך איז ער געווארן נתמנה אלס מנהל הבאנק, און ער האט אנגעהאלטן דעם פאסטן ביז'ן אויסברוך פון דער ערשטער וועלט־מלחמה. במקביל למד וחיבר ספרים שונים, המפורסם שבהם הוא "תורה תמימה" - א פירוש ספר על התורה. נאך זיין שווער'ס פטירה האט מען אים פארבעטן צו דינען אלס ארטיגער רב, אבער ער האט אנטזאגט. אזוי אויך האט מען אים פארגעשלאגן דאס רבנות אין פעטערבורג און אין מאסקווע, אבער ער האט אנטזאגט.
ער איז אויך געווען טעטיג אין אגודת "ציון", צו פארשפרייטן די העברעאישע שפראך. עס איז שטארק באקאנט דער בריוו-אויסטויש וואס ער האט געהאט מיט פראפעסאר פאוול קאקאווצאוו פון פעטערבורג, צו באשיצן דעם כבוד פון די אידן ביי מענדל בייליסנ׳ס משפט. אלע אידישע און רוסישע צייטונגען האבן דאס דאן ברייט באריכטעט.
נאָך דער רוסישער רעוואלוציע איז ער געפארן צו די פאַראייניגטע שטאַטן, צו דרוקן און פאַרשפּרייטן זיינע ביכער און שריפטן, דארט האט ער זיך געזוימט צווישן די יאָרן פון 1923–1926. דערנאך האט ער זיך צוריקגעקערט קיין פינסק. ער איז געשטארבן בשעת דעם חורבן אין 1942, און מען האט אים מקבר געווען אין בית החיים אין קארלין.
זיין ציוניסטישע טעטיגקייט.
אין די תר"ע יארן, ווען עס איז נתפרסם געווארן די אָפּציע צו אפקויפן אַרץ ישראל פונעם טערקישן סולטאַן, האט עפּשטיין זיך שטארק קעגנגעשטעלט צו דעם געדאַנק, טענה'דיג אַז עס איז נאך ניט אנגעקומען די צייַט פון גאולה. אבער אין די שפּעטערע יאָרן האט ער זיך דערנענטערט צו דער געדאַנק פון אוועקשטעלן די לאַנד פון מדינת ישראל, ער האט באשטייערט צו די קרנות וואס זענען געווארן אויפגעשטעלט פאר דעם צוועק, און מיט דער גרינדונג פון דער "מזרחי" פארטיי האט ער זיך באטייליגט דערין. ספּעציעלע אויפמערקזאַמקייַט האט ער געגעבן פאר דער באַוועגונג פון "הפועל המזרחי", וואָס ער האט אין איר געזען די רעליגיעזע באַוועגונג אין דעם לאַנד פון ישראל. דערוועגן, האט ער שטארק מקרב געווען די שליחים פון "הפועל המזרחי" ווען זיי האבן זיך געזוימט אין פינסק. ער האט זיך אינטערעסירט אויך אין דער אָרגאַניזירונג פון "החלוץ המזרחי" אין זיין שטאָט, געליינט די צייטונג "נתיבה" און אנדערע בראשורן איבער דעם לאַנד פון ישראל. ער איז געשטאנען אין נאָענטן קשר מיט דער זון פון זיין שוועסטער, רבי מאיר בר-אילן. אבער מיט דעם אלעם, האט ער קיינמאָל נישט איינגעזען די געבאָט פון ישוב ארץ ישראל און די ציוניסטישע אידעאלאגיע.
יצחק ניבארסקי (; געב׳ 1947) איז א פארשער און לעקסיקאגראף פון דער יידיש שפראך און א פראפעסאר אין פאריז.
ניבארסקי איז געבוירן געווארן אין בוענאָס־אײַרעס, אַרגענטינע, אין 1947, א בן־זקונים צו זיינע עלטערן וואס האבן עמיגרירט פון כארזשל, פוילן. זיך געלערנט אין אַ ייִדיש־וועלטלעכער שול. דעביוטירט מיט לידער אויף ייִדיש אין 1964 אויף די זײַטן פֿון "יונגער דור". אין 1979 האָט ער עמיגרירט מיט זײַן משפּחה אין פֿראַנקרײַך. אין 1992 האָט ער געקראָגן דאָקטאָראַט אין אוניווערסיטעט פּאַריז 7. אין 1997 איז אין פּאַריז דערשינען זײַן זאַמלונג פֿון לידער און פּראָזע "ווי פֿון אַ פּוסטן פֿאַס". ייִדיש־לעקטאָר פֿונעם פֿראַנצייזישן מלוכה־אינסטיטוט פֿאַר מיזרחדיקע שפּראַכן און קולטורן. מחבר פֿונעם ייִדיש־שפּאַנישן ווערטערבוך (צוזאַמען מיט יעקבֿ לערמאַן, בוענאָס־אײַרעס, 1979); ווערטערבוך פֿון לשון־קודש־שטאַמיקע ווערטער אין ייִדיש (דערשינען דרײַ אויפֿלאַגעס: פּאַריז 1997, 1999 און 2012); ייִדיש־פֿראַנצייזישן ווערטערבוך (צוזאַמען מיט בערל ווײַסבראָט און שמעון נויבערג, פּאַריז, 2002). קולטור־טוער בײַם פּאַריזער ייִדיש־צענטער – מעדעם־ביבליאָטעק. וווינט אין פּאַריז.
משה לעמסטער (געב׳ 1946) איז א יידישער דיכטער.
לעמסטער איז געבוירן געוואָרן אין 1946 אינעם דאָרף סטאָלניטשען, מאָלדאָווע, און אויסגעוואַקסן אין שטעטל יעדינעץ. זיך געלערנט אינעם טיראַספּאָלער פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט און אין דער גרופּע "ייִדיש" פֿון די העכערע ליטעראַרישע קורסן בײַם מאָסקווער ליטעראַטור־אינסטיטוט אויף מ.גאָרקיס נאָמען. דעביוטירט מיט לידער אין 1982 אויף די שפּאַלטן פֿונעם מאָסקווער זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד". באַקומען דאָקטאָראַט פֿונעם קעשענעווער אוניווערסיטעט. עולה געווען קיין ישׂראל אין 2000. אַרויסגעגעבן צוויי לידער־זאַמלונגע: "אַ ייִדישער רעגן" (תּל־אָבֿיבֿ, 1996) און "אַמאָל בראשית: געקליבענע לידער און פּאָעמעס 1982 – 2007" (תּל־אָבֿיבֿ, 2008), ווי אויך רודאָלף אָלשעווסקיס רוסישע איבערזעצונג פֿון דער ערשטער זאַמלונג (קעשענעוו, 1997) און אַ בוך משה לעמסטערס לידער אין רומענישע איבערזעצוגען פֿון באָריס דרוצע (קעשענעוו, 2015). וווינט אין בת־ים.
ירמיהו אהרן טאוב (געב׳ 1967) איז א יידישער און אן ענגליש-שפראכיקער דיכטער און דראמאטורג.
ער איז געבוירן געוואָרן אין 1967 אין פֿילאַדעלפֿיע אין אַ פֿרומער משפּחה. זיך געלערנט אין ישיבות און שפּעטער – אין טעמפּל־אוניווערסיטעט אין פֿילאַדעלפֿיע, עמאָרי־אוניווערסיטעט אין אַטלאַנטע, קווינס קאַלעדזש און אינעם שטאָט־אוניווערסיטעט פֿון ניו־יאָרק. דעביוטירט מיט לידער אויף ייִדיש אין 1993 אויף די שפּאַלטן פֿונעם זשורנאַל "יוגנטרוף", שפּעטער האָט ער זיך געדרוקט אין אַ רײ אַנדערע ייִדישע פּעריאָדישע אויסגאַבעס – "דער באַוועבטער ייד", "פֿאָרווערטס", "די צוקונפֿט". ער איז דער מחבר פֿון פֿיר בענד פּאָעזיע: The Insatiable Psalm, הערשי, 2005; "וואָס שטילקייט האָט באַלויכטן", וועסט־לאַפֿאַיעט, 2008, "אָנקל פֿייגעלע", אָסטין, 2011 און "תפֿילות פֿון אַן אַפּיקורס", אָסטין, 2013. די אַלע ביכער האָבן ייִדישע עלעמענטן: לידער, פֿראַזעס, ווערטער.
טאויב וווינט אין וואַשינגטאָן, ד"ק.
גיטל שעכטער-ווישוואַנאַט (געב׳ 1958) איז א יידיש-שפראך דיכטערין.
גיטל שעכטער-ווישוואנאט איז געבוירן געווארן אין 1958 אין דעם בראנקס, ניו יארק, פאראייניגטע שטאטן, צו איר פאטער, דער באַוווּסטער ייִדיש לינגוויסט און יידישיסט מרדכי שעכטער. זי איז אויפגאוואקסן אין א יידיש־רעדנדיגער שטוב, און האט געלערנט אלס קינד אין יידיש־שפראכיקע שולעס.
זי האט דעביוטירט מיט לידער אין די זשורנאַלן "יוגנטרוף" און "אױפֿן שװעל" אין יאר 1980. אַרויסגעגעבן אַ ביכל לידער מיטן טיטל "פּלוצעמדיקער רעגן" (תּל־אָבֿיבֿ, 2003). האָט שפּעטער רעדאַגירט "יוגנטרוף", "אויפֿן שוועל" און "ייִוואָ־בלעטער". זי איז אויך די שעף־רעדאַקטאָרשע פֿונעם "אַרומנעמיק ענגליש־ייִדיש ווערטערבוך" (ייִדיש־ליגע בשותּפֿות מיטן פֿאַרלאַג בײַם אינדיאַנער אוניווערסיטעט, 2016).
זי וואוינט מיט אירע מאן און קינדער אין טינעק, ניו־דזשערזי.
שעכטער-ווישוואנאט געהערט צו א פירנדיקער פאמילע אין יידיש שפראך און קולטורעלע שטודיעס. איר פאטער איז געווען מרדכי שעכטער, א לינגוויסט פון יידיש מיט א גרויסער אויסווירק. איר מוטער ביילא שעכטער-גאטעסמאן (1920 - 2013) איז געווען א דיכטערין און לידער-שרייבערין; איר שוועסטער רחל שעכטער איז א זשורנאליסט ביים יידיש-פארווערטס; איר אנדערע שוועסטער איידל רעזניק איז א לערערין פון יידיש און פירט א יידיש־כאר ביי דער חרדישע געמיינדע אין צפת, ישראל; איר ברודער בנימין שעכטער איז א יידיש־שפראך קאמפאזיטאר און שוישפילער. ביי שעכטער-ווישוואנאט און אלע אירע געשוויסטער רעדט מען מאמע־לשון אין שטוב. איר זון, אהרן שעכטער-ווישוואנאט, האט איבערגעזעצט די יידישע ווערסיע פון דזשיי.קיי. ראלינג'ס "הארי פאטער און דער וויסן-שטיין" ("הערי פאטער און דער פילאסאפישער שטיין"), וואס איז פובליצירט געווארן צום ערשטן מאל אין פעברואר 2020. איר טאכטער, מינאַ ווישוואנאט, אנטוויקלט א יידיש שפראך קורס פאר דואָלינגאָ.
"דער" פרעזידענט פון דער פראנצויזישער רעפובליק (פראנצויזיש: "Président de la République française") איז דער ראש מלוכה און דער הויפט עקזעקוטיוו פון פראנקרייך. דער וואוינארט פונעם פרעזידענט איז דער עליזע פאלאץ אין פאריז.
פון די פינעף פראנצויזישע רעפובליקן זייט דער פראנצויזישער רעוואלוציע האבן פינף געשטעלט א פרעזידענט, אזוי איז די פרעזידענטור פון פראנקרייך די עלטסטע אין גאנץ אייראפע. אבער, יעדע רעפובליק האט געגעבן איר פרעזידענט אן אנדער מאנדאט, אנדער אויפגאבעס און אנדערע פליכטן. למשל, אין די טעג פון דער דריטער רעפובליק איז די אויפגאבע פונעם פרעזידענט געווען מערסטן צערעמאניש, און דער עיקר קראפט איז געליגן מיטן פרעמיער מיניסטער.
היינט, ביי דער פינפטער רעפובליק, וואס איר קאנסטיטוציע איז געווארן אוועקגעלייגט פאר שארל דע גאל אין דער צייט פון דעם אלזשיר קריזיס וואס האט אונטערגעווארפן די פערטע רעפובליק, איז דער פרעזידענט דער העכסטער פיגור אין דער רעגירונג פון פראנקרייך, מיט א ברייטן מאנדאט, ספעציעל אין די געביטן פון נאציאנאלער זיכערהייט און אויסלענדישן פאליטיק; ער איז דער הויפט קאמענדאנט פון דער פראנזויזישער מיליטער; ער באשטימט דעם פרעמיער מיניסטער, כאטש ער איז באגרעניצט אין דעם אז זיין פרעמיער מיניסטער דארף קענען באקומען א מערהייט אין פארלאמענט. דער פרעזידענט האט דעם כוח אפזאגן מיניסטארן פון דער רעגירונג (אחוץ דעם פרעמיער מיניסטער, וואס נאר פארלאמענט קען אפזאגן), באפרייען די נאציאנאלע זאמלונגג, שיקן געזעצן פאר א צווייטער באטראכטונג, און צו באשטימען  3 פון די 9 מיטגלידער אין דער קאנסטיטוציאנעלער ראט ביי זיין קאדענץ.
דער פרעזידענט פון פראנקרייך האלט אויך דעם אמט ווי איינער פון די צוויי פרינצן פון אנדארע.
דער היינטיקער פרעזידענט פון פראנקרייך איז עמנואל מאקראן, וואס דינט אין אמט זייט דעם 14טן מיי 2017.
וואלן.
אין דעם רעפערענדום פון 1962 האט מען באשלאסן צו וויילן דעם פרעזידענט אין דירעקטע נאציאנאלע וואלן. פריער איז דער קאדענץ געווען זיבן יאר, אבער זייט 2000 איז דער קאדאנץ אראפ צו פינף יאר.
אויך קען איין פרעזידענט נישט דינען מער ווי צוויי קאדענצן נאכאנאנד.
עמנואל זשאן-מישעל פרעדעריק מאַקראן (; געבוירן דעם 21סטן דעצעמבער 1977) איז א פראנצויזישער פאליטיקער און דער איצטיקער פרעזידענט פון פראנקרייך. ער איז א געוועזענער ציוויל־באדינער און אינוועסטירונג באנקיר, וואס האט שטודירט פילאסאפיע אין פאריז נאנטער אוניווערסיטעט און האט גראדואירט פון דער נאציאנאלע שקאלע פון אדמיניסטראציע אין 2004.
מאקראן איז געווען א מיטגליד אין דער סאציאליסטישע פארטיי פון 2006 ביז 2009, אין 2012 איז מאקראן געווארן באשטימט וויצע אלגעמיינער סעקרעטאר אין דער ערשטער רעגירונג פון פראנצווא האלאנד. אין 2014 האט מען אים באשטימט מיניסטער פון עקאנאמיע, אינדוסטריע און דיגיטאלישע ענינים, וואו ער האט אדורכגעשטופט רעפארמען וואס זענען פריינדלעך צו ביזנעס. ער האט רעזיגנירט אין אויגוסט 2016 כדי אנהייבן זיין אקציע פאר די 2017 פרעזידענט־וואלן. נאוועמבער 2016, האט מאקראן דערקלערט אז ער וועט לויפן אין די וואלן אונטער דער פאליטישער באוועגונג פארווערטס! וואס ער האט געגרינדעט אין אפריל. מען בארעכענט אים א צענטריסט און ליבעראלער.
מאקראן האט געזיגט אין די צווייטע פרעזידענט וואלן וואס זענען פארגעקומען דעם 7טן מיי 2017. ער האט באקומען א קלארע מערהייט קעגן דעם קאנדידאט פונעם נאציאנאלן פראנט, מארין לע פען. אלט 39 וועט מאקראן ווערן דער יונגסטער פרעזידענט אין דער היסטאריע פון פראנקרייך.
סיטי טעמזלינק (), אויך לאנדאן סיטי טעמזלינק, איז א צענטראל־לאנדאן באן סטאנציע פלאצירט אין דער סיטי פון לאנדאן, אויף דער טעמזלינק רוטע, מיט ארייננגאנגען אויף האבארן ווייאדאקט און לאדגייט היל. די פעראנען זענען אונטער דער ערד.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 29סטן מיי 1990, מיטן נאמען סאנט פאלס טעמסלינק. אין 1991 האט מען געטוישט איר נאמען צו סיטי טעמזלינק.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך באנען אויף דער טעמזלינק רוטע מאנטיק ביז שבת; זונטיק איז די סטאנציע פארמאכט.
מעטפארמין איז א מעדיקאמענט וואס דאקטוירים טוען פארשרייבן פאר צוקערקרענק, און אויך פאר פאליציסטישן אייערשטאק-סינדראם (PCOS), וואס טוט אפהאלטן פרויען פון אוואולירן געהעריג, וואס דאס איז גורם אז זיי קענען נישט געבערן קינדער; מעטפארמין וועט העלפן די פרוי צו קענען אוואולירן און וועט פאטענציעל העלפן פארמיידן אומפרוכבערקייט און פרעגענענסי פארלוסט.
מעטפארמין פאר פרויען צוליב האבן קינדער.
עס איז פארהאן א העכערע ריזיקע פאר פרויען מיט פאליציסטישע אייערשטאק-סינדראם (PCOS) פאר מיסקערידזש. ס'איז נישט פולשטענדיג קלאר פארוואס פרויען מיט PCOS ליידן פון נאכאנאנדיגע פריע פרעגנענסי פארלוסט. איין טעאריע שלאגט פאר אז די ענווייראמענט פון די איי ווערט איינגעשטעלט דורך די פראדוקציע פון מענערישע הארמאנען אין די אווערי וואס איז גורם אז די אייער זאלן דורכמאכן א treisure אדער poptocys. און פאליציסטישע אייערשטאק-סינדראם וואס באדייט אן איבערפלוס פון מענערישע הארמאנען, קען מעגליך זיין א שאדן פאר די DNA פון די איי, אדער פאר די מעגליכקייט פון די איי אויסצושטעלן די קראמאסאומס אויף א נארמאלן אופן. דער וועג צו פארמינערן די מענערישע הארמאן פראדוקציע איז דעריבער מיט "מעטפארמין".
אויב די פרוי איז נישט אינטערעסירט צו האבן קינדער, רעקאמענדירן די דאקטוירים אגרעסיווע איבונגען, אנהאלטן אן אידעאלע קערפערליכע וואג, און געבורט קאנטראל פילן. אויב זי וויל ווערן פרעגנענט מוז זי זיין אויף מעטפארמין. זי זאל אויך מאכן איבונגען און זיך האלטן דאר. ס'זענען דא געוויסע פרויען וועלכע קענען קאנטראלירן זייער PCOS דורך אנהאלטן זייער וואג מיט א שטרענגע דיעטע און שטארקע איבונגען. די פרויען מוזן נישט נעמען קיין מעדעצין.
סיי ווער וואס האט מערערע פרעגנענסי פארלוסטן אדער פריע פארלוסטן, וואס האט דאקומענטירטע PCOS, דארף עס אנהייבן נעמען. זי זאל עס אנפאנגען נעמען עטליכע חדשים פאר זי פרובירט צו ווערן פרעגנענט און עס נעמען כאטש ביז 10 ּ וואכן אין די פרעגנענסי. אבער אויב א פרוי האט א היסטאריע פון gestational דייעבּיטיס, אדער אויב זי איז זייער דיק, איז נישט אזא שלעכטע געדאנק אז זי זאל נעמען מעטפארמין אדער אן אנדערע מינדליכע מעדעצין דורכאויס די גאנצע פרעגנענסי צו פארמיידן צוקער קראנקהייט.
מעטפארמין טוט צוריקשטעלן דעם באלאנס דורך רעדוצירן די מענערישע הארמאן צו א נידריגן שטאפל. מ'וויל אויך פארריכטן אלע אנדערע מעטאבאלישע אבנארמאליטעטן וועלכע זענען א טייל פון דעם סינדראום.
מעטפארמין פאר צוקער קראנקהייט.
דער וועג ווי עס ארבעט איז אז עס סענסיטיזירט דעם קערפער צו אינזולין, אז ס'זאל זיך מער נישט קעגנשטעלן די אינזולין.
אין א קלענערע שטודיע האט מעטפארמין אויך באוויזן צו העלפן איבערוואגיגע קינדער מיט ספעציעלע געברויכן פארלירן איבריגע וואג וואס זיי האבן צוגענומען אלס נאכווייען פון פסיכיאטארישע מעדיקאמענטן זיי צו האלטן רואיג. "מעטפארמין" האט נישט פארמינערט די אויפטוען פון די מענטל מעדיצינען, בלויז געהאלפן פארלירן די איבריגע וואג. צענערלינגען מיט אויטיזם זענען מער אויסגעשטעלט צו ליידן פון איבערוואג ווי אנדערע, בפרט ווען מען קען זיי שווערער אויסלערנען וואס איז געזונט צו עסן און וואס נישט.
מעטפארמין פאר קענסער.
מעטפארמין ווערט באטראכט אלס ערנסטער קאנדידאט צו באהאנדלען געוויסע קענסערס. ווי פארשער האבן באמערקט, שטארקט מעטפארמין געוויסע אינערליכע צעלן אינעם קערפער זיי זאלן קענען אפשלאגן איפעקציעס, זיך קעגנשטעלן אינפלאמאציעס און אונטערדרוקן געוואוקסן, אריינגערעכנט קענסער געוויקסן. די רעדע איז איבער "עפיטעליום" צעלן.Epithelium איז איינס פון די פיר הויפט סארטן 'טישו' אינעם מענטשליכן קערפער. די אנדערע דריי זענען קאנעקטערס, מוסקלען און נערוון. די צעלן דעקן איבער רוב קערפער ארגאנען פון אינעווייניג, ווי אן אינערליכע 'ליינינג'. דער רעלאטיוו ביליגער צוקערקרענק מעדיקאמענט לייגט שווערע דרוק אויפן "עפיטעליום" צעלן, און די צעלן, ווען זיי קומען אונטער דריק, לאזן זיי ארויס א מאכטפולער ענזיים זיך צו באשיצן. אט דער 'ענזיים' קען אויך אפשלאגן שעדליכע מיקראבן און קענסער געוואוקסן.
מַפיל זיין אדער טראגן פארלוסט איז ווען אן עובר שטארבט נאטירלעך איידער ער קען לעבן אליין.
די אפטסטע סיבות פון מפיל זיין.
ּדי העכסט ווארשיינליכסטע סיבות פון פרעגנענסי פארלוסט בעפאר צען וואכן שוואנגערן זענען כראמאסאם-אומנארמאליטעטן און גענעטישע אומנארמאליטעטן. "כראמאסאם-אומנארמאליטעטן" קען באדייטן אן עקסטרע פאר כראמאסאמען אדער די פארניכטונג פון א טייל פון א כראמאסאם. וויבאלד יעדער כראמאסאם אנטהאלט טויזענטער גענעס וועלן צופיל גענעס אדער צו ווייניג גענעס גורם זיין א דורכפאל אין דער אנטוויקלונג און פארלוסט פון דעם עמבריאן. ס'קענען אויך זיין דעפעקטן פון איינצלנע גענעס, ווען א קריטיש-וויכטיגע גענע, למשל די גענע וואס העלפט שאפן דאס הארץ, איז אומנארמאל, און ביידע עלטערן געבן די אומנארמאלע גענע פארן עמבריאן, און דער עמבריאן ווערט פארלוירן. כאטש אזעלכע דעפעקטן דארפן נאר געשען אין 25% פון טראגן פארלוסטן, זענען דא געוויסע מצבים וואס קענען צוברענגען א גרעסערע ראטע פון פארלוסטן ווי 25%. קומט אויס אז לויט סטאטיסטיק זענען ווייניגסטנס 50% פון כסדר'דיגע מפלונגען צוליב כראמאסאם-אומנארמאליטעטן, און א ווייטערדיגע פראצענט איז צוליב אן איינצלנע גענע־דעפעקט. דער שייכות צווישן די צוויי אויבנדערמאנטע באגריפן איז, אז ס'איז דא א פראבלעם מיטן איי – אדער אין זעלטענע פעלער מיט דער זרע – און נישט מיט דער מאמע אדער טראַכא. ס'זענען דא אנדערע, נישט גענעטישע, ערקלערונגען פאר פריע פארלוסטן, ווי ענדאקרינאלע אדער הארמאנען אומנארמאליטעטן. צווישן אנדערע קען זיין א "לוטיעל פעיז דעפעקט", דאס מיינט, ווען א פרוי פאבריצירט נישט גענוג פראדשעסטעראן אין צווייטן העלפט פון מענסטרועל סייקל און פרי אין שוואנגערן. אן פראגעסטעראן איז די סביבה אין טראכט ענליך צו מענסטרואציע; ּ ס'איז דא אסאך בלוטיגונג און דערנאך ווערט דער עובר פארלוירן. די לוטיעל דעפעקטן קענען טעארעטיש געשען אין סיי וועלכע מענסטרועל סייקל און דערפאר איז זייער שווער פאראויסצוזאגן ווען ס'וועט פאסירן. צוליב די ּ סיבה באהאנדלען די דאקטורים די פרויען מיט כסדר'דיגע פרעגנענסי פארלוסטן מיט פראדשעסטראן.
א אינערליך בילד פון PCOS
פאליציסטישע אייערשטאק-סינדראם (PCOS) איז א פראבלעם אין וואס א פרוי'ס הארמאנען זענען ארויס פון באלאנס, דעריבער קען דאס שאפן א אומ'סדר פאר די מענסטרואציע פעריאדן און שאפן שוועריגקייטן צו ווערן טראגעדיג.
פרויען מיט פאליציסטישע אייערשטאק-סינדראם זענען אויסגעשטעלט צו ליידן פון נאכאנאנדיגע פריע פרעגענענסי פארלוסט. ס'איז נישט פולשטענדיג קלאר די סיבה פארוואס. איין טעאריע שלאגט פאר אז די ענווייראמענט פונעם איי ווערט איינגעשטעלט דורך דער פראדוקציע פון מענערישע הארמאנען אין דעם אייערשטאק וואס איז גורם אז די אייער זאלן דורכמאכן א treisure אדער poptocys, און פאליציסטישן אייערשטאק-סינדראם מיט אן איבערפלוס פון מענערישע הארמאנען, קען מעגליך זיין שאדן פאר די DNA פון די איי, אדער פאר די מעגליכקייט פון די איי אויסצושטעלן די קראמאסאומס אויף א נארמאלן אופן. דער וועג צו פארמינערן די מענערישע הארמאן פראדוקציע איז מיט מעטפארמין טעראפיע, אדער אין ערנסטערע פעלער מיט קלאמיד.
פרויען מיט פאליציסטישע אייערשטאק-סינדראם פארמאגן שוין היינט ב"ה, צוליב די היינטיגע מעדיצינישע מעגליכקייטן, א 100% מעגליכקייט צו האבן קינדער.
וויאזוי ווערט דאס דיאגנאזירט?
בדרך כלל איז PCOS נישט אזוי באהאלטן. די פרויען וואס ליידן דערפון וועלן האבן אביסל איבריגע האר (ווי אויך ביי פלעצער ווי מענער האבן געווענליך האר), זיי וועלן האבן איבריגע וואג, און אומרעגולערע מענסטרואציע פעריאדן, וואס דאס איז די סיבה פארוואס דאס נישט אזוי שווער צו דיאגנאזירן. אבער צומאל איז דאס נישט אזוי גרינג פעסטצושטעלן, און אין אזעלכע פעלער דארף דער דאקטאר מאכן אן אולטראשאל בדיקה פון דעם אייערשטאק און מעסטן די שטאפלען פון אינסולין און טעסטעראן. אבער ס'איז געווענליך פארהעלטענסמעסיג גרינג צו דיאגנאזירן.
די היילונג.
דער מעטפארמין מעדיצין טוט דראמאטיש פארבעסערן, ביז דרייפאכיג, די לעבעדיגע געבורט ראטע. ווילאנג מ'איז אויף מעטפארמין לעזט עס דעם פראבלעם, אבער ווי נאר מ'גייט אראפ דערפון קומען די סימפטאמען צוריק.
פאר פרויען אין מער קאמפליצירטע פאלן אוואו מעטפארמין איז נישט ווירקזאם, ווערט פארגעשלאגן קלאמיד, וואס דאס האט א הונדערט פראצענט סוקסעס ראטע. איין באקאנטע זייט-אפעקט פון קלאמיד איז אז עס פארמאגט א צען פראצענט שאנס פאר געבוירן א צווילינג, אין פארגלייך צו די געווענליכע 1-3 פראצענט שאנס.
אויב די פרוי איז נישט אינטערעסירט צו האבן קינדער, איז ענדערש רעקאמענדירט אגרעסיווע איבונגען, אנהאלטן אן אידעאלע קערפערליכע וואג, און געבורט קאנטראל פילן. אויב זי וויל ווערן טראגעדיג מוז זי זיין אויף מעטפארמין אדער קלאמיד. זי זאל אויך מאכן איבונגען און זיך האלטן דאר. ס'זענען דא געוויסע פרויען וועלכע קענען קאנטראלירן זייער פאליציסטישע אייערשטאק-סינדראם דורך אנהאלטן זייער וואג מיט א שטרענגע דיעטע און שטארקע איבונגען. די פרויען מוזן נישט נעמען קיין מעדיצין.
עס זענען אויך פארהאן פארשידענע נאטורליכע גראזן און מיטלען, וואס מאנכע טענה'ן אז דאס איז גאר ווירקזאם צו גענצליך איבערקומען דער PCOS. כאטש וואס מעדיציניש איז דערווייל נישטא קיין פערמאנענטע היילונג.
א דיאגראם פון די הארמאנישע טוישן ביי די צייט פון אוויולאציע
אוואולאציע געברויך.
כדי א פרוי זאל ווערן טראגעדיג פעלט אויס עטליכע קאמפליצירטע פראצעדורן זאלן געשען אין דער זעלבער צייט.
די ערשטע זאך הייסט "אוואולאציע" דאס געשעט בערך צוויי וואכן נאכן באקומען דעם מענסטרואציע פעריאד (אין א געווענליכער ציקל וואס נעמט בערך פון 28 ביז 32 טעג).
א דורכשניטליכער געזונטער מאן פראדוצירט בערך פופציג מיליאן צעלן יעדע מאל וואס מען פרובירט. פון די מיליאנען, וועט גאר א קליינע צאל בלייבן לעבעדיג, פון די לעבנגעבליבענע וועט נאך א קלענערע צאל באווייזן אנצוקומען צו די פעלאפיען טובס, פון דעם וועלן נאך ווייניגער אנקומען צום סוף פון די טובס ווי די איי פון די נקיבה ליגט נאכן ווערן רייף.
צום סוף וועט איין איינציגע צעל אנקומען צום איי און וועט עס פרובירן צו באפרוכפערן דורך אדורכברעכן די הארטע אויסערליכע ווענט פון די איי. איינמאל דאס פאסירט דארף נאך געשען פיל קאמפליצירטע פראצעדורן אז מ'זאל ווערן טראגעדיג.
די צוויי צעלן דארפן זיך פאראייניגן און ווערן אן עמבריא, און דורך שווימען די טובס צוריק צו די טראכט, ווי עס פלאנצט זיך איין און ווערט אנטוויקלט אין א פיטעס (עובר).
דער שליימהויט פונעם טראכט ("endometrium") ווערט דיקער אין אט דעם צייט, כדי צו קענען האלטן דאס פערטיליזירטע איי, וואס פון דעם וועט געשאפן ווערן מיט'ן אייבירשטנ'ס הילף דער שוואנגערשאפט.
אבער אויב די איי וועט נישט אנטרעפן קיין זרע און נישט ווערן פערטילייזט, וועט די שליימהויט פארוואנדלט ווערן אין די מאנאטליכע מענסטרואציע, און אזוי ארויסגיין פון קערפער. די אוועקגעפאלענע שליימהויט געמישט מיט בלוט און אנדערע פליסיקייט קומען ארויס פונעם קערפער דורך דער וואגינע.
פרויען מיט אומרעגולערע פעריאדן.
געוויס קענען פרויען מיט אומרעגולערע פעריאדן אוואולירן און ווערן טראגעדיג, אבער אויב זיי אוואולירן, איז עס מעגליך שפעט אדער נישט יעדן חודש. געוויסע פרויען קענען אוואולירן נאר צוויי מאל א יאר און האבן זייער צומישטע פעריאדן אינצווישן. אויב ס'איז דא זייער א הויכע ספערם צאל איז זייער מעגליך אז די פרוי וועט ווערן טראגעדיק די איין מאל וואס זי אוואלירט יא.
די סיבה פארוואס א רעגולערע ציקל ווייזט אויף אוויולעישן איז, אז פראדשעסטעראן וואס ווערט ארויסגעלאזט נאר נאכדעם וואס אוואולאציע האט שוין פאסירט, מאכט ווייך די ליינינג פונעם יוטערעס, און ביים סוף פונעם ציקל וועט זיך עס בעסער און ריינער אפשיילן. ווען אוויולעישן איז נאכנישט פארגעקומען, און פראדשעסטעראן איז נישט פאבריצירט געווארן, איז די ליינינג פון יוטערעס עטוואס הארטער און שיילט זיך אין שטיקלעך. פיריאדס קענען זיין שוואך ביז ס'זאמלט זיך אן עטליכע חדשים פון די נישט געהעריגע אפגעשיילטע ליינינג. אומרעגולערע פיריאדס זענען אן אנדייטונג אז די ליינונג שיילט זיך שטאפלווייז, אנשטאט א שטארקע שיילונג פון די גאנצע דיקקייט, און זענען א צייכן פון הארמאן און אוויולעישן אומארדענונג.
בעיסעל באדי טעמפרעטשור (BBT).
די ביליגסטע מיטל פון באשטימען אוואולאציע איז צו האלטן א טעגליכע בעיסעל באדי טעמפרעטור טשארט, כאטש דער טעסט ווערט שוין אומפאפולער היינטיגע צייטן ווען ס'איז שוין דא צו באקומען איינפאכע היים אוואולאציע טעסט קיטס (LH דיפסטיקס) פאר יורין. די BBT ווערט גענומען תיכף ווען מ'שטייט אויף אינדערפרי, פאר מ'גייט ארויס פון בעט אדער מ'הויבט אן צו טאן סיי וואס. פאר אוויולעישן וועט דער טעמפעראטור שטענדיג זיין בערך א האלבע ביז איין גראד פארענהייט נידריגער ווי נאך אוויולעישן. די פראדוקציע פון פראדשעסטעראן (וואס קען נאר פאסירן נאך אוויולעישן) העכערט דעם קערפער'ס טעמפעראטור, ממילא קומט אויס אז מ'מעסט פאקטיש די פראדשעסטעראן פראדוקציע. טשארטס צו האלטן חשבון פון די חודש'ליכע טעמפעראטורן זענען דא צו באקומען אין כמעט אלע דראג סטארס אדער ביים דאקטער.
ס'זעט אויס גרינג אבער ס'זענען דא שטרויכלונגען און אומגלויבליכע עגמת נפש ביי דעם ביליגן אופן פון באשטימען אוויולעישן. אויב די טעמפעראטורן ווערן נישט גענומען די ערשטע זאך אינדערפרי, פאר מ'רירט זיך אפילו אויפצושטיין קענען זיי ווייזן א פאלשע העכערע גראד וואס וועט זיין שווער אויסצוטייטשן. יעדן אווענט פאר מ'לייגט זיך דארף מען לייגן דעם פיבער מעסטער ביים נאכטטישל (נאכ'ן אראפשאקלען) צו די האנט. אויב מ'פארגעסט וועט מען דארפן ארויסגיין פון בעט צופרי צו נעמען דעם פיבער מעסטער. אפילו די שוואכע פעולה קען ארויפברענגען דעם טעמפעראטור העכער דעם בעיסעל שטאפל און מאכן די מעסטונג פון יענעם טאג ווערטלאז.
נאך א פראבלעם איז, אז ס'ווערט א טעגליכע עול וואס דערמאנט כסדר וועגן דעם פראבלעם און מאכט שווער דעם געמיט. אזויפיל פרויען דערציילן אז זיי זענען ענדליך געווארן טראגעדיק נאכדעם וואס זיי זענען מיד געווארן פונעם פיבער מעסטער און עס איינפאך ארויסגעווארפן פון פענסטער.
א דריטער פראבלעם איז אז כאטש BBT געבט א בילד פון פראדשעסטעראן פראדוקציע, איז עס נאר אן אומדירעקטע אנדייטונג. BBT מוז געווענטליך ווערן באשטעטיגט דורך דירעקטע טעסטן פון בלוט פראדשעסטעראן שטאפלען ווייל דער טעמפעראטור קען ווערן באווירקט פון אזעלכע זאכן ווי פארקילונגען, פלו ווירוס, זיין אויף שפעט ביינאכט און אפילו נישט שלאפן געהעריג ביינאכט. מ'דארף געדענקען אז די בעיסעל באדי טעמפרעטשור איז דעם קערפער'ס טעמפעראטור נאך א נאכט פון נארמאלע רואיגע שלאף. דער קערפערליכער טעמפעראטור דערגרייכט געווענטליך די נידריגסטע שטאפלען נאכדעם וואס אלע אקטיוויטעטן פון מח און די מוסקולן האבן זיך אפגעשטעלט אויף עטליכע שעה. דערפאר איז די בעסטע צייט צו מעסטן די בעיסעל טעמפעראטור גלייך ווען מ'שטייט אויף אינדערפרי. די טעמפעראטור דורכאויס דעם איבריגן טייל פון טאג גייט ארויף און אראפ דורך די טעגליכע אקטיוויטעטן און וועט נישט זיין קיין ריכטיגע אנדייטונג צו דער קערפער פאבריצירט פראדשעסטעראן.
דער טעמפעראטור גייט נישט ארויף ביז א טאג נאך אוויולעישן און דעמאלטס קען די איי מער נישט ווערן פערטילייזט, דער סערוויקס איז צוגעמאכט און די סערוויקל מיוקוס איז פיינטליך צו ספערם. קומט אויס אז ווארטן ביז דער טעמפעראטור גייט ארויף פאר'ן האבן באציאונגען איז נישט קיין אופן פון פארגרעסערן די שאנסן פון שוואנגערן נאר אן אויסגעצייכענטער מיטל פון ריטמישער געבורט קאנטראל. באציאונגען דארפן זיין איינס אדער צוויי טעג פאר דער טעמפעראטור גייט ארויף און דער בעיסעל באדי טעמפרעטשור קען נישט פאראויסזאגן ווען מ'וועט אוואולירן. ס'קען נאר ווייזן אז מ'האט שוין ווארשיינליך אוויוליעטעד נאכדעם וואס ס'איז צו שפעט צו טאן ע פעס דערוועגן
סערוויקל שליים טעסטינג.
בשעת די פריסטע שטאפל פונעם ציקל איז דער סערוויקס פארמאכט און זייער ווייניג סערוויקס־שליים ווערט פאבריצירט. אנגעפאנגען פון בערך טאג ניין אדער צען, אונטער'ן איינפלוס פון די עסטראגען וואס ווערט פאבריצירט דורכ'ן פאליקל וואס אנטוויקעלט זיך, פאנגט זיך די סערוויקל שליים אן צו פארמערן און דער סערוויקס פאנגט זיך אן אביסל צו עפענען. ווען די פאליקל פראדוקציע פון עסטראגען דערגרייכט דעם מאקסימום, געווענטליך בערך טאג דרייצן אדער פערצן אין א נארמאלן ציקל, איז דער סערוויקס ברייט אפן און מ'קען ממש אריינזען דערין צוליב די קלארע וואסערדיגע שליים וואס פליסט ארויס. דערנאך, ווען די פרוי אוויולעיט און פראדשעסטעראן ווערט פאבריצירט, וועט זיך די עפענונג צום סערוויקס דראמאטיש פארמאכן, און די פראדוקציע פון סערוויקל שליים וועט זיך כמעט גענצליך אפשטעלן.
דאס ביסל שליים וואס איז פארבליבן וועט זיין קלעבעדיג און פארלירן די קלארקייט. ביי דעם פונקט וואלט די זרע נישט געהאט קיין שאנס דורכצוברעכן די שליים. אויב דער דאקטער זעט אן אזוי גערופענעם פרי-אוויולעטערי סערוויקס)מיט א ברייטע עפענונג און אסאך קלארע שליים (אין פערצנטן טאג, און נאכדעם פארמאכט זיך די סערוויקל עפענונג ביז א טאג צוויי, קען דער דאקטער זיין היפש זיכער אז די פרוי האט אוויולעיטעד.
טעסטן די סערוויקל שליים איז נוצליך נישט נאר אלץ מיטל אויסצורעכענען ווען אוויולעישן איז פארגעקומען, נאר אויך צו באשטימען צו דער סערוויקס איז גרייט אויפצונעמען ספערם. איינע פון די גאנגבארסטע דערמאנטע סיבות פון פרויען אומפרוכפערקייט איז דער סערוויקל פאקטאר. דאס מיינט פשוט אז אפילו אין מיד-ציקל פאבריצירט נישט די פרוי גענוג סערוויקל שליים אדער נישט גענוג גוטע קוואליטעט שליים, צו ערלויבן די ספערם אריינצודרינגען.
רוב מאל איז די סיבה פון דעם סערוויקל פאקטאר נישט קיין געוויסע אבנארמאלקייט אינעם סערוויקס אדער אן אומפעאיגקייט פונעם סערוויקס צו פאבריצירן גוטע קוואליטעט סערוויקל שליים נאר ענדערש פון א מאנגל אין הארמאן סטימולאציע אינעם פאליקל שטאפל פון ציקל. איך האב געזען אז סטימולירן דעם אוואולאציע־ציקל מיט FSH איינשפריצונגען איז נישט נאר גורם גוטע פאליקל אנטוויקלונג און אוואולאציע נאר ס'לעזט געווענטליך אויך דעם סערוויקל שליים פראבלעם.
בלוט הארמאנען טעסטן.
צו באקומען א גענוגענדע הארמאן אפשאצונג פון די פרוי וואלט פארלאנגט כמעט טעגליכע בלוט טעסטן צוליב די הארמאן שטאפלען וועלכע טוישן זיך יעדן טאג פון ציקל. אזא צוגאנג איז טייער און אומפראקטיש. רוב פערטיליטי ספעציאליסטן פארלאזן זיך שטארק אויף די אומדירעקטע אנדייטונגען פון הארמאן באלאנסן וועלכע זענען פריער געשילדערט געווארן. די איינציגסטע צייט וואס הארמאן שטאפלען מוזן טעגליך אבזערווירט ווערן איז אין א פרוי וואס איר אוויולעישן ווערט אנגערייצט דורך FSH איינשפריצונגען. אונטער די אומשטענדן מוז דער עסטראגען שטאפל אין די בלוט געמאסטן ווערן יעדן טאג)אדער יעדן צווייטן טאג(כדי צו באשטימען די ריכטיגע דאזע. אויסער דעם איז זעלטן נויטיג א קאמפליצירטע טעגליכע סעריע פון טעסטן.
LH יורין דיפסטיקס.
די מערסטע נוצליכע אינפארמאציע וועגן דעם מענסטרועל ציקל און אוויולעישן קען מען עררייכן אינדערהיים דורך דעם LH דיפסטיק. די סארט טעכנאלאגיע איז דא צובאקומען אין לאקאלע דראג סטארס אונטער ברענד נעמען ווי Response First, Ovustick,און אסאך אנדערע פון פארשידענע פירמעס. ווען זיי זענען
ארויסגעקומען זענען זיי געווען שווער און אומבאלומפערט און האבן פארלאנגט בערך א שעה צו טעסטן, אבער היינט קען מען באקומען אן איינפאכער ענטפער ביז עטליכע מינוט. LH דיפסטיקס געבן נישט קיין פונקטליכע מאס פון LH שטאפלען אין די בלוט, נאר ווערן א געוויסע קאליר אינעם טאג וואס דער LH דערגרייכט א הויכן שטאפל. אויב מ'מאכט דעם דיפסטיק יעדן אינדערפרי וועט עס זיין נעגאטיוו ביז'ן טאג פונעם LH פלייץ. אויב מ'מאכט דעם טעסט א טאג צוויי שפעטער וועט עס נאכאמאל זיין נעגאטיוו. דער איינפאכער היים מיטל צו באשטימען ווען מ'אוויולעיט האט פיל מעלות איבער די באדי בעיסעל טעמפרעטשור און סערוויקל מיוקוס טעסטינג.
וועסט האמפסטעד טעמזלינק () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אין וועסט האמפסטעד, צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער מידלאנד הויפט ליניע און ווערט באדינט דורך טעמזלינק אויף דער טעמזלינק רוטע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע איז געבויט געווארן דורך דער מידלאנד באן אויף דער פארלענגערונג קיין אום 1טן מערץ 1871, מיטן נאמען וועסט ענד פאר קילבערן און האמפסטעד.
זשורנאליזם איז דאס פארנעמונג מיט'ן פארזאמלען, אנאליזירן, פעסטשטעלן, און באריכטן די געשעענישן פון איבער דער גארער וועלט, און פארשפרייטן די באריכטן. די וועלכע פראקטיצירן זשורנאליזם רופט מען זשורנאליסטן.
זשורנאליסטישע מעדיע שליסן איין דרוק, טעלעוויזיע, ראדיא און אינטערנעץ.
די ראלע פון זשורנאליזם ענדערט זיך צווישן די לענדער. אין טייל פעלקער ווערט די נייעס מעדיע שטרענג קאנטראלירט פון דער רעגירונג, און די זשורנאליסטן זענען נישט אומאפהענגיק. אין אנדער מדינות זענען די נייעס מעדיע אומאפהענגיק פון דער רעגירונג אבער קענען ווערן אונטערטעניק צו אנדערע מאטיוון ווי למשל געלט און פאליטיק. מיט צוטריט צו פרייער אינפארמאציע געזאמעלט דורך אומאפהענגיקע און קאנקורינדיקע זשורנאליסטן קענען בירגער זיין מער עפעקטיוו מיטטיילן אין דער פאליטיק פראצעס.
אין די פאראייניגטע שטאטן ווערט זשורנאליזם געשיצט דורכן פרעס־פֿרייהייט פאראגראף אין דעם ערשטן אמענדמענט.
באנק אגודת ישראל איז א באנק אין ישראל וואס אינוועסטירער פון חוץ־לארץ האבן אויפגעשטעלט אין יאר 1965, אין קאלאבאראציע מיט אגודת ישראל. סוף 1971 האט זיך פארפלאנטערט דער באנק מיט שוועריקייטן און אין אנהייב 1972 האט באנק לאומי אפגעקויפט די באנק.
באנק אגודת ישראל איז געגרינדעט געווארן דור די אינוועסטירער יוסף גלעזער און שמחה הורוויץ. אגודת ישראל האט געהאט אקציעס אין דער באנק, און דער רעגלאמענט פון דער באנק האט פעסטגעשטעלט אז דער אמט פון באנק יושב ראש וועט זיין אין די הענט פון אגודת ישראל, און אז אגודת ישראל טאר נישט פארקויפן אירע אקציעס אין דער באנק.
אין 1967, נאך דעם קראַך פון באנק פויכטוואנגער, האט באנק אגודת ישראל אפגעקויפט רוב פון די צווייגן פון פויכטוואנגער. ווען באנק אגודת ישראל האט זיך פארפלאנטערט אין 1971 האט זי געהאט 10 צווייגן.
ווען די באנק איז איינגעפאלן איז דאס געווען איינע פון די סיבות פארוואס באנק ישראל האט געפועל׳ט צו דער געזעצגעבונג פון דעם באנקעריי געזעץ אין ישראל.
רבי משה האלבערשטאם (נפטר כ"ו תשרי ה'תשע"ב), באקאנט ווי רבי משה'לע האלבערשטאם, איז געווען דער קיוויאשדער רב אין וויליאמסבורג.
ער האט נישט סובל געווען קיין רע, און ער האט ארויסגעטרעטן גאר שארף קעגן יעדן וואס ער האט געזען אלס א שטער פאר קדושה וטהרה.
רבי משה איז געבוירן געווארן צו זיין פאטער רבי דוד האלבערשטאם,  קשאנאווער רבי אין אמעריקע, א זון פון רבי ברוך האלבערשטאם, קשאנאווער רב (אן  איידעם פון רבי אברהם חיים הורוויץ (דער צווייטער) פון לינסק, א זון פון רבי מנחם מענדל הורוויץ פון לינסק, א זון פון רבי אברהם חיים הורוויץ), א זון פון רבי משה האלבערשטאם פון קשאנאוו (וואס איז געווען אן איידעם פון רבי ישראל אלימלך אונגאר פון זשאבנא, א זון פון רבי יוסף אונגאר פון דאמבראוו, א זון פון רבי מרדכי דוד אונגאר פון דאמבראוו), א זון פון רבי  דוד האלבערשטאם פון קשאנאוו, א זון פונעם ״דברי חיים״ פון צאנז.
רבי משה האט געהייראט א טאכטער פון רבי אלעזר שפירא פון קיוויאשד, א זון פון רבי מרדכי פון בערשט.
ער האט איבערגענומען דעם ביהמ"ד וואס שטייט אויף פען סט. אין וויליאמסבורג. פון זיין שווער רבי אלעזר שפירא וואס איז נאך געווען רב אין דער שטאט קיוויאשד אין אייראפע.
קיוויאשד האט אמאל פארמאגט א תלמוד תורה און א ישיבה קטנה, און ווען זיין שווער האט נאך געלעבט איז ער דארט געווען ראש ישיבה. עס האט זיך פארמאכט אין די פריע ה'תש"ם יארן צוליב פארשידענע סיבות.
ער איז געווען א שארפער קנאי, עס ווערט דערציילט אז ווען ער האט אלס בחור געלערנט אין בית מדרש עליון אין מאנסי, איז איינמאל געקומען דארט באזוכן א אנגעזעהענער מאדערנער איד, און מען האט יענעם מכבד געווען מיט א עלי', אבער קיוויאשדער רב -זייענדיג א פייערדיגער קנאי- האט דאס נישט געקענט סובל זיין, איז ער אליין שנעל צוגעשפרינגען צום באלעמער, און שנעל געמאכט די ברכות, און אזוי עס אויסגעכאפט פון דעם איד, עס ווערט דערציילט אז הגאון רבי ראובן גראזאווסקי דער ארטיגער ראש ישיבה האט אים דערנאך געזאגט אז ער האט גוט געטאן.
ער איז געווען גאר שארף אויסגעשפראכן קעגן כאפן בילדער פון אים.
דער קיוויאשדער רב ז"ל איז אמאל איינגעשטאנען ביי א איד אין קרית יואל אויף שבת, בלייבנדיג געשטראנדעט דארט נאכן באערדיגן זיין מוטער ע"ה ערב שבת נאנט צום זמן, בעפארן אהיימפארן האט דער רב זיך שטארק באדאנקט פארן בעל אכסניא אז ער האט זייער הנאה געהאט, דער איד האט געכאפט די געלעגנהייט און געבעטן אז ער האט צוויי טעכטער וואס ווארטן שוין אפאר יאר אויף זרע של קיימא און זענען נאכנישט געהאלפן געווארן, האט דער רב אים געזאגט: ווער בין איך צו וואונטשן, אבער איך האב געהאט גרויסע זיידעס, אין דעם זכות וואס דו האסט מהנה געווען זייער אייניקל זאלן דיינע קינדער געהאלפן ווערן. וכך הוה, ביז א יאר זענען ביידע טעכטער געהאלפן געווארן.
ער איז אוועק אום כ"ו תשרי ה'תשע"ב. דעם לעצטן טאג פון זיין לעבן (מאנטאג פון פרשת נח) איז ער אויפגעשטאנען, געזאגט ברכות און געליינט קריאת שמע, געטרונקען און געזאגט אז ער וויל נאכאמאל ליינען קריאת שמע, ויצאה נשמתו. ער ליגט אין דער קיוויאשדער חלקה אין ניו דזשערסי.
רבי יצחק ״איטשע״ מאיר לעווין (י"ג שבט ה'תרנ"ג - ט"ז אב ה'תשל"א) איז געווען דער פירער פון אגודת ישראל און דער ערשטער מיניסטער פאר סאציאלע ענינים אין ישראל. ער איז געווען אן איידעם ביים גערער רבי׳ן, רבי אברהם מרדכי אלטער.
אין פוילן.
איטשע מאיר לעווין איז געבוירן געווארן אין יאר ה׳תרנ״ג אינעם שטעטל גער לעבן דער הויפטשטאט ווארשע אין פוילן (דעמאלסט א טייל פון דער רוסלענדישער אימפעריע), צו הרב הירש העניך הכהן לעווין רב פון בענדין, און צו פייגא, טאכטער פונעם גערער רבי דער שפת אמת. ער האט געהייראט זיין קוזינע דבורה מאַטיל אלטער, טאכטער פון זיין פעטער דער גערער רבי הרב אברהם מרדכי אלטער.
אין 1930 איז ער געוויילט געווארן פארזיצער פון אגודת ישראל אין פוילן. ער האט באגלייט זיין שווער עטלעכע מאל ווען ער האט באזוכט ארץ ישראל. אין 1933 האט די פוילישע פאליציי אים ארעסטירט מיט׳ן חשד פון האלטן נארקאטיק, ווען אין אמת׳ן האט ער געהאלטן א זעקל ארץ ישראל ערד וואס ער האט געברענגט פונעם ארומגעגנט פון קבר רחל און דער מערת המכפלה.. ביי דער כנסיה גדולה אין מארינבאד אין 1937 האט מען אים געוויילט צו דער פארקלענערטער פארוואלטונג פון אגודת ישראל און אויך ווי איינער פון צוויי פארזיצער פון דעם וועלטס וועד הפועל של אגודת ישראל; אין 1939 איז ער געוויילט געווארן פארזיצער פון דעם וועלטס וועד הפועל.
ער איז געווען איינער פון די וואס האבן אויפגעשטעלט דעם יסודי התורה חינוך נעצוווערק פאר יונגלעך און דעם בית יעקב פאר מיידלעך.
צווישן די יארן 1937–1939 האט ער געדינט ווי א דעפוטאט אין דעם פוילישן סיים אלס דעלעגאט פון אגודת ישראל, פאר דעם ווארשעווער ווייל־געגנט.
ווען דייטשלאנד האט איינגענומען פוילן האט אדם טשערניאקאוו באשטימט לעווין א מיטגליד אינעם יודנראט. א חודש נאכהער איז לעווין אנטלאפן פון פוילן.
הרב שמואל ״שמעלקא״ ישכר דוב טויבנפעלד (תרצ״א - תשרי תשמ״ו) ער איז געווען פילע יארן דער רב פון קהל חרדים וואס האט אנגעהערט צו סאטמאר אין מאנסי.
הרב שמעלקא איז געבוירן געווארן אין יעראסלאוו, גאליציע.
ער איז געווארן ערזעצט דורך רבי חיים יהושע האלבערשטאם וואס דינט היינט אלס ארטיגער רב.
דער סקווערער רבי זצ״ל האט אים ערשט געוואלט באשטימען אלם ראש הכולל פון שיכון סקווירא. אבער הגם ער איז געווען א חסיד, האט ער זיך אפגעזאגט. דער סקווערער רבי האט דאן געזאגט צו זיינס א מקורב, אז ער האט אים נישט געוואלט אויפדרענגען, ווייל ער זעט, אז ר׳ שמעלקא איז אן אמתער ״שונא את הרבנות״. ערשט נאך לאנגע הפצרות איז ער שפעטער געווארן רב פון דער קהילת חרדים אין מאנסי, אבער דאס מיט א גאנצע ריי פון תנאים ווי למשל, אז מען זאל אים נישט רופן ״רב״, נאר בלויז ראש החברה, אז ס׳זאל זיין שלא על מנת לקבל פרס, און אז ער זאל ניט טראגן קיין אחריות פאר די חטאים פון זיין קהל.
די טעלזער ישיבה איז געגרינדעט געוואָרן אין דעם שטעטעלע טעלז, ליטע, אין יאָר ה'תרל"ה. אירע ערשטע פּיאָנערן און פירער זײַנען געווען די רבנים רבי זלמן אבל, רבי מאיר אַטלאַס און רבי צבי יעקב אָפּענהײַם. די דאָזיקע דרײַ גדולים זײַנען דאַן נאָך געווען יונגעלײַט. אין יאָר תרמ״א (1881) איז אויפגענומען געוואָרן אַלס רב אין טעלז הרב אליעזר גאָרדאָן און מיט זײַן אָנקומען אין טעלז פאַנגט זיך אָן דער וואוקס און אויפבלי פון דער ישיבה. הגר״א גאָרדאָן איז פריער געווען רב אין קעלם און האָט אויך דאָרט אָנגעפירט מיט אַ ״קיבוץ״ פון דערוואַקסענע לומדי תורה. נאָך זײַן פטירה איז זײַן איידעם הרב יוסף לייב בלאָך געוואָרן זײַן ממלא מקום. ער האָט געהאַט דרײַ זין, הרב אברהם יצחק, זײַן ממלא מקום, רבי זלמן (שווער פון רבי מרדכי גיפטער) און רבי אליהו מאיר.
די טעלזער ישיבה איז געווען איינציגאַרטיג אין דער ישיבה׳שער וועלט מיט אירע פּעדאַגאָגישע סדרים.
הײַנט געפינט זיך די ישיבה אין קליוולאַנד, אָהאַיאָ, פאַראייניגטע שטאַטן.
רבי נתן מאיר וואַכטפויגל (ט' אדר א' תר"ע, 18טן פעברואר 1910 - ב' כסלו ה'תשנ"ט) איז געווען משגיח פון ״בית מדרש גבוה״ אין לעיקוואוד. ער האט קרוב צו 60 יאר אויסגעשטעלט פיל טויזנטער תלמידים אין דער לעיקוואודער ישיבה. שטילערהייט איז ער געווען פון די איניציאטארן צו פארוואנדלען לעיקוואוד אין אן אלוועלטליך הרבצת התורה ווערק.
רבי נתן מאיר איז געבוירן געווארן אין תר״ע צו זיין פאטער, הרב משה יום-טוב וואכטפויגל, רב פונעם שטעטל קוהל, ליטע.
"רבי נתן״ איז געווען א שם-דבר אין דער תורה און אין דער ישיבה׳שער וועלט.
דער משגיח פון ״בית מדרש גבוה״ איז נסתלק געווארן ב' כסלו תשנ״ט, אינעם זעלבן יארצייט־טאג ווי דער מייסד און ראש-הישיבה הגאון רבי אהרן קאטלער זצ״ל איז אוועק בגנזי מרומים.
צייכענונג פון רבי משה איסרליש
רבי משה איסרליס (באקאנט ווי דער רמ״א; ה'ר"ץ - י״ח אייר ה'של"ב) איז געווען קראקעווער רב און ראש ישיבה, און דער מחבר פון די הגהות (די ״מפה״) אויף גאנץ שלחן ערוך. ער איז אנגענומען אלס דער גרעסטער פוסק ביי די אשכנזים, ווי עס איז באקאנט דער אויסדרוק פון דעם חתם סופר אויף זיינע פסקים "ובני ישראל יוצאים ביד רמ"א".
דער רמ"א איז געבוירן געווארן צו זיין פאטר רבי ישראל (ר' איסרל) ב"ר יוסף, וועלכער איז געווען א זון פון חשוב'ע און רייכע עלטערן אין דער שטאט קראקע, אן עיר מלאה חכמים וסופרים, ארזי הלבנון אדירי התורה, גאוני ארץ, מיט וועם די וועלט האט זיך געשאקעלט נאר דערמאנענדיג זייערע נעמען, ווי דער רבי ר' העשיל מקראקא, ב"ח, מגלה עמוקות, תוספות יום טוב.
דער זיידע פונעם רמ"א רבי יוסף איז געווען איינער פון די פרנסי העיר אין קראקע, זיין זון רבי איסר איז געווען אן איידעם ביי רבי אליעזר שרענצילס, וועמענס פרוי מרת דרעזל איז געווען א טאכטער פון הגאון רבי יחיאל לוריא, דער ערשטער רב פון בריסק וועמענס יחוס האט זיך געצויגן פון רש"י הק' זי"ע. אויך דער מהרש"ל דער חבר פונעם רמ"א איז געווען דער דריטער דור פון דעם רבי יחיאל.
רבי איסר אליין איז אויך געווען א גאון און א גביר, "תורה וגדולה במקום אחד", פרנס העיר פון קראקע. ער האט געמאכט גרויסע געשעפטן וואס צוליב דעם האט ער פון מאל צו מאל געמוזט אוועקפארן צו די מרחקים. בשנת ה'שי"א האט דער קעניג פון פוילן געגעבן רשות פאר צוויי איינוואוינערס פון דער שטאט קראקא צו מאכן געשעפעטן אין דער שטאט ווילנע אן די מינדעסטע שטערונג מצד די הויכע באאמטע פון דער רעגירונג. איינער פון זיי איז געוועהן רבי איסרל, ווען דער רמ"א איז דן אין די הלכה צו מ'מעג אראפגיין פון א שיף וואס ס'איז אנגעקומען אין שבת קודש מחוץ לתחום, שרייבט ער (דרכי משה או"ח סימן ת"ד) שמעתי מאבא מורי ש"ן (שיחי' נצח) אז איינמאהל איז ער אויך אנקעומען אזוי אין  שב"ק און ער האט געמאכט א שפיצל (אן ערמה) דהיינו אז ער האט זיך ביים אנקומען אראפגעשטעלט ביים ארויסגאנג פון דער שיף אזוי אז ער האט געשטערט דאס אראפ גיין פון די שיף פאר די גוים, האבן זיי אים ארויסגעשטופט פון דארט און ער האט זיך געטראפען אינדערויסן פון דער שיף.
ער איז נפטר געווארן אין טאג ל"ג בעומר, י"ח אייר, ה'של"ב, און ער איז געווארן באערדיגט אין אלטן קראקא בית החיים, וואס געפונט זיך אינטער דעם רמ"א שוהל.
זיין ציון אויפן בית החיים אין קראקא.
דער נוסח פון דער מציבה
a> על שם הרב בן ציון אבא שאולהרב יהודה צדקה (שטייעדיג) רעדט; אינמיטן הרב בן-ציון אבא-שאול
מציבת הרב בן ציון ומרת הדסה מסעודה
הרב בן-ציון אבא-שאול (כ"ט תמוז ה'תרפ"ד, 31סטן יולי 1931 - י"ט תמוז ה'תשנ"ח, 13טן יולי 1998) איז געווען ראש ישיבה פון פורת יוסף אין ירושלים און א ספרדישער פוסק. ער איז באטראכט געווארן ווי דער ספרדישער ״חזון־איש". ער איז געווען ווייט פון פובליסיטי, פון עפענטליכע אויפטריטן און זעלטן ווען געמאכט ״העדליינס״. ער האט געהאט בלויז איין און איינציקן אינטערעס, דינען דעם אויבערשטן. און דאס בעיקר דורך מרביץ תורה זיין און שטארקן די שמירת־המצוות צווישן די עדה׳ס פון די ספרדישע אידן.
הרב בן־ציון אבא שאול איז געווען א יליד ירושלים, געבוירן געווארן צו זיין פאטער הרב אליהו אבא שאול, א ירושלימ׳ער מקובל און צו זיין מוטער מרת בניה. ער איז געווען א תלמיד אין ישיבה ״פורת יוסף״ און געווארן א תלמיד מצוין ביים גרויסן גאון און מקובל הרב עזרא עטייה, דער באקאנטער געוועזענער ראש־הישיבה. ער איז אויך געווען א תלמיד פון די ספרדישע גאונים רבי צדקה חוצין און רבי יעקב חי ציון עדס. זיין גרויסן שם האט ער זיך דערווארבן א דאנק זיין געוואלטיקע התמדה זייט זיין פריערסטער יוגנט. ער האט אויך דערצו געהאט גוטע כשרונות, אץ א וואונדערליכן זכרון. ער איז אויך מפורסם געווען מיט זיינע צדקות׳דיקע מידות
ער איז געווארן א חתן ביים באקאנטן גרויסן ספרדישן מקובל רבי יוסף חיים שרעבני, דער ראש־ישיבת המקובלים ״אמת ושלום״.
רבי אבא שאול איז געווען דער ראש־ישיבה פון דעם גרויסן מרכז-התורה פון ספרדישע אידן ״פורת יוסף״ אין ירושלים.
ער האט געהייראט מרת הדסה מסעודה (טאכטער פון הרב יוסף חיים שרבני). זיי האבן געהאט א בן יחיד, רבי אליהו אבא שאול, ראש ישיבת אור לציון ירושלים און איידעם פון רבי יהודה מועלם מראשי ישיבת פורת יוסף.
רבי שמחה מרדכי זיסקינד ״זיסל״ זיו, באקאנט ווי דער אלטער פון קעלם (תקפ"ד, 1824 – ח' אב תרנ"ח, 26סטן יולי 1898), איז געווען דער נאענטסטער תלמיד פון רבי ישראל סאלאנטער. די ״תלמוד־תורה״ וואס ער האט געגרינדעט אין קעלם, איז געווען דער ״בית-היוצר״ פון תורת-המוסר פאר אנדערע ישיבות. דער רוב גרויסע ראשי-ישיבות און מרביצי-תורה פון לעצטן יארהונדערט אין ליטע זענען געווען זיינע תלמידים. די קעלמער ישיבה האט עקזיסטירט ביז צום חורבן בעת דער צווייטער וועלט-מלחמה.
ר׳ שמחה זיסל איז געבוירן אין יאר תקפ״ד אין קעלם, צו זיין פאטער, ר׳ ישראל, אדער ווי מ׳האט אים גערופן: ״ר׳ ישראל נחום׳ס״.
קריקלוואוד () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אין קריקלוואוד, לאנדאנער בארא פון בארנעט, צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער מידלאנד הויפט ליניע און ווערט באדינט דורך טעמזלינק אויף דער טעמזלינק רוטע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
די סטאנציע איז געבויט געווארן דורך דער מידלאנד באן אויף דער פארלענגערונג קיין אום 2טן מיי 1870, מיטן נאמען קריקלוואוד און טשיילדס היל.
ביינאכט פארן צוויי באנען א שעה, צפון קיין בעדפארד און דרום קיין דריי בריקן אדער ברייטאן,
הענדאן () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אין מערב הענדאן, לאנדאנער בארא פון בארנעט, צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער מידלאנד הויפט ליניע און ווערט באדינט דורך טעמזלינק אויף דער טעמזלינק רוטע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנעס 3 און 4.
די סטאנציע איז געבויט געווארן דורך דער מידלאנד באן אויף דער פארלענגערונג קיין אום 9טן מערץ 1868.
ביינאכט פארן ארויס באנען דרום קיין גאטוויק פליפארט און ברייטאן.
לאִשה (ווערטלעך: "פאר די פרוי") איז אן ישראלישער וואכנשריפט געשריבן אויף העברעאיש פאר פרויען, און אויך פאר מענער. דער זשורנאַל איז דער מערסט-פּארשפרייטער אין ישראל.
די טעמע פון "לאשה" איז וועגן שיינהייט און מאדעלקעס, ווי אויך טוען זיי אויסקלויבן די שיינהייט קעניגען.
רבי אליעזר געלדצעהלער (נפ׳ אדר תשס״ה) איז געווערן ראש ישיבה אין ״אור ישראל״. ער איז געווען א רעוואלוציענער א פיאנעיר בעולם הישיבות, וואס האט געטוישט דעם הילוך הישיבות אין אמעריקע. ער איז געווען דער ערשטער ראש ישיבה וואס האט פארשטאנען דעם היינטיגן בחור, לויט די אומשטענדן פון דער וועלט, וויאזוי דער פון אויבן טוישט ארום די דורות.
רבי אליעזר איז געווען דער זון פון רבי אליהו יהושע געלדצעהלער און זיין ווייב הענא, די איינציגע טאכטער פון הרב אליהו דעסלער, מחבר פון ״מכתב מאליהו״.
רבי אליעזר איז געווען אין ארץ ישראל אין יאר תשס״ה. ווען ער איז צוריקגעקומען פון דעם קבר פון רבי שמעון בר יוחאי אין מירון האט אים פאסירט א פארקער אקצידענט די נאכט פון כ"ב טבת ה'תשס"ה (3טן יאנואר 2005). א פאר חדשים נאכהער איז ער פריצייטיג נפטר געווארן.
דאס אידישע לעבן אין אונגארן הייבט זיך אן שוין אין דער צייט פון דער רוימישע אימפעריע. ביים מיטל־אלטער זענען שוין געווען אידישע קהילות אין אונגארן.
היסטאריע פון אידישקייט אין אונגארן.
אידן האבן זיך באזעצט אין די לענדער וואם מיר באצייכענען ווי אונגארן אין דעם דרייצענטן יארהונדערט, און דער ערשטער בארימטער רב איז געווען ר׳ יצחק. וועלכער ווערט דערמאנט אין דעם בארימטן ספר ״אור זרוע״. א באקאנטער רב אין דעם פערצענטן יארהונדערט ר׳ אייזיק פון טירנוי באשרייבט דאם אידישע לעבן אין אונגארן אין זייער טרויעריקע טערמינען: ״עס זענען איבערהויפט נישטא קיין בני־ תורה, אפילו נישט צוויי אדער דריי וואם קענען א געהעריקן מנהג״, אבער עווענטועל האט זיך דער מצב דארט געענדערט צום בעסערן, ווייל נישט לאנג שפעטער אין 1450 האט די שטאט אפען (די אלטע טייל פון בודאפעשט) שוין שטאלצירט מיט א אידישע קהילה וועלכע האט צווישן זיך געהאט א צאל בארימטע תורה-פערזענליכקייטן.
ווען די אטאמאנישע טערקן האבן דעראבערט אונגארן און עס איינגעשלאסן אין זייער אימפעריע אינמיטן פון זעכצנטן יארהונדערט, האבן א צאל אידן פון אפען עמיגרירט קיין טערקיי וואו זיי האבן זיך אויסגעמישט מיט די ספרדישע אידן. עטליכע יאר שפעטער, מיט דער הילף פון דער פריינטליכער טערקישער רעגירונג, האבן אידן צוריק אויפגעשטעלט זייער קהילה אין אפען און אנגעהויבן פראספערירן. דער צענטער פון תורה, האט זיך אבער שנעל אריבערגעטראגן קיין אייזענשטאט, וואו רבי שלמה ליבערמענש האט געשאפן איינע פון די ערשטע אונגארישע ישיבות.
נישט לאנג נאכדעם האט די שטאט אפען צוריקגעוואונען איר פראמינענץ אין די רבנישער וועלטץ עס האט נישט לאנג גענומען און די שטאט האט געהאט פיר גרויסע ישיבות: רבנים פון ווייטע קהילות האבן געשיקט זייערע שאלות צו אירע פוסקים. אין דעם יאר 1655 האט אפען אויפגענומען אלם איר הויפט־רב הרב ר׳ אפרים הכהן, א דיין וועלכער איז אנטלאפן פון ווילנע פון די אנטיסעמיטישע קאזאקן. אונטער זיין הנהגה האט דאם תורה־לערנען דערגרייכט אומגעהרערע הויכן. אט דער שיינער פעריאד פון מנוחה און גייסטיקן וואוקס, איז געקומען צו א סוף ווען די עםטרייך-אונגארישע ארמיי האט ארויסגעטריבן די טערקן פון אפען און דארט אויך ליקווידירט דעם אידישן ישוב און דעם בליענדן תורה-צענטער.
תורה אין אונגארן האט זייער שנעל געפונען א נייעם צענטראלן פונקט אין דעם אזוי־גערופענעם בורגנלאנד, וואו דער גרויסער שתדלן ר׳ שמשון ווערטהיימער האט געעפנט עטליכע ישיבות אין די דארטיקע ״זיבן קהילות״, וועלכע ער האט אויסגעהאלטן פון זיינע אייגענע געלטער. די וויכטיקסטע פון די איז געווען די ישיבה אין אייזענשטאט, אנגעפירט פון ר׳ מאיר אייזענשטאט, דער מחבר פון ״פנים מאירות״. אנדערע ישיבות זענען אויפגעשטעלט געוואק אין מאטערסדארף און אין רעכניץ. אויך פרעשבורג איז מפורסם געווארן מיט דעם בארימטן גאון רבי משולם איגרא.
א נייע בליענדע תקופה פון תורה-וואוקס האט זיך אנגעהויבן אין אנהויב פון דעס ניינצענטן יארהונדערט אונטער דער הנהגה פון ר׳ משה סופר, דער גרויסער און בארימטער ״חתם סופר״ פון פראנקפורט, וועלכער האט מיט זיין גאונות, צדקות און גייסטרייכער הנהגה אינספירירט זיין דור צו נייע גייסטיקע פארמעסטן אין תורה און אין אידישקייט. אונטער זיין הנהגה איז די ישיבה אין פרעשבורג געווארן דער גרעסטער און איינפלוסרייכסטער מקום־תורה אין צענטראל-אייראפע. א סך פון דעם ״חתם־סופר׳ס״ תלמידים, צווישן די דער בארימטער מהר"ם שיק, האבן אליין געגרינדעט אייגענע קהילות און ישיבות איבער גאנץ אונגארן און פארזעצנדיק זיין דרך, זענען זיי געווארן שטארקע פעסטונגען וועלכע האבן געשטעלט א דערפאלגרייק ווידערשטאנד אנטקעגן די כוחות פון רעפארם און אסימילאציע אין דער אידישער מחנה. אין די דאזיקע יארן האט ר׳ שלמה גאנצפריד מחבר געווען זיין ״קיצור שולחן ערוך״ און אנדערע וויכטיקע ספרים.
דאס ארט פון ״חתם־סופר״, וועלכער איז נפטר געוואק אין 1839 האט איבערגענומען זיין גרויסער זון ר׳ אברהם שמואל בנימין סופר (1871-1815), באקאנט אלם דער ״כתב סופר״. אן אנדער זון ר׳ שמעון סופר, איז געוואק רב אין מאטערסדארף און אין 1860 האט ער איבערגענומען דאם רבנות אין קראקע. די ווייטערע דורות פון דעם ״חתם-סופר׳ס״ תלמידים, האבן מיט גרויס הצלחה מרביץ תורה געווען און פארוואנדלט די אונגארישע קהילות אין בליענדע אאזיסן פון פרוכטבארן תורה־לעבן.
איינע פון די גרויסע אויפטוען זייערע איז געווען דאס ארגאניזירן דאם קהילה־ לעבן אונטער דער שטרענגער פירערשאפט פון די רבנים און באזונדערס דאם שאפן פון סעפעראטע ארטאדאקסישע קהילות, וועלכע האבן באוויזן איינצוהאלטן די פארשפרייטונג פון רעפארם און צו צעמענטירן די דארטיקע פרומע אידן קעגן די מאדערנע שטרעמונגען וואס האבן זיי באדראעט אין די ווייטערע יארן.
דאס חסידות אין אונגארן.
צוזאמען מיט דעם געבענשטן גייסט, וואס עס האט איינגעפלאנצט דער ״חתם- סופר״, זענען א גרויםע צאל פון אונגארישע אידן געווארן געטרייע אנהענגער פון חסידות ווען אדמו״ר רבי יצחק אייזיק טויב פון קאלעוו (1821-1751), א תלמיד פון ר׳ שמעלקע פון ניקאלשבורג, האט אריבערגעפירט דעם בעל-שם־טוב׳ם תורה קיין אונגארן. אן אנדערער גרויסער חסידישער מנהיג פון דער צייט איז געווען אדמו״ר רבי משה טייטלבוים פון אוהעל (1841-1759), דער בעל ״ישמח משה״, א תלמיד פון דעם ״חוזה״ פון לובלין און דער שטאם-פאטער פון דאס וואס עס איז היינט דאס פארצווייגטע סאטמארער חסידות.
דאם חסידות אין אונגארן האט אויך געוואונען אנהענגער דורך אדמו״ר ר׳ מנחם מענדיל האגער פון קאסאוו (1826-1768), א תלמיד פון ר׳ משה לייב פון סאסאוו און אויך דורך זיין אייניקל דער ״צמח צדיק״, אן איידעם פון הייליקן ריזשינער, וועלכער איז געווען דער גרינדער פון דער וויזניצער דינאסטיע און אדמו״ר ר׳ צבי אלימלך שפירא פון דינאוו, דער ״בני יששכר״ (1841-1783),א תלמיד פון דעם ״חוזה״ פון לובלין, וועלכער איז געווען דער שטאם־פאטער פון מונקאטשער חסידות. א גרויסן חלק אין פארשפרייטן אידישקייט און חסידות האט געהאט דער ״מראה יחזקאל״, דער הויפט-רב פון קארלסבורג, א תלמיד פון ר׳ מנחם מענדיל פון רימאנאוו און שטאם־פאטער פון דעישער חסידות.
אויפן אונגארישן אידנטום האבן אויך אויסגעאיבט א גרויםע חסידישע השפעה דער גאון און צדיק רבי חיים פון צאנז און זיינע ממשיכים. אנדערע אידן פון א טייל אונגארן זענען געווארן נאכפאלגער פון ספינקער חסידות, דער גרינדער פון דער ספינקער דינאסטיע אדמו״ר ר׳ יוסף מאיר ווייס פון ספינקע (1909-1838) דער ״אמרי יוסף״, וועלכער איז געווען א תלמיד פון ר׳ יצחק אייזיק פון זידיטשויב. מען דארף דערמאנען, אז אויך בעלז האט געהאט א גרויםן איינפלוס אין אונגארן בפרט אינעם אזוי-גערופענעם ״אויבערלאנד״.
מיט די געבענשטע השפעות פון די רבנים גאונים פון ״חדר״ פון ״חתם־סופר״ און גרויסע חסידישע מנהיגים, וועלכע האבן, אגב, אויך געפונען צווישן זיך א געמיינזאמע שפראך (נישט געווען דארט אין אונגארן דאס פראבלעם פון ״מתנגדים״ און חסידים), איז דאס אונגארישע אידנטום ביים סוף פון פריערדיקן יארהונדעדט און אנפאנג פון איצטיקן יארהונדערט אויסגעוואקסן בכמות ובאיכות צו א גוואלטיקן גרויסן כוח אינערהאלב דעם תורה-אידנטום.
אונגארן צווישן די צוויי מלחמות.
נאכן אפשלוס פון דער ערשטער וועלט מלחמה, האט אונגארן גופא פארלוירן א גרויסן טייל פון איר אמאליקע טעריטאריע, און אזוי אויך זענען די אונגארישע אידן פארטיילט געווארן צווישן א גאנצע ריי לענדער. דאס קארפאטן־רוסלאנד ווי די סלאוואקיי, איז געווארן א טייל פון טשעכאסלאוואקיי; מאראמאראש און זימבערגן איז געווארן א טייל פון רומעניע, און דאס בורגנלאנד א טייל פון דער קליינער עסטרייכישער רעפובליק.
דער עקאנאמישער ווי דער פאליטישער מצב פון דעם וואס איז א מאל געווען דאס אונגארישע אידנטום, איז געווען א פארשידנארטיקער. אין דער טשעכאסלאוואקיי, וואו עס האט געהערשט א ליבעראלער רעזשים, האבן אידן גענאסן פון אלע בירגערליכע רעכט, און אזוי אויך האבן די אידן אין עסטרייך געלעבט אין רעלאטיווער מנוחה. די אידן פון רומעניע זענעז געווען אויסגעשטעלט צו די פארשידענע פאליטישע אומוואנדלונגען אין יענעם לאנד, און געליטן פון דארטיקן אנטיסעמיטיזם.
אבער סיי די שפע און מנוחה און סיי די קריטישע מצבים האבן נאר ווייניק וואם בארירט דאם אינערליכע גייסטיקע לעבן פון די דארטיקע אידן, וועמענס קהילות האבן טריי ממשיך געווען די מסורת אבות. אין אונגארן גופא, האט צום רוב געהערשט דער אשכנזישער גייסט פון ״חתם-סופר״ און אט דעד גייסט האט אויך באהערשט דאס רוב קהילות פון דער סלאוואקיי, אויך די פראכטפולע קהילה אין וויען. אין די אנדערע לענדער האט געהערשט דער גייסט פון חסידות, און ווען אפילו אין געוויסע ארטשאפטן האט די רעפארם באוועגונג פארטריבן גרעסערע צאלן פון אידן אין די ארעמס פון אסימילאציע און אפטריניקייט און קלענערע איינברוכן האבן אויך געמאכט אנדערע מאדערנע שטרעמונגען, האבן טראצדעם אונגארישע ארטאדאקסישע קהילות געבליט און זיך געווייקט אין מסורהדיגער אידישקייט.
כמעט אלע באדייטענדע אידישע קהלות אין די ערטער וואס איז אמאל געווען אונגארן, האבן געהאט ישיבות וואס זענען אנגעפירט געווארן פון זייערע רבנים ווי פילע טויזנטער יוגנטליכע זענען דערצויגן געווארן אין גייסט פון תורה און אפגעהיטנקייט אין מצוות מעשיות! די קהלות זענען אנגעפירט געווארן דורך חשובע רבנים גדולים בתורה והוראה, מחברים פון קלאסישע ספרים, און פון פרנסים וואס האבן זיך אפגעגעבן לטובת הציבור מיט גרויס טריישאפט און מיט רדיפת החסד. מיט דעם אינטענסיוון ישיבה־חינוך פון אזויפיל יוגנטליכע זענען אין א סאך קהילות נישט נאר רבנים, נאר אויך א סך בעלי־בתים, וואס האבן זיך פארנומען מיט מסחר און אינדוסטריע, געווען תלמידי-חכמים מובהקים.
ס׳איז זיך כלל נישט צו חידוש׳ן, וואס נאך אזא גרויסן חורבן, האבן אונגארישע אידן בראש פון זייערע רביים און רבנים פארנומען אזא וויכטיקן ארט אין אויפלעבן דאס אידישקייט צווישן דער שארית הפליטה. זיי האבן מיט זיך מיטגעברענגט די מסורה פון זייערע אמאליקע גרעסערע און קלענערע פראכטפולע קהילות וואו תורה-אידישקייט האט געהערשט מיט א גוואלטיקן שעפערישן כוח.
איינע פון די גרויסע חורבן טראגעדיעס איז זיכער געווען דאס וואס די צווייטע וועלט-מלחמה האט אין א געוויסער מאס ווידער אזוי צו זאגן "פאראייניקט" דאס אונגארישע אידנטום. ביים אנפאנג פון דער צווייטער וועלט מלחמה האט היטלער־דייטשלאנד, וואם האט שנעל באהערשט יענעם טייל אייראפע, צוריקגעגעבן יענעם טייל אייראפע א טייל טעריטאריעס וואם זי האט פארלוירן ביים שלוס פון דער ערשטער וועלט־מלחמה. מערערע הונדערט טויזנט וואס זענען צווישן די צוויי וועלט־מלחמות געווארן בירגער פון טשעכאסלאוואקיי און רומעניע זענען צוריק ארונטער דער ממשלה פון אונגארן, וועלכע איז געווארן א פארבינדעטער צו נאצי-דייטשלאנד און אויך גענומען רודפ'ן אירע אידישע איינוואוינער.
די טראגעדיע איז נאך גרעסער געווארן ווען דייטשלאנד האט אין פרילינג פון 1944 אליין באזעצט אונגארן און דארט מיט די הילף פון זייערע אונגערישע פארבינדעטע אנגעפאנגען דורכפירן די מאסן־הריגות און שחיטות דורך פארשיקן די אונגארישע אידן אין די נאצישע פארניכטונגס-לאגערן, בעיקר קיין אוישוויץ. אין משך פון בלויז אייניקע חדשים זענען אויף דעם וועג פארטיליגט געווארן העכער א האלבער מיליאן אידן און ס'איז דערמיט געקומען דער טרויעריקער חורבן אונגארן.
[http://www.hebrewbooks.org/3383 טויזנט יאר אידיש לעבן אין אונגארן, גרינוואלד, אויף היברובוקס]
א וואַריקאצעלע איז אן אומנארמאלע געשווילעכץ פון די אדערן וואס טוען פירן די זרע ארויס פונעם גוף, און דעריבער קען נישט די זרע ארויסגיין פונעם גוף מיט דער געהעריגער קראפט, וואס דאס קען פירן צו פראבלעמען מיט רעפראדוקציע.
פון די ביצים וועלכע פראדוצירן דעם מאן'ס זאמען (די ספערמע) פירט א קאנאל (דער ספערמאטישער שטראנג) אוועק אין דער הויך, צוזאמען מיט דעם קאנאל גייען די זאגענאנטע ספערמאטישע בלוט-אדערן. דיעזע אדערן קענען צוצויגן ווערן און פול ווערן מיט בלוט וואס צירקולירט נישט גענוג גוט, זיי הייסן דאן "וואריקעזע אדערן," און זען אויס ווי די געשוואלענע אדערן וואס טרעפן זיך אפט אויף די פיס פון פרויען און פון מענער וואס שטייען א סך אויף די פיס. צוזאמען מיט דעם געהט אפטמאל א שוועלונג פון דעם סקראטום, דאס הייסט פון דער זאק אין וועלכען די ביצים געפינען זיך. דיזער צושטאנד הייסט "וואריקאצעל".
די אורזאכן.
די אורזאכן צו "וואריקאצעלע" קען זיין: מען קען דערמיט געבוירן ווערן, צופיל שטיין אויף איין ארט, און נאך פילע.
א בילד פון דער דערשיינונג
די אפטקייט פון דער דערשיינונג.
די דערשיינונג איז באמערקט געווארן אין מענטשן וואס זענען שוין אַלט מער ווי 15 יאר, און זי איז געוואקסן ערגער לויט די העכער פון די עלטער. וואַריקאָצעלע קען זיך אַנטוויקלען אפילו אין מענטשן וואס זענען שוין עלטערן פון קינדער. דאס איז ווייַל די דערשיינונג איז גאר אפט, און זיין ווירקונג אויף פּראָדוקציע פון זרע ווערט געהויבן מיט די יאָרן.
שטודיעס וואס זענען ארויסגעגעבן אין די זשורנאלן וואס זענען ארויסגעגעבן צווישן אנדערע דורך אָקספֿאָרד און "דזשאָנס האָפּקינס" אוניווערסיטעטן טוען אנדייטן אז עס איז געווען אנטפלעקט אַז וואַריקאָצעלע איז די סיבה פאר 90% פון פרוכטבארקייט פּראָבלעמען פון די מענטשן אין דער וועלט.
דירעקטע באהאנדלונג איז נאר דאן נויטיג ווען מען ליידט פון דעם וואריקאצעל, און ווען מען קען קאנסטאטירן אן אמת'ן קראנקהאפטן צושטאנד.
מיל היל בראדוויי () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אין דער פארשטאט מיל היל, לאנדאנער בארא פון בארנעט, צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער מידלאנד הויפט ליניע און ווערט באדינט דורך טעמזלינק אויף דער טעמזלינק רוטע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
די סטאנציע איז געבויט געווארן דורך דער מידלאנד באן אויף דער פארלענגערונג קיין, און האט געעפנט דעם 9טן מערץ 1868 מיטן נאמען מיל היל.
עלעפֿאנט און קאסל () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע וואס באדינט די געגנטן ניואינגטאן און וואלווערט אין דער לאנדאנער בארא פון סאדארק, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק, און אויך עטלעכע באנען פון סאדאיסטערן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנעס 1 און 2.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1863.
אויך פארן עטלעכע באנען פון סאדאיסטערן.
לאַ סערענאַ () איז א שטאט אין צפון טשילע, און איז די הויפטשטאט פון דעם קאקימבא פראווינץ. די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין 1544, און איז די צווייט עלטסטע שטאָט אין טשילע, נאך סאנטיאגא.
רבי שמשון ווערטהיימער (י"ג שבט ה'תי"ח, 17טן יאנואר 1658 - י"ז אב ה'תפ"ד, 6טן אויגוסט 1724), אויך באוואוסט מיטן נאמען רבי שמשון ווינער, איז געווען א רב, דיפלאמאט און א פילאנטראפ. ער איז דער געווען דער פרנס און מנהיג פון דער יידישער קהילה אין ווין און פון די מערסט באאיינפלוסע יידן אין אייראפע אין אנהייב פונעם 18טן יארהונדערט.
ער האט געדינט ווי הויף-ייד פון די קעניגן לעאפאלד דער ערשטער, יאזעף דער ערשטער און קארל דער זעקסטער, וואס זענען געווען קיסרים פון דער  שימש הייליגער רוימישער אימפעריע. ער האט געהאלטן דעם אמט פון שאצמייסטער פון די מלכים און איז זייער דיפלאמאטישער געזענטער. אין זיין צייט איז ער געווען דער רייכסטער ייד אין עסטרייך. ער האט שטארק געזארגט פאר דער יידישער געמיינדע אין ווין, און אויך פאר די יידן פון גאנץ עסטרייך. אונטער זיין שוץ האט מען פארעפנטלעכט דעם פרנקפורטער ש״ס (1712-22). ער האט געשריבן ספרים אויף הלכה, מדרש און קבלה.
ער איז געווען שטאטס-רבה אין אייזנשטאט, און אויך האט ער געהאט דעם אפיציעלן טיטל הויפט־רב פון גאנץ מעהרן.
רבי שמשון איז געבוירן געווארן אין ווארמז צו רבי יוסף ווערטהיימער. ס׳איז גאנץ מעגלעך אז אין זיין יוגנט האט ער געלערנט אין דער ישיבה פון פון רבי אהרן תאומים און ווארמז. ער האט געהייראט פרומעט, טאכטער פון שרלה ורבי יצחק ב"ר זוסמן ברילין וואס האט געדינט ווי אב"ד אין האמלבורג און אין מאנהיים.
(אכטונג: נישט צו פארטוישן מיט דער שטאט ברעזנא וואס איז אין סלאוואקיי)
פאנאראמע פונעם ריקער טאל לעבן דעם דארף בערעזיוו, טראנסקארפאטישע גובערניע
בערעזיוו (;;;) איז א דארף אין חוסטער ראיאן, מערב אוקראינע. עס געפינט זיך 20 ק״מ צפון־מזרח פון חוסט און 60 ק"מ מזרח פון מונקאטש. היינט איז דאס אין קארפאטארוס, דער חלק אוקראינע וואס איז צוגענומען געווארן פון אונגארן.
בערעזיוו האט א באפעלקערונג פון 3000.
אידן האבן לכאורה זיך באזעצט אין דארף סוף פונעם 18טן יארהונדערט. אין 1880 האבן געוואוינט אין בערעזיוו 236 אידן (פון א טאטאל פון 1,104 איינוואוינער), און אין 1921, ווען בערעזיוו איז געוועאן א טייל פון טשעכעסלאוואקיי, האט די יידישע באפעלקערונג זיך געהויבן צו 369 אידן. אלע ביזנעסער אין דארף זענען געווען אנגעפירט דורך אידן. די יוגנט גרופעס האבן באלאנגט צו ציוניסטישע און צו ארטאדאקסישע ארגאניזאציעס.
אום 1941 האט די אידישע באפעלקערונג זיך געהויבן צו 376. אין יענער צייט האט די נאצי פירערשאפט געגעבן קארפאטנלאנד צו אונגארן; עטליכע אידישע פאמיליעס וואס האבן נישט פארמאגט קיין אונגערישע בירגערשאפט, האט מען זיי ארויסגעווארפן פון לאנד, און פארטריבן קיין אוקראינע וואס איז געווען אונטער נאצישער אקופאציע, און זענען דארט ליידער ערמארדעט געווארן.
די איבערגעבליבענע אידן זענען דעפארטירט געווארן קיין אוישוויץ אום 19טן מיי 1944, וואו א גרויסער טייל פון זיי זענען ליידער ערמארדעט געווארן, און דער איבריגער טייל האט זיך דערנאך באזעצט אין פארשידנארטיגע לענדער אין דער וועלט. עס זענען ניט געבליבן קיין אידן דארט היינט צוטאגס.
רוב יידן אין בערעזיוו זענען געווען ספינקער און זידיטשויווער חסידים.
עסעקס ראד () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער נארדערן סיטי ליניע, וואס געפינט זיך אין קאנאבורי, לאנדאנער בארא פון איזלינגטאן. זי איז אין טראוולקארט זאנע 2. זי איז די איינציגסטע טיף־ניווא סטאנציע אין לאנדאן וואס ווערט באדינט נאר דורך נאציאנאלער באן.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 14טן פעברואר 1904 דורך דער גרויסנארדערן און סיטי באן.
באַראלא (שפאניש: "Palacio Barolo") איז א וואלקן קראצער ביוראען געביידע וואס געפינט זיך אין 1370 מיי עוועניו, בוענאס איירעס, ארגענטינע. די געביידע דערגרייכט א הייך פון 100 מעטער און האט 22 שטאק. זי איז געפלאנעוועט געווארן דורכן ארכיטעקט מאריא פאלאנטי אינעם עקלעקטישן סטיל, און מ׳האט זי געבויט צווישן די יארן 1923-1919. ווען מ׳האט געענדיגט בויען די געביידע איז זי געווען די העכסטע געביידע אין דער שטאט און אין גאנץ דרום אמעריקע.
אין 1997 האט מען געמאלדן די געביידע א נאציאנאלער היסטארישער ארט.
דער איטאליענישער ארכיטעקט מאריא פאלאנטי איז באשטעלט געווארן צו פלאנעווען די געביידע דורכן איטאליענישן ביזנעסמאן  לתכנן לואיס באראלא, וואס האט אימיגרירט אין ארגענטינע אין 1890 און האט געמאכט א פארמעגן פון געשטריקטן שטאף.
דעם טורעם אויף דער געביידע קען מען זען פון מאנטעווידעא, אורוגוויי.
ווען מ׳האט געענדיגט בויען די געביידע אין 1923 איז זי געווען די העכסטע געביידע אין דער שטאט און אין גאנץ דרום אמעריקע – ביז 1936, ווען מ׳האט געענדיגט בויען די קאוואנא געביידע.
דער טיבער (,) איז דער דריט־לענגסטער טייך אין איטאליע. דער טייך הייבט זיך אן אין די אפענינען אין עמיליע-ראמאניא און פליסט מערסטנס דורך אומבריע און לאציא צום טירהענישן ים, צווישן אסטיא און פיומיטשינא.
די שטאט רוים איז געגרינדעט געווארן אויפן מזרח ברעג פונעם טיבער.
דער טייך טיבער איז לאנג 405 ק״מ, און האט א דרענאזש בעקן מיט א שטח פון בערך 17,375 קוואדראט ק״מ, קרוב צו 5% פון דער גאנצער טעריטאריע פונעם לאנד.
ער איז דער דריט־לענגסטער טייך פון איטאליע, נאך די טייכן פא און אדיזשע.
גאלעריע.
קאמונע פון פֿיומיטשינא און דער מויל פונעם טיבער, מיי 2013
דער טאדזש מאהאל, אויף די ברעגן פון דער יאמונע
יאַמונע (הינדי: यमुना, ענגליש: "Yamuna") איז דער גרעסטער טייך פון די בייטייכן פונעם גאנגעס אין צפון אינדיע. איר קוואל איז דער יאמונאטרי גלעטשער, ביי א הייך פון 6,387 מעטער, און זי איז לאנג 1,376 קילאמעטער. איר דרענאזש בעקן באדעקט א שטח פון 366,223 קוואדראט ק״מ (מער ווי 40% פונעם גאנצן גאנגעס דרענאזש בעקן).
דרייטאָן פּאַרק () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער נארדערן סיטי ליניע, וואס געפינט זיך אין הייבורי, לאנדאנער בארא פון איזלינגטאן. זי איז אין טראוולקארט זאנע 2.
רבי בנימין ראבינאוויטש (כ' אב ה'תרע"ב - א' שבט ה'תשס"ב) איז געווען דער ראש ישיבה פון תולדות אהרן, א דיין אין דער עדה החרדית און דער גרינדער פונעם ״משכנות הרועים״ הויף אין ירושלים.
רבי בנימין איז געבוירן אין דער אלטשטאט ירושלים אין יאר ה'תרע"ב, צו זיין פאטער רבי אריה מרדכי ראבינאוויטש, א באיאנער חסיד, אן אייניקל פון רבי אריה מרדכי ראבינאוויטש, פאריסאווער רבי אין ירושלים, א זון פון רבי יהושע אשר ראבינאוויטש פון פאריסאוו, א זון פונעם ייד הקדוש פון פרשיסחא, און צו זיין מוטער מרת בתשבע, א טאכטער פון הרב בנימין יהודה לייב בערנשטיין, ראש ישיבה פון חיי עולם.
נאך זיין חתונה איז ער געווארן א מגיד שיעור אין דער חיי עולם ישיבה. שפעטער איז ער געווארן ראש ישיבה פון דער תולדות אהרן ישיבה וואו ער האט אויפגעשטעלט הונדערטער תלמידים.
אין יאר תשל״ט האט ער אויפגעשטעלט די ״משכנות הרועים״ גרופע פאר ירושלמער יידן פון א חסידישן אפשטאם וואס האבן נישט געהאט קיין ארט. זיין בית המדרש געפינט זיך ביי ״קהל יראים–חסידים״ אין דער מאה שערים גאס.
רבי בנימין איז נפטר געווארן ראש חודש שבט ה'תשס"ב און מען האט אים באערדיגט אין הר המנוחות. זיין ממלא מקום איז זיין עלצטער זון רבי חיים.
זאַלישטשיק (;;) איז אַ קליינע שטאָט אויפן טייך נעסטער אין דער טארנאפאלער גובערניע פון מערב אוקראינע (פריער אסט-גאליציע). עס איז דער אַדמיניסטראַטיווער צענטער פונעם זאַלישטשיקער ראיאן.
אין יאר 2001, האט זאַלישטשיק געהאט אַ באַפעלקערונג פון מער ווי צען טויזנט מענטשן.
ביז חורבן אייראפע האט זאלישטשיק געהאט א גרויסע יידישע קהילה.
יידן אין זאלישטשיק.
דער ערשטער רב פון זאלישטשיק איז געווען רבי שמואל ב"ר יצחק דוב מרגליות. רבי שרגא פייוויש האגער, זון פון דעם ״אמרי ברוך״ פון וויזשניץ, האט געפירט א הויף אין זאלישטשיק.
אין 1890 האבן געוואוניט אין טעפליק 4,513 יידן.
רבי יעקב האגער (געבוירן י' תשרי ה'תשט"ז, 26סטן סעפטעמבער 1955) איז דער דריטער און היינטיגער רבי פון סערעט-וויזשניץ. ער איז א מיטגליד פון מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
רבי יעקב איז געבוירן געווארן יום כיפור ה'תשט"ז צו זיין פאטער רבי אליעזר האגער, דער פריערדיגער רבי פון סערעט-וויזשניץ, און צו זיין מוטער מרת חיה צירל, טאכטער פון רבי שלום עוזר ברוין פון קרית אתא. אלס קינד און אלס א בחור פלעגט ער לערנען אין סערעטער מוסדות און דארט ער איז נתחנך געווארן ביז צו זיין חתונה. ער האט געהייראט מרת חווה, די טאכטער פון רבי דוד מתתיהו ראבינאוויטש פון ביאלע. אין יאר תשס"א, לויטן באפעל פון זיין טאטע דער רבי, איז ער נתמנה געווארן צו דינען אלס וועלטליכער רב פון סערעטער חסידים און פון דער געגנט רמת וויזשניץ אין שטאט חיפה. אלס רב ער איז שטענדיג געווען די רעכטע האנט פון זיין פאטער, און ער פלעגט איהם העלפן זייער א סאך מיט אלע געברויכן פון דעם חסידות און די מוסדות. יעדעס יאר, איידער ער איז געווארן א רבי, פלעגט ער פארן קיין אמעריקע און קיין אייראפע כדי צו שאפן געלט פאר די מוסדות. נאך דער פטירה פון זיין טאטע אין חודש תמוז ה'תשע"ה, האט מען איהם באקרוינט רבי.
אין יאר תשע"ו ער איז נתמנה געווארן אלס א מיטגליד פון מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
יעקב האגער (סערעט-וויזשניץ)
די זאקארפאטיע גובערניע (, "זאַקאַרפאַטסקאַ אבלאַסט") איז אן אבלאסט (גובערניע) פון דרום־מערב אוקראינע, וואס באדעקט דעם שטח פונעם היסטארישן ראיאן קארפאטארוס. די הויפטשטאט פון דער גובערניע איז אונגוואר. אנדערע וויכטיגע שטעט אין דער גובערניע זענען מונקאטש, חוסט, בערעגסאז און טשאפ.
די גובערניע באדעקט א שטח פון בערך 12,800 קוואדראט קילאמעטער (23סטע אין אוקראינע לויטן שטח) און איז די 15טע גרעסטע גובערניע לויט באפעלקערונג מיט 1,254,614 איינוואוינער (2001 צענזוס פון אוקראינע).
די גובערניע געפינט זיך אין די קארפאטישע בערג, און גרענעצט די פיר לענדער פוילן, סלאוואקיי, אונגארן און רומעניע.
פון 896 איז די געגנט געווען אן טייל פונעם קעניגרייך פון אונגארן, און דערפאר איז געווארן א טייל פון דער עסטרייכע אימפעריע ביז 1918. אין 1919 איז זי געווארן אנעקסירט צו טשעכאסלאוואקיי ביי דער פאריזער שלום קאנפערענץ.
די הויפט יידישע קהילות אין דעם געגנט זענען געווען אין מונקאטש, אונגוואר און חוסט. ביי דער דייטשער אקופאציע (מערץ 1944 - דעצעמבער 1944) האט מען פארטריבן כמעט די גאנצע באפעלקערונג; ווייניג פון זיי האבן איבערגעלעבט דעם חורבן.
די גובערניע איז געשאפן געווארן דעם 22סטן יאנואר, 1946, נאך ווען טשעכאסלאוואקיי האט אפגעטרעטן קארפאטארוס צו דער אוקראינישער סאוועטישער סאציאליסטישער רעפובליק, א טייל פונעם ראטן פארבאנד
ווען דער ראטן פארבאנד איז איינגעפאלן אין 1991, איז די זאקארפאטיע גובערניע געווארן א טייל פון דער אומאפהענגיקער אוקראינע.
טאַרנאפאל ("טערנאפיל"; "טערנאפאל"; פויליש, דייטש און ענגליש Tarnopol) איז א שטאט אין מערב-אוקראינע אויף די ברעגן פונעם טייך סערעט, וואס געפינט זיך אומגעפער 200 ק״מ דרום־מערב פון קיעוו.
טאַרנאפאל איז די הויפטשטאט פון דער טאַרנאפאלער גובערניע.
די שטאָט איז געגרינדעט געווארן אין 1540. אין 1544 האט מען געקאנטשעט דעם טארנאפאלער שלאס. אינעם 17טן יארהונדערט איז די שטאט געווארן פארברענט ביים כמעלניצקי אויפשטאנד; די אלע יידן אין שטאט האט מען גע׳הרג׳עט אדער פארטריבן. אין 1870 האט מען געעפנט די באנן ליניע פון טארנאפאל קיין לעמבערג. אין יענעם יאר האט טארנאפאל געהאט א באפעלקערונג פון 25,000.
יידישע היסטאריע פון טאַרנאפאל.
יידן האבן זיך באזעצט אין טאַרנאפאל שוין ביי זיין גרינדונג און זענען גיך געווארן א מערהייט פון דער שטאט. די שטאט האט געהאט א שול געבויט פון שטיינער וואס האט אויסגעזען ווי א פעסטונג. אין די יארן פון די גזרות ת"ח ת"ט האט די יידישע קהילה געציילט 300 משפחות, וואס רוב פון זיי זענען אומגעקומען דורך די קאזאקן.
נאך 1772, ווען די קהילה איז געווארן אנעקסירט צו דער עסטרייכער אימפעריע, האט אנגעהויבן צו בושעוון אין טארנאפאל די ווינטן פון דער השכלה. די שטאט איז אויך געקומען אונטער דער השפעה פון חסידות פון די ארומיגע גאליציאנער שטעטלעך. צווישן די רבנים פון טארנאפאל איז געווען הרב יוסף באב"ד, מחבר פונעם ספר ״מנחת חינוך״.
אין 1880 האבן געוואוינט אין טאַרנאפאל 13,468 יידן, און אין 1931, 13,999 יידן.
די טארנאפאלער גובערניע (, "טערנאפילסקאַ אבלאַסט"; אויך זיך פאררופן אויף טערנאפילשטשינא -) איז אן אבלאסט (גובערניע) פון אוקראינע. די הויפטשטאט פון דער גובערניע איז די שטאט טאַרנאפאל, אדורך וואס פליסט דער טייך סערעט, א בייטייך פונעם נעסטער. די באפעלקערונג איז געווען 1,066,523 אין 2015.
די גובערניע איז געשאפן געווארן דעם 4טן דעצעמבער, 1939, ווען די סאוועטן האבן אינוואדירט פוילן. נאך דער צווייטער וועלט־מלחמה איז די גובערניע געווארן אנעקסירט אין דער אוקראינישער סאוועטישער סאציאליסטישער רעפובליק.
פערזענליכקייטן.
אין שטעטל בוטשאטש איז געבוירן דער נאבעל פריז פאר ליטעראטור געווינער שמואל יוסף עגנון. ער האט באקומען די פרעמיע פאר זיינע ביכער וועגן גאליציאנער יידן.
נאַנהעד () איז א סטאנציע אין דעם דיסטריקט פון נאנהעד, אין דער לאנדאנער בארא פון סאדארק, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק און סאדאיסטערן באדינונגען.
די סטאנציע האט געעפנט אום 1טן סעפטעבער 1871 אויף דער לאנדאן, טשאטאם און דאווער באן.
קראפֿטאן פאַרק () איז א סטאנציע אויף דער - אין דעם דיסטריקט פון קרפטאן פארק, בראקלי, אין דער לאנדאנער בארא פון לואישעם, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק און איז אין טראוולקארט זאנע 3.
די סטאנציע האט געעפנט אום 1טן יולי 1892 אויף דעם קאטפארד שלייף דורך דער לאנדאן, טשאטאם און דאווער באן.
קאַטפֿארד () איז א סטאנציע אויף דער - ליניע אין דעם פארשטאט פון קאטפארד, אין דער לאנדאנער בארא פון לואישעם, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק און איז אין טראוולקארט זאנע 3. די סטאנציע איז גאנץ נאנט צו קאטפארד בריק באן סטאנציע אויף דער מיטן קענט ליניע.
שלמה זלמן לארינץ (כ"א אדר ה'תרע"ח, 5טן מערץ 1918 - א' חשוון ה'תש"ע, 19טן אקטאבער 2009) איז געווען א כנסת דעפוטאט 33 יאר און פארזיצער פון דעם פינאנץ-קאמיטעט צווישן די יארן 1977–1984.
ער איז געבוירן געווארן כ"א אדר תרע״ח אין בודאפעשט, אונגארן צו רב יוסף אריה לארינץ, זון פון הרב יצחק לארינץ גאב"ד גרויס-אראס. אין די יארן 1933–1935 האט ער געלערנט אין דער פאפער ישיבה אין אונגארן ביי הרב יעקב יחזקיה גרינוואלד. אין סוף 1935 איז ער געפארן אין פוילן צו לערנען אין דער מירער ישיבה. דערנאך איז ער צוריקגעפארן אין אונגארן. פאר דער צווייטער וועלט-מלחמה איז ער געווען טעטיג אין דער אומלעגאלע אימיגראציע ארגאניזאציע פון אגודת ישראל אין אונגארן.
ער האט געדינט אין דעם כנסת 33 יאר פונעם 30סטן יולי 1951 ביזן 23סטן יולי 1984 אלס א דעפוטאט פון דער אגודת ישראל פארטיי. דורכאויס זיין קאדענץ האט ער געארבעט אז מ׳זאל געבן געלט פאר די תלמידים פון די ישיבות.
נאך זיין קאדענץ אינעם כנסת האט מען אים באשטימט פארזיצער פון דעם ראט פון דעם באנק פון ישראל, פון 1987 ביז 2003. זיין חתימה ערשיינט אויף אלע באנקנאטן פון יענע יארן. אין 1989 איז ער געווען איינער פון די וואס האבן אויפגעשטעלט די ליטווישע פארטיי דגל התורה.
צענדליגע יארן האט ער געוואוינט אין בני ברק. אין זיינע לעצטע יארן האט ער געוואוינט אין קרית מאטערסדארף, ירושלים. ער האט מקדיש געווען זיין צייט צו לערנען תורה, און האט ארויסגעגעבן א ספר פון חידושי תורה "מילואי שלמה". אויך האט ער פארעפנטלעכט זיין אויטאביאגראפיע "במחיצתם של גדולי תורה" (2 בענדער).
גל גדות ("גאַל גאַדאָט", געבוירן דעם 30סטן אפריל 1985) איז אן ישראלדיקע אקטריסע און מאדעלקע. גדות האט געוואונען "מיס ישראל" אין 2004. זי האט געשפילט דזשיזעל ישר אין דעם 2009 פילם "שנעל און צאָרנדיק". אויך האט זי געשפילט וואונדער וואמאן אין " אין 2016. זי האט ווידער געשפילט וואונדער וואמאן אין די פילמען "וואונדער וואמאן" און "גערעכטיקייט בונד" פון 2017, און שפעטער אין "וואונדער וואמאן 1984" (2020). אין 2013 איז זי געראנגקט געווארן אלס די צווייטע מערסט פּראָפֿיט-געבנדיקע מאדע מאדעלקע אין ישראל.
גדות איז געבוירן געווארן אין ישראל צו ישראלדיקע יידישע עלטערן. זי איז געבוירן און אויסגעוואַקסן געווארן אין ראש העין. אירע עלטערן האבן זייער משפּחה-נאָמען געטוישט פון "גרינשטיין" צו "גדות". איר פאטער מיכאל גדות איז אן אינזשעניר, און איר מוטער אירית איז א לערערין. גדות'ס זיידע און באבע זענען חורבן-איבערלעבער.
פּאַטשינאָ ביי דער ווענעציע פילם־פעסטיוואל אין סעפטעמבער 2004
אַלפֿרעדאָ דזשיימס "אַל" פּאַטשינאָ (ענגליש: "Alfredo James "Al" Pacino", געבוירן דעם 25סטן אפריל 1940) איז אן אמעריקאנער אקטיאר. ער האט געווונען אן אקאדעמיע פריז פארן בעסטער אקטיאר, אן עמי פריז און צוויי טאָני פריזן. אפשר איז ער בעסטנס באקאנט פאר זיינע ראלעס אלס טאָני מאָנטאַנאַ אינעם פילם "העפֿט-געזיכט" און מייקל קאָרלעאָן אין "דער קוואטער". ער אויך האט געשפילט אין "קאַרליטאָ'ס וועג".
היינט איז פּאַטשינאָ דער צווייטיקער פרעזידענט פון "די אקטיארנ'ס סטודיאָ" מיט עלן בערסטין און הארווי קייטל.
פּאַטשינאָ האט דריי קינדער. די עלטסטע, דזשולי מערי (געב' 1989), איז זיין טאכטער צו די שוישפיל טרענירערין דזשען טעראַנט. ער אויך האט צווילינגען, זון ענטאָן דזשיימס און טאכטער אָליוויע ראָז (געב' 2001), צום אקטריסע בעווערלי ד'אנדזשעלא. זיי האבן געהאבן א פֿאַרהעלטעניש פון 1996 ביז 2003. פּאַטשינאָ האט געהאט א פֿאַרהעלטעניש מיט דיען קיטאָן, זיין באַטייליקטע אקטריסע אין די "גאדפאטער" טרילאגיע. פּאַטשינאָ האט קיינמאל נישט געהייראט.
דזשאָן קריסטאָפֿער "דזשאָני" דעפּ דער יינגער (ענגליש: ".John Christopher "Johnny" Depp Jr", געבוירן דעם 9טן יוני 1963) איז אן אמעריקאנער אקטיאר, פילם פראדוצירער און מוזיקאנט.
דעפּ איז דער זון פון אן אינזשענירין און א סאַרווער. ער האט אויסגעוואַקסן מיט זיין ברודער דני און זיינע שוועסטערן דעבי און קריסטי, און האט פֿאַרברענגט אָפּ פילע צייט מיט זיין זיידע. ווען זיין זיידע איז געשטארבן איז דעפ געווען זיבן יאר אלט. זיין פאמיליע האבן געגאנגען צו פלארידע, און אין די קומענדיקע יארן זיי האבן זייער היים געטוישט פארשידענע צייטן. דזשאָני האט אגענהייבט צו דורכפֿאַלן אין שולע און האט געהאט זיין ערשטע געניטקייט מיט היילמיטלען ביים עלטער פון 15. ער איז אַוועקגעוואָרפֿט פון שולע און האט אנגעהויבט צו מאכן מוזיק אין א טרופע מיטן נאמען "דאס פֿלעמל" און דערנאך "די קינדער".
זיין ערשטער פילם איז געווען "א קאָשמאַר ביי עלם גאַס" אין 1984, וואס איז געראטן. דערנאך האט ער אָנגענומען אַ בּאַשלוס צו גיין צו א שוישפיל שולע אין לאס אנדזשעלעס. ער האט באקומען א קליינע ראלע אינעם פילם "פּלאַטון". פֿון דעמאָלט אָן איז דעפּ געווען א "שטערן". ער איז געווארן א "יוגנט אָפּגאָט", פון וואס ער האט נישט געהאלטן. זיין דראג-באנוץ ביי יענער צייט איז געווען אין די נייעס, אבער זיין קאריערע האט קאָנטינוירט און ער האט געשפילט אין א סך פילמען.
דעפּ איז איינער פון די מערסט פאפולערע האליוואד אקטיארן וועלכע קענען אויסשפילן אַ סך פארשידענע ראלעס. געוויינטלעך אויסשפילט ער זייער אויסטערלישע כאראקטערן, אזוי ווי אין דער פילם "דערגייונג קיינמאָל לאַנד". דאַצו זיין וויזיע, ער אויך איז באליבט פאר זיין שוישפיל טאלאנט און זיין וויציקע טואונגען.
רבי בן ציון אריה לייבוש האלבערשטאם איז דער היינטיקער באבאווער רבי. ער איז א זון פון דעם דריטן באבאווער רבי'ן רבי שלמה האלבערשטאם, און א ברודער פון רבי נפתלי צבי האלבערשטאם וואס איז געווען דער פערטער רבי נאך זיין טאטן.
ער איז נתמנה געווארן גלייך נאך דער פטירה פון דעם באבוב'ער רבי'ן רבי נפתלי צבי האלבערשטאם, וואס האט קיין זון נישט איבערגעלאזט נאר צוויי איידעמעס: דער עלטערער איידעם רבי יהושע רובין און דער צווייטער רבי מרדכי דוד אונגער, היינט רבי פון באבאוו־45.
נאך דער פטירה פון רבי שלמה'לע האט מען געקרוינט זיין עלצטן זון רבי נפתלי צבי אלס נאכפאלגער, ממלא מקום, און זיין זון רבי בן ציון האט מען געקרוינט אלס רב הצעיר (יונגער רב).
נאך דער פטירה פון רבי נפתלי צבי האלבערשטאם, האט דאס חסידות צעשפאלטן. זיין שוואגער רבי חיים יענקל טויבער, דיין פון דער קהילה, האט געקרוינט רבי נפתלי'ס ברודער און רב הצעיר רבי בן ציון אריה לייבוש פאר מנהיג הקהילה. א חלק פונעם חסידות האט אבער אויפגענומען רבי מרדכי דוד אונגער אלס רבי און זיין שוואגער רבי יהושע רובין אלס רב.
נאך א לענגערן און קאנטראווערסיאלן געפעך פון נאנט צו צען יאר אין בית דין, האט רבי בן ציון זוכה געווען אין די אויסשליסליכע רעכט זיך צו קענען רופן "באבאווער רב" אדער "האדמו"ר מבאבוב", און זיינע פלומעניקעס זענען לויטן פסק געהייסן געווארן צוצולייגן א שטאטס-נאמען אדער א גאס-נאמען צו דעם נאמען באבוב. אויפן פסק דין פעלט דער אונטערשריפט פון איינעם פון די דיינים, וועלכער האט נישט געוואלט באשטעטיגן דאס שטאנדהאפטיגקייט און אומאפהענגיגקייט פונעם פסק. פונדעסטוועגן אבער, איז דער פסק דין פולקאם אנגענומען געווארן דורך ביידע זייטן, ווען די אנדערע זייט האט אפיציעל אדאפטירט דעם נאמען "באבוב-45" און רבי בן ציון איז געבליבן מיטן נאמען באבוב.
בעלינגהאַם () איז א סטאנציע אויף דער - ליניע אין דער פארשטאט פון בעלינגהאם, אין דער לאנדאנער בארא פון לואישעם, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק און איז אין טראוולקארט זאנע 3.
בעקנהאם היל () איז א סטאנציע אויף דער - ליניע אין דער פארשטאט פון דאונהאם, אין דער לאנדאנער בארא פון לואישעם, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק און איז אין טראוולקארט זאנע 4.
רעוונסבארן () איז א סטאנציע אויף דער - ליניע אין דער לאנדאנער בארא פון בראמלי, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק און איז אין טראוולקארט זאנע 4.
דער גרעסטער שטח פון דער מאלי אימפעריע
די מאַלי אימפעריע איז געווען א לאנד אין מערב אפריקע פון 1235 ביז 1645. די מאנדינקא האבן געוואוינט דארט. סונדיאטא קייטא האט געגרינדעט די אימפעריע, וואס איז געווארן ברייט באקאנט מיט איר רייכע קיסרים. די מאלי אימפעריע איז געווען די גרעסטע אימפעריע אין מערב אפריקע און האט געהאט א שטארקן קולטורעלן איינפלוס אויף מערב אפריקע, און איר שפראך, געזעצן און מנהגים זענען געווארן פארשפרייט לענגאויס דעם ניזשער טייך.
לאקאציע פון דער אינקא אימפעריע
א קוק אויף  מאטשו פיטשו, "די פארלוירענע שטאט פון די אינקא," היינט אן ארכעאלאגישער ארט
די אינקא זענען געווען א ציוויליזאציע אין די יארן איידער קאלומבוס איז אנגעקומען אין אמעריקע. די אינקא אימפעריע איז געווען אין די אנדן פון דרום אמעריקע. אריגינעל האט דאס ווארט ״אינקא״ באדייט דער מלך אדער קייסער פון דעם אינקא פאלק, אזוי ווי ״פרעה״ אין מצרים. די אינקא אימפעריע איז געווען די גרעסטע אימפעריע אין די קאנטינענטן פון אמעריקע, און פון די גרעסטע אין דער וועלט.
די אינקא האבן געהערשט לענגאויס דעם מערב בארטן פון דרום אמעריקע א ביסל לענגער ווי 100 יאר, ביז צו דער שפאנישער אינוואזיע אינעם 16טן יארהונדערט. דער צענטער פון דער אימפעריע איז געווען ארום דער שטאט קוסקא, היינט אין דרום פערו. דורכאויס זייער אימפעריע האבן זיי געבויט טראקטן און בריקן כדי צו מאכן מעגלעך פארן צווישן זייערע געמיינדעס.
די אינקא אימפעריע האט אנגעהויבן ארום דער טיטיקאקא אזער אין יאר 1197. פון 1438 ביז 1533, האבן די אינקאס פארברייטערט זייער שטח איבער א גרויסן טייל פון מערב דרום אמעריקע, איינשליסנדיק די אנדן בארגקייטן. דער שטח פון דער אימפעריע האט איינגעשלאסן גרויסע טיילן פון די היינטיקע לענדער עקוואדאר, פערו, באליוויע, ארגענטינע און טשילע.
אין 1533, האט דער שפאניער פראנציסקא פיזארא הינגעריכטעט אטאהואלפא, דער לעצטער אינקא קייסער.
"אין וויטרא" באדייטעט "אין א גלאז", אזוי ווערט גערופן די פראצעדור ווען פערטיליזאציע ווערט פראקטיצירט אין א גלאז.
דאס באדייטעט, ווען א נקיבה'ס אייעלע ווערט ארויסגענומען פון איר גוף, און די פערטיליזאציע ווערט פראקטיצירט אין א קליינע גלאזערנע געשיר.
דער פראצעדור ווערט געטון צו העלפן פרויען מיט שוואנגערן פראבלעמען, צו קענען שוואנגערן.
"אין וויטרא" אין הלכה.
עס זענען פארהאן פילע דעות אין הלכה, איבער די אויסגעהאלטנקייט פון דער פראצעדור.
זשואיש פרעס - איז א רעכטע שטארק צינוסטישער צייטונג וואס ווערט ארויסגעגעבן וועכנטליך אין ניו יארק פאר מאדערן ארטאדאקס אידן, וואס וואוינען אין פלעטבוש, טינעק, וועסט סייד, ריווערדעיל. און אזוי ווייטער. עס האלט זיך פאר די גרעסטע אידישער צייטונג אין אמעריקע.
דאס איז געגרינדעט דורך ר' שלום קלאס אין א שותף און איז אריבער צו זיין טאכטער וואס איז אן עגונה.
זיי האבן גאר באלערענדע קאלומנעס פון אלע שישקעס און עסקנים פון ארטאדאקסישן אידנטום. פון צווישן זיי, מארווין שיק, רעביצען אסתר יונגרייז, ר' יחזקאל גאלדוואסער, סטיווען פלאוט, ר' יצחק לעווין דער אינגער זשורנאליסט אהרן קליין און פילע נאך. זייער איצטיגער רעדאקטאר איז זשעיסאן מאוז וואס האט אויך פילע בלערענדע קאלומנעס.
חסידים קויפן דאס בעיקר צוליב די מערסטע פאפולערע קלאסיפירטע רעקלאַמעס וואס דאס פארמאגט יעדע וואך פאר אַרבעט, שטעלעס און אנדערע פרנסה געלעגנהייטן.
זיי האבן די מערסטע רעקלאַמעס פון אלע אידישע צייטונגען, ד.ה. אין ביזנעס זענען זיי די מערסטע מצליח פון אלע אידישע צייטונגען. אבער עס איז זייער ארים און נידעריג אין זשורנאליסטישע סטאנדארט. ווייל עס איז בעיקר פראפעגאנדע און איינזייטיגע השקפה. כמעט נישטא קיין נייעס.
אבער זיי האבן יא אינטערסאנטע באלערנדע ארטיקלען לגבי היסטאריע און וויסנשאפט.
זיי האבן א באזונדערע אפטיילונג פאר קינדער גערופן "פאמיליע מאגאזין", און אויך אן אפטיילונג פאר ערוואקסענע גערופן "פעמילי אישוס" וואס ספעציעל געלייגט אינמיטן כדי אז מען זאל עס קענען ארויסנעמען און די קינדער זאלן דאס נישט זעהן.
עס באלאנגט פאר די קלאס משפחה, זיי האבן איין אייניקל וואס לערנט זיך איצט אין קאלאמביע זשורנאליזם און מ'לייגט גרויס האפענונג אז ער וועט ארויפארבייטן די צייטונג וואס זיין מאמע און זיידע האבן נישט מצליח געווען.
וואו די מאיא האבן געוואוינט (אינערהאלב די רויטע ליניעס) צו פארגלייכן וואו האבן געוואוינט אנדערע מעזא-אמעריקאנער (אינערהאלב די שווארצע ליניעס) אין די יארן 250–900
די מאיא ציוויליזציע באדייט א פאלק וואס האבן געוואוינט אין  מעזא-אמעריקע. טייל מאיא וואוינען דארט אויך היינט.
די מאיא האבן געוואוינט דארט פאר 4,000 יאר (אומגעפער 2000 פאר דער ציווילער רעכענונג). אין יענע צייטן האבן געוואוינט אין דעם מאיא געגנט קאמפלעקסע געזעלשאפטן. זיי האבן קולטיווירט צום עסן קוקורוזע, באנדלעך, קאבאק, און טשילי פעפערן. די ערשטע מאיא שטעט זענען אנטוויקלט געווארן בערך 750 יאר פאר דער ציווילער רעכענונג.
די מאיא האבן געהאט א געשריבענע שפראך און א נומערן סיסטעם. זיי האבן שטודירט די שטערן און די פלאנעטן, און האבן געמאכט קאלענדארן.
די מאיא ציוויליזאציע האט געשפרייט פון צענטראל מעקסיקע ביז האנדוראס, גוואטעמאלע און צפון על סאלוואדאר.
די ערשטע מאיא זידלונגען האבן אנגעהויבן בערך  1800 יאר פאר דער ציווילער רעכענונג. זיי האבן געוואוינט אין דעם סאקאנוסקא געגנט (היינט דער שטאַט טשיאפאס, מעקסיקע, ביים פאציפישן אקעאן.
איינפאל.
צווישן די יארן 900 און 1000, האבן מענטשן אנגעהויבן פארלאזן די שטעט אין די דרום פלאכלענדער. די מאיא האבן אויפגעהערט מאכן גרויסע מאנומענטן. די היסטאריקער פארשטייען נישט פארוואס האט דאס פאסירט.
שארטלאנדס () איז א סטאנציע אין שארטלאנדס, לאנדאנער בארא פון בראמלי, דרום לאנדאן. זי באדינט דעם דרום-מערב טייל פון בראמלי.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק און סאדאיסטערן, און איז אין טראוולקארט זאנע 4.
דער קאטפארד שלייף (טעמזלינק) און די טשאטאם הויפט ליניע (סאדאיסטערן) קומען צוזאמען פונקט מערב פון דער סטאנציע.
די סטאנציע האט געעפנט אום 3טן מיי 1858 מיטן נאמען בראמלי. פון 1892-1894 האט מען פארגרעסערט די סטאנציע ווען מען האט געעפנט דעם קאטפארד שלייף.
בראמלי דרום () איז א סטאנציע אויף דער טשאטאם הויפט ליניע וואס באדינט דעם שטאט־צענטער פון בראמלי, דרום־מזרח לאנדאן.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדאיסטערן, מיט עטלעכע באנען אויך פון טעמזלינק, און איז אין טראוולקארט זאנע 5.
די סטאנציע האט געעפנט אום 22סטן נאוועמבער 1858 מיטן נאמען בראמלי. אום 1טן יוני 1899 האט מען געענדערט דעם נאמען צו בראמלי דרום.
די  אייראפעאישע פֿרייהאַנדל אַסאסיאַציע (European Free Trade Association - EFTA) איז געווארן אויפגעשטעלט דעם 3טן מיי 1960 ווי אן אלטערנאטיווע מעגלעכקייט פאר אייראפעאישע לענדער וואס האבן נישט געוואלט אדער נישט געקענט זיך איינשליסן אין דער אייראפעאישער געמיינדע, וואס איז היינט דער אייראפעאישער פארבאנד.
דער EFTA אפמאך איז גע׳חתמ׳עט געווארן דעם 4טן יאנואר 1960 אין שטאקהאלם דורך זיבן לענדער; אבער היינט האט די אסאסיאציע נאר איסלאנד, נארוועגיע, שווייץ און ליכטנשטיין. וועגן דעם האט מען געדארפט טוישן דעם ״שטאקהאלם אפמאך״ מיטן ״וואדוץ אפמאך״.
דער אפמאך גאראנטירט פרייהייט פון האנדל צווישן די מיטגליד לענדער. דריי EFTA לענדער זענען א טייל פון דעם אינערלעכן מארק פונעם אייראפעאישן פארבאנד דורך דעם "אייראפעאישער עקאנאמישער געגנט" (European Economic Area - EEA) האנדל אפמאך, וואס מ׳האט אויפגעשטעלט אין 1994. דאס פערטע לאנד, שווייץ, האט באשלאסן זיך פארבינדן מיטן אייראפעאישן פארבאנד דורך בילאטעראלישע אפמאכן. דערצו האבן EFTA לענדער פרייהאנדל פארבינדונגען מיט עטלעכע לענדער אינדרויסן פון אייראפע.
ביקלי () איז א סטאנציע אויף דער טשאטאם הויפט ליניע וואס באדינט דאס שטעטל ביקלי, לאנדאנער בארא פון בראמלי, דרום־מזרח לאנדאן.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדאיסטערן און טעמזלינק, און איז אין טראוולקארט זאנע 5.
די סטאנציע האט געעפנט אום 5טן יולי 1858 מיטן נאמען סאוטבארא ראד. אין 1860 האט מען געענדערט דעם נאמען צו ביקלי.
סט מערי קריי () איז א סטאנציע אויף דער טשאטאם הויפט ליניע וואס באדינט סט מערי קריי, לאנדאנער בארא פון בראמלי, דרום־מזרח לאנדאן.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדאיסטערן און טעמזלינק, און איז אין טראוולקארט זאנע 6.
די סטאנציע האט צוויי אינזל־פעראנען. פעראנען 1 און 3 ווערן באדינט דורך באנען קיין און צענטראל־לאנדאן, פעראן 2 קיין און און פעראן 4 קיין.
די סטאנציע האט געעפנט אום 3טן דעצעמבער 1860.
מען ניצט דאס ווארט שטעטל א סך פאר די שטעטלעך אין אייראפע וואו אלע אידישע איינוואוינער ווייסן וואס טוט זיך ביי יענעם אין טאפ.
הײַנט אין מאדערענער אמעריקע איז אויך נאכגעמאכט געווארן דורך חסידים די באגריף מיט אויפשטעל פון קאשוי, טאהש, און קרית יואל, סקווירא. און אזוי ווייטער.
לונד () איז אַ שטאָט אין דורעמדיקער שװעדן. עס איז, צוזאַמען מיט סיגטונאַ, די עלטסטע שטאָט אין שװעדן. לונד איז געגרינדעט אַ פּאָר יאָר פֿאַר יאָר 1000. דעמאָלט איז לונד און די פּראָװינץ סקאָנע, װוּ לונד געפֿינען זיך געװען אַ טײל פֿון דענמאַרק.
לונד איז אַ קלײנע שטאָט, אָבער אויך אַ חשובֿע שטאָט, װײַל עס האָט אַ סך װיסנשאַפֿטליכע אינסטיטוציעס; אַן אוניװערסיטעט װאָס דאָמינירט, צװײ נײַע פֿאָרשונגצענטערס (ESS, Max IV) אײנער פֿון דעם האָט טאַקע איצט די שטערקסטע ליכט אין דער װעלט!
פֿון אָנהײַב איז לונד געװען אַ חשובֿע שטאָט פֿאַר דער קאַטוילישער קירך. דאָ אין מיטן פֿון שטאָט איז דער באַרימטער קאַטעדראַל געבויט אין דעם מיטל-עלטער.
צװישען אַן ערך יאָר 1870 און דער צװײטער װעלט-מלחמה איז לונד אויך געװען אַן װיכטיקער אָרט פֿאַר יידן. דעמאָלט איז געװען אַן אָרעם שטאָטטײל װאָס מען רופֿט "די נויט" (שװעדיש:Nöden) װוּ אַ סך יידן זײַנען געװוינט. צוליב האָט מען אַ מאָל גערופֿן לונד פֿאַר "ירושלים דער צפֿון".
רבי מאיר זלאטאוויץ (י׳ סיון תש״ג – כ״ט סיון תשע״ז) איז געווען א שרייבער און דער גרינדער פון ארטסקראל פובליקאציעס.
ר׳ מאיר איז געבוירן געווארן אין מאנהעטן י׳ סיון תש״ג צו אהרן זלאטאוויטש, א מוהל און א שוחט, און זיין ווייב פרומא.
ער איז געווען א תלמיד פון הרב משה פיינשטיין אין  מתיבתא תפארת ירושלים.
ער איז געווארן דירעקטאר פון א גראפֿיק סטודיא אין ניו יארק. די פירמע, ארטסקראל סטודיאס, האט פראדוצירט בראשורן, איינלאדונגען, צייכענונגען און  כתובות. מען האט רעקאמענדירט צו זלאטאוויצ׳ן דעם נאעמן פון רבי נתן שערמאן, מנהל פון דער קארלין־סטאלינער ישיבה אין בארא פארק, און זיי האבן קאלאבארירט אויף א פאר פראיעקטן.
מיט דער הסכמה פון הרב משה פיינשטיין, הרב יעקב קאמינעצקי, און אנדערער גדולי ישראל האבן די צוויי ארויסגעגעבן די חמש מגילות איבערגעזעצט אויף ענגליש מיט א נייעם פירוש. אויך האבן זיי ארויסגעגעבן איבערזעצונגען פון תורה, נביאים, ש״ס, די הגדה און דעם סידור. אין די ערשטע 25 יאר האט ארטסקראל ארויסגעגעבן מער ווי 700 ספרים און ביכער.
רבי מאיר זלאטאוויץ איז נפטר געווארן כ״ט תמוז תשע״ז.
ר׳ מאיר און זיין ווייב רחל האבן געהאט פיר זין און פיר טעכטער.
דער טריפל פֿראנטערא ״דריי לענדער עק״ (,) איז א דרייפאכיקער גרענעץ שטח ביים צוזאמענקום פון פאראגוויי, ארגענטינע און בראזיל, וואו די איגואזו און פאראניא טייכן פליסן צוזאמען. נאענט צום צוזאמענפלוס זענען די שטעט  סיודאד דעל עסטע (פאראגוויי); פוערטא איגואזו (ארגענטינע) און פאס דו איגוואסו (בראזיל).
די באפעלקערונג אינעם דריי לענדער עק איז קאנצענטרירט אין די דריי גרענעץ שטעט. די גרעסטע פון זיי איז סיודאד דעל עסטע אין פאראגוויי, וואס האט געהאט אין 2010 א באפעלקערונג פון 390,000, און די קלענסטע איז פוערטא איגוואזו, ארגענטינע, מיט א באפעלקערונג פון 82,000. די טוריסן שטאטן פאס דא איגוואצו אין בראזיל האט 300,000 באוואוינער.
דער דריי לענדער עק איז א וויכטיקער טוריסטן געגנט. ביים צוזאמענקום פון די דריי לענדער האט יעדע לאנד געבויט אן אבעליסק אין זיינע נאציאנאלע קאלירן. פון יעדן אבעליסק קען מען זען אלע דריי לענדער.
a>, און לעבן אים - דער לאנדאנער פלאנעטאריום
וואקס טעקל פון מארי טוסא, גרינדער פונעם מוזיי - אין דעם אריינגאנג צום  אויסשטעלונג זאל אין דעם מוזיי אין לאנדאן
מאדאם טוסא (ענגליש: "Madame Tussauds") איז א נעץ פון מוזייען פון וואקס־מאדעלן גערופן אויפן נאמען פון מארי טוסא. דער הויפט צווייג פונעם נעץ געפינט זיך אין לאנדאן, ענגלאנד. די מוזייען שטעלן פאר היסטארישע פערזענלעכקייטן און אנדערע פערזענלעכטן וואס זענען בארימט אין נארוועלכן געביט (פאליטיקער, שוישפילער אד״ג), מיטן ציל פון מוסטערן וויאזוי זיי האבן אויסגעזען און וואס האבן זיי געטון, מיטן הילף פון די וואקס מאדעלן.
מארי טוסא האט געשאפן איר ערשטן וואקס סקולפטור, א מאדעל פון וואלטער, אין 1777. דער סקולפטור האט שטארק געלונגען און צוליב דעם האבן נאך בארימטע מענטשן געבעטן פון איר אז זי זאל מאכן מאדעלן פון זיי אויך, צווישן זיי בענדזשאמין פרענקלין און זשאן-זשאק רוסא.
אין 1792 איז מארי טוסא אריבער קיין ענגלאנד מיט איר זאמלונג פון וואקס מאדעלן. אין 1835 האט זי געעפנט א מוזיי אין בעקער סטריט און אין 1884 איז דער מוזיי אריבער צו זיין היינטיגער געביידער אויף מארלעבאן ראד אין לאנדאן.
צווייגן פונעם מוזיי.
דער מוזיי האט נאך צווייגן אין פארשידענע טוריסטן שטעט, ווי אמסטערדאם, בערלין, באנגקאק, האנג קאנג, פאריז, וואשינגטאן, לאס וועגאס, ווין אוון ניו יארק. די מאדעלן זענען נישט גלייך אין אלע מוזייען; אין יעדן ארט קען מען טרעפן מאדעלן צוגעפאסט צום ארט, און אויך מאדעלן פון לאקאלע מפורסמים און פאליטיקער, וואס טרעפן נישט קיין ארט אין די מוזייען אין אנדערע ערטער.
15x15פיקס [אפיציעלע וועבזייטל] פון מאדאם טוסא
דער טייך מעקאנג (ענגליש: "Mekong") איז איינער פון די גרעסטע טייכן אין דעם קאנטינענט אזיע. דער טייך איז לאנג 4,350 ק"מ, און איז דער 11ט גרעסטער אין דער וועלט.
דער מעקאנג פֿליסט אדורך די לענדער  כינע, מיאנמאר (בורמע), לאאס, טיילאנד און קאמבאדיע, און ער גיסט אריין אינעם דרום כינע ים אין א דעלטע אין דרום וויעטנאם. דער קוואל פונעם טייך איז אין טשינגהאי אין טיבעט. הויך 5,224 מעטער. לענגאויס דעם טייך געפינען זיך צענטראלע שטעט ווי וויענטיאן, הויפשטאט פון לאאס, און  פנאם פען, הויפטשטאט פון קאמבאדיע.
מער ווי 1,200 פארשידענע זגאלן פון פיש לעבן אינעם. ער גיט א גוטע פרנסה פאר די פֿישער.
אין דעם שטח פון כינע אליין האט מען געבויט אויפן טייך  11 דאמבעס, און מען פלאנירט נאך. ווייטער, אין לאאס, האט מען געבויט זיבן דאמבעס. מען ניצט די דאמבעס צו שאפן עלעקטריע
פּאַדינגטאָן בערעלע (ענגליש: "Paddington Bear") איז א פיקטיווער כאראקטער אין קינדער ליטעראטור. ער איז ערשט באווייזט געווארן דעם 13טן אקטאבער 1958, און איז געווען אין מער ווי 20 ביכער געשריבן דורך מייקל באנד. פּאַדינגטאָן בערעלע איז א נימוסדיקער בער פון פערו. ער רופֿט מענטשן כמעט קיין מאל נישט לויט זייערע ערשטע נעמען.
"פּאַדינגטאָן" ביכער האבן זיך פֿאַרקויפֿן העכער 30 מיליאן קאפיעס ארום דער וועלט. א פילם באזירט אויף די ביכער איז באפרייט געווארן אין 2014.
"די רויטע פּיל" (ענגליש: "The Red Pill") איז אַן אַמעריקאַנישער דאָקומענטאַלער פֿילם וואָס איז געווען באַשאַפֿן אין 2016 רעזשיסירט פֿון קאַסי דזשיי ("Cassie Jaye"). דער פֿילם פֿאָרשט אויס די באַוועגונג פֿון די רעכט פֿון מענער בשעת דזשיי פֿילמירט די מנהיגים און אָנהענגער(ין)ס אין דער באַוועגונג פֿאַר אַ יאָר. מען האָט אָפּגעהאַלטן די פּרעמיערע פֿון דעם פֿילם "די רויטע פּיל" דעם 7טן אָקטאָבער 2016 בײַ "סינעמאַ ווילאַדזש" ("Cinema Village") אין דער שטאָט ניו-יאָרק, נאָכגעקומען פֿון עטלעכע אַנדערע איינמאָליקע פֿילמווײַזונגען איבער גאָר דער וועלט. עס איז געווען אַרויסגעגעבן אויף די־ווי־די און בלו־ריי דעם 7טן מערץ 2017, פֿון "גראַוויטאַס ווענטורס" ("Gravitas Ventures"). מחלוקת וועגן דעם פֿילם איז געווען גורם עטלעכע פּראָטעסטן און אַנולירונגען פֿון די פֿילמווײַזונגען.
"די רויטע פּיל" פֿאַרצייכענט די נסיעה פֿון דזשיי וווּ זי הייבט אָן אַלס אַ סקעפּטישע פֿעמיניסטקע וואָס איז חוקר־ודורש דאָס וואָס זי האַלט איז אַ שינאה־באַוועגונג. דאַן אַנטדעקט זי אַז די באַוועגונג איז אַנדערש פֿון וואָס זי האָט זיך געריכט און הייבט אָן צו ספקן אין אירע אייגנע דעות וועגן מין, כוח און פּריווילעגיע. דער פֿילם רעדט אַרום פֿילצאׇליקע ענינים וועגן מענער און ייִנגלעך ווי צום בײַשפּיל מענליכע אַליינמאׇרד ניוואׇען, אַרבעטאָרט טויטפֿאַלן און שטאַרק אײַנגעשטעלטע שטעלעס, פֿאַלשע פֿאַרגעוואַלדיקונג טענות און מיליטער־מוזדינסט.
טעמזלינק איז א רוטע אין דער בריטישער באן סיסטעם מיט 115 סטאנציעס. ער איז לאנג 225 ק״מ. די רוטע גייט פון צפון צו דרום אדורך לאנדאן פון  בעדפארד, פיטערבארא או קעמברידזש קיין ברייטאן, הארשאם און ריינהאם. די רוטע גייט צו לאנדאן גאטוויק ערפארט און לאנדאן לוטאן ערפארט; אויך האט זי א פארשטאטישן שלייף וואס גייט קיין סאטאן און  ווימבלדאן. וואכנטעג גייט אויך א פארשטאטישע ליניע אדורך און קיין.
טעמזלינק האט געעפנט ווי א באדינונג אדורך לאנדאן אין 1988. ביז 1998, איז די סיסטעם געווארן זייער איבערגעפאקט, מיט מער ווי 28,000 פאסאזשירן אין דעם פארמיטאג שפיץ.
די גיכע באנען פארן נארמאל צווישן ברייטאן און בעדפארד אדורך לאנדאן ברידזש. פארשטאטישע שלייף באנען הייבן אן אדער ביי ווימבלדאן אדער ביי סאטאן און שטעלן זיך אפ ביי אלע סטאנציעס ביז. פארשטאטישע באנען פון שטעלן זיך אפ ביי אלע סטאנציעס אדורך און בראמלי דרום, קאטפארד און, ביז דער סוף סטאנציע וועסט האמפסטעד מאנטיק ביז פרייטיק, בלעקפרייערס סוף־וואך. עס זענען פאראן אויך באדינונגען צווישן בעדפארד אדער לוטאן אדער סאנט אלבאנס און סאנט פאנקראס. אין די שפיץ שעה׳ן אפערירן טעמזלינק און סאדאיסטערן צוזאמען באדינונגען צווישן ראטשעסטער, אשפארד אינטערנאציאנאל אדער און בעדפארד. ס׳איז פאראן א טאג און נאכט באדינונג (אחוץ זונטיק ביינאכט מאנטיק אינדערפרי) וואס אפערירט צווישן בעדפארד און דריי ברידזשעס און באדינט לוטאן פליפעלד פארקוועג און גאטוויק לופטפעלד.
לאַפֿבארא קנופ () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע וואס באדינט דעם געגנט לאַפֿבארא קנופ, בריקסטאן, אין דער לאנדאנער בארא פון לאמבעט, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק.
די סטאנציע האט געעפנט אין אקטאבער 1864 דורך דער לאנדאן, טשאטאם און דאווער אייזנבאן מיט נאמען לאַפֿבארא ראד.
הערן היל () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע וואס באדינט דעם געגנט הערן היל, אין דער לאנדאנער בארא פון לאמבעט, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק, מיט באנען קיין סט פאנקראס אינטערנאציאנאל און לוטאן ערפארט, און דורך סאדאיסטערן, אויף דער רוטע פון לאנדאן וויקטאריע קיין.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 25סטן אויגוסט 1862 דורך דער לאנדאן, טשאטאם און דאווער אייזנבאן.
טאַלס היל () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון לאמבעט, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק און סאדערן.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 25סטן אויגוסט 1862 דורך דער לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן. אין 1869 האט די לאנדאן, טשאטאם און דאווער אייזנבאן געענפט א פארלענגערונג דורך דער סטאנציע.
סטרעטהאם () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אין צענטראל סטרעטהאם, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק, צווישן בעדפארד/לוטאן און ווימבלדאן, און סאדערן, צווישן און.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן אקטאבער 1868.
העלמוט יאזעף מיכאל קאהל (; 3טן אפריל 1930 – 16טן יוני 2017) איז געווען א דייטשער פאליטיקער פון דעם קריסט-דעמאקראטישן פאראיין  (CDU), וואס האט געדינט צווישן די יארן 1982–1998 ווי קאנצלער פון דייטשלאנד, א לענגערער קאדאנץ ווי יעדן אנדערן קאנצלער; ערשטנס ווי דער פירער פון מערב דייטשלאנד, און דערנאך ווי דער פירער פון פאראייניגטן דייטשלאנד.
העלמוט קאהל איז געבוירן אין א קאנסערוואטיווער קאטוילישער משפחה אין לודוויגסהאַוון. זיין פאטער, האנס קאהל, איז געווען אן אפיציר אין דער דיישטער מיליטער ביי דער ערשטער וועלט-מלחמה, און איז געווען א פינאנציעלער ראטגעבער. קאהל האט געהאט צוויי ברידער; זיין עלצטער ברודער איז גע׳הרג׳עט געווארן אין דער צווייטער וועלט-מלחמה. ווען ער איז געווען אלט 10 איז ער געווארן א מיטגליד אין דער היטלער יוגנט ארגאניזאציע.
אין 1946 האט ער זיך איינגעשלאסן אין דער CDU, די קריסט־דעמאקראטישע פאריין, און איז געווען טעטיק אין אויפשטעלן דעם יוגנט צווייג פון דער פארטיי אין זיין היימשטאט. ער האט שטודירט סאציאלע וויסנשאפט און פאליטיק, און אויך היסטאריע אין פראנקפורט.
אין 1966 איז קאהל געווארן א מיטגליד אין דעם עקזעקוטיוו קאמיטעט פון זיין פארטיי, און אין 1969 וויצע-פארזיצער פון דער פארטיי. צווישן די יארן 1969–1976 איז ער געווען פרעמיער מיניסטער אין זיין לאנד, ריינלאנד-פאלץ.
אין 1973, נאך א לא-יוצלחדיקע אומצוטרוי וואל קעגן דעם דעמאלסטיקן קאנצלער ווילי בראנדט, איז קאהל באשטימט געווארן פארזיצער פון דער CDU פארטיי, און האט געדינט אין דעם אמט 25 יאר. אין די יארן פון 1976 ביז 2002 איז קאהל געווען א מיטגלידע אינעם בונדעסטאג, דער דייטשער פאראלמענט.
קאהל איז געווארן דער זעקסטער קאנצלער פונעם פעדעראלן דייטשלאנד דעם 1טן אקטאבער 1982.
אין די וואלן אין 1998 האט געזיגט דער קאנדידאט פון דער סאציאלער דעמאקראטישער פארטיי (SPD) פאר קאנצלער, דער פרעמיער מיניסטער פון  נידער-זאקסן, גערהארד שרעדער.
רבי אלכסנדר אשר באב"ד (ה'תר"ע, 1910 - ז׳ טבת, ה'תשמ"ו, 1985) איז געווען א חסידישער אמעריקאנער רב פון גאליציע. איידער דעם חורבן איז ער געווען אַ רב אין אונגארן און נאך זיין אימיגרירן אין די פאַראייניקטע שטאַטן, האט עד געדינט אלס ראש ישיבה אין ישיבת רבנו שלמה קלוגער און אב בית דין פון "קהל מנחת חינוך טרטיקוב" אין ניו יורק.
רבי באב״ד איז געבוירן געווארן אין טארטאקאוו, גאליציע (היינט פוילן), צום רב פון דער שטאָט, רבי יצחק באַב"ד, אן אייניקל צו די רבנים פון משפחת באַבַ"ד. אין זיין יוגנט האט ער געלערנט מיט זיין פאטער און זיין פעטער, רבי דוד מנחם מאַניש באַב"ד פון טארנאָפּאל, מחבר פון ספר "חבצלת השרון". אין יאר 1931, האט ער באקומען סמיכה דורך זיין פעטער און פון רבי אברהם יעקב הורוויץ, אב"ד פראבוזשנע, אין מחבר ספר שו"ת "צור יעקב".
ער האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון רבי אהרן טייטלבוים, רב אין שטאט וואלאווע-נירבאטור. נאָך זיין חתונה האט ער געדינט ווי שטאט׳ס רב אין וואלאווע. זיין פרוי איז געווארן געהרגעט אין דעם חורבן.
נאָך דעם חורבן, האט ער נאך אמאל חתונה געהאט צו פּערל פייגא, א טאכטער פון רבי יחיאל גרינצווייג, רב אין שטאט דולהאז אין טשעכאסלאוואקיי.
נאָך דעם חורבן האט ער געדינט ווי דער הויפּט פון דעם טריבונאַל אין בודאַפּעסט און איז געווען אַ מיטגליד אין דער ספּעציעל רעגולירן עגונות אין אונגארן. שפּעטער האט ער אימיגרירט אין די פאַרייניקטע שטאַטן און האט זיך באזעצט אין ניו יארק. ער האט געדינט ווי ראש ישיבה פון דער שלמה קלוגער ישיבה און אלס רב אין רישא-קארטשין. ער איז געווארן באַרימט מערסטנס אלץ צו זיין אב"ד טארטיקוב.
ער איז געווען אַקטיוו אין דעם ציבור פעלד, פֿאַר די פּליטים פון די חורבן, און איז געווען אַ מיטגליד אין דער וועד הצלה, אין דער הסתדרות רבנים פון אמעריקע, און אינעם וועד פון אגודת ישראל.
זיין שוואגער איז געווען רבי ישראל אריה מרגליות, פרעמישלאנער רבי אין לאנדאן.
טוטינג () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער סאטאן שלייף ליניע, וואס באדינט טוטינג, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק, אויך דורך עטלעכע באנען פון סאדערן.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 12טן אויגוסט 1894, מיטן נאמען טוטינג קנופ. אין 1938 האט מען געגעבן דעם היינטיגן נאמען טוטינג
היידנס ראד () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער סאטאן שלייף ליניע, אין דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק, אויך דורך עטלעכע באנען פון סאדערן.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן אקטאבער 1868, מיטן נאמען היידנס ליין. אין 1889 האט מען געגעבן דעם היינטיגן נאמען היידנס ראד.
ווימבלדאן טשייס () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער סאטאן שלייף ליניע, אין דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק, אויך דורך עטלעכע באנען פון סאדערן.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 7טן יולי 1929, ווען סאדערן באן האט געעפנט דעם ערשטן טייל פון דער ווימבלדאן-סאטאן באן.
דרום מערטאן () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער סאטאן שלייף ליניע, אין מארדן, לאנדאנער בארא פון מערטאן, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק, אויך דורך עטלעכע באנען פון סאדערן.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 7טן יולי 1929 ווי די צייטווייליגע סוף־סטאנציע, ווען סאדערן באן האט געעפנט דעם ערשטן טייל פון דער ווימבלדאן-סאטאן באן.
מארדן זיד () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער סאטאן שלייף ליניע, אין מארדן, לאנדאנער בארא פון מערטאן, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק, אויך דורך עטלעכע באנען פון סאדערן.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 5טן יאנואר 1930, ווען סאדערן באן האט געענדיקט די ווימבלדאן-סאטאן באן.
סט העליער () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער סאטאן שלייף ליניע, אין דער לאנדאנער בארא פון מערטאן, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק, אויך דורך עטלעכע באנען פון סאדערן.
סאַטאן קאמאן () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער סאטאן שלייף ליניע, אין סאטאן קאמאן, לאנדאנער בארא פון סאטאן, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק, אויך דורך עטלעכע באנען פון סאדערן.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 5טן יאנואר 1930, ווען סאדערן באן האט געענדיקט די ווימבלדאן-סאטאן אייזנבאן.
א מנין איז דער קווארום פון צען אידישע מענער פון דרייצן יאר און העכער וואס מען באדארף אויף צו קענען מתפלל זיין געוויסע חלקים פון די אידישע תפלות. די חלקים רופן זיך "דברים שבקדושה", און בטציען זיך געווענליך צו קדיש, קדושה, ברכו, חזרת הש"ץ, און קריאת התורה.
נישט דער גאנצער מנין מוזן זיך באטייליגן אין די פולע תפלות אויף צו קענען זאגן די אויבנדערמאנטע תפלות. עס פארלאנגט זיך נאר זעקס אקטיווע מתפללים, און די רעשט קענען זיין פשוטע צוהערער און ענטפערן נאר אויף די דברים שבקדושה.
אין הלכה ווערט אויך פארעכנט א מנין אין אלגעמיין אלץ דער אידיאלער אופן פון אידישער תפלה, אפילו אויב די תפלות האבן נישט קיין דברים שבקדושה, ווי צ.ב.ש. אויף צו זאגן תהלים, אדער א צבור'ישע מצווה ווי חופה וקידושין, ברית מילה, פדיון הבן, א.ד.ג.
דער טערמין "מנין" ווערט אויך באנוצט אין אלגעמיין אויף דער ארגאניזירטער צוזאמקום אויף איינע פון די טעגליכע תפלות, אומאפהענגיג אויב דער "מנין" באשטייט פון צען מענטשן אדער פיל מער.
א מיטגליד פון אַ סטאָפּסעלקלוב ווייזט זיין צאַפּן. אין דעם ספּעציפישן פאַל, איז דער "צאַפּן" אַ מנהג געמאכט בערך צילינדרישן אביעקט מאַשינירט פון מעטאַל; אָבער צאפן געמאכט פון קאָריק אָדער גומע זענען אָפֿט געניצט דורך אנדערע סטאָפּסעלקלובן.
שטעט אין וואָס אַ היגע סטאָפּסעלקלוב איז באקאנט. אין דער הינטערגרונט, די דייַטש שטאַט פון בייערן איז כיילייטיד, זינט קימאַט אַלע סטאָפּסעלקלובס זענען ליגן אין דעם שטאַט.
א סטאָפּסעלקלוב (דייַטש: "Stopselclub", "צאַפּן-קלוב") איז אַ געזעלשאַפטלעכער קלוב, די מיטגלידער פון וואָס שטענדיק האָבן צו פירן אַ צאַפּן מיט זיי.
ווען צוויי מיטגלידער פון אַזאַ אַ קלוב טרעפן, יעדער פון זיי קען פאָדערן אַז דער אנדערער זאל ווייַזן זייַן צאַפּן.
א מיטגליד וואס קען נישט ווייַזן די צאַפּן, למשל ווייַל ער האט עס פארגעסן אין שטוב, דארף צאָלן אַ קליין געלטיק קנס.
דאס געלט וואָס ווערט געזאמלט דורך די קנסים ווערט נארמאל געניצט צו קויפן ביר בייַ די ווייַטער קלוב באַגעגעניש.
סטאָפּסעלקלובן זענען פאראן שוין אַרום לפּחות זינט די מיטל פון דעם צוואנציקסטן יאָרהונדערט אין דעם דייַטשן לאנד בייערן.
טייל מאָל שטיצן סטאָפּסעלקלובן אויך צדקה פּראַיעקטן.
עס זענען מער ווי 100 בלעטער סטאָפּסעלקלובן אין בייערן.
מערב סאַטאן () איז א באן סטאנציע אויף דער סאטאן שלייף ליניע, אין סאטאן, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק, אויך דורך עטלעכע באנען פון סאדערן.
סאַטאן () איז די הויפט באן סטאנציע פארן שטעטל סאטאן, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדערן
סאטאן סטאנציע האט פיר פעראנען. באנען פון לאנדאן ניצן פעראנען 2 און 4. באן וואס קומען פון אינדרויסן פון לאנדאן ניצן פעראנען 1 און 3.
סאטאן סטאנציע האט געעפנט דעם 10טן מיי 1847 דורך דער לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן, אויף איר ליניע פון קיין. א צווייג קיין האט געעפנט דעם 22סטן מיי 1865, און דערנאך א ליניע קיין אום 1טן אקטאבער 1868. ענדלעך האט מען געעפנט דעם צווייג קיין דעם 5טן יאנואר 1930.
קאַרשאלטן () איז א באן סטאנציע אין קארשאלטן אין דער לאנדאנער בארא פון סאטן אין דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדערן און טעמזלינק. מען קען פארן מיט דער באן פון קארשאלטן גראד, צפון קיין אין בעדפארדשיר און דרום קיין אין מערב סאסעקס.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן אקטאבער 1868 דורך דער לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן אויף דער קיין ליניע.
אַבְרָהָם "אַבִי" גַּבַּאי (געבוירן דעם 22סטן פעברואר 1967, י"ב אדר א' ה'תשכ"ז) איז א ישראלישער פאליטיקער און דער היינטיקער פירער פון דער ארבעטס-פארטיי אין ישראל. ער איז געווען דער אלגעמיינער פארוואלטער פון דער טעלעקאמוניקאציע פירמע בזק 2007 ביז 2013, דערנאך איז ער אריין אין פאליטיק.
גבאי איז געבוירן געווארן אין דעם בקעה געגנט פון ירושלים, דער זיבעטער פון אכט קינדער געבוירן צו מואיז און שרה גבאי, יידישע אימיגראנטן פון קאזאבלאנקא, מאראקא. זיין פאטער האט געארבעט פאר בזק; אין זיין יוגנט פלעגט ער אויך ארבעטן דארט אין זיינע וואקאציעס. ער האט געדינט אין צה״ל און געשטיגן צום ראנג לייטענאנט. דערנאך האט ער גראדואירט פונעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים.
פאר די כנסת וואלן 2015 איז ער געווען איינער פון די גרינדער פון דער נייער כולנו פארטיי. אום 29סטן דעצעמבער 2016, האט גבאי געמאלדן אז ער שליסט זיך איין אין דער ארבעטס-פארטיי. דעם 4טן מערץ 2017 האט ער געמאלדן אז ער קאנדידירט זיך פאר פירערשאפט פון דער פארטיי. אין דעם צווייטן טייל פון די וואלן האט ער געזיגט מיט 52.4% פון די וואלן קעגן עמיר פרץ.
גבאי וווינט אין תל ברוך געגנט פון תל אביב. ער מיט זיין ווייב אַיֶלֶת, פון אויסטראליע, האבן דריי זין, דניאל, עומרי און ארי.
האקברידזש () איז א באן סטאנציע אין האקברידזש אין דער לאנדאנער בארא פון סאטן אין דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדערן און טעמזלינק. מען קען פארן מיט דער באן פון האקברידזש גראד, צפון קיין אין בעדפארדשיר און דרום קיין אין מערב סאסעקס.
הרב מנחם דאַווידאויטש (ד' אדר ה'תרפ"ח, 25סטן פעברואר 1928 - כ"ג סיון ה'תשע"ז, 17טן יוני 2017) איז געווען א סופר סת"ם א מומחה וואס האט אויסגעלערט דורות פון סופרים. מען האט אים גערופן 'דער רבי פון די סופרים'.. אין דער עדה החרדית איז ער גערעכנט געווארן דער אויטאריטעט אינעם געביט פון ספרות. דעם "תיקון קוראים" וואס ער האט ארויסגעגעבן איז געווארן דער פראטאטיפ פון רוב היינטיקע ספרי תורה.
ער איז געבוירן געווארן אין מינכן, דייטשלאנד צו זיינע עלטערן דוד און הענדל. ווען ער איז געווען אלט צען יאר איז ער ארויף מיט זיינע עלטערן אין ארץ ישראל, און זיי האבן זיך באזעצט אין פרדס חנה. דערנאך זענען זיי אריבער קיין ירושלים, וואו ער האט געלערנט ביי זיין רבי׳ן  הרב יוסף צבי דושינסקיא. אין זיין יוגנט איז ער אויך געווארן נאענט צו  הרב אהרן ראטה, דער שומרי אמונים רבי, וואס האט אים מקרב געווען און איז געווארן זיין רבי מובהק. נאך זיין פטירה איז ער געווארן א חסיד פון זיין איידעם רבי אברהם יצחק קאהן, מחבר פון 'דברי אמונה' און גרינדער פונעם תולדות אהרן חסידות. נאך זיין פטירה איז ער אריבער צום תולדות אברהם יצחק רבי פון זיין בכור, רבי שמואל יעקב קאהן.
נאך זיין חתונה האט ער געוואוינט אין ירושלים, און ער האט אנגעהויבן עוסק זיין אין ספרות. ער איז גערעכנט געווארן דער גרעסטער מומחה אין ספרות. דורכאויס פופציק יאר האט ער געדינט ווי דער סופר פונעם עדה החרדית בית דין. הרב יצחק יעקב ווייס, גאב"ד פון דער עדה החרדית, האט פארלאזט אויף אים אין ענינים פון ספרות. ער האט געשריבן 26 ספרי תורה, כולל די ספר תורה פון זיין רבי׳ן, דער תולדות אהרן רבי. אויך איז ער געווען דעם רבי׳נס בעל קורא.
ער איז נפטר געווארן, אלט 89, שבת שלח לך, כ"ג סיון ה'תשע"ז. זיין לויה איז פארגעקומען מוצאי שבת, און מען האט אים באערדיגט אין הר הזיתים.
דעטרויט איז די גרעסטע שטאט אין מישיגען. דעטרויט איז א פארט שטאט אויפן דעטרויט טייך.
אין 2010, איז דעטרויט געווען די 18טע מערסטע באפעלקערשטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן מיט א באפעלקערונג פון 713,777.
פון דעטרויט פאָרט מען אין דער דרום ריכטונג צו ווינדזאר אין קאנאדע.
דעטרויט איז געגרינדעט געווארן אום 24סטן יולי 1701 פון אַ פֿראַנצייזישן רויכוואַרגער אנטואַן דעמאָט קאַדילאַק, אויפן לאַנד פון די אַנישנאַבע און באָדעוואַטאָמי פֿעלקער. די פֿראַנצייזישע האָבן געבויט דעטרויט צו האַנדלען פֿוטערס. אין 1760 האבן די ענגלישע צוגענומען דעטרויט פון די פֿראַנצייזן. אינעם קריג פון 1812, האבן די בריטישע און אַמעריקאַנער באַקעמפֿט איבער דעטרויט. אינעם 20סטן יאָרהונדערט, איז די שטאָט געוואָרן אַ צענטער פֿון אינדוסטריע.
מיטשעם קנופ () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע באדינט דורך סאדערן און טעמזלינק און א טראמלינק סטאנציע אין דרום מיטשעם אין דער לאנדאנער בארא פון מערטאן, דרום לאנדאן. מיט דער באן קען מען פארן פון מיטשעם קנופ גראד, צפון קיין אין בעדפארדשיר און דרום קיין אין מערב סאסעקס.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן אקטאבער 1868 דורך דער לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן אויף דער קיין ליניע, ביים קנופ מיט דער מערב קרוידן קיין ווימבלדאן ליניע. אין 1997 איז פארמאכט געווארן די מערב קרוידן קיין ווימבלדאן ליניע און איז געטוישט געווארן צו א טראמלינק ליניע. היינט איז די סטאנציע מער נישט קיין קנופ ווייל די טראמלינק ליניע גייט אריבער דער באן ליניע אויף א בריק.
מיטשעם איסטפֿילדס () איז א באן סטאנציע אין איסטפילדס אין דער לאנדאנער בארא פון מערטאן, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדערן און טעמזלינק. מען קען פארן מיט דער באן פון מיטשעם איסטפֿילדס גראד, צפון קיין אין בעדפארדשיר און דרום קיין אין מערב סאסעקס.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 2טן יוני 2008.
פֿיפס ברידזש () איז א טראמלינק סטאנציע אויף רוטעס 3 און 4 אין דער לאנדאנער בארא פון מערטאן.
די סטאנציע האט איין אינזל פעראן. צו מערב פון דער סטאנציע איז אן איינציקע אייזנבאן אפטייל ביז דער מארדן ראד טראם סטאנציע.
בעלגרייוו וואלק () איז א טראמלינק סטאנציע אויף רוטעס 3 און 4 אין מיטשעם, לאנדאנער בארא פון מערטאן.
די סטאנציע האט איין אינזל פעראן.
זאָאָטאָפּיע אדער זאָאָטראָפּאָליס (ענגליש: "Zootopia") איז אן אמעריקאנישער קאמפיוטער אנימירטער קאמעדיע-אוואנטורע פילם פון 2016 וואס איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני אנימאציע סטודיאס. ער איז דער 55סטער פולער-לענג דיזני אנימירטער פילם. ער איז רעזשיסירט געווארן דורך בייראן האווארד און ריטש מור, און אריין זענען געווען די שטימעס פון דזשיניפער גודווין, דזשייסאן בעטמאן, אידריס עלבא, דזשעני סלייט, נייט טארענס, באני האנט, דאן לייק, טאמי טשאנג, דזשיי.קיי. סימאנס, אקטאוויע ספענסער, אלאן טודיק און שאקירא. דער פילם דיסקוטירט דאס אומגעריכטע שותפות צווישן א קיניגל וואס איז א פּאָליציאַנטקע און א רויטער פוקס וואס איז א פֿאַלשקייט-קינסטלער ווען זיי אויסלייזן א קאנספיראציע וועגן די פֿאַרשווינדונג פון ווילדע פֿאַרצירנדיקע זויג-באַשעפֿענישן וועלכע זענען אייַנוווינער אין א מעטראפאליס פון זויגערס.
וואנדל פאַרק () איז א טראמלינק סטאנציע אויף רוטעס 3 און 4, לעבן וואנדל פאַרק, לאנדאנער בארא פון קרוידן.
מזרח פון דער סטאנציע ווערט די ליניע אן איינצעלע אייזנבאן, וואס גייט ארויף שיף כדי אריבערגיין די באן ליניע אויף א בריק.
הרב שאול משה זילבערמאן (ט"ו אלול תר"י, אויגוסט 1850 - כ"ג תמוז תרצ"ט, יולי 1939) איז געווען א רב אין פוילן. ער האט געדינט אין רבנות אין עטלעכע שטעט, און איז באוואוסט אויפן נאמען פון זיין רבנות אין וויערשאוו. אין זיינע לעצטע יארן איז ער געווען רב פון די גערער חסידים אין ארץ ישראל.
ער איז געבוירן געווארן צו רבי יצחק אייזיק אלימלך זילבערמאן, א זון פון רבי שאול זילבערמאן, א קאצקער חסיד, און זיין ווייב מרים, טאכטער פון רבי שר שלום, אב בית דין פון פיאנטקע און אן אייניקל פונעם מהרש"ל. אין זיין יוגנט איז ער געווארן קראנק אט ביז צום טויט אבער ער האט זיך ווידערגעהוילט. ביי די 10 יאר איז ער געפארן מיט זיין פעטער ר' אלחנן פון פיאנטקע צום חידושי הרי"ם פון גער. דער חידושי הרי"ם האט גערעדט מיט אים אין לערנען, דערנאך האט ער אים געהייסן לערנען שולחן ערוך יורה דעה. אויך האט דער רבי אים געהייסן גיין לערנען ביי ל רבי שלום צבי הכהן אין זגיערזש. אבער צוליב זיין עלטער האט דער זגיערשער רב נישט געוואלט אים נעמען אין דער ישיבה. דאס נעקסטע מאל ווען ער איז געפארן צום חידושי הרי"ם, האט ער אים געפרעגט צי ער לערנט דארט, און ווען ער האט אים געענטפערט אז נישט האט ער אים געשיקט נאכאמאל זאגנדיק אז ער זאל איבערגעבן אז  דער רבי האט אים געשיקט. אט דעמאלסט האט מען אים אריינגענומען אין דער ישיבה. אין גער איז ער געווארן נאנט צום רבי׳נס אייניקל, רבי יהודה לייב אלטער.
אין אנהייב יאר תרכ"ו בערך, איז ער געפארן לערנען אין קראשנעוויץ ביים ראש ישיבה און שטאטס רב הרב אברהם בארנשטיין, וואס איז שפעטער געווארן רב פון סאכאטשאוו און געפירט א רביסטעווע דארט. נאך דער פטירה פונעם חידושי הרי״ם פון גער איז ער געפארן צוזאמען מיט רבי אברהם צו רבי העניך פון אלעקסאנדער. אין תרכ"ח האט ער חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון ר' אברהם מיכאל טונדאווסקי פון דווארט. נאך דער פטירה פונעם רבי׳ן רבי העניך פון אלעקסאנדער אין תר"ל, האט זיין רבי, רבי אברהם אנגעהויבן פירן א רביסטעווע. הרב שאול משה איז געבליבן א גערער חסיד, אבער ער האט זיך געהאלטן טריי צו רבי אברהם, דעם "אבני נזר". אויך האט ער געלערנט ביי הרב יהושע טרונק פון קוטנא.
אין אדר תרמ״ט ווען דער ראש בית דין פון וויערשאוו, רבי יעקב נפתלי זילבערבערג, האט פארלאזט די שטאט, האט מען אים גערופן צו דינען דארט. ער האט אריבערגעפירט זיין ישיבה קיין וויערשאוו, און הונדערטער תלמידים האבן געלערנט ביי אים.
אין יאר תרע"ב האט דער גערער רבי געשיקט אים אין ארץ ישראל.
ווען די ערשטע וועלט-מלחמה האט אויסגעבראכן אין תרע״ד איז ער אנטלאפן פון זיין שטאט ווען ער איז דערגאנגען אז די רוסן וויל אים האלטן אלס ערבניק. ער איז אנגעקומען קיין לאדזש וואו מען האט אים באשטימט ראב"ד און אויפפאסער אויף כשרות.
אין יאר תר"פ האט ער אנגעהויבן זיך צוגרייטן איבערלאזן פוילן, און אין תרפ"ד איז ער ארויף קיין ארץ ישראל, וואו ער האט זיך באזעצט אין דרום תל אביב. די גערער חסידים אין ארץ ישראל, און בפרט אין דעם "נחלת בנימין" שטיבל האבן אים אויפגענועמן ווי רב און אנפירער. ער איז געווארן א מיטגליד אין דעם תל אביב ראבינאט.
צאַצקע מעשה 2 (ענגליש: "Toy Story 2") איז אן אמעריקאנישער קאמפיוטער אנימירטער פילם פון 1999, און איז א המשך פון דער 1995 פילם "צאַצקע מעשה". ער איז דער דריטער דיזני/פיקסאר פולער-לענג פילם, און איז באפרייט געווארן אין פילם קינאס דורך "בוענא וויסטא פילמען". א שפילכל-קלייַבער האט געגנבעט וואודי, און באז ליכטיאר און זיינע פריינט ראטעווען אים. דער המשך-פילם "צאַצקע מעשה 3" איז באפרייט געווארן אין 2010.
מזרח קרוידן סטאנציע () איז א נאציאנאלע באן און טראמלינק סטאנציע וואס געפינט זיך אין קרוידן, דרום לאנדאן. זי איז די גרעסטע באן סטאנציע אין קרוידן און איז אין טראוולקארט זאנע 5.
די לאנדאן און ברייטאן באן האט געעפנט די סטאנציע אום 12טן יולי 1841 מיטן נאמען ״קרוידן״. אין 1862 האט מען געענדרט איר נאמען צו ״מזרח קרוידן״.
מזרח קרוידן איז די גרעסט סטאנציע אין קרוידן, באדינט דורך טעמזלינק באנען.און אויך דורך עקספרעס באנען קיין לאנדאן און דעם דרום בארטן.
די אינקרעדיבלס אדער די אינקרעדיבלער (ענגליש: "The Incredibles") איז אן אנימירטער פילם פון 2004, וואס איז געשריבן און אנטוויקלט געווארן דורך ברעד בערד, וואס האט איינמאל רעזשיסירט "די סימפּסאָנס" און איז בעסטנס באקאנט געווען אלס דער רעזשיסאר פונעם אנימירטער פילם "דער אייזן גיגאנט". דער פילם איז פראדוצירט געווארן דורך פיקסאר אנימאציע סטודיאס, און האט געווונען אן אקאדעמיע פריז. "די אינקרעדיבלס" איז ערשטנס אנטוויקלט געווארן אלס א טראדיציאנעלע-אנימירטער פילם, אבער נאך ווארנער ברידער האט איר אנימאציע דיוויזיע געשלאָסן האט ברעד בערד געגאנגען צו פיקסאר מיט דער פילמ'ס געשיכטע.
דער פילם פאסירט אין א וועלט וואו עס זענען דא סופּערהעלדן, אבער נאך א גרויסע הערונג באַשטימט די רעגירונג אז אלע סופּערהעלדן דאַרפן מאַסקירן זיך און פירן נארמאלע לעבן. דער הויפט כאראקטער איז באָב פּאַר (אדער "מ"ר אינקרעדיבל"). דער המשך-פילם "אינקרעדיבלס 2" איז באפרייט געווארן אין 2018.
ראַטאַטואי (ענגליש: "Ratatouille") איז א קאמפיוטער אנימירטער פילם פון 2007. ער איז רעזשיסירט געווארן דורך ברעד בערד און האט די שטימעס פון פּעטאָן אָסוואָלט, לו ראָמאַנאָ, פּיטער סאָן, ברעד גאַרעט, דזשענין גאַראָפֿאַלאָ, איען האָלם, ברייען דענעהי און פּיטער אָטול. די געשיכטע פאסירט אין פאריז, פראנקרייך, און איז וועגן א שטשור וואס וויל ווערן א קאָך-מייַסטער ביי א רעסטאראן. פאר דער דאזיקער ציל, די שטשור, רעמי, באַפֿרייַנדט א מענטש מיטן נאמען אלפֿרעדאָ לינגואיני. דער פילם איז פראדוצירט געווארן דורך פיקסאר אנימאציע סטודיאס און באפרייט געווארן דורך וואלט דיזני פילמען.
דזשעד פּינקאַוואַ האט געשריבן די אריגינעלע געדאנקען אין 2001, אבער אין 2005 איז ברעד בערד געבעט צו רעזשיסירן דער פילם אנשטאט. ער אויך האט געגאנגען מיט עטלעכע פראדוקציע מאנשאפט מיטגלידער צו פראנקרייך צו באקומען נייע געדאנקען. זיי האבן געפֿרעגן עצות פון קאָך-מייַסטערס פון פראנקרייך און די פאראייניקטע שטאטן. דער פילם איז ערשטנס אויסגעשטראַלט געווארן דעם 22סטן יוני 2007 אין דער קאָדאַק קינא ביי לאס אנדזשעלעס, קאליפארניע. דערנאך האט ער געוואונען דער אקאדעמיע פריז פאר בעסטער אנימירטער פילם.
ישיבה וועלט נייעס איז א וועב צייטונג אויף ענגליש. אלע נייעס וואס איז נוגע צום חרדישן ישיבה ליטוואקעס לאגער, איבערהויפט אלעס אין און ארום לעיקוואד, וועט איר דארטן טרעפן טעגליך. ער דעקט אויך אלע רעבישע הויפן וואס גייען צו דער מאדערנער אידישער וועלט.
אויך האט ער א האטליין 2 מאל א טאג אפדעיטעט 11 צופרי און 8 ביינאכט.
אַרויף (ענגליש: "Up") איז אן אמעריקאנישער אנימירטער פילם פון 2009. ער איז געמאכט געווארן דורך פיקסאר און באפרייט געווען דורך דיזני, און איז ערשטנס באווייזט געווען אין דער 2009 קאן פילם פעסטיוואל. ער איז געווען א מצליחדיקער פילם און איינער פון די גרויסע פילמען פון 2009.
די הויפט כאראקטערן זענען דער יינגל ראַסעל, דער אלטער מאן קאַרל פֿרעדריקסען און קעווין דער זעלטנער פויגל. זיי גייען אויף אן אוואנטורע אין א הויז וואס הייבט זיך אויף אין דער הימל מיט באַלאָנען. ווען זיי פליען לאנדן זיי אין ווענעזועלע.
דער פילם האט געוואונען צוויי אקאדעמיע פריזן, איינער פארן בעסטער אנימירטער פילם און איינער פאר די בעסטע אריגינעלע לידער אין 2010.
אויטאס 2 (ענגליש: "2 Cars") איז א פיקסאר אנימירטער פילם פון 2011. ער איז רעזשיסירט געווארן דורך דזשאן לאַסיטער און פראדוצירט געווארן דורך דעניס רים. ער איז דער המשך פילם פון "אויטאס" (2006) און איז באפרייט געווארן דעם 24סטן יוני. דער קורצער טריילער פאר "אויטאס 2" איז געווען אין די DVD און בלו-ריי קאפיעס פון "צאצקע מעשה 3", און דער פולער טריילער איז געשטעלט געווארן אין קינאס איידער דעם פילם "פֿאַרוויקלט". דער צווייטער המשך פילם "אויטאס 3" איז באפרייט געווארן אין 2017.
לײַטנינג מאַקווין קאנקורירט אין דער ערשטער וועלט גראַן פּרי, וואס באשטימט ווער איז דער שנעלסטער אויטא אין דער וועלט. יעדער געיעג פֿאַלט אויס אין פארשידענע לענדער: דער ערשטער אין טאקיא, דער צווייטער אין איטאליע און דער דריטער אין לאנדאן. דערווייַל די קאַליעדיקע אויטאס פרובירן אין געהיים צו צעשטערן די וועלט גראַן פּרי קאָנקורענטן, און מאַטער העלפט די באַהאַלטענע אַגענטן פֿין מאַקמיסײַל און האָלי שיפֿטוועל פֿאַרהאַלטן זיי.
נייע כאראקטערן.
פֿין מאַקמיסײַל, האָלי שיפֿטוועל און פֿראַנטשעסקאָ בערנאָלי זענען דריי נייע כאראקטערן מיט געהעריקע ראלעס אין "אויטאס 2". פֿין מאַקמיסײַל איז א בריטישער באַהאַלטענער אַגענט וואס איז א ספעץ אין שפיאנאזש געצייג, און האָלי שיפֿטוועל איז פֿינ'ס שותפה. פֿראַנטשעסקאָ בערנאָלי איז אן איטאליענישער געיעג אויטא וואס איז מאַקווינ'ס קעגנער אין דער וועלט גראַן פּרי.
אינעווייניק ארויס (ענגליש: "Inside Out") איז אן אמעריקאנישער אנימירטער דראמא-קאמעדיע פילם פון 2015. ער איז פראדוצירט געווארן דורך פיקסאר אנימאציע סטודיאס פאר וואלט דיזני פילמען, און איז דער 15טער פילם אין פיקסאר'ס פילם סעריע. ער איז רעזשיסירט געווען דורך פּיט דאָקטער, און איז אויסגעשטראַלט געווארן ביי דער קאן פילם פעסטיוואל דעם 18טן מיי 2015. דער פילם איז באפרייט געווארן דעם 19טן יוני 2015.
רײַלי אַנדערסען איז אן 11-יאריקע מיידל. זי איבערקלייַבט זיך מיט איר פאמיליע פון מינעסאטע צו סאן פראנציסקא. דאס באַווירקט אויף א סאך געפילן אין איר קאפ. די פינף געפיל כאראקטערן זענען פרייד, צארן, איבל, מורא און אומעט. אלע די דאזיקע געפילן העלפן רײַלי טראכטן. זיי העלפן איינער-אנדער מיטן הילף פון רײַלי'ס מוח. יעדן כאראקטער האט א קראפט איבער אן אינזל פון רײַלי'ס לעבן, וואס פֿיגורירן פארשידענע טיילן פון איר פערזענלעכקייט. נאך א סעריע דערשיינונגען וואס טוישן פארשידענע זאכן לערנט זי צו אונטערנעמען איר נייע לעבן.
דער גוטער דינאזאווער (ענגליש: "The Good Dinosaur") איז אן אמעריקאנישער קאמפיוטער אנימירטער קאמעדיע-דראמא אוואנטורע פילם פון 2015, וואס איז פראדוצירט געווארן דורך פיקסאר אנימאציע סטודיאס און באפרייט דורך וואלט דיזני פילמען.
געפֿינען דאָרי (ענגליש: "Finding Dory") איז אן אמעריקאנישער קאמפיוטער-אנימירטער קאמעדיע-אוואנטורע פילם פון 2016. ער איז פראדוצירט געווארן דורך פיקסאר אנימאציע סטודיאס און באפרייט דורך וואלט דיזני פילמען. דער פילם איז א המשך פונעם 2003 דיזני-פיקסאר פילם "געפינען נעמא". ענדרו סטענטאן, דער רעזשיסאר פונעם אריגינעלער פילם, האט אויך רעזשיסירט "געפינען דאָרי". היידן ראלענס האט געשפילט נעמאָ, ווייל אלכסנדר גאָלד'ס שטימע האט אַראָפּגענידערט זינט זיין דערוואַקסנשאַפֿט.
"געפֿינען דאָרי" איז וועגן דאָרי, די רעגאל בלויע טענג פיש וואס פֿאַרגעסט זאכן כמעט באַלד. די געשיכטע איז וועגן דאָרי'ס צוריקקער צו איר פאמיליע, און פאסירט אין דער ים פון קאליפארניע.
אין די היסטאריע פון די וואלט דיזני פירמע באשטימט דער טערמין דיזני רענעסאנס (ענגליש: "Disney Renaissance") די עפאכע צווישן 1989 און 1999, אין וועלכע די וואלט דיזני אנימאציע סטודיאס האבן ווידער געמאכן געראטענע אנימירטע פילמען, די רוב וועלכע זענען באזירט געווען אויף קלאסישע דערציילונגען.
אין די דאזיקע עפאכע האט דיזני געמאכט די פאלגנדע בארימטע אנימירטע פילמען: "דאָס ים-מיידעלע" (1989), "די שיינהייט און די חיה" (1991), "אַלאַדין" (1992), "דער לייבן-קעניג" (1994), "פּאָקאַהאָנטאַס" (1995), "דער הויקער פֿון נאָטרעדאַם" (1996), "הערקולעס" (1997), "מולאַן" (1998) און "טאַרזאַן" (1999).
הרב משה חיים שמערלער (כ"ט אב תרפ"ז - כ"ד תמוז תשע"ז) איז געווען א רב א פוסק און אב"ד פון "קהילת מחזיקי הדת" אין ציריך, שווייץ מער ווי פופציק יאר. ער איז געווען א באוואוסטער פוסק, און דער מחבר פון די שוֹ״ת ספרים מחשבת חיים.
ער איז געבוירן געווארן אין ווין צו הרב נפתלי צבי ״הערשעלע״ שמערלער פון גאליציע און זיין ווייב פייגא ראניא, טאכטער פון הרב יעקב מאיר בלייך. רבי נפתלי צבי האט געלערנט צוזאמען מיט הרב מאיר שפירא, און האט באקומען היתר הוראה פון הרב דוד מנחם מאניש באב״ד, טארנאפאלער רב, און הרב שלמה מרדכי שוואדראן, ברעזשאנער רב. ביי דער ערשטער וועלט־מלחמה איז ער אנטלאפן קיין ווין. נאך זיין חתונה איז ער געווארן רב און דיין פון דער מחזיקי הדת קהילה אין ווין.
אין חודש אלול תרצ"ח איז משה חיים ארויף קיין ארץ ישראל מיט זיין משפחה. ער האט געלערנט ביי זיין פאטער וואס איז געווארן ראש ישיבה אין דער חיי עולם ישיבה אין ירושלים. ער האט געלערנט דארט מיט דער צוקונפטן 'פני מנחם' פון גער.
נאך זיין חתונה מיט חנה רחל, די טאכטער פון הרב יוסף דייטש, האט ער געלערנט מיט הרב חיים ברים און הרב חיים שלמה ראבינאוויטש. שפעטער האט ער איבערגענומען פון הרב ברוך שמעון שניאורסאן ווי א ר"מ אין דער תומכי תמימים ישיבה אין לוד.
אין תשי"ח איז ער אריבער קיין ציריך, שווייץ, און איז געווארן א ר"מ אין דער לוצערנער ישיבה. א יאר נאכהער האט מען אים באשטימט אב"ד פון קהילת 'מחזיקי הדת' אין ציריך. אויך האט ער אנגעפירט דאס אלגעמיינע כשרות אין דער שווייץ.
אין יאר תשע"ד איז ער געווען שוין גאנץ שוואך, און האט זיך געצויגן קיין ירושלים. חנוכה תשע״ו האט מען באשטימט זיין זון הרב נפתלי צבי אלס ממלא מקום אין ציריך.
ער איז נפטר געווארן כ"ד תמוז תשע"ז אין  'הדסה הר הצופים' שפיטאל. זיין לוויה איז אדורכגעגאנגען זיין בית מדרש מחשבת חיים, און מען האט אים באערדיגט אין הר המנוחות, ירושלים.
רבי שלמה גאלדמאן (גבוירן ח' ניסן ה'תש"ז - כ"ז תמוז ה'תשע"ז; 1טן אפריל 1947 - 21סטן יולי 2017) איז געווען  דער זוועהיל-צאנזער רבי אין יוניאן סיטי, ניו זשערסי. ער האט געדינט ווי רב און ראש ישיבה אין דער צאנז-קלויזנבורג קהילה אין יוניאן סיטי פון די תש״ל יארן. נאך דער פטירה פון זיין שווער הרב יקותיאל יהודה האלבערשטאם פון צאנז-קלויזנבורג אין 1994 האט ער אנגעהויבן פירן א רביסטעווע ביז זיין פטירה אין תשע״ז.
ער איז געווען דער פערטער זון פון רבי מרדכי גאלדמאן, דער זעקסטער זוועהילער רבי. זיין מוטער מרת אסתר שיינא רחל איז געווען א טאכטער פון רבי שמואל מרדכי שפירא פון נעשכיז. אין יאר תשכ"ד הא ער געלערנט אין דער צאנזער ישיבה.
אין תשכ"ז האט ער חתונה געהאט מיט מרת לאה האלבערשטאם, טאכטער פון זיין רבי׳ן,  דער אדמו"ר פון צאנז-קלויזנבורג, הרב יקותיאל יהודה האלבערשטאם. שפעטער האט זיין שווער אים באשטימט ראש ישיבה פון דער צאנזער ישיבה אין  יוניאן סיטי. מיט דער לויף פון דער צייט האט מען אים באשטימט רב פון דער קהילה דארט. נאך דער פטירה פון זיין שווער האט ער אנגעהויבן פירן א רביסטעווע, אזוי ווי זיינע שוואגערס, רבי צבי אלימלך האלבערשטאם צאנזער רבי אין ארץ ישראל, און רבי שמואל דוד האלבערשטאם, צאנז-קלויזנבורגער רבי אין אמעריקע.
ער איז נפטר געווארן כ"ז תמוז תשע"ז, קינדערלאז. מען מכתיר געווען אלס ממלא מקום זיין שוואגער רבי שאול יודא פריזאנט (אויך אן איידעם ביי הרב יקותיאל יהודה האלבערשטאם פון צאנז-קלויזנבורג), אויך האט מען מכתיר געווען אלס זוועהילער רבי רבי אליעזר גאלדמאן, א זון פון זיין ברודער רבי יעקב לייב און אן איידעם פון רבי דוד טווערסקי פון סקווירא.
עלמערס ענד סטאנציע () איז א באן סטאנציע און א טראמלינק סוף־סטאנציע וואס געפינט זיך אין עלמערס ענד אין דער לאנדאנער בארא פון בראמלי, דרום לאנדאן. טראמלינק ליניעס 1 און 4 באדינען די סטאנציע.
די סאדאיסטערן אייזנבאן האט געעפנט די סטאנציע אום 1טן אפריל 1864. אום 29סטן מיי 1882 האט מען געעפנט א צוויג פון עלמערס ענד קיין הייז. די ליניע פון און ווערט נאך באניצט.
הרב הדיין חנוך הכהן ערנטרוי (ענגליש: "Chanoch Ehrentreu"; געבוירן כ״ח כסלו תרצ״ג) איז א בריטישער רב, דיין און מוהל וואס שטאמט פון דייטשלאנד. יארן לאנג איז ער געשטאנען ביים שפיץ פונעם לאנדאנער בית דין, ביז ער האט זיך פענסיאנירט אין 2007. היינט איז ער דער ראב"ד פונעם אייראפעאישן בית דין פון דער קאנפערענץ פון אייראפעישע רבנים, וואו ער איז פאראנטווארטלעכט פאר ענינים פון גירות.
ער איז געבוירן געוואןר אין פראנקפורט צו הרב ישראל ערנטרוי (נפטר תשכ״ה), ראש ישיבה פון דער "עדת ישראל" ישיבה פון הרב שלמה זלמן ברויער אין פראנקפורט, און שפעטער רב פון דער שטאט טשעשאם, ענגלאנד, און צו זיין ווייב בלומא. מען האט אים געגעבן א נאמען נאך זיין זיידן, הרב חנוך ערנטרוי, רב פון מינכן. ווען די צווייטע וועלט-מלחמה האט אויסגעבראכן איז זיין משפחה געקומען צום פאראייניגטן קעניגרייך. ער האט געלערנט אין דערגייטסהעדער ישיבה, און דערנאך אין דער סונדערלאנדער ישיבה. ער האט געהייראט רחל שטערנבוך, שוועסטער פון די רבנים אליהו און משה שטרנבוך. איר שוועסטער יהודית איז די ווייב פון הרב משולם דוד הלוי סאלאווייטשיק. נאך דער חתונה האט ער געלערנט זיבן יאר אין דער גייטסהעדער כולל.
אין תש״ך האט ער געגרינדעט דעם כולל אין סונדערלאנד, וואו ער האט געוואוינט קרוב צו צוואנציק יאר. אין די סוף 1970ער יארן האט מען אים באשטימט אב בית דין אין מאנטשעסטער אלס ממלא מקום פון הרב יצחק יעקב ווייס וואס איז דאן ארויף קיין ישראל צו ווערן ראב"ד פון דער עדה החרדית. הרב ערנטרוי האט נאך נישט געהאט קיין דערפארונג אין דיינות, און איז פריער געפארן אין ישראל וואו ער האט משתתף געווען ביי פארשידענע  בתי דינים, און אויך האט באקומען שימוש ביי הרב יוסף שלום אלישיב און הרב שלמה זלמן אויערבך. אין דעם מאנטשעסטער בית דין האט ער געדינט זעקס יאר, פון תשל״ט ביז תשמ״ד.
אין 1984 האט די פאראייניגטע קהילה אים באשטימט צו ווערן דער הויפט (ראש בית דין) פון דעם לאנדאנער בית דין. ער איז געבליבן אין דעם אמט ביז 2006, ווען ער האט זיך פענסיאנירט. דערנאך איז ער געווארן דער ראב"ד פונעם אייראפעאישן בית דין פון דער קאנפערענץ פון אייראפעישע רבנים, וואו ער איז פאראנטווארטלעכט פאר ענינים פון גירות.
סונדערלאנד () איז א שטאט ביים מויל פונעם טייך וויר אין טיין און וויר, צפון-מזרח ענגלאנד.
א גרויסער טייל פון דער שטאט איז אויף א נידריגן בארגקייט פאראלעל צום בארטן. דורכשניטלעך איז סונדערלאנד בערך 80 מעטער העכער פונעם ים־פלאך. די שטאט איז צעטיילט דורכן טייך וויר וואס גייט אדורך דער שטאט אין א טיפן טאל.
70% פון דער באפעלקערונג וואוינט אויף דער דרום זייט פונעם טייך און 30% אויף דער צפון זייט. די שטאט שפרייט זיך ביז צום ברעג ים.
לויטן צענזוס, 81.5% פון סונדערלאנדער איינוואוינער זענען קריסטן, 9.6% האבן נישט קיין רעליגיע, 0.7% זענען מוסולמענער און 7.6% האבן נישט געוואלט אויסזאגן זייער רעליגיע.
נאר 114 יידן וואוינען אין סונדערלאנד. פאר 1750 האט די שטאט נישט געהאט קיין יידישע געמיינדע. אין 1790 איז געווען אין דער שטאט א רב פון האלאנד. די קהילה האט געוואקסן ביז דער צווייטער וועלט-מלחמה, אבער זייט דעמאלסט אלע סונדערלאנדער יידן אדער זענען נפטר געווארן אדער האבן זיך באזעצט אין גרעסערע יידישע קהילות. אין 1890 האבן ליטווישע יידן פון קראטינגע געעפנט דעם סונדערלאנד בית המדרש. די רבנים פונעם בית המדרש זענען געווען הרב בלאך, הרב הורוויץ, הרב דוד ראבינאוויטש, זיין זון הרב משה אליעזר ראבינאוויטש און הרב אברהם משה באב"ד. אין 1980 האט דער בית מדרש זיך פאראייניגט מיט דער ענגלישער שול, און הרב שמאי צאהן איז געווארן שטאט׳ס רב. די קהילה איז ביסלעכווייז געווארן גאנץ קליין און אין אדר תשס״ו האט מען פארמאכט די שול.
מען האט איבערגעבויט סונדערלאנד סטאנציע אין נאוועמבער 1965. די סטאנציע ווערט באדינט דורך נארדערן באן באדינונגען צווישן ניוקאסל און מידלזברא , און דורך גראנד צענטראל באדינונגען קיין יארק און  לאנדאן.
דזשארדזש סטריט () איז א טראמלינק סטאנציע אין קרוידן מיט איין פעראן, מערבדיק, באדינט דורך אלע פיר טראמלינק רוטעס. זי איז איינע פון די באשעפטיגסטע סטאנציעס אויף טראמלינק, פלאצירט צענטראל פאר די הויפט איינקויף שטחים.
180פיקס
טשערטש סטריט () איז א טראמלינק סטאנציע אין קרוידן מיט איין פעראן, מערבדיק, באדינט דורך אלע פיר טראמלינק רוטעס. נאך דער סטאנציע קערן רוטעס 1 און 2 רעכטס ארום דעם קרוידן שלייף, אבער רוטעס 3 און 4 גייען ווייטער מערבדיק קיין
הארינגטאן ראד () איז א טראמלינק סטאנציע אין דרום נארוואוד, אין דער לאנדאנער בארא פון קרוידן, באדינט דורך טראמלינק רוטע 2. די דאזיקע סטאנציע מיט וואודסייד טראם סטאנציע זענען די נענטסטע טראמלינק סטאנציעס צום שטעטל דרום נארוואוד.
צפון פון דער סטאנציע ווערט די טאפעלטע אייזנבאן אן איינציגע אייזנבאן וואס דרייט זיך הארט צו מזרח און גייט פאראלעל צו דער באן ליניע פון קיין.
בירקבעק () איז א באן סטאנציע אויף דער לאנדאן ברידזש- ליניע און א טראמלינק סטאנציע באדינט דורך טראמלינק רוטע 2. די סטאנציע געפינט זיך אין דער לאנדאנער בארא פון בראמלי.
די באן סטאנציע האט געעפנט דעם 2טן מערץ 1930. אין 1983 האט מען פארקלענערט די ליניע צו איין פאר שינעס.
אין 2000 האט מען געעפנט די טראמלינק סטאנציע מיט איין פעראן אויף דער נישט געניצטער זייט פון דער געוועזענר אייזנבאן.
בעקנהאם קנופ () איז א באן סטאנציע אויף דער טשאטאם הויפטליניע און א טראמלינק סטאנציע אויף רוטע 2, אין בעקנהאם אין דער לאנדאנער בארא פון בראמלי.
די באן סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4, און איז באדינט מערסטנס דורך סאדאיסטערן און אויך דורך סאדערן.
די באן סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן יאנואר 1857 אויף דער מיד-קענט באן ווי די סוף סטאנציע אויף דער ליניע פון לואישעם.
אין 2000 האט מען געעפנט די טראמלינק סטאנציע לעבן דער באן סטאנציע.
רבי אליעזר גאלדמאן (געבוירן כ"ד תשרי תשכ"ז) איז דער זוועהילער רבי פון אמעריקע.
רבי אליעזר איז געבוירן תשכ"ז אין בני ברק צו זיין פאטער רבי יעקב לייב גאלדמאן, זוועהילער רבי פון בני ברק, א זון פון הרה"ק רבי מרדכי זוועהילער בעל הויקרא דמלכא, און צו זיין מוטער מרת צביה זלאטא, די טאכטער פון רבי משה בערגמאן, ראש ישיבת הרשב"י, און א שוועסטער פון רבי מאיר צבי בערגמאן, א מיטגליד פון מועצת גדולי התורה פון דגל התורה און איידעם פון רבי אליעזר מנחם מן שך פון די גרעסטע ליטווישע פוסקים.
ווען עס איז געקומען די צייט, האט ער געהייראט זיין ווייב מרת ציפורה, טאכטער פון רבי דוד טווערסקי דער סקווערער רבי, און מרת חנה חיה, טאכטער פון הרה"ק משה יהושע האגער דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון בני ברק. גלייך נאך זיין חתונה האט ער זיך אריבערגעצויגן אין שיכון סקווירא צו וואוינען נאנט צו זיין שווער. דורך די פארלויפענע יארן האט איהם זיין שווער דער סקווערער רבי ממנה געווען צו זיין דער "בעל תוקע" אין סקווערער בית מדרש יעדן ראש השנה, א אויפגאבע וועלכער אין סקווירא ווערט גערעכנט אלס גאר חשוב. יעדן טאג לערנט ער בחברותא צוזאמען אינאיינעם מיט רבי משה גרין, דער ראש ישיבה פון מאנסי, וועלכער אפענטליך גרייט צו מיט דער הילף פון רבי אליעזר זיינע שיעורים וואס ער לערנט פאר אין זיין ישיבה. אין תשע"ז נאך דער פטירה פון זיין פעטער רבי שלמה וואס האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער האט מען באקרוינט רבי אליעזר אלס זוועהילער רבי.
כ"ד סיון, ה'תשע"ט האט רבי אליעזר געעפנט א נייע זוועהילער שוהל, אין שטאט מאנסי.
[http://m.bhol.co.il/article.aspx?id=121996] דער נייער זוועהילער ממשיך. (אויף העברעיש) אין בחדרי חרדים.
רבי יצחק שמואל אהרן לעזער איז א משפיע אין ברסלב, א תלמיד פון רבי אליעזר שלמה שיק זצ"ל - דער מוהרא"ש פון ברסלב.
ער איז געבוירן געווארן אין פלעטבוש, ניו יארק צו זיין טאטע ר' בנימין לייבוש לעזער, א חסידיש-גאליציאנער איד, אן אייניקל פון רבי אלימלך פון ליזשענסק און רבי מנחם מענדל לעזער אב"ד סטריזאוו און טארנע
ער האט געלערנט און דער פאנאוועזשער ישיבה אין בני ברק.
אום חנוכה ה'תשל"ו איז ער מקורב געווארן צו בראסלעווער חסידות און האט זיך דערקענט מיט הרב שיק. זייט דעמלאט איז געווארן זיין נאנטער תלמיד און רעכטע האנט. ער האט געשריבן זיינע תורות און דאס ארויסגעדרוקט אינעם סעט ספרים "שיחות מוהרא"ש" און "תוך הנחל".
נאך זיין רבי'ס פטירה, האבן א גרויסע טייל פון די תלמידים, אים אנגענומען אלס מורה דרך.
א קאמפיוטער-געמאכט בילד פון א הויז
קאמפיוטער-געמאכטע בילדער (ענגליש: "Computer-generated imagery", אין קורצן: "CGI") באשטימט דאס באניץ פון קאמפיוטער גראַפֿיק, בפרט אין די פראדוקציע פון פילמען. די דאזיקע בילדער ווערן באנוצט פאר ספעציעלע עפֿעקטן, סימולאציע און רעקלאמעס, צווישן אנדערע באניצן. א מאל ווערט די טעכנאלאגיע באנוצט צו פראדוצירן א שטייענדיקן הינטערגרונט וואס ווערט דערנאך אײַנגעגלידערט אריין אין דעם בילד; אויך ווערט עס באנוצט צו פראדוצירן 2D אדער 3D אנימאציע. אין דער אלגעמיינער באַדייַט, קען א קאמפיוטער-געמאכט (CGI) בילד זיין יעדע בילד וואס ווערט געמאכט מיט א קאמפיוטער-באזירטן באארבעטער אדער פראגראם.
שילד ביים אריינגאנג צו דער קריה
קרית וויזשניץ (אפֿט אויכעט גערופן שיכון וויזשניץ) איז א געגנט אין שטאט בני ברק. די געגנט איז דער הויפט צענטער פון דער וויזשניצער הויף.
נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, האט דער פערטער וויזשניצער רבי, רבי חיים מאיר האגער, דער "אמרי חיים", וועלכער האט זיך אין יענער צייט באזעצט אין גרויסווארדיין, ארויסגעשיקט א קליינע צאל פון זיינע נענטסטע און געטרייסטע חסידים קיין ארץ ישראל כדי צוצוגרייטן די ערד פאר א געבוי און גרינדונג פון א צענטער פאר די וויזשניצער חסידים אין א"י.
אויפנאמע פון דעם וויזשניצער כולל אין קרית וויזשניץ
א בליק אויף נאך א כולל אין דעם וויזשניצער שיכון
צווישן די יארן תש"ו - תש"ח האבן די שליחים פון דעם אמרי חיים דורכגעפירט פארהאנדלונגען מיט פארשידענע אייגענטימערס פון פעלדער און קרקעות, און צולעצט איז איינגעקויפט געווארן א ריזיגן שטח לעבן בני ברק וואס דעמאלטס אין יענע יארן איז נאך געווען גאר א קליינע שטאט. אנפאנג, האט דער שיכון געהייסן "כפר וויזשניץ" און שפעטער ווען מען האט עס פאראייניקט מיט בני ברק און זכרון מאיר האט מען געטוישט צו "קרית וויזשניץ".
וויזשניצער תלמוד תורה אין קרית וויזשניץ
ניסן תש"ח איז אפגעהאלטן געווארן מעמד הנחת אבן הפינה, און סיוון תשי"א איז דער וויזשניצער רבי דער אמרי חיים אריבערגעצויגן פון תל אביב אין בני ברק און אויך די וויזשניצער ישיבה "בית ישראל ודמשק אליעזר" האט מען אריבערגעפירט אהין. תשי"ב איז דער פריערדיגער וויזשניצער רבי, רבי משה יהושע האגער דער "ישועות משה" אויך אהינגעקומען צו וואוינען, און נתמנה געווארן דורך זיין טאטע צו דינען אלס רב פון דעם שיכון. נאך דער פטירה פון דער "אמרי חיים" איז רבי משה יהושע געווארן א רבי און אנשטאט אים האט מען באקרוינט רב פונעם שיכון זיין עלטערער זון רבי ישראל האגער, דער היינטיגער וויזשניצער רבי. שפעטער ווען רבי ישראל איז אוועקגעטריבן געווארן פון וויזשניץ, האט מען באקרוינט זיין יונגערן ברודער רבי מענדיל אלס רב. אין יאר ה'תשס"ב האט דער רבי דער "ישועות משה" צוריקגעבערנגט רבי ישראל קיין וויזשניץ, און אין תשע"ב זייט נאך דער פטירה פון דער "ישועות משה" דינט רבי ישראל אלס רבי אין דעם שיכון. אלס דומ"ץ קרית וויזשניץ פלעגט דינען איבער פופציג יאר רבי משולם זושא לוריא (נפטר געווארן ט' טבת ה'תשע"ז). אין קרית וויזשניץ געפונען זיך איבער פופציג מוסדות ווי חדרים, כוללים, מיידל שולעס און אזוי ווייטער. די צאל פון די איינוואוינערס פון שיכון וויזשניץ איז אומגעפער 3,000 משפחות. די מערהייט פון זיי זענען וויזשניצער חסידים.
גרעוול היל () איז א טראמלינק סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון קרוידן, דרום לאנדאן, באדינט דורך טראמלינק רוטע 3. די סטאנציע באדינט אדינגטאן.
אויסלייג.
275פיקס
די עלקושער דערנידערונג, אדער דער בלוטיגער מיטוואָך, איז דער נאמען פאר א פסיכאלאגישע דערנידערונג און אקציע פון נאצישער אינדזיקיעוועס וואס איז פארגעקומען אויף די אומגליקליכע אידישע אונטערטאנען כ"ה תמוז ה'ת"ש (31סטן יולי 1940) אין עלקוש, פוילן.
עס איז נישט באקאנט איבער געהרגעטע פון דער אקציע, אבער ממש אלע אידן פון דער שטאט זענען ליידער געהרגעט געווארן ביז צוויי יאר שפעטער נאכן גרייכן קיין אוישוויץ.
די אקציע.
אום חודש סיון ה'ת"ש האט די געשטאפא אפגעראכטן א משפט איבער דער רציחה פון א דייטשער גרעניץ היטער, וואס האט געוואוינט אין עלקוש. 30 פוילישע גויים זענען געווארן פארמשפט צו טויט, און די אידן זענען געווארנט געווארן אז זייער טייל וועט נאכפאלגן רח"ל.a>, ווען אינעם הינטערגרונט ווערט געזען פארפייניגטע אידן.
ארום אַ חודש שפּעטער, כ"ה תמוז ה'ת"ש (31סטן יולי 1940) זענען געווארן פארזאמלט די אידישע מענער פון דער עלטער פון 17 און העכער אויפן הויפּט מאַרק פון דער שטאָט, וואו זיי האבן נעבעך מיטגעמאכט שווערע אינזדיקיעווזעס. צווישן אנדערע זענען זיי געווארן באפוילן צו פאָרלייגן זייערע אידענטיטעט קאַרטעס און זיך צו רעגיסטרירן, שלאָפן אַ גאנצן טאָג מיטן פנים צו דער ערד, בשעת די רשעים טרעטן אויף זיי און שלאגן זיי און פארלאנגען פון זיי צו אויפהייבן די הענט און פיס אויף זייער רוקן.
הרב משה האגערמאן און אנדערע זענען געבראכט געווארן צום מארק פון דער שול אוואו זיי האבן געהאלטן אינמיטן דאווענען, אנקומענדיג זענען שוין געליגן דארט טויזנטער מענער. זיינע שיך האט מען צוגענומען און זיין תפילין של ראש האבן זיי צושפאלטן מיט א מעסער. ער איז געשטעלט געווארן בארוועס פאר א לאנגע צייט נעבן די ליגנדיגע, און נאכער האבן זיי אים געמאכט ארומלויפן ארום דעם מארק פלאץ.
עס איז נישט באקאנט איבער קיין פאטאליטעטן ביי דער אקציע, אָבער צווישן אנדערע זענען געווען וואס האבן פאַרלאָרן זייערע ציין ווען זיי זענען געווארן געצוואונגען צו קייען זשוויר אין זייערע מיילער. אין די בילדער איז דאקומענטירט אידן וואס שטייען אין דעם וואַסער אונטער אַ בריק, בעטנדיג פאַר זייער לעבן, עס ווערט געזען א איד וואס שניידט אפ די באָרד פון אן אנדער איד. דערצו זענען פארהאן בילדער פון עלקוש ווייזנדיג אידן אין טליתים, און איינער מיט אַ מגן דוד אויף זייַן פּאַס. קוקט אויס אז דאס איז פון דער זעלבער אקציע, און אַז די אידן שטייען דארט איידער ארויספירן צום הרגענען רח"ל (אפשר בלויז א דמיון).
בילדער פון דער דערנידערונג פון עלקוש.
לינקען צו בילדער פון וועבזייטל פון ווילנער געטא -
זלמן רײזען (טיילמאָל אויך רייזין) (1887, בעלאַרוס – 1941?) איז געװען אַ באַװאוסטער פילאָלאָג פון דער אידישער שפּראַך, אַ היסטאָריקער פון ליטעראַטור, אַ שרײַבער און זשורנאַליסט, פון די גרינדער פון דעם ייווא אינסטיטוט.
געבוירן אין שטאָט קאָידענאָװ, הײַנטצוטאָג אין בעלאַרוס. זײַן פאָטער איז דער אידישער שרײַבער און דיכטער קלמן רויזין, איז ער א אינגערער ברודער פון אַברהם רײזען און שרה רײזען, אויך זײַנען אויך געװאָרן באַװאוסטע מחברים און דיכטער.
אין יאָר 1915 האָט ער זיך אַריבערגעצויגן אין ווילנע, וואו ער האָט געגרינדעט (צוזאַמען מיט אַנדערע יידישע אינטעלעקטואַלען, ווי מאַקס װײַנרײַך) דעם ייִװאָ – ייִדיש װיסענשאַפֿטלעכן אינסטיטוט. רײזען איז אויך געװען דער רעדאַקטאָר פון ״דער װילנער טאָג״. פון זײַנע ליטעראַרישע װערק, איז דער באַװאוסטסטער ״לעקסיקאָן פֿון דער יידישער ליטעראַטור און פּרעסע״.
וועגן זײַן טויט איז עד היום ניט קלאָר, יש אומרים אַז נאָכדעם ווי די רויטע אַרמײ האָט פאַרנומען װילנע אין 1939, האָט מען רײזענען אַרעסטירט און אומגעבראַכט ערגעץ װאו אין דעם ראַטנפֿאַרבאַנד (מסתּמא אין ריגע). אַנדערע האַלטן אַז די דײַטשן האָבן אים אומגעבראַכט נאָך זייער אײַננעמען ווילנע אין 1941.
רמת וויזשניץ איז א וואוינונג געגנט וואס געפונט זיך אין שטאט חיפה און וועלכער באדינט אלס הויפט הויפטקווארטיר און צענטער פון סערעט וויזשניצער חסידים.
דער סערעטער בית מדרש אין רמת וויזשניץ, חיפה
אנפאנג פון די פופציגער יארן, איז דער ערשטער און גרינדער רבי פון סערעטער חסידות הרה"ק רבי ברוך האגער אויפגעקומען מיט א געדאנק אויפצובויען א ספעציעלער גענגט וואס איז געאייניגט פאר די סערעטער חסידים אין ארץ ישראל.
י' תמוז ה'תשי"ד איז פארגעקומען מעמד הנחת אבן הפינה ווען מען האט אראפגעלייגט דעם גרונד שטיין פאר דעם שיכון.
אויפנאמע פון די הייזער אין רמת וויזשניץ
צווישן די ערשטע געביידעס וואס זענען אויפגעשטעלט געווארן, קען מען אויסרעכענען "בתי אברהם" און דעם רבין'ס שטוב.
זומער ה'תשי"ז האט מען געעפנט דעם בית מדרש און ישיבה "יחל ישראל" וואס דעמאלטס האבן זיך געפונען צוזאמען אין איין פלאץ אין א צוויי שטאקיגע געביידע (צולעצט האט מען צוגעבויעט נאך צוויי אנדערע שטאקן). אין דעם זעלבן יאר איז געפייערט געווארן מעמד הנחת אבן הפינה פארן גרויסן שוהל "מקור ברוך".
דורך די פארלויפענע יארן זענען אויפגעשטעלט און געבויעט געווארן הונדערטער דירות פאר די חסידים, אזוי ווי אויך די איבעריגע סערעטער מוסדות ווי דער תלמוד תורה, ישיבות און די מיידל שולעס "תורת אמך" און דער "אשת חיל" סעמינאר וואס ווערט אנגעפירט דורך דער סערעטער רעביצין מרת חוה האגער.
אין די לעצטע צוואנציג יאר דער שיכון האט זיך פארברייטערט און חסידים פון אנדערע חסידישע געמיינדעס אזוי ווי צום ביישפיל בעלזא, וויזשניץ גער און פון נאך עטליכע אנדערע הויפן האבן זיך אויך באזעצט אין סערעטער שיכון און אויכעט אין די ארומיגע גאסן.
אלס רב פונעם סערעטער שיכון דינט דער היינטיגער רבי, רבי יעקב האגער און אלס דיין רבי דוד שלמה זאלדאן.
א געשעפט איז דער נאמען פון א חרדישער פילם אין אמעריקע וואס ארויס אין אידיש.
די פרומע רבנים האבן דאס גע'אסר'ט צוליב מורא אז השפעות פון טעאטער און פילם וועט זיך אריינרייסן ביים חרדישן לאגער.
די געשיכטע פארציילט איבער א קאליעקער יינגל וואס האט גערודפט און צרות געמאכט בקביעות פון אלץ קינד ביז צו דער עלטער א תמימות'דיגער ייד פון זיין קלאס וואס איז אין זיינע אויגן געוועזן זיין קאנקורענט. ביי איינע פון זיינע אקטן האט ער אוועקגעכאפט זיין פיינטס קינד גלייך נאכ'ן געבוירן, און אים אפגענארט דורך געבן שוחד פאר א דאקטער זאל אים זאגן אז זיין קינד איז געשטארבן. למעשה האט דער שווינדלער געהאדעוועט דאס קינד כאילו ס'וואלט געווען זיינס. ביים ענדע פון די געשיכטע האט זיך ארויסגעוויזן דער אמת, און דאס קינד איז צוריק געגאנגען צו זיין אמת'ן טאטן, און דער שווינדלער האט זיך אומגעקערט צום גלייכן וועג.
הרב אשר יהודה לייב אריאלי (געבוירן תשי״ז) איז א מגיד שיעור אין דער מירער ישיבה און אין ישיבת תפארת צבי אין ירושלים. זיין בלאַט שעור אין מיר איז דער גרעסטער אין דער װעלט, מיט 700 תלמידים טאג־טעגלעך.
רבי אשר אריאלי איז געבוירן געווארן אין תשי״ז צו הרב חיים יעקב אריאלי, מחבר פונעם ספר "באר יעקב", א זון פון הרב יצחק אריאלי, משגיח פון מרכז הרב ישיבה, און צו מרת שולמית, א טאכטער פון ר׳ אשר שטערנבוך פון לאנדאן און א שוועסטער פון הרב משה שטערנבוך, ראש בית פון דער עדה החרדית, און פון הרב אליהו שטערנבוך, ראש בית דין פון דער מחזיקי הדת קהילה אין אנטווערפן. (אויך האט זי א שוועסטער געהייראט צו הרב משולם דוד הלוי סאלאווייטשיק און נאך א שוועסטער געהייראט צו הרב חנוך ערנטרוי, דער געוועזענער ראש בית דין פונעם לאנדאנער בית דין.)
ער האט געלערנט אין דער פאנאוועזשער ישיבה, דערנאך האט ער געלערנט אין דער מירער ישיבה אין ירושלים, װאו ער איז געװארן א תלמיד מובהק פון הרב נחום פרצאוויטש. שפעטער האט ער געהייראט מלכה, טאכטער פון הרב פרצאוויטש און אן אייניקל פֿון הרב חיים שמואלעוויטש.
רעביצין לאה אסתר האגער (ט' שבט ה'תרפ"א - כ"ט שבט ה'תשנ"ג) איז געווען די ערשטע ווייב פון הרה"ק רבי משה יהושע האגער זצ"ל, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון בני ברק.
די רעביצין איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תרפ"א אין אונגארן צו איר פאטער הרה"ק רבי חיים מנחם מענדל פאנעט פון דעעש און צו איר מוטער מרת סאשא, א טאכטער פון רבי יעקב שמשון הלוי קאנער פון טשכויוו וואס איז געווען אן איידעם ביי רבי משה האלבערשטאם פון שינאווא, א זון פון הרה"ק דער דברי יחזקאל און אן אייניקל פון הרה"ק דער דברי חיים פון צאנז. "לאה" האט זי געהייסן נאך רעביצין לאה קאנער, די ווייב פון רבי משה קאנער, וואס איז געווען אן איידעם ביי דעם תורת חיים פון קאסאוו, און דעם נאמען "אסתר" האט זי געטראגן נאך דער רעביצין פון רבי משה פון שינאווא, מרת אסתר מינדל.
ב' ניסן ה'תש"ב ערב שב"ק איז געפראוועט געווארן אין שטאט דעעש איר חתונה מיט רבי משה יהושע האגער פון וויזשניץ, וואס היינט איז באקאנט אויכעט אלס דער "ישועות משה". א יאר נאך דער חתונה האבן זיי אריבערגעצויגן אין שטאט ווילחאוויץ וואו רבי משה יהושע האט געדינט אלס א רב.
די צווייטע וועלט קריג און דער נס פון דער רעטונג.
אין ה'תש"ד זענען די עלטערן פון דער רעביצין ביידע צוזאמען אינאיינעם מיט איר איינציגן ברודער הבחור יחזקאל שרגא געשיקט געווארן קיין אוישוויץ און אומגעקומען על קידוש ה'. ח' אייר ה'תש"ד אויף א וואונדערליכן אופן, איז געלונגען פאר דער רעביצין צוזאמען מיט איר מאן דער רבי און זייער טאכטער חנה חיה זיך ראטעווען פון טויט. דער וויזשניצער רבי האט דערציילט אז ווען דער גוי וואס האט זיי געשמוגלט דורך דעם גרענעץ פון אונגארן האט פלוצלונג געהערט וויאזוי דאס פיצל קינד חנה'לה האט אויסגעבראכן אין א געוויין, האט ער זיך אויפגערעגט ווייל ער האט מורא געהאט אז די דייטשע רשעים וועלן זיי כאפן, און לא עלינו ער האט געוואלט איר דערשטיקן, אבער בחסדי שמים האט איינער פון די אנוועזענדע צופעליג געטראפן א צוקערל, און נאכדעם וואס זי האט געגעסן דעם צוקערל האט זי זיך בארואיגט און איינגעשלאפן, און אויכעט דער גוי האט זיך איבערגעצייגט אז דאס פיצל עופעלע איז נישט קיין געפאר און מען קען רואיג און מיט זיכערהייט אדורכגיין דעם גרענעץ אהן קיין פארהאק און שטערונג אדער חלילה ווערן געכאפט דורך די נאציס.
ווען זיי זענען ענדליך אנגעקומען אין ארץ ישראל, אנפאנג האבן זיי געוואוינט אין תל אביב נאענט צו דער וויזשניצער ישיבה (נאך איידער מען האט אריבערגעפירט די ישיבה קיין בני ברק). וויבאלד די מערהייט פון די בחורים זענען געווען מלחמה איבערלעבער, האט די רעביצין זיי געשוינט און רחמנות געהאט אויף זיי גאר שטארק. זי האט באשלאסן צו ווידמען איר לעבן צו העלפן אנדערע און מקבל געווען אויף זיך צו זיין אזוי ווי א אייגענע מאמע פאר זיי און מאכן זיכער אז עס פעלט זיי גארנישט. שבתים און ימים טובים פלעגט זי זיי איינלאדן צו דער סעודה ביי זיך אין שטוב. זייער אפט פלעגט זי זיי באגלייטן צו דאקטוירים, און טאמער עס האט פאסירט אז א בחור האט געדארפט האבן א ספעציעלן שפייז צוליב זיין געזונט צושטאנד, איז זי געשטאנען אין קיך און האט געקאכט פאר אים וואס די דאקטוירים האבן רעקאמענדירט, און אפילו טאשן געלט פלעגט זי ארומטיילן פאר עטליכע יתומים אין ישיבה. איר הויז איז אייביג געווען אפן פאר אלעמען. איר הכנסת אורחים איז געווען מורא'דיג און געוואלדיג, טראצדעם וואס זי אליין מיט איר משפחה האבן געוואוינט אין ענגשאפט און נישט געווען רייך. אויכעט פלעגט זי צוזאמען מיט איר מאן זייער אפט פירן אונטער דער חופה בחורים יתומים פון דער ישיבה וואס האבן ליידער פארלוירן זייערע עלטערן ביי דער שרעקליכער מלחמה, און א סאך מאל אפילו צוגעדעקט די קאסטן פון דער חתונה. מען דערציילט אז אין יענע יארן דער מצב איז געווען אזוי שווער און די ארימקייט האט דעגרייכט צו א מצב, אז אפילו ליכט-האלטערס האט זי נישט געהאט און אנשטאט דעם פלעגט זי נוצן שטיינער כדי אנצוצינדן שבת ליכט אוף זיי. טאג טעגליך פלעגט זי אנרופן און מחזק זיין גייסטיש אלמנות און צובראכענע מענטשן וואס האבן געטראפן ביי איר טרייסט און חיזוק.
זי איז נפטר געווארן פרייטיג צונאכט כ"ט שבט ה'תשנ"ג נאך א קורצער קראנקייט אין דער עלטער פון צוויי און זיבעציג יאר איבערלאזנדיג נאך זיך איר מאן דער וויזשניצער רבי זצ"ל, און צענדליגער אייניקלאך און אור-אייניקלאך. זי איז באערדיגט געווארן אין וויזשניצער בית החיים אין בני ברק.
די וויזשניצער מיידל גרונדשולע אין בני ברק טראגט איר נאמען "בנות לאה אסתר".
[http://www.hebrewbooks.org/35633 בית ויז'ניץ תשנ"ג - גליון לזכר הרבנית ע"ה] אויף העבעריש
רבי יצחק אייזיק טויב (ה'תקי"א – ז' אדר ה'תקפ"א), אויך באקאנט ווי רבי אייזיקל קאַלעווער, איז געווען דער גרינדער פונעם קאלעווער הויף.
הרב טויב איז געבוירן געװארן אין סערענטש, אונגארן צו זיין פֿאָטער יחזקאל װאס איז געװען א סוחר.
אין יאָר תק"ן איז ער געװען רב אין קאלעוו. ער האט געהאַט א גרויסע השפעה און װערט דערמאנט אין פֿארשידענע ערטער ווי אַ קדוש און א.
ער האט געזארגט פֿאַר דער אַנטװיקלונג פון דער קהילה מיט א חדר, חברה קדישא, ביקור חולים חברה און נאך.
ער האָט פירט א רביסטעווע און יידן זענען געקומען צו אים פֿון דערווייטנס. ער ווערט גערעכנט דער ערשטער רבי פֿון חסידים װאָס האט געפֿירט אַ הויף אין אונגארן.
ער איז נפטר געווארן ז' אדר תקפ"א. זיין זון רבי משה חיים האט געפירט דעם הויף נאך אים אינעם שטעטל ראזלא אין גאליציע.
קרית בעלזא איז א חרדישע געגנט אין צפון פון ירושלים וואס איז געגרינדעט געווארן דורך רבי ישכר דוב רוקח, דער היינטיגער בעלזער רבי. די געגנט באדינט אלס א וועלטליכע הויפטקווארטיר פון בעלזער חסידות.
די געשיכטע און דער געבוי פון דער קריה.
די גרונד שטיין פאר קרית בעלזא איז אראפגעלייגט געווארן אין יאר ה'תשל"ז.
אין יאר ה'תש"ס איז ענדליך געעפענט געווארן דער הערליכער און זעלטענער אין זיין שיינקייט גרויסער צענטראלער בעלזער בית מדרש. דער בית מדרש שטייט הויך אויפן בארג און דערהויבט זיך צו אזא פרעכטיגע הייך, אז מען קען דאס זעהן און באמערקן אפילו פון דערווייטערטע געגנטער אין ירושלים.
די קריה ווערט אנגעפירט דורך "ועד קרית בעלזא" וואס האלט פאר זיך א רעכט צו באשטימען וועמען אנצונעמען צו וואוינען דארט און וועמען נישט. איינע פון די הויפטזעכלעכע תקנות וואס זענען באשטימט געווארן איז נישט צו פארדינגען דירות פאר ישיבה בחורים. דערצו דער ועד האט אויכעט די פאראנטווארטליכקייט זיך צו פארנעמען מיט די פרייזן פון די דירות, און זיכער מאכן אז די פרייזן זאלן נישט זיין צו הויך כדי משפחות וואס געהערן צו בעלזא און האבן נישט קיין סאך געלט, זאלן אויכעט האבן דער מעגליכקייט צו וואוינען דארט רואיגערהייט און אהן קיין שום דאגות.
אנזיכט פונעם גרויסן בעלזער בית המדרש אין קרית בעלזא, ירושלים
די גאסן פון קרית בעלזא.
אויכעט א היפשער טייל פון דברי חיים גאס ווערט גערעכנט אלס א חלק פון דעם שיכון.
נחום יואל האלפערין (י"ז חשוון תרע"א, 19טן נאוועמבער 1910 – ה' כסלו תשמ"ז, 6טן דעצעמבער 1986) איז געווען א חרדישער ייד א סוחר און אן עסקן, פון די פירער פונעם חרדישן ציבור אין תל אביב, און פארזיצער פון אתרא קדישא.
ער איז געבוירן געווארן אין 1910 אין שטעטל דעלאטין אין אסט-גאליציע, דער צווייטער זון פון יעקב האלפערין. ווען די  ערשטע וועלט-מלחמה האט אויסגעבראכן אין 1914, איז די משפחה אנטלאפן קיין ווין, וואו זיי זענען געבליבן עטלעכע חדשים און פון דארטן זענען זיי אריבער קיין אמסטערדאם, און זיי האבן געוואוינט דארט זיבן יאר.
אין יאר 1920, ווען ער איז געווען אלט אכט יאר, האט זיין פאטער אים געשיקט צו דער תלמוד תורה אין לייפציג, וואו ער האט געלערנט ביי הרב דוד פעלדמאן. א יאר נאכהער האט זיין משפחה זיך געצויגן צוריק קיין ווין און ער האט געלערנט אין דער ארטיגער תלמוד תורה. ער איז געווען א מיטגליד פון צעירי אגודת ישראל אין ווין, און ער האט זיך באטייליגט אין די צוויי כנסיות גדולות פון אגודת ישראל וואס זענען פארגעקומען אין ווין אין די 1920ער יארן. ער איז געווען מקושר צו די רוזשינער רבי׳ס וואס האבן געוואוינט אין ווין, ספעציעל מיטן טשארטקאווער רבי׳ן, רבי ישראל פרידמאן.
אין 1933 איז ער ארויף מיט זיינע עלטערן קיין ארץ ישראל און די משפחה האט זיך באזעצט אין תל אביב. ער האט געפירט פילצווייגיקע געשעפטן, צווישן זיין האט ער געהאלטן אפקילונג מאגאזינען, א זאל און א רעסטאראן אין בתל אביב.
האלפערין איז געווען שטארק מקורב צום חזון איש, וואס האט געזאגט אויף אים "בכל ביתי נאמן הוא". ער האט פארלאזט אויף זיין ארדענטלעכקייט און געטרייקייט און האט אים באשטימט גבאי פון פארשידענע מוסדות און ארגאניזאציעס, צווישן זיין דער קרן השביעית.
ער איז געווען א מיטגליד אין דער הנהלה פון דער אתרא קדישא ארגאניזאציע, און אין די 1970ער יארן האט מען אים באשטימט פארזיצער פון דער ארגאניזאציע. ער האט געארבעט צו ראטעווען די אלטע יידישע בית עולם אין ווין, צוליב וואס האט הרב יעקב ישראל קאניעווסקי, דער סטייפלער גאון, געשריבן צו אים: "ולוואי שיהא חלקי עם חלקך בעלמא דקשוט" (הלוואי זאל מיין טייל זיין מיט דיין טייל אינעם עולם האמת).
האלפערין איז געווען א פילאנטראפ פון מוסדות פון תורה, חינוך און חסד אין ארץ ישראל און אין די פאראייניגטע שטאטן.
ער איז נפטר געווארן פון א הארץ-שטילשטאנד אין יאר תשמ"ז, און מען האט אים קובר געווען אינעם שומרי שבת בית הקברות אין בני ברק, וואס זיין פאטער האט אויפגעשטעלט.
בארקלעיס סענטער איז א ריזיגער סטאדיום וואס איז פלאצירט אין ברוקלין ניו יארק. עס אנטהאלט 18,000 זיצן.
בארקלעיס סענטער דורכאויס קאנסטרוקציע אום יוני, 2011.
ביי א שפיל אינעם סטאדיום
רבי משולם זושא לוריא (כ"ה טבת ה'תרפ"ט - ט' שבט ה'תשע"ז) איז געווען דער דיין פון וויזשניץ אין קרית וויזשניץ, בני ברק איבער פופציג יאר.
רבי משולם זושא איז געבוירן געווארן אין יאר תרפ"ט אין רומעניע צו זיין פאטער רבי אהרן יוסף. נאך דער צווייטער וועלט קריג איז ער ארויפגעקומען מיט זיין משפחה קיין ארץ ישראל און האט זיך באזעצט אין טבריה. אלס בחור האט ער געלערנט אין דער וויזשניצער ישיבה "בית ישראל ודמשק אליעזר"
אביסל נאכדעם וואס ער האט דעגרייכט דרייסיג יאר, און נאכדעם וואס ער האט באקומען א היתר הוראה (ערלויבעניש צו פסק'נען הלכה) פון דעם געוועזענעם פוסק הדור רבי שמואל הלוי וואזנער, האט איהם דער וויזשניצער רבי, רבי חיים מאיר האגער, דער "אמרי חיים", ממנה געווען אלס דיין און מורה צדק פון קרית וויזשניץ וואו ער האט געדינט מער ווי פופציג יאר מיט א מוראדיגע איבערגעגבנקייט צו זיין אויפגאבע און צו זיינע רביס דער אמרי חיים, דער ישועות משה און רבי רבי ישראל. דער ישועות משה האט זיך אויסגעדריקט אויף איהם עטליכע מאל:" ער איז מיין פוסק". ווען הרב וואזנער פלעגט פארן אין אויסלאנד האט ער באפוילן אז מען זאל זיך ווענדן מיט יעדע שאלה צו רבי זושא, און באזונדער ווען ס'איז געווען שאלות וואס האבן צו טוהן מיט יראת שמים האט ער געבעטן אז מען זאל פרעגן ביי רבי זושא.
שטענדיג פלעגט ער אויסנוצן די צייט צו לערנען. ער פלעגט אויפשטיין ביינאכט נאך חצות און לערנען ספרי קבלה און געהעריג זיך צוגרייטן צום דאווענען. ער פלעגט האבן א געוואלדיגע און א פרעכטיגע בקיאות אין דער תורה און ספרים, אזוי ווי צום ביישפיל: גמרא, שולחן ערוך, ספרי חסידות און נאך.
די לעצטע יארן איז ער קראנק געווארן און ט' שבט ה'תשע"ז האט ער אויסגעהויכט זיין אויסגלויטערטע נשמה צום באשעפער.
[http://www.jdn.co.il/breakingnews/798478 דער וויזשניצער דיין ר' זושא לוריא] אויף JDN - אויף העברעיש.
א געשוויר איז א זאמלונג פון אייטער וואס איז געוואקסן אין דעם געוועב פונעם קערפער. סימפטאמען פון געשווירן זענען רויטקייט, ווייטיק, ווארעמקייט און געשווילעכץ. ווען מען דריקט דאס געשווילעכץ שפירט עס פיל מיט פליסיקייט. דער שטח פון רויטקייט אפט באציט זיך ווייטער פונעם געשווילעכץ.
געווענליעך קומט דאס פון א באקטערישער אינפעקציע.
סערעט וויזשניץ איז א חסידישער הויף, וואס איז געגרינדעט געווארן דורך רבי ברוך האגער, א זון פונעם דריטן וויזשניצער רבין, רבי ישראל האגער, וועלכער איז אויכעט באקאנט אלס "אהבת ישראל". דער הויף וואס הויפטקווארטירט אין רמת וויזשניץ, חיפה ציילט אפ לויט אפיציעלע אפשאצונגן אומגעפער 650 משפחות, און ווערט אנגעפירט דורך דעם היינטיגן רבין רבי יעקב האגער.
רבי ברוך פלעגט דינען אלס רב און רבי אין דער שטאט סערעט, ראמעניע. נאך דער צווייטער וועלט קריג האט ער אויפגעשטעלט און באזירט זיין הויף אין ארץ ישראל, און אויפגעבויט דעם רמת וויזשניץ באצירק אין חיפה. אין חשון ה'תשכ"ד נאך דער פטירה פון רבי ברוך'ל, האט איבערגענומען דער פירערשאפט זיין עלטערער זון רבי אליעזר האגער וועלכער האט געדינט אלס רבי איבער פופציג יאר. אין אב ה'תשע"ה, נאכדעם וואס רבי אליעזר איז אוועק, האבן די חסידים באקרוינט רבי זיין איינציגן זון רבי יעקב האגער.
מוסדות און כאראקטערן פון דעם הויף.
דער צענטער פון דעם סערעט וויזשניצער הויף געפינט זיך אין חיפה, דארט וואו וואוינען הונדערטער משפחות. דער הויפט בית מדרש פון אינדרויסן דערמאנט אין זיין צורה מיט א היפשע ענדליכקייט דעם בית מדרש אין ראמעניע. אויכעט געפינען זיך דארט די ישיבה גדולה "יחל ישראל", נעץ פון כוללים אונטער דעם נאמען "מבצר התורה", ישיבה קטנה, תלמוד תורה "תפארת משה", מיידל שולע און סעמינאר "אשת חיל".
עס איז פאראן נאך בתי מדרשים פון דער חסידות אין בני ברק, אשדוד, אלעד און מודיעין עילית. אין פאראייניקטע שטאטן עס איז דא אויכעט בתי מדרשים פון דער חסידות.
אין סערעט וויזשניץ לייגט מען באזונדער א דגש אויף שמירת הלשון און אהבת ישראל (צו ליב האבן און רעספעקטירן יעדער איד). אין די שובבי"ם שבתים פירן זיך די חסידים און די אנהענגערס תענית דיבור ביז נאך מוסף. פרשת בא פירן זיי זיך תענית דיבור דורך דעם גאנצן שבת, אריינגערכנט פרויען מיט קינדער.
רבי יהודה הלוי (יודל) קאַמינער (אויך באקאנט ווי ר' יודל כענטשינער; תקפ"ז, 1827 – כ"ד תשרי תרנ"ב, 1891) איז געווען א חסידישער תלמיד חכם און סוחר אין פוילן, און דער שווער פונעם גערער רבי׳ן דעם שפת אמת.
ער איז געבוירן געווארן אין לייפניק, מעהרן (היינט טשעכיי), צו זיין פאטער מאיר יחיאל קאמינער, אן איידעם פון הרב ברוך פרענקל-תאומים, מחבר פונעם "ברוך טעם". די קאמינער משפחה איז מיוחס צום "מגן אברהם", רבי אברהם גאמבינער,  (דער נאמען "קאמינער" איז אפשר א פארגרייזטע ווערסיע פון "גאמבינער"). יונגערהייט איז ער געווארן א יתום פון זיין מוטער, און ער איז אריבער מיט זיין פאטער צו וואוינערן אין בערדיטשעוו, רוסלענדישע אימפעריע (היינט אוקראינע). אין 1838, ווען ער איז געווען אלט 11, איז ער צוריק קיין פוילן וואו ער האט אויפגעוואקסן אין זיין זיידנ׳ס הויז.
ער האט געהייראט הדסה, טאכטער פון משה חיים ראטנבערג, א ברודער פון רבי יצחק מאיר אלטער, דער "חידושי הרי"ם" פון גער. נאך דער חתונה איז ער געפארן קיין קאצק און איז געווארן א חסיד פונעם קאצקער רבי׳ן. שפעטער איז געווארן א חסיד פונעם חידושי הרי"ם און נאכהער פונעם רבי׳ן ר׳ העניך פון אלעקסאנדער.
נאך זיין שווער׳ס פטירה האט ער איבערגענומען זיינע געשעפטן און איז געווארן איינער פון די גרעסטע יידישע עשירים אין פוילן. ער האט געוואוינט אינעם שטעטל כענטשין, און דערפאר האט מען אים גערופן  "ר' יודל כענטשינער". ער האט  געלערנט צוזאמען מיט זיין שוועסטער-קינד הרב פינחס אליהו ראטנבערג, דער פילצער רב.
אין יאר תרכ"ב (1862) האט זיין טאכטער יוכבד-רבקה חתונה געהאט מיט רבי יהודה ״לייבל״ אלטער, וואס איז שפעטער געווארן גערער רבי. ביי דער חתונה איז רבי לייבל געווען אלט 15. כדי דער חתן און זיין שווער זאלן נישט האבן דעם זעלבן נאמען, האט זיין זיידע דער חידושי הרי"ם געהייסן צוגעבן א נאמען צו זיין אייניקל "אריה". נאכדעם וואס רבי יהודה אריה לייב אלטער איז געווארן רבי האט זיין שווער רבי יודל געפירט זיך צו אים ווי א חסיד צו זיין רבי׳ן.
ער איז נפטר געווארן אסרו חג פון סוכות תרנ"ב. ער האט איבערגעלאזט אכט זין און פיר טעכטער.
אן אוראייניקל זיינער האט געהייראט יהודה מאיר אבראמאוויטש.
אורי לופּאָליאַנסקי (געב. 1951) איז געווען דער בירגערמייסטער אין דער ירושלימער מוניציפאליטעט פון ירושלים פון 2005 ביז 2009. ער האט אויפגעשטעלט, און איז דער פארזיצער פון, די יד שרה געזעלשאפט וואס באזארגט געצייג פאר מענטשן וואס ליידן פון דעפעקטיווקייטן.
ער איז א חרדישער ייד. און א שטארקער פארעהרער פון הרב יוסף שלום אלישיב.
לופאליאנסקי איז געבוירן אין יאר 1951 אין חיפה צו זיין פאטער יעקב לופאליאנסקי, א פוילישער ייד, און זיין מוטער, מלכה ראזנבלום. ער האט געלערנט אין דער ליטווישער ישיבה גדולה תורה אור אין קרית מאטערסדארף, ירושלים און אויך אין ישיבת הנגב אין נתיבות.
לופאליאנסקי האט געדינט אלס פאראמעדיקער אין דער מיליטער. אין 1976 האט לופאליאנסקי אויפגעשטעלט "יד שרה", אן ארגאניזאציע מיט 6,000 וואלונטירן פארשפרייט איבער גאנץ ישראל וואס העלפט קראנקע און בארגט זיי מעדיציניש אויסריכטונג. פאר זיין ארבעט אין דעם פעלד האט ער באקומען עטלעכע פריזן, צווישן זיי (אום 1994) דעם ישראל פריז.
ער האט חתונה געהאט מיט מיכל, אן אייניקל פון הרב יצחק ברויער. זיי האבן צוועלף קינדער.
אורי לופאליאנסקי איז געוועלט געווארן אלס מיטגליד אין דער ירושלים שטאטראט צומערשט אום 1989. ער איז א פארטרעטער פון דער דגל התורה פארטיי, וואס לויפט אין די וואלן צוזאמען מיט אגודת ישראל אונטער דעם נאמען פאראייניגטע תורה יידישקייט.
ראַדין (בעלארוסיש און,) איז א שטעטל אין הוראדנער וואבלאסט, בעלארוס, 27 ק"מ צפון־מערב פון לידא און 72 ק״מ דרום-מזרח פון ווילנע.
זשעטל ווערט דערמאנט צונערשט אין דאקומענטן פונעם 14טן יארהונדערט, ווען מען האט געבויט דארטן א פעסטונג. ביי דער דריטער טיילונג פון פוילן איז ראדין געווארן א טייל פון דער רוסישער אימפעריע.
אין 1921 איז ראדין געווארן א טייל פון פוילן.
אין 1958 האט ראדין באקומען דעם סטאטוס פון א שטעטל.
יידישע געשיכטע.
אין 1900 איז די יידישע באפעלקערונג אין זשעטל געווען 896.
אין תרכ״ט (1869), האט רבי ישראל מאיר הכהן, דער ״חפץ חיים״, אויפגעשטעלט זיין ישיבה אין ראדין.
אין אקטאבער 1940 האבן די נאציס געזאמלט די יידן פון ראדין אין א געטא צוזאמן מיט טויזנט יידן פון דער ארומיגער געגנט.
אין 1942 איז פארגעקומען א גרויסע רציחה אין דער געטא, ווען מען האט אויסגעהרגעט 1000 יידן.
די גאנצע ליקוי חמה פונעם 21סטן אויגוסט 2017 (כ״ט אב תשע״ז) איז א גאנצע ליקוי חמה ווען די זון איז געווען אינגאנצן באדעקט במשך 2:41 מינוט. דאס איז די 22סטע ליקוי פון סה"כ 77 אין דער 145סטער סאראס סעריע. די ליקוי איז געווען זעבאר בעיקר אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
די גאנצע ליקוי איז געווען זעבאר אין א שמאלן קארידאר פון ארעגאן אין מערב ביז דרום קאראליינע אין מזרח.
די גאנצע ליקוי האט אנגעהויבן 16:48:32 (לויט UTC) און האט געענדיגט 20:01:35 UTC. די שפיץ לענגסטע ליקוי (2:41 מינוט) האט פאסירט 18:26:40.
דאס איז די ערשטע ליקוי חמה וואס איז געווען גאנץ נאר אין די פאראייניגטע שטאטן זייט דער גרינדונג פונעם לאנד אין 1776.
בירגערמײַסטער אדער מעיאָר (,) איז דער וואס שטייט אין שפיץ פון דער מוניציפאליטעט וואס איז פאראנטווארטלעך אויף אלע שטאטישע אגענטורן - פאליציי, פייערלעשער, סאבוויי אא"וו.
אין מדינת ישראל ווערט יעדע 5 יאר איינגעארדנט וואלן אין יעדער שטאט ווער זאל זיין דער קומענדיקער בירגערמייסטער.
אין אסאך שטעט אין ענגלאנד איז דער בירגערמייסטער נישט קיין פירער פון דער מוניציפאליטער נאר דאס איז א צערעמאנישער טיטל.
זברוטש (;) איז א טייך אין מערב אוקראינע, א לינקער בייטייך פונעם נעסטער.
ער פליסט אין דעם פאדאליער פלאטא.
אויפן טייך זענען פלאצירט א פאר קליינע הידרא-עלעקטריע  סטאנציעס.
דער טייך איז א נאטירלעכע גרענעץ צווישן די טארנאפאל און כמעלניצקי גובערניעס.
פון 1772 ביז 1793 איז דער טייך געווען א גרענעץ צווישן פוילן-ליטע און דער האפסבורגער מאנארכיע,  אבער אין די יארן 1793–1807 און 1815–1918 איז דער טייך געווען א גרענעץ צווישן גאליציע פון איין זייט און דער רוסלענדישער אימפעריע פון דער אנדערער זייט.
נאכן ריגא אפמאך איז דער פויליש-סאוועטישער גרענעץ געווען לענגאויס דעם טויך; דאס האט געהאלטן ביז 1939.
דער טייך איז לאנג 247 ק״מ און זיין דרענאזש-בעקן איז 3,330 ק״מ².
רבי ישראל חיים קאהן איז דער רבי פון דעם "נחלת אהרן" חסידות. ער איז דער פינפטער און יונגסטער זון פון דעם פריערדיגן תולדות אהרן רבי, רבי אברהם יצחק קאהן.
י"א סיון ה'תשל"ה, האט ער געהייראט מרת שרה, א טאכטער פון רבי אברהם צבי הלוי בעק, רב פון קהל "עדת ישראל" אין מעלבארן, אויסטראליע.
אין יאר ה'תשנ"ז נאך דער פטירה פון זיין טאטן איז ער באשטימט געווארן אלס דעם רב פון דער תולדות אהרן קהילה. אומגעפער זעקס יאר דערנאך האט ער זיך איבערגעקערט און באזירט אין בית שמש, און לויט דעם באפעל פון זיין ברודער, דער תולדות אהרן רבי, רבי דוד קאהן, איז ער נתמנה געווארן אלס רב פון דער תולדות אהרן געמיינדע אין "רמת בית שמש ב'".
אומגעפער אין יאר ה'תש"ע האט אים זיין ברודער דער רבי דערמונטערט איבערצולאזן תולדות אהרן און אויפשטעלן אן אייגענעם הויף. ער האט געעפנט א חסידות מיטן נאמען "נחלת אהרן", אויפן נאמען פונעם ערשטן רבי'ן און גרינדער פון דער תולדות אהרן - שומרי אמונים דינאסטיע, רבי אהרן ראטה.
רבי ישראל חיים, טרעט אויף זייער אפט ביים ליטווישן ציבור. דער עיקר פון זיין טעטיגקייט איז קאנצענטרירט אין בית שמש, אבער טראצדעם, האט ער אנהענגערס אויך אין אנדערע פלעצער, אזוי ווי צום ביישפיל מודיעין עילית, אשדוד און אזוי ווייטער. רבי ישראל חיים איז אויך א דיין אין עדה החרדית.
קאהן, ישראל חיים
קאַלכשטיין איז אן אפזעץ-שטיין, צוזאמענגעשטעלט מערסטן פון סקעלעט־פראגמענטן פון ים־ארגאניזמען ווי קאראל און מאלוסקן. זיינע הויפט מאטריאלען זענען די מינעראלן קאלציט און אראגאניט, וואס זענען פארשידענע קריסטאל פארעמען פון קאלציום-קארבאנאט (CaCO3).
אומגעפער 10% פון אפזעץ־שטיינער זענען קאלכשטיינער. קאלכשטיין צעגייט אין וואסער און שוואכע זויער-צעפירונגען. מערסטע הייל סיסטעמען זענען אדורך קאלכשטיין באדן.
קאלכשטיין האט פילצאליגע באניצן: ווי א בוי-מאטעריאל, אן עיקרדיקער באשטאנדטייל פון בעטאן,  ווייסער פיגמענט אין ציינפאסטע און פארבן און אין פראדוצירן קאלך.
יצחק אייזיק האניג איז א חסידישער זינגער און א גראמער וואס וואוינט אין אמעריקע.
דער ערשטער אלבאם וואס איז ארויסגעגעבן געווארן דורך ר' אייזיק איז "שבת טיש" אן אלבאם וואס אנטהאלט אין זיך פארצייטישע חסידישע ניגונים. א קורצע צייט דערנאך איז ארויסגעקומען זיין צווייטער אלבאם, "אדון הכל". אין יאר ה'תשס"ה, האט ר' אייזיק ארויסגעגעבן דעם דריטן אלבאם "בהר המוריה" וואס האט געהאט אן אויסגעוויינליכע ערפאלג, באזונדער א דאנק צום ליד "א אידעלע" - א ליד וואס שילדערט אין זיך די גייסטישע שוועריגקייטן פון א איד.
דאס ליד רעכנט זיך אלס איינער פון זיינע געלונגענסטע לידער, און אפטמאל זינגט ער עס ביי פארזאמעלונגען, בר מצווה'ס און חתונות וואו ער ווערט איינגעלאדנט צו.
ר' אייזיק געהערט צום סאטמארער חסידות, און ער דינט אויכעט אלס חתונות זינגער און א גראמער פון דער חסידישער געמיינדע אין אמעריקע.
ער איז זייער מקפיד און גיט אכט נישט צו קאנווערטירן גוי'שע ניגונים און ארויפלייגן אידישע ווערטער דערויף, און צו זינגען בלויז אטענטישע חסידישע ניגונים וועלכע זענען קאמפאזירט געווארן דורך חרדישע קאמפאזיטארס.
אין יאר ה'תשע"ג איז ר' אייזיק ווידערמאל ארויסגעקומען מיט א נייעם אלבאם - "על ההרים" וואס איז געווען גאר א געלונגענער, און וואס איז פארקויפט געווארן אין מער ווי 20,000 קאפיס.
מאַגנוס שעווינג אַלס ספּאָרטאַקוס, דער צווייטער הויפט כאַראַקטער
פֿוילע-שטאָט (איסלאנדיש: "Latibær", ענגליש: "LazyTown") איז אן איסלאנדיש-אמעריקאנישע טעלעוויזיע סעריע פאר קינדער. זי איז געשאפן געווארן דורך דער אַטלעט מאַגנוס שעווינג, ווער איז דער CEO פון "פֿוילע-שטאָט פארוויילונג" און האט אויך געשפילט אין דער סעריע. "פֿוילע-שטאָט" איז פֿילמירט געווארן אין ענגליש און איז איבערגעזצט געווארן אויף א סאך אנדערע שפראכן און טראַנסמיטירט געווארן אין מער ווי 100 לענדער.
ארום 52 עפיזאדן זענען פראדוצירט געווארן צווישן 2004 און 2007 פאר די סעריע'ס ערשטע צוויי סעזאנען. אין די פאראייניקטע שטאטן איז זי טראַנסמיטירט געווארן אויף "ניקעלאָדיאָן" און "ניק דזשוניאר". אין 2011 האט "PBS Kids Sprout" געקויפֿט די זענדונג רעכטן. אין דאס זעלבע יאר האט "Turner Broadcasting System Europe" געקויפֿט "פֿוילע-שטאָט פארוויילונג" און האט באַשטעלט די סעריע'ס דריטע סעזאן.
אויך האט די סעריע געהאט א ספּין-אָף סעריע מיטן נאמען "פֿוילע-שטאָט עקסטראַ" פאר יינגערע קינדער.
די סעריע נוצט לייוו-אקציע אקטיארן און ליאַלקעס אין א קאָלירטער שטאָט וואס הייסט פֿוילע-שטאָט. ווען די סעריע פאנגט אן, זענען די אייַנוואוינער פון דער שטאט זייער פֿויל, אבער סטעפֿאַני, דער בירגערמייסטער'ס ברודערנטאָכטער, קומט צו דאס טוישן. זי ווערט געהאָלפֿן דורך אן אַטלעטישער סופּערהעלד מיטן נאמען ספּאָרטאַקוס, וואס קנעלט די קינדער אין דער שטאט צו עסן געזונדע עסנווארג און מאַכן איבונגען יעדן טאג. אבער, זייער ווערק איז אָפֿט צושטערט דורך דעם מערסטן פוילער מענטש אין דער שטאט, ראָבי ראָטען, וואס פֿאַרבראַכט רוב זיין צייט פרובירן מאכן די קינדער פֿויל ווידערמאָל און אוועקצוטרייבן ספּאָרטאַקוס און סטעפֿאַני פון דער שטאט. געוויינטלעך נוצט ער פֿאַרקליידונגען צו מיסטיפֿיצירן די קינדער. ראָבי'ס פלענער אָפֿט ענדיגען זיך מיט א דורכפאל און אהן קיין ערפאלג. די סעריע'ס עפיזאדן אָפֿט האבן אן דערציערישלעך אדער וויכטיגע מעלדונגען פארן צוקוקער, און לידער אדער טאנץ נומערן דורכגעפֿירט דורך די כאראקטערן.
א וועווערקע אדער מאָיקוש איז א נאגער פון דער זויגערס אפטיילונג. די וועווערקעס באשטייען פון 274 זגאלן און 50 סארטן, און לויט אנדערע סארטירונג רעכענען זיי אפ 278 זגאלן און 51 סארטן.
זייער קערפער לענג מאס איז אומגעפער 35 סענטימעטער (דער וויידעל איז אריינגערעכנט אין דעם און איז 14 סענטימעטער לאנג), און זייער דורכשניטלעכער וואג איז פון 200 גראַם צו 2.5 קילא. זייער לעבנס דויער איז דורכשניטלעך פון פינף צו אכט יאר (געציילטע זגאלן לעבן אפילו לענגער ווי דעם).
די וועווערקע שפייזט זיך הויפטזעכלעך פון וועגאנע זאכן, אזוי ווי צום ביישפיל: שישקעס, ניסלעך, פרוכט, גרינצייג א.א.וו, אבער אפטמאל פאנגען זיי אויכעט ניי-געבוירענע פויגלען (עופ'לעך), און אייער פון פארשידענע ערליי עופות.
די ווועווערקע איז טעטיג דורכן טאג און וואוינט געוויינלעך אין וועלדער, אויף און אינעווייניג פון ביימער און אפטמאל קען מען זיי באגעגענען אויכעט אין וואוינונג געגנטער. זיי זענען באהאוונט אין ארויפקריכן אויף ביימער און אויכעט אריבערצושפרינגען פון איין בוים צו א צווייטן.
די וועווערקעס לעבען אין היפש גוטע און פריינדליכע באציאונגען צווישן זיך. טראצדעם, טיילמאל, ווען זיי וואוינען באזונדער אדער ווען זיי שפירן אז א געפאר דערנענטערט זיך, טוישן זיי זייער אויפירונג און ווערן זיי זייער ווילד און אגרעסיוו.
די וועווערקעס זענען פארשפרייט אין די פאלגנדע קאנטינענטן: אמעריקעס, אייראפע און אויכעט אין אזיע.
רבי שמעון נתן נטע בידערמאן (י"ח אייר תר"ל, 1870 - ג' תשרי תר"צ, 1929) איז געווען דער פינפטער לעלאווער רבי.
ער איז געווען דער זון פון רבי דוד צבי שלמה בידערמאן און זיין ווייב מרים, א טאכטער פון רבי נח פינחס הורוויץ פון בראד און צפת. ער האט געהייראט מרת חנה, די טאכטער פון רבי יוסף ציינווירט פון קראקע. ער געווען איינער פון די חכמים פון  ישיבת שער השמים. ער איז ארויסגעפארן קיין פוילן אין די יארן תרנ"ג, תרס"ו און תרע"ג. ביי זיינע נסיעות איז ער געבליבן א לאנגע צייט ביי זיין רבי׳ן רבי ישראל פערלאוו, דער סטאלינער רבי. אין תרע״ג האט ער זיך באזעצט אין קראקע און געפירט זיין הויף דארט. אין תרפ"ו, נאך 13 יאר, אין ער צוריק קיין  ארץ ישראל וואו ער האט זיך באזעצט אין דער אלטשטאט ירושלים, דארט האבן די חסידים פון זיין פאטער, וואס איז נפטר געווארן אין תרע״ח, מקבל געווען זיין אדמורו״ת. ער אליין איז געבליבן א קארלינער חסיד.
נאך דער פטירה פון זיין ווייב (בערך אין תר״ע) האט ער חתונה געהאט בזיווג שני מיט דער אלמנה פון הרב אברהם שווארץ, אב״ד פשעמישל.
רבי שמעון נתן נטע בידערמאן (ה׳ כסלו ה׳תר״ץ - ד׳ אב ה׳תשס״ד) איז געווען לעלאווער רבי אין ירושלים.
רבי שמעון נתן נטע איז געבוירן געווארן אין טבריה צו זיין פאטער, רבי יעקב יצחק, זון פון דעם לעלאווער רבי׳ן פון קראקע, רבי שמעון נתן נטע, און צו זיין מוטער, מרת חוה שרה שיפמאן. ער האט געלערנט אין חיי עולם.
ער האט חתונה געהאט מיט מרת זעלדא פרומא (א׳ כסלו תרצ״ג - י״ז אדר תשע״ז), טאכטער פון רבי דוב בער הירשמאן.
ער האט געגרינדעט די מוסדות ״אור יעקב״ אין ירושלים און אין בית שמש, און די מיידל-שולע ״בית עולות״.
ד׳ אב תשס״ד איז ער נפטר געווארן און מען האט אים באערדיקט אין הר הזיתים.
זיין ממלא מקום איז זיין זון רבי אלטער ישראל בידערמאן.
הרב מרדכי סאוויצקי (תרע"א, 1911 – כ"ז סיון תשנ"א, 1991) איז געווען א חרדישער ליטווישער רב און אב בית דין אין באסטאן, מאסאטשוסעטס, דורך 45 יאר.
ער איז געבוירן געווארן אין לידא, רוסלענדישע אימפעריע (היינט בעלארוס), דער זון פון יוסף סאוויצקי. אין זיינע יונגערע יארן האט ער געלערנט ביי הרב יעקב ניימאן וואס האט געפירט די ישיבה אין לידא., ונודע כ״העילוי מלידא״. דערנאך איז ער אריבער לערנען אין דער ראדינער ישיבה ביי הרב נפתלי טראפ, וואו ער איז געווען באקאנט ווי דער ״לידער עילוי״. ער האט באקומען היתר הוראה פון די גרעסטע רבנים אין ליטא, איבערהויפט הרב חיים עוזר גראדזענסקי און הרב חנוך אייגעש, מיט וועמען ער איז געווען אין א נאענטן קשר.
ווען איז געווען אלט אכצן יאר האט ארויסגעגעבן זיין ערשטן  ספר "ביכורי מרדכי" אויף ירושלמי. אין יענער תקופה האט ער געהאלטן א לאנגן קארעספאנדענץ מיטן ראגאטשאווער אין פארשידענע סוגיות און הלכה׳דיגע ענינים. שפעטער האט ער פארעפנטלעכט די בריוו אין זיין ספר "נר אברהם".
ער האט געהייראט בתיה, טאכטער פון הרב אליעזר פופקא, וואס איז געווען אב"ד אין וועליזש, רוסלאנד און שפעטער רב אין פילאדלפיע, און פעשא חיה, טאכטער פון הרב יעקב משה ספיר (שפעטנער).
אין תרצ"ט (1939) האט ער אימיגרירט אין די פאראייניגטע שטאטן און ער האט זיך באזעצט אין באסטאן. אין יאר תש"ה (1945) האט מען אים באשטימט אב בית דין אין באסטאן און ער האט געדינט אין דעם אמט ביז זיינע סוף יארן. ער איז געווען א מיטגליד אין דעם אגודת הרבנים פון די פאראייניגטע שטאטן און א מיטגליד פון דער נשיאות פון דעם פארבאנד פון ראדינער תלמידים.
ער איז נפטר געווארן אין תשמ״א, 1981; אין זיין צוואה האט ער געהייסן מען זאל אים נישט מספיד זיין. מען האט אים געפירט אין ארץ ישראל און קובר געווען אין הר הזיתים אין ירושלים.
זיין עלטסטער זון הרב יוסף איז ראש ישיבה פון ישיבת תורה ודעת אין ניו יורק. זיין זון הרב משה איז רב פון דער ״בית מרדכי״ שול אין פלעטבוש, ברוקלין. זיין זון הרב העניך איז רב פון דער מחזיקי הדת דאנשי קלימאנטאוו אין קווינס, ניו יארק. זיין איידעם הרב שמואל אייראנס איז דער ראש הכולל אין דעטרויט.
דבר בעטו איז אן אידישע חודש'ליכע אויסגאבע בעיקר געווידמעט פאר קינדער, וואס קומט ארויס דורך הרב יוסף פרץ ביללער זייט ניסן תשס"ז.
במשך אכט יאר, פון תשנ״א ביז תשנ״ט, האט יוסף פרץ ביללער ארויסגעגעבן יפה בעתו, אן אויסגאבע בעיקר געווידמעט פאר קינדער. אין א צירקע פון די אכט יאר זענען ארויסגעקומען פונקטלעך 100 אויסגאבעס. אין תשנ״ט האט ער פארמאכט יפה בעתו.
נאכדעם וואס די אויסגאבע האט זיך פארשפארט האט הרב בילער אנגעפאנגען שרייבן די קינדער-אפטיילונג פון דער אויסגאבע דער בליק וואס האט זיך דאן געעפנט.
אין ניסן תשס"ז האט ער צוריק מחדש געווען די אויסגאבע אונטערן נאמען דבר בעטו.
טשארינג קראס () (אויך באקאנט ווי לאנדאן טשארינג קראס) איז א צענטראל לאנדאן סוף-סטאנציע סטאנציע פלאצירט ביי טשארינג קראס, צווישן סטראנד און האנגערפארד בריק. די סטאנציע ווערט באדינט דורך די סטאנציע איז די סוף-סטאנציע פון דער דרום-מזרחדיקער הויפטליניע קיין דאווער. אלע באנען ווערן אפערירט דורך סאדאיסטערן. די סטאנציע איז פארבונדן מיט טשארינג קראס אונטערגרונט סטאנציע און איז אויך גאנץ נאענט צו עמבאנקמענט אונטערגרונט סטאנציע און עמבאנקמענט דאק.
די סטאנציע איז איינע פון ניינצן סטאנציעס אינעם פאראייניגטן קעניגרייך פארוואלטעט דורך נעצווערק באן.
טשארינג קראס סטאנציע האט געעפנט אום 11טן יאנואר 1864. נאכדעם איז טשארינג קראס געווארן די הויפט סוף-סטאנציע פון דער דרום-מזרחדיקער באן. פון 1913 איז געווען מעגלעך צו פארן פון טשארינג קראס קיין פאריז אין זעקס און א האלב שעה׳ן.
800פיקס
די סטאנציע האט זעקס פעראנען. אלע באנען שטעלן זיך אפ ביי וואטערלו מזרח און מערסטע אויך ביי לאנדאן ברידזש.
וואטערלו מזרח (), אויך באקאנט ווי לאנדאן וואטערלו מזרח, איז א צענטראל לאנדאן סטאנציע אויף דער ליניע פון טשארינג קראס אדורך לאנדאן ברידזש קיין קענט אין דרום־מזרח ענגלאנד. כאטש איז וואטערלו מזרח א דורך־סטאנציע, ווערט זי גערעכנט ווי א לאנדאנער וואקזאל פאר בילעט-צוועקן. אלע באנען ווערן אפערירט דורך סאדאיסטערן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 1.
די פיר פעראנען ווערן גערופן מיט בוכשטאבן (A, B, C, D) אנטשטאט נומערן כדי מענטשן וואס ארבעטן סיי ביי וואטערלו מזרח און סיי ביי וואטערלו זאלן נישט אויסמישן די פעראנען.
די סטאנציע האט געעפנט אין יאנואר 1869 מיטן נאמען וואטערלו קנופ. דער היינטיקער נאמען שטאמט פון מיי 1977
עסקאלאטארן קיין וואטערלו מזרח סטאנציע פון סאדארק אונטערגרונט סטאנציע
באנען ״ארויף״ קיין טשארינג קראס פארן פון פעראנען B און D. באנען פון פעראנען A און C פארן ״אראפ״ קיין גרייווזענד, דזשילינגהאם, דארטפארד, הייז, סעוונאקס, הייסטינגס, דאווער און ראמזגייט.
רבי משה ערנסטער (כ"ד תשרי ה'תרפ"ה - כ"ו טבת ה'תשע"ג), איז געווען דער פרעזידענט פון די "מאור חיים" פערטלען אין צפת און אין ירושלים. ער איז געווען אן איידעם פונעם פערטן וויזשניצער רבי, רבי חיים מאיר האגער.
רבי משה ערנסטער איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תרפ"ה אין שטאט קלויזענבורג, ראמעניע, צו זיינע עלטערן הרב חיים און מרת ריקל גיטל, וועלכע זענען אומגעקומען על קידוש השם אין דער צווייטער וועלט קריג. ווען ער איז געווארן דרייצן יאר אלט, נאך זיין בר מצווה, איז ער ער געפארן אין וויזשניץ צו לערנען אין דער ישיבה פון רבי אליעזר האגער וועלכער איז אויכעט געווען באקאנט אלס "דמשק אליעזר", ביז דעם טאג וואס דער רוסישער מיליטער האט איינגענומען דעם געגנט. דערנאך איז ער אריבערגעצויגן אין גרויסווארדיין צו לערנען אין דער ישיבה פון זיין צוקונפטיגן שווער רבי חיים מאיר האגער, ביז דער אייננעמונג פון אונגארן דורך די נאציס אין 1944 און פון דארט איז ער אנטלאפן קיין בוקארעשט מיט א קליינע צאל פון זיין פאמיליע מיטגלידער. אין יאר ה'תש"ה ווען די צווייטע וועלט קריג האט זיך געענדיגט, איז ער ארויפגעקומען קיין ארץ ישראל צוזאמען מיט זיין משפחה און האט זיך באזעצט אין תל אביב, און דארט האט ער אויכעט אנגעהויבן צו לערנען אין דער וויזשניצער ישיבה.
י"ט אדר ב' ה'תש"ח, האט ער געהייראט מרת שבע ברכה (נפטר געווארן כ"ה אייר ה'תשס"ט), טאכטער פון רבי חיים מאיר האגער, דער פערטער וויזשניצער רבי.
נאך דער פטירה פון זיין שווער אין ט' ניסן ה'תשל"ב, האט ער אויפגעשטעלט צוזאמען אינאיינעם מיט זיין רעביצין די "מאור חיים" פערטלען אין צפת און אין ירושלים, דארט וואו ער האט אויכעט אויפגעבויט די "מאור חיים" מוסדות און איז באשטימט געווארן אלס זייער פרעזידענט. דערצו האט ער אויכעט אויפגעשטעלט מוסדות וואס זענען געאייניגט פאר קינדער מיט ספעציעלע געברויכן.
ער פלעגט וואוינען אין ירושלים אין סנהדריה מורחבת געגנט. כ"ו טבת ה'תשע"ג, אין עלטער פון אכט און אכציג יאר איז ער אוועק, און באערדיגט געווארן אין דעם אוהל פון די וויזשניצער רביס אין דעם וויזשניצער בית החיים אין בני ברק.
די לאנדאנער וואָקזאַלן () גרופע איז א רינג פון 18 באן סטאנציעס וואס זענען באדינט דורך דער served by the נאציאנאלע באן נעצווערק אין  צענטראל לאנדאן. מערסטנס זענען זיי עכטע וואקזאלן, אבער טייל זענען דורך־סטאנציעס (אויך סטאנציעס מיט סיי סוף־פעראנען סיי דורך־פעראנען). יעדע איינע פון די דאזיקע סטאנציעס געהערט צו אן "אויסגעטראכטע לאקאציע" to צו וועלכער מען גיט ארויס בילעטן פון דרויסנדיקע סטאנציעס.
די אלע סטאנציעס אין דער גרופע זענען אין לאנדאנער פארגעלט זאנע 1. פארוואס לאנדאן האט אזויפיל וואקזאלן גייט צוריק צו דעם 19טן יארהונדערט ווען פארלאמענט האט אפגעזאגט די באן ליניעס פון אריינקומען אין צענטער פון לאנדאן, במילא זענען די וואקזאלן געבליבן אין א רינג ביים עק פונעם צענטער, מיט אונטערגרונט אייזנבאנען כדי צו פארן פון איינער צו א צווייטער.
רוב פון די גרעסערע סטאנציעס וואס נעצווערק באן פארוואלטעט זענען אין דער גרופע.
די ערשטע לאנדאנער וואקזאלן האט מען געבויט אין די סוף 1830ער יארן (די ערשטע איז געווען לאנדאן ברידזש אין 1836) און די אנהייב 1840ער יארן.
בערך דארט וואו ס׳איז היינט די לאנדאנער רינג וועג איז דער גרענעץ פון דעם צענטער שטח אין וואס מען האט נישט געלאזט קיין באנען צפון פונעם טעמז אריינצופארן. מען האט באשלאסן אז מען זאל בויען א קיילעכדיקע באן צו פארבינדן די וואקזאלן, וואס איז געווארן די קרייז ליניע, אויבוואויל זי איז נישט געווען פארטיג ביז 1884. דער לעצטער וואקזאל איז געווען מארלעבאן, פון דער גרויס-צענטראלע באן, וואס האט געעפנט אין 1899.
רבי פנחס שלום האגער (כ' אלול ה'תש"ח - י"ז סיון ה'תשע"ה), אויך באקאנט אלס בעל אור שלום איז געווען דער רב פון דער מאנסי-וויזשניצער געמיינדע אין בארא פארק, און דער עלטסטער זון פון רבי מרדכי האגער, דער וויזשניצער רבי פון מאנסי.
רבי פנחס שלום, איז געבוירן כ' אלול ה'תש"ח אין וויליאמסבורג, צו זיין פאטער רבי מרדכי האגער, דער וויזשניצער רבי פון מאנסי, און צו זיין מוטער מרת סימא מירל, טאכטער פון הרה"ק רבי יעקב יוסף טווערסקי, דער פריערדיגער סקווערער רבי. ער איז גערופן געווארן "פנחס" נאך רבי פנחס טווערסקי פון אוסטילע, וועלכער איז געווען דער שווער פון זיין זיידן דער סקווערער רבי, און "שלום" נאך דעם שר שלום פון בעלזא, פון וועמען איז ער געווען אויכעט אן אייניקל און וועמענס יארצייט איז אויסגעפאלן אין דעם זעלבן טאג פון זיין ברית. אלס קינד, איז ער געהאדעוועט געווארן ביים טאטן און אויכעט אויפגעוואקסן אין שאטן פון זיין זיידן דער סקווערער רבי, וועלכער האט אים אייביג ארומגענומען מיט ליבשאפט. ווען עס איז געקומען די צייט, האט ער געהייראט זיין רעביצין מרת זיסל רייזל טאכטער פון הרה"ק רבי הערשעלע ספינקער און צוזאמען האבן זיי אויפגעשטעלט א שיינעם שטוב.
געציילטע יארן נאך זיין חתונה, האט אים זיין פאטער דער וויזשניצער רבי באשטימט אלס רב פון דער ארטיגער מאנסי-וויזשניצער קהילה "קהל תורת חיים" אין בארא פארק. די געמיינדע דעמאלטס אין יענע יארן איז געווען נאך קליין, אבער מיט די יארן און אונטער דער פירערשאפט פון רבי פנחס שלום, האט אנגעהויבן צו בליען, און היינט צו טאגס זי ציילט אפ הונדערטער משפחות און א רייע פון מוסדות אין וועלכע לערנען טויזנטער תלמידים.
רבי פנחס שלום איז געווען אומעטום באוואוסט מיט זיינע געוואלדיגע גוטע מידות, יראת שמים און צניעות, און איז געווען אן אויסערגעווענליכער ענוו.
טראץ זיין אמט און מעמד, פלעגט ער אוועקלויפן פון כבוד אזוי ווי מען לויפט פון פייער, און מענטשן וואס האבן אים געקנענט דערמאנען זיך און דערציילען אז ער האט קיינמאל נישט געהאלטן אז צוליב דעם אז ער איז געווען פון רבי'שע משפחה דארף ער האבן א ספעציעלן יחס און באקומען אלעס גרייט אויף א "גאלדענעם טאץ", אדער האבן אן אייגענעם פראכטפולן אויטאמאביל, און דערציילען וויאזוי פלעגט ער פארן פון איין פלאץ צו א צווייטן מיט בוסן, אזוי ווי א "פשוט'ער מענטש", און אויב עס האט פאסירט אז איינער האט אים געוואלט געבן א "היטש" (טרעמפ), פלעגט ער קודם נאכפרעגן צו וועלכער ריכטונג פארט ער, כדי חלילה נישט צו מטריח זיין יענעם, און בלויז נאכדעם וואס דער דרייווער האט אים געזאגט אז ער פארט "סיי ווי" יענער וועג, איז ער אריינגעגאנגען אין אויטא.
אין יאר ה'תשע"ה נאכדעם וואס ער האט שטארק געליטן פון געפערלעכע ווייטאגן א שטיקל צייט, איז ער אדורכגעגאנגען אן אפעראציע, וועלכע האט זיך ליידער קאמפליצירט, און געציילטע וואכן דערנאך, אין י"ז סיון, איז ער ליידער נפטר געווארן. די שוידערליכע בשורה איבער זיין פטירה, איז אראפגעפאלן אזוי ווי א דונער אין העלן טאג, און האט זיך בליץ שנעל ארומגעשפרייט און איבעראל האט מען באוויינט די גרויסע אבידה און נישט געקענט גלייבן אז דער באליבטער צדיק רבי פנחס שלום איז אוועק פון דער וועלט. זיין ריזיגע לוויה איז ארויסגעקומען פון בית המדרש קהל "תורת חיים" וויזשניץ מאנסי אין בארא פארק און נאכהער האט זיך פארגעזעצט אין וויזשניצער בית מדרש אין מאנסי, און פון דארט צום וויזשניצער בית החיים וואו ער איז באערדיגט געווארן.
ירבעם בן נבט מלך ישראל
ירבעם בן נבט איז געוועזן דער ערשטער קעניג פון די עשרת השבטים אויף מלכות ישראל אין די יארן ב'תתל"ב - ב'תתנ"ג (928-907 פארן ציילן). ער אליין האט געשטאמט פון שבט אפרים. ער איז געווארן קעניג אויף די עשרת השבטים נאך דעם וואס ער האט זיך אפגעריסן פוןרחבעם, דעם זון פון שלמה המלך, צוליב הויכע שטייערן וואס רחבעם האט געפאדערט פון די עשרת השבטים, און פון דעמאלט אן איז רחבעם געווען קעניג נאר אויף מלכות יהודה אין דרום זייט פון ארץ ישראל און ירבעם בן נבט - איבער אלע אנדערע צען שבטים.
טעלעגראַפֿיע (פון  גריכיש "τηλε טעלע" = ווייט און "γραφειν גראַפֿיין" = שרייבן) איז די טראנסמיסיע דורך לאנגע דיסטאנצן פון געשריבענע מעלדונגען אן קיין פיזישן טראנספארט.
א טעלעגראף שיקט עלעקטרישע פולסן אין א ספעציעלן קאד, צוזאמענגעשטעלט פון קורצע און לאנגע צייכענען. געוויינלעך ניצט מען מארס קאד.
היינט ווערט טעלעגראפיע ווייניג געניצט ווי אמאל. דאס איז צוליב די נייערע טעכנאלאגיעס וואס מען קען ניצן ווי דער אינטערנעץ.
קלאד שאפ׳ס אפטישע טעלעגראף אויפן ליטערמאנט לעבן נייבאך, דייטשלאנד.
סאמועל מארס איז געווען דער ערשטער וואס האט געמאכט א טעלעגראף מיט נאר איין דראט. אין 1844, האט ער געבויט א טעלעגראף ליניע פון באלטימאר קיין וואשינגטאן די סי, און נישט לאנג נאכהער זענען שוין געווען טעלעגראפן איבער די גארע פאראייניגטע שטאטן. דאס האט געמאכט גרינגער פאר מענטשן צו רעדן צו אנדערע מענטשן גאנץ ווייט פון זיי, און אויך געמאכט לייכטער פאר מענטשן זיך ארויסציען קיין מערב. ראדיא טעלעגראפיע איז געווארן פארשפרייט אינען אנהייב 20סטן יארהונדערט, ספעציעל אויף שיפן.
די לאדזשער וואיעוואָדעשאַפט (וואיעוואָדזטווא לאדזקיע), אויך לאדזשער גובערניע איז א וואיעוואדעשאפט (פראווינץ) אין צענטראל פוילן. זי איז איינע פון די זעכצן פוילישע וואיעוואדעשאפטן געשאפן אין 1999, מיט א שטח פון 18,219 קוואדראט ק"מ און א באפעלקערונג פון 2.48 מיליאן באוואוינער. די הויפטשטאט פון דער וואיעוואָדעשאַפט איז לאדזש (696,503); אנדערע פרינציפעלע שטעט זענען פיעטריקאוו (74,694) אין דרום, פאביאניץ (66,265) לעבן לאדזש און טאמאשאוו (63,601) אין מזרח.
זי איז געשאפן געווארן דעם 1טן יאנואר 1999 פון די געוועזענער לאדזשער, שעראדזער, סקערנעוויצער און פלאצקער (טייל) וואיעוואדעשאפטן. דער נאמען פון דער פראווינץ שטאמט פון דער הויפטשטאט און גרעסטער שטאט, לאדזש.
לאדזשיע גרענעצט זעקס אנדערע וואיעוואָדעשאַפטן: מאזאוויער וואיעוואדעשאפט] צו צפון און מזרח, שווענטאקזשיסקיע צו דרום-מזרח, שלעזיע צו דרום, אפאלע צו דרום־מערב, גרויספוילן צו מערב און קויאוויע-פאמעראניע צו צפון (א קורצער שטיק).
די אינדעפּענדענט ספּיריט פרעמיע (ענגליש: "Independent Spirit Award") איז א פרעמיע וואס ווערט געשאנקען יערליך פאר פילמען, פילמען שאפער און אקטיארן, אין דער אמעריקאנישער פילם אינדוסטריע דורך דער אינדעפענדענט פילם ארגאניזאציע פון אמעריקא, וואס ארבעט ארויפצוארבייטן די אייגנ'געמאכטע פילם פראצעדור אין אמעריקא.
די צערעמאניע קומט פאר אין לאס אנדשעלעס, א קורצע צייט בעפאר דער אסקאר צערעמאניע.
די פרייז ווערט פארטיילט אינעם סדר.
קעניג (אדער קייסער) איז דער פירער פון א רעגירונג אין אמאליגע צייטן. זיין פרוי איז די קעניגין (אדער מלכה).
א קעניג ווערט נישט אויסגעקליבן דורך די בירגער אזוי ווי ביי היינטיגע רעפובליק, נאר עס ווערט געוויינטליך באשטימט לויטן שטאמבוים (יחוס), א זון פון א קעניג ירש'נט אָפּ די קעניגרייך פון זיין טאטן.
היינט עקזיסטירט נאך קעניגרייכן אין געוויסע לענדער (ווי בעלגיען, גרויסבריטאניע אא"וו), אבער עס איז נאר פאר אַ טראדיציע צוועק, זיי האבן נישט קיין ריכטיגע מאכט.
די גאָטהאַם פרעמיע (ענגליש: Gotham Independent Film Awards) איז א פרעמיע וואס ווערט געשאנקען יערליך פאר פילמען, פילמען שאפער און אקטיארן, אין דער אמעריקאנישער פילם אינדוסטריע דורך דער אינדעפענדענט פילם ארגאניזאציע פון אמעריקא,(IFP) וואס ארבעט ארויפצוארבייטן די אייגנ'געמאכטע פילם פראצעדור אין אמעריקא.
די צערעמאניע קומט פאר אין ניו יארק, צו דער ענדע פונעם ארויסגייענדיגן יאר פון די פילמען.
די גאָלדענער גלאָבוס פרעמיע (ענגליש: "Golden Globe Award") איז אַ פילם און טעלעוויזיע פּרעמיע, וואס ווערט געשאנקען ביי א צערעמאניע אין אמעריקע, דורך דער גרופע פון האָליוואוד פרעסע פון פאר פרעמדע פילמען (HFPA).
און אט די צערעמאָניע איז די דריטע גרעסטע פאר אווארד פרייזן, זייענדיג אַ פראמינענטער טייל פון דעם אמעריקאנישן פרעמיע סעזאן פאר דער אמעריקאנישער פארוויילינג אינדוסטריע, וואס קומט צום קלימאקס ביים 'אסקאר אווארד'.
רבי דוד משה ראזנבוים (ט' תשרי ה'תרפ"ה - ט"ו תמוז ה'תשכ"ט) איז געווען דער דריטער רבי פון קרעטשענעוו, וואס האט אויפגעשטעלט פונדאסניי דעם קרעטשענעווער חסידות נאך דעם שוידערליכן חורבן אייראפע.
רבי דוד משה איז געבוירן געווארן אין ראמעניע צו זיין פאטער רבי אליעזר זאב, דער צווייטער קרעטשענעווער רבי, און צו זיין מוטער מרת חיה ביילא, טאכטער פון רבי ניסן לאנגענויער, איידעם פון רבי אהרן לייב לייפער, דער נאדווארנער רבי, זון פון הרה"ק רבי ישכר דוב בערטשע לייפער, גרינדער פונעם נאדווארנער חסידות.
אין יאר ה'תש"ד איז ער אויסגעשיקט געווארן צוזאמען אינאיינעם מיט זיינע עלטערן צום טרויעריג-בארימטן פארניכטונג לאגער אוישוויץ, איידער רבי דוד משה האט זיך געזעגנט מיט זיינע עלטערן פאר אייביג, האט אים זיין פאטער באשטימט זיין יורש און האט אים צוגעזאגט אז ער וועט געראטעוועט ווערן וויבאלד "דער פאלק ישראל דארף אים האבן".
נאך דער צווייטער וועלט קריג איז ער אריבערגעצויגן אין סיגעט, דארט וואו זיינע תלמידים האבן אים אויפגענומען אלס זייער רבי. אין יאר ה'תש"ו האט ער געהייראט מרת אסתר רחל, טאכטער פון רבי חיים מרדכי לייפער פון נאדווארנא. אין יאר ה'תש"ז איז ער ארויפגעקומען קיין ארץ ישראל און אנפאנג האט ער זיך באזעצט אין ירושלים. אנהייב פון די 1950ער יארן, איז ער אריבערגעגאנגען וואוינען אין רחובות, דארט וואו ער האט אויפגעבויט "קרית קרעטשענעוו" און ווידער אויפגעשטעלט דאס קרעטשענעווער חסידות פונדאסניי און פון אש און פארעך. ער האט אויכעט אויפגעבויט א ישיבה מיטן נאמען "שערי אליעזר" אין זכר פון זיין פאטער. ער פלעגט כסדר ארויסהעלפן נויטבאדערפטיגע מענטשן, און זיין שטוב איז שטענדיג געווען אפן פאר אלעמען.
ער האט געהאט גאר א שטארקן איינפלוס, און ער האט זיך ערווארבן אומעטום א נאמען פון א בעל מופת, און ער פלעגט אויסהיילן א סאך קראנקע מענטשן. טאג טעגליך פלעגן שטראמען צום אים פילצאליגע מענטשן כדי צו באקומען א ברכה פונעם צדיק, און כדי צו געהאלפן ווערן מיט אלע רפואות און ישועות.
אין יאר ה'תשכ"ט, איז ער געפארן קיין ראמעניע מיט א ציל צו באזוכן און דאווענען אויף די קברים פון זיינע הייליגע אבות. אינמיטן דעם באזוך, אין ט"ו תמוז, פלוצלונג האט ער זיך אנגעהויבן צו פילן שלעכט און אפגעשוואכט, און ליידער צוריקגעקערט זיין נשמה צום אייבערשטן. ער איז באערדיגט געווארן אין רחובות.
הרב יחיאל מיכל זילבער (געבוירן ח' תשרי ה'תש"ד, 7טן אקטאבער 1943) איז דער ראש ישיבה פון דער זוועהילער ישיבה אין ירושלים. אויך איז ער אן אויסגעצייכנטער מגיד שיעור, זיינע שיעורים אויפן דף היומי אין תלמוד בבלי זענען רעקארדירט אינעם ראם פון קול הדף און מען הערט זיי טויזנטער מאל. פריער איז ער געווען דער ראש ישיבה אין  איתרי.
ער איז געבוירן געווארן אין טבריה אין א משפחה פון סלאנימער חסידים, וואס האבן געוואוינט אין טבריה פון ווען רבי מענדעלע וויטעבסקער איז ארויף קיין ארץ ישראל. אין זיין יוגנט האט ער געלערנט אין דער סלאנימער ישיבה און איז געווארן א תלמיד פון דעם נתיבות שלום, און אויך אין דער סלאבאדקער ישיבה.
נאך דער חתונה איז ער אריבער וואוינען אין ירושלים. ער איז געווען א ראש ישיבה אין ישיבת איתרי און אין דער פרעשבורגער ישיבה. היינט איז ער ראש ישיבה אין  זוועהיל און ער לערנט פאר אויך אין דער תפארת ישראל ישיבה וואס זיין איידעם הרב ישראל מאיר דרוק האט געעפנט. ער לערנט א פראגרא פון זיבן בלאט גמרא א טאג און אויך 18 פרקים משניות, אזוי מאכט ער יעדע יאר א "סיום" אויף גאנץ ש״ס.
ער האט געעפנט אין ירושלים אן אנשטאלט פאר חרדישע קינדער מיט לערנען־פעלער וואס הייסט לימודי ה'.
ווען מען האט געעפנט קול הדף אין די אנהייב 1980ער יארן האט ער אנגעהויבן רעקארדירן זיינע דף היומי שיעורים, וואס ער גיט ארויס מיט א שארפן ארויסרעד אן א קלארקייט. די שיעורים זענען סיי אויף יידיש סיי אויף העברעאיש און יעדער שיעור דויערט גענוי 60 מינוט; דער שיעור לערנט פאר די גמרא מיט הבנה אין דער סוגיא און מפרשים ווען פאסיג.
זיין איידעם איז הרב ישראל מאיר דרוק, ראש ישיבה פון תפארת ישראל.
זיין ברודער חיים זילבער איז געווען א זשורנאליסט פאר יום השישי מיטן פסעוודאנים ע' כספי און היינט איז ער דער פארזיצער פון דעם רוחניות קאמיטעט פון ראדיא קול חי. נאך א ברודער אלחנן זילבער וואוינט אין בארא פארק.
מַכַּבי עירוני אַשדוד (אויסגערעדט: מאַקאַבי איראָני אַשדאָד) איז א פוסבאל גרופע פון אַשדוד, ישראל.
די גרופּע איז געגרינדעט אין 1961. די גרופּע שפילט אין געל און בלוי. דער פֿאן-קלוב איז דער אייגנטומער פון דער גרופע.
אַן אייזקרעם אויטאָ איז אַן אויטאָמאָביל באַנוצט אין פֿאַרקויפֿן אייזקרעם. אייזקרעם אויטאָס זענען אפֿט געלאַגערט ביי עפֿענטלעכע געשעענישן אדער נאענט צו פארקן און פלאזשעס.
אייזקרעם אויטאָס פֿאָרן אפֿט נאָענט צו פּלאַצן וואו קינדער שפּילן, אזוי ווי שולעס און אין געגנטן. זיי געוויינטלעך האַלטן איידער זיי פֿאָרן צום נאכסטן גאס.
געוויינטלעך ווערן אייזקרעם אויטאָס דעקאָרירט מיט העלע קאָלירן און טראָגן בילדער פֿון אייזקרעם און קאַרטון כאַראַקטערן.
יומא דפגרא (מערצאל: יומי דפגרא), ווערט באניצט אלס א נאמען פאר די טעג וואס די בחורים האבן נישט געהאט קיין לערעריי אין דער ישיבה, אזוי ווי צום ביישפיל: ראש חודש, חנוכה, ט"ו בשבט, ל"ג בעומר, ט"ו באב אא"וו.
פילצאליגע מנהגים זענען געווארן פארבינדן מיט "יומי דפגרא". למשל, מען זאגט נישט קיין תחנון אין די טעג. אין געוויסע געמיינדעס איז איינגעפירט אז אן אבל גייט נישט דאווענען פארן עמוד.
יומי דפגרא איז א קורצער נאמען פאר דעם אראמישן באגריף יומי דמפגרי ביה רבנן. דאס הייסט טעג ווען עס איז נישט דא קיין לערעריי, און די תלמידים בלייבן אינדערהיים.
דאס הייסט, דער טאג איז פארביי געגאנגען, אהן דעם אז מען זאל אים אויסנוצן אזוי ווי ס'איז דארף צו זיין.
רבי מאיר ראזנבוים (געבוירן י"ט אדר ה'תשי"ח, 11טן מערץ 1958) איז דער היינטיגער פרעמישלאנער רבי פון בני ברק.
רבי מאיר איז געבוירן געווארן אין דער שטאט רחובות צו זיין פאטער רבי דוד משה ראזנבוים, דער פריערדיגער קרעטשענעווער רבי פון רחובות, און צו זיין מוטער מרת אסתר רחל, טאכטער פון רבי חיים מרדכי ראזנבוים, דער נאדווארנער רבי. ווען ער איז געווען 11 יאר אלט איז זיין פאטער נפטר געווארן, און געציילטע יארן שפעטער איז זיין מאמע אומגעקומען אין אן אויטאמאביל אקצידענט. ער איז אויפגעוואקסן אין שטוב פון זיין עלטערן ברודער רבי מנחם אליעזר זאב, דער היינטיגער קרעטשענעווער רבי פון רחובות און דער עמטליכער ממלא מקום פון זיין פאטער, צוזאמען מיט זיינע אנדערע געשוויסטער. ער איז אויכעט א ברודער פון רבי ישראל ניסן ראזנבוים, דער קרעטשענעווער רבי פון קרית גת.
ער האט געהייראט זיין רעביצין מרת חיה, טאכטער פון רבי חיים אליעזר האראנטשיק פון וויען, עסטרייך, וועלכער איז געווען א איידעם ביים לעלאווער רבי, רבי משה מרדכי בידערמאן, צו וועמען ער האט זיך געבונדן און האט געשאצט זייער שטארק. נאך איידער ער האט דערגרייכט צוואנציג יאר, האט אים דער לעלאווער רבי אנגעוויזן און געבעטן אז ער זאל אנפאנגען צו נעמען קוויטלעך. אין יענער עפאכע האט ער אנגעהויבן צו דינען אלס רב פון קרעטשענעווער חסידים אין בני ברק, און גלייכצייטיג אויכעט אלס א מגיד שיעור אין דער קרעטשענעווער ישיבה אין רחובות.
אין יאר ה'תשמ"ז, נאך דער פטירה פונעם לעלאווער רבי, איז ער באקרוינט געווארן רבי, און האט אנגעהויבן אויפצושטעלן און באזירן זיין הויף אין קרית הערצאג געגנט אין בני ברק. צוליב דעם כבוד המשפחה און אלס רעספעקט פאר זיין ברודער האט ער באשלאסן נישט צו ניצן דעם נאמען "קרעטשענעוו", און אנשטאט דעם האט ער גערופן זיין הויף "פרעמישלאן", נאך רבי מאיר פון פרעמישלאן פון וועמען ער איז אן אייניקל בן אחר בן.
צווישן זיינע נאענטע מענטשן און אנהענגערס, זענען אריינגערכנט אויכעט נישט-חרדישע אידן אזוי ווי אביגדור ליבערמאן, דער היינטיגער פארטיידיקונגס מיניסטער פון ישראל, און פילצאליגע מענטשן קומען צו אים כדי זיך דורכצורעדן מיט אים וועגן פארשידענע ענינים אזוי ווי רפואה, געשעפטן און נאך.
זיינע מוסדות געפינען זיך אין "קרית פרעמישלאן" געגנט וואס איז געגרינדעט געווארן אין 1990. היינט צו טאגס זענען פאראן דארט בית מדרש, ישיבה קטנה, ישיבה גדולה, כולל אברכים, תלמוד תורה, קינדערגארטן, מיידל שולע און א חסד ארגאניזאציע מיטן נאמען "קרן אור למשפחה", וועלכע שטעלט צו עסנווארג פאר נויטבאדערפטיגע משפחות.
ער האט קאמפאזירט ניגונים וואס א טייל פון זיי זענען פארעפנטלעך געווארן. דער פרעמישלאנער כאר אין הויפט פון אברהמי ראט, לאזט ארויס א חלק פון זיינע ניגונים. אין חנוכה און אין נאך עטליכע אנדערע געלעגנהייטן שפילט דער רבי אויף א פידל לויט דעם פארצייטישן שטייגער פון די הויפן נאדווארנא און פרעמישלאן.
רחבעם (לויט די טראדיציאנעלע ציילונג: ב'תתקכ"ג - ב'תתקפ"א) איז געוועזן דער זון פון שלמה המלך און האט געירשנט זיין טאטנס מלוכה אבער נאר אויף שבט יהודה און שבט בנימין. מען האט אים געקרוינט אלץ קעניג ווען ער איז געווען 41 יאר אלט.
ווען שלמה המלך איז געשטארבן האבן די עשרת השבטים זיך אפגעשיידט פון דוד המלך'ס שטאמבוים וויבאלד רחבעם האט נישט געוואלט קלענערן די שטייער פון די עשרת השבטים, (אויסער שבט יהודה און בנימין). אין פסוק שטייט די יודן האבן געבעטן פון רחבעם ער זאל זיין ווייך און נאכגיביג פאר די אידן, נישט שטרענג, רחבעם האט זיך באראטן מיט די אלטע חכמים, זיין האבן אים מיעץ געווען ער זאל פאלגן. אבער די יונגע חכמים האבן אים געגעבן א עצה נישט צו פאלגן נאר זיין שטרענג, רחבעם האט זיך צוגעהערט צו די יונגע חכמים, כדי די נבואה פון באשעפער זאל מקיום ווערן אז אלטס שטראף פאר שלמה המלך זאל די מלוכה צוטיילט ווערן. און דאס האט געברענגט אז זיין קעניגרייך איז צופאלן. די עשרת השבטים האבן דאן געבויעט אן אייגענעם קעניגרייך מלכות ישראל אונטער דער קעניג ירבעם בן נבט.
רחבעם וויל דאן ארויס גיין א מלחמה קעגן ירבעם בן נבט, ער האלט אז ירבעם איז א מורד במלכות, אבער שמעיה האלט אים אָפּ.
רבי מנחם אליעזר ראזנבוים, קרעטשענעווער רבי
רבי מנחם אליעזר זאב ראזנבוים (געבוירן כ"ד ניסן ה'תש"ט), איז דער היינטיגער קרעטשענעווער רבי
רבי מנחם אליעזר זאב איז געבוירן געווארן אין רחובות אין יאר ה'תש"ט צו זיין פאטער רבי דוד משה ראזנבוים, דער פריערדיגער קרעטשענעווער רבי פון רחובות און צו זיין מוטער מרת אסתר רחל, טאכטער פון רבי חיים מרדכי ראזנבוים, דער נאדווארנער רבי. ער איז אויכעט א צווילינג ברודער פונעם קרעטשענעווער-קרית גת'ער רבי ישראל ניסן ראזנבוים.
אלס בחור האט ער געלערנט אין זיין פאטער'ס ישיבה. ה' אדר א ה'תשכ"ז האט ער געהייראט מרת לאה רחל, טאכטער פון רבי יואל בעער, דער ראצפערטער רבי פון סאו פאולא, בראזיל. נאך זיין חתונה האט ער זיך אריבערגעצויגן אין בראזיל צו וואוינען נאענט צו זיין שווער. נאך אומגעפער א יאר וואס ער האט געוואוינט דארט און געלערנט אין דעם ארטיגן כולל, האט ער זיך צוריקגעקערט קיין ארץ ישראל, און ווען איז ער צוריקגעקומען, האט אים זיין פאטער געבעטן אז ער זאל זיין אנוועזנד אין דעם "פראווען צימער" ווען ער נעמט אויף מענטשן און קוויטלעך כדי ער זאל זיך אויסלערנען די "סודות ההנהגה".
ט"ו תמוז ה'תשכ"ט, נאכדעם וואס זיין פאטער איז געווען אין ראמעניע אויף קברי צדיקים און נפטר געווארן, האט מען אים אויפגענומען אלס זיין ממשיך, און עמטליך, איז ער באקרוינט געווארן שוין ביי דער לוויה, אבער פאקטיש האט ער נישט געפירט קיין רעביסטווע, און בלויז עטליכע מאנאטן שפעטער אין יאר ה'תש"ל, ביי דער פורים סעודה, האט ער מקבל געווען אויף זיך אנצופירן דעם חסידות.
דער חסידות אונטער זיין פירערשאפט און אויפזיכט ציילט אפ היינטיגן טאג אומגעפער 600 משפחות (250 וואוינען אין "קרית קרעטשענעוו" רחובות, און אין דער דערנעבנדיגער נייעם געגנט "פסגת קרעטשענעוו" וואס מען האט לעצטנס אויפגעבויט, וואוינען 80 משפחות).
אנדערע פיליאלען פון דעם הויף זענען פאראן אין בני ברק, ירושלים, אלעד, ביתר עילית און מודיעין עילית. די מוסדות פונעם הויף זענען ווי פאלגנד: ישיבה גדולה און ישיבה קטנה וואו עס לערנען 150 בחורים, תלמוד תורה "בני משה", מיידל שולע, סעמינאר, קינדערגארטן, כולל, בית מדרש, שטיבלעך און מקווה. דער הויף פארמאגט אויכעט חסד ארגאניזאציעס, דער מערקווערדיגער איז "לשבוע מטובך" וואס טיילט טאג טעגליך עסנווארג פאר קראנקע מענטשן אין דעם "קאפלאן" שפיטאל אין רחובות.
דער רבי האט קיינמאל נישט באזוכט אין דעם כותל וויבאלד זיין פאטער פלעגט זיך אויכעט פירן אזוי זייט דער באפרייאונג פונעם כותל דורך די ציונים.
רבי דוב בעריש פראָמער פון אשפעצין (נפטר כ' כסלו ה'תקצ"ח, 18טן דעצעמבער 1837) איז געווען א חסידישער רב און אן אדמו"ר אין דעם שטעטל אשפעצין אין במערב גאליציע. ער איז געווען א תלמיד פונעם חוזה פון לובלין.
ער איז געבוירן געווארן אינעם שטעטל קשאנאוו צו זיין פאטער משה און זיין מוטער הענדל. ער האט געלערנט הלכה און גמרא ביי רבי שלמה באכנער פון קשאנאוו, און נסתר האט ער געלערנט פונעם חוזה. ער ווערט גערעכנט דער חשוב׳סטער תלמיד פון רבי שלמה קשאנאווער.
דערנאך האט איינער פון די גבירים אין אשפעצין אים געבעטן ווערן דער מלמד פון זיין זון, און ער האט זיך געצויגן אהין. עס האט זיך געמאכט א מאל ווען רבי עקיבא אייגער איז געווען אין אשפעצין און רבי דוב בעריש איז געווען דער איינציגער וואס האט געענטפערט א קשיא זיינעם, און פון דעמאלסט זענען זיי געווארן ידידים.
אינסברוק (דייטשיש: "Innsbruck") איז די הויפטשטאט פון דעם לאנד טיראל אין עסטרייך. די שטאט וועלכע שאצט אפ באפעלקערונג פון 130,000 איינוואוינערס (2016) געפינט זיך אויפן ברעג פון דעם אין טייך, אין דעם זעלבן פלאץ וואו דער טייך הארמאניזירט זיך מיטן "זיל טייך" טאל. די שטאט געפינט זיך אין א אונטערשייד פון 30 קילאמעטער פונעם ברענער פארבייגאנג (דייטשיש: Brennerpass) הארט אין די אלפן בערג, און א דאנק דעם די שטאט האט זיך ערווארבן א נאמען פון א פאפולערער ציל פאר טוריסטן און אלס א בארימטן צענטער פון ווינטער ספארט.
דער גאלדענער דאך פון אינסברוק, איינער פון די מער מערקווערדיגע סימבאלן פון דער שטאט
די שטאט איז געווארן דערמאנט צום ערשטן מאל אין אן אור-אלטן דאקומענט פון יאר 1187 אונטערן נאמען "אינספרוקע" (טיראליש:Insprucke). די שטאט איז באניצט געווארן אלס א וויכטיגן דורכגאנג פונקט פונעם "אין טייך", און דערפאר האט זי באקומען דעם נאמען אינסברוק. דער מארשרוט דורך דעם "ברענער-פאס" פלעגט זיין דעמאלטס א הויפטזעכלעכער פארבינדונג פון קאמוניקאציע און טראנספארט צווישן דעם דרום און דעם צפון. און דער מער מזרח'דיגער מארשרוט, שניידט דורך די אלפן.
אין יאר 1429 איז אינסברוק עמטליך געווארן די הויפטשטאט פון דעם לאנד טיראל. דורך די נאפאלעאנישע מלחמות אינסברוק איז אריבערגעפירט געווארן צו בייערן פראווינץ אין דייטשלאנד, וועלכע האט געהאט אין יענע יארן א בונד מיט פראנקרייך. דער קעגנשטעליגער לידער אנדריס הופער האט געפירט דעם טיראלישן מיליטער צו א זיג אין דער "בערגאיסל" שלאכט קעגן די פאראייניגטע מאכטן פון בייערן און פראנקרייך, און האט געשטיצט די ווידער צוריקקערונג פון אינסברוק אלס הויפטשטאט פון טיראל. דערנאך האבן די פאראייניגטע מאכטן אינוואדירט טיראל, און אינסברוק איז געווארן א טייל פון בייערן ביז יאר 1814. אין יאר 1814, נאך דער "וויענער קאנגרעס" אינסברוק איז ווידערמאל צוריקגעגעבען געווארן צו עסטרייך. דער העלדישער טיראלישער אנדריס הופער וועלכער איז הינריכטעט געווארן, איז באגראבן אין דעם ארטיגן קלויסטער פון אינסברוק.
אין יאר 1938 איז די שטאט פארבונדן געווארן מיט נאצי דייטשלאנד אלס א טייל פון דעם "איינשלוס פלאן" פון דעם רשע אדאלף היטלער ימח שמו. דורך דער צווייטער וועלט קריג צווישן די יארן 1942 און 1945, זענען געשליידערט געווארן אויף דער שטאט 21 באמבעס, און צוליב דעם האט זי געליטן פון א שטארקן חורבן וואס האט איבערגעלאזט א גרויסן חלק פון דער שטאט פארניכטעט כמעט אינגאנצן.
נאך דער מלחמה האט מען איבערגעבויט און אויפגעראכטן די שטאט, און היינט צו טאגס קומען אהין טוריסטן פון דער גאנצער וועלט.
אין אינסברוק עס זענען פאראן פילצאליגע מוזעאומס, פראכטפולע פאלאצן, אור-אלטע גאסן און ארכיטעקטור, מאדערנע געשעפטן און נאך.
פאנאראמע.
700px
לינץ (דייטשיש: "Linz";) איז די הויפטשטאט פונעם לאנד אויבער עסטרייך, און די דריטע גרעסטע שטאט אין גאנץ עסטרייך אין טערמינען פון באפעלקערונג. אין דער שטאט אליינס וואוינען 203,012 (יאנואר 2017) איינוואוינערס, און אין די ביישטעט וועלכע נעמען איר ארום נאך 771,695 (פעברואר 2017). די שטאט געפינט זיך אויפן ברעג פונעם דוניי טייך.
אין די מיטל אלטער טעג, די שטאט פלעגט באדינען אלס דער ארטיגער הויפטקווארטיר פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע, און גלייכצייטיג אויכעט אלס א צענטער פון האנדל, וועלכער האט פארבינדן צווישן צוויי ברעגן פון דעם דוניי טייך - צווישן פוילן און טשעכיי צוזאמען מיט די באלקאן לענדער און איטאליע.
זייענדיג דאס וואוין-ארט פון דעם קייזער פון דער האפסבורגער אימפעריע, פרידריך דער דריטער, האט געמאכט אז דער שטאט זאל זיין "די וויכטיגסטע שטאט פון דער אימפעריע", ביז דעם טאג וואס דער קייזער איז געשטארבן, און דעם טיטל פון דער וויכטיגסטע שטאט האבן איבערגענומען וויען און פראג.
דורך דער צווייטער וועלט קריג און אויכעט דערנאך, לינץ איז געווען גאר א חשוב'ן אינדוסטריעלן ראיאן, דארט וואו די פאבריקן פלעגן פראדוצירן שטאל און כעמיקאלן פארן נאציסטישן מיליטער. דער ארכי-מערדער אדאלף היטלער, וועלכער איז געבוירן געווארן נישט ווייט פון לינץ, האט געהאט א פלאן צו מאכן פון דער שטאט א הויפט קולטור צענטער פאר דעם דריטן רייך. נאך דער מלחמה, דער דוניי טייך, וועלכע שניידט דורך דער שטאט, איז געווארן דער גרענעץ צווישן דעם רוסישן אקופאנט און צווישן דעם אמעריקאנער אקופאנט.
דער יעצטיגער בירגערמייסטער פון לינץ איז קלאוס לוגער.
גראץ (דייטשיש: "Graz", סלאוועניש: "Gradec") איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין עסטרייך. די שטאט פארמאגט א באפעלקערונג פון 329,527 מענטשן (2017). זי באדינט אויכעט אלס דער הויפטשטאט פון דעם לאנד שטיריע. די שטאט ווערט אויכעט גערערכנט אלס א שטאט פון סטודענטן, צוליב דעם פאקט, אז עס געפינען זיך דארט נישט ווייניגער ווי פיר אוניווערסיטעטן, און נאך צוויי אנדערע וואס זענען געאייניגט פארן לערנונג פון וויסנשאפטן, און וואו עס לערנען איבער 50,000 סטודענטן. די "אלשטאט" פון גראץ איז איינע פון די אויסגעהיטנסטע פלעצער אין צענטראלער אייראפע און זי איז אריינגערעכנט אין דער ליסטע פון וועלט ירושה ארטן פון אונעסקא.
די שטאט ליגט אויף דעם ברעג פונעם "מור (דייטשיש: Mur) טייך אין דעם דרום מזרח'דיגן טייל פון עסטרייך. גראץ געפינט זיך אין א אונטערשייד פון צוויי און א האלב שטונדן פאר מיט א באן פון דער הויפטשטאט וויען. זי איז די גרעסטע שטאט אין שטיריע און איר הויפטשטאט. די שטאט געפינט זיך אין א ראיאן פון אייביגע וועלדער און איז ארומגענומען מיט קליינע בערגלעך, א זאך צוליב וואס זי ליידט גאר אפט פון נעפל, אפילו אין די הייסע זומער טעג.
דער עגנבערג שלאס פון דעם לופט
אנהייב גראץ איז געווען א באפעסטונג ארט פון דעם רוימישן מיליטער. שפעטער איז אויפגעבויט געווארן דארט א שלאס דורך סלאוועניע, וועלכער דורך דער פארלויפענער צייט געווארן א מעכטיגן פעסטונג וואס האט באשיצט דעם גאנצן ראיאן מיט א גרויסער ערפאלג. אנפאנג די שטאט האט געהייסן "גראדעץ" - וואס אויף סלאוועניש מיינט "א קליינעם שלאס". סלאוועניש איז געווען דעמאלטס די הויפט שפראך, צוליב דעם פאקט אז כמעט אלע איינוואוינערס וואס האבן זיך באזירט דארט אין יענער עפאכע, זענען אנגעקומען פון סלאוועניע
אין דעם 14סטן יארהונדערט, גראץ איז געווארן די הויפטקווארטיר פון דער אריסטאקראטישער פאמיליע פון דער האפסבורגער דינאסטיע, וועלכע האבן זיך באזעצט אין דעם "שלאסבורג" שלאס, און פון דעם ארט האבן זיי קאנטראלירט און געהאט אונטער זייער הערשאפט פילצאליגע לענדער און פראווינצן, אזוי ווי: קארינטיע, שטיריע, קארינטיע און עטליכע חלקים וואס געהערן היינט צו טאגס צו סלאוועניע און איטאליע.
אין דעם 16סטן יארהונדערט, די פלאנירוג און די פארמירונג פון דער שטאט, זענען אויסגעפירט געווארן הויפטזעכלעך דורך איטאליאנישע מייסטערן און ארכיטעקטן אונטער דעם איינפלוס פון דעם רענעסאנס. איינע פון די מער באקאנטע געביידעס וואס זענען אויפגעבויט געווארן אין יענער עפאכע איז דאס "לאנדהאוז" (דייטשיש: Landhaus)
"קארל פראנצענס אוניווערסיטעט" (דייטשיש: Karl-Franzens Universität), וועלכער איז מער באקאנט מיטן נאמען "גראץ אוניווערסיטעט", איז דער עלטסטער אוניווערסיטעט אין דער שטאט, און איינער פון די עלטסטע אין גאנץ עסטרייך. דער אוניווערסיטעט איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1585, דורכן ערצהערצאג קארל דער צווייטער. פאר א סאך יארן דער אוניווערסיטעט איז געווען אונטער דעם אויפזיכט פון דער קאטוילישער קירכע. אין יאר 1782 האט יאזעף דער צווייטער, וועלכער איז געווען דער קייזער פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע, צוגעמאכט דעם פלאץ, מיט א ציל צו באגריפן קאנטראל איבער די חינוך מוסדות אומעטום אין דעם לאנד. אין יאר 1827 האט דער קייזער פראנץ יאזעף דער ערשטער ווידער געעפנט דעם אוניווערסיטעט וועלכער עקזיסטירט ביז היינטיגן טאג, און וועלכער פארמאגט איבער 30,000 סטודענטן. דער פיזיקער ערווין שרעדינגער, פלעגט דינען פאר א קורצער צייט אלס דעם הויפט אנפירער פונעם אוניווערסיטעט.
אין דער צווייטער וועלט קריג, האט אן איינוואוינער פון דער שטאט, יאזעף שלייך פון חסידי אומות העולם, געראטעוועט טויזנטער אידן פון אונטער די אכזריות'דיגע נעגל פון די נאציס.
די איבערגעבויטע שוהל אין גראץ
בארימטע טוריסטישע ערטער אין גראץ.
דורך די פארלויפענע יארן, און הויפטזעכלעך אין דער שפעטערדיגער מאדערנער עפאכע, זענען געבויט געווארן פילצאליגע געזעלשאפטליכע געביידעס, אזוי ווי צום ביישפיל דער "קונסטהאוז" (דייטשיש: Kunsthaus), וואס דינט אלס דעם צענטראלן קונסט הויז פון דער שטאט.
נאך א אינטערעסאנטע פלאץ איז דער "מוראינזעל" (דייטשיש: Murinsel) געביידע, וועלכע ליגט אויפן "מור טייך" און פארבינדן צו די ברעגן.
די געביידע איז פארמירט געווארן אין א צורה פון א מושל, און דערין געפינען זיך א טעאטער, רעסטאראן און א קאווע שטיבל.
אין דער שטאט געפינען זיך אויכעט דער "עגנבערג שלאס" (דייטשיש: Schloss Eggenberg), וועלכער ליגט אין דעם ערנבערג קווארטאל, אין דער מערב'דיגער זייט פון דער שטאט, דער "לאנדעסצויגהאוז" (דייטשיש: Landeszeughaus) וואס איז א היסטארישן מוזיי פון ארסענאל, וועלכער ציעט אהין טוריסטן פון איבער דער גאנצער וועלט און נאך פילע אנדערע מוזייען און הערליכע פלעצר.
אלפבאך (דייטשיש:Alpbach) איז א בארימט דארף אין מערב עסטרייך וועלכער געפונט זיך אין דעם קופשטיין דיסטריקט אין דעם לאנד פון טיראל, הארט אין די אלפן בערג.
פאקטן איבער אלפבאך.
דאס דארף האט שוין עטליכע מאל געווינען א קאנקורענץ און באקומען דעם טיטל "דאס שענסטע דארף אין עסטרייך", צוליב זיין הערליכן לאנדשאפט מיט וועלכן איז דאס געבענטשט געווארן, און וועלכער ציעט אהין טויזנטער טוריסטן און באזוכער פון דער גאנצער וועלט יעדעס יאר. אין דעם ווינטער אלפבאך ווערט באניצט אויכעט אלס א סקי ארט.
דער הויפטזעכלער מקור פון איינקונפט פון די 2,300 איינוואוינערס פון אלפבאך איז טוריזם. די צווייטע פאפולערע באשעפטיגונג פון די איינוואוינערס נאך טוריזם איז לאנדווירטשאפט. עס זענען פאראן דארט הונדערט און פינף פארמס. זייט 1945, אלפבאך איז דער פארזאמלונג פונקט פונעם "אלפבאך אייראפעישען פארום" - א יערליכע צוויי וואכנדיגע קאנפערענציע פון באקאנטע פיגורן אין דער וועלט פון וויסנשאפט, ביזנעס, פאליטיק, קונסט און דאס גלייכן.
דער בארימטער פיזיקער ערווין שרעדינגער, וועלכער האט געווינען דעם נאבעל פריז, איז באגראבן אין דעם ארטיגן צווינטער.
אין א בארג קייט איז א באַרג-דורכגאַנג  אדער באַרגפאַס א וועג וואו מען קען אריבערגיין א בארג . ער איז געוויינלעך א זאטל-פונקט צווישן צוויי העכערע שטחים. אין א סך פון די בארג-קייטן אין דער וועלט איז שווער אדורכצופאן, במילא איז א דורכגאנג שטענדיג געווען וויכטיג סיי אין האנדל, סיי אין מלחמה, און אויך פאר וואנדערונג.
א דורכגאנג זעט אויס ווי א זאטל צווישן צוויי בערג. אפטמאל געפינט מען א דורכגאנג העכער פון דעם קוואל פון א טייך, וואס שאפט א בריק אזוי אריבער צום קוואל-געביט פון אן אנדער טייך. א דורכגאנג קען זיין גאנץ שמאל, מיט שיפע בארגארויפן צום שפיץ פונעם דורכגאנג, אדער דער דורכגאנג קען גאר זיין א טאָל לאנג עטלעכע קילאמעטער.
אפטמאל בויט מען שאסייען און אייזנבאנען אדורך בארג-דורכגאנגען. טיילמאל ווען דער דורכגאנג איז הויך און גראבלעך גראבט מען א טונעל אונטן כדי דער פארקער זאל פארן גיכער.
צווישן די בארימטע דורכגאנגען זענען דער גרויסער סט בערנארד דורכגאנג הויך 2,473 מעטער אין די  אלפן, דער כייבער דורכגאנג הויך 1,027 מעטער צווישן אפגאניסטאן און  פאקיסטאן, און דער קארדאנג לא דורכגאנג הויך 5,359 מעטער אין דזשאמו און קאשמיר, אינדיע.
בן-גוריון פֿליפֿעלד באַן סטאַנציע איז א פאסאזשירן סטאנציע פון ישראל באנען וואס געפינט זיך אין וואקזאל 3 פון בן גוריון פליפעלד.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אין 2004, ווען מען האט געעפנט וואקזאל 3.
ביינאכט און פארטאגס פארט איין באן יעדע שעה קיין נהריה.
סאנקט פעלטן (דייטשיש: Sankt Pölten) איז די גרעסטע שטאט און די הויפטשטאט פון דעם לאנד נידער-עסטרייך, אין עסטרייך. די שטאט ליגט אויפן ברעג פונעם "טרייזן טייך" (דייטשיש: Treisen Teich), אין דעם "וואכאו טאל", און ווערט אריינגערעכנט אין דער ליסטע פון די עלטסטע שטעט אין דעם לאנד. די באפעלקערונג פון דער שטאט ציילט אפ 54,213 איינוואוינערס (יאנואר 2017).
די שטאט געפינט זיך אויפן ברעג פונעם טרייזען טייך און אין די צפונ'דיגע עקן פון די אלפן בערג. סאנקט פעלטן איז א טייל פונעם "מוסטפירטל" דיסטריקט, וועלכער איז דער דרום-מערב'דיגער דיסטריקט און איינער פון די פיר דיסטריקטן פון נידער-עסטרייך.
די מערב'דיגע עסטרייכישע באן פון ÖBB (די הויפט נאציאנאלע באן-קאמפאניע פון עסטרייך) פארט דורך דער שטאט.
דאס ראטהויז פון סאנקט פעלטן
דער עלטסטער טייל פון דער שטאט איז געבויט געווארן אויף דעם זעלבן פלאץ וואו עס האט זיך געפינען יארן פאר דעם די אור-אלטע רוימישע שטאט "אעליום סעטיום" (לאטייניש: Aelium Cetium) וועלכע האט עקזיסטירט צווישן דעם 2טן יארהונדערט און דעם 4טן יארהונדערט. אין יאר 771 איז אויפגעשטעלט געווארן אין דעם ארט א קלויסטער. אין יאר 799 איז סאנקט פעלטן גערופן געווארן "טרייסמא", און אין יאר 1050 האט זי זיך שוין פארעכנט פאר א שטעטל. אין יאר 1159, איז זי עמטליך געווארן א שטאט. די שטאט איז דערקלערט געווארן הויפטשטאט נאכן באשלאס פונעם נידער-עסטרייכישן פארלאמענט אין יולי 1986. די נידער-עסטרייכישע רעגירונג הויפטקווארטירט אין סאנקט פעלטן זייט יאר 1977.
דער נידער-עסטרייך לאנדס-מוזיאום אין סאנקט פעלטן
די באדייטונג פון דער שטאט'ס נאמען.
אריגינעל דער נאמען פון דער שטאט שטאמט אפ פון א נאמען פונעם פארצייטישן קריסטלעכן טעאלאג "פאליטוס".
אנפאנג האט מען גערופן די שטאט "סאנקט פאליטוס", דערנאך "סאנקט פאליט", און צולעצט האט די שטאט אדאפטירט דעם נאמען "סאנקט פעלטן".
דער הערב און דער סימבאל פון סאנקט פעלטן.
דער הערב פון סאנקט פעלטן איז צוטיילט צו צוויי חלקים: פון דער רעכטער זייט איז געמאלן א זילבערנער דיקער וואלף אויף א העל-בלויען הינטערגרונט, און פון דער אנדערער זייט, א רויטער שטרייף אויף א ווייסן הינטערגרונט. די פארבן פון דער שטאט זענען רויט און געל.
דער סימבאל פון סאנקט פעלטן אנטהאלט אין זיך דעם שטאט'ס הערב, און דעם הערב נעמען ארום די פאלגנדע ווערטער:"Landeshauptstadt St. Pölten" (אידיש: די הויפטשטאט פונעם לאנד - "סאנקט פעלטן")
דער סימבאל און זיגל פון סאנקט פעלטן
באד אישל (דייטשיש: Bad Ischl), איז א ספא און אפרו שטאט אויפן ברעג פונעם "טראון טייך", אין דעם דרום פון דעם לאנד אויבער עסטרייך, אין עסטרייך. די שטאט געפינט זיך הארט אין דעם ריזיגן קורארט צענטער "זאלצקאמערגוט" (דייטשיש: Salzkammergut). די באפעלקערונג פון דער שטאט באשטייט פון 13,995 איינוואוינערס (יאנואר 2017). באד אישל איז די שטאט וואו די ערשטע וועלט מלחמה איז דערקלערט געווארן.
באד אישל געפינט זיך אין א הייך פון 468 מעטער און איז אויסגעצויגן אויף א שטח פון 162.85 קילאמעטער, ווען 71.9% פונעם שטאט'ס שטח, איז ארומגענומען מיט וועלדער און 7.9% ווערט גענוצט פאר לאנדווירטשאפט. די אויסלענג פון דער שטאט פון דעם צפון צום דרום איז 19.6 קילאמעטער, און פון דעם מערב'דיגן טייל צום מזרח'דיגן 17.8 קילאמעטער. די שטאט איז פלאצירט אין דעם גמונדן דיסטריקט, דרום פון דעם טראון טייך און צפון פון די אייז-היילן אין דאכשטיין, אין א אונטערשייד פון 50 קילאמעטער פון דער שטאט פֿעקלאברוק.
די בארימטע פראמענאדע פון באד אישל
די ווילע פונעם קייזער פראנץ יאזעף אין באד אישל
לויט פארשידענע אויסגעפינסן, מענטשן האבן זיך באזעצט אין באד אישל שוין אין דער בראנדז עפאכע און אין דער אייזן עפאכע. אומגעפער אין די 10-15 יארן פאר דער קריסטלעכער ציילונג, איז די געגנט איינגענומען געווארן דורך די רוימישע לעגיאנען (מיטגלידער פון א ספעציעלער אפטיילונג פון דעם רוימישן מיליטער), און איז געווארן א חלק פונעם רוימישן פראווינץ "נאריקום".
דער קאנגרעס און דער טעאטער פון באד אישל
אין דעם 12טן יאר הונדערט, איז די געגנט געווארן א חלק פון דער ארבעטייל פונעם קייזער היינריך דער צווייטער, וועלכער האט אפגעשטאמט פונעם אריסטאקראטישן באבענבערג הויז. די שטאט איז דערמאנט געווארן צום ערשטן מאל אין א דאקומענט פון יאר 1262 אלס "איזעלען" (דייטשיש: Iselen).
אין יאר 1775, לויטן באפעל פון דער קייזערין מאריא טערעזא, עטליכע הונדערטער איינוואוינערס פון באד אישל זענען אריבערגעפירט געווארן צו איבער די קארפאטן בערג, און אויפגעשטעלט דארט א דייטשן יישוב אונטערן נאמען "נימעצקא מאקרא" (דייטשיש: Nimezka Mokra, רוסיש: Немецкая Мокрая),וועלכער געפונט זיך היינט צוטאגס אין אוקראינישער טעריטאריע.
19 אויגוסט 1853, האט דער קייזער פראנץ יאזעף, געבעטן פון קייזערין עליזאבעט פון בייערן, וועלכע איז געווען זיין שוועסטער-קינד, חתונה צו האבן מיט אים אין דער פראמענאדע פון באד אישל, דארט וואו עס שטייט היינט צוטאגס, און זייט יאר 1989, דער שטאטישער מוזיי. אין 1854, זיין מוטער האט אים אנגעקויפט א ווילע אין באד אישל אלס א חתונה געשאנק.
די ווילע איז געווארן דעם זומער'דיגן וואוינונג-ארט פונעם קעניגלעכן פארפאלק. אין דער ווילע האט ער אויכעט דערקלערט קריג מיט סערביע אין 1914, א געשעעניש וואס האט באצייכנט דער אנפאנג פון דער ערשטער וועלט קריג. די ווילע געהערט ביז היינטיגן טאג, צו זייערע אפשטאמלינגען, און עטליכע חלקים פון איר זענען אפן פאר טוריסטן און באזוכער.
דארנבירן (דייטשיש:Dornbirn), איז א שטאט אין דעם פעדעראלן לאנד פון פארארלבערג, אין דער מערב'דיגער זייט פון עסטרייך, אויפן ברעג פונעם "דורנבירנער אך" טייך (דייטשיש: Dornbirner Ach), וועלכער גיסט זיך אריין גלייך אין דער "קאנסטענץ" אזערע. די באפעלקערונג פון דארנבירן ציילט אפ 48,779 איינוואוינערס (יאנואר 2017).
די שטאט איז א גרויסן ביזנעס צענטער, און ווערט פארעכנט אלס דער גרעסטער האנדל און איינקויף שטאט אין פארארלבערג.
אין דארנבירן געפינט זיך אויכעט די אפיציעלע עסטרייכישע טעלעוויזיע און ראדיא אויטאריטעט ORF. אין דער פארגאנגענהייט דארנבירן איז געווען א הויפטזעכלעכן צענטער פון דער טעקסטיל אינדוסטריע, וועלכע האט זיך היפש רעדוצירט אין די 1980ער יארן.
די שטאט געפינט זיך אין דער מערב'דיגער זייט פון דעם לאנד פארארלבערג, אין א הייך פון 437 מעטער העכער דעם ים פלאך, אין דעם "אלפנריין" טאל, צופיסנס פון דעם "קארן בארג" (דייטשיש: Karren), וואס איז א חלק פון דער "ברעגנסוואלד בערגן" קייט (דייטשיש: Bregenzerwaldgebirge), אין די עקן פון די אלפן בערג. די שטאט גרענעצט זיך מיט דייטשלאנד, שווייץ און ליכטנשטיין.
דער מקור פונעם נאמען "דארנבירן" איז פון דער ווארט Torrin Puirron וואס ווערט איבערגעטייטשט ווי "דער יישוב פון טארא" (א נאמען פון אן אגראנאמישן אלעמאנישן יישוב וואס האט זיך געפינען דארט אין דער ווייטערער פארגאנגנהייט).
די שטאט איז דערמאנט געווארן צום ערשטן מאל אין א דאקומענט פון יאר 895 פון דער שטאט סאנקט גאלן אין שווייץ. אין יאר 1380 דארנבירן איז אריבערגעפירט געווארן צו דער הערשאפט פונעם האפסבורגער הויז. אין יאר 1932 האט מען פאראייניגט דעם שטאט מיטן דארף "עבניט" (דייטשיש: Ebnit), און אין יאר 1969 איז דארנבירן געווארן דעם זיץ ארט פון דער אדמיניסטראטיווער אויטאריטעט פונעם דארנבירן דיסטריקט.
צוליב דעם פאקט אז דארנבירן געפינט זיך אין דעם "ריין" טאל, ווערט זי באטראכט אלס א וויכטיגע קרייצונג פון רעגיאנאלע און צווישן-שטאטישע בוס ליניעס, וואס פארבינדט ברעגענץ צום צפון, פעלדקירך צום דרום, און ברעגענץ וואלד צום מזרח. דער A-14 אטאסטראדע שניידט דורך צו דער מערב ריכטונג.
דער "אכריין" (דייטשיש: Achrein) טונעל וואס איז געעפנט געווארן אין 2009, פארבינדט דירעקט דארנבירן/האסלשטאודן מיט דעם בערגענץ וואלד און אלבערשווערדע ראיאן.
די שטאט פארמאגט א אויסגעצייכנטע נעץ פון שטאטישע בוסן, און די הויפט באן סטאנציע פון דארנבירן באדינט אלס א וויכטיגער אפשטעל-ארט פאר אלע באנען וואס פארן פון דעם מזרח'דיגן טייל פון עסטרייך צום מערב'דיגן טייל. עס איז פאראן אויכעט א קליינע לופטפעלד אין דער אומגעבונג פון דארנבירן.
קלאגנפורט (דייטשיש: Klagenfurt, סלאוועניש: Celovec, איטאליאניש: Clanforte), איז די הויפטשטאט פון דעם פעדעראלן לאנד קארינטיע, אין עסטרייך. די שטאט ליגט אין דער דרום-מזרח'דיגער זייט פון קארניטיע, אויפן ברעג פונעם "גלאן" טייך. די שטאט איז אויפגעשטעלט געווארן אין דעם 12טן יארהונדערט און איר באפעלקערונג באשטייט פון נאענט צו 100,000 איינוואוינערס. 10% פון די איינוואוינערס זענען פון א קארינטיע-סלאווענישן אפשטאם.
די שטאט איז א פאפולערן טוריסטישן ארט. זי פארמאגט בערגן פון דעם צפון ביזן דרום, פילצאליגע פארקן און 23 שלאסן. אנדערע שיינע פלעצער אין קלאגנפורט זענען: "דער אלטער פלאץ" (דייטשיש: Alter Platz), דער "לינדווארם" פאנטאן (דייטשיש: Lindworm), דער באטאנישער גארטן, דער נאטור פארק, דער "ווארטערזע" טייך (דייטשיש: Wörthersee), און נאך. אין דער שטאט זענען פאראן אויכעט אוניווערסיטעט, פליפעלד, און א סלאווענישע גימנאסיע, ווי אויך א מיניאטורן פארק מיטן נאמען "מינימונדאס" (דייטשיש: Minimundus), און הערליכע שיינע הייזער און געביידעס וואס זענען אויפגעבויט געווארן נאך יארן צוריק, אין דער רענעסאנס עפאכע.
נישט ווייט פון דער שטאט שטייט דער פרעכטיגער "הוכאסטערוויץ" שלאס" (דייטשיש: Burg Hochosterwitz), וואס איז א באפעסטיגטער שלאס וועלכער איז פלאצירט אויף א שפיץ פון א בערגל, און כדי אנצוקומען אהין דארף מען ארויפקריכן דורך א צעקרימטן און א שווערן שטעג, און אויכעט אדורכגיין עטליכע טויערן אויפן וועג ארויף.
די שטאט קלאגנפורט ליגט אין דער דרומ'דיגער זייט פון עסטרייך, ערגעץ אינמיטן וועג, נעבן דעם אינטערנאציאנעלן גרענעץ. קלאגנפורט געפינט זיך 446 מעטער העכער דעם ים פלאך, און ווערט אויסגעצויגן אויף א שטח פון 120.03 קילאמעטער. די שטאט ליגט אויף דעם ברעג פון דער "ווארטער אזערע" (דייטשיש: Vörthersee), און פונעם "גלאן טייך" (דייטשיש: Glan River). די שטאט איז ארומגענומען מיט בערגלעך וואס זענען צוגעדעקט מיט וועלדער, און מיט בערגן וואס דעגרייכן א הייך פון 1000 מעטער (3,300 פיס), אזוי ווי צום ביישפיל דער "אולריכסבערג בארג" (דייטשיש: Ulrichsberg). פון דער דרומ'דיגער זייט פון קלאגנפורט געפינט זיך די פערכטיגע בערגן קייט "קאראוואנקן" (דייטשיש: Carawanken), וואס איז אויכעט א טייל פון די אלפן בערג, און וועלכע שיידט אפ דעם פעדעראלן עסטרייכישן לאנד קארינטיע פון סלאוועניע און איטאליע.
אנפאנג, קלאגנפורט איז געגרינדעט געווארן דורך דעם הערצאג הערמאן פון שפאנהיים, אלס א פעסטונג און שוץ פאר די האנדל מארשרוטן וועלכע האבן זיך געפינען אין דער געגנט.
די שטאט איז דערמאנט געווארן צום ערשטן מאל אין א דאקומענט פון דעם 12טן יארהונדערט, אין וועלכן דער הערצאג אולריק דער צווייטער, האט גע'פטור'ט דעם קלויסטער אין "פארא טשלאגענוורט" (Foro Chlagenvurth) (דער ערשטער נאמען פון דער שטאט) פון אפצאלן א שטייער.
די זידלונג (אזוי האט מען עס גערופן דעמאלטס) האט איינגענומען א שטח וואס האט גאר אפט געליטן פון פארפלייצונגן, און דערפאר אין יאר 1246, האט דער הערצאג אולריק'ס זון, דער הערצאג בערנארד פון שפאנהיים, אריבערגעפירט דעם שטח צו מער א זיכערן פלאץ, און פאקטיש האט ער זיך פארעכנט ווי דער גרינדער פון דעם "מארק פלאץ", וועלכער האט באקומען א שטאנד פון א זעלבסטשטענדיגן מוניציפאליטעט, אין יאר 1252.
אין די נאכפאלגנדיגע יארהונדערטן, האט די שטאט געליטן פון פארשידענע אומגליקליכע געשעענישן אזוי ווי צום ביישפיל: ערדציטערנישן, אינוואזיע פון
היישעריקן, די איבערפאל פון די טורקס, און געשעדיגט געווארן ביי דער "דייטשער לאנדווירטן קריג" (דייטשיש: Deutscher Bauernkrieg).
אין יאר 1514 א מעכטיגע פייער האט כמעט אינגאנצן פארניכטעט די שטאט.
אין יאר 1518, נישט קענענדיג אויפריכטן און איבערבויען די שטאט, נאך די שרעקליכע שאדן וואס זענען פאראורזאכט געווארן צו דער שטאט, האט דער רוימישער קייזער מאקסימיליאן דער ערשטער, אוועקגעגעבן די טעריטאריע פאר געזעלשאפטליכע גרופן פון ארדענונג. די נייע אייגענטימערס האבן היפש אויפגעראכטן, באזירט און אנטוויקלט קלאגנפורט, און האבן איר פארוואנדלט אין א וויכטיגער קאלטורער און א פאליטישער צענטער.
א קאנאל איז אויסגעגראבן געווארן מיט א ציל צו פארבינדן די שטאט צו דער אזערע ווי א מארשרוט וואס איז באניצט געווארן צו ליפערן האלץ פאר דער איבערגעבוי און אויפריכטונג פון דער שטאט.
אין יאר 1809, האבן די פראנצויזישע מאכטן אונטער נאפאלעאן באנאפארטע, פארניכטעט און געבראכן די מויערן פון דער שטאט (אויסער פון דעם מזרח'דיגן טויער וואס איז איבערגעבליבן) און צו אלעמענס איבערראשונג, איבערגעלאזט א גרויסע סומע פון געלט, וועלכע איז אנגעזאמלט געווארן דורך די איינוואוינערס פון דער שטאט.
אין יאר 1863, די פארבינדונג פון דער באן צו "סאנקט ווייט אן דער גלאן" (דייטשיש: Sankt Veit an der Glan) האט צימליך אויפגעהויבן דעם ווירטשאפט צושטאנד פון דער שטאט, אזוי ווי אויך די גרינדונג פון דער וויען-טריעסטער באן, וואס האט געברענגט מיט זיך די געבוי פון א הערליכער און א פרעכטיגער צענטראלער סטאנציע וואס איז פארניכטעט געווארן צוליב די באמבאדירונגען דורך דער צווייטער וועלט קריג.
דורך דעם 19טן יארהונדערט האט זיך די שטאט אנטוויקלט און פארוואנדלט געווארן אין א הויפטקווארטיר פאר דער קארינטיע-סלאווענישער קולטור. פילצאליגע באקאנטע סלאווענישע פיגורן האבן געוואוינט, שטודירט אדער געארבעט אין קלאגנפורט אין יענער צייט.
טראצדעם אין יאר 1919 איז קלאגנפורט איינגענומען געווארן דורך דער מיליטער פון דער פארייניגטער יוגאסלאווישער-סלאווענישער-קרואטישער-סערבישער קעניגרייך וואס איז נאר געגרינדעט געווארן. אין 1920 האבן זיך די יוגאסלאווישע מאכטן אוועקגעצויגן פון דעם שטאט'ס צענטער, און געבליבן נאר אין די דרומ'דיגע הינטערשטעט פון דער שטאט. שפעטער האבן זיי אוועגעצויגן פון דער שטאט אינגאנצן און נאך א רעפערענדום, די שטאט איז געבליבן אונטער דער הערשאפט פון עסטרייך.
אין 1938,די באפעלקערונג פון קלאגנפורט האט זיך פארמערט אין 50%, הויפטזעכלעך א דאנק צו דער פארבינדונג און פאראייניגונג פון דער שטאט מיט די שטעטלעך סאנקט פיטער, אנאביכל און סאנקט מארטין. טראצדעם וואס די שטאט היפש אויפגעוואקסן, דורך דער צווייטער וועלט קריג, האט מען באמבאדירט די שטאט 41 מאל. 612 מענטשן זענען אומגעקומען, 443 געביידעס זענען פארניכטעט געווארן אינגאנצן און 1,132 געביידעס זענען ערנסט באשעדיגט געווארן.
אין 1961 איז קלאגנפורט געווארן די ערשטע שטאט אין עסטרייך וואס האט אויפגעשטעלט א געגנט וואס איז געאייניגט ספעציעל פאר פוס-גייערס.
אין 1973 וויבאלד קלאגאנפורט האט איינגעשלאסן אין זיך נאך 4 דערנעבנדיגע מוניציפאליטעטן - וויקטרינג מיט איר גרויסן קלויסטער, וואלפינץ, הארטנדארף און סאנקט פעטער אם ביכל, די שטאט'ס האט זיך פארגרעסערט מיט 90,000 איינוואוינערס.
די ראטהויז געביידע אין קלאגנפורט. די לאנדהאוס געביידע דער טענטשאך שלאס
פילאך אדער ווילאך (דייטשיש: Villach, סלאוועניש: Beljak, איטאליאניש: Villaco), איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין דעם פעדעראלן לאנד קארינטיע, וואס געפינט זיך אינעם דרום פון עסטרייך, און די זיבעטע גרעסטע שטאט אין גאנץ עסטרייך. איר באפעלקערונג רעכנט אויס אומגעפער 61,000 איינוואוינערס (יאנואר 2016).
די עלטסטע מענטשליכע שפורן וואס זענען ערפינדען געווארן אין פילאך, קומען נאך פון דער נייער שטיין עפאכע. פילצאליגע רוימישע אויסגעפינסן, זענען אנטדעקט געווארן אין יאר 15 פאר דער קריסטלעכער ציילונג, וויבאלד ס'איז האט זיך געפינען דערנעבן א וויכטיגן רוימישן וועג (דייטשיש: Römerweg), וואס האט געפירט פון איטאליע ביזן "נאריקום" (לאטייניש: Noricum) פראווינץ, וואס איז געווען א טייל פון א אור-אלטער קעלטישער קעניגרייך. דער שטאט'ס צענטער.
אין יאר 1348 א שוידערליכער ערדציטערניש האט פארניכטעט א גרויסן טייל פון דער שטאט. יארן שפעטער אין 1969, האט ווידערמאל פאסירט א ערדציטערניש. אויסער דעם זענען געווען עטליכע שריפות וואס האבן פארניכטעט און חרוב געמאכט פילע הייזער און געביידעס.
אין 1759, האט די ערצהערצאגין מאריא טערעזא, פון דער האפסבורגער דינאסטיע, עמטליך אפגעקויפט די די טעריטאריעס פון די דינאסטיע אין קארינטיע, פאר א סומע פון מיליאן עסטרייך-אונגארישע גולדען, און פון דעמאלטס פילאך האט זיך פארוואנדלט אין א פארמעג וואס איז געווען אונטער דער הערשאפט פון דער האפסבורגער מאנארכיע. פילאך איז אויכעט געווארן דעם עמטליכן אדמיניסטראטיוון זיץ-ארט פון קארינטיע. דורך די נאפאלעאנישע מלחמות, די שטאט האט זיך פארעכנט פאר א חלק פון די פראנצויזישע איליריאן פראווינצן, ביז די מאכטן פון דער עסטרייכישער אימפעריע, האבן עס צוריק איינגענומען אין יאר 1813.
דורך דער "איינשלוס" עפאכע פון עסטרייך מיט דייטשלאנד אין דער צווייטער וועלט קריג, דער טרויעריג-בארימטער מעיאר פון פילאך, אסקאר קראוס, איז געווען אן אינטוזיאזטישן און א טעטיגן נאציסט. די פארבאנד מאכטן האבן באמבאדירט די שטאט דורך דער מלחמה 37 מאל. 300 מענטשן זענען אומגעקומען, און 85% פון די שטאט'ס געביידעס האבן געליטן פון א שווערן און אומפאררעכטנדיגן שאדן. טראץ דעם חורבן, איז פילאך גאנץ שנעל געהיילט געווארן פון די באמבאדירונגן און איבערגעבויט געווארן פונדאסניי. היינט צו טאגס פילאך איז א געהעריגע שטאט וואס פלעכט איין א מאדערנער שטאט, מיט פארצייטישע היסטארישע עלעמענטן.
קרית גת באַן סטאַנציע איז א ישראל באנען סטאנציע אויף די נהריה - באר שבע און כרמיאל - באר שבע צווישנשטעט ליניעס וואס באדינט די שטאט קרית גת, ישראל. מ׳האט געעפנט די סטאנציע דעם 13טן אפריל 2003.
די קרית באן סטאנציע האט זיך געעפנט אין 1956 אויף דער אייזנבאן ליניע קיין באר שבע.
להבים-רַהַט באַן סטאַנציע איז א ישראל באנען סטאנציע אויף דער נהריה - באר שבע ליניע וואס באדינט די יישובים להבים און רהט, ישראל.
די להבים-רהט באן סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 24סטן יוני 2007 אויף דער אייזנבאן ליניע קיין באר שבע.
באַרצעלאנע פוטבאל קלוב איז א פוטבאל קלאב אין בארצעלאנע, שפאניע.
פוסבאל קלובס
פרינצעסין אליזאבעט פון בייערן (דייטשיש: Elisabeth Amalie Eugenie, Herzogin in Bayern) אדער סיסי (24 דעצעמבער 1837 - 10 סעפטעמבער 1898) איז געווען די פרינצעסין פון בייערן פון דער וויטלסבאכער דינאסטיע, און די ווייב און שוועסטער-קינד פונעם עסטרייכישן קייזער פראנץ יאזעף.
עליזאבעט איז געבוירן געווארן אין יאר 1837, אין מינכן צו איר פאטער מאקסימיליאן יאזעף, דער הערצאג פון בייערן, און צו איר מוטער לודאוויקא, די פרינצעסין פון בייערן, וועלכע איז געווען א טאכטער פון מאקסימיליאן דער ערשטער יאזעף קעניג פון בייערן, און קאראלינא פון באדן. זייט אירע קינדערישע יארן, האט מען איר גערופן "סיסי". איר מומע, וואס איז געווען איר מאמע'ס שוועסטער, די ערצהערצאגין סאפי, האט געהייראט פראנץ קארל, דער ערצהערצאג פון עסטרייך, וועלכער איז געווען אן ערצהערצאג פון דעם האפסבורגער הויז און איז געווען די מוטער פונעם עסטרייכישן קייזער פראנץ יאזעף. אנהייב, סיסי'ס מוטער און איר מומע סאפי, האבן פלאנירט צו פארהייראטן איר עלטערע שוועסטער מיטן קייזער, אבער ער האט זיך פארליבט אין סיסי אנשטאט איר, טראץ דעם גרויסן ענטוישונג פון עטליכע משפחה מיטגלידער. צום ערשטן מאל האבן זיי זיך געטראפן אין באד אישל אין 1853, און די הייראט צערעמאניע איז געפייערט געווארן אין וויען, אין יאר 1854.
א שטיק צייט נאך דער חתונה, האט סיסי זיך אנגעהויבן צו באגעגענען מיט פארשידענע שוועריגקייטן אין איר הייראטונג-לעבן, און וויבאלד זי איז געווען א פערזענליכקייט וואס האט ליב געהאט זעלבסשטענדיגקייט און פרייהייט, האט זי פארשטאנען אז אייגענטליך ס'איז אוממעגליך פאר איר זיך צוגעוואוינען צו די צימליך שווערע תקנות פונעם הויף, און רוב פון דער צייט האט זי פארברענגט ביים זיך באשעפטיגן מיט ספארט איבונגען, און רייטן אויף פערדן. מער ווי אלעס, ס'איז האט איר נישט געפעלט אז פרעמדע מענטשן מישן זיך אריין אין דער דערציאונג פון אירע אייגענע קינדער, און זייער אפט פלעגט זי זיך שלאגן מיט איר שוויגער דעריבער.
ווען איר זון רודאלף איז אריבערגעפירט געווארן שוין אלס קליין קינד צו דער מיליטערישער אקאדעמיע, האט זי זיך שטארק אויפגערעגט און געפאדערט פונעם קייזער אים ארויסצונעמען פון דארט שנעל ווי מעגליך וויבאלד די תקנות דארט זענען געווען צו שטרענג, און דאס קינד האט קוים געקענט דאס אויסהאלטן.
אנפאנג, סיסי און דער קייזער האבן געהאט צוויי טעכטער. די ערשטע פון זיי - "סאפי", איז געשטארבן א פאר יאר נאכן געבורט, און אין 1858, ס'איז זיי געבוירן זייער איינציגער זון, רודאלף.
סיסי איז געווען גאר באליבט ביי דעם עסטרייכישן פאלק צוליב איר שארם און באשיידענקייט, אבער אין איר פריוואטע לעבן איז נישט געווען קיין פארבעסערונג, און זי האט אנגעהויבן צו וואוינען באזונדער און ווייט פון איר מאן דער קייזער, אין פארשידענע פלעצער אין אייראפע אזוי ווי ווענעציע און אין דער אינזל קארפו, וואו זי האט אויפגעבויט א פאלאץ פאר זיך. זי פלעגט רעדן מיט איר מאן הויפטזעכלעך דורך בריוון, און נאר טיילמאל פלעגט זי אהיים קומען צום קייזער'ס פאלאץ.
אין די זעכציגער יארן פונעם 19טן יארהונדערט האט זיך סיסי פארעכנט פאר דער שענסטער קעניגליכער פרוי אין דער גאנצער וועלט.
אין יענער צייט, האט סיסי זיך אנגעהויבן צו אינטערעסירן אין אונגארן, וואס איז געווען דעמאלטס אונטער דער הערשאפט פון עסטרייך. זי איז געווען זייער שטארק קעגן די אונטערדריקונג שריטן וועלכע זענען געניצט געווארן קעגן דעם אונגארישן פאלק, זי האט אויסגעלערנט די אונגארישע שפראך, און צוליב דעם האט זי זוכה געווען צו דער באווונדערונג און גלאריפיצירונג פונעם אונגארישן פאלק. אלס "רוף-דאמע" (א פרוי וואס באגלייט די קייזערין א גאנצן טאג), האט זי אנגענומען א פרוי פון אן אונגארישן אפשטאם, טראצדעם אז איר שוויגער איז געווען גאר שטארק קעגן דעם, און האט פראבירט איר אפצורעדן פון דעם. א דאנק איר השתדלות האט מען געטראפן א לייזונג צו אלע אנגעלעגנהייטן, און צולעצט האט איר השתדלות געפירט צו דער גרינדונג פון דער בשותפות'דיגער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע. אין יאר 1867 זענען דער קייזער פראנץ יאזעף מיט זיין ווייב עליזאבעט, באקרוינט געווארן אלס קעניג און קעניגן פון דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע, און סיסי האט באקומען דעם טיטול "קייזערין פון עסטרייך און קעניגן פון אונגארן".
סיסי האט נישט געשענקט גענוג אויפמערקזאמקייט און ליבשאפט פאר איר זון דער קרוין-פרינץ רודאלף, און אין יאר 1889 ווען איז ער געווען 31 יאר אלט, האט ער זיך גענומען דאס לעבן צוזאמען מיט זיין חבר'תע מארי וועטערסא אין דעם שטעטל מאייערלינג. וויבאלד אין יענער צייט, סיסי און איר מאן דער קייזער האבן נישט געהאט קיין אנדערע קינדער, האט מען באשטימט דעם קייזער'ס פלימעניק, פראנץ פערדינאנד קרוין-פרינץ. סיסי האט פארגעזעצט זיך ארומוואנדערן אין דער וועלט, טראץ די בענקענישן פונעם קייזער, און טראץ דעם וואונטש פון די וויענער איונוואוינערס איר זעהן אינדערהיים. פראנץ פערדינאנד האט נישט זוכה געווען איבעצונעמען דעם טראן פונעם קייזער, וויבאלד ער איז אומגעקומען אין יאר 1914 אין אן אטענטאט אין סאראיעווא, און דאס איז געווען די געשעעניש וואס האט געפירט צו דער עפענונג פון דער ערשטער וועלט קריג.
אין עלטער פון איין און זעכציג יאר, ווען סיסי האט געוויילט אין א האטעל אין זשענעווא, איז זי ארויסגעקומען פון דעם האטעל און האט אנגעהויבן צו שפאנען אינדרויסן אויפן גאס, איז זי געשטאכן געווארן דורך אן איטאליענישן אנארכיסט. אנהייב האט דער איטאליענישער מערדער געוואלט הרג'ענען אן אנדערן איטאליענישן אריסטאקראט, אבער וויבאלד דער אריסטאקראט וואס איז געווען זיין ערשטע "ציל" איז נישט ערשינען, האט ער באשלאסן צו שטעכן סיסי צוליב דעם פאקט אז זי איז אויכעט געווען פון א קעניגליכן הויז. א שעה נאכדעם וואס סיסי איז געשטאכן געווארן, איז זי געשטארבן פון אירע שווערע וואונדן. דער טויט פונעם קייזערין האט שטארק אויפגעטרייסלט עסטרייך, און מאסן האבן זיך באטייליגט ביי דער לוויה. זי איז באגראבן געווארן אין וויען, לעבן אנדערע מיטגלידער פון דער האפסבורגער דינאסטיע.
חוצות המפרץ באן סטאנציע איז א ישראל באנען פאסאזשירן באן סטאנציע וואס באדינט דעם חוצות המפרץ איינקויף צענטער, וועלכער ווערט פארעכנט אלס דער גרעסטער דאכלאזער איינקויף צענטער אין דעם גאנצן לאנד, די ארומיגע חיפה בוכטע אינדוסטריעלע זאנע, די ראפיניריעס און דעם חיפה פליפעלד.
די סטאנציע געפינט זיך אויף דער צפון-דרום בארטן ליניע אין חיפה.
ערצהערצאג פראנץ פערדינאנד פון (דייטשיש: Franz Ferdinand Carl Ludwig Joseph Maria von Österreich-Este) עסטרייך (18 דעצעמבער 1863 - 28 יולי 1914), איז געווען דער באשטימטער יורש פון זיין פעטער, דער קייזער פראנץ יאזעף. פערדינאנד איז געווען דער אימפעראטאר פון דער עסטרייך אונגארישער אימפעריע, וועלכער איז אומגעברענגט געווארן דורך דעם פאנאטישן אנארכיסט גאברילא פרינציפ. די מארדונג פון פראנץ פערדינאנד איז געווען אייגענטליך די הויפט געשעעניש וואס האט געפירט צו דער אויסברעכונג פון דער ערשטער וועלט קריג.
פראנץ פערדינאנד איז געבוירן געווארן 18 דעצעמבער 1863 אין דער שטאט גראץ, וועלכע איז דעמאלטס געווען א טייל פון דער עסטרייך אונגארישער אימפעריע, צום ערצהערצאג קארל לודוויג, דער יונגסטער ברודער פון קייזער פראנץ יאזעף, און צו מאריא אנונציאטא, פרינצעסין פון די צוויי סיציליען, די טאכטער פון פערנאנדא דער צווייטער, דער קעניג פון די צוויי סיציליען, און מאריא טערעזא, די ערצהערצאגין פון עסטרייך.
פראנץ פערדינאנד איז געווען דער פערטער קאנדידאט אין צאל פון דער ירושה דינאסטיע, אבער דער פריצייטיגער טויט פון זיין שוועסטער-קינד קרוין-פרינץ רודאלף אין יאר 1889, דער טויט פון זיין פאטער אין 1896 און די רעכטן-קינדיגונג פון זיין פעטער לודוויג וויקטאר, האבן געפירט צו דעם אז ער זאל ווערן באשטימט אלס דער עמטליכער יורש פון זיין פעטער דער קייזער פראנץ יאזעף.
אין יאר 1900 האט ער געהייראט די בעהמישע הערצאגין סאפיע חאטעק. און וויבאלד ס'איז געווען א מארגאנאטישע חתונה (הייראט צווישן מענטשן וואס זענען נישט פון דער זעלבער סאציעלער קלאס, און פון דעם זעלבן הינטערגרונט), די רעכט צו איבערנעמען דעם קייזער'ס טראן אין דער צוקונפט איז אויסגעקינדיגט געווארן פון זייערע קינדער.
אטענטאט.
28סטן יוני 1914, דורך אן עמטליכן באזוך אין סאראיעווא, די הויפטשטאט פון באסניע און הערצעגאווינע, איז דער קאנוואוי אויטאמאבילן פונעם ערצהערצאג ארומגעפארן אין דער שטאט, ווען פראנץ מיט זיין ווייב זענען געזיצן אין א דאכלאזן אויטא, א סערבישער אנארכיסט געווארפן אין זייער ריכטונג א גראנאט, אבער דער גראנאט האט צופעליג באשעדיגט אן אנדערן אויטא, און דער קאנוואוי האט פארגעזעצט אין זיין פאר. נאך א קבלת פנים פאר אים וואס איז אפגעהאלטן געווארן אין דעם ראטהויז, האט פראנץ פערדינאנד זיך גע'עקשנ'ט צו גיין און באזוכן די פארוואונדעטע מענטשן פון דער גראנאט אטאקע. זיין קאנוואוי איז ארויסגעפארן צום שפיטאל, און צוליב א פעלער פון איינעם דרייווער פונעם קאנוואוי, האט דער קאנוואוי זיך אוועקגעוואנדן פון דעם פלאנירטן מארשרוט און געפארן נעבן א קאווע שטיבל, אין וועלכן איז געזיצן דער מערדער גאבריעל פרינציפ, וועלכער האט נישט געוואלט פארפאסן די געלעגנהייט, ארויסגענומען א פיסטאלעט און דערשאסן דעם ערצהערצאג מיט זיין ווייב צום טויט. א קורצע צייט נאך דער געשעעניש וואס האט שטארק אויפגעטרייסלט און אויפגעברויזט די עסטרייך-אונגארישע אימפעריע און איר פריינדין דייטשלאנד, איז די ערשטע וועלט קריג דערקלערט געווארן אלס א בייטראג.
קרית חיים באן סטאנציע איז א ישראל באנען פאסאזשירן באן סטאנציע וואס באדינט דעם קרית חיים געגנט פון חיפה.
די סטאנציע געפינט זיך אויף דער צפון-דרום בארטן ליניע אין חיפה, און איז פלאצירט אויף בראדעצקי גאס אין צענטער פון קרית חיים.
די סטאנציע ווערט באדינט דרוך צווינשטעט באנען אויף די נהריה-מודיעין און נהריה-באר שבע צווינשטעט ליניעס און באנען אויף דער חיפה פארשטאטישער ליניע קיין כרמיאל.
דער וויענער אונטערגרונט (דייטשיש: U-Bahn Wien) איז א באן סיסטעם וואס באדינט די הויפטשטאט פון עסטרייך וויען, און די ארומיגע הינטערשטעט. ביז אקטאבער 2013, די U-Bahn נעץ וועלכע פארמאגט פינף ליניען, פלעגט באשטיין פון 74.6 קילאמעטער פון ליניעס, און האט באדינט 101 סטאנציעס. אין דער ענדע פון 2013, זענען צוגעלייגט געווארן נאך 4.2 קילאמעטער פון ליניעס און נאך דריי צוזעצליכע סטאנציעס אין דער U2 ליניע.
די ליניעס ווערן אויסגערעכנט מיטן אות U (וואס באדייט U-Bahn) און מיט א פרימצאל, און ווערן דערקענט דורך דער שילדונג אין די סטאנציעס און אין דער אינפארמאציע-ביכלעך מיט א געוויסן פארב. היינט צוטאגס עס זענען פאראן פינף ליניעס, ווי פאלגנד: U1, U2, U3, U4 און U6. עטליכע מאל האט מען ארויפגעברענט געדאנקען איבער דער גרינדונג פון ליניע U-5, אבער טראצדעם, קיין איין פארשלאג איז נישט פארווירקליכט געווארן. די סטאנציעס ווערן גערופן נאך נעמען פון גאסן, קווארטאלן, מערקווערדיגע געביידעס און דאס גלייכן.
אין פארגלייך צו אנדערע אונטערגרונט באנען ארום דער וועלט, דער וויענער אונטערגרונט וועלכער איז מער באקאנט מיטן נאמען "או-באן", ווערכט פארעכנט אלס גאר יונג. די פראגע און די צווייפלונג צי זאל מען בויען א אונטערגרונט באן אין וויען, איז געווען אן אויסרייד פאר א דעבאטע איבער הונדערט יאר. אנהייב פון יאר 1844 און ביז די זעכציגער יארן פונעם 20סטן יארהונדערט, האט מען דיסקוסירט עטליכע פלאנירונגען פאר מאסן טראנספארט, אבער כמעט אלע פלענער האט מען צולעצט איגנארירט, אפגעשטיפט, אדער אפגערופן.
ליניע 2 באן פארט דורך דער דוניי שטאט'ס בריק (Donaustadtbrücke)
די ערשטע סיסטעם וואס איז אויפגעשטעלט געווארן איז געווען א נעץ פון שטאטישע באנען (דייטשיש: Stadtbahn), וועלכע האט פארמאגט 4 ליניעס (פון אנפאנג האט מען באשטימט דריי הויפט ליניעס און דריי לאקאלע), און וואס האט געפירט די פאסאזשירן אין דאמף-באנען. דער וועג-דורכברוך האט פאסירט אין 1892, און דער סיסטעם האט זיך אויפגעמאכט אין עטליכע שריטן צווישן דעם 11טן מיי 1898 און דעם 6סטן אויגוסט 1901.
די זוד-טיראלער באן סטאנציע אין וויען (Südtiroler Platz)
אין 1937 און אויכעט נאך דעם אנשלאס (דער איינשלאס פון עסטרייך צו דייטשלאנד פאר דער צווייטער וועלט קריג), ווען וויען האט זיך פארוואנדלט אין דער דריטער גרעסטער שטאט (אין טערמינען פון שטח) פון דעם דריטן רייך, האט מען ארויפגעלייגט אויפן טיש פארשידענע עהרגייציגע פלענער פאר א געבוי פון א אונטערגרונט באן און אויכעט פון א הויפט באן סטאנציע, און למעשה האט מען אפילו איבערצוקוקן טונעלן, אבער צום סוף ס'איז האט זיך נישט אויסגעארבעט וויבאלד די צווייטע וועלט קריג האט זיך אויסגעבראכן.
די ציגלער-גאס באן סטאנציע אין וויען (Zieglergasse)
אנפאנגליכע געבוי (1969-1982): גרונטליכע סיסטעם (Grundnetz).
די בוי ארבעטן האבן אנגעהויבן אום 3טן נאוועמבער 1969. אום 25סטן פעברואר 1978, איז די ערשטע וויענער U-Bahn ליניע צווישן קארלספלאץ און רוימאן-פלאץ, די U1 ליניע האט אנגעפאנגען צו באטריבן. מיט א צאל פון 12 וואגאנען, איז די אויפשטעלונג פון דער "גרונטליכע אונטערגרונט באנען נעץ" פארענדיגט געווארן אום 3טן סעפטעמבער 1982.
צווייטע פארברייטערונג (1982-2000) ליניעס U3 און U6.
דער צווייטער עטאפ האט אריינגערעכנט אין זיך די פארברייטערונג און פארגרעסערונג פון ליניעס U3 און U6 (אומגעפער 61 קילאמעטער). די גרונט-שטיין צערעמאניע לכבוד דעם לאנג-ערווארטעטן עטאפ אין פארגעקומען 7טן סעפטעמבער 1983, אין פאטענסדארפערשטראסע (דייטשיש: Pottendsdorferstrasse) אין דער פילאדעלפיע בריק (Philadelphiabrücke), און 6 יאר דערנאך די צענטראלע אפמארקירונג פון ליניע U6 צווישן דער פילאדעלפיע בריק און הייליגענשטאט/פרידענסבריק (Friedensbrücke) האט אנגעהויבן צו ארבעטן.
אינמיטן די 90גער יארן, איז ליניע U6 פארלענגערט געווארן פון זיבנהירטען (Siebenhirten) ביז צו פלאריסדארף (Floridsdorf), און U3 איז געבויט געווארן פון זימערינג (Simmering) ביז צו אטאקרינג (Ottakring).
א בליק אויף וויענער וועסט-באן-הויף (Westbahnhof)
פארלענגערונג פון ליניע U1 צו לעאפאלדאו.
אום 19טן אקטאבער 2001 איז אפגעהאלטן געווארן די גרונט-שטיין צערעמאניע פון דער U1 פארלענגערונג. נאך פינף יאר פון געבוי, די 4.6 קילאמעטער פון דער פארלענגערונג איז פארענדיגט געווארן און איז געעפנט געווארן אום 2טן סעפטעמבער 2006.
פארלענגערונג פון U2 פון שאטענרינג צו שטאדיאן (ערנסט-האפפל סטאדיאן).
12 יוני 2003, איז די גרונט-שטיין צערעמאניע פארגעקומען אויסערהאלב פון דעם סטאדיאן. צוליב דעם אייראפעישן פוסבאל טשעמפיאנעט וואס איז אפגעהאלטן געווארן אין עסטרייך אין 2008 האט מען שטארק געדריקט אויף די בויערס צו פארענדיגן זייער ארבעט ביי צייטנס, און אזוי איז טאקע געווען. Wiener Linien האבן געענדיגט די פארלענגערונג פונקט אזוי ווי ס'איז ערווארטעט געווען פון זיי, און אום 10 מאיי 2008 איז דער נייער מארשרוט געעפנט געווארן.
פארלענגערונג פון U2 פון שטאדיאן צו אספערן.
אום 2טן אקטאבער 2010 זענען געעפנט געווארן זעקס צוזעצליכע סטאנציעס, וואס ברענגען די U2 דורך דער דאנאושטאט בריק (Donaustadtbrücke)
איבערן דוניי טייך צו דער אספערן גאס (Aspernstrasse) וועלכע געפינט זיך אין דעם 22סטן קווארטאל אין וויען. צוזעצליכע פארלענגערונג פון 4.2 קילאמעטער איז אויסגעפירט געווארן און 3 צוזעצליכע סטאנציעס אין דער ריכטונג פון אספערן זענען עמטליך געעפנט געווארן אום 5טן אקטאבער 2013
די או-באן נעץ.
די אונטערגרונט נעץ באדינונג, ארבעט צווישן פינף אזייגער פארטאגס ביז איינס אזייגער ביינאכט אומגעפער, אין אן אפטקייט פון 2 ביז 5 מינוט דורכן טאג, און ביז 8 מינוט נאך 8 אין דעם אוונט. זייט דעם 4טן סעפטעמבער 2010, עס איז פאראן סערוויס פון 24 שעהן אין די נעכט צווישן פרייטאג און שבת, שבת און זונטאג, און אין די נעכט בעפאר נאציאנאלע פייערטעג. אין דער באטריב צייט פון דער 24 שעהן, די או-באן ווערט אמפליפיצירט דורך די באדינונגען פון די נאכטיגע בוס ליניעס פון וויען (Vienna NightLine).
ליניע U1 איז א ליניע אויף דער וויענער אונטערגרונט באן סיסטעם.
זי האט היינט 24 סטאנציעס דורך א לענג פון  19.2 ק״מ פון אויבערלאא קיין לעאפאלדוי. ווען מען האט פארענדיגט די פארלענגערונג קיין אויבערלאא אין 2017, איז די ליניע געווארן די לענגסטע אויף דער נעצווערק. זי פארבינדט זיך מיט ליניעס U2 און U4 ביי  קארלספלאץ, ליניע U3 ביי סטעפֿאנספלאץ, ליניע U4 ביי שוועדנפלאץ און ליניע U2 ביי פראטערשטערן. די ליניע האט זיך געעפֿנט דעם 25סטן פעברואר 1978.
מאפע פון די U1 ליניע סטאנציעס
קרית מוצקין באן סטאנציע איז א ישראל באנען פאסאזשירן באן סטאנציע וואס באדינט דעם קריות ("שטאט-געגנטן") געגנט פון חיפה. זייט די אנהייב 2010ער יארן, ווען מען האט געעפנט די נהריה - בן גוריון פליפעלד נאכטליניע, איז די סטאנציע אפן 24 שעה׳ן אין. די סטאנציע איז די הויפט סטאנציע אין קריות, און אלע באנען וואס פארן אדורך דער סטאנציע שטעלן זיך אפ דא.
די סטאנציע געפינט זיך אויפן צפון-דרום בארטן ליניע אין חיפה, און איז פלאצירט צווישן קרית מוצקין און קרית שמואל.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך צווינשטעט באנען אויף די נהריה-מודיעין, נהריה-באר שבע און כרמיאל-באר שבע צווינשטעט ליניעס און אויך אויף דער נאכט-ליניע, און באנען אויף דער חיפה פארשטאטישע ליניע קיין כרמיאל.
עכו באן סטאנציע איז א באן סטאנציע פון ישראל באנען וואס באדינט די שטאט עכו און די געגנט פון מערב גליל. די סטאנציע געפֿינט זיך אין מזרח פון דער שטאט עכו אויף רמז גאס.
אייזנשטאט (דייטשיש: Eisenstadt, אונגאריש: Kismarton, קראאטיש: Željezni grad, Željezno, סלאוועניש: Železno), איז די הויפטשטאט פון דעם פעדעראלן לאנד בורגנלאנד וועלכער געפינט זיך אין דער מזרח'דיגער זייט פון עסטרייך, די שטאט ליגט אויף א פלאכן שטח נאענט צום גרענעץ מיט אונגארן. די באפעלקערונג פון דער שטאט ציילט אפ א ביסל מער ווי 14,000 איינוואוינערס. די שטאט רעכנט זיך אויכעט אלס איינער פון די פראווינצען פון בורגנלאנד.
אייזנשטאט ליגט העכער דעם "וולקע" טייך אויפן עק פוס פון דער "לייטע בערגן" קייט (דייטשיש: Leithagebirges), אין א הייך פון 182 מעטער העכער דעם ים פלאך, אין א אונטערשייד פון 12 קילאמעטער פון דעם אונגארישן גרענעץ.
א בליק אויף דער שטאט פונעם לופט
ארכעאלאגישע אויסגעפינסן ווייזן אז די אנפאנגליכע באזעצונג אין דער געגנט האט זיך שוין אנגעהויבן אין דער "האלשטאט קולטור" עפאכע. קעלטישע און רוימישע פעלקער האבן זיך באזירט אין דער געגנט אויף א קליינצאליגן אופן. ארום יאר 800, אונטער דער הערשאפט פונעם קעניג קארל דער גרויסער, האט זיך אנגעהויבן די באייערישע באזעצונג אין דער געגנט.
די שטאט וועלכע פלעגט זיין דעמאלטס א ציטאדעל, איז פארניכטעט געווארן דורך די סאלדאטן פונעם עסטרייכן מארקיז (אן אריסטאקראטישן אייראפעישן טיטול) לעאפאלד דער דריטער, און אין יאר 1241 איז ווידערמאל צעשמעטערט געווארן דורך די מאנגאלישע אינוואזירערס. אין יאר 1373 איז די שטאט אריבער צו דער הערשאפט פון דער קניאזשי פאמיליע וועלכע האבן ווידער אויפגעבויט און אויפגעראכטן די שטאט'ס מויערן און די פעסטונג. אין יאר 1388 די שטאט האט באקומען רעכטן צו האלטן א האנדל מארק דורך זיגמאנד, דער קייזער פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע.
אין יאר 1445 איז די שטאט איינגענומען געווארן דורכן ערצהערצאג אלבערט דער זעקסטער פון עסטרייך. אין 1451 איז די שטאט אריבערגעפירט געווארן צו די הענט פון פרידריך דעם דריטן, קייזער פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע דורך מאטיאס קארבינאס, אין אפבייט פארן אונגארישן קרוין. מטיאס האט נאכאמאל איינגענומען די שטאט אין 1482, אבער אין 1499 איז זי איינגענומען געווארן דורך מקסימיליאן דעם ערשטן, דער קייזער פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע וועלכער איז געווען פון דער האפסבורגער דינאסטיע, און געבליבן אונטער דער הערשאפט פון דער האפסבורגערס ביז יאר 1622.
אין 1529 און 1532 די שטאט איז איינגענומען געווארן דורך דער אטאמאנישער אימפעריע. די שטאט איז פארוואנדלט געווארן אין א קעניגליכער שטאט זייט 1648. זי איז חורב געווארן צוויי מאל, אין 1589 און אין 1776.
אין 1648 איז די שטאט אריבערגעפירט געווארן צו די הענט פון דער בארימטער אונגארישער אריסטאקראטישער פאמיליע עסטערהאזי. די פרינצן פון דער עסטערהאזי דינאסטיע האבן שטארק געטוישט דעם אויסזע פון דער שטאט מיט פארברייטערטע געבויען וואס זיי האבן אויסגעפירט דארט. איינער פון די מערקווערדיגע פלעצער וואס איז געבויט געווארן דורך זיי איז דער עסטערהאזי שלאס.
אין יאר 1809 דורך די נאפאלעאנישע מלחמות, איז די שטאט איינגענומען געווארן דורך די פראנצויזן, און אין 1897 איז זי פארבינדן געווארן צו די באן ליניעס.בשנת 1809.
ביז דער ענדע פון דער ערשטער וועלט קריג, אייזנשטאט איז געווען די צענטראלע שטאט פון פון דעם קישמארטאן פראווינץ אין דער אונגארישער קעניגרייך. אין יאר 1921 פאלגנדיג די אונטערשרייבונג פון די קאנטראקטן סאן-זשערמאן און טריאנאן, די שטאט איז איינגעשלאסן געווארן צו עסטרייך צוזאמען מיט גאנץ בורגנלאנד. זייט דעם 30סטן אפריל 1925, די שטאט באדינט אלס די הויפטשטאט פונעם פעדעראלן לאנד בורגנלאנד און אלס דער זיץ-ארט פון זיין רעגירונג. אין דער צווייטער וועלט קריג די שטאט איז שווער באמבאדירט געווארן. אין 1945 איז זי איינגענומען געווארן דורכן רויטן-מיליטער, און געבליבן אונטער סאוועטישער אייננעמונג ביז יאר 1955, און דערנאך האט מען איר צוריקגעגעבן צו עסטרייך.
די אידישע געמיינדע אין אייזנשטאט.
אין אייזנשטאט איז געווען א אידישע געמיינדע נאך אין דעם 13טן יארהונדערט. דער קווארטאל וואס ווערט גערופן "דער ערשטער אידישער געטא" איז אויפגעשטעלט געווארן דארט אינעווייניג די שטאט'ס מויערן, אין דעם 16טן יארהונדערט, און פלעגט אנטהאלטן אין זיך א שוהל, מקווה און בית החיים. אין דעם 17טן יארהונדערט איז אייזנשטאט אריבערגעפירט צו דער עסטערהאזי פאמיליע. די פארטרייבונג פארארדענונג וואס דער קייזער לעאפאלד ארויסגענומען האט באיינפלוסט אויכעט די אידן אין אייזנשטאט, און אין אפריל 1671, די אידישע איינוואוינערס זענען געצווינגן געווארן צייטווייליג צו פארלאזן דעם ארט. די עסטערהאזי הערן האבן זיי געגעבן ערלויבעניש זיך צוריקצוקערן אין אייזנשטאט אין אויגוסט, און האבן זיי געשענקט קרקעות פאר דער אויפשטעלונג פונעם אידישן קווארטאל פונדאסניי.
פון גאנץ אנהייב די אידישע געמיינדע אין אייזנשטאט איז געווען זעלבסטשטענדיג, אנפאנג די זעלבסטשטענדיגקייט פון דער קהילה איז געווען צוליב א פריווילעגיע וואס די שטאט האט באקומען פון דער אריסטאקראטישער פאמיליע עסטערהאזי, וועלכע האט דארט רעגירט אין יענער צייט, און פון 1848 און ווייטער איז דאס געווען נאכפאלגנדיג די בורגאנישע רעוואלוציע, נאך וועלכער די שטאט איז געווארן א זעלבסטשטענדיגער פאליטישער מוניציפאליטעט מיטן נאמען אונטערבערג-אייזנשטאט.
די העיידנגאסע גאס אין אייזנשטאט
אין יאר 1840, האבן געלעבט אין אייזנשטאט 876 אידן. אין 1932 די צאל האט זיך רעדוצירט צו 585, און אין יאר 1938 די צאל פון די אידישע איינוואוינערס איז אראפגעגאנגען צו. 446.
די אידישע געמיינדע האט געהאט אירע אייגענע מוסדות. די ערשטע שוהל איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1280 און איבערגעבויט געווארן 1834. די פריוואטע שוהל פון דער וואלף פאמיליע איז געבויט געווארן אין דעם 17טן יארהונדערט דורך שמשון ווערטהיימער. אין יענער תקופה זענען אויכעט געבויט געווארן די מקווה און דער אור-אלטער בית החיים. א נייער בית החיים איז געגרינדעט געווארן אין דעם 19טן יארהונדערט ווי אויך א שפיטאל.
די געמיינדע האט אויפגעשטעלט די חסד ארגאניזאציעס "ביקור חולים" און "ניחום אבלים", א תלמוד תורה און א שולע.
אנפאנג דער 18טן יארהונדערט האבן געוואוינט אין אייזנשטאט עטליכע באקאנטע און מערקווערדיגע גרויסע רבנים אזוי ווי צום ביישפיל: רבי מאיר בן יצחק א"ש (אייזנ-שטאט), א רב און א דיין. דער רב א"ש האט זיך באזעצט אין אייזנשטאט אין יאר 1717 און איז באוואוסט געווען מיט זיינע פילצאליגע פסיקות. זיין גרעסטער חיבור איז דער באקאנטער שו"ת "פנים מאירות". פילע תלמידים זענען אנגעקומען צו לערנען אין דער ישיבה פון אייזנשטאט א דאנק אים. היינט צו טאגס זיין ציון אין דער אור-אלטן בית החיים ציעט אהין פילצאליגע באזוכער.
רבי עקיבא אייגער איז געבוירן געווארן אין דער שטאט אין יאר 1761, און האט זיך אוועגעצויגן פון דארט אין זיין קינדהייט. יארן שפעטער ווען ער האט זיך שוין ערווארבן א נאמען פון א גדול בתורה, די אידישע געמיינדע האט אים איינגעלאדנט זיך צוריקצוקערן אין דער שטאט. אין דעם צווייטן העלפט פון דעם 19טן יארהונדערט זענען געווען אין אייזנשטאט גאר חשובע רבנים, צווישן זיי זענען אריינגערעכנט: הרב דאקטאר עזריאל הילדעסהיימער (1820-1899), רב און ראש ישיבה פון דער ארטאדאקסישער קהילה, פון די גרינדערס פון דער "נייער-ארטאדאקסיע" (א תורה מיט דרך ארץ). רבי עזריאל'ס שטרעבונג איז געווען איינצופלעכטן די הלכה מיט מאדערנעם לעבן. צו זיין פריינד אין דייטשלאנד האט ער געשריבן אז "דא (אין אייזנשטאט) קען מען נאך אלץ טרעפן א עכטע אידישע לעבן". פאר דער ארטיגער אידישע קהילה אין אייזנשטאט איז רבי עזריאל געווען ממש ווי א ברכה און א שאץ, און הויפטזעכלעך צוליב אים די ישיבה האט געציעט צו זיך תלמידים פונדערווייטנס. אין יאר 1869 האט מען אנגעבאטן פאר רבי עזריאל אן אמט פון א רב אין בערלין, דארט ווי האט ער אויפגעשטעלט די בארימטע אקאדעמיע פאר רבנים אין 1873. פון צווישן די אידן אין עסטרייך, די אידישע איינוואוינערס פון בורגנלאנד זענען געווען די ערשטע צו ווערן באיינפלוסט פון דער נאצי פארטרייבונג. זיי זענען געצווינגן געווארן איבערצולאזן זייערע הייזער אין אפריל 1938, א קורצע צייט נאך דעם איינשלאס פון עסטרייך צו נאצי דייטשלאנד. אין יולי 1938, איז אונטערבערג עמטליך פאראייניגט געווארן מיט אייזנשטאט, און די הייזער פונעם אידישן קווארטאל זענען אריבערגעפירט געווארן צו די אכזריות'דיגע הענט פון די דייטשע רשעים. דער גרויסער בית מדרש איז צעשמעטערט געווארן אינגאנצן. אין 1945, נאך דער מלחמה א קליינע צאל פון אידן זענען צוריקגעקומען וואוינען אין אייזנשטאט. היינט צו טאגס וואוינען אין אייזנשטאט סך הכל צוויי אידישע משפחות פון 12 אין גאנץ בורגנלאנד.
וועלס (דייטשיש: Wels), איז א שטאט אין דעם פעדעראלן לאנד אויבער עסטרייך אין עסטרייך. די שטאט געפינט זיך אויפן ברעג פונעם טרוין טייך (דייטשיש: Traun). די שטאט ווערט פארעכנט אלס א פראווינץ פאר זיך אליין, און זי פארמאגט אלע אדמיניסטראטיווע רעכטן און באפולמאכטיגונגען זייט דעם 18טן יאנואר 1964. די באפעלקערונג פון וועלס רעכנט אויס 60,739 איינוואוינערס. די שטאט איז באוואוסט אלס א צענטראלער איינקויף-ארט.
וועלס געפינט זיך אין צענטער פון אויבער-עסטרייך, אין א הייך פון 317 מעטער איבער דעם ים פלאך. די לענגאויס פון דער שטאט פונעם צפון ביזן דרום איז 9.5 קילאמעטער, און פון מזרח צו מערב 9.6 קילאמעטער. 3.4% פון איר שטח איז פארדעקט מיט וועלדער, און 23.5% פונעם שטח ווערט באניצט פאר לאנדווירטשאפט.
לויט פארשידענע ארכעאלאגישע אויסגעפינסן, איז די געגנט פון וועלס האט זיך אנגעהויבן צו באפעלקערן נאך אין דער נייער שטיין עפאכע (צווישן 3500 און 1700 יארן פאר דער קריסטלעכער ציילונג). די אויסגעפינסן זענען באזירט אויף אנטדעקונג פון איינפאכע ווערקצייג, הויפטזעכלעך פון ארום די ברעגן פונעם טראון טייך, דארט וואו געפינט זיך יעצט דער שטאט'ס צענטער.
א בית הקברות פון דער בראנדז עפאכע מיט 60 קברים און צירונג זענען אנטפלעקט געווארן אויפן זעלבן ארט וואו עס געפינט זיך היינט צו טאגס דעם שטאט'ס פליפעלד.
שווערדן פון דער האלשטאט עפאכע קולטור, זענען געטראפן געווארן (אומגעפער 750-400 יאר פאר דער קריסטלעכער ציילונג) אין דער געגנט פון "פערנאו" (דייטשיש: Pernau).
דורך דער אייזן עפאכע קעלטן האבן זיך באזעצט אין דער געגנט, איבערלאזנדיג נאך זיך גאלדשטיקלעך, לאדישקעס, שווערדן און אייזענע הארשפילקעס,
דער נאמען פונעם טייך "טראון" שטאמט אפ פון יענער עפאכע, און ווארשיינליך אויכעט דער נאמען פונעם שטאט - "וועלס".
דורך דער דער רוימישער עפאכע, האט וועלס ערלאנגט א וויכטיגקייט צוליב איר צענטראלער ארטשאפט אינעם פראווינץ נאריקום.
ארום יאר 120 האט וועלס באקומען רעכטן פון א רוימישער שטאט אונטערן נאמען "מוניסיפיום אווילאווא" (לאטיין: Municipium Ovilava).
ערגעץ ארום יאר 215 דורך דער הערשאפט פונעם רוימישן קייזער "קאראקאלא (לאטיין: Caracalla) האט מען ווידער געטוישט דעם נאמען פון דער שטאט צו "קאלאניע אאורעליא אנטאניאנא אווילאביס" (לאטיין: Colonia Aurelia Antoniana Ovilabis), און זי האט באקומען א סטאטוס פון א קאלאניע. אין דער צייט די באפעלקערונג פון דער שטאט איז געווען אומגעפער 18,000 איינוואוינערס.
אין דער מיטל אלטער יארן, וועלס האט באדינט אלס א האנדל צענטער. אין יאר 943, די אונגארישע האבן פארלוירן צו די בייערישע מאכטן אין דער "שלאכט פון וועלס". אין יאר 1222, אונטער דער הערשאפט פון דער באבאנבערגער פאמיליע, וועלס האט צוריק באקומען רעכטן פון א שטאט.
דער רוימישער קעניג און אימפעראטאר מאקסימיליאן דער ערשטער, איז געשטארבן אין וועלס אין דעם 1טן יאנואר 1519, נאכדעם וואס איז ער אנטזאגט געווארן א צוגאנג צו אינסברוק דורך אירע בירגער.
דורך דער צווייטער וועלט קריג, האט זיך געפינען אין וועלס דער קאנצענטראציע לאגער "מאטהאוזן".
אין 18 יאנואר 1964, איז וועלס געווארן א "סטאטוטאר-שטאט" (דייטשיש: Statutarstadt), נעמליך, א שטאט וואס אויסער די אייגענע שטאטישע אויטאריטעטן וואס זי פארמאגט שוין אלס א מוניציפאליטעט, באקומט אויכעט צוזעצליכע אדמיניסטראטיווע אויטאריטעטן און באפולמאכטיגונגען מיט א שטאטישע-רעגירונג וואס דערלאנגען איר א גרויסן איינפלוס נישט נאר אין דער שטאט אליינס, נאך אין דעם גאנצן פראווינץ.
אומגעפער 28% פון די איינוואוינערס פון וועלס, זענען נישט עסטרייכערס. די גרויסע מערהייט פון די פרעמדערס שטאמט פון באסניע און הערצעגאווינע, טערקיי, קראאטיע, און פון דער געוועזענער יוגאסלאוויע.
וועלס האט אומגעפער 40,000 ארבעטערס וועלכע ווערן באשעפטיגט אין מער ווי 4,000 פירמעס, מיט 22,600 ארבעטערס וואס קומען צו ארבעטן טאג טעגליך פון די ארומיגע שטעט און הינטערשטעט, און 8,600 ארבעטערס וועלכע וואוינען אין שטאט אבער פארן ארויס ארבעטן אין די ארומיגע שטעט און הינטערשטעט.
איבער 60% מענטשן פון דער ארבעט קראפט, זענען טעטיג אין געזעלשאפטליכע סערוויסעס. די מערהייט פון די פירמעס אין דעם געביט איז טעטיג הויפטזעכלעך אין האנדל, און די איבעריגע, זענען צוטיילט צו סאציעלע סערוויסעס, פינאנצירונג און טראנספארט. דער צווייטער פאפולערער ווירטשאפטליכער געביט אין וועלס איז פראדוצירונג. די אינדוסטריעלע זאנע פון וועלס געפינט זיך אין דער ביישטאט "פערנאו". עס זענען פאראן דארט פירמעס פון דער כעמישער אינדוסטריע, מעבל פראדוצירערס, מעכאנישע אינזשענירן און נאך.
די אלטע טראון בריק אין וועלס
שטייער (דייטשיש: Steyr), איז א שטאט אינעם פעדעראלן לאנד אויבער עסטרייך אין עסטרייך. זי געפינט זיך אין א פלאץ וואו די טייכן "שטייער" און "ענס" (דייטשיש: Enns) הארמאניזירן זיך צוזאמען. איר באפעלקערונג ציילט אפ מער ווי 38,000 איינוואוינערס און זי ווערט פארעכנט אלס איינע פון די גרעסטע שטעט אין גאנץ עסטרייך. דער הארמאניזירונג ארט פון ביידע אויבנדערמאנטע טייכן איז אן אטראקטיווער פלאץ פאר טוריסטן, און העכער דעם שטייט דער "לאמבערג" שלאס (דייטשיש: Schloß Lamberg) וואס פלעגט געהערן צו דער באבענבערגער פאמיליע, און סאנקט מיקאעל קירכע.
די שטאט געפינט זיך אין דעם טראונפירטל באצירק (דייטשיש: Traunviertel), צוזאמען מיט די צוויי טייכן - "שטייער" און "ענס" וואס פליסן דורך אים, און וועלכע טרעפן זיך צולעצט אונטער דעם "לאמבערג" שלאס און סאנקט מיקאעל קירכע. דורך עטליכע יארהונדערטן האט די שטאט געליטן פון שרעקליכע פארפלייצונגען, און איינער פון די ערגסטע פארפלייצונגען האט פאסירט גראדע נישט לאנג צוריק, אין אויגוסט 2002. פון דער דרומ'דיגער זייט פון דער שטאט דערהייבט זיך א פרעכטיגע רייע פון קליינע בערגלעך וועלכע קריכן ארויף צו א גרויסן הייך און ציען זיך ארויס צו דער אויבער-עסטרייכישע אנפאנג פון די אלפן בערג. פון דער צפונ'דיגער זייט די בערגלעך קוילערן זיך אראפ צו דער ריכטונג פונעם שטעטל "ענס" און פונעם דוניי טייך, אין דעם זעלבן פלאץ וואו דער מוניציפאליטעטישער געגנט גרענעצט זיך מיטן פעדעראלן לאנד נידער-עסטרייך.
שטייער איז אן אור-אלטער שטאט מיט מאדערנע באקוועמליכקייטן, וואס צייגט פאר אירע פילצאליגע באזוכער און טוריסטן איר רייכע ירושה פון קולטור און ארכיטעקטור אזוי ווי וויען און פילע אנדערע היסטארישע שטעט אין עסטרייך וועלכע האבן זיך אויפגעהיטן אויף אן אויסערגעווענליכן אופן. די שטאט האט געפייערט איר 1,000 געבורטסטאג און גרינדונג אין יאר 1980, נאכדעם וואס זי האט אונטערגעגאנגען א באדייטליכע אויסריכטונג און אויפריכטונג פון אירע היסטארישער ארכיטעקטור, און וואס האבן איר פארוואנדלט אין איינער פון די אויפגעהיטנסטע היסטארישע שטעט אין גאנץ עסטרייך. דער בארימטער שטאט'ס צענטער איז אויפגעבויט געווארן ארום דעם "שטאטפלאץ" סקווער (דייטשיש: Stadtplatz), און איז אויכעט אדורכגעגאנגען א מאסיוון אויסריכטונג נאך דער צווייטער וועלט קריג. איינער פון די מער באקאנטע שטיקלעך פון ארכיטעקטור איז דער "בומערלהויז" (דייטשיש: Bummerlhaus), וועלכער ווערט פארעכנט אלס איינע פון די מער מערקווערדיגע ביישפילן פון גאטישע אריכטעקטור אין טערמינען פון גרייס אין גאנץ צענטראלער אייראפע.
א בליק אויף דער שטאט פונעם ברעג פון דעם טייך
קעלטן האבן באפעלקערט דער געגנט ארום 600 יאר פאר דער קריסטנטוםקריסטלעכער ציילונג. דער נאמען פון דער שטאט און פונעם טייך "שטייער" שטאמט אורשפרינגליך פון די קעלטן. זייער קעניגרייך פון נאריקום איז געווארן א טייל פון דער רוימישער אימפעריע 15 יאר פאר דער קריסטלעכער ציילונג. א יישוב מיטן נאמען "געסאדונום" (לאטיין: Gesodunum) איז אנטפלעקט געווארן דורך דעם אור-אלטן געאגראפער קלאודיוס פטאלעמי (Claudius Ptolemy), און לויט פארשידענע אפשאצונגען פלעגט זיך געפינען ערגעץ אין דער געגנט פון שטעייר. דער רוימישער אייזענער וועג, פלעגט פירן פון ערצבערג אינאיינעם מיטן ענס טייך צום "קאסטרא פון לאוריאקום" (היינט צו טאגס איז דאס ענס אויף דעם דוניי).
אין דעם זעקסטן יארהונדערט האבן בייערישע זידלערס אנגעהויבן זיך אריינצוציען אין דער געגנט, וועלכע דער בייערישער הערצאג טאסילו דער דריטער האט דערלאנגט פארן דערנעבנדיגן "קרעמסמונסטער אבעי קלויסטער אין יאר 777. דורך דער עפאכע פון די אונגארישע אינוואזיעס אין אייראפע, א פעסטונג איז אויפגעשטעלט געווארן העכער דעם שטייער טייך דורך די ארטיגע טראונגאו גראפן (Traungau), און איז דערמאנט צום ערשטן מאל אלס "שטייערבורג" (דייטשיש: Styraburg). פון יאר 1055 איז דער "שטייער שלאס" צוזאמען מיטן "מארש פונעם שטייערמארק" זענען באהערשט געווארן דורך דער אריסטאקראטישער פאמיליע אטאקאר. די אטאקארס האבן קאנטראלירט די אייזן מינעס אין ערצבערג און האבן געמאכט זייער וואוין-ארט שטעייר פאר א צענטער פון מיטל-אלטער קולטור.
אין יאר 1180 האט דער קייזער פרעדריק בארבאראסא דערלאנגט פארן "מארגראווע" (טיטול פאר געוויסע קאמאנדירן אין דעם רוימישן מיליטער) אטאקאר דער פערטער דעם טיטול "הערצאג פון שטיריע", אבער טראצדעם, די אטאקארס דינאסטיע איז פארטיליגט געווארן נאך זיין טויט אין 1192, צוליב דעם אז ער האט נישט איבערגעלאזט נאך זיך אפשטאמלינגען. לויט פארשידענע באווייזן, זענען זיינע לענדער אריבערגעפירט געווארן צו דער באבענבערגער פאמיליע.
שטייער, וואס איז שוין אנגערופן געווארן א שטאט דעמאלטס, האט פארלוירן איר הויכן שטאנד אלס א "הערצאגישע הויפטקווארטיר", אבער טראצדעם האט זי זיך פעסט געהאלטן און געהיטן איר סטאטוס פון אן אייזענער שטאט. אונטער דער הערשאפט פון דער באבענבערגער הויז, דער ווירטשאפטליכער צושטאנד פון דער שטאט האט זיך צימליך אנטוויקלט, און הויפטזעכלעך האבן זיי געהייכט די אינדוסטריע פון שמידעריי. נאך דער אויסשטארבונג פון דער באבענבערגער דינאסטיע אין יאר 1246, שטייער צוזאמען מיט דער עסטרייכישער הערצאגשאפט, זענען איינגענומען געווארן דורך אטאקאר דעם צווייטן, וועלכער איז געווען דער קעניג פון בעהמען, און שפעטער האט זיי איבערגענומען דער האפסבורגער הויז אין הויפט פון רודאלף דעם ערשטן, קעניג פון דייטשלאנד, פאלגנדיג זיין זיג אין דער "מארשפעלד" שלאכט (דייטשיש: Marchfeld schlacht) אין יאר 1278. די פריוויליעגיעס און האנדל רעכטן פון דער שטאט, זענען באשטעטיגט געווארן דורך רודאלף'ס זון, קעניג אלבערט דער ערשטער אין 1287, און די בירגערס האבן שטארק הנאה געהאט פונעם הויכן שטאנד פון שטייער וואס האט זיך ערווארבן א נאמען פון א וויכטיגן און א בארימטן צענטער פון האנדל אין אייזן אומעטום אין דער הייליגער רוימישער אימפעריע, און הויפטזעכלעך אין דער רעפובליק פון ווענעציע.
אין דער 13טן יארהונדערט און אויכעט אין דעם 14טן, איז שטייער געווען א הויפטקווארטיר פון דער קריסטלעכער וואלדענסערער באוועגונג, און א פלאץ וואו די טרויעריג בארימטע אינקוויזיטארן ימ"ש אין הויפט פונעם קאטוילישען רשע פעטרוס צוויקער, האבן גע'רודפ'ט, געפיינינגט און געמיטשעט מענטשן. דערצו די פראטעסטאנטישע רעפארמאציע האט זיך בליץ שנעל אומגעשפרייט צווישן די בירגער אין יאר 1525, און די הערן פון דעם האפסבורגער הויז האבן זיך אנטקעגנגעשטעלט דורך דער אנטקעגנדיגער רעפארמאציע. דער ווירטשאפטליכער צושטאנד האט זיך שטארק און היפש פארערגערט, ווען דער אייזן האנדל האט זיך צוברעקלט געווארן, ווען די עסטרייכישע עסטרייך איז דערלאנגט געווארן צום הערצאג פון בייערן מאקסימיליאן דער ערשטער. דורך די נאפאלעאנישע מלחמות און שלאכטן, איז די שטאט איינגענומען געווארן עטליכע מאל דורך די פראנצויזישע מאכטן.
אין דער צווייטער וועלט קריג, איז שטייער, איבערהויפט אלס א וויכטיגער צענטראלער אינדוסטריעלער צענטער אין עסטרייך, האט געליטן פון שווערע שאדנס און פארלוסטן. דער ערשטער אנגריף איז געווען אין 23 פעברואר 1944 דורך דעם אמעריקאנישער לופט מיליטער אלס "דער גרויסער וואך" פלאן (ענגליש: The big week), דער אמעריקאנישער אנגריף האט זיך געענדיגט מיט 15 טויטע און 55 פארוואונדעטע מענטשן. א טאג נאכדעם אום 24סטן פעברואר, זענען געשטארבן 212 מענטשן און 371 זענען פארוואונדעט געווארן. דורך דער גאנצער קריג העכער ווי 1,000 באמבעס זענען אפגעווארפן געווארן אויף דער שטאט. 112 געביידעס זענען צעשמעטערט און פארניכטעט געווארן אינגאנצן און 400 געביידעס זענען שווער באשעדיגט געווארן.
פאנאראמיש בילד פון דער אלטשטאט מיט דעם לעמבערג שלאס אין דעם ווינטער
טראון (דייטשיש: Traun) איז א שטאט אין דעם פעדעראלן לאנד אויבער עסטרייך אין עסטרייך. איר דרומ'דיגער חלק איז געבויט אויפן טראון טייך. די באפעלקערונג פון טראון באשטייט פון אומגעפער 25,000 איינוואוינערס, און איר שטח ציעט זיך אויס אויף 15.49 קילאמעטער.די שטאט האט באקומען איר נאמען צוליב דעם פאקט אז זי געפינט זיך גראדע אויף דעם טראון טייך. דער נאמען שטאמט פון דעם קעלטישן ווארט טראון וואס ווערט איבערגעטייטשט ווי א טייך.
געאגראפישע דאטן.
די שטאט געפינט זיך אין א הייך פון 273 מעטער, אין דעם לינץ פראווינץ און מערב פון דער שטאט לינץ. די לענגאויס פון דער שטאט פונעם צפון צו דעם דרום איז 6.5 קילאמעטער, און פון מערב צו מזרח 5.1 קילאמעטער. דער שטח פון דער שטאט ווערט אויסגעצויגן אויף א פארנעם פון 15.49 קילאמעטער, ווען 11.7 פונעם שטח איז באוועלדערט.
היסטארישע איינצלהייטן.
קברים וואס זענען אנטדעקט געווארן אין דער געגנט פון דער שטאט, לויט ארכעאלאגישע אויסגעפינסן און אפשאצונגען באווייזן אז ס'איז געווען דארט א יישוב וואס פלעגט עקזיסטירן נאך אין דער נייער שטיין עפאכע. אין דער זעקסטער יארהונדערט פאר דער קריסטלעכער ציילונג, זענען די בייערישע זידלערס אהינגעקומען וואוינען. 21 מיי 1973 האט טראון באקומען רעכטן און פולבאמאכטונגען פון א געהעריגער שטאט.
דורך פילצאליגע יארן דורך דער היסטאריע, די ווירטשאפט פון דער שטאט האט זיך באזירט הויפטזעכלעך אויף פיש פאנג און מאלונג פון מעהל. אנפאנג פון דעם צוואנציגסטן יארהונדערט, האט זיך אנטוויקלט אין דער שטאט די אינדוסטריע פון פאפיר און קליידונג.
דער יעצטיגער בירגערמייסטער פון טראון איז האראלד זיידל פון דער עסטרייכישער סאציעל-דעמאקראטישער פארטיי, וועלכער דינט אין זיין אמט זייט יאר 2003. זייט 1994 די שטאט רעכנט זיך אלס א "פריינדליכע שטאט פאר ביציקלעך" און דערצו איז זי א מיטגליד פון דער פארייניגונג פון די עסטרייכישע שטעט וואס זענען "די פריינד פון קלימאט". זיי זענען טעטיג אין אויפהיטן דעם ריינעם קלימאט און לופט, און די קוואליטעט פון דער אומגעבונג.
א מלאך איז א רוחניות'דיגע פערזענליכקייט וועלכע עקזיסטירט לויט געוויסע רעליגיעס. דאס ווארט מלאך קומט פון לשון הקודש וואס עס טייטשט א שליח ענליך צום ווארט מלאכה וואס באדייט אן ארבעט.
דאס ווארט אויף ענגליש angel ("אנגעל") קומט פון לאטייניש וואס אייגנטליך איז איר באדייט אויך שליח.
אין תנ"ך ווערט דאס ווארט מלאך געניצט סיי פאר א שליח און סיי פאר אן גייסטלעכער מלאך און עטליכע פעלער פארן גאט אליין. מיט דער צייט האבן די קריסטן געלייגט פארשידענע פארעמעס און אידענטיפיקאציעס פאר מלאכים און האבן זיי אפגעמאלן אלס גרויסע ריזן מיט פליגלעך מיט אפנאטירליכע כוח און שכל.
וואלפסבערג (דייטשיש: Wolfsberg, סלאוועניש: Volšperk), איז א שטאט אין דעם פעדעראלן לאנד קארינטיע אין עסטרייך, וואס ווערט פארעכנט אויכעט אלס איינע פון קארינטיע'ס פראווינצן די שטאט ציילט אפ ארום 25,000 איינוואוינערס לויט דעם עסטרייכישן צענזוס ביורא.
פילצאליגע בערגן און פעסטונגען רינגלען ארום די שטאט. עס זענען פאראן אין וואלפסבערג אויסגעפינסן נאך פון דער בראנדז עפאכע און פון האלשטאט קולטור עפאכע. אין דעם זעכצנטן יארהונדערט איז די שטאט געווען א צענטער פון דער רעפארמאציע.
די שטאט געפינט זיך דעם לאוואנט טייך טאל (דייטשיש: Lavant), הארט אין די אלפן בערג. דער צפון-מערב'דיגער וועג ארויף צו פאקסטאל בארג פאברבייגאנג (דייטשיש: Packsattel berg übergang), פארבינדט וואלפסבערג מיטן שטעטל וואויטסבערג אין שטיריע (דייטשיש: Voitsberg in Styria).
וואלפסבערג דיסטריקט געביט דעקט צו א פלאך פון 279 קילאמעטער (108 קוואדראטן מייל), און איז דער פערטער גרעסטער דיסטריקט געביט אין גאנץ עסטרייך.
א בליק אויף דעם ריידעבען שלאס אין וואלפסבערג
אויסגעפינסן פון דער בראנדז עפאכע, און פון דער האלשטאט קולטור צייט, באווייזן אז מענטשן האבן זיך באזעצט אין דעם געביט פון וואלפסבערג שוין אין דער רוימישער עפאכע.
אין דעם 11טן יאהונדערט דער שטח פון וואלפסבערג פלעגט געהערן צו לענדערייען אין דעם הערצאגטום פון קארינטיע פון די מיטל אלטער טעג, וועלכע זענען איבערגעגעבן געווארן צום בישאפ-פרינץ פון באמבערג, ווארשיינליך דורך דעם קייזער הענרי דער צווייטער, שוין אין יאר 1007.
דער שלאס העכער דער שטאט איז צום ערשטן מאל דערמאנט געווארן אלס "וואלפספערך" אין יאר 1178, אין א געשיכטע איבערן סאנקט פאול קלויסטער אין לאוואנטאל. דער דערנעבנדיגער זידלונג ארט איז געווארן דער פארוואלטונג צענטער פון די קארינעטישע געביטן פון באמבערג, און אין יאר 1331 האט די שטאט באקומען רעכטן פון א געהעריגער שטאט.
אויפנאמע פון דער שטאט נעבן דעם טייך
אין יאר 1338 זענען די אידישע איינוואוינערס פון דער שטאט פארטריבן געווארן. אין דער ענדע פונעם 14טן יארהונדערט, איז די ביישטאט וועלכע פלעגט זיך געפינען אויף דער אנדערער זייט פון דער בריק, איינגעגלידערט געווארן צו וואלפסבערג אלס א אונטערשטאט. אין ביידע זייטן פון דער שטאט האט מען געבויט מויערן וואס שפעטער זענען באפעסטיגט געווארן נאך שטערקער און האבן באשיצט די שטאט פון די איבערפאלן פון די אונגארישע און די טורקס.
אין 1716, 170 הייזער אין וואלפסבערג זענען גענצליך פארניכטעט געווארן אין א שרעקליכער שריפה. אין יאר 1759, וואלפסבערג, צוזאמען אינאיינעם מיט די אנדערע באזיצונגען פון דעם באבענבערגער הויז, זענען אפגעקויפט געווארן דורך די האפסבורגערס. נאכדעם וואס דער פארקויף און דער אנוואקס פון וויינשטאקן האט זיך היפש רעדוצירט זענען אייזן-האנדל און פארארבעטונג שטארק ארויפגעשטיגן און געווארן די וויכטיגסטע ווירטשאפט צווייגן פון דער שטאט. אין יאר 1780 האט פראנץ פאול פון הערבס געגרינדעט אין וואלפסבערג א פאבריק פון בליי-ווייס. אין 1846 האט דער גראף הוגא הענקל פון דאנערסמארק באקומען די הערשאפט איבער דער שטאט.
דורך דער צווייטער וועלט קריג האט זיך געפינען דארט א קריג-געפאנגענע לאגער מיט אומגעפער 35 מאנשאפט מיטגלידער און איבער 7,000 געפאנגענע פון פוילן, האלאנד, פראנקרייך, בעלגיע, יוגאסלאוויע, סאוועטן פארבאנד, ענגלאנד, קאנאדע און איטאליע.
אין 18טן דעצעמבער 1944 זענען 46 געפאנגענע מיט נאך דריי בירגער אומגעברענגט געווארן דורך א העפטיגן באמבעס אנגריף. נאך דער ענדע פון דעם בריטישן באזעצונג דאס פלאץ פלעגט באדינען אלס דער וויכטיגסטער אינטערנירונג-לאגער וואו פיזיש-שוואכע ארעסטאנטן פון דעם בריטישן באזעצונג געגנטער זענען געהאלטן געווארן. שפעטער האט מען ארעסטירט און אהין געברענגט ארום 3,000-4,000 קריג פארברעכערס און מענטשן וואס האבן געהערט צו נאצי ארגאניזאציעס. אין 1948 איז דער לאגער איבערגעגעבן געווארן צו די עסטרייכישע באהערדן.
אין דער פארגאנגענהייט די שטאט פלעגט זיין א צענטער פון האנדל און טראנספארט צוליב איר לאקאציע צווישן יודנבורג און דעם דרומ'דיגן חלק פונעם לאנד.
יארן צוריק פלעגט מען אויסהאקן דארט גאלד און זילבער, הויפטזעכליך אין דעם 16טן יארהונדערט, אבער אין דעם 19טן יארהונדערט האט מען אויפגעהערט אויסהאקן גאלד און זילבער וויבאלד דעמאלטס, ווירשאפטליך ס'איז האט זיך שוין נישט געלוינט. אויסער גאלד אין זילבער איז אויסגעהאקט געווארן אין דער געגנט פון דער שטאט, אין דער ווייטערע פארגאנגענהייט אויכעט קויל, אבער צולעצט, אין יאר 1986, ס'איז האט זיך אויפגעהערט צוליב דער זעלבער אויבערדערמאנטער סיבה.
היינט צו טאגס עס זענען פאראן אין דער שטאט און אויכעט אין דעם באצירק וואלפסבערג פילצאליגע אינדוסטריעלע פירמעס, טייל פון זיי זענען טאכטער-געזעלשאפטן פון פארשיידענע גרויסע אינטערנאציאנאלע אונטערנעמען. צווישן זיי זענען אריינגערעכנט אין די פירמעס די פאלגנדע ווירטשאפט צווייגן: טוריזם, לאנדווירטשאפט און אייזן האנדל. נישט ווייט פון דער שטאט געפינט זיך אויכעט א לופטפעלד.
קיצביהעל (דייטשיש: Kitzbühel) איז א שטעטל וואס געפינט זיך אין דעם צפון-מזרח'דיגן טייל פונעם פעדעראלן לאנד טיראל אין עסטרייך. די שטאט ליגט אויפן ברעג פונעם "קיצביהעלער אכען טייך. קיצביהעל איז אויכעט די הויפטשטאט פון דעם קיצביהעלן באצירק, און איר באפעלקערונג רעכנט אויס 8,341 איינוואוינערס (יאנואר 2017). זייענדיג א בארימטער ווינטער ספארט צענטער, און אויכעט צוליב איר פלאצירונג און הערליכן בילדערישן לאנדשאפט, אזערעס, און וואסערפאלן וואס רינגלען איר ארום, די שטאט ציעט צו זיך יאר יערליך צענדליגע טויזנטער טוריסטן א גאנצן יאר. די באדייטונג פונעם שטאט'ס נאמען אין איבערזעצונג אויף אידיש איז: א בערגל (Bühl) און א הירשל (Kitz).
קיצביהעל ליגט ארום 95 קילאמעטער מזרח פון דער טיראלער הויפטשטאט אינסברוק אין דעם "לויקנטאל" טאל (דייטשיש: Laukental Talung), אויפן ברעג פון דעם "קיצביהעלער אכע טייך (דייטשיש: Kitzbüheler Ache), הארט אינמיטן די קיצבוהעלער אלפן בערג. קיצביהעל באדינט אויכעט אלס די הויפטשטאט פונעם באצירק קיצביהעל. די דורכשניטליכע הייך פון דער שטאט איז 762 מעטער איבער דעם ים פלאך.
די שטאט ווערט אויסגעצויגן אויף א פלאך פון 58.02 קילאמעטער.
אין דעם צוועלעפטן יארהונדערט, איז דער נאמען קיצביהעל דערמאנט געווארן צום ערשטן מאל אין א אונטערלאג וועלכע האט געהערט צום "חיעמזי" קלויסטער. אין יאר 1255 קיצביהעל איז געווארן א חלק פון בייערן. אין 6טן יוני 1271 האט דער הערצאג לודוויג דער צווייטער פון בייערן דערלאנגט קיצביהעל רעכטן און סטאטוס פון א געהעריגער שטאט, און די שטאט איז באפעסטיגט געווארן מיט מויערן. דורך די נאכפאלגנדיגע יארהונדערטן איז די שטאט באקאנט געווארן אלס א בארימטער מארק און האנדל פלאץ, וואס איז נישט באיינפלוסט געווארן פון די שלאכטן און מלחמות וואס האבן פאסירט אין די ארומיגע געגנטער. שפעטער אין יאר 1504, ווען מאקסימיליאן דער ערשטער, וועלכער איז געווען דער קייזער פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע האט איינגענומען קיצביהעל, איז זי ווידער געווארן א חלק פון טיראל.
א סקי קאנקורירונג אין קיצביהעל
די מלחמות וואס האבן פאסירט אין דעם 18טן יארהונדערט און אין דעם 19טן יארהונדערט האבן אויסגעמידן די שטאט, טראצדעם וואס אירע איינוואוינערס האבן אקטיוולעך אנטייל גענומען אין דעם טיראלישן אויפשטאנד קעגן נאפאלעאן באנאפארטע.
ווען ענדליך האט דער קייזער פראנץ יאזעף האט באשטעטיגט דעם אנגעטומלטן לעגאלן סטאטוס פון דער שטאט, און נאכדעם וואס די בוי פון דער זאלצבורג - טיראל באן איז פארענדיגט געווארן, דער האנדל און די אינדוסטריע פון דער שטאט האבן אנגעהויבן זיך צו בליען. אין יאר 1894 האט קיצביהעל גאסטירט דעם ערשטן סקי געיעג, וואס האט באצייכנט די אנהייב פון א נייער עפאכע אין דער וועלט פון ספארט און טוריזם.
צום גרויסן גליק, די שטאט איז בכלל נישט באשעדיגט געווארן דורך דער ערשטער און דער צווייטער וועלט קריג.
זייט יאר 2000 איז קיצביהעל א מיטגליד פון דעם קלימאט פארבאנד פון טיראל.
צוזאמען מיט די בארגרוקנס און די סקי זייל באנען (ענגליש: Skilift אדער Funicular) (העברעאיש: רכבל סקי) אין די נאכבארדיגע דערנעבענדיגע שטעטלעך "קירכבערג אין טיראל" און "יאכבערג אם טורנפאס", קיצביהעל ווערט פארעכנט אלס איינער פון די גרעסטע סקי ערטער אין גאנץ עסטרייך. קיצביהעל און די ארומיגע דערפער פארמאגן ארום 10,000 בעטן וואס זענען ארומגעשפרייט אין צענדליגע האטעלן און געסט-הייזער, וואס זענען צוגעשטעלט פאר די צענדליגע טויזנטער באזוכער וואס קומען אהין יעדעס יאר, סיי ווינטער און סיי זומער. אין דעם זומער ווען ס'איז הערט אויף צו שנייען (אין די העכערע בערג וואס רינגלען ארום דער שטאט, דער שניי בלייבט דעם גאנצן יאר), אנטדעקט זיך פאר די פילצאליגע באזוכער וואס קומען הויפטזעכלעך צו וואנדערן און ארויפקריכן אויף די בערג, א עכטער בילדערישער גן עדן מיט א אטעם-כאפנדיגן לאנדשאפט, וואס איז פול מיט גרינע קליינע בערגלעך, טייכן, אזערעס, וועלדער, טאלן און מיט א שיינער אור-אלטער ארכיטעקטור.
א פאנאראמיש בילד פון קיצביעהל
בית"ר גבעת זאב (אויסגערעדט: ביטאַר גיוואַט זע'עוו) איז א פוסבאל גרופע פון גבעת זאב, ישראל.
די גרופּע איז געגרינדעט געווארן אין 1999. די גרופּע שפילט אין העל בלוי און שוואַרץ.
דער סאסאווער רבי, רבי יוסף דוד טייטלבוים
רבי יוסף דוד טייטלבוים (געבוירן: ב' אלול ה'תשט"ז) איז דער סאסאווער רבי אין קרית ישמח משה געגנט אינעם שטעטל "גני תקווה" זייט יאר ה'תשכ"ו. ער איז אויכעט באקאנט אלס א פעדאגאגישער עצה-געבער.
רבי יוסף דוד איז געבוירן געווארן צו זיין פאטער רבי חנני' יו"ט ליפא און צו זיין מוטער מרת בלומא, טאכטער פון רבי יוסף שטראם, פון די אפשטאמלינגען פון רבי מענדעלע רימאנאווער. ער הייסט נאך זיין עלטער-זיידן, רבי יוסף דוד מייער, וועלכער איז געווען א זיידע פון זיין פאטער. נאך דער פטירה פון זיין פאטער אין י"א אדר ה'תשכ"ו איז ער באשטימט געווארן מיטן טיטל "ינוקא" (א רעבישער-קינד וואס איז א יתום און וועלכער איז באשטימט צו פארערבן זיין פאטער וועט ער וועט אויפוואקסן נאך דער חתונה). וועט האט ער דעגרייכט בר מצווה איז ער געגאנגען לערנען אין דער צאנזער ישיבה אינעם קרית צאנז פערטל וועלכער געפינט זיך אין נתניה. שפעטער האט ער געלערנט אין דער חכמי לובלין ישיבה אין בני ברק דארט וואו איז ער בארופן געווארן רב דורך מרן רבי שמואל וואזנער זצ"ל. אין יאר 1974 ווען ער האט דעגרייכט דעם פרק "האיש מקדש", האט ער געהייראט זיין רעביצין מרת חנה, טאכטער פון רבי דוד משה ראזנבוים, דער קרעטשענעווער רבי פון רחובות. ווען איז ער געווארן 20 יאר אלט האט ער באקומען א היתר הוראה אויכעט פון די עדה החרדית רבנים און צווישן זיי פון דער געוועזענעם גאב"ד רבי יצחק יעקב ווייס, דער "מנחת יצחק". נאך זיין חתונה האט ער אויכעט אנגעהויבן צו דינען אלס א רב פון דער קרית ישמח משה געגנט אין גני תקווה.
אין זיין יונגערהייט פלעגט ער זיין פארבינדן צו רבי ישראל אלטער, דער "בית ישראל" פון גער, רבי חיים מאיר האגער פון וויזשניץ און צו זיין פאטער'ס פעטער (און זיין געוועזענער שווער), מרן הרה"ק רבי יואל טייטלבוים דער סאטמארער רבי.
אין יאר ה'תשס"ג, האט ער געהאט א הארץ אטאקע, און ווען איז ער געלעגן אין שפיטאל, האט ער פארפליכטעט צו ווידמען זיין לעבן צו חסד אקטיוויטעטן, און הויפטזעכלעך צו בחורים. ער איז טעטיג און פארנעמט זיך מיט א חיזוק פאר בחורים וואס גייען דורך גייסטישע שוועריגקייטן און מיט באראטונג אין ענינים פון שלום בית פאר יונגעלייט. ער האט אויכעט געעפנט א ישיבה אין ירושלים מיטן נאמען "אוהל תורה". דערצו לערנט ער פאר שיעורים אין חסידות און קבלה, צוליב זיינע אויבערדערמאנטע טעטיגקייטן, זיין איינפלוס האט זיך צימליך פארגרעסערט אויכעט אויסערהאלב זיין חסידות, און היינט צו טאגס האט ער א סאך אנהענגערס און חסידים פון פארשידענע קרייזן און שיכטן.
צווישא - "שלום עליכם" שולן ("קינדערלאנד" און "רמת שלום") איז דער נאמען פון א נעץ יידישע ציוניסטישע שולן אין ארגענטינע און אורוגוויי. די ערשטע "שלום עליכם שול" איז געגרונטעט געווארן און יאר 1934, מיטן אויפקום פון דער "צווישא" ("צענטראלע וועלטלעכע יידישע שול ארגאניזאציע"). אין דער יידישער וועלט, ווערט אנגענומען די צווישא ווי א וועג-ווייזער אין דעם יידישן וועלטלעכן חינוך אין לאטיין אמעריקע.
דער מאטא פון די עסקנים און שול-טוער פון דער צווישא איז געווען: "אויב פון דעם בניין וועט ארויס א מניין, איז דאס אן עניין".
סקעפטיקער, שטרויכלונגען און שוועריקווטן האבן נישט אויסגעפעלט. אבער אין דער פערספעקטיוו פון דער צייט, קענען מיר פעסטשטעלן אז ס'איז געווען כדאי, און פון דער צווישא איז וא ארויס א מניין.
שוין אין יאר 1920, א גרופע אימיגראנטן, אידעאליסטן פון דער לינקער פועלי ציון פארטיי, גרונדן די באראכאוו שולן אין בוענאס איירעס, ארגענטינע. די יונגע יידישע אימיגראנטן, אין עלטער פון ארצן ביז דרוו און צוואנציק יאר, אנגעקומענע פון מזרח-אייראפע האבן פארשטאנען. די וויכטיקווט פון שאפן א דערציערישע ריכטונג אין דעם לעבן פון דער יידישער קהילה, און מיט פול מי און איבערגעגעבנקייט האבן זיי עס געטאן.
אין יאר 1932 האט די אגענטינער רעאקציאנערישע רעגירונג געשלאסן די באראכאוו שולן.
אין יאר 1934, ווערט געגרינדעט די צווישא, דורך די לינקע פועלי ציון עסרנים. עס ווערן געגרונדעט די שלום עליכם שולן, מיט א וועלטלעכע יידישע ציוניסטישע רוכטונג. די ערשטע צענדליקער יארן, האבן די קינדער געלערנט אין צוויי טורנעס (פרימארגן און נאכמוטאג). די שול האט געמוזט קאנקורירן מיט גוטע מלוכה שולן, אומזיסטע. א האלבן טאג האט מען געלערנט אין דער צלוכה שול, און די צוויטע העלפט אין דער יידישער שול. עס זענען אויך געווען אוונט קורסן פאר דער יוגנט. אין פארלויף פון די יארן האבן די אוונט קורסן זיך פארוואנדלט אין דער "שלום עליכם" מיטלשול (נאכמוטאג און אוונט).
ס'איז געשאפן געווארן א לערן-פראגראם מיט א הויכן פעדאגאגושן צוגאנג צו וועלטלעך יידיש חינוך און בליק צום יידישן פאלק און ארץ ישראל. די מערהייט פונעם דידאקטישן מאטעריאל איז געשאפן געווארן דורך די לערעס אליין. "זוכן לערערס" איז געווען דער ערשטער שטאפל. די ערשטע לערערס זענען געבראכט געווארן פון דער קאלאניע "מאזעסוויל" (חיים וואסערשפרונג און חנה טענענבוים). פון ארגענטינער לערער סעמינאר זענען צוגעקומען פאני קארדונער און לידיא פעמאץ. מיט דער צייט, און מוטן וווקס פון דער צאל תלמידים און קלאסן, האבן זיך אנגעשלאסן בונדערטער לערעס, פון קינדערגארטן ביז דער מיטלשול.
פרייוויליקע שול-עסקנים פלעגן באזוכן יידישע משפחות און "מאכן קינדער", דאס הייסט, פארשרייבן יידישע קינדער אין דער שול, כדי צו באקומען יידישע דערציונג, און אזוי אויסמיידן אסימילאציע. מ'האט געדארפט צאלן שכר לימוד, אבער די פארוואלטונג פון דער שול איז נישט מוותר געווען אויף קיין קינד, אפילו ווען די משפחה האט נישט געהאט קיין געלט צו באצאלן. איז כדי צו צעקן די "לעכער" אין בודזשעט, האט מען זיך אויך אפגעגעבן צו "שאפן געלט" (שפנדונגען, בייטראגן, אונטערנעמונגען, א.א.וו.).
און 1942 איז אויפגעשטעלט געווארן די צענטראלע שלום עליכם שול, אויף דער גאס סרנו 341, אין דער געגנט וויזשא קרעספא, אין בוענאס איירעס. מיט דער צייט, האבן אין דער צענטראלער שלום עליכם שול געלערנט צוויי טויזנט תלמידים (פון קינדערגארטן ביז דער מיטלשול). אויך אין די געגנטן מאטאדעראס און פלארוצא זענען געווען שלום עליכם שולן.
אין מאנטעווידעא, אורוגוויי, איז אויך געשאפן געווארן די צווישא - שלום עליכם שולן.
אין די פופציקער יארן (1953) האט די צווישא געגרונדעט די זומער קאלאניע "קינדערלאנד", און אין די זעכציקער יארן (1962) איז דערעפנט געווארן די אינטעגראלע שול "רמת שלום" אין דער געגנט פון ראמאס מעכיא (אלגעמיינע לימודים לויטן מלוכה שול פראגראם, און יידישע העברעישע קעגנשטאנדן טעמאטיק).
די צווישא האט געהאט א פארלאג "שול ביבליאטעק", וואס האט געדינט די פארשידענע לימודים אין קינדערגארטן, אין אנהאנגס שול און אין מיטלשול אויף יידיש און אויף עברית (יידישע און העברעישע שפראך, יידישע און העברעישע ליטעראטור, יידישע געשיכטע, מוזיק, יידישקייט, א.א.וו.)
די פארמעלע שול לימודים זענען באגלייט געווארן מיט ספעציעלע קורסן און די ראמען פון מוזיק, טענץ, האנט ארבעט, קעראמיק, קונסט, א.א.וו.
אין שול זענען אין פארשידענע צייטן טעטוק געווען באוועגונגען ווי "אדעלי", "יוגנט געזעלשאפט קינדערלאנד", "באראכאו באוועגונג", "תנועת דרור", "נוף אש".
אין דער מיטלשול האט מען געלערנט יידיש, עברית, ליטעראטור, תנ"ך, יידישע געשיכטע, גמרא, אגדה, ידיעת הארץ (ישראל קענטענישן, געאגראפיע), סאציאלאגיע, פסיכאלאגיע, דידאדטיק, פעדאגאגיע. ביים ענדיקן די לימודים אין דער מיטלשול, איז די מערהייט פון די אביטוריענטן געפארן זיך פארפולקומען אין "מכון גרינברג" פאר לערערס אין די תפוצות, וואס האט געהערט צו דער מחלקה לתדבות בגולה אין דער ציוניסטישער ארגאניזאציע אין ירושלים. נאך א יאר לערנען אין ירושלים, ביים צוריק פארן קיין ארגענטינע, האבן זיי זיך אנגעשלאסן אין דער חינוך טעטיקייט אלס לערערס אין די שלום עליכם שולן און אין אנדערע אנשטאלטן אין דעם שול וועזן אין ארגענטינע.
די עלטערן פון די קינדער און די שול עסקנים, אחוץ די עקאנאמישע שטיצע פאר דער צווישא (ביישטייערונגען, שפענדונגען, אינטער-נעמונגען, א.א.) האבן אויך געשאפן טעטיקייטן און קולטור ראמען פאר דערוואקסענע: "נאציאנאל יידישער פאלקס טעאטער", כאר, רעפעראטן, פאפולערע יידישע אוניבערסיטעט א"נ פון יעקב זרובבל, א.א.
אין פארלויץ פון די יארן האבן באזוכט די שול פול פערזענלעכקייטן פון דער יידישער און פון דער אלגעמיינער וועלט, שרייבערס, קונסטלער, קהילה מנהיגים, פרעזידענטן, מיניסטערס (פון ישראל און פון דער גארער וועלט), פעדאגאגן, א.א.וו.
די הויכט אנפורער פון דער צווישא, ביז די זעכציקער יארן פון צוואנציקסטן יארהונדערט זענען געווען יונה קאווענסקי (פארזיצער) און חיים פינקלשטיין (דירעקטאר פון דער שלום עליכם שול און גענעראל סעקרעטאר פון דער פארטיין).
היינט צו טאג, זעצט פאר די שלום עליכם שול איר טעטקייט אלס אינטעגראלע שול.
וויען - שוועכאט אינטערנאציאנאלער לופטפעלד (דייטשיש: Flughafen Wien), איז דאס גרעסטע אינטערנאציאנאלע לופטפעלד אין עסטרייך, וועלכע באדינט אלס איר הויפט לופטיגער אריינגאנג טויער. דאס לופטפעלד געפינט זיך נעבן דעם שטעטל שוועכאט, 18 קילאמעטער דרום פון דער הויפטשטאט וויען, און 50 קילאמעטער פון בראטיסלאווא, די הויפטשטאט פון סלאוואקיע. דער האפן דינט אויכעט אלס די הויפטקווארטיר פון די עסטרייכישער לופט געזעלשאפטן אאוסטריאן עיירליינס און ניקי. אין יאר 2016 זענען אדורך אין דעם לופטפעלד 23.4 מיליאן פאסאזשירן אין ארויסקומענדיגע און אריינקומענדיגע פליגן. ארום 18,000 ארבעטערס ווערן באשעפטיגט אין וויענער לופטפעלד.
א בליק אויפן וויענער לופטפעלד
אורשפרינגליך דאס לופטפעלד איז אויפגעשטעלט געווארן אלס א מיליטערישער לופטפעלד, און דורך דער צווייטער וועלט קריג פלעגט באדינען אלס א אפלאגער פון פליגערס און פראדוצירונג קאמפלעקס פון דער היינקל פירמע. אין יאר 1945 די ענגלישע מאכטן האבן איבערגענומען דעם לופטפעלד, און פאר א שטיקל צייט דאס לופטפעלד איז געבליבן אונטער זייער באזעצונג. אין יאר 1954, איז די לופטגעזעלשאפט "בעטריב-געזעלשאפט געגרינדעט געווארן, און דאס לופטפעלד איז עמטליך געווארן דאס הויפט בירגערליכער לופטפעלד פון וויען אנשטאט "אספערן". דעמאלטס איז געווען נאר איין סטארטפאס וועלכער איז אין יאר 1959 פארברייטעט געווארן צו א פארנעם פון 3,000 מעטער. אין יאר 1972, א צוזעצליכער סטארטפאס איז געבויט געווארן. אין יאר 1982 איז דאס לופטפעלד פארבינדן געווארן מיט דער אטאסטראדע אסטא-אטאבאן. אין יאר 1986 איז דער פארגרעסערטער אנקונפט-זאל געעפנט געווארן. אין יאר 1992 האט מען געעפנט דעם נייעם טערמינאל 1, און א יאר דערנאך האט מען געעפנט דעם איינקויף צענטער אין דעם טראנזיט געביט צווישן די טויערן C,B און D. די פארברייטערונג פלאנירונג פונעם טערמינאלן געביט איז ארויפגעלייגט געווארן אויפ'ן טיש צום ערשטן מאל אין יאר 1988. צו דער צייט, האט דאס לופטפעלד באהאנדלט ארום 4.6 מיליאן פאסאזשירן יעדעס יאר. אין יאר 1989 האט דאס לופטפעלד צום ערשטן מאל אין זיין היסטאריע אויסגעציילט איבער 5,000,000 דורכגייענדיגע פאסאזשירן. וויבאלד דער אויסוואקס פונעם פאסאזשירן צאל און די אסטראטעגישע צילן זענען געווען היפש העכער פון וואס מען האט אורשפרינגליך פארגעזען און געטראכט, די פלאנירטע פארברייטונגען זענען פארמירט געווארן פונדאסניי פון 9,000 קוואדראטן קילאמעטער צו 25,000 קוואדראטן קילאמעטער. די ערשטע טייל פון דער פארלענגערונג וואס איז גערופן געווארן "פארלענגערונג פונעם דרומ'דיגן זאל מיט דער פלאזא", איז געווען דער ציל וואס מען האט באשטימט פאר יאר 1993. אום 28סטן מערץ 1996 איז די בוי ארבעטן פונעם "פיער וועסט" געביט ענדליך פארענדיגט געווארן. די אלע איינריכטונגען זענען אויספארמירט געווארן דורך דעם עסטרייכן ארכיטעקט פראנץ פעהרינגער.
רבי ישראל צבי יאיר דאנציגער (געבוירן ה'תש"ה, 1945) איז דער היינטיגער רבי פון אלעקסאנדער און דער זיבעטער אין דער דינאסטיע.
רבי ישראל צבי יאיר איז געבוירן געווארן אין ירושלים אין יאר ה'תש"ה צו זיין פאטער רבי אברהם מנחם דאנציגער, דער אמרי מנחם פון אלעקסאנדער, און צו זיין מוטער מרת אסתר לאה היילפערין, אן אפשטאמלינג פון הרה"ק רבי שניאור זלמן פון לאדי, דער בעל התניא און גרינדער פון ליובאוויטשער חסידות. אין זיין קינדהייט איז ער ערצויגן געווארן אין עץ חיים חדר. אין זיינע ערשטע בחור'ישע יארן פלעגט ער לערנען אין דער וויזשניצער תלמוד תורה, און שפעטער איז ער אריבערגעגאנגען לערנען אין "בית מאיר" ישיבה און אין סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק. ער האט געהייראט מרת אסתר, טאכטער פון רבי משה בערגמאן, דער גרינדער פון ישיבת הרשב"י. נאך דער חתונה האט ער געלערנט אין בראסלעווער כולל, און פלעגט אויכעט אקטיווליך אנטייל נעמען אין דעם שיעור פון ספרי מוהר"ן. שפעטער האט ער געלערנט אין כולל חזון איש.
צוזאמען אינאיינעם מיט זיין פאטער און זיידע האבן זיי אויפגעראכטן און אויפגעשטעלט דעם אלעקסאנדערער הויף פונדאסניי נאך דעם שוידערליכן חורבן אייראפע. זיי האבן אויכעט געגרינדעט א ישיבה, "בית ישראל ותפארת מנחם", און רבי ישראל צבי יאיר איז געווען איינער פון די הויפט אנפירערס פון דער ישיבה. דערצו האט ער אויכעט אויפגעגרינדעט צוזעצליכע בתי מדרשים פונעם הויף אין ירושלים, ביתר עלית, מודיעין עילית, עמנואל, בארא פארק, לייקוואוד, אנטווערפן, ציריך, סטאמפארד היל און גאלדערס גרין אין לאנדאן.
נאר דער פטירה פון זיין פאטער אין יאר ה'תשס"ה לויט דער צוואה, איז ער געקרוינט געווארן אלס רבי.
זיינע דברי תורה קומען ארויס יאר יערליך אין די ספרים סעריע "אמרי קודש" וועלכע ווערן געשריבן דורך די צוהערערס.
זיין פעטער (זיין מאמע'ס ברודער) איז רבי שמואל אלעזר היילפרין דער ראש ישיבה פון דער חב"ד'סקער ישיבה "תורת אמת", און אלס בחור און יונגערמאן פלעגט רבי ישראל צבי יאיר זיין אנגעקניפט צו אים זייער שטארק.
זיין שוואגער איז רבי מאיר צבי בערגמאן, דער איידעם פונעם ליטווישן פוסק אליעזר מנחם מן שך.
ער איז באוויסט אלס גאר א גרויסער תלמיד חכם און איש קדוש.
דאס ווינדזאר הויז איז דאס היינטיקע קעניגלעכע הויז פונעם פאראייניגטן קעניגרייך און אנדערע קאמאנוועלט לענדער. די דינאסטיע שטאמט פון די דייטשע הערצאגן און איז געווען פריער א צווייג פונעם זאקסן-קאבורג און גאטע הויז. עס איז דער נאכפאלגער פונעם האנאווער הויז ווי די מאנארכן פון דער בריטישער אימפעריע נאכן טויט פון דער מלכה וויקטאריע, ווייב פון פרינץ אלבערט פון זאקסן-קאבורג און גאטע. די זאקסן-קאבורג און ווינדזאר הייזער האבן פארזארגט ביז היינט פינף בריטישע מאנארכן, פיר מלכים און די היינטיקע מלכה, עליזאבעט די צווייטע.
אין 1917 האט מען געענדערט דעם נאמען פון "זאקסן-קאבורג און גאטע" צום ענגלישן "ווינדזאר" צוליב דייטש-פיינטלעכקייט אין דער בריטישער אימפעריע במשך דער ערשטער וועלט-מלחמה. אין די יארן פון דער הערשאפט פון די ווינדזארן האבן פאסירן וויכטיגע ענדערונגען אין דער בריטישער געזעלשאפט. די בריטישע אימפעריע האט זיך באטייליקט אין די ערשטער און צווייטער וועלט-מלחמות, זייענדיק ביידע מאל אויף דער זיגנדיקער זייט, דאך נאכהער האט זי פארלוירן איר סטאטוס פון אן איבערמאכט ווערנט דעקאלאניזאציע. דער גרעסטער טייל פון אירלאנד האט זיך געשיידט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך. די מערסטע געוועזענע לענדער פון דער אימפעריע זענען געווארן די קאמאנוועלט פון פעלקער.
פעלדקירך (דייטשיש: Feldkirch), איז א שטאט אין פארארלבערג, אין מערב עסטרייך. די שטאט גרענעצט זיך מיט שווייץ און ליכטנשטיין. זי איז דער אדמיניסטראטיווער צענטער פונעם פעלדקירך באצירק. נאך דארנבירן איז די שטאט די צווייטע גרעסטע אין פארארלבערג אין טערמינען פון באפעלקערונג, מיט א ביסל מער איינוואוינערס ווי אין פארארלבערג'ס הויפטשטאט ברעגענץ. דער וועסטליכסטער פונקט אין עסטרייך געפינט זיך אין פעלדקירך אויפן ריין טייך, אינעם דריי-לענדער פונקט גרענעץ פון עסטרייך, שווייץ און ליכטנשטיין.
א בליק אויף דער אלטשטאט פונעם שאטנבורג שלאס
די הערליכע מיטל-אלטערישע שטאט פעלדקירך וואס בלייבט גוט אויפגעהיטן ביז צום היינטיגן טאג, איז ערווענט געווארן צום ערשטן מאל אלס א שטאט אין יאר 1218, נאכדעם וואס דער גראף הוגא פון מאנטפארט האט אויפגעבויט "שאטנבורג", א שלאס וואס ווערט פארעכנט אלס דער מערקווערדיגסטער טוריסטישער ארט אין פעלדקירך. שפעטער, אין יאר 1375, האט גראף הוגא פון מאנטפארט פארקויפט די שטאט און די הערשאפט פון פעלדקירך פארן הערצאג פון האפסבורג, לעאפאלד דער דריטער.
אנפאנג פון דעם 14טן יארהונדערט ארום דרייסיג-פערציג אידן האבן געוואוינט אין פעלדקירך, אבער זיי זענען פארברענט געווארן לעבעדיגערהייט צוליב דער פאלשער באשולדיגונג פון די גויים אז לכאורה, די אידן זענען געווען די וואס האבן פאראורזאכט און פארשפרייט די אויסברויך פון דער "פעסט" עפידעמיע.
די עלעקטרע-פאבריק געביידע אין פעלדקירך
די האפסבורגערס האבן פארוואלטעט זייערע געביטן און פארמעגנס אין פארארלבערג אפטוישנדיג צווישן טיראל און צווישן פאדערשט-עסטרייך (דייטשיש: Vorderösterreich). אין די שפעטערדיגע מיטל אלטער טעג, דורך דער "אפנצעלער" שלאכטן עפאכע (1405-1429) צווישן דעם האפסבורגער הערצאגטום פון סאנקט גאלען און צווישן די אפנצעלערס וועלכע זענען געווען אונטערגעארדנט צו זיי, האט זיך אנגעהויבן א פראצעס פון מאדערניזאציע אין די טעריטאריעס פונעם לאנד.
דורך דער צווייטער וועלט קריג, אום 1טן אקטאבער 1943 איז פעדלקירך געווען א ציל פאר לופט-אנגריפן פון די פארבאנד-מאכטן. דער אורשפרינגליכער פלאן איז געווען צו באמבאדירן די "מעסערשניט" פאבריק וועלכע געפינט זיך נעבן אויגסבורג, אבער דאס וועטער איז געווען צימליך שלעכט יענעם טאג, און די פארבאנד-מאכטן האבן נישט געקענט דעגרייכן זייער ציל. אנשטאט דעם האבן זיי אויסגעוועלט פעלדקירך אלס זייער ערזעץ-ציל. אין יענעם איבערפאל, צווישן אנדערע זענען אומגעפער 100 מענטשן אומגעקומען אין א שפיטאל, דארט וואו איינע פון די באמבעס איז געפאלן. אויסער דער אינוואזיע פון די
פראנצויזישע מאכטן, איז דער איבערפאל פון די פארבאנד-מאכטן געווען די איינציגסטע באדייטליכע געשעעניש דורך דער צווייטער וועלט מלחמה.
פעלדקירך פארמאגט איר אייגענע בוסן נעץ זייט יאר 1993. די בוסן נעץ באשטייט היינט צו טאגס פון אכט ליניעס, אריינגערעכנט בוסן וואס פארן צום נאכבארדיגן לאנד ליכטנשטיין. דער בוס סיסטעם ארבעט געמיינזאם מיט פארארלבערג'ס בוס סיסטעם וועלכער שטעלט צו עטליכע איבער-רעגיאנאלע ליניעס וועלכע הייבן זיך אן אין פעלדקירך און ענדיגן זיך אין פעלדקירך. דערצו ס'איז פאראן נאך א צוזעצליכע ליניע וואס ווערט גערופן "נאכט-ליניע" וועלכע פארבינדט צווישן פארברענג-ערטער און וואוינונג געגנטער. די נאכט-ליניע ארבעט אין דער וואך ענדע ביז ארום פיר אזייגער פארטאגס.
די פעלדקירך הויפט באן סטאנציע ליגט אויף דער הויפט באן ליניע וואס שניידט דורך פארארלבערג.
דער שאטנבורג שלאס אין פעלדקירך
אחיהוד באן סטאנציע איז א ישראל באנען פאסאזשירן באן סטאנציע נאנט צו דער זידלונג אחיהוד. די סטאנציע באדינט די זידלונג און אויך א נאנטע אינדוסטריעלע זאנע. די סטאנציע האט זיך געעפנט אום 20סטן סעפטעמבער 2017, ווען מען האט געענדיגט די עכו-כרמיאל אייזנבאן פראיעקט.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך באנען אויף דער כרמיאל-באר שבע צווינשטעט ליניעס און אויך אויף דער חיפה פארשטאטישער ליניע קיין כרמיאל.
פֿעדער־יאַרמוט () איז א שטעטל אין בעקעש גראפנשאפט, דרום-מזרח אונגארן, 55 ק"מ מערב פון גרויסווארדיין און 47 ק״מ צפון פון טשאבע.
אין יאר תר"ם האבן געוואוינט דארטן 171 יידן, און אין יאר תר״ץ 230 יידן.
איידער דער צווייטער וועלט-מלחמה איז געווען אין פעדער־יארמוט דער שוחט און דיין און מוהל רבי אליהו שפיטצער.
בנציון בלום איז דער מנהל פון דער סאטמארער ישיבה ״ויואל משה״ אין מאנסי.
זייט ער האט איבערגענומען די ישיבה פאר עטליכע יאר צוריק, האט ער זי איבערגעדרייט אלס איינע פון די שענסטע ישיבות פון מאנסי.
אין יאר תשע"ז-2017, האט די ישיבה אונטער זיין פירערשאפט זיך אריינגעצויגן אין איר איבערגעבויעטן בנין אויף 214 מעיפל עוועניו.
ברעגענץ (דייטשיש: Bregenz) איז די הויפטשטאט פונעם לאנד פארארלבערג אין עסטרייך, ווי אויך די הויפטשטאט פונעם ברעגענץ באצירק.
די שטאט פארמאגט די באדייטנדיגסטע און וויכטיגסטע אזערע אין עסטרייך - "קאנסטאנץ". אויסער דעם די שטאט באדינט אלס אן אייזנבאן פארבינדונג פונקט, און זי ווערט אויכעט גערעכנט אלס א וויכטיגער ספארט און קולטור צענטער. אין הינזיכט פון דער באוואוינער צאל, ווערט ברעגענץ פארעכנט אלס די דריטע גרעסטע שטאט אין פארארלבערג נאך דארנבירן און פעלדקירך. לויט איינצלהייטן פון דעם עסטרייכישן קאנצעזוס ביורא (ריכטיג פאר יאנואר 2017), די באפעלקערונג אין ברעגענץ באשטייט פון 29,562 איינוואוינער.
שוין ארום יאר 1500 פאר דער קריסטלעכער ציילונג מענטשן האבן זיך באזעצט אין דער געגנט פון ברעגענץ.
אין יאר 1451 און אויכעט אין 1523 די שטאט איז פארקויפט געווארן צום האפסבורגער הויז, און געבליבן אונטער עסטרייכישער הערשאפט, מיט א קורצער באזעצונג פון די שוועדישע טרופן אונטער קארל גוסטאף ווראנגל דורך דער דרייסיג-טאגיגער מלחמה ביז דעם 19טן יארהונדערט.
ברעגענץ איז אויכעט געווען פאר עטליכע יאר אונטער בייערישער הערשאפט, פון 1805 ביז 1814.
א בליק אויפן האפן פון ברעגנעץ
אין יאר 1842 האט זיך אנגעהויבן די בוי פון א פארט אויף דער "קאנסטאנץ" אזערע, און האט זיך פארענדיגט אומגעפער אכט יאר דערנאך, אין 1850. אין יאר 1883 און אויכעט צווישן 1889-1891 דער פארט איז פארגרעסערט געווארן, און די עסטרייכישע שיף-דינסט איז איינגעשטעלט געווארן אין 1884. באן פארבינדונג עקזיסטירט אין בערגענץ זייט 1872. זייט דעמאלטס האט זיך די שטאט היבש פארברייטערט און איז אויסגעצויגן געווארן אויסערהאלב איר אורשפרינגליכן געביט ביז צום ארומיגן לאנדשאפט און די ארומיגע דערפער.
זייט יאר 1872 ברעגענץ איז באשטימט אלס דער הויפט זיץ-ארט פונעם עסטרייכישן פארוואלטונג אין פארארלבערג.
אין יאר 1945 ביי דער צווייטער וועלט קריג, האט די שטאט געליטן פון א העפטיגער אנגריף און איז באמבאדירט געווארן. אלס רעזולטאט פונעם איבערפאל 72 הייזער זענען גענצליך צעשמעטערט געווארן. פאר א שטיק צייט נאך דער קריג, איז ברעגענץ געווען אונטער א פראנצויזישער באזעצונג.
אין דעם 19טן און אין דעם 20סטן יארהונדערט האט די שטאט ברעגענץ ערלעבט א שטארקע ווירטשאפטליכע אנטוויקלונג פון שפייז און געטראנקען אינדוסטריע, און אויכעט פון פיין-מעכאניק און טעקסטיל. א צוזעצליכע און א באדייטליכע איינקונפט קוועלע איז געווען טוריזם.
ריכטיג פאר מיי 2001, זענען אפגעציילט געווארן 17,357 ארבעטערס אין די 1527 געזעלשאפטן און אונטערנעמען וועלכע זענען באזירט אין בערגענץ.
9 פירמעס אין בערגענץ באשעפטיגען מער ווי 200 מיטארבעטערס און דערפאר ווערן זיי פארעכנט אלס די גרעסטע אונטערנעמען פון דער שטאט.
לויט אפשאצונגען די צאל פון איינקונפט-שטייער באצאלערס האט זיך געהאלטן דעמאלטס ביי 12,385 ארבעטערס.
נ' (נון) איז דער פֿערצנטער אות פון אלף בית.
"נ" איז א קאנסאנאנט, וואס מ'רעדט אויס [n].
"נ" איז איינער פון די מנצפ"ך אותיות וואס ווערן געשריבן אנדערש ביים סוף פון א ווארט—מען ניצט דארט דעם לאנגן "ן".
אין גימטריא איז נ = 50, ן = 700.
פארשטעלונג פון אות נ'.
דער אות נ' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פרנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.
אין יוניקאד, רעפרעזענטירט דער קאד 05E0 דעם אות נ', און 05DF דעם אות ן'.
איז די פארשטעלונג פון נ' אין ברייל.
דער פעניקישער נון זעט אויס אזוי: פעניקישער נון
פ' (פֵא) איז דער זיבעצנטער אות פון אלף בית.
"פ" איז א קאנסאנאנט, וואס מ'רעדט אויס [p]‏. פ האט א וואריאנט ״פֿ״; זיין ארויסרעד איז [f].
"פ" איז איינער פון די מנצפ"ך אותיות וואס ווערן געשריבן אנדערש ביים סוף פון א ווארט—מען ניצט דארט דעם לאנגן "ף".
אין גימטריא איז פ = 80, ף = 800.
פארשטעלונג פון אות פ'.
דער אות פ' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פרנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.
אין יוניקאד, רעפרעזענטירט דער קאד 05E4 דעם אות פ', און 05E3 דעם אות ף'.
איז די פארשטעלונג פון פ' (מיט א דגש) אין ברייל און right איז די פארשטעלונג פון פֿ׳.
דער פעניקישער פא זעט אויס אזוי: פעניקישער פא
הרב יהודה יהושע חיים צַדְקָה (געבוירן ג' שבט תר"ע - י"ב חשוון תשנ"ב; 13טן יאנואר 1910 - 20סטן אקטאבער 1991) איז געווען דער ראש ישיבה פון פורת יוסף, א פראמינענטער ספרדישער רב, און איינער פון די גרינדער פון דער מעיין החינוך התורני נעצווערק.
הרב צדקה איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו רב שאול צדקה (ברודער פון הרב צדקה חוצין) און זיין ווייב שמחה, א טאכטער פון פרחה, שוועסטער פון הרב יוסף חיים, דער ״בן איש חי״. מען האט אים געגעבן א נאמען נאך זיין זיידן - הרב יהודה סאמעך פון באגדאד. זיין מוטער האט אים צוגעגעבן דעם נאמען יהושע נאך א חלום, און ווען ער איז געווארן קראנק האט מען אים צוגעגעבן דעם נאמען חיים. ער האט געלערנט אין דער בני ציון חדר און אין דער פורת יוסף ישיבה. אין יאר תרצ"ד (1934) האט ער געהייראט פהימא באטאט. אין יאר תרצ"ז (1937) האט הרב עזרא עטייה אים באשטימט צו זאגן שיעורים אין פורת יוסף, אלס ממלא מקום פון הרב אליהו לאפעס וואס איז נפטר געווארן יענע יאר. אין יאר תש"ל (1970) האט מען אים באשטימט ראש ישיבה.
הרב יהודה צדקה ער האָט חתונה געהאַט א זיווג שני מיט רביצין תמר (טאכטער רבי מיימון אסודרי מישיבת פורת יוסף העתיקה).
זיינע חשובים תלמידים.
הרב יהודה צדקה (שטייעדיג) רעדט; אינמיטן הרב בן-ציון אבא-שאול
וויענער ניישטאט (דייטשיש: Wiener Neustadt) איז א שטאט אין דעם פעדעראלן לאנד נידער עסטרייך אין עסטרייך. דערצו ווערט זי אויכעט פארעכנט אלס איינער פון זיינע באצירקן. וויענער ניישטאט איז די צענטראלע שטאט פון דעם באצירק וועלכער רינגלט איר ארום. די צאל פון די איינוואוינער אין וויענער ניישטאט (ריכטיג פאר יאנואר 2017) איז 44,461.
די שטאט איז געגרינדעט געווארן דורך דעם עסטרייכישן הערצאג לעאפאלד דער פינפטער, וועלכער האט פינאנצירט איר בוי פונעם אויסלייז-געלט וועלכע איז אים באצאלט געווארן דורך ענגלאנד כדי צו באפרייען זייער קעניג ריטשארד דער ערשטער (ענגליש: Richard I the Lionheart), וועלכער איז אפגעהאלטן געווארן ביי אים אלס א גייזל (ענגליש: hostage, העברעאיש: בן ערובה), אין דעם עסטרייכישן שטעטל דארנשטיין. דער נאמען "וויענער ניישטאט" איז באניצט געווארן אורשפרינגליך אלס א נאמען פון א פעסטונג וואס איז אויפגעשטעלט געווארן מיט א ציל צו באשיצן די שטאט פונעם דערנעבנדיגן לאנד אונגארן. די שטאט האט באקומען ספעציעלע רעכטן כדי צו דערלאנגען פאר איר די מעגליכקייט צו וואקסן און זיך אויסצואנטוויקלען.
די פעסטונג און די מיליטערישע אקאדעמיע אין וויענער ניישטאט
אום אויגוסט 1487 דער אונגארישער קעניג מאטיאס קארבינוס האט איינגענומען די שטאט נאך א צוויי יעריגער באלאגערונג.
אין דעם 16טן יארהונדערט האט די שטאט פארלוירן איר סטאטוס אלס דער וואוינונג-ארט פון די קייזערן און איר באדייט האט זיך צימליך פארמינערט.
דער וואסער-טורעם, איינער פון די מערקווערדיגסטע סימבאלן פון דער שטאט
אין יאר 1761 איז אויפגעשטעלט געווארן אין דער שטאט'ס פעסטונג די ערשטע מיליטערישע אקאדעמיע אין דער וועלט.
דורך דער צווייטער וועלט קריג, איז וויענער ניישטאט געווען א וויכטיגער אינדוסטריעלער צענטער. ס'איז געווען דארט אויכעט א פיליאל פונעם פאבריק ראקס-ווערקע (Rax-Werk), וואס האט פראדוצירט מאשינען און ראקעטעס, און אין וועלכער מ'האט באשעפטיגט ארום 1,000 צוואנגארבעטערס פונעם מאטהאוזן לאגער. זייענדיג אן אינדוסטריעלער צענטער האט געפירט צו דעם אז די שטאט איז שווער באמבאדירט געווארן. אומגעפער 80% פון דער שטאט איז פארניכטעט געווארן אינגאנצן, שווערע און אומשאצבארע שאדנס זענען פאראורזאכט געווארן אלס רעזולטאט פון די אנגריפן, און א גרויסע צאל פון די אינוואוינערס איז אומגעקומען דורך די באמבאדירונגען.
וויענער ניישטאט איז איינע פון די וויכטיגסטע פארבינדונגספונקטן פון טראנספארט אין גאנץ עסטרייך. אין דער שטאט עס זענען פאראן צוויי לופטפעלדער,איינע פון זיי איז מיליטעריש און אויכעט דאס ערשטע לופטפעלד וואס איז געגרינדעט געווארן אין עסטרייך, און דאס צווייטע איז בירגערליך. די שטאט איז פארבינדט אויכעט צו אן אייזנבאן ליניע און צו דער אטאסטראדע. די שטאט פארמאגט אויכעט א וואסער קאנאל וועלכער הייסט "וויענער ניישטאט קאנאל", און וואס האט אורשפרינגליך באשטימט געווארן צו דעגרייכן ביז דער שטאט טריעסטע אין איטאליע, אבער זיין בוי איז קיינמאל נישט פארענדיגט געווארן.
דער וואקזאל פון וויענער ניישטאט (Wiener Neustadt Hauptbahnhof)
די אידישע געמיינדע אין וויענער ניישטאט.
די ערשטע דאקומענטאציע וואס צייגט א באווייז אויף דער אנוועזנהייט פון דער אידישע געמיינדע אין דער שטאט, געפינט זיך אין א פארארדענונג פון יאר 1239 וועלכע האט ארויסגעגעבן פרידריך דער צווייטער, דער הערצאג פון עסטרייך. אין דער פארארדענוג זענען ארויסגעגעבן געווארן בארופליכע אפגרענעצונגען וועלכע מ'האט באשטימט פאר די געמיינדע מיטגלידער. ווארשיינליך עס האט זיך גערעדט פון אן איינגעשטעלטער געמיינדע וואס פלעגט פארמאגן א שוהל און בית החיים. אור-אלטע מציבות וואס זענען אנטדעקט געווארן אין דעם בית החיים זענען דאטירט געווארן אנפאנג פון דער ענדע פונעם 13טן יארהונדערט. אין דער שטאט איז געווען טעטיג רבי ישראל איסערלען (1390-1460), וואס איז געווען גאר א חשוב'ער פוסק פון דעם אשכנז'ישן אידנטום.
אויכעט פאר א שטיקל צייט האט געוואוינט דארט רבי משה בן חסדאי טאקו, דער בעל מחבר ספר "הכתב תמים", און נאך זיין פטירה איז ער באערדיגט געווארן דארט.
נאך א טעטיגע און א באקאנטע פערזענליכקייט אין דער אידישער געמיינדע פון וויענער ניישטאט איז געווען רבי שלום פון ניישטאט, פון וועמען זענען דער מהרי"ל, רבי יצחק אייזיק פון טיראנא און רבי דוסא בן משה, דער "גרעק" פון ווידין. אין יאר 1496 זענען די אידן פארטריבן געווארן דורך דעם קייזער פון דער הייליגער רוימישע אימפעריע, מקסימיליאן דער ערשטער, און אין יאר 1497 איז די שוהל ליידער פארוואנדלט געווארן אין א קירכע. אין יאר 1848 האבן זיך אידן ווידער באזעצט אין דער שטאט, אבער טראצדעם, נאר אין יאר 1889 האבן זיי באקומען ערלויבעניש אויפצושטעלן אן
אייגענעם בית החיים, און איידער זיי האבן באקומען די ערלויבעניש האבן זיי געמוזט באערדיגן די נפטרים פון דער געמיינדע אין די דערנעבנדיגע שטעט.
מאגנישאוו (פויליש: "Magnuszew") איז א דארף אין קאזשניצער גראפנשאפט, מאזאוויער וואיעוואדעשאפט, פוילן, אויפן ברעג פונעם ווייסל, 23 ק״מ צפון־מערב פון קאזשניץ. מאגנישאוו האט געהאט א גרויסע יידישע קהילה ביז דער חורבן אייראפע.
די זידלונג איז ערשט דערמאנט געווארן אין דעם 12טן יארהונדערט, און אין יאר 1377 האט מען איר געגעבן די רעכטן פון א שטאָט. אינמיטן דעם 17טן יארהונדערט ביי דער שוועדיע אינוואזיע, איז די זידלונג געווארן פארברענט, אבער שפעטער האט מען זי רעסטאוורירט.
ביים סוף פונעם 18טן יארהונדערט האט מען אוועקגענומען פון מאגנישאוו דעם סטאטוס פון א שטאט.
יידן אין מאגנישאוו.
שוין אינעם 18טן יארהונדערט האבן געוואוינט אין דער שטאט א סאך יידן. צווישן די מערסט בארימטע יידישע איינוואוינער ווערן גערעכענט רבי יצחק מאיר אלטער, דער חידושי הרי"ם און גרינדער פון גערער חסידות, און רבי אברהם יוסף קרייזווירט, מחבר פונעם ספר בית אברהם און פאטער פונעם אנטווערפענער רב, רבי חיים קרייזווירט. צווישן די צוויי וועלט-מלחמות האבן געוואוינט אין מאגנישאוו עטלעכע 750 יידן, העלפט פון דער באפעלקערונג. ווען די דייטשן האבן איינגענומען דעם יישוב אין סעפטעמבער 1939, האט מען ארויפגעלייגט אויף די יידן צוואנג־ארבעט, און אין מערץ 1941 האט מען זיי אלע קאנצענטרירט אין א געטא וואס מען האט אויפגעשטעלט דארט, אין וואס מ׳האט אריינגעברענגט יידן פון די ארומיגע דערפער.
אין סעפטעמבער 1942 האט מען אריבערגעפירט 1,200 יידן פון דער געטא צום קאזשניצער געטא, און פון דארט האט מען זיי געשיקט צום טרעבלינקע פארניכטונגס לאגער.
רבי משה סופר (געבוירן ד' סיון ה'תש"ז, 1טן יאנואר 1947), איז דער יעצטיגער ערלויער רב, און א זעקסטער דור פון דעם גרינדער פון דער סופר פאמיליע דינאסטיע דער חת"ם סופר. ער איז אויכעט א מיטגליד פון דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
רבי משה איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תש"ז אין אונגארן, צו זיינע עלטערן רבי יוחנן סופר, דער פריערדיגער ערלויער רב, און צו זיין מוטער מרת מרים, טאכטער פון רבי יעקב פאלל. ער הייסט נאך זיין זיידן (זיין פאטער'ס פאטער) רבי משה סופר, דער בעל מחבר ספר שו"ת "יד סופר", וועלכער איז אומגעקומען על קידוש השם אין חורבן אייראפע. אין זיין קינדהייט פלעגט ער לערנען אין דער עץ חיים תלמוד תורה אין ירושלים. ווען האט ער דעגרייכט דעם פרק "האיש מקדש", האט ער געהייראט מרת חיה שרה יענטא, טאכטער פון רבי משולם יששכר אשכנזי, דער פריערדיגער סטאניסלאווער רבי פון לאנדאן. פאר לאנגע יארן האט ער געדינט אלס רב פון זיינע פאטער'ס חסידים אין דער שטאט בני ברק, און שפעטער האט ער זיך אריבערגעצויגן אין לאנדאן צו וואוינען נאענט צו זיין שווער. אין לאנדאן האט ער אויכעט געדינט אלס רב פון די ערלוי'ער חסידים. אין יאר ה'תש"ע, נאכדעם וואס זיין פאטער האט געוויילט אויף א אפרו אין שווייץ און האט געכאפט אן געהירן-אנפאל, און צוליב דעם האט ער זיך שטארק פארשוואכט, רבי משה האט זיך צוריקגעקערט אין ירושלים צו וואוינען לעבן זיין טאטע און איז בארופן געווארן אלס רב פון דער ערלויער געמיינדע אין ירושלים. אין יענער צייט פלעגט ער אויך פירן באטעס, אנשטאט זיין פאטער וועלכער צוליב זיין שוואכקייט האט זעלטן געפירט טישן. דערצו האט ער אנגעהויבן מסדר קידושין זיין פאר די תלמידים פון דער ערלויער ישיבה אין זייערע חתונות. נאך דער פטירה פון זיין פאטער י"ג אדר א' ה'תשע"ו, איז ער אויסגעוועלט געווארן פארצוזעצן די גאלדענע קייט און באקרוינט געווארן רב אנשטאט זיין פאטער.
האלשטאט (דייטשיש: Hallstatt) איז א קליין דארף אין דער דאכשטיין געגנט אין דעם פעדעראלן לאנד אויבער עסטרייך, אין עסטרייך. דאס דארף איז אנגעריגלט צווישן די ברעגן פון דער האלשטאט אזערע (דייטשיש: Hallstätter See) וואס איר ברייט באשטייט פון סך הכל צוויי קילאמעטער, און צווישן די משופע'דיגע בארגאראפן פון דער דאכשטיין געבערג-קייט, וועלכע ציען זיך אראפ צו א טיפקייט פון 135 מעטער אין דער טיפעניש פון דער שמאלער אזערע.
די באפעלקערונג פון האלשטאט באשטייט פון סך הכל 774 איינוואוינער.
אויסער זיין אומבאשרייבליכער שיינקייט, דאס דארף איז בארימט און באקאנט צוליב צוויי גרונדן: דער ערשטער גרונד איז אז דאס דארף האט דערלאנגט זיין נאמען צו דער האלשטאט קולטור וועלכע איז געווען א קעלטישע קולטור פון דער פריצייטיגע אייזן עפאכע, און דער צווייטער גרונד איז געווען די ערשטע זאלץ מינע אין דער גאנצער וועלט וואס געפינט זיך אין דעם זאלץ-בערג (דייטשיש: Salzberg). די צוויי אויבנדערמאנטע סיבות האבן געברענגט די אונעסקא ארגאניזאציע אין יאר 2001 צו אן ענטשיידונג צו דערקלערן דעם דארף אלס א וועלט ירושה ארט. אין יאר 2011 איז פארעפענטליכט געווארן אין דער מעדיע אז נאכדעם וואס די כינעזער האבן איינגעזאמלעט אין לויף פון א סאך יארן אויספירליכע אויסקונפט איבערן דארף, האבן זיי אנגעהויבן אויפצושטעלן אין דעם גואנדאנג באצירק אין כינע פונקט אזא דארף וואס האט א אומהיימליכע ענדליכקייט צום אריגינעלן דארף אין עסטרייך.
וויבאלד דער געביט פון האלשטאט איז געווען רייך אין זאלץ, איז האלשטאט און איר ארומיגע געגנטער באזעצט געווארן שוין יארן צוריק, דורך א באפעלקערונג וואס פלעגט אויסהאקן דעם זאלץ, אים איינפאקן אין א פארמע פון הערצער, און דערנאך אים פארקויפן.
די רייכקייט פון דער האלשטאט אומוועלט אין זאלץ און דער האנדל אין אים האבן געברענגט צו אן אנטוויקלונג פון א פארגעשריטענע קולטור אין לויף פון דעם ערשטן טויזנט פאר דער קריסטלעכער ציילונג, וועלכע האט געטראגט דעם נאמען "האלשטאט קולטור" (דייטשיש: Hallstattzeit). די קולטור וואס איז געווען אויסגעשפרייט איבעראל אין צענטראלער אייראפע, איז געווען פארבונדן מיט די קעלטן און זייערע אפשטאמפאטערס, און פלעגט צימליך שטארק בליען אין דער פריצייטיגער אייזן עפאכע. אין יאר 1846 איז אנטפלעקט געווארן נעבן האלשטאט אן אור-אלטער צווינטער וואס האט אנטהאלט אין זיך 4,000 גראבשטיינער, ווי אויך האט מען אנטדעקט א פארצייטישן ווערק-הויז פאר שמידעריי. ביידע פריערדערמאנטע אנטדעקונגען זענען פארבונדן מיט דער האלשטאט קולטור.
דער מארק פלאץ אין האלשטאט
שפעטער האט זיך די האלשטאט קולטור געטוישט מיט דער "לא טען" (La Tène) קולטור וועלכע פלעגט עקזיסטירן ביז דער באזעצונג פון דער רוימישע אימפעריע, און זייט דעמאלטס, ווי אויך אין די מיטל אלטער טעג זענען נישט אנטדעקט געווארן סיי וועלכע נייע אויסגעפינסן. אבער טראצדעם איז באוואוסט אז דאס דארף האט גוט אויפגעהיטן אויף זיין סטאטוס אלס א האנדל צענטער. און א מארק פלעגט דארט עקזיסטירן פון יאר 1311 אומגעפער. דערצו פלעגט מען ווייטער אויסהאקן זאלץ, אויכעט אין די מיטל אלטער טעג, און פון יאר 1595 פלעגט דער זאלץ אריבערגעפירט ווערן אין א פארמע פון זאלץ-וואסער דורך א ספעציעלער רער וואס איז אויפגעבויט געווארן פון 13,000 אויסגעהוילטע בוים-שטאמען, און וועלכע האט דורכגעפירט זאלץ אין זיך אין לענגאויס פון 40 קילאמעטער ביז דער שטאט עבענזע (דייטשיש: Ebensee).
א בליק פון דעם דרומ'דיגן חלק פון האלשטאט
ביז דער ענדע פון דעם 19טן יארהונדערט דער צוגאנג צום דארף איז געווען נאך דורך קליינע זעגל-שיפלעך אין דער אזערע אדער דורך שמאלע שטעגן. די קליינע צאל פון ערד וואס האט זיך געפונען צווישן דער געבערג-קייט און די ברעגן פון די אזערע, איז אויסגענוצט געווארן פאר בוי, און אפילו די באוועגונג צווישן די הייזער אין דעם קליינעם דערפל, איז געווען דורך שיפלעך אדער דורך א שטעג וואס האט דורכגעשניטן די משופע'דיגע בארגאראפן וואס האבן זיך געפונען העכער אים. די גרויסע ענגשאפט פון דעם פלאך אינעם דארף האט פאראורזאכט אז איינמאל אין 10-15 יאר האט מען ארויסגעגראבן די ביינער פון די טויטע פון זייערע קברים, און דערנאך זיי אריבערגעפירט צו א דלוסקמא (א ספעציאלער קאסטן וואס ווערט דערמאנט אין דער משנה, און וועלכער ווערט באניצט צו באגראבן סקעלעטן), און אין דעם ביינער-מוזיי (דייטשיש: Beinhaus) וואס געפינט זיך אינעם דארף ווערן געהאלטן מער ווי 1,200 קאפ-שיידלעך, טייל פון זיי געפארבט און באצירט מיט פארשידענע געמעלן.
גליטש-ברעטער אין איינע פון די זאלץ מינעס אין האלשטאט
דער ערשטער וועג וואס פירט צו האלשטאט איז געפלאסטערט געווארן לענגאויס דעם מערב'דיגן ברעג פון דער אזערע אין יאר 1875, און טיילווייזיג, דער וועג איז דורכגעריסן דורך אן אויפרייס פונעם ריזיגן פעלדז וועלכער געפינט זיך לענגאויס דעם ברעג. נאר אין יאר 1966 האט מען געפלאסטערט א מאדערנעם וועג דורך טונעלן וועלכע זענען אויסגעגראבן געווארן אין דעם בערג וועלכער געפינט זיך אויפן מערב'דיגן חלק פונעם דארף.
ביז היינטיגן טאג האקט מען אויס זאלץ אין האלשטאט, אבער טראצדעם, דער עיקר פון דער ווירטשאפט אינעם דארף פארלאזט זיך אויפן טוריזם צווייג.
רְכָסִים‎ ("בארגקייטן") איז א לאקאלער ראט אין דעם חיפה דיסטריקט פון ישראל, וואס געפינט זיך אין דעם זבולון טאל, 5 ק״מ דרום־מזרח פון חיפה, צפון פון כפר חסידים. דער יישוב איז געגרינדעט געווארן אין 1951. דאס שטעטל האט עטלעכע 10,000 איינוואוינער, מערסטנס חרדים.
דער יישוב איז געגרינדעט געווארן אין 1951.
אין יאר 1955 איז אנגעקומען אין רכסים א גרופע יונגע חרדישע יידן פון זכרון יעקב און זיי האבן אויפגעשטעלט דעם כנסת יחזקיהו ישיבה אויף באדן וואס רבי נח שמעונאוויטש האט געקויפט.
אין 1959 האט רכסים באקומען דעם סטאטוס פון א לאקאלן ראט.
גמונדן (דייטשיש: Gmunden), איז א שטעטל אין דעם דרומ'דיגן טייל פונעם פעדעראלן לאנד אויבער עסטרייך אין עסטרייך. דער שטעטל באדינט אויכעט אלס די הויפטשאט פונעם גמונדן באצירק וועלכע הייסט פונק אזוי ווי דער שטעטל. דער שטעטל ליגט אויפן נארדליכן ברעג פונעם טראון טייך, אין דעם צפונ'דיגן חלק פונעם גרויסן קורארט צענטער זאלצקאמערגוט (דייטשיש: Salzkammergut), נישט ווייט פון באד אישל.
דער שטעטל איז באוואוסט הויפטזעכליך צוליב דער עקסקלוזיווער קעראמיק וואס ווערט ערצייגט אין אים (גמונדן קעראמיק), און אויך צוליב דער בארימטער פעסטונג וואס איז פלאצירט אין אים.
אין געמונדן ס'איז פאראן א קליינער טראמוויי וועלכער פארט לענגאויס פון דער שטעטל'ס פראמענאדע.
גמונדן ליגט אין א הייך פון 425 מעטער איבערן ים פלאך אין דעם טראונפירטל באצירק. דער שטעטל איז אויסגעצויגן פונעם צפון ביזן דרום אויף א פלאך פון 9.4 קילאמעטער, און פונעם מזרח ביזן מערב אויף א פלאך פון 13.5 קילאמעטער. אין אלגעמיין דער גאנצער שטח פונעם שטאט באשטייט פון 63.49 קילאמעטער. דער שטאטישער געביט רעכנט אריין אין זיך דעם נארדליכן ברעג און אויכעט א א טייל פונעם אסטליכן ברעג פונעם טראון טייך.
דער טראונשטיין בארג (Traunstein Berg) אין דער געגנט פון גמונדן
אין יאר 1217,נאך איידער גמונדן איז געווארן א שטאט, האט איר געגנט באקומען ספעציעלע רעכטן. גמונדן איז פארוואנדלט געווארן פון א פעסטונג אין א שטאט אין יאר 1278 און איז געווען באפעסטיגט אין לויף פון אלע מיטל אלטער טעג. אין יאר 1300 איז אויפגעבויט געווארן א קירכע. דער פאליטישער און ווירטשאפטליכער אנפירער פונעם שטאט איז געווען דער "שטאט'ס ריכטער" (דייטשיש: Stadtrichter). דורך דער צווייטער טערקישער באלאגערונג אויף וויען אין יאר 1683 האט גמונדן אויפגענומען פילצאליגע פליכטלינגען וואס האבן אהין געשטראמט פון וויען. אין יאר 1862 איז גמונדן עמטליך געווארן א ספא און אפרו שטאט.
יעליסאוועטגראד ("קראפיווניצקי") איז א שטאט אין צענטראל-אוקראינע אויף די ברעגן פונעם טייך אינגול, וואס געפינט זיך אומגעפער 200 ק״מ דרום־מערב פון קיעוו.
יעליסאוועטגראד איז די הויפטשטאט פון דער קיראוואגראדער גובערניע.
הרב חיים בערלין איז געווען שטאטס-רב צווישן די יארן תרנ"ו-תרס"ה.
אויבער עסטרייך (דייטשיש: Oberösterreich) איז א פעדעראלע לאנד אין דעם נארדליכן טייל פון עסטרייך. זיינע נאכבארן זענען: דייטשלאנד און טשעכיי פון צפון מערב, נידער עסטרייך פון מזרח, און שטיריע מיט זאלצבורג פונעם דרום. אין הינזיכט פון געביט גרייס, אויבער עסטרייך איז דאס פערטע גרעסטע פעדעראלע לאנד אין עסטרייך, און אין באצוג פון באפעלקערונג, דאס דריטע. זיין טאטאלער פלאך איז 11,980 קוואדראט קילאמעטער, און זיין באפעלקערונג ציילט אפ 1.3 מיליאן איינוואוינער.
אויבער עסטרייך האט אנטייל אין דריי גרויסע נאטור-רוימען. פון דעם צפון ביזן דרום טרעפט מען אין אויבער עסטרייך א געאלאגיש-לאנדשאפטליכע איינטיילונג וואס ציעט זיך ווייטער צו דער מערב'דיגער ריכטונג ביז בייערן פון איין זייט, און צו דער מזרח'דיגער ריכטונג ביז נידער עסטרייך פונעם אנדערן זייט.
א בליק אויף דער "אויבער-שליערבאך געמיינדע (Oberschlierbach) אין אויבער עסטרייך
דאס "מילפירטל" (איינע פון די פיר פערטלן פון אויבער עסטרייך) באצירק, וועלכע געפינט זיך צפון פונעם דוניי טייך מיט נאך פיר סעקציעס וועלכע ליגן דרום פונעם טייך געהערן צו "גראניט און גנייסהוכלאנד" - איינער פון די פינף גרעסטע לאנדשאפטן פון עסטרייך וואס איז רייך מיט אן מיט אטעם-כאפנדיגן אויסזיכט.
קלימאטיש, אויבער עסטרייך געפינט זיך אין דער זאנע פונעם צענטראל אייראפעישן קלימאט-איבערגאנג. אויף גרונד פון דער לאקאציע פון אויבער עסטרייך אין דעם נארדליכן עק פון די אלפן בערג, דאס וועטער איז באדייטליך באיינפלוסט פונעם אטלאנטישען אקעאן.
דער צענטראלער רוים צייגט א ווארממעסיגע און א שטארקליך-פייכטע וועטער. דער דרומ'דיגער חלק ליגט אין דער זאנע פון אן אויסגעשפראכענעם צפונ'דיגן פארקער-שטאו (ענגליש: Traffic jam, העברעאיש:פקק תנועה), און פונדעסטוועגן, דער חלק פארמאגט דעם העכסטן רעגנפאל אין גאנץ עסטרייך.
אין אלגעמיין, דער קלימאט אין אויבערעסטרייך איז מעסיג און קאנטינענטאליש. די דורכשניטליכע טעמפעראטור איז אומגעפער 7-9 צעלזיוס, און אויף דער הייך, אין די בערג וואס זענען העכער ווי 2,000 מעטער, די דורכשניטליכע יערליכע טעמפעראטור איז אומגעפער 1- צעלזיוס. די יערליכע נארמע פון נידערשלאגן באוועגט זיך צווישן 750 ביז 800 מילימעטער, צופיסנס פון די אלפן בערג דעגרייכען די נידערשלאגן ביז 1,000 מילימעטער, און אין פלעצער וואס זענען העכער ווי 1,500 מעטער קומען אן די נידערשלאגן צו אומגעפער 2,000 מילימעטער יערליך. שניי אין בערגליכע געגנטער און רוימען האלטן זיך פאר בערך 7-8 מאנאטן.
אדמיניסטראטיווע-איינטיילונג פון באצירקן, געמיינדעס און סטאטוטאר-שטעט.
דערצו עס זענען פאראן אין אויבער עסטרייך 442 פאליטישע געמיינדעס.
לויט שעצונגען פונעם עסטרייכישן קאנצאנזוס ביורא (ריכטיג פאר יאר 2016).די צאל איינוואוינער אין אויבער עסטרייך. ארום 200,000 פון די בירגער וואס זענען 14% פון דער אלגעמיינער באפעלקערונג אין אויבער עסטרייך ווואוינען אין לינץ (אומגעפער יעדער זיבעטער איינוואוינער פון אויבער עסטרייך) וועלכע איז די דריטע גרעסטע שטאט אין עסטרייך נאך וויען און גראץ. די ענגקייט פון דער באפעלקערונג איז 121 מענטשן פאר איין קוואדראט קילאמעטער.
ארום 16.7% פון דער אלגעמיינער באפעלקערונג פון עסטרייך איז קאנצענטרירט אין אויבער עסטרייך.
אין באצוג פון באפעלקערונג פון אלע ניין פעדעראלע לענדער פון עסטרייך, אויבער עסטרייך נעמט דעם דריטן פלאץ נאך נידער עסטרייך וועלכע פארמאגט 1,653,000 באוואוינער, און וויען (די שטאט מיטן לאנד) וועלכע בלייבט אימער אויפן ערשטן פלאץ און רעכנט אויס א צאל פון ארום 1,841,000 איינוואוינערס.
אין הינזיכט פון באשעפטיגונגען, ארום 700,000 מענטשן פארמאגען אן ארבעט. די צאל פון זיבן הונדערט טויזנט באשטייט פון: 61% וועלכע ווערן באשעפטיגט אינעם געביט פון האנדל און טוריזם, 33% אנגעשטעלטערס ארבעטן אין אינדוסטרילע פאכן און 6% זענען באשעפטיגט אין לאנדווירטשאפטליכער ארבעט. עס איז פאראן אין אויבער עסטרייך אויך א נישט קיין מבוטל'דיגע צאל פון איינוואנדערער וועלכע קומען פון דייטשלאנד, באסניע און הערצעגאווינע, סערביע, פלוכטלינגען פון סיריע, ווי אויך אימיגראנטן פון א טערקישער הערקונפט. די גרויסע מערהייט פון דער באפעלקערונג אין אויבער עסטרייך געהערט צו דער קאטוילישער קירכע, און די מינערהייט געהערט צו אנדערע שיכטן פון קריסטנטום און אויכעט צו אנדערע רעליגיעס.
צום ערשטן מאל, דער נאמען "אויבער עסטרייך", איז ערשינען אין 1624, אין באצוג צו א געגנט וואס האט זיך געפינען העכער דעם ענס טייך, און וועלכע איז באשטימט געווארן דורכן קעניג אטאקאר דער צווייטער פון בעהמען. דער עמטליכער נאמען וואס איז באשטימט געווארן פאר דער געגנט איז "Osterreich ob der Enns" וואס אויף אידיש באדייט: "עסטרייך אויפן ענס טייך".
דאס לאנד-הויז, זיץ -ארט פון די רעגירונג פון אויבער עסטרייך, אין דער הויפטשטאט לינץ
אנזיכט פון דער מארק-געמיינדע מאלן (Molln), אויבער עסטרייך.
אין יאר 1490 האט דאס לאנד באקומען אומאפהענגיקייט, אבער שפעטער איז דער אומאפהענגיקייט סטאטוס אוועקגענומען געווארן דורך די האפסבורגערס וועלכע האבן איינגענומען דעם לאנד, גענוי אזוי ווי פילצאליגע אנדערע פלעצער וואס זיין האבן איבערגענומען דורך זייערער הערשאפט.
ווען עסטרייך איז איינגעשליסן געווארן צו נאצי דייטשלאנד אין דעם "אנשלוס" פלאן דורך דעם ארכי-מערדער אדאלף היטלער, איז דער נאמען פונעם לאנד איבערגעטוישט געווארן צו "רייכסגאו פון אויבער דוניי", און נאך דער מלחמה האט דאס לאנד ווידער באקומען זיין אורשפרינגליכן נאמען "אויבער עסטרייך". ווען די צווייטע וועלט קריג האט זיך געענדיגט, איז אויבער עסטרייך אריינגעגרעכנט געווארן אין דער אמעריקאנישע באזעצונג געגנט.
היינט צו טאגס אויבער עסטרייך ווערט פארעכנט אלס דאס פירנדיגע אינדוסטריעלע לאנד אין עסטרייך. זייט יאר 2009 אומגעפער א פערטל פון די עקספארטן קומען ארויס פון אויבער עסטרייך.
אויבער עסטרייך ווערט באטראכט אלס דער וויכטיגסטער אינדוסטריעלער רעגיאן אין עסטרייך. מער ווי 700 גרויסע אונטערנעמען און געזעלשאפטן געפינען זיך דארט. די אנטייל פון אינדוסטריעלער פראדוצירונג אין אויבער עסטרייך באטראגט אומגעפער 23%. די הויפטזעכליכסטע און מערקווערדיגסטע אינדוסטריעלע צענטרן פון אויבער עסטרייך זענען: לינץ, בראונאו אם אין, ענס, וועלס, טראון, גמונדן און שטייער.
די הויפט צווייגן פון אינדוסטריע זענען: שטאל, צעל-שטאף אינדוסטריע (דייטשיש: Zellstoffindustrie) (ענגליש: Cellulose industry), מאשינען בוי, מעטאלורגישע מעטאל און נאך. די ווירטשאפט פון אויבער עסטרייך איז געשטעלט פון א קאמבינאציע וואס גלידערט איין אין זיך ריזיגע בארימטע אונטערנעמען און אויסער דעם נאך פילצאליגע אנדערע מיטלמעסיגע און קליינע געזעלשאפטן. איבער 42 טויזנט פירמען זענען טעטיג אין אויבער עסטרייך.
דער אנטייל פון אויבער עסטרייך אין ברוטא אינלענדישער פראדוקט שטייט אויף 16%, און ביי דער אהערשטעלונג פון אינדוסטריעלע-גיטערן 22%.
דער פירנדע ווירטשאפט-צווייג איז דער דינסט-לייסטונג סעקטאר. ארום 44% פונעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט ווערן דווקא אין דעם סעקטאר פראדוצירט.
דער טייל פון דער אינדוסטריע שטייט אויף 30%. צווישן די פירנדע צווייגן פון אינדוסטריע זענען: שטאל, כימיע און מעטאל אינדוסטריע - ווי אויך מאשינען-בוי, וואס ברענגען ארויס 58% פון אלע אינדוסטריעלע-גיטערן אין אויבער עסטרייך און 60% פון די באשעפטיגטן און אנגעשטעלטע אין דעם געביט.
Fest-Alpine Stahl (שטאל און ענדליכע פראדוקטן), Siemens FAI (אויסשטאטונג פאר דער הוטעס אינדוסטריע), BMW Motoren (מאטארן פראדוצירונג),
Habau (קאנסטרוקציע און נאך צוגעהעריגע גיטערן) און Steier-Motors (ערצייגונג פון דיזל מאטארן).
די יערליכע צאל פון טוריסטן וועלכע באזוכן אויבער עסטרייך, איז מער ווי זיבן מיליאנען. די וויכטיגסטע טוריסטישע צענטרען ליגן אין זאלצקאמערגוט.
לויט אן אומפראגע די באליבסטע אורלויב ערטער זענען סאנקט וואלפגאנג, שאלערבאך און האלשטאט.
סקי ערטער, פערדן, פולשטאנד פון אזערעס, טייכלעך, בערג און וועלדער זענען ווייט אנטוויקלט אין אויבער עסטרייך. די דאזיגע אינדוסטריע איז א וועזענטליכער זייל פון ווירטשאפט. געמעסען ביי דער צאל פון איבערנעכטונגען פון אויסלענדישע טוריסטן, ליגט דאס לאנד אויף דעם פערטן פלאץ אין גאנץ עסטרייך. באזונדער, ציעט אויפמערקזאמקייט ביי די טוריסטן דער בארומטער ספא און אפרו געגנט זאלצקאמערגוט, וואס איז באליבט הויפטזעכליך צוליב זיינע אזערעס, נאצינאלער-פארק און נאך. אויף דער טעריטאריע פון אויבער-עסטרייך עס זענען פאראן פילצאליגע היסטארישע און קולטורליכע טוריסטישע ערטער.
פַּרְדֵּס חַנָּה–כַּרְכּוּר‎ איז א לאקאלער ראט אין דעם חיפה דיסטריקט פון ישראל, וואס איז געשאפן געווארן אין 1969 פון די צוויי זידלונגען פרדס חנה (געגרינדער 1929) און כרכור (געגרינדעט 1913). דאס שטעטל האט 39,561 איינוואוינער (2016).
דער יישוב כרכןר איז געגרינדעט געווארן אין 1913 דורך רוסישע יידן פון דער חובבי ציון באוועגונג.
דער יישוב פרדס חנה איז געגרינדעט געווארן צו וואקסן ציטרוס פרוכט און האט באקומען דעם נאמען חנה נאך דער טאכטער פון נתן מאיר ראטשילד.
אין די 1950ער יארן זענען די דערפער תל שלום און נוה אפרים געווארן צונויפגעמישט מיט פרדס חנה. אין 1969 זענען פרדס חנה און כרכור געווארן א שטעטל מיט איין לאקאלער ראט.
קאַזאַן (;) איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון דער רעפובליק פון טאטארסטאן, רוסלאנד. מיט א באפעלקערונג פון  1,143,535, איז די אכט מערסט באפעלקערטע שטאט אין רוסלאנד. קאזאן ליגט ביים צוזאמענפלוס פון די וואלגא און קאזאנקע טייכן אין אייראפעאישן רוסלאנד. דער קאזאן קרעמלין איז א  וועלט ירושה ארט.
אין 2015, האבן 2.1 מיליאן טוריסטן באזוכט קאזאן, א 20% פארמערונג אין פארגלייך מיט 2014.
אין די סוף 1980ער יארן און אין די 1990ער יארן נאך דער צערירונג פונעם סאוועטן פארבאנד, איז קאזאן ווידעראמאל געווארן דער צענטער פון דער טאטערן קולטור און אידענטיטעט. ווען קאפיטאליזם איז צוריק איז קאזאן געווארן איינער פון די וויכטיקסטע צענטערן פון דער רוסישער פעדעראציע. די שטאט איז געגאנגען פון 10טן צום 8טן ארט אין דער באפעלקערונג פאררעכענונג פון רוסישע שטעט.
קאזאן איז איינער פון די גרעסטע אינדוסטריעלע און פינאנציעלע צענטערן פון רוסלאנד, און א פירנדיקע שטאט פונעם וואלגא עקאנאמישן ראיאן אין קאנסטרוקציע און אינוועסטירונג.
קאזאן אינטערנאציאנאלע פליפעלד.
נאכט באקוק אויף קאזאן פון דער לופט
קאזאן אינטערנאציאנאלע פליפעלד איז פלאצירט 26 ק״מ פון דעם שטאט-צענטער.
קאזאן איז פארבונדן מיט  מאסקווע, אוליאנאווסק, יאשקאר-אלע און יעקאטעריבורג מיט דער באן.
די הויפט רעליגיעס אין קאזאן זענען סוני איסלאם און פראוואסלאוונע קריסטנטום; אויך געפינען זיך קאטאליקן, פראטעסטאנטן, יידן און באהאי.
ביז 1914 האט מען ערלויבט נאר קאנטאניסטן זיך באזעצן אין דער שטאט. נאך דער ערשטער וועלט-מלחמה זענען אנגעקומען אין שטאט א סך יידישע פליטים פון דער געגנט פון די קאמפן אין היינטיגע בעלארוס און ליטא, און זיי האבן אויפגעשטעלט א גרויסע קהילה. הרב בן־ציון חיים ציוני (זילבער) האט געדינט אלס שטאטס רב ביז די 1930ער יארן. דערנאך האט דער ראטן פארבאנד אנגעהוין רודפ׳ן יידישקייט; זיי האבן פארשלאסן אלע יידישע מוסדות און האבן קאנפיסקירט די שול. אין דער תקופה פון פערעסטרויע און גלאסנאסט אונטער מיכאיל גארבאטשאוו האט מען באנייט יידישע טעטיקייטן. אין תשנ״ז איז אנגעקומען הרב יצחק גארעליק, א ליובאוויטשער, אין קאזאן און מען האט אים באשטימט הויפט רב. אונטער זיין פירערשאפט האט די קהילה געבליט ווייטער. קאזאן האט א שול, און אין תשע״ח האט מען געעפנט דארט א ישיבה.
רוסיש ווערט ברייט גערעדט אין שטאט. ביי די טאטערן רעדט מען אויך טאטעריש.
די שטייפע וויידלען פון פיקהאלצן העלפט זיי קלעטערן און זוכן עסן, ניצנדיק דעם וויידל ווי אן אונטערשפאר. דא רוט א גאלדענער רוקן פיקהאלץ בשעת זוכן פאר עסן, שטיצן זיך אויפן וויידל.
די פיקהאלצן (העברעאיש: נקריים, ענגליש: Woodpecker, דייטשיש: Spechte), זענען א טייל פון דער פאמיליע Picidae. מיטגלידער פון דער פאמיליע קען מען געפינען איבער דער גארער וועלט, אויסער פון אויסטראליע, ניי זילאנד, מאדאגאסקאר און אנטארקטיקע. רוב זגאלן לעבן אין וועלדער.
מאפע פון טעקטאנישע פלאטער אין דער וועלט
דער רינג פון פייער איז א געגנט פונעם פאציפישן אקעאן וואו כסדר פאסירן ערדציטערנישן און וואולקאנען אויפרייסן צוליב דער באוועגונג פון טעקטאנישע פלאטעס.
מער ווי 80% פון אלע וואולקאנען אויפרייסן און ערדציטערנישן אין דער וועלט פאסירן אין די געגנטן. דער רינג פון פייער איז דער גרענעץ צווישן דער פאציפישער פלאטע אין צענטער און זיבן ארומיגע טעקטאנישע פלאטעס.
אומגעפער א מיליארד באוואוינער וואוינען אין די געגנטן פונעם רינג פון פייער און זייער לעבן איז שטענדיג אין געפאר. די לענדער אריינגערעכענט אינעם רינג פון פייער זענען די פיליפינען, מאלייזיע, אינדאנעזיע, טיילאנד, יאפאן, קאנאדע, די פאראייניגטע שטאטן, מעקסיקע, עקוואדאר און טשילע. אין טשילע פאסירן ערדציטערנישן איינער נאכאנאנד מער ווי אין אלע אנדערע לענדער.
הרב דוב יפה (ט"ו סיון ה'תרפ"ח, 3טן יוני 1928 - י"ט מרחשוון ה'תשע"ח, 8טן נאוועמבער 2017) איז געווען דער משגיח אין דער כנסת חזקיהו ישיבה אין כפר חסידים, אין דער קול יעקב ישיבה אין ירושלים און אין דער קרן אורה ישיבה אין כרמיאל. ער איז געווען איינער פון אויסגעצייענטע בעלי מוסר אין די ת״ש יארן.
a> צום שיעור פון הרב אליהו אליעזר מישקאווסקי אין דער כנסת חזקיהו ישיבה.
ער איז געבוירן געווארן אין ווילנע צו צבי יחזקאל און טובה גיטל יפה. אין יאר ה'תרצ"ה איז די משפחה ארויפגעגאנגען אין ארץ ישראל און האט זיך באזעצט אין תל אביב. ער האט געלערנט אין יישוב החדש, חברון, פאנעוועזש און סלאבאדקע. ער האט זיך געהאלטן בקשר מיטן חזון איש און ער פלעג איבערזאגן ווערטלעך פון אים.
אין די תש״ך יארן האט מען אים באשטימט משגיח אין דער  כנסת חזקיהו ישיבה, אין דער תקופה ווען הרב אליהו לאפיאן איז געווען דער מנהל רוחני פון דער ישיבה. אלול תש"ל, נאך לאפיאן׳ס פטירה, האט ער איבערגענומען דעם אמט פון מנהל רוחני פון ישיבה. ער האט געוואוינט אין רכסים, נאענט צו דער ישיבה. אויך האט ער געדינט ווי משגיח אין קול יעקב אין ירושלים און אין קרן אורה כרמיאל.
כ"ו אב תשע"ב איז ער געווארן א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.
זיינע שמועסן.
הרב יפה האט געגעבן יעדע וואך צענדליגער מוסר שמועסן און וועד׳ן אין די ישיבות וואו ער איז געווען משגיח און אויך אין בית המוסר אין ירושלים.
הרב יפה האט געהייראט רבקה כהן, א יתומה וואס איז אויפגעוואקסן ביי איר פעטער הרב אהרן כהן, ראש ישיבה אין חברון. זייערע קינדער זענען
חתן מאהל איז אן אלטער יידישער מנהג ווען דער חתן מאכט א סעודה די נאכט פאר דער חתונה.
היינט איז דאס איז איינגעפירט אין עטליכע חסידישע הויפן.
איבער דעם מנהג.
ביי א סאך רעבישע משפחות (פארן שרעקליכן חורבן אייראפע, איז דער מנהג געווען אנגענומען אויכעט ביים המון עם) און הויפטזעכלעך אין הויפן וואס שטאמען אפ אורשפרינגליך פונעם טשערנאבלער בוים-שטאם, אזוי ווי סקווירא, רחמיסטריווקא, טשערנאבל, און אויך אין בעלזא, וויזשניץ און נאך, פירט מען זיך אז אין דער נאכט פאר דער חתונה, דער חתן ווערט ארומגעפירט אין הקפות און מיט געזאנג באגלייט דורך די מחותנים ארום דער שטאט אדער ארום דעם בית מדרש פונעם הויף. דערנאך א פייערליכע סעודה ווערט צוגעשטעלט פאר די חסידים אין דעם בית מדרש. די פאראנשטאלטונג ווערט געזיגלט מיט א מצווה טאנץ פונעם חתן מיט דער כלה דורך א גארטל, אין פארנט פונעם רבי, מחותנים און די חסידים, אויסער בחורים וואס זענען נישט ערלויבט צו זיין אנוועזנד ביי דעם מעמד צוליב צניעות אנגעלעגנהייטן. טראצדעם וואס עס רעדט זיך פון א פארצייטישן הייליגן מנהג וואס איז געווען אנגענומען נאך ביי צדיקים פון די פריערדיגע דורות, עס זענען געווען און אויך עס זענען פאראן ביז היינטיגן טאג הויפן וואו מען איז שטארק קעגן דעם שטייגער, און איבערהויפט קעגן דעם אז דער חתן זעט זיך מיט דער כלה נאך איידער זיי שטייען אונטער דער חופה און טאנצט מיט איר מצווה טאנץ. צווישן די חסידותן וואס זענען קעגן דעם מנהג קען מען אריינרעכענען: צאנז, סאטמאר און נאך. דער ישמח משה, גרינדער פון שושלת סיגעט-סאטמאר, איז ארויסגעקומען מיט א שארפן בריוו קעגן דעם מנהג. צום ביישפיל אין סקווירא איינער פון די תנאים פאר מען שליסט א שידוך איז אז מען מוז מאכן א חתן מאהל פאר דער חתונה, קעגנזאץ צו סאטמאר וואו מען איז נישט מסכים אונטער סיי וועלכע אומשטענדן צו מאכן א חתן מאהל. אין יאר ה'תשכ"ו ווען ס'איז פארגעקומען אין קרית וויזשניץ אין בני ברק, די חתונה פון רבי אהרן טייטלבוים, איינע פון די צוויי סאטמארער רביס, מיט מרת סאשע, טאכטער פון הרה"ק רבי משה יהושע האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון בני ברק, האט מען געמוזט אין וויזשניץ מוותר זיין אויפן מנהג צוליב דער סאטמארער זייט. אין דער גרויסארטיגער חתונה פון הרב זאב שטערנבוך, זון פון רבי ברוך, רב פון וויזשניצער חסידים אין דער שטאט מודיעין עילית און איידעם פונעם וויזשניצער ראש ישיבה מנחם ערנסטער, מיט אן אייניקל פונעם צאנזער רבי, רבי צבי אלימלך האלבערשטאם, אין יאר ה'תשע"ח, האט מען אויכעט געמוזט מוותר זיין אויפן מנהג. ביי דער חתונה פון רבי אהרן מרדכי רוקח, זון פונעם בעלזער רב, רבי ישכר דוב אין יאר ה'תשנ"ג איז דער חתן מאהל געפראוועט געווארן מיט דער באטייליגונג פון טויזנטער חסידים פון ביידע הויפן, וויזשניץ און בעלזא, און דער חתן האט געטאנצט מצווה טאנץ, אבער ביי די אייניקלעך אין בעלזא מאכט מען א חתן מאהל מיט א סעודה און גראמען אבער אהן קיין מצווה טאנץ.
רבקה ״ריקי״ ראַט (געב' 1981) איז א ארץ ישראלדיגע זשורנאליסטקע און קאלומניסט פאר מקור ראשון, אַ קאָמענטאַטאָר אויף דעם 10 קאנאל, איבערן רעליגיעזן סעקטאָר, און א געזעלשאַפטלעכע אַקטיוויסט (אין "בת מלך") פֿאַר רעליגיעזע און חרדישע פרויען וואָס זענען קרבנות פון געוואַלד.
ריקי איז געבוירן געווארן, און איז געווארן אויפגעצויגן, אין נתניה.
זי איז געהייראט און האט פינף קינדער. זי וואוינט אין פתח תקווה מיט איר מאַן, יאיר.
פּאָנעװעזש () איז די פינפטע גרעסטע שטאט אין ליטע. ער האט א שטח פון בערך פופציג קוואדראט ק״מ און א באפעלקערונג איבער 119,000 (2004), מערסטנס ליטווינער. די שטאט ליגט אינעם פלוין פונעם טייך נעוועזש. דער נאמען פון דער שטאט באדייט "אוייפן נעוועזש".
פאנעוועזש געפינט זיך אין צענטראל ליטע אויפן האלבן וועג צווישן ריגא און ווילנע, די צוויי גרעסטע שטעט אין די באלטישע לענדער. זיין צענטראלע געאגראפישע לאקאציע מאכט גרינג דער פארקער דורך גיכע שאסייען און אייזנבאנען צו און פון אנדערע שטעט אין ליטע, ווי אויך צו קעניגסבערג, די הויפטשטאט פון קאלינינגראד גובערניע, א רוסישע ענקלאווע אין ליטע.
נאך דער  אינדוסטריעלער רעוואלוציע, וואס האט פאסירט אין ליטע אינעם סוף פונעם 19טן יארהונדערט, זענען די ערשטע אונטערנעמונגען אויפגעשטעלט געווארן אין דער שטאט, די באנק סיסטעם איז געווארן פארברייטערט און דער האנדל האט געוואקסן. אין אנהייב דעם 20סטן יארהונדערט איז די שטאט געווארן א חשובער עקאנאמישער און קולטורעלער צענטער. אין דער תקופה צווישן די צוויי וועלט-מלחמות, ווען ליטע איז געוואן אומאפהענגיק האט די באפעלקערונג פון דער שטאט ווייטער געוואקסן. ביים צענזוס פון 1923, האט די שטאט געהאט 19,000 באוואוינער. אין 1939 איז די צאל ארויף צו 26 טויזנטע. אין יוני 1940 האבן רוסישע קראפטן איבערגעוועלטיגט די שטאט, און האבן געמאלדן איר אנעקסירונג צום סאוועטן פארבאנ. א גרויסע צאל איינוואוינער זענען געווארן דעפארטירט קיין סיביר אדער האבן געליטן אנדערע רדיפות. אין יולי 1941 איז די שטאט איינגענומען געווארן דורך די נאציס אין אפעראציע בארבאראסע.
אין דער יידישער היסטאריע איז די שטאט באוואוסט צוליב דער פאנעוועזשער ישיבה וואס דער לעצטער רב (פון תרע״ט ביז ת״ש), הרב יוסף שלמה כהנעמאן, האט אויפגעשטעלט אין בני ברק אויפן נאמען פון דער פאנעוועזשער קהילה.
הרב כהנעמאן האט לכתחילה אויפגעשטעלט די ישיבה ״אהל יצחק״ (אויפן נאמען פונעם פריערדיקן רב) אין פאנעוועזש, און די ישיבה איז גערעכנט געווארן איינע פון די חשוב׳סטע ישיבות אין ליטא אין דער תקופה צווישן די צוויי וועלט-מלחמות.
פאר דער ערשטער וועלט־מלחמה זענען יידן געווען 36% פון די איינוואוינער אין דער שטאט, עטלעכע 7,000 מענטשן. שפעטער איז די צאל אראפגעגאנגען ביז אין 1939 זענען זיי געווען נאר 6,000 (22% פון די איינוואוינער).
בת מלך (יודיש: די טאכטער דעם קעניגס) איז אן אינסטיטוציע אין מדינת ישראל וואס העלפט רעליגיעזע און חרדישע פרויען וואָס זענען קרבנות פון געוואַלד.
זי איז געגרינדעט געווארן אין תשנ"ה (1995), און געפינט זיך אין ירושלים.
הרב חיים יוסף מאיר עלעפאנט
הרב יוסף עלעפאנט מיט זיין ווייב און קינדער (מונקאטש, ה'תרצ"ד)
רבי חיים יוסף מאיר עלעפאנט (ה' ניסן תרנ"ז - ו' אדר תשל"ו) איז געווען א רב, מגיד שיעור, משולח פאר ישיבות, זשורנאליסט, חרדיש-ציוניסטישער אקטיוויסט, און דער גרינדער פון "ברית ישורון" אין מונקאטש.
יוסף מאיר עלעפאנט איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל אויבער ווישעווע אין רומעניע, צו זיין פאטער הרב דב בעריש עלעפאנט, און זיין מוטער מרת באבא (געב׳ אייזנבערגער). ער איז אויפגעוואַקסן אין א חסידישער סביבה.
אלס בחור פלעגט ער לערנען אין דער ישיבה אין סיגעט און דערנאָכדעם – אין פרעשבורג.
אין 1920 האט ער פארהייראט זיין פרוי, שרה ניימאן פון קליטשאנעף, טאכטער פון מונקאטשער חסידים. די חתונה איז פארגעקומען אין איראסוויגעף (אונגעריש: Oroszvég). זיי האבן געהאט 4 קינדער.
זינט אָנהייב פון די 1920ער יאָרן ער איז געווען א ציוניסטישער אקטיוויסט; ערשט האט ער געהערט צו מזרחי און שפעטער צו די רעוויזיאניסטן.
אין דער צווייטער העלפט פון די 1920ער יאָרן האָט יוסף-מאיר אָנגעהויבן שרײַבן אין יידשע צייטונגען אלס זשורנאליסט, אין "דער פאקל", "דער קאנטשיק" און "דאס יידישע ווארט", אין קאשוי, טשעכאסלאוואקיי.
אין די אנהייב 1930ער יארן ער האט געגרינדעט אין מונקאַטש די רעליגיעז-ציוניסטישע יוגנט באוועגונג "ברית ישורון" (פֿאַרבונדן מיט זאב זשאבאטינסקי'ס רעוויזיאניסטן פארטיי).
אין 1934 האט ער געגרינדעט "באנק עמל" מיט ד"ר א' ראבינאוויטש פון פראג ד"ר י' האפמאן פון ריגא.
אין זומער פון 1936 האט זיין פאמיליע זיך געצויגן קיין אדא, סערביע, און אין 1939 - קיין אמריקע, ביים אויסבראך פון דער צווייטער וועלט מלחמה.
אין 1940, איז זשאַבאָטינסקי געקומען צו די פאראייניגטע שטאטן, און ער האָט געגעבן אַ רעדע אין סענטראַל פארק, און דעמאָלט האט ר' יוסף עלעפאַנט אויך געגעבן אן עמאָציאָנעלע רעדע. נישט לאנג נאכדעם איז זשאבאטינסקי פלוצלינג געשטארבן.
בשעת דער צווייטער וועלט קריג, האט ר' יוסף עלעפאנט באגעגנט עטלעכע פּאָליטישע פירער און פארלאנגט אַז זיי זאָלן העלפן די יידן פון אייראָפּע, אבער אָן הצלחה. זיינע ברידער לייזער און מענדל, און זיין שוועסטער מרים (פרידמאן), זיינען געהרגעט געווארן דורך די נאציס, צוזאמען מיט טייל פון זייערע משפחות. זיינע ברידער שלום און הערשל האבן איבערלעבט די מלחמה. זיין שווער און שוויגער זענען אומגעקומען אין אוישוויץ, צוזאמען מיט רוב פון זייערע קינדסקינדער.
אין 1963 האט ער געמאכט עליה, און געקומען וווינען אין ישראל, און דארט איז געווען א מגיד שיעור אין בני ברק.
עלעפאנט איז נפטר געווארן אין 1976, און ער ליגט אינעם פאנעוועזשער בית עולם אין בני ברק.
זיין טאכטער איז בארבארא רייסקין.
מענדל עלעפאנט און זיין ווייב
מענדל עלעפאנט (אונגעריש: "Emánuel Elefánt"; 6טן סעפּטעמבער, 1906, אויבער ווישעווע - 1942, ווילנע, ליטע) איז געווען אַ ייִדישער שרײַבער, אַ פאָעט (דיכטער), קינסטלער און זשורנאַליסט.
מענדל עלעפאנט איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל אויבער ווישעווע אין מאראמאראש, עסטרייך-אונגארן (היינט רומעניע), צו זיין פאטער הרב דב בעריש עלעפאנט, און זיין מוטער מרת באווא (געב׳ אייזנבערגער). זיין פאטער איז געווען א רב און א דיין. זיין מוטער, באַוואַ, איז געווען אַ געשעפט פרוי, זי האט געהאט זעכצן קינדער; עטלעכע זענען געשטארבן אין קינדשאַפט. ער איז אויפגעוואַקסן אין א חסידישער סביבה. מענדל האט געלערנט אין חדר און אלס בחור פלעגט ער לערנען אין דער ישיבה אין סיגעט.
אין די 1920ער יאָרן האט ער אבער דאך געמוזט זארגן פאר די חתונה הוצאות, און האט אױסגעװאַנדערט קיין ריא דע זשאנערא, בראזיל. בעת זיין וויילן אין ריא, האט ער פארעפנטלעכט אייניקע ארטיקלען און לידער. עטלעכע יאר שפּעטער האָט ער זיך אומגעקערט אהיים, און האָט פארהייראט זיין פרוי, אילאנקא (געב' בלושטיין). זיי האבן געהאט איין קינד.
אין טשעכאסלאוואקיי, צווישן די צוויי וועלט מלחמות, האט מענדל געארבעט אלס זשורנאליסט אין מונקאטש און קאשוי. אין 1929 האָט מענדל רעדאַגירט די יידישע צייטונג "דער פאקל", און דערנאָכדעם "דער קאנטשיק", און אין 1933 - "דאס יידישע ווארט", (אויף אונגאריש: "zsidó szó"), וואָס איז געווען אַ וויכטיקע צייַטונג אין קאשוי, טשעכאסלאוואקיי.
אין די שפעט 1930ער יאָרן עלעפאנט האָט רעדאַגירט א סאטירישע יידישע זשורנאל אין מונקאטש.
ביים אויסבראך פון דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער געווען אַ זשורנאַליסט פֿאַר דער לעמבערגער יידישער צייטונג, אין לעמבערג, פוילן.
רבי דוב בעריש עלעפאנט (ענגליש: "Bernard Elefant", אונגאריש: "Elefánt Bernát"; ט"ו שבט תרכ"א [1861] טאש - י"ג אייר תש"א [1941]) איז געווען א רב, דיין, מחבר-ספרים, און א באנקיר.
הרב דב בעריש עלעפאנט'ס חתימה (אונגעריש)
רבי דב בעריש עלעפאנט איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל טאש, עסטרייכער אימפעריע (היינט אין אונגארן), צו זיין פאטער הרב אברהם עלעפאנט און זיין מוטער אסתר (געב' קליין). זיין פאטער איז געווען א רב און א סוחר. זיין ברודער, זושא עלעפאנט האָט געהאַט אַ באוואוסטע זעגעווערק אין ווישעווע. ער איז אויפגעוואַקסן אין א חסידישער סביבה. אלס בחור פלעגט ער לערנען אין די ישיבות אין סיגעט, אונגוואר און אנדערע ישיבות. אין זיינע קינדעריאָרן איז ער געווען תלמיד פון דעם ייטב לב און רבי שלמה גאנצפריד, אבער שפעטער איז ער געווען א תלמיד מובהק פון הגאון רבי חיים הערש מאנהיימער זצ"ל.
אין 1884 האט ער פארהייראט זיין פרוי, באווא אייזענבערגר, אן ערשטע קוזינע זיינע. דער מסדר-קידושין איז געווען רבי יהוסף ראטנבערג פון קאסאן. זיין ווייב איז געווען אַ געשעפט פרוי. זיי האבן געהאט זעכצן קינדער; עטלעכע זענען געשטארבן אין קינדשאַפט. אין אונגארן, האט ער געדינט אלס א באנקיר (באנק פארוואלטער) פאר פרנסה. אין דער ערשטער וועלט מלחמה, איז זיין ווייב געשטארבן.
אין 1926 האט ער זיך געצויגן קיין אמעריקע (וויליאמסבורג), מיט זייַנע צוויי יונגסטע טעכטער און זיין עלצטן זון, הרב זכריהו עלעפאנט. דארט, איז ער געווען א מגיד שיעור אין ישיבת תורה ודעת.
נאך צוויי זין זענען געווען הרב יוסף מאיר עלעפאנט און דער זשורנאליסט מענדל עלעפאנט.
אין 1936, ווען ס'איז געווען א מחלוקת צווישן די תלמידים פון ר׳ חיים אברהם דובער הכהן לעווין ('דער מלאך') און ישיבת תורה ודעת, האט די דין תורה פון ר' דב-בעריש עלעפאנט געפאסקנט אז די 'מלאכים' מעגן בלייבן אין ישיבה.
אין ניו יארק, אין שנת תרח"ץ, האט ער געדרוקט זיין רבי'ס (רבי חיים הערש מאנהיימער) ספר, שו"ת "עין הבדלח". נאָך זיין טויט, האט זיין זון, הרב זכריהו עלעפאנט, געדרוקט נאך איין ספר "עין הבדולח" (שיעורים על הש"ס) אין ה'תש"ד.
טולן אן דער דונאו (אידיש: טולן אויף דעם דוניי) (דייטשיש: Tulln an der Donau) אדער איינפאך טולן, איז א שטאט אין דעם פעדעראלען לאנד אויבער עסטרייך, וועלכע ווערט באטראכט אלס דער פאליטישער און ווירטשאפטליכער צענטער פונעם טולנפעלד געגנט (דייטשיש: Tullnerfeld). טולן באדינט אויך אלס די הויפטשטאט פונעם טולן באצירק וועלכער טראגט דעם זעלבן נאמען אזוי ווי די שטאט. צוליב דער גרויסער צאל פון פארקן און גארטנס וואס געפינען זיך אין איר, ווערט די שטאט באצייכנט אלס "די שטאט פון בלומען".
טולן ליגט הארט אין דעם טולן באצירק, וועלכע באגרענעצט זיך מיטן וויענער וואלד פון דרום, און וואגראם (דייטשיש: Wagram) געבערג-קייט פון צפון. די שטאט פארמאגט א טאטאלע אויסדענונג פון 72 קוואדראט קילאמעטער און ברייטערט זיך אויס אין ריכטונג פון ביידע זייטן פונעם דוניי טייך, וועלכע פליסט דורך דער שטאט אין לענג פון ארום פינף קילאמעטער. דער אויסגעבויטער טייל פון דער שטאט געפינט זיך הויפטזעכליך דרום פונעם דוניי. די שטאט ווערט איינגעזוימט פון צוויי באכן. די גרעסערע און נייסטע געגנט פון טולן געפינט זיך אין דעם וועסטליכן טייל פון דער שטאט, און די אלטע און קלענערע געגנט געפינט זיך אין דעם אסטליכן טייל. די הייך פון דער שטאט איז 180 מעטער איבער דעם ים פלאך. די אומגעבונג פון דער שטאט, איז פולשטענדיג אויסגעפלאכט אזוי ווי דער גאנצער טולן באצירק אייגנטליך, און נאר א קליינער טייל איז א ביסל וועללענדיג (דער וועללענדיגער חלק איז געשאפן געווארן אלס א רעזולטאט פון א העפטיגער פארפלייצונג וואס האט פאסירט איינמאל און פאראורזכט אז דער דוניי האט אריינגעפליסט אין טולן און פארפלייצט די שטאט'ס אומגעבונג). טולן ליגט 40 קילאמעטער פון וויען, די הויפטשטאט פון עסטרייך.
א פארצייטישע שוהל אין טולן
געשיכטע פון דער שטאט.
טולן ווערט פארעכנט אלס איינע פון די עלטסטע און פארצייטישע שטעט אין עסטרייך. דער נאמען "טולן" שטאמט ווארשיינליך פון די קעלטן, טראצדעם וואס די טעאריע איז קיינמאל נישט באשטעטיגט געווארן (מסתמא צוליב דער אפוועזנהייט פון א באווייז). שוין פאר דער רוימישער עפאכע די געגענט איז באזידלט געווארן. אין דער ערשטער העלפט פון דעם ערשטן יארהונדערט נאך דער קריסטליכער ציילונג, האט זיך דער פלאך פון דער שטאט פארוואנדלט אין א בארימטער רוימישער פעסטונג. אין די לעצטע יארן פון דער רוימישער הערשאפט האט מען באריכטעט איבער דעם באזוך פון דעם גלח און מיסיאנער סעווערין פון נאריקום, וועמען די רוימן האבן געהאלטן פאר א "הייליגער מענטש", און אויך איז אויספירלעך באריכטעט געווארן איבער דער וואונדערבארער רעטונג פון דער שטאט פון אונטער די נעגל פון די בארבארן.
אין דער ענדע פונעם אכטן יארהונדערט איז טולן געווען א קליין שטעטל. דורך דער הערשאפט צייט פונעם קעניג קארל דער גרויסער, האט די שטאט געהאט א שטארקע אויסווירקונג אויף די האנדל מערק פונעם באבענבערגער הויז, צוליב איר לאקאציע אויף דעם דוניי טייך. צוזעצליך, האט די שטאט באקומען דעם טיטל "די הויפטשטאט פונעם לאנד". שפעטער האט טולן פארלוירן דעם טיטל און די וויכטיגקייט וואס זי האט געהאט פריער, צוליב דער גיכקייט אין דער אנטוויקלונג פון וויען, און צוליב נאך א גאנצער רייע פון צוזעצליכע געששענישן אזוי ווי צום ביישפיל פילמאליגע העפטיגע בראנדן, די אינוואזיע פון די פראנצויזן, און נאך.
אין יאר 1683 איז פארגעקומען אין דער שטאט די פארזאמלונג פון די רעגיאנאלע ארמייען מיט א ציל צו באפרייען און אויסלייזן וויען פון אונטער דעם יאך פון די טערקן.
אין יאר 1986 איז טולן געלויפן אלס קאנדידאט אין די וואלן פון א הויפטשטאט פאר נידער עסטרייך, אבער שליסליך, האט זי פארלוירן און אנשטאט דעם סאנקט פעלטן איז אויסגעוועלט געווארן צו באדינען אלס די הויפטשטאט.
הרב חיים צבי ״הערש״ מאנהיימער (אדער: מאננהיימער; ה'תקע"ד, 1814 - ליל י"ז בתמוז ה'תרמ"ו, 19 ביולי 1886) איז געווען אן אונגארישער רב און א ראש ישיבה, אב"ד אין אונגוואר, רב אין ווערבוי און אונגוואר, מחבר פון „עין הבדולח". ער איז געווען איינער פון די פירער פון ארטאדאקסישע יידישקייַט אין אונגארן.
הרב חיים צבי מאנהיימער איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל פישטיאן צו זיין פאטער הרב דוד יהודה לייב מאננהיימער בשנת ה'תקע"ד. אלס קינד איז ער שוין פאררעכנט געווען פאר א עילוי. פון דעם עלטער פון 10 יאר און ביז זיין בר מצווה האט ער געלערנט ביי רבי יעקב קאפל אלטנקונשטאט און דערנאך ביי רבי בנימין זאב לעוו. ביים עלטער פון 13 אדער 14 יאר, האט ער אנגעהויבן לערנען ביים חתם סופר אין פרעשבורג, און איז געווארן זיין נאנטער תלמיד.
זיין ערשטע רבנות שטעלע איז געווען אין שאטמאנסדארף.
אין זיינע (15) לעצטע יארן איז ער געווען רב פון אונגוואר, ביז צו זיין פטירה, י"ז תמוז ה'תרמ"ו, 20סטן יולי 1886.
נאך זיין פטירה איז זיין איידעם, הרב ברוך רייכפלד, געווארן דער ראב"ד אונגוואר.
כרמיאל באן סטאנציע איז א ישראל באנען פאסאזשירן באן סטאנציע וואס באדינט די שטאט כרמיאל. די סטאנציע האט זיך געעפנט אום 20סטן סעפטעמבער 2017, ווען מען האט געענדיגט די עכו-כרמיאל אייזנבאן פראיעקט.
סידי (ר"ת פון ענגליש CD - Compact Disc) איז א רעקארד-דיסק פארמאט וואס מען קען אויף איר היטן דיגיטאלישע אינפארמאציע ווי פון א קאמפיוטער אדער מוזיק. דאס פארבייט די אלט-מאדישע קאסעטעס און פאטיפאן פלאטעס.
ווי אזוי ארבעט דאס.
א סידי איז א דיסק - וואס מיינט א פלאכע רינדיגע זאך - וואס האט אויף זיך ארויף געשמירט א מאטריאל וואס שפיגלט צוריק ליכט, א לעיזער ליכט - וואס איז זייער פונקטליך - שיינט דערויף א לעיזער שטראל וואס שפיגעלט צוריק צו א אויג וואס ליינט די שטראל, אויב עס שיינט צוריק דאן מיינט דאס אז עפעס איז פארשריבן דארט, אויב נישט מיינט דאס אז גארנישט איז פארשריבן דארט. וויבאלד דיגיטאל אינפארמאציע איז געשריבן אין ביינערי וואס נוצט נאר צוויי סימבאלן קען מען אזוי פארשרייבן זייער אסאך אינפארמאציע.
באַווא ״בארבארא״ עלעפאנט-רייסקין (העברעיש: בָּבָא אלפנט-רייסקין, אונגעריש: Bave Elefánt-Raiskin, ענגליש: Barbara Elefant-Raiskin, י"ט תשרי ה'תרצ"א [1930], מונקאטש, טשעכאסלאוואקיי - י"א תמוז ה'תשע"ג [2013] פתח תקווה, ישראל) איז געווען א מחנכת, א לעקטאר (דאצענט) אינעם תל אָביב אוניווערסיטעט, אַ פאָעט (דיכטער), א מאָלער, און שרײַבער פון קינדער-ביכער און לערנביכער.
באווע איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאט מונקאטש, טשעכאסלאוואקיי (היינט אין אוקראינע), צו איר פאטער הרב חיים יוסף מאיר עלעפאנט, און איר מוטער מרת שרה (געב׳ נײַמאן). איר פאטער איז געווען א רב, מגיד שיעור, משולח פאר ישיבות, זשורנאליסט און חרדיש-ציוניסטישער אקטיוויסט. איר מוטער, שרה, איז געווען אַן אשת-חיל, א געשעפטס פרוי, און א מונקאטשער חסידעסטע. אין זומער פון 1936 האט איר פאמיליע זיך געצויגן קיין אדא, סערביע, און ביים אויסבראך פון דער צווייטער וועלט מלחמה אין 1939 - קיין אמריקע..
אונטערוועגס צו אמעריקע, זענען זיי געבליבן אין ענגלאַנד פֿאַר עטלעכע חדשים; אין ליווערפול, איז זי געפאלן שלאָפנדיק אויף א טשעמאָדאַן, און איז געווארן פאָטאָגראַפירט דורך דזשאן אלבאק (John Albok). דאס "פֿאָטאָ פֿון א פליט" איז געווען געדרוקט אין צייטונגען אין ענגלאנד און אויך ייִדישע צייטונגען אין אמעריקע.
אין תש"יד איז זי געווען א קינדערגארטן לערערין אין עש"י [דער זשיטאמירער תלמוד תורה דרכי נועם, אויף ענגליש: The East Side Hebrew Institute], און האט באגעגנט מיט איר צוקונפטיגן מאן, דער מנהל. אין תשי"ז האט זי פארהייראט הרב מרדכי רייסקין. זיי האבן געהאט אכט קינדער.
אין די שפעט 1960ער יאָרן האט זי באקומען איר דאקטאראט אין פסיכאלאגיע, פון ניו-יארק אוניווערסיטעט. אירע אנדערע אקאדעמישער תארים זיינען געווען אין געשיכטע, קונסט (MA), חינוך און יידישקייט.
אין תשל"ד האט זי געמאכט עליה און געקומען וווינען אין ישראל, און דארט איז געווען א דאצענט אויף ענגלישער ליטעראטור אינעם תל אָביב אוניווערסיטעט, פאר מער פון 20 יאר. זי האט פארעפנטלעכט צוויי לערנביכער אין דעם אוניווערסיטעט.
ד"ר חנה קטן (געב' י"ג תשרי תשי"ט, 27סטן  סעפטעמבער 1958) איז א דאקטערשע, גינעקאלאג, דאצענט, שרייבער און קאלומניסט.
חנה קטן איז געבוירן געוואָרן אין ניו יארק, צו איר פאטער הרב מרדכי רייסקין און איר מוטער בָּבָא רייסקין, די עלטסטע טאכטער פון אכט קינדער.
אין ה'תשל"ג, האט איר משפחה געמאכט עליה און געקומען וווינען אין ישראל, אין רמת אביב.
ד"ר קטן האָט געענדיקט שולע פון מעדיצין אין תשנ"ד (1994). זי האט געארבעט פֿאַר צען יאר אין שערי צדק מעדיצין-צענטער אלס א הויפט-דאקטאר אין דער שפיטאל־אפטיילונג פאר גינעקאלאגיע און אבסטעטריק. נאכדעם האט זי געארבעט אין דער "אין וויטרא פערטיליזאציע איינס.
אין ה'תשנ"ט (1999) זי האט געגרינדעט אן איינס פאר אין וויטרא פערטיליזאציע אין לאַניאַדאָ שפיטאל. איבער די יאָרן האט ד"ר קטן געלערנט היפנאזיע, אימאגינאטיווע פסיכאטעראפיע, אויסשולונג, פסיכאדראמא, סצענאַר־שרייבונג, שוישפיל (acting) און "ניהול רפואי".
איר משפחה.
אין תש"ם האט זי פארהייראט הרב יואל קטן, זיי האבן געהאט 13 קינדער. זיי וווינען אין מבוא חורון.
רבי זכריהו עלעפאנט אדער זכריה עלעפאנט (אונגאריש: "Zoltan Elefánt", ענגליש: "Sol Elefant";11טן פעברואר 1886, קאראס, אונגארן - יוני 1957 ניו יארק) איז געווען א מחבר-ספרים, פארלעגער און מוכר ספרים.
רבי זכריהו עלעפאנט איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאט קאראס, אונגארן, צו זיין פאטער הרב דב בעריש עלעפאנט, און זיין מוטער מרת באווא (געב׳ אייזנבערגער). ער איז אויפגעוואַקסן אין א חסידישער סביבה. אלס בחור פלעגט ער לערנען אין דער ישיבה אין סיגעט און אנדערע ישיבות.
א פאר יאר פאר דער ערשטער וועלט קריג, האט ער פארהייראט זיין פרוי, שרה (געב' כהנא, פון פוילן), וואס איז געווען מיוחס צו בעל קונטרס הספיקות. זיין עלטסטער זון, אליה, איז געבוירן געוואָרן אין 1913, אין טשעכאסלאוואקיי.
אין 1923 האט ער מיט זיין ווייב און דריי קינדער זיך געצויגן קיין ניו יארק, אמעריקע.
אין ניו יארק, האט ר' זכריה געעפנט א קליינעם ספרים געשעפט אויפן לאוער איסט סייד, 40 קאנאל סטריט, און פארקויפט "כתבי-יד יקרי-המציאות" און ספרי-תורה אויכעט.
אין שנת תרח"ץ האט ער געדרוקט מיט זיין פאטער, הרב דב בעריש עלעפאנט, זיין פאטער'ס רבי'ס (רבי חיים הערש מאנהיימער) ספר, שו"ת "עין הבדלח". נאָך זיין פאטער'ס פטירה האט ער געדרוקט נאך איין ספר "עין הבדולח" (שיעורים על הש"ס) אין ה'תש"ד.
די ישראל נאציאנאלע ביבליאטעק האט צוויי כתב־יד׳ן מיט זיין שטעמפל, וואס שטאמען פון ר' זכריה'ס פריוואטער ביבליאטעק.
אריינגאנג צו פעסטונג אין דובנא
אין דער מיטל אלטער.
די שטאט דובנא ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אין דאקומענטן פון יאר 1100. אין דעם  פערצנטן יארהונדערט איז די שטאט מיטן ארומיגן געגנט געווארן אנעקסירט צו פוילן. אין יענער תקופה האט מען געבויט די פעסטונג פון דובנא. אין 1498 האט דובנא באקומען שטאטישע רעכטן, וואס האט געצויגן צו דער שטאט נייע באוואוינער, מערסטנס יידן און ארמענער. די יידן האבן גערופן די שטאט "דובנא".
געשיכטע פון די יידן אין דער שטאט.
ביים סוף פונעם פופצנטן יארהונדערט, ווען ס׳איז ארויסגעקומען דער באפעל וואס גיט די איינוואוינער פון דובנא בירגער־רעכטן און די פרייהייט צו האנדלען, זענען געקומען וואוינען אין דובנא א סך יידן וואס האבן זיך באשעפטיגט אין מסחר און ארבעט. אין דעם צענזוס וואס מ׳האט געהאלטן אין דער שטאט אין יאר 1897 האט מען געציילט 13,785 איינוואוינער אין דער שטאט, פון זיי 5,608 יידן. אין יענער צייט האט די שטאט געהאט א יידישן שפיטאל און חדרים, אבער נישט קיין אנדער חינוך מוסדות.
דובנא איז געווען א באוואוסטער יידישער צענטער אין מזרח אייראפע. צווישן די יארן 1600–1606 איז דער רב פון דובנא געווען דער "של"ה הקדוש", הרב ישעיה הלוי הורוויץ, פון די גרעסטע רבנים פון אשכנז אין דעם 17טן יארהונדערט.
"דער דובנער מגיד".
דער מערסט באקאנטער ייד וואס זיין נאמען איז פארבונדן מיט דובנא איז געווען הרב יעקב קראנץ, אן אויסגעצייכענטער דרשן וואס האט געוואוינט און געווען טעטיק אין דובנא 18 יאר. דער דובנער מגיד איז באוואוסט פאר זיינע דרשות וועגן אמונה און מוסר, און ער האט געשאפן פיל וואונדערלעכע.
רבנים פלעגן קומען הערן זיינע  דרשות און רעדן מיט אים. ווען ער האט באזוכט ווילנע, האט דער  ווילנער גאון אים געבעטן צו זאגן מוסר. נאך זיין פטירה האט אברהם דב בער פלאם געדרוקט זיינע משלים און דרשות, און זייט דעמאלסט האט מען זיי איבערגעדרוקט  א סך מאל אין פארשידענע שפראכן.
פארן  חורבן האבן געוואוינט אין דובנא עטלעכע 12,000 יידן, וואס זענען געווען 59% פון דער באפעלקערונג.
רחל שאָרעץ (העברעיש: רחל-לאה שורץ, ענגליש: Rochelle Lee Shoretz; 27סטן יולי 1972, ברוקלין, ניו יארק - 31סטן מאי 2015 טינעק, ניו דשזערסי) איז געווען אן אמעריקאנער אדוואקאט און גרינדער און דירעקטאָר פֿון "שרשרת", אן אָרגאניזאציע וואָס שטיצט יונגע ייִדישע פרויען מיט ברוסט-קרעפס (ברוסט-קענסער).
רחל שארעץ איז געבוירן געוואָרן אין ברוקלין, ניו יארק צו איר פאטער משה (מאריס) שארעץ און איר מוטער שערי (סעריל, איצט: שערי טאנענבאום). זי האט געלערנט אין "שולמית" (אַ פרומע שולע פאר מיידלאך), און דערנאכדעם אין בארנארד קאלעדזש, און אין דער קאלאמביע געזעץ שולע. בשעת זי האט געלערנט געזעץ, איז זי געווען א רעדע שרייבער פאר דוד דינקינס, און האט פארהייראט איר מאן, יונתן (תאני) מירסקי. זיי האבן געהאט צוויי קינדער.
שאָרעץ איז געווען געריכט העלפער אין דעם העכסטן געריכט פון די פאראייניגטע שטאטן, און האט דארטן געארבעט פאר רות בעדער-גינזבורג אין 1998 און 1999. זי איז געוואָרן די ערשטע ארטאדאקס־יידישע פרוי וואס האט געארבעט אלס געריכט העלפער אין דעם העכסטן געריכט.
אין 2001, באַלד נאָך איר שטעלע אלס געריכט העלפער אין דעם העכסטן געריכט, אין עלטער 28, שאָרעץ האט אַנטדעקט אַז זי האט ברוסט-קרעפס.
שאָרעץ האָט געגרינדעט שרשרת אין 2001, פֿאַר יונגע ייִדישע פרויען מיט קרעפס. שרשרת איז געוואקסן און איז געווארן אַ נאציאנאלע אָרגאַניזאַציע, מיט אַ יערלעך בודזשעט פון איבער 2 מיליאן דאלארן.
אין 2003, זי איז געווען אויסגעקליבן אלס א "Woman to be Watched" " דורך "יידישע פרויען אינטערנאַציאָנאל".
הרב בנימין יהושע זילבער (תרע"ו - כ"ה אלול תשס"ח, 25סטן סעפטעמבער 2008) איז געווען א חרדישער פוסק הלכה און מיטגליד אין דעם מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
ער איז געבוירן געווארן אין פוילן צו ברוך און שרה זילבער. אין זיין יוגנט האט ער געלערנט א קורצע צייט אין ישיבה אין ווארשע, פון דארטן איז ער געפארן לערנען אין בישיבה אין דער שטאט בריסק. נאך צוויי יאר איז ער אריבער צו דער נאווהארדאקער ישיבה אין מעזריטש וואו ער איז געווארן מקורב צום ראש הישיבה הרב דוד בליאכער. אין זיינע יוגנט האט מען אים גערופן "בנימין הצדיק".
אין יאר תרצ״ג איז ער ארויף קיין ארץ ישראל. א קורצע צייט האט ער געלערנט אין דער בית יוסף ישיבה אין בני ברק. אין יענער תקופה איז ער געווארן נאנט צום חזון איש. נאך זיין חתונה האט ער געלערנט אינעם בית מדרש אוהל תורה אין ירושלים. אין יאר תש"י האט ער ארויסגעברענגט זיין ספר "מקור הלכה" אויף מסכת שבת, און ער האט באקומען א הסכמה דערויף פונעםחזון איש.
אין תשמ"ט איז ער געווען פון די איינציגע ליטווישע רבנים וואס האבן זיך נישט איינגעשלאסן אין דגל התורה. נאך דעם איז ער געווארן א מיטגליד אין דעם מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל וואו ער איז געווען דער איינציגער מיטגליד פון דער ליטוויש־ישיבישער וועלט. ביי די זיצונגען פון דער מועצת האט ער אויסגעדריקט אנטשלאסענע רעכטע דעות און איז געווען א שותף צו דער דערקלערונג קעגן די אסלא אפמאכן. אין זיינע לעצטע יארן איז ער אריבער וואוינען אין ביתר עילית.
זיין זון הרב יחיאל אברהם זילבער איז דער מחבר פון דער סעריע הלכה ספרים "בירור הלכה". זיין זון הרב ברוך איז דער משפיע פון דעם ברעסלאווער שטיבל אין סטאמפארד היל, לאנדאן.
סטריזשעוו (פויליש: "Strzyżów") איז א שטעטל אין דער  אונטערקארפאטישע וואיעוואדעשאפט אין פוילן, 160 קילאמעטער דרום מזרח פון קראקע, 75 קילאמעטער מערב פון פשעמישל און 30 קילאמעטער דרום מערב פון דער וואיעוואדעשאפט הויפטשטאט ריישע. דאס שטעטל געפינט זיך אין דעם טאל פונעם טייך וויסלאסק וואס איז א בייטייך פונעם סאן.
אין דעם 9טן יארהונדערט האט מען אויפגעשטעלט אין דעם געגנט א פעסטונג.
פון 1776 ביז 1919 איז סטריזשעוו געווען איינגעשלאסן אין דעם שטח פון די עסטרייכער און עסטרייך-אונגארן אימפעריעס. אין 1890 האט מען געבויט די אייזנבאן ליניע פון ריישע קיי יאסלא וואס איז אדורכגעגאנגען דורך סטריזשעוו, א זאך וואס האט געהאלפן צו זיין עקאנאמישן אנטוויקלונג. אין 1895 איז אויסגעבראכן א גרויסע שריפה אין סטריזשעוו וואס האט גורם געווען שווערע שאדן צו א טייל פון די הייזער וואס זענען געבויט געווארן פון האלץ; דערנאך האט מען ווידערגעבויט די הייזער מיט ציגלען. נאך דער  ערשטער וועלט-מלחמה איז סטריזשעוו אריבער צו דער צווייטער פוילישער רעפובליק. ביי דער צווייטער וועלט-מלחמה האט די ווערמאכט איינגענומען דאס שטעטל און האט פארטריבן אלע יידישע איינוואוינער צו די טויט לאגערן.
אין די  1960ער יארן האט אונגעהויבן עקאנאמישע אנטוויקלונג אין שטעטל און מען האט אויפגעשטעלט פאבריקן. נאך ווען די קאמוניסטישע רעגירונג איז איינגעפאלן איז די עקאנאמיע געווארן שוואכער.
אנהייב פון דער קהילה.
יידן האבן ערשט זיך באזעצט אין דעם ארט אין אנהייב דעם  17טן יארהונדערט. דער ערשטער דאקומענט וואס באווייזט אויף יידן אין שטעטל איז פון יאר 1606. סטריזשעוו איז געווען אריינגערעכנט אין די רשימות פון דעם ועד ארבע ארצות. אין 1657 האט  געארג ראקושי פרינץ פון  טראנסילוואניע אינוואדירט דעם געגנט און האט פארטיליגט דאס שטעטל. אין 1673 האבן 20 יידישע זיך באזעצט אין שטעטל. שפעטער האט מען אויפגעשטעלט א  בית עולם, און די עלצטע מצבה איז פון 1742. אין 1747 האט די קהילה געציילט 350 נפשות וואס איז געווען העלפט פון די איינוואוינער פון שטעטל, און אין 1785 האבן געוואוינט אין סטריזשעוו 508 יידן וואס זענען געווען א דריטל פון די איינוואוינער. דאן איז די קהילה געווען אינגאנצן אומאפהענגיק מיט אן אייגענע שול און בית מדרש.
רבנים פון שטעטל.
זאס שטעטל איז שטארק באוואוסט מיט זיינע רבנים און למדנים. די רבנים פון שטעטל זענען געווען (פון 1782) הרב אברהם אריה לייב הלוי בן יהודה (רבי פון הרב משה טייטלבוים דער "ישמח משה"), הרב שמואל הלוי גאלאנטי, הרב נפתלי צבי הורוויץ פון ראפשיץ, הרב צבי אלימלך שפירא פון דינאוו (דער ״בני יששכר״), הרב אלעזר שפירא פון לאנצהוט, זון פון  של רבי צבי אלימלך (האט געדינט אלס רב פון 1838 ביז 1857, דערנאך איז ער אריבער קיין לאנצהוט), הרב ישראל דב גילערנטער בעל ה"רביד הזהב" תלמידו פון הרב נפתלי ראפשיצער  הרב שלמה שפירא (ערשטער מונקאטשער רבי) זון פון הרב אלעזר שפירא.
הרב חיים שרגא פייוול פראַנק (תרס"ח, 1908 – תשל"ג, 1973) איז געווען דער רב פונעם  ימין משה געגנט אין ירושלים און א דיין אין דעם בית דין צדק פון די אשכנזים פרושים אין ירושלים.
ער איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו רב זאב וואלף פראנק, זון  פון הרב יהודה לייב פראנק און ברודער פון הרב הערש פסח פֿראנק. זיין מוטער מרים איז געווען א טאכטער פוןהרב נחום ראגזניצקי, איידעם פון הרב זלמן חיים ריבֿלין. ער האט געדינט יארן לאנג ווי דער רב און מו"ץ פון דעם ימין משה געגנט. אויך האט ער געדינט ווי א דיין אין דעם אשכנזים פרושים בית דין אין ירושלים.
הרב פראנק האט איבערגעלאזט פיר טעכטער. זיינע איידעמער זענען: הרב רפאל בנימין לעווין – זון פון הרב אריה לעווין, הרב משה אהרן ראזנטאל – רב פון שיכון הרבנים, הרב אברהם קאפשיץ – רב פון נוה צבי געגנט אין ירושלים, און הרב קרעמער אין בני ברק.
רבי שלום לאנדא איז איינער פון די דיינים אין שטאט וויליאמסבורג און האט א בית דין שטיבל מיט'ן נאמען לדון ולהורות.
ער איז א זון פון הרב יוסף דוב לאנדא פון קרית יואל און א ברודער פון הרב משה לאנדא מיאמפאלע און הנגיד יואל לאנדא.
ער האט באלאנגט ביי סאטמאר מהר"א אנפאנגט פון דעם מחלוקת און ער ווערט אפט קרעדיטירט מיטן אויפבויען די הופער ביהמ"ד אין בלויז צוויי וואכן מיטן הילף פון יצחק ראזנבערג אבער שפעטער האט ער זיך ארויס געצויגן פון דעם און פירט אן א אייגענע ישיבה פאר עלטערע בחורים און ער איז שטארק מצליח.
חודש תשרי תשע"ז האט ער געעפנט די ישיבה עמודי דגירסא, פאר עלטערע בחורים פון קווינס ישיבה. היינט צוטאגס האט ער בחורים פון קווינס און פון מתיבתא קרית יואל און פון פיל נאך ישיבות פון איבער ניו יארק.
ער איז ברייט באקאנט מיט זיין קענטעניס אין תורת הנפש, אזוי אויך אינעם פעלד פון שלום בית ווי ער האט שוין ארויס געהאלפן צענדליגע אינגעלייט בעת צר.
אינסטאגראם איז א סאציאלע-מעדיע אפליקאציע צו טיילן זיך מיט בילדער און ווידעאס, פאר מאביל, דעסקטאפ און וועב.
עס איז באשאפן געווארן דורך קעווין סיסטראם און מייק קרוגער אום תש"ע אלס א פרייע עפפ פאר דער iOS אפערירן־סיסטעם. די ענדרויד ווערזיע איז פובליצירט געווארן אום תשע"ב.
קורח ביי דער סטודיא פון "גאַלילעאָ" אין 2014
הילַה קורח ("הילאַ קאָראַך"; געבוירן דעם 2טן מערץ 1984) איז אַן ישראלדיקע זשורנאַליסטקע, נאַראַטארין, ראדיא און טעלעוויזיע פערזענליכקייט און דאָקטערין. זינט 2007 האט זי פּרעזענטירט די פּראָגראַם "העולם הבוקר" (די וועלט היינט אינדערפרי), צוזאמען מיט אַבֿרי גלעד, וואס איז אויסגעשטראלט געווען אויף ערוץ 2 און איז אריבערגעפארן צו ערוץ 13. פאר די ישראלישע דערציערישע טעלעוויזיע האט זי פּרעזענטירט דער ישראלישער ווערסיע פונעם דייטשער פראגראם "גאַלילעאָ", און שפּעטער דער ישראלדיקער פראגראם "מתחת לעור" (אונטער די הויט).
(אוקראיניש: "Клячаново"; אונגאריש: "Klacsanó") איז א דארף אין מונקאטש דיסטריקט, זאקארפאטיע גובערניע, אוקראינע, נאענט צו מונקאטש. דאס דארף האט א באפעלקערונג פון 1,905 (לויטן צענזוס פון 2001).
דער נאָמען פון קליטשאנעף ווערט ערשט דערמאנט אין 1475.
די ערשטע באַזיצער פון דעם דאָרף זענען געווען די גאַליס משפּחה אין קליטשאנעף.
אין 1910 האט קליטשאנעף געהאט 1099 באוווינער: 62 אונגארן, 211 דייטשן און 825 רוטענער. רעליגיע: 189 קאטאליקן, 681 גריכישע קאטאליקן און 241 יידן.
אין די פינסטערע מלחמה יארן זענען צענדליגער טויזנטער אידן פון מונקאטש און דער גאנצער געגנט איינגעשפארט געווארן אין צוויי געטא'ס אין מונקאטש וואו זיי זענען געווען ביז די נאצי'ס ימ"ש האבן ליקווידירט די געטא'ס אינעם טאג ב' סיון תש"ד און זיי געפירט קיין אוישוויץ הי"ד.
סעליש (,,) איז א שטאט אין דרום-מערב אוקראינע, נאנט צו די גרענעצן מיט אונגארן און רומעניע. די שטאט איז די פינפט גרעסטע שטאט אין זאקארפאטיע גובערניע און געפינט זיך 20 ק״מ מערב פון חוסט און 29 ק״מ מזרח פון בערעגסאז. סעליש איז די הויפט שטאט פון ווינאהראדעווער דיסטריקט אין זאקארפאטיע גובערניע. די באפעלקערונג איז געווען 25,481 אין 2011.
אין 1768 האבן געוואוינט אין סעליש צוויי יידישע משפחות.
אין 1921 האבן געוואוינט אין סעליש  2,913 יידן.
אין דעם סעלישער בית עולם ליגן רבי ישראל ברוך, פאטער פונעם בעל התניא(נפטר ח' תשרי תקנ"ב) און רבי שמואל שמעלקא קליין אב"ד סעליש, מחבר פון ״צרור החיים״ (נפטר ט' אדר תרל"ה).
ברטנורא די שטאָט וואו הרב עובדיה האָט געדינט אַלס רב
רבי עובדיה ירא פון בַּרטֶנוּרָא, באוואוסט אויך מיט די ראשי תיבות דער רַע"ב (געבוירן בערך אין יאר ה'ר'–ה'ר"י, 1440–1450 און נפטר אומגעפער ה׳רע״ה 1515), איז געווען א פוסק, א מפרש, א שטאטס רב און דער מנהיג פון דער יידישער קהילה אין ירושלים אין דער סוף פון דער מאמעלוכער תקופה. ער איז מערסט באוואוסט פאר זיין פירוש אויף משניות.
רבי עובדיה איז געבוירן געווארן אין איטאליע צו רבי אברהם ירא פון דער שטאט בערטינארא (Bertinoro), אדער בארטנורע (Bartnòra) אין דעם ראמאנישן דיאלעקט אנגענומען אין דעם געגנט, וואס ליגט אין היינטיגן פארלי-טשעזענע פראווינץ אין עמיליא-ראמאניא רעגיאן.
אין זיין יוגנט הא ער געלערנט אין דער ישיבה פונעם מהרי״ק,  רבי יוסף קאלאן, וואס איז דעמאלסט געווען אין באלאניע, די הויפטשטאט פון עמיליא-ראמאניא, נאנט צו זיין געבורטס שטאט בארטנורע. דערנאך האט ער געוואוינט עטלעכע יאר אין סאן גינעסיא, א קליין שטעטל אין  מאטשעראטא פראווינץ אין מארקע רעגיאן, זעכציק ק"מ דרום־מערב פון דער הויפטשטאט פונעם רעגיאן, אנקאנע. אין אנהייב פון די ה׳ר״ם יארן איז ער געווען שטאטס רב אין טשיטא די קאסטעלא, וואס געפינט זיך אין דעם אויבערשטן טייל פון דעם טייך טיבער אראפ די אפענינען בערג, אין צפון פון אומבריע רעגיאן אין איטאליע. אין יענער תקופה איז ער אויך געווען גערעכנט צווישן די חשובע  יידישע באנקירן אין שטאט.
קאראס אדער ניר-קאראס (אונגעריש: "Nyírkarász" אדער "Karász") איז א דארף אין סאבאלטש-סאטמאר-בערעג ראיאן, אונגארן, 13 ק״מ דרום פון קליינווארדיין און 33 ק״מ צפון־מערב פון נירעדהאז. דאס דארף האט א באפעלקערונג פון 2,297 (לויטן צענזוס פון 2011).
אידן האבן זיך באזעצט אין קאראס אין די אנפאנג דעם 18טן יארהונדערט. עס איז געווען א שול, תלמוד תורה און א חדר. די געמיינדע האט געהאט א רב, שוחט, מלמד און שמש.
אין 1880 זענען געווען 220 אידן אין קאראס. רבי משה אברהם אייזענבערגער איז געווען רב און א מורה הוראה אין קאראס, צווישן 1850 און 1890.
אין די יארן פאר דעם צווייטן וועלט קריג, איז געווען רבי משה נחמיה ליפשיץ דער שוחט ומו"ץ אין קאראס.
אין 1930 זענען געווען 164 אידן אין דער קהילה.
ראדאמישל (פויליש: "Radomyśl Wielki גרויס־ראַדאמישל") איז א שטעטל אין מעליצער קרייז אין דער אונטערקארפאטישער וואיעוואדעשאפט, פוילן, 97 ק״מ מזרח פון קראקע, 55 ק״מ מערב פון ריישע און 29 ק״מ צפון־מזרח פון טארנע.
יידן אין  ראדאמישל.
אין 1890 איז די צאל יידן אין ראדאמישל געווען 1,920, און אין 1910 איז געווען 1,875.
צווישן די צוויי וועלט-מלחמות האבן געוואוינט אין שטעטל 1,422 יידן, א מערהייט פון די איינוואוינער, און ס׳זענען געווען טעטיג אין שטעטל די ציוניסטישע פארטייען און אגודת ישראל. אין די 1930ער יארן האבן די יידן געליטן פון אנטיסעמיטישע קאנספיראציעס קעגן זיי פון זייערע פוילישע שכנים.
איינער פון די באוואוסטער רבנים איז געווען הרב שמואל ענגל. נאך אים האט געדינט זיין זון רבי חיים.
אין שטעטל זענען געווען שטיבלעך פון די גראדזשיסקער און זשאבנער חסידים. רבי אברהם חיים הורוויץ פון פלאנטש האט געוואוינט אין שטעטל א געוויסע צייט. זיין איידעם רבי יואל טייטלבוים, שפעטער געווארן סאטמארער רב, האט געגעסן "קעסט" ביי אים אויף א יאר.
רבי משה אברהם אייזענבערגער (1823 פראנקפורט - 31 יאנואר 1890 קאראס) איז געווען רב און א מורה הוראה אין קאראס (אונגארן), צווישן 1850 און 1890.
רבי משה אברהם אייזענבערגער איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאט פראנקפורט, דייטשלאנד, צו זיין פאטער דב-בעריש אייזענבערגר און זיין מוטער בבא (געב' ראפאפורט). ער האט געהאט איין ברודער (יצחק מענדל) און צוויי שוועסטער (שיינדל און מרים).
אלס בחור פלעגט ער לערנען אין ישיבה אין פרעשבורג, און דארט איז ער געווען א תלמיד פון דעם חתם סופר.
ער האט פארהייראט זיין פרוי, רבקה (געב' עלעפאנט), און זיי האבן געהאט 6 קינדער: גרשון, יצחק, חנה-איידל, גיטל, רייזל און באווא. זיין ווייב, רבקה, איז געווען אַ געשעפט פרוי. בערך אין תר"י (1850) ער איז געווארן רב אין קאראס, אונגארן, וואו ער האט געהאלטן דאס רבנות פערציק יאר (צווישן 1850 און 1890), בחינם אן אפצאל.
זיין איידעם איז געווען הרב דב בעריש עלעפאנט.
קעמעטשע (אונגעריש: "Kemecse") איז א שטעטל אין סאבאלטש-סאטמאר-בערעג ראיאן, אונגארן, 14 ק״מ צפון פון נירעדהאז. קעמעטשע האט א באפעלקערונג פון 4,787.
אין 1880 האבן געוואוינט אין קעמעטשע 297 יידן, און אין 1930, 367 יידן.
קאסאן אדער קאסאני (אוקראיניש: "Косонь"; אונגאריש: "Mezőkaszony") איז א דארף אין בערעהאווע ראיאן, זאקארפאטיע אובלאסט, אוקראינע, 20 ק"מ צפון-מערב פון בערעהאווע (בערעגסאז). דאס דארף האט א באפעלקערונג פון 1,905 (לויטן צענזוס פון 2001).
קאסאנער חסידות.
רבי יהוסף ראטענבערג (ג' באב ה'תרי"ג [1853] - תרע"א [1911]), דער איידעם פון רבי משולם פייש פון טאש, האט געגרינדעט זיין הויף אין קאסאן נאך דער פטירה פון זיין שווער. היינט פירן זיינע אייניקלעך הויפן אין בארא פארק.
קאסאן איז אן אונגאריש חסידות געגרינדעט אין די תר״מ יארן דורך רבי יהוסף ראטנבערג, איידעם און ממלא מקום פון רבי משולם פייש פון טאש.
דאס חסידות שטאמט פון דעם זידיטשויבער חסידות, און איז הויפטקווארטירט היינט אין בארא פארק, ברוקלין. דער היינטיקער קאסאנער רבי איז רבי מאיר יהוסף ראטנבערג.
רבי יהוסף ראטנבערג איז געבוירן געווארן ג' אב ה'תרי"ג. זיין פאטער הרב צבי הירש פון טלוסט איז געווען א זון פון רבי יוסף, רב אין קאזאווע, און רייזל, א טאכטער פון רבי צבי הירש פון זידיטשויב. זיין מוטער חיה דרעזיא איז געווען א טאכטער פון הרב שמואל ווילנער, רב אין האליטש. רבי יהוסף איז געווען א תלמיד פונעם צאנזער רב און פון רבי יקותיאל יהודה טייטלבוים פון סיגעט. ער האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון רבי משולם פייש הלוי, אדמו"ר אין טאש. נאָך זיין שווער׳ס פטירה האבן די חסידים גענומען אים צו זיין ממלא מקום, אזוי ווי זיין שוואגער אלימלך איז נאך געווען זייער יונג, אכט יאר אלט. ער האט געדינט נאכהער אין נירמאדע, דעברעצין און קאסאן. ער האט מחבר געווען דאס ספר "בני שלשים". ער איז נפטר געווארן כ"ג חשוון ה'תרע"ב.
דזשאן אלבאק (ענגליש: "John Albok", אונגאריש: "Albok János"; געב' 1894 מונקאטש - 1982 ניו יארק) איז געווען אן אונגארישער פאָטאָגראף וועלכער האט אימיגרירט קיין די פאראייניגטע שטאטן, און דאקומענטירט גאס-סצענעס אין ניו יארק בשעת דער גרויסער דעפרעסיע און דערנאָכדעם.
יאנַאש אלבאק איז געבוירן אין מונקאטש. ער איז איינגעצויגן געווארן צו דער אונגערישער ארמיי. ער האט אנגעהויבן פאטאגראפירן לעבן אין די שפּיטאָל און טורמע ווו ער האט געארבעט. בשעת דער מלחמה, האט אלבאק'ס טאטע זיך געהרגעט און צוויי פון זיינע שוועסטער זענען געשטארבן פון הונגער.
אין 1921, אלבאק האט זיך געצויגן אין די פאראייניגטע שטאטן. אויף פרנסה, האט ער ערשטנס געארבעט אלס שניידער אין א געשעפט אויף 96 סטריט און מעדיסאן אוועניו. ער האט געדונגען א קליינעם צימער איבער דעם געשעפט, מיט זיין (אונגארישער) ווייב, אילאנא קיס.
אין 1937, אלבאק האט געווינען אַ וואכענטליך פאָטאָ-קאנטעסט געהאלטן דורך דער ניו יארק העראַלד טריבונע, און האט געווינען אויפמערקזאמקייט פון גרייס מאייר, פאָטאָ-קוראטאָר בייַם ניו יארק סיטי מוזיי.
זיין ערשטער סאָלאָ-שוי, Faces of the City, איז געוויזן געווארן אין 1938. אין 1939 האט ער אנטפלעקט זיין אַרבעט אין ענגלאנד.
אַלבאק'ס ווערק ווערט היינט געוויזן אין זאמלונגען אין דעם מוזיי פון ניו יארק, דעם מעטראָפּאָליטאַן קונסט-מוזיי, דעם געטי מוזיי, און פילע אנדערע מוסדות.
הרב ישעיהו זילבערשטיין (ה'תרי"ח, 1858 - כ"ה תמוז ה'תר"ץ, דעם 21טן יולי 1930) איז געווען אן אונגארישער ארטאדאקסישער רב, ראש ישיבה און רב אין ווייטצען, מחבר פון "מעשי למלך" אויפן משנה תורה פונעם רמב״ם.
הרב ישעיהו זילבערשטיין איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל זענטא צו זיין פאטער הרב דוד לייב זילבערשטיין, דער רב אין זענטא. ווען ער איז געווען איין יאר אלט, איז זיין משפחה ארויף אין ארץ ישראל. זיי זיינען געבליבן אכט יאר אין ארץ ישראל. אין זיינע קינדערישע יארן האט ער געלערנט אין דער עץ חיים תלמוד תורה אין ירושלים. ווען די פאמיליע האט זיך געצויגן צוריק קיין אונגארן, האט ער געלערנט ביים כתב סופר אין פרעשבורג.
ער האט פארהייראט די טאכטער פון הרב משה צבי שטערן פון אלישטאל און סערעדהעלי. נאך איר פטירה, האט ער חתונה געהאט בזיווג שני מיט לאה, די טאכטער פון הרב משה סג"ל פאלאק, רב אין באניהאד.
אין ה'תרנ"ו, 1896, איז ער געווארן רב פון ווייטצען ([https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%95%D7%90%D7%A5 העב']), ביז זיין פטירה אין כ"ה תמוז ה'תר"ץ, 21סטן יולי 1930.
א פאר הונדערט בחורים האבן געלערנט אין זיין גרויסער ישיבה אין ווייטצען, פילע פון זיי זענען שפעטער געווען חשובע רבנים.
זין: הרב אהרן זילבערשטיין, און הרב דוד לייב זילבערשטיין (דער אייניקל), מח"ס "יד דוד".
זיין איידעם איז געווען הרב יוסף יונה צבי הורוויץ גאב"ד אונסדארף און פראנקפורט, און שפעטער אין די פאראייניגטע שטאטן.
לאנדאן גאטוויק פֿליפֿעלד (IATAICAO איז לאנדאנ׳ס צווייט גרעסטע פליפעלד און דאס צוויט מערסט באשפעטיגסטע פליפעלד אינעם פאראייניגטן קעניגרייך נאך היטרוי. עס איז דאס 22סטע מערסט באשעפטיגסטע פליפעלד אין דער וועלט אין צאל פאסאזשירן א יאר (7טע לויט דער צאל פון אינטערנאציאנאלע פאסאזשירן). ביז 2016 איז עס געווען דאס מערסט באשעפטיגסטע פליפארט מיט איין סטארטפאס. (אויבוואויל גאטוויק האט א צווייטן סטארטפאס, דאס קען מען ניצן נאר ווען דער הויפט סטארטפארס איז נישט אין באניץ, אזוי ווי די צוויי זענען נאנט צו אנאנד.)
גאטוויק פליפעלד איז אין קראלי, מערב סאסעקס 5 ק״מ (3 מייל) צפון פונעם שטאט־צענטער, 46 ק״מ (28 מייל) דרום פון צענטראל־לאנדאן און 40 ק״מ (25 מייל) צפון פון ברייטאן.
גאטוויק געהערט צו און ווערט אפערירט דורך א גרופע פירמעס געפירט דורך גלאבאלע אינפראסטרוקטור שותפים (GIP). פריער האט עס געהערט צו  BAA.
גאטוויק האט אומגעפער 200 פֿאָרצילן; דאס פליפעלד האט באהאנדלט מער ווי 34 מיליאן פאסאזשירן 263,363 עראפלאן באוועגונגען אין 2006.
דאס פליפעלד איז א וויכטיגע אפעראציאנען־באזע פאר  בריטיש ערווייס, איזידזשעט און ווירדזשין אטלאנטיק. אויך איז דאס פליפעלד א הויפט באזע פאר עטלעכע טשארטער לופטליניעס. סטארטפאס 8L/26R ווערט געניצט מערסטנס ווי א טאקסי־וועג.
רבי משה שאול קליין (ו' אדר א' ה'תשי"ד, 9טן פעברואר 1954), איז א חסידישער דיין און א פוסק הלכה, ראש בית דין ד'קהל "אהבת ישראל" וויזניץ, רב פון דער "אור החיים" געגנט אין בני ברק, און ווי אויך פונעם חרדי'שן שפיטאל "מעייני הישועה".
רבי משה שאול איז געבוירן געווארן אין דער שטאט בני ברק צו זיינע עלטערן רבי שלמה און מרת שיינדל קליין, וויזשניצער חסידים. אין זיין קינדהייט האט ער געלערנט אינעם "חוג חת"ם סופר" חדר, און נאכהער האט ער פארגעזעצט צו באקומען זיין אויסבילדונג אין דער בארומטער "חכמי לובלין" ישיבה. אין עלטער פון 19 יאר האט ער ערהאלטן סמיכה להוראה פונעם ראש ישיבה הגאון רבי שמואל הלוי וואזנער זצ"ל בעל "שבט הלוי". אינעם זעלבן יאר האט ער אויך געהייראט זיין ווייב מרת שרה פראדל, די טאכטער פון רבי אלקנה אָוויטש, א משגיח אין דער וויזשניצער ישיבה.
נאך זיין חתונה האט ער אנגעהויבן צו דינען אלס א מו"צ אין אויפטראג פונעם בית הוראה "שבט הלוי". עטליכע יאר האט ער געדינט אלס ראש כולל "שבט הלוי" וואס געפינט זיך אין דער "זכרון מאיר" געגנט אין בני ברק. אין די 1980ער יארן איז ער בארופן געווארן אלס רב פון דער "אור החיים" געגנט (צוזאמען אינאיינעם מיט'ן ליטווישן רב רבי צבי פריעדמאן), און צוזעצליך איז ער באשטימט געווארן רב פון דער צענטראלער חסידישער שוהל "משכן שמואל", וועלכע געפינט זיך אויך אין דער זעלבער געגנט. אנפאנג פון די 1990ער יארן האט ער באקומען נאך א באדייטנדע און וועזנטליכע שטעלע - רב פונעם דערנעבנדיגן און בארימטן "מעייני הישועה" קראנקן-הויז. ער דינט אויך אלס ראש בית דין פונעם וויזשניצער בית דין אין קרית וויזשניץ בני ברק. אין זיין בית מדרש ס'איז פאראן א גרויסע "בית הוראה", דארט וואו ער זעלבסט און זיינע תלמידים נעמען אויף מענטשן. אויסער זיין רייכהאלטיגער טעטיגקייט און די אויבערדערמאנטע צאלרייכע אויפגאבעס וואס ער טראגט שוין אויף זיינע פלייצעס, דינט ער אויך אלס דער הויפט רב פון "וועד הרבנים ד'משמרת סת"ם", ווי אויך אלס דער הויפט רב און פארוואלטער פונעם "טהרת ישראל" אנשטאלט. רבי משה שאול איז אויך א מיטגליד אין דער לייטונג פון "קופת העיר", די גרעסטע "צדקה קאסע" איבער דער יידישער וועלט, און דינט אלס הויפט רב און פוסק פונעם "בוני עולם" ארגאניזאציע אין ארץ ישראל.
רבי משה שאול ווערט פארעכנט אלס איינער פון די פראמינענטסטע תלמידים פונעם גרויסארטיגן פוסק בעל "שבט הלוי" זצ"ל, און א רייכע צאל מענטשן ווענדן זיך צו אים אום צו ערלאנגען א היתר הוראה (ערלויבעניש צו פסק'נען הלכות).
זיין איידעם רבי אפרים נייהויז דינט אלס א דיין אין זיין בית דין.
זיין זוהן רבי שלמה איז און יאהר תשע"ז (2017), אויפגענומען געווארן אלס רב אין דער חסידישער קהילה פון דעם חרדישן שטעטל "עמנואל", און אויפגעשטעלט א "בית הוראה" ווי די דארטיגע איינוואוינער קענען קומען פרעגן פראגן אין טעגליך לעבן.
מאטעסאלקע (;) איז א שטעטל אין סאבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזשע אין צפון-מזרח אונגארן. אין 2015 האט עס געהאט 16,902 איינוואוינער.
יידן אין מאטעסאלקע.
די שול - רענאווירט געווארן, פון דרויסן
אין דעם צווייטן וועלט קריג האט מען פארשפארט אלע יידן אין א געטא, ביז שבועות תש"ד, און מען האט זיי דעפרטירט קיין אוישוויץ.
טיסאַליק ("טיסאַלאק") איז א שטעטל אין סאבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזשע אין צפון-מזרח אונגארן. אין 2015 האט ער געהאט 5,395 איינוואוינער.
אין דער שטאט האט געוואוינט דער צדיק רבי שלום מרדכי וועבערמאן, וועמען מ'האט גערופן ר' שלום ליקער, נאך דער שטאט טיסא-ליק.
שעלבים איז א פרומער קיבוץ לעבן לאטרון, וואס געהערט צו פועלי אגודת ישראל באוועגונג. שעלבים איז געגרינדעט געווארן דעם 13טן אויגוסט 1951, י"א אב ה'תשי"א. דער קיבוץ געהערט צום גזר ראיאנראט.
דער קיבוץ ציילט עטלעכע 83 משפחות.
דער ערשטער רב פונעם קיבוץ איז געווען הרב מאיר שלעזינגער.
בְּאֵרוֹת יִצְחָק איז א פרומער קיבוץ לעבן פתח תקווה, צפון-מזרח פון יהוד. צום ערשטנס בארות-יצחק איז געגרינדעט געווארן אין די צפון-מערב טייל פונעם נגב, אין 1943.
דער קיבוץ געהערט צום מודיעין ראיאנראט.
אין 2015 האט דער קיבוץ געהאט 415 איינוואוינער.
שרונה (מושבה) איז געווען אַ דייַטש טעמפּלער קאָלאָני אין תל אביב, ישראל. עס איז איצט אַ געגנט פון דער שטאָט. עס איז געווען איינער פון די ערליאַסט מאָדערן דאָרף געגרינדעט אין פּאַלעסטינע.
מיט די העכערונג פון די נאַציס צו מאַכט אין דייַטשלאַנד איז געווען אַ פאַרגרעסערן אין די נומער פון נאַצי פּאַרטיי מיטגלידער אין פּאַלעסטינע. אין מאַרץ 1933, צוויי צווייגן פון דער נאַצי פארטיי זענען געגרינדעט: אין חיפה און שאַראָנאַ-דזשאַפאַ. מיט די ענאַקמאַנט פון נאַצישע געזעצן אין דייַטשלאַנד קעגן אידישע געשעפט עסטאַבלישמאַנץ, די ייִדיש ייוואוו ימפּאָוזד אַ בויקאַט אויף טעמפּלאַר פּראָדוקטן.
ירושלים בולוואַר () איז אַ לאַנגער היסטארישער בולוואר וואס גייט אדורך דער שטעט יפו פאראלער צו דער בארטן-ליניע וואס געפינט א פאר הונדערט מעטער צו מערב, פונעם גרענעץ מיט בת ים צו דרום ביז יחזקאל גאס אין צפון וואו דער בולוואר גייט ווייטער צו דער פלאזשע.
דער בולוואר איז געבויט געווארן אין 1915 אונטער דער אטאמאנישער מלוכה דורך יידישע און אראבישע צוואנג ארבעטער, כדי צו פארבינדן די סאדן פון יפו מיט דעם שטאט-צענטער.
רבי ישראל שלום יוסף פרידמאן בן שלום (געב' כ"ט חשוון ה'תרפ"ד, נפ' ה' אייר ה'תשע"ז), איז געווען דער פאשקאנער רבי, א דאקטאר פון היסטארישער וויסנשאפט און א דאצענט אין דעם תל אביבער אוניווערסיטעט און אויך אין דעם בן גוריון אוניווערסיטעט אין באר שבע. צוזעצליך ער האט געדינט אלס ראש ישיבה פון דער מזרחי-הסדר ישיבה "אהבת ישראל" אין דעם שטעטל נתיבות.
דער פאשקנער רבי, רבי ישראל שלום יוסף פרידמאן
אורשפרינגליכע געשיכטע.
רבי ישראל איז געבוירן געווארן אין דעם שטעטל באהוש אין רומעניע צו זיין פאטער רבי יצחק, זון פון רבי משה יהודה לייב פרידמאן פון פאשקאן, און צו זיין מוטער מרת שרה דבורה, טאכטער פון רבי מנחם מענדל פרידמאן פון באהוש, וועלכער איז געווען אויך זיין פאטער'ס שוועסטער-קינד. ער איז געהייסן געווארן נאך זיין עלטער-זיידן (זיין מאמע'ס זיידע), דער רבי, רבי ישראל שלום יוסף פרידמאן פון באהוש, דער בעל מחבר ספר "פאר ישראל". ווען איז ער געווען 9 יאר אלט איז זיין מאמע נפטר געווארן. רבי ישראל האט געצויגן מיט זיך א רייכן יחוס און איז געווען אן אפשטאמלינג פון די פאלגנדע הויפן: רוזשין, קאסאוו-וויזשניץ, טשערנאביל, אפטא, סאסאוו, ראשקאוו און זלאטשאוו. זיינע עלטערן זענען געווען אייניקלעך פון רבי יצחק פרידמאן, וועלכער איז געווען באקאנט אלס דער "אדמו"ר הזקן" פון באהוש, דער עלטסטער אייניקל פון רבי ישראל פרידמאן, וועלכער איז באקאנט אלס דער הייליגער רוזשינער.
ווען איז ער געווען דריי יאר אלט האט ער אנגעהויבן צו לערנען תורה, און שפעטער האט ער אנגעפאנגען צו לערנען ש"ס און פוסקים צוזאמען מיט א פריוואטן זיבעציג יעריגן מלמד, וועמענס ערשטער תלמיד איז געווען רבי יעקב פרידמאן פון הוסיאטין. נאכהער האט באקומען אלגעמיינע וויסנשאפט, האט געלערנט פרעמדע שפראכן און פארהערט געווארן אין דער ארטיגער שולע.
ווען איז ער געווען 16, האט ער אנגעהויבן צו לערנען דויערהאפטיג מיט זיין זיידן רבי מנחם מענדל פון באהוש, וועלכן האט ער זייער שטארק באווונדערט, און וועלכער האט געהאט א שטארקע אויסווירקונג אויף זיין ערציאונג און אויף דער פארמירונג פון זיין פערזענליכקייט.
ציונות און עליה.
אין עלטער פון 18 יאר איז ער געווען טעטיג אלס א לייטער אין דעם נעסט פון דער ציוניסטישער באוועגונג "השומר הצעיר" וואס פלעגט ווירקן צווישן די אנדערע אויך אין דעם שטעטל באהוש, זיין וואוינארט. ער האט באיינפלוסט אויף פילצאליגע יוגנדליכע, קינדער פון זיין זיידנ'ס חסידים וועלכע האבן זיך דערווייטערט פון תורה און מצוות, און ער האט זיי מקרב געווען. זיינע זיידעס וואס האבן געוואוסט איבער דער דאזיגער טעטיגקייט, האבן נישט אנטקעגענגעשטעלט דערצו.
ווערענד דער צווייטער וועלט קריג האט ער זיך צוזאמען אינאיינעם מיט זיין זיידנ'ס (פון באהוש) משפחה, אריבערגעצויגן אין דער הויפטשטאט בוקארעסט, דארט וואו האט פארוויילט זיין פעטער, רבי יצחק פרידמאן, וועלכער איז שפעטער געווארן דער פערטער באהושער רבי, נאך זיין זיידנ'ס פטירה. דארט האט ער אויך אנטייל גענומען אין אונטערערדישער ציוניסטישער אקטיוויטעט אונטער דער פירערשאפט פון הרב ישראל לבנון וועלכער האט געהייראט זיין שוועסטער-קינד.
אין לויף פון זיין וויילונג אין בוקארעסט איז אהינגעקומען די משפחה פונעם וויזשניצער רבי, חיים מאיר האגער, דער "אמרי חיים", וועלכע איז ארויסגעשמוגלט פון אונגארן אין יאר ה'תש"ד. דארט האט ער אויך קענענגעלערנט זיין צוקונפטיגע ווייב, מרת ציפורה, די יונגסטע טאכטער פונעם אמרי חיים. זי האט באשלאסן בייצוטרעטן זיין פלאן, זיך באזעצן אין ארץ ישראל, און ממשיך זיין צו באיינפלוסן און מקרב זיין די יוגנד וועלכע פלעגט ער מקרב זיין אין באהוש.
רבי ישראל פרידמאן אין זיינע לעצטע יארן
אין יאר 1946 זענען ביידע ארויפגעקומען קיין ארץ ישראל און חתונה געהאט. זיי זענען געווען פון די גרינדערס פונעם "רשפים" קיבוץ, וועלכער געפינט זיך אין דעם בית שאן טאל. זיי האבן דארט געוואוינט 18 יאר. אין לויף פון דער אומאפהענגיקייט קריג האט ער זיך אקטיווליך באטייליגט אין דער שלאכט וואס האט געקעמפט קעגן די איראקישע מאכטן וועלכע זענען אנגעקומען פון יארדאניע. ער האט געארבעט אין א קו-שטאל און שפעטער אלס א פאסטוך אין דעם "עין חרוד" קיבוץ. שפעטער איז ער געווען א וועגווייזער פון די "עלית הנוער" באוועגונג גרופן, און זיין הויפטזעכליכע באשעפטיגונג איז געווען אין דעם ערציאונג'ס געביט.
רבי ישראל און זיין ווייב מרת ציפורה האבן געלעגענטליך געדינט אלס סעקרעטארן פונעם קיבוץ. אין דער זעלבער צייט האבן זיי "באהאלענערהייט" געטון מצוות און רבי ישראל האט ווייטער געדאוונט און געלערנט תורה אין זיין שטוב. גלייכצייטיג האט ער געהאלטן פארהעלטניש מיט זיין פאטער און פעטער וועלכע האבן געוואוינט דעמאלטס אין תל אביב. די בר מצווה פון זיין עלטסטן זון הרב מנחם מענדל משה לייב איז אפגעהאלטן געווארן אין תל אביב ביים פעטער.
ווען זיין שווער דער וויזשניצער רבי איז קראנק געווארן, איז זיין ווייב מרת ציפורה אריבערגעצויגן צו וואוינען אין בני ברק, אום צו קומערן אויף איר פאטער דער רבי, און האט מיטגענומען מיט זיך אירע צוויי קליינע קינדער הושע און שמואל. נאך וואוינענדיג א האלב יאר אין בני ברק, האט זי נישט געוואלט צוריקצוקערן צום פרייען קיבוץ, און האט ענטשיידעט בייצוטרעטן דעם רעליגיעזן קיבוץ "סעד". רבי ישראל שלום יוסף איז געבליבן אין זיין פעדאגאגישן בארוף פאר דעם קומענדיגן אנדערהאלב יאר צוזאמען אינאיינעם מיט די צוויי עלטערן זון מנחם מענדל משה לייב און ירמיהו. די משפחה האט זיך געווענליך פאראייניגט אויף שבתים אין דעם "סעד" קיבוץ.
אין יאר 1964 האט זיך די משפחה אריבערגעצויגן אין מארסיי, פראנקרייך צוליב א שליחות אויפגאבע אין אויפטראג פון דער ציוניסטישער אגענטור. רבי ישראל שלום יוסף האט דעמאלטס געטוישט זיין נאכנאמען פון פרידמאן צו "בן שלום". אין מארסיי האט ער אונטערגעריכטעט אידישקייט, און האט ערלעדיגט א אונטערשטיצנדיגע דעמאנסטראציע אין מדינת ישראל איידער די זעקסטאגיגע קריג האט אויסגעברויכן. נאך דער מלחמה האט די פרידמאן-בן שלום משפחה זיך ווידער צוריקגעקערט אין ארץ ישראל, און האט זיך ווידער באזעצט אין דעם "סעד" קיבוץ.
רבי ישראל האט אנגעפאנגען צו לערנען אקאדעמישע שטודיען אין זיינע פערציגערס. אין יאר ה'תשמ"א האט ער ערהאלטן א דאקטאראט וועלכער האט ער אדורכגעפירט אין דער שולע פאר וויסנשאפט פון אידישקייט, אן אפטיילונג פונעם תל אביבער אוניווערסיטעט. די טעמע פונעם דאקטאראט איז געווען: "בית שמאי און זיין פלאץ אין דער פאליטישער און געזעלשאפטליכער פון ארץ ישראל אין דעם ערשטן יאהונדערט צו דער ציילונג". נאכהער פלעגט ער אונטעריכטן עטליכע יארן אין דעם תל אביבער אוניווערסיטעט, און שפעטער איז אריבער צום בן גוריון אוניווערסיטעט אין דעם נגב, דארט וואו האט ער אונטערגעריכטעט איבער די געשיכטע פונעם אידישן פאלק, נעמליך, איבער דער עפאכע פון בית שני, משנה און תלמוד. ער האט פארגעצעזט אונטעריכטן אפילו נאכדעם וואס איז ער שוין ארויס צו פענסיע. גלייכצייטיג פלעגט ער אויכעט פארלערנען אין דעם פיליאל פון דער "ספיר" אקאדעמיע וועלכע געפינט זיך נעבן שדרות.
אנפאנג פון די 2000ער, האט ער פארלאזט די אקאדעמיע און אריבערגעגאנגען וואוינען אין דער "בית ישראל" געמיינדע (די געמיינדע באשטייט בעיקר פון מזרוחניקעס) וועלכע הויפטקווארטירט אין דער "גילה" געגנט אין ירושלים, וואו האט ער אנגעהויבן אויפטרעטן און פארלערנען שיעורי תורה אינעם בית מדרש וועלכן זיינע קינדער רבי הושע, דער היינטיגער פאשקאנער רבי, און זיין טאכטער מרת שרה אפלבוים האבן אויפגעשטעלט. צוזעצליך, פלעגט ער אויך פארלערנען שיעורים אין דער "הסדר" ישיבה פון נתיבות וועלכע געהערט צו דער מזרחי באוועגונג, און וועלכע איז געגרינדעט געווארן דורך זיין זון הרב שמוליק. ער האט דארט אויסגעלערנט פאר זיינע תלמידים חסידות און גמרא, אויף דער חסידישער באגייסטערונג, איינפלעכטנדיג דערמיט געזעלשאפטליכן און היסטארישן הינטערגרונד.
אין זיינע לעצטע יארן האט ער באנייט דעם וועג פון זיינע אבות די רבי'ס און אנגעפאנגען צו פירן טישן אין די יארצייטן פון זיינע זיידעס, און אויך אין פארשידענע אנדערע געלעגנהייטן. טראצדעם וואס ער פלעגט גיין מיט א געשטריקטער קאפל, אויף שבתים און ימים טובים פלעגט ער אנטוהן א בעקיטשע, און טראגן א שטריימל מיט א הויכער קאפל ווי דער מנהג ביי רבי'ס וועלכע שטאמען אפ אורשפרינגליך פונעם רוזשינער גזע. ווען די טישן זענען געפראוועט געווארן אינמיטן דער וואך פלעגט ער טראגן א קאלפיק.
אור לה' אייר ה'תשע"ז איז ער נפטר געווארן און באערדיגט געווארן אין דעם "נחלת יצחק" בית החיים אין גבעתיים.
מצדה איז אַן אלטע פעסטונג אויף די שפּיץ פון אַן אפגעזונדערט פעלדז, אויף דעם מזרח ברעג פון מדבר יהודה, וואָס הייבט זיך 63 מעטער איבערן ים המלח, און 450 מעטער איבער דעם ים המלח צו זייַן פֿוס.
"מצדה" איז איינער פון די שטארקסטע אטראקציע צענטערן אין ארץ ישראל, נישט בלויז איז זי א צענטער פאר טוריסטן צוליב איר פאנאראמע און אויג פארכאפנדע מדבר אויסקוק; נאר זי פארמאגט אונטער זיך אסאך אידישע היסטאריע; און די ציוניסטישע פראפאגאנדע האט זי פארוואנדלט אין א נאציאנאלע פלאץ פון שטאלץ, זייענדיג די יסוד פון די ציוניסטישע אוואנטוריסטישע לעבנס-שטייגער פון "רק בדם".
יעדער פאפולערער און פאליטישער באזוכער קיין ארץ ישראל טוט באקומען א קעניגליכע אויפנאמע און באגלייטונג אויף די מצדה פעסטונג, ווי מען שילדערט אז דארטן האבן הונדערטער העלדישע אידן געקעמפט קעגן די רוימער ביזן טויט.
דער באוואוסטער היסטאריקער יוסיפון באשרייבט די געשיכטע פונעם מצדה פעסטונג ווי פאלגענד: מצדה איז א ריזיגע פעסטונג אויף א גאר הויכע שפיץ בארג אין די מדבר יהודה, נאנט צום ים המלח, וואס איז געבויעט געווארן דורך דעם הערשער פון ארץ ישראל הורדוס. דער הערשער האט געבויעט אין דעם אפגעזונדערטן מדבר א הערליכע פעסטונג, פון דעם פעסטונג האט ער אפגעשלאגן עטליכע אנגריפן פון עגיפטישע, רוימישע און פערסישע קעמפער וועלכע האבן אים אנגעגריפן.
אין יאר ג' אלפים תתכ"ו, ווען טיטוס און זיינע גרויזאמע סאלדאטן האבן איינגענומען און באהערשט ארץ ישראל, האבן אידישע קעמפער, וועמען חז"ל רופן אן "סיקריקים", העלדיש געקעמפט קעגן די רוימישע אריינדרינגער, און זיי האבן געלייגט אן אויג אויף די פעסטונג, אין פאל זיי וועלן ווערן אינגאנצן באזיגט דורך די מעכטיגע רוימער.
אין יענע צייטן איז דאס אידנטום אין ארץ ישראל געווען איינגעטיילט אין עטליכע טיילן. עס זענען געווען די פרושים, דאס זענען געווען די ערליכע אידן אונטער די פירערשאפט פון די חכמים און מנהיגי ישראל, עס זענען געווען די צדוקים, און אנדערע כיתות. אויך זענען געווען די סיקריקים וועלכע זענען מיינסטנס געווען ערליך און ענדליך בדעה צו די פרושים אבער זענען געווען מער עקסטרעמיסטיש און האבן נישט אלעמאל צוגעהערט די מיינונג פון די חכמים.
איינס פון די פירער פון די סיקריקים מיטן נאמען אלעזר בן יאיר (וועמענס נאמען איז אויסגעקריצט אין די שטיינער אין די מצדה פעסטונג ביז היינט) האט אנגעפירט מיט א קאמאנדע וואס האט זיך מושטירט אין מצדה און פון דארטן אטאקירט די רוימישע באצווינגער. די קעמפער זענען געווען ערליכע אידן, און אין מצדה איז נאך היינט קענטיג די איבערבלייבענישן פון א בית מדרש און א מקוה וואס די קעמפער האבן גענוצט.
נאך א שטיק צייט האבן די רוימער אנגעגרייט א שטארקע אפענסיווע אויף מצדה, זיי האבן געברענגט זייערע קאנאנען און אטאקירט דעם בארג. פאר א צייט האבן די אידן געשטעלט א העפטיגע ווידערשטאנד, אבער דאן האבן די רוימער געטון דעם שפיצל וואס שונאי ישראל נוצן פילמאל, צו נוצן אידן אין קאמף קעגן אידן. די רומיים האבן געברענגט אידישע געפאנגענע און זיי געצווינגען צו בויען נייע טרעפ פאר די רוימישע און אזוי ארום באקומען א וועג אריין. אלעזר בן יאיר האט בשום אופן נישט מסכים געווען צו קעמפן קעגן זיינע אייגענע אידישע ברודער און דעריבער האבן די רומיים באקומען אן אויבערהאנט.
די אידן אינעם פעסטונג מיט זייערע משפחות האבן געוואוסט וואס עס ווארט זיי פון די רוימישע רציחות, און האבן דעריבער מחליט געווען נישט אריינצופאלן אין די האנט פון די רשעים, נאר ליבערשט באגיין זעלבסטמארד.
"גבורי חיל! מיר האבן זיך שוין לאנג אונטערגענומען צו דינען בלויז דעם אמת'ן גאט, און נישט דינען די רומיים, יעצט איז צייט צו פארפילן אונזער ציל! לאמיר ליבערשט שטארבן ווי גיבורים, אונז און אונזערע ליבע און גלוסטיגע פאמיליעס, לאמיר מארדן אונזערע ווייבער פאר מען פארשוועכט זיי, אונזערע קינדער פאר מען פארקנעכט זיי און לאמיר זיך שענקען איינער דעם צווייטן קרעפטיגע גענאדע פון גיין פריי און שטאלץ צום קבר, ווייל אזוי האבן מיר אויסגעקליבן!"
נאך די פייערדיגע רעדע האבן זיי אלע זיך געהרגעט, בערך טויזנט קעמפער. אויסער א פרוי און עטליכע קינדער וואס איז איבערגעבליבן צו דערציילן די געשיכטע.
אויסער אין מצדה זענען אין נאך עטליכע פלעצער אין ארץ ישראל פארגעקומען ענדליכע אקטן פון זעלבסטמארד ווען די רשעות'דיגע רומיים האבן אטאקירט די אידן, צווישן זיי אין די אידישע שטעט יודפת און אין גמלא, ווי אידן האבן העלדיש און שטייף געקליבן טויט ליבערשט ווי קנעכטשאפט.
גאטוויק פליפעלד באן סטאנציע () איז א גרויסע סטאנציע וואס באדינט גאטוויק פליפעלד אין דרום ענגלאנד. די פירמעס וואס אפערירן באנען צו און פון דער סטאנציע זענען גאטוויק עקספרעס, ערשטער גרויס-וועסטערן, סאדערן און טעמזלינק.
די סטאנציע האט זיך געעפנט אין סעפטעמבער 1891 דורך דער לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן, מיטן נאמען גאטוויק.
דער בית מדרש וואו דער ״שבט סופר״ און זיין פאטער האבן געלערנט.
רבי שמחה בונם סופר-שרייבער (פרעשבורג, כ"ה כסלו ה'תר"ג - פררנקפורט, ט"ו כסלו ה'תרס"ז) - איז געווען דער רב פון פרעשבורג (היינט בראטיסלאווע, סלאוואקיע) און ראש ישיבה דארט. ער איז געווען דער דריטער דור פון פרעשבורגער רבנים און מען רופט אים דעם "שבט סופר" אויפן נאמען פון זיין ספר אויף שולחן ערוך און אויף מסכתות פון תלמוד בבלי. אין זיין תקופה אלס רב האט די פרעשבורגער יידישע געמיינדע זיך צעשפאלטן, און מען האט אויפגעשטעלט א נעאלאגישע געמיינדע.
ער איז געבוירן געווארן דאס ערשטע חנוכה ליכטל, דער דריטער זון פון רבי שמואל וואלף סופר, דער ״כתב סופר״, א זון פונעם חתם סופר. ער איז אויפגעוואקסן אין זיין פאטער׳ס הויז און דארט האט ער איינגעזאפט א חינוך פאר אהבת התורה, אויסגעצייכענטע מידות און יראת שמים. ער האט געלערנט אין זיין פאטער׳ס ישיבה, און האט זיך אויסגעצייכענט אין זיין התמדה, און צניעות. ער האט געלערנט בחברותא מיט רבי עקיבא יוסף שלעזינגער. רבי שמואל ראזנבערג (דער אונסדארפער רב), וואס האט געלערנט אין דער ישיבה, האט געזאגט אויף אים  אז ער לערנט זעקס בלאט גמרא אין איין שעה, און אז עס "ליגט ביי אים אין א שעכטל". ער האט חתונה געהאט מיט רחל, די טאכטער פון איינער פון די יידישע עשירים אין ווין, דער גביר "פרץ ניימאן". זיין שווער האט אים געשטיצט מיט א ברייטער האנט כדי ער זאל קענען לערנען ווייטער. ער האט געלערנט אין דער ישיבה און האט געהאלפן זיין פאטער פירן די ישיבה. נאך דריי יאר איז ער אריבער וואוינערן אין ווין וואו ער געפירט זיין שווער׳ס געשעפט פון זיידן. ביי דער ארבעט האט ער נישט אויפגעהערט צו לערנען תורה, און ער האט געהאלטן א קארעספאנדעץ מיט די גדולי תורה פון זיין דור. פיל קהילות האבן געוואלט אים באשטימען פאר זייער רב אבער האט אפגעזאגט. ער איז געווען זיין פאטער׳ס דריטער זון, און נישט דער בכור, אבער זיין פאטער דווקא אים אויסגעקליבן צו ווערן זיין ממלא מקום.
רב פון פרעשבורג און ראש ישיבה.
אלס רב פון פרעשבורג, האט ער פארגעזעצט פירן א קאמף קעגן אסימיליזאציע, און האט געקעמפט קעגן די נעאלאגן. פון צייט צו צייט איז ער געפארן אין ווין, די הויפטשטאט פון דער אימפעריע, צו פירן די ענינים פון זיין קהילה כלפי דער רעגירונג.
אין יאר ה'תר"ס איז רבי שמחה בונם געווארן שוואך און האט מער נישט געהאט כח צו געבן זיינע כסדרדיגע שיעורים. דעמאלסט האט ער באשטימט זיין איינציגן זון  רבי עקיבא סופר, דעמאלסט א יונגערמאן, צו העלפן אים אין דעם רבנות. אין ה'תרס"ו איז ער געפארן קיין פראנקפורט צו זוכן א היילמיטל פאר זיין קראנקייט, און איז געבליבן דארט א לענגערע צייט. ט"ו בכסלו ה'תרס"ז, אין דעם חודש ווען ער וואלט געווען אלט 64 יאר, איז ער נפטר געווארן. די פראנקפורטער קהילה האט געוואלט אז מען זאל באערדיגן רבי שמחה בונם דארט, אבער די פרעשבורגער קהילה האט נישט מוותר געווען און מען האט אים קובר געווען אין דעם ארטיגן בית עולם.
הילולת הרב מטעפליק הרב שמשון אהרן פולנסקי 2017 ה'תשע"ז
הרב שמשון אהרן פאלאנסקי מטעפליק (באוואוסט ווי דער טעפליקער רב; תרל"ו, 1876 - כ"ח סיוון תש"ח, יולי 1948) איז געווען אן אנזיכטיגער פוסק אין ירושלים און דער רב פונעםבית ישראל פערטל.
ער איז געבוירן  געווארן אין דעם טשערקאסער ראיאן, קיעווער גובערניע, אין דעם תחום המושב פון דער רוסלענדישער אימפעריע, צו אסתר רייזל און יצחק אברהם פון קליינבלאט. אויף זיין מצבה שטייט געשריבן אז ער איז געווען פון דער גזע פון רבי פנחס קאריצער, רבי לוי יצחק בערדיטשעווער און רבי נחום טשערנאבלער. זיין פאטער איז געווען א מקורב פון דעם טאלנער רבי. ער האט געלערנט ביי הרב שמואל אברהם בלאכמאן, וועמען מ׳האט גערופן רבי אלטער קאנסטאנטינער. ער האט געהייראט מרים טאכטער פון  רבי מרדכי קאנסטאנטינער.
ווען ער איז געווען אלט צוואנציג יאר האט מען אים באשטימט רב פונעם שטעטל מעדווין, קאנעווער דיסטריקט, קיעווער גובערניע, וואו ער האט געדינט פינף יאר. אין יאר תרס"א איז ער געווארן רב פונעם שטעטל טעפליק אין פאדאליע, וואו ער איז געבליבן 21 יאר.
אין ווינטער תרפ"ב איז ער געקומען אין קעשענעוו צווישן די  פליטים פון די פאגראמען פון פעטליארע און דעניקין, און ער איז געווארן ראש ישיבה פון דער קעשענעווער ישיבה. אין יאר תרפ"ה (1925) איז ער ארויף קיין ארץ ישראל מיט זיין ווייב און צוויי טעכטער. הרב יוסף חיים זאנענפעלד האט באקומען פאר אים א סערטיפיקאט, און ווען ער איז אנגעקומען האט ער אים ערליידידט א דירה אין א קעלער אין דעם בית ישראל געגנט, אין דעם חצר פון דעם ארטיקער "בית יעקב" שול. דארט איז ער געבליבן וואוינען ביז צו זיין לעצטן טאג.
הרב זאנענפעלד האט אויף אים באאיינפלוסט אז ער זאל אפזאגן א דיינות שטעלע ביים הויפט ראבינאט. ער האט געדינט ווי דער רב פון בית ישראל אין ירושלים, און אלס ראש ישיבה פון דער "רבינו חיים יוסף ישיבה", וואס ער האט אויפגעשטעלט אין יאר תש"ב. אין דער ישיבה האבן געלערנט צענדליגע יונגעלייט און בחורים מיט דער ציל צו ווערן "מורי הוראה". לעבן דער ישיבה איז געווען א בית הוראה וואו ער האט געענטפערט  שאלות וואס מ׳האט אים געפרעגט.
ער איז נפטר געווארן כ"ח סיון תש"ח, און אזוי האט דעמאלסט געהערשט די אומאפהענגיקייט מלחמה האט מען אים באגראבן אין דעם סנהדריה בית עולם. לעבן דעם  שמואל הנביא געגנט אין ירושלים איז די שמשון פאלאנסקי גאס אויף זיין נאמען.
זיין אייניקל, רבי סיני האלבערשטאם פון זשמיגראד פאראייניגטע שטאטן, פירט יעדע יאר א יארצייט טיש. רבי סיני׳ס איידעם, הרב אלישע יונגרייז, האט געעפנט אין ירושלים דעם "טעפליקער כולל" אין זיין אנדענק.
זיין פערזענלעכקייט.
הרב פאלאנסקי האט געחתמעט אויפן איסור צו באטייליגן אין וואלן וואו פרויען האבן א רעכט צו וויילן און צו ווערן געוויילט, און אויך האט ער זיך געגעגנט צו דער היתר מכירה פאר שמיטה. ער האט זוכה געווען צו הויכאכטונג פון רבנים פון אלע קרייזן. לויט א שפערדיקן מקור, האט דער ירושלימער רב, הרב הירש פסח פראנק נישט געפסקנט שווערע שאלות איידער ער האט געהערט די מיינונג פונעם טעפליקער רב, און הרב אברהם יצחק הכהן קוק האט געזאגט אויף אים אז ער איז דער "נומער איינס למדן אין ירושלים". דער טעפליקער רב איז געווען פון די פארערער פון רב קוק, און האט געזאגט אז זיין תורה איז "תורת כנסת ישראל".
מודעה אין ירושלים (תשע״ז) צו באצייכענען זיין יארצייט
ער איז געווען א באוואוסטער מומחה אין הלכות נידה. פיל רבנים אין ירושלים און פון די פוסקים פונעם נעקסטן דור האבן געטון שימוש ביי אים, צווישן זיי: הרב דוד יונגרייז, הרב שלמה זלמן אויערבך, הרב שמואל הלוי וואזנער, הרב ישראל יעקב פישער, הרב עובדיה יוסף, הרב יוסף שלום אלישיב, הרב בנימין מענדלזאן און הרב העניך פאדווא. זיינע מסורות און פסקים אין די הלכות פון מראות האבן געהאט א גרויסע השפעה אין דעם געביט.]
דער אינטערנאציאנאלער לופט-טראנספארט פארבאנד יאט"א ("International Air Transport Association – IATA") איז דער אינטערנאציאנאלער האנדל-פארבאנד פון דער וועלט׳ס לופטליניעס הויפטקווארטירט אין מאנטרעאל, קאנאדע.
יאט"א איז געגרינדעט געווארן אין אפריל 1945, אין האוואנע, קובא. דער פארבאנד איז דער נאכפאלגער פון דעם "אינטערנאציאנאלן לופט-פארקער פארבאנד" ("International Air Traffic Association"), געגגרינדעט אין האג אין 1919, דאס יאר ווען ס׳האט אנגעהויבן רעגולערע פאסאזשירן לופטרייזעס. ווען יאט״א איז געגגרינדעט געווארן האט ער געהאט 57 מיטגלידער פון 31 לענדער, מערסטנס פון אייראפע און צפון אמעריקע. היינט האט די ארגאניזאציע 278 מיטגלידער פון 117 לענדער ארום דער וועלט.
יאט"א קאד.
דער יאט"א קאד, וואס יאט״א רופט א "IATA Location Identifier", איז אן אלפאבעטישער קאד מיט דריי בוכשטאבן וואס באשטימט פיל פליפעלדער ארום דער וועלט.
די IATA קאדן ווערן געניצט אין די פארפלענער פון די לופטליניעס, באשטעלן רייזעס און פירן באגאזש.
פערלי באן סטאנציע () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער ברייטאן הויפטליניע וואס געפינט זיך אין קרוידן, דרום לאנדאן. זי איז אין טראוולקארט זאנע 6. די סטאנציע איז א קנופ מיט צווייגן קיין קעטערהאם און טעטנהאם קארנער.
די לאנדאן און ברייטאן באן האט געעפנט די סטאנציע אום 12טן יולי 1841 מיטן נאמען ״גאדסטאן ראד״. אין 1847 האט מען פארמאכט די סטאנציע, און ווידער געעפנט אין 1856 אויפן קעטערהאם צווייג.
דעם 1טן אקטאבער 1888 האט מען געענדרט איר נאמען צו ״פערלי״.
פעראנען 1 און 2 ווערן ווייניג גענוצט; די גיכבאנען פארן אדורך די פעראנען אן זיך אפשטעלן.
פעראן 3 ווערט געניצט פאר הויפטליניע באדינונגען צפון קיין לאנדאן ברידזש און וויקטאריע, און טעמזלינק באנען קיין בעדפארד.
פעראן 4 ווערט געניצט פאר הויפטליניע באדינונגען דרום קיין הארשאם, טאנברידזש און רייגייט, און טעמזלינק באנען קיין דריי ברידזשעס.
פעראנען 5 און 6 באדינען די צווייג ליניעס קיין קעטערהאם און טעטנהאם קארנער.
גראדנע ((, "Hrodna";;;) איז א שטאט אין מערב בעלארוס, אייראפע, אויפן טייך נעמאן, נאענט צו גרענעצן פון פוילן און ליטע. די שטאט איז די הויפטשטאט פון דער גראדנער גובערניע.
אין 1900 האבן געוואוינט אין גראדנע 22,684 יידן.
באנייעטע מצבה אויף זיין קבר
הרב נפתלי צבי טראפ (פארקירצט: גרנ"ט; י"ג ניסן תרל"א, 1871-ג' תשרי תרפ"ט, 24סטן סעפטעמבער 1928) איז געווען פון די חשבסטע ראשי ישיבות אין אייראפע פאר דער צווייטער וועלט-מלחמה. הרב טראפ איז געווען איינער פון די אנטוויקלער פון דער ״בריסקער שיטה״ אין לערנען גמרא רשי״י תוספות, און מען לערנט זיינע שיעורים און חידושים נאך היינט אין אלע ישיבות.
ער איז געבוירן געווארן י"ג ניסן, ה'תרל"א (1871), צו ר' משה און זיין ווייב נעשא, אין דער שטאט גראדנע, רוסלענדישע אימפעריע (היינט אין בעלארוס). אין זיין יוגנט האט ער געלערנט תורה ביי זיין פאטער. ווען ער איז געווארן אלט 15 יאר האט מען אים געשיקט לערנען אין דער קעלמער ישיבה, אונטער רבי שמחה זיסל זיו, דער  "אלטער פון קעלם". צוויי יאר נאכהער איז ער אריבער לערנען אין טעלז, וואו ער האט געלערנט א סך פון דעם ראש ישיבה רבי אליעזר גארדאן. נאך צוויי יאר שפעטער איז ער אריבער לערנען אין סלאבאדקע, אונטער דעם ראש ישיבה רבי נתן צבי פינקל - דער "אלטער פון סלאבאדקע". אין יענער צייט איז רבי איצעלע פאניעוועזשער געווען א מגיד שיעור אין דער ישיבה; ער איז געווען א גאון אין דרך הלימוד, וואס רבי נפתלי האט געלערנט פון אים.
ביי די 22 יאר, איז ער געווארן א חתן ביים ראש ישיבה (הרב פינקל), אבער א פאר חדשים שפעטער איז די כלה געווארן קראנק און איז נפטר געווארן, נאך איידער זיי האבן חתונה געהאט. א צוויי יאר שפעטער איז ער געווארן א חתן נאכאמאל, און האט געהייראט פעשא לאה, די טאכטער פונעם חרדישן עסקן ר' אליעזר יעקב חווה׳ס. נאך זיין חתונה איז ער געגאנגען צוריק לערנען אין קעלם, וואו ער האט זיך איינגעווייקט אינעם דרך פון דער מוסר באוועגונג.
זיינע חידושים אויף די סדרים נשים און נזיקין פון ש״ס תלמוד בבלי זענען געדרוקט אין דעם ספר חידושי הגרנ"ט, איינע פון די יסודותדיקע ספרים אין דער ישיבה וועלט.
גרויסבריטאניע איז דער גרעסטער אינזל פון די בריטישע אינזלן און אויך דער גרעסטער אינזל אין אייראפע. זי ליגט צפון-מערב פון קאנטינענטאלער אייראפע און מזרח פון אירלאנד. גרויסבריטאניע פארנעמט דעם גרעסטן טייל פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך. זי איז ארומגענומען מיט מער ווי 1000 קלענערע אינזלען.
מיט א שטח פון 209,331 קוואדראט ק"מ (80,823 קוואדראט מייל) דער אינזל גרויסבריטאניע איז דער גרעסטער פון די בריטישע אינזלען.
ער איז דער גרעסטער אינזל אין אייראפע, און אכטער גרעסטער אין דער וועלט.
בוס אפדאך מיט עלעקטראנישער פאסאזשירן אינפארמאציע סיסטעם (הענגט פון דאך) און פאפירנע פארפלענער
אן אויטאבוס סטאנציע איז א באשטימטער ארט וואו בוסן שטעלן זיך אפ כדי פאסאזשירן זאל קענען ארויפשטייגן און אפשטייגן. בוס סטאנציעס וואס זענען גוט באשעפטיקט האבן אפט אפדעכער, זיצן און עלעקטראנישע פאסאזשירן אינפארמאציע סיסטעמען; ביי אנדערע סטאנציעס איז דא נאר א פשוטער סלופ צו ווייזן די לאקאציע.
"היטרוי קאנעקט" 360 ביי אילינג בראדוויי
היטרוי קאנעקט איז א באן באדינונג אין לאנדאן פארזארגט דורך היטרוי עקספרעס און ערשטע גרויס וועסטערן  צוזאמען, וואס פארבינדט היטרוי פליפעלד מיט פאדינגטאן סטאנציע. די ליניע פאלגט די זעלבע רוטע ווי די היטרוי עקספרעס באדינונג אבער מיט עטלעכע סטאנציעס אונטערוועגס, אזוי פארבינדנדיק פארשידענע לאקאציעס אין מערב לאנדאן מיט אנאנד, דאס פליפעלד, און צענטראל לאנדאן. די באן פארט יעדע האלבע שעה א גאנצע טאג און  אוונט.
איי-פֿאָן (ענגליש: "iPhone") איז א ליניע פון סמארטפאנען אויסגעשטעלט און געבויעט דורך דער עפל פירמע.
עס לויפט אויף דער iOS אפערירן-סיסטעם.
דער ערשטער מאָדעל אייפאן איז ארויסגעגעבן געווארן אום י"ג תמוז, תשס"ז (דעם 29סטן יוני 2007).
דער באניצער-אויסשטעל (UI) איז געבויט ארום דער כלי'ס מולטי-טאטש עקראן, וואס קומט מיט א ווירטועלן-קלאפטאוול. דער אייפאן האט וויי-פֿיי און האט די מעגליכקייט זיך צו באהעפטן צו צעלולארישע באהעפטונגען. אן אייפאן קען כאפן ווידעא (וואס איז ערשט צוגעקומען ביי אייפאן 3GS), מאכן בילדער, שפילן מוזיק, שיקן און באקומען בליצפאסט, נאכגיין GPS אנווייזונגען, שרייבן נאטיצן, מאכן מאטעמאטישע חשבונות, און באקומען וויזועלע וואויסמעיל.
אנדערע פונקציעס, ווי למשל ווידעא-שפילן און סאציאלע-מעדיע קענען באניצט ווערן דורכן אראפלאדענען "עפס" פון עפל'ס עפ-געשעפט. אין יאנואר 2021 איז געווען צו באקומען 1.96 מיליאן עפס פארן אייפאן אויפן געשעפט.
דער נאמען אייפאן שטאמט פון עפל'ס לעגאנדערער "איי" וואס זי נוצט פאר אירע פראדוקטן זינט זי האט ארויסגעגעבן די פירמע'ס מערסט פאפולערן קאמפיוטער דעם איי-מעק iMac. זינט דעמאלט ווערן די פראדוקטן ווי איי-פאד און איי-פעד אונטערגעשטיצט פונעם iOS אפערירן סיסטעם.
עפל האט ארויסגעגעבן בסך-הכל דרייצן מאדעלן פונעם אייפאן, יעדע איינציגסטע צוזאמען מיט א נייע אפערירן-סיסטעם.
די ערשטע גענעראציע אייפאן איז ארויסגעקומען אום 29סטן יוני 2007, עס איז געווען א דורכברוך אין דער אינדוסטריע, זייענדיג די ערשטע טעלעפאן אָן א פיזישע קלאוויאטור.
האבנדיג א 3.5 אינטש מולטי-טאָטש עקראן, האט עס געהאט אפציעס פון פיר, אכט און זעכצן גיגאבייט שפייכלערונג, א צוויי מעגאפיקסל בעק קאמערע מיט א סאמסונג פראַסעסאָר, און א פערצן הונדערט מא״ה באטעריע, און האט געקאסט $499.
דערנאך איז געקומען אין 2008 די אייפאאן 3g מיט פארבעסערטע 3G אינטערנעט, און א פרייז פון בלויז $199
די דריטע אייפאן איז געקומען איז יאר 2009 מיט א נייער אפציע פון 32 גיגאבייט סטארעדזש, א דריי מעגאפיקסל קאמערע וועלכע האט יעצט צובאקומען ווידעא רעקארדירונג, א קאמפּאַס, און שטימע־קאָנטראָל.
דאן, אין 2010, איז געקומען די אייפאן 4, מיט א נייער דינערער באקסעדיגע אייזענע דעזיין, א נייע ״רעטינע דיספלעי״ עקראן, א 5 מעגאפיקסל בעק קאמערע מיט 720 ווידיא, די ערשטע
אייפאן מיט א פראָנט קאמערא, א פלעשלייט, און די ערשטע טשיפ דורך עפל אליינס, די A4 טשיפ,
אין 2011 איז געקומען די אייפאן 4S, מיט א בעסערע 1080p אכט מעגאפיקסל קאמערע, די אפציע פון 64 גיגעבייט, א שנעלערע בעסערע A5 טשיפ, און די ערשיינונג פון די וועלטס באקאנטע ווירטואלע פריינד ״סירי״,
2012 האט געברענגט די אייפאן 5, א גרעסערע 5 אינטש עקראן, שנעלערע LTE אינטערנעט, די אלעמען באקאנטן לייטנינג קאנעקטער מיט וועלכע אייפאן באנוצער פלאגן זיך עד היום הזה, ווי אויך איז די אייפאן 5 געווען גאנצע 18 פראצענט דיננער, און צוואנציג פראצענט לייכטער, עפל האט נאכגעפאלגט מיט די אייפאן 5C, וועלכע האט געהאט אסאך ענדליכקייטן צו די אייפאן 5 אבער א פלוסטישן דעזיין און א קלענערע עקראן, פאר א ביליגערן פרייז.די נעקסטע אייפאן איז געווען די אייפאן 5S אין 2013, מיט טאָטש-איידי, א בעסערע פלעש פאר דער קאמערע און א שנעלערע טשיפ,
דערנאך איז געקומען די גרויסע ענדערונג אין 2014 מיט דער אייפאן 6, וועלכע איז געווען דינער און גרעסער מיט א 4.7 אינטש עקראן, גרעסערע באטעריע, א קלארערע עקראן, שטערקערע גלאז, און א 128 גיגעבייט אפציע, צוזאמען האט עפל ארויסגעגעבן נאך א גרעסערע אייפאן 6 פּלאָס, מיט א 5.5 אינטש עקראן, א ריזן באטעריע, און אפטישע בילד־סטאביליזאציע.
די 2015 אייפאן 6s און 6s plus האט געברענגט א בעסערע 4K קאמערע, שטערקערע אומבויגזאמע סטרוקטור, שנעלערע טאטש איי די, און 3D טאטש, און ענדליך צו די אייפאן 5C האט עפל נאכגעפאלגט מיט א ביליגע קלענערע ווערסיע פון דער 6s מיטן נאמען אייפאן SE,
די SE האט געהאט די זעלבע מאכטפולע A9 טשיפ און 12 מעגאפיקסל קאמערא ווי די אייפאן 6s אבער איז געווען באקסעדיג און קליין אזויווי די אייפאן 5, א פאָרם פאַקטאָר וואס איז אלץ געווען באליבט ביי מענטשן און עפל האט עס טאקע צוריקגעברענגט אין די שפעטערע יארן,
אין 2016 האט עפל איינגעפירט די אייפאן 7 און אייפאן 7 פלוס, די 7 איז געווען די ערשטע אייפאן צו זיין וואסער און שטויב פרוף, ווי אויך איז די היים קנעפל ערזעצט געווארן מיט א פאלשע קנעפל וואס אנשטאט עס דריקן, גיבט עס א קליינע דריזל אז מ׳זאל פילן ווי ס׳דריקט זיך, די 7 איז אויך געווען די ערשטע טעלעפאון אן א 3.5 מ״מ לעכל, די 7 פלוס איז געווען די ערשטע אייפאן מיט 2 קאמערעס אין די בעק, ערמעגליכנדיג פּאָרטרעט מאָדע,
די SE 5 איז געווארן גרעסער, מיט א 4-אינטש פענסטערל און עפל'ס אייגענעם נייעם אנלאדער, דער בליץ-קאבל. אין 2013 איז ארויסגעקומען די 5S מיט בעסערע הארטווארג און א פינגערפרינט אויפכאפער, צוזאמען מיט דעם עקאנאמיש-פריינטליכן 5C, וואס איז ס"ה א קאלירטע פלוסטישע ווערזיע פונעם אייפאן 5. דערנאך איז ארויסגעקומען דער 6, מיט א גרעסערן 4.7 אינטש עקראן, צוזאמען מיט דעם נאך-גרעסערן 6+ מיט 5.5 אינטשיגע עקראן. דער 6S איז געקומען דאס קומענדיגע יאר מיט דריק-סענסיטיווע עקראנען, ווי אויך דער ביליגער SE וואס האט געהאט דאס זעלבער הארטווארג ווי דער 6S אבער אזוי קליין ווי דער 5C.
אין 2016 האט עפל ארויסגעלייגט די 7 און 7+ וואס האבן באקומען וואסער-באשיצונג, נייע קאליר אפציעס, און אראפגענומען די 3.5 מילימעטער עירפאן ווייער-לאך. די 8 און 8+ זענען ארויס געקומען אום 2017 מיט אביסל א בעסערע קאמערע און א גלעזערנעם פארנט. צוזאמען מיט דעם איז ארויסגעקומען דעם מאדעל 10 (געשריבן X, ווי רוימישע נומעראלן), מיט א בעזעל-פרייע עקראן, און א נייע פנים-אויפכאפער, מיטן נאמען "פעיס-איי-די" (FaceID), אבער אן קיין היים-קנעפל, און דערפאר - קיין טאטש-איי-
שמשון איז געווען א רעליגיעזע יידישער יוגנט באַוועגונג אין די פאַרייניגטע שטאַטן. שמשון איז געגרינדעט געוואָרן דורך מרדכי וווטשער, אין תרצ"ו (תרצ"ו איז גימטריא שמשו"ן). מרדכי וווטשער איז געווען אַ וויכטיגער פיגור אין דער באַוועגונג איבער זיין עקזיסטענץ.די ציל פון דער ארגאניזאציע איז צו פֿאַרבעסערן ייִדישע קינדער אין יידישקייט און ציוניזם, און אויפצושטעלן א יידישע יוגנט וואס האט שטאָלץ אין זיין יידישקייַט, און איז מקיים מצוות מיט פרייד און שטאָלץ, מיט דעם מאטא: "A mitzvah a day, is the Shimshon way".שמשון האט געהאט צווייגן אין ניו יורק (מאנהאטן, וודמער, בענזאנהורסט) און קאנעטיקעט (ברידזשפארט און פערפילד).
די הימען פון שמשון.
די ווערטער פון די הימען שטאמען פון דעם ליד "מחצבה", װאָס איז געשריבן געװאָרן דורך יוסף אוקסנברג: התדעוהתדעו מי אנחנוהתדעו מי אנו?
וועבלינקן.
[http://aleph.nli.org.il:80/F/?func=direct&doc_number=004340673&local_base=NNL01 שמשון אויף אמת"י (הארכיון המרכזי לתולדות העם היהודי)]
a>, נישט ווייט פון מאה שערים גאסמאה שערים גאס איז די הויפט גאס פון דעם מאה שערים פערטל. די גאס ציט זיך פון כיכר השבת ביז שבטי ישראל גאס, און איז דער צפון גרענעץ פונעם פערטל פון מערב ביז מזרח. צפון פון דער גאס געפינט זיך דאס בית ישראל פערטל.
א דריטל0 פון דער גאס איז רעלאטיוו ברייט, און אמאל איז די פארקער דארט געווען מיט צוויי ריכטונגען. פון ראג חבקוק גאס מזרח צום סוף ווערט די גאס שמאָל, און דארט קען דער פארקער נאר זיין אין איין ריכטונג.סיי די ריכטונג פון פארן, סיי די נומערן פון די הייזער האבן זיך געענדערט במשך די יארן: אין דער תקופה פונעם בריטישן מאנדאט אין ארץ ישראל האט די גאס אנגעהויבן אין דערמזרח זייט, די נומערן פון די הייזער האבן אנגעהויבן ביים ראג שבטי ישראל גאס און האבן געענדיגט אין (היינטיגן) כיכר השבת, און דער פארקער  איז אויך געווען פון מזרח צו מערב. אויך אין יענער צייט האט א טייל פון דער גאס געהייסטן גאולה גאס. נאך ווען מדינת ישראל איז אויפגעשטעלט געווארן האט מען פארענדערט די ריכטונג פון דער גאס, און די נומערן האבן אנגעהויבן פון מערב ביים ראג שטרויס גאס. אויף ענצעלע הייזער זעט מען נאך די אלטע עליפטישע נומערן וואס פאסן נישט.
ספעקטראסקאפיע איז א געביט אין וואס מען מעסט דעם ספעקטרום פון ענרגיע ניוואען אדער דעם ספעקטרום פון פרעקווענצן פון עלעקטראמאגנעטישער שטראלונג. ספעקטראסקאפיע ווערט ברייט באניצט אין כעמיע, פיזיק און ביאלאגיע, און אפטמאל ניצט מען דאס צו אידענטיפיצירן מאטעריאלן.
די אפאראטן וואס מען ניצט פאר ספעקטראסקאפיע ווערט גערופן א ספעקטראמעטער, כאטש ס׳איז פאראן פארשידענ ע אפאראטן מיט גאר גרויסע דיפערענצן און יעדער איינער האט זיין באזונדערן נאמען.
דער פֿעמיניסטישער שקר (ענגליש: "The Feminist Lie") איז אַ בוך וואָס איז געשריבן פֿון באָב לואיס (ענגליש: "Bob Lewis"), אָבער דאָס איז אַ פּסעוודאָנים. דאָס בוך ברענגט ראיות קעגן פֿעמיניזם. לויט דעם זאָגן אַ דאַנק אין דעם בוך, ניצט דער מחבר וויסנשאַפֿטלעכע פֿאָרשונג, אויספֿאָרש־זשורנאַליזם און ציטאַטן פֿון פֿאַכלײַט כדי צו באַווײַזן אַז די פֿעמיניסטישע אידעאָלאָגיע און באַוועגונג האָבן אַרײַנגנבעט און זענען לרעה דער געזעלשאַפֿט.
1. פֿעמיניזם און טאַקטיק (ענגליש: "Feminism and Tactics")
2. היסטאָריע וועלכע פֿעמיניסטן מאַכן זיך כלא־ידע (ענגליש: "History Feminists Ignore")
3. פּאַטריאַרכאַט און מענלעכע לגאָטע (ענגליש: "Patriarchy & Male Privilege")
4. דער געצאָלטס־שרונט־כזב (ענגליש: "The Wage Gap Lie")
5. די פֿאַלש־מאנס־פּאַנדעמיע (ענגליש: "The False Rape Pandemic")
6. אָפּוואַרפֿנדיק די געוואַלד־מעשים קעגן די אייגענע שקרים (ענגליש: "Debunking the DV Lies")
7. ווײַבלעכע לגאָטע (ענגליש: "Female Privilege")
8. פֿעמיניזם טוט פֿרויען בייזס (ענגליש: "Feminism Harms Women")
9. פֿעמיניזמס רעאַקציע (ענגליש: "Feminism's Reaction")
10. די באַשיידן (ענגליש: "The Solutions")
הרב ישראל טויב (תר"ט, ראטשוינז - י"ג כסלו תרפ"א), באקאנט ווי דער "דברי ישראל", איז געווען דער ערשטער מאדזשיצער רבי.
רבי ישראל איז געבוירן געווארן אין ראטשוינז אין אנהייב יאר תר"ט צו זיין פאטער רבי שמואל אליהו טויב, זוואלינער רבי, זון פון רבי יחזקאל טויב פון קאָזמיר.
פון קינדווייז אן האט רבי ישראל זיך אויסגעצייכענט מיט זיין מוזיקאלישער פעהיקייט. ער האט אנגעהויבן קאמפאנירן ניגונים, און אזוי ווי ער האט נישט געוואוסט וועגן שרייבן נאטן האט ער איינגעחזר׳ט די ניגונים בעל פה.
ווען ער איז געווען אלט 14 יאר האט ער געהייראט דאברא, די טאכטער פון ר׳ חיים שאול פרידמאן, חזן אין דעם בית מדרש פון רבי ישראל׳ס זיידע, דער קאזמירער רבי. 15 יאר האט ער געגעסן קעסט ביי זיין שווער, און האט געזעסן און געלערנט תורה. זיין שווער האט פרובירט מאכן אים פאר א סוחר אבער ס׳איז נישט געלונגען, זיין איידעם האט געלערנט א גאנצן טאג.
ווען זיין פאטער איז נפטר געווארן אין תרמ"ח (1888) האט מען אים גערופן קיין זוואלין איבערנעמן זיין פאטער׳ס רבנות שטעלע. ער איז געבליבן דארט איין יאר. דערנאך האט מען אים באשטימט שטאטס רב פון איוואנגראד, וואס די חסידים האבן גערופן מאדזשיץ (היינט א באצירק פון דעמבלין). דארט האט ער אויפגעשטעלט זיין הויף וואס איז געוואקסן און איז געווארן א ציל פאר חסידים פון גאנץ רוסיש פוילן.
אוהל פון רבי ישראל טויב פון מאדזשיץ
ביי דער ערשטער וועלט מלחמה האבן אלע איינוואוינער פון די פעסטונג שטעט געדארפט זיך אוועקציען צו אנדערע שטעטלעך. אין מאדזשיץ איז געווען א גרויסע פעסטונג אויף די ברעגן פונעם ווייסל האט רבי ישראל געדאפט אוועקציען און האט זיך באזעצט אין ויסלה נאלץ טאוב לעקור את מקומו ועבר לראדעם. אין תרע"ג (1913) האט ער שטארק געליטן פון צוקערקרענק און ער איז געפארן אין בערלין דארט איז ער אדורכגעגאנגען א שווערע אפעראציע צו אמפוטירן א פוס צו ראטעווען זיין לעבן; ער האט געבעטן מען זאל אים אפערירן אן אנעסטעזיע און ער האט דעמאלסט מחבר געווען זיין ״אזכרה״ ניגון. אין זיינע עלטערע יארן איז ער אריבער קיין ווארשע וואו ער איז נפטר געווארן י"ג כסלו תרפ"א (1920). מען האט אים באערדיגט אין דעם גרויסן ווארשעווער בית עולם.
זיין זון הרב שאול ידידיה אלעזר טויב איז געווארן זיין ממלא מקום.
הרב ישראל טויב איז געווען א פרוכפערער קאמפאזיטאר. ער פלעג דאווענען פארן עמוד אין די הייליגע טעג פאר אלע תפילות, ביז זיינע לעצטע יארן. ער האט געהאט א שטארקע טענאר שטימע. א גרויסער טייל פון זיינע ניגונים זענען פארלוירן געגאנגען ביי דער חורבן אייראפע. היינט זענען באקאנט פון אים עטלעכע 100 ניגונים, א טייל פון זיי זענען געווארן וועלט׳ס ניגונים.
לעאנדינג (דייטשיש: Leonding), איז די פערטע גרעסטע שטאט אין אויבער עסטרייך. אין צפון, גרענעצט זי זיך מיט דער געמיינדע "פושענאו" און מיטן דוניי טייך, אין מזרח מיט לינץ, אין דרום מיט טראון און אין מערב, גרענעצט די שטאט מיט פאשינג און ווילהערינג. לעאנדינג געהערט צום פאליטישן באצירק "לינץ לאנד". די באפעלקערונג פון לעאנדינג ריכטיג פאר 2017 איז 28.081 באוואוינער. געזעצליך, דער צושטענדיגער געריכט-באצירק צום וועלכן לעאנלינד געהערט איז דער טראון באצירק.
ביז דער ערשטר העלפט פונעם צוואנציגסטן יארהונדערט, מיט ארום 5,000 איינוואוינער, הויפטזעכליך דארפישע, און א שטארקער אויפוואקס פון דער באפעלקערונג (וועלכער גראדע ציעט זיך היינט אויך) האבן געפירט צו א גרויסן אויפשוואונג. אין יאר 1975 איז לעאנדינג עמטליך דערקלערט געווארן א שטאט. זייט יאר 2011 איז לעאנדינג די גרעסטע שטאט פונעם באצירק און אויך די 15טע גרעסטע שטאט אין אויבער עסטרייך.
די שטאט איז באקאנט אלס א וויכטיגער צענטער פון האנדל און אינדוסטריע
לעאנדיג ליגט אין א הייך פון 287 איבערן ים פלאך. די אויסדענונג פון דער שטאט באשטייט פון 5.8 קילאמעטער פונעם צפונדיגן חלק און ביזן דרומדיגן, און פון מערב ביזן מזרח 7.4 קילאמעטער. די געזאמטער פלאך פון דער שטאט איז 24.1 קוואדראטן קילאמעטער. 8.7 פראצענט פונעם שטאט'ס געביט איז באוואלדערט, און 59.8 פראצענט ווערט גענוצט פאר לאנדווירטשאפט. דאס גרעסטע צוזאמענהענגנדע וואלד געביט איז דער קורנבערגער וואלד (דייטשיש: Kürnberger) די העכסטער פונקט געפינט זיך אין רופלינג, מיט א הייך פון 435 מעטער.
דער קלימאט אין דעם רוים פון לעאנדינג איז סיי סוב-אקעאניש און סיי סוב-קאנטינעטאל. די טעמפעראטור איז פארענדערליך אין לויף פונעם יאר. זי דעגרייכט צו מינוס זיבן גראדוס (צעלזיוס) אין יאנואר און 19.9 צעלזיוס אין יולי. די דורכשניטליכע מענגע פון נידערשלאגען איז ארום 59 מילימעטער אין די מאנאטן סעפטעמבער ביז אפריל, און שטייגט ארויף ביז צו אומגעפער 110 מילימעטער אין די זומער מאנאטן - יוני, יולי און אויגוסט. אין דורכשניט, די יערליכע מענגע פון נידערשאלגען מענגע קומט אן צו 870 מילימעטער אומגעפער.
וזאת הברכה איז די לעצטע סדרה אין ספר דברים. מען לייענט די סדרה שמחת תורה. אין חוץ לארץ געפאלט שמחת תורה קיינמאל נישט שבת, ממילא לייענט מען קיינמאל נישט ״וזאת הברכה״ שבת.
די הפטורה ווערט גענומען פון אנהייב ספר יהושע ״ויהי אחרי מות משה״.
וילך איז די ניינטע סדרה אין ספר דברים. זי איז די קלענסטע סדרה אין דער תורה מיט 30 פסוקים. ווען ראש השנה געפאלט מאנטיג אדער דינסטיק לייענט מען וילך באזונדער (״בג המלך פת וילך״) שבת שובה (דעם שבת נאך ראש השנה). ווען ראש השנה געפאלט דאנערשטיק אדער שבת לייענט מען נצבים-וילך צוזאמען דעם שבת פאר ראש השנה.
ווען מען לייענט וילך פאר ראש השנה איז די הפטורה ״שוש אשיש״, די לעצטע הפטורה פון די שב דנחמתא. ווען מען לייענט וילך שבת שובה איז די הפטורה ״שובה ישראל״ (מיכה).
משה כחלוֹן (געב׳ דעם חדרה ב-19טן נאוועמבער 1960, כ"ט חשוון ה'תשכ"א) איז געווען דער פינאנץ מיניסטער אין ישראל, און דער פארזיצער פון דער כולנו פארטיי, און א כנסת דעפוטאט. ער איז פריער געווען א דעפוטאט פון דער ליכוד פארטיי.
משה כחלון איז געבוירן און דערצויגן געוואָרן אין דער געגנט גבעת אלגא, חדרה. ער איז פֿון אַ משפּחה פֿון זיבן קינדער. זיינע עלטערן, יהודה און מיסא כחלון, זענען אימיגרירט קיין ישראל פון טריפּאָלי אין ליביע.
יש עתיד איז א פאליטישע פארטיי אין ישראל וואס זשורנאליסט יאיר לפיד האט אויפגעשטעלט אין 2012.
אין די וואלן פארן 20סטן כנסת האט די פארטיי באקומען 11 מאנדאטן.
הר"ר יוסף יחיאל מיכל לעבאוויטש איז דער ניקאלשבורגער רבי פון מאנסי, באקאנט מיט זיינע פייערדיגע שלוש סעודות תורות.
הרב יוסף יחיאל מיכל לעבאוויטש איז א זון פון זיין פאטער רבי ברוך יהודה לעבאוויטש (תרס"ח - תשי"א), אן איידעם פון רבי שרגא שמואל שניצלער (תרמ"ט - כ"ז תשרי תש"ם), טשאבער רב אין ירושלים, און זיין מוטער יענטל. ער איז געוועזן א תלמיד אין דער סאטמארער ישיבה. ער האט אנגעהויבן פירן א חבורה פון ערליכע בחורים ווי מען איז זיך צוזאמען געקומען יעדע שטיק צייט זיך מחזק צו זיין אין עבודת השם.
במשך א צייט בעיקר נאכן רביה"ק מסאטמאר זי"ע הסתלקות האט מען אים אויפגענומען אלס רבי, און אזוי ווי ער איז אן אייניקל פונעם רבי'ן ר' שמעלקא פון ניקאלשבורג האט דאס חסידות באקומען דעם נאמען ניקאלשבורג.
ניקאלשבורג היינט.
דאס ניקאלשבורגער חסידות איז היינט פלאצירט אין דער שטאט מאנסי ווי זיי האבן געבויעט א שיינעם בית המדרש.
דער ניקאלשבורגער רבי האט א נאמען פון א שטארקן צוגעלאזטן איד, מיט וועם מ'קען זיך דורך רעדן כל ערליי ענינים ברוחניות ובגשמיות, אסאך יידן קלאפן אן טעגלעך ביי אים אין שטוב צו הערן א עצה והדרכה, צו זאל עס זיין שלום בית, געזונט און פרנסה.
זיין געגנווארט איז געשמאק, ווייל ער האט אלע כשרונות וואס א איד קען זיך נאר ווינטשן, ער איז א הערליכער בעל תפילה, ווי אויך א געוואלדיגן כח הדרוש, און א שמועס מיט אים איז מחי' נפשות. ועל כולם זיין קרייז איז א חסידישער עולם, ער האט איבערגעדרוקט ספרים ווי נתיב מצוותיך מיט זיינע הגהות און עס איז דא הונדערטער כתבי ידות פון זיינע חידושים.
ער האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון אוהעלער רבי'ן און געצויגן קיין מאנסי. היינט צוטאג איז דער ניקאלשבורגער רבי פאררעכנט פון די חשוב'סטע און ווארעמסטע רבי'ס אין ניו יארק, א ניקאלשבורגער חסיד ווערט ארויף געקוקט און רעספעקטירט.
נָשׂא איז די צווייטע סדרה אין ספר במדבר, און די לענגסטע סדרה אין דער תורה, מיט 176 פסוקים.
מען לייענט פרשת נשא דעם שבת נאך שבועות, אדער אמאל דעם שבת פאר שבועות.
די סדרה הייבט און מיט ציילן די בני לוי, די משפחות פון גרשון און מררי.
דערנאך ווערט געברענגט אז מען דארף שיקן יידן וואס זענען טמא מחוץ למחנה.
די פרשה פון גזל הגר.
די דינים פון א סוטה
די דינים פון א נזיר.
די מצווה פון ברכת כהנים.
די קרבנות פון די צוועלף נשיאים.
די הפטורה איז די פרשה פון מנוח אין ספר שופטים, וואס זיין זון שמשון איז געווען א נזיר.
אמור איז די אכטע סדרה אין ספר ויקרא.
אין דער פרשה שטייען פארשידענע הלכות.
בהעלותך איז די דריטע סדרה אין ספר במדבר.
די סדרה הייבט און מיט דער פרשה פון אנצינדן די מנורה.
דערנאך ווערט געברענגט ווי משה רבנו האט געווידמעט די לויים פאר דער עבודה אין דעם משכן.
אויך ווערט געברענגט דער סדר פון די מסעות פון די יידן אין דעם מדבר.
דערנאך די פרשה פון די מתאוננים.
ביים סוף פון דער סדרה ווערט געברענגט די מעשה ווען מרים האט געליטן צרעת.
ביטקוין (ענגליש: "Bitcoin") איז אן עלעקטאראנישע וואלוטע וואס קען ווערן געשיקט דירעקט פון איינעם צום צווייטן, אן דורכגיין קיין שום פינאנציעלע אינסטיטוציע.
דער ערפינדער פון ביטקוין איז סעטאשי נעקאמאטא, וואס האט זיך צוגעקוקט צו דער וועלטס פארגעשריטענקייט, און געזען ווי אלעס לויפט אויטאמאטיש, און ווי כמעט ניינציג פראצענט פון אלע געלט פון דער וועלט לויפט אין נומערן אויפן קאמפיוטער נישט אין באנקנאטן, אבער צו דעם קומט צו אז מען דארף האבן א קאמפעני אינדערמיט, וואס פארמאגט עטליכע פראבלעמען.
1) אז דו דארפסט זיי געטרויען אז זיי וועלן טאקע אראפרעכענען געלט פון דיין קאנטע און אריינלייגן אין יענעם'ס.
2) אז קיין שום טרענזאקציע איז נישט אומצוריקדרייבאר וואס דעס מאכט אז קאמפעניס דארפן בעטן מער געלט זיי זאלן קענען אריינשלינגען די פארלוסט ווען איינער קענסעלט זיין צאלונג.
3) אז מען דארף זיי צאלן פאר א יעדע טראנזאקציע.
4) מען קען נישט מאכן קליינע טראנזאקציעס, ווייל עס לוינט זיך נישט.
איז ער אויפגעקומען מיט א געדאנק וויאזוי מען קען האנדלען דירעקט פון איין מענטש צום צווייטן אן קיינעם אינדערמיט. און 31סטן אקטאבער 2008 האט ער דאס ארומגעשיקט פאר געלונגענע מענטשן זאלן דאס איבערקוקן.
פארדינסטן.
1) ערשטנס גייט מען פארדינען אז מען דארף נישט צוקומען צו איינעם אינדערמיט וואס דו מיזט אים געטרויען, ווייל דא איז א יעדער בעלעבאס.
2) נאכדעם גייט מען פארדינען אז מען גייט נישט דארפן צאלן אזויפיל געלט פאר א יעדע טראנזאקציע.
3) טרענזעקשאנס וועלן נישט נעמען אזוי לאנג עס זאל דורכגיין.
נפתלי בענעט ביים שדרות קאנפערענץ פאר געזעלשאפט
נפתלי בֶענעט (געבוירן דעם 25סטן מערץ 1972, י' ניסן ה'תשל"ב) איז דער 13טער פרעמיער מיניסטער פון ישראל, פארזיצער פון דער ימינה פארטיי, פון וועמענס וועגן איז ער א כנסת דעפוטאט. ער האט אמאל געדינט ווי פארטיידיקונגס־מיניסטער, דערציאונגס מיניסטער, גלות מיניסטער און געווען א מיטגליד פון דעם פאליטישן-זיכערקייט קאבינעט אין ישראל. ווען ער האט געדינט אין דער מיליטער איז ער געווען אין סיירת מטכ"ל. דערנאך איז ער געווארן א הייטעק איניציאטאר, איינער פון די גרינדער פון דער סאיוטה פירמע.
נפתלי בענעט איז געבוירן געווארן אין חיפה דער יונגסטער פון דריי זין געבוירן צו דזשים און מיראנא בענעט. זיינע עלטערן זענען ארויף קיין ישראל פון סאן פראנציסקא אין 1967, א חודש נאך דער זעקסטאגיקער מלחמה. זיינע זיידע־באבע האבן אימיגרירט קיי סאן פראנציסקא פון פוילן, און זענען ארויף קיין ישראל אין זייערע עלטערע יארן.
ווען ער איז געווען פיר יאר אלט, האט בענענט׳ס משפחה זיך אריבערגעצויגן קיין מאנטרעאל אויף צוויי יאר, אין דעם ראם פון זיין פאטער׳ס ארבעט ווי א געלטשאפער. אין יענער תקופה האט די משפחה אנגעהויבן זיך נענטערן צו יידישקייט. נאכדעם זענען זיי געקומען צוריק קיין חיפה און דער יונגער בענעט האט אנגעהויבן לערנען אין דער  "כרמל" עלעמעטאר-שולע. ווען ער איז געווען אין קלאס ב' האט די משפחה זיך נאכאמאל אוועקגעצויגן קיין ניו דזשערזי, אויף צוויי יאר. ווען ער איז געווען אלט צען האט די משפחה צוריקגעקערט נאכאמל אין חיפה.
נפתלי בנט מיט ווייב גילת אצל עינב
אין יאר 1999 האט ער געהייראט גילת אתל עינב גילת בנט. זיי וואינען אין רעננה און האבן פיר קינדער: יוני, מיכל, דוד עמנואל און אביגיל.
אין אפריל 2012 האט בענעט געמאלדן אז ער שטעלט אויף א נייע פארטיי - "די ישראלים", מיט הרב אביחי רונצקי און איילת שקד. א קורצע צייט נאכהער האבן זיי באשלאסן, דורכן איינפלוס פון כנסת דעפוטאט אורי אורבאך, זיך מיטצוטיילן מיט דער בית היהודי פארטיי, און בענעט האט קאנדידירט פאר דער פירערשאפט פון דער פארטיי. ער האט אונטערגעשריבן מיט כנסת דעפוטאט יעקב כ״ץ (״קעצאלע״), וואס איז דעמאלסט געווען פארזיצער פון דער "איחוד לאומי" פראקציע, אויף אן אפמאך לויט וואס טאמער ער ווערט דער פירער פון בית היהודי וועלן די צוויי פארטייען לויפן צוזאמען אין א פאראייניגטער ליסטע.
די בית היהודי רשימה אונטער בענעט האט באקומען 12 מאנדאטן אין די וואלן צום 19טן כנסת.
ברייטאן () איז א טייל פון דער שטאָט ברייטאן און האוו אויפן דרום בארטן פון ענגלאנד,  וואס האט פריער געהייסן "ברייטהעלמסטאן". די שטאט געפינט זיך אין דער גראפנשאטפט מזרח סאסעקס. אין 2000, איז די שטאט געווארן צוגעטשעפט צו האוו צו ווערן די שטאט ברייטאן און האוו.
ווען די לאנדאן און ברייטאן אייזנבאן איז געקומען אין  1841 איז ברייטאן געווארן דערגרייכבאר אויף א טאג־רייזע פון לאנדאן. די באפעלקערונג איז געוואקסן פון אומגעפער 7,000 אין 1801 צו מער ווי 120,000 אין 1901.
היינט איז ברייטאן א צענטער פאר בילדונג, ספארט און פארוויילונג. ער האט צוויי אוניווערסיטעטן (אוניווערסיטעט פון סאסעקס און דער אוניווערסיטעט פון ברייטא) און 54 שולעס.
מאפע וואס ווייזט קאטאלאניע אין שפאניע אין אייראפע
קאַטאַלאניע (;;) איז א שפאנישע אויטאנאמישע געמיינדע. זי געפינט זיך דרום פון די מזרח פירענעען, און האט א צפון גרענעץ מיט פראנקרייך.
קאטאלאניע האט פיר פראווינצן: בארצעלאנע, טאראגאנע, זשיראנע () און ליידע (). זי האט א באפעלקערונג פון העכער 7 מיליאן מענטש. א גרויסער טייל מענטשן רעדן די לאקאלע שפראך, קאטאלאניש, און כמעט אלע רעדן שפאניש. אויך האט קאטאלאניע א קליינע אויטאנאמישע טעריטאריע, אראן, וואס גרענעצט פראנקרייך צו צפון, וואו טייל מענטשן רעדן אראניש, א דיאלעקט פון אקציטאניש. אלע דריי זענען אמטיקע שפראכן אין קאטאלאניע, אנערקענט דורך דער שפאנישער קאנסטיטוציע.
די הויפטשטאט פון קאטאלאניע איז די שטאט בארצעלאנע, אויפן מיטלענדישן בארטן, וואו די אלימפיאדע איז פארגעקומען אין 1992.
קאטאלאניע איז איינע פון דרום־אייראפע׳ס מערסט בליענדיקע געגנטן, וואו אינדוסטיראליזאציע האט אנגעהויבן פריער און גיכער ווי אין גאנץ שפאניע, איבערהויפט טעקסטיל.
אקציטאַניש ("Occitan" "אוציטאַ", אויך "lenga d'òc" "לענגא דא") איז א ראמאַנישע שפראך וואס מען רעדט אין דרום פראנקרייך, די אקציטאנישע טאלן (איטאליע), מאנאקא, און אראן (שפאניע).
צווישן 100,000 און 800,000 מענטשן רעדן קאטאלאניש ווי מוטערשפראך.
הרב יהושע מאמאן (י"א טבת תרע"ח, 26סטן דעצעמבער 1917 - כ"ו טבת תשע"ח, 13טן יאנואר 2018) איז געווען א דיין און א פוסק, א מיטגליד פונעם בית הדין הגדול לערעורים. ער האט געדינט ווי שטאט׳ס רב אין נהריה און אב בית דין אין באר שבע. ער איז געווען גערעכנט דער רב פון די מאראקאנישע יידן. גערופן מיט נאמען ימ"ן.
ער איז געבוירן געווארן אין צעפרו, מאראקא צו רב רפאל עמרם מאמאן, זון פון הרב רחמים יוסף (מחבר פונעם ספר חירג"א דיומא), פון א משפחה פון רבנים אייניקלעך פונעם רמב"ם. אין זיין יוגנט האט ער געלערנט ביי רב דוד עטר.
אין יאר 1946 האט ער באקומען סמיכה פאר דיינות פון דעם הויפט בית דין אין ראבאט, און ער האט אנגעהויבן דינען ווי רב און דיין אין דער שטאט סאפי ווען ער געווען אלט 28. אויך איז ער געווען א דיין און סגן אב בית דין פון ראבאט ביז 1963, ווען ער האט אנגעהויבן דינען ווי אב בית דין און שטאט׳ס רב פון דער שטאט מאראקעש ביז ער איז ארויף קיין ישראל אין 1967.
אין יאר 1968 איז ער געווארן רב פון נהריה, און אין יאר  1978 איז אריבער קיין באר שבע צו ווערן א דיין און שפעטער אב בית דין ביז 1988. אויך האט ער געדינט אויפן  בית דין עליון לערעורים.
אום 19טן מערץ 2012 איז דערמארדעט געווארן זיין אייניקל  מרים מאנסונגא אין אן אנטיסעמיטישער אטאקע אין דער יידישער שולע אין טולוז, פראנקרייך.
טבת תשע״ח איז געווארן שוואך און מען האט אים באהאנדלט אין שפיטאל. כ"ו טבת תשע"ח איז ער נפטר געווארן אין זיין הויז אין מקור ברוך, ירושלים.
ישראל ביתנו ("ישראל אונזער היים") איז א פאליטישע פארטיי אין ישראל.
די פארטיי איז רעכט, קאנסערוואטיוו, נאציאנאליסטיש, סעקולער און ציוניסטיש. זי פאקוסירט באזונדער אויף יידן וואס שטאמען פון דעם געוועזענעם ראטנפארבאנד.
דער פירער פון דער פארטיי איז אביגדור ליבערמאן, וואס ער האט געגרינדעט די פארטיי אין 1999.
אין דעם 20סטן כנסת האט די פארטיי 5 מאנדאטן, וואס זענען א טייל פון דער רעגירונג קאאליציע.
דרייטאן גרין () איז א באן סטאנציע אויף דער גרינפֿארד צווייג ליניע וואס געפינט זיך אין דער לאנדאנער בארא פון אילינג, מערב לאנדאן.
די סטאנציע האט נישט קיין בילעטן ביורא און נישט קיין בילעטן מאשין.
די גרויס-מערבדיקע באן האט געעפנט די סטאנציע דעם 1טן מערץ 1905.
יעדן טאג אויסער זונטאג ווערט די סטאנציע געדינט פון צוויי באנען א שעה קיין גרינפֿארד און צוויי באנען א שעה קיין.
עבי וואוד () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אין עבי וואוד, קעניגלעכע בארא פון גריניטש, לאנדאן, אויף די צפון קענט און גריניטש ליניעס. די סטאנציע ווערט פארוואלטעט דורך טראנספארט פאר לאנדאן און ווערט באדינט דורך סאדאיסטערן, טעמזלינק און די עליזאבעט ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 30סטן יולי 1849 דורך דער דרום־מזרחדיקער אייזנבאן.
אין 2016-2017 האט מען איבערגעבויט די סטאנציע פאר דער קרייצבאן באדינונג און די ניי-איבערגעמאכטע סטאנציע האט געעפנט דעם 23סטן אקטאבער 2017.
עליזבאט ליניע.
עבי וואוד איז די סוף־סטאנציע פון איינעם פון די צוויי מזרח־צווייגן פון דער עליזאבעט ליניע, מיט אן איבערבייט צווישן די עליזאבעט ליניע באדינונגען (12 באנען א שעה אויף דער נייער ליניע) וואס טערמינירן דא מיט די עקזיסטירנדע סאדאיסטערן באדינונגען.
די עליזאבעט ליניע פארזארגט א פארבינדונג צפון־מערב מיט עקסעל לאנדאן און קאנערי ווארף, און ווייטער צו צענטראל לאנדאן, היטרוי פליפעלד און רעדינג.
טעמזלינק.
במשך די שפיץ שעה׳ן ווערט די סטאנציע אויך באדינט דורך באנען וואס פארן גלייך קיין/פון און
פון 24סטן מיי 2022 אפערירט די עליזאבעט ליניע 12 באנען א שעה קיין צווישן 06:30 און 23:00. דערווייל איז נישט פֿאראן קיין באדינונג זונטיק אויף דער עליזאבעט ליניע, אבער ביז הארבסט 2022 וועט זי אנהייבן.
עלזטרי און בארהאמוואוד () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער מידלאנד הויפט ליניע, וואס באדינט דאס דארף עלזטרי און דעם שטעטל בארהאמוואוד אין הארטפארדשיר. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק אויף דער טעמזלינק רוטע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 6.
די סטאנציע איז געבויט געווארן דורך דער מידלאנד אייזנבאן אויף דער פארלענגערונג קיין, און האט געעפנט דעם 13טן יולי 1868 מיטן נאמען עלזטרי.
דעפטפֿארד () איז א באן סטאנציע אין דעפטפֿארד, לאנדאנער בארא פון לואישעם אויף דער צפון קענט ליניע. זי איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 8טן פעברואר 1836, און ווערט גערעכענט די עלטסטע סטאנציע אין לאנדאן.
די לאנדאן און גריניטש אייזנבאן איז די עלטסטע פארשטאטישע באן אין דער וועלט. די סטאנציע האט געעפנט מיט דעם עפענען פון דער אייזנבאן אין 1836 פון דעפטפארד קיין ספא ראד, בערמאנדזי; אין דעצעמבער יענע יאר האט מען פארלענגערט די ליניע קיין לאנדאן ברידזש. אום 24סטן דעצעמבער 1838 האט מען פארלענגערט די ליניע קיין.
מען האט געעפנט א נייע סטאנציע געביידע דאנערשטיק דעם 26סטן אפריל 2012.
פרשת תרומה איז די זיבעטע פרשה אין ספר שמות, זי קומט נאך פרשת משפטים.
מלכים א', מפרק ה', פסוק כ"ו עד פרק ו', פסוק י"ג.
"פֿעמיניזם איז סעקסיזם" (ענגליש: "Feminism is Sexism") איז אַ בוך וואָס איז געשריבן פֿון דזשיימס פּ. טייט (ענגליש: "James P. Tate") (צווייט אַרויסקום־דרוקרעכט אין 2016). לויט דעם קיצור, איז דאָס בוך מתווכח זײַן זיך אַז פֿעמיניזם האָט זיך אַלעמאָל אמתדיקער גלײַכקייט אַקעגנגעשטעלט און האָט אונדז בפועל־ממש אָפּגעהאַלטן פֿון דערגרייכן עס.
1. מסורהדיקער סעקסיזם (ענגליש: "Traditional Sexism")
2. פּאַטריאַרכאַט טעאָריע (ענגליש: "Patriarchy Theory")
3. פֿעמיניזם האָט אונדז אָפּגעהאַלטן פֿון דערגרייכן גלײַכקייט (ענגליש: "Feminism Stopped Us from Achieving Equality")
4. פֿעמיניזם איז אַ מין־סופּרעמאַטיסטישע אידעאָלאָגיע (ענגליש: "Feminism is a Gender-Supremacist Ideology")
5. באַגיינדיק זיך מיט דעם גרויסן דראָנג (ענגליש: "Wielding the Big Stick")
6. וווּ מיר זענען איצט און דער עתיד (ענגליש: "Where We Are Now and The Future")
פרשת במדבר איז די ערשטע סדרה אין ספר במדבר. די סדרה איז די דריט לענגסטע פון אלע סדרות מיט 159 פסוקים. כמעט אלע יאר לייענט מען פרשת במדבר דעם שבת פאר שבועות.
טעמעס אין דער פרשה.
אין פרשת במדבר זענען נישט קיין מצוות.
די הפטורה פון פרשת במדבר הייבט אן ״והיה מספר בני ישראל״ אין הושע.
אין מאטעמאטיק, א געארדנטער פאר איז א זאמלונג פון צוויי אביעקטן, וואו דער סדר איז מעכב, ד״ה איינער פון די אביעקטאן איז דער ערשטער (דער "ערשטער קאארדינאט" אדער "לינקע פראיעקציע"), און דער צווייטער אביעקט איז דער צווייטער  (דער "צווייטער קאארדינאט" אדער "רעכטע פראיעקציע"). א געארדנטער פאר וואס זיין ערשטער קאארדינאט איז formula_1 און דער צווייטער קאארדינאט איז formula_1 טוט מען שרייבן formula_1 (אדער אמאל formula_1). ווען formula_1 איז אנדערש פון formula_1, איז דער געארדנטער פאר formula_1 אנדערש פונעם געארדנטן פאר formula_1 - אין דעם זינען איז דאס "געארדנט".
דאס הייסט, צוויי געארדנטע פארן זענען גלייך ווען, און נאר ווען: די ערשטע קאארדינאטן פון די פארן זענען גלייך און אויך די צווייטע קאארדינאטן פון די פארן זענען גלייך.
קענווי אינזל () איז אן אינזל אין דער טעמז לעפצונג אין עסעקס, ענגלאנד. ער האט א שטח פון 18.44 ק״מ2 און א באפעלקערונג פון 38,170. ער איז צעשיידט פון דרום עסעקס דורך בייטייכן. אזוי ווי דער אינזל ליגט נאר א ביסל העכער דם ים־פלאך, קען ער ווערן אינגרינגען פארפלייצט.
יידן אין קענווי אינזל.
אין די תש״ע יארן האט א גרופע חרדישע יידן פון סטאמפארד היל זיך אריבערגעצויגן קיין קענווי אינזל און האט אויפגעשטעלט א יידישע קהילה, היינט וווינען שוין דארט קרוב צו 150 חסידישע משפחות.
אויך האט זיך אהין געצויגן ישיבת אוהל יצחק פון לוצערן, שווייץ, בנשיאת דעם ראש ישיבה רבי משה קאפלמאן נאכדעים וואס דער פריערדיקער ראש ישיבה רבי יצחק דוב קאפלמאן איז אוועק אום ט"ו סיון ה'תשע"א.
"אַ בקיצורדיקע היסטאָריע פֿון דער מענערס רעכט באַוועגונג" (ענגליש: "A Brief History of The Men's Rights Movement") איז אַ בוך וואָס איז געשריבן פֿון פּיטער רײַט (ענגליש: "Peter Wright") (ערשט אַרויסגעגאַנגען אין יוני 2017). לויט דער הקדמה, איז די מענערס רעכט באַוועגונג כולל גרופּעס אָדער יחידים וואָס שלאָגן זיך פֿאַר אויסגעבעסערטע מענטשנרעכט פֿאַר מענער. דאָס בוך פּרוּווט אַ קורצעם איבערבליק פֿון די היסטאָרישע התחלות און צילן פֿון דער באַוועגונג במשך די יענע 150 יאָרן צוצושטעלן.
1. אַ וואָרט פֿאַר מענערס רעכט (1856) (ענגליש: "A Word for Men's Rights (1856)")
2. קאָנפֿערענץ וועגן מענערס רעכט נאַרײַעט (1857) (ענגליש: "Conference on Men's Rights proposed (1857)")
3. אַ קול־קורא פֿאַר מענערס רעכט (1875) (ענגליש: "An Appeal for Men's Rights (1875)")
4. אַ מענערס רעכט באַוועגונג לאַנצירט (1898) (ענגליש: "A Men's Rights Movement Launched (1898)")
חלק 2: 18. יאָרהונדערט סטראַטעגיעס פֿאַר געמוטשעטע מענער (ענגליש: "18th Century Strategies For Abused Men")
5. דאָס פּאַנטאָפֿל קרײַזל (ענגליש: "The Henpecked Club")
6. רײַטנדיק דעם סלופּ (ענגליש: "Riding The Stang") (דאָס איז אַן אַלטע טבע מיטן כיוון צו זײַן מבייש מענלעכע קרבנות פֿון נאָענטער געליבטער־רציחה וווּ זיי ווערן אויסגעשטעלט דורך די שטאָט אויף אַ הילצערן פּלאַטפֿאָרמע בעת זײַנדיק סובל לצנות און חוזק פֿון צוזעער.)
חלק 3: ערנעסט בעלפֿאָרט באַקס (ענגליש: "Ernest Belfort Bax")
7. עטלעכע בירגערלעכע געצן (1886) (ענגליש: "Some Bourgeois Idols (1886)")
8. קיין שום ווײַבער־שינאה אָבער אמתדיקע גלײַכקייט (1887) (ענגליש: "No Misogyny But True Equality (1887)")
9. די געזעצלעכע אונטערטעניקייט פֿון מענער (1896) (ענגליש: "The Legal Subjection of Men (1896)")
10. אַ בריאה פֿון זכיה (1911) (ענגליש: "A Creature of Privilege (1911)")
חלק 4: ערשטע און צווייטע פֿאַליעס פֿון דער מענערס רעכט באַוועגונג (ענגליש: "First and Second Waves of the Men's Rights Movement")
11. די ערשטע פֿאַליע פֿון דער מענערס רעכט באַוועגונג - 1856-2009 (ענגליש:The First Wave of the Men's Rights Movement" 1856-2009")
12. די צווייטע פֿאַליע פֿון דער מענערס רעכט באַוועגונג - ווײַטער-2009 (ענגליש:The Second Wave of the Men's Rights Movement" 2009-Cont.")
חלק 5: אַן אָפּקלײַב פֿון מיטצײַטישע אויפֿזאַצן (ענגליש: "A Selection of Contemporary Essays")
13. ברוך־הבא צו דער צווייטער פֿאַליע (ענגליש: "Welcome to The Second Wave")
14. מענער וואָס זיצן בײַ די עקראַנען (ענגליש: "Men Who Sit At The Screens")
15. וואָרוואָרט פֿון "אַ קול פֿאַר מענער" וועבזײַט (ענגליש: "Mission Statement from 'A Voice for Men' Website")
16. אַ קול פֿאַר ברירה (ענגליש: "A Voice For Choice")
17. אַ נײַע פּסיכאָלאָגיע פֿאַר מענער (ענגליש: "A New Psychology For Men")
18. שורשים פֿון דעם סעקסועלע־באַציִונגען־הסכם (ענגליש: "Roots of the Sexual Relations Contract")
19. וואָס זשע איז מיט גאַלאַנטקייט געשען? (ענגליש: "?What Ever Happened To Chivalry")
20. טראַדיציאָנאַליזם כנגד טראַדיציאָנאַליזם (ענגליש: "Traditionalism vs. Traditionalism")
21. רעפּובליקאַנער כנגד דעמאָקראַטן: ביידע "נקבה־קראַטן" (ענגליש: "Republicans and Democrats: Both Gynocrats")
22. אַן אַרײַנפֿיר צו דער מענערס רעכט באַוועגונג (ענגליש: "An Introduction To The Men's Rights Movement")
דער נאציאנאלער ים מוזיי () אין גריניטש, לאנדאן, איז דער פירנדער ים־מוזיי פונעם פאראייניגטן קעניגרייך און אפשר דער גרעסטער ים־מוזיי אין דער וועלט. די היסטארישע געביידעס זענען א טייל פון דעם ים־גריניטש וועלט ירושה ארט; אויך איינגעגלידערט איז די קעניגלעכע אבזערוואטאריע און דאס 17טן-יארהונדערט קעניגינס הויז. אזוי ווי אנדערע נאציאנאלע מוזייען אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך וואס באקומען פינאנציעלן שטיץ פון דער רעגירונג, פאדערט דער נאציאנאלע ים־מוזיי נישט קיין אריינטריט געלט, אבער פאר די צייטווייליגע אויסשטעלונגען נעמט מען יא אריינטריט געלט.
זאמלונג.
שוין זייט אוראלטע צייטן האט גריניטש געהאט שייכות מיטן ים און נאוויגאציע. ער איז געווען א לאנדן ארט פאר די רוימער; הענרי דער אכטער האט געוואוינט דא; דער ים־פלאט האט זיין ווארצלען אויפן וואסערפראנט; און טשארלס דער צווייטער האט געגרינדעט די קעניגלעכע אבזערוואטאריע אין 1675 כדי צו "דערגיין דעם געאגראפישן לענג פון פלעצער". די היים פון גריניטש דורכשניטלעכע צייט און דעם הויפט מערידיאן זייט 1884, איז גריניטש לאנג געווען א צענטער פאר אסטראנאמישער שטודיע, און נאוויגאטארן ארום דער וועלט שטעלן זייערע זייגערס לויט זיין זייגער.
די "ברעטאניע", מאלעריי פון זשול אשיל נאעל, 1859, ביים נאציאנאלן ים־מוזיי
דאַוואס (דייטש: "Davos", רומאנטש: "Tavau") איז א שטעטל אין דעםקאנטאן גרויבינדן, אין מזרח שווייץ, נאנט צום גרענעץ מיט עסטרייך. ביי א הייך פון 1,560 מעטער, ווערט דאוואס גערעכנט דאס העכסטע שטעטל אין גאנץ אייראפע. דאוואס געפינט זיך אויפן טייך לאנדוואסער אין די רעטישע אלפן.
דאוואס איז ברייט באוואוסט פאר דער זאמלונג פונעם וועלט עקאנאמישן פארום, וואס קומט פאר דארט יעדע יאר זייט 1971. אויך געפינט זיך דארט איינער פון די גרעסטע סקי ערטער אין דער שווייץ, וואס ווערט פארוואלטעט צוזאמען מיטן שטעטל קלאסטערס.
סאַבאטאַזש () איז דער בכיוונדיקער אקט פון אונטערשטעלן שאדן פאר א צווייטן, דורכ'ן שטעלן "שטיינער אין וועג", און שטערן א צווייטן אויספירן וואס ער וויל, אפט מאל אן דעם וואס יענער זאל אפילו וויסן אז איינער סאבאטאזשירט אים. עס איז וויכטיק צו באמערקן אז סאבאטאזש איז נישט אלעמאל קיין פיזישע שטער אדער שאדן, נאר א שטער אז א צווייטער זאל נישט קענען זיין סוקסעספול.
דער נאמען קומט אריגינעל פון פראנקרייך, אן אפשטאם פון דאס ווארט "סאבאט" וואס האט געמיינט "האקעדיגע שיך", די לעגענדע גייט אז די ארבייטער פלעגן אריינווארפן זייערע "סאבאטס" אין מאשינען, אזוי ארום אונטערצוברענגען זייערע באלעבאטים. אן אנדערע טעאריע איז אז בירגער פלעגן נוצן האקעדיגע שיך פרובירנדיק צו שטערן די רואיגקייט.
אין די פריע 1900 יארן איז סאַבאָטאַזש אדאפטירט געווארן אין ענגליש, דייטש, אידיש און אין מערערע שפראכן אלס אויסדרוק פון שטיין אין וועג אדער שטערן יענעם מיט אונטערגעציפטע מיטלען.
סאבאטאזש ווערט גענוצט אפט אין פאליטישע אנגעלעגנהייטן, אדער אין מיליטערישע אנגעלעגנהייטן, וואו פאליטישע אדער מיליטערישע שונאים פרובירן אונטער צו ברענגען זייערע קעגנער, צום ביישפיל דורך זיי פארפירן מיט פאלשע שפיאנאזש אינפארמאציע, און דערנאך אטאקירן דעם שונא אומגערישט.
עס זענען דא פילע ביישפילן פון פיזישע סאַבאָטאַזש. אָבער, איינער פון די מערסט עפעקטיווע נוצן פון סאַבאָטאַזש איז צו שטערן א פאראייניקונג אדער ארגענעזאציע אנצוגיין, ווי למשל: אַרויף ברענגען און רעלעוואנטע אישוס ביי מיטינגען ווי אָפט ווי מעגלעך. זיך קריגן איבער פשוט'ע ווערטער אנשטאט טון למעשה. באַשטימען וויכטיקע ארבעט צו באַטלאָנישע ארבייטער מיט נעבעכדיגע מאשינען. פאַרשפּרייטן שעדליכע רומאָרס וואָס זעהט אויס ווי אינעווייניקסטע אינפֿאָרמאַציע, אזוי ארום צו דעסטרויען א קאמפאני.
דער פאקל איז א צייטונג, וואס איז ערשינען וועכנטליך, יעדן דאנערשטיק, אין קאשוי, טשעכאסלאוואקיי, צווישן די יארן 1929-1931..
דער פאקל איז געווען "א וואכנבלאט פאר ליטעראטור און געזעלשאפטלעכע ענינים".
דער רעדאַקטאָר איז געווען מענדל עלעפאנט.
דער קאנטשיק איז א צייטונג, וואס איז ערשינען וועכנטליך, אין קאשוי, טשעכאסלאוואקיי, צווישן די יארן 1931-1933.
דער קאנטשיק איז געווען "א וואכנבלאט פאר הומאר און סאטירע אין ווארט און אין בילד".
אין 1931, דער רעדאַקטאָר איז געווען מענדל עלעפאנט.
ירושלים מַלחה באַן סטאַנציע איז א ישראל באנען סוף-סטאנציע אויף דער ירושלים - בית שמש פארשטאטישער באן ליניע, וואס געפינט זיך אין מלחה, דרום-מערב ירושלים. די סטאנציע האט מען געעפנט דעם 9טן אפריל 2005.
די ירושלים - תל אביב באן ליניע איז געעפנט געווארן אין 1892 אין די אטאמאנער צייטן. אין אויגוסט 1998 האט אויפגעהערט די פאסאזשירן באדינונג אויף דער ליניע קיין ירושלים.
נאך דעם האט מען באנייט די באן ליניע פון תל אביב קיין בית שמש אין יאר 2003. דעם 9טן אפריל 2005 האט מען געעפנט דעם טייל פון דער ליניע קיין ירושלים מיט צוויי נייע סטאנציעס, תנ"כישע זאא און ירושלים מלחה. פון 2006 ביז 2008 איז די רוטע געווארן צעשפאלטן אויף צוויי, און מען האט געדארפט בייטן באנען אין בית שמש. אום 15טן מערץ 2008 האט ווידעראמאל געפארן די באן פון ירושלים קיין תל אביב. אין סעפטעמבער 2017 האט מען ווידעראמאל צעשפאלטן די רוטע און די באנען פארן נאר צווישן ירושלים און בית שמש.
צוקונפטדיקע אנטוויקלונגען.
אין 2018 וועט עפענען די גיכבאן פון תל אביב קיין ירושלים, וואס ווערט טערמינירן אין דער נייע בניני האומה באן סטאנציע. נאכדעם וועט די ירושלים-בית שמש ליניע זיין איבעריג. דער טראנספארט מיניסטאריום האט א פלאן פאר א טראם-ליניע אויף די שינעס פון דער ליניע פון מלחה קיין בית שמש. די ליניע וועט זיך ציען ווייטער פון דער היינטיגער בית שמש באן סטאנציע אריין אין דער שטאט.
דאס יודישע ווארט (אונגעריש: Zsidó szó, סלאוואקיש: "Zidovské Slovo") איז א צייטונג, וואס איז ערשינען וועכנטליך, ידען פרייטיג, אין קאשוי, טשעכאסלאוואקיי, צווישן די יארן 1931-1933.
"דאס יודישע ווארט" איז געווען אן "אומפארטייאיש געזעלשאפטליך ריפארטבלאט", און איז געווען אויף צוויי שפראכן: יידיש און אונגעריש.
דער שעף-רעדאַקטאָר און הויפט שרייבער איז געווען מענדל עלעפאנט..
צווישן 1931-1932 דער אסאציערטער-רעדאַקטאָר איז געווען שמעון לעבאוויטש (Lebovics Simon), און צווישן 1932-1933 - עלקה בלושטיין-עלעפאנט (Irena Blausteinova).
דימונה באן סטאנציע איז א ישראל באנען סוף־סטאנציע אין דימונה אויף דער פאסאזשירן רוטע פון דימונה קיין באר שבע. די אייזנבאן ליניע ציט זיך ווייטער ביז בארג צין.
די סטאנציע האט מען געעפנט דעם 17טן דעצעמבער 2005.
"דער שוואַרצער קעניג פֿון די דזשינען", אַ בילד פֿונעם סוף 14טן יארהונדערט
לויט דעם אַראַבישן פֿאָלקלאָר איז אַ דזשין (אראביש: "جني", ענגליש: "genie" אדער "djinn") אַ פֿיקטיוו סופערנאַטירלעך באַשעפֿעניש וואס געבט פֿרייע גערנקייט. דזשינען געפֿינען זיך אין דער קאָראַן, און קענען זיין גוט אדער שלעכט. שלעכטע דזשינען קענען בלאָפֿן די מענטשן וואָס קאָמאַנדירן זיי. לויט דעם איסלאַם איז דער שטן אַ דזשין וואָס האָט זיך קעגנגעשטעלט פֿאַרנייגן זיך צום מענטש אונטער אַ קאָמאַנד פֿון אַללאַ.
דזשינען האבן דערשיינט א סך מאל אין ליטעראַטור, פֿילמען און טעלעוויזיע. צווישן די מערסט באַקאַנטע אזכורים אין קולטור זענען די מעשה "אַלאַדין" פֿון טויזנט און איין נעכט (וואס איז אויך באַפֿרייט געוואָרן אלס אַן אַנימירטער פֿילם), אַן אַמעריקאַנישער טעלעוויזיע סעריע פֿון די 1960ער מיטן נאָמען "איך חלום וועגן דזשיני", און אַ יאָרדאַנישער נעטפֿליקס סעריע מיטן נאָמען "דזשין".
לויט אַ סך עדהס קען אַ דזשין רעאַליזירן דרייַ וואונטשן פֿאַר דעם מענטש וואס האט אים פֿרייַגעלאָזט פֿון דער לאָמפּ.
מערי פּאָפּינס (ענגליש: "Mary Poppins") איז אן אמעריקאנישער מוזיקפילם פון 1964 מיט די באַטייליקונג פון דזשולי ענדרוז און דיק וואַן דײַק. ער איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני, און איז באזירט געווען אויף די "מערי פּאָפּינס" ביכער פון פּאַמעלאַ לינדאָן טראַווערס. דער פילם איז פילמירט געווארן ביי די וואלט דיזני סטודיאס אין בערבאַנק, קאליפארניע.
דזשולי ענדרוז האט געוואונען דער אַקאַדעמיע פּריז פֿאַרן בעסטע אַקטריסע פֿאַר איר ראלע אלס מערי פּאָפּינס. אויך האט דער פילם געוואונען אָסקאַר פּריזן פֿאַר די בעסטע פילם רעדאַקטירונג, אָריגינעלע מוזיק, בעסטער ליד ("טשים טשים טשירי") און בעסטע וויזואַלע עפֿעקטן. דער פילם האט געהאט א סאַך 13 נאָמינאַציעס.
די בריטישע מעבר-לים טעריטאריעס זענע 14 טעריטאריעס אונטער די יורידיקציע און סואווערענטעט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך. זיי זענען די טיילן פון דער בריטישער אימפעריע וואס האבן נישט באקומען זייער אומאפהענגיקייט אדער האבן זיי געוויילט צו בלייבן בריטישע טעריטאריעס. די טעריטאריעס זענען נישט קיין טייל פונעם פאראייניגטן קעניגרייך און, אחוץ גיבראלטאר, זענען זיי נישט קיין טייל פונעם אייראפעאישן פארבאנד. די באזעצטע לענדער האבן מערסטנס אן אייגענע אינעווייניגע רעגירונג, און די פאראנטווארטליכקייט פאר פארטיידיקונג און אויסערן פארהעלטענישן בלייבט מיטן פאראיינגיטן קעניגרייך. זיי טיילן דעם בריטישן מאנארך (עליזאבעט די צווייטע) אלס ראש מלוכה.
דער טערמין "בריטישע מעבר-לים טעריטאריע " איז איינגעפירט געווארן דורכן בריטישן מעבר-לים טעריטאריעס אקט 2002. אחוץ דער בריטישער אנטארקטישער טעריטאריע און דרום דזשארדזשיע און די דרום סענדוויטש אינזלען (וואס האבן נאר באאמטער און פארשונג סטאנציע שטאב) און די בריטישע אינדישער-אקעאן טעריטאריע (געניצט פאר א מיליטערישער באזע), האבן די טעריטאריעס סטאבילע ציווילע באפעלקערונגען.
צוזאמען נעמען איין די טעריטאריעס א באפעלקערונג פון בערך 250,000 מענטשן און א יבשה שטח פון בערך 1,727,570 קוואדראט קילאמעטער.
א טעפּעך, טעפּיך, דיוואַן אדער קילעם איז א פֿיערעקיגער טייל פֿון אַ געוועביקער טעקסטיל.
געוויינטלעך זענען טעפּעכער גענוצט צו בייַלייגן שיינהייט צו פּלעצער און צו אָפּשוואַכן די קלאַנגען פֿון שפּאַצירונג אויף דער פּאָדלאָגע. טעפּעכער זענען מער וואַרעמליך און ווייכלעך ווי האַרטע פּאָדלאָגעס אזוי ווי האָלץ, ברוקשטײנער אדער בעטאָן. טעפּעכער זענען געמאַכט אין פילע פארשידענע גרייסן. טעפּעכלעך און טעפּעכער האבן אָנגעהויבן אין מיטל אזיע, אבער מאַשין-פּראָדוקציע איז צוגעטראַכט געווען אין אייראפע. עס זענען דא צוויי פארשידענע סארטן: טראדיציאנעלע האַנט-געמאַכטע אַרטיקלען, און דער מאַשין-געוועביקער סארט.
א טעפּעכל איז קלענער ווי א טעפּעך, און ווערט אפט געלייגט אויף א טעפּעך און אפט דעקאָרירט. אין איסלאַם ווערט טעפּעכלעך גענוצט אלס תפֿילה ראָגעזשעס, אויף וועלכע מענטשן קניען ווען זיי מתפלל זיין.
"רייַטנדיק אויף א פֿליענדיקער טעפּעך", א וויקטאָר וואַסנעצאָוו בילד פֿון 1880
א מאַגישער טעפּעך (אויך גערופן א פֿליענדיקער טעפּעך) איז א לעגענדאַרישער טעפּעך וואס קען ווערן באנוצט צו טראַנספּאָרטירן זיינע רייַטערס צו זייערע ציל שנעל אדער שוין באַלד.
ערשט האבן מאַגישע טעפּעכער דערשייַנט אין דער אַראַבישער אדער פּערסישער פֿאָלקלאָר, און זיי זענען דערמאנט אין די מעשיות פֿון טויזנט און איין נעכט. די הצלחה פֿון דער מעשה-ציקל אין אייראפע האט געבראכט דער טערמין צו דער אייראפעישער פֿאָלקלאָר.
לויט דער רוסישער פֿאָלקלאָר האט די מכשפֿה באַבאַ יאַגאַ געגעבט איוואַן דער נאַרישער א פֿליענדיקער טעפּעך. דער טעפּעך ווערט באַשרייַבט אין פילע בילדער פֿונעם רוסישער מאָלער וויקטאָר וואַסנעצאָוו.
אַ סך פֿילמען האבן גענוצט מאַגישע טעפּעכער, וואס שליסן איין די "דער גנב פֿון באַגדאַד" פֿילמען (1924 און 1940) און דער אַנימירטער פֿילם "אַלאַדין" פֿון די וואָלט דיזני פירמע.
די באַשרייַבונג פֿון א מאַגישער טעפּעך דערשייַנט אויך אין דער יידישער פֿאָלקלאָר, אין די לעגענדע פֿון דער טעפּעך פֿון שלמה המלך, וואס פֿליט דורך שלמה'ס קאנטראל איבער דער ווינט און דערלויבט אים צו עסן פֿרישטיק אין דמשק און נאכטמאל אין מדי.
קבר פון ערנעסט שאקלטאן אין דרום דזשארדזשיע אינזל
דרום דזשארדזשיע און די דרום  סענדוויטש אינזלען זענען צוויי גרופעס אינזלען וואס ליגן אים דעם דרום אטלנטישן אקעאן נאנעט צו דרום אמעריקע און די פאלקלאנד אינזלען. די אינזלען גרופעס  זענען רעגירט דורכן פאראייניגטן קעניגרייך, און זענען דערקלערט געווארן א באזונדערע טעריטאריע אין 1985. פריער זענען זיי געווען א טייל פון די פאלקלאנד אינזלען טעריטאריע. היינט זענען די אינזלען א בריטישע מעבר-לים טעריטאריע.
װײַבערטײַטש (ווייבער טייטש) איז א פעמיניסטישע, יידישיסטע, וועכענטליכע פּאָדקאַסט, מיט אן אינהלאַט וואס פֿאָקוסירט זיך ספּעציִעל אױף פֿרױען, אױפן פֿעמיניזם, און אױף קװירע ענינים. עס איז אנגעפירט ביי סאָסיע פֿוקס, אַ דאָקטאָראַנטקע אין ייִדישע שטודיעס אינעם ניו־יאָרקער אוניווערסיטעט.
לויט זייער וועבזייטל, איז זייער ציל בנוסף צי פעמיניזים, אויך צו פארשפרייטען די ייִדישע שפראך: "װײַבערטײַטש האָט אױך אַ ייִדישיסטישן ציל. מיר נוצן ייִדיש נישט נאָר צו רעדן װעגן ייִדיש אַלײן, נאָר צו רעדן װעגן אַלץ װאָס איז שײַך צו אונדזערע טאָג־טעגלעכן לעבן, אַרײַנגערעכנט מוזיק, משפּחה, ליבע, קונסט, פֿאָרשונג, אא׳׳װ. מיר פּראָבירן אױך צו מאַכן אונדזער אינהאַלט צוטריטלעך פֿאַר ייִדיש־רעדערס פֿון אַלע מדרגות."
פערסישע אימפעריע אין אכעמענידן תקופה, 6טער יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג
קבר פון כורש דער גרויסער, גרינדער פון פערסישער אימפעריע אינעם 6טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג
די פערסישע אימפעריע (,  "Šâhanšâhiye Irân", = 'אימפערישער איראן') באדייט א סעריע פון אימפערישע דינאסטיעס געצענטערט אין איראן זייט דעם  6טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג אין דער אכעמענידן תקופה, ביזן 20סטן יארהונדערט אין דער קאדזשאר תקופה.
סאפֿווידן.
שאך אבאס דער ערשטער, דער מערסט מאכטפולער מלך פון פערסיע אין דער סאפֿאווידן תקופה
מאזילא פייערפוקס (אויף ענגליש: Mozilla Firefox) איז א בלעטערער פון מאזילאס פירמע, זי איז דער קאנקארענט פון דעם איינגעבויעטן אינטערנעט עקספלארער וועב-בראוזער וואס ווערט דערשינען מיטן ווינדוס.
פיל מענטשן נוצן זיך מיטן פייערפאקס אידיאלאגיש מיטן ציל צו אונטערווארפן דעם אינטערנעט עקספלארער וואס ס'מייקראסאפט'ס מאנאפאל.
זי האט פארשידענע פונקציעס וואס דער איינגעבויעטן אינטערנעט אקספלורר האט נישט.
קול חברי העדה החרדית איז א פאפולערע האטליין וואס איז געגרינדעט געווארן ו' טבת תשע"ד ביי דער מערכה פון די קברים אין גאלאווענציץ. עס איז געגרינדעט און ווערט אנגעפירט דורך דעם סאטמארער עסקן ר' יצחק ווייס, וויבאלד די רעכטע אין דער עדה החרדית (וואס דאס איז רוב קהילות) האבן נישט געהאט קיין פלאטפארמע וואו צו אויסדרוקן זייערע מיינונגען האבן זיי געגרינדעט די האטליין. אויפן האטליין ווערט ארויפגעלייגט יעדע שעה נייעס מהנעשה והנשמע ביי די מערכות וואס דאס יהדות החרדית פירט.
אין שנת תשע"ו ביי דער העפטיגע מערכה קעגן דעם מוסד חכמת לב, האט קול חברי אנגעפירט די מערכה וואס במשך א האלב יאר האבן זיי יעדן טאג געלאזט הערן באווייזן און פאקטן אז דער מוסד האט טאקע גענומען געלט, און טאקע דורך זיי איז אויפגעוויזן געווארן אז חכמת לב האט טאקע גענומען געלט, אבער וויבאלד הרב אלתר קויפמאן, דער מנהל פונעם מוס איז אן אהרויני סימפאטיקער, האבן די אהרוינים דאן געעפנט אן האטליין מיטן נאמען 'קול חינוך הטהור' וואס זיי האבן אין יענע תקופה זייער נישט שיין פרובירט צו באשמיצן די פנים פון אלע זייערע שונאים, אפילו נישט פון די חכמת לב פרשה, פאר ר' יצחק ווייס האבן זיי געגעבן די נאמען "שקרן הסורר", וכו' וכו', און זיי פלעגן אויספירן ביי יעדע באריכט "וסןף האמת לנצח
א בייטייך איז א נאטירלעכער טייכגעלעגער וואס פירט וואסער אבער פליסט נישט גלייך אריין אין א ים, אזערע אדער אן אקעאן, נאר גיסט זיך אין אן אנדער טייך. א בייטייך, צוזאמען מיט די אנדערע בייטייכן און דעם צענטראלן טייך, קאמפאנירן דעם דרענאזש בעקן פונעם טייך.
דער לענגסטער בייטייך אין דער וועלט איז דער מאדערע. ער איז לאנג 3,380 ק"מ און האט אן אויסגאס פון 15 טויזנט קובישע מעטער א סעקונדע. ער הייבט אן ביים גרענעץ צווישן בראזיל און באליוויע, ביים צוזאמענפלוס פון די טייכן בעני און מאמארע, און גיסט אויס אינעם אמאזאנאס 160 ק"מ מזרח פון מאנאוס.
הרב יעקב לאַנדא (תרנ"ג 1893 - כ"ו שבט ה'תשמ"ו, 5טן פעברואר 1986) איז געווען דער אשכנזישער רב און אב בית דין פון בני ברק צווישן די יארן 1936 - 1986. ער איז געווען א מיטגליד אין דעם בית דין פון חב"ד.
אין ווייסרוסלאנד.
ער איז געבוירן געווארן אין דעם שטעטל קורניץ, ווייסרוסלאנד (היינט בעלארוס), צו רב משה יהודה לייב לאנדא דעם ארטיגן שטאטס־רב. נאך זיין פאטער׳ס פטירה האט מען אים באשטימט צו ווערן זיין נאכפאלגער ווען ער איז געווען אלט 20, לויט דער הוראה פון הרב שלום דובער שניאורסאהן, דער פינפטער רבי פון חב"ד-לובאוויטש.
שפעטער האט ער אויפגעשטעלט די תפארת בחורים ישיבה אין מאסקווע פאר רוסישע בעלי תשובה.
שפעטער איז ער געווארן מקורב צו רבי יוסף יצחק שניאורסאהן, דער זעקסטער רבי פון חב"ד-לובאוויטש. אויך הרב יוסף ראזין ("דער ראגאטשאווער") האט אים מקרב געווען וואס איז געווען מסדר קידושין ביי רב לאנדא׳ס חופה. וויטער איז ער געווען בקשר מיט רבי מנחם מענדל שניאורסאהן און זיי האבן געפירט א קארעספאנדענץ וועגן חב"ד ענינים אין ישראל און חב"ד מנהגים וואס רבי שלום דובער שניאורסאהן האט געהאלטן, וואס רב לאנדא איז געווען אן עד דערצו.
זיין טעטיקייט אין ארץ ישראל.
נאך ווען ער איז ארויף קיין ארץ ישראל אין אלול תרצ"ד האט ער געדינט ווי רב פון רמתיים (איינע פון פיר זידלונגען וואס האבן קאמפאנירט הוד השרון) פאר א תקופה פון אכט חודשים. נאכדעם איז ער געווארן רב פון דער בני ברק דורך 50 יאר - פון כסלו תרצ"ו, ביז זיין פטירה.
היינריך היינע (, 1797-1856) איז געווען א בארימטער דייטשער שרייבער און דיכטער. ער איז געבוירן אין דיסלדארף צו א יידישער משפחה, אבער ער האט געשמד׳ט צו די קריסטן.
א בילד פון היינע דורך דעם יודישן מאלער מאריץ אפנהיים
a>, דער מזרח פֿראנט; אריגינעל געבויט דורך עדווארד בלאר און געקאנטשעט אין 1850. ער איז געווארן איבערגעמאכט אין 1913 דורך סיר אסטן וועב.
באַקינגהאַם פאַלאַץ איז א פאלאץ אין דער סיטי פון וועסטמינסטער אין צענטראל לאנדאן, ענגלאנד, אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך. דארט וואוינט דער בריטישער מאנארך.
דזשאן שעפילד, ערשטער הערצאג פון באקינגהאם און נארמאנדי, האט געבויט באקינגהאם פאלאץ אין 1703 ווי א שטאטהויז (זיין וואוינונג אין לאנדאן). די בריטישע קעניגלעכע פאמיליע האט געקויפט דאס הויז אין 1761. ער איז געווארן די אפיציעלע היים פון דער פאמיליע אין 1837, און שפעטער אינעם 19טן יארהונדערט האט מען אים פארגרעסערט. ער האט 775 צימערן, 19 שטאַט־צימערן און 78 באדצימערן.
די גאס וואס פירט צום פאלאץ איז א צערעמאנישע גאס וואס הייסט דער מאל.
די לאנדאנער פארזאמלונג איז א געוויילטער קערפער, א טייל פון דעם גרויסלאנדאנער אויטאריטעט, וואס איז חוקר־ודורש די אקטיוויטעטן פונעם בירגערמייסטער פון לאנדאן און האט די מאכט, מיט א רוב פון צוויי־דריטל, אמענדירן דעם בירגערמייסטער׳ס יערליכן בודזשעט און אפווארפן דעם בירגערמייסטער׳ס אנווארף סטאטוטארישע סטראטעגיעס. די פארזאמלונג איז געגרינדעט געווארן אין יאר 2000 און טרעפט זיך אין סיטי זאל אויפן דרום ברעג פון דעם  טייך טעמז, נאענט צו טורעם בריק. די פארזאמלונג קען אויך פארשן אנדערע פראגעס וואס זענען וויכטיג פאר לאנדאנער (טראנספארט, סביבה־ענינים אא״וו), פארעפנטלעכן אירע דערגייאונגען און רעקאמענדאציעס, און מאכן פארשלאגן צום בירגערמייסטער.
מיטגלידער פון דער פארזאמלונ.
די פארזאמלונג באשטייט פון  25 מיטגלידער דערוויילט ניצן דעם צוגעגעבענער מיטגליד סיסטעם פון פארהעלטעניש־וואלן. מען האלט די וואלן יעדע פיר יאר – די זעלבע צייט ווי פארן  בירגערמייסטער. לאנדאן ווערט צעטיילט אין 14 וויילערשאפט וואס יעדע איינע וויילט איין מיטגליד, מיט נאך 11 מיטגלידער דערוויילט פון א פארטיי ליסטער כדי די צאל מיטגלידער פון יעדער פארטיי זאל זיין פראפארציאנעל צו דער צאל שטימען פאר יענער פארטיי אין גאנץ לאנדאן. א פארטיי דארף באקומען מינדערסטנס 5% פון די פארטיי ליסטע שטימען צו געווינען א זיץ. א מיטגליד אין דער לאנדאנער פארזאמלונג באקומט א יערליך געהאלט פון אומגעפער £55,000.
המן טאש פון מילוי טייטל
פורים איז א יידישער יום טוב וואס ווערט געפייערט י"ד אדר, און ביי פארפאנצערנע שטעט וואס זיינען פארפאנצערט נאך פון יהושע בן נון'ס צייטן (היינט איז דאס ירושלים און שושן) ווערט ער געפייערט ט"ו אדר, דער טאג ט"ו אדר הייסט אין דער גאנצער וועלט (אחוץ ירושלים) "שושן פורים".
צווישן די יארן ג'ת"ד צו ג'ת"ה ווען דאס קעניגרייך פון פרס האט געהערשט איבער אזיע, האט המן, איינער פון די גרויסע מיניסטארן פון קעניג אחשוורוש, געפלאנט צו פארלענדן דאס יידישע פאלק, אבער דורך אסתר המלכה די ווייב פון אחשוורוש און איר שוועסטערקינד מרדכי הצדיק, איז כלל ישראל געראטעוועט געווארן פון דער שווערער גזירה.
פורים משולש (דרייפאכיגער פורים).
דער טעם פארוואס מתנות לאביונים איז צוגעטשעפעט צום מגילה ליינען, זאגט די גמרא (מסכת מגילה) ווייל די ארעמעלייט קוקן אויף דעם מגילה ליינען. דער טעם פארוואס די מצוה פון שלח-מנות איז צוגעטשעפעט צו דער פורים סעודה איז ווייל מ'שיקט שלח-מנות בכדי יעדער איינער זאל האבן וואס צו עסן ביי דער סעודה.
דער מקור פונעם דין אפצושטופן די סעודה אויף זונטאג געפונט זיך אין דער ירושלמי. אזוי ווי דער ענין ווערט נישט אדורכגערעדט אין בבלי נעמען אן רוב פוסקים די שיטה פונעם ירושלמי אז מען מאכט די סעודה און מען שיקט שלח-מנות זונטאג.
פורים קאסעטעס.
פורים קאסעטעס איז היינט שוין א רייכע אוצר פון אלטע און פרישע סחורה, וואס זענען געאייגענט אויף צום לאכן, און זיי ערשיינען לכבוד פורים.
כמעט יעדעס יאר ערשיינען פרישע פורים קאסעטעס, [צי אין סידי פארעם], וואס ווערן אויפגעכאפט צווישן די וואס גלייכן די וויצלדיגע שפראכן פון די יידישע בדחנים, קאמיקער, און אקטיארן.
אין די פריערדיגע תש"מ יארן איז ר' חיים באנעט ערשינען מיט עטליכע אזעלכע סארטן, ווי צום ביישפיל: פורים בודאפעסט, מקהלת בודאפעסט. שפעטער יואל לעבאוויטש מיט פורים בעילאויט, בונדאש, און נאך. און מנשה לוסטיג מיט זיין באקאנטע פורים אוידיאו צעפראסקעט.
דער מאָן (וויסנשאפטלעכער נאמען: "Palaver") איז א מין פלאנץ. דער מין האט עטלעכע 120 זגאלן, מערסטנס אייניעריג און א טייל צוויי-יעריג אדער פיל־יאריק. דער מאן דארפט א ווארעמען קלימאט, אויסער איין גרופע זגאלן (Section Meconella) וואס וואקסן אין קאלטע קלימאטן.
פורים.
ס׳איז א מנהג ביי אשכנזישע יידן צו עסן פורים א געבעקס מיט מאן זוימען, וואס מ׳רופט מאן־טאשן אדער המן טאשן.
אַ בילד פון Ahasuerus Gottlieb
אחשוורוש איז געוועזן קעניג פון פרס פון יאר ג'רע"ד ביז ג'רצ"ה. ער האט געהערשט פון הודו ביז כוש.
אין זיין צייט איז פארגעקומען דער נס פורים.
זיין ערשטע ווייב איז געווען ושתי.
רבי ישראל ניסן ראזנבוים (כ"ד ניסן ה'תש"ט–ט״ז מרחשון תש"ף) איז געווען דער קרעטשענעוו-קרית גת'ער רבי.
רבי ישראל ניסן איז געבוירן געווארן אין רחובות, צו זיין פאטער רבי דוד משה ראזנבוים, דער פריערדיגער קרעטשענעווער רבי, און צו זיין מוטער מרת אסתר רחל, טאכטער פון רבי חיים מרדכי ראזנבוים פון נאדווארנא. ער איז א צווילינג ברודער פונעם קרעטשענעווער רבי פון רחובות, רבי מנחם אליעזר זאב ראזנבוים.
א שטיקל צייט נאך זיין חתונה מיט מרת יוטל מירל, טאכטער פון רבי יחזקאל שרגא מערץ אין יאר ה'תשכ"ט, איז זיין פאטער דער רבי פלוצלונג נפטר געווארן ווען ער האט פארוויילט אויף א רייזע אויף קברי צדיקים אין רומעניע.
שפעטער איז ער אריבערגעצויגן וואוינען אין קרית גת, דארט וואו איז ער באקרוינט געווארן רבי. ער האט אויפגעשטעלט א בית מדרש און א חסידישע קריה אונטערן נאמען "רמת דוד" אין געדענק פון זיין פאטער. זיינע מוסדות רעכענען אריין אין זיך אויסער דעם בית מדרש, תלמוד תורה, קינדערגארטן און א כולל פאר יונגעלייט. זיין געמיינדע באשטייט פון צענדליגע משפחות.
דער לאנדאנער אויג (ענגליש: "London Eye"), אויך גערופן דערמילעניום ראָד, וואס איז הויך 135 מעטער, איז דער העכסטער  פֿעריס ראד אין אייראפע, און ביז יאר 2006 איז געווען דער העכסטער אין דער וועלט. דער ראד געפינט זיך אויפן דרום ברעג פונעם טעמז אין דערם לאנדאנער בארא פון לאמבעט, לאנדאן, ענגלאנד, צווישן וועסטמינסטער בריק און האגערפארד בריק, קעגן איבער דעם פאלאץ פון וועסטמינסטער – דער היים פונעם בריטישן פארלאמענט.
די ארכיטעקטן דייוויד מארקס און דזשוליא בארפילד האבן געפלאנעוועט דעם לאנדאנער אויב. דער ראד האט 32 פארמאכטע טעמפעראטור־רעגולירטע פאסאזשירן קעמערלעך, וואס זענען גערופן "שויטן"; יעדער שויט האט פלאץ פאר 25 פאסאזשירן, און סך הכול קענען 800 פאסאזשירן פארן אין ראד אין איין צייט. דער ראד דרייט זיך מיט א גיך פון 0.9 קילאמעטער א שעה אומגעפער; א פאסאזשירן פאד דרייט זיך אינגאנצן ארום דעם ראד יעדע האלבע שעה.
דער ראד ברויכט זיך נישט  אפשטעלן פאר די פאסאזשירן ארויפצושטייגן. דער ראד גענוג פאמעלאך כדי די פאסאזשירן זאלן קענען אריינגיין אין א פאד און ארויסגיין פון אים בשעת ווען דער ראד גייט ווייטער.
דער ראד איז געבויט געווארן אין טיילן, וואס מ׳האט זיי אריבערגעפירט אויף טראטוועס אויפן טעמז צו זיין ארט, וואו מ׳האט אים צוזאמענגעשטעלט ליגנדיק און דערנאך האט מען אים אויפגעהויבן פאוואליע  2 גראד א שעה, ביז ער האט דערגרייכט א ווינקל פון 65 גראד. דער ראד איז געבליבן אזוי ביז מ׳האט געענדיגט בויען די באזע, און נאכהער האט מען אויפגעהויבן דעם ראד צו זיין ארט.
דער לאנדאנער אויג האט געעפנט אפיציעל דעם 31סטן דעצעמבער 1999 דורכן דעמאלסדיקן פרעמיער מיניסטער טאני בלער.
א קוק אויפן ראד ביינאכט ווען ער איז געווען גייענדיק (לאנגער־אויפדעק פאטאגראפיע).
בלק איז די זיבעטע סדרה אין ספר במדבר.
די סדרה רעדט וועגן די נביאות פון בלעם, וואס בלק האט אים געבעטן שעלטן די יידן.
איינע פון די ענינים באשרייבט ווי בלעמ׳ס אייזל האט גערעדט צו אים.
דער סוף פון דער סדרה ברענגט וואס האט פאסירט מיט דער עבודה זרה פון בעל פעור, און אז פינחס האט געהרג׳עט זמרי און כזבי.
עוואַריסט גאַלואַ (25סטן אקטאבער 1811 – 31סטן מיי 1832) איז געווען א פראנצויזישער מאטעמאטיקער. ער איז באוואוסט פאר זיין ארבעט אויף אלגעברעאישע גלייכונגען. ער איז געווען איינער פון די גרינדער פון גרופע טעאריע און דער גרינדער פון גאלוא טעאריע.
ער איז געשטארבן פון א שאס-וואונד וואס ער האט באקומען אין א דועל.
הרב ישראל גרינבערגער (געב' ט"ו סיון ה'תשי"ט), איז דער רב און מו"צ פון דער וויזשניצער קהילה (רבי מנחם מענדיל האגער) אין דער שטאט אלעד און פתח תקווה. צוזעצליך דינט ער אלס א דיין אין בית דין פון צענטער בני ברק
הרב גרינבערגער איז געבוירן געווארן סיוון ה'תשי"ט אין קרית וויזשניץ, בני ברק צו זיין פאטער רבי חיים מנחם גרינבערגער (נפ' געווארן ה'תשע"ב), וועלכער איז געווען אן אויפפאלענדער וויזשניצער חסיד און וועלעכער דורך זיין מיליטערישער דינסט אין דער זעקסטאגיגער מלחמה איז געווען א מלחמה געפאנגענער אין סיריע, און צו זיין מוטער מרת פעסיא. אלס בחור האט ער געלערנט אין דער וויזשניצער ישיבה אין בני ברק. ער געהייראט מרת חיה ביילא, טאכטער פון הרב החסיד ר' חיים גליק. ער האט באקומען א היתר הוראה (ערלויבעניש צו פסק'נען) פון דעם געוועזענעם גאב"ד העדה החרדית רבי יצחק יעקב ווייס, בעל "מנחת יצחק", פונעם פריערדיגן פוסק הדור רבי שמואל הלוי וואזנער, בעל "שבט הלוי" און פון רבי משה האלבערשטאם, א מיטגליד פון בד"צ העדה החרדית אין ירושלים. שפעטער איז ער בארופן געווארן דורך זיין רבי, רבי משה יהושע האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי צו וועמען איז ער געווען אנגעקניפט בלב ובנפש, אלס א רב און א דיין פונעם וויזשניצער בית מדרש וועלכער געפינט זיך אויף דער פראנקפורטער גאס אין דער שטאט פתח תקווה. ער האט געוואוינט אין פתח תקווה פאר אומגעפער 11 יאר. ער האט אויך א שטארקן איינפלוס אויסערהאלב פון דער וויזשניצער געמיינדע, און ער ווערט רעספעקטירט און אנגענומען אפילו ביי דער פארטרעטערס פון דער ציוניסטישער "מזרחי" באוועגונג. שטענדיג באטאנט ער די וויכטיגקייט פון אחדות, און טאקע האט ער פאראייניגט צוזאמען פארשידענע קרייזן אין פתח תקווה, און אויך א דאנק אים אלע חרדישע געמיינדעס אין דער שטאט צוזאמען אינאיינעם מיט מזרוחניקעס, לעבן אין פרידן און גוטברודערשאפט. ער איז באוואוסט אלס א גרויסער תלמיד חכם און אן שפאנענדיגער בעל דרשן. ער טרעט אויף מיט דרשות אין פארשידענע פלעצער. א גרויסער טייל פון זיינע דרשות ווערט איבערגעגעבן אויף לשה"ק, אבער מאנכמאל האלט ער דרשות אויף אידיש אויך. ער איז אויכעט באוואוסט מיט זיינע פארבינדונגען אין דער עמטליכער רבנות הראשית. אנפאנג פון די ה'תש"ס יארן, לויטן באפעל פון מורו ורבו, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי, איז ער באשטימט געווארן רב פון דער וויזשניצער קהילה אין אלעד און אריבערגעגאנגען דארט וואוינען. גלייכצייטיג דינט ער נאך אלץ אלס א רב אין פתח תקווה,דארט וואו ער פראוועט שבתים, און אינמיטן דער וואך לערנט ער פאר פארשידענע שיעורים און הלכות. נאך דער פטירה פון דעם "ישועות משה" איז ער געווארן א חסיד פונעם רעבינ'ס זון רבי מנחם מענדיל האגער. אין יאר ה'תשע"ג לויט אן אנווייזונג פונעם רבי, האט ער זיך פארטיפט און פארוויקלט אין א שווערער קאנטראווערסיעלער פרשה פון חתונה מאכן א פרוי וועמענ'ס גט איז געווען פסול לויט דעת פון פילצאליגע און הויכגעשעצטע רבנים, אבער נאכדעם וואס ער האט באקומען בעראטונגען און אונטערשטיצונג פון עטליכע רבנים, האט ער געהאלטן אז דער גט איז גילטיג לכולי עלמא און איז געווען דער מסדר קידושין ביי יענער חתונה. אין יאר ה'תשס"ה, האט ער ארויסגעגעבן א ספר שו"ת אונטערן נאמען "שובה ישראל".
אום שבת הגדול ה'תשע"ח האט ער געהאלטן א דרשה אינעם "אבי עזרי" בית מדרש אין פתח תקווה און איז ארויסגעקומען מיט א נייעם פסק הלכה אז ס'איז נישט גענוג צו פוצן די ציינער פון דעם חמץ, און אז מען מוז דערצו אויך אויסשווענקן דאס מויל מיט הייס וואסער.
ער איז א א מחותן צווישן די אנדערע מיט רבי חיים מאיר וואזנער, און מיט דעם עסקן שלמה לייב אבערמאן, דער פארזיצער פון דער בארומטער "לב מלכה" ארגאניזאציע אין ירושלים.
טשיאַנג קיי-שעק (;31סטן אקטאבער 1887 - 5טן אפריל, 1975) איז געווען אַ פּאָליטישער און מיליטערישער פירער וואָס איז געווען דער פירער פון דער רעפובליק פון כינע צווישן 1928 און 1975.
טשיאַנג איז געווען אַ איינפלוסבארער מיטגליד פון דעם קואָמינטאַנג (קמ״ט), די כינעזישע נאַציאנאַליסטישע פארטיי, און אַ נאָענטער אַליאירטער פון סון יאַט-סען. טשיאַנג איז געווען דער קאמאַנדאַנט פון דער וואָמטאָ מיליטער אַקאַדעמיע פון ​​קואָמינטאַנג און האט איבערגענומען סונ׳ס שטעלע ווי פירער פונעם קמ״ט נאך דעם קאנטאן איבערקערעניש אין אנהייב 1926. ער האט נייטראליזירט דעם לינקן פליגל, דערנאך האט ער געפירט דעם לאנג ערווארטעט צפון עקספעדיציע, און האט געזיגט אדער געמאכט פשרה׳ס מיט כינע׳ס פיל מלחמה־פירער.
פון 1928-1948, האט טשיאַנג געדינט ווי פארזיצער פון דעם נאַציאנאַלן מיליטער־ראט פון דער נאציאנאליסטישער רעגירונג פון דער רעפובליק פון כינע (ר״ק). טשיאַנג איז געווען געזעלשאפט קאָנסערוואַטיווע, פּראָמאָווירן טראדיציאנעלע כינעזישע קולטור אין די ניי לעבן באוועגונג און אפווארפן סיי מערבדיקע דעמאָקראַטיע און סיי סונ׳ס נאציאנאליסטישע דעמאָקראַטישע סאָציאַליזאַם כדי צו פירן אן אויטאקראטישע רעגירונג. ער האט נישט געקענט האלט סונ׳ס גוטע באַציונגען מיט די קאָמוניסטן, טשיאַנג האט זיי אויסגעהרג׳עט אין שאַנכאַי און האט זיי פאַרשטיקט ביי אויפֿשטאַנדן אין קוואַנגטונג און אנדערע ערטער.
אין דעם אָנהייב פון דער צווייטער כינע-יאַפּאַנישער מלחמה, וואָס איז שפּעטער געווארן דער כינעזישער טעאַטער פון דער צווייטער וועלט מלחמה, האט זשאַנג קסוליאַנג קידיאַנג אוועקגעכאפט טשיאנג און האט אים געצוואונגען צו פאַרלייגן אַ צווייטן פאַרייניקטן פראָנט מיט די קאָמוניסטן. נאָך דעם באַזיגן פון יאַפּאַן, האט די כינעזישע ברידער־קריג ווידער אויפגעבליעט, און די כינעזישע קאָמוניסטישע פארטיי אונטער מאַא זעדאָנג באזיגט די נאציאנאליסטן און האט פראקלאמירט די מענטשנס רעפובליק פון כינע אין 1949. טשיאַנג׳ס רעגירונג און אַרמיי האבן זיך צוריקגעצויגן קיין טייוואַן, ווו טשיאַנג האט איינגעפירט א מיליטערישע רעגירונג און גערודפט קריטיקער אין אַ תקופה גערופן דער "ווייסער טעראָר". נאָכן עוואקואירן קיין טייוואַן, טשיאַנג׳ס רעגירונג ווייטער דערקלערט איר כוונה צוריקצונעמען די יבשה פון כינע. טשיאַנג האט רעגירט טייוואַן ווי פרעזידענט פון דער רעפובליק פון כינע און גענעראל פון ​​דעם קואָמינטאַנג ביז זייַן טויט אין 1975, נאָר איין יאָר פאר מאַא׳ס טויט.
רבי אברהם שלום ישכר (אשי"ש) דוב ליפשיץ האלבערשטאם (געב' ד' תשרי ה'תש"ז, 29סטן סעפטעמבער 1946) איז דער פערטער סטראפקאווער רבי אין ירושלים.
רבי אברהם שלום ישכר דוב איז געבוירן געווארן אין דער שטאט באמבערג, דייטשלאנד, צו זיין פאטער רבי יחזקאל שרגא פון סטראפקאוו, וועלכער האט געדינט דעמאלטס אלס דער רב פון דער שטאט נאך דער צווייטער וועלט קריג, און צו זיין מוטער מרת טאבא, טאכטער פון רבי יחיאל מיכל שלאגער אב"ד באקאטשיבצי. ער הייסט נאך צוויי פון זיינע זיידעס - רבי אברהם שלום האלבערשטאם, און רבי ישכר דוב ליפשיץ פון אונגוואר.
אום כ"ט כסליו ה'תשי"ט, אין עלטער פון צוויי יאר איז ער ארויפגעקומען קיין ארץ ישראל. נאך א קורצער תקופה וואוינענדיג אין באר יעקב, האט זיך זיין פאטער באזעצט אין דער שטאט רמלה, דארט וואו האט ער אויפגעגרינדעט זיין בית מדרש "דברי חיים". אין זיינע קינדערישע יארן פלעגט ער לערנען אין דער ליובאוויטשער תלמוד תורה, וועלכער איז געווען דער איינציגסטער פלאץ אין דער שטאט וואו מ'האט געלערנט אויף אידיש. אין יאר ה'תשי"ג, איז ער אריבערגעגאנגען וואוינען אין ירושלים, צוזאמען אינאיינעם מיט זיינע עלטערן, און האט אנגעהויבן צו לערנען אין דער ארטיגער סאטמארער תלמוד תורה, און נאכהער אין דער סאטמארער ישיבה קטנה אין הויפט פון רבי משה אריה פריינד, וועלכער איז שפעטער געווארן דער גאב"ד פון דער עדה החרדית. שפעטער האט ער געלערנט אין דער בארומטער "חכמי לובלין" ישיבה, אין הויפט פונעם געוועזענעם פוסק הדור רבי שמואל וואזנער, בעל שו"ת "שבט הלוי" און גאב"ד זכרון מאיר.
ד' תמוז ה'תשכ"ו, האט ער געהייראט אין דער שטאט חולון זיין רביצין מרת שרה הינדא, טאכטער פון רבי מנחם מענדל שנעעבאלג, גאב"ד מאנטשעסטער. א קורצע צייט נאך זיין חתונה האט ער ערהאלטן א היתר הוראה. אום ט"ו אב ה'תשל"א, איז ער געקרוינט געווארן רב פון דער "שערי ירושלים" געמיינדע. אינצווישן האט ער זיך באזעצט אין דער קרית משה געגנט אין ירושלים, האט אנגעהויבן צו ארגאניזירן שיעורי תורה פאר ערוואקסענע און אויך פאר קינדער אין זיין וואוינארט, און האט אויפגעטוהן א סאך אין הינזיכט פון אריבערפירן תלמידים פון א געמישטע שולעס וואו עס לערנען מיידלעך מיט יונגלעך צוזאמען, צו א פרומע תלמודי תורה. דערצו האט ער אויך אויפגעשטעלט א כולל פאר יונגעלייט אונטערן נאמען "דברי יחזקאל", דארט וואו ער לערנט פאר שיעורים אין שולחן ערוך.
ו' כסליו ה'תשנ"ה, ביי דער לוויה פון זיין פאטער, איז ער באקרוינט געווארן רבי און ממלא מקום פון זיין טאטע דורך דעם היינטיגן צאנזער רבי, רבי צבי אלימלך האלבערשטאם (מיט וועמען ער איז אויכעט א מחותן). זייט דעמאלטס האט ער אנגעפאנגען צו פירן א רעביסטווע און טישן אויף שבתים און ימים טובים.
א טייל פון זיינע דברי תורה זענען ארויסגעדרוקט געווארן אונטערן נאמען "הליכות קודש".
די לובלינער וואיעוואָדעשאַפט (וואיעוואָדזטווא לובעלסקיע), אויך לובלינער גובערניע, איז א וואיעוואדעשאפט (פראווינץ) אין מזרח פוילן. זי איז איינע פון די זעכצן פוילישע וואיעוואדעשאפטן געשאפן אין 1999, מיט א שטח פון 25,155 קוואדראט ק"מ און א באפעלקערונג פון 2,135,715 מיליאן באוואוינער. די הויפטשטאט פון דער וואיעוואָדעשאַפט איז לובלין (354,272); אנדערע פרינציפעלע שטעט זענען כעלם (67,989) אין מזרח, זאמאשטש (66,613) אין דרום און ביאלע (58,010) אין צפון.
די וואיעוואדעשאפט איז געשאפן געווארן דעם 1טן יאנואר 1999 פון די געוועזענער לובלינער, כעלמער, זאמאשטשער און ביאלער וואיעוואדעשאפטן, צוזאמען מיט טייל פון די טארנאבזשגער און שעדליצער וואיעוואדעשאפטן. דער נאמען פון דער פראווינץ שטאמט פון דער הויפטשטאט און גרעסטער שטאט, לובלין, און איר טעריטאריע נעמט איין טיילן פון פיר היסטארישע לענדער: דער מערב טייל, כולל די שטאט לובלין, געהערט צו קליינפוילן, דער מזרח טייל צו רויט-רוטעניע, און צפון־מזרח צו פאלעסיע און פאדלאכיע.
לאדזשיע גרענעצט די אונטערקארפאטישער וואיעוואדעשאפט צו דרום, שווענטאקזשיסקיע צו דרום-מערב, די מאזאוויער וואיעוואדעשאפט צו מערב און צפון, פאדלאכיע צו צפון (א קורצער שטיק), און צו מזרח די לענדער בעלארוס און אוקראינע.
רבי אליעזר זאב ראזנבוים (געב' ה' אב ה'תשי"ז), איז דער נאדווארנער רבי און בני ברק, פון תשע"ב.
רבי אליעזר זאב איז געבוירן געווארן אין דער שטאט בני ברק צו רבי יעקב ישכר בער ראזנבוים, דער פריערדיגער נאדווארנער רבי, און צו רבקה, טאכטער פון רבי משה הערש. ער איז דאס עלטסטע קינד פון א משפחה פון 11 קינדער. אלס קינד איז ער אויפגעצויגן געווארן און באקומען זיין אויסבילדונג אין די מוסדות פונעם נאדווארנער חסידות. אין יאר ה'תשל"ט, האט ער געהייראט מרת שרה רבקה, טאכטער פון רבי אהרן צבי ווייצנער, דער רבי פון פשעמישל אין אמעריקע. פאר א קורצער צייט נאך זיין חתונה איז ער געבליבן וואוינען אין אמעריקע נאענט צו זיין שווער. אנשליסנד איז ער צוריקגעקומען קיין ארץ ישראל. נאכטרעגליך האט אים זיין פאטער דער רבי באשטימט אלס רב פון נאדווארנער חסידים אין ארץ ישראל און אויסלאנד, און מיט דער צייט האבן מענטשן אנגעהויבן אנצוקומען צו אים פאר בעראטונג. זיין פאטער דער רבי האט פארבאטן פאר זיינע חסידים זיך ווענדן צו אים אין זיינעם מיטן פריוואטן נאמען, און האט געבעטן אז מ'זאל אים עהרען און אים רופן 'דער רב'.
אום ז' אדר ה'תשע"ב, איז זיין פאטער נפטר געווארן און ווערענד דער לוויה האט מען אים באקרוינט ממלא מקום פון זיין פאטער, און לויט דער צוואה די אנדערע דריי ברידער פון ירושלים, ביתר עילית און אלעד זענען אויך באקרוינט געווארן רביס אין זייערע וואוינערטער.
דאס חסידות אונטער זיין פירערשאפט ציילט אפ אומגעפער א פאר הונדערט משפחות, א טייל פון זיי וואוינען אין 'קרית נאדווארנא' געגנט אין בני ברק, וועלכע ווערט באטראכט אלס די הויפטקווארטיר פונעם נאדווארנער חסידות. צוזעצליכע פיליאלען זענען פאראן אין די פאלגנדע פלעצער: ירושלים, ביתר עילית, אלעד, בית שמש, חיפה, קרית גת, מודיעין עילית און קוממיות. די אנשטאלטן פונעם חסידות רעכענען אריין אין זיך: נעץ פון כוללים פאר יונגעלייט איבער, ישיבה גדולה 'מאמר מרדכי', ישיבה קטנה 'תכלת מרדכי' און התאחדות הבחורים וואס ציילן אפ איבער 300 בחורים. צוזעצליך עס זענען פאראן א תלמוד תורה 'תפארת מרדכי' מיט 200 קינדער, א נעץ פון קינדערגארטנס, שטיבלעך און א מקווה. דאס נאדווארנער חסידות פארמאגט אויך חסד ארגאניזאציעס אזוי ווי צום ביישפיל: 'שקל הקודש' וואס טיילט אויס געלט פאר נויטבאדערפטיגע, א פאבריק וואס טייטלט ארום נארונג פאר נויטבאדערפטיגע, גמ"ח 'עזר נישואין' וואס העלפט ארויס משפחות פון די חסידות מיט אויסבארגן געלט כדי אויסצודעקן די גרויסע הוצאות פון חתונה מאכן זייערע קינדער, באקליידונג-פאבריק מיטן נאמען 'לבוש מרדכי' וועלכע טיילט ארויס מלבושים פאר חתנים און נאך. הרב שלמה קאסטליץ איז דער פארטרעטער פונעם נאדווארנער חסידות אין דעם שטאט-ראט פון בני ברק.
רבי אליעזר זאב פירט זיך צו מאכן א תענית דיבור יעדער מאנטאג און דאנערשטאג, ווי אויך פון ראש חודש אלול ביז נאך יום כיפור. ער באשעפטיגט זיך אויכעט מיט קירוב רחוקים, אזוי ווי זיין פאטער פלעגט, און צווישן זיינע אנהענגערס קען מען טרעפן אזעלכע וואס גייען מיט געשטריקטע קאפעלעך, ספרדים, און נאך וואס קומען זיך שואל עצה זיין מיט איהם. קבלת קהל ביים נאדווארנער רבי'ן ענדיגט זיך אין די פרי מארגן שטונדן. צו זיינע תפילות און טישן קומען אוך מענטשן פון פארשידענע שיכטן און קרייזן וואס זענען נישט חסידיש, הויפטזעכליך ליטווישע אידן וואס קומען צו הערן דעם וועכנטליכן שפאנענדן דבר תורה וואס דויערט ארום פערציג מינוט יעדער שבת.
רבי נפתלי ראובן קארנרייך (געב' י"א חשוון ה'תשי"ד), איז דער קאסאוו-וויזשניצער רבי.
רבי נפתלי ראובן איז געבוירן אין יאר ה'תשי"ד אין ברוקלין צו זיינע עלטערן רבי צבי אלימלך קארנרייך און מרת שרה, טאכטער פון רבי ראובן הורוויץ. ער איז א צאנזער אייניקל. אלס בחור האט ער געלערנט אין דער טשעבינער ישיבה, און שוין דארט האט ער זיך ערווארבן א נאמען פון א תלמיד חכם וואס זיצט און האראוועט. דורכאויס זיינע יארן אין ישיבה איז ער פארהערט געווארן ביי פארשידענע רביס און רבנים. נאך אלס חתן האט ער געקריגט שוין זיין היתר הוראה פון די גרעסטע
באוואוסטע רבנים ווי רבי יצחק יעקב ווייס און רבי משה האלבערשטאם.
אין יאר ה'תשל"ד, האט ער געהייראט מרת רחל, די עלטסטע טאכטער פון הרה"ק רבי אליעזר האגער, דער פריערדיגער סערעט וויזשניצער רבי פון חיפה.
פאר א סאך יארן האט ער געדינט אלס רב פון דער סערעטער געמיינדע אין דער שטאט בני ברק, וואו איז ער געווען בארומט און באוואונדערט ביי זיינע צוהערער און אנהענגערס זייער שטארק. און נאך יארן איידער איז ער געווארן רבי, צוליב זיין ווייזהייט און קלוגשאפט פלעגן פילע מענטשן שטראמן צו אים מיט פערזענליכע פראגן אום זיך צו קאנסולטירן מיט אים און באקומען עצות און ברכות.
שפעטער איז רבי נפתלי ראובן אריבערגעצויגן וואוינען אין דער זידלונג תל ציון נעבן ירושלים, וואו איז ער נתמנה געווארן אלס ארטיגער רב, אין דער צייט, נאך און נאך מענטשן וואס זענען געווען באצויבערט פון זיין גוטער פערזענליכקייט זענען געווארן זיינע אנהענגערס און האבן אים אנגענומען אלס זייער פירער אין אלע הינזיכטן.
נאך דער פטירה פון זיין שווער דער סערעטער רבי אין תמוז ה'תשע"ה, און מיט דער אונטערשטיצונג פון די משפחה מיטגלידער, במעמד פון גדולי ישראל און פילע חסידים, איז ער געקרוינט געווארן אלס "קאסאוו-וויזשניצער" רבי.
נאכדעם וואס די קהילה פון זיינע תלמידים און אנהעגערס האט זיך צימליך פארברייטערט, האט ער זיך באזירט אין בית שמש, דארט וואו זיינע געמיינדע ענטוויקלט זיך ווייטער. צוזעצליך, האט ער געעפענט א ישיבה וואו עס זיצן און האראווען צענדליגע בחורים.
נפתלי ראובן
רחל עטל ׳׳רוחי׳׳ פרייער (געבוירן כ"ט אדר ב' ה'תשכ"ט, 2טן אפריל 1965) איז די ערשטע חסידישע ריכטערין אין דער געשיכטע פון די פאראייניגטע שטאטן.
רחל פרייער איז געבוירן געווארן אין בארא פארק, ברוקלין, דאס עלטסטע קינד פון א אידישער חסידישער משפחה. אלס מיידל האט זי געלערנט אין דער בית יעקב שולע. ווערענד שטודירן אין הויכשולע האט זי בייגעטרעטן א קורס פאר א געריכט סטענאגראפער. זי האט געענדיגט הויכשולע אין יאר 1982. אין עלטער פון 19 יאר האט זי חתונה געהאט מיט דוד פרייער, א באבאווער חסיד. דאס פארפאלק האט דריי זון און דריי טעכטער.
אנפאנג האט זי געארבעט אלס געריכטליכע סעקרעטארין, און אין יאר 1994 האט זי געארבעט אלס יוריסט אין א בארומטער געזעלשאפט פון אדוואקאטן. גלייכצייטיג האט איר מאן שטודירט בוכהאלטונג אין "טורא קאלעדזש". אין יאר 1996, אין עלטער פון 30 יאר, נאכדעם וואס ס'איז איר איינגעפאלן אז זי ארבעט מיט אדוואקאטן וואס זענען יונגער פון איר, האט זי באשלאסן צו לערנען רעכט און געזעץ. זי האט זיך איינגעשריבן אין "טורא קאלעדזש", דארט וואו זי איז געווארן אן אנפירער פון דער סטודענטשאפט, און זעקס יאר שפעטער האט זי געקריגט אן ערטשער אפשלוס אין פאליטיק וויסנשאפט. אנשליסנד האט זי שטודירט אין דער שולע פאר רעכט און געזעץ אין ברוקלין, און האט באקומען פון דארט אן אפשלוס אין יאר 2005. אין יאר 2006 איז זי אריבער ערפאלגרייך דעם עמטליכן פארהער פאר אדוואקטן פונעם שטאַט ניו יארק, און געווארן די ערשטע חסידישע פרוי וואס איז געווארן אן אדוואקאט. זי האט באקומען רעכט זיך צו באשעפטיגן אין געזעץ אין ניו זשערסי, און אין וואשינגטאן די סי. אין יאר 2001 האט זי געארבעט ביי הילארי קלינטאן אין איר ביורא וואס געפינט זיך אין מאנהעטען.
אורשפרינגליכע קאריערע.
איר ערשטן ביורא האט זי אויפגעשטעלט אין מאנרא, וואו זי פלעגט ארבעטן געמיינזאם מיט די באוואוינער פון קרית יואל, און צווישן די אנדערע פלעגט זי פארטרעטן זיי קעגן די באוואוינער פון די דערנעבנדיגע באצירקן, און האט א סאך געהאלפן מיט ערקלערן און דערציילן איבערן לעבן שטייגער פון דער חסידישער געמיינדע.
אויסער דעם, האט מרת פרייער צוזאמען אינאיינעם מיט איר מאן, אויפגעשטעלט א א געמיינזאמען ביורא אין בארא פארק, וואו זי האט זיך באשעפטיגט מיט אנוואלטשאפט און איממאביליען, און איר מאט האט געהאנדלט די קאמערסיעלע פינאנסירונג.
די וואלן און קאריערע אלס ריכטער.
אין אפריל 2016, האט פרייער געמעלדעט אז זי גייט לויפן פאר א ריכטער פונעם בירגערליכן געריכט אין אויפטראג פון "קינגס קאונטי", און איבערנעמען דעם זיץ פון איר פעטער נח דיר וועלכער איז בארופן געווארן צו דינען אין דעם הויכן געריכט פון ניו יארק. אין סעפטעמבער 2016, אין די פריימעריז פון דער דעמאקראטישער פארטיי האט מרת פרייער געוואנען אין 40.9% פון די שטימען, און אויסגעוועלט געווארן אלס א קאנדידאט פון דער פארטיי צו באקומען דעם באגערטן "זיץ אין געריכט". אין נאוועמבער האט זי געלויפן אין די וואלן פונעם געריכט הויז קעגן דעם קאנדידאט פון דער רעפובליקאנער פארטיי מארטאן אוויגדאר, און האט באקומען 74% פון די שטימען פון די וועלער.
עריק אדאמס, דער בארא פרעזידענט, דערלאנגט מרת פרייער אן אויסצייכענונג ביי איר איינשווערונג אין ברוקלין בארא זאל אום 22סטן דעצעמבער 2016
אין 22סטן דעצעמבער 2016, איז פרייער איינגעשוואוירן געווארן צו איר נייער אויפגאבע אין דעם אלטן ראטהויז פונעם ברוקלין קווארטאל. אין דער איינשווערונג צערעמאניע וואס איז אויסגעשטראלט געווארן אין די מעדיע, האט פרייער געהאלטן גאר א דערהויבענע רעדע אין וועלכער זי האט אריינגערעכנט פארשידענע באגריפן אין אידיש און לשון קודש. דער באקאנטער חסידישער זינגער ליפא שמעלצער האט געזינגען אין דער צערעמאניע דעם אמעריקאנישען נאציאנאלן הימען, און האט אפילו צוגעלייגט דערויף ווערטער אויף אידיש, און צוזעצליך האט ער געזינגט דעם באקאנטן ליד "G-D bless America" אויף א פולשטענדיגער אידישער ווערסיע.
נאך איר איינשווערונג, האט מען איר באשטימש צו דינען אלס א ריכטער אין דעם קרימינאלן געריכט פון ברוקלין. פרייער האט געשריבן פאר זיך די לייסטונג און דעגרייכט א זעלטענעם מעמד, צווישן די אנדערע א דאנק צו אירע משפחה מיטגלידער אין הויפט פון איר מאן רבי דוד פרייער וואס האבן איר געשטיצט פון אנפאנג, און אויך א דאנק פאר דער אונטערשטיצונג און דער ערמוטיגונג פון די רבנים און פון דער חרדישע געמיינדע. אום זיך צוצוגרייטן ארדענטליך צו די וואלן, האבן מיטגלידער פון איר משפחה ארויסעגעבן א וואל בולעטין אויף וועלכן פארשידענע רבנים און ראשי ישיבות האבן אונטערגעשריבן.
געזעלשאפטליכע אקטיוויטעט.
אין יאר 2005 האט פרייער געגרינדעט די צדקה ארגאניזאציע "חסדי דבורה", וועלכע העלפט ארויס ארימע אידישע משפחות.
אין יאר 2008 איז זי געווען א פארטנער אין אויפשטעלן דעם פלאן "בדרך", א פלאן פון דער רעגירונג וואס שטעלט צו הילף פאר חרדישן יוגנד אין געפאר.
אין יאר 2011, איז מרת פרייער געווען טעטיג און פארוויקלט אין אויפשטעלן די ארגאניזאציע "עזרת נשים",א ספעציעלע מעדיצינישע ארגאניזאציע וואס וואס ווערט געלויפט דורך בלויז פרויען וואס וואלאנטירן זיך פרייוויליג אהן סיי וועלכע פארדינסט צילן, נאר מיט א ציל צו באהאלטן די גרענעצן פון צניעות אין מעדיצינישע נויטפעלער, און באזונדער אין פאלן פון אנטבינדונגען. די ארגאניזאציע איז געגרינדעט געווארן נאכדעם וואס די הצלה ארגאניזאציע האט זיך געווייגערט און אנטאזגט איינצושליסן פרויען אין זיינע רייען, וואס זעלבסטפארשטענדליך האט פאראורזאכט א מעדיע-שטורעם און א שארפע קריטיק אין דער אמעריקאנישער פרעסע. אנפאנג האט מרת פרייער פארזארגט פאר דער ארגאניזאציע מיט געריכטליכע באדינונגען, און שפעטער איז זי געווארן אן אנפירער און פארוואלטער פון דער ארגאניזאציע. אין פעברואר 2013 איז די ארגאניזאציע עמטליך אנערקענט געווארן דורך דער געזונטהייט אפטיילונג פונעם שטאַט ניו יארק וואס האט דערלאנגט די ארגאניזאציע די נויטיגע גענעמיגונגען וואס זי האט געברויכט. מרת פרייער ארבעט אויף א פראיעקט צו קויפן פאר דער ארגאניזאציע א קראנקן-וואגן.
תולדות ישו איז אַן אַנטיק בוך פון דעם מיטל עלטער וואס באשרייבט דעם לעבן פון "אותו האיש". דאָס בוך איז געשריבן אין אראַמיש אין דער גאונים צײַט. דערנאָכדעם איז ספר תולדות ישו איבערגעזעצט געווארן צו העברעאיש און ייִדיש.
[https://books.google.co.il/books?id=81hHsItgjqIC&source=gbs_navlinks_s Toledot Yeshu: The Life Story of Jesus (תולדות ישו: די לעבענסגעשיכטע פון ישו)]
קאנערי ווארף () איז אן עליזאבעט ליניע סטאנציע אין קאנערי ווארף, מזרח לאנדאן. די סטאנציע שאפט א קינסטלעכן אינזל אין די וועסט־אינדיע דאקס, און איז אויך א בריק צווישן קאנערי ווארף און פאפלאר צו צפון. די סטאנציע געפינט זיך אויפן עבי וואוד צווייג פון דער עליזאבעט ליניע, אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט אום 24סטן מיי 2022 און איז איינע פון די גרעסטע אויף דער עליזאבעט ליניע, און איז אן איבערבייט מיט דער לאנדאנער אונטערגרונט און דער דאקלאנדס לייכטע באן.
זאַמאשטש (פויליש: "Zamość") איז א שטאט אין דרום־מזרח פוילן. ער איז פלאצירט אינעם דרום טייל פון דער לובלינער וואיעוואדעשאפט, 90 ק״מ פון לובלין, 247 ק״מ פון ווארשע און 60 ק״מ פונעם גרענעץ מיט אוקראינע.
אין 2104 האט די שטאט געהאט 65,149 איינוואוינער.
די יידישע קהילה אין זאמאשטש איז געגרינדעט געווארן אין 1588. די ערשטע יידישע באוואוינער זענען געווען ספרדישע יידן פון איטאליע, שפאניע, פארטוגאל און טערקיי. אין דעם 17טן יארהונדערט זענען אשכנזישע יידן געקומען זיך באזעצן אין דער שטאט און זענען געווארן א מערהייט פון דער געמיינדע. אין די שפעטערע 1800ער יארן איז זאמאשטש געווארן א צענטער פון חסידות.
רבי יעקב קראנץ, דער ״דובנער מגיד״, איז נפטר געווארן אין זאמאשטש.
"אַלי באַבאַ", פֿון מאַקספֿילד פּאַריש (1909)
אַלי באַבאַ (אראביש: "علي بابا") איז א פֿיקטיווער כאַראַקטער וואס ווערט באַשרייַבט אין דער אַוואַנטורע מעשה "אַלי באַבאַ און די פֿערציק גנבֿים" ("علي بابا والأربعون لصا"). אַ סאַך קריטיקער מיינען אַז דער מעשה איז צוגעלייגט געוואָרן צו טויזנט און איין נעכט דורך איינער פֿון די אייראָפּער איבערזעצער, אַנטואַן גאַלאַן, א פֿראַנצויזישער אָריענטאַליסט וואס האט אפֿשר געהערט דער מעשה אויף אויסווייניק פֿון אַ מיטל מזרחדיקער דערציילער פֿון ארם צובא. אבער אַן אַנדערער שרייבער, הער ריטשאַרד פֿראַנסיס בערטאָן, האט געזאָגט אז אַלי באַבאַ איז געווען אַ טייל פֿון די אריגינעלע טויזנט און איין נעכט.
רבי ברוך שמשון האגער (געבוירן ז' שבט ה'תשכ"ד), איז דער הויפט מאנסי-וויזשניצער רבי אין ארץ ישראל (בית שמש און בני ברק).
רבי ברוך שמשון איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תשכ"ד אין אמעריקע צו זיין פאטער, רבי מרדכי האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון מאנסי, און צו זיין מוטער מרת סימא מירל, טאכטער פון הרה"ק רבי יעקב יוסף טווערסקי פון סקווירא.
אין יאר ה'תשמ"ג האט ער געהייראט מרת מרים, טאכטער פון זיין שוועסטער-קינד רבי ישראל האגער, דער וויזשניצער רבי פון בני ברק.
נאך זיין חתונה איז ער אריבערגעצויגן קיין ארץ ישראל. עטליכע יארן שפעטער איז ער באשטימט געווארן רב פון זיין פאטער'ס חסידים אין בני ברק, דארט וואו האט ער געוואוינט פאר פילע יארן. אנפאנג פון די ה'תש"ס יארן האט ער אויפגעגרינדעט אין בית שמש א בית מדרש און א קהילה וואס האט זיך היפש פארברייטערט מיט די יארן, און אנשליסנד האט ער געטוישט זיין וואוינארט צו בית שמש מיט דער דערמונטערונג פונעם פאטער און פונעם שווער. היינט איז ער דער וועג ווייזער פון הונדערטער חסידים. ער איז באוואוסט אלס א גרויסער תלמיד חכם, און פילע חסידים קומען צו אים פאר עצות און ברכות. טראצדעם וואס ער וואוינט אין בית שמש פארט ער אפטמאל קיין בני ברק צו פארברענגן שבתים מיט די חסידים. זיין פעטער און רעביצינ'ס זיידע הרה"ק בעל ה"ישועות משה" פון וויזשניץ, פלעגט פילמאל זיך איבערשרייבן מיט אים אין עניינים פון לימוד.
נאך דער פטירה פון זיין פאטער אום כ"ט אדר ה'תשע"ח, איז ער באקרוינט געווארן אלס דער הויפט רבי פון וויזשניץ-מאנסי אין ארץ ישראל (בית שמש און בני ברק).
ברוך שמשון
רבי ישראל האגער (געבוירן ה' תמוז ה'תשי"א), איז דער היינטיגער וויזשניצער רבי און דער ממלא מקום פון זיין פאטער אין מאנסי/ זיין הויף פארמאגט 3500 משפחות.
רבי ישראל איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תשי"א צו זיין פאטער, רבי מרדכי האגער, וויזשניצער רבי אין מאנסי, און מרת סימא מירל, טאכטער פון רבי יעקב יוסף טווערסקי. אלס קינד איז ער אויפגעוואקסן אין שאטן פון זיין פאטער און פון זיין זיידן דער פריערדיגער סקווערער רבי.
אום י"ח סיון ה'תשכ"ט, האט ער געהייראט מרת מרים, טאכטער פון רבי אלעזר מייזליש, פון איהעל-ברוקלין.
ער איז באוואוסט אלס א בעל דרשן. זיין פאטער האט זיך פארלאזט אויף אים אין אלע עניינים. רבי ישראל איז באקאנט אלס א פראפעסיאנעלער מוהל, און לויט די תקנות פונעם הויף, איז ער געווען דער איינציגסטער מוהל וואס האט געמעגט דורכפירן די בריתן, ווען זיין טאטע דער רבי פלעגט משמש זיין בסנדקאות.
ער האט גוטע פארבינדונגען מיט די עשירים פונעם חסידות, און מיט זייער הילף צווישן די אנדערע, האט ער אויפגעבויעט דעם "ווילחאוויץ" זאל אין מאנסי, וואס ווערט געניצט פאר שמחות אין ספעציעלע נידעריגע קאסטן. טראצדעם וואס דער זאל געהערט אפיציעל צו וויזשניץ מאנסי, ווערט ער ארויסגעדינגט אפטמאל אויכעט צו נאכפאלגערס פון אנדערע חסידותן. לויט דעם באפעל פונעם פריערדיגן רבי'ן און מיט דער ערמוטיגונג פון רבי ישראל, בלויז אידישע אנגעשטעלטער זענען באשעפטיגט אין דעם זאל.
אין די לעצטע יארן ווען זיין טאטע איז געווארן אפגעשוואכט, האט ער זיך פארפליכטעט און מקבל געווען אויף זיך די פינאנציעלע בעלאסטונג פון די מוסדות.
נאך דער פטירה פון זיין פאטער כ"ט אדר ה'תשע"ח, האט מען אים באקרוינט אלס רבי פון וויזשניץ אין מאנסי.
ישראל האגער (מאנסי)
מאַקסוועל׳ס גלייכונגען זענען א זאמלונג פון טיילווייז דיפערענציאלע גלייכונגען וואס, צוזאמען מיט דער לארענץ קראפט געזעץ, שאפן די פונדאציע פון קלאסישן עלעקטראמאגנעטיזם, קלאסישער אפטיק און שטראמקרייזן. זיי זענען דער יסוד פון אלע עלעקטרישע, אפטישע און ראדיא טעכנאלאגיעס, כולל מאכט גענעראציע, עלעקטרישע מאטארן, אנדראטיקע קאמוניקאציעס, קאמערעס און קאמפיוטערס.
די מאַקסוועלס גלייכונגען זײַנען פֿיר גלייכונגען וואָס מאָלן אויס קלאַסישע עלעקטראָדינאַמיק.
מנחם מענדל האגער איז דער וויזשניצער רבי פון קייאמישע לייק.
רבי מענדל איז געבוירן געווארן אין די פאראייניגטע שטאטן צו זיין פאטער רבי מרדכי האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון מאנסי, און צו זיין מוטער מרת סימא מירל, טאכטער פון הרה"ק רבי יעקב יוסף טווערסקי, דער פריערדיגער סקווערער רבי. ביי זיין ברית, איז זיין זיידע הרה"ק דער אמרי חיים געווען דער סנדק, און ער האט באקומען דעם נאמען "מנחם מענדיל" נאך דעם גרינדער פון דער וויזשניצער דינאסטיע, הרה"ק רבי מנחם מענדיל האגער, בעל מחבר ספר "צמח צדיק". אין זיינע בחורישע יארן האט ער געלערנט אין דער וויזשניצער ישיבה אין בני ברק אונטער דעם אויפזיכט פון זיין זיידן דער אמרי חיים, פון וועם ער האט געהאט די זכיה צו שעפן תורה און יראת שמים, און צו וועמען ער איז געווען געבונדען זייער שטארק.
ווען ער האט דעגרייכט דעם פרק 'האיש מקדש', האט ער געהייראט זיין שוועסטער־קינד מרת פייגא שפרה, טאכטער פון רבי חי יצחק טווערסקי, רחמיסטריווקער רבי אין אמעריקע.
א סאך יארן האט ער געדינט אלס רב פון דער מאנסי-וויזשניצער קהילה אין דעם וויזשניצער שטעטל קייאמישע לייק, וואו עס וואוינען רעגלמעסיג 110 משפחות דורכאויס דעם יאר, און וואו ס'געפינט זיך די ישיבה גדולה פונעם חסידות. פילצאליגע יונגעלייט וואס האבן געלערנט אין דער ישיבה האבן אויך אהינגעצויגן וואוינען דויערהאפטיג. דער רבי איז באקאנט אלס א קלוגער מענטש און אן אויסטערלישער תלמיד חכם, זיין דרך הלימוד איז לויט דעם אונגארישן שטייגער בעומק הפשט, זייענדיג מדייק אין יעדן ווארט. דער ספר "דקדוקי סופרים" איז אפטמאל א גאסט ביי אים. צווישן די כתבים פונעם רבי'ן זענען פאראן פילצאליגע פלפולים, חידושי תורה און שיעורים וועלכע ער האט אפגעשריבן דורכאויס די יארן. גענוי ווי זיין פאטער איז ער אויך זייער שטארק קעגן בילדער, און ער לאזט נישט כאפן קיין בילדער פון אים אויף קיינען פאל נישט; לעצטנס האט ער אנגעהויבן טראגן ברילן אין אלע פארעפנטליכע פלעצער כדי צו פארמיידן דאס כאפן בילדער.
מנחם מענדל האגער (קייאמישע)
וויזשניץ מאנסי, איז א חסידישער הויף, א צווייג פונעם וויזשניצער. דאס מאנסי וויזשניצער הויף איז געגרינדעט געווארן אין יאר ה'תשל"ב דורך רבי מרדכי האגער, דער צווייטער זון פונעם פערטער וויזשניצער רבי, רבי חיים מאיר האגער. די הויפטקווארטיר פונעם הויף, געפינט זיך אין דעם שטעטל מאנסי, אין ניו יארק. דאס וויזשניצער חסידות פארמאגט עטליכע טויזנטער משפחות, פון זיי הונדערטער וועלכע וואוינען אויך אין ארץ ישראל און אין ענגלאנד.
געשיכטע און אייגנשאפטן.
אין יאר ה'תשל"ב, נאך דער פטירה פון רבי חיים מאיר האגער, זענען ביידע זיינע זין באקרוינט געווארן רביס. רבי משה יהושע האגער האט איבערגענומען די פירערשאפט פונעם וויזשניצער חסידות אין בני ברק, און רבי מרדכי, וואס האט געדינט אלס רב פון די וויזשניצער חסידים אין די פאראייניגטע שטאטן ביז דער פטירה פון זיין פאטער, איז אנטשפרעכענד, באקרוינט געווארן רבי אין אמעריקע. די וויזשניצער באוואוינער פון ארץ ישראל האבן אים גערופען "דער מאנסי'ער רבי", אין קעגנטייל צו די חסידים אין אמעריקע וואס האבן אים גערופען "וויזשניצער רבי" (דעם ישועות משה האבן זיי גערופען "דער בני ברק'ער" רבי).
אין איר אורשפרינגליכע געשיכטע איז דאס הויף וואס איז געגרינדעט געווארן אין וויליאמסבורג באשטיינען פון א קליינער צאל חסידים, די מערהייט פון זיי זענען געווען איבערלעבער פון דער צווייטער וועלט קריג. רבי מרדכי האגער, דער פריערדיגער רבי האט באשלאסן צו פארלאזן די שטאט צוליב די ענגשאפט און אויך צוליב דעם גרונד אז ער האט געהאלטן אז אין אזא שטאט אזוי ווי ניו יארק ס'איז דא צו פיל אנגעלעגנהייטן מיט אידישקייט, און ראטזאם צו טרעפן אן אנדערן פלאץ וואס איז מער פאסיג צו ערציען די קינדער אויף דעם אלטן וועג, און טאקע אין יאר ה'תשכ"ד, האט ער זיך באזעצט אין מאנסי צוזאמען אינאיינעם מיט נאך עטליכע משפחות און האט אויפגעשטעלט דארט א קהילה וואס האט זיך מיט די יארן היפש פארגרעסערט, און היינט רעכנט אויס טויזנטער משפחות ארום דער וועלט.
די הויפטקווארטיר פונעם חסידות געפינט זיך אין שיכון וויזשניץ, מאנסי וואו עס געפינט זיך דער גרויסער בית מדרש "לבוש מרדכי", ווי אויך די פאלגנדע מוסדות: תלמוד תורה און ישיבה קטנה "אהבת ישראל", מיידעל שולע "בנות ישראל", כוללים, שטיבלעך, מקווה און א חתונה זאל "ווילחאוויץ". פילצאליגע אייגנטימער פון פארשידענע געשעפטן אזוי ווי ראקלענד כשר, אקשען מארט און נאך, זענען מאנסי-וויזשניצער חסידים. אין די קעטסקיל בערג, אין דער געגנט פון קייאמישע לייק, ס'איז ליגט א וויזשניצער שטעטל וואס איז אויפגעשטעלט געווארן דורכן פריערדיגן רבי'ן, וואו עס וואוינען רעגלמעסיג דוראויס דעם יאר ארום 150 משפחות אומגעפער, און די הויפט ישיבה גדולה פונעם חסידות געפינט זיך אויך דארט. דאס מאנסי-וויזשניצער חסידות פארמאגט מוסדות און חסידים אויף א ברייטן פארנעם אויך אויסערהאלב די גרענעצן פון מאנסי אדער גיבערס, ווי צום ביישפיל וויליאמסבורג,בארא פארק, לייקוואוד און מאנטריאל, ווי אויך איבערן ים - אין לאנדאן, אנטווערפן און מעלבארן. אין ארץ ישראל דער מאנסי-וויזשניצער הויף האט מוסדות אין בני ברק, בית שמש און אין ירושלים.
פארהעלטנמעסיג, ווערן די מאנסי וויזשניצער חסידים באטראכט אלס מער קאנסערוואטיוו ווי די וויזשניצער חסידים אין בני ברק.
פילצאליגע מאנסיער חסידים זענען מקפיד נישט צו עסן בהמה פלייש צוליב כשרות אנגעלעגנהייטן, זיי טראגן האלב-שווארץ איינגעראמטע פלאסטיק ברילן, און גייען מיט א גארטל דעם גאנצן טאג.
רבי מרדכי דוד אונגער (געב' ה'תשי"ד) איז דער אדמו"ר פון באבאוו 45. זיין בית מדרש געפינט זיך אויף דער 45סטער גאס אין בארא פארק, ברוקלין, ניו יארק.
רבי מרדכי דוד איז נתמנה געווארן אלס רבי דורך א טייל באבאווער חסידים נאך דער פטירה פון זיין שווער, דער באבאווער רבי ר' נפתלי צבי האלבערשטאם, וואס האט קיין זון נישט איבערגעלאזט נאר צוויי איידעמער. דער עלטערער איידעם, רבי יהושע רובין, איז געווארן אויפגענומען אלס דער רב.
פון דער אנדערע זייט האבן טייל באבאווער חסידים אויפגענומען אלס באבוואער רב זיין פעטער רבי בן ציון אריה לייבוש האלבערשטאם, א ברודער פונעם פריערדיגן רב רבי נפתלי צבי הלברשטאם. צען יאר שפעטער האט רבי מרדכי דוד אפיציעל אנאנסירט אז ער וועט אננעמען דעם נאמען "באבוב45", באזירט אויפן פסק דין וואס איז דעמאלט געווארן ארויסגעגעבן.
רבי מרדכי דוד איז געבוירן געווארן אין אמעריקע, א זון פון רבי יעקב יצחק פון דאמבראוו, א זון פון רבי בן ציון אונגער פון צאנז און אן אייניקל פון רבי חיים האלבערשטאם, דער ״דברי חיים״ פון צאנז. זיין מוטער איז געווען א טאכטער פון רבי יהושע אשר רויטבלאט, שעדליצער רבי. זייט דער פטירה פון זייער פאטער, איז זיין ברודער הרב בן ציון געווארן דאמבראווער רבי אין זייער פאטער׳ס בית המדרש אין ניו יארק.
רבי מרדכי דוד האט חתונה געהאט מיט מרת רבקה, טאכטער פון רבי נפתלי צבי האלבערשטאם, באבאווער רבי.
אלס קינד האט ער גערלערנט אין דער באבאווער ישיבה, און האט ארויסגעשיינט מיט א זעלטענער קלוגשאפט און חן. ער איז געווען פון די בעסטע בחורים אין באבאווער מתיבתא. ווען ער האט חתונה געהאט האט זיין זיידע דער באבאווער רב ר׳ שלמה זיך שטארק שטאלצירט מיט אים.
ספורי מעשיות איז מעשיות וואס רבי נחמן מברסלב האט דערציילט, און רבי נתן מברסלב האט עס אפגעשריבן.
זומער ה'תקס"ו האט זיך רבי נחמן מברסלב אנגערופן צו זיינע ארומיגע: "איך זע אז תורות העלפט שוין נישט, וועל איך אנהייבן דערציילן מעשיות", און דעמאלס האט ער אנגעהויבן צו דערציילן מעשיות בדרך משל כדי צו מעורר זיין אידן צום אייבירשטען, בסך הכל האט ער דערציילט דרייצן מעשיות, און ער האט געבעטן אז מען זאל עס דרוקן פון אויבן לשון הקודש און פון אונטן אידיש,
ער האט זיך אויסגעדריקט גאר גרויסע זאכן אויף דעם ספר און בפרט אויף דער דרייצנטער מעשה.
ה'תקע"ו האט רבי נתן מברסלב געדריקט אין אוסטראה צום ערשטן מאל די סיפורי מעשיות, ער האט צוגעלייגט צו דעם די ערשטע תורה פון ליקוטי מוהר"ן, דער אפטא רב האט נישט געהאלטן אז מען זאל עס דרוקן פאר סתם מענטשן, אבער רבי נתן האט עס יא געדרוקט, ווייל זיין רבי רבי נחמן האט אים קלאר געזאגט אז ער זאל עס דרוקן.
משה שלמה ווייס (נפטר כ"א טבת, תשל"ב), באקאנט מיט זיין צונאמען משה בטלן צי משה גבאי, איז א באקאנטער געהויבענער געשטאלט געווען אין עטליכע גרויסע חסידישע הויפן, אין די יארן נאכן חורבן אייראפע, וואס האט צוריקגעברענגט דאס כאניאקישקייט פונעם אמאליגער וויגעלע פון חסידות, אריין אינעם נייעם דור יראים ושלמים.
ער איז געווען א חסיד פון עטליכע הויפן; ער האט זיך געדרייעט אין שטעפאנעשט, גער, סלאנים, בעלזא, סקווירא.
ער איז געווען א נאנטער חבר מיט'ן סקולענער רבי'ן און דער ריבניצער רבי'ן
ער איז נפטר געווארן כ"א טבת, תשל"ב, און ליגט אין שיכון סקווירא, אין דער חלקת הרבנים.
תענית בכורים איז א אידישער מנהג אז בכורים פאסטן ערב פסח (י"ד ניסן) פון צופרי ביז דער סדר נאכט. נישט אין אלע קהילות איז אנגענומען געווארן דער מנהג, צום ביישפיל ביי די תימנישע אידן איז עס בכלל נישט איינגעפירט.
היינטיגע צייטן פירן זיך רוב בכורים צו עסן ביי א סעודת מצוה (צום ביישפיל א סיום מסכתא) און נישט צו פאסטן, ווייל דער גאנצער תענית איז נאר א מנהג, איז א סעודת מצוה שטערקער ווי דעם, און אויב מען האט שוין ממילא געבראכן דעם תענית מעג מען שוין ווייטער עסן. עלטערן וואס האבן א קינד א בכור וואס קען נאכנישט פאסטן פירן זיך צו פאסטן אנשטאט דעם קינד.
די מקור און די טעם.
דער מקור פון דעם מנהג איז אין מסכת סופרים (פרק כא הלכה ג), דארט שטייט אז מען פאסט נישט אין חודש ניסן, נאר בכורים ערב פסח.
די טעם פון דעם מנהג ווערט נישט דערמאנט אין מסכת סופרים. דער אנגענומענער הסבר איז אז דער תענית איז א זֵכר צו דעם אז די בכורים פון די אידן זענען געראטעוועט געווארן פון מכת בכורות.
הרב שלמה זלמן אויערבאך זאגט אן אנדער טעם, אז אין דעם טאג קלאגן די בכורים אויף דעם וואס זייער עבודה אין דעם בית המקדש איז אריבערגעגאנגען צו די כהנים, און פארוואס פונקט ערב פסת. ווייל אין דעם טאג איז די עבודה פון די קרבנות געקומען צו איר קלימאקס, האט עס אויפגעוועקט די ווייטאג פון די בכורים, און זיי געברענגט צו פאסטן.
אויספאסטן דורך א סעודת מצוה.
"תענית בכורים" פאלט אוועק פאר א סעודת מצווה, און מען פירט זיך צו מאכן סעודות מצוה ערב פסח כדאי זיך ארויסצודרייען פון צו דארפן פאסטן (ווייל ווער עס עסט ביי א סעודת מצוה מעג שוין עסן אגאנצן טאג). געווענדליך איז די סעודת מצוה א סיום מסכתא פון תלמוד בבלי. אנדערע מעגליכקייטען זענען די סעודה פון א חתונה אדער פון א ברית מילה, אבער געווענדליך ניצט מען א סיום ווייל דאס טרעפט זיך די מערסטע.
עס זענען דא וואס זענען מסביר פארוואס מען פירט זיך צו מבטל זיין דעם תענית דורך א סעודת מצוה, ווייל פאסטן פאר א יום טוב איז חוקות הגוי.
עס זענען פארהאנדן קהילות וואס דארט זענען די בכורים מקפיד צו פאסטן. אזוי פירט מען זיך אין צפון אפריקע און אויך אין דער ספרדישער קהילה אין אמסטערדאם, דארט קומט פאר באזונדערע מנינים מנחה פאר די בכורים, ווי זיי דאווענען אזויווי ביי א תענית ציבור (ד״ה זיי ליינען אין די תורה "ויחל משה" און זיי זאגן ענינו).
תענית בכורים פאר פרויען.
אין שולחן ערוך (אורח חיים, סימן ת"ע, סעיף א') שטייט: "עס איז דא איינער וואס האלט אז א פרוי א בכורה פאסט אויכעט". און אויף דעם שרייבט די רמ"א: "און מען פירט זיך נישט אזוי", דאס הייסט אז די תענית איז נאר פאר מענער און נישט פאר פרויען. און די אשכנז'ישע קהילות פירן זיך ווי די רמ"א. אבער אין טייל ספרד'ישע קהילות פירט מען זיך אז א פרוי א בכורה פאסט אויכעט.
פארוואס פרויען זאלן נישט פאסטן. עס איז דא וואס זאגן אז די מצרי'שע פרויען זענען נישט געשטארבן, אבער אין אנדערע מדרשים שטייט אז פרויען זענען יא געשטארבן. דער ווילנער גאון אויפן שלחן ערוך זאגט, אז זיי זענען פטור פון פאסטן וויבאלד זיי זענען פטור פון פדיון הבן וואס דעס איז אויך א זכר אויף דעם וואס די אידישע בכורים זענען געווארן געראטעוועט.
תענית בכורים אום שבת.
אויב געפאלט ערב פסח (י"ד ניסן) אום שבת, פאסט מען (אדער פטר'ט מען זיך דורך א סעודת מצוה) דאנערשטאג, י"ב ניסן. אסאך פוסקים (אזוי ווי די שולחן ערוך) האלטן אז אין אזא יאר דארף מען בכלל נישט פאסטן, אבער וויבאלד מען פירט זיך סייווי נישט צו פאסטן נאר זיך צו באטייליגן ביי א סעודת מצוה, פירט מען זיך אויך אזוי צו טון ווען ערב פסח געפאלט שבת.
יעקב יודא (יענקי) דאסקאל (געב' ה'תשמ"א, 1981), איז א חסידישער זינגער און קאמפאניסט. ער איז דער הויפט סאליסט פונעם וויזשניצער כאר אין בני ברק.
לעבענסגעשיכטע און בארופליכע קאריערע.
ר' יענקי דאסקאל איז געבוירן געווארן אין קרית וויזשניץ בני ברק צו זיין פאטער הרב יחיאל מיכל, פון דער בארומטער, דאסקאל פאמיליע, וואס ווערט באטראכט אלס אן אויפפאלנדע און אלס איינע פון די חשוב'סטע משפחות פונעם וויזשניצער חסידות אין בני ברק.
דאסקאל האט אנגעפאנגען זיין מוזיקאלישע קאריערע, ווען ער האט אנגעהויבן צו זינגען די תפילות, און ניגונים אין די טישן וועלכע זענען אפגעראכטן געווארן אינעם וויזשניצער הויף ביים פריערדיגן רבי'ן הרה"ק רבי משה יהושע האגער, אויף שבתים און ימים טובים, מיט דער באטייליגונג פון טויזנטער חסידים.
אומגעפער א יארצענדלינג צוריק, האט ער אנגעהויבן צו דינען אלס דער הויפט סאליסט פונעם וויזשניצער כאר אין אירע אויפטריטן און אלבאמען.
אין דעם גרויסארטיגן מעמד פון סיום הש"ס, וואס איז פארגעקומען אין דעם "יד אליהו" סטאדיאן אין יאר 2005, האט דאסקאל אויפגעטראטן אלס א הויפט סאליסט פארנט פון א פובליקום פון צענדליגע טויזנטער אנטיילנעמער, א פאראנשטאלטונג צוליב וועלכער איז ער מוזיקאליש און געזעלשאפטליך אויפגעדעקט געווארן אויף א ברייטן פארנעם.
זיין הויפטזעכליכע מוזיקאלישע טעטיגקייט פירט ער אויס אין וויזשניץ ביים רבי'ן רבי ישראל האגער, אין פארשידענע געלעגנהייטן אזוי ווי ימים טובים, שמחות און אנדערע פאראנשטאלטונגען פונעם וויזשניצער הויף, ווי אויך שבתים ביים טיש און ביים דאווענען זינגט ער די רירנדע און הארץ-ערגרייפנדע ניגונים און יצירות וועלכע זענען שוין לאנג באוואוסט אויך אויסערהאלב פונעם וויזשניצער חסידות.
זייענדיג א טיכטיגער און א באגאבטער זינגער און בעל תפילה, וואס האט זיך ערווארבן א שיינעם נאמען אין פארלויף פון די יארן, ווערט ער איינגעלאדנט צו זינגען אין פארשידענע פאראנשטאלטונגען פון דער חרדישער געמיינדע אין ארץ ישראל און אויסלאנד.
דאסקאל האט אנטייל גענומען אין פילצאליגע מוזיקאלישע פראיעקטן, אזוי ווי צום ביישפיל די פאפולארע סעריע פון "לחיים טיש" פון יוסף משה כהנא און אנדערע, אבער הויפטזעכליך איז ער טעטיג אין די מוזיקאלישע יצירות פון וויזשניץ אזוי ווי די סעריע אלבאמען "א וויזשניצער ניגון", די אלבאמען "שבת אין וויזשניץ", "עתיקין" און נאך.
לעצטענס פירט ער זיך צו פארן קיין אמעריקע אויף די ימים נוראים, וואו ער דינט אלס א בעל תפילה אין דער צענטראלער שוהל פון לייקוואוד. גלייך נאכדעם פארט ער צוריק אהיים קיין ארץ ישראל צו זינגען אין דער צענטראלער יערליכער שמחת בית השואבה אין וויזשניץ, וואו עס קומען אהין טויזנטער אידן זיך צו מחייה זיין פון די לעבעדיגע טישן און פון דער אומגעהויערע שמחה וואס הערשט דארט.
דאסקאל האט זאגאר קאמפאזירט נייע ניגונים און לידער פאר'ן וויזשניצער הויף, און עטליכע פון זיי האבן אפילו דורכגעבראכן די גרענעצן פונעם חסידות. צווישן די ניגונים קען מען אריינרעכענען: "הכל יודוך", "מרן דבשמיא", "ואילו פינו מלא שירה", "קרוץ מחומר" און נאך.
אין די לעצטע יארן האט דאסקאל באקומען א צוזעצליכע אויפטראג: ער קאמאזירט דעם יערליכן טראדיציאנעלן מארש וואס ווערט געזינגען ראש השנה אין דעם וויזשניצער הויף, און ווערט פארהיינטיגט יעדעס יאר.
דאסקאל איז פארהייראטעט און א פאטער פון זיבן קינדער.
אימפּעדאַנץ איז אַ קאָמפּלעקסע צאָל וואָס ווערט געניצט אָפּצומשלען דאָס שײַכות צווישן עלעקטרישן וואָלטאַזש און שטראָם. אימפּעדאַנץ גענעראַליזירט קעגנווירקונג דורך קוקנדיק אויף דעם חילוק אין פֿאַזע (phase אויףֿ ענגליש) צווישן וואָלטאַזשן און שטראָמען. אויב די וואָלטאַזש און שטראָם זײַנען אין די פֿאַזאָרישע פֿאָרעם (phasor form אויףֿ ענגליש), קענען זיי זײַן פֿאַרבינדן דורך דער גלײַכונג formula_1.
די דרײַ פֿונדאַמענטאַלע שטראָמקרײַזיקע באַשטאַנדטיילן זײַנען דער רעזיסטאָר, דער קאָנדענסאַטאָר און דער אינדוקטאָר. די דרײַ באַשטאַנדטיילן באַפֿרידיקן די ווײַטערדיקע גלײַכונגען
אויב I איז אַ סינוסיש שטראָם (ד"ה בײַטשטראָם) מיט אַן אָפֿטקייט formula_1 קען מען אָנשרײַבן ווי
מען קען צוריקבאַקומען דעם שטראָם דורך דעם צוגעבן שטעלן פֿון דער אָפּהענגיקייט פֿון דער צײַט און עקסטראַקטן דעם רעאַלן טייל.
רעזיסטאָר.
אין אַ שטראָמקרײַז וואָס האָט אַ רעזיסטאָר וואָס זײַן ווערט איז formula_1, איז דער וואָלטאַזש formula_1. מען קען באַניצן די פֿאַזאָרישע פֿאָרעם, ווײַלformula_1 איז formula_1.
אינדוקטאָר.
אין אַ שטראָמקרײַז וואָס האָט אַן אינדוקטאָר וואָס זײַן ווערט איז formula_1, איז דער וואָלטאַזש formula_1.דערפֿאַר, איז די פֿאַזאָרישע פֿאָרעם formula_1, אַזוי איז דער אימפּעדאַנץ פֿון אַן אינדוקטאָר formula_1.
קאָנדענסאַטאָר.
אַזוי, איז דער וואָלטאַזש פֿון אַ קאָנדענסאַטאָר
אין אַ שטראָמקרײַז וואָס האָט אַן קאָנדענסאַטאָר וואָס זײַן ווערט איז formula_1. ווען דער שטראָמקרײַז בלײַבט אין דעם זעלבן סינוסיש מעמד גיט דער צײַט (sinusoidal steady state אויףֿ ענגליש), איז דער וואָלטאַזש
די פֿאַזאָרישע פֿאָרעם איזformula_1, אַזוי איז דער אימפּעדאַנץ פֿון אַ קאָנדענסאַטאָר formula_1.
דער דיקטאטורישער פירער פון נארד קארעע קים-דזשאנג-און
קים דשאנג און (קארעיש:金正恩 김정은) (געבוירן 8טן יאנואר 1983 אדער 1984), איז דער פירער פון צפון קארעע ("אויבער-פירער"), דער פארזיצער פונעם לאנד'ס-אנגעלעגנהייטן קאמיטעט פון דער אזוי גערופענער "דעמאקראטישער פאלק'ס רעפובליק פון נארד קארעע", אויבער-באפעל'ס-האבער (א קאמאנדיר מיט דער שטערקסטער בפולמאכטיגונג אין מיליטער) פונעם קארעאנישען מיליטער, און פארזיצער פון דער "ארבעט" פאליטישער פארטיי זייט 29סטן דעצעמבער 2011. ער איז דער דריטער און יונגסטער זון פון זיין פארשטארבענעם אין 17טן דעצעמבער 2011 פאטער קים דשאנג איל, און פון זיין דריטער פרוי קא-יאנג-הי.
קים דשאנג און האט איבערגענומען די פירערשאפט נאך דעם טויט פון זיין פאטער, און שוין אום 27סטן סעפטעמבער 2010, נאך איידער זיין פאטער וואס איז אויך געווען א דיקטאטור געשטארבן, איז ער אוואנסירט געווארן צו א ראנג פון א גענעראל, נאכפאלגנדיג די אוואנסירונג, איז ער ווידער ערהויכט געווארן צו א העכערן ראנג פון "מארשאל" פונקט אזוי ווי זיין פאטער האט געקריגט.
אורשפרינגליכע לעבענסגעשיכטע.
קים דשאנג און איז דער יונגסטער זון פון צווישן די דריי זין פון קים דשאנג איל, דער פריערדיגער פירער פון צפון קארעע, וואס האט געהערשט אינעם לאנד ביז זיין טויט אין יאר 2011. ער האט א ברודער וואס איז געבוירן געווארן אין יאר 1981 און א שוועסטער וואס איז געבוירן געווארן אין 1987. ס'איז געווען אזעלכע מענטשן וואס האבן באהויפטעט אז זיין פאטער האט געהאט אייגנטליך 7 קינדער פון זיבן פארשידענע פרויען. קים'ס מוטער, קו-יונג-הי, איז געווען די לעצטע ווייב פון קים דשאנג איל.
אום צו ערלאנגען זיין וועזענטליכע אויסבילדונג, איז ער אוועקגעשיקט געווארן אין אויסלאנד. ער פלעגט לערנען אין דער אינטערנאציאנאלער שולע "ליבעפעלד שטיינהאלצי" (דייטש: Schule Liebefeld Steinhölzli), א קליינע פריוואטע שולע וואס געפינט זיך נעבן דער שטאט בערן אין שווייץ, דארט איז ער געווען לויט פארשידענע באריכטן, א תלמיד מיט מיטלמעסיגע נאטעס, היפש שטיל, און ליבהאבער פון קוישבאל.
הרב יעקב חיים סופר (ה'תרכ"ז אדער ה'תר"ל 1870 - ט' סיון ה'תרצ"ט, 27סטן מיי 1939) איז געווען א מקובל, א מחבר פון ספרים און א פוסק, וואס האט געשריבן דאס הלכה ספר כף החיים.
ער איז געבוירן געווארן אין באגדאד צו זיינע עלטערן רב יצחק ברוך בן רבי אליהו פון דער "מוסה" אדער "מוסא" משפחה און מרת אסתר סופר. ער האט געלערנט תורה ביי זיין פאטער און אויך צו ווערן א סופר סת"ם. ער האט געלערנט ווייטער אין דער "מדרש בית זילכה" ישיבה אונטער הרב עבדאללה סומך. אויך האט ער געלערנט ביי הרב אלישע דאנגור מחבר פון מעשה בית דין. ער איז באאיינפלוסט געווארן אין תורה און קבלה פון הרב יוסף חיים פון באגדאד, מחבר פונעם "בן איש חי", וואס האט אים געגעבן היתר הוראה. ער האט חתונה געהאט מיט מרת פרחה בדהובא. פאר פרנסה האט ער געדינט ווי א סופר סת"ם, דעריבער האט ער גענומען דעם משפחה נאמען "סופר".
ראש חודש סיון 1904 ה'תרס"ד האט ער אימיגרירט קיין ארץ ישראל מיט זיינע פריינט, רבנים יחזקאל עזרא רחמים און צדקה חוצין. ער האט געוואוינט אין דעם בוכארים געגנט און האָט געלערנט אין דע מקובלים ישיבה בית אל.
אויף זיין נאמען האט מען געגרינדעט די ״כף החיים״ ישיבה אין דער שטאָט צאפראָ, מאראקא.
הרב יוסף ב"ר שמואל טוב עלם. א מאל הייסט מען אים דער גרויסער. זיין פאמיליע נאמען איז אן איבערזעצונג פון פראנצייזיש Bon fils. ער איז געווען א תלמיד חכם, פוסק און פייטן. ער האט געלעבט און געארבעו אין אנהייב פון 11טער י"ה
מען וויסט נישט קיין סך וועגן זיין לעבן. ס'איז געוווסט אז ער איז פון נארבאן אין פראוואנס. לויט ווי ס'איז געשריבן אין ספר שבולי הלקט איז ער געווען א בר פלוגתא פון רבי אליהו הזקן וועגן די "קרובות".
דאס רוב פון זיינע שריפטן זיינען פארפאלן. ער האט געהאט א פירוש אויפן תנ"ך און תלמוד בבלי. זיין פירוש אויפן תלמוד ווערט ציטירט אין אלערליי פירושים פון ראשונים אויפן תלמוד. ער האט קאפירט און ארויסגעגעבן ביכער פון פריערדיקע רבנים. צווישן זיי הלכות גדולות, קובץ תשובות הגאונים און סדר תנאים ואמוראים. לויט ספר יוחסין השלם פון ר' אברהם זכות האט ער געשריבן סדר עולם זוטא
דזשעפֿרי פרעסטאן "דזשעף" בעזאס (ענגליש: Jeffrey Preston "Jeff" Bezos; געב׳ דעם 12טן יאנואר  1964) איז דער גרינדער פון אמאזאן Amazon.com. ער איז אויך דער פארזיצער, פרעזידענט, און הויפט עקזעקוטיוו באאמטער  (CEO) פון Amazon.com. בעזאס האט גראדואירט פון פרינצטאן אוניווערסיטעט און איז געווען א פינאנץ־אנאליסט איידער ער האט געגרינדעט אמאזאן דאט קאם אין 1994.
זייט אקטאבער 2017 איז ער דער רייכסטער מענטש אין דער וועלט; ער פארמאגט US$ 125.8 ביליאן (דעצעמבער 2018).
א יידישע מאמע איז א יידיש ליד וואס איז געשריבן און קאמפאזירט געווארן אין די פאראייניקטע שטאטן פונעם דזשעק יעלען (Jack Yellen). דאס ליד איז געווארן בארימט דורך בעל בייקער און סאפי טאקער (Sophie Tucker) און שפעטער דורך די שוועסטער בארי.
אין יאר 1928, נאך איר מוטערס טויט האט סאפי טאקער רעקארדירט דאס ליד אין Columbia Records. איר דורכפירונג וואס האט געבראכט דעם ליד צום פינפטער ארט אין די רשימה פון לידער געשפילט אין די פאַראייניקטע שטאטן. דעם רעקארד, מיטן ליד אין יידיש אויף איין זייט און ענגליש אויפן צווייטער זייט האט מען פארקויפט אין מיליאנען קאפיעס. אין 1967 האט לעא פולד געזונגען דאס ליד אין יידיש און ענגליש אלס איין ליד און דאס האט געהאט זייער א גרויסן דערפאלג וועלטלעך. דאס ליד איז איבערגעזעצט געווארט אין צענדליקע שפראכן און איז געהאלטן די מערסט באַרימט יידיש ליד.
דאס ליד איז איבערגעזעצט אויף העברעיש דורך אבי קורן און געזונגען דורך א סך זינגעס און חזנים, צווישן זיי יפה ירקוני און דודו פישער.
דאס ליד דערציילט וועגן א זון וואס גייט איר ארמיי. ער לויבט די יידישע מאמע און שפילט אויף כאראקטעריסטישע סטערעאָטיפן פון דער יידישער מאמע. די אומעטיקע ווערטער און מוזיק סימבאליזירן א געפיל פון בענקשאפט נאך די אלטע וועלט און שולד-געפילן וועגן זיין אפפאר און אסימילאציע אין אמעריקאנער געזעלשאפט
די ווערטער פון ליד.
איך װיל בײַ אײַך אַ קשיא פֿרעגן,
עס גיבט ניט בעסער אין דער װעלט
אױ, װײ, װי ביטער װען זי פֿעלט!
װי שײן און ליכטיק איז אין הױז
װי טרױעריק פֿינצטער װערט װען גאָט
דער ווייסער נילוס ( "אַן-ניל אַל-אַביאַד") איז א טייך אין אפריקע, איינער פון די צוויי הויפט בייטייכן פונעם נילוס; דער צווייטע איז דער בלויער נילוס. דער נאמען קומט פון דעם קאליר פון ליים אין דעם וואסער.
דער נאמען "ווייסער נילוס" באדייט דעם טייך וואס הייבט אן ביי אזערע נא, ביים צוזאמענפלוס פון די באהר אל זשאבאל און באהר על גאזאל טייכן. טיילמאל רופט מען "ווייסער נילוס" אלע בייטייכן וואס פליסן פון דער וויקטאריע אזערע ביזן צוזאמענפלוס מיטן בלויען נילוס.
אין דעם 19טן יארהונדעט האבן אייראפעער אויסגעזוכט דעם מקור פונעם ווייסן נילוס וואס האט זיך פארשוואונדן אין וואס מ׳האט דעמאלסט גערופן ״טונקלסטע אפריקע״. דעם אמת׳ן מקור פונעם ווייסן נילוס האט מען ערשט אנטפלעקט אין 1937, ווען דער דייטשער אויספארשער בורקהארט וואלדעקער האט געפונען דעם מקור אין א טייכל אין רוטאוואו, אונטער בארג קיקיזי.
א מאפע וואס ווייזט דעם ווייסן נילוס און דעם בלויען נילוס אין מזרח אפריקע.
די בריטישע ווירדזשין אינזלען זענען א טייל פון די ווירדזשין אינזלען, א קייט פון אינזלען אין די קאראאיבן. די בריטישע ווירדזשין אינזלען זענעם דער מזרח העלפט פונעם אינזלען־קייט און זיי זענען א בריטישע מעבר-לים טעריטאריע. זיי האבן 16 באפעלקערטע אינזלען און מער ווי 20 וואס זענען נישט באפעלקערט. די גאנצע באפעלקערונג איז איבער 22,000.
די ערשטע איינוואוינער פון די אינזלען זענען געווען די אראוואקן. ווען די ערשטע אייראפעאישע אויספארשער האבן אנטפלעקט די אינזלען האבן די אראוואקן שוין אלע געהאט פארלאזאט דעם ארט. צוערשט האבן די האלענדער באזעצט די אינזלען, דערנאך זענען געקומען די ענגלענדער. די שפאניער האבן אויך געוואלט נעמען די אינזלען און האבן געקעמפט קעגן די האלענדער און די ענגלענדער.
אין 1672 האבן די ענגלענדער איבערגענומען די אינזלען נאך א מלחמה קעגן די האלענדער, און די אינזלען געהערן נאך צו בריטאניע היינט.
רוב מענטשן ארבעטן אדער אין טוריזם אדער אין פינאנציעלע דינסטן. ס׳איז פאראן אויך א קלענער צאל פון פארמערס אין פישער.
טראק (ליטוויש: "Trakai", פויליש: "Troki") איז א שטאָט אין ליטע, 28 ק"מ מערב פון ווילנע, און איז געווען די ערשטע הויפטשטאט פון דער ליטע. די שטאט געפינט זיך אויף א האלבאינזל און איז ארומגענומען מיט עטלעכע אזערעס.
דייטשלאנד האט אנעקסירט ליטע ביי דער אפעראציע בארבאראסע. די נאציס האבן דערמארדעט מער ווי 5000 יידן פון דעם טראק געגנט.
די קראים אין טראק.
אין 1392 האט  וויטאוטס דער גרויסער באזיגט די טאטערן. ער האט אריבערגעברענגט משפחות פון קראים, יידן און טאטערן פונעם קרים האלבאינזל און האט זיי דערמעגלעכט זיך צו באזעצן אין טראק און נאך שטעט אין דער גרויסהערצאגשאפט פון ליטע. נאך דער גירוש שפאניע זענען נאך יידן אנגעקומען קיין טראק. אין 1495 האט מען פארטריבן די יידן און די קראים פון טראק, אבער מ׳האט זיי צוריקגעלאזט אין 1503.
אין 1793 איז ליטע געווארן אנעקסירט צו דער רוסלענדישער אימפעריע דורך יעקאטירענע די גרויסע, און א סך קראים האבן זיך באזעצט אין גרויסע שטעט ווי ווילנע און פעטערבורג.
אוטיאַן (,) איז א שטאט אין אוטענער דיסטריקט, צפון־מזרח ליטע, אויפן טייך קראשואנע. די שטאט געפינט זיך 92 ק"מ צפון פון דער הויפטשטאט ווילנע. די שטאט האט 26,491 איינוואוינער (2017).
די יידישע קהילה פון אוטיאן איז געווען פון די ערשטע אין דער ליטע. אין 1765 האבן געוואוינט אין דער שטאט 341 יידן. אין 1900 האבן געוואוינט אין דער שטאט 2,405 יידן.
נתיב הדעת (אויך גערופן קאפלאן ישיבה אויפן נאמען פון דעם גרינדער און משגיח) איז א ליטווישע ישיבה גדולה אין רמות פולין, ירושלים.
די ישיבה איז געווארן אויפגעשטעלט אין חודש ניסן תשס"ט דורכן משגיח הרב נפתלי קאפלאן, וואס איז פריער געווען משגיח אין די ישיבות בית מתתיהו און קול תורה. די ישיבה האט אנגעהויבן מיט 50 בחורים פון די ישיבות אור ישראל, תפרח און פאנאוועזש.
היינט לערנען אין דער ישיבה עטלעכע 300 בחורים.
די ראשי ישיבות זענען הרב בונים שרייבער און הרב אברהם קאפלאן, זון פונעם משגיח. די ר"מים זענען הרב אברהם זיסקינד, הרב מנחם כהן, הרב אשר דאמב, הרב אליהו דיסקין און הרב יהודה אריה ראפאפארט.
הרב ניסן שלמה הכהן קאפלאן איז א רב אין ירושלים און ראש ישיבה פון דער ישיבה ״דעת אהרן״ געגרינדעט אין תשע״ח. ער איז דער מחבר פון דעם ספר ״שלמי ניסן״.
הרב ניסן איז געבוירן געווארן אין באלטימאר, מערילענד, פאראייניגטע שטאטן צו זיין פאטער רבי נפתלי קאפלאן, דעמאלסט א מגיד שיעור אין נר ישראל ישיבה, און צו זיין מוטער חיה.
ער האט געהייראט גיטל (נפטר געווארן כ״א מרחשון תש״פ), טאכטער פון רבי אברהם גורוויץ, דער גייטסהעדער ראש ישיבה.
ער האט געלערנט אין פאנאוועזש. שפעטער האט ער געלערנט אין מיר (ירושלים) וואו ער האט אנגעהויבן צו האלטן וועד׳ן און זאגן שיעורים. אין יאר תשע״ו איז ער געווארן דער ערשטער רב פון קהילת גבעת המבתר אין ירושלים.
אייר תשע״ח איז ער געווארן ראש ישיבה פון דער נייער ישיבה דעת אהרן.
ער איז א ברודער פון רבי אברהם קאפלאן, ראש ישיבה פון נתיב הדעת, און פון רבי חיים יצחק קאפלאן, משגיח אין דער חברונער ישיבה.
הרב ישראל זיסל דווארעץ (אויך באקאנט מיט זיין  פענע נאמען: פלטין) (תרמ"ה, 1885 - כ"ט שבט תשכ"ח, 1968) אזי געווען א חרדישער רב און עסקן. ער איז געווען רב אין יאד און אין יזדע אין דער ליטא, און איז געווען רעדאקטאר פונעם תורה זשורנאל "תבונה".
ער איז געבוירן געווארן אין דענענבורג, לעטלאנד, צו בצלאל דווארעץ, א שוחט און א קאפוסטער חסיד. ווען ער איז געווען פערצן יאר אלט האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער סלאבאדקער ישיבה. ער האט געהייראט חנה חיה פייגא לופט. צוליב די גזירות פון דער רעגירונג האט ער געדארפט וואנדערן אין פארשידענע ערטער אין ליטע און רוסלאנד. א שטיק צייט האט ער געוויילט אין קאמיי, וואו ער האט געדינט אלס רב און האט אויפגעשטעלט א ישיבה. דערנאך האט מען אים באשטימט רב פון יאד, אויך דארט האט ער אויפגעשטעלט א ישיבה. ביי דער  ערשטער וועלט-מלחמה איז ער געווען צוזאמען מיט די תלמידים פון דער סלאבאדקער ישיבה אין קרעמענטשאג, און אין יענער שווערער תקופה האט ער געהאלפן א סך אז די ישיבה זאל זיך קענען אויסהאלטן. אין תרע"ז (1917) האט ער באטייליקט אין אויפשטעלן די "מסורת וחירות" פארטיי ווען ער האט געוואוינט אין דער שטאט טולע לעבן מאסקווע, און ביי דער גרינדונג קאנווענץ איז ער געווען דער סעקרעטאר. אין אנהייב פון די 1920ער יארן האט ער זיך ארומגעקערט קיין סלאבאדקע מיט דער ישיבה. ווען ער איז אנגעקומען האט ער זיך איינגעשפאנט אויפשטעלן א נעצווערק פון חדרים און ישיבות קטנות דורכאויס ליטא, צוזאמען מיט זיין ברודער הרב יצחק דווארעץ.
הרב דווארעץ איז געווען די רעכטע האנט פון הרב נתן צבי פינקל, דער ״אלטער פון סלאבאדקע״, און האט אים א סך געהאלפן אנטוויקלען די ישיבה אין פארשידענע צייטן סיי אין חו"ל סיי אין אריבערפירן די ישיבה קיין ארץ ישראל צו דער שטאט חברון. ווען הרב דווארעץ איז געווארן קראנק האט דער אלטער פון סלאבאדקע געהייסן געבן אים נאך א נאמען פאר א סגולה פאר אריכות ימים, און ער האט אויסגעקליבן דעם נאמען כלב, אזוי ווי דער נאמען פון כלב בן יפונה וואס איז געווען פארבונדן מיט דער שטאט חברון. ער האט צוגעלייגט אז דער נאמען איז נוטריקון "כולו לב", הרומז להתמסרותו של הרב דבורץ לצורכי הכלל.
אין יאר תרצ"א איז ער געווען צווישן די גרינדער פון דער ישיבה היכל התלמוד אין תל אביב.
ער איז נפטר געווארן כ"ט שבט תשכ"ח (די יארצייט פון זיין רבי׳ן הרב נתן צבי פינקל), און איז געווען פון די ערשטע וואס מען האט באערדיקט אין הר הזיתים נאך זיין באפרייאונג.
אַליטע (ליטוויש: "Alytus", פויליש: "Olita", רוסיש: "Олита", בעלארוסיש: "Аліта", דייטש: "Aliten") איז די הויפטשטאט פון אליטער דיסטריקט אין דרום ליטע, אויף די ברעגן פונעם טייך נעמאן און אויף די הויפט שאסייען קיין ווילנע, קאוונע אין בעלארוס. די שטאט געפינט זיך 50 ק״מ דרום פון קאוונע.
אינעם 14טן יארהונדערט איז געווען אויפן ארט א שלאס וואו מענטשן פון דער טעווטאנישער ליגע האבן געהיט דעם גרענעץ פון ליטע. אין יאר 1581 האט אליטע באקומען מאגדעבורג רעכטן פון דעם גרויסהערצאג פון ליטע, סטעפאן באטארי. אין אנדענק האט מען איינגעפירט אין דער שטאט א פייערטאג, "אליטע טאג".
ביי דער דריטער טיילונג פון פוילן אין 1795, איז די שטאט צעטיילט געווארן צווישן דער  רוסלענדישער אימפעריע און דעם קעניגרייך פון פרייסן. נאך דער אינוואזיע פון נאפאלעאן און דעם טילזיט שלום, איז די מערב זייט פון דער שטאט געקומען אונטערן פוילישן קעניגרייך, אונטער רוסלאנד. נאך דער קאנגרעס פון ווין האט די גאנצע שטאט געקערט צו פוילן. נאך דער 1863 רעוואלוציע, ווען ס׳איז דורכגעפאלן דער פרואוו פון קאנגרעס פוילן צו ווערן אומאפהענגיק, איז געווארן אפגעשוואכט די אויטאנאמיע פון פוילן, אבער די צוויי טיילן פון דער שטאט זענען געבליבן ווייטער אונטער צוויי הערשאפטן.
אין 1939, האבן די סאוועטן איינגענומען מזרח פוילן. אין זומער 1941 האבן די דייטשן איינגענומען די שטאט. אין די ארומיגע וועלדער האבן די דייטשן דערמארדעט 60,000 מענטשן, רוב פון זיי יידן.
יידן אין אליטע.
פארענט פון דער שטאטישער שול אין  אליטע
אין 1900 האבן געוואוינט 1234 יידן אין אליטע.
אליהו הנביא אדער זכור לטוב (אויך אליהו התשבי און אליהו הגלעדי) איז געווען א נביא, וואס האט געוואוינט אין "גלעד".
דער חת"ם סופר שרייבט אין א פלאץ אז עס זענען פארהאן צוויי אליהו הנביא'ס.
אליהו באווייזט ווינדער.
אין די צייטן פון אחאב דער קעניג פון מלכות ישראל, ווען אחאב האט אנגעהויבן דינען עבודה זרה, האט אליהו אויסגערופן אז עס וועט קומען א טרוקנהייט אין לאנד, און אזוי איז טאקע געווען במשך דריי יאר, אליהו האט בדרך נס געהאט די גאנצע דריי יאר עסן און טרינקען.
דער נעמאַן אדער ניעמאַן (בעלארוסיש: "Нёман" (נְיאָמאַן); ליטוויש: "Nemunas"; לעטיש: "Nemuna"; פויליש: "Niemen"; פרײסיש: "Mīmeli"; רוסיש: "Неман", (נעמען); דייטש: "Memel" (מעמל); זאמוטיש: "Nemons") איז דער גרעסטער טייך אין ליטע, און דער דריט־גרעסטער אין בעלארוס.
דער שטראמט דורך א לענג פון 937 ק"מ, מיט אן אויסגאס פון 616 קובישע מעטער א סעקונדע.
ער קומט פון דעם צוזאמענפלוס פון צוויי קליינע בייטייכן עטלעכע 15 קילאמעטער דרום־מערב פון דעם שטעטל אוזדע אין צענטראל בעלארוס און פליסט דורך ליטע איידער ער גיסט ארויס דורך דער קארונישער לאגונע צום באלטישן ים נאנט צו מעמל.
a> formula_1 וואו formula_1. דא רעפרעזענטירן די סימבאלן formula_1 ארביטרארישע נומערן, און formula_1 איז א וואריאבל וועמענ׳ס ווערט איז דער באשייד פון דער גלייכונג.
עלעמענטארע אלגעברע נעמט איין טייל פון די גרונטלעכע באגריפן פון אלגעברע, וואס איז איינער פון די הויפט צווייגן פון מאטעמאטיק. געוויינטלעך טוט מען דאס לערנען מיט הויכשולע סטודענטן און דאס בויט אויף זייער פארשטאנד פון אריטמעטיק. בשעת ווען אריטמעטיק באהאנדלט ספעציפישע נומערן, ברענגט אלגעברע  אריין קוואנטיטען אן באשטימטע ווערטן, וואס מע׳רופט וואריאבלען. ניצן וואריאבלען אזוי ברענגט צו א באניץ פון אלגעברעאישער נאטאציע און א פארשטאנד פון די אלגעמיינע כללים פון אפעראטארן פון אריטמעטיק.
אנדערש פון אבסטראקטער אלגעברע, באהאנדלט נישט עלעמענטארע אלגעברע קיין  אלגעברעאישע סטרוקטורן אויסער רעאלע און  קאמפלעקסע צאלן.
אלגעברעאישע נאטאציע.
256x256פיקס
1: פאטענץ, 2: קאעפיציענט, 3: צוגאב, 4: אפעראטאר, 5: קאנסטאנט, formula_1: וואריאבלן
א "קאעפֿיציענט" איז א נומערישער ווערט, אדער א בוכשטאב וואס רעפרעזענטירט א נומערישן קאנסטאנט, וואס טאפלט א וואריאבל (מען שרייבט נישט דעם אפעראטאר). א "צוגאב" איז א גרופע פון קאעפיציענטן, וואריאבלען און פאטענצן וואס ווערט געשיידט פון אנדערע צוגאבן מיט א פלוס אדער א מינוס אפעראטאר. בוכשטאבן רעפרעזענטירן וואריאבלען און קאנסטאנטן. דער שטייגער איז צו ניצן בוכשטאבן ביים אנהייב פונעם לאטיינישן אלפאבעט (למשל formula_1) צו רעפרעזענטירן קאנסטאנטן, און די ביים סוף פונעם אלפאבעט (למשל formula_1 און formula_1) צו רעפרעזענטירן וואריאבלען. מען שרייבט די בוכשטאבן קורסיוו.
אלגעברעאישע אפעראציעס ארבעטן גענוי אזוי ווי אריטמעטישע אפעראציעס, ווי צוגאב, אראפנעם, טאפלונג, צעטיילונג and פאטענץ. און ווערן געוואנדן צו אלגעבראישע וואריאבלען און טערמינען. מען טוט נישט שרייבן דעם טאפלונג סימבאל ווען צוויי וואריאבלען אדער טערמינען קומען נאכאנאנד, אדער נאך א קאעפיציענט. למשל, formula_1 ווערט געשריבן formula_1, און formula_1 ווערט געשריבן formula_1.
וואריאבלען.
a>, formula_1 (אומגעפער 3.14).
דאס דרומדיקע קעניגרייך גשור איז געווען פון דרום זייט פון די שטעט פון די פלשתים. דאס לאנד ווערט דערמאנט אין ספר יהושע ווי איינע פון די לענדער וואס יהושע בן נון האט נישט איינגענומען.
אין ספר שמואל ווערט דערמאנט, אז ווען דוד המלך האט געוואוינט אין צקלג, ווען ער איז געזעסן אונטער אכיש דער קעניג פון גת, האט ער געפירט מיט זיי א מלחמה.
הרב יהודה קיל אין דער פירוש דעת מקרא אויף יהושע שרייבט, אז לויט דעם אלטן נאמען פון דער הויפטשטאט פון די חורים וועלכער איז געווען "גשור", קען זיין אז דאס פאלק "גשור" פון דרום זענען געווען פון די חורים.
די ים המלח מגילות זײַנען אַ זאַמלונג פֿון אנטיקע כתבֿי־ידות וואָס מען האָט געפֿונען אין די היילן בײַם ים המלח אין קומראַן. די מגילות האָט אַ בעדואינער געפֿונען אין 1947.
פֿאָרשערס וואָס האָבן באַקוקט די מגילות געפֿונען, אַז זיי זענען געשריבן געוואָרן צווישן דעם צווייטן יאָרהונדערט פאַר דער נוצרישער ציילונג ביז דער צווייטער מרידה אין ערשטן יאָרהונדערט פון דער נוצרישער ציילונג.
אַ סך פֿון די מגילות האָבן איבערשריבן פֿון טיילן‎ פֿון תּנ"ך געוואָרן. אַנדערע מגילות זײַנען מדרשים אָדער זײַנען וועגן דער קהילה וואָס האָט געוואוינט לעבן דעם ים המלח. הײַנט, זײַנען מערסטע מגילות אין מדינת ישׂראל און ירדן.
יאזע דע אַנשיעטאַ (; 19טן מערץ, 1534, טענעריפע, שפאניע - 9טן יוני 1597, בראזיל) איז געווען אַ יעזואיטישער מיסיאנער און הייליקער פון דער קאטוילישער קירכע מיט א שפּאַנישן אפשטאם.
זיין זיידע איז געווען אַ איד וואָס האט זיך געשמדט. ביי די 14 יאר, איז ער אריבערגעפארן קיין פּאָרטוגאַל, ווו ער האט זיך אייַנגעשלאָסן ביי די יעזואיטן און האט געלערנט פּאָרטוגעזיש און לאטיין. אין עלטער פון 19 יאר האָט ער זיך איינגעשריבן אין דער עקספעדיציע פון די יעזואיטן צו די נייַע קאָלאָניעס פון בראזיל.
ער איז געווען איינער פון די גרינדער פון סאו פאולא און ריא דע זשאנערא. ער איז געווען אַ שרייַבער, פּאָעט, לינגוויסט, נאַטוראַליסט און דאָקטער, און האט געלערנט די מינהגים און שפּראַך פון די אלט-געזעסענע פעלקער אין בראזיל. רעכט צו זיין גרויס השפּעה אויף דער קולטור און ירושה פון בראזיל, איז ער באקאנט ווי דער "אַפּאָסטאל פון בראַזיל".
ער איז דערקלערט אַ הייליקער אין 2014 דורך פּויבסט פראַנסיס.
סט אלבאנס סיטי () איז איינע פון צוויי נאציאנאלע באן סטאנציעס אין סט אלבאנס, הארטפארדשיר, ענגלאנד (די אנדערע איז סט אלבאנס עבי באן סטאנציע). די סטאנציע געפינט זיך אויף דער מידלאנד הויפט ליניע און ווערט באדינט דורך טעמזלינק אויף דער טעמזלינק רוטע קיין לאנדאן, גאטוויק פליפעלד, לוטאן פליפעלד און ברייטאן.
די סטאנציע איז געבויט געווארן דורך דער מידלאנד באן אויף דער פארלענגערונג קיין אין 1868.
די באנען ווערן אפערירט דורך טעמזלינק: צפון פארן זיי קיין לוטאן און בעדפארד; דרום פארן זיי קיין סאטאן, גאטוויק פליפעלד, ברייטאן און ריינהאם.
ראדלעט () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אין דעם דארף ראדלעט, הארטפארדשיר, ענגלאנד. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער מידלאנד הויפט ליניע און ווערט באדינט דורך טעמזלינק אויף דער טעמזלינק רוטע קיין לאנדאן, סאטאן און ריינהאם.
די סטאנציע איז געבויט געווארן דורך דער מידלאנד באן אויף דער פארלענגערונג קיין דעם 1טן אקטאבער 1868.
די מידלאנד הויפט ליניע (ענגליש: "Midland Main Line") איז א וויכטיגע אייזנבאן רוטע אין ענגלאנד פון לאנדאן קיין שעפילד אין צפון ענגלאנד. די ליניע איז רוטע 19 פון נעצווערק באן און באשטייט פון די ליניעס פון סט פאנקראס סטאנציע אין לאנדאן אדורך לעסטער, דארבי/נאטינגהאם און טשעסטערפילד אין די מזרח מידלאנדס.
עקספרעס פאסאזשירן באדינונגען אויף דער ליניע ווערן פארזארגט דורך דער מזרח מידלאנד אייזנבאן. דער טייל צווישן סט פאנקראס און בעדפארד איז עלעקטריפיצירט און איז דער צפון טייל פון  טעמזלינק (אפערירט דורך טעמזלינק און גרויס-נארדערן), מיט א גיכער באדינונג קיין ברייטאן און אנדערע פארשטאטישע באדינונגען.
א צפון טייל פון דער רוטע, צווישן דארבי און טשעסטערפילד, איז אויך א טייל פון דער קראס קאנטרי רוטע אפערירט דורך קראסקאנטרי. די שינעס פון נאטינגהאם קיין לידז דורך בארנזלי און שעפילד ווערן געטיילט מיט נארדערן.
A Midland Mainline High Speed Train at in 2005 introduced in 1983 by British Rail
אַלעקסאַנדער (הלוי) אָסיפאָוויטש צעדערבוים (זאמאשטש, 27סטן אויגוסט, 1816 – פעטערבורג, 8טן סעפטעמבער, 1893) איז געווען אַ פוילישער-רוסישער ייד, אן אַרויסגעבער, אַן איבערקלעריקער יידישיסט, און איינער פֿון די גרעסטע "משכילים" אין דעם רענעסאַנס פֿון וועלטלעכער ליטעראַטור אויף העברעאיש און אויף יידיש אין 19טן-יארהונדערט. ער האט געגרינדעט און רעדאקטירט ״הַמֵליץ״ און אנדערע זשורנאלן אויף רוסיש און יידיש.
צעדערבוים איז געבוירן געוואָרן אין זאַמאָשטש, קאנגרעס פוילן. נישט קוקנדיק אויף זײַן אָרעמקייט, איז ער געווען אַן אמתדיק קינד פֿון דער השכלה זינט זײַן קינדהײַט—ער האָט גערעדט העברעאיש, רוסיש, פויליש, און דײַטש, און האָט אויסגעבראַקירט דאָס חסידות פֿון זײַנע עלטערן. ער האט חתונה געהאט אין לובלין. אין 1840 האט ער זיך געצויגן קיין אדעס.
אין אנהייב, האָט ער אָפגעשפעט פֿון דער יידישער שפראַך ווי פֿון אַ פרימיטיוון "זשאַרגאָן"— דאָס איבערבלײַבס פֿון אַ וועלט פֿאַר דער השכלה. בכן, זײַן ערשטער חודש-זשורנאַל, "המליץ" (דער ערשטער חודש-זשורנאַל אויף העברעאיש אין דער רוסלענדישער אימפעריע), איז געוואָרן אַ פּלאַטפאָרמע פֿאַר וועלטלעכער ליטעראַטור אויף העברעאיש.
אָבער, האָט צעדערבוים אויך געוואָלט‎ צו דערגרייכן צו די אָרעמע, "פרימיטיווע" חסידים פֿון זײַן קינדהײַט, און בכן, אין 1863, האָט זיך אָנגעהויבן צו אַרויסגעבן אַ סופּלעמענט אויף יידיש—"קול מבשר". מיט "קול מבשר" (און זײַן נאָכקומער אין פעטערבורג, "די יידישעס פֿאָלקסבלעט"), האָט ער געפּרוווט צו נוצן יידישע איבערזעצונגען פֿון וועלטלעכער ליטעראַטור (פֿון אלעקסאנדער פושקין, למשל) צו צוציען די חסידים צו רוסיש, פויליש, און דײַטש.
ציון גולן איז אַן ישראלישער זינגער פֿון תימנישער מוזיק. אַ סך פֿון זײַנע לידער האָט געשריבן רבֿ שלום שבזי אָדער זײַן שוויגער, נעמי עמרני. ער זינגט אין תימנישער עבריתֿ און אַראַביש.
אין 1974, האָט גולן זיך פֿאַרגעשרײַבט אין צה"ל ווי דער זינגער. הײַנט, האָט ער 22 זינגלידער גערעקאָרדירונגן.
ציון גולן איז אויך פּאָפּולער אין דער אַראַבישער וועלט, בפֿרט אין תימן, הגם די רעגירונג פֿון תימן דערלאָזט נישט קאָנטאַקטירן מיט מדינת ישראל.
גילבערט דזשערעמי גאָטפֿריד (ענגליש: "Gilbert Jeremy Gottfried"; 28סטן פעברואר 1955 - 12טן אפריל 2022) איז געווען א יידיש-אמעריקאנער סטענד-אַפּ קאמיקער, אקטיאר און שטימע אקטיאר. ער האט געשפּילט די שטימע פֿון יאַגאָ, דער פּאַפּוגייַ פֿונעם דיזני פֿילם "אַלאַדין", און אויך אין זיינע המשך-פֿילמען און דער טעלעוויזיע סעריע.
גאָטפֿריד איז געבוירן געווארן אין ברוקלין, ניו יארק דעם 28סטן פעברואר 1955, דער יונגסטער פֿון דריי קינדער.
רבי יעקב יוסף האגער (געב' ב' כסלו ה'תשכ"ט), איז דער וויזשניצער רבי פון בארא פארק.
אורשפרינגליכע לעבנסגעשיכטע.
רבי יעקב יוסף איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תשכ"ט אין די פאראייניקטע שטאטן, צו זיין פאטער רבי פנחס שלום האגער, דער געוועזענער וויזשניצער רב אין בארא פארק, און עלטסטער זון פון רבי מרדכי האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון מאנסי, און צו זיין מוטער מרת זיסל רייזל, טאכטער פון הרה"ק רבי שמואל צבי הורוויץ, ספינקער רבי.
ער איז אויפגעהאדעוועט געווארן און זיך געווייקט אלע יארן ביי זיין גרויסן זיידן דער וויזשניצער רבי, וועלכער איז גלייכצייטיג אויך געווען מורו ורבו. זייענדיג דער עלטסטער אייניקל, דער עלטסטער זון פון זיין בכור, האט אים דער רבי צימליך שטארק געגליכן און האט זיך פארלאזט אויף אים אין פארשידענע ענינים און הינזיכטן. ער האט געהייראט זיין שוועסטער-קינד מרת שפרה, טאכטער פון זיין פעטער רבי אברהם דוב טווערסקי, רחמיסטריווקער רב אין מאנסי, און איידעם פון זיין זיידן רבי מרדכי האגער, דער וויזשניצער רבי.
רב און רבי פון דער קהילה אין בארא פארק.
אין יאר ה'תשע"ה, נאך דער פטירה פון זיין פאטער, וועלכער האט געדינט אלס רב פון דער ארטיגער וויזשניצער קהילה דריי און דרייסיג יאר, האט רבי יעקב יוסף איבערגענומען זיין ארט. כמעט אלע יארן האט ער געוואוינט אין מאנסי, און אפילו נאכדעם וואס ער האט איבערגענומען זיין פאטער'ס אויפגאבע און געווארן רב פון זיין זיידנ'ס חסידים אין בארא פארק אנשטאט זיין פאטער און די בעלאסטונג פון דער קהילה איז געפאלן אויף אים, איז ער געבליבן וואוינען אין מאנסי נאענט צום באליבטן זיידן, וואו איז ער געזעצן אין כולל און פלייסיג געלערנט, און נאר אויף שבתים פלעגט ער אריבערקומען קיין בארא פארק זיך צו געפינען מיט די בני הקהילה. אינמיטן דער וואך פלעגט ער פירן אלעס וואס באטרעפט די ענינים פון דער קהילה פונדערווייטנס, און מאנכמאל פלעגט ער זיך אריבערכאפן איבערראשנדיג קיין בארא פארק אויך אינמיטן דער וואך, נאכצופאלגן פון נאענט די אנטוויקלונג און טעטיגקייטן אין זיין קהילה, נישט פארגעסנדיג פון זיינע יונגעלייט ביי וועמען ער איז זייער באליבט און געשעצט. ער איז באקאנט אלס אן אויסערגעווענליכער תלמיד חכם וואס זיצט און האראוועט און ניצט אויס יעדע מינוט כדבעי.
זיין חברותא מיט וועמען ער לערנט אינאיינעם איז דער דיין רבי יוסף מנחם באב"ד. במשך די יארן האט ער זיך פארהערט אין פילצאליגע מכמונות התורה, און זאגאר אריבער א ספעציעלע בחינה ביי די גרעסטע רבנים, וועלכע האבן אויסגעדריקט שטוינונג און באגייסטערונג פון זיינע ברייטע קענטעניסן און ידיעות בתורה. אזוי ווי די איבעריגע משפחה מיטגלידער זיינע, האט דער רבי אימער געפירט און פירט א שטוב פון חסד. ער איז באוואוסט מיט זיין גרויסצוגיגקייט און גוטמוטיגקייט, ער האט שוין ארויסגעהאלפן פילע צעבראכענע און מיטגעמאכטע אידן סיי גייסטיש און סיי פיזיש. נישט איינמאל האט ער זאגאר אריינגענומען צו זיך אין שטוב נויטבאדערפטיגע אידן און האט זיך באזארגט פאר זיי מיט אלעס וואס זיי ברויכן. רבי יעקב יוסף איז אויך באקאנט אלס א בעל צדקה און טיילט ארום שווערע געלטער פאר צעבראכענע מענטשן און אויך פאר אנדערע צוועקן. נאך דער פטירה פון זיין גרויסן זיידן אום כ"ט אדר ה'תשע"ח, לויט דער צוואה איז יעדער זון פונעם רבי'ן איבערגענומען די הנהגה און געווארן א רבי אין זיין וואוינארט. זיין אייניקל רבי יעקב יוסף איז געקרוינט געווארן רבי פון די מאנסי וויזשניצער חסידים אין בארא פארק, א קהילה וואס באשטייט פון אכט הונדערט און פופציג משפחות, און איז די צווייטע גרעסטע הויפטקווארטיר פון מאנסי וויזשניצער חסידים נאך מאנסי. ער פארמאגט פיר בתי מדרשים, א ישיבה, תלמוד תורה, כולל און א מיידל שולע. רבי יעקב יוסף ווערט באטראכט אלס איינער פון די יונגסטע אויב נישט דער יונגסטער רבי לבית וויזשניץ, און טראצדעם פירט ער זיין גרויסע קהילה מיט אומגעהויערע געטריישאפט און באזארגט פאר אלע באדערפענישן פון די בני הקהילה.
יעקב יוסף האגער
פינסק (בעלארוסיש: Пінск "פינסק";;) איז א שטאט אין בעלארוס אינעם בריסקער וואבלאסט, פלאצירט 160 ק״מ מזרח פון בריסק און 222 ק״מ דרום־מערב פון דער הויפטשטאט מינסק. געאגראפיש געפינט זיך די שטאט אין פאלעסיע, איינער פון די גרעסטער זומפ געגנטן אין אייראפע.
די שטאט ליגט אויף די ברעגן פונעם טייך פריפעט (וואס גיסט אין דעם דניעפער אריין נאנט צום דרום גרענעץ פון בעלארוס מיט אוקראינע).
די שטאט ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אין 1097 מיטן נאעמן פינעסק, וואס געהערט צום פירשט פון קיעוו, סוויאטאפאלק פון טוראוו. אין יאר 1320 האבן די הערשער פון נאווהארדאק איינגענומען פינסק וואס איז פון דעמאלסט געווארן א טייל פון דער גרויסהערצאגשאפט פון ליטע. אין יאר 1569, נאך דער פאראייניקונג פון ליטע מיט פוילן, איז פינסק געווארן דער צענטער פון דעם בריסקער פראווינץ אין דער פויליש-ליטווישער קאמאנוועלט.
אין 1581 האט דער פוילישער קעניג געגעבן פינסק מאגדעבורג רעכטן.
אין יאר ה'ת' ביי דעם אויפשטאנד פון די קאזאקן אונטער באגדאן כמעלניצקי קעגן דעם פוילישן מלך יאן קאזימיר דער צווייטער, האבן די קאזאקן איינגענומען פינסק און אויסגעפירט א פאגראם קעגן די יידן.
דער שוועדישער מלך קארל דער צוועלפטער האט איינגענומען די שטאט אין 1706 און האט זי פארברענט. טראץ דעם האט זיך די שטאט ווידערגעשטעלט אויף די פיס. ביי דער צווייטער טיילונג פון פוילן אין 1793 איז פינסק געפאלן צו דער רוסלענדישער אימפעריע.
לויטן רוסישן צענזוס פון 1897 האבן געוואוינט אין פינסק 28,400 מענטשן, 74% פון זיי יידן; פינסק איז געווען כמעט די מערסט יידישע שטאט אונטער צארישער הערשאפט.אין 1900 האבן געוואוינט אין פינסק 21,065 יידן.
20סטער יארהונדערט.
די דייטשע אימפעריע האט איינגענומען פינסק דעם 15טן סעפטעמבער 1915 במשך דער ערשטער וועלט-מלחמה.
אין 1920 איז פינסק געווארן א טייל פון דעם נייעם פוילן. פינסק איז געווען לכתחילה די הויפטשטאט פון דער פאלעסיער גובערניע אבער נאך א גרויסער שריפה דעם 7טן סעפטעמבער 1921 האט מען אריבערגעפירט די הויפטשטאט צו בריסק.
נאך דער אפעראציע בארבאראסע איז פינסק געווען אקופירט דורך נאצי דייטשלאנד פון דעם 4טן יולי 1941 ביזן 14טן יולי 1944. רוב פון די יידן האבן זיי אויסגעהרגעט אין 1942 ווען זיי האבן ליקווידירט די פינסקער געטא. אין איין טאג האבן זיי געהרגעט 10,000 יידן.
זייט 1991 איז פינסק א טייל פון אומאפהענגיקן בעלארוס.
אקטאן מיין ליין () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער גרויס-מערבדיקער הויפט ליניע וואס געפינט זיך אין אקטאן, לאנדאנער בארא פון אילינג, מערב לאנדאן.
די סטאנציע ווערט געדינט דורך TfL באן. מזרח פארט די באן גראד קיין פאדינגטאן.
די גרויסע מערבדיקע באן האט געעפנט די סטאנציע דעם 1טן פעברואר 1868 מיטן נאמען אקטאן. אום 1טן נאוועמבער 1949 האט מען געענדערט איר נאמען צו אקטאן מיין ליין.
מייז היל () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אין מייז היל, גריניטש, לאנדאן, צוויי מינוט צופיס פון גריניטש פארק.
מייז היל סטאנציע איז געעפנט געווארן אין 1873 דורך דער דרום־מזרחדיקער באן מיטן נאמען גריניטש (מייז היל), און איז געווען פינעף יאר א סוף־סטאנציע.
רבי יצחק יוחנן האגער איז דער וויזשניצער רבי פון וויליאמסבורג.
לעבנסגעשיכטע און אייגנשאפטן.
רבי יצחק יוחנן איז געבוירן געווארן אין וויליאמסבורג, ברוקלין, צו רבי מרדכי האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער און מרת סימא מירל, טאכטער פון רבי יעקב יוסף טווערסקי, דער פריערדיגער סקווערער רבי.
זייענדיג א יונגער בחור, איז ער געשיקט געווארן קיין ארץ-ישראל צו לערנען אין דער ישיבה פון זיין זיידן דער אמרי חיים.
ער ווייזט א שטוינענדע בקיאות אין דעם ספר הקדוש אמרי חיים, און אויך קען ער פילצאליגע עובדות און מעשיות אויפן אמרי חיים. ביי זיינע דרשות דערמאנט ער דעם זיידן.
אין יאר ה'תשל"ג, האט ער געהייראט מרת חיה מינדל, טאכטער פון רבי משה האלבערשטאם,קיוויאשדער רב פון וויליאמסבורג. נאך זיין חתונה האט ער געלערנעט אין קיוויאשדער כולל.
נאכדעם וואס זיין פאטער האט זיך אריבערגעצויגן קיין מאנסי האט רבי יצחק יוחנן איבערגענומען די וויזניצ'ע רבנות אין וויליאמסבורג. רבי יצחק יוחנן איז באקאנט אלס א צדיק תמים ונשגב.
רבי יצחק יוחנן אריינגעטאן אין אלע עניני הקהילה, און יעדער קליינער פרט גייט דורך זיינע הענט. ער פירט די קהילה מיט שטייפקייט און עקשנות פון איין זייט און אויך ווייכקייט פון די צווייטן זייט
אפטמאל דאוונט רבי יצחק יוחנן שחרית אין דער וויזשניצער תלמוד תורה מיט די קינדער. ער איז שטארק אריינגעלייגט אין עניני חינוך פונעם חדר און די ישיבה, אין די זומער מאנאטן געפינט ער זיך אין קעמפ מיט די קינדער און בחורים.
אום כ"ט אדר ה'תשע"ח איז ער געקרוינט געווארן אלס ממשיך פון זיין פאטער אין וויליאמסבורג, די קהילה רעכנט 500 משפחות, ווי אויך א ברייטע נעץ פון מוסדות, און די וויזניצע אינגעל און מיידעל קעמפס, אין ליבערטי און סאוט פאלסבורג.
יצחק יוחנן האגער
פעטס וואוד () איז א באו סטאנציע אויף דער דרום-מזרחדיקער הויפט ליניע וואס באדינט פעטס וואוד, לאנדאנער בארא פון בראמלי, דרום־מזרח לאנדאן.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אויף דער הויפטליניע צפון פון ארפינגטאן אום 9טן יולי 1928 מיט איין אינזל פעראן.
ארפינגטאן () איז א באו סטאנציע אויף דער דרום-מזרחדיקער הויפט ליניע וואס באדינט דאס שטעטל ארפינגטאן, לאנדאנער בארא פון בראמלי, דרום־מזרח לאנדאן.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אויף דער הויפטליניע אום 2טן מערץ 1868 אויף דער נייער אייזנבאן ליניע צווישן און.
רבי דוד האגער איז דער היינטיגער וויזשניצער רבי אין לאנדאן, ענגלאנד.
לעבענסגעשיכטע און טעטיגקייט.
רבי דוד האגער איז געבוירן געווארן אין אמעריקע צו זיין פאטער רבי מרדכי האגער, וויזשניצער רבי אין מאנסי, און צו זיין מוטער מרת סימא מירל, טאכטער פון רבי יעקב יוסף טווערסקי, דער פריערדיגער סקווערער רבי, און גרינדער פונעם שטעטל שיכון סקווירא. דער רבי הייסט נאך זיין עלטער זיידע, רבי דוד'ל טווערסקי פון סקווירא. ער האט געלערענט אין דער טשעבינער ישיבה אין ירושלים. שוין אלס בחור, איז רבי דוד געווען באקאנט אלס א תלמיד חכם, און האט זיך פארהערט אויף גאנץ ש"ס ביי זיין טאטע. אין יאר ה'תשל"ח, האט ער חתונה געהאט צו זיין רעביצין מרת חנה מרים, טאכטער פון רבי משה טויב, קאלעווער רבי פון אמעריקע.
לויט דעם באפעל פון זיין פאטער איז ער באשטימט געווארן רב פון די וויזשניץ-מאנסי חסידים אין לאנדאן (סטאמפארד היל), דארט וואו ער האט זיך ערווארבן א נאמען. לאנגע יארן איז דער רבי געזעסן אין כולל מנחת יצחק, אפילו נאכדעם וואס ער האט איבערגענומען די רבנות אין לאנדאן. ער איז באקאנט אלס א באטעמטער איד און אלס א מורא'דיגער בעל חסד, וואס העלפט ארויס צעבראכענע אידן. זיין שטוב איז אלעמאל געווען אפן פאר געסט, און וויזשניצער חסידים האבן געוואוסט, אז טאמער מען פאלט אריין צופעליג אין לאנדאן קען מען אייביג איינשטיין ביים רב וואס איז א גרויסער מכניס אורחים. עס האבן זיך געדרייט ביי אים אלע יארן פארשידענע מיטגעמאכטע מענטשן, גייסטיש-קראנקע מענטשן, צעבראכענע אידן, משולחים און נאך, און דער רבי מיט זיין אויסערגעוונליכער גוטמוטיגקייט האט אלע באהאנדלט מיט כבוד און ליבשאפט. דער רבי איז אויך בארומט אלס א איד וואס מאכט נפשות. ער באשעפטיגט זיך מיט קירוב פון אידן וואס זענען ווייט פון אידישקייט, תורה ומצוות, פונקט אזוי ווי זיין שווער דער קאלעווער רבי.
דער רבי האט אויך א סצפיעלע געפיל צו העלפן בחורים וואס מוטשן זיך ברוחניות. ער איז זייער מחזק די בחורים און רעדט אויך גאר אסאך ברבים וועגן דעם ענין, די רבי האט אויך געשריבן צוויי בריוון וועגן דעם ענין, איינס סיון תשפ"א וואו ער שרייבט אז אין ליכט פון דער טראגעידיע אין מירון וואו מ'האט געזען די אהבת ישראל פון כלל ישראל אז יעדער זארגט זיך איינער פארן אנדערן, איז ער נתעורר געווארן אז מ'דארף זיך אויך זארגן פארן רוחניות פון אנדערע יודן, ער שרייבט אז ווער עס קען זאל אלס זאגן א גוט ווארט פארן צווייטן, און אזוי ווי יעדער שטאט פארמאגט א חברה הצלה דארף מען אויך אויפשטעלן אן ארגאניזאציע וואס וועט ראטעוון די וואס זענען אין א סכנה ברוחניות. די צווייטע בריוו האט ער געשריבן אלול תשפ"א וואו ער שרייבט אז ער וועט אויפמאכן אזא ארגאניזאציע איו לונדון וואס וועט זארגן פאר די אלע בחורים, דער גאנצער ענין איז אנגענומען געווארן צווישן תושבי לאנדאן מוט גאר גרויסע פרייד און שעצע.
כ"ט אדר ה'תשע"ח, נאך דער פטירה פון זיין פאטער, איז ער געקרוינט געווארן רבי, אינאיינעם מיט זיינע אנדערע ברידער און זיין נעפֿע רבי יעקב יוסף האגער פון בארא פארק. אין דעם ערשטן שבת, האבן זיך באטייליגט הונדערטער אידן פון גאנץ אייראפע.
דער רבי איז זייער פאפולער אין לאנדאן נישט נאר ביי די וויזשניצער חסידים, נאר אויך ביי דעם אלגעמיינעם חסידישן עולם זייענדיג פון די איינציגסטע רבי'ס אין לונדון.
דוד האגער (לאנדאן)
רעדהיל באן סטאנציע () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער ברייטאן הויפטליניע וואס באדינט דאס שטעטל רעדהיל, סארי, ענגלאנד. די סטאנציע איז אן איבערבייט פונקט אויף דער ברייטאן הויפטליניע.
די לאנדאן און ברייטאן באן האט געעפנט די ערשטע סטאנציע אום 12טן יולי 1841 מיטן נאמען ״רעד היל און רייגייט ראד״. אין 1844 האט מען פארמאכט די סטאנציע, און די לאנדאן און ברייטאן באן האט אנגעהויבן ניצן די רייגייט און רעדהיל סטאנציע פון דער דרום־מזרחדיקער אייזנבאן.
אין יולי 1929 האט מען געענדרט איר נאמען צו ״רעדהיל״.
קולזדן דרום" () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער ברייטאן הויפטליניע וואס באדינט קולדזן אין דער לאנדאנער בארא פון קרוידן, דרום לאנדאן. זי איז אין טראוולקארט זאנע 6. די סטאנציע האט צוויי פעראנען וואס זענען גענוג לאנג פאר א באן מיט 12 וואגאנען.
קולזדן געפינט זיך אויף א שטרעק פון דער אייזנבאן וואס דער בריטישער פארלאמענט האט געהייסן זאל ווערן געטיילט צווישן צוויי רוטעס, די לאנדאן און ברייטאן באן רוטע קיין ברייטאן און די דרום-מזרחדיקע אייזנבאן קיין דאווער.
די דרום-מזרחדיקע אייזנבאן האט געעפנט די סטאנציע אום 1טן אקטאבער 1889.
רבי אהרן האגער, איז דער היינטיגער וויזשניצער רבי פון מאנטריאל, קאנאדא, און איינער פון די אכט עמטליכע ממשיכים פון זיין פאטער הרה"ק רבי מרדכי האגער, דער גרינדער פונעם מאנסי-וויזשניצער הויף אין פאראייניקטע שטאטן.
לעבענסגעשיכטע, אקטיוויטעט און אייגנשאפטן.
רבי אהרן האגער איז געבוירן געווארן אין אמעריקע, דאס צענטע קינד פון א משפחה פון 14 קינדער צו זיינע עלטערן רבי מרדכי האגער, דער געוועזענער וויזשניצער רבי פון מאנסי, און צו זיין מוטער מרת סימא מירל, טאכטער פונעם פריערדיגן סקווערער רבי'ן, רבי יעקב יוסף טווערסקי.
אנדערעש ווי זיינע עלטערע ברידער און שוועסטער, איז רבי אהרן אויפגעוואקסן אין הויף פון זיין טאטן, שוין נאכדעם וואס זיין טאטע האט איבערגענומען די רעביסטווע; אין אנדערע ווערטער מיינט דאס אז דער רבי האט פיל קונה געווען אין די דאזיגע יארן, און וויבאלד ער איז אויפגעצויגן געווארן שוין אין "א הויז פון א רבי'ן", האט ער געהאט די זכיה מיטצוהאלטן פון נאנעט די עבודת הקודש פון זיין פאטער, און אויסשעפן פון אים תורה און יראת שמים.
ווען ס'איז אנגעקומען די צייט, האט רבי אהרן געהייראט זיין רעביצין מרת שרה, טאכטער פון רבי נפתלי אריה לייבוש טויב, זון פון רבי מנחם שלמה פון קאלעוו-בארא פארק, און איידעם פון רבי שלום קרויז, בעל מחבר ספר "דברי שלום" און אב"ד אודווארי-ברוקלין.
יארן צוריק, ווען דער פריערדיגער רבי האט געדינט גלייכצייטיג אלס רב אין עטליכע קהילות ווי א שטייגער, אזוי ווי בארא-פארק, קראון הייטס און וויליאמסבורג, האט זיך די וויזשניצער קהילה געוואנדען צום רבי'ן מיט א בריוו, בעטנדיג דערין אז ער זאל אויך אננעמען די אויפגאבע פון דער רבנות אין מאנטריאל. א קורצע צייט דערויף איז געשריבן געווארן א "כתב רבנות" איז אונטערגעשריבן דורך אלע מתפללים פון וויזשניצער בית מדרש אין דער שטאט, וואו די מיטגלידער פון די קהילה האבן זיך אונטערגעווארפן מיט הכנעה אונטער די הדרכה פונעם רבי'ן און מקבל געווען מרות פון אים. זייט יענע הכתרה האט די וויזשניצער קהילה אין מאנטריאל, האט באקומען היפש א נייע צורה. דער רבי איז געווען אריינגלייגט אין אלע ענינים פון דער קהילה אפילו פונדערווייטנס, און צוויי מאל א יאר - א שבת, נאך פסח, און א שבת נאך סוכות, פלעגט ער אהינפארן און וויילן מיט זיינע חסידים, און אויך נאכצופאלגן פון נאענט די אנטוויקלונג פון דער בליענדער קהילה. אויף ימים נוראים, פלעגט דער רבי אהינשיקן בעלי תפילות. יארן שפעטער ווען דער רבי האט שוין איבערגענומען די רעביסטווע און האט זיך באזירט אין מאנסי, האט ער באשלאסן צו שיקן קיין מאנטריאל זיין זון רבי אהרן, ער זאל ערפילן זיין ארט און דינען אלס רב דארט. אלול ה'תשנ"ז, איז פארגעקומען א פראכטפולע מעמד הכתרה מיט דער באטייליגונג פון די גרעסטע רבנים אין מאנטריאל, וועלכע האבן אויפגעטראטן מיט דרשות לכבוד דעם מעמד, און צווישן זיי קען מען אויסרעכענען רבי יעקב יצחק ניימאן, דער געוועזענער לאנגיעריגער דיין פון קהל "מחזיקי הדת" ד'חסידי בעלזא אין מאנטריאל. א שבת נאך דער הכתרה איז אנגעקומען אהין א שיינער עולם פון ניו יארק און אנדערע פלעצער כדי מיטצוהאלטן דעם ערשטן שבת מיט רבי אהרן.
דער רבי איז באקאנט אלס א געוואלדיגער אוהב שלום, און האט שוין געשליכטעט פיל שטרייטן און מחלוקות צווישן גרויסע קהילות און צווישן יחידים. כסדר קומען פארשידענע מענטשן און רבנים און קלאפן אן אין טיר פונעם רבי'ן, בעטנדיג אז ער זאל זיי העלפן אויסגלייכן פארשידענע פארוויקלטע סכסוכים און ענינים. דער רבי איז באוואוסט ביי אלעמען אלס א איד וואס האט אימער אן אפענער אויער פאר יעדן איד, און וועלכער איז צוגעלאזן צו יעדן איינעם. א איז גאר א באשיידענער איד וואס טראץ דעם טאטזאך אז ער איז א געוואלדיגער מתמיד און פארמאגט אן אויסטערלישע בקיאות אין ספרי מוסר וחסידות, פירט ער זיך אויף מיט א פשטות, און שטענדיג שמייכלט צו יעדן, און לאזט זיך אראפ צו יעדן, נישט שפירנדיג אז ער איז בעסער אדער העכער פון יענעם. אלס רב האט זיך דער רבי פיל באשעפטיגט מיט שדכנות, און א דאנק אים פילצאליגע אידישע שטיבער האבן זיך אויפגעשטעלט, און אויכעט היינט צו טאגס איז דער רבי ממשיך זיך צו באשעפטיגן מיט שדכנות. די קהילה אונטער זיין הנהגה ציילט אפ ארום פינף הונדערט משפחות, ווי אויך מוסדות ווי א בית מדרש, כולל אברכים און א תלמוד תורה.
אהרן האגער
די בית ישראל דמשק אליעזר ישיבה געביידע אין בני ברק
בית ישראל ודמשק אליעזר איז די הויפט און גרעסטע וויזשניצער ישיבה אין בני ברק. די ישיבה שטייט אין הויפט פונעם היינטיגן ראש ישיבה, רבי מנחם ערנסטער, זון פון רבי משה און מרת שבע ברכה, און איידעם פון רבי משה יהושע האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון בני ברק.
פאר דער צווייטער וועלט קריג, איז געווען א ישיבה אין וויזשניץ, וואס איז געלייטעט געווארן דורך דעם רבי'ן, רבי ישראל האגער, וועלכער איז געווען באקאנט אלס דער "אהבת ישראל", און דורך זיין זון רבי מנחם מענדיל האגער, וואס איז שפעטער געווארן ווישאווער רבי, בעל מחבר ספר "שארית מנחם". די ישיבה איז געווען גערעכנט אלס איינע פון די בעסטע ישיבות אין בוקאווינא. דער לימוד אין דער ישיבה פלעגט אריינרעכענען אין זיך ש"ס, און שולחן ערוך חושן משפט ווי די שטייגער פון אלע אנדערע ישיבות אין רומעניע און אונגארן, וואס האבן איינגעגלידערט אונטערריכטן פון הלכה מיט אונטערריכטן פון גמרא. דער אהבת ישראל פלעגט דורכפירן א פארהער אין דער ישיבה, יעדן ערב ראש חודש, און דער שארית מנחם וואס האט געדינט אלס ראש ישיבה, פלעגט פארהערן יעדער ערב שבת. ווען די ערשטע וועלט קריג איז אויסגעבראכן, האט דער אהבת ישראל פארלאזט וויזשניץ און אריבערגעצויגן קיין גרויסווארדיין, דארט וואו ער האט אנגעפירט זיין הויף ביז צו זיין פטירה אום ב' סיון ה'תרצ"ו, און צוליב דער מלחמה האט מען צוגעמאכט די ישיבה.
מערסטהאם () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער ברייטאן הויפטליניע וואס באדינט מערסטהאם, סארי, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדערן און טעמזלינק.
מערסטהאם געפינט זיך אויף א שטרעק פון דער אייזנבאן וואס דער בריטישער פארלאמענט האט געהייסן זאל ווערן געטיילט צווישן צוויי רוטעס, די לאנדאן און ברייטאן באן רוטע קיין ברייטאן און די דרום-מזרחדיקע אייזנבאן קיין דאווער; צוליב דעם זענען געווען צוויי באן סטאנציעס אין מערסטהאם.
די דרום-מזרחדיקע אייזנבאן האט געעפנט די היינטיקע סטאנציע אום 4טן אקטאבער 1844.
רבי אליעזר זאב האגער (געב' כ"ג חשוון ה'תשי"ז), איז דער וויזשניצער רבי פון ירושלים, און א לאנגיעריגער מעדיצינישער עסקן.
רבי אליעזר זאב איז געבוירן געווארן אין פאראייניקטע שטאטן, צו זיין פאטער רבי מרדכי האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון מאנסי, און צו זיין מוטער מרת סימא מירל, טאכטער פון הרה"ק רבי יעקב יוסף טווערסקי, דער פריערדיגער סקווערער רבי.
ער האט געהייראט מרת דבורה, טאכטער פון רבי דוד טווערסקי, דער געוועזענער סקווערער רבי פון בארא פארק.
אין אויפטראג פון זיין פאטער איז ער געשיקט געווארן קיין ירושלים צו דינען אלס רב פון דער ארטיגער קהילה פון די מאנסי-וויזשניצער חסידים. דער רבי האט יענע יארן אנגעקניפט נאענטע באציאונגען אין שטוב פון דער ירושלימער רב, רבי משה אריה פריינד, ווי אויך מיט דעם תולדות אברהם יצחק רבי, רבי שמואל יעקב קאהן, נאך איידער ער איז געווארן א רבי.
שפעטער איז ער צוריקגעפארן קיין אמעריקע וואו ער אין א געוויסן זון איבערגענומען זיין שווער מיטן קונה זיין א שם פון א מעדיצינישער עסקן, וואס האט פארבינדונגען מיט די גרעסטע דאקטוירים. דער רבי פארברענגט א סאך אין דעם מאונט סיני שפיטאל וואו ער העלפט ארויס טויזנטער חולי ישראל.
נאך דער פטירה פון זיין פאטער, איז ער געקרוינט געווארן אלס דער וויזשניץ ירושלימ'ער רבי, דער רבי פארט כסדר קיין ירושלים, אבער איבערן יאר איז דער רבי מער ווייניגער אין בארא פארק, וואו ער דאווענט אין דער שוהל אויף דער 42סטער גאס.
אליעזר זאב
נֶטַע בַּרזילָי (געבוירן דעם 22סטן יאנואר 1993) איז אן ישראלדיקע זינגערין, מוזיקאנט און DJ. זי האָט געוואונען דער 2018 אייראָוויזיע געזאַנג קאָנקורס מיט דעם ליד "Toy" אלס די פֿאָרשטייערין פֿון ישראל, די מדינה'ס פֿערטער נצחון אין דער אייראָוויזיע געזאַנג קאָנקורס נאָך 1978, 1979 און 1998.
ברזילי איז געבוירן און דערצויגן געוואָרן אין הוד השרון אלס א מיטל-טאָכטער מיט צוויי ברידער. ביים עלטער פֿון דריי מאָנאַטן האָט זי און איר פֿאַמיליע איבערגעפֿלויגן צו ניגעריע וויל איר פֿאָטער'ס אַרבעט ביי "סולל בונה", און האָט דערנאָך זיך אומגעקערט צו ישראל. אין איר יוגנט האָט זי געלערנט ביים "הדרים" מיטלשול און איז געווען א שילערין און לערערין ביי די "הנוער העובד והלומד" באַוועגונג. זי האָט זיך אױסגעבאָטן איין יאָר ביי נח"ל איידער איר מאָביליזאַציע צו צה"ל און האָט דערנאָך געדינט ביי די ים־פֿלאט טרופע. זי האָט געלערנט עלעקטראָנישע מוזיק ביים "רימון" מוזיק שולע.
אין סעפטעמבער 2017 האָט זי צוגעקומען צו די טעסטן פֿאַר "הכוכב הבא לאירוויזיון". ביי די עקראָן סטאַדיע האָט זי געזונגען א ספעציעלער נוסח פֿון ריהאַנאַ'ס "Rude Boy", פֿאר וועלכער זי האָט געוואונען 82% וואָטירונגען. ביי די צווייטע סטאַדיע האָט זי געזונגען דייוויד געטאַ'ס "Hey Mama". אין פעברואר 2018 האָט זי געזונגען "Wannabe" פֿון די ספּייַס מיידלעך, און כאטש זי האָט דורכגעלאָזט אין א דועל מיט ריקי בן אַרי האָט די ריכטערס איר דערוויילט און זי האָט זיך אַריבערשטייַגט צו די נעכסטע סטאַדיע.
ברזילי'ס לעצטער ליד אין דער קאָנקורס איז געווען א קאָמבינאַציע פֿון 'ס "Gangnam Style" און קעשאַ'ס "Tik Tok". נאָך זי האָט געקראָגן 210 פּונקטן פֿון די ריכטער און דער קהל האָט ברזילי געוואונען דער ערשטער פּלאַץ און דאָס רעכט צו רעפּרעזענטירן ישראל ביי דער אייראָוויזיע.
2018 אייראָוויזיע געזאַנג קאָנקורס.
דעם 25סטן פעברואר 2018 איז עס אַנאָנסירט געוואָרן אַז ברזילי'ס ליד פֿאַר דער אייראָוויזיע איז געהייסן "Toy" ("שפילכל") און וועט ווערן געזונגען אין ענגליש, מיט נאר אַ זאַץ אין העברעאיש. דאָס ליד איז געשריבן און קאָמפּאָזירט געוואָרן דורך דורון מדלי און סתיו בערגער. דאָס ליד איז באַפֿרייַט געוואָרן דעם 11טן מערץ, און זיין מוזיק-ווידאָ האָט געקראָגן מער ווי 20 מיליאָן אָבסערוואַציעס צוויי מאָנאַטן איידער דער אייראָוויזיע'ס אָנהייב. דעם 14טן אפריל האָט ברזילי געזונגען איר ליד אין Eurovision in Concert ביי אמסטערדאם, דער גרעסטער אייראָוויזיע אימפּרעזע. פיר טעג דערנאָך האָט זי געזונגען ביי די יום העצמאות שייַטער-צינדונג פֿייַערונג פֿאַר דאָס 70סטן יאָר פֿון מדינת ישראל.
דעם 8טן מיי האָט ברזילי זיך באַטייליקט ביי די האַלב-ענדיקונג פֿון דער אייראָוויזיע געזאַנג קאָנקורס און האָט געוואונען מיט 283 פּונקטן. דעם 12טן מיי האָט זי זיך באַטייליקט ביי די אָפֿיציעלע ענדיקונג סטאַדיע, נאָך וועלכע זי האָט געוואונען דער ערשטער פּלאַץ מיט 529 פּונקטן.
ביבליאָטעק פֿון דער הײַנטצײַטיקער ייִדישער ליטעראַטור איז אַ ביכער-סעריע, וואָס דערשײַנט אין תּל-אָבֿיבֿ זינט 2015. זי איז געגרינדעט געוואָרן און ווערט רעדאַגירט דורך וועלוול טשערנין און מיכאל פֿעלזענבאַום, טיילווײַז פֿינאַנסירט פֿון דער ישׂראלדיקער "נאַציאָנאַלער אינסטאַנץ פֿאַר ייִדישער קולטור".
1. ישׂראל נעקראַסאָוו, "אָפּגעברענטע שטעט", לידער, 2015.
2. פֿעליקס חיימאָוויטש, "רעדן מיט עכאָ", לידער, 2016.
3. זיסי ווייצמאַן, "אַ פֿריילעכער רעגן", לידער, 2016.
4. באָריס קאַרלאָוו, "אָנגעצויגענע סטרונע", לידער, 2016.
5. הערשל-צבֿי כּנר, "דער קלאָון אין אוישוויץ", דערציילונגען, 2016.
6. עפֿרה אליגון, "אַ דאַמע מיט בלומען", דערציילונגען, 2016.
7. בערל קאָטלערמאַן, "דער סוד פֿון ווײַסע בערן", זיבן נאָוועלעס, 2017.
8. "אַ רינג", אַנטאָלאָגיע, ייִדישע פּאָעזיע, נאָכן-חורבן-דור, 2017.
9. ירמיהו־אהרן טאַוב, "אַ מויז צווישן וואַקלדיקע וואָלקן־קראַצערס", לידער, 2017.
10. מיכאל פֿעלזענבאַום, "ביאָגראַפֿיע פֿון אַ סענטימענטאַלער לבֿנה", אַוואַנטורע-נאָוועלן, 2017.
11. וועלוול טשערנין, "נאָענט צו מיר", עסייען, 2017.
12. מאַרעק טושעוויצקי, "פֿון ביידע זײַטן שפּיגל", לידער, 2018.
13. מיכאל קרוטיקאָוו, "צווישן שורות", נאָטיצן וועגן ייִדישער קולטור, 2018.
14. גענאַדי עסטרײַך, "פֿון מײַן און ניט נאָר פֿון מײַן לעבן", דערציילונגען און עסייען, 2018.
15. וועלוול טשערנין, "בײַם ראַנד פֿון שטורעם", לידער, 2019.
16. הלל קאַזאָווסקי, "ווערטער און בילדער", אַרטיקלען וועגן דער ייִדישער קונסט, 2019.
17. קאָבי ווײַצנער, "אפֿילו בײַ אונדז אין מאַנהעטן", צוויי פּיעסן, 2020.
18. "הערט אַ מעשׂה", אַנטאָלאָגיע פֿון ייִדישער מאָדערנער דערציילונג אין מדינת־ישׂראל, 2020.
19. לעקסיקאָן פֿון דער ייִדישער ליטעראַטור אין ארץ־ישׂראל, ערשטער באַנד: א – מ, 2021
מיכאל פֿעלזענבאַום (אויף רוסיש: Михо́эл Фельзенба́ум) איז אַ שרײַבער, פאָעט און אַ דראַמאַטורג ֹװאָס שרײַבט אױף ײדיש. ער איז געבאָרן געװאָרן אין 1951 אין וואסילקיוו, אוקראַיִנע.
מיכאל פֿעלזענבאַום האָט געוואַקסן אין די בעסעראַבער שטאָט פֿלאָרעשט. ער האָט געלערנט צו זיין א טעאַטער דירעקטאָר, מוזיקאָלאגיע און געשיכטע פֿון קונסט אין לענינגראד. אין די יאָרן 1969 ביז 1973 האָט ער געאַרבעט ווי א דירעקטאָר אין דער נאַציאנאַלער טעאַטער אין בעלזא. דאָרטן האָט ער אָנגעפֿירט אַ פאָר פיעסעס אויף יידיש. ער איז געווען דער ערשטער פֿאָרזיצער פֿון די יידיש קולטור פֿאַרבאַנד.
זיין אַרבעט.
נאָך זיין עלייה קיין ישראל אין 1991 האָט פֿעלזענבאַום פובליקירט עטלעכע ביכער פֿון פאָעזיע און פראָזע. ער איז געווען איינער פֲון די גרינדערס פֿונעם אַלמאַנאַך נייע וועגן. ער האט פובליקירט אין אַ פאָר צייטשריפֿטן אויף יידיש: די גאָלדענע קייט (ישראל), די פען (אקספארד), אויפֿן שוועל און יידישע קולטור (ניו יארק). זיין ראָמאַן שבתדיקע שוועבעלעך איז איינער פֿון געציילטע ביכער וואס זיינען שייך צו דער פָאסט-מאדערניסטיש שטראָם אין ליטעראטור. אַ סך פֿון זיינע לידער זיינען איבערזעצט געוואָרן אין אַ סך שפראַכן ווי: רוסיש, דייטש, רומעניש, שפאַניש און יאַפאַניש.
רבי ישכר דוב רוקח (געב' כ"ג חשוון ה'תשל"ג) איז א באקאנטער עסקן און דער עלטסטער זון פון רבי יהושע רוקח, דער מאכניווקא-בעלזא רבי פון בני ברק.
רבי ישכר דוב איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תשל"ג צו זיינע עלטערן רבי יהושע רוקח, דער היינטיגער מאכניווקע־בעלזער רבי פון בני ברק, און צו זיין מוטער מרת חיה גיטל, טאכטער פון רבי שלום מיכאלאוויטש פון בראדוויל. ער הייסט נאך זיין עלטער-עלטער-זיידע רבי ישכר דוב רוקח, וועלכער איז געווען מער באקאנט צווישן די בעלזער חסידים מיט'ן נאמען "דער פריערדיגער רב". אין זיין קינדהייט האט ער געלערנט אין דעם בעלזער חדר אין בני ברק, און אלס בחור האט ער געלערנט אין דער בעלזער ישיבה קטנה וואס געפינט זיך אין לאנדאן, און נאכהער אין דער ישיבה פון הרב אטיק אין ירושלים.
י"ח מנחם-אב ה'תשנ"א, האט ער געהייראט זיין ווייב מרת שרה לאה, טאכטער פון רבי אברהם לעמבערגער, דער פריערדיגער מאקאווער רב אין בני ברק. דאס פארפאלק האט צוזאמען פערצן קינדער. צו דער חתונה וואס איז געפייערט געווארן אויף א ברייטן פארנעם, און וואס איז פארגעקומען אין דעם "מודיעין" חתונה זאל אין רמת גן, איז דער בעלזער רב, רבי ישכר דוב רוקח געקומען צו פארן, ווי אויך צו א שבע ברכות וואס איז אפגעראכטן געווארן אין דער מאכניווקע־בעלזער ישיבה אויף השל"ה גאס, אין בני ברק.
רבי ישכר דוב קאמבינירט צוזאמען אין זיין פערזענליכקייט תורה און וואוילטעטיגקייטן. ער איז באקאנט אלס א מרביץ תורה שוין יארן לאנג און לערנט פאר שיעורים. צווישן די אנדערע לערנט ער פאר שיעורים אין מאקאווער בית מדרש אין בני ברק. איין אויפפאלענדע אקטיוויטעט פון אומצאליגע, איז געוועזען די גרינדונג און גרונטליכע אויפשטעלונג פונעם חסד באטריב "עזרת נישואין" וואס געהערט צום מאכניווקע־בעלזא חסידות. עס קלאפן אן כסדר אויף זיין שטוב'ס טיר צעבראכענע מיטגעמאכט מענטשען מיט פארשידענע שוועריגקייטן, סיי רוחניות'דיגע און סיי מאטעריאלישע, צו וועלכע ער העלפט מיט אן אויסטערלישער מסירות נפש און געטריישאפט. די טיר איז אייביג אפן, און אום שבת קודש ס'קומען צו אים פילע געסט, וועלכע ער דערנערט און פויעט. ער געבט אויך באהאלטענערהייט גרויסע געלטער פאר נויטבאדערפטיגע.
אין מאכניווקא בעלזא ווערט ער אויסגערעכנט אלס "דער קראפט וואס רודערט אויף דאס מאכניווקא בעלזא חסידות אין די לעצטע יארן. געלעגנטליך, פירט ער דורך אויך פארשידענע מגביות און צדקה פאראנשטאלטונגען אין נוץ פון דער מוסדות מיט אן אויסערגעווענליכער איבערגעגעבנקייט. דערצו, דינט ער אויך אלס ראש "כולל ערב" פון מאכניווקא בעלזא וואס איז פלאצירט אינעם גרויסן מאכניווקער בעלזא בית מדרש אויף דער רש"י גאס.
רבי חיים מאיר האגער (געבוירן כ"א טבת ה'תשל"ג), איז דער רב פון וויזשניצער קהילה (מהר"י) אין קרית וויזשניץ בני ברק, און דער עלטסער זון פון רבי ישראל האגער, דער קעגנווארטיגער וויזשניצער רבי פון בני ברק.
אנפאנגליכע געשיכטע.
רבי חיים מאיר איז געבוירן געווארן אין יא ה'תשל"ג אין קרית וויזשניץ, בני ברק, צו זיין פאטער רבי ישראל האגער, וועלכע אין יענע יארן פלעגט דינען אלס דער עמטליכער מרא דאתרא פון קרית וויזשניץ, און צו זיין מוטער מרת שרה חנה חיה, טאכטער פון הרה"ק רבי משולם זוסיא טווערסקי, דער אמאליגער טשערנאבילער רבי פון בני ברק. רבי חיים מאיר איז דער ערשטער אייניקל פון זיין זיידן הרה"ק דער ישועות משה, וואס איז געבוירן געווארן פארהעלטענמסיג קורץ נאך דער פטירה פון זיין עלטער-זיידן הרה"ק דער אמרי חיים, און צו געהייסן ווערן נאך איהם. אין זיינע קינדערישע יארן האט ער ערהאלטן זיין אויסבילדונג אין די וויזשניצער מוסדות, און איז אויפגעצויגן געווארן אין שאטן פון זיין זיידן דער רבי. אלס בחור איז ער אריינגעגאנגען לערנען אין ערלויער ישיבה, וואס געפינט זיך אין דער "קאטאמאן" געגנט אין ירושלים, און אלע יארן זייט ער האט אנגעפאנגען צו לערנען דארט, איז ער געווען געקניפט און געבינדען צום פריערדיגן ערלויער רב רבי הרה"ק רבי יוחנן סופר, און האט איהם אייביג אויסגערעכנט אלס מורו ורבו. ווען ס'איז אנגעקומען די צייט, איז ער א חתן געווארן מיט זיין ווייב מרת רייצא הענדל, טאכטער פון רבי אהרן טייטלבוים, דער נירבאטורער רב פון בארא פארק. נאך דער חתונה האט ער זיך אומגעצויגן וואוינען אין ניו יארק.
הכתרה אלס רב און טעטיגקייט.
אום חודש אייר ה'תש"ע, האט דער רבי רבי ישראל, וואס איז נאך נישט געווען א רבי דעמאלטס, נאר אנגעפירט דעם הויף צוליב דער שטארקער שוואכקייט פון זיין פאטער, געקרוינט זיין זון אלס רב פון דער ארטיגע וויזשניץ-בני ברקער קהילה. די הכתרה איז אפגעהאלטן געווארן ווען רבי ישראל האט געוויילט אין ניו יארק אויף א באזוך, און פילצאליגע רבנים און חסידים האבן אנטייל גענומען אין דעם מעמד. אויך די פעטערס פון רבי חיים מאיר, רבי דוד טווערסקי, דער סקווערער רבי און רבי אהרן טייטלבוים, דער סאטמארער רבי האבן געשיקט א בריוו מיט פארשידענע ברכות און גליקוואונטשן לרגל דעם מעמד.
כ' אדר ה'תשפ"א האט אים זיין פאטער ר' ישראל געקרוינט אלס רב און אב"ד פון קרית וויזשניץ אין בני ברק. דער מעמד פון דער הכתרה איז פארגעקומען ביי דער יארצייט טיש פון זיין זיידן דער ישועות משה זצ"ל.
חיים מאיר האגער (רבי ישראל'ס)
ערלזוואוד () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער ברייטאן הויפטליניע וואס באדינט ערלזוואוד, סארי, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדערן און טעמזלינק.
די לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן האט געעפנט די סטאנציע אום 1טן אויגוסט 1868.
סאלפֿארדס () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער ברייטאן הויפטליניע וואס באדינט דאס דארף סאלפֿארדס אין סארי, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדערן און טעמזלינק.
סאלפארדס סטאנציע האט זיך געעפנט אום 8טן אקטאבער 1915 מיטן נאמען סאלפארדס האלט. דער נאמען איז געטוישט צו סאלפארדס דעם 1טן יאנואר 1935.
הארלי () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער ברייטאן הויפטליניע וואס באדינט דאס שטעטל הארלי, סארי, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדערן און טעמזלינק.
די ערשטע סטאנציע האט זיך געעפנט אום 12טן יולי 1841 275 מעטער צפון פון דער היינטיקער סטאנציע. די היינטיקע סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 31סטן דעצעמבער 1905.
די ענטראפיע פון א סיסטעם אדער אן אביעקט איז א מאס פון וויפיל ענערגיע איז נישט פאראן צו טון ארבעט. אויך איז ענטראפיע א מאס פון דער צאל מעגלעכע איינארדענונגען פון די אטאמען אין א סיסטעם. אין דעם זינען איז ענטראפיע א מאס פון אומזיכערהייט אדער טראפֿקייט.
ענטראפיע איז די שאצינג פון ווי שכיח א מצב פון א סיסטעם איז. די ווייניגער שכיח א מצב איז די ווייניגער ענטראפיע האט זי, און די מער שכיח עס איז די מער ענטראפיע האט זי.
נאך א וועג פון מסביר זיין ענטראפיע איז ווי מסודר א זאך איז. די מער מסודר א סיסטעם איז די ווייניגער ענטראפיע עס האט, און די ווייניגער מסודר עס איז די מער ענטראפיע עס האט. דאס איז ריכטיג ווייל על פי רוב איז דא פיל מער וועגן פאר א סיסטעם צו זיין אומ'מסודר ווי צו זיין מסודר.
די צווייטע געזעץ פון טערמאדינאמיקס זאגט אז א פארמאכטע סיסטעם וועט קיינמאל נישט ווערן נידריגער אין ענטראפיע, נאר די ענטראפיע וועט פארמערן ביז עס קומט אן צו איקוויליבריום. דאס הייסט אז זאכן האבן א נטייה צו זיין אומ'מסודר'דיג, און א מסודר'דיגע זאך אין א פארמאכטע סיסטעם וועט ווערן מער און מער אומ'מסודר אין די עתיד ביז עס איז די מערסטע אומ'מסודר עס קען זיין, אבער צוריק גייט עס נישט. למשל, א גאנצע איי איז אין א נידריגע ענטראפיע מצב, און א צעקראכטע איי איז און א הויכע ענטראפיע מצב, א גאנצע איי קען ווערן צעקראכט אבער א צעקראכטע איי ווערט נישט גאנץ. היץ צעשפרייט זיך פון א הייסערע פלאץ צי א קעלטערע פלאץ ביז אלעס איז די זעלבע הייס, אבער היץ וועט זיך נישט מרכז זיין צו א קלענערע פלאץ. פוד-קאלארינג אין א גלאז וואסער וועט זיך צעשפרייטן ביז די גאנצע גלאז וואסער איז די זעלבע פארב, אבער א צעמישטע גלאז וואסער מיט קאלארינג וועט זיך נישט צוריק צעטיילן.
אין אן אפענער סיסטעם קען ענטראפיע ווערן נידריגער אבער די ענטראפיע פון דער גאנצער סיסטעם מוז ארויפגיין. למשל, א עירקאנדישענער קען מאכן היץ גיין פון א קעלטערע פלאץ צי א הייסערע פלאץ, אבער די היץ וואס די עירקאנדישענער געט ארויס מיז זיין מער ווי וויפיל עס מאכט קאלט די צימער, קומט אויס אז די גאנצע סיסטעם איז געווארן העכער אין ענטראפיע. דו קענסט מסדר זיין דיין צימער, אבער ווען דו ביסט מסדר דיין צימער פארברענטסטו קאלעריס און עס צעשפרייט היץ און די היץ פארמערט ענטראפיע נאך מער פון וויפיל די צימער איז געווארן ווייניגער אין ענטראפיע, קומט אויס אז די ענטראפיע פון די גאנצע סיסטעם איז ארויף.
הרב רפאל שלמה לאַניאַדא (ה'תרל"ו – ה'תרפ"ה) איז געווען א מקובל,  דער ערשטער ראש ישיבה פון  די פורת יוסף און "אוהל מועד" ישיבות, און א מיטגליד פון דער וועד פון  דער ספרדישער געמיינדער ירושלים.
ער איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תרל"ו (1876) אין חאלאב, סיריע, צו רב מאיר לאניאדא, פון א באוואוסטער רבנישער משפחה. אין זיין יוגנט האט ער געלערנט ביי הרב יוסף ידיד הלוי און  הרב עזרא חמווי. ער האט געהייראט זינבול טאכטער פון הרב אברהם עבאדי. צוזאמען מיט אליהו יוסף שמאע און הרב מאיר נחמד האט ער געגרינדעט די חברה "צדקה ומרפא" אין חאלאב, וואס האט אויפגעשטעלט אין דער שטאט א שפיטאל און וואס איר ציל איז געווען צו פארזארגן שטיץ צו קראנקע און ארעמעלייט.
אין יאר ה'תר"ס (1900) איז ער ארויף אין ארץ ישראל און האט זיך באזעצט אין ירושלים. אין יענער תקופה האט ער אנגעהויבן לערנען מיט תלמידים אין דער תלמוד תורה פון די בוכארן אין ירושלים. נאך דער גרינדונג פון דער "אוהל מועד" ישיבה אין ירושלים אין יאר ה'תרס"ז, האט מען אים באשטימט צו ווערן ראש ישיבה, ביז יאר ה'תרע"ד, ווען מען האט פארמאכט די ישיבה צוליב דעם שווערן עקאנאמישן מצב ביים אויסברוך פון דער  ערשטער וועלט-מלחמה.
ווען די פורת יוסף ישיבה האט געעפנט, איז ער געווארן דארט ראש ישיבה פון אייר ה'תרפ"ג, און די געוועזענע תלמידים און ר״מים פון דער "אוהל מועד" זענען אריבערגעגאנגען מיט אים.
ער איז נפטר געווארן ט"ו שבט ה'תרפ"ה (9טן פעברואר 1925) נאך א קראנקייט, און מען האט אים באערדיגט אין הר הזיתים אין ירושלים.
וועסטקאָם פאַרק () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אין וועסטקאָם פאַרק, גריניטש, לאנדאן, אויף דער נארד קענט ליניע וואס פארבינדט די פארשטעט (דעפטפארד, גריניטש, טשארלטאן, וואוליטש ביז דארטפארד, קענט) אויפן דרום ברעג פון דעם טעמז מיט די צענטראל-לאנדאן סטאנציעס.
וועסטקאָם פאַרק סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 1טן מיי 1879 דורך דער דרום־מזרחדיקער אייזנבאן.
TfL באן איז די צייטווייליגע קאנצעסיע פון צוויי  באזונדערע אייזנבאן ליניעס אין און ארום לאנדאן וואס וועלן ווערן  א טייל פון דער קרייצבאן באדינונג וואס וועט אנהייבן עפענען ביסלעכווייז פון דעצעמבער 2018 ביז דעצעמבער 2019. אין דעצעמבער 2018 וועט מען אויפהערן צו ניצן דעם TfL באן נאמען און די נייע באדינונגען וועט מען רופן די עליזאבעט ליניע.
מען האט אריינגעפירט TfL באן אין מיי 2015 ווען  זי האט איבערגענומען פון  Abellio Greater Anglia אפערירן די  "מעטרא" באדינונג צווישן ליווערפול סטריט אין צענטראל-לאנדאן און שענפילד אין עסעקס. יענער צווייג באשטייט פון די ערשטע 14 סטאנציעס אויף דער גרויס־איסטערן הויפט־ליניע.
אום 20סטן מיי 2018 האט TfL באן אויך איבערגענומען אפערירן די היטרוי קאנעקט באדינונג  צווישן פאדינגטאן אין צענטראל־לאנדאן און  היטרוי פליפעלד צו מערב (מיט דער סוף־סטאנציע היטרוי טערמינאל 4 סטאנציע). די רוטע האט ניין סטאנציעס.
צווישן מיי 2016 און מיי 2017, האט TfL באן געפירט מער ווי 47 מיליאן פאסאזשירן אויפן שענפילד צווייג.
דער מזרחדיגער (שענפילד) צווייג פון TfL באן גייט איבער די עקזיסטירנדע 32.5 ק״מ פון שינעס אויף דער גרויס־איסטערן הויפט־ליניע צווישן ליווערפול סטריט און שענפילד.די צוקונפטדיגע קרייצבאן רוטע וועט ווייטער ניצן די זעלבע שינעס (אחוץ דעם טייל צווישן ליווערפול סטריט און סטראטפארד), וואו באנען וועלן ניצן די נייע אונטערעדישע טונעלן צו פארבינדן מיט דעם צענטראלן אפטייל פון דער רוטע.
טשאַרלטאן () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אין טשאַרלטאן, גריניטש, לאנדאן, אויף דער נארד קענט ליניע וואס פארבינדט די פארשטעט (דעפטפארד, גריניטש, טשארלטאן, וואוליטש ביז דארטפארד, קענט) אויפן דרום ברעג פון דעם טעמז מיט די צענטראל-לאנדאן סטאנציעס.
טשאַרלטאן סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 30סטן יולי 1849 דורך דער דרום־מזרחדיקער אייזנבאן.
פלאַמסטעד () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אין דער פארשטאט פלאַמסטעד, גריניטש, לאנדאן, אויף דער נארד קענט ליניע וואס פארבינדט די פארשטעט (דעפטפארד, גריניטש, טשארלטאן, וואוליטש ביז דארטפארד, קענט) אויפן דרום ברעג פון דעם טעמז מיט די צענטראל-לאנדאן סטאנציעס.
זי איז אין טראוולקארט זאנע 4 און ווערט באדינט דורך סאדאיסטערן און טעמזלינק.
פלאַמסטעד סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 16טן יולי 1859 דורך דער דרום־מזרחדיקער אייזנבאן.
סלייד גרין () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אין סלייד גרין, לאנדאנער בארא פון בעקסלי, לאנדאן, אויף דער נארד קענט ליניע וואס פארבינדט די פארשטעט (דעפטפארד, גריניטש, טשארלטאן, וואוליטש ביז דארטפארד, קענט) אויפן דרום ברעג פון דעם טעמז מיט די צענטראל-לאנדאן סטאנציעס.
זי איז אין טראוולקארט זאנע 6 און ווערט באדינט דורך סאדאיסטערן און טעמזלינק.
סלייד גרין סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 1טן יולי 1900 מיטן נאמען סליידס גרין דורך דער דרום־מזרחדיקער אייזנבאן. אין 1953 האט מען געענדערט איר נאמען צו סלייד גרין
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 8 און ווערט באדינט דורך סאדאיסטערן און טעמזלינק.
די ערשטע סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 30סטן יולי 1849 ווען די דרום־מזרחדיקע אייזנבאן האט פארלענגערט איר נארד קענט ליניע פון גרייווזענד. אין אויגוסט 2013 האט מען געענפט די נייע סטאנציע געביידע.
אין 2015 האט טראנספארט פאר לאנדאן פארגרעסערט די לאנדאנער רייזע זאנעס איינצושליסן דארטפארד, און זייט דעמאלסט קען מען ניצן אויסטער קארטלעך דא.
מאנטע אַגילאַ (, טייטש: ״בארג אדלער״) איז אַ טשילעאַניש שטעטל וואָס איז פלאצירט אין ביאָביאָ ראיאן, 6 קילאָמעטער דרום פון דער שטאט קאברערא. די שטאט האט א באפעלקערונג פון 6,090 באוווינער.
סטאן קראסינג () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער נארד קענט ליניע וואס באדינט דאס דארף סטאן, קענט, ענגלאנד.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדאיסטערן און טעמזלינק.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 2טן נאוועמבער 1908 ווען די דרום־מזרחדיקע אייזנבאן האט פארלענגערט איר נארד קענט ליניע פון גרייווזענד.
גרינהייד פאר בלואוואטער () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער נארד קענט ליניע וואס באדינט דאס דארף גרינהייד, צפון קענט, ענגלאנד און דעם בלואוואטער איינקויף צענטער.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 30סטן יולי 1849.
סוואנסקאם באן סטאנציע () אויף דער נארד קענט ליניע באדינט דאס דארף סוואנסקאם, קענט, ענגלאנד.
די ערשטע סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 2טן נאוועמבער 1908 770 מ מערב פון דער היינטיקער סטאנציע, וואס האט זיך געעפנט דעם 6טן יולי 1930.
משה פריעדמאן איז א לאנג יאריגע מנהל אין די סאטמאר חדר אויף טרופ עוועניו.
ער איז כהיום די עלטסטע מנהל אין די מוסדות.
האַרפנדן () איז א באן סטאנציע וואס באדינט דאס שטעטל האַרפנדן, הארטפארדשיר, ענגלאנד. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער מידלאנד הויפט ליניע און ווערט באדינט דורך טעמזלינק אויף דער טעמזלינק רוטעס קיין לאנדאן, גאטוויק פליפעלד, ברייטאן, ארפינגטאן און ריינהאם.
לוטאן פֿליפֿעלד פאַרקוועג () איז א באן סטאנציע וואס באדינט דרום לוטאן און לוטאן פֿליפֿעלד, בעדפארדשיר, ענגלאנד. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער מידלאנד הויפט ליניע און ווערט באדינט דורך טעמזלינק אויף די טעמזלינק רוטעס קיין לאנדאן, גאטוויק פליפעלד, ברייטאן, ארפינגטאן און ריינהאם און דורך דער מזרח מידלאנדס אייזנבאן.
די סטאנציע איז 1.6 ק״מ מערב פונעם פליפעלד. א שאטל בוס פארבינדט די באן סטאנציע מיטן פליפעלד.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אין נאוועמבער 1999 צו באדינען לוטאן פליפעלד.
מען ארבעט יעצט אויף א לייכטער באן פארבינדונג, וואס וועט קאסטן £200 מיליאן און וועט זיך עפענען אין 2020.
לוטאן () איז א באן סטאנציע אין צענטער פון לוטאן, בעדפארדשיר, ענגלאנד, א מהלך פון דריי מינוט פון דעם ארנדייל איינקויף צענטער. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער מידלאנד הויפט ליניע און ווערט באדינט דורך טעמזלינק אויף די טעמזלינק רוטעס קיין לאנדאן, גאטוויק פליפעלד, ברייטאן, ארפינגטאן און ריינהאם און דורך מזרח מידלאנדס אייזנבאן.
די סטאנציע איז געבויט געווארן אין 1868 דורך דער מידלאנד אייזנבאן אויף איר פארלענגערונג קיין סט פאנקראס.
אין 2012 האט מען פארלענגערט די פעראנען צו זיין גענוג לאנג פאר די נייע טעמזלינק באנען מיט 12 וואגאנען.
אין די שפיץ שעה׳ן פארן טעמזלינק באנען אויך קיין, און.
א מאנאאיד איז אן אלגעברעאישע סטרוקטור מיט איין אסאציאטיווע  בינארישע אפעראציע און א נייטראלער עלעמענט. אין א מאנאאיד פעלט די היפוכדיקע אייגנשאפט; ווען יעדער עלעמענט אין א מאנאאיד האט א היפוכדיקן עלעמענט איז דער מאנאאיד א גרופע.
מאנאאידן ווערן שטודירט אין האלב-גרופע טעאריע, ווייל זיי זענען האלב-גרופעס מיט א נייטראלן עלעמענט. מאנאאידן ווערן געפונען אין עטלעכע צווייגן פון מאטעמאטיק; למשל, א מאנאאיד איז א קאטעגאריע מיט נאר איין אביעקט. אזוי כאפן זיי דעם באגריף פון פונקציע-קאמאזיציע אינערהאלב א געזעמל. פאקטיש פארמירן אלע פונקציעס פון א געזעמל צו זיך אליין נאטירלעך א מאנאאיד לגבי פונקציע-קאמפאזיציע. מאנאאידן ווערן אויך ברייט געניצט אין קאמפיוטער וויסנשאפט.
ביז צו אן איזאמארפיזם, זענען פאראן צוויי פארשיידענע מאנאאידן מיט 2 עלעמענטן, 7 מיט 3, 35 מיט 4, 228 מיט 5 און 2237 מאנאאידן מיט 6 עלעמענטן.
היפוכדיקע עלעמענטן.
אן עלעמענט "a" אין א מאנאאיד איז "רעכטס-איבערקערבאר" אויב ס׳איז פאראן "c" מיט וואס "ac"=1 (דאן ווערט "c" גערופן א "רעכטער קאפויער" פון "a"), און "לינקס-איבערקערבאר" אויב ס׳איז פאראן "b" מיט וואס "ba"=1 (דאן ווערט "b" גערופן א "לינקער קאפויער" פון "a"). ס׳איז מעגלעך פאר א מאנאאיד צו האבן עלעמענטן וואס זענען רעכטס-איבערקערבאר אבער נישט  לינקס-איבערקערבאר, אדער פארקערט. א רעכטער קאפויער דארף נישט זיין איינציק, אויך א לינקער קאפויער. אבער, אן עלעמענט וואס איז סיי רעכטס-איבערקערבאר סיי לינקס-איבערקערבאר מוז זיין איבערקערבאר (ד״ה, ס׳איז פאראן א "d" מיט וואס "ad"="da"=1), און אין אזא פאל איז פאראן אן איינציקער רעכטער קאפויער וואס איז אויך דער לינקער קאפויער; דער עלעמענט איז דער 'קאפויער פון "a" און ווערט געשריבן formula_1. ווען אלע עלעמענטן אין א מאנאאיד זענען איבערקערבאר איז ער א גרופע.
ליגרייוו () איז א באן סטאנציע אין ליגרייוו, א פארשטאט אין צפון לוטאן, בעדפארדשיר, ענגלאנד. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער מידלאנד הויפט ליניע און ווערט באדינט דורך טעמזלינק אויף די טעמזלינק רוטעס קיין לאנדאן, גאטוויק פליפעלד און ברייטאן.
די סטאנציע איז געבויט געווארן אין 1868 דורך דער מידלאנד אייזנבאן אויף איר פארלענגערונג קיין סט פאנקראס, און איז געענפט געווארן אום 13טן יולי 1868.
אין די שפיץ שעה׳ן פארן טעמזלינק באנען אויך קיין און.
האַרלינגטאן () איז א באן סטאנציע אין דער מערב זייט פון האַרלינגטאן דארף אין בעדפארדשיר, ענגלאנד. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער מידלאנד הויפט ליניע און ווערט באדינט דורך טעמזלינק אויף די טעמזלינק רוטעס קיין לאנדאן, גאטוויק פליפעלד און ברייטאן.
די סטאנציע איז געבויט געווארן אין 1868 דורך דער מידלאנד אייזנבאן אויף איר פארלענגערונג קיין סט פאנקראס, און איז געעפנט געווארן אום 13טן יולי 1868.
אין די שפיץ שעה׳ן פארן טעמזלינק באנען אויך קיין.
דאשיעוו (;) איז א שטעטל אין וויניצער גובערניע (אבלאסט) אין אוקראינע, 95 ק״מ דרום־מזרח פון וויניצע, און 29 ק״מ דרום־מזרח פון טאלטשין.
אין ה'תרל"ז איז געווען די יידישע באפעלקערונג פון טראסטיניץ 2421.
פֿליטוויק () איז א באן סטאנציע אין דעם צענטער פון פֿליטוויק, בעדפארדשיר, ענגלאנד. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער מידלאנד הויפט ליניע און ווערט באדינט דורך טעמזלינק אויף די טעמזלינק רוטעס קיין לאנדאן, גאטוויק פליפעלד און ברייטאן.
די סטאנציע איז געבויט געווארן אין 1870 דורך דער מידלאנד אייזנבאן אויף איר פארלענגערונג קיין סט פאנקראס.
אַ לופֿטשיף איז אַ סארט לופֿטמאַשין וואס בלייבט אין דער הימל דורך פֿלאַטערונג. דאס איז אנדערש פֿון עראפלאנען, וואס בלייבן אין דער הימל דורך באַוועגונג. אַ לופֿטשיף פֿלאַטערט ווי אַ לופֿטבאַלאָן, אבער איז אנדערש. אַ לופֿטשיף נוצט אַ מאָטאָר צו באַוועגן און צו קאָנטראָלירן איר ריכטונג.
עטלעכע מענטשן נוצן דאָס ווארט "לופֿטשיף" צו באַשרייבן יעדער סארט לופֿטמאשין, וואס איז נישט פונקט רעכט. טעכנישע מענשטן נוצן דאָס ווארט "לופֿטשיף" נאָר פֿאַר אַ לופֿטמאַשין וואס פֿלאַטערט און האט אַ מאָטאָר און אַ וועג צו קאָנטראָלירן איר ריכטונג.
סארטן לופֿטשיפֿן.
עס זענען דאָ דריי סארטן לופֿטשיפֿן. דער אונטערשייד איז די קאָנסטרוקציע אין די לופֿטשיף.
א שאָפֿער-ליצענץ איז אַן אָפֿיציעלער דאָקומענט וואָס דערלויבט אַ פּערזאָן צו פֿירן אַ מאָטאָר פֿאָרמיטל ווי אַ מאָטאָציקל, אויטאָמאָביל, לאַסטאויטאָ אדער בוס.
געזעצן איבער שאָפֿער-ליצענצן.
פֿאַרשידענע מדינות האבן פֿאַרשידענע געזעצן וואָס באַשטימען צי אַ פּערזאָן קען האָבן אַ שאָפֿער-ליצענץ. אין טייל פּלעצער דאַרף אַ פּערזאָן אַריבערקומען אַ שאָפֿער טעסט איידער באַקומען אַ שאָפֿער-ליצענץ, און אין אַנדערע פּלעצער ווערט אַ שאָפֿער-ליצענץ דערטיילט איידער אַז דער פּערזאָן נוצט דעם פֿאָרמיטל.
אן אייזנבאַן וואַגאָן איז אַ סארט אייזנבאַן געצייג וואס ווערט געבויט צו פֿירן פּאַסאַזשירן אדער פֿראַכט פֿון איין פּלאַץ צום צווייטן. געוויינטלעך ווערן די וואַגאָנען פֿאַרבונדן, וואס מאַכט אַ באַן. זיי קענען ווערן באַוועגט דורך אַ לאָקאָמאָטיוו אָדער מיט אַ זעלבשטענדיקער מאָטאָר (אַ מאָטאָר-וואַגאָן).
פּאַסאַזשירן וואַגאָן.
אַ בריטיש רייל מאַרק 3 פּאַסאַזשירן וואַגאָן פֿון די 1970ער
אַ פּאַסאַזשירן וואַגאָן ווערט באַנוצט צו פֿירן פּאַסאַזשירן אַלס אַ טייל פֿון אַ פּאַסאַזשירן באַן צווישן באן סטאנציעס. פּאַסאַזשירן וואַגאָנען געוויינטלעך אנטהאַלטן רייַען פֿון דריי ביז פֿינף זיצערטער אין צוויי זייַטן פֿון אַ צענטראַלער פּאַסאַזש לענגאויס דער וואַגאָן, אדער גרופעס פֿון זעקס ביז אַכט זיצערטער אין קליינע קופּעס לענגאַויס אַ זייַטיקער פֿאָיע. צווישן די זיצערטער זענען אָפֿט דאָ טישן פֿאַר די פּאַסאַזשירן. עס אויך זענען דאָ פּאָלציעס פֿאַר די באַגאַזשניקס פֿון די פּאַסאַזשירן, און אפֿשר אויך אייַנלאַגערונג קופּעס פֿאַר גרויסע אָביעקטן ווי וואַליזעס אדער ביציקלען.
פֿראַכט וואַגאָן.
אַ פֿראַכט וואַגאָן אדער לאַסט וואַגאָן ווערט באַנוצט צו פֿירן פֿראַכט אַלס אַ טייל פֿון אַ פֿראַכט באַן צווישן סחורה ערטער. עס זענען דאָ פֿאַרשידענע סאָרטן פֿראַכט וואַגאָנען לויט דעם סאָרט פֿראַכט אין טראַנספּאָרט, און אָפֿט זענען דאָ פֿאַרשידענע סאָרטן וואַגאָנען אין איין באַן.
דריי ברידזשעס באן סטאנציע () באדינט דריי ברידזשעס, קראלי, אין מערב סאסעקס, דרום ענגלאנד. די אייזנבאן-פירמעס וואס אפערירן באנען צו און פון דער סטאנציע זענען סאדערן און טעמזלינק. די סטאנציע איז א וויכטיקער קנופ אויף דער ברייטאן הויפטליניע.
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 12טן יולי 1841 דורך דער לאנדאן און ברייטאן אייזנבאן, וואס האט זיך צונויפגעמישט מיט אנדערע אייזנבאן פירמעס אין 1846 צו ווערן די לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן.
אין פּאָלינעזיע ווערן אַרײַנגערעכנט אַלע אינזלען אין דעם פּאָלינעזיע־דרײַעק.
פּאָלינעזיע (פון  "פּאָליס" "פֿיל" און  "נעסאָס" "אינזל") איז אַן אונטער־ראַיאָן פון  אקעאַניע, וואָס באַשטייט פון מער ווי 1,000 אינזלען פאַרשפּרייט איבער צענטראַל און דרום פּאַציפישן אָקעאַן. די אַלט־געזעסענע מענטשן וואָס באַוואוינען די אינזלען פון פּאָלינעזיע ווערן גערופן פּאָלינעזער, און האָבן פילע געמיינזאַמע ענלעכע אייגנשאַפטן כולל שפּראַך־פאַמיליע, קולטור און גלויבנס. היסטאָריש האָבן זיי אַ שטאַרקע טראַדיציע פון זעגלען און ניצן די שטערן צו נאַוויגירן בײַנאַכט.
דעם טערמין "פּאָלינעזיע" האָט דער פראַנצויזישער שרײַבער שאַרל דע בראָס געניצט צום ערשטן מאָל אין יאָר 1756, און אָריגינעל האָט מען עס געניצט פאַר אַלע אינזלען אין דעם פּאַציפיק.
קוק׳ס בוכטע אויף  מורעע, פראַנצויזישע פּאָלינעזיע
א בילעט פון "אָסטריען ערליינס", די 1960ער
א לופטרייזע-בילעט איז א דאקומענט ארויסגעגעבן פון א לופטליניע אדער רייזע-ביורא וואס בשטימט אז עס קומט עמיצן א זיצפלאץ אויף אן עראפלאן. דער בילעט קען זיין אדער א פאפירענער אדער עלעקטראניש (אן ע-בילעט).
דאמיניקא (), אפיציעל די קאמאנוועלט פון דאמיניקא, איז אַן אינזל לאַנד אין די קאראאיבן. די הױפּשטאָט איז ראזוי, די איינציגסטע שטאט אין לאנד אויסער נאך א קליינע שטאט. דער אינזל איז נאנט צו גוואדעלוופ צו צפון־מערב און מארטיניק צו דרום־מזרח.קלענערע אנטילן, אין די מערב אינדישע אינזלען. עס וואוינען דארט 73 טויזנט מענטשן. פון ניו יארק אהין מיט א פליגער איז דריי א האלב שעה.
קאלאמבוס האט זי געפונען ביי איינע פון זיינע רייזעס, אבער זי איז נישט אריבער געגאנגען פאר שפאניע. שפעטער האט זי פראנקרייך געהאט א קורצע צייט, און דערנאך איז זי אריבער אונטער דער בריטישער אימפעריע וואו עס איז געווען אסאך יארן. ערשט אין יאר תשל"ב האט זי באקומען זעלבשטענדיגקייט, און זינט דאן איז זי אריבער אסאך שווערע צייטן פון ארימקייט און פאליטישע אומקלארקייט אבער נישט קיין אומריען און בלוט פארגיסונגען ווי פיל אנדערע. די אפיציעלע שפראך דארט איז ענגליש.
זייער עקאנאמיע איז כמעט גענצליך אנגעוואנדן אין אגריקולטור, בפרט באנאנעס און ענליכס, דאס ברענגט צומאל שווערע צייטן, ווען עס קומען נאטורליכע חורבנות אויפן לאנד וואס לייגן צוגרונד די געוויקסן און דאן איז די גאנצע עקאנאמיע אין די ערד.
זיי פרובירן אביסל צו אויפבויען די טוריזעם אבער עס גייט זיי נישט צופיל, און דאס איז צוליב א אינטערעסאנטע פאקט אז דער אינזל האט כמעט נישט קיין פלאכע זאמדיגע ים ברעגעס, וואס דאס איז א הויפט פריאריטעט פאר טוריסטן וואס קומען צו די טראפישע אינזלען, דעריבער איז כמעט נישט דא דארט קיין האטעלן פאר טוריסטן, א חידוש אין די קאראיבישע אינזלען.
דאס לאנד איז א צאמשטעל פון אפאר בערגיגע אינזלען איינס נישט ווייט פון צווייטן, אבער אויך נישט אזוי נאנט. די העכסטע שפיץ איז בערך פיר טויזעט פיס. עס האט מערערע נאטורליכע הייסע וואסער פארזאמלונגען, איינס דערפון די צווייט גרעסטע אין די וועלט, און איז אנערקענט דורך די אונעסקא. עס איז פון די מערסט פאררעגנטע ערטער אין דער וועלט. דעריבער האט עס גאר אסאך הערליכע אריגינעלע אומבארירטע טראפישע רעגן וועלדער מיט פרעכטיגע שטורמישע וואסערפאלן באהאלטן דערין, שטעלטס ענק פאר - טיף אין די געדעכטע טראפישע רעגן וואלד ארומגענומען מיט ברייטע נאסע בלעטער און קאלירפולע פויגלען ציפקען העכער ענקער קאפ, און א שטראם פון וואסער פאלט אראפ פון דער הייעך גלייך אריין אין א קריסטעל קלארע קליינע וואסער פארזאמלונג ווען עס מאכט א אנגענעמע וואסער גערויש, און אזוי ווייטער כל אחד כפי דמיונו המבורך, והמברך תתברך בברכות עד בלי די...
וויבאלד עס קומען נישט אהין צופיל טוריסטן, בלייבט עס אזויווי עס איז אן קיין מענטשליכע אריינמישונג און טוישונגען, און דאס איז א זעלטענהייט צווישן די אנדערע ארומיגע אינזלען, און די ארטיגע איינוואוינער זאגן אז דאס איז די איינציגסטע אינזל וואס קאלאמבוס וואלט נאך דערקענט...פון דער אנדערער זייט קומען אהין דוקא אזעלכע טוריסטן וואס גלייכן די אריגענעלקייט וואס עס איז דא דארט און ווילן דוקא עס זאל בלייבן פרימיטיוו און אומבארירט.
אסאך הוראגאנען שטאטן דארט אפ ווילדע באזוכן, איבערלאזנדיג שווערע חורבנות אינטער זיך און דאן ווערן זיי פארשוואונדן נישט צום געפינען, און יעצט גיי פראווע דיך מיט עס...
דאמיניקא
סטיווענידזש ("Stevenage") איז א באן סטאנציע וואס באדינט דאס שטעטל סטיווענידזש אין הארטפארדשיר, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק, גרויס-נארדערן, האל באנען און דער לאנדאנער צפון-מזרח אייזנבאן.
די ערשטע סטיווענידזש באן סטאנציע האט געבויט די גרויס-נארדערן אייזנבאן אין 1850, 1.5 ק״מ צפון פון דער היינטיקער סטאנציע, וואס האט זיך געעפנט אין יאר 1973.
סוואנלי () איז א באן סטאנציע אויף דער טשאטאם הויפט ליניע וואס באדינט דאס שטעטל סוואנלי, קענט, ענגלאנד.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדאיסטערן און טעמזלינק, און איז אין טראוולקארט זאנע 8.
די סטאנציע האט געעפנט אום 1טן יולי 1862 מיטן נאמען סעוונאקס קנופ. אין 1939 האט מען געבוינט א נייע סטאנציע א ביסל צו מערב מיטן נאמען סוואנלי.
איינספארד () איז א באן סטאנציע וואס באדינט דאס דארף איינספארד, קענט, ענגלאנד.
אום 2טן יוני 1862 האט די לאנדאן, טשאטאם און דאווער אייזנבאן געעפנט די סוואנלי צו סעוונאקס באט און באל ליניע מיט איין אייזנבאן. אום 1טן יולי האט די איינספארד סטאנציע געעפנט מיט צוויי פעראנען. אין 1863 האט מען געטאפלט די שינעס.
אויך שטעלן זיך אפ עטלעכע באנען א טאג פון סאדאיסטערן אויף דער וויקטאריע—מזרח מיידסטאן רוטע.
שארהאם () איז א באן סטאנציע וואס באדינט שארהאם, קענט, ענגלאנד.
אום 2טן יוני 1862 האט די לאנדאן, טשאטאם און דאווער אייזנבאן געעפנט די סוואנלי צו סעוונאקס באט און באל ליניע מיט איין אייזנבאן. אום 1טן יולי האט די שארהאם סטאנציע געעפנט מיט צוויי פעראנען. אין 1863 האט מען געטאפלט די שינעס.
אטפֿארד () איז א באן סטאנציע וואס באדינט אטפֿארד, קענט, ענגלאנד.
די ערשטע באן סטאנציע אין אטפֿארד האט זיך געעפנט דעם 1טן יוני 1874 ביים קנופ פון דער ליניע קיין באט און באל און דער ליניע קיין מיידסטאן; די סטאנציע איז פארמאכט געווארן דעם 1טן נאוועמבער 1880. די היינטיקע סטאנציע האט זיך געענפט דעם 1טן אויגוסט 1882.
באט און באל () איז א באן סטאנציע אויף באט-און-באל גאב, סעוונאקס, קענט, ענגלאנד.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק.
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 2טן יוני 1862 מיטן נאמען סעוונאקס; די סטאנציע איז פארמאכט געווארן דעם 1טן יאנואר 1917. די סטאנציע האט זיך געענפט נאכאמאל דעם 1טן מערץ 1919, און האט באקומען איר היינטיקן נאמען אום 5טן יוני 1950.
סעוונאקס () איז א באן סטאנציע אויף דער דרום־מזרחדיקער הויפט ליניע וואס באדינט דאס שטעטל סעוונאקס, קענט, ענגלאנד.
די באן סטאנציע אין סעוונאקס האט זיך געעפנט דעם 2טן מערץ 1868.
אן ערדישער פלאנעט אדער פעלדזיקער פלאנעט איז צוזמאנגעשטעלט מערסנטס פון שטיין אדער פֿעלדז (סיליקאט) דער ערד-פלאנעט איז דער מוסטער פון אן ערדישן פלאנעט. אסטראנאמען געבן דעם נאמען ערדישער פלאנעט צו די נאענטע פעלדזיקע שכנים פון ערד: מערקור, ווענוס און מאדים.
די דאזיקע פלאנעטן זענען ענלעך צו ערד אין סטרוקטור, אויבוואויל די אייבערפלאך און אטמאספער זענען אנדערש.אן ערדישער פלאנעט קען זיין אדער אסך הייסער אדער אסך קילער פון דער ערד, און קען האבן מער אדער ווייניגער אטמאספער.
אז מען איז געוואויר געווארן אז פלאנעטן ארביטירן אויך אנדערע שטערן (עקסאפלאנעטן), האט מען פארברייטערט ווייטער דעם טערמין ערדישער פלאנעט איינצושפארן  יעדן פעלדזיקן פלאנעט וואס ארביטירט א שטערן.
אלע ערדישע פלאנעטן האבן א יאדער, א צודעק און א סקארע. די סקארע פון אן ערדישן פלאנעט איז גאנץ דין, און דער פלאנעט איז בעיקר צודעק און יאדער, אמאל איז דער יאדער זייער גרויס, אמאל קלענער. דער יאדער פון אן ערדישן פלאנעט איז מערסטנס אייזן, און דער צודעק און די סקארע זענען פעלדזיק.
די לבנה איז גאנץ ענלעך, אבער מיט א קלענערן אייזערנעם יאדער. איא און אייראפא זענען אויך סאטעליטן מיט אן אינערלעכער סטרוקטור ענלעך צו די ערדישע פלאנעטן. ערדישע פלאנעטן קענען האבן בארגשפאלטן, קראטערס, בערג, וואולקאנען און אנדערע אייבערפלאך סטרוקטורן.
בעדפֿארד () איז די גרעסערע פון צוויי באן סטאנציעס אין דעם שטעטל בעדפֿארד, בעדפארדשיר, ענגלאנד. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער מידלאנד הויפט ליניע און ווערט באדינט דורך טעמזלינק אויף די טעמזלינק רוטעס קיין לאנדאן, גאטוויק פליפעלד און ברייטאן.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 1טן פעברואר 1859 דורך דער מידלאנד אייזנבאן 180 מעטער דרום פון דער היינטיקער סטאנציע. אין 1868 האבן זיי פארלענגערט די ליניע קיין סט פאנקראס.
דריי באן פירמעס אפערירן באדינונגען פון בעדפארד סטאנציע.
מזרח מידלאנד אייזנבאן.
האלב-גיך באנען צווישן לאנדאן סט פאנקראס קיין נאטינגהאם און קארבי שטעלן זיך אפ ביי בעדפעארד.
לאנדאן צפון-מערב אייזנבאן.
לאקאלע באדינונגען קיין אויף דער מארסטאן ווייל ליניע (נישט זונטיק).
דער לעמפּערט ("Panthera pardus"; נקבה: לעמפּערטיכע) איז אַ גרויסע קאַץ פֿונעם מין פּאַנטער וואָס וואוינט אין אַפֿריקע און אַזיע.
להיפוך פון דעם לייב, לעבט דער לעמפּערט נישט גרופּענווײַז. די דערוואַקסענע זכרים לעבן אַליין, און די נקבות לעבן נאָר מיט זייערע קעצלעך. לעמפּערטן וואוינען אין אומגעגנטן מיט עטלעכע ביימער. זיי זײַנען גוטע קלעטערערס און קלעטערן אויף ביימער אָפֿט. זיי קענען טראָגן זייער שפּײַז אויף די ביימער צו באַשיצן עס פֿון היענעס און לייבן. ביימער זענען אויך זייערע הויפּט שיצונג פֿון לייבן אָדער הינט אָנפאַלן.
די ענלעכסטע קאַץ צו דער לעמפּערט אין לעבנסשטייגער איז דער יאַגואַר, וואָס וואוינט אין צענטראַל און דרום־אַמעריקע.
באלקאם באן סטאנציע () אויף דער ברייטאן הויפט-ליניע באדינט דאס דארף באלקאם, מערב סאסעקס, אין דרום ענגלאנד. באנען וואס שטעלן זיך אפ אין דער סטאנציע זענען אפערירט דורך טעמזלינק, אין די שפיץ שעה׳ן אויך דורך סאדערן.
די אריגינאלע סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 12טן יולי 1841 דורך דער לאנדאן און ברייטאן אייזנבאן, וואס האט זיך צונויפגעמישט מיט אנדערע אייזנבאן פירמעס אין 1846 צו ווערן די לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן.
אין די שפיץ שעה׳ן פארן עטלעכע באנען פון סאדערן קיין לאנדאן וויקטאריע.
אַ טעקסי אדער טאַקסי איז אַן אויטאָ, אַ ווען אדער אַנדערער פֿאָרמיטל וואס מען נוצט פֿאַר פּובליקע טראַנספּאָרט. מענטשן ניצן זיי צו גרייכן זייערע צילן דירעקטלעך, אָן קיין סטאַנציעס אינצווישן. טעקסיס ווערן באנוצט אין כמעט אלע שטעט.
מיט מערסט אַנדערע סארטן פּובליקע טראַנספּאָרט ווי בוסן, טראַמען אדער באַנען קען דער פּאַסאַזשיר נישט קלייבן וואו צו אויפֿגיין אדער אויסשטייגן. די דאָזיקע פֿאָרמיטלען אפט ניצן ספּעציפֿישע טראַקטן אדער נאָכפֿאָלגן אַ זייער ספּעציפֿישער מאַרשרוט. צוליב דאָס, געוויינטלעך האַלטן זיי נישט פּונקט וואו זייערע באַניצערס ווילן.
צו פֿאָרן מיט אַ טעקסי איז זייער ענלעך צו פֿאָרן מיט אַ פּריוואַטן אויטאָ, נאָר דער באַניצער איז אַ פּאַסאַזשיר אָנשטאָט דער שאָפֿער. טעקסיס אַרבעטן אין פֿאַרשידענע וועגן ארום דער וועלט, אבער דער פּאַסאַזשיר דאַרף נאָר מעלדן דעם שאָפֿער וואו אהין ער וויל גיין. אין מערסט פֿאַלן וועט דער אָפצאָל פֿאַר דער רייזע ווערן אָפּהענגיק אויף דער דיסטאַנץ פֿונעם אויפֿגיין פּלאַץ, אבער דער אָפצאָל פֿאַר אַ טעקסי רייזע ווערט געוויינלעך העכער ווי אַנדערע סארטן טראַנספּאָרט.
אַ גוי (שטאמט פון לשון קודש וואס מיינט "פאלק") איז איינער וואָס איז נישט אַ ייד. האפטמאל נוצט מען דער וואָרט גוי כדי צו אָפשיידן די ווערטע פונעם גוי לעומת דער איד.
דער איד כלפי דעם גוי.
אידן בענטשן יעדן טאג די ברכה שלא עשני גוי צו געבן א לויב אז זיי זענען מחויב אין מצוות.
היסטאריש, צוליב די פילע גלות יארן, האבן אידן זיך אנגעליטן פיל צרות פון די נישט-אידישע באפעלקערונג צווישן וועלכע זיי האבן געוואוינט. דאס האט צוגעפירט אז דער אידישן פסיכיק האט אפטמאל נישט געהאט פיל צוטרוי צו א גוי, און אפילו טיילמאל געברענגט העסליכע געפילן פון אידן אויף גוים צוריק.
היחס לגוי לפי אליהו הנביא.
וכי מה טיבה של דבורה שהיא שופטת את ישראל בעת ההיא ומתנבאה עליהם? והלא פנחס בן אלעזר הכהן הגדול היה בימים ההם.
עס ווערט אנגענומען אז היינט זענען די גוים מערסטנס אפגעהיטן אין די זיבן מצוות און אין אלגעמיין פירן זיי זיך מאראליש, וואס דערפאר הייסן זיי לויטן רמב"ם "חכמי אומות העולם" (זעט מער בני נח).
געהאלפן אין דעם שואה.
עס זענען געווען טויזנטער גוים אין די יארן פון דער צווייטע וועלט קריג וואס האבן באהאלטן אידן און זיי געראטעוועט פון טויט איינשטעלנדיג דערביי זייער אייגן לעבן. דער ישראל'ישער ארגאניזציע "[http://www.yadvashem.org יד ושם]" האט אן עקסטערן אפטיילונג פאר די "חסידי אומות העולם" צו געבן אן אפדענק און אנערקענונג פאר די מענטשן.
אַ שליטן געשפּאַנט צו צוויי פֿערד
אַ שליטן אדער שליטען איז א פֿאָרמיטל וואס מען נוצט אין געגנטן מיט אייז אדער שניי. דער שליטן ווערט באַנוצט פֿאַר וועג-פֿאָרקער, לאַסט-דערפֿירונג אדער פֿאַרווייַלונג און ווינטער ספאָרטן. אין א טייל פֿאַלן, אַנדערע באָדנס וואס זענען גענוג גלאַט (ווי גראָז, בלאָטע און אַפֿילו גלאַטע שטיינער) קענען אויך ווערן טויגיק פֿאַר ספּעציפֿישע סארטן שליטנס.
א טייל שליטנס ווערן געמאַכט פֿאַר גליטשן לענגאויס באַרגאַראָפּן פֿאַר הנאה אדער ספאָרט. גרעסערע שליטנס ווערן אויך באַנוצט אַלס אמתע פֿאָרמיטלען, און זיי פֿאָרן אויף מאָטאָרן אדער ווערן געשלעפּט דורך בעלי חיים וואס קענען לעבן אין פֿאַרשנייטע געגנטן, אזוי ווי הינט און רעניפערן.
נארדפֿליט באן סטאנציע () אויף דער נארד קענט ליניע באדינט דאס שטעטל נארדפֿליט, קענט, ענגלאנד.
זאלץ איז א קריסטאלישער מינעראל וואס באשטייט בעיקר פון נאטריום קלאריד (NaCl).
וואס איז נויטבאר פאר מענטשן און בעלי חיים צו לעבן, אבער צופיל זאלץ קען שעדיקן.
מען לייגט זאלץ אריין אין עסן ס'זאל שמעקן גוט און אויפלעבן די אפעטיט.
זאלץ איז פון די עלטסטע ווירצונגען. אויך ניצט מען זאלץ כדי עסן זאל זיך האלטן פאר א לענגערע צייט.
מ'קען אויסגראבן זאלץ פון דער ערד אדער אויסטרוקענען פון ים וואסער.
ווען מען מאכט המוציא איבער ברויט אדער חלה טונקט מען עס אין זאלץ לויט דער יידישער טראדיציע.
רבי יואל בער לאבין איז דער רב פון קהל עטרת צבי און מוסדות דראהביטש אין לעקוואד ניו זשערסי.
ער איז דער פערטער זון פון רבי סענדער ליפא לאבין, דער עלטסטער זון פון רבי נפתלי צבי לאבין, זידיטשובער רבי. ער איז אן איידעם פון רבי שלמה געשטעטנער דער זון פון רבי נתן געשטעטנער און א איידעם ביי רבי נפתלי האלבערשטאם דער טשאקעווער רבי פון ירושלים בעל דברי נפתלי דער זון און ממלא מקום פון רבי יעקב האלבערשטאם טשאקאווער רבי.
די יארן פאר דעם דראהביטשער רבנות.
רבי יואל בער איז געגאנגען אין די וועגן פון זיינע עלטערן אזוי ווי זיין פאטער ר' סענדער ליפא און רבי משה'לע סאמבורער און נאך וואס האבן שטארק מקפיד געווען צו זיין א 'נהנה מיגיע כפו' און נישט אנקומען צו מענטשן, ער האט געארבעט און עטליכע פאכן אין דער זעלבער צייט וואס ער האט איבערגעגעבן שיעורי תורה ברבים. אין די יארן פארן זיך ציען קיין לעקוואד און עפענען די דראהביטשער מוסדות האט ער געדינט אלס מגיד שיעור און משפיע אין קהל אמרי יצחק אין בארא פארק ער האט פארטרעטן דעם רב פון קהל אמרי יצחק ווען דער רב האט זיך געפינען אינדרויסן פון שטאט. אזוי אויך האט ער געדינט אלס בעל תפילה אין די ימים נוראים, בעל תוקע און אויפגעטרעטן מיט דברי כבושין און התעוררות אין די הויכע צייטן פון יאר אזוי ווי פאר כל נדרי, פאר תקיעת שופר, פאר נעילה.
ער איז שטארק באקאנט מיט זיינע מייסטערהאפטע דרשות, ער האט זיך שטארק באקאנט געמאכט מיטן אויפטרעטן ביי צאל-לויזע RCCS פארלער מיטינגס און אזוי אויך האט ער שוין אויפגעטרעטן ביי די צענטראלע RCCS דינערס אין די גרויסע היימישע שטעט: וויליאמסבורג, בארא פארק, קרית יואל און מאנסי.
ער איז באקאנט אלס א גאר צוגעלאזענער מענטש וועלכע פארשטייט אויך די געברויכן פון אינגעלייט אין היינטיגן דור און העלפט ארויס יעדן וואס ווענדט זיך פאר הילף אין סיי וועלכע פעלד אזוי ווי פרנסה, שלום בית, חינוך און נאך. זייענדיג א יתום פון אלס קליין קינד איז ער אויך שטארק בייהילפיג פאר אלמנות און יתומים פאר וועם שטעלט צו פסיכאלאגיע און עמאציאנעלער הילף בחינם.
ער איז א שטודירטער לערענדיג CBT ביי שמחה צישינסקי און נאך פסיכאלאגישע און עמאציאנאלע הינזיכטן ווי OCD פחדים און דאס גלייכן.
רבי נפתלי האלבערשטאם איז דער טשאקאווער רבי און דער פארזיצער פון דעם וועד הכשרות פון דער עדה החרדית.
ער איז געבוירן געווארן צו רבי יעקב, טשאקאווער רבי, אן אור-אייניקל פונעם דברי חיים פון צאנץ. נאך זיין פאטער׳ס פטירה אין יאר תשכ"ח האט ער אנגעהויבן צו פירן אין זיין פאטער׳ס בית מדרש אין ירושלים.
ער דינט ווי פארזיצער פונעם וועד הכשרות פון דער עדה החרדית אין ירושלים, און איז פאראנטווארטלעך פאר די פסקי הלכה אין די געביטן.
זיין ברודער איז געווען הרב משה האלבערשטאם, דיין אינעם בית הדין פון דער עדה החרדית. זיינע איידעמער זענען הרב שלמה געשטעטנער (זון פון הרב נתן געשטעטנער) א מו"צ אין דער עדה החרדית, רבי צבי כהנא דער אדמו"ר פון זידיטשוב ספינקא ירושלים און רבי יצחק יהודה טווערסקי, מגיד שיעור אין דער ראחמיסטריווקער ישיבה ״מאור עינים״.
פון די רערן מאכט מען צוקער
צוקער איז דער נאמען פון א גרופע קארבאהידראטן וואס האבן א זיסן טעם. מען ניצט צוקער צו מאכן זיס דאס עסן. ס'זאל זיין געשמאק פארן צונג.
געוויינלעך מיינט דאס ווארט "צוקער" סוקראז, אבער אויך גלוקאז, פרוקטאז און לאקטאז.
א מענטש וואס עסט צופיל עסנווארגן וואס אנטהאלטן צוקער קען אמאל קומען צו ליידן פון צוקערקרענק, ווען דער קערפער פארלירט דעם כח צו פארוואנדלען דעם צוקער אין זאכן וואס דער קערפער קען ניצן,
צוקער ווערט פראדוצירט אין צוויי וועגן, פון צוקערראר און פון צוקער בוריקעס.
ראר צוקער איז א פלאנץ וואס וואקסט אין ווארעמע לענדער ביז א הייך פון זיבן מעטער. די רערן אנטהאלטן א זיסן זאפט פון וואס מען נעמט ארויס דעם צוקער.
a> שלאָס, דער סימבאָל פֿון דיזנילאַנד
דיזנילאַנד פּאַרק (ענגליש: "Disneyland Park") איז אַ טעמאַטישער שפּילפּאַרק אין אַנאַהיים, קאַליפֿאָרניע, די פֿאַראײניקטע שטאַטן. ער איז דער ערשטער און אָריגינעלער דיזנילאַנד, און איז געגרינדעט געווארן דעם 17טן יולי 1955 דורך וואָלט דיזני, דער שאַפֿער פֿון מיקי מויז. ער איז איינער פֿון די מערסט פּאָפּולערע שפּילפּאַרקן אין דער וועלט, און האט געפֿייערט זיין זעכציקסטע יאָר דעם 17טן יולי 2015.
אין 2001 איז דער אומגעגנט ארום דער פּאַרק אױסגעשטופּערט געווארן צו מאַכן אַ רעזאָרט מיט דריי האָטעלן, אַן אָנקויף און רעסטאָראַן אומגעגנט מיטן נאָמען דאַונטאַון דיזני ("Downtown Disney") און אַ צווייטער פּאַרק, דיזני קאַליפֿאָרניע אַוואַנטורע ("Disney California Adventure"). היינט ווערט דער אומגעגנט גערופֿן דער דיזנילאַנד רעזאָרט ("Disneyland Resort").
דער פּאַרק אויפֿבעט אַ סך פֿאַרשידענע וועגן פֿאַר זיינע געסט צו האָבן הנאה. צום ביישפיל קענען די געסט געפֿינען "באַהאַלטענע מיקיס" ("Hidden Mickeys") אויף יעדער אַפּראַט און ביי דער גאַנצער רעזאָרט. "באַהאַלטענע מיקיס" זענען דער פֿאָרעם פֿון די קאָפ און אויערן פֿון מיקי מויז, און באַווייַזן זיך אין פֿאַרשידענע וועגן אזוי ווי אין דער בעטאָן-פּאָדלאָגע אויפֿן דייזי שטאָק פֿון דער "מיקי און פֿריינט" אָפּלאָגאָרט, אדער דריי קיילעכדיגע הילכערס אויף דער "קאסמאס באַרג" ("Space Mountain") אַפּראַט ביי מאָרגנלאַנד ("Tomorrowland"). "באַהאַלטענע מיקיס" געבן די געסט אַ דערהױבענער וועג צו געפֿינען צויבער ארום דער פּאַרק.
א שידוך איז א צוזאמענשטעל פון א מאן מיט א פרוי.
א שידוך ווערט געווענליך באנוצט צו באצייכענען א מאן/פרוי אנקניפ איידער זיי האבן געהייראט, ווי צ.ב.ש. נעכטן איז געווען א שיינער שידוך, ראובן מיט לאה. אדער יוסף און בנימין האבן זיך משדך געווען.
טראדיציאנעל ווערט א שידוך אויסגעפירט דורך א שדכן, אבער אין דער היינטיגער מאדערנער וועלט טרעפן זיך אסאך פארן אן א שדכן.
סאַמבאָר (;) איז א שטאָט אויפן לינקן ברעג פונעם טייך נעסטער אין דער לעמבערגער גובערניע, מערב אוקראינע, נישט ווייט פונעם פוילישן גרענעץ. די שטאָט איז אן אייגענער באצירק אין דער גובערניע.
די געשיכטע פון סאמבאָר הייבט אָן מיט א זידלונג אונטער דעם נאָמען סאמבאָר (היינט די אלטשטאָט) וואָס איז געגרינדעט געוואָרן אין דעם 12טן יאָרהונדערט אין דעם פירסטנטום האליץ' (גאליציע). אין 1241 האָבן די טאטארן פארברענט די שטאָט. טייל פון דער באפעלקערונג, בעיקר די וועבער, האָבן זיך געצויגן צום דאָרף פּאָהאָניטש, 12 ק״מ פון אלטשטאָט, וואו זיי האָבן שפעטער אויפגעשטעלט דעם יישוב ניי־סאמבאָר.
אין 1340 איז פּאָהאָניטש געקומען אונטער דעם קעניגרייך פון פוילן. אין דעצעמבער 1390 האָט מען באקומען די דערלויבעניש אויפצושטעלן א שטאָט אויף דעם פלאץ פון דאָרף און די באקומט דעם נאָמען ניי־סאמבאָר.
סאמבאָר געפינט זיך אין מערב אוקראינע, 75 ק"מ דרום פון לעמבערג און 29 ק"מ צפון־מערב פון דראָהאָביטש.
דער ערשטער באריכט פון יידן אין סאמבאָר איז אין 1447. אין 1542 האָט מען פארבאָטן יידן צו וואוינען אין דער שטאָט. אין 1735 האָט מען דערלויבט די יידן צוריקצוקומען קיין סאמבאָר און בויען א שול.
אין 1772 איז די שטאָט אריבער צו עסטרייך, און מען האָט פארבאָטן די יידן צו וואוינען אין רוב טיילן פון דער שטאָט.
אין ה'תרל"ח האט אויפגעשטעלט דעם ערשטן חסידישן הויף אין סאמבאָר.
אין 1880 האבן געוואוינט אין סטרי 4,427 יידן, און אין 1921 האבן געוואוינט דאָרט 6,068 יידן.
רבי משה'לע סאמבורער האט געדינט אלס רב אין סאמבאר איידער זיין ברודער דער עטרת צבי איז אוועק
נאך דער ערשטער וועלט-מלחמה האט מען אויפגעשטעלט אין סאמבאָר א בית יעקב שולע פאר מיידלעך.
דער לעצטער רב פון סאמבאָר איז געווען הרב נפתלי הירץ באָמבאך, דער מחבר פון "גבעת הלבונה".
אהלי העטרת צבי, והמהרי"א זי"ע
זידיטשויב איז א שטאט אין גאליציע, הונדערט יאהר צוריק איז עס געווען א וועלטס חסידות.
אדמור"י זידיטשויב.
דער ערשטער רבי איז געווען הגה"ק ר' צבי זי"ע בעהמח"ס עטרת צבי, נלב"ע י"א תמוז תקצ"א
דער הייליגער דברי חיים פון צאנז, איז געווען א תלמיד פון דעם עטרת צבי
צווייטער: דער ברודער הגה"ק ר' בעריש זי"ע (אבי המהרי"א), נלב"ע סיון תקצ"ב
דרוטער: דער ברודער הגה"ק ר' משה מסאמבור זי"ע (אבי ר' יודא צבי) בעהמח"ס תפלה למשה, נלב"ע תר"א
פערדער: הגה"ק ר' יודא צבי מראזלא זי"ע חתן העטרת צבי, נלב"ע תר"ט
פיפטער: הגה"ק ר' יצחק אייזיק מזידיטשוב זי"ע בעהמח"ס ליקוטי מהרי"א (זייט הסתלקות העטרת צבי י"א תמוז שנת תקצ"א, ביז כ"ז אלול תרט"ו האט זיך קיינער נישט געזעצט אויפן בענקל פֿון דעם עטרת צבי, יענעם טאג האט זיך דער מהרי"א געזעצט אופן בענקל, זאגנדיג אז מן השמים האט מען אים געזאגט מיט א סימן, יענעם טאג איז נסתלק געווארן אין צווייטן עק גאליציע דער שר שלום פון בעלזא.
פון יענעם טאג האט זיך אנגעהויבן א געפֿארעכץ קיין זידיטשוב, פֿון אלע מדינות, גאליציע, רומעניע, אונגארן.
דער הייליגער דברי חיים פון צאנז האט דעמאלט געזאגט: עס וועלן נאך פֿארן וועלגלעך קיין זידיטשוב, אזוי ווי עס פֿלעגן פֿארן וועגנער צום רבי'ן קיין לובלין.
דער ייטב לב, אויך דער קדושת יו"ט זענען געפֿארן צום מהרי"א
ט' סיון תרל"ג איז נסתלק געווארן דער מהרי"א
זיינע פֿינף קינדער זענען אלע געווען צדיקים קדושים
א) הגה"ק ר' סענדער ליפא אבד"ק זידיטשוב, - ב) הגה"ק ר' אלי' מזידיטשוב, - ג) הגה"ק ר' בעריש מדאלינא, - ד), ה) הגה"ק ר' מענדל מזידיטשוב.
עטלעכע סיפורי צדיקים.
"אין זידיטשוב ברענט א פייער, קיינער קען עס נישט פֿארלעשן, יענקל יענקל טו דיר אן דעם גארטל, און לאמיר גיין צום רבי'ן קיין זידיטשוב, און לאמיר הערן דעם רבי'ן זאגן, הכל יודוך והכל ישבחוך."
"לית אתר פנוי מיני', ער נעמט ארום אלע וועלטן, וכו' וכו' "
אין זידיטשוב, זענען געזיצן ביים הייליגן טיש, 70 ווײַסע בעקישעס.
א קאסאווער חסיד איז פֿארוואגלט געווארן קיין זידיטשוב, ער איז פֿארוואונדערט געווארן, זעענדיג די גדולי התלמידים מיט ווײַסע בעקישעס, וויסנדיג אז אין קאסוב, טוט נאר דער רבי אן א ווײַסע בעקישע, דער עטרת צבי האט מרגיש געווען זיין מחשבה, און גלייך געזאגט (מיטן זידיטשובער נוסח הידוע), קאסוב איז בבחינת מלכות, און ביי מלכות שטייט ובלעדו לא ירים איש את ידו ואת רגלו, ביי אונז איז בבחינת נבואה, און ביי דעם שטייט, ומי יתן כל עם ה' נביאים.
מ'פֿלעגט זאגן, דריי אלטע זאכן טויגן נישט, אן אלטער פערד, (ער דינט מער נישט), אן אלטער בעזעם (עס דינט מער נישט), אן אלטער זידיטשויבער חסיד (ווייל אלע גדולי התלמידים זענען געווארן רבי'ס, עס איז נישט געבליבן קיין לײַטישע חסידים)
דער הייליגער דברי חיים, האט גערופֿן דעם עטרת צבי: דער רבי, און זיין רבי'ן דעם ראפשיצער האט ער גערופֿן: דער רב.
דער מלבי"ם (געב' תקס"ט) שרייבט אין זיין ספר ארצות החיים, אז ער איז א תלמיד פֿון עטרת צבי מזידיטשוב.
י"א תמוז.
י"א תמוז, איז די יארצייט פֿון הייליגן עטרת צבי, דער הייליגער שינאווער רב בעל דברי יחזקאל זי"ע האט געזאגט, ווער עס קען נישט פֿארן קיין מירון ל"ג בעומר, זאל פֿארן י"א תמוז קיין זידיטשוב, והרמז ע"ז, גדלו לה' את"י, גדלו לה' איז ר"ת ל"ג (בעומר), את"י איז ר"ת י"א תמוז.
לאנגע פיאות.
אין הקדמה פון ספר.. מהגה"ק ר' ישראל יעקב ישורון רובין פון סוליצע, שטייט, ער איז געווען בן אחר בן, פון רבי אשר פון ראפשיץ, זיין מאמע איז געווען א טאכטער פון רבי מענדעלע מזידיטשוב, דער יונגסטער זון פֿון מהרי"א - זיין מאמע האט מקבל געווען ביי איר טאטע אין שטוב, דעם זידיטשובער מנהג, נישט צו שערן די פיאות קיינמאל, - איינמאל אלס קינד פון פינף יאר, איז ער געווען מיט זיין זיידן ביים הייליגן שינאווער רב זי"ע, האט דער שינאווער רב געפרעגט פארוואס ער האט אזוינע לאנגע פיאות, האט ער נישט געענטפערט. - אינדערהיים האט אים געכאפט א שינאווער חסיד אינמיטן גאס, און אפגעשניטן איין פיאה ביז אונטערן מויל, ער האט זיך ארויס געריסן און אנטלאפן, - ער איז כל ימיו געגאנגען מיט איין לאנגע פיאה, און איין קורצע פיאה, - וויבאלד ער האט עס נישט געשניטן, איז עס מער נישט געוואקסען, - אויף די בילדער זעהט מען, איין לאנגע פיאה, און איין קורצע פיאה.
השתלשלות זידיטשוב אין היינטיגע צייטן.
היינט איז נאך דא כמה קהילות וואס פֿירן זיך מנהגי זידיטשוב, אויך משפחות וואס שטאמען פון די קהילות חסידי זידיטשוב, איך האב באגעגנט פֿארשידענע משפחות אין פֿארשידענע קהילות, וואס האבן בירושה מנהגים פון זידיטשוב.
ווידעראויפֿבלו פון זידיטשויווער הויף.
נאך דער גרויזאמער מלחמה, איז זידיטשוב חסידות איבערגעפלאנצט געווארן אויף די אמעריקאנער באדן דורכ'ן אייניקל פונעם עטרת צבי, אדמו"ר רבי נפתלי צבי לאבין וואס האט אויפגעשטעלט מוסדות התורה אין אמעריקע. דער צענטער פון זידיטשוב'ער חסידות געפינט זיך היינט צוטאגס אין וויליאמסבורג, ברוקלין. אין ארץ ישראל, האט רבי אלטער כהנא פון זידיטשוב-ספינקא (נסתלק ח"י שבט תשס"ט) אויפגעבויט א זידיטשוב'ער בית המדרש.
כהיום איז מכהן ברבנות אין ירושלים הרב יעקב שלמה כהנא, אין בית שמש איז געווען א זידיטשוב'ער רבי, רבי יצחק אייזיק כהנא (רב קהל חסידים-אנשי ירושלים, זון פון רבי אלטער, נפטר ל' אדר א' תשעט). אויך אין שטאט ביתר דינט אלס זידיטשוב'ער רבי זיין זין, רבי ברוך וואס האט שוין געהאט א ביהמ"ד בחיי אביו.
[http://en.wikipedia.org/wiki/Naftali_Tzvi_Labin_of_ziditshov זעט א באשרייבוג אין ענגליש]
רבי דוד אייכנשטיין איז א רב אין ברוקלין, באקאנט אלס בורשטינער רבי.
רבי דוד האט זיין בית המדרש אין בארא פארק וואו אסאך חסידיש'ע אידן פון צווישן צווישן אלע סארט חסידות'ן ווערן צוגעצויגן. ער פירט זיך מיט זידיטשובער מנהגים און נוסחאות און איז א זעלטענער לב טוב. ער פירט זיך מיט אלע רבי'שע מנהגים ווי למשל ווייסע בעקיטשעס אבער ער לאזט זיך אראפ אזוי ווי ער וואלט געווען א רב און נישט א רבי וואס איז אויסגעטון פון דעם וועלט. ער איז אן איידעם ביי רבי משה אליקים בריעה כהנא ספינקער רבי אין בני ברק.
בורשטין פארמאגט א וועד וואס גיבט ארויס חסידיש'ע ספרים, בעיקר אין די גזע פון זידיטשוב און בורשטין אבער נישט בלויז. דאס ספר פאר יצחק איז געוועארן איבערגעזעצט דורך בורשטין מיט גאר אסאך הוספות אויף אזוי ווייט אז די הוספות זענען מער ווי די ארגינעלע.
בורשטין איז דער נאמען פון א חסידישער הויף אין אמעריקע הויפטקווארטירט אין בארא פארק, ניו יארק, געגרינדעט דורך רבי זיידא אייכנשטיין, פאדהייץ-בורשטינער רבי, אויפן נאמען פון דעם אסט-גאליציאנער שטעטל בורשטין, אוקראינע. דאס בורשטינער חסידות איז א צווייג פון זידיטשוב.
רבי זיידא האט אימיגרירט קיין אמעריקע כדי אויפצונעמען א רבנות שטעלע אין האוואנע. אבער די ארטיגע יידן זענען נישט געווען קיין חרדים און דערפאר האט ער זיך געצויגן אין ניו יארק, וואו ער האט אויפגעענפנט דעם בורשטינער בית מדרש. זיין משפחה זענען אומגעקומען ביי דער חורבן אייראפע. נאך דער מלחמה האט ער חתונה געהאט בזיווג שני, און געהאט נאך צוויי זין. זיין ביאגראפיע איז געדריקט אין דעם ספר "צדיק מה פעל", ניו יארק תש"ס.
זיין עלצטער זון רבי יצחק אייזיק מנחם דינט ווי אדמו"ר פון גאלאנטא אין וויליאמסבורג. ער איז אן איידעם ביי הרב שמואל בוקסבוים, זון פון רבי יהושע בוקסבוים; זיין שווער האט אים געבעטן אויפנעמען די רביסטעווע מיטן נאמען גאלאנטא נאך זיין פאטער, דער גאלאנטער רב הי"ד.
זיין צווייטער זון, רבי דוד איז זיין ממלא מקום און דער היינטיגער בורשטינער רבי. ער איז אן איידעם ביי רבי משה אליקים בריעה כהנא פון ספינקא בני ברק.
אין יאר ה'תרי"א כ"ז שבט איז די יארצייט פון רבי מרדכי זיסקינד ב"ר יהודה לייבוש לאנדא רב פון בורשטין.
רעגירונג איז די אינסטיטוציע וואס באשטימט אלע דורכפירונגען אין א מדינה. די רעגירונג איז אחראי אויף די באַוואָפנטע מאַכטן ווי דער מיליטער, פאליציי א.א.וו. (וואס הייסט "די אויספירער אויטאריטעט"), און אין געוויסע דעמאקראטישע מדינות, (ווי צ.ב. מדינת ישראל) באשטימט זי אויך די געזעצן פון דער מדינה (וואס הייסט "געזעצגעבער אויטאריטעט")
אין א פארלאמענט-רעגירונג, שטייט די רעגירונג אונטער דעם פארלאמענט, אזוי אז אויב רוב פון די מיטגלידערס אינעם פארלאמענט שטעלן זיך קעגן דער רעגירונג, פאלט באלד די רעגירונג אונטער און דער פרעזידענט קלייבט אויס איינע פון די מיטגלידערס אין דעם פארלאמענט אויפשצוטעלן א נייע רעגירונג.
די רעגירונג קאנטראלירט פארשידענע טעטיקייטן, למשל האנדל, בילדונג און מעדיצין.
גרייווזענד באן סטאנציע () אויף דער נארד קענט ליניע באדינט דאס שטעטל גרייווזענד, צפון קענט, ענגלאנד.
דעם 10טן פעברואר 1845 איז די ערשטע באן געפארן קיין גרייווזענד, וואס איז דעמאלסט געווען א סוף־סטאנציע. אום 30סטן יולי 1845 האט מען פארלענגערט די אייזנבאן קיין "צפון קענט מזרח קנופ" אויף דער דרום־מזרח אייזנבאן, און פון דארט ווייטער קיין לאנדאן ברידזש.
דעצעמבער 2009 האט מען איינגעפירט הויך־גיך (HS1) קיין לאנדאן סט פאנקראס מיט גרויס דערפאלג.
די פעראנען זענען געווארן פארלענגערט צוצופאסן באנען מיט 12 וואגאנען.
הרב אברהם אלקנה כהנא-שפירא (גערופן דורך זיין תלמידים "רבי אברם"; י"ד אייר תרע"א - ט"ו תשרי תשס"ח) איז געווען דער הויפט רב פון ישראל אין די יארן תשמ"ג–תשנ"ג. ער האָט געדינט ווי אַ דיין אין דעם בית דין הגדול, און איז געווען ראש ישיבה פון מרכז הרב זינט דער טויט פון רבי צבי יהודה קוק אין תשמ"ב. ער איז געווען א הויפט רבנישער פיגור אין רעליגיעזן ציוניזם.
ער איז געבוירן געוואָרן אין ירושלים צו הרב שלמה זלמן כהנא-שפירא און זיין ווייב הענא רייזל (זאַקס). ער האט געלערנט אין דעם חדר פון דער עץ חיים ישיבה אין דער חורבה שול אין ירושלים, ביי רבי חיים מאן און רבי לייב רוחאמקין (שווער פון רבי שלמה זלמן אויערבאך). נאכהער האט ער געלערנט אין דער תפארת צבי ישיבה און אין דער חברונער ישיבה אונטער רבי משה מרדכי עפשטיין, און ביי רבי יחזקאל סרנא. אין זיינע יונגערע יארן האט ער זיך געהאלטן בקשר מיט חשובע רבנים ווי חזון אי"ש, הרב משה פיינשטיין, הרב צבי יהודה הכהן קוק און הרב איסר זלמן מעלצער, וואס ברענגט דעם קארעספאנדענץ מיט אים אין זיין ספר "אבן האזל".
הרב אברהם שפירא ער האט חתונה געהאט מיט מרת פנינה, טאכטער ​​פון רבי יעקב אלעזר הירשוביץ, שוועסטער פון הרב שלום נתן רענן, מנהל פון ישיבת מרכז הרב און איידעם פון הרב קוק (נפטר אין תשנ"ט). איידעם פון הרב אברהם יצחק הכהן קוק. די פּאָר האט געהאט פיר זין: שלמה זלמן, הרב בן ציון כהנא שפירא (מחבר ספר "פני אברהם" און ראש מכון הרצליה) און די צווילינג רבי יעקב אלעזר כהנא שפירא (וואס האבן, לויט זיין פאטער'ס צוואה, יורש געווען זיין ארט אין ראש הישיבה), און הרב שמואל צבי כהנא שפירא (וואס איז אויסגעוויילט געווארן לויט זיין פאטערס צוואה אלס ראש ישיבה).
די טשערי טאמאטע (״קארש-פאמידאר״) איז א סארט טאמאטע וועלכע וואקסט קליין. זי ווערט געניצט אלס א נאש און צו באצירן פרוכט און גרינצייג טעצער אזוי אויך ווערט זי אסאך געניצט אין סאלאטן. זי ווערט גערופן טשערי אלס איר נאנטע אויסזעהן צו א קארש (״טשערי״ אויף ענגליש).
טשערי טאמאטעס זענען געפלאנצט געווארן דורך די אינדיאנער אין דרום אמעריקע. ארגינעל איז דער טאמאטע געוויקס געוואקסן אזוי ווי קליינע בונדלעך און אויף א שטרענגל אזוי ווי טרויבן. אזוי פריה ווי אנהייב די ה' אלפים יארן האבן די אינדיאנער שוין געשפילט מיט די טאמאטעס און געפלאנצט אויף אסאך אנדערע אופנים וואס האבן געהאלפן פארוואנדלען די טאמאטע אין עטליכע גרייסן און קאלירן.
רבי אהרן טייטלבוים, באקאנט אלס נירבאטור רב, איז א גרויסער בעל מכשיר, ער פארפיגט מיט זיין הכשר איבער א גרויסע חלק פון חרדישע עסן פארבריקן וועלכע פאבריצירן אליינס עסן און אויך פארבריקן וואס ברענגען אריין עסנווארק פון כינע. צווישן די גרויסע פארבריקן צייטל זיך "מיעל מארט" די גרעסטע חרדישע שחיטה אין אמעריקע און אויך "בלו פענטרי" די פריוואטע לעבל עסנווארג פון "Bingo Wholesale", דער אמעריקאנישער צווייג פון דער ישראלישער פירמע "אושר עד".
רבי אהרן פאדערט פון אלע משגיחים אונטער זיין השגחה צו זיין אינטערנעט פריי אפילו נישט מיט א פילטער.
רבי נחום אפרים טייטלבוים, דער וואלאווער רב, גיבט זיך אפ מיט כשרות.
דער וואלאווע הכשר איז פון די גרעסטע הכשרים ביים חרדישן ציבור אין אמעריקע, צווישן די גרויסע פאבריקן וואס טראגן דעם וואלאווע הכשר ציילט זיך גפן און משפחה. "מהדרין" פון די גרעסטע פאבריצירער פון מילכיגע פראדוקטן פארן חרדישן ציבור אין ניו יארק האט זיך אפגעלאזט פון וואלאווע נאך א מחלוקה וועלכע איז געווארן באטיטלט אלס א כבוד פארמעסט און איז אריבער צו דעם הכשר פון מאגרוב.
רבי נחום אפרים איז א זון פון רבי אהרן, א זון פון רבי חנניה יו"ט ליפא, א זון פון רבי אהרן טייטלבוים, דער וואלאווער רב.
קלעצק (בעלאַרוסיש, רוסיש: Клецк;;) איז אַ שטאָט אין דער מינסקער גובערניע פון בעלאַרוס אויפן לאן טייך. די באַפעלקערונג פון דער שטאָט ציילט אָן בערך 11,237 מענטשן (2015).
די יידישע קהילה אין קלעצק ווערט ערשט דערמאנט אין 1522.
אין 1900 האבן געוואוינט דארט 3,415 יידן.
רבי משה עזריאל וואלדמאן איז געווען שטאטס רב פון בארשא 29 יאר.
רבי משה עזריאל איז געווען א מחותן מיט אסאך גרויסע רבי'ס און זיין ווייב חנה גאלנץ איז געווען א אייניקל פון רבי אריה לייביש ליפשיץ, דער ״אריה דבי אילעי״, אן איידעם פון ישמח משה.
רבי משה עזריאל איז געווארן רב אין בארשע נאך דער פטירה פון זיין טאטען רבי יעקב צבי וואלדמאן דער פריערדיגער בארשער רב.
רבי יעקב צבי ״הערש״ וואלדמאן (נפ׳ כ"ז אב תרמ"ג) איז געווען רב אין בארשא, אונגארן (היינט רומעניע).
קשר מיט מנהיגי הדור.
רבי יעקב צבי האט זיך געשריבן בריוון און שאלות ותשובות מיט די גרויסע לייבן אין זיינע צייטן ווי לדוגמא דער דברי חיים פון צאנז און דער ייטב לב פון סיגעט, און ער איז געווען א חבר מיטן קול ארי' פון בערעגסאז.
מערכות.
רבי יעקב צבי איז געווען א ריכטיגער אונגארישער רב מיט דעם וואס ער האט מקיים געווען ולא תגורו מפני איש, ער האט זיך געשטעלט מיט א פעסטקייט דארט ווי ער האט געהאלטן אז עס ווערט געטון מעשים קעגן דער תורה.
רבי יעקב הערש האט זיך אמאל אויסגעדריקט שארף קעגן דעם וואס די חסידים פון רבי מנחם מענדיל, דער ערשטער וויזשניצער רבי, האבן באטיטלט זייער רבי ר' מנחם מענדיל אלס משיח. רבי יעקב הערש האט געזאגט אז דאס איז כפירה און משיח שקר. די וויזשניצער חסידים האבן געעפנט א מערכה קעגן רבי יעקב הערש און זיי האבן אויסגערופן קעגן אים א חרם. דער צאנזער רב האט אפגעשיקט קיין בארשא א גאר שארפן בריוו צו די איינוואוינער פון בארשא אז זיי זאלן ח"ו נישט טשעפן דעם כבוד פון זייער רב ר' יעקב הערש.
אויך זענען פארהאן בריוון פון גדולי ישראל ווי זיי נעמען זיך אן פאר זיין כבוד נאכדעם וואס די ראשי הקהלה אין בארשא האבן גענוצט א האלב פארענדיגטע בנין אלס א ליים גריב קעגן דעם פסק הלכה פון רב אז מען טאר דאס נישט טון.
פטירתו.
רבי יעקב הערש האט אויסגעדינט זיינע יארן אלס רב אין בארשע ביז צו זיין פטירה און דערנאך האט די קהילה אויפגענועמן זיין זון רבי משה עזריאל וואלדמאן אלס ממלא מקומו און רב פון שטאט.
רבי יעקב צבי איז נפטר געווארן כ"ז אב תרמ"ג אין וויען ושם מקום מנחתו בשער 1
רבי יעקב ישראל עמדין (ט"ו סיון ה'תנ"ח, אלטאנא – ל' ניסן ה'תקל"ו), אויך באקאנט ווי יעב״ץ (יעקב עמדין בן צבי) אין געווען א רב און א גרויסער תלמיד חכם און מחבר פון ספרים (וואס ער האט אליין געדריקט).
ער איז געווען א זון פון רבי צבי אשכנזי (דער ״חכם צבי״).
רבי יעקב איז געווען אויסגערופן אלס א גאר שטארקער קנאי קעגן סיי וואס עס שמעקט פון משיחי שקר, רבי יעקב האט געפירט א פארביסענע מלחמה קעגן רבי יהונתן אייבעשיץ צוליב דעם וואס ער האט חושד געווען אז רבי יהונתן האט מחשבות זרות אין דעם ענין.
דער סידור היעב"ץ אדער סידור רבי יעקב עמדין איז געווארן שטארק אנגענומען ביי חסידים און אסאך האבן זיך באניצט בלויזן מיט דעם סידור.
רבי יעקב איז געבוירן געווארן אין אלטאנא (היינט אין דייטשלאנד) ט"ו סיוון ה'תנ"ח צו רבי צבי הירש אשכנזי, באקאנט ווי דער "חכם צבי".
אין יאר ה'תע"ו האט ער חתונה געהאט מיט רחל, טאכטער פון זיין רבי׳ן הרב מרדכי הכהן כ"ץ, בראדער רב, א זון פון הרב נפתלי כ"ץ - מחבר פון סמיכת חכמים, און האט געוואוינט אין ברעסלוי.
אין יאר תפ״ח איז ער געווארן רב פון עמדין, אבער נאך פיר יאר האט ער איבערגעלאזט זיין שטעלע.
בזיווג שלישי האט ער געהייראט זיין ניכטע א טאכטער פון זיין ברודער הרב אפרים אשכנזי.
ה – [https://www.rivkalevy.com/wp-content/uploads/2022/02/Rabbi-Yaakov-Emden-book-5-%D7%A9%D7%91%D7%99%D7%A8%D7%AA-%D7%9C%D7%95%D7%97%D7%95%D7%AA-%D7%94%D7%90%D7%95%D7%9F-Hamburg-Altona-1759.pdf שבירת לוחות האון]
ח – [https://www.rivkalevy.com/wp-content/uploads/2022/02/Rabbi-Yaakov-Emden-book-8-%D7%91%D7%99%D7%AA-%D7%99%D7%94%D7%95%D7%A0%D7%AA%D7%9F-%D7%94%D7%A1%D7%95%D7%A4%D7%A8-Hamburg-Altona-1763.pdf בית יהונתן הסופר]
יג – [https://www.rivkalevy.com/wp-content/uploads/2022/02/Rabbi-Yaakov-Emden-book-13-%D7%9E%D7%92%D7%99%D7%9C%D7%AA-%D7%A1%D7%A4%D7%A8-%D7%9E%D7%94%D7%93%D7%95%D7%A8%D7%AA-%D7%9B%D7%94%D7%A0%D7%90-%D7%A2%D7%9D-%D7%94%D7%92%D7%94%D7%95%D7%AA-%D7%95%D7%94%D7%95%D7%A1%D7%A4%D7%95%D7%AA-Warshawa-1897.pdf מגילת ספר – מהדורת כהנא עם הגהות והוספות]
גרשון גראָדסקי (ענגליש: "Gerold M. Grodsky", געב' ט"ו שבט תרפ"ז [לערך] /18טן יאנואר 1927,סאנט לואיס, מיזורי) איז אַן אַמעריקאַנער פּראָפֿעסאָר פֿון ביאָכעמיע, ביאָפֿיזיק, און מעדיצין אין קאַליפֿאָרניער אוניװערסיטעט, סאַן פֿראַנציסקא, װי אױך אַ דיאַבעט־פֿאָרשער און אַן ערפינדער. ער איז מערסטנס באַקאַנט פֿאַר זײַנע בײַטראָגן אױף דער הײַנטצײַטיקער קינסטלעכער אונטערמאָגן-דריז.
גרשון גראָדסקי איז געבױרן געװאָרן דעם 18טן יאנואר 1927 אין סנט לואיס, מיזורי. זײַן פֿאָטער, לואיס (לייב) גראָדסקי, איז אױך געבױרן געװאָרן אין מיזורי, װי אױך זײַן מוטער, גאלדי (פֿעלדאַקער) גראָדסקי. אינעם פֿריִערדיקן דור זײַנען די עלטערן געקומען קיין אַמעריקע פֿון באָראָמעל, אוקראַיִנע, און אַנדערע שטעטלעך אין רוסלאַנד און פּױלן.
לואיס גראָדסקי, האָבנדיק געדינט אין דער אַמעריקאַנער אַרמײ אַלס יונגער בחור בשעת דער ערשטער װעלט מלחמה, האָט װײַטער געפֿירט מיטן טאַטנס סאָדע־אײַנפֿלעשלענען קאָמפּאַניע אין סאנט לואיס.
גרשון אַלײן האט אַלס בחור אױך מיטגעהאָלפֿן אין דער אָנפֿירונג דער משפּחהס האַנדלשאַפֿט, און דערנאָך האָט אױך געדינט אינעם אַמעריקאַנישן מיליטער, אַלס אָפֿיציר אין אַמעריקאַנישן ים־פֿלאָט אין די 40-ער יאָרן. ער האָט געשטיגן אין ראנג אַזש צום הױפּט־לייטענאנט.
ער איז אַרײַנגעגאַנגען אין אילינויסער אוניװערסיטעט אין שטאָט אורבאַנאַ, און האָט דאָרט געקראָגן זײַן באַקאַלאַװער אין ביאָכעמיע אין 1947, און װײַטער זײַן מאַגיסטער אין ביאָכעמיע אין 1948. דערנאָך איז ער געגאַנגען אין קאַליפֿאָרניער אוניװערסיטעט, בערקלי, װוּ ער האָט געקראָגן זײַן דאָקטאָראַנט אין ביאָכעמיע אין 1955, און האָט געאַרבעט אַלס נאָך־דאָקטאָראַנט אין קײמברידזשער אוניװערסיטעט.
גראָדסקי האָט חתונה געהאַט מיט קיילא דין װאָלף און געהאַט צװײ טעכטער, אנדריא (דבורה) און דזשײמי.
אין 1955, נאָך זײַן נאָך־דאָקטאָראַנטישער אַרבעט, איז גראָדסקי געװאָרן אַ טייל פֿונעם פֿאַקולטעט פֿון ביאָכימיע אין קאַליפֿאָרניער אוניװערסיטעט, סאַן פֿראַנציסקא, און איז געװאָרן דער אַסאָציִיִרטער פֿאָרשונג־פֿירער פֿון דער אוניװערסיטעטס אָפּטײל פֿון מעטאַבאָלישער אױספֿאָרשונג, װאָס דער פֿירער דערפֿון איז געװען פּיטער פֿאָרשאַם. מיט דער גרופּע פֿון דער לאַבאָראַטאָריע האָט גראָדסקי איבער צענדליקע יאָרן אױסגעפֿאָרשט קריטישע פֿראַגעס װעגן די פּראָדוקציע, אײַנזאַמלונג, און אַרױסלאָז פֿון אינסולין בײַ דער אונטערמאָגן־דריז.
אין אָנהײב פֿון די 60-ער יאָרן האָבן גראָדסקי מיט זײַן לאַבאָראַטאָריע צום ערשטן מאָל אָפּגעשײדט די אונטערמאָגן־דריז פֿון אַ בעל־חי כּדי חוקר צו זײַן דערבײַ די אַרױסלאָז פֿון אינסולין. כּדי נאָך װײַטער צו פֿאַרשטײן די פֿאָרעמס פֿון דעם אַרױסלאָז האָבן גראָדסקי מיט דער לאַבאָראַטאָריע־מאַנשאַפֿט אין 1960 אינזשענירט די ערשטע אָפּגעזעצטע אימונאָ־פּראָבע ("precipitated immunoassay") אױף אינסולין. אין די 60-ער יאָרן האָט גראָדסקי אָנגעפֿירט װײַטערדיקע פֿאָרשונגען אין זײַן שפּראָצנדיקער טעאָריע װעגן דעם אַרױסלאָז פֿון אינסולין בײַ דער אונטערמאָגן דריז–אַז דאָס קומט אַרױס נישט אַלץ מיט אײן מאָל, נאָר מיט צװײ באַזונדערע סטאַדיעס–דורך עקספּערימענטן מיט אַ דורכגעטריפֿנער אונטערמאָגן-דריז ("perfused pancreas"), און אױסגעגעבן מערערע אַרטיקלען דעריבער.
אין 1970 האָט גראָדסקי אָנגעפֿירט מיט עטליכע פֿון די ערשטע פֿאָרשונגען װעגן דעם אַרױסלאָז פֿון אינסולין פֿון געמאַכטע אונטערמאָגן־דריז קעמערלעך, גערופֿענע װיספּעס ("islets"). ער האָט אױך בײַ זײ שטודירט די אױפֿפֿירונג פֿון אינסולין־אַרױסלאָז אין אָנבליק פֿון דער דאָזיקער טעאָריע.
השפּעה אױף דער קינסטלעכער אונטערמאָגן-דריז.
דורך אַלע די פֿאָרשונגען איז מען דערגאַנגען–װי גראָדסקי האָט דאָס משער געװען–אַז אינסולין װערט טאַקע אַרױסגעלאָזט מיט צװײ באַזונדערע כװאַליעס. האָט מען פֿונאַנדערגעשײדט „שנעלע“ און „פּאַמעלעכע“ כװאַליעס פֿונעם אַרױסלאָז פֿון אינסולין. דער באַדײַט פֿון יענער אַנטדעקונג האָט געשטעקט אין דעם, אַז מען קען נישט פֿאַרבײַטן דער אונטערמאָגן־דריזס אַרױסלאָז פֿון אינסולין סתּם מיט אײַנשרפּיצונגען, װײַל אַן אײַנשפּריצונג גיט אײַן דעם גאַנצן אינסולין אױף אײן שלאָג. האָט מען דערבײַ דערזען דאָס באַדערפֿעניש פֿאַר אַ מין קינסטלעכע אונטערמאָגן-דריז װאָס קען פּאָמפּעװען אינסולין אין גוף אַרײַן מיט אָפּגעזונדערטע שלעג. האָט גראָדסקיס אַנטדעקונג גרױס השפּעה געהאַט אױף דער אַנטװיקלונג פֿון דער קינסטלעכער אונטערמאָגן-דריז, װאָס גרגאָדסקי האָט אױך װײַטער געאַרבעט אױף דער פּעולה דערפֿון.
אַנדערע פֿאָרשונגען.
גראָדסקי האָט װײַטער געפֿאָרשט און אַרױסגעגעבן רעפֿעראַטן װעגן צאָלרײַכע טעמעס, פֿאַרבונדן מיט די גאָרמים, װירקנדיק אױף דעם אַרױסלאָז פֿון אינסולין, און מיט דער אײגנער װירקונג פֿון אינסולין אױף דער אַנטװיקלונג פֿון דיאַבעט. צװישן אַנדערע ענינים האָט גראָדסקי באַשריבן די ראָלע פֿונעם מעטאַבאָליזם פֿון גלוקאָזע אין דער אינדוקציע פֿונעם אַרױסלאָז פֿון אינסולין, אַרײַנגערעכנט דעם אױסשפּרירעװען פֿון בעטא־קעמערלעך אין דער אונטערמאָגן־דריז דורך גלוקאָזע ("beta cell glucose desensitization"); דער װירקונג פֿון רעאַקטיװע זױערשטאָף־זגאַלן ("reactive oxygen species") אין דיאַבעט; דער אָפּהענגיקײט פֿונעם אַרױסלאָז פֿון אינסולין אױף קאַלציום, און דער װירקונג פֿון אַספּאַרטיש־זײַערס און גלוטאַמיש־זײַערס אױף דער אײַנזאַמלונג פֿון אינסולין. אין 2002 האָט גראָדסקי אױסגעגעבן, מיט עירא גאָלדפֿײַן כו׳, אַ פֿאַרײניקטן היפּאָטעז פֿון דיאַבעט מסוג 2.
פּראָפֿעסיאָנעלע טעטיקײטן.
גראָדסקי האָט געדינט אַלס גאַסט־פּראָפֿעסאָר אין פּאַריזער אוניװערסיטעט „דידעראָט“ ("Paris 7") און אין גענפֿער אוניװערסיטעט ("University of Geneva"), און אַלס פֿאָרזיצער פֿון פֿאָרשונגען פֿון דער אַװיזיע־פֿאַרװאַלטונג פֿון דיאַבעט פֿאַר דער סעקרעטאַר פֿון געזונט אין די פֿאַרײניקטע שטאַטן.
גראָדסקי האָט אױסגעגעבן אַן ערך 225 װישנשאַפֿטלעכע אַטריקלען. ער האָט אױך געגרינדעט דעם זשורנאַל פֿון טעכנאָלאָגיע און טעראַפּעװטישן פֿון דיאַבעט ("Diabetes Technology and Therapeutics") און איז אַ רעדאַקטאָר אױך פֿונעם זשורנאַל פֿון װיסנשאַפֿט און טעכנאָלאָגיע שייך צו דיאַבעט („(The Journal of Diabetes Science and Technology (JDST“).
ער זיצט אױף די װיסנשאַפֿטלעכע אַװיזיע־פֿאַרװאַלטונגען פֿון דער פֿונדאַציע פֿון יוגנט־דיאַבעט ("Juvenile Diabetes Foundation") און דער פֿאַרמאַצעװטישער פֿירמע „BioMarker Pharmaceuticals“, צװישן אַנדערע, און אַרבעט נאָך אַלץ אין קאַליפֿאָרניער אוניװערסיטעט, סאַן פֿראַנציסקא, װוּ ער גיט עצות מכּוח דער טעכנאָלאָגיע פֿון שטאַם־קעמערלעך צום שאַפֿן אינסולין. ער איז דער אײנציקער טראָגער (און שאַפֿער) פֿון דער אוניװערסיטעטס אַ טיטל  „פּראָפֿעסאָר עמעריטירט – אַקטיװ.“
דער אוניווערסיטעט פון פענסילוועניע (ענגליש: "University of Pennsylvania"), באקאנט מיטן ביינאמען פען (Penn) אדער יו-פען (UPenn), איז א פריוואטער אמעריקאנישער אוניווערסיטעט אין דער שטאט פילאדעלפיע, פענסילוועניע. ער איז א מיטגליד אין דער  פליושטש-ליגע, און ווערט גערעכענט פאר איינער פון די בעסטע אוניווערסיטעטן אין דער וועלט. דער אוניווערסיטעט איז אנערקענט אלס דער ערשטער אין די פאראייניגטע שטאטן מיט שטודיעס פאר סיי אן ערשטן דיפלאם סיי א צווייטן דיפלאם, און ווי דער פערט-עלצטער אנשטאלט פאר העכערער בילדונג אין די פאראייניגטע שטאטן.
9 מיטגלידער פון דעם פאקולטעט אדער געוועזענע סטודענטן  פון דעם אוניווערסיטעט זענען באלוינט געווארן מיט א נאבעל פריז. דורך זיין לאנגער היסטאריע האט דער אוניווערסיטעט געהאט פיל אנגעזעענע גראדואנטן, צווישן זיי 13 ראש מלוכות (כולל צוויי פרעזידענטן פון די פאראייניגטע שטאטן, וואס איינער פון זיי איז דער היינטיגער פרעזידענט דאנאלד טראמפ), 3 ריכטער פון דעם העכסטן געריכט פון די פאראייניגטע שטאטן און ריכטער פון דעם העכסטן געריכט פון אנדערע לענדער, גרינדער פון טעכנאלאגיע פירמעס, און אינטערנאציאלע פינאנציעלע אינסטיטוציעס, פרעזידענטן פון אוניווערסיטעטן און 18 מיליארדערן.
איינע פון די פירענדע שולעס פון ביזנעס פארוואלטונג (MBA) איז ווארטאן, וואס געהערט צום אוניווערסיטעט פון פענסילוועניע.
די רעננה מערב באן סטאנציע איז א נייע פארשטאטישע פאסאזשירן באן סטאנציע פון ישראל באנען אויף דער שרון אייזנבאן און די צפון סוף־סטאנציע פון דער רעננה-באר שבע רוטע. זי געפינט זיך אינמיטן טראקט 531 צווישן די שטעט רעננה און הרצליה. די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 3טן יולי 2018; עס ווערט פלאנירט צו פארלענגערן די ליניע ביז הרצליה באן סטאנציע אין 2019.
צוויי באנען פארן ארויס יעדע שעה, און אין די שפיץ צייטן, דריי באנען א שעה.
די רעננה דרום באן סטאנציע איז א נייע פארשטאטישע פאסאזשירן באן סטאנציע פון ישראל באנען אויף דער שרון אייזנבאן און דער רעננה-באר שבע רוטע. זי געפינט זיך ביים קנופ פון טראקט 4 און טראקט 531, און באדינט רעננה, כפר סבא און דעם דרום שרון ראיאן. די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 3טן יולי 2018; עס ווערט פלאנירט צו פארלענגערן די ליניע ביז הרצליה באן סטאנציע אין 2019.
צוויי באנען פארן ארויס יעדע שעה אין ביידע ריכטונגען, און אין די שפיץ שעה׳ן, דריי באנען א שעה.
רבי משה בצלאל אלטער (אדר תרכ"ט, 1869 - כ"ג אלול תש"ב, אויגוסט 1942) איז געווען א זון פון דעם גערער רבי׳ן  דער ״שפת אמת״, און א ברודער פונעם רבי׳ן דער אמרי אמת. זיין ברודער האט אים באשטימט אין זיין צוואה צו ווערן דער יורש פון דער רעביסטעווע, און נאכדעם וואס דער אמרי אמת האט פארלאזט פוילן אין ת"ש איז ער געווען דער העכסטער פיגור אין גערער חסידות אין פוילן. ער איז אומגעקומען מיט כמעט זיין גאנצער משפחה ביי דער פארטיליקונג פון דער ווארשעווער געטא.
ער איז געבוירן געווארן אין שטעטל גער אין יאר תרכ"ט (1869) דער דריטער זון פונעם גערער רבי׳ן, דער "שפת אמת". ער איז געבוירן געווארן אין דער וואך פון פרשת ויקהל-פקודי און דערפאר האט אים זיין פאטער געגעבן די נעמען נאך משה רבנו און בצלאל בן אורי וואס ווערן דערמאנט אין דער סדרה.ער איז געווארן אן איידעם ביי זיין פעטער הרב שמעון חיים אלטער. זיין גאנצע לעבן האט ער געוואוינט אין גער וואו ער האט עוסק געווען אין לענרנען תורה. ער איז געווען באוואוסט ווי א פֿלייסיגער מתמיד און געווען בארעכענט איינער פון די גדולי תורה אין פוילן. נאך דער פטירה פון זיין פאטער דער שפת אמת איז ער געווארן א געטרייער חסיד פון זיין ברודער דעם אמרי אמת. ער איז געווען זיין ברודער׳ס רעכטע האנט און האט אים געהאלפן אין פירן דאס גרויסע גערער חסידות, און דער אמרי אמת האט אים באשטימט זיין יורש. אין זיין ערשטער צוואה וואס ער האט געשריבן אין יאר תרצ"ו (1936) האט ער געשריבן: "והנה העדה צריכה מנהיג..
אין יאר תרפ"ה (1925) האט ער באזוכט ארץ ישראל וואו ער האט געטראפן די גערער חסידים וואס האבן שוין אנגעהויבן זיך אריבערציען קיין ארץ ישראל אין יענער תקופה. אין תרצ"ז (1937) האט ער אליין געהאלטן ביי ארויפגיין וואוינען אין ארץ ישראל און האט שוין באקומען א צערטיפיקאט, אבער ער האט מוותר געווען און געגעבן צו זיין אייניקל.
ווען די צווייטע וועלט-מלחמה האט אויסגעבראכן איז ער אריבער צוזאמען מיט זיין ברודער דער "אמרי אמת" קיין ווארשע. נאכדעם וואס זיין ברודער האט פארלאזט פוילן אין 1940 איז ער געווארן דער ראש החברה פאר גערער חסידים אין גאנץ פוילן. רבי משה בצלאל מיט זיין ברודער רבי מנחם מענדל אלטער האבן פארזארגט אן אנשפאר און שטיץ פאר די יידן אין דער געטא. זיי האבן דערמוטיקט ווייטער לערנען תורה אין דער שווערער לעבנס־לאגע זיי ביי גערער חסידים סיי ביי אנדערע חסידים. אין א בריוו וואס רבי מנחם מענדל האט געשריבן, וואס איז געווארן פארשפרייט אין עטלעכע געטאס אין פוילן האט ער גערופן צו ארגאניזירן תורה שיעורים ברבים, און האט באמערקט אז ער האט זיך באראטן מיט זיין ברודער רבי משה בצלאל און זיי האב ביידע באשלאסן צו לערנען שיעורים ברבים. עס זענען געבליבן עטלעכע עדות׳ן וועגן זיין טעטיקייטן אין דער תקופה פונעם חורבן. ער האט גע׳פסק׳נט נישט מבטל זיין חתונות וואס מען האט שוין געהאט באשטימט. אויך איז פאראן עדות אז ער האט געשטיצט דעם איניציאטיוו פון די מאטיסאווצעס אז די יונגעלייט זאלן חתונה האבן, זאגנדיק אז דאס איז א מעלה אין אמונה און אז ס׳איז דא א מקור אין ש״ס אז די מצווה איז בייגעשטאנען די יידן אין מצרים.
מצבה פון יצחק מאיר אלטער, זון פון רבי משה בצלאל אלטער
רבי משה בצלאל האט געהאט פיר זין און פיר טעכטער.
די גערער ישיבה "תפארת משה בצלאל" אין רמות, ירושלים, איז גערופן אויף זיין נאמע.
א מגיד שיעור איז א תורה לערער פאר תלמידים אין א ישיבה.
א מגיד שיעור גיט געווענליך א שיעור אין די פארמיטאג שעה'ן פונעם טאג.
הייעם באן סטאנציע () אויף דער נארד קענט ליניע געפינט זיך 1 מייל צפון פונעם דארף הייעם, קענט, ענגלאנד.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 8טן פעברואר 1845.
סטרוד באן סטאנציע () באדינט דאס שטעטל סטרוד אין מעדוויי, ענגלאנד. די סטאנציע איז אויף דער נארד קענט ליניע און איז אויך א סויף־סטאנציע אויף דער מעדוויי טאל ליניע.
סטרוד סטאנציע האט זיך געענפנט דעם 18טן יוני 1856.
דעצעמבער 2009 האט מען איינגעפירט הויך־גיך באדינונגען (HS1) קיין לאנדאן סט פאנקראס מיט גרויס דערפאלג.
פרשת כי תצא איז די זעקסטע סדרה אין ספר דברים. די סדרה האט די מערסטע צאל מצוות פון אלע סדרות אין דער תורה.
מען לייענט פרשת כי תצא דעם צווייטן שבת פון חודש אלול,(דאס הייסט, ט' אלול, י"א אלול, י"ג אלול אדער י"ד אלול).
מען לייענט די הפטורה ״רני עקרה״ (ישעיה קאפיטל נ״ד), די פינפטע פון די זיבן הפטורות פון נחמה.
אין א יאר פון סארט בשז, גכז אדער הכז, לייענט מען פרשת ראה אום ראש חודש אלול און דעמאלסט לייענט מען די הפטורה פון שבת ראש חודש. דערפאר זענען רוב אשכנזים נוהג צו לייענען די הפטורה פון פרשת ראה (וואס איז א המשך פון דער הפטורה פון פרשת כי תצא) נאך דער הפטורה פון כי תצא כדי משלים זיין די זיבן הפטורות פון שבע דנחמתא.
רבי אברהם אביגדור נחום לאנדא (י"א שבט ה'תרע"ז, 3טן פעברואר 1917 - ט"ז אלול ה'תשס"א, 4טן סעפטעמבער 2001) איז געווען דער סטריקאווער רבי.
ער איז געבוירן געווארן אין פוילן, צו רויזא ביילא און רבי יעקב יצחק דן לאנדא, סטריקאווער רבי. ווען ער איז געווארן אלט 13 יאר איז ער אריין לערנען אין ישיבת חכמי לובלין. ווען די צווייטע וועלט-מלחמה האט אויסגעבראכן איז ער אנטלאפן אין ווילנע, וואו ער איז געבליבן עטלעכע חדשים צוזאמען מיט דעם בריסקער רב, הרב יצחק זאב סאלאווייטשיק.
אין יאר ה'תש"א (1941) איז ער ארויף קיין ארץ ישראל. זיינע עלטערן און נאך א סך פון זיין משפחה זענען אומגעקומען ביים חורבן. אין ה'תש"ו (1946) האט ער חתונה געהאט מיט חיה הדסה ווידיסלאווסקי, א טאכטער פון הרב מאיר ווידיסלאווסקי, אן אייניקל פונעם חידושי הרי"מ,  און גרינדער און מנהל פון די בית יעקב מוסדות אין חיפה. א שטיק צייט האט ער געוואוינט אין שערי חסד געגנט אין ירושלים און ער איז געווען פון די נאנטע תלמידים  פונעם בריסקער רב. אויך איז ער געווען נאנט צום טשעבינער רב, הרב דב בעריש וויידנפעלד, וואס האט געוואוינט גאנץ נאענט.
אין ה'תש"ח (1948) האבן די עלטערע סטריקעווער חסידים אים געקריינט דעם נעקסטן סטריקאווער רבי. ער האט הויפטקווארטירט דאס חסידות אין תל אביב. שפעטער האט מען אויפגעשטעלט נאך א בית מדרש אין בני ברק. אויסער די מוסדות איז געווען דער אלטער סטריקאווער בית מדרש אין ירושלים, וואס דער אלטער סטריקאווער רבי האט געגרינדעט ווען ער איז געווען אין ארץ ישראל.
במשך די יארן פון זיין רעביסטעווע האט ער זיך דערווייטערט פון רבישע אויפפירונגען. ער איז געווען מקורב צו רב אלעזר מנחם מן שך, אויך א תלמיד פונען בריסקער רב.
אין ה'תשמ"ו (1986) האט ער זיך געצויגן קיין בני ברק און האט דארטן אריבערגעפירט דעם הויפטקווארטיר פונעם חסידות. אין ה'תש"ן (1990) האט ער אויפגעשטעלט די "קול יעקב סטריקאוו" ישיבה, אויף זיין פאטער׳ס נאמען. פירן די ישיבה האבן זיינע איידעמעס: רבי משה שמואל שטערן - זון פון הרב יצחק יהודה שטערן, ביליצער רב, הרב ישעיהו פרענקל-תאומים - רב פון דעם קראקעווער בית מדרש אין בני ברק, און רבי דוד בראנדער - זון פון של רבי שלום בראנדער, וואס איז לאנגע יארן געווען דער בעלזער ראש ישיבה. אין ה'תשנ"ב (1992) האט מען געבויט א נייע שול אין ירושלים, מיט זיין עלטסן אייניקל רבי יעקב דן שטערן אלס רב.
ער איז נפטר געווארן ט"ז אלול ה'תשס"א, און באערדיגט אין הר המנוחות.
ער האט איבערגעלאזט דריי טעכטער. ער האט נישט איבערגעלאזט א קלארע צוואה ווער זאל זיין זיין ממלא מקום, און זיינע חסידים האבן זיך צעטיילט. רוב פון די חסידים האבן מקבל געווען אלס רבי זיין יונגערן איידעם רבי דוד בראנדער, און טייל האבן געקריינט זיין אייניקל רבי יעקב דן שטערן וואס פירט זיין חצר אין ירושלים.
הילצענע אנשפאר־קוליעס - קוליעס וואס מען ניצט עטלעגע וואכן ווען איינער ווידערהאלט זיך פון א פארוואונדונג.
קוליעס געמאכט פון א לייכטן אבער שטארקן מאטריאל, וואס זענען באשטימט צו ניצן געוויינלעך פאר א לענגערער צייט.
א קוליע איז א טעכנאלאגישע הילף פאר באוועגונג פון א מענטש. זי מאכט גרינגער פאר מענטשן וואס האבן שוועריקייט אין גיין, און צוליב דעפעקטיווקייט, קראנקייט אדער א וואונד איז שווער פאר זיי ניצן איינע אדער ביידע פון זייערע פיס. די פשוט׳סטע קוליע איז א הויכער שפאציר-שטעקן מיט א סיסטעם פון הענטלעך. על פי רוב האט די קוליע אויבן א שטיץ פאר דער ארעם, און אן ארט פאדעשווע פון א מאטריאל וואס טוט פארמיידן גליטשן.
דער איינגאס פון קאליפארניע (אויך גערופן ים פון קארטעס; און אויף שפאניש ווי "Mar de Cortés" אדער "Mar Bermejo" אדער "Golfo de California") איז א קערפער פון וואסער וואס געפינט זיך צווישן דעם באיא קאליפארניע האלבאינזל און דער יבשה פון מעקסיקע. ער איז ארומגענומען מיט די מעקסיקאנישן שטאַטן באיא קאליפארניע, באיא קאליפארניע סור, סאנארע און סינאלאע. מאפעס ניצן געוויינלעך דעם נאמען "איינגאס פון קאליפארניע" אבער די איינוואוינער פון דעם אומגעגנט ניצן דעם נאמען ״ים פון קארטעס״,נאך הערנאן קארטעס וואס האט אויסגעפארשט דעם בארטן.טייכן וואס פליסן אריין אין דעם איינגאס זענען די טייכן קאלאראדא, פוערטע, מאיא, סינאלאע, סאנארע און יאקי.
דער איינגאס פון קאליפארניע האט צוויי גרויסע אינזלען, איזלא אנגעל דע לא גארדיע און טיבוראן אינזל. אויך האט ער עטלעכע  קלענערע אינזלען.
אַנטיגוע און באַרבודע איז אַ סואווערענער שטאט אין די מערב אינדישע אינזלען, צפון אמעריקע, צווישן דעם קאראיבישן ים און דעם אטלאנטישן אקעאן. זי באשטייט פון צוויי גרעסערע אינזלען, אנטיגוע און בארבודע, און עטלעכע קלענערע אינזלען. די הױפּשטאָט און גרעסטער פארט איז סאנט דזשאנס.
אנטיגוע און בארבודע זענען א טייל פון דער קאמאנוועלט; דער ראש מלוכה איז קעניגין עליזאבעט די צווייטע, און איר פארשטייער אין די אינזלען איז דער אלגעמיינער גובערנאטאר. יעדע פינף יאר האלט מען וואלן פאר דעם הויז פון דעלעגאטן (מיט 17 מיטגלידער), און דער פרעמיער מיניסטער איז דער פירער פון דער גרעסטער פארטיי. דער סענאט האט אויך 17 מיטגלידער, וואס ווערן באשטימט דורכן אלגעמיינעם גובערנאטאר.
נאַגאַרדזשונע (אין דעוואנאגארי: नागार्जुन; האט געלעבט אומגעפער 250-150 צו דער ציווילער רעכענוג) איז געווען אן אינדישער פילאסאף, פון די מערסט איינפלוסער בודהיסטן אויסער גאוטאמא בודהא אליין.
נאגארדזשונע האט געגרינדעט די "מאדהיאמאקא" (מיטעלער וועג)  לערנסיסטעם אין מאהאיאנא בודהיזם (גרויסע קארעטע). מען זאגט אויף אים אויך אז ער איז פאראנטווארטלעך פאר דער אנטוויקלונג פון דער פילאסאפיע פון די פראדזשנאפאראמיטא סוטראס. ער האט געפירט די בודהיסטישן אוניווערסיטעט נאלאנדע.
מען ווייסט זייער ווייניג וועגן דעם לעבן פון נאגארדזשונג, ווייל די באריכטן וועגן אים זענען געשריבן געווארן אויף כינעזיש און טיבעטיש הונדערטער יארן נאך זיין טויט. טייל האלטן אז ער האט געשטאמט פון דרום אינדיע.
גד סַעַד (געב׳ 13טן אקטאבער 1964) איז א לעבאנעזיש־קאנאדישער פילאסאף פון א יידישער אפשטאמונג.
סעַד איז געבוירן אין 1964 אין ביירוט, לבנון, אין אַ יידישער משפּחה. זיין משפּחה האט זיך געצויגן קיין מאָנטרעאַל, קאַנאַדע, אין אקטאבער 1975 צו אַנטלויפן די לבנון ברודער־קריג און אַנטיסעמיטיזם. ער האט באקומען אַ דיפלאם אין וויסנשאַפֿט (מאטעמאטיק און קאָמפּיוטער וויסנשאַפֿט) און אַ MBA. פון מאַגיל אוניווערסיטעט, און אַ מ. ס. און אַ דאָקטאָראַט אין קאָרנעל אוניווערסיטעט.
פאָרשונג אַקטיוויטעטן.
סעד איז אַ פּראָפעסאָר פון מאַרקעטינג אין קאָנקאָרדיאַ אוניווערסיטעט זינט 1994. ער איז א רעדאַקטאָר פון דעם זשורנאַל "עוואָולושאַנערי פּסיכאָלאָגיע", און איז אַ קאָנסולטאַנט פֿאַר דעם צענטער פֿאַר אָנפרעג קאַנאַדע.
קבר פון הרב זעקל לייב ווארמזער
טהרה שטיבל פון דער מיכלשטאטער קהילה
רבי יצחק אריה ״זעקיל לייב״ וואָרמזער; דייטש: "Seckel Löb Wormser"; ‏ 1768, תקכ"ח – 13טן סעפטעמבער 1847, ג' תשרי תר"ח), גערופן דער מיכלשטאטער בעל שם, איז געווען א תלמיד חכם, רב, און א בעל שם.
זעקל לייב איז געבוירן געווארן אין מיכלשטאט אין דעם לאנד העסע (היינט דייטשלאנד) אין  ה'תקכ"ח (1768) צו זיינע עלטערן סורלה (נפטר אין 1791) און ר׳ מתתיהו (נפטר אין 1802), א יידישער סוחר אין מיכלשטאט, פון דער לוריא אשכנזי משפחה, א קרוב פון דעם מהרש"ל און דעם אר"י.
ראש השנה ה'תר"ח (1847) האט ער צוגעגרייט זיינע תלמידים צו זיין פטירה, און ער איז נפטר געווארן צומארגנס צום גדליה. אין 1940 הרסו הנאצים את מצבת קברו, ובשנת 1947 הקים נינו פרץ דרייפוס את המצבה מחדש.
סולאַוועסי (פריער באוואוסט מיטן נאמען צעליביז) איז איינער פון די פיר גרעסערע סונדא אינזלען פון  אינדאנעזיע, און געפינט זיך צווישן בארנעא און די מאלוקו אינזלען.
סולאוועסי איז דער וועלט׳ס עלפט-גרעסטער אינזל און באדעקט א שטח פון 174,600 ק״מ2. דער אינזל איז ארומגענומען מיט בארנעא צו מערב, די פיליפינען צו צפון, מאלוקו צו מזרח, און פלארעס און טימאר צו דרום. דער אינזל האט אן אינטערעסאנטע פארעם מיט פיר גרויסע האלב־אינזלען: דער סעמענאנדזשונג מינאהאסא; דער מזרח האבל־אינזל; דער דרום האלב־אינזל; און דער דרום־מזרח האלב־אינזל. דער צענטראלער טייל פונעם אינזל איז שטארק בערגיק, אזוי איז עס שווער צו גיין פון איין האלב־אינזל צום צווייטן, און די פארבינודנגען זענען בעסער דורכן ים פון דורך די גאסן.
כלאַנדידנא אדער כלאַנדודנא (וועלשיש: "Llandudno" ) איז א ים־באד, שטעטל און געמיינדע אין קאנואי גראפנשאפט בארא, וויילס, פלאצירט אויפן קרעאידין האלבאינזל, וואס שטעקט ארויס אינעם אירישן ים. אין דעם 2011 פאראייניגטן קעניגרייך צענזוס האט די געמיינדע געהאט א  באפעלקערונג פון 20,701.
כלאנדידנא ווערט גערופן די, "מלכה פון די וועלשישע בעדער", איז אצינד דער גרעסטער ים־באד אין וויילס. היסטאריש איז כלאנדידנא געווען א טייל פון דער קארנארוואנשיר גראפנשאפט.
דאס שטעטל איז נישט ווייט פון  דער צפון ווייל בארטן באנליניע וואס האט געעפנט ווי די טשעסטער און האליהעד אייזנבאן אין  1848. זי איז געווארן א טייל פון דער לאנדאן און צפון־מערבדיקער אייזנבאן אין 1859, און א טייל פון דער לאנדאן, מידלאנד און סקאטישער אייזנבאן אין 1923. כלאנדידנא איז ספעציעל געבויט ווי א מיטל-וויקטאריאנישע תקופה וואקאציע ציל און ווערט באדינט דורך א צווייג־ליניע געעפנט אין  1858 פון כלאנדידנא קנופ, מיט סטאנציעס ביי דעגאנואי און כלאנדידנא.
פערציג קאפיטלען פון מיין לעבן, איז א היימיש יידיש אויטאביאגראפיע ביכל; דאס צווייטע אפציעלע ביכל, געשריבן דורכ'ן טאלאנטפולער שרייבער און אקטיאר מנשה לוסטיג.
דאס ביכל איז זייער ציענד, און האט באקומען גאר גוטע רעאקציעס, ווערנדיג געשריבן און געלייענט מיט גאר נאטורליכע התרגשות און ערפארונג; שילדערנדיג - פערציג יאר פון לוסטיג'ס לעבן - פון יאר ה'תשל"ח ביז יאר ה'תשע"ח, אין זיין סביבה - שיכון סקווירא - און אויך לאנדאן, ווען ער האט דארט געוואוינט אינצווישנצייט.
דאס ביכל פארמאגט פערציג קאפיטלען, באגלייט מיט היסטאריע בילדער, און דערין איז איינגעהילט דאס אויספירליכע היסטאריע זיינע; פון אלץ קליין קינד, ביז'ן ווערן אנטדעקט אלץ וועלטליכע ארטיסט און אקטיאר.
און טאקע א ספעציעלע מקום פארנעמט אינעם ביכל, א לענגערן שילדערונג וועגן דעם אלוועלטליכן פילם מנשה, וואס איז געשפילט געווארן דורך עהם זעלבסט.
סוואנזי (ענגליש: "Swansea", וועלשיש: "Abertawe") איז א שטאָט און א גראפנשאפט אין דרום וויילס, אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך. די שטאט איז פלאצירט אויפן דרום-מערבדיקן בארטן פון וויילס, און האט א באפעלקערונג פון 232,600 באוואוינער. זי איז די צווייט גרעסטע שטאט אין וויילס לויט באפעלקערונג נאך קארדיף. ביים שפיץ פון דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע אינעם 19טן יארהונדערט, איז סוואנזי געווארן איינער פון די וויטיקסטע צענטערס פון קופער פאבריקאציע אין דער וועלט.
אין יאר 1768 איז א יידישע קהילה געגרינדעט געווארן אין סוואנזי.
טעקסט=פאנארמיש בילד פון סוואנזי בוכטע
ניופארט (;) איז די דריט־גרעסטע שטאָט אין וויילס, פאראייניגטע קעניגרייך. זי געפינט זיך אין דרום־מזרח וויילס, אין דעם מאנמאטשיר גראפנשאפט. ניופארט האט באקומען שטאָט סטאטוס אין 2002, און האט א באפעלקערונג פון 140,000 מענטשן.
אמאל איז ניופארט געווען א צענטער פון שטאל פראדוקציע.
ניופארט (;) איז א שטאָט אויפן טייך עלווי אין דענבישיר, וויילס, פאראייניגטע קעניגרייך. סט אסאף האט באקומען שטאָט סטאטוס אפיציעל אין 2012; ער האט א באפעלקערונג פון 3,355 מענטשן און איז די צווייט־קלענסטע שטאט אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך.
סט אסאף איז נישט ווייט פון די בארטן־שטעט רהיל, פרעסטאטין, אבערגעלע, קאלווין בע און כלאנדידנא.
הייווארדס היט באן סטאנציע () אויף דער ברייטאן הויפט-ליניע באדינט דאס שטעטל הייווארדס היט, מערב סאסעקס, אין דרום ענגלאנד. באנען וואס שטעלן זיך אפ אין דער סטאנציע זענען אפערירט דורך טעמזלינק און סאדערן.
די אריגינאלע סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 12טן יולי 1841 ווי א סוף־סטאנציע דורך דער לאנדאן און ברייטאן אייזנבאן. די פארלענגערונג קיין ברייטאן האט געעפנט אין סעפטעמבער 1841. אין 1846 האט זיך די אייזנבאן פירמע צונויפגעמישט מיט אנדערע אייזנבאן פירמעס צו ווערן די לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן.
דרומדיק.
די באנען קיין איסטבארן און ליטלהאמפטאן פארן צוזאמען קיין הייווארדס היט, וואו זיי שיידן זיך.
וויוולספֿילד באן סטאנציע () אויף דער ברייטאן הויפט-ליניע געפינט זיך אין צפון בערדזשעס היל, מערב סאסעקס, אין דרום ענגלאנד. באנען וואס שטעלן זיך אפ אין דער סטאנציע זענען אפערירט דורך טעמזלינק און סאדערן. דאס דארף וויוולספֿילד ליגט 3.7 ק״מ צפון־מזרח פון דער סטאנציע.
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 1טן אויגוסט 1886 מיטן נאמען קעמער קנופ. דעם 1טן יולי 1896 האט די סטאנציע באקומען דעם נאמען וויוולספֿילד.
זונטיק פארן אלע וויקטאריע-איסטבארן באנען ווייטער קיין אר.
דאקטער משה ״מאזי״ ראטשילד (שבט ה'תרפ"ט, 1929 - נפטר כ' תשרי ה'תשע"ט, 29סטן סעפטעמבער 2018) איז געווען א חרדישער רופא אין ישראל, דער גרינדער און פרעזידענט פון דעם מעיני הישועה שפיטאל אין בני ברק, און זיין ערשטער דירעקטאר.
ער איז געבוירן געווארן אין ציריך, שווייץ, צו יוסף ראטשילד, א פאבריקאנט וואס האט אימיגריים אין דער שווייץ פון דרום דייטשלאנד ביי דער ערשטער וועלט־מלחמה, און שרה, טאכטער פון הרב ערנסט ווייל. ער האט געלערנט אין דער תלמוד תורה אין ציריך, און שפעטער אין דער ישיבה פון הרב יצחק דוב קאפלמאן אין לוצערן, און דערנאך אין דער עץ חיים ישיבה אין מאנטרע.
ער האט שטודירט מעדיציען אין דעם ציריכער אוניווערסיטעט, אין פאריז און אין נאך ערטער. אין יאר 1960 האט ער האט ער חתונה געהאט מיט א יונגער פרוי פון ציריך, רויזא, טאכטער פון נתן לאנג.
ראטשילד איז געווען א באקאנטער מוהל.
בערדזשעס היל באן סטאנציע () אויף דער ברייטאן הויפט-ליניע באדינט דאס שטעטל בערדזשעס היל, מערב סאסעקס, אין דרום ענגלאנד. באנען וואס שטעלן זיך אפ אין דער סטאנציע זענען אפערירט דורך טעמזלינק און סאדערן.
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 21סטן סעפטעמבער 1841 דורך דער לאנדאן און ברייטאן אייזנבאן ווען זיי האבן געעפנט די פארלענגערונג קיין ברייטאן. אין 1846 האט זיך די אייזנבאן פירמע צונויפגעמישט מיט אנדערע אייזנבאן פירמעס צו ווערן די לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן.
זשוקעס אדער דזשוכעס ("Coleoptera") זענען די גרעסטע גרופע פֿון אינסעקטן. עס זענען דאָ בערך 400,000 באַשריבענע לעבעדיקע זגאלן זשוקעס: בערך 40% פֿון אַלע באַקאַנטע אינסעקטן. עס זענען דאָ 800,000 צו איין מיליאָן אָפּגעשאַצטע לעבעדיקע זגאלן. זשוקעס לעבן כמעט איבעראַל, אבער נישט אינעם אקעאן אדער ביי זייער קאַלטע פּלאַצן אזוי ווי אנטארקטיקע.
זשוקעס האבן דערגרייכט אַ זייער גרויסע פֿאַראייגענונג ראַדיאַציע אַנפֿאַנגס זייער היסטאָריע. די עוואָלוציע פֿון בליענדיקע פלאנצן האט געהאלפן צושאָקלען די פֿאַרשיידנערליי פֿון די זשוקעס. פֿיר פֿון די זעקס גרעסטע זשוק פֿאַמיליעס עסן געוויינטלעך בליענדיקע פלאנצן.
קערפער.
ענלעך מיט אַנדערע אינסעקטן, עס זענען דאָ דריי הויפט טיילן פֿון אַ זשוק'ס קערפער: דער קאָפּ, דער ברוסטקאַסטן און דער בויך. אויפֿן קאָפּ האבן די זשוקעס טאַפֿערס, אויגן און אַ מויל. די פֿיס און פֿליגלען פֿונעם זשוק זענען פֿאַרבונט צו דער ברוסטקאַסטן. געוויינטלעך, דער בויך פֿון אַ זשוק האט נישט ספּעציעלע דרויסנדיקע טיילן, אבער עס אַנטהאַלט דער זשוק'ס פֿאַרדייאונגס-קאַנאַל. ענלעך מיט אַנדערע אינסעקטן האבן זשקועס נישט קיין אינעווייניקע ביינער, אבער אָנשטאָט אַ שטייַפֿער דרויסנדיקער סקעלעט אויפֿן קערפער. דער דרויסנדיקער סקעלעט ווערט געמאַכט פֿון שטייַפֿע טעוועלעך פֿון כיטין.
אַ גליזשוק (אומבאַקאַנטער זגאל) אין מזרח קאַנאַדע - דאס אייבערשטע בילד איז פֿאָטאָגראַפֿירט געווארן מיט דער קאַמערע'ס בליץ און דאס אונטערשטן אָן.
גליזשוקן, גליווערעם אדער גליפֿונקען זענען אַ פֿאַמיליע זשוקעס מיטן נאָמען "Lampyridae". די דאָזיקע זשוקעס זענען באַזונדער ווייל די רוב פֿאַרמאָגן ביאָלומינעסענץ, די מעגלעכקייט צו מאַכן ליכט. אַ מאָל ווערן זיי גערופֿן "לייטענונג זשוקעס" אדער "וואַלד שטערן". עס זענען דאָ בערך 2,000 פֿאַרשידענע זגאלן, די רוב וועלכע זענען אױפֿטואיקן ביי נאַכט.
די דערוואַקסענער נוצן ליכט בליצן צו אַטראַקטירן פּאָרונגען. גליזשוק לאַרוועס מאַכן ליכט בליצן צו ווארנען פֿאַרציקערס פֿון זייער געשמאַק. אַ סאַך פֿאַרציקערס האַסן דער געשמאַק פֿון גליזשוק לאַרוועס.
אַ גליזשוק איז אַן אינסעקט, און דערפֿאַר האט אַ דרויסנדיקער סקעלעט און דריי קערפער טיילן. זייער ענלעך מיט אַ יערלעכע ציקאַדע, זייערע קערפערס ווערן געוויינטלעך ווייך, און זייערע פֿאָדערשטע פֿליגלען זענען אפֿט מער לעדער ווי פֿון אַנדערע זשוקעס.
אַ גליזשוק קען מען ברוין אדער שוואַרץ מיט געלע און רויטע צייכנס.
פֿונקציע.
אַלע גליזשוקן לייַכטן ווען זיי זענען לאַרוועס. ביאָלומינעסענץ האט אַ פֿאַרשידענע פֿונקציע אין גליזשוק לאַרווע ווי אין דערוואַקסענער. עס קוקט ווי אַ וואָרנונג צייכן צו פֿאַרציקערס, ווייל פֿילע גליזשוק לאַרווע פֿאַרמאָגן כעמיקאַלן וואס זענען איבל אדער גיפֿטיק.
דאָס ליכט פֿון דערוואַקסענע זשוקעס איז פֿריער געטראַכט געווארן צו ווערן באַנוצט פֿאַר ענלעכע וואָרנונג צילן, אבער אָט ווערט דער הויפט ציל געטראַכט צו ווערן פֿאַר זכר סעלעקציע. גליזשוקן זענען אַ קלאַסישער ביישפּיל פֿון אַ באַשעפֿעניש וואס נוצט ביאָלומינעסענץ פֿאַר סעקסואַלע סעלעקציע. זיי האבן אויפֿגעבויט אַ סאַך וועגן צו קאָמוניקירן זיך מיט פּאָרונגען אין פֿאַרלויבונגען: נאָכאַנאַנדיקע לייַכטונגען, צאַנקונגען און די באַניצונג פֿון כעמישע סיגנאַלן וואס זענען נישט פֿאַרבונדט מיט ליכט סיסטעמען.
נאַטירלעכע אומגעבונגען.
גליזשוקן לעבן אין טראָפּישע קלימאַטן אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן, לאַטיין אַמעריקע, די קאַריבישע אינזלען און דרום-מזרח אַסיע. זיי אויך לעבן מזרח צו די ראָקי בערג. גליזשוקן אפֿט לעבן אין נאַסלעכע געגנטן ווי רעגנוועלדער, טייַכלעך, זומפֿן, אָזערעס און בלעטער סטױגן. זיי קענען אויך לעבן אין פֿאַרטריקנטע געגנטן ווי הינטערהויפֿן און טשערעטס.
רוב די זגאלן לעבן אין זומפֿן אדער נאענט צו וואַסער, ווייל אַהין קענען זייערע לאַרוועס עסן מער ווי גענוג.
האסאקס באן סטאנציע () אויף דער ברייטאן הויפט-ליניע באדינט דאס דארף האסאקס, מערב סאסעקס, אין דרום ענגלאנד. באנען וואס שטעלן זיך אפ אין דער סטאנציע זענען אפערירט דורך טעמזלינק און סאדערן.
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 21סטן סעפטעמבער 1841 מיטן נאמען האסאקס גייט, דורך דער לאנדאן און ברייטאן אייזנבאן ווען זיי האבן געעפנט די פארלענגערונג קיין ברייטאן. אין 1846 האט זיך די אייזנבאן פירמע צונויפגעמישט מיט אנדערע אייזנבאן פירמעס צו ווערן די לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן. אין 1881 האט די סטאנציע באקומען דעם היינטיקן נאמען האסאקס.
פרעסטאן פאַרק באן סטאנציע () אויף דער ברייטאן הויפט-ליניע באדינט דעם געגנט פרעסטאן דארף און די צפונדיקע פארשטעט פון דער שטאט ברייטאן און האוו אין דרום ענגלאנד. באנען וואס שטעלן זיך אפ אין דער סטאנציע זענען אפערירט דורך טעמזלינק און סאדערן.
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 1טן נאוועמבער 1869 מיטן נאמען פרעסטאן, דורך דער לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן. אין 1879 האט מען פארגרעסערט די סטאנציע, וואס האט באקומען דעם היינטיקן נאמען פרעסטאן פאַרק דעם 1טן יולי.
ברייטאן באן סטאנציע () איז די דרום סוף־סטאנציע פון דער ברייטאן הויפט-ליניע אין דרום ענגלאנד זי איז די הויפט סטאנציע וואס באדינט די שטאט ברייטאן, מזרח סאסעקס. די סטאנציע ווערט באדינט דורך באנען אפערירט דורך סאדערן, טעמזלינק, גאטוויק עקספרעס און גרויס-מערבדיקער אייזנבאן.
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 11טן מיי 1840 דורך דער לאנדאן און ברייטאן אייזנבאן צו פארבינדן ברייטאן מיט שארהאם-אויפן-ים. אין 1841 האבן זיי פארבינדן ברייטאן מיט לאנדאן ברידזש קיין צפון און די גראפנשאפט־שטאט לואיס קיין מזרח. אין 1846 האט זיך די אייזנבאן פירמע צונויפגעמישט מיט אנדערע אייזנבאן פירמעס צו ווערן די לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן.
פעראנען אויסלייג.
די סטאנציע האט 8 פעראנען, נומערירט 1 צו 8 פון לינקס אויף רעכטס קוקנדיק פון דעם הויפט אריינגאנג. אלע פעראנען זענען גענוג לאנג פאר באנען מיט 12 וואגאנען.
בן-גוריון פֿליפֿעלד באַן סטאַנציע איז אן אונטערערדישע פאסאזשירן סטאנציע פון ישראל באנען וואס געפינט זיך ביים מערב אריינגאנג אין ירושלים. די סטאנציע איז געבויט געווארן ווי דער מזרח סוף-סטאנציע פון דער עלעקטרישע גיכבאנליניע קיין ירושלים. די סטאנציע איז צווישן בנייני האומה און דער ירושלים צענטראלע בוס סטאנציע, אונטער א טראם סטאנציע פון דער ירושלים לייכטע באן.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דעם 25סטן סעפטעמבער 2018. די פעראנען זענען 80 מעטער אונטער דער ערד און זענען פארבונדן דורך א טונעל מיט א גרויסן בריק איבער דעם ארזים טאל.
די סטאנציע איז פארבונדן מיט דער נאציאנאלע באן נעצווערק אבער נאר עלעקטרישע באנען באדינען די סטאנציע. דאס ערשטע יאר זענען די באנען געפארן נאר ביז. מוצאי שבת וישב תש״פ, א נאכט פאר חנוכה, האט אנגעהויבן די באדינונג אויף דער פארלענגערטער רוטע קיין. לויטן פלאן גייט מען פארלענגערן די ליניע נאך ווייטער קיין און.
פארלענגערן די אייזנבאן מזרח צום כותל.
לויט אן ערשטיגן פלאן פון ישראל באנען, וועט די אייזנבאן ווערן פארלענגערט אין דער מזרחדיקער ריכטונג, צו צוויי נייע סטאנציעס, אין צענטער פון דער שטאט און אונטער דעם כותל מערבי פלאץ. די ירושלים צענטראל באן סטאנציע וועט זיין פלאצירט טיף 50 מעטער אין געגנט פונעם דאווידקע סקווער.
רבי יצחק אבא ליכטנשטיין איז א ראש ישיבה אין תורה ודעת, ברוקלין, ניו יארק און רב פון קהילת בית אברהם, מאנסי, ניו יארק.
רבי יצחק איז א זון פון הרב ד״ר אהרן ליכטנשטיין, ראש ישיבה פון הר עציון ישיבה און ד״ר טובה ליכטנשטיין, א טאכטער פון הרב יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק. ער איז א תלמיד מובהק פון רבי משולם דוד הלוי סאלאווייטשיק.
ער האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון רבי חיים גראזאווסקי, זון פון רבי ראובן גראזאווסקי, ראש ישיבה פון תורה ודעת און בית מדרש עליון. ער איז געווען ראש ישיבה אין נתיב התורה, סטעטן איילאנד.
מרחשון תשע"ט איז ער געווארן באשטימט א ראש ישיבה אין תורה ודעת, ברוקלין, ניו יארק.
די מוין () איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאָט פון דעם שטאַט אייאווע אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
אין 2017, האט די מוין געהאט א געשאצטע באפעלקערונג פון 217,521.
מ'האט געגרינדעט די שטאט דעם 22סטן סעפטעמבער 1851.
דער פרינציפאליטעט פון אַסטוריאַס (אסטוריש: "Principáu d'Asturies", שפאניש: "Principado de Asturias") איז אן אויטאנאמישע געמיינדע אין צפון שפאניע.
אסטוריאס ליגט אויפן דרום בארטן פון דער בוכטע פון ביסקע (גערופן אין שפאניע "דער קאנטאברישער ים"). אסטוריאס גרענעצט קאנטאבריע צו מזרח, קאסטליע און לעאן צו דרום און גאליסיע צו מערב. ער באשטייט פון איין פראווינץ, דער פראווינץ פון אסטוריאס..
די הויפטשטאט פון אסטוריאס איז אוויעדא (Oviedo), און די צוויי אנדערע גרעסטע שטעט זענען כיכאן (Gijón) אויפן ים־בארטן און די אינדוסטריעלע שטאט אווילעס  (Avilés).
צוליב דער בערגישער טאפאגראפיע פון צפון שפאניע, איז אסטוריאס קיינמאל נישט געווארן איינגענומען דורך די מוסולמענער, און איז אויך געווארן דער קערן פון וואס די קריסטן זענען ארויסגעגאנגען ווידעראמאל איינצונעמען שפאניע  נאכדעם וואס דאס וויזיגאטישע קעניגרייך איז איינגעפאלן און די מוסולמענער האבן איבערגענומען שפאניע, איז דאס אסטוריאנישע קעניגרייך אויפגעשטעלט געווארן אין יאר 722.. אלפאנסא דער צווייטער, מלך אויף אסטוריאס צווישן די יארן 791–842, האט איינגענומען גאליסיע און דעם באסק פראווינץ, און האט פארברייטערט די גרענעצן פון דעם קעניגרייך ביז די טויערן פון ליסבאן. אין יענער תקופה האבן קארל  דער גרויסער און דער פויבסט אנערקענט אלפאנסא דער צווייטער ווי דער מלך פון אסטוריאס.
אין יאר 924 האט דאס קעניגרייך פון אסטוריאס געענדערט זיין נאמען צו דאס קעניגרייך פון לעאן, און אין יאר 1230 האט עס זיך פאראייניגט מיטן קעניגרייך פון קאסטיליע. אין יאר 1388 איז אסטוריאס געווארן אן אויטאנאמישער פראווינץ אין קאסטיליע מיט אן אייגענער רעגירונג.
יידן אין אסטוריאס.
יידן האבן געלעבט אין אסטוריאס זייט דער רוימישער תקופה ווען יידן זענען אנגעקומען אין דעם איבערישן האלבאינזל ביזן גירוש שפאניע, דער יידישער משפחה נאמען ״לוגאסי״ שטאטמט ווארשיינדליך פון דעם געגנט פון אסטוריאס.
בעהמען (גרין) אין היינטיגן טשעכיי.
בעהמען (פיהם) איז איינע פון די היסטארישע לענדער אין טשעכיי. זיין הויפטשטאט איז פראג.
נאך דער ערשטער וועלט־מלחמה איז בעהמען געווארן דער צענטער פונעם נייעם לאנד טשעכאסלאוואקיי, וואס האט באשטאנען בעהמען, מעהרן, עסטרייכישע שלעזיע, א טייל פון אויבערלאנד (היינטיקע סלאוואקיי), און קארפאטארוס.
מאַלייאיש (מאלייאיש: "Bahasa Melayu" بهاس ملايو) איז אן אויסטראנעזישע שפראך וואס מ'רעדט אין אינדאנעזיע, ברוניי, מאלייע און סינגאפור. 290 מיליאן מענטשן רעדן מאלייאיש, 77 מיליאן אלס מוטערשפראך.
די שפראך ווערט געשריבן מיטן גלחישן שריפט. אין ברוניי שרייבן טייל מאלייאיש מיט אראבישן שריפט.
היטשין ("Hitchin") איז א באן סטאנציע וואס באדינט דאס שטעטל היטשין אין הארטפארדשיר, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק און גרויס-נארדערן.
היטשין באן סטאנציע איז געווען איינע פון די ערשטע סטאנציעס אויף דעם דרום טייל פון דער גרויס נארדערן אייזנבאן וואס האט געעפנט אום 7טן אויגוסט 1850.
פעראן 1 ווערט באניצט פאר דרומדיקע באדינונגען (קיין לאנדאן און דרום ענגלאנד), און פעראן 2 פאר צפונדיקע באדינונגען (קיין קעמברידזש און פיטערבארא).
הרב לוי יצחק היילפרין (ה'תרצ"ד, 1933 - ט"ז חשוון ה'תשע"ט, 25סטן אקטאבער 2018) איז געווען א ירושאלמער רב, אן אויטאריטעט אין עניינים פון הלכה און טעכנאלאגיע. ער איז געווען איינער פון די גרינדער פון דעם "וויסנשאפט און טעכנאלאגיע אנשטאלט פאר הלכה" און זיין דירעקטאר.
ער איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו רב חנניה יוסף היילפרין א ליובאוויטשער חסיד און א זיבעטער דור צום בעל התניא, און זיין ווייב בריינא. ער האט געלערנט אין דער  סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק, און אין דער תורת אמת ישיבה אין ירושלים.
הרב היילפרין איז געווען אנגענומען ווי א מומחה אין דער טעכאנאלאגישער אנטוויקלונג פון הלכה, און האט מיטגעטיילט אין רעדאקטירן דעם ווערט "חשמל" (עלעקטריע) אין דער תלמודישע ענציקלאפעדיע. זיינע פסקי ההלכה אין די דאזיקע עניינים זענען פארעפנטלעך געווארן אין זיין שו״ת ספר, מעשה חוש"ב.
אין יאר 1968 האט ער געהאלפן אויפשטעלן דעם וויסנשאפטלעכן טעכנאלאגישען אנשטאלט פון שאלות אין הלכה אונטער פראפ' זאב לב.
הרב היילפרין האט געוואוינט אין דעם מקור ברוך פערטל אין ירושלים, ביז זיין פטירה מרחשון תשע״ט. זיין זון הרב אברהם משה איז דער רב פון קהל חסידים אין רמות, ירושלים, און ראב״ד פון דעם אונגוואר בית דין.
ראטשעסטער באן סטאנציע () אויף דער טשאטאם הויפט ליניע באדינט דאס שטעטל ראטשעסטער אין מעדוויי, ענגלאנד.
דעצעמבער 2015 האט זיך געעפנט א נייע סטאנציע אויף קארפארעשן סטריט, 500 מעטער מערב פון דער אריגינעלער סטאנציע, נענטער צום שטאט־צענטער און אירע היסטארישע געביידעס.
ראטשעסטער סטאנציע האט זיך געענפנט דעם 1טן מערץ 1892.
אום 13טן דעצעמבער 2015 האט מען געעפנט די נייע ראטשעסטער סטאנציע, מיט לאנגע פעראנען צוגעפאסט צו באנען מיט 12 וואגאנען.
טשאטהאם באן סטאנציע () אויף דער טשאטאם הויפט ליניע באדינט דאס שטעטל טשאטהאם אין מעדוויי, קענט, ענגלאנד.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדאיסטערן און, זייט דעם 20סטן מיי 2018, טעמזלינק.
טשאטהאם סטאנציע האט זיך געענפנט דעם 25סטן יאנואר 1858.
אין 1981 האט מען געעפנט א נייעם אריינגאנג.
די סיטי פון טשעלמספֿארד () איז א לאקאלע רעגירונג דיסטריקט אין עסעקס, ענגלאנד, וואס ווערט גערופן נאך איר הויפט יישוב, טשעלמספארד, די גראפנשאפט שטאט פון עסעקס. די סיטי פון טשעלמספארד האט באקומען דעם סטאטוס פון א שטאָט אין ענגלאנד דעם 1טן יוני 2012, ביים דימענט יובל פון עליזאבעט די צווייטע.
זי האט א באפֿעלקערונג פון 176,200. די טייכן טשעלמער און קאן קומען צוזאם אין דער שטאט צענטער.
לעטשווערט גארדן סיטי ("Letchworth Garden City") איז א באן סטאנציע וואס באדינט דאס שטעטל לעטשווערט אין הארטפארדשיר, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק און גרויס-נארדערן.
די ערשטע לעטשווערט גארדן סיטי באן סטאנציע איז געעפנט געווארן אין 1903 מיט א באגרענעצטער באדינונג, און האט באקומען א גאנצע פאסאזשירן באדינונג אום 15טן אפריל 1905. אין 1913 האט די היינטיקע סטאנציע זיך געעפנט אין א נייעם ארט.
פון 1937 ביז 1999 האט די סטאנציע געהייסן לעטשווערט.
אין דעצעמבער 2011 האט מען פארלענגערט די פעראנען פאר באנען מיט 12 וואגאנען.
אין די שפיץ שעה׳ן ווערט די סטאנציע באדינט דורך גרויס־נארדערן באנען צפון קיין באלדאק, קינגס לין אדער אילי, און דרום קיין לאנדאן קינגס קראס.
הגה"ק רבי ישעי' בנעט (נולד תקנ"ג, נפטר י"ט כסלו תרכ"ה) אבד"ק קאלוב ומחוז סאלבאטש, ומגדולי הרבנים אין אונגארן.
ער איז געווען א זון פון רבי מרדכי בנעט אבד"ק ניקאלשבורג, און אן איידעם ביי רבי אלעזר לעוו בן אריה לייב, פון פילץ, אבד"ק סאנטוב און מיקאלוש בעל שמן רוקח.
אנפאנג איז ער געווען רב אין נאחוד אין בעהמען, ובשנת תקפ"ד בערך איז ער נתמנה געווארן אלס רב אין מילזיץ (מילזוב) אין מעהרן, ובשנת ת"ר (1840) נהיה רבה של קאלוב ושל מחוז סאלבאטש בהונגריה.
געווען צווישן די ששת הרבנים שהגישו לפני המלך פראנץ יאזעף דער דריטער בקשה ליתן רשות לעשות קהילות יהדות ארטדאקסיע, אפגעטיילט פון די נעאלאגן, און זייער בקשה איז אנגענומען געווארען, און איז באקאנט אלץ די אונגארישע טיילונג.
בהספד עליו נזכר, כי היה לומד תורה אף כשיסורים תקפו עליו.
לקריאה נוספת.
בנעט, ישעיה
"שבות" איז די פליכט לויט דער הלכה זיך אפצוהיטן פון טון געוויסע זאכן שבת, וואס זענען נישט קיין טייל פון די ל"ט מלאכות פון שבת אדער פון די תולדות פון די דאזיקע מלאכות, נאר וואס די חכמים האבן מתקן געווען. דער דין פון א "שבות" קען כולל זיין צוויי סארטן זאכן: פעולות וואס זענען ענלעך צו מלאכות, און פעולות וואס דורך טון זיי קען מען קומען עובר צו זיין אויף א מלאכה וואס איז אסור פון דער תורה.
אחוץ פון שבתים, זענען די דינים פון שבות נוהג אויך ימים טובים און יום כיפור.
יאהאַן בערנולי (דייטש: "Johann Bernoulli";‏ 27סטן יולי 1667 – 1טן יאנואר 1748) איז געווען א שווייצער מאטעמאטיקער, פון דער באקאנטער בערנולי פאמיליע. ער איז באקאנט פאר זיינע ביישטייערונגען צום אינפיניטעזימאלן קאלקולוס.
יאהאן בערנולי איז געווען א ברודער פון יאקאב בערנולי און דער פאטער פון דניאל בערנולי און ניקאלאס בערנולי דער צווייטער. פון דער בערנולי משפחה זענען געקומען אכט מאטעמאטיקער אין דריי דורות. די משפחה האט געשטאמנט פון אנטווערפן אין בעלגיע, אבער די משפחה איז אנטלאפן פון דארטן צוליב די רדיפות דורך די קאטאליקן.
יאהאן איז געבוירן געווארן אין באזעל, דער צענטער זון פון א רייכן סוחר. אין אנהייב האט זיין פאטער געוואלט אז זיין זון זאל ווערן א סוחר ווי ער, אבער יאהאן איז נישט געווען קיין געלונגענער לערן-יינגל. אין יאר 1683 האט מען אריינגענומען בערנולי צו שטודירן מעדיצין אין דעם באזעל אוניווערסיטעט, וואו זיין ברודער, יאקאב בערנולי, וואס איז געווען 12 עלטער פון אים, איז געווען א פראפעסאר. ווען ער איז געווען דארט, האט יאהאן אויך געלערנט אין דער זעלבער צייט די דיפערנציאלן קאלקולוס ביי זיין ברודער. דערנאך האט יאהאן באקומען א שטעלע אין כראנינגען אוניווערסיטעט. אין יאר 1705 איז ער צוריק קיין באזעל נאך זיין ברודער׳ס טויט.
יאהאן איז געשטארבן אין יאר 1748 אין באזעל. אויף זיין קבר שטייט געשריבן אז ער איז געווען דער "ארכימעד פון זיין דור".
אברהם אהרן ראזנטאַל (1947, י"ז תשרי ה'תש"ח, – 9טן נאוועמבער 2018, א' כסלו ה'תשע"ט) איז געווען דער פארזיצער פון דער קריית יערים (טעלז־סטאן) לאקאלן ראט צווישן די יארן 1996–2018.
ער איז געבוירן געווארן אין ירושלים, און האט געלערנט אין דער  עץ חיים ישיבה. דערנאך האט ער געלערנט אין דער אמשינאווער ישיבה, וואו ער האט געלערנט ביי הרב שמואל אוירבאך.נאך זיין חתונה האט ער געוואוינט אין רחובות, וואו ער איז געווען דער העלפער פונעם שטאטס רב, הרב שלמה קוק. נאך דער פטירה פון הרב קוק האט ער געארבעט ווי א רעכענער אין דער עתירות מדע פירמע, א צווייג פן כור אינדוסטריעס. אויך האט ער געארבעט ווי א רעכענער אין דער מסורה תלמוד תורה, מכון ירושלים און נאך מוסדות. ווען מען האט אויפגעשטעלט קריית יערים אין דעם צווייטן העלפט פון די תש"ל יארן איז ער אריבער וואוינען דארט, און איז געווען פון די ערשטע איינוואוינער. אין יאר תשנ"ה איז ער באשטימט געווארן א מיטגליד אין דעם וועד פונעם יישוב, און האט געפירט דעם בילדונג אפטיילונג. אין יאר תשנ"ו איז ער געוויילט געווארן פארזיצער פון דעם ראט נאך ווען  דוד יפרח, דער פריערדיגער ראט־פארזיצער, האט רעזיגנירט, מיטן שטיץ פון דעם רב, הרב אריה שולמאן.
אין יאר 2013, נאך לאנגע יארן וואס עס זענען נישט געווען קיין וואלן אין דעם יישוב, האט קאנדידירט קעגן ראזנטאַל א נייע  רשימה מיטן נאמען "איחוד הקהילות למען טלזסטון" אונטער דוב באקשט, וואס האט געוואונען דריי זיצן אין דעם ראט.
איידער די וואלן וואס וואס זענען פארגעקומען אין 2018, האט דגל התורה פארגעשטעלט יצחק ראוויץ צו קאנדידירן פאר ראט־פארזיצער. דער שטאטס־רב, הרב אריה שולמאן, האט נישט געשטיצט ראזנטאַל. אפילו אַזוי, האט ראזנטאַל געזאָגט אז ער וועט לויפן אליין, מיט זיין פארטיי. ענדלעך, נאך משא ומתן פון דגל התורה אנטקעגן ראזנטאַל, האט מען באשלאסן א ראטאציע, אז ראוויץ וועט זיין א לייטענאַנט פון ראזנטאַל, און ראזנטאַל וועט איבערלאזן דעם אמט נאך א יאר, און נישט האלטן וואלן אין דעם יישוב. למעשה איז דאס נישט אויסגעפירט געווארן, ווייל ער איז נפטר געווארן ביי זיך אין שטוב א' כסלו תשע"ט (9טן נאוועמבער 2018) פון א הארץ אטאקע.
ראזנטאַל האט זיל געהאלטן פאר א סאדיגורער חסיד, נאכדעם וואס אין די תש"ל יארן האט ער געטראפן דעם רבי'ן, רבי אברהם יעקב פרידמאן. ער איז געווען געהייראט, מיט דריי קינדער.
משה ליאן (; געבוירן דעם תל אביב יפו ישראל בעברי כ"ו תשרי ה'תשכ"ב, בלועזי 6טן אקטאבער, 1961) איז א ישראלישער פאליטיקער און דער בירגערמייסטער פון ירושלים. ער איז פריער געווען א מיטגליד אין דעם ירושלים שטאטראט, אלגעמיינער דירעקטאר פון דעם פרעמיער מיניסטערס ביורא, פארזיצער פון ישראל באנען און פירער פון דעם ירושלים אנטוויקלונג אויטאריטעט.
אום 13טן נאוועמבער 2018 האט מען אים געוויילט בירגערמייסטער פון ירושלים; ער איז דער ערשטער ספרדישער בירגערמייסטער אין דער היסטאריע פון דער שטאט.
משה ליאן איז געבוירן געווארן אין גבעתיים, ישראל, צו זיין פאטעאר שלום ליאן און זיין מוטער חנה (צ'חלה) און האט געלערנט אין שולע אין דערבייאיגן תל אביב. ער האט געדינט אין צה״ל וואו ער איז געווען מיט די מיליטערישע רבנים, און האט געזונגען אין דער קאפעלע. פון צייט צו צייט דינט ער אלס בעל תפילה. ליאן האט גראדואירט מיט אן ערשטן דיפלאם אין עקאנאמיק און חשבון־פירעריי פון בר־אילן אוניווערסיטעט, און האט קוואליפיצירט ווי א חשבון־פירער אין 1990. זיין ברודער דאקטאר נסים ליאן איז א לעקטאר אין דעם דעפארטמענט פון סאציאלאגיע און אנטראפאלאגיע אין בר־אילן אוניווערסיטעט.
פובליקע קאריערע.
אין 1996, האט מען באשטימט ליאן פארוואלטונג־דירעקטאר פון דעם פרעמיער מיניסטערס ביורא פון בנימין נתניהו, ווי אויך זיין עקאנאמאק־עצה־געבער, ביז 1999.
פון 2003-2006 איז ער געווען פארזיצער פון ישראל באנען, נאכדעם וואס פריער האט ער געארבעט ביים פארטן און באנען אויטאריטעט.
אין 2008, האט מען אים באשטימט פארזיצער פון דעם ירושלים אנטוויקלונג אויטאריטעט.אין יולי 2014 איז ער געווארן פארזיצער פון דעם דירעקטאריום פון דעם מעיני הישועה מעדיצין־צענטער אין בני ברק.
אין 2013, האט ליאן געלאפן פאר בירגערמייסטער פון ירושלים און האט באקומען  45% פון די שטימען, אבער דער געוועזענער בירגערמייסטער ניר בארקאט האט אים געזיגט. דער ליכוד פארטיי האט באקומען איין מאנדאט און ער איז געווארן א מיטגליד פונעם  ירושלים שטאטראט.
דעם 25סטן מערץ 2018, האט ליאן געמאלדן אז ער וועט קאנדידירן פאר בירגערמייסטער אין די 2018 וואלן. פון די פיר קאנדידאטן האט ליאן באקומען 33%, און עופר בערקאוויטש האט באקומען 29%. לויט די וואלן געזעצן דארף א קאנדידאט פאר בירגערמייסטער באקומען מינדערסטן  40% פון די שטימען צו געווינען. דעם 13סטן נאוועמבער האט מען געהאלטן צווייטע וואלן, און ליאן האט געזיגט מיט 50.85% פון די שטימען קעגן 49.15% פאר בערקאוויטש.
פערזענלעך לעבן.
ליאן איז געהייראט צו סתוית, און האט פיר קינדער. ער וואוינט אין דער רחביה געגנט פון ירושלים.
די קאַראַאיבן זענען א ראיאן פון צפון אמעריקע וואס שליסט איין דעם קאראאיבישן ים, זיינע אינזלען  (טייל ארומגענומען דרוך קאראאיבישן ים און טייל וואס גרענעצן סיי דעם קאראאיבישן ים און סיי דעם צפון אטלאנטישן אקעאן) און די ארומיגע בארטנס. דער ראיאן איז דרום־מזרח פונעם איינגאס פון מעקסיקע און דעם צפון־אמעריקע יבשה, מזרח פון צענטראל־אמעריקע און צפון פון דרום־אמעריקע.
דער ראיאן באשטייט פון מער ווי  700 אינזלען, וויספעס, ריפֿן און קייען. די קאראאיבישע אינזלען, וואס זענען די גרעסערע אנטילן צו צפון און די קלענערע אנטילן צו דרום און מזרח (כולל די ליווארד אנטילן), זענען א טייל פון דער גרעסערער גרופע פון מערב־אינדישע אינזלען, וואס שליסט איין אויך דעם לוקאיאנישן ארכיפעלאג (וואס באשטייט פון די באהאמאס און די טורקס און קייקאס אינזלען).
דער נאמען פונעם געגנט שטאמט פון די קאריבן, אן עטנישע גרופע וואס האבן געוואוינט אין די קלענערע אנטילן און טייל פון דרום אמעריקע בשעת דעם שפאנישן אייננעם פון אמעריקע.
אין די אדמיניסטראטיווע אפטיילונגען פון פראנקרייך איז דער דעפארטמענט (, "דעפאַרטמאַ") איינער פון דריי ניוואען פון רעגירונג אונטערן נאציאנאלן ניווא. 96 דעפארטמענטן זענען אין מעטראפאליטאנעם פראנקרייך און פינעף זענען מעבר־לים דעפארטמענטן, וואס ווערן אויך קלאסיפיצירט ראיאנען. דעפארטמענטן ווערן ווייטער צעטיילט אין 334 אראנדיסמאנטן, וואס זענען אליין צעטיילט אין קאנטאנען.
יעדער דעפארטמענט ווערט געפירט דורך א געוויילטן דעפארטמענט־ראט ("conseil départemental" (איינצאל), "conseils départementaux" (מערצאל)). פון 1800 ביז אפריל 2015, האט מען זיין גערופן אלגעמיינע ראטן ("conseil général" (איינצאל), "conseils généraux" (מערצאל)). יעדער ראט האט א פרעזידענט. די הויפט פאראנטווארטליכקייטן זענען פארוואלטונג פון עטלעכע סאציאלע און פארזארג פענסיעס, אונטער־הויכשולע געביידעס, און לאקאלע גאסן און בוסן.
שאבאבניקים איז א ישראלישע קאמעדישע טעלעוויזיע פראגראם וועלכע טוט פארשפילן דאס ישיבה און דארמיטארי לעבן פון פיר חרדישע בחורים
דער פראגראם איז אנגעגאנגען דורכאויס די ווינטער מאנאטן פון ה'תשע"ח
שומיאַטש (;;) איז א שטאטישער יישוב אין סמאלענסקער גובערניע, רוסלאנד, 106 ק״מ דרום פון סמאלענסק.
יידן אין שומיאטש.
אין יאר 1900 האבן געוואוינט אין שומיאטש 2,523 יידן, וואס זענען געווען א מערהייט פון די איינוואוינער. אין דער סאוועטער תקופה צווישן די צוויי וועלט־מלחמות האט זיך פארקלענערט די צאל יידן אין דעם יישוב, און פאר דער צווייטער וועלט-מלחמה זענען געבליבן דארט עטלעכע 700 יידן, און ס׳איז געווען דארט א יידישע שולע.
דעם 1טן אויגוסט 1941, בשעת דער אפעראציע בארבאראסע, איז דאס שטעטל געווארן איינגענומען דורך די דייטשן; אין דעם ערשטן חודש האבן זיי שוין ארויפגעלייגט פארשידענע גזירות אויף די יידן, צווישן זיי די פליכט צו טראגן געלע לאטעס, און אויספירן צוואנג ארבעט, אין דער זעלבער צייט האבן זיי דערמארדעט די עלטערע יידן, נאך זאגן זיי אז מען פירט זיי צו א סאנאטאריע.
אין אקטאבער 1941 האבן זיי קאנצענטרירט צווישן 400 און 500 יידן וואס זענען געבליבן דארט אין א געטא. דעם 17טן און 18טן נאוועמבער 1941 האבן די דייטשן דערמארדעט אלע באוואוינער פון דער געטא.
הרב צבי יהודה עדלשטיין האט געדינט ווי שטאטס־רב; שפעטער איז ער געווארן רב פון רמת השרון. זיינע צוויי זין זענען געבוירן אין דעם יישוב, יעקב, זיין נאכפאלגער אלס רב פון רמת השרון, און גרשון, איינער פון די פאנאוועזשער ראשי ישיבות.
קראלי באן סטאנציע () באדינט דאס שטעטל קראלי, מערב סאסעקס, אין דרום ענגלאנד. די אייזנבאן-פירמעס וואס אפערירן באנען צו און פון דער סטאנציע זענען סאדערן און טעמזלינק. די סטאנציע איז די לעצטע סטאנציע אויף דער ארון טאל ליניע בעפאר זי באהעפט זיך מיט דער ברייטאן הויפטליניע.
די אריגינעלע סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 14טן פעברואר 1848 דורך דער לאנדאן און ברייטאן אייזנבאן, וואס האט זיך צונויפגעמישט מיט אנדערע אייזנבאן פירמעס אין 1846 צו ווערן די לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן. מיט דער אנטוויקלונג פון קראלי איז די סטאנציע געווארן צו קליין אין די 1960ער יארן. אום 28סטן יולי 1968 האט מען געעפנט די היינטיגע סטאנציע מזרח פון דער אלטער סטאנציע.
יעדן אין דער פרי פארן זעקס באנען פון הארשאם קיין (נאר אין דער דאזיקער ריכטונג)
הרב יוסף דוד זינצהיים (פראנצויזיש: "David Sintzheim" ‏ה'תק"ה, 1745 - ז' כסלו ה'תקע"ג, 11טן נאוועמבער 1812 ער איז געווען דער ערשטער הויפט־רב פון פראנקרייך אין דעם קאנסיסטואר, א נייער אנטשטאלט אויפגעשטעלט דורך נאפאלעאן אין 1808 כדי צו ארגאניזירן די טעטיקייטן פון דער יידישער רעליגיע אין פראנקרייך. ער ווערט גערופן דער "יד דוד" אויפן נאמןע פון זיין ספר.
פירן א זיצונג פונעם סנהדרין אין פאריז
ער איז געבוירן געווארן אין טריער (היינט אין ריינלאנד-פאלץ, דייטשלאנד), צום שטאט׳ס רב, הרב יצחק איציק זינצהיים, ביי וועמען ער האט געלערנט. אין 1762 האט זיין פאטער באקומען א רבנות שטעלע אין עלזאס און די משפחה האט אריבערגעצויגן קיין נידערנהיים. ער האט חתונה געהאט אין  1765 מיט אסתר בער, שוועסטער פונעם פרנס פון דער יידישער קהילה אין עלזאס, סערף בער. נאך דער חתונה האט ער זיך געצויגן צו וואוינען נאנט צו זיין שוואגער אין בישהיים, און ער האט זיך אוועקגעשטעלט לערנען תורה, און פרנסה האט ער געהאט פון די רווחים פון די אינוועסטריונגען אין זיין שוואגער׳ס געשעפטן. אין יאר 1786 האט סערף בער געעפנט א ישיבה אין דעם שטעטל, און האט באשטימט הרב זינצהיים ראש ישיבה. די ישיבה האט זיך אנגעפירט ביז דער תקופה פון דער פראנצויזישער רעוואלוציע, ווען די  משפחה האט פארלוירן א גרויסן טייל פון זייערע פארמעגן און מען האט צוגעמאכט די ישיבה.
שפעטער אין דער תקופה פון דער הערשאפט פון טעראר האט הרב זינצהיים געדארפט אנטלויפן מיט זיין משפחה אין דער שווייץ. נאכדעם איז ער צוריקגעקומען אין עלזאס און איז געווארן דער ערשטער רב פון דער נייער קהילה אין שטראסבורג, וואו פריער איז געווען אסור פאר יידן צו וואוינען זייט דעם סוף פונעם 14טן יארהונדערט.
ער איז נפטר געווארן ז׳ כסלו תקע״ג (11טן נאוועמבער 1812), און מען האט אים באגראבן אין דעם פער לאשעז בית החיים אין פאריז.
אייפֿילד באן סטאנציע () באדינט די געגנטן אייפֿילד און גאסאפס גרין אין קראלי, מערב סאסעקס, ענגלאנד. די אייזנבאן-פירמעס וואס אפערירן באנען צו און פון דער סטאנציע זענען סאדערן און טעמזלינק.
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 1טן יוני 1907 ווי לייאנס קראסינג האלט. אין 1930 האט די סטאנציע באקומען דעם היינטיקן נאמען אייפֿילד סטאנציע
סאדערן אפערירט א באגרענעצטע באדינונג אין די שפיץ שעה׳ן.
אַנאַ מאַרגאָלין איז דער פּעננאָמען פֿון רויזע האַרנינג לעבנסבוים (1887–1952), אַ יִידיש־שפּראַך שרײַבערין.
אַנאַ מאַרגאָלין איז געבוירן געװאָרן אין בריסק, רוסלענדישע אימפעריע (היינט בעלאַרוס) אין 1887 צו מנחם לעבנסבוים און זיין ווייב דבורה לאה (ראזנבלום). איר טאַטע איז געווען אַ חסיד און שפּעטער אַ משכיל און ציוניסט, אַנאַ האָט זיך געלערנט וועלטליכע שטודיעס און העברעיש. זי איז צום ערשטן מאָל געקומען קיין ניו־יאָרק אין 1906 און האָט געוואוינט דאָרטן נאָך 1913. דאָרטן האָט זי געשריבן דאָס רוב פֿון איר פּאָעזיע.אַנאַ מאַרגאָלין איז געװען פֿאַרבונדן סײַ מיט דער פּאָעט גרופּע ″די יונגע″ און סײַ מיט די אַנדערע פּאָעטן אין ניו־יאָרק, ″אין זיך″.
אין איר לעבן איז אַרויסגעקומען נאָר איין בוך פון אירע לידער, װאָס הייסט סתם ″לידער″ (1929). אין 2008 האט שירלי קומאָװע איבערגעזעצט אויף ענגליש אַלע אירע פּאָעזיע אין אַ נײַע בוך, ″Drunk from the Bitter Truth″ װאָס האָט אַלע לידער פֿון ″לידער″ און נאָך לידער װאָס זײַנען געװען קיינמאָל נישט ארויסגעגעבן.
איר דריטער מאן איז געווען ראובן אייזלאנד.
אַנאַ מאַרגאָלין איז געשטאָרבן אין ניו־יאָרק אין 1952.
סעלין מאַרי קלאדעט דיאן (; געבוירן דעם 30סטן מערץ 1968) איז א קאנאדישע זינגערין. זי האָט געוואונען דעם 1988 אייראָוויזיאָן געזאַנג קאָנקורס אלס פארטרעטער פון דער שווייץ.
זי הייסט איינע פון די בעסטע זינגער אויפ'ן וועלט - אינעם היינטיגן גענעראציע.
אַבבאַ () איז א שוועדישע פאפ מוזיק טרופע פון שטאקהאלם. זיי האבן באפרייט א סאך שלאגערס אין די 1970ער און די ערשטע 1980ער יארן, און האבן באקומען די גרעסטע קאמערציעלע הצלחה פאר א פאפ טרופע אין די 1970ער. דער נאמען "אבבא" שטאמט פון די ראשי תיבות פון די מיטגלידער'ס נעמען: אַניעטאַ פֿעלטסקאָג, ביאָרן אולוועוס, בעני אַנדערסאָן און אַני-פֿריד לינגסטאַד.
אבבא זענען געווארן זייער פאפולער נאך זיי האבן געוואונען דעם אייראָוויזיע געזאַנג קאָנקורס אין 1974. צווישן זייערע שלאגערס זענען געווען "Dancing Queen", "SOS", "Money, Money, Money", "Mamma Mia" און "Waterloo". רוב די לידער זענען געשריבן געווארן דורך אולוועוס און אנדערסאן.
כאטש אז די טרופע איז איידער אפגעשיידט אין 1982 איז איר מוזיק פאפולער ביז היינט. עס ווערט באנוצט אין פילמען אזוי ווי די אויסטראלישע פילמען "די אוואנטורעס פון פריסיליע, קעניגין פונעם מדבר" און "מאַריעל'ס חתונה". די טעאטער פארשטעלונג "!Mamma Mia" איז באזירט געווארן אויף זייער מוזיק, און איז דערנאך אַדאַפטירט געווארן אלס א פילם אין 2008 מיט א המשך פון 2018 מיטן נאמען "Mamma Mia! Here We Go Again".
בילבאַא (שפאניש: "Bilbao"; באסקיש: "Bilbo") איז א שטאָט אין צפון שפאניע, די מערסטע באפעלקערטע שטאט אין דעם ביסקע פראווינץ און אין גאנץ באסקלאנד, און די צענט גרעסטע שטאט אין שפאניע, מיט א באפעלקערונג פון 345,141 אין 2015.
די שטאט געפינט זיך אויפן בילבאא עסטואר, 15 ק״מ פון דער בוכטע פון ביסקע. בילבאא האט אן ערשט־קלאסיקער פארט וואס איז פון די פינף בעסטע אין שפאניע.
שמירה איז די קאנצעפט פון וואַכן, אויפ'פּאַסן און היטן; נאר עס איז פארהאן עטליכע סארט שמירה'ס אינעם יודישער טראדיציע באזונדער.
- דאס אלעס איז צוליב דעם מיסטישער אורזאך, אז די חיצונים - די נישט גוטע דאמינישע גייסטער - זאלן זיך נישט אנטשעפענען.
דאן איז דא די טערמין פון 'שמירה' אלץ דער געדאנק פון זיכערהייט, ווי א שטייגער צו היטן פון גניבה, רויבער, צו טעראר.
דזשילינגהאם באן סטאנציע () אויף דער טשאטאם הויפט ליניע באדינט דאס שטעטל דזשילינגהאם אין מעדוויי, קענט, ענגלאנד.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדאיסטערן און, זייט דעם 20סטן מיי 2018, אויך דורך טעמזלינק. די סטאנציע האט א פאסאזשירן ליפט פון דעם אריינגאנג צו די פעראנען.
דזשילינגהאם סטאנציע האט זיך געענפנט יולי 1858 מיטן נאמען ניי בראמפטאן, און האט באקומען איר היינטיגן נאמען אום 1טן אקטאבער 1912.
ריינהאם באן סטאנציע () אויף דער טשאטאם הויפט ליניע באדינט דאס שטעטל ריינהאם אין מעדוויי, קענט, ענגלאנד.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדאיסטערן און, זייט דעם 20סטן מיי 2018, איז א סוף סטאנציע אויף איינער פון די טעמזלינק רוטעס.
ריינהאם סטאנציע האט זיך געענפנט אום 25סטן יאנואר 1858 מיטן נאמען ריינהאם און ניואינגטאן, און האט באקומען איר היינטיגן נאמען אום 1טן אויגוסט 1862.
לין כהן (; 10 אויגוסט 1933 �– 14 פעברואר 2020), א יידישע אמעריקאנער אקטריסע. באקאנט פֿאַר'ן פאָרשפילן די ראלע פון 'מאַגדאַ' אין די HBO סעריע 'סעקס אין די סיטי' 2008 פילם המשך, און 'מאַגס' אין ". "זי האָט אויך געשפילט די ריכטער עליזאַבעט עטלעכע מאָל אויף" געזעץ און סדר" "."
זי איז געבוירן אין קענזעס סיטי, מיזורי, און איז יידיש.
שמירה (ענגליש: "The Vigil") איז א אמעריקאנער כשר'ער שוידער פילם, אויף ענגליש און א טייל אין יידיש, געשפילט דורך פראפעסיאנעלע אקטיארן.
א געשיכטע וועגן א מזיק וואס האט געשוועבט אינעם שטוב פון א עלטערע פארפאלק - מלחמה איבערלעבער; ווען דער אלטער איז געשטארבן, האט דער רב געצאלט פאר א יונגער אויסווארף, אז ער זאל היטן - ווי די הלכה פארלאנגט - אויפ'ן טויט'ן קערפער. און דער קאַמף צווישן רעאליטעט און אילוזיע, וואס ס'האט זיך דארט אפגעשפילט איבער'ן נאכט, איז א אויספירליכע צאפעל'דיגע געשיכטע.
דער פילם איז געשריבן און רעזשיסירט דורך קיט טאמאס, און פראדוצירט דורך דעני פֿינקלמאַן - דירעקטאר פונעם 'ספּאַרקס-נעקסט' פילעם פּראָדוקציע פירמע.
אום דעצעמבער 2019 איז די ווידזשעל אויפגעשפילט געווארן צום ערשטן מאל, אין דער טאראנטא אינטערנאציאנאלער פילם-פעסטיוואל, שפעטער אינעם 'אינטערנאַציאָנאַלע פאַנטאַסטיש פילם פעסטיוואַל - אין געראַרדמער פראנקרייך, און אום מרץ 2020 אין סאַוט-ביי-סאַוטוועסט פעסטיוואל אין אסטין טעקסאס.
צוליב דעם קאראנאווירוס אויסברוך, איז אביסל פארשפעטיגט געווארן די צייט פלאן, און אום יולי 2020 האט ער געשפילט אין עטליכע לענדער אין אייראפע; אין גרויסבריטאניע, אין פראנקרייך, אין דייטשלאנד. אום 26סטן פעברואר 2021, וועט ער שפילן אין די פאראייניגטע שטאטן.
אי"ה ביי דיר () איז א סעריע פון פינעף עפיזאדן פילם, אין ענגליש, וועגן דער טעמע פון ראנדקעווען און שידוכים, וואס איז זייער קאמיש און נאטורליך אפגעשפילט, דורך יונגע אקטיארן.
דער פילם איז רעזשיסירט דורך לאה גאטפריד, און ארויסגעשטעלט אין פינעף עפיזאדן אויף יוטוב קאנאל.
דעיוו דעוויס (Dave Davis) (געבוירן 1989) איז אַן אמעריקאנער עקראן אַקטיאָר, פון לאס אנדזשעלעס.
ער איז געבוירן אין פרינסטאן ניו דזשערסי, אין אַ ייִדישע משפּחה, און אויפגעוואקסן אין ניו אָרלעאַנס. ער האט גראַדטואירט אין 2007, און באקומען א בעטשלער דעגרי אויף פיין-אַרט אין טעאַטער, פון טולעין אוניווערסיטעט אין 2011, און ביים ענדיגן זיין לערע האט ער געשפילט אינעם פילם 'דאָס איז אונדזער יוגנט', פונעם פילם דירעקטאר - קעניט לאָנערגאַן.
דייוויס האט שוין אנגעהויבן זיין קאַריערע אלץ קינד, שפילנדיג פינף יאר אין א רייהע, אינעם 'ניו אָרלעאַנס שייקספּיר פעסטיוואַל', ביז'ן גרייכן צו שפילן זיין אויסרימטע ראלע אינעם האמלעט שפיל אין יאר 2012.
שפּעטער האט ער באַשלאָסן צו שפילן אויף פילם, ווי ער האט געשפילט אויף א רייהע ארגינעלע פילמען פאר MTV און Syfy קאנאל, אַרייַנגערעכנט גאויסט שאַרק, רעד קלאווער, אָזאַרק שאַרקס, און נאך אנדערע. אויך האט ער אנטייל גענומען אין די פילמען; "טרו דעטעקטיוו", "די וואקינג דעט", "די ביג שארט", "לאָגאַן" און נאך.
אין יאר 2015 האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין לאס אנדזשעלעס, אוואו ער ארבעט אלץ אקטיאר פאר אסאך פילמען.
ער האט געוואונען דעם 'ספעשל דזשורי פרייז' אינעם נאשוויל פילם פעסטיוואל אווארד, פאר'ן שפילן אינעם פילם "באָמב סיטי".
דייוויס איז אַ מיטגליד פון א קאָמעדיע גרופע, וואס געבן ארויס קורץ פילמען און מוזיק ווידיאוס.
צדיקת () איז א צויבער רעאַליסטישער פינצטער-קאָמעדיע קורץ-פילם, אין יידיש; וועגן טויט, מיסטיק און מעטאַפיזיק, אינעם שאטען פון פרויערישער אייגענער האר; אינעם חסידישן ברוקלין.
דער פילם איז רעזשיסירט דורך עמילי טשיגער.
דעני פֿינקלמאַן () איז א ארטאדאקסיש-יידישער פילם דירעקטאר, און פירער פון דער 'ספּאַרקס-נעקסט' פילם פּראָדוקציע פירמע.
זייענדיג א היימישער פרומער רעזשיסאר, מיט אסאך ערפארונג, טוהט ער באשעפטיגן פיל גרויסע שטערנס אין דער ארטאדאקסישער געמיינדע; צווישן זיי גד אלבז, ניסים בלאק, מנשה לוסטיג.
צום יאר 2017 האט ער ערצייגט א יידישן פול-לענג פילם, מנשה, וואס איז אויסגעלויבט געווארן ביי גאר אנערקענטע פילם אינסטאנצן.
פינקלמאן איז א ליובאוויטשער חסיד, און האט אין ציל אויסצוניצן זיין ענערגיע פאר'ן צוועק פון פארשפרייטן לעכטיגקייט און אחדות אויף דער וועלט, און צווישן זיינע פולע פראיעקטן, זענען באקאנט; 'די האלאקאוסט סערווייווער בענד', אחדות כלל ישראל, און א רייע קאנצערטן אין ניו יארק יערליך.
הרב יוסף צבי קאליש (ה'תרמ"ה, 1885 - ל' שבט ה'תשי"ז, 1טן פעברואר 1957) א פוילישער חסידישער רב, דער רבי סקערנעוויץ און רב פון דער זידלונג בני ברק.
ער איז געבוירן געווארן צו רב שמעון קאליש (ר' שימעלע) אן אייניקל פון רבי יצחק ווארקער. ביי 16 יאר אלט האט ער חתונה געהאט מיט חיה גאלדא, טאכטער פונעם ביאלער רבי׳ן רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש, און נאך דער חתונה האט ער געוואוינט אין ביאלע, און דערנאך האט ער זיך געצויגן אין ווארשע.
אין די תר״פ יארן האט ער איבערגענומען דאס רבנות אין קאָרטשעוו פון רבי שאול ידידיה אלעזר טאוב, דער מאדזשיצער רבי. נאך זיין פאטער׳ס פטירה אין תרפ"ז האט ער איבערגענומען די רעביסטעווע אין סקערנעוויץ.
אין תרצ״ה האט דער גרינדער פון דער זידלונג בני ברק, ר' יצחק גערשטנקארן, וואס איז געווען א סקערנעוויצער חסיד, האט פארבעטן זיין רבי ארויפקומען קיין בני ברק צו ווערן דער ארטיגער רב, א שטעלע וואס ער האט געהאלטן ביז זיין לעצטן טאג. ער האט זיך באפריינדעט מיטן חזון איש וואס האט אים געשטיצט ווי רב פון בני ברק. יעדע יאר פלעג ער פארן קיין פוילן צו באזוכן זיינע חסידים. ווען די צווייטע וועלט-מלחמה האט אויסגעבראכן איז ער געווען דעמאלטס אין ווארשע, און ער געדאנזשעט כאפן די לעצטע באן וואס איז ארויס פון דער הויפטשטאט ווארשע צו דער רומענישע פארט שטאט  קאנסטאנצא, און ער איז צוריק קיין ארץ ישראל.
די מגן אבות שול, סינגאַפור
די מגן אבות שול איז א שול אין סינגאפור, פלאצירט אויף וואטערלו גאס אין דעם ראכאר שטח, אין דעם צענטראל־טייל פון סינגאפור׳ס צענטראל האנדל דיסטריקט.
די שול האט א מקוה און איז נאך ביז היינט דער צענטער פון דער יודישער געמיינדע מיט טעגליכע מנינים, שיעורי תורה און א גרויסע באטייליגונג ביי די תפילות שבת.
מנשה מייער האט געבויעט די מגן אבות שול אין 1878, און זי איז די עלטסטע שול אין דרום־מזרח אזיע.
קאָרטשעוו () איז א שטעטל אין אטוואצקער פאוויאט, מאזאוויער וואיעוואדעשאפט, אין צענטראל־פוילן. קאָרטשעוו געפינט זיך 25 ק״מ דרום־מזרח פון ווארשע, מזרח פונעם ווייסל. ביז דער חורבן אייראפע האט קארטשעוו געהאט א יידישע קהילה.
קאָרטשעוו האט באקומען די רעכטן פון א שטאָט אין 1548.
יידן אין קאָרטשעוו.
יידן האבן אנגעהויבן זיך באזעצן אין קארטשעוו אין אנהייב פונעם 16טן יארהונדערט. אין 1900 האבן געוואוינט אין קארטשעוו 1025 יידן.
אין 1920, ביי דער פויליש־סאוועטישער מלחמה, האבן זעלנער פון דער בלויער ארמיי פאגראמירט די יידן פונעם שטעטל.
הרב מאיר וואַקנין (ז' אדר ה'תרמ"ה - כ"ט אדר ב' ה'תשל"ה; 1885–1975) איז געווען דער ספרדישער רב און אב בית דין פון טבריה.
מאיר וואקנין איז געבוירן געווארן אין דער שטאט טבריה אום ז' אדר ה'תרמ"ה (1885) צו רב דוד וואקנין וואס איז געווען אב בית דין און רב פון דער שטאטישער ספרדישער קהילה. אין תרע"ד איז ער געפארן קיין ניו יארק צו זאמלען געלט פאר דער קהילה אין טבריה. צוליב דער ערשטער וועלט-מלחמה איז ער געבליבן דארט זעקס יאר, און געדינט ווי הויפט-רב פון די סירישע יידן.
אין תשי״ג האט מען אים באשטימט ספרדישער רב און אב בית דין אין טבריה.
הרב מאיר דן רפאל פלאצקי (ה'תרכ"ו - ו' ניסן ה'תרפ"ח; 1866–1928) איז געווען פון די חשובע רבנים אין פוילן אין אָנהייב פונעם 20סטן יאָרהונדערט, איינער פון די גרינדער פון אגודת ישראל אין פוילן און אַ מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה, און דער מחבר פון דעם ספר כלי חמדה אויף חומש.
ער איז געבוירן געווארן אין יאר תרכ"ו (1866) צו ר׳ חיים יצחק בער פלאצקער, א חסיד פון רבי העניך פון אלעקסאנדער און דעם שפת אמת פון גער, און זיין ווייב געלא. שוין אין זיינע יונגע יארן האט מען דערקענט זיינע פעאיקייטן און התמדה. ווען ער איז געווען 9 יאר אלט האט מען אים געשיקט צום בית מדרש פון רבי חיים אלעזר וואקס אין קאליש. צוויי יאר נאכהער האט רבי חיים אלעזר אים געשיקט צו לערנען ביי זיין שווער, רבי ישראל יהושע טרונק, דער קוטנער רב. ער האט געלערנט ביי אים צוויי יאר, און דערנאך איז ער אריבער לערנען אין סאכאטשאוו ביים סאכאטשווער רבי׳ן רבי אברהם בארנשטיין. אויף דעם רבי׳ן זיינע האט ער געזאגט: "האיר עיני בדרך לימוד בתורה הקדושה והתחלתי לטעום אצלו נועם מתיקות תורתנו הקדושה". אין תרמ"ב (1882) האט ער חתונה געהאט אין דווארט. זיין שווער האט אים געקויפט א גרויסע ביבליאטעק און ער איז געבליבן דארט צען יאר אויף קעסט. ער איז געווען א חסיד פון די מחסידי גערער רבי׳ס: דער שפת אמת און זיין זון דער אמרי אמת.
רב און מנהיג.
אין 1891 האט ער אנגעהויבן דינען אלס שטאטס רב פון דווארט. אין 1903 האט ער פארעפנטלעכט זיין ערשטן ספר "חמדת ישראל", און אין 1906 דעם ערשטן טייל פון זיין ספר "כלי חמדה".
דוואָרט (פויליש: "Warta") איז א שטעטל אין שיעראדזער דיסטריקט, לאדזשער פראווינץ, פוילן, אויפן דווארט טייך, וואס האט געהאט א גרויסע יידישע קהילה ביז דער חורבן אייראפע. דאס שטעטל געפינט זיך 173 ק״מ מערב פון ווארשע און 39 ק״מ מזרח פון קאליש.
דווארט ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אין יאר 1255, און במשך פון דער צייט האט באקומען שטאט־רעכטן. די אנטוויקלונג פונעם שטעטל איז געווארן אפגעשטעלט עטלעכע מאל דורך די פיל שריפות וואס האבן אויסגעבראכן דארט פונעם 16טן יארהונדערט ביזן 19טן יארהונדערט, ווי אויך די שוועדישער אינוואציע אין דעם 17טן יארהונדערט.
יידן אין דווארט.
אין 1900 האבן געוואוינט 1,772 יידן אין דווארט.
"אָבִינוּ מַלְכֵּנוּ" איז א יידישע תפילה וואס באשטייט פון עטלעכע פערציק בקשות און תחינות, וואס יעדער איינער הייבט אן ווענדן צום אייבערשטן מיט די ווערטער "אבינו מלכנו". התפילה נאמרת בעשרת ימי תשובה ובתעניות.
מקור פון דער תפילה.
די תפילה אבינו מלכנו ווערט געברענגט שוין אין סדר רב עמרם גאון, וואס איז דער עלטסטער סידור וואס מיר האבן היינט. אין כלבו שטייט געשריבן אז דער מקור פון דער תפילה איז אין דעם תלמוד (מסכת תענית כ"ה, ע"ב) וואס רעדט וועגן דאווענען אין א צייט פון טרוקעניש. אין דער גמרא ווערט געברענגט אז די חכמים האבן גוזר געווען א תענית ציבור, און רבי אליעזר האט געדאווענט און געדאווענט, דאך איז נישט געקומען קיין רעגן. איז רבי עקיבא געגאנגען צום עמוד און האט געזאגט: "אבינו מלכנו חטאנו לפניך. אבינו מלכנו אין לנו מלך אלא אתה", און באלד האט אנגעהויבן רעגענען. שרייבט דער כלבו: "וכשראו הדור שנענה באותה תפילה, הוסיפו עליו דברי בקשות ותחנונים, וקבעום לעשרת ימי תשובה". די ווערטער ווערן ציטירט אין בית יוסף און ענלעכע ווערטער טרעפט מען אין סידור רש"י. הרב מרדכי יפה שרייבט אין דעם לבוש: "שהוא נתייסד מפי ר' עקיבא כנגד ברכות אמצעיות של שמונה עשרה" וניכר מדבריו שהוא מייחס את תיקון התפילה עצמה לרבי עקיבא.
ווערנט די יארן האט מען צוגעלייגט נאך בקשות אין דער תפילה פון אבינו מלכנו, לויט די נוסחאות פון די פארשידענע געמיינדעס.
סקערנעוויץ איז געווען א פוילישע חסידות, א צווייג פון ווארקא. דער גרינדער פונעם הויף איז געווען רבי שמעון קאליש, א זון פון רבי מנחם מענדל ווארקער.
רבי שמעון קאליש איז געווען דער צווייטער זון פון רבי מנחם מענדל. רבי מנחם מענדל איז געווען א זון פון רבי יצחק ווארקער, און האט אנגעהויבן פירן א רביסטעווע נאך דער פטירה פון זיין פאטער׳ס תלמיד, רבי פייוול גריצער (גרינדער פון דער אלכסנדר דינאסטיע). נאך דער פטירה פון רבי מנחם מענדל האבן זיך רוב פון זיינע חסידים געוואנדן צו זיין תלמיד רבי בעריש ביאלער, און א קלענערער טייל צו זיין עלטסטן זון רבי שמחה בונים פון אטוואצק. רבי שמעון קאליש מיט זיין שוואגער רבי יעקב דוד טענענבוים זענען געגאנגען מיטן רוב פון די חסידים צו רבי בעריש׳ן. נאך רבי בערישנ׳ס פטירה, האבן זיך די חסידים געוואנדן צו רבי יחיאל פון אלכסנדר. רבי יעקב דוד האט אנגעהויבן פירן אן אייגענעם הויף אין נאדארזין, און זיין שוואגער רבי שמעון האט מקבל מרות געווען פון אים. רבי יעקב דוד האט פארפאסט דעם ספר "[http://hebrewbooks.org/43411 ישרש יעקב]"; ער איז נפטר געווארן ה' כסלו תרמ"ח. זיין זון רבי חיים, א תלמיד פון רבי בעריש און פון זיין פאטער, איז געפארן נאך זיין פטירה צו זיין פעטער רבי שמעון; נאך זיין פעטער׳ס פטירה האט ער געפירט אן אייגענעם הויף. ער האט מחבר געווען הגהות אויף זיין פאטער׳ס ספר, און אויך דעם ספר [http://www.hebrewbooks.org רעיוני תורה]. ער איז נפטר געווארן ה' אייר תרצ"א. זיין זון איז געווען הרב דוב, רב אין וויסקיט און ער האט געהאט איידעמעס זיין שוועסטער-קינד רבי ישראל יצחק קאליש און רבי צמח דוד אייגער (זון פון רבי אברהם פון לובלין).
רבי שמעון איז געבוירן געווארן י' ניסן תרי"ח. ער איז געווארן אן איידעם ביי הרב דוד אליהו באנעט. אין יאר תרמ"א האט ער אנגעהויבן פירן א רביסטעווע אין טורטשין און דערנאך אין סקערנעוויץ (פויליש: "Skierniewice"). ער איז געווען מפורסם ווי א פיקח. ער איז נפטר געווארן כ' תשרי תרפ"ז. פינעף פון זיינע זון האבן געפירט רביסטעוועס; דער גרעסטער פון זיי איז געווען זיין צווייטער זון רבי ישראל יצחק. (אויך האט אנגעהויבן צו פירן נאך זיין פטירה זיין נעפע רבי חיים טענענבוים פון נאדארזין).
רבי שמעון האט געשיקט פיל פון זיינע חסידים אין ארץ ישראל, און א גרופע פון זיינע חסידים האבן אויפגעבויט די שטאט בני ברק, צווישן זיי דער ערשטער בירגערמייסטער, יצחק גערשטנקארן.
די זין פון רבי שמעון קאליש.
רבי יוסף צבי קאליש פון סקערנעוויץ
אילן רמון ("אילאַן ראַמאָן"; געבוירן מיטן נאמען אילן וואָלפֿערמאַן; 20סטן יוני 1954 - 1טן פעברואר 2003) איז געווען אַן ישראלדיקער לופֿטפֿלאָט פּילאָט און דער ערשטער ישראלדיקער אַסטראָנויט.
ער איז געווען דער לאַסט ספּעציעליסט פֿון קאָסמאָס שאַטל קאָלאָמביע ביי מיסיע STS-107 און איז אומגעקומען צוזאַמען מיט זעקס אַנדערע אַסטראָנויטן אין די צוריקקער אַקצידענט.
רמון איז געבוירן געוואָרן אין רמת גן, ישראל צו טאָניע (1929 - 2003) און אליעזר (1923 - 2006) וואָלפֿערמאַן, און איז דערצויגן געוואָרן אין באר שבע. זיין פֿאָטער איז געווען פֿון דייטשלאַנד און זיין משפחה האָבן געלאָפֿן פֿון נאַצי אַרעסט אין 1935. זיינע מוטער און באָבע זענען געווען חורבן-איבערלעבער פֿון אוישוויץ. זיי האָבן עמיגרירט צו ישראל אין 1949. אילן האָט געטוישט זיין משפחה נאָמען צו רמון ווען ער האָט מיטגעגאַנגען דער ישראלישער לופֿטפֿלאָט.
רמון האָט גראַדואירט פֿון מיטלשולע אין 1972. אין 1987 האָט ער גראַדואירט פֿונעם תל אַביבער אוניווערסיטעט מיט אַ הויכער טיטל אין עלעקטראָניק און קאָמפּיוטער אינזשעניריע.
לופֿטפֿלאָט קאַריערע.
a> פֿאַלק 243 וואָס רמון האָט געפֿלויגן אין אָפּעראַציע אָפּערע
אילן רמון איז געווען אַ קאָלאָנעל (העברעאיש: "אלוף משנה") און קעמפֿער-פּילאָט אינעם ישראלישער לופֿטפֿלאָט, מיט טויזנטער שעה'ס פֿלי געניטשאַפֿט. אין 1974 האָט ער גראַדואירט אַלס אַ פּילאָט פֿונעם ישראל לופֿטפֿלאָט פֿלי-אַקאַדעמיע.
אין 1981 איז ער געווען דער יונגסטער פּילאָט וואָס האָט באַטייליקט אין אָפּעראַציע אָפּערע, די ישראלישע אַטאַקע קעגן איראַק'ס נישט-פֿאַרטיקער קערן־רעאַקטאָר "אָסיראַק". ווען דער אַפּאַראַט איז צעשטערט געוואָרן, זענען צען איראַקער סאָלדאַטן און איין פֿראַנצויזער פֿאָרשער אומגעקומען.
נאָך וואָס ער האָט געלערנט ביים תל אַביבער אוניווערסיטעט האָט ער געדינט אַלס דעפּוטעט עסקאַדראָן קאָמאַנדיר A, עסקאַדראָן 119, אין וועלכע ער האָט געפֿלויגן דעם F-4 פֿאַנטאָם (1988 - 1990). אין 1990 האָט ער באַטייליקט אינעם עסקאַדראָן קאָמאַנדירן קורס, און ביז 1992 איז ער געווען קאָמאַנדיר פֿון עסקאַדראָן 117 מיטן F-16. אין 1994 איז ער געוואָרן קאָלאָנעל און באַשטימט געווען אַלס שעף פֿונעם געצייג-דעפּאַרטמענט. ער האָט געבליבן אינעם ראָלע ביז 1998.
רמון האָט אַקומולירט העכער 3,000 פֿלי שעה'ס אין די עראָפּלאַנען A-4, מיראַזש III-C און F-4, און העכער 1,000 שעה'ס אינעם F-16.
ערשטער ישראלדיקער אַסטראָנויט.
דער לופֿטפֿלאָט האָט דערוויילט רמון צו ווערן דער ערשטער ישראלדיקער אַסטראָנויט, נאָך אַן אָפּמאַך צווישן ישראל און די פֿאַראײניקטע שטאַטן אין 1995 צו אייַנפֿאַסן אַן ישראלי אין אַ קאָסמאָס פֿלוג פֿון NASA. די ישראלישע קאָסמאָס אַגענטור האָט זיך געוואָנדן צו דער לופֿטפֿלאָט מיט אַ באַפֿעל צו קלייבן דער באַטייליקטער, און אין 1997 איז רמון דערוויילט געוואָרן. אין 1998 האָט רמון זיך איבערגעקליבן צו דעם אַסטראָנויטן-טרענירונג אַפּאַראַט אין די פֿאַראײניקטע שטאַטן צוזאַמען מיט זיין משפחה - זיין ווייב רונה און זייערע פֿיר קינדער. רמונ'ס טרענירונג איידער דער פֿלוג איז באַשערט געווען צו דויערן בערך אַ יאָר, אָבער NASA האָט אַ סך מאָל דחה געווען די צעשיקונג פֿון קאָלאָמביע.
אין זיין ראָלע ביים מיסיע STS-107 האָט רמון באַטייליקט אינעם אויספֿיר פֿונעם ישראלישער שטויב עקספּערימענט, וואָס איז פּלאַנירט געוואָרן ביים תל אַביבער אוניווערסיטעט צו פֿאָרשן דער אויסווירק פֿון זאַמד-שטורעמס אויפֿן מיטל מזרח, און אויך אַנדערע עקספּערימענטן אין ביאָלאָגיע און פֿיזיק.
איידער זיין רייזע איז רמון אינטערעסירט געווען ווי צו מקיים זיין מצוות אין קאָסמאָס. ווען ער האָט געפֿרעגט וועגן שמירת שבת אין קאָסמאָס האָבן רבנים געענטפֿערן אַז ער דאַרף ציילן זעקס פּעריאָדן פֿון 24 שעה'ס און מקיים זיין שבת ביים זיבנטער פּעריאָד, ווי דעם הלכישן מנהג ביי די פּאָלן וואו דער זון שיינט נישט פֿאַר אַ סך מאָנאַטן.
נאָך אַ סך אָפּלייגן פֿון די צעשיקונג איז קאָלאָמביע געשיקט געווען דעם 16טן יאַנואַר 2003 פֿונעם קענעדי קאָסמאָס צענטער צו אַ 16 טעג מיסיע אין קאָסמאָס.
דעם 1טן פֿעברואַר 2003 איז רמון אומגעקומען צוזאַמען מיט די זעקס אַנדערע מאַנשאַפֿט מיטגלידער ווען די שאַטל איז זיך צעפֿאַלן ביים צוריקקומען אינעם ערד'ס אַטמאָספֿער. די סיבה פֿאַר דעם אַקצידענט איז געווען אַז אַ טייל פֿון איזאָלירונג שוים איז געבראָכן ביים צעשיקונג און האָט געקלאַפּט די היץ-באַשיצונג קאַכלס אויפֿן לינקער פֿליגל פֿונעם שאַטל. ביים צוריקקומען אינעם אַטמאָספֿער האָט דער באַשעדיקטער פֿליגל זיך צעהיצט און איז צולעצט געבראָכן, וואָס האָט אין גאַנצן צעשטערט די שאַטל.
אן אַסטראנויט איז א מענטש וואס פליט ארויס אין קאסמאס, אדער איינער וואס זיין קאריערע איז ארויספליען אין קאסמאס. ארום דער וועלט ווערט אן אסטראנויט באדייט מיט פארשידענע נעמען. די רוסישע רופט מען קאסמאנויט (רוסיש: "Космона́вт"); די אמעריקאנער אסטראנויט (ענגליש: "astronaut"); די כינעזער טייקאנויט; און די פראנצויזן ספאסיונויט (פראנצויזיש: "spationaute").
ס׳איז פאראן א פלוגתא וועמען צו רופן אן אסטראנויט. אין די פאראייניגטע שטאטן הייסט איינער וואס פליט העכער ווי 80 קילאמעטר איבער דער ערד אן אסטראנויט, אבער די אינערנאציאנאלע פעדעראציע פאר עראנויטיק רעכנט נאר פליען העכער ווי 100 קילאמעטער.
רבי ישראל אריה מרגליות (כ״ז תשרי תרנ״ב–כ״ד טבת תשט״ו) איז געווען דער פרעמישלאנער רבי אין לאנדאן.
רבי ישראל אריה איז געבוירן כ"ז אדר ה'תרנ"ב, צו זיין פאטער הרב אפרים זלמן מרגליות רב אין לאנקא, און צו זיין מוטער איידל, א טאכטער פון הרב ישראל אריה פרענקל, אן אייניקל פון רבי מאיר׳ל פון פרעמישלאן און פונעם "דגל מחנה אפרים" פון סודילקאוו.
ביי דער ערשטער וועלט-מלחמה איז ער אנטלאפן קיין בודאפעשט, וואו זיין זון מאיר איז געבוירן. כאטש איז ער געווען א בעלזער חסיד, האט ער דארט אנגעהויבן פירן א רעביסטעווע. נאך דער מלחמה איז ער צוריק קיין גאליציע און האט זיך באזעצט אין לעמבערג. אין יאר תרפ״ז האט ער זיך געצויגן קיין לאנדאן. ער האט געעפנט זיין בית מדרש אין דעם איסט ענד, און האט געפועל׳ט צו פארשטערקן יידישקייט און בויען מקוואות. נאך דער צווייטער וועלט-מלחמה האט ער אריבערגעפירט זיין בית מדרש קיין קריקלוואוד.
ער איז נפטר געווארן אין לאנדאן כ״ד טבת תשט״ו און באערדיגט אין ענפילד בית החיים פונעם התאחדות קהילות החרדים. זיינע תורות זענען געדרוקט אין דעם ספר ״בך יברך ישראל״.
צווישן זיינע אייניקלעך זענען הרב אלכסנדר אשר מרגליות (זון פון רבי מאיר), רב פון קהילת אהל משה אין ווין, און הרב שלמה בנציון הערבסט, רב פון קהל פרעמישלאן און פלאטבוש, ניו יארק.
רונה רמון ("ראָנאַ ראַמאָן"; 16טן אפריל 1964 - 17טן דעצעמבער 2018) איז געווען אַן ישראלדיקע פּובליקע אַקטיוויסטין. זי איז געווען אַן אָנהענגער פֿון די בילדונג און אױסהײכונג פֿון דאָס יונגװאַרג אין ישראל מיט וויסנשאַפֿטן, טעכנאָלאָגיע, אינזשעניריע און מאַטעמאַטיק (STEM). רונה איז געווען די אלמנה פֿון אילן רמון, דער ערשטער ישראלדיקער אַסטראָנויט, און דער מוטער פֿון אסף רמון. זי איז געבוירן געוואָרן אין קרית אונו, ישראל.
בשעת די פֿייַערונגען פֿון דאָס 68סטן יאָר פֿון ישראל'ס זעלבשטענדיקייט האָט זי אָנגעהאַלט אַ שייַטער ביי דער יאָריקער שייַטער-צינדונג פֿייַערונג ביי הר הרצל. אין יוני 2018 האָט זי געוונען אַן "עמית כבוד" טיטל פֿון דער טעכניאָן אין אַכטונג פֿאַר איר פֿילע אַרבעט יאָרן און איר בײַשטײַערונג צו ישראל'ס געזעלשאַפֿט.
רונה איז נפֿטר געוואָרן ביים עלטער פֿון 54 צוליב פּאַנקרעאַס קענסער דעם 17טן דעצעמבער 2018.
מיכאַיל נחמיה׳אוויטש טאַל (; 9טן נאָוועמבער 1936 - 28 יוני 1992) איז געווען אַ סאָוויעטישער שאכשפיל גרויסמײַסטער און דער אַכטער וועלט שאך וועלט־מייסטער (1960-1961).
טאַל איז געבוירן אין ריגע (לעטלאנד) אין אַ ייִדישער משפּחה. זיין פאטער איז געווען א דאקטער.
אין 1960, אין דער עלטער פון 23, האט טאל געזיגט אין אַ וועלט־מייסטערשאפט אין מאָסקווע, און איז געווארן דער יינגסטער וועלט מייַסטער. טאַל האט געפירט אַ באָהעמישן לעבן פון שאכשפילער, האט שווער געטרונקען און גערייכערט. ער איז געווען זייער קראַנק, און ער האט פארבראכט צייַט אין דעם שפּיטאָל. ער איז אויך געהאט אן אדיקציע צו מאָרפין.
ראובן אהרנאוויטש (1902 - 1975) איז געווען דער דריטער בירגערמייסטער פון בני ברק. אהרונאוויטש האט געדינט אין דעם אמט 10 יאר (נישט נאכאנאנד), צווישן די יארן ה'תשי"ד - ה'תשכ"ו (1954–1966).
אהרנאוויטש איז געבוירן געווארן אין אזארקאוו, פוילן, צו זיינע עלטערן יצחק און לאה פראדל (געבוירן שטערנפעלד). זיי האבן געהאט ניין קינדער; יצחק איז נפטר געווארן אין יאר תרצ"ט. ראובן האט חתונה געהאט מיט פערל, טאכטער פון יהודה אריה לייב בן יעקב קלמן פרושינאווסקי, אלע גערער חסידים.
אהרונאוויטש האט געדינט ווי פארוואלטער פון דעם באנק אגודת ישראל אין אזארקאוו.
ווען בני ברק איז געווארן א לאקאלער ראט האט מען באשטימט אהרונאווביטש איינער פון די 11 מיטגלידער פון איר פארוואלטונג, אלס דעלעגאט פון פועלי אגודת ישראל. ביי די ערשטע וואלן צו דעם ראט איז ער געווען פארזיצער פון דעם וואלן־קאמיטעט, און ער האט קאנדידירט ביים הויפט פון דער רשימה פון אגודת ישראל מיט פועלי אגודת ישראל.
אין יאר 1947 איז ער געווארן א רעגיסטראטאר פון דעם ארבעטערס ארבעטס ביורא אין נאמען פון פועלי אגודת ישראל.
דורך די יארן וואס ער האט געדינט אין דער בני ברק ראט איז ער געווען לייטענאנט־בירגערמייסטער און דער ממונה אויף דער שטיץ־פארטפעל. אין 1953 האט די שטאטראט באשלאסן צו העכערן אים צו א באצאלטן לייטענאנט. ווען בירגערמייסטער יצחק גערשטנקארן האט רעזיגנטירט אין מאי 1954, האט מען מסכים געווען צו מאכן א ראטאציע פאר בירגערמייסטער צווישן אהרנאוויטש און דעם דעלעגאט פון הפועל המזרחי, משה באַגנא, וואס האט געדינט זעקס חדשים, דערנאך האט אהרנאוויטש געדינט זעקס חדשים.
נאך די וואלן אין 1955 האט אהרנאוויטש געדינט ווייטער ווי בירגערמייסטער, ביז סעפטעמבער 1957 ווען ער האט רעזיגנטירט לויט דעם ראטאציע הסכם און באגנא איז געקומען צוריק. ביי די וואלן אין 1959 האט זיך פארשטארקט די רשימה פון אגודת ישראל מיט פועלי אגודת ישראל, און אהרנאוויטש האט געדינט די גאנצע קאדענץ ווי בירגערמייסטער. ביי די 1965 וואלן, איז מפד״ל געווארן שוואכער און איז אראפ פון פיר צו דריי מאנדאטן, האט אהרנאוויטש געמאכט א קאאליציע מיט דעם מערך פארטיי, און מפד״ל איז געבליבן אין דער אפאזיציע. אין אויגוסט 1966 האט אהרנאוויטש רעזיגנירט פונעם אמט פון בירגערמייסטער און שמואל ווינבערג האט איבערגענומען.
קאאליציע איז א פארבינדונג פון עטליכע פארשיידענע שטרעמוגען, אויף צו האלטן צוזאמען איין געוויסע שניט.
קאאליציע ביי א רעגירונג.
ביי געוויסע דעמאקראטישע רעגירונג פארלאמענטן (ווי צב"ש אין ישראל), נאך די וואלן, קלייבט אויס דער פרעמיער מיניסטער עטלעכע מאנדאטן פון עטלעכע פאליטישע פארטייען זיי צוזאמנעמען אלס א קאאליציע וואס זייער צוועק זאל זיין אונטער צוהאלטן די רעגירונג. אין די קאאליציע מוז ער אויסקלייבן איבער 50% מאנדאטן, כדי זאל נישט זיין א מערהייט פון חברי כנסת וואס וועלן קענען באשטימען צום רעגירונגס אונטערגאנג. און דערפאר, טיילט דער פרעמיער־מיניסטער אויס "מיניסטער שטעלעס" פאר די פּארטייען וואס זיינען אין דער קאאליציע, לויט די גרויסקייט פון דער פארטיי, ווצב"ש א פארטיי מיט 30 מאנדאטן באקומט 5 מיניסטער שטעלעס, א פארטיי מיט בלויז 5 מאנדאטן באקומט נאר איין מיניסטער שטעלע אא"וו. נאך וואס דער פרעמיער־מיניסטער איז מחליט וויפל און וועלכע מיניסטער שטעלעס צו שענקען פאר א פארטיי, קען יעדע פארטיי פאר זיך אליין מחליט זיין צו וועמען באזונדער שענקען די שטעלעס.
דער פירער פון די קאאליציע איז געוויינטלעך די גרעסטע פארטיי (מיט די מערסטע מאנדאטן) פון דער קאאליציע.
אפאזיציע איז דער ווידערשטאַנד פון קאאליציע.
היסטאריע (פון גריכיש ἱστορία, "היסטאריא", טייטש,נאכפרעגן״) אדער געשיכטע (אויף לשון קודש הייסט דאס דברי הימים) איז די שטודיע אדער סתם א דערציילונג איבער דעם מענטשנס לעבנסשטייגער אין דער פארגאנגענהייט. די געשיכטע איז געהיטן געווארן איבערהויפט דורך געשריבענע ביכער, צייטונגען און בריוו. די וואס שטודירן היסטאריע הייסן היסטאריקערס.
דער טערמין היסטאריע קען זיך אויך באציען צו די עפאכע אין די פארגאנגענהייט פון וועלכער מיר האבן רעקארדירטע שרייבונגען, אין קעגנזאץ צו די פרעהיסטארישע עפאכעס ווען די חכמה פון שרייבן איז נאך נישט געווען באקאנט.
אלע פאסירונגען וואס זענען געשריבן אדער געהיט אין וואסארא פארמאט געהערן צו דער היסטארישער באשרייבונג.
אמאל האט מען פארעכנט היסטאריע אין די גייסט וויסנשאפט קלאסיפיקאציע, אבער אין דער מאדערנער אקאדעמיע ווערט דאס מער און מער היינט פארעכנט אין די סאציאל וויסנשאפט קלאסיפיקאציע, איבערהויפט ווען דער פאקוס איז כראנאלאגיש.
געשיכטע קען אויך מיינען א מעשה וואס איז מער א דערציילונג פון אמאל אין די געשיכטע, ווי למשל מעשות וואס מען הערט וועגן פריערדיגע צייטן.
דאס ווארט היסטאריע שטאמט פון גריכיש ιστορία "היסטאריא".
היסטאריקער שרייבן אין דעם קאנטעקסט פון זייער אייגענער צייט, און מיט פאסיגן איינזען צו די אקטועלע דאמינאנטע אידעען ווי אויסצושטייטשן די פארגאנגענהייט, און צומאל שרייבן צו פארזארגן אנלערנונגען פאר זייער אייגענער געזעלשאפט. אין די ווערטער פון בענעדעטא קראצע, "די גארע היסטאריע איז היינטצייטיקע היסטאריע".
אלע געשעענישן וואס ווערן געדענקט און פרעזערווירט אין עפעס אן אויטענטישער פארעם שטעלן צונויף דעם היסטארישן באריכט. די אויפגאבע פון היסטארישע רייד איז צו אידענטיפיצירן די מקורות וואס קענען גאנץ ניצלעך ביישטייערן צו פראדוצירן אקוראטע באריכטן פון דער פארגאנגענהייט.
די שטודיע פון היסטאריע ווערט טיילמאל קלאסיפיצירט ווי א טייל פון גייסט וויסנשאפט און טיילמאל ווי א טייל פון סאציאל וויסנשאפט. זי ווערט אויך געזען ווי א בריק צווישן יענע צוויי ברייטע געביטן, אריינברענגען מעטאדאלאגיעס פון אלע ביידע. טייל היסטאריקער זענען שטארקע שטיצער פון איינער אדער דער אנדערער קלאסיפיקאציע. אין דעם 20סטן יארהונדערט האט דער פראנצויזישער היסטאריקער פערנאנד ברוידעל רעוואלוציאניזירט די שטודיע פון היסטאריע ווען ער האט געניצט פארשידענע דרויסנדיקע דיסציפלינען ווי עקאנאמיק, אנטראפאלאגיע און געאגראפיע אין דער שטודיע פון גלאבאלער היסטאריע.
היסטארישע מעטאדאלאגיע.
היסטאריקער באניצן פארשידענע מקורות, איינשליסנדיק געשריבענע און געדרוקטע דאקומענטן, אינטערוויוס (בעל־פה היסטאריע) און ארכעאלאגיע.
דער היסטארישער מעטאד באשטייט פון טעכניקן און רעכטליניעס דורך וועלכע היסטאריקער באניצן ערשטיקע מקורות און אנדערע באווייזן צו פארשן און דערנאך שרייבן היסטאריע. העראדאט (484 – בערך 425 פאר דער ציווילער רעכענונג) ווערט ברייט גערעכענט דער "פאטער פון היסטאריע". זיין מיטצייטלער טוקידידעס (בערך 460 – בערך 400 פאר דער ציווילער רעכענונג), אבער, ווערט פאררעכענט דער ערשטער מיט א צוגאנג צו היסטאריע מיט א גוט־אנטוויקלטן היסטאריע־מעטאד אין זיין ווערק די "היסטאריע פון דער פעלאפאנעזישער מלחמה". טוקידידעס, אנדערש פון העראדאט, האט געהאלטן אז היסטאריע איז דער פראדוקט פון די אויסקלויבן און אקציעס פון מענטשן, און האט געקוקט אויף גורם און עפֿעקט, נישט סתם דער אויסקום פון הימלישן אינטערווענץ. אין זיין היסטאריע־מעטאד, האט טוקידידעס אונטערשטריכן כראנאלאגיע, א נייטראלן קוק־פונקט, און אז די מענטשלעכער וועלט איז די אויסקום פון די פעולות פון מענטשן. גריכישע היסטאריקער האבן אויך געקוקט אויף היסטאריע ווי ציקליש, אז געשעענישן קומען צוריק מיט א סדר.
אין דער הקדמה צו זיין בוך "די" "מוקאדימאה" (1377), ווארענט דער אראבישער היסטאריקער איבן כאלדון וועגן זיבן גרייזן וואס ער האט געהאלטן אז היסטאריקער מאכן כסדר. אין דעם קריטיק האט ער א צוגאנג צו דער פארגאנגענהייט ווי מאדנע און וואס מען דארף אויסטייטשן. די אריגינעלקייט פון איבן כאלדון איז געווען צו טענה׳ן אז די קולטורעלע אונטערשייד פון אן אנדער תקופה מוז חל זיין אויף דער אפשאצונג פון רעלעוואנטן היסטארישן מאטריאל, כדי אונטערשיידן די פרינציפן לויט וואס ס׳איז מעגלעך צו פרואוון די אפשאצונג, און אויך צו שפירן די נויט פאר דערפארונג צוזאמן מיט ראציאנאלע פרינציפן, כדי אפצושאצן א קולטור פון דער פארגאנגענהייט. דערפאר האט איבן כאלדון איינגעפירט א וויסנשאפטלעכן מעטאד צו דער שטודיע פון היסטאריע, וואס ער האט אפטמאל גערופן זיין "נייע וויסנשאפט". זיין היסטארישער מעטאד האט אויך געלייגט די יסודות פאר דער אבזערוואציע פון דער ראלע פון קאמוניקאציע, פראפאגאנדע און סיסטעמישן פאראורטל אין היסטאריע, און ער ווערט דעריבער גערעכנט דער "פאטער פון היסטאריאגראפיע" אדער דער "פאטער פון דער פילאסאפיע פון היסטאריע".
אין דער מערב־וועלט, האבן היסטאריקער אנטוויקלט מאדערנע מעטאדן פון היסטאריאגראפיע אין די 17טן און 18טן יארהונדערטער, בפרט אין פראנקרייך און דייטשלאנד. דער 19טער־יארהונדערט היסטאריקער מיטן גרעסטן איינפלוס אויף מעטאדן איז געווען לעאפאלד פאן ראנקע אין דייטשלאנד.
תקופות.
אפטמאל פאקוסירט היסטארישע שטודיע אויף געשעענישן און אנטוויקלונגען וואס האבן פאסירט אין געוויסע תקופות. היסטאריקער געבן נעמען צו די דאזיקע תקופות כדי צו דערמעגלעכן היסטאריקער צו קענען ניצן "ארגאניזירן אידעען און קלאסיפיקאציע גענעראליזאציעס. די נעמען וואס מען גיט צו א תקופה קענען ענדערן לויט דער געאגראפישער לאקאציע, ווי אויך די גענויע דאטעס ווען א געוויסע תקופה הייבט זיך אן און לאזט זיך אויס. יארהונדערטער and יארצענדלינגער זענען אפט־געניצטע תקופות, און די צייט וואס זיי באדייטן ווענדט זיך אויף וועלכער קאלענדאר סיסטעם מען ניצט. מערסטנס זענען די תקופות קאנסטרוקטירט למפרע און זענען אפהענגיק אין אפשאצונגען וועגן דער פארגאנגענהייט. ווי מען שטעלט אויף די תקופות און זייערע נעמען קענען האבן א השפעה אויף וויאזוי מען שטודירט זיי.
געאגראפישע לאקאציעס.
געוויסע געאגראפישע לאקאציעס קענען זיין דער יסוד פאר היסטארישער שטודיע, למשל, קאנטינענטן, לענדער און שטעט. פארשטיין פארוואס היסטארישע געשעענישן זענען געשען איז וויכטיק. פאר דעם צוועק ווענדן זיך היסטאריקער אפט צו געאגראפיע. לויט זשול מישעלע אין זיין בוך "Histoire de France" (1833), "אָן א געאגראפישן יסוד, זעען אויס די מענטשן, די שאפער פון היסטאריע, אזוי ווי זיי שפאצירן אויף דער לופט." וועטער־פורעמען, וואסער־פארזארג און די לאנדשאפט פון אן ארט, זיי אלע באאיינפלוסן דאס לעבן פון די וואס וואוינען דארט. צום ביישפיל, כדי אויפצוקלערן פארוואס האבן די אוראלטע עגיפטער אנטוויקלט א דערפאלגלעכע ציוויליזאציע, איז נייטיק צו שטודירן די געאגראפיע פון עגיפטן. עגיפטישע ציוויליזאציע איז געבויט געווארן אויף די ברעגן פונעם טייך נילוס, וואס האט יערלעך פארפלייצט די ארומיקע געגנט, און האט ארויפגעלייגט ערד אויף זיינע ברעגן. די רייכע באדן האט געהאלפן די פארמערס וואקסן גענוג גערעטענישן צו באשפייזן די באפעלקערונג פון די שטעט. במילא האט נישט יעדער איינער געדארפט זיין א פארמער, און אזוי האבן טייל מענטשן געארבעט אין שטעלעס וואס האבן געהאלפן אנטוויקלען די ציוויליזאציע. אויך דארף מען בארעכענען מיטן קלימאט, וואס היסטאריקערס ווי עלזווערט האנטינגטאן און אלען סעמפל האלט פאר א מכריעדיקע באווירקונג אויף דער קורס פון היסטאריע.
תְּרֵי עשׂר איז איינער פון די פיר און צוואנציק ספרים אין תנ"ך. דער נאמען פונעם ספר (תְּרֵיסָר, צוועלף אין תרגום לשון) באדייט די צוועלף נביאים וואס זייערע קורצע נבואות זענען צוזאמגעשטעלט אין איין ספר כדי זיי זאלן נישט פארלוירן גיין (אין דעם לשון פון תלמוד בבלי מסכת בבא בתרא יד, ב: "איידי דזוטר מירכס" - א זאך וואס איז קורץ ווערט פארלוירן).
דער ספר קומט אין תנ"ך נאך ספר יחזקאל (אזוי האבן די בעלי המסוֹרָה אוועקגעשטעלט) און ווערט אריינגערעכנט אין דעם אפטייל נביאים אחרונים.
סדר פון די ספרים.
לויט דער מסורה איז דער סדר פון די ספרים אין תרי עשר: הושע, יואל, עמוס, עובדיה, יונה, מיכה, נחום, חבקוק, צפניה, חגי, זכריה, מלאכי.
די ספרי נבואה אין תרי עשר קומען נישט אין דעם כראנאלאגישן סדר. די פאלגנדע נביאים זענען געווען אין דער צייט פון בית ראשון: עמוס, יונה, הושע און צפניה, און עמוס האט געלעבט פריער פאר הושע כאטש זיין ספר קומט נאך אים.
חגי, זכריה און מלאכי זענען געווען די גאר לעצטע נביאים און נאך זיי 'פסקה הנבואה' (בבא בתרא, יד ע"ב)—האט די נבואה אויפגעהערט. די דאזיקע נביאים זענען געווען אין דער תקופת ווען מען האט געבויט דעם בית שני.
דניאל דזשייקאָב רעדקליף (ענגליש: "Daniel Jacob Radcliffe"; געבוירן דעם 23סטן יולי 1989) איז א יידיש-בריטישער אקטיאר. ער איז בעסטנס באקאנט פֿאר זיין ראלע אלס האַרי פּאָטער אין דער פֿילם סעריע באזירט אויף די ביכער פֿון דזשיי.קיי. ראלינג.
רעדקליף האט אנגעהויבן אלס אן אקטיאר אין שולע פֿאָרשטעלונגען אין עלעמנטאַרשולע. ביים עלטער פון צען יאָר האט ער געשפילט דעם יונגען דייוויד קאָפּערפֿילד אין דער טעלעוויזיע־סעריע מיטן זעלבן נאמען.
אין 2001 האט ער געשפילט מאַרק פּענדל אינעם פֿילם "דער שניידער פֿון פּאַנאַמאַ". שפעטער דאס זעלבע יאָר איז ער דערוויילט געוואָרן צו שפילן אלס האַרי פּאָטער אינעם פילם "האַרי פּאָטער און דער וויסן-שטיין". ער אויך האט געשפילט אלס האַרי אין די אנדערע "האַרי פּאָטער" פילמען.
האַרי פּאָטער (ענגליש: "Harry Potter") איז אַ בריטיש-אַמעריקאַנישע פֿילם סעריע באַזירט אויף די "האַרי פּאָטער" ביכער פֿון דער שרייבערין דזשיי.קיי. ראָלינג. אין די סעריע זענען אכט פֿילמען, ווייל דער זיבעטער פֿילם איז צעשפּליטערט געווארן צו צוויי פֿולער לענג פֿילמען. די סעריע ווערט פּובליצירט דורך די וואָרנער ברידער.
די סעריע איז פּראָדוצירט געוואָרן בפֿרט דורך דייוויד היימאַן, און אין די פֿילמען שפּילן דניאל רעדקליף, רופּערט גרינט און עמאַ וואָטסאָן אלס די דריי הויפט כאראקטערן: האַרי פּאָטער, ראָן וויזלי און הערמייַאָני גריינדזשער. פֿיר רעזשיסאָרן האבן געאַרבעט אויף די סעריע: קריס קאלומבוס, אַלפֿאָנסאָ קואַראָן, מייק ניועל און דייוויד יעיטס. מייקל גאָלדענבערג האט געשריבן די סצענעס פֿאר "האַרי פּאָטער און דער אָרדן פֿון פֿעניקס" (2007), און יענע פֿון די שפּעטערע פֿילמען זענען געשריבן געוואָרן דורך סטיוו קלאָווס. די פּראָדוקציע האָט דערשיינט העכער צען יאָר, און דער הויפט נאַראַטיוו איז פֿון האַרי פּאָטער'ס רייזע איבערצוגובֿרן זיין הויפט שונא, לאָרד וואָלדעמאָרט.
זשוסטען טרודאָ (; געבוירן 25סטן דעצעמבער 1971) איז דער לויפֿיקער און 23סטער פּרעמיער מיניסטער פון קאַנאַדע. דזשאַסטין טרודאָ האָט געווײלט אין 4טן נאָוועמבער, 2015. ער איז דער ראש פֿועם ליבעראַלישן בונד.
דזשאַסטין טרודאָ איז א זון פון געוועזענעם פּרעמיער מיניסטער פּיער עליאָט טרודאָ.
נאָמאָפֿאָביע (ענגליש: "nomophobia") איז די אומלאגישע שרעק צו זיין אָן א מאָביל טעלעפאָן אָדער נישט קענען ניצן דעם טעלעפאָן פאַר סיי וועלכע אורזאך, ווי פארלירן אַ סיגנאַל אָדער אויסלויפן פון מינוטן אָדער באַטעריע קראפט.
א פֿאָביע איז דעפינירט אלס אַ אומלאגישע שרעק. אין דעם פאַל פון נאמאפאביע, די זאכן וואס ציען אן דעם מענטש זענען נישט זייער ווארשיינליך, אַזוי אַז דער טייל דערפון איז נישט שכל'דיג. וואָס איז אזוי אומלאגיש, איז דער שטאפל פון אומבאַקוועמקייט וואס דער מענטש שפירט איבער דעם געדאַנק פון זייענדיק אפגעשיידט פון דעם סמאַרטפאָן.
דאָס וואָרט נאמאפאביע איז אַ צוזאמשטעל, געמאכט פון נאָ (קיין) + מאָביל + פאָן + פאָביע. דער טערמין איז געשאפן געווארן דורך יו-גאָוו, אַ פאָרשונג אָרגאַניזאַציע באזירט אין ענגלאנד. אין אַ 2008 שטודיע, האבן זיי באריכטעט אַז 53% פון מאָביל באניצערס שפירן אומרואיג ווען זיי האבן נישט געקענט נוצן זייערע מאָביל פאָנען און איבער העלפט באניצערס האבן קיינמאָל נישט פאַרמאַכט זייער פאָנען. שפעטערע שטודיעס האבן געפונען אַז די נומערן האָבן געוואקסן זינט דעמאָלט.
רבי מרדכי באנעט, אבד"ק ניקאלשבורג
רבי מרדכי בן ר' אברהם באנעט (מהר"ם בנעט) (ה'תקי"ג - י"ג אב ה'תקפ"ט) רב אין ניקאלשבורג און געווען הויפט רב אין מדינת מעהרן אונטער דעם קעניגרייך פון פראנץ יאזעף דער צווייטער, וואס זיין מלכות איז געווען אין וויען, און האט געוועלטיגט אויף עטלעכע מדינות, היינט איז ניקאלשבורג אין טשעכיי.
מהר"ם באנעט איז געבוירן אין דארף שורגע, אונגארן. זיין טאטע האט געהייסן ר' אברהם ביה"א (ר"ת בן יהודה אשכנזי) און איז געווען א בן-אחר-בן אייניקל פון ה"חכם צבי" ר' צבי הירש אשכנזי. זיין מאמע מרת פראדל איז געווען א טאכטער פון די רבני באנעט פון ניקאלשבורג, וואס לאנגע דורות איז פון דער משפחה געווען רבנים אין ניקאלשבורג.
אויך איז זי געווען אן אייניקל פון רבי נפתלי כ"ץ פון פוזנא בעל "סמיכת חכמים". דער מהר"ם באנעט האט געשטאמט פון כל גדולי ישראל, הראשונים, תוס' יו"ט, מהר"ל מפראג, רבי ר' העשיל פון קראקא, רבינו מרדכי בעל הלבושים, מהר"ם פאדווא, רבינו שלום שכנא מלובלין, מהרש"ל, ר' אליעזר בעל מעשי השם, תבואות שור הראשון, ר' יונה בעל או"ה הארוך, שו"ת מהר"י ווייל, ר' זרחי' הלוי בעל המאור, רא"ש, ראב"ן, בעל הערוך, ריב"ן חתן רש"י, און נאך. (אזוי ווי עס איז געדרוקט באריכות אין זיינע ספרים)
פון די פינף יאר איז ער אויפגעצויגן געווארן ביי דער באבען באנעט אין ניקאלשבורג; האט ער פון דארט באקומען דעם נאמען באנעט אנשטאט אשכנזי.
אלס קינד איז ער שוין פאררעכנט געווען פאר א עילוי, און א עושר ר' גבריאל מארקברייטער האט אים אויסגעהאלטן מיט אלע הוצאות אלס קינד. ביי דער עלטער פון עלף האט מען אים געשיקט לערנען אין דער ישיבה פון רבי יעקב קאצנעלנבויגן אין איטינגען, בייערן. צו 15 יאר איז ער געגאנגען אין פירט ללמוד אצל רבי יוסף שטיינהרט. צו 18 יאר עבר לפראג, שם למד, בין השאר, אצל ה"נודע ביהודה" רבי יחזקאל לאנדא.
ער איז געווען אן איידעם ביי הנגיד ר' גימפל פרוסטיץ פון ניקאלשבורג, ועבר ללמוד שם ביי רבי שמואל שמעלקא הורוויץ, מראשי החסידות ורב המקום.
לויטן מסורת ביי חסידים, פון א יונגן עלטער נהג בפרישות, בתעניות ובסגפנות, ביז דער רבי אלימלך פון ליזענסק נזף בו על שהוא מסתגף ומאז הוא רק צמצם במאכלו.
אין שנת תקל"ח איז ער אויפגענומען געווארן אלס דיין אין ניקאלשבורג ווען רבי שמעלקא פון ניקאלשבורג איז געווען דארט רב. יענע יאר איז נסתלק געווארן דער רבי ר' שמעלקא, און הגה"ק ר' גרשון חיות איז געווארן רב אין ניקאלשבורג. שפעטער איז ר' מרדכי אויפגענומען געווארען אלס רב אין לונדענבארג (מעהרין), דארט איז ער געווען רב אנדערהאלבן יאר, נאך איז ער געווען רב איין יאר אין שוסבורג אין מדינת אונגארן. אין שנת תקמ"ט, איז נפטר געווארן הגאון ר' גרשון חיות, צום הספד זענען צוזאמען געקומען אלע רבנים, גלייך נאך זיין הספד, האט גאנץ קהל אויס געשריגן "מזל טוב" מ'האט אים אויפגענומען פאר רב אין ניקאלשבורג און גאנץ מדינת מעהרין.
ער האט געפירט דארט א ישיבה וואס שטענדיג פלעגט דארט זיין מער ווי פיר הונדערט תלמידים. ער האט געפירט דאס רבנות אין ניקאלשבורג א משך פון 40 יאר, ביז זיין פטירה.
אין די הספדים שטייט, אז מהר"ם באנעט האט געקענט און איז געווען בקי בעל פה, אין ש"ס בבלי וירושלמי, און ארבע חלקי שולחן ערוך, זוהר הקדוש און ספרי קבלה, און נאך אסאך ספרים, וואס ער האט געקענט איבער זאגן בעל פה, אויסנווייניג.
אין תולדות ר' יהודה אסאד וואס איז געווען א תלמיד פון זיין ישיבה, ווערט דערציילט, אז ער האט באקומען רשות פון זיין רבי מהר"ם באנעט, צו לערנען קבלה.
מהר"ם באנעט, האט לוחם געווען אנקעגען לערנען מיט תלמידי הישיבות חכמות חיצוניות.
מהר"ם באנעט, איז געווען אנערקענט פון דעם קייסער אלץ הויפט רב, האט ער דאס אויסגעניצט צו ראטעווען אידן, אסאך שלעכטע גזירות האט ער אפגעשלאגן, און באפרייט פארשפארטע אידן, אויך האט ער געראטעוועט די חסידים אין גאליציע פון די מסירות פון מתנגדים (לויט דער פערזענליכער בקשה צו אים פון הגה"ק ר' נפתלי מראפשיץ) וואס זענען אויך געווען אונטער דעם מלכות פון פראנץ יאזעף דער צווייטער.
כדי זיך צו קענען שטעלן פאר דעם קייסער און פאר די שרים האט אויסגעפעלט ער זאל קענען פארשידענע חכמות, און די ריכטיגע שפראך וויאזוי צו רעדן צו זיי, מיט זיין גאונישן קאפ, האט אין א קורצער צייט דורעכגעקוקט די נויטיגע פאפירן, און ער האט שוין ריכטיג געוואוסט אלץ וואס ער האט געדארפט פאר זיין השתדלות.
מהר"ם באנעט האט לוחם געווען בתקיפות אנטקעגן אהרן חורינער און די נעאלאגן, אויך האט ער געשטערט דאס בויען א רעפארמער שול אין האמבורג. דאך שטייט אז ער איז געווען א רודף שלום, און זיך מונע געווען פון מחלוקת, אויך האט ער נישט צוגעלאזט מ'זאל איינפירן צו לערנען לימודי חול מיט קינדער אין חדר.
אום י' אדר איז ער אריבער געפירט געווארן קיין ניקאלשבורג. אויך שטייט (בשו"ת חת"ס הנ"ל) אז דער מהר"ם באנעט האט געזאגט קודם פטירתו, אז אויב מ'וועט דארפן א ישועה, זאל מען קומען משטתח זיין אויף זיין קבר.
אין דרשות חת"ס ח"ב דף שפ"ג, וז"ל, הגאון נר ישראל מו"ה מרדכי באנעט זצ"ל... כי הי' אב לישראל ובן יחיד לשכינתא קדישא.
עס ווערט דערציילט, אז מהר"ם באנעט האט גזעגאט אין חלום פאר זיין זוהן, אז די סיבה איז געווען, ווייל אלס בחור, איז ער געווען א חתן צו דער טאכטער פון רב אין ליטענשטאט, און שידוך איז אפגעלאפען ווייל די כלה איז נישט געווען א געזונטע, די כלה האט נישט מוחל געווען בלב שלם, פאר דעם האט געמוזט ליגן לעבן איר פאר האלבע יאהר.
פאר ער איז נסתלק געווארן, האט מען אים געפרעגט: ווער זאל זיין ממלא מקום, האט דער מהר"ם באנעט געענטפערט: דער שמש, די פרעגער האבען געמיינט אז תקיף ליה עלמא, ווייל זיי האבן נישט פארשטאנען וואס ער האט געמיינט צו זאגן. אבער נאך דעם האלבן יאר וואס ער איז געליגן אין ליטענשטאט, און נאכן פסק האט מען געעפנט דעם קבר, און ארויס גענומען דעם נפטר, פלוצלונג איז דער געטרייער שמש צוזאמען געפאלן און גלייך נפטר געווארן, איז מען מסופק געווען אויב מ'מעג אים לייגן בתוך קברו הקדוש פון הייליגן רב, האט מען זיך דערמאנט אז דער רב האט געזאגט: אז דער שמש וועט זיין ממלא מקום, ממילא האט מען פארשטאנען זיין כוונה, און מ'האט טאקע דארט געלייגט דעם שמש.
הגאון ר' מאיר גלוגא פון בי"ד אין פראג, בעהמח"ס דברי מאיר און שמן למאור, האט מספיד געווען מהר"ם באנעט, אינמיטן הספד איז ער צוזאמען געפאלן און נפטר געווארן.
הארינגיי () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער גרויס נארדערן רוטע, וואס געפינט זיך אין הארינגיי, לאנדאנער בארא פון הארינגיי. זי איז אין טראוולקארט זאנע 3. די סטאנציע ווערט באדינט דורך גרויס נארדערן. זי איז גאנץ נאנט צו אויף דער לאנדאנער איבערגרונט.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 1טן מיי 1885 דורך דער גרויסנארדערן אייזנבאן.
א צעשטערונג באל באנוצט אין צעשטערן אן אלט געבוי
אַ צעשטערונג באל איז אַ שווערער שטאָלענער באל וואס ווערט באַנוצט צו צעשטערן גרויסע געבויען. געוויינטלעך ווערט ער אָנגעהענגט פֿון אַ הייבמאַשין. אַ הייבמאַשין אָפּעראַטאָר הוידעט דעם באל הין און צוריק, ענלעך מיט אַ פּאָמפּעדיקל. ער אַרבעט בעסטנס ביין צעשטערן געבויען פֿון ציגלען. די ערשטע רונדע פֿאָרעמעס זענען געווען אַפֿט אריינגעזעצט אין ווענט און דעכער. דער מאָדערנער צעשטערונג באל ווערט געבויט ווי אַ באַרנע צו פֿאַרמייַדן דעם פּראָבלעם. עס איז נישט קלאָר ווען דער צעשטערונג באל איז ערפֿינדעט געווארן. זיי זענען אפֿט גענוצט געווען אין ניו יארק סיטי אין 1936. היינט זענען זיי נישט זייער אפֿט באַנוצט אין צעשטערן. דער צעשטערונג באל איז מערסטנס פֿאַרבייַט געווען מיט דעם לאַנגען אויסגראָבער, וואס איז מער נוצלעך.
אַ לאַסטאויטאָ מיט אַ שניי-סאָכע
אַ שניי-סאָכע איז אַ געצייג וואס ווערט געבויט צו מאָנטירן אויף אַ פֿאָרמיטל און ווערט באַנוצט אַראָפּצונעמען שניי און אייז פֿון דרויסנדיקע פֿלאַכן, געוויינטלעך יענע פֿאַר טראַנספּאָרט צוועקעס. הגם אַז דער טערמין באַדייט אָפֿט פֿאָרמיטלען מיט די דאָזיקע געצייג, זיי זענען מער פּינקטלעך באַקאַנט אַלס ווינטער דינסט פֿאָרמיטלען, בפֿרט אין געגנטן מיט גרויסע קוואַנטומס פֿון שניי יעדע יאָר, אָדער אין ספּציפֿישע געגנטן ווי פֿליפֿעלדער. אין אַנדערע פֿאַלן, פּיק-אַפּ לאַסטאויטאָס און לאָדערס ווערן אויסגעשטייַערט מיט געצייג צו פֿירן אויס די דאָזיקע אַרבעט. אין אַ טייל געגנטן אין וועלכע שניי איז נישט נאָכאַנאַנדיק, אָפּגלייַכערס קענען מען באַנוצט אַראָפּצונעמען געפּאַקטע שניי און אייז פֿון די גאַסן. שניי-סאָכעס קענען אויך ווערן מאָנטירט אויף וואַגאָנען אָדער לאָקאָמאָטיוון אױפֿצורױמען אייזנבאַן ליניעס.
פאלם ספּרינגס איז אַ מדברישע ריזאָרט שטאָט אין ריווערסייד קאָונטי, קאַליפאָרניע, פאַראייניגטע שטאַטן. עס איז לאקירט ארום 55 מייל מזרח פון סאַן בערנאַרדינאָ, 107 מייל מזרח פון לאס אנדזשעלעס, 123 מייל צפון-מזרח פון סאַן דיעגאָ, און 268 מייל מערב פון פיניקס, אַריזאנע. די באַפעלקערונג איז געווען 44,552 ביים אפיציעלן 2010 צענסוס. פאלם ספּרינגס פארנעמט ארום 94 קוואַדראַט מייל (240 מ"מ) מאכנדיג איר די גרעסטע שטאָט אין די קאַונטי לויט לאַנד מאס.
בייקינג, גאָלף, הייקינג, פערד רייטעריי, שווימעריי, און טעניס אין די ארומיגע מדבר און באַרג געביטן זענען הויפּט פארמען פון פאַרוויילונג אין פּאַלם ספּרינגס.
פּאַלם ספּרינגס איז אַ פאפולערע פענסיאנירונג דעסטינאציע, ווי אויך אַ ווינטער אפרוה דעסטינאציע; דורכאויס די ווינטער חדשים (נאוועמבער-מערץ) פארמערט זיך דער שטאָט'ס באַפעלקערונג דרייפאכיג.
טוריזם איז אַ הויפּט פאַקטאָר אין דער שטאָטס עקאנאמיע מיט 1.6 מיליאָן באזוכער אין 2011. די שטאָט האט איבער 130 האָטעלן און ריזאָרטן, און איבער 100 רעסטאראנען.
קלימאַט.
פאלם ספּרינגס האט אַ הייסן מדבר קלימאַט, מיט איבער 300 טעג פון זון און אַרום 4.83 אינטשעס (122.7 מ"מ) פון רעגן יערליך. די ווינטער חדשים זענען וואַרעם, מיט אַ מערהייַט פון טעג גרייכנדיג 70ºF און אין יאנואר און פעברואר אפטמאל ביז 80ºF און צומאל אפילו איבער 90ºF. אין קאנטראסט זענען דורכשניטלעך פארהאן 17 נעכט יערליך ווען די טעמפעראטור פאלט ארונטער 40ºF; אייַז קאַלטע טעמפּעראַטורן פאסירן אין ווייניגער ווי העלפט פון די יאָרן. די נידריגסטע טעמפּעראַטור איז רעקאָרדירט אלס 19ºF, אום 22סטן יאנואר, 1937. אום זומער זעען די טעג אָפֿטע טאג-טעמפּעראַטורן פון אריבער 110ºF און איבערנאַכטיגע טעמפעראטורן פון העכער 80ºF. די מיטלגארטיגע יערליכע טעמפּעראַטור איז 74.6ºF. עס זענען פארהאן 180 טעג מיט אַ הויך גרייכנדיג 90ºF, און 100ºF קען ווערן געזען אין 116 טעג. די העכסטע טעמפּעראַטור אויפן רעקאָרד אין פּאַלם ספּרינגס איז 123ºF, ארכיוויזירט אום 28סטן און 29סטן יולי, 1995.
אַ הינטערגראָבער אדער גראָבער-לאָדער (ענגליש: "Backhoe loader") איז אַ שווערע מאַשין וואס שליסט איין אַ טראַקטאָר-ענלעכע אָפּטיילונג מיט אַ לאָדער-ענלעכע לאָפּעטע אין דער פֿאָדערטייל און אַ רידל אויפֿן הינטערטייל. צוליב זייערע (רעלאַטיוו) קליינע גרייס און פֿארשידענע נוצן זענען הינטערגראָבערס זייער גאַנגבאַר אין שטאָטישע אינזשעניריע און קליינע קאָנסטרוקציע פּראָיעקטן (ווי אַ קליינעם הויז, געהאַלטער פֿון שטאָטישע טראַקטן, אאַז"וו), און אויך אין אויסוואַקסנדיקע מדינות. דאָס סאָרט מאַשין איז ענלעך מיט און איז אַנטוויקלט געוואָרן פֿון וואָס מען רופֿט היינט אַ TLB ("Tractor-Loader-Backhoe"), וועלכער איז אַ לאַנדווירטשאַפֿט טראַקטאָר אויסגעשטייַערט מיט אַ פֿראָנט לאָדער און אַ הינטער רידל.
דער הינטערגראָבער איז ערפֿינדעט געוואָרן אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך אין 1953 דורך דזשאָזעף סיריל באַמפֿאָרד, דער באַגרינדער פֿון JCB.
הרב אברהם יהודה הכהן שווארץ (א' אב תקפ"ד (1824) – כ"ד תשרי תרמ"ד (1883) איז געווען שטאטס-רב אין בערעגסאז און מאד, אונגארן, און מחבר פון שו"ת ״קול אריה״.
ער איז געבוירן געווארן אין דער שטאט מאַד, אונגארן, צו זיין פאטער ר' פנחס זעליג און מוטער הענדל. ביי די פערצן יאר איז ער געווארן א תלמיד פונעם חתם סופר אין דער פרשבורגער ישיבה. נאך אנדערט האלב יאר איז זיין רבי נפטר געוואר, און ער איז אריבערגעגאנגען לערנען אין דער ישיבה אין ווערבוי ביי הרב בנימין וואלף לעוו. אין יאר תרכ"א האט מען אים אויפגענומען ווי רב אין בערעגסאז, וואו ער האט געפירט א ישיבה מיט עטלעכע פופציק תלמידים.
אין יאר תרמ"א האט מען אים באשטימט רבה פון זיין געבורטס-שטאט מאד, אונגארן. אויך דארט האט ער געפירט א ישיבה ביז זיין פטירה כ"ד תשרי תרמ"ד.
רבי נתנאל פריד פון באלמאז אויוואראש איז געווען זיינס א תלמיד.
ער איז באקאנט ווי א חשובער פוסק בזכות זיין שו"ת ספר "קול אריה". דאס ספר האט מען געדרוקט צום ערשטן מאל אין יאר תרס"ד אין שאמלוי, און איז פארעפנטלעכט געווארן דורך זיין אייניקל – הרב שלמה זלמן עהרנרייך.
הרב שווארץ האט געהאט פינף זין און זעקס טעכטער. א סך פון זיינע קינדער און אייניקלעך האבן געדינט אין רבנות אין אונגארישע קהילות.
דזשאַמבאָ (ענגליש: "Jumbo"; פֿון סוואַהילי: "Jambo", "פֿריד"; אַרום 25סטן דעצעמבער 1861 - 15טן סעפטעמבער 1885) איז געווען אַן אַפֿריקאַנישער העלפֿאַנד וואס איז געבוירן געוואָרן אין פֿראַנצויזישע סודאַן, אימפּאָרטירט געוואָרן צו דער זאָאָ אין זשאַרדען דע פּלאַנט אין פּאַריז און באַוועגט געוואָרן צום לאָנדאָנער זאָאָ אין 1865, וואו ער איז זייער באַוווסט געוואָרן. שפּעטער איז זיין נאָמען געוואָרן אַן ענגליש וואָרט וואס באַדייַט אַ זייער ריזיקער אָביעקט, ווי אַ ברייט-קערפּער פּאַסאַזשירן עראָפּלאַן. דזשאַמבאָ דער העלפֿאַנד איז געווען דער אָפֿיציעלער מאַסקאָט פֿון דער טאַפֿטס אוניווערסיטעט.
דזשאַמבאָ איז געבוירן געוואָרן אין פֿראַנצויזישע סודאַן און איז שפּעטער באַוועגט געוואָרן צו דער זאָאָ אין זשאַרדען דע פּלאַנט. אין 1865 איז ער באַוועגט געוואָרן צום לאָנדאָנער זאָאָ, וואו ער איז זייער באַוווסט געוואָרן נישט נאָר פֿאַר זיין גרייס (דאַמאָלסט האָט ער געגרייכן 3.25 מעטער), נאָר אויך פֿאַר זיין נאַטור וואס האָט דערלויבט די זאָאָ באַזוכער צו רייטן אויף אים. זיין נאָמען איז געשענקט געוואָרן ביים לאָנדאָנער זאָאָ, און איז אפֿשר אַ פֿאַרקריפּלונג פֿון דאָס סוואַהילי וואָרט דזשומבע ("jumbe", "שבֿט-פֿירער"/"טשיף").
אין 1882 האָט דער לאָנדאָנער זאָאָ פֿאַרקויפֿט דזשאַמבאָ צו פ.ט. באַרנום, דער אייגנטימער פֿונעם באַרנום צירקוס, פֿאַר $10,000. ווען דזשאַמבאָ'ס פֿאַרקויף איז באַקאַנט געוואָרן האָט די קעניגין וויקטאָריע באַקומען בערך 100,000 בריוון בעטונג פֿון זי צו פֿאַרמייַדן דער פֿאַרקויף. די קעניגין האָט געזאָרגט וועגן דער פֿאַרקויף, און אויך דער טראָנפֿאָלגער, דער פּרינץ פֿון וויילס. ביי אַ דיפּלאָמאַטישער פֿאָרקום אין 1882 האָט דער לאָנדאָנער אַמבאַסאַדאָר פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן געזאָגט אַז די איינציקע פלוגתא צווישן דעם פֿאַראייניקטן קעניגרייך און די פֿאַראייניקטע שטאַטן איז געווען איבער די פֿאַרקויף פֿון דזשאַמבאָ.
דזשאַמבאָ איז געשטאָרבן נאָך ווען אַן אייזנבאַן לאָקאָמאָטיוו האָט אים באַשעדיקט ביי סט. טאמעס, אָנטעריאָ, קאַנאַדע. ביי דער באַשעדיקונג אָרט איז אַ פֿולער גרייס סטאַטוע פֿונעם העלפֿאַנד אויפֿגעשטעלט געוואָרן צו פֿאַראייביקן אים. דאַמאָלסט האָט ער געגרייכט אַרום 4 מעטער, און די סטאַטוע איז די זעלבע.
צוליב דער העלפֿאַנד'ס פּאָפּולאַריטעט אין דער לאָנדאָנער זאָאָ איז זיין נאמען געוואָרן אַן ענגליש וואָרט וואס באַדייַט "זייער ריזיק" - שפּעטער איז דאָס וואָרט געוואָרן דער עפּיטעט פֿון דער באָואינג 747 עראָפּלאַן צוליב זיין גרייס. פּאַניע דזשאַמבאָ, די מוטער פֿון דאַמבאָ אין דער פֿילם מיטן זעלבן נאָמען פֿון די וואָלט דיזני פֿירמע, הייסט נאָך דער העלפֿאַנד.
הארנזי () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער גרויס נארדערן רוטע, וואס געפינט זיך אין הארנזי, לאנדאנער בארא פון הארינגיי. זי איז אין טראוולקארט זאנע 3. די סטאנציע ווערט באדינט דורך גרויס נארדערן.
דער נייער טייך פליסט לעבן דער סטאנציע.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 7טן אויגוסט 1850 דורך דער גרויסנארדערן אייזנבאן.
די זיידע־באָבע (אין מערב-יידיש, האררלע-פראללע) פון א מענטש זענען די עלטערן פון זיינע עלטערן. דער פאטער פון איינעם פון די עלטערן הייסט א זיידע, און די מוטער פון איינע פון די עלטערן הייסט א באָבע.
א זיידע אדער א באבע האט "אייניקלעך" פאר וועמען ער/זי איז א זיידע/באבע. א מענטש האט צוויי זיידעס און צוויי באבעס.
ווייטערע דורות.
דער פאטער פון א זיידע אדער א באבע הייסט אן "עלטער־זיידע" און די מוטער הייסט אן "עלטער־באבע".
ווען איינער האט אן עלטער־זיידע און אן עלטער־באבע, איז ער זייער "אוראייניקל".
אַנאַנאַס ("Ananas comosus") איז דער נאמען פון אן עסבארן טראפישן פלאנץ און אויך זיין פרוכט. ער שטאַמט פון דרום בראזיל, און פאראגוויי. דאס איז א פיליאריקער פלאנץ וואס וואַקסט הויך 1.0 ביז 1.5 מעטער מיט 30 אדער מער שפיציגע בלעטער לאנג 30 ביז 100 צ"מ, ארום א דיקן שטאַם. אין 2016, איז כמעט א דריטל פון דער וועלט׳ס פראדוקציע פון אנאנאס געקומען פון דריי לענדער: קאסטא ריקא, בראזיל און די פיליפינען.
קאלומבוס האט מיטגעברענגט דעם אנאנאס ווען ער איז צוריקגעקומען פון אמעריקע. פון שפאניע האט דער אנאנאס זיך פארשפרייט איבער אייראפע.
אלעקסאנדרא פאלאץ () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער גרויס נארדערן רוטע, וואס געפינט זיך נישט ווייט פון אלעקסאנדרא פאלאץ אין דער לאנדאנער בארא פון הארינגיי. זי איז אין טראוולקארט זאנע 3. די סטאנציע ווערט באדינט דורך גרויס נארדערן.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 1טן מיי 1859 דורך דער גרויסנארדערן אייזנבאן מיטן נאמען וואוד גרין. זי האט באקומען איר היינטיקן נאמען דעם 17טן מיי 1982.
טובֿיה צַפֿיר (געבוירן דעם 31סטן דעצעמבער 1945) איז אַן ישראלדיקער אַקטיאָר, קאָמיקער, נאָכמאַכער, שטימע אַקטיאָר, טעלעוויזיע האָסט און פֿאַרוויילער.
צפיר איז געבוירן געוואָרן אין תל אביב מיטן נאָמען טובֿיה קאָזלאָווסקי. ער האָט דערוואַקסט אין אַ טראַדיציאָנעלער הויז פֿון יידישע עמיגראַנטן פֿון פוילן וואס האָבן געוואוינט אין דער פֿלאָרענטין געגנט אין דרום תל אביב. אין די פֿריסטע 1960ער יאָרן האָט צפיר באַקומען זיין גרויסן אַרויסבליץ ווען ער האָט געדינט אין דער נח"ל מיליטער-טרופּע. פֿון זינטן איז צפיר געוואָרן איינער פֿון די גרעסטע ישראלדיקע טעלעוויזיע, פֿילם און טעאַטער פּערזענלעכקייטן. אַדורך זיין קאַריערע האָט צפיר באַטייליקט אין אַ סך פארוויילונג, הומאָרישע און סאַטירישע טעלעוויזיע און בינע שוישפּילן.
אין די 1970ער האָט צפיר באַטייליקט אין דעם מצליחדיקן סאַטירע פּראָגראַם "ניקוי ראש", אין וועלכע ער האָט אנגעהויבן אויסצופֿירן פֿאַרשידענע אימיטאַציעס פֿון ישראלדיקע פּאָליטיקער ווי יצחק ראַבין און מנחם בעגין. אין די 1980ער האָט צפיר באַווייזט זיך אַ סך מאָל אַלס אַ גאַסט אין דער ישראלישער פארוויילונג פּראָגראַם "סיבה למסיבה", אין וועלכע ער האָט אימיטירט ישראלדיקע פּאָליטיקער און באַטייליקט אין אַ סך קאָמעדיע סקעטשן. אין די זעלבע עפּאָכע האָט ער אויך באַטייליקט אַלס אַ גאַסט אין פֿילע עפּיזאָדן פֿון די ישראלישע סיטקאָם "קרובים קרובים". אין די 1990ער האָט ער געשפּילט אַ סך שטימעס אין די סאַטירישע ישראלישע ליאַלקע פּראָגראַם "החרצופים". אין 2004 איז ער געווען אַ גאַסט אין "השיר שלנו", און אין 2005 אַלס אַ גאַסט אין "טלנובלה בע"מ".
אויך האָט צפיר באַטייליקט אין אַ סך פארוויילונג שוישפּילן, די רוב וועלכע זענען געשריבן געוואָרן דורך דעם סאַטיריסט אפרים סידון.
אַדורך די 1970ער און די 1980ער האָט צפיר באַטייליקט אין אַ סך ישראלישע פֿילמען, וואס שליסן איין "סלומוניקו" (1972), "צ'רלי וחצי" (1974), "חגיגה בסנוקר" (1975), "גבעת חלפון אינה עונה" (1976), "יופי של צרות!" (1976), "הלהקה" (1979), "נישואין נוסח תל אביב" (1979) און "האינסטלטור" (1986).
אַין די 1990ער האָט ער געשפּילט די שטימע פֿונעם דזשין אין די העברעאיש רעדנדיקע ווערסיעס פֿון דיזני'ס אַנימירטער פֿילם "אַלאַדין", זיינע המשך-פֿילמען און דער טעלעוויזיע סעריע. אין 1999 האָט ער געשפּילט דער הויפט כאראקטער פֿון "פּים פּאַם פּאָ".
זינט די 2000ער באַטייליקט צפיר בפֿרט אין ישראלישע שוישפּילן און מעשיות ווידעאָס פֿאַר קינדער אויף DVD און ווידעאָ.
אין 2008 האָט צפיר באַטייליקט אין די ישראלישע דראַמע סעריע "דני האליוואד" צוזאמען מיט גילה אַלמאַגאָר.
נפתלי צבי פרוש-גליקמאן (א' אב תרל"א - כ"ג שבט תשי"ב) איז געווען אן עסקן פונעם אלטן יישוב אין ירושלים, און דער גרינדער פון דעם שערי חסד פערטל אין ירושלים.
ער איז געבוירן געווארן אין ירושלים, צו שלמה זלמן פרוש. זיין סנדק איז געווען הרב שמואל סאלאנט און זייןמוהל איז געווען הרב מאיר אויערבאך. ער האט געלערנט אין דעם עץ חיים חדר. אין זיין יוגנט האט ער געליטן פון טיילווייז בלינדקייט פון וועגן דעם האט ער נישט געקענט מעיין זיין אין א ספר.
ער האט חתונה געהאט מיט מרים יוכבד שפרה, א טאכטער פון משה ריוולין (ברודער פון יוסף ריוולין). איר שוועסטער רחל איז געווען די ווייב פון הרב חיים מן, ראש המלמדים אין דעם עץ חיים חדר. נאָך זיין פֿאָטער׳ס פטירה אין יאר תרנ"ח (1898), האט ער גענומען אויף זיך דעם עול פון אויפהאלטן די הויזגעזינד און האט געזארגט פאר זיין מוטער די אלמנה און זיינער ברידער, טייל פון זיין האט ער געמאכט זייערע חתונות. אויך האט ער געזארגט פאר זיין ווייב׳ס משפחה, וואס זייער פאטער איז נפטר געווארן יונגערהייט.
איינער פון זיינע אייניקלעך איז דער עסקן און מיניסטער מאיר פרוש.
ניו סאוטגייט () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער גרויס נארדערן רוטע, וואס געפינט זיך אויפן גרענעץ פון דער לאנדאנער בארא פון בארנעט און דער לאנדאנער בארא פון ענפילד. זי איז אין טראוולקארט זאנע 4. די סטאנציע ווערט באדינט דורך גרויס נארדערן.
זי האט באקומען איר היינטיקן נאמען דעם 18טן מערץ 1971.
אויקלי פארק () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער גרויס נארדערן רוטע, וואס באדינט אויקלי פארק, לאנדאנער בארא פון בארנעט. זי איז אין טראוולקארט זאנע 4. די סטאנציע ווערט באדינט מערסטנס דורך גרויס נארדערן.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 1טן דעצעמבער 1873 דורך דער גרויסנארדערן אייזנבאן.
אין די שפיץ שעה׳ן פארן באנען צווישן וועלין גארדן סיטי און לאנדאן קינגס קראס.
מאַד אדער מאַדע (אונגאריש: "Mád") איז א דארף אין צפון-מזרח אונגארן, אין דער בארשאד-אבאוי-זעמפלען מעדזשע, 39 ק״מ מזרח פון מישקאלץ. דאס דארף געפינט זיך אין דעם באקאנטן טאקאי וויין פראדוקציע געגנט. ביז דער חורבן אייראפע האט מאד געהאט א יידישע קהילה וואס איז געווען ברייט באקאנט דורך אירע רבנים.
דאקומענטן ווייזן אז יידן האבן געוואוינט אין דעם געגנט שוין אין דעם 17טן יארהונדערט. אין דעם 18טן יארהונדערט האט דאס דארף געהאט אן ארגאניזירטע קהילה. די יידן האבן זיך באשעפטיקט בעיקר מיט מאכן וויין, אן אנטוויקלטע אינדוסטריע אין דעם געגנט. טייל זענען געווען אייגנטומערס פון וויינגערטנער און טייל האבן עוסק געווען אין מאכן און פארקויפן וויין.
אין סוף פונעם 18טן יארהונדערט האט מען געבויט אין מאד א פראכטפולע שול וואס שטייט נאך היינט. אין 1900 האט די קהילה דערגרייכט איר שפיץ גרייס מיט 897 יידן.
פאר דער חורבן אייראפע האט די קהילה געציילט נאר 304 יידן, א צענטל פון די באוואוינער פונעם דארף. ווען ס׳האט אויסגעבראכן די רציחה פון אונגארישע יידן אין 1944, האט מען געזאמלט אלע יידן אין דער שול, פון דארט האט מען זיי אריבערגעפירט קיין איהעל, פון וואנעט מען האט זיי געפירט אין באנען קיין אושוויץ וואו רוב פון זיי זענען אומגעקומען. נאך דער מלחמה זענען א פאר יידן צוריקגעקומען אבער נאך א קורצער צייט האבן זיי פארלאזט מאד.
רבנים פון דער קהילה.
כאטש די קהילה איז געווען גאנץ קליין, אירע רבנים אבער זענען געווען ברייט באקאנט, איבער גאנץ אונגארן און אפילו ווייטער.
צווישן די יארן תר״ב און תרכ״א איז דער שטאטס רב געווען הגאון רבי נתן פייטל רייניץ (א מחותן פונעם מנוחת אשר פון טשענגער).
נאך אים, פון תרכ״א ביז תרמ״א האט געדינט הרב עמרם בלום, מחבר פון שו"ת בית שערים.
דערנאך האט מען אויפגענומען הרב אברהם יהודה הכהן שווארץ, א מאד־געבוירענער, און מחבר פון שו"ת קול אריה. ער איז געווען שטאטס רב ביז זיין פטירה אין תרמ״ג. נאך אים האט געדינט אלס רב זיין זון, אויך געבוירן אין מאד, הרב נפתלי הכהן שווארץ, מחבר פון שו"ת בית נפתלי. אזוי ווי זיין פאטער האט ער געפירט די ארטיגע ישיבה ביז ער איז פלוצלונג נפטר געווארן אין תרנ״ז.
דער נעקסטער רב איז געווען הרב מרדכי יהודה לייב ווינקלער, פון די חשובע רבנים אין צענטראל-אייראפע אין יענער תקופה. ער איז געווען שטאטס רב און ראש ישיבה ביז זיין פטירה בשיבה טובה אין תרצ״ב.
נאך אים האט געדינט אלס שטאטס-רב הרב חיים צבי עהרנרייך, מחבר פון שו"ת קב חיים, ביז זיין פטירה אין תרצ״ו. דער לעצטער רב איז געווען זיין זון הרב משה לייב עהרנרייך, וואס איז אומגעקומען ביי חורבן אייראפע.
ניו בארנעט () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער גרויס נארדערן רוטע, וואס באדינט ניו בארנעט, לאנדאנער בארא פון בארנעט. זי איז אין טראוולקארט זאנע 5. די סטאנציע ווערט באדינט מערסטנס דורך גרויס נארדערן.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן מיטן נאמען בארנעט ווען די גרויסנארדערן אייזנבאן האט געעפנט די הויפט ליניע פון פיטערבארא קיין לאנדאן דעם 7טן אויגוסט 1850. אום 1טן מיי 1853 האט מען געענדערט דעם נאמען צו נין בארנעט.
האדלי וואוד () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער גרויס נארדערן רוטע, וואס באדינט די פארשטאט האדלי וואוד. זי איז אין טראוולקארט זאנע 6. די סטאנציע ווערט באדינט מערסטנס דורך גרויס נארדערן.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דורך דער גרויסנארדערן אייזנבאן דעם 1טן מיי 1885.
שלמה אליעזר האפֿמייסטער (דייטשיש: "Schlomo Hofmeister", געבוירן 10סטן אָקטאָבער 1975, מינכן) איז אַ דײטשער רב א גר צדק. ער לעבט און אַרבעט איצטערט אין װין.
שלמה האפמייסטער איז געבױרן געווארן און אויפגעוואקסן אין מינכן, דייטשלאנד.
פאטערס באר () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע וואס באדינט פאטערס באר, הארטפארדשיר, ענגלאנד.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן ווען די גרויסנארדערן אייזנבאן האט געעפנט די הויפט ליניע פון פיטערבארא קיין לאנדאן דעם 7טן אויגוסט 1850.
ברוקמאנס פארק () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער גרויס נארדערן רוטע, וואס באדינט דאס דארף ברוקמאנס פארק. די סטאנציע ווערט באדינט מערסטנס דורך גרויס נארדערן.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דורך דער לאנדאן און צפון מזרחדיקער אייזנבאן דעם 19טן יולי 1926.
בנימין אהרן "בען" שאפּיראָ (געבוירן דעם 15טן יאנואר 1984) איז אַן אמעריקאנער קאנסערוואטיווער פּאָליטישער קאָמענטאַטאָר, שרייַבער, אַדוואָקאַט און אַנטיסעמיט, וואָס האָט געזאָגט אויף אַ נאַציסטישער פּאָדקעסט, אַז "האָליוווּד־ייִדן" פּרוּוון חרוב מאַכן די קריסטלעכע ציוויליזאַציע.
ער האט געשריבן זיבן ביכער, דאס ערשטע אין יאר 2004 "ברעינוואַשט: ווי אוניווערסיטעטן אינדאקטרינירן אַמעריקעס יוגנט"; שאַפּיראָ האט אנגעהויבן שרייבן דאס בוך אין עלטער פון 17. שאַפּיראָ דינט אלס רעדאַקטאָר פֿאַר די "דעילי ווייער" וואָס ער האט זעלבסט געגרינדעט, און ער פירט אן מיט'ן "בען שאַפּיראָ שוי", אַ טעגליכער פּאָליטישער פּאָדקאַסט און ראַדיאָ שוי. ער איז געווען אַ רעדאַקטאָר פון ברייטבארט נייעס צווישן 2012 און 2016.
פריער לעבן.
שאַפּיראָ איז געבוירן אין לאס אנדזשעלעס, קאליפארניע. זיין משפּחה איז איִדיש און האבן עמיגרירט פון רוסלאַנד און ליטע. שאַפּיראָ האט אנטוויקלט טאלאנט אין פֿידל שפילן און פּיאַנע בייַ אַ יונגן עלטער. שאַפּיראָס עלטערן האבן ביידע געארבעט אין האליוואד. זיין מוטער האט געארבעט אלס אַ עקזעקיוטיוו פון אַ טעלעוויזיע פירמע און זייַן פאטער אלס אַ קאָמפּאָזיטאָר. שאַפּיראָ׳ס קוזינע איז אמעריקאנער שרייַבער און געוועזענע קינד אַקטריסע מאַראַ ווילסאָן.
איבערהיפנדיג צוויי כיתות (דריטע און נייַנטע), איז שאַפּיראָ געגאנגען פון וואַלטער ריעד מיטל שולע צו ישיבה אוניווערסיטעט הויכשולע פון לאס אנדזשעלעס אוואו ער האט גראַדואירט אין 2000 אין עלטער פון 16.
פּאָליטישע אידעאָלאָגיע.
שאַפּיראָ ווערט פאררעכנט אלס "רעכט-פליגל'דיגער". שאַפּיראָס מיינונגען ווערן דעסקריבירט דורך "די ניו יארק טיימס" ווי "גאָר קאנסערוואטיוו". אבער שאַפּיראָ זעלבסט אין אַ 2016 אינטערוויו מיט דעיוו רובין, דעסקריבירט זיך ווי "מער ווייניגער אַ ליבערטעריען". ער באשולדיגט הייַנט-צייַטיגע ליבעראלן אויף שאפן אַ אויסגעטראַכטע "הירארכיע פון וויקטימהוד". אין זיין ביכל רעדט ער ארום, אז די לינקע נוצן זייער דאַמינאנץ אויף סינעמאַ און טעלעוויזיע צו שטופּן זייַער אַגענדע.
ישראל–פּאַלעסטינישער געראַנגל.
שאַפּיראָ איז א שטארקער ציוניסט, און האט שוין געלאזט פאלן ארויסזאגן ווי "די איזראעליס גלייכן צו בויען. אַראַבער גלייכן צו באָמבען באָבקעס און לעבן אין אפענע אָפּגאַנג".
אַבאָרציע.
שאַפּיראָ שטיצט אַ פולקאמע פאַרבאָט אויף אַבאָרטאציע, אַרייַנגערעכנט אין פאלן פון גוואַלדיגונגען.
שאַפּיראָ האט געשטיצט טעד קרוז אין די 2016 פּרעזידענטליכע וואַלן און אפן אפגעווארפן דאָנאַלד טראַמפּס קאַנדידאַטור. שאַפּיראָ האט געלאזט פאלן אַז די וואַלן פון דאָנאַלד טראַמפּ איז ליבערשט געווען א שטימע קעגן די ליבעראַלן, און הילערי קלינטאן בפרט, ווי איידער אַ שטימע אין שטיצע פון טראַמפּס סאָרט פון קאַנסערוואַטיזם.
LGBT רעכטן.
שאַפּיראָ באקעמפט טראנסזשענדעריזם. ער האט באשריבן טראַנסגענדער ווי אַ גייַסטיגע דיסאָרדער קראנקהייט.
ציל פון אַנטיסעמיטיזם.
נאָכן פארלאזן ברייטבארט נייעס איז שאַפּיראָ געווארן אַ אָפטע ציל פון אַנטיסעמיטישע רעטאריק פון די אַלט-רעכט. לויט אַ 2016 אַנאַליז דורך די אַנטי-דעפעמעישאַן ליגע, איז שאַפּיראָ, צווישן דזשורנאליסטן, געווען די מערסט אפטע ציל פון אַנטיסעמיטישע טוויטס.
פערזענליכע לעבן.
שאַפּיראָ האט דריי שוועסטער. אין 2008, האט ער חתונה געהאט מיט מור טאָלעדאַנאָ, אַ ישראלישע פון מאַראָקאנער אַפּשטאם ווען ער איז געווען 24 יאר אַלט און זי איז געווען 20 יאָר אַלט. זייַן פרוי איז אַ מעדיצינישע דאָקטער. צוזאַמען האָבן זיי אַ טאָכטער, געבוירן אין 2014, און אַ זון, געבוירן אין 2016. שאפירא מיט זיין פרוי פראקטיצירן ארטאדאקסישע אידישקייט אפענערהייט.
דער סינוס איז אַ פּעריאָדישע פֿונקציע וואָס מען באַניצט אין מאַטעמאַטיק און פֿיזיק. דער אַרגומענט פֿונעם סינוס איז בכלל אַ רעאלע צאל, און דער ווערט פונעם סינוס ליגט צווישן 1- און 1+. פֿונדעסטוועגן, קען דער אַרגומענט זײַן אַ קאָמפּלעקסע צאָל.
די סינוס פֿונקציע איבר איין פּיריאָד.
טריגאָנאָמעטריע.
דער סינוס (רויט) און דער קאָסינוס (בלוי) ווי פּונקטן אויף אַ קרײַז.
טאָ, די באַשרײַבונג דערויף באַווײַזט אַז
קאַלקולוס.
עס זײַנען דאָ עטלעכע פֿאָרמען פֿאַרן סינוס פֿון קאַלקולוס.
אָט די פֹאָרעמען דערלאזן אַז דער אַרגומענט איז אַ קאָמפּלעקסע צאָל.
קאָמפּלעקסער אַנאַליז.
פֹאַר אַלע formula_1.
פאמיליע־נאמען אדער משפחה־נאמען איז דער טייל פון א מענטשנס נאמען וואס באצייכנט צו וועלכער פאמיליע געהערט ער. היינטיגע טעג איז זייער פארשפרייט דאס באניץ פון פאמיליע־נעמען אינערהאלב פיל קולטורן און געזעלשאפטן אין דער וועלט, אויבוואויל האט יעדע קולטור אירע אייגענע כללים וויאזוי מען באשטימט און וויאזוי מען ניצט דעם פאמיליע־נאמען. געוויינטלעך טוט דער פאמיליע־נאמען נישט באדייטן אויסדריקלעך א געוויסע משפחה־שאפט אדער פאך (איינער וואס הייסט בעקער איז נישט קיין בעקער נאר אן אדוואקאט, און דער בעקער הייסט אפשר קאצעוו אא״וו), נאר יעדער איינער קען אויסקלויבן ווען ער וויל וואס פארא פאמיליע־נאמען.
אין לענדער פון אייראפע, צפון אמעריקע אין דרום אמעריקע (אחוץ געוויסע אויסנאמען) איז דער פאמיליע־נאמען דער לעצטער טייל פון דעם נאמען פון א מענטש. אין א סך לענדער אין אזיע און אין אפריקע (ווי אויך אין אונגארן) שרייבט מען דעם פאמיליע־נאמען צוערשט.
דער פאמיליע־נאמען פון א מענטש גייט אריבער פונעם פאטער צו די קינדער; טאמער מען דערקענט נישט דעם פאטער, אדער אין א פאל וואו די עלטערן זענען נישט פארהייראט, נעמט דאס קינד זיין מוטער׳ס פאמיליע־נאמען. (אין גאליציע האבן רוב יידן געהאט חתונה מיט חופה און קידושין, אבער די חתונה איז נישט געווען איינגעשריבן ביי דער רעגירונג, האבן די קינדער גענומען דער מוטער׳ס פאמיליע־נאמען.)
אין א סך לענדער ווען א פרוי האט חתונה טוט זי בייטן איר פאמיליע־נאמען אויף איר מאנ׳ס פאמיליע־נאמען. אין אנדערע לענדער לייגט זי צו איר מאנ׳ס נאמען צו איר אייגענעם נאמען.
באוואוסטע פאמיליע נעמען.
ס'דא באוואוסטע פאמיליע נעמען, וואס שטעלן מיט זיך פאר עפעס מער ווי סתם א לעצטער נאמען.
צום ביישפיל, די נעמען ראפאפארט, שפירא, הורוויץ, מרגלית, זענען נעמען וואס איז אנגענומען אלץ איין גרויסע משפחה, וואס זייער ייחוס ציהט זיך זייער קלאר און באקאנט. די ראפאפארטס זענען כהנים, שפירא און הורוויץ - לויים, און מרגלית ישראלים. אזוי אויך די לאנדא משפחה איז מערסטנס מאל לויים.
ס'דא פאמיליע נעמען וואס זענען נישטא נאך א משפחה מיט דעם נאמען - אז זיי זאלן נישט האבן קיין פארבינדונג אין אפשטאם, נאר ס'איז די זעלבע גרויסע משפחה. צום ביישפיל 'געשטעטנער' איז איין גרויסע משפחה. 'שלאס' איז איין פאמיליע.
וועלהאם גרין () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער גרויס נארדערן רוטע, א טייל פון דער מזרח בארטן הויפט ליניע, וואס באדינט דאס דארף וועלהאם גרין. די סטאנציע ווערט באדינט דורך גרויס נארדערן.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דעם 29סטן סעפטעמבער 1986.
גרויסנארדערן.
אין די שפיץ שעה׳ן פארן 4 באנען א שעה אין יעדער ריכטונג.
עדינה מיילס סעש (ענגליש: "Adina Miles Sash"; געבוירן מיטן נאמען אסתר עדינה מיילס דעם כ"ז אב ה'תשמ"ז, 22סטן אויגוסט 1987) איז אן אמעריקאנע קאָמיקערין, אקטיוויסטין און פאליטישע קאנדידאט, וואס האט צוגעצויגן א סך אינטערעסע דורך אויסדריקן אירע מיינונגען אויף די סטאנדארטן ביי ארטאדאקסישע פרויען. אויף אינסטאגראם איז זי באקאנט אלס פלעטבוש מיידל ("FlatbushGirl").
עדינה מיילס איז געבוירן געווארן אין ברוקלין, ניו יארק, צו אלי און רונה מיילס. זי האט געלערנט אין א בית יעקב שולע, און אין מאנהעטען הויכשולע פאר מיידלעך. זי האט א אקאדעמישן דיפלאם אין מיטלאלטער־ליטארטור פון ברוקלין קאלעדזש.
זי איז פארהייראט צו חיים סאש, און זיי האבן צוויי קינדער.
מיילס פירט אן אינסטאגראם קאנטע אונטערן נאמען פלעטבוש מיידל, מיט ארום 45 טויזנט נאכפאלגער, וואו זי שטעלט ארויס סעלפיס, וויצן, ציטאטן, און מיינונגען.
אין 2017 האט מיילס אנגעהויבן א קאַמפּיין אונטער דעם העשטעג ״פרומע פרויען האבן פנימער״ וואס האט געהאט זייער א שטארקע אפקלאנג, זי איז באשריבן געווארן אין דער דיילי ניוז צייטונג און נאך.
מיילס האט ארויסגענומען א גאנצן בלאט אין דעם פלעטבוש אידישע זשורנאל, צו באדאנקען א לאקאלן קאנסולמאן פאר זיין ארבעט פאר דער אידישער געמיינדע, און זי איז אנגעזאגט געווארן אז איז איר פנים טאר נישט געזען ווערן, און אויך דאס ווארט ״מיידל״ זאל נישט דערמאנט ווערן אין דעם עד. און זי האט פארשפרייט די עד פארדעקנדיג איר פנים מיט אן עמאדזשי, און שרייבנדיג פלעטבוש אינגל אנשטאטס פלעטבוש מיידל.
אום דעצעמבער 2018 האט זי פארטיידיגט לאה פארסטער, א אידישע לעסבישע קאמידיען, וואס האט באשטעלט צו מאכן א פארשטעלונג אין צוויי כשר'ע רעסטאראנטן, און איז אפגעזאגט געווארן צוליב איר סעקסציואליטעט. מיילס האט שטארק פארארבעט אז די אוונט זאל יא פארקומען.
מיילס האט זיך ארויסגעשטעלט זייער שטארק צו פארטיידיגן די ישיבות, און אפהיטן די רעכט פון די עלטערן צו געבן די חינוך וואס זיי ווילן, און נישט ערלויבן די רעגירונג אריינצורעדן.
מיילס איז געלאפן צו זיין פרוי דיסטריקט פירער אין דעם 44סטן דיסטריקט פון ברוקלין אין 2018.
נאך וואס ניו יארק סיטי קאנסולמאן יאמעני וויליאמס האט געווינען די ספעציעלע פארמעסט צו איבערנעמען טיש עדעמס אלץ ניו יארק סיטי פאבליק אדוואקאט, האט ער געדארפט פארלאזן זיין זיץ אין סיטי קאנסול. מיילס איז געלאפן צו ערפילן זיין זיץ.
מיילס האט פארשפראכן אין איר קאמפיין צו פארעכטן די פראבלעמען פון די ארטאדאקסישע געמיינדע, ווי אויך די נישט-אידישע געמיינדעס, און אויב זי וועט געווינען וועט זי אוועקגעבן האלב פון איר געהאלט פאר צדקה.
קריטיקירער.
יהודה לעווין, א ברוקלין ניו יארקער ארטאדאקסישער רב און באקאנטער קריטיקירער, האט געשריבן זיין מיינונג אין דעם דזשואיש פּרעס, מיטן טיטל ״פלעטבוש מיידל איז א פירער אדער א פארפירער?״.
אום 2018, נאך וואס מיילס האט ארויסגעשטעלט בילדער פון זיך אויף איר אינסטאגראם קאנטע מיט א לאנגן שייטל, וואס טייל אין איר ארטאדאקסישע געמיינדע האלטן אז עס איז נישט צניעות׳דיג, האט זי באקומען א סך פיינטליכע מעסעדזשעס אנליין.
נאך וואס מיילס איז ארויסגעקומען אין פארטיידיגונגס פון ישיבות, איז זי געקומען אונטער א שטארקע אטאקע פון יאפפעד און אירע אנהענגער.
האטפילד () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע וואס באדינט דאס שטעטל האטפילד אין הארטפארדשיר, ענגלאנד.
יאיר לאַפּיד (; געבוירן דעם 5טן נאוועמבער 1963, י"ח חשוון תשכ"ד) איז דער אלטערנאטיווער פרעמיער מיניסטער, און אויסערן מיניסטער פון ישראל. ער איז גרינדער און פארזיצער פון דער יש עתיד פארטיי און א מיטגליד פון דער כנסת אויף איר נאמען. געדינט ווי מיניסטער פון פינאַנץ אין דער דריי-און-דרייסיגסטער רעגירונג פון ישראל. שרייבער, קאָלומניסט, סצענאר שרייבער, אַקטיאָר, דראמאטורג, לידער שרייבער און טעלעוויזיע באַלעבאָס ערשטע.
זינט די אָנהייב פון זיין פּאָליטישער קאַריערע, שטייט לאַפּיד ארויס אין העצן קעגן דעם חרדישן ציבור, פירן די פאָדערונג פֿאַר פאַרברעכער סאַנקציעס אויף ישיבה מיטגלידער וואָס זאָגן אָפּ צו שטעלן צום מיליטער.
אין ענטפער צו זיין אַקטיוויטעטן, איז אויפגעבראַכט געווארן גרויס פאַרדראָס אין אים ביי חרדישע קרייזן, און ער איז געווארן אַטאַקירט פֿאַר זיין שטעלונג צו זיי. פילע באַטראַכטן אים ווי אַ פייַנט פון די חרדים, כאָטש לאַפּיד זאגט אָפט אַז ער איז נישט "אַנטי-חרדי". הרב אהרן לייב שטיינמאן האָט אים אפילו אנגערופן "עמלק".
לאַפּיד איז דער זון פון זשורנאליסט און פּאָליטיקער יוסף (טאַמי) לאַפּיד, א חורבן לעבנ-געבליבענער געבוירן אין יוגאסלאוויע, און שרייבער און דראַמאַטורג שולמית לאַפּיד, פארפאסער פונעם בוך "חוות העלמות". זיין זיידע איז דער זשורנאליסט דוד גלעדי. ער איז געבוירן געוואָרן אין תל-אביב און ווי אַ קינד האָט געוואוינט אין דעם זשורנאַליסטישער וווינאָרט אין דער געגנט יד אליהו, וואו עס האָבן געוואוינט עטלעכע אנגעזעענע זשורנאליסטן.
דער 24סטער כנסת.
ביי די וואלן צום 24סטן כנסת האט די יש עתיד פארטיי באקומען 17 מאנדאטן און איז געווארן די צווייט גרעסטע פארטיי אינעם כנסת. נאך דעם וואס בנימין נתניהו האט נישט געדאנזשעט אויפשטעלן א רעגירונג, האט לאפיד באקומען און 5טן מיי 2021 דעם מאנדאט אויפצושטעלן א רעגירונג. אום 2טן יוני האט ער געמאלדן דעם פרעזידענט ראובן ריוולין אז ער האט געדאנזשעט צאמשטעלן א רעגירונג אין ראטאציע מיט נפתלי בענעט.
צוויי וואכן נאכהער האט מען איינגעשוואוירן לאפיד צום אמט פון אלטערנאטיוון פרעמיער מיניסטער און אויסערן מיניסטער צוזאמען מיטן איינשווערן פון די אנדערע מיניסטארן אין דער 36סטער ישראל-רעגירונג.
רבי נתן דוד ראזנבוים (ג' סיון תש"ה - כ"ח שבט תשע"ט) איז געווען דער זוטשקער רבי. ער האט געפירט זיין הויף אין בני ברק.
רבי נתן דוד איז געבוירן געווארן אין תש״ה צו זיין פאטער רבי יצחק אייזיק ראזנבוים פון זוטשקע, א זון פון רבי איתמר ראזענבוים פון נאדווארנא און מרת חנה, א טאכטער פון ר׳ נתן דוד האלענדער. ער האט חתונה געהאט מיט שרה, טאכטער פון רבי מרדכי גאלדמאן פון זוועהיל. ער איז געווען א מתמיד עצום.
בערך אין יאר תשל״ד האט ער זיך געצויגן קיין יוניאן סיטי, ניו זשערסי, פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע.
נאך זיין פאטער׳ס פטירה האט ער איבערגענומען די זוטשטער רעביסטעווע, וואס ער האט געפירט אין דעם רמת אלחנן פערטל פון בני ברק.
ער איז נפטר געווארן נאך א קראנקייט, כ״ח שבט תשע״ט אין דעם מעייני הישועה שפיטאל אין בני ברק. מען האט אים באערדיגט אין הר הזיתים.
די זייגרעדיקע ריכטונג (״מיטן זייגער״)
די קעגנזייגערדיקע ריכטונג (״קעגן דעם זייגער״)
א זייגערדיקע באַוועגונג איז איינע וואָס באוועגט אין אַ קרייַז "ווי דער שאטן פון א זונזייגער" אדער "ווי די הענט פון א זייגער": פון אויבן אראפ רעכטס, דערנאך אַראָפּ, דעמאָלט צו לינקס, און צוריק צום שפּיץ.
די פאַרקערט פון זייגערדיק איז קעגן־זייגערדיק. די באַוועגונג איז פון אויבן אראפ לינקס, דערנאך אַראָפּ, דעמאָלט צו רעכטס, און ענדלעך צוריק אַרויף צום שפּיץ.
וועלין גארדן סיטי () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע וואס באדינט דאס שטעטל וועלין גארדן סיטי אין הארטפארדשיר, ענגלאנד.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דעם 1טן סעפטעמבער 1920.
מאַטעמאַטישע פֿיזיק באדייט די אנטוויקלונג און באניץ פון מאטעמאטישע מעטאדן וואס מען קען זיין אנווענדן צו פראבלעמען אין פיזיק. דער "Journal of Mathematical Physics" ("זשורנאל פון מאטעמאטישע פיזיק") דעפינירט דאס פעלד ווי "די אנווענדונג פון מאטעמאטיק צו פראבלעמען אין פיזיק און די אנטוויקלונג פון מאטעמאטישע מעטאדן פאסיק פאר אזעלכע אנווענדונגען און פאר דער פֿארמולאציע פון פיזישע טעאריעס". זי איז א צווייג פון אנגעווענדעטע מאטעמאטיק, וואס באהאנדלט פיזישע פראבלעמען.
עס זענען פאראן עטלעכע באזונדערע צווייגן פון מאטעמאטישער פיזיק; זיי שטימען מער ווייניקער מיט געוויסע היסטארישע תקופות.
ציפורי איז געווען א שטאט אין אונטער גליל פון ארץ ישראל, צפון מערב פון דער היינטיגער שטאט נצרת אומגעפער פיר קילאמעטער.
א יידישע שטאט האט עקזיסטירט דארט פון דער תקופה פון די חשמונאים ביזן 5טן יארהונדערט, און יידן האבן נאך געוואוינט אין דעם געגנט ביזן 10טן יארהונדערט. די שטאט האט א ספעציעלן חשיבות אין דער יידישער היסטאריע, ווייל אין ציפורי זענען געווען טעטיג עטלעכע פון די הויפט תנאים פון דער משנה, דארט האט רבי יהודה הנשיא געפירט דעם סנהדרין, אן דארט האט ער געשלאסן די משנה. די שטאט ווערט דערמאנט א סך מאל דורך חז"ל.
די ערשטע אנטדעקונגען פון דער שטאט גייען צוריק צו פערסישע אימפעריע צייטן, ווען געציילטע ארטיקלען געפונען זענען דאטירט צו יענער עפאכע. ס'מערהייט ארכעאלאגישע ערפינדונגען אויפן היסטארישן ארט, דאטירן אנהייב רוימישע צייטן און ציען זיך ביז נאך דעם איבערגאנג פון דעם גליל ראיאן פון דער ביזאנטישער אימפעריע צו די אראבער.
די שטאט געפינט זיך אויף א בארג אקראפאליס, ווען אין לויף פון די יארן זענען צוגעלייגט געווארן נייע געגנטער צו דער שטאט אויף די זייטן פונעם בארג, אנגעהויבן אין די פריע רוימישע צייטן דורך הורדוס און זיין משפחה און שפעטערע תקופות ווי נאך דעם חורבן בית המקדש דורכאויס די רוימישע צייטן פון נאך דעם צווייטן בית המקדש.
דאס ערשטע מאל וואס ציפורי ווערט דערמאנט דורך סיי וועלכן אידישן מקור, איז דורך יוסף בן מתתיהו אין זיין בוך אויף אידישער היסטאריע, ״קדמוניות היהודים״. ווען ינאי המלך פון די חשמונאים דינאסטיע, האט אטאקירט עכו און דער קעניג פון קיפראס תלמי, איז געקומען צו הילף פאר די איינוווינער פון יענער שטאט. תלמי האט אונטערגענומען אן אפענסיווע אינעם גליל, ער האט מיט זיין ארמיי אנגעגריפן די שטאט ציפורי, אבער האט זיי נישט געקענט בייקומען.
לויט ווי יוסף בן מתתיהו שרייבט, איז די שטאט געווען א טייל פון די קנאים, אן אידעאלאגיע שטארק אנוועזנד אין די ראיאן, און האט טיילגענומען אין עטליכע אויפשטאנדן קעגן די רוימער און זייערע פארשטייער, צוליב נאציאנאליסטישע און רעליגיעזע געפילן. ווען מתתיהו אנטיגונוס דער צווייטער האט אנגעפירט רעוואלט קעגן זיין פעטער יוחנן הורקנוס דער צווייטער, האט הורדוס מיט די הילף פון א רוימישע מיליטער איינגענומען די שטאט אין א שניי שטורעם, און באשטימט די שטאט אלס זיין הויפטשטאט פונעם גליל, וואו ער איז דערנאך געווארן הערשער, אין יאר 37 פארן ציילונג.
אין יאר 4 פאר דער ציווילער ציילונג, איז הורדוס געשטארבן, ער האט פארטיילט זיין מלוכה צו זיינע קינדער, ווען דער גליל האט געזאלט אריבערגיין בירושה צו זיין זון הורדוס אנטיפס. א רעוואלט האט אויסגעבראכן און דער רוימישער פראקוראטאר פון סיריע, ווארוס, האט אונטערדרוקט די אויפשטענדלער, לויט יוסיפון האט ער פארברענט די שטאט און די איבערלעבער האט ער פארקויפט צו קנעכטשאפט. אנטיפס האט געשטעלט ציפורי פאר זיין הויפטשטאט, ביז יאר 20 ביים גרינדונג פון טבריה, ווען דאס האט ער זיך אריבערגעצויגן צום ניי געגרינדעטן שטאט און די טיטל פון הויפטשטאט איז אריבער צו די נייע שטאט. ערשט אין יאר 61, איז די שטאט אריבער צו אגריפס דער צווייטער, וועלכע האט אריבערגעפירט די ארכיוון און צענטראלע באנק צוריק קיין ציפורי און די שטאט איז ווידעראמאל געווארן הויפטשטאט פון גליל.
ביי די גרויסע יידישע רעוואלט, אנגעהויבן אין יאר 66, האט ציפורי זיך געהאט ארויסגעשטעטלט קעגן דעם אויפשטאנד, זיי האבן אריינגעלאזט אספסיינוס אין שטאט און געבעטן זיין שוץ קעגן די אויפשטענדלער אינעם גליל. א דאנק זייער שטיצע פאר רוים, האט די שטאט ערהאלטן אנערקענונג אלס פאליס און האט אין יאר 67 אדער 68 אנגעהויבן גיסן מטבעות. די אפציעלע פאזיציע האט די שטאט אויסגענוצט אויף פארברייטערן די שטאט, מיט א צאל אונטערנעמונגען וואס זענען קענטליך אינעם שטאט ביז היינט, א רוימישע שטאט מיט בעדער און אקוואדוקטן, דאס לויט די שטייגער און טראדיציע פון פולע שטעט באיינדרוקט דורך די רוימישע אימפעריע.
נאך די בר כוכבא אויפשטאנד, איז ארץ יהודה גענצליך חרוב געווארן, די איבערלעבער פון יענע ערטער זענען אריבער צו צפון ארץ ישראל, דאס רעכנט אריין דעם נשיא און די סנהדרין, די שטאט איז געווארן א צענטראלער פונקט פאר יידישקייט פון נאכן חורבן, הויפטזעכליך נאך רבי יהודה הנשיא האט זיך אריבערגעצויגן אהין אינאיינעם מיט די סנהדרין. די משנה איז געשריבן און פארזיגלט געווארן אין דעם שטאט און מעגליך אנדערע חיבורים פון די תנאים, ווי תוספתא אדער ברייתא. די אמוראים האבן אויך געטוען אסאך אינדעם שטאט, אבער אין זייערע צייטן האט זיך דער עיקר תורה צענטער זיך אריבערגערוקט קיין טבריה, וואו עס איז ווארשיינליך פאר'חתמ'ט געווארן די תלמוד ירושלמי.
ציפורי אלס שטאט האט נישט טיילגענומען אינעם בר כוכבא אויפשטאנד פון יאר 132-135. אבער דורכאויס די פולמוס קיטוס פון 351 האט די שטאט רעוואלטירט קעגן קיטוס, די רוימישע פראקוראטאר און מיטדעם האט זיך געענדיגט די גלאררייכער היסטאריע פונעם שטאט, אינאיינעם מיט א שטארקע ערדציטערניש און א פייער וועלכע האט פארניכטעט די איבערבלייבענישן פונעם ארט.
היינט איז דארט א נאציאנאלער פארק, ווען קרוב צו הונדערט יאר געפונען היסטארישע פארשער און ארכעאלאגן ארטיקלען וועלכע באצוען זיך צו דער שטאט.
ארכעאלאגיע.
איינצעלנע כלים זענען געפונען געווארן פון דער פערסישער תקופה אין ארץ ישראל, בעיקר א שארבענע גלאז מיט א מיטאלאגישער צייכענונג. אבער אנגעהויבן פון ענדע העלענישע צייטן טרעפט מען מער חפצים און געביידעס. פון דער העלענישער תקופה האבן פארשער געפונען א מיליטערישע פעסטונג אויפן שפיץ בארג (אקראפאליס), אינעם פעסטונג זענען געפונען געווארן א מקווה און צעבראכענע שארבן מיט העברעישע בוכשטאבן געשריבן אויפדעם. די פעסטונג איז ווארשיינליך נייטראליזירט געווארן דורך די שטאט איינוווינער אין שפעטערע תקופות, און חלקים פונעם יסוד און אינערהאלב די סטראוקטור זענען געווארן אנגעפילט מיט זאמד און שטיינער, נאנט צום ענדע פון בית המקדש. די פעסטונג איז דאטירט געווארן צו א פריערדיקע העלעניש תקופה, נאך איידער די חשמונאים האבן איינגענומען דעם גליל, און די יידישע זאכן אינעם פעסטונג צייגן אז יידן האבן געוויילט אין די געגנט נאך איידער די חשמונאים האבן אינקארפארירט די גליל ראיאן צו זייער מלוכה.
פון די פריע רוימישע תקופה געפונען מיר א שטעטל אויפן בארג און ארום דעם בארג, פיל מיט פריוואטע הייזער וואס א מערהייט פון זיי האבן מקוואות, וואס ווייזט אויף די יידישקייט פונעם שטאט, אין צוגאב צודעם האבן פארשער געפונען די מיסט פון שטאט, און שטודירט די אפפאל פון איבערבלייבענישן פון בהמות, נאר כשר'ע מינים זענען געווען צו געפונען, חזירים צום ביישפיל, א הויפט מאכל צווישן די רוימער זענען געווען ווייניגער פון א פראצענט פון די איבערבלייבענישן.
פון די שפעטערדיקע רוימישע תקופה, געפונען מיר א גרויסע געגנט וואס ווערט גערופן די רוימישע שטאט, די גאסן לויפן געאמעטריש איינער פאראלעל צום צווייטן, ווען צוויי הויפט גאסן קארדא מאקסימוס לויפט פון צפון אויף דרום ריכטונג, און די דעקומאנוס מאקסימוס לויפט פון שטאט אריינגאנג אויף מזרח צו מערב ארויף צום בארג. ווען די קלענערע גאסן האקן דורך די צוויי גאסן ווי א נעץ. דארט וואו די הויפט גאסן טרעפן זיך איז פארהאן א פארום, די שטאטישע מארקעט פונעם רוימישן שטאט צענטער, עס עזנען געפונען געווארן חלקים פון רוימישע בעדער געבויט אקוראט לויט די רוימישע בויעריי און מייסטערשאפט, אינאיינעם מיט מקוואות. די הויפט גאסן האבן טראטוארן און זענען קענטליך און מערקבאר ביז היינט מיט די שווערע שטיין און קריצן פון די וועגענער נאך פון דעמאלסט. אן אפלויף סיסטעם פאר שמוציגע וואסער, פון רעגן, בעדער און א פובליק בית כיסא, האט ארויסגעטראגן די וואסער אינדרויסן פון שטאט. די רוימישע שטאט האט אויך מקוואות אונטער די הייזער גענוי ווי די אלטע חלק פון שטאט.
די הויכפונקט פון דער ארכעאלאגיע איז די וואסער קאנאלן אריינצוברענגען פרישע וואסער אין שטאט, אנהייב איז דער שטייגער געווען וואסער גרובן, פריוואטע און ציבור'ישע וועלכע האבן באדינט דעם באפעלקערונג באנוץ, אבער ווען די שטאט איז געווארן גרויס און זיך פארשפרייט אראפ פונעם בארג, איז אונטערגענומען געווארן א מאסיווע בוי פראיעקט, פון אקוואדוקטן, וואסער איינריכטונגען וואס ברענגען דורך בריקן און בעיקר טונעלן, וואסער פונעם טאל, פון צוויי באזונדערע ערטער, אויף א רוטע וועלכע טרעפט זיך אינמיטן וועג, ווי עס לויפט אריין אין שטאט, און צעטיילט זיך, א טייל וואסער איז געהאלטן געווארן אין אן אונטערערדישע רעזערוואר, און די אנדערע טייל האט ארומגעקרייזט די שטאט ארום און ארום דעם בארג, פון וואו איינוווינער האבן געקענט שעפן וואסער אדער מער פארמעגליכע האבן געהאט וואסער אין זייער שטוב. צוליב טאפאגראפישע סיבות, האבן די איינוווינער אויפן בארג נישט געהאט קיין צוטריט צו די קאנאלן, וויבאלד דער בארג איז הויך איבער 300 מעטער העכערן ים פלאך.
נאך פון דער רוימישער תקופה, זענען די פיל מטבעות וואס די שטאט האט געלאזט גיסן, פון אנהייב זענען זיי געווען יידישע מטבעות, אן צייכענונגען אדער בילדער פון פערזאנען אדער חיות, וואס אמאל שפעטער האבן די מטבעות אנטהאלטן קריצונגען פון די פארשידענע רוימישע קייסערן. מיט פארשידענע אויפשריפטן אין גריכיש, וועלכע ווידערהאלן דעם סלאגאן, אז "ציפורי איז שטאט פון שלום." איין מטבע פון שטאט האט א קריצונג פון טיכא, די גאט פון מזל ביי די גריכישע מיטאלאגיע אינמיטן א געצנדינער טעמפל, וואס דאס איז א רעוואלוציע פאר א יידישע שטאט. מערערע טעאריעס זענען אויפגעברענגט געווארן אלס רעזולטאט פון די מטבעות, איבערן יידישקייט פונעם שטאט צוליב די מטבעות.
איינער פון די הויפט חילוקי דעות איבערן שטאט, איז די טעאטער וועלכע איז געפונען געווארן אויפן זייט פונעם בארג, בשעת טייל טענה'ן אז דאס האט אנטיפס געבויט, זאגן אנדערע אז דאס איז פון די רוימישע תקופה פון נאכן חורבן בית המקדש, דאס צוליב ארטיקלען געפונען אונטערן בינע ביי די יסודות פונעם סטרוקטור. א פראכטפולע רוימישע ווילא איז אויך געפונען געווארן אויפן בארג, ווען געוויסע האבן געוואלט טענה'ן אז דאס איז די נשיא'ס הויז, אבער אן קיין גרונטליכע פארשונג אדער מקור.
אינעם רוימישן קווארטאל זענען געפונען געווארן פון ביזאנטישער תקופה נאך אינטערסאנטע געביידעס, א שול אנגעפילט מיט צייכענונגען און בילדער בעיקר פון יידישע טראדיציע, אבער אויך העליאס, וועלכע דינט אלס א גאט אינעם גריכישן מיטאלאגיע איז געמאלן געווארן אויפן פאדלאגע פונעם שול, אינאיינעם מיט אנדערע מאטיוון ווי די עקידה און נאך. א קירכע איז אויך געפונען געווארן אין שטאט פון די תקופה און צום לעצט, איז די וויינהויז, אדער דיאניסוס הויז, וואס איז פיל מיט מאלערייען איבער וויין און באצייכענט א געצנדינעריי טראדיציע מיט מסיבות און אנדערע סארט מאלערייען וועלכע זענען א חידוש פאר א יידישע שטאט און אפילו פאר קריסטן. פון די סארט בילדער, שטעלט זיך ארויס אז ווי געשריבן איז אין פערטן יאר הונדערט, שוין אנגעהויבן דעם אונטערגאנג פון יידישן שטאנדפונקט איבערן חשיבות פונעם שטאט, מער און מער גויים, קריסטן אדער גריכישע געצנדינער האבן אנגעפילט דעם שטאט. ביז ווען די שטאט איז געווארן כמעט ליידיג פון יידן אינמיטן פערטן יארהונדערט.
נישט געפונענע ארכעאלאגיע.
אין משנה שטייט איבער א מויער פון יהושע בן נון'ס צייטן וועלכע האט ארומגענומען די שטאט, די מויער איז באצייכענט אויך דורך יוסיפון און אנדערע, אבער קיין זכר איז נישט געפונען געווארן דערפון. וויבאלד די פריעסטע ארטיקלען זענען דאטירט צו דער פערסישער עפאכע, דרינגען די חוקרים ארויס דערפון, אז די תנ״כישע שטאט געפונט זיך אויף אן אנדער לאקאציע, נישט ווייט פון ציפורי פון צווייטן בית המקדש. די שטאט מארק אויפן בארג, וואס ווערט דערמאנט דורך חז״ל אלס די שוק העליון, איז ביז היינט דערווייל נישט געפונען געווארן.
געאגראפיע און דעמאגראפיע.
די שטאט אויפן בארג איז 290 מעטער העכערן ים פלאך, וואס מאכט דאס ארט פאר א סטראטעגישע מיליטעריש און פאר זיכערהייט. ציפורי געפונט זיך אויף א קרייצוועג אויף הויפט שאסייען וואס די רוימער האבן געבויט אנהייב 120, ווען אדריינוס איז געווארן קייסער, איין הויפט שאסיי פירט פון עכו קיין טבריה, און די אנדערע פירט פון ציפורי צו די גרויסע מיליטערישע באזע און קאלאניע לאגיו-מגידו. די שאסייען האבן געדינט יידישע רייזענדע און איז באהאנדעלט געווארן דורך יידישע מקורות מערערע מאל לענייני הלכה אדער אגדה. די היינטיקע שאסיי סיסטעם קיין טבריה, לויפט טיילוויז אויפן אלטע רוטע וואס רוימער האבן געבויט, אבער לויפן היינט נישט דורך דעם שטאט זעלבסט.
די שטאט געפונט זיך 25 קילאמעטער ווייט פון די ים ברעגעס פון מיטלענדישן ים און א דרייסיק קילאמעטער פון דעם כנרת.
עס איז אומבאקאנט גענוי וויפיל די באפעלקערונג אינעם שטאט איז געווען, מיינונגספארשידנהייטן און אפשאצונגען שטעלן די באפעלקערונג אויף א צאל פון צווישן 12,000 ביז 25,000, אבער איז אוממעגליך פעסטצושטעלן. אבער פאר ארץ ישראלדיקע באגריפן פון יענע תקופה נאכן חורבן, הייסט דאס א גרויסע שטאט.
טאָמי לערען (; געבוירן דעם 11טן אויגוסט, 1992) איז אַן אמעריקאנער קאנסערוואטיווע פּאָליטישע קאָמענטאַטאָר און טעלעוויזיע האסט. זי איז באקאנט געווארן דורכאויס איר צייט ארבעטנדיג פאר "די בלעיז" ווי זי האט פובליצירט קורצע ווידעאס גערופן "לעצטע געדאנקען" אין וועלכע זי האט אָפט קריטיקירט ליבעראַלע פּאָליטיק. פילע פון אירע ווידעאס זענען געגאנגען וויירעל, און "די ניו יארק טיימס" האט איר אנגערופן אַ "אויפשיינענדע מעדיע שטערן."
להרען איז געווארן סוספּענדירט פון "די בלעיז" אין מערץ 2017 נאָך וואס זי האט געזאגט אין אַן אינטערוויו אויף "די וויו" אַז זי גלויבט אז פרויען זאָלן האָבן לעגאַלע צוטריט צו הרגענען זייערע קינדער /אַבאָרשאַן. באלד דערנאָך האט זי אנגעהויבן ארבעטן פאַר גרעיט אַמעריקע אַליאַנץ, אַ אָרגאַניזאַציע וואָס שטיצט פרעזידענט דאָנאַלד טראַמפּ, און אין אויגוסט 2017 האט זי אנגעהויבן דינען ווי אַ מיטארבעטערין אין Fox News.
טאמי טרעט אויף ביי די "יונגע פרויען פירערשאפט סאמיט" אין טעקסאס אום 2017
בויז פארק () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער הארטפארד שלייף ליניע, וואס געפינט זיך אין דער לאנדאנער בארא פון הארינגיי. זי איז אויפן גרענעץ פון טראוולקארט זאנעס 3 און 4. די סטאנציע ווערט באדינט דורך גרויס נארדערן, און איז נישט ווייט פון באונדס גרין אונטערגרונט סטאנציע.
בויז פארק איז די איינציגסטע סטאנציע אויף דער הארטפארד שלייף ליניע מיט אן אינזל־פעראן.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אין 1880 דורך דער גרויסנארדערן אייזנבאן ניין יאר נאך וואס מען האט געעפנט די הארטפארד שלייף ליניע.
פאלמערס גרין () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער הארטפארד שלייף ליניע, וואס געפינט זיך אין אלדערמאנס היל אין דער לאנדאנער בארא פון ענפילד. זי איז אין טראוולקארט זאנע 4. די סטאנציע ווערט באדינט דורך גרויס נארדערן.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אין 1871, ווען די גרויסנארדערן אייזנבאן האט געעפנט די הארטפארד שלייף ליניע. זי האט פריער געהייסן פאלמערס גרון און סאוטגייט.
אגריפס דער ערשטער גערופן יוליוס אגריפס איז געווען א רעכטער אייניקל פון הורדוס און מרים החשמונאית, ער איז געבוירן צו זיינע עלטערן אריסטובולוס און בארניקי אין יאר 10 איידער דער ציווילער רעכענונג. אריסטובולוס איז פאראורטיילט געווארן צום טויט אינאיינעם מיט זיין ברודער, אלעקסאנדער, דאס ווען אגריפס איז א קליין קינד פון דריי יאר. אנהייב איז אגריפס אויפגעצויגן געווארן אינעם פאלאץ פון דער קעניגליכער פאמיליע אין ירושלים, דערנאך אין רוים, וואו אגריפס האט ערהאלטן זיין דערציאונג. שפעטער איז אגריפס געווארן דער לעצטער אפציעלער קעניג אין ארץ ישראל אין צייטן פון צווייטן בית המקדש, און געשטארבן אין יאר 43.
זייענדיק אן איינוווינער פון רוים, איז אגריפס געווען א טייל פון דער אריסטאקראטיע אין דער הויפטשטאט פונעם אימפעריע. מיטן טויט פון זיין מאמע און שפעטער, האט ער זיך געפונען אן קיין געלט, נאכדערצו וואס זיין לעבנסשטייגער איז געווען פארשווענדעניש און שוואוילטאג, האט ער זיך געמוזט אומקערן קיין ארץ יהודה. זייענדיק דארט האט ער געפונען א פרנסה אלס אויפזעער פונעם מארק אין טבריה, דורך זיין פעטער הורדוס אנטיפס, דער גובערנאטאר פון גליל און עבר הירדן. אן ארבעט וועלכע אגריפס האט נישט געגליכן, דעריבער איז ער אריבער קיין סיריע, נאכן איינלאדענונג פון דעם סירישן פראקוראטאר צו קומען ארבעטן פאר אים. אבער דארט האט אגריפס אויך געליטן פון שטרייטן מיט געפעכטן צוליב זיין ברודער, דעריבער האט ער געבארגט געלט צו רייזן קיין רוים.
אין יאר 34 פון דער ציווילער ציילונג, איז אגריפס אנגעקומען קיין רוים, אינעם זעלבן צייט וואס פיליפוס, אגריפס'נס פעטער, איז געשטארבן אן קיין קינדער, טיבעריוס דער קייסער האט געהאט אינזינען צו געבן די בשן פאר אגריפס. אבער אנשטאט האט דער לעצטער זיך אריינגעמישט אין א געפעכט צווישן די רוימישע הערשער און געשטיצט קאליגולע צו ווערן קייסער, און אנגעקניפט מיט אים נאנטע באציאונגען. דאס האט אים שיעור נישט געקאסט דאס לעבן, אבער א קורצע וויילע דערויף איז טיבעריוס געשטארבן און קאליגולע איז געווארן הערשער איבער דער אימפעריע.
קעניג.
קאליגולע האט אנערקענט אין אגריפס אלס קעניג פונעם בשן, אין יאר 38 האט ער זיך געלאזט אין וועג אריין צוריק קיין ארץ ישראל, איבערנעמען זיין מלוכה. זייענדיק אנערקענט אלס קעניג, האט הורדוס אנטיפאס באקומען קנאה אין אים, ווילנדיק באקומען דעם זעלבן טיטל אנשטאט טאטרארך, און זיך געלאזט אין וועג אריין אינאיינעם מיט זיין ווייב קיין רוים. אגריפס האט פאר'מסר'ט זיין פעטער, אז ער ארבעט אינאיינעם מיט די פיינט, ווי אויך האט אנטיפאס זאפאסן פון געווער געצילט צו נוצן קעגן די אימפעריע און אירע אינטערעסן. קאליגולע, וועלכע איז געווען א נאנטע פריינט פון אגריפס, האט דאס געגלייבט און דערפאר ארעסטירט אנטיפס מיטן פרוי, און פארשיקט אין גלות. דערביי האט אגריפס פארגרעסערט זיין קעניגרייך, פון די בשן און גלעד, הערשנדיק אויך איבערן גליל און עבר הירדן.
אין יאר 41, איז קאליגולע אומגעקומען, אגריפס האט געהאלפן קלאודיוס ווערן הויפט פונעם רוימישן אימפעריע, און האט פארדינט דאס באקומען די טעריטאריעס פון יהודה, שומרון און אדום. דערצו האט אגריפס געהאט די רעכט צו ממנה זיין כוהנים גדולים און איז אנערקענט געווארן אלס הויפט פירער פונעם יידישן פאלק געפונטען אונטער רוימישער הערשאפט. דערמיט האט אגריפס באקומען אונטער זיין באזיץ אלעס וואס זיין זיידע האט געהאט און געוועלטיגט איבער גאנץ ארץ ישראל.
אגריפס האט געהאט אינערליכע פאליטישע פראבלעמען וועלכע האבן געשטערט זיין קעניגרייך. פון איין זייט האבן אסאך יידן געטראגן א פיינטשאפט קעגן הורדוס' פאמיליע און זיי נישט געזען אלס פולקאמע יידן, פון אנדערע זייט, האבן די מאסן גויים פון די שטעט געזען אין אים א ייד, און אים געהאסט צוליב דעם. טראץ אגריפס האט געהאלפן די גויים מיט בויען געביידעס און איינריכטונגען פאפולער צווישן גריכישן-רוימישן קולטור, איז ער נישט געווען פאפולער ביי זיי. אויך האט אגריפס גע'רודפ'ט די קריסטליכע סעקטע און אומגעברענגט שליחים פונעם ניי געגרינדעטע רעליגיע.
אגריפס איז אבער נישט לאנג געווען קעניג איבערן לאנד, לויט יוסיפון פאר בלויז דריי יאר, סוף 43 אדער אנהייב 44 איז ער געשטארבן. איבערלאזנדיק אגריפס דער צווייטער און נאך אפאר טעכטער. וועלכע האבן נישט באוויזן איבערצונעמען דעם אפציעלן טיטל פון זייער טאטע.
וועלין נארד () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע וואס באדינט די דערעפער וועלין און דיגזוועל אין הארטפארדשיר, ענגלאנד.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אין 1856 מיטן נאמען וועלין. זי האט באקומען איר היינטיגן נאמען אין 1926 ווען מען האט געעפנט.
נעבווערט () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע וואס באדינט דאס דארף נעבווערט אין הארטפארדשיר, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט אפערירט דורך גרויס-נארדערן און באדינט דורך טעמזלינק.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אויף דער הויפט ליניע פון דער גרויס-נארדערן אייזנבאן אום 1טן פעברואר 1884. זי האט באקומען איר היינטיגן נאמען אין 1926 ווען מען האט געעפנט.
רבי אברהם בארנשטיין פון סאכאטשאוו (כ"ה תשרי ה'תקצ"ט, 14טן אקטאבער 1838- י"א אדר א' ה'תר"ע, 20סטן מערץ 1910), איז געוועאן אן אדמו"ר און גרינדער פון דעם סאכאטשאווער הויף און דער מחבר פון די ספרים: "אגלי טל" און "שו״ת אבני נזר". ער איז געוועאן באוואוסט ווי איינער פון די גרעסטע למדנים און פוסקים אין פוילן.
ער איז געבוירן געווארן אין בענדין, קאנגרעס פוילן, צו זיין מוטער דאבריש (ערליך) און זיין פאטער הרב זאב נחום, מחבר פונעם ספר "אגודת אזוב", און זון פון רבי אהרון בארנשטיין פון שטעקאטשין. ער איז געווען אן אייניקל פון די רמ"א,ש"ך און מעשה רוקח. ווען ער געווען נאך א קינד איז זיין משפחה אריבער וואוינען אין עלקוש, וואו זיין פאטער האט באקומען די רבנות שטעלע. שפעטער איז זיין פאטער געווארן שטאטס רב אין ליטוויש ביאלע..
ביי די דרייצן יאר האט ער חתונה געהאט מיט שרה צינא, די טאכטער פון רבי מנחם מענדל, דער אלטער קאצקער רבי, וואס זיין פאטער איז געווען פון די קאצקער חסידים. ער האט געוואוינט ביי זיין שווער ביז נאך זיין פטירה אין יאר ה'תרי"ט (1859).
ער האט געהאלטן זיין שווער פאר זיין רבי מובהק.
עטלעכע פיר יאר נאך זיין שווער׳ס פטירה, אין יאר ה'תרכ"ג, האט מען אים באשטימט שטאטס רב פון פאַרטשעוו, וואו ער איז געבליבן א פאר יאר, ביז די פרנסים פון דער קהילה האבן אים אפגעזאגט פון זיין אמט ווייל זיי האבן געוואלט אויפנעמען זיין שוואגער, רבי דוד מארגנשטערן, און ער איז אריבער דינען ווי רב אין קראָשנעוויץ. במשך די יארן פלעג ער פארן צו זיינע רבי׳ס, די ממלאי מקום פון זיין שווער, רבי יצחק מאיר אלטער פון גער און רבי חנוך העניך פון אלעקסאנדער.
ער איז נפטר געווארן י"א אדר א' ה'תר"ע. זיין זון רבי שמואל איז געווען זיין ממלא מקום אין דער רעביסטעווע.
דער גאַלבלאָז אדער גאַלפענכער (אפט גערופן סתם דער גאַל) איז אַ גליד אין דיין בויך וואס האט די פארעם פון א באַר. ער שפייכלט אומגעפער 50 מ״ל פון גאַל (א זויערע פֿליסיקייט) וואס דער גוף ניצט צו פארדייען פֿעטס וואס געפינט זיך אין דעם עסן. ביי מענטשן איז דער גאַלבלאָז לאַנג בערך 7-10 צ״מ. ער האט א טונקל גרין קאָליר פון דעם גאל דערין. דער גאלבלאז איז פארבונדן צו דער לעבער און דעם דואדענום.
אמאל, ספעציעל ביי פרויען, טרעפט זיך אין גאלבלאז גאלשטיינער, וואס זענען כלארעסטעראל אדער בילירובין וואס צעגייט נישט. די שטיינער קענען בלייבן שטיל, אבער ווען זיי זענען גורם אן אנצינדונג דארף מען אפערירן און אוועקשניידן דעם גאלבלאז.
אָבֿיבֿ כוכַבֿי (געבוירן דעם י"א אייר ה'תשכ"ד, 23סטן אפריל 1964) איז אן אפיציר מיטן ראנג קצין בדרגת לייטענאנט-גענעראל וואס דינט ווי דער 22סטער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל. פריער האט ער געדינט ווי אונטער-שעף פון גענעראל שטאב, קאמאנדיר פון דער צפון-קאמאנדע, דירעקטאר פון מיליטערישער אינטעליגענץ און קאמאנדיר פון פארשיידענע דיוויזיעס.
כוכבי איז דער מיטעלער פון די דריי קינדער פון ריבה, א לערערין פון קערפערלעכער בילדונג, און שאול, א קרעמער. ער האט אויפגעוואקסן אין קריית ביאליק, ער האט געלערנט אין דער "הבונים" שולע אין קריית ביאליק און אין דער ארט-שולע אין קריית ביאליק, והיה חניך בתנועת הנוער "המחנות העולים". זיין שוועסטער, ד"ר טל כוכבי, איז די הויפט רעדאקטארקע פון מכון וואן ליר. זיין ברודער, ד"ר זהר כוכבי, איז דער הויפט רעדאקטאר וראש מדור עריכה בבית ההוצאה פון דעם אפענער אוניווערסיטעט.
עלטערן: פאטער שאול כוכבי, און מוטער ריבה כוכבי.
ער לעבט אין דער קהילה פון עדי, איז באהעפט מיט יעל כוכבי, אַ אַדוואָקאַט פון פאַך, דינען ווי דעפּוטאַט דיסטריקט אַדוואָקאַט און איז דער פאטער פון דריי טעכטער. קינדער: עמית כוכבי און מאיה כוכבי.
באלדאק ("Baldock") איז א באן סטאנציע אויף דער קעמברידזש ליניע וואס באדינט דאס שטעטל באלדאק אין הארטפארדשיר, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק און גרויס-נארדערן.
באלדאק באן סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 21סטן אקטאבער 1850 דורך דער רויסטן און היטשין אייזנבאן, א טייל פון דער גרויס־נארדערן אייזנבאן.
אין די שפיץ שעה׳ן ווערט די סטאנציע באדינט דורך גרויס־נארדערן באנען אינדערפרי דרום קיין לאנדאן קינגס קראס, און איין אדער צוויי באנען צפון קיין רויסטן אין דעם אוונט.
אשוועל און מארדן ("Ashwell & Morden") איז א באן סטאנציע אויף דער קעמברידזש ליניע אין קעמברידזשיר, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק באנען וואס פארן צווישן לאנדאן און קעמברידזש.
אשוועל און מארדן באן סטאנציע איז געעפנט געווארן מיטן נאמען אשוועל אום 21סטן אקטאבער 1850 דורך דער רויסטן און היטשין אייזנבאן, וואס איז שפעטער געווארן א טייל פון דער גרויס־נארדערן אייזנבאן. דעם 1טן אפריל 1920 האט די סטאנציע באקומען איר היינטיקן נאמען אשוועל און מארדן.
זונטיק איז די באדינונג 1 באן א שעה אין יעדער ריכטונג.
ווינטשמאר היל () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער הארטפארד שלייף ליניע, וואס געפינט זיך אין ווינטשמאר היל אין דער לאנדאנער בארא פון ענפילד. זי איז אין טראוולקארט זאנע 4. די סטאנציע ווערט באדינט דורך גרויס נארדערן.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אין 1871, ווען די גרויסנארדערן אייזנבאן האט געעפנט די הארטפארד שלייף ליניע.
גריינדזש פארק () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער הארטפארד שלייף ליניע, וואס געפינט זיך אין גריינדזש פארק אין דער לאנדאנער בארא פון ענפילד. זי איז אין טראוולקארט זאנע 5. די סטאנציע ווערט באדינט דורך גרויס נארדערן.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אין 1910, די זעלבע צייט ווען מען האט פארלענגערט די ליניע פון ענפילד ביז.
ניקאלאַס מאַדורא מאראס (געבוירן דעם 23סטן נאוועמגער, 1962) איז א ווענעזועלער פאליטיקער וואס איז געווען דער 46סטער פרעזידענט פון ווענעזועלע זייט 2013. ער איז געווען פריער דער וויצע פרעזידענט פון ווענעזועלע און דער אויסלאנד־מיניסטער. מאדורא איז געווארן דערווייליקער פרעזידענט נאָך דיעם טויט פון יוגא טשוועז.
אום 14טן אפריל, 2013, איז מאַדוראָ געווארן געוויילט פרעזידענט פון ווענעזועלע, ווען ער האט געזיגט הענריק קאפרילעס מיט א קליינער מערהייט פון 1.5% צווישן די צוויי קאַנדאַטן. קאַפּרילעס האט פארלאנגט אַ ווידער ציילונג, און האט אפגעזאגט אנערקענען דעם אויסקום ווי גילטיק.
מאַדוראָ איז געבוירן געווארן דעם 23סטן נאוועמבער 1962 אין קאַראַקאַס, ווענעזועלע. זיין פאטער האט געשטאמט פון א ספרדיש־יידישער משפּחה. ער איז געהייראט צו סיליאַ פלאָרעס. איידער מאדורא איז געווארן אַ פּאָליטיקער, איז ער געווען אַן אויטאָבוס־שאָפֿער אין קאַראַקאַס.
ווען זיין קאדענץ ווי פרעזידענט האט געענדיגט אום 10טן יאנואר 2019 האט ער זיך באשטימט פאר א צווייטן קאדענץ. מער ווי 50 לענדער ארום דער וועלט אנערקענען נישט אז ער איז נאך פרעזידענט.
ענפֿילד טשייס () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער הארטפארד שלייף ליניע, וואס געפינט זיך אין ענפֿילד, אין דער לאנדאנער בארא פון ענפילד. זי איז אין טראוולקארט זאנע 5. די סטאנציע ווערט באדינט דורך גרויס נארדערן.
די ערשטע ענפֿילד סטאנציע איז געעפנט געווארן אין 1871 און איז געווען די סוף־סטאנציע פון דער גרויס-נארדערן אייזנבאן צווייג ליניע פון.
די היינטיגע סטאנציע האט מען געעפנט אין 1910, א ביסל מזרח פון דער אלטער סטאנציע, ווען מען האט פארלענגערט די ליניע פון ענפילד ביז. אין 1924 האט מען געענדערט די סטאנציע׳ס נאמען צו ענפֿילד טשייס, כדי נישט צעמישן מיט.
גארדאן היל () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער הארטפארד שלייף ליניע, וואס באדינט גארדאן היל, אין דער לאנדאנער בארא פון ענפילד, צפון לאנדאן. זי איז אין טראוולקארט זאנע 5. די סטאנציע ווערט באדינט דורך גרויס נארדערן.
די סטאנציע האט דריי פעראנען. באנען קיין הארטפארד שטעלן זיך אפ ביי פעראן 3, און באנען קיין לאנדאן שטעלן זיך אפ ביי פעראן 2. פעראן 1 איז א טערמין פעראן פאר געוויסע באדינונגען צווישן גארדאן היל און לאנדאן, בעיקר אין די שפיץ שעה׳ן.
די האַרטפֿארד שלייף ליניע איז א צווייג פון דער מזרח בארטן הויפט ליניע, א טייל פון דער נארדערן סיטי ליניע פאסאזשירן רוטע קיין לאנדאן פון הארטפארד און אנדערע שטעטלעך אין הארטפארדשיר.
די ליניע איז לאנג 39 ק״מ מיט געטאפלטע שינעס דורכאויס איר לענג.
מען האט געעפנט די ליניע אין דריי שטאפלען צווישן 1871 און 1924. דער ערשטער אפטייל איז געווען די ענפילד צווייג אייזנבאן פון וואוד גרין קיין ענפילד.
רויסטן ("Royston") איז א באן סטאנציע אויף דער קעמברידזש ליניע וואס באדינט דאס שטעטל רויסטן אין הארטפארדשיר, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק און גרויס-נארדערן.
רויסטן איז א וויכטיקע סטאנציע אויף דער צופארער ליניע צווישן קינגס קראס און קעמברידזש; אלע האלב-גיך באדינונגען צווישן לאנדאן און קעמברידזש שטעלן זיך אפ דא.
רויסטן באן סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 21סטן אקטאבער 1850 ווי די מזרח סוף־סטאנציע פון דער רויסטן און היטשין אייזנבאן. אין 1851 האט מען פארלענגערט די ליניע קיין, און אין 1852 ווייטער ביז.
אין די שפיץ שעה׳ן און ביינאכט שטעלן זיך אפ אין רויסטן די באנען פון אדער קיין.
מעלדרעט ("Meldreth") איז א באן סטאנציע אויף דער קעמברידזש ליניע וואס באדינט די דערפער מעלדרעט און מעלבארן אין קעמברידזשיר, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק באנען וואס פארן צווישן לאנדאן און קעמברידזש.
מעלדרעט באן סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 21סטן אויגוסט 1851.
סוף־וואך ווערט די סטאנציע באדינט דורך איין באן א שעה. זונטיק ווערן די באנען אפערירט דורך גרויס־נארדערן.
די אפאלער וואיעוואָדעשאַפט (וואיעוואָדזטווא אפאלסקיע), אויך אפאלער גובערניע איז די קלענסטע און ווייניגסט־באפעלקערטע וואיעוואדעשאפט (פראווינץ) אין פוילן. זי איז איינע פון די זעכצן פוילישע וואיעוואדעשאפטן געשאפן אין 1999, מיט א שטח פון 9,412.5 קוואדראט ק"מ און א באפעלקערונג פון 1 מיליאן באוואוינער. די הויפטשטאט פון דער וואיעוואָדעשאַפט איז אפאלע (128,034).
זי איז געשאפן געווארן דעם 1טן יאנואר 1999 פון די געוועזענער אפאלער וואיעוואדעשאפט און א טייל פון דער טשענסטכאווער וואיעוואדעשאפט. דער נאמען פון דער פראווינץ שטאמט פון דער הויפטשטאט און גרעסטער שטאט, אפאלע.
אפאלעיע גרענעצט אונטערשלעזיע צו מערב, גרויספוילן און לאדזשער וואיעוואדעשאפט צו צפון, שלעזיע צו מזרח, און טשעכיי צו דרום.
שעפרעט באן סטאנציע ("Shepreth railway station") אויף דער קעמברידזש ליניע באדינט דאס דארף שעפרעט אין קעמברידזשיר, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק באנען וואס פארן צווישן לאנדאן און קעמברידזש.
שעפרעט באן סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 21סטן אויגוסט 1851 דורך דער רויסטן און היטשין אייזנבאן ווי די צפון סוף־סטאנציע ווען מען האט פארלענגערט די ליניע פון רויסטן.
שמחה מאַנדלבוים (ט"ו שבט תרכ"ט, יאנואר 1869 - ה' אייר תר"ץ, מאי 1930) איז געווען אן עסקן, פון די אנגעזעענע יידן אין ירושלים. זיין הויז איז שפעטער געווען באוואוסט ווי דער מאנדלבוים טויער, וואס אין די יארן 1948 – 1967 איז געווען דער איינציגער גרענעץ־אריבערגאנג צווישן די צוויי טיילן פון ירושלים.
ער איז געבוירן געווארן אין טוראוו (היינט אין בעלארוס), צו רב ברוך מאנדלבוים, א קארלינער חסיד וואס איז געווען דער טוראווער רב (פריער געווען רב פון די שטעטלעך סטאלין און מאציעוו). אין יאר תרל"ד (1874) איז ער ארויף מיט זיינע עלטערן און זיינע ניין געשוויסטער קיין ארץ ישראל און די משפחה האט זיך באזעצט אין ירושלים. אין יאר תרמ"ה (1885) בערך איז ער געפארן קיין קאברין כדי חתונה האבן מיט אסתר-ליבא, די טאכטער פונעם קאברינער רבי׳ו, רבי מנחם נחום עפשטיין. איידער זיי זענען צוריקגעפארן צו ארץ ישראל איז דאס יונגע פארפאלק געפארן קיין לאדזש וואו זיי האבן איינגעקויפט מאשינען צו שטריקן שטרימפ, וואס זיי האבן מיטגעברענגט צום לאנד און האבן מיט דעם געשאפן פרנסה פאר ווייבער פונעם אלטן יישוב.
פֿאקסטאן באן סטאנציע (ענגליש: "Foxton railway station") אויף דער קעמברידזש ליניע באדינט דאס דארף פֿאקסטאן אין קעמברידזשיר, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק באנען וואס פארן צווישן לאנדאן און קעמברידזש.
דיסקרעטע מאטעמאטיק ("Discrete mathematics"), איז א ברייט געביט פון מאטעמאטיק וואס באהאנדלט מאטעמאטיקע סטרוקטורן וואס זענען דיסקרעט אין כאראקטער. די אביעקטן וואס ווערן געפארשט אין דער ראם פון דיסקרעטער מאטעמאטיק זענען מערסטנס צייליגע געזעמעלן.
דיסקרעטע מאטעמטיק איז געווארן פאפולער זייט דעם צווייטן העלפט פונעם 20סטן יארהונדערט, צוליב איר באניץ אין קאמפיוטער וויסנשאפט: א דיגיטאלישער קאמפיוטער (אנדערש פון אן אנאלאג־קאמפיוטער) ארבעט אויף א דיסקרעטן אופן, א טריט נאך א טריט, דערפאר האט דיסקרעטע מאטעמטיק א גרויסן רעלעוואנץ צו די טעארעטישע פונדאמענטן פון זיי ארבעטס מעטאד.
אין דער צווייטער וועלט-מלחמה האט מען געדארפט לייזן דייטשע קאדן. דאס האט געברענגט צו פארגעשריטענישן אין קריפטאגראפיע און טעארעטישער קאמפיוטער-וויסנשאפט, ווען טאמי פלאוערס האט אנטוויקלט דעם ערשטן פראגראמירבארן קאמפיוטער אין בלעטשלי פארק, ענגלאנד.
הינדא בערגנער (1870 - 1942) איז געווען אַ יידישע שרײַבערקע.
זי איז געבוירען געװאָרען הינדא ראזנבלאט 1870 אין שטעטל רעדים אין גאַליציע, הײַנטיקע צײַטן אין דרום־מיזרח עק פֿון פּוילן.
איר משפּחה איז געװען טראַדיציאָנעל און מע האָט איר האָדעװעט חסידיש.
הינדא בערגנער איז באַװוסט פֿאַר איר באַשרײַבונג איבער טאָג־טעגלעכע לעבן אין אַ גאַליציאַנער שטעטל אויפּן שװעל צו דער מאָדערנער געזעלשאַפֿט לסוף 19טן יאָרהונדערט. עס איז אויך באַזונדער װײַל זי שרײַבט פֿון אַ פֿרויס קוקװינקל.
בערגנערס אײנציקע בוך איז ארויסגעגעבן נאָך דעם ווען זי איז ניפֿטר געװארן. אירע זין האָט עס 1946 אין מאנטרעאל פּובליקירט. דאָס בוך הײסט „אין די לאַנגע װינטערנעכט ־ משפּחה־זכרונות פֿון אַ שטעטל אין גאַליציע (1900־1870).״ די זין האָט מיט אָנהײב 1937 באַקומען בריװ פֿון דער מאַמען, װוּ זי באַשרײַבט װעגן איר קינדער־יאָרן. זי האָט זײ געשיקט אירע זכרונות, אײן בויגן נאָך דער צװײטער.
בערגנער האָט כּמעט איר גאַנץ לעבן געװױנט אין איר געבורטס־שטעטל, אין פֿאַרגלײַך מיט איר זין װוּ זײַנען װײַט פֿון גאַליציע איבערגעציען.
זי האָט פֿרי באַקומען אַ חשק זיך צו לערנען, און האָט גערעדט יידיש, פֿויליש און דײטש.
איר טאַטע, אַ סוחר אין רעדעם, האַט געהאָלפֿן און איר אָנגעמוטיקט. ער איז געװען אַ ביסל מער פאָזיטיװ צו דער מאָדערנער װעלט, װי די מאַמע.
איר מאַמע האָט באַטראַכטעט ניט־יידישע װיסן װי אַפּיקורסיש. אין איר בוך שרײבט הינדא בערגנער אַזוי: „לײענען אַ פּויליש אָדער דײטש ביכל, האָט זי אָנגערופֿן מתעסק זײַן זיך מיט טרײף־פּסול און דאָס פֿאַרביטן מיט הײסן לײענען מיר די צאינה וראינה.״
הינדא בערגנער איז געשטאָרבן אין 1942 בשעת דער צװײטער װעלט־מלחמה, אין דעם בעלזשיץ נאַצי לאַגער.
קאָסמאָס שאַטל קאָלאָמביע (ענגליש: "Space Shuttle Columbia"; דעזיגנירט OV-102) איז געווען אַ קאָסמאָסשיף וואס NASA האט געבויט צו פֿליען צום קאָסמאָס. זי איז געווען די ערשטע קאָסמאָס שאַטל געשיקט צום קאָסמאָס דעם 12טן אַפּריל 1981. זי איז צעשטערט געוואָרן ביים צוריקקומען אין דער ערד'ס אַטמאָספֿער דעם 1טן פֿעברואַר 2003, און אַלע זיבן מענטשן וואָס זי האט געטראָגן זענען אומגעקומען. די שאַטל איז געשיקט געוואָרן צו 28 מיסיעס סך-הכל. די קאָלאָמביע איז געהייסן נאָך אַ שיף פֿונעם אַמעריקאַנישער פֿלאָט וואס האט אומגערינגלט די וועלט אין 1836.
צעשטערונג סיבה.
אַ טייל פֿון איזאָלירונג שוים פֿונעם דרויסנדיקער ברענשטאָף טאַנק האָט געשיילט זיך ביי די צעשיקונג 16 טעג איידער און האָט אָנגעקלאַפּט דער לינקער פֿליגל פֿון די שאַטל.
אַ לאָך איז געמאַכט געוואָרן אין דאָס פֿראָנט ווינקל פֿונעם פֿליגל. אין די שטאַרקע היץ פֿון צוריקקומען אין דער אַטמאָספֿער האָבן הייסע גאַזן געגאנגען אריין אין דער פֿליגל. דאָס האט צעשטערט די שטיצונג סטרוקטורן און די גאַנצע שאַטל איז זיך צעפֿאַלן.
די טשאַלענדזשער עקספּלאָדירט נאָך צעשיקונג אין 1986
קאָסמאָס שאַטל טשאַלענדזשער (ענגליש: "Space Shuttle Challenger"; דעזיגנירט OV-099) איז געווען די צווייטע קאָסמאָס שאַטל וואס NASA האט געבויט צו פֿליען צום קאָסמאָס. די שאַטל האט עקספּלאָדירט 73 סעקונדעס נאָך דעם וואָס זי האט אויפֿגעהויבן זיך פֿון קייפּ קאַנאַוועראָל דעם 28סטן יאנואר 1986. אַלע זיבן אַסטראָנויטן זענען אומגעקומען. די קראַך האט געשען ווייל אַ גומע רינג האט נישט אױסגעברײט צו פֿילן אן אַ רוים אין איין פֿון די פֿאַרגיכערונג ראַקעטעס, צוליב דאָס קאלט וועטער.
די טשאַלענדזשער איז געהייסן נאָך אַ שיף פֿונעם קעניגלעך פֿלאָט וואָס האט אויסגעפֿאָרשט די פּאַציפֿישן און אַטלאַנטישן אָקעאַנען צווישן 1872 און 1876.
די קאָסמאָס שאַטל טשאַלענדזשער קאַטאַסטראָפֿע איז געשען דעם 28סטן יאנואר 1986 ווען NASA'ס קאָסמאָס שאַטל טשאַלענדזשער האט עקספּלאָדירט 73 סעקונדעס נאָך די צעשיקונג. אַלע זיבן אַסטראָנויטן זענען אומגעקומען. די סיבה פֿאַר די עקספּלאָזיע איז געווען צוליב אַן O-רינג וואס איז געבראָכן אין דער רעכטער פֿאַרגיכערונג ראַקעטע. בעת די צעשיקונג, הייסע גאַזן האבן געגאנגען ארויס פֿון דער O-רינג, וואס האט צעשטערט די שאַטל.
פּראָבלעמען איידער צעשיקונג.
דער מאָרגן פֿון די שאַטל'ס צעשיקונג איז געווען זייער קאַלט. די טשאַלענדזשער'ס אינזשענירן האבן באַגרינדט אַז זי זאָל נישט ווערן געשיקט ווייל די טעמפּעראַטור איז געווען 31° פֿאַרענהייט (-1° צעלזיוס) און די O-רינגען וואָלט נישט פֿאַרשליסן זיך ווי געהעריק אויב די טעמפּעראַטור איז געווען מינוס 53° פֿאַרענהייט (12° צעלזיוס). די NASA קאָמאַנדירן האבן קעגנגעשטעלט זיך און געזאגט אַז די ספּייר O-רינג וואָלט אַרבעטן.
אַן אַנדערער פּראָבלעם איז געווען אַז די טעמפּעראַטור איז געווארן אַזוי נידעריק אַז אייַזצאָפּנס זענען געווען אויף עטלעכע טיילן פֿון די טשאַלענדזשער.
טשאלענדזשער
קאָסמאָס שאַטל קאָלאָמביע ביי די צעשיקונג צו איר לעצטע מיסיע - STS-107
די קאָסמאָס שאַטל קאָלאָמביע קאַטאַסטראָפֿע איז געשען ווען קאָסמאָס שאַטל קאָלאָמביע איז זיך צעפֿאַלן ביים צוריקקומען אין דער ערד'ס אַטמאָספֿער דעם 1טן פֿעברואַר 2003. די סיבה פֿאַר די קאַטאַסטראָפֿע איז געווען אַז אַ טייל פֿון שוים האט געפֿאַלן פֿונעם דרויסנדיקער ברענשטאָף טאַנק. דאס האט געמאַכט אַ לאָך אין די שאַטל'ס פֿליגל. ביי דער צוריקקום האבן הייסע גאַזן געגאָנגען אריין אין דער פֿליגל, און די שאַטל איז צעשטערט געווארן. די גאַנצע מאַנשאַפֿט איז אומגעקומען אין דער צעפֿאַל.
טיילן פֿון קאָלאָמביע זענען געפֿונען אַרום טעקסאַס. די פֿאַראײניקטע שטאַטן רעגירונג האט געבעט פֿון מענטשן וואס האבן געפֿונען טיילן פֿון די שאַטל צו צוריקגעבן זיי צו די רעגירונג. היינט, אַלע די טיילן וועלכע זענען געפֿונען זענען אין אַ געבוי וואס איז שייך צו NASA.
קאלאמביע
קעמברידזש נארד ("Cambridge North") איז א באן סטאנציע אויף דער פֿען ליניע (צווישן קעמברידזש און קינגס לין) וואס באדינט די פארשטאט טשעסטערטאן אין קעמברידזש, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך גרויס-אנגליא, טעמזלינק און גרויס-נארדערן.
קעמברידזש נארד באן סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 21סטן מיי 2017.
אַ סקייטבאָרדירער אין די לופֿטן
אַ סקייטבאָרד אדער רעדל-גליטשער איז אַ ברעט מיט פֿיר רעדער אונטער אים, וואס ווערט באַנוצט אין סקייטבאָרדירן. די ערשטע סקייטבאָרדן זענען געווען טיילן פֿון האָלץ מאָנטירט אויף רעדלשיך. דאָס איז געווארן פּאָפּולער, און אין 1960 זענען סקייטבאָרדן פֿאַבריצירט געווארן. ווען מער סקייטבאָרדן זענען פֿאַבריצירט געווארן, מער מענטשן האבן ליב געהאַט דעם נייעם ספּאָרט. אבער, ער איז געווען געפֿערלעך און מענטשן האבן געפֿאַלן. דערום, סקייטבאָרד פּאַרקן זענען געשלאָסן. מיט ווייניקע פּלעצער צו גליטשן, סקייטבאָרדירער האבן נישט געהאט וואו אהין צו גיין. טייל די סקייטבאָרדירער האבן קאָנטינואירט גליטשן אין גאַסן און שטעט. נאָך 20 יאָר איז דער ספּאָרט געווארן ווי עס ווערט באַקאַנט היינט. סקייטבאָרדירן איז אַ פּאָפּולערער ספּאָרט ביי אַ סך יונגע רייַטערס. אַ מאָל, יונגע מענטשן סקייטבאָרדירן אין גאַסן. עס זענען דאָ פֿילע סאָרטן סקייטבאָרדן ווי קונץ-באָרדן, פּעני באָרדן, לאַנגע און קורצע באָרדן און מער.
הרב צבי הירש מייזליש (געב׳ תרצ״ט) איז דער שאפראנער רב אין ניו יארק.
ער איז געבוירן געווארן אין יאר תרצ״ט צו זיין פאטער הרב חיים מייזליש סארוואשער רב און זיין מוטער יאכעט, אפאר יאר נאך זיין ברודער יהושע וואס איז שפעטער געווארן ליעזשער רב אין לאנדאן. ער האט געלערנט אין סאטמאר (ניו יארק) וואו ער האט אפגעשריבן די סוגיא שיעורים פון דעם סאטמארער רב, רבי יואל טייטלבוים, און ארויס געגעבן שפעטער די חידושי סוגיות.
אין יאר תש״ך האט ער חתונה געהאט צו מרים, א טאכטער פון רבי שמעון ישראל פאזען דער שאפראנער רב. ווען זיין שווער איז אוועק אין יאר תשכ״ט האט ער איבערגענומען זיין ביהמ״ד און שפעטער געעפנט די מוסדות מיט א ישיבה.
קעמברידזש באן סטאנציע ("Cambridge railway station") איז די הויפט באן סטאנציע וואס באדינט די שטאט קעמברידזש אין מזרח ענגלאנד. די סטאנציע געפינט זיך 1 מייל (1.6 ק״מ) דרום-מזרח פון דעם שטאט־צענטער, און איז די צפון סוף־סטאנציע פון דער מערב-אנגליא הויפט-ליניע פון לאנדאן ליווערפול סטריט.
אויך איז קעמברידזש די סוף־סטאנציע פון נאך דריי רוטעס: די פֿען ליניע קיין, די ברעקלאנד ליניע קיין און די איפסוויטש-אילי ליניע קיין.
קעמברידזש באן סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 29סטן יולי 1845, מיט באדינונגען פון בישאפסגייט סטאנציע אין לאנדאן אדורך סטראטפארד און בישאפס סטארטפארד.
צאַצקע מעשה 4 (ענגליש: "Toy Story 4") איז אן אמעריקאנישער קאמפיוטער אנימירטער פילם פון 2019, וואס איז באפרייט געווארן דורך פיקסאר אנימאציע סטודיאס דעם 21סטן יוני 2019. ער איז דער פערטער פילם אין דער "צאַצקע מעשה" סעריע, און דער המשך-פילם פון "צאַצקע מעשה 3" (2010).
שאול המלך בן קיש (ציור)
שָׁאוּל בֶּן קִישׁ איש ימיני, איז געווען דער ערשטער יידישער קעניג. זיין מאנארכיע עפאכע איז דאטירט צו די צווייטע העלפט פונעם 11טער יארהונדערט פ"ק. רוב די באקאנטע דערציילונגען וועגן שאול באווייזן זיך אין ספר שמואל. נאר די דערציילונג וועגן שאול'ס טויט ביי הר הגלבוע ווערט דערמאנט אויך אין ספר דברי הימים.
מרגלא בפומיה דדוד המלך על שאול המלך חמיו: "שאול בחיר השם, משיח יהוה, וצדיק גמור ושכינה עמו" (הרמ"ע מפאנו מאמר מאה קשיטה אות צ"ג). אחריו מלך בנו איש בושת נקרא גם אשבעל.
צאצאיו.
מאשתו אחינועם המלכה אלו צאצאיו: יהונתן, מלכישוע, אבינדב, איש בושת/אשבעל, מיכל, מרב, ארמוני, מפיבושת.
רבי משה יהודה לייב לאַנדא (ט' תמוז ה'תרצ"ה, 10טן יולי 1935 - כ"ד אדר ב' תשע"ט, 30סטן מערץ 2019) איז געווען שטאָט׳ס רב און אב בית דין פון בני ברק. הרב לאַנדא האט געפירט די כשרות קערפערשאפט געגרינדעט דורך זיין פאטער, הרב יעקב לאנדא, אַ גוף אנגענומען דורך כמעט דעם גאנצן חרדי׳שן ציבור; אויך האט ער געפירט דעם "פעמי יעקב" כולל און אנשטאלט.
ער איז געבוירן געוואָרן אין רמתיים צו חיה מינא און הרב יעקב לאנדא, וואָס איז געווען דער ארטיגער רב. מען האט אים געגעבן א נאמען נאך זיין זיידען, דער רב פון דער שטאָט פון קאָרניץ אין ווייסרוסלאַנד. בערך אַ יאָר נאָך זיין געבורט, איז זיין פאטער געווארן באשטימט רב פון דעם יישוב בני ברק, און די משפּחה איז אריבערגעגאנגען וואוינען אין בני ברק.
ער האט געלערנט אין דער אור ישראל ישיבה אין פּתח תקוה, און עטלעכע יאָרן האט ער געלערנט אין דער פּאָניוועזשער ישיבה אין בני ברק, און אין דער תומכי תמימים ישיבה אין לוד ביי רבי ברוך שמעון שניאורסאָן און ביים משפיע רבי שלמה חיים קעסלמאַן. אין תשט״ו איז ער באשטימט געווארן א מגיד שיעור פאר דער כיתה פון יונגערע תלמידים. אין חודש אלול תשי״ח האט ער חתונה געהאט. אין תשכ״ד האט מען אים באשטימט ווי א מגיד שיעור אין דער צענטראלער תומכי תמימים ישיבה אין כפר חב״ד, אַ שטעלע וואס ער האָט געהאלטן 23 יאר. אין דער זעלביקער צייַט, האט ער געדינט ווי זיין פאטער'ס רעכטע-האַנט מענטש און האט באהאנדלט מיט רובֿ פון די רבנישע ענינים פון דער שטאָט. פון דעם יאר תש״ם האט ער געפירט די שטאָטישע כשרות סיסטעם.
הרב ישעיה יעקב פארטוגאל (געב' כ"ו אדר ב', ה'תשט"ז) איז דער היינטיגער און דריטער סקולענער רבי.
רבי ישעיה יעקב, געבוירן אין יאר ה'תשט"ז, אין שטאט בוקארעסט, רומעניע, צו זיין פאטער הרה"ק רבי ישראל אברהם פארטוגאל, דער פריערדיגער סקולענער רבי, און צו זיין מוטער מרת רייזל, טאכטער פון הרב מנחם זאב שטערן, רב פון דעם גבעת שאול געגנט אין ירושלים.
ווען ער איז געווארן דריי יאר אלט, איז ער אריבערגעצויגן אינאיינעם מיט זיין פאטער אין לאנדאן, וואו זיי האבן געוואוינט א שטיק צייט. שפעטער, זענען זיי אריבער קיין ניו יארק, דארט וואו זיין זיידע, רבי אליעזר זוסיא, דער ערשטער סקולענער רבי, האט זיך שוין באזעצט.
אנפאנג, האבן רבי ישעיה יעקב און זיין פאטער, געוואוינט אין קראון הייטס, ברוקלין, און רבי ישעיה יעקב איז געשיקט געווארן צו לערנען אין דער לאקאלער תלמוד תורה. אין עלטער פון דרייצן יאר, נאך זיין בר מצווה, האט ער אנגעהויבן צו לערנען אין סאטמארער ישיבה. שפעטער איז ער געפארן קיין ארץ ישראל צו לערנען אין רוזשינער ישיבה, אין ירושלים.
אין יאר ה'תשל"ה, האט ער געהייראט זיין ווייב מרת סילקא, טאכטער פון רבי מאיר גרינוואלד פון טעטש, וועלכער איז אויך געווען דער שווער פון רבי יעקב יחזקיה גרינוואלד דער היינטיגער פאפא רבי.
שפעטער האט זיך רבי ישעיה געצויגן קיין מאנטרעאל וואו, נאך דער פטירה פון זיין שטיף שווער הרב יצחק אייזיק מאשקאוויטש, איז ער אויפגענומען געווארן אלס רב ביהמ"ד מאור הגולה.
דעם טאג פון זיין 63סטן געבורטס-טאג, ביי דער לויה פון זיין טאטע – כ"ו אדר ב' תשע"ט – איז ער אויפגענומען געווארן אלס ממלא מקום, אלס אדמו"ר מ'סקולען, און אלס נשיא מוסדות חסד לאברהם.
די שרעדינגער־גלײַכונג איז אַ דיפֿערענציאַל־גלײַכונג, וואָס משלט אָפּ דעם אויפֿפֿיר פֿון אַ טיילעכל אָדער אַ גרופּע פֿון טיילעכלעך. זי איז די הויפּט גלײַכונג פֿון קוואַנטן־מעכאַניק.
די גלײַכונג איז אַרױסגעדרונגען געוואָרן אין 1926 דורך דעם באַוואוסט פֿיזיקער, ערווין שרעדינגערן. שרעדינגער האָט געוואונען די נאָבל־פּרעמיע צוליב דעם.
מען קען באַשיידן די שרעדינגער גלײַכונג כּדי פֿעסצוטשטעלן די ענערגיע און די כוואַליע־פֿונקציע פֿון אַ טיילעכל. די כוואַליע־פֿונקציע קען מען באַניצן כּדי פֿעסצוטשטעלן אַלץ וועגן דעם טיילעכל.
עטלעכע זאַכן שטעלט מען פֿעסט פֿון דער גלײַכונג. קודם־כּל,איז די ענערגיע פֿון אַ טיילעכל נישט כּסדריק. די ענערגיע ווערט געמאַכט פֿון קוואַנטן פֿון קליינע שטיקעלעך ענערגיע. צווייטנס, דאַרפֿן די ענערגיע, פּלאַצירן, מאָמענטום, אאַ"וו נישט זײַן באַשטימט. די וואַריאַבלען קענען זײַן משמעותדיק דערפֿאַר: אויב מען וואָלט געמאָסטן אייעם פֿון די וואַריאַבלען אַ פּאָר מאָל וואָלט מען געקענט מעסטן פֿאַרשיידענע גרייסן. פֿאַקטיש, מעסטונגן געוויסן מוז דווקא בײַטן דעם טיילעכל. במילא, קען מען נישט ווייסן ביידע פּלאַצן און מאָמענטום פֿון אַ טיילעכל אין איין מאָל, למשל (הײַזנבערג אומזיכערקייט פּריציפּ).
געוויינטלעך זעט מען נישט אָט די פֿענאָמענען ווײַל קוואַנטישע עפֿעקטן זענען זייער קליין. למשל, בלויע ליכט איז געמאַכט געוואָרן פֿון קוואַנטן פֿון נאָר formula_1 ענערגיע. אַז מען קלײַבט צוזאַמען אַ סך טיילעכלעך, פֿאַרשװינדן קוואַנטן עפֿעקטן.
עס זענען פֿאַראַן פֿאַרשיידענע אינטערפּרעטאַטציעס פֿון קוואַנטישע עפֿעקטן. לויט דער קאָפּנהאַגן אינטערפּרעטאַטציע, האָבן טיילעכלעך נישט דווקא קיין באַשטימטע ענערגיע, פּלאַצירן אָדער מאָמענטום בשעת עס ווערט געמאָסטן. די „אַ סך וועלטן" אינטערפּרעטאַטציע דערקלערט אַז יעדער מעסטונג שפּאַלט די אַלוועלט אַ סך אַלוועלטן, און יעדער אַלוועלט גיט אַן אַנדער מעסטונג.
גלײַכונג.
וואו i איז די קאָמפּלעקסע צאָל, ħ איז די פֿאַרקלענערטע פּלאַנקס צאָל, און formula_1 איז די כוואַליע־פֿונקציע. formula_1 איז דער האַמילטאָניאַן (Hamiltonian אויףֿ ענגליש), וואָס איז גלײַך אויףֿ מיט
דאָס פֿאָרעם איז אַן אייגנגלײַכונג (Eigenequation אויףֿ ענגליש).
די כוואַליע־פֿונקציע.
די כוואַליע־פֿונקציע איז די פֿונקציע, וואָס שילדערט דעם אויפֿפֿיר פֿון אַ טיילעכל. די כוואַליע־פֿונקציע איז דווקא אַ וועקטאָר, וואָס זײַן באַזע קען מען בײַטן. איז די כוואַליע־פֿונקציע אין דער אָרטישער באַזע
דערנאָך, איז די משמעותדיקייט צעטיילונג וואָס באַשרײַבט דעם פּלאַץ פֿון אַ טיילעכל
אויב formula_1 איז אַ הערמיטיאַן אָפּעראַטאָר מיט אַן ענטפֿערדיקער מעסטונג O, דער אַרוסקוק (ד"ה דער דורכשנוט) פֿון formula_1 איז
לדוגמא, איז אין דער אָרטישער באַזע דער מאָמענטום אָפּעראַטאָר
סערזשאַנט זכריה באַומל (17טן דעצעמבער 1960 — 11טן יוני 1982) איז געווען אַ זעלנער אין צה"ל וואָס איז געווען איינער פון די דריי ישראלישע מיליטער־לייט צוגערעכנט צו פאַרפאַלענע אין קאַמף (נעדרים) אין דער שלאַכט ביי סולטאַן יאַקוב דעם 11 יוני 1982 אין לבנון אין דער צייט פון דער ערשטער לבנונשער מלחמה. באַומל צוזאַמען מיט יהודה כץ און צבי פעלדמאַן זיינען פאַרכאַפּט געוואָרן דורך סירישער אַרמיי און זייער גורל איז געווען אומבאַקאַנט. זיין געביין האָט מען צוריקגעקערט קיין ישראל אין אַפּריל 2019, 37 יאָרן נאָך דער מלחמה.
זכריה באַומל איז געבאָרן געוואָרן אין ברוקלין צו זיינע עלטערן, יונה און מרים באמל. ער איז געווען איינער פון דריי געשוועסטער, צוזאַמען מיט זיין ברודער שמעון און שוועסטער אסנה.
ביזן עלטער פון 10 יאָר האָט באַומל זיך געלערנט אין דער ישיבת עץ חיים אין באָראָ־פּאַרק. אין 1970 האָט זיין משפּחה עולה געווען, און האָט זיך באַזעצט אין קריית חיים. אין ישראל האָט זכריה זיך געלערנט אין אַ מלוכישער רעליגיעזער שולע און נאַכער — אין דער ישיבה מדרשית נע"ם אין פּרדס חנה. נאָכן גראַדואירן פון דער ישיבה האָט באַומל אָנגעהויבן צו דינען אין דער מיליטער אין די ראַמען פון "ישיבת הסדר", וואָס האָט דערלויבט אים צו קאָמבינירן זיין דינסט אין אַ טאַנקען מיליטער מיט די שטודיעס אין ישיבת הר עציון. במשך דער דינסט האָט זיך באַומל דערדינט ביזן ראַנג פון קאָמאַנדיר פון טאַנק.
אַז באַומל איז צוגערופן געוואָרן צו דינען אין דער לבנונשער מלחמה איז זיין מיליטער דינסט טערמין געווען נאָענט צום סוף. דאַמאָלס איז ער אָנגענומען געוואָרן אין העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים, וואו ער האָט געזאָלט אָנהייבן שטודירן פּסיכאָלאָגיע דעם קומעדיקן סעמעסטער.
סולטאַן יאַקוב.
צו דער צייט פון דער מלחמה האָט באַומל געדינט אין דער רעזערוויסטן בריגאַדע פון מיקי שחר. די בריגאַדע איז מאָביליזירט געוואָרן דעם 4טן יוני 1982 און האָט געזאָלט פירן דעם אָנגריף אויף סירישע כוחות, וואָס האָבן אָקופּירט סטראַטעגישע שאָסייען אין דרום לבנון. דער 362טער באַטאַליאָן אונטער דער פירונג פון עירא אפרון האָט באַקומען באַפעל אָנצוגרייפן אין דער ריכטונג פון דאָרף סולטאַן יאַקוב. די קאָמאַנדירן האָבן אָפּערירט האָבנדיק אומפּינקטלעכע אויסשפּיר דאַטן, אַז די סירישע כוחות אין דעם ראַיאָן טרעטן אָפּ, און צו דער נאַכט פון 11טן יוני איז דער באַטאַליאָן אַריינגעפאַלן אין אַן אַרומרינגלונג פון סירישע קאָמאַנדאָס. אויף מאָרגן האָבן די טאַנקען נאָך דער שווערער קאַמף אָפּגעטראָטן. דער יוצא פּועל איז געווען 10 צעשטערטע ישראלישע טאַנקען, 20 זעלנער הרוגים און העכער פון 30 פאַרוואונדעט. דער 362טער באַטאַליאָן גופא האָט פאַרלאָרן אַכט זעלנער, דער גורל פון זעקס פון זיי איז געווען אומבאַקאַנט: דער עקיפּאַזש פון חזי שי'ס טאַנק: חזי שי, אריאל ליבערמאַן, זכריה באַומל און צבי פעלדמאַן, זוהר ליפשיץ און יהודה כץ פון ליפשיצעס עקיפּאַזש. חזי שי און אריאל ליבערמאַן און דער קערפּער פון זוהר ליפשיץ זיינען צוריקגעקערט געוואָרן אין אויסטוישן פון געפאַנגענע נאָך דער מלחמה.
אַנטפּלעקונג פון זיין גורל.
מדינת ישראל און די משפּחות פון זכריה באַומל, צבי פעלדמאַן און יהודה כץ האָבן במשך יאָרן ניט געהאַט קיין עדותן וועגן דעם, וואָס איז געשען צו זיי. נאָכן הסכם אָסלאָ האָט ישראל באַקומען אַ העלפט פון באַומלס זעלנער־זשעטאָן.
אין אַפּריל 2019 האָט די ישראלישע מנהיגות דעקלאַרירט, אַז דער געביין פון באַומל איז געווען געבראַכט געוואָרן קיין ישראל ווי אַ רעזולטאַט פון אַ דיפּלאָמאַטישער אָפּעראַציע. דער געביין פון עטלעכע ישראלישע זעלנער, איינער פון זיי דערקענט אַלץ קכריה באַומלס זיינען געבראַכט געוואָרן דורך רוסישער אַרמיי און איבערגעגעבן געוואָרן די פאַרטרעטער פון מדינת ישראל אין אַ מיליטערישער צערעמאָניע אין מאָסקווע. דעם 4טן אַפּריל 2019 איז זכריה באַומל געבראַכט געוואָרן צו קבורת ישראל אין מיליטערישן בית הקברות אויפן הר הרצל אין ירושלים. 10 יאָר האָט יונה באַומל ניט דערלעבט ביזן טאָג פון זיין זונס צוריקקומען, אָבער אין זיין לעצטן וועג האָבן זכריה באַגלייט זיין מוטער, זיין ברודער און זיין שוועסטער.
וועקער איז א היימיש-יודישער זשורנאל וואס ערשיינט עטליכע מאל א יאר; דאס איז א אייגענארטיגער זאמל פון מאמרים, איבער טעמעס וואס בארירן דעם היימישן כלל. אנגעהויבן פון נייע פרומקייטן וואס דערקוטשן דעם היינטיגער דור, און אויספירלעך מיט חכמות חיצוניות וואס זענען ווארשיינליך לעגיטים אינעם היימישן לאגער.
אנגעהויבן האט זיך עס פון א זאמעל מאמרים וואס זענען געשריבן געווארן אינעם קאווע שטיבל וועבזייטל, וואס איז היבש ליבעראל - מילד גערעדט.. אבער מיט דער צייט איז עס געווארן אייגנארטיג, מיט פאסיגע ארטיקלען, וואס זענען גענוג כשר פאר'ן היימישן באלבאטישן שטוב, און איז היבש באלאנסירט מיט אירע טעמעס, כאטש ווייניג צענזורירט.
נאָטרעדאַם דע פּאַריז (פֿראַנצויזיש: "Notre-Dame de Paris") איז אַ זייער אַלטער קאַטעדראַל אין פּאַריז, פֿראַנקרייך. ער איז איינער פֿון די מערסט באַקאַנטע ערטער אין פֿראַנקרייך, און אַ סאַך מענטשן באַזוכן דאָ יעדע יאָר. דער קאַטעדראַל ווערט אויף אַ קליינעם אינזל אויף דער סען טייך. ער איז דער קאַטעדראַל פֿון די קאַטאָלישע אַרכידיאָקעז פֿון פּאַריז, איין פֿון 23 אַרכידיאָקעזעס אין פֿראַנקרייך. ווען דער קאַטעדראַל איז פֿאַרטיק געווארן איז ער געווען דער גרעסטער פֿון דאָס סאָרט געבוי אין מערב אייראָפּע.
וויקטאָר הוגאָ האט געשריבן אַ באַקאַנטע געשיכטע וואס פּאַסירט אַרום דער קאַטעדראַל. אין אַנדערע שפּראַכן הייסט עס "דער הויקער פֿון נאָטרעדאַם", און עס איז אַדאַפּטירט געווארן אַ סאַך מאָל (אייַנשליסלעך אַן אַנימירטע דיזני אַדאַפּטאַציע). אין פֿראַנצויזיש הייסט עס נאָר "Notre-Dame de Paris".
לויט די טראַדיציע איז דער ערשטער שטיין פֿון נאָטרעדאַם אױפֿגעלײגט געווארן אין 1163 מיט די אָנוועזנהייט פֿונעם פּויבסט אַלעקסאַנדער דער דריטער.
דעם 15טן אפריל 2019 האט אַ גרויסע פֿייער אויפֿגעריסן ביים קאַטעדראַל בעת רעפּאַראַציע און רעפּראָדוקציע אַרבעטן. דער פּרעזידענט פֿון פֿראַנקרייך עמנואל מאַקראָן האט אַנאָנסירט אַז נאָטרעדאַם וועט ווערן ווידער געבויט, זאָגן אַז "ס'איז אַ טייל פֿונעם שיקזאַל פֿון פֿראַנקרייך, און אונדזער שותּפֿדיקער פּראָיעקט איבער די קומענדיקע יאָרן. און איך בין אײַנגעמאָנט פֿאַר עס."
קובי (יעקב) מרימי ("קאָבי (יעקב) מאַרימי"; (געבוירן דעם 8טן אקטאבער 1991) איז אַן ישראלדיקער זינגער און אַקטיאָר וואס האט געוואונען דעם זעקסטן סעזאָן פֿונעם ישראלדיקער פּראָגראַם "הכוכב הבא". דאָס האט אים דערלויבט צו רעפּרעזענטירן זיין מדינה ביי דער 2019 אייראָוויזיע געזאַנג קאָנקורס וואס איז געהאלטן געווארן אין ישראל, מיט דעם ליד "Home" ("היים"). מרימי האט געוואונען דעם פּריז פֿאַרן מערסט גינציקער אַקטיאָר ביים ישראל מוזיקטעאַטער פֿעסטיוואַל.
מרימי איז געבוירן און דערצויגן געוואָרן אין רמת גן, ישראל צו אַ מזרחדיקער יידישער משפחה. ער האט געדינט אַלס אַ צה"ל סאָלדאַט ביי דאָס מענטשן-קראַפֿט מיליטער. ער האט געלערנט שפּילן ביים ניסן נתיב שולע, און האט באַווייַזט אין די שטעלונגען "דער קאַווקאַזישער קאַלך-צירקל", "די קאָמישע אילוזיע" און "תפֿילה". נאָך זיין גראַדוירונג האט ער געשפּילט אין "יעדע לעבעדיגע זאַך" און "דער שאַץ פֿון טשאַמבאַלו", און אויך אַלס נתן פֿון עזה אין "משיח יעצט", אַ ראָלע פֿאַר וועלכע ער האט געוואונען דער גינציקער אַקטיאָר פּריז ביי דער 2017 מוזיקטעאַטער פֿעסטיוואַל אין בת ים. דאָס איז געווען זיין דעביוט פֿאַר "ישראלי אָפּערע".
פּערזנלעכע לעבן.
מרימי וווינט אין תל אביב. זיינע פֿריערדיקע שטעלעס זענען געווען אַלס אַ גאַסטגעבער ביי אַ פּאַב און אַ קאַסירער ביי אַ קינאָ.
דאַנקען דע מור (האלענדיש: "Duncan de Moor"; באקאנט מיט זייַן בינע נאָמען דאַנקען לאָרענס, "Duncan Laurence"; געבוירן דעם 11טן אפריל 1994) איז אַ האלענדישער זינגער. ער האט רעפּרעזענטירט האלאנד ביי דער 2019 אייראוויזיע געזאנג קאנקורס אין תל אביב, ישראל, וואס ער האט געוואונען מיט דעם ליד "Arcade".
לאָרענס האט אנגעהויבן זיין מוזיק קאַריערע ביי די ראָק אַקאַדעמיע אין טילבורך, און האט געשפילט אין א סאך שולע טרופעס. ער האט גראַדואירט אין 2017. ער האט באטייליקט אין דער פינפטער סעזאן פונעם פראגראם "דע וואָיס אָף האלאנד", געקנעלט דורך אילזע דע לאַנגע. צוזאמען מיט דזשיהאַד ראַכמוני האט ער געשריבן דאס ליד "Closer" ("נענטער") אויף דער TVXQ אַלבאם "New Chapter #1: The Chance of Love" אין 2018.
יהוֹרָם גָאוֹן (געבוירן דעם 28סטן דעצעמבער 1939) איז אַן ישראלדיקער זינגער, אַקטיאָר, רעזשיסאָר, פּראָדוצירער, טעלעוויזיע און ראַדיאָ האָסט און פּובליקע פֿיגור. אויך האט ער געשריבן און רעדאַקטירט ביכער וועגן ישראלישע קולטור.
דער זון פֿון ספרדישע עלטערן — עמיגראַנטן פֿון באָסניע און טערקיי — ער איז געווארן אַן ערשטיקע אינספּיראַציע פֿון "שטאָלץ און סאָלידאַריטעט" פֿאר די ספרדישע קהילה.
ערשטע לעבן.
גאון איז געבוירן געווארן אין דעם בית הכרם געגנט פֿון ירושלים אין 1939. זיין פֿאָטער, משה דוד גאון, אַ באַקאַנטער היסטאָריקער, איז געבוירן געווארן אין סאַראַיעוואָ אין 1889 און האט עמיגרירט צו פּאַלעסטינע פֿונעם בריטישער מאַנדאַט, ווו זיינע קרובֿים האבן געוואוינט פֿאַר 5 דורות. ער איז געווען אַ שולמייסטער און העברעאיש לערער אין ירושלים, בוענאָס איירעס און איזמיר. ער איז אויך געווען אַ דיכטער און אַ חכם פֿון לאַדינאָ. אין טערקיי האט ער געטרעפֿט און חתונה געהאט מיט שרה חאַקים, מיט וועלכע ער האט צוריקגעקומען קיין ירושלים.
גאון האט געדינט אין צה"ל אין 1957. אין דעם מיליטער האט ער מיטגעגאַנגען דער נח"ל פֿאַרווייַלונג טרופּע און אָנגעהויבט אַ קאַריערע אין די בינע קונסטן.
מוזיק און שפילן קאַריערע.
נאָך זיין באַטייליקונג אין דער נח"ל בריגאַדע פֿאַרווייַלונג טרופּע אין זיין מיליטער דינסט האט גאון מיטגעגאַנגען די ירקון בריק דרייַלינג.
ער איז געווען אינעם אָריגינעלער צונויפֿשטעל פֿון "התרנגולים", וואס איז געגרינדעט געווארן דורך נעמי פולני אין 1960.
ער איז געווארן זייער באַקאַנט פֿאַר זיין ווערסיע פֿון נעמי שמר'ס ליד "עוד לא אהבתי די". ער האט געזונגען ביי דער נאָבעל פּריז פֿייַערונג פֿון יצחק ראַבין, שמעון פּרס און יאַסיר אַראַפֿאַט ביי אָסלאָ אין 1994.
גאון האט אױפֿגעטראָטן מיט דער ישראלישער קאַמערי טעאַטער אין פּראָדוקציעס ווי "צ'יפּס עם כל דבֿר", "וויצק" און "כנרת כנרת", פֿון נתן אַלטערמאַן. ער האט אָפּגעלאָזט ישראל אין די פֿריסטע 1960ער יאָרן צו לערנען זיך שפּילן ביים באַקאַנטער הערבערט בערגהאָף סטודיאָ אין ניו יאָרק, געקנעלט דורך דער באַרימטע לערערין אוטאַ האַגען, און האט שפּעטער גראַדואירט מיט האָנאָרס פֿונעם RCA אינסטיטוט פֿאַר טעלעוויזיע פּראָדוקציעס.
ער האט צוריקגעקומען אי ישראל צו שפּילן אַלס דער הויפּט כאַראַקטער אין די 1966 בינע פּראָדוקציע פֿונעם ישראלישע מוזיק-קאָמעדיע "קאַזאַבלאַן" וואס איז שנעל געווארן אַ שלאַגער און איז געשטעלט געווען העכער 600 מאָל. די גרויסע הצלחה פֿון די פֿאָרשטעלונג האט געמאַכט גאון "נישט נאָר אַן איבערנאַכט געזאַנג שטערן, אָבער אויך אַ פֿיגור פֿון סאָלידאַריטעט און פֿרייד פֿאַר ספרדישע מענטשן, אַ סך וועלכע האבן ערשטנס געגאָנגען צו אַ טעאַטער." שפּעטער האט גאון געשפּילט זיין ראָלע אין די 1974 פֿילם אַדאַפּטאַציע.
אין 1977 איז ער דערוויילט געווארן צו שפּילן אלס יונתן נתניהו אינעם ישראלישער פֿילם "מבצע יונתן", וועגן די ענטעבע אפעראציע. אויך האט ער אױפֿגעטראָטן אין "כל ממזר מלך", "הפּריצה הגדולה", "ג'וקר", "המאַהב" און "כביש ללא מוצא". ער האט אױפֿגעטראָטן אינעם אויטאָביאָגראַפֿישער פֿילם "אַני ירושלמי" פון 1971.
ער האט אױפֿגעטראָטן אין אַ סך אַנדערע טעלעוויזיע סעריעס ווי "קרובֿים קרובֿים" (1983), אַן ישראלישע סיטקאָם. ער האט געשטעלט זיין אייגן פּראָגראַם מיטן נאָמען "שישי בגאון" אויפֿן ערשטער קאַנאַל. דער פּראָגראַם איז געווארן זייער פּאָפּולער און איז פּראָדוצירט געווארן פֿאַר אַ סאַך יאָר. שפּעטער האט ער געשטעלט אַ סוף־וואָך שמועס פּראָגראַם אויף דער קאָמערציעלער קאַנאַל 2. זינט 1997 האט ער געשטעלט אַ ראַדיאָ פּראָגראַם אויף קול ישראל מיטן נאָמען "גאון אין דעם ראדיא", אין וועלכער ער רעדט וועגן די איצטיקע וואָכיקע געשעענישן און דריקט אויס זיינע פּערזענלעכע בליקן וועגן זיי.
דעם 21סטן סעפּטעמעבר 2014 האָט גאון רעקאָרדירט דאָס ליד "שלומי" פֿאַרפֿאַסט פֿון דער דיכטערין זעלדע.
גאון האט צוויי קינדער פֿון זיין פֿריערדיקער חתונה מיט אורנה גאָלדפֿאַרב: משה-דוד (געהייסן נאָך יהורמ'ס פֿאָטער) און הילה. זיינע דריי ברידער זענען יגאל, כלילה ערמון און דער געשעפֿטמאַן און אינדוסטריאַליסט בעני גאון, וואס איז נפֿטר געוואָרן פֿון קענסער אין 2008.
כואַן כערארדא גואיידאָ מארקעז (שפּאַניש: "Juan" "Gerardo Guaidó Marquez"; געבוירן 28סטן יולי, 1983)' איז אן ווענעזועלישער אינזשעניר און פּאָליטיקער וואס באדינט ווי פּרעזידענט פון דער נאציאנאלער פארזאמלונג פון ווענעזועלע זינט יאנואר 2019. ער איז א מיטגליד פון דער פאלקס פּאַרטיי, וואס דינט ווי אַ פעדעראלער רעפּריזענאַטיוו וואס רעפרעזענטירט דעם שטאַט וואַרגאַס.
אין ליכט פון דעם אויסברוך פון א קאַנסטיטוציאנעלן קריזיס אין לאַנד, איז ער דערקלערט געווארן צייַטווייַליקער פּרעזידענט פון ווענעזועלע אום 11טן יאנואר 2019 דורך דער נאציאנאלער פארזאמלונג טראָץ וואס ניקאָלאַס מאַדוראָ האט זיך אינאויגורירט פֿאַר אַ צווייטן טערמין ווי פּרעזידענט. גואַיידו ווערט אנערקענט ווי פרעזידענט דורך 51 לענדער.
אַלטאָנאַ (דייַטש: "Altona") איז דער נאָמען פון דעם מערסט מערבדיקן באצירק פון האַמבורג, דייַטשלאַנד. ביז דער פאראייניקונג מיט האַמבורג אין 1937, איז אַלטאָנאַ איז געווען אַ פרייַשטאָט.
די שטאָט איז געגרינדעט געווארן אין 1535 ווי אַ פישערייַ דאָרף. אין 1664 האט זי באקומען דעם סטאַטוס פון אַ שטאָט פון דעם מלך פון דענמאַרק. אין 1867 איז די שטאָט געווארן טייל פון פרייסן. אין 1937 איז אלטאנא צוזאמען מיט נאך עטלעכע שטעט געווארן צונויפגעגאסן אין דער שטאָט האַמבורג.
a> אין יאר 1955 מיט צוויי צעלקולטור־פלעשער פאר וואקסן קינדער־פאראליז וואקסין.
א וואַקצין איז אַ ביאלאגישע צוגרייטונג וואס שאפט אימוניטעט צו אַ געוויסן קרענק. א וואַקצין איז טיפיש כּולל אַן אַגענט וואס איז ענלעך צו אַ קרענק־גורם מיקראָאָרגאַניזם און איז אָפט געמאכט פון פארשוואכטע אָדער געהרגעטע פארעמען פון דעם מיקראָב אדער זייַנע טאקסינען אָדער איינער פון זייַנע אייבערפלאַך פּראָטעינען. דער אַגענט סטימולירט דעם קערפער׳ס אימון־סיסטעם צו דערקענען דעם אַגענט ווי אַ סכנה, צעשטערן עס, און ווייטער צו דערקענען און צעשטערן אלע מיקראָאָרגאַניזמען פארבונדן מיט יענעם אַגענט וואס ער וועט טרעפן אין דער צוקונפֿט. וואַקסינען קענען זיין פּראַפילאַקטיש (צום בייַשפּיל: צו פאַרמייַדן אָדער פאַרבעסערן די עפעקטן פון אַ צוקונפֿטדיקער אינפעקציע דורך אַ נאַטירלעכן אָדער א "ווילדן" פּאַטאגען), אָדער טעראַפּעווטיש (למשל, וואַקסינען קעגן ראַק וואס מען פארשט אויס).
די אַדמיניסטראַציע פון וואַקסינען ווערט גערופן וואַקסינאציע. וואַקסינאַציע איז דאס מערסט עפעקטיווע אופֿן פון פארמיידן אינפעקטיווע קראנקייטן; פארשפרייטער אימוניטעט צוליב וואַקסאַניאציע איז די גרעסטע סיבה פֿאַר דער גלאבאלער אויסווארצלונג פון פאקן און די באגרענעצונג פון חולאתן ווי קינדער־פּאראליז, מאזלען, און טעטאַנוס פון א גרויסן טייל פון דער וועלט.
גלעב אוספּענסקי איז געווען אַ בעדייטענדער רוסישער שריפֿטשטעלער װעלכער האָט געלעבט אין טולאַ צװישן 1840 און 1902, װעלכן פּעטער קראָפּאָטקין בעצייכענט אַלס אַן "אײנזאַמער קלאַסיקער פֿון זיין צייט". ער האָט געשריבן נאָװעלען אָן אַ סטריקט נאָװעליסטישן קאַראַקטער. ד.ה. ער האָט צו זײער פֿאָלקספּסיכאָלאָגיע אויך צוגעפֿירט עטנאָגראַפֿיע, דעמאָגראַפֿיע און אַפֿילו אויך פּראָפּאַגאַנדאַ.
דאָס אַלעס שפּיגלט זיך אָב אין זיין אײן װערק "רואין". אין דער װערק שילדערט ער די גליקזעליגקייט װאָס עס האָבן געפֿילט די פױערים פֿון דאָרף אונטער דער פּאַנשטשינאַ, און װי אַלעס איז פֿעראונגליקט געװאָרן מיט דער אָבשאַפֿונג פֿון דעמזעלבן. דאָם איז אַ פּאַזע אין דער געשיכטע װעלכע איז פֿון קײנעם אין זיין ציט נאָטירט געװאָרן.
װען ער פֿירט אוף אַ טיפּ אויף זײן בינע שטעלט ער אים פֿאָר ניט בלויז אַלס אַ אַ טיפּ, נאָר דיסקוטירט זיינע אַנזיכטן. אויף דיעזער װייזע װאַגט ער אויך נביאות צו זאָגן איבער דאָס קינפֿטיגע לעבן פֿון די פּויערים אױף זייערע דערפֿער. ער האָט די פּאָליטישע פֿראַגן פֿון טאָג אַריינגעלײגט אין מויל פֿון זײנע טיפּן, און שטיליסטיש זיי געפֿירט צװישן די גרענצן װאָס די נאָװעלע בילדעט. זער גרויס שעצט ער דעם געבילדעטען קלאַס װאָס װירקט צוגונסטן פֿון דעם אָרימען קלאַס. ער רייניגט אָב פֿון װעג אַלע פֿאָראורטײלע װאָס עקזיסטירן צװישן בײדע. צװײ פּונקטן װאָס ציען די בעװאונדערונג איבער אוספּענסקי זיינען 1) אַליין האָט ער געלעבט אין אַ גרויסע אינדוסטריעלע שטאָט און דאָך האָט ער געקאָנט דאָס דאָרפֿישע לעבן. אַזוי רעאַל און אַזוי פּסיכאָלאָגיש, 2) דאָס ער האָט בעװיזן צוס ערשטן מאָל, אַז סאָציאַלע פּראָבלעמע קענען ניט בעהאַנדעלט װערן אַריפֿמעטיש, נאַר מוזן געפֿינען זייער לעזונג אין דער פּסיכאָלאָגיע פֿון דעם קלאַס אַרום װעלכן זיי האַנדלען. אין אַ דאָרף הינטער נאָװגאָראָד האָט ער געלערנט די װיכטיגקייט פֿון דער ראָלע װאָס דער אַקערבויער שפּילט אין דעם לעבן פֿון אַ פֿאָלק, און זיין בעדײטונג פֿאַר דער מענשליכער קולטור.
זיין בעסטעס װערק איז: "די קראַפֿט פֿון דער ערד", אַרױסגעגעבן אין יאָר 1882.
רבי אליה שוויי (י"ג אדר ב׳ ה'תרפ"ד, 19טן מאַרץ, 1924, קאוונע, ליטע - א' ניסן ה'תשס"ט, 26סטן מאַרץ, 2009, פאַרייניקטע שטאַטן) איז געווען דער ראש ישיבה אין פֿילאַדעלפֿיע און פּרעזידענט פון דער מועצת גדולי התורה אין די פאַרייניקטע שטאַטן.
ער איז געבוירן געווארן אין קאָוונע צו רב שמועל לייב שוויי וואס איז געווען אַ תּלמיד פונעם קאָוונער כולל אונטער דער פירערשאַפט פון רבי ישראל סאַלאָנטער, וואו ער פארבראכט זיין קינדשאַפט.
ער איז אנגעקומען אין די פאַרייניקטע שטאַטן אין זיינע יונגע יארן, און האָט געלערנט אין דער רבי יעקב יוסף שולע פון און שפּעטער אין ישיבת תורה ודעת אוטנער רבי שלמה היימאן, פון דאָרט האָט ער ממשיך געווען לערנען אין לייקוואוד און איז געווארן א תלמיד מובהק פון דעם ראש ישיבה רבי אהרן קאטלער.
אין 1955 האט מען אים באשטימט ראש ישיבה פון דער פילאדעלפיע ישיבה (וואס איז געגרינדעט געווארן צוויי יאר פריער דורך רבי אהרן קאטלער) אנשטאט רבי דוב שווארצמאן, צוזאמען מיט רבי שמואל קאמינעצקי, א שטעלע וואס ער האט געהאלטן ביז זיין טויט.
ער איז געווען דער איידעם פון רבי אברהם קאלמאנאוויטש, גרינדער פֿון דער מירער ישיבה אין די פאַרייניקטע שטאַטן, און א שוואגער פון רבי שמואל בירנבוים. זיין ווייב דבורה איז נפטר געווארן ו' אדר א' ה'תשע"ט, 11טן פעברואַר 2019).
אפאזיציע ביי א דעמאקראטישן פארלאמענט אדער אן אנדער געוויילטע אדמיניסטראציע, איז דער נאמען פון די פארטייען וואס זיינען נישט אין דער פירערשאפט. די פארטיי וואס ציילט די צווייטע מערסטע זיצן נאך דער פארטיי וועלכע פארמירט די רעגירונג הייסט די "אפֿיציעלע אפאזיציע".
געוויינטלעך איז זייער שטרעבונג אומצוווארפן די רעגירונג פארטיי, אבער זיי קענען דאס נישט טאן וויבאלד רוב מאנדאטן זיינען אין דער קאאליציע, און כדי צו אומווארפן דאס רעגירונג ברויכט מען רוב פארלאמענט מיטגלידער.
ברוך מרזל מיט איתמר בן-גביר
ברוך מרזל איז דער הויפט סימבאל היינט צוטאגס פון א מסירת נפש מתנחל וואס לעבט די מצוה פון יישוב ארץ ישראל און אידיאל פון ציונות איינשטעלנדיג זיך און זיין משפחה פון ניין מיידלעך.
זיין הויז איז פלאצירט אויף א שפיץ בארג פון הר חברון אדער ווי די אראבער רופן עס: טעל רומיידה, הארט נעבן דעם קבר פון רות און ישי דער טאטע פון דוד המלך. אין א פראוויזארישן קאראוואן מאביל, מיט די פענסטערס ברייט אפען אן קיין גראטעס אדער סיי וואסערע שיץ ארומגענומען פון צענדליגע טויזנטער שעדליכע אראבער פון חברון וואס ווילן אים דערשיסן צום טויט, ער גייט אליינס ארום, און זיינע קליינטשיגע מיידלעך שפאצירן אליינס ארום בשעת ווען די אראבער טרויען זיך נישט אים צו שפייען. נאר לויפן אוועק פון אים. אונטער די פענסטער פון זיין שלאף צימער, אינדערויסן איז שטענדיג אנגעגרייט קאווע, ציקער און מילך פאר די אידישע טוריסטן און מתפללים וואס קומן זיך משתטח זיין אויף קבר רות וישי מיטן באגלייטונג פון שווער באוואנפענטע צהל סאלדאטן.
גאר אסאך אינטערסאנטע לעגענדעס דרייען זיך איבער דאס גיבורות פון ברוך מרזל און די פחד וואס די אראבער האבן פאר אים. ער איז געווען אן אויסגעצייכענטער לוחם אין אן עליט איינהייט פון צהל מיטן נאמען גולני. ער איז געווארן פארוואונדעט אין די פוס וואס ער ליידט נאך היינט, אבער זיין גייסט איז קיינמאל נישט פארוואנדעט געווארן, די אינסטאנצן פון משטרת ישראל האט אים שוין פיל מאל ארעסטירט פארן העצן קעגן אראבער און זייער אסאך פון זיין לעבן איז ער געווען איינגעשפארט אויף הויז ארעסט, מורה האבענדיג אז זיין ארומגיין פראנק און פריי איז מעורר די רעכטע צו פייטן פאר זייער אידיאל קעגן אראבער.
ברוך מרזל איז געלאפן צוויי מאל פארן כנסת אין א זעלבסטשטענדיגע פארטיי, און די פרומע חרדישע און מזרחי שטרעמונגען זענען קעגן אים ווייל זיי טענה'ען אז ער האט נישט קיין שאנסן דורכגיין דעם אחוז החסימה צו געווינען גענוג שטימן צו אריינגיין אין כנסת און זיין גאנצער קאמפיין מאכט נאר שאדן פאר אנדערע פרומע פארטייען צו פארלירן קאנדידאטן. דאס ערשטע מאל האט ער געצויגן 36 טויזענט שטימען דאס צווייטע מאל בלויז 24 טויזענט שטימען, אבער זיין תירוץ איז אז ער איז נאר אויסן טאקע צו לאזן הערן א מעסעזש אז זיינע חברה וואס שטימען פאר אים זענען אנטוישט פון די אלע פרומע פארטייען.
דער בליק איז געווען א קאלירטער מאנאטליכער זשורנאל מיט ארטיקלען און בילדער פון אדמורי"ם.
דער רעדאקטאר איז געווען ר' משה יצחק ווערטהיימער, אונטערן בעלות פון משה גבאי, און עס איז געווען שטארק סאטמאר - זאלויניש געשטימט.
דער בליק איז אפגעקויפט געווארן פון זײַן ערשטן אייגענטימער און פובליצירער, פריעדלענדער פון בארא פארק.
דער בליק האט אריינגענומען דעם בארימטן שרייבער פון וויסנשאפטלעכע און נאטור פארשונגען, הרב יוסף פרץ ביללער, וועלכער האט קודם פובליצירט די אויפגעכאפטע יפה בעתו מאגאזין, אלס אן וויסנשענשאפטליכע אויסגאבע פאר קינדער.
אין יאר 2000, ה'תש"ס איז דער בליק אפגעקויפט געווארן דורך משה יצחק ווערטהיימער, וואס איז געווען דער הויז בחור פון סאטמארער רבין.
משה יצחק ווערטהיימער איז א זון פון מענדל ווערטהיימער, וואס פירט אן מיט שיעורים.
בליק
ניו סאוט וויילס () איז א שטאַט אין דרום־מזרח אויסטראליע, וואס באדעקט א שטח פון 809,444 קוואדראט ק"מ, און איז דער פינפט גרעסטער פון די שטאטן און טעריטאריעס פון אויסטראליע. אין 2018 האבן געוואוינט אין ניו סאוט וויילס 8,023,740 איינוואוינער.
דער שטאט איז געגרינדעט געווארן דעם 26סטן יאנואר 1788 ווי א ווי א קאלאניע פאר ארעסטאנטן.
דער רשות־הרבים שיקט אָפּ צו אַ ווערק וואָס יעדער איינער קען באַניצן און בייטן, אַדער אַן אָרט דורך וועלכן יעדער איינער קען גיין. דער רשות־הרבים איז וויכטיק אין ביידע יידישער און וועלטלעכער יוריספּרודענץ.
יוריספּרודענץ.
אין יוריספּרודענץ, שיקט אָפּ דער רשות־הרבים צו די ווערק אויף וועלכע מען האָט נישט קיין דרוקרעכט. למשל די מעשׂיות געשריבן דורך שלום עליכמען, די וויקיפעדיע, דער תּנ"ך און אַלע פּראָגראַמוואַרגן וואָס ווערן באַשאַפֿן פֿאַר 1974 זענען אינעם רשות־הרבים.
אַ ווערק קען ווערן אינעם רשות־הרבים דורך עטלעכע אופֿנים. אַלטע זאַכן וואָס מען האָט באַשאַפֿן פֿאַר עקסיסטירט דרוקרעכט, אָדער פֿאַר וועלכער דאָס דרוקרעכט זענט אויסגעגאַנגען זיינן אינעם רשות־הרבים. אַנדערע ווערק האָט מען באַשטימט אינעם רשות־הרבים פֿון אָנהייב.
דער רשות־הרבים אין ייִדישקייט איז אַן אויפֿגעדעקטע קהלשע אָרט ברייט לפֿחות 16 אמות. להבֿדיל, דער רשות־היחיד איז פּריוואַט־אייגנס. מע קאָן נישט עפּעס טראָגן 4 אמות אין רשות־הרבים, אָדער אַריבערטראָגן עפעס צווישן רשותן שבת לויט הלכה (זעט עירוב).
מאַנטשעסטער פּיקאַדילי סטאַנציע איז די הויפּט באַן סטאַנציע פון מאַנטשעסטער, ענגלאַנד. זי באדינט צווישנשטעט רוטעס קיין לאָנדאָן יוסטאָן, בירמינגהאַם ניו סטריט, דרום וויילז און דעם דרום ברעג פון ענגלאַנד, עדינבורג און גלאַסגוי צענטראַל אין סקאָטלאַנד, און רוטעס איבער צפוןנדיקן ענגלאַנד. זי איז איינע פון 18 בריטישע באַן סטאנציעס פארוואלטעט דורך די נעצווערק באן, און איז די גרעסטע און באשעפטיקסטע פון די פינף שטאָט־צענטער באַן סטאנציעס אין צענטראַל מאַנטשעסטער/ סאַלפאָרד. די אנדערע זענען מאַנטשעסטער וויקטאָריע, סאַלפאָרד צענטראַל, דינסגאייט און מאַנטשעסטער אָקספֿאָרד ראד.
פיקאדיליע איז די באשעפטיקסטע סטאַנציע אין ענגלאַנד אינדרויסן פון לאָנדאָן פֿאַר פּאַסאַזשיר באניץ. לויט אַן אומאָפּהענגיקן אויספרעג אין 2007, האט מאנטשעסטער פיקאדילי דעם העכסטן קונדן צופֿרידנקייט פון אלע סטאַנציעס אינעם פאראייניגטן קעניגרייך, מיט 92% פון פּאַסאַזשירן צופֿרידן מיט דער סטאַנציע; דער נאציאנאלער דורכשניט איז געווען 60%.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 8טן מיי 1842.
ווירדזשין באנען איז אַ באן-אפערירן פירמע אין דעם פֿאַראייניקטן קעניגרייך וואס געהערט צו ווירדזשין באן גרופע, אַ שותפות פירנעם צווישן דער ווירדזשין גרופע און סטיידזשקויטש, וואָס אפּערירט די אינטערסיטי מערב בארטן קאנצעסיע זינט דעם 9טן מערץ 1997. ווירדזשין באנען אפערירט ווייט־דיסטאנץ פּאַסאַזשירן באַדינונגען אויף דער מערב ברעג הויפּט ליניע צווישן לאָנדאָן, וועסט מידלאַנדס, צפון מערב ענגלאַנד, צפון וויילז און סקאָטלאַנד. די דינסט פארבינדט זעקס פון די גרעסטע שטעט פונעם פֿ״ק: לאָנדאָן, בירמינגהאַם, מאַנטשעסטער, ליווערפּול, גלאַזגא און עדינבורג, וואָס האָבן צוזאמען אַ מעטראָפּאָליטאַנע באַפעלקערונג פון איבער 18,000,000 מענטשן.
באַדינונגען.
קלאַס 221 סופער וואיאַזשער בייַ טשעסטער
א וועקטאָר מאַפּע ווייזט די נישט-שפּיץ שעה׳ן באדינונגען יעדע שעה
הרב החכם יוסף חיים פון באגדאד (כ"ז אב ה'תקצ"ה, 2טן אויגוסט 1835 – י"ג אלול ה'תרס"ט, 30סטן אויגוסט 1909) איז געווען א מקובל, א דרשן, א מנהיג, א ריש מתיבתא, א מחבר פון ספרים און איינער פון די אנזיכטיקער פוסקים ביים יידנטום פון בבל און אזיע. ער איז ברייט באקאנט ווי דער בן איש חי אויפן נאמען פון איינעם פון זיינע ספרים.
הרב יוסף חיים איז געבוירן געווארן אין באגדאד צו זיין פאטער הרב אליהו חיים בן הרב משה חיים און זיין מוטער מרת מזל טוב. רבי יוסף חיים פון בגדאד איז געווען א תלמיד פון הרב עבדאללה סומך, ראש ישיבת בית זילכה.
נוסח מציבה פון הרב יוסף חיים פון בגדאד באידישע בית עולם פון הר הזיתים.
ער האט חתונה געהאט מיט רחל, טאכטער פון רבי יהודה סומך, פון וועמען ער האט געהאט אן איינציקן זון מיטן נאמען רבי יעקב חיים פון באגדאד, מחבר פונעם ספר [http://www.hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=39368&pgnum=1 ציצים ופרחים].
ער האט אויך געהאט א טאכטער​​, װאס הײסט שמחה חיים.
עלעקטרישע לאדונג איז א פיזיקאלישע אייגנשאפט פון מאטעריע, וואס איז גורם אן עלעקטראמאגנעטישע אינטעראקציע מיט אנדערע לאדונגען אדער מיט אן עלעקטרישן פעלד.
עלעקטרישע לאדונג איז א סקאלארע פיזיקאלישע גרייס וואס קען האבן פאזיטיווע אדער נעגאטיווע ווערטן. למשל, פראטאנען טראגן א "פאזיטיווע" לאדונג, און עלעקטראנען טראגן א "נעגאטיווע" לאדונג. ענלעכע לאדונגען שטופן אפ, און פארקערטע לאדונגען ציען צו. אן אביעקט אן קיין לאדונג ווערט גערופן "נייטראל". דאס ערשטע פארשטאנד וויאזוי אנגעלאדנטע סובסטאנצן אינטעראגירן ווערט היינט גערופן קלאסישע עלעקטראדינאמיק, און איז נאך אלץ גאנץ גענוי פאר פראבלעמען וואו מען דארף נישט בארעכענען מיט קוואנטן-עפעקטן.
לענגלי () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויס־מערבדיגער הויפטליניע פון לאנדאן פאדינגטאן וואס געפינט זיך אין לענגלי, א פארשטאט פון סלא, בארקשיר.
די גרויס-מערבדיקע באן האט געעפנט די סטאנציע איז 1845 אויף דער אריגינעלער ליניע וואס האט געעפנט דעם 4טן יוני 1838. צווישן 1883 און 1885 איז די סטאנציע געווען באדינט דורך דער דיסטריקט באן אויף איר רוטע צווישן מאנשן הויז און ווינדזאר.
סלאַ () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויס־מערבדיגער הויפטליניע פון לאנדאן פאדינגטאן וואס געפינט זיך אין סלאַ, בארקשיר.
די גרויס-מערבדיקע באן האט געעפנט די סטאנציע דעם 1טן יוני 1840 אויף דער אריגינעלער ליניע וואס האט געעפנט דעם 4טן יוני 1838. צווישן 1883 און 1885 איז די סטאנציע געווען באדינט דורך דער דיסטריקט באן אויף איר רוטע צווישן מאנשן הויז און ווינדזאר.
בערנהאם () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויס־מערבדיגער הויפטליניע פון לאנדאן פאדינגטאן וואס באדינט דאס דארף בערנהאם, באקינגהאמשיר; די סטאנציע געפינט זיך אבער אין מערב סלא, בארקשיר, א ביסל דרום פון בערנהאם.
די גרויס-מערבדיקע באן האט געעפנט די סטאנציע דעם 1טן יולי 1899 מיטן נאמען בערנהאם ביטשעס אויף דער אריגינעלער ליניע וואס האט געעפנט דעם 4טן יוני 1838.
די סטאנציע האט באקומען איר היינטיקן נאמען אין 1975.
די עקאנאמיע פון דער פאלקסרעפובליק פון כינע איז די גרעסטע עקאנאמיע אין דער וועלט אין טערמינען פון ברוטא אינלענדישער פראדוקט (בא"פ) לויט קויפקראפט-פאריטעט; ווען געמאסטן לויט נאמינאלן בא״פ איז כינע׳ס עקאנאמיע די צווייט־גרעסטע אין דער וועלט, גאנץ הינטערשטעליק נאך דער עקאנאמיע פון די פאראייניגטע שטאטן.
ווערנט די לעצטע 25 יאר איז כינע געווארן דאס לאנד מיט דעם גיכסטן עקאנאמישן וואוקס אין דער וועלט, און אין 2008 איז די יערלעכע וואוקס ראטע געווען 9%. אין די דריי לעצטע יארצענדלינגען האט די דורכשניטלעכע הכנסה פאר א מענטש אין כינע זיך פארגרעסערט מיט מער ווי 8%, וואס האט געברענגט צו א שיינער פארקלענערונג אין דער ארעמקייט אין לאנד.
די היסטאריע פון כינע'ס עקאנאמיע.
מיט מער ווי צוויי טויזנט יאר צוריק האט כינע אויפגעבויט א שטארקע עקאנאמיע פון לאנדווירטשאפט מיט וועלכע זי איז געווען פיל מער פארגעשריטן ווי אלע אנדערע אזיאנער און אייראפעאישע לענדער. כינע האט אנטוויקלט פארשידענע מעכאנישע געצייג וועלכע אנדערע לענדער האבן ערשט אנגעהויבן מאכן צענדליגער יארן און אפילו דורות שפעטער. מיט די יארן איז אבער לאנדווירטשאפט געווארן זייער נאכגעלאזט און כינע'ס עקאנאמיע האט פאר לאנגע יארן זיך געשפייזט פון בלויזע פארמינג. אפילו ווען זי האט אריינגעטרעטן אינעם 19'טן יאר-הונדערט, ווען די וועלט און אויך כינע האט זיך אנגעהויבן אינדוסטריאליזירן, איז זי נאך אלץ צוריק געשטאנען אין די לאנדווירטשאפט סעקטאר. כינע האט לאנגע יארן געהאט א קאנפליקט מיט די בריטישע איבער אויסערן האנדל וועלכע האט צוגעברענגט צו צוויי ערנסטע מלחמות, באקאנט אלס די אפיום מלחמות. די כינעזער האבן נישט געשטיצט קיין אויסערן האנדל אין יענע צייטן אין די בריטישע האבן אריינגעשמוגעלט וויפיל עס איז געגאנגען. אין די ענדע האט בריטען באזיגט כינע און פארלאנגט די כינעזער רעגירונג צו עפענען געוויסע האפן ראיאנען אין וועלכע מענטשן פון די גאנצע וועלט זאלן קענען קומען האנדלן. למעשה איז עס אבער נישט געלונגן ווייל כינע איז אין יענע צייטן דורכגעגאנגען א רעוואלוציע אין וועלכע די רעפובליקן רעגירונג האט איבערגענומען די פירערשאפט פאר א קורצע צייט ביז ווען עס האט אויסגעבראכן די ציווילע קריג און אויך א שווערע קריג מיט יאפאן וועלכע האט אט געהאלטן ביים איינשלינגן גאנץ כינע. די ענדע פונעם קאנפליקט איז געווען די איבערנעמונג פון די קאמוניסטישע פארטיי וועלכע האט אלעס צואווארפן און אנגעהויבן איינפלאנצן די אזויגערופענע פלאנירטע עקאנאמיע. אין אירע ערטשע יארן האט די קאמוניסטישע רעגירונג געברויכט היילן די חרבנות וואס די קאנפליקטן האבן אנגעמאכט. אין דעם פלאן האבן 300 מיליאן ארימע כינעזער זיך גענויטיגט אין אן ארט וואו צו וואוינען און א פאר דאלאר זיך צו דערהאלטן ביים לעבן. די רעגירונג האט דאן אויסגעשטעלט א 5 יעריגע פלאנירטע עקאנאמיע און זי האט איבערגענומען קאנטראל פון די גאנצע פראדוקציע. אלעס האט געמוזט לויפן לויט'ן אויסגעטראטענעם פלאן, און די סוקסעסעס האט זיך געוואנדן און אויספירן דעם דזשאב אדער נישט, און נישט אין די קוואליטעט אדער אינאוואציע. די רעגירונג האט איינגעשטעלט אלע ארבייטער און עס איז געווען א שוואכע מעגליכקייט פאר דזשאב טוישערייען. אפילו די געהאלטן און פרייזן פון יעדן פראדוקט איז אריין אונטער די רעגירונג'ס קאנטראל און אלע הייזער האבן אויך באלאנגט פאר איר.
האבנדיג די עקאנאמיע אונטער איר קאנטראל האט די רעגירונג געבאלאנסט די עקענאמישע סעקטארס וויאזוי זי האט געוואלט. אין אירע ערשטע פינף יאר האט זי בעיקר אויפגעבויט די אינדוסטריאלע סעקטאר וועלכע איז געשטיגן גאר הויך. זעענדיג אז לאנדווירטשאפט גייט בארג אראפ האט די רעגירונג אנגעהויבן קאמפיינען א פלאן אין די צווייטע 5 יאר אויפצובויען די לאנדווירטשאפט אן דעם וואס די אינדוסטריאלע סעקטאר זאל בארירט ווערן. דאס איז געווען א דורכגעפאלענער פלאן ווייל כינע האט נישט געהאט קיין שום אויסערן האנדל אין יענע יארן, אויף אזוי ווייט אז אפילו דאס ביסל אייזן וואס כינע האט אימפארטירט פון בריטען האט די רעגירונג אויך נישט געוואלט האבן און האט ארויפגעצווינגן אויף די איינוואוינער צו פראדוצירן אזויפיל אייזן וואס זאל קענען איבערנעמען די אימפארט פון בריטען. וויבאלד כינע איז דאך אבער נישט געבענטש מיט אייזן און עס וואלט אוממעגליך געווען צו עפענען אייזן אויסגראבונג פראגראמען האט די רעגירונג פארלאנגט פון מיליאנען איינוואוינער זיי זאלן אוועקגעבן א טייל פון זייערע אייגענע פראפערטיס און אויפבויען דארט פורנעסעס צו מאכן אייזן און קליינע קוואנטום. דער פראגראם האט געארבעט און ביז געציילטע יארן איז כינע'ס אייזן פראדוקציע איבערגעשטאנען בריטענ'ס. אבער דאס האט געברענגט א שרעקליכע קאטאסטראפע אין די עקאנאמיע ווייל פאר אזויפיל קליינע פורנעסעס האט זיך געפאדערט זייער אסאך ברענשטאף וועלכע די ענערגיע סעקטאר האט נישט געקענט נאכיאגן און דאס פאלק איז געבליבן אן ענערגיע. אינעם לאנדווירטשאפט סעקטאר האט די רעגירונג געלייגט שטארקע דרוק צו קענען נאכיאגן די באדערפעניש פון דאס פאלק. די רעגירונג'ס עקענאמישע פירער האבן נישט געהאט קיין ערפארונג אין די סארט זאכן און האבן אנגעמאכט א שרעקליכע ענווייראמענטאלע חורבן דורך פלאנצן אין שוואכע ערד און אויסרייסן ביימער פון וויכטיגע ערטער. מיט די יארן האט עס אויסגעפלאצט און א געשאצטע 20 מיליאן מענטשן זענען אומגעקומען אין א סעריע פון עטליכע יאר דורך פארפלייצונגען און ענליכע קאטאסטראפעס. ענדליך האט די כינעזער רעגירונג איינגעזען אז זי האט גענומען א שלעכטן דריי און האט אנגעהויבן רעפארמירן טיילן פון די עקאנאמיע אבער עס איז איר ווייטער נישט געלונגן ווכן עס האט פונקט דאן אויסגעבראכן די קולטורל רעוואלוציע (א פאליטישע קאמפיין אין כינע'ס פירערשאפט (966' ביז 976') וועלכע האט איבערגעלאזט טויזנטער טויט און א כמעט צוזאמענגעבראכענע עקנאמיע).
די בעסערע צייטן האט זיך ערשט אנגעהויבן אין 979' ווען דער דעמאלטדיגער פירער דענג זיאפינג האט רעפארמירט די עקענאמישע סיסטעם און געטוישט אסאך הויפט פאליסיס אין די טראדיציאנאלע פלאנירטע עקאנאמיע סיסטעם. צווישן זיינע שריט איז געווען א רעגירונג'ס ערלויבעניש צו פריוואטיזירן קליינע ביזנעסער און שפעטער די גרינדונג פון אינטערנאציאנאלע האנדל. די פריוואטיזאציע איז ערשט נאר ערמעגליכט געווען אין די דערפער וואו די עקאנאמיע איז געווען אין ערגסטן צושטאנד, אבער זעענדיג די סוקסעס האט דאס צוביסלעך אנגעהויבן אריינקומען אין די אורבאן שטעט. די קאמוניסטישע כינע האט געמאכט זאנעס פאר אויסערן האנדל וועלכע איז גערופן געווארן די ספעציעלע עקענאמישע זאנעס. אויסער די באשטימטע זאנעס איז אויסערן האנדל נאך אלץ געבליבן פארבאטן. די זאנעס זענען געווען צוטיילט אין 5 גרויסע שטעט און מיט דער צייט איז באשטימט געווארן אזעלכע זאנעס אויך אין די קלענערע שטעט און שפעטער אפילו אין די סובורבס. די רעגירונג האט אנגעהויבן שטיצן אויסערן אינוועסטמענטס און אויפגעשטעלט ריזיגע גרופעס פאר סייענס און טעכנאלאגיע פארשונג. די הצלחה פון די נייע רעפארמען איז געווען געוואלדיג און די קאמוניסטישע רעגולאציעס זענען צובילעך לויזער געווארן אויף אזוי ווייט אז די רעגירונג האט אראפגענומען איר קאנטראל אויף די פראדוקציע און אירע פרייזן און די ספעציעלע זאנעס זענען געווארן ווי פרייע האנדל'ס ערטער צו וועלכע מיליאנען ביזנעס לייט קומען פון איבער די גאנצע וועלט.
ארבעט.
אין 01' האט כינע געהאט א סך הכל צאל פון 763 מיליאן מענטשן אין די ארבעט'ס קראפט, וועלכע איז דער גרעסטער נומער אין דער וועלט. פון דעם האט 48 פראצענט פארנומען לאנדווירטשאפט, געהילץ, און פישינג. גראבונגן, מאנופעקטשערינג, און קאנסטראקשן האט פארנומען 22 פראצענט און די איבעריגע 13 פראצענט איז די סערוויס סעקטאר וואס נעמט אריין באנקירונג, רעגירונג, טראנספארטאציע, טוריזם, און ריטעיל האנדל. קעגן אנדערע ציוויליזירטע לענדער איז כינע היבש צוריקגעפאלן מיט די סערוויס סעקטאר אין וועלכע ווייניג פון אירע איינוואוינער ארבייטן. די אנעמפלאוימענט ראטע אין כינע שטייט היינט ביי 3.1 פראצענט וועלכע איז זייער נידעריג פאר אזא גרויסע פאלק אבער ווי עס שיינט ווערט דאס א גרויסער פראבלעם אין כינע ווייל זייער אסאך פון די גרויסע פירמעס האבן אן איבערפלוס פון ארבייטער און זאגן זיי צוביסלעך אפ. ספעציעל שטייט דער פראבלעם אין די פארמינג אינדוסטרי צו וועלכע מיליאנען ארבייטער פלעגן קומען יעדן ווינטער פאר א סעזאן דזשאב. אבער מיט די היינטיגע פארמינג טעכניק פעלט נישט אויס א צענטל די ארבייטער און אלע ארבייטער בלייבן אין שטאט וואו זיי זוכן ארבייט און לייגן זיך אן אויף די שטאטישע ביזנעסער וועלכע זענען שוין לויט אלע שאצונגן איבערגעפילט מיט ארבייטער.
נאך א פראבלעם וואס פלאגט די כינעזער ארבייטער איז די עקענאמישע רעפארמס וואס האט געטוישט אסאך זאכן און עפעקטירט דעם פשוט'ן ארבייטער. די רעגירונג פלעגט אמאל אויפנעמען ארבייטער און זיי געבן אסאך בענעפיטן ווי רעטייערמענט, סאציאלע סעקיוריטי, מעדיקל קעיר און טיילמאל אויך האוזינג. זינט די רעפארמס זענען אריין אין קראפט האבן די ביזנעס פירער באקומען מער פרייהייט אויפצונעמען און באזייטיגן ארבייטער און די גרויסע נומערן פון אנעמפלאוימענט אינשורענס און אנדערע בענעפיטן האבן אויסגענאגט צופיל געלט פון די רעגירונג און די רעגירונג האט אפגעשטעלט רוב פון די בענעפיטן. אין די לעצטע עטליכע יאר ארבעט די רעגירונג אויף נייע פלענער פאר די קריטיש וויכטיגע בענעפיטן ווי רעטייערמענט, סאציאלע סעקיוריטי, און מעדיקעיל באהאנדלונג. האנדל יוניאנס זענען ארגאניזירט אין אלע ביזנעס און אינדוסטריאלע סעקטארס. טייל פון די גרויסע יוניאנס זענען נאך געגרינדעט געווארן אין די 920' יארן אבער די גרעסערע טייל איז ערשט אויפגעקומען זינט די קאמוניסטן האבן איבערגענומען די פירערשאפט. אלע כינעזער יוניאנס זענען אונטער איין גרויסע יוניאן וועלכע ווערט אנגערופן "אל טשיינע פעדערעישן אוו טרעיד יוניאנס". די יוניאנס געבן די מאקסימום סעקיוריטי וואס מעגליך לויט די כינעזער געזעצן. ארום 104 מיליאן כינעזער ארבייטער זענען אונטער א יוניאן.
כינע פארמאגט זיבן פראצענט פון דער וועלט'ס סך הכל אקער-ערד לאנד מיט וועלכע זי קען אונטערהאלטן 20 פראצענט פון דער וועלט'ס באפעלקערונג. אבער צו קענען פלאנצן די אלע ערד פארלאנגט זיך אסאך וואסער וועלכע כינע האט נישט גענוג ווייל עס רעגנט נישט אזויפיל דארט. במשך צענדליגער דורות האבן די כינעזער געארבעט אויף פארשידענע וועגן צו באוואסערן זייער ערד. איינע פון זייערע מעטאדן איז געווען דאס בויען שמאלע לאנגע טייכן וועלכע ברענגן אריין דאס וואסער אין לאנד. אפילו היינט זענען זיי נאך פארנומען מיט די סארט ארבעט און האלטן טאקע יעצט ביים פארענדיגן די וועלט'ס גרעסטע וואסער דאמבע אויפ'ן יאנגעצער טייך וועלכע וועט געבן די מעגליכקייט צו קאנטראלירן דאס וואסער וויאזוי זיי געפעלט. די רעגירונג פלאנט טאקע צו בויען דערנאך א גרויסע רעזערוואר וועלכע וועט זיך שלענגלן הונדערטער מיילן און סופלייען וואסער אויך אין די פארווייטערטע געגענטער.
מיט צענדליגער יארן צוריק האט נאך כינע געהאט א מאנדל אין עסן ווייל רוב ערד איז אינגאנצן נישט געווען געפלאנצן. היינט איז יא פאראן גענוג עסן פאר דאס גאנצע פאלק אבער עס קען זיך נאך מאכן אמאל אין א שוואכערע יאר אז זי זאל דארפן אימפארטירן גרינצייג פון אנדערע לענדער. וויפיל עס זאל נישט וואקסן אין כינע וועט גארנישט איבערבלייבן פאר די וועלט ווייל עס זענען פאראן דארט איבער א ביליאן מענשטן וואס עסן אלעס אויף. איין זאך וואס בלייבט יא דארט איבער איז באוול וועלכע מען קען נישט עסן. כינע עקספארטירט טאקע באוול איבער די גאנצע וועלט וועלכע ווערט גענוצט פאר טעקסטיל.
כינע פראדוצירט אויך די גרעסטע פראצענטן פון פלייש, גרינצייג, און פינאטס ניסלעך. זי קומט אריין צווייט אין די פראדוקציע פון טיי, צוקער, און רעפ בונדלעך (ווערט גענוצט פאר פארשידענע אויל). רייז איז כינע'ס גרעסטע עסן אוצר און איז די וועלט'ס גרעסטע אוצר. ארום 26 פראצענט פון כינע'ס קולטיווירטע לאנד איז באוואקסן מיט רייז פון וועלכע די כינעזער עסן אסאך. ווייץ איז די צווייטע אויף די רייע און די כינעזער נוצן אויס יעדעס ביסל דערפון צו מאכן געבעקסן פון אלע ערליי סארטן. אויך מיט קארן, זיסע און ווייסע פאטעטאס, און אוטס איז כינע געבענטשט. די פרוכט אוצרות זענען אויך נישט צוריק געבליבן און עס בלייבט אפילו איבער פאר עקספארט. די הויפט פרוכטן זענען: פיינעפל, באנאנעס, עפל, בארן, אראנדזשן, און טענדזשערינס.
וועלדער און פישעריי.
כינע האט קיינמאל נישט פארמאגט קיין סך וועלדער און אפילו פון דאס ביסל וואס איז יא געווען האט מען אין משך פון די יארן אויסגעהאקט א גרויסער טייל דערפון פאר האלץ און אנדערע באדערפענישן. דאס אויסהאקן די וועלדער האט אנגעזייעט א חורבן אין כינע ווייל אויב עס איז פאראן ווייניג געוואוקסן ווערד די ערד צו נאס (ביימער און אנדערע געוואוקסן נאגן ארויס דאס וואסער פון די ערד) און איז מער אויסגעשטעלט צו פארפלייצונגען ווי עס האט זיך טאקע ארויסגעשטעלט אין כינע. צענדליגער פארפלייצונגען האבן אומגעברענגט מיליאנען מענטשן אין א משך פון 200 יאר. ווען די קאמוניסטישע רעגירונג האט איבערגענומען די פירערשאפט האט זי זיך באלד גענומען צו דעם פראבלעם און אנגעהויבן איינפלאנצן פרישע ביימער איבעראל. די רעגירונג האט געעפענט א ביימער קאמפיין און אפעלירט צו אירע איינוואוינער זיי זאלן איינפלאנצן ביימער ארום זייערע הייזער. די קאמפיין האט געהאלפן און האט דראסטיש געהויבן די פראצענט פון באוואקסענע ערד פון 8 פראצענט אין 949' צו 17.1 אין 01'.
כינע'ס וואסערן זענען פיל מיט הונדערטער ערליי פיש פון וועלכע די כינעזער פיש כאפער שעפן ארויס די גרעסטע פראצענט פיש פון דער גאנצער וועלט. די כינעזער גלייכן פיש און עסן דאס שטענדיג. אלע ערליי געקעכטסן און וועגן פון סערווירן פיש שטאמען פון כינע, אריינגערעכנט עטליכע ערליי פיש וואס מענטשן עסן לעבעדיגערהייט. רוב פיש וואס די כינעזער עסן זענען נישט כשר אבער זייער בעסטע און מערסט געגעסענע פיש איז קארפ פון וועלכע עס איז פאראן איבער גענוג.
כינע'ס אינדוסטריע סעקטאר באשטייט פון פאבריקאציע, גראבונגען און קאנסטרוקציע. איר אינדוסטריע וואוקס שטייגט היינט צו טאג די שנעלסטע אין דער וועלט מיט איבער 17 פראצענט פער יאר. איר מאנופעקשטערינג איז פארשידנארטיג און רעכנט אריין אויך סאפיסטיקירטע פראדוקטן ווי פליגער, שיפן, אויטאמאבילן, סעטעלייטס, און אנדערע מאדערנע אינדוסטריאלע עקוויפמענט. טייל פון די מאנופעקטשערינג ביזנעסער זענען שטארק מצליח און פארדינען שווערע געלטער און טייל רעגירונג אפערירנדיגע ביזנעסער פארלירן געלט מיט יעדן פארבייגייענדיגן טאג.
זייענדיג אונטער קאמוניסטישע קאנטראל ווערט די אינדוסטרי סעקטאר פלאנירט אויף יעדן טריט און שריט דורך די רעגירונג'ס קאמוניסטישע פלאנירונג סיסטעם. יעדע עטליכע יאר טוישט מען די פלענער און ווען עס ארבעט זיך ווייטער נישט אויס טוישט מען צוריק. אין 979' איז געווען די גרעסטע אזא אויפשאקלונג ווען די רעגירונג האט באשלאסן צו פארלאנגזאמען שווערע אינדוסטרי מאנופעקטשערינג און פארשנעלערן די לייכטע אינדוסטריע מאנופעקטשערינג פון וועלכע מען זעט אסאך שנעלער דאס געלט.
אייזן איז נומער איינס אין דעם אינדוסטריע סעקטאר. מיליאנען ארבייטער פראדוצירן 101 מיליאן מעטריק טאנען פון אייזן וועלכע איז די גרעסטע צאל אין דער וועלט. די אייזן אינדוסטרי פראדוצירט צענדליגער ערליי אייזן פון וועלכע א טייל פון זיי ווערט כמעט נאר געמאכט אין כינע און עס איז פאראן א שטארקע פארלאנג דערויף. אויך אריינגערעכנט אין די אייזן אינדוסטרי איז די שווערע עקוויפמענט וואס מען מאכט אלס פון אייזן ווי טראקטארס, שיפן פאבריקן, לאקאמאטיוון, גראבונג מאשינען, ריפיינערי עקוויפמענט און נאך אסאך ענליכע זאכן. טעקסטייל איז די צווייטע גרעסטע אינדוסטרי אין כינע און כינע איז אויך די וועלט'ס גרעסטע פראדוצירער אין די אינדוסטרי. די הויפט טעקסטיילס זענען: באוול (קאטאן), וואל, זיידן, לייווענט (לינען), און כעמיקאלע פייבערס. אחוץ די פאברעצירונג האבן זיי די גרעסטע אפעראציעס פון טעקסטייל פרינטינג און דייאינג, ניטינג, און קאנטראקטינג (אויפנייען). אנדערע וויכטיגע זאכן וואס ווערן פראדוצירט אין כינע זענען: פאפיר, צעמענט, טעלעוויזיעס, ביציקלעך, ניי מאשינען, וואש מאשינען, רעפרידזשערעיטארס, און אויטא טיילן און מאטארן.
כינע פארמאגט און גראבט אויס אסאך וויכטיגע מינעראלן. איר הויפט מינעראל איז קוילן. זי גראבט אויס 1.32 ביליאן מעטריק טאנען, די גרעסטע אין דער וועלט. רוב ענערגיע פאר די אינדוסטריס און אויך פאר היימען קומט פון קוילן. אין אלע ווינקלן פון כינע איז פאראן קליינע קוילן אוצרות אבער די גרעסטע טייל ווערט אויסגעגראבן אינעם שענקסי פראווינץ לענגאויס דעם יאנגעצער טייך. אויך אויל פארמאגט כינע זייער אסאך אבער מיט אזא גרויסע באפעלקערונג איז דאס ווייט פון גענוג און אויב מען רעכנט דאס אויס פער מענטש וועט דאס אויסקומען ווינציגער ווי סיי וועלכע לאנד.
דינסטן.
כינע'ס סערוויס סעקטאר נעמט אריין קאמערץ, עסן און איבערבייסונג קעטערינג, ריטעיל האנדל, באנקירונג און פינאנציעלע סערוויסעס, אינשורענס, ריעל עסטעיט, סעקיוריטי, קולטורל און געזונטהייט סערוויסעס, און לעגאלע סערוויס. בעפאר די 970' רעפארם איז כינע'ס סערוויס סעקטאר געווען שטארק צוריקגעבליבן און טייל דערפון איז אפילו נישט געווען צו באקומען. די פארלאנג פאר סערוויס האט זיך ערשט אנגעהויבן אין די 70'גער און 80'גער יארן. ריטעיל איז אמאל געווען נאר אין רעגירונג שאפינג ערטער אבער זינט די רעפארם האט די רעגירונג ערלויבט פריוואטע געשעפטן. היינט זענען פאראן אסאך פריוואטע געשעפטן אין וועלכע מען פארקויפט אלע ערליי זאכן אבער עס איז נאך אלץ פאראן מער ווענדארס וואס דרייען זיך ארום אויף די גאסן אדער סטאנציאנירן זיך ביי די ווינקלן פון די גאסן און פארקויפן ביליגע פראדוקטן. נאר אין די גרויסע שטעט זענען פאראן גרויסע מאדערניזירטע שאפינג צענטערן מיט געשעפטן פון אלע סארטן. אסאך אינטערנאציאנאלע פירמעס האבן אין די לעצטע יארן אינוועסטירט אין כינע און אפערירן דארט עטליכע גרויסע געשעפטן.
די פארלאנג פאר באנקירונג, אינשורענס, לעגאלע סערוויס, נאטערי, און אקאונטינג וואקסט פון יאר צו יאר, א דאנק די בליענדיגע עקאנאמיע. בעפאר די רעפארם האט די רעגירונג געהאט די אחריות און קאנטראל אויף אלע פענסיע. היינט קען מען שוין באקומען די סערוויס דורך פינאנציעלע אינסטיטוציעס און אינשורענס פירמעס.
קאמוניסטישע רעגירונגען האבן קיינמאל נישט געגליכן מען זאל זיי באזוכן אדער זייערע מענשטן זאלן גיין באזוכן אנדערע לענדער. אין די ערשטע 20 יאר פון ווען די קאמוניסטישע פארטיי האט איבערגענומען די פירערשאפט אין כינע זענען אלע טויערן פאר טוריסטן געווען פארשלאסן. די רעגירונג האט אבער שנעל געטוישט איר פאליסי ביי די 970' רעפארם וועלנדיג מאכן מער קעש געלט. כדי צו צוציען טוריסטן האט זיך פארלאנגט אסאך ארבעט ווי איבערבויען האטעלן, צושטעלן מער פליגער טראנפארטאציע קיין כינע און אויך אינלאנד, אויסרייניגן און צושטעלן אטראקציע ערטער וכדומה. היינט צו טאג קומען מיליאנען מענשטן פון די גאנצע וועלט באזוכן כינע צוליב איר היסטאריע און אינטערעסאנטע קולטור. די הויפט אטראקציע ערטער זענען די כינעזער וואנט אין צפון כינע, די פארבאטענע שטאט (היינט באקאנט אלס די פעלעס מוזעאם) אין בייזשינג, די פארנומענע גאסן און שאנכאי און נאך עטליכע נאטורליכע וואונדער ערטער.
אין 01' האבן 27 מיליאן מענטשן באזוכט כינע. די גרעסטע טייל באזוכער זענען געווען פון האנג קאנג, מעקאו, און טייוואן. גרויסע נומערן פון טוריסטן זענען אויך געווען פון יאפאן, רוסלאנד, די פאראייניגטע שטאטן, די פיליפיניען אינזלען, טיילאנד, דייטשלאנד, קאנאדע, פראנקרייך, און אויסטראליע. צווישן די כינעזער זעלבסט איז אינלאנד טרעוול אויך פארמערט געווארן מיט ריזיגע פראצענטן. אין יאר 95' האבן 629 מיליאן כינעזער באזוכט אן אנדער ארט אין כינע. דאס איז געווען א 40 פראצענט פארמערונג פון א יאר בעפאר.
כינע איז פון די וועלט'ס גרעסטע פראדוצירער פון עלעקטריסיטי. אבער מיט דעם אלעם איז דאס נישט געונג צו סופלייען אלע איינוואוינער, ספעציעל אין די גרויסע שטעט. 80 פראצענט פון כינע'ס יערליכע עלעקטריק ארויסגעבונג קומט פון קוילן, 15 פראצענט פון היידרא-עלעקטריק, און 1 פראצענט פון נוקלעארע קראפט. קוילן פראדוקציע געפינט זיך אין גאנצן לאנד און היידרא עלעקטריק געפינט זיך נעבן דעם געלן טייך. כינע פרובירט שטארק צו עלימינירן די קוילן ענערגיע אינדוסטרי און אויפציען וואס מער היידרא עלעקטריק וועלכע איז די ריינסטע ענערגיע מיטל. עס זענען פאראן אסאך טייכן אין כינע וואס וואלטן דאס ערמעגליכט אבער עס פאדערט זיך אסאך ארבעט ווייל די כינעזער טייכן פארמאגן ווייניג גרויסע וואסער פאלן פון וועלכע מען קען גרינגערהייט פראדוצירן היידרא עלעקטריק און עס פאדערט זיך צו בויען וואסער דאמבעס וועלכע איז א קאמפליצירטע ארבעט און נעמט אסאך צייט. אין דרום כינע זענען פאראן אסאך קליינע וואסער פאלן פון וועלכע מענטשן האבן געמאכט פריוואטע היידרא עלעקטריק אינסטעלאציעס אבער עס איז ווייט פון גענוג פאר אזא גרויסע באפעלקערונג.
ווי דערמאנט בויט יעצט כינע א מעכטיגע וואסער דאמבע וועלכע וועט זיין די גרעסטע אין דער וועלט ווען עס וועט פארטיג ווערן גאר בקרוב. די פלענער נעמען אריין צוויי גרויסע אונטערנעמונגען: די ערשטע איז א פארפלייצונג סיסטעם צוזאמענגעשטעלט פון ספעציעלע שמאלע מענטשליך געמאכטע קאנאלן וואס וועלן זיך אריינציען אין די שטעט און דערפער. דער פלאן איז היבש א קאנטראווערסיאלע ווייל עס האנדלט זיך נישט דא פון קיין נארמאלע רעגירונג וואס פארשטייט וויאזוי זיך אומצוגיין מיט אירע בירגער. די קאמוניסטישע רעגירונג האט שוין פון לאנג אויסגעמאלן זייערע קאנאלן וועלכע וועט געצווינגענערהייט פארשיקן מיליאנען איינוואוינער פון זייערע הייזער. די צווייטע פראיעקט וועט זיין א ריזיגע היידרא עלעקטריק אינסטעלאציע וועלכע וועט ערשט פארטיג ווערן אין 09'. אויב אלעס וועט גיין ווי געפלאנט וועט עס זיין די גרעסטע ענערגיע פראדוקציע פראיעקט אין דער וועלט.
כינע'ס אויסערן האנדל איז אין גרעסטן טייל קאנטראלירט דורך רעגירונג אפערירענדיגע האנדל קאאפעראציעס. בעפאר די עקענאמישע רעפארמען אין 79' האבן די פירמעס נישט געמעגט קויפן רויע מאטריאל פון אויסערן לענדער נאר האבן עס באקומען פון די רעגירונג און צוריקגעגעבן פארטיג. די רעגירונג האט געהאט א ספעציעלע אפטיילונג וואס האט זיך אפגעגעבן מיט פראדוקט אויסשפרייטונג און זיי האבן באשטימט די פרייזן אויף יעדע זאך כדי יעדער זאל עס קענען קויפן. זינט די רעפארמען האט זיך אלעס געטוישט און די פירמעס האבן באקומען די פרייהייט אריינצוברענגן רוי מאטריאל פון צענדליגער לענדער ארום די וועלט. אינעם פארגאנגענעם יאר האט כינע'ס עקספארט דעגרייכט 249.2 ביליאן דאלאר און אומפארטן איז געווען 225.0 ביליאן דאלאר. די הויפט זאכן וואס מען עקספארטירט זענען: אנצוגן, אנצוג צוגעהערן, שיך, טעקסטייל, טעלעקאמוניקאציע און מוזיקאלע סיסטעמען, מאשינערי, אייזן און אייזערנע פראדוקטן, אויטאמאבילן, לאנדווירטשאפט כעמיקאלן, גומען, ווייץ, און שיפן. די פרינציפאלע לענדער מיט וועלכע כינע האנדלט און אימפארטירט זענען: האנג קאנג (באמת א טייל פון כינע אבער זי האט אן אנדערע רעגירונג סיסטעם), די פאראייניגטע שטאטן, יאפאן, דרום קארעע, דייטשלאנד, סינגאפור, האלאנד און דאס פאראייניגטע קעניגרייך.
כינע'ס פריינטשאפט מיט די פאראייניגטע שטאטן איז אין די לעצטע 15 יאר אסאך שוואכער געווארן ווייל די אמעריקאנער רעגירונג האט כסדר פארדאמט די קאמוניסטישע רעגירונג פאר מענטשן רעכט פראקטיקן. אמעריקע האט עטליכע מאל געסטראשעט אז זי וועט אפהאקן אירע בעסטע האנדל סטאטוס וועלכע אמעריקע האט אנגעהאלטן מיט כינע און נאך געציילטע לענדער. אבער מיט די יארן האט די קלינטאן אדמיניסטראציע איינגעזען אז מיט שטרענגן וועט מען גארנישט אויפטאן נאר אנשטאט זאל מען אנהאלטן און אפילו פארבעסערן די האנדל סטאטוס און אזוי ארום פארשטערקערן די שטיצע פאר ענווייראמענטאלע, לעיבאר, און מענטשן רעכט רעפארמען אינערהאלב כינע. די רעזולטאטן זענען טאקע געווען גוטע ווען כינע האט באלד געמאלדן אז זי וועט עפענען מער האנדל צו די אינטערנאציאנאלע וועלט און רעדוצירן די טעריפס (אימפארט קאודס אויף פראדוקטן אין די שטייער פראצענטן). אין יאר 00' האט די אמעריקאנער קאנגרעס דורכגעפירט לעגיסלאציע, געבנדיג כינע פערמענאנטע האנדל סטאטוס.
כינע'ס אפיציעלע וואלוטע איז די רענמינבי וואס ווערט אנגערופן אין דער וועלט די יאן (8.28 יאן איז געווענליך ווערט איין יו-עס דאלאר). דאס לאנד'ס באנקירונג סיסטעם איז אונטער די רעגירונג'ס קאנטראל. די צענטראלע פינאנציעלע אינסטיטוציע איז די מענטשנ'ס באנק אוו כינע וועלכע פראדוצירט אלע כינעזער וואלוטע. די אינטערנאציאנאלע אקאונטס און אויסערן וואלוטע ווערט אנגעפירט דורך די באנק אוו כינע וועלכע פארמאגט 500 פליגלן איבער די וועלט. אין צוגאב האט כינע נאך 4 גרויסע בענק: די לאנדווירטשאפט באנק אוו כינע, וועלכע איז פאראנטווארטליכט צו געבן הילף פאר די לאנדווירטשאפט סעקטאר. די באנק אוו קאמוניקאציעס אוו כינע, א קאמערציאלע באנק. די אינדוסטריאלע און און קאמערציאלע באנק אוו כינע, וועלכע באהאנדלט אינדוסטריעלע און קאמערציעלע קרעדיטס און אינטערנאציאנאלע ביזנעס. די מענטשנ'ס קאנסטרוקציע באנק פון כינע, וועלכע גיט זיך אפ מיט פאנדן פאר ציווילער קאנסטרוקציע. אויסער די בענק זענען פאראן עטליכע טראסט און אינוועסטמענט קארפאראציעס וועלכע ברענגען אויסערן איוועסטמענטס אין דער כינע. עס זענען פאראן בערזעס אין שאנכאי, שענזאן, און טיאנדזשין.
כינע
די עקאנאמיע פון אויסטראַליע איז אַ גרויסע געמישט-מאַרק עקאנאמיע, מיט אַ בא״פ פון 1.69 $A   טריליאן אין 2017. אין 2018 איז אויסטראַליע געווארן דאס לאַנד מיט דעם גרעסטן מעדיאַן (מיטלווערט) רייכקייט פּער דערוואַקסענער. אויסטראַליע׳ס גאַנצע רייַכקייַט איז A$ 8.9   טריליאן אין יוני 2016. אין 2017, איז אויסטראַליע געווען די 13ט-גרעסטע נאציאנאלע עקאנאמיע לויט נאָמינאַלן בא״פּ, 20סט-גרעסטע דורך קויפקראפט-פאריטעט בא״פּ, און איז געווען דער 25סט-גרעסטע עקספּאָרטירער פון סחורה און דער 20סט-גרעסטער אימפּאָרטירער.
די אויסטראַלישע עקאנאמיע איז דאַמינירט דורך זייַן דינסט סעקטאָר, וואס נעמט אריין 61.1% פון בא״פ און באניצט 79.2% פון דער אַרבעט קראַפט ווי אין 2016. מזרח אזיע (אַרייַנגערעכנט ASEAN און צפון־מזרח אזיע) איז אַ שפּיץ עקספארט ציל, וואס גיט אפ אומגעפער 64% פון עקספּאָרטן אין 2016. אויסטראַליע האט די אַכט-העכסטן סה״כ געשאצטע ווערט פון נאַטירלעכע רעסורסן, אפגעשאצט צו 19.9 $US טריליאן אין 2016. טראָץ דעם לעצטן אַראָפּגיין אין דעם מינעריי סעקטאָר, איז די אויסטראַלישע עקאנאמיע פארבליבן שטיל און סטאַביל און האט נישט דורכמיטגעמאכט אַ רעסעסיע זינט יולי 1991.
ביינער זענען א טייל פון דעם סקעלעט פון באשעפענישן מיט א רוקנביין. זיי באַשיצן גלידער אין דעם קערפער.
די ביינער זענען דער גערעם פון דעם קערפער. אָן זיי וואלטן מענטשן און בהמות נישט געקענט שטיין, און געבליבן אַ הויפן פון גלידער אויף דער ערד.
שוץ.
דער קאפשארבן באשיצט דעם מוח און די ריפן באַשיצן דאס האַרץ און די לונגען. די קינבאק (בארדביין) און באקנביינער שטיצן די מוסקלען פונעם פנים, וואָס לאזט מענטשן שמייכלען. דער ברוסטקרסטן באשיצט דאס האַרץ און די לונגען, דער בעקן באשיצט די רעפּראָדוקציע גלידער און די חוליות פון דער שדרה באַשיצן די חוט-השדרה.
ביינער דאַרף מען אויסהאלטן מיט קאַלציום פון עסנווארג ווי מילך, און טונקעלע ירקות בלעטער ווי שפּינאַט. דער ביין מאַרך אינערהאלב די גרעסערע ביינער שאפט רויטע בלוט צעלן.
יהודה לעאָן פּאָליקער (העברעאיש: "יהודה ליאון פוליקר"; געבוירן מיטן נאמען לעאָנידאַס פּאָליקאַריס דעם 25סטן דעצעמבער 1950, ט"ז טבת תשי"א) איז אַן ישראלדיקער זינגער, לידער-שרייבער, מוזיקאַנט און מאָלער.
פּאָליקער איז געבוירן געווארן אין קרית חיים, אַ בייַשטאָט פֿון חיפֿה, ישראל. זיינע עלטערן זענען געווען גריכישע יידן און חורבן-איבערלעבער וואס זענען דעפּאָרטירט געוואָרן צו אוישוויץ פֿון סאַלאָניקי.
1980ער.
פּאָליקער'ס טרופּע "בענזין" האָט באַפֿרייט צוויי אַלבאָמען, "24 שעות" און "משמרת לילה", וועלכע האָבן געשליסן שלאַגערס ווי "חופשי זה לגמרי לבד", "גשם" און "יום שישי". נאָך "בענזין" האט אָפּגעשיידט האָט פּאָליקער אָנגעהויבן אַ סאָלאָ קאַריערע. אין 1985 האָט ער באַפֿרייט זיין ערשטער סאָלאָ אַלבאָם, "עיניים שלי". אַלע די לידער אויפֿן אַלבאָם זענען געווען דירעקטע איבערזעצונגען פֿון באַקאַנטע גריכישע לידער אויף העברעאיש. אין 1986 האָט פּאָליקער באַפֿרייט זיין צווייטער סאָלאָ אַלבאָם, "חולם בהקיץ". זיין דריטער אַלבאָם, "אפר ואבק", באַפֿרייט אין 1988, האָט בפֿרט באַהאַנדלט די קינדער פֿון חורבן-איבערלעבער. ער האָט פֿאַרקויפֿט מער ווי 70,000 קאָפּיעס.
1990ער.
אין 1990 האָט פּאָליקער באַפֿרייט זיין פֿערטער סאָלאָ אַלבאָם, "פחות אבל כואב". ער האָט פֿאַרקויפֿט מער ווי 140,000 קאָפּיעס און איז געוואָרן פּאָליקער'ס מערסט מצליחדיקער אַלבאָם. נאָך גי הצלחה פֿון "פחות אבל כואב" האָט פּאָליקער אָנגעהויבן אַרבעטן אויף אַן אינסטרומענטאַלע פּלאַטע באַפֿרייט אין 1992 אַלס "לעיניך הכחולות". אין 1995 האָט פּאָליקער באַפֿרייט אַ טאפּל אַלבאָם, "הילד שבך", מיט די לידער "אני רוצה גם", "מה יהיה יהיה" און "נמס בגשם". דער פֿאָלגנדיקר קאָנצערט טור איז דאָקומענטירט געוואָרן אויף דער טאפּל לייב אַלבאָם "הופעה חיה בקיסריה".
2000 - היינט.
אין 2001 האָט פּאָליקער באַפֿרייט דער אַלבאָם "איך קוראים לאהבה שלי?". דער הויפט ליד, געשריבן דורך פּאָליקער מיט יעקב גלעד, האָט געוואונען "ליד פֿונעם יאָר" ביי די 2002 גאָלדן פֿעדער פּריזן אַדמיניסטרירט דורך אַקו"ם, אַן ישראלישע געמיינשאַפֿט פֿון קאָמפּאָזיטאָרן, שרייבערס און פּובליקאַציעס. אין 2003 האָט ער באַפֿרייט זיין ערשטער קאָמפּילאַציע אַלבאָם, "המיטב", מיט לידער פֿון "בענזין" און זיין סאָלאָ קאַריערע, און אויך נייע לידער. אין 2007 האָט ער באַפֿרייט "חומוס סאַפּיענס" צוזאַמען מיטן גריכישער דיכטער מאַנאָליס ראַסוליס.
אין 2010 האָט פּאָליקער אָנגעהויבן זיין "שירים שהלחנתי לאחרים" טור. דער טור האָט אָנגעהויבן אַלס אַן איינמאָליקע געשעעניש, האָט געשליסן זיינע ערשטע לידער פֿאַר אַנדערע זינגערס ווי יוסי בנאי, ריקי גל און אַריק איינשטיין. דאָס זעלבע יאָר האָט ער אויך באַפֿרייט "אהבה על תנאי". דער עשטער ליד פֿון עס, "שלושה ימים", געשריבן דורך פּאָליקער און גלעד, האָט דערגרייכט דער שפּיץ פֿונעם ישראלישער פּאַראַד. אין 2011 האָט ער אויך באַפֿרייט "כל דבר מזכיר לי", וואָס האָט געשליסן העברעאישע איבערזעצונגען פֿון באַקאַנטע גריכישע לידער ענלעך מיט "עיניים שלי". ער האָט געזונגען דער הויפט ליד אין גריכיש מיט כאַריס אַלעקסיו, און האָט אויך רעקאָרדירט אַ העברעאישע ווערסיע. צוויי וואָכן נאָך פּובליקאַציע איז דער אַלבאָם סערטיפֿירט געוואָרן גאָלד.
אין זומער 2012 האָט פּאָליקער באַפֿרייט "ג'קו ויהודה פוליקר", מיט זעלטנע רעקאָרדירונגען פֿון זיינע עלטערן זינגענדיק סאַלאָניקישע יידישע לידער אין גריכיש און לאַדינאָ איידער די צווייטע וועלט-מלחמה. אין פֿרילינג 2014 האָט ער אויך באַפֿרייט "מוזיאון החלומות" מיט מוזיק געשפּילט אויף גיטאַר און בוזוקי. דער אַלבאָם איז געוואָרן סערטיפֿירט גאָלד און אַ טור האָט אָנגעהויבן שוין באַלד נאָך.
פֿילם.
פּאָליקער'ס פֿאָטער דזשאַקאָ האָט דערציילט וועגן זיין אַנטלויף פֿון אוישוויץ אינעם פֿילם "בגלל המלחמה ההיא" פֿון 1988, וואָס האָט געשליסן מוזיק פֿון דזשאַקאָ'ס זון. דער פֿילם האָט געשליסן אינטערוויוען מיט יהודה פּאָליקער און יעקב גלעד, וואָס זיינע עלטערן זענען אויך געווען אוישוויץ-איבערלעבער.
אַ פֿולער גרייס מאָדעל פֿונעם "בראשית" לבנה-זאָנד
בראשית ("בערעשיט") איז געווען אַ ביישפּיל פֿון אַ קליינער לבנה־זאָנד (א ראָבאָטישער לבנה-לאַנדער און פֿאָרשער). ער איז פֿינאַנצירט געוואָרן אין ישראל דורך אַ פּריוואַטער גרופּע און איז פּלאַנירט געוואָרן צו לאַנדן אויף דער לבנה. דער זאָנד איז ערשט גערופֿן "שפּערל", און איז אָפֿיציעל גערופֿן "בראשית" אין דעצעמבער 2018.
דעם 11טן אַפּריל 2019 האָט אַן IMU איינהייט דורכגעפֿאַלן און אָנגעהויבט אַ נאָכפֿאָלג פֿון געשעענישן וואָס האָבן געלאָשן דעם הויפט מאָטאָר, און דער זאָנד האָט געקראַכט אויף דער לבנה. דעם 13טן אַפּריל איז "בראשית 2" אַנאָנסירט געווען.
סקאט דזשאן מאריסאן (; געבוירן דעם 13סטן מיי, 1968) איז אַן אויסטראַלישער פּאָליטיקער. מאָריסאַן איז דער 30סטער און קראַנטער פּרעמיער מיניסטער פון אויסטראַליע זינט 24 אויגוסט 2018. ער איז געווען דער שאצמייסטער פון אויסטראַליע פון 2015 ביז 2018. מאָריסאן איז אַ מיטגליד אין דעם אויסטראַלישן הויז פון רעפּרעסענטאַטיוון רעפּרעזענטירן די דיוויזיע פון קוק, ניו דרום וויילז, זינט נאוועמבער 2007. ער האט געדינט ווי דער מיניסטער פֿאַר סאציאלע באדינונגען פון 2014 ביז 2015. ער איז געווען אויך דער מיניסטער פֿאַר אימיגראציע און באָרדער שיצן פון 2013 ביז 2014. ער איז אַ מיטגליד אין דער ליבעראַל פארטיי.
מאָריסאן איז געבוירן געווארן אין סידני. ער האט געלערנט עקאָנאָמישע געאָגראַפיע אין דעם אוניווערסיטעט פון ניו דרום וויילס. ער איז געהייראט און האט צוויי קינדער. מאָריסאן איז אַ פּענטעקאָסטאַלער.
אין אויגוסט 2018, נאָך פילע פירערשאַפט פּראָבלעמען מיט מאַלקאָלם טערנבול וואס האבן געברענגט צו אַ פירערשאַפט שפּאָרן אום 24סן אויגוסט, איז מאָריסאַן געווארן דער פירער פון דער ליבעראַל פארטיי און גלייך נאכהער געווארן פרעמיער מיניסטער.
פּסוקי דזמרה איז א טייל פון דער שחרית תפילה וואָס זענען פאַרפעסטיקט דורך חז״ל האבן איינגעפירט צו זאגן יעדן טאג. די פסוקי דזמרה הייבן אן מיט דע ברכה "ברוך שאמר" און ענדיגן מיט דער ברכה "ישתבח". די תפילה אזוי ווי מען זאגט זי היינט איז צאמגשטעלט פון פסוקים גענומען פון די תנ״ך - פון ספר שמות, פון משלי, דברי הימים, און מערסטנס פון תהילים.
לויט נוסח אשכנז הייבט אן מיט "מזמור שיר חנוכת הבית לדוד" (תהלים ל). נאכדעם זאגט מען "ברוך שאמר", "הודו", "מזמור לתודה", "יהי כבוד", "אשרי" און די קאפיטלעך תהלים קמה-קנ (מיט נאך פסוקים), "ויברך דוד", און "ויושע" מיט "אז ישיר".
לויט אנדערע נוסחאות (נוסח ספרד און די ספרדים און תימנים) איז דער סדר א ביסל אנדערש. מ'הייבט אן "הודו", "מזמור שיר חנוכת הבית לדוד", עטלעכע פסוקים און "למנצח בנגינות" (תהלים סז), "ברוך שאמר", "מזמור לתודה" און ווייטער אזוי ווי נוסח אשכנז.
שבת לייגט מען צו נאך עטלעכע מזמורים פון תהילים: השמים מספרים, רננו צדיקים, לדוד בשנותו, תפלה למשה, ישב בסתר, פינף שיר המעלות׳ן, הללו עבדי ד׳, ״הלל הגדול״ פאר ברוך שאמר, און נאך ברוך שאמר זאגט מען מזמור שיר ליום השבת און ד׳ מלך גאות לבש.
דאס ספר מִשלי איז פֿון די חכמה ספרים אין תנ״ך וואס לערנט אויס דעם מענטש זיך צו פירן אויפן ריכטיגן וועג. ספר משלי איז איינע פון די דריי ספרי חכמה אמ"ת (איוב, משלי, תהילים)
דאס ספר הייבט אן: משלי שלמה בן דוד מלך ישראל.
ספר משלי איז דאס צווייטע ספר אין כתובים און קומט נאך ספר תהילים.
דאס ספר איז פיל מיט קורצע פסוקים וואס זענען רייד פון חכמה און מוסר.
ביי די יידן פון מאָראָקאָ איז דער מנהג אז מען טיילט משלי אויף זעקס חלקים און מען זאגט איין חלק יעדן שבת פאר מנחה פון פסח און שבועות, אַ צייַט ווען דער זומער הייבט אן און מענטשן זענען נישט אזוי אפגעהיטן אין באשיידנקייט. יידן פון בבל האבן דעם מנהג צו לייענען משלי שבת פאר מנחה אין דריי וואכן נאך פורים.
טיילן פון דעם ספר.
די לעצטע 22 פסוקים פונעם ספר הייבן אן ״אשת חיל״ און גייען לויטן סדר פון אלף בית. דאס רעדט וועגן אן ערליכער פרוי, אדער וועגן דער תורה. ס׳איז א מנהג ביי יידן צו זאגן די פסוקים פרייטיק צונאכט פאר קידוש.
לארדי ביי אן אויפטריט אין 2009
לארדי (ענגליש: "Lordi") איז אַ פֿינישע העווי ראָק טרופע, וואס אירע מיטגלידער באַהאַלטן זייערע געזיכט און קערפער מיט שווערער גרים און פארקליידונגען אינספירירט פון האראר פילמען ביי זייערע אויפטריטן. די טרופע האָט געוואונען ביים 2006 אייראָוויזיע געזאַנג קאָנקורס.
ברכה (ביטי) דויטש (ענגליש: "Beatie Deutsch"; געבוירן אין 1989) איז א ישראלי־אמעריקאנישע חרדישע פרוי, אן אַטלעט. זי איז די ישראל-מייסטערקע אין לויפן א האלב-מאראטאן (2018) און א מאַראַטאָן (2019).
דויטש איז געבוירן געווארן אין די פאַרייניקטע שטאַטן; אין 2009 האט זי אימיגרירט קיין ישראל זי האט אנגעהויבן טרענירן פאר לאַנגע לויפענישן אין 2015 ווען זי איז געווען אלט 25. זי לויפט אין א האלבקלייד און מיט באדעקטע האר. זי טרענירט מיט דער ירושלים לויפענישן גרופּע "די צווייטע גייסט" אונטער דער אנווייזונג פון עטי און יורם איינער. זי וואוינט אין דער הר נוף קוואַרטאַל פון ירושלים מיט איר מאַן און זייערע פינף קינדער, און אַרבעט ווי אַ פארבינדלערין מיט דער ״עולמי״ אידישע בילדונג ארגאניזאציע.
2019.
אין דעם ריגע מאַראַטאָן געהאלטן אין ריגע אין מאי 2019 האט זי דערגרייכט דעם ערשטן אָרט אין דעם האַלב מעראַטאַן מיט א צייַט פון 1:17:34.
אַרלזי () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע וואס באדינט דאס שטעטל אַרלזי אין בעדפארדשיר, ענגלאנד.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דעם 7טן אויגוסט 1850 מיטן נאמען ארלזי און שעפֿארד ראד. אין 1959 האט מען צוגעמאכט די סטאנציע צוליב ווייניג פאסאזשירן. אין 1988 האט געעפנט די נייע סטאנציע אויפן זעלבן ארט מיטן נאמען אַרלזי.
סוף־וואך פארן די באנען (זונטיק נאר 1 באן א שעה) צווישן קינגס קראס און פיטערבארא.
ביגלזווייד ("Biggleswade") איז א באן סטאנציע וואס באדינט דאס שטעטל ביגלזווייד אין בעדפארדשיר, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק און גרויס-נארדערן.
ביגלזווייד באן סטאנציע איז געווען איינע פון די ערשטע סטאנציעס אויף דעם דרום טייל פון דער גרויס נארדערן אייזנבאן וואס האט געעפנט אום 7טן אויגוסט 1850.
פעראן 1 ווערט באניצט פאר דרומדיקע באדינונגען (קיין לאנדאן און דרום ענגלאנד), און פעראן 4 פאר צפונדיקע באדינונגען (קיין פיטערבארא). די געווענלעכע באדינונג איז 2 באנען א שעה אין יעדער ריכטונג צווישן הארשאם און פיטערבארא (טעמזלינק). אין די שפיץ שעה ווערט די סטאנציע באדינט דורך גיכע באנען צווישן פיטערבארא און לאנדאן קינגס קראס.
סענדי () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע וואס באדינט דאס שטעטל סענדי אין בעדפארדשיר, ענגלאנד.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דעם 7טן אויגוסט 1850 ווען מען האט דעם דרומדיקן טייל פון דער גרויסנארדענער אייזנבאן.
סוף-וואך פארן די באנען צווישן קינגס קראס און פיטערבארא.
אַלאַ באָריסאָוונאַ פּוגאַטשעוואַ (רוסיש: Алла Борисовна Пугачвва; געבוירן דעם 15טן אפריל 1949) איז א רוסישע פאפ זינגערין און אַקטריסע, איינע פון די גרעסטע אין דעם סאוועטן פארבאנד און דער רוסלענדישער פעדעראַציע. ווי פון 1997, האט זי פארקויפט עטלעכע 250 מיליאָן אַלבאמען.
פּוגאַטשעוואַ האט אנגעהויבן איר קאַריערע אין 1965 און האט זינט דעמאלסט געוואונען פיל אַוואַרדס, סיי אין סאוועטן פארבאנד סיי אין דער רוסישער פעדעראציע. זי באקומען א טיטל פון סאָוועטישן רוסלאַנד (Засуженный артист РСФСР) אין 1980, דער טיטל פון פאָלק קינסטלער אין 1991.
זי האט רעפרעזענטירט רוסלאנד אין דעם אייראוויזיע געזאנג קאנקורס 1997.
סערגיי לאַזאַרעוו (רוסיש: Сергей Вячеславович Лазарев, געבוירן דעם 1טן אפריל 1983) איז אַ רוסישער זינגער, טענצער און אַקטיאָר. ער איז געווארן באַרימט בעיקר פֿאַר זיין געזאַנג קאַריערע. סערגעי איז געווען אַ מיטגליד פון אַ קאפעליע גערופן סמאַש, אַ קאפעליע וואָס איז צעבראכן אין 2006.
לאַזאַרעוו איז געבוירן געוואָרן אין מאָסקווע, ביי 6-9 יאר האט ער טרענירט אויף גימנאַסטיק. ער האט אנגעהויבן זיין געזאַנג קאַריערע איידער דער עלטער פון צען ווען ער האט אנגעהויבן זינגען אין א כאָר פון קינדער און האט געוואונען עטלעכע געזאַנג פארמעסטן פֿאַר קינדער. אין 1999 האט ער אנגעהויבן לערנען אין דראַמע שולע אין מאָסקווע, אַ תּלמיד גענומען טייל אין פראדוקציעס פון ראָמעאָ און דזשוליעט.
אין 2006 האט ער געענדיגט אין צווייטן אָרט אין דעם "טאנצן אויף אייז" פראגראם.
זינט די באַנדע איז צעגאנגען ארבעט סערגעי אויף אַ סאָלאָ קאַריערע אין 2008 איז ער געווען דער רוסישער רעפּרעזענאַטיוו ביים אייראוויזיע געזאנג קאנקורס 2016 אין שטאָקהאָלם, שוועדן, וואו ער האט באקומען דעם דריטן אָרט. סערגיי לאַזאַרעוו האט ווידעראמאל רעפרעזענטירט רוסלאַנד אין דעם 2019 אייראוויזיע געזאנג קאנקורס אין תל-אביב, ישראל מיט דעם ליד "Scream", וואָס האט געוואונען דריטן אָרט נאכאמאל.
קרוז היל () איז א באן סטאנציע אויף דער הארטפארד שלייף ליניע, וואס באדינט קרוז היל, אין דער לאנדאנער בארא פון ענפילד, צפון לאנדאן. זי איז אין טראוולקארט זאנע 6. די סטאנציע ווערט באדינט דורך גרויס נארדערן, און איז די מערסט דרומדיקע סטאנציע אין לאנדאן.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 4טן אפריל 1910.
הראל סקאַאַט (העברעאיש: "הראל סקעת"; געבוירן דעם 8טן אויגוסט 1981; אויך באקאנט אַלס הראל) איז אַן ישראלדיקער זינגער און לידער-שרייבער. ער האט רעפּרעזענטירט ישראל ביים 2010 אייראָוויזיע געזאַנג קאָנקורס מיט דעם ליד "מילים" ("ווערטער").
סקאַאַט האָט געזאַנגען און אויפֿגעטראָטן אין פּובליק זינט קינדהייט. ביים עלטער פֿון 6 יאָר האָט ער געוואונען אַ געזאַנג קאָנקורס פֿאַר קינדער. ווען ער איז געווען אין עלעמענטאַרשולע האָט ער אויפֿגעטראָטן אויף נאַציאָנאַלע טעלעוויזיע, און אַלס אַ יינגל איז ער געווען דער הופיט זינגער פֿאַר זיין שטאָט און זיין מיטלשולע'ס טרופּעס. בעת זיין צה"ל דינסט האָט ער געזאַנגען אין דער קאָמוניקאַציע-מיליטער טרופּע. סקאַאַט האָט באַקומען זיין פּראָפֿעסיאָנאַלע ארויסבליץ אַלס אַ קאָנקורענט אין די צווייטע סעזאָן פֿונעם פּראָגראַם "כוכב נולד", און האָט באַקומען דער צווייטער פּלאַץ. נאָך דער פּראָגראַם איז געענדיקט האָט ער אונטערגעשריבן אַ רעקאָרדירונג קאָנטראַקט מיט הד ארצי, איינע פֿון די גרעסטע מוזיק פֿירמעס אין ישראל.
הרב מאיר כהנא הי"ד (כ"ח תמוז ה'תרצ"ב - י"ח חשוון ה'תשנ"א) איז געווען דער גרינדער און אנפירער פון דער ראדיקאלער ציוניסטישער פארטיי כ”ך. ער האָט שטענדיק גערעדט וועגן זיין פלאן צו פארטרייבן אלע פאלעסטינער אראבער פון ארץ ישראל. צוליב דעם רוב פרייע אידן און א גרויסער חלק פון די פרומע אין ארץ ישראל האבן געהאלטן פוּן אים פאר א ראסיסט.
ער האט אינספירירט עטלעכע אמעריקאנער יידן תשובה צו טאן און עולה זײַן קיין ארץ ישראל, אבער זיי האבן געפאלגט זיין ראדיקאלע אידיאלאגיע.
מאיר כהנא איז אויך געווען דער אנפירער פון JDL, א אידישע זיכערהייטס-ארגאניזאציע אוּן אפשר א טעראריסטישע גרופע אין ניו יארק.
ער איז דערשאסן געווארן דורך אן אראבער אין ניו יארק בשעת אן אויפטריט.
מאיר כהנא איז געבוירן געווארן אין ברוקלין, ניו יארק אין תרצ״ב.
סט ניאטס ("St Neots") איז א באן סטאנציע וואס באדינט דאס שטעטל סט ניאטס אין קעמברידזשיר, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק און גרויס-נארדערן.
די סטאנציע האט צוויי אינזל פעראנען.
סט ניאטס באן סטאנציע איז געווען איינע פון די ערשטע סטאנציעס אויף דעם דרום טייל פון דער גרויס נארדערן אייזנבאן וואס האט געעפנט אום 7טן אויגוסט 1850.
פעראן 1 ווערט באניצט פאר צפונדיקע באדינונגען (קיין פיטערבארא), און פעראן 4 פאר דרומדיקע באדינונגען (קיין לאנדאן און דרום ענגלאנד). די געווענלעכע באדינונג איז 2 באנען א שעה (זונטיק 1 באן א שעה) אין יעדער ריכטונג צווישן הארשאם און פיטערבארא (טעמזלינק). אין די שפיץ שעה ווערט די סטאנציע באדינט אויך דורך גרויסנארדן, מיט גיכע באנען צווישן פיטערבארא און לאנדאן קינגס קראס.
דער לאָנדאָנער בית דין (ענגליש: "London Beth Din", אדער "LBD") איז דער בית דין פון דער ק״ק כנסת ישראל (די "פאראייניגטע שול") איז אַ באוואוסטע ארטאדאקס־יידישע אָרגאַניזאַציע אין בריטאַניע אונטער דעם רעליגיעזן אויטאָריטעט פון דעם בריטישן הויפט רב. דער הויפּט רב איז אפיציעל דער אב בית דין פון דעם לאנדאנער בית דין.
מיטגלידער פונעם בית דין.
דער ספרא דדייני איז הרב דוד פריי.
האַנטינגדאן ("Huntingdon") איז א באן סטאנציע וואס באדינט דאס שטעטל האַנטינגדאן אין קעמברידזשיר, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק און גרויס-נארדערן.
האַנטינגדאן באן סטאנציע איז געווען איינע פון די ערשטע סטאנציעס אויף דעם דרום טייל פון דער גרויס נארדערן אייזנבאן וואס האט געעפנט אום 7טן אויגוסט 1850. פון 1טן יולי 1923 ביזן 15טן יוני 1965 האט די סטאנציע געהייסן האנטינגדאן נארד (צו פאראנדערן פון דער האנטיגדאן מזרח סטאנציע, היינט פארמאכט).
פעראן 2 ווערט באניצט פאר דרומדיקע באדינונגען (קיין לאנדאן און דרום ענגלאנד), און פעראן 3 פאר צפונדיקע באדינונגען (קיין פיטערבארא), די געווענלעכע באדינונג איז 2 באנען א שעה (זונטיק 1 באן א שעה) אין יעדער ריכטונג צווישן הארשאם און פיטערבארא (טעמזלינק). אין די שפיץ שעה ווערט די סטאנציע באדינט אויך דורך גרויסנארדן, מיט גיכע באנען צווישן פיטערבארא און לאנדאן קינגס קראס.
א גראוויר פון א ווערוועלף אטאקע פון לוקאס קראנאך דער עלטער, ארום 1510
א ווערוואלף (אויך וואלקעלאק אדער ווילקאלאק) איז אין מיטאלאגיע און פאלקסקונדע פארברייטעטע אָנגעהויערליכע בריה, וואס איז כאראקטירט אלס א מענטש דער פון צייט צו צייט, באזאנדערעס ביים פאלע לבנה, צו איינעם וואלף משתנה זיין, אדער צו איינעם האלב-וואלף האלב-מענטש.
ספר חסידים סימן תתתרס"ה שרייבט וואס ס'דא אזאלעכע זאך ווי א ווערוואלף, וואס קאמט פון בלוט און טרינקט בלוט. אין סימן קע"א דארט שטייט וויאזוי מ'קען מרפא זיין א קינד וואס איז א ווערוואלף: מ'דארף אויפהאקן זיין ציין און זיין שוואנץ, או ער ווערט נארמאל. רבי מנחם ציוני שרייבט אין "ספר ציוני" וואס ס'דא "וכן איתא במקצת אנשים שנעשים זאבים". רבי אפרים ברבי שמשון, אין זיין פירוש אויף פרשת ויגש, בעהויפטט וואס בנימין איסט געווען איינעם ווערוואלף: "בנימין היה זאב יטרוף וטורף בני אדם לעתים, וכשבא לו העת שנהפך לזאב שנאמר "בנימין זאב יטרף", ובעוד שהיה אצל אביו נשען על הרופא ובאותו זכות לא היה נהפך לזאב, שכך אמר ועזב את אביו ומת, כלומר כשיפרד מאביו יהפך לזאב לעוברי דרכים והיה כל מוצאו יהרגהו." אין "שבחי הבעש"ט" ס'שטייט וואס דער בעש"ט, ווען ער איז געווען א תשב"ר, האט גהרגעט א "חיה רעה וואס הייסט וואקילאק" מיט א האלצערנע שטעקן.
עס זענען דא א סאך מעשיות וועגן ווערוועלף, צום ביישפיל די אלט-גריכישע געשיכטע פונעם קעניג ליקאון, וואס האט געהרגעט זיין אייגענעם זון און אלס עונש איז געווארן א וואלף. אין א סך מעשה'ס מ'קען איין ווערוואלף נאר מיט א זילבערנע וואפע, הויפטליך א זילברענע געשאס.
אנאפאליס () איז די הויפטשטאט פון דעם שטאַט מערילאנד אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. ער איז פלאצירט 40 ק״מ (25 מייל) דרום פון באלטימאר און אומגעפער 50 ק״מ (30 מייל) מזרח פון וואשינגטאן די סי.
דער ערשטער יישוב איז געגרינדעט געווארן אין 1649 מיטן נאמען ״פראווידענס״. אין 1694 האט דער יישוב באקומען דעם נאמען ״אנאפאליס״ און אין 1718 האט ער באקומען דעם סטאטוס פון א שטאָט.
פיטערבארא ("Peterborough") איז א באן סטאנציע וואס באדינט די שטאט פיטערבארא אין קעמברידזשיר, ענגלאנד.
די סטאנציע איז א הויפט איבערבייט וואס באדינט סיי די צפון-דרום מזרח בארטן הויפט ליניע און מזרח-מערב ליניעס.
פיטערבארא באן סטאנציע איז געווען איינע פון די ערשטע סטאנציעס אויף דעם דרום טייל פון דער גרויס נארדערן אייזנבאן וואס האט געעפנט אום 7טן אויגוסט 1850. פון 1טן יולי 1923 ביזן 6טן יוני 1966 האט די סטאנציע געהייסן פיטערבארא נארד (צו פאראנדערן פון דער פיטערבארא מזרח סטאנציע, היינט פארמאכט).
פֿריסטיק (פויליש: "Frysztak") איז א דארף אין סטריזשעווער גראפנשאפט, אונטערקארפאטישע וואיעוואדעשאפט, פוילן, 17 ק״מ צפון־מערב פון קראסנא. פריסטיק געפינט זיך נישט ווייט פונעם וויסלאק, א בייטייך פונעם סאן, אין דעם היסטארישן ראיאן קליינפוילן. צווישן די יארן 1772–1918 איז ער געווען א טייל פון מערב גאליציע.
פֿריסטיק ווערט דערמאנט אין יאר 1259 ווי א שטאָט מיט מאגדעבורג רעכטן. אין 1474 האט די אונגארישע ארמיי פון קעניג מאטיאס קארווינוס פארטיליגט די שטאט.
רבי מענדעלע רימאנאווער (תק"ה - תקע"ה), איינע פון די גרויסע פירער פון חסידות אין גאליציע, האט געוואוינט לאנגע יארן אין פֿריסטיק.
נאך דער ערשטער וועלט-מלחמה, אין 1932, האט מען אוועקגענומען פון פֿריסטיק דעם סטאטוס פון א שטאט, ווייל די באפעלקערונג האט זיך פארמינערט. צוויי מאל (אין 1952 און 1975) האבן די איינוואוינער פרובירט צוריקבאקומען שטאָט-סטאטוס אָן דערפאלג.
יידן אין פֿריסטיק.
אין יאר 1880 האבן געוואוינט אין פֿריסטיק 820 יידן, און אין 1921, 1,010 יידן. ווען די צווייטע וועלט-מלחמה איז די באפעלקערונג פון פֿריסטיק געווען דריי פֿערטל יידן, מיט 1,322 מענטשן.
דער הויפט מסחר אין פֿריסטיק אין יענער צייט איז געווען מלאכות און פֿארמעריי. די דייטשן האבן איינגענומען דעם יישוב אום 8טן סעפטעמבער 1939, ווען דייטשע זעלנער האבן בארויבט יידישע הייזער און קראמען און האבן ארויפגעלייגט אויף די יידן צוואנג־ארבעט. א וואך נאכהער, ראש השנה, האבן די דייטשע זעלנער פֿארברענט תשמישי קדושה און דערמארדעט יידן וואס האבן געדאווענט אין שול.
ליטלהעוון באן סטאנציע () באדינט די געגנטן ליטלהעוון, האלברוק און ראפֿי גרין אין הארשאם, מערב סאסעקס, ענגלאנד. די אייזנבאן-פירמעס וואס אפערירן באנען צו און פון דער סטאנציע זענען סאדערן און טעמזלינק.
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 1טן יוני 1907 ווי ראספער ראד האלט. אין מיי 1969 האט די סטאנציע באקומען דעם היינטיקן נאמען ליטלהעוון סטאנציע
פֿעגייט באן סטאנציע () איז א סטאנציע אויף דער ארון טאל ליניע וואס באדינט דאס דארף פֿעגייט אין מערב סאסעקס, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק באנען.
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 14טן פעברואר 1848 ווען מען האט געעפנט די צווייג ליניע צווישן דריי ברידזשעס און הארשאם.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק, מערסטנס אין די שפיץ שעה׳ן, צווישן און
ר' יענקל מילער, אדער ווי ער רופט זיך יארמער רב, איז א בדחן.
ער איז א מאנסי וויזשניצער חסיד.
ער טרעט אויף משמח זיין אידן מיט ספּאָדיק און קאלירטער געבלומטער בעקיטשע, לעצטטנס באשיינט זיין הדרת פנים ביי רעקלאמעס אויכעט.
ער האט זיך לעצטענס אויך ארויסגעשטעלט מיטן באשעפטיגונג פון מאדעלינג, אויף וועלכע רעקלאמע ער ערשיינט נאר אלץ מאדעל מאכט עס גאר קאלירט און שרייעדיג די רעקלאמע.
ר' יעקב מילער יארמער רב איז היינט דער זיידע פון בדחנים! ווען זאצן און ווערטלעך ווערן געזאגט אין זיין נאמען, צי ער האט עס געזאגט צו נישט.
ער האלט זיך א תלמיד פונעם אלטן היסטארישער בדחן, ר' חיים מענדל מערמלשטיין ע"ה.
דאס גילדענע וועגעלע פונעם לארד בירגגערמייסטער
דער מוזיי פון לאָנדאָן (ענגליש: "Museum of London") דאקומענטירט די געשיכטע פון לאָנדאָן פון דער פארהיסטארישער תקופה ביז צום היינטיקן טאג. דער מוזיי געפינט זיך אין צענטער פון דער סיטי פון לאָנדאָן, נאָענט צו סט פאלס קאַטעדראַל.
אויפשטעל.
דער מוזיי, וואָס האט זיך געעפנט אין די 70ער יארן געפֿינט זיך אין אַ בנין וואָס מ׳האט געבויט ווי א טייל פון דער רעסטאראציע פראיעקט פון דער סיטי, און איז איינער פון די געביידעס אין דעם באַרביקאַן קאָמפּלעקס. דער מוזיי גאָרטן איז כּולל טיילן פון דעם לאנדאנער מויער.
אין געאמעטריע, איז אַ גלייכשענקליגער דרייַעק אַ דרייעק וואָס האט צוויי ריפן מיט גלייכע לענג.
די מאַטאַמאַטישע שטודיע פון גלייכשענקליגע דרייעקן גייט צוריק צו אוראלט־עגיפּטישער מאַטעמאַטיק און בבלישער מאטעמאטיק. גלייכשענקליגע דרייעקן זענען געווארן געניצט ווי באַפּוצונג שוין פון פריערירעגע צייטן, און באווייזן זיך אָפט אין ארכיטעקטור און פּלאַנירונג.
די צוויי גלייכע ריפן זענען גערופן די שענקלעך און דער דריטער ריפ איז גערופן דער באַזיס פון דעם דרייעק. די הייך, שטח און פּערימעטער פונעם דרייעק קען מען רעכענען דורך פּשוט פארמלען פון די לענג פון די שענקלעך און דער באַזע. יעדער גלייכשענקליגער דרייַעק האט אַ סימעטריע־אַקס לענגאויס דעם פּערפּענדיקולאַר-ביסעקטאָר פון זייַן באַזיס. די צוויי ווינקלען קעגנאיבער די שענקלעך זענען גלייַך און זענען שטענדיק שארף, אַזוי טוט מען קלאַסיפיצירן א גלייכשענקלדיגן דרייעק ווי שארף, גראד אָדער טעמפ לויט דער גרייס פונעם ווינקל צווישן די צוויי שענקלעך.
אָפּטישע אותיות־דערקענונג (;ראשי תיבות: אא"ד) איז אַ מעכאַנישער פראָצעס דורך וועלכן אַ קאָמפיוטער פֿאַרוואַנדלט אַ בילד פֿון טעקסט צו טעקסט וואָס אַ קאָמפיוטער קען פֿאַרשטאַנען.
מע ניצט אא"ד כּדי זוכן גרינג דורך דרוקזאַכן למשל. פֿאָרעמען און אַנדערע דאָקומענטן זענען אָפֿט געליינט דורך קאָמפיוטערס ניצנדיק אא"ד.
אא"ד איז וויכטיק פֿאַר מאָדערנע ייִדיש אויפֿן וועב, ווײַל הײַנט זענען פֿאַראַן אַ סך ייִדישע אַלטע ביכער. דער ייִדישער ביכער־צענטער סקאַנדירט אַ סך פֿון זיי, און מען באַניצט אא"ד כּדי דיגיטאַליזירן זיי.
דאָס קאָסמאָס געיעג איז געווען אַ קאָסמאָס עקספּלאָראַציע קאָנקורס צווישן דער סאָוועטן פֿאַרבאַנד און די פֿאַרייניקטע שטאַטן צווישן 1957 און 1969. זיי האָבן קאָנקורירט צו אויספֿאָרשן דעם קאָסמאָס מיט מענטשן-געמאַכטע סאַטעליטן, שיקן מענטשן צום קאָסמאָס און אַראָפּלאָזן זיי אויף דער לבנה.
דאָס קאָסמאָס געיעג האָט איינגעהויבן נאָך די סאָוועטן האָבן געשיקן ספּוטניק 1 דעם 4טן אקטאבער 1957. דער טערמין "קאָסמאָס געיעג" האָט אנגעהויבן אַלס אַ פֿאַרגלײַך צו דאָס באַוואָפֿענונג געיעג. דאָס קאָסמאָס געיעג איז געוואָרן אַ וויכטיקער טייל פֿון די פֿייַנדשאַפֿט צווישן די פֿאַרייניקטע שטאַטן און דער סאָוועטן פֿאַרבאַנד אינעם קאַלטער קריג. קאָסמאָס טעכנאָלאָגיע איז געוואָרן אַ זייער וויכטיקער טייל אין די דאָזיקע פֿייַנדשאַפֿט צוליב מעגלעכע מיליטערישע באַנוצן.
רבי יהודה בן בבא איז געווען אַ תּנא אין 3טן דור פֿון תּנאים, חבר פֿון רבי עקיבֿא. פֿון אים װערן געבראַכט אין דער משנה אַ רײ הלכות. מען האָט אים גערופֿן "חסיד." ער איז אומגעקומען אױף קידוש השם און ער װערט גערעכנט צװישן די עשרה הרוגי מלכות. אין סנהדרין י״א װערט דערצײלט, אַז דאָס איז געװען באַלד נאָך חרבן ביתר װען די רױמישע רעגירונג האָט גוזר געװען אַז מען טאָר נישט געבן סמיכה תלמידים. דעמאָלט האָט רבי יהודה בן בבא יאָ געגעבן סמיכה צו 6 תּלמידים (רבי מאיר, רבי יהודה, רבי יוסי, רבי שמעון, רבי אלעזר בן שמוע און רבי נחמיה) און האָט זײ געהײסן אַנטלױפֿן. רבי יהודה בן בבא איז געכאַפּט געװאָרן דורך די רױמער און זײ האָבן אים דערשטאָכן צום טױט.
פּרטים אין װײס "דור דור ודורשיו", 1טער טײל, און "תּולדות תּנאים ואמוראים" פֿון הײמאן.
חיים מענדל פלעגט מען אים רופן; חיים מנחם מענדל מערמלשטיין, איז געווען א חסידישער בדחן, א ווישניצער חסיד, ביים רבי חיים מאיר האגער, דער "אמרי חיים", און ער איז געווען דער אפציעלער גראמער און בדחן ביי די גרויסע רעבישע חתונות.
מיט די יארן איז פלעגט מען נאכזאגן ווערטלעך אין זיין נאמען לרוב, און זיין תלמיד איז היינט דער אזוי-גערופענער בדחן - יארמער רב - יעקב מילער צו לאנגע יארן, וואס איז מער א קאמיקער.
די קְרֵי וּכְתִֿיב זענען אַראַמישע װערטער װאָס הײסן "געלײנט" און "געשריבן."
עס זענען פֿאַראַן װערטער אין תנ״ך װאָס װערן געשריבן אַנדערש װי זײ װערן געלעזן. די געשריבענע פֿאָרם הײסט "כתיב" און די געלעזענע פֿאָרם הײסט "קרי." די "מסורה" האָט פֿאַרצײכנט פֿיל אַזעלכע "קרי וכתיב"; פֿאַראַן אַפֿילו װערטער װאָס שטײען אינגאַצן נישט געשריבן און זײ װערן געלעזן, און פֿאַרקערט, זײ שטײען געשריבן און װערן איבערהױפּט נישט געלעזן. די ערשטע הײסן "קרײן ולא כתיבן" און די צװײטע הײסן "כתיבן ולא קרײן." זײ װערן געבראַכט אין דער גמרא נדרים ל״ז, אַז זײ זענען "הלכה למשה מסיני," דאָס הײסט, אַז דאָס איז איבערגעגעבן געװאָרן פֿון די עלטסטע צײטן אָן.
די תּנ״ך־קריטיקער װילן ציען פֿון די דאָזיקע "קרי וכתיב" די מײנונג, אַז דאָס זענען געװען פֿאַרשידענע טעקסטן פֿון די באַטרעפֿנדע תנ״ך־שטעלן.
דוויין דאַגלעס דזשאנסאן (ענגליש: "Dwayne Johnson"; געבוירן דעם 2טן מיי 1972), אויך באקאנט מיט זיין צירק נאמען דער ראָק ("The Rock"), איז אן אמעריקאנער אקטיאר, פראדוצירער און פראפעסיאנעלער ראַנגלער. ער איז בעסטנס באקאנט פאר זיין ארבעט מיט WWE.
שפילן קאריערע.
דזשאנסאן האט אנגעהויבן אַקטונג אין 1999. אין 2004 האט ער געהאלט אויסצוראַנגלען צו פֿאָקוסירן זיך אויף אקטונג. אין די דאזיקע עפאכע איז ער געווען אין א סאך פילמען. ער איז אויך געווען א גאַסט אין א טייל טעלעוויזיע סעריעס, און האט געוויינטלעך געשפילט זיך אין אזלעכע עפיזאדן. ער האט געשפילט דער סקארפיאן-קעניג אין די פילמען "די מומיע קומט צוריק" און "דער סקארפיאן-קעניג", און איז אויך געווען אין די פילמען "דאס געיעג צום מכשפה-בארג", "די אנדערע מענער", "רייזע 2: דאס מיסטעריעז לאנד" און "דזשי.איי. דזשא - קאפיטולירונג".
דזשאנסאן איז דער זון פונעם פראפעסיאנעלער ראַנגלער ראקי דזשאנסאן. זיין מוטער איז פון סאַמאָאַ און זיין פאטער איז פון נאָווע סקאָשע. ווייל זיין פאטער איז א קאַנאַדער האט דזשאנסאן געקומען א קאנאדישע בירגערשאפט אין 2009 צוליב טוישן אין די געזעץ.
רבי שלום מרדכי הכהן שוואַדראָן (כ"ז ניסן תקצ"ה, 26סטן אַפּריל, 1835 - ט"ז שבט תרע" אַ, 14טן פעברואַר 1911), באקאנט ווי דער מַהַרשַ"ם פֿון ברעזשאַן, איז געווען א בארימטער רב און פוסק אין גאַליציע.
ער איז געבוירן געווארן אין דער כ"ז ניסן תקצ"ה (1835) צו ר' משה הכהן אין דעם דאָרף יאַניאָוו נאָענט צו זלאָטשעוו, און פון קינדווייז אן האט ער זיך אויסגעצייכענט מיט זיין אויסערגעוויינליכער התמדה. מען זאגט אויף אים אַז ער געווען געוואוינט צו לערנען זעכצן שעה אַ טאָג און נישט שלאָפן מער ווי דרייַ און אַ האַלב שעה. אין זיין יוגנט, איז ער געווען א חסיד פון רבי שלום רוקח פון בעלז, און איז אויך געווען ביי רבי מאיר׳ל פרעמישלאנער. שפעטער האט ער אנגעהויבן פאָרן צום טשאָרטקאָווער רבי׳ן און געווארן זיינס א חסיד. ער האָט באקומען א היתר הוראה אין א גאר יונגער עלטער פון רבי יוסף שאול נאטאנזאן פון לעמבערג. ער האט חתונה געהאט ביי 16 יאר מיט דער טאָכטער פון רבי יקיר פון בעלקאמין.
אַ וועקסלשטראָם (AC) איז אַן עלעקטרישער שטראם וואָס זיין גרייס און ריכטונג בייַטן זיך שטענדיג, אנדערש פון גלייכשטראם, וואו די עלעקטראנען גייען כסדר נאר אין איין ריכטונג. דאס הייסט אַז ביי וועקסלשטראם טוט די ריכטונג פון דעם שטראם אין אַ קרייַז זיך דרייען הין און צוריק כסדר.
די געוויינטלעכע כוואליע-פארעם פון אַן AC מאַכט קרייַז איז אַ סינוס כוואַליע, ווייַל דאָס פירט צו דער מערסט עפעקטיווע טראַנסמיסיע פון ענערגיע. אָבער, אין געוויסע פּראָגראַמען טוט מען ניצן פאַרשידענע כוואליע-פארעמען, אַזאַ ווי דרייעקיגע אָדער קוואַדראַט כוואליעס.
די ריכטונג פון דעם שטראם בייט זיך 50 מאל (אדער 60 מאל) א סעקונדע. דאס פאסירט אזוי גיך אז מען קען נישט דערקענען, און א לאמפ ברענט אן א הפסק.
רבי נחום קאַפּלין באקאנט ווי: רבי נחום מַגיד אָדער דער ווארשעווער מגיד (תקצ"ד, 1834 - י"ט אדר תרע"ג, 1913) איז געווען א מגיד אין ווארשע, און אין זיינע לעצטע יאָרן אין ירושלים. ער איז געווען א שוואגער פונעם חפץ חיים.
ער איז געווען א זון פון משה אַהרן גראָסבאַרד און בלומא הענא פון שאַוול. ער האָט חתונה געהאַט מיט רייזא, א טאָכטער פון שמעון עפּשטיין, שטיף־פאטער, און שווער פון רבי ישראל מאיר הכהן פון ראדין - דער חפץ חיים.
ער האט געוואוינט אין לידאַ און געדינט ווי אַ מגיד שיעור אין דער היגער ישיבה. דערנאך איז ער געווארן אַ מגיד אין ווארשע און איז דעריבער גערופן דער "ווארשעווער מגיד". אין סוף פון זיין לעבן איז ער ארויף קיין ירושלים. ער איז געפארן אין ארץ ישראל אַליין, און פֿאַר עטלעכע חדשים זייַנען זיין פרוי און קינדער געבליבן ביים חפץ חיים אין ראדין ביז זיי זענען נאכגעפארן. ער האט געוואוינט אין דער אַלטשטאָט און געדינט ווי אַ מגיד אין דער "בית יעקב" שול אין דער חורבה פון רבי יהודה החסיד.
ער איז נפטר געווארן אין תרע״ג און איז באערדיגט געווארן אין הר הזיתים אין ירושלים.
דאָס װאָרט גולם איז דער טײטש „אַ קערפּער אָן אַ פֿאָרם” און אין דער משנה אין כלים פֿי״ב איז פֿאראן „גולמי כלי מתכת” (נישט־געפֿאָרמטע מעטאל־כלים). מען האָט עס אױך גענוצט צו באַצײכענען אַ מענטש, װאָס האָט נישט קײן שכל, און די משנה אין פּרקי אבות פּ״ה רעכנט אױס די מידות פֿון אַ חכם און גיט צו „וחילופֿיהן בגולם” (פּונקט פֿאַרקערט איז בײם גולם, בײם נישט־קלוגן). שפּעטער האָט מען באַנוצט דאָס װאָרט פֿאַר אַ מענטשן־קערפּער אָן אַ נשמה. אין מדרש רבה ויקרא כ״ט װערט געזאָגט, אַז צוערשט האָט גאָט באַשאַפֿן אדם הראשון אַ „גולם”, נאָר דערנאָך האָט ער אין אים אַרײנגעבלאָזן אַ נשמה.
אין דער ײדישער לעגענדע װערן געבראַכט פֿיל סיפֿורים װעגן פֿאַרשידענע ײדישע פּערזענלעכקײטן, װאָס האָבן געשאַפֿן אַ גולם, זײ האָבן צונױפֿגעשטעלט אַ טױטן קערפּער פֿון לײם צי אַנדערע מאַטעריאַלן און מיט אַ שם המפֿורש אים געמאַכט לעבעדיק, און ער האָט געטאָן װאָס זײן באַשעפֿער האָט אים געהײסן (זעט „דער פראגער גולם”). שױן אין דער גמרא (סנהדרין ס”ה,ר' חנינא, רבא) װערט דערצײלט װעגן אמוראים װאָס האָבן געשאַפֿן לעבעדיקע באַשעפֿענישן. נאַכער איז עס דערצײלט געװאָרן װעגן רבי שלמה אבן גבירול און אַנדערע. אָמפֿאַרשפּרײטסטן איז די לעגענדע װעגן גולם פֿון מהר״ל (רבי ליװא) פֿון פּראָג (אין 16טן יאָרהונדערט).
די „גולם”־לעגענדע איז באַאַרבעט געװאָרן אין בעלעטריסטישע װערק דורך מײערינק, לײװיק. זײערע גולם־פּאָעמעס האָט מען אױסגעפֿירט אױף דער בינע.
קאמבינאַטאריק איז א צווייג פון דיסקרעטער מאטעמאטיק וואס באהאנדלט ציילונג, סיי ווי א פראצעס סיי ווי אן אויסקום, און געוויסע אייגנשאפטן פון פארשידענע ענדלעכע סטרוקטורן. קאמבינאַטאריק איז גאנץ נאנט צו פיל געביטן אין מאטעמאטיק און ווערט געניצט אין לאגיק, סטאטיסטישער פיזיק, עוואלוציאניסטישער ביאלאגיע, קאמפיוטער וויסנשאפט און נאך.
קאמבינאַטאריק איז א גאר ברייטער געביט אין מאטעמאטיק וואס האט נישט קיין קלארע גרענעצן. פראגעס אין קאמבינאטריק קענען קומען פון ברייטע שטחים פון ריינער מאטעמאטיק, בעיקר פון אלגעברע, טעאריע פון משמעותדיקייט, טאפאלאגיע און געאמעטריע.
רון קובי (געבוירן דעם 17טן יאנואר 1972) איז געווען בירגערמייסטער פון טבריה בערך פאר איין יאר, ביז מען האט אים אפגעזאגט ווייל ער האט נישט געקענט צאמשטעלן א קאאליציע. ער פירט אן אנטי-חרדישן פאליטיק.
ער איז געבוירן צו זיין מוטער רינה און זיין פאטער מיכה קובי, מַכלוף קובי. א זיידע פון רון קובי איז געווען אַ לערער און א מיטגליד פון דער רעליגיעז ראַט פון טבריה.
חתונה געהאט מיט שירלי קובי א טאכטער ​​פון קיבוץ נגבה און א טאטע פון ​​דריי קינדער. זיין פרוי און קינדער וואוינען אין תל אביב.
רבי דוד אַבודראַהאַם איז געווען אַ מפרש פון תפילות וואס האט געלעבט ארום יאר ה'ק, 1340 אין שפאניע. אויך באקאנט בקיצור ווי דער אַבודראַהאַם.
ער איז געבוירן צו רבי יוסף אַבודרהם און האט געהייסן נאָך זיין פאטער'ס פאטער.
רבי משה שמואל שפירא (י"ט אב תרע"ז, 5טן אויגוסט 1917 – א' אייר תשס"ו, 29סטן אפריל 2006), איז געווען ראש ישיבה אין באר יעקב. ער איז געווען א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל, און דערנאך פון דגל התורה, און אויך פון דעם פרעזידיום פון ועד הישיבות און מפעל הש"ס.
ער איז געבוירן אין מינסק צו רבי אריה שפירא און מינא גאלדא.
ער איז נפטר געווארן שבת קודש ראש חודש אייר ה'תשס"ו.
רון חולדאי ("ראָן חולדאַי"; געבוירן דעם 25סטן אויגוסט 1944) איז דער איצטיקער בירגערמייסטער פון תל אביב-יפו פאר בארעכטיגט פארטיי זינט 1998.
חולדאַי איז געבוירן, דערצויגן און געבילדעט געוואָרן אין קיבוץ חולדה. זיין פאָטער, עוזר חולדאי (אָריגינעל: אבזענסקי), איינער פון די גרינדער פון קיבוץ חולדה, איז געווען דער הויפט פון דער קיבוץ שולע. זיין מוטער, הינקע, האָט געארבעט ווי א לערערין און האָט באשעפטיקט פארשטעלונג פיעסעס און פֿאָרשטעלונגען אינעם קיבוץ.
אין יאר 2020 האט חולדאי געגרינדעט די "הישראלים" פארטיי פאר די 24סטע כנסת וואלן, אבער אפאר שעה פאר דער צייט ווען מען פארמאכט די ליסטעס פון די פארטייען האט הער צוריקגעטרויטן פון זיין פלאן.
התרת נדרים איז א פּראצעדור אין הלכה, וואו אַ מענטש וואס האט געמאכט א נדר, און שפעטער האט ער חרטה, קען מען מתיר זיין, ד״ה אנולירן, זיין נדר. די התרה ווערט געמאכט דורך א חכם אדער דריי הדיוטות (פשוטע מענטשן) וואָס ווערן גערעכנט פאר דעם צוועק פאר א בית דין. מיט התרת נדרים קען מען אויך מתיר זיין א שבועה אדער הקדש.
הייַנט איז אַ ברייטער מנהג צו פירן דיסדר התרת נדרים ערב ראש השנה; טייל זענען נוהג דעם מנהג ערב יום כיפור. נאך התרת נדרים פירט מען זיך מבטל זיין פאראויס אלע נדרים וואס מען וועט מאכן אין דעם צוקונפט.
ענלעך איז דער נוסח פון די כל נדרי וואס מען זאגט יום כפור פאר מעריב.
מען דארף אונטערשיידן צווישן התרת נדרים, וואס א חכם אדער א ״בית דין״ מאכט, און הפרת נדרים, א פראצעדור וואס איינער קען ניצן אנולירן נדרים פון זיין טאכטער (ביז 12 יאר), אדער א מאן צו זיין ווייב.
נדרים וואס האבן נישט קיין התרה.
א נדר על דעת רבים, ווען די ציבור מאכט א מענטש מאכן א נדר, קען מען מתיר זיין נאר דעם ציל פון אַ מצוה.
שבת מאכט מען נישט התרת נדרים, נאר ווען נייטיג פאר דעם טאג אליין.
א קאָלאָסוס קאָמפּיוטער ווי ער איז געווען אין דער צווייטער וועלט־מלחמה
קאָלאָסוס איז געווען דער וועלט'ס ערשטער פּראָגראַמירבארער עלעקטראָנישער דיגיטאַלישער קאָמפּיוטער. בריטישע קאָד אנאליזירער האבן געניצט קאָלאָסוס פֿאַר קריפּטאאַנאַליז בשעת דער צווייטער וועלט־מלחמה.
די מעלדונגען זענען געשיקט געווארן צווישן די דייַטשע הויך קאַמאַנדע, און מיליטעריש פעלד קאַמאַנדאנטן. לייענען די מעלדונג האט געהאָלפֿן די אַליאירטע קראפטן צו געווינען די מלחמה.
אן אילוסטראציע פון א באפליגלטער, פייערשפייענדיקער דראקאן (1806)
א דראַקאָן אדער פּיפּערנאָטער איז א רעפטיליע-ענלעכע לעגענדארישע באשעפעניש וואס ערשיינט אין מיטאלאגיע, דערציילונגען און פאנטאזיע. עס זענען דא מעשיות וועגן דראקאנען אין די כינעזישע, אייראפעישע, דרום אמעריקאנישע קולטורן און א סך אנדערע.
דראקאנען דערשיינען אין אזעלכע דערציילונגען ווי "דער האָביט", "בעאָוואולף", "ווי אזוי צו טרענירן א דראקאן" און דער "האַרי פאָטער" סעריע. אין "דער האָביט" און "בעאָוואולף" זענען דראקאנען געפערלעך און זיי אטאקירן מענטשן. אנדערע דערציילונגען ווי פון אַן מאַקאַפֿרי האבן דראקאנען וואס זוכן אדער געבן הילף. אויך ווערט א דראקאן דערמאנט אין קאפיטלעך 12 - 13 פון חזון יוחנן, אין וועלכער ער ווערט באווייזט אלס דער טייוול.
ניקיטאַ "ניקי" פּאַלי (געבוירן דעם 28סטן מיי 1987) איז אַן ישראלדיקער אַטלעט, זעקס מאל דער ישראלדיקער מייַסטער אין הויך שפרינגען.
קאַמעראָן בויס (ענגליש: "Cameron Boyce"; 28סטן מיי 1999 - 6טן יולי 2019) איז געווען א יידיש-אמעריקאנער אקטיאר און טענצער וואס האט געשפילט אין א סאך פילמען און טעלעוויזיע סעריעס אדורך זיין קאריערע. ער איז געווען באקאנט פאר זיינע ראלעס אין די פילמען "שפיגלען", "פרענזל אויג", "דערוואקסענער" און "דערוואקסענער 2", און אויך אלס קאַרלאָס אין די "נאכקומערס" טעלעוויזיע פילמען, לוק ראָס אין דער דיזני קאנאל קאמעדיע סעריע "דזשעסי" און קאָנאָר אין דער דיזני XD סעריע "דאָס גיימער'ס האנטבוך צו אלץ אין אלגעמיין".
בויס איז געבוירן געווארן דעם 28סטן מיי 1999 אין לאס אנדזשעלעס, קאליפארניע.
אדרוך 40 טעג אין 2017 האט בויס געהאָלפֿן אריינציען מער ווי $27,000 פארן דאָרשט פראיעקט, וואס העלפֿט ברענגען זויבערע וואסער צו אומאַנטוויקלטע מדינות.
לויט א דעקלאראציע פון בויס'נס משפחה, דעם 6טן יולי 2019 איז בויס נפֿטר געוואָרן אין זיין שלאף "צוליב א טרייסלונג פון אן אױסגעצױגענע היילנדיקע האַלטונג פאר וועלכער ער איז קורירט געווען". די אויסגעצויגענע האלטונג איז שפעטער באשטימט געווען אלס עפילעפסיע.
איסײם (גרעכיש: Ἐσσηνοί, Ἐσσαῖοι, צי Ὀσσαῖοι) איז דער נאָמען, װאָס איז אָנגענומען געװאָרן הײנט אין העברעאיש און אױך אין דער ײדישער שפּראך צו באַצײכענען אַ סעקטע פֿון זײער פֿרומע ײדן אין דער צײט פֿון צװײטן בית המקדש. דער ריכטיקער נאָמען פֿון דער דאָזיקער סעקטע איז נישט גענױ באַקאַנט.
די סעקטע װערט דערמאָנט אין די ביכער פֿון ײדישן פֿילאָזאָף פֿילאָן און פֿלאַװיוס יאָסיפֿוס, װעלכע האָבן געלעבט צום סוף פֿון 2טן בית המקדש. אין זײערע ביכער װערן די איסײם אָנגערופֿן אױף גריכיש „עסעאָאי” און אױך „עסנאָאי”; אױף לאַטײן בײ פּליניוס הײסן זײ „עסעני״. װעגן דער באַדײטונג און אָפּשטאַמונג פֿון דאָזיקן נאָמען איז פֿיל געשריבן געװאָרן. טײל גלױבן, אַז דאָס שטאַמט פֿון אַראַמעאישן װאָרט „אַסיאָ” (דאָקטאָר). װײל די איסײם פֿלעגן זיך אױך פֿאַרנעמען מיט הײלן קראנקע. אַנדערע מײנען, אז דאָס שטאַמט פֿון װאָרט „חסא”, װאָס איז אין דער אַלטסירישער שפּראך דער טײטש פֿון חסיד. טײל װילן געפֿינען אין דעם װאָרט דאָס העברעאישע „צנוע”, און דערפֿון זאָל האָבן געװאָרן אין גריכיש דאָס װאָרט „עסנאָאי”; װירקלעך געפֿינען מיר אין דער גמרא דאָס װאָרט „צנועים” צו באַצײכענען זײער פֿרומע מענטשן.
גלױבנס.
װאָס איז געװען די לערע פֿון די איסײם? אױך דאָס איז נישט גענױ באַקאַנט, הגם פֿילאָן און יאָסיפֿוס שרײבן יאָ און זאָגאַר אױספֿירלעך װעגן דעם; אָבער דאָס װאָס זײ שרײבן איז נישט זיכער, װײל די איסײם האָבן געהאַלטן זײערע לערעס אין געהײם. פֿלאװיוס דערצײלט (אין דין אױטאָביאָגראפֿיע), אַז ער איז געװען בײ זײ אַ קורצע צײט, אָבער דאָס איז געװען װיעיק, כדי זיך צו באַקענען גענױ מיט זײער לערע.
אין אַלגעמײן װײסט מען, אָז די איסײם האָבן געפֿירט אַ זײער פֿרום און מיליק לעבן. זײ האָבן נישט געװאױנט אין די שטעט און נישט פֿארנומען זיך מיט האַנדל, װײל זײ האָבן געהאַלטן, אַז דאָס פֿירט צו שװינדל און צו אַ נישט ערלעך לעבן. זײ האָבן דעריבער געװאױנט נאָר אין די דערפֿער. און װי װײט מעגלעך האָבן זײ איבערהױפּט געװאױנט אָפּגעזונדערט פֿון די אַרומיקע מענטשן, אַמײסטן אין די װילדערע געגנטן פֿון טײך ירדן. זײ האָבן באַאַרבעט די ערד און זיך פֿאַרנומען מיט מלאכה. געפֿירט האָבן אַלע איסײם אײן בשותפֿותדיקע קאַסע, אַ סאָרט קאָמונעלעבן. אַ סך געלערנטע האַלטן אַז די איסײם זענען געװען זײ װעלכע האָבן געװאױנט בײם ים המלח אין קומראן, און האָבן געשריבן די ים המלח מגילות.
יעדנס פֿאַרמעגן האָט געהערט צו אַלע מיטגלידער. װיפֿיל אײנער האָט פֿאַרדינט האָט ער אַרײנגעטראָגן אין דער אַלגעמײנע קאַסע פֿון דער סעקטע און מיט דער קאַסע האָט אָנגעפֿירט אַ ספּעציעל דערװײלטער פֿאַרװאלטער. אַלע האָבן געגעסן צוזאַמען, געװאױנט צוזאמען, און ציױשן זײ האָט געהערשט אַן אױפֿריכטיקע פֿרײנטשאַפֿט. קײן קרבנות אין בית המקדש האָבן זײ נישט געבראכט, װײל זײ זענען געװען קעגן טױטן לעבענדיקע באַשעפֿענישן. דאַקעגן פֿלעגן זײ שיקן אין בית המקדש קטורת (שמעקעדיקע גראָזן). זײ האָבן, װאַרשײנליך, נישט געגעסן קײן פֿלײש און נישט גיטרונקען קײן װײן. דער הױפּטשטריך זײערע איז געװען, װאָס זײ האָבן, אין גרעסטן טײל, נישט חתונה געהאַט און נישט געפֿירט קײן פֿאַמיליע־לעבן מיט קײן פֿרױ; אין זײער געזילשאַפֿט פֿלעגן זײ צונעמען פֿרעמדע יונגע מענטשן און זײ מחנך זײן אין זײער לעבן. שבת האָבן זײ אָפּגעהיטן מיט דער אומגעװײלעכסטער גענױקײט, און אַ גאַנצן טאָג פֿלעגט זײער עלטסטער לערנען פֿאַר זײ פֿון זײערע ספֿרים. זײ האָבן זיך טובל געװען אינדערפֿרי און מתפּלל געװען מיט דער זון־אױפֿגאַנג.
װעגן זײערע לערעס גיט איבער יאָסיפֿוס, אז די איסײם האָבן געגלױבט, אז אַלץ איז פֿון גאָט, אז דער מענטש האָט נישט קײן פֿרײען װילן און אַלץ װאָס געשעט מיט אים איז אַזױ נגזר געװאָרן פֿון גאָט. זײ האָבן געגלױבט, אַז נאָכן טױט װערט די נשמה באַפֿרײט פֿון קערפּער, װי אַ פֿױגל װאָס פֿליט אַרױס פֿון שטיע. די איסײם האָבן געלערנט ליב צו האָבן גאָט, צו באַזיגן דעם יצר הרע און ליב צו האָבן מענטשן, נישט צו זײן פֿאַלש, נישט צו שװערן נאָר זאָגן יאָ — יאָ, נײן — נײן, נישט אונטערצודריקן קײנעם. זײ האָבן אױך נישט אַנערקענט קײן קנעכטשאַפֿט, װײל זײ האָבן געהאַלטן, אז אַלע מענטשן זענען באַשאַפֿן געװאָרן גלײך. זײ האָבן געהאַט געהײמע ספֿרים, װאָס האָבן אַנטהאַלטן לערעס װעגן דער געטלעכקײט („מעשה מרכבה” פֿון דער משנה) און אױך װעגן דער װעלט־שאַפֿונג (מעשה בראשית). די איסײם האָבן אױך געקענט רפֿואות דורך פֿאַרשידענע קרײטעכצער װי אױך דורך אָפּשפּרעכן מיט הײליקע שמות פֿון מלאכים. טײל איסײם האָבן אױך געזאָגט נביאות װעגן געשעענישן פֿון דער צוקונפֿט, און יאָסיפֿוס דערצײלט, אַז די נביאות זענען מקױם געװאָרן.
אין שפּיץ פֿון זײער אָרגאַניזאַציע איז געשטאַנען דער פֿירער, און אלע האָבן געמוזט אים געהאָרכזאַם זײן. װען אײנער האָט געװאָלט אָנקומען אין זײער חברה האָט ער געמוזט צוערשט דורכגײן אַ פּראָבע. דער נײאָגגעקומענער האָט באַקומען דרײ זאַכן: אַ לאָפּאַטע צו גראָבן ערד, אַ פֿאַרטוך און אַ װײסן כאַלאַט. די ערשטע פּראָבע האָט געדױערט אַ יאָר. אױב ער האָט אױסגעהאַלטן האָט מען אים געפּרואװט נאָך צװײ יאָר און דערנאָך טובל געװען און גענומען פֿון אים אַ שבועה, אז ער װעט נישט אױסזאָגן קײנעם די סודות פֿון דער געזעלשאפֿט, און ער איז געװאָרן א מיטגליד. די מיטגלידער האָבן, לױט פֿלאַװיוס יאָסיפֿוסן, זיך געטײלט אין 4 שטופֿ: 1) קינדער, 2) די דערװאַקסענע אין דער ערשטער פּראָבע־צײט, 3) דערװאַקסענע אין דער צװײטער פּראָבעצײט, 4) די פֿולשטענדיקע מיטגלידער. אין זײער גרױסער אַכטונג האָבן זײ געהאַלטן משה רבנו, און עס װײזט אױס, אז משה רבנו האָט געדינט פֿאר זײ אַלס סימבאָל פֿון זײער לעבן. זײער צאָל זאָל האָבן באַטראָפֿן אין דער צײט פֿון פֿילאָן לערך 4000. זײ האָבן געװאױנט אַמײסטן אין ארץ־ישראל.
אַנטשטייונג.
װען די איסײם סעקטע איז אַנטשטאַנען איז נישט באַװאוסט. טײל מײנען, אַז דאָס איז גאָר אַן אַלטע סעקטע, װאָס שטאַמט נאָך פֿון די צײטן פֿון 1טן בית המקדש, מעגלעך פֿון די „בני רכב” װאָס װערן דערמאָנט אין ספֿר מלכים און אין ירמיה ל״ה אז זײ האָבן געפֿירט אַ באַשײדן לעבן, װי אױך פֿון די „אביונים”, װאָס האָבן געהאַלטן, אז אַלע מענטשן זענען גלײך (װעגן די „אביונים” שרײבן מיר אין זוכװאָרט „אביונים”). לױט דער מיעונג פֿון אײזיק הירש װײס אין „דור דור ודורשיו” זענען די איסײם אַנטשטאַנען באַלד אין אָנהױב פֿון צװײטן בית המקדש, פֿון זײער פֿרומע ײדן, חסידים און זײער אָפּשײדנקײט פֿון דער װעלט און פֿרומקײט האָט זיך נאָך מער פֿאַרשטאַרקט אין דער צײט פֿון די חשמונאים (אין דערמיט פֿון 2טן בית המקדש) װען עס איז געפֿירט געװאָרן דער קאַמף קעגן די גזירת שמד אױף ײדן. דאָס ערשטע מאָל װערן דערמאָנט די איסײם אין דער צײט פֿון חשמונאים־פֿירשט יונתן, און דערנאָך װערן זײ שױן דערמאָנט בײ יאָסיפֿוסן כסדר, דורך דער גאַנצער צײט פֿון דער 2טער העלפֿט פֿון 2טן בית המקדש, סײ אין זײן בוך „מלחמת היהודים” סײ אין זײן „אלטערטימער”. נאָכן חורבן פֿון 2טן בית המקדש װערן די איסײם װײניקער דערמאָנט, און װאַרשײנלעך באַלד דערנאָך זענען זײ פֿאַרשװאונדן געװאָרן.
איסײם אין קומראן?
פליניוס דער עלטערער האָט רעקאָרדירט אז איסײם האָבן געװױנט בײם ים המלך. א סך דאָקומענטן װערן אנטדעקט געװארן בײ קומראן לעבן ים המלך. די חבֿורה װעמענס מיטגלידער האָבן אָנגעשריבן די דאָקומענטן זענען געווען װי װאס היסטאָריקערס װײסן וועגן די איסײם. דעריבער, מײנען א סך היסטאָריקערס אז די קומראנערס זענען איסײם, לפּחות א מין איסײם.
די איסײם אין ספֿרי חז"ל.
װעגן דער באַציאונג פֿון די חכמים אין דער משנה און גמרא צו די איסײם אין די מײנונג בײ די געלערנטע היסטאָריקער צעטײלט. טײל װילן האָבן, אז די איסײם װערן דערמאָנט אין דער גמרא צום גוטן, און דאָס זאָלן זײן די „חסידים הראשונים” אין דער משנה ברכות פּרק ה', די „ותיקין” (ברכות ט'), די „טובלי שחרית” (תוספֿתא ידים), װי אױך די צנועים. אַנדערע און צװישן זײ אײזיק הירש װײס האַלטן, אז די חכמי המשנה זענען געװען קעגן די איסײם, און אז קעגן זײ האָט מען דאָס מתקן געװען די תקנות פֿון טרינקן װײן בײם בענטשן (ברכות נ״א), מען מעג מטלטל זײן כלים אין שבת (שבת קכ״ב), און די װערטער אין דער גמרא יבמות ס״ב אז יעדער מענטש מוז חתונה האָבן, װי אױך די משנה אין סנהדרין פּרק י' „הלוחש על המכה אין לו חלק לעולם הבא” (אז דער װאָס שפּרעכט אָפּ א קראַנקײט װעט נישט קאָבן קײן חלק לעולם הבא).
נאָכן חורבן פֿון בית המקדש.
אלטע היסטאריקערס האבן געהאלט אז די ערשטע קריסטלעכע לערעס שטאַמען פֿון די איסײם. די פּלע איבערמאָראַליזירנדע שפּריכװערטער פֿון עװאַנגעליום װעגן דעם, אז אײנער װעט דיר דערלאַנען אַ פּאַטש אין אײן באַק, זאָלסטו אונטערשטעלן די צװײטע, װעגן די אָרימע און דערנידעריקטע, װאָס זײ געהערט דאָס קעניגרײך פֿון הימל, שטאַמען לויט די היסטאריקערס, פֿון די איסײם. גרעץ גײט זאָגאַר אזױ װײט, אז ער זאָגט, אז ישו הנוצרי און זײן לערער יוחנן המטבל זענעך געװען אײנפֿאַך איסײם (דערפֿון האָט געשטאַמט דאָס װאָס יוחנן האָט טובל געװען זײנע מענטשן אין ירדן). גרעץ פֿירט אַדורך אַ גרינטלעכן אַנאַליז פֿון די ערשטע לערעס פֿון עװאַנגעליום און די ענלעטע לערעס טון די „איסײם” צום סוף פֿון 9טן באַנד פֿון גרעץ אין העברעאיש. היינט מערסטע היסטאריקערס, אבער נישט אלע היסטאריקערס, מיינען אז די איסײם האבן פארשווינדן אינגיכן נאָכן חורבן פֿון 2טן בית המקדש.
דזשעדאַ (אראביש: جدّة) איז א שטאט אין מערב סאודי אראביע, אויפן בארטן פונעם ים סוף, מיט א באפעלקערונג פון 3.4 מיליאן מענטשן (2007). די שטאט איז געגרינדעט ווי א דארף פון פישער אין דעם 6טן יארהונדערט פאר דער ציילונג.
די שטאט האט א נאמען נאך חוה וואס, לויט דער איסלאמישער מסורה, ליגט דארט. די יידישע מסורה ברענגט אז אדם הראשון און חוה ליגן אין חברון.
קײַלי מינאָ (Kylie Minogue) איז אַן אויסטראלישע פּאָפּולערע פאפ זינגערין און צומאלן אַן אקטריסע. זי איז געבוירן געװאָרן א' סיון ה'תשכ"ח.
זי איז באװוּסט געווארן אומגעפער אין יאר ה'תש"מ דורך איר שפיל אין א טעלעוויזיע זיילזייף (soap opera) פראגראם.
דער פֿינגער (פֿון פֿוס), אָדער פֿוספֿינער זענען נעמען פֿון די צען אבֿרים אויף די פֿיס פון א מענטש אדער א זויגער. יעדער איינער פֿוס האָט פֿינףֿ פֿינגער.
אין דער יידישער שפּראַך, קען מען רופֿן ביידע פֿוספֿינגער און האַנטפֿינגער נאָר "פֿינגער".
דער טאָראנטאָ אינטערנאציאנאלער פֿילם-פֿעסטיוואַל (אין ענגליש: Toronto International Film Festival אין קורץ: TIFF), איז דער גרעסטער פילם-פעסטיוואל אין דער גאנצער וועלט, אוואו עס ווערן אויפגעשפילט איבער 400 פילמען, אין 20 סינעמאַס לענגאויס טאָראָנטאָ.
עס קומען זיך צוזאם, פון צענדליגע לענדער איבערן וועלט, א מאסע פון נאנט צו א האלב מיליאן באטייליגער, סיי מיטגלידער פונעם אלוועלטליכער פילם-אינדוסטריע, און פונעם אַלגעמיינעם צושויער באזוכער.
דאס קומט פאר יערליך אינעם מאנאט סעפטעמבער, אין דאוינטאון טאראנטא, אנטעריא, פאר איבער צען טאג, אוואו עס ווערן אויפגעשפילט, צום ערשטן מאל, די טייערסטע קוואַליטעט פילמען.
די געשיכטע פונעם פעסטיוואַל.
דער פֿעסטיוואַל איז געגרינדעט געווארן אום 1976, און הייסט היינט דער שפיץ אין דער וועלט, צווישן די גרויסע פעסטיוואלן - די קאן פילם פעסטיוואל אין פראנקרייך, און די בערלינער אינטערנאציאנאלער פילם-פעסטיוואל אין דייטשלאנד.
דער מאיעסטעטישע קינא געביידע, אויף קינגס סטריט אין צענטראל טאָראָנטאָ, פארמאגט פינף גרויסע עלעגאנטע זאלן, וואס דינען אלץ איינע פון די הויפט פלעצער, אוואו די נייע פילמען ווערן אויפגעשפילט, אין די יערליכע פעסטיוואל פעריאד.
יעדעס יאר ווערן געשאנקן ביי דעם פעסטיוואל, עטליכע אַוואָרד'ס: די אוידיענץ אויסוואל פרייז, און, 'דאס-בעסטער-קאַנאַדישער-פילם' אַוואָרד, און נאך.
אום דעצעמבער 2019 ווערט אויפגעשפילט אין דעם פעסטיוואל, דאס כשר'ע שוידער פילם - די ווידזשעל.
באזונדער איז פארהאנען דער טאראנטא יידישע פילם פעסטיוואל, אום מאנאט מאי.
אַ מטבע (לשון רבים: מטבעות) איז אַ מעטאלענער אָדער פלאסטיקער אָביעקט װאָס האָט געלטיקע װערט. מען באַניצט מטבעות כּדי קויפן זאכן. מיט אַנדערע װערטער, מטבעות זײַנען אַ ממשותדיקע פֿאָרעם געלט, װאָס װערט נישט באַשאַפֿן פֿון פּאפּיר (באנקנאטן). געװײנטלעך, מטבעות זענען קײַלעכיק און שטעלן אױס טעקסט און בילדער. דאָס פֿאָרשן מטבעות הײסט „נומיזמאַטיק.“
היסטאָרישע מטבעות װערן באַשאַפֿן פון גאָלד, זילבער אָדער בראָנדז, הײַנט, שאַפֿט מען מטבעות מיט שטאַל, אַלומיניום און אַנדערע געמײנע מעטאַלן.
ייִדישע מטבעות.
די ײדישע נומיזמאַטיק איז אַ זײער װיכטיקער טײל פֿון דער ײדישער געשיכטע־פֿאָרשונג. פֿון תנ״ך־צײט האָבן מיר הײנט ניט קײנע ײדישע מטבעות, הגם אין תנ״ך װערן דערמאָנט די װאָגן „שקל“, „בקע“, „קשיטה“ און אַנדערע. מיר האָבן הײנט נאָר געפֿינען ײדישע מטבעות פֿון יהוד מדינתא, פון די חשמונאים־הערשער און אַנדערע פון דער צװײטער העלפֿט פֿון בית שני, און װארשײנלעך אױך מטבעות פֿון בר כוכבא.
די געפֿונענע חשמונאים־מטבעות האָבן העברעאישע אױסקריצונגען (אין דער אַלטער העברעאישער שריפֿט), אבער אױף טײל מטבעות איז פֿאַראַן אױך דער גריכישער נאָמען פֿון די ײדישע הערשער; למשל: „יהוחנן הכהן הגדול וחבר היהודים“, „יהודה“ (פֿון קעניג אַריסטובלוס), „ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ“ (דער קעניג יהונתן אלקסאנדער ינאי) און אַנדערע.
הורדוס און זײן זין, און די רױמישע רעגירונג האבן געגאָסן בראָנדזע מטבעות מיט גרעכישע אױסקריצונגען.
אויף מטבעות פונעם מרד הגדול געפינט מען די יאָרן „א'“ צו „ה'“, די אױפֿשריפֿט „ירושלם הקדשה“, „שקל ישראל“, און לויט רמב״ן, דאָס בילד פֿון דעם „גלעזל מן״ און פֿון דעם בליענדן שטעקן פֿון אהרן הכהן..
לעצטנס האָט מען אין ביתר (לעבן ירושלים), װאָס איז געװען די הױפּט־פֿעסטונג פֿון בר כוכבא געפֿונען די איעריכטונגען צו גיסן מטבעות װאָס שטאַמען װאַרשײנלעך פֿון בר כוכבא. אױף בר כוכבאס מטבעות איז פֿאַראַן דער אױפֿשריפֿט „שמעון“ (בר כוכבאס אײגן נאָמען) און „ש״ב“ (װאָס מאַכט „שנה ב'“, דאָס 2טע יאָר „לחרות ישראל“ [צו דער ײדישער באַפֿרײאונג]). אױף טײל אױך „לחרות ירושלם“. אױף אײנער איז פֿאַראַן „אלעזר הכהן.“ די דאָזיקע בר־כוכבא־מטבעות װערן דערמאָנט מעגלעך אין תוספֿתא און גמרא (בבא קמא צ״ז) מיטן נאָמען „כוזביות“ (צוליב בר כוכבאס נאָמען „בר כוזיבא“).
מען האָט אױך אין פּױלן געפֿונען אַלטע פּױלישע מטבעות מיט העברעאישע אױפֿשריפֿטן „אברהם דוכס“. זינט אײר תש״ח האָט די מדינת ישראל ארױסגעגעבן אײגן ײדיש געלט.
ביי אשכנזים איז דער מינהג אויף חנוכה־צייט צו געבן מטבעות (חנוכה געלט) צו קינדער.
ים-רויבעריי איז א פֿארברעך וואס ווערט אויסגעפֿירט אויף שיפֿן אינעם ים. ים-רויבערס ווערן אויך גערופֿן פּיראַטן. געוויינטלעך האבן זיי קליינע און שנעלע שיפֿלעך. זיי ניצן אזלעכע שיפֿלעך צו אַטאַקן שיפֿן, געוויינטלעך גרויסע לאַסט-שיפֿן.
שוין זינט אז שיפֿן האבן ערשט געפֿאָרן אינעם ים זענען דא געווען פּיראַטן. אוראלט עגיפטן און גריכנלאנד, די רוימער, קעניגן אין דער מיטל אלטער און די בריטישע אימפעריע האבן געליטן פֿון פּיראַטן. א מאל איז דער קאַמף קעגן פּיראַטן געווען איינער פֿון די מערסט וויכטיקע ראלעס פֿון א פֿלאָט.
מאדערנע צייטן.
ים-רויבעריי דערשיינט נאָך א סך מאָל היינט אין דער אַדען איינגאס, בפֿרט דורך סאָמאַלישע פּיראַטן. מאדערנע פּיראַטן געוויינטלעך שטייגן אויף שיפֿן צו רויבן געלט. ביי צייטנס קענען זיי מאָרדן דער מאַנשאַפֿט אדער האַלטן זיי פֿאַר אױסלייז-געלט. אויף ווייניקע פֿאַלן קענען זיי אויך באהערשן די שיף און פֿאַרקויפֿן איר לאַסט.
די לאַסט-שיפֿן וואס פֿאָרן אין די אָקעאַנען זענען ריזיק. געוויינטלעך האָבן זיי זייער קליינע מאַנשאַפֿטן. ווייל די שיפֿן זענען ריזיק, זיי אפֿט טראגן א סך געלט אין דער סייף פֿונעם שיף. דאָס געלט ווערט באנוצט צו צאָלן דער מאַנשאַפֿט, און אויך צו צאָלן שטייערן צו בלייבן אין א פּארט אדער פֿאָרן דורך א קאַנאַל.
סניאַטין (אוקראיניש: "Снятин"; לשון קודש: שניאטין; פויליש: "Śniatyn";), אדער סנעטין, איז א שטאט אין מזרח גאליציע, היינט א טייל פון אוקראינע, אויף דעם טייך פרוט, 32 ק״מ מערב פון טשערנאוויץ און 80 ק״מ דרום־מזרח פון סטאניסלאוו. ער איז דער אדמיניסטראציע צענטער פון דעם סניאטינער ראיאן,סטאניסלאווער גובערניע. ביז דער צווייטער וועלט-מלחמה איז דאס שטעטל געווען אין פוילן אויפן גרענעץ, וואו די באנען זענען אריבער אין רומעניע. לויטן צענזוס פון 2001, האט עס א באפעלקערונג פון 10,500 איינוואוינער.
די שטעט ווערט ערשט דערמאנט אין 1158, און האט באקומען מאגדעבורג רעכטן אין 1448. ביי דער ערשטער טיילונג פון פוילן איז סניאטין אריבער צו דער האפסבורגער מאנארכיע.
די יידישע קהילה אין סניאטין איז געגרינדעט געווארן נאך פאר דעם 16טן יארהונדערט. אין 1900 האבן געוואוינט אין דער שטאט 4,206 יידן, און אין 1921 3,248 יידן.
רומענישע קראפטן האבן אינוואדירט די שטאט יולי 1941 און, מיט דער הילף פון די ארטיגע אוקראאינער, האבן זיי געפירט א פאגראם קעגן די יידן. די דייטשע ארמיי איז אנגעקומען אין דער שטאט אין סעפטעמבער 1941. במשך די מלחמה יארן האבן זיי אויסגעהרג׳עט און פארטריבן די גאנצע קהילה. נאכן חורבן זענעו געבליבן פון 3300 יידן אין דער שטאט נאר 15 מענטשן.
היינט האט סניאטין נישט קיין יידישע קהילה.
ביזאַנץ () איז געווען אַן אוראלט-גריכישע שטאָט.
שפעטער איז די שטאָט איז געווארן דער צענטער פון דער מזרח רוימישער אימפעריע (דער טייל פון דער רוימישער אימפעריע וואו מ׳האט גערעדט, וואס האט זיך אויסגעהאלטן ביז דעם מיטל אלטער), אָבער אין יענער צייט האט די שטאט שוין געהייסן קאנסטאנטינאפל (קושטא).
לויט דער לעגענדע האט איינער ביזאַס פון מעגאַראַ, א שטאט נישט ווייט פון אטען, געגרינדעט ביזאנץ ווען ער האט געזעגלט צפון־מזרח דעם אַגאַאישן ים. ווען ער איז אנגעקומען צום באָספּאָרוס, האָט ער געגרינדעט זיין שטאָט קעגן איבער א גריכישער שטאָט, כאַלקעדאָן, אויפן אזיאטישן בארטן.
ביזאנץ איז געווען מערסטנס א האנדל־שטאט צוליב זיין סטראטעגישער לאקאציע ביים איינציגן איינגאנג צום שווארצן ים. שפעטער האט ביזאנץ איינגענומען כאלקעדאן.
די שטאט איז געווארן באלעגערט דורך רוימישע קראפטן אין יאר 196, און איז געווארן שטארק געשעדיגט. ווען סעפטימיוס סעווערוס איז געווארן קייסער האט ער צוריקגעבויט ביזאנץ, וואס האט ווידעראמאל אויפגעבליט.
ווען דער רוימישער קייסער קאנסטאנטין דער גרויסער האט באשלאסן אריבערפירן זיין הויפטשטאט צום מזרח טייל פון דער רוימישער אימפעריע, האט ער אויסגעקליבן ביזאנץ וואס איז געווען פלאצירט סטראטעגיש. ער האט ווידעראמאל געגרינדעט די שטאט אין יאר 330 מיטן נאמען ״ניי רוים״ ("Nova Roma"). נאך זיין טויט האט מען גערופן די שטאט מיטן נאמען קאנסטאנינאפל (קאנסטאנטינ׳ס שטאט). ער איז געבליבן די הויפטשטאט פון דער מזרח רוימישער אימפעריע. די שפעטערדיקע היסטאריקער האבן גערופן די אימפעריע די ביזאנטישע אימפעריע.
רבי מאיר פרעמישלאנער (תק"מ, 1780 (טייל זאָגן תקמ"ג, 1783) - כ"ט אייר תר"י, 1850) איז געווען איינער פון די גרעסטע פירער פון חסידות און א גרויסער בעל מופת. ער איז געווען אן אייניקל פון רבי מאיר הגדול פון פרעמישלאן וואס איז געווען איינער פון די תּלמידי בעל שם טוב.
ער איז געבוירן געווארן צו רבי אהרן אריה לייב, א זון פון רבי מאיר הגדול פון פרעמישלאן, און יענטא. פון זיין יוגנט איז ער געווען פאַרנומען מיט דער מצוה פון צדקה און זאָרגן פאַר די אָרעמעלייט. ביזן סוף פון זיין לעבן האָט מען אים גערופן "ר' מאיר'ל".
נאָך דער פטירה פון זיין פאָטער אין תקע"ג, איז ער געווארן זיין ממלא אין דער רביסטעווע. ער איז געווען א תלמיד פון רבי מרדכי פון קרעמניץ, דער זון פון רבי יחיאל מיכל פון זלאטשעוו, און ער האט זיך אויך געווייקט ביי דעם חוזה פון לובלין.
ער איז געווען באַוואוסט ווי אַ גאנץ פּשוטער און א באשיידענער, אַ בעל צדקה וואס האט געשטיצט נויטבאדערפֿטיקער. ער איז געווען אויך באַוואוסט פאר זיין ספּעציעלן אהבת ישראל.
עס ווערט געברעגט וועגן אים הונדערטער מעשיות פון מופתים, רוח הקודש און אהבת ישראל.
זיין תורה און דערציילונגען וועגן אים זענען געשריבן געוואָרן אין "אור המאיר", "דברי מאיר" און "מרגניתא דרבי מאיר".
ער איז נסתלק געווארן כ"ט אייר שנת תר"י, און מקום מנוחת קדשו איז אין פרעמישלאן.
דער אינטערנאציאנאלער רעד ווי א פיראט טאג (ענגליש: "International Talk Like a Pirate Day") איז א פאראדישע חגא וואס איז געשאפן געווארן אין 1995 דורך דזשאָן באָר און מאַרק סאַמערס פון אלבעני, ארעגאן, די פאראייניקטע שטאטן. זיי האבן דעקלארירן דעם 19טן סעפטעמבער יעדע יאר אלס דער טאג אויף וואס יעדער איינער אין די וועלט זאלן רעדן ווי א ים-רויבער. צום ביישפיל, איינער וואס פייערט די חגא וואלט באגריסן "אַהוי, חבֿרים" אנשטאט "שלום עליכם". די חגא און די פייערונג שטאמען פון א פארפוצטע פערספעקטיוו איבער די גאלדענע עפאכע פון ים-רויבעריי.
לויט סאַמערס און באָר איז עס די איינציקע באקאנטע חגא וואס איז געשאפן געווארן אלס א רעזולטאט פון א ספארט באשעדיקונג. ביי א ראַקעטבאָל שפיל צווישן סאַמערס און באָר האט איינער פון זיי רעאגירט צום וויי מיט א שריי פון "אַאַאַררר!", און דעם געדאנק איז געבוירן געווארן. דעם שפיל איז געהאלטן געווען דעם 6טן יוני 1995, אבער צוליב די פייערונגען פון די נאָרמאַנדי אינוואַזיע האבן זיי געקליבן דעם געבורטסטאג פון סאַמער'ס פריערדיקע ווייב, צו העלפן אים געדענקען דער דאטע.
די חגא איז ערשט געווען א וויץ צווישן צוויי פריינט, און האט באקומען אָפּדעקונג ווען באָר און סאַמערס האבן געשיקן א בריוו וועגן זייערע חגא צו דער אמעריקאנער הומאר קאלומניסט דייוו בערי אין 2002. בערי האט ליב געהאט דער געדאנק און האט פארשפרייט דעם טאג.
די פארבינדונג צווישן ים-רויבערס און האלצענע פיס, פאפוגייען און שאץ מאפעס, וואס איז פאפוליזירט געווארן אין ראבערט לואיס סטיוונסאנ'ס ראמאן "שאץ אינזל" (1883), האט שטארק געווירקט אויף די פאראדישע פיראטן קולטור. רעד ווי א פיראט טאג ווערט געפייערט מיט באהאלטענע פונקציעס אין א סך שפילן און וועבזייטלעך, ווי א פיראטן-סלענג איבערזעצונג פון פייסבוק אין 2008. א פיראטן-טעמע איז צוגעלייגט געווארן צו רעדיט אין סעפטעמבער 2014.
א מאָנאָרייל (ענגליש: "monorail") איז א סארט אייזנבאן סיסטעם אין וועלכע די ליניע ווערט געבויט פון איין שינע אדער געלענדער. דער טערמין ווערט אויך באנוצט צו באשרייבן דאָס געלענדער פונעם סיסטעם, אדער די באנען וואס פֿאָרן אויף אזא געלענדער אדער שינע. דער טערמין שטאמט פון די ווערטער "mono" ("איין") און "rail" ("שינע").
דער טערמין "מאָנאָרייל" ווערט אפט באנוצט צו באשרייבן יעדן סארט הויכע ליניע אדער מענטשן באוועגער. מער פינקטלעך באדייט עס דער סארט ליניע און נישט דער הייך, ווייל "מאָנאָ-" באדייט "איין".
עמלק איז דער מאנסטער וואס האט געוואלט אומברענגן דעם אידישען אידיאל, זינט דעמאלטס איז ביי יעדן שווערן מלחמה מיט א שונא פאר דת אדער אידן, ווערט דער שונא נומער איינס אנגערופן עמלק און איינמאל ער הייסט אזוי איז ער שוין אנגעצייכענט און מען קען אים שוין דערשיסן און צילן אלע פיילן פון שנאה און האס ווייל ער איז דאך עמלק.
מחיית עמלק.
דער מלחמה מיט עמלק גייט אן מדור דור צו אלע גענעראציעס ביז משיח'ס טאג. און די תורה זעהט אין דעם א אינטערגאלער טייל אין עבודת ה' צו קעניגן זיין הקב"ה, אז אין כסא שלם ושמו שלם ביז מ'וועט נישט איינעמען און הרגענ'ן זיין שונא.
אזוי ווי מ'ווייסט דאך נישט היינט צוטאגס ווער איז א ריכטיגע אייניקל פון עמלק, איז יעדער איינער פריי דאס צו ירש'ענען אויב טרעט אויף די תורה און איז לוחם קעגן הערליכע אידן.
כמעלניק (;) איז א שטעטל אין קיעלצער גראפנשאפט, דרום־מזרח פוילן מיט 4,304 איינוואוינער (2012). עס געפינט זיך אין דער שווענשטאקזשיצער וואיעוואדעשאפט (זייט 1999). פונעם 15טן יארהונדערט ביז 1795 איז עס געווען אין דער צויזמירער וואיעוואדעשאפט פון קליינפוילן. פון 1867 איז די שטאט געווען אין דער קעלצער גובערניע.
דאס שטעטל ווערט דערמאנט אין דאקומענטן וועגן דעם קאמף פון כמעלניק אין 1241, און האט באקומען שטאט רעכטן אין 1541. אינעם 16טן און 17טן יארהונדערט איז כמעלניק געווארן געווען א צענטער פון די פוילישע פראטעסטאנטן.
די יידישע קהילה פון כמעלניק איז גאר אלט; עס זענען דא יידישע מצבות פונעם 13טן יארהונדערט.
אין 1900 איז די צאל יידן געווען נאר 5,671 מענטשן. צווישן די צוויי וועלט-מלחמות האט כמעלניק געהאט א יידישע באפעלקערונג פון בערך 6,000 נפשות, 80% פון דער שטאט
די דייטשן האבן אקופירט דאס שטעטל דעם 5טן סעפטעמבער 1939 און גענומען מער ווי 70 פון די אנגעזעענער פון דער קהילה אריין אין שטאטישן בית מדרש, און האבן זיי פארברענט לעבעדיגערהייט. אין אפריל 1941 האבן זיי אויפגעשטעלט א געטא אין שטעטל וואו זיי האבן קאנצענטרירט אלע יידן. מ'האט געברענגט נאך און נאך יידן אין דער געטא ביז אין דעצעמבער האבן געוואוינט דארט 9,000 יידן. צוליב די שווערע תנאים פון געזונט אין דער געטא זענען א סך יידן אומגעקומען פון טיפוס.
נאך דער מלחמה זענען צוריקגעקומען צום שטעטל 40 פליטים, וואס זענען אדורך די מלחמה יארן טיף אין ראטן-פארבאנד. נאך אנטי-סעמיטישע אטאקעס פון די לאקאלע פאלאקן, כולל דאס מארד פון צוויי יידן אין אויגוסט 1945, האבן זיי אלע פארלאזט דאס שטעטל.
די קאָנסערוואַטיוו און יוניאָניסט פארטיי (געוויינלעך פאַרקירצט צו קאָנסערוואַטיוו פארטיי) איז די הויפּט צענטער-רעכט פּאָליטישע פּאַרטיי אין דעם פֿאַראייניקטן קעניגרייך. זייער פאליטיק טוט פראמאווירן קאָנסערוואַטיזאַם און בריטישן יוניאָניזם. זיי זענען די גרעסטע פארטיי אינעם בריטישן הויז פון קאמאנס מיט 318 פון 650 זיצן.
נאָך אַ פירערשאפט וואל, איז באָריס זשאנסאן געווארן פירער פון דער פארטיי. ער איז געווארן פרעמיער מיניסטער 24 יולי 2019.
ישיבת פורת יוסף סמוך ונראה לכותל המערבי
ישיבת פורת יוסף העיר העתיקה
די געביידע אין גאולה ישיבת פורת יוסף, יוסף בן מתתיהו גאס
פורת יוסף איז א ספרדישע ישיבה גדולה אין ירושלים וואס ווערט באטראכט אלס די ״פֿאָנשיף״ פון דער ספרדיש-חרדישער ישיבה וועלט. די ישיבה איז געגרינדעט געוואָרן אין תרפ״ג אינעם יידישן קוואַרטאַל פון ירושלים.
נח"ל חרדי אדער גדוד נצח יהודה איז איינע פון די כפיר בריגאדע באטאליאנען פון צה"ל, וואס איז געאײַגנט פאר פרומע אידן. אינאיינעם מיט די מיליטערישע בילדונג, לערנט מען תורה אפאר שעה אין טאג, און עס ווערט אויך צוגעשטעלט אלע באדערפענישן וואס פארלאנגן זיך פאר חרדישע אידן.
דער באטאליאן איז ספעציעל געגרינדעט געווארן צו אדרעסירן דעם וואקסנדן פראבלעם פון געוויסע בחורים וואס פילן נישט ביכולת צו בלייבן ביים לערנען דאס גאנצע לעבן אבער קענען נישט ארויסגיין ארבעטן צוליב זייערע מיליטער'ישע התחייבות'ן. דאס האט צוגעפירט, אחוץ דעם וואס פאר פילע בחורים און יונגעלייט האט געפעלט טאג-טעגליכע סיפוק, זענען געווען פיל וואס האבן זיך געדרייט ליידיג אין די ישיבות און אין די גאסן און אפילו קאליע געמאכט אנדערע.
מיט דעם באטאליאן איז ערמעגליכט געווארן אז די אלע זאלן קענען גיין ארבייטן און זיין גוטע בעלי בתים אזוי ווי עס איז מצוי ביי אמעריקאנער חרדים, וואס די מערסטע פון זיי ארבעטן פאר פרנסה.
עס זענען דא צווישן די פרומע אזעלכע וואס זענען שטארק דערגעגן צוליב פארשידענע סיבות, און זיי זענען ארויס מיט א מלחמת חרמה קעגן דעם, טענה'נדיג אז די וואס שליסן זיך אן ווערן דארט קאליע.
עס זענען דא וואס זאגען אז שטילערהייט ווערט עס געשטיצט דורך רבי אהרן לייב שטיינמאן. ער האט געהאט אויף דעם אויסצושטיין רדיפות פון די קנאים. ער אליין לייקענט עס אפ און ער האט געשריבן בריוון וועגן דעם.
קערנפֿיזיק איז דאס פעלד פון פיזיק וואס שטודירט אטאמקערנס און זייערע באשטאנדטיילן און אינטעראקציעס. אויך ווערן אנדערע פארמען פון יאָדער מאטעריע שטודירט. קערנפיזיק מען זאָל נישט אויסמישן מיט קערנפיזיק מיט אַטאָמפיזיק, וואָס שטודירט דעם אטאם אינגאנצן, אריינגערעכנט זיינע עלעקטראנען.
אויפדעקונגען אין קערנפיזיק האָבן געפֿירט צו אנווענדונגען אין פיל פעלדער. דאָס שליסט איין קערנקראפט, נוקלעארע וואפן, קערנמעדיצין און מאַגנעט-רעזאַנאַנס טאמאגראפיע, אינדוסטריעלע און לאַנדווירטשאַפטלעכע איזאָטאָפּן און ראַדיאָ-קאַרבאָן דאטירונג אין געאלאגיע און אַרכעאלאָגיע. אַזעלכע אנווענדונגען ווערן שטודירט אין דעם פעלד פון קערן- אינזשעניעריע.
טיילעכלעך-פיזיק האט עוואלואירט פֿון קערנפיזיק, און אפטמאל ווערן די צוויי פעלדער געלערנט צוזאמען. קערן= אַסטראפיזיק, די אנווענדונג פון קערנפיזיק צו אַסטראפיזיק, איז קריטיש אויפצוקלערן די אינעווייניגע פעולות פון שטערן און די אָנהייב פון די כעמישע עלעמענטן.
מלאך האל מיט הגר און ישמעאל
אברהם אבינו מיט זון ישמעאל מיט ווייב הגר
הגר מיט זון ישמעאל (ציכונג)
ישמעאל איז געווען דער זון פון אברהם און הגר, די מצרישע דינסט פון שרה, און יצחק׳ס האַלב־ברודער. ישמעאל איז באטראכט ווי דער פאטער פון די אַראַבער לויט איסלאם.
הָגָר איז געווען די דינסט פון שרה. זי איז געווארן אפילגש און ווייב פון ​אברהם אבינו און האָט געבוירן ישמעאל. איר דערציילונג איז דערשינען אין ספר בראשית.
נאכדעם וואס שרה האט געבוירן יצחק, האט זי געבעטן אברהם אוועקצוטרייבן הגר און ישמעאל, האַלטן יצחק אַוועק פון זיי.
אינטערעסאנט איז א מאגאזין אין אידיש, וועלכע ערשיינט איינמאל א חודש. עס ערשיינט זינט פסח, תשע"ט.
די מאגאזין קומט אין א קליינע פארמאט, און ווי עס שיינט צילן זיי די מער פרומערע ציבור. די מאגאזין אנטהאלט בעיקר ארטיקלן פון ידיעות, היסטאריע און אפהאנדלונגען וואס האט מיט אידישקייט אדער חסידות.
די שרייבער זענען על פי רוב בני תורה, טייל פון זיי באקאנטע מגידים און שרייבער.
דיסלעקסיע איז א לערנונג דעפעקטיווקייט, א האַלטונג וואס מאכט שווער לערנען און פארשטיין זאכן אין די זעלבע וועגן ווי אנדערע מענטשן. זי איז א זייער גאנגבארע פראבלעם און האט אן אויסווירק אויפן וועג אין וועלכע דעם מוח פארשטייט ווערטער. די מערסט גאנגבארע צייכנס פון דיסלעקסיע זענען פראבלעמען מיט ליינען און שרייבן. די מיינונג איז אז אין די פאראייניקטע שטאטן, צווישן 5 און 9% קינדער אין שולעס ליידן פון דיסלעקסיע, אבער שאצונגען קענען אויך גרייכן 50%.
כאראקטעריזאציע.
א פערזאן קען ליידן פון דיסלעקסיע אפילו אויב זיי ווערן זייער קלוג אדער געלערנט. לעצטע שטודיעס באווייזן אז עס זענען דא א סך קליינע געשעפטן אייגנטימער וואס ליידן פון דיסלעקסיע; צווישן 35 און 50% אמעריקאנער און בריטישע ענטרעפרענוערן זענען באווירקט. נאכפארשערס מיינען אז א סך דיסלעקסישע ענטרעפרענוערן זענען מצליחדיק ווייל זיי קענען דעלעגירן פליכטן (שרייבן בריוון) אבער נאָך רעדן גוט.
ביים סוף פונעם 19טער י"ה האבן וויסנשאפטלער שווער אויסגעפארשן דיסלעקסיע און געפונען א טייל די סיבות פארוואס מענטשן ליידן פון זי. א פראפעסאר וואס האט אויסגעפארשן זי אין אי 1980ער און 1990ער האט געקוקט אויף מוחות פון געשטארבענע דיסלעקסישע מענטשן. ער האט געפונען אז עטלעכע טיילן אין די מוחות זענען נישט געווען זייער גוט פארבונדן, און אז עס איז געשען אין דער פערטער מאנאט פון שוואנגערשאפט. דעם פראבלעם האט א שווערע אויסווירק אויפן לינקער האלב פונעם מוח. לויט די לעצטע אויספארשונג זענען דריי גענעס די סיבה פאר דיסלעקסיע.
איין זאך וואס מאכט דיסלעקסיע איז א פראבלעם מיטן צענטראלער הערונג נערוו. מען קען נישט געפינען דעם פראבלעם מיט א נארמאלער הערונג טעסט, און דערום דאַרף א ספעציעלער דאקטער פירן ספעציעלע טעסטן צו געפינען זי. דאס הייסט אז מענטשן מיט שווערע דיסלעקסיע זענען פיליק צו הויכע טומלען, קענען האבן פראבלעמען מיט רעדונג און אפשר מיט קאנצענטראציע. אויך קען עס מאכן פראבלעמען מיט ריטם און מעלאדיע פון מוזיק.
א סך מענטשן וואס ליידן פון דיסלעקסיע אויך האבן אנדערע מענטאלע מח-קרענק, בפרט ווייניקע אויסהערונג און היפעראקטיוויטעט שטערונג.
דיאגנאזיע.
צו לערנען אויב א קינד ליידט פון דיסלעקסיע דאַרפן זיי ווערן אויסגעפארשן דורך א דאקטער. מען קען רופן א קינד דיסלעקסיש אויב זיי קענען נישט ליינען אדער שרייבן גוט און ס'איז נישט דא קיין אנדערע סיבה פארן פראבלעם. דאקטערן פרובירן צו מאכן פריסטע טעסטן צו העלפן געפינען דיסלעקסיע אין א קינד איידער אז זיי ווערן גענוג אלט צו לערנען אין שולעס. אויב עס ערשיינט קען א קינד ווערן באהאנדלט זייער פֿרי און קענען האבן ווייניקע פראבלעמען אין שולע. א סך באקאנטע מענטשן ליידן פון דיסלעקסיע, אזוי ווי: סטיווען האקינג, דזשיימי אליווער, וואופּי גאלדבערג, אָזי אסבארן, דזשיי לענא, דזשאן דע לענסי, קיראַ נייטלי, סוזאַן העמפּשיר, ארלענדא בלום, קיאַנו ריווס, ריטשאַרד ברענסאן, הענרי ווינקלער, פּעטריק דעמפּסי, אַלבערט איינשטיין און טאם קרוז. אבער, די דאזיקע מענטשן טרייבן נאך מיט זייערע ארבעטן.
טעראפיע.
קינדער מיט דיסלעקסיע קענען ווערן אויסגעהאלפן. איין וועג אין וועלכע לערערס העלפן דיסלעקסישע סטודענטן איז צעשפליטערן ווערטער צו פארשידענע קלאַנגען. די סטודענטן דאַרפן לערנען ווי צו שרייבן די קלאַנגען און מאכן ווערטער. דאס העלפט זיי מיט ליינען און שרייבן. א טייל מענטשן מיינען אז דיסלעקסישע קינדער קענען ליינען און שרייבן בעסער אויב זיי לייגן פאפיר טיילן אין פארשידענע קאלירן איבער וואס זיי ליינען.
משכן העדות שבו שרתה השכינה
דער משכן איז דער נאָמען פֿון דעם באװעגלעכן בית המקדש, װאָס די ײדן האָבן געהאַט אין דער מדבר. דאָס װאָרט איז פֿון „שכן“ (װאױנען). אין חומש שמות כ״ה זאָגט גאָט צו משה רבנו אַז ער זאָל זאָגן צו די ײדן, אַז יעדער זאָל געבן נדבות „ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם“, און דערפֿון זאָלן זײ מיר מאַכן אַ הײליקטום און איך װעל װאױנען צװישן זײ. דאָרט אין חומש (פרשת תרומה) װערט באשריבן אױסגעפֿירלעך װי דער משכן האָט אױסגעזען, װאָסערע כלים עס זענען געװען אינװײניק. ער איז געװען אַ געצעלט, איבערצוטראָגן פֿון אײן אָרט אין צװײטן, געמאַכט פֿון האָלץ און באַדעקט מיט יריעות. אין משכן אין געװען דער ארון, דער שולחן, מנורה און מזבח. אין שמות ל״ה װערט געזאָגט, אַז די אַרבעט פֿון משכן האָבן אױסגעפֿירט בצלאל בן אורי פֿון שבט יהודה און אהליאב בן אחיסמך פֿון שבט דן. אין די תלמודישע קװאַלן װערט אױך דאָס הײליקטום װאָס ײדן האָבן שפּעטער, אין דער צײט פֿון די שופֿטים, געהאַט אין שילה, אָנגערופֿן „משכן שילה“.
ראַשידאַ האַרבי טעלי֜ב (געבוירן 24סטן יולי 1976) איז אַן אמעריקאנער פּאָליטיקערין און אַדוואָקאַט וואָס דינט ווי די רעפּרעזענטאַנטין פֿאַר דער דרײַצנטער קאַנגרעשאַנאַלער דיסטריקט פֿון מישיגן זינט 2019. די דיסטריקט איז כּולל די מערבֿדיקע העלפט פֿון דעטרויט, צוזאַמען מיט מערעלע זייַן מערבֿדיקע פֿאָרשטעט און פֿיל פֿונעם „דאָוונליווער‟ געגנט. אַ מיטגליד פֿון דער דעמאָקראַטישע פאַרטיי, האָט טעליב רעפּרעזענטירט די 6טע און 12טע דיסטריקטן פון די מישיגאַן הויז פֿון רעפּרעזענטאַנטן פֿאַר איר וויבאָר צום קאָנגרעס. זי איז געווען די ערשטע מוסולמענישע פרוי וואָס דינט אין דער מישיגן לעגיסלאַטור.
אין 2018 האָט טעליב געוואנען די דעמאָקראַטישע נאָמינירונג פֿאַרן פאַראייניקטע שטאַטן הויז פֿון רעפּרעזענטאַנטן בענקל פֿאַר דער 13טער קאַנגרעסיאנאַלער דיסטריקט פֿון מישיגן. זי איז געלאפן אין די אַלגעמיינע וואַלן און איז געווארן די ערשטע פּאַלעסטיניש-אמעריקאנער פרוי אין קאנגרעס און מיט אילהאן אָמאַר (ד-מן), איינע פון די ערשטער צוויי מוסולמענער פרויען ערוויילט צו קאָנגרעס.
טעליב איז אַ מיטגליד פון די דעמאָקראַטישע סאָציאַליסטן פון אַמעריקע (DSA). זי און אלעקסאנדריע אָקאַזיאָ-קאָרטעס זענען די דריטע און פערטע DSA־מיטגלידער צו דינען אין קאנגרעס. טעליב איז געווען אַן אָפענע קריטיקערין פון דער טראמפּ אַדמיניסטראַציע און האָט געהאַלטן פֿון דער אײַנשולדיקונג פֿונעם פרעזידענט. אין פרעמדע ענינים, זי האט שאַרף קריטיקירט די רעגירונג פֿון מדינת־ישׂראל, גערופֿן אַ סוף צו אַמעריקאַנער הילף צו ישראל, און אויסגעדריקט שטיצן פֿאַר דער „בויקאָט, אַנטאינוועסטיציע און סאַנקציעס‟ (BDS) קאַמפּאַניע.
א דור (ל"ר דורות) (גענעראציע) איז דער נאָמען פֿאַר אַלעמען וועלכע לעבן אין איין צייט. מען רופט אויך די טאטע-קינד קרובֿישאַפֿט א דור. בכלל איז א דור בערך 30 יאָר, וועלכער איז די דורכשניטלעכע אלטערהייט ווען מען ווערט א טאטע.
יידן האלטן אז די קדושה פון דורות פארקלענערט זיך יעדער דור (ירידת הדורות).
יודישער גענעראציע נעמען.
די גענעראציע באפעלקערונג וואס האט איבערגעלעבט דעם צווייטע וועלט מלחמה, הייסן די שארית הפליטה. זייערע קינדער הייסן דער צווייטער דור נאכן קריג.
אין מדינת ישראל הייסן די דור פון מלחמת העצמאות "דור תש"ח".
טויט מארשן זענען געווען די געצווינגענע מאַרשן וואס די נאציס האבן ארויפגעצווינגען אויף זייערע ארעסטאנטען בעת דער צווייטער וועלט מלחמה אויף ווייטע מרחקים, אונטער אומדערטרעגלעכע מצבֿים, בשעת וועלכע די אַרעסטאַנטן זענען באַעוועלט געוואָרן דורך זייערע באַגלייטנדיגע וועכטער און אָפֿטמאָל דערהרגעט געוואָרן.
די נאַציס האָבן אָנגעפֿירט פֿיל טויט מאַרשן בעת דעם האָלאָקאָסט, מיינסטנס נאָענט צו דער ענדע פֿונעם קריג, נאָכפֿאָלגנדיג די עוואַקואַציע פֿון קאָנצענטראַציע לאַגערן.
דער טערמין טויט מאַרש איז לכתּחילה גענוצט געוואָרן דורך אַרעסטאַנטן אין נאַצישע קאָנצענטראַציע לאַגערן און שפּעטער דורך האָלאָקאָסט היסטאָריקער.
דער ערשטער גרויס-מאַשטאַביקער טויט מאַרש איז פֿאָרגעקומען אום זומער פֿון 1941, נאָכפֿאָלגנדיג די דייטשע אינוואַזיע פֿונעם סאוועטן פארבאנד. הונדרעטער טויזענטער סאָוועטישע קריגס געפֿאַנגענע זענען געצווינגען געוואָרן צו גיין לענג-אויס די שאָסייען פֿון אוקראַיִנע און ווייס-רוסלאַנד בשעת'ן ווערן טראַנספּאָרטירט פֿון איין לאַגער צום אַנדערן. מאַסן אַרעסטאַנטן זענען דערמאָרדעט געוואָרן אינמיטן וועג, אָדער ביי פֿאָראויס אַראַנזשירטע עקזעקוציע פּלעצער. בערך אין דער זעלבער צייט האָבן די רומעינישע (וועלעכע זענען געווען דייטשע אַליִיִרטע) מאַרשירט אידן פֿון בעסאַראַביע און בוקאווינא קיין טראַנסניסטריע. טויזנטער זענען אינמיטן וועג דערשאָסן געוואָרן דורך די רומענישע און דייטשע וועכטער.
רובֿ טויט מאַרשן זענען פֿאָרגעקומען נאָענט צו דער ענדע פֿון דער צווייטער וועלט מלחמה. אין משך פֿונעם זומער פֿון 1944, בעת די אַליאירטע האָבן זיך פֿאָראויס געריקט אויף מעריב און די סאָוועטישע אויף מזרח, האָבן די נאַציס אָנגעהויבן ליקווידירן די קאָנצענטראַציע לאַגערן. די ערשטע לאַגערן צו ווערן אויסגעליידיגט זענען געווען די וועלכע האָבן זיך געפֿונען אין צענטראַל פּוילן און אין די באַלטישע לענדער. יענעם האַרבסט, האָבן נאַצישע פֿירער באַשלאָסן צוצואיילן די דעפּאָרטירונג פֿון די בודאָפּעשטער אידן צו זייער טויט. אַ טויט מאַרש פֿון בודאָפּעשט האָט זיך אָנגעהויבן דעם 8טן נאָוועמבער 1944. 76,000 אידישע מענער, פֿרויען און קינדער זענען געצווינגען געוואָרן צו גיין ביז דער עסטרייכישער גרענעץ, אין באַגלייטונג פֿון אונגערישע וועכטער דער מאַרש האָט זיך געצויגן אַ חודש, וואָס אין דער צייט זענען טויזענטער געשטאָרבן פֿון הונגער, קראַנקייט, אויסשעפּונג און קעלט. נאָך טויזענטער זענען דערשאָסן געוואָרן אינמיטן וועג. עטלעכע הונדרעט זענען געראַטעוועט געוואָרן דורך נייטראַלע דיפּלאָמאַטן ווי ראַול וואַלענבערג פֿון שוועדן, וועלכער האָט אַרויס געשלעפּט אידן פֿון די מאַרשירנדע רייען, זיי גענומען אונטער זיין אויפֿזיכט און זיי צוריק באַגלייט קיין בודאָפּעשט. ס'רובֿ זענען נישט געווען אזוי מזלדיק, אָבער— די אַרעסטאַנטן וועלכע האָבן דערגרייכט די עסטרייכישער גרענעץ זענען איבערגעגעבן געווארן צו דייטשע סאָלדאַטן, וועלכע האָבן זיי געפֿירט צו פארשידענע קאָנצענטראַציע לאַגערן. אַזעלכע ווי און מאטהויזן.
במשך פֿונעם ווינטער פֿון 1944-1945 האָבן די דייטשן געוויסט אַז זיי האָבן בעצם פֿאַרלוירן דעם קריג. דאָס האָט זיי געברענגט צו עוואַקואירן די קאָנצענטראַציע לאַגערן אין פּוילן, און צווינגן זייערע אַרעסטאַנטן צו מאַרשירן קיין דייטשלאַנד. די אידן זעלבסט האָבן געלעבט אין שטענדיקן פּחד פֿון דערמאָרדעט ווערן בעת די לעצטע פֿאַזעס פֿונעם קריג וויבאַלד מען האָט זיי מער נישט געדאַרפֿט פֿאַר קיין אַרבעט.
דעם 18טן יאַנואַר 1945, האָט זיך די עוואַקואַציע פֿון אוישוויץ און זיינע אונטערלאַגערן אָנגעהויבן. אַרום 60,000 מיינסטנס אידישע אַרעסטאַנטן, זענען מאַרשירט געוואָרן קיין וואדזיסלאוו (Loslau אויף דייטש), ווו זיי זענען פּלאַצירט געוואָרן אויף געפּאַקטע פֿראַכט באַנען און טראַנספּאָרטירט געוואָרן צו אַנדערע קאָנצענטראַציע לאַגערן ווייטער אויף מערב, אַזעלכע ווי גראס ראזען, דאכוי און מאטהויזן. צום ווייניקסטנס 15,000 מענטשן זענען געשטאָרבן אָדער דערהרגעט געוואָרן ביי דעם באַזונדערן טויט מאַרש. דריי טעג שפּעטער, דעם 21טן יאַנואַר, זענען 4,000 אַרעסטאַנטן, מייסטנס אידן פֿאַרשיקט געוואָרן פֿונעם ? לאַגער. אין דעם חודש האָבן די דייטשן אויך אָנגעהויבן אויסליידיגן דעם סטוטהאף לאַגער קאָמפּלעקס-נעץ וועלכער האָט אין יענער צייט געהאַלטן 47,000 אַרעסטאַנטן, איבער 35,000 פֿון זיי אידן רובֿ פֿון זיי פֿרויען. אַ סך-הכל פֿון 7,000 אידן 6,000 פֿרויען און 1,000 מענער האָבן געצווינגנערהייט מאַרשירט פֿאַר 10 טעג. זיבן הונדרעט זענען דערמאָרדעט געוואָרן אינמיטן וועג. די וועלכע האָבן איבערגעלעבט דעם מאַרש אליין זענען אָנגעקומען צום באַלטישן ים דעם 31טן יאַנואַר. דעם זעלבן טאָג האָבן די נאַציס אריינגעשטופּט די איבערגעבליבענע אַרעסטאַנטן אינעם ים אַריין און זיי געשאָסן― בלויז דרייצן האָבן איבערגעלעבט.
די עוואַקואַציע פֿונעם הויפּט לאַגער פֿון גראָס-ראָזען און זיינע אונטערלאַגערן האָט זיך אָנגעהויבן אום פֿעברואַר 1945. אַלץ אינאיינעם זענען 40,000 אַרעסטאַנטן מאַרשירט געוואָרן, און טויזענטער זענען דערמאָרדעט געוואָרן לענג-אויס דעם וועג.
אום פֿעברואַר זענען די 20,000 אידישע אַרעסטאַנטן וועלכע האָבן געאַרבעט אין די ? אַרבעטס לאַגערן, אָדער דערמאָרדעט געוואָרן גלייך פֿאַר דער עוואַקואַציע אָדער בשעת דעם טויט מאַרש אַוועק פֿון די לאַגערן.
דורכאויס מערץ און אַפּריל 1945 בשעת די מלחמה האָט זיך געצויגן צו אַ סוף, האָבן די נאַציס עוואַקואירט לאַגער נאָך לאַגער, שיקנדיג צום ווייניגסטנס 250,000 פֿון זייערע 700,000 לאַגערס אַרעסטאַנטן אויף טויט מאַרשן. עטלעכע פֿון די מאַרשן האָבן זיך געצויגן וואָכן פֿאַרשאַפֿנדיק טויזענטער טויטפֿאַלן לענג-אויס די שאָסייען פֿון מערב עסטרייך און צענטראַל דייטשלאַנד. אָפֿט מאָל זענען די אַרעסטאַנטן מאַרשירט געוואָרן טייל פֿונעם וועג צו פֿוס און ווייטער אויף געפּאַקטע באַנען–זיבעציק מענטשן אויף אַ וואָגן –וואו זיי זענען אָפּגעזאָגט געוואָרן עסנוואַרג און וואַסער.
דעם 6טן אַפּריל 1945 האָט זיך די עוואַקואַציע פֿונעם הויפּט בוכנוואלד לאַגער אָנגעהויבן. 3,100 אידישע אַרעסטאַנטן זענען אַוועק מאַרשירט געוואָרן, פֿון וועלכע 1,400 זענען דערמאָרדעט געוואָרן אינמיטן וועג. איבער די קומענדיקע פֿיר טעג זענען נאָך 40,000 אַרעסטאַנטן עוואַקואירט געוואָרן פֿונעם לאַגער, פֿון וועלכע 13,000 זענען דערהרגעט געוואָרן. בלויז מער ווי 20,000 אַרעסטאַנטן זענען איבערגעבליבן אינעם לאַגער, אריינגערעכנט עטלעכע אידן.
איינער פֿון די איבערגעבליבענע בוכענוואלד אונטערלאַגערן צו ווערן אויסגעליידיקט איז געווען רעמסדארף, וועלעכער איז עוואַקואירט געוואָרן דעם 13טן אַפּריל. איבער 4,000 אַרעסטאַנטן האָבן פֿאַרלאָזט דעם לאַגער, אָבער נישט מער ווי 500 האָבן איבערגעלעבט דעם סוף פֿונעם מאַרש.
די עוואַקואַציע פֿונעם דארא-מיטעלבאו לאַגער האָט זיך אויך אָנגעהויבן אום אַפּריל. רובֿ פֿונעם לאַגערס אַרעסטאַנטן זענען מאַרשירט געוואָרן פֿאַר צוויי וואָכן קיין בערגן-בעלזן. איין גרופּע אַרעסטאַנטן איז געצווינגען געוואָרן אַריין צו גיין אין אַ שטאַל וואָס איז דאַן אינטערגעצינדן געוואָרן. אַמעריקאַנער טרופּעס זענען אָנגעקומען דעם אַנדערן טאָג און אַנדעקט הונדרעטער פֿאַרברענטע קערפּערס.
אום ענדע אַפּריל האָבן די נאַציס אָנגעהויבן דורכצופֿירן טויט מאַרשן פֿון פלאסענבערג, זאכענהויזען, נענגאמע, מאגדעבורג, מאטהויזען, ראוונסברועק, און פֿון נאָך עטלעכע פֿון די דאכוי אונטערלאַגערן. בשעת די מאַרשן, וועלכע האָבן אנגעהאַלטן ממש ביז צום טאָג פֿון דער נאַצישער קאַפּיטולירונג צוויי וואכן שפּעטער, זענען צענדליקער טויזענטער אַרעסטאַנטן געשטאָרבן אָדער הינגעריכטעט געוואָרן. די וואָס זענען אָפּגעשטאַנען אָדער זיך אָפּגעשטעלט אויסצורוען זיך, אַפֿילו אויף אַ רגע, זענען דערשאָסן געוואָרן. אין איין פֿאַל זענען טויזענטער מייסטנס אונגערישע אַרעסטאַנטן באַגראָבן געווארן לענג-אויס אַ קורצן 37-מייליגן מהלך צווישן גונסקריכען און מאטהויזן.
סך-הכל זענען אַן אָפּשאַץ פֿון 200,000-250,000 קאָנצענטראַציע לאַגערס אַרעסטאַנטן דערמאָרדעט געוואָרן אָדער געשטאָרבן ביי די געצווינגענע טויט מאַרשן וועלכע זענען דורכגעפֿירט געוואָרן דורכויס די לעצטע צען חדשים פֿון דער צווייטער וועלט מלחמה, 25% ביז א דריטל פֿון זיי אידן.
א דעריוואַטיוו פון אַ פֿונקציע איז דער באַרגנייג אויף דער באַריר־לינע בײַ א פֿונקט. א דעריוואַטיוו באַשרייבט די וואַקסיקייט פון אַ פֿונקציע. דער היפּוך פֿון א דעריוואַטיוו איז אַן אינטעגראל. דער דעריוואַטיוו ווערט געפֿונען געוויינטלעך אין מאַטעמאַטיק און פֿיזיק.
אין פֿיזיק, דער דעריוואַטיוו פֿון פּאָזיציע איז גיכקייט, און דער דעריוואַטיוו פֿון גיכקייט איז פֿאַרגיכערונג.
דעפֿיניציע.
דעריבער א שנײַדלינע (secant) וואָס שנײַדט זיך איבער א פֿונקצע formula_1 בײַ formula_1 און formula_1 האָט דעם באַרגנייג
ווען formula_1 זענעך נאָענט איז formula_1 בערך דער באַרגנייג אויף דער באַריר־לינע. באַניצנדיק קאַלקולוס קענען מיר ניצן א גרעניץ כּדי גורם זײַן formula_1. בכן איז formula_1 אַן איינבאַטרעפֿיקע פֿונקציע. מ'רופֿט formula_1 דעם דעריוואַטיוו פֿון formula_1.
די לעצטע שורה ניצט דעם אונטערשטעל formula_1.
דעריוואַטיוו טעאָרעמען.
פאַראַן כּלערליי כּללים וואָס העלפֿן אונדז צו געפֿינען דעם דעריוואַטיוו.
קוואַדראַטישע פֿונקציע.
בדרך משל לאָמיר דיפערענצירן א פראָסטע פֿונקציע formula_1 (קוואַדראַטישע פֿונקציע) ניצנדיק דער דעפֿיניציע
אָדער זינט formula_1 (זעט „דעפֿיניציע“ אין דער הייך), פּראָדוקט־כּלל באַווייזט
מזבח באַצײכנט דאָס אָרט און איעריכטונג אױף װעלכן מען איז מקריב קרבנות. דאס װאָרט „מזבח“ שטאַמט פֿון „זבח“ (שעכטן).
„מזבח“ װערט דערמאָנט בײ נח (בראשית ח'), אברהם אבינו (בראשית י״ב) און אַנדערע, װעלכע האָבן מקריב געװען קרבנות. דער חומש שמות כ, זאָגט אָן, אַז מען זאָל מאַכן א מזבח פֿון ערד (מזבח אדמה), נאָר אויב מען מאַכט אַ מזבח פֿון שטיעער, טאָרן זײ ניט זײן קײן אױסגעהאַקטע (גזית) און מען טאָר זײ ניט האַקן מיט קײן שװערד. אױב אַ כהן האָט געהרגעט אַ מענטש בשוגג און ער האָט געטאָן די עבודה בײם מזבח, האָט מען אים ניט געטאָרט אָנרירן (גמרא מכות י״ב). סוכות פֿלעגט מען אַרומגײן דעם מזבח און זאָגן „אנא ה' הושיעה נא“, און אױך „יופֿי לך מזבח“ (ביזט שײן מיזבח!).
װעגן דעם בױ פֿון מזבח איז פֿאַראַן אין משניות מדות.
אַנטואַן דע סענט-עקזופּערי (פראנצויזיש: "Antoine de Saint-Exupéry"; 29סטן יוני 1900 - 31סטן יולי 1944) איז געווען א פראנצויזער פילאט, שרייבער, דיכטער און זשורנאליסט. ער האט געשריבן א סך בארימטע דערציילונגען ווי "דער קליינער פרינץ" ("Le Petit Prince", 1943), "נאַכט פֿלוג" ("Vol de nuit", 1931) און "לאַנד פֿון די מענטשן" ("Terre des hommes", 1939). סענט-עקזופּערי איז אומגעקומען ביי א פּאַטראלירן פֿלוג נאענט צו מאַרסיי אין 1944.
א פֿישער האט געפֿונען סענט-עקזופּערי'ס זילבערער בראַסלעט נאענט צו מאַרסיי אין 1998. צוויי יאר נאך איז דער מאטאר פֿונעם עראפֿלאַן געפֿונען.
דזשארזש מייקל (ענגליש: "George Michael"), בינע נאָמען פון יורגוס קיריאקאס פאנאיוטו (גריכיש: "Γεώργιος Κυριάκος Παναγιώτου";‏ 25סטן יוני 1963 – 25סטן דעצעמבער 2016) איז געווען אַ בריטישער זינגער און פּאָפּ קאָמפּאָזיטאָר. מייקל האט געהאט אינטערנאַציאָנאַלע הצלחה ווי אַ מיטגליד פון דעם !WAM דואָ. אין די 1980ער יארן.
זיין מערסט דערפאלגרייכער אלבאם איז "אמונה" וואָס איז באפרייט געווארן אין 1987 און האט פארקויפט איבער 20 מיליאָן עקזעמפלארן איבער דער וועלט.
1963-1981: פרי לעבן.
מייקל איז געבוירן אין מזרח פינטשלי, צפון לאָנדאָן, ענגלאנד, צו אַ גריכיש-ציפרישן פֿאָטער וואָס איז געווען אַ רעסטאראַטער און אן ענגלישער מוטער. זיין מוטערלעך באָבע איז געווען א ייִדענע. מייקל האט אנגעהויבן זיין מוזיק קאַריערע מיט דער עקסעקוטיווע, וואָס ער האָט געגרינדעט צוזאַמען מיט זיינע חברים פון שולע, ענדרו רידזשלי און דייוויד אסטין. די באַנדע האָט נישט געדויערט לאַנג און מייקל האָט אָנגעהויבן ארבעטן אויף טיילמאָליקע דזשאבס צו פינאַנצן זיך.
1981–1986: !Wham.
אין 1981, האט מייקל געגרינדעט די ווהאַם דואָ! צוזאמען מיט רידזשלי. דער ערשטער אלבאם פון דער באַנד "Fantastic!", האט באַקומען הצלחה און אין אַ יאָר זיי רעלעאַסעד די איין (Wham Rap! (Enjoy What You Do. זייער צווייטע סינגל, (Young For Guns (Go For It, איז געווען דער ערשטער פון א סעריע היץ וואס איז אריין אין דער ליסט פון די Top 10 לידער אין דער בריטישער סינגל.
דער קליינער פּרינץ (פראנצויזיש: "Le Petit Prince"; ערשט פֿאַרעפֿנטלעכט אין 1943) איז דאָס סאַמע באַרימטע בוך פֿונעם פֿראנצויזישן פּילאָט און שרײַבער אנטואן דע סענט-עקזופערי.
כאָטש עס איז געשריבן און אילוסטרירט ווי אַ קינדער בוך פֿאַרמאָגט "דער קליינער פּרינץ" אַ סך ערנסטע געדאַנקען וועגן לעבן און ליבע, וואָס מאַכן עס ניט אַזוי קלאָר צי ס'איז טאַקע א קינדער בוך. די ווידמונג "פֿאַר לעאָן ווערט, ווען ער איז געווען אַ יונג קינד" ווינקט אַז דאָס בוך איז אַ מין נאָסטאַלגישער דענקמאָל פֿון די דערוואַקסענע לייענער, און נישט דווקא פאר קינדער.
די געשיכטע איז וועגן אַן אויסגעטראַכטער פּאַסירונג אין וואס דער דערציילער (סענט-עקזופּערי) געפינט זיך אַרײַנגעזעצט אינעם מדבר סאַהאַראַ נאָך אַ פּראָבלעם מיט זײַן עראָפּלאַן, וואו ער געפֿינט אַ מאָדנע קינד - דעם קליינעם פּרינץ, דעם הויפּט כאַראַקטער. אין זייערע שמועסן אַנטדעקט דער שרײַבער זײַן אָנשױונג װעגן דער אומלאָגיקייט וואָס מענטשן אָפֿט דעמאָנסטרירן, און די פּשוטע אַקסיאָמען וואָס דערוואַקסענער אָפֿט פֿאַרגעסן. סענט-עקזופּערי איז טאַקע געווען אַ פּילאָט און האָט געלאַנדעט אַן עמערגענץ לאַנדונג אינעם סאַהאַראַ. שפּעטער איז ער אומגעקומען ווען זײַן עראָפּלאן האָט געקראַכט אין די צווייטע וועלט-מלחמה.
די מאָלערײַען אינעם בוך וואָס אילוסטרירן דעם קליינעם פּרינץ און די הויפּט דערשײַנונגען זענען געצייכנט געוואָרן דורך דעם שרײַבער אַליין און געבן דעם בוך א באזונדערן כאַראַקטער.
יידישע אויסגאבע.
דאָס בוך איז איבערגעזעצט געוואָרן אויף יידיש פֿון שלמה לערמאַן, און איז ערשט פֿאַרעפֿנטלעכט געוואָרן אין 2000.
דער אמעריקאנישע ארמיי לופט-מיליטער טעסט-פילאט לייטענאנט מייק האַנטער אין א פלי-אוניפארם, אקטאבער 1942
א פּילאָט אדער אַוויאַטאָר איז א מענטש וואס קאנטראלירט א לופטמאשין אלס א פאך, אין דער מיליטער אדער אלס א האבי. געוויינטלעך באדייט דער טערמין די וואס פליען מאטאר לופטמאשינען ווי עראפלאנען און העליקאפטערס, אבער אויך איינער וואס פליט אנדערע לופטמאשינען ווי אוויאנעטקעס, לופטבאלאנען, לופטשיפן און צעפלינען, און אנדערע לופטמאשינען.
דער טערמין "אַוויאַטאָר" קען שליסן איין נישט נאר דער וואס אפערירט די לופטמאשין, אבער אויך אנדערע מאנשאפט מיטגלידער ווי נאַוויגאַטארן און פלי אינזשענירן און אנדערע ראלעס אין דער אפעראציע, בפרט אין מיליטערישע מיסיעס.
נאָבעליום איז אַ כעמישער עלעמענט מיט סימבאָל No און אַטאָמישן נומער 102. עס איז אַן אויסשטראַלער. פֿאַראַן 12 באַקאַנט איזאָטאָפּן פֿון נאָבעליום.
נאָבעליום איז אַ נאָמען נאָך אַלפֿרעד נאָבעל. עס איז אַנטדעקט געוואָרן אין 1957 אין שוועדן.
קבר פון שמואל הנביא אין ירושליםשמואל איז דער נאמען פון א נביא און פֿון ספֿר שמואל, אין װעלכן עס װערן באַשריבן די ספּורים װעגן שמואל הנביא (אין שמואל א').
דער נאָמען פֿון שמואל הנביא איז געװען בײ ײדן זײער געערט װי משה רבנו און אהרן הכהן און אין תהלים צ״ט װערן זײ דרײ דערמאָנט צוזאמען („משה ואהרן בכהניו ושמואל בקוראי שמו”).
שמואלס לעבן.
שמואל איז געװען אײנער פֿון די ערשטע נביאים בײ ײדן און האָט געלעבט אין דעם 11טן יאָרהונדערט פֿאַר דער געװײנלעכער צײטרעכענונג. אין ספֿר שמואל װערט דערצײלט, אַז זײן פֿאָטער האָט געהײסן אלקנה (אין דברי הימים א' ו' װערט צוגעגעבן, אַז ער איז געװען אַ לױ, און לױט דער טראדיציע האָט ער געשטאַמט פֿון קורח), און זײן מוטער חנה, װעלכע האָט אים געבױרן נאָך יאָרן ניט האָבן קײן קינדער, און זי האָט אים מקדיש געװען צו זײן אַ נזיר און צו דינען אין גאָטס משכן אין שילה בײ עלי הכהן.
נאָכן טױט פֿון עלי איז שמואל געװאָרן דער פֿירער און שופֿט בײ ײדן, און פֿון זײן שטאָט רמה פֿלעגט ער באַזוכן די שטעט אין ארץ־ישראל פֿון דן ביז באר שבע (שמואל א' ג' און ז') און משפּטן די ײדן. זײנע צװײ זין, יואל און אביה, זענען ניט געגאַנגען אין זײנע װעגן, און דאָס פֿאָלק װאָס איז געװען אונטערדריקט דורך די פּלישתים, האָט פֿאַרלאַנגט פֿון שמואל, אַז ער זאָל זײ באַשטימען אַ מלך. שמואל האָט געשטראָפֿט דאָס פֿאָלק און איז געװען קעגן אײנפֿירן די מלוכה, אָנװײזנדיק אַז דער מלך װעט זײ פֿאַרקנעכטן (שמואל א' ח'), אָבער ער האָט נאָכגעגעבן זײער פֿאַרלאַנג און געמאַכט אַלס ערשטן ײדישן מלך שאול. נאַכער זעגען פֿאָרגעקומען קאָנפֿליקטן צװישן שמואל און שאול און װי דאָס ספֿר שמואל א' דערצײלט האָט שמואל דערנאָך געזאלבט אַלס מלך דוד. שמואל איז געשטאָרבן פֿאַר שאול און אַלע ײדן האָבן אים באַוויינט און געבראכט צו קבורה אין רמה (שמואל א' כ״ה). צום סוף ספֿר שמואל א' װערט דערצײלט װי שאול האָט פֿאַר דער טראגישער שלאכט בײם באַרג גלבוע אַרױפֿגעבראַכט דעם גײסט פֿון שמואל דורך אַ בעלת אוב און דער גײסט פֿון שמואל האָט אים פֿאָרױסגעזאָגט זײן טראַגישן טױט.
קבר.
אין ארץ־ישראל, ניט װײט פֿון ירושלים, איז פֿאַראַן אַן אַלטער הײליקער קבר, װעלכן די אַראַבער רופֿן „אל־נעבי סעמװיל” (النبي صموئيل). און די ײדישע טראדיציע האַלט, אַז דאָס איז דער קבר פֿון שמואל הנביא, און זינט מיטלאַלטער פֿלעגט מען קומען צו דעם קבר מתפּלל זיין.
ספֿר שמואל.
דאָס ספֿר שמואל איז צעטײלט אין צװײ, „שמואל א'” און „שמואל ב'” (אין דער צײט פֿון דער גמרא איז עס געװען אײן ספֿר). שמואל א' האָט 31 קאַפּיטלעך און דערצײלט די ספּורים װעגן שמואלס װאונדערלעכער געבורט; די שירה פֿון זײן מוטער חנה; די הערשאַפֿט טון עלי הכהן; די פֿאַרלױרענע מלחמה פֿון ײדן קעגן די פּלשתים און דעם טױט פֿון עלי און דאָס געפֿאַנגען נעמען פֿון גאָטס ארון; די הערשאַפֿט פֿון שמואל; דאָס זאַלבן פֿון שאול אַלס מלך; די מלחמות פֿון שאול; דער ערשטער אױפֿשטײג פֿון דוד און זײן באַזיגן גלית; דאָס רודפֿן דוד דורך שאול; דאָס אַנטלױפֿן פֿון דוד; די טראגישע מלחמה בײ גלבוע פֿון שאול קעגן די פּלשתים און דאָס פֿאַלן פֿון שאול און זײן זון יונתן אױפֿן שלאַכטפֿעלד.
שמואל ב, האָט 24 קאַפּיטלעך און הױבט זיך אָן מיט דער קינה פֿון דוד אױפֿן טױט פֿון שאול און יונתן און דאָס באַשטימען פֿון שאול אַלס מלך איבער יהודה אין חברון; די הערשאַפֿט פֿון שאולס זון איש בושת איבער ישראל; די שטרײטיקײטן צװישן יהודה און ישראל; דער טראגישער טױט פֿון אבנר און איש בושת און דאָס פֿאַרשפּרײטן פֿון דודס קעניגריך איבער גאַנץ ישראל; די מלחמות פֿון דוד און זײנע נצחונות; די אינערלעכע טראגישע פּאַסירונגען פֿון דודס לעבן (אמנון און תמר, דער אױפֿשטאַנד פּון זײן זון אבשלום), פֿאַרשידענע אױפֿשטאַנדן קעגן דוד; דאָס אײננעמען דורך דוד ציון.
רבנישע ספֿרים.
לױט דער גמרא בבא בתרא י״ד האָט שמואל געשריבן די ספֿרים שופֿטים, רות און זײן ספר שמואל ביז דעם סיפּור, װי שמואל איז געשטאָרבן, און פֿון דאָרט ביזן סוף האָבן געשריבן גד החוזה און נתן הנביא. די תנ״ך־קריטיק װײזט אױך אָן, אַז דאָס צװײטע ספֿר שמואל איז געשריבן גשואָרן ניט דורך דער זעלבער פּערזאָן, װאָס האָט געשריבן דאָס ערשטע ספֿר; לױט טײל מײנונגען איז עס געװען אַ טײל פֿון די „דברי הימים למלכי יהודה”, װאָס װערן דערמאָנט אין ספֿר מלכים.
צום ספֿר שמואל איז פֿאַראַן אַ מדרש באַקאַנט מיטן נאָמען „אגדת שמואל”, װערט דערמאָנט צוערשט אין רש״י (שמואל א' כ' און אַנדערע ערטער) װי אױך אין רש״יס ספֿר „הפּרדס” מיטן נאָמען „מדרש עת לעשות לה'”. לױט דער מיינונג פֿון שלמה באָבער איז דער מדרש נתחבר געװאָרן אין ארץ־ישראל אין דער גאונים־עפּאָכע.
די וועלט איז א חודש'ליכער זשורנאל וואס קומט אן אויף דער פאסט צו אלע אנ"ש און מעמבערס פון קהל ייטב לב דסאטמאר. דער רעדאקטאר איז א סאטמארער חסיד, ר' אלימלך לייפער. אויפגעוואקסן אין אנטווערפן בעלגיע טראגט ער דעם חסידישן פלאקער פון שעצונג לכל הקודש לבית צאנז דורך זיך דרייען ביי ר' איציקל און רבי יענקלע פשעווארסקער.
ער איז א פארברענטער קנאי, און איז מסביר די שיטה פון רבין ווי עס ברויך צו זיין, אן קיין שום דיפלאמאטיע פון "דער איד", אדער פון "דער בלאט". ער שוינט נישט אפ קיינעם און שרייבט זייער היימיש, אפן און תמימות'דיג. אנדערשט ווי אלע צייטונגען באהאלט ער זיך נישט אונטער א פען נאמען, נאר שרייבט ארויס אפן זיין עכטן נאמען אונטער יעדן ארטיקל, באגלייט פון פערזענליכע אנעקדאטן, פון זיין עכטן לעבן.
וו
דזשייס לי נאָרמאַן (געבוירן דעם 21סטן מערץ 2000) איז אַן אמעריקאנער אַקטיאָר. ער איז דערקענט פֿאַר זיין פּיוואַטאַל ראָלע ווי הענרי האַרט אויף די "אַגענט הענרי" ווייַזן אויף ניקעלאָדעאָן טשאַננעל.
דזשייס האט אנגעהויבן זיין שפילן קאַריערע אין 2012, פּלייינג ווי אַ סאַב-כאַראַקטער אין איינער פון די עפּיזאדן פונעם טעלעוויזיע סעריע"דזשעסי" אויפן דיזני קאנאל. נאָך "דזשעסי", האָט ער שטערנקלאר אין "די טאַנדער פאַמיליע" אויף די ניקעלאָדעאָן טשאַננעל, אין וועלכע ער האָט שטערנקלאר אין דן שניידער די ערשטע סעזאָן שניידער איז געווען לייַדנשאַפטלעך פֿאַר די וועג דזשייס פּלייַעד און באַשלאָסן צו וואַרפן אים פֿאַר די פירן ראָלע אין די "אַגענט הענרי" סעריע, וואָס איז געקומען אין 2014. נאָך דעם גרויסן הצלחה פֿון דער פארשטעלונג, האָט נאָרמאַן זיך באוויזן אין פילע פילמען אויף דעם ניקעלאָדעאָן קאַנאַל, אריינרעכנדיק "רופוס", "שפּאַלטן מענטש", "רופוס 2," "עדזשעקטעד" און נאך. Jace Norman האט געווינען די טיטל פון "באַליבסטע שפּילער" דריי מאָל אין אַ רודערן ביי די (Nickelodeon Children's Choice Awards 2017–2019).
אַריטהאַ לואיז פרענקלין (ענגליש: "Aretha Louise Franklin", ‏25סטן מאַרץ 1942 – 16טן אויגוסט 2016) איז געווען אַ בשורה זינגער, נשמה מוזיק און אמעריקאנער ריטם און בלוז.
זי איז געבוירן געווארן אין מעמפיס, טענעסי, און געהאדעוועט אין דעטרויט, מישיגן. זי איז גערופן די "נשמה סאָנג קווין" אָדער "נשמה לאַדי" פֿאַר יאָרן. זי איז באַוווסט פֿאַר רעקאָרדינג נשה מוזיק און ריטם פון לידער און בלוז, אָבער אויך דזשעז, שטיין, פּאָפּ בלוז, בשורה און אפילו אָפּערע.
מוזיקער און מוזיק צייטונגען, אַזאַ ווי "ראָלינג סטאָן", רעכענען זי ווי איינע פון די גרעסטע זינגערס תמיד, און געלויבט איר פעאיקייט צו דורכנעמען איר פּאָעזיע, אויף קיין אונטערטעניק, אין די טיפעניש פון דער נשמה (דערפאר די צונעמעניש "די לאַדי פון דער נשמה") און איר טיף אינער גלויבן אַז געדינט איר. ראַנגקט רגע אויף דער רשימה פון פאָלקס אַוואָרד-ווינינג זינגערס אין דער געשיכטע פון ​​די גראַמי אַוואַרדס, נאָך אַליסאָן קרויס. פרענקלין האט געוואונען 18 גראַמי אַוואַרדס, פון וואָס עלף פֿאַר דער בעסטער שטים פאָרשטעלונג פון ריטם און בלוז זינגער, אַן אַנפּרעסידענטיד דערגרייך. אין 2005 האָט פּרעזידענט דזשאָרדזש וואָקער בוש באַלוינט איר דעם פּרעזידענט־מעדאַל פון פרייהייט, דעם העכסטן כּבֿוד פון ציווילע כּבֿוד אין די פאראייניקטע שטאטן.
פונדרויסנדיק לינקסט.
[https://www.instagram.com/arethasings/ אַריטהאַ פרענקלין], אויף געזעלשאַפטלעך מידיאַ אינסטאגראם
[https://www.facebook.com/arethafranklin אַריטהאַ פרענקלין], אויף די געזעלשאַפטלעך נעץ פייסבוק
עבירה איז דער באקאנטער ווארט אין די תורה, אויף זינד.
זינד איז די פארבאטן וואס די שכל אדער די תורה באפעלן דעם מענטש. עס איז איינגעטיילט פון מאראל און עטיקס. און בין אדם למקום.
== שטאַטן און טעריטאָריעס פון אויסטראַליע ==
יאָדערלאַנד.
פון 1926 ביז 1931, האט צענטראַל-אויסטראַליע עקזיסטירט ווי אַ באַזונדערע טעריטאָריע צווישן די 20סטער און 26סטער גארטל-ליניעס, דערנאך איז זי געווארן נאכאמאל אַ טייל פון דער נאָרדערנער טעריטאָריע.
הינטערגרונט און איבערבליק.
די שטאַטן זענען געווען באַזונדערע בריטישע קאָלאָניעס פאר דער פעדעראציע (אין 1901). זייערע כוחות זענען געשיצט דורך דער אַוסטראַלישער קאָנסטיטוציע. די טעראַטאָריעס זענען אונטער דער קאָנטראָל פון דער קאמאנוועלט רעגירונג. דער אויסטראַלישער פּאַרלאַמענט האָט כוחות צו שאפן געזעצן אין די טעריטאריעס וואָס ער האָט נישט אין די שטאטן.
יעדער שטאַט האט א גובערנאטאר. דער גובערנאטאר ווערט אויסדערוויילט דורך דער מלכּה, אָבער זי קלויבט דעם מענטש לויט דער עצה פון דעם שטאַט פּרעמיער.די אויסטראַלישע הויפטשטאט טעריטאָריע ווערט רעגירט דורך דעם אַלגעמיינער-גובערנאטאר.
סיר פרעדעריק וויליאם הערשל (; 15טן נאוועמבער 1738 - 25סטן אויגוסט 1822) איז געווען א דייטשיש-בריטישער אסטראנאם, דער גרעסטער אָבסערוואַטיווער אסטראָנאָם פון יענער צייט. ער איז מערסט באַוואוסט פֿאַר זיין אנטדעקן דעם פלאנעט אוראַנוס אין 1781. ער האָט אויך אנטדעקט אינפרארויט שטראלונג, ביינערי שטערן און האט פארעפנטלעכט וויכטיקע [https://simple.wiktionary.org/wiki/catalog קאַטאַלאָגן] פון שטערן און נעפלען. הערשעל האָט געבויט פיל טעלעסקאָפּן, אַרייַנגערעכנט די גרעסטע אין דער וועלט אין יענער צייט.
הערשל איז אויך געווען א מוזיקער אין זיינע יונגערע טעג. ער האָט געשפּילט די טשעלאָ, אָבאָ, האַרמפּסיקאָרד און אָרגאַן. ער האט פארפאסט א סך מוזיקווערק, אַריינגערעכנט 24 סימפאָניעס און פיל קאָנשערטאָס, ווי אויך א טייל קירך מוזיק.
יינגע יארן.
ווילהעלם פרידריך הערשל איז געבוירן אין דעם עלעקטאראט פון האנאווער, איינער פון צען קינדער. זיין פאטער איז געווען פון א יידישן אפשטאם, און אן אָבאָיסט אין דער האנאווער מיליטערישער קאפעלע. אין 1755, ווען האנאווער און גרויסבריטאניע זענען ביידע געווען אונטער דעם קרוין פון געארג דער צווייטער, איז דער האַננאָווערישע גוואַרדיע פאלק, אין וועמענס קאפעלע ווילהעלם מיט זיין ברודער יעקב זענען געווען אָבאָיסטן, אריבערגעפירט קיין ענגלאַנד. דאס קומענדיקע יאָר האבן די ברידער זיך אפגעזאגט פון דער קאפעלע, און האבן זיך אריבערגצויגן קיין לאָנדאָן זיך אויסמיידן פון דער זיבן יעריגן קריג. p4 ווילהעלם, דעמאלסט אלט ניינצן יאָר, האָט געשווינד געלערנט די ענגלישע שפּראַך. אין ענגלאַנד איז ער געגאַנגען לויט דער ענגלישער ווערסיע פון זיין נאָמען, פרעדעריק וויליאם הערשעל.
אוראנוס.
ווען הערשל האט אנטדעקט אוראנוס איז דאָס געווען די ערשטע אויפדעקונג פון אַ נייעם פּלאַנעט זינט אוראלטע צייטן. די ערשטע פינף: מערקור, ווענוס, מאַרס, יופּיטער און סאַטורן, זענען קענטיק מיט דעם נאַקעטן אויג, און זענען געווען באַוואוסט זייט דער פריערער געשיכטע. אוראנוס איז געווען דער ערשטער פלאנעט אנטדעקט דורך א טעלעסקאָפּ.אנדערע אסטראנאמען האבן געזען אוראנוס פריער מיט טעלעסקאָפּן, אָבער איז געווען אנגעצייכנט אויף קארטעס ווי אַ שטערן. הערשל האָט אויסגעפֿונען אַז ער באוועגט זיך קעגן דעם הינטערגרונט פון שטערן, און זיין ערשטער געדאַנק איז געווען אז עס איז אַ קאָמעט. דער פראנצויזישער מאטעמאטיקער פּיער לאַפּלאַס האט איבערגעקוקט זיינע מעסטונגען, און האָט אויסגערעכנט זיין אָרביט, און באוויזן אַז ער איז אַ פּלאַנעט.
טאַלעס פון מילעטוס, בערך 624 פד״צ - 546 פד״צ, איז געווען א פאר-סאקראטישער גריכישער פילאסאף. ער איז געווען פון מילעטוס אין קליינאזיע. פיל, דער הויפּט אַריסטאָ, באַטראַכטן אים ווי דער ערשטער פילאָסאָף אין דער גריכישער מסורה.
לויט בערטראַנד ראסל, "מערב פילאָסאָפיע הייבט אָן מיט טאַלעס". טאלעס האט געפרואווט צו דערקלערן נאַטירלעכע פענאָמענען אָן דערמאָנען מיטאלאגיע און איז געווען שטארק באאיינפלוסבאר אין דעם ענין. כּמעט אַלע אנדערע פאַר-סאָקראַטישע פילאסאפן פאָלגן אים נאך פּרואוונדיג צו צושטעלן אַ דערקלערונג פון מאַטעריע, ענדערונג און די עקזיסטענץ פון דער וועלט—אָן דערמאָנען מיטאלאגיע. יענע פילאָסאָפן זענען אויך באאיינפלוסבאר, און ענדלעך איז טאלעס׳נס פסל׳ן פון מיטאלאגישע דערקלערונגען געווארן אַן עיקערדיקער געדאַנק פֿאַר וויסנשאַפֿט. ער איז אויך געווען דער ערשטער צו דעפינירן אלגעמיינע פּרינציפן און שטעלן היפּאָטעזן. דערפאר ווערט ער גערופֿן דער "פאטער פון וויסנשאַפֿט", כאָטש אפֿשר קומט דעמאָקריטוס דער טיטל.
אין מאַטעמאַטיק, האט טהאַלעס געניצט געאמעטריע צו לייזן פּראָבלעמען ווי רעכענען די הייך פון פּיראַמידן און די ווייַטקייט פון שיפן פון דעם ברעג. ער איז דער ערשטער באַקאַנטער יחיד צו וועמען מען טוט צושרייבן אַ מאַטאַמאַטישע אויפדעקונג. טאלעס איז געווען דער ערשטער מענטש וואָס ס׳איז באַוואוסט אז ער האט שטודירט עלעקטרע.
טאפלא () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויס־מערבדיגער הויפטליניע פון לאנדאן פאדינגטאן וואס באדינט דאס דארף טאפלא, באקינגהאמשיר; די סטאנציע געפינט זיך א שטיק וועג דרום פונעם דארף.
די גרויס-מערבדיקע באן האט געעפנט די היינטיקע סטאנציע דעם 1טן סעפטעמבער 1872 אויף דער אריגינעלער ליניע וואס האט געעפנט דעם 4טן יוני 1838.
שישים ריבּוֹא (600,000) איז א נומער דערמאנט זיך אין תורה. סע װערט אָנגעגעבן אַלס צאָל פון ײדן, װעלכע זענען אַרױסגעגאַנגען פֿון מצרים.
דער אויסדרוק „שישים ריבוא” געפינט זיך אין חז"ל; אין תורה שטייט געשריבן „שש מאות אלף.”
טייל האַלטן אז אן אָרט דאַרף געפאָר פֿון שישים ריבוא מענטשן כדי צו זיין רשות הרבים.
אינעם זוהר ווערט געשריבן „יש שישים ריבוא אותיות לתורה” כאָטש באמת פאראן בערך 300,000 אותיות.
פיער קירי Curie (; 15סטן מיי 1859, פאריז - 19טן אפריל 1906, פאריז) איז געווען א פראנצויזישער פיזיקער. ער האָט מיטגעטיילט דעם נאָבעל פּריז פאר פיזיק אין 1903 מיט זיין פרוי, מאַרי קירי און מיט אנרי בעקערעל, פאר דער אַרבעט אויף 'ספּאנטאנישער ראַדיאָאַקטיוויטעט ' וואָס בעקווערעל האט אנטדעקט.
אַרבעט.
פיער און זיין ברודער זשאַק האָבן געטאן אַ סך אַרבעט אויף ראדיאאקטיוויטעט איידער פיער האט חתונה געהאט מיט מארי. זיי זענען געווען די ערשטע צו נוצן דעם טערמין 'ראַדיאָאַקטיוויטי' און זענען געווען פיאנערן אין זייַן שטודיע. פיער און זיין ברודער, זשאק קירי, האבן געבויט אַ ספּעציעלן ציילער צו מעסטן קליינע קוואנטיטען פון עלעקטריע, וואָס פיער און מארי האָבן געניצט אין זייער אנדערע אנטדעקונגען.
נאָך פיער׳ס טויט, האבן אַ גרופּע וויסנשאפטלער ביי דער ראַדיאָלאָגיע קאָנגרעס באַשלאָסן אים צו ערן דורך געבען א נאמען דעם איינס פון ראַדיאָאַקטיוויטעט אַ ״קירי״.
א ציינראָד איז א מעכאַנישער טייל מיט ציין וואס איינהעפֿטן זיך מיט ציין אויף אן אנעדערער טייל צו איבערפירן אדער באקומען קראפט און באוועגונג.
א סך געשמעלץ, באגיסנדיקע אייזנס, פודער-מעטאַלורגיע און פלאסטיק ווערן באנוצט אין ציינרעדער פאבריקאציע. אבער, שטאָל איז דער מערסט אפט באנוצטער מאטעריאל צוליב די הויכע שטאַרקייט קעגן וואָג-געניטיוון און זיין ווערט.
ר' בערל פרידמאן איז דער זון פון ר' ליפא פרידמאן דער לעגענדארער פירער פון סאטמאר דורכאויס די ערשטע יארן אין אמעריקע נאך חורבן אייראפע, און זיין מאמע איז די טאכטער פון קאשוי רב ר' שאול בראך ז"ל.
נישט לאנג צוריק איז ערשינען פון אים א ספר מיט'ן נאמען "יד שלום".
ער איז אויך א ברודער (דורך איין טאטען) פון ר' אברהם פרידמאן דער רעדאקטער פון די צייטונג.
ער פלעגט דינען אלס דער פרעזידענט פון דער סאטמארער קהילה לויט די ארוינים און ריכטער ראזענוואסער פון אפסטעיט ניו יארק. אבער דער אפעלאט קארט האט געלייגט א סטעי איבער זיין פרעזידענטשאפט און דערווייל קען ער גארנישט טאן דערמיט.
נאך זיין הסתלקות האט ר׳ יצחק ראזענבערג איבערגענומען זיין פאזציא
דער גרויסער (אָדער ערשטער) ייִדישער אויפֿשטאַנד (אין העברעאיש: מרד הגדול) איז געווען אַ מלחמה צווישן די יידן אין יהודה און די רוימער אין יאָר 66 ביז 70 אצ"ר. דער דאזיקער אויפֿשטאנד איז דער ערשטער פון דריי גרויסע אויפשטאנדן קעגן די רוימער ביי יידן.
די מלחמה האָט אָנגעהויבן אין יאר 66 צוליב וואקסנדיקע שפּאַנונגען. במשך פֿון דער מלחמה האָבן די רוימער חרוב געמאַכט אַ סך שטעט (גמלא, מצדה, ירושלים, אאַ"װ) און אין יאָר 70 דעם בית־המקדש.
ערשטנס האָט די רוימישע ארמיי פון סיריע אַטאַקירט די יידן מיט שוועריקײַט. קייסער ניראָ האט ארויסגעשיקט וועספאסיאנוס ארויס קיין גליל פון רוים צו העלפֿן. שוין אין 68 האט וועספאסיאנוס איינגענומען גאנצן גליל. יוסף בן מתתיהו האָט פּרטימדיק אפּגעמשלט די באַלעגערונגען פֿון טאַריכעאַ, יודפת און גמלא.
אין 69 איז וועספאסיאנוס געווארן דער קייסער פון רוים; זיין זון טיטוס האט ממשיך געווען צו אַטאַקירן די יידן. טיטוס האָט באלעגערט ירושלים זיבן חדשים. די רוימער האבן חרוב געמאכט ירושלים און דעם בית־המקדש אין 70 אצ"ר און האבן צעראבאווענט די מנורה, דעם שולחן, די כלים און געלט פון זיי.
פונדעסטוועגן, עטלעכע שטעט האבן די רוימער נישט איינגענומען ביז נאך חורבן ירושלים. מע איז למשל איינגענומען מאַכיירוס אין 72 אצ"ר און מצדה אין 73 אצ"ר.
היסטאָרישע קוואַלן.
ס'רוב װאָס מיר װייסן װעגן דער מלחמה האָט יוסף בן מתתיהו רעקאָרדירט אין זײַן ביכער. ער איז געווען אַ כהן וועלכער איז געוואָרן אַ יידישער גענעראַל אינעם גליל. דערנאָך האבן די רוימער אים געפֿאַנגען גענומען. יוסף האָט אָנגעהויבן צו העלפֿן די רוימער און איז געוואָרן פֿלאַוויוס יאָסעפֿוס (Flavius Josephus). וואוינענדיק אין רוים האט ער אנגעשריבן עטלעכע ביכער וועגן יידישער געשיכטע, יידישער רעליגיע און זיין לעבן.
רוימישער היסטאָריקער און חז"ל האָבן אויכעט געשריבן וועגן דער מלחמה.
זייער א סך ארכעאלאגישע ארטיפאקטן און מטבעות האָבן זיך געפֿונען שוין אין ארץ ישראל.
דער דערנאָכדעם פֿון אויפֿשטאַנד.
די צעשטערונג נאָך דער מלחמה איז געווען וואָגיק. די חורבן פון בית־המקדש און שטאַט יהודה איז געווען טראַגיש צו יידן ביז היינטיקע צייטן. יידן פֿאַסטן און קלאגן אלע יאָר תשעה באב, דעם טאג ווען מען האָט חרוב געמאַכט ביידע בתי מקדשים. די מלחמה איז געווען אַ פונדאמענטאלע תקופֿה אין יידישער געשיכטע.
תפילה און שילן זיינען געווארן מער וויכטיק נאכן חורבן, ווייל מען האט נישט געקענט נאך ברענגען קרבנות.
דער עקדיש אדער סקאָרפּיאָן איז א גיפטיקער אכטפיסיקער אַראַכניד. זיי האבן א לאנגער קערפער מיט א לאנגער וויידל מיט א שטאָך. א טיפישער דערוואקסענער עקדיש איז בערך 3 אינטש לאנג. דער לענגסטער עקדיש איז דער אפריקאנישער עקדיש, וואס קען ווערן 9 אינטש לאנג. עס זענען דא בערך 1,750 זגאלן עקדישן וועלטווייט.
די עוואלוציאנאלע היסטאריע פון די עקדישן האט אנגעהויבן אין דער סילור עפאכע, 430 מיליאן יאר צוריק. זיי האבן אדאפטירן זיך צו א סך סארטן אומגעגנטן, און געפינען זיך אין אלע קאנטינענטן אחוץ אנטארקטיקע. עס זענען דא 13 לעבעדיקע פאמיליעס. נאר 25 זגאלן האבן גיפט וואס קען הרגענען א מענטש.
אן עקדיש האט אכט פיס און צוויי צוואנגען (בערך ווי פון א לאבסטער). דער וויידל איז ענג און ווערט געבויט פון סעגמענטן. געוויינטלעך האט עס א בויגן איבער דער הינטערטייל, מיט א גיפטיקער שטאָך אויפן עק.
דער קערפער האט דריי טיילן. דער פאדערטייל איז דער קעפֿאַלאָטאָראַקס ("cephalothorax"), דער בויך הייסט דער מעזאָסאָמע ("mesosoma") און דער וויידל הייסט דער מעטאַסאָמע ("metasoma"). דער קערפער ווערט באהאלטן און באשיצט דורך א דרויסנדיקער סקעלעט.
מיידנהעד () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויס־מערבדיגער הויפטליניע פון לאנדאן פאדינגטאן וואס באדינט דאס שטעטל מיידנהעד, בארקשיר, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך TfL באן און דורך לאקאלע באדינונגען פון דער גרויס-מערבדיקער באן, און איז א קנופ פאר דער מארלא צווייג ליניע.
די גרויס-מערבדיקע באן האט געעפנט די סטאנציע דעם 1טן נאוועמבער 1871 אויף דער אריגינעלער ליניע וואס האט געעפנט ביז רעדינג אין 1840.
אין 2010 האט מען געשטעלט א סטאטוע פון סיר ניקאלאס ווינטאן אויף איינעם פון די פעראנען.
די איצטיקע צײַט־רעכענונג (ראָשי־תּיבֿות: אצ״ר) איז אַ צײַט־רעכענונג וואָס הייבט אן דעם 3761 () לבריאת־העולם. היינט ציילט מען יאָרן פֿון איצטיקער צײַט־רעכענונג באַניצנדיק דעם גרעגאָריאַנישן קאַלענדאַר.
דער קריסטלעכער מאָנאַך דיאָניסיוס דער ניכנע האָט געפֿונען אויס די איצטיקע צײַט־רעכענונג אין יאָר 525 אצ״ר (– לבריאת־העולם). ער האָט געמיינט, אַז ערשטן יאַנואַר, 524 יאָר פֿאַר זײַן צײַט איז געווען דער געבוירן־טאָג פֿון אותו האיש. ס'רובֿ היסטאריקער הײַנט האַלטן, אַז ישוע איז פֿאַקטיש געבוירן געוואָרן אַרום 4 פֿאר דער אצ״ר, אין משך פֿון הורדוס'נס רעגירונג.
טייל רעאקציעס פאסירן גיך, אבער אנדערע זענען פּאַמעלעך. עטלעכע פּאַסירן אין פאַרשידענע גיכן געווענדעט אויף טעמפּעראַטור אָדער אנדערע זאכן. צום בייַשפּיל, האָלץ טוט נישט רעאגירן מיט לופט ווען ער איז קאַלט, אָבער ווען ער איז גענוג הייס, הייבט ער אן ברענען. רעאקציעס וואס געבן ארויס ענערגיע ווערן גערופן עקסאָטערמיש. רעאקציעס וואס נעמען אריין ענערגיע ווערן גערופן ענדאטערמיש.
כעמישער רעאקציעס ציען אריין בלויז די עלעקטראָנען פון אַטאָמען. קערן-רעאקציעס זענען נישט כעמישע רעאקציעס; זיי ציען אריין די פּראָטאָנען און נייטראָנען פונעם אַטאָמקערן.
צפת איז א שטאט אין צפון ישראל. סוף 2003 האט צפת געהאט א באפעלקערונג פון 26,600. עיה"ק צפת איז איינע פון די פיר הייליגע שטעט ביי יידן; די אנדערע זענען ירושלים, חברון און טבריה (פון קבלה ווערט געברענגט אז די דאזיגע פיר הייליגע שטעט זענען אנטקעגן די פיר יסודות אויף וואס די וועלט באשטייט, "אש-פייער" אקעגן ירושלים אוואו מפלעגט מקריב זיין די קרבנות אויפן "פייער", "עפר-ערד" אנטקעגן חברון אוואו עס ליגן די ישיני עפר די אבות הקדושים, "מים-וואסער" אקעגן טבריה וואס שטייט ביים ברעג פונעם ים כנרת, און "רוח-ווינט" אקעגן צפת, צוליב וואס כמעט שטענדיג וועט דארט בלאזן א ווינטל, אפי' אין א גאר הייסע טאג, אזוי אויך טוט "רוח" באדייטן אויף די "גייסטליכקייט" און "העכערקייט" וואס הערשט אין דעם שטאט.
דער נאמען "צפת" טראגט עטליכע באדייטן: "צופה-קוקן" צוליב וואס צפת פארמאגט א הערליכע אויסקוק אויף די גאנצע גליל בערג, ווי אויך "צפי'" א לשון פון "האפן" צוליב די געגועין וואס אירע אמאליגע הייליגע איינוואוינער האבן פארמאגט צו ביאת המשיח.
צפת געפינט זיך אין דעם שטח פון שבט נפתלי. צפת ווערט פארעכנט אלס דער הויפטשטאט פונעם העכערן גליל ראיאן.
צפת איז באקאנט אלס דער הויפט וואוינארט פון די אידישע מקובלים, צוליב וואס אין איר האבן געוואוינט א ריזיגע צאל אידישע מקובלים ווי דער רמ"ק, דער אריה"ק, און נאך פילע.
אין תקל"ח איז אנגעקומען אין צפת די ערשטע גרופע פון 300 חסידים, וואס ווערט גערעכנט דער אנהייב פונעם "אלטן אשכנזישן יישוב" אין צפת. אין תקנ"ט, גלייך נאך ווען נאפאלעאן האט זיך צוריקגעצויגן פון ארץ ישראל, האבן די אראבער אומגעווארפן דאס יידישע פערטל אן אסאך פון די ארטיקע יידן האט מען געהרגעט. אין תק"ע זענען געקומען קיין צפת מתנגדים, תלמידים פונעם ווילנער גאון, אונטער דער פירערשאפט פון רבי ישראל שקלאווער. דאס האט פארשטארקט דעם יישוב אין צפת. איינער פון די אימיגראנטן, ר' ישראל ב"ק (וואס האט געצויגן 200 יידן פון בארדיטשוב) האט געגרינדעט דארט די ערשטע יידישע דרוקעריי אין ארץ ישראל.האר"י גאס אין צפת, אויפן נאמען פון דעם הייליגן אר"יאין יאר ה'תקצ"ז האט צפת איבערגעפילט א שרעקליכן ערדציטערניש וואס האט געהרגעט 2,000 מענטשן, און חרוב געמאכט די גאנצע שטאט, און אנגעברענגט אונגעהויערע שאדענעס, וואס קען זיך אנזען אין מערערע ערטער אין צפון.
אין יאר ה'תרפ"ט איז פארגעקומען א פאגראם ווי די אראבער האבן אומגעבראכט 19 אידן ל"ע.
היינט צוטאגס פארמאגט צפת א באפעלקערונג פון 33,000.
נאך א געסל אין די "ארטיסט פערטל" פון אלטשטאט
איינע פון די געסאלאך אין אלטשטאט צפת וואו די ארטיסטן פארקויפן זייערע מעלערייען און האנט געמאכטע שניצונגען
דער אור אלטער בית העלמין אין צפת.
א קליין טייל פונעם בית העלמין אין צפת
צפת פארמאגט א ריזיגע בית החיים וואס געפונט זיך צופיסנס פון דער אלטשטאט, וואו עס ליגן באגראבן דער תנא רבי פנחס בן יאיר, הושע בן בארי, דער בית יוסף, דער אריז"ל, דער רמ"ק, רבי שלמה אלקבץ, רבי לייב בעל יסורים, דער הייליגער אלשי"ך, דער בת עין און נאך פילע.
פּאַנאָראַמאַ צפת און בארג מירון
וועמבלי סטאדיום () איז א נעצווערק באן סטאנציע אין וועמבלי פארק, וועמבלי אין דער לאנדאנער בארא פון ברענט, אויף דער טשילטערן הויפט ליניע. זי איז די נענטסטע סטאנציע צו וועמבלי סטאדיום.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך טשילטערן באנען.
די סטאנציע האט געעפנט מיטן נאמען ״וועמבלי היל״ אום 1טן מערץ 1906. דער היינטיגער נאמען איז פונעם 11טן מיי 1987.
די באן קיין לאנדאן מארלעבאן קומט אן אין 10 מינוט.
סאדבורי און הארוי ראד () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אין הארוי ראד, סאדבורי, אין דער לאנדאנער בארא פון ברענט, אויף דער טשילטערן הויפט ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט אום 1טן מערץ 1906.
טשילטערן באנען פארזארגט א שטארק באגרעניצטע באן באדינונג אין דער סטאנציע.
מאנטיק-פרייטיק פארן 4 באנען אין די מארגן שפיץ-שעה׳ן קיין לאנדאן מארלעבאן, און 4 באנען אין די נאכמיטאג שפיץ שעה׳ן קיין, וואס איינע פון זיי פארט ווייטער קיין.
אן איינקויף וואגאן איז א סארט וואגאן וואס געשעפטן גרייטן פאר קאנסומענטן (בפרט סופערמארקן) צו פירן זייערע וואַרעס צו די ווערקויפסערטער ביים איינקויף. אין א סך פאלן קען דער קאנסומענט נוצן דעם וואגאן אויך צו פירן וואס ער האט געקויפט צו זיין פארמיטל, אבער א טייל וועגענער ווערן פלאנירט צו פארמיידן דעם אויסגאנג פון דאס געשעפט.
אין א סך פלעצער אין די פאראייניקטע שטאטן און דעם פאראייניגטן קעניגרייך ווערן קאנסומענטן דערלויבט צו לייגן די וועגענער אין באצייכנטע געגנטן אין דער אפלאגארט, און ארבעטער פון דעם געשעפט שטעלן זיי צוריק אינעם איינלאגערונג ארט. אבער, אין א סך פלעצער עס זענען דא מטבע/זשעטאן-אפערירטע שליסונג מעכאניזמען צו מוטיקן קאנסומענטן צו לייגן די וועגענער צוריק אין דער ריכטיקער לאקאציע נאכן באנוץ.
אויספארמירונג.
מערסט מאדערנע איינקויף וועגענער ווערן געבויט פון מעטאל (אדער א קאמבינאציע פון מעטאל און פלאסטיק) און ווערן אויסגעפורעמט צו איינהעפטן זיך אין א ריי. דאס מאכט עס מער גרינג צו קלייבן און באוועגן א סך מיט איין מאל און אויך אָפּשפּאָרט איינלאגערונג רוים. די וועגענער קענען קומען אין פארשידענע גרייסן, און די גרעסערע קענען טראגן א קינד. עס אויך זענען דא ספעציעלע וועגענער געבויט פאר צוויי קינדער, און עלעקטראמאבילן מיט קוישן פאר קאנסומענטן מיט דעפעקטיווקייטן.
אין די פאראייניקטע שטאטן ווערן 24,000 קינדער באשעדיקט יעדע יאר פון איינקויף וועגענער. א טייל געשעפטן אין די וועלט האבן וועגענער וואס קוקן ווי אן אויטא אדער ווען מיט א זיצארט פאר א קינד מיט א "דרייונג רעדל" און א מאל א "פייפער". די דאזיקע "אויטא וועגענער" קענען פארשפילן דעם קינד און באשיצן אים פון פאלנדיקע זאכן.
איינקויף וועגענער האבן געוויינטלעך פיר רעדער, אבער א ראד וואס ווערט אריינגעזעצט קען מאכן דעם וואגאן שווער צו באהאלטן. מערסט וועגענער אין די פאראייניקטע שטאטן האבן דרייענדיקע פראנט-רעדער און שטייענדיקע הינטער-רעדער, און אין אייראפע האבן זיי געוויינטלעך פיר דרייענדיקע רעדער.
הערש דוד נאָמבערג (1876, אמשינאוו –1927, אטוואצק) איז געווען אַ ײדיש־העברעאישער שריפֿטשטעלער, יידישיסט און פּובליציסט, דעפּוטאַט פֿון פּױלישן פּאַרלאַמענט (סײם, Sejm), גרינדער פֿון דער יידישער פֿאָלקיסטישער פּאַרטײ, אָנהענגער פֿון ײדיש אַלס נאַציאָנאַלע שפּראַך פֿון ײדישן פֿאָלק. ער האט דערשינען זײנע געזאַמלטע װערק.
נאָמבערג איז אַ באַוואוסטער יידישיסט. אין משך פֿון דער קאָנפֿערענץ פֿאָר דער ייִדישער שפּראַך האט נאָמבערג פֿירגעלעגן צו דעקלאַרירן יידיש ווי "אַ" יידישע שפראַך (נישט "די" יידישע שפראַך, נישט זשארגאן). די אונטערשטע שורה האט די קאָנפֿערענץ דאס אנָגענומען.
נאָמבערג איז געווען אַ פֿריינד מיט י.ל. פרץ.
וועקסילאָלאָגיע (ענגליש: "vexillology") איז די שטודיע פון דער היסטאָריע, סימבאָליזאַציע און באַנוץ פון פֿענער, אָדער יעדן סאָרט אינטערעס אין פֿענער אין אַלגעמיין. דאָס וואָרט איז אַ צונויפשטעל פון דאָס לאַטיין וואָרט "vexillum" ("וועקסילום", "פֿאָן") און דאָס אוראַלט גריכיש וואָרט "λογία" ("לאָגיע", "שטודיע").
איינער וואָס שטודירט פֿענער הייסט אַ וועקסילאָלאָג, איינער וואָס פורעמט אויס פֿענער הייסט א וועקסילאָגראַף און די קונסט פון פֿענער־פאָרמירונג הייסט וועקסילאָגראַפיע. איינער וואָס האָט ליב אָדער באַוואונדערט פֿענער הייסט א וועקסילאָפֿיל.
די שטודיע פון פֿענער (וועקסילאָלאָגיע) איז פאָרמולירט דורכן אַמעריקאַנער פֿאָרשער און פֿענער סטודענט וויטני סמיט אין 1961 מיט דער פּובליקאַציע פון "דעם פֿענער בולעטין". אַדורך זײַן לעבן האָט סמיט אָרגאַניזירט פאַרשידענע פֿענער אָרגאַניזאַציעס און פאַרזאַמלונגען ווי דער ערשטער אינטערנאַציאָנאַלער קאָנגרעס פון וועקסילאָלאָגיע, די צפון־אַמעריקאַנישע וועקסילאָלאָגישע אַסאָציאַציע און די אינטערנאַציאָנאַלע פעדעראַציע פון וועקסילאָלאָגישע אַסאָציאַציעס. סמיט, וואָס האָט אויסגעטראַכט דעם טערמין "וועקסילאָלאָגיע" אין 1957, האָט געשריבן: "כאָטש אַז פֿענער זענען גענוצט געווען זינט די פֿריסטע טעג פון דער מענטשליכער ציוויליזאַציע, די ערנסטע שטודיע פון דעם באַנוץ איז אַזוי נײַ אַז דער טערמין האָט נישט ערשינען אין שריפֿט ביז 1959". איידער יענע צײַט איז די שטודיע פון פֿענער פאַררעכנט געווען אַלס אַ טייל פון העראַלדיק.
אברהם ("אַבֿי") בערקאָוויץ (ענגליש: "Avrahm (“Avi”) Berkowitz"; געבוירן דעם 4טן נאוועמבער 1988) איז א יידיש־אמעריקאנער אַדוואָקאַט און פּאָליטישער עצה־געבער, וואס דינט היינט ווי וויצע־אַסיסטאַנט צום פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן און אדווייזער צום עלטערן אַדווייזער אינעם ווייסן הויז פון פּרעזידענט דאָנאַלד טראַמפּ. עס זעט אויס אז ער וועט איבערנעמען רובֿ פון דעם אויטאָריטעט אין דער אַדמיניסטראַציע פון דזשייסן גרינבלאט, וואס האט מודיע אַז ער וועט זיך באַלד אפזאגן זיין אמט.
בילדונג און אנהייב קאַריערע.
בערקאָוויץ איז אויפֿגעוואַקסן אין לאָרענס, אַ שטעטל אין לאָנג איילאַנד. ער האָט געלערנט אין דער לאקאלער יידישער שולע און אין פאר ראקאוויי ישיבה. דערנאָך האָט ער געלערנט אין דער קול תורה ישיבה אין ירושלים.
אין יאר 2009 האט ער זיך צוריקגעצויגן אין די פארייניקטע שטאטן און זיך איינגעשריבן צו גיין לערנען אין נר ישראל אין באלטימאָר. ענדלעך איז ער אריבער צו קווינס קאָלעדזש, וואו ער האט געמאכט זיין ערשטן דיפלאם. דערנאָך האט ער געלערנט אין דער געזעץ שולע אין האַרוואַרד אוניווערסיטעט.
נאָך זיין גראַדואירן פון הארווארד געזעצן שולע האט ער געארבעט פֿאַר טראַמפּ׳ס קאמפיין ביי די 2016 פּרעזידענט־וואַלן אין די פאראייניגטע שטאטן.
מיטל מזרח שלום פּלאַן.
אין 2019, האבן די עצה־געבערס אינעם ווייסן הויז, דזשערעד קושנער און דזשייסן גרינבלאט, געענדיקט שרייבן דעם שלום פּלאַן פֿאַרן מיטל מזרח (דאס „געשעפט פונעם יארהונדערט“). אין דעם ווייסן הויז מאַנשאַפֿט האבן זיי געהאלטן עס פאר אַ סוד, וואס בלויז פיר מענטשן האבן געהאט א צוטריט צו אים; איינער פון די פיר איז געווען אבי בערקאָוויץ. אין פעברואר 2019, האט בערקאָוויץ געפלויגן מיט קושנער צו זעקס לענדער (אָמאַן, באַכריין, קאַטאַר, די פא״ע, טערקיי און סאַודי אַראַביע) מיטן ציל צו פראמאווירן דעם פּראָגראַם.
דזשייסן דוב גרינבלאט (; געבוירן 1967) איז אַן אמעריקאנער אַדוואָקאַט. ער איז געווען דער עקזעקוטיוו וויצע־פּרעזידענט און הויפּט לעגאַלער באאמטער צו דאָנאַלד טראַמפּ און די טראַמפּ ארגאניזאציע, און זיין עצה־געבער וועגן ישראל. אין יאנואר 2017, איז ער באשטימט געווארן אלס אסיסטענט צום פרעזידענט און ספעציעלער פארשטייער פאר אינטערנאציאנאלע פארהאנדלונגען דורך פרעזידענט דאנאלד טראמפ.
גרינבלאַט איז דער זון פון אונגאַרישע אידישע פּליטים, און איז אויפֿגעוואַקסן אין פארעסט הילס, קווינס, ניו יאָרק סיטי. בעת דער צווייטער וועלט מלחמה, איז זיין פאָטער אַנטלאָפן פון טשעקע אין 1941 אלס קינד; זיין מוטער האָט זיך באהאלטן אין בודאפעסט מיט איר פאַמיליע בשעת דער נאצישער אָקופּאַציע, און איז אַנטלאָפן אין די פארייניקטע שטאטן נאָך דער אונגערישער רעוואלוציע אין 1956. ער איז געבוירן מיט דעם נאָמען טעאָדאָר, אָבער אין זיין בחורישע יארן האט ער געזעצלעך געענדערט זיין נאמען. ער איז דער ערשטער קוזינע, שני בשלישי, פון דעם אַנטי מלחמה אַקטיוויסט ראבערט גרינבלאַט.
גרינבלאַט האט געלערנט אין ישיבה דב רעוועל, דער מאַרשאַ שטערנער תלמודישער אַקאַדעמיע, דערנאָך אין ישיבה אוניווערסיטעט וואו ער האָט שטודירט ענגליש. אין 1992, האט גרינבלאט באקומען אַ JD דיפלאם פון דעם ניו יארק אוניווערסיטעט שולע פון געזעצן.
גרינבלאט איז אן ארטאדאקסישער איד, און וואוינט אין טינעק, ניו דזשערסי, מיט זיין פרוי און זעקס קינדער, וואס די עלטסטע דריי פון זיי זענען א דרילינג. זיין פרוי, ד״ר נעמי גרינבלאַט, איז א פסיכיאטערקע.
מיינקראַפֿט (ענגליש: "Minecraft") איז א זאמדקאסטן ווידעא שפיל וואס איז געשאפן געווארן דורכן שוועדישער שפיל אנטוויקלער מארקוס פערסאן און פובליצירט געווארן דורך מאָדזשאַנג אין 2011. דער שפיל דערלויבט שפילער צו בויען מיט א סך פארשידענע בלאקן אין א דריי-דימענסיעדיקע ווירטואלע וועלט וואס דאַרפט שעפערישקייט פונעם שפילער. אנדערע אקטיוויטעטן אינעם שפיל זענען פארשונג, צונויפקלייב, האנטווערק און קעמפן קעגן באשעפענישן. עס זענען דא פארשידענע שפילמאָדן וואס טוישן דעם אויפפיר פונעם שפיל, אזוי ווי דער איבערלעבנמאָד ("Survival") וואו דעם שפילער דאַרף קריגן רעסורסן צו בויען די וועלט און בלייבן געזונט, און דער קרעאַטיוומאָד ("Creative", "שעפעריש") וואו דעם שפילער האט קיין גרענעצן איבער די רעסורסן צו בויען דערמיט. די דזשאַוואַ אויסגאבע פונעם שפיל דערלויבט שפילער צו ענדערן דעם שפיל מיט מאָדן צו שאפן נייע שפיל מעכאניק, זאכן, טעקסטורן און נאך. אין סעפטעמבער 2014 האט מייקראסאפט אנאנסירט א באשעפטיקונג צו קויפן מאָדזשאַנג און דער "מיינקראפט" קאנצעסיע פאר $2.5 ביליאן, און די איינשאפונג האט זיך געענדעט נאך צוויי מאנאטן.
"מיינקראפט" האט באקומען קריטישע לויבן און געוואונען א סך פריזן, און איז דעקלארירט געווארן אלס איינער פון די מערסט ווירקזאמע און גרעסטע ווידעא שפילן אין היסטאריע. סאציאלע מעדיע, פאַראָדיעס, אדאפטאציעס, פראדוקטן און דער MineCon קאנגרעס האבן געהאבן גרויסע ראלעס אינעם פאפולאריזאציע פונעם שפיל. אויך איז ער באנוצט געווען אין דערציערישע אומגעגנטן, בפרט אין קאמפיוטעריי סיסטעמען ווייל מען קען בויען ווירטואלע קאמפיוטערס און הארטווארג געצייג אין "מיינקראפט". אינעם מיטל פון 2018 איז ער געשפילט געווארן דורך בערך 91 מיליאן אקטיווע שפילער א מאנאט. אויך איז ער דער מערסט פארקויפטער ווידעא שפיל פון אלע צייטן, מיט מער ווי 176 מיליאן קאפיעס איבער אלע פלאטפארמעס אין מיי 2019. עס אויך זענען דא פארשידענע ספין-אף שפילן ווי "מיינקראפט: סטארי מאד", "מיינקראפט ערד" און "מיינקראפט טורמעס".
צ' (צדיק) איז דער אכצנטער אות פון אלף בית.
"צ" איז א קאנסאנאנט, וואס מ'רעדט אויס [ts]‏.
"צ" איז איינער פון די מנצפ"ך אותיות וואס ווערן געשריבן אנדערש ביים סוף פון א ווארט—מען ניצט דארט דעם לאנגן "ץ".
אין גימטריא איז צ = 90, ץ = 900.
פארשטעלונג פון אות צ'.
דער אות צ' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פראנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.
אין יוניקאד, רעפרעזענטירט דער קאד 05E6 דעם אות צ', און 05E5 דעם אות ץ'.
right איז די פארשטעלונג פון צ' אין ברייל.
דער פעניקישער פא זעט אויס אזוי: פעניקישער צדיק
ס' (סמך, ארויסגערעדט ״סאַמעך״) איז דער פֿיפֿצנטער אות פון אלף בית.
"ס" איז א קאנסאנאנט, וואס מ'רעדט אויס [s].
אין גימטריא ס = 60.
פארשטעלונג פון אות ס'.
דער אות ס' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פראנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.
אין יוניקאד, רעפרעזענטירט דער קאד 05E1 דעם אות ס'.
איז די פארשטעלונג פון ס' אין ברייל.
דער פעניקישער סמך זעט אויס אזוי: פעניקישער סמך
ע' (עַין) איז דער זעכצנטער אות פון אלף בית.
אין יידיש איז "ע" א וואקאל, וואס מ'רעדט אויס [e].
אין גימטריא ע = 70.
פארשטעלונג פון אות ע'.
דער אות ע' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פראנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.
אין יוניקאד, רעפרעזענטירט דער קאד 05E2 דעם אות ע'.
איז די פארשטעלונג פון ע' אין ברייל.
דער פעניקישער עין זעט אויס אזוי: פעניקישער עין
נארטאמבערלאנד פארק סטאנציע () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף די לי וואלי ליניעס, א טייל פון דער וועסט אנגליא הויפט ליניע, אין טאטנהאם, צפון־מזרח לאנדאן, ענגלאנד. די סטאנציע געפינט זיך צווישן און, אין טראוולקארט זאנע 3.
די סטאנציע און אלע באנען וואס באדינען זי ווערן אפערירט דורך גרויס-אנגליא. אין 2017 האט מען צוגעלייגט א נייעם פעראן.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דעם 1טן אפריל 1842 מיטן נאמען מארש ליין.
מערידיאן וואטער באן סטאנציע () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף די לי וואלי ליניעס, א טייל פון דער וועסט אנגליא הויפט ליניע, אין עדמאנטאן, צפון לאנדאן, ענגלאנד. די סטאנציע געפינט זיך צווישן און, אין טראוולקארט זאנע 4.
די סטאנציע און אלע באנען וואס באדינען זי ווערן אפערירט דורך גרויס-אנגליא.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דעם 3טן יוני 2019, 580 מעטער דרום פון דער געוועזענער. אויגוסט 2019 האט מען געמאלדן אז מען וועט בויען א פערטן פעראן כדי צו דערמעגלעכן 8 באנען א שעה צו באדינען די סטאנציע אין די שפיץ שעה׳ן.
זייט דעם 9טן סעפטעמבער 2019 ווערט די סטאנציע באדינט דורך צווי באנען א שעה קיין אדורך, און. אין די שפיץ שעה׳ן ווערט די סטאנציע באדינט דורך נאך באנען קיין אדער פון און.
רבי אלעזר אבוחצירא (ד' אב תש"ח – כ"ז תמוז תשע"א), גערופן באבא אלעזר אביחצירא איז געווען א באוואוסטער רב, א זון פון רבי מאיר אביחצירא און מרת שמחה.
ער ליגט אין הר הזיתים.
רבי שלום מרדכי הכהן שוואַדראן (תרע״ב - כ״ב כסלו תשנ״ח) איז געווען א בארימטער ירושלים מגיד.
נוסח מצבה.
"הרב הגאון הצדיק מגדולי בעלי המוסר אשר הקדיש את חייו לקרב לב בנים לאבינו שבשמים ורבים השיב מעון הרבה פעלים לתורה וחסד והאיר את העולם בהוצאו לאור עולם תורתו של זקנו רשכבה"ג המהרש"ם זצוק"ל מבערז'אן רבי שלום מרדכי הכהן שבדרן זצוק"ל בהגה"צ רבי יצחק זצוק"ל אבד"ק העצמאר השיב נשמתו לבוראו ביום כ"ב כסלו תשנ"ח".
ישראל אהרן ״הארי״ פישל (י"ז תמוז ה'תרכ"ה ליטע, 1865 – י"ט טבת ה'תש"ח, 1948 ארצות הברית) איז געווען א יידישער ביזנעסמאן און פילאנטראפ, וואס האט געגרינדעט א סך מאסט פאבריקן.
ער איז געבוירן געווארן אין מערעטש.
מכון הארי פישל אויף זיין נאמען געפינט זיך אין רחוב דוד, נוה צבי קווארטל בוכארישן קווארטל, ירושלים.
הרב מרדכי שַרעַבי (תרע״ב - כ חשון, תשמ״ד) איז געווען א תימנישער מקובל, גרינדער און הויפּט פון דער נהר שלום ישיבה אין ירושלים.
ער איז געבוירן אין תימן. זיין טאטע איז נפטר געווארן ווען ער איז געווען א אינג קינד, און ער איז ערצויגן געווארן דורך זיין מאמע און זיידע.אין יאר תרצ"ב האט ער זיך געצויגן קיין ארץ ישראל, און זיך באזעצט אין ירושלים.
ער ליגט באערדיגט אויפ'ן הר המנוחות אין ירושלים.
דער אַלייע נעבן דעם הויז וואו דער רבי האָט געוואוינט
האוו באן סטאנציע () באדינט האוו אין דער גראפנשאפט מזרח סאסעקס, דרום ענגלאנד. די סטאנציע ווערט אפערירט דורך סאדערן, וואס פארזארגט כמעט אלע באדינונגען אין דער סטאנציע. עטלעכע באנען פון דער גרויס-מערבדיקער אייזנבאן און טעמזלינק שטעלן זיך אפ דא.
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 1טן אקטאבער 1865 מיטן נאמען קליפֿטאנוויל, דורך דער לאנדאן און ברייטאן אייזנבאן. די סטאנציע האט באקומען דעם היינטיקן נאמען האוו אין 1895.
מערבדיק.
טעמזלינק אפערירט 3 באנען א טאג קיין
גרויס-מערבדיקע אייזנבאן אפערירט 2 באנען א טאג קיין
רבי יהודה החסיד סג"ל (ה׳ת״ך–ה׳תס״א) איז געווען א דרשן און חסיד וואס האט אריבערגעברענגט א קבוצה יידן פון פוילן און דייטשלאנד וואס האבן זיך באזעצט אין ירושלים.
ער איז געבוירן געווארן אין דובנא, פוילן (היינט אוקראינע) אין די 1660ער יאָרן, עלף יאָר נאָך די פאגראמען פון ת״ח און ת״ט, אין וועלכע יידן זיינען אויסגעשאכן געווארן אין די שטעט פון היינטיקער אוקראינע. ער איז געווען א מגיד אין דער שטאָט שידלאָוו אין דער ליטע.
דרום קרוידן () איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון קרוידן, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדערן און טעמזלינק.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן סעפטעמבער 1865 דורך דער לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן.
הרב יעקב יוסף טווערסקי, איז דער רבי פון תולדות מרדכי אין לעיקוואוד, א צווייג פונעם מאנסי-וויזשניצער הויף.
רבי יעקב יוסף איז געבוירן געווארן אין מאנסי, ניו יארק, צו זיין פאטער רבי אברהם דוב טווערסקי, רב פון רחמיסטריווקא חסידים אין מאנסי, און צו זיין מוטער מרת ציפורה, עלטסטע טאכטער פון רבי מרדכי האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון מאנסי.
ער האט געהייראט מרת דבורה, טאכטער פון רבי חיים יצחק טווערסקי דער לאיעווער רבי פון בארא פארק.
עטליכע יאר פלעגט ער דינען אלס רב פון מאנסי וויזשניצער חסידים אין לעיקוואוד, דארט וואו ער האט זיך ערווארבן א נאמען, און געווארן זייער באליבט ביי די מיטגלידער פון דער קהילה.
נאך דער פטירה פון זיין זיידן דער וויזשניצער רבי, אין חודש אדר ה'תשע"ט, האט רבי יעקב יוסף אנגעהויבן צו פארברענגן אויך ימים טובים צוזאמען מיט זיין זיידנ'ס חסידים אין לייקוואוד.
י"ז אלול ה'תשע"ט, מיט דער אונטערשטיצונג פון זיין פעטער, רבי ישראל האגער, דער וויזשניצער רבי פון מאנסי און פון די מתפללים פון בית המדרש אין לייקוואוד, איז רבי יעקב יוסף באקרוינט געווארן אלץ רבי פון תולדות מרדכי אין לייקוואוד.
יעקב יוסף טווערסקי (לייקוואוד)
דער ראָשי־תּיבֿות שְׁלִיטָ״א באַטײַט געוויינטלעך „שֶׁיִּחְיֶה לֽאֹרֶךְ יָמִים טוֹבִים אָמֵן“ (ער זאָל לעבן אַ לאַנג גוט לעבן אָמן) צי „שֶׁיִּזְכֶּה לְחַיִּים יָפִים טוֹבִים וַאֲרֻכִּים“ (ער זאָל פֿאַרדינען אַ שיין גוט לאַנג לעבן). מע שרײַבט שליט״א געוויינטלעך נאָכן נאָמען פֿון אַ לעבעדיקן רבֿ אָפּצוגעבן אים כּבֿוד.
ס'איז דאָ אַ קאָמישער באַטײַט אויכעט: „שֶׁיִּפֹּל לַבּוֹר י׳ טְפָחִים אָמֵן“ (ער זאָל אַראָפּפֿאַלן אין גראָבן ארײַן צען טפֿחים אָמן).
ד"ר אברהם אהרן גינזבורג איז געווען א דאקטאר אין ירושלים (כ"ט אייר ה'תרנ"ו – ט"ו בשבט ה'תש"ב).
גינזבורג איז געבוירן געוואָרן אין ווארשע, פוילן, אין א ציוניסטישער רעליגיעזער היים צו זיין פאָטער מאיר גינזבורג. אין 1924 האָט ער גראַדואיִרט אין מעדיצין.
ער האט חתונה געהאט מיט אסתר, נעוו וואָהל, פון דער שטאָט פשעמישל, פוילן, האָט שטודירט שפראַכן און ליטעראַטור אין לעמבערג, און האָט אפילו אָנגעהויבן א דאָקטאָראט וועגן די דאָזיקע טעמעס. אין 1932, נאך דער חתונה האט דאס יונגע פּאָרפאלק זיך באזעצט אין ירושלים און אפילו געבראכט זייערע עלטערן צו ישראל.
דודו טאָפּאַז (20סטן סעפטעמבער 1946, כ"ד אלול תש"ו - 20סטן אויגוסט 2009, ל' אב ה'תשס"ט) איז געווען אַן פֿאַרווײַלער, אַקטיאָר, סצענארשרייבער, שרײַבער און ישׂראלדיקער ראַדיאָ און טעלעוויזיע מאן. דער געווינער פון די David Violin Award. באַוווסט דורך ישראל מידיאַ ווי "דער ערשטער אין פאַרווייַלונג", געהייסן נאָך זייַן טעלעוויזיע ווייַזן, און "מלך פון די רייטינג".
טאָפּאַז איז געבוירן אין חיפה ווי דוד גאָלדענבערג צו לילי און אליהו גאָלדענבערג.
זיין זון דניאל פונעם באַשטאַנד-קינסטלער מטי הלחמי.
אין 1990 האָט טאָפּאַז חתונה געהאט מיט דליה בר ששת (געשטארבן מערץ 2019), א פארקויפערין פון בת ים. דאָס פּאָרל האט געהאט א זון מיטן נאמען עומר.
אין 1997 האט ער חתונה געהאט מיט רוני חן, א לערער אין ענגליש. די פּאָר האט אַ זון געהייסן יונתן.
דער אידישער חינוך אין ניו יארק ווערט באדראעט דורך פארשידענע עלעמענטן.
אין כסלו תשע"ט האט דער ניו יארקער עדיוקעישן דעפארטמענט ארויסגעשטעלט פרישע פארשריפטן וועלכע שטעלט אוועק רעגולאציעס איבער לימודי חול פאר אלע פריוואטע שולעס אין ניו יארק, און דאס האט געשטעלט א פראבלעם פאר מוסדות התורה צו נאכקומען.
די נייע רעגולאציעס האבן פארלאנגט פיל מער שעות פון סעקולארע שטודיעס און פארלאנגט א מינימום פון 6 שעה א טאג ביז די 8טע קלאס, א זאך וואס לאזט נישט איבער קיין צייט פאר לימודי קודש, און געזאגט אז די עדיוקעישן דעפארטמענט וועט שיקן אינספעקטארס צו אונטערזוכן אויב די מוסדות קומען נאך די פארשריפטן. די פארשריפטן האבן פארלאנגט אז קינדער ביז די 4טע קלאס דארפן לערנען זיבן נושאים אין לימודי חול (ענגליש, מאטעמאטיקס, פיזיקס, טעכנאלאגיע, היסטאריע און ציווילע שטודיעס) און קינדער העכער די 5טע קלאס דארפן לערנען און אויסער דעם דארף מען אויך איינפירן ״ארט פראגראמען״ צו אויסלערנען די קינדער מאלן, זינגען, טאנצן א.ד.ג.
מוסדות קאמף פארן חינוך.
ראשי המוסדות און רבנים האבן אפגעהאלטן באראטונגען וויאזוי צו באהאנדלן די פארשריפטן. עסקנים פון ״פוירלס״ האבן געארבייט צו פארשטעלן פאר די עדויקעישן דעפארטמענט א פולע פראגראם פון די לימודים וואס תלמידי המוסדות באקומען אין ניו יארק, און צייגן אז די קינדער באקומען א גוטע און פולקאמע חינוך, און דארפן נישט אנקומען צו די ״טובות״ פון דרויסנדיגע פארזארגער.
מיטוואך ויגש, ד’ טבת תשע”ט איז געהערט געווארן א שארפע ארויסטריט פון א קאטוילישע ארגענעזאציע וועלכע פארטרעט בערך 500 הונדערט קאטוילישע שולעס לענגאויס ניו יארק סטעיט, אין וועלכע זיי האבן געזאגט אז זיי וועלן אין קיין פאל נישט אריינלאזן קיין אינספעקטארס פון דער סטעיט’ס ערציאונג דעפארטמענט אין זייערע שולעס. דאס האט געצייגט אז די ניייע אנטי-חינוך פארשריפטן זענען עפעס וואס אפילו אנדערע פריוואטע שולעס קענען זיך נישט צושטעלן.
טיילווייזע צוריקטרעט פון סטעיט.
טבת תשע”ט האט די ניו יארק סטעיט ערציאונגס דערפארטמענט טיילווייז צוריקגעצויגן פון דער פארלאנג אז מען זאל לערנען כאטש 7 שעה א טאג לימודי חול, אבער האבן נאך אלס פארלאנגט אז עס זאל זיין א מינימום פון 17 און א האלב שעה א וואך פאר אפער עלעמענטרי קלאסן (כיתות ה’ און ו’). אדמיניסטראטארן סיי פון מוסדות התורה און סיי פון נישט אידישע פריוואטע שולעס האבן זיך אויסגעדרוקט אז די זארג איז נישט איבער די רעגולאציס נאר איבער דער נייער פרעצעדענט אז די סטעיט רעגירונג זאל האבן א ווארט איבער לימודים פון פריוואטע שולעס א זאך וואס קען האבן ווייטגרייכנדע פאלגן, און דער האפענונג איז אז די רעגירונג זאל גענצליך איבערלאזן סיי וועלכע באשלוסן אנבאלאנג לימודים אין ישיבות אין די הענט פון די מנהלים וראשי ישיבה.
קאונסילליייט דרוקן אויס זארג איבער נייע פארשרפטן.
א גרופע פון 28 ניו יארק סיטי קאונסיל מיטגלידער האבן דאן געשיקט א בריוו צו די ניו יארק סטעיט עדזשוקעשאן דעפארטמענט אויסצדרוקן קעגנערשאפט פאר די נייע פארשריפטן פאר פריוואטע שולעס.
דער בריוו האט ארויסגעברענגט אז די נייע פארשריפטן גייען פיל ווייטער ווי בלויז לערנען די מינימאלע לימודי חול וואס פעלט זיך אויס, און האט אויסגעדרוקט זארג אז דער סטעיט טוט דערמיט צופיל אריינרעדן אין פריוואטע שולעס וואס זיי זאלן יא אדער נישט לערנען.
די קאונסיל מיטגלידער האבן אויך ארויסגעברענגט אז די פארשריפטן זענען געשריבן געווארן אן זיך אדורכרעדן מיט אנדערע צו הערן וואס זיי האבן צו זאגן.
ניו יארקער ישיבות קלאגן אן קאמישאנער איבער דיסקרימינאציע.
סוף שבט האט דער פאראיין פון פריוואטע שולעס אין ניו יארק האט אריינגעגעבן א קלאגע קעגן די נייע רעגולאציעס אין נאמען פון אירע 196 שולעס אין ניו יארק.
אגודת ישראל, תורה ומסורה, און נאך עטליכע ארגאניזאציעס און ישיבות האבן אויך אריינגעגעבן א פאראייניגטע אנקלאגע אין א געריכט אין אלבאני קעגן די ערציאונגס קאמישאנער פון ניו יארק מאריעלען עליע אין וועלכע זיי זאגן אז זי דיסקרימינירט קעגן ישיבות און פארלעצט די ציווילע רעכטן פון עלטערן מיט אירע פארשריפטן און רעגולאציעס וואס זי האט ארויפגעלייגט אויף די ישיבות איבער וויפיל אלגעמיינע לימודים מען מוז לערנען.
די ישיבות וועלכע האבן זיך אנגעשלאסן אינעם קלאגע זענען מתיבתא רבי חיים בערלין, ישיבה תורה ועבודה, מתיבתא תפארת ירושלים, ישיבת רבי יעקב יוסף און ישיבת חתן סופר, און זיי ווייזן אן אז זיי געבן א גוטע ערציאונג און די תלמידים זענען באהאווענט גענוג מיט לימודי חול וואס פעלט זיך אויס, און די פארשריפטן פון די קאמישאנער זוכט צו ארויפצווינגען שעות וועלכע זענען אוממעגליך פאר א ישיבה מיט לימודי קודש.
דער קלאגע זאגט אויך אז די סטעיט טוט פארלעצן די קאנסטיטוציאנאלע רעכטן פון עלטערן צו באשליסן וואספארא סארט חינוך זיי ווילן פאר זייערע קינדער.
זי האט פונדאסניי אריינגעגעבן אירע אנטי-חינוך גיידליינס פאר'ן דערמאנטן באורד.
דעם זעכציג-טאג פעריאד ווען מען קען פועל'ן און זיך איינבעטן ביים באורד, אז זיי זאלן רחמנות האבן און אפראטעווען דעם חינוך הטהור אין ניו יארק.
סטעיט עדיוקעישאן קאמישאנער רעזיגנירט.
מאנטאג בלק, י”ב תמוז תשע”ט האט די ניו יארק סטעיט עדיוקעישאן קאמישאנער מעריעלען עליא געמאלדן אז זי וועט רעזיגנירן פון איר אמט, א מעלדונג וואס האט געכאפט יעדן אין סורפרייז, אריינגערעכנט די "באורד אוו רעגענטס" וועלכע האבן איבערזיכט אויפ'ן עדיוקעישאן דעפארטמענט. עליא'ס רעזיגנאציע איז געקומען נישט לאנג נאכדעם וואס זי האט פונדאסניי אריינגעגעבן אירע אנטי-חינוך גיידליינס פאר'ן דערמאנטן באורד.
חתימות איבער חינוך רעגולאציעס.
סוף זומער תשע"ט האבן עסקנים געברענגט חתימות פון איבער 135 טויזנט עלטערן וועלכע האבן קינדער אין פריוואטע שולעס איבער ניו יארק אין וועלכע זיי דרוקן אויס קעגנערשאפט צו די פרישע רעגולאציעס פון דעם שטאַט׳ס בילדונג קאמישאנער וועלכע פארלאנגען ׳עקוויוועלענסי׳ — דאס הייסט אז מוסדות התורה זאלן צושטעלן די זעלבע מאס סעקולארע לימודים ווי די אלגעמיינע מוסדות. די רוב איז געקומען פון עלטערן פון מוסדות התורה, אבער אויך טויזנטער עלטערן פון פריוואטע שולעס פון אנדערע רעליגיעס להבדיל האבן זיך צוגעשטעלט צום קאמפיין.
א זעקסעק איז א פילעק מיט זעקס ריפן. אין אן איינפאכן זעקסעק באטרעפן די זעקס אינעווייניגע ווינקלען פון א זעקסעק 720º.
קאנסטרוקציע פון א רעגלמעסיקן זעקסעק
מען קען מאלן א רעגלמעסיקן זעקסעק מיט א ווירע לויט דער אנימאציע צו לינקס.
וואסער פארנעמט ניינציג פראצענט פונעם מענטשנ'ס קערפער. עס איז דער סאמע קריטישסטער וויכטיגסטער באשטאנדטייל וואס דער קערפער מוז דאס האבן.
עס איז א כעמישע קאמבינאציע פון הידראגען (וואסערשטאף) מיט איין אטאם פון אקסיגען. זיין כעמישע סימבאל איז H2O. דאס באדייט 2 אטאמען פון הידראגען און איין אטאם פון אקסיגען.
ריין טרינקוואסער איז נייטיג פאר מענטשן און אלע לעבעדיקע באשעפענישן. במשך די לעצטיגע צענדליקער יארן איז זיכער טרינקוואסער געווארן מער צו באקומען אין כמעט אלע לענדער פון דער וועלט.
וואסער שפילט א חשובע ראלע אין דער וועלט עקאנאמיע און ווערט געניצט אין אסאך אינדוסטריעס. בערך 70% פון פרישוואסער ווערט געברויכט אין לאנדווירטשאפט.
ווען מען וויל רייניגען וואסער, לייגט מען צו א כעמיקאל וואס הייסט "אזאן", דאס באשטייט פון 3 אטאמען פון אקסיגען, דעמאלטס ווערט דאס וואסער פאר א קורצע צייט H2O4, און עס ווערט געצנליך אויסגערייניגט, דערנאך וועפט אויס דער אזאן כעמיקאל, און דאס וואסער ווערט צוריק איר געהעריגע באשטאנדטייל פון H2O, אבער גענצליך ריין.
אזערעס, אקעאנען, ימען און טייכן אנטהאלטן וואסער. פרעציפיטאציע איז וואסער וואס פאלט אראפ פון וואלקנס אינעם הימל; סיי ווי רעגן (פֿליסיק) סיי פֿארפֿרוירן ווען גוט קאלט.
אויף דער ערד פלאנעט, ווען וואסער איז נידריקער פון 0 גראד צעלזיוס ווערט זי אייז, און ווען די וואסער איז העכער פון 100 גראד צעלזיוס ווערט זי פארע.
אויף דער ערד טוט וואסער זיך ארומדרייען כסדר אינעם וואסער-ציקל. וואסער איז נייטיק פאר לעבן.
לודװיג בערנע (דייטשיש: Karl Ludwig Börne) (1785 אין פֿראנקפֿורט - 1837 אין פּאַריז) איז געווען אַ שריפֿטשטעלער און דענקער און פֿרייהײטס־קעמפֿער אין דײטשלאנד. ער האָט געשטאַמט פֿון ײדן, געהײסן אַלס ײד „לײב ברוך”.
ער האָט געמוזט אַנטלױפֿן פֿון דײטשלאַנד קיין פאריז. צוזאַמען מיט הײנע געשאַפֿן דעם דײטשן פֿעליעטאָן.
אין זײנע שריפֿטן און צײטונגס־אַרטיקלען האָט ער געפֿירט אַ שטאַרק קאַמף קעגן רעאַקציע און אַנטיסעמיטיזם. באַקאַנט זענען זײנע „בריװ פֿון פּאַריז” און אַנדערע װערק, װעלכע זענען ערשינען אין דער זאַמלונג „נאכגעלאסענע שריפֿטן” הײנע האָט פֿאַרעפֿנטלעכט קעגן אים די פּאָלעמיק „בריװ איבער בערנע.”
דער פֿאָטאָן איז אַ טיפּ עלעמענטאַרישן טיילכל. ער איז דער קוואַנטום פון דעם עלעקטראמאגנעטישן פעלד אַריינגערעכנט עלעקטראָמאַגנעטישע שטראלונג אַזאַ ווי ליכט און ראַדיאָ כוואליעס, און דער קראַפט טרעגער פֿאַר דער עלעקטראמאגנעטישער קראַפט. די אומענדערבארע מאַסע פון דעם פאָטאָן איז נול; ער באוועגט זיך שטענדיק מיט דער גיך פון ליכט אין א וואַקוום.
ווי אַלע עלעמענטאַרע טיילעכלעך, זענען פאָטאָנען דערווייל בעסט דערקלערט דורך קוואַנטן־מעכאַניק און שטעלן אויס כוואַליע-טיילכל צווייאיקייט, מיט אייגנשאפטן פון סיי כוואליעס און סיי טיילכלעך.
עדגאַר רײַס באַראָז (ענגליש: "Edgar Rice Burroughs"; 1טן סעפטעמבער 1875 - 19טן מערץ 1950) איז געווען אן אמעריקאנער מיליטערישער קארעספאנדענט און שרייבער וואס איז בפרט באקאנט געווען אלס דער שרייבער פון די ביכער סעריעס "טאַרזאַן", "באַרסום" און נאך.
עדגאר רייס באראז איז געבוירן געווארן אין 1875 אין א רייכער משפחה אין שיקאגא. ער האט געלערנט ביי א מיליטערישער אקאדעמיע, און דערנאך האט ער זיך געוואנדן צו פארשידענע ארבעטן, איינשליסלעך אלס א שאכטיאר און א קובוי. ער איז געווארן א שרייבער אין 1912 און האט געשריבן פיקטיווע וויסנשאפט ביכער, אבער וועט אפ שטענדיק ווערן באמערקט אלס דער שאפער פון טאַרזאַן. אין דער צווייטער וועלט-מלחמה האט ער געדינט אלס א מיליטערישער קארעספאנדענט.
נאך דער מלחמה האט באראז זיך איבערגעקליבן צוריק קיין ענסינא, לאס אנדזשעלעס, וואו ער איז געשטארבן פון א הארץ אטאקע דעם 19טן מערץ 1950 נאך א סך געזונטהייט פראבלעמען. ער איז נקבר געווארן אין טאַרזאַנע, קאליפארניע.
ביי זיין טויט איז ער געטראכט געווען אלס דער שרייבער מיט די העכסטע הכנסות פון פילמען, ווייל ער האט באקומען העכער $2 מיליאן פון 27 פילמען באזירט אויף "טאַרזאַן".
שאפונגען אין פילמען.
פילם אדאפטאציעס פון די "טאַרזאַן" ביכער ווערן פראדוצירט זינט 1918. איבער די יארן איז טאַרזאַן געשפילט געווארן דורך א סך אקטיארן, און דער מערסט בארימטער איז דזשאני ווייסמילער וואס האט ערשט געשפילט אים אין 1932. א געגנט אין לאס אנדזשעלעס איז געהייסן טאַרזאַנע נאך דער סעריע.
אין 2012 איז דער פילם "דזשאָן קאַרטער" באפרייט געווען, באזירט אויף די ביכער פון באראז וועגן מאדים.
מרכז הרב איז א ישיבה אין קרית משה, ירושלים. זי איז געווען די ערשטע רעליגיעזע ציוניסטישע ישיבה גדולה אין ארץ ישראל, געגרינדעט אין יאר ה'תרפ"ד דורך הרב אברהם יצחק הכהן קוק, ערשטער אשכנזישן הויפט רב פון ארץ ישראל, אין 1924. דער היינטיקער ראש ישיבה איז הרב יעקב אלעזר כהנא שפירא, זון פון דעם פריערדיקן ראש ישיבה הרב אברהם אלקנה כהנא שפירא.
אסאך פון די גרינדער פון די קומעדיקע דור ציוניסטישע ישיבות האבן געלערנט אין דער מרכז הרב ישיבה אדער זענען געווען תלמידים פון רבנים וואס האבן דארט געלערנט, און עס ווערט פאררעכנט פאר אסאך די "מוטער פון די ציוניסטישע ישיבות."
הרב קוק האט אויפגעשטעלט א ישיבה נאך פאר דער ערשטער וועלט מלחמה, אין יפו וואו ער האט געדינט אלס רב, כדי נישט אריינצולאזן קאנפליקטן מיטן אלטן ישוב. פאר דעם צוועק האָט ער זיך געוואָנדן צו די פירער פון "המזרחי" און אפילו פארעפנטלעכט גאַנצע אין דער פּרעסע. די ישיבה איז געגרינדעט געוואָרן אין 1909. זי האָט געציילט בלויז צען סטודענטן און עטלעכע יאָר שפּעטער צעלאָזן.
די ראשי ישיבה אין משך פון די יארן זענען געווען הרב קוק, הרב יעקב משה חרל"פ, הרב צבי יהודה קוק, הרב אברהם אלקנה שפירא און הרב יעקב שפירא.
תלמידי חכמים אין דעם בית מדרש פון באגדאד
מדרש בית זילכה איז געווען א צענטראלער בית מדרש אין באגדאד, איראק, דאס מערסט בארימטער אין די מזרח שטאטן פון מיטן 19טן ביזן 20סטן יארהונדערט, פון וועלכן זענען ארויסגעקומען די גרויסע באגדאדישע רבנים פון די לעצטע דורות. הרב עבדאללה סומך האט געגרינדעט דעם בית מדרש.
עלמאָ (ענגליש: "Elmo") איז א פיקטיווער כאראקטער פון די טעלעוויזיע סעריע "סעזאם גאס". ער איז א רויטער מאנסטער מיט זיין אייגענער טייל אינעם פראגראם וואס הייסט "עלמא'ס וועלט". ער איז 3.5 יאר אלט און איז באקאנט פאר זיין לאַך. זיין בעסטע חברטע איז אן אָראַנזשע מאנסטער מיטן נאמען זאָע ("Zoë").
עלמא איז ערשטנס געווען נאָר א רויטער מאַפּעט גענוצט אלס א מינאָרע כאראקטער. ער האט נישט געהאט קיין נאמען און איז א מאל גערופן "בייבי מאנסטער". קעווין קלאַש האט אבער באקומען דער מאַפּעט אין די ערשטע 1980ער און האט געגעבן אים א נייע פֿאַלסעט שטימע. דער מאַפּעט איז געווארן גאר פאפולער און האט באקומען דער נאמען עלמא. עלמא רעדט שטענדיק אינעם דריטער פערזאן. צום ביישפיל זאגט ער "עלמא וויל דאס" אנשטאט "איך וויל דאס". עלמא האט א גאלדפיש מיטן נאמען דאָראָטי, שפילט א צאצקע פיאנע און פֿארט אויף א דרייראָד.
אין 1996 איז פארקויפט געווען אן עלמא ליאלקע מיטן נאמען "קיצלען מיר עלמא", וואס איז שנעל געווארן איינער פון די מערסט פאפולערע "סעזאם גאס" שפילכלעך.
בערט און ערני (ענגליש: "Bert and Ernie") זענען צוויי מאַפּעטס וואס באווייזן זיך אין פארשידענע סקעטשן אין די אמעריקאנישע טעלעוויזיע סעריע "סעזאם גאס". זיי זענען ערשט אפערירט געווען דורך פרענק אָז און דזשים הענסאן און ווערן איצט אפערירט דורך עריק דזשייקאבסאן און פיטער לינץ.
בערט און ערני זענען געבויט געווארן דורך דאָן סאַהלין לויט א פשוטע סקעטש פון דזשים הענסאן, דער שאפער פון די מאפעטס. ערשט האט הענסאן אפערירט בערט און אָז האט אפערירט ערני, אבער נאך איין אויסחזר טאג האבן זיי געשפילן די פארקערטע כאראקטערן. דעם אריגינעלעם געדאנק איז געווען צו באווייזן אז כאטש צוויי מענטשן קענען ווערן גאר אנדערש, זיי קענען נאך ווערן גוטע פריינט.
לויט דעם שרייבער דזשאן סטאָן, די באציונגען צווישן בערט און ערני איז געווען באזירט אויף די אמתע באציונגען צווישן הענסאן און אָז. זייערע נעמען זענען אפשר געווארן גענומען פון צוויי מינארע כאראקטערן אין פרענק קאַפראַ'ס פילם "די זענען וואונדערלעכע לעבן".
אין א נארמאלער סקעטש מיט בערט און ערני קלערט ערני א נארישער געדאנק, און בערט פרובירט צו פארמיידן עס, וואס געוויינטלעך אויפרייצט אים און מאכט ערני צעחושט. צום ביישפיל, אויב ערני וויל טאן עפעס הויך ווען בערט טוט עפעס רואיק ווי לייענען א בוך אדער צייטונג, בערט קנעלט אים ווי צו ווערן רואיק; אבער, ערני ליארעמט יעדנפאלס וואס מאכט בערט משוגע ווערן אדער פארלאזן דעם קאמער.
בערט.
בערט איז ערשט אפערירט געווען דורך פרענק אָז. זינט 2001 האט דער מאַפּעטיר עריק דזשייקאבסאן אפערירט בערט נאך וואס אָז האט אַרויסגעטראָטן פון רוב זיין מאַפּעט ווערק (אבער, אָז האט נאך געשפילט דער כאראקטער א טייל מאל ביז 2006). בערט איז א "האנט-דראָט מאַפּעט", דאס הייסט אז ווען די רעכט האנט פונעם אפעראטאר איז אין בערט'ס קאפ צו קאנטראלירן זיין מויל, די לינקע האנט פונעם אפעראטאר נוצט דראָטן פאר די ארעמס פון די ליאלקע. בערט האט איין ברייטע אויגברעם, ד"ה אן איינברעם.
ערני.
ערני איז ערשט אפערירט געווען דורך דזשים הענסאן. צווישן 1993 און 2014 האט דער מאַפּעטיר סטיוו וויטמיר גענומען די ראלע פון ערני (נאך וואס הענסאן איז נפטר געווארן אין 1990). אין 2014 האט בילי באַרקערסט געשפילט ערני; היינט ווערט ער געשפילט דורך פיטער לינץ.
ערני איז א האנט ליאלקע, דאס הייסט אז ווען דער אפעראטאר נוצט זיין רעכט האנט אינעם קאפ פון די ליאלקע, ער נעמט זיין לינקע האנט אריין אין א T-געפורעמטער ארבל מיט א הענטשקע וואס קוקט ווי די פעלץ פון די ליאלקע, און "מאכט זיך" די לינקע האנט. געוויינטלעך ווערט א צווייטער אפעראטאר באנוצט פאר די רעכטע האנט.
די קאַיִר גניזה איז אַ זאַמלונג פֿון בערך 300,000 כּתבֿי־ידות פֿון דער בן־עזרא שול אין פֿוסטאַט לעבן מאָדערנעם קאַיִר. ייִדן האָבן פֿאַרנומען פֿרומע און וועלטלעכע טעקסטן אין דער גניזה אַן ערך צווישן יאר 870 לויט דער איצטיקער צײַט־רעכענונג און דעם 19טן יאָרהונדערט.
עטלעכע אייראָפּעער זענען געפֿאָרן אין דער שול און האבן באַמערקט די אַלטע כּתבֿי־ידות אָבער נישט דעם באַטרעף. די וויכטיקייט פֿון דער קאַיִר גניזה האָט דער ייִדישער היסטאָריקער זלמן שעכטער איינגעזען. ער איז געפֿאָרן אין מצרים און האָט די בלעטער צוריקגעטראָגן. הײַנט זענען די דאָקומענטן אין כּלערלײ אוניווערסיטעטן (איבערהויפּט אין קעמברידזש).
אינהאַלטן פֿון גניזה.
מען קען כּמעט נישט מגזם זײַן די וויכטיקייט פֿון דער קאַיִר גניזה צו ייִדישער געשיכטע. אַנטיקע פּיוטים און תּפֿילות האָבן זיך געפֿונען אין דער גניזה. די סאַמע עלטסטע כּתבֿי־יד פֿון תּלמוד במציאות זענען געווען אין דער גניזה.
מע האָט געפֿונען פֿאַרלוירנע ביכער, ארײַנרעכענענדיק פֿראַגמענטן פֿון ספֿר בן סירא, דער דמשק דאָקומענט (אויכעט געפֿינט זיך אין קומראַן) און בריוו צווישן ייִדן און די כּוזרים (זע חסדאי אבן שפרוטס דער כּוזרי). אויף זייער אַ סך בלעטער האָט מען אָנגעשריבן וועגן געשעפֿט. כּתבֿי־יד געשריבן דורך רמב"ם ווערט אַנטדעקט געוואָרן.
דער גרויסער דיקטאטאר (ענגליש: "The Great Dictator") איז אן אמעריקאנישע פאליטישע סאטירע, קאמעדיע-דראמא פילם פון 1940 וואס איז געשריבן, רעזשיסירט, פראדוצירט און קאמפאזירט געווארן דורכן בריטישן קאמיקער טשארלי טשאפלין, וואס האט אויך געשפילט אינעם פילם. ווייל טשאפלין איז געווען דער איינציקער האליוואד פילם מאכער וואס האט נאך פראדוצירט שטומע פילמען שוין לאנג נאכן אנהייב פון דער עפאכע פון קלאנג-פילמען איז דאס געווען זיין ערשטער אמתער קלאנג פילם.
טשאפלינ'ס פילם איז געווען א פראטעסט קעגן אדאלף היטלער, בעניטא מוסאליני, פאשיזם, אנטיסעמיטיזם און נאציזם. ווען דער פילם איז ערשט ארויס, די פאראייניקטע שטאטן האבן נאך נישט אנטייל גענומען אין קריג קעגן נאצי דייטשלאנד. טשאפלין שפילט די ביידע הויפט-ראלעס: אן אוממענטשלעכער פאשיסטישער דיקטאטאר און א גערודפטער יידישער שערער.
"דער גרויסער דיקטאטאר" איז געווען פאפולער צווישן די מאסן און איז געווארן טשאפלינ'ס מערסט געראטענער פילם אין הכנסות. מאדערנע קריטיקער האבן אויך געלויבט אים אלס א העכסטוויכטיקער פילם אין היסטאריע און א וויכטיקע שאפונג פון סאטירע. אין 1997 איז ער דערוויילט געווארן דורך דער קאנגרעס ביבליאטעק פאר קאנסערוואציע אינעם נאציאנאלן פילם רעגיסטער אלס א פילם מיט א "קולטורעלער, היסטארישער אדער עסטעטישער וויכטיקייט". "דער גרויסער דיקטאטאר" איז נאמינירט געווען פאר פינף אקאדעמיע פריזן - בעסטע פראדוקציע, בעסטער אקטיאר, בעסטע שרייבונג (אריגינאלע סצענאר-שרייבונג), בעסטער צווייטיקער אקטיאר (פאר דזשעק אקי) און בעסטע אריגינעלע מוזיק.
אין זיין אויטאביאגראפיע פון 1964 האט טשאפלין געשריבן, אז ער וואלט נישט געהאט געמאכט דעם פילם ווען ער וואלט געוואוסט פון די אמתע גרוילן פון די נאצישע קאנצענטראציע לאגערן אין דער צייט.
דוד לוי (געבוירן דעם י"ז טבת ה'תרח"ץ, 21סטן דעצעמבער 1937) איז א ישראלישער פאליטיקער און פובליקער פיגור. ער האט געדינט יארן לאנג ווי א כנסת מיטגליד און אלס מיניסטער אין די מדינת ישראל רעגירונגען. ער איז געווארן באלוינט מיטן ישראל פריז פֿאַר אַ לעבן פּראיעקט פֿאַר 2018.
ביאגרפיע.
דוד לוי איז געבוירן געווארן אין ראבאט, מאראקא, צו זיינע עלטערן רבי משה הלוי, אַ געבוירענער פון קאַסאַבלאַנקאַ, און סימי לוי.
לוי אוין זיין ווייב ראשל-רחל זיי האָבן 12 קינדער. זיין זון, זשאקי לוי האָט געדינט אַלס בירגערמייסטער פון בית שאן. זיין זון אשכול האט א נאָמען נאָכן פרעמיער מיניסטער לוי אשכול. זיין טאָכטער, ארלי לוי-אבעקאסיס, איז געווען אַ מיטגליד אינעם כנסת, און איז דערנאָך געלאפן פאר דעם כנסת ביי די 21סטע כנסת וואלן, אָבער איר פארטיי האָט נישט דערגרייכט דעם וואל-בלאָק.
שמע האל ענני בהתפילה איז אַן אלטע פּאָעמע פארפאסט דורך תימן דורך רבי שלמה חרזי מיטן נאמען רבי "שלמה אבן סעיד".
דער מחבר האָט פֿײַנט זײַן נאָמען אין דעם ליד, אין איניציאלן אין געאמעטריע און עט על און אין 2 ערשטע אותיות פון דעם ערשטן ווארט אין דעם ליד "שמ" פון גאט, און 2 לעצטע א לעצט וואָרט אין די ליד איז "לה". א. אין אַקראָסטיק ד די הייזער שלמה. ב. אין די שפּיץ פון די ליד, שלום האַ ג. האַני, אַקראַנאַמי אין געמאַטריא שלמה. ד. אין די ערשטע 2 אותיות פון "שם", "שם", און די לעצטע אותיות פון איר זענען "איר". - "צוזאַמען," זי געזאגט.
רמי לוי שיווק השקמה מחנה יהודה קווארטל
רחמים ״ראַמי״ (עבוד)-לוי (געבוירן דעם 16טן דעצעמבער 1955, א' בטבת ה'תשט"ז) איז א ישראלישער ביזנעסמאן, וואס פארמאגט די סופּערמאַרק קייט "ראַמי לוי סימקאָרע מאַרקעטינג" העבאריש רמי לוי שיווק השיקמה און אויף דער ווירטועל רירעוודיק נעץ ראמי לוי קאָמוניקאַציע. ער האָט געדינט פון 2003-2018 ווי אַ מיטגליד פון דער שטאָטראַט פון דער פראקציע "ירושלים וועט זיין געראָטן" אונטער ניר בארקאט.
ראַמי לעווי איז אַ גוטער ייִד מיט אַ רחמנותדיק האַרץ און אַ גרויסער בעל צדקה.
געבוירן ירושלים צו זיינע עלטערן מרדכי און יפה.
רמי לוי וואוינט אין ירושלים, איז באהעפט מיט עדינה און דינט אלס טרעזשערער פון דער גרופע און א פאטער פון פיר קינדער. זײנע קינדער האבן תשובה געטאן. זיין עלטסטע טאכטער ​​איז יפית לוי-אטיאס, א ביזנעס פרוי, באַזיצער פון דער יאפיז פאַשיאָן קייט, אַ סאַבסידיערי פון סיקאַמאָר מאַרקעטינג.
אַ ביליאָן (אָדער מיליאַרד) איז מסתּמא דער נומער 1,000,000,000 הײַנט. אַ ביליאָן פֿלעגט באַטײַטן
formula_1 (bi-million). אפֿילו הײַנט באַטײַט דער וואָרט מיליאַרד formula_1 און ביליאָן באַטײַט formula_1 אין עטלעכע לשונות. דעריבער, רופֿט זיך formula_1 אַ „קירצלעכע פֿאָרעם” צומאָל.
אַ ביליאָן איז גלײַך מיט אַ טויזנט מיליאָן (formula_1).
וויסנשאַפֿטלערס שרײַבן געווינטלעך אַ ביליאָן ווי formula_1 אָדער formula_1. למשל,
אַ ביליאָן הערץ קען מען שרײַבן ווי formula_1 אָדער formula_1.
אריינגאנג צום חצר פון דער שול אין יואל גאס, ירושלים
די מוסיאָף שול אויפן נאמען פון רב שְׁלֹמֹה מָאסַיעוו און אֶסְתֵּר מָאסַיעוו איז איינע פון ​​די בארימטע שולן אין ירושלים. די שול, געבויט אין יאָר תרנ״ד, געפינט זיך אין דעם בוכארישן קווארטל. מען קען דארט טרעפן א מנין צו דאווענען דורכאויס דעם טאג. אויך ווערן געהאלטן דארט א סך תורה-שיעורים.
פילץ (פויליש: "Pilica") איז א שטעטל אין דער זאוויערטשער גראפנשאפט פון שלעזיע אין פוילן, וואו א גרויסע יידישע קהילה האט עקזיסטירט ביזן חורבן.
געשיכטע פון דער זידלונג.
פילץ ווערט ערשט דערמאנט אין אנהייב פונעם 12טן יארהונדערט. פילץ האט באקומען רעכטן פון א שטאָט אינמיטן דעם 16טן יארהונדערט.
אין מיטן דעם 17טן יאָרהונדערט איז די שטאָט חרובֿ געוואָרן דורך די שוועדן. ביי דער צעטיילונג פון פוילן צום סוף פונעם 18טן יארהונדערט איז די שטאט געווארן א טייל פון עסטרייך, און אין 1815 איז זי אריינגענומען געווארן אין קאנגרעס פוילן.
פילצער ײדן.
דער ערשטער באריכט פון יידן אין שטעטל איז אין יאר 1581, און אין דעם 17טן יאָרהונדערט האט מען אויפגעשטעלט אַ שול. פון מיטן דעם 18טן יאָרהונדערט האט דאס שטעטל שוין געהאט אן ארגאניזירטע יידישע קהילה. אין די יארן 1760 ביז 1764 האָט פארזאמלט אין שטעטל דער וועד ארבע הארצות. במשך דעם 19טן יאָרהונדערט איז די צאָל יידן אין שטעטל געוואקסן, און זיי האָבן געשפּילט א גרויסע ראָלע אין איר אינדוסטריעלער אנטוויקלונג. פֿון 1894 איז געווען אַ ציוניסטישע טעטיקייט אין שטאָט. אין אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט האבן געוואוינט אין דער שטאט 2,688 יידן, וואס זענען געווען די מערהייט פון אירע איינוואוינער.
ביים חורבן אייראפע איז די פיליצער קהילה געווארן אינגאנצן חרובֿ.
הרב אלעזר לעוו מחבר פון ספר "שמן רוקח", פון תקל״ח (1778) - תקס״א (1800). הרב לעוו האָט אויך געפירט די ישיבה.
הרב יוסף ניימינץ, מחבר פון "מעשה חושב" (נפטר תק"ס, -1800),
הרב אברהם צבי הירש פאצאנאָווסקי מחבר פון "ברית אברהם" (ביז תקע"ב ווען ער איז אריבער קיין פיעטרקאָוו),
הרב לוי יצחק (א קאָצקער חסיד, שפּעטער געדינט אין זדונסקאַ וואלע)
רבי יחיאל דאַנציגער, שפּעטער געווארן דער גרינדער פון אלעקסאנדער חסידות,
רבי פינחס אליהו ראָטנבערג (פּלומעניק פונעם חידושי הרי״ם, נפטר תרס"ג, 1903),
רבי פינחס מנחם יוסטמאַן מחבר פון "שפתי צדיק",אן אייניקל פונעם חידושי הרי״ם (שפּעטער געצויגן קיין טשענסטכאוו).
אין תרפ"ד (1924) האט אנגעהויבן דינען ווי שטאָט׳ס רב רבי ברוך קלונימוס הורוויץ-שטערנפעלד פֿון דעם כענטשינער הויף. ער איז געווארן דערמארדעט אין דעם חורבן אין יאר תש"ב (1942).
די אור הצפון שול און שטיבלעך געפינט זיך אויף אבינדב-גאס אין דעם נווה-צבי קוואַרטאַל פון ירושלים.
די שול ווערט גערופן אויפן נאמען פונעם ספר ״אור הצפון״ רבי נתן צבי פינקל, דער ״אלטער פון ​​סלאַבאָדקע״. אויפן ערשטן שטאָק זענען פיר שטיבלעך. אויפן אויבערשטן שטאָק איז די גרויסע ״מגן אברהם״ הויפט שול געבויט דורכן פילאנטראפ לואיס. דער אונטערשטער שטאק אנטהאלט א מקוה און א שמחה־זאל.
די שטשור, שטשאָר אדער ראַץ איז א מיטל-גרייס נאגער. רוב שטשורעס זענען פונעם מין "Rattus", און עס זענען דא בערך 56 פארשידענע זגאלן.
די מערסט באקאנטע זגאלן שטשורעס זענען די שווארצע שטשור ("Rattus rattus") און די ברוינע שטשור ("Rattus norvegicus"). די דאזיקע צוויי זענען באקאנט אלס "אלטע וועלט שטשורעס". דער גרופע שטאמט אריגינעל פון אזיע.
געוויינטלעך זענען שטשורעס גרעסער ווי מייז. שטשורעס זענען גרויסע מורויד נאגערס, און מייז זענען קלענער. דער מורויד פאמיליע איז זייער גרויס און קאמפלעקס. דאס הייסט אז "שטשור" און "מויז" זענען נישט ספעציפישע טאקסאנאמישע טערמינען. אויב א גרויסע מורויד וורעט אנטדעקט וועט עס אפט האבן דאס ווארט "rat" אין זיין נאמען, און "mouse" אויב עס איז קליין.
טייל מענטשן האלטן שטשורעס אלס גלעטלינגען. רוב אזלעכע שטשורעס לעבן נישט מער ווי דריי יאר, און רוב ווילדע שטשורעס לעבן נישט מער ווי איין יאר.
אָרלי לוי-אַבעקאַסיס (העברעאיש: "אורלי לוי-אבקסיס"; געבוירן ט"ז חשוון ה'תשל"ד, דעם 11טן נאוועמבער 1973) איז אַן ישראלדיקע פּאָליטיקערין, אַ כנסת דעפוטאט פון דער גשר פארטיי (פריער א דעפוטאט פון דער ישראל ביתנו פארטיי. זי איז א געוועזענע פארזיצערן פון דער כנסת קינדער־רעכט קאָמיטעט. אין מערץ 2017 האט זי רעזיגנירט פון דער ישראל ביתנו פראקציע. ווי אַ רעזיגנירטער פון איר פארטיי, האָט זי ווייטער געדינט אין דער כנסת אלס איין כנסת מיטגליד אָן פֿאקציאָנירונג רעכטן. נאכהער האט זי אויפגעשטעלט די גשר פארטיי.
זי איז דאס ניינטע קינד פון דוד לוי און מוטער רחל לוי, א געוועזענע מיניסטער אין דער ישראל רעגירונג.
טווייפֿארד () איז א באן סטאנציע אויף דער גרויס־מערבדיגער הויפטליניע פון לאנדאן פאדינגטאן וואס געפינט זיך אינעם דארף טווייפֿארד, בארקשיר, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך TfL באן און דורך לאקאלע באדינונגען פון דער גרויס-מערבדיקער באן, און איז א קנופ פאר דער הענלי-אויפן-טעמז צווייג ליניע.
די גרויס-מערבדיקע אייזנבאן האט געעפנט די סטאנציע דעם 1טן יולי 1839 אויף דער אריגינעלער ליניע וואס האט געעפנט קיין טווייפארד אין 1839 און איז געווארן פארלענגערט ביז רעדינג אין 1840.
די הויפט סטאנציע געביידע, וואס באדינט דעם דארף־צענטער, און דער הויפט אריינגאנג זענען אויף פעראן 4. א צווייטער אריינגאנג געפינט זיך אויף פעראן 1.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער גרויס-מערבדיקער באן.
a>, דירעקטארין פון גשר, מערץ 2015
גשר איז א פאליטישע פארטיי אין ישראל אויפגעשטעלט דורך כנסת דעפוטאט ארלי לוי-אבעקאסיס. די פארטיי ווערט גערופן אויפן נאמןע פון דער גשר פארטיי וואס איר פאטער, דוד לוי, האט געפירט. די פארטיי האט קאנדידירט אין די וואלן צום 21סטן כנסת, אבער האט נישט געדאנזשעט אריבערגיין דעם מינדעסטן וויילערס־פראצענט. אין די וואלן צום 22סטן כנסת איז די פארטיי געלאפן אין דער ליסטע ארבעט-גשר.
רעדינג באן סטאנציע () איז א הויפט טראנספארט קנופ אין רעדינג, בארקשיר, ענגלאנד. זי געפינט זיך אויפן צפון עק פון דעם שטאט־צענטער, נאענט צום הויפט פארקויף און האנדל געגנטן און דעם טייך טעמז, 58 ק״מ (36 מייל) פון.
רעדינג איז די ניינט־באשעפטטיגסטע סטאנציע אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך אינדרויסן פון לאנדאן, און די צווייט־באשעפטיגסטע איבערבייט סטאנציע אינדרויסן פון לאנדאן, מיט איבער 3.8 מיליאן פאסאזשירן וואס בייטן באנען אין דער סטאנציע אין א יאר.
רעדינג איז איינע פון 19 סטאנציעס פארוואלטעט דורך נעצווערק באן. דריי באן אפערירן פירמעס באדינען די סטאנציע: גרויס-מערבדיקע אייזנבאן, קראסקאנטרי און דרום-מערבדיקע אייזנבאן.
ערשטע סטאנציע.
די ערשטע רעדינג סטאנציע האט געעפנט דעם 30סטן מערץ 1840 ווי די צייטווייליגע סוף־סטאנציע פון דער גרויס-מערבדיגער באן (GWR), ביז מען האט פארלענגערט די ליניע קיין בריסטאל אין 1841.
אין אפריל 2014 האט נעצווערק באן איבערגענומען די פארוואלטונג פון דער סטאנציע פון ערשטע גרויס־מערבדיק.
גילוי עריות איז א אויסדרוק וואס מיינט סעקסואלע פארבינדונג ליבע צווישן א מאן און א פרוי מייסטענס צווישן קרובי משפחה וועלכעס איז פארבאטן לויט דער תורה, און עס קען בריינגען קראנקייט צו דאס קינד.
אין דער תורה איז דאס פון די דריי הארבסטע עבירות.
יאָרצײַט אָדער יאָהרצײַט איז דער טאג וואס לויפט אפ דעם יאר וואס א נפטר איז געשטארבן יענעם טאג.
על פי הלכה ברויכט מען פאסטן און זאגן קדיש, אבער עס איז דער מנהג צו צינדן ליכט ווייל די נשמה האט א עלי' און צו געבן
בראנפן צו טרינקן לחיים, ביי א תיקון נאכן דאווענען, און זיך וואונטשן אז די נשמה זאל ארויפגיין גרעסערע מעלות אין גן עדן.
מען פירט זיך אויך ארויפגיין צום קבר און לייגן א שטיין און זאגן קאפיטלעך תהילים און לערנען משניות.
א יארצייט פון א צדיק איז א "הילולא" ארויסצוברענגען זיינע תולדות און לערנען זיין תורה און זיך פרייען און לערנען זיין לעבן.
שבת פאר דער יארצייט.
דער מנהג איז אז איינער וואס האט יארצייט בו ביום אדער די קומענדיקע וואך איז א חיוב פאר אן עליה שבת. ביי א סאך חסידים איז אויך דער מנהג מכבד זיין איינעם וואס האט יארצייט בו ביום אדער די קומענדיקע וואך מיט בענטשן ביי שלש סעודות.
ציילן איז דער פּראָצעס פון פעסטשעלן די צאל עלעמענטן פון אַ ענדלעכן געזעמל פון אביעקטן. דער פֿאַרבונדענער טערמין "אויסרעכענען" באדייט אידענטיפיצירן די עלעמענטן פון אַן ענדלעכן אָדער אַן אומענדלעכן געזעמל דורך געבן א נומער צו יעדען עלעמענט.
ציילן אין מאטעמאטיק.
אין מאטעמאטיק, איז דער יסוד פון ציילן אַ געזעמעל און דערגייען אַ רעזולטאַט "n", איז צו שטעלן אַ קאָרעספּאָנדענץ (אָדער צוויי-יעקטיווע פונקציע) פון דעם געזעמעל מיטן געזעמל פון נומערן. א פונדאַמענטאַלער פאַקט וואָס קען ווערן באוויזן דורך מאַטאַמעטישער אינדוקציע איז אַז עס עקזיסטירט נישט קיין צוויי-יעקטיווע פונקציע צווישן און סייַדן ווען; דער פאַקט (צוזאַמען מיט דעם פאַקט אַז צוויי צוויי-יעקטיווע פונקציעס קאמבינירן צו שאפן נאך א צוויי-יעקטיווע פונקציע) גאראנטירט אַז ציילן דעם זעלבן געזעמל עטלעכע מאל אין פאַרשידענע וועגן קען קיינמאָל רעזולטירן אין באזונדערע נומערן (סייַדן אַ טעות איז געמאכט). דאָס איז די פונדאַמענטאַל מאַטאַמאַטיקאַל טעאָרעם וואָס גיט קאַונטינג זייַן ציל; אויב איר רעכענען אַ (ענדלעך) סכום, די ענטפער איז די זעלבע.
אין פיל געזעמלען וואָס מען טרעפט אין מאטעמאטיק, איז נישט מעגלעך צו שאפן א צוויי-יעקטיווע פונקציע מיט פֿאַר "קיין" נאַטירלעכער נומער "n"; די געזעמלען זענען גערופֿן אומענדלעכע געזעמלען.
הרב יצחק אייזיק קראסילשציקאוו (תרמ"ח 1888 - י' אייר תשכ"ה, 12 מאי 1965) איז געווען א רב אין פאלטאווע, ראטנפארבאנד, און דער מחבר פון דעם פירוש 'תבונה' אויף ירושלמי און חידושים אויפן משנה תורה פונעם רמב"ם.
ער איז געבוירן געווארן אין דעם שטעטל קריטשעוו, ווייסרוסלאנד, צו זיין פאטער דוב בער. ער האט געלערנט אין דער מירער ישיבה אין דער תקופה ווען רבי אליהו ברוך קמאי איז געווען ראש הישיבה.
שוין פאר דער קאמוניסטישער רעוואלוציע האט ער געדינט ווי שטאט׳ס רב אין האדיטש, שפעטער האט ער געדינט אין פאלטאווע און קאריוקאוו. ער איז באוואוסט אלס דער "פאלטאווער גאון". פון 1929 האט הרב קראסילשציקאוו געוואוינט אין מאסקווער וואו ער האט געארבעט ווי א בוכהאלטער. ביי דער צווייטער וועלט-מלחמה האט ער זיך געצויגן קיין קראסנויארסק אין סיביר, און נאך דער מלחמה איז ער צוריקגעקומען אין מאסקווע.
ווייס בעקעריי איז די סאמע עלטסטע כשר'ע בעקעריי אין וויליאמסבורג, געעפנט געווארן ממש נאך דער מלחמה דורך שלמה ווייס.
דער בעקעריי איז געעפנט געווארן ממש נאך דער מלחמה דורך שלמה ווייס וואס איז געווען באקאנט אלס א גרויסער בעל צדקה ורודף חסד, און גאר אן ערליכער איד, ווי דער סאטמאר רב האט זיך אויסגעדרוקט אויף אים אז ר' שלמה איז אן אמת'דיגער ערליכער איד. ר' שלמה קומט אריגינאל פון וויען, עסטרייך, וואו ער האט געוואוינט פאר די מלחמה. זיין טאטע האט שוין געהאט דעמאלט א בעקעריי אויף א גרויסע פארנעם, און ר' שלמה איז שוין דעמאלט געווען באקאנט אלס א איש חסד.
ער פלעגט פארטיילן פאר ארימע אידן און משפחות געבעקסן און גרויסע געלטער. זיין טאטע האט זיך אויסגעדרוקט אויף אים, "אל הנער הזה התפללתי". דער גאלאנטער רב האט געזאגט אויף אים, אז א העלפט פון די צדקה אין וויען, קומט פון ר' שלמה ווייס.
נאך דער מלחמה איז ער קודם אנגעקומען קיין לאנדאן, און שפעטער קיין אמעריקע. דעמאלט האט ער געעפנט די בעקעריי. עס איז שוין געווען דעמאלס בעקערייען וואס האבן זיך פאררופן "כשר", אבער איז דאס כשרות געווען זייער שוואך דארט, אדער בכלל נישט. אבער אויך אין אמעריקע, האט ער נישט נאכגעלאזט פון זיינע מעשים צדקה וחסד. עס איז פארהאן צענדליגער אויב נישט הונדערטער מעשיות, ווי אזוי ער האט ארויס געהאלפן אידן נצרכים מיט עסן. די בעקעריי איז נישט ממש געווען א פלאץ פון וואנעט ער האט נאר געוואלט מאכן געלט, נאר א פלאץ פון צדקה וחסד. ער פלעגט אלץ פראבירן צו שטיצן נויטבאדערפטיגע אידן, אויף אלע ערליי וועגן וואס ער האט נאר געקענט. ווען ער פלעגט באמערקן א מענטש וואס האט נישט געהאט קיין געלט צו באצאלן, פלעגט ער עס געבן בחינם און ער פלעגט צוריק געבן רעשט אז יענער זאל זיך נישט פארשעמען פון די אנדערע קאסטומערס.
די בעקעריי אמאל, פלעגט האבן א גרעסערע ליין פון זאכן ווי היינט. לאקשן פלעגט מען אליינס מאכן אין בעקעריי. אויך זופ מאנדלען פלעגט מען מאכן אין בעקעריי, ווי אויך פערפל איז געווען די פלאץ אין בעקעריי, אנדערש ווי היינט וואס עס איז פארהאן באזונדערע קאמפאניס פאר דעם, און מען פארקויפט עס נאר אין א שפייזקראם, און מען קען עס נישט טרעפן אין א בעקעריי היינט.
אמאל פלעגן טאקע אלע געשפעטן צומאכן פרי, זעקס אזייגער איז שוין יעדער געווען פארמאכט, אבער ר' שלמה ווייס׳נס איז געווען דאס איינציגסטע געשעפט וואס פלעגט צומאכן שפעטער ארום אכטע ניין, וואו יונגעלייט פלעגן אריבער קומען קויפן איבערבייס פארן אהיים גיין ביינאכט, ווי אויך פלעגט מען פארקויפן געטראנקען ווי מאראנצן זאפט און מילך, וואס איז דעמאלסט געווען א חידוש פאר א בעקעריי, אנדערש ווי היינט וואס יעדע בעקעריי האט א ריזן פרידזשידער אנגעפילט מיט אלע געטראנקען. אמאל איז נישט געווען אזוי.
היינט איז א חמצ'דיגע בעקעריי א עקסטערע ליין פאר זיך, און פסחדיגע פראדוקטן איז באזונדערע מסכתא פאר זיך, מיט באזונדערע קאמפאניס וואס זענען פארנומען א גאנץ יאר מיטן באקן אלע מיני געבעקס פאר פסח. אבער אמאל ביי ר' שלמה ווייס בעקעריי פלעגט מען כשר'ן די בעקעריי און צודעקן די פאליצעס א וואך פאר פסח, און מען האט פארקויפט אלע פסחדיגע פראדוקטן.
אנטאניא (אדער: אטיניא, אוטיניא) איז א חסידישער הויף, א צווייג פון דער ווישניצער דינאסטיע. דער אנטאניא הויף איז אויפגעשטעלט געווארן דורך רבי חיים האגער אין שטאט אנטאניא, און שפעטער און סטאניסלאוו. דער היינטיגער רבי וואוינט אין בני ברק.
רבי ברוך האגער, דער "אמרי ברוך" פון וויזשניץ איז נפטר געווארן אין יאר תרנ"ג. נאכ'ן פטירה איז באקרוינט געווארן זיין גרויסע זון רבי ישראל אלץ ממלא מקום און וויזשניץ, און די צוויטע זון רבי חיים איז געווארן רבי אין אנטאניא. ער האט אויסגעוועלט דעם שטאט צוליב א מעשה וואס ער האט גהעאט מיט זיין זיידן די צמח צדיק, וואס איז אמאל דורך געפארן דעם שטאט און האט אים געזאגט: "דא קען מען בויען א גרויסער סאלאש". רבי חיים האט אין דע ווערטער געזען א רמז פונעם זיידן אז ער דארף זיך אהין זעצן.
צו רבי חיים זענען געקומען די תלמידי חכמים און אסאך גבירים, און ער האט געהאט איבער טויזנט חסידים. אנטאניער שטיבלאך זענען געווען אין גאנץ גאליציע, אזוי אויך אין לייפציג און אין לעמבערג. אויכעט אין קרוין הייטס איז געווען א שטיבל, וואס איז היינט מיט ליובאוויטשער חסידים.
נאך דער ערשטער וועלט-מלחמה האט רבי חיים זיך איבער געצויגן קיין סטאניסלאוו, דארט האט ער געבויעט א גרויסע שוהל. זיין זון רבי מענדל איז געווארן דעמאלטס רב אין אנטאניא און ער האט צוריק אויף געלעבט די יודישע לעבנס-געשיכטע, אבער ביז א פאר יאר איז רבי מענדל קראנק געווארן און אוועק בחיי אביו.
אין יאר תרצ"ב איז רבי חיים נסתלק געווארן און זיין זון רבי ישראל שלום יוסף איז געווארן רבי. רבי ישראל שלום יוסף איז געהארגעט געווארן ביי די מלחמה און תש"ד, מיט זיין גאנצע משפחה, און די שושלת האט זיך באלד האפ-גהעאקט.
נאך די לאגער.
נאך דער מלחמה האט רבי חיים מאיר האגער פרובירט אופשטעלן א זכר פאר די הויפן און רבי'ס וואס זענען אומגעקומען ביי דער מלחמה, האט ער געשטעלט רבי משה האגער אלץ אנטאניער רבי. רבי משה איז געווען א זון פון רבי ברוך, זון פון רבי יחיאל מיכל פון האראדענקא, וואס איז געווען א איידעם ביי זיין ברודער רבי חיים פון אנטאניא. רבי משה האט געעפענט א בית מדרש און בני ברק, און א ישיבה און תל אביב. די ישיבה האט געהייסן "טל חיים" נאך רבי חיים אנטאניער, און סהאט זיך פארמאכט נאך א פאר יאר.
רבי משה איז נפטר געווארן אין כ"ה באב תשנ"ד, און אוף זיין פלאץ איז נתמנה געווארן זיין זון רבי ברוך וואס פירט דעם הויף זיינט דעמאלטס. נאך א זון פון רבי משה, רבי אריה האגער, האט געעפנט א בית מדרש אין יאר תש"פ וואס רופט זיך "אנטאניא-האראדענקע".
רבי ברוך האגער איז דער אנטאניער רבי אין בני ברק.
רבי ברוך איז געבוירן געווארן צו רבי משה, אנטאניער רבי אין בני ברק און אין תל אביב, זון פון רבי ברוך, זון פון רבי יחיאל מיכל האגער פון האראדענקא, דער ברודער און איידעם פון רבי חיים האגער פון אנטאניא.
ער האט געלערנט אין דער טשעבינער ישיבה אין ירושלים. אין יאר תשנ"ד, נאכן הסתלקות פון זיין טאטע, איז ער באקרוינט געווארן אנטאניער רבי.
רבי ברוך לערנט גאר אסאך "חתם סופר" על התורה, צוליב דעם וואס ער איז א איידעם ביי משפחת שרייבער, אייניקלעך פונעם חתם סופר. ביי זיינע טישן און באטעס זאגט ער אסאך איבער פונעם חתם סופר, אזוי אויכעט פרעגט ער אסאך שאלות אין חומש רש"י.
ער איז מקפיד צו דאווענען שחרית פאר סוף זמן תפילה, על אף אז דער מנהג איז געווען צו דאווענען שבת און יום טוב נאכן זמן.
זיינע תפילות און טישן ווערן געפראוועט מיט שטארקע רגשדיגע תנועות. לאנגע יארן איז ער געווען א מדריך חתנים און א ראש חברה אין וויזשניץ.
ישיבת חיי משה איז א כלל-חסידישע ישיבה און ירושלים פון לומדישע בחורים.
די ישיבה איז אויפגעשטעלט געווארן דורך הרב בנימין קאַהן, איידעם פון הרב ישראל מאיר לאו, און ווערט גערופן נאך זיין טאטענ'ס נאמען רבי משה חיים לאו, פיעטרקאווער רב, וואס איז אומגעקומען ביי דער חורבן אייראפע. די ישיבה איז פאר חסידישע בחורים; מען לערנט דארט בעיון אזוי ווי ביי די ליטווישע ישיבות. די מסכתא וואס מ׳לערנט יעדע יאר איז די מסכתא וואס מ׳לערנט אין דער פאנאוועזשער ישיבה. אין ישיבה לערנען איבער 400 בחורים.
די ישיבה געפינט זיך אין הר נוף.
די הנהלה הרוחנית.
דער ראש ישיבה איז רבי נפתלי נוסבוים, און דער נשיא פון דער ישיבה איז הרב ישראל מאיר לאו, דער אמאליגער הויפט־רב פון ישראל. הרב בנימין קאהן פירט למעשה אָן די ישיבה, און ער איז אחראי אויף ארייננעמען נייע בחורים און זיי פארהערן. די מגידי שיעורים זענען: רבי דוד מיללער, רבי אריה לייב אויערבאך, רבי משה פריעדמאן (זון פון ר' אליעזר דוד), רבי זלמן האלפערין, רבי חייב לייב ריזעל. די משגיחים זענען רבי יצחק וויינגוט און רבי שלמה גליק.
די ישיבה קטנה פון חיי משה געפינט זיך אויף דער "ירמיהו" גאס און לערנען דארט 150 בחורים.
רבי ישראל אבוחצירא, גערופן באבא סאלי (א' תשרי תר״ן, 26סטן סעפטעמבער 1889 - ד' שבט תשמ"ה, 8טן יאנואר 1984) איז געווען א מאראקאניש-ישראלישער רב און באוואוסט מיטן נאמען באבא סאלי ("פאטער ישראל" אדער "פאטער וואס דאווענט"). ער ליגט אין נתיבות.
ריסאני.
ער איז געבוירן געווארן אין דער שטאָט ריסאני, טאפילאלט דיסטריקט, מאראקא. די אבוחצירא משפחה איז געווען א באוואוסטע דינאסטיע פון רבנים, מקובלים און בעלי מופתים. זיין פאטער איז געווען הרב מסעוד אבוחצירא, דער בכור פון הרב יעקב אבוחצירא דער 'אביר יעקב'. זיינע ברידער זענען געווען הרב דוד אבוחצירא און הרב יצחק אביחצירא, דער "באבא חאקי".
ווען ער איז געווארן בר מצוה האט ער חתונה געהאט מיט זיין שוועסטער-קינד רחמה (טאכטער פון זיין פאטער׳ס שוועסטער); זי איז אבער נפטר געווארן צוויי יאר שפעטער ווען זי האט געבוירן א טאכטער, וואס אויך זי איז נישט געבליבן לעבן. ווען ער איז געווען אלט 16 יאר האט ער געהייראט פריחה אַמסאַלעם.
שוין פון א יונגן עלטער האט ער זיך געפירט מיט סיגופים: ער האט געמאכט א נדר נישט צו עסן פלייש, און וואכנטעגס פלעג ער פאסטן. ער האט זיך אויסגעלערנט שחיטה, מילה און שרייבן סת"ם. אום י"ב אייר ה'תרס"ח (1908) איז נפטר געווארן זיין פאטער רבי מסעוד, און זיין בכור רבי דוד האט איבערגענומען זיין אמט. נישט א יאר נאכהער האט ער אויסגעטיילט זיינע אויטאריטעטן, און דער באבא סאלי איז באשטימט געווארן, ווערן ער איז געווען אלט 18 יאר, דער ראש הישיבה אין ריסאני.
זײן ערשטע פרוי, רוחמה, איז אומגעקומען ארום צװײ יאר נאך זײער חתונה, בײם געבורט פון זײער טאכטער​​, װעלכע האט אויך נישט איבערגעלעבט.
א בעקעריי איז אַן פירמע וואָס פראדוצירט און פארקויפט אלע סארטן געבעקס, ד״ה מעל-באזירטע עסנוואַרג געבאקן אין אַן אויוון ווי ברויט, קיכלעך, קוכן, צוקער-געבעקס און פּייען. עטלעכע בעקערייען זענען אויך קאווע-הייזער, וואס פארקויפן קאַווע און טיי צו קונדן וואָס ווילן אויפעסן די געבעקס אויפן ארט, אדער פארשידענע ווארעמע געבעקס צו עסן אויפן ארט אדער אהיים-צונעמען.
בעקעריי פֿענצטער מיט ברויט און קוכן אויף אַרויסווייַזן, 1936
די סיטי פון סאלפֿארד איז א שטאָט (סיטי) און א שטאטישע באצירק פון גרויס-מאנטשעסטער, ענגלאנד, וואס באציט זיך מערב פון סאלפֿארד אריינצונעמען די שטעטלעך עקלס, ווערסלי, סווינטאן, וואלקדן, קליין האלטאן און אירלאם. די סיטי האט א באפעלקערונג פון 245,600, און ווערט אדמניסטרירט פון דעם סאלפֿארד בירגער־צענטער אין סווינטאן.
דער טייך אירוועל איז דער דרום־מזרח גרענעץ, מיט מאנטשעסטער, און דער מאנטשעסטער שיף-קאנאל איז דער דרום גרענעץ, מיט טראפֿארד.
3.3% פון דער באפעלקערונג פון סאלפֿארד זענען יידן. אין די געגנטן בראטאן פארק און העכער בראטאן געפינט זיך איינע פון די גרעסטע חרדישע געמיינדעס אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך.
מאליבדען קריסטאל (דער קוב איז גרויס 1 צ״מ)
מאליבדען איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל Mo און אַטאם נומער 42. מאליבדען איז א גראער איבערבייט מעטאל מיט דעם זעקסט-העכסטן שמעלצפונקט פון נארוועלכן עלעמענט. מאליבדען האט 35 איזאטאפן.
דער נאמען מאליבדען שטאמט פון אוראלט גריכיש Μόλυβδος ("מאליבדאס", בליי) ווייל ער איז זייער ענלעך צו בליי.
מאליבדען איז איינער פון די מינעראלן וואס איז נייטיג אין קליינע קוואנטיטען פארן מענטשלעכן געזונט; מען טרעפט אים מערסטנס אין שויט-געוויקסן-נאהיט, סויע און לינזן.
טעכנעטיום איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל Tc און אַטאם נומער 43. טעכנעטיום איז א זילבערן־גראער איבערבייט מעטאל, און איז דער לייכסטער עלעמענט וואס אלע זיינע איזאטאפן זענען ראדיאאקטיוו; קיין איינער פון זיי איז נישט סטאביל.
טעכנעטיום ווערט געניצט אין נוקלעארן מעדיצין.
רבי זאב (וועלוול) ערנסטער איז דער רב פון מאור חיים געגנט אין ירושלים.
רבי וועלוול איז געבוירן געווארן אין תש"ט צו רבי משה ערנסטער און צו שבע ברכה ערנסטער. ער האט געהייראט מרת פייגא, טאכטער פון רבי אלעזר מייזליש, דער אוהעלער רב.
ער איז באוואסט מיט פירן לאנגע באטעס פרייטיג צונאכטס, און ער איז געווען שטארק מקושר מיט זיין זיידע רבי חיים מאיר האגער דער "אמרי חיים" פון וויזשניץ.
רבי יצחק קאַליש (תר״פ, 1920 - י"ט אייר תשנ"ג, 1993) איז געווען דער אַמשינאָווער רבי אין אמעריקע.
ער איז געבוירן געווארן צו רבי יוסף קאליש, אמשינאווער רבי און צו זיין מוטער, די טאכטער פון רבי חיים אלעזר וואקס, מחבר פון שוֹ״ת "נפש חיה". ער האט געהייראט די טאכטער פון הרב יוסף לאנדא פון סטריקאוו. ביים ערשטן וועלטס קריג איז ער אַנטלאָפֿן מיט זיין פעטער רבי שמעון שלום צו ווילנע און פֿון דאָרט קיין שאַנכיי און צו אמעריקע.
ער האט אויפגעשטעלט דעם הויף ווידער אין אמעריקע, אין וויליאמסבורג. אין ניסן תשכ"ד האט ער זיך געצויגן קיין באָראָ פּאַרק. ער האט געפירט די מנהגים פון וואָרקאע-אַמשינאָוו, און געווען באוואוסט מיט זיין אהבת ישראל.
נאך זיין פטירה איז זיין אָרון געבראכט געוואָרן צו קבורה אין דעם אלטן בית עולם אין טבריה.
מען האָט באקרוינט זיין זון רבי יוסף צו זיין דעם ממלא מקום.
אסאך פון זיינע נאכפאלגער האבן אימיגרירט קיין ישראל און זענען געווארן פארבונדן מיט הרב יעקב אריה מיליקאווסקי, דער אמשינאווער רבי אין ירושלים. זיי גייען ווייטער צוזאַמען מיט דעם זון פון הרב יוסף פון דער אמעריקע, רבי מנחם קאליש, אין א גרופע מיטן נאמען "זרע יצחק".
זיין זון, רבי יוסף, איז געווען זיין ממלא מקום. ער האט געהייראט מרת חיה די טאכטער פון הרב אליהו שטערנבוך. זיין זון הרב מנחם איז אן איידעם פון רבי נתן דוד ראזענבוים, אדמו"ר פון זוטשקא;
זיין טאכטער האט געהייראט רבי ישראל ערנסטער, זון פון רבי משה ערנסטער, און אן אייניקל פון רבי חיים מאיר האגער פון וויזשניץ.
קאליש, יצחק
א רוסישע מאלעריי פון אבארטאציע.
אַבארטאַציע הייסט צו פארענדיקן די שוואנגערשאפט פון א פרוי פריער פון דעם נאטירליכן געבורט. אין געוויסע קולטורן איז עס טראדיציאנאל פארבאטן און אנדערע גלייכן דאס צו צו מארד. אבער די היינטיגע מאדערענע וועלט, איז זייער רגיל דערין, און דעבאטעס גייען העפטיג אן צו מ'זאל דאס פארבאטן צו נישט.
דאס ווערט אנגעקוקט דורך טייל אלס א פרויען רעכט, ווייל זיי מוטשען זיך ארום מיט דאס קינד אין בויך, און זייער אסאך מאל האט זיך געמאכט אז סאיז ביי זיי געווען א שאנדע דאס שווענגערן, (צוליב אומלעגעטימע זיווג לעבן) און זיי האבן זיך אין סכנה געלייגט דאס ארויסצונעמן מיט א הענגער אין א קלאזעט אן דאקטוירישע הילף צוליב שאנדע, און דאס האט גורם געווען צו אינפעקציעס, און בלוט פארלוסט, וואס האט געהארגעט אסאך פרויען, זינט דעמאלטס וואס די געזעלשאפט האט געזען אז דאס איז א סכנה פאר די לעבעדיגע מיידלעך און פרויען האט מען דאס מתיר געווען און עס איז געווארן אויס בושה, אין דעם באקאנטן ראו ווי. וועיד פסק.
אבארטאציע אין די תורה.
לויט דער תורה ביז די פערציג טעג מעג מען אבארטירן ווייל ס׳הייסט נאך נישט קיין עובר, און נאכער מוז מען שוין פרעגן א שאלה, און אויב איז דאס א סכנה פאר די מאמע מעג מען דאס הרגענען מציל צו זיין א לעבעדיגן.
אפרת איז א יידישע ארגאניזאציע וואס האלט אפ אידישע אבארטאציעס אין ישראל. [http://www.friendsofefrat.org/index.php]
רבי יוסף קאַליש (תרל"ח, 1878 - ג' שבט תרצ"ו, יאנואר 1936) איז געווען דער דריטער אַמשינאָווער רבי.
רבי יוסף איז געווען דער זון פון רבי מנחם און אסתר גאלדא אלבערשטיין. ער האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון רבי חיים אלעזר וואקס, מחבר פון שו״ת "נפש חיה". אין זיין יוגנט, איז ער געווארן רב פון אסטראווא, וווּ עס איז געווען אַ גרויס ייִדיש און וויסנשאַפטלעך קהל. ער איז געווען געראָטן אין זיין אַרבעט און פיל מתנגדים פון דער שטאָט געווארן זיינע אנהענגערס.
אין ה'תרע"ח איז זײן פאָטער נפרט געווארן, און מען האָט אים גערופן אויפצונעמען די שטעלע פון אמשינאווער רבין און רב. אין דעם דרך פונעם אַמשינאָוו- וואָרקער הויף, איז ער געווען אַ ליבהאָבער פון ישראל און געשטאנען אין זיין הכנסת אורחים. ער איז אויך באַוווסט צו זיין א מתמיד, ווי אַ רעזולטאַט פון זיין לערנען, ער געווארן קראַנק און פארבלענדט.
ער האט משתתף געווען אין דער צווייטער כנסייה הגדולה פון אגודת ישראל אין ווין.
אין זיינע לעצטע יארן איז ער קראנק געווארן און איז אריבערגעפארן קיין אטוואצק וואו ער איז נפטר געווארן. ער איז באערדיגט געווארן אין ווארשע אין זיין פאָטער'ס אוהל.
זיין ברודער איז געווען רבי שמעון שלום, דער אמשינאווער רבי און אטוואצק, און נאך דער חורבן־אייראפע אין די פארייניקטע שטאטן.
רבי אשר ישעיה ראזנבוים איז דער זוטשקער רבי אין בני ברק און א באווסטער משפיע.
רבי אשר ישעיה איז געבווירן געווארן צו רבי נתן דוד ראזנבוים און זיין ווייב שרה, טאכטער פון רבי מרדכי גאלדמאן פון זוועהיל.
ער איז געווען א מגיד שיעור און דער טשערנאבילער ישיבה אין בני ברק, און א משפיע אין דער באבאווער ישיבה און בני ברק.
רבי אשר ישעיה איז א קאמפאזיטאר, און ער האט ארויס געגעבן אפאר באקאנטע חסידישע ניגונים. אזוי ווי "והנה ה' ניצב עליו" און "שובו בנים שובבים".
אין תשע"ט, נאכן הסתלקות פון זיין טאטע, איז רבי אשר ישעיה באקרוינט געווארן אויף זיין פלאץ אלס זוטשקער רבי.
ער איז א שוואגער פון רבי אלימלך בידערמאן.
משה רפאל גפֿני (געבוירן י׳ אייר תשי"ב, 5טן מיי 1952) איז דער פארזיצער און אלעגעמיינער סעקרעטאַר פון דגל התורה און כנסת דעפוטאט פון דער יהדות התורה פראקציע; ער דינט ווי פארזיצער פונעם פינאנץ קאַמיטעט. פריער האט ער געדינט ווי וויצע מיניסטער פון רעליגיע און פארזיצער פונעם וויסנשאַפֿט און טעכנאָלאָגיע קאַמיטעט.
משה גַפֿני איז געבוירן געוואָרן אין תל אביב צו אליהו און חוה-ברכה גפני, גערער חסידים פון פוילן. ער האט געלערנט אין דער סלאַבאָדקער און גראָדנער ישיבות. אין תשל"ג נאָך זייַן חתונה האט ער זיך געצויגן קיין אופקים און איז געווען איינער פון די גרינדער פון דער ארטיגער חרדישער קהילה. ער געדינט ווי ראש כולל פון דעם "זיכרון אליהו" כולל אין אופקים און איז געווען אַ מיטגליד פון דעם אופקים לאקאלן ראט. אויך האט ער געדינט ווי אַ קאָרעספּאָנדענט אין דער "יתד נאמן" צייטונג.
אלי (אליעזר) גאָלדשמידט (געב' דעם 17טן אקטאבער 1953) איז א געוועזענער כנסת דעפוטאט פון דער ארבעטס־פארטיי.
ער איז אויפֿגעוואַקסן אין תּל־אָבֿיבֿ. אין דער ארמיי האָט ער זיך איינגעשריבן אין אַ קורס פון דעם ים פלאט און אין די מיליטער־רעזערוון האט ער געדינט ווי א קאַפּיטאַן אין דעם מיליטערישן פּראָקוראַטור. ער האט אַ מייסטער־דיפלאם אין געזעצן פון תל אביב אוניווערסיטעט, און ער איז אן אדוואקאט אין פאַך.
ער האט געדינט ווי א דעפוטאט אין די 13טע-15טע כנסת׳ן (1992 - 2001). ער איז געווען אַ מיטגליד פון דעם קאָנסטיטוציע קאמיטעט און דעם פינאַנץ קאָמיטעט, פארזיצער פון דערם כנסת קאָמיטעט, פארזיצער פון דער ארבעטס־פארטיי פראקציע אין דעם 14טן כנסת און פארזיצער פון דעם פינאַנץ קאַמיטעט אין דעם 15טן כנסת. אין דעם 13טן כנסת איז ער געווען א מיטגליד פון דעם קאמיטעט וואס קלויבט ריכטער. ער האָט רעזיגנירט נאָך די פרעמיער ־מיניסטער וואלן אין 2001, נאכדעם וואס ער איז מיאוס געוואָרן פון פאליטיק, האָט ער געזאָגט, נאָכדעם וואס ער האט געזען אז זיינע פארטיי מיטגלידער שטרענגען זיך נישט אן צו העלפן ביי די וואלן.
גאָלדשמיטט איז געהייראט, און דער פאטער פון דריי טעכטער.
הארשאם באן סטאנציע () באדינט דאס שטעטל הארשאם אין מערב סאסעקס, ענגלאנד. די אייזנבאן-פירמעס וואס אפערירן באנען צו און פון דער סטאנציע זענען סאדערן און טעמזלינק.
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 14טן פעברואר 1848 ווי די סוף-סטאנציע פון א צווייגליניע פון דריי ברידזשעס. די היינטיקע סטאנציע האט די סאדערן אייזנבאן געבויט אין 1938 בשעת דער עלעקטריפיקאציע פון דער ליניע.
שבת-צו-נאכט און זונטיק פארן נישט די באנען אויף דער דארקינג ליניע. זונטיק פארט די טעמזלינק באן נאר ביז.
אַלגעמיינע וואלן אין דעם פאראייניגטע קעניגרייך זענען פֿאָרגעקומען דעם 12טן דעצעמבער 2019. כדי אויסדערוויילן דעם 58סטן פּאַרלאַמענט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
אין דעצעמבער 2018, האט פּרעמיער מיניסטער טערעזאַ מיי געזאגט אַז זי וועט נישט פירן איר פּאַרטיי אין די קומענדיקע אַלגעמיינע וואַלן. זי האָט רעזיגנירט אין יולי 2019 און איז געווען ריפּלייסט דורך באָריס זשאנסאן.
2017 אַלגעמיינע וואַלן.
אין 2017 האָט טערעזא מיי, פרעמיער מיניסטער פונעם פארייניקטן קעניגרייך גערופן פאר פריע וואַלן (ד״ה פארן סוף פון דעם פינף־יאר טערמין פון פארלאמענט). די מערסטע מיינונגען פון די אנקעטעס האָבן געזאָגט אז די קאָנסערוואַטיווע פארטיי וועט געווינען א גרויסע מערהייט. די וואלן האבן אבער זיך געענדיקט מיט א געהאנגענער פארלאמענט ווען די קאנסערוואטיוון האבן פארלוירן זיצן און די ארבעטס פארטיי האט פארדינט זיצן.
דאַטע.
די וואלן האבן געדארפט געהאלטן ווערן דעם 5טן מאי 2022 אָבער צוליב דעם געהאנגענעם פּאַרלאַמענט, האט מען אדרוכגעפירט א געזעץ אין אקטאבער 2019 צו האלטן וואלן אין דעצעמבער 2019. זייט 1923 האט מען קיינמאל נישט געהאלטן אלגעמיינע וואלן אין דעם ווינטער מאנאט דעצעמבער.
נמנע הנמנעות איז א באגריף אין דער טעאלאגיע פון חב"ד, וואס מיינט אז גאט קען מאכן אפילו זאכן וואס האבן אן אינערלעכע סתירה, למשל מאכן אז צוויי מאל צוויי וועלן זיין פינעף.
דער געדאנק פון נמנע הנמנעות איז זייער קאנטראווערסיאל אין דער יידישע מחשבה, און ס'איז אנטקעגן די שיטה פון רב סעדיה גאון, רמב"ם, רשב"א, און די אלע ראשונים.
ס'זיינען דא חב"דצקער וואס טענען, אז פון נמנע הנמנעות קומט ארויס אז גאט קען אפילו באשאפן אן אנדער גאט ווי אים, אדער טוט זיך אן אין א מענטשלעכע קערפער, רחמנא ליצלן. דאס האט אויך א שייכות מיט די באוווסטע שאלה, אויב גאט קען באשאפן א שטיין וואס ער קען נישט אויפהייבן.
ר' ישראל נתנאל רובין באווייזט אין זיינע מאנאמענטאלער ספר "מה שאלוהים לא יכול" ("וואס גאט קען נישט") אז דער חב"דישער באגריף פון נמנע הנמנעות ברענגט צו א טאטאלע כפירה און אפיקורסות. די חב"דישע קראנקער קאפ, וואס מיינט אז א חלק פון גאטס' אלעס-מעגליכקייט איז אויך מאכן זאכן וואס זיינען היפך כבודו, ברענגט צו פאראדאקסאלע רעזולטאטן. למשל, לויט זיי, אויב גאט קען מאכן אלעס, ער מוז קענען אויכעט באגייען א זעלבסט מארד. אויב גאט קען באגייען א זעלבסט מארד, ס'קומט ארויס אז ער האט שוין באגייט זעלבסט מארד, ווייל אז מ'רעדט וועגן דער אייביקייט, אלעס וואס קען ווערן, איז שוין געווארן. די רעזולטאט איז אז די ליובאוויטשערס האבן א טויטער גאט.
רבי נתן קאַמינעצקי (1930 – ה' סיון ה'תשע"ט, 8 יוני 2019) איז געווען סגן ראש ישיבה פון איתרי ישיבה און מנהל פון די איתרי מוסדות. ער איז געווארן באוואוסט צוליב זיין בוך "שאפן א גדול" ("Making of a Godol").
ער איז א זון פון הרב יעקב קאמינעצקי.
אין זיין ספר האט ער צונויפגעקלאפט הונדערטער אינטרעסאנטע געשעענישן וועגן פארשידענע גדולים, צווישן זיי רבי אהרן קאטלער. א פאר עסקנים, ובראשם רפאל יצחק רייכמאן, האבן אים דערפאר רודף געווען, און פון די רדיפות האט ער באקומען יענע מחלה און געשטארבן בשיבה טובה. די גאנצע מעשה פון די רדיפות דערציילט רבי נתן קאמעניצקי אין א ספר וואס הייסט "אנאטאמיע פון איסור".
איינער פון קאמעניצקיס רודפים איז געווען זיין שוואגער, שלמה וואלבע.
רבי יוסף קאפאח איז געווען א תימנישער רב, דיין און געלערנטער, וואס האט ווידער איבערגעזעצט די ספרים פון רמב"ם, רב סעדיה גאון, ר' יהודה הלוי, און אנדערע יידישע מחברים וואס האבן געשריבן אויף אראביש.
ר' ישראל נתנאל רובין האט געשריבן אן עסיי צו באשיצן קאפאח'ס ארבעט.
רבי רפאל יצחק רייכמאן (געב׳ ת״ש) איז א ראש ישיבה אין ישיבת מאה שערים אין ירושלים. ווי א בחור האט ער געלערנט אין ישיבה אוניווערסיטעט, און געווען א מצטיין אין זייער קוישבאל מאנשאפט.
ער איז א זון פון שניאור זלמן רייכמאן.
ווארשע צענטראל סטאנציע אויף דער מאַפּע פון דער שטאָטישער באן נעצווערק
ווארשע צענטראל איז די עיקר באַן סטאַנציע אין ווארשע, פוילן. פלאנירט דורך אַרכיטעקט אַרסעניוש ראָמאַנאָוויטש, האט איר קאַנסטרוקציע אנגעהויבן אין 1972 און איז געקאנטשעט געווארן אין 1975. די סטאנציע, פלאצירט אויף דער ווארשע אריבער-שטאט ליניע, האט פיר אונטערערדישע אינזל פּעראנען מיט אַכט באנשפּורן אין גאַנצן און ווערט באדינט דורך די ווייטער־מהלך אינלענדישע און אינטערנאציאנאלע באנען פון PKP צווינשטעט און פּרזעוואָזי רעגיאָנאַלע ווי אויך עטלעכע פון די רעגיאָנאַלע באנען אפערירט דורך Koleje Mazowieckie. שכייניש צו דער צפון זייַט פון דעם בנין איז אַן אויטאָבוס סטאַנציע וואָס דינט ווי דער הויפט קנופ פֿאַר נאַכט אויטאָבוס רוטעס.
קרית יטב לב איז א געגנט אין בלומינגבורג, ניו יארק, וואס איז באפעלקערט דורך אידן סאטמארער חסידים.
היסטאריע פון בלומינגבורג.
ווילעדזש אוו בלומינגבורג“ – די לאקאלע מוניציפאליטעט וואס נעמט היינט אריין קרית יטב לב יע“א – איז אפיציעל געגרינדעט געווארן אין יארע תקצ“ג, ולמספרם 833,’
דאס קומט אויס גענוי הונדערט זעקס און אכציג יאר צוריק. דאס איז געווען אין די גלאררייכע תקופה פון אבותינו ורבותינו הקדושים דער הייליגער ישמח משה זי“ע
דער הייליגער דברי חיים זי“ע, דער הייליגער חתם סופר זי“ע, ועוד שרפי מעלה נבג“מ.
דער ווילעדזש געפינט זיך אין טאון אוו מאמאקעטינג, וואס געפינט זיך ממש ביים דרום-מזרח עק פון סאליווען קאונטי וואס גרעניצט זיך מיט אראנדזש קאונטי.
דער טאון איז געגרינדעט געווארן ניינציג יאר פריער, אין יארע תק“ג, ולמספרם 743.’עס איז געווען די ערשטע אפיציעלע ”טאון“ אינעם שטח וואס איז היינט סאליווען קאונטי, וואס איז נאך דעמאלט געווען פון אלסטער קאונטי, איינס פון די ארגינעלע 12 קאונטיס אין ניו יארק סטעיט. ערשט אין 803 ’איז אלסטער קאונטי געווארן צוטיילט, און סאליווען קאונטי איז געגרינדעט געווארן, און דעמאלט איז די הויפט אפיסעס פון די קאונטי באשטימט געווארן אין בלומינגבורג. היינט צו טאגס איז סאליווען קאונטי הויפטקווארטירט אין מאנטיסעלאו.
פונקט ווי היינט איז די היימישע געגנט אין בלומינגבורג עסטאבלירט אלס א הויפט סטאנציע צווישן ניו יארק סיטי און די קעסטקילס – די סטראטעגישע מיטל-פונקט צווישן קרית יואל און די קאנטרי – איז די געגנט שוין אין די זעלבע ראלע הונדערטער יארן נאכאנאנד. שוין צוריק מיט א גוטע צוויי הונדערט יאר האט פונקציאנירט דארט די ”ניובערג-קאשעקטאן טוירנפייק,“ א שאסיי וואס איז געלאפן צווישן ניובערג, בלומינגבורג, מאנטיסעלאו, און ווייטער מערב ביז בירגהעמפטאן און ווייטער אריין אין פענסילוועניע.
די ” ניובערג-קאשעקטאן טוירנפייק“ איז שוין לאנג אראפ פון די מאפע, אבער נאר די נאמען דערפון. די שאסיי זעלבסט איז געזונט און לעבעדיג, אינעם פארעם פון די ”17-קעי“ צווישן, יא, בלומינגבורג און ניובערג, און די ”17-בי“ צווישן מאנטיסעלאו און פאסטערדעיל. די איבעריגע טייל פונעם ”טוירנפייק“ איז געווארן בעסער אויסגעפלאסטערט אלס די גוט באקאנטע... ”רוט 17 ”פונעם טרואוועי ביז באפעלאו. (אייגנטליך איז די ”אלטע 17 ”צווישן קרית יואל און מאנסי, און ווייטער די ”ניו דזשערסי 17 ”,א המשך פונעם ”ניו יארק 17 ”,אבער מער איבערדעם ביי אן אנדערע געלעגנהייט ועוחז“ל).
צוריק צו בלומינגבורג, איז דער ווילעדזש שנעל געווארן די עקאנאמישע מאטאר פאר די גאנצע געגנט. צוויי ברידער ”ווארטס“ האבן געבויט א קאנאל, א נידעריגע וואסערל צו קענען פירן סחורה גרינגערהייט, גערופן די די ”דעלאוועיר ענד האדסאן קאנאל.“ דורך דעם וואסער וועג האט מען אנגעהויבן צו ברענגען גרויסע זאפאסן פון קוילן פון פענסילוועניע צו די קעטסקילס און אראפ דורך די האדסאן ריווער ביז ניו יארק סיטי. רייזנדע סוחרים און ארבייטערס האבן איינגעקויפט סחורה אין די גרויסע שטאט און מדאס ווייטער פארקויפט אין די אפסטעיט געגנטער, פירנדיג צו אסאך ביזנעס אין די שטעטלעך לענגאויס פונעם קאנאל. שפעטער האט מען געבויט באנען אויף רוב חלקים פונעם געבויטן קאנאל, אבער ביז היינט קען מען נאך זעהן פארשידענע וואסער וועגן אין סאליווען קאונטי וואס זענען טייל פון יענעם קאנאל. קאונטי באאמטע האבן די לעצטיגע יארן געווידמעט אסאך אויפמערקזאמקייט אויפ‘ן היסטאריע פונעם קאנאל, און געלייגט שילדן אויף פארשידענע פלעצער וואו מען קען עס נאך זעהן.
אין און ארום בלומינגבורג, ווי אויך לענגאויס די 209 און אנדערע לאקאלע וועגן, קען מען זעהן אסאך שטיינערנע ווענט און מויערלעך און צומאל גרעסערע געביידעס אויך פון שטיינער. דאס אלעס האט מען דעמאלט געבויט, אין די 17 ’און 18 ’יאר-הונדערט עפאכע, ווען מער און מער מענטשן זענען געקומען צו די געגנט, און האבן זיך געוואלט באשיצן פון די ארגינעלע אינדיאנער, דורך די שטיינערנע צוימען און מויערן. נישט ווייט פון די היימישע געגנט אין בלומינגבורג, ביים ווינקל פון רוססא (Gap Roosa (געפ ראוד און פיקלס (Pickles (ראוד, וואס איז בלויז ארום 4 און א האלב מייל צפון פון ווינטערטאן קארנער טשעסטנאד רידזש ראוד, געפינט זיך די היסטארישע ”פארט רוססא,“ א פעסטונג געביידע וואס מר. רוססא און זיין זון האבן געבויט, אין יארע תצ“א, למספרם 731.’די געביידע שטייט נאך ביז‘ן היינטיגן טאג, באצייכנט אלס די עלטסטע פארבליבענע געביידע אין גאנץ סאליווען קאונטי.
אגב, די ”209 ”איז נישט נאר די אפיציעלע וועג פון עקזיט 113 צום 52 און די היימישע קעמפס און קאנטריס, דערונטער די בארימטע סאטמארער קעמפס. די 209 איז די ערשטע געפלאסטערטע שאסיי אין גאנץ אמעריקע, ארגינעל מיט‘ן נאמען אלס די ”אלד מיין (מינע) ראוד,“ געגרינדעט דורך די ערשטע האלאנדישע אימיגראנטן אין אפסטעיט. אסאך זאכן דארט ווערן גערופן מיט האלאנדישע נאמען, למשל אלע ”קיל“ נעמען, ווי קעטס‘קיל‘ס, אדער פארשידענע וואסערלעך, ווייל א קליינע וואסער שטראם הייסט ”קיל“ אויף האלאנדיש.
די נייע אימיגראנטן אין די געגנט האבן אויפגעבויט לעדער פאבריקן, נוצנדיג די פעל פון פערדן און אנדערע חיות, און די ביזנעס האט ממש געבליעט. ביי די ”ציווילע קריג“ אין די 840’ער יארן, איז 80 פראצענט פון די לעדער גענוצט אין די מלחמה, געקומען פון די אפסטעיט פאבריקן. אויך האט מען געבויט מינעס אין די געגנט צו גראבן פאר אסאך ערליי מעטאל, און דאס האט מען אויך גענוצט ביי די ציווילע קריג. ביי די צענזוס פון 790 ’למספרם, ד“ה אין יאר תק“נ, האט שוין די טאן געהאט א באפעלקערונג פון איבער פופצן הונדערט מענטשן. מיט די אנטוויקלונג פון מער און מער באנען, איז די געגנט פון בלומינגבורג געווען אין צענטער פון די ערשטע שטארקע אויפבלי פון די קעטסקילס. אין זומער צייט, זיך צו שיצן פון די היצן אין ניו יארק סיטי, איז מען ארויסגעפארן צו די ”קאנטרי,“ פירנדיג צו די ערשטע כוואליע פון האטעלן און ריזארטן – דעמאלט נאך מיט גאר אנטיסעמיטישע שטריכן, ווי די שילדן אויף טירן צו פארבאטן אידן און לאא“ה הינטלעך. די ”גרעיט דעפרעשאן“ פון די 920 ’יארן האט אפגעשטעלט די מאסיווע טוריזם אויף עטליכע צענדליגער יארן, בערך ביז נאך די צווייטע וועלט מלחמה. הייזער און האטעלן זענען געבליבן פארפאלן, און וואנדאלן האבן דאס אונטערגעצינדן. אסאך פייערן האבן דעמאלט פאסירט ביי די פארלאזטע פלעצער. ווינטער תרפ“ב איז געווען א גאר שווערע פייער אין בלומינגבורג, וואס האט פארניכטעט אסאך געסט הייזער ביז‘ן גרונד אן קיין שום איבערבלייבעניש. אין די אנהויב 900 ’יארן איז געווען א שווערע אונטערגאנג פון ”טי. בי.“ לונגען אינפעקציעס אין ניו יארק סיטי, און מען פלעגט פירן די פאציענטן קיין אפסטעיט, צו זיין אפגעזונדערט פון די לאקאלע באפעלקערונג. אסאך פארלאזטע הייזער און האטעלן זענען געווארן שפיטעלער, אדער ”סענאטאריומס“ אין יענע צייט. דאס איז כמעט עלימינירט געווארן מיט‘ן אויפקום פון ”אנטיביאטיקס.“ נאך די צווייטע וועלט מלחמה, מיט גרינגערע טראנספארטאציע און גוטע עקאנאמיע, און ווייניגער אנטיסעמיטיזם, איז די טוריזם און וואקאציע פון אפסטעיט געקומען צו די גרעסטע עפאכע, אבער ליידער מיט שוואכערע אידישקייט ואכמ“ל.
דוקא אין יענע תקופה האט אויפגעשיינט די הייליגע שטראל פון מרן רבינו הק‘ זי“ע צו כשר‘ן די טריפה‘נע אמעריקע און אויפבויען תורה און אידישקייט אויפ‘ן זעלבן דרך ווי אין דער אלטער היים. דער מלאך אלוקים ההולך לפני מחנה ישראל, דער שר צבא ד‘, מרן רבינו הקדוש זי“ע האט מייסד געווען די ”סאטמארער קעמפס,“ און דערמיט געשטעלט דעם גרויסן הייליגן ווידערשטאנד קעגן די קעטסקילס אסימילאציע פון יענע תקופה. אריבער א יובל יארן איז שוין אריבער זינט דעמאלט, און וויאזוי די קעטסקיל בערג זענען געווארן אזוי אפגערייניגט לתורה ולתפילה, נצח ישראל לא ישקר, רעדט פאר זיך אליינס.
בלומינגבורג זעלבסט האט געהאט די זכי‘ פון דעמאלט ביז היינט אין צענטער פון דעם אויפבוי פון תורה און אידישקייט, מיט בתים נאמנים לד‘ ולתורתו הקדושה. טייל פון די וואונדערליכע היסטאריע איז ערשינען אין א דראמאטישע ארטיקל, אויף די שפאלטנס פון ”דער איד,“ אנהויב זומער, פר‘ פנחס
ווי ציטירט דארט פון באקאנטן ידען הרב יונה לאנדא הי“ו, טרעפט מען שוין א רב ביי די אידישע קהלה אין ניובערג, וואס איז געווען נאנט פארבינדן מיט בלומינגבורג דורך די דערמאנטע ”טוירנפייק.“ ווייטער 2 | קרית מלך רב - קרית יטב לב איז באקאנט אז צווישן די ריזארטס און קאנטריס אין בלומינגבורג ראיאן, וואס האט אזוי אויפגעבליעט אין די תש“י-כ יארן, איז געווען א היימישע קאנטרי מיט א קיבוץ אידן פון די ”מלאכים,“ וואס די זכרונות פון די דאזיגע היימישע קאנטרי ווערט נאך דערמאנט אסאך פילע היימישע אידן פון פריערדיגן דור. אינעם ארטיקל ווערט אויך דערציילט אז נישט לאנג צוריק האט א היימישער איד אונטערזוכט אן אלטע הויז אויף נארט סטריט, אין בלומינגבורג, און געפינען דארט אין קעלער נישט מער און נישט ווייניגער ווי א מקוה, מיט א צינור מי גשמים פון דאך!...
ובא הכתוב השלישי, א דריטע דראמאטישע אויפדעקונג, אין פילע היימישע אויסגאבעס במשך די זומער תשע“ז.
ארגינעל איז דער סיפור דערציילט געווארן דורך הרה“ח המפו‘ מו“ה מאיר שניצלער שליט“א, גבאי ביהמ“ד הגדול אין וומסב“ג און אמאליגער הויז-בחור ביים רבי‘ן זי“ע, ביים היסטארישן ”מעמד הנחת אבן הפינה“ צום בנין התלמוד תורה אין בלומינגבורג, במעמד אלפי ישראל זונטאג פר‘ עקב תשע“ז. האט ר‘ מאיר דערציילט בזה“ל, ווי דאן באריכטעט אין ”דער איד“: ”די געגנט דאָ אין בלומינגבורג ברענגט אַ רויף אַ ביסל נאָ סטאַ לגישע זכרונות, נישט ווייט פון דאָ, ממש דאָ נאָ ך וואורטסבאָ ראָ, איז דאָ אַ קליין דערפל פיליס קאַ רד, איך געדענק אַ לס קינד בין איך געווען צוויי זומערס אין דעם קאָ נטרי, מיר געדענקען נאָ ך ווען דער רבי זי“ע איז דאָ אַ דורכגעפאָ רן דאָ ס שטעטל, און ווען ער איז אָ נגעקומען צו פיליס קאַ רד זענען געשטאַ נען אינדרויסן די קינדער פון דער קאָ נטרי. דאָ רט זענען געווען מיט אונז צוויי גאָ ר חשוב‘ע אידן הרה“ח ר‘ זאַ נוויל גערטנער ז“ל און הרה“ח ר‘ יוסף פלאָ ר ז“ל, וואָ ס זיי זענען געשטאַ נען צוזאַ מען אינדרויסן און געטאַ נצט ווען מען האָ ט באַ מערקט דעם רבי‘נס קאַ ר האָ ט ’אראָ פּגעסלאָ וט‘ און געפאָ רן לאַ נגזאַ מער, האָ בן מיר געהאַ ט די זכי‘ צו זען דעם רבי‘נס הייליגע צורה, וואָ ס איז גאָ ר אַ סאַ ך ווערד געווען פאַ ר אונז, און די קאַ ר האָ ט זיך דאָ רט אָ פּגעשטעלט פאר אונז, דאָ ס ברענגט אַ רויס אַ ז דער רבי האָ ט שוין מקדש געווען דאָ ס פּלאַ ץ אַ דורכפאָ רנדיג.“
מער פרטים איבער די רייכע שטיקל היסטאריע איז אנטדעקט געווארן דורך איינער פון די נחשונים, אין אן אייגנארטיגער שמועס וואס ער האט אפגעהאלטן מיט א גאסט וועלכער איז געקומען באזוכן די שטאט, אבער ביז היינט איז נאך נישט געלונגען צו אידענטיפיצירן דעם אורח הגון ביים נאמען.
דער אורח איז געקומען צו גיין אין שטעטל אריין, און האט באגעגנט א תושב אינדרויסן פון שטוב אין צענטער פון שטאט. דער גאסט, אן עלטערער איד, האט באלד געזאגט אז ס‘איז אים א געוואלדיגע שמחה צו זעהן די אנטוויקלונג פון נייעם ישוב, ווייל ער געדענקט נאך דאס פלאץ ווען ער האט דארט געוויילט אלס קינד אין קאנטרי!...
עס איז אנטוויקלט געווארן א שיינער שמועס מיט כיבוד, און דער איד האט געזאגט ער געדענקט נאך ווי היינט, א צירקע פון עטליכע אין פופציג יאר צוריק, ווען מרן רבינו הק‘ מסאטמאר זי“ע האט זיך אפגעשטעלט אין די בלומינגבורג קאנטרי. דאס איז געווען אויפ‘ן וועג ארויף, פארנדיג כדרכו בקודש צו באזוכן די סאטמארער קעמפס בימים ההם. ווי נאר די קאנטרי איינוואוינער זענען געוואויר געווארן אז דער רבי זי“ע געפינט זיך בתוכם, דערציילט דער תושב בשם דעם אורח, איז זיך יעדער צוזאמגעלאפן. די קינדער האבן זיך אנגעטאן בגדי שבת און ארויס מקבל פנים זיין דעם הייליגן צדיק. דער רבי האט גענומען שלו‘ פון די קינדער, און במאור פניו הק‘ אנגעוואונטשן און איבערגעלאזט ברכת קדשו פאר די קינדער, אלע איינוואוינער, און די גאנצע געגנט. לויט ווי דער שרייבער פון די שורות האט נאכגעפארשט, זענען במשך די יארן געווען אין בלומינגבורג די פאלגנדע ריזארטס און קאנטריס: פעיר אוקס, גרינבערגער‘ס, מעיפל גראוו, מנורה קאטעדזשעס, פעיר וויו, קאראנעט, מאונטען וויו, ספרינג פארעם, פאוזנער, טעראוס, טייכ‘ס, זאפאל‘ס, און נאך, גרעסערע און קלענערע קאלאניס, קאטעדזשעס, האטעלן, און פריוואטע זומער הייזקעלעך, וואס שטימט מיט די פערזענליכע עראינערונגען פון די חשובע אידן כנ“ל, און מן השמים האט מען אנגעשריבן א זכות פאר דעם שטעטל, אזu וייניגער ווי פופציג יאר שפעטער, אין יאר תשע“ב, איז בלומינגבורג צוריק אויפגעשטאנען לתחי‘, פון א מדבר שממה צו iוערן די נייע הערליכע שטאט קרית יטב לב, צו אקאמאדירן דעם לגיון של מלך וואס מרן רבינו הק‘ זי“ע האט אויפגעשטעלט במסי“נ על אדמת אמעריקע עד היום הזה און אזוי ווייטער ביז משיח.
ביז יאר '06 למספרם די ווילידש אוו בלומינגבערג איז געווען פון די קלענערע ווילידשעס אין ניו יארק סטעיט גרויס בלויז 192 אקער לאנד. אין יאר תשס"ו האבן א גרופע דיוועלאפערס אנעקסירט 241 עקער פון די טאון אוו מאמעקעטינג צום ווילידש. די אנעקסעשן איז אריבער זייער גרינג אן קיין שטערונגן אדער פארשלעפינגן [יאר'ן שפעטער ווען די שכנים זענען געוואר געווארן אז חסידים האבן עס געטאן, האבן זיי דאן פרובירט עס צוריקצודרייען אין געריכט, דער אפפעלעט דעוויזע האט אבער ארויסגעשליידערט דעם קלאגע און באשטעטיגט די אנעקסעשן].
אין רעגירונג-שפראך, איז ”בלומינגבורג“ א ווילעדזש, א חלק פון א טאון, וואס איז א חלק פון סאליווען קאונטי, וואס איז א חלק פון ניו יארק סטעיט.
דער ווילעדזש האלל געפינט זיך אויף 13 נארט ראוד. דער מעיאר פונעם ווילעדזש איז מר. ראסעל וואוד דשוניער. דער מעיאר איז באויפטראגט צוזאמען מיט די טראסטיס פונעם ווילעדזש. די אנדערע צוויי ערוועלטע ”טראסטיס“ זענען העסקנים החשובים מו“ה אהרן צבי ראבינער הי“ו און מו“ה שמואל זאנוויל וויינגארטן הי“ו. דער מעיאר פירט די טאג- טעגליכע ווירטשאפט פון די רעגירונג, אבער די ”באורד אוו טראסטיס“ האט פולע איבערזיכט אויף די ווילעדזש רעגירונג. די ”באורד“ האט א ”טראסטי מיטינג“ יעדן צווייטן דאנערשטאג, 6 אזייגער אין אווענט. אין ווילעדזש זעלבסט זענען דא עטליכע איינגעשטעלטע, ווי קלוירק, טרעזשורער, לאיער, טעקס קאלעקטאר, בילדינג אינספעקטאר, ווילעדזש דזשאדזש, און די פארשידענע געהילפן און שטאב מיטגלידער אין די אלע אפיסעס. דער ווילעדזש האט עטליכע אפטיילונגען ווי ”זאונינג באורד אוו אפיעלס,“ בילדינג דעפארטמענט, סאניטעישאן דעפארטמענט, פובליק ווארקס דעפארטמענט, פינאנץ דעפארטמענט, וואס זענען וויכטיג פאר די רוטינע ווירטשאפט אין ווילעדזש.
דער ווילעדזש קלוירק אפיס שטייט אין שפיץ פון די לאקאלע רעגירונג ווירטשאפט, מיט אלע פאפיר-ווערק און אפליקאציעס. אין אנדערע ווערטער, אז מען וויל סיי וואס פון די ווילעדזש רעגירונג, גייט מען צום קלוירק. דער אפיס פונעם קלאר קלוירק איז אפען יעדן מאנטאג ביז דאנערשטאג פון 9
נאכ‘ן קלוירק‘ס אפיס, איז די גרעסטע אפטיילונג אין ווילעדזש, נאטורליך, די ”בילדינג דעפארטמענט.“ ביז נישט לאנג צוריק איז דער אפיס געווען גאר שטיל, נאטורליך, אבער זייט די נייע שטעטל איז צושטאנד געקומען, איז די בילדינג דעפארטמענט העכסט פארנומען. לויט‘ן געזעץ, איז די ”בילדינג דעפארטמענט“
פונעם ווילעדזש פאראנטווארטליך פאר די סטעיט בילדינג קאוד, סטעיט פייער פריווענשאן קאוד, סטעיט האוזינג קאוד, סטעיט ענערדזשי קאוד, ווי אויך אויף די
פארשריפטן פון סטעיט, קאונטי, טאון און
ווילעדזש אויף פלענינג און זאונינג, וואסער
פארשריפטן, אין די גרעניצן פונעם ווילעדזש.
מיט איבערזיכט פונעם מעיאר און ווילעדזש
בשייכות מיט סיי וועלכע בוי פראיעקטן.
ווען עס קומט אריין אין אפליקאציע צו טוישן
זאונינג, איז געווענליך דער פראצעדור אין
גייט מען ערשט צום ”זאונינג באורד אוו
אפיעלס“ פאר א רעקאמענדאציע יא אדער
ניין בעפאר די ווילעדזש באורד קען עס
אויפנעמען. לעצטנס ארבייט מען אויף א
טויש אפילו נאך פאר די ”זאונינג באורד“ גיט
א רעקאמענדאציע, זאל דער ווילעדזש יא
קענען אויפנעמען די אפליקאציע, כאטש די
”זאונינג באורד“ דארף נאך אלץ געבן א
רעקאמענדאציע צי דער ווילעדזש זאל עס
די ”זאונינג באורד אוו אפיעלס“ באשטייט פון
צי פארזיכערן אז ביי יעדע הירינג איז דא
הי“ו טשעירמאן, מו“ה חיים לעבאוויטש הי“ו,
מו“ה משה גאנץ הי“ו, מו“ה משה פריעד הי“ו
און מר. דזשים דזשאנסאן. די אלטערנאטיווע
חיים משה פעקעטע הי“ו און מו“ה אלימלך
בנציון מארקאוויטש הי“ו. די ”זי. בי. עי.“
באורד טרעפט זיך יעדן צווייטן דינסטאג, 7
פונעם ווילעדזש. די באשטימטע צייט וואס די
טראקס פארן ארום אויפנעמען די מיסט איז
יעדן דינסטאג. דער ווילעדזש האט אויך א
וואס די מיסט ווערט אויפגענומען, דארפן די
מיסט קאסטנס ווערן צוריק געשטעלט ביים
הויז ביז א טאג פאר די קומענדיגע מיסט
אין די יעצטיגע וואכן, ווי אין פילע אנדערע
געגנטער, ווערט אראנדזשירט א ”באלק פיק-
אפ“ צו העלפן תושבי העיר וואס לייגן ארויס
4 | קרית מלך רב - קרית יטב לב.
די ”פובליק ווארקס“ דעפארטמענט גיט זיך
אפ מיט אויפהאלטן די ראודס און אנדערע
וואסער, סוער, ווי אויך מיט פיצן די שניי ווען
עס פעלט אויס. עס איז דא אן ארבעטער אויף
פעיראל אלס DPW צו אויספירן די
אלע פינאנציעלע זאכן פונעם ווילעדזש ווערן
פעיראל, בילס, שטייערן, אא“וו. דער ”טעקס
קאלעקטאר“ וואס גיט זיך אפ מיט די
איז א מוסטער פון רעספעקט און
מעיאר מר. ראסעל וואוד יר“ה איז באליבט
און געשעצט ביי יעדן איינעם צוגלייך,
די נייע אנטוויקלונגען אין שטאט פון די
פרעכטיגע מציאות פון קרית יטב לב.
איינוואוינער פון זיין פריעסטן יוגנט, איז
געווען א מיטגליד אויפ‘ן טאון באורד פון
מאמאקעיטינג זייט 11 ’ביז 15 ’למספרם.
פארדעם איז ער געווען 10 יאר א מיטגליד פון
די ”פלענינג באורד“ אין בלומינגבורג, וואס
מיינט פון 01.’אין 16 ’איז ער געלאפן פאר
מעיאר פון בלומינגבורג, און געווינען מיט א
ברייטע מערהייט, אריינפירנדיג די שטאט אין
די נייע רואיגע עפאכע וואס גייט אן בס“ד עד
היום הזה און אזוי ווייטער. פייער
קאמישענער פאר 12 יאר, דינט נאך היינט
אזוי ארום האט דער געטרייער מעיאר
מיטגעהאלטן אלעס, ממש פון די ערשטע
בראשית צייטן, נאך אין תש“ע-תשע“א, ביים
פלאנצן די ערשטע שריט, און אזוי ווייטער
ביי די ערשטע ”סעמפל הייזער“ און די
מעכטיגע סוער פלענט, די אנהויב פון
שטארקע אפאזיציע אין די קומענדיגע יאר-
צוויי, די אנקום פון די ערשטע משפחות –
ברוכים הבאים בשם ד‘ – חנוכה תשע“ד –”ועל
הניסים ועל הפורקן“ אויפ‘ן התייסדות פון די
נייע היימישע שטאט קרית יטב לב שטעטל
אין בלומיגנבורג – ורוח הקודש אומרת כן
ירבה וכן יפרוץ, די ווייטערדיגע שריט פונעם
ווילעדזש און טאון במשך תשע“ד-ה, ליהודים
היתה אורה אדר תשע“ו דער ”מעמד היסוד“
פון קרית יטב לב, די עפענונג פון תלמוד
תורה גלייך נאך פסח, די עפענונג פון בית
רחל לבנות פאר ראש השנה תשע“ז, דער
חנוכת הבית צום פראכטפולן בנין המוסדות
לשם ולתפארת ווינטער ע“ז, די אומאפיציעלע קרוין פון בלומינגבורג אלס ”אפשטעל סטאנציע“ פאר מנחה-מעריב און הרחבת הדעת במשך זומער אין קאנטרי, די באנייאונג פונעם 5 מיליאן דאלארדיגע סוער פלענט אין בלומינגבורג סוף זומער ע“ז, די ערשטע ”פאראלעל כיתה“ אינעם תלמוד תורה אנהויב זמן החורף תשע“ח, די איבערגאנג פון היסטארישע צאל משפחות אריבער הונדערט און צוואנציג כן ירבו בליעה“ר, אויף וואס די הייליגע חז“ל זאגן אין מסכת סנהדרין פרק א‘, אז מיט אזא מספר איז עס שוין ראוי צו הייסן א שטאט... בורא עולם בקנין השלם זה הבנין... ואחרי כן יקרא לך עיר הצדק קרי‘ נאמנה בקרב בית ישראל לעד ולעולמי עולמים.
מעיאר וואוד האט דאס אלעס מיטגעהאלטן, זייענדיג אויף די פראנט ליניעס פון בלומינגבורג אלע יארן, מיטהאלטנדיג פון זיין אייגנארטיגן פערספעקטיוו דעם והי‘ ראשיתך מצער, און די ערשטע שטראלן פון ואחריתך ישגה מאוד.
אצינד, האלטנדיג דא מיט די דראמאטישע היסטאריע פון בלומינגבורג, און די ראלע פון מעיאר במשך די אלע יארן, לאמיר אים געבן דעם מיקראפאן צו הערן זיין פערזענליכע געשיכטע בשייכות מיט‘ן התייסדות פון ”קרית יטב לב.
סאַדערן איז דער האנדל־נאָמען געניצט דורך דער גאָוויאַ טעמזלינק אייזנבאן (GTR) באַן אָפּערירן פירמע פאר די סאַדערן רוטעס פון דעם טטמזלינק, סאדערן און גרויס נאָרדערן קאנצעסיע אין ענגלאַנד. די פירמע איז אַן אונטערפֿירמע פון דער טראנספארט פירמע Govia, און אַפּערירט די דרום צענטראַל באן קאנצעסיע זינט אויגוסט 2001 און די גאטוויק עקספּרעס באדינונג זינט יוני 2008.
סאדערן באן האט די מערסטע צאל נישט־צופרידענע פאסאזשירן אין בריטאַניע דריי יאָר נאכאנאנד, לויט די נאציאנאלע רעלס פּאַסאַזשירן ארומפרעגן 2016, 2017 און 2018. אין 2018 איז זי געווען שוואך אין פארלעסלעכקייט, פונקטלעכקייט און ווערט פֿאַר געלט.
סאדערן אַפּערירט די מערהייט פון צופארער באַדינונגען פון זיינע צענטראַל לאָנדאָן וואקזאלן לאָנדאָן בריק און לאָנדאָן וויקטאָריע קיין דרום לאָנדאָן און סאסעקס, ווי אויך רעגיאָנאַלע באַדינונגען אין טיילן פון האַמפּשיר, קענט און סארי. אויך טוט זי פארזארגן באדינונגען צווישן מילטאן קינס און קרוידן דורך דער מערב לאָנדאָן ליניע.
איילת שקד (ארויסגערעדט: "אַיעלעט שאַקעד"; געבוירן דעם 7טן מיי, ז' אייר ה'תשל"ו) איז א ישראלישער פאליטיקערין וואס פירט די נייע רעכטע פארטיי פון וואס איז זי א כנסת דעפוטאט. ביי די כנסת וואלן סעפטעמבער 2019 איז זי אויך געווען ביים שפיץ פון דער ימינה ליסטע. פריער האט זי געדינט ווי יוסטיץ מיניסטארקע. ביים סוף פונעם 20סטן כנסת האט זי מיט נפתלי בענעט זיך צעטיילט פון דער יידישע היים פראקציע דורך וועלכער זיי זענען געווילט געווארן, און זיי האבן אויפגעשטעלט די נייע רעכטע פארטיי. זייער ליסטע האט נישט דערגרייכט דעם מינימום צו ווערן דערוויילט צום 21סטן כנסת.
זי איז א ווייכווארג אינזשענירקע.a>, 2018
וויקינייעס איז א פילשפראכיגער פראיעקט פון וויקי סארטן וועב סייטס אין אלע שפראכן צו זאמעלען נייעס דורך די המון עם און נישט דורך די רעפארטערס. אבער אלץ מוז ווערן דאקומענטירט מיט מקורות.
געשיכטע ארום א יידישן וויקי נייעס פראיעקט.
פאר א יאר צוריק האט זיך איינגעשלאפן די אקטועלע געשענישן באשרייבונגן, ווען מען האט אנגעהויבן אויפלעבן דא די ערשטע זייט פון דעם אידישען וויקיפעדיע זאל אנטהאלטן נייעס אבער פון צייט צו צייט האט ער עס פרובירט אויפציוועקן אלס א צייטווייליגער דערויסענדיגער פשרה אדער טריק, וויאזוי צו מאכן אז וויקיפעדיע זאל נישט פארוואנדעלט ווערן אין קיין נייעס צייטונג.
דערנאך האט מען עס צוריק אויפגעלעבט מיטן יעצטיגן נאמען וויקינייעס. דאס איז צושטאנד געקומען נאכדעם וואס מיר האבן זיך געוואנדן צו די העכערע פענסטער פון וויקיפעדיע, אז זיי זאלן אונז העלפן עפענען א אידישן וויקי-נייעס וויקי. און מיר האבן געמאכט עפענטליכע וואטס דערפאר, [http://meta.wikimedia.org/wiki/Wikinews/Start_a_new_edition#Yiddish_.28.D7.99.D6.B4.D7.99.D7.93.D7.99.D7.A9.29 זעהט דא], און סאיז שוין דורכגעלאפן 3 חדשים, די רעזולטאטן זענען קלארע; צוועלעף איז יא און איין ניין, האט דער ניין דערווייל איבערגעוואוגן און געוואנען.
בען נעוויס () איז דער העכסטער בארג אין גרויסבריטאניע, הויך 1,344 מ. ער געפונט זיך אין סקאָטלאַנד, לעבן פֿאָרט וויליאם און ציט אומגעפער 100.000 קלעטערער פּער יאָר,
דער נאָמען איז גענומען פון דעם געלישן ווארט Beinn Nibheis, טייַטש גיפֿטיק אָדער שרעקלעך.
דער שפיץ.
דער שפיץ קריג דענקמאָל, אקטאבער 2006
סיר דזשאן מיידזשער (; געבוירן 29סטן מערץ 1943) KG CH איז א בריטישער פאליטיקער וועלכער איז געווען פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך און פירער פון דער קאנסערוואטיוו פארטיי פון נאוועמבער 1990 ביז מאי 1997. ער איז געווען אויך אַ מיטגליד פון דעם קאַבינעט פון מאַרגאַרעט טאַטשער ווי הויפט סעקרעטאַר צו דער קאנצעלעריי (1987-1989), אויסערן סעקרעטאַר (1989) און קאנצעלאר פונעם אוצר (1989-1990).
מיידזשער האט געהייראט נאָרמאַ זשאנסאן (איצט דאַמע נאָרמאַ מיידזשער, DBE) אום 3טן אקטאבער 1970. זי איז געווען אַ לערערין און אַ מיטגליד פון די יונגע קאָנסערוואַטיוון. זיי זענען פאַרלויבט געווארן נאָך בלויז צען טעג. זיי האבן צוויי קינדער; א זון, דזשיימס, און א טאכטער, עליזאבעט. זיי האָבן אַ וואקאציע היים אויף דעם בארטן פון צפון נאָרפאָלק, לעבן ווייבורן.
שולמית לאַפּיד (געבוירן 9טן נאוועמבער 1934) איז א ישראלישע שרייבערקע און שוישפּילערין.
לאפיד איז געבוירן געווארן אין תל אביב, די טאכטער ​​פון העלען און דוד גלעדי. זי האט א דיפּלאָם אין מזרח שטודיעס פונעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים, און האָט אין דער פאַרגאַנגענהייט געדינט ווי פארזיצערין פון דער העברעישע שרייבערס אַסאָציאַציע אין ארץ ישראל; זי האָט ארויסגעגעבן ביכער (אריינגערעכנט קינדער ביכער), פיעסעס און קורצע דערציילונגען.
אהרן ברק (געבוירן י"ט אלול חודש הרחמים והסליחות, ה'תרצ"ו, 16טן סעפטעמבער 1936) איז א ישראלישער אדוואקאט. ער האָט געדינט ווי פרעזידענט פון דער העכסטער געריכט (1995–2006), גענעראל פראקוראר (1975–1978) און דיקן פון דעם פאקולטטעט פון געזעץ בײַם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים. פּראָפעסאָר פון געזעץ. ער איז היינט אַ לעקטאר אין דער הערצליה אינטערדיססיפּלינאַרישער צענטער און אין יעל אוניווערסיטעט.
ער איז געבוירן אין דער ליטווישער שטאָט קאוונע.
אהרן ברק איז חתונה געהאט מיט אלישבע ברק-אָסאָסקין, וואָס ער האָט זיך באַקענט אין מיטלשול. דאָס פּאָרפֿאָלק פֿון ברק האָבן פֿיר קינדער, וועלכע האָבן זיך אַלע געלערנט געזעץ און צוויי פֿון זיי האָבן זיך ספּעציאַליזירט בײַ די העכסטע געריכט־דיכטער, זײַן טאָכטער איז אסתר ברק־לאַנדס.
הרב יצחק אלחנן ספקטור מיט נומער 15 רבנים פון ליטוואקעס
הרב יצחק אלחנן ספעקטאָר (ה'תקע"ז, 1817, ראש - כ"א אדר ה'תרנ"ו, 1896, קאוונע) איז געווען דער הויפט-רב פון קאוונע איז געווען איינער פון די גרעסטע פוסקים פון זיין דור און מען האט אים. גערופן רשכבה"ג, מחבר פונעם ספרים, מעין יצחק, נחל יצחק, עץ פרי, באר יצחק. מען האט אים געהאלטן פאר אַ אויטאָריטעט אויף עגונות.
הרב יצחק אלחנן איז געבוירן געווארן אין דעם שטעטל רעש, גראדנער גובערניע. מוטער רחל און פאטער רבי ישראל איסר, רב און רב דער שטאט, וועלכער איז אויך געווען זיין ערשטע מלמד, זיין ערשטע נאמען איז געווען יצחק נאך זיין מוטער. למד אצל הרב בנימין דיסקין.
רפאל "ראַפוּל" איתן (11טן יאנואר 1929 - 23סטן נאוועמבער 2004) איז געווען דער 11טער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל, א כנסת דעפוטאט און מיניסטער אין דער ישראל רעגירונג. איתנ'ס קאדענץ ווי דער שעף פון גענעראל שטאב איז געווען פינף יאר, דער לענגסטער פון אלע.
ער איז געבוירן געווארן אין 1929 אין תל עדשים, דער מיזיניק פון אליהו איתן (קאַמינעצקי) און מרים (אָרלאָוו), פון די גרינדער פון דעם מושב. זיין מוטער איז געבוירן געוואָרן אין אַ פּויערישער פאַמיליע אין אוקראַינע און האט אימיגרירט קיין ארץ ישראל אין 1904. זי האָט געארבעט אין סאַדזשאַראַ, וווּ זי האָט באגעגנט זיין פאָטער, וועלכער איז אויך געבוירן געוואָרן אין אַ פאַמיליע פויערים אין אוקראינע, אימיגרירט אין ארץ ישראל אין עלטער פון 17 יאָר און איז געווען אַ גרינדער מיטגליד פון דער השומר ארגאניזאציע.
רפאל איתן האט דריי ברידער און צוויי שוועסטער: שמואל איתן, וועלכער איז געווען א פאליציי אָפיציר; מתתיהו, אַ מיטגליד פון דער הגנה ארגאניזאציע; יוסף, וועלכער איז געשטאָרבן ווען ער איז געווען אַן עופל־קינד; נחמה (מאיר) און ציפורה (שחר).
a>, מיט אמנון אשכול און מרדכי ירושלמי.
אום 24סטן יוני 1968 איז איתן באשטימט געווארן אַ אָפיציר פון די פאראשוטיסטן אַנשטאָט קאָל אהרן דאַווידי.
אריין אין פאליטיק.
אין אפריל 1983 איז איתן אריין אין פּאָליטיק. ער האָט שוין לאנג געהאט א בילד פון "ישראל שורשים".
אום 23סטן נאוועמבער 2004, אזוי ווי יעדער אינדערפרי פֿאַר די לעצטע דריי יאָר פון זיין לעבן, איז ער אנגעקומען מיט זיין מאַשין צום פּאָרט פון אַשדוד. ער איז ארוים פון זיין קאר צו קאָנטראָלירן די שעדיקן פון דעם שטורעם וואָס איז פארגעקומען אויף דעם אָרט די נאַכט פריער, און דאַן ווייזט אויס אז עס האט אים געשלאָגן א שטורעם־כוואליע, און האט אים אריינגעשליידערט אין ים וואו ער איז דערטרונקען געווארן. זיין קערפער האט מען געצויגן פון וואַסער באַלד דערנאָך דורך ים־פלאט פּערסאַנעל, און ער איז באערדיקט געווארן צומארגנסט אין תל עדשים.
בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט עפרה מאירסון.
געאגראפישע רוטע-מאַפּע פון דער צענטראַל-לאָנדאָנער אייזנבאַן
די צענטראל-לאנדאנער אייזנבאן (CLR), אויך באוווּסט ווי דער טאפעני טיוב (Twopenny Tube), איז געווען א טיפער ניווא אונטערערדישע אונטערגרונט "רער" באַן וואָס האָט געעפנט אין לאנדאן אין 1900. די טונעלן און סטאנציעס פון דער CLR פארמירן די הויפט אפטיילונג פון דער צענטראלער ליניע פון דער לאנדאנער אונטערגרונט.
די אייזנבאַן פירמע איז געגרינדעט געווארן אין 1889; געלט פֿאַר קאַנסטרוקציע האט מען באקומען אין 1895 דורך אַ סינדיקאַט פון פינאַנציסטן און די אַרבעט איז אויסגעפירט געווארן פֿון 1896 צו 1900. ווען זי איז געעפנט געווארן, האט די CLR געדינט 13 סטאנציעס און געלאפן אינגאנצן אונטער דער ערד אין אַ פּאָר טונעלן פֿאַר 9.14 קילאמעטער צווישן זיין מערב טערמינוס אין שעפערד בוש און זייַן מזרח טערמינוס ביי דער באַנק פון ענגלאַנד, מיט אַ לאַגער און מאַכט סטאַנציע צפונדיק פון דעם מערב טערמינוס. נאך א פארווארפענעם פארשלאג צו פארוואנדלען די ליניע אין א שלייף, איז זי פארלענגערט געווארן מערבדיק קיין וואוד ליין אין 1908 און מזרחדיק ביז ליווערפּול סטריט סטאנציע אין 1912. אין 1920, איז זי געווארן פארלענגערט לענגאויס א גרויס-מערבדיער אייזנבאַן ליניע קיין אילינג צו דינען אַ טאטאלע ווייַטקייט פון 17.57 קילאמעטער.
יודל שלעזינגער" איז א וועטעראנער עסקן אין צניעות. ער איז דער מקוה איד אין דעם סאטמארער ביהמ"ד אין וויליאמסבורג אויף קיפ סטריט וואס רופט זיך זופניק, ער איז אויך געווען א מלמד אין דעם סאטמארער חדר אין וויליאמסבורג אסאך יארן.
פון זיין יוגנט איז ער באקאנט פאר א מתמיד עצום, און זיין פלייס, זייענדיג א ערליכער ירא שמים, צו טאן דערין האט אים ארויפגעדראפעוועט אויפן אויבן אן פון אויפטאן אפצושלאגן כל מיני פראבלעמן, ווייל אסאך גדולי הרבנים צוטרויען אים, וויסענדיג זיין ריינע איידעלע כונה, און ער איז במקום שאין איש.
זכריה "דזשאקי" מעקייטן (7טן אויגוסט 1955 - 6טן מערץ 2012) איז געווען א ישראלדיקער זינגער, לידלעך שרייבער און קאָמפּאָזיטאָר.
זכריה איז געבוירן דער מיזיניק פון שלום און מזל מעקייטן וואס זענען געקומען קיין ארץ ישראל פון תימן. אלס קינד האט ער געליטן פון קינדער-פאראליז.
מדליה פון ידידות, יהונתן ודוד (ימין), אברהם ולוט (שמאל)
a> יהונתן בן שאול המלך מיט דוד בן ישי המלך (מדליה)
יהונתן בן שאול המלך מיט דוד בן ישי המלך (ציכונג איטלקי)
יונתן דער זון פון שאול המלך מיט זיין יינגל שיסן 3 פייַל צו וואָרענען דוד המלך קעגן שאול המלך
יהונתן (אויך געשריבן אין פסוק יונתן) איז געווען א זון שאול המלך, אזוי ווי עס שטייט אין ספר שמואל, קרוינפרינץ, קאַמאַנדער און מיליטערישער העלד. טראָץ זייַענדיק אַ זון פונעם מלך און זיין יורש, איז ער געווען אַ ידיד נפש פון דוד - זיין פאָטער'ס קאָנקורענט.
יזדי שול "תפארת ירושלים" גאס אדוניהו הכהן 26 נווה צבי קווארטל
דער בוכאַרישער קוואַרטאַל () אין ירושלים איז געבויט געווארן אין 1894 דורך בוכאַרישע אידן. דער בוכארישער קוואַרטאַל געפינט זיך אין צפונדיקן טייל פון צענטראל ירושלים, און גרענעצט בית ישראל צו מזרח, ארזי הבירה, שמואל הנביא, נווה צבי, גוש 80 און תל ארזה פון צפון-מזרח צו מערב, און כרם אברהם און גאולה צו דרום.
אין דעם בוכאַרישן קווארטאל איז די גרעסטע בוכארישע שול אין דער וועלט, דער מוסיוף שול, חאג'י אדוניהו הכהן גאס ראג יואל גאס, וואו טויזנטער אידן פון אלע קרייזן און קהילות דאַווענען יעדן טאָג.
טעקסט=הרב יעקב מוצאפי גערופן חכם יעקב (ה'תר"ס - י"ג סיון ה'תשמ"ג; 1899 - 25 מיי 1983) איז געווען אב בית דין פון דער ספרדישער עדה חרדית אין ירושלים.
ער איז געבוירן געווארן צו רבי עזרא און זיין ווייב מזל טוב אין באגדאד (היינט איראק) אין 1899. זיין עיקר חינוך האט ער באקומען פון זיין זיידן, הרב משה מוצאפי, און שפעטער האט ער געלערנט אין דעם "מדרש תלמוד תורה" חדר צוזאמען מיט רבי סאלמאן מוצאפי פון רבי מנשה שאראבאני. שפעטער האָט ער געלערנט אין דער "מדרש בית זילכה" ישיבה, ביי דעם מקובל רבי אפרים הכהן, רבי שמעון אגסי, און הרב צדקה חוצין (דער צווייטער). זכה לשמוע תורה מפי עטרת תפארת רבי יוסף חיים פון באגדאד.
הרב סאלמאן מוצאפי (כ"ז שבט ה'תר"ס, 27סטן יאנואר 1900 – י"ז טבת ה'תשל"ה, 31סטן דעצעמבער 1974) איז געווען א מקובל און דער ראש ישיבה פון "בני ציון" אין ירושלים.
ער איז געבוירן געווארן אין באגדאד (היינט איראק) צו הרב ציון מאיר און מוטער פרחה. ער האָט געלערנט אין דער "מדרש בית זילכה" ישיבה ביי זיין רבי מובהק, הרב יהודה פתייה. ער האט זיך געהאלטן אין קאָנטאַקט מיט הרב יעקב חיים זון פון הרב יוסף חיים פון באגדאד, דער זון פון דעם זון בן איש חי. אין אלול ה'תרע"ח האָט ער זיך באקומען קבלה צו ווערן א שוחט און א מוהל, ער האָט געדינט ווי דער באהעלפער און שליח פאר דעם יידיש-איראקישן סענאַט דעלעגאַט מנחם דניאל און האָט געפירט זיינע אויסלענדישע געשעפטן.
דער דאָן () איז איינער פון די הויפּט טייכן פון רוסלאַנד. ער הייבט אָן אין דער שטאָט נאָוואָמאָסקאָווסק 60   קילאמעטער דרום־מזרח פון טולאַ, דרום־מזרח פון מאָסקווע, און פלוסט אַ ווייַטקייט פון עטלעכע 1,870   קילאמעטער (1,162 מייל) צום ים פון אַזאָוו.
פֿון זײַן מקור שטראָמט דער טײַך ערשט דרום־מזרח צו וואָראָנעזש, דערנאָך דרום־מערב צו זײַן לעפצונג. די הויפּט שטאָט אויף דעם טייַך איז ראָסטאָוו אויפן דאָן, און זייַן הויפּט בייטייך איז דער דאָנעץ.
אין אוראלטע צייטן איז דער טייַך געווען געזען ווי דער גרענעץ צווישן אייראָפּע און אזיע.
אין זיין מזרחדיקסטן פונקט, קומט דער דאָן נאנט צום וואָלגאַ און דער וואָלגאַ-דאָן קאַנאַל (לענג 105 ק״מ בערך), וואָס פארבינדט די ביידע טייכן, איז געווען אַ הויפּט וואסער־רוטע. די כאַזאַר פעסטונג סאַרקעל פלעגט באַהערשן דעם פונקט אין דעם מיטל עלטער. ביי דעם טייל פון דעם טייַך האט פאסירט אָפּעראַציע אוראַנוס, איינער פון די קערפונקט פון דער צווייטער וועלט-מלחמה.
הרב יעקב עדס ("אַדעס"; געבוירן 16טן אקטאבער 1964, י' חשוון תשכ"ה) איז א מקובל און תלמודישע, דער מחבר פון דער "דברי יעקב" סעריע פון ספרים.
ער איס געבוירן געווארן צו רבי יהודה עדס ראש ישיבה פון קול יעקב אין בית וגן, ירושלים, און רביצין רחל עדס (געבוירן כהן), און אן אייניקל פון רבי יעקב ציון חי עדס ראב"ד ירושלים און פון די ראשי ישיבות פון פורת יוסף.
הרב אבא חייא טויבער איז א מחנך און מגיד שיעור אין ישיבת שערי אפרים, מאנסי.
ער איז פריער געווען א בעל הבית וואס האט פארקויפט מילכיגע פראדוקטן דעליווערט אהיים צו דער טיר פארטאגס אין דעם מאנסי געגנט. ער האט איבערגעגעבן די ביזנעס פאר די קינדער, זינט דעמאלטס איז ער דבוק למטרה אויפצוקלערן אידן איבער אלע אידישע אנגעלעגנהייטן וכל המסתעף, שמירת העינים, קאמפיוטער און אינטערנעט.
ער פארמאגט א שטארקער כח השפעה און טרעט אויף מיט דרשות פון די פראגעס כסדר אין אלע אידישע קרייזן און געגענטן וויאזוי איבערצוגעבן די מסורה פאר אונזערע קינדער קאכנדיג זיך מיט דעם אלס דער צענטעראלער יסוד פון אונזער תורה.
הרב יעקב חי ציון עדס ("אַדעס"; ח' אדר ה'תרנ"ח - כ"ז תמוז תשכ"ג) איז געווען דרייסיק יאָר דער ראש ישיבה פון דער פורת יוסף ישיבה.
ער איז געבוירן געוואָרן אין ירושלים צו זיין פאָטער, הרב אברהם חיים עדס, און צו זיין מוטער רביצין צלחה.
הרב יהודה עדס (געבוירן ט' סיון ה'תרצ"ז, 19טן מאי 1937) איז דער ראש ישיבה פון קול יעקב אין ירושלים. ער איז אמאל געווען א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה און אין דעם נשיאות פון ועד הישיבות.
ער איז געבוירן געווארן אין ירושלים, אין א רבנישער משפחה וואס שטאמט פון חאלאב, סיריע. זיין פאטער, הרב יעקב חי ציון עדס, איז געווען ראש ישיבה פון פורת יוסף, א מיטגליד פון דעם בית דין הגדול און א מיטגליד אין דעם הויפט-ראבינאט ראט און מחבר פון שו"ת חדוות יעקב. זיין מוטער אסתר חיה איז געווען א טאכטער פון הרב עזרא הררי רפול. ער האט געלערנט אין דעם מגן דוד תלמוד תורה, אין קול תורה אין ירושלים ביי הרב שלמה זלמן אויערבאך, און אין דער ישיבת פוניבז' וואו ער איז געווארן נאנט מיט די ראשי ישיבה און האט געלערנט עטלעכע יאר בחברותא מיטן ראש ישיבה הרב שמואל ראזאווסקי.
ער האט געהייראט ביילא-רחל, טאכטער פון הרב דוב כהן, ערשטער רב פונעם לופטפלאט, און זהבה (ראקאווער).
רבי יעקב יוסף (18טן אקטאבער 1946, כ"ג תשרי ה'תש"ז – 12טן אפריל 2013, ב' אייר ה'תשע"ג) איז געווען א ראש ישיבה אין דער "מדרש חזון יעקב" ישיבה אין שכונת הבוכרים און מחבר פונעם ספר בעתה אחישנה. ער איז געווען א מיטגליד אינעם ירושלים מוניציפאליטעט און א כנסת דעפוטאט פון דער ש"ס פארטיי אין 11טן כנסת.
געבוירן צו הרב עובדיה יוסף און מוטער מרגלית יוסף.
ר' שלמה קאניג איז א וויזשניצער אינגערמאן וואס דינט אין דעם ראקלענד קאונטי שעריפ'ס טעסק פארס.
ער איז אויך דער וויצע-בירגערמייסטער פון כתר וויליזש. און איר הויפט שתדלן און פאליטיקאנט פאר וויזשניצער חסידות.
פֿאַרפֿרוירן II אדער פֿאַרפֿרוירן 2 (ענגליש: "Frozen II") איז אן אמעריקאנישער קאמפיוטער-אנימירטער פאנטאזיע מוזיקפילם פון 2019. ער איז דער המשך-פילם פון "פֿאַרפֿרוירן" (2013) און איז ווידער רעזשיסירט געווארן דורך קריס באַק און דזשעניפֿער לי, מיט די באטייליקונג פון די זעלבע מאנשאפט.
אַגנאַר, דער קעניג פֿון אַרענדעל, זאגט זיינע צוויי טעכטער אַנאַ און עלזאַ אז זייער זיידע, קעניג רונעאַרד, האט געמאכט אן אפמאך מיט די נאָרטאָלדרע עדה צו בויען א דאַמבע אין זייער פארכישופטער וואלד. קעניג רונעאַרד איז אבער געשטארבן אין א קאַמף וואס האט אויסגעבראכן צווישן די צוויי עדות. דער קאַמף רייצט אויף די עלעמענטאַרע רוחות פונעם וואלד: ערד, וואסער, לופט און פייער. די רוחות אַנטרינען ווערן און א וואנט פון נעפּל כאפט דער גאנצער וואלד. אַגנאַר האט אנטגעלאפֿן מיט הילף פון אן אומבאקאנטער ראטעווער.
דריי יאר נאך איר קאראנאציע (אינעם ערשטן פילם) פייערט קעניגין עלזאַ דער הערבסט אינעם קעניגרייך מיט פּרינצעסין אַנאַ, אָלאַף דער שניימענטש, קריסטאָף און זיין רעניפֿער סווען. ווען עלזאַ הערט א מיסטישע שטימע, זי פאלגט נאך אים און וועקט די רוחות אָן א כוונה. זיי שטערן אַרענדעל און דאָס גאנצע קעניגרייך דאַרף זיך אויסליידיקן. גראַנד פּעבי און די טראָלן קומען אין אַרענדעל און פּעבי זאגט אז אלעמען דאַרפן געפֿינען דער אמת וועגן דעם עבר פון דאָס קעניגרייך.
עלזאַ, אַנאַ, אָלאַף, קריסטאָף און סווען פֿאָרן צו דער פארכישופטער וואלד נאך די מיסטישע שטימע. נאך וואס דער נעפּל צעשפּליטערט זיך ווען עלזאַ רירט אים, דער לופט-רוח קומט אלס א טארנאדא און שעפּט אריין זיי אלע. עלזאַ פֿאַרהאַלט דעם טארנאדא, וואס מאכט אייז סקולפטורן. די שוועסטער געפֿינען אז די סקולפטורן באווייזן בילדער פון זייער זיידע'ס עבר און אז זייער מוטער, קעינגין אידונאַ, איז געווען א מיטגליד פון נאָרטאָלדרע און זי האט געראטעוועט אַגנאַר. זיי טרעפֿן מיט די נאָרטאָלדרע און אן ארמיי פון אַרענדעלער סאלדאטן וואס זענען נאך ברוגז, און דערנאך קומט דער פייער-רוח. עלזאַ לערנט אז דער רוח איז א צעברויזיקע מאגישע סאַלאַמאַנדרע, און עלזאַ איינשטילט זי. עלזאַ און אַנאַ שטעלן אויף א פייער-איבעררייס צווישן די סאלדאטן און די נאָרטאָלדרע דורך מסביר זיין אז זייער מוטער איז געווען נאָרטאָלדרער און זייער פֿאָטער אַרענדעלער. שפעטער לערנען זיי וועגן א פֿינפֿטער רוח וואס וועט פֿאַראייניקן די מענטשן און דער נאַטירלעכער צויבער.
עלזאַ, אַנאַ און אָלאַף ממשיך זיין אָן קריסטאָף און סווען. זיי געפֿינען די שיף וואס האט געקראכט מיט זייערע עלטערן; זי אנטהאלט א מאפע מיט א וועג צו דער אַטאָהאָלאַן, א מיטאלאגישער טייך וואס לויט זייער מוטער האט אלע די טייטשן איבער דעם עבר. עלזאַ שיקט אַנאַ און אָלאַף אוועק און גייט זיך אליין. זי געפֿינט און מוסטירט דער נאָק, דער וואסער-רוח וואס באשיצט דער ים איידער אַטאָהאָלאַן. ווען זי דערגרייכט לערנט עלזאַ אז די שטימע וואס האט גערופֿן זי איז געווען פון אידונאַ; אז די נאטור האט געגעבן עלזאַ אירע כוחות ווייל אידונאַ האט אַגנאַר געראטעוועט; און אז עלזאַ זיך איז דער פֿינפֿטער רוח.
דערנאך לערנט עלזאַ אז די דאַמבע איז געבויט געווארן צו רעדוצירן די רעסורסן פון די נאָרטאָלדרע ווייל קעניג רונעאַרד האט געוואלט פארנעמען די געגנט. אויך לערנט זי אז ער האט דערמארדעט דער פירער פון נאָרטאָלדרע און אנגעהויבן דעם קאנפליקט. עלזאַ שיקט די אינפארמאציע צו אַנאַ איידער וואס זי ווערט פֿאַרפֿרוירן צוליב גיין טיף אריין אין דער אַטאָהאָלאַן. דאס מאכט אָלאַף אנהייבן אַװעקצאַפּלען זיך.
אַנאַ באקומט די מעלדונג פון עלזאַ און לערנט אז די דאַמבע דאַרף ווערן צעשטערט צו געבן די רואיקייט צוריק. אַנאַ געפֿינט און וועקט די ערד-גיגאנטן און פירט זיי צו די דאַמבע. די גיגאנטן ווארפן פֿעלדזן קיין אַנאַ וואס צעשטערן די דאַמבע. דאס שיקט א פֿאַרפֿלײץ לענגאויס דער פֿיאָרד קיין דאָס קעניגרייך. עלזאַ שמעלצט זיך און קומט צוריק אין אַרענדעל. זי אָפּווענדט דער פֿאַרפֿלײץ און ראטעוועט דאָס קעניגרייך.
ווען דער נעפּל-וואנט איינגייט קומט עלזאַ צוריק צו אַנאַ, און זיי בויען אָלאַף פֿון דאָס ניי. קריסטאָף בעט פון אַנאַ צו הייראטן אים און זי מסכים זיין. עלזאַ מסביר זיין אז זי און אַנאַ זענען דער "בריק" צווישן די מענטשן און די מאגישע רוחות. אַנאַ ווערט די נייע קעניגין פון אַרענדעל און עלזאַ ווערט די באשיצערין פונעם פארכישופטער וואלד, וואס אפט קומט צוריק אין אַרענדעל נאך די רואיקייט איז ווידער דא.
קימבערלי נאָעל "קים" קאַרדאַשיען וועסט (ענגליש: "Kimberly Noel "Kim" Kardashian West"; געבוירן דעם 21סטן אקטאבער 1980) איז אן אמעריקאנער מעדיע פערזענלעכקייט, מאדעלקע, געשעפֿטס-פרוי, סאציאליט און אקטריסע. זי איז איינע פון דריי טעכטער פון ראָבערט קאַרדאַשיען. זייער משפחה האט א רעאליטעט טעלעוויזיע סעריע מיטן נאמען "דערקונדיקן זיך מיט די קאַרדאַשיענס".
קאַרדאַשיען האט ערשט באקומען מעדיע אויפֿמערקונג צוליב איר נאענטע באציונגען מיט פעריס הילטאן. זי איז געווארן מער באקאנט נאך באווייזן זיך אין א סעקס ווידעא. קים איז בעסטנס באקאנט פאר איר ראלע אין דער טעלעוויזיע סעריע "דערקונדיקן זיך מיט די קאַרדאַשיענס". זי האט געהייראט דיימאָן טאמעס אין 2000 און האבן זיך געגט אין 2004. אין אויגוסט 2011 האט זי געהייראט קריס האַמפֿריז. האַמפֿריז איז אן NBA שפילער פון די ניו זשערסי נעטס. נאך 72 טעג האט זי געגט זיך פון אים דעם 31סטן אקטאבער צוליב "אונטערשיידן".
אין 2013 איז זי פארלויבט געווארן מיט קאַניע וועסט. די צוויי וואוינען אין קאַלאַבאַזאַס, קאליפארניע. זיי האבן פיר קינדער: נאָרד, סיינט, שיקאַגאָ און פּסאַלם.
קאַרדאַשיען איז א דעמאקראטין. זי איז בייַגעווען די 2012 נאציאנאלע דעמאקראטישע קאנווענץ צו שטיצן פרעזידענט באַראַק אָבאַמאַ ביי זיין לעצטער וואל. זי אויך שטיצט אַרמענישע פאליטישע אינטערעסן ווי די פּראָקלאַמאַציע פון דער קריסטלעכער פֿעלקער מארד אין 1914.
אין 2018 האט קאַרדאַשיען געטראפֿן מיטן פּרעזידענט דאָנאַלד טראַמפּ און געהאלפן צואייַלן די פֿריילאזונג פון אַליס מערי דזשאָנסאָן, וואס האט באקומען א לעבנסלאַנגער טורמע פאר נישט געוואלדיקע דראַג באנוץ.
הרב ישראל יצחק פּיעקאַרסקי (געבוירן תרס"ה - כ"ד אלול תשנ"ב, 1992) מחבר פונעם ספר אבן ישראל, איז געווען ראש ישיבה פון דער צענטראלער תומכי תמימים ישיבה - 770 - אין ניו יארק מער ווי 40 יאר.
ער איז געבוירן געווארן אין דער שטאָט סאָסנאָווצע, פוילן, צו מרדכי מנחם פּיעקאַרסקי, אן אַמשינאָווער חסיד. צו די 12 יאָר האָט מען אים אָנגענומען לערנען אין דער ישיבה פונעם קאזשיגלאווער רב, הרב אריה צבי פראמער. שפעטער איז ער אריבער אין דער שטאט ווארשע, וואו ער האט געלערנט ביי הרב אברהם וויינבערג, מחבר פון "ראשית ביכורים" אויף מסכת בכורות.
ער האט חתונה געהאט מיט אסתר מרים, טאָכטער פון אַריה קלאפּמאַן. נאָך זייַן חתונה, האט ער געדינט ווי ראש ישיבה פון "כתר תורה - ראַדאָמסק" אין דער גאליציאנער שטאט קשאַנאָוו. שפעטער איז ער געווארן א רב אין דעם מאָנדזיעוו פערטל פון סאסנאווצע; נאך שפּעטער איז ער געווארן א רב אין לאָנדאָן. אין תש"ז האָט הרב יצחק הוטנער באַקומען אַ וויזע פאר הרב פּיעקארסקי׳ס משפּחה, און זיי האבן זיך געצויגן קיין ניו יארק, וואו ער איז באשטימט געוואָרן א מורה הוראה אין דער " אגודת ישראל יוגנט " שול אין דער בראָנקס. אין יאָר תשי"ד האָט ער איבערגענומען דאס רבנות פון דער חרדישער קהילה אין דער ״בית יעקב״ שול אין דעם ״פארעסט הילס״ קוואַרטאַל פון קווינס.
ער איז נפטר געווארן אין אלול תשנ"ב און איז באַגראָבן אין הר הזיתים אין ירושלים.
זיינע אַקטיוויטעטן.
אין יאר תשי"א איז געווארן באשטימט ראש ישיבה פון דער צענטראלער תומכי תמימים ישיבה אין 770, אלס ממלא-מקום פון רבי ישראל זאב גוסטמאַן וואס האט איבערגעלאזט א יאָר פריער.
הרב סאַלמאַן חוגי עבודי (תמוז ה'תרנ"ד, 1894 – כ"ה אדר א' ה'תשל"ג, 27סטן פעברואר 1973) איז געווען דער לעצטער הויפט רב פון באגדאד, און צום סוף פון זיין לעבן אב בית דין אין ירושלים, און א מיטגליד פון דער הויפט ראבינאַט ראט און דעם בית דין הגדול.
געבוירן באגדאד צו פאטער חכם יצחק עבודי.
אושר עד ("אָשער אַד", ווערטלעך: "אומבאגרענעצטע גליק"; אפיציעלער נאמען: מרב - מזון כל בע"מ) איז אן ישראלישע סופערמארקן נעץ. זי איז געגרינדעט געווארן אין 2009 דורך אברהם משה מרגלית, אריה בוים, און יהודה לאַניאַדא, און פארמאגט היינט בערך 20 צווייגן איבער ישראל.
אושר עד איז געגרינדעט געווארן אין 2009 אלס א דיסקאַונט נעץ. דאס ערשטע געוועלב איז געעפנט געווארן אין מגדל העמק. אברהם משה מרגלית, אריה בוים און יהודה לאַניאַדא זענען ערשט געווען די אייגנטימערס פון "אלף", א נעץ וואס האט געוואָנדן זיך צו די חרדישע קהילה. די נעץ איז געווען אין דאס אייגנטום פון די גערער חסידים מרגלית און בוים און דער וועלטלעכער לאַניאַדא פון די חאלאבי יידן, און האלב די אָנטיילן פון די נעץ זענען געהאָלטן געווען דורך שופֿערסאַל. אין 2008 האט שופֿערסאַל רעאליזירט אן איינשאַפונג אפציע און געקויפט די אנדערע טיילן פאר 140 מיליאן ש"ח. נאך אן אָפּקילונג יאר האבן די דריי שותפים געגרינדעט אושר עד.
לויט א דאַן ענד ברעדסטריט ראנג פון 2016 איז אושר עד די פערטע גרעסטע שפייז נעץ אין ישראל, מיט אן אומזאַץ פון 2.29 מיליאַרד ש"ח א יאר. די העכערע דריי זענען שופֿערסאַל, רמי לוי שיווק השקמה און יינות ביתן. אין מיי 2019 האט אושר עד געהאלטן 18 צווייגן אין ישראל. זי פארקויפט פראדוקטן מיט ספעציעלע הכשרים, אבער זי ווענדט זיך נישט נאר צו די חרדים. די צווייגן זענען דורכשניטלעך ארום 6,000 מעטער און א סאך פראדוקטן ווערן פארקויפט אין גרויסע פאקונגען.
בינגא.
אין 2016 האט די נעץ געעפנט א צווייג אין ברוקלין, ניו יארק מיטן נאמען "Bingo Wholesale" נאך אינוועסטירן $9,000,000. דאס האט זי געמאכט די ערשטע ישראלישע שפייז נעץ וואס האט געעפנט א צווייג אין אן אנדערע מדינה.
מאיר בנאי (5טן יולי 1960 – 12 יאנואר 2017,) איז געווען א ישראלישער זינגער, מוזיקער און אַקטיאָר.
מאיר בנאי זינגער מיט כלי נגינה
מאיר בנאי איז געבוירן געוואָרן אין ירושלים צו יצחק און שמחה בנאי. ער איז אויפֿגעוואַקסן אין דער דאָרפֿישער געגנט עומר און האָט זיך געלערנט אין אַ מיטלשול ד.ב. באר שבע. ער איז דער ברודער פון אורנה בנאי, אביתר בנאי און אפרת בנאי. ער איז דער ערשטער וואס ווערט בארימט פונעם צווייטן דור פון דער בארימטער בני משפחה. בנאי האט געשפילט און געשריבן לידער פון 17 יאר, און איז אונטערזוכט געווארן פאר א מיליטערישער באנדע צו וועלכע ער איז אנגענומען געווארן, אבער ער האט נישט באטייליגט ווייל דעמאלט האט דער שעף רפאל איתן אפגעזאגט די מיליטערישע באנדעס. בנאי האט געדינט אלס קעמפער אין די פאנצער קאָר, און זיין טעטיקייט אלס קינסטלער איז אפגעשטעלט געווארן ביז נאך באפרייונג פון צה"ל. דעם 12טן יאַנואַר 2017 איז בנאי געשטאָרבן אין זיין היים אין מושב חמד, נאָך אַ האַלב יאָר אין קאַמף קעגן ראַק אין דעם וושט און איז באַגראָבן געוואָרן אויפן הר המנוחות, ער האָט איבערגעלאָזט צוויי קינדער, איינער פון זיי, דער זינגער נועם בנאי.
געביידע פון ביקור חולים שפיטאל
ביקור חולים איז אַ שפּיטאָל געגרינדעט אין די מיטן 19 יאָרהונדערט אין דער אַלטשטאָט פון ירושלים. אין 1925 איז דער שפּיטאָל אריבער צו אַ נייַעם ארט אויף דער נביאים גאס. דער שפיטאל האט 200 בעטן.
אין דעצעמבער 2012, איז דער שפּיטאָל געווארן אַ טייל פון דעם שערי צדק מעדיצין־צענטער.
רבי חיים יעקב יוסף טויבער איז דער דיין אין דער באבאווער קהילה. ער דינט אויך ווי דער פוסק פון חברת הצלה אין בארא פארק.
רבי חיים יעקב יוסף איז דער עלצטער איידים פון רבי שלמה האלבערשטאם, באבאווער רבי.
הרב רבי אפרים "זליכה" כהן גערופן חכם אפרים (ה'תרמ"ו, 1885, באגדאד - ג׳ תשרי ה'תשי"ז, 1956, ירושלים ישראל) איז געווען א מקובל און א דרשן, איינער פון די ראשי ישיבות פון פורת יוסף אין ירושלים.
ער האט חתונה געהאט מיט מלכה, און זיינע זין זענען הרב שלום כהן ראש ישיבת פורת יוסף און פרעזידענט מועצת חכמי התורה פון דער ש"ס באַוועגונג, הרב רפאל כהן, א שרייבער וועלכער האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער ​​פון הרב סאלמאן מוצאפי, און זיין טאכטער ​​שולמית.
דאקטאר אפרים עזריאל שך (תר"ץ, 1930 -  י"ט תשרי, תשע"ב, 17טן אקטאבער 2011) איז געווען א דערציער, א ליבלינג פון ירושלים. ער איז געווען דער זון פון רבי אלעזר מנחם מן שך און גוטל שך. ער האט מחבר געווען דאס ספר, אוצר מושגים ומונחים ביהדות.
ער האט חתונה געהאט מיט תמרה שאך און א טאטע פון ​​צוויי קינדער, און האט געוואוינט לאנגע יארן אין די שכונה בית וגן אין ירושלים.
טאָלטשעוו (אונגעריש: "Tolcsva") איז א דארף אין דעם בארשאָד-אבאוי-זעמפלען קאונטי אין צפון-מזרח אונגארן. אזוי ווי פיל אייראפעישע דערפער, האָט אויך די באַפעלקערונג פון טאלטשעוו זיך פארמינערט באטייטיק אין די לעצטע יארצענדלינגען, פון 964 אין 1990 צו 847 אין 2018 (אַ פאַרקלענערן פון וועגן 12%).
יידן איו טאלטשעוו.
די ערשטע ידיעות וועגן פון א יידישער זידלונג אין דארף זענען פון 1723, ווען זיבן אידישע פאַמיליעס האבן געוואוינט דארט אונטער דער שוץ פון די אייגנטימער פונעם מאיאנטעק, וואס האָבן באשעפטיקט די יידן ווי ארענדארן פון די וויינגערטנער. די קהילה איז געוואקסן און אין צוגאָב צו דער קולטיוואציע פון ווייננגערטנער און די פּראָדוקציע פון וויינען, האבן די יידן געהאט פרנסה פון האַנדל.
אין 1770 האט מען געגרינדעט די חברה קדישא און אין 1860 איז געגרינדעט די ערשטע שול. שפּעטער, האט מען אויפגעשטעלט א ישיבה און צדקה אינסטיטוציעס.
אין 1941, האט מען דעפארטירט קיין קאמעניץ עטלעכע אידישע פאַמיליעס פון דעם דאָרף וואָס האבן נישט געהאט קיין אונגערישע בירגערשאפט, וואו זיי זענען דערמאָרדעט געוואָרן. אין 1942 האָט מען רעקרוטירט אידישע מענער און געשיקט צום אוקראינע פראָנט, און מערסטנס זענען אומגעקומען.
נאָך דער אינוואזיע פון דער דייַטשער אַרמיי אין אונגארן אין מאַרץ 1944 האבן זיי אריבערגעפירט די טאָלטשווער יידן אין דער  איהעלער געטאָ און פֿון דאָרט האט מען זיי געשיקט אין דעם אוישוויץ פארניכטונג לאַגער.
נאָך דער מלחמה, האָבן בערך 40 לעבנגעבליבענע יידן זיך אומגעקערט אין שטאט און האָבן באנייט דאָס קהילה לעבן א שטיק צייט. אין 1970 איז געבליבן בלויז איין יידישע פאַמיליע.
יצחק מאיר סאפראנאוויטש איז אן עסקן אין ירושלים וואס איז טעטיג אין צניעות אנגעלעגנהייטן. ספעציעל ווערט ער קריטיקירט פאר זיינע שריט אנטקעגן די וואס ערלויבן זיך פרייהייט אין סעקסועלע ענינים, און פאר זיינע מערכות זיי צו טעראריזין.
סאפראנאוויטש ווערט באשולדיגט אין זיך ארומנעמען מיט א קרייז פון אנהענגער, פיזישע שטארקע אינגעלייט, וועלכע ער נוצט אויף אנצושרעקן און אכזריות'דיג שלאגן די וואס ער באשולדיגט אין סעקסועלע זינד. זיי זענען באקאנט פאר אויפברעכן טירן אינמיטן דער נאכט מיט שווארצע שטרימפ אויף די פנימ'ער, און אנשלאגן די באשולדיגטע מיט אייזערנע שטעקענעס. זיי זענען שוין עטליכע מאל ארעסטירט געווארן דורך די פאליציי. זייער מיינונג איז אז די אקטיוויטעטן זענען זייער הייליגער פליכט, און זיי ווערן נישט אפגעשראקן פון די ארעסטן.
סאפראנאוויטש אליין האט שוין אויף זיין רעקארד צענדליגע ארעסטן. מען זאגט אז לעצטענס ווערט ער מאדערענעזירט און האנדלט האנט ביי האנט מיט די פאליציי פטור ווערן פון א.ג. "באמעס" דורך זיי אונטערשטעלן נסיונות אז זיי זאלן דורכפאלן מיט די געזעץ און דורכדעם ווערן ארעסטירט.
סאפראנאוויטש איז א גערער חסיד, און אן עסקן אין חינוך, וועלכע האט געדינט יארן לאנג אלס ראש ישיבה אין גערער ישיבה קטנה אין חיפה. גערער חסידים זענען באקאנט פאר זייער באזונדערע דערווייטערונג און אפגעהיטנקייט אנטקעגן סעקסועלע ענינים, א מסורה פון די שטרענגע אנווייזונגען פון זייער רבי, ר' ישראל אלתר, דער "בית ישראל".
אשר איז געווען דער צענטער זון פון יעקב אבינו און דער יונגערער זון פון זלפה.
יעקב׳ס ברכה צו אשר: "מֵאָשֵׁר, שְׁמֵנָה לַחְמוֹ; וְהוּא יִתֵּן, מַעֲדַנֵּי-מֶלֶךְ" ().
משה רבנו׳ס ברכה צו אשר: "וּלְאָשֵׁ֣ר אָמַ֔ר בָּר֥וּךְ מִבָּנִ֖ים אָשֵׁ֑ר יְהִ֤י רְצוּי֙ אֶחָ֔יו וְטֹבֵ֥ל בַּשֶּׁ֖מֶן רַגְלֽוֹ׃" ()
צאצאי אשר.
אין דברי הימים שטייט וועגן די קינדער פון אשר: בְּנֵי אָשֵׁר יִמְנָה וְיִשְׁוָה וְיִשְׁוִי וּבְרִיעָה וְשֶׂרַח אֲחוֹתָם. וּבְנֵי בְרִיעָה חֶבֶר וּמַלְכִּיאֵל הוּא אֲבִי בִרְזָיִת. וְחֶבֶר הוֹלִיד אֶת יַפְלֵט וְאֶת שׁוֹמֵר וְאֶת חוֹתָם וְאֵת שׁוּעָא אֲחוֹתָם. וּבְנֵי יַפְלֵט פָּסַךְ וּבִמְהָל וְעַשְׁוָת אֵלֶּה בְּנֵי יַפְלֵט. וּבְנֵי שָׁמֶר אֲחִי וְרָהְגָּה וְחֻבָּה וַאֲרָם. וּבֶן הֵלֶם אָחִיו צוֹפַח וְיִמְנָע וְשֵׁלֶשׁ וְעָמָל. בְּנֵי צוֹפָח סוּחַ וְחַרְנֶפֶר וְשׁוּעָל וּבֵרִי וְיִמְרָה. לז בֶּצֶר וָהוֹד וְשַׁמָּא וְשִׁלְשָׁה וְיִתְרָן וּבְאֵרָא. וּבְנֵי יֶתֶר יְפֻנֶּה וּפִסְפָּה וַאְרָא. וּבְנֵי עֻלָּא אָרַח וְחַנִּיאֵל וְרִצְיָא. כָּל אֵלֶּה בְנֵי אָשֵׁר רָאשֵׁי בֵית הָאָבוֹת בְּרוּרִים גִּבּוֹרֵי חֲיָלִים רָאשֵׁי הַנְּשִׂיאִים וְהִתְיַחְשָׂם בַּצָּבָא בַּמִּלְחָמָה מִסְפָּרָם אֲנָשִׁים עֶשְׂרִים וְשִׁשָּׁה אָלֶף. (דברי הימים א' ז', ז')
דער קענעדער אדלער, מיטװאך כ״ח תמוז תרע״ד
דער קענעדער אַדלער איז געווען די פירנדע יידיש־שפראך צייטונג אין קאנאדע, פון כ' אלול תרס״ז ביז י״ז טבת תשמ״ט. דער קענעדער אַדלער איז געגרינדעט געווארן אין מאנטרעאל דורך הירש וואָלאָפסקי.
עוועלין הגואל (געבוירן 27סטן יאנואר 1961 י' שבט ה'תשכ"א קאזאבלנקא מאראקא) איז א ישראלישער פילם, טעלעוויזיע און טעאטער אקטריסע, געווינער פון צוויי אָפיר אַוואַרדס.
געבוירן מאראקא ביי נאָמען אוולין כהן, אימיגרירט אין אַכט יאָר פון מאראקא צו דער שטאָט פון פתח תקווה.
עוואלין הגואל איז אַ גוטע פרייַנד פון אוולין קאפלון און שטערנקלאר מיט איר אין דעם פילם איזה מקום נפלא. אוואלין קאַפּלאָן ווי ז'אנה, און אוואלין הגואל ווי אהובה.
יודל וואלף פון בארא פארק איז א סלאנימער חסיד און איז געווען א מלמד, זיינע ברידער און גאנצע משפחה, זענען באקאנטע חב״ד שליחים איבער דער גארער וועלט.
ארגאניזציעס און קאמיונעטי עסקנים ווייסן אז ער איז דער טאפ גיי אין די פראגעס. אפצוהאלטן כל מיני מנובלים מיט יעדן טעראר אקציע וואס מעגליך.
פון די "חברה שומרים" ביז די "חברה הצלה", יעדער שוויצער וואס וויל אמאל גרויס ווערן און האבן כבוד פון זיין לעלו, ווייסט צו זיין גרייט אויף ראביי וואלף'ס טעלעפאן קאל.
אויב דארף מען אפשרעקן א אינגערמאן, צוברעכן זיינע ביינער, אדער אים צונעמן די פרנסה, אדער פארשעמן זיין משפחה, אדער ווארענען אפאר בחורים איינצוריען וועט יעדער עסקן אויספירן בלינדערהייט זיין באפעל, וויסנדיג אז די קהילות און רבנים זענען מיטן פולן טראסט הינטער דעם "וואלף".
נאכדעם וואס זיינע שלוחים טוען אפ זייער ווילדער טעראר קומט דער "וואלף" צוגיין מיט זיינע זיידענע קליידער רעדט מיט שיינעם ווי א געטליכער עסקן צו העלפן דעם באטרעפנדער אינגערמאן צוריק צו געבן זיין שטעלע אדער זיך אנעמען קעגן די שלעגער אז זיי זענען נישט גערעכט.
ער זיצט אגאנצן טאג אין זיין אינוועסטיגעישאן איינהייט נאכצוטרעיסן טעלעפאן קאלס, נאכצופארן מענטשן און זיכן אינגעלייט וואס טרעטן אפ פון ריכטיגען וועג.
ווער האלט אים אויס? ווי נעמט זיך זיין השפעה אויף אלע רבנים? פארוואס האט נאך קיינער נישט נקמה גענומען אין אים דורכאויס די אלע יארן וואס ער האט וויי געטאן אזויפיל אידן? פארוואס פאלגן דוקא די ביליגסטע באמעס אויס אלע זיינע באפלען?
יודעי דבר זאגן אז ער האט א פייל פון שמוץ אויף יעדן רב און פובליק עסקן, און זיין איינפלוס קומט פשוט פון "שאנטאזש" אלע ווילן זיין גוט מיט אים כדי ער זאל זיי נישט באשמוצן.
זיין פאערפול איינפלוס איז אזוי שטארק אז איך געדענק פאר אפאר יאר צוריק האט ער אפילו באוויזן אוועקצונעמן דעם זשאב פון א חרדישער בארא פארקער אינגערמאן וואס האט געדינט אלס קאמיונעטי ליעזאן פארן ברוקלין דיסטריקט אטוירני טשארלס היינס נאך דעם וואס יענער האט גענוצט זיינע קשרים צו ארעסטירן "וואלף" פאר זיינע שווארצע טעראר מיסיעס. אבער וואלף האט באוויזן אז אלע רבנים און קהילות זאלן לייגן דרוק אויף היינס און ארויסווארפן יענעם אינגערמאן פון זיין זשאב און דראפן דעם קעיס.
היינט ארבייט יענער אינגערמאן פאר וואלף...
חב"דפדיה איז אַ ענציקלאָפּעדיע פון ​​חב"ד, פריי צו לייענען, שרייבן און רעדאקטירן. איר צוועק איז צו פארשפרייטן חסידישן דאָקטרין פון חב״ד, מיט אַ טראָפּ אויף גאולה און משיח־טעמעס אויף פּשוט און קלאָר.
די חב״ד פון ערכים האָט: 7,147 איינסן.
טאג פון פארלייגען בכ"ד סיון ה'תשס"ז; 10טן יולי 2007
הרב שלום מעשאַש אדער מעסאַס גריפן חכם שלום (22סטן פעברואר 1909, מעקנעס - 12טן אפריל 2003, ירושלים) איז געווען א מאראקאנער און ישראלישער רב, און האט געדינט אלס הויפט רב פון קאסאבלאנקא, הויפט רב פון מאראקא און הרב הראשי א ספרדיש בירושלים.
ער איז געבוירן געווארן אין 1909 אין מעקנעס, מאראקא צו רבי מיימון מעשאַש, מחבר פון ספר "אוצרות שמים" און רביצן רחל (סודרי), און האָט געהייסן נאָך זיין זיידן הרב שלום מעשאַש, רב און דיין אין מעקנעס, מחבר פון שו"ת "דברי שלום".
זיינע רבי׳ס זענען געווען זיין פאטער הרב מיימון, הרב יוסף עלקובי און הרב יצחק סעבאג.
ער האט חתונה געהאט מיט רביצין ג'אמילה (יפה) אל-קרייף פון וועמען זיין זון רבי דוד מעשאש איז געווען דער הויפט רב פון פראנקרייך.
קאַפֿלי () איז א באן סטאנציע אויף דער הארטפארד שלייף ליניע, וואס באדינט דאס דארף קאַפֿלי, אין דעם וועלין האטפילד דיסטריקט פון הארטפארדשיר, און אויך די יישובים גאפֿס אויק און נארטא און דעם מערב טייל פון טשעשאנט. זי איז אין טראוולקארט זאנע 9. די סטאנציע ווערט באדינט דורך גרויס נארדערן.
יענקל קעלנער וואוינט אין קרית יואל, מאנרוי, און איז טעטיג דארטן צו היטן די גדרי הצניעות והקדושה. ס'איז דא וואס קלערן אז ער געהער צו די בני יואל, אבער ער דרייט זיך און איז אקטיוו אין דער ווייסער שול פון דער צענטראלער קהילה.
קעלנער איז באוואוסט אלס איינער וואס שטעלט זיך נישט אפ פאר גארנישט אין דער וועלט. לויט שמועות טוט ער אלעס אויף די אייגענע האנט, און ער האט שוין אין די פארגאנגענהייט געטון שריט וואס איז עפנטליך פארדאמט געווארן דורך אנדערע מיטגלידער פון ועד הצניעות.
גאר לעצטנס האט ער רעזיגנירט פון משמרת הצניעות אין קרית יואל אונטערן דרוק פון נחום ראזענבערג, וועלכער פארלאנגט אז אויך דוד עקשטיין זאל רעזיגנירען צוליב דער קארופציע וואס, לויט זיין באשולדיגונג, קומט דארט פאר.
יצחק קלאר אדער לייזער בערמאן זענען פענע נעמען פון א שרייבער און אנאליז-געבער אויף קול מבשר. ער איז א שטארקער קאנסערוואטיווער, א סאטמארער (מהרי״י) אין די אנהייב פערציגער יארן.
יצחק קלאר איז א שטארק פריוואטער מענטש און זיין עכטער נאמען איז נישט באקאנט פארן גאס.
א שטיק צייט פלעגט ער אויך געבן שמועסן ביי דער געזונטהייט אפטיילונג אויף קול מבשר אבער ער האט אויפגעהערט.
ער שרייבט אויך פון מאל צו מאל פאליטישע אנאליזן אין דער בלאט און נאך צייטונגען אויף אידיש אונטער פען נאמען לייזער בערמאן.
בייפֿארד () איז א באן סטאנציע אויף דער הארטפארד שלייף ליניע, וואס באדינט די דערפער בייפֿארד און בריקנדאן אין הארטפארדשיר, ענגלאנד. זי איז אין טראוולקארט זאנע B. די סטאנציע ווערט באדינט דורך גרויס נארדערן.
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 2טן יוני 1924.
הרב רחמים מלמד כהן (געבוירן יום בריאת העולם כ"ה אלול ה'תרכ"ה – ד' שבט ה'תרצ"ב) איז געווען א רב פון פרסישן יידנטום אין ירושלים, תלמיד פון הרב יוסף חיים פון באגדאד הבן איש חי.
ער איז געבוירן געווארן אין שיראז (היינט אין איראן).
אין יאר תרס״ו האט ער זיך באזעצט אין ירושלים.
כל ברואי מעלה ומטה איז א פיוט תפילה און א בקשת רחמים תפילה פאר דעם מארגן וועכטער, וואס מען פלעגט אמאל זאגן איבער ארץ ישראל אין דער פרימארגן וואך פאר דעם תהילים און פריער מאָרגן תפילות צו דערוועקן רחמים.
מֵרֹאשׁ וְעַד סוֹף יֵשׁ לְךָ סִמָּן.
שַׁחַק וְתֵבֵל לְךָ (נוסח פרובנס: אָב הָרַחְמָן) עֵד נֶאֱמָן.
לָכֵן כָּל יְצוּר לְךָ יִתֵּן כָּבוֹד.
השלמת הפיוט ב8 בתים.
סִבַּת כָּל סִבָּה וְעִילַּת כָּל עִלָּה.
אֵין לוֹ רֵאשִׁית וְלֹא אַחֲרִית וְלֹא תִכְלָה.
שְׁמַע יִשְׂרָאֵל יְיָ אֱ-לֹהֵנוּ יְיָ אֶחָד.
אֵין לוֹ שֵׁנִי וְאֵין לוֹ רִאשׁוֹן וְלֹא דִמְיוֹן.
הָיָה וְהֹוֶה וְיִהְיֶה וְאֵין עוֹד מִלְּבַדּוֹ.
מַשּׂוֹא פָנִים אֵין לְפָנָיו וְלֹא מִקַּח שֹׁחַד.
קַדְמוֹן לְכָל נִמְצָא וְצוֹפֶה כָּל נֶעְלָם.
רָם עַל כָּל רָמִים, וְרוֹכֵב עַל עֲנָנִים.
מֶלֶךְ עֶלְיוֹן מָלֵא רַחֲמִים, וְסוֹלֵחַ לַעֲווֹנִים.
וּבְתוֹרָתְךָ יְיָ אֱ-לוֹהֵינוּ כָּתוּב לֵאמוֹר: שְׁמַע יִשְׂרָאֵל, יְיָ אֱ-לוֹהֵינוּ, יְיָ אֶחָד: וְנֶאֱמַר;
הרב רפאל ברוך טאָלידאַנאָ (תר"ן, 1890, מאראקא - י"ח חשוון תשל"א, 1970, בני ברק, ישראל) איז געווען רב פון מעקנעס אין מאראקא. ער האט ארויסגעגעבן אן אויסגאבע פונעם קיצור שולחן ערוך מיט הוספות מיט די מנהגים פון מאראקא יידנטום.
ער איז געבוירן געווארן אין מעקנעס, מאראקא, אין 1890, צו רבי יעקב טאלידאנא און מרת חנה (סודרי). די טאלידאנאס זענען אן אוראלטע משפחה וואס שטאמט פון טאלעדא, שפאניע. זיין רבי מובהק איז געווען רבי חיים בירדוגא און ער האט געלערנט מוסר ביי רבי חיים מעשאש. ער האט געהייראט רחל עמאר.
הרב רבי אברהם פאלאדזשי (ה׳תק״ע, איזמיר — כ"ג טבת ה'תרנ"ט, איזמיר) איז געווען דער שטאט'ס רב פון איזמיר, טערקיי. ער איז געווען דער זון פון רבי חיים פאלאַדזשי ב"ר יעקב פאלאגי און אסתרולה.
ער איז געווען א ברודער פון רבי יצחק רחמים ניסים פאלאגי און רבי יוסף פאלאדזשי.
א. שמע אברהם. ב. ויען אברהם. ג. אברהם אזכור. ד. שמו אברהם. ה. וישכם אברהם (ביאורים על התהילים). ו. אברהם את ידו. ז. אברהם אנכי. ח. ברך את אברהם. ט. זכותיה דאברהם. י. ויקרא אברהם. יא. ויוסף אברהם. יב. ואברהם זקן. יג. אברהם את עיניו. יד. וימהר אברהם. טו.
[https://hebrewbooks.org/212 כבוד יעקב] – שו"ת בעניינים שונים לזכר יעקב עקריש, בעריכתו ועריכת אחיו רבי יוסף. טז. אברהם שנית. יז. והוכיח אברהם. חי. צוואה מחיים. יט. פדה את אברהם. כ. הגדה של פסח תפארת אברהם - פסח.
מוכאַמאַד דער זעקסטער, מלך פון מאראקא (ענגליש: "Mohamed VI de Marruecos", אַראַביש: محمد السادس; געבוירן דעם 21סטן אויגוסט 1963) איז דער איצטיקער קעניג פון מאראקא, זייט דעם 23סטן יולי 1999.
מוכאמד דער זעקסטער אין זיין יונגטמוכאַמאַד איז געבוירן געווארן אום 21סטן אויגוסט 1963 אין ראבאט, די הויפּטשטאָט פון מאראקא, דער זון פון חאסאן דער צווייטער, מלך פון מאַראָקאָ. ער האט באקומען א רעליגיעזע און קאנסערוואטיווע ערציאונג אין דער קעניגלעכער שולע. ער האָט גראַדואיִרט מיטלשולע אין 1981, און אין 1985 האָט ער גראַדואיִרט מיט א דיפלאם אין געזעץ פון ראבאט אוניווערסיטעט פון מַאַראַקאַ.
דעם 21סטן מערץ 2002, האָט מוכאַמאַד דער זעקסטער חתונה געהאַט מיט סעלמאַ באַנאַני (פרינצעסין לעלאַ סעלמאַ, געבוירן אין 1978), אַ קאָמפּיוטער אינזשעניר פון פאַך. זייער ערשטער זון און יורש צום טראָן, פּרינץ מולאי כאַסאַן, איז געבוירן געוואָרן דעם 8טן מײ 2003. זייער טאָכטער, פּרינצעסין לאַלאַ כאַדידזשאַ, איז געבוירן געוואָרן דעם 28טן פעברואר 2007.
הרב החכם אלוואן שמעון אבידאני (ה'תרמ"א, 1881 אמעדיע אטאמאנישע אימפעריע – כ"ט תמוז ה'תשמ"א, יולי 1981 ירושלים ישראל) איז געווען א חזן א דרשן און הויפט-רב פון אמעדיע אין קורדיסטאן (א טייל פון דער אטאמאנישער אימפעריע, שפעטער אין איראק).
ער איז געווען פון די גרעסטע קורדישע רבנים אין קורדיסטאן און ירושלים, ער האט פארטייטשט דעם תנ"ך אויף קורדישן אראמיש, און האט מחבר געווען א ספר אויפן זוהר.
הרב חכם שמואל ברוך (געבוירן העברי; תרנ"ט, זאכא, קורדיסטאן - ראש חודש א' אייר תשנ"ד, ירושלים, ישראל, בלועזית; געבוירן 1899 זאכא, קורדיסטאן - נפטר 12טן אפריל 1994 ירושלים ישראל) איז געווען איינער פון די פירער פון קורדיסטאניישן אידנטום. ער האט מחבר געווען דאס ספר טעמי המצוות.
געבוירן אין 1898 ה'תרנ"ט צו רבי יוסף בנימין, דער גייסטיקער פירער פון דער זאכישער יידישער קהילה און דער פאטער פון הויף.
ער איז באשטימט געווארן אלס רב, אימיגרירט קיין ארץ ישראל אין ה'תרפ"ה 1925. ווען ער איז אנגעקומען קיין ירושלים, איז ער געווען איינער פון די גרינדער פון דער געגנט זכרון יוסף לעבן דעם מחנה יהודה מארק.
הרב שמואל ברוך גאס פון מחנה יהודה ירושלים
וואלף ביי דעם 2012 טעקסאס ביכער פעסטיוואל אין אסטין, טעקסאס
נעמי וואלף (געבוירן דעם 12טן נאוועמבער 1962) איז אן אמעריקאנער ענגליש שפראך שרייבערין פון ביכער, אויפגעוואקסן אין סאן פראנציסקא.
זי איז בעיקר באקאנט פאר אירע פעמיניסטישע ווערק.
איר פאטער איז לעאנארד וואלף.
טעמן בע"מ איז א פריוואטע אייגנטימער פירמע אין ישראל, וואָס טוט פּראָדוצירן, אימפארטירן און פֿאַרקויפן שפּייז-פּראָדוקטן פאר די רעטאַיל מאַרק אין ישראל, ווי אויך צום אַרויספירן פון עסן-פּראָדוקטן.
די מנהלים פון טעמן זענען שלום חיים דשן פון גבעת זאב און יהודה חיים.
יעקב גלאַטשטיין (20סטן אויגוסט 1896, לובלין – 19טן נאוועמבער 1971, ניו יארק)) איז געווען א יידישער שרייבער, פאעט און ליטערארישער קריטיק.
געבוירן אין לובלין, דאן אין רוסישן אימפעריע, י"א אלול ה'תרנ"ו. אין 1914 האט ער אימיגריהרט צו די פאראייניגטע שטאטן.
זיינע ערשטע ליעדער זענען געדרוקט געווארן אין די יידישע צייטונגען אין ניו יארק, 1919, אונטערן פסעוודאנים קלארא בלום. אין 1920 האט ער געגרינדעט די ארגאניזאציע אינזיך.
טייל פון זיינע ביכער זענען איבערגעזעצט געווארן אויף העברעיאיש, ענגליש און שפאניש.
עסייען.
במשך די יאהרן האט ער געשריבן עסייען אין די טויזנטער, פון וואס די מערהייט איז נישט געזאמלט אין ביכער.
הרב יוסף קנאַפֿא (ה'תקפ"ג, 1823 - א' כסלו ה'תרס"א, 1900) איז געווען א רב און א מקובל, און רב פון מאגאדאר, מאראקא.
חתונה געהאַט די. רביצין זוהרה (וואָס האָט אימיגרירט קיין ירושלים נאָך זײַן טויט אין עלטער פון 70 יאָר, צו באגראבן ווערן דארט). דאָס פּאָרפֿאָלק האָט געהאַט דרײַ קינדער, צוויי זין - הרב דוד און הרב משה, און אַ טאָכטער.
a> מיט הרב רפי פרץ הרב הראשי לצה"ל
הרב רפאל ״רַפֿי״ פרץ (געבוירן כ"ג טבת ה'תשט"ז, 7טן יאנואר 1956) איז דער בילדונג מיניסטער, פארזיצער פון דער יידישער היים פארטיי און כנסת דעפוטאט אויף איר נאמען. ער איז געווען אַ העליקאָפּטער פּילאָט און שפּעטער הויפט־רב פון דער אַרמיי אין דעם ראַנג פון בריגאַדיר גענעראל.
רפי פרץ ער איז געבוירן געווארן צו יוסף פרץ און זיין ווייב מרגלית, יידן פון מאראקא. געוואקסן אין דעם קרית יובל קוואַרטאַל פון ירושלים. געלערנט אין ישיבה בני עקיבא נתיב מאיר.
הרב צבי בראַווערמן (געבוירן ה'תש"ך 1959) דינט אַלס ראש בית דין אין ביתר עילית, אויך דינט ער ווי אב״ד אין די נתיבות חיים און אמת און שלום בתי דינים אין ירושלים. אויך איז ער דער ראש כולל פון דעם שערי משפט כולל פאר דיינות אין ירושלים, און ווערט פאררעכנט ווי איינער פון די גרעסטע בוררים ביים חרדישן ציבור. ער איז דער רב פון דער ליטווישער קהילה אין דעם שמואל הנביא (קווארטאל) אין ירושלים.
געבוירן אין ירושלים אין ה'תש"ך 1959 צו רבי נתן בראַווערמאַן און זיין ווייב לאה. אין זײן יוגנט האָט ער געלערנט אין דער פאָנעוועזשער ישיבה אין בני ברק.
ער האט געהייראט דבורה, די טאכטער ​​פון הרב רפאל רייכמאן, ראש ישיבת מאה שערים, וואס איז באטראכט געווארן נאענט צום בריסקער רב און הרב יוסף שלום אלישיב.
פּאָלינאַ לעאָפּאָלדאָוונאַ בייַוול CBE FRS FREng FInstP (; געבוירן דעם 14טן אפריל 1966) איז אַ בריטישע אינזשענירין און אַקדעמיקער. זי איז היינט פּראָפעסאָר פון אָפּטישע קאָמוניקאַציעס און נעצווערק אין דעם דעפּאַרטמענט פון עלעקטראָנישער און עלעקטרישער אינזשעניריע אין אוניווערסיטעט קאלעדזש לאָנדאָן. זי האָט היבש בייגעשטייערט צו די אויספאָרשונג און פּלאַנעווען פון הויך־באנדברייט מולטי-כוואליעלענג אָפּטישן נעצווערקן.
בילדונג און פרי לעבן.
בייוול איז געבוירן געוואָרן אין אַ ייִדישער משפּחה, און איז אויפֿגעוואַקסן אין כאַרקיוו און לענינגראַד (היינט פעטערבורג) ביז 1978. איר פאָטער איז דער פיזיקער לעאָפּאָלד בייוול און איר מוטער רייזא איז געווען אַ טעקסטיל-טעכנאלאג / קליידונג־אינזשעניר.
זי האט געלערנט אין ענגלאַנד אין דער חשמונאים הויכשולע פאר מיידלעך און אוניווערסיטעט קאָלעדזש לאָנדאָן, וווּ זי האט באקומען אן ערשטן דיפלאם אין אינזשעניריע אין 1986 נאכדעם האט זי באקומען איר דאקטאראט PhD אין 1990. אין 1990 אי זי געווארן באלוינט מיט אַ רויאַל געזעלשאפט פּאָסטדאָקטאָראַל עקסטשאַנגע פאָללאָוושיפּ אין דער פיברע־אָפּטיק לאַבאָראַטאָרי אין דעם אַלגעמיינע פיסיק אינסטיטוט פון דער סאָוועטישער אַקאַדעמיע פון וויסנשאפט אין מאָסקווע.
קיושו (九州, Kyūshū, אויסגערעדט [kʲɯꜜːɕɯː]; ווערטלעך "ניין פראווינצן") איז דער דריט גרעסטער אינזל פון יאפאנ׳ס פינף הויפט אינזלען. קיושו באדעקט א שטח פון 36,782 קוואדראט קילאמעטער.
אין יאר 2016 האט קיושו געהאט א באפעלקערונג פון 12,970,479.
עקאנאמיע און סביבה.
מאַפּע פון קיושו מיט פּרעפעקטורעס
פאלמעסונג איז דאס אויפשניידן דעם נפטר נאכן שטארבן זיך צו דערוויסן וואס האט גורם געווען זיין שטארבן, אדער צו ארויסנעמען גלידער פאר לעבעדיגע.
לויטן רוב רבנים איז דאס פארבאטן, ווייל מיר גלייבן אין השארת הנפש, דאס הייסט אז דער מענטש איז נישט אויס נאכן שטארבן, נאר זיין נפש לעבט ווייטער אין גן עדן, און זיין גוף רוהט זיך אויס פאר תחיית המתים, און אויב מ'וועט לאזן צורירן און טשעפענן דעם גוף, וועט מען טראכטן אז עס איז געענדיגט און איז נישט דא א לעבן נאכן לעבן. דאס איז אויך די סיבה לויטן כוזרי פון טמאי מת, כדי מען זאל ווי ווייניגער זיך צורירן צו א טויטן און דורכדעם זיך אפשוואכן די אמונה אין לעבן נאך א לעבן.
דער פֿאָלקלאָר אַרכיוו פון עסטלאנד (עסטניש: Eesti Rahvaluule Arhiiv) איז א צענטראַל אָפּהיט-קאַמער, וואו זיינען מקפּיד אַלע פֿאָלקלאָר-מאַטעריאַלן, וואָס זיינען געזאַמלט אין עסטלאַנד.
אַוועקשטעל פֿון דעם אַרכיוו.
דער עסטלאַנד פֿאָלקלאָר אַרכיוו געגרינדעט געוואָרן אין יאָר 1927 ווי אַ צענטרעלער אוצר-קאַמער פֿונעם פֿאָלקלאָר עסטלאַנדס. דער יאָדער פֿון דער זאַמלונג זיינען די מאַטעריאַלנן, וואָס זיינען געשיקט געוואָרן ביי מער פֿון 1,400 קאָרעספּאָנדענטן פֿון יעקב הורט: 114,696 זייטלען מיט האַנדגעשריבענע עסטלאַנדישע מעשיות, פֿאָלקסלידער, ווערטלעך או.אַ.וו. יעקב הורט פלעגט איינאָרדנען אלע געקריגענע מאַטעריאַלן ניט ביי די טעמעס, אָבער ביי דעם גרויס פֿון די בריוו-בלעטער און נאָר בינדן די בלעטער אין די פֿאָליאַנטן.
נאָך דעם טויט פֿון יעקב הורט אין 1903, די גאַנצע קאָלעקציע זיינע איז געבראַכט געוואָרן קיין פֿינלאַנד צום פֿינישער ליטעראַטור-געזעלשאפֿט.
די אידעע צו פֿאַרוואַנדלען הורטס זאַמלונג אין אַן אַרכיוון איז איינגעפֿאָלן דעם עסטלאַנדישן פֿאָלקלאָריסט אָסקאַר לאָאָריץ אין 1924, און נאָך דריי יאָר אונטערהאַנדלונגען איז ער געוואָרן דעם ערשטער דירעקטאָר פֿונעם נייעם אַרכיוו אין דער שטאָט דאָרפּעט.
ייִדישע און אַנדערע ניט-עסטנישע זאַנלונגען: 1927-1940.
אחץ דעם, וואָס אָט-דער אַרכיוו איז דער גרעסטער פֿאָנד פֿון עסטלאַנדישן פֿאָלקלאָר, האַלטעט ער די פֿאָלרלאָר-זאַנלונגען פֿון אַנדערע פֿיניש-באַלטישע פֿעלקער (ישזאָרער, וואָד, וועפּסן), אָנגעפֿאנגען ביי דער שפּראַכ-פֿאָרשער מיכעל וועסקע, פֿינישֿ-אוגרישע פֿעלקער, און אויכעט די פֿאָלקלאָר-ירושות פֿון באַלטישע דייטשען, רוסן, לעטן, שוועדן, טשיגוינער און יקר שחחתי פֿון אָרטיקע יידן.
די ייִדישע קאָלעקציע (ERA, juudi) איז געווען א פֿרוכט פֿון דער מיטאַרבעט צווישן צוויי עסטלאַנדישע וויסנשאַפֿטלער, וועלכע האָבן זיך אינטערעסירט מיט דער ייִדישער שפּראַך און קולטור — דער עסטלאַנדישער לינגוויסט פּאַוּל אַריסטע און דער פֿאָלקלאָריסט פֿונעם באַלטישן דייטשען ייִחוס וואַלטער אַנדערסאָן. מיט זיינע סטודענטן און לערער פֿון דאָרפּאַטער ייִדישער שול (צווישן זיי איסידאָר לעווין, ס.ב.קאַפּלאַן און אליע לעווענבערג) האָבן זיי אָרגאַניזירט די רעגולערע זאַמלונג-אַרבעט: צו יאָר 1930 האָט דער ייִדישער אוצר אנטהאַלטן 385 זייטלען דהיינו 164 דערציילונגען, 169 לידער, 538 אָבערגלויבן, 374 שפּריכווערטער, 23 רעטענישן.
דאָס ערשטע מאָל זיינען די מאַטעריאַלן פֿון דער ייִדישער קאָלעקציע פּובליקירטן געווען אין דער אַרטירקל פֿון פּאַוּל אַריסטע ״עטלעכע ייִדישע פֿאָלקסלידער אין דעם רעפּערטוּאַר פֿון עסטן״.
צום יאָר 1937 איז די ייִדישע קאָלעקציע אויסגעוואַקסן ביז 600 בלעטער (215 בלעטער מער װי מיט זיבן יאָר פֿריער), וואָס זיינען געטיילט געװאָרן אויף אַזעלכע קאַטעגאָריעס׃ 211 לידער (183 ״פֿאָלקסלידער״ און 83 ״קינדערלידער״), 627 ווערטלעך און שפּריכווערטער, 24 רעטענישן, 193 מעשיות, 346 אָבערגלויבנס און 24 ״קולות הטבע".
די לעצטע איז איינער זייער אַ באַזונדערער זשאַנער פֿון ״פֿייגל-שטימעס אימיטאציעס אין פֿאָלקלאָר״ אָדער, פשוט און פּראָסט: וואָס זאָגן די פייגל אין פֿאָלקלאָר. אין עסטלאַנד האָט אַזאַ ציקאַווע דערשיינונג דערפֿאָרשט עדוּאַרד לויגאסטע-טרוי. אין זיין בוך גיט ער, צװישן אַנדערש, עטלעכע ייִדישע באַשרייבונגען, למשל: זינגט אין עסטלאַנד ייִדישער סאָלאָוויי: ״צוויטשי צוויטש צוויטשערי, ס'קומט דער פֿרילינג״ (ERA Juudi 2, 52(2); ERA, Juudi 2, 81 (2)).
די גרעסטע טייל פֿון די דאָזיקע מאַטעריאַלן איז אָפּגעהיט אין דער שטאָט דאָרפּעט.
ייִדישע זאַמלונג נאָך דער צווייטער וועלט מלחמה.
לויט דעם קאַטאַלאָג, נאָך דער צווייטער וועלט מלחמה האָט מען נאָר איין מאָל צוגעגעבן צו די נייע מאַטעריאַלן צו דער ייִדישער קאָלעקציע.
א קאָראָנאַ וויירוס (ענגליש: "Coronavirus") איז א ווירוס וואס געהערט צו דער אונטער-פאמיליע פון "Orthocoronavirinae". דער ווירוס איז גורם אן אנשטעקנדיקע קראנקייט אין מענטשן און בעלי חיים. געוויינטלעך איז די אנשטעקונג אין דעם אטעם-סיסטעם, און זעלטן איז דאס גורם שווערע קראנקהייטן אין דעם אטעם-סיסטעם.
דער נאמען קאָראָנאַ שטאמט פון דעם ווייל דער ווירוס זעט אויס ווי א קרוין.
אין אנהייב איז נאך נישט געווען קיין רפואה אדער וואקצין צו דעם. אבער ביזן סוף יאר 2020 האבן עטלעכע פירמעס ארויסגעגעבן וואקצינען וואס ווערן היינט געניצט אין א סך לענדער.
איינע פון די שטאמען פונעם ווירוס האט זיך אויסגעבראכן אינעם יאר 2019 אין כינע, דאס שטאם הייסט SARS-CoV-2, וואס איז גורם אין מענטשן די קאוויד-19 ("COVID-19") קראנקהייט. אין א פאר מאנאטן האט די דאזיגע שטאמע איבערגענומען דאס גאנצע וועלט. אין די פאראייניגטע שטאטן אליינס זענען געשטארבן א האלבער מיליאן מענטשן. רוב פון די טויטע זענען געווען אין די עלטערע יארן.
ביז'ן יאר 2022 איז ארומגעפארן פרישע סארט ווערסיעס פונעם וויירוס, אבער שוין נישט אזוי טויטלעך אבער מער איבערכאפענד און אנשטעקיג. און אזוי ארום האט מען מער קענען געלערנט וויאזוי זיך צובאגיין דערמיט פאר'ן ברייטער פאלק.
היילונג.
באלד ווען מ'ווערט אנגעשטעקט, איז דא פארשידענע היילונג, צו לינדערן דעם שלעכטן אפעקט. סיי נאטורליכע היילונג, ווי וואסער-זאפט וואס איז אפגעבריהט געווארן פון קנאבל, און אינגבער. אזוי אויך וויטאמינען ווי וויטאמין C און וויטאמין D, און צינק טאבלעטן.
און אויך געשאפענע מעדעצינען וואס ווערט שוין היינט גענוצט עמטליך, פאר ווער ס'ווערט אנגעשטעקט פונעם וויירוס. צום ערשט אנטיבאדיס און פלאזמא. ווידער איז דא זיפעק וואס הייסט אויפ'ן מעדעצינישע שפראך; אַזיטראָמייסען.
זעט אויך: קרבנות פון דער קאוויד-19 מגיפה
רבי אשר סופר (ה'תרי"א - ה'תרס"ג) איז געווען א זון פון הרב שמעון סופר דער קראקעווער רב, און זיין רעביצין מרים, און אייניקל פונעם חתם סופר.
ער איז געווארן אן אויסגערופענער סקווערער חסיד און בעל תוקע ביים רבי'ן ר' דוד'ל סקווירער, און פון די חשובע רבנים אין הויף, נאך וואס ער האט געהייראט מרת לאה מרים א טאכטער פון הרב הנגיד צבי מאגעזאניק פון בארדיטשאוו, פון די באקאנטע משפחת מאגעזאניק, וואו ס'איז געווען תורה וגדולה במקום אחד.
דן ווינד (1935 - 2006, י״ב תשרי ה'תשס"ז) איז געווען א ציווילער אינזשעניר וואס האט געפירט פיל בוי פראיעקטן אין ירושלים. ער איז געווען איינער פון די פלאנירער פון דער ירושלים טראמוויי פראיעקט. ער איז געווען דער דירעקטאר פון דער תפנית אינזשעניריע פירמע.
ווינד איז געבוירן אין די בוכאַראַן קוואַרטאַל פון ירושלים צו משה, אַ געבוירענער פון פוילן און אַן ינזשעניר פון מרים, אַ געבוירענער פון רוסלאַנד.
קאסטיומען פון די הויפט כאראקטערן
מאָרטאַל קאָמבאַט (ענגליש: "Mortal Kombat"; אין קורצן: "MK") איז א קאנצעסיע פון קאמפן ווידעא שפילן וואס איז געשאפן געווארן דורך עד בון און דזשאן טאבייאס אין 1992. די פיר הויפט שפילן זענען פארשפרייט געווען דורך דער מידוויי פירמע, בעיקר אין ארקייד מאשינען; שפעטער זענען זיי געווארן פאראן אויף היים קאנסאלן.
אַקליים ענטערטיינמענט האט געקויפט די ארקייד שפילן פאר די היים קאנסאל ווערסיעס אין דער צייט, און זיי זענען שפעטער געקויפט געווארן דורך ווארנער ברידער אין יולי 2009. דערנאך זענען זיי געווארן א טייל פון ווארנער ברידער אינטעראקטיווע פארוויילונג.
אלס א רעזולטאט פון זיין הצלחה האט "מארטאל קאמבאט" באקומען א סאך המשך-שפילן, פילם אדאפטאציעס (סיי אנימירט סיי ליוו-אקציע), טעלעוויזיע סעריעס און קאמיקס. די סעריע איז באקאנט פאר אירע גרויסע קוואנטומען פון בלוט און געוואלד, בפרט די "פֿאַטאַליטעטן", ספעציעלע אקציעס וואס דארפן ספעציפישע קנעפל קאמבינאציעס. דאס האט שפעטער געדארפט די גרינדונג פון דער פארוויילונג ווייכווארג גראַדאַציע ראַט ("ESRB").
דאס באנוץ פון K אנשטאט C אין דאס ווארט "combat" איז געווען א געדאנק פונעם פּינבאל אויספארמירער סטיוו ריטשי, א וואריאציע פונעם אריגינעלער נאמען וואס איז געווען נאר "Mortal Combat". זינט דאס, די סעריע אפט שרייבט K אין פארשידענע ווערטער מיט א שווערער C קלאנג. לויט עד בון, די ווערטער ווערן געוויינטלעך אויסגעלייגט נארמאל אין דער אנטוויקלונג פון די "מארטאל קאמבאט" שפילן און זענען נאר געטוישן אויב איינער אנטוויקלער מיינט אז זיי זאלן ווערן. די ערשטע שפילן אין די סעריע זענען געווען זייער מערקווערדיק, בפרט פאר זייערע רעאליסטישע גראפיק וואס אונטערשיידן זיי פון אנדערע שפילן, און אויך דאס באנוץ פון קאלירן פארבייטונג צו שאפן נייע כאראקטערן. די סעריע איז געשאפן געווארן צו קאנקורירן מיט די "סטריט פייטער" שפילן.
אין דער צייט האט "מארטאל קאמבאט" געצויגן א סאך אכטונג צוליב זיינע עקסטרעמער געוואלד און דיגיזירטע גראפיק. אַחוץ גאָראָ און טייל אנדערע נישט-מענטשלעכע כאראקטערן, יעדן קעמפער איז טאקע געווען א לעבעדיקן אקטיאר וואס זיינע באוועגונגען זענען רעקארדירט און צוגעלייגט געווארן אינעם שפיל (דער פערטער שפיל איז געווען דער לעצטער מיט דאס גראפיק סטיל). דאס איז ווייל די ערשטע "מארטאל קאמבאט" שפילן זענען פראדוצירט געווארן שוין לאנג איידער די פערטע גענעראציע קאנסאלן מיט דריי-דימענסיעדיקע גראפיק (די נינטענדא 64 און די פלייסטיישן ליניע). אויך זענען זיי פראדוצירט געווארן אין א צייט ווען ווידעא שפילן זענען געווען כמעט נאר פאר קינדער, געווינטעלך מיט ווייניק אדער קיין געוואלד.
יעדן קעמפער האט זיין אייגענע סיבה צו באטייליקן אין דער מארטאל קאמבאט טורניר. יעדן האט זיינע אייגענע קאמף באוועגונגען, און א טייל קענען ניצן ספעציעלע ענערגיעס צו באפאלן דער קעגנער. אנדערע האבן ספעציעלע טריקן ווי געווער, קאַנאַטן, קרעלן און נאך. עס זענען דא א טייל אקציעס אומצוברענגען פארשוואכטע קעגנערס ווי ברוטאלע שחיטות, אפשניידן דעם קאפ, קרעמאציע, אויפרייסן און נאך. זיי הייסן "פֿאַטאַליטעטן" ("fatalities"), אבער עס זענען דא לייכטע וואריאציעס ווי "בייבאליטעטן" (וואס מאכן דעם קעגנער אן עופעלע), פריינטשאפטן (א וויץ אדער גנאָד אנשטאט מארדן דעם קעגנער), "אַנימאַליטעטן" (דער געווינער פארוואנדלט זיך אין א בעל חי און ענדיקט דעם קעגנער) און "ברוטאַליטעטן" (געוואלדיקע שלעגעריי ביז דעם קעגנער צעפאלט זיך).
האָריע סימאַ (רומעניש: Horia Sima; 3טן יולי 1907; פֿאַגאַראַש, עסטרײַך־אונגאַרישע אימפּעריע— 25סטן מײ 1993) איז געװען אַ רומאַנישער פֿאַשיסט. סימאַ איז געװען דער צװײטער און דער לעצטער פֿירער פֿון דער פֿאַשיסטישער פּאַראַמיליטערישער אָרגאַניזאַציע "די אײַזערנע שמירה", און איז געװען דער קאָנדוקאַטאָר (מיט איאָן אַנטאָנעסקו) פֿון רומעניע צװישן די יאָרן 1940 ביז 1941. אין יאַנואַר 1941 האט סימאַ איניציאיִרט דעם בוכאַרעסט־פּאָגראָם, די גרעסטע און היציקע פּאָגראָם קעגן ייִדן אין מונטעניע. נאָך דעם פּאָגראָם, איז סימאַ אַנטלאפן אין דײַטשלאַנד און נאָך שפּעטער אין שפּאַניע.
סימאַ איז געשטאָרבן אין מאַדריד אין 1993.
שמואל בן ארצי (י"ד בטבת תרע"ה, 14טן דעצעמבער 1914, בילגאריי, פוילן - י"ב חשוון תשע"ב, 9טן דעצעמבער 2011, נפטר ירושלים) איז געווען א ישראלישער שרייבער, דיכטער און דערציער.
ער האט געלערנט אין דער נאווהארדיקער ישיבה.
שמואל בן-ארצי און זיין ווייב חוה האבן געהאט פיר קינדער, אריינגערעכנט שרה נתניהו געבוירן ארץ ישראל.
שמואל בן ארצי מיט זיין ווייב מיט פיר קינדער
הרב דוד פֿיינשטיין (ה'תרפ"ט - י"ט חשוון ה'תשפ"א, 1929 - 6טן נאוועמבער 2020) איז געווען דער ראש ישיבה פון מתיבתא תפארת ירושלים אין ניו יארק, און א מיטגליד אינעם מועצת גדולי התורה אין די פאראייניגטע שטאטן און א פוסק.
ער איז געבוירן געווארן צו רב משה פיינשטיין און זיין ווייב סימא אינעם שטעטל ליובאן, די צווייטע פוילישע רעפובליקע (היינט בעלארוס), בעת ווען זיין פאטער איז געווען דארט שטאטס־רב. אין יאר 1937 (ה'תרצ"ז) האט ער אימיגרירט מיט זיין פאטער און זיין משפחה אין די פאראייניגטע שטאטן.
נאך זיין פאטער׳ס פטירה י"ג אדר ב', ה'תשמ"ו (1986), האט ער איבערגענומען זיין פלאץ אלס ראש ישיבה פון מתיבתא תפארת ירושלים, אין איסט סייד, ניו יארק.
הרב פיינשטיין ווערט גערעכנט א פוסק א מחמיר. ער האט געפסקנט פאר די איינוואוינער פון ניו יארק סיטי אז זיי דארפן פילטערן דאס וואסער פונעם קראן וועגן א חשש פון שרצים אין דעם וואסער.
אין יאר תשפ"א איז ער ל"ע זייער נישט געזונט געווארן. מען האט אים צוגעלייגט דעם נאמען חזקיהו.
ער איז נפטר געווארן פרייטאג, פרשת וירא, תשפ"א, אין עלטער פון 91 יאר. טויזנטער אידן האבן זיך באטייליגט ביי זיין לויה אין די איסט סייד, מאנהעטן.
סטויגן פון נייע אויטאמאביל רייפן מיט פארשידענע געוועב פארעמס
א רייף איז א רינג פון אן עלאסטישער מאטעריאל וואס באַדעקט א ראד. מערסט טראקט פארמיטלען און א סך אנדערע ניצן גומענע רייפן. די רייפן מאכן עס גרינגער פאר פארמיטלען צו פארן גלאַט. א טייל מעטרא באנען און טראַמען אויך ניצן גומענע רייפן ארום זייערע שטאָלענע רעדער פאר בעסערע האַלטונג ווי יענע פון אנדערע באנען.
רייפן דאַרפן ווערן פארבייט נאך וואס זייערע געוועבן וויאַנען. עס איז זייער געפֿערלעך צו פארן מיט אָפּגעברויכטע רייפן, ווייל די רייף קען צערייסן זיך און מאכן דעם שאָפֿער פארלירן קאנטראל.
אדורך טויזנטער יאר האט מען געמאכט רייפן פון לעדער, און פון אייזן אדער שטאָל אדורך הונדערטער. פּנעמאַטישע גומענע רייפן זענען געווארן גאנגבאר ביים סוף פונעם 19טער יארהונדערט.
רייפן ווערן געמאכט פון פארשידענע סארטן גומע. ווייכע גומע ווערט באנוצט אין זומער אדער ווען די רעדער דארפן בעסערע האַלטונג, צום ביישפיל ווי אין אן אויטא געיעג. רייפן פון מער הארטע גומע ווערן געמאכט פאר באנוץ איבער לאנגע פעריאדן, ווי אויף לאסטאויטאס פאר לאנגע דיסטאנץ אַװעקטראָג. רייפן קומען אין פילע פארשידענע סארטן און גרייסן און האבן פארשידענע געוועב פארעמס.
די גרייסן פון אויטא און לאסטאויטא רייפן ווערן באצייכנט מיט א דריי ציפֿער נומער ווי 225/60R16. דער ערשטער ציפֿער באצייכנט די ברייט פון די רייף אין מילימעטערן ווען מאָנטירט און אָנגעבלאָזט. דער צווייטער ציפֿער באצייכנט די הייך פון די זייטן אלס א צוגאַנג אדער פּראָצענט פון די ברייט. דער לעצטער ציפֿער איז דער דיאמעטער פון די רייף אין אינטשן.
ריזיקע רייפן (צום ביישפיל, ווי אויף גרויסע מינעריי לאסטאויטאס) ניצן אנדערע איינהייטן, ווי 59/80R63. דער ערשער ציפֿער איז די ברייט פון די רייף אין אינטשן, דער צווייטער ציפֿער איז די הייך פון די זייטן אלס א צוגאַנג פון די ברייט, און דער לעצטער ציפֿער איז דער דיאמעטער אין אינטשן.
רייף שאדנס.
היינט האבן מערסט רייפן נישט קיין אינעווייניקע רערן. עס זענען דא שניטן אינעם ראד וואס דערלויבן די רייף צו ווערן מאָנטירט און האלטן א סך לופט דרוק. אויב עס איז דא א פּאַנטשער אין די רייף קען ער נישט בלייבן אָנגעבלאָזט. רייף לעכצן זענען זייער גאנגבאר. די מערסט גאנגבארע סיבה איז א לאָך פון א נאָגל אדער שרויף. געוויינטעלך קען מען פארריכטן דאס דורך אויסלאַטען דער אינעווייניקער טייל פון די רייף צו ווידער האַלטן די לופט. עס קען נישט ווערן פארריכטן אויב דער לאָך איז אין אדער נאענט צו די זייט פון די רייף. דאס איז ווייל די זייטן ווייך ווערן צו שטיצן די וואָג פונעם פארמיטל, און קיין לאַטע איז גענוג שטארק אונטער דרוק.
בלאטע-און-שניי רייפן.
בלאָטע-און-שניי (ענגליש: "Mud and Snow"; אין קורצן M+S אדער M&S) איז א דעזיגנאציע וואס רייף מאכערס ניצן צו באשרייבן אלע-סעזאן און ווינטער רייפן. געוויינטלעך ווערן זיי אויסגעפורעמט צו געבן פארבעסערטע פֿונקציאָנירונג אונטער נידעריקע טעמפעראטורן קעגן די זומער רייפן. געוויינטלעך ווערט די געוועב ווייכער ווי אויף רייפן באנוצט אין זומער קאנדיציעס. דאס פארבעסערט די האַלטונג אויף אייז און שניי, אבער זיי קאַליע ווערן שנעלער אין העכערע טעמפעראטורן. אזלעכע רייפן קענען האבן גאר מער שניטן אין דאס געוועב ווי געוויינטעלך צו האַלטן דעם אייז. אויף פיר ראדיקע טראנסמיסיע פארמיטלען, "M&S" רייפן זענען אפט סטאנדארטע געצייג.
משגיח פון ישיבת קול יעקב ירושלים און ישיבת זכרון מיכאל זכרון יעקב און ישיבת כפר חסידים רכסים רבי דב יפה זצ"ל
קול יעקב איז אַ ישיבה גדולה וואָס געפינט זיך אין בית וגן געגנט אין ירושלים. אין דער ישיבה לערנען 250 תלמידים.
דער ראש ישיבה איז רבי יהודה עדס און דער משגיח איז געווען הרב דוב יפה.
א ראַדיאַטאָר (ענגליש: "radiator") איז אן אפאראט וואס ווענדט היץ פון איין פלאץ צום צווייטן. א טייל ראדיאטארן ווערן באנוצט אָפּצוקילן זאכן ווי אויטאמאביל מאטארן, און אנדערע צו דערהייצן זאכן ווי הייזער.
קילונג.
מערסט אויטאס ניצן א ראדיאטאר אָפּצוקילן דעם מאטאר. צו פראדוצירן מאכט דארף א מאטאר ברענען א ברענשטאף, א פראצעס וואס מאכט א הויכע היץ. אויב די היץ וועט נישט ווערן אָפּגעװאנדן וועט דעם מאטאר צעהיצן זיך צו פיל און וועט נישט ארבעטן. דער ראדיאטאר ווערט פארבונדט מיט דעם מאטאר מיט רערן.
א קאלטע פֿליסיק פֿליסט אריין אינעם מאטאר, וואס מאכט די היץ ווענדן זיך פונעם מאטאר צו דעם פֿליסיק.
דערנאך ווערט דעם פֿליסיק געוואנדן דורך דעם ראדיאטאר, וואס אנטהאלט פילע קליינע רערן פאר דעם פֿליסיק דורכצוגיין. די לופֿט ארום די רערן קילט זיי צוזאמען מיטן פֿליסיק, וואס גייט צוריק אריין אינעם מאטאר.
הויז הייצונג.
א סך הייזער ווערן געבויט אין געגנטן וואס קענען ווערן קאלט. דאס הויז דאַרף ווערן דערוואַרעמט פאר די באַקוועמקייט פון זיינע איינוואוינערס. א ראדיאטאר ווערט געלייגט אין א צימער צו פארשפרייטן די היץ פון א הרובע. א הייצונג ראדיאטאר ארבעט ענלעך מיט דער וואס מען נוצט פאר קילונג. די היץ פונעם הרובע גייט דורך דעם ראדיאטאר. ווייל דאס צימער ווערט קעלטער ווי דעם ראדיאטאר, גייט די היץ אריין און וואַרעמט דאס צימער.
פֿראָנט, הינטער, ווענדונג און אינדיקאַציע ליכטן
די באלייכטונג סיסטעם פון א מאטאר פארמיטל שליסט איין ליכט און סיגנאַלירן געצייג מאָנטירט אין דער פֿראָנט, הינטער, זייטן און א מאל אויפן דאַך פון א מאטאר פארמיטל. זיי באלייכטן דער טראַקט פאר דעם שאָפֿער און מאכן דעם פארמיטל מער קענטיק, בפרט אין טונקלע אדער סמוטנע קאנדיציעס. דאָס ווארענט אנדערע שאָפֿערס און פוסגייערס פון א פארמיטל'ס בייזייאיקייט און פֿאָר-ריכטונג. עמערגענץ פארמיטלען געוויינטלעך האבן באזונדערע עקסטרע לעמפּלעך צו ווארענען שאָפֿערס און פוסגייערס ביי זייערע געשווינדע רייזעס אין נויטפאלן.
פארמיטלען האבן געהאט ליכטן פאר איבער א הונדערט יאר. דראשקעס האבן גענוצט ליכטלעך, און די ערשטע אויטאס (דעמאלט גערופן "דראשקעס אָן פערד") זענען באלויכטן געווארן מיט גאַז לאָמפן. אין 1908 האט מען אנגעהויבן ניצן עלעקטרישע באלייכטונג אויף מאטאר פארמיטלען. רויטע הינטערלאָמפן און געלע ברעמזונג לעמפּלעך זענען ערשט באנוצט געווארן שוין אין 1915. באַדעקטע שטראָל פֿראָנטלאָמפּן זענען באנוצט געווארן זינט 1936 און ווענדונג לעמפּלעך זינט 1940. איידער 1939 איז עס נישטא געווען א סטאנדארט פאר פֿראָנטלאָמפּ אויספארמירונג. צווישן 1940 און 1956 האבן אלע פארמיטלען געבויט אין די פאראייניקטע שטאטן געברויכן האבן 7 אינטש רונדע פֿראָנטלאָמפּן מיט באַדעקטע שטראָלן. פון 1956 ביז היינט קען מען מאָנטירן פיר פֿראָנטלאָמפּן אויף איין פארמיטל (צוויי לאָמפּן אין יעדע זייט). אין 1960 זענען די ערשטע האַלאָגענע לאָמפּן גענוצט געווארן אויף אייראפעישע פארמיטלען, און מען האט זיי אימפארטירט צו די פאראייניקטע שטאטן אין 1979. מען האט אנגעהויבן ניצן פארבייטלעכע אויטא לעמפּלעך אין די פאראייניקטע שטאטן זינט 1983.
קיעוו () איז די הויפּטשטאָט פון אוקראינע, מיט אַ באַפעלקערונג פון אומגעפער 2.7 מיליאָן אײַנוואוינער. קיעוו איז פון די עלטסטע שטעט אין מזרח־אייראפּע.
כאָטש גאַנץ אוקראינע ווערט פאַררעכנט ווי איינע פון די דריטע וועלט לענדער, קען דאס אבער נישט געזאגט ווערן אויף קיעוו. אין אלגעמיין איז דאס לעבן אין קיעוו זייער גוט, קיעוו איז גאנץ א מאדערנע שטאט, זי פארמאגט גאר שיינע גאסן, אבער פון די אנדערע זייט פארמאגט קיעוו קווארטלען און זייטיגע גאסן וואס זענען ווי די אמאליגע צוריקגעבליבענע שטעטטעל, די בעסטע פאר א טויריסט פון אויסלאנד איז זיך געפונען אין צענטער פון שטאט, ספעציעל אין דער הויפט גאס "כערסטשאטיק", דאס איז ווי מען זאגט אין מאנהאטן די פיפטע עוו. עס וויבערלט מיט מענטשן און מאדערענע געשעפעטן פיר און צוואנציג שעה א טאג, עס איז געפלאסטערט מיט שיינע בענק ביי די זייטן, בלומען און ביימער ארום, און הערליכע בנינים.
פון די מאדערנע האטעלן אין שטאט זענען הייעט האטל, דער פרייעמר האטעל, האטל ליבעט, האטל רוס, אפערע האטעל, אויך לעבן די עראפארט איז דא א האטעל. אין די לעצטע צייטן האט זיך געמאכט א גרויסע ביזנעס וואו מענטשן דינגען ארויס שטובער פון ספעציעלע קאפאניס, דאס איז אסאך ביליגער ווי א האטאל און אסאך באקוועמער ווייל מען באקומעט עטליכע שטובער ווי א בעד ראם, א קיך, א ליווינג רוים פאר די זעלבע פרייז.
שלום עליכם, דער גרויסער אידישער שרייבער, האט געוואוינט דא. אין זיינע ביכער ער רופט זי "יהופץ".
פארלוימדונג און לשון הרע מיינט ווען איינער רעדט שלעכט אויף א צווייטן אפילו די שלעכטס איז אמת, אבער עס טוט שעדיגן יענעם. אויב עס איז אויך נישט אמת, הייסט דאס הוצאת שם רע. און ווען צ.ב. ראובן דערציילט שמעון אז לוי האט אים געזאגט אז דו שמעון האסט געטאן א געוויסע שלעכטס, דאס הייסט רכילות.
חז"ל זאגן: "לשון הרע שקול כנגד עבודה זרה, גילוי עריות ושפיכות דמים".
דער חפץ חיים האט זיך זייער אפגעגעבן און געשריבן ספרים וואס לערנט אויס אלע געזעצן פון הלכות לשון הרע.
אויב איינער איז א באקאנטער פובליק פיגור, און זיינע מעשים ווערן דעבאטירט און דורכגעהאנדעלט דורך די מאסן איז נישט דאס קיין עבירה ווייל עס איז נוגע פאר יעדן יחיד וואס ווערט אפעקטירט פון די מעשים.
זשעראָנימאָ דע סאַנטאַ פֿע (שפּאַניש: "Gerónimo de Santa Fe"; געבוירן מיטן נאמען יהושע בן יוסף הלורקי; אַקטיוו 1400–1430) איז געווען אַ שפּאַנישער דאָקטער און רעליגיעזער שרייבער, וואָס נאָכן שמדן זיך צום קאַטויליציזם האָט געשריבן אין לאַטיין אונטערן נאָמען Hieronymus de Sancta Fide (ווערטלעך: "היראָנימאָס פון דעם הייליקן גלויבן").
ער איז געבוירן געוואָרן מיטן נאמען יהושע בן יוסף, און זײַן כינוי "אַל-לאָרקווי" (פון לאָרקע, נעבן מורסיע) איז אַ מעגלעכער אָנווײַז אויף זײַן געבורט אָרט אָדער שפּעטערדיקן וואוינאָרט. אַנדערע האַלטן אַז ער האָט געשטאַמט פון אַלקאַניס.
לויט ריטשאַרד גאָטהייל (1911) איז ער ניט דער זעלביקער וואָס האָט געשריבן אַן אַנטי־קריסטלעכן בריוו צו שלמה הלוי (פּאַול דע בורגאָס). דער איינציקער באַווייַז וואָס איז געבראַכט אויף דער אידענטיפיקאַציע איז אין אַ צעטל צוגעגעבן צו דעם כתב‏־יד פון דעם בריוו וואו עס ווערט באַמערקט אַז „דער מחבר איז שפּעטער געוואָרן אַ קריסט”. די באַמערקונג, וואָס פעלט אין אַ צווייטן מאַנוסקריפּט, איז מסתמא צוגעגעבן געוואָרן דורך אַ שפּעטערדיקן שרײַבער, וועלכער איז געוואָרן פאַרפירט פון דער ענלעכקײַט אין די נעמען (זע יהושע בן יוסף איבן וויוועס אַל־לאָרקווי). יהושע הלורקי האָט זיך געהאַט געשמדט נאָך איידער וויסענט פערער האָט געהאַלטן זײַנע מיסיאָנערישע רעדעס אין לאָרקע. כאָטש ניט קיין רב, ווי שפּאַנישע כראָניקערס טענהן, איז ער געווען גוט באַהאַוונט אין דער גמרא און אין דער רבנישער ליטעראַטור. כדי צו באַווײַזן זײַן איבערגעגעבנקײַט צו זײַן נײַעם גלויבן, האָט ער געפּרואווט ווערבירן צום קריסטנטום זײַנע געוועזענע ברידער, און ארויפוואַרפן חשדות אויף זיי און אויף זייער גלויבן. דעריבער האָט מען עם אַ נאָמען געגעבן „מגדף” („דער זידלער”) לויט די ראשי־תיבות פון זײַן שפּאַנישן טיטל און נאָמען, מאַעסטראָ געראָנימאָ דע סאַנטאַ פע. ער האָט פאָרגעשלאָגן צו אויפווײַזן פון דער גמרא אַז משיח האָט שוין געהאַט אָנגעקומען אַלס יעזוס. צו דעם צוועק האָט ער באַאײַנפלוסט דעם אַנטי־פּויפּסט בענעדיקט דעם אַכטן, וועמענס דאָקטער ער איז געווען, אײַנצואָרדענען דעם וויכוח טאָרטאָסע מיט געלערנטע אידן. לויט דער בקשה פונעם פּויפּסט, האָט ער - פאַר עם וויכוח צי נאָך דעם וויכוח - געהאַט אָנגעשריבן צוויי אַרטיקלען אָנגעפילטע מיט באשולדיקונגען קעגן די אידן, איבערחזרנדיק אלטע, שקריותדיקע טענות. איינער פון די אַרטיקלען איז געווען "Tractatus Contra Perfidiam Judæorum"; דער אַנדערער, "De Judæis Erroribus ex Talmuth"; זיי זײַנען פאַרעפנטליך געוואָרן אינאיינעם אַלס "Hebræomastix"; מען האָט זיי אויך איבערגעזעצט אין שפּאַניש מיטן טיטל "Azote de los Hebreos". אַלס ענטפער האָט געשריבן דאָן ווידאַל בענוועניסטע אַן אַרטיקל מיטן טיטל „קודש־הקדשים”, און יצחק נתן בן קלונימוס אין זײַן „תוכחת מטעה”.
געראָנימאָ האָט געהאַט עטלעכע זין. איינער פון זיי, פּעדראָ, איז געווען אין ספּעציעל באַליבט בײַ דער מלכּה מאַריאַ. אַ צווייטער איז געווען אַן אָפּשאַצער פאַרן גובערנאַטאָר פון אַראַגאָן, און האָט געלעבט אין סאַראַגאָסע; ער האָט אָנטייל גענומען אין דעם מאָרד פון פּעדראָ דע אַרבוע, און איז אַרעסטירט געוואָרן צוזאַמען מיט אַנדערע מאַראַנען, און, כדי אויסצומײַדן דעם שאַנד פון ווערן פאַרברענט בציבור, איז באַגאַנגען זעלבסטמאָרד אין תפיסה. זיין קערפּער איז פאַרברענט געוואָרן אין דעם 21-22 אָקטאָבער 1486. אַנדערע מיטגלידער פון דער סאַנטאַ פע משפּחה זײַנען פאַרבערנט געוואָרן אַלס מאַראַנען אין 1497 און 1499.
משנה ברורה איז אַ הלכה־ספר פונעם חפץ חיים. דער ספר איז זייער אנגענומען געווארן ביי די פרומע, איבערהויפט ביי די אשכנזישע קרייזן.
דער ספר איז א זאמלבוך פון הלכות פונעם באנד אורח חיים אין שולחן ערוך. דער מחבר האט געארבעט 30 יאר שרייבן דאס ספר (געענדיגט י"ט מרחשון תרס"ז). דאס ספר איז געגרונדעט אויף די פסקים פון ראשונים און אחרונים.
ר' שמואל בן קלונימוס החסיד פון שפּײַער איז געווען איינער פון די בעלי־התוספות, אַ פייטן און פילאָזאָף וואָס האָט געלעבט אין דעם צוועלפטן יאָרהונדערט, וואָס איז אויך אָנגערופן געוואָרן אַ נביא. ווי עס שײַנט האָט ער געלעבט אין שפּאַניע און פראַנקרײַך. ער ווערט ציטירט אין תוספות אויף יבמות (ס"א, ב), און סוטה (י"ב, א), ווי אויך דורך דעם רשב"ם אין זײַן פירוש אויף ערבי פסחים (ק"ט, א).
ער איז געווען דער ערשטער פון די חסידי אשכנז, און דער פאָטער פון ר' יהודה החסיד.
ר' שמואל האָט מחבר געווען אַ פירוש אויף מסכת תמיד, וואָס ווערט דערמאָנט אינעם פירוש פון דעם ראב"ד. ער איז אויך דער פאַרפאַסער פון דעם שיר היחוד, אַ פיוטישע תפילה אין זיבן פּאַראַגראַפן כנגד די טעג פון דער וואָך. דער פיוט אַ פילאָזאָפישער חיבור וועגן דער איינהײַט פון דעם באַשעפער, דעם יסוד פון וועלכן ער האָט גענומען פון ר' שלמה אבן גבירול'ס פיוט „כתר מלכות (פיוט)”. אזוי ווי אין אבן גבירול'ס פיוט, באַהאַנדלט שמואל החסיד די געטליכע אייגנשאַפטן על דרך השלילה – דאָס הייסט, ניט ער ערקלערט וואָס איז דער נאַטור פון דעם אויבערשטן, נאָר ער באַטאָנט ווי גאָט איז אַנדערש פון אַ מענטשן. זײַן לשון־קודש איז אַ ריינער, כאָטש ניט זייער פּאָעטיש; פונדעסטוועגן באַנוצט ער זיך מיט פרעמדע אויף פילאָזאָפישע באַגריפן. דאָס איבערלייענען דעם פיוט איז געאַסרט געוואָרן פון דעם מהרש"ל; אָבער אַנדערע רבנים האָבן געהאַלטן אויף פאַרקערט, צווישן זיי ר' שמואל יהודה קאצענעלענבויגן (דער מהרשי"ק), וועלכער האָט געשריבן א פירוש אויף דערויף.
עס ווערט דערציילט וועגן עם אַז ער האָט געשאַפן אַ גולם, וואָס האָט עם באַגלייט אויף זײַנע רײַזעס און האָט עם באַדינט, אָבער האָט ניט געקענט רעדן.
וואטנס (אויף דייטש: "Wattens") איז א מארק שטעטל פון אינסברוק קאונטי אין טיראל, עסטרייך.
די שטאָט איז מערסט באַוווסט ווי די סוואַראָווסקי קריסטאַל גלאַס פֿירמע.
הרב חיים הכהן קאַמיל (ב' ניסן תרצ"ג, 2טן מערץ 1933 - ט"ו אדר תשס"ה, 25סטן מערץ 2005) האט געדינט פינף און צוואנציק יאר ווי ראש ישיבה אין אופקים מיט הרב יעקב הורוויץ.
געבוירן אין פוילן צו זיין פאטער יעקב הכהן קאַמיל און זיין מוטער חנה. ער האט חתונה געהאט מיט אסתר לאה (נפטר י"ז תמוז תשע"ט, 2019), א טאכטער פון מרדכי ליבער פרוש (זון פון נפתלי צבי פרוש-גליקמאן).
חז"ל (ראשי תיבות: חכמינו זכרונם לברכה) זענען די רוחניותדיקע מנהיגים פון כלל ישראל פונעם אנהייב בית שני ביז דעם אנהייב פון די גאונים.
געווענליך ווען מען זאגט חז"ל מיינט דאס די אלע גדולים וואס האבן איבערגעטייטשט תנ"ך און וואס זייער ווערק איז אריין אין די משניות, גמרא און נאך.
דורותווייז מיינט דאס פון די אנשי כנסת הגדולה ביז חתימת התלמוד.
איראַן (), פריער באוואוסט מיטן נאמען פערסיע, אפיציעל די איסלאַמישע רעפובליק פון איראַן, איז א לאנד אין מערב אזיע. איראן איז אן איסלאמיש לאנד, אויף דער שיאיטישער שטרעמונג פון איסלאם.
איראן גרעניצט זיך מיט איראק און טערקיי אין מערב, מיט ארמעניע און אזערביידזשאן אין צפון־מערב, מיט קאזאכסטאן און רוסלאנד איבערן קאספישן ים, מיט טורקמעניסטאן אין צפון־מזרח, מיט אפגאניסטאן און פאקיסטאן פון מזרח, און אין דרום מיטן פערסישן איינגאס. מיט א שטח פון 1,648,195 קוואדראט ק"מ, איז איראן דאס צווייטע גרעסטע לאנד אינעם מיטל־מזרח און דאס 17ט גרעסטע אין דער וועלט.
מער ווי 78 מיליאן מענטשן וואוינען אין איראן, דאס 17ט מערסט באפעלקערטע לאנד אין דער וועלט.
איראן פארמאגט גאר אסאך נאטירלעכע אוצרות פון אויל קוואלן און ריזיגע זאפאסן פון נאטורליכן גאז, איראן פארמאגט אויך אסאך מינעראל מינעס. איראן איז די היים פון איינער פון דער וועלט'ס עלטסטע ציוויליזאציעס. די איראנישע מעדן האבן פאראייניגט דעם שטח אין אן אימפעריע בערך אין די ג'ש' יארן. איראן האט דערגרייכט דעם שפיץ פון זיין מאכט ביי דער אכאמענישער אימפעריע (די ערשטע פערסישע אימפעריע) אונטער כורש אין די ג'ת' יארן. די אימפעריע איז געווען שפרייט פון די באלקאן לענדער אין מערב ביזן אינדוס טאל אין מזרח, די גרעסטע אימפעריע אין דער וועלט. די אימפעריע איז איינגעפאלן נאך די מלחמות מיט אלעקסאנדער דער גרויסער.
שפעטער זענען געקומען די פארטישע אימפעריע, און דערנאך די סאסאנישע אימפעריע, ווען איראן איז ווידער אמאל געווארן איינער פו די פירנדע אימפעריעס פון דער וועלט, צוזאמען מיט דער ביזאנטישער אימפעריע.
אין יאר 622 האבן ראשידון מוסולמענער אינוואדירט פערסיע, און ביז 651 האבן זיי איינגענומען דאס לאנד, און האבן געענדערט די רעליגיע פון זאראאסטריזם צו איסלאם. דערנאך האט איראן געשפילט א גרויסע ראלע אין דער איסלאמישער גאלדענער תקופה און האט פראדוצירט א סך באאיינפלוסלעכע וויסנשאפטלער, געלערנטער, קינסטלער און דענקער. אין 1501 האט אנגעהויבן די סאפאווישע דינאסטיע, וואס האט פראמאווירט שיא איסלאם ווי די אפיציעלע רעליגיע.
אין 1906 איז געגרינדעט געווארן פערסיע'ס ערשטער פארלאמענט אונטער א קאנסטיטונאציאנעלער מאנארכיע. דעם 1טן אפריל 1979 האט די איראנישע רעוואלוציע אויפגעשטעלט אן איסלאמישע רעפובליק.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט אין לאנד איז טעהראן, וואס דינט ווי דער קולטורעלער, קאמערציעלער און אינדוסטריעלער צענטער פונעם פאלק.
די אפיציעלע שפראך איז פערסיש, און די וואלוטע איז דער איראנישער ריאל.
איראן איז געווארן א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער אין 1945, און איז אויך א מיטגליד אין דער אפעק ארגאניזאציע.
דאס ווארט "איראן" קומט פון אן אוראלט-איראנישער שפראך "אַריאַנאַ", "לאנד פון די אריאנער".
היינט ניצט מען סיי איראן סיי פערסיע פארן נאמען פונעם לאנד.
פון דעם 10טן ביזן 7טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג, האט די אסירישע אימפעריע געהערשט אויפן שטח פון היינטיקן איראן.
אין 728 פאר דער ציווילער רעכענונג זענען די מעדישע שבטים געווארן פאראייניגט אונטער איין הערשער.
אונטער דעם מלך קיאקסארעס האבן די מעדן און די פערסער געמאכט אן אפמאך מיט נאבאלאפאסאר פון בבל צו אטאקירן די אסירישע אימפעריע. די ברידער קריג האט מען געפירט פון 616 ביז 605 פאר דער ציווילער רעכענונג ביז די אימפעריע איז אונטערגעגאנגען. די פעלקער זענען געווארן אומאפהענגיק. אזוי האט זיך געמאכט די מעדישע אימפעריע, וואס האט קאנטראלירט גאנץ איראן און אויך מזרח אנאטאליע.
אין 550 האט כורש פון אנשאן איבערגענומען די מעדישע אימפעריע און האט געגרינדעט די אכאמענישע אימפעריע
אין די נייעס.
איראן איז אסאך אויף די ארענע פון נייעס וואס באדרעאט די וועלט. צוליב די באשולדיגונג און זארג אז זי איז אין א געיעג נאך נוקלעארע וואפן. מאנכע האלטן אז זי האלט גאר נאענט צו ערצייגן איר ערשטע אטאמישע וואפן, וואס פאר מדינת ישראל איז דאס גאר ביטערע נייעס.
זינט דער רעליגיעזער פירער אייאטאלע כומעיני האט איבערגעווארפן דעם דעמאלטדיגן מאנארך דער שאך פון איראן אין 1979. איז איראן אויף די ליסטע פון די לענדער וועלכע ווערן באשולדיגט אין שטיצן טעראר,
איראן איז געווען אויף די ליסטע פון די אקסיס פון שלעכטס די שווארצע ליסטע וואס די אמעריקאנער פרעזידענט בוש האט דערקלערט נאך 11.
דער מעסיגער פרעזידענט כאסאן ראכאני האט איבערגענומען פונעם היציגן און קאנטראווערסיעלן מאכמוד אכמעדיניזשאד‏ אין 2013. איר רעליגיעזער פירער איז אַיאַטאלע אלי כאמענעי וואס האט איבערגענומען נאכן טויט פונעם ערשטן אַייאַטאלא רוכאלא כומעיני.
טעראר אקציעס.
איראן האט זיך פון דער אנהייב פון דער איסלאמישער רעוואלוציע זיך אפגעגעבן מיט פארכאפן ציווילע, אדער דיפלאמאטן, פאר משכונות אויסטויש, פון דארט איז עס געווארן זייער פארשפרייט, און באנוצט אין די מוסלעמענישע וועלט.
איראן ווערט דירעקט באשולדיקט אין אקציעס, וואס כעזבאלא האט דורכגעפירט, איבער דער גארער וועלט, אין דייטשלאנד, ווי איראנער געהיימע אגענטן האבן אומגעברענגט קעגנער צו דער איסלאמישער רעפובליק, און די דייטשע פאליציי האט זיי געכאפט, און זיי האבן מודה געווען אז זיי געהערן אן די רעוואלוציאנערע וועכטער, אין ארגענטינע ווי די יידישע געמיינדעס געביידע, אין בוענאס איירעס, איז אויפגעריסן געווארן אין א זעלבסטמארד אטאקע, האט איראן געהאט א דירעקטע האנט,
קעגנער.
איינע פון די ארגאניזאציעס וואס קעגנט זיך צו דער איראנישער רעגירונג איז די טעראר גרופע דזשונדאלא.
איראנ'ס עקאנאמיע איז א געמיש פון צענטראלער פלאנירונג, שטאַט באזיץ פון אויל אנדערע גרויסע אונטערנעמונגען, דארף לאנדווירטשאפט, און קליינע האנדל ביזנעסן. אין 2011 איז דער ברוטא אינלענדישער פראדוקט געווען $482 ביליאן. איראן ווערט גערעכנט א העכער-מיטל איינקומפט עקאנאמיע ביים וועלט באנק. ארבעטסלאזקייט איז העכער פון 10%, ביי פרויען טאפלט ווי ביי מענער.
די עקאנאמיע איז שטארק געפאלן צוליב וועלט סאנקציעס קעגן איראן, וואס למשל קען נישט פארקויפן אויל אפיציעל. אין אפריל 2013 איז דער אמעריקאנער דאלאר געווען ווערט 36,000 איראנישע ריאל.
אין 2009 זענען געקומען 2.3 מיליאן טוריסטן קיין איראן, מערסטנס פון לענדער אין אזיע, אומגעפער 10% פונעם אייראפעישן פארבאנד און די פאראייניגטע שטאטן. די הויפט טוריסטן צילן זענען איספאהאן, מאשהאד און שיראז.
איראן האט די גרעסטע גאז רעזערוון אין דער וועלט, מיט 33.6 טריליאן קובישע מעטער.
די פאדערונג פון עלעקטרישער מאכט וואקסט מיט 8% א יאר.
איראן איז דאס 17ט גרעסטע לאנד אין דער וועלט, מיט א שטח פון 1,648,195 קוואדראט ק"מ; זיין שטח איז אזוי גרויס ווי דאס פאראייניגטע קעניגרייך, פראנקרייך, שפאניע און דייטשלאנד צוזאמען, און איז גרעסער ווי דער שטאָט אלאסקע פון די פאראייניגטע שטאטן.
איראן ליגט צווישן די גארטל ליניעס 24º און 40º N און צווישן די מערידיאנען 44º און 64º E. ער האט גרענעצן מיט איראק (1,458 ק"מ) און טערקיי (499 ק"מ) צו מערב; אזערביידזשאן (611 ק"מ) און ארמעניע (35 ק"מ) אין צפון־מערב; דער קאספישער ים ליגט צו צפון; טורקמעניסטאן (992 ק"מ) צו צפון־מזרח; אפגאניסטאן (936 ק"מ) און פאקיסטאן (909 ק"מ) צו מזרח; און צו צפון ליגן דער פערסישער איינגאס און דער איינגאס פון אמאן.
איראן באשטייט פונעם איראנישן פלאטא אחוץ פון די בארטנס פונעם קאספישן ים און כוזעסטאן פראווינץ אין דרום־מערב פון לאנד. ער איז זייער בארגיק מיט פארשידענע בארגקייטן מיט טאלן צווישן זיי. דער באפעלקערטער מערב טייל פון לאנד איז דאס מערסט בארגיק, מיט בארגקייטן ווי די קאווקאז, זאגראס און אלבארז בערג. דער העכסטער פונקט אין איראן איז דאמאוואנד, הויך 5,610 מעטער, וואס איז אויך דער העכסטער פונקט אין אייראפע-אזיע מערב פונעם הינדו קוש.
דער קלימאט אין איראן איז מערסטנס טרוקן אדער האלב-טרוקן, אבער לעבן דעם קאספישן ים איז דער קלימאט מער טראפיש.
די באפעלקערונג פון איראן איז 75.2 מיליאן מענטשן לויטן צענזוס וואס די רעגירונג האט אויסגעפירט אין 2011. ביים זעלבן צענזוס האט מען געציילט 8,700 יידן אין איראן.
איראן האט פינעף שטעט מיט מער ווי א מיליאן באוואוינער—טעהראן, טאבריז, מאשהאד, איספאהאן און קאראזש.
דער גרעסטער טייל פון דער באפעלקערונג רעדט פערסיש, וואס איז אויך די אפיציעלע שפראך פון לאנד. טייל מענשטן רעדן לורי אדער לארי, און אין קורדיסטאן פראווינץ רעדט מען קורדיש.
היסטאריש איז זאראאסטריזם געווען די דאמינאנטע רעליגיע אין איראן, ספעציעל אין דער תקופה פון די אכאמעניש, פארטישע און סאסאנידע אימפעריעס. ווען די סאסאנידע אימפעריע איז געפאלן מיט דעם מוסולמענישן ניצחון אויף איראן, איז איסלאם געווארן די דאמינאנטע רעליגיע. היינט איז שיא איסלאם די אפיציעלע מלוכה רעליגיע פון איראן, מיט 90% צו 95% אנהענגער אין לאנד. אומגעפער 4% זענען סוניס, בעיקר קורדן און באלוכן. די איבעריגע 2% זענען יידן, קריסטן, זאראאסטרן, באהאיער, יאזידער און יארסאנער.
דריי מינערהייטן ווערן דערקענט, יידן, קריסטן און זאראאסטרער, און יעדער פון זיי האט רעזערווירטע זיצן אין פארלאמענט. אויך געפינען זיך אין איראן באהאיער, אבער זיי זענען נישט אנערקענט.
פערסישע קולטור האט לאנג געהאט א שטארקן איינפלוס אינעם מיטל מזרח. אין דער סאסאנידער תקופה האט איראנישע קולטור באאיינפלוסט כינע, אינדיע און רוימישע ציווילאציע.
די היסטאריע פון איראנישן ארכיטעקטור גייט צוריק צו אוראלט צייטן. די פערסער זענען געווען די ערשטע וואס האבן געניצט מאטעמאטיק, געאמעטריע און אסטראנאמיע אין ארכיטעקטור. זיי האבן געמאכט מאסיווע קופאלן וואס מען קען זען אין זייערע באזארן און מעטשעטן.
פערסישע ליטעראטור איז פון די עלטסטע אין דער וועלט. זי גייט צוריק צו דער דיכטונג פון אוועסטע, אומגעפער 1000 יאר פאר דער ציווילער רעכענונג.
שער בלאט פונעם אהל ברוך אויף שו"ע או"ח געדרוקט צום סוף פון זיין רביס ספר ערוגת הבשם עה"ת סוף חלק ג' געדרוקט אין יאר תשי"ט
שער בלאט פונעם ״אהל דוד יעקב״ פון הר"ר דוד יעקב, איידעם פון הרב ברוך גרינפעלד, געדרוקט צום סוף פונעם ״אהל ברוך״
הרב ברוך גרינפעלד (1872–י"א אייר תשט"ז, 1956), אויך גערופֿן ר' ברוכ'ל הערמאַנשטאַטער, איז געווען א חסישידער רב און א גרויסער תלמיד חכם. ער האט געדינט אין רבנות אין עטלעכע שטעט אין אונגארן און אין די פֿאראייניגטע שטאטן.
ער איז געבוירן געווארן אין הומינא, סלאוואַקיי (דעמאלט זעמפלען דיסטריקט, מלכות פון אונגארן) צו זיין פאטער החסיד ר' שאול יחזקאל גרינפֿעלד פון קורימא (זון פון ר׳ יהושע העשיל גרינפֿעלד פון מיהאלאוויץ, זון פון ר׳ משה גרינפֿעלד, א ברודער פון רבי שאול ליטשיקער) און צו זיין מאמע די צדיקית מרת חנה די טאכטער פון דעם חסיד המקובל ר' יעקב יצחק צימענט פון טערצאל. אלץ אַ יונג קינד, איז ער שוין געווען דערקענט דורך אַלע וואס האבן אים באגעגנט ווי א גאר פרוםמער און פֿלייסיגער תלמיד. ער האט געלערנט אין קליינווארדיין ביי דעם גדול בישראל, דער מחבר פון דער ספרים ערוגת הבושם, רבי משה גרינוואלד און איז באלד געווארן איינער פון די חשובער תלמידים דארט. רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם, דער שינאווער רבי, האט זייער שטארק גערעדט פון ר' ברוך און האט אים געהאלטן אין א הויכע שטימע.
הרב ברוך גרינפעלד האט חתונה געהאט מיט רבקה וויינבערגער אין 1891 אין דער שטאט סטראפקאוו וואו עס האָט זיך דעמאלט געקליבן ארום אים עטליכע בחורי חמד וואס ער האט  מיט זיי געלערנט. עס איז געווען מעין א קליינע ישיבה. שפעטער איז ער געווארן דער דיין פון די שטאט שעבעש, פאטנעק אין הערמענשטאט, וואו ער האט געגרינדעט די ארטאדאקסישע ספרדישע קהילה. איידער ער איז געקומען קיין אמעריקא האט ער א קורצע תקופה האט ער געדינט אלץ דער רב פון קלויזענבורג (וואו ער איז אויך געווען אינסטרומענטאל אין גרינדן די ארטאדאקסישע ספרדישע קהילה).שער בלאט פונעם ספר אהל ברוך שיצא לאור בשנת תשל"ו לפ"קאין 1923 האָט ער אימיגרירט צו די פארייניקטע שטאטן וואו ער האט געדינט אלץ דער רב אין סקראנטאן, פענסילוועניע, פיטסטאָן, פענסילוועניע, ווילקעס-בער, פענסילוועניע, די בראָנקס, ניו יארק סיטי און דער אונטערשטער איסט סייד אין דער 52 קאַנאָן סטריט שול "קהלת אנשי ספרד אוסטריה ואונגריה". עס האט איהם שטארק צוטראגען וועגען די פוילקייט אין וועלכן מען האט געפירט תורה-אידישקייט און ער האט שטארק געקעמפט קעגען די דאזיגע פוילקייט. אין 1935 איז ער אריבערגעפארן קיין ירושלים עיה"ק און ביי זיין אנקומען האט מען אים פארגעשלאגן א צאל הויכע רבנישע הודעות אין דעם בית דין. אַזוי ווי אין דער פריערדיקער צייט אין זיין לעבן, האָט ער צוליב זיין גרויס עניוות אָפגעוואָרפֿן אזעלכע שטעלעס, אבער ער איז נאך אלעס געווען איינער פון די פירער פון דער עדה החרדית.
ר' ברוך איז געווען נאענט מיט דעם סאטמאר רבי, רבי יואל טייטלבוים, און זיי האבן געלערנט אינאיינעם טעגליך גפ"ת. ער איז אויך געווען נאענט מיטן בעלזער רבי רבי אהרן רוקח, וועלכער האָט שטארק רעספּעקטירט ר' ברוך און האט עטליכע מאל אויסגעדרוקט צו זיינע נאנטע מענטשן וועגן אים וואס פאר א גרויסער ת"ח ער איז.
אויסער דעם וואס ער איז געווען באקאנט אלס א גרויסער תלמיד חכם, איז הרב גרינפעלד אויך געווען טאַלאַנטירט מוזיקאליש און א שיינער בעל תפילה און חזן. אין יאר תשי"ט האט מען געדרוקט זיינע גליונות אויף שו"ע או"ח אין דעם לעצטן באנד פון ערוגת הבשם על התורה. אין 1975 איז געדרוקט געוואָרן א ספר מיט א קליינער זאמלונג פון זיינע שריפטן אונטער דעם נאמען אהל ברוך.
רב ברוך איז אוועק י"א אייר שנת תשט"ז אין ירושלים און ער איז באהאלטן געווארן אין הר המנוחות.ציון פון הרב ר' ברוך
רב ברוך האט געהאט פינף קינדער וואָס האבן חתונה געהאט.
די יינות ביתן פֿירמע () איז אַ פּריוואַטע קייט פון סופערמארקן אין ישראל. די קייט איז געגרינדעט געווארן דורך נורית און נחום פּאַוויליאָן, און האט אונגעהויבן אין 1995 ווי אַ קליין קראָם אין אשקלון.
אין אפריל 2020 שטעלט עס אַ רגע נאָך שופערסאַל מיט 67 צווייגן אונטער די סאָרט "פּאַוויליאָן וויינז" און נאָך 99 צווייגן אונטער די פאַרשידן "מעגאַ" מארקן.
ר' מאיר הירש א זון פון אברהם אבא הירש.
און איידעם פון אברהם יצחק זיכערמאן ע"ה.
מאיר הירש, א סוקסעספולער ביזנעסמאן, אבער גלייכצייטיג א שטייפער, הארטער פירער, מיט אטאקראטישע אבמיצעס, וועלכער לאזט זיך נישט בייגן פון קיינעם, אינטער קיינע אומשטענדן.
הירש האט איבערגענומען די לייצעס פון די וועד הקריה פון די געועזענע ראשי הקהילה אין קרית יואל משה פרידמאן (משה מאנרא'ער) און שלמה מיכל ראזנער, וועלכע האבן עס אריינגעפירט אין באנקראט מיט א דעפיציט פון 14 מיליאן דאלאר.
נאך לאנגע יארן, פון פירן דאס שטעטל ווי א ביזנעס מיט א קאפיטאלע ווירטשאפט, האט הירש אנגעזאמלט א פארמעגן פון שווערע מיליאנען דאלאר וועלכע ליגן אין זיין קאנטראל.
צוליב זיין אומבויגזאמע כאראקטער, האט זיך הירש אנגעשאפן א ים מיט שונאים, אבער דאס קומערט אים גאנץ קנאפ. ער ווערט באטראכט אלס פאוער מאן, אן אליגארך, אינעם פולן זון פון ווארט. דער שטארקסטער מאן אינעם חסידישן שטעטל קרית יואל, ער פירט אן מיט די מוסדות, מיט קהל, די בית השחיטה און די קעמפס און וואס נישט. יודעי דבר זאגן אז אויך דער ווילידזש שפילט לויט זיינע נאטען.
הרב כאמוס עמוס נחיאַיסי (געבוירן 1896, טריפּאָלי, ליביע - ה' אדר תשכ"ה, 7טן פעברואַר 1965, תל אביב, ישראל) איז געווען רב און דיין, בקי במנהגי ק"ק טריפולי ליביע, דער פירער פון דער ליביער אידישער קהילה אין טריפּאָלי און שפּעטער אין מדינת ישראל.
געבאָרן אין יאָר 1896 אין טריפּאָלי וואָס אין ליביע צו זײַנע עלטערן דוד און דזשוליע נחאיסי, אַ נאָמען האָט מען עם געגעבן כמוס (אויפן אידישן טריפּאָלישן אַראַביש הייסט דאָס „עמוס”).
אין זײַן יוגנט האָט ער געלערנט אין תלמוד תורה און אין ישיבות אין טריפּאָלי, ביז אין יאָר 1913 איז ער צוגעשטאַנען צו דער שטאָטישער „חברת שומרים לבוקר”, וואָס פלעגט צוטיילן צווישן אירע מיטגלידער די נאַכט שעות אויף צו לערנען, גלייבנדיק אַז די שטאָט נייטיקט זיך אין לימוד התורה במשך דעם גאַנצן מעת־לעת. פון אַ יונגן עלטער האָט ער געדינט ווי רב אין דער העברעאישער שולע „דאַר אַ־סרוסי”, ווי דער מנהל פון דעם תלמוד תורה און ראש־ישיבה. ער איז אויך באַוואוסט געוואָרן אַלס אַ בעל־דרשן און פלעגט האַלטן דרשות אין די פאַרשידענע שולן אין שטאָט.
חתונה געהאַט האָט ער מיט מרים'ן, אַ טאָכטער פון ר' רפאל דאַבוש און אַן אייניקל פון ר' פרג'אללה דאַבוש. אָנגעטאָן פלעגט ער גיין מאָדערן ווי אַן איטאַליענער, און האָט מקפיד געוועזן אויף טראָגן קאָסטיומען און אַ ברייטע שליאַפּע וואָס אונטער איר אַ שוואַרצער מקיף.
אין יאָר 1935 איז ער געוואָרן אַ דיין אין דעם טריפּאלן בית־דין, אינאיינעם מיט ר' יששכר חכמון און דער אב בית דין חי גאביזון, דעם פּאָסטן האָט ער אָנגעהאַלטן ביז ער איז ארויף אין ארץ ישראל. ער איז געווען טעטיק אין דער ציוניסטישער באַוועגונג אין ליביע, און אין יאָר 1949 האָט ער אײַנגעפירט צוזאַמען מיטן בית־דין בראש פון דעם ליביער רב־הראשי שלמה ילוז, אַ תקנה פון תפילה און לייענען אין אַ ספר־תורה אויף דעם „יום העצמאות” פון מדינת ישראל. די תקנות און פירונגען פון די ליביער אידן אויף יום העצמאות זײַנען אייגנאַרטיק און אַנדערש פון ווי עס פירט זיך אַנדערש־וואו. אויסער די ספּעציעלע יום־טובדיקע תפילות, האָבן די ליביער רבנים אויך מתקן געוועזן קריאת התורה סײַ אין שחרית און סײַ מנחה, און הפטרה לייענען פון ספר זכריה, אפילו אין יאָרן ווען דער טאָג פאַלט ניט אויס אויף אַ יום הקריאה. צו דער תקנה האָבן זיי צוגעשריבן: „ותקנות אלו כיתד נטועים לא ימוטו לעולם”.
צווישן זײַנע תלמידים מובהקים איז דער רב און חבר־כנסת פריג'א זוארץ.
דער היפּאָפּאָטאַם אדער פֿלוספֿערד ("Hippopotamus amphibius"; פון אוראלט גריכיש: "Ιπποπόταμος היפּאָפּאָטאַמאָס") איז א ריזיקער זויגער פון אפריקע וואס עסט געוויינטלעך פלאנצן. ער איז איינער פון די איינציקע צוויי זגאלן פון די "Hippopotamidae" פאמיליע וואס עקזיסטירן נאך. דער אנדערער איז דער קליינינקער היפּאָפּאָטאַם.
דער היפּאָפּאָטאַם איז די צווייטע גרעסטע און דריטע שווערסטע לאנד חיה. דער העלפאנד איז דער שווערסטער און דער ווייסער נאזהארן איז דער צווייטער שווערסטער (אבער א ביסל קלענער ווי דער היפּאָפּאָטאַם).
היפּאָפּאָטאַמען וואוינען געוויינטלעך אויף די טריקעניש אבער פארבראכן א סאך צייט אין טייכן און אזערעס, וואו די זכרים פירן גרופעס פון פינף ביז 30 נקבות און זייערע פלידעס. זיי קילן זיך אפ בייטאג דורך בלייבן אין דאס וואסער אדער בלאטע, אין וועלכע זיי אויך געבארן די פלידעס. ביים אונטערגאנג גיין היפּאָפּאָטאַמען אפצופֿרעסן גראז. כאטש אז היפּאָפּאָטאַמען בלייבן אין וואסער צוזאמען, זיי אנשטאט אפפֿרעסן זיך אליין.
א היפּאָפּאָטאַם האט א גרויסן קערפער מיט א פֿאַס ענלעכע פארעם, זייער גרויסע מויל און ציין, כמעט קיין האר און קורצע פיס. זיין וואג איז צווישן ½1 און 3 טאן. דעם ווייסן נאזהארן וואגט צווישן ½1 און ½3 טאן, און די דריי זגאלן העלפאנדן וואגן צווישן 3 און 9 טאן. כאטש זיינע קורצע, דיקע פיס קען א היפּאָפּאָטאַם לויפן שנעלער ווי א מענטש. א טייל היפּאָפּאָטאַמען האבן געלאפן 30 קילאמעטערן א שעה איבער קורצע דיסטאנצן. ער איז איינער פון די מערסט געוואלדיקע בעלי חיים אין די וועלט, און אפט הייסט איינער פון די מערסט געפערלעכע בעלי חיים אין אפריקע. עס זענען דא בערך 125,000 ביז 150,000 היפּאָפּאָטאַמען אין דרום סאהארא אפריקע. זיי זענען מערסט גאנגבאר אין זאמביע (בערך 40,000) און טאנזאניע (20,000 - 30,000). זיי זענען א זגאל אין סכנה ווייל זיי פארלוירן זייערע אומגעגנטן און ווערן געיאגט פאר זייערע פלייש און העלפאנדביינערע ציין.
דאס ווארט "היפּאָפּאָטאַם" שטאמט פון דעם אוראלט גריכיש "Ιπποπόταμος" (היפּאָפּאָטאַמאָס), וואס שטאמט פון "ἵππος" (היפּאָס, "פערד") און "ποταμός" (פּאָטאַמאָס, "טייך"). דאס הייסט אז "היפּאָפּאָטאַם" טייטשט "פערד פונעם טייך". דער דאזיקער זגאל איז אויך באקאנט אלס דער נילוס היפּאָפּאָטאַם.
היפּאָפּאָטאַמען זענען דער פערטער גרעסטער זויגער אין די וועלט (נאך וואלפיש, העלפאנדן און נאזהארנס). דער עגיפטישער היפּאָפּאָטאַם איז קלענער ווי די אנדערע. זיי קענען לעבן אין וואסער און אויף די טריקעניש, און קענען גיין אדער אפילו לויפן לענגאויס דער באדן פון א טייך.
ווייל היפּאָפּאָטאַמען זענען אזוי ריזיק איז דאס שווער אבצוועגן זיי אין דאס בושפעלד. מערסט דערוואקסענע זכרים וואגן צווישן 1,500 און 1,800 ק"ג. די נקבות זענען קלענער און וואגן געוויינטלעך צווישן 1,300 און 1,500 ק"ג. אלטערע זכרים קענען ווערן אפילו גרעסער. זיי וואגן לפחות 3,200 ק"ג און א מאל 4,500.
ווי עס זעט אויס דערוואקסן די זכרים פונעם היפּאָפּאָטאַם פאר זייערע גאנצע לעבן. אבער, די נקבות ווערן די שווערסטע ביים עלטער פון בערך 25 יאר אלט.
היפּאָפּאָטאַמען האבן גרויסע און שווערע קערפערס, א טונקל גרויער הויט און קורצע פיס. זייער הויפט שיצונג איז א זייער שטארקער מויל. זיי קענען ווערן 15 פיס לאנג און וואגן 3,000 פאונד.
איראק ("al-‘Irāq"; ‎ "Eraq"), אפיציעל די רעפובליק פון איראק, איז דאס אור-אלטע לאנד וואס אידן רופן בבל. איראק גרענעצט זיך מיט איראן פון איין זייט, מיט טערקיי פון דער קורדישער זייט און מיט סיריע און סאודי אראביע. זײַן הױפּטשטאָט איז באַגדאַד.  די הויפט עטנישע גרופעס זענען אראבער און קורדן; אנדערע זענען כולל אסירישער, טורקמען, שאבאקיס, יאזידיס, ארמענער, מאנדעאנער, צירקאסער און קאווליא.
איראק האט א בארטן־ליניע לאנג 58 ק״מ אויפן צפון זייט פונעם פערסישן איינגאס. צוויי הויפט טייכן, די חידקל און פרת, פליסן קיין דרום אדורך איראק און אריין אין שאט אל-אראב נאנט צום פערסישן איינגאס. די טייכן פארזארגן איראק מיט א היבש כמות פון פרוכעפערן לאנד.
דער געגנט צווישן די חידקל און פרת טייכן ווערט גערופן מעסאפאטאמיע, און איז געווען די היים פון נאכאנאנדיקע ציוויליזאציעס זייט אוראלטע צייטן. איראק איז געווען דער צענטער פון די אקאדישע, סומערישע, אסירישע און בבלי אימפעריעס. אויך איז ער געווען א טייל פון די מעדישע, אכעמענישע, העלעניסטישע, פארטישע, סאסאנידע, רוימישע, ראשידון, אומאיאד, אבאסישע, איובישע, מאנגאלישע, סאפאוויד, אפשאריד און אטאמאנישע אימפעריעס.a>
די סומערישע ציוויליזאציע האט אנגעהויבן אין היינטיקן איראק.
20טן יארהונדערט.
פון דער ענדע 1960ער יארן האט סאדאם כוסעין פארכאפט די מאכט אין איראק. ער האט אומגעברענגט אלע זיינע פאליטישע שונאים און געפירט א דיקטאטורישע רעזשים פאר איבער 30 יאר, ביז אמעריקע האט דערקלערט קריג אויף אים, פאר'ן חשד אז ער האט מאסן פארניכטונג וואפן. ארויסגעשטעלט האט זיך עס אלס א בלאף.
איראן-איראק מלחמה.
אין 1980 האט איראק מיט די שטיצע פון אמעריקע און די מערב וועלט אינוואדירט איראן מיטן ציל צו פארכאפן די אויל רייכע דרום מערב טיילן פון לאנד, סאדאם האט געהאפט צו בעניפיטירן פונעם פאקט אז איראן איז נארוואס אריבער א רעוואלוציע און איר מיליטער איז געווען אין כאאס.
די גאלף קריג.
אין 1991 האט דער ערשטער פרעזידענט דזשארזש ה. וו. בוש אינוואדירט איראק, אינאיינעם מיט די פאראייניגטע פעלקער, כמעט נאר פון דער לופט, אלס נקמה אקציע פאר סאדאמ'ס אקופירן טיילן פון דאס קליינע לענדל קואווייט. הארט פאר פורים, יענץ יאר האט כוסעין זיך אונטערגעגעבן און איז ארויס פון קאווייט, נאכקומענדיק די פארלאנגען פון די וועלט.
מאסן פארניכטונג וואפן.
דער צארן פון אמעריקע האט זיך אבער נישט אפגעטאן פון. זינט דעם ביטערן טאג פון 11 האט דער לעצטער פרעזידענט דזשארדזש וו. בוש, כסדר ווידערהאלט אז סאדאם כוסעין זאל אויפגעבען זיינע (אומעקזיסטירענדע) מאסן פארניכטונג וואפן, ווען זיינע סטראשונקעס האבן נישט געברענגט די ריכטיגע רעזולטאטן, האט פרעזידענט בוש מיט זיינע אליאירטע קרעפטן אינוואדירט דאס לאנד איראק אין ווינטער 2003 האט אמעריקע אינוואדירט איראק מיט א מעכטיגע אטאקע אונטערן נאמען שאק און ציטער.
עס האט נישט גענומען קיין פיר וואכן, און איראק איז געווען אייגענומען דורך אמעריקאנער און בריטישע טרופען. צוויי יאר האט גענומען ביז מ'האט געפינען דעם געוועזענעם דיקטאטור אין אן אינטערערדישן מויזן לאך.
איראק נאך דער מלחמה.
זינט דער מלחמה איז שוין דורך עטליכע יאר, אבער קיין שלום הערשט דארט נישט. א קליינער פארמאט פון א בירגער קריג גייט דארט אן, מיט א שרעקליכע שחיטה צווישן די שיאיטן און די סוניס, איבער 2300 אמעריקאנער סאלדאטן האבן דארט פארלוירן זייערע לעבנס, און מעגליך נאענט צו א האלב מיליאן איראקער טויטע.
איראק ליגט צווישן די גארטל-ליניעס 29° און N 38°, און מערידיאנען 39° און 49°E (א קליינער שטח ליגט מערב פון 39°). מיט א שטח פון 437,072 ק״מ2 (168,754 קוואדראט מייל), איז איראק דאס 58סט-גרעסטע לאנד אין דער וועלט. ער איז אומגעפער אזוי גרויס ווי דער פֿ״ש שטאַט קאליפארניע, און עפעס גרעסער ווי פאראגוויי.
איראק באשטייט מערסטנס פון מדבר, אבער לעבן די צוויי הויפט טייכן (פרת און חידקל) זענען פרוכפערדיקע אלואוויאלן באדנס, וויבאל די טייכן טראגן אומגעפער 60,000,000 מ3 ליים א יאר צו דער דעלטע. דער צפון טייל פונעם לאנד באשטייט בעיקר פון בערג; דער העכסטער פונקט איז ביי "טשיקהאַ דאַר" (שווארצער געצעלט), הויך 3,611 מ. איראק האט א קליינע בארטן־ליניע לאנג 58 ק״מ (36 מייל) לענגאויס דעם פערסישן איינגאס. נאנט צום בארטן ביים שאַט־אַל־אַראַב (וואס די איראנער רופן "אַרוואַנדרוד": اروندرود) פלעג זיין זומפלענדער, אבער מ׳האט פיל פון זיי אויסגעטריקענט אין די 1990ער יארן.
די עקאנאמיע פון איראק איז באזירט אויפן נאפט סעקטאר, וואס טראדיציאנעל האט פארזארגט עטלעכע 95 פראצענט פון עקספארט פארדינסט. אין די שפורן פון דער איראן-איראק מלחמה און די שאדן וואס די איראנער האבן פארשאפן צו דער איראק נאפט אינדוסטריע איז די איראקער עקאנאמיע אריין אין א קריזיס. די רעגירונג האט רעאגירט מיט איינפירן א א ראציאנירונג סיסטעם, האט געבארגט א סך פון אנדערע לענדער און ארגאניזאציעס, און שפעטער האט אפגעשטופט צוריקצאלן אירע דרויסנדיקע חובות. היינט ווערט גערעכנט אז די עקאנאמישע פארלוסטן פון איראק צוליב דער מלחמה מיט איראן שטייען מינדערסטן ביי 100 מיליארד אמעריקאנער דאלאר. נאך ווען די מלחמה האט אויפגעהערט אין 1988 האט די עקספארט פון נאפט פון איראק ווידער געשטיגן ווען מען האט געבויט רערן צו פירן נאפט און ווידער אויפגעבויט די אפאראטן און פאמפעס. א קאמבינאציע פון נידריגע נאפט פרייזן, דעם נויט צוריקצובאצאלן די חובות וואס מען האט געבארגט אין די מלחמה יארן (אומגעפער 3 מיליארד דאלאר א יאר) און דעם קאסט פון ווידעראויפבויען דאס לאנד האבן פארערגערט דעם קריזיס, וואס האט געברענגט ענדליך די איראקער אינוואזיע אין קואווייט.
אום 20סטן נאוועמבער 2004 האבן די 19 רייכסטע לענדער אין דער וועלט מסכים געווען מוותר צו זיין אויף 80 פראצענט (33 מיליארד דאלאר) פון דעם גאנצן חוב פון איראק (42 מיליארד דאלאר) צו די דאזיקע לענדער. דער סכום פונעם דרויסנדיקן חוב פון איראק וואס איז געשטאנען פאר דער אינוואזיע אין 2003 אויף 120 מיליארד דאלאר, איז געוואקסן אין יאר 2004 נאך פינעף מיליארד דאלאר.
סוף פון 2005 און דעם ערשטן העלפט פון 2006 האט איראק געענדערט די פארעם פון אפצאלן זיינע חובות, און האט פארמינערט 16 מיליארד דאלאר פון זיין דרויסנדיק חוב. נאכדעם הייבט זיך אן די עקאנאמיע צו שטארקן [http://www.msnbc.msn.com/id/16241340/site/newsweek/], און דער ברוטא אינלענדישער פראדוקט האט געוואקסן ביז אין 2006 איז איראק געשטאנען אין דעם 58סטן פלאץ אין דער וועלט.
די אפיציעלע וואלוטע אין איראק איז דער איראקישער דינאר.
נאפט און ענערגיע.
מיט רעזערוון פון 143.1 ביליאן פעסער, איז איראק דער דריטער אין דער וולעט אין נאפט רעזערוון, נאך ווענעזועלע און סאודי אראביע. אין דעצעמבער 2012 האט פראדוקציע פון נאפט דערגרייכט 3.4 מיליאן פעסער א טאג. איראק האט נאר אומגעפער 2,000 נאפט קוואלן, אין פארגלייך מיט 1 מיליאן קוואלן אין טעקסאס. איראק איז געווען א גרינדער מיטגליד פון אפעק.
ווי אין 2010 האט איראק גענערירט נאר העלפט פון דער עלעקטריציטעט וואס די קונדן פאדערן, וואס ברענגט ארויס שארפע פראטעסטן אין די זומער מאנאטן.
וואסער פארזארג און סאניטאציע.
די קוואליטעט פון וואסער אין איראק איז גאנץ שוואך. דריי יארצענדלינגער פון מלחמה צוזאמען מיט ווייניג סביבה׳דיקער וויסקייט האבן צוזאמען חרב געמאכט איראק׳ס וואסער רעסורסן פארוואלטערונג סיסטעם.
צוטריט צו טרינקוואסער ענדערט זיך א סך צווישן גובערניעס און אויך צווישן שטאטישע און דארפישע שטחים.
91% פון דער גארער באפעלקערונג האט צוטריט צו טרינקוואסער. אבער אין דארפישע שטחים נאר 77% פון דער באפעלקערונג האט צוטריט צו פארבעסערטע טרינקוואסער קוואלן אין פארגלייך צו 98% אין שטאטישע געגנטן.
גרויסע קוואנטיטעטן פון וואסער גייען לאיבוד בשעת פראדוקציע.
דער 2016 אפשאץ פון דער גאנצער באפעלקערונג פון איראק איז 37,202,572. איראק׳ס באפעלקערונג אין 1878 איז געשאצט צו בערך 2 מיליאן. אין 2013 האט איראק׳ס באפעלקערונג דערגרייכט 35 מיליאן אין א נאך דער מלחמה בליאונג אין באפעלקערונג.
אראבער זענען 75%–80% פון דער באפעלקערונג. 15% פון איראק׳ס באפעלקערונג זענען קורדן. אסיריער, איראקישע טורקמען און אנדערע פיל קלענערע מינאריטעטן, ווי למשל מאנדעער, ארמענער, קירקאסער, איראנער, שאבאקיס, יאזידיס און קאווליע זענען משלים די איבעריגע 5%–10% פון דער באפעלקערונג. אומגעפער 20,000 זומפ אראבער וואוינען אין דרום איראק.
איראק איז א מיטגליד אין אפעק, און אין אנדערע אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס.
א נאָזהאָרן איז יעדער בעל חי פון דער "Rhinocerotidae" פאמיליע. עס זענען דא פינף לעבעדיקע זגאלן נאָזהאָרנס. צוויי פון זיי געפינען זיך אין אפריקע, און די אנדערע דריי וואוינען אויך אין דרומדיקע טיילן פון אזיע.
שטובן.
אלע פינף זגאלן נאָזהאָרנס שטאמען פון אפריקע אדער אזיע. די צוויי אפריקאנישע זגאלן זענען דער ווייסער נאָזהאָרן און דער שווארצער נאָזהאָרן. די דריי אזיאטישע זגאלן (איינשליסלעך אינזלען פון אינדאנעזיע) זענען דער דזשאַוואַ נאָזהאָרן, דער סומאַטראַ נאָזהאָרן און דער אינדישער נאָזהאָרן.
דער נאָזהאָרן איז א פלאנצן-עסער. זיינע מערסט באליבטע עסנווארג זענען פלאנצן, בראנזשעס, קוסטן אדער גראז.
א נאָזהאָרן האט א גרויסן הארן אויף זיין נאז. זייערע הארנס זענען אנדערש ווי פון אנדערע זויגערס מיט הארנס: עס איז געמאכט פון שיכטן פון קעראטין וואס זענען זייער געדיכט פארוויקלט.
דער נאָזהאָרן קען וואגן ביז 2,000 ק"ג און ווערן ביז 375 ס"מ הויך.
נאזהארנס און מענטשן.
נאר דער ווייסער נאָזהאָרן איז נישט אין געפאר פון אויסשטארבן. זיי זענען באשיצט אין געזעץ אבער ווערן געיאגט בעיקר דורך אומלעגאלע יעגערס פאר זייערע הארנס. די הארנס ווערן באנוצט אין אזיאטישע רפואה, ענלעך מיט העלפאנדן און טיגערס, און אלס הענטלעך פאר פּיקעס אין תימן און אמאן. אן אנדערע סכנה פאר נאָזהאָרנס איז די פארלוירנקייט פון זייערע שטובן. רעגירונגען האבן געזעצן קעגן האלץ העקעריי אין זייערע שטובן און אומלעגאלער יאגד.
מגן שאול שער בלאט שנת תשנ"ט
מגן שאול שנת תרצ"ז ווראנוב
שער בלאט פונעם ספר מגן שאול פון די ערשטע דרוק שנת תרל"א אין אונגוואר
רבי שאול יחזקאל גרינפֿעלד (רבי שאול ליטשיקער; תקנ"ד – י"ד אדר תר"ט) איז געבוירן געווארן אין יאר תקנ"ד אין דער שטאט אוהעל צו זיין פאטער הגאון רבי אברהם שלמה "זאלי" גרינפעלד וואס איז געווען א דומ"ץ אין אוהעל אין דער צייט פון רבי משה טייטלבוים, דעם ״ישמח משה", און צו זיין מאמע שרה ליפשא, די טאכטער פון רבי יהושע העשיל, א זון פון רבי בנימין זאב, א זון פון רבי יהודא לייב, א זון פון רבי ר' העשיל פון קראקע.
רבי שאול איז געווען א תלמיד מובהק פונעם ישמח משה וואס האט אים זייער מחבב געווען אלס זיין גדלות בתורה. אויך איז ער געווען א תלמיד פונעם חתם סופר, וואס שרייבט אויף אים "תלמידי החרוץ המופלא מו"ה שואל נ"י".
ציון פון הרב ר' שאול יחזקאל
ר' שאול איז אוועק פורים י"ד אדר תר"ט און איז באהאלטן געווארן אין מיהאלעוויץ.
רב שאול איז אויכעט געווען גרויס אין תורת הנסתר.
רבי שאול איז געפארן צו די צדיקי הדור, צום עטרת צבי פון זידיטשויב און צו רבי ר' אשר'ל ראפשיצער, ביים רבי ר' אשר איז געווען באקאנט בי די חבריה אז רב שאול איז געווען זייער באליבט ביי זיין רבי.
אין יאר תרל"א האט זיין אייניקל ר' משה ז"ל ארויסגעגעבן א קליין חלק פון זיינע חידושים אינעם ספר "מגן שאול", אין יאר תרצ"ז איז געדרוקט געווארן זיין ספר "מגן שאול" מיט הוספות דורך זיין אור אייניקעל ר' יצחק אייזיק גרינפעלד הי"ד, אבער במשך דיא יארן זענען רוב פון זיינע חידושים ליידער פארלוירן געגאנגען.
אין יאר תשס"ה איז געדרוקט געווארן דאס ספר "מגן בית שאול", תולדות פונעם מגן שאול און זיינע קינדער, דורך הרב דוד לייב גרינפעלד דער מייסד ויושב ראש פון דער וועד משמרת סת"ם, די דאזיגע ארבעט איז ארויס צום צווייטן מאל אין יאר תשע"ו מיט דעם נאמען ״קורות חיי המגן שאול״.
רבי שאול האט געהאט א ברודער ר' משה וועלכע איז ליידער יונגערהייט אוועק, ער מיט זיין בני בית האשה מרת קלעריל ע"ה האבען איבער געלאזט א בן יחיד רבי יהושע העשיל גרינפעלד, רב שאול האט מגדל געווען זיין פלומעניק ווי אן אייגענע קינד, רב יהושע העשיל האט מאריך ימים געווען ער איז אוועק כ"ח סיון תרנ"ו (אלט זייענדיג אכט און אכציג יאהר).
דער פרעמיער מיניסטער איז דער פירער פון דער "אויספירער אוטאריטעט" וואס באשטימט די געזעצן פון דער רעגירונג.
ער ווערט אויסגעקליבן דורכן פארלאמענט ביי א פארלעמענט-רעגירונג, און דורך די בירגער ביי די וואלן ביי א רעפובליק-רעגירונג.
רבי יעקב פּערלאָוו (כ"א מרחשון ה'תרצ"א, 1930 - י"ג ניסן ה'תש"ף, 7טן אפריל 2020) איז געווען דער נאוואמינסקער רבי און א ראש ישיבה אין ניו יארק. ער האָט געדינט ווי פרעזידענט פון אגודת ישראל אין אַמעריקע און פארזיצער פון איר מועצת גדולי התורה.
ער איז געבוירן געווארן אין די פארייניקטע שטאטן צו ביילא רחמה, די טאכטער פון רבי יצחק זעליג מארגאנשטערן, דער סאקאלאווער רבי, און צו רבי נחום מרדכי פּערלאוו, דער נאוואמינסקער רבי אין ניו יארק. מען האט אים געגעבן א נאמען נאָך זײן עלטער־זיידע, הרב יעקב פּערלאָוו (תר"ז, 1847 – תרס"ב, 1902), גרינדער פון דעם נאָוואָמינסקער הויף.
ער האט געלערנט אין דער רבי חיים בערלין ישיבה און איז געווען א נאענטער תלמיד פון דעם הרב יצחק הוטנער. אין דער זעלבער צייט ער געענדיקט אלגעמיינע שטודיעס אין ברוקלין קאָלעדזש.
ער האט חתונה געהאט מיט יהודית, די טאכטער פון הרב אברהם אייכנשטיין, זידיטשויווער רבי אין שיקאגא, און זיין ווייב שאַרצא, די טאכטער פונעם קאסאנער רבי, הרב פנחס שלום ראטנבערג. נאך זיין חתונה האט ער געלערנט אין גור אריה כולל, דער יונגעלייט בית מדרש אין רבי חיים בערלין. דערנאָך האָט ער אָנגעהויבן לערנען אין בית המדרש לתורה "Hebrew Theological College" אין סקאָקי, אילינוי. אין די אנהייב 1970ער יארן האט הרב שמעון שוואַב אים באַשטימט א ראש ישיבה אין דער ישורון ישיבה אין וואשינגטאן הייטס, מאנהעטן, די ישיבה פון קהל עדת ישורון (רב ברויער׳ס קהילה), וואו ער איז געבליבן 11 יאָר.
נאָך זיין פֿאָטער׳ס פטירה אין 1976, האָט ער אָנגעהויבן פֿירן די רעביסטעווע. ער האט אויפגעשטעלט א שול ווי דער צענטער פוןנעם נאָוואָמינסקער חסידות און די "קול יהודה" ישיבה אין בארא פארק, ברוקלין, ניו יאָרק. ביסלעכווייז האָט ער איבערגעלאָזט זיינע טעטיקייטן אין דער ישיבה פון הרב ברויער און שפּעטער האט ער רעזיגנירט און האט זיך פאָקוסירט אויף זיין אייגענער ישיבה.
הרב פּערלאָוו איז געווען פרעזידענט פון אגודת ישראל אין אַמעריקע און האָט געפירט די מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל אין די פארייניקטע שטאטן. ער האָט מחבר געווען דעם ספר "עדת יעקב" (ירושלים תשמ"ב-תשס"ח) אויף ש״ס.
די נאַציאַנאַלע שולע פֿון ציווילע אַוויאַציע אדער פֿראַנצויזישע ציווילע אַוויאַציע אוניווערסיטעט (פראנצויזיש: "École nationale de l'aviation civile"; אין קורצן: "ENAC") איז א פראנצויזישע פובליקע גראַנד עקאָל פאר עראנויטיק וואס איז געגרינדעט געווארן דעם 28סטן אויגוסט 1949 און געפינט זיך אין פראנקרייך ביי ביסקאַראָס, קאַרקאַסאָן, קאַסטעלנאָדאַרי, שאַטאָ-אַרנאָ-סענט-אָבאַן, גרענאבלע, מעלען, מאָנפּעליע, מאָרע, סענט-יאַן און טולוז. זי איז א מיטגליד פון דער קאנפערענס דע גראנדע עקאלע, דער טולוז אוניווערסיטעט און דער עראספייס טאל, און איז דער פינפטער גרינדער פון "פראנס AEROTECH".
ENAC געבט טרענירונג אין ציווילע עראנויטיק. דער אוניווערסיטעט האט בערך 25 קורסן ווי עראספייס אינזשענירן, טעכניקערס, דיפלאמירטערס, מאַסטערע ספּעסיאַליזע ("Mastères Spécialisés"), לופטליניע פילאטן, פלי קאנטראלערס, מאנאזשערס און פלי לערערס.
הרב יצחק ידידיה פֿרענקל (כ״ו תשרי תרע״ד, אקטאבער 1913 - ד׳ אלול תשמ״ו, 8טן סעפטעמבער 1986) איז געווען דער הויפט רב און אב בית די פון תל אביב-יפו.
ער איז געבוירן געווארן אין לונטשיץ, פוילן, צו זיין פאָטער, הרב אהרן פֿרענקל, א רב אין דער שטאָט, און שפּעטער רב פון דער "אור תורה" שול און הויפּט פון דער כשרות אפטיילונג פון דער הויפט ראבינאט פון תל אביב-יפו, און צו זיין מוטער רביצין לאה, טאכטער פון הרב געצל קעניג, מוהל פון דער יידישער קהילה אין לונטשיץ.
אין עלטער פון 9 יאָר האָט ער אָנגעהויבן לערנען אין לינטשיץ אין דער ישיבה פון רבי עקיבא אשר גוטפֿריד, א תּלמיד פונעם אבני נזר פון סאכאטשאוו. אין עלטער פון 13 יאָר האט מען אים געשיקט לערנען אין וואַרשע, אין דער מתיבתא פון רבי מנחם זעמבא פון פראַגאַ וואָס האָט געלערנט מיט אים בחברותא. אין ווארשע האט ער באקומען היתר הוראה ביי ד 18 יאר פון זיין רבי׳ן הרב מנחם זעמבא פון פראגא, ווי אויך פון הרב שלמה דוד כהנא, ראש פון דער ווארשעווער וועד הרבנים. אויך האט ער באקומען היתר הוראה פון דעם בענדינער רב, רבי הירש העניך לעווין, און פונעם אסטראווצער רב, רבי יחזקאל האלשטאק.
אויך האט הרב פרענקל באקומען היתר הוראה פונעם גאון הרב שלום שכנא טשערניאַק, מאטשעווער רב און מחבר פון ״משמרת שלום״. דאָס איז געווען ווען הרב שלום שכנא טשערניאַק איז אנגעקומען אין ווארשע אין אדר תר״ץ (1930) און עטלעכע בחורים אין יונגעלייט תלמידי חכמים, אריינגערעכנט צווישן זיי הרב פרענקל, האבן אים געבעטן געבן היתר הוראה. רבי יצחק ידידיה פרענקל האָט פארציילט אז כדי צו באקומען היתר הוראה פון הרב טשערניאק האט מען געדארפט באווײַזן ברייטע און טיפע ידיעות אין א בחינה וואס האט געדויערט טעג. אין וואַרשע האט הרב פרענקל אויך באגעגנט מיטן חפץ חיים וואס האט אים געבענטשט מיט ברכת כהנים.
הרב פרענקל פֿלעג פֿארן אלס חסיד צום "אמרי-אמת" פון גער, סיי אין פוילן און סיי שפעטער אין ארץ ישראל. נאכדעם ווען ער האט באקומען היתר הוראה, האָט דער אמרי-אמת געהייסן געבן אים אן עליה שבת אין זיין בית מדרש אין גער, הגם ער איז נאך געווען א בחור, און עס איז נישט געווען אָנגענומען געבן עליות צו בחורים. נאָך דעם הסתלקות פונעם אמרי אמת, איז הרב פרענקל געווארן מקורת צו זיין זון, דעם "בית ישראל".
אין יאר תרצ"ב (1932) ווען ער איז געווען אַלט 18 יאָר האט ער חתונה געהאט מיט רביצין חנה לאה, טאכטער פון רבי חיים אלעזר בראַנד, א סקערנעוויצער חסיד, אין דעם דארף קערנעזשע, פוילן, (ער און זיין פרוי זעלדא רחל פיטעל פון גאמבין מיט זייער גאנצע משפּחה זענען אומגעקומען ביי דער דייטשע באמבארדירונג אויף קערנעזשע אין ג׳ תשרי ת״ש. נאָך זײן חתונה האָט ער געוואוינט אין קערנעזשע און געעפנט דארט א ישיבה פאר יונגע בחורים. דערנאָך איז ער באשטימט געוואָרן צו דינען ווי א מורה הוראה אין דער חרדישער געמיינדע אין דער שטאָט ריפּין אין פוילן, נאָענט צום דייטשן גרענעץ.
האָלאַס () איז אַ שטעטל אין סאַבאלטש-סאַטמאַר-בערעג מעדזשע, אין דעם נאָרדערן גרויסן פלוין געגנט פון צפון-מזרח אונגארן, 21 ק״מ צפון פון נירעדהאז.
אין יאר תר"מ האבן געוואוינט אין האלאס 182 יידן, און אין תש"ד 270 יידן.‏
דאס שטעט באַדעקט אַ שטח פון 44.34 ק״מ2 און האט אַ באַפעלקערונג פון 5676 מענטשן (2015).
די נייע איבערגעמאכטע מציבה פון רבי׳ן ר' העשיל אין קראקע
רבי אברהם יהושע העשיל פון קראקע (~ה'שנ"ה, 1595 – כ' תשרי ה'תכ"ד, 21סטן אקטאבער 1663), באקאנט אלס דער רבי ר' העשיל (פון קראקע) איז געווען פון די גרעסטע רבנים און פוסקים אין זיין דור.
ער האט געדינט ווי ראש ישיבה און שטאט׳ס רב אין לובלין און קראקע.
ער איז געבוירן געווארן ארום שנת שנ"ה צו זיין פטאער רבי יעקב, וואס איז גיווען דער רב און ראש ישיבה אין בריסק, ליטא (היינט בעלארוס). ר' העשיל איז בעיקר געווען א תלמיד פון זיין טאטע, מיט די צייט האט ער צו געהאלפן זיין טאטע מיטן פירן זיין ישיבה אין בריסק. זיין ערשטער ווייב איז אוועק יונגערהייט, אין יאר שצ"ה איז זיין פטאער ר' יעקב נתקבל געווארן אלץ רב און ראש ישיבה אין דער שטאט לובלין, פוילן. אויך דארט איז ער געשטאנען צו זיין פאטערס זייט און איז געווען זיין רעכטע האנט. אין יאר ת"ד איז זיין טאטע אוועק און ר' העשיל האט ווייטער געפירט די ישיבה, אין יאר ת"י איז ער אויכעט נתמנה געווארן אלץ רב פון דער שטאט. אינעם יאר תי"ד איז אוועק דער תוספת יום טוב, רבי יום-טוב ליפמאן העלער, וואס האט געדינט אלס רב פון קראקע, און דער רבי ר' העשיל איז נתמנה געווארן רב אין זיין פלאץ. אין קראקע האט ער אויכעט געפירט די ישיבה, דארט האט ער געהאט גאר חשובע תלמידים ועלכע א גרויסע טייל פון זיי זענען שפעטער געווארען פון די גדולי הדור (זעה שפעטער).
ער ווערט גערעכענט אלץ איינער פון די גדולי הדור, און איז געווען זייער באליבט ביי די מאסען.
זיין שיטה פון לערנען איז געווען צו פארטיפען אין די רייד פון די גמרא מיט רש"י און תוספות, און פון דארט ווייטער צו לערנען מיט די ראשונים "לאסוקי שמעתתא אליבא דהלכתא", ער איז געווען אנקעגען די דרך פון לערנען סתם פילפול.
אין דער תקופה פון ת"ח ות"ט, איז ער געפארן קיין וויען וואו ער האט זיך געטראפן מט די אנשי המלוכה כדי צו שתדלען פאר די אידן, ער איז אויכעט געגאנגען נאך געלט צו העלפן די אלע אידן וואס זענען געשעדיגט געווארן אין די ת"ח ות"ט יארן.
ער איז אוועק אין קראקע כ' תשרי תכ"ד.
זיינע פסקים און חידושים זענען פארשפרייט אין די ספרים פון זיינע תלמידים און אין די ספרים פון די אנדערע גדולי הדור, צום ביישפיל דער ש"ך, נודע ביהודה, חכם צבי, חתם סופר און נאך.
נאַגאַסאַקי (יאפאניש: 長崎, "לאנגער קאַפ") איז די הויפטשטאָט און גרעסטע שטאָט פֿון נאַגאַסאַקי פּרעפעקטורע אויפן אינזל קיושו אין יאפאן. זי איז געווארן דער איינציגער פארט גענוצט פאר האנדל מיט די פארטוגעזער און האלענדער פון דעם 16טן יארהונדערט ביזן 19טן יארהונדערט. טייל פון נאגאסאקי איז געווען די היים פון א וויכטיקער אימפערישער יאפאנעזער ים־פֿלאט באזע דורכאויס דער ערשטער כינע־יאפאנעזישער מלחמה און דער רוסלאנד־יאפאנעזישער מלחמה.
בעת דער צווייטער וועלט מלחמה איז, דורך דער אמעריקאנישע אטאמישער באמבארדירונג פון היראשימע און נאגאסאקי די שטאט נאגאסאקי געווארן די צווייטע און לעצטע שטאט אין דער וועלט צו זיין די ציל פון א נוקלעאר אטאקע (ביי 11:02   פֿארמיטאג, דעם 9טן אויגוסט 1945 'יאַפּאַן סטאַנדאַרד צייט (UTC + 9)').
אום 1טן יוני 2019, האט די שטאט געהאט א געשאצטע באפֿעלקערונג פון 513,643 מענטשן און אן ענגקייט פון 1,017 מענטשן א ק״מ². די שטאט באדעקט א שטח פון 405.86 ק״מ².
די שטאָט נאַגאַסאַקי האט די פֿאלגנדע צווילינג שטעט.
הערי ליליס "בינג" קראזבי (; 3טן מיי 1903, טאַקאָמאַ, פאַרייניקטע שטאַטן -– 14טן אקטאבער 1977, אלקאבענדאס, שפּאַניע), איז געווען אַן אמעריקאנער זינגער און אַקטיאָר מיט אַ קאַריערע אין אַ האַלב יאָרהונדערט. דער ערשטער מולטימעדיע שטערן, איז בינג קראָסבי געווען דער בעסטער-סעלינג און מערסט מצליח מוזיקאַליש אַקט פון די 20 ין
Crosby איז געווען אַ פירער אין רעקאָרד פארקויפונג, ראַדיאָ רייטינגז און גראָב פֿילם פאַרדינסט - איינער פון די מערסט וויכטיק און ינפלוענטשאַל אותיות פון די 20 יאָרהונדערט ווערלדווייד. ער איז געווען איינער פון די ערשטע מולטימעדיאַ קינסטלער. צווישן 1934 און 1954, Crosby האט אַן אַנביטאַבאַל בעסצעלער מיט זיין אַלבומס, גרויס רייטינגז אויף ראַדיאָ סטיישאַנז און וועלט-באַרימט פילמס. ער איז אָפט גערעכנט ווי איינער פון די מערסט פאָלקס מוזיקאַליש אַקטערז אין געשיכטע און איז הייַנט די מער עלעקטראָניש רעקאָרדירט ​​מענטשלעך קול. די קינסטלעך פּרעסטיזש פון Crosby איז וניווערסאַל, עס איז פון גרויס וויכטיקייט צו דערמאָנען אַז ער איז געווען איינער פון די ביגאַסט ינספּיריישאַנז פֿאַר אנדערע גרויס זכר פּערפאָרמערז וואָס האָבן געשטיצט אים, אַזאַ ווי Frank Sinatra, Perry Como, Dean Martin, John Lennon, עלוויס פּרעסלי, מיכאל בובל é צו נאָמען אַ ביסל.
Bing Crosby האט פארקויפט מער ווי 1 ביליאָן רעקאָרדס ווערלדווייד ביז דאַטע 3 4 מיסטאָמע די ביגאַסט רעקאָרד טרעגער אין געשיכטע, ווי אויך דער בעסטער-סעלינג ליד אין דער וועלט מיט די נאָמען "ווייסע ניטל, מיט מער ווי 50,000,000 קאָפּיעס ווערלדווייד פארקויפט
Crosby איז געווען אַזוי באַרימט און פאָלקס אין דער מיטן 20 יאָרהונדערט אין דער וועלט, אַז אַ יבערבליק וואָס איז געווען געפירט צוריק אין דעם טאָג, גילוי אַז Crosby איז געווען מער באַרימט און רעספּעקטעד ווי פּאָפּע פּיוס קסיי אין דער צייט.
זיין שאַרף הצלחה בלייבט ימפּרעסיוו: 396 יחיד קאַרדס, אַרייַנגערעכנט 41 נומ 1 היץ. אויב איר רעכענען די פילע מאָל "ווייסע ניטל" איז געווען סקאָרד, דאָס וואָלט ברענגען די נומער אַרויף צו 43, מער ווי די בעאַטלעס און עלוויס פּרעסלי קאַמביינד.
Crosby האט יעדער יאָר באַזונדער טשאַרדזשאַז צווישן 1931 און 1954, און אין 1939 אַליין האט ער 24 באַזונדער פאָלקס סינגגאַלז.
בינג קראָסבי האָט רעקאָרדירט ​​איבער 2,000 געשעפט רעקאָרדינגס און בעערעך 4000 ראַדיאָ שאָוז, פּלוס אַ ברייט רשימה פון אַפּיראַנסאַז אויף פילם און טעלעוויזיע, ער איז די מערסט רעקאָרדעד קינסטלער אין געשיכטע.
בינג קראָסבי האט סקאָרד 41 נומ '1 רעקאָרדס אויף די טשאַרץ (43 אַרייַנגערעכנט די רגע און דריט כעדינגז פֿאַר "ווייסע ניטל"), מער ווי די בעאַטלעס מיט (24) און עלוויס פּרעסלי מיט (18) רעקאָרדס.
זיין רעקאָרדינגס ריטשט די טשאַרץ 396 מאל, מער ווי פראַנק סינאַטראַ (209) און עלוויס פּרעסלי (149) קאַמביינד.
דער מיניסטעריום פון געבוי און באוואוינונג () איז דער מיניסטעריום וואס איז פֿאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר דעם פעלד פון קאנסטרוקציע און באַהויזונג אין ישראל, און אויך צו שאַפֿן תנאָים וואָס זאלן דערמעגלעכן הויזגעזינטן מיט א באנעמלעכער מעגלעכקייט פון באוואוינונג. צווישן אנדערע זאכן, טוט דער מיניסטעריום סטימולירן קאנסטרוקציע פון וואוינונגען, אויפֿצווינגען געבוי סטאַנדאַרטן, ווידעראויסבויען אַלטע קוואַרטאַלן און שטאָטישע באַנייאונג.
מיניסטארן פון געבוי.
תקוה חדשה
געטינגען () איז אַן אוניווערסיטעט שטאָט אין נידערזאַקסן, דייטשלאַנד, און די הויפּטשטאָט פון דעם געטינגען דיסטריקט. די באַפֿעלקערונג פון דער שטאָט איז בערך 117,000 (אום 2013). דורך דער שטאָט פֿליסט דער טייך ליינע.
די שטאָט שטאַמט פֿון אַ קליין דאָרף גערופֿן גוטינגי. דאָס דאָרף ווערט דערמאנט צוערשט אין אַ דאָקומענט פֿון יאָר 953. די שטאָט איז געגרינדעט געווארן צווישן די יאָרן 1150 און 1200 צפון-מערב פון דעם דאָרף און האט אנגענומען זיין נאָמען, און דאס דאָרף איז געווארן איינגעשלאסן אין די גרענעצן פון דער שטאָט. אין דעם מיטל אַלטער איז די שטאָט איז געווען איינע פון די האַנזע שטעט און ווי אַ רעזולטאַט איז זי געווארן אַ רייכע שטאָט.
בילדונד.
געטינגען איז מערסט באַוואוסט פֿאַר זיין אוניווערסיטעט, דער אוניווערסיטעט פון געטינגען, וואָס איז געגרינדעט געווארן אין 1737 און איז געווען דער אוניווערסיטעט מיט דער העכסטער צאל באזוכער אין אייראפע.
די דייטשע קאנצלערן אטא פֿאן ביסמאַרק און גערהאַרד שרעדער האבן געלערנט אין געטינגען. די באַרימטע מאַטעמאַטיקער קאַרל פֿרידריך גאַוס, בערנהאַרד רימאַן און דויד הילבערט זענען געווען פראפֿעסארן אין געטינגען.
leftהמספיק איז געגרינדעט געווארן און עקזיסטירט היינט צו געבן פאר אינוואלידן די געלעגנהייט צו דערגרייכן די מערסטע פונקציעס וואס זיינען מעגלעך און די באקוועמסטע מדרגה פון לעבן. די ארבעט פון אנטוויקלען און ווירקלעך דערגרייכן די מאקסימום מעגלעכקייטן פון יעדער פערזאן ווערט אויסגעפירט דורך קוואליפיצירטע פראפעסיאנאלן.
"המספיק" איז א זעלבסטשטענדיקע נעץ פון פריוואטע נאן-פראפיט ארגאניזאציעס, אלע מיט די זעלבע מיסיע און ציל, וואס האבן א געמיינזאמע פינאנצירונג און טעכנישע הילף. די נאכפראגע אויף די סערוויסעס פון "המספיק" איז זייער הויך און די ארגאניזאציע זוכט דערפאר צו גרינדן אגענטורן אין וואס מער ארטאדאקסישע קהילות. היינט צו טאגס זענען פאראן "המספיק" אגענטורן אין ניו יארק און אין עטלעכע קאונטיס פון האדסאן טאל געגנט. יעדער "המספיק" אגענטור ווערט געפירט זעלבסטשטענדיק, אונטער דער פירונג פון ארטיקע דירעקטארן, וואס זיינען בדרך כלל עלטערן און אנערקענטע פערזענלעכקייטן וועלכע פארשטייען גוט די באדערפענישן פון אינוואלידן.
קינדער און דערוואקסענע מיט מומים באקומען א ברייטע ליסטע פון סערוויסעס און פראגראמען, סיי אין די אייגענע היימען און סיי אינדרויסן.
דער עקזעקטיוו דירעקטאר פון "המספיק" איז מאיר ווערטהיימער.
המספיק פובליקאציע.
יעדער חודש ווערט ארויסגעגעבן די צייטונג "המספיק גאזעט" אונטער דער רעדאקציע פון זישא מולער.
הרב רבי יעקב יאקבֿ (יוקב) עטלינגער (כ"ט אדר תקנ"ח, 17טן מערץ 1798 – כ"ה כסלו תרל"ב, 7טן דעצעמבער 1871) איז געווען א רב און א פוסק, און איינער פון די פֿירער פון ארטאדאקסישן יידנטום אין דייטשלאנד. ער האט פֿאַרפֿאַסט די ספרים "ערוך לנר" אויף ש״ס (תלמוד בבלי), "ביכורי יעקב" אויף הלכות סוכה, שו"ת "בנין ציון", און, מנחת עני.
ער איז געבוירן געווארן אין קארלסרוע צו רב אהרן און מוטער רעכל רחל, רב פון א שול און זיין ערשטער רבי. אין זיין יוגנט האט ער געלערנט תורה ביי זיין פֿאָטער, דערנאך האט ער געלערנט ביים שטאטס־רב, רבי אשר (זון פונעם ״שאגת אריה״). אלס בחור איז ער געגאנגען לערנען אין דער ישיבה פון רבי אברהם בינג, אב בית דין פון ווירצבורג אין בייערן. ער האט געהייראט בת שבע, טאכטער פון ר' מאיר פון ווירצבורג. דריי יאָר האט ער געלערנט בחברותא מיט רבי אליעזר בערגמאן. אויך האט ער געלערנט בחברותא מיט חכם יצחק בערנייס (שפעטער געווארן האמבורגער רב).
מציבה.
מציבה פון הרב יעקב עטלינגער
כתב מינוי נשיאות ארץ ישראל מטעם רבני וחכמי הספרדים והאשכנזים.
בְּעֶזְרַת הַשֵּׁם יִתְבָּרַךְ. מִי יִתֵּן מִצִּיּוֹן תֵּשׁוּעַת יִשְׂרָאֵל. אָדָם אֶחָד מֵרִיבּוֹא מָצָאנוּ, וְגַם אִשָּׁה בְּכָל אֵלֶּה מָצָאנוּ. אָמַר הַמֶּלֶךְ הֶחָכָם עָלָיו הַשָּׁלוֹם, נוֹצֶר תְּאֵינָה יֹאכַל פִּרְיָהּ, וְרַבּוֹתֵינוּ זִכְרוֹנָם לַבְּרָכָה אָמְרוּ, הָאַי מַאָן דֵלָבַשׁ מַדַּה כוּ'. הִנְנוּ מַקְנִים אַרְבַּע אַמּוֹת קַרְקַע מֵאֲחוּזַּת כּוֹלְלוֹת עִיר הַקּוֹדֶשׁ לְמַעֲלַת הָרַב הָאַי גָּאוֹן יַעֲקֹב תִּפְאֶרֶת יִשְׂרָאֵל כְּבוֹד מוהר"ר יַעֲקֹב עֶטְטלִינגֵער נֶרוֹ יָאִיר, בֶּהִקַנֶא נשו"ק וֵאָגֵדַן אֲנַחְנוּ מְמַנִּים אוֹתוֹ גַּבַּאי וְגִזְבָּר וֵאַמָרכֹּל כּוֹלֵל אֶרֶץ יִשְׂרָאֵל וְהִנְנוּ קוֹרְאִים אוֹתוֹ נָקוּב בְּשֵׁם נָשִׂיא אֶרֶץ יִשְׂרָאֵל וּבְיָדוֹ אֲנָךְ לְפַקֵּח וּלְהַשְׁגִּיחַ בְּכָל עִנְיְנֵי אֶרֶץ הַקּוֹדֶשׁ וְכוּ'. וְעַל דְּבַר אֱמֶת וְצֶדֶק חָתַמְנוּ שְׁמוֹתֵינוּ פֶּה עִיר הַקּוֹדֶשׁ יְרוּשָׁלַיִם תובב"א בְּשִׁלְהֵי חוֹדֶשׁ רַחֲמִים שְׁנַתֹ, חוֹכְמַתּ אַדַם תַּאִי"ר פָּנָיו, לפ"ק, וְהַכֹּל שָׁרִיר וּבָרוּר וֶאֱמֶת וְיַצִּיב וְנָכוֹן וְקַיָּם.
ברענט קראס וועסט () איז א פלאַנירטע נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער טעמזלינק רוטע אויף דער מידלאנד הויפט ליניע. די סטאנציע וועט באַדינען ברענט קראס און די צפונדיקע טיילן פון קריקלוואוד און דאליס היל אין צפון־מערב לאנדאן.
די סטאנציע וועט מען עפֿענען אין 2022.
אום 23סטן דעצעמבער 2019, האט וואלקערפֿיצפאַטריק געחתמ׳עט א קאנטראקט מיט בארנעט שטאטראט צו פלאנעווען און בויען די סטאנציע.
מען גייט אנהייבן בויען די סטאנציע אין יאַנואַר 2021. די באדינונגען דארפֿן אנהייבן פון מיי 2022.
רבי מנחם קאליש איז דער אמשינאווער רבי אין בארא פארק, ברוקלין, ניו יארק, פאראייניקטע שטאטן.
ער איז געבוירן געווארן צו רבי יוסף קאליש פון אמשינאוו און צו מרת חיה, טאכטער פון רבי אליהו שטערנבוך פון אנטווערפן.
ער האט אסאך קונה געווען פון זיין זיידן רבי יצחק קאליש פון אמשינאוו.
רבי מנחם איז אן איידעם ביי רבי נתן דוד ראזנבוים, זוטשקער רבי.
נאך זיין טאטנ'ס פטירה אין ניסן תש"פ איז ער אויף גענומען געווארן צו זיין דער נייער אמשינאווער רבי.
דער רבי שליט"א איז אויך דער מנהל רוחני פון "טל תורה" ישיבה אין בני ברק.
מייקל דין כהן (ענגליש: "Michael Dean Cohen"; געבוירן דעם 25סטן אויגוסט 1966) איז א יידיש־אמעריקאנער יוריסט וואס האט געארבעט פאר דאנאלד טראמפ ווי זיין אדוואקאט ביז מאי 2018.
כהן איז געבוירן און האט אויפֿגעוואקסן אין דעם שטעטל לארענס, לאנג איילאנד, ניו יארק; זיין מוטער איז געווען א שוועסטער, און זיין פאטער א חורבן איבערלעבער וואס האט געארבעט אלס כירורג. ער האט געלערנט אין דער "לארענס וואודמיר" שולע, און האט געענדיגט אן ערשטן דיפלאם אין דעם אמעריקאנער אוניווערסיטעט, און א J.D. דיפלאם אין 1991 אין דער שולע פאר געזעצן אין דעם אוניווערסיטעט פון מערב מישיגן.
כהן איז אנערקענט ווי אן אדוואקאט אין ניו יארק שטאַט, און האט געדינט ווי וויצע־פרעזידענט פון דער טראמפ ארגאניזאציע און דער פערזענלעכער אדוואקאט פון דאנאלד טראמפ.
כהן האט געהייראט לאראַ שוסטערמאן אין 1994, אן אוקראינע-געבוירענע, און זיי האבן צוויי קינדער.
טאמאַשאוו-מאַזאוויעצק (פויליש: "Tomaszów Mazowiecki") איז א שטאָט אין צענטראל־פוילן מיט 65,375 באוווינער (2010). עס איז פלאצירט אין דער לאָדזשער וואיעוואדעשאַפֿט (זייט 1999); פֿריער איז עס געווען אין דער פּיעטריקאָווער וואיעוואדעשאפט (województwo piotrkowskie) צווישן די יארן 1975 - 1998. די שטאָט באדעקט א שטח פון 41,3 קוואדראט קילאמעטער.
די שטאָט ליגט אויף די ברעגן פון דריי טייכן פילץ, וואלבארקע (Wolbórka) און טשארנא ביעלינא (Czarna Bielina), לעבן דעם זאַלעוו סולעיאווסקי רעזערוואואַר.
די אַנטוויקלונג פון טאמאַשאוו-מאַזאוויעצק איז פֿאַרבונדן מיט דער אינדוסטריעלער רעוואָלוציע פון דעם 19טן יאָרהונדערט. דער ייִשובֿ איז געגרינדעט געוואָרן דורך גראַף אַנטאני אָסטראָווסקי (1845-1782), וואָס האָט גערופֿן דאָס דאָרף נאָך זיין פאטער, טאמאַש אסטראווסקי (1817-1735). דער קערן פון דעם ייִשובֿ איז איז שוין אויפֿגעשטעלט געווארן פֿריער אין 1788 ווען מען האט אפערירט אויווענעס צו פֿאבריצירן האלצקוילן אין די וועלדער לעבן דעם טייך פילץ. די באַטייטיקע אַנטוויקלונג פון דער שטאָט האט פאַסירט אין די יאָרן 1822-1823 ווען גראף אָסטראָווסקי האט אויפֿגעשטעלט טעקסטיל פֿאַבריקן. טאָמאַשאָוו-מאַזאָוויעצק האָט באקומען דעם סטאַטוס פון אַ דאָרף באשעפֿטיקט אין אינדוסטריע און האַנדל אין 1824 און באקומען דעם אפֿיצעלן סטאַטוס ווי אַ שטאָט אום 6טן יולי 1830.
די שטאָט איז געווארן איינער פון די וויכטיקסטע צענטערס פון דער טעקסטיל אינדוסטריע אין דעם לאָדזשער אינדוסטריע-געגנט. מיט פוילנ׳ס אומאָפהענגיקייט אין 1918, איז די שטאַרק געוואקסן. די שטאט האט געהאט 12,000 ארבייטער אין 126 קליינע און גרויסע פֿאבריקן, דריי טעפעך פאבריקן וואס האבן צוגעשטעלט 70% פון פוילן'ס נאציאנאלע פראדוקציע, א גוט אנטוויקלטע טעקסטיל אינדוסטריע, ווי אויך כעמישע, האלץ און מעטאל אינדוסטריעס.
ביים אויסברוך פון דעם צווייטן וועלט קריג, האבן געוואוינט בערך 45,000 איינוואוינער אין טאמאשאוו, פון זיי בערך 13,000 יידן. עס איז אויך געווען א גרויסע באפעלקערונג פון דייטשישער אפשטאם אין דער שטאט, און אין 1924 איז געגרינדעט געווארן א רעכטע דייטשע פאַרטיי אין דער שטאָט מיטן נאָמען "פֿאַרבאַנד פון דייטשן אין פוילן" (דייטש: "Deutscher Volksverband in Polen"), מיט ראשי תיבות DVP.
עס זענען פֿאַראַן 8 עלעמענטארע שולעס, 8 גימנאזיעס, 4 מיטלשולעס און א צווייג פונעם לאדזשער אוניווערסיטעט.
זאלעוו סולעיאווסקי רעזערוואואַר.
דער זאַלעוו סולעיאווסקי רעזערוואואַר איז אַ גרויסער וואַסער רעזערוווואַר געבויט צווישן 1969 און 1973 צו פֿאַרזארגן טרינקוואסער פֿאַר די שטעט לאָדזש און טאָמאַשאָוו מאַזאָוויעצק.
די יידישע קהילה.
אין טאָמאַשאָוו מאַזאָוויעצק האָבן געוואוינט צווישן די צוויי וועלט מלחמות בערך 10,000 יידן, וואָס איז געווען ארום א דריטל פון דער באפעלקערונג. אין שטאָט זענען געווען דריי רעגירונגס־שולעס פאר יידן, ווי אויך א חדר פון אגודת ישראל. עס איז אויך געווען א יידישע גימנאַזיע וואו מ׳האט געלערנט אויף העברעאיש און פויליש. אין דער שטאָט האבן אפערירט ציוניסטישע פארטייען און אויך נישט-ציוניסטישע ווי דער בונד, אגודת ישראל און א קאמוניסטישע פארטיי וואס א סך פון אירע מיטגלידער זענען געווען יידן.
אין דער שטאָט איז געווען דער הויף פון הרב שלמה זלמן וועלטפֿרייד, פון דער פשעדבארזשער דינאסטיע.
ווען דער צווייטער וועלט קריג האט אויסגעבראכן האבן געוואוינט אין טאמאַשאוו מאַזאוויעצק עטלעכע 13,000 יידן. די שטאָט איז געווען איינגענומען דורך די דייטשן אום 6טן סעפטעמבער 1939. אום 13טן סעפּטעמבער יענעם יאָר האָבן די דייטשן אַרעסטירט 1,000 איינוואוינער פון דער שטאָט, צווישן זיי 300 יידן. 90 יידן האבן זיי געשיקט קיין בוכנוואַלד. דערצו, האבן זיי געכאַפט יידן פֿאַר צוואַנג אַרבעט. אין סוף 1939 איז געגרינדעט געווארן אין שטאט א יודענראט. א סך יידן זענען אנטלאפֿן פֿון אנדערע שטעט קיין טאמאשאוו מאזאוויעצק, און ביז יוני 1940 האט פארגרעסערט די צאל יידן צו 16,500. אום 20סטן דעצעמבער 1940 האט מען אויפֿגעשטעלט א געטא. אין 1941, האט אויסגעבראכן א טיפֿוס עפּידעמיע אין געטאָ צוליב די שוואַכע היגיענע באדינגונגען. סוף אפריל און אָנהייב מיי 1941, האָבן די דייטשן דערמארדעט 100-200 יידן, אריינגערעכנט רוב פון דעם יודענראט. דעם 31סטן אקטאבער 1942 האָט מען אָנגעהויבן שיקן יידן אין טרעבלינקע. די צאָל פון דעפארטירער איז געווען בערך 15,000 און נאך עטלעכע הונדערטער האט מען געהרג׳עט אויפֿן ארט. נאָך דער " אַקציע" זענען געבליבן אין געטאָ צווישן 900 און 1300 ייִדן. אין מאַי 1943, זענען געווען צווישן 600 און 900 יידן אין געטאָ. אום 31סטן מיי האט מען אריבערגעפֿירט רוב פֿון די יידן דעם בליזשינער ארבעטס לאַגער.
נאָכן חורבן האבן 150 יידן זיך צוריקגעקערט אין דער שטאָט, אָבער רוב פון זיי זענען באלד אוועק, נאכדעם ווי עטלעכע זענען דערמאָרדעט געוואָרן ווען דורך פּוילישע נאַציאנאליסטן.
זאַרלאַנד (;) אין מערב דייטשלאנד איז איינע פון די 16 לענדער אין דייטשלאנד. זאַרלאַנד איז דאס קלענסטע לאנד אין דייטשלאנד, סיי לויט שטח, מיט 2,570 קוואדראט ק"מ, סיי לויט זיין באפעלקערונג, מיט 990,509 מיליאן איינוואוינער, אויסער די דריי שטאָטס־לענדער, בערלין, ברעמען און האמבורג.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז זארבריקן.
זאַרלאַנד איז ארומגענומען מיט דעם דייטשן לאנד ריינלאנד-פאלץ צו צפון און מזרח, און מיט פראנקרייך צו דרום און מערב.
דער טייך זאַר פֿלוסט דורך דעם לאנד פון דרום קיין צפון־מערב.
שרויזברי איז די גראַפֿנשאַפֿט־שטאָט פון שראפּשיר, אַ גראַפֿנשאַפֿט פון ענגלאַנד. ער איז פלאַצירט 9 מייל (14 קילאמעטער) מזרח פון דעם וועלשן גרענעץ און דינט ווי דער האַנדל־צענטער פֿאַר שראָפּשיר און מיטל־וויילז.
די שטאָט איז זייער אַלט. ער איז געגרינדעט געווארן אַרום יאר 700. דער שטאָט־צענטער האט נאך כּמעט דעם גענויען מיטל־אַלטער גאַסן פּלאַן און איבער 660 היסטארישע געביידעס. פיל פון די בנינים האָבן געהילצענע ראַמען פון די 15טן און 16טן יאָרהונדערטער. שרויזברי שלאס איז געבויט געווארן אין 1074. דער שטאָט־צענטער איז כּמעט אינגאַנצן ארומגענומען דורך דעם טייך סעווערן.
טשאַרלס דאַרווין איז געבוירן געווארן אין שרויזברי און האט געלעבט דאָרט 27 יאר.
די באַפעלקערונג פון שרויזברי איז א ביסל מער ווי 71,000, אַזוי איז ער דאס צווייט־גרעסטע שטעטל אין שראפשיר; די גרעסטע איז טעלפֿארד.
דאָס שטעטל האט אַ באַן סטאַנציע און אַ פראפֿעסיאנעלן פוטבאָל קלוב, שרויזברי טאַון, וואָס קאָנקורירט אין ליגע איינס.
די דזשארדזש פֿלויד פראטעסטן זענען א סעריע פון פראטעסטן און ראַיאטן וואס זענען א רעאַקציע צו פאליציי ברוטאַליטעט, וואס האט זיך אַנגעהויבן ווי לאקאַלע פראטעסטן אין מינעאַפאליס, מינעסאטע, און האבן זיך פֿאַרשפרייט דורכאויס די פֿאַראייניגטע שטאטן און דערנאך איבער דער גאָרער וועלט. די פראטעסטן האבן אנגעהויבן אין מינעאפאליס דעם 26סטן מיי 2020, נאָכן טויט פון דזשארדזש פֿלויד ווען אפֿיציר דערעק שאווין פון די מינעאפאליס פאליציי האט געקניט אויף זיין האלדז לענגער ווי אכט מינוט בשעת ער האט אים אַרעסטירט א נאַכט פֿריער.
פּראָטעסטן האבן דאן אנגעהויבן איבער די פֿ״ש און אינטערנאַציאנאל אין שטיצע פון יושר פֿאַר פֿלויד, און אין אָפּאָזיציע צו פּאָליצייַ ברוטאַליטעט. אמווייניגסטנס 12 גרויסע שטעט האָבן דערקלערט א קורפיו שבת־צונאכט דעם 30סטן מאי, און זינט דעם 2טן יוני האבן גובערנאטארס אין 23 שטאַטן און וואשינגטאן די סי גערופן די נאַציאָנאַלע גוואַרדיע, מיט איבער 17,000 זעלנערס. פון אנהייב פון די פראטעסטן ביז פרימארגן דעם 2טן יוני, זענען אמווייניגסטנס 5,600 מענטשן ארעסטירט געווארן.
אַרעסט און טויט.
אום 25סטן מאי 2020 איז פארגעקומען א מארד, וואס איז אויפגעכאפּט געווארן אויף ווידעא וועלכע איז ארום וויירעל איבער סאציאלע מידיא פלאטפארמעס, וואס האט געצייגט ווי א פּאר ווייסע פּאליסלייט אין מינעאפּאליס, מינעסאטא, האבן געהאט א באגעגעניש מיט דעם 46 יעריגן שווארצן דזשארדזש פֿלויד, וועמען מ'האט ארעסטירט ווייל ער האט אנגעבליך גענוצט א פאלשן צוואנציגער, ווען ער האט איינגעקויפט אין א רעסטאראנט. ווי די ווידעא צייגט, זעט מען א מינעאַפאָליס פאליציי-אפיציר דער 48 יעריגער פאליסמאן דערעק טשאווין קניט אויפ'ן האלדז פון פֿלויד, וועלכער איז שוין געלעגן אויף דער ערד געקייטעלט, און ער האט אזוי געקוועטשט אויף האלדז 8 מינוט און טוען זיך נישט וואוסענדיג מאכן פון די געבעטן פונעם פארשוין און ארומיגע אז דער פארשוין קען נישט אטעמען. מ'האט געזען ווי אזוי דער פּאליסמאן האלט זיינע הענט אין די הויזן טאש, ער קוועטשט מיט די לינקע קני דעם האלדז פון דעם מאכטלאזן שווארצן, אפילו ווען מ'האט שוין געזען אז דער שווארצער גייט אריין אין א קריטישע פאזע. דער ווידעא האט געוויזן אז טשאווין האט אזוי געקוועטשט אויפ'ן האלדז 8 מינוט און 46 סעקונדעס, און אין די כמעט לעצטע 3 מינוט איז שוין פֿלויד געווען באוואוסטלאז!
ווען ער איז אנגעקומען אין שפּיטאל האט מען באשטעטיגט אז ער איז טויט.
מ'הערט אויפ'ן ווידעא ווי אזוי פֿלויד בעט זיך אז ער קען נישט אטעמען, און ווי מענטשן שרייען צו די פּאליציי אז יענער זאל אויפהערן, און נישט הרג'נען דעם שווארצן וואס ליגט אויף דער ערד, און די 4 פּאליסלייט וואס זענען דארט געווען האבן גארנישט געטאן דערוועגן. מ'האט געלאזט טשאווין ווייטער דערשטיקן פֿלויד.
נאכפאלגן.
דינסטאג ווען דער ווידעא איז באקאנט געווארן, האט עס אויפגעטרייסעלט דאס לאנד, און דער מעיאר פון מינעאפּאליס, דער 38 יעריגער דזשעיקאב פריי, האט זאפארט דינסטאג אויפגעזאגט די 4 פּאליסלייט, און פארארדנט אן אויספארשונג. דער מעיאר, פון אידישן אפּשטאם, האט שטארק סימפּאטיזירט מיט פֿלויד און זיין פאמיליע, און האט זיך געפּלאגט איינצוהאלטן פון וויינען ווען ער האט גערעדט צו די פּרעסע. דער פּאליציי שעף האט געזאגט אז ער האט פּרובירט צוערשט איבערצוקוקן אלע קאמערעס וואס פּאליסלייט דארפן טראגן אויף זיך, צו אנאליזירן גענוי וואס איז דארט פארגעקומען, אבער דאס לאנד האט געשטורעמט.
די לאקאלע פאליציי דעפארטמענט האט צום ערשט געלויטעט אז דער פארשוין איז געשטארבן פון זייטיגע פראבלעמען, נאכ'ן זיין עטליכע שטונדן אין שפיטאל זאגנדיג, אז דער פארשוין - וועלכע איז שפעטער אידענטיפיצירט געווארן אלס דזשארדזש פֿלויד - איז געבעטן געווארן ארויסצוקומען פון זיין אויטא, נאך וואס די אפיצירן האבן באקומען באריכטן איבער א טונקלע געשעפט, אבער דאן האט דער פארשוין זיך "פיזיש" אנטקעגן געשטעלט צו די אפיצירנ'ס פארלאנגען, אבער נאך פילע ווידעאס וועלכע האבן אנגעהויבן אנקומען צו די פרעסע און אן אויספארשונג פון די עף-בי-איי האט די פאליציי דעפארטמענט געלאזט הערן אז זי האט אפגעזאגט די דאזיגע פיר אפיצירן וועלכע זענען געווען אויפ'ן סצענע ווי די טראגישע פאסירונג איז פארגעקומען.
די ענטפער פון די לאקאלע איינוואוינער איז געווען פילע ווילדע פראטעסטן פארענט פונעם פאליציי סטאנציע ווי הונדערטער באטייליגטע האבן געהאלטן שילדן וועלכע האבן זיך געליינט "איך קען נישט אטעמען" אדער "יוסטיץ פאר דזשארדזש פלאויד". ווי אויך זענען עטליכע פאליציי אויטאס שווער צו'מזיק'ט געווארן, עטליכע פראטעסטן האבן זיך געענדיגט מיט די פאליציי שפריצן טרערן-גאז (זעט ווידעאס ביי די ענדע פונעם ארטיקל). דער לאקאלער בירגערמייסטער האט אין א רעדע מיטוואך דעם 27סטן מאי געבעטן אז מען זאל אנקלאגן די אפיציר וועמענס קניען זענען געווען אויף פלויד'ס האלדז. ווי אויך האט מען געהערט פון פלויד'ס פאמיליע וועלכע האט געבעטן אז מען זאל אנקלאגן די דאזיגע אפיצירן פאר מארד!
מ'האט באלד געהערט פארלאנגען פאר'ן ארעסט פון טשאווין און אויך פון די אנדערע פּאליסלייט, און שווארצע האבן אנגעהויבן דעמאנסטרירן אין מינעאפּאליס און אויך אין מערערע שטעט איבער'ן לאנד, פארלאנגענדיג יוסטיץ. מ'האט אויך אנגעוויזן אויף עטליכע אנדערע אינצידענטן וואו שווארצע זענען גע'הרג'עט געווארן דורך ווייסע, און די שווארצע מאסן האבן אנגעהויבן שטורעמען איבער דעם. עס האט אויך צוגעשפּילט צו די אויפגעהיצטע געמיטער וואס דאס אמעריקאנער פאלק איז שוין עטליכע מאנאטן געווען איינגעשפּארט אין שטוב, זיי האבן נישט געהאט קיין שולעס אדער אנדערע געזעלשאפטליכע אקטיוויטעטן, איז מען געווען מער אנגעצויגן ווען מ'האט זיך ארויסגעלאזט אויף די גאסן צו דעמאנסטרירן.
ערשט פרייטאג איז טשאווין ארעסטירט געווארן אויף קלאגעס פון 3'טע גראד מארד, און אויך אויף מענסלאטער מארד, און מ'האט באשטימט א האלבן מיליאן דאלאר בעיל פאר אים וואס ער האט ווי פארשטענדליך נישט געקענט צושטעלן. א סאך האבן פארפירט פארוואס מ'טוט גארנישט פאר די אנדערע פּאליסלייט וואס האבן דאס צוגעקוקט און נישט פּרובירט צו ראטעווען דעם שווארצן פֿלויד, און אויך פארוואס האט מען אנגעקלאגט טשאווין אויף אזא לייכטע מארד קלאגע. אין דער טורמע, האט מען געהאלטן טשאווין אונטער א ספּעציעלע שטארקע וואך, אז ער זאל זיך נישט נעמען דאס לעבן.
די לייכטערע קלאגע קעגן טשאווין איז אין א געוויסן זין געבויט אויף דעם פּאלמעסינג באריכט פון דינסטאג, וואס האט געוויזן אז פֿלויד האט געליטן פון פארשידענע פּראבלעמען אריינגערעכענט הארץ קראנקהייט, און דאס אלעס האט ווארשיינליך בייגעשטייערט צו זיין טויט. אין אנדערע ווערטער, עס איז נישט קלאר אז ער איז געשטארבן בלויז ווייל טשאווין האט אים דערשטיקט!
די פֿלויד פאמיליע האט געדונגען דעם געוועזענעם רעספּעקטירטן ניו יארקער הויפּט מעדיקעל עקזעמינער דאקטאר מייקל באדען, דורכצופירן א צווייטע זעלבסטשטענדיגע פּאלמעסינג.
פארמישטע.
אין 06', איז דערעק טשאווין געווען איינער פון 6 פּאליסלייט וואס זענען געווען פארבונדן מיט'ן טויט פון 42 יעריגן וועין רעיעס, וועלכער איז דערשאסן געווארן צום טויט דורך די פּאליסלייט ווען ער האט ארויסגעצויגן א ביקס אויף זיי. אין זעלבן יאר איז ער אנגעקלאגט געווארן דורך אן ארעסטאנט, אבער א יאר שפּעטער האט מען עס ארויסגעווארפן. אין 08' איז טשאווין אויסגעפארשט געווארן איבער זיין ראלע אין א שיסעריי וואו דער ארעסטאנט איז פארוואונדעט געווארן ווען די פּאליציי האט געזאגט אז יענער האט געוואלט צוכאפּן דעם גאן פון א פּאליסמאן און טשאווין האט אים געשאסן. אין זעלבן יאר האט ער באקומען אן אויסצייכענונג פאר זיין רעאקציע ביים כאפּן עמיצן וואס האט געהאט א גאן. אין 11' איז א שפּאנישער 23 יעריגער געשאסן און פארוואונדעט געווארן ווען די פּאליסלייט האבן זיך געיאגט נאך אים, און טשאווין איז געווען איינער פון די פּאליציי.
א צווייטער פּאליסמאן ביי דעם פֿלויד אינצידענט, טאו טאואו (אן אזיאנער) איז אנגעקלאגט געווארן אויף נוצן צופיל קראפט אין 17', ווען ער האט געשלאגן און געשטויסן א געקטייטעלטן ארעסטאנט ביז ער האט צעבראכן יענעמ'ס ציין. די שטאט האט געשליכטעט די אנקלאגע פאר 25,000.
די אנדערע 2 פּאליסלייט זענען נאך געווען נייע, אין זייער פּראבע צייטן.
ראיאטן.
עס האט געדויערט א פּאר טעג, אבער עווענטועל האט אמעריקע "אויפגעריסן" ווען פארברעכערישע און העצערישע עלעמענטן האבן פארוואנדעלט דעמאנסטראציעס אין מערערע שטעט אין שטורמישע ראיאטן, שלאגענדיג זיך מיט די פּאליציי, פאראורזאכענדיג מאסיווע שאדענס. עס זענען געווען ראיאטן אין אלע 50 שטאטן. מען האט חרוב געמאכט פאליציי קארס פארברענט רעגירונג געביידעס און אפילו פארשוועכט מאנומענטן. אויך אין אייראפע איז שוין געווען דעמאנסטראציעס, אריינגערעכענט טויזענטער וואס האבן דעמאנסטרירט אין לאנדאן! ארום 1,700 זענען ארעסטירט געווארן זינט די ערשטע נאכט יו"ט, און קורפיוס זענען געמאלדן געווארן אין מערערע שטעט. די פאליציי האט שוין מוצ"ש שטרענגער געהאנדעלט. איבער 15,000 נעשאנעל גארד טרופן זענען מאביליזירט געווארן אין א 15 שטאַטן אין צוגאב צו די הויפטשטאט וואשינגטאן. די דעמאנסטראציעס וואס זענען פארגעקומען אין מערערע שטעט איבער'ן לאנד איז עווענטועל פארוואנדלט געווארן אין מיאוס'ע ראיאטן אין מערערע שטעט, ווען די פארברעכערישע עלעמענטן האבן איבערגענומען קאנטראל פון די אויפגערעגטע מאסן. מ'האט צ.ב.ש., קלאר געקענט זען מוצ"ש בילדער ווי אזוי עס קומען אן אנדערע שווארצע, אין אנדערע קליידונג ווי די דעמאנסטראנטן, און זיי ברעכן איין אין די געשעפטן אין לאס אנדזשעלעס - און דאס זעלבע איז אויך געווען אין אנדערע שטעט - און גייען ארויס פון דארט מיט זייער רויב. עס איז אפילו געווען געוויסע פאלן ווען די גנבים האבן זיך ממש געשטעלט אין א שורה, א פּאר זענען אריינגעגאנגען און ווען זיי זענען ארויסגעקומען מיט גרויסע שאכטלעך, ווארשיינליך מיט קאמפּיוטערס וואס זיי האבן גע'גנב'עט, איז געווען פּלאץ פאר אנדערע וואס זענען אריינגעגאנגען. דאס איז אנגעגאנגען טראץ בילדער וואס איז געכאפּט געווארן דורך די פּרעסע און מידיא, ביז פּאליציי איז אנגעקומען, וואס דאן איז מען זיך צעלאפן.
אין געוויסע פאלן האט מען אבער אטאקירט די פּאליציי. מ'האט פארברענט פּאליס קארס, און פילייכט האט זיך דאס אנגעהויבן אין מינעאפּאליס, ווען מאסן האבן געשטורעמט און אטאקירט די פּאליציי סטאנציע וואו עס האבן געארבעט די 4 ווייסע פּאליסלייט פון דעם אינצידענט, און דער מעיאר האט פארארדענט אז מ'זאל עוואקואירן די געביידע ווען ער האט איינגעזען אז דאס לעבן פון די פּאליסלייט איז אין א סכנה. די פארברעכער האבן דערנאך אונטערגעצינדן און פארברענט די גאנצע געביידע.
דער מעיאר איז טאקע קריטיקירט געווארן דורכ'ן גאווערנער, איבער זיינע שוואכע רעאקציעס, און דער גאווערנער פון מינעסאטא, טים וואלז (סיי דער גאווערנאר און אויך דער מעיאר זענען דעמאקראטן), האט געמאלדן אז ער נעמט איבער אליין קאנטראל פונעם מצב, אבער עס האט נישט לאנג געדויערט ווען ער האט איינגעזען אז ער מוז יא אנקומען צו די קאאפּעראציע און מיטארבעט פונעם מעיאר. דער גאווערנאר האט אבער מאביליזירט די גאנצע "נעשאנאל גארד" פון דעם שטאַט, צום ערשטן מאל וואס מ'האט גענומען אזא דראסטישע שריט זינט די צווייטע וועלט מלחמה, מיט די האפענונג אז די באוואפנטע סאלדאטן מיט זייערע שווערע מאשינען וועלן קענען מאכן ארדענונג.
פּרעזידענט טראמפּ האט ביי א פּרעסע קאנפערענץ אין ספּעיס צענטער אין פלארידא געמאלדן אז ער האט אויסגעדריקט זיין סימפּאטיע צו די פֿלויד פאמיליע, אבער ער שטייט אין פעסטע קעגנערשאפט צו יעדן וואס וויל אויסנוצן די טראגעדיע צו רויבן און שעדיגן מענטשן.
דער פּרעזידענט איז קריטיקירט געווארן אויף זיינע טוויטס פון פרייטאג, אריינגערעכענט וואו ער האט באצייכנט די ראיאטערס און דעמאנסטראנטן אלס "שלעגער" פארברעכער, און האט געווארענט אז "ווען די פּלינדערייען הויבן זיך אן, הויבן זיך אן די שיסערייען". א טאג שפּעטער האט ער אבער גענוצט מילדערע אויסדרוקן, אז כאטש ער שטיצט די רעכט פון פרידליכע פּראטעסטן, האט דאס וואס שפּילט זיך אפּ אויף די גאס גארנישט צו טאן מיט'ן זכרון פון דזשארדזש פֿלויד. די געוואלדטאטן און וואנדאליזם ווערט אנגעפירט דורך לאקאלע לינקע גרופּעס וועלכע טעראריזירן די אומשולדיגע, זיי מאכן חרוב דזשאבס, שעדיגן ביזנעסער און פארברענען הייזער, און די הויפּט קרבנות פון דעם שוידערליכן מצב זענען די בירגער וואס וואוינען אין די דאזיגע קאמיוניטיס.
די דעמאנסטראציעס און ראיאטן פון פרייטאג זענען נאך ערגער געווארן אויפצומארגענס.
דער דעמאקראטישער פּרעזידענט קאנדידאט דזשאסעף ביידען האט פארלאנגט אן ענדע צו די געוואלדטאטן ראיאטן, זונטאג, אבער זיין קאמפּיין איז אריינגעשלעפּט געווארן אין א קאנטראווערסיע ווען מ'האט אויסגעפינען אז ווייניגסטענס 13 פון זיינע קאמפיין ארבייטער האבן בייגעשטייערט צו א פאנד צו העלפן צושטעלן בעיל פאר די פּראטעסטירער וואס מ'האט ארעסטירט אין מינעאפּאליס. איינער פון זיי וועלכער האט זיך אידענטיפיצירט אלס א קאמפּיין ארגאניזירער פאר ביידען אין עטליכע דרום שטאַטן, האט אין איר טוויט געוויזן א רעסיט אז זי האט בייגעשטייערט $50 און האט אויפגעפאדערט אז יעדער דארף באקעמפן אומיוסטיץ. דער פאנד איז קעגן דעם געדאנק פון קעש בעיל, אין פּרינציפּ.
מ'קען זיך נישט פארשטעלן דעם פּחד אונטער וואס מ'לעבט ווען מ'זעט די חיות ווילדעווען אויף די גאסן, און מ'קען זיך אויף קיינעם און גארנישט פארלאזן, סיידן אויפ'ן רבוש"ע.
אין וואשינגטאן די. סי..
עס איז אפילו געקומען צו געשלעגן ממש פאר'ן ווייסן הויז אין וואשינגטאן, ווען א 1,000 דעמאנסטראנטן האבן ארומגענומען דעם גאנצן שטח פונעם ווייסן הויז וואס איז געווען באפעסטיגט מיט אלע סארטן פּאליציי און באריקאדעס און געפּאנצערטע סיקרעט סערוויס, שטאטישע און פּארק פּאליציי. די פּראטעסטירער האבן געווארפן פלעשער אויף די פּאליציי און האבן מיט די מאסקעס אויף זייערע פּנימ'ער געשריגן באנומענע קולות, און די פּאליציי האט צוריקגעשלאגן מיט די שטעקענס און געשאסן "פּעפּער ספּרעי", און שב"ק פארנאכטס זענען נעשאנאל גארד טראקס ארומגעפארן אויף די גאסן צו העלפן מאכן ארדענונג. ווען די דעמאנסטראנטן האבן נישט געקענט איינברעכן די צוימען פונעם ווייסן הויז (פּרעזידענט טראמפּ איז דאן געווען אין פלארידא, מיטצוהאלטן א נייע ספּעיס מיסיע), האבן זיי זיך צעטיילט און קלענערע גרופּעס, און דאן האבן די ווילדערע עלעמענטן באקומען די אויבערהאנט פון די מחנות. מ'האט געצינדן און צעבראכן פענסטער וואו זיי האבן נאר געקענט, ממש עטליכע בלאקס פון ווייסן הויז, און מ'האט געפּלינדערט און גערויבט פון די געשעפטן וויפיל עס האט זיך נאר געלאזט.
ביי א רעסטאראנט אין וואשינגטאן וואס ווערט גענוצט דורך די רייכערע עלעמענטן, האט מען געשפּריצט מיט רויטע פארב: די רייכע זענען מער נישט פארזיכערט!
אין מיננעסאָטאַ.
מ'האט נאכנישט געהאט קיין גענויען חשבון זונטאג צופרי וויפיל הונדערטער זענען ארעסטירט געווארן אין מינעאפּאליס אבער גאווערנאר וואלז האט געזאגט אז א סאך פון זיי זענען געקומען פון אנדערע שטאטן.
אין ניו יארק סיטי.
אין ניו יארק האט מען ארעסטירט די ווייסע 27 יעריגע סאמאנטא שעדער פרייטאג צו נאכטס ווען זי האט געווארפן א "מאלאטאוו קאקטעיל" (אזוי רופט מען א פלאש מיט ברענשטאף וואס ווען מ'ווארפט עס און עס ווערט צעשמעטערט רייסט עס אויף אין פלאמען) אויף א פּאליציי ווען אין די קראון הייטס געגענט פון ברוקלין 10:30 ביינאכט. זי איז גראדע א ווייסע סימפּאטיקער מיט די דעמאנסטראנטן, און מ'האט זי ארעסטירט אינאיינעם מיט איר שוועסטער. זיי זענען געקומען פון די אפּשטאַט שטאט קעטסקיל, און האבן שוין א היסטאריע פון צוזאמענשטויסן מיט די פּאליציי ביי פּראטעסטן. איצט האבן זיי 4 קלאגעס פון מארד פארזוך, פאר די 4 פאליסלייט וואס האבן זיך געראטעוועט פון דעם ברענענדיגן פאליציי טרעקל. זיי זענען געווען צווישן די 3,000 דעמאנסטראנטן וועלכע האבן געבושעוועט פרייטאג אווענט אויף די גאסן פון ניו יארק, און מ'האט זייער קלאר געזען אויף ווידעא ווי אזוי די שוועסטער האבן אנגעגרייט די פייער-פלאש, און דערנאך האט זי עס געווארפן אויף די פּאליסלייט. צו מזל האבן די 4 פּאליסלייט געקענט ארויסשפּרונגען באצייטענס ווען זייער טרעקל איז אויפגעגאנגען אין פלאמען.
אויף די פארארדענונג פון פּרעזידענט טראמפּ און אטוירני דזשענעראל באר, האבן די פעדעראלע אינסטאנצן אינטערווענירט און מוצ"ש איז אריינגעגעבן אן אנקלאגע אין פעדעראלן געריכט אויף 2 פרויען און 1 מאן אין צוזאמענהאנג מיט מאלאטאוו קאקטעילס. 2 איינוואוינער פון ברוקלין זענען ארעסטירט געווארן פרייטאג אינמיטן די נאכט ווען מ'האט געפונען אין זייער "ווען" באשטאנדטיילן פון די באמבע וואס זיי האבן געווארפן אויף א פּאליציי קאר פאר'ן אנטלויפן, און די אנדערע קלאגע איז קעגן שעדער. מ'פארשטייט אליין אז פעדעראלע קלאגעס גייען פיל הארבער, און אין צוגאב צו די שטאַט מארד פארזוך קלאגעס, ווארט אויף די פעדעראלע אנקלאגעס מינימום 5 יאר און ביז 20 יאר טורמע פאר די אויפרייס מאטעריאל קלאגעס. דאס איז נישט געווען די איינציגע אטאקע אויף א פּאליציי קאר אין ברוקלין. מ'האט ארעסטירט ארום 200 פון די ווילדע דעמאנסטראנטן פרייטאג אווענט, אין ניו יארק.
אויפצומארגענס איז געווען א גרויסע דעמאנסטראציע פאר בארקליס סענטער, מיט די באטייליגונג פון ארום 3,000, עס איז געווען א פרידליכער פּראטעסט, אבער ווי עס פירט זיך ביי אזעלכע זאכן, זענען פאראן צעווילדעוועטע עלעמענטן וועלכע האבן אויך מוצ"ש אנגעהויבן פרישע ראיאטן.
איין דעמאנסטראציע איז פארגעקומען גאנץ נאענט צו די אידישע געגענט, נעבן די 88 פאליציי סטאנציע ביי דיקאלב עוועניו און קלעסאן עוו. אבער עס איז געווען א מאסיווע פּאליציי אנוועזענהייט און צו מזל איז עס דורך אן קיין אינצידענטן. א פאליציי קאר איז אבער געשעדיגט געווארן ווען א דורכפארנדיגע קאר האט געווארפן ברענשטאף דערויף.
אין ניו יארק, זענען 33 פּאליסלייט פארוואונדעט געווארן אין די ראיאטן, און טייל האבן אויך געהאט טענות צו די פּאליציי איבער געוויסע אינצידענטן וואס זענען פאטאגראפירט געווארן, ווי צ.ב.ש., ווען מ'האט געזען ווי 2 פּאליציי ווענס זענען אריינגעפארן אין די פארזאמעלטע דעמאנסטראנטן, זיי צו פארטרייבן, נאכדעם ווי זיי האבן אנגעהויבן ווארפן פלעשער און אנדערע זאכן.
זונטאג פארטאגס, האט מען שוין געהאט א חשבון פון 345 ארעסטאנטן אין ניו יארק. אין צוגאב צו די 33 פארוואונדעטע פּאליסלייט פון מוצ"ש, זענען 47 פּאליציי קארס און ווענס געשעדיגט געווארן, עטליכע פון זיי ממש אינגאנצן פארברענט געווארן. פּאליציי קאמישאנער שעי האט זונטאג אויסגעלויבט די פּאליציי פאר זייער איינגעהאלטענע באנעמונג, פארדאמענדיג די ראיאטן אז דאס האט נישט געהאט קיין שום אויסזען פון פרידליכע פּראטעסטן. דאס איז נישט געווען איבער דעמאנסטראנטן קעגן פּאליציי ברוטאליטעט, נאר א מחנה וואס האט געוואלט באוואוסטזיניג פאראורזאכן צרות בלויז ווייל זיי האבן דאס געוואלט אלס זייער ציל.
אין קאַליפאָרניאַ.
אין אנדערע שטעט איז אויך געווען שווערע דעמאנסטראציעס און ראיאטן, און פון אידישע אינטערעסע, איז געווען ערנסטע אינצידענטן אין לאס אנדזשעלעס, גראדע אין די אידישע געגענט, ווען עס האט זיך אנגעהויבן מיט א פרידליכע פּראטעסט פארזאמלונג ביים גרויסן שטאטישן פּארק וואס איז אויף די 3'טע גאס, נישט ווייט פון פעירפעקס. פון דארט האט מען מארשירט אין פארשידענע ריכטונגען, אבער ווען זיי זענען אנגעקומען צו לא-ברעא, האבן פארברעכערישע עלעמענטן אנגעהויבן מיט זייערע שטיק. זיי האבן איינגעבראכן אין געשעפטן און אויך אין עטליכע געשעפטן פון אידישע אייגענטימער, פאראורזאכענדיג ריזיגע שאדנס.
זיי האבן אויך וואנדאליזירט די שוהל אויף בעווערלי בולעווארד, פון הרב גאנצווייג. מ'האט געפירקעלט אויף שוהלן אנטי-מדינת ישראל און פרא-פאלעסטינער לאזונגען. די גרעסטע שאדענס איז אבער פארגעקומען ווען זיי זענען באפאלן א נארדסטאם געשעפט אינעם "גראוו" שאפּינג צענטער, און אויך אין אן עפּעל געשעפט.
ווען די ראיאטערס זענען אנגעקומען צו ראדעא דרייוו אין די רייכע בעווערלי הילס, זענען זיי באגעגענט געווארן מיט א מחנה פּאליסלייט און עס איז געקומען צו געשלעגן. צענדליגער פּאליס קארס זענען חרוב געווארן.
לויט איין באריכט, זענען רוב פון די אידישע-אייגענטום ביזנעסער אויף לאברעא וואנדאליזירט געווארן מוצ"ש. א "קורפיו" איז געמאלדן געווארן אויף לאס אנדזשעלס פון 8 אזייגער פאר מוצ"ש ביז זונטאג פארטאגס.
די נאציאנאלע גווארדיע איז אנגעקומען אין לאס אנדזשעלעס זונטאג צופרי, צו העלפן מאכן ארדענונג.
שיינע זעלדע שניאורסאָן-מישקאָווסקי (כ״ו ניסן תרע״ד – כ״ח ניסן תשמ״ד), באַקאַנט מיטן נאָמען זעלדע, איז געווען אַ ישראלישע חרדישע דיכטערין.
פריסטע יאָרן.
געבאָרן אין קאַטערינאָסלאַוו (הײַנט דניפּראָ אָדער דניעפּרפּעטראָווסק) אוקרײַנע, צו אַ חסידישער משפחה. איר מוטער רחל איז געווען אַ טאָכטער פון ר׳ דוד צבי חן (דער רד״ץ), אַ חשובער ליובאַוויטשער רב פון דער באַװאוסטער חן פאַמיליע. איר פאָטער ר׳ שלום שלמה, איז געווען אַ זון פון ר׳ ברוך שניאור שניאורסאָן, און אַ ברודער פון ר׳ לוי יצחק שניאורסאָן – דער פאָטער פון דעם ליובאַוויטשער רבין.
איר פאָטער ר׳ שלום שלמה און איר זיידע דער רד״ץ – וועלכע זײַנען ביידע אַוועק אין איר יוגנט – האָבן געהאַט אַ טיפן גײַסטיקן אײַנדרוק אויף איר. אַזוי ווי זי איז געווען אַ בת‏־יחידה, האָט זי געזאָגט דעם קדיש נאָך איר טאַטן. זעלדע האָט זיך אויפגעהאָדוועט אין אַ חב״דישער היים, און איז שטענדיק געשטאַנען אין קאָנטאַק מיט איר שוועסטערקינד – דער ליובאַוויטשער רבי.
א לינדז אדער אָביעקטיוו איז אַ דורכזיכטיקער אביעקט (ווי גלאז, פּלאַסטיק אָדער אפילו אַ טראפ וואַסער) וואָס ענדערט וויאזוי זאַכן זען אויס דורך בייגן דאס ליכט וואס גייט אדורך אים. א לינדז קען מאַכן אז אן אביעקט זאל אויסזען גרעסער, קלענער אדער קאַפויער. מען ניצט לינדזן אין ברילן, קאנטאַקטלינדזן, קאַמערעס, פראיעקטארן, מיקראסקאפן, טעלעסקאפן, לופעס אא״וו. אויך האט יעדער אויג אַ לינדז.
זיי אַרבעטן דורך ברעכונג, ד״ה בייגן דאָס ליכט.
דאָס וואָרט "לינדז" שטאַמט פון דעם לאַטיינישן וואָרט "lens", א לינז, ווייל די ערשטע [http://en.wiktionary.org/wiki/convex קאנוועקסע] לינדזן האבן געהאט די פֿארעם פֿון א לינז בעבעלע.
טשאַרלס ראָדזשער האַרגריווס (ענגליש: "Charles Roger Hargreaves"; 9טן מיי 1935 - 11טן סעפטעמבער 1988) איז געווען אַן ענגלישער קינדער ביכער שרייבער און אילוסטראַטאָר וואָס ווערט בעסטנס געדענקט פֿאַר זיינע "מ"ר מענער" און "קליינע פּאַניעס" סעריעס פֿאַר יונגע קינדער. די פּשוטע און הומאָריסטישע געשיכטעס מיט העלע קאָלירטע און אַקצענטירטע אילוסטראַציעס זענען געוואָרן אַ טייל פֿון פּאָפּ קולטור זינט 1971, מיט העכער 85 מיליאָן קאָפּיעס פֿאַרקויפֿט איבער די וועלט אויף 20 שפּראַכן.
טשאַרלס ראָדזשער האַרגריווס איז געבוירן געוואָרן אין אַ פּריוואַטן שפּיטאַל ביי 201 באַט רויד, קלעקהיטאָן, מערב יאָרקשיר דעם 9טן מיי 1935 צו אַלפֿרעד רעדזשינאַלד און עטעל מערי האַרגריווס. ער איז דערצויגן געוואָרן ביי 703 האַליפֿאַקס רויד, האַרטשעד מור, קלעקהיטאָן. איצט איז דאָ אַ ספּעציעלע ברעטל פֿאַר אים אויסער דאָס הויז.
האַרגריווס האָט געלערנט ביי דעם סאָרבי ברידזש גראַמאַטיק שול (היינט טריניטי אַקאַדעמיע סאָרבי ברידזש). דערנאָך האָט ער געאַרבעט אַ יאָר ביי דעם געוועש און טרוקנע רוימונג געשעפֿט פֿון זיין פֿאָטער איידער באַנעמען זיך אין רעקלאַמירונג. ער האָט אָריגינעל געוואָלט זיין אַ קאַרטוניסט, און אין זיין צייט אַלס דער קרעאַטיוו דירעקטאָר פֿון אַ לאָנדאָנער פֿירמע אין 1971 האָט ער געשריבן "מ"ר קיצל", דאָס ערשטע בוך אין דער "מ"ר מענער" סעריע. ער האָט ערשטנס געשטרענגט זיך געפֿינען אַ פֿאַרלאַג, נאָר די ביכער זענען געוואָרן אַ באַלדיקע הצלחה מיט מער ווי אַ מיליאָן קאָפּיעס פֿאַרקויפֿט איבער דריי יאָר. אין 1974 האָט דער BBC פּראָדוצירט אַן אַנימירטע טעלעוויזיע סעריע באַזירט אויף די ביכער, וואָס איז דערציילט געוואָרן פֿון אַרטור לאָוע.
אין 1976 האָט האַרגריווס געלאָזט זיין הויפּט אַרבעט. אין 1981 האָט דער "קליינע פּאַניעס" סעריע אָנגעהויבן, און אין 1983 איז זי אויך אַדאַפּטירט געוואָרן אַלס אַ טעלעוויזיע סעריע דערציילט פֿון פּאָלין קאָלינס, מיט איר מאַן דזשאָן אָלדערטאָן. האַרגריווס האָט געשריבן אַ סאַך אַנדערע קינדער ביכער, נאָר איז בעסטנס באַקאַנט פֿאַר "מ"ר מענער" (46 ביכער) און "קליינע פּאַניעס" (33 ביכער).
טויט.
צווישן 1975 און 1982 האָט האַרגריווס געוואוינט מיט זיין משפּחה אין גערנזי. דערנאָך האָבן זיי באַזעצן זיך ביים סאַסעקס הויז פֿאַרם לעבן קאַודען, קענט. האַרגריווס איז געשטאָרבן דעם 11טן סעפּטעמבער 1988 ביים עלטער פֿון 53 אינעם קענט און סאַסעקס שפּיטאַל צוליב אַ שלאַק. ער איז נקבר געוואָרן אין קאַודען, מזרח סאַסעקס. לויט די איינגעבוירן איז עס נישטאָ געווען קיין רוים אינעם בית קברות ביי דעם קאַודען קירכע, נאָר ער האָט שוין געקויפֿט דעם נאָענטן פֿעלד צו ווערן נקבר דאָ צוזאַמען מיט די משפּחה. נאָך זיין טויט האָט זיין זון אַדם ממשיך זיין שרייבן און צייכנען "מ"ר מענער" און "קליינע פּאַניעס" מיט נייע געשיכטעס (נאָר מיטן נאָמען פֿון זיין פֿאָטער אויף די העמדילעך). אין אַפּריל 2004 האָט זיין אלמנה קריסטין פֿאַרקרויפֿט די רעכטן צו די "מ"ר מענער" כאַראַקטערן צו די בריטישע פֿאַרוויילונג גרופּע קאָריאָן פֿאַר £28 מיליאָן. אין דעצעמבער 2011 האָט קאָריאָן פֿאַרקרויפֿט די "מ"ר מענער" מאַרקע און פֿאַרבונדענע פּראָדוקטן צום יאַפּאַנישע פֿירמע סאַנריאָ.
האַרגריווס און זיין ווייב האָבן געהאַט פֿיר קינדער: אַדם, גיילס און די צווילינג סאָפֿי און אַמיליע. דעם ערשטן "מ"ר מענער" כאַראַקטער איז געשאַפֿן געוואָרן ווען דעם 6 יאָריקן אַדם האָט געפֿרעגט זיין פֿאָטער ווי אַזוי אַ קיצל וואָלט קוקן. האַרגריווס האָט געצייכנט אַ פֿיגור מיט אַ רונדן אָראַנזשן קערפּער און לאַנגע שלאַנגישע אָרעמס, וואָס איז געוואָרן מ"ר קיצל. דאָס בוך "קליינע פּאַניע צווילינג" איז געשריבן געוואָרן פֿאַר די צווילינג טעכטער פֿון האַרגריווס.
מ"ר מענער (ענגליש: "Mr. Men") איז אַ סעריע פֿון קינדער ביכער פֿונעם בריטישער שרייבער ראָדזשער האַרגריווס וואָס האָט זיך אָנגעהויבן אין 1971. זינט 1981 איז אַ צווייטע סעריע מיטן נאָמען קליינע פּאַניעס ("Little Miss") וועגן פֿרויען כאַראַקטערן פּובליצירט געוואָרן. אַן ענלעכע סעריע מיטן נאָמען "טימבאַקטו" מיט בעלי חיים כאַראַקטערן איז געשריבן געוואָרן אין 1978. נאָכן טויט פֿון האַרגריווס אין 1988 האָט זיין זון אַדם האַרגריווס אָנגעהויבן שרייבן און צייכנען נייע "מ"ר מענער" און "קליינע פּאַניעס" מעשיות.
יעדע בוך אין די אָריגינעלע "מ"ר מענער" און "קליינע פּאַניעס" סעריעס האָט באַוויזן אַ פֿאַרשידענע קעפּל-כאַראַקטער מיט זיין/איר הויפּט פּערזענלעכקייט שטריך איבערצוגעבן אַ פּשוטן מוסר השכל. די "מ"ר מענער" און "קליינע פּאַניעס" כאַראַקטערן זײנען אָפֿט צוריקגעקומען אין ביכער וועגן אַנדערע כאַראַקטערן. אין 2015 זענען געווען 85 "מ"ר מענער" און "קליינע פּאַניעס" כאַראַקטערן אין די סעריע. די פּשוטע געשיכטעס פֿון די ביכער מיט העלע, אַקצענטירטע אילוסטראַציעס האָבן זיי געמאַכט גאָר פּאָפּולער, און עס האָבן זיך פֿאַרקויפֿט העכער אַ הונדערט מיליאָן קאָפּיעס אין 28 מדינות.
פארמאט.
יעדע בוך האָט אַ קעפּל בלאַט, צווישן 16 און 18 טעקסט בלעטער און צווישן 15 און 17 קאָלירטע אילוסטראַציעס געמאָלט מיט אַ מאַרקירער. די ביכער האָבן אַ האַרטן איינבונד און זענען 14 x 12.6 צענטימעטער אין גרייס.
פאסירונג ארט.
די ביכער פּאַסירן אין אַ פֿיקטיוון אוניווערס מיטן נאָמען "מיסטערלאַנד", אין וועלכער די מ"ר מענער און קליינע פּאַניעס לעבן צוזאַמען מיט אַ טייל נאָרמאַלע מענטשן כאַראַקטערן ווי געשעפֿט-היטערס, דאָקטוירים און פּאָסט-טרעגערס. עס אויך זענען דאָ בעלי חיים, צווישן זיי אַ וואָרעם מיטן נאָמען וואָלטער. די כאַראַקטערן זענען מענטשלעך אין אויפֿפֿיר און שטריכן.
ליסטע פון ביכער.
פֿאָלגנד איז אַ ליסטע פֿון די ביכער מיט זייערע ענגלישע נעמען און ערשטע פּובליקאַציע יאָרן. עס זענען דאָ אַ סאַך איבערזעצונגען אויף שפּראַכן ווי פֿראַנצויזיש, שפּאַניש, דייטש, פּאָרטוגעזיש, האָלענדיש, גריכיש, איסלאַנדיש, העברעאיש, מאַנדאַרין כינעזיש, קאָרעיש, איריש און נאָך.
קענאן (キヤノン株式会社, "קיאַנאן קאַבושיקי גאַישאַ") איז א יאפאנעזישע מולטי־נאציאנאלע פירמע וועלכע פראדוצירט אלע סארטן בילד־מאכן און אפטישע פראדוקטן, א שטייגער ווי קאמערעס, ווידעא אפאראטן, טעלעוויזיעס, קאפי מאשינען, סקענערס, פרינטערס, און נאך.
די פירמע איז געגרינדעט געווארן אין 1937, און זיי זענען היינט צוטאגס דער גרעסטער קאמערע פראדוצירער אין דער וועלט. זיי פארמאגן איבער 25,000 ארבעטער. זייער הויפטקווארטיר געפינט זיך אין טאקיא, יאפאן
עס איז אינטערעסאנט אנצומערקן אז רוב פון די פירמעס פראפיטן זענען נישט פון קאמערעס, נאר פון אפיס פראדוקטן (ווי קאפי מאשינען, פרינטערס, סקענערס וכו)
רבי יוסף ישראל אייזנבערגער איז דער היינטיגער דיין פון שיכון סקווירא און אומאפציעל דער הויפט רב פונעם אומגעגנד, צו וועמען אלע יונגע רבנים קומען זיך לערנען הוראה און נעמען שימוש.
הרב אייזנבערגער איז דער ראש המדברים ביי יעדער רבנישער אסיפה אינעם געגנד, און איז גאר באוואוסט אלץ מומחה אין רפואה בהלכה.
ער איז א זון פון רבי חיים אייזנבערגער, מלפנים רב אין דער אסטען שול אין אנטווערפן, בעלגיע, און אן איידעם פונעם לעגענדארן גבאי אין דעם סקווערער הויף, ר' ישעיה יואל אונגאר.
זיין זון הרב ר' יעקב אייזנבערגער איז דער סקווערער דיין אין בני ברק.
זיין זון הרב ר' דוד, איז א מו"ץ אין שיכון סקווירא.
זיין איידעם הרב ר' פנחס - זון פונעם סקווערער דומ"ץ אין מאנטריאל, הרב ר' יוחנן וואזנער - איז דער ראש הכולל אין קהילת סקווירא אין סטאמפארד היל לאנדאן.
יסודות איז א שטארק-פרומע אויסגאבע וואס ערשיינט יעדע צוויי וואכן, זינט פרשת מצורע, תשע"ט.
ער איז א קאלירט ביכל, מיט שיינע גראפיקס. זיי זענען זייער פרום, און לייגן ניטאמאל פנימער פון אידן. רוב ארטיקלען זענען תורה'דיג אדער אידישע היסטאריע.
אזוי אויך פארמאגט עס א פרויען אפטיילונג און א קינדער אפטיילונג.
אן אויטאסטראַד איז אַ שאָסיי וואס איז געמאכט כדי צו לאָזן די פאַרקער אַרומפאָרן זיכער ביי הויכע גיכן. זיי זענען באַוווסט מיט פאַרשידענע טערמינען אַרום דער וועלט. דער נאָמען motorway "מאָטאָרוויי" ווערט געניצט אין דעם פֿאַראייניקטן קעניגרייך, אירלאַנד, ניו זילאַנד און עטלעכע אנדערע קאמאנוועלט לענדער. אין צפון אַמעריקע און אויסטראַליע, ניצט מען דעם נאָמען freeway "פֿריוויי". אין דייטשלאַנד, ווערט ער גערופֿן אן אויטאָבאַן.
אויף אן אויטאסטראד קענען פֿארן פֿיל. זיי פירן פילע פֿאָרמיטלען גאנץ גיך. זיי האָבן נישט קיין פאַרקער-ליכטסיגנאַלן אָדער גאַסן־שניידפונקטן. אלע גאסן וואס טרעפֿן דעם שאָסיי גייען אַריבער אַ בריק אָדער אין אַ טונעל. ווען מען פֿאָרט אריין אין אן אויטאסטראד פֿארט מען אויף אן אריינפֿיר־געסל און אזוי אויך פֿאָרט מען ארויס אויף אן ארויספֿיר־געסל, דאָס אלץ בכדי נישט צו שטערן דעם דורך־פֿאַרקער.
אויף אן אויטאסטראד לאזט מען נישט אריין קיין פֿיסגייער און אויך נישט קיין וועלאסיפעדן.
אן אויטאסטראד ווערט צעטיילט מיט צוויי אדער מער פֿארקער־ליניעס אין יעדער ריכטונג.
ענדרו לויד וועבער (ענגליש: "Andrew Lloyd Webber"; געבוירן דעם 22סטן מערץ 1948) איז אַ בריטישער קאָמפּאָזיטאָר און מוזיקטעאַטער אימפּרעסאַריאָ. זיין פֿירמע "די רילי יוזפֿול גרופּע" איז איינער פֿון די גרעסטע לאָנדאָנער טעאַטער אָפּעראַטאָרן.
אין 2018 איז לויד וועבער געוואָרן איינער פֿון 15 מענטשן וואָס האָבן געוואונען די אָסקאַר, גרעמי, טאָני און עמי פּריזן.
אַדורך זיין קאַריערע האָט ער פּראָדוצירט 15 מוזיקשוישפּילן (אַ סאַך זיי זענען געשטעלט געוואָרן אינעם וועסט ענד און אין בראָדוויי פֿאַר צען יאָר אָדער העכער). צווישן זיינע ליריקער זענען געוואָרן טים רייס, דאָן בלעק, קריסטאָפֿער העמפּטאָן, ריטשאַרד סטילגאָ און בען עלטאָן. אויך האָט ער געשריבן די מוזיק פֿאַר צוויי פֿילמען: "גאַמשו" און "דער אָדעסע דאָסיע". ער האָט געוואונען אַ סאַך פּריזן פֿאַר זיינע שאַפֿונגען, בפֿרט זיבן טאָני פּריזן, דריי גרעמי פּריזן, איין אָסקאַר, אין אינטערנאַציאָנאַלער עמי, זעקס אָליוויע פּריזן און איין גאָלדענער גלאָבוס.
לויד וועבער'ס צווייטער חתונה איז געווען מיט דער אַקטריסע און זינגערין שרה ברייטמאַן. זיי האָבן געגט זיך אין 1990. זיין דריטע און איצטיקע ווייב איז מאַדלען גורדאָן. זיין יינגערער ברודער איז דער טשעליסט דזשוליען לויד וועבער. דעם 25סטן אָקטאָבער 2009 איז לויד וועבער דיאַגנאָזירט געוואָרן מיט די ערשטע עטאַפֿן פֿון פֿראָסטאַטע ראַק. ער האָט זיך געהיילט נאָך אַן אָפּעראַציע.
די אַלגעמיינע סטרוקטור פון אַן α-אַמינאָ־זייערס, מיט די אַמינאָ גרופּע צו לינקס און די קאַרבאָקסיל גרופּע צו רעכטס.
אַמינאָ-זייערסן זענען די כעמישע סובסטאנצן פון וואס פּראָטעינען ווערן געבויט. אין אייקאַריאָטן זענען פֿאַראַן 20 סטאַנדאַרטע אַמינאָ־זייערסן פון וואָס כּמעט אַלע פּראָטעינען זענען צוזאמענגעשטעלט.
אין ביאָכעמיע, איז אַן אַמינאָ־זייערס יעדער מאלעקול וואָס האט סיי אַמינע (NH2+R) און סיי קאַרבאָקסיל (C =O) פֿונקציאנעלע גרופּעס. די אלפֿאַ־אַמינאָ־זייערסן האבן די אַלגעמיינע פֿאָרמל H2NCHRCOOH, וואו R איז איינער פון פיל זייט־גרופּעס (זעט דעם דיאַגראַם).
עטלעכע 500 אַמינאָ־זייערסן זענען באקאנט. פֿאַר בעלי חיים איז די וויכטיקסטע זאַך וואָס אַמינאָ־זייערסן פועלן איז צו פּראָדוצירן פּראָטעינען, וואָס זענען זייער לאַנגע קייטן פון אַמינאָ־זייערסן. יעדער פּראָטעין האט זייַן אייגענע סעקווענץ פון אַמינאָ־זייערסן, און לויטן סעקווענץ האט דער פּראָטעין פאַרשידענע פֿארעמען און פֿאַרשידענע פֿונקציעס. אַמינאָ־זייערסן זענען ווי די אלפאבעט פֿאַר פּראָטעינען; כאטש מען האט בלויז געציילטע אותיות, קען מען זיי פאַרבינדן זיי צו שאַפֿן א סך פאַרשידענע זאצן.
נחלת שמעון קווארטל ציון התנא הכהן הגדול שמעון הצדיק זיע"א
נחלת שמעון איז א אידישע געגענט אין מזרח ירושלים צווישן שיך ג'ראח און בית ישראל. די קוואַרטאַל איז געגרינדעט וועסט פון די וועג וואָס פארבונדן די שיך ג'ראח קוואַרטאַל און די אמעריקאנער קאַלאַני מיט בארג סקאָפּוס. איר נאָמען איז געגעבן צו איר ווייַל עס איז געווען נאָענט צו די הייל פון שמעון הצדיק וואָס איז מזרח פון דער זעלביקער וועג.
"די גיישאַ" פֿון סידני דזשאָנס (1898), איינער פֿון די ערשטע מוזיקשוישפּילן
מוזיקטעאַטער איז אַ סאָרט אויפֿטרעט בייַ אַ טעאַטער. אַ מוזיקטעאַטער שאַפֿונג הייסט אַ מוזיקשוישפּיל (ענגליש: "musical"). דאָס נוצט אַקטיאָרן, מוזיק, לידער און אָפֿט טאַנץ. אַ טייַל מוזיקשוישפּילן ניצן נאָר טייַל זאַצן דיאַלאָג מיטן רוב אין געזאַנג (צום בייַשפּיל, "די מיזעראַבלער"). געוויינטלעך איז דאָס אַ קאָמבינאַציע פֿון רייד און געזאַנג. אַ טייַל באַקאַנטע מוזיקשוישפּילן זענען "וועסט סייַד סטאָרי", "די קלאַנגען פֿון מוזיק", "שיקאַגאָ" און "אָקלאַהאָמע!".
מוזיק איז געווען אַ טייַל פֿון דראַמאַ זינט אוראַלטע צייַטן, נאָר דער מאָדערנער מערבֿדיקער מוזיקטעאַטער האָט ערשטנס דערשיינט אינעם 19טער יאָרהונדערט.
1850 ביז 1914.
אַרום 1850 האָט דעם פֿראַנצויזישן קאָמפּאָזיטאָר הערווע עקספּערימענטירט מיט אַ סאָרט קאָמישער מוזיקטעאַטער מיטן נאָמען אָפּערעט ("opérette"). די סאַמע באַקאַנטע אָפּערעטאַ קאָמפּאָזיטאָרן זענען געווען זשאַק אָפֿנבאַך (1850ער ביז 1870ער) און יאָהאַן שטראַוס דער זון (1870ער ביז 1880ער). די מעלאָדיעס פֿון אָפֿנבאַך און די סאַטירע פֿון זייַנע ליברעטיסטן האָט אויסגעפֿורעמט אַ מאָדעל פֿאַר מוזיקטעאַטער נאָך.
וויכטיקע אויסווירקן זענען געווען די שאַפֿונגען פֿון גילבערט און סאַליוואַן אין בריטאַניע און די פֿון האַריגען און האַרט אין די פֿאַראײניקטע שטאַטן. נאָכן זיי זענען געווען די פֿאַרשידענע עדוואַרדישע מוזיק-קאָמעדיעס און די מוזיקטעאַטער שאַפֿונגען פֿון אַמעריקאַנער שאַפֿערס ווי דזשאָרדזש מ. קאָהאַן.
קעראַמיק איז דער נאָמען פֿון עטלעכע מאַטעריאַלן וואָס ווערן געשאַפֿן דורך היץ. דא וואָרט "קעראַמיק" קומט פון דעם גריכישן וואָרט κεραμικός ('). כעמיש איז ער איז אַן אומארגאַנישע פֿאַרבינדונג פון פון מעטאַלישע, נישט-מעטאַלישע אָדער מעטאַלוידישע אַטאָמען צוזאמענגעהאלטן מיט כעמישע קייטן.
מאטריאל פון קעראַמיק.
סימולאַציע פון דעם דרויסן פון דעם קאסמאס־שאַטל אזוי ווי עס ווערט געהיצט צו איבער 1500°C בשעת ווען ער קומט צוריק אין דער ערד־אַטמאָספער
זנות אדער פּראָסטיטוטציע איז געשלעכטליכע באציאונגן פאר תאווה, און מע'לאזט זיך קאסטן געלט אדער אן אנדער אפצאל פאר דאס.
א זונה אדער הור אין אלט-יידיש (אין סלאבישע שפראכן און אנדערע, קורװע) איז א מיידל און צומאלן א מאן וואס טרענט פאר געלט.
עס איז די וועלט'ס עלטסטע פאך.
לויט די געזעצן אין ישראל איז פארבאטן צו אויסהאלטן א שאנדהויז. אבער כאטש וואס עס איז פארבאטן, איז פאראן הונדערטער אדער טויזנטער שאַנדהייזער אין ישראל. אבער אויף יעדנספאל מעג א מיידל פערזענליך פארקויפן איר קערפער און טרענען פאר געלט. זינט יולי 2020 איז דאס גאר אומלעגאל צו קאנסומירן אדער פרובירן קאנסומירן זנות אין ישראל.
לויט די געזעצען אין אמעריקא איז פארבאטען פאר איינעם צו נעמען געלד פאר מזנה זיין, און כאטש עס איז פארבאטען איז עס איינס פון די גרעסטע ביזנעסער און די סטעיטס.
זונה איז געוויינליך א פרוי וואס פארקויפט זיך איר גוף צו מהנה זיין פרעמדע מענער פאר געלט. זייער ארימקייט אדער די אומשטענדן טרייבן זיי דאס צו טאן, ווייל עס איז א פיזישער דערנידעריגער פאך פיל מיט קרענק סכנות ווי איידס, און פשוט שווער דאס צו טאן. עמאציאנאל מוז מען זיין פארטייבט, נישט צו שפירן די עול פון זאגן ליגענט פאר יענעם בשעת מען איז יענעם מהנה אז מען מיינט נישט זיין טובה. געוויינליך מוז מען זיין זייער א גוטער פאפער כדי דער קאסטומער זאל זיין צופרידן. זיי נעמען דראגס כדי צו פארשיכורן די חושים און זיך בלייבן גוטמיטוג און אזא געפאלענער אקט. זיי דארפן אויך אויסזעהן יונג און שיין כדי צוציען בעסערע פרייזן פאר זייער גוף.
אין תנ"ך און אפילו אין גמרא זעהט מען דאס אלס א נארמאלער פאך, אבער ס'איז דא א לאו מן התורה פאר א פרוי אדער א מאן צו טוהן דאס: "לא תהי' קדשה מבנות ישראל". ס'איז דא אויך א לאו מן התורה פאר א טאטע צו לאזן זיין טאכטער זיין א זונה. עס איז שטארק בזוי ווייל עס פארמערט זנות, און זנות איז דער סאמע אראפגעקוקטער זאך אין די תורה. ס'איז אסור צו נוצען געלט וואס איז געגעבען געווארן אלס באצאלט פאר א זונה פאר הקדש זאכען, און מן הסתם אויך פאר אנדערע דברי קדושה. מענער וואס זענען זונות פאר אנדערע מענער, זענען אסור בתכלית צוליב דעם איסור פון משכב זכר.
פּראָ'ס און קאָנס איבער זינדיגן מיט א פרעמדע פרוי. [http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3225287,00.html ידיעות]
אַנדרע טריגאַנא (; געבוירן דעם 13טן סעפטעמבער 1925 אין פּאַריז) איז דער בירגערמייסטער פון דעם שטעטל פאַמיע אין די פראנצויזישע פּירענעען. דער 94-יעריגער איז אנטרונען פֿון די נאַציס און האָט געדינט אין פאליטישע אַמטן 49 יאָר.
טריגאנא איז געבוירן געווארן אין פאריז אין 1925 צו זיינע עלטערן, ספרדישע יידן פון אלזשיר.
טריגאַנאָ איז אַ זאַמלער פון קלאַסישע מאַשינען.
די ישיבה בית אברהם (משכנות ישראל) איז א ישיבה און כולל וואס געפינט זיך אין ירושלים, געגרינדעט אין 1877 אין דער משכנות ישראל געגרינדעט אין 1875, די ישיבה איז געגרינדעט געווארן פארן ציל פון א שוהל, וואס האט געהייסן "משכני עליון" מיטן נאמען "משכנות ישראל".
רב וראש ישיבה.
הרב הירש סופר.
רבי חיים חזקיה מדיני (ז' חשוון ה'תקצ"ג, 1832 - כ"ד כסלו תרס"ה, 1904) איז געווען איינער פון די אחרונים, מחבר פונעם ספר שדי חמד און נאך ספרים. ער איז געווען א רב אין קרים און דערנאך איז ער געווארן רב פון חברון.ער האט געהאט א פאטאגראפיסטישער קאפ, און געדענקט צענדליגער טויזנטער מראה מקומות פון כל התורה כולה.
געבוירן געוואָרן מיטן נאָמען חזקיהו אין ירושלים (דער נאָמען חיים איז צוגעלייגט געוואָרן נאָך אַ קראַנקייט), צו רבי אליהו רפאל מדיני, א מיטגליד פון א לאנג-שטאָטישער משפּחה אין ירושלים און און מוטער רביצין קאלו ווידא.
שדי חמד.
דער שדי חמד איז אן ענציקלאפעדיע אין א סעריע ספרים געשטעלט אויף ערכים פון א' ביז ת', דערנאך איז דא א עקסטערע מערכה פאר חתן וכלה, און פאת השדה און שיורי שדה. דער לעצטער באנד איז זיינע תשובות ספרים.
עס איז געשריבן מיט גאר גרויס בקיאות, עס ווארפט אריבער ביי יעדער נושא אלע שיטות און ספרי קודש, ראשונים ואחרונים שו"ת, אויף א וואונדרליכן אופן וואס האט נישט איר גלייכן ביי אידישע ספרים.
אין שפעטערדיגע דורות באנוצט מען זיך אויף אים מיט א מליצה "ואסף איש טהור". גדולי ישראל באנוצן זיך מיט זיין ספר זייער אפט, יעדער ווייסט ווען ער פארלייגט זיך אויף א ענין וועט מען טרעפן דארט אלץ פון דער גאנצער תורה.
נחמה ריוולין (5טן יוני 1945 - 4טן יוני 2019, א' סיון ה'תשע"ט) איז געווען די ווייב פון ישראל פרעזידענט רובי ריוולין.
זי איז געבוירן געווארן אין דער זידלונג חרות צו מענדי און דרארא קיילא שולמאן (בת אלכסנדר ורייזל לבית מינץ), אימיגראנטן פון דער אוקראינע.
סאָניאַ פּרס (27סטן מערץ 1923 - 20סטן יאנואר 2001) איז געווען די ווייב פון שמעון פרס, פרעזידענט פון מדינת ישראל און פרעמיער מיניסטער.
זי האט געדינט אין דער בריטישער ארמיי אין צווייטן וועלט קריג, און האט לאנגע יארן וואלונטירט פאר פאציענטן, קינדער מיט ספעציעלע ערציאונג און דיסעביליטירטע.
אין 1945 האט זי געהייראט שמעון פרס-פערסקי; זיי האבן געהאט דריי קינדער: צביה וואלדן (יערי), יהונתן (יוני) פרס, נחמיה (חמי) פרס.
אורי סעבאַג (געבוירן א' כסלו ה'תרצ"ב, 11טן נאוועמבער 1931, סאפי, מאראקא) איז א ישראלישער אינזשעניר, וועלכער האט געדינט אלס כנסת דעפוטאט פון דער ארבעטס-פארטיי. ער איז דער מחבר פונעם בוך [https://www.calameo.com/read/00505011130d2d775b527 ״אין לי ארץ אחרת״].
געבוירן צו זיין פאטער יצחק סעבאג און מוטער בלידה (אמזאלעג).
אורי סעבאַג (געבוירן סאפי מאראקא) איז געהייראט צו אביבה (געבוירן פאס מאראקא) און וואוינט אין באר שבע מיט די קינדער יצחק, עדנה, און שי.
אורי סבג (געבוירן סאפי מאראקא) מיט ווייב אביבה (געבוירן פאס מאראקא) מיט קינדרלך (געבוירן באר שבע ארץ ישראל) האָבן גוטע מידות און אַ גוט האַרץ און גרויס כבוד לתורה וליידישקייט צו מסורת ישראל.
סוזאן מובאראק (אראביש: سوزان مبارك; געבוירן דעם 28סטן פעברואר 1941) איז די ווייב פון געוועזענעם עגיפּטישן פרעזידענט כאסני מובאראק.
חתונה מיט כאסני מובאראק. די פּאָר האבן צוויי זין, גאַמאַל און הלאַאַה.
הרב אליעזר כַּהַנעמאַן (געבוירן י"ג תמוז תש"ז, 1טן יולי 1947) איז דער נשיא פון דער פאנאוויעזשער ישיבה, ד״ה אז ער פֿירט די אדמיניסטראציע און רעפרעזענטאציע פון דער ישיבה.
ער איז געבוירן געווארן צו הרב אברהם כהנעמאן און זיין ווייב רבקה אין די פאראייניגטע שטאטן, ווען זיי זענען געווען דארט פארן צוועק פון שאפֿן געלט פֿאר דער פאנאוועזשער ישיבה. זיין זיידער איז געווען דער גרינדער פון דער ישיבה, הרב יוסף שלמה כהנעמאן.
ער האט געלערנט אין דער פאנאוועזשער ישיבה. אין יאר ה'תשכ"ט (1969) איז זיין זיידע נפטר געווארן און זיין פאטער האט איבערגענומען די נשיאות פון דער ישיבה.
ער האט חתונה געהאט מיט אלישבע, טאכטער פון רבי שלאמקע בערמאן און אן אייניקל פון הרב יעקב ישראל קאניעווסקי. נאך דער חתונה האט ער געלערנט ווייטער אין דער ישיבה. במשך די יארן האט ער אנגעהויבן העלפֿן זיין פֿאטער מיט פֿארוואלטן די ישיבה. ער איז באשטימיט געווארן הויפט געלטשאפֿער פאר חוץ לארץ, און פאראנטווארטלעך אויף די אומבאוועגלעכע גיטער פון דער ישיבה. נאָך זיין פאטער׳ס פטירה אין 2009 האט ער איבערגענומען אלס נשיא. ער פירט עטלעכע ״דינערס״ וואן מען שאפט געלט און וואו ער איז דער הויפט רעדנער.
עַליזה אָלמערט איז א ישראלישע קינסטלערין, פרוי פון אהוד אולמערט, געוועזענער ישראל פרעמיער מיניסטער.
זי האט פיר קינדער: מיכל, דנה, שאול און אריאל.
הרב יוסף טאָלידאַנאַ (געבוירן מאראקא שנת ה'תש"ט 1949) איז דער ספרדישער רב פון גבעת זאב, דער באַוואוסטער תלמיד פון רבי דער מאָנק און ארויסגעבער פון עטלעכע, פון זיינע ספרים.
געבוירן אין מאַראַקאַ צו זיין מוטער מרת זוהרה און זיין פאטער הרב שמואל טאלידאנא. ער האט געלערנט אין דער מרכז הרב ישיבה און איז געווען א באַשטימטער תלמיד פון הרב דוד כהן (הרב הנזיר), און האָט אים אפילו געדינט עטלעכע יאָר.
יוסי אברהמי (געבוירן כ"ד אדר א' ה'תשי"ז, 25סטן פעברואר 1957) איז א ישראלישער פאליטיקער, וועלכער דינט ווי בירגערמייסטער און הויפּט פון דעם ראַט אין גבעת זאב זינט 2008.
אברהמי איז געבוירן און דערצויגן געוואָרן אין ירושלים צו זיין פאָטער שמואל אברהמי און זיין מוטער שרה אברהמי, א רעליגיעזע פאַמיליע פון ​​דער יזדים געמיינדע, און האָט געמוזט באַהאַלטן פון זיין עלטערן דעם פאַקט אַז ער געשפילט בית"ר יוגנט שבת.
עמרי שרון (געבוירן דעם י"א אלול חודש הרחמים והסליחות ה'תשכ"ד, 19טן אויגוסט 1964) איז א ישראלישער פאליטיקער. ער איז געווען א כנסת דעפוטאט אין דעם 16טן כנסת פון דער ליכוד פארטיי און שפעטער פון קדימה, ביז ווען ער האט רעזיגנירט אין אנהייב יאנואר 2006.
עמרי שרון איז געבוירן געווארן אין יאר 1964, א זון צו לילי און אריאל שרון, א גענעראל אין צה"ל און שפעטער פרעמיער מיניסטער פון ישראל ברידער און גלעד שרון ברודער און רוני סחייק די אנגענומען זון (בן אברהם וזאכייה סחייק לבית נורי).
גלעד שרון (געבוירן ה'תשכ"ו 1966) איז א ישראלישער ביזנעסמאן. געוועזענער ישראל פרעמיער מיניסטער אריאל שרון יינגערער זון און עמרי שרון ברודער
און רוני סחייק די אנגענומען זון (בן אברהם וזאכייה סחייק לבית נורי).
גלעד שרון איז געבוירן געווארן אין יאר 1966, א זון צו לילי שרון און אריאל שרון, א גענעראל אין צה"ל און שפעטער פרעמיער מיניסטער פון ישראל.
יאהו איז א פאפולארע אינטערנעט פארטאל וואס באדינט מיט אלערליי באדארפענישן און ערשיינט פיל אינפארמאציע אויפן וועב.
זי באדינט מיט געבן נייעס, שפילעריי, בליצבריוו און נאך אזעלכע.
עס האט זיך אנגעבוין דורך 2 איגענטליכע וואס האבן די ערשטע אנגעבוין צו סארטירן וועב סייטס אין קאטעגאריעס און נאכדעם האבן זיי דאס פארוואנדעלט אין זוך מאשין.
יאהו ענטפערס (ענסערס).
דאס איז א נייער באדינונג וואס וויל כאפן דעם נייעם צוגאנג צו אינטערנעט, אפען סארס: וואס וואלענטירן ארבייטען צו ענטפערן אויף כל מיני שאלות וואס אנדערע פרעגן. א שטייגער ווי וויקיפעדיע וואס ווערט אויך געשריבן דורך וואלענטירן.
ארץ ישראל געפינט זיך אינעם קאָנטינענט אזיע אין דעם מיטל מזרח און איז אריינגערעכנט אינעם בעקן פונעם מיטלענדישן ים. זיין צפון גרענעץ איז אין דרום פון היינטיקן לבנון און זיין צפון מזרח גרענעץ איז אין דרום־מערב סיריע; אין מזרח און דרום־מזרח טוט ער גרענעצן דעם אראבישן מדבר און ביים דרום עק איז דער ים סוף; אין דער מערב זייט איז דער מיטלענדישן ים און אין דרום-מערב דער סיני האלאינזל.
ארץ ישראל געפינט זיך ביים האַרץ פונעם מיטל מזרח. ער איז פלאַצירט צו מערב פון דעם געגנט גערופן די פרוכבארע האלב־לבנה און צום דרום פון דער געגנט גערופֿן דער לעוואַנט, כאָטש לעצטנס באדייט דער באַגריף בלויז סיריע און לבנון. הגם ארץ ישראל איז איינע פון די קלענסטע לענדער אין דער וועלט, ליגט עס צווישן פארשידענע געאלאגישע, פיזיאלאגישע און קלימאטישע עלעמענטן, און איז א פארבינדונגספונקט צווישן די דריי אלטע קאנטינענטן: אייראפע, אזיע און אפריקע.
ארץ ישראל האט א מיטלענדישן קלימאַט, דאָס הייסט - א לאַנגער קלאָרער, וואַרעמער און טרוקענער זומער, און דער ווינטער איז מילדער, אין די בערג און אין צפון א ביסל קעלטער. דער צפון און מזרח זענען בערגיש, אין דער מערב איז דער בארטן פּלוין, צו מזרח פלוסט דער ירדן, און אין דרום איז מדבר. אייבערפלאַך וואַסער געפֿונט זיך אין ארץ ישראל מערסטנס אין די פאלגנדע דריי ערטער: דער ים כנרת (מיט א שטח פון 164 קילאמעטער²), דער ים המלח (310 קילאמעטער²) און דער ירדן טייך (מיט א לענג פון 251 קילאמעטער). אין ארץ ישראל געפינט זיך דער נידריגסטער לאנדפונקט אין דער וועלט: דער ברעג פונעם ים המלח. פון 2017, איז דער ברעג הויך 431 מעטער אונטערן ים שטאַפּל. דער העכסטער פונקט מערב פון דעם ירדן איז בארג מירון מיט אַ הייך פון 1,204 מעטער. ווען מען רעכנט אריין דעם גולן געפינט זיך דער העכסטער פונקט אין בארג חרמון, אַ קופּאָל מיט א הייך פון 2,236 מעטער.
דער ווייַטסטער פונקט אין דער וועלט פֿון ארץ ישראל וואס איז אויף א יבשה פון איז דער (באוואוינטער) אינזל פון ראפא איטי (אין די באַס אינזלען - וואס געהערן צו פֿראנצויזישער פּאָלינעזיע); דער אַנטיפּאָד פון דעם אינזל איז פלאצירט אנדערט האַלב גראַד דרום־מזרח פון אילת.
יצחק ווייס (געבוירן ג' שבט תשל״ו) איז א סאטמארער עסקן און שריפטשטעלער און א רעדנער פון ירושלים מיט א שטארקע איינפלוס אויף אלעס וואס גייט פאר אין סאטמאר.
ער איז געבוירן ג' שבט תשל״ו צו רבי יוסף אלתר ווייס, א תלמיד פון רבי משה אריה פריינד און דער סאטמארער רבי׳ן, און זיין ווייב שרה.
ער פלעגט נאך אלס בחור שרייבן מאמרים פאר דעם זשורנאל "העדה", אזוי אויך איז ער געווען פון די לייב גארדיסטן פון רבי משה אריה פריינד.
ער איז א איידעם ביי ר' שלמה זלמן פישער פון וויליאמסבורג.
תשנ״ט ביי דער בר מצוה פון אהרן טייטלבוים (א זון פון רבי זלמן לייב) אין ירושלים, ווען ביידע סאטמארער ברידער זענען געווען אונטער איין דאך, האט ער זיכער געמאכט אז מ'גיט נישט עקסטערן כבוד פאר רבי אהרן טייטלבוים, אזוי אויך האט ער קאנפיסקירט די שבת זמירות וואס ר' אהרן'ס מענטשן האבן פרובירט צו טיילן דעמאלט מיט א סטיקער וואס דערמאנט ניטאמאל רבי זלמן לייב טייטלבוים, דאן אב״ד סאטמאר ירושלים.
יצחק ווייס מיט אייזיק דאסקאל גייען דורך די לעצטע דעטאלן פונעם קבלת פנים פארן סאטמארער רבי אין ארץ ישראל - חשון תש״פ
תש״ס ווען די בני ברק'ער אהרונים האבן אנגעהויבן רודפֿ'ן אלע זאליס אין בני ברק האט ער געדינגען סעקיורטי גארדס ארום מלון בני ברק, און געשריבן פאשקעווילן קעגן זיי ארויסשרייבנדיג די נעמען פון די שלעגערס. אזוי אויך אין די יארן שפעטער אין בני ברק, איז ער געווען די פראנט קעגן די אהרונים אין בני ברק.
ער איז געווען אין אמעריקע אין די פייערדיגע ס' יארן הייסנדיג אלס משה גבאי'ס א מענטש און שווער געארבעט פאר רבי זלמן לייב טייטלבוים. ער פלעגט ארויסגעבן גליונות און קונטרסים (ווי המרידה און הבגידה).
ער פלעגט שרייבן אין דער איד אלע קנאי'שע נייעס (היינט שרייבט עס זיין קאזין עזריאל מרדכי יאזשעף).
ער איז שטארק אריינגעמישט אין דער עדה החרדית פאליטישע פירערשאפט. ער האט געגרינדעט תשע״ד א האטליין מיטן נאמען קול חברי העדה החרדית וואו ער האט געלאזט הערן די סאטמארער מיינונג איבער די חפירות אין מתחם גאלאווענציץ און נאך מערכות.
ער פירט די שקל הטהור קאסע פונעם הרב זלמן לייב טייטעלבוים איינער פון די צוויי סאטמארע רבי׳ס, זינט איר גרינדונג תשע״ג.
ערדמעסטונג איז אַ פאַך און וויסנשאַפֿט וואָס ווענדט אָן פאַרשידן טעכניקן צו באַשליסן די לאקאציע אין צוויי אָדער דריי- דימענסיעס פון אביעקטן און די דיסטאַנצן און וויקנלען צווישן זיי. אין רובֿ פאלן, מעסט מען איבער דער ערד און די מעסטן־רעזולטאַטן זענען געניצט צו מאפירן די קראַנטע סיטואַציע פאר פאַרשיידענע צוועקן, אַזוי ווי באַשטימען די אייגנטומערשאפט פון לאַנד, פּלאַנירן בנינים און אינפראַסטרוקטור, וויסנשאַפֿטלעכע פאָרשונג, און נאך.
מעסטן פֿאדערט די ניץ פון פעלדער ווי געאמעטריע, טריגאָנאָמעטריע, פיזיק, אינזשעניריע, מעטראָלאָגיע, פּראָגראַמירונג און געזעץ. ערדמעסטער ניצן היינט פאַרשידן ויסריכט און אינפֿאָרמאַציע קוואלן ווי מאַנואַל אָדער ראָובאַטיק סטאַנציע, 3 ד גפּס ראַסיווערז, ווינקל און דירעקט רעפלעקטאָרס, 3 ד סקאַנערז, דזשיאַגראַפיק אינפֿאָרמאַציע סיסטעם, קאַמפּיוטינג ויסריכט און קאָמוניקאַציע.
די פאַך פון ערדמעסטונג איז זייער אן אלטע און במשך דער געשיכטע האבן זיך אנטוויקלט טעאָריעס פון ערדמעסטונג, מעטאָדן און טעכניקעס.
הרב אברהם מרדכי ניסים הררי ראַפֿול (ט"ז ניסן ה'תרנ"ה, 10טן אפריל 1895 – כ"ה כסלו ה'תשנ"ב, 2טן דעצעמבער 1991) איז געווען א ראש ישיבה אין דער פורת יוסף ישיבה. הגם ער איז געבוירן געוואָרן אין ירושלים, האָט מען אים גערופן דעם "זקן הרבנים פון ארם צובא".
געבוירן אין ירושלים צו שמחה און הרב עזרא הררי ראפול, א מיטגליד פון א פאמיליע פון רבנים פון חאלאב סיריע.
ליאת שוחט (געבוירן 1972) איז בירגערמייסטער פון אור יהודה, זייט סעפטעמבער 2015.
אילת שוחט איז ווייב אורי שוחט, און זיי האָבן פיר קינדער.
"שױס־קאָמפּיוטער" (ענגליש: laptop) איז א נאטיצבוך קאמפיוטער.
די ערשטע ווערסיע פון דעם שויס קאמפיוטער איז גערופן געווארן נאטבוק, ווען איי.בי.עם. האט זי ערצייגט אין 1982.
זי האט דעמאלט געוואויגן קארגע 12 פונט, אבער איז געווען פיל, פיל קלענער ווי די דעמאלטדיגע טיש קאמפיוטערס.
די היינטיגע לעפטאפס, זענען גאר קליין און קאמפאקט. ווי קלענער דער קאמפיוטער איז, אלץ טייערער פארקויפט ער זיך.
a> ועם בעלה דוד בן-גוריון, וילדיהם
פאלה מוניווס אדער פולה בן גוריון זי איז געווען די פרוי פון דעם פרעמיער מיניסטער און דער ערשטער פארטיידיגונגס מיניסטער פון דוד בן-גוריון. זי איז געווען אַ ניאַניע דורך פאַך, און אַקטיוו אין דער פּאָאַלעי ציון פּאַרטיי.
הרב צבי ווייספֿיש (געבוירן ט' כסלו תשי"ח, 2טן דעצעמבער 1957) איז דער גרינדער און ראש ישיבה פון די מוסדות הר"ן אין ישראל.
הרב צבי ווייספיש איז געבוירן ט' כסלו תשי"ח אין ירושלים צו מינא און שמואל אשר לעמל ווייספיש, אן אייניקל פון רבי נחום שאדיקער. ער האט געלערנט אין דער בית מאיר ישיבה אין בני ברק, און דערנאך אין דער בריסקער ישיבה אין ירושלים.
ער האט חתונה געהאַט מיט שרה, א טאכטער פון הרב ראובן פיין.
מייקראסאפט (ענגליש: "Microsoft") איז אן אמעריקאנישע מולטינאציאנאלע קאמפיוטער טעכנעלאגיע פירמע. מיט יערליכע איינקונפט פון $44.28 ביליאן און פארמאגט איבער 76 טויזנט ארבעטער אין 102 לענדער. זי מאכט און אנטוויקעלט פארשידנארטיגע קאמפיוטער סאפטוועיר פראגראמען, אריינגערעכנט די זייער פאפולערע ווינדאס און אפיס פראגראמען.
זי איז הויפטקוואטירט אין סיאטעל, וואשינגטאן.
אין רעאליטעט איז מייקראסאפט נישט מער ווי א קאמפיוטער ווייכווארג פירמע וועלכע האט אויסערגעווענליך מצליח געווען צווישן אנדערע סאפטוועיר פירמעס וועלכע האבן אלע געשטרעבט פאר דאס זעלבע אין א צייט ווען קאמפיוטערס זענען נאך נישט געווען אין אלע אפיסעס און ביי יעדן אינדערהיים. אבער טאקע אין די אינדוסטרי ליגט די געלט ווען מייקרסאפט האט פארכאפט די מארקעט און זיך אנטוויקעלט צו אן אימפעריעל פירמע נישטא זיינס גלייכן. מער ווי 90 פראצענט פון אלע קאמפיוטערס אין די וועלט לויפן אויף מייקראסאפט פראגראמען און אפעראציע סיסטעמען, א חלום וועלכע מייקראסאפט אליינס האט זיך קיינמאל ווען נישט געקענט אויס'משל'ן מיט 20 יאר צוריק.
מייקראסאפט'ס ערשיינונג.
מייקראסאפט איז געגרינדעט געווארן אין 1975 דורך ביל גייטס און זיין שותף פאל אלען אלס "מייקרא-סאפט" זיי האבן אנטוויקלט און פארקויפט א בעסיק פראגראמינג שפראך פאר מיקרא קאמפיוטערס.
א קאמפיוטער אין יענע צייטן איז געווען א גרויסע מאשין וואס מען האט גערופן א מיינפריים וועלכע האט פארנומען א גאנצע צימער און אמאל עטליכע צימערן נאר גאר גרויסע פירמעס האבן זיך ערלויבט אזא קאמפיוטער, די מיינפריים מארק איז געווען בעיקר קאנטארלירט ביי איי.בי.עים די קליינע קאמפיוטער'ס וואס מען האט גערופען די מייקרא קאמפיוטער'ס זענען בעיקר געווען פאר העקערס און קאמפיוטער ליבהאבער עס איז נישט צו נוצבער, עס זענען געווען עטליכע קליינע פירמעס וואס האבן דאמינערט די אינדוסטרי, און האבן געזוכט צו אנטוויקלן א פערזענליכע קאמפיוטער פאר אינדיווידועלן וועלכע זאל זיין קליין און קענען טאן אלע הויפט פונקציעס וועלכע מען האט אין יענע צייטן ערווארטעט פון א קאמפיוטער.
איי-בי-עם וואס איז בעיקר געווען א מיינפריים ביזנעס האט נישט צופיל געגלייבט און די מיקרא קאמפיוטער'ס, אבער זיי האבן נישט געוואלט בלייבן אונטערשטעליג האבן זיי געמאכט א סעציפעילן טיעם צו אנטוויקעלן א פערזענליכע מיקרא קאמפיוטער בעיקר פאר היים באנוצער
מייקראסאפט האט קודם נאר געוואלט צושטעלן זייער בעסיק פראגראמירן שפראך פאר איי-בי-עם, און פאר אן אפערירן סיסטעם האבן זיי געשיקט איי-בי-עם צו אן אנדערע פירמע וועלכע האט אנטוויקעלט אן אפערעיטינג סיסטעם מיט'ן נאמען סי-פי-עם. אבער די צוויי פירמעס זענען זיך נישט דורכגעקומען, האט איי-בי-עם געגעבן א קאנטראקט פאר מייקראסאפט צו שרייבן אן אפערירן סיסטעם.
מייקראסאפט האט קודם פראבירט צו שרייבן אן אייגענעם אפערירן סיסטעם, אבער אזוי ווי עס שוין געווען צו שפעט צו פארטיגן אן אפערעיטינג סיסטעם צו דעדליין וואס איי.בי.עים. האט געוואלט ארויס קומען מיט זייער קאמפיוטער, האט מייקראסאפט געטאן א קלוגע שריט און האט געקויפט אן אפערעיטינג סיסטעם פון א צווייטע פירמע וועלכע זי האט געטראכט איז גענוג גוט פאר איי-בי-עם פאר $50,000 און דאס ווייטער פארקויפט פאר איי-בי-עם פאר $80,000. אבער מייקראסאפט האט געהאלטן די לייסענינג רעכטן פאר זיך, דער פרייז איז געווען א ביליגער און ווי גייטס האט שפעטער געזאגט האט ער דאס דווקא אזוי געטאן ווייל ער האט געוואלט מיט דעם צופרידן שטעלן איי-בי-עם און ער האט געוואלט פארבלייבן מיט די לייסענינג רעכטן. דאס האט זיך ארויסגעשטעלט צו זיין מייקראסאפט'ס געלונגענסטע שריט ווייל אויב זי וואלט ארגינעל פארקויפט די אפערעיטינג סיסטעם פאר איי-בי-עם וואלט איי-בי-עם איבערגענומען די לייסענינג רעכטן וואס מיינט אז איי-ביעם וואלט געשטאנען דארט ווי מייקראסאפט שטייט היינט.
פון דארט און ווייטער האט מייקראסאפט זיך באלד גענומען צו די עבודה און האט אנגעהויבן אנטוויקלן א גראפיק געבויטע אפערעיטינג סיסטעם וועלכע זי האט געוואוסט וועט זיין דער צוקונפט פון קאמפיוטער.
ווינדאוס ווערט געבוירן.
עפל איז געווען די ערשטע אינדרויסן מיט איר מעק קאמפיוטער וועלכע איז באלד פארכאפט געווארן אויף די מארקעט און איי-בי-עם האט געארבעט מיט איר גאנצ'ן אימפעט בייצוקומען עפל. אבער ביל גייטס האט געשעפט נחת און כאטש ער אליינס האט אויך געציטערט פון עפל איז ער אבער געווען רואיג אז זיין צוקונפטע קאמפ וועט זיין מיט עפל און נישט מיט איי-בי-עם וועלכע איז געווען א רייכע גרויסע פירמע.
איי-בי-עם האט נישט געקענט אנגיין ווייטער אן די הילף פון מייקראסאפט און האט געקויפט פון איר סאפטוועיר און פראדוצירט קאמפיוטערס ווען אין דער זעלבער צייט האט ביל גייטס אליינס געארבעט אויף אן אפערעיטינג סיסטעם וועלכע איז נישט געווען קיין סוד און עווענטועל האבן די צוויי פירמעס זיך צעקריגט און מייקראסאפט איז זיך געגאנגן איר אייגענע וועג איבערלאזנדיג איי-בי-עם אויפ'ן וואסער.
אויף די מארקעט האבן עפל און איי-בי-עם קאנקורירט מיט ציין און נעגל און מייקראסאפט האט שטילערהייט אנטוויקעלט א געלונגענע אפערעיטינג סיסטעם וועלכע איז שפעטער געווארן די פאפולערע ווינדאוס 95.
ווען מייקראסאפט איז שוין געווען נאנט צו איר ציל איז אנטוויקעלט געווארן די אינטערנעט און א פירמע מיט'ן נאמען נעטסקעפ איז ארויפגעשווימען אויף די מארקעט און האט אוועקגעגעבן א אינטערנעט בראוסער סאפטוועיר פאר אומזיסט צו פראמאטירן אירע אנדערע פראדוקטן. מייקראסאפט איז געווען געצווינגן נאכצוטאן די זעלבע און האט אנטוויקעלט די אינטערנעט עקספלארער בראוסער וועלכע זי האט אויך אוועקגעגעבן פאר אומזיסט.
ווען ווינדאוס 95 איז ארויסגעקומען האט דאס געשאקעלט די וועלט און מייקראסאפט האט אנגעהויבן שארן גאלד וויבאלד זי האט דאס געלייסענסט פאר יעדן וואס האט געמאכט קאמפיוטער מאשינען, אריינגערעכנט איי-בי-עם וועלכע האט נישט געהאט קיין צווייטע ברירה, אויב זי האט געוואלט בלייבן אין די קאמפיוטער ביזנעס. עפל איז געווען די גרעסטע קרבן ווען מייקראסאפט האט איר מער-ווייניגער אפגעווישט פון די מאפע ווערנדיג א טייל פון כמעט יעדע קאמפיוטער אויף די וועלט.
שליסלן צו סוקסעס.
היינט צו טאג ווען מייקראסאפט איז שוין אזא גרויסע פירמע איז איר שוין גרינג צו שפילן די מארקעט און מאכן זיכער אז זי איז שטענדיג פאראויס פון יעדן. אין איר יערליכע פינאנציעלע באריכט האט מייקראסאפט ענדע יאר געוויזן אז זי האט 38 ביליאן דאלאר אין קעש וואס איז א סומע וואס קיין איין אנדערע פירמע פארמאגט נישט און זי קען דאס נוצן צו מאכן א באלדיגע טויש אין איר פירמע אויב עס פעלט אויס. מייקראסאפט האט גענוג געלט צו קענען בייקומען אזעלכע גרויסע פירמעס ווי איי-בי-עם און די קלענערע קאנקורענטן ווי נעטסקעפ אדער גאנץ לעצטענס פייערפאקס. קליינע פירמעס קומען כסדר אויף מיט נייע געדאנקן אבער עס נעמט נישט לאנג ביז מייקראסאפט מאכט די זעלבע זאך אדער נאך אביסל בעסער און דאס איז אלעס נאר א דאנק זי האט אזויפיל געלט צו מאכן זאכן פארן שנעל.
נאך א סיבה וויאזוי מייקראסאפט קען אזוי שנעל נאכטאנצן איז צוליב די עצם נאטור פון אנטוויקלן סאפטוועיר. זי דארף נישט בויען קיין פליגער אדער וואלקן קראצער נאר נעמט א גרופע עקספערטן און צאלט זיי צו מאכן סאפטוועיר, א זאך וואס יעדער קען טאן אויב מען האט די כשרונות און די געדאנקן.
מייקראסאפט איז באקאנט צו זיין א העכסט ארגאניזירטע פירמע מיט ארבייטער וועלכע זענען טרענירט צו ארבעטן העכער די ראמען אויב עס פעלט אויס. ווען עס קומט צו אויפנעמען ארבייטער וועט די פירמע שטענדיג זיכער מאכן צו טרעפן געלונגענע ארבייטער וועלכע זענען גרייט צו גיין מער ווי א דורכשניטליכער ארבייטער.
מייקראסאפט פראדוקטן.
זינט מייקראסאפט'ס אפערעיטינג סיסטעם לויפט אויף כמעט אלע קאמפיוטערס איבער די וועלט האט זי א גרויסע אויבערהאנט ווען עס קומט צו סאפטוועיר און אפילו צו הארדוועיר אדער אנדערע פראדוקטן. די פירמע'ס הויפט ביזנעס איז נאך היינט די ווינדאוס אפערעיטינג סאפטוועיר וועלכע ווערט שטענדיג מער און מער פארגעשריטן מיט די ערשיינונג פון נייע ווערסיעס יעדע עטליכע יאר.
אויסער ווינדאוס איז זי זייער גרויס אין סערווער סיסטעמען פאר ביזנעסער און פארקויפט מיליאנען קאפיס פון צענדליגער סארטן סאפטוועיר פון וועלכע טייל פון זיי איז געווארן א סטאנדארט צווישן קאמפיוטער באנוצער פאר די פראיעקטן צו וועלכע זיי זענען געמאכט. מייקראסאפט פארקויפט אויך פארשידענע הארדוועיר וועלכע זי לאזט פראדוצירן אונטער איר נאמען.
אין די פירמע'ס היסטאריע האט זי נאך נישט געליטן קיין ערנסטע דורכפאלן און כאטש אנדערע פירמע'ס האבן איר פרובירט צוברעכן לעגאל איז עס נישט געגאנגן אפילו ווען מייקראסאפט האט פארלוירן און געברויכט באצאלן פאר די שאדענס וואס זי האט געטאן. פארשידענע פירמעס האבן פרובירט קלאגן מייקראסאפט איבער איר מאנאפאלי אין שפיץ פון נעטסקעפ וועלכע מייקראסאפט האט צעמאלן מיט פארשידענע טאקטיקן. מייקראסאפט האט פארלוירן אין געריכט און געברויכט צאלן גרויס קנס אבער די פירמע איז נישט בארירט געווארן און איז זינט דעמאלט נאר געוואקסן.
מייקראסאפט האט אין די לעצטע יאר פארדינט באלד 45 ביליאן דאלאר און האט פיל-פאכיג פארמערט אירע קליענטן א דאנק וואס דריטע וועלט לענדער הייבן אן אריינקומען אין די קאמפיוטער וועלט און ווער רעדט נאך פון כינע וועלכע וואקסט זייער שנעל עקאנאמיש און איר פארלאנג פאר קאמפיוטערס איז גאר גרויס. די צוויי שותפים ביל גייטס און פאול אלען זענען די רייכסטע און פינפטע רייכסטע מענטשן פון די וועלט. גייטס פארמאגט א פארמעגן געשאצט צו 81 ביליאן און אלען איז געשאצט אויף 18 ביליאן.
רבי חזקיהו שבתאי יהושע (ה'תרכ"ב, 1862 – כ"ג אב ה'תשט"ו, 1955) איז געווען א שד"ר און אב בית דין פון דעם ספרדישן בית דין אין ירושלים, און האָט זיך געפירט ווי דער חכם באשי אין יפו.
ער איז געבוירן געווארן אין סאלאניקי צו רבי גבריאל יהושע שבתי און רחל.
רבי יהודה צדקה יונגט איז געווען דער וואָס פלעגט קומען פיל מיט אים אין דער תורה. הרב יצחק מורסיה איניקל פון הרב חזקיה שבתאי.
הרב מרדכי רוקח (ה'תרס"א, 1901 - כ"ה חשוון ה'תש"י, 17 נאוועמבער 1949) איז געווען דער בילגארייער רב. ער איז דער פאטער פון דעם היינטיקן בעלזער רב, הרב ישכר דב רוקח.
געבוירן אין דער שטאט בעלז צו זיין פאטער רבי ישכר דוב רוקח, דער דריטער בעלזער רב, און צו זיין מוטער חיה דבורה, אן אייניקל פון רבי מרדכי גאלדמאן פון זוועהיל. ער איז געווען שטאט׳ס רב פון בילגאריי, פוילן, פון תרפ"ו ער ביז דעם אויסברוך פון דער צווייטער וועלט-מלחמה.
הרב שבתי אַטאן (כ"ב תשרי ה'תרפ"ו, 10טן אקטאבער 1925 – י"ב שבט ה'תשס"ו, 10טן פעברואר 2006) איז געווען אן אויפזעער אין דער פורת יוסף ישיבה אין ירושלים, א מיטגליד אין ישיבת ראשית חכמה אין ירושלים. ער איז געווען א תלמיד פון הרב עזרא עטייה און הרב צבי יהודה קוק פון דער מרכז הרב ישיבה.
געבוירן אין דער ירושלים אַלטשטאט צו הרב בן-ציון אַטאָן און זיין ווייב איסתרייא. הרב בן ציון אטאן איז געווען איינער פון די רבנים פון דער ישיבת פורת יוסף.
בזיווג שני האט ער געהייראט בערדא חאדאַד.
פלוראליזם איז דער געדאנק פון פארנעמען און אויסליידן דעם אנדערן - זיינע מיינונגען, לעבנסשטייגער, סטיל, אפשטאם, קאליר הויט, אא"וו.
אין א פאליטישע דעמאקראטישע געדאנק מיינט דאס צו ערלויבן די בירגער זיך צונויפנעמען אין גרופעס צו דערקלערן איין שניט, און אויסדרוקן זייערע געדאנקען מיט אויפשטעלן פארשידענע ארגאניזאציעס.
אויך מוז א דעמאקראטישע רעגירונג לאזן די פארשידענע גרופעס זיך אויסדרוקן מיט פארשידענע וועגן כדי צו משפיע זיין אויף אנדערע, ווצ"ב דורך ארגיניזירן דעמאנסטראציע'ס א.א.וו. בתנאי אז עס צושטערט נישט די פרייהייט פון אנדערע בירגער, און עס צושטערט נישט דעם געזעץ.
צוזאמען מיט די פלארעליזם, מוז זיין אויך א געוויסע אפמאך צווישן די בירגער, כדי זאל די רעגירונג זיין אוועק געשטעלט אויף א פלאץ און נישט צובראכן און צוברעקלט מיט פול סארטן גרופעס און מיינונגען וואס קען בריינגען צו אנארכיע.
חכם רבי שמואל ברוכים (ה'תרמ"ט, 1889 - כ"ז תמוז ה'תשל"ט 1979) איז געווען דער גייסטיקער פירער פון דער יידישער קהילה אין איראנישן קורדיסטאן. ער איז געווען א געבוירענער אין דער שטאט בוכאן אין איראנישן קורדיסטאן און האט געדינט אלס חכם פון זיינע צוואנציגער יארן ביז דער אימיגראציע פון רוב יידישע קהילה מיטגלידער קיין ישראל אין די 1950ער יארן.
אין דעם גבעת משה קוואַרטאַל פון ירושלים האט מען גערופן א גאס אויף זיין נאמען חכם שמואל ברוכים גאס.
יונית לוי ("יאָניט לוי"; געבוירן דעם 12טן יולי 1977) איז אן ישראלדיקע טעלעוויזיע נייעס פרעזענטארשע און זשורנאליסטקע. לוי איז באקאנט אלס די הויפט און העכסטע נייעס רעפארטערין אין ישראל.
לוי איז געבוירן געווארן אינעם פראנצויזישע בערגל געגנט פון ירושלים אין אן אשכנזישע יידישע משפחה. איר פֿאָטער יורם איז געבוירן געווארן אינעם סאוועטן פארבאנד און איר מוטער נעמי אין רומעניע. זי האט געוואוינט מיט אירע עלטערן אין שיקאגא פאר א טייל יאר, וואו זי האט געלערנט אינעם בערנארד זעל אנשי אמת שולע.
מעדיע קאריערע.
היינט איז יונית לוי די הויפט נייעס פרעזענטארשע פון די צענטראלע אויפלאגע פון דער קשת 12 קאנאל (און געוועזן רשת 13) וואס ווערט פראדוצירט דורך דער ישראלישער נייעס פירמע (טראנסמיטירט אויף קאנאל 2 ביז אקטאבער 2017). נאך ענדיקן איר מיליטער דינסט אלס פרעמדע נייעס רעדאקטארין פאר גלי צה"ל האט לוי מיטגעגאנגען די ישראלישע טעלעוויזיע נייעס פירמע אין 1998. אין 2002 האבן די פריערדיקע פרעזענטארן יעקב אילון און מיקי חיימאוויטש איבערגעקליבן זיך צו קאנאל 10, און ביים עלטער פון 25 איז לוי דערוויילט געווארן אלס די פרעזענטארשע פון דער פריים טיים נייעס פראגראם אויף קאנאל 2. ווען איר צווייטיקער פרעזענטאר האט רעזיגנירט א טייל יאר שפעטער איז זי געווארן די ערשטע פרוי אין ישראל וואס איז נאמינירט געווארן אלס די איינצלנע פרעזענטארשע פון א פריים טיים נייעס פראגראם אויף א קאמערציעלער קאנאל. אויך האט זי געדינט אלס די ארענע רעפארטערין פאר אינטערנאציאנאלע געשעענישן ווי די יאפאנישע צונאמי קאטאסטראפע, די פרעזידענט וואלן פון די פאראייניקטע שטאטן און קריגן אין עזה. אונטער לוי'ס אנפירשאפט האבן די פריים טיים נייעס אויף קאנאל 2 געבליבן די מערסט געוואכטע ישראלישע טעגלעכע פראגראם.
אין יאנואר 2008 האט לוי געפירט אן אינטערוויו מיט פאראייניקטע שטאטן פרעזידענט דזשארדזש וו. בוש אין דאס ווייסע הויז, און באראק אבאמא אין יולי 2010.
אין 2015 האט לוי געפירט א זעלטנע אינטערוויו מיט דער אמעריקאנער זשורנאליסט טשארלי ראז פון PBS מיט פערזענלעכע מיינונגען וועגן אקטועלע געשעענישן אין ישראל.
אין אקטאבער 2011 האט לוי חתונה געהאט אין תל אביב מיט עידו ראזנבלום, אן ישראלדיקער סצענאר שרייבער, רעזשיסאר און אקטיאר. זיי האבן דריי קינדער.
a> מנהיג פון ארטאדאקסן אין אונגארן
חרדים אדער חרדישע יידן איז א שטרעמונג ביים יידישן פאלק וואס ענטהאלט סיי ליטווישע און סיי חסידים. רוב פון זיי גייען מיט שווארצע היט און רעקל. זיי גייען נישט אין קאלעזש, און זענען נאר אקטיוו רוב בדרך כלל אין ביזנעס וואס איז נישט קיין פראפעשנאל און מען דארף נישט האבן קיין גוי'שען חינוך. פארשטייט זיך אז עס דא אויסנאמען.
אלע פרומע תורה ארטאדאקסישע אידן וואס גייען אנגעטאן מיט א קאפל ווערן גערופן פרומע אידן, אדער ארטאדאקסישע אידן. אין קאנטראסט צו די פרומע אידן וואס גייען נישט היט בארד און פיאות.
די הויפט צענטערס פון חרדישע יידן זענען אין ישראל (ספעציעל אין בני ברק, ירושלים, אשדוד, בית שמש און חיפה), אין די פאראייניגטע שטאטן (בפרט אין ניו יארק און ניו דזשערסי), בעלגיע, בריטאניע און פראנקרייך.
היראכיע.
א חרדי איז אויך מער אונטערגעווארפן זיין לעבנסשטייגער צו די באפעלן פון די רבנים, כאטשיג די אנדערע פרומע פאלגן אויך זייערע רבנים זענען אבער די חרדים שטרענגער אונטערגעוואפן צוליב וואס די תורה אויטאריטעט איז א זאך וואס דער פשוטער המון קען ביי זיי נישט אריינרעדן, און אויך ווייל זיי שטאמן פון די סארט פלעצער וואס די נישט תורה איז געווען אראפגעקוקט ווי ביי די ליטוואקעס און ביי די חסידים וואס זענען געווען די פארגלייבטע אין זייערע רעביס ווי קנעכט צו א הער.
אויסזען.
זיי קוקן אויס אנדערשט ווי די גוים און און פרייע אידן האסן זיי ווייל זיי ווילן זיך נישט אויסמישן מיטן לאנד'ס קולטור און ציוויליזאציע. נישט נאר ווי די מאדערן ארטאדאקסן וואס שטעלן זיך צו, און גייען יא אין טעאטער'ס און באל שפילן, זענען די חרדים אויסגעשלאסן און אפגעזונדערט מיטן לבוש, נאמען און פירונג.
די תורה איז צעטיילט אין 54 טיילן,וואס יעדע איינע הייסט א סדרה אדער א פרשה. יעדן שבת לייענט מען איין פרשה (אמאל צוויי, געוואנדען אין די קביעות פונעם יאר).
די ערשטע סדרה איז בראשית, דאס לייענט מען דעם ערשטן שבת נאך שמחת תורה אזוי לייענט מען איין סדרה יעדע וואך, ביז קומעדיגן יאר שמחת תורה ווען מען לייענט מען די לעצטע סדרה וואס איז וזאת הברכה (דאס איז די איינציגסטע סדרה וואס מען לייענט נישט דווקא שבת).
לויט דער סדרה פון דער וואך ווערט דער שבת אנגערופן, ווי צום ביישפיל די וואך וואס מען לייענט בראשית רופט זיך: "שבת פרשת בראשית".
פרשת השבוע
יחיאל מיכל שטיינבערג (27סטן דעצעמבער 1863–4טן יאנואר 1949, י"ח טבת ה'תרכ"ד–ג' טבת ה'תש"ט) איז געווען א סטאָליער און פּיאָנער אין דער קעראַמיק אינדוסטריע אין ארץ ישראל.
ער איז געבוירן געווארן אין דער רוסישער אימפעריע און געווען איינער פון די גרינדער פון מוצא לעבן ירושלים.
IBM איז א פארקירצונג פון אינטערנאציאנאלע ביזנעס מאשינען, וואס איז הויפטבאזירט אין אארמאנק ניו יארק.
די IBM איז שוין קרוב צו 100 יאר אלט. אמאל פלעגט זי ערצייגן פאנטש קארד מאשינען. שפעטער איז זי אריין אין די סאפיסטיקירטע קאמפיוטער מיינפריים אינדוסטריע.
אין די יארן פון דער צווייטער וועלט מלחמה האט זי אנגעבליך געהאלפן די נאציס מיט פארגעשריטענע קאמפיוטערס, צו האלטן קאנטראל אויף אלע אידן וועמען די פארשאלטענע עס.עס האט אוועקגעפירט פון זייערע היימען.
זיי האבן ערצייגט דעם ערשטן פערזענלעכן קאמפיוטער, און היינט צו טאג זענען זיי נאך אלץ די גרעסטע הארטווארג פירמע פון קאמפיוטערס.
אין 2005 האבן זיי פארקויפט די טיש קאמפיוטער און שויס קאמפיוטער דיוויזיע פאר א כינעזע איינהייט.
אביחי מאַנדלבליט (געבוירן דעם 29סטן יולי 1963) איז אַ דאָקטאָר פון געזעצן וואס דינט ווי יורידישער ראַטגעבער אין ישראל. מאנדלבליט האט געדינט לאנגע יארן אין דער געזעצן־סיסטעם פון צה"ל, ביז ענדלעך איז ער געווארן הויפט מיליטערישער אלגעמיינער אדוואקאט פון 2004 ביז 2011.
אין נאוועמבער 2019, נאך א דריי־יעריגער אויספארשונג, האט מאנדלבליט איינגעקלאגן דעם פרעמיער מיניסטער פון ישראל, בנימין נתניהו.
ער איז באהעפט מיט רונית מנדלבליט און האט זעקס קינדער. ער וואוינט מיט זיין משפּחה אין די כפר גנים ג' אין פתח תקוה מדינת ישראל. זיין ברודער, יוסי האַרוש, איז וויצע פון מעיאר פון לאדאזש פארן הבית היהודי.
שיאַ איסלאַם איז דער צווייטער גרעסטער טייל פון איסלאם, מיט 15% פון זיין אנהענגער. עס איז א רעליגעזע מוסולמענער פראקציע וואס האלטן הייליג דעם אייניקל פון זייער פארהייליגטן מוכאמאד, וועלכער האט געגרינדעט די שיאיטן.
די שיאיטן זענען אויף מעסער שטעך מיט די סוניס.
איראק, איראן פארמאגן די מערהייט שיאיטן.
אין סאודי אראביע זענען די מערהייט סוניס.
רבקה פֿרידמאַן-פֿעלדמאַן (געבוירן 1958 תשי"ח) איז א ריכטער אינעם ירושלימער דיסטריקט געריכט.
זי איז געבוירן געווארן צו איר פאטער נח סביר (א זון פון הרב משה לייב ציינווירט).
הרב צבי ״הערשל״ האַגער (געבוירן תשל״ג) איז דער רב פון בית־המדרש ״עטרת צבי״ אין גאלדערס גרין, לאנדאן, און איז פאראנטווארטלעך אויפן כשרות פונעם אלגעמיינעם עירוב אין נארד־וועסט לאנדאן. ער איז א מומחה אויף עירובין און ווערט באראטן ווען מען שטעלט אויף עירוב׳ס אין לאנדאנער גאסן.
ער איז געבוירן געווארן צו זיין פאטער הרב גרשון האגער, רב פון בית־המדרש ״בית ישכר דוב״, זון פון רבי הערש האגער, זון פון רבי בעריש האגער פון סטראזשניץ־גאלדערס גרין, זון פון רבי יצחק יעקב דוד האגער, סטראזשניצער רבי, זון פון רבי ברוך האגער, דער ״אמרי ברוך״, זון פון רבי מנחם מענדיל האגער, דער ״צמח צדיק״ פון וויזשניץ, און צו זיין מוטער מרת אסתר, טאכטער פון הרב יצחק ניימאן, רב פון קרית חיים.
ער האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון רבי מנשה קליין, אונגווארער רב. נאך דער חתונה האט ער געוואוינט עטלעכע יאר אין ניו יארק.
היינט וואוינט ער אין לאנדאן און איז רב פון בית המדרש ״עטרת צבי״ אין גאלדערס גרין. אין יאר תש״פ בשעת דער קאוויד-19 מגיפה איז ער געווען טעטיג אין אויפשטעלן אן עירוב אין דעם דרום טאטנהאם געגנט אין סטאמפארד היל און אויך אויפצושטעלן מהודרדיגע עירובין אין זייט געסעלעך אין גאלדערס גרין.
דער מחבר האָט פֿײַנט זײַן נאָמען אין דעם ליד, אין איניציאלן אין געאמעטריע און עט על און אין 2 ערשטע אותיות פון דעם ערשטן ווארט אין דעם ליד "שמ" פון גאט, און 2 לעצטע א לעצט וואָרט אין די ליד איז "לה". א. אין אַקראָסטיק ד די הייזער שלמה. ב. אין די שפּיץ פון די ליד, שלום האַ גהאַני, אַקראַנאַמי אין געמאַטריא שלמה. ד. אין די ערשטע 2 אותיות פון "שם", "שם", און די לעצטע אותיות פון איר זענען "איר". - "צוזאַמען," זי געזאגט.
טעראריזם איז א מיטל אויף צו געוואונען פאליטישע שטרעבונגען דורך אנזייען שרעק און פאניק.
עס זענען דא פארשידענע מיינונגען וואס גענוי באדייט א טעראריסט, ווי דער אלטער אויסדריק, "איין מאן'ס טעראריסט איז א אן אנדער מאנ'ס פרייהייט קעמפער". דאך ווערט אנגענומען אין אלגעמיין אז טעראריזם איז דאס באנוץ פון געוואלדטאטן נישט אין א דירעקטע קריגס צושטאנד אנטקעגן ציווילע מענטשן פאר פאליטישע צוועקן. טעראריסטן וועלן אפט ניצן לעגאלע און אומלעגאלע מיטלען קעגן זיין קעגנער, פון אונטערשטעלן באמבעס דעם שונא, ביז זיך אליין אויפרייסן אין א זעלבסטמארד אקציע.
אין 2006 האבן טעראריסטן געהרגעט 20,498 מענטשן. די גרעסטע פעולה פון טעראריזם איז געשען דעם 11טן סעפטעמבער 2001 ווען טעראריסטן האבן געהרגעט 3,000 מענטשן אין ניו יארק.
דאס ווארט "טעראריזם" נעמט זיך פון פראנצויזיש "terrorisme", וואס האט אריגינעל באדייטעט די טעראר־הערשאפט אין 1793-1794 פון דער רעגירונג אין פראנקרייך. דאס ווארט "terrorisme" שטאמט פון לאטייניש "terreo", דערשרעקן.
טעאראריזם איז נישט קיין נייער מיטל פון קריג. רוב היסטאריקער ווייזן אן אויף די כת סיקריקין, באקאנט אין דער תלמוד אלץ "בריונים", אלץ איינע פון די פריסטע ביישפילן פון טעראריזם. ווי יוסיפון געבט אן אין זיינע ביכער פון דעם תקופה, זענען די סיקריקין געווען פאנאטישע רעליגיעזע אידן וואס האבן גע'הרג'עט מענטשן אין מארק מיט באהאלטענע מעסערס ("סיקַר") אויף זייער קערפער אויף צו טעראריזירן די נישט-גלויביגע און די וואס האבן געשטיצט די רוימישע געצנדינערישע הערשער.
אויך האבן זיי גע'הרג'עט יונתן כהן גדול, וועלכע זיי האבן באשולדיגט אין האבן נאנטע באציאונגען מיט די רומיים (ווארשיינליך פון די צדוקים), און אויך אונטירגעצינדען די מאגאזינען פון שפייז בכדי צו ווארפן א שרעק און צווינגען דעם המון עם צו קעמפפן אנטקעגן די רומיים.
ווי דער תלמוד דערציילט, האט אפילו דער תנא רבי יוחנן בן זכאי זיך פון זיי געשראקן, און האט זיך געדארפט מאכן ווי א טויטער בכדי זיך ארויס צו שמוגלען צו רעדן מיט די רומיים.
פאר נאך א ביישפיל פון אמאליגע טעראריזם ווייזן היסטאריקער אויף די השישין גרופע, א כת פון פאנאטישע רעליגיעזע מוסלמענער וועלכע האבן פיל גע'הרג'עט און טעראריזירט פאר פאליטישע צוועקן. פון זיי קומט דער ווארט "אסאסין", וואס מיינט צו אסאסינירן, אדער מארדערן, א פאליטישע פיגור.
די ערשטע ביישפילן פון טעראריזם אין דעם צוואנציגסטען יאר-הונדערט זענען געווען די יונגע באסניער, פון וועלכן א מיטגליד זייערס האט געהארגעט דעם סערבישן ארכיהערצאג פראנץ פערדינאנד, אן אקט וואס האט זיך דירעקט פארקייקלט אינעם אויסבראך פון דעם ערשטן וועלט קריג.
די ערשטע בולט'דיגע אקטן פון טעראריזם נאך דער צווייטער וועלט קריג זענען געמאכט געווארן דורך די עקסטרעמע ציונ'יסטישע גרופעס אירגון און לחי. אין די יארן צווישן 1945 און 1957 האבן זיי דורכגעפירט עטליכע געוואלדטאטן אויף די ענגלישע בכדי צו באצוואונגען אויף זיי זיך ארויסצוציען פון פאלעסטינע. דער מערסט באקאנטער אקט איז געווען דאס אויפרייסן א באמבע אינ'ם מלון דוד המלך אין ירושלים, וועלכע האט אנטהאלטן א באזע פאר די בריטישע סעקרעטאריעט און דער מילטערישער קאמאנדיר. 91 מענטשן זענען אומגעקומען, דאס רוב פון זיי איינגעשטעלטע אין דעם האטעל און אין דער סעקריטאריעט. 17 פון די אומגעקומענע זענען געווען אידן. דאס רעשט זענען געווען בריטישע און אראבער.
עראפלאן צוכאפעניש.
די צוכאפענישן פון פליגערס האבן געעפנט א נייעם קאפיטל אין היסטאריע פון טעראריזם.
די ערשטע צוכאפעניש, לויט פיל היסטאריקער, איז געווען ווען ישראל'ישע קריגס עראפלאנען האבן געצווינגען א סירישע ציווילע עראפלאן צו לאַנדן אין לוד לופטפעלד, בכדי צו נעמען די פאסאזשירן אלס "ערבניקעס". דער פלאן האט געזאלט זיין זיי צו פארטוישן מיט ישראל'ישע קריגס געפאנגענע אין סיריע. [http://www.washington-report.org/backissues/1194/9411071.htm] די "ערבניקעס" זענען געווארן באפרייט צוויי טעג שפעטער, נאך שווערע אינטערנאציאנאלע פארדאמונגען.
פאלעסטינער צוכאפעניש.
די היידזעקינג פון פליגער אין איר היינטיגע פארמען איז געקומען צום אינטערנאציאנאלע באמערקונג אין די 1960ער יארן דורך פאלעסטינער מיליטאנטן.
דער ערשטער פון די איז געווען דאס פארכאפונג פון אן אל על עראפלאן אויפ'ן וועג קיין רוים דורך מיטגלידער אין דער פי.עף.על.פי. (פאפולערער פראנט פאר פרייהייט פון פאלעסטינע). דער פליגער איז פארקירעוועט געווארן קיין אלדזיערס, און נאך פערציג טעג פארהאנדלונגען זענען די פאסאזשירן און די היידזעקערס ארויס פריי. דאס איז געווען דאס איינציגע געלונגענע פרואוו צו היידזעקן אן אל על פליגער.
אום 6טן סעפטעמבער, 1970-תש"ל, אין דער טאג וואס איז פיל יארן באקאנט געווען אלץ "דער שווארצטער טאג אין אוויאציע", האבן מיטגלידער אין דער פי.עף.על.פי. געפרואווט היידזעקן פיר עראפלאנען אינאיינעם. אלע זענען געווען אויפ'ן וועג קיין ניו יארק. נאר דריי איז זיי געלונגען צו כאפן: א טי.דאבליו.עי. פליגער פון פראנקפורט, א סוויס עיר פליגער פון ציריך, און א פען עם פליגער פון אמסטערדאם. א פערטער, אן אל על פליגער פון אמסטערדאם איז דורכגעפאלן ווען באוואפנטע וועכטער אויפ'ן פליגער האבן געהרג'עט איינס פון די היידזעקערס און איבערגעשטארקט איבער דעם צווייטן.
צוויי פון די פליגערס האבן געלאנדעט אין א ליידיגן לופט פעלד אין א מדבר אין ירדן. די אידישע און ישראל'ישע פאסאזשירן זענען געהאלטן געווארן אין דעם פליגער, און דאס רעשט זענען געווארן צוטיילט איבער עטליכע פלעצער אין ירדן. פילנדיג אז דאס איז א דירעקטע סכנה אויף זיין הערשאפט האט כוסיין קעניג פון יארדאניע אנגעהויבן אן אויספירליכן קאמפיין אנטקעגן פאלעסטינער מיליטאנטישע גרופעס אין ירדן, וועלכע האט כמעט געפירט צו א ברייטערן קריג אין דעם ראיאן מיט ירדן, מדינת ישראל, סיריע, און איראק.
צום סוף אבער זענען די פארלאנגען פון די היידזעקערס געווארן ערפילט: די ישראל'ישע רעגירונג האט ארויסגעלאזט די פי.עף.על.פי. ארעסטאנטן, און די האסטעדזעס זענען ארויס פריי אויף סעפטעמבער 28.
ענטעבע עראפלאן צוכאפעניש.
אום 27סטן יוני 1976-תשל"ו איז פארכאפט געווארן אן ער פראנס פליגער אויפ'ן וועג פון אטען, גריכנלאנד קיין פאריז דורך פיר היידזעקערס, צווי פאלעסטינער פון פי.עף.על.פי. און צוויי דייטשע.
דער עראפלאן איז פארפירט געווארן קיין אוגאנדא, וועלכער איז געווען אונטער'ן הערשאפט פון אידי אמין, א מערדערליכע און וואנזיניגע דיקטאטור, וועלכע איז געווען סימפאטיש צו די היידזעקערס.
אויף דער נאכט פון יוני 3-4 האט אן עליטע אפטייל פונ'ם ישראל'ישן סיירת מטכ"ל זיך ארויסגעלאזט אויף א גאר דרייסטע רעטונגס מיסיע צום לופט פעלד אין אוגאנדא, ווי די משכונות זענען געהאלטן געווארן. דריי פון די 103 משכונות, און יונתן נתניהו, דער מיסיע'ס קאמאנדיר, זענען אומגעקומען, אבער די איבעריגע האסטעדזעס אין דעם לופט פעלד זענען געראטעוועט געווארן, און דער מיסיע איז פארופן געווארן א געלונגענע, און דער ענטעבע אפעראציע, האט באקומען א שם אויף דער וועלט, אין ישראל איז די אקציע פאררופן געווארן, אויפן נאמען פון יונתן נתניהו.
1972 אלימפיאדע אין מינכן.
טעראריסט ביים פענסטער פון צימער, פון די משכונות
ביי דער אלימפיאדע אין מינכן, דייטשלאנד, אין 1972 האבן א גרופע פאלעסטינער מיליטאנטן, פון די שווארצע סעפטעמבער טעראר גרופע. זיך אריינגעכאפט אין דער אלימפיק ווילעדש ווי די שפילער האבן זיך אויפגעהאלטן און גענומען 11 ישראל'ישע שפילער ערבניקעס. די פרשה האט זיך אויסגעלאזט מיטן אומקום פון אלע 11 געפאנגענע, נאכדעם וואס א רעטונגס פרואוו פון די דייטשע פאליציי איז מיאוס דורך געפאלן.
זעלבסטמארד טעראריזם.
זעלבסמארד טעראריזם איז צום ערשטן מאל דורכגעפירט געווארן מיט ערפאלג אויף א גרויסן פארנעם דורך חיזבאלא מיטגלידער אין די באמבאדירונגען פון דער אמעריקאנער עמבאסי און די באראקן פון די אמעריקאנער מארינעס און פראנצויזישע מיליטער לייט אין ביירוט אין 1983.
זינט 1993 האבן אראבישע גרופעס ווי חאמאס, איסלאמישע דזיהאד, און דער אל אקצה מארטירערס בריגאדע זיך באנוצט מיט א ריזיגע צאל זעלבסטמארד אטאקעס אנטקעגן ציווילע מענטשן אין מדינת ישראל, אויפרייסנדיג באסעס, פיצא געשעפטן, נאכט-קלאבס, שאפינג-ערטער, און נאך.
אקלאהאמע סיטי.
אום דעם 19טן אפריל, 1995, האט טימאטהי מעקוועי, מיט הילף פון טערי ניקאלס, אויפגעריסן א באמבע ביים אלפרעד פי. מוראַ פעדעראלן ביורא קאמפלעקס אין אקלעהאמע סיטי, חרוב מאכנדיג דעם בנין און אומברענגנדיג 168 פערזאן. דאס איז אין זיין צייט געווען דער שעדליכסטער טעראר אקט אין אמעריקע. טימאטהי מעקוועי איז פעראורטיילט געווארן אויף טויט, פאר דעם אקט, און טערי ניקאלס האט באקומען לעבנסלענגליכע טורמע.
באמבע ביי דער אטלאנטא זומער אלימפיאדע.
דעם 27סטן יולי 1996, בשעת דער זומער אלימפיאדע אין אטלאנטא, דזשארדזיע, האט עריק ראבערט רודאלף געשטעלט א באמבע אונטער א באנק, וועלכע האט זיך שפעטער אויפגעריסן און אומגעברענגט צוויי מענטשן און פארוואונדעט 111. רודאלף האט ביי זיין געריכט ערקלערט אז ער איז געווען בייז אויף דער רעגירונג פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע און געוואלט אז די אלימפיאדע זאל זיך אויפהערן. ער איז פאראורטיילט געווארן אויף א לעבנסלענגליכער טורמע.
אל קאידא און אסאמא בין לאדין.
פון די גרעסטע טעראריסטן אין די וועלט היסטאריע איז דער סאודי'שער אראבער אסאמא בין לאדין מיט זיין אל קאידא ארגאניזאציע. די טעראריסט אקטן וואס זענען דורך אים געשטעלט געווארן זענען געווען פון די שוידערליכסטע און העכסט קאמפליצירט פלאנירט.
אמעריקאנער אמבאסאדעס.
דעם 17טן אויגוסט 1998 זענען דורכגעפירט געווארן צוויי קאר באמבאדירונגען אינאיינעם ביי די אמעריקאנער אמבאסאדע בנינים אין דאר עס סאלאאם, טאנזאניע, און אין נייראבי, קעניע. איבער 220 פערזאנען זענען אומגעקומען און איבער 4,000 זענען געווארן פארוואונדעט. די אטאקע האט געברענגט אינטערנאציאנאלע באמערקונג צו אסאמא בין לאדין מיט זיין אל קאידא ארגאניזאציע, לייגנדיג אים אויפ'ן ליסטע פון די צען מערסט געזוכטע פון אמעריקאנער עף בי איי.
יו.עס.עס. קאול קריגס שיף.
דעם 12טן אקטאבער 2000 האט א קליין פישכאפער שיפל זיך דערנענטערט צו דער אמעריקאנער קריגס שיף יו.עס.עס. קאול בשעת זי איז געשטאנען אין דעם פּאָרט פון אדען, תימן, פאר א געווענליכע גאזאלין אנפיל און אויפגעריסן א באמבע ביי דער זייט, ברענגנדיג זעלבסטמארד אויף די צוויי אראבישע טעראריסטן. די באמבע האט אויפגעריסן א ריזן לאך 40 ביי 40 פיס, אנמאכנדיג כאאס אינעווייניג מיט די וואסער פארפלייצונג און די געטראפענע. 17 שיפספערזאן זענען אומגעקומען.
דעם 11טען סעפטעמבער.
די גרעסטע און שוידערליכסטע טעראר אטאקע אויף אמעריקע איז געווען דעם 11טן סעפטעמבער, 2001. פיר ציווילע פליגער זענען געווארן פארכאפט אין די לופטן. צוויי פליגער, יונייטעד עירליינס רייזע 175 און אמעריקען ערליניעס רייזע 11, זענען געווארן אריינגעקראכט אין די צוויי בנינים פון דעם וועלט האנדל צענטער אין דאונטאון מאנהעטן. ביידע בנינים זענען גענצליך איינגעפאלן ווייניגער ווי צווי שעה דערנאך. דער דריטער, אמעריקען ערליניעס רייזע 77, איז געווארן אריינגעקראכט אין דעם פענטאגאן בנין אין וואשינגטאן. דער פערטער, יונייטעד עירליינס רייזע 93, איז אראפגעברענגט געווארן, ווארשיינליך דורך די באמיאונגען פון די פאסאזשירן, אין א ליידיגן פעלד אין פענסילוועניע.
דער טאטאלער צאל קאנפירמירטע אומגעקומענע (אויסער די 19 היידזעקערס) איז 2,973: אלע 246 פאסאזשירן פון די פיר עראפלאנען, 2602 אין מאנהעטן, און 125 ביים פענטאגאן. צווישן די אומגעקומענע אין ניו יארק זענען געווען 343 ניו יארקער פייער לעשער און פאליציי לייט, און 37 פון די פארט אוטאריטעט פאליציי. 24 פערזאן ווערן פארעכנדיג אלץ פעלנדיג.
די אטאקעס אויף סעפטעמבער 11 האבן דירעקט געפירט דערנאך צו דער קריג אויף די טאליבאן אין אפגאניסטאן. אויך איז דאס געווען א צוגעגעבענער סיבה פאר דער שפעטערדיגער קריג
אייסיס.
אייסיס איז א גרופע פון איסלאמישע טעראריסטן אנגעפירט דורך אבו באקאר אל באגדאדי זייער ציל איז צו פארשפרייטן די אראבישע גלויבן און די
שאריא געזעצן אויף די גאנצע וועלט זיי האבן עמטליך געגרינדעט א קאליפאט און האבן שוין איינגענומען ריזיגע חלקים פון איראק און סיריע זיי באניצן זיך מיט די גרעסטע מאס רציחה וואס די מענטשהייט האט נאר געזען אמאל זיי האבן שוין אויסגעהארגעט טויזענטער מענער פרויען און קינדער
ענדליך האט זיך די וועלט אויפגעוועקט און דערקלערט מלחמה, ווי אנעליסטן זאגן קען די מלחמה דויערן לאנגע יארן
די באסטאנער מאראטאן אטאקע איז געווען א טעראריסט אטאקע וואס איז פארגעקומען דעם 15טן אפריל 2013 בעת טויזנטער מענטשן האבן געלאָפֿן אין דעם יערליכן מאראטאן אין באסטאן, מאסאטשוסעטס.
טעראר אטאקע אין מומביי.
אום דעם 26טן נאוועמבער 2008 האט אנגעהויבן אין דער שטאט מומביי א קאארדינירטע טעראר אטאקע פון א גרויסער גרופע פון פאקיסטאנער טעראריסטן וואס האט אינפֿילטרירט פונעם ים און האט אויסגעהרגעט און פארוואונדעט הונדטערטע בירגער, סיי אינדיאנער סיי מערבדיקער. טעראריסטן באוואפן מיט ביקסן האבן געהערשט אויף עטלעכע ערטער, געהרגעט בירגער און גענומען ערבניקעס. די אטאקע איז געווען גלײַכצײַטיק אין פארשידענע ערטער, פון זיי: טשהאראפאטי שיוואזשי סטאנציע, טאזש מאהאל האטעל, אבערוי טריידענט האטעל און דעם מומביי חב"ד הויז. אין די אטאקעס האבן זיי געהרגעאט מער ווי 195 מענטשן און פארוואונדעט מער ווי 300.
צבי קאַלפו "צביקה" כהן (געבוירן 1961 תשכ"א או תש"כ 1960 טבריה) איז א ישראלישער פּאָליטיקער פון דער ש"ס פארטיי, וועלכער האָט געדינט אין א ברייטע ריי שטעלעס אין לאקאלער רעגירונג. ער איז היינט דער וויצע בירגערמייסטער פון ירושלים.
צבי (צביקה) כהן איז א פאטער פון 13 קינדער.
הרב אברהם אַדלער (; ז' חשוון תרנ"ה, 6טן נאוועמבער, 1894 - כ"ז סיון תשכ"ט, 13טן יוני, 1969) איז געווען צענדליגער יארן ראש פון דעם וועד כשרות אין ירושלים און פארזיצער פון דעם ראבינאט ביורא אין דער שטאט. ער איז געווען רב פון די בית יעקב און מחנה יהודה קווארטאלן פון ירושלים.
די הויפט גאס אין גבעת שאול הייסט כנפי נשרים גאס, נאך זיין ספר "כנפי נשרים".
כוסעין אין געריכט אין 2004
סאַדאַם כוסײן (אויף אראביש: صدام حسين عبد المجيد التكريتي) (געבוירן י"ז אייר ה'תרצ"ז; 28סטן אפריל 1937, צפון איראק — 30סטן דעצעמבער 2006) איז דער געוועזענער פרעזידענט פון איראק. כוסעין איז אנטלאפן פון מאכט ווען אמעריקע האט אינוואדירט איראק אין מערץ 2003 און האט זיך אויסבאהאלטן אין א לעכל פאר 9 מאנאטן וואו די אמעריקאנער מיליטער האט אים אפגעפונען א לעבעדיגער און גענומען אין ארעסט.
אין 2005 איז ער געשטעלט געווארן פאר יוסטיץ דורך א פאנעל איראקער ריכטער פאר די מארדן פון 148 קורדן אין די שטאט דודזשעיל. אין נאוועמבער 2006 איז ער פארמשפט געווארן צום טויט דורך הענגען. כוסעינ'ס אדוואקאטן האבן פרובירט אפיעלן דעם אורטייל אבער זענען דורכגעפאלן.
אום 30סטן דעצעמבער, 2006, אומגעפער 5:05 צופרי איז סאדאם געהאנגען געווארן אין א איראקער טורמע. ער איז אלט געווען 69 יאר.
סאדאם איז געבוירן אויף די ברעגעס פונעם טיגריס טייך אין 1937 און איז אויפגעצויגן געווארן דורך זיין מאמע און פעטער נאכדעם וואס זיין טאטע האט פארלאזט די פאמיליע עטליכע מאנאטן בעפאר זיין געבורט. עס איז געווען זיין פעטער וועלכער האט געמאכט סאדאם אלס דעם "סאדאם" וואס איז פון אים געווארן. זיין פעטער איז געווען פון די פריע באאט פארטיי שטיצער וועלכער האט געגעבן א שטארקן אידעאלאגישן איינפלוס אויף דעם יונגן סאדאם.
ביי די 20 האט סאדאם זיך אנגעשלאסן אין די באאט פארטיי און צוויי יאר דערויף איז ער געווען א טייל פון א געפלאנטן אטענטאט קעגן דעם דעמאלטדיגן איראקער פירער (גענעראל אבדול קארים קאסעם וועלכער האט אונטערגעברענגט די איראקער קעניגרייך א יאר בעפאר). דער פרואוו איז דורכגעפאלן און סאדאם איז אנטלאפן קיין עגיפטן מיט א קויל אין די פיס און האט דארט געוויילט 6 יאר. דארט אין קיירא האט ער אנגעבינדן פריינטשאפט מיט די סי-איי-עי וועלכע האט געשטיצט די באאט פארטיי.
ווען סאדאם איז צוריק קיין איראק האט מען אים אריינגעשליידערט אין טורמע פון וואו ער איז אנטלאפן און זיך ארויפגעארבעט צו ווערן פון די העכסטע אין ראנג פון די באאט פארטיי. ווען די באאט פארטיי האט אונטערגעברענגט די רעגירונג און איבערגענומען די פירערשאפט אין 1968, איז סאדאם געווארן דעפיוטי פרעזידענט און האט געפירט די פארטיי מיט א שטארקן האנט און דערביי געוואונען די צוטרוי פון אנדערע פארטיי פירער.
סאדאם איז געווארן פרעזידענט נאכדעם וואס זיין פארגייער (אכמעד האסעם אל-בקאר) האט אין 79' פרובירט אנקניפן א פאראייניגונג מיט סיריע אין וועלכע דער סיריער פרעזידענט כאפעז על אסאד (טאטע פון היינטיגן פרעזידענט אסאד) וואלט געווארן פרעזידענט פון איראק-סיריע און אל-בקאר דעפיוטי. סאדאם וואלט געפאלן טיפער אין ראנג און דערפאר האט ער זיך ארויסגעשטעלט שארף קעגן דעם פלאן און מיט די הילף פון אנדערע פארטיי מיטגלידער געצווינגן אל-בקאר צו רעזיגנירן און ער איז געווארן פרעזידענט.
אינעם זעלבן טאג פון זיין איינשווערונג האט סאדאם גערופן א פארטיי פארזאמלונג וועלכע ער האט פארלאנגט עס זאל ווערן רעקארדירט דורך ווידעא. אין דער פארזאמלונג האט ער אויסגערופן די נעמען פון 68 פארטיי מיטגלידער וועמען ער האט באצייכענט אלס פאררעטער און די באשולדיגטע זענען ארויסגעפירט געווארן פון זאל אריין אין טורמע. 22 פון די באשולדיגטע זענען שפעטער הינריכטעט געווארן דורכ'ן געריכט.
סאדאם האט אנגעקניפט באציאונגן מיט אינטערנאציאנאלע לענדער און זיך דערווייטערט פון סיריע און איראן. אין יענער צייט האט זיך געקאכט א רעוואלוציע אין איראן אונטער דער שפעטערדיגער פירער כומעיני וועלכער האט זיך אויפגעהאלטן אין איראק. סאדאם האט פארשיקט כומעיני פון איראק און שפעטער ווען כומעיני איז געווארן פרעזידענט פון איראן האבן אויסגעבראכן קריגערייען ביי די גרעניצן פון איראן-איראק. סאדאם האט דאן אינוואדירט א פראווינץ אין איראן און מיט דעם אנגעצינדן די 8 יעריגע איראן-איראק מלחמה וועלכע האט געקאסט די לעבנ'ס פון אנדערהאלבן מיליאן מענטשן.
צובראכן פון זיין דורכפאל, האט סאדאם געוואלט פארזיכערן דעם גאנצן מיטל מזרח אז ער איז א שטארקער פירער וועלכער ברעכט זיך נישט און האט נישט קיין מורא פון קיינעם. קוים דריי יאר נאך די ענדע פון די מלחמה האט ער אריינגעשיקט זיין מיליטער קיין קאוועיט און געוואלט איבערנעמען קאנטראל פון די אויל קוועלער.
די רעאקציע איז געקומען שנעל און קאאליציע טאנקן באגלייט מיט לופט כוחות האבן פארטריבן זיין מיליטער צוריק אריין קיין איראק און ארויפגעצווינגן סאנקציעס און געעפענט א נאו-פליי זאנע וועלכע איז באוואכט געווארן דורך אמעריקאנער עף-16 קאמפס פליגער ביז די אנהויב פון די איצטיגע מלחמה.
סאדאם'ס רעגירונג איז געפאלן אין די ערשטע טעג פון דער צווייטער גאלף מלחמה און ער איז געגאנגען אין באהעלטעניש פון וואו אמעריקאנער סאלדאטן האבן אים 8 מאנאטן שפעטער ארויסגעצויגן א שמוציגער און באוואקסענער. ער איז געהאלטן געווארן דורך די אמעריקאנער מיליטער און צוויי יאר דערויף איז ער געשטעלט געווארן צום משפט דורך די נייע איראקער רעגירונג'ס הויכע טריבונאל. אום נאוועמבער 2006 האט דאס געריכט אים געפינען שולדיג און די מארד פון 148 מענער און יונגלעך וועלכע זענען אומגעברענגט געווארן אויף סאדאם'ס באפעלן אלס נקמה פאר אן אטענטאט פרואוו וואס זיי האבן אנגעגרייט קעגן אים אין 1982 ביי א באזוך אין דער צפון שטאט דודזשעיל.
דורכאויס זיין סאדיסטישע פירערשאפט האט ער זיך געשאפן א דור פון פיינט וועלכע האבן נישט געוואלט פארגעסן וואס ער האט געטאן צו זייערע פאמיליעס און א קליינע גרופע פון זיי זענען אנוועזענד געווען דעם פארגאנגענעם שב"ק פארטאגס אלס עדות ווען ער האט געענדיגט זיין לעבן מאכטלאז און אליינס אויפן זעלבן אופן ווי ער האט לאנגע יארן דערשטיקט זיינע אפאנענטן.
אחד ממוסדות אור שמח פון ארזי הבירה קווערטל
ארזי הבירה איז א חרדישער קוואַרטאַל אין ירושלים. ער גרענעצט די געגנטן מעלות דפנה צו צפון, שמואל הנביא צו מערב, בית ישראל צו דרום, און שאסיי 1 און שייך דזשאראך צו מזרח.
מייסדים פון ארזי הבירה.
מיסדים פון ארזי הבירה ח"כ הרב אברהם ראוויץ פון בית וגן ירושלים מיט הרב יוסף חיים זאדה פון בית וגן ירושלים.
הרב מאיר שמחה הכהן פון דענענבורג (ה'תר"ג, 1843 – ד' אלול ה'תרפ"ו, 14טן אויגוסט 1926) איז געווען איינער פון די פירנדיקע רבנים פון מזרח אייראפע אין דעם פאַר-חורבן דור. זײַנע עיקר ספרים זייַנען "אור שמח" אויף רמב"ם און "משך חכמה", חידושים אויף תורה וואס מען האט פֿארעפֿנטלעכט נאך זיין פטירה.
ער איז געבוירן געווארן אין דער שטאט בוטרימאנץ, ווילנער געגנט, ליטא, צו רב שמשון קלונימוס הכהן און זיין ווייב אסנת. שוין יונגערהייט איז ער געווען אויסגעצייכנט ווי א גאון. נאך דער חתונה האט ער געוואוינט אין ביאליסטאק ביי זיין שווער. זיין ווייב האט פארדינט פרנסה פון האנדל און ער איז געזעסן און האט געלערנט תורה יארן לאנג מיט זיין ידיד רבי יוסף זונדל הוטנער. אין ביאליסטאק איז ער געווארן נאנט מיטן שטאט׳ס רב, רבי יום טוב ליפמאן האלפרין וואס האט אים מקרב געווען און געלערט מיט אים בחברותא. אויך האט ער געלערנט מיט הרב יצחק לייב גראסבערג, מחבר פון "שי למורא" אויף מסכת בכורות. די אור שמח ישיבה אין ארזי הבירה, ירושלים, ווערט גערופן אויף זיין נאמען.
נאך 11 ווען אמעריקע איז מערדערליך געשלאגן געווארן דורך טעראריסטן. האט פרעזידענט בוש דערקלערט מלחמה אויף טעראר.
די ערשטע קערנדלעך פון די מלחמה איז געווען די מלחמה ארויסצורייבן די טאליבאן פון הערשפט איבער אפגאניסטאן, 2 יאר דערויף אין 2003 האט פרעזיענט בוש דערקלערט קריג אויף איראק, אונטערן אויסרייד פון מלחמה אויף טעראר, פאר דעם חטא פון פארמאגן מאסן פארניכטונג וואפן, וואס האט זיך ארויסגעשטעלט אלס בלאף.
רבי יהודה לייב חסמן (ה'תרכ"ט – י"א חשוון ה'תרצ"ו) איז געווען א ליטווישער רב, און ראש ישיבה פון דער שטוצינער ישיבה און דער משגיח רוחני פון די טעלז און חברון ישיבות, מחבר פונעם ספרים אור יהל.
ער איז געבוירן געווארן אין דעם שטעטל איוויע לעבן ווילנע צו רפאל לייבמן, א סוחר.
ער האט געהייראט טויבה מלכה (ניין יבנה, טאכטער ​​פון הרב אברהם יבנה פון קעלם ליטע), פון וועמען זיין איינציקער זון, הרב רפאל חאסמאן, איז געשטארבן אן קינדער.
הרב שרגא פייוויש שנייבאַלג (נפטר כ' סיון תש"ס) איז געווען א רב אין וויזשניץ און שפעטער יארן לאנג רב פונעם וויזשניצער שטיבל אין סטאמפארד היל, לאנדאן.
ער איז געבוירן צו זיין טאטע הרב דוד צבי שנייבאַלג און זיין מאמע מרת שרה באַבטשא. ער איז געווען אבד"ק וויזשניץ און שפעטער געווארן אויפגענומען אלס רב דקהל ״אהבת ישראל וויזניץ״ אין לאנדאן דורך זיין רבי׳ן רבי חיים מאיר האגער פון וויזשניץ, וואו ער איז געווען רב מער פון 40 יאר.
ער האט חתונה געהאט מיט מרת פראַדיל טאכטער פון הרב משה מונד אבד"ק מיקולייעוו.
ער איז אוועק כ' סיון תש"ס (שנת שרג"א המאי"ר) און ער ליגט אין דעם ענפילד בית החיים אין לאנדאן.
רחמים מאַלול (געבוירן בלועזי; 29סטן אפריל 1946, געבוירן בעברי; כ"ח ניסן אדער כ"ט ניסן ערב ראש חודש אייר תש"ו) איז דער בירגערמייסטער פון רחובות און א געוועזענער כנסת דעפוטאט פון דער ש"ס פארטיי.
רחמים מלול מאעכט חתונה מיט ווייב זהבה מאלול האט זיבן קינדער, פינף בחורים און צוויי מיידלעך. פון די זיבן ברידער וואוינען דריי אויף די גאס, דריי אנדערש און איינער וואוינט אין אויסלאנד.
אייניקלך.
טאכטער מירב חורב (בת 45), חתונה געהאט מיט אלעד חורב, עלטערער דירעקטאָר פון שער הנגב רעגיאָנאל קאָונסיל און מוטער פון דריי זין: אייל חורב, אַ תלמיד אין דער פאַר-מיליטערישער פּריפּעראַטאָרי שולע אין יתיר, עידו חורב, אַן 11 קלאַס. סטודענט אין ישיבת אמי"ת עמיחי אין רחובות, און דער דריטער זון רון חורב, א סטודענט אין דער זעלביקער ישיבה, אין איר פאַך דינט זי ווי וויצע-דירעקטאָרין פון דער ישראל דיגיטאַלער הויפּטקוואַרטיר.
א בילד ווי די בנינים פון וועלט האנדלונגס צענטער ברענען נאכ'ן ווערן אריינגעקראכט, מיטן סטאטוע פון פרייהייט אין דעם פארגרונד. גענומען פון ליבערטי סטעיט פארק אין ניו דזשערזי.
סעפטעמבער 11 איז דער טאג אין וועלכע אמעריקע האט געליטן איר שוידערליכסטן טעראר אטאקע אין איר היסטאריע. פיר פליגער זענען געווארן פארכאפט דורך אראבישע מוסלמענער טעראריסטן פון דעם אל קאידא ארגאניזאציע. צוויי פון די פליגער זענען געווארן אריינגעקראכט אין די צוויי וואלקנקראצער פון דעם וועלט האנדל צענטער אין דאונטאון מאנהעטען, אראפברענגענדיג ביידע בנינים ווייניגער ווי צוויי שעה דערנאך. דער דריטער פליגער איז געווארן אריינגעקראכט אין דעם פענטעגאן בנין אין וואשינגטאן, און דער פערטער איז אראפגעברענגט געווארן דורך די פאסאזשירן אין א ליידיגן פעלד אין פענסילוועניע.
קרוב צו דריי טויזנט מענטשן זענען געשטארבען פון דער אטאקע.
9/11 איז נישט בלויז א דאטום. עס איז א באצייכענונג צו די תקופה אין וועלכן מיר לעבן אצינד: טעראר און איסלאמישע פונדעמאנטאליזם. קיין שום לאנד איבער דער וועלט איז היינט נישט באווארענט פון דעם טעראר געפאר.
דעם 11טן סעפטעמבער 2001, 8:46:30 צופרי, האט א קאמערציעלער פליגער אריינגעריסן אינעם צפון טורעם פון די צווילינג טורעמס. מיט קארגע 16 מינוט דערויף האט א צווייטער פליגער אריינגעשאסן אינעם דרום טורעם פון די צווילינג טורעמעס. ביז א 2 שעה דערויף, זענען די 2 העכסטע געביידעס אין מאנהעטן געווען היסטאריע. חורבן און צעשטער, וואס מ'קען זיך אזוינס נישט פארשטעלן. אומברענגענדיג קרוב צו דריי טויזנט מענטשן.
בערך 9:40 יענעם אינדערפרי האט אן אנדערער פליגער אריינגעשאסן אין דער פענטאגאן געביידע.
אן אנדערע פליגער אויפן וועגן צום ווייסן הויז האט זיך אויפגעריסן אינעם וואלד. קאנספיראטארן זאגן אז דאס האט דאס מיליטער ארונטערגעשאסן. דאס מיליטער לייקענט קאטעגאריש. (זעט טעאריע סעפטעמבער 11)
==ליסטע פון ישיבה קטנות אין סטאמפארד היל==
ישיבה קטנות אין סטאמפארד היל
קאַלאַנסאַווע (אַראַביש: قلنسوة;, ווערטלעך: "טורבאַן") איז אן אראבישע שטאָט אין דעם שרון וואס איז אין דעם צענטער דיסטריקט פון ישראל. זי איז געווארן אפֿיציעל אַ שטאָט אין יאר 2000.
קאלאַנסאווע ליגט אין דעם שרון, לעבן דעם אלעקסאנדער טייך. אנדערש ווי רובֿ פון די אַרומיקע אראבישע דערפער ליגט זי נישט אויף קיין בערגל.
הרב שלמה זאב "וואלף" צווייגנהאַפֿט (כ"ה חשון ה'תרע"ו - כ"ו תמוז ה'תשס"ה) איז געווען ראש השוחטים פון פוילן ביז דער צווייטער וועלט-מלחמה; נאָך דער צווייטער וועלט-מלחמה איז ער געווען רב פון האנאווער און פון נידערזאקסן. שפּעטער אין אמעריקע איז ער געווען א רב המכשיר און געווען גערעכנט ווי דער גרעסטער מומחה אין שחיטה.
ער איז געבוירן געווארן אין סאסנאווצע, פוילן, אום כ"ה חשון ה'תרע"ו. זיין מוטער מיכלא, איז געווען די טאכטער פון דער גאון הרב מאיר דוד ריינהארץ, זון פון דעם יאנאווער (פויליש: Janów) רב – הרב אברהם זאב, און אן אייניקל פונעם פשעדבארזשער (פויליש: Przedbórz) רב - הרב שלמה – ווער איז געווען באקאנט אלץ "רבי שלמה עבד ה'", און זיין פאטער הרב משה חיים צווייגענהאפט איז געווען א תלמיד פון דעם אבני נזר און א שוחט אין סאסנאווצע. ווען הרב שלמה זאב צווייגענהאפט איז געווען בלויז צוויי יאר אלט איז זיין פאטער יונגערהייט אוועק און הרב שלמה זאב איז אויפגעצויגן געווארן ביי זיין זיידן הרב אפרים מרדכי מאטל צווייגענהאפט וועמענס משפחה האט זיך מייחס געווען צום ט"ז, און איז געווען שוחט און דומ"צ אין סאסנאווצע.
שוין אלס קליין קינד האט זיך הרב שלמה זאב צווייגנהאפט שטארק אויסגעצייכענט מיט זיין לערנען, און ווען ער איז געווען צוועלף יאָר אַלט, איז ער אָנגענומען געווארן אין דער ישיבה פון אמסטאווער רב – הרב דוב בער איינהארן. די ישיבה אין אמסטאוו איז געווען פאררעכנט ווי איינער פון די בעסטע ישיבות אין פוילן און איז געווען באוואוסט אלס "אמת-טוב". ביי די פערצן יאר אלט האט הרב צווייגענהאפט שוין געוואוסט בעל פה גאנץ זבחים און מנחות גמרא מיט רש"י און תוספות.
נאך אמסטאוו איז הרב צווייגענהאפט אנגענומען געווארן אלס תלמיד פון "קיבוץ גבוה" פון ראדאמסק, וואס איז געווען פון די חשוב'סטע מקומות התורה, דארט איז ער געווארן א תלמיד פון הגאון הרב דוד משה ראבינאוויטש, דער איידעם פונעם ראדאמסקער רבי׳ן.
מוסמך פון דער קאזשיגלאווער רב - ראש ישיבה פון חכמי לובלין.
נאך א צייט אין "קיבוץ גבוה", איז הרב שלמה זאב געווארן א פערזענליכער תלמיד פון דער קאזשיגלאווער רב - הרב אריה צבי פראמער דער מחבר פון "[https://www.hebrewbooks.org/41553 שיח השדה]" און "[https://www.hebrewbooks.org/606 ארץ צבי]", אלס יונגערמאן איז ער געווען דער ממלא מקום פון דער "אבני נזר" אלס ראש ישיבה פון סאכאטשאוו, און יארן שפעטער נאך דער פטירה פון הרב מאיר שפירא איז ער געווארן דער ראש ישיבה פון חכמי לובלין. נאך א פאר יאר פון לערנען ביים קאזשיגלאווער רב האט רב שלמה זאב צווייגענהאפט געקראגן סמיכה פון אים. דאס איז געווען אַ גרויסע זכות ווייל דער קאזשיגלאווער רב האט שטארק נישט גערן געגעבן סמיכה, אפילו נישט צו זיין אויסגעצייכענטע תלמידים, איבער די יארן, פון איבער טויזנט תלמידים, בלויז פינף תלמידים האבן זוכה געווען צו באקומען סמיכה פון אים.
ראש השוחטים פון פוילן.
הרב צוויגענהאפט איז אויפגעוואקסן אין א פאמיליע פון שוחטים, זיין פאטער, זיידע, און עלטער זיידע, זענען אלע געווען שוחטים און ער האט פון זיי מקבל געווען א מסורה אין שחיטה. ווען הרב צווייגענהאפט איז געווען בלויז א פערצן יאר אלט בחור און האט נאך געלערנט אין אמסטאוו, איז דער אמסטאווער רב א מאל גערופן געווארן ביי די שוחטים פון דער שטאט צו קומען און זאגן זיי ווי צו האנדלען מיט א שווערער קשיא אין שחיטה. ווי באלט דער אמסטאווער רב האט האט געהאלטן מיטן רעדן צו הרב שלמה זאב, האט ער געבעטן אז ער זאל אים באגלייטן צום שעכט-הויז, ווען די שוחטים האבן געוויזן זייער פראבלעם צום אמסטאווער רב, האט רב צווייגענהאפט גלייך אויפגעהויבן דאס חלף און האט זיי געוויזן ווי אזוי צו טאן די שחיטה און פון דעמאלט אן האט דער אמסטאווער רב געגעסן פלייש נאר ווען זיין תלמיד הרב צוויגנהאפט איז געווען דער שוחט. ווען דער אמסטאווער רב האט פארציילט צום רב פון פלאוונא (הרב יצחק מרדכי ראבינאוויטש) אז ער האט א פערצן יאר אלט בחור וואס קען מער וועגן שחיטה ווי אלע עלטערע שוחטים וועלכע ער האט געטראפן, האט דער פלאוונער רב געבעטן אז ער זאל שיקן רב צווייגנהאפט צו אים, און דער פלאוונער רב האט איבער געגעבן צו הרב צוויגענהאפט די מסורה אין שחיטה וואס ער האט געהאט פון זיין זיידע דער "תפארת שלמה" פון ראדאמסק. די דאזיקע מסורה איז ביים ראדאמסקער רבי - רבי שלמה חנוך ראבינאוויטש – געווען אזוי חשוב, אז ער האט נאר געגעסן פלייש נאר ווען ער איז געווען זיכער, אז רב צווייגענאפט איז געווען דער שוחט, און ווען דער מנחת אלעזר איז געקומן אין סאסנאווצע פאר א ראדומסקער שמחה האט ער זיך אויך אזוי געפירט.
ביי אכצן יאר אלט איז רב צווייגנהאפט שוין געווען דער שוחט פון ראדומסק, עלקוש, אמסטאוו, וואלבראם, און ראש השוחטים פון דער גרויסער שטאט סאסנאווצע, א ביסל שפעטער ווען דער ועד ראשי השוחטים דמדינת פולין וליטא איז געגרינדעט געווארן דורך די גדולי הדור איז הרב צווייגענהאפט געווארן דער יונגסטער פון די זיבן ראשי השוחטים פון פוילן און ליטא.
ראש השוחטים פון "בריטיש דייטשלאנד" (צפון מערב דייטשלאנד).
נאך דער אפשלוס פון דער צווייטער וועלט מלחמה און זיין באפרייאונג אין בערגן-בעלזן, הרב צווייגענהאפט האט אויף זיך גענומען צו באנייען שחיטה אין דייטשלאנד, און אין י"ב אלול ה'תש"ה מיט א חלף וואס ער האט גענומען פֿון א מוזעאום אין האמבורג האט ער געמאכט די ערשטע כשר׳ע שחיטה אין דייטשלאנד נאך צוועלף יאר שחיטה פארבאט, דערנאך איז ער באשטימט געווארן דורך די רבנים פון ענגלאנד צו זיין דער ראש השוחטים פון דעם גאנצן חלק פון דייטשלאנד וואס איז געווען אונטער די הערשן פון ענגלאנד (גאנץ צפון מערב דייטשלאנד) פון נאך די צווייטע וועלט מלחמה אין 1945 ביז 1949.
רב המכשיר פון בערגן-בעלזן.
צוגאב צו זיין ראש השוחטים, האט מען באשטימט הרב צווייגענהאפט "רב המכשיר" פון די צווי גרויסע כשר'ע קיטשאנז וואס האבן געפיטערט צענדליקער טויזנטער מענטשן אין בערגען-בעלזען יעדן טאג.
וועד הרבנים פון "בריטיש דייטשלאנד" (צפון מערב דייטשלאנד).
און סוף 1945, איז רב געווארן איינער פון די רבנים פונעם ועד הרבנים פון "בריטיש דייטשלאנד" (וועד הרבנים דאזור הברטני בגרמניה) וואס איז געווען געפירט דורך די יאסלא רב - הרב יואל היילפרין. וויבאלד אז הרב צווייגענהאפט אלץ ראש השוחטים האט געפלעגט קעסיידער ארומפארן ארום דייטשלאנד פאר אלע עניני שחיטה, האט דער וועד עם באשטימט צו זיין דער רב פון די אלע קהילות פארשפרייט אין צפון מערב דייטשלאנד וואס האבן נישט געהאט זייער אייגענעם רב.
רב פון האנאווער און נידערזאקסן.
אין די חדשים נאך ווען בערגן-בעלזן איז באפרייט געווארן, האָבן יידן אָנגעהויבן זיך אריבערציען צו פאַרשידענע שטעט אין דייטשלאנד. אין שפּעט 1945 איז דער יידישער קהילה אין האַנאָווער געווען גענוג גרויס פארן אייגענעם רב און הרב צווייגענהאפט האט רעקאמענדירט צו די רבנים פון ענגלאנד צו באשטימען זיין פריינד (און עתידיקע שוואגער) הרב חיים פנחס לובינסקי רב פון האנאווער (וואס איז געווען דעמאלט אונטער די יוריסדיקציע פון ענגלאנד), אבער מיט די צייט די קהילה איז געוואקסן און געווארן צו פיל פאר איין רב צו האנדלען אליין און די קהילה האט געבּעטן רב צווייגענאפט צו זיין דער צווייטער רב אין שטאט. אין 1949 דייטשלאנד איז געווארן אומאפהענגיק פון ענגלאנד און די אידישע קהילה פון האנאווער האט איצט געקענט אויסקלייבן זייער אייגענעם רב. די קהילה האט דאַן אָפיציעל באשטימט הרב צווייגענהאפט אלס דער איינציקער רב פון האנאווער. גלייך דערנאך האבן אנדערע קלענערע קהילות אויך באשטימט הרב צווייגענאפט אלס זייער רב און ער איז געווארן רב פון דער גאנצער נידערסאקסעין.
פירער פון אגודת ישראל אין דייטשלאנד.
a> הרב צווייגענהאפט האט געפירט אגודת ישראל אין די חלק פון דייטשלאנד אונטער די יוריסדיקציע פון ענגלאנד צוזאמען מיט דער צעללע רב - הרב ישראל משה אלעווסקי און אפרים לונדונער. אזוי אויך האט הרב צווייגענהאפט געארבעט צו העלפן די יידן אין דייטשלאנד מיט אלע זייערע נויטן און פראבלעמען. אין דערצו, ער האט געשיקט הילף פאר די פּאסאזשי'רן פון די בארימטע שיף די עקסאדוס.
רב המכשיר אין אמעריקע.
אין 1952 הרב אליעזר סילווער האט פארבעטן הרב צווייגענהאפט צו קומען צו סינסינאטי אהאיא וואו ער האט אים באשטימט אלס דער ראש השוחטים פון די צוויי שעכטהייזער וואס זענען דארטן געווען.
אין 1953 איז ער געקומען וווינען אין ניו יאָרק און ווען ער האט זיך באקענט מיט דעם שלעכטער מצב הכשרות פון דער שחיטה אין ניו יארק איז ער ממש דערשיטערט געווארן. די ערנסטע גדןלי רבנים אינרעסטירט אין פארלעסליכער שחיטה, האבן זיך דערקענט אויף הרב צווייגענהאפט'ס מומחיות און פארלעסליכקייט און אים באשטימט אלס רב המכשיר פון א צאל שעכט הייזער, אן איבעראל דארט וואו די שחיטה איז געווען אןנטער זיין השגחה, איז געקומען צו א מהפיכה ממש, הרב צווייגענהאפט האט שטרענג באשטימט נאר קוואליפיצירטע און באגלויבטע שוחטים, און וואו סאיז נויטיק געווען האט ער איינגעפירט שטרענגערע תקנות און תיקונים, אז דאס כשרות זאל זיין אויסגעצייכנט, די תיקונים זענענן מיט דער צייט אנגענומען געווארן אויך אין אנדערע שעכט הייזער, און מיט דער צייט איבער אים איז די כשרות פון שחיטה אין אמריקע געווארן א סאך בעסער.
הרב צווייגענהאפט איז געווען באטראכט ווי דער גרעסטער מומחה אין ענינים פון שחיטה און מען האט אים פארבעטן צו דורכקוקן שעכט-הייזער איבער דער גאנצע וועלט אז ער זאל זיי קענענן זאגן ווי אזוי זיי קענען עס פארבעסערן, און אזוי אויך האט מען אים פארבעטן צו געבן שיעורים אין הלכות שחיטה איבער די גאנצע וועלט, און איבער די יארן האט ער אויס געלערנט הונדערטער תלמידים צו ווערן שוחטים.
הרב צווייגענהאפט איז געווען נפטר אויף כ"ו תמוז ה'תשס"ה און ער ליגט אויף הר הזיתים אין ירושלים.
יצחק תשובה (געבוירן ליביע 7טן יולי 1948, ל' סיון ראש חודש תמוז תש"ח) איז א ישראלישער ביזנעסמאן און א פילאנטראפ וואס איז בעיקר פארנומען מיט אומבאוועגלעכע גיטער, דורך די קאמפאניס אין דער דלק גרופע און אלעד אינוועסטמענטס אונטער זיין קאנטראל. אין 2019 האט פאָרבס מאַגאַזין געשאצט זיין ווערט אויף 14.8 מיליארד ש"ח.
יצחק תשובה איז געבוירן געוואָרן אין טריפּאָלי, די הויפטשטאָט פון ליביע, אין 1948. ווען ער איז געווען זעקס חדשים אַלט, האָבן זיינע עלטרע רחמים און דזשוליא צוזאַמען מיט זייערע אַכט קינדער אימיגרירט קיין ישראל און געוואוינט אין נתניה.
ער האט אנגעהויבן זיין געשעפט ווי אַ קאַנסטרוקציע קאָנטראַקטאָר, צוערשט אין ישראל און שפּעטער אין די פאַרייניקטע שטאַטן.
יצחק תשובה ער מיט זיין ווייב חיה תשובה האבן פינף קינדער;
MS-DOS (ר"ת MicroSoft Disk Operating System) איז די ערשטע ווערסיע פון מייקראסאפטס אפערירן סיסטעםען פון די ערשטע פערזענלעכע קאמפיוטערס. די אפערירן סיסטעם איז ארויס אין עטליכע ווערסיעס פון 1.0 ביז 6.22 אין פארלויף פון עטליכע יאר ביז ס'איז ארויס דער Windows 95.
מייקראסאפט האט אפגעקויפט די פראגראם DOS פון א פראגראמירער פון Data General געזעלשאפט, און האט דאס גענוצט פאר אלע איי.בי.עם. קאמפיוטערס.
די אפערירן סיסטעם האט געארבעט טעקסטואליש אן קיין (GUI) און ס'האט געקענט אנהאלטן נאר איין פראגראם אין איין וויילע. אויך איז דאס געווען באגרעניצט נאר צו 1 מעגע בייט פון RAM.
שולמית ״שולא״ זקן (געבוירן כ"ט אדר א' ה'תשי"ז, דעם 2טן מערץ 1957) האט א סך יארן געדינט ווי פערזענליכע סעקרעטארקע און דער שעף פון אהוד אָלמערט.
זי איז געבוירן געווארן צו איר פאטער חכם קראשי און מוטער מארסי קראשי אין ממילא, ירושלים.
שולה זקן און איר מאן משה האבן דריי קינדער.
ישיבה גדולות אין סטאמפארד היל
פאָליען-ריסקעווע (;;; אדער "Havasmező";;) איז א קאמונע אין דעם מאראמאשער קרייז, רומעניע, 10 ק״מ דרום פון אויבער ווישעווע און 25 ק״מ צפון-מערב פון בארשא. זי איז איינער פון די עלצטע ערטער אין מאַראַמאראש, דערמאנט צום ערשטן מאָל אין יאר 1353. זי איז די גרעסטע קאמונע אין דעם קרייז און באשטייט פון איין דאָרף, פאליען-ריסקעווע.
די יידישע באפעלקערונג פון פאליען-ריסקעווע איז געווען 623 (אין יאר 1880) און 726 (אין 1930).
הרב שמואל ראָזאָווסקי (כ"ב טבת ה'תרע"ג, 1טן יאנואר 1913, גראדנע - כ"ז תמוז ה'תשל"ט, 17טן יולי 1979, בני ברק) איז געווען דער ראש ישיבה פון דער פּאָניוועזשער ישיבה אין בני ברק. זיינע שיעורים האָבן געצויגן אסאך תלמידים, און זיין לומדות האט געהאט א גרויסן איינפלוס איבער דער ישיבֿישער וועלט.
ער איז געבוירן געווארן אין גראדנע (הוראדנא) לרב מיכל דוד ראָזאָווסקי, איינער פון די מורה הוראה׳ס אין שטאט. ער האט געלערנט אין דער ישיבה ״שער התורה״ ביי רבי שמעון שקאפ – פון וועמען האט ער אויסגעלערנט זיין דרך אין לערנען. אין יאר ה'תרצ"ו איז ער ארויף קיין ארץ ישראל צוזאמען מיט זיינ׳ס א ידיד הרב זלמן ראטבערג, שפעטער געווארן ראש ישיבה אין בית מאיר, כדי זיך צו פארמיידען פון ווערן אריינגענומען אין דער פוילישער מיליטער. די צוויי האבן געלערנט אין דער פתח תקווה ישיבה ביי הרב ראובן כץ, וואס האט זיי געהאלפן באקומען סערטיפיקאטן כדי אריינצוקמען אין ארץ ישראל.
א צירקוס (ענגליש: "Circus", יידיש: "צירק") איז א פארשטעלונג וואס טראגט א קאמיעדער כאראקטער.
אין א צירק מאכט מען קונצן מיט חיות אדער דזשאנגליאר.
ווען א קינד מאכט איבערקערענישן אין חדר זאגט מען: "ער מאכט א צירק".
הרב אלכסנדר שלום מאיר יונגערמאן (ח' אדר ה'ת"ש, 1940 קלויזנבורג – כ"א טבת תשע"ג, 3טן יאנואר 2013 בני ברק) האט געפירט די חרדישע קהילה אין זכרון יעקב און איז געווען דער ראש ישיבה פון דער זכרון מיכאל ישיבה ונוח מוסדות תורה וחסד מיט לב טוב מידות טובות ואצילות, דער פירער פון אן אַנשטאַלט פאר ארויסגעבן די ספרים פון ראשונים, און האט געפירט א נעצווערק פון ​​יח״ד מוסדות אין תל אביב.
געבוירן אין קלויזנבורג, טראַנסילוואַניע, צו פאטער יחיאל מיכאל יונגערמאן און מוטער שושנה ראַצאַ.
זיין ווייב מרת צפורה איז געווען א לערערין אין דעם בית יעקב סעמינאר אין תל אביב. זיין שוואגער (זיין שוועסטער חנה׳ס מאן), הרב יהודה פאכטהאלט, איז דער מנהל פונעם סעמינאר אין זכרון יעקב.
ליהיא לאפיד (געבוירן 12טן מיי 1968) איז א ישראלישע זשורנאליסטקע, סאציאל אקטיוויסט און מחבר, ווייב פון יאיר לפיד.
זי איז געבוירן געווארן אין עַרַד מיטן נאמען ליהיא מאַן, צו תלמה און רפאל (רפי) מאן, אן אייניקל פון רבי משה אביגדור עמיאל. אין דער עלטער פון 9 יאר איז זי אריבערגעצויגן פון ערד מיט איר פאמיליע צו רמת השרון וואו אירע עלטערן פארמאגן א קראָם פאר האנדקראפט און יודאיקא. זי האָט געלערנט מיט טעלמא יעלין פּלאַסטיק-קונסטן, פאָטאָגראַפיע אין קאמערא אבסקורא.
הרב משה אביגדור עמיאל מברך בסיום המחזור הראשון של בית הספר העברי לטיסה, לוד, 1939
הרב משה אביגדור עמיאל (י"ב ניסן תרמ"ב, 1טן אפריל 1882 - י"ג ניסן תש"ה, 27סטן מערץ 1945) איז געווען א רב און דענקער, איינער פון די פירער פון דער מזרחי באַוועגונג און רעליגיעזער ציוניזם. ער האט געדינט ווי רב פון דער שומרי הדת געמיינדע אין אנטווערפן, און דערנאך ווי הויפט רב פון תל אביב.
ער איז געבוירן געווארן אין דער שטאָט פּאָראָזאָוו אין גראָדנער געגנט פון רוסלאנד, דער עלטסטער זון פון רבי יעקב-יוסף עמיאל און רבקה עמיאל.
יצחק „איציק‏“ דאַנינאָ (געבוירן 26סטן מיי 1965) איז דער בירגערמייסטער פון אופקים. ער האט צוויי מאָל זיך קאנדידערט פֿאַרן כנסת אויף דער ליכוד ליסטע, פאר דעם נגב דיסטריקט.
איציק דאַנינאָ איז געבוירן געוואָרן אין אַ משפּחה מיט אַכט קינדער צו זיין פאָטער מאיר דנינו.
יצחק זאב פינדרוס (געבוירן כ"ז תמוז ה'תשל"א, 20סטן יולי 1971) איז אַ ישראלישער פּאָליטיקער פון דער "דגל התורה" פארטיי א תלמיד חכם. צווישן די יארן 2001–2007 איז ער געווען בירגערמייסטער פון ביתר עילית, און פון 2008–2013 איז ער געווען וויצע־בירגערמייסטער פון ירושלים. זייט 2020 איז ער דער אלגעמיינער סעקרעטאר פון דגל התורה. היינט זיצט אין דער כנסת פאר דער יהדות התורה פראקציע.
ער איז געבוירן אין ירושלים צו משה און זעלדא (העלער) וואָס האָבן אימיגרירט פון די פאראייניגטע שטאטן. ער האט געלערט אין דער אדרת אליהו ״זילבערמאן״ חדר, און דערנאך אין דער זילבערמאן ישיבה.
אין 2019 האט ער געהאלטן דעם 8טן פלאץ אין דער רשימה פו יהדות התורה, און איז דערוויילט געווארן צום 21סטן כנסת.
מאיר סוויסאַ (געבוירן 16טן נאוועמבער 1955) איז א ישראלישער אקטיאר, קאמיקער, רעזשיסאר און זינגער.
מאיר סוויסאַ איז געבוירן געוואָרן אין קאסאבלאנקא, מאראקא, און האט אימיגרירט אין ישראל אין 1970 ביי דער עלטער פון 15 יאָר. געווען אין צה"ל, ער איז געבילדעט געווארן אלס "פרעמדער קינד" אין קיבוץ יפעת אין יזרעאל טאל. אין די 1990ער יאָרן איז ער געווען א שותף מיט אלי יאצפאן געווען א פארטנער אין דער פארוויילונג-דואָ "סוויסא און יאצפאן".
די קאוויד-19 (COVID-19) פּאַנדעמיק, אויך באקאנט ווי די קאָראַנאַווירוס פּאַנדעמיק איז אַ אָנגייענדע גלאבאלע פאנדעמיע פון א קאָראָנאַווירוס. דער אויסברוך איז ערשט געווארן אידענטיפיצירט אין וואוהאן, כינע, אין דעצעמבער 2019. די װעלט געזונט ארגאניזאציע האט דערקלערט דעם אויסברוך אַ "פובליק געזונט עמערדזשענסי פון אינטערנאַציאָנאַלע זאָרג" אויף 30 יאנואר 2020 און אַ פּאַנדעמיק אויף 11 מערץ.
דער ווירוס וואס איז אריבער פון בעלי חיים צו מענטשן, האט אנגעשטעקט מיליאנען מענטשן אין מער ווי 188 לענדער און טעריטאָריעס, און געמאָרדט הונדערטער טויזנטער. מער ווי 7.62 מיליאן מענטשן זענען געזונט געווארן.
די פּאַנדעמיק האָט געפֿירט צו די גרעסטע גלאבאלע רעסעסיע זינט די גרויסע דעפּרעסיע.
אין די פאראייניגטע שטאטן זענען באשטעטיגט געווארן אומגעפער 25,000,000 פאלן, און איבער 430,000 טויטע. (ווען די שורות ווערן געשריבן ט״ו בשבט תשפ״א)
אינפעקציע און סימפּטאָמען.
דער ווירוס פאַרשפּרייט זיך דורך שאַרדס פון שפּייַעכץ דורך רעדן, הוסטן אָדער ניסן פון אַ מענטש וואָס טראגט דעם ווירוס.
די סימפּטאָמען זענען אָפט היץ, הוסט, מידקייט, קורצע אטעם און פארלוסט פון שמעקן. קאַמפּליקאציעס קען אַרייַננעמען לונגען אנטצינדונג און "אקיוט רעספיראטארי דיסטרעס סינדראם".
עס איז שוין דא עטעלעכע וואקצינען קעגן קאוויד־19.
אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן.
די פּאַנדעמיק האט דערגרייכט די יו. עס. אין יאנואר 2020. ביי דעם סוף פון מערץ, זענען געוען פעלער אין אַלע 50 שטאַטן און די דיסטריקט פון קאָלאָמביע. די יו. עס. האָבן די מערסט באשטעטיקט אַקטיווע פאלן און טויטע אין דער וועלט. אום 16 יולי 2020, איז זיין טויט ראטע געווען 419 פּער מיליאָן מענטשן, דער זיבעטער-העכסטן ראטע גלאָבאַל.
רבי יאשיהו יוסף פינטא (געבוירן א' תשרי ה'תשל"ד; 27 סעפטעמבער 1973) איז דער הויפּט פון די "שובה ישראל" אינסטיטוציעס אין אשדוד און אין די פאראייניגטע שטאטן. ער איז געווארן באַרימט אז פיל ביזנעסלייט זוכן זיין עצה. אין אפריל 2015 איז ער געווארן באשולדיגט אויף כאבאר און פאראורטיילט צו איין יאָר אין טורמע. אין אפריל 2019 איז ער געווארן באשטימט אלס הויפט רב פון דער אידישער קהילה אין מאַראָקאָ.
ער האט פארויסגעזאגט דעם קאוויד-19 פאנדעמיק.
אלס טייל פון א סעריע לעגאלע פראגעס, האָט ער זיך אין סעפטעמבער 2014 דערקלערט שולדיג אין אונטערקויפן פון א הויכראנגיקן ישראל פאליציי אָפיציר. ער איז פאראורטיילט געווארן דעם 12 טן מיי 2015 איין יאָר טורמע, און צו באצאלן א שטראף פון 1 מיליאן שקלים.  ער האָט אָנגענומען זיין טורמע אורטייל דעם 16 טן פעברואר 2016.  נאָך זיין באַפרייַונג, ער איז געווארן דער הויפּט ראביי פון מאָראָקקאָ אין 2019
יאָשיהו יוסף פינטאָ איז געבוירן געוואָרן אין ישראל ביי מאַראָקאנישע עלטערן. פֿון זײַן טאַטנס זײַט, איז ער דער אוראייניקל פון חיים פינטאָ, א מאראָקאנער חכם; באבא סאלי.
פּינטאָ האָט געלערנט אין אשכנזישע ליטווישע ישיבות, און האָט געלערנט אונטער אשכנזישע און חסידישע רבנים. איז אויך געווען באאיינפלוסט פון סאטמאר חסידות און אירע לערנונגען.
פּינטאָ רעדט העברעיש, און קען נישט קיין ענגליש. אַרום 2008, פּינטאָ אריבערגעפארן צו ניו יארק סיטי פֿאַר מעדיציניש באהאנדלונגען. אין די לעצטע עטלעכע יאָר האָט ער פארבראכט אין ניו יארק סיטי אָדער אין אשדוד, וואו ער האָט געפירט די שובה ישראל ישיבה. נאָך זיין באַפרייאונג פון טורמע אין 2017, האט ער זיך באזעצט אין מאַראָקאָ.
רבנישע קאריערע.
ווען ער איז געווען אין די 20ער יאָרן, האָט פּינטאָ געגרינדעט שובה ישראל, א ישיבה אין אשדוד, ישראל. ווי גרינדער זאָגט ער איבער אַן ארגאניזאציע וואָס נעמט אריין צוויי ישיבות אין אשקלון, איינס אין קרית מלאכי, דריי אין אשדוד, און איינס אין ראשון לציון, מיט א סך 500 סטודענטן צו ווערן רבנישע סטודענטן אין טרענירונג. די אָרגאַניזאַציע האט אויך צוויי שולן פֿאַר גערלז אין אַשדאָד און אַ טריינינג שולע אין אַשקלאָן. איינע פון ​​די איזראעלישע לאָקאַציעס שטעלט צו געלט פאר לעבנס-אויסגאבן פאר 180 אלמנה פרויען. עטלעכע ישיבות אָדער רעליגיעזע שולן אין די פארייניקטע שטאטן און ישראל און באצאלטע א צדקה ארגאניזאציע וואס גיט עסן פאר ישראלדיקע פאמיליעס אין נויט. פינטאָ ס צענטער אין אַשאָד האט פיר סינאַגאָגז וואָס דינען מער ווי 1200 ווערשיפּערז, אַ ישיבה מיט איבער 300 גאַנץ-צייט תלמודים, און אַ זופּ קיך וואָס גיט 3000 פארציעס אַ טאָג. הרב פּינטאָ האט אויך געגרינדעט א נעץ פון ישיבות אין ישראל, לאס אנדזשעלעס, מיאמי, און ניו יארק אין די יו. עס.
אין אקטאבער 2010, האָט פּינטאָ געפירט טויזנטער קיין סיליסטרא, בולגאריע, פאר א יערלעכער נסיעה ביים קבר פון רבי אליעזר פאפו. בשעת זיין פארוויילונג אין בולגאַריע, האט פּינטאָ געהאלטן אַ באַגעגעניש מיט 80 אידישע אמעריקאנער ביזנעסלייט, און געבעטן זיי צו אינוועסטירן 5 ביליאן דאללער אין דער ישראל עקאנאמיע.
אין מערץ, 2020, האָט פּינטאָ גערופֿן די יידן פון מאַראָקאָ און די גלאבאלע יידישע קהילה צו נאָכפאָלגן די רעגירונגס רעגולאציעס, כּדי צו איינהאלטן די קאוויד-19 פּאַנדעמיק.
פּינטאָ איז כאַראַקטעריזירט געוואָרן ווי "עפּעס צווישן א גורו און א חסידישער רבי" און ווי א "מיסטיש גענייגט" מקובל מיט אַן אינטערעס אין די עסטערישע עלעמענטן פון דער יידישער טראַדיציע. הגם פּינטאָ האָט ניטש קיין פאָרמעלן געשעפט הינטערגרונט,  א צאל פראמינענטע איזראעלישע און יידיש־אמעריקאנישע עסקנים האבן אים באזוכט פאר באראטונג, אריינגערעכנט טאלק שוי גאסט דוני דויטש, יווועלירער יעקב אראבא ("יעקב דער צירונג"), געוועזענער קאנגרעסמאן אנטאני וויינער. מיט פּינטאָ זענען אריינגערעכנט ניו יארק סיטי פאליטיקער מיכאל גרים  און קוישבאָל שפּילער לעבראן דזשיימס. פּינטאָ האָט געזאָגט אז ער האלט נישט זײַן הילף פאר אַן עצה, און האָט געזאָגט אנשטאט אז "עס איז מער א ברכה".  פאליטיקער און ביזנעסלייט וועלכע האבן באזוכט פינטא אין ישראל זענען יוסטיץ מיניסטער יעקב נאמאן, געוועזענער באנק פון ישראל גאווערנאר יעקב פרענקעל,  און דער איזראעלישער פוסבאָל סטאר גוי לעווי. צוליב פינטא'ס איינפלוס, איז ער גערופן געווארן דער "רב צום געשעפט שטערן ",  און וואַס 'דיסקרייבד דורך יואל כאַסאָן, א קדימה מיטגליד פון דער כנסת, ווי א פארבינדונג און איינפלוס מיט א צאָל מענטשן אין ישראל פּאָליטיק.
לויט אן ארטיקל אינעם "ביזנעס זשורנאַל" גלאָבוס, האָט פאָרבעס ישראל אין יוני 2012 אויסגעצייכנט פּינטאָ ווי איינער פון די 10 רייכסטע רבנים אין ישראל, "מיט א פארמעגן פון 75 מיליאן שקל"  "באזירט אויף ארגאניזאציעלע פאַרמעגן" אזעלכע ווי "רחמנותדיקע אַקטיוויטעטן און פּראָפּערטיעס"
שמואלי אונגאַר איז א פאפולערער חסידישער אמעריקאנער זינגער.
אונגער איז געבוירן געוואָרן (אַרום 1990) אין קרית יואל, מאָנראָ, וווּ ער איז געבילדעט אין סאטמארער אינסטיטוציעס. ער האָט ווייטער געלערנט אין א ישיבה אין לאנדאן און אין פאָרשעי ישיבה אין מאָנסי. אלס בחור פון פערצן יאר איז ער א יתום געווארן פון זיין פאָטער.
אונגאר האָט אָנגעהויבן זײן קאַריערע אין דער חתונה פון זײן שוועסטער, אויף דער בקשה פון זיין זיידע, דערנאָך איז ער ווייטער אנגעגאנגען ביי חתונות וואָס זענען אפגעהאלטן געוואָרן לויט "חתונה תקנות" אין קרית יואל, ווי אויך אין שירה כאָר, אבער עווענטועל האט ער דאס איבערגעלאזט צו ווערן אן אומאפהענגיגער סאלא זינגער.
אין 2016 האט ער ארויסגעגעבן דער ערשטער אלבאם שמואלי 2 געשאפן דורך נפתלי שניצלער וואָס איז געווען אַ גרויס הצלחה, נאכגעגאנגען דורך נאָך צוויי אַלבומס וואָס זענען אויך געווען אַ סוקסעס.
אונגאר האָט אין 2017 דורכגעפירט אין די בניני האומה אין ירושלים פאר אַן עולם פון טויזנטער מענטשן.
ער האט שוין ארויסגעגעבן דריי אלבאמען.
אבו טאר () איז א געמישטער יידיש-אראבישער קוואַרטאַל אין ירושלים, דרום פון דער אַלטשטאָט.
אבו טאר ווערט אויך באַקאַנט ווי גִּבְעַת חֲנַנְיָה.
אתי לוי (געבוירן 8טן נאוועמבער 1968) איז א ישראלישע זינגערין.
אתי לוי איז געבוירן און דערצויגן געוואָרן אין דער געגנט פון באר שבע. זי האט זיבן שוועסטער און צוויי ברידער, איר צווילינג שוועסטער איז די זינגערין זהבה בן.
רבי יעקב הורוויץ (כ"ה תמוז ה'תש"ג, 28סטן יולי 1943 – י"ז חשוון ה'תש"ע, 4טן נאוועמבער 2009), איז געווען דער ראש ישיבה פון דער ישיבה אין אופקים במשך מער ווי דרייסיק יאָר, צוזאמען מיט הרב חיים קאמיל.
ער איז געבוירן געווארן אין תל אביב צו מנחם מאָניש הורוויץ און זיין ווייב רבקה (ראַפֿאַלאָוויטש).
הרב ניסים עזרא כדורי חזן (ה'תרנ"א, 1891–ה'תשל"ב, 1972) איז געווען איינער פון די גרעסטע רבנים פון בבל און איינער און א גרויסער פוסק.הרב נסים עזרא כדורי חזן
המצבה של הרב ניסים עזרא כדורי
ער איז געבוירן געווארן איז באגדאד אין 1891 צו סילימאַן און דינה כדורי. ער האָט חתונה געהאַט מיט רביצין רעזשינא און זיי האבן געהאט פיר קינדער.
טופחה, טאָכטער יחזקאל און לולו, און האָט געוואוינט און געארבעט אין באגדאד מערסט פון זיין לעבן, און האָט געדינט אלס הויפט רב פון בבל, און דער העכסטער תורה אויטאָריטעט.
הרב יעקב ישעיה בלוי (בלויא) (י"א אלול חודש הרחמים והסליחות ה'תרפ"ט, 16טן סעפטעמבער 1929—ג' שבט תשע"ג, 14טן יאנואר 2013) איז געווען א מיטגליד אין דעם בית דין פון דער עדה חרדית, און דער רב פון סנהדריה–פאג"י אין ירושלים.
ער איז געבוירן געווארן אין ירושלים עטלעכע וואָכן נאָך די תרפ"ט ראיאטן צו הרב ברוך יהודה בלוי פון די רבנים פון פאג"י, א זון פון רבי משה בלוי, איינער פון די פירער פון אגודת ישראל. אין זיין יוגנט האָט ער געלערנט אין דער קאַמעניצער ישיבה און דער מירער ישיבה.
מרגלא בפומיה; 99 אחוז 'כשר' הם 100 אחוז 'טרף'.
שמשון איז געווען דער לעצטער פון די 13 שופטים ביי אידן אין ארץ ישראל.
אין תנ"ך איז באשריבן אז ער איז געווען מוראדיק שטארק און מעכטיק. ער איז געווען א נזיר, זיין אויסערגעווענליכע שטארקייט איז געקומען פון זיינע האר.
ווען די פלשתים האבן אים אפגעשוירן די האר, האט ער פארלוירן זיין גבורה, און זיי האבן אים בלינד געמאכט.
דעם סוד אז זיין גבורה שטאמט פון די האר, האט פארציילט דלילה וועלכע איז געווען א פלישתי, און האט פארראטען שמשון הגיבור עטליכע מאל ביז ער האט איר דעם סוד פארציילט, און זי האט דאס ארויסגעגעבן פאר די פלשתים, וועלכע האבן אים אדאנק דעם געקענט באזיגן.
די שופטים, וועלכע האבן גע'משפט כלל ישראל, נאך דער פטירה פון יהושע. צווישן די שופטים זענען געווען עתניאל בן קנז, אהוד בן גרא (וואס האט געראטעוועט די יידן פון עגלון), יפתח הגלעדי און נאך.
דער לעצטער שופט איז געווען שמואל הנביא, און לויט דער גמרא (בבא בתרא י"ד) האט שמואל הנביא געשריבן דעם ספר שופטים. דער ספר פארציילט וואס עס האט זיך אפגעטוהן פון ווען יהושע איז געשטארבן ביז סוף פון די טעג פון עלי הכהן, ווען שמואל הנביא איז געבוירן.
דער ספר הייבט אן קודם וויאזוי יידן האבן איינגענומען חלקים פון ארץ ישראל נאכדעם וואס יהושע איז געשטארבן, דערנאך פארציילט ער וויאזוי די שופטים האט גע'משפט'עט די אידן. שטענדיג איז געווען ווען אידן האבן געדינט השי"ת איז זיי גוט געווען, זיי האבן נישט געהאט קיין צרות פון די גוים, אדער תיכף ווי זיי האבן געזינדיגט פאר גאט האט זיך געשטארקט אויף זיי א מלך פון די גוים, ביז זיי האבן געוויינט און תשובה געטון דאן איז אויפגעשטאנען אויף זיי א שופט פון די אידן און זיך געשטארקט אויף די גוים.
שופטים
הרב הושע יאַקאבי (קראאטיש: "Hosea Hermann Jacobi"; 1841-1925) איז געווען דער הויפט רב פון דער יוגאסלאווישער יידישער קהילה בערך 58 יאָר, א דערציער, פובליק פיגור און דאקטאר פון פילאסאפיע.
ער איז געבוירן צו זיינע עלטערן מאיר יאקאבי און זיין מוטער שרה מרים (טאכטער פון רבי יעקב משה גאלדבערג). ווען ער איז געווען אלט צען יאָר איז זיין פאָטער מאיר יאקאבי געשטאָרבן.
ער האָט חתונה געהאַט מיט חולדה פּאַנדער פון פּויזן און זיי האבן געהאט זיבן קינדער.
מצבה.
די פאלגנדע ווערטער אויף זיין מציבה. פה נטמן הרב הרמן הושע יהושע למשפחת יעקובי בן יעקב.
סאַלאָניקי (גריכיש: Θεσσαλονίκη "טהעסאַלאניקי"; טערקיש: "Selanik סעלאַניק") איז די צווייט גרעסטע שטאָט אין גריכנלאנד און אייינע פון זיינע וויכטיקסטע פּאָרט שטעט. ער איז פלאצירט אין דעם צענטראַל מאַקעדאָניע פראווינץ און וועט אומאפֿיציעל גערופֿן די "הויפּטשטאָט פון מאַקעדאָניע". די שטאט האט 322,240 באוואוינער (אין 2011), און איז אַן אינדוסטריעלער און קאמערציעלער צענטער. זיין עקאנאמיע איז באזירט בעיקר אויף דעם פּאָרט, נאפט פאבריקן, שטאָל, טעקסטיל און לאַנדווירטשאַפטלעכע אינדוסטריעס.
די געביידעס פון דער אנהייב קריסטלעכער תקופה און דער ביזאַנטישער תקופה זענען אנערקענט דורך אונעסקא ווי וועלט ירושה ערטער. דער אייראפעאישער פֿאַרבאַנד האט אויסדערוויילט סאַלאָניקי צו זיין דער "אייראפעאישער קולטור־הויפטשטאָט" פֿאַר 1997.
ביז דער צווייטער וועלט-מלחמה האט סאלאניקי געהאט א שיינע און גרויסע יידישע קהילה.
דער ווייסער טורעם, סימבאָל פון דער שטאָט
סאַלאָניקי איז געגרינדעט געווארן אין יאר 316 פאר דער ציווילער רעכענונג דורך קסאנדראס מלך פון מאַקעדאָניע, וואס האט געמאכט אים די הויפּטשטאָט פון דער רעגירונג. טהעססאַלאָניקי איז געהייסן נאָך סאַלאָניקי ווערט גערופן אויפן נאמען פון טעסאלאניקא, די פרוי פון קסאַנדראָס, און שוועסטער פון אלעקסאנדער דער גרויסער. טעסאַלאָניקאַ האט באקומען איר נאָמען פון איר פאָטער, פיליפאס דער צווייטער, וואָס האָט זיך אומגעקערט פון אַ זיג איבער טהעסאַליע, דערפאר האָט ער זי גערופֿן מיט אַ נאָמען צוזאמענגעשטעלט פון דעם וואָרט טהעססליע און דעם וואָרט "ניקא" (זיג). סאַלאָניקי איז באַלד געווארן דער וויכטיקסטער פּאָרט אין מאַקעדאָניע.
דאס ערשטע מאל וואס ס׳איז דערמאנט אַ יידישע קהילה אין סאלאָניקי איז אין דעם זעקסטן יאָרצענדלינג פון דער ערשטער יאָרהונדערט, ווען דער צווייטער בית המקדש איז נאך געשטאנען.
ליהיא טאלידאנא (געבוירן תשס"ב 2002), זינגער, שאַפֿער און אַקטריסע.
ליהיא טאלידאנא איז די טאָכטער פונעם קאַמפּאזיטאר און זינגער אבי טאָלעדאַנאָ און מוטער חגית. זי איז אַ באַרימטע קינסטלערין און טענצערין פון גן יבנה אַ צוועלפט-קלאַס תּלמיד אין דער פון שולע די תלמה ילין. ווער האָט שוין געראטן צו אַרויסגעבן אַ דעבוט ליד מיט אַ יאָר און אַ האַלב צוריק גערופן "מייַן האַרץ איז וועגן 200".
עתניאל בן קנז אשר שפט את ישראל
עתניאל בן קנז איז געווען פון די שופטים ביי כלל ישראל. ער איז געווען אן אויסערטליש גרויסער חריף, און ער האט צוריקגעברענגט די תורה נאך די 30 טאג פון טרויער נאך די פטירה פון משה רבינו.
מיט'ן כח פון פלפול האט ער אלעס צוריק מחדש געווען.
שלמה סלומון אמזלג גריפן סאַמי על־מאַגריבי (, אַראַביש: سامي المبربي, פראַנצויזיש:; אפריל 1922, סאפי, מאראקא – 9טן מערץ 2008, ב' אדר ב' ה'תשס"ח, אשדוד, ישראל), געבוירן סאַלאָמאָן שלמה אַמזאַלעג, איז געווען א מאראקאנער יידישער זינגער, חזן און קאמפאזיטאר.ער האט געוואוינט אין פאריז און מאנטרעאל. ער איז געווען פון די הויפט זינגער ביי מאהאמעט דער פינפטער, קעניג פון מאראקא.
געבוירן פון פאטער עמרם אמזאלאג און מוטער פריחא אמזאלאג ברודער פון רפאל אמזאלאג.
#ווייטערפירן אברהם עילם אמזלג (ד"ר)
ד"ר אברהם (אבי) עילאַם-אַמזאַלעג (געבוירן 28סטן סעפטעמבער 1941) איז א ישראלישער מוזיקער, פלוטיסט, קאמפאזיטאר, מוזיקער, עטנאָמוסיקאָלאָג און קאָנדוקטאָר.
ד"ר יפֿעַת שאַשאַ-ביטאן (געבוירן 23 מיי 1973) איז די פֿארזיצערין פון דער כולנו פארטיי אין דער ליכוד פֿראקציע, פֿארזיצערין פון דער קאראנע קאמיטעט און א כנסת דעפוטאט. זי האט געדינט ווי מיניסטער פון געבוי און באוואוינונג און פֿארזיצערין פון דער קאמיטעט פאר קינדער־רעכטן אין דעם 20סטן כנסת. פריער איז זי געווען וויצע־בירגערמייסטער פון קרית שמונה. איידער זי איז אריין אין פּאָליטיק, האט זי עוסק געווען אין בילדונג.
שאשאַ-ביטאָן איז געבוירן געוואָרן אין קרית שמונה און איז דאָרטן אויפֿגעוואַקסן, און זי האט געוואוינט דארט ביז סעפטעמבער 2018. זי איז די טאָכטער פון רחל, א שוועסטער, געבוירן אין מאָראָקאָ, און משה דוד, אַן אויטאָבוס שאָפער און שפּעטער באַזיצער פון אַ פּריוואַטער טראַנספּארט פירמע, געבוירן אין איראַק.
זי האט באקומען אן ערשטן און צווייטן דיפלאם פון דעם אוניווערסיטעט פון חיפה אין דעם פעלד פון פאַרוואַלטן און אַנטוויקלען בילדונג־סיסטעמען און לערער־אינסטרוקציע. אין 2002 האָט זי באַקומען אַ דאָקטאָראַט אין בילדונג פונעם אוניווערסיטעט פון חיפה, פאר א פראיעקט מיטן נאָמען "פארגלייכן דעם באַגריף פון שלום אין יידיש-ישראלדיקער און פאלעסטינער יוגנט: אלס א פונקציע פון א קאלעקטיוון נאראטיוו און אנטייל אין א שלום-דערציאונג פראגראם".
פּריוואַט לעבן.
שאַשאַ-ביטאָן איז געהייראט צו אילאַן ביטאָן, און איז אַ מוטער פון דריי קינדער. זי וואוינט מיט איר משפּחה אין זכרון יעקב.
פאליטישע קאַריערע.
אין 2008 איז זי געלאפן פאר בירגערמייסטער פון קרית שמונה. זי האָט געדינט ווי וויצע־בירגערמייסטער ביז זי איז אפעגעזאגט געווארן אין 2010. במשך פֿינף יאָר האט זי געהאט דעם פּאָרטאפֿעל פון בילדונג און יוגנט אין דעם מוניציפאליטעט.
אין דער נאציאנאלער ארענע.
אין 2015, צו די וואלן פארן 20סטן כנסת, האָט זי זיך איינגעשלאָסן אין דער "כולנו" פארטיי אָנגעפירט פון משה כחלון און זי איז געשטעלט געוואָרן אויף זיבעטן אָרט. די פארטיי האט באקומען צען מאנדאטן און שאשא-ביטאן איז דערוויילט געווארן צו דינען אין כנסת; אויף איר ארט אין דער קרית שמונה שטאטראט איז אריין אביחי שטערן, וואס איז שפעטער געווארן בירגערמייסטער.
דעם 9טן יאנואר 2019, עטלעכע חדשים פאר דעם צעלאָזן פון דעם כנסת, איז זי באשטימט געוואָרן מיניסטער פון בעבוי און באוואוינונג אין דער 34סטער רעגירונג, נאך דער רעזיגנאציע פון יואב גאלאנט.
ווען מען האט צאמגעשטעלט די 35סטע רעגירונג פון ישראל איז זי געווארן באשטימט צו פירן דעם ספּעציעלן קאמיטעט צו באהאנדלען דעם קאָראָנאַ קריזיס.
גאולה עליזה בלאך (געבוירן ט' תשרי ה'תשכ"ח, 13טן אקטאבער 1967) איז א ישראלישער דערציער וואס באדינט ווי בירגערמייסטער פון בית שמש.
זי איז געבוירן געווארן אין קרית גת צו יצחק און חנה בן-חמו, אימיגראנטן פון מאראקא, די פינפטע פון זיבן געשוויסטער. זי האט געלערנט אין דער אולפנא אין ערד. דערנאך האט זי שטודירט אין בר אילן אוניווערסיטעט וואו זי האט באקומען אן ערשטן דיפלאם אין מאטעמאטיק.
חתונה געהאַט מיט ד"ר אהרון בלאך, אַן עלטערער נעפראָלאָג אין הדסה עין כרם שפּיטאָל. מוטער פון פיר.
הרב רחמים נסים יצחק פּאַלאַדזשי (תקע"ג (1813), טערקיי – ד' ניסן ה'תרס"ז (1907)) איז געווען אַ רב און מחבר פון ספרים.
געבוירן צו זיין פאָטער רבי חיים פּאַלאַדזשי און מוטער אסתר אסתרולה. ער האט געהייראט רחל מזל טוב, די טאכטער פון הרב סעדיה הלוי מירקאדו, מחבר פון ספר "נווה הצדק".
ברידער.
רבי אברהם פאלאדזשי (הבכור) א ריזן בעל מחבר פון ספרים, דער מחבר פון ״זכותיה דאברהם״. רבי יוסף פאלאגי מחבר ספר, יוסף את אחיו.
אַמסטאוו ("מסטוף") איז א דארף אין טשענסטאכאווער קרייז, דרום פוילן, 13 ק"מ מזרח פון טשענסטכאוו און 42 ק"מ צפון פון קאטאוויץ. אין 2008 האט עלקוש געהאט 1714 איינוואוינער.
אמסטאוו געפינט זיך ביים טייך דווארט, אין דעם מערב טייל פון דעם קליינפוילן היסטארישן פראווינץ.
אין 1697 האט מען געבויט די ערשטע שול אין אמסטאןן. אין 1857 זענען יידן געווען א דריטל פון די איינוואוינר.
אין 1897 האבן געוואוינט אין אמסטאוו 660 יידן, און 740 אין 1021.
א ביליאנער מיינט א פערזאן וואס פארמאגט א ביליאן (1,000,000,000) אדער מער דאלער, איירא אדער פונט. און דאס געלט קען זיין פון סיי וועלכן לאנד.
דער רייכסטער מענטש אויף דער וועלט איז דזשעף בעזאס, וואס אין אויגוסט 2018 האט ער פארמאגט איבער 157 ביליאן דאלאר.
צו ציילן ביז א ביליאן, יעדע סעקונדע נאך א נומער, געדויערט בערך 32 יאר. און אנצוקומען וויפאל בעזאס האלט וועט דויערן איבער 4,160 יאר.
אסתר חיות (געבוירן דעם ז' חשוון תשי"ד, 16טן אקטאבער 1953) איז געווען דער פרעזידינט פונעם ישראל הויכגעריכט זינט דעם 26סטן אקטאבער 2017. זי איז ערווארטעט צו דינען ביז 16טן אקטאבער 2023.
אסתר (אתי אסתי) אבני איז געבוירן געוואָרן אין דער "שביב" דורכפאָר לאַגער (אָריגינעל "שובקי"), איצט דער "יד התשעה" קוואַרטאַל אין הרצליה, צו פאטער יהודה און מוטער יהודית.
אסתר חיות איז חתונה געהאַט מיט דוד (דודי) חיות וועמען זי האָט באגעגנט אין איר געזעץ שטודיעס, און זיי האבן צוויי זין, זי וואוינט אין תל אביב.
הרב אברהם מאנדרער איז דער קאסאווער רבי פון לאנדאן, רב פון ביהמ"ד קאסוב, און נשיא ממלכת החסד בית קאסוב אין סטאמפארד היל, לאנדאן, וואס איז א הכנסת אורחים וואס גיבט צו עסן פאר ארעמעלייט און נצרכים שבת יו"ט און דורכן וואך.
רבי אברהם איז געבוירן געווארן אין ירושלים, דער יונגסטער זון פון רבי מנחם מענדל מאנדרער, אן אייניקל פון רבי אלטער מנחם מענדיל שפירא, איידעם פון רבי חיים האגער, צווייטער קאסאווער רבי, און מרת אלטע רחל (בריזל).
אין יאר תשנ"א האט ער חתונה געהאט מיט מרת רבקה צירל, די עלסטע טאכטער פון רבי משה שמואל ראטנבערג, קאסאנער רבי פון לאנדאן.
זיין געוואוינהייט צו העלפן יודן אזוי קומט פון זיין טאטע׳ן רבי מנחם מענדל, וואס האט אנגעפירט די הכנסת אורחים-קאסוב אין ירושלים לאנגע יארן; אויך איז זיין שווער אן אייניקל פון רבי ישעי'הלע קעריסטירער.
ר' אברהם איז גאר א פרייליכער באליבטער מענטש, א פאפולערער שדכן, און איז אריין געמישט אין גאר אסאך עסקנות אין שטאט, ווער עס דארף נאר הילף אדער א טובה ווייסט מען אז מען קען זיך ווענדן צו ר' אברהם.
וויליאם הענרי "ביל" גייטס דער דריטער (ענגליש: "William Henry "Bill" Gates III"; געבוירן דעם 28סטן אקטאבער 1955, עברי; י"ב חשוון תשט"ז, ארצות הברית) איז דער גרינדער פון דער מייקראסאפט פירמע. ער איז דער צווייט רייכסטער מענטש אויף דער וועלט. ביז אינמיטן זומער 17׳ איז ער געווען דער רייכסטער מענטש אויף דער וועלט פון יאר 1995.
ער האט גענומען מעלינדע גײטס פאר א װײב, זייענדיג 38 יאר אלט, און אינאיינעם האבן זיי געשאפן די ביל ענד מעלינדע גייטס פונדאציע.
פון 1995, ביז 2017, איז ער געווען דער רייכסטער מענטש אויף דער וועלט, אחוץ פיר יאר, מיט א געשאצטן רייכטום פון US$95.6 ביליאן אין דעצעמבער 2017. אבער, אום 27סטן יולי 2017, און זייט דעם 27סטן אקטאבער 2017, האט אמאזאן גרינדער דזשעף בעזאס אים אריבערגעשטיקן, מיט א געשאצטן רייכטום פון US$90.6 ביליאן אין יענער צייט. אום 6טן אויגוסט 2018, איז גייטס׳נס רייכטום געשאצט ביי $95.4 ביליאן, דער צווייט־רייכסטער מענטש אויף דער וועלט, נאך בעזאס.
שמואל רעשעווסקי (26סטן נאוועמבער, 1911 – 4טן אפריל, 1992) איז געווען א שאך-מייסטער און וואונדער-קינד וועלכער האט שוין אין א אינגען עלטער געשפילט שאך קעגן געלערנטע שאך-שפילער.
יוגנט יארן.
שמואל איז געבוירן אין אזארקאוו, פוילן, א שטאט נעבן לאדזש, צו זיינע עלטערן, גערער חסידים.
ווען ער איז געווען בלויז פינף יאר אלט, האט ער שוין געשפילט שאך ווי א מייסטער. גאר שנעל איז ער באקאנט געווארן אלס א וואונדער-קינד מיט אויסגעווענליכע טאלאנטן אין שאך. ביי די זעקס יאר האט ער שוין געשפילט קעגן ערוואקסענע, און ביי די אכט האט ער זיך שוין פארמאסטן קעגן געלערנטע שאך-עקספערטן.
זיין ערשטע פארשטעלונג איז געווען אין וויען, וואו ער האט זיך פארמאסטן מיט עטליכע שאך-עקספערטן.
זיינע עלטערן האבן זיך שפעטער געצויגן קיין אמעריקע וואו ער איז ארומגעפארן דאס לאנד צו פילע שאך פארמעסטן. ער האט פארלוירן בלויז אכט פון 1,500 שפילן! ער איז גערופן געווארן צו פילע פראמינענטע ערטער אריינגערעכנט א באזוך צום ווייסן הויז, וואו ער האט זיך געטראפן מיט פרעזידענט הארדינג.
עלטערע יארן.
נאך זיין חתונה האט ער זיך באזעצט אין קראון הייטס. וואוינענדיג אין קראון הייטס האט ער  געדאווענט אין 770, וואו ער האט אנגעקניפט א  קשר מיט'ן זעקסטן ליובאוויטשער רבי'ן, רבי יוסף יצחק מליבאוויטש זצ"ל. ער פלעגט אסאך אנקלינגען אין רבינ'ס שטוב זיך מזכיר זיין בעפאר א שאך-פארמעסט.
ער האט געשריבן זיבן ביכער איבער שאך, און ער איז געווען אן אפיציעלער קאלומניסט איבער שאך אין פילע פרעסטיזשפילע צייטונגען, אריינגערעכנט די ניו יארק טיימס.
מיט דער צייט האט זיך רעשעוועסקי אפגעלאזט פון שאך שפילן, און ער האט זיך אריבערגעצויגן וואוינען אין מאנסי, וואו ער האט געוואוינט די לעצטערע יארן פון זיין לעבן, שטילערהייט, אלס פרומער איד.
יצחק "איצי" האגער איז אַן אמעריקאנער גרונטייגנס דעוועלאָפּער וואָס האט געגרינדעט די ניו יאָרק סיטי קאָרנעל ריאַלטי פאַרוואַלטונג.
יצחק האגער איז געבוירן געוואָרן אין די 1970ער יאָרן צו רבי אליעזר זאב האגער, היינט דער וויזשניצער רבי פון ירושלים, זון פון וויזשניצער רבי הרב מרדכי האגער. ער איז אויפגעוואקסן אין דעם קליינעם דארף כתר, ניו יארק, געגרינדעט דורך זיין זיידע.
אין די 1990 האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין וויליאַמסבורג, וואוּ ער האָט געארבעט פֿאַר אַ פארפאקונג פירמע איידער ער האט זיך צאמגעשטעלט מיט דימאנט סוחר און גרונטייגנס דעוועלאָפּער, חיים לאַקס (פאטער פון משה לאַקס) אין די 2000ס. זייער גרונטייגנס אַנטוויקלונג פירמע, North Development Group (צפון אנטוויקלונג גרופע), האט געבויט עטלעכע הויך-שטאקיגע אין די דאן נידעריק-שטאקיגע צפון וויליאמסבורג וואָס זענען געווען זייער געראָטן. נאָכן פטירה פון לאַקס, האט האגער געהאט שוועריקייט צו קריגן פינאַנצן פֿאַר לעגאַט אַבליגעישנס פון זייער שותפות און געפיילד פֿאַר באַנקראָט אין 2009 עווענטועל פארקויפנדיג זיין עקזיסטירנדע פּאָרטפעל צו אליעזר קעסטנבוים'ס Fortis Property Group (פאָרטיס פאַרמאָג גרופע), Xinyuan Real Estate (קסיניואַן גרונטייגנס) און יוסף שעטריט'ס שעטריט גרופע.
נאָך די רעסעסיע פון די 1990ס, האָט האגער אויפגעשטעלט זיין פירמע אונטער די נאָמען "קאָרנעל ריאַלטי פאַרוואַלטונג". נעמענדיג אַ מער קאָנסערוואַטיווע צוגאַנג צו אַנטוויקלונג דורך זיך צאמשטעלן מיט גרעסערע שפּילערס - ווי הודסאָן ריאַלטי קאַפּיטאַל, מאַדיסאָן ריאַלטי קאַפּיטאַל און L&L קאַפּיטאַל פּאַרטנערס - און ניצנדיג געלט אויפגעטריבן אין די חסידישע געמיינדע, איז ער געווען ביכולת צו ווידערבויען זיין ביזנעס.
זינט 2017 ער אויסגעשטאנען קעגנערשאפט דורך עסקנים ווען ער האָט פאָרגעלייגט צו בויען א 565 אַפּאַרטמענט וואוינונג קאָמפּלעקס אין קרוין הייטס, ברוקלין; אין אפריל 2019, האָט א ריכטער ארויסגעגעבן א ריסטרעינינג פארארדענונג קעגן דעם פראיעקט. זיין פירמע, צוזאַמען מיט שטאָט קאָונסילפרוי לאַרי קומבאָ, זענען דיפענדענטס אין אַ פראצעס וועגן דער קאָנטראָווערסיאַלע ווידערזאנירן לעבן דעם ברוקלין באָטאַנישן גאָרטן וואָס וואָלט געלאָזט די גאר הויכע טורעמס צו ווערן געבויט דאָרט.
צוזאמען מיט די חסידישע דעוועלאפערס שמעון דושינסקיא, יואל גאלדמאן און יואל שרייבער, ווערט ער באטראכט ווי א בליענדער ריעל עסטעיט דעוועלאפער אין ברוקלין.
ער האט געהייראט מרת שפרה מלכה, טאכטער פון רבי שמואל דוד קרויז, אב"ד אודווארי.
שפיאנאזש איז זיך אריינשטעלן אין א צווייטער מדינה אדער ארגאניזאציע און ארויסגעבן סודות פאר אן אנדער מדינה באהאלטענערהייט.
משה רבינו האט געשיקט 12 מענטשן, איינס פון יעדן שבט צו שפיאנירן אויף ארץ כנען, ווי דאס הייליג לאנד איז.
איר סוף איז קיין גוטע נישט געווען. 10 פון די מרגלים האבן גערעדט בייז דערויף. בלויז יהושע און כלב האבן גערעדט גוטס. אדאנק דעם האט כלל ישראל געמוזט פארבראכן אין מדבר נאך 40 יאר.
א קאסטיום פון וואונדער וואָמאַן
וואונדער וואָמאַן (ענגליש: "Wonder Woman"; ווערטלעך: "וואונדער פרוי") איז א סופערהעלדין וואס באווייזט זיך אין קאמיקס ביכער פובליצירט דורך DC קאמיקס. זי איז איינע פון די ערשטע פרויען סופערהעלדינס אין אמעריקאנישע קאמיקס און די מערסט בארימטע און איקאנישע פרוי סופערהעלדין אין די וועלט. וויליאַם מאָלטאָן מאַרסטאָן, א פסיכאלאג וואס האט געמיינט אז פרויען קענען זיין שטארק און קרעפֿטיק ווי מענער, האט געשאַפֿן וואונדער וואָמאַן מיט א טייל אינספיראציע פון זיין ווייב עליזאַבעט האָלאָוויי-מאַרסטאָן. וואונדער וואָמאַן האט ערשט אויפֿגעטראָטן אין "אָל-סטאַר קאמיקס #8", וואס איז פובליצירט געווארן אין דעצעמבער 1941. איר ערשטע סאלא קאמיקס בוך האט ערשט דערשיינט אין זומער 1942, מיט די פובליקאציע פון "וואונדער וואָמאַן #1".
אין דעם קאמיקס בוך איז דער אמתער נאמען פון וואונדער וואָמאַן דיאַנע פּרינס ("Diana Prince"), און זי איז די טאכטער פון קעניגין היפּאָליטע. היפּאָליטע איז די הערשערין פון די אַמאַזאָנס, א ראַסע פון פּאַציפֿיסטישע פרויען פון אן אינזל מיטן נאמען טעמיסקירע ("Themyscira", וואס ווערט אויך גערופן "פּאַראַדיס אינזל"). שנעל נאָך אַז סטיוו טרעוואָר, אן אמעריקאנער לופֿטפֿלאָט פּילאָט, קראכט אויף פּאַראַדיס אינזל אין דער צווייטער וועלט-מלחמה, דיאַנע און די אַמאַזאָנס היילן אים און העלפֿן אים קומען צו זיך. דיאַנע באשטימט צו ברענגען אים צוריק אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן; ווען זיי גרייכן דא ווערט זי די סופערהעלדין וואס הייסט וואונדער וואָמאַן. אירע מערסט באקאנטע מעגלעכקייטן זענען איבערמענטשלעכע שטארקייט, גיך און ריפֿלעקסן, און די מעגלעכקייט צו פֿליען. אויך האט זי א מאגישער לאַסאָ וואס צווינגט די וואס ער כאַפּט צו זאגן דעם אמת, און אומברעכיקע בראַסלעטן וואס קענען שטויסן מעטאלכלעך.
אַבאַדי בעקעריי () איז אַ ישראל עסנוואַרג פירמע געגרינדעט אין 1948.
אין 1949 האָט יוסף בן אליהו אַבאַדי, צוזאַמען מיט זיין פרוי שמחה, געגרינדעט א קליינע בעקעריי אין דער געגנט פון דער מחנה יהודה מאַרק אין ירושלים.
כלב בן יפונה איז געוועזן פון די מרגלים.
ער האט פארטרעטן שבט יהודה ביים שליחות פון די מרגלים.
לויט א געוויסער דעה איז ער געווען דער מאן פון מרים.
ישראל ברוך מרדכי "מאָטי" שטיינמעץ (געבוירן ה' תמוז תשנ"ב, 5טן יולי 1992) איז אַן אָנגעזעענער ישראלישער חסידישער זינגער. ער זינגט חסידישע מוזיק און ספעציעל לידער פון עמאָציע, נשמה און התעוררות.
שטיינמעץ איז געבוירן געוואָרן צו אַ וויזשניצער פאַמיליע אין בני ברק.
ווען שטיינמעץ איז געווען פערצן יאָר, האָט זיין זיידע אריבערגעצויגן פֿון אנטווערפן קיין ישראל און אים געלערנט פילע טראדיציאנעלע וויזשניצער ניגונים, וואָס האָבן שפעטער משפיע געווען אויף זיין מוזיקאלישן סטיל. אין זיינע בחור'ישע יארן, איז ער געווארן דערטאַפּט דורך פּראָדוצירער און קאַמפּאָזיטאר רובי באנעט, וואָס איז שפּעטער געווארן זיין פאַרוואַלטער. שטיינמעץ זינגט יידישע רעליגיעזע לידער, מיט די ליריקס אָפט גענומען פון פסוק אָדער תפילה, און איז באַוווסט פֿאַר דער גרויסער עמאָציע וואָס ער לייגט אריין אין זיין מוזיק. לויט זיין חרדישן אויספיר פון דער באַשיידנקייט, פירט ער קיינמאל נישט ביי אוידיענצן פון מענער און פרויען, סיידן עס איז דא א מחיצה; א ביישפּיל פון דעם איז זיין אָפּזאָג צו זינגען אין דעם יערלעכן בענעפיט קאָנצערט פאר דער העברעישער אַקאַדעמיע פֿאַר ספּעציעלע קינדער. ער האָט באזוכט שפיטעלער אין ישראל צו זינגען פאר אומגעקומענע קרבנות.
אין 2017 האָט ער ארויסגעלאָזט זײַן דעבוט אלבאם "הנשמה בקרבי", מיט דעם אשכנזישן הויפט רב פון ישראל דוד לאו און די בירגערמייסטער פון בני ברק און עלאד פאָרשטעלן ביי דער קאַטער פון דעם אלבאם. דער אלבאם האָט גענומען פיר יאר פון אַרבעט צו דערגרייכן פּלאַטין צערטיפֿיקאציע אין ישראל.
אין 2018 האָט דער ישראלישער נאציאנאלער בראָדקאַסטער כאן 11 געשאפן אַן עפּיזאָד וואָס דאקומענטירט דאָס לעבן און מוזיק פון שטיינמעץ.
אין 2015 האָט שטיינמעץ ווידער-געהייראַט מיט מלכה וויזל. די פּאָר האט צוויי טעכטער און וואוינט אין בני ברק.
היידזשעקונג ("hijacking") איז אן ענגלישע ווארט וואס מיינט א פארכאפונג פון עפעס א פארמיטל וואס אנטהאלט מערערע מענשטן. אפט מאל איז דאס אן עראפלאן מיט געוואלד ד.ה. אן עראפלאן פארכאפונג, אדער דאס קען זיין יעדע פארענדע זאך.
אז איינער פארכאפט מענטשן הייסט ער א היידזשעקער. מ'קען היידזשעקן א קאר (קארדזשעקן), א לאסטאויטא אדער א שיף.
אין די טעראר עפאכע אין וועלכן מיר לעבן, איז באקאנט געווארן דאס היידזשעקן עראפלאנען.
הרב אברהם אבא (אַבטשיק חיימה) ווערנער (ט"ו אדר א' ה'תקצ"ז, 1837 - י"ג טבת ה'תרע"ג, 23סטן דעצעמבער 1912) איז געווען א ליטווישער רב, דער הויפט רב פון פינלאַנד און דער ערשטער רב פון דער לאנדאנער ״מחזיקי הדת״ געמיינדע.
ער איז געבוירן געווארן צו זיין פאטער הרב יעקב ווערנער אין טעלז און אין זיין יוגנט געלערנט מיט זיין טאטע. אין עלטער פון 17 יאָר האָט ער חתונה געהאַט מיט סימא גיטל, די אייניקל פון רבי יעקב ליפשיץ הלוי פון קאוונע. געדינט אלס רב אין וואגער און א דיין אין טעלז. צווישן די יארן 1851 - 1851 האט געדינט אלס הויפט רב פון פינלאַנד, דעמאלט א פראווינץ אין רוסישער אימפעריע.
בעני קאשריעל (געבוירן י"ח אלול חודש הרחמים והסליחות ה'תשי"א, 19טן סעפטעמבער 1951) איז דער בירגערמייסטער פון מעלה אדומים. ער דינט אלס פארזיצער פון דער ליכוד פֿראקציע אין דער לאקאלער רעגירונג צענטער, וויצע פארזיצער פון דער לאקאלע רעגירונג צענטער, און באדינט אלס א מיטגליד פון דער פארװאלטונג פון מפעל הפיס, און דער געזעלשאפט פאר עקאנאמיע און עקאנאמיע.
געבוירן אין אשקלון צו זיין פאטער מאיר כשריאל און מוטער ג'הנג'הן כשריאל וואָס האָבן אימיגרירט פֿון שיראז, איראן.
פֿאָטער פֿון ליטל, אורי און שלי. זיין טאָכטער ליטל קאַשריעל איז געווען אַ מייַסטער און ישראל מייַסטער אין שווימערייַ.
אן אױטאָמאָביל, אויטא אדער קאַר איז א מאטאר פֿאָרמיטל צו טראנספארטירן א קליינע צאל פאסאזשירן פון איין ארט צו דעם אנדערן אויף טראקטן. עס פארמאגט דריי אדער פיר רייפן. אויטאס האבן איבערגענומען דער אלטער טראנספארט מיטל פון א דראשקע.
רובֿ קאַרס באנוצט אין די 2010ס זענען געטריבן דורך אַן אינערלעך־פֿארברענונג מאָטאָר, געהעצט דורך דער פארברענונג פון ברענשטאף. זינט דעם אָנהייב פונעם 21סטער י"ה, מיט דער העכערונג פון לופט פאַרפּעסטיקונג באוויסטזניגקייט, מאכט מען שוין הייבריד אויטאס וואס פארן אויך אויף דער קראפט פון עלעקטריק.
פון די ערשטע און גרעסטע אויטא פאבריצירער איז פארד מאטאר קאמפאני.
א געווענליכער קאר ארבעט דורך א 4 זעץ ברענשטאף מאטאר, פון די וויכטיגסטע טיילן וואס מאכן דאס פארן זענען: דער מאטאר, די אפקילער סיסטעם, די עמישאן'ס סיסטעם, די אלטענעטאר, און די טראנסמיסיע.
דער מאטאר.
דער מאטאר פון א קאר ארבעט דורך דעם וואס עס איז דא א רינידיגע קעסטעל (סילינדער) ווי ברענשטאף קומט אריין וואס האט אין זיך אזא פלאנזשער, דער פיסטאן קען פארשטאפן אינגאנצן די צילינדער, אדער קען עס עפענען אינגאנצן די צילינדער.
די פיר זעצעס.
די ערשטע זעץ איז ווען דער פיסטאן גייט ארויף אזוי אז דער דרוק וואס דאס מאכט באשאפט א וואקיום אין דעם צילינדער, צוליב דעם וואס עס איז דא א לאך אונטן פון דעם צילינדער וואס איז באהאפטן צום ברענשטאף אריינשפריצער וועט דער וואקיום אריינשלעפן מיט זיך ברענשטאף.
די צווייטע זעץ איז ווען דער צילינדער איז אנגעפולט מיט ברענשטאף און דער פיסטאן גייט אראפ אזוי אז ער לייגט א שטארקן דרוק אויפן צילינדער און די ברענשטאף ווערט צוזאמען געדריקט.
די דריטע זעץ איז ווען די פֿינק שטעקער (spark plug) וואס געפינט זיך אונטן פון דעם צילינדער גיבט ארויס א פינק, וואס דאס צינדט אָן די ברענשטאף און דורכדעם רייסט דאס אויף אזוי אז דער פיסטאן פליהט ארויף מיט א געוואלדיגער קראפט.
די פערטע זעץ איז ווען דער פיסטאן גייט צוריק אראפ און שטיפט ארויס אלע פארברענטע לופט פון די סילינדער, ווי אויך די איבריגע ברענשטאף אויב עס איז עפעס איבערגעבליבן, און פאנגט אהן נאכאמאל פון די ערשטע זעץ.
די דאך פון דער פיסטאן איז באהאפטן צו א רוט וואס הייסט דער פיסטאן רוט (piston rod), דער רוט איז באהאפטן צום עק פון א רעדל וואס אינמיטן דעם רעדל איז דא א לאנגע ראד וואס ביי די עק ראד איז דא א ציינערדיגער רעדל וואס גייט צו די טרענסמישאן וואס פון דארט דרייט דאס די רעדער פון די קאר. און אזוי קען די קאר פארן.
דאס פליענדיגע רעדל.
פון די אלע 4 זעצן גיבט נאר די דריטע די קראפט פאר דעם מאטאר, כדי דער מאטאר זאל באלאנסירן די קראפט אזוי אז די פיסטאן זאל קענען אדורך מאכן אלע זעצעס, איז באהאפטן א פליענדיגע רעדל ביי די עק פון די ראד. די פליענדיגער רעדל איז א רעדל וואס וועגט גאנץ אסאך און וויבאלד ניוטאן לאו אוו מאשען זאגט אז איעדע זאך וויל בלייבן אין די סיטואציע וואס עס איז, און עס איז א שווערע זאך, און עס איז נישט דא וואס זאל דאס אפשטעלן פון זיך דרייען, דערפאר גיבט דאס די קראפט פאר די ראד זיך צו דרייען און אריינשטיפן און ארויפשלעפן די פיסטאן נאך דריי מאל.
דאס אלעס צוזאמען שטעלן.
א געווענליכער קאר וועט האבן א מאטאר פון כאטש 4 סילינדערס, דאס גיבט אסאך מער קראפט אויף איינמאל, ווען עס איז דא מער ווי איין סילינדער דאן איז דא צוויי וועגן פון אויסשטעלן דעם מאטאר.
סיי וועלכע וועג מען ניצט גיבט די איבריגע סילינדערס מער קראפט פאר די קאר.
אויטאספארט.
דער אויטאמאביל ווערט נישט געניצט נאר פאר פריוואטע און געשעפטלעכע צוועקן. אויך איז פאראן א גאנצער צווייג פון ספארט און געיעגן מיט אויטאמאבילן. די ערשטע אויטאמאביל געיעג אין דער וועלט האט מען געהאלטן אין פאריז אין 1894.
הרב חיים חורי (ה'תרמ"ה, 1885 - כ"ה אייר ה'תשי"ז, 26סטן מיי 1957) איז געווען דער רב פון דער שטאט גאבעס, איינער פון די חשובסטע רבנים פון טוניסישער יידנטום אין די ת״ר יארן.
הרב חיים חורי געבוירן אין דיגאט דיסטריקט (חרה צגירא), דער קליינער דיסטריקט אויפן אינזל דזשערבא צו אברהם-זקן און מוטער ברכה. געווען דער איינציקער זון פון זיינע עלטערן. רבי חיים חורי האט צוויי מאל חתונה געהאט. פון זײן ערשטן פרוי האט ער געהאט צװײ טעכטער, און פון זײן צװײטער פרוי האט ער געהאט זיבן זין און פיר טעכטער, טײל זײנען געשטארבן אין זײער יונגער עלטער. צווישן זיינע איידעם זענען געווען הרב פרץ מימון, דער מאן פון זיין עלטסטער טאכטער ​​נינה, און דער רב פון מושב גילת און מרחב מרחבים. זיין זון, הרב ינון חורי, איז געווען איינער פון די רבנים פון ישיבת כיסא רחמים.
הרב יהושע משה יחזקאל (ט' טבת ה'תר"ן, 1 יאנואר 1890 – כ"ט כסלו ה'תשל"ח, 29סטן דעצעמבער 1978) איז געווען דער לעצטער אב בית דין פון באגדאד, און דער ערשטער הויפט רב פון דער שטאָט גבעתיים. ער האט מחבר געווען דאס ספר ״אזני יהושע״ ״קץ הימין״.
ער איז געבאָרן געוואָרן צו זיין פאָטער הרב משה און צו זיין מוטער רביצין צלחה. ער האט חתונה געהאט מיט טובה משה דאנגור. ער האט געגרינדעט א ספרדישע שול בית אל, אמת ליעקב ותתפלל חנה, פני יהושע אין גבעתיים.
רבקה מיכאלי (געבוירן 14טן אפריל 1938, י"ג ניסן ה'תרח"צ) איז א ישראלישער טעלעוויזיע פרעזענטירער, אקטריסע, זינגער, קאמיקער, סטאַנדאפ קאמיקער, טעלעוויזיע און ראַדיאָ בראָדקאַסטער.
מיכאלי איז געבוירן, דערצויגן און דערצויגן געוואָרן אין דעם זכרון משה געגנט, אין ירושלים. איר פאָטער, אברהם מיכאלי, איז געווען אן אדוואקאט פון פראפעסיע, ער איז א מיטגליד פון א פאמיליע, וואס האט אימיגרירט קיין פאלעסטינע פון גרוזיע סוף 19 טן יאָרהונדערט. איר מוטער בילהה קאָסאָווסקי איז געווען אַן אַכטער דור אין ישראל און אַ טאָכטער פון דער ריוולין פאַמיליע.
רבי אליעזר פאפו (ה'תקמ"ו, 1786 - כ' תשרי ה'תקפ"ח, 11טן אקטאבער 1827) האָט געדינט ווי רב פון דער ספרדישער קהילה פון סיליסטראַ בולגאריע און האָט פאר א צייט אויך אָנגעפירט דער ספרדישער קהילה אין דער הויפּטשטאָט וואלאכיע, בוקארעשט. ער האָט אויך מחבר געווען די ספרים "אלף המגן", "חסד לאלפים" און "בית תפילה".
געבוין צו רבי יצחק פאפו און רביצין באלנקה.
איז געווען א מקובל, באַקאַנט אין ספר מוסר וואָס ער האָט מחבר געווען פון ספר פלא יועץ, און ווערט טיילמאָל אנגערופן מיט זיין נאָמען.
יוסף "יוסי" געשטעטנער (געבוירן אייר תשמ"ה) איז אן אמעריקאנער חרדישער אקטיוויסט מעדיע קאָמענטאַטאָר און פאליטישער סטראַטעגיסט וואָס האָט געגרינדעט די OJPAC ארגאניזאציע.
געשטעטנער איז געבוירן אין ברוקלין, ניו יארק. ער האט געלערנט און איז נתחנך געווארן אין די וויזשניצער מוסדות און אין דער נייטרא ישיבה אין מאונט קיסקא און אין דער וויענער ישיבה אין וויליאמסבורג.
געשטעטנער האט חתונה געהאט און וואוינט אין דער שטאָט מאָנסי.
מעדיע קאַריערע.
אין 2005 האָט ער אָנגעהויבן שרייבן אַ פּאָליטיק־קאָלום פאר דער בלאט ביז 2011. אין 2020 האט ער אָנגעהויבן שרייבן זיין וועכנטליכער קאלום "אבזערוואציעס" אין מאמענט.
במשך 2007, האט ער אנגעהויבן בראָדקאַסטן פּאָליטישע און ביזנעס נייעס און אנאליזן אויף קול מבשר, און ער דינט ווי אַ רעפּאָרטער און פּאָליטישער און עקאָנאָמישער קאָמענטאַטאָר.
אין די יו.עס. פּרעזידענטליכע וואַלן אין 2016, האט געשטעטטנער פארגעשאצט אין די פריערע סטאַגעס פון די פריימערי וואַלן אַז דאנאלד טראַמפּ'ס שאנסן צו געווינען זענען הויך פאַרקערט ווי די שאצונג פון רובֿ עקספּערטן.
טעטיקייט.
אין פעברואר 2013 האָט געשטעטנער געגרינדעט די OJPAC ארגאניזאציע, וואָס צילט צו באקעמפן אנטיסעמיטיזם און העצע קעגן דער חרדישער פובליק אין דער מידיע. אין דעם קאָנטעקסט, ערשיינט ער אפט אין דער אַלגעמיינער מידיע אין די פאַרייניגטע שטאַטן צו ערקלערן און פאַרטיידיגן דער חרדישער וועג פון לעבן און צו קעמפן קעגן אַקטיוויסטן און גרופּעס וואָס פרובירן צו שטערן און ענג מאכן דער פרומער ציבור.
ער האט אויך געדינט ווי אַ פּאָליטישער סטראַטעגיסט און ראטגעבער אויף היגע און נאציאנאלע פּאָליטישע קאַמפּיינס.
ביי די 2016 יו. עס. פּרעזידענטליכע וואַלן האט געשטעטנער (אויף די פאַרבעטונג פון טראמפּ'ס שטאב) אָרגאַניזירט אַ זיצונג פון פובליציסטן און מיינונג פירער מיטן פּרעזידענטליכע קאַנדידאַט דאָנאַלד טראַמפּ אין די טראַמפּ טאַוער אין מאנהעטן.
אין 2010 האָט ער געמאלדן זיין אינטערעס צו לויפן פאר דער 17טער שפּעלטל אין קאנגרעס, וואָס רעפּרעזענטירט א טייל פון ניו יארק שטאַט, אָבער עווענטועל האָט ער צוריקגעצויגן פון זיין פלאן, צווישן אַנדערע זאַכן, נאָכדעם וואָס פילע גע'טענה'ט אז עס איז נישט מעגליך פאר א חרדישער איד צו ווערן ערוועלט אין אזא שטעלע און פֿאַר געהאלט סיבות.
אין די לעצטע יאָרן האָט ער זיך בעיקר קאָנצענטרירט אויף ביזנעס קאַנסאלטינג פֿאַר ביזנעסער און מענטשן.
הרב מרדכי אמייס כמוס הכהן אברי"ש (ה'תרמ"ו - ו' סיון ה'תשל"ד) איז געווען א טוניסישער רב און דיין, וועלכער האט געדינט אלס רב פון דזשערבא, און הויפט־רב פון טוניסישן יידנטום.
ער איז געבוירן געווארן אין דזשערבא אין יאר תרמ"ו אדער תרמ"ח צו זיין מוטער רביצין עזיזא כהן און זיין פאָטער רבי יצחק כהן, א זון פון רבי שאול הכהן מחבר פונעם ספר נתיב מצוותיך. זיינע ברידער זענען הרב יעקב הכהן, דער מחבר פון ספר "בכור יעקב", און הרב יוסף הכהן, רב אין ספאקס.
מצבה פונעם מבי"ט אין דעם אלטן בית עולם אין צפת
רבי משה בן יוסף פון טראני (דער מבי"ט; ה'ר"ס - ה'ש"מ), ראב"ד צפת, איז געווען א ראש ישיבה און פוסק, איינער פון די תלמידי חכמים אין צפת אינעם 16 טן יאָרהונדערט.
הרב מרדכי נאַגאַרי איז דער ספרדישער רב דער שטאָט מעלה אדומים, און אַן אַקטיווער ספרדישער רב ביתר עילית.
געבוירן אין ירושלים צו זיין עלטערן, פאטער אליהו נאַגאַרי און מוטער שרה נאַגאַרי.
הרב יהושע כ"ץ (געבוירן כ"ח כסלו ה'תש"ו, 11טן דעצעמבער 1945, רמת גן) איז דער אשכנזישער רב פון דער שטאָט מעלה אדומים.
געבוירן צו אסתר און דוב כ״ץ אין רמת גן, ישראל.
ער איז געבוירן דעם 28 סטן כסלו אין 1956 צו אסתר און דוב כ"ץ אין רמת גן. ווען ער איז געווען 4 יאָר אַלט, איז זײַן משפּחה אריבערגעפארן צו בית המעלות אין ירושלים.
געלערנט אין די ישיבות: דער נייער ישוב, כפר חסידים און דער רב צענטער. ער איז געווען פון די גרינדער פון דער כותל המערבי ישיבה און געדינט אין צה"ל. נאך זיין חתונה האט ער געלערנט אין כולל הלכה אין דער כותל המערבי ישיבה און גראדואירט אלס רב.
געדינט אלס מיליטערישער רב פאר עטליכע יאר, צוויי יאר (5736-5767) אלס רב פון קיבוץ חפץ חיים, און פון 1984) דינט אלס רב פון דער שטאט מעלה אדומים, צוזאמען מיט הרב מרדכי נגרי.
הרב כ"ץ'ס הויפט באשעפטיקונג איז אין די געביט פון הלכה. במשך יארן האט ער געלערנט א הלכה קורס אין ירושלים קאלעדזש פאר מיידלעך און א רעגולערע וועכנטליכע הלכה שיעור אין ישיבת ברכת משה. רבי כ"ץ איז אויך באקאנט אין זיין שטאט פאר צדקה, ער פירט צדקה פאָנד און דילז מיט שלום בית.
זיין רב אין הלכה ענינים איז געווען הרב שלמה זלמן אויערבאך [מקור פארלאנגט].
זײַן פאָטער, הרב דוב כץ, איז געווען דער דירעקטאָר פון די רבנישע געריכטן, א פאָרשער פון דער מוסר באַוועגונג און מחבר פון דער סעריע "מוסר באַוועגונג" און פילע אנדערע ביכער.
זיין ווייב, רביצין נחמה, פארוואלטער פונעם צווייג יד שרה אין מעלה אדומים. איר פאטער, רבי יצחק לעווי, איז געווען א לערער און אלגעמיינער אויפזעער פון תנ"ך אין דער חורב ישיבה אין ירושלים און דער מחבר פון ספר "פרשיות אין ספרי הנביאים", דער זון פון דער ירושלימער קינדער דאקטער ד"ר יעקב לעווי.
זיין זון רבי ישעיה, ר"מ אין ישיבת אהבת שלום אין ירושלים.
זײַן איידעם, רבי יאיר גלאָבינסקי, איז א קענער אין דער ישיבה הר המור.
זײַן איידעם, הרב דוד מאַרקאָוויץ, שטייט בראש פון דער ישיבה קטנה אין רעננה און לערנט קלאסן איבער דער גאַנצער שטאָט מעלה אדומים.
זיין איידעם, רבי יאיר מארמארוש - ר.מ.
זיין ברודער איז הרב יעקב כ״ץ, געוועזענער ראש ישיבה פון דער כותל המערבי.
זײַן שוועסטער יהודית איז אומגעקומען מיט איר מאן, הרב שלמה קוק, און זייערע צוויי קינדער אין אן אויטאָ-עקסידענט, ווען א באן האט זיך דורכגעשטויסן מיט זיי, ווען זיי האבן זיך אריינגעשטעקט אויף זייערע שפּורן אין א באזונדערער רעגנדיקער נאכט.
יעקב עדרי (; געבוירן ט"ז כסלו ה'תשי"א, 25סטן נאוועמבער 1950) איז א געוועזענער כנסת דעפוטאט און מיניסטער פון רעגירונג פון ישראל. היינט איז ער דער בירגערמייסטער פון אור עקיבא.
געבוירן אין מאראקא צו עלטערן יידן פון מאראקא.
הרב בנימין (בינו) אטיאס (געבוירן ה'תשכ"ח 1968) איז דער ספרדישער הויפט רב און אב"ד פון פתח תקוה.
געבוירן אין מאראקא צו פאטער הרב חיים אטיאס ממנהלי סמינר אור החיים בבני ברק און מוטער פדות אטיאס צו די טאכטער פון הרב רפאל בירדוגאָ פון מעקנעס.
ברידער פון הרב אריאל אטיאס ח"כ פון ספרדישע קהילות.
הרב מיכה הלוי (געבוירן כ"ח טבת ה'תשכ"ד, 13טן יאנואר 1964) איז דער אשכנזישער הויפט רב פון פתח תקוה און ראש ישיבה "עטרת נחמיה" אין דער נחלת יצחק געגנט פון תל אביב.
געבוירן אין תל אביב צו שלום הלוי און חיה הלוי.
דעם 21סטן פעברואר 2012 האט מען אים געוויילט צום אמט פון אשכנזישער הויפט רב פון של פתח תקוה.
יורם שעפֿטל (געבוירן י"ד שבט ה'תש"ט, 13טן פעברואר 1949, תל אביב) איז א איד א ישראלישער אדוואקאט, ראדיא בראָדקאַסטער און פּובליציסט.
שעפטל איז געבוירן געוואָרן אין 1949, דער איינציקער זון פון בריינדל, געבוירן אין פוילן, און שלמה שעפטל, געבוירן אין רוסלאנד, ביידע ארויפגעקומען קיין ארץ ישראל מיט דער פינפטער עליה.
הרב דניאל פֿריש (ז' שבט ה'תרצ"ה, יאנואר 1935 - י"ד שבט ה'תשס"ה, 24סטן יאנואר 2005) איז געווען א תלמיד חכם און מקובל גוטע מידות און אַ גוט האַרץ, איינער פון די פירער פון דער ישיבה פון אנשי מעמד, א רב אין דער מקובל ישיבה שער השמים און אן איינפלוסער אין חסידות תולדות אהרן און שפעטער אין חסידות תולדות אברהם יצחק. מחבר פון פילע ספרים, דאס מערסט באַרימטע פון זיי מתוק מדבש אַנאָטאַציע אויפן זוהר הקדוש.
געבוירן אין נאנאש אין אונגארן, צו הרב נפתלי הירצקא און שרה פֿריש. ביי דריי יאָר אַלט איז ער געוואָרן א יתום פון זיין מוטער. זיין פאָטער האָט חתונה געהאַט מיט פֿראַדל וואָס האָט אים אויפגעוועקט. ער איז געווען בערך נײַן יאָר אַלט ווען די נאַציס האָבן אינוואדירט אונגארן, און זענען דורכגעגאַנגען די געשעענישן פון דעם חורבן דארט. ער האט אימיגרירט קיין ישראל אין 1952. ער האט געלערנט ביי רבי יוחנן סופר, דער רבי פון ערלוי, און שפעטער נאכגעפאלגט צום רבי'ן פון תולדות אהרן.
אתי חוה עטיה
עטי חוה עטייה (געבוירן 10 פעברואר 1960) איז א כנסת מיטגליד פון דער ליכוד פארטיי.
זי איז געווען דער שטאב שעף פון חיים כ"ץ, מיניסטער פון ארבעט, וועלפער און סאציאלע באדינונגען פֿון 2015 ביז דעם סוף פון 2018.
לאגא פון דער ישראל ארבעט-פארטיי
די ישראלישע ארבעטס-פארטיי, העברעאיש: "העבודה", ״"די ארבעט״", (גאנצער נאמען: "מפלגת העבודה הישראלית") איז א פאליטישע פארטיי אין ישראל.
איר אידעאלאגיע איז סאציאל דעמאקראטיש און ציוניסטיש.
דער היינטיגער אנפירער איז אבי גבאי, דערוויילט אין יולי 2017.
די פארטיי איז געגרינדעט געווארן אין  1968 דורך א צונויפֿגאס פון דריי לינקע פארטייען: מפא"י, אחדות העבודה און  רפי.
אין דעם 20סטן כנסת האט די ארבעטס-פארטיי 19 מאנדאטן, ווי א טייל פון דער ציוניסטישער לאגער פראקציע (וואס האט אינגאנצן 24 מאנדאטן).
משה פֿאַדלאן (געבוירן כ"ה אלול ה'תשי"ב, 15טן סעפטעמבער 1952) איז דער איצטיקער בירגערמייסטער פון הרצליה זינט 2013. ער האָט פריער געדינט ווי א הויכראנגיקער באאמטער אין דער הערצליה מוניציפאליטעט און קאמאנדיר פון דעם היים פראָנט קאָמאַנד, נאָכן גראַדואיִרן פון צה"ל מיט דעם ראַנג פון לוטענאַנט־פּאָלקאָווניק אין רעזערוון.
פֿאַדלאן איז געבוירן, דערצויגן און געבילדעט אין הרצליה. זיין מוטער טאני איז געווען א לערערין און זיין פאטער אליהו האָט געארבעט אין דער מיליטערישער אינדוסטריע. ער געוואקסן אין דעם נווה ישראל קוואַרטאַל. ער איז געווען אין בן צבי שולע. פאַדלאן האָט אָנגעהויבן זיין מיליטערישע באדינונג ווי א קעמפ מעדיקער. דערנאָך איז ער געווארן אן אָפיציר, און האָט געדינט אין פארשידענע באַפֿעלן שטעלעס ביז ער האָט אָנגענומען קאָמאַנדירן פון דער צה"ל מעדיקס שולע (דרגת סגן אלוף).
פאַדלאן איז געהייראט צו לילך און איז אַ פאָטער פון דריי קינדער.
הרב עובדיה העדייע (א' טבת ה'תר"ן, 3טן יאנואר 1889 – כ' שבט תשכ"ט, 8טן פעברואר 1969) איז געווען א דיין און א גרויסער תלמיד חכם און מקובל, און האט מחבר געווען די ספרים שו"ת ישכיל עבדי. ער האט געדינט אלס ראש ישיבה פון די מקובלים פון ישיבת בית אל, אלס מיטגליד פון דעם הויפט ראבינער ראט, דער ספרדישער רב פון פתח תקוה און געווינער פון דער ישראל פרייז פארן יאָר ה'תשכ"ח.
געבוירן אין חאלאב סיריע, צו הרב שלום העדײע און שרה (לאבטון). אויף ביידע זייטן איז ער געווען אן אפשטאם פון באוואוסטע רבנישע משפחות. זיין זיידע, הרב חיים מרדכי לאבטון, איז געווען דער רב פון חאלאב. זיין פאָטער האָט אימיגרירט אין ארץ ישראל א קורצע צייט אין 1857.
חידושים פון הלכה און השקפה.
געשטיצט דעם פאַרקויף דערלויבן אין דעם יאָר פון די שמיטה יאר
ער האט געהייראט שולמית (טאכטער ​​פון הרב עזרא שרים).
הרב יהודה משה פֿאַטיע (ב' שבט ה'תרי"ט, 7טן יאנואר 1859 - כ"ז אב ה'תש"ב, 11טן אויגוסט 1942) איז געווען א גרויסער מקובל.
געבוירן אין באגדאד, איראק, צו פאטער הרב משה ישועה פֿאַטיע און מוטער רביצין חנה. אלס קינד האט ער געלערנט תלמוד תורה אין מדרש, און ווען ער האט געענדיקט זיינע לימודים דארט, איז ער געגאנגען לערנען אין ישיבת מדרש בית זילכה. אלס קינד האט ער צוגעהערט צו די דרשות פון רבי יוסף חיים פון באגדאד.
אין עלטער פון 17 יאָר איז ער געווארן א רב און א מלמד פון רבי עבדאללה סומך, און פון א פרי עלטער איז ער געווען בעיקר געצויגן צו לערנען קבלה און דערפאר האָט ער זיך געלערנט לערנען די תורה מיט רבי יוסף חיים (מחבר בן איש חי), א גרויסער מקובל פון זיין דור. אין ה'תרצ"ד 1933 האָט ער אימיגרירט קיין ארץ ישראל און זיך באזעצט אין דעם מקור ברוך קוואַרטאַל פון ירושלים.
אברהם אלבערט אנטעבי (Albert-Abraham Antébi; ה'תרכ"ט, 1869, דמשק – ב' אדר ב' ה'תרע"ט, 4טן מערץ 1919, סטאמבול) איז געווען אן אינזשעניר און לערער, ​​איינער פון די וויכטיקסטע פירער און אַקטיוויסטן אין דער יידישער געמיינדע אין פאלעסטינע ביים יאָרהונדערט. די 20, האט אַ גרויס השפּעה אויף די אטאמאנישע אויטאריטעטן. זייער ביישטייער צו דער אַנטוויקלונג פון ייִדיש בילדונג און ייִשובֿ אין ארץ ישראל.
געבוירן אין 1869 אין דמשק, סיריע צו אסתר (קאַטראן) און רבי יוסף ענתבי (1847–1919). זיין פאָטער איז געווען א לערער פון העברעאיש, וועלכער האָט געארבעט אין דמשק און מצרים, און דער מחבר פון ספר "ויצבור יוסף", א מיטגליד פון א ספרדישער רבנישער פאַמיליע פֿון דער שטאָט ענתב. זיין זיידע איז געווען רבי יעקב ענתבי, דער הויפט פארטיידיגער אין דמשק.
דער טיש קאמפיוטער () איז אזא פערזענלעכער קאמפיוטער וואס ווערט געהאלטן אויפן טיש.
א טיש קאמפיוטער ווערט מיינסטנס סטאנציאנירט אין ביורא אדער אין שטוב, און ווערט ווינציק טראנספארטירט פון איין ארט צום צווייטן.
די ערשטע טיש קאמפיוטערס האט מען געמאכט אין די 1970-יארן.
נחמה ליפשיץ זינגער אליטוואק יידישן
נחמה ליפשיץ (7טן אקטאבער 1927, קאוונע, ליטא – 21סטן אפריל 2017, תל אביב-יפו, ישראל) איז געווען א ליטוויש-ישראלישע זינגערין, וואָס האָט געזונגען אויף העברעאיש און יידיש, און איז געווארן א סימבאָל פון "שטילער יידישקייט" צוליב איר אָפּזאָג פון אימיגרירן פון סאוועטן פארבאנד אין לאנגע יארן.
"צו מיינט איר טיש (חסידות)?"
א טיש ווערט באנוצט צום עסן, לערנען, שטודירן, ארבעטען.
ווערט גלייכצייטיג באנוצט צו זאגן: האסט עפעס געברענגט צום טיש, מיינענדיג: ס'איז דא פון וואס צו רעדן.
א מדבר (ייווא אויסלייג: מידבר) איז א לאנדשאפט פארעם וואו עס רעגנט גאר ווייניג. עס דארף נישט זיין א זאמדיג ארט. נאר 20% פון די מדבריות אין דער וועלט זענען באדעקט מיט זאמד.
א מדבר איז א וויסטעניש וואו כמעט גארנישט וואקסט.
אין מדבר רעגנט נישט און וואקסט נישט און מ'קען דארט נישט אנבויען און נישט וואוינען.
דער גרעסטער מדבר אין דער וועלט איז די סאהארא מדבר אין אפריקע.
אין די תורה ווערט דערמאנט עטליכע מדבריות, צווישן זיי: מדבר צין, מדבר סיני.
ערשטע הילף וואס איינער וואס איז נישט קיין דאקטער גיט פאר א קראנקען אדער א פארוואונדעטן פאציענט ביז א דאקטער קומט.
אין ערשטע הילף גייט אריין איינפאכע מעדיצינישע טעכניקעס ווי סי.פי.אר., שאק קוראציע, וואס וועקט אויף דאס הארץ, ווען אנדערע מיטלען העלפן שוין נישט.
היינט אין רוב יידישע קהילות איז דא א הצלה ארגאניזאציע וואס קען קומען גיך צו געבן ערשטע הילף.
דראמא איז אַ ליטערארישע זשאנער וואָס איר אויסדרוק איז דורך אקטיארן. ווי צום ביישפיל: פארשטעלונגען, פילמען אדער טעלעוויזיע. דאָס וואָרט "דראַמאַ" שטאמט פון גריכיש וואס באדייט "טאן".
דער אויסדרוק פון דראמא איז די באציונג צווישן מענטשן. א דראמאטישע סצענע אין א שפיל אדער פילם, אדער אין רעאליטעט, ווען עס פאסירט א דראמאטישע ערשיינונג.
שיכון סקווירא, אדער ניו סקווער (), איז באקאנט אלס דאס ערשטע חסידישע שטעטל אין די פאראײניגטע שטאטן. עס איז געגרינדעט געווארן אין ווינטער תשי"ז, דורך רבי יעקב יוסף טווערסקי, סקווערער רבי. רבי יעקב יוסף איז אויך דער ערשטער נפטר וואס איז באערדיגט געווארן אין דעם סקווערער בית החיים. אירע איינוואוינער זענען בעיקר סקווערער חסידים, וועלכע זוכן צו האלטן א חסידישן לעבנס-שטייגער אפגעטיילט פון דער סעקולערער וועלט. היינט צו טאגס ווערט דאס געפירט דורכן זון פונעם גרינדער, דער איצטיגער סקווערער רבי, רבי דוד טווערסקי. העלפט פון תושבי שיכון סקווירא זענען בני תורה, א שיינעם חלק האבן 'הוראה'.
דאס שטעטל געפונט זיך אין דער שטאט ראמאפא, אין ראקלענד קאונטי, ניו יארק, צפון פון הילקרעסט, ספרינג וועלי און מאנסי, מזרח פון וואיאולע, דרום פון ניו העמפסטעד און מערב פון ניו סיטי. ביים 2020 צענזוס האט ניו סקווער געהאט א באפעלקערונג פון 9,679.
דער דומ"ץ פון שטעטל איז רבי יוסף ישראל אייזנבערגער. און די דיינים זענען רבי שלום פאללאק און רבי זאב נחום גאלדמינצער. אונטער זיי זענען דא נאך מורי צדק אין כשרות און ממונות אפטיילונג א.ד.ג., און דער שליח בי"ד איז ר' שלום רייצנשטיין. אין שטעטל געפונט זיך דער סקווערער ישיבה ומתיבתא. די ראשי ישיבה ומתיבתא אין שטעטל, זענען הרב אבא גארדאן און הרב מאיר פאכטמאן.
דער היינטיגער בירגערמייסטער פון שיכון סקווירא איז ישראל משה שפיטצער, און דער קלערק-קאמיסאר איז דוד ברייער. דער 'שמש פונעם הויף' איז דער אקטיווער גענעראל מאטל גרינוואלד, וואס פירט אן אלע ארבעט וואס אנבאלאנגט דעם רבי'נס הויף. דער שול-גבאי איז ר' יעקב שפירא, און דער פינאנץ מיניסטער פונעם הויפ'ס קאסע, איז ר' שלום בער פישל.
אין שטעטל ווערט געבויט א ריזן שול וואס וועט זיין די גרעסטע שול אין אמעריקע.
די גאסן פונעם שטעטל.
די נעמען פון די ערשטע גאסן, זענען געווארן גערופן אויף די נעמען פון אמעריקאנער פרעזידענטן, לשלומה של מלכות. די הויפט גאס פונעם שטעטל איז וואשינגטאן עוועניו, און פון דעם קען מען זיך דרייען צו זשעקסאן עוועניו, וואס פון דארט קומט מען אן קיין טאפט לעין, און ווייטער ווידער קיין וואשינגטאן, וואו מ'קען פארן קיין אייזנהאוער, אדער טרומאן און דזשעפערסאן עוועניו, וואס איז דער צענטער פונעם סקווערן הויף, שול, און חצר פונעם רבי'ן, און אנדערע ציבורישע בנינים, און ביי דער ענדער גאס געפונט זיך דער שאפינג צענטער.
פון וואשינגטאן ווייטער קען מען אריינגיין צו לינקאלן עוועניו, וואס פירט אויך קיין רוזעוועלט (וואס ביים ענדע גאס איז די בית החיים) און פון דארט קיין אדאמס לעין, אדער דורך לינקאלן קיין מאנראו לעין. דאס זענען די גאנץ עלצטע גאסן, ביים גרינדונג פונעם שטעטל.
שפעטער, אין די תש"מ יארן, איז צוגעבויעט געווארן נייע גאסן, ווי ווילסאן אונטער אייזנהאוער, קליוולאנד און העריסאן און ביוקענען, דורך דזשעקסאן עוועניו, וואס זענען רעגירונגס-געבויעטע פאמיליע הייזער. מיט צען יאר דערויף, אין די תש"נ יארן, האט די ווילעדש אליינס געבויט א גאנץ נייע געגנט פון גאסן, ארום די אלטע גאסן, און אונטער וואשינגטאן און לינקאלן - אדאמס, איז אויפגעבויעט געווארן, בוש, קלינטאן, רעיגען, און סוף די גאסן טרומאן און אייזנהאוער, איז געבויעט געווארן גארפילד עוועניו.
צען יארן דערויף, אין די תש"ס יארן, האט מען אנגעהויבן פריש בויען א רייע מיט גאנץ נייע גאסן - נעבן די פריערדיגע נייע גאסן, אבער זיי זענען שוין מיט אידיש-הייליגע נעמען בעיקר אויף נעמען פון חסידישע הויפן. צווישן אדאמס און רעגן, איז אליק, וואס דארט איז אויך די מיידל שולע, און חתונה זאל. נעבן קלינטאן און בוש, איז קאריץ און שטערן (אין אנדענק פון א גרויסער נדבן - ר' חיים און זיין זון אברהם שטערן ז"ל), ווי דארט געפונט זיך די קאמפלעקס פונעם חדר. און ווידער צווישן רוזעוועלט און גארפילד, האט מען צוגעבויעט אוסטראה, זיטאמיר, בארדיטשוב און אוסטילע גאסן.
אין די תש"ע יארן, האט מען צוגעלייגט נאך פיר נייע גאסן, וואס הייסן, סלאוויטא, מעזריטש, פולנאה, טיטיעוו, אפטא, פֿאסטאוו.
שבת אין סקווירא.
די ערשטע וואך, ווען דאס שטעטל איז געגרינדעט געווארן, איז נישט געווען קיין מנין שבת, מען האט געמוזט ברענגען מנין פון דערנעבענדיגן מאנסי. נאך שבת ווען מ'האט עס פארציילט פארן סקווערער רבי׳ן ז"ל האט ער געגעבן א דריק אויס אז פון יעצט און ווייטער וועט נישט זיין קיין איין שבת אין סקווירא אן קיין געסט, און טאקע זינט דעמאלטס איז נאכנישט געווען קיין איין שבת אנע געסט. אפילו אין גאר שווערע מצבים, צום ביישפיל אין תשע"ג ביים הוראגאן סענדי, איז אין גאנץ שיכון סקווירא נישט געווען קיין עלעקטריע, אבער איבער א מנין געסט זענען געקומען צו פארן אויף שבת.
ממש יעדע וואך קומען אין סקווירא אויף שבת קבוצות פון ישיבות און אנדערע. עס איז דא א באזונדערער "מפעל הכנסת אורחים" וואס פלאצירט די אורחים.
כלי קודש.
דער ערשטער רב אין שיכון סקווירא, איז געווען הרב משה ניישלאס - סערדאהעלער רב. נאך אים, הרב שמואל זלמן אפרים אונגאר.
דער ראש החבורה אינעם חסידות - אין די ערשטע יארן - איז געווען הגה"ח ר' משה שלמה ווייס, וואס איז באקאנט מיט'ן נאמען משה בטלן.
די געוועזענע ראשי ישיבה פון דער סקווערער ישיבה ומתיבתא זענען: ר' משה גרין, ר' אברהם חיים ברים און ר' דוב מאיר קרויזער.
דער היינטיגער חרדישער לאנדאנער רב, הרב אפרים פאדווא, איז געווען דער דיין און ראש הכולל פונעם סקווערער שטיבל אין אייראפע, און פון די נאנטע חסידים.
תורה וחסד אנשטאלטן.
אינעם שיכון, געפונט זיך די הויפט באזע פון א נעץ פעולות פון פארשידענע תורה וצדקה אנטשטאלטן איבער דער גארער וועלט.
יד שרה איז א אינסטיטוציע אין ישראל וואס באדינט באדארפענע אין פארשידענע ענינים. ווי צ.ב.ש. העלפן זיי פאר קראנקע, אלטע מענטשן, צובראכענע מענטשן א.א.וו.
דאס אינסטיטוציע איז געגרינדעט געווארן דורך אורי לופליאנסקי וואס איז געווען דער בירגערמייסטער פון ירושלים פון 2005 ביז 2009
די הויפטקווארטיר געפינט זיך אין צענטרום פון דער שטאט ירושלים.
יד שרה האט אנגעפאנגען אין די אנהייב 1970ער יארן, ווען אורי לופאליאנסקי און זיין ווייב מיכל האבן געקויפט עטלעכע אינהאלאטארן מיטן צוועק זיי אויסבארגן צו חולים אין זייער געגנט עזרת תורה אין ירושלים. אין די שפורן פון זייער איניציאטיוו האבן איינוואוינער פונעם געגנט אנגעהויבן ברענגען זיי געצייג און מעדיצינישע הילפן וואס זיי האבן געהאט און נישט געדארפט מער. אין א קורצער צייט איז זייער קליינע וואוינונג געווארן פיל מיט גיין־הילפסמיטלען, קוליעס, רעדערשטולן און נאך א סך כלים.
אליעזר קעסטענבוים (געב׳ תשי״ב) איז א מיליאנער, א גרויסער תורה פילאנטראפ, ער האט געגרינדעט - און האלט אויס - א כולל "דמשק אליעזר" אין וויליאמסבורג וואו עס זיצן יונגעלייט און זענען זיך משלים.
אויך האט ער אויפגעבויעט אין ירושלים א קריה מיטן נאמען "קרית ויואל משה" ע"ש דעם סאטמארער רבין זצ"ל וואו מען האט צוגעשטעלט דירות פאר א ביליגן פרייז.
ער איז געווען די סאמע נאנטסטע מענטש פארן ברך משה משה גבאי און ר' אהרן טייטלבוים
ער געהערט צו דער פארטיי פון רבי זלמן לייב טייטלבוים, סאטמאר רבי אין וויליאמסבורג, אויך איז ער אלע יארן געווען שטארק מקורב צום פריערדיגן סאטמארער רבי׳ן, רבי משה טייטלבוים.
הרב יצחק לוי (געבוירן 6טן יוני 1947) איז א ישראלישער פאליטיקער. ער איז געווען דער פארזיצער פון דער מפד״ל פארטיי, וועמען ער האט רעפרעזענטירט ווי א כנסת דעפוטאט און א מיניסטער, דערנאך איז ער געווען א כנסת דעפוטאט פאר דער איחוד לאומי.
לוי איז געבוירן אין קאַסאַבלאַנקאַ מאראקא צו ליאורה און דניאל יצחק לוי.
יצחק לוי איז א איינוואוינער פון כפר מימון אין דער נגב, חתונה געהאט און דער פאטער פון פינף קינדער. דעם 2טן נאוועמבער 2000 האט ער פארלוירן זיין טאכטער ​​איילת השחר, וועלכע איז אומגעקומען אין א טעראר אטאקע מאַשין-באמבע נעבן מחנה יהודה מארקעט אין ירושלים.
שבתי פֿרענקל (כ"ו אב ה'תרס"ט, 13טן אויגוסט 1909 – א' תשרי ה'תשס"א, 30סטן סעפטעמבער 2000, בני ברק) איז געווען א פילאַנטראָפּ און ארויסגעבער פון א נייע אויסגאבע פון ​​דעם רמב"ם׳ס ״משנה תורה״.
ער איז געבוירן געווארן אין ביליץ, פוילן, צו יוסף און פערל פרענקל.
הרב אליהו מני גאס אין ירושלים
הרב אליהו סלימן מני (תמוז ה'תקע"ח, 1818 - ח' תמוז ה'תרנ"ט, 1899), איז געווען דער הויפט רב פון חברון, איינער פון די גרעסטע רבנים פון איראק.
טייך קאלאראַדא (, "ריא קאלאראַדא") איז א טייך אין דרום ארגענטינע.
דער טייך קאלאראדא באצייכענט דעם גרעסטן טייל פון דעם פאליטישן גרענעץ צווישן די ארגענטינע פראווינצן ניוקען און מענדאסא, און צויישן ריא נעגרא און לא פאמפא. די געמאכטע דאמבע עמבאלסע קאסא דע פיעדרא "Embalse Casa de Piedra," ווערט געניצט צו גענערירן הידרא-עלעקטריע פאר דעם ראיאן ארום דעם טייך, און צו רעגולירן דעם וואסער־ניווא פונעם טייך.
קורס.
די קוואלן פונעם טייך קאלאראדא זענען אויף די מזרח שיפֿן פון די אנדן ביי דער זעלבער גארטל־ליניע ווי דער טשילענישער וואולקאן טינגוריריקע (אומגעפער 34° 48' S) און פליסט אין א מזרח/דרום־מזרח ריכטונג צום אטלאנטישן אקעאן.
הרב רבי יהודה לייב ״לייבל״ גראנער (ח' אייר תרצ"א–י"ד ניסן ה'תש"ף) איז געווען א בארימטער לובאוויטשער חסיד, וועלכער האט געדינט פערציג יאר אלס איינער פון די סעקרעטארן פון דעם ליובאויטשער רבי׳ן, רבי מנחם מענדל שניאורסאן.
אין ניסן תש״ף איז ער נפטר געווארן ביי דער קאוויד-19 פאנדעמיק.
ער איז געבוירן צו אברהם מרדכי ישעיה גראנער און זיין ווייב מנוחה רחל, אייניקלעך פון רבי שניאור זלמן פון לאדי, דער ״תניא״.
הרב שבתי יודעלעוויטש (תרפ"ו – כ"ב כסלו ה'תשנ"ז; 1926–3טן דעצעמבער 1996) איז געווען א באקאנטער דרשן אין ירושלים.
ער איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו רבי שמואל אהרן יודעלעוויטש און ראשא, די טאכטער ​​פון הרב אריה לעווין. זיי האבן געהאט ניין קינדער.
אין די תש"ל יארן האָט ער חתונה געהאַט בזיווג שני מיט לאה (לוסיל), אַן אימיגראַנט פֿון פֿראַנקרײך.
ער איז נפטר געווארן כ"ב כסלו תשנ"ז, און מען האט אים באערדיגט אין הר המנוחות.
משה קול (קלודני) (28סטן מיי 1911 - 7טן יולי 1989) איז געווען א ציוניסטישער פירער, מיטגליד פון דער פירערשאפט פון דער יידישער אגענטור, א כנסת דעפוטאט און א מיניסטער אין דער ישראל רעגירונג.
משה קאָלאָדני איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאָט פינסק (דעמאלט אין דעם תחום-המושב פון ​​דער רוסלענדישער אימפעריע, און עטלעכע יאָר שפּעטער געווארן א טייל פון ​​דער נייער פּוילישער מדינה) צו מרדכי (זון פון רבי פנחס אליהו (אלטער) הלוי קאָלאָדני, וועלכער איז געווען איינער פון די וויכטיקסטע גייסטיקע פירער אין פינסק) און יהודית (קאַפּלאן).
הרב ברוך מאיר יעקב הלוי שוחט (געבוירן י"ז כסלו תרע"ו, 10 טן דעצעמבער 1954, ניו יארק) איז דער קאַרלינער רבי. ער איז אן אייניקל פונעם פריערדיקן קארלינער רבי'ן, רבי יוחנן פּערלאָוו.
געבוירן אין ניו יארק צו הרב עזרא שוחט און רביצין פייגא שוחט. ער וואוינט אין גבעת זאב, ישראל.
רבי יוחנן הלוי שוחט איז דער לוצקער רבי. ער איז א ברודער פונעם קארלינער רבי׳ן, רבי ברוך שוחט.
געבוירן אין ניו יארק צו הרב עזרא שוחט און רביצין פייגא שוחט. ער וואוינט היינט אין ארזי הבירה אין ירושלים.
הכתרה.
אין ה'תשנ"ו האט א גרופע חסידים באקרוינט רבי יוחנן הלוי שוחט, דער ברודער פונעם קארלינער רבי'ן, ווי דער רבי פון לוצק, מיט דער ברכה פונעם ברודער מיט פרייד און גוטהארציקייט.
שטיבלעך און מוסדות.
לוצקער שטיבלעך און מוסדות געפינען זיך אין ביתר, בית שמש, און שמואל הנביא (ירושלים).
יצחק רבין מיט לאה ראבין יונגט
לאה ראַבין (8טן אפריל 1928, קעניגסברג, דייטשלאנד – 12טן נאוועמבער 2000, תל אביב, ישראל) איז געווען די ווייב פון ישראל פרעמיער מיניסטער יצחק ראבין.
לאה ראבין זי איז געבוירן אין קעניגסבערג, דייטשלאנד, צו פאטער חיים שלאסבערג און זיין ווייב גוסטא.
לאה האט געהייראט יצחק ראבין. ער האט איבערגעלאזט צוויי קינדער, דליה און יובל.
האַלוסק אדער הלוסק (בעלארוסיש און "גלוסק",) איז א שטעטל אין מאהיליאווער גובערניע, בעלארוס, 47 ק"מ דרום־מערב פון באברויסק.
האלוסק ווערט דערמאנט צונערשט אין דאקומענטן פונעם 15טן יארהונדערט. אין 1655 האבן די קאזאקן פֿארטיליגט דאס שטעטל. ביי דער צווייטער טיילונג פון פוילן איז האַלוסק געווארן א טייל פון דער רוסלענדישער אימפעריע.
אין 1897 איז די יידישע באפעלקערונג אין האלוסק געווען 3,801.
צווישן די רבנים פון האלוסק זענען געווען הרב אברהם יצחק צימערמאן און זיין איידעם הרב ברוך בער לייבאוויץ.
דעם 28סטן יוני 1941 האבן די נאציס אקופירט האַלוסק.
בילד פון הרב דוד טווערסקי, גרינדער פון חסידות
טאלנא איז א חסידישער הויף, א צווייג פונעם טשערנאביל חסידות, שטאמט פון שטאט טאלנע (היינט אין אוקראינע). דער גרינדער פון דער דינאסטיע איז געווען דער מגיד פון טאלנא, הרב דוד טווערסקי.
עס זענען דא היינט צוויי רבנים פון דער דינאסטיע. דער צענטראלער רבי איז רבי יצחק מנחם וויינבערג, אין ירושלים. דערצו, זיין פּלימעניק, הרב אמיתי (מלכיאל) טווערסקי, באדינט אין אשדוד.
דער גרינדער פון דער דינאסטיע איז געבוירן געוואָרן אין תקס"ח צו רבי מרדכי טווערסקי פון טשערנאָביל, און צו פייגא די טאכטער פון הרב דוד לייקעס, א תלמיד פון דער בעל שם טוב. ער האט געהייראט מרת דבורה, די טאכטער פון רבי ישראל אברהם פון טשארני-אוסטראהע (זון פון רבי זושא פון אניפאלי). געדינט ווי מגיד אין וואַסיליקאָוו און שפּעטער אריבערגעפארן צו טאלנע. אין תרל"ח האט ער זיך געצויגן פאר א קורצע וויילע צו בראָדי און דאַן אומגעקערט צו טאַלנע. ער איז אוועק י' אייר תרמ"ב. מחבר פון די ספרים: "מגן דוד", "ברכת דוד" און "קהלת דוד". זיין זון איז געווען ר' מרדכי וואס איז אוועק אין זיין יוגנט (ו' תשרי תרל"ז, פרוומייסק). געווען דער איידעם פון רבי שלמה פון סאווראן. זיינע טעכטער זענען געווען: חיה, די ווייב פון א קוזינע, רבי מנחם נחום פון טריסק-בריסק; שיינדיל, די ווייב פון א קוזין, רבי מנחם נחום פון שפיקאוו; און ציזע די ווייב פון רבי חיים מאיר כאָדאראוו פון בערדיטשעוו, און נאך זיין פטירה, די ווייב פון איר קוזינע פון רבי מרדכי פון ראכמעסטריווקא.
נאך דער פטירה פון רבי דוד, האט זיין אייניקל רבי מנחם נחום (זון פון זיין זון רבי מרדכי) פון טאלנע-טולטשין פארנומען זיין פלאץ. ער איז באקרוינט געווארן ינוקא מיט דער ברכה פון זיין עלטער פעטער רבי יוחנן פון ראכמעסטריווקא. ער האט חתונה געהאט מיט דער אייניקל פון רבי יוחנן, טאכטער פון זיין פעטער רבי משה צבי פון טייטשעלניק. ער איז אוועק אין קיעוו, י"ט כסלו תרע"ו.
דער זון פון רבי חיים מאיר כאָדאראוו (אן איידעם פון הרב דוד), רבי מרדכי כאָדאראוו (איידעם פון רבי ברוך האגער פון וויזשניץ), האט געדינט ווי רבי טאלנע-וויזניץ'ער רבי אין בידולא און קאלאמיי און דערנאך אין ניו יארק. אוועק ב' חשוון תרצ"ח. זיין ארט איז אויפגענומען געווארן דורך זיין זון רבי מנחם (מענדל) דוד (תרמ"ז - י"א אדר א' תש"מ) וועלכער האט געדינט אלס רב אין די בראנקס. אין אייראפע האט ער געדינט אלס רב אין טשערנאוויץ. מחבר פון אַ ספר גערופן "במועדו".
הרב דוד מרדכי'ס זון, הרב יוחנן, האָט אימיגרירט קיין ישראל נאָך דער בר מצוה אין תרפ"ו און נאָך עטליכע יאָר איז ער צוריקגעקומען קיין אַמעריקע. ער האט געלערנט אין ישיבת אהל משה און אין ישיבת רבינו יצחק אלחנן. ער האט חתונה געהאט אין תרצ"ד מיט דער טאכטער פון הרב משה לאנגער פון סטרעטין טאראנטא און געוואוינט אין מאנטרעאל וואו ער האט אנגעהויבן דינען אלס רבי. געארבעט צו ראַטעווען אידן ביים חורבן. נאָכן חורבן האָט ער ווידער אימיגרירט קיין ישראל און געגרינדעט א בית מדרש אין בית וגן. ער איז אוועק אין כ"ה כסלו תשנ"ט.
הייַנט.
דער אייניקל פון רבי יוחנן (זון פון זיין איידעם רבי ישראל צבי וויינבערג) רבי יצחק מנחם וויינבערג דינט ווי א רבי אין ירושלים. זיין בית המדרש איז אין דער נוה צבי קוואַרטאל פון ירושלים. באַוווסט ווי אַ דרשן און מחנך.
נאָך שולן עקזיסטירן אין בני ברק און צפת.
זיין אור אייניקל (אייניקל פון זיין איידעם ישראל צבי, זון פון זיין איידעם רם (אפרים) מלכיאל), הרב אמיתי טווערסקי, שוואגער פון רבי יעקב אלימלך ראבינאוויטש פון ביאלא פשיסכא אשדוד, דינט ווי רבי פון טאלנא אין אשדוד. ער האָט דאָרט אויפגעשטעלט די אינסטיטוציעס "תפארת יוחנן" אין אָנדענק פון זיין זיידן. אין בית שמש דינט הרב ישעיהו דוד מלכיאל, דער ברודער פון הרב אמתי, ווי דער רב פון די טאלנא חסידים.
אן אנדערע שוהל מיטן נאמען טאלנא איז געגרינדעט געווארן אין בני ברק אויף די אנווייזונגען פון רבי יוחנן, וועלכער האט געוואלט אז עס זאל זיין א שוהל נעבן דעם פּאָניוועז בית עולם וואס זאל ווערן גענוצט דורך די וואס קומען צו די קברים. רבי יוחנן האָט מתפּלל געווען אין דער דאָזיקער שוהל ביים סוף פון זיין לעבן.
רבי יצחק אשר טווערסקי איז געווען דער טאלנער רבי אין באסטאן. זיין זון, רבי מאיר טווערסקי דירעקטאָר פון סטיבל קליין חסידות אין ריווערדעיל אין די בראנקס.
די שיטה פונעם הויף איז באזירט אויף דינען דעם אויבערשטן מיט באַשיידנקייַט, ווי אין טשערנאָביל. אין דאס טאלנא חסידות עס איז געווען אַ דגוש אויף די אַרבעט פון שמחה. דער פאָטער פונעם חסידות, הרב דוד, האָט אויסגעדריקט אַז טרויעריקייט איז אַ הארבערע פאַרבאָט ווי דער פאַרבאָט פון אַן אשת איש, ווייל יענס איז אַ באַקאַנטע עבירה און געווענליך טוט מען תשובה אויף דעם; פון די אנדערע זייט, דער וואָס איז אין א מרה שחורה זעט דאָס נישט ווי אַזא חסרון און טוט נישט טראַכטן פון תשובה טון אויף דעם.
אברהם אזולאי (גב' כ"ו סיון ה'תרמ"ו, יוני 1886, מאה שערים, ירושלים – ז' תמוז ה'תשי"ז, 6 יולי 1957, מאה שערים (תל אביב) תל אביב) איז געווען דער בויער און גרינדער פון דער נווה שלום געגנט אין תל אביב און בויער און גרינדער פון דער מאה שערים קוואַרטאַל אין תל אביב.
ביאגארפייע.
געבוירן אין מאה שערים געגנט פון ירושלים צו הרב יעקב מאנדלבוים, ראש השוחטים אין ירושלים, און צו פייגא (אזולאי), טאכטער ​​פון רבי בכור חיים יוסף דוד אזולאי זון פון רבי יהודה זרחיה אזולאי פון מאראקעש, מאראקא. ער ווערט טיילמאל צוגעשריבן צו דער הרב חיד"א פאמיליע. ער האט געטראגן זיין פאמיליע נאמען - אזולאי. ער האט געלערנט אין דער עץ חיים ישיבה און די תורת חיים ישיבה.
הרב שמואל אהרן יודעלעוויטש (תרס"ז, 1907 – י"ד טבת תשל"ט, יאנואר 1979) איז געווען פון די רבנים פון די עץ חיים און נאווהארדאקער ישיבות אין ירושלים.
ער איז געבוירן געווארן אין דער אלטשטאט ירושלים. זיין פאטער, שבתי יודעלעוויטש, איז געווארן אן אלמן יונגגערהייט און האט אויך פארלוירן די צוויי זין פון זיין ערשטן ווייב. ער האט חתונה געהאט נאכאמאל, און אויך פארלוירן די צוויי זין פון דעם צווייטן זיווג. דאס פארפאלק האבן געהאלטן ביי גט׳ן זיך, אבער צוליב א ברכה פון א צדיק נסתר זענען זיי געבליבן צוזאמען, און ס׳איז געבוירן געווארן צו זיי זייער זון שמואל אהרן און אויך א טאכטער בתיה. דער סנדק ביי זיין ברית מילה איז געווען הרב שמואל סאלאנט. שבתי יודעלעוויטש איז נפטר געווארן אין יאר תרע"ח (1918) אין דמשק, וואו ער איז געווארן פארטריבן דורך דער אטאמאנישער הערשאפט. זיין אלמנה האט חתונה געהאט נאכאמאל און האט פארלאזט ירושלים מיט איר טאכטער, און ער איז געבליבן גאנץ אליין אין ירושלים, אלט 12 יאר. דערנאך האט ער געלערנט אין דער עץ חיים ישיבה. א געוויסע צייט האט ער געוואלגערט צווישן פארשידענע משפחות, ביז דער משגיח אין עץ חיים, הרב אריה לעווין, האט אים אריינגענומען אין שטוב.
נאך פיר יאר וואס ער האט אויפגעוואקסן אין דער לעווין הויזגעזינט האט הרב לעווין גערעדט אים א שידוך מיט זיין עלטסטע טאכטער ראשא. ער האט מסכים געווען, אבער האט געבעטן צו זען די משודכת פריער, אזוי ווי חז״ל זאגן ״אסור לאדם לשאת אישה בלי לראותה״ (מ׳טאר נישט חתונה מיט א פרוי איידער מען זעט איר פריער). אזוי איז הרב אריה לעווין געוואויר געווארן אז די פיר יאר וואס ער האט געוואוינט ביי אים אין שטוב האט ער קיינמאל נישט געקוקט אויף זיין טאכטער.
במשך זיין לעבן האט ער געוואוינט אין פארשידענע געגנטן אין ירושלים: כרם, ליפתא, בתי ברוידא, די אלטשטאט.
ער פלעג לערנען א גאנצן טאג אנגעטון אין די תפילין. ער איז געווען פון די פיאנער רבנים וואס האבן זיך באשעפטיגט אין עלעקטריע לגבי דער הלכה, און אין יאר תשי"ד (1954) האט ער פארעפֿנטלעכט זיין ספר "החשמל לאור ההלכה". אין יאר תשל"ז (1977) איז ער געווארן באלוינט מיט דער רב קוק פרעמיע פאר זיין ספר "מעיל שמואל" אויף מסכת פסחים. נאך זיין פטירה האט זיין משפחה ארויסגעגעבן דאס ספר "מעיל שמואל" אויף מסכתות פון ש"ס.
ער איז נפטר געווארן פרייטיק צונאכט י"ד טבת תשל"ט און באערדיגט שבת־צונאכט אין הר הזיתים, נאנט צום קבר פון זיין רבי׳ן דער טאבריגער גאון. שלום מאיר וואלאך האט ארויסגעגעבן א ביאגראפיע וועגן אים "מעילו של שמואל", וואס איז געווארן ברייט פארשפרייט.
רבי יעקב אריה ניימאן (נפטר געווארן א' אלול תשמ"ג) איז געווען דער גרינדער און ראש ישיבה פון דער אור ישראל ישיבה אין לידא און שפעטער אין פתח תקוה.
ער איז געבוירן געווארן אין אסטראלענקע, פוילן, צו הרב אברהם ניימאן.
ער איז געגאנגען לערנען אין דער לאמזשער ישיבה תלמיד פון הרב משה רוזנשטיין און הרב יחיאל מיכל גארדאן.
ער האט געהייראט רביצין מרים, טאכטער ​​פון הרב משה גארודזינסקי און מנוחה (טיקאטשינסקי).
הציור "הוצאתה להורג של יהודייה מרוקאית (סול חגואל)" מאת אלפרד דאודנק
סאל חאַטשועל הי"ד (פאס, מאראקא 1817 – 1834) איז געווען א מאראקאנישע יידישע העלדין וועלכע הינגעריכטעט אין די עלטער פון 17 יאָר, נאכדעם ווי ער איז אָנגעקלאָגט געווארן אלס א איד וועלכער האָט אָפּגעזאָגט זיך צו קערן צום איסלאם. זי איז געזאָגט צו האָבן געזאָגט "איך בין געבוירן אַ איד און איך וועל שטאַרבן אַ איד."
זי איז געבוירן געווארן אין טאנזשיר, מאַראָקאָ, אין 1817 צו איר פאטער חיים און איר מוטער שמחה.
כחול לבן איז א ליסטע און פאַקשאַן אין כנסת, א ישראלישער ליבעראלער ציוניסט; די ליסטע איז געגרינדעט געוואָרן אין יאנואר 2019 פאר די וואלן פאר דער 21 סטער כנסת פון דער פארבאנד פון ריזיליאַנס פארטייען צו ישראל און תל"ם צוזאַמען מיט יש עתיד.
בני כשריאל, דער בירגערמייסטער פון מעלה אדומים, האָט אריינגעגעבן א געריכט קעגן דער כחול לבן פארטיי פארן גנבענען זיין פארטיי נאָמען, וועלכער איז רעגיסטרירט געווארן אונטער דעם נאמען זינט 1993.
חנה אזולאי - הספרי (געבוירן העברי; ג' תמוז אדער ד' תמוז תש"ך, באר שבע, בלועזי; געבוירן 29סטן יוני אודער 30סטן יוני 1960) איז אַן אַקטריסע, סקרינרייטער, דראַמע און פילם דירעקטאָר ישראלישער.
אזולאי הספרי וואוינט איצט אין יפו, ​​חתונה געהאט מיטן רעזשיסאָר און דראמאטורג שמואל הספרי און זיי האבן דריי קינדער. איר עלטסטער זון אריה הספרי, איז א פילמאכער, אקטיאר, מוזיקער, און א מיטגליד פון צוזאמען מיט איר יונגסטן זון, אבשלום הספרי.
עוועלין קאַפּלון (; געבוירן ט"ז חשוון ה'תשל"ב, 4טן נאוועמבער 1971) איז אַן ישראלישע אַקטריסע וואָס האָט געווינען דעם אופיר פריז פֿאַר דער בעסטער פֿירנדיקער אַקטריסע אין דעם פילם "החברים של יאנה".
עוועלין קאפלון איז אַ גוטע פרייַנד פון עוועלין הגואל און שפילט מיט איר אין דעם פילם איזה מקום נפלא. עוועלין קאַפּלון ווי ז'אנה, און עוועלין הגואל ווי אהובה.
מרים פרץ (געבוירן ז' ניסן ה'תשי"ד, 10טן אפריל 1954) איז א ישראלישער דערציער פון גבעת זאב, וועמענס צוויי זין, IDF אָפיצירער, זענען אומגעקומען אין קאמף בעת זייער דינסט. זינט דאַן לערנט זי צווישן יוגנט און צה"ל זעלנער. די כלה פון דער ישראל פרייז פאר לעבנס דערגרייכונג פאר 2018, פאר אירע אַקטיוויטעטן צו פארשטארקן דעם יידיש-ישראל גייסט.
מירי פרץ איז געבוירן און דערצויגן געוואָרן אין קאסאבלאנקא, מאראקא, די טאכטער ​​פון איטא (וואַקנין) און יעקב אָחאַיאן. אימיגרירט קיין ישראל.
מרים פרץ בנאום חיזוק לחיילי וחיילות צבא הגנה לישראל בהרצאה באולם שבת אחים שנבנה לזכרם של בניה אוריאל ואלירז הי"ד. האולם משמש עבור הרצאותיה של מרים לחיילים וחיילות
זי האָט חתונה געהאַט מיט אליעזר פרץ און האָט זעקס קינדער;
דוד "דידי" הררי (געבוירן דעם י"ז תמוז תשט"ז, 26סטן יוני 1956) איז אַ ישראלדיקער פֿאַרוויילער, טעלעוויזיע פּרעזענטאַטאָר, און ראַדיאָ בראָדקאַסטער. אין 2015 האָט ער געדינט ווי אַ פערזענלעכער ראטגעבער פאר די מעדיע אין פרעמיער מיניסטער בנימין נתניהו'ס וואַלן קאַמפּיין.
דידי הררי האט חתונה געהאַט מיט מירית (מירית הררי ז"ל נפ' ראש השנה ב' בתשרי ה'תשפ"א 20 בספטמבר 2020); זיי האבן דריי טעכטער און וואוינען אין מושב בצרה.
פעס (אדער פעז, אין אַראַביש: فاس, אין פראנצויזיש: Fès) איז דער צווייט גרעסטער שטאָט אין מאָראָקקאָ, נאָך קאַסאַבלאַנקאַ.
פעס האט בערך 2 מיליאן איינוואוינער. די געאָגראַפֿיש אָרט פון פעס איז אין דעם צענטער פון מאָראָקקאָ, וואָס איז פּאַסיק פֿאַר זיין קאָנטראָל איבער די שטעלעס פון מאַכט אין די מדינה.
פעס איז איצט א פארבאנד פון דריי שטעט. פעס על באַלי - (די ערשטע אלטע שטאָט פון פעס) איז איצט באטראכט: "די גרעסטע אלטע שטאָט אין דער וועלט", געגרינדעט דורך ידריס וו אין 789 אַד אויף די באַנקס פון די פעז טייך. מיט פֿינף הונדערט יאָר שפּעטער האָט סולטאַנס המלנינים צוגעגעבן קעראַקטעריסטיקס אַרקאַטעקטשער שפּאַניש לערערס, פילע פון די אַלט שטאָט, און געבויט Fez El Jadida - (אלטע שטאָט פון Fez II) אַרויס די ווענט. בעשאַס די 20 יאָרהונדערט, די פראנצויזיש געבויט די מאָדערן פּאַס (וויל נאָבלע) וועגן 2 קילאמעטער מערב.
במשך די יארן איז געווען א אידישע געמיינדע אין פעז, און עס איז געווארן וויכטיג ווייל עס איז באוואוינט געווארן דורך גרויסע דענקער און ארבייטער ווי רבי יוסף איבן מיגאש, רבי יצחק אלפסי (רי"ף) און דער גרויסער דענקער און פאָרמולאַטאָר פון הלכה, רמב"ם. אין די לעצטע טויזנט יאָר, אמווייניקסטנס דריי מאָל, האָבן מוסולמענער דורכגעפירט וויכטיקע אומרוען קעגן די יידן פון דער שטאָט. אין די ערשטע צוויי פאלן, האָבן טויזנטע אידן מקבר געווען, בעת אין דער לעצטער שכיטע, וואָס איז פאָרגעקומען אין צוואַנציקסטן יאָרהונדערט, זיינען בלויז "צענדליקער מערדער געווען. די איבעריקע ייִדן זײַנען אַנטלאָפֿן אָדער זײַנען דעפּאָרטירט געוואָרן.
אידן אין פעס.
דער יידישער בית-עולם אין מלאך פון פעס
אינעם 8 טן יאָרהונדערט האָט די שטאָט געציילט 15,000 יידן (טייל זאָגן 45,000).
אין 979 ', נאָך דעם ווי די שטאָט איז געווען קאַנגקערד דורך די באַרבעריק גאָגאָלין-יוסף פון די מאַ'אַרוואַ שבט, די אידן פון פעז זענען גלות צו לאַשיר אין אַלדזשיריאַ. [1]
אינעם 11 טן יאָרהונדערט האָט רבי יצחק אלפסי זיך באזעצט אין פעז, געגרינדעט דארט א ישיבה און געלערנט דאָרטן אסאך יאָרן.
אין די 13 טן צו 15 יאָרהונדערט, די צייַט פון די מאַרינעס, די סיטואַציע פון די אידן ימפּרוווד. זיי ינדזשויד פרייהייט פון קאַמף און עס איז געווען אַ צייַט פון עקאָנאָמיש און רוחניות וווילטאָג. מיט די אַראָפּגיין פון די דינאַסטיע און די ופלעב פון רעליגיעז פאנאטיזם, אין 1438, רעכט צו אַ מוסלים רעליגיעז אַווייקאַנינג אין די שטאָט, אידן זענען געווען געצווונגען צו רירן און לעבן אין אַ ספּעציעל קוואַרטאַל, דער ערשטער פון זיין סאָרט אין מאָראָקקאָ, גערופן "מאַלאַה" (שפּעטער אַזאַ קוואַרטערס זענען געגרינדעט אין מאַרראַקעש, מעקנעס און ראַבאַט). אין 1465 איז פארגעקומען אן אנדער מאסע פון יידן, און די קהילה האָט זיך ערהוילט ערשט נאָך 1492, ווען דעפּאָרטירטע פון שפאניע האָבן אָנגעהויבן קומען צו איר. [2]
אין מיטן פון 17 טן יאָרהונדערט, האָט מען איבערגענומען 1.300 רייכע אידישע פאַמיליעס פון דער שטאָט דיעלא צו פעז און זיי האבן געבראכט א ענדערונג אינעם שפאנישן כאראקטער פון דער קהילה.
אינעם 18 טן יאָרהונדערט האָט מלך מאָוליי יזיד חרוב געמאכט די שוהלן און גלייכגילטיק די יידן. צוויי יאָר שפּעטער, האָבן די יידן זיך אומגעקערט צו די חרובֿע זאַלץ-ווערק.
די בייס - וילעם "הויז פון לעבן" איז לאָוקייטאַד אויף די דרום זייַט פון די זאַלץ וואָרקס, מזרח פון דעם פּאַלאַץ און עס אַרומיק אַ דריט פון זייַן שטח. די קברים זענען געבויט אין די פאָרעם פון אַ האַלב פאַס און געצעלטן. אין די סוף פון די בייס - וילעם, עס איז אַ טויער וואָס פירט צו די ייִדיש קאָרטער. דער קבר פון די צדיקים סאָליקאַ (אַ 15-יאָר-אַלט מיידל וואָס איז געווען שטעלן אויף פייַער פֿאַר קנאָבל וואס אפגעזאגט צו קאַנווערזשאַן און חתונה מיט אַ מלך ס זון).
בערך צוויי וואָכן נאָך דער גרינדונג פון דער פראנצויזישער פּראָטעקטאָראט (1912), איז אויסגעבראכן א פײַנטרעף אין פעז קעגן דער רעגירונג. די אויפשטאנד איז דורכגעפאלן, אָבער די אידישע געמיינדע, וואָס האָט געציילט 12,000, איז אַטאַקירט געוואָרן אַלס אַ טייל פון דעם וואָס מען האָט שפּעטער גערופן די טריטעל, און אירע אייגנטום האָט געברענט. אומגעפער 60 אידן זענען אומגעקומען. די פראַנצויזישע אויטאריטעטן, קעגן וועמען דער רעוואָלט איז געווען אָנגעפירט, האָבן קאָנפיסקירט די וואָפן פון די יידן, ווײַל זיי האבן געטענהט אז עס איז די פאראנטווארטלעכקייט פון די אויטאריטעטן צו באשיצן סדר און זיכערקייט.
רבנים פון פעז.
פעז האָט גערעכנט דינאַסטיעס פון רבנים, וועלכע האָבן געמשפּט יאָרהונדערטער פון דעם אויסרייד פון שפּאַניע ביזן 20 סטן יאָרהונדערט, צווישן די וויכטיקע פאַמיליעס פון די רבנים זענען די פראַנצויזישע פאַמיליע, איבן דאַנאן, סיריראָ, איבן צור, מאָנסאָניאָ, מאַנסאַנאָ. צווישן די רבנים פון דער פראנצויזישער פאמיליע זענען הרב ווידל איך, רבי ווידאל דער צווייטער, דער דריטער און דער פערטער, רבי אליהו דער פראנצויזישער, רבי יצחק דער פראנצויזישער, דער צווייטער און דריטער, הרב יוסף דער פראנצויזישער, רבי שמואל דער פראנצויזישער, הרב אבנר ישראל דער פראנצויזישער געדינט אין דער שטאָט ווי ריכטער און אבות פון קאָרץ און מייערז. צווישן די איבן דאַנאַן פאַמיליע, קען מען נעמען הרב סאַדיאַ איבן דאַנן, רבי יצחק אבן דן, רבי אברהם איבן דאַנן, רבי שלמה איבן דאַנן, רבי שאול איבן דנן, רבי ציון אבן דנן. צווישן די סיריראו משפּחה זענען הרב מתתיהו סיריראן, הרב שאול סיריראו, הרב מנחם סיריראו און נאך. צווישן די פייַערשטיין, אַרייַנגערעכנט די רבי יעקב פלינט גערופן יאַאַוועטז, רבי רפאל געארבעט פייַערשטיין, און מער. צווישן די מאָסאָניגאָ אַרייַננעמען די פילע פרענדז מאָנסאָניגאָ ערשטער און רבי רפאל אהרן מאָנסאָניגאָ, און פילע פרענדז אנדערע וואָס ביז אַ ביסל יאָרן צוריק אלס איינער פון זיינע וויכטיגסטע רבנים דורכאויס די יארן פון פסח איד, איז רבי יהודה בן אטר. די מאַנסאנא פאמיליע איז געווען א רייכע פאמיליע, וועלכע האט געגרינדעט ארום 20 חכמים אין אכצן און ניינצנטן יארהונדערט. דער בעסטער באוואוסטער און אקטיוו פון זיי איז רבי אברהם האט אונדז פרובירט.
די ייִדן אין מאָדערנע צײַטן.
בעשאַס די הערשן פון פֿראַנקרייַך און ספּאַין, די אידן זענען געגעבן פול יקוואַלאַטי פון רעכט און געווען אַקטיוו אין אַלע געביטן פון לעבן. אין יאָר 1939, האָבן געוואוינט אין מאראקא בערך 225,000 יידן. בעשאַס דער צווייטער וועלט מלחמה, מאָראָקקאַן אידן זענען ווייאַלייטיד דורך די דיסקרימינאַטאָרי געזעצן פון די ווישי רעגירונג, אָבער סולטאַן מוכאַמאַד V האט נישט לאָזן זיי זיין יקספּעלד און איבערגעגעבן צו די נאַציס.
אין 1925 האבן די יידן אנגעהויבן וואוינען אין דעם נייעם טייל פון פעז. אין די צענזוס פון 1931 האבן געוואוינט אין פעז 10,496 יידן. בלויז די ארעמע יידן זיינען געבליבן אין מלאך.
אין 1935, זײַנען געווען שולעס פון דער "תלמוד תורה בין הבנים" נעץ פון אינסטיטוציעס, וואָס האָבן געזוכט צו קאָנקורירן מיט דער " קול ישראל העבריים " שולע, וואָס איז געגרינדעט געוואָרן אין 1883 און האָט רעזערווירט דערפון. אין מאַלאַטש איז געווען אַ שולע פֿאַר יינגלעך און אַ שולע פֿאַר גערלז און אין די נייע שטאָט עס איז געווען אַ געמישט שולע.
אין 1947 עס זענען געווען 22,484 יידן אין דער קהילה, דאָס נומער כולל יענע וואס געלעבט אַרום די שטאָט.
אין 1948, עס געווען וועגן 238,000 יידן אין פראנצויזיש מאָראָקקאָ, וועגן 15,000 אין שפּאַניש מאָראָקקאָ און וועגן 12,000 אין די טאַנגיער פריי זאָנע.
אין די יארן 1948–1953 זענען ארום 30,000 מאראקאנער יידן אימיגרירט געווארן קיין ישראל, און אין 1954/5 - בערך 37,000. די יידן האבן מורא געהאט אז ווען מאראקא וועט ווערן אן אומאפהענגיקע מדינה, וועט זייער סיטואציע פארערגערן, אָבער נאָכן פארדינען איר אומאפהענגיקייט, האט זייער סיטואַציע זיך פארבעסערט, בעת אימיגראַציע קיין ישראל איז געווען באגרעניצט.
אין 1951, נאָך אימיגראַציע קיין ישראל, זײַנען געבליבן 12,648. רוב פון די יידן זענען אימיגרירט קיין ישראל און א מינאריטעט עמיגרירט קיין קאנאדע און פראנקרייך.
אין 1959 האָט מען געמאָנט מאָראָקאַנישע ייִדן צו נעמען ציוניסטישע אַקטיוויטעטן און ייִדן האָבן געליטן פֿון אנטיסעמיטיזם. אין דעם פּעריאָד, אומגעפער 47,000 יידן ימאַגרייטיד צו ישראל אין 1956-1960.
אין 1961, ווען כאַסאַן צווייטער איז ארויף אויף דעם טראָן, האָט די סיטואַציע פון מאָראָקקאַן אידן באטייטיק ימפּרוווד און זיי דערלויבט צו אימיגרירן צו ישראל. אָבער, די אָפּאָזיציע פון מוסלים רעזידאַנץ צו אידן געוואקסן, ספּעציעל נאָך די זעקס טאָג מלחמה.
די באפעלקערונג פון מאראקאנער יידן איז די גרעסטע פון די יידישע באפעלקערונג אין אראבישע לענדער; אין 1985, איר נומער איז עסטימאַטעד צו 20,000. די מערהייט פון די אידן וואָס האָבן פארלאזן מאָראָקקאָ לעבן אין ישראל; פילע אנדערע עמיגרירט צו פֿראַנקרייַך און קאַנאַדע. אין מאראקא זענען פאראן עטליכע אינטערנאציאנאלע אידישע ארגאניזאציעס - די JDC, KYH און חב”ד אנהענגערס.
מורמאַנסק (רוסיש: Му́рманск) איז א שטאָט ביים צפון־מערב עק פון רוסלאנד (68°58 צפון, 33°05 מזרח), צפון פונעם ארקטישן רינג, מיט א פארט אויף די ברעגן פונעם קאלא איינגאס, 12 קילאמעטער פונעם בארענטס ים אויף דעם צפונדיקן ברעג פון דעם קאלא האלבאינזל, נישט ווייט פון דעם רוסלענדישן גרענעץ מיט נאָרוועגיע און פֿינלאַנד.די שטאט האט א באַפֿעלקערונג פון 298,096 (אָפּגעשאַצט 2017).
מורמאַנסק איז די גרעסטע שטאָט אין דער וועלט אין דעם אַרקטיק.
די שטאט, אמאל באוואוסט אלס ראמאנאוו־אויפן־מארמאן (Романов-на-Мурмане), איז געגרינדעט געווארן אום 21סטן סעפטעמבער 1916, ווען מען האט געבויט די אייזנבאן ליניע צום קולא האלבאינזל און האט באקומען איר נאמען פון דער רוסישער קעניגלעכער דינאסטיע ראמאנאוו הויז. מאָרמאַן איז דער אַלט־רוסישער נאָמען פֿאַר דעם בארענטס ים פון ברענט און פֿאַרן נאָרוועגישן פֿאלק, גערופן נאָרמאַנען. די שטאט האט באקומען איר היינטיקן נאמען נאך דער אקטאבער רעוואלוציע פון 1917.
פון 1918 ביז 1920 איז די שטאט געווען אונטער דער הערשאפט פון די מערב כוחות וואס זענען געווען בונד פון דער ווייסע ארמיי אין דעם רוסישן ציווילע קריג.
די דייטשע קראפֿטן האבן באמבארדירט די שטאָט אין 1941. מורמאַנסק האָט געליטן גאָר ברייטע צעשטערונג, צווייטנס בלויז צו סטאַלינגראַד אין דער שטארקייט פון דער צעשטערונג. אָבער די סאָוועטישע ווידערשטאַנד האָט פאַרמיטן אַז די דייטשן זאָלן אָקופּירן די שטאָט און אָפּשטעלן באַן פאַרקער.
בירגערמייסטער.
דער בירגערמייסטער ווערט געוויילט אין געהיימע וואַלן צווישן די ראטסמענטשן פֿאַר אַ טערמין פון 5 יאָר. דער ערשטער בירגערמייסטער נאָך דעם איינפֿאלן פונעם סאוועטן פארבאנד, אָלעג נאַידיאָנאָווֿ האָט געדינט 11 יאָר אלס בירגערמייסטער און האָט בייגעשטייערט שטארק צו דער אנטוויקלונג פון דער שטאָט.
ביי די וואלן אין סעפטעמבער 2003, האט גענאַדי גאַוורליאַנאָוו געזיגט, אָבער אַ חודש שפּעטער איז ער געווארן ערנסט קראַנק און האט רעזיגנירט אַ יאָר שפּעטער. אין האַרבסט פון 2004, עס זענען געווען ווידער וואַלן, אין וואָס מיכאַיל סאַווטשענקאָ איז געוויילט בירגערמייסטער, וואָס האט געדינט ביז מערץ 2009 ווען ער האט פֿארלירט די וואַלן צו סערגיי סובאָטין.
מיסטעריע ווערט געווענליך איבער א געשעעניש. די פאסירונג איז א מיסטעריע.
אויף א מענטש קען מען זאגן: ער איז מיסטעריעז פארשוואונדן אדער פארהוילן.
שלמה הלל מיט שר המשטרה דב גאלדבערג
שלמה הלל (כ"ג ניסן ה'תרפ"ג, 9טן אפריל 1923 – כ"ו שבט ה'תשפ"א, 8טן פעברואר 2021) איז געווען א ישראלישער פאליטיקער, וועלכער האט געדינט אלס כנסת דעפוטאט פאר מפא"י און א מיניסטער אין דער ישראל רעגירונג.
געבוירן 1923 אין באגדאד, איראק, דער זון פון אהרן הלל, א קרוב פון הרב אברהם משה הלל (זיידע פון הרב יעקב הלל ראש ישיבה פון אהבת שלום אין ירושלים), הויפט־רב פון באגדאד און חנה (שם-טוב), ער איז אויפגעוואקסן אין א פאמיליע וואס האט געהאנדלט מיט טיי און שטאף. אין 1934 האָט ער אימיגרירט מיט זיין משפּחה קיין ארץ ישראל. גראַדויִר פֿון דער הרצליה גימנאַזיע.
נאך ווען די מדינה איז געווארן אויפגעשטעלט האט ער ארגאניזירט דאס אנטרינען פון די יידן אין איראק קיין איראן, און פון דארט אין עראפלאנען קיין ישראל.
קריסטאפער קאלאמבוס (1451 - 20סטן מיי, 1506 שפאניע) איז געווען א איטאליענישער רייזדענער און קלאניאיסט, ער איז דערפֿינדער פֿון דעם קאָנטיענעט אַמעריקע.
קאלאמבוס איז געבוירן געווארן אין 1451 אין יאנאווע (היינט אין איטאליע). זיין פאטער דאמעניקא איז געווען א וועבער.
זיין רייזע צו אמעריקע.
אין די צייטן פונעם מיטל אלטער האט מען נישט בכלל געוואסט פונעם אמעריקאנער קאנטינענט, מען האט געמיינט אז נאך יוראפ גייט דער אטליאנטישער אקען ארום דער האלבער וועלט ביז עס טרעפט זיך ווידער צוזאם מיטן פאסיפיק אוקען, דאס איז געווען געבויעט אויך די שיטה אז די וועלט איז גראד. עס איז געווען א גרויסער שפאנישער מאטראס וואס האט געהייסן קריסטאפער קאלאמבוס ער האט געהאלטן אז אויב פארט מען לאנג אויפן אטלאנטישער אוקען קומט מען אהן קיין אינדיע, ער האט געפוילט ביים שפאנישן קעניגן אויב מען גיט איהם איבער א גרויסן שיף מיט געלד און מענטשן וועט ער מאכן א נסיעה און דערמיט פארקורצן דעם וועג קיין אינדיע, ער האט אויפגעוויזען אז דאס וועט הייבן דער עקספארט-אינפארט פון איבעראל, און שפאניע וואס איז דאן געווען א וועלט מאכט וועט דערפון שטארק בענעפיטירן.
נאך א לאנגע נסיעה איז ער אנגעקומען צו דער טרוקעניש, ער האט דארט געטראפן אסאך אומצוויליזירטע מענטשן, ער מיט זיינע מענטשן האבן געמיינט אז זיי האבן אנטדעקט א קורצן וועג קיין אינדיע, דערפאר האט ער גערופן די מענטשן" אינדיאנער. ווען ער איז אנגעקומען איז געווען אין יאהר 1492, צו די אינזלען פון די פאראיינגיטע שטאטן,
צווישן 1492 און 1503 האט קאלאבוס אנגעריכטעט פיר נסיעות צווישן שפאניע און אמעריקע. דאס איז געווען דער אנהייב פון אייראפעישער אויספארשונג און קאלאניזאציע פון די אמעריקאנער קאנטינענטן. קאלאמבוס האט שטענדיג געטענה'ט אז די לענדער וואו ער איז אהינגעקומען זענען אין אזיע. אפשר וועגן דעם האט מען א נאמען געגעבן דעם נייעם קאנטינענט נישט נאך קאלאמבוס, וואס האט אים אנטפלעקט, נאר נאך אמעריגא וועספוטשי.
די צווייטע נסיעה איז ארויסגעפארן דעם 24סטן סעפטעמבער 1493 פון קאדיז מיט 17 שיפן. די נסיעה האט זיך אפגעשטעלט אונטערוועגס אין די קאנארישע אינזלען. ווערנט דער צווייטער נסיעה האבן זיי אנטפלעקט דזשאמייקע און פארטא ריקא.
דעם 30סטן מיי 1498 איז קאלאמבוס ארויס אויף זיין דריטער נסיעה מיט זעקס שיפן, ווען ער האט אנטפלעקט טרינידאד, אן אינזל נישט ווייט פון ווענעזועלע. קאלאמבוס האט באמערקט א שטראם פון פרישוואסער וואס דערגרייכט דעם אקעאן פון דער ארינאקא טייך, און ער האט געדארפט פארשטיין אז ער איז נאענט צו א גרויסער יבשה. אבער אזוי ווי ער האט געגלייבט אז אין דעם דרום האלבקיילעך איז נישט פאראן נאך א קאנטינענט איז ער געפארן קיין צפון, און ער האט פארשפילט אנטפלעקן דרום אמעריקע.
קאלאמבוס האט זיך פארשאפט אסאך שונאים, אסאך פון די שפאנישע אדל לייט און הערן האבן נישט געקענט אראפ שלינגען אז ער האט אויסגעטראפן אזא גרויסע ערפינדונג ווי א נייער קאנטינענט, עס ווערט פארציילט איינמאל איז ער געזעסן מיטן קעניג און זיינע הערן, און איינער האט זיך אנגערופן איך פארשטיי נישט וואס איז דער גרויסער קונץ פון קאלאמבוס, ער האט סך הכל גענומען א שיף מיט מענטשן געפארן און געפארן ביז ער איז געקומען צו א אינזל, טא וואס רעש'ט מען מיט אים ?, קאלאמבוס האט גענומען א רינדיגער איי און געפרעגט ווען קען מאכן די איי זאל שטיין גראד, יעדער פון די אנוועזנדע האט פרובירט צו מאכן שטיין די איי גראד, עס איז אבער אייביג געפאלן אויף דער זייט, ביז קאלאמבוס האט גענומען די איי, געגעבן א זעץ דערויף, די איי האט זיך צובראכן, און עס איז געבליבן שטיין, זאגן זיי נו וואס איז די קונץ האסט עס צובראכן שטייט עס, זאגט ער איך האב נישט געזאגט אז עס איז א קונץ, איך האב עס אבער אין פאקט געטון, און נישט איר. די זעלבע מיט אמעריקא איך האב עס געטון.
צו סוף האט מען אים גע'מסור'ט פארן קעניג, ער איז געשטארבען אין תפיסה, מען האט אים באשולדיגט אלס א שפיאן.
שפּעקולאַציעס.
עטלעכע האַלטען אַז קאָלומבוסס אַרױסװאַנדערן פֿון שפּאַניע און נאַװיגירן די וועלט אין יאָר רנ"ב האט גאָט ספּעציעל צוגעשטעלט אַ פֿרישע פּליטה פֿאַר די ײִדן
געוויסע היסטאריקער שפעקלירען אז ער איז געווען א יוד, עכ"פ דאס איז פעסטגעשטעלט אז ער האט געהאט שייכות מיט הרב דון יצחק אברבנאל, און זיך באנוצט מיט זיינע מאפעס.
מאַראַקעש (אַראַביש: مراكش, פּינקטלעכע טראַנסקריפּציע: מראכש, ארויסגערעדט: "מאראַכאש"; בערבער: ⵎⵕⵕⴰⴽⵛ, מְר'ר'אכְש; פראנצויזיש: "Marrakech") איז אַ מדבר־שטאָט אין דרום-מערב מאַראָקאָ צופֿוסנס די אַטלאַס בערג. די שטאָט ציילט אַ מיליאָן באוווינער (ריכטיק פאר 2010) רובֿ פון א בערבער אָפשטאַם.
די שטאָט איז צעטיילט אין צוויי: די אַלטשטאָט און די ניישטאָט (Ville Nouvelle) אויך באקאנט ווי גיליז (Gueliz) נאָך איינער פון די קווארטאלן. די אַלטשטאָט איז באַוווסט פֿאַר אירע געסעלעך און קאליריקע מארקן.
אנדערש פון ראַבאַט, די פּאָליטישע הויפּטשטאָט און קאַסאַבלאַנקאַ, די עקאָנאָמישע הויפּטשטאָט, איז מאַראַקעש די היסטארישע און קולטור־הויפטשטאָט פון מאַראָקאָ. יעדע אוונט, ווען די זון גייט אראפ, קומען צוזאמען הונדערטע פּעדלערס, דערציילער, פעלדשער, זשאנגלירער, טענצער, פויקער, אַקטיארן, שוישפילער און אנדערע ארומגענומען מיט דיקן רויך פון די צענדליקער עסנוואַרג און גריל קיאסקן אין דעם צענטראלן פלאץ פון דער אַלטשטאָט.
די שטאָט איז געגרינדעט געווארן אין 1069 דורך יוסוף בן טאשפּין און זיין קוזין אבו באַקר בן אומאַר פון דער מאראַביטאָן דינאסטיע, און איז געווארן די הויפטשטאט פון דער אימפעריע. די שטאָט האט זיך אנטוויקלט ווי אַ האַנדל שטאָט צווישן די בארטן שטעט פון מאראקא אויפן ברעג פונעם אַטלאַנטישן אקעאן און "שווארצע אפריקע". די שטאָט מאַראַקעש איז הונדערטער יאָר געבליבן די הויפּטשטאָט פון דער מאַראָקאַנישן קעניגרייך און ווערט דעריבער גערעכנט מאַראָקאָ אין קליינארטיק. דאס לאנד מאראקא נעמט טאקע זיין נאָמען פון דער שטאָט "מאַראַקעש".
יידן אין מאראקעש.
אין 1393 איז אנגעקומען אין דער שטאט הרב אפרים אנקווא, און ער האט דארט געפונען אן ארגאניזירטע יידישע קהילה וואו ער האט געהאלטן דרשות.
הײַנט וווינען אין מאַראַקעש בערך 200 ייִדן. צוויי שולן זענען טעטיק אין דער שטאָט טאָג טעגלעך, סאַלאַט על-אַזמאַ (די ״ספרדישע״ שול) און די בית על גיליז שול.
צווישן די הויפט רבנים פון דער שטאט ווערן גערעכנט די רבנים שלמה עמאר. משה זריהאַן, מאכלוף אבוחאצירא, מרדכי קורקוס, חיים סיריראָ, משה וויזגאַן, דוד עובדיה, יהושע מאמאן.
רחל בלאָוושטיין סלע (י"ט תשרי ה'תרנ"א, 2טן אקטאבער 1890 – כ"ט ניסן ה'תרצ"א, 16טן אפריל 1931), באַקאַנט מיטן פּען-נאָמען "רחל" אדער רחל די דיכטערין), איז געווען איינער פון די מערסט אָנגעזעענע פּאָעטן אין דער באנייט קלאסישער העברעישער פּאָעזיע.
רחל (רעיה) בלאוושטיין איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאָט סאַראַטאוו אויף די ברעגנס פון דעם וואָלגא טייך אין דער רוסלענדישער אימפעריע, די טאָכטער פון איסר-לייב בלאוושטיין און סאָפיאַ (מאַנדעלשטאַם). איר זיידע, הרב משה מאנדלשטאם, האט געדינט אלס רב פון דער יידישער קהילה פון קיעוו.
אין ישראלישער קולטור.
פארטרעט פון רחל אויף ישראלישע 20 שקל באנקנאטן
א פּאָעזיע פארפאסט פון דער דיכטער רחל אין איר אייגענער שריפט
בית הכנסת הספרדי טורקי בוינה אוסטריה
ספרדים זענען די יידן וועלכע שטאמען פון די יידישע געמיינדעס וואס האבן געוואוינט אין שפאניע אין דער מיטל אלטער. יידן פון די עדות המזרח ווערן אויך אפט אנגערופען ספרדים, וייל זיי האבן אדאפטירט געוויסע קולטורליכע און בעיקר הלכה'ישע עלעמענטן פון די שפאנישע געמיינדעס, כאטש דאס איז נישט זייער ריכטיקער נאמען, ווייל זיי שטאמען נישט פון שפאניע נאר פון דער מיטל מזרח און צפון אפריקע.
דאס קאפיטל פון יידן אין ספרד איז שוין איבער טויזנט יאר אלט. עס איז איבעראל אנגענומען אז אנגעהויבן האט זיך עס מיט די פיר גדולים וועמען פיראטן האבן אוועקגערויבט פון דער שיף, און האבן זיי פארקויפט, און דורך זיי האט זיך אנגעהויבן דאס אידישע לעבן אין ספרד.
ספרדים איז א באצייכענונג אויף יידן וואס קומען פון שפאניע, וואס זייער טרעדיציאנאלע שפראך איז געווען לאדינא, און וואס האבן פון פון דארטן אימיגרירט נאכן גירוש שפאניע פון יאר 1492 איבער דער גאנצער וועלט, בעיקר צו לענדער ווי איטאליע, האלאנד גריכלאנד דרום פראנקרייך (דער געגנט וואס אין מיטל אלטער איז געווען אנגערופן פראווענס, און איז דעמאלט געווען א באזונדער לאנד פון פראנקרייך) די באלקאן לענדער אין אייראפע און אויך אין טערקיי. אוואו זיי זיינען געגאנגען האבן זיי אדאפטירט אסאך עלעמענטן פון די לאקאלע קולטורן.
א ליד פֿון לאה גאָלדבערג אין איר אייגענער שריפט
לאה גאָלדבערג (ב' סיון ה'תרע"א, 29סטן מיי 1911 – ח' שבט ה'תש"ל, 15טן יאנואר 1970,) איז געווען איינע פון די באַרימטסטע העברעאישע דיכטער פֿון מאָדערנער צײַט, אַן ערוואקסענער און קינדער שרייבער, איבערזעצער, קריטיקער, מאָלער און ליטעראטור פאָרשער, זשורנאליסט און קולטור קריטיקער, געווינער פון דער ישראל פרייז פֿאַר ליטעראַטור אין 1970. פּראָפעסאָר פון אלגעמיינער און קאָמפּאַראַטיווער ליטעראַטור אין דעם העברעישן אוניווערסיטעט פון ירושלים.
הרב זלמן נחמיה גאלדבערג (י׳ שבט תרצ״א, 28סטן יאנואר 1931 - ל׳ אב תש"ף , 20סטן אויגוסט 2020) איז געווען א ראש ישיבה, דיין אין דעם העכערן בית דין און דער הויפט רעדאקטאר פון דער תלמודישער ענציקלאפעדיע.
ער איז געווען איינער פון די גרינדער פון דעם פריוואטן בית דין פאר דיני תורה "הישר והטוב" און דער ראש ישיבה פון דער סאַדיגורער "דעת משה" ישיבה אין ירושלים. ער האט געדינט ווי ראש ישיבה אין בית מדרש פון דעם לעוו אקאדעמישן צענטער און אלס ראש כולל אין דעם "שבט ומחוקק" דיינות כולל.
ער איז געבוירן געווארן אין מינסק צו הרב אברהם גאלדבערג, א תלמיד פון דער נאווהארדאקער ישיבה, און זיין ווייב פריידל (זייטטשיק). דעם טאָג נאָך זיין ברית, האבן די אויטאריטעטן ארעסטירט זיין פאטער און אים געשיקט קיין סיביר אויף צען יאָר אין פֿאַר האַלטן אַ ישיבה. נאָך השתדלות וואָס האָט געדויערט אַרום אַ יאָר, האט מען אים באפרייט און דעפארטירט קיין ריגאַ, לעטלאנד. צוויי און אַ האַלב יאָר שפּעטער, ווען ער איז געווען פינף יאָר אלט, האָט די משפּחה אימיגרירט קיין ארץ ישראל מיט א צערטיפיקאַט וואָס זיי האָבן באקומען מיט דער הילף פון הרב אברהם יצחק הכהן קוק, און זיי האבן זיך באזעצט אין ירושלים. ער האָט געלערנט צוויי יאָר אין דער "מאה שערים" חדר און עטלעכע יאָר אין "עץ חיים", און ביי די צען יאָר האָט ער אָנגעהויבן לערנען אין דער תפארת צבי ישיבה. אין עלטער פון פערצן יאָר איז ער אריין אין דער חברונער ישיבה. עטלעכע חדשים שפּעטער, אין חשון תש״ז, האָט ער זיך אריבערגעצויגן אין דער פּאָניעוועזשער ישיבה אין בני ברק, אויף דער עצה פון דעם חזון איש. אין תשי"א האָט ער זיך אומגעקערט לערנען אין חברון.
אין חודש אב תשי"ג איז ער געווארן א חתן מיט רחל, די טאכטער פון רבי שלמה זלמן אויערבאך, און אין חודש אלול תשי"ד האבן זיי חתונה געהאט. ער האָט געוואוינט אין שיכון חב״ד אין ירושלים.
גאַבעס (טוניסישע אראביש: قابس, "גאַביס") איז די הויפּטשטאָט פון דער גאַבעסער גובערניע אין טוניסיע. ער געפינט זיך אויפן בארטן פונעם איינגאס פון גאבעס. גאַבעס האט אַ באַפעלקערונג פון 152,921, און איז די זעקסט גרעסטע שטאָט אין טוניסיע.
טאַקאַפּעס, דער אוראלטער נאָמען פון גאַבעס, איז אַ בערבערישער פלאץ־נאָמען. שפּעטער האָט מען אַראָפּגעלאָזט דאָס פּרעפיקס "טאַ" (וואָס מיינט "צו" אין בערבעריש), און דאָס אָרט איז געווארן באוואוסט ווי קאַפּעס. אזוי ווי אַראַביש האט נישט די קלאנג / פּ / איז קאַפּעס געווארן קאַבעס, און שפּעטער באַוואוסט ווי גאַבעס.
אין 1940 נאכדעם וואס פראנקרייך איז איינגעפאלן צו די דייטשן, איז גאבעס געקומען אונטער דייטשן קאנטראל. אין 1941 האט פאסירט דער גאבעס פאגראם, ווען אראבער האבן אטאקירט און געהרג׳עט יידן אין גאבעס. אין 1943 איז גאבעס צוריק געקומען אונטער פראנצויזישער הערשאפט מיט דער הילף פון די בריטישע קראפטן.
די אָפּעראַציע האט צוגעברענגט צו ערנסטע שאדן אין דער שטאָט׳ס אינפראַסטרוקטור און איז געווען דאס ערשטע מאל אין דער געשיכטע ווען מען האט באַזיגט היטלער. אין 1956 איז טוניסיע געווארן אומאפהענגיק פון פראנקרייך און גאבעס איז געקומען אונטער טויניסישער הערשאפט.
גאבעס האט אן אוניווערסיטעט פון וויסנשאפט און אינזשעניריע, דער אוניווערסיטעט פון גאבעס.
גאַבעס איז איינע פון די גרעסטע אינדוסטריעלע שטעט אין טוניסיע. די אינדוסטריעס זענען מערסטנס כעמישע, און וועגן דעם די בעסטע כעמיע דיפלאמען אין אפריקע באקומט מען פונעם אוניווערסיטעט פון גאבעס.
די הויפּט אינדוסטריעס זענען פאבריקאציע פון צעמענט, כעמישע פראדוקטן און ציגלען, און א נאפט ראפיניריע.
די רעגירונג ארבעט צו פארקלענערן די פארפעסטיקונג פונעם איינגאס פון גאבעס דורך די פאבריקן.
גאבעס האט אן אינטערנאציאנאלן פליפארט און אויך איינעם פון די גרעסטע ים־פארטן פון טוניסיע, געניצט אריינצוברענגען מינעראל פראדוקטן פון דער שטאט גאפֿסא.
גאבעס איז די סוף סטאנציע פון א שמאלער (1000 מ״מ) אייזנבאן פון דער הויפטשטאט.
גאבעס האט אַ הייסן האַלב-טרוקן קלימאַט, מיט אַ הייסן טרוקענעם סעזאן און א קילן מדבר׳דיקן סעזאן.
סילוואַן שלום (; געבוירן דעם 4טן אויגוסט 1958) איז א ישראלישער פאליטיקער. ער האט געדינט ווי ווייצע פרעמיער מיניסטער, א מיניסטער אין דער ישראל רעגירונג און א כנסת דעפוטאט פון דער ליכוד פארטיי. שלום איז אַן אַדוואָקאַט. אין דעצעמבער 2015 האט ער פארלאזט דאס פּאָליטישע לעבן.
שלום איז געבוירן ציון סילוואַן משה שלום צו שמעון און מרים שלום אין גאַבעס, טוניסיע. זיי האבן אימיגרירט אין ישראל אין 1959 און האָבן געוואוינט אין באר שבע. זיין פאָטער איז אומגעקומען אין עלטער פון 37 יאָר בעת אַ רויבעריי אין א באנק צווײַג אין באר שבע. אין אָנדענק פון זיין פאָטער, איז געגרינדעט געווארן אַ שול אין קוואַרטאַל ה׳ אין דער שטאָט. נאָך זײן מיליטערישער דינסט האָט ער שטודירט אין בן-גוריון אוניווערסיטעט פונעם נגב און האָט באַקומען אן ערשטן דיפּלאָם אין עקאָנאָמיק און צערטיפֿיקאַציע ווי אַן אַקאַנטאַנט. דערנאָך האָט ער געלערנט אין דעם תל אביבער אוניווערסיטעט, וואו ער האָט באַקומען אן ערשטן דיפּלאָם אין געזעצן און האט זיך קוואליפיזירט אלס אדוואקאט; אויך האָט ער א מייסטער-דיפלאם אין פובליקער פּאָליטיק.
כנסת דעפוטאט און מיניסטער אין די 1990ער יארן.
אין 1992, איז שלום געווארן געוויילט צום 13טן כנסת פאר דער ליכוד, און אין 1997 ער איז געווארן באשטימט וויצע פארטיידיקונגס־מיניסטער. אין יענער תקופה האט ער געפועל׳ט צו גרינדן דעם נחל חרדי רעגימענט.
אין 1998 איז ער באשטימט געווארן מיניסטער פון וויסנשאפט און טעכנאלאגיע אין דער נתניהו רעגירונג.
פֿינאנץ מיניסטער.
שלום האָט געדינט ווי וויצע פרעמיער מיניסטער און פינאַנץ מיניסטער אין דער 29סטער ישראל רעגירונג, די ערשטע רעגירונג פון אריאל שרון (2001 - 2003).
אויסערן מיניסטער.
שלום האט געדינט אלס וויצע פרעמיער מיניסטער און אויסערן מיניסטער אין דער צווייטער רעגירונג פון אריאל שרון (פון 2003).
אין 2003 האָט ער זיך באגעגנט מיטן קעניג פון מאראקא אין טעטואן, מיט דער האָפענונג צו נארמאליזירן די באַציאונגען צווישן ישראל און מאראקא.
אין 1993 האָט ער חתונה געהאט מיט דזשודי שלום ניר מאָזעס, פון דער קאָנטראָלינגער משפּחה פון ידיעות אחרונות. דאס פּאָרפֿאלק האט דריי קינדער צוזאַמען, און צוויי פון א פריערדיקן זיווג פון ניר מאָזעס. די משפּחה האָט געוואוינט אין רמת גן. אין אויגוסט 2017, האבן זיי זיך אפגעשיידט.
טשעבין () איז אַ שטעטל אין קשאנאווער קרייז, קראקעווער גובערניע, פוילן, 269 ביז 407 מ׳ איבערן ים-פֿלאך, מיט א הויפט באן קנופ אויף דער קראקע–קאטאוויץ רוטע.
טשעבינער יידנטום.
יידן האבן זיך ערשט באזעצט אין טשעבין ביים סוף פון דעם 17טן יארהונדערט. ביים סוף פונעם 19טן יארהונדערט, ווען מען האט אנטוויקלט די מינערייען און פאבריקאציע אין דעם געגנט, האט די יידישע זידלונג געוואקסן. די פרנסה פון די יידן איז געווען באזירט אין קליינהאנדל און ארבעט און אויך א ביסל אין פארזארגן די פאבריקן.
רבי יצחק יהושע העשיל פֿרידמאַן (געבוירן כ"ד אייר תשנ"ו) איז דער היינטיגער סאדיגערער רבי אין בני ברק.
ער איז געבוירן געווארן אין לאנדאן צו רבי ישראל משה פרידמאן און צו שרה, טאכטער פון חיים משה פעלדמאן. ער האט געלערנט אין דעם בעלזער חדר און ישיבה קטנה, און אין דער גייטסהעדער ישיבה. דערנאך האט ער געלערנט אין דער מירער ישיבה אין ירושלים, וואו ער האט געלערנט ביי הרב אשר אריאלי.
ער האט חתונה געהאט ז' שבט תשע"ח מיט מלכה, טאכטער פון הרב אשר חיים שטערנבוך, דיין אין דעם אנטווערפענער מחזיקי הדת קהילה, זון פון הרב אליהו שטערנבוך.
נאך זיין טאטענ'ס הסתלקות אין חודש אב תש"פ, איז נתפרסם געווארן אז זיין טאטע האט געשריבן אין צוואה אז רבי יצחק יהושע העשיל וועט איבער נעמען די סאדיגורער רביסטעווע כאטש אז ער איז דער פינפטער זון.
מיט זיין הסכמה, האט זיין מאמע שרה מכתיר געווען נאך צוויי זין רבי׳ס: רבי מרדכי שלום יוסף, סאדיגורער רבי אין ירושלים, און רבי אהרן בער, סאדיגורער רבי אין לאנדאן.
יצחק יהושע העשיל
א סטילוס ווערט געניצט צו שרייבן אויף א טאוול.
היינט צו טאג, צו קענען ארבעטען אויף א פאלם-פיילאט אדער א יעדע האנט-געהאלטענע מאשינקע, דארף א ווייזער'ל, אדער "סטיילעס" (ענגליש).
מנחם אליעזר "לייזער" מאזעס (געבוירן כ״ה תשרי ה'תש"ז, 20סטן אקטאבער 1946) האט געדינט ווי א כנסת דעפוטאט פון יהדות התורה אין די 18טן, 19טן און 20סטן כנסת׳ן. מאזעס האָט געדינט ווי דער שליח פונעם וויזשניצער רבי'ן, הרב ישראל האגער, און דער פאָרשטייער פון דער "פאראייניגטע פראַקציע" (א פֿראקציע וואס איז באזירט ארום דעם וויזשניצער חסידות) פון אגודת ישראל אין דער רשימה פון יהדות התורה.
מאָזעס איז געבוירן געוואָרן אין ירושלים, דער איינציקער זון פון שלמה זלמן מאָזעס, סעקרעטאר פון דער וועלטס אגודת ישראל און דער מועצת גדולי התורה. זיך איינגעשריבן אין צה״ל און געדינט אין דעם אדזשוטאנט אפטייל אויסטרעפן פעלנדיקע זעלנער. ער האט געלערנט אין דער וויזשניצער ישיבה, און נאך זיין חתונה איז געווען דער גבאי פון רבי חיים מאיר האגער, דער "אמרי חיים" פון וויזשניץ.
אום 9טן פעברואר 2011, אינעם 18טן כנסת, איז מאָזעס באשטימט געוואָרן וויצע בילדונג מיניסטער, אנשטאט מאיר פּרוש, וואס האָט רעזיגנירט פון דעם כנסת דעם 6טן פעברואר 2011 אלס טייל פון דעם אינערלעכן ראָטאציע אפמאך אין יהדות התורה צווישן דער שלומי אמונים פראַקציע און בעלזער חסידות.
אין גאַנג צו די וואלן צום 21סטן כנסת, האָט דער צענטער פון אגודת ישראל באַשלאסן צו פאַרבייטן מיט יעקב טעסלער פון דער וויזשניצער חסידות, נאָך זייענדיק 10 יאָר אין כנסת.
מאזעס וואוינט אין ירושלים, ער איז געהייראט צו חנה און זיי האבן צען קינדער. איין טאכטער היידי איז אפגעפֿארן, און איז א לאביאיסטקע אין דעם כנסת.
פּרענומעראנטן איז א אידישע ווארט צוזאמענגעשטעלט פון די פארזילבע 'פּרע' דער זאך-ווארט 'נומער' און דער נאכזילבע 'אנט'. אבער וואס איז איר באדייט? זייער איינפאך, דאס איז א ליסטע מיט נעמען פון מענטשן, געווענליך קאטעגארירט לויט זייערע וואוינערטער וועלכע האבן זיך פאראויס (פרע) איינגעשריבען (נומערירט) און באצאלט צו קויפן דעם ספר אדער בוך וועלכע לויטעט צו ערשיינען, און אזוי ארום געגעבן פארן פערפאסער פאראויס געלט (היינט איז דאס באקאנט טאקע אלס מעות קדימה) מיט וואס ער זאל קענען צוגיין צום דרוק.
פרענומעראנטען, איז נישט מעות קדימה. פרענומעראנטען מיינט חותמים, וואס זענען זיך מתחייב צו קויפען דעם ספר ווען ס'וועט ארויס פון דרוק, אנדערש ווי געבען געלט פון פאראויס (מעות קדימה).
די מחברים האבן ארויסגעוויזען דאנקבארקייט פאר די 'פרענומעראנטן' מיט דעם וואס זיי האבן צוגעלייגט עטליכע -און צומאל מער- בלעטער אין זייער ספר אויסרעכענעדיג די נעמען פון די באשטייערער, אמאל איז דאס אונטער א קעפל פון 'מפרסמין עושי מצוה' אמאל איז דאס פשוט 'אלו האנשים אשר השתתפו' און צומאל דאס אויך נישט נאר דער ווארט 'פרענומעראנטן' טוט שוין דאס זייניגע איבערצוגעבן פארן דור אחרון, מי ומי ההולכים.
די 'פרענומעראנטן' פארנעמען א ווערטפולע חלק אין 'אידישע היסטאריע' וויבאלד א יעדער ספר פארמאגט דאך א דאטום אדער לכה"פ א יאר אין וועלכע זי איז געדרוקט געווארן, איז אז מ'שטעלט דאס צוזאם מיט די נעמען און וואוינערטער פון די 'פרענומעראנטען' קריגט מען ארויס א קלארע בילד פון די פארגאנגענהייט וועלכע גייט צוריק צומאל עטליכע הונדערט יאר און ווארפט א ליכט אויפן מענטשן; ווען ער האט געלעבט, וואו ער האט געוואונט, און אזוי ווייטער.
נאך אן ערשיינונג אין די רשימות וועלכע טראגט נישט א קלענערע חשיבות, זענען די ליסטעס פון בחורים ותלמידי הישיבות וועלכע האבן ארויסגעקראצט פון זייער ביסל געלט אנטייל צו נעמען אינעם דרוק פונעם ספר, ווער רעדט נאך אויב דער ספר איז געווען פון זייערס א רב אדער ראש ישיבה וואס דאן האבן אפי' אזעלכע בחורים נישט דוקא קיין ספעציעלע חובבי ספרים געטאן א נחת רוח פאר זייער רבי און זיך 'פרענומערירט' צום בעפארשטייענדיגען ספר, און פאר אונז צוגעשטעלט א שטיקל באגריף פון די ישיבה און אירע תלמידים בימים ההם.
עס האט שוין יעדערער וועלכער האט נאר אמאל געזוכט און גענישטערט אביסל אין זיין משפחה'ס פארגאנגענהייט, באגעגנט א נאמען פון א זיידען אדער א באקאנטן אין איינע פון די ליסטעס, דער פראבלעם איז אבער נעמליך; וואו הייבט מען אן? איך וויל זעהן וועלכע יאר מיין זיידע איז אריבער קיין הוידא-טעגלאש, ווען האט ער נאך געלעבט, אא"וו, אבער וואו רבוש"ע הייב איך אן? פון וואנעט זאל מען וויסען צווישען די הונדערטער-טויזענטער ספרים בלי גוזמא, וואו אפצוגעפונען א ליסטע וועלכע אנטהאלט אויך 'הוידא-טעגלאש' צווישען די פרענומעראנטן?
אמת, היינט צוטאגס איז דאס שוין עטוואס לייכטער מיט די ערשיינונג פון די קאמפיוטעריזירטע אוצרות און ביבליטאטעקן וועלכע שטעלן צו א זוך-אפציע (סוירטש-אפשאן) אפירצוזוכען ווערטער אין די ספרים, טייל פאר געלט ווי 'אוצר החכמה' און אפי' אומזונסט ווי אונזער וואול-באקאנטער 'היברו-בוקס' באדיבות הרה"ח בונה עולמות של תורה ר' חיים ראזענבערג הי"ו, אבער אמאל איז דאך דאס אויך נישט געווען.
האט זיך גיעאוועט בשנת תשל"ה ולמספרם יארע 1975 א געוויסער בערל כהן אדער 'קאגאן' לויט אנדערע דיאלעקטן, אין אנדענק פון זיינס א זוהן וועלכער איז אינגערהייט אוועקגעריסען געווארן פון אים, און קארעגירט א ליסטע פון באלד ניין-טויזענט (9,000) ספרים, וואס ער האט געזאמעלט, און אראפגעשריבען די שטעט וועלכע ווערן דארט דערמאנט צווישען די 'פרענומעראנטען' און דאס צאמגעשטעלט אין א בוך אויסגעלייגט אינעם אלפעבעטישען סדר, שאפנדיג א ליסטע וועלכע איז לייכט צו נוצן, און געבנדיג דעם ערשטן שטויס-קראפט פארן זוכער וואו און אין וועלכיגען ספר דער נאמען פון 'הוידא-טעגלאש' ערשיינט, וואס מיט די ביסל אינפארמאציע קען זיך דער יעניגער שוין ווענדן צו א ווירקכליכער אדער היינט ווירטואלער אוצר-הספרים א זוך צו געבן צו זיין זיידענס נאמען איז טאקע נומערירט צווישען יענע באשטייערער.
דער ציפער '9,000' איז אוואו א טיפה מן הים קעגן אפי' נאר די אריבער פערציג-טויזענט ספרים וואס 'היברו-בוקס' שטעלט היינט צוטגאס פאר, און ווער רעדט קעגן די פערטל-מיליאן ספרים וואס דער חב"ד'סקער ביבליאטעק אין קראון-הייטס פארמאגט, אבער דאך איז דאס אין זיינעם צייט באטראכט געווארן ווי א מייסטער-ווערק און האט ארויסגערופען אסאך רעספעקט און עהרע ביי פארשער און גענעלאגען.
אלס א טייל פון א פראיעקט צו פאראייביגען 'יידישע מייסטער ווערק' האבן די יידישיסטן פונעם 'נאציאנאלער יידישער בוך צענטער' פאראייביגט טייל ביכער דורך זיי ארויפלאדענען אויף זייער וועב-זייט און דערונטער געגעבן די אפציע פאר אנדערע דאס אראפצולאדענען צו זיך אין קאמפיוטער. צווישן אנדערע האבן זיי ארויפגעלאדנט דעם דערמאנטן בוך פון קאגאן; ספר הפרענומעראנטען מיט די אפציע פון אראפלאדענען אין א פד"פ פארמאט שיהא יד הכל ממשמשים בה.
מערקווירדיגע ביישפילן.
עס איז דא א ספר "רביד הזהב" ח"ב עה"ת, געדריקט געווארען אין פרמשילא בשנת תרל"ו. דע ספר האט אן א שיעור נעמען פין פולין אין אונגארין, ממש א חידוש אפילו פאר היינטיגע צייטען כ"ש דעמאלט.
גאר אן אינטערסאנטן ספר 'מוסדות תבל': דער ספר איז געדרוקט געווארן אין שטאט 'וויען' בשנת תק"פ ולמספרם 1820 און פארמאגט 14 זייטן פון 'פרענומעראנטן' באשטייערער צום דרוקען פונעם ספר בעיקר פון אונגארן און אויך פון מעהרן (טשעכיי), וואס פון א היסטארישען שטאנדפונקט איז דאס אן אוצר בלום, נעמענדיג אין באטראכט אז דאס זענען ממש פון די פריע יארן וואס אידנטום האט אנגעהויבן בליען און ווירבלען אין אונגארן, און דא האבן מיר די נעמען פון שטעט, זייער רבנים און איינוואונער פון יענע יארען.
צווישען די נעמען פון גאונים ומפורסמים וועלכע ווערן נאך דערמאנט בחיים חיותם זענען אזעלכע תורה-ריזען און אנשי שם ווי;
פון א הלכה'דיגען שטאנדפונקט איז דאס אלעמאל געווען אונטער א פראגע צייכען, ווייל אין אלגעמיין פלעגט דער מחבר געבן א הנחה פאר די 'פרענומעראנטן' ווי זיי האבן געקריגען דעם ספר פאר א ביליגערע פרייז פון די וועלכע וועלן הערשט איינהאנדלען דעם ספר נאך איר ערשיינונג, און דערונטער ארויפגעברענגט א שאלה פון 'רבית' נאכעדם וואס די הלכה אסר'ט קלאר צו געבן סיי וואספארא בענעפיטן פאר עמיצען וועלכער פארבארגט געלט, און אין א געוויסען זין זענען די 'פרענומעראנטן' די 'מלוים' פארן מחבר דער 'לוה' און די תשלומין איז דער ספר וועלכער ער גיט זי פאר ביליגער בשכר פון די הלוואה.
אן אריינגיין צו טיף אין די הלכה דערפון, איז אלעמאל געוועזן עצות און טאקטיקען דורך וועלכע מ'האט זיך פון דעם אויך ארויסגעזעהן אבי נישט צו פארלירען דאס געלט פארן דרוקער, און וויכטיגער פון דעם, אראפצושיקען פאר אונז דורות הבאים די טייערער מתנה פון; 'פרענומעראנטן'.
ר' דוד פֿריזנהויזן (דײַטש: David Friesenhausen; 1756 – 23סטן מערץ 1828, קארלסבורג) איז געווען א מאטעמאטיקער, דיין און א משכיל, האָט ערשט פארגעלייגט די גרינדונג פון א בית מדרש פאר רבנים אין דער עסטרייכישער אימפעריע. ער האט מחבר געווען מוסדות תבל.
דוד בן מאיר הכהן איז געבוירן געוואָרן אינעם דאָרף פריזענהאוזן, בייערן, אין 1756. איז מתחלה געווען א תושב אין דער דייטשער שטאט פיורדא נעבן נירנבערג – וואס איר דעמאלטסדיגער רב הגאון ר' משולם זלמן הכהן בעל בגדי כהונה האט טאקע געגעבן א ווארימע הסכמה אויפן ספר מוסדות תבל – וואו ער האט געלערנט תורה אין די ארטיגע ישיבות. ביי די 30 יאר האט ער זיך אויך גענומען צו שטודירן סעקולארע נושאים ווי מאטעמאטיקס און פיזיקס פאר נאָך 10 יאָר. אין 1788 האט ער באווויגן צו בערלין, ווו ער האט ארויס דעם ספר "כליל החשבון" - אַ בוך פון אַריטמעטיק און געאמעטריע און אַ הקדמה צו אַלגעבראַ אין העברעיש. אין 1796 איז ער ארויס אויף א רייזע איבער אייראפע צו פארקויפן זיין ספר און זאמלען פרענומעראנטן אויף אן אנדער פון זיינע ביכער, "מוסדות תבל", וואָס באשרײַבט דעם סטרוקטור פונעם אוניווערס לויט קאפערניקוס.
אנטוישט פון די ראַדיקאַליזם פון די השכלה באַוועגונג אין בערלין, איז פריזנהויזן אריבערגעפארן צו דער שטאָט אונסדארף אין אונגארן אַרום 1800 און איז געווען באשטימט צו דיין דאָרט. אין דער זעלבער צייט האט ער זיך באשעפטיגט אין האַנדל. אין 1806 איז ער באווויגן בעקיצער צו פּעסט, אָבער אין דער אַוועק פון אַ קוואלן פון פרנסה דאָרט באַלד צוריק צו אונסדאָרף. אין יענער צייט האָט ער פאָרגעשלאָגן דעם קייסער פון דער עסטרייך-אונגאַרישער אימפעריע א פאָרשלאָג פאַר גרינדונג פון דריי רבנישע סעמינאַריעס, אין אונגארן, אין גאליציע און אין מעהרן. די פּראָפּאָסעד קעריקיאַלאַם האט אריינגענומען, דערצו צו תלמודישע שטודיום, אויך תנ"ך און אַלגעמיין שטודיום. די פאָרשלאג איז געווען פֿאַראַכט דורך די אויטאריטעטן, אָבער דערוועקט גרויס כּעס אויף דעם טייל פון די אונגעריש רבנים.
ער האט געוואנדערט קיין אונגארן ווי ער האט זיך באזעצט אינעם באקאנטן שטאט אוהעל בימי כהונתו של ראש שושלת עצי התמרים הגה"ק בעל ישמח משה זצ"ל. ער האט געדינט אלס דיין אין שטאט אוהעל וואו ער האט געוואוינט פון 1808 ביז 1816. ער איז געווען באקאנט ווי אַ מתנגד צו חסידות. אין 1816 האָט ער אָנגעהויבן א צווייטן רייזע קיין אייראפע, אונטערצושרײַבן זײַן ספר "מוסדות תבל"; נאָך זײַן הצלחה אין רעקרוטירן גענוג אבאנענטן, אריינגערעכנט דער חתם סופר און אהרן חארינער, איז דאָס ספר ארויס אין וויען אין 1820. אין אַדישאַן צו די אַסטראַנאַמיקאַל טייל, דער ספר כולל דערווייַז פון סאַלווינג אוקלידוס'ס 11 פּראָבלעם, ווי אויך א רוחניות צוואה, אין וואָס פריזנהויזן רעדט וועגן זיין פּלאַן צו גרינדן אַ רבנישער סעמינאַר. די קשיא פון די מאָס פון זיין שטיצן פֿאַר רעליגיעז ענדערונג איז געווען אַ מקור פון סיכסוך צווישן קריסטן וואָס האָבן געלערנט זיינע שריפטן.
מוסדות תבל איז אן אינטערסאנט ספר קעגן די חסידים.
אויפן ספר ביי די מעות קדימה ווערט דער ערשטער דערמאנט הגה"ק בעל ישמח משה אלס שטאטס-רב אין אוהעל בימים ההם, אבער אז מ'קוקט אביסל טיפער אריין זעהט מען דארט עטוואס מער איבער די באציאונגען פונעם מחבר צום רב דער יש"מ.
דער ספר איז געדרוקט געווארן אין שטאט 'וויען' בשנת תק"פ ולמספרם 1820 און פארמאגט 14 זייטן פון 'פרענומעראנטן' באשטייערער צום דרוקען פונעם ספר בעיקר פון אונגארן און אויך פון מעהרן (טשעכיי), וואס פון א היסטארישען שטאנדפונקט איז דאס אן אוצר בלום, נעמענדיג אין באטראכט אז דאס זענען ממש פון די פריע יארן וואס אידנטום האט אנגעהויבן בליען און ווירבלען אין אונגארן, און דא האבן מיר די נעמען פון שטעט, זייער רבנים און איינוואונער פון יענע יארען.
ביי חסידים גייט מען נאר טראדיציאנאלער טאשן זייגער...
א זייגער (ענגליש: "clock", העברעאיש: "שעון", לשון קודש: "מורה שעות") איז דער אינסטרומענט וואס מעסט און ווייזט די צייט: אין וועלעכער שטונדע פונעפ טאג געפינט מען זיך.
אן א זייגער, ווייסט מען נישט צי ס'איז פארמיטאג אדער נאכמיטאג. ס'איז איינס ביינאכט אדער 4 פארטאגס.
זייגער מארק.
רוב זייגערס באשטייען פון ראסטפריי שטאָל און לעדער.
זון זייגער.
אמאל פלעגן רוב זייגער'ס זיין א זון זייגער. וואס האט געוויזן וויפיל די זון האט זיך שוין געבויגן צו מערב. לויט דעם האט מען געוואוסט אז דער טאג איז שוין אט אט פארביי.
עס פלעגט זיין א 'גלאק טורעם' וואס אויף דעם איז געווען צו זען א גרויסע זייגער, און עס האט געקלונגען אין באשטימטע צייטן, געוויסע אום 12 אזייגער, און געוויסע יעדע שטונדע. פון דעם האט מען שפעטער געמאכט די טייערע גרויסע זייגערס, וואס רייכע לייט האבן געהאט אין שטוב, און נאך שפעטער איז געווארן מעגליך א טאשן זייגער.
עגלה ערופה איז א מצוה וואס מ'דארף ברענגען אין פאל ווען מ'טרעפט ח"ו אין ארץ ישראל א גע'הרג'עטן מענטש ליגן אויף דער ערד אינדרויסן פון שטאט, און מ'ווייסט נישט ווער ס'האט אים גע'הרג'עט. איז די מצוה, אז מ'דארף לאזן דער טויטער מענטש ליגן אויפן פלאץ וואו מ'האט אים געפונען, און דערנאך קומען צו גיין פינף דיינים פון די סנהדרין, דער בית דין הגדול שבירושלים [אין די משנה (סוטה) איז פארהאן א מחלוקת וויפיהל דיינים דארפן קומען, אבער להלכה איז פינף], און זיי מעסטן אפ וועלכע שטאט איז די נענטסטע צום טויטן קערפער. און דאס עצם אּפמעסטן זעלבסט איז א מצוה, און אפילו ס'איז קלאהר און דייטליך נעבן וועלכע שטאט דער טויטער געפונט זיך, און יעדער קען דאס אליין זעהן און פארשטיין, דאך איז א גזירת הכתוב אז קודם דארף מען 'מעסטן'. [די ראשונים ברענגן א דיעה פון א ברייתא ווי ס'שטייט אז מ'האט נישט געדארפט לאזן ליגן דער נפטר ביז ס'זענען געקומען די דיינים פון ירושלים, נאר די דארטיגע שלוחי בית דין האבן אנגעצייכנט סימנים אויף דער ערד פונקטליך ווי מ'האט אים געטראפן, און דערנאך קען מען אים תיכף באערדיגן]
און שפעטער ווען מ'האט שוין געוואוסט וועלכע איז די נענטסטע שטאט, האט דער בית דין פון יענער שטאט געדארפט ברענגן א קעלבל, און מ'טראגט דאס צו א פלאץ וואס האט הארטע ערד ווי מ'האט נאך קיינמאהל נישט געארבעט דארט, און פון יעצט און ווייטער טאהר מען שוין קיינמאהל נישט ארבעטן דארט און אנזייען וכדומה. [לויטן רמב"ם האט מען דאס געטוען ביי א טייך פון וואסער א נחל איתן, וואס רינט מיט א שטארקע שטראם]. דארט האט מען אפגעהאקט דעם קאפ פונעם קעלבל, און דאס בית דין מיט די זקנים האבן זיך דארט אפגעוואשן זייערע הענט און געזאגט: "ידינו לא שפכו את הדם הזה"...זיי ווייסן נישט ווער דער רוצח איז, און ווי רש"י ברענגט פון חז"ל מיר זענען דאך אודאי נישט חושד אז די דיינים זענען רוצחים ח"ו און אז זיי האבן פארגאסן אידיש בלוט, נאר די כוונה מיט די ווערטער "ידינו לא שפכו את הדם הזה", מיינט צו זאגן אז זיי האבן נישט באמערקט ווי דער איד גייט ארויס אליין פון די שטאט און זיי האבן אים געלאזט גיין אן קיין עסן און קיין באגלייטונג. ד.מ. אויב זיי וואלטן אים באמערקט גיין, וואלטן זיי אים צוגעשטעלט אלעס וואס ער דארף און ס'וואלט נישט צוגעקומען צו דעם רח"ל. און די כהנים האבן געזאגט "כפר לעמך ישראל אשר פדית ה'", וגו' ווי ס'שטייט ווייטער אין פסוק.
פארוואס האקט מען אפ דעם קאפ.
עס ווערט געברענגט פארשידענע טעמים פאר דער מצוה פון עגלה ערופה.
• מדרש הנעלם: ווייל דער טויטער איז גע'הרג'עט געווארן דורך אן אנדערן און נישט דורכ'ן מלאך המוות, האקט מען אפ דעם קאפ פונעם קעלבל, ס'זאל זיין זה תחת זה, און דער מלאך המוות וועט מער נישט מקטרג זיין.
• אבן עזרא: די נאענסטע בני העיר זענען באפוילן געווארן אפצוהאקן דעם קאפ, ווייל געוויס האבן זיי געטוען אן עהנליכע זינד, האט דעריבער דער באשעפער געמאכט אז ס'זאל געהרג'עט ווערן איינער וואס איז נאענט צו זיי.
• רמב"ם: כדי דאס מפרסם צו זיין, און אזוי וועט מען פארשן די זאך און טרעפן דעם רוצח. דאס איז אויך די סיבה פארוואס מ'טאהר קיינמאהל נישט באארבעטן דאס פעלד וואו מ'האט געפונען דעם טויט'ן, כדי דער
אייגענטומער פונעם פעלד זאל זיך אנשטרענגען צו
וועלן געפונען דעם רוצח, און דאס פעלד זאל נישט
• רבי יוסף אבן־כספי:, כדי צו מעורר זיין דאס פאלק צו היטן אויף די וועגן ס'זאלן נישט זיין קיין רוצחים.
• רבי יוסף בכור שור: כדי ס'זאל ארויסגיין א קול אויפ'ן גע'הרג'עטן און אזוי וועלן אפיהר קומען עדות, וואס וועלן עדות זאגן אז ער איז געשטארבן, און זיין פרוי וועט נישט בלייבן אן עגונה.
• רמב"ן: 'עגלה ערופה' איז עהנליך צום שעיר המשתלח און פרה אדומה וואס מ'טוהט אינדרויסן.
• מסכת סוטה: "פון ווען ס'האבן זיך פארמערט די רוצחים איז דער 'עגלה ערופה' בטל געווארן, ווייל מ'האט שוין געוואוסט ווער ס'זענען די וואס זענען
דער טעם פון דער מצוה און דער נס.
• רש"י בשם חז"ל: פארוואס האט מען טאקע
געדארפט ברענגן א עגלה ערופה און דוקא ביי א 'נחל
איתן' א טָ אל וואס מ'האט נישט געארבעט און מ'טאהר
מער נישט ארבעטן דארט, וויבאלד א קעלבל איז א יונגע בהמה וואס האט נאכנישט געהאט קיין קינדער
און געלאזט קיין פירות, אויך די הארטע ערד האט
קיינמאהל נישט ארויסגעגעבן קיין פירות, דאס זאל
זיין א כפרה אויף די רציחה וואס מ'האט גע'הרג'עט א
איד און אים נישט געלאזט מאכן מער קיין פירות און
• רב סעדיה גאון: מ'האט באשטראפט די בני העיר, נישט צו קענען איינזייען א טייל פון זייער ערד, כדי זיי מזרז צו זיין צו היטן ס'זאלן נישט זיין רוצחים.ספר "עיר מקלט" (על תרי"ג מצוות): דער ענין פון אפהאקן דעם קאפ פונעם קעלבל איז זייער טיעף, און ווער קען דאס פארשטיין. און ווער ס'וויל מער וויסן זאל מעיין זיין וואס דער רמב"ן שרייבט.
ספר "מאירת עינים" (א תלמיד פונעם רמב"ן): "איך האב
געהערט פון א איש נאמן ומקובל, אז א גרויסער נס האט
פאסיהרט מיט'ן עגלה הערופה, אז נאך עטליכע טעג
נאכדעם וואס מ'האט אראפ געהאקט דעם קאפ פונעם
קעלבל איז ארויסגעקומען דערפון א גרויסער ווארעם, און דער ווארעם איז נאכגעגאנגען דעם רוצח, און האט זיך אנגעקלעפט אין זיינע קליידער, און קיינער קען נישט
דעם ווארעם אראפ נעמען פון זיינע קליידער, ביז ווען מענטשן באמערקן דאס און עס ווערט אויפפאלענד, ביז ווען די חכמים וואס ווייסן דעם סוד ווערן געוואויר
דערפון, און זיי כאפן אים און ברענגען אים צום בי"ד אז מ'זאל אים דן זיין.
• רבנו בחיי - ש"ך עה"ת: "אינעם קערפער פון די נבלה פונעם קעלבל, איז נאטורליך באשאפן געווארן א ווארעם, וואס גייט נאך דעם רוצח און הרג'עט אים, און דאס איז פונעם אצילות פונעם שר הנחל, און פון די וואונדער מסתרי הטבע".
א רמז דערצו שטייט אין "תרגום יונתן בן עוזיאל", די סופו תיבות פון "ואתה תבער הדם הנקי",—וואס איז רימ"ה,—מרמז צו זיין אויפ'ן ווארעם הנ"ל, וואס גייט ארויס פונעם קעלבל, און הרג'ט דעם רוצח.
• תרגום יונתן: א גרויסער נס איז געשעהן אז א מחנה פון מאראשקעס קריכן ארויס פונעם קערפער פון דער עגלה הערופה, און גייען צום פלאץ וואו דער רוצח געפונט זיך און קלעבן זיך אהן אין אים, ביז דער רוצח איז
אליין געקומען צום בית דין, ווי מ'האט אים דן געווען.
• ספר "נחל קדומים": דער תולעת איז געגאנגען ביז'ן שטוב פון רוצח און געבליבן דארט שטיין, ביז מ'האט אים געברענגט צום בית דין.
מלכה רוקח (תק״ם – ח' אלול תרי"ג) איז געווען די ערשטע בעלזער רעבעצין, ווייב פון רבי שלום רוקח, גרינדער פון בעלזא, און מוטער פון רבי יהושע רוקח, דער צווייטער אין דער דינאַסטיע.
די רביצין מלכה איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאט סקאהל, צו רבי ישכר דוב רמר"ז, רב פון סקאהל, און מרת חנה רחל.
ווען רבי שלום רוקח (דער "שר שלום" פון בעלזא א זוהן פון הרה"ק רבי אלעזר מבראד און הרבנית מרת רבקה העניא), איר צוקונפטיקער מאַן, און אַ קוזינע פון זיין מוטער זייט, איז געשיקט געוואָרן פון זיין מוטער צו לערנען אין איר ברודער רבי ישכר דוב'ס ישיבה, האָט רבי ישכר דוב אים אויסדערוויילט ווי דער חתן פון זיין טאָכטער מלכה.
לויט איר מאַן, איז זי געווען א שותף אין זיין התמדה אין תורה, און אין די הויכע גייסטיקע מדרגות וואס ער האָט פארדינט. צום ביישפּיל, מען זאָגט, אַז אין דער צייט וואָס רבי שלום האָט געוואוינט אין סקאהל, האט די רביצין אים אראפגעלאזט אין דער פינצטערניש פון דער נאכט דורך א פענצטער, כדי ער זאל גיין לערנען חסידות, קעגן דעם ווילן פון זיין שוואגער, רבי ישכר דוב רמר"ז, וועלכער האָט עס נישט ליב געהאט. רבי מאיר פרעמישלאנער, וועלכער האָט עס אָנגערופן די פראַזע "ומלכי צדק מלך שלם" און האָט איבערגעטייטשט פּאָעטיש וועג: ווייל 'מלכי' - רביצין מלכה, 'צדק' - איז א צדיקת, 'מלך שלם' - רבי שלום קינג און האָט געוואונען רבנות.
די רביצין האָט געהאַט אַ ספּעציעלע השפּעה אויף דעם וואָס איז געשען אין בעלזער הויף, און זי האָט אפילו גלייך אריינגעמישט אין איר פארוואַלטונג. די רביצין וואָלט אויך געקאָכט עסן פאר די חסידים וואָס האָבן זיך איינגעהילט אין דעם שאָטן פון רבי שלום, און אפילו געשטעלט און פארטיילט די שיסל פאר די חסידים מיט אייגענע הענט.
זי איז אוועק ח' אלול תרי"ג. אפילו הײַנט האָט זי אַן אָרט פון כּבֿוד אין הויף פון בעלזא חסידות. איר יארצייט ווערט געפֿייערט אין די בעלז חסידות און מען צינדט ליכט פאר איר נשמה (וואס מען טוט נישט פאר די אנדערע בעלזער רביצינס).
אין די לעצטע יארן איז אנטדעקט געווארן א מצבה, וואס איז דורכגעפאלן אונטער די יארן אונטער די קברים פון איר מאן און איר רבי'ס אייניקלעך אין בעלזא.
עס הייסט נאָך איר די נעץ פון מיידל־שולעס פון בעלז חסידות "בית מלכה", אין ארץ ישראל און אַרום דער וועלט.
איר ברודער איז געווען הרב צבי הירש, אן איידעם פון (אין דער ערשטער חתונה) זיין שוועסטער אייניקל, הרב סאנדער רוקח (זון פון רבי אלעזר) און (אין דער צווייטער חתונה) פון רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם.
הרב יחזקאל "חאַצקל" סאַרנא (כ"ח שבט תר״ן, 18טן פעברואר 1890 – ו' אלול תשכ״ט, 20סטן אויגוסט 1969) איז געווען ראש ישיבה פון דער חברונער ישיבה און א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה. ער איז געווען פאַראַנטוואָרטלעך פאר אריבערפירן די ישיבה פון סלאבאדקע קיין חברון אין תרפ״ה (1925) און שפּעטער, נאָך די תרפ״ט ראיאטן קיין ירושלים.
אָנהייב לעבן.
ער איז געבוירן געווארן אין שבט תר״ן (1890) אין דעם דארף האראדאק, ווילנער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע (היינט אין מינסקער גובערניע, בעלארוס). זיין זיידע, הרב שרגא פייוול סארנא, איז געווען דער שטאט'ס רב, און זיין פאָטער, רבי יעקב חיים סארנא, האט געדינט ווי אַ שוחט און דרשן. זיין מוטער איידל איז געווען פון אַ משפּחה פון גערער חסידים. ער האט באקומען זיין ערשטן חינוך פון זיין פאָטער און אין חדר אין האראדאק. אין עלטער פון 11 יאָר האָט מען אים געשיקט אין דער ״אור החיים״ ישיבה אין סלאַבאָדקע, און א יאר נאכהער איז ער אריבער אין דער ישיבה פון רבי זלמן סענדער כהנא שפירא אין מאלטש. שפעטער האט ער געלערנט אין דער ״כנסת בית יצחק״ ישיבה אין סלאבאדקע ביי הרב חיים ראבינאוויטש, מיט וועמען ער איז אריבער גלערנען אין דער טעלזשער ישיבה. אין 1906 איז די ישיבה צײטווײל פארמאכט געווארן צוליב די מוסר קאָנטראָווערסיעס, און ער האָט זיך צוריקגעקערט צו דער ישיבה אין מאלטש, דעמאלסט אונטער רבי שמעון שקאָפּ. מיט אַ יאָר שפּעטער, האָט ער זיך אומגעקערט קיין סלאבאדקע און דאָס מאָל האט ער זיך איינגעשלאסן אין דער ״כנסת ישראל״ ישיבה וואו ער האָט באגעגנט רבי נתן צבי פינקל, דער "אַלטער פון סלאַבאדקע", און איז געווארן זיין תלמיד מובהק. שפּעטער האָט ער געשילדערט דעם איינפלוס פונעם 'אלטער' אויף דער אויספֿארעמונג פון זיין רוחניות'דיגן געשטאַלט: "אלץ איז פון אים און אָן אים בין איך געווען בלינד און טויב, און בלויז דורך אים האב איך זוכה געווען אז מיינע אויגן און מיינע אויערן האבן זיך א ביסל געעפנט".
ביז 1914 האָט ער כּסדר געלערנט אין סאלאַבאָדקע, אַחוץ עטלעכע חדשים ווען דער "אלטער" האט אים געשיקט אין דער טעלזשער ישיבה, כּדי אריינצוברענגען די שיטה פון מוסר אין דער ישיבה. נאָכן ערשטן וועלט קריג איז ער געגעאנגען קיין מינסק מיט אַלע ישיבה בחורים. צוליב זיין ניצן געפֿעלשטע דאָקומענטן מיט דער ציל צו פאַרמיידן דארפן זיך שטעלן צום פריזיוו אין דער רוסלענדישער אַרמיי, האט מען אים געכאפט און אריינגעשטעלט אין טורמע. עס איז אים געלונגען צו אנטלויפן פון טורמע און ער איז אנטלאפן צום שטעטל סמילאָוויטש, וואו דער חפץ חיים און זיינע תלמידים פון דער ראדינער ישיבה זענען דעמאלסט געווען. צוליב די אומשטענדן פון דער מלחמה, האָבן די סלאַבאדקער תלמידים געדארפֿט אַנטלויפֿן פֿון מינסק; ער אָבער האָט בעסער געוואָלט בלייבן מיט די ראַדינער בחורים. אין יענער תקופה האָט ער געשאפן נאָענטע באַציאונגען מיטן חפץ חיים און מיטן ראש ישיבה הרב נפתלי טראָפּ.
אין 1917 האָט מען אים צוריקגערופֿן אין דער סלאַבאדקער ישיבה, וואָס איז דעמאלסט געווען אין קרעמענטשאג, און צוויי יאָר שפּעטער האָט ער חתונה געהאט מיט פעשאַ מרים, א טאָכטער פון דעם ראש ישיבה הרב משה מרדכי עפשטיין. נאָך דעם סוף פון דער מלחמה, האָבן די ראשי ישיבה און זייערע תלמידים זיך באוויזן צו פארלאזן רוסלאנד און זיך אומקערן קיין סלאַבאדקע, וואָס האָט דאַן געהערט צו ליטע.
פירן די חברונער ישיבה.
די "כנסת ישראל" ישיבה אין חברון
כלל פֿירערשאַפֿט.
הרב סארנא איז געווען איינער פון די פירער פון דעם חרדישן ציבור אין די ערשטע יארן נאך דער גרינדונג פון דער מדינה, פון די הויפטן פון דער וועד הישיבות אין ארץ ישראל און פון חינוך עצמאי. ער איז געווען אַ מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה, און האט אנטיילגענומען אין די פערטע און פינפטע כנסיות גדולות, און איז געווען טעטיק אין די עפנטלעכע און פּאָליטישע באוועגונגען פון כנסת דעפוטאטן פון אגודת ישראל. לויטן עדות פון זיינס א ידיד הרב צבי יהודה קוק, פֿלעג ער אין זיינע לעצטע יארן נישט זאָגן תחנון אום אומאָפהענגיקייט טאָג, אָבער "זיין מיינונג איז נישט אנגענומען געוואָרן דורך די ישיבה בחורים".
יגאל עמיר (געבוירן דעם 23סטן מיי 1970) איז דער אפציעלער מערדער ווער ס'האט געשאסן און דערמארדעט דעם פרעמיער מיניסטער פון ישראל יצחק ראבין, צוליב ראבינ'ס שטיצע פאר א שלום מיט די פאלעסטינער, אין אויסטויש פון שטחים.
עס זענען דא וואס זאגן אז די אפיציעלע שטעלונג פון די ישראלישע רעגירונג איז א קאווער אפ, און אז געוויסע געהיים אגענטן פון שב"כ, ווי אבישי רביב, איז געווען פארמישט אינעם מארד.
יגאל איז געבוירן צו זיינע עלטערן שלמה עמיר - א סופר סת"ם, און גאולה עמיר א קינדערגארטן-אויפזעערין, ביידע אפשטאמיגע פון תימן. כאטש זיי זענען בכלל נישט געווען פארמישט אינעם אטענטאט, האבן אבער זייערע קינדער יא געשפילט א ראלע דערין, דאן און שפעטער. ווען זייער עלטערע זון חגי עמיר האט געהאלפן זיין יונגערע ברודער יגאל מיט'ן אויספירן דעם פלאן, און איז אליינס געזעצן דערפאר 16 יאר אין טורמע.
שפעטער האט זיין יונגערע ברודער אמיתי עמיר פארהייראט זיין ברודערס שטיף טאכטער, נאך וואס ער האט חתונה געהאט מיט לאריסא טראמבובלער - א רוסיש געבוירענע פרוי - וואס האט צוליב געטריישאפט צו יגאל זיך מקריב געווען פאר אים, און אנגענומען א קידושין דורך א שליח, און שפעטער געהאט א קינד מיט אים, דורך א לאבראטארישע באפרוכטינג, אום יאר תשס"ז, און הייסט ינון אליהו שלום עמיר.
די רייט ברידער, ווילבור און אָרוויל () זענען געווען צוויי אמעריקאנער ברידער וואס ווערן קרעדיטירט אין די היסטאריע פון אוויאציע אלס די ערפינדער פון פליגער.
די רייטס האבן זיך געפירט זייער גלויביג, וו.צ.ב. די ברידער זענען קיינמאל נישט געפלויגן זונטאג און האבן אין יעדע וועטער און מצב געטראגן זייער פולע טראדיציאנעלע קליידונג אריינגערעכנט די הוט מיט וואס מ'זעהט זיי אויף די בילדער.
פריע קאַריערע און פאָרשונג.
די צוויי רייט ברידער, ווילבור און אָרוויל, האבן אינאיינעם געוואוינט אין Dayton, אהייא אינאיינעם מיט א שוועסטער (אויך האבן זיי געהאט צוויי עלטערע ברידער, אבער די צוויי האבן געוואוינט עקסטער), זייער טאטע האט געדינט אלס א בישאף אין א קריסטליכע קירכע, זייער מאמע איז אין 1889 געשטארבן פון טובערקולאז און די משפחה האט זיך געפירט זייער אייגענעם לעבן אין א הייזל אין Dayton.
אין א צופאל וואס האט מעגליך געטוישט די אויסגאנג פון היסטאריע, איז פאר ווילבור ארויסגעהאקט געווארן די אויבערשטע רייע פון ציינער ביי די 18 יאר בשעת'ן שפילן עפעס א ספארט, און צוליב דעם האט ער אפגעלייגט זיינע פלענער פון גיין שטודירן אין א קאלעדזש נאר איז געבליבן כלוא בבית פאר די קומענדיגע דריי יאר און עווענטועל געגרינדעט א ביציקל שאפ אינאיינעם מיט זיין ברודער אין Dayton. אין זייער זייטיגע צייט האבן זיי גענוצט די שאפ זיך אפצוגעבן מיט זייער האבי, וואס איז געווען צו ערצייגן פארגעשריטענע גליידערס צו קענען נוצן פאר געהעריגע טראנספארטאציע.
ס'זענען פארהאן עטליכע סיבות פארוואס די רייט ברידער זענען געווען מער דערפאלגרייך ווי אנדערע וועלכע האבן עס שטודירט און פרובירט לענגער ווי זיי, די צוויי הויפט סיבות זענען: ערשטנס, אינדערצייט וואס אנדערע זענען שוין געווען עקסייטעד אז ס'איז דא א גליידער און מ'דארף נאר טרעפן א פאסיגע ענדזשין וואס זאל עס קענען שלעפן, האבן די Wrights ענדערש געלייגט א דגוש צו אהערשטעלן א גליידער אויף וועלכע מ'קען האבן גוטע קאנטראל אין אלע ריכטונגען (ארויף אראפ און זייטיג), די אויפטרעף פון די פאסיגע ענדזשין האט שוין נאכגעפאלגט. צווייטנס, האבן די Wrights זייער פארזיכטיג געטעסט יעדע מאדעל אויף פארשידענע אופנים, הויפטזעכליך דורך א Wind-tunnel וואס זיי האבן אויפגעשטעלט אין זייער היים, דורפירנדיג טויזנטער קלענערע און גרעסערע טעסטס. אבער מער איבער דעם אין א נאכפאלגנדע חלק אין די סעריע איבער Aerodynamics.
די ברידער האבן באקומען כסדר'דיגע מאטיוואציע און אסאך פראקטישע אנווייזונגען פון א אינדזשעניר מיטן נאמען Octave Chanute מיט וועם זיי האבן פארטוישט הונדערטע בריוון דורכאויס די יארן.
Chanute איז געבוירן אין פראנקרייך, אבער אימיגרירט מיט זיינע עלטערן קיין אמעריקע ווען ער איז געווען 6 יאר אלט, ער האט געהאט א שטארקע אינטערעסע אין אוויאציע, און נאכגעפאלגט די העלדן אין דעם הינזיכט. Chanute האט אנגעוויזן פאר די Wrights וועלכע מאדעלן גליידערס נאכצומאכן פאר די שטערקסטע שאנס פון סוקסעס.
פליען.
ווילבור נאָכן לאַנדן די 1901 גליידער.
אין יאר 1899 האבן זיך די פאקטישע פראבעס אנגעהויבן, אמערסטנס אויף מיניטשור פראטא-טייפס פון גליידערס, און די גרעסערע האט מען געפירט ווי מ'פליעט מיט א קייט - אגעהאלטן דורך שטריק פון די אונטן.
זייער שטעטל אין אהייא איז נישט געווען די פאסיגע פלאץ וואו דורכצופירן זייערע טעסטס אויף די גרעסערע גליידערס, סיי די צושטופקייט פון די פלאץ און ווי אויך די ווינטן האבן נישט צאמגעשטעלט די בעסטע טעקסטשור פאר א טעסט סייט. אויף די ראהט פון נאציאנאלע וועטער עקספערטן האבן זיי אויסגעקליבן די בארטן-שטאט Kitty Hawk, נארט קאראליינע צו דורכפירן זייערע פראבעס.
די Wrights האבן אויך אין באטראכט גענומען די זאמטיגע בארטענעס אין Kitty Hawk וועלכע קענען דינען אלס א נאטורליכע קישן אין פאל פראבעס גייען נישט גוט.
אין הערבסט פון 1900 האבן זיך די Wrights אריבערגעפעקלט קיין Kitty Hawk מיטשלעפנדיג זאפאסן פון מאטריאל אויף דעם לאנגן 650 מייל'יגן וועג.
די טעסט זענען געווען היפש סוקסעספול, זיי זענען מייסטנס געגאנגען אין די פיסטריט פון א בארימטן גערמאנישער גליידער-אינדזשעניר Otto Lilienthal נוצנדיג זיינע מאדעלן אבער מיט פעסטע אימפראוומענטס פון זייערע אייגענע חידושים.
זיי האבן זיך אומגעקערט אהיים מיט פרישע חשבונות וויאזוי צו פארבעסערן די גליידערס, ביי דעם שטאפל האבן זיי געהאלטן אז מיט ברייטערע פליגלען וועט עס האבן א בעסערע קאנטראל.
דורכאויס די קומענדיגע חדשים האבן זיי טאקע געארבעט צו ערצייגן גליידערס לויט די ידיעות וואס זיי האבן זיך איינגעקויפט און זיך געגרייט אויף א פרישע רייזע אין די זומער פון 1901.
די ברידער האבן געארבעט זייער פלייסיג און זייער שטיל, זיי האבן גאנץ גוט געוואוסט אז די וועלט איז אין א געיעג צו דערגרייכן דאס זעלביגע וואס זיי זוכן צו דערגרייכן, און זיי זענען געווען אנטשלאסן צו זיין די געווינער. זיי האבן זייער ווייניג מיטגעטיילט מיט סיי וועם, און אויסער דעם אויבערדערמאנטן Chanute האבן זיי נישט צוגעלאזט קיין צושויער ביי זייערע טעסט.
אין 1901 האבן זיך די ברידער צוריקגעקערט קיין Kitty Hawk מאטיווירט צו ארבעטן און ערצייגן. זיי האבן געליטן גאנץ א שטארקע אנטוישונג ווען זייער גליידער מיט פליגלען פון 22 פיס לאנג האט נישט קאאפערירט אין די טעסטס. א סיסטעם וואס זיי האבן ערפינדן גערופן Wing warping מיט וועלכע מ'האט געדארפט צו קענען קאנטראלירן די ריכטונג פון די גליידער, האט זיך אינגאנצן נישט אויסגעארבעט.
זיי האבן באשלאסן אז די מהלך פון די ליליענטאל געבוי איז נישט אינגאנצן ריכטיג און זיי דארפן מאכן נאך אייגענע טעסטינגס אינדערהיים צו טרעפן די ריכטיגע געבוי פאר זייער פלי מאשין. (ליליענטאל זעלבסט איז געשטארבן פון א גליידער קרעש אין בערלין אין יאר 1896).
אנטוישט אבער נישט מיואש האבן זיי זיך צוריקגעקערט קיין אהייא פריער ווי ארגינעל געפלאנט און זיך גענומען בויען א Wind tunnel (א לאנגע ברייטע פייפ אין וועלכע מ'בלאזט דורך לופט מיט א פען וכדו' און מ'נוצט עס צו אויספראבירן די עפפקטס ווען זאכן פליען אין די לופט) דורך וועלכע זיי האבן געמאכט פארשריט אין זייער שטודיעס.
זייער דריטע הערבסט פון פראבעס אין 1902 איז געווען א שטארקע סוקסעס און זיי האבן זיך שוין ערלויבט אליין צו פליען אין די גליידער ליגנדיג אויף די בויך מיטן פנים אראפ. זייער פריינט Chanute איז ווידער געקומען פון זיין וואוינארט אין שיקאגא מיטצוהאלטן די פראבעס און זיי אנגעהויבן שטופן זיך צו נעמען זוכן א פאסיגע מאטאר פאר זייער פלי-מאשין.
קראפט.
ווי שוין געשריבן אויבן האבן זיך די Wrights נישט געיאגט מיטן געבן מאשין-קראפט פאר זייער גליידער, זיי האבן צום ערשט געוואלט זעהן אז ס'פליעט ווי ס'דארף צו זיין און ווערט אויסגעארבעט צו קענען פולשטענדיג קאנטראלירט ווערן דורך א מענטש וואס זיצט\ליגט דערין. אבער יעצט ווען Chanute האט זיי שוין רעקאמענדירט עס צו טוהן האבן זיי זיך גענומען צו די ארבעט. זיי האבן געוואוסט פונקטליך וואס זיי זוכן, אן ענדזשין מיט די מאקסימום קראפט צו קענען שלעפן דעם מאשין מיט א מענטש אין איר, אבער מיט די מינומום וואג כדי נישט צו פארשווערן אין די לופטן. זיי האבן זיך געוואנדן צו קאר פראדוצירער מיט זייער פארלאנג אבער האבן נישט אזוי שנעל געטראפן איינער וואס זאל קענען צושטעלן וואס זיי זוכן. במקום שאין איש האבן זיי זיך אליינס אראפגעזעצט און געשרין א בלו-פרינט פון אן ענדזשין פונקטליך לויט זייער חלום און געגעבן די ארבעט פאר זייערס אן ארבעטער אין די ביציקל-שאפ מיטן נאמען Charlie Taylor עס צו בויען.
טשארלי האט טאקע סוקסעספול באוויזן אהערצושטעלן דעם ענדזשין אין א קנאפע צוויי וואכן, און די Wrights האבן זיך געגרייט עס צו נוצן אינעם קומענדיגן פראבע-סעזאן, אינעם זומער פון 1903.
צוריק קיין פאריז איז דער עולם אויך נישט געשלאפן, די חברה האבן פעסט געארבעט זיך צו ארויפצוכאפן אויפן וואגן. די גרעסטע שאנס פאר סוקסעס האט ווארשיינליך געהאט א פראנצויזישער אפיציר מיטן נאמען Ferdinand Ferber. פערבער האט שוין ערצייגט עטליכע רעלאטיוו סוקסעספולע גליידערס און שוין געהאלטן גאנץ ווייט אין די ארבעט צו טרעפן א גוטע מאטאר פאר זיי. פערבער איז אויך געווען אין נאענטע פארבינדונג מיט Chanute און פון אים געהערט די פארשריט וואס די Wrights מאכן. Chanute האט אויך ארויסגעגעבן סודות\יסודות אויף וועלכע די Wrights האבן געבויעט און פערבער האט עס אנאליזירט און באטראכט צו נוצן.
ער איז שוין אבער אנגעקומען צו שפעט אינעם שפיל…...
ערשטער פּאַוערד פלי.
א ווידעא וועגן די אוויאציע פּיאנערן
איינער פון די ערשטע פלייטס וואָס די רייט ברידער האבן געמאכט אויף זייער ערשטער פליער. kitty hawk, צפון קאראליינע, 17 דעצעמבער 1903
פארלאזנדיג זייער שטוב אין סעפטעמבער פון 1903 ווען זיי שלעפן מיט זיך שטאף אהערצושטעלן א פול-איינגערישטע מאטאריזירטע גליידער, זענען די Wrights געווען זיכער ביי זיך אז אהיים קומען זיי שוין אלס געווינער. זיי האבן איבערגעלאזט ביי זייער עלטערע ברודער א פרעסס-קיט מיט אינפארמאציע, דאקומענטן און בילדער פון זייערע ערפינדונגען און אים אנגעזאגט אז ווען זיי שיקן א טעלעגראם אז זיי האבן דורכגעפירט א סוקסעספולע רייזע זאל ער עס אפטראגן צום לאקאלן Dayton journal אז ס'זאל געמאלדן ווערן.
די ערשטע פראבע אין די 1903 טעסט סעזאן איז נישט געווען סוקסעספול, די "Flyer" - ווי זיי האבן עס גערופן - איז געזונקען אין די זאמטיגע ערד.
די ברידער האבן זיך געהאט איינגעטיילט ביי די טעסטס אז איינס מאכט ווילבאר און איינס אורוויל, אבער דורכאויס די צייט האט זיך ארויסגעוויזן אז אורוויל טויגט בעסער צו פירן די גליידער\פלייער ווי ווילבאר. און ווירקליך ביי די ערשטע טעסט מאנטאג דעצעמבער דעם 14'טען, מיט ווילבאר ביי די קאנטראלס, האט זיך עס נישט געהויבן נאר אנשטאט איינגעזונקען אין די ווייכע זאמד, שעדיגנדיג דערביי א חלק פון די פלייער'ס סטרוקטור.
צוויי טעג האט געדויערט דורצופירן די נויטיגע ריפעירס, און דאנערשטאג אינדערפרי 10:35 האט זיך אורוויל צוגעזעצט - אדער ענדערש "צוגעלייגט" לויט די דעמאלטסדיגע דיזיין - צו פילאטירן דעם פלייער, און די נס איז געשעהן! א גליידער מיט אן גאז-געטריבענעם ענדזשין וועלכער דרייט צוויי פראפעלערס האט זיך געהויבן אין די לופטן!
די רייזע האט נישט לאנג געדויערט, בלויז 12 סעקונדעס האט ער זיך געהאלטן אין די לופטן דעקנדיג א שטרעקע פון ארום 120 פיס, די 5 צושויער וועמען די ברידער האבן געברענגט מיטצוהאלטן זייערע טעסט כדי צו האבן עדות פון זייערע עררייכונגען, האבן בשום אופן נישט געקענט פארשטיין די אויסערגעווענליכע ענטוזיאזם וואס האט אנגעכאפט די ברידער נאך די סוקסעספולע פלייט. די רייט ברידער האבן אבער געוואוסט אז זיי האבן דא ענדליך געבראכן היסטאריע, זייער שווערע ארבעט פון יארן האט זיך ביי דעם שטאפל פולשטענדיג אויסגעצאלט! און צו די זייט האט זיי היפש געשמעקט אז זיי זענען געוואונען די געיעג נאך Powered-flight.
זיי זענען דורכן טאג געפלויגן נאך דריי מאל, ווען ביי די פערטע מאל, האבן נאך 59 סעקונדעס, ווינטן אראפגעברענגט דעם פלייער און געמאכט אוממעגליך צו פליען אין איר א פיפטע מאל. אפילו פון די פערטע און לענגסטע פלייט האבן די פארזאמעלטע נישט געכאפט קיין גרויס התפעלות, אבער די ברידער זענען געווען זאט פאר דעם טאג.
ווען ס'זאל ווען זיין פריער אין דעם סעזאן וואלטן זיי ווען געפיקסט די מאשין און ווייטער געפלויגן דעם נעקסטן טאג אין איר, אבער היות זיי האבן פארשפראכן צו זיין אינדערהיים אויף די קראצמעך חגא (לאמיר נישט פארגעסן אז זייער טאטע איז געווען א קריסטליכע גלח) האבן זיי זיך געאיילט צו פאקן פעק און ריכטן די טריט צוריק קיין Dayton.
"Success four flights thursday morning all against twenty one mile wind starting from level with engine power alone average speed through air thirty one miles longest 57 seconds inform press home christmas. Orevelle Wright."
און יא, איר האט גוט באמערקט! די היסטארישע טעלעגראם האט צוויי טעותים.
1) די פלייט איז געווען 59 סעקונדעס און נישט 57 (איך מיין, איבער צוויי סעקונדעס מאכסטו א בראטל?).
2) די נאמען פון Orville איז נישט ריכטיג ארויסגעשריבן.
אגב, איינע פון די אוויאציע ווערטלעך לויטעט, אז מ'קען זעהן די צוגעבינדנקייט צו אוויאציע פון א מענטש לויט זיין מיינונג וועלכע טעות איז ערגער. אינדערצייט וואס פאר סתם א מענטש וועט די גרייז אין אורוויל'ס נאמען זיין ערגער צוליב דעם וואס יעדע אות אין א טעלעגראם האט אסאך געקאסט און דא איז עס געשריבן מיט איין איבריגע אות, וועט פאר אן אוויאציע-ליבהאבער גיין אין לעבן די צוויי סעקונדעס פון סוקסעס וואס די טעלעגראם האט אראפגענומען.
די ערשטע צו ליינען דעם טעלעגראם איז געווען זייער פאטער Milton, וועלכער האט קוים געקענט ווארטן זיין טאכטער זאל אהיימקומען ער זאל קענען מיטיילן מיט איינעם די פרייליכע נייעס. די שמחה אין זייער הייזל קען מען זיך גרינג פארשטעלן, זיי האבן זיך געשפירט זייער שטאלץ צו זיין פאמיליע מיטגלידער מיט אזעלכע פיאנערן. די Wright טאכטער האט אבער געהאלטן דעם קאפ אויפן פלאץ, און צו אלעם ערשט אריבערגעלאפן צו איר ברודער Lorin ווען אין איר הענט ליגט די טעלעגראם אינאיינעם מיט די אויבערדערמאנטע קיט וואס האט ענהאלטן בילדער, דאקומענטן און פאקטן איבערגעלאזט דורך די ברידער איידערן זיך ארויסלאזן קיין NC.
ס'איז אינטערעסאנט אנצוצייכענען אז געוויסע שרייבן אז די סיבה פארוואס זי האט געשיקט איר ברודער און נישט אליין געגאנגען איז געווען צוליב באשיידנקייט.
אלנפאלס, ווען לארין האט אריינשפאצירט מיט א געהויבענע געמיט צום ביורא פון די דעיטאן דזשורנאל האט ער נישט געפינען קיינעם וואס זאל אנטיילנעמען אין זיין פרייד, דער פרעסע-מאן וואס איז געזעסן ביים טישל האט איבערגענומען דעם טעלעגראם און עס באטראכט פאר עטליכע סעקונדען און קאלט רעאגירט "57 סעקונדעס? קום צוריק נאכן פליען 57 מינוט".
לארין האט געזעהן אז ארגומענטן וועלן נישט קענען אויפווייזן פאר אן אומפארשטענדליכן יונג די שטארקע מיינונג פון אזא דערגרייכונג, האט ער זיך אומגעקערט אהיים מיט ליידיגע הענט, ריכטיגער געזאגט - מיט פולע הענט, ווייל די קיט איז געבליבן ביי אים.
אנטוישטערהייט האט משפחת Wright געליינט די העדליין פונעם דעיטאן דזשורנאל דעם נאכפאלגנדן אינדערפרי "געשעפטן איבערגעפילט מיט קונדן פאר קראצמעך שאפינג".
די איינציגע וואס האבן נאכגעפאלגט מיט אינטערעסע די פארשריט - און נישט דוקא אויף א פאזיטיווע וועג - זענען געווען די פראנצויזישע אוויאטארן, מעמבערס פון די Aero Club.
וויאזוי די וועלט האט אויפגענומען די פרישע פארשריט און אנטוויקלונגען וואס זענען געמאכט געווארן במשך די נאכפאלגנדע יארן.
יא, אונזערע ליינער האבן שוין ב"ה אפגעאטעמט, אבער אינעם פראנצויזישן מעטרעפאל האבן א גרופע מענטשן הערשט יעצט אנגעהויבן שווער אטעמען. די גרופע באשטייט פון בארימטע פיאנערן, היסטארישע ערפינדער, לעגענדארע עקספערימענטער און רייכע לייט, מעמבערס פון די Aero Club de France וועלכע האבן זיך געשוואוירן ביי אלעם הייליגן אז אין פראנקרייך – וואו אוויאציע איז געבוירן – וועט אויך אט די שטיק היסטאריע געבראכן ווערן. זיי האבן נישט אזוי שנעל געהאלטן ביים אוועקגעבן די היסטארישע סטאטוס פאר צוויי יונגע אמעריקאנער.
די Wright ברידער – וועלכע האבן אויך געוואוסט ווער זייער גרעסטע קאמפאטישן איז – האבן זיך גאנץ שנעל געיאגט, און ביים ערשטן געלעגנהייט אפגעשיקט א בריוו צו די פירערשאפט אין די קלאב מיט א באריכט איבער זייערע עררייכונגען.
אין פאקט, נאך איידער די בריוו איז ערהאלטן געווארן דורך די קלאב מעמבער, זענען די שמועות שוין אנגעקומען קיין פאריז, און ביי די וועכנטליכע זיצונג פון אלע קלאב-מעמבערס איז א היציגע דעבאטע אנטשטאנען צו מ'זאל אננעמען די שמועות אלס וואר. פון איין זייט זענען געשטאנען אסאך ענטוזיאסטישע לייט וועלכע זענען געווען גרייט אנצונעמען די געשיכטע און נאר געוואלט זעהן אויב ס'וועט מעגליך זיין צו באקומען איינס פון די פלייערס פון די ברידער כדי עס צו קענען עקספערימענטירן און עס נעמען צו די נעקסטע שטאפל.
צווישן די וואס זענען געשטאנען אויף דעם זייט האט זיך ספעציעל ארויסגעזעהן דער אויבערדערמאנטער נעיווי אפיציר Ferdinand Ferber וועלכע האט שוין געהאלטן זייער ווייט מיט זיינע אייגענע אויפטרעפן, אבער ביי דעם שטאפל האט ער -צו אלעמענס שטוינונג - געהויבן דעם ווייסן פאן, און געשיקט Octave Chanute אלס א פארמיטלער צו די Wrights צו פארהאנדלען איבער קויפן א פלייער פון זיי.
פון די צווייטע זייט זענען געשטאנען פילע עלטערע עקספערטן וועלכע האבן בשום אופן נישט איינגעשטימט אנצונעמען די דורכברוך אלס לעגיטים. זיי האבן האסטיג גע'טענה'ט אז אויף דערווייל איז נישט דא קיין עדות'שאפט פון קיין איין איינציגע אוויאציע עקספערט וועלכע האט זיי שוין פאקטיש געזעהן פליען.
וואס אן אמת, איז די ארגומענט פון די צד שכנגד געווען גאנץ מסתבר, די Wrights זענען ממש געווען אבסעסד מיטן האלטן פרטים פון זייערע גליידערס אלס א שטרענגע געהיימניס, אפילו אין די נאכפאלגנדע יארן ביז 1908 ווען ס'האט זיך אפאר מאל געמאכט אז אוויאטארן האבן אפגעשטאט א וויזיט ביי זיי, האבן זיי נאר געצייגט עטליכע חלקים פון די פלייער אויף איין מאל, קיינמאל נישט די גאנצע געבוי. זיי האבן געהאלטן אז נאר אזוי זענען זיי פארזיכערט פון קאנקורענץ.
אזוי צו אזוי, צו מ'האט יא געגלייבט צו נישט געגלייבט, האבן די מעכאניזמס וואס די Wrights האבן געבויעט, זייער גוט געשטימט, און כמעט יעדער וואס האט געארבעט אויף צו ערצייגן עראפלאנען, האט אריבערגעטוישט רוב פון די בלו-פרינטס צו נאכמאכן די Wright מאדעלן, לויט די אינפא מיט וואס Chanute האט זיי געפיטערט.
צוריק קיין דעיטאן האבן זיך די ברידער גענומען העפטיג ארבעטן איינצוקעשן זייער ערפינדונג. צום אלעם ערשט האבן זיי זיך געאיילט צו פיילן פאר Patent רעכטן איבער די פארגעשריטענסטע לענדער אויף די וועלט, אריינגערעכנט אמעריקע, ענגלאנד און (פארשטייט זיך) פראנקרייך.
זיי האבן פארשטאנען אז די ערשטע וועלכע וועלן זיין אינטערעסירט אין דעם ערצייגונג וועלן זיין מיליטערן ארום די גלאוב, און זיי האבן זיך טאקע אנגעהויבן ווענדן צו די ארמיי פירער פון די דריי אויבערדערמאנטע לענדער צו אויפרייצן זייער אינטערעסע פאר א סעיל.
אבער דא האבן זיי זיך אנגעקלאפט אין גרויסע שוועריקייטן. ווי געשריבן האבן זיי געהאלטן די פלייערס טמיר ונעלם מעיני כל חי און אפילו פאר לענדער מיט וועם זיי זענען געווען אין געשפרעכן האבן זיי עס נישט באוויליגט צו צייגן נאר אויב מ'גאראנטירט זיי א דיעל, דאס האט גאנץ שנעל אפגעקילט פאטענציאלע קונים פון פארצוזעצן מיט האנדל-געשפרעכן.
אין צוגאב צו דעם האבן גענערעלער און מיליטערישע שישקעס אפן אויסגעדרוקט צווייפל אויב די פראדוקט איז בכלל די גרויסע ערפינדונג מיט וואס ס'ווערט אראפגעמאלן, אסאך האבן געהאלטן אז ס'וועט נישט זיין קיין אויפטוה אין מלחמה-זאנע וואו מ'קען נישט אייביג האבן די ליידיגע גלאטע שטרעקע וואס פארלאנגט זיך צו הייבן דעם פלייער, און בכלל האט די דעמאלטסדיגע Biplane נישט געהאט קיין פלאץ פאר מער ווי 2 מענטשן צו זיצן. אין זייער מיינונג האבן ארמייען ענדערש געדארפט לייגן די פאקוס אויף פארגעשריטענע באלאנען וועלכע קענען זיך הייבן פון סיי און איר קארב קען פארנעמען עטליכע מענטשן פלוס סופליי.
די ברידער האבן זיך שפעטער געוואנדן צו נאך לענדער ווי יאפאן, דייטשלאנד, רוסלאנד און איטאליע, אבער זאכן האבן זיך גערוקט שטאטער ווי זיי האבן געהאפט.
בכלל האבן זיי נישט גענאסן פון קיין גרויסע פאזיטיווע פרסום אין די אלגעמיינע גאס, אנגעהויבן מיט די דורכפאל ווען די דעיטאן דזשורנאל האט נישט געוואלט דעקן זייער ערשטע פלייט, און געענדיגט מיט א פאל ווען זיי האבן ספעציעל געלאדנט א רעפארטער צו שאו-אפפן פאר אים, אבער די וועטער האט פאר עטליכע טעג אין א ציה נישט ערלויבט קיין פליעראציעס און ער האט זיך אהיימגעקערט מיט ליידיגע הענט.
די פאל מיט די Wrights איז א ריכטיגע ביישפיל פון היסטארישע דורכברוכן וועלכע זענען היינט בארימט און פארהייליגט אבער האבן אין זייער-צייט בכלל נישט אזוי אמוזירט דעם געווענליכן המון-עם.
על כל פנים, די Wrights זענען שוין ביי יעצט געווען פיל מער קאנפידענט מיט זייער עראפלאן און ס'האט שוין נישט אויסגעפעלט די קאנדישינס אויף וואס זיי האבן געקליבן נארט קעראליינע צום פליען, האבן זיי אנשטאט געשלאסן א בונד מיט א חבר מיטן נאמען Huffman Prairie וואס האט געהאט א גרויסע פאשע-פעלד ארום 15 מייל - א האלבע שעה וועג פאר זיי - פון זייער היים אין דעיטאן, און דאס איז געווארן זייער נייע פלי סטאנציע. די פעלד - וועלכע איז יעצט א חלק פון אן עיר-פארס באזע אין אהייא - ווערט אפט באצייכנט אלס "די ערשטע עירפארט".
זיי האבן יעצט אממערסטנס געהאלטן פאר זייערע אויגן די ציהל פון ביזנעס, און העפטיג געארבעט עס צו מאכן א פראדוקט קענען גרינג פארקויפן.
ביז אריין אין 1905 האבן זיי געארבעט אויף צו מאכן זייער פלייער בעסער, שטערקער און מער פארגעשריטן, דערגרייכנדיג דערביי אסאך מיילסטאונס וו.צ.ב. מאכן א פולע סירקל מיט די פלייער און אויך די באוואוסטע רעקארד-פלייט אין October 1905 פון גאנצע 38 מינוט.
עפנטלעך ווייַזונג.
נאכן אזויפיל צוזאמפליען ביז אין 1905 אריין זענען שוין די Wright ברידער געווען קאנפידענט אז זייער מאשין איז א דבר השלם הראוי לעלות על שולחן מלכים, זיי האבן שוין ניטאמאל געשפענדעט קיין עקסטערע צייט צום פליען מער. זיי האבן יעצט - ווי געשריבן - געלייגט זייער גאנצע געוויכט אויף שאפן גוטע קאנטראקטס, וואס איז זיי - ווי אויבן ערווענט - גאנץ שווער אנגעקומען.
די ברידער האבן זיך צוטיילט די ראלעס, אינדערצייט וואס ווילבאר האט זיך ארייינגעלייגט צו שאפן קונים אין די אייראפעאישע קאנטינענט, האט אורוויל באקומען די אויפגאבע צו טרעפן קונים אין די אמעריקאנע מארקעט, מער ספעציפיש - פרובירן צו שאפן די אמעריקאנע מיליטער אלס א קונה.
היסטאריקער זאגן אז ווילבאר איז געווען מער loud און היציג ביי נאטור, און אורוויל, כאטש וואס ער איז געווען פרייליכער און מער פאזיטיוו, איז ער אבער געווען שעמעדיגער און ענדערש צוריקגעצויגן. דאס געט צו פארשטיין פארוואס ווילבאר האט גענומען אויף זיך צו פארן קיין אייראפע און אורוויל האט ענדערש געסטיקט קיין אמעריקא.
על כל פנים. ווילבאר האט אין מאי פון 1907 אפגערייזט קיין יוראפ (נישט מיט קיין עראפלאן, נאר מיט א שיף! די שוסטער גייט בארוועס) צו ארבעטן אויף קאנטראקטס מיט עטליכע לענדער, אבער כאטש וואס די רייזע איז דאקומענטירט האב איך נישט געקענט טרעפן קיין מקורות וואס דערציילן אסאך דעטאלן איבער די רייזע, אזוי אז ס'לאזט זיך גלייבן אז קיין גרויסע דורכברוכן האט ער נישט געשאפן.
וואס איז אמאל זיכער איז אז מיט קיין אפמאך אין די האנט איז ער נישט אהיימגעקומען.
די פרישע יאר 1908 האט אבער מיטגעברענגט מיט זיך א גוט מזל פאר די Wrights.
אין ענדע פון יאר 1907 האבן זיי העפטיג געארבעט צו איבערצייגן די אמעריקאנע מיליטער זיך אראפצוזעצן פאר א דיעל. זייער ארבעט האט זיך גוט אויסגעצאלט ווען אין Dec. 23 האט די מיליטער ארויסגעלייגט א פאבליק ביד זיי צוצושטעלן אן עראפלאן פארן מיליטערישן באנוץ.
פארשטייט זיך אז פון אלע קאמפאניס וועלכע האבן זיך איינגעגעבן האט די רעגירונג אין Feb. 8 1908 אפיציעל אנגענומען די ביד פון די Wrights פאר אן 1,100 - 1,250 פונטיגן מאשין מיט פלאץ פאר צוויי צו זיצן און א מעגליכקייט פון פארן 40 MPH (הממ...). די פרייז - $25,000 (לויט די חשבונות פון אינפלאציע שטעלט ער זיך עס צאם צו איבער $700,000 אין 2020 געלטער!).
די ברידער האבן יעצט געוויסט אז אויב ווילן זיי ריכטיג קענען פרעזענטירן זייער פראדוקט פאר פאטענציאלע קונים דארפן זיך צוריקזעצן צו די קאנטראלס זיך ווידער-היימיש צו מאכן מיט זייער פארגעסענע פליען-סקילס. זיי האבן אין מאי געשפענדעט אפאר טעג אין Kitty Hawk אין נארט קאראליינע זיך איבערצופרישן אביסל אין די פעלד.
ווילבאר איז תיכף געפארן פון דארט קיין ניו יארק צו כאפן א שיף קיין אייראפע וואו ער האט געפלאנט פארצושטעלן זיין פליגער - וואס ער האט שוין פון פריער אפגעשיקט מיט אן אנדערע שיף - פאר די ברייטע מאסן. אינדערצייט וואס אורוויל האט זיך געגרייט פארצושטעלן פאר די אמעריקאנע מיליטער דעם "פלייער" שפעטער אין די יאר.
אנקומענדיג מאי 29 אינעם פארט-שטאט La Harve אין פראנקרייך, האט פאר ווילבאר'ן אפגעווארט גאנץ אן אומאנגענעמען איבעראשונג, זיין פלייער - וועלכער איז אנגעקומען פאר אים - האט געליטן אסאך שאדנס אין די הענט פון די פראנצויזישע קאסטומס אגענטורן וועלכע האבן קיין מושג נישט געהאט וויאזוי זיך אפצוגעבן מיט אזעלכע סארט מאשינען, זיי האבן עס זייער פאצעריש אויסגעפאקט פון די שיפינג crate, און אן קיין טראפ עקספעריענס וויאזוי צו האנדלען מיט אזעלכע האקעלע באשטאנדטיילן, האבן זיי עס געלאזט שטיין א שטיק צייט אינדרויסן פון די crate און דאס האט געברענגט אסאך שאדנס. ער האט יעצט געדארפט אוועקגעבן דעם גאנצן זוממער צוריקצושטעלן די פלייער צו איר ארגינעלן פארעם אז עס זאל זיין ראוי צו פליען מיט איר.
אין אוגוסט האט ער שוין ענדליך געהאט די מאשין גרייט צום באנוץ און ער האט צאמגערופן א גרויסע שאו ביי א טייך אין די שטעטל Le Mans, ארום 120 מייל פון פאריז.
א ריזיגע ציבור פון טויזענטער זענען זיך צאמגעקומען אום אוגוסט 8 (שבת נחמו תרס"ח - ולמספרם 08/08/08) צו באטראכטן וויאזוי ווילבאר פירט דעם עראפלאן, אין שפיץ האבן זיך אנגעזעהן די פיאנערן פון די Aero Club de France וועמענס נייגער-שטאפלען זענען געווען אויף די העכסטע ניווא, נישט וויסנדיג וואס צו ערווארטן אז זיי וועלן זעהן היינט.
ווילבאר האט זיך צום ערשט געהויבן ארומפליענדיג פאר 1 מינוט און 45 סעקונדעס אין די קלארע זומער הימלען, די צושויער אויף די ערד זענען פשוט געשטאנען געפלעפט מיט אפענע מיילער, די פלייער האט זיך ווי געשמאק ארומגעגליטשט דארט אויבן ווען ווילבאר האנדלט סוקסעספול יעדע מאנואווערע און טורן.
די פארזאמעלטע אויף די ערד האבן אים ענטפאנגען נאך זיין Smooth לאנדונג מיט פארטויבנדע אפלאדיסמענטן, זיי זענען נישט זאט געווארן פון מיטהאלטן עטליכע מאל ווי ער הייבט זיך, פליט ארום און לאנדעט צוריק מיט א משונה'דיגע גלאטקייט פון אנהייב ביז די ענדע.
די בארימסטע ערפינדער האבן זיך געשפירט נאריש מיט זייער פארשריט קעגן וואס זייערע אויגן האבן צוגעזעהן, ווי צוקוקער האבן זיך אויסגעדריקט האט עס געמאכט די אנדערע ערפינדער "אויסקוקן קינדעריש קעגן די Wrights". די פראנצויזישע העלדן האבן אויפן פלאץ געבויגן די קאפ צו ווילבאר און אים געקומען גראטולירן, זיי האבן זיך אליינס אויסגעדרוקט אז "ס'איז א נייע תקופה פאר אוויאציע" נאך וואס זיי האבן דאס צוגעזעהן.
הונדערטע מענטשן האבן זיך אינעם קומענדיגן זונטאג פארזאמלט האפנדיג אז ווילבאר וועט נאכאמאל זיך באווייזן ווי נעכטן, אבער זיי האבן פארגעסן אז אלס א גלויביגער קריסט פליהט ער קיינמאל נישט אין קיין זונטאג!
אין די נאכפאלגענדע טעג האבן צייטונגען פארעפנטליכט פייערליכע ארטיקלען מיט ברייטע דעקונג איבער די שאו, און די אלע וואס האבן קריטיקירט די ברידער און זיי באצייכנט אלס "בלאפפער" דורכאויס די יארן זענען ארויסגעקומען זיך אנטשולדיגן. שפעטער איז ווילבאר אפיציעל באעהרט געווארן דורך די Aero Club מיט אן Award אויף זיינע דערגרייכונגען.
אויפן ארט פון די פארשטעלונג איז היינט צוטאגס דא א גאס אויפן נאמען פון ווילבאר און א מאנומענט פון זיין געשטאלט איז אוועקגעשטעלט אין אן ארטיגן פארק.
היסטאריקער זאגן אז די טאג האט געהאט אן מאסיווע עפפעקט אויף די פארשריט פון אוויאציע, ווייל דורך די שאו זענען אלע אינדזשענירן און ערפינדער איבערצייגט געווארן צו ארבעטן אויף די זעלבע איין מהלך וואס איז געווארן ערפינדן דורך די Wrights, און דאס האט געברענגט אז די אוויאציע אינדוסטריע זאל זיך נעמען רוקן מיט שנעלערע פארשריט.
צוריק צום אמעריקאנעם קאנטינענט האט די מיליטער באשטימט די טעג פון סעפטמבער צו געבן א געלעגנהייט פאר אורוויל צו ווייזן די פלייער אויף וועלכע ער האט געבידט.
ענדע אוגוסט איז אורוויל אנגעקומען צו די Fort Myer ארמיי-באזע אין ווירדזשיניע (די באזע שטייט שוין נישט היינט, אבער אסאך אינטערעסאנטע מיליטערישע בנינים גייען נאך אן דארט - ס'איז א שמועס פאר זיך) און צאמגעשטעלט זיין פלייער. סעפטעמבער 9 האט ער אנגעהויבן מיט א רונדע פון באווייזן די געצייג פאר עטליכע טעג אין א ציה.
די מיליטערישע פירער האבן זיך צוגעקוקט איבערגענומען און באאיינדרוקט פון וואס זיי האבן געזעהן, דורכאויס די קומענדיגע טעג האט אורוויל געהאלטן אין איין ברעכן פרישע רעקארדס פליענדיג מיט און אן פאסאנזשירן ביי נייע הויכקייטן און פרישע לענג פון רייזעס.
ער האט זיי געהאלטן געשפאנט ביז סעפטעמבער 17 ווען נאך עטליכע סוקסעספולע פלייטס האט א פלוצימ'דיגע טראגעדיע געצווינגען איבערצושניידן די פלי-פראבעס אויף דערווייל. ארום 5 אזייגער נאכמיטאג זייענדיג 75 פיס אינדערהייך אינאיינעם מיט נאך א פאסאנדזשיר האט זיך די פראפעלער פלוצלינג צובראכן און געברענגט דעם גאנצן פליגער אראפצוקראכן אויפן פעלד פארנט פון די אויגן פון 2,000 צושוידערטע צוקוקער.
די מיטרייזנדער, טאמעס סעלפרידזש - א לוטענטאט אין די ארמיי - איז געפאלן אויף זיין קאפ, און אויך זיין שדרה איז געשעדיגט געווארן, ער איז נאך אין יענעם טאג דערקלערט געווארן אלס טויט. זיין טויט איז פארשבריבן אין די היסטאריע אלס די ערשטע טויט-פאל דורך פאוערד-פלייט.
ווילבאר זעלבסט איז אויך ערנסט געשעדיגט געווארן, אמערסטנס האט עס שווער-אפעקטירט זיין פיס וועלכע האט געדארפט אנקומען צו קריטישע באהאנדלונג. צו זיין מזל איז זיין שוועסטער Katharine געווען מיט אים אויף די רייזע און זי האט אים באגלייט צו די ארמיי-שפיטאל אין ווירדזשיניע וואו ער איז אפגעלעגן 7 וואכן.
Katharine האט גענומען עמערדזשענסי אורלויב פון איר ארבעט אלס טיטשער פאר עטליכע וואכן (עווענטועל האט זי גענצליך געדארפט אויפגעבן איר דזשאב צוליב די פארצויגענע באהאנדלונגען) דורכאויס די צייט האט זי נישט אפגעטרעטן פון זיין בעט באדינענדיג אים מיט א אויסערגעווענליכע געטריישאפט, און איבער אלעם האט זי נישט אויפגעהערט אים צו באגיסן מיט פאזיטיווע ווערטער אויף זיין עתיד און אויף די עתיד פון אוויאציע. אורוויל האט שפעטער געזאגט אז ווען נישט זיין שוועסטער וואלט ער זיכער געשטארבן. (פארהאן איין אוויאציע-היסטאריקער היינט וואס איז ממש אבסעסד מיטן איר קרעדיטן און ארויסברענגען איר טייל אין היסטאריע).
די שווערע פאל ביי די ארמיי האט טאקע אפגעשטופט די טעסטן און - אין רעזולטאט - דאס אונטערשרייבן אן אפמאך אויף א פלייער פאר די מיליטער. אבער, דאס איז טאקע בלויז געווען "אפגעשטופט" די דיעלס זענען שפעטער יא געשלאסן געווארן און ס'איז איבריג צו פארציילן וויפיל די ארמיי האט שוין איינגעקעשט קעגן יענע $25,000.
לעצטע יאָרן.
די Wrights האבן געעפנט זייער אייגענע עראפלאן-פראדוקשן קאמפאני, פון וואו ארויס זיי האבן פארקויפט צענדליגע פליגערס איבער די גאנצע וועלט. זיי האבן גענאסן פון אלוועלטליכע רוהם, און געווארן גאר פאפולערע פערזאנען. קאמיש איז, אז ווידער האבן די איינוואוינער פון זייער אייגן לאנד - די פאראייניגטע שטאטן - פארזעהן צו אנערקענען זייער ווערד, און די Wrights זענען טאקע אסאך געפארן קיין אייראפע וואו מ'האט אנערקענט זייער ארבעט און אויפטוען געבנדיג זיי די געפיל פון העלדן, א זאך וואס די אמעריקאנער האבן פארפעלט צו טוהן בחייהם.
ווילבאר איז געשטארבן אין 1912 נאכן כאפן Typhoid fever ביים עסן אן אנגעשטעקט מאכל ביי א רייזע אין באסטאן. אורוויל האט דעמאלטס פארקויפט זייער קאמפאני פאר 1.5 מיליאן דאללער, און זיך צוריקגעקערט צו א שטילע לעבנס-שטייגער אין דעיטאן, אהייא.
די אינדוסטרי איז זיך זייער שנעל צואוואקסן ארויס פון די געצוימטע מיליטערישע באנצוץ און איז היינט אן אינדוסטרי וועלכע מאכט אויס - מיט אלע אירע פליגלען - א שיינע פאר פראצענט פון די וועלטס עקענאמיע.
די היסטאריע פון אוויאציע גייט צוריק צוויי טויזנט יאר.
די רייץ פון די מענטשהייט צו קענען נוצן די לופט פאר אייגענע צוועקן איז גאנץ א פארשטענדליכע, וואס דארף מען מער פון דעם אז דוד המלך האט אויסגעדרוקט א ווילן צו נוצן א פליגל פאר א שנעלע אנטלויף-פלאן, "מי יתן לי אבר כיונה אעופה אשכונה". פאר הונדערטע יארן האבן מענטשן גע'חלומ'ט פאנטאזירט און געגארט צו טרעפן א מהלך וויאזוי צו הערשן אויך אויף די לופטן.
פּרימיטיווע אָנהייבן.
אזוי פרי ווי אין 1507 טרעפט מען דאקומענטירט א פרואוו פון א סקאטישער מאן וועלכע האט גענוצט פעדערן פון הינער זיך צו מאכן פליגלען, אבער זיינע פרואוון פאקטיש צו פליען האבן זיך ענדערש געענדיגט מיט אפאר צובראכענע ביינער ווי מיט א סוקסעספולע רייזע. ער האט געווארפן די שולד אויפן פאקט אז ער האט זיך באנוצט מיט פעדערן פון א בעל חי וואס קען ניטאמאל פליען, אבער פרואוון פון אנדערע וואס האבן יא גענוצט פליענדע פעדערן האבן זיך אויסגעשטעלט צו זיין פונקט אזוי אומגעלונגען.
מער ווי עטליכע פאנטאזירטע פיקציע ביכער מיט שילדערונגען איבער מענטשן וואס זענען אנגעקומען צו די הויכן איז קיין ערנסטע פארשריט נישט געווען, עטליכע ביכער האבן פארגעשלאגן געוויסע פלענער און פאטענטן וואס מ'קען נוצן א שטייגער ווי א ביך וואס איז ערשינען אין ענגלאנד אין יאר 1638 וועלכע אילוסטרירט א קאמפליצירטע געוועב מיט א בענקל פון אונטן און א מחנה פון פייגל דערהייבן איר אין די לופטן.
אין 1678 איז גראדע יא געווען א פראנצויזישער מאן וועלכע האט געבויעט האלצערנע פליגלען, וועלכע זענען געווען צוגעבינדן צו ביידע הענט און ביידע פיס, און מיט א צוזאמארבעט פון די 4 אינאיינעם האט מען זיך געקענט האלטן אין די לופט א שטיק צייט און זאגאר אראפקומען אנע זיך צוקלאפן, אבער ווי פארשטעדליך לאזן זיך די כוחות אויס נאכן אפערירן אויף אזא אופן פאר עטליכע מינוט, און אזעלכע פאטענטן האבן נישט געקענט פארשרייבן די עתיד פון אוויאציע.
אין 1742 האט א פאריזער מאן געליטן אן ערנסטע דורכפאל ווען ער האט זיכערערהייט צוזאמגערופן א שאו צו צייגן וואו ער פליט אריבער א טייך, אבער זיין געפלי האט זיך מיאוס איבערגעהאקט ווען ער אינאיינעם מיט זיין צובראכענעם פוס האבן זיך געטראפן אין א פארבייפארענדע שיפל.
גרינגער ווי לופט.
די דורכברוך איז געקומען אין די 1780'ער יארן ווען צוויי פראנצויזישע ברידער זשאזעף (Joseph) און עטיען (Etienne) מאנטגאלפֿיער (Montgolfier) האבן ערפינדן דעם Hot air baloon. די פאקטישער ערפינדער איז געווען זשאזעף וועלכער האט אריינגעטראכט פארוואס די לופט העכער פייער דערהייבט זיך, זיין טעאריע איז געווען אז געוויסע גאזן זענען גרינגער פון לופט און וועלן זיך דערהייבן אויף ארויף (ווי די כלל לויטעט, אז א זאך וואס איז שווערער גייט אויף אראפ און א זאך וואס איז גרינגער גייט אויף ארויף), און פייער פראדוצירט דעם געוויסען גאז, און דערפאר דערהייבט זיך די רויעך אויף ארויף.
וואס אן אמת האט שוין אין יאר 1766 דער בריטישער כעמיקער הענרי קאווענדיש (Henry Cavendish) ערפינדען דעם עלעמענט הידראגען (hydrogen), וועלכער וועגט א צענטל פון לופט און גייט אויף ארויף, אבער מאנטגאלפֿיער וועלכער איז נישט געווען קיין פארשער, נאר א בלויזער פאפיר פראדוצירער, האט זיך געפרייט מיט זיין המצאה און איר זאגאר א נאמען געגעבן "Montgolfier gas".
זשאסעף האט אין 1782 דורכגעפירט א דערפאלגרייכן עקספערימענט דורכן אנהייצן די אינעווייניגסטע חלק פון א סחורה'נעם זעקל און זי האט זיך ווירקליך געהויבן ביזן דאך פון זיין הייזקע אינעם שטעטל אוויניאן (Avignon) אין פראנקרייך. ביי דעם שטאפל האט זשאסעף אריינגענומען זיין ברודער עטיען אינעם בילד, און אינאיינעם האבן זיי דורכגעפירט צענדליגע עקספערימענטן וויאזוי צו ברענגען אז זייער ערפינדונג זאל קענען אויפהייבן א מענטש. זיי האבן געגלייבט אז ווען זיי וועלן טרעפן די פאסיגע לייכטע סחורה, וואס האלט אבער גענוג גוט די היץ אין איר וועט זי זיין בכח אויפצוהייבן א שווערע וואג. דורכאויס זייערע פראבעס זענען זיי געקומען צום אויספיר, אז א פייער וואס ברענט פון אלטע שיך אדער פארדארבענע פלייש איז די בעסטע צו נוצן פאר דעם צוועק פון זיך הייבן.
אין אפריל פון 1783 האבן די ברידער באוויזן צו נוצן זייער פאטענט, און פאר א פארזאמלטע פובליק האבן זיי ארויפגעשיקט זייער היימיש-פאבריצירטע באלאן, ווען אינעם קארב דערונטער ליגן עטליכע באשעפענישן. שפעטער אין נאוועמבער איז עס דעמאנסטרירט געווארן פארנט פון א ריזיגן עולם אין פאריז, ווען די באלאן האט ארויפגעשלעפט אין זיין קארב צוויי מענטשן, און געפלויגן העכער פאריז פאר ארום 25 מינוט ביז א ווייטקייט פון 5 מייל.
אין די נאכפאלגענדע יארן האבן פילע פון איבער דער וועלט נאכגעפאלגט דעם מאדעל פון די מאנטגאלפֿיערס, און די אינטערעסע אין די באלאנען איז שטארק געשטיגען. רעגירונגען האבן געזען א שטארקע נוצן פון די געצייגן אין פאל פון א מלחמה, און דער געצייג האט שוין ווירקליך דעצידירט די אויסגאנג פון עטליכע שלאכטן אין די היסטאריע.
די טשעלענדזש אין דעם שטאפל איז געווען וויאזוי אהערצושטעלן א באלאן אויף וועם מ'זאל קענען האבן קאנטראל אין וועלכע ריכטונג ער פארט. ביי דעם שטאפל האט זיך דער מענטש וואס האט זיך אריינגעזעצט אינעם קארב גענצליך ארויפגעווארפן אויף חסדי הבורא אז ער גייט נישט פארפליען איבער א מים שאין לה סוף נאר קענען לאנדן אויף א זיכערע פלאץ. די איינציגסטע קאנטראל מיטל וואס זיי האבן געהאט איז געווען דורך שטריק צוגעבינדן צו די ערד, און געוויסע האבן גענוצט פערד צו שלעפן די שטריק אין די ריכטונג וואס מ'האט געוואלט די באלאן זאל פליען. ס'איז אבער זעלבסט-פארשטענדליך אז די אויפטוה פון אזא "מאשין" איז גאנץ א קנאפער.
לופטשיפן.
אין די 1800 יארן האבן אינזשענירן און עקספערימענטער געלייגט זייער פאוקוס אויפן אנטוויקלען די באלאן, פון ענגלאנד ביז אמעריקא און פון דארט צוריק קיין פאריז האבן זיך ערפינדער געיאוועט צו ברעכן פרישע רעקארדס און אויפקומען מיט פאטנעטן צו פארבעסערן די באלאנען. אין 1852 איז געלונגען פאר א פראנצויזישע אינדזשעניר Henri Giffard צו ערצייגן אן Airship וועלכער מ'האט געקענט סעמי-דירעקטירן, אינדערצייט וואס אין יעדע ווינקל פון די וועלט האט מען פרובירט צו מאכן מער און מער פארשריט אין דעם הינזיכט. (עירשיפ און באלאן זענען ביידע א באלאן וואס דערהייבט דיך דורך דעם וואס די לופט אינעווייניג איז לייכטער ווי די געווענליכע לופט, אבער אן עירשיפ האט א rudder, propeler אדער engine, וועלכע העלפט קאנטראלירן דעם באלאן - פאר דיר סטיטשינער). אין א זייטיגע נאטיץ - Giffard האט זיך גענומען דאס לעבן אין 1882, לומר לך, אז נישט רוהם אויף דעם וועלט קען ברענגען עכטע צופרידנהייט.
שווערער ווי לופט.
די נעקסטע טורנינג פוינט איז געווען אין 1853 ווען די ערשטע Glider האט געטראגן א מענטש.
די מחדש פונעם גליידער איז געווען אן ענגלישער ערפינדער Sir George Cayley, א מענטש וועמענס יסודות אין Aerodynamics זענען די הויפט שטריכן פאר יעדן וואס שטודירט די סוגיא. Sir George האט שוין אייגנטליך אפגעמאלן די בלו-פרינט פון דעם גליידער צוריק אין 1799, אבער אין 1853 איז עס ארויס מכח אל הפועל ווען נאך יארן פון שטודיעס און פארבעסערונגען איז עס געווען א פארטיגע פראדוקט. די כבוד האט מען אפגעגעבן פארן סיר'ס בעל עגלה, וועלכער איז אביסל ארומגעפלויגן אין איר העכער א טאל ביי איינע פון די קיילי פאמיליע'ס וואוינערטער גערופן Brompton Hall (היינט איז דא א סקול אין די בנין), ארום דרייסיג מייל צפון־מזרח פון יארקשיר אין ענגלאנד.
יעצט א שטיקל בליק וואו די וועלט האט דעמאלטס געהאלטן, און די מצב איז געגאנגען אזוי ביז ארום יארע 1900. טראצדעם וואס די גליידער האט זיך אין די שפעטערע יארן אויסגעשטעלט צו זיין די בעסערע מיטל פאר פליען, און ווען מ'האט איר מיט יארן שפעטער באקליידעט מיט מאשין-קראפט האט זי זיך ארויסגעשטעלט צו זיין די עתיד פון אוויאציע, האט זיך די וועלט נישט אזוי שנעל אוועקגערוקט פון אנטוויקלען די באלאנען. אין די מיליטערישע פעלד איז געשטיגן די אינטערעסע אין די נייע מאשין נאך וואס זי האט זיך שוין א שיינע פאר מאל ארויסגעשטעלט אלס א גרויסע הילף אין קאנפליקטן. אין 1861 האט די אמעריקאנער מיליטער געגרינדעט די US Army Balloon Corps אין ליכט פון די דעמאלטסדיגע ברידער-קריג און איר באנוץ האט אסאך אויסגעמאכט פאר ביידע זייטן.
אין די ציווילע וועלט האבן זיך אויך געגרינדעט פארבאנדן פון עקספערטן און פיאנערן וועלכע האבן געהאט אן אינטערעסע אין די אנטוויקלונג פון באלאנען. אין 1866 האט זיך אין ענגלאנד געגרינדעט די Aeronautical Society of Great Britain וואס פארבלייבט די עלסטע אזא פאראיין אין היסטאריע. (די פאראיינען זענען אין די שפעטער יארן פארברייטערט געווארן און אוועקגעשטעלט יסודות און רעגולאציעס, ווערנדיג מיט דעם די טאטעס פון די רעגירונג אגענטורן וועלכע רעגולירן לופט-טראנספארטאציע, ווי די FAA אין אמעריקע, און די CAA אין ענגלאנד)
למעשה אבער האבן די באלאנען - טראץ די פילע יארן וואס מ'האט זיי שוין עקספערימענטירט - קיין סך טובה פאר די בריאה נישט געברענגט, פארשער האבן טאקע געטראפן אפאר וועגן וויאזוי אנצופולן די באלאן מיט עפעס וואס זאל עס אויפהייבן, אבער אין די תחום פון קאנטראלירן איר ריכטונג האט מען זיך קוים גערוקט. דאך זענען אבער ענטוזיאסטישע פארשער פון איבער די גאנצע וועלט געווען פארנומען מיט פראבעס אין עקספערימענטן מיט די האפענונג צו אויפקומען מיט א דבר השלם. פון אונטער די באוואוסטזיין האבן אלע אבער געהאלטן אוועקגעלייגט די געדאנק אז מ'וועט מעגליך דארפן לייגן מער געוויכט אויף שווערער ווי לופט (heavier than air) מאשינען. אין פאקט אין 1866 ווען די בריטישע האבן געגרינדעט דעם פריערדערמאנטן פארבאנד האט מען ביי די ערשטע זיצונג שוין דיסקוסירט גליידערס.
אין 1898 האט זיך אין פראנקרייך געגרינדעט די Aero Club de France, די קלוב איז באשטאנען פון ארויפגעקוקטע פראפעסארן, אינזשענירן און ערפינדער, און אויך זענען אנגעשלאסן געווען רייכע לייט אינטערסירט אין די אנטוויקלונג פון אוויאציע, און די קלוב-מעמבערס האבן אויסגערופן גרויסע באלוינונגען פאר ווער ס'האט געבראכן רעקארדס און ערצייגט חידושים.
פראנקרייך האט זיך אין יענע יארן ארויסגעשעלט שטענדיג צו זיין א טריט פאראויס אין יעדע אספעקט פון פליען, סיי ווען ס'איז געקומען צו ברעכן רעקארדס און סיי ווען ס'איז געקומען צו ריסורטש און ערצייגן פרישע פאטענטן. אין 1874 האט אן אפיציר אין די פראנצויזישע נעווי ערצייגט גאנץ א פארגעשריטענע מאשין פאר זיינערצייט, ס'איז געווען א קליינע מאדעל פון א גליידער מיט אן שטיקל ענדזשין (כמו עראפלאן), אבער ס'האט בלויז באוויזן זיך אביסל צו רוקן פון פלאץ און זיך הייבן קוים עפעס אין די לופטן, אבער דאס אליין ווייזט אז די פראנצויזן האבן גאנץ ווייט געהאלטן מיט זייערע שטודיעס. דערפאר איז גאנץ פארשטענדליך אז מיטן גרינדונג פון די קלוב זענען די אנגעשלאסענע מעמבערס געווען קאנפידענט אז צווישן זייערע גרעניצן וועט זיך אנטוויקלען די סוקסעס פון Powered flight. זאכן האבן זיך אבער געטוישט אין 1899 ווען אינעם שטעטעלע Dayton אין אהייא (Ohio) האבן זיך צוויי ברידער פארקאטשעט די ארבל און זיך גענומען ארבעטן...
יחד העם איתנו כרזת בחירות
יחד - העם איתנו דורך אלי ישי (דער אפיציעלער נאמען פון דער פארטיי איז יחד - אנגעפירט דורך אלי ישי) איז א פארטיי וואס קאמבינירט חרדים מיט נאציאנאלע רעליגיעזע. די פארטיי איז געגרינדעט געווארן אין אנהייב פון די 20 טע כנסת וואלן דורך אלי ישי, געוועזענער טשערמאַן פון דער ש"ס פארטיי.
אינווערנעס (ענגליש: "Inverness"; סקאטישע-גאליש: "Inbhir Nis") איז א שטאט אין די היילאנדס פון סקאטלאנד, פלאצירט אויף די ברעגן פונעם טייך נעס און דעם קאלאדאניע קאנאל. אינווערנעס איז די אדמיניסטראטיווע הויפטשטאט פון דעם אינווערנעסס קרייז און ווערט פאררעכנט ווי די הויפטשטאט פון דעם היילאנדס ראיאן.
די שטאָט איז די מערסט צפונדיק אין דעם פֿאַראייניקטן קעניגרייך. דער שטאָט'ס באַפעלקערונג אנטוויקלט זיך זייער גיך, פון די שנעלסטע אין אייראָפּע, פֿון 40,949 באוואוינער אין 2001 צו 46,870 אין יאר 2012, מיט אַ פערטל פון דער היילאַנדס באַפעלקערונג וואס וואוינען אין און אַרום דער שטאָט. די קוואַליטעט פון לעבן אין דער שטאָט איז די בעסטע אין סקאָטלאַנד און די פינפט־בעסטע אין דעם גאָרן פֿאַראייניקטן קעניגרייך. די שטאָט איז אדורכגעגאנגען זייער באַדייטיקע עקאָנאָמישע אַנטוויקלונג אין די לעצטיגע יאָרן.
די שטאָט איז געגרינדעט געווארן נישט שפעטער ווי דער 6טער יאָרהונדערט און געפינט זיך לעבן דעם ארט ווי די קאמף פון קאַלאדן האט פאַסירט, פון די ערנסטע אין דער געשיכטע פון דעם פֿאַראייניגטן קעניגרייך.
אגם רוּדְברג קרובינר (געבוירן 8טן פעברואר 1986) איז אַן ישראל מאָדעל, און אַקטריסע.
געבוירן צו פאטער דוד ראדבערג און מוטער פּנינה ראָדבערג א פּאָר פון מילכיק עלטערן פון מושב רמת צבי.
אגם ראָדבערג איז געווען פאַרקנאַסט צו אַקטיאָר און באַלעבאָס גל אַמיתי, אָבער אין דעצעמבער 2016 זיי צעבראכן אַרויף און קאַנסאַלד די חתונה.
אין 2019 האָט זי חתונה געהאַט מיט קאָמערסאַנט ביזנסמאן דאָר קרובינער. די פּאָר האט זייער ערשטער טאָכטער הילני קרובינער אין יולי 2020.
הרב חיים הערש מייזליש (געבוירן ג' תשרי תש"ל) איז ראש ישיבת סאטמאר און לאקאלער פירער פון דער סאטמארער קהילה אין בני ברק.
ער איז געבוירן צו זיין פאטער רבי בעריש מייזליש אב"ד קהילת סאטמאר בארא פארק און צו זיין מוטער רביצין חיה, עלטסטע טאכטער פון רבי משה טייטלבוים, דער ״ברך משה״ סאטמאר.
ער הייסט נאך זיין זיידע דער 'עצי חיים'.
ער האט געלערנט אין ישיבת סאטמאר אין ירושלים ביי רבי משה אריה פריינד.
ד' כסלו תשמ"ח האט ער חתונה געהאט מיט רעכיל דבורה, טאכטער פון רבי ישראל האגער, וויזשניצער רבי אין בני ברק.
ער איז מוסמך געווארן להוראה דורך הרב שמואל הלוי וואזנער און הרב יצחק יעקב ווייס.
און יאר תשנ"ב איז ער אריבער וואוינען קיין ירושלים ווי ער האט געדינט אלס ראש כולל יטב לב
אין יאר תשנ"ה איז ער געווארן א חלק פון הנהלת בית היתומים דיסקין.
נאך וואס רבי משה אריה פריינד איז נסתלק געווארן, איז ער נתמנה געווארן דורך זיין זיידע צו דינען אלס ראש ישיבה און רב אין בית המדרדש אין זכרון מאיר געגנט אין בני ברק לצידו פון הרב אליהו כ"ץ.
הנהגת הקהילה אין בני ברק.
נאך דער פטירה פונעם ברך משה אין יאר תשס"ו איז די סאטמארער קהילה איבער דער וועלט צוטיילט געווארן אין צוויי צווישן די צוויי קינדער הרב אהרן טייטלבוים און הרב זלמן לייב טייטלבוים. רבי חיים הערש האט זיך צוגעשטעלט צום עלטערן ברידער רבי אהרן, ווי אויך האט רוב רובו פון דער סאטמארער קהילה אין בני ברק זיך צוגעשטעלט צו אים, און א מיעוט פון דער קהילה מיטן רב הרב כ"ץ און אזוי איז ער געווארן דער מנהיג פון דער קהילה אין יענע יארן.
במשך יארן לאנג איז ער געווען דער משפיע רוחני און שיינער איד אין דער קהילה, און ארויס געהאלפן יעדן יחיד ויחיד אין דער קהילה. יחזקאל ראטער איז געווען במשך די אלע יארן זיין נענסטער מענטש, און איהם ארויס געהאלפן מיט אלע עסקנות. שבת שקלים תשע"ז האט אויסגעבראכן א מחלוקת צווישן דעם ראש ישיבה און יחזקאל ראטער, ווי רוב רובו פון דער קהילה האט זיך צוגשטעלט צו רבי חיים הערש, במשך די צייט האט זיך דער סאטמארער רבי, רבי אהרן, אריינגעמישט אין דעם מחלוקת און זיך אנגענומען פאר יחזאל ראטער א מהלך וואס האט נישט צופיל געטוישט די דעה פונעם ציבור אין די מחלוקת.
נאך א פאר יאר פון ביטערע אויסטוישן צווישן די צוויי צדדים, האט דער סאטמארער רבי, רבי אהרן, געהאלטן א ספעציעלע שארפע דרשה קעגן רבי חיים הערש, און צווישן אנדערע האט ער געזאגט ״אין אני והוא יכולין לדור במדור אחד״, און האט פארלאנגט זיך צו אויסוועלן 'הלנו אתם או לצרינו?׳, און האט מיט דעם פארבאטן א יעדן מינדעסטן קשר מיט אים; אבער מיט דעם אלעם זענען נאך יענע נאכט אריבער געקומען הונדערטער אידן און זיך געקוויטעלט ביי הרב רבי חיים הערש אים מחזק צו זיין און אים שטיצן, און יחזקאל ראטער מיט זיינע מענטשן האבן זיך געעפנט אן אייגענעם בית מדרש.
קפ"ש טיטאניק (ענגליש: "RMS Titanic") איז געווען א ריזיגע לוקסוס שיף וואס איז געזונקען אויפן וועג פון גרויסבריטאניע צו אמעריקע דעם 15טן אפריל, 1912. זייענדיג אויף איר ערשטע רייזע, ווען די שיף האט אריינגעקראכט אין אן אייזבארג. און בלויז נאך 2 שעה און 40 מינוט האט די שיף געזונקען.
די שיף איז געווען די גרעסטע שיף אין יענע תקופה, ווען מען האט געבויעט די שיף האבן זיך די אינזשענירן בארימט אז די טיטאניק קען נישט זינקען. עס האט אנגעהאלטן אומגעפער 2,283 פאסאנזשירן. נאר 706 מענטשן זענען געראטעוועט געווארן פון די קאטאסטראפע.
דאס איז אויך שפעטער געווארן פארוואנדעלט אין א פילם מיטן נאמען "טיטאניק".
מ'האט אנגעהויבן בויען די טיטאַניק דעם 31סטן מערץ, 1909 אין דער "האַרלאַנד און וואלף" שיפבויעריי אין בעלפאַסט, אירלאנד.
a>, אן אויטאבוס, אן אויטא און א מענטש
די לענג פון דער טיטאַניק איז 269 מעטער (כמעט פיר מאָל די לענג פון אַ באָעינג 747), און קען גרייכן אַ גיכקייט פון 23 נאַץ (43 ק"מ א ש). זי האט געקענט טראָגן 3547 פּאַסאַזשירן.
עס איז פארהאן א רעקארדירונג פון א קל מלא פון דעם בארימטער חזן יאסעלע ראזענבלאט וואו ער באוויינט דער טיטאניק מאנשאפט.
שמואל סאמי פלטו שרון פילנטראפ
שמואל (סאַמי) פּלאַטאָ שרון (18טן יאנואר 1930 י"ח טבת ה'תר"ץ, 7 דעצעמבער 2018, כ"ט כסלו ה'תשע"ט) איז געווען א ישראלדיקער ביזנעסמאן פילינטראפ, און כנסת מיטגליד אין נאמען פון זיין פארטיי.
דאַנדי (ענגליש: "Dundee"; שאטיש-געליש: "Dùn Dè" "טון טע") איז די פערט־גרעסטע שטאט אין סקאטלאנד, פלאצירט אויף דעם צפון ברעג פונעם פֿירט פֿון טע. מיטן נאמען דאנדי סיטי (=דאנדי שטאָט) איז ער איינער פון די 32 ראט-געגנטן אין סקאטלאנד.
די שטאט גייט צוריק צום 12טן יארהונדערט ווען זי האט אנגעהויבן ווערן א וויכטיגער האנדל־פארט.
a> פון מאה שערים תל אביב-יפו
מאה שערים (תל אביב-יפו) (ארויסגערעדט: מיישאָ'רים) איז א קווארטאל אין תל אביב. געגרינדעט אין 1920, מייסד צו אברהם אזולאי (מנדלבוים).
א קובישער מעטער א סעקונדע איז א מאס-איינס אין דער אינטערנאציאנאלער סיסטעם פון איינסן (SI) וואס מען ניצט צו מעסטן דעם צושטעל פון א סיסטעם פאר פירן א פליסיקייט אדער א גאז, און צייכענט א צושטעל וואו עס שטראמט איין קובישער מעטער פון פֿליסיקייט אדער גאז ווערנט איין סעקונדער. א קובישער מעטער א סעקונדע איז גלייך צו א טויזנט ליטער א סעקונדער.
די סיסטעם וואס מען מעסט קען זיין נאטורלעך, ווי א טייך, אדער פאבריצירט, ווי א וואסער־ראר.
א קלענערע מאס־איינס, וואס מעסט צושטעל דורך א לענגערער תקופה, איז מיליאן קובישע מעטער א יאר. כאטש מען מעסט אין מיליאנען קובישע מעטער, אבער א יאר (365 טעג) האט מער ווי 31 מיליאן סעקונדעס, דאס הייסט, איין קובישער מעטער א סעקונדע איז 31.356 מיליאן קובישע מעטער א יאר.
היראשימאַ () איז די הויפטשטאט פון היראשימא פרעפֿעקטור, יאפאן. די שטאט האט א באפעלקערונג (געשאצט) פון 2.089 מיליאן אין יוני 2019.
היראשימא איז געגרינדעט געווארן ווי שלאס־שטעטל אין 1598. ער האט באקומען דעם סטאטוס פון א שטאָט אין 1889.
היראשימא האט א פראפֿעסיאנעלער סימפֿאניע ארקעסטער.
ישיבת יקירי ירושלים אינסטיטוציעס זענען א פארבאנד פון ספרדישע חרדישע חינוך אינסטיטוציעס, וועלכע אנטהאלטן קינדערגארטנס, תלמוד תורה, ישיבה גדולה׳ס, ישיבה קטנות און א כולל אברכים. דער צענטער פון די אינסטיטוציעס איז אין ירושלים און עס זענען צווייגן אין בית שמש און נתיבות. טויזנטער תלמידים לערנען אין די אינסטיטוציעס. זייער גרינדער איז הרב יהודה כהן ער האט געגעבן זיין לעבן פֿאַר פיל תלמידים פֿאַר פיל יאָרן תלמיד פון אלע צדיקים הרב עזרא עטייה און הרב בן ציון אבא שאול און הרב יהודה צדקה פון ישיבת פורת יוסף.
ישראל ראזנער איז א גביר און א וויזשניצער חסיד פון ציריך, שווייץ.
ראזנער איז א 28 יעריגער ביזנעסמאן וועלכע האט אויפגעבויעט א מאסיווע פירמע אין שווייץ און אין ענגלאנד, ווי אויך איז ער שטארק מקושר מיט דעם וויזשניצער רבי, און ווי די באריכטן צייגן האט ער ארויסגעוויזן גאר שטארקע אינטערעסע אפצוקויפן די אל על לופטליניע און האט זיך שטארק אנגעכאפט אויף דעם דאזיגן האנדל און טוט פארשלאגן פיל מער געלט ווי די אנדערע אינוועסטירער האבן געהאט פארגעשלאגן. ווי אויך איז באריכטעט געווארן אז ישראל ראזנער האט זיך שוין געטראפן מיט עטליכע מדינת ישראל אדוואקאטן דורכצורעדן איבער א מעגליכע דיעל.
מאנומענט פון וויקיפעדיע אין סלוביצע
סלוביצע (פויליש: "Słubice") איז א גרענעץ שטעטל אין מערב פוילן. די שטאט געפינט זיך אויפן מזרח ברעג פונעם אדער טייך, און אויף איר מערב ברעג איז די דייטשע שטאט פראנקפורט אן דעם אדער.
אסתר סופר (געבוירן 1931 ה'תרצ"א - 2001 ה'תשס"ב) איז געווען א ישראלדיקער ראַדיאָ בראָדקאַסטער, און טעלעוויזיע פערזענלעכקייט.
סופר, א געבוירענער אין ירושלים, א מיטגליד פון א חרדישער משפּחה, האָט געלערנט אין דער עוועלינא דע ראָטשילד שולע. איז געווען דער ערשטער פרעזענטירער פון דער "פראגראם פאר מוטער און קינד" אויף דער שטימע פון ​​ישראל, וואס איז שפעטער באצייכנט געווארן "לאוואט לבן און אלע אינטערעסירטע" (1966-1984).
יום הזכרון לחללי חיילי צבא הגנה לישראל.
אין מדינת ישראל ווערט געווענליך ד' אייר געפייערט אן אנדענקס טאג, צו די געפאלענע זעלנער פון צה"ל, און די אומגעקומענע פון טעראר אטאקעס.
זהבה גאַלאן (געבוירן 4טן יאנואר 1956, כ' טבת ה'תשט"ז) איז א ישראלישע פאליטיקערין און פארזיצער פון דער מרצ פארטיי צווישן די יארן 2012–2018. זי איז געווען א כנסת דעפוטאט פאר מרצ.
זהבה גאלאן איז געבוירן געווארן זלאַטאַ שניפיצקי אין ווילנע, די הויפטשטאט פון ליטע (דעמאלסט א טייל פון סאוועטן פארבאנד) צו אריה און יפה שניפיצקי. זי האָט געדינט אין צה"ל און איז געווען געראָטן אין איר ראָלע.
אַלע די יאָרן וואָס זי איז געווען אין פּאָליטיק, האט זי שטארק געקעמפט פֿאַר מענטשנרעכט און חשיבות און פרייהייט.
גאלאן איז געהייראט צו פסח גאלאן, וועלכער פארמאגט אינאיינעם דעם Galil CS ווייכווארג הויז, און איז די מוטער פון צוויי זין. זי וואוינט אין דער געגנט כפר גנים פון פתח תקוה.
"ירושלים טאָג סעלאַבריישאַנז" א טאָג פון קאָנפעסיע צו גאָט פֿאַר די מיראַקאַלז און וואונדער
- חגיגות יום ירושלים יום הודאה להשם על הניסים ועל הנפלאות, טוב להודות להשם ולזמר לשמך עליון
יום ירושלים כ"ח אייר לעומר אין ישראל ווערט אפגעהאלטן דער טאג יום ירושלים, דער טאג וואס די ירושלים אלטשטאט און דער כותל איז איינגענומען געווארן ביי דער זעקסטאגיקער מלחמה.
בנות אלישבע איז א בית יעקב סעמינאַר וואס באלאנגט צו דער בית יעקב נעץ אין ירושלים. דער סעמינאַר האט מער ווי 1650 תלמידות.
דער סעמינאַר איז געווען לאנגע יארן אין מקור ברוך. צום אנהייב פון יאר תש״פ האט די סעמינאר זיך אריינגעצויגן אין א נייעם קאמפוס אין רמות. דער דירעקטאָר פונעם סעמינאַר איז הרב משה איינהאָרן בנשיאות הרב יעקב הלל ראש ישיבת אהבת שלום.
קבר פון אלישבע מיט האמהות די "מוטער-קבר" געביידע אין טבריה, וואו לויט דער מסורה ליגט אלישבע לעבן זילפה, יוכבד, אביגיל, ציפורה און בלהה
אֱלִישֶׁבַע בַּת עַמִּינָדָב די טאָכטער פון עמינדב איז געווען די ווייב פון אהרן הכהן. זי איז געווען א שוועסטער פון נחשון, נשיא פון שבט יהודה.
זי האט געהאט פיר זין: נדב, אביהוא, אלעזר און איתמר.
רחל מכבי (מרי לואיז גרין) מיט מכבי מני מוצרי חתונה
רחל מכבי (10טן נאוועמבער 1915 - 12טן אקטאבער 2003) איז געווען פלמ״ח מענטש און א ישראלישע שרייבערקע געבוירן אין עגיפטן.
רחל מכבי איז געבוירן געוואָרן אין 1915 ווי מערי־לואיז גרין אין אלעקסאנדריע, עגיפּטן, אין א הויכער סאָרט יידיש-ציוניסטישער משפּחה. איר פאטער, פֿעליקס גרין, איז געווען א רייכער געשעפטסמאן, אן עלטערער מיטגליד פון דער יידישער קהילה און איינער פון די פירער פון דער ארטיקער ציוניסטישער באוועגונג. איר מוטער, דזשענין, איז געווען די טאָכטער פון באַראָן פעליקס דע מנשה.
ביי איין באזוך אין ארץ ישראל האט זי באגעגנט "מכבי מאצרי־מאני", דער זון פון דעם עגיפטיש-ציוניסטישע אקטיוויסטן "אלבערט און מאטילדא (מזל) מאצרי", און אין 1935 האט דאס פּאָר חתונה געהאט. זי האָט געענדערט איר נאָמען אין רחל נאָך דער דיכטערין רחל קיין ארץ ישראל נאָך איר מאַן. די צוויי האבן געוואוינט אין מושב תל צור און האבן געפירט א רויזן פארם. אין 1937 איז געבוירן געוואָרן זייער עלטסטער זון עודד אָבער ער איז געשטאָרבן יונג און שפּעטער איז געבוירן געוואָרן איר זון יואש און ער איז אויך געשטאָרבן יונג, זי האָט איבערגעלעבט דאָס רעשט פון איר לעבן אין דער שטאָט חצור.
גדי ראבינאוויטש (געבוירן דעם לועזי; 20סטן אויגוסט 1965, העברי; כ"ב אלול חודש הרחמים והסליחות תשכ"ה) איז א ישראל אקטיאר, קאמיקער.
גדי ראבינאוויטש, איז א 53-יעריגער איינוואוינער פונעם אזור לאקאלער ראַט, וויצע פּרעזידענט פון מאַרקעטינג און קאָמוניקאַציע אין הפועל חולון, אַקטיאָר, רעזשיסאָר און שרייבער. דערשינען אין "פוראבר" - אַ נייע יוגנט-סעריע אויף דעם ניקעלאָדעאָן קאַנאַל.
חיים אישיים; ער וואוינט אין מושב אזור מאעכט חתונה מיט ליאורה רבינוביץ און פאטער פון שירה רבינוביץ - 21 יאָר אַלט, צה"ל ספּאָוקסמאַן, און רועי רבינוביץ - 18 יאָר אַלט, 12-קלאס תּלמיד אין אַטלעטיקס אין קרית שרת מיטלשול. גדי ראבינאוויטש
ער האָט אַ באַזונדערן באַליבטן מאכל אויפן שבתדיקן טיש. געהייסן "לאַזאַניאַ באָולאָוגנייזי" און אַלע טייפּס פון פּאַסטאַז געמאכט דורך זיין פרוי.
אין זיין קאַמעמעריישאַן עס איז געשריבן; לא הטנק ינצח כי אם האדם
הרב שלום דאנגור (1832, באגדאד איראק — 1916, סועץ) איז געווען א דיין אין באגדאד איראק תלמיד הרב עבדאללה סומך און רב פון דער שטאעט סועץ מצרים אין עגיפטן, קויפנדיק ערד אין קיבוץ נירים.
לאַזאַרוס מקאַרטי טשאַקוועראַ (ענגליש: "Lazarus McCarthy Chakwera"; געבוירן דעם 5 טן אפריל 1955) איז א טעאלאג און פאליטיקער אין מאלאווי, וואס איז איינגעשוואוירן געווארן פרעזידענט פון מאלאווי דעם 28סטן יוני 2020. ער איז געווען דער פירער פון דער קאנגרעס פארטיי אין מאלאווי זייט 2013 און איז פריער געווען דער פירער פון דער אפאזיציע אין דער נאציאנאלער פֿארזאמלונג נאך קאנטראווערסיאלע וואלן, וואס זענען אפגעהאלטן געווארן דעם 21סטן מיי 2019, וועלכע זענען אפגעווארפן געווארן דורך דעם קאנסטיטוציאנעלער געריכט. ער איז געווען פרעזידענט פון דער קירכע פון די פארזאמלונגען אין מאלאווי פון 1989 ביז 14טן מאי 2013.
לאזארוס טשאקווערא איז געבוירן געווארן אין לילאנגווע, די קראַנטע הויפּטשטאָט פון מאַלאַווי, אום 5טן אפריל 1955 ווען די מדינה איז נאָך געווען אונטער בריטיש קאָלאָניאַלער הערשאפט. זיין משפּחה איז געווען אַ פויערישע. צוויי פון זיינע ברידער געבוירן איידער אים זענען געשטארבן אין קינדשאַפט, און זיין פאטער, כאָופּינג זי וואָלט לעבן, האט אים זיין נאָמען נאָך לאזארוס פֿון דעם נייעם טעסטאמענט. ער איז געהייראט צו מאָניקאַ און צוזאַמען האָבן פיר קינדער און אייניקלעך.
שמעון דזשיגאן (1טן אפריל 1906 - 14טן אפריל 1980) איז א באקאנטער הומאריסט.
שמעון דזשיגאן איז געבוירן אין יאר 1906 אין פוילן, און שפעטער צווישן די צוויי וועלט מלחמות, איז ער ערשינען אין לאדזש, און אין ווארשע, ווען דער צווייטער וועלט קריג האט אויסגעבראכן איז ער אנטלאפן קיין סאוויעט רוסלאנד ווי ער איז געווען אין ארבעטס לאגערן, אויך האט ער פארגעשטעלט אין רוסלאנד, אין דעם קעניגליכן טעאטער מיט שלמה מיכאלס, ביז נאך דער מלחמה האט ער זיך געפונען אין רוסלאנד, ער איז געווען אן אקטיאר און ער האט געשפילט אויף פילמען וואס זענען אויף יידיש, פאר דער מלחמה און נאכדעם.
אין יאר 1952 איז ער געקומען וואוינען אין ישראל צוזאמען מיט זיין שותף ישראל שומאכער, זיי האבן זיך נישט גוט געלעבט צוזאמען זיי פלעגן ארבעטן אין טעאטער אבער זיי האבן נישט גערעדט צווישן זיך,
טראץ וואס ביים היימישער ציבור איז דזשיגאן געווען דערווייטערט פונעם יוגענט, צוליב זיין ברייטע שפראך וואס איז נישט איינשטימיג מיטן חרדישן חינוך, אבער אסאך יודען נאכן ביטערן האלאקאויסט, פלעגן זיך מונטערן און אונטערהאלטן מיט זיינע קאסעטעס, באהאלטערנערהייט. ער איז א היסטארישער קאמעדיאנט אינעם פויליש יודיש רעדוודיגע קאמיקער.
טראצדעם, איז ער אביסל באזייטיגט געווארן אין מדינת ישראל, פונעם טעאטער שטיצע, סוף ימיו, ווייל די יוגענד האט שוין גערעדט עברית, און האבן נישט פארשטאנען זיין אלטע יודיש, האט די מדינה אים געלייגט אין זייט, פון אנהייב האט די מדינה אים געמאכט פראבלעמען פארן פארשטעלן אין יידיש, איז ער אינאיינעם מיט זיין שותף ישראל שומאכער, אריבער פאר אפאר יאר קיין ארגענטינע, נאכן שליכטן די פראבלעם מיט די מדינה האט ער זיך אומגעקערט.
דזשיגאן איז געשטארבן אין יאר 1980 און צוזאמען מיט אים דער יידישער טעאטער אין תל אביב וואס ער האט אויפגעשטעלט אויף מענדעלע גאס.
דזשיגאן האט געשריבן א אויטאביאגראפיע מיט'ן נאמען [https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc202580/דער כוח פון יידישן הומאָר]
פון זיינע באקאנטע ווערטלעך.
איך זאל זיין אזוי געזונד, ווי איך בין נישט געזונד...
רחל עזריה (געבוירן דעם 21סטן דעצעמבער 1977 י"א טבת ה'תשל"ח) איז א ישראלדיקע עפֿנטלעכע פרוי וואס איז געווען א מיטגליד אין כנסת אין נאמען פון דער "כולנו" פראקציע, א מיטגליד אין דער ירושלימער שטאטראט אין נאמען פון דער "ירושלמים" פראקציע, און וויצע בירגערמייסטער פון משה ליאן ירושלים.
עזריה איז געבוירן אין ירושלים צו ישראל עזריה, אַ געבוירענער פון טוניסיאַ, און שרון (לבית פריעדמאַן), אַ געבוירענער פון די פאַרייניקטע שטאַטן. זי איז אויפגעוואקסן אין מושב בית גמליאל, געלערנט אין שטאט רעליגיעזער חינוך און אין בני עקיבא. געדינט אין צה"ל ווי א זעלנער לערער אין דער געזעלשאפט פאר דער שוץ פון נאַטור (שדה עפרה שולע).
די גילדערנער טויער בריק () איז א בריק אין קאליפארניע, און איז גלייכצייטיג די מערסט-באקאנטסטע לאנדמארק פון קאליפארניע, און פון די בארימטסטע אין אמעריקע.  די בריק איז אויך די מערסט-פאטאגראפירסטע בריק, א דאנק איר שיינקייט און ארומיגע פאנאראמע.
גאלדען געיט איז פאר צענדליגע יארן געווען די לענגסטע בריק אין דער וועלט, און איז אויך געווען די העכסטע בריק פאר עטליכע יאר.
די בריק פארבינדט סאן פראנציסקא צו איר דערנעבנדיגע געגנט, מארין קאונטי.
די בריק האט זיך געעפנט אין יאר 1937, די בוי-ארבעט האט גענומען פיר יאר, און האט געקאסט מער פון 35 מיליאן דאלער. ארבעטער האבן אראפגעגראבן גאר טיף אונטער דעם וואסער, אריינצובויערן די מאסיווע טורעמס וואס האלטן די בריק, עס זאל קענען איבערלעבן ערדציטערנישן, וואס באטרעפט אפט קאליפארניע.
א ספעציעלע זיכערהייט-נעץ איז אויפגעשטעלט געווארן אונטער די בריק צו באשיצן די ארבעטער וועלכע האבן געבויעט די בריק, און עס האט טאקע געראטעוועט עטליכע לעבנס; אבער נישט אייביג, א סקעפאלד וואס איז אראפגעפאלן אריין אינעם נעץ איז געווען צו א שווערע פאר'ן נעץ  און ס'איז אריינגעפאלן אין וואסער, צען מענטשן זענען דאן אומגעקומען. אין לויף פון די ארבעט זענען 19 ארבייטערס געראטעוועט געווארן א דאנק די נעץ.
די בריק איז 4,200 פיס – כמעט א מייל—לאנג. בריק איז א הענג בריק, וואס הענגט אויף שטארקע שטריק פון צוויי טורעמס. די טורעמס זענען ביידע 746 פיס הויך.
איר נאמען.
טראץ איר נאמען, "גאלדען געיט", איז עס געפארבט אין א רויטליכע קאליר, נישט גאלד. דער שטארקער קאליר העלפט איר ארויסשטארצן אפילו אין א שווערע נעפל. איר נאמען שטאמט טאקע נישט צוליב איר קאליר, נאר צוליב די וואסער העכער וואו זי ליגט, וואס הייסט די גאלדען געיט סטרעיט (דורכגאס).
דוד צבי פנקס ("פינקאַס"; 5טן דעצעמבער 1895 - 14טן אויגוסט 1952) איז געווען א ישראלדיקער פאליטיקער, איינער פון די אונטערשרייבער פון דער דעקלאראציע פון אומאפהענגיקייט און דער דריטער טראנספארט מיניסטער פון מדינת ישראל, פון 8טן אקטאבער 1951 ביז זיין פטירה. בערך צוויי חדשים פאר זיין טויט פון א הארץ אטאקע, איז ער געווען א קרבן פון א פראבירטן אטענטאט.
אין אייראָפּע.
פּינקאַס איז געבוירן געוואָרן י״ח כסלו ה'תרנ"ו אין שאפראן, אונגארן (דעמאלסט אַ טייל פֿון דער עסטרייך-אונגערישער אימעפעריע) צו יעקב יהודה פנקס, אַ קאָמערסאַנט, אייגנטומער פון אַ האטעל און רעסטאראַנען און אַ באַנקיר, אַ גרינדער פון די מזרחי אין עסטרייך און א מיטגליד אין דער ווינער קהילה־ראַט. מען האט אים א נאמען געגעבן נאָך דוד צבי ריגלער, דער פאטער פון זיין מוטער שרה. דוד צבי, באקאנט אין זיין משפּחה מיטן נאמען "דאלפֿי", איז געווען דער ערשטער זון פון זיינע עלטערן נאָך זעקס טעכטער אין אַ משפּחה פון זיבן טעכטער און פיר זין. אין דער עלטער פון אַכט יאָר, איז זיין משפּחה אריבערגעצויגן קיין ווין. ער האט באקומען א טראדיציאנעלע און אלגעמיינע חינוך, יידישקייט האט ער געלערנט ביי רבי ישעיהו פירסט אין ווין און אין דער פרעשבורגער ישיבה, און ער שטודירט געזעצן אין דעם ווינער אוניווערסיטעט.
ביים אויסברוך פון ערשטן וועלט קריג איז ער געווען אין דער עלטער פון פריזיוו, אָבער ער איז ניט ארײַנגעצויגן געוואָרן אין ארמיי ווי זײַנע אנדערע ברידער. אין יענער תקופה האָט ער שטודירט געזעצן. זיין פאטער האט ליקווידירט די רעסטאָראַנען געשעפטן און האט געקויפט אַ באַנק. פּינקאַס האָט נישט געענדיקט זיין דאָקטאָראַט אין געזעצן, ווײַל ער איז געצוואונגען אָפהאַקן זיינע שטודיעס כדי מיטטיילן אין ארבעט פאר דער באנק.
אנהייב 1925 האָט די משפּחה אימיגרירט קיין ארץ ישראל מיט מערסטע קינדער און אייניקלעך. דאָ האָט מען באַשטימט פנקס דירעקטאָר פון דער מזרחי באַנק אין תל אביב, וואָס ער האָט טאַקע געפירט ביז ער איז דערוויילט געוואָרן פארזיצער פון דער באנק־ראַט אין 1949, א פאזיציע וואָס ער האָט געהאלטן ביז זיין פטירה. ער האָט אָנגעפירט מיט די מזרחי עקאָנאָמישע אינסטיטוציעס אין לאנד.
אין תרפ"ה, ער איז געווארן געוויילט פארזיצער פון דעם קאמיטעט פון דער גרויסער שול אין תל אביב. ער האט געדינט ווי דער ערשטער פארזיצער פון דער רעליגיע ראט, די תל אביבער קהילה־ראט. אין תרפ"ו האט ער געהייראט לאה פון ביאליסטאָק, שטיף־טאכטער פון הרב יעקב בערמאן, און שוועסטער, אויף דער מוטערס זייט, פון צוקונפטיגן כנסת ספיקער יצחק בערמאן. דאָס פּאָרפֿאָלק האָט געהאַט צוויי קינדער: מרדכי און יהודית. אין 1932 האט מען אים געוויילט צום תל אביבער שטאטראט פאר דער מזרחי פארטיי און האט געפירט די שטאטישע בילדונג אָפּטיילונג במשך 18 יאר. אין די ערשטע יארן פון דער מדינה, איידער מען האט אים באשטימט טראנספארט מיניסטער, איז ער ווידער דערוויילט געוואָרן צום שטאטראט, און צווישן 1950 און 1951 האט ער געדינט ווי וויצע בירגערמייסטער.
בית המדרש אנשי ספרד איז א היסטארישע שול אין בארא פארק, און פון די ערשטע שולן אין בארא פארק. מען רופט די שול די ספרד'ישע שול.
די שול געפינט זיך ביים ווינקל פון פערצנטע עוועניו מיט 45סטע סטריט.
די שול איז געגרינדעט געווארן אין יאר תרע"ה.
טראצדעם וואס אירע מתפללים זענען געווען אשכנזישע אידן, האט מען גערופן די שול די ספרדישער שול, צוליב וואס מען האט דארט געדאוונט אויף נוסח ספרד.
די שול איז פאר יארן לאנג געווען באקאנט מיט אירע חזנים, צווישן אנדערע האט דער מלך החזנים יאסעלע ראזענבלאט דארט געדאווענט אלס חזן.
אלס רב דינט היינט צוטאגס הרב יחיאל קויפמאן.
א קיך איז א צימער, אדער טייל פון א צימער, וואו מען קאכט, באקט און גרייט אן עסן.
אין יעדן הויז צי קאמירציעלע געביידע געפינט זיך איין צימער וואס איז דעזיגנירט פאר דעם ציל פון קאכן עסנווארג, און פון דעם שטאמט איר נאמען קיך.
א געווענליכע קיך איז אויסגעשטאט מיט א אויוון, קראן, פרידזשידער, און שענק אנגעפולט מיט צוגעהערן צום קאכן, ווי טעפ און געשיר.
די פארגעשריטענע קיכן פארמאגן אויך א געשיר־וואשער (א מאשין וואס וואשט אליינס די געשיר), א מיקראכוואליע אויוון, און אנדערע עלעקטראנישע געצייג.
בארג ראַשמאר נאציאנאלער אנדענק () איז א גרויסע סקולפטור אויף בארג ראַשמאר אין דרום-דעקאטע, וווא ס'איז איינגעקריצט פיר פנימ'ער פון בארימטע אמעריקאנער פרעזידענטן, אין די גראניט שטיין פון בארג ראשמאר.
דער בארג פארמאגט אויסגעשניצט די פענימער פון די פרעזידענטן: דשארדזש וואשינגטאן, טאמעס דזשעפערסאן, טעאדער ראזעוועלט און אברהם לינקאלן.
דער אנדענק איז געבויעט געווארן אין א פארזוך צו ציען און פארמערן די צאל טוריסטן וואס באזוכן דרום דעקאטע,  און עס איז געלונגען, בארג ראשמאר איז פון די בארימסטע סימבאלן פון אמעריקע מיט נאנט צו דריי מיליאן באזוכער יערליך.
דער ארגינעלער פלאן איז געווען סתם אויסצושניצן עטליכע בארימטע פיגורן און העלדן; שפעטער איז אבער באשלאסן געווארן אויסצוקריצן די צורות פון די פרעזידענטן וועלכע האבן די מערסטע געהאלפן אוועקשטעלן אמעריקע אין די ערשטע 130 יאר.
אברהם "בייגא" שוחט (געבוירן כ"ד סיון ה'תרצ"ו, 14טן יוני 1936) איז א פאליטיקער אין ישראל וואס האט געדינט צוויי מאל ווי פינאנץ מיניסטער און איז געווען 20 יאר בירגערמייסטער פון ערד.
שוחט איז געבוירן געוואָרן אין תל אביב אין 1936 צו זיין פאטער צבי שוחט, פאָרמאן אין דער סולל בונה קאנסטרוקציע פירמע, און זיין ווייב פערל. קינדווײַז האָט ער געוואוינט תל אביב.
ער האט חתונה געהאט מיט תמה, טאכטער ​​פון לוי אשכול, פרעמיער מיניסטער פון ישראל, פון וועמען ער האט דריי קינדער און איז א זיידע פון ​​7 אייניקלעך.
עליס איילענד () איז אן אינזל אין די ניו יארקער וואסערן, ממש נעבן די פרייהייט סטאטוע. די אינזל האט געדינט אלס די גרעסטע אימיגראציע סטאנציע אין די פאראייניגטע שטאטן פון 1892 ביז 1924. איבער צוועלף מיליאן אימיגראנטן, אריינגערעכנט הונדערטער צי טויזנטער אידן, זענען דארטן אויפגענומען און פראצעסירט געווארן איידערן אריינגעלאזט ווערן צו די פאראייניגטע שטאטן. היינט צוטאגס איז עס א מוזעאום.
די אינזל.
די אינזל איז באקאנט געווארן ביי די אימיגראנטן אלס די 'אינזל פון האפענונג', דינענדיג אלס זייער טיר צו די גאלדענע אמעריקע, אנטלויפנדיג פון אייראפע און אנדערע ערטער, פאר א בעסערע און גליקליכערע לעבן.
אין לויף פון די ערשטע און צווייטע וועלט מלחמות האט די אמעריקאנער מיליטער דארטן געהאלטן ארעסטאנטן.
די אינזל איז געווארן א טייל פון די סטאטוע פון ליבערטי נאציאנאלער מאנומענט אין 965'. אין 984' האט מען אנגעהויבן בויען א אימיגראנטן מוזעאום אין די הויפט געביידע וועלכע איז פארטיג געווארן אין 990' און איז געעפענט געווארן פאר די פובליק אלס א טייל פון די באזוך אויפ'ן ליבערטי אינזל. די מוזעאם באשטייט פון דריי שטאקן און אנטהאלט א שטודיע ביבליאטעק, און הונדערטער בילדער און ווידעאס פון איר היסטאריע.
די טוריסטן פראמען טראגן די טוריסטן צו ביידע אינזלען און די טוריסטן קענען דארט בלייבן ווילאנג זיי ווילן, ווען יעדע 20 מינוט קומט אן א נייער פראם.
אברהם יוסף לייזערזאן (תש"ג 1943 – י״ד טבת תש"ף, 11טן יאנואר 2020, ירושלים) איז געווען א חרדיש-ישראלישער עסקן און פערזענלעכקייט, וואס האט געדינט אלס פארזיצער פון חינוך עצמאי און איז פריער געווען וויצע־בירגערמייסטער פון ירושלים. ער איז געווען א כנסת דעפוטאט פאר פון יהדות התורה במשך ארום אכט חדשים.
לייזערזאָן איז געבוירן געוואָרן א זיבעטער דור אין ירושלים, צו רבי שמחה בונים לייזערזאן, וואס האָט געלערנט אין דער שפת אמת ישיבה און איז געווען איינער פון די גרינדער פון איר תל אביב צווייג. רבי שמחה בונים איז נפטר געווארן יונגערהייט ווען אברהם יוסף איז נאך געווען א קינד, און ער איז אויפגעוואקסן ביי רבי שמחה בונים אלטער, שפעטער דער גערער רבי. זיין מוטער רחל איז געווען א טאכטער פון רבי חיים יהודה לייב אויערבאך און די שוועסטער פון רבי שלמה זלמן אויערבאך. ער האט געלערנט אין דער בית מאיר ישיבה און אין דער סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק, און האט באקומען היתר הוראה.
ער האט חתונה געהאַט מיט צירל פֿערסטער.
ער האט געדינט אלס א ווארטזאגער פאר אגודת ישראל און האט געדינט אלס אגודת ישראל מיטגליד אין ירושלימער רעליגיעזן ראט, א מיטגליד אין שטאטראט און א וויצע בירגערמייסטער. אויך איז ער געווען דער וויצע־פֿארוואלטער פון חינוך עצמאי.
לייזערזאָן איז אריינגעקומען אינעם 14טן כנסת דעם 23סטן אקטאבער 1998, צוליב א ראטאציע אין אגודת ישראל, מיט דער רעזיגנאציע פון משה גפני פון דער כנסת, און האט געדינט אלס כנסת דעפוטאט ביזן סוף פונעם 14טן כנסת אין יוני 1999. ביי די וואלן צום 15טן כנסת, איז ער אוועקגעשטעלט געווארן אין דעם סימבאלישן 120סטן פלאץ אין דער רשימה. צו די וואלן צום 18טן כנסת, איז ער געשטעלט געווארן אלס פארטרעטער פון גערער חסידות אויפן ניינטן ארט אין דער יהדות התורה ליסטע און איז נישט געוויילט געווארן צום כנסת.
ער האט געוואוינט אין ירושלים. זײן זון, רבי שמחה בונים, פארעפנטלעכט די סעריע ספרים "שולחן שלמה", א זאמלונג פון פסקים פון זיין פאטער׳ס פעטער, רבי שלמה זלמן אויערבאך.
ער איז נפטר געווארן דעם 11טן יאנואר 2020.
די מאָנטיפֿיאָרי ווינטמיל קעגן איבער די מויערן פון דער אלט-שטאט ירושלים איז א פרעכטיגע פיר־שטאקיגע ווינטמיל וואס איז געבויעט געווארן אין יאר 1857 דורך דעם לעגענדארן עסקן, שתדלן און פֿילאנטראפ שר משה מאָנטיפֿיאָרי.
שר משה מאָנטיפֿיאָרי האט באזוכט זיבן מאל אין ארץ ישראל, ווען ביי יעדן באזוך האט ער באוויזן נאך עפעס אויפצוטון פאר זיינע אידישע ברידער. ער האט געהאלפן רייניגן דעם כותל המערבי, איבערבויען קבר רחל און אויפבויען צענדליגע היימישע געגנטער פאר די ירושלימער אידן.
די ירושלימ'ער אידן האבן זיך אין יענער תקופה געפינען אין א שרעקליכע ארעמע צושטאנד, ווואוינענדיג נאר אינעם חומה, אין אלט שטאט, אונטער דער טערקישער מלוכה און אראבישע הערשאפט. עס האט דאן געבוזשעוועט פארשידענע קרענק, און די אראבער האבן געבעטן אסאך געלט פאר די אידישע דירות.
משה מאָנטיפֿיאָרי האט צוגעזען די ביטערע מצב און האט געוואלט לינדערן אביסל די דחקות, האט ער נאך שווערע שתדלנות ביי די איסטאנצן געלונגען אפצוקויפן א באדן אינדערויסן פונעם חומה, נישט ווייט פון שער יפו, וואו ער האט פרובירט אויפצושטעלן א שפיטאל פאר די קראנקע אידן, אבער ווען די שפיטאל האט זיך נישט אויסגעארבעט האט מען זי פרובירט צו פארוואנדלען אין א אידישן יישוב. ער האט אויפגעבויעט עטליכע דירות וואס איז געווען באשטימט פאר תלמידי חכמים און ארעמלייט, די געגנט איז גערופן געווארן משכנות שאננים.
צווישן אנדערע האט רבי משה אויפגעשטעלט א ווינטמיל וועלכע זאל דינען אלס א מקור פון וואו די ירושלימ'ער אידן זאלן קענען מאכן פרנסה.
די ווינטמיל, האט אבער נישט געהאט קיין דערפאלג, צוליב די שוואכע ווינטן אין ירושלים האט די מיל נישט געמאלן די גאנצע צייט. קוים עטליכע טעג א יאָר איז געווען גענוג שטארקע ווינטן אז די מיל זאל ארבעטן געהעריג.
אלנפאלס, האט די מיל געדינט פאר עטליכע יאר ביז עס ארויסגעקומען נייע טעכנאלאגיע. מילן האבן אנגעהויבן ארבעטן אויף קוילן. די מיל איז דאן פארנעכלעסיגט און נאכגעלאזט געווארן, פירנדיג עס זאל ארויסגיין פון באניץ און צובראכן ווערן.
היינט צוטאגס.
אין לויף פון די יארן איז די מיל עטליכע מאל פארראכטן און צובראכן געווארן. נאך דער זעקס-טאגיגער מלחמה האט מען עס ווידעראמאל באנייט, און עס דינט היינט צוטאגס אלס א מוזעאום. טראצדעם וואס די מיל האט נישט עכט אויפגעטון איר ציל, דינט עס נאך היינט אלס א סימבאל פון חסד און צדקה.
א געטראַנק איז א פליסיגקייט וואס א מענטש שלינגט אראפ, אריין אין זיין קערפער.
פון די וועלט-בארימטסטע געטראנקען זענען וואסער, מילך, קאווע, טיי, וויין, און אנדערע אלקעהאלישע משקאות, ווי ביר, וואדקע, ליקער.
אזוי אויך זענען פארהאן גאר אסאך געשמאקע געטראנקען וועלכע ווערן געמאכט פון זאפט פון פרוכט; א שטייגער ווי דער גאר פאפולערער מאראנצן זאפט, אדער טרויבן זאפט וואס ווערט אסאך באניצט פאר קידוש, אלס אן ערזאץ פאר וויין.
חוץ פון איר פשוט'ע פונקציע פון שטילן די נאטורליכע דארשט מיט וואס יעדע מענטש און באשעפעניש איז באשאנקען, טוען געטראנקען שפילן א גרויסע ראלע אין מענטשליכע קולטור, ווען אין יעדע ראיאן און לאנד איז א צווייטע געטראנק גאר פאפולער; למשל אין רוסלאנד טרינקט מען אסאך וואדקע; אין די פאראייניגטע שטאטן טרינקט מען גאר אסאך קאקע קאלע; אין מעקסיקע טרינקט מען אסאך טעקילע; פראנקרייך טרינקט מען אסאך רויטע וויין; און אין ענגלאנד טרינקט מען טיי.
חץ פארטיי (ראשי תיבות חילונית ציונית) איז געוועזן א פרייע פאליטישע פארטיי אין דער ישראלדיקער כנסת ביז יאר 2006, זי איז אויפגעשטעלט געווארן נאך וואס שינוי פארטיי האט זיך צוטיילט אויף צווייען, און דער חבר כנסת טאמי לאפיד האט אפגעזאגט פון זיך מיט-טיילן מער אין דער כנסת. אבער ביי די כנסת וואלן 2006 איז זי נישט אריבער דעם שוועל און נישט אריין אין דער כנסת.
אירע צוועקן.
איר פירער איז געוועזן אברהם פורז.
טרויבן זאַפֿט איז דער זאַפֿט ארויסגענומען פון וויינטרויבן וואָס איז נישט דורך דעם יערן פּראָצעס, און דעריבער אנטהאלט נישט קיין אַלקאָהאָל ווי אין וויין. דער דאזיקער געטראנק איז אַ נייער פּראָדוקט פון דעם לעצטן יארהונדערט, וואָס די פריערדיקע דורות האבן נישט געוואוסט דערפון ווייל עס איז געווען שווער אפצוהיטן די וויינטרויבן אַ לאַנגע צייט אָן דעם יערן פּראָצעס וואָס שאפט פון די הייוון אַלקאָהאָל, אָדער אָן דעם וואס דער געטראנק ווערט קאַליע ווי אַ רעזולטאַט פון באַקטערישער טעטיקייט אין דעם טרויבן זאפט נאכדעם וואס ס׳איז אויסגעקוועטשט פון די טרויבן. ביז דער דערפינדונג פון פּאַסטעריזאציע אין דער מאָדערער תקופה, איז געווען מעגלעך צו טרינקען וטרויבן זאַפֿט נאר גלייך נאך דעם אראפנעם פון די וויינטרויבן און קוועטשן זיי אין א וויינפרעס.
די ברכה פון טרויבן זאפט איז "בורא פרי הגפן", אנדערש ווי זאפֿטן פון אנדערע פֿרוכטן, וואס זייער ברכה איז " שהכל נהיה בדברו ". עס ווערט דערמאנט אין דער גמרא אז מען קען מאכן קידוש אויף 'יין מִגִתּו' ("וויין פון דעם פרעס") וואס מיינט פראקטיש טרויבן־זאפט פריש געפרעסט.
טרויבן־זאַפט וואס איז אדורכגעגאנגען פּאַסטעריזאציע האלטן רוב פוסקים אז עס האט נישט פארלוירן דעם דין פון טרויבן־זאפֿט און מען מאכט נאכאלץ א ברכה ׳הגפן׳ און מען קען אים ניצן אויף קידוש און אויף ארבע כוסות פסח ביינאכט.
היינט ניצן רוב יידן וואָס מאכן קידוש שבת טרויבן זאַפט (פּאַסטעריזירט). אין אן אנקעטע דורכגעפירט אין 2002 האט מען אנטפלעקט אז צוויי דריטל פון דער באפעלקערונג אין ישראל טרינקען וטרויבן זאפט פאר ארבע כוסות ביים סדר, אבער צווישן דעם חרדישן ציבור זענען פיל פארזיכטיג צו טרינקען דווקא וויין פאר די כוסות.
א בעקישע איז א בכבוד'יגער אויבערראק, וואס חסידים טראגן היינט צוטאגס אום שבת און אום יום טוב, און אויך ביי שמחות.
ריכטיג הייסט עס א בעקישע, אדער קאפאטע. ס'דא וואס רופן עס קאפטען, און עס שטאמט פון אן אמאליגער פוילישער אריסטאקראטישע טראגע.
אנדערש ווי א געווענליכע רעקל, זענען די טאשן מער צום רוקן - ביי די זייטן, און די עפענונג איז ווערטיקאל, און היבש טיף.
עס זענען פארהאן דערפון עטליכע סארטן בעקישעס.
ס׳איז פֿאראן א מנהג ישראל צו באשיינען און שענער מאכן די סוכה מיט נוי סוכה, למשל אויפהענגען שיינע זאכן אין דער סוכה.
די מקור ווערט שוין געברענגט אין דער גמרא אז מען האט געהאנגען פארשידענע טעפיכער, סחורות און פרוכט צו באשיינען זייערע סוכות.
עס זענען פארהאן עטליכע טראדיציאנעלע נוי סוכה, ווי שטערנס און רינגעלעך. געוויסע טאלאנטפולע מענטשן ערצייגן הערליכע ארטיסטישע מיניאטור, וואסערפאלן, עלעקטרישע שילדן און קרוינען, אלעס וואס טוט נאר באשיינען און רייכער מאכן דעם סוכה.
אין געוויסע ערטער הענגט מען פלעשלעך מיט וויין, בוימל, מעל און אויך וואסער.
געוויסע פירן זיך צו הענגען אלע שבעת המינים, און פארשידענע אנדערע סארטן פרוכט.
היינט הענגען אויף אסאך מענטשן בילדער פון רבי'ס און גדולי ישראל, ווייל דאס איז אונזער נוי סוכה, תורה-ריזן.
א סוכה'לע מיט נוי סוכה
אסאך הענגען נאר טאוועלן און בילדער אויף די ווענט אבער נישט פון דעם סכך.
די נוי סוכה זענען מוקצה, און מען טאר דאס נישט צורירן דורכאויס יום טוב, חוץ טאמער מען האט זיך אויסגענומען א תנאי בעפאר יום טוב.
[http://simla.otzar.org/viewtopic.php?f=31&t=15189 הענגען די שבעת המינים אין דער סוכה]
[http://chabadpedia.co.il/index.php/%D7%A0%D7%95%D7%99_%D7%A1%D7%95%D7%9B%D7%94 נוי סוכה] ביי חב"דפעדיע
סכך איז די מאטריאל וואס מען נוצט צו באדעקן א סוכה, וואס ווערט גענוצט דורכאויס סוכות.
סכך מוז על פי הלכה זיין פון א מאטריאל וועלכע וואקסט ארויס פון דער ערד (גידולו מן הקרקע), א שטייגער ווי די אפט-באנוצטע באמבו שטעקנס, לולבים, צי פארשידענע אנדערע סארטן בלעטער און ביימער. די סכך מוז אויך זיין אפגעשניטן פון דער ערד, איז למשל, אויב מאכט מען א סוכה אונטער א בוים, איז זי נישט כשר. אבער דער סכך מוז געמאכט ווערן פון א מאטריאל וואס איז נישט מקבל טומאה, דאס הייסט נישט קיין כלי ווי א לייטער אדער א באנק.
אויך טאר די סכך נישט האבן קיין שלעכטע גערוף, וואס פאר'מיאוס'ט דאס זיצן אין דער סוכה.
אויך מוז די סכך צושטעלן מער שאטן ווי זון-שיין (צלתה מרובה מחמתה); עס מוז אבער נאך אלס זיין גענוג אפן אז ביינאכט זאל מען קענען זען שטערנס פון צווישן די סכך אדער לכל הפחות טאמער עס רעגנט זאל דאס רעגן קענען אריינקומען אדורך דעם סכך.
דער סכך טאר נישט זיין העכער ווי 20 איילן פון דער באדן פון דער סוכה, כדי מען זאל דערקענען אז די סוכה איז באדעקט מיט סכך.
אידישע טעגליכע נייעס (, ר״ת JDN) איז א פירמע וועלכע שיקט א טעגליכע ע־פאסט מיט בילדער פון רבי'ס און רבנים.
אזוי אויך האבן זיי א וועבזייטל אויף העברעאיש, JDN.Co.Il
זיי פארמאגן א שטאב פון פאטאגראפן ארום דער וועלט, און זיי שטעלן צו בילדער פאר רוב אידישע אויסגאבעס און צייטונגען, וועלכע פארמאגן נישט קיין אייגענע פאטאגראפן.
אין 2008 האט נפתלי אונגער, א נעפע פון רבי מרדכי דוד אונגער, דער רבי פון באבאוו-45, צו פארשפרייטן דורך ע־פאסט בילדער און ווידעאס פון געשעענישן אין די רבישע הויפן, אונטערן קעפל jdn – אידישע טעגליכע נייעס.
שופר איז א קירוב ארגאניזאציע געגרינדעט דורך רב אמנון יצחק, צו מקרב זיין פרייע אידן צו א פרומער לעבנס שטייגער.
די ארגאניזאציע איז געגרינדעט געווארן אין יאר תשנ"ח, און איז באזירט אין ארץ ישראל, אבער פארמאגט פיליאלן איבערן וועלט.
די ארגאניזאציע פלעגט מיט עטליכע יארן צוריק דורכפירן ריזיגע ראליס און סעמינארן וועלכע זענען באטייליגט געווארן דורך טויזנטער מענטשן. פון די אינטערעסאנטסטע זאכן וועלכע האבן געצויגן צוקוקער, איז געווען ווי רב אמנון יצחק טענה'ט זיך ארום מיט מענטשן איבער שיטות און אמונה שאלות, בעת טויזענטער מענטשן קוקן צו מיט שפאנונג.
"זארגעהירזש" (באטאנישער נאמען "Sorghum bicolor")"," ברייט גערופֿן זארגע, איז אַ מין גראָז קולטיווירט פֿאַר זייַן קערל, וואָס ווערט געניצט פֿאַר עסנוואַרג פֿאַר מענטשן, שפייז פאר בעלי חיים און עטאַנאָל פּראָדוקציע. זארגעהירזש קומט אורשפרינגלעך פֿון אפריקע, און ווערט איצט ברייט קולטיווירט אין טראפישע און סובטראפישע ערטער. ה איז דער וועלט'ס פינפט-מערסט וויכטיק קאַשע גערעטעניש נאָך רייַז, ווייץ, קוקוריזע און גערשטן, מיט 59,34 מיליאן מעטרישע טאָן פון יערלעך גלאבאלער פראָדוקציע אין 2018.. "S. bicolor" איז טיפיש אַ יערלעכער פֿלאנץ, אָבער עטלעכע קולטיוואַרן זענען פֿיל־יאריק. ער וואקסט אין קלומפן וואָס קענען דערגרייכן א הייך מער ווי 4 מעטער. דאָס קערל איז קליין, צווישן 2-4 מ״מ אין דיאַמעטער.
די פֿירנדיקע פראָדוצירער פון "S. bicolor" אין 2011 זענען געווען ניגעריע, (12.6%), אינדיע (11.2%), מעקסיקע (11.2%) און די פאַראייניקטע שטאַטן (10.0%). זאָרגעהירזש וואַקסט אין אַ ברייטער קייט פון טעמפעראַטורן, הויכע הייכן און גיפֿטיקער ערד, און קענען צוריקוואקסן נאָך א לענגערן טריקעניש.
אַן עלעקטרישער עקבער אָן אַ קאַבל
אַן עקבער איז אַ ווערקצייַג וואָס ווערט מערסטנס באַנוצט אין שאַפֿן רונדע לעכער אדער ציען בינדונג מיטלען. ער ווערט אויסגעשטייַערט מיט אַ בויער אָדער ציער לויט דעם אַרבעט, וואָס ווערט געהאַלטן מיט אַ קלעמערל. טייל עלעקטרישע עקבערס האָבן אויך אַ האַמער פֿונקציע.
עקבערס קומען אין אַ סך פֿאַרשידענע גיכן, שטאַרקייטן און גרייסן און זענען געוויינטלעך עלעקטרישע געצייַג מיט אַ קאַבל. האַנט-אָפּערירטע עקבערס ווערן מער און מער זעלטן, און די באַטעריע-אָפּערירטע סאָרטן אָן אַ קאַבל ווערן פֿאַבריצירט אין גרעסערע קוואַנטומען.
עקבערס ווערן אָפֿט באַנוצט אין האָלץ אַרבעטונג, מעטאַל אַרבעטונג און קאָנסטרוקציע פּראָיעקטן און די פֿאַבריקאַציע פֿון ווערקצייַג מאַשינען. ספּעציעלע געמאַכטע עקבערס ווערן פֿאַבריצירט פֿאַר מעדיצין, קאָסמאָס און מיניאַטורן באַניצן.
קלייןעמי (,"מיין פֿאלק";) איז א אידישער מאגאזין אויף דער ענגלישער שפראך, וואס ערשיינט וועכנטליך.
דער מאגאזין באשטייט פון דריי ביילאגעס; די הויפט ביילאגע; א פרויען אפטיילונג, וואס איז גאר פאפולער און פארמאגט ארטיקלען, אינטערוויוס און רעצעפטן; א קינדער און צענערלינג ביילאגע, מיט אינהאלט צוגעפאסט פאר זייער יארגענג.
דער מאגאזין איז געעפנט געווארן אין 2010 דורך א מאן און ווייב, יצחק און רחל פראנקפורטער פון בארא פארק, ביידע געוועזענע שרייבער פאר משפחה מאגאזין.
אברהם יעקב טערקלטויב, באקאנט מיט זיין צונאמען "טורקס", איז א אפיציעלער קארעספאנדענט צום ווייסן הויז. ער איז געווארן גאר בארימט מיט עטליכע יאר צוריק ווען פרעזידענט טראמפ האט זיך צושריגן אויף אים ביי א פרעסע קאנפערענץ ער זאל זיך אראפזעצן, נאכ'ן פרעגן א שאלה איבער אנטיסעמיטיזם.
שלמה זאיאנץ, א חסידישער אינגערמאן וועלכער שרייבט בעיקר פון זיינע רייזעס צו פארשטופטע לענדער.
דזשאן לאפטוס, אן אמעריקאנער שרייבער, וועלכער איז א געוועזענער ארמיי אינטעליגענץ אפיציר און א פראקוראר. ער שרייבט א וועכנטליכן רובריק, וואו ער גלייכט צו שרייבן איבער שפיאנאזש, מיליטער און קאנספיראציעס.
אייזיק הארוויץ, א שרייבער וועלכער שרייבט אויך פאר די העברעאישע בקהילה מאגאזין
ר' שת טויב, א רב, א שרייבער און טעראפיסט וועלכער ענטפערט פראגעס וואס ליינער שיקן אריין.
באשרייבונגען.
כמעט יעדן יום טוב אין זייער פארגרעסערטע אויסגאבעס לייגן זיי אריין באשרייבונגען פון באזוך וואס זייערע שרייבער האבן אפגעהאלטן, ספעציעל פון פלעצער וואו היימישע אידן באזוכן זעלטן, א שטייגער ווי צפון קארעע, אפגאניסטן, לבנון, איראק, סאודיע אראביע, קובא און טשערנאביל.
אין וויליאמסבורג האבן די סיקריקים אנגעפירט א קאמפיין צו בויקאטירן דעם מאגאזין פון די געשעפטן, און טאקע גאר אסאך געשעפטן האבן זיך געבראכן צו דער טעראר און פארקויפן עס נישט.
קאווע שטיבל - http://www.kaveshtiebel.com/viewtopic.php?f=42&t=2533&sid=27b38c07a64adad06719f723c25faa97
קאַמאַלאַ דעווי העריס (; געבוירן דעם 20סטן אקטאבער 1964) איז אן אמעריקאנער פאליטיקאנט, און דער 49סטער וויצע־פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן. זי איז אן אדוואקאט וועלכע האט געדינט אלס סענעטארשע פון קאליפארניע. זי איז די דריטע פרוי אין דער היסטאריע צו ווערן נאמינירט פאר דער פאזיציע מטעם איינע פון ​​די צוויי הויפט פארטייען, און די ערשטע פרוי אין היסטאריע צו דינען אלס וויצע־פרעזידענט
זי איז געבוירן אין אקלענד, קאליפארניע.
זי האט שטודירט אין האווארד אוניווערסיטעט, און נאך.
זי האט אנגעהויבן איר פאליטישע קאריערע אלס געהילף פאר'ן דיסטריקט-פראקוראר אין סאן פראנציסקא, פון וואו זי איז געשטיגן אין ראנג, צו אנדערע פאזיציעס, ביזן ענדגילטיג אליינ'ס ווערן ערוויילט אלס דיסטריקט אטורני פון קאליפארניע.
שפעטער איז זי געלאפן און געוואונען א זיץ אינעם סענאט. זי איז געווען די צווייטע אפריקאנער אמעריקאנער פרוי און ערשטער אזיאנער אמעריקאנער צו דינען אין די סענאט.
אין די 2020 פרעזידענט־וואלן איז זי געלאפן אלס פרעזידענט קאנדידאט אויף דער דעמאקראטן ליניע, זי האט געמאכט אינטערנאציאנאלע העדליינס, בעפאר זי האט זיך ארויסגעצויגן פונעם פארמעסט.
זי איז שפעטער אויסגעקליבן געווארן דורך דזשא ביידן אלס מיטלויפערין.
ש"ס פארטיי (ראשי תיבות: שומרי-תורה ספרדים) איז א פרומע ספרדישע פאליטישע פארטיי אין כנסת-ישראל. איר גייסטליכער פירער איז הרב עובדיה יוסף.
נאך די 2009 וואלן, ווען ש״ס האט געווינען עלף מאנדאטן, האט די פארטיי מיטגעטיילט אין בנימין נתניהו׳ס קאאליציע רעגירונג מיט פיר פאסטן אין דעם קאבינעט. דער פירער פון דער פארטיי דעמאלסט איז געווען אלי ישי, וואס איז געווארן א וויצע-פרעמיער מיניסטער און מיניסטער פון אינעווייניגע ענינים.
אום 4טן דעצעמבער 2011, האט ש״ס געלאזט אין גאנג זיין פאראייניגטע שטאטן פיליאל, אמעריקאנער פריינד פון ש״ס, באזירט אין ברוקלין, ניו יארק.
ש״ס האט געווינען 11 מאנדאטן ביי די 2013 וואלן, און איז געבליבן צוזאמען מיט דער ארבעטס-פארטיי אין אפאזיציע צו נתניהו׳ס רעגירונג. יאיר לפיד פון דער יש עתיד פארטיי און נפתלי בענעט פון די יידישע היים, וואס האבן ביידע געווינען מער מאנדאטן און האבן זיך באטייליגט אין דער קאאליציע, זענען געווען פאר נעמונג פון ישיבה׳לייט, וואס האבן אלעמאל געהאט א פטור, אריין אין דער מיליטער, און פאר א פארמינערונג אין פינאנציעלן שטיץ פאר גרעסערע משפחות, ביידע זאכן קעגן דער פאליטיק פון ש״ס.
אין דעצעמבער 2014, האט ישי פארלאזט די ש״ס פארטיי, וואס ער האט געפירט מער ווי א יארצענדלינג. ער האט געמאלדן אז ער וועט פירן א נייע רעליגיעזע פארטיי אין די וואלן מערץ 2015. זיין נייע פארטיי, יחד, האט נישט דערגרייכט דעם וואלן־שוועל און זיי האבן נישט באקומען קיין מאנדאטן אינעם כנסת. אין די 2015 וואלן האט ש״ס באקומען 7 מאנדאטן.
די אנגעגעבענע אין די כנסת וואלן 2006.
הערשי טישלער (געבוירן תשכ״ד 1964) איז א אידישער קאנטראווערסיאלער אקטיוויסט וועלכער וואוינט אין בארא פארק, ברוקלין, ניו יארק.
ער פירט אן א כמו ראדיא-שוי וואס ווערט גערופן די "דזשאסט אינאף העשי" ("Just Enough Heshy") שוי.
הערשי איז געווארן א יתום אין א אינגן עלטער, זייענדיג א יונגער בר מצוה בחור'ל. ער האט אלס בחור אנגעהויבן ארבעטן און העלפן זיין מאמע אויפציען זיינע געשוויסטער.
ער האט געגרינדעט עטליכע ביזנעסער. אין לויף פון זיינע ביזנעס יארן, נאכ'ן זיך באקענען מיט דער רעגירונג ביוראקראטיע, האט ער אנגעהויבן העלפן מענטשן וועלכע האבן זיך געמוטשעט מיט שטאטישע אנגעלעגנהייטן, און מיט דער צייט האט ער געעפנט אזא ביזנעס, צו העלפן מענטשן פארשנעלערן בוי-פערמיטן, זיך דורכקומען מיט שטרענגע רעגירונג רעגולאציעס און מער.
אין 2017 איז ער געלאפן פאר ניו יארק סיטי שטאטראט אין א דריי־פאכיגע פֿארמעסט קעגן קלמן יעגער און יוני הייקינד, זון פון דעם געוועזענעם אסעמבלימאן דוב הייקינד. ער האט פארלוירן די וואלן, נאך ערהאלטן בלויז בערך 4 פראצענט פון די שטימען.
עטליכע יאר בעפאר, אין 2010, האט זיין זון אברהם אויך פרובירט צו לויפן פאר סיטי קאונסיל, אבער ער איז אראפגענומען געווארן פונעם וואל, נאכדעם וואס אסאך פון זיינע פעטיציעס זענען אפגעפרעגט געווארן. אין 2012 האט זיין זון נאכאמאל פרובירט צו לויפן אבער אן ערפאלג.
אצינד זאגט הערשי אז ער וויל נאכאמאל לויפן פאר סיטי קאונסיל.
אין די וואכן נאכ'ן קאראנאווירוס איז ער געווארן גאר א פאפולערע שטימע פאר פיל איינוואוינער אין בארא פארק און אנדערע חרדי'שע באוואוינטע געגנטער. ווען ער האט אנגעפירט א קאמפיין אויפצועפענען שפיל-גארטנס, ווען טיילמאל האט ער אפילו אויפגעבראכן די פארשלאסענע צוימען.
חול המועד סוכות תשפ"א, ווען די רעגירונג האט ווידעראמאל געמאלדן אז זיי גייען איינפירן רעגולאציעס צו פארמינערן די צאל קאראנאווירוס פאציענטן, האט ער אנגעפירט א היציגן ראלי אויף דרייצענטע עוועניו אין בארא פארק. אין רעזולטאט פון דער ראלי, וואו מען האט איבערגעפאלן עטליכע מענטשן, צווישן זיי רעפארטער, האט די פאליציי אים ארעסטירט.
זיין ארעסט האט געפירט צו נאך פראטעסטן, וואס האט נאכגעפאלגט מיט א פרייליכע קבלת פנים ווען ער איז באפרייט געווארן.
עורה (ענגליש: "Oorah") איז א אידישע ארגאניזאציע וועלכע איז עוסק אין קירוב רחוקים, מקרב זיין אידן לאביהם שבשמים.
די ארגאניזאציע איז געגרינדעט געווארן אין 1980, אין לייקוואוד, דורך הרב חיים מינץ און ווערט געפירט דורך זיין זון הרב אליהו מינץ.
איר נאמען, עורה, באדייט אין העברעאיש "וועקט אייך אויף", וואס דאס איז זייער מאטיוו, אויפוועקן אידן צו אידישקייט.
געלטשאפן.
זיי האבן זיך שטארק באקאנט געמאכט מיט זייער מאסיוון קאמפיין "קארס 4 קידס" (Kars4Kids), וואו זיי טרייבן אויף געלט, דורך דעם וואס מענטשן זענען מנדב זייער אלטע אומבאנוצטע קארס. זיי ערהאלטן בערך 40,000 קארס יערליך.
אזוי אויך פירן זיי דורך יעדעס יאר א גרויסע "כינעזישע ליציטאציע".
זיי האבן שטארק געמארקעט זייער קאריקאטור, פייוויש, וועלכער העלפט זיי אויפטרייבן נויטיגע פאנדן.
אויך האבן זיי שוין ארויסגעקומען פילע מוזיק סידיס מיט די גרעסטע אידישע זינגערס, גערופן "די שמארג".
הרב יחזקאל קארען (; ט״ו שבט תשי״ב – כ״ד תשרי תשפ״א) איז געווען ראש ישיבה פון דער קול תורה ישיבה קטנה אין בית וגן, ירושלים.
יחזקאל קארען איז געבוירן געווארן יחזקאל כהן אין סונדערלאנד, ענגלאנד, צו זיינע עלטערן שלמה ״סאלי״ כהן און זיין ווייב מינא.
ער האט געלערנט אין קול תורה און דערנאך אין דער פאנאוועזשער ישיבה ביי רבי דוד פאווארסקי און רבי שמואל ראזאווסקי. הרב אלחנן משה קונשטאט, ראש ישיבה פון דער קול תורה ישיבה האט אים גענומען פאר אן איידעם, פאר זיין טאכטער מרים, און ער איז געווארן א מגיד שיעור אין דער קול תורה ישיבה קטנה. אזוי ווי זיין משפחה זענען נישט כהנים האט אים הרב שלמה זלמן אויערבאך באראטן צו ענדערן זיין משפחה נאמען פון כהן צו קארען.
נאך זיין שווער׳ס פטירה האט הרב שלמה זלמן אויערבאך אים געבעטן ווערן ראש ישיבה פון דער ישיבה קטנה. אויך איז ער געווען ראש ישיבה פון דער ״דרכי שמואל״ ישיבה קטנה אין בית שמש און נשיא פון די ״חדרה״ ישיבה קטנה אין מודיעין עילית.
ווען ער איז געווען א יונגערמען האט ער געליטן פון ראק אבער איז דערהיילט געווארן דערפון.
נאך ראש השנה תשפ״א איז ער געווארן קראנק מיט קאוויד-19 און נאך שמחת תורה, אום כ״ד תשרי, איז ער נפטר געווארן פון זיין קראנקייט. מען האט אים באערדיגט דעם זעלבן טאג אין הר המנוחות.
אן אפגעפארענער איז איינער וואס איז אויפגעצויגן געווארן אין א פֿרומען שטוב און האט געמאכט דעם באשלוס צו ווערן פריי פון רעליגיע, פארקערט פון א בעל תשובה. קיין פרייהייט איבערלאזן פרומקייט און זיך אפשניידן די בארד און פיאות, אדער ביי א פרוי גיין מיט אויפגעדעקטע האר און נישט־צניעותדיקע קליידער.
איינער וואס פארלאזט דעם פרומען וועג פון לעבן הייסט פריי ווייל ער ווערט פריי פון דעם עול פון אידישקייט. אבער טראץ וואס בחירה איז א אידישע באגריף, איז כמעט נישט מעגליך צו לעבן א פריי לעבן אין א אידישן געגענט ווייל בחירה עקזיסטירט באמת נישט פאר די וואס ווילן לעבן אין דער פרומער געמיינדע. אין זיי וועלן אויס צי גיין אין א מער מאדדערנער געגענט.
די תופעה איז א פארהעלטענמעסיגער נייער מאדערנער באגריף, ווייל אמאל איז נישט געווען אזא דערהער, אדער א איד אדער ביסטו א משומד. היינט צוטאגס אבער, שפילט רעליגיע נישט קיין ראלע פאר רוב גוים, ממילא ווערט מען פריי אויב מען וויל איבערלאזן אידישקייט.
דער אפגעפארענער ווערט אסאך מאל אוועקגשטויסן פון זיין פאמילייע, און ס'פֿאַראַן אַ שמועה אַז אין מער עקסטרעמע צופאלן זיצן די עלטערן שבעה אויף אים אזוי ווי אויף א געשטארבנעם קינד.
ארגאניזאציעס וואס העלפן די וואס ווילן פארלאזן די פרומע געמיינדע.
רבי דוד שלמה זלמן אלעווסקי (כ' כסלו ה'תשי"א - י"א ניסן ה'תש"פ) איז געווען א חסידישער ראש ישיבה, א גערער חסיד, און האט געדינט אלס ראש ישיבה פון די גערער ישיבות אין די פאראייניקטע שטאטן. ער איז געווען באקאנט אלס גאר א גוטער רעדנער.
ר' דוד איז געבוירן געווארן אין יאר תשי"א צו זיין פאטער הרב ישראל משה אלעווסקי, א גערער חסיד, דער צעלער רב, און צו זיין מוטער זלאטא (פאזנער).
שפעטער האט די משפחה זיך געצויגן קיין אמעריקע, און ער האט זיך באזעצט אין וויליאמסבורג, ברוקלין. ער האט געהאלפן גרינדן דאס ערשטע גערער חדר און אזוי אויך די ערשטע גערער מתיבתא אין בארא פארק.
זיין טאטע איז נפטר געווארן ווען ער איז נאך געווען א אינגער בחור. נאך אלס בחור איז ר' דוד געווארן א מגיד שיעור אין דער ישיבה אין בארא פארק, דער בית ישראל זי"ע האט געשיקט א שליחות אז ער זאל זאגן שיעורים אין דער ישיבה.
נאך דער חתונה איז ער אויפגענומען געווארן אלס מגיד שיעור אין דער גערער ישיבה, און ער איז שפעטער אויפגענומען געווארן אלס ראש ישיבה; ער האט געדינט אין דער ישיבה בערך פופציג יאר.
ער איז געווען א גרויסער תלמיד חכם וועלכער האט זיך אויסגעקענט איבעראל; ער איז געווען א טאלאנטפולער פה מפיק מרגליות, און ער איז גערופן געווארן רעדן צו פילע פלעצער; אבער טראץ זיין פאזיציע און מעלות איז ער געווען גאר א צוגעלאזענער און געשמאקער מענטש, וועלכער האט נישט געהאט קיין פראבלעם זיך אפצושטעלן שמועסן מיט סיי וועם.
אין יאר ליידער תשי"א איז ער קראנק געווארן מיט דעם קאראנאווירוס, און ער איז נפטר געווארן דערפון זונטיג פאר פסח אין עלטער פון 69 יאר.
זיינע תלמידים האבן ארויסגעגעבן טייל פון זיינע חידושים אין א ספר וואס הייסט "דברים על הפרק".
הרב אשר יעקב וועסטהיים (תש"ט – ט' ניסן, תש"פ) איז געווען א רב און א בעל מכשיר, וועלכער האט געוואוינט אין מאנטשעסטער, ענגלאנד.
ער איז געווען רב פון דער אגודת ישראל שול אין בראטן פארק, סאלפארד, און האט געפירט דעם בית איגוד הרבנים, א בית דין פאר כשרות.
ער איז געבוירן געווארן אין גייטסהעד, ענגלאנד. ווען ער איז געווען א יונג קינד האט זיין משפחה זיך געצויגן קיין פאריז.
ער האט געלערנט אין דער גייטסהעדער ישיבה און אין ישיבת באר יעקב.
ער האט געדינט אלס דער רב פון בית המדרש אגודת ישראל, און פירער פון בד"ץ איגוד הרבנים. אויך האט ער פאר עטליכע יאר געהאט א ישיבה גדולה, עזרת תורה, פאר בחורים וואס האבן נישט געטראפן זייער ארט אין אנדערע ישיבות. ער איז געווען א מיטגליד אין דעם מאנטשעסטער בית דין עטלעכע יאר.
ער האט אנגעפירט א ריזן כשרות אפאראט, וואו ער האט ארויסגעגעבן הכשרים אויף הונדערטער פראדוקטן.
דער רב איז נפטר געווארן אין עלטער פון 71 יאר אלט, דאנערשטאג פרשת צו, ט' ניסן, תש"פ נאכ'ן ווערן אנגעשטעקט מיט'ן קאראנאווירוס.
דרויסנדיגע וועבלינקען.
[https://www.bhol.co.il/news/1091512 איבער זיין פטירה אויף] בחרדי חרדים
א [https://www.jdn.co.il/breakingnews/1305670/ באריכט] אויף JDN
מאיר זעליג ריספלער (תש״ה – כ״ח תשרי תשפ״א) איז געווען א חסידישער פילאנטראפ און ביזנעסמאן פון וויליאמסבורג, וועלכער איז געווען א גרויסער בעל צדקה, און האט סוף ימיו געדינט עטליכע יאר אלס ראש הקהל פאר קהילת סאטמאר פון מהר"א.
מאיר זעליג איז געווען א זון פון יחיאל מיכל ריספלער, א נייטרא תלמיד. מאיר זעליג האט טאקע אנגעהאלטן א נאנטן קשר מיט דער נייטרא קהילה, און געדינט אלס ראש הקהל.
ער האט גאר שטארק מצליח געווען מיט זיין חשבון־פֿירעריי ביזנעס, וואו ער האט פארדינט אסאך געלט; און ער פלעגט פארטיילן מיליאנען דאלאר פאר צדקה, ספעציעל פאר די ארוינים.  לויט געוויסע באריכטן האט ער מנדב געווען אזויפיל ווי צוואנציג מיליאן דאלער.
נאך דער טראגישער פטירה פון דעם סאטמארער ראש הקהל יצחק ראזענבערג, איז ער אויפגענומען געווארן צו דינען אלס ראש הקהל, א פאזיציע וואס ער האט אנגעהאלטן בערך דריי און א האלב יאר.
נאך סוכות תשפ"א, איז ער אנגעשטעקט געווארן מיט'ן קאראנאווירוס, און ער האט זיך געפונען אין שפיטאל עטליכע וואכן, בעת פילע אידן האבן געדאווענט פאר זיין רפואה.  פרייטאג פון בראשית תשפ"א, איז ער נפטר געווארן אין עלטער פון 75 יאר. זיין פטירה איז געקומען ווי א שטארקן שאק פאר חסידי סאטמאר, דערנאך וואס קוים עטליכע וואכן בעפאר איז ער געווען אקטיוו און אנגעפירט מיט זיצונגען און פארהאנדלונגען.
הרב אריה לייבוש יצחק רובין (תשי"ג – כ"ח תשרי תשפ"א) איז געווען דער גלאגאווער רב, אין בארא פארק, אויך האט ער געדינט אלס מנהל פון דעם ספינקער חדר אין בארא פארק, איבער פינף און פערציג יאר.
אריה לייבוש יצחק איז געבוירן געווארן אין יאר תשי״ג צו חיים שמחה ישכר בער רובין, דער טאמאשאווער רב, און ריבה מלכה (אייכנשטיין).
אין יאר תשנ"ו האט ער געעפנט א בית המדרש, בית מנחם גלאגוב, אויפ'ן נאמען פון זיינע זיידעס, אויף דער אכצנטער עוועניו אין בארא פארק.
בעפאר פסח תש"פ איז ער קראנק געווארן מיט קאראנאווירוס, ער האט געוויילט פאר שפיטאל עטליכע וואכן; ער איז שפעטער באפרייט געווארן, אבער עטליכע חדשים שפעטער האט זיך ווידער געמאכט געזונטהייט קאמפליקאציעס, און ער איז נאכאמאל אפגעפירט געווארן אין שפיטאל, וואו ער איז נפטר געווארן פרייטאג פרשת בראשית, כ"ח תשרי תשפ"א, איז עלטער פון 67 יאר.
קאנארסי איז א געגנט אין ברוקלין, ניו יארק. די געגנט גרעניצט זיך מיט די וואסער, פלעטלענדס, ברוינזוויל און איסט ניו יארק.
אריגינעל איז די געגנט געווען א שיינע רעזארט ארט פאר רייכע. אין די 1930'ער יארן איז די רעזארט געגנט אומגעווארפן געווארן, און אויף איר ארט האט מען אויפגעבויעט הייזער, וואס איז על פי רוב באזעצט געווארן מיט אידן און איטאליענער. קאנארסי איז צווישן די 1970'ער און 1990 יאר געווען באקאנט אלס צענטער פאר מאפיא אקטיוויטעטן.
היינט צוטאגס וואוינען דארטן א גרויסע שווארצע באפעלקערונג, אבער עס וואוינען נאך דארטן א שיינע צאל אידישע משפחות, מיט עטליכע שולן און אידישע געשעפטן.קלייןדי געגנט פארמאגט אויך איר אייגענע קאנארסי חברה הצלה, און אנדערע חרדי'שע הילפס ארגאניזאציעס.
נח דיער (; תשי״ג, 20סטן נאוועמבער 1953 – ניסן תש״פ, 19טן אפריל 2020) איז געווען א חרדישער איד, אן עסקן, פאליטיקאנט און א ריכטער אין ברוקלין, ניו יארק, וועלכער האט געהאלפן אסאך מענטשן. ער איז נפטר געווארן אין עלטער פון 66 יאר, נאכ'ן ווערן אנגעשטעקט מיט'ן קאראנאווירוס.
נח איז געבוירן און אויפגעוואקסן אין ברוקלין. אלס קינד האט ער געזינגען אין אלי ליפסקער'ס פרחי אגודה קינדער כאר. ער האט געלערנט אין ישיבה תורה ודעת. שפעטער איז ער געגאנגען שטודירן אין קאלעדזש, וואו ער האט ערהאלטן עטליכע דעגריס.
זיין פאליטישע קאריערע האט זיך אנגעהויבן אלס דיסטריקט לידער און דיסטריקט מענעדזשער אין בארא פארק'ס קאמיוניטי באורד 12.
אין איר 1983 איז ער ערוויילט געווארן אלס קאונסילמאן, וואו ער האט געדינט ביז אין יאר 2001.
אין 2002 האט ער פרובירט צו לויפן פאר ניו יארק שטאַט סענאט, אבער ער האט פארלוירן צו קעווין פארקער, מיט אונטער טויזנט שטימען.
אין יאר 2008 איז ער ערוויילט געווארן ריכטער אין ציווילן געריכט, אין 2010 איז ער ערוויילט געווארן אלס ריכטער אין דעם ניו יארק הויכגעריכט.
דיער, איז אנגעשטעקט געווארן מיט קאראנאווירוס און איז געליגן אין שפיטאל פאר עטליכע וואכן. ער איז נפטר געווארן זונטאג, פרשת תזריע-מצורע, תש"פ (19טן אפריל 2020), אין עלטער פון 66 יאר.
נח דיער האט געהאט פיר קינדער. ער איז געווען א פעטער פון דער חסידישער ברוקלין ריכטערין רחל פרייער.
דער לינקאלן געדענקמאל () איז א גרויסע געביידע וואס געפינט זיך אינעם 'נאציאנאלן מאל', אין וואשינגטאן די.סי., וואס איז געבויעט געווארן אין ערע און אנדענק פון דער 16טער אמעריקאנער פרעזידענט אברהם לינקאלן. ס'איז פון די פאפולערסטע מאנומענטן אין די פאראייניגטע שטאטן.
דער געדענקמאל איז געבויעט געווארן צו באעהרן דעם זעכצענטן אמעריקאנער פרעזידענט אברהם לינקאלן.
דער פרעזידענט איז ווי באקאנט דערשאסן געווארן סוף פונעם בירגערקריג, אין יאר 1865. צוויי יאר שפעטער האט קאנגרעס אוועקגעשטעלט א קאמיטע וועלכע זאל אוועקשטעלן א מאנומענט אין אנדענק פונעם פרעזידענט. צוערשט איז געבויעט געווארן א סטאטוע פון לינקאלן, אבער די  שיינע פרעכטיגע מאנומענט איז נישט געבויעט געווארן ביז אין יאר 1914, באלד פופציג יאר נאכ'ן פרעזידענט'ס אטענטאט, צוליב מיינונגס דיפרענצן און צוליב די אנגייענדע ערשטע וועלט מלחמה.
אכט יאר שפעטער איז דער געדענקמאל פארענדיגט געווארן, און איז געעפנט געווארן מיט גרויס פאמפע, ביי א ראלי אין שפיץ פון פרעזידענט טעפט און פרעזידענט הארדינג, מיט די באטייליגונג פון א געשאצטע ציבור פון פופציג טויזענט מענטשן.
די געביידע.
אויף דער געביידע, וואס איז הויך 60 פיס און 60 פיס ברייט, געפינען זיך 36 קאלומס לויט וויפיל שטאטן עס איז געווען אין אמעריקע ווען לינקאלן איז אומגעברענגט געווארן.
אין דער געביידע געפונט זיך א מאסיווע סטאטוע פון לינקאלן, וואס איז ניינצן פיס הויך, קונצליך געשניצט פון ווייסע מארמארשטיין. אויף די ווענט זענען איינגעקריצט צוויי היסטארישע רעדעס, לינקאלנ'ס איינשווערונג-דרשה און איינע פון די באקאנטסטע דרשות אין אמעריקאנער היסטאריע, די געטיסבורג רעדע וואס ער האט געגעבן ביים ציווילע קריג.
דער געדענקמאל איז אפן פאר באזוכער 24 שעה א טאג, און מער פון 7 מיליאן מענטשן באזוכן דארטן יערליך.
די מאנומענט זעט זיך פראמינענט אן אויפ'ן אמעריקאנער פינף דאלער ביל און פלעגט זיין אויפ'ן איין צענטיגע פעני מטבע.
דער געדענקמאל איז דאס ארט פון פילע היסטארישע דרשות און ראליס וועלכע זענען אפגעהאלטן געווארן דארטן; צווישן אנדערע די היסטארישע "איך האב א חלום" דרשה פונעם פרייהייט-קעמפער מארטין לוטער קינג.
הלל פֿירסטנבערג (דייטש: "Hillel Fürstenberg" געבוירן דעם 29סטן סעפטעמבער 1935) איז א פרומער יידישער מאטעמאטיקער, א ישראלישער, א פראפעסאר עמעריטוס אינעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים, פון די אנטוויקלער פון און טאפאלאגישער דינאמיק, בארימט פארן באניץ פון מאס טעאריע און מעגלעכקייט צו נומערן טעאריע און צו לי גרופעס. ער איז געווארן באלוינט, צווישן אנדערע, מיט די ישראל פריז, אמת פריז, וואָלף פרייז (צוזאַמען מיט (און איז דער ערשטער ישראל צו געווינען די אבעל פרעמיע (פֿאַר 2020, צוזאַמען מיט).
הלל פֿירסטנבערג איז געבוירן געווארן דעם 29סטן סעפטעמבער 1935 אין בערלין, נאַצי דייטשלאַנד. אין 1939, גלייך נאכן קריסטאלנאכט און קורץ פארן אויסברוך פון דער צווייטער וועלט מלחמה, האט ער עמיגרירט מיט זיין פאמיליע קיין ענגלאנד. נאך א יאר האט די משפחה אימיגרירט אין ניו יארק אין די פארייניקטע שטאטן. ער האט געלערנט אין דער ישיבה אוניווערסיטעט הויכשולע, און ער האט געענדיקט זיין ערשטן און צווייטן דיפלאמען אין דער עלטער פון 20 אין ישיבה אוניווערסיטעט. אין יענער תקופה האט ער געפֿונען זייַן אָריגינעלן טאָפּאָלאָגישן דערווייַז פֿאַר דער עקזיסטענץ פון אַן אומענדיקייַט פון פרימצאלן. דערנאך איז ער אריבערגעגאנגען לערנען אין פּרינסטאן אוניווערסיטעט אונטער דער אינסטרוקציע אַ באַרימטער מומחה אין האַרמאָנישן אַנאַליז און אנדערע געביטן. ער האָט געענדיקט זיין דאָקטאָראַט דיסערטאציע וועגן סטאָכאַסטישע פּראצעסן אין 1958. ער האָט ווייטער געארבעט אלס לעקטאר אין פרינסטאן אוניווערסיטעט ביז 1959.
אין 1965 האָט ער אימיגרירט קיין ישראל וואו ער האָט באקומען א פראפעסאר שטעלע אין דעם איינשטיין אינסטיטוט פאר מאטעמאטיק אינעם העברעאישן אוניווערסיטעט. זיין אַקטיוויטעטן האָבן בייגשטייערט צו דעם סטאַטוס פונעם איינשטיין אינסטיטוט ווי אַ חשובער אינטערנאַציאָנאַלער צענטער אין מאטעמאטיק.
אין 1974 איז ער דערוויילט געוואָרן א מיטגליד אין דער ישראלדיקער נאציאנאלער וויסנשאפט-אקאדעמיע, און אין 1977 האט ער געוואונען דעם ראטשילד פריז. אין 1989 האט מען אים דערוויילט אַ מיטגליד אין דער נאַציאנאַלער אַקאַדעמיע פאר וויסנשאפטן פון די פאַראייניקטע שטאַטן.
אין 1958 האט פירסטענבערג חתונה געהאט מיט ראַשעל (רחל) כהן, א זשורנאליסט און ליטעראַטור-קריטיקערין. דאס פּאָר האָט פינף קינדער, זעכצן אייניקלעך און א גרויסע צאָל אוראייניקלעך.
זיי וואוינען אין רחביה, ירושלים, און פירן אַ רעליגיעז לעבן.
טאמעיטע דיפ, אדער ווי עס ווערט גערופן אין העברעאיש מטבוחה, איז א סאלאט געמאכט מערסטנס פון פאמידארן, צוזאמען מיט געבראטענע קנאבל און פעפערלעך, געקאכט צוזאמען.
ער איז גאר אן אויפגעכאפטע עסנווארג, וואס היימישע אידן ארום די וועלט עסן שבת קודש ביי די סעודה, דורכ'ן איינטינקען די חלה דערין.
עס איז נישט דוקא א אידישע עסנווארג, אבער אין די אלגעמיינע וועלט איז ווייט נישט אזוי אויפגעכאפט ווי ביים היימישן ציבור. אסאך מענטשן, בעיקר חסידים, קענען ווי נישט צוגיין צום שבת אן זייער באליבטן מאכל.
איר צוזאמשטעל.
טאמעיטע דיפ, איז גאר א פשוט'ע צוזאמשטעל, ממש ווי איר נאמען, דאס באשטייט פון צומאלענע טאמעיטעס, אריינגעלייגט דערין קנאבל, זאלץ און פעפער. דערנאך איז דא מענטשן וועלכע לייגן שוין צו אנדערע געווירצן לויט זייער טעם. טייל מאכן דאס גאר שארף מיט הייסע פעפער, און אנדערע מאכן דאס אביסל לייכטער.
קאַרל שוואַרצשילד (; 9טן אקטאבער 1873 - 11טן מאי 1916) איז געווען אַ יידיש־דייטשער פיזיקער און אַסטראָנאָם. ער איז געווען דער פאטער פונעם אסטראפֿיזיקער מארטין שוואַרצשילד.
שוואַרצשילד האָט געגעבן די ערשטע פינקטלעכע לייזונג צו די איינשטיין פעלד גלייכונגען פון אַלגעמיינעם רעלאַטיוויטעט, פֿאַר דעם באגרענעצטן פאַל פון איין ספערישע נישט-דרייענדיגע מאַסע, וואָס ער האט אויסגעפירט אין 1915, דאס זעלביקע יאָר ווען איינשטיין האט ערשט פארגעשטעלט די אַלגעמיינע טעאריע פון רעלאַטיוויטעט. די שוואַרצשילד לייזונג, וואָס ניצט די שוואַרצשילד קאָאָרדינאַטן און דעם שוואַרצשילד־מעטריק, פירט צו אויסקריקן דעם שוואַרצשילד ראַדיוס, וואָס איז די גרייס פון די געשעעניש האריזאנט פון אַ נישט-דרייענדיקער שוואַרצער לאָך.
שוואַרצשילד האָט דאָס דערגרייכט בשעת ער האָט געדינט אין דער דײטשישער אַרמיי בעת דער ערשטער וועלט מלחמה. ער איז געשטארבן א יאָר נאכהער פֿון דער אויטאאימונער קרענק פעמפֿיגוס, וואָס ער האט געכאנפט אין דעם רוסישן פראָנט. די פארשיידענע פארעמען פון דער קראנקייט טרעפן זיך באזונדערס אויף מענטשן פון אשכנזישער יידישער אָפּשטאַם.
לינדען () איז א שטאָט אין יוניאן קאונטי, דרום־מזרח ניו דזשערזי. עס איז טייל פון ניו יארק מעטראפאליטען שטח און געפינט זיך הארט נעבן עליזאבעט, ניו דזשערזי און נעבן סטעטן איילענד, ניו יארק סיטי, און ס'איז בלויז בערך פערציג מינוט קאר רייזע פון ברוקלין.
ביי דער 2020 צענזוס ציילונג האבן דארטן געוואוינט א געשאצטע 43,738 איינוואוינער.
עס איז פאר לאנגע יארן געווען דארט עטליכע קליינע אידישע קהילות. אין תשע"ח האבן זיך פיל חסידישע אידן אנגעהויבן אהינציען, אין שפיץ פון דער קאסאנער קהילה מיט זייער רבי, הרב מאיר יהוסף ראטענבערג. די קהילה וואקסט שנעל און האט זיך גלייך פארשפרייט צו דער דערנעבנדער שטאט ראהוועי.
ווי אין אייר תשפ"ב וואוינען דארטן כמעט פינף הונדערט חסידישע משפחות.
לינדען פארמאגט היינט מערערע חסידישע שולן ווי קאסאן, סאטמאר, באבוב, ראחמיסטריווקא, אברכים, ויזניץ, סטריא (אין ראהוועי), קאלאמייא, זידיטשויב.
אויך פארמאגן זיי זייער אייגענע חברה הצלה און חברים ארגאניזאציעס, און עטליכע אידישע געשעפטן.
די אמעריקאנער פרעזידענט-וואלן 2020 זענען געווען די 59סטע וואלן פאר פרעזידענט און וויצע פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, וואס איז פארגעקומען דעם 3טן נאוועמבער 2020.
ווער אימער עס באקומט די מערהייט פון די עלעקטאראלע שטימען (270 עלעקטאראלע שטימען פעלן אויס צו האבן א מערהייט) וועט זיין די 45סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע.
אין דעם פארמעסט, וואס איז איינס פון די אנגעצויגנסטע פרעזידענטליכע וואלן אין די אמעריקאנער היסטאריע, פרובירן עטליכע קאנדידאטן זיך צו פארמעסטן פאר'ן פרעזידענטליכן פאזיציע קעגן דער אמטירנדער פרעזידענט, דאנאלד טראמפ און זיין וויצע-פרעזידענט מייק פענס.
די צוויי הויפט קעגנער זענען דאנאלד טראמפ, אויף די רעפובליקאנער זייט, קעגן דער געוועזענער וויצע־פרעזידענט אונטער אבאמא, דזשאו ביידען מיט זיין מיטלויפערין פאר וויצע־פרעזידענט קאמאלא העריס, פאר די דעמאקראטן.
דער געווינער איז געווען דזשאו ביידן.
הויפט קאמפיין טעמעס.
דזשאו דזשארדזשענסאן, לויפט אויפ'ן ליבארעטיריען פארטיי ליניע
האווי האקינס, לויפט אויף דער גרין פארטיי ליניע
און נאך עטליכע קאנדידאטן וועלכע לויפן אויף קלענערע פארטייען.
סאכאטשאוו (פויליש: "Sochaczew") איז א שטאט וואס געפינט זיך אויפן ברעג פונעם טייך בזורא, בערך 60 קילאמעטער דרום־מערב פון ווארשע, די הויפטשטאט פון פוילן. סאטשאטשאוו איז די הויפטשטאט פון דער סאכאטשאווער קרייז. די שטאט האט א באפעלקערונג פון ארום 37,000 איינוואוינער. (2007).
די יידן פון סאכאטשאוו.
א דענקמאָל צו די סאכאטשאווער יידן וואָס זענען אומגעקומען אינעם חורבן, אויפן חולון בית עולם
יידן האבן געוואוינט אין דער שטאט אומגעפער 600 יאָר, דאס סאכאטשאווער חסידות איז אנטוויקלט געווארן אין דער שטאט דורך רבי אברהם בארנשטיין (דער "אבני נזר"), וואָס האָט אויך דארט אויפגעשטעלט א ישיבה, און וועמענס קבר געפינט זיך אויפן יידישן בית עולם פון דער שטאט.
בשעת דער ערשטער וועלט מלחמה איז די שטאָט איז געווארן איינגענומען הין און צוריק דורך די דייטשן און די רוסן, און אין דעם גאנג פון די קעמף איז די היאיגע ייִדישע קהילה געווארן ליקווידירט, פיל זענען אנטלאפן אין ווארשע און פיל זענען אוועקגעטריבן און די קהילה האט זיך פארשפרייט. נאָך דער מלחמה האָט די קהילה זיך אָנגעהויבן זיך רעארגאניזירן, און האָט זיך אנטוויקלט ביז איר אומקום אין דער חורבן אייראפע.
קורץ פאר דעם אויסברוך פונעם צווייטן וועלט־קריג האבן געוואוינט אין דע שטאט עטלעכע 3000 יידן, בערך א דריטל פון איר באפעלקערונג. דעם 9טן סעפטעמבער 1939 איז די שטאט אקופירט געווארן דורך די דייטשן, וואס האבן דארט דערמארדעט א צאל יידן, און אונטערגעצונדן טייל פון זייערע הייזער. זיי האבן אוועקגעפירט די יידן פון דער שטאט צו צוואנגס ארבעט, סיי בײם בויען א בריק איבערן לאקאלן טײך, וואו עטלעכע פון די יידן זענען דערטרונקען געווארן, און סיי בײם בויען באפעסטיקונגען אין דער געגנט פון דער שטאָט, ניצנדיק די מצבות פון דעם אָרטיקן יידישן בית עולם.
אום 19טן יאנואר 1941 האט מען די יידן פון דער שטאט און איר אומגעגנט קאנצענטרירט אין א געטא ארומגערינגלט מיט א שטעכלדראט פּלויט, און א חודש שפעטער האט מען זיי אריבערעפירט אין דער ווארשעווער געטא, און זייער גורל דארט איז געווען דער זעלבער ווי די אנדערע ארטיקע יידן.
דער אוהל ביים ציון פון די סאכאטשאווער רבי'ס אויפן שטאטישן בית עולם
הרב לוי יצחק ריץ (; ל' שבט ה'תשמ"ט, 5טן פעברואר 1989), דער איז ערשטער מו"ץ און ראש כולל סמיכה אין מינסק שפעטער דער צווייטע-וועלט מלחמה.
הרב ריץ איז געבוירען געווארן אין דער שטאהט ריגא, לעטלאנד, אין יאהר ה'תשמ"ט. אין זיין יוגנט, צו די 12 יאָר האָט מען אים אָנגענומען לערנען אין דער ליובאוויטשע ישיבה אין ניזשניי נאווגאראד, רוסלאנד. שפעטער איז ער אריבער אין דער ארץ ישראל, וואו ער האט געלערנט ביי חסידישע ישיבות - חב"ד און פרעמישלאן. שפעטער האט ער געדינט אין דער ראבינאט פון דער ישראל ארמיי.
נאָך זייַן חתונה, האט ער געדינט ווי מגיד שיעור פון כולל "אוהלי יוסף יצחק" אין דער שטאט כייפע, און האט געגרינדעט דעם "חוג נווה צדק" קהילה אין ארץ ישראל.
אין יאהר ה'תש"פ האָט הויפט רב פון פארבאנד פון יידישע געמיינדעס אין ווייסרוסלאנד איהם אײַנגעלאַדן צו קומען קיין מינסק, כּדי צו גרינדן העכערע תורה לימודים (אזוי ווי גמרא, הלכות איסור והיתר, שחיטה וברית מילה) אין דער שטאָט.
אין פיזיק און כעמיע, מיינט אַ נוקלעאָן א באשטאנדטייל פונעם אטאמקערן, ד״ה א פּראָטאָן אדער א נייטראן. ביז די 1960ער יארן האבן פיזיקער געהאלטן אז נוקלעאנען זענען יסודות׳דיקע טיילכלעך, אבער היינט האלט מען אז זיי זענען צוזאמענגעשטעלט פון קלענערע טיילכלעך, קוואַרקן.
טיפּן נוקלעאָנען.
די הויפט סארטן נוקלעאנען זענען פראטאנען און נייטראנען. א פראטאן האט א פאזיטיווע עלעקטרישע לאדונג, און א נייטראן האט א נייטראלע עלעקטרישע לאדונג (דאס מיינט אז ער האט נישט קיין לאדונג). די צוויי צוזאמען אין דעם קערן פון אן אַטאָם שאַפֿן אַ פאזיטיווע לאַדונג, ווייַל דער נייטראָן האט נישט קיין לאָדונג.
עלעקטראָנען, אבער, זענען נישט קיין נוקלעאנען ווייל זיי זענען נישט אין דעם קערן פון די אַטאָם.
אנדערע טיפן נוקלעאנען זענען "אַנטינוקלעאנען", וואס זענען די אַנטי-טיילכלעך פון די נוקלעאָנען.
די שטאַרקע קראַפֿט און נוקלעאנען.
די פונדאַמענטאַלע קראַפט פאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר האלטן די נוקלעאָנען צוזאַמען אין דעם אטאמקערן איז גערופֿן די שטאַרקע קראַפט.
חוה ראזענפֿאַרב (9. פעברואר 1923, לאדזש, פוילן - 30. יאנואר 2011, לעטברידזש, קאנאדע) איז געווען א יידיש-מחברטע. זי איז איינע פון די וויכטיקסטע נאָך-מלחָמהדיקע שרייבערס וואס האבן געשריבן אויף יידיש. ס'רוב פון איר ליטעראטור גייט וועגן חורבן וואס זי האט אליין איבערגעלעבט.
חוה ראזענפארב איז געבוירן געווארן 1923 אין לאדזש. איר טאטע האט געהייסן אברהם ראזענפארב און איז געווען א קעלנער. איר מאמע האט געהייסן סימא. זי האט געהאט א יינגערע שוועסטר. איר טאטע-מאמע זיינען געווען בונדיסטן, אז צוליב דעם איז זי געגאנגען אין א בונדיסטישער שול וואס איז אין גאנצן געווען אויף יידיש.
מיטן אנהייב פון דער צווייטער-וועלט-מחלמה איז זי צוזאמען מיט איר משפחה אריין אין געטא פון לאדזש. דארטן האט זי אנגעהויבן צו שרייבן פאעסיע און האט זיך באקענט מיט אנדערע מחברים פון געטא. 1944 במשך פון דער ליקווידירונג פון געטא איז זי און איר משפחה דעפארטירט געווראן קיין אוישוויץ. מע האט זי, איר שוועסטער און איר מאמע נישט אויסגעקליבן פארן טויט, נאר געשיקט קיין דייטשלאנד כדי צו פארריכטן הייזער וואס זיינען קאליע געווראן צוליב באמבאדירונגען. דעמאלט איז זי ממשיך געווען אויף שרייבן פאעסיע. זי האט איבערגעלעבט די מלחמה צוסזאמען מיט איר מאמע און שוועסטער. איר טאטע איז ניפטר געווארן במשך די לעטצטע טעג פון דער מלחמה.
נאך זייער באפרייונג זיינען זיי געפארן קיין בעלגיע ווו זי האט חתונה געהאט מיט הענרי מארגענטאלער וואס איז אויכעט געווען א שארית-הפליטה. 1950 זיינען זיי געפארן קיין קאנאדע ווו זיי האבן זיך באזעאצט אין מאנטרעאל. סרוב פון איר ווערק האט זי געשריבן דארטן. 1956 זיינען געבוירן געווארן איר טאכטער גאלדי און איר זון אברהם. 1977 האט זי זיך גע׳גט פון איר מאן. 1977 האט זי זיך איבערגעצויגן קיין טאראנטא און סוף-כל-סוף האט זי זיך באזעצט אין לעטברידזש. דארטן איז זי 2011 פארשטארבן.
זי איז געווארן באלוינט מיט א סך ליטערארישע פרעמיעס. למשל דעם איציק מאנגער פרעמיע און דעם קאנאדישן יידישן ביכער אווארד. 2006 האט זי באקומען אן אויסערגעוויינלעכן דיפלאם פון דער אוניווערסיטעט לעטברידזש.
אין אנהייב פון איר ליטערערישן קאריערע האט זי געהאט א גרויסן יידיש-רעדנדיקן עולם. נאר ווי דער עולם וואס האט גערעדט יידיש איז געווארן אלץ קלענער און קלענער האט מע געדארפט איבערזעצן איר ווערק אויף אנדערע לשונות.
מציבה פון רבי משה נחמיה כהנאוו אין הר הזיתים
הרב משה נחמיה כַהַנאוו (ה'תקע"ז, 1817 - ח' סיון ה'תרמ"ז, 31סטן מיי 1887) איז געווען א בעלארוסישער רב. רב פון פעטראוויטש און חאסלאוויטש, און צום סוף פון זיין לעבן דער ראש פון דער עץ חיים ישיבה אין ירושלים.
צוויי גאסן אין ירושלים ווערן גערופֿן אויף זיין נאָמען: ארץ חפץ גאַס אין מעלות דפנה און הרב כהנאוו גאַס אין שערי חסד.
נעמי צוועבנער ((געבוירן דעם 19טן נאוועמבער 1980, י"א כסלו ה'תשמ"א)) איז א פרומע שרייבערין און א רעדאקטארין פון ארץ הקודש.
צוועבנער איז געבוירן געווארן י"א  כסלו התשמ"א אין דער הדר געגנט פון חיפה, צו רבי מרדכי לייב קאצנעלנבויגן, און איז אן אוראייניקל פון רבי אלטער יהודה יאוואראוו, פון ישיבת עץ חיים'ס רבנים, און פון רבי יעקב ירוחם קצנלבוגן, אן עסקן פון אגודת ישראל.
זי אין אויפגעוואקסן אין געגנט בית וגן אין ירושלים און איז געווען א 'בית יעקב' שילערין אין ירושלים.
נאך איר חתונה אין יאר תש"ס צו רב יהודה לייב צוועבנער, האט זי אנגהויבן צו פארעפנטלעכן געשריפטן פון איר ליטערארישער שאפונג ביי די חרדישע צייטונגען.
זי האט געשריבן דערם אנפאנג צייטונג-ארטיקל אין דער ווייבער־אפטייל 'פנינים' פון דער צייטונג 'בקהילה'. אין 'בית נאמן', אן אפטייל פון 'יתד נאמן', האט זי פארעפנטלעכט איר בוך 'חכמת נשים', וואס איז געווארן איינע פון אירע אנזיכטיקע ביכער.
די צייטונג בית נאמן איז איבערגעאנדערשט צום 'קטיפה- מאגאזין' און צוועבנער האט באשטימט געווארן צום ליטעראטור- ראטגעבערין פון מאגאזין, און געשריבן די אנפאנג אפטייל, 'רגעים' (מינוטן) גלייכלויפיקער צום שרייבן דער נאכאנאנדיקייט דערציילונג 'אנשים אחים אנחנו' (ברידער זענען מיר).
אין תשע"ג (2013) האט זי געענדיקט א קינא און טעלעוויזיע שטייגער אין 'סאם שפיגל שולע'.
אין זעלבן יאר איז זי באשטימט געווארן רעדאקטארין פון "תצפית", דער וועכנטלעכער זשורנאל פון 'הפלס' צייטונג. אויף אזא אויפן איז זי געווארן די ערשטע און איינציקע רעדאקטארין וואס שטייט ביים שפיץ פון א זשורנאל וואס איז נישט נאר פאר פרויען. דער זשורנאל האט אין זיך רעפארטאזשעס, אויספראשונגס און ארטיקלעך, אין פארשידענע עניינים, אזוי ווי היסטאריע, וויסנשאפט, אייגנשאפט, פריוואטע דערציילונגען, געזונט און פריוואטישע אנטוויקלונג, אלץ אין אן חרדישער אריענטאציע.
אין תשע"ד (2014) האט זי רעדאגירט דאס בוך "הנבחרים", (די אויסגעוויילטער) א צונויפגעקליבענע דערציילונגען פון די בעסטע חרדישע שרייבערן.
אין תשע"ז (2017) האט זי אנגעהייבן צו פארעפנטלעכן דאס אינטערנעץ־הילפבוך אויף שרייבן, "שרייבערס בארייכערונג" (העשרת כותבים), וואס איז איבערגעאנדערשט געווארן צום א בלאג. דער הילפבוך איז באשעפטונג אין פארשידענע טיפע מאטיוון אויף שרייבן און רעדאקטארן.
אין תשע"ח (2018) האט זי ארויסגענומען די טרילאגיע "ווו איז ער געפינט זיך" ("באשר הוא שם"). די מיטלפונקט פון די טרילאגיע איז דער מאטיוו אויף די איבערפיר פון א דור צו א דור.
איר שרייבונג איז כאראקטעריזירט מיט  לעבעדיקע דיאלאגן און מיט פסיכאלאגיע דינקייט קנאקן.
אויסער דערוואקסענער ליטעראטור, האט זי ארויסגענומען א פאר יונגווארג ראמאן ביכער. דער מערסט באוואוסטער ראמאן איז  "א צווייטע געלעגנהייט" (הזדמנות שניה), וואס איז פארעפנטלעכט געווארן פון דאס ניי אין תש"פ (2020), און דאס בוך  "א שטעגל אין זייט" (שביל בצד) וואס איז באשעפטונג מיט יונגווארג'ס פארלעגנהייטס און שוועריקייטן.
די צוויי ביכער, " א צווייטע געלעגענהייט" און א שטעגל אין זייט" זענען באארבעט געווארן אויף  דראמע.
אין תשע"ח האט געשריבן ריקי שץ, א שרייבערין, די קינדערישע סעריע אויף צויי טיילן, " דריי דערציילונגען," די ביכער זענען פעסטן אויף צוועבנער'ס קורצע- דערציילונגען.
פריוואטע לעבן.
צוועבנער איז פארהייראט צו רב יהודה לייב צוועבנער,  וואס איז אן אייניקל פון רב אברהם שאג-צוועבנער,  און א זון פון חיים אליעזר צוועבנער, ראש ישיבה פון ישיבת אור התלמוד אין בני ברק. זיי האבן זעקס קינדער און זיי וואוינען אין הר נוף, ירושלים.
די נאציאנאל־סאציאליסטישע פארטיי, אפיציעל די נאציאנאל־סאציאליסטישע דייטשע ארבעטער פארטיי, אויך באקאנט אלס די נאצי פארטיי, איז געווען א פאליטישע פארטיי אין דייטשלאד, אין די 1920 יארן ביז 1945.
די מיינונגען פון דער פארטיי זענען באקאנט אלס נאציזם.
די פארטיי איז געפירט געווארן דורך אדאלף היטלער.
די וואלן פאר פרעזידענט און וויצע פרעזידענט פון די פארייניגטע שטאטן זענען אומדירעקטע וואלן, אין וועלכע בירגער פון די פאראייניגטע שטאטן, וועלכע זענען רעגיסטרירט צו שטימען אין איינעם פון די פופציג שטאטן אדער אין וואשינגטאן די סי, אָבער אַנשטאָט וויילן דירעקט פאר די אמטן, וויילט מען פֿאַר מיטגלידער פון דעם עלעקטאָרן־קאָלעדזש.
די עלעקטאָרן האָבן דאַן דירעקטע וואלן, באַוווסט ווי עלעקטאָראַל וואלן, פֿאַר פּרעזידענט און פֿאַר וויצע פּרעזידענט.
דער קאַנדידאַט וואָס באקומט אַן אַבסאָלוט מערהייט פון די עלעקטאָרן (צום ווייניגסטן 270 פון 538, זינט די דריי-און-צוואנציגסטער אַמענדמענט האט געגעבן וואל-רעכטן פאר איינוואוינער פון די-סי) איז דערנאָך געוויילט צו דעם אַמט.
אויב קיין קאנדידאט באקומט נישט קיין אבסאלוטע מערהייט פון די שטימען פאר פרעזידענט, וויילט די רעפרעזענטאנטן הויז דעם פרעזידענט; אזוי אויך אויב קיינער באקומט נישט קיין אבסאלוטע מערהייט פון די שטימען פאר וויצע פרעזידענט, וויילט דער סענאט דעם וויצע פרעזידענט.
פרעזידענט־וואלן פאַלן אויס יעדע פיר יאר מיט רעגיסטרירט וויילער וואָס שטימען אויף וואַלן טאָג, וואָס זינט 1845 געפאלט דינסטיק דעם ערשטן דינסטאג נאָך דעם 1טן נאוועמבער. עס איז די זעלבער טאג פון פילע אנדערע פעדעראלע, שטאַט און לאקאלע פארמעסטן.
די עלעקטאָראַל קאָלעדזש עלעקטאָרן שטימען פֿארמאל דעם ערשטן מאנטאג נאָך 12טן דעצעמבער אין דער הויפּטשטאָט פון זייער שטאַט. קאָנגרעס באשטעטיגט די רעזולטאַטן אין אנהויב פון יאנואר, און דער פרעזידענטליכער טערמין הייבט זיך אן אין דעם באשווערונגס טאג, וואָס איז באַשטימט אויף 20סטן יאנואר.
פאָלקס שטימען רעזולטאַטן.
רעכטס
דזשאו דזשארגענסען () איז אַן אמעריקאנער ליבערטעריען פּאָליטישער אַקטיוויסט און אַקאַדעמיק.
זי איז געווען דער נאָמינירטע קאנדידאט פון דער ליבערטעריען פארטיי פאר פרעזידענט פון די פארייניגטע שטאטן אין די 2020 וואלן.
זי איז יארן דערפאר געווען די נאמינירטע פון דער פארטיי פאר וויצע פרעזידענט אין די 1996 אמעריקאנישע פרעזידענט־וואלן אלס הארי ברוין'ס מיטלויפער. זי איז אויך געווען ליבערטאַריען נאָמינירטע פֿאַר דרום קאראליינע'ס 4טן קאַנגרעס־דיסטריקט אין 1992, באקומען 4,286 שטימען, 2.2% פון די שטימען.
יוגנט און קאַריערע.
דזשארגענסען איז געבוירן געווארן 1טן מאי 1957, אין ליבערטיוויללע, איללינאָי, און אויפגעצויגן אין דער דערנעבנדיגער גרייַסלעיק.
איר זיידע-באָבע זענען אימיגראמטן פון דענמארק.
2020 פרעזידענטליכע קאמפיין.
אום 13טן אויגוסט 2019 האָט דזשארגענסען אריינגעגעבן צום FEC צו לויפן פאר דער ליבערטאריאנער פרעזידענט נאמינירונג אין די 2020 וואלן. זי האָט פאָרמאַל געעפנט איר קאמפיין ביי די נאוועמבער 2, 2019, ליבערטאַריאַן פארטיי פון דרום קאראליינע קאַנווענשן.
אין די נישט-בינדענדע ליבערטאַריען פּריימערי, איז דזשארגענסען איז געווען צווייטע אין די פאָלקס שטימען, און געוואונען צוויי פון די 12 פּריימעריס.
דעם 23 סטן מיי, 2020, איז דזשארגענסען געווארן דער ליבערטיערען פרעזידענטליכער נאמינירטער, און זי איז די ערשטע פרוי צו ווערן די ליבערטאריאנער נאמינירטע, און די איינציקע פרוי אין די 2020 פרעזידענט קאנדידאט מיט שטים צוטריט צו איבער 270 עלעקטאָרעל שטימען.
ספייק כהן, (Spike Cohen), א איד, און אַ היבש אומבאַקאַנטן פיגור אין מעינסטרים פּאָליטיק, איז געווארן נאמינירט פֿאַר וויצע פּרעזידענט.
דעם זעלבן טאָג, האבן די שטיצער פון דזשאָרגענסען געכאפט די אומ-אפיציעלע שלאגווארט פון די הילאַרי קלינטאן קאמפיין אין 2016, ״איך בין מיט איר״.
די שלאגווארט האט ״טרענדירט״ אויף טוויטער די נאַכט און געמאכט העדליינס.
פּאָליטישע שטעלונגען.
דזשארגענסען רעדט ביי א ראלי אין סקאטסדייל, אריזאנע, אקטאבער 10, 2020
העלטקעיר און סאציאל-סעקיוריטי.
דזשאָרגענסען שטיצט אַ פריי-מאַרק העלטקעיר סיסטעם פינאַנסירט דורך יעדעם באזונדער, פאר זיך אליין.
זי שטעלט זיך קעגן קעגן איין-צאָלער העלטקעיר און רופט עס "א חורבן".
דזשאָרגענסען שטיצט ריפּלייסינג סאציאל סעקוריטי מיט אינדיווידואלע ריטייערמאַנט קאנטעס.
קרימינאַל-יוסטיץ און דראג-פאליסי.
דזשאָרגענסען איז קעגן קוואַלאַפייד ימיונאַטי. זי איז קעגן די ״מלחמה קעגן דראגס״ און שטיצט צו אונטערברענגען אלע דראג געזעצן, און זי וויל באפרייען אלע נישט-ווילדע דראג-קרימינאלן.
אויסערפּאָליטיק און פאַרטיידיקונג.
דזשאָרגענסען איז קעגן עמבאַרגאָ׳ס עקאָנאָמישע סאנקציעס פון יעדן סארט און הילף פאר פרעמדע לעדער; זי שטיצט אום-אינטערווענציאַניעליזם און די ארויסצוה פון טרופּן פֿון אויסלאנד.
אימיגראציע, עקאָנאָמיע, און האַנדל-וואנדל.
דזשאָרגענסען רופט פאר דערעגולאציע, טענה׳נדיג אז דאָס וועט רעדוצירן אָרעמקייט. זי שטיצט שניידן רעגירונג-ספּענדינג צו רעדוצירן שטייערן.
קאוויד -19.
דזשאָרגענסען האט קאטעגארעזיט די רעאקציע פון די אמעריקאנע רעגירונג צו דער COVID-19 פאנדעמיע אלס איבעריג ביוראקראטישע און אויטאָריטאַריש.
דזשאָרגענסען איז פארהייראט און האט צוויי דערוואַקסענע טעכטער און אַן אייניקל. זי האָט פאר א וויילע אפגעשטעלט איר פרעזידענטליכע קאַמפּיין נאָך דער טויט פון איר מוטער דעם 3טן סעפטעמבער 2020.
ענטאני פֿאוטשי (ענגליש: "Anthony Stephen Fauci") איז אן אמעריקאנער דאקטאר, און ווערט פאררעכנט אלס איינס פון די בעסטע דאקטוירים אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע.
ער איז אן עקספערט אין פיל סארטן קראנקייטן און פאנדעמיעס.
אלס דאקטאר איבער פופציג יאר פאר דעם נאציאנאלן אינסטיטוט פון געזונטהייט, האט ער געדינט אלס עצה-געבער פאר יעדן אמעריקאנער פרעזידענט זינט ראנעלד רייגן.
אין 2020 איז ער געשטעלט געווארן אלס איינער פון די פירנדע מיטגלידער אין דער אמעריקאנער פרעזידענט'ס גרופע פון דאקטוירים צו באקעמפן דעם שרעקליכן קאראנאווירוס, און ער איז געווארן גאר א פאפולערער פיגור, אויפטרעטנדיג פאר'ן אמעריקאנער פאלק, כמעט טעגליך.
ענטאני פאוטשי איז געבוירן געווארן אין ברוקלין, ניו יארק סיטי, צו זיינע עלטערן סטיפֿען און אידזשינע פאוטשי, אייגנטומער פון א אפטייק.
כפר יונה איז א שטאט אין דעם שרון דיסטריקט, נישט ווייט פון נתניה, אין ישראל. כפר יונה האט באקומען דעם סטאטוס פון א שטאָט אין 2014.
כפר יונה איז א שטילע רואיגע געגנט, ארומגענומען מיט שיינע בלומען. איר הויפט איינקונפט איז פון פארקויפן מאראנצן.
אין 2019 האבן דארטן געוואוינט בערך 24,778 איינוואוינער.
כפר יונה איז געגרינדעט געווארן ט״ו בשבט, יאנואר 23, 1932, דורך א איד מאריס פישער, און ער האט נאמען געגעבן פאר דער זידלונג כפר יונה, נאך זיין טאטע, יונה פישער. אריגינעל האט מען גערופן דעם געגנט גן יונה.
אין 1948 ביי דער מלחמה צווישן מדינת ישראל מיט די אראבער, איז כפר יונה געווען אויף די פראנט ליניעס, און די ישראלישע מיליטער האט זיך דארטן פארמאסטן קעגן דער איראקער מיליטער, וואס האט געזוכט אנצוקומען קיין נתניה.
אן אייניקל (מערצאל: אייניקלעך) איז א דריטער דור פון א מענטש אדער א בעל חי, א קינד פון זיין קינד.
א פאטער און מוטער, האבן א קינד, ווען זייער קינד האט א קינד, נישט קיין חילוק א אינגל צי א מיידל, ווערט דאס קינד גערופן אן אייניקל.
ווען דאס אייניקל האט א קינד, איז דאס קינד א אור-אייניקל פאר'ן זיידע-באבע, און אן אייניקל פאר'ן טאטע-מאמע.
דער וואס האט אן אייניקל איז א זיידע (ווען א זכר) אדער א באָבע (ווען א נקיבה).
מארד איז ווען א מענטש ברענגט אום א צווייטן מענטש בייזוויליג, אן קיין תירוץ.
אין יעדער ציווילער געזעלשאפט איז מארד גאר אן ערנסטע פארברעך, און א מענטש/פארברעכער, וועלכער ווערט אנגעקלאגט פאר'ן דערמארדן א צווייטן איז זיין שטראף גאר הארב. אין רוב לענדער באקומט אזא איינער טויט-שטראף צי לעבנסלענגליכע טורמע.
להבדיל, ביי אידן אין דער תורה איז עס אויך גאר א הארבע עבירה, זייענדיג איינס פון די עשרת הדיברות, לא תרצח; און אויב איינער דערמארדעט א צווייטן, מיט עדים און התראה, באקומט ער מיתת בית דין.
אפילו איינער דערמארדעט איינעם נאר בטעות, דארף ער שוין גיין גלות ליידן, און אנטלויפן צו א ערי מקלט.
ס'איז אויך איינס פון די שבע מצות בני נח
ס'איז איינס פון די דריי הארבסטע עבירות וואס איז "ייהרג ובל יעבור", אז א איד דארף זיך ענדערש לאזן הרג'ענען, ווי איידער הרג'ענען א צווייטן.
אינגערמאן, איז א אינגער-מאן, א טיטל וואס מען געבט פאר א מאנס-פערזאן, געווענליך נאכדעם וואס ער האט חתונה.
עס איז נישט פארהאן א צייט ווען נאר דעמאלטס באטיטלט מען אזוי דעם מענטש, ווייל אלץ איז דער מאן אינגער פון א צווייטן.
דער זיידע אין שול, וועט באטיטלען דעם מיטליעריגן אלס אינגערמאן, און דער מיטליעריגן וועט באטיטלען דעם יונגען נארוואס-חתונה-געהאטער אלס אינגערמאן; אלזא ס'נישט א טיטל וואס איז אנגעווענדן אין א געוויסע יארגאנג.
חופה,איז א ווי א קליינע געצעלט, א סחורה (צומאל א טלית) אויף פיר שטאנגען, וואו אונטער דעם פירן אידן דורך דעם חופה צערעמאניע, ווען זיי האבן חתונה. די חופה טוט סימבאליזירן דאס הויז וואו דאס פארפאלק גייט וואוינער.
אזוי אויך ווערט א חופה גענוצט ביי א הכנסת ספר תורה.
ביי חסידים פירט מען זיך אז די חופה צערעמאניע קומט פאר נאר אונטער'ן הימל; אבער אנדערע זענען נישט מקפיד דערויף, און פראווען יא זייערע חופות אין א געביידע.
שבועות, פירן זיך אסאך צו בויען א חופה העכער דעם באלעמער, צי דעם רבינ'ס פלאץ אין שול, און באצירן דאס מיט בלומען.
עס איז פארהאן א סגולה אז אין צייט פון א מגיפה שטעלט מען א חופה אויף א בית החיים, כדי די מגיפה זאל זיך אפטון.
קלייןדי ווארשעווער הייזער איז א געגנט אין ירושלים, לעבן מאה שערים און כיכר השבת, וואו פרומע חרדי'שע יידן וואוינען.
די געגנט איז געבויעט געווארן מיט שטיצע פונעם פוילישן כולל, אונטערן פירערשאפט פון רבי דוד בידערמאן פון לעלוב, מיט'ן ציל צו העלפן ארעמע בני תורה. עס איז געווען פון די ערשטע געגנטער אינדרויסן פון דער אלטשטאט ירושלים.
א טיר איז די זאך וואס מען קען ניצן צו פארשטעלן אן אריינגאנג צו א פלאץ.
יעדע הויז, געביידע, קאר, צי טויער פארמאגט אן אריינגאנג, וואס דער אריינגאנג האט רוב מאל עפעס וואס פארשטעלט דעם אריינגאנג, כדי מען זאל קענען פארשליסן דעם אריינגאנג און קאנטראלירן ווער עס קומט יא אדער נישט אריין.
די אידן לייגן ביי יעדער טיר א מזוזה
חנוכה פירט מען זיך צו צינדן די מנורה ביי דער טיר
דיאגראם פון א טיפישן פראקאריאט צעלl
א פראקאַריאט איז א צעל־ארגאניזם וואס האט נישט קיין יאדער. דאס ווארט "פראקאַריאט" קומט פון גריכיש (', 'פֿאַר') און (', 'ניס' אדער 'יאדער'). היינט ניצט מען די ״דריי־געביט סיסטעם״ באזירט אויף מאלעקול־אנאליז, וואו פראקאריאטן ווערן צעטיילט אין צוויי געביטן: "באקטעריע" און "ארכעען". ארגאניזמען מיט יאדערן געהערן צו א דריטן געביט, אייקאריאטן.
וואשינגטאן־מאנומענט איז א הויכשטאקיגער טורעם, אין וואשינגטאן די סי וואס איז געבויעט געווארן אלס געדענקמאל אין עהרע פון דעם ערשטן פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, פרעזידענט דזשארדזש וואשינגטאן.אינמיטן דער בוי ארבעט
דער וואשינגטאן־געדענקמאל איז געבויעט געווארן אין אנדענק פון דעם ערשטן פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, פרעזידענט דשארדזש וואשינגטאן.
דער טורעם.
די געדענקמאל געפינט זיך אינעם נאציאנאלן מאל, צווישן דעם לינקאלן געדענקמאל און דער קעפיטאל געביידע.
די בוי-ארבעט האט זיך אנגעהויבן 1848 למספרם, אבער איז אפגעשטעלט געווארן פאר 23 יאר צוליב א מאנגל אין געלט, די ציווילע קריג און א מאכט געראגל צווישן עטליכע פאליטיקאנטן ווער עס פירט דעם געדענקמאל. די שטיינער פון דעם געדענקמאל האבן טאקע צוויי קאלירן, איינס בעפאר מען האט אפגעשטעלט די בוי-ארבעט און די אנדערע פון ווען מען האט צוריק אנגעהויבן בויען.
ווען דער טורעם איז געעפנט געווארן האט ער געטראגן דעם טיטל אלס די העכסטע געביידע אין דער וועלט, ביז דער אייפעל טורעם האט זיך געעפנט, אבער ס'איז נאכאלץ די העכסטע שטיינערנע געבוי אין דער וועלט; זייענדיג 554 פיס הויך.
פון אויבן פונעם געדענקמאל קען מען זען ווייט א שטרעקע פון 30 מייל ווייט.
דער געדענקמאל איז ארומגענומען מיט 50 אמעריקאנער פענער צו סימבאליזירן די 50 שטאטן.
אזויפיל ווי בערך 671,031 באזוכן דארטן יערליך.
א בילד פון דער הייך
אברהם דייויד סופר (; געבוירן 6טן מיי 1938, ד' ניסן ה'תרצ"ח) איז אן אמעריקאנער אידישער יוריסט, וועלכער האָט געדינט אלס לעגאלער ראטגעבער פאר די פאראייניקטע שטאטן שטאַט־דעפארטמענט בעת דער אדמיניסטראציע פון ​​פרעזידענטן ראנאלד רייגן און דזשארדזש בוש. פאר דעם איז ער געווען א פעדעראלער דיסטריקט ריכטער אין ניו יארק און א פראפעסאר פון געזעצן אין קאלומביע אוניווערסיטעט.
געבוירן אין 1938 אין מומביי, אינדיע, צו בורמע-געבוירענע עלטערן. צו 14 יאָר האָט די משפּחה אימיגרירט קיין אמעריקע. געדינט דריי יאָר (1956–1959) אין דעם אמעריקאנער לופט־מיליטער. ער איז געווען א שוועסטער־קינד פונעם אקטיאר אברהם אייזיק סופר.
נאוועמבער 12, 2001, האט אמעריקען עירליינס פלייט 587, ארויסגעפלויגן פונעם קענעדי לופטפעלד, אויפן וועג קיין דאמיניקען רעפובליק.
בלויז מינוטן נאכן ארויספליען פונעם לופטפעלד אין קווינס, האט דער פליגער אראפגעקראכט העכער די באוואוינטע געגנט בעל הארבער, אין קווינס. אלע 260 מענטשן אויפן עיר-באס עי-300 פליגער זענען ל"ע תיכף אומגעקומען, און נאך פינף מענטשן אויפן ערד זענען אומגעקומען, עס מאכנדיג אלס די צווייט-ערגסטע
א בילד פון די הייעך
עראפלאן קראך אין די פאראייניגטע שטאטן.
דער עראפלאן קראך וואס האט פאסירט בלויז עטליכע עטליכע וואכן נאך די סעפטעמבער עלווען טעראר אטאקעס, ווען אמעריקאנער און ספעציעל ניו יארקער זענען נאך געווען אין שאק, איז גראד פארדעכטיגט געווארן אלס נאך א טעראר אטאקע. אבער נאך א אויספארשונג איז טעראר אויסגעשלאסן געווארן, און אויספארשער זענען געקומען צום מסקנה אז דער קראך האט פאסירט אין רעזולטאט פון פארנעכלעסיגקייט פון די פילאטן.
טעסלע (ענגליש: "Tesla, Inc") איז אן אמעריקאנישע פירמע וואס ערצייגט עלעקטראנישע קארס, וואס איז קווארטירט אין קאליפארניע.
די פירמע.
די פירמע איז געגרינדעט געווארן אין 2003 דורך מארטין עבערהארד און מארק טארפענינג. זיי האבן א נאמען געגעבן פאר די פירמע נאך אן עלעקטראנישן ערפינדער, ניקאלא טעסלא.
די דריי ערשטע ארבעטער אין דער פירמע זענען געווען איען רייט, עלאן מאסק, און דזשעי בי שטראובל.
עלאן מאסק דינט אלס דער פירער און הויפט עקסעקוטיוו פון דער פירמע זינט 2008.
די צאל פון וויפיל קארס זיי פארקויפן האלטן אין איין שטייגן, אין 2020 האבן זיי שוין געהאט פארקויפט איבער א מיליאן עלעקטראנישע קארס.
וויקטאריע וואַסערפֿאַלן וואס געפינען זיך ביי די גרעניצן פון זאמביע און זימבאבווע איז איינס פון די זיבן נאטורליכע וועלט'ס וואונדער.
עס איז נישט דער העכסטער וואסערפאל, אויך נישט דער ברייטסטער, אבער דאך ווערט דער וויקטאריע וואסערפאל גערופן דער גרעסטער וואסערפאל אין דער וועלט; דאס איז צוליב די אומגעהויערע מאס וואסער וואס פאלט אויף איינמאל. ס'פאלט פינף הונדערט מיליאן ליטער וואסער יעדן מינוט.
די וואסערפאלן זענען צוזאמגעשטעלט פון פינף עקסטערע וואסערפאלן, וואס איז אויסגעשפרייט אויף 5,604 פיס און הויך 355 פיס, פארמירנדיג א הערליכע מאיאסטעטיש בילד ווי א מאסיווע פארהאנג פון וואסער.
די פלייץ פון שנעל פאלענדע וואסער פאלט מיט אזא קראפט אז עס שפריצט ארויף וואסער איבער הונדערט פיס העכער דעם וואסערפאל, וואס מאכט עס אויסקוקן ווי רויעך שפראצט ארויס פון די טיפענישן פון דער ערד. ס'קען געזען ווערן ביז פופציג קילאמעטער אוועק.
ס'הערט זיך מאדנע, אבער טראץ די שטארקע וואסער פלייץ איז עס מעגליך צו שווימען ממש ביז צום עק פון דעם וואסערפאל, צוליב א שטיין וועלכע איז געבויגן אויף ארויף וואס האלט אפ די מענטשן פון פאלן, און צענדליגער אוואנטוריסטן פון ארום דער וועלט קומען אהין שווימען.
בערך א מיליאן מענטשן קומען אהין יערליך עס באזוכן.
בית הכנסת אברהם אבינו איז א שול אין חברון, וואס ווערט גערופן נאך אברהם אבינו. די שול איז געגרינדעט געווארן דורך א גרופע אידן וועלכע זענען ארויפגעקומען פון שפאניע.
ביי די ביטערע תרפ"ט פאגראמען, האבן די צעווילדעוועדעטע אראבער חרוב געמאכט די שול.
מען האט איבערגעבויעט די שול און היינט ווערט די שול באנוצט יעדע שבת.
לויט א לעגענדע וואס ווערט געברענגט אין ספרים (תפארת שלמה, פרשת לך),  האט איין יום כיפור געפעלט א צענטער פאר מנין אין שול. א עלטערע איד איז אנגעקומען אין שול, און משלים געווען מנין פאר גאנץ יום כיפור. נאך יום כיפור איז דער איד געקומען אין חלום צום חזן פון דער קהילה, און אים געזאגט אז ער איז אברהם אבינו. זינט דאן האבן די  מתפללים גערופן די שול בית הכנסת אברהם אבינו.
רבי יעקב שלום סופר שרייבער (ה'תרט"ו - כ"ז אלול ה'תרצ"ו) איז געווען א רב און פוסק אין אונגארן, אב בית דין פון פעסט. און מחבר פון 'תורת חיים' אויף שולחן ערוך.
ער איז געבוירן געווארן אין יאר תרט"ו צו הרב חיים סופר (מחבר פון ״מחנה חיים״) און בעטי בריינדל. אין זיין יוגנט האט ער געלערנט ביי מהר"ם שיק און דעם כתב סופר.
ער האט געדינט ווי אב"ד פון דער שטאט פעסט 28 יאר, נאך זיין פאטער.
ער האט געהייראט רבקה, טאכטער פון נפתלי הירצקא קרויס, און זיי האבן געהאט (כאטש) צוויי קינדער, שמעון און יהודה, און אפשר אויך רבי חיים אב"ד פון אראד, רומעניע.
זיין ספר תורת חיים ווערט ציטירט כסדר אין דעם ספר הלכה ברורה פון הרב דוד יוסף.
ער איז נפטר געווארן כ"ז אלול ה'תרפ"א אין פעסט, און מען האט אים באערדיגט כ"ט אלול.
דער קראון הייטס ראיאט האט פאסירט אלול תשנ"א אין קראון הייטס, ברוקלין, ניו יארק.
דער ראיאט האט אויסגעבראכן נאכדעם וואס א אידישער דרייווער, טייל פון דער ליובאוויטשער רבי'ס מאטארקאדע, האט אראפגעקלאפט און אומגעברענגט א שווארצן אינגל.
די ראיאטן האבן געבוזשעוועט אין לויף פון דריי טעג, פון מאנטאג ט' אלול ביז מיטוואך י"א אלול. עס האט געקאסט דאס לעבן פון א איד, א ליובאוויטשער חסיד, יענקל ראזענבוים הי"ד, און האט אפגעקאסט אסאך געלט אין שאדנס.
די עקסידענט.
דער ליובאוויטשער רבי, רבי מנחם מענדל שניאורסאהן, פלעגט אסאך פארן דאווענען ביים ציון פון זיין שווער. רבי יוסף יצחק שניאורסאהן, אין קווינס. דער רבי פלעגט אלץ אלץ פארן אין באגלייטונג פון א מאטארקאדע.
יענעם טאג איז דער רבי אויך געפארן קיין קווינס דאווענען ביים ציון. אויף דער וועג אהיים קיין קראון הייטס, האבן זיך עטליכע חסידים אנגעשלאסן. אנקומענדיג אין קראון הייטס, ווען די מאטארקאדע האט זיך  ארויפגעדרייט פון יוטיקע עוועניו ארויף אויף פרעזידענט סטריט, האט דער אויטא פון איינער פון די באגלייטער אריינגעקראכט אין אן אויטא פארנט פון זיי, און פארלוירן קאנטראל, ארויפפארנדיג אויף דעם טראטואר און אראפגעקלאפט א שווארצן אינגל, וועלכער איז גאר שווער פארוואונדעט געווארן. הצלה האט זיך געיאגט צו דער סצענע און באהאנדלט די פארוואונדעטע, אבער דאס קינד איז אומגעקומען.
אין ליכט פון דער עקסידענט האבן זיך פילע שווארצע איגנטליכע זיך פארזאמלט אויף דער פלאץ און אנגעהויבן רודערן און פארפירן, דאס איז שנעל ארויס פון קאנטראל, און א ווילדע ראיאט האט אויסגעבראכן. ווען די מאסן פארזאמלטע ווערן אנגערייצט דורך שווארצע פירער, אין שפיץ פון דער אנטיסעמיטישער גלח על שארפטאן, וועלכער האט געגאסן אויל צום פייער, און נאך מער אנגערייצט די מאסן.
די מאסן ראיאטירער האבן איבערגעפאלן פילע אידן, און אנגעמאכט שווערע שאדנס.
א שרעקליכער מארד.
א טאג נאך דער עקסידענט, אין די פריע פארטאגס שעות, האבן א גרופע פון צוואנציג יוגענטליכע באפאלן א 29 יעריגער בחור יעקב ראזנבוים, פון אויסטראליע, זיי האבן אים דערשטאכן און פארוואונדעט אויף א שרעקליכער פארנעם. ער איז אין איילעניש אפגעפירט געווארן אין שפיטאל אין א קריטישן צושטאנד, אבער ער האט נאך באוויזן צו אידענטיפיצירן זיין הויפט אטאקירער לעמריק נעלסאן.
יענע נאכט איז ער ליידער נפטר געווארן פון די שווערע וואונדן וואס ער האט געליטן.
נעלסאן איז אנגעקלאגט געווארן מיט מארד און ער איז פאראורטיילט געווארן צו צען יאר אין טורמע.
די ראיאטן האבן אנגעהאלטן פאר גאנצע דריי טעג, ביז די פאליציי האט אריינגעברענגט א פארשטערקערטע פאליצייאישע קראפט און באוויזן צו אפשטעלן די ראיאטן.
ווען די ראיאטן האט זיך געענדיגט האט זיך אנטפלעקט א שוידערליך בילד 152 פאליציאנטן און 38 ציווילע זענען פארוואונדעט געווארן, 27 קארס זענען פארניכטעט געווארן, 7 געשעפטן זענען בארויבט צי פארברענט געווארן, 225 גניבות זענען פארגעקומען. 129 מענטשן זענען ארעסטירט געווארן. די שאדנס ווערט געשאצט צו זיין אין די ווערט פון א מיליאן דאלער.
דער דעמאלטיגער מעיאר דעוויד דינקינס, אליינ'ס א שווארצער, האט געבעטן די פאליציי זיך נישט אריינצומישן, אנגעבליך ווייל מען זאל זיי לאזן זיך אליינס בארואיגן, און אויב די פאליציי גייט זיך אריינמישן גייט עס נאך מער אויפהייטערן די מאסן. זיין שוואכע באהאנדלונג האט אים געקאסט זיין ווידערערוויילונג, און נאך איין טערמין איז ער געווארן אויס מעיאר, פארלירנדיג צו רודי דזשוליאני.
מאנסי טרעילס ("Monsey Trails") איז  א אידישע בוס פירמע, וואס אפערירט בוס רייזעס צווישן ראקלענד קאונטי און ניו יארק סיטי, בעיקר מיט רייזעס פון און צו חסידיש באוואוינטע געגנטן, ווי פון מאנסי, שיכון סקווירא קיין בארא פארק און וויליאמסבורג.
די פירמע איז אריגינעל געגרינדעט געווארן איבער פערציג יאר צוריק, דורך דער לונגער פאמיליע, מיט איין אויטאבוס, אלס א טראנספארטאציע מיטל פאר סקווירער חסידים וועלכע האבן זיך געצויגן צו זייער נייע שטעטל שיכון סקווירא, זיי צו טראגן פון און צו דער שטאט.
מיט די יארן איז עס פארברייטערט געווארן אלס א גרויסע פירמע, מיט איבער זעכציג בוסן, און אכציג טעגליכע רייזעס.
היינט פארמאגן זיי עטליכע אפטיילונגען, ווי מאנסי טורס (ענגליש: "Monsey Tours") וועלכע געבט זיך אפ מיט לענגערע 'לאנג דיסטענס' בוס רייזעס
א רוטע צווישן לעיקוואוד און ברוקלין
א רוטע צווישן ניו יארק און באלטימאר
אין לויף פון די יארן זענען זיי עטליכע מאל געקומען אונטער אטאקע און אויסגעשטאנען קריטיק פון פרייהייט גרופעס צוליב דעם וואס זיי פלעגן הענגען א מחיצה, וואס זאל אפטיילן צווישן די מענער און פרויען פאסאזשירן.
אין 1994 זענען זיי אנגעקלאגט געווארן דורך א פרוי מיט א דיסקרימינאציע קלאגע, נאכדעם וואס מען האט איר ארויסגעשיקט פון דער מענער אפטיילונג. די פירמע האט זיך שפעטער פארשטענדיגט מיט דער פרוי אינדרויסן פון געריכט.
די חנוכה שטעכעריי איז א שוידערליכע אנטיסעמיטישע אטאקע וואס איז פארגעקומען מוצאי שבת מקץ, א׳ טבת תש"פ (28סטן דעצעמבער, 2019), די זיבעטע נאכט חנוכה, ווען אן אפריקאנער-אמעריקאנער פארשוין האט אריינגעשטורעמט אין דעם הויז פון רבי חיים לייביש ראטענבערג, דער קאסאן פארשעי רבי, אין פארשעי גאס, מאנסי, ראקלענד קאונטי, בשעת דער רבי האט געהאלטן אינמיטן צינדן די מנורה, און ער האט זיך ווילדערהייט גענומען שטעכן די אנוועזנדע אידן מיט א גרויסן לאנגן מאשעטי מעסער.
פינף מענטשן זענען פארוואונדעט געווארן, צוויי פון זיי אין קריטישע צושטאנד. איינער פון זיי יוסף ניימאן, 72 יאר, וועלכער איז נפטר געווארן דריי חדשים נאך דעם אטאקע.
איין אנוועזענדער האט העלדיש באקעמפט דעם טעראריסט, און געווארפן א טיש אויף אים, און אים אזוי פארטריבן. דער אטאקירער איז דאן געלאפן צו זיין קאר און אנטלויפן, ווען דער העלדישער איד פאלגט אים נאך און האט אראפגענומען די אינפארמאציע פון זיין אויטא און לייסענס-פלעיט און עס איבערגעגעבן פאר די פאליציי.
צוויי שעה נאך דער אטאקע, ווען דער רוצח איז דורכגעפארן דעם דזשארדזש וואשינגטאן בריק, האבן די מאשינקעס אויפגעכאפט זיין לייסענס פלעיט נומערן און די ניו יארק סיטי פאליציי האט א קורצע וויילע דערנאך געטראפן דעם פארברעכער'ס אויטא אין הארלעם, וואו זיי האבן ארעסטירט דעם פארברעכער.
אין די טעג נאך די אטאקע זענען פילע פאליטיקאנטן אראפגעקומען באזוכן אין דעם שול בפרט און אין מאנסי בכלל, אויסצודרוקן סימפאטיע און מיטגעפיל. ספעציעל האט גאווערנאר ענדרו קאומא עטליכע מאל באזוכט.
דער פארברעכער.
דער פארברעכער, גרעפטאן טאמאס, 37 יאר, פון גרינוואוד לעיק, פארמאגט א לאנגע היסטאריע פון גייסטישע קראנקייטן, און איז דיאגנאזירט געווארן מיט סקיצאפרעניע.
אויספארשער האבן געפינען אין זיין הויז צעטלעך אויף וועלכע ער האט ארויפגעשריבן אנטיסעמיטישע מיינונגען, און פארבינדונגען צו די שווארצע היברו איזרעאלייטס.
ער איז אנגעקלאגט געווארן אין געריכט מיט פינף קלאגעס פון מארד פרואוון און נאך עטליכע קלאגעס. גרויס אנטוישונג איז אבער געווען ווען דער ריכטער האט אים דערקלערט אלס נישט גענוג גייסטיש סטאביל צו קענען דורכמאכן א געהעריגע פראצעס, און ער איז אפגעפירט געווארן צו א גייסטישע אנשטאלט.
א צווייטע אינצידענט.
עטליכע וואכן בעפאר דער שטעכעריי אטאקע איז פארגעקומען א צווייטע שטעכעריי אטאקע, ווען א היימישער אינגערמאן איז עטליכע מאל דערשטאכן און שווער פארוואונדעט געווארן, זייענדיג אויף זיין וועג צו דאווענען ותיקין. דער פארברעכער איז קיינמאל נישט געכאפט געווארן. אויספארשער האבן שפעקולירט אויב דאס איז דורכגעפירט געווארן דורך דעם זעלבן פארברעכער, אבער עס איז קיינמאל נישט פעסטגעשטעלט געווארן.
עמאַ מערסק (דעניש: "Emma Mærsk") איז דער נאמען פון דער סאמע גרעסטער לאסט שיף אין די וועלט, וואס באלאנגט פאר דער אַ.פּ. מוללער-מערסק גרופע.
די שיף איז לאנג 1,302 פיס.
זי איז בעיקר געבויעט צו פירן 'קאנטעינערס' אנגעפילט מיט סחורה. די שיף קען פירן ביז אזויפיל ווי 14,770 קאנטעינערס אויף איינמאל.
די שיף איז געבויעט געווארן אין 2006, אין דענמארק.
אברהם אייזיק סופר (; 1טן אקטאבער 1896 - 21סטן יאנואר 1988) איז געווען א בורמע-געבוירענער יידישער אקטיאר וועלכער האָט אָנגעהויבן זײַן קאַריערע אויף דער בינע און איז אין זײַנע שפעטערע יארן געווארן א באוואוסטער שטיצע אַקטיאָר אין פילם און טעלעוויזיע.
אברהם סופר איז געבוירן אין ראנגון, בורמע (דעמאלסט א טייל פון דער בריטישער אימפעריע), דער זון פון דעם געראָטן און באַרימטער באגדאדער סוחר יצחק סופר (וועלכער האָט געגרינדעט דעם סופר ראנגון בנין וואָס שטייט ביז היינט). געלערנט אין דער לאקאלער מיטלשול. ער קונה רובֿ פון זיין בילדונג אין ענגלאַנד, און ער ערשטער געארבעט ווי אַ לערער אין אַ שולע אין ראנגון און שפּעטער אין לאָנדאָן.
ער איז געווען א שוועסטער־קינד פונעם יוריסט אברהם דוד סופר.
די "קאָלאָמבאָ עקספּרעס", איינע פון די גרעסטע קאַנטיינער שיפן אין דער וועלט (ווען מען האט זי געבויט אין 2005), פֿאַרמאָגט און אפּעריירט דורך האַפּאַג-לויד פון דייַטשלאַנד.
א פֿראַכטשיף אדער לאַסטשיף איז א האנדלשיף וואָס טראגט פֿראַכט, סחורה און מאטעריאלן פון איין פארט צו א צווייטן. טויזנטער פֿראַכט טרעגערס קורסירן די ימען און אקעאנען פון דער וועלט יעדע יאָר, און האַנדלען מיט דעם רוב פונעם אינטערנאציאנאלן האַנדל. געוויינלעך זענען פֿראַכטשיפֿן געבויט ספעציע פֿאַר דער דאזיגער אַרבעט, אָפטמאל פֿאַרזארגט מיט הייבמאשינען און אנדערע מעכאַניזמען כדי ארויפלאָדן און אויסלאָדן,און מען שאפט די שיפן אין אַלע גרייסן. הייַנט, זענען זיי כּמעט שטענדיק געבויט דורך געשווייסטן שטאָל, און מיט א פאָר אויסנאמען האָבן בכלל אַ ניצלעכן לעבן פון 25 ביז 30 יאָר.
דער שאַצקאַצלער (), איז אַ הויך ראַנגיקער מיניסטער פון דעם קרוין אין דער רעגירונג פונעם פֿאַראייניגטן קעניגרייך, דער הויפט פון דעם קעניגינ׳ס שאצקאמער. ער דער שאצקאנצלער איז אַ הויכער מיטגליד אין דעם בריטישן קאַבינעט.
ער איז פאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר אַלע עקאָנאָמישע און פֿינאַנציעלע ענינים; די ראָלע איז גלייך צו פינאַנץ מיניסטער אין אנדערע לענדער. דער קאנצלער איז איצט אלעמאל צווייטער האר פונעם שאצקאמער אלס איינער פון אמווייניגסטנס זעקס לארדס קאמישאנערן פונעם שאצקאמער. אין די 18טן און אנהייב 19טן יארהונדערטער איז אפט פארגעקומען אז דער פרעמיער מיניסטער זאל אויך דינען אלס שאצקאנצלער, אויב ער איז געזעסן אין די קאמאנס; דער לעצטער קאנצלער וועלכער איז געווען גלייכצייטיק פרעמיער מיניסטער און שאצקאנצלער איז געווען סטאנלי באלדווין אין 1923.
עודד דוד "דעדי" גרויכער (; געבוירן 1961) איז א ארטאדאקסישער אידישער זינגער, וועלכער וואוינט אין ארץ ישראל.
מוזיק קאַריערע.
דעדי האָט אָנגעהויבן זײן מוזיק קאַריערע אלס מיטזינגער אויף עטליכע מרדכי בן דוד אַלבאמען, אין די שפּעט 1970ער און פרי 1980ער יארן.
מיט דער צייט האט ער אנגעהויבן אליינס ארויסגעבן זיינע אייגענע מוזיק אלבאמען.
ער האט מיטגעארבעט מיט די קאָמפּאָזיטאָרן יאָסי גרין, הרב ברוך טשײט, אַבי ראָטענבערג און אַנדערע פאַר די לידער וואָס זענען געוויזן אויף זײַנע אלבאמען. די מוזיק אויף זײַנע אַלבאמען איז אַראַנזשירט געוואָרן דורך משה לאַופער, מונה ראָזענבלום, סוקי בערי, ישראל לאם (דער ״נגינה״ ארקעסטער) און רובי באנעט.
דעדי און זײַן פרוי מלכה וואוינען אין פתח תקווה, ישראל. זייער זון, אביאל גרויכער, איז א מוזיק אראנדזשירער און קאמפאזיטאר.
יהודה גרין (געבוירן 1959) איז א חסידישער זינגער, קאמפאזיטאר און בעל תפילה אין דער קארליבאך שול אין וועסט סייד, מאנהעטן. ער איז באקאנט אלס נאכפאלגער און תלמיד וועלכער זינגט און דאוונט אויפן נוסח פון שלמה קאַרליבאַך.
יהודה גרין איז געבוירן אין מאה שערים געגנט פון ירושלים, אין א משפּחה פון ברעסלאווער חסידים. ער האָט געהערט זײַן ערשטן שלמה קארליבאך אלבאם ווען ער איז געווען אלט פינף יאָר. אלס בחור האט ער געלערנט אין א ליובאוויטשער ישיבה.
אין 1969 האָט ער זיך באטייליגט ביי זיין ערשטער קאַרליבאך פאָרשטעלונג, און זינט דאן איז ער ווי צוגעבינדן געווארן דערצו, און ער האט זיך אנגעהויבן באטייליגן ביי מלוה מלכה'ס פון קארליבאך ווען ער האט געקענט.
אין 1980 האָט יהודה זיך באטייליגט ביי א "קומזיץ" אין גאלדערס גרין, לאָנדאָן, וואו קארליבאך האט געזינגען. רבי שלמה איז אנטציקט געווארן פון אים, און ער האט אים איינגעלאדנט צו קומען זינגען מיט אים ביי א קאנצערט וואס ער האט אפגעהאלטן דעם קומענדיגן טאג. גרין דערציילט אז ער האט זיך אזוי געשעמט, אַז ער האט נאר מסכים צו קומען זינגען, שטייענדיג הינטער א פארהאנג.
בעל תפילה.
אין די שפּעט 1990 יארן, איז ער געבעטן געווארן צו דינען אלס בעל תפילה פאר די ימים נוראים תפילות אין די קארליבאך שול. ער איז געווארן אן אפיציעלער חזן אין יענער שול אין 1998. ער פירט אן די שבת תפילות צוויי מאל א חודש.
זיין קאַרליבאַך נוסח "סליחות" וואס ער פירט אן אין דער קארליבאך שול, ציט צו זיך גאר אסאך צוקוקער.
רישי סונאַק (ענגליש: "Rishi Sunak"; געבוירן דעם 12טן מאי 1980) איז א בריטישער פאליטיקער, א מיטגליד פון דער קאנסערוואטיווער פארטיי, וואס רעפרעזענטירט דעם ריטשמאנד (צפון יארקשיר) וויילדיסטריקט אינעם פֿ״ק פארלאמענט. ער דינט ווי שאצקאנצלער אין באָריס זשאנסאנ׳ס קאַבינעט זייט פעברואר 2020.
סונאק איז געבוירן געווארן אין האמפשיר, דער זון פון עלטערן פון אינדישן אפשטאמונג. זיין פאטער איז געווען אן אַלגעמיינער דאקטער אין דער נאַציאנאַלער געזונט באדינוג און זיין מוטער האט געפירט איר אייגענעם אַפּטייק.
ער האָט געלערנט אין ווינטשעסטער קאָלעדזש, און דערנאך אין אָקספֿאָרד אוניווערסיטעט, און איז געווארן באלוינט מיט א פולברייט סטיפענדיע פֿאַר ביזנעס אַדמיניסטראַציע אין סטאַנפֿאָרד אוניווערסיטעט אין די פאַרייניגטע שטאַטן. ער איז דער גרינדער פון די TCI איינצאם פֿאנד.
אין די 2015 אלגעמיינע וואלן אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך, איז ער ערוויילט געווארן צו רעפרעזענטירן ריטשמאנד (יארקשיר) אין דעם הויז פון קאמאנס, נאכן געווינען א מערהייט פון 51.4%. אין די פֿ״ק אַלגעמיינע וואַלן אין 2017 האט ער געווינען נאך א קאדענץ מיט אַ מערהייט פון 63.9%. ער האט געדינט ווי אַ מיטגליד פון דער סביבה, עסן און דאָרפישע געגנטן קאַמיטעט.
אין יאנואר 2018 האט מען אים באשטימט דעפּוטאַט מיניסטער פון באוואוינונג, געמיינדעס און לאקאלער רעגירונג אין דער רעגירונג פון טערעזאַ מיי. אין יולי 2019 איז ער געווארן הויפּט סעקרעטאַר פונעם שאצקאמער (דער צווייט־וויכטיקסטער מיניסטער אין דעם בריטישן שאצקאמער).
אום 20סטן פעברואר 2020, האט מען אים באשטימט שאצקאנצלער אין דעם קאַבינעט פון באָריס זשאנסאן.
סונאק איז געהייראט צו אקשאטא מורטי, טאָכטער פון דעם גרינדער פון אינפֿאסיס, נ. ר. נאראיאנא מורטי און דער שריפשטעלערין סודא מורטי. זיי זענען די עלטערן פון צוויי טעכטער.
רבי אהרן דוד חדש (תרצ"א – י"ז כסלו ה'תשפ"א) איז געווען לאנגע יארן דער משגיח אין ישיבת מיר אין ירושלים.
ער איז געבוירן אין ירושלים, י"ד חשון ה'תרצ"א צו זיין טאטע דער חברונער משגיח רבי מאיר חדש און זיין מאמע צביה.
אלס בחור האט ער געלערנט אין ישיבת תפארת צבי און ישיבת חברון.
ער האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון רבי חיים זאב פינקל, דער משגיח פון ישיבת מיר. ווען זיין שווער איז נפטר געווארן, אין יאר תשכ"ה, האט ער איבערגענומען זיין פאזיציע פון דינען אלס משגיח – א פאזיציע וואס ער האט אנגעהאלטן איבער 55 יאר.
ער פלעגט זיצן און לערנען לאנגע שעות אין דער ישיבה. ער האט געקענט פערזענלעך כמעט אלע פון די טויזנטער תלמידים, פאר וועם ער האט געדינט אלס מוסטער. אפילו אויף דער עלטער ווען ער איז שוין נישט געזונט געווען, פלעגט ער קומען אין ישיבה לערנען מיט א מסירת נפש.
ער איז ליידער אנגעשטעקט געווארן מיט דעם ביטערן קאראנאווירוס, און נאכן וויילן עטליכע וואכן אין הדסה עין כרם שפיטאל איז ער נפטר געווארן י"ז כסלו, ה'תשפ"א צופרי, אין עלטער פון 90 יאר.
טויזנטער האבן זיך באטייליגט ביי זיין לויה, וואס איז פארגעקומען ביי ישיבת מיר אין ירושלים, און ער איז געקומען לקבורה אין הר המנוחות.
רבי ירחמיאל גרשון עדלשטיין (געבוירן ב אייר, ה'תרפ"ג, 18טן אפריל 1923) איז א גאון און פוסק אין ארץ ישראל, וועלכער דינט אלס איינער פון די ראשי ישיבות אין דער פאנעוועזשער ישיבה אין בני ברק, און איז פון די פירנדע רבנים פון דער דגל התורה פארטיי אין ארץ ישראל.
הרב עדלשטיין איז געבוירן אין שומיאטש און ער האָט געלערנט אין דער פּאָנעוועזשער ישיבה אין בני ברק, אונטער הרב שמואל ראָזאָווסקי. שפעטער איז ער געווארן דער ראש ישיבה, א פאסטן וואס ער האלט היינט אן צוזאמען מיט הרב ברוך דוב פאווארסקי.
נאָך דעם וואס דער ליטווישער גאון הרב אהרן לייב שטיינמאַן, דער מנהיג רוחני פון דער דגל התורה פּאָליטישער פארטיי, איז נפטר געווארן אין 2017, איז הרב עדלשטיין געוואָרן דער נייער פירער. ער איז אויך פון די הויפט רבנים אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.
כאניש וואס צו טון איז דער פאפולערסטער ניק אויף דעם חסידישן און סאטמאר געשטימטן וועבזייטל אייוועלט יודישע וועלט פארום'ס אדער ווי ס'ווערט גערופן די היימישע קרעטשמע.
ווער ס'שטייט אינטער דעם ניק איז נישט באקאנט, אבער ער איז דער מערסט נאכגעפאלגטער ניק זינט ער איז דארט אקטיוו.
זומער פון תש"פ איז פארגעקומען א פארמעסט ווער ס'זאל איבערנעמען דעם אמט פון ראש הקהל אויף אייוועלט, און כאטש וואס עס איז למעשה נישט פארגעקומען קיין אפיציעלע וואלן האט אבער כאניש אויפגעטריבן דאס מערסטע שטיצע צווישן אלע אייוועלט ניקס, און ביים סוף האבן אלע ניקס אים אנערקענט אלס ראש הקהל פון אייוועלט.
כאניש איז בעיקר אקטיוו אינעם פארברענגען אפטיילונג פון אייוועלט, אבער ער איז אויך פארנומען צו אויסקלארן געוויסע שטרייטן וועלכע אנטוויקלען זיך פון צייט צו צייט אין אנדערע סאב פארום'ס פון אייוועלט.
אויך האט כאניש ארויסגעגעבן א חיבור אויף בני יששכר אויף חנוכה און דאס ארויפגעשטעלט אויף אייוועלט.
כאניש האט שוין א היפשע פאר מאל איבערגעדרייט אייוועלט מיט זיינע שטיקעס, און ער שטייט בראש פון אלע אקטיוועטעטן פון אייוועלט.
מנורה אום זאת חנוכה, אכט ליכט ברענען
זאת חנוכה אזוי ווערט גערופן אין ספרים דער אַכטער טאָג חנוכה (וואס געפאלט ב׳ טבת אָדער ג׳ טבת), ווייל אין דעם תורה לייענען פון דעם טאָג זענען די ווערטער "זאת חנוכת המזבח". אמאל פֿלעג מען רופן דעם טאג ביי אשכנזישע יידן מיטן נאמען "חנוכת המזבח".
דער מהרי״ל אין זיין ספר פון מנהגים דערמאנט דעם מנהג פון דעם ריינוס יידנטום אז אום אַכטן טאָג פון חנוכה טוט מען נישט קיין מלאכה. היינט איז א מנהג ביי א סך אדמורי״ם צו פירן טיש דעם טאָג.
זאת חנוכה און ברית מילה.
דער מהר"ל פון פראג אין זײַן ספר "נר מצוה" באצייכענט דעם פאראלעל צווישן זאת חנוכה, וואס איז דער אכטער טאג חנוכה, און ברית מילה וואס ווערט דורכגעפירט דעם אכטן טאג פון דער געבורט פון א יידיש יינגל. דער נומער 7 באצייכענט טבע (נאטור) און 8 איז ״למעלה מן הטבע״ (העכער פון נאטור). די זעקס טעג פון מעשה בראשית און שבת — דאָס איז נאַטור, און דער אַכטער טאָג איז העכער פון נאַטור. אזוי איז א קליין קינד באשאפן מיט אַן ערלה – דאָס איז נאַטור, און אום אַכטן טאָג נאָך מילה עס ווערט העכער פון נאטור.
אסרו חג.
רבי יהודה אריה לייב אלטער פון גער, אין זײַן ספר "שפת אמת" שרייבט אז דער לעצטער טאג חנוכה איז אזוי ווי אסרו חג, איז שווער פאר אונז צו שיידן זיך פונעם אייבערשטן, און דאס לאָזט איבער מער באלייכטונג און איינפלוס אויף דער רעשט פון יאָר.
די פיטסבורג שול שיסעריי איז געווען א אנטיסעמיטישע מאסן-שיסעריי אין דער קאנסערוואטיווער עץ חיים סינאגאגע, אין פיטסבורג, פענסילוועניע, פאראייניגטע שטאטן, וואס ווערט באצייכנט אלס די טויטליכסטע אטאקע אויף אידן אין אמעריקע.
די מאסן-שיסעריי איז דורכגעפירט געווארן דורך א וויסטער ראסיסט, א אידן-פיינט, וועלכער האט דערשאסן און אומגעברענגט עלף אידן, און פארוואונדעט זעקס אנדערע, וועלכע זענען געווען אין דער סינאגאגע.
די אטאקע איז פארגעקומען שבת, דעם 27סטן אקטאבער 2018, י"ח חשון, ה'תשע"ט, 9:54 אינדערפרי. דער מערדער, ראבערט באָווערס, אַן אמעריקאנער ראסיסט און נאציאנאליסט, באַוואַפֿנט מיט א סעמי-אויטאמאטישער ביקס, האט אריינגעשטורעמט אין דער שול אינמיטן די שבת צופרי תפילות, וואו עס איז אויך פארגעקומען א ברית, שרייענדיג מיט ווילדע קולות "אלע אידן מוזן שטארבן", און ער האט געעפנט הייס-פייער, שיסנדיג ווילדערהייט אויף אלע אנוועזנדע אינעם צענטער.
באוערס, 48, פון פענסילוועניע, איז געווען א מיטגליד פון א ראדיקאלער רעכטער גרופע און האָט ברייט פארשפרייט אנטיסעמיטישע מעלדונגען. בערך צוויי שעה פאר דער אטאקע, האט ער ארויסגעשטעלט א מעסעדזש אויף דעם סאציאל־מעדיע עפ ״גאב״ (א פאפולערע סאציאלע מידיע נעץ צווישן ווייסע נאציאנאליסטן און נעא-נאציס) וואו ער האט אטאקירט די אידיש-אמעריקאנישע ארגאניזאציע הייאס פאר איר הילף פאר אימיגראנטן.
נאָכן דערמארדן דריי מתפללים אין דער הויפט שול איז ער אראפגעגאנגען צו דער קעלער, און דארטן דערמארדעט נאך פיר אידן. ער איז דאן ארויפגעלאפן צום דריטן שטאק פון דער סינאגאגע, וואו ער האָט דערמאָרדעט אַנדערע מתפּללים. אין יענע מינוטן איז שוין די פאליציי אנגעקומען, און א פייער-אויסטויש האט אויסגעבראכן צווישן דער פארברעכער און די פאליציי, פיר פאליציאנטן זענען פארוואונדעט געווארן. דער שיסער אליין איז אויך אנגעטראפן געווארן פון א קויל, און ער האט זיך דאן אונטערגעגעבן פאר די פאליציי, וועלכע האבן אים ארעסטירט.
אין דער אטאקע זענען אומגעקומען 11 מתפללים, און צוויי זענען פארוואונדעט געווארן. פיר פּאַליציאנטן און דער רוצח זענען פארוואונדעט געווארן.
באוערס איז אנגעקלאגט געווארן מיט 44 קלאגעס, אריינגערעכנט מארד און מארד פרואוו, באנוץ פון א פייער וואפן, האסן פארברעכנס, און פארלעצונג פון פעדעראלע מענטשנרעכט געזעצן, אבער ער האט זיך דערקלערט נישט שולדיג. דער שיסער האט זיך איינגעהאנדלט זיינע ביקסן לעגאלערהייט.
נאך דער אטאקע האט פרעזידענט דאנאלד טראמפ באפוילן אראפצולאזן דעם פאן צו האלבער הייך, אלס צייכן פון טרויער. ער האָט גערופן צו פאראורטיילן דעם רוצח צו טויט שטראף.
אברהם ״ראמי״ הכהן קאהן (10טן מערץ 1929 – כ"ח אדר, ה'תש"פ) איז געווען א וועלט-בארימטער מוהל, בעל חסד און פארטיזאנער קעמפער ביי דער צווייטער וועלט-מלחמה.
ער ווערט לויט געוויסע באטיטלט אלס דער גרעסטער מוהל אין היסטאריע. מיט א רעקארד פון בערך 35,000 ברית'ן וואס ער האט דורכגעפירט.
ראמי קאהן איז געבוירן געווארן אין בראטיסלאווא, טשעכאסלאוואקיי, איינער פון 7 געשוויסטער.
ביי דער צווייטער וועלט־מלחמה האבן זיינע עלטערן באוויזן אים אריינשמוגלען אין אונגארן, וואו די נאציס האבן צוערשט נאכנישט געהאט אינוואדירט, און ער האט דארטן ווייטער געלעבט עטליכע יאר רואיג, ער האט אפילו געלערנט געהעריג אין ישיבה. אין 1944 ווען די נאציס האבן אינוואדירט אונגארן, איז ער געווען א אינגער בחור פון 15 יאר, ער האט באוויזן זיך צוריק אריינצושמוגלען קיין טשעכיי, און זיך אנגעשלאסן אין א פארטיזאנער גרופע, אזוי האט ער געראטעוועט זיין לעבן, און אנדערע אידישע קינדער.
נאכדעם קריג האט ער אימיגרירט קיין אמעריקע, וואו ער האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון רבי מנחם שלום געלדצעלער.
אין ניו יארק האט ער געבויעט פילע געביידעס אין סטעטן איילענד, און גאר שיין פארדינט דערפון.
אויך האט ער זיך באקענט מיט רבי חיים זאנוויל ראבינאוויטש, דער ריבניצער צדיק, מיט וועם ער האט זיך געהאלטן גאר נאנט, און געשטאנען צו הילף פאר דעם צדיק.
אויך איז ער דאן געווארן א מוהל, ער האט זיך אויסגעצייכנט אין דורכפירן ברית'ן אין ספעציעלע פעלער אדער פאר עלטערע אידן.
ער האט מחבר געווען די ספרים ״ברית אברהם הכהן״ אויף הלכות מילה.
א קורצע צייט בעפאר זיין פטירה האט ער נאך אפגערייזט קיין וואשינגטאן די.סי., צום קעפיטאל, וואו ער האט ערהאלטן אן אויסצייכענונג פאר זיין ראלע אלס פארטיזאנער ביי דער צווייטער וועלט-מלחמה.
ער איז נפטר געווארן דינסטאג פרשת ויקרא, כ"ח אדר ה'תש"פ, אין עלטער פון 91 יאר, נאכן ווערן אנגעשטעקט מיט דעם שוידערליכן קאראנאווירוס.
ווען דער אייזערנער פארהאנג איז צוזאמגעפאלן און טויזנטער אידן האבן צום ערשטן מאל געקענט זיך פירן רעליגיעז אפענערהייט, האט רבי אברהם דורכגעפירט צענדליגער טויזנטער ברית'ן, וואס האט אנגעהאלטן פאר די קומענדיגע צענדליגע יארן.
אין די תש"נ יארן האט ער געהאלפן ראטעווען דער קבר פונעם הייליגן חתם סופר זי"ע, ווען די סלאוואקישע רעגירונג האט פלאנירט אויסצורייסן דער קבר.
ווען די ניו יארקער רעגירונג האט געוואלט רעגולירן מציצה בפה, איז ער געווען פון די פירנדע עסקנים צו קעמפן דערקעגן.
קרן אברהם הכהן.
רבי אברהם האט ליידער נישט זוכה געווען צו האבן קיין אייגענע קינדער; דערפאר האט ער געלאזט אויפשטעלן דעם קרן אברהם הכהן, אויף זיין נאמען, וועלכע האט יעדעס יאר אויסדערוועלט צוויי תלמידי חכמים, וועלכע האבן זוכה געווען צו א גרויסן סכום געלט, פארן זיך אויסצייכענען אין פילע מקצועות התורה.
[https://www.jta.org/quick-reads/rabbi-romi-cohn-a-holocaust-rescuer-who-delivered-prayer-in-congress-dies-of-coronavirus-at-92 א באריכט] אויף JTA
[https://www.nytimes.com/2020/03/27/obituaries/romi-cohn-dead-coronavirus.html א באריכט] אויף ניו יארק טיימס
[https://www.cnn.com/2020/03/26/us/new-york-rabbi-romi-cohn-coronavirus/index.html א באריכט] אויף CNN
די נאציאנאלע מנורה פון די פאראייניגטע שטאטן איז א גרויסע חנוכה מנורה וואס ווערט אויפגעשטעלט יעדעס יאר, לכבוד חנוכה, הארט נעבן דעם ווייסן הויז, אין וואשינגטאן די סי.
זי ווערט אויפגעשטעלט און געצינדן יעדעס יאר זינט 1979, דער דעמאלטיגער פרעזידענט זשימי קאַרטער האט דאן געצינדן די מנורה.
די מנורה איז דרייסיג פיס הויך. עס ווערט אויפגעשטעלט יעדעס יאר דורך דער יעצטיגער חב"ד שליח אין וואשינגטאן די סי, לוי שם טוב. די מנורה צינדן צערעמאניע ווערט ברייט אויפגעשפילט אויף פילע טעלעוויזיע סטאנציעס איבער אמעריקע, און די צערעמאניע געניסט פון גרויס פאפולעריטעט.
אזוי אויך באטייליגן זיך יעדעס יאר ביים צינדן פילע גרויסע פאליטיקאנטן און רעגירונג באאמטער.
אין 1974 האט דער ליובאוויטשער רבי הרב מנחם מענדל שניאורסאהן געבעטן פון זיינע חסידים און אנהענגער, מען זאל אנהייבן אויפשטעלן און אנצינדן מנורות אין דער עפנטליכקייט אלס פרסומי ניסא.
אין 1979 האט דער חב"ד'סקער שליח רבי אברהם שם טוב אנגעהויבן צו שתדל'ן מען זאל אויפשטעלן א גרויסע מנורה נעבן דאס ווייסע הויז, דער דעמאלטיגער אינערן סעקרעטאר האט אריגינעל אפגעווארפן דעם געדאנק, און זיך אנטזאגט פון געבן ערלויבעניש, זאגנדיג אז דאס איז א פארלעצונג פונעם ערשטן אמענדמענט. עווענטועל האבן זיך אבער דער זאך אויסגעגליכן געווארן, און שם טוב האט ערהאלטן אן ערלויבעניש אויפצושטעלן א מנורה.
דער נאמען "נאציאנאלע מנורה" שטאמט פון פרעזידענט ראנאלד רייגען, וועלכער האט אזוי באטיטלט די מנורה בשעת א דרשה, און עס איז שוין אזוי געבליבן מיט דעם צונאמען.
פראמינענטע צינדער.
a> (רעכטס) ביים ערשטן חנוכה מנורה צינדן אין 1979
זינט דעם ערשטן יאָר וואס די מנורה שטייט, ווערט די ליכט-צינדן צערעמאניע באטייליגט מיט כאטש איין מיטגליד פון דער פרעזידענט'ס אַדמיניסטראַציע און טרעט אויף מיט א באגריסונג אין נאמען פון דער פרעזידענט.
די ווייסע הויז חנוכה מסיבה (ענגליש: "White House Hanukkah Party") איז א יערליכע מסיבה און צערעמאניע וואס ווערט אפגעהאלטן אינעם ווייסן הויז, מיטן פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, צו פייערן יום טוב חנוכה.
די טראַדיציע האָט זיך אָנגעהויבן אין 2001, אונטער פרעזידענט דזשאָרדזש וו. בוש. די גאסט-ליסטע אנטהאלט הונדערטער אידישע פאליטיקאנטן, געמיינדע-פירער און עסקנים צווישן אמעריקאנער אידן.
אין צוגרייטונג צו דער צערעמאניע, וועט דער גאנצער קאך אין דעם ווייסן הויז ספעציעל גע'כשר'ט, עס זאל זיין כשר, און נאר שטרענג כשר'ע עסן ווערט צוגעשטעלט אונטער דער אויפזיכט פון דעם חב"ד שליח צו וואשינגטאן די סי, רבי לוי שם טוב.
די צערעמאָניע איז געווארן איינס פון די וועגן ווי אזוי דער פּרעזידענט אנערקענט דעם אידישן יום טוּב. אזוי אויך וועט דער פרעזידענט צי איינער פון זיין וויכטיגע שטאב אנצינדן די נאציאנאלע מנורה.
יעדעס יאר ווערט אויסדערוועלט א פערזענליכקייט וועלכער זאל אנצינדן די חנוכה מנורה ביי דער צערעמאניע. געווענליך וועט דער מענטש האבן עפעס מיט א לעצטיגע נייעס צי געשעעניש. אין 2007 האבן די עלטערן פון דער אידישער זשורנאליסט דניאל פערל, וועלכער איז דערמארדעט געווארן דורך טעראריסטן אין פאקיסטאן, געצינדן די מנורה. אין 2019 האט דער חסידישער עסקן משה מארגערעטן אנגעצונדן די מנורה אלס אנערקענונג פאר זיין הילף מיט'ן שטופן די "פריזאן רעפארם ביל".
די צערעמאניע קומט נישט אייביג דוקא פאר אין יום טוב חנוכה, אסאך מאל קומט עס פאר עטליכע טעג בעפאר חנוכה.
די היסטאריע פון ​​די פֿאַראייניגטע שטאַטן האט זיך אָנגעהויבן מיטן אנקום פון נאטיווע אמעריקאנער אין צפון אמעריקע מיט טויזנטער יאר צוריק. א צאל נאטיווע קולטורן האבן זיך געשאפן, און פיל זענען פאַרשוואונדן געווארן אין די 1500ער יארן. דאס אָנקומען פון קריסטאָפער קאָלאמבוס אין 1492 האט אנגעהויבן די אייראפעישע קאָלאָניזאַציע פון ​​אמעריקע. די מערהייט פון קאָלאָניעס זענען געגרינדעט געווארן נאָך 1600, און פריע באריכטן און שריפטן פון דזשאן ווינטראָפּ מאַכן די פאַרייניגטע שטאַטן אלס דאס ערשטע לאנד וועמענס רוב גאר פריע ווארצלען זענען געהעריג רעקארדירט.
אין די 1760ער יארן האבן די דרייצן בריטישע קאָלאָניעס געהאט א חשבון פון צוויי און א האלב מיליאָן מענטשן לענגאויס דעם אַטלאַנטישן ברעג אויף מזרח פון די אַפּאַלאַשייען בערג. נאָכ'ן באַזיגן פראַנקרייך האט די בריטישע רעגירונג ארויפגעשטעלט אַ סעריע פון ​​שטייערן אַריינגערעכנט די שטעמפּל אקט פון 1765, צוריקווייזנדיג די קאנסטיטוציאנעלע טענה פון די קאלאניסטן אַז נייע שטייערן דארפן זייער הסכמה. התנגדות צו די שטייערן, ספּעציעל די באָסטאָן טיי פארטיי אין 1773, האָט געפירט די פּאַרליאַמענט צו איינשטעלן שטראָף געזעצן אויסגעשטעלט צו ענדיגן די אייגענע רעגירונג אין מאַסאַטשוסעטס. באוואפענטע קאנפליקטן האבן זיך אנגעהויבן אין 1775. אין 1776, אין פילאדעלפיע, האט דער צווייטער קאָנטינענטאלער קאנגרעס דערקלערט די זעלבשטענדיקייט פון די קאָלאָניעס אלס די פאראייניגטע שטאַטן. אנגעפירט דורכ'ן גענעראל דזשארזש וואשינגטאן האט זי געוואונען די רעוואלוציאנערע קריג מיט גרויסער שטיצע פון ​​פראנקרייך, און עקסטערע הילף פון שפאניע און האלאנד.
די שלום פּאקט פון 1783 האט געגעבן פאר דעם ניי געגרינדעטן לאנד דאס לאנד פון אויף מזרח זייט פון דעם מיסיסיפּי טייך (אַריינגערעכנט חלקים פון קאנאדא אבער נישט פון פלארידע). די ארטיקלען פון קאנפעדעראציע האבן אוועקגעשטעלט א צענטראלע רעגירונג, זי אבער געווען אומאפעקטיוו צוצושטעלן סטאבעליטעט ווייל זי האט נישט געקענט איינמאָנען שטייערן און האט נישט געהאט קיין עקזעקיוטיווער אפיציר. א קאנווענשאן אין 1787 האט געשריבן א נייע קאנסטיטוציע וועלכער איז געווארן אדאפטירט אין 1789. אין 1791 איז א ביל אוו רייטס (א ליסטע פון רעכטן) צוגעלייגט געווארן צו גאראנטירן רעכטן וואס מ'זאל נישט קענען צונעמען. מיט וואשינגטאן אלס דער ערשטער פרעזידענט און אלעקסאנדער העמילטאן אלס זיין הויפט עצה געבער, איז א שטארקע צענטראלע רעגירונג געווארן באשאפן. דאס אפקויף פון די לואיזיאנע טעריטאריע פון פריינקרייך אין 1803 האט געדאפלט די גרויסקייט פון די פאראייניגטע שטאַטן. א צווייטע און ענדגילטיגע קריג מיט ענגלאנד איז פארגעקומען אין 1812, וואס האט פארשטערקערט די נאציאנאלע שטאלץ.
די ברוקלין בריק שיסעריי אטאקע איז געווען א שיסעריי טעראר אטאקע, וואס איז פארגעקומען דעם 1טן מערץ, 1994 - י"ח אדר ה'תשנ"ד, אויף דער ברוקלין בריק, אין ניו יארק סיטי, דורך אן איסלאמישן טעראריסט, ראשיד באז; וועלכער האט געשאסן אויף א פופצן-פאסאזשיר ווען פול מיט בחורים, ליבאוויטשער חסידים, וועלכער זענען געפארן אויף דעם בריק. די טעראר אטאקע האט געקאסט דאס לעבן פון איין בחור, ארי האלבערשטאם.
דער טעראריסט איז געכאפט און ארעסטירט געווארן, און ער איז פאראורטיילט געווארן צו 140 יאר טורמע.
אום 1טן מערץ 1994 (י"ח אדר ה'תשנ"ד) בערך 10:30 פארמיטאג האט א ווען מיט בערך פופצן בחורים, ליבאוויטשער חסידים, געווען אויף דער וועג פון מאנהעטן קיין קראון הייטס, אהיימבאגלייטנדיג דער ליבאוויטשער רבי, רבי מנחם מענדל שניאורסאן, נאכדעם וואס דער רבי איז דורכגעגאנגען א מעדיצינישן פראצעדור אין די בית ישראל שפיטאל.
בשעת זיי זענען געפארן אויף דעם בריק, האָט א טעראָריסט, וועלכער איז געפארן פאראלעל מיט זייער קאר, געעפנט הייס-פייער מיט זיין סוב-מאשין ביקס, און באשאסן דעם ווען מיט צענדליגער קוילן, אויסשיסנדיג די פענסטער און פאראורזאכט א בלוט-באד. די קוילן האבן אנגעטראפן פיר בחורים, צוויי פון זיי זענען קריטיש. צווישן זיי איז געווען א בחור מיט דעם נאמען ארי' האלבערשטאם, וועלכער איז איילעניש אפגעפירט געווארן מיט זיינע אנדערע חברים אין שפיטאל.
פינף טעג שפעטער (כ"ג אדר א, ה'תשנ"ד) איז ארי', ליידער נפטר געווארן פון די שווערע וואונדן וואס ער האט געליטן; אין אינגען עלטער פון בלויז זעכצן יאר אלט.
ארי האלברשטאם איז געווען א זון פון הרב חנניה סיני דוד הלברשטאם, א גבאי ביים ליבאוויטשער רבי'ן, רבי מנחם מענדל שניאורסאן.
טויזענטער מענטשן האבן זיך באטייליגט ביים הארצרייסנדע לוי', וואס איז פארגעקומען אין קראון הייטס, אריינגערעכנט דער דעמאטליגער ניו יארקער גאווערנאר מאריא קאמא, דער ניו יארקער מעיאר רודי דזשוליאני, און נאך פיל פאליטיקאנטן. אזוי אויך האט דער דעמאלטיגער פרעזידענט ביל קלינטאן פערזענליך אנגערופן די האלבערשטאם משפחה איבערצוגעבן זיינע טרייסט-וואונטשן.
דער טעראריסט.
גראד נאך דעם שיסעריי איז דער שיסער און מערדער אנטלאפן. דער ניו יארק סיטי פאליציי דעפארטמענט האבן אונטערגענומען א מאסיווע זוך-אקציע נאך דעם טעראריסט. זיי האבן פארשפראכן א באלוינונג פון 30 טויזנט דאלער פאר דער וואס וועט געבן אינפארמאציע וואס וועט פירן צום ארעסט פון דעם ברוטאלן מערדער.
צוויי טאג נאך דעם שיסעריי איז דער טעראריסט געפארן צו א קאר-מעכאניקער צו פאררעכטן א פענסטער אין זיין קאר, דער מעכאניקער האט באלד חושד געווען אז דער מענטש איז דער טעראריסט און ער האט אלארמירט די פאליציי, און אזוי איז ער ארעסטירט געווארן.
דער מערדער איז אידענטיפיצירט געווארן אלס ראשיד באז, אן אימיגראנט פון לבנון.
דער טעראריסט איז אנגעקלאגט געווארן אויף מארד קלאגעס, און ער איז פאראורטיילט געווארן צו 140 יאר טורמע.
הערשט נאך עטליכע יאר און דרוק פון עסקנים, האט די יוסטיץ דעפארטמענט מסכים געווען צו באטיטלען דעם שיסעריי אלס א "טעראריסטישע אטאקע".
געצילט דעם רבי'ן אלס נקמה.
ווי עס האט זיך שפעטער ארויסגעשטעלט האט דער טעראריסט דורכגעפירט דעם שיסעריי אלס נקמה צום שיסעריי וואס ברוך גאלדשטיין האט דורכגעפירט עטליכע טעג פריער אינעם מערת המכפילה אין חברון, און ער האט געוואלט ח"ו געוואלט אומברענגען דעם ליבאוויטשן רבי'ן אלס נקמה, אבער ער האט זיך טועה געווען אין די קארס.
געדענקמאלן.
דער נאמען פון דער רעמפ ארויף צום ברוקלין בריק איז געטוישט געווארן אין עהרע פון ארי', צו "ארי האלבערשטאם מעמאוריאל רעמפ.
אין קראון הייטס איז געעפנט געווארן א אידישע קינדער מוזעאום אויף זיין נאמען און אנדענק.
נאך דעם טראגעדיע זענען איינגעפירט געווארן עטליכע געזעצן איינצוצוימען באנוץ פון אויטאמאטישע געווער אין ניו יארק, דריי געזעצן זענען באשטעטיגט געווארן אין רעזולטאט פון דעם מארד.
א בילד פון ארי ביים אריינגאנג צום קינדער מוזעאום אין קראון הייטס
a>, וואס טראגט דעם נאמען 'ארי האלבערשטאם מעמאריעל רעמפ'
אין מאטעמאטיק, זענען די קוואַטערניאנען א נומערן סיסטעם וואס פארברייטערט די קאמפלעקסע צאל. זיי זענען געווארן באשריבן צוערשט דורכן אירישן מאטעמאטיקער וויליאם ראאן האמילטאן אין יאר 1843 און געוואנדן צו מעכאניק אין דריי-דימענסיאנלן רוים. ס׳איז אן אייגנשאפט פון קוואטערניאנען אז טאפלען צוויי קוואטערניאנען איז נישט-קאמוטאטיוו. האמילטאן האט דעפינירט א קוואטערניאן ווי א קוואציענט פון צוויי ליניעס מיט א ריכטונג אין א דריי־דימענסיאנאלן רוים אדער (היינו הך) א קוואציענט פון צוויי וועקטארן.
וואו, און זענען רעאלע צאל, און און זענען די פֿונדאמענטאלע "קוואטעריניאן איינסן".
דער פּרעזידענט פון ישראל איז דער ראש מלוכה פון ישראל. די שטעלע איז מערסטנס אַ צערעמאנישע ראָלע, און די עקזעקוטיווע מאַכט ליגט מיט דער רעגירונג און דעם פרעמירע מיניסטער. דער היינטיקער פרעזידענט איז ראובן ריוולין, וואס האט אויפגענומען דעם אמט אום 24סטן יולי 2014. פרעזידענטן ווערן דערוויילט דורך דער כנסת פאר א איינציקן קאדענץ פון זיבן יאָר.
דער פרעזידענט פון ישראל ווערט דערוויילט מיט אן אבסאלוטער מערהייט אין כנסת, לויט א געהיימען וואל. טאמער קיין קאנדידאט באקומט נישט קיין אבסאָלוטע מערהייט שטימען בײ דער ערשטער אָדער דער צווייטער וואל-רונדע, דעמאלסט אין יעדער ווײטערדיקער רונדע ווערט עלימינירט דער קאנדידאט מיט די מינדסטע שטימען, ביז איינער באקומט די אַבסאָלוטע מערהייט. פון 1949 ביז 2000 איז דער פרעזידענט דערוויילט געוואָרן פאר א פינף-יעריגן קאדענץ און ער איז געווען ערלויבט צו דינען ביז צוויי טערמינען אין אמט. זייט 2000, דינט דער פרעזידענט נאראיין זיבן-יעריגן קאדענץ.
אז א פרעזידענט קען נישט פונקציאנירן, אדער צווישן פרעזידענט, איז דער פארזיצער פון דער כנסת דער טעטיגער פרעזידענט.
די ערשטע פרעזידענט וואלן זענען פארגעקומען אום 16טן פעברואר 1949, און דער געווינער איז געווען חיים ווייצמאן. די צווייטע זענען פֿאָרגעקומען אין 1951, ווײל אין יענער צייט איז דער פרעזידענטליכער טערמין געווען פארבונדן מיט דער לענג פון דעם כנסת טערמין (דער ערשטער כנסת האָט געדויערט בלויז צוויי יאָר). מ׳הט געהאלט וואַלן נאכאמאל דאס פאלגענדע יאָר נאָך דער טויט פון ווייצמאן.
מאכטן און פאראנטווארטלעכקייטן.
פרעזידענט פון ישראל ביורא (2007)
די מאכטן פון דעם פרעזידענט פון ישראל זענען בכלל גלייך צו די מאכטן פון ראש מלוכות אין אנדערע פארלעמענטארע דעמאקראטיעס, און ווערן צום מערסטן דיקטירט דורכן גרונטלעכער געזעץ: די פרעזידענטשאפט וואס איז איינגעפירט געוואָרן אין 1964. אויך איז דער גרונטלעכער געזעץ: די רעגירונג כולל אפטיילן וועגן די מאכטן פון דעם פרעזידענט כלפי דער רעגירונג. דער פרעזידענט חתמ׳עט יעדן געזעץ (אחוץ די וואָס געהערן צו דעם פרעזידענטס מאכטן) און אינטערנאציאנאלע אָדער ביילאַטעראלע אפמאכן באשטעטיגט דורך דער כנסת. אין צוגאב, טוט דער פרעזידענט באשטעטיקן די באַווײַזן פון אמבאסאדארן און באקומט די צערעמאנטן פון אויסלענדישע דיפלאמאטן, באשטימט דעם גובערנאטאר פון באנק פון ישראל, דער שטאט קאנטראלירער לויט דער רעקאמענדאציע פון כנסת הויז קאמיטעט, מיטגלידער פון ראט פאר העכערער בילדונג, די נאציאנאלע אקאדעמיע פון וויסנשאַפֿט, די בראָדקאַסטינג אויטאָריטעט, די אויטאָריטעט צו רעהאַביליטירן אַרעסטאַנטן, דער הויפט רבנישער ראט, די וואָלף פונדאציע, דער פרעזידענט פון מגן דוד אדום, דער פרעזידענט פון דער ישראל אַקאַדעמיע פאר וויסנשאפטן און הומאַניסטיק, און באשטימט צערעמאניש דעם פרעמיער מיניסטער. דער פרעזידענט האט אויך די מאכט צו שענקען אדער פארפירן די אורטיילן פון סיי סאלדאטן סיי ציווילע בירגער, און באשטימט צערעמאניש ריכטער אין געריכטן, אריינגערעכנט דער העכסטער געריכט, נאך דער באנעמונג פונעם יורידיציע סעלעקציע קאמיטעט.
די לעדערמאן שול איז גאר אן אייגנארטיגער און פאפולערער בית הכנסת אין שיכון חזון איש, בני ברק. דער בית הכנסת איז געגרינדעט געווארן אין אנדענק פונעם חזון איש, און מען פירט זיך דארטן ווי זיינע מנהגים און פסקים.
אין יאר תשי"ד, נאך דער פטירה פון רבי אברהם ישעי' קארעליץ – דער ״חזון איש״ – האבן א גרופע תלמידים,  וועלכע פירן זיך ווי זיינע פסקים, ווי מען באצייכנט זיי מיט דעם צונאמען "חזון איש'ניקעס", באשלאסן צו גרינדן אן אייגענע שול.
די שול איז געגרינדעט געווארן אויף רחוב רשב"ם, און איז אריגינעל גערופן געווארן 'בית הכנסת חזון איש', אבער מיט דער צייט איז עס געטוישט געווארן צום נאמען פונעם נדבן, יחיאל לעדערמאן, און אזוי ווערט זי גערופן ביז היינט.
די שול האט נישט קיין אפיציעלן רב צי מנהיג. אין לויף פון דרייסיג יאר האט רבי יעקב ישראל קנייבסקי, דער סטייפלער גאון, א שוואגער פונעם חזון איש, זיך דארטן קובע מקום געווען, און ער האט געדינט אלס אומאפיציעלער מנהיג רוחני און פוסק אין שול. ווען דער סטייפלער גאון איז עלטער געווארן און עס איז אים שווער געווען צו גיין, האט די שטאטראט אינסטולירט ספעציעלע בענק אויף דעם גאנצן וועג פון זיין דירה ביז דער שול.
נאך דער פטירה פונעם סטייפלער גאון, האט מען מפני כבוד התורה אינסטאלירט א גרויסע ספרים-שאפע אויפן ארט וואו דער גאון פלעגט זיצן, כדי קיינער זאל נישט דארטן זיצן.
נאך דער פטירה פון דער סטייפער איז זיין זון רבי חיים קאניעווסקי געווארן דער אומאפיציעלער מנהיג רוחני פון דער שול. טראצדעם וואס ער איז אזא וועלט-בארימטער גאון און פוסק, זיצט ער נישט ביים אויבן-אן, נאר אויף א זייטיגן ארט אין שול, צווישן אנדערע מתפללים.
אין תשע"ה ווען ס'איז שווער געווארן פאר רבי חיים קנייבסקי ארויפקלעטערן די טרעפ ביז דער שול, איז געבויעט געווארן א ספעציעלן בריק וואס פירט דירעקט פון זיין הויז ביז צו דער שול.
אינטערעסאנטע מנהגים.
אלעס אין שול ווערט געפירט לויט די פרומע פסקים פון דעם חזון איש. דערפאר באניצט מען זיך נישט מיט קיין עלעקטריע אין שול אום שבת און יום טוב; נאר מען באלייכט די שול מיט אלט-פארצייטישע לאמטערנעס; אזוי אויך פלעגט נישט זיין קיין עירקאנדישאן שבת, אפילו אין די גרויסע היצן, אבער נאכדעם וואס איינער איז אמאל צוזאמגעפאלן, האט רבי חיים קאניעווסקי מתיר געווען אינסטאלירן עירקאנדישאן.
אזוי אויך איז נישט פארהאן קיין זומער זייגער; א גאנץ יאר לויפט די שול אויף ווינטער זייגער.
נתן זהבי (געבוירן ב' חשוון ה'תש"ז, 27סטן אקטאבער 1946) איז א זשורנאליסט, פובליציסט, בראָדקאַסטער אין דער 103 FM ראַדיאָ סטאנציע, א ישראלדיקער אקטיאר און פילם פּראָדוצירער און געווינער פון די "סאָקאָלאָוו פרייז" (2000).
זהבי איז געבוירן געווארן און אויפגעוואקסן אין תל אביב, דער זון פון יעקב און שרה זהבי און דער יינגערער ברודער פון רעדאקטאר און ליטעראַטור קריטיקער אַלעקס זהבי און געלערנטער אבינועם זהבי. די פאמיליע האט געטוישט איר נאמען פון גאלדוויץ ווען זיי האבן אימיגרירט אין ארץ ישראל. זיין פאטער, יעקב זהבי (1903-2005) האָט אימיגרירט קיין ארץ ישראל אין 1926, צום סוף פון דער פערטער עליה. די רעשט פון דעם פאטער'ס משפּחה זענען אומגעקומען אין דעם חורבן אייראפע. זהבי האט געלערנט אין העל נעבאר שולע. ער האט געענדיקט בלויז אַכט יאָר פון שולע.
ריטשאַרד פּאָל "ריק" אַסטלי (ענגליש: "Richard Paul "Rick" Astley"; געבוירן דעם 6טן פֿעברואַר 1966) איז אַ בריטישער זינגער, לידער שרייבער און מוזיקאַנט. ער איז געבוירן געוואָרן אין גרויסע סענקי, וואָרינגטאָן, לאַנקאַשיר, ענגלאַנד און האָט דערוואַקסן אין ניוטאָן-לע-ווילאָז, מערזיסייַד. אויך האָט אַסטלי געוואוינט אין ריטשמאָנד, לאָנדאָן מיט זיין דענישע ווייב לין באַוזעגער און זייער טאָכטער עמילי.
אין 1985 איז אַסטלי געווען אַ צימבלער אין אַ סאָל טרופּע מיטן נאָמען FBI. פּראָדוצירער פּיט וואָטערמאַן האָט אים דערזען און צוגערעדט אים צו קומען אין לאָנדאָן און אַרבעטן אינעם PWL רעקאָרדירן סטודיאָ.
זיין ערשטן סינגל איז געווען דעם ליד "When You Gonna", אַ קאָלאַבאָראַציע מיט ליסאַ קאַרטער. זיין ערשטער סאָלאָ ליד איז געווען "Never Gonna Give You Up", וואָס איז פּובליצירט געוואַרן אין 1987 און האָט געבליבן פינף וואָכן אינעם שפּיץ פֿון די בריטישע פּאַראַדן. דאָס איז געוואָרן דעם מערסט פֿאַרקויפֿטן סינגל פֿון יענעם יאָר. דעם 12טן מערץ 1988 האָט "Never Gonna Give You Up" אויך געגרייכט דעם שפּיץ פֿונעם אַמעריקאַנישער סינגלן פּאַראַד, און דערנאָך אַ צווייטן אַמעריקאַנישער #1 דעם 18טן יוני פֿאַר "Together Forever", זיין צווייטע אַמעריקאַנישע סינגל פּובליקאַציע. אין 1989 איז ער נאָמינירט געוואָרן פֿאַר אַ גרעמי פּריז פֿאַרן בעסטן נייעם קינסטלער פֿונעם יאָר. ער האָט דורכגעלאָזט קעגן טרייסי טשאַפּמאַן.
אַ סך שפּעטער, אַ דאַנק די "ריקראָלירן" דערשייַנונג און די פֿאַרביסנע וואַלן פֿונעם וועבזייטל 4chan איז ער אויך נאָמינירט געוואָרן פֿאַר "בעסטן פּערפֿאָרמער אַ מאָל" פּריז 2008 אין די ליווערפּול מוזיק פּריזן.
די אינטערנעט דערשיינונג "ריקראָלירן".
אין 2007 איז ריק אַסטלי געוואָרן דעם סוביעקט פֿון אַ וויראַלער אינטערנעט מעם, אין וואָס בערך 25 מיליאָן אינטערנעט באַניצערס זענען מיסטיפֿיצירט געוואָרן צו וואַכן ריק אַסטלי'ס קליפּ פֿון "Never Gonna Give You Up" דורך שיקן אים אונטער די נעמען פֿון אַנדערע פּאָפּולערע ווידעאָס. היינט הייסט דעם מנהג "ריקראָלירן" (Rickrolling). די דערשייַנונג איז געוואָרן אַזוי פּאָפּולער אַז יוטוב האָט געהויצט אירע באַניצערס דורך טוישן די לינקען צו יעדע ווידעאָ אויף איר הויפּט זייט אין אַ "ריקראָל" דעם 1 אין אַפּריל 2008.
די מאַסענאַ בלוט בלבול איז געווען אן עלילת דם, אום סעפטעמבער 1928, קעגן די אידן אינעם קליין שטעטל מאסענא, ניו יארק, וועלכע זענען פאלשערהייט באשולדיגט געווארן אין פארכאפן און אומברענגען א קריסטליך מיידל, אין א 'ריטואלע מארד'.
דעם 22'סטן סעפטעמבער, 1928, צוויי טעג פאר יום כיפור, איז די פיר־יעריגע מיידל בארבארא גריפפיטס געגאנגען שפאצירן, אבער זי האט זיך נישט אומגעקערט אהיים נאך איר שפאציר, ווערנדיג פארבלאנדזשעט אין וואלד.
נאך א לאנגע אומערפאלגרייכן זוכעריי דורך די איינוואוינער פון דעם שטעטל, אינאיינעם מיט די פאליציי, האבן אומבאגרינדעטע קלאנגען און שמועות אנגעהויבן צירקולירן צווישן די איינוואוינער אז די מיידל איז פארכאפט און אומגעברענגט געווארן דורך די אידן, פאר רעליגיעזע צוועקן, וויבאלד זיי האבן געדארפט בלוט פאר דעם קומענדיגן יום טוב.
דעם קומענדיגן טאג האט די סטעיט פאליציי אויסגעפרעגט מאריס גאלדבערג, א איד נישט קיין גרויסער תלמיד חכם, וועלכער איז געווען אפגעפרעמדט פון אידישקייט, און נאכן געבן צעמישטע ענטפערס, האט דאס איבערגעלאזט די פאליציי קווענקלדיג אז אפשר האבן די אידן טאקע אומגעברענגט די מיידל פאר רעליגיעזע צוועקן.
די פאליציי האבן דאן גענומען דעם אידישן רב רבי בערל ברענגלעס אויף א שטרענגע פארהער, אבער דער רב האט אפגעווארפן זייערע זינלאזע טענות און פארדאכטן, און זיי אנגעשריגען פארן גלייבן אזעלכע ליגענטס.
דער רב האט אויפגעוויזן פאר די שטאַטס פאליציי אויספארשער אז בלוט איז פארבאטן צו אידן, און ווי די תורה ווארנט נישט צו עסן קיין בלוט. זיינע ווערטער האבן געווירקט אויף די אויספארשער, און זיי האבן אים באפרייט, אבער די אויספארשונג האט פארגעזעצט.
שפעטער אין טאג איז די מיידל אפגעפינען געווארן, בערך א מייל אוועק פון איר הויז. די פאליציי האבן איר גענומען אויף אן אויספארשונג צו זען אויב די אידן זענען געווען פארמישט, אבער זי האט נישט געוואוסט וואס מען וויל פון איר. זי האט דערציילט פאר די אויספארשער אז זי איז פארלוירן געווארן אין וואלד און איינגעשלאפן. אזוי איז די זינלאזע בלוט בלבול געקומען צו אן ענדע.
רבי מרדכי יששכר בער לייפער (טבת ה'תשט"ז, 31סטן דעצעמבער 1955 – י"ז תשרי ה'תשפ"א, 5טן אקטאבער 2020) איז געווען דער דריטער פיטסבורגער רבי.
ער איז געבוירן געווארן אין ניו יארק, צו זיין טאטע רבי אברהם אבא לייפער און מאמע רחל, טאכטער פון הרב איתמר נאדווארנער. אין 1970 האָט זײן משפּחה אימיגרירט קיין ארץ ישראל און האבן זיך באזעצט אין אשדוד.
דער רבי האט געלערנט אין דער גראדנער ישיבה אין שטאט, און אין דער טשעבינער ישיבה אין ירושלים.
ער האט חתונה געהאט מיט אביבה מרים, טאכטער פון הרב יצחק יצחק ליבעס, אב"ד אגודת ישראל. נאך זיין חתונה האט ער פאר א תקופה געוואוינט אין ניו יארק. אין תשמ״ג האָט ער ווידער אימיגרירט קיין ארץ ישראל. י טבת ה'תש"ן איז זיין פאטער געשטארבן, און ער איז געקרוינט געווארן אלס ממלא מקום, אין עלטער פון 34 יאר. אונטער זיין פירערשאפט האט דאס פיטסבורגער חסידות זיך שטארק פארברייטערט אין שטאט, און ער האט אויפגעשטעלט א נעץ פון מוסדות.
דער רבי האט פונקט ווי זיין פאָטער פארפאסט פילע וועלט-בארימטע ניגונים. טייל פון זיינע ניגונים זענען געווארן גאר בארימט איבער דער גאנצער וועלט, צווישן זיי איז דער ניגון ״וידע כל פעול״ פאר ראש השנה, ״ק-ה רבון״ פאר שבת, און פיל פיל מער.
אין תשס"ד האט ער ארויסגעגעבן זיין ספר ״פתגמי אורייתא״.
וועט דער טויטליכער קאראנאווירוס האט אויסגעבראכן, האט דער רבי אויסגעפאלגט אלע זיכערהייט-אנווייזונגען וואס די דאקטוירים האבן געהייסן, אבער טראץ זיין פארזיכטיגקייט, איז ער ליידער אנגעשטעקט געווארן מיט דעם ווירוס, און ער איז אפגעפירט געווארן צום לאניאדא שפיטאל, וואו ער איז געווען עטליכע וואכן, ביז ער איז ליידער נפטר געווארן י"ז תשרי ה'תשפ"א.
נאך זיין פטירה האבן זיינע חסידים באנייעט א נייע בית החיים, און דער רבי איז דארטן באגראבן געווארן דער ערשטער.
טויזנטער חסידים און אנהענגער האבן זיך באטייליגט ביי זיין טרויעריגער לויה.
מיטוואך דעם 6טן יאנואר, 2021, איז א טאג וואס ווערט אריינגיין אין די היסטאריע ביכער מיט טונקעלע פארבן, ווען טויזנטער צולאזטע מענטשן, שטיצער פונעם אמעריקאנער פרעזידענט האבן געשטורעמט דעם קעפיטאל געביידע אין וואשינגטאן די.סי., און אנגעמאכט שאדנס, אין א פארזוך צו שטערן דאס באשטימען דזשאו ביידען, אלס דעם קומענדיגן פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן.
דער ווילדער איבערפאל האט אויך געקאסט פינף מענטשליכע לעבנס, אריינגערעכנט איין פאליציאנט, וועלכער איז ווילדערהייט דערמארדעט געווארן דורך די צעווילדעוועטע מאסן.
דער איבערפאל האט געפירט אז פילע פאליטיקאנטן פון ביידע פאליטישע פארטייען זאלן רופן פאר דאנעלד טראמפ'ס אימפיטשמענט.
מיטוואך, יאנואר 6, 2021, איז געווען גאר א היציגער טאג, וואס האט זיך שוין עכט אנגעהויבן סאך פריער. ווען גראד נאך די 2020 פרעזידענטליכע וואלן אין די פאראייניגטע שטאטן, האט דער אמטירנדער פרעזידענט, דאנעלד טראמפ, אנטזאגט פון אנערקענען זיין פארלוסט, און אנשטאט דעם זיך אנגעהאנגען אין לעכערליכע טענות אז מען האט גע'גנב'עט די וואלן פון אים, און דזשאו ביידען האט געוואונען שלא ביושר.
זיין קאמפיין האט אריינגעגעבן צענדליגע אנקלאגעס אין געריכט, אבער זיי זענען אלע אפגעווארפן געווארן, וויבאלד עס נישט געווען קיין שום קראנטע באווייזן אז מען האט גע'גנב'עט די וואלן.
מיטוואך, יאנואר 6, האט דער וויצע פּרעזידענט מייק פענס, זיך צוזאם געזעצט פאר א געמיינזאמע סעסיע פון ביידע הייזער, אינאיינעם מיט אלע הונדערטער קאנגרעס מיטגלידער און אלע סענאט מיטגלידער, צו ציילן די עלעקטארעל שטימען פון די פארלאפענע נאוועמבער וואלן, און באשטעטיגן די וואל רעזאלטאטן, ביידען אלס פרעזידענט און קאמעלע העריס אלס וויצע פרעזידענט.
דער איבערפאל.
פון גאנץ פרי אינעם טאג האבן מאסן שטיצער פונעם פרעזידענט זיך אנגעהויבן פארזאמלען אין וואשינגטאן די סי, פארענט פונעם ווייסן הויז, צו א גרויסארטיגן ראלי, מיט'ן באטייליגונג פונעם פרעזידענט, אויסצודרוקן זייער אויפברויז און טענות איבער די וואלן רעזולטאטן, וואס זיי האלטן אז טראמפּ איז דער לעגיטימער געווינער, נאר מ'האט עס אוועקגערויבט פון אים.
די מאסן זענען געקומען קיין וואשינגטאן אויף דער גוטהייסונג און רוף פון פּרעזידענט טראמפּ זעלבסט, וועלכער האט אין די טעג בעפאר דעם געשריבן אויף טוויטער אז ער וויל זען זיינע אלע שטיצער אין וואשינגטאן אין דעם טאג, און ער האט געזאגט אז "עס גייט זיין ווילד". טראמפּ האט געזאגט אז דער ציל פון די פּראטעסטן וועלן זיין צו לייגן דרוק אויף סענאט און קאנגרעס איבערצודרייען די רעזולטאטן פון די וואלן און אים דערקלערן אלס געווינער.
עס זענען געהערט געווארן רעדעס פון פילע טראמפּ פיגורן, אריינגערעכנט רודי זשוליאני און דעם פּרעזידענט'ס קינדער, און דער פּרעזידענט אליינס איז ארויסגעקומען געבן א רעדע. נאכ'ן רעדע האבן טויזנטער זיך א לאז געטאן צום קאפיטאל געביידע, מיט דעם ציל פון שטערן ציילן די עלעקטאר אפשטימונג.
עס האט נישט גענומען לאנג און פון א געווענליכן ראלי האט אויסגעבראכן א פולשטענדיגן ראיאט, ווען די אנגעהיצטע מאסן באוואפנט מיט פענער, שטעקנס און וואס עס איז זיי נאר אונטערגעקומען די האנט, האבן זיך א לאז געטאן צו די זיכערהייט באריקאדעס וועלכע האבן פארשטעלט דעם וועג צום קעפיטאל.
די קעפיטאל פאליציי אפיצירן האבן פרובירט צו שטעלן א העפטיגן ווידערשטאנד, אבער זיי זענען געווען צו א קליינע צאל קעגן אזא גרויסער עולם.
די צעיושטע מאסן זענען געקראכן אויף די דרויסנדיגע ווענט, און אויך גענוצט די האלב-געפארטיגטע איינשווערונג פּאדיום, צו קענען אנקומען נאענט צום קעפּיטאל און זיך פּרובירן איינברעכן. ווען דער צושטאנד איז ערנסטער געווארן, האבן די קעפּיטאל פאליציי עוואקואירט און אויסגעליידיגט דעם גרויסן זאל וואו וויצע פּרעזידענט פענס, די סענאטארן און קאנגרעסלייט זענען געווען אנוועזנד, און זיי זענען אלע געפירט געווארן צו פארזיכערטע צימערן אין דער געביידע.
די ראיאטירער האבן אויסגעשאסן פענסטערס און צעבראכן טירן, ערלויבנדיג די מאסן זיך אריינצובאקומען אינעווייניג. די צעיושעטע אטאקירער האבן זיך א לאז געטאן צום הויפּט-זאל, וואו עמיצער האט זיך געשטעלט אויפ'ן פּאדיום וואו סעקונדעס פריער איז דער וויצע פּרעזידענט געזעסן, און יענער האט געשריגן פּרא-טראמפּ סלאגאנען אויפ'ן מיקראפאן.
עס זענען געווען דראמאטישע סצענעס וואס די אויגן האבן נישט געקענט פּראצעסירן אז דאס פּאסירט ווירקליך אין אמעריקע'ס הויפּטשטאט, אריינגערעכנט וואו איין פּראטעסטירער האט זיך אריינגעזעצט און באקוועם געמאכט אינעם אפיס פון קאנגרעס ספּיקער פּעלאסי, א צווייט בילד וויאזוי עמיצער האט אוועקגעשלעפּט פּעלאסי'ס פּאדיום, נאך א בילד וויאזוי עמיצער הענגט פונעם קאנגרעס זאל באלקאן, און שאקירנדע רעקארדירטע סצענעס וויאזוי די פּאליציי קען זיך נישט אן עצה געבן.
אינמיטן דעם טומל און כאאס איז א פרוי דערשאסן געווארן דורך די פּאליציי, און זי איז שפּעטער אומגעקומען פון אירע וואונדן.
דער מעיאר פון וואשינגטאן די.סי. האט געשיקט א ביטע צום ווייסן הויז אז מען זאל זאפארט אקטיוויזירן די נעשאנעל גארד, אבער פּרעזידענט טראמפּ האט איגנארירט די ביטע. אנשטאט זענען אריינגעקומען באוואפנטע עף.בי.איי. סוואט אגענטן און אויך אפיצירן פון אנדערע פעדעראלע אגענטורן. שפּעטער האט דער פּענטאגאן פירער אינאיינעם מיט וויצע פּרעזידענט פענס, אויסקרויזנדיג טראמפּ, באשטעטיגט אריינצוברענגען די נעשאנעל גארד און ברענגען די כאאס אונטער קאנטראל.
אינמיטן דעם טומל איז אויך אנטדעקט געווארן פייפ-באמבעס ביי די דעמאקראטישע און רעפובליקאנער הויפטקווארטירן. די פאליציי באמבע-סקוואד האט דאס שנעל אומשעדליך געמאכט.
בערך פינף דרייסיג נאכמיטאג איז דער קעפיטאל דערקלערט געווארן פארזיכערט, ווען די פילע אגענטן און אפיצירן האבן באוויזן אויסצוליידיגן די גאנצע געביידע פון אלע ראיאטירער.
מען האט באלד געהערט פון קאנגרעס און סענאט פירער אז מען וועט זיך צוריקזעצן גלייך צו די פּראצעדורן פון באשטעטיגן די עלעקטארעל קאלעדזש רעזולטאטן, און שפּעטער אויפדערנאכט האט דאס טאקע פּאסירט.
מארד פון פאליציאנט.
אינמיטן דעם ווילדן איבערפאל האבן מאסן צעווילדעוועטע באטייליגטע צושלאגן אומשולדיגע פאליציי אפיצירן, רעפארטער און מידיע לייט. אין איין פאל האבן א גרופע כוליגאנעס אראפגעשלעפט אן אפיציר די טרעפ, אים צושלאגן און געהאקט אין קאפ מיט א 'פייער עקסטינוויזשער'. דער אפיציר האט געליטן קריטישע וואונדן און איז שפעטער אומגעקומען פון דעם איבערפאל.
סך הכל פונעם טאג זענען 60 פאליציי אפיצירן פארוואונדעט געווארן, אריינגערעכנט 15 וועלכע האבן געדארפט אריינגעפירט ווערן אין שפיטאל.
מיטוואך אווענט אין רעזולטאט פונעם טראמפּ-אנגעדרייטן קעפּיטאל אינוואזיע, האבן עטליכע ווייסע הויז באאמטע רעזיגנירט, אריינגערעכנט סאושעל סעקרעטאר ריקי ניסעטא און דעפּיוטי פּרעסע סעקרעטאר סערע מעטיוס, און אויך א הויכראנגיגע געהילף פון פּרעזידענט טראמפּ'ס  פרוי, מילאניע טראמפ.
סענאט מינאריטעט פירער טשאק שומער און קאנגרעס ספּיקער פּעלאוסי האבן אינאיינעם געזאגט, אז זיי אפּעלירן אפיציעל צום פעדעראלן קאבינעט זיך צוזאמצוזעצן און אקטיוויזירן די 25'סטע אמענדמענט פון דער אמעריקאנער קאנסטיטוציע, אז טראמפּ קען מער נישט דינען אלס פּרעזידענט. דער אמענדמענט ערלויבט א קאבינעט צו באזייטיגן דעם פּרעזידענט פון אמט און אריינשטעלן דעם וויצע פּרעזידענט צייטווייליג, אויב זעען זיי אז דער פּרעזידענט איז גייסטיש נישט סטאביל אנצוגיין מיט די אויפגאבן פון דינען אלס פּרעזידענט. עטליכע דעמאקראטישע קאנגרעסלייט האבן געשיקט בריוון צום קאבינעט דערוועגן.
אויסער דעם האבן דעמאקראטן אונטערגענומען א נייע אימפּיטשמענט פּראצעדור קעגן טראמפּ. זיי זאגן אז מען קען ארויסשטעלן קלארע קלאגעס קעגן דעם פּרעזידענט פאר'ן אנדרייען א ראיאט קעגן דעם קעפּיטאל, מיט זיינע נאכאנאנדע רעדעס, סטעיטמענטס און טוויטער מעסעדזשעס איבער די עלעקשאן רעזולטאטן.
אין א באזונדערע אנטוויקלונג, איז ארויפגעשטעלט געווארן א פולקאמע סאושעל מידיא בלאקאדע אויף פּרעזידענט טראמפּ, ווען טוויטער, אינסטעגראם און פעיסבוק האבן אלע אפּגעשפּארט זיינע קאנטעס, זאגנדיג אז זיי טוען דאס דירעקט אין רעאקציע צו די קעפּיטאל ראיאטן.
פילע באטייליגטע ביים ראיאט זענען אין די נאכפאלגנדע טעג ארעסטירט געווארן דורך די עף.בי.איי.
שלמה אמאר (געבוירן דעם כ"ח חשוון ה'תרצ"ו 24סטן נאוועמבער 1935 אין חיפה) איז א געוועזענער כנסת מיטגליד אין נאמען פון דער פארטיי.
אמאר איז געבוירן אין חיפה אין 1935. אין 1950 האט ער אנגעהויבן ארבעטן אין דער אגד קאאפעראטיווע, און אין משך פון די יארן פארנומען אדמיניסטראטיווע שטעלעס אין קאאפעראטיוו, און האט אויך געדינט אלס פארזיצער פון אגד סעקרעטאריאט.
געדינט אין 11 טן כנסת אין נאמען פון דער יאהאד פארטיי און דער אויסלייג.
הרב שלמה בן אברהם עַמאַר (נפטר ה'תצ"ה) איז געווען רב און ראש ישיבה אין דער שטאט מאראקעש, מאראקא.
ער איז געבוירן און דערצויגן אין מאראקא אין מאַראַקעש. זיין נאנטער חבר איז געווען הרב אברהם אזולאי בן ישראל.
ער האט געוואוינט אין מאראקעש און האט געארבעט פאר דער תורה זיין גאנצן לעבן מיט הרב אברהם אזולאי. געלערנט ביי הרב יצחק דילויה. ער האט געלערנט קבלה ביי רבי יעקב מאראגי אין דער שטאט טיטואן.
א בליק אויף בולעוואַר דע פּאַריז אין צענטראַל קאַסאַבלאַנקאַ
קאַסאַבלאַנקאַ אדער קאַזאַבלאַנקאַ (קלאסישער אראבישער נאמען: الدار البيضاء, "דאס ווייסע הויז"; שפאניש: "Casablanca", "ווײַסהויז") איז א שטאָט אין מערב מאראקא, אויפן אטלאנטישן אקעאן.
מיט 2.95 מיליאָן מענטשן (צענזוס פון סעפטעמבער 2004), איז קאַסאַבלאַנקאַ די גרעסטע שטאָט אין מאָראָקאָ.
קאַסאַבלאַנקאַ האט אַ מיטלענדישן קלימאַט מיט וואַרעמע טרוקענע זומערן און נאַסע רעגנדיקע ווינטערס.
תַּחְכְּמֹנִי איז א ביבלישע פיגור, וועלכער איז געווען איינער פון די המלך דוד און לויט דער יידישער טראדיציע אויך דער ראש סנהדרין. די קאָמבינאַציע פון ​​אַ זעלנער מיט אַ תלמיד חכם - אַ קלאָר אִישׁ חַיִל תּלמיד געמאכט אים אַ יגזעמפּלערי פיגור. זיין נאָמען איז היינט גערופֿן שולן אין שטאַט רעליגיעז בילדונג - תחכמוני.
אין דער רשימה פון העלדן וואָס האָבן געהערט צו מלך דוד שטייט געשריבן: אֵ֛לֶּה שְׁמ֥וֹת הַגִּבֹּרִ֖ים אֲשֶׁ֣ר לְדָוִ֑ד יֹשֵׁ֨ב בַּשֶּׁ֜בֶת תַּחְכְּמֹנִ֣י רֹ֣אשׁ הַשָּׁלִשִׁ֗י ה֚וּא עֲדִינ֣וֹ (כתיב; העצנו) הָֽעֶצְנִ֔י עַל־שְׁמֹנֶ֥ה מֵא֛וֹת חָלָ֖ל בְּפַ֥עַם (כתיב; אחד) אֶחָֽת (שמואל ב' כ"ג, ח').
וכן בדברי הימים (א'); י. "וְאֵלֶּה רָאשֵׁי הַגִּבֹּרִים אֲשֶׁר לְדָוִיד, הַמִּתְחַזְּקִים עִמּוֹ בְמַלְכוּתוֹ עִם-כָּל-יִשְׂרָאֵל לְהַמְלִיכוֹ--כִּדְבַר יְ-הוָה, עַל-יִשְׂרָאֵל. יא וְאֵלֶּה מִסְפַּר הַגִּבֹּרִים, אֲשֶׁר לְדָוִיד: יָשָׁבְעָם בֶּן-חַכְמוֹנִי, רֹאשׁ (כתיב; השלושים) הַשָּׁלִישִׁים-הוּא-עוֹרֵר אֶת-חֲנִיתוֹ עַל-שְׁלֹשׁ-מֵאוֹת חָלָל, בְּפַעַם אֶחָת".
די תחכמוני שולע אין ירושלים איז געגרינדעט געוואָרן אין 1909 אויף חבשים גאס לאחר מכן עבר לרחוב תחכמוני פינת רחוב הטורים ירושלים, לויט דער איניציאטיוו פון רעליגיעזע אינטעליגענטן, וואס האבן געזוכט איבערצוגעבן זייערע זין תורה מיטן דרך ארץ, טראדיציאנאלע ווערטן צוזאמענגעשטעלט מיט מאדערנער וויסנשאפט און ציוניסטישע אידייען. אין זעלבן יאר איז אויך געגרינדעט געװארן דער העברעישער גימנאזיע. די גרינדונג פון דער שולע האט ארויסגערופן די צארן פון דער חרדישער קהילה פון פרושים אין ירושלים, און ספעציעל די רבנים און מיטגלידער פון די כולל, וועלכע האבן עס געזען ווי א חילול השם.
תחכמוני פון מקור ברוך.
לויט דער איניציאטיוו פונעם דירעקטאָר מרדכי צבי אילן, די לערער און דער עלטערן קאָמיטעט, איז די שולע אריבערגעפארן דאָנערשטיק 1929 צו די Makor Baruch קוואַרטאַל פֿאַר בילדינגז וואָס זענען געמיינט צו הויז די דיסקין אָרפאַנאַדזש. די געביידעס זענען רעמאנטירט געווארן און מען האט ראפינירט א זאל מיטן נאמען "אוהל שם", וועלכער איז גענוצט געווארן פאר שול און אנדערע קולטורעלע צוועקן. היינט ווערט דער זאל גערופֿן אוהל מרדכי אויפֿן נאָמען פון דעם דירעקטאָר פון דער אינסטיטוציע, יובל מרדכי צבי אילן.
היינט האט עס כמעט 50 יאָר כיידער מיטן נאָמען "תלמוד תורה המסורה-תלמוד תורה אהבת תורה-המסורה" תחכמוני גאס פון מקור ברוך קווארטל.
ד"ר יונה כהן מנהל פון חורב שולן ירושלים
חורב, א נעץ פון נאציאנאלע רעליגיעזע ערציאונג אינסטיטוציעס וואָס אַרבעטן אין ירושלים, מיט אן עלעמענטארער שולע, א מיטלשול ישיבה און א מיידל סטודיא די גרינדער פון דער עלעמענטארער שולע זענען געווען הרב ד"ר יונה כהן (מחנך) און אנדערע אימיגראנטן פון דייטשלאנד, וועלכע זענען פארבונדן מיט דער שולע פון ​​הרב שמשון רפאל הירש פון הרב יעקב עטלינגער "הערוך לנר" נשיא פון ארץ ישראל. די אימיגראנטן האבן זיך באקעמפט מיט דער גיידליין - "תורה עם דרך ארץ", וואס שטאמט פון פרקי אבות, און איז אדאפטירט און איבערגעארבעט געווארן דורך רבי שמשון רפאל הירש. די הויפּט געדאַנק פון "תורה מיט דרך ארץ" אין דער הירש שולע איז צו פאַרבינדן טיף הייליק שטודיום און וועלטלעך שטודיום וואָס געבן די עקזיסטענץ אין דער וועלט (ווי וויסנשאַפֿט, מאטעמאטיק, שפּראַכן) און אַ טיף וויסן פון אַלגעמיין קולטור. די אינסטיטוציעס זענען מערסטנס יידענאַפייד מיט די שטרענגערע קעראַנץ צווישן די נאציאנאלע רעליגיעז ציבור.
אביגיל הררי (געבוירן דעם 29סטן מיי 1989 כ"ג אייר ה'תשמ"ט) איז א ישראלישע טעלעוויזיע, פילם און טעאטער אקטריסע.
a> אין דער פּיעסע "רומיאו ויוליה" אינעם באר שבע טעאַטער
ביוגרפיה.
הררי איז געבוירן אין תל אביב און געוואקסן אין רמת גן. איר מוטער דפנה הררי און איר פאטער, ד"ר חגי הררי, איז אין זײַן יוגנט אָנגענומען געוואָרן אין בית צבי, אָבער האָט אויסגעקליבן א מעדיצינישע קאַריערע און האָט זיך אריבערגעצויגן צו דער שטעלע פון ​​דירעקטאָר פון דער פסיכיאטרישער איינהייט, א צענטער פאר טראומא און קריזיס באהאנדלונג אין שאַלוואַ מענטאל געזונט צענטער. מעדיצינישער סטודענט און צוויי צווילינג קליינע שוועסטער, פון וועמען איינע נעמי הררי נעמט אירע ערשטע טריט אין פעלד.
נאריטש () איז די גראפֿנשאפט־שטאָט פון נארפֿאלק, אַ גראפֿנשאפט אין מזרח ענגלאַנד. אין 2005 האבן 127,600 מענטשן געוואוינט אין נאריטש, איינע פון די עלטסטע שטעט אין ענגלאַנד.
נאָריטש אינטערנאַציאָנאַלער ערפּאָרט פֿארזארגט פיל פליען ארויס פון דער שטאָט צו ערטער ווי אמסטערדאם, שפאניע און טייל צילן אין דעם פֿאַראייניקטן קעניגרייך.
נאָריטש איז דער גרעסטער ייִשובֿ אין מזרח אַנגליאַ; נאָך איר קומט איפסוויטש אין סאַפֿאלק.
דער איי-פּעד iPad איז אן עלעקטראנישער טאַבלעט ערפינדן דורך עפל אין יאר 2010 למספרם, פרעזענטירט דורך עפל׳ס דעמאלטסדיגן הויפט־פארוואלטער סטיוו דזשאבס.
דער אייפעד איז איינס פון די אומצאליגע קאלאסאלע סוקסעסן פון עפל, פארקויפנדיג איין מיליאן שטיק אין בלויז זיבן און צוואנציג טעג נאכן ערשיינען!
לויט א שטודיע פון [https://www.statista.com/statistics/276635/market-share-held-by-tablet-vendors/ סטאטיסטיקא] דאמינירט דער אייפעד אין דער טאבלעטן אינדוסטריע, האבנדיג קרוב צו צוויי הונדערט מיליאן אייפעדס פארקויפט ביי דער ענדע פון 2020
[https://twitter.com/kollelniyes?s=21 כולל נייעס] איז א טוויטער אקאונט מיט איבער צעהן טויזנט נאכפאלגער, געפירט דורך א סאטמארער כולל אינגערמאן,
כולל נייעס האט זיך געגרונדעט אין מאי יאר 2017 און עס איז פאָוקוסט ארומצושמירן סאטמערע פאליטיק און שמוץ
הרב ברוך טאָלידאַנאָ (כ"ב אלול ה'תרמ"ג, 24סטן סעפטעמבער, 1883, פקיעין – ז' חשוון ה'תש"ל, 9טן אקטאבער 1969, תל אביב) איז געווען א לערער און איינער פון די גרינדער פונעם רמב"ם קווארטאל אין טבריה, א פארשער פון דער יידישער הלכהדיקער ליטעראטור.
ער איז געבוירן געוואָרן אינעם דאָרף פקיעין אין אויבער גליל דעם 24סטן סעפטעמבער 1883 (כב אלול תרמג) צו זיין מוטער רביצין מרים רימו טאלידאנא און פאטער הרב יהודה טאלידאנא, וואס האט אימיגרירט קיין ישראל פון מעקנעס, מאראקא אין 1863, פון א פאמיליע פון ​​רבנים אין שפאניע. אלס קינד האט ער געלערנט אין טבריה ביי רבי יצחק הכהן, און שפעטער ביי רבי משה מאיר חי אליקים, און גלייכצייטיק געלערנט אין א ישיבה געפירט פון זיין פאטער.
אין 1902 האט ער געהייראט מרת חנה, טאכטער ​​פון הרב יוסף דוד אבולאפיע, און צוזאמען האבן זיי זיבן קינדער. יהודה, דער יונגסטער פון זיי, איז אומגעקומען אין דער אומאפהענגיקייט מלחמה אין אשדוד. זיין זון איז שמואל טאלעדאנא טבריה.
נַעַמָן איז געווען דער גענעראל פון דעם קעניג פון ארם. ער האט געשטאמט פון די פאלק עמון, און איז געווען א גרויסער העלד, אבער א מצורע.
ער איז געגאנגען צו אלישע דער נביא פון ממלכת ישראל זאל אים אויסהיילן פון זיין צרעת, און אלישע האט אים געזאגט גײ זיך באדן זיבן מאל אין ירדן, און דיין לייב וועט זיך אומקערן
ווי א ניי-געבוירענער, און וועסט ווערן אויסגעהיילט.
נעמן האט אזוי געטאן און באלד אויסגעהיילט געווארן, און פון דעמאלס אן האט ער זיך מגייר געווען, און ערליך געדינט דעם איינאיינציגער גאט פון די וועלט - דער גאט פון די אידן, און נישט די געטשעס.
רבי יצחק שיינער (י״ד מרחשון תרפ״ג – י״ח שבט תשפ״א) איז געווען א וועלט-בארימטער ליטווישער גדול, און ראש ישיבה פון דער קאמעניצער ישיבה אין ירושלים.
רבי יצחק איז געבוירן געווארן אין פיטסבורג, פענסילוועניע.
אלס בחור האט געלערנט אין ישיבת רבינו יצחק אלחנן און שפעטער אין ישיבת תורה ודעת.
ער איז א חתן געווארן מיט זיין ווייב אסתר לאה, די טאכטער פון רבי משה בערנשטיין, דער איידעם פון רבי ברוך בער לייבאוויץ, ראש ישיבת קאמעניץ. זיין שווער, רבי בערנשטיין איז געווען א מגיד שיעור אין דער אריגינעלער קאמעניצער ישיבה אין ווייסרוסלאנד, און שפעטער האט ער געגרינדעט די קאמעניצער ישיבה אין ירושלים.
נאך זיין חתונה האט ער ווייטער געלערנט אין ישיבת תורה ודעת, וואו ער האט גע'שמ'ט אלס מתמיד און עילוי, און איז געווען א שטאלץ פארן ישיבה.
ווען זיין שווער איז ארויף קיין ארץ ישראל צו גרינדן די קאמעניצער ישיבה, האט דער איידעם, רבי יצחק, זיך געצויגן אין דער שווייץ, און ער איז אויפגענומען געווארן צו דינען אלס מגיד שיעור אין דער ישיבה אין מאנטרע.
ווען זיין שווער איז נפטר געווארן איז ער אויפגענומען געווארן אלס ראש ישיבה, צו ערפילן זיין שווער'ס פאזיציע אין ישיבת קאמעניץ, אינאיינעם מיט זיין שוואגער רבי אשר ליכטנשטיין.
רבי יצחק'ס צוויי זין און זיין איידעם דינען אלס מגידי שיעור אין דער ישיבה.
אין תשס"ג איז ער אויפגענומען געווארן צו דינען אלס חבר אין דער מועצת גדולי התורה פון דער דגל התורה פארטיי.
זיין רביצין איז נפטר געווארן אין תשס"ז.
ווינטער תשפ"א איז דער גאון ליידער אנגעשטעקט געווארן מיטן ביטערן קאראנאווירוס, טראצדעם וואס ער האט שוין געהאט ערהאלטן זיין ערשטע דאזע פונעם וואקצין.
זונטאג יתרו, י"ח שבט תשפ"א, איז דער ראש ישיבה נפטר געווארן אינעם הדסה עין כרם שפיטאל, אין עלטער פון 98 יאר.
זיין לויה אין ארויס פון ישיבת קאמעניץ און ער איז געקומען לקבורה אויפן הר המנוחות
זיין פטירה איז געקומען בלויז עטליכע שעה נאך דער פטירה פון רבי משולם דוד יצחק סאלאווייטשיק, איז געווען ווי א דאפלטער קלאפ פארן עולם התורה.
הרב ראובן יוסף גרשונאוויטש ביי א סנדקאות
הרב ראובן יוסף גרשונאוויטש (ל' סיון ה'תרע"ה, 12טן יוני 1915 - ה' ניסן ה'תשנ"ה, 5טן אפריל 1995, נתיבות) איז געווען א ליטווישער ראש ישיבה, פון דער לאמזשער ישיבה אין פתח תקווה, און ראש ישיבה פון דער חמדת שמואל ישיבה אין נתיבות.
מרדכי הלל קראָשניץ (‏6טן יאנואר 1915 – 18טן מאי 1998) איז געווען א יידישער שרייבער, רעדאקטאר און זשורנאליסט, איינער פון די פירער פון דער שארית הפליטה אין דייטשלאנד, און א ציונישער עסקן.
מרדכי הלל קראשניץ איז געבוירן געווארן דעם 6טן יאנואר 1915 אין באראנאוויטש, פוילן (היינט בעלארוס) צו זיינע עלטערן יעקב קראשניץ און רבקה-לאה (גאלדבערג). ער האט געלערנט אין חדר, און פארענדיקט מיטלשול אלס עקסטערן, געענדיקט האנדלס-קורסן און העכערן-קורס פאר עקאנאמישער פלאנירונג.
אין 1936 האט ער געהייראט זיין ווייב מינא־תמר אין ווילנע.
ער האט עולה געווען קיין ישראל אין 1949 פון די שארית-הפליטה לאגערן אין דייטשלאנד.
פאר דער צווייטער וועלט-מלחמה געווען טעטיק אין דער "פועלי ציון" (צ.ס.) פארטיי און איר יוגנט-באוועגונג "פרייהייט". אין די יארן 1933 – 1936 געווען סעקרעטאר פון ראיאן-קאמיטעט "פועלי ציון" (צ.ס.) אין ווילנע און אומגעגנט ווי אויך פון ווילנער ראיאן-קאמיטעס "פרייהייט". געפירט יוגנט-קאלאניעס, באזוכט מיט רעפעראטן די ווילנער-פראווינץ און ארויסגעגעבן העקטאגראפירטע אויסגאבן. געדרוקט ארבעטן וועגן יוגנט פראבלעמען אין "דעס ווארט" (ווארשע) א.א.
א געוויסע צייט (1933 – 1934) געווען א מיטארבעטער פון היסטאריש-עטנאגראפישן אינסטיטוט א.נ. פון ש. אנסקי אין ווילנע צוזאמען מיטן שרייבער א.י. גאלדשמידט ז"ל. פארעפנטלעכט ארטיקלען אין פראווינצער פרעסע.
אין יאר 1936 אריבער וואוינען אין ווארשע און געווארן אקטיוו אין דער פראפנעסיאנעלער באוועגונג, באזונדערס אין דער דריטער אפטיילונג פונעם פאראיין פון ביורא-און האנדל-אנגעשטעלטע. געשריבן אין "פיאָנער" (1939). ארגאניזירט און אנגעפירט א יוגנט-קאָלאָניע ביי לעגיאנאווע, הינטער ווארשע.
אנטלאפן פון ווארשע, דעם 6-טן סעפטעמבער, 1939, אין ראיאן-שטעטל לופטש ביים נעמאן. שטודירט, דורך קארעספאנדענץ, עקאנאמישע פלאנירונג און אנגעפירט מיט דער "עקאנאמישער פלאניר-אפטיילונג פון ראיאן". געדרוקט פון צייט צו צייט סקיצן און פארצייכענונגען אין מינסקער "אקטיאבער". געהאלטן לעקציעס וועגן די קלאסיקער פון דער יידישע ליטעראטור.
נאך דער מלחמה געווען פארשטייער פון צענטראל-קאמיטעט פועלי ציון (צ.ס.) אין פוילן פאר אויבערשלעזיע. ארויסגעטראטן מיט רעפעראטן אויף פאליטישע, ליטערארישע און קולטור-געזעלשאפטלעכע טעמען איבער די שטעט פון אויבערשלעזיע. געשריבן אין "אונזער ווארט" (לאדזש).
אויגוסט 1946, געקומען קיין מינכען – דייטשלאנד. געווען דארט לייטנדער מיטגליד פון צענטראל-קאמיטעט פועלי ציון (צ.ז.) געפירט די קולטור-דערציערישע און אויפקלערערישע טעטיקייט פון דער פארטיי. פארפאסט פלוג-בלעטלעך און אויפרופן פון דער פארטיי און פון דער ליגע פארן ארבעטנדן א"י. געווען שעף-רעדאקטאר פון "באפרייונג" (צענטראל ארגאן פון פועלי ציון צ.ס. אין דייטשלאנד). מיטגליד פון צענטראלן ראט פון דער שארית-הפליטה אין דייטשלאנד. אקטיווער פארוואלטונגס-מיטגליד פונעם יידישן שרייבע-פאראיין אין מינכען. מיטגליד אין פארשיידנענע צענטראלע אינסטאנצן פון דער שארית-הפליטה אין דייטשלאנד.
1948 זיך באטייליקט אינעם אלוועלטלעכן יידישן קאנגרעס אין מאנטרע (שווייץ). באזוכט די לאגערן פון דער שארית-הפליטה אין דייטשלאנד און די גרעסערע געמיינדעס מיט רעפעראטן און לעקציעס. אנגעפירט מיטן מגבית (קאמפיין) אין א ריי פראווינצן פון דייטשלאנד, אין צייט פון די באפרייאונגס-קאמפן אין ישראל.
אין ישראל געווען מיטגליד פון צענטראל-קאמיטעט פון מפ"ם (ווי א פארשטייער פון "אחדות העבודה" פראקציע) שפעטער מיטגליד אין צענטראל-קאמיטעט פון "אחדות העבודה". ביים היינטיקן טאג אן אקטיווער טוער פון מפא"י, מיטגליד פונעם פארטיי-ראט, אקטיווער טוער פון דער הסתדרות און סעקרעטער פון הסתדרות הפקידים אין חיפה, לעקטאר פון מרכז הסברה (אויפקלערונגס-צענטער) ביים קאבינעט פון פרעמיער-מיניסטער און פון דער אפטיילונג פאר קולטור און דערציאונג ביי דער הסתדרות.
טרעט ארויס מיט רעפעראטן איבער די שטעט און דערפער פון חיפהער קרייז און צפון טייל פון לאנד. א לאנגע צייט געלייטעט מיט דער קולטור-טעטיקייט פון פארבאנד פון געוועזענע קאצעטלער אין חיפה.
פאָרזיצער פון דער חיפהער אָפטיילונג פון יידישן ליטעראטן-און זשורנאליסטן-פאראיין אין ישראל און פארשטייער אין דער פארוואלטונג פון שרייבער-פאראיין אין תל-אביב. איניציאטאר און רעדאקטעאר פון יארבוך פאר ליטעראטור און קונסט, "חיפה".
ארדנט איין איז די ראמען פון יידישן שרייבער-פאראיין-ליטערארישע אוונטן און באטייליקט זיך אין זיי. ארגאניזירט און פירט אָן דעם ביכער-פארלאג "חיפה" ביים חיפער יידישן שרייבער-פאראיין.
1962 באזוכט די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע און ארויסגעטראטן מיט רעפעראטן אין נאמען פון פאראייניקטן קאמפיין, פון הסתדרות קאמפיין, און פון דער פועלי ציון פארטיי. אויך אויף דער ראדיא-שעה פון קולטור-קאנגרעס.
ליטעראטן און זשורנאליסטן אקטיביטי.
אנגעהויבן צו שרייבן 16 יאר אלט, אין יאר 1931, אינעם יוגנט-זשורנאל "פרייהייט".
פארעפנטליעכט ארטיקלען אויף יוגנט-טעמען אין טאג-צייטונג "דאס נייע ווארט" (ווארשע), געשריבן אין פארשיידענע פראווינצטער צייטונגען. 1939, פארעפנטלעכט ארטיקלען אין "פיאנער" (ווארשע). אין די יארן 1940 – 1941, אין מינסקער "אקטיאבער". 1946, געדרוקט אין "אונזער ווארט" (לאדזש). 1947, רעדאגירט "באפרייונג", צענטראל ארגאן פון פועלי ציון (צ.ס.) אין דייטשלאנד. געשריבן ארטיקלען, סקיצן, רעפארטאזשן און ליטערארישע פארצייבענונגען.
נאכן ליקווידירן די "באפרייונג" רעדאגירט דעם ערשטן נומער "מארגן", ארגאן פון מפ"ם אין דייטשלאנד. מיטגעארבעט אין "דער מארגן" (באד רייכענהאל) "רוף" (מינכען), "חודש בלעטער" פאר ליטעראטור (מינכען), "דרור" (מינכען), "יידישע בילדער" (מינכען), "המשך" – שריפטן פאר ליטעראטור און קולטור-געז. "פראגן" (מינכען, 1949), "נייועלט" (תל-אביב), "שורות" (תל-אביב), "אידישער קעמפער" (ניו-יארק, 1962), "צוקונפט" (נ.י. 1962), "המשך" (חיפה), "פראבלעמען" (תל אביב), "לערער יזכור-בוך" (נ.י.) און "חיפה", יארבוך פאר ליטעראטור און קונסט (חיפה), פון נומער 1 ביז 4. פארעפנטלעכט דארט פובליציסטישע ארטיקלען, קינסטלערישע-רעפארטאזשן, סקיצן, עסייען, ביבליאגראפישע-ארבעטן, מיניאטורן, דערציילונגען און אייניקע משלים.
מחבר פון פארשיידענע פלוג-בלעטלעך, אויפרופן און פאליטישע וואל-פלאטפארמעס.
ארויסגעגעבן אין בוך-פארם "אייגנס" (1963) "נאטור און מענטש" (1965), "ערד" (1967), מיניאטורן, בילדער, דערציילונגען און עסייען וועגן יידישע שרייבער.
פסעוודאנימען.
מ.ק. צישארק, ק. הלל, מ. ק-ץ, בן יעקב, מ. אדער ק.
ווערט דערמאנט.
אין "פון נאענטן עבר" באנד 3, שמערקע קאטשערגינסקי בוך, אין ענגלישן ווערק פון ד"ר פיליפ פרידמאן און ד"ר יעקב ראבינסאן וועגן חורבן ביבליאגראפיע Guide to Jewish History under nazi impact”/ אין רעצענזיעס וועגן "חיפה" נומער 1, 2-3 און 4 אין "אידישע צייטונג" (בוענאס איירעס) פון י. צודיקער און שענדער "די פרעסע" (בוענאס איירעס), פון ד"ר זשיטניצקי, "פארווערטס" פון י. עמיאט, "דער טאג" פון בן ציון גאלדבערג, "דער וועקער" פון מ. זעלדין, "מארגן-פרייהייט" פון י.א. ראנטש, "יידישע קולטור" פון י.א. ראנטש, "אונזער שטימע" (פאריז) פון בארווין פרענקעל, "לעבנס פראגן" (תל אביב) פון גבריאל ווייסמאן, "יידישע צייטונג" (תל אביב) פון א. בראבאן, "פריי ישראל" (תל אביב) א. א. צייטונגען און זשורנאלן.
רבי אהרן טוביה שפיטץ איז דער רב פון דער סערעט־וויזשניץ קהילה אין לייקוואוד.
רבי אהרן טוביה שפיץ איז א זון פון רבי משה שפיטץ, דער ביסטריצער רב, און אן איידעם ביי רבי אליעזר האגער, דער סערעט־וויזשניצער רבי פון חיפה.
ער איז אויך א שוואָגער מיט רבי זלמן לייב טייטלבוים פון סאטמאר, וועלכער איז אן איידעם ביי זיין טאטן, דער ביסטריצער רב.
רבי אהרן טוביה האט לאנגע יארן געדינט אלס רב אין דער סערעט־וויזשניצער שול אין בארא פארק. שפעטער האט ער אליינס געעפנט א סערעטער שול, און אצינד האט ער זיך געצויגן קיין לייקוואוד, וואו ער האט געעפנט א נייעם בית המדרש.
געוויסע רופן אים רבי, אבער ער פירט זיך נישט ווי א רבי, ער פירט נישט קיין טיש און נעמט נישט קיין קוויטלעך, נאר א חשוב'ער רב, וועלכער גיט זיך אפ מיט א נאמנות פאר זיינע קהילה מיטגלידער.
רבי אהרן טוביה איז געווען אן עכטער סאטמארער פון דער היים, און דער פריערדיגער סערעט־וויזשניצער רבי איז אויך געווען שטארק קעגן די ציונים, און דער רבי איז געגאנגען און האט געעפנט א מיידל שולע ווי מען האט נישט גענומען קיין געלט פון די ציונים און דער רבי איז אליין בכבוד ועצמו ארום געגאנגען נאך געלט. דער מוסד האט נישט גענומען קיין געלט ביז יעצט ווען דער היינטיגער רבי יעקב האגער האט איבער גענומען די שולע און ער האט ער יא אנגעהויבן נעמען געלט פון דער ישראל־רעגירונג.
דער מייסיס דאנק טאג פאראד אין 1979
דער מייסיס דאנק טאג פאראד (ענגליש: "Macy's Thanksgiving Day Parade") איז א פאראד וואס ווערט געהאלטן יעדע דאנק טאג. עס ווערט געהאלטן אין ניו יארק סיטי דורך דער געשעפט-נעץ פירמע "מייסיס", און האט זיך אנגעהויבן אין 1924. דער פאראד אפט באווייזט א סך באלאנען, בריטשקעס, סעלעבריטעטן, לידער און מער. ער פארענדיקט זיך מיטן קום פון סאנטא קלויז, וואס באצייכנט אז דעם ניטל און וואקאנס סעזאן הייבט אן. די האסטן פון "דער טודיי שוישפיל" האלטן אויך די דאזיקע געשעעניש דורך פרעזענטירן נייע פערפארמערס אינעם פאראד.
איתן קאַבל (העברעאיש: "איתן כבל"; געבוירן דעם 23סטן אויגוסט 1959, י"ט אב ה'תשי"ט) איז א ישראלדיקער פאליטיקער וואס האט פארטרעטן די ארבעטס-פארטיי אינעם כנסת.
קאַבל איז געבוירן געווארן אין ראש העין. נאך זיין צה"ל דינסט האט ער געלערנט אינעם העברעאישן אוניווערסיטעט פון ירושלים, און איז געווען דער פרעזידענט פונעם סטודענטן פארבאנד.
נאך זיין גראדואציע האט ער געדינט אלס אן אסיסטענט פאר לאנדווירטשאפט מיניסטער אברהם כ"ץ-עוז, שמעון פרס און בנימין בן-אליעזר.
ער איז ערשט געוויילט געווארן צום כנסת אין 1996. ער איז געוועזן פארזיצער פון דער אונטער-קאמיסיע פאר דער בערזע און די קאמיסיע פאר עקאנאמישע אינטערעסן. היינט איז ער א מיטגליד פון דער הויז קאמיסיע און די פרעמדע אינטערעסן און פארטיידיקונגס קאמיסיע.
אין 2007 האט ער רעזיגנירט פון זיין שטאנד אלס מיניסטער אָן פארטאפעל און געבעט פון אהוד אלמערט צו רעזיגנירן אויך. ער האט געזאגט "נישט מער קען איך זיצן אין א רעגירונג געפירט דורך אהוד אלמערט". ער האט רעזיגנירט נאך אז די ווינאגראד קאמיסיע האט פובליצירט א באריכט וואס האט אנגעקלאגט אלמערט און אנדערע מיטגלידער פון דער ישראל־רעגירונג פאר די פעלערס אין דער צווייטער לבנונישער מלחמה.
קאַבל איז צוריקגעקומען אין די 2009 וואלן און איז געשטעלט געווארן זיבעטער אין דער ליסטע פון דער פארטיי. אין יענער צייט האט ער אנגעהויבן א געזעץ וואס האט באגרענעצט ווארטן אין טעלעפאן צענטערס.
ער האט געהייראט זיין ווייב נועה און זיי האבן פיר טעכטער. ער וואוינט אין זיין געבורט שטאט ראש העין. באקאנט אלס א מכבי תל-אביב אנהענגער אין פוסבאל און קוישבאל.
דניאל פערל (10טן אקטאבער, 1963 – 1טן פעברואר, 2002) איז געווען אן אמעריקאנער אידישער זשורנאליסט פארן וואל סטריט זשורנאל. ער איז געווארן פארכאפט און קאלטבלוטיג דערמארדעט דורך טעראריסטן אין קאראטשי, פאקיסטאן.
פערל איז געבוירן אין פרינסטאון, ניו דזשערזי, צו זיינע עלטערן יהודה און רות פערל.
זיין פארכאפונג און מארד.
פערל איז געפארן קיין פאקסיטאן אויף א זשורנאליסטישער מיסיע אויסצופארשן די פארבינדונג פון ריטשערד רייד (דער שיך-באמבארדירער) און אל-קאידע.
אום 23סטן יאנואר, 2002, האט ער אפגעשמועסט זיך צו טרעפן מיט איינעם, אין א רעסטאראן אין קאראטשי, מיינענדיג אז ער גייט שמועסן מיט יענעם איבער דעם ארטיקל וואס ער האט געשריבן. ער איז דאן פארכאפט געווארן דורך א מיליטאנטישער גרופע, וועלכע האבן גע'טענה'ט אז פערל איז אן אמעריקאנער שפיאן. די טעראריסטן האבן ארויסגעשטעלט א רייע פארלאנגען וואס זיי האבן געוואלט אז אמעריקע זאל דורכפירן פאר זיין באפרייאונג; אריינגערעכנט באפרייען אלע פאקיסטאנער ארעסטאנטן פון אמעריקאנער טורמעס.
ניין טעג שפעטער, האבן די בלוט-דארשטיגע טעראריסטן אים קאלטבלוטיג דערמארדעט, דורך אפהאקן זיין קאפ.
די גרויזאמע טעראריסטן האבן אפגעכאפט אויף ווידעא דעם גאנצן מארד, און עס געשיקט צו באאמטע פון די פאראייניגטע שטאטן. אינעם ווידעא זעט מען ווי איידער די טעראריסטן האבן אים אומגעברענגט זאגט פערל: "מיין נאמען איז דניאל פערל, איך בין אן אמעריקאנער איד פון קאליפארניע. איך קום פון, אה, פון מיין טאטע'ס זייט איז די פאמיליע ציוניסטיש. מיין טאטע איז א איד, מיין מאמע איז א איד, איך בין אידיש. אונזער משפחה פירט זיך לויט די אידישע וועגן. מיר האבן באזוכט אסאך מאל אין ישראל"
דריי חדשים שפעטער האבן די פאליציי געטראפן זיינע איבערבלייבענישן, וואס זענען אפגעשיקט געווארן קיין קאליפארניע וואו ער איז באגראבן געווארן.
די טעראריסטישע מערדער.
פיר מענער זענען ארעסטירט געווארן און זענען אנגעקלאגט געווארן אין פארכאפונג און מארד. איינער, אריגינעל א בריטישער, אכמאד אמאר סאעד שעיך איז פאראורטיילט געווארן צום הענגען; דער געריכט האט אבער שפעטער איבערגעדרייט דעם אורטייל, טענה'נדיג אז עס איז נישט געווען גענוג באווייזן.
אין יאנואר 2021 האט דער הויפט געריכט אין פאקיסטאן ריינגעוואשן און באפרייט דעם  טעראריסט אכמאד אמאר סאעד שעיך.
א אוטו מיט א שילד אויף אים גוי של שבת
שבת גוי איז אַ גױ (נישט אַ ײִד) וואס מאכט פאר א ייד איינע פון די ל"ט מלאכות װאָס דער ײִד איז פֿאַרבאָטן זיי צו מאַכן שבת.
א סעלעבריטעט, סעלעבריטי אדער סעלעב (ענגליש: "celebrity") איז א בארימטער פערזאן, געוויינטלעך צוליב זיין טעטיקייט אין די פעלדער פון פארוויילונג (ווי טעלעוויזיע, פילם און מוזיק), מאדעלינג אדער ספארט. אפט באקומט דער סעלעבריטעט בארימטקייט כאשט אז זיין ביישטייערונג אין זיין פעלד איז מינערדיק. עס אויך זענען דא פאלן פון סעלעבריטעטן וואס זענען געווארן טעטיק אינעם פעלד פון פאליטיק, און אויך פאליטיקער וואס זענען באדאכט אלס סעלעבריטעטן.
כאראקטעריסטיקס.
סעלעבריטעטן זענען באקאנט צו א גרויסער טייל פונעם גענעראלער פובליקום, און א סך מענטשן פאלגן נאך זייערע פערזענלעכע לעבן. סעלעבהייט ווערט זייער שטארק פארבונדט מיט באַרעדעריי. עס איז דא אן אינטערעס אין די פערזענלעכע לעבן פון א סך סעלעבן, וואס ווערט אפט באלייגט מיט טשעפּעניש. א גאנצע אינדוסטריע פון פאטאגראפן מיט דעם ביינאמען "פּאַפּאַראַצי" מאכט פרנסה פון באקומען בילדער פון סעלעבן. די סעלעבן שאפן א וועלער פון וואָיוריזם; דאס מאכט האנדלען מיט דאס לעבן פון סעלעבן א פאפולערע סארט פארוויילונג. א סך סעלעבן ווערן פארבונדן מיט סקאנדאלן פון פארראט, פּליאָטקעס, סעקס און דראגס. סיי צוליב זייער לעבנסשטייגער וואס דערלויבט לוקסוס און סיי צוליב דעם גרויסן פובליקן אינטערעס, וואס מאכט דעם מעדיע רוקן אזלעכע געשעענישן ארויס.
פון דער זייט האבן סעלעבן הנאה פון זייער בארימטקייט, און זיי קענען געוויינטלעך באקומען טייערע רעקלאמע אפמאכן, איינרופן צו סאציעלע לוקסוס געשעענישן און באדייטיקע לינדערונגען ביים קויפן פראדוקטן, אלס א טייל פונעם בראַנדונג פון די דאזיקע פראדוקטן. עס זענען דא סעלעבן וואס האלטן נישט פונעם פובליקן אינטערעס און די אינוואזיע צו זייער פריוואטקייט און פרובירן אויסצומיידן די פאטאגראפן, די אנהענגער און די באַרעד-צווייגן. א סך סעלעבן דינגען ראטגעבערס פאר מעדיע און פובליק-באציאונג צו פארבעסערן זייערע אינטעראקציעס מיט די מאסן און לינדערן די שוועריקייטן פון קאמוניקאציע מיט זיי.
א סך צייטונגען פובליצירן א רעגולערע צווייג וואס האנדלט מיט באַרעדעריי וועגן סעלעבן. א פיאנער אינעם פעלד אין ישראל איז געווען דער צווייג "רחל המרחלת" אינעם וואָכיקן מאגאזין "דער דאזיקער וועלט". אן אנדערע באקאנטע באַרעדעריי צווייג אין ישראל איז געווען "ציפורה" אינעם לאקאלער מאגאזין "דער שטאָט".
סעלעבריטעטן און פאליטיק.
עס זענען דא צוויי פארעמס פון א "פאליטיקער-סעלעב", איינער וואס מישט צווישן פאליטיק און סעלעבהייט. די ערשטע פארעם איז פון א פאליטיקער וואס ווערט געוואַלט אדער נאמינירט פאר א פובליקע ראלע און נוצט עלעמענטן פון שטערנהייט צו באווייזן זיין טענה אז ער פארשטעלט א ציל אדער א גרופע. די צווייטע פארעם איז א סעלעב אינעם פעלד פון פאפולערע קולטור וואס נוצט זיין באוואונדערונג אויסצודריקן זיינע מיינונגען איבער איצטיקע טעמעס.
הרב נתן באקבאזע פון נתיבות
הרב נתן באַקאַבזאָ (ל' אב ה'תשכ"ג, 20סטן אויגוסט 1963 – י' ניסן ה'תשס"ו, 8טן אפריל 2006, נתיבות) איז געווען א מקובל און דרשן און בעל צדקה וחסד. ער האט געגרינדעט און אנגעפירט מיט מוסדות תורה און חסד אין דרום ארץ ישראל.
עליזה (אַליציאַ) בעגין (; 25סטן מערץ 1920, ה'תר"פ - 13טן נאוועמבער 1982, ה'תשמ"ג) איז געווען די ווייב פון מנחם בעגין, פרעמיער מיניסטער פון ישראל.
אַליציא איז געבוירן געווארן אום 25סטן מערץ 1920 אין דער פארמעגלעכער אַרנאלד משפחה אין דראָהביטש אין גאליציע. פאטער צבי ארנאלד און מאטער שלומית ארנאלד איר פאטער איז געווען א שותף אין די נאפט ברונעמס אין גאליציע. ביי די עלטער פון זיבן יאר האט זי געלערנט העברעאיש, און ביי 14 יאר איז זי געווען טעטיק אין בית"ר. אין יאר 1938 האט זי געענדיקט מיטלשולע.
מיט איר מאן מנחם בעגין האבן זיי געהאט דריי קינדער, בנימין זאב בעני בעגין, חסיה און לאה.
זאב בנימין ״בעני״ בעגין (געבוירן כ"ד אדר א' ה'תש"ג, 1טן מערץ 1943) איז א געוועזענער מיניסטער און כנסת מיטגליד פון דער ליכוד פארטיי. ער איז א געאָלאָג; אין דער פאַרגאַנגענהייט, איז ער, צווישן אַנדערן, געווען דער הויפּט פון דער געאָלאָגישער אנקעטע פון ​​ישראל.
יצחק לֶיְבּ גאלדבערג גערופן הנדיב הלא ידוע (י"ב שבט ה'תר"ך, 1860 – ט"ו אלול ה'תרצ"ה, 1935) איז געווען א ליטווישער יידישער פילאנטראפ און אקטיוויסט וועלכער האט פיל געארבעט פאר דער ציוניסטישער באוועגונג און פארן בויען ארץ ישראל.
חיים נחמן ביאליק האָט געשריבן וועגן אים דאָס עפנטלעכע ליד אין דער שורה "יְהִי חֶלְקִי עִמָּכֶם, עַנְוֵי עוֹלָם, אִלְּמֵי נָפֶש".
גילה קצב (געבוירן 1948 ה'תש"ח) איז געווען די ווייב פון געוועזענעם פרעזידענט משה קצב זינט 1969. זי איז געווען די ווייב פון דעם אכטן פרעזידענט פון מדינת ישראל פון 1טן אויגוסט 2000 ביז 1טן יולי 2007. זי האט לאנגע יארן געארבעט אין דער יד שרה און דעם ראט. רעגולער אַרבעט פֿאַר וועגן דרייַסיק יאָר אין בנק לאומי.
ווען איר מאַן איז אָנגעקלאָגט און קאָנוויקטעד פון שענדונג, ניט אָרנטלעך אַטאַקע און געשלעכט כעראַסמאַנט פון וואָמען וואָס זענען סאַבאָרדאַנייטיד צו אים בשעת ער געדינט ווי טוריזם מיניסטער און פּרעזידענט, KTSB געשטאנען פֿאַר איר מאַן 'ס רעכט, און געשטיצט זיין קליימז אַז ער איז אומשולדיק און פאַלש.
גילא קצב איז געבוירן אין הדסה שפיטאל אין תל אביב-יפו אין 1948, די טאכטער ​​פון בן-ציון און רחל פרעדאני (געבוירן אלפסי), מיטגלידער פון דער בית"ר באוועגונג אין פוילן און אוקראינע, חסידים פון גור. איר זיידע איז געווען איינער פון די גרינדער. פון בני ברק.
דאָס ערשטע פֿאל פֿון דער קאָוויד–19 פּאַנדעמיע אין ניו יארק סיטי איז באַשטעטיגט געוואָרן אין מערץ 2020 פֿון אַ פֿרוי וואָס האָט גערײַזט קײן ניו יאָרק פֿון איראַן, אַ מדינה שוין שלים באַטראָפֿן פֿון דער פּאַנדעמיע. שיער אַ חודש שפּעטער, איז מעטראָפּאָלישער ניו יארק געוואָרן די שלימסט־באַטראָפענע אָרטשאַפט אין גאר די פאראייניגטע שטאטן. אין אַפּריל, האָט די שטאָט געהאַט מער באַשטעטיגטע פאַלן ווי גאנץ כיע, גרויס–בריטאַניע אָדער איראַן.
אום 20סטן מערץ, האָט דאָס גובערנאטאר־ביוראָ אַרויסגעגעבן אַן עקזעקיוטיוו אָרדער וואָס האָט פֿאַרמאכט נישט–עיקערדיקע געשעפֿטן. די עפֿענטלעכע טראנספּאָרט סיסטעם פֿון דער שטאָט איז געבליבן אפֿן, אָבער עס איז געווען אנגעשטאפט מיט מענטשן וועגן אַ פֿארמינערטער באַדינונג און אויך צוליב מער הײמלאָזע מענטשן וואָס האָבן געזוכט אָפּדאַך פאַר זיך אינעם סאַבווײ.
אין אַפּריל, האָבן הונדערטער ניו יאָרקערס פֿאַרלאָרן זײערע אַרבעט–שטעלעס, און די פֿאַרלאָרענע שטײַערן זענען געווען אפֿשר ביליאָנען דאָלאַרן. אַרבעט שטעלן פֿאַר ריטײל, טראַנספּאָרט, און רעסטאָראַנען זענען מער באַטראָפֿן. דער פֿאַל פֿון האַכנאָסען, פֿאַרקויף–שטײַערען און טוריזם האַכנאָסען, כולל שטײַערען פֿון האָטעלס, האָט די שטאָט אפֿשר ביז 10–ביליאָן דאָלאַר געקאָסטעט. דער בירגערמײַסטער דע בלאַזיאָ האָט געזוגט אז דער אַרבעטלאָזיגקײַט–סיסטעם איז געבראָכן נאָך אַ שוואַל פֿון אַנשפּרעכען, און עס דאַרף האָבן הילפֿע פֿון די בונד–ריגירונג צו באַהאַלטען באַדינונגען.
די לויפֿענדע פּאַנדעמיק איז דער טעדלעכסטער אומגליק אין די געשיכטע פֿון ניו יאָרק.
אין דעצעמבער 2020, דער געזונט–זאָרגונג–סיסטעם פֿון ניו יאָרק האָט אָנגעהויבן צו געבן אַרויס די וואקצין קעגן קאָראָנאַווירוס פֿאַר פּאַציענטען מיט אַ הויכען ריזיקירן, און ערשטע הילפֿערן, למשל דאָקטאָרן און קראַנקענשוועסטער און ברידער. די שטאָט האָט דאָס ׳׳פֿאַזע 1א׳׳ גענענט. אויף 11 יאַנואַר 2021, די שטאַט איז געגאנגען אין פֿאַזע 1ב, און גיבט ארויס די וואַקצין אויך צו מענטשען איבער 65 יאָרן, געשעפֿטאַרבעטער, לערערס, ערשטהילפֿערס, טראַנספּאָרטאַרבעטער און געפֿענגניספּערזאָנאל. אין פֿעברואַר 2021, ניו יאָרק האָט געברײַטעט די גרופּע פֿאַר פֿאַזע 1ב צו אַרײַננעמען רעסטאָראַנט אַרבעטער (כולל ליפֿער) און טאקסי–פֿאַרערס. ניו יאָרק פּלאַנט צו וואַקצינירן יעדערײַנער אינ׳ם זומער פֿון 2021.
שרה שולמית שמיר (19טן אפריל 1923 – 29סטן יולי 2011) איז געווען די ווייב פון דעם זיבעטן פרעמיער מיניסטער פון ישראל יצחק שמיר. שולמית איז געווען אקטיוו אין פארשיידענע וואלונטירן ארגאניזאציעס און איז געווען די גרינדערין פון פובליק ראט פאר עלטערע לייט.
מיט איר מאן יצחק שמיר, האבן זיי געהאט צוויי זיין קינדער, יאיר און גלעדה.
הרב יעקב מאיר (ז' אייר ה'תרט"ז, 12טן מיי 1856 – ט' סיון ה'תרצ"ט, 26סטן מיי 1939) איז געווען דער ערשטער ספרדישער הויפט רב ״ראשון לציון״ פון ארץ ישראל אלס טייל פון הויפט רבנות, און איז אויך געווען א שד"ר.
געלאריע.
הרב יעקב מאיר אין יאר 1936 (לערך)
הרב אברהם אליעזר מינצבערג (ירושלים, ה'תשי"ז - ל' תשרי ה'תשע"ב, 28סטן אקטאבער 2011)
געבוירן אין ירושלים ביי זיין פאטער רבי ברוך יצחק מינצבערג, איידעם פון די דעמאלטדיגע נטורי קרתא מנהיג הרב עמרם בלוי.
דער גאון האט געדינט אין דער חרדישער קהילה בד"ץ עדה החרדית און אין דער שומרי החומות קהילה אין דער רמת שלמה געגנט אין ירושלים, וואו ער האט געוואוינט.
, נאכן ליידן פון א מאלינער און לענגערע קראנקהייט אין די לעצטע יארן, איז 55 יאר אלט ביים טויט.
דער דריטער וועלט-מלחמה איז וואס מען רופט א מעגלעכער דריטער וועלט-מלחמה. דאס באדייט א וועלט-מלחמה וואס קען אפשר פאסירן און וואלט זיין דער נאכפאלגער פונעם צווייטן וועלט-מלחמה (1939-1945).
א וועלט-מלחמה קען זיין איינער אין וואס א צאל מדינות אינעם וועלט קעמפן קעגן זיך, א מאל איבער פארשידענע קאנטינענטן, אבער אפשר נישט. א געוואלטיקער מלחמה צווישן צוויי אדער דריי גרויסע מאכטן וואלט זיין א וועלט-מלחמה.
ווייל טעכנאלאגיע און געווער זיינען געווארן אזוי אוואנסירט, דענקען רוב מענטשן אז אויב אזא מלחמה וועט א מאל געשען וועט מען אפשר ניצן קערן, ביאלאגישע און כעמישע געווער. ביאלאגישע געווער זענען לעבעדיקע זאכן, געוויינטלעך באקטעריע אדער ווירוסן. כעמישע געווער וועלן אפשר נישט טייטן שנעל, נאר פארגיפטיקן מענטשן אדער זייערע אייגנטומס. קערן, ביאלאגישע און כעמישע געווער צוזאמען רופט מען מאסן פארניכטונג געווער. דערקעגן, קאנווענציאנעלע געווער זענען "נארמאלע" סארטן ווי ביקסן אדער נישט-קערנדיקע באמבעס.
מאסן פארניכטונג קען באשעדיקן רוב דעם ערד פלאנעט און טייטן א סך מענטשן און אנדערע ארגאניזמען. א שפריכווארט וואס ווערט אפט מיוחס צו אלבערט איינשטיין זאגט: "איך קען נישט וועלכע געווער וועט מען קעמפן דערמיט אין דער דריטער וועלט-מלחמה, נאר אינעם פערטן וועלט-מלחמה וועט מען קעמפן מיט שטעקנס און שטיינער". איינשטיין האט אפשר נישט טאקע דאס געזאגט, אבער לויט אנדערע זאכן וואס ער האט געזאגט האט ער געמיינט אז די געווער אין דער דריטער וועלט-מלחמה וואלט זיין אזוי צעשטערעריש אז זיי וואלט ענדיקן די ציוויליזאציע ווי באקאנט היינט.
אמתע געשעענישן מיט דער ביינאמען "דריטער וועלט-מלחמה".
טייל געשעענישן ווי דער קאלטער קריג האט מען גערופן דער "דריטער וועלט-מלחמה". געוועזענער פאראייניקטע שטאטן פרעזידענט דזשארדזש וו. בוש האט פארגלייכט דעם מלחמה קעגן טעראר צו דער דריטער וועלט-מלחמה.
די דאזיקע געשעענישן זענען ביידע געווען נישט אפילו ענלעך מיט וואס א וועלט-מלחמה וואלט זיין. דער קאלטער קריג איז נישט געווען קיין קריג, און דער איראקער מלחמה איז געווען מערסטנס קאנווענציאנאל און געשליסן אום איין געגנט אין גענעראל. טעראריזם איז טאקע א סארט געפעכט, אבער נישט קיין וועלט-מלחמה.
אויך באווייזן זיך דא דריי פון די עיקערדיקע מאַטאַמאַטישע אפעראציעס: צוגאב, טאפלען און פאטענץ.
דער אוילער־אידענטיטעט הייסט נאָך דעם שווייצער מאַטעמאַטיקער לעאנהארד אוילער.
מענטשן האלטן דעם אידענטיטעט ווי דער שענסטער ארויסזאג אין מאטעמאטיק.
דוד וואודאַרד (ענגליש: "David Woodard"; געבוירן 6טן אפריל 1964 אין סאַנטאַ באַרבאַראַ, קאליפארניע) איז אַן אמעריקאנער פּאָסטמאָדערנער שרייבער און קאָנדוקטאָר. וואודאַרד איז אויך באַוווסט פֿאַר זיין הומאניטארישע אַרבעט מיט ניי גערמאַניע, אַ ייִשובֿ אין פאראגוויי.
וואודאַרד און וויליאם באראז אין 1997
ענדרו יענג (ענגליש: "Andrew Yang"; געבוירן דעם 13טן יוני 1975) איז אן אמעריקאנער געשעפטסמאן, פילאנטראפ, אדוואקאט, מאטעמאטיקער און געוועזענער דעמאקראטישער פרעזידענט קאנדידאט, און דעמאקראטישער קאנדידאט פאר מעיאר פון ניו יארק סיטי.
ענדרו איז געבוירן געווארן אין ניו יארק, אום 13טן יאנואר 1975, צו זיינע עלטערן, אימיגראנטן פון טייוואן. ער האט שטודירט עקאנאמיק און געזעצן אין פרעסטיזשפולע קאלעדזשעס, און האט גראדואירט מיט די העכסטע צייכנס. דערנאך האט ער אנגעפירט עטלעכע ביזנעסער.
ער האט געגרינדעט עטלעכע וואוילטעטיגע ארגאניזאציעס צו העלפן מענטשן וועלכע האבן פארלוירן זייער ארבעט.
ביי די 2020 פרעזידענט וואלן איז ער געלאפן אלס דעמאקראטישער קאנדידאט. זיין פרעזידענטלעכער קאמפיין האט אים געשאנקען נאציאנאלע אויפמערקזאמקייט, ספעציעל פאר זיינע אינטערעסאנטע פאליסיס. זיינע אנהענגער און שטיצער זענען באקאנט געווארן מיט זייער צונאמען דער "יענג גענג".
נאך וואס ער האט זיך ארויסגעצויגן פון דער פרעזידענטלעכער פארמעסט, האט ער זיך אנגעשלאסן אין סי-ען-ען אלס פאליטישער קאמענטירער.
זיינע פלענער.
יענג איז באקאנט מיט זיין אינטערעסאנטן פלאן UBI - "יוניווערסל בעיסיק אינקאם", אז יעדער מענטש אין אמעריקע, איבער די 18 יאר, זאל באקומען טויזנט דאלער א חודש
לויט אים וועט דאס זיין א שטופ פאר מענטשן צו עפענען ביזנעסער און ברענגען מענטשן צו ארבעטן.
לאגא פון זיין פרעזידענטלעכער קאמפיין
זיין קאמפיין פאר ניו יארק סיטי מעיאר.
אום יאנואר 13 2021 האט ענדרו יענג אנאנסירט אז ער לויפט פאר מעיאר פון ניו יארק סיטי,
ער האט זיך זייער שטארק ארויסגעשטעלט אין שטיצע פון פריוואטע סקולס וואס דאס איז די הויפט זארג וואס איז יעצט דא ביי די יודישע געמיינדע אין די סיטי,
אום אפריל 28 2021 האט ער ערהאלטן די אינדארסירונג פון אלע היימישע גרויסע מוסדות אין בארא פארק, ביי די פארמאלע אינדארסירונג צערעמאניע איז אנוועזנד געווען משה דוד נידערמאן, פרעזידענט פון די פאראייניגטע אידישע ארגאניזאציעס פון וויליאמסבורג.
אום 5טן מאי 2021 האט יענג ערהארלטן די אינדארסירונג פון די בארא פארקער פאליטיקאנטן אסעמבלימאן שמחה אייכענשטיין און קאנסילמאן קלמן יעגער.
עזרת נשים איז א אידישע ערשטע-הילף ארגאניזאציע, אין בארא פארק, וואס באשטייט פון פרויען פאר פרויען.
אין יאר 2011 האט א היימישע חסידישע פרוי מרת רחל פרייער באשלאסן צו גרינדן א קאנטאר ארגאניזאציע פאר דער הצלה וואלונטירער ארגאניזאציע, וואס באשטייט נאר פון מענער וואלונטירן, אין א פארזוך צו בעסער סערווירן און באהאנדלען פרויען אויף א מער סענסיטיוון און צניעות'דיגן וועג.
די פרויען וואלונטירן זענען טרענירט אין BLS ???. זיי פארמאגן אן אייגענעם אמבולאנס און צוויי אייגענע טרעקלעך.
די גרינדונג פון דער ארגאניזאציע איז נישט דורך לייכט, זיי האבן געהאט א שטארקע אפאזיציע דורך די פירנדע ארגאניזאציעס און רבני העיר, וועלכע האבן פרובירט אונטערצושטעלן פיסלעך זיי זאלן נישט לעגאליזירט ווערן, אבער זיי האבן עס דורכגעשוויצט, און באוויזן צו ווערן באשטעטיגט דורך דער רעגירונג אלס אן אפציעלער אמבולאנס און ערשטע הילף ארגאניזאציע.
אזוי אויך ווערן זיי באשולדיגט אז זיי האבן זיך לכתחילה געגרינדעט צו העלפן פרויען געבן געבורט, אבער אין מציאות שרייבן זיי דאס נישט, און פארנארן מענטשן וועלכע רופן זיי צו לעבנס-וויכטיגע הילפס-רופן, און די קריטישע מינוטן ווערן פארשפילט און עס קען (און האט שוין מעגליך) געקאסט מענטשליכע לעבנס.
משה יצחק ווערטהיימער איז דער געווען פאר נאנט צו 10 יאר דער רעדאקטאר פונעם מאנאטלעכן זשורנאל דער בליק.
משה יצחק איז א זון פון מענדל ווערטהיימער. ער איז געווען הויז בחור פון סאטמארער רבין בעל ברך משה ער איז געוועזן דארטן פונקט אין די תקופה ווען עס האט אויסגעבראכן די טיילונג אינערהאלב די חסידים וויאזוי מען האט זיי דעמאלטס גערופן.
נאך זיין חתונה אין אדר תש"ס האט ער אפגעקויפט בשותפות מיט משה גבאי דעם אויסגאבע דער בליק וואס עס האט ביז דעמאלטס געהאט הרב עזרא פריעדלאנדער, עסקן און וועטעראן שתדלן וואס איז אנגעקומען זייער הויך אין די פאליטישע וועלט צוליב זיין טאלאנט פון איבערנעמען א מענטשן מיט זיין שפראך, ער איז א זון פון ליסקא'ער רבי'ן וועלכער איז דער בעל מכשיר אין דעם מיימאנידיס שפיטאל אין בארא פארק.
און אזוי ווי ער האט נישט געהאט די פינאנצן אנצוגיין דערמיט האט ער פארקויפט דעם נאמען פאר די שותפים משה גבאי און משה יצחק ווערטהיימער.
אין יענער צייט האבן זיי אפגעקויפט אויך דעם פאפולערן אויסגאבע יפה בעתו וואס עס פלעגט ארויסגעבן דער באגאבטער שרייבער און היסטאריקער הרב יוסף פרץ ביללער און אזוי האבן זיי אריינבאקומען פון צוויי זייטן א גרויסן ציבור ליינער.
אבער דער הויכפונקט פון די אויסגאבע איז געווען דאס אריינלייגן בילדער פון אקטועלע געשעהנישן פון דעם מאנאנט, און אזוי אויך אן באזונדערע אפטיילונגען פון בילדער פון צדיקים וואס אין דעם חודש געפאלט אויס זייער יארצייט.
שפעטער האט ער זיך אפגעטיילט פון "יפה בעתו" און ער האט אליינס געפנט א קינדער בליק ביילאגע, און נאך שפעטער האט ער צוגלייגט נאך צוויי ביילאגעס, 'דער חסידישער בליק' און, 'די פאמיליע בליק'.
אין יאר תש"ע האט ער דאס פארקויפט פאר ???
היינט צו טאג'ס קומט דאס נאך אלס ארויס א פאפולערע חרדישע אויסגאבע וואס שטעלט צו פול מיט תוכן'דיגע לייען מטריאל פארן חרדישן ציבור
נאַשוויל איז די הויפּטשטאָט און די גרעסטע שטאָט אין דעם פֿ״ש שטאַט טענעסי. ער געפינט זיך אויפן קומבערלאַנד טייך אין דאַווידסאָן קאָונטי. נאַשוויל איז די היים פון Grand Ole Opry און די Country Music Hall of Fame.
נאַשוויל האָט 569,891 מענטשן (לויטן 2000 צענזוס). א תושב פון נאַשוויל ווערט גערופן אַ "נאַשווילער".
אום 3טן מאַרץ 2020, איז אַ טאָרנאַדאָ אדורכגעגאנגען פון מערב צו מזרח, אביסל צפון פון דעם צענטער פון נאַשוויל געגנט, און האט געהרג׳עט כאטש 25 מענטשן און האט פאַרלאָזט צענדליגע פון טויזנטער אָן עלעקטרע.
אום 25סטן דעצעמבער 2020, האט פאסירט אין דער שטאָט אַ זעלבסטמאָרד באמבארדירונג.
הרב עקיבא וויינגארטן (געבוירן ל' כסלו ה'תשמ"ה) איז דער רב פון דרעזדן אין דייטשלאנד און פון קהילת "מגוון" אין באזעל, שווייץ. ער האט געגרינדעט די קהילת היכל בעש"ט געמיינדע אין בני ברק, און ישיבת בעש"ט דרעזדן א ישיבה פאר יונגע בחורים און מיידלעך וועלכע זיינען אפגעפארן פון דעם ארטאדרקסישן שטייגער.
וויינגארטן איז געבוירן געווארן ל' כסלו תשמ"ד אין מאנסי, ניו יארק, צו זיין פאטער הרב יוסף וויינגארטן, דיין אין בית דין עזר המשפט אין מאנסי, און צו זיין מוטער מרת שרה גיטל, טאכטער פון הרב משה גאביוף, אב"ד בית דין אבן המשפט אין מאנסי. ער האט געלערנט אין סאטמאר חדר אין לייקוואד, ניו דזשערסי, אין ישיבת חיי תורה אין מאנסי וואו ער האט באקומען היתר הוראה ביי 17 יאר אלט, און שפעטער האט ער געלערנט אין דער מירער ישיבה אין ירושלים.
עסקנות / רבנות.
הרב וויינגארטן האט געגרינדעט די "היכל בעש"ט" שול אין בני ברק וואו ער האט אבער נישט מסכים געווען צו זיין אפיציעל רב, ער האט דעמאלסט געארבעט אלס ר"מ אין ישיבת שער התלמוד אין בני ברק און אלס משגיח אין ישיבת תפארת שמואל אין ראשון לציון. ער איז געווען א באקאנטער עסקן אין בני ברק, ער האט אויך געשריבען פיהל ארטיקלען בענייני השעה אין פארשידינע אינטערנער צייטונגען. ער איז געווען מקורב צו אסאך אדמו"רים און רבנים, צווישן זיי האדמו"ר פון ראחמיסטריווקא, וויזשניצער רבי אין בני ברק, הרב מרדכי גראס, דער ביאלער רבי אין בני ברק, סאטמאר רבי (רבי זלמן לייב), זלאטשאווער רבי אין מאנסי, סקולענער רבי, ספינקא רבי און נאך.
אין דייטשלאנד.
אין תשע"ד האט ער פארלאזט ארץ ישראל און איז געפארן קיין בערלין, בשעת ער האט שטודירט יודאיסטיק אין דעם פאטסדאם אוניווערסיטעט האט ער געגרינדעט די קהילה "היכל בעש"ט בערלין". אין תשע"ט איז ער גערופן געווארן צו זיין רב פון דרעזדן און פון די קהילה "מגוון" אין באזעל.
גדעון סַעַר (געבוירן דעם 9טן דעצעמבער 1966, כ"ו כסלו ה'תשכ"ז) איז א ישראלישער פאליטיקער, א כנסת דעפוטאט און אנפירער פון דער "נייע האפֿענונג" פארטיי.
ער איז אן אדוואקאט, און האט געדינט ווי בילדונגס מיניסטער און אינערן מיניסטער און פלעג זיין א כנסת דעפוטאט פון דער ליכוד פארטיי.
אַלעקסיי אַנטאלעוויטש נאַוואַלני (געבוירן דעם 4טן יוני 1976) אין דער געגנט פון מאסקווע איז אן רוסישער אדוואקאט און א פאליטיקאנט. ער איז פון די גרויסע אפאזיציע פירער קעגן דעם פרעזידענט וולאדימיר פוטין. און ער פירט גרויסע פראטעסטן אקעגן אים.
נאוואלני פירט א בלאג אויפן אינטערנעט וואו ער דעקט אויף די קארופטירטע מעשים פון דער רוסישער רעגירונג בכלל און פון פוטין בפרט.
אויך פירט ער א פאליטישע פארטיי מיטן נאמען רוסלאנד פונעם צוקונפט. די פארטיי איז געלאפן אין מאסקווע פאר בירגערמייסטער און האט באקומען 27 פראצענט פון די שטימען.
אין אויגוסט 2020 איז ער פארגיפטיגט געווארן אויף א פליגער אינמיטן וועג פון טאמסק קיין מאסקווע דורך נאוואטשיק גאז. מען האט אים אראפ געלייגט אין בערלין זיך צו היילן.
אין יאנואר ווען ער איז צוריק געקומען קיין רוסלאנד איז ארעסטירט געווארן. וואו ער איז נאך ביז יעצט.
פשעווארסק איז א קליין שטעטל אינעם פאדקארפאטי געגנט אין גאליציע, היינט פוילן, אין דעם געגנט פון ריישא.
אין אנהייב פון דעם 17טן יאר הונדערט טרעפן מיר שוין 30 אידישע פאמיליעס אין שטעטל. אין יאר 1880 זענען זיי 1224 פון דער אלגעמיינער באפעלקערונג וואס ציילט 2926 מענטשן.
אין 1921 האבן דארט געוואוינט 1477 אידן קעגן 3371 גויים
די מלחמה יארן.
אין 1918 אינמיטן דער ערשטער וועלט־מלחמה זענען די פוילישע סאלדאטן אריין אין שטאט און געראבעוועט די אידישע פארמעגנס. ביי דער ענדע פון דער מלחמה האט די דזשוינט געעפנט א ביקור חולים און א גמח.
אין 1930 האט אויסגעבראכן א שריפה און אסאך אידן זענען געבליבן אן א דאך איבערן קאפ. פארן 2טן וועלט מלחמה האבן דארט געוואוינט 1500 אידן.
אום ראש השנה ת״ש האבן די דייטשע סאלדאטן אריין מארשירט אין שטאט און נאכן פארברענען דעם גרויסן בית מדרש האבן זיי פארטריבן אלע אידן פון דער גאנצער אומגעגנט צום רוסישן שטח וואס האט זיך געפונען אריבער דעם סאן טייך. אין שטאט זענען געבליבן נישט מער ווי 25 אידן.
די רבנים פון דער קהילה.
דער מערסט באקאנטער רב איז געווען רבי משה'לע פשעווארסקער, דער מחבר פון ספר ״אור פני משה״.
דער לעצטער רב אין שטאט איז געווען רבי אליהו תאומים-פרענקל הי״ד, א זון פון רבי זאב וואלף תאומים-פרענקל וועלכער איז אויך געווען רב פארדעם.
ר' משה'לע פשעווארסקער אויך באקאנט אלס ר' משה סופר (ה'ת"פ – י"ב טבת תקס"ו).
רבי משה איז געבוירן צו זיינע עלטערן רבי יצחק הלוי און הרבנית אסתר. אין זיין יוגנט האט ער געארבעט אין א קרעטשמע און דערנאך איז ער געווארן א סופר סת"ם.
ס'איז מקובל אז רבי משה אלשיך פלעגט זיך מתגלה זיין צו אים.
ער איז געווען באקאנט אלס זייער א מהודרדיגע סופר און די גרעסטע צדיקים האבן געקויפט ביי אים.
פאלגענד א טיילוואזע ליסטע פון ווער עס האט געקויפט ביי אים.
הרב מנחם מענדל שנייבאלג (י"ד אלול ה'תרפ"א - כ"ב ניסן ה'תשפ"א) האט געדינט אלס גאב"ד פון דער מחזיקי הדת קהילה אין מאנטשעסטער צענדליגער יארן, ביז צו זיין פטירה.
הרב שנייבאלג איז געבוירן געווארן אין גרויסווארדיין, צו זיין טאטע רבי דוד צבי שנייבאלג, וועלכער האט געדינט אלס וויזשניצער דיין און שפעטער נאכ'ן צווייטן וועלט קריג אלס גאב"ד מחזיקי הדת מאנטשעסטער, און זיין מאמע שרה באבטשע.
ביי די מלחמה יארן האט ער מיטגעמאכט צרות אין טראנסניסטריע.
נאך דער מלחמה האט ער חתונה געהאט מיט זיין ווייב, א טאכטער פון רבי משה יהודה עהרנרייך, דער שימלויאער רב. זי איז ליידער יונגערהייט נפטר געווארן, און ער האט חתונה געהאט א צווייט מאל, מיט דער טאכטער פון רבי שרגא פייוויל שטיינמעץ.
ער האט געעפנט א שטיבל, בית המדרש אהבת ישראל, אין דער פרעסטוויטש געגנט אין מאנטשעסטער. ווען זיין טאטע האט אויף די עלטערע יארן זיך געצויגן קיין ארץ ישראל, האט מען אים באשטימט רב פון מחזיקי הדת. ער האט ערפילט די פאזיציע פאר העכער פופציג יאר.
ער האט פארפאסט א ספר שאלות ותשובות ״שפתי עני״.
אחרון של פסח תשפ"א איז דער רב נפטר געווארן, אין עלטער פון הונדערט יאר. זיין לויה איז ארויסגעגאנגען אין מאנטשעסטער, און שפעטער אין סטעמפארד היל, לאנדאן, און פון דארט איז ער אפגעפלויגן קיין ארץ ישראל, וואו ער איז געקומען צו קבורה אויפן הר המנוחות.
[https://hamodia.com/2021/04/05/bde-harav-menachem-mendel-schneebalg-ztl-rav-khal-machzikei-hadas-manchester-england/ א באריכט] וועגן זיין פטירה אין המודיע
פרינץ פֿיליפ, הערצאג פון עדינבורג (געבוירן פרינץ פֿיליפ פון גריכנלאנד און דענמארק; 10טן יוני 1921– 9טן אפריל 2021), איז געווען א מיטגליד פון דער בריטישער קעניגלעכער משפּחה ווי דער מאן פון עליזאבעט די צווייטע.
פיליפ איז געבוירן געווארן אין די גריכישע און דענישע קעניגלעכע משפחות. ער איז געבוירן אין גריכנלאנד, אָבער זיין משפּחה איז פארטריבן געווארן פון לאנד ווען ער איז געווען אַכצן חדשים אַלט. נאָך זיין בילדונג אין פֿראַנקרייך, דייַטשלאַנד און דעם פֿאַראייניקטן קעניגרייך, איז ער אריין אין קעניגלעכן ים־פֿלאט אין 1939, אַלט 18 יאר. פון יולי 1939, האט ער אנגעהויבן קארעספאנדירן מיט דער דרייַצן־יעריגער פּרינצעסין עליזאַבעט, וועמען ער האט ערשט באגעגנט אין 1934. במשך דער צווייטער וועלט־מלחמה האט ער געדינט אויסגעצייכענט אין די מיטללענדישע און פּאַצפֿישע ים־פֿלאטן.
נאָך דער מלחמה, האָט דזשארזש דער זעקסטער דערלויבט פיליפ חתונה צו האבן מיט עליזאבעט׳ן. בעפֿאַר דער אפיציעלער מעלדונג פון זייער דערלאבונג אין יולי 1947, האט ער אפגעזאגט זיינע גריכישע און דענישע טיטלען און סטילן, איז געווארן אַ נאַטוראַליזרטער בריטישער בירגער, און האט אנגענומען די פאַמיליע־נאמען מאנטבאטן פון זיין מוטערלעכע זיידע-באָבע. ער האט געהייראט עליזאַבעט אום 20סטן נאוועמבער 1947. גלייך פאר דער חתונה, האָט אים דער קעניג געשאנקען מיטן סטיל "His Royal Highness" ("היז רויעל היינעס", ״זיין קעניגלעכע הויכקייט״) און האט אים געמאכט הערצאג פון עדינבורג, ערל פון מעריאָנעט, און באַראָן גריניטש.
פיליפ האט פארלאזט אַקטיוו מיליטער דינסט ווען עליזאַבעט איז געווארן די מלכּה אין 1952, ווען ער האט שוין דערגרייכט די ראַנג פון קאַמאַנדער, און איז געווארן אַ בריטישער פרינץ אין 1957. פיליפ האט געהאט פיר קינדער מיט עליזאַבעט: טשאַרלס, פּרינס פון וויילס; אַן, פּרינסצעסין רויאַל; פּרינץ ענדרו, הערצאג פון יארק; און פּרינץ עדוואַרד, ערל פון וועסעקס. דורך אַ בריטיש אָרדער אין קאָנסיל געזעץ וואָס איז ארויס אין 1960, קינדסקינדער פון די פּאָר וואָס טראָגן נישט קיין קעניגלעכע סטילן און טיטלען קענען ניצן דען פאַמיליע־נאמען מאַנטבאַטן-ווינדזאָר, וואָס ווערט אויך געניצט דורך עטלעכע מיטגלידער פון דער קעניג־פֿאמיליע וואָס האָבן יא טיטלען, ווי אַן, ענדרו און עדוואַרד.
הר ברכה איז אַ ייִדישער קהילה-יישוב אין שומרון, קילאָמעטער צו דרום פון שכם. דער יישוב ברכה איז געגרינדעט געוואָרן אין דעצעמבער 1983 און ער געהערט צום שומרון רעגיִאָנאַלן ראַט. די באַפעלקערונג פונעם יישוב באַטרעפט אַן ערך 450 משפּחות.
דער נאָמען פונעם ישוב שטאַמט פון פסוק: "וְנָתַתָּה אֶת הַבְּרָכָה עַל הַר גְּרִזִים וְאֶת הַקְּלָלָה עַל הַר עֵיבָל"
רבי יעקב יוסף משה סלאָנים (תר"ם - י"ב תשרי תרח"ץ; 1880 - 12טן סעפטעמבער 1937) איז געווען דער לעצטער אשכנזישער רב פון חברון. זיין זון און טאָכטער זענען דערמאָרדעט געוואָרן אין די געשעענישן פון 1929.
ער איז געבוירן געוואן אין חברון אין יאר תר"מ 1880, צו רב שניאור זלמן סלאנים און צו מושקא מרים. ער האט באקומען היתר הוראה אין ירושלים יונגערהייט.
די אינטערסלאווישע שפראך (medžuslovjansky, меджусловјанскы) איז א געפלאנטע סלאווישע שפראך, באשאפן דורך יאן וואן שטיינבערגן און ווויטעך מערונקא אין די יאהרן פון 2017-2006 ווי א מיטל פון קאמוניקאציע צווישן מענטשן פון פארשידענע סלאווישע לענדער. דאס אינטערסלאוויש איז באזירט הויפּטזעכלעך אויף דער אלט קירכע סלאוואנישער שפּראַך, אבער אויך אויף די נאציאנאלע סלאווישע שפראכן. מען שרייבט זי מיטן קירילישן און מיטן לאטיינישן אלפאבעט (אן די אותיות q w x אבער מיט נאך פֿיר אותיות מיט טאגן: č š ž ě).
די שפראך האט בערך צוויי טויזנט רעדער.
מיינע שפריכווערטער, איז א היימיש יידיש סלאגאן ביכל; דאס דריטע אפציעלע ביכל, געשריבן דורכן שרייבער מנשה לוסטיג.
דאס ביכל איז זייער באלערענט און טיף, און איז ווי ראשי פרקים צו אסאך מחשבות, וואס טוט ארויסהייבן סענסיטיווע שטריכן פון דאס מענטשהייט געפירעכטס.
דאס ביכל פארמאגט איבער דריי-הונדערט שפריכווערטער און אַפאָריזמען, אין זיבן שפראכן; יידיש, עברית, ענגליש, פארטוגעזיש, פראנצויזיש, רוסיש, דייטש.
דאס זענען אבסעלוטע געדאַנקען פרוכט פון זיין לעבנס ערפאַרונג, וואס איז עהם געקומען אין געדאנק אין פארשידענע צייטן, דורכאויס זיין לעבן ביז אהער.
עס האט אן אילוסטרירט בילד צו יעדע סלאגאן, און דערונטער איז פארהאנען ווערטער פון אויטענטישע הייליגע קוועלער, וואס צייגן ביילייפיג צו, צום זעלבן געדאנק.
רבי דוד משה ראזנבוים (געבוירן ה'תשל"ג, 1973) איז דער קרעטשענעווער רבי אין קרית גת.
רבי דוד משה איז דער עלטסטער זון פון רבי ישראל ניסן ראזנבוים, קרעטשענעווער רבי פון קרית גת, און יוטא מרים. ער איז געבוירן אין תשל"ג; אין א בונד געשלאסן מיט דער באטייליגונג פון זיין זיידן רבי איתמר ראזנבוים, האט מען אים א נאמען געגעבן דוד משה, נאכן זיידן רבי דוד משה פון קרעטשניף.
ער האט חתונה געהאט מיט בת שבע, טאכטער פון רבי עקיבא ראבינאוויטש - דער פאריסאווער רבי. נאך זײַן חתונה האָט ער געוואוינט אין קרית גת.
זיינע רבי׳ס.
רבי דוד משה האט געלערנט פיל אין דער חב"ד תורה און פאָרלייגן אַ וואכנשריפט לעקציע אין ספר התניא. ער איז געפארן צו רבי מנחם מענדל שניאורסאָן, און האָט אפילו אָנגערופן זײַן זון נאָך אים.
דער אָנהייב פון פירערשאַפט.
הרב דוד משה האָט אָנגעפֿירט מיטן גרינדן די אינסטיטוציעס פון זיין פאָטער אין שכונה רמות דוד אין קרית גת.
בעת דעם טאטנס לוויה דעם 16טן חשוון תשמ"ד, איז ער געקרוינט געווארן דורך זיין פעטער רבי מנחם אליעזר זאב ראזנבוים ממלא מקום פון זיין פאטער אין קרית גת.
בהימראַא ראַמזשי אַמבעדקאַר (;; 14טן אפריל 1891 - 6טן דעצעמבער 1956), איז געווען אן אינדישער פילאסאף, יוריסט, אדוואקאט, עקאנאמיסט, פאליטיקער און סאציאלער רעפארמער.
ער ווערט בארעכענט דער הויפט ארכיטעקט פון דער קאנסטיטוציע פון אינדיע.
רבי חיים מערץ (תש"ו – ד' אייר תש"פ) איז געווען דער רבי פון "תולעת יעקב" חסידות אין וויליאמסבורג.
ער איז געווען דער עלטסטער זון פון רבי יחזקאל שרגא מערץ, באקאנט אלס רבי יחזקאל'ע, און ער האט חתונה געהאט מיט מרת רחל, א טאכטער פון דער קאזשניצער רבי, רבי מרדכי האלפערין.
נאך זיין טאטנ'ס פטירה האט ער איבערגענומען די תולעת יעקב קהילה אין וויליאמסבורג, און געפירט רבי'סטעווע.
חודש ניסן תש"פ איז ער קראנק געווארן מיט דער קאראנא ווירוס, און נאך עטליכע וואכן זיך וואלגערן אין שפיטאל בין מוות לחיים, איז ער נפטר געווארן ה' אייר תש"פ, אין עלטער פון 73 יאר.
ער איז געקומען לקבורה אין ניו דזשערזי.
שטורעם ביי דער לויה.
ביי זיין לויה וואס איז פארגעקומען אינמיטן דער קאראנא פאנדעמיע, האבן זיך טויזנטער אידן צוזאמגענומען און שווארץ געמאכט די ארומיגע גאסן פון זיין שול, קעגן די רעגירונג געזונטהייט באווארונונגען קעגן פארזאמלונגען אין צייט פון א מגיפה.
עס איז אנטשטאנען א שטורעם ווען דער מעיאר ביל דיבלאזיא איז פערזענליך אראפגעקומען און פארארדענט פאר די פאליציי צו פארטרייבן די טויזנטער פארזאמלטע. דער אינצידענט איז ברייט פארשמירט געווארן אין דער פרעסע ארום דער וועלט.
עמעזאן (ענגליש:  Amazon) איז אן אמעריקאנער טעכנאלאגישע פירמע, וואס איז באזירט אין סיאטעל, וואשינגטאן, און איז איינס פון די גרעסטע פירמעס אין דער וועלט, מיט א וועבזייטל וואו מענטשן קויפן און פארקויפן פראדוקטן אויף זייער וועבזייטל.
די פירמע איז געגרינדעט געווארן דורך דזשעף בעזאס, אין דער גאראדזש פון זיין הויז אין בעלוויו, וואשינגטאן, אום 5טן יולי, 1994.
אריגינעל האט זיין פירמע בלויז פארקויפט ביכער; אבער מיט די צייט האט ער אנגעהויבן פארקויפן עלעקטראניקס, ווייכווארג, מעבל, שפילצייג, צירונג און וואס ער האט נאר געקענט.
עמעזאן איז אין א קורצע צייט אפשניט פון עטליכע יאר געווארן די מערסט ווערטפולע פירמע אין די פאראייניגטע שטאטן, און די גרעסטע אינטערנעט פירמע אין דער וועלט.
הרב ד"ר קלמן כהנא (כ״ב אייר תר"ע - י״א אלול תשנ"א; 31סטן מאי 1910 - 20סטן אויגוסט 1991) איז געווען רב פון קיבוץ חפץ חיים, גרינדער און פירער פונם בית מדרש פאר הלכה אין דער לאנדווירטשאפט־זידלונג, און מחבר פון א סך ספרים. ער איז געווען איינער פון די פירער פון פועלי אגודת ישראל, איינער פון די אונטערשרייבער פון דער דעקלאראציע פון אומאפהענגיקייט, א כנסת דעפוטאט און וויצע מיניסטער פון בילדונג און קולטור אין די ישראל רעגירונגען.
ער איז געבוירן אין דער שטאט בראד אין גאליציע, דעמאלסט אונטער דער הערשאפט פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע (היינט אין אוקראינע) אין א רבנישער משפּחה, די כהנא העלער פאמיליע, אין 1910.
ער איז געווען איינער פון די גרינדער פון צעירי אגודת ישראל אין דייטשלאנד.
נאָך זײַן חתונה מיט חנה, די עלטסטע טאָכטער פון הרב ברוך קונשטאַדט אב"ד פון פולדא, האָט ער געהאָלפֿן זײַן שווער און געדינט ווי זײַן געהילף און רעכטע האנט אין דער פולדא ישיבה.
ער איז געווען אַ דעלעגאַט אין דער דריטער כנסיה גדולה פון אַגודת ישראל אין מארינבאַד אין תרצ"ז (1937).
אין יאר 1938 האט ער אימיגרירט קיין ארץ ישראל און זיך באזעצט אין קיבוץ חפץ חיים אין כפר סבא, און אין 1940 (ת״ש) איז ער דערוויילט געוואָרן אלס רב פונעם קיבוץ.
אין תשל״ט האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין ירושלים, און ער האט געגרינדעט דעם בית מדרש פאר הלכה אין לאנדווירטשאפט זידלונג און דער פונדאציע פאר חילול מעשר שני און רבַעי.
דזשיין אסטן (; 16טן דעצעמבער 1775 – 18טן יולי 1817) איז געווען אן ענגלישע ראמאניסטקע. זי איז איינע פון די בארימטסטע און מערסט באליבטע שרייבער אין דער ענגלישער ליטעראטור.
דזשיין אסטן איז געבוירן געווארן דעם 16טן דעצעמבער 1775 אין סטיוונטאן, לעבן בייזינגסטאק. זי איז געבילדעט געווארן מערסטנס דורך איר פאטער און אירע עלטערע ברידער, און אויך האט זי געליינט אליין. זי האט געוואוינט אין סטיוונטאן מיט איר משפחה. זיי האבן זיך געצויגן קיין באט, סאמערסעט, ווען איר פאטער האט זיך פענסיאנירט אין יאר 1801. ווען ער איז געשטארבן אין 1805, האט זי ארומגעוואנדערט מיט איר מוטער. אין 1809, האבן זיי זיך באזעצט אין טשאטאן, לעבן אלטאן, האמפשיר. מיי 1817 האט זי זיך געצויגן קיין ווינטשעסטער כדי צו זיין נאנט צו איר דאקטער, און זי איז געשטארבן דארט אום 18טן יולי 1817.
לארא בושלארא ליין וולש בוש (געבוירן דעם י' חשוון ה'תש"ז, 4טן נאוועמבער 1946) איז די פרוי פון דזשארדזש וו. בוש, דער 43טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אַמעריקע. זי איז געווען די ערשטע דאמע פון ​​די פארייניקטע שטאטן פון 2001 - 2009.
אונטערשריפט פון לארא בושדזשארדזש וואקער בוש פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן מיט זיין ווייב לארא בוש
פֿארטאגס ל"ג בעומר (י״ח אייר) ה'תשפ"א, דעם 30סטן אפריל איז געווארן א גרויסע געדרענג וואס האט צוגעברענגט אויף א בהָלה ביים ארויסגאנג פון דער הדלקה ביים תולדות אהרן רבי׳ן נעבן דעם ציון פון רבי שמעון בר יוחאי אין מירון, ווען 45 מענער און קינדער זענען ליידער אומגעקומען און 102 זענען פארוואונדעט געווארן, נאכדעם וואס זיי זענען צעטרעטן געווארן אין א שטארקן געדרענג"."
דאס האט פאסירט אינמיטן דער הילולא פון רבי שמעון וואס קומט פאר יעדע יאר אין מירון ווען יידן קומען צוזאמען ביים ציון. בשעת מעשה זענען געווען ביים ציון בערך 100,000 יידן.
ס׳איז געווען די ערגסטע ציווילע קאטאסטראפֿע אין דער היסטאריע פון ישראל.
ליסטע פון נפטרים.
הר"ר שרגא געשטעטנער ע"ה - מאנסי, הר"ר ישראל אלנקווה ע"ה - בית שמש, הר"ר מנחם אשר זעקבאך ע"ה - מודיעין, הבחור חיים ראק ע"ה - בית שמש, הר"ר דוד קרויס ע"ה - בית שמש, הבחור יוסף עמרם טויבער ע"ה - מאנסי, הבחור אלי' כהן ע"ה - ביתר, הר"ר שמעון מטלון ע"ה - ביתר, הר"ר שמחה בונם דיסקינד ע"ה - בית שמש, הר"ר אליעזר צבי יאזשעף ע"ה - קרית יואל, הר"ר חנוך סלוד ע"ה - אשדוד, הבחור פּנחס מנחם קנאבלאוויטש ע"ה - אמעריקא, הר"ר אלעזר מרדכי גאלדבערג ע"ה - ביתר, הבחור משה בן שלום ע"ה - בני ברק, הר"ר יונתן חברוני ע"ה - ג. שמואל, הבחור ידידי' אשר פויגל ע"ה - ג. שמואל, הר"ר יהודא לייב רובין ע"ה - בית שמש, הר"ר חיים עוזר סלר ע"ה - ירושלים, הר"ר שמואל צבי קלאגסבאלד ע"ה - בית שמש, הבחור משה ענגלארד ע"ה ואחיו הילד יהושע ענגלארד ע"ה - ירושלים, הבחור משה לוי ע"ה - בני ברק, הבחור נחמן קירשנבוים ע"ה - בית שמש, הבחור משה מרדכי אלחדד-שארף ע"ה ואחיו הבחור יוסף דוד אלחדד-שארף ע"ה - ירושלים, הבחור דוב שטיינמעץ ע"ה - מאנטריאל, הבחור יוסף מאסטורוב ע"ה - רמלה, הבחור יעקב אלחנן סטארקאווסקי ע"ה - אלעד, הבחור יוסף יהושע לוי ע"ה - רכסים, הבחור ישי מועלם ע"ה -רכסים, הבחור אברהם דניאל אמבון ע"ה - ארגענטינה, הילד אליעזר יצחק קולטי ע"ה - ירושלים, הר"ר אריאל צדיק ע"ה - ירושלים, האברך יוסף גרינבוים ע"ה - חיפה, הבחור אלקנה שילה ע"ה - ירושלים, הר"ר אליעזר געפנער ע"ה - ירושלים, הבחור ידידי' משה חיות ע"ה - בני ברק, הבחור דניאל מאריס ע"ה - ניו דזשערסי, הבחור שלמה זלמן לעבאוויטש ע"ה - צפת, הר"ר משה צרפתי ע"ה - ירושלים, הבחור אריאל אחדות ע"ה - תל אביב, הר"ר מרדכי פעקעטע ע"ה - ירושלים, הבחור חן דורון ע"ה - חולון, הר"ר משה בערגמאן ע"ה - ענגלאנד, און הבחור יוסף קאהן ע"ה - קליוולאנד.
גיערמא לאַסא (; געב' דעם 16 נאוועמבער 1955) איז דער קומענדיקער פרעזידענט פון דער רעפובליק פון עקוואדאר. ער איז אן עקאנאמיסט געבילדעט אין עקוואדאר, בעלגיע און די פאראייניגטע שטאטן.
ער איז געוויילט געווארן פרעזידענט צום ערשט אין אפריל 2021 און מ'וועט אים איינשווערן אום 24סטן מיי 2021.
מאַרטין היידעגער (דייטשיש: "Martin Heidegger"; 26סטן סעפטעמבער 1889 - 26סטן מאי 1976) איז געווען א דייטשער פילאסאף וואס האט עוסק געווען אין אנטאלאגיע, עסטעטיק, פילאסאפיע פון טעכנאלאגיע און פענאָמענאלאגיע, און האט באאיינפלוסט דעם שטראָם פון עקזיסטענציאליזם.
זײַן הויפּט-ווערק איז געווען דער עסיי " זײן און צייט" (1927), וואָס ער האָט געווידמעט צו עדמונד הוסערל, זײן לערער פון פילאסאפיע. היידעגער איז געווארן א מיטגליד אין דער נאצי פארטיי און זיי האבן אים באשטימט רעקטאָר פונעם אוניווערסיטעט פון פרייבורג. אין דעם ראם, האט מען פאַרבאָטן הוסערל (וואָס איז געווען פֿון א ייִדישן אָפשטאַם) צו נוצן די אוניווערסיטעט ביבליאָטעק, און די ייִדישע לעקטארס אין דעם אוניווערסיטעט זענען האט מען אפגעזאגט פון זייערע שטעלעס.
היידעגער איז געבוירן געוואָרן אין דעם שטעטל מאַסקירך אין באַדען, דייטשלאנד. פון 1909 ביז 1911 האט ער שטודירט טעאלאגיע אין אוניווערסיטעט פון פרייבורג, און שפעטער האט ער שטודירט דארט פילאסאפיע. אין 1914 האָט ער געענדיקט זײַן דאָקטאָר-דיסערטאציע וועגן "פסיכאלאגיזם". אין 1916, ער געשריבן זיין דיסערטאציע וועגן דזשאן דענס סקאטוס, וואָס האָט אים געגעבן די רעכט צו דינען אין אַן אוניווערסיטעט שטעלע.
ירמיה חיים דאמען (געבוירן תשי״א) איז דער הויפט בעל תפילה און קאמפאזיטאר פון ניגונים אין דעם בעלזער הויף אין ירושלים. ער איז אויך א משגיח אין דער בעלזער ישיבה אין טעלז-סטאן.
דאמען איז געבוירן געווארן און אויפגעצויגן אין בני ברק אין א בעלזער משפחה. ער האט אויסגעלערנט חסידישע מוזיק פון זיין פאטער, איטשע דאמען פון ראזוואדאוו, וואס איז געווען א בעל תפילה און באהאוונט מיט די ראזוואדאוו-ראפשיצער ניגונים. ער האט געלערנט אין בעלזער מוסדות.
די אינקוויזיציע איז א מוסד פון דער קאטוילישער קירכע אנגעפירט דורך פאנאטישע פריסטערס ארויפצוצווינגען און אפצוהיטן אז די המון עם היט ערליך קריסטליכע געזעצן.
זי איז אויך באקאנט אלס די ״שפאנישע אינקוויזיציע״ אבער אין ווארהייט איז די אינקוויזיציע געווען אקטיוו אין פארשידענע אייראפעאישע לענדער זייט די מיטל אלטער יארן.
די אינקוויזיציע פארשער זענען ארומגעפאהרן אַליין אָדער אין גרופווייז אין די שטעט און דערפער, ערקלערט די קאַטהאָליקע אמונה פארן המון עם, געהערט וידויים און אויסגעטיילט שטראָף אויף זינדיקע וואָס אפגעזאגט צו צוריקקומען צו זייער אמונה אפילו נאָך עס איז געווען קלאָר צו זיי אַז דאָס איז פאַרקערט צו קירכעס. שטעלונג. די קירכע האָט נישט געהאַט קיין אויטאָריטעט אויסצופירן מענטשן צום טויט, און אויב א פערזאן פון דער קאטוילישער קירכע האָט אפגעזאגט צו אָננעמען דאָס געזעץ פון דער קירכע, האָט די קירכע איבערגעגעבן דעם מענטש צום ציווילע אָרעם, וואָס האָט אין מערסטע פאלן געטויט די מענטשן. אוטו דע פעה, דער פּראָצעס פון גאָט, איז געווען די ערשטער קורס געצייַג געניצט דורך זיי צו דערגרייכן זייערע אפפער
דער וועג פון אומברענגען האט אויסגעשלאסן בלוט פארגיסונג דערפאר פלעגן זיי פארברענען און דאס אינמיטן שטאט יעדער זאל זעהן און פארכטן
רובֿ פון די אינקוויזיציע געריכטן זענען געווען וועגן נישטיגע ענינים און געענדיקט מיט אַ סימבאָליש שטראָף אַזאַ ווי תפילה, פאַסטינג ביז דעם 16 טן יאָרהונדערט זענען קוים עטוואס מענטשן געבראכט צו די פאָרפראַנט פון די אינקוויזיציע און די אידן זענען בכלל נישט אין זייערע אויטוריטעט- די ריכטער פון די אינקוויזיציע נאָר געמשפט קריסטן (כאָטש די אנוסים זענען געהאלטן גווארן קריסטלעך פֿאַר דעם צוועק).
די אינקוויזיציע איז געווען געוואוינט צו פייניגען ווי אַ רוטין, און אפילו דאַקיומענטירט די פּראָצעדור אין אָרדערליכע פּראָטאָקאָלס. די מיטל אלטער יארן געזעץ קען נישט נאר דערקענען שולד דורך עדות און באווייז, און אפילו דער בלויז מודה זיין פון אַ מענטש 'ס שולד איז געווען גענוג. די נוצן פון פּייַניגונג איז דעריבער אַ וויכטיגער מיטל אין די אויגן פון די אינקוויזיציע דען די קאַטוילישע קירכע ערלויבט זיי שוין אין די 13'טע יאָרהונדערט זיך צו באנוצען מיט פייניגונג און פאלטער מיטלען.
כּדי צו מאַכן דעם רושם פון אַ יושרדיק, אָרדערליך און גערעכט גוף, זענען די פייניגונג שטאפלען אָפט איבערגעהיפּערט פֿון די פּראָטאָקאָלס.אָבער פֿון די פעללער וואָס די פּייַניגונג איז געווען דאַקומענטירט,קען געלערנט ווערען אַז די געדויער פון די פּייַניקגנג איז געווען לימיטעד אין צייט.
די קירך האט פארבאטן בלוט פארגיסונג ביי פײַניקן, און די אינקוויזיטאָרן האבן ערפינדן א פארשידענע פײַניגונג מעטאדן, וואָס האָבן נישט איבערגעריסן דעם פארבאט כאטש גענוג אכזריות'דיג
די אינקוויזיציע איז אנגעפירט געווארן דורך א אייגענע מיליטער וואס איז געווען אונטער געווארפן אונטער דעם הויפט איקוויזיטאר.
דער מערסט באקאנטער הויפט אינקוויזיטאר איז געווען דער גלח טארקוועמאדא וועלכער האט צוגעברענגט צו דער טרויעריגער גירוש שפאניע (אדער גירוש ספרד) דער געצוואונגענער גירוש (פארטרייבונג) פון דער אידישער געמיינדע וואס האבן געוואוינט אין שפאניע בשנת ה'רנ"ב (1492), און איז אויך אריבער בשנת ה'רנ"ז (1497) צו די אידן פון פארטוגאל, און אום ה' רנ"ח (1498) אויף די אידן וואס האבן זיך געפונען אונטער דעם קעניגרייך פון נאווארע וואס איז צפון פונעם אייבערישן האלבאינזל. דער גירוש האט נאכגעפאלגט א באפעל וואס איז פארשפרייט געווארן דורך פֿערדינאנד דער צווייטער קעניג פון אַראַגאן און זיין ווייב, די קעניגן איזעבעלא די ערשטע פון קאסטילע אין דעם באפעל ווערט געזעצליך פארבאטן פאר אידיש גלויבענדע צו וואוינען אונטער די פאראייניגטע קעניגרייך פון קאסטילע און ארעגאן.
וואס דעם צוליב ווערט עס באקאנט אלס שפאנישע אינקוויזיציע
נאָך דער זעלבשטענדיקייט פון די שפּאַנישע קאָלאָניעס אין דרום אַמעריקע, האבן זיי אין דעם 19טן יאָרהונדערט מבטל געווען די אינקוויזיציע אין די פאַרשידענע לענדער (1813-1825). נאָך דער ליבעראלער רעוואָלוציע פון ​​1820 אין פארטוגאל, איז די פּאָרטוגעזישער אינקוויזיציע בטל געוואָרן אין 1821, דערנאָך די אינקוויזיציע אין בראזיל. אין שפאניע איז די אינקוויזיציע ארויס פון געזעץ ערשט אין 1834.
פיל ביכער זענען ארויסגעקומען דורך די יארן וועגן דער אינקוויזיציע.
מיטל גאל סוויסאַ (געבוירן כ"ט שבט תשמ"ז, 20סטן פעברואר 1987) איז א ישראלישער פילם, טעלעוויזיע און טעאטער אקטריסע.
געבוירן און דערצויגן אין חיפה איר מוטער, איריס סויסא, איז א באאמטער און איר פאָטער, חיים סויסא, איז א צוריקגעהאלטענער זעלנער.
ציריך ווידיקאן באן סטאנציע () איז א באן סטאנציע אויף דער ציריכער שטאָטבאַן סיסטעם אין ווידיקאן, אין מערב טייל פון דער שווייצער שטאָט ציריך.
ציריך ווידיקאן איז די נענטסטע באן סטאנציע צום אגודת אחים בית מדרש.
א דיאלעקט פונם דייטשער שפראך ווערט גענוצט אין שווייץ
איז אויך צעטיילט אין עטליכע דיאלעקטן לויט די פארשידענע שווייצער שטעט.
שוויץ איז צוטיילט אין 26 קאנטאנען
יעדער קאַנטאָן האט זיין אייגענע פּאַרליאַמענט און אייגענע געזעצן
דער טערמין "קאַנטאָן" איז געפונען פֿאַר די ערשטער מאָל אין 1475 אָדער 1467
יד אבשלום איז א מאנומענטאלער דענקמאָל וואס געפינט זיך אין דעם קדרון טאל, צווישן הר הזיתים און הר הבית. ער איז פלאצירט צופיסנס פון הר הזיתים, נאנט צו אנדערע גלענצנדיקע קברים ווי דער קבר פון די בני חזיר און דער קבר פון זכריה. דער נאָמען פון דער מצבה ווײַזט אן א טראדיציע וואס פארבינדט זי מיט א מצבה געבויט דורך אבשלום, דער זון פון קעניג דוד, אָבער לויט ארכעאלאגישער פאָרשונג, איז ער א קבר פונעם 1טן יאָרהונדערט, אסאך נאָך דער צייט פון אבשלום. לויט דעם ארכעאלאג גבריאל בארקאי, איז דאס דער קבר פון קעניג אגריפס.
נאך נאפאלעאנ'ס באזוך אין ארץ ישראל, הגם ער און זיינע טרופן זענען נישט דורכגעגאנגען דורך ירושלים, איז פארשפרייט געווארן א לעגענדע וועגן דער מצבה, לויט וועלכער א שטיין האנט פארעם איז געשטאנען אין שפיץ פון דער מצבה. די דאָזיקע טראַדיציע מיינט, אַז זי האָט געשטאַמט פֿון דעם מיספארשטענדעניש פון דער פֿראַזע 'האנט' אין באדייט פון א דענקמאָל ('יד אבשלום'). די טראַדיציע איז ערשט געשריבן שריפטלעך אין די שריפטן פון מנחם מענדל פון קאמעניץ, וועלכער האָט אפילו געטענה׳ט אז די האנט איז צעבראכן דורך הארמאטן. עס איז שווער צו וויסן ווי אזוי די לעגענדע איז אויפגענומען געוואָרן, וויבאַלד א בליק אין קאָפּ פון דער מצבה ווייזט אז עס איז גארנישט צובראכן אָבער די לעגענדע האט זיך ווייטער אנטוויקלט, ביז מען האט באשלאסן אז די האנט איז צובראכן געווארן אלס א "שטראף" פֿאַר אבשלום אויפן נאפאלעאנ'ס באפעל, וואס האָט געזאָגט אויף דעם חשבון - "א האנט וואָס האָט רעבעלירט קעגן זיין פאטער - וועט פארשניטן ווערן."
אין קאנטראַסט צו די אנדערע מצבות, און ספּעציעל דער קבר פון זכריה, וואָס די יידן האָבן געזען גרויס כּבֿוד צו זיין באערדיגט נעבן זיי איז דער אומגעבונג פון ​​יד אַבשלום ריין פון קברים. טראָץ דעם, ווען יידן האָבן אָנגעצונדן ליכט אין אָנדענק פון די נשמות פון צדיקים נעבן די מצבות, האבן זיי ניט איבערגעהיפט דעם יד אבשלום.
א פֿראַכטבאַן איז א באן באן וואס ווערט גענוצט צו טראנספארטירן סחורה. פראכטבאנען זענען צוזאמענגעשטעלט פון פראכט־וואגאנען און (מערסטנס) לאקאמאטיוון וועלכע זענען ספעציעל אויסגעשטעלט פאר זייער באשטימטן באנוץ.
עס זענען אויך ספּעציעלע וואַגאָנען פֿאַר קאַנטיינערס, ריפרידזשערייטיד און וואגאנען צו פאַרנעמען סחורה ווי האָלץ, קוילן, און פליסיגקייטן ווי אויל און פיל מער. פראכט באנען וועלכע באשטייען בלויז פון איין סארט פור ווערן אנגערופן בלאק באנען.
בשעת די ערשטער און צווייטע וועלט קריג, זענען פראכט וואגאנען אָפט גענוצט געווארן צו ברענגען זעלנער צום פראָנט. אין דער צייט פון נאציאנאלע סאציאליזם אין דער צווייטער וועלט מלחמה, זענען יידן, קריגס געפאנגענע און צוואנג ארבעטער דעפארטירט געוואָרן צו די קאנצענטראציע און פארניכטונג לאגערן אויף פראכטבאנען. פֿראכט באנען זענען אויך גענוצט געווארן מאסנווייז אין סאוועטן פארבאנד אין דער צייט ווען דייטשע קריגס געפאנגענע און מיטגלידער פון סאָוועטישע פעלקער זענען דעפארטירט געוואָרן צו די שטראָף לאגערן אונטער סטאלין.
באָרדערליין גרעניץ ליניע פּערזענלעכקייט דיסאָרדער (BPD) איז אַ גייַסטיק דיסאָרדער וואָס,לויט DSM-5 (פיפטע מהדורה פון די אמעריקאנער פּסיכיאטישן וועג צו דיאַגנאָזירן), געהערט צו קנויל 2 פון פערזענלעכקייט-שטערונגען.
דער נאמען גרעניץ ליניע פּערזענלעכקייט דיסאָרדער געבט נישט צו פארשטיין קיינע פרטים איבער איהר
גרעניץ ליניע פּערזענלעכקייט דיסאָרדער איז א געפיהלישע (מאָושנאַלי) אומסטאבילע און אַ גייַסטיליכע דיסאָרדער
די דיאַגנאָז פון דעם דיסאָרדער איז געגעבן דורך אַ פסיכיאטער. באָרדערליין פּערסאָנאַליטי דיסאָרדער איז ווייזט זיך דורך אומסטאבילע באַציונגען צווישן מענטשן, זיך-זעלבס-שאַצן און שטימונג
א שוועריקייט באשטייט כסדר צופֿאַרשטיין די פּערזענלעכקייט.
ס איז נישט באקאנט וואס ברענגט מענטשן צו א באָרדערליין פּערזענלעכקייט דיסאָרדער
פילע מענטשן מאכן דעם טעות און באטיטלען יעדן שווערן מענטש מיט נייגונגען צו קאנטראלירען אלס באָרדערליין
א פערזענלעכקייט שטערונג (PD) אָדער כאַראַקטער שטערונג איז אַ טיפּ שטערונג וואו אַ מענטש מיינט, שפירט און פירט זיך אנדערש ווי די געזעלשאַפט האלט. וואו די אייגנקייטן זענען ביי רובֿ מענטשן בייגעוודיק, אבער ביי עמעצן מיט א פּערזענלעכקייט-שטערונג זענען זיי שטרענג און שאַפֿן בלייביקע פראָבלעמען. די דאזיקע געדאנקען, געפילן און אויפֿפֿירונגען קענען אָנמאַכן פּראָבלעמען פֿאַרן מענטש און פֿאַר אנדערע מענטשן אַרום זיי.
אין די פאַרייניקטע שטאַטן, דעם פאראייניגטן קעניגרייך און פיל אנדערע לענדער, ווערן פּערזענלעכקייט-שטערונגען קלאסיפיצירט ווי אַ מין מח-קרענק און ווערן באהאנדלט דורך מעדיצינישע פֿאכלייט.
ארום צען פּראָצענט פון ערוואקסענער ליידן פון א פערזענלעכקייט-שטערונג.
אין "דיאַגנאָסטיק און סטאַטיסטיש האנטבוך פון גייַסטיקע שטערונגען", אַ בוך וועגן גייַסטיקע קראַנקייטן געשריבן דורך די אמעריקאנער פּסיכיאַטריע אַסאָסיאַציע, ווערן גערעכענט צען פערזענלעכקייט-שטערונגען. זיי זענען צעטיילט אין דריי "קלאַסטערז" אָדער גרופּעס.
הירשפרונג-קרענק איז א געדערימקרענק וואס קינדער ווערן דערמיט געבוירן אדער אנטוויקלט זיך עס גלייך נאכן געבוירן,
די קרענק באשטייט פון דעם וואס עס פעלן די פינטעלעך (גאנגליען) וואס פארבינדען דעם נערוו פון דעם ספעציפישן פלאץ אויפן דארם מיטן מח וואס דאס ברענגט אז דער מח שיקט נישט קיין סיגנאלען פאר די געדערים אדורכצושטופען די שמוץ (צואה) ביים ארויסגיין און דאס קינדס געדערים ווערט פארשטאפט און קען ווערן אנגעבלאזן ביז עס קען פלאצן און אויב באהאנדעלט מען עס נישט קען עס זיין פאטאל אין טייל פעללער קענען די קישקעס ווערן געשעדיגט אז מען וועט דארפן לייגן א סטאמא ביז עס ווערט אויסגעהיילט
מערסטענס וועט זיך עס מאכען אויף א טייל פון דער גראבער קישקע מער ביי די ענדע וואו די שמוץ גייט שוין כמעט ארויס אבער טייל מאל (ביז 10% פון די פעלער) וועט עס ארייננעמען דעם גאנצן גראבער קישקע און זאבאר טיילן פון דער דינער קישקע
די געדערים קרענק הירשפרונג מאכט ביי 1 פון 5000 קינדער וואס ווערן געבוירן
דער נאמען האט מען געגעבן נאכן דאקטער האראלד הירשפרונג (1830–1916 א קינדער דאקטאר אין קאפענהאגן) וואס האט אויסגעטראפן די קרענק אין יאר 1887.
ביז אנפאנג דעם 20סטן יארהונדערט זענען די מערסטע קינדער מיט דעם קרענק געשטארבן פון אינפעקציעס פון אנגעזאמעלטע שמוץ(צואה) אדער ביי די אומגעלונגענע אפעראציע פרואווען אויסצוליידיגען די געדערים אדער ארויסשניידן פון שטיקער געדערים ווי אויך פון שוואכע ערנערונג
דערקענען די קרענק.
צו קלארשטעלען דער קרענק מאכן די דאקטערס בילדער ביי די ענדע פונם דיקן דארם וואו די שמוץ גייט שוין כמעט ארויס און אויב דארט איז אנגעבלזן און פארשטאפט וועט עס שוין זיין א פארדאכט אויף די קרענק הירשפרונג
דערנאך וועלן די חירורגען אראפקראצן מערערע גאר קליינע שטיקלעך פון די געדערים פון פארשידענע ערטער אז מען זאל קענען קלארשטעלן די קרענק אין לאבאראטאריע דארט וועלן זיי קוקן אויב עס איז וואר אז וואס עס פעלן די (גאנגליען) פונטעלעך וואס פארבינדען דעם נערוו מיטן מח און אויך פון וואו ביז וואו עס איז נישט דא די גאנגליען
באהאנדלונג אפעראציע.
עס באשטייט דריי וועגן צו אפערירן אבער דער הויפטזאך איז צוברענגען דעם געזונטען טייל פונם דארם צום אנוס (פי הטבעת) אן צו שעדיגן די אנוס מוסקלען (פערשליסערס)
אלע 3 וועגן ווערען היינט גענוצט לויט דער פאל און דער מעגליכקיט פון דער סיטואציע
באהאנדלונג נאך דער אפעראציע.
נאך דער אפעראציע וועלן די עלטערן דארפן זארגן אז דער צונייונג ביי דער אנוס זאל זיך נישט צופיל פארשמעלערען דאס וועלן זיי טון דורך רעגעלמעסיג אריינשטופן א שטעקן דורך דער אנוס געווענליך וועלן די קראנקען שוועסטער אין שפיטאל אויסלערנען ווי מען טוט עס ווי אויך וועלן זיי געווענליך מיטגעבן די ספעציעלע שטעקן אין פארשידענע מאסן ברייטקייט
דאס קינד וועט דארפן גיין אוף קאנטראלעס א לענגערע צייט צו זען אז ער ברענגט גוט ארויס די שמוץ און צו זעהן אויב עס אנטוויקלען זיך נישט קיינע אינפעקציעס (ווארשינליך פון א נישט גוטער צונייאונג פון ווי די צואה קען אריינדרינגען צו די הוילקייט פון דער בויך) אדער אנדערע קאמפליקאציעס
ווי קערצער די דארמען זענען וועט די שמוץ זיין מער רינעדיג אין א פאל מען פילט לאסט דערפון איז געראטן צו נעמען זאלץ אין קאפסולען אדער עסן געזאלצענע שפייז
טייל קינדער וועלן ליידן פון לאזן שפורן דורך ארויסלאזן לופט מיט גאזן עס איז געראטן זיי רעגעלמעסיג אונטערווישן זיי זאלן נישט פארשעמט ווערן צוליב דעם אומאנגענעמען שמעק ביז זיי וועלן עס אליין טון
און געציילטע פעללער וועלן הירשפרונג געליטענע בלייבן ליידן א גאנץ לעבן פון דורכפאל (שלשול)
אוין אייינצעלנע מאלן וועט נישט זיין קיין אויסוועג און מען וועט דארפן לייגן א סטאמא פאר אייביג.
אין אנאטאמיע, באדייט א סטאמאַ יעדע עפֿנעונג אינעם קערפער. דאס מויל און די נאז, למשל, זענען נאטירלעכע סטאמאס. ס׳איז אויך מעגלך צו שאפן א מענטשליך־געמאכטע עפענונג סיי אינעם וושט סיי אין דער בויך סיי אין נאך ארגאנען פונעם קערפער. אפטמאל דארף מען שאפן א מענטשלעך־געמאכטן אנוס אין דער גרויסער קישקע פון ווי די צואה אדער אורין זאל ארויסגיין אין פאל דער מענטש קען נישט אליין ארויסגיין אויפן געזונטן וועג.
די אורזאך.
די הויפט אורזאכן פראוואס מען וועט מאכן א סטאמא איז ווען
דאס ארויפלייגן /אראפנעמען.
דער סטאמא וועט מען ארויפלייגן ביי אן אפעראציע ווי דער מענטש ווערט פולשטענדיג איינגעשלעפט (אונטער נארקאז)
אין די מערסטע פעללער איז דער סטאמא א צייטוויליגע באהאנלונג אין אזא פאל וועט מען ווידער איינשלעפן דעם מענטש און אראפנעמען דעם סטאמא און צוריק צוזאמנייען די געדערים
מען קלעבט צו צום בויך א זעקל (סאטמאזעקל) ווי דארט גייט די צואה/אורין אריין עס באשטייען פארשידענע סארטן דערפון איינטייליגע וויאויך צוויטייליגע אזעלכע וואס ווען זיי ווערן פול מוז מען גלייך טוישן אנדערע קען מען ליידיג מאכן און ווייטער נוצן
אינדערצייט וואס דער מענטש האט א סטאמא קען ער נישט זיך איינהאלטען פון ארויסגיין.
רבי דוב מאיר ״בערל״ קרויזער (כ"ח חשוון תרפ"ד - ז' אב תשס"ז) איז געווען דער סקווערער ראש ישיבה יארן לאנג. ער איז געווען א ירושלמער תלמיד חכם און מחבר ספרים אויף ש"ס ורמב"ם.
ר' בערל איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו זיין פאטער רבי צבי הערש קרויזער און זיין מוטער טויבא (אייזנשטיין). ער האט געלערנט אין עץ חיים אין ירושלים, צוזאמען מיט זיין שטענדיגער חברותא, רבי אברהם חיים ברים.
פון יאר תשל"ז ביז תשנ"ט, 22 יאר, איז ער געווען דער ראש ישיבה אין דער סקווערער ישיבה און מתיבתא אין שיכון סקווירא, וואו ער האט אוועקגעשטעלט אן א צאל הונדערטער תלמידי חכמים מופלגים, וואס זענען היינט אליינס ראשי ישיבות איבער'ן וועלט.
זיין ברודער איז רבי זונדל קרויזער, וואס איז געווען דער טשעבינער ראש ישיבה א שטיק צייט.
הגאון ר' בערל האט מאריך ימים געווען, און זוכה געווען צו א שם טוב אינעם עולם התורה ביז גאר.
רבי אברהם חיים ברים איז געווען א ירושלמער תלמיד חכם און אנהענגער פונעם חזון איש.
רבי חיים איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו זיין פאטער רבי מרדכי ברים. ער האט געלערנט אין עץ חיים אין ירושלים, צוזאמען מיט זיין שטענדיגער חברותא, רבי דוב מאיר קרויזער.
ער איז געווען פון די סקווערער ראשי ישיבה אין שיכון סקווירא פאר א תקופה פון יארן, און האט אוועקגעשטעלט א דור פון חסידישע לומדים תלמידי חכמים מופלגים.
זיין ברודער איז רבי יושע העשל ברים, וואס איז געווען דער ראש ישיבה פונעם רוזישער ישיבה אין ארץ הקודש.
רבי חיים האט מאריך ימים געווען, און זוכה געווען צו א שם טוב אינעם עולם היהדות ביז גאר.
ברעכן מיינט ארויסגעבן די מאגן אינהאלט דורך דער מויל עס קען קומען צוליב א קרענק, א פארגיפטונג,פארעקלונג אדער איבלונג
א מענטש קען אויך אליין צוברענגען צו ברעכן דורך אריין שטופן א פינגער טיף אין דער מויל 'בולימיע' איז א שטערונג ביי ועלכע א מענטש וועט זיך צוברענגן צו ברעכן מיט א ציל צו פארלירן דאס עסן אז נישט צו באקומען אנערגיע דערפון
איבלונג און ברעכן זענען ביאלאגישע ווערשטאנד מיטלען ארויס צו טרייבן גיפטיגע און שעדליכע שטאף פונעם קערפער
דאס ברעכן איז צאמגעשטעלט פון נישט פולשטענדיג פארדייטע עסן און טייל מאל אויך פון גאל און בלוט
נייגעבוירענע קינדער ברעכן פיל מער טיילמאל צוליב א רעפלעקס און טיילמאל צוליב דעם אז זיי דארפן אויפשטויסן (גרעבסן) עס איז געראטן צו האלטן דאס קינד גראד גלייך נאכן עסן ביז עס שטויסט אויף און אזוי ארום פארמיידן דער ריזיקע עס זאל ברעכן
דער אַנוס אדער פי הטַבַעַת (פון לשון־קודש) איז, ביי א מענטש אדער א זויגער, די עפנונג פון וואו עס גייט ארוס די צואה פון די קישקעס.
אנוס מוסקלען העלפן דעם מענטש צו האלטן דעם אנוס פארשלאסן און זיך איינהאלטן ביי גאר קליינע קינדער האבן די מוסקלען נאכנישט גענוג קראפט דעריבער טוט מען זיי אן ווינדלען אזוי אויך עלטערע מענטשן וואס פארלירן די קראפט ביי אט די מוסקלען.
לויט דער הלכה טאר מען נישט דאווענען ווען עס איז דא צואה אינעם פי הטבעת. פאלגנד איז א ציטאט פון שולחן ערוך הרב סימן עו ו צוֹאָה בִּמְקוֹמָהּ, הַיְנוּ בְּנֶקֶב פִּי הַטַּבַּעַת, אֲפִלּוּ הִיא מְכֻסָּה – אָסוּר לִקְרוֹת לְדִבְרֵי הַכֹּל, שֶׁאַף הַמַּתִּירִים בְּצוֹאָה מְכֻסָּה עַל בְּשָׂרוֹ - מוֹדִים בְּצוֹאָה בִּמְקוֹמָהּ, מִפְּנֵי שֶׁזֻּהֲמָתָהּ מְרֻבָּה, שֶׁחַמָּה הִיא וְלֹא יָצְאָה לָאֲוִיר וְאֵין רֵיחָהּ מִתְפַּזֵּר.
א קאפסול איז א מעדיקאמענט וואס איז איינגעהילט סטאביל כדי מען זאל אים גרינג קענען ארייננעמען אין מויל.
מען טוט איינפאקן שטויב אדער פליסיקייט אין א האלטער געווענליך געמאכט פון גליצערין און צוגעדעקט מיט א דעקל פון דעם זעלבן מאטריאל.
אליהו ״אלי״ יאַצפאַן (געבוירן דעם 6טן יוני 1965) איז א ישראלדיקער סטאנד-אפ קאמיקער, אקטיאר, קאמיקער, נאכמאכער און טעלעוויזיע פרעזענטאטאר. אין די 1990ער יאָרן איז ער געווען א שותף מיט מאיר סויסה אין דער פארוויילונג-דואָ "סוויסא און יאצפאן", און זינט דעמאלסט האט ער זיך באוויזן אין א צאָל פארוויילונג און סאטירע פראגראמען, טייל פון זיי האָט ער אפילו רעזשיסירט.
אלי יאצפּאַן און זיין ווייב גלית האבן צוויי טעכטער און אַ זון. זיי וואוינען אין רמת השרון.
פרץ דניאל מאַרקיש (געבוירן דעם 18טן סעפטעמבער 1974) איז א ישראלישער ארויסגעבער, דירעקטאר און רעדאקטאר, וועלכער דינט ווי VP פון שעפעריש ביי דער אינהאלט פירמע פערשקע.
ער איז אן אייניקל פונעם יידישן דיכטער פרץ מארקיש.
משולם זושא שמעלצער איז א מחנך, קאמפאזיטאר, בדחן, זינגער און א גבאי צדקה.
ער איז געבוירן געווארן צו ר׳ ראובן שמעלצער, א סקווערער חסיד, אין שיכון סקווירא, ניו יארק, פאראייניגטע שטאטן, וואו ער איז אויפגעוואקסן.
ר' זושא ווערט פאררעכענט צווישן די ארגינעלע ערשטע קינדערישע חינוך קאסעטעס מאכער, וואס איז היינט צום געפונען אין יעדן היימישן שטוב. די א-ב וועלט, מידות וועלט, נקודות וועלט, און נאך.
ער איז א עלטערער ברודער פון דעם זינגער ליפא שמעלצער, וואס איז נאר דורך אים באקאנט געווארן און געשטיגן צו זיין ראנג, ביים דינען אלץ ילד הפלא אין זיינע קינדער קאסעטן.
זושא איז באקאנט פאר זיינע פולע 'חינוך פארשטעלונגען' צו יעדער צייט, זייענדיג אליינס א גוטער אקטיאר און סצענע שרייבער. בכלל איז ער משמח וועמען ער טרעפט נאר, אויך נישט יודען, און וועט זיך כאטשיג ווען אפשטעלן משמח זיין פאליציאנטן וואס שטייען אויף דינסט צו העלפן אנדערע.
ר' זושא איז א אייניקל פון רבי אלימלך פון ליזשענסק, און בזכותו - זאגט ער - וואונטשט ער אן יודן וואס זעען אפענע ישועות טאג טעגליך.
זיינע באקאנטע וועלטס לידער.
ר' זושא האט זוכה געווען אז עטליכע פון זיינע אייגנפארפאסטע לידער זענען געווארן וועלטס ניגונים, ווי א שטייגער; טוב טוב להודות, און שהשלום שלו.
זיינע קאסעטן.
יארן לאנג איז ר' זושא געווען דער אנפירער פון אומצאליגע חינוך אקטיוויטעטן אין ניו יארק, ווי דער 'מעמד פדיון פטר חמור', און חינוך פארשטעלונגען.
קלייןא טונעל איז אן אונטערדישער דורכגאנג, וואס ווערט געגראבן אונטער ערד, שטיין און וואסער, און איז גענצליך פארמאכט חוץ דער אריינגאנג און ארויסגאנג.
עס זענען פארהאן טונעלן נאר פאר אויטאמאבילן, באנען צי מענטשן, אדער צו ליפערן וואסער און 'סוער', דאן זענען פארהאן טונעלן וואס זענען געמאכט צו ציען דראטן פאר אינטערנעט צי טעלעפאן ליניעס.
טונעלן ווערן אויך געניצט צו פירן זאכן/מענטשן באהאלטענערהייט, א שטייגער ווי שמוגלער וואס ניצן עס צו שמוגלען אומלעגאלע זאכן אין א לאנד אדער אריבער דעם גרעניץ; אזוי אויך ווערט עס געניצט דורך מיליטערן און פרעזידענטן ארומצוגיין באהאלטענערהייט.
איינער פון די לענגסטע טונעלן אין דער וועלט איז דער קאנאל טונעל, לאנג 50 קילאמעטער, צווישן ענגלאנד און פראנקרייך.
ברוך אייזנבערג, איז געווען א חזן, א איש חינוך און פארפאסער פון א לאנגער רייע קינדער קאסעטעס.
ער איז געווען א אקטיאר - נאך אלס קינד - זייענדיג 'יוסף' אינעם נייטרא יוסף שפיל תשט"ז, און שפעטער אין היימישע חינוך פארשטעלונגען, און אויף קאסעטעס, מיט זיין זעלטענעם טאלאנט צום באוואונדערן.
ער איז געווען א תושב אין שיכון סקווירא, און פון דער קאפעליע אין הויף, אין צייטן פון פרייד.
צווישן די געשיכטע ערציילער פון קינדער קאסעטעס, ווי א שטייגער יו"ט עהרליך, מאיר פעלבראנד, לייבל וויינשטאק, זושא שמעלצער, שמע בני טעיפס, איז ר' ברוך אייזנבערג פאררעכענט אלץ איינער פון זיי.
ער איז געווען א פארפאסער פון אייגענע לידער, און זיין שטימע האט געקלונגען 'אן א מיקראפאן' גאר מעכטיג און קלאר.
ר' ברוך האט אין די מיטעלע יארן געליטן א הארץ אטאקע, און ווען מ'האט עהם אויפגעלעבט מיט סי-פי-אר, האט ער געלעבט נאך איין יאר, און ווידער געכאפט א מאסיווע הארץ אטאקע און זאפארט אוועק.
אבער ער האט עספיעט אויפצושטעלן א דור פון גאר געלונגענע ערליכע אישי ציבור; צווישן זיי זיינע זין; ר' אהרן ארי' אייזנבערג אלס מגיד, ר' ביינוש דעם סקווערער רבינס גבאי, ר' משה אייזנבערג אלס זינגער, און אלע אנדערע אלס געלונגענע מחנכים אין חסידישע מוסדות התורה אין ניו יארק.
שמחה אייכנשטיין (געבוירן אויגוסט 1983) איז א חסידישער אינגערמאן, אן עסקן און פאליטיקאנט וועלכער דינט אלס אן אסעמבלימאן אינעם ניו יארקער אסעמבלי, פאר דער דעמאקראטישער פארטיי.
שמחה אייכנשטיין איז געבוירן און אויפגעוואקסן אין בארא פארק צו א חסידישער רבי'שער פאמיליע. ער האט געלערנט אין די באבאווער מוסדות.
ער איז חתונה געהאט, און א טאטע פון פיר קינדערלעך.
ביי דער לוי קלעצקי פרשה האט ער געשפילט א ראלע מיט'ן העלפן כאפן דעם פארברעכער.
דעם ערשטן טריט אויף דעם פאליטישן לייטער איז געווען אלס געהילף פארן בארא פארקער לאביאיסט עזרא פרידלענדער; וואו ער האט אנגעקניפט באקאנטשאפט מיט פיל פאליטיקאנטן. זיין ערשטע אפיציעלע פאזיציע איז געווען אלס געהילף פאר דעם ניו יארק סטעיט קאמפאטראלער טאמעס דינאפאלי.
דערנאך האט ער געדינט אלס געהילף פאר ניו יארק סיטי מעיאר ביל די בלאזיא.
ווען דוב הייקינד האט אפגעטרעטן פון זיין פאזיציע אלס אסעמבלימאן האט שמחה געלאפן פאר דער פאזיציע, אן קיין קעגנער. ער איז דאן געווארן איינגעשוואוירן אלס דער ערשטער חסידישער אסעמבלימאן אין ניו יארק שטאַט.
דרויסנדע וועבלינקען.
[https://hamodia.com/2018/04/26/simcha-eichenstein-declares-candidacy-brooklyn-assembly-seat/ א שמועס] מיט המודיע
יואל יעקב (יאנקי) טעסלער (געבוירן כ"ז סיון תשל"ג, 27סטן יוני 1973) איז א חרדישער פאליטיקער און געוועזענער כנסת דעפוטאט, וועלכער איז ערוויילט געוואָרן פאר דער אגודת ישראל פארטיי אין דער יהדות התורה פֿראַקציע. פֿריער האט ער געדינט אלס מיטגליד אין דעם אשדוד שטאָטראַט און געדינט אלס ראטגעבער פונעם וויצע געזונט-מיניסטער יעקב ליצמאן.
ער איז געבוירן געוואָרן צו הרב אפרים טעסלער, וואס איז געווען דער ראש ישיבה פון דער וויזשניצער ישיבה אין הר נוף. און זיין ווייב חיה. אלס קינד האט ער געוואוינט אינעם סנהדריה קווארטאל פון ירושלים. ער האט געלערנט אין די וויזשניצער מוסדות און אין דער טשעבינער ישיבה. נאָך זיין חתונה, האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין אַשדוד.
ער האָט אָנגעהויבן זײן קאַריערע אין ציבור ארבעט ווי א מיטגליד פונעם רעליגיע־ראַט פאר אגודת ישראל, און גלײכצייטיק געראטן פראיעקטן פון דער "המודיע" צייטונג. אין 2009 איז ער ערוויילט געוואָרן צום אשדוד שטאטראט פאר אגודת ישראל, א פאזיציע וואס ער האט פארנומען ביז 2019. פון 2015 איז ער געווען דער געהילף פון דעם וויצע געזונט־מיניסטער, יעקב ליצמאן, אויך א מיטגליד פון אגודת ישראל.
אום 31סטן יאנואר 2019 האט דער צענטער פון אגודת ישראל באַשלאָסן אַז טעסלער זאל פֿארטרעטן דאס וויזשניצער חסידות אין דער יהדות התורה רשימה פארן כנסת, אנשטאט מנחם לייזער מאזעס. מען האט אים געשטעלט אין פינפטן פלאץ אין דער יהדות התורה רשימה פֿאַר די 21סטן, 22סטן און 23סטן כנסת׳ס. די פראקציע האט באקומען 7-8 זיצן און ער איז אריין אין כנסת.
אין דער יהדות התורה רשימה צו די וואלן פארן 24סטן כנסת האט מען אים געשטעלט אין אכטן ארט, צוליב דעם וואס מ׳האט געפעדערט פארטרעטער פון בעלז און דגל התורה אין דער רשימה, און ער איז אריינגעקומען אין כנסת ערשט נאכן אקטיוויזירן דעם נארוועגישן געזעץ, אָבער מיט דער גרינדונג פון דער 36סטער ישראל רעגירונג האט געענדיגט זיין קאדענץ.
א געשיכטע ערציילער איז איינער וואס פארציילט מעשיות, געווענליך פאר קליינע קינדער.
דאס זענען געווענליך מחנכים און אזעלכע וואס זענען געבענטשט מיט'ן טאלאנט פון דערציילן אויף א זאפטיגע שפראך. און דאס ציעט זייער די צוהערער, און מ'געדענקט זיי גוט אויף לאנגע פעריאדן און יארן.
בנימין משה ניסים (געבוירן דעם 10טן אפריל 1935 ז' ניסן ה'תרצ"ה, ירושלים, בריטישער מאנדאט) איז א געוועזענער כנסת מיטגליד און מיניסטער אין דער ישראל רעגירונג. ער האט אנגעהויבן זיין ערשטער טערמין יונגערהייט, נאך איידער דער עלטער פון 25. שפּעטער האט ער געארבעט ווי אַן אַדוואָקאַט. געבוירן צו הרב יצחק נסים דער ראשון לציון און מוטער וויקטאריא.
משה ניסים האָט חתונה געהאַט מיט רות קורן, טאָכטער פון יצחק קורן. זיי האבן געהאט פינף קינדער.
אום 24סטן יוני 2020 איז א צוועלף שטאקיגע טורעם-געביידע אין סורפסייד, פלארידע, א קליינער געגנט נעבן בעל הארבער און מיאמי ביטש אין מיאמי, פלוצלינג צוזאמגעפאלן, מיטשלעפנדיג מיט זיך צענדליגער מענטשן.
97 מענטשן זענען אומגעקומען, און אפגעפונען געווארן אונטער די הויפנס ברוכווארג נאך טעג און וואכן פון זוכן דורך הונדערטער רעטונג ארבעטער, און עלף מענטשן זענען פארוואונדעט געווארן. איין מענטש איז דערווייל נישט אפגעפינען געווארן.
עס איז דער טויטליכסטער געביידע צוזאמפאל אין אמעריקאנער היסטאריע.
די טראגעדיע.
די טראגישע געשעעניש האט פּאסירט ארום 1:30 מיטוואך אינמיטן נאכט, בשעת וואס די איינוואוינער פון דער "טשאמפלעין טאוערס" געביידע אויף קאלינס עוועניו און 88סטע סטריט, זענען טיף געשלאפן, ווען די געביידע איז אן קיין ווארענונג פלוצים צוזאמגעפאלן, אין בלויז עטליכע סעקונדעס, פארכאפנדיג איבער הונדערט מענטשן אונטער הויפנס ברוכווארג, אריינגערעכנט פילע אידן.
35 מענטשן זענען ארויסגעראטעוועט געווארן פון צווישן די ברוכווארג.
דער שטייענדיגער טייל געביידע איז איינגעווארפן געווארן עלף טעג שפעטער, דורך א קאנטראלירטער אויפרייס, כדי די רעטונג און זוך אקציעס זאלן קענען פארזעצן אומגעשטערט און אן מורא אז דער וואקלדיגער טורעם וועט איינפאלן.
די זוך ארבעט האט פארגעזעצט פאר עטליכע וואכן.
סורפסייד איז אַ שטאָט אין מיאַמי-דעיד קאָונטי, פלאָרידע, פאַראייניקטע שטאַטן. ביים 2010 צענזוס איז די באפעלקערונג געווען 5,744. סורפסייד איז א וואוינונגס געגנט, מיט עטליכע קאַנדאָמיניום בנינים צו סורפסייד פלאזשע אויפן אַטלאַנטישן אקעאן. די שטאָט גרעניצט זיך אויף דרום מיט צפון ביטש קוואַרטאַל פון מיאַמי ביטש, אויף צפון מיט בעל הארבאר.
לויטן צענזוס ביורא פון די פארייניקטע שטאטן, האט די שטאט א סך הכל שטח פון 2.5 קילאמעטער.
אלסטער קאונטי איז א קאונטי אין ניו יארק סטעיט, אין די פאראייניגטע שטאטן.
אין דעם 2010 צענזוס איז די באפעלקערונג געווען 182,493.
די קאונטי גרעניצט זיך מיט סאליווען קאונטי, ארענדזש קאונטי, דעלעווער קאונטי, דאטשעס קאונטי, גרין קאונטי און קאלאמביע קאונטי.
נפתלי הערץ האָמבערג (אויף דײַטש: Herz Homberg; תק"ט - תר"א) איז געווען פון די משכילים, וועלכער האט געארבעט לויט דער עסטרייכישער רעגירונג'ס פארארדענונגען ארויפצוצווינגען א מאדערנעם חינוך אויף די אידן פון גאליציע.
זיינע וואנדערונגען און לערנונגען.
נפתלי הערץ האָמבערג איז געבוירן געוואָרן אין יאר תק"ט אינעם דאָרף ליוונע, נעבן פראג, אין בעהמען. אין זיין יוגנט האט ער געלערנט ביי רבי יחזקאל לאנדא, דער "נודע ביהודה", און שפעטער אין די ישיבות אין פרעשבורג און גלאָגאוו. אלט זייענדיג 18 יאר, האט ער אָנגעהויבן שטודירן דייטש אין געהיים. ווען דאס איז אויפגעדעקט געווארן, האט ער פארלאזט די ישיבה. צווישן די יארן תקכ"ח און תק"ל האט ער זיך אויפגעהאלטן אין ברעסלוי און זיך איינגעהאנדלט אַן אַלגעמיינע בילדונג. שפעטער האָט ער געליינט דעם מאמר פון רוסאָו "עמילע", און אונטער דער השפּעה פון דעם מאמר האָט ער זיך געקערט צו דער פעלד פון ערציאונג.
צווישן די יארן תק"ל–תקל"ב האט ער זיך אויפגעהאלטן אין בערלין, וואו ער האט שטודירט לאטייניש און מאטעמאטיק. אין יאר תקל"ב איז ער אנגעקומען קיין האמבורג, וואו ער האָט פארברייטערט זײַנע שטודיעס אין ערציאונג און פעדאגאגיק. אין יאר תקל"ט האט ער זיך צוריקגעקערט קיין בערלין. אין בערלין האָט ער זיך דערנענטערט צו דעם קרײַז פון משכילים און בפרט צו משה מענדלסאן. מענדעלסאָן האָט אים אויפגענומען אלס א פריוואטער לערער פאר זיין זון יוסף. משה מענדלסאן און הערץ האָמבערג האָבן ווײַטער אנגעהאלטן קשרים דורך בריוו ביז מענדלסאנ'ס טויט. האָמבערג האָט אויך זיך באטייליגט אין שרייבן דעם "ביאור" פון מענדלסאן אויף דער תורה, שרייבנדיג דעם פירוש אויף ספר דברים.
אין יאר תקמ"ב איז ער אריבער קיין וויען, און פון דארט קיין גאריציע אין צפון־איטאליע. נישט טרעפנדיג קיין פאסטן אין די צוויי פלעצער איז ער נאך אינעם זעלבן יאר אריבער קיין טריעסט, איטאליע. דארט האט די אידישע קהילה אויפגעשטעלט א שולע לויט די נייע געדאנקען וואס נפתלי הערץ ווייזל האט ארויפגעברענגט אין זיין ביכל "דברי שלום ואמת". אין טריעסט האט ער געארבעט ווי לערער אין די יארן תקמ"ג–תקמ"ד, און דארט האט ער אויך חתונה געהאט. שפעטער איז צוריקגעגאנגען קיין וויען וואו ער האט זיך פארהערט אין דער אוניווערזיטעט צו באקומען א באשטעטיגונג אלס א לערער פון פילאזאפיע. ער איז געווען דער ערשטער איד אין עסטרייך וואס איז דורכגעגאנגען די פארהערן. די אוניווערזיטעט אין פראג האט מסכים געווען אים צו שטעלן אלס א לערער, נאר דער קייזער, יאזעף דער צווייטער, האט אנולירט די נאמינאציע צוליב דעם וואס ער איז געווען איד. (אין ליכט פון דעם עפיזאד האט אים מענדלסאן געשריבן די באקאנטע פראזע, "עס איז בעסער אז די אוניווערזיטעט האט דיך אנגענומען און דער קייזער האט דיך אוועקגעווארפן, ווי איידער דער קייזער זאל דיך אננעמען און די פילאזאפיע זאך דיך אוועקווארפן.") פון דער אנדערער זייט, ווי א פארגיטיגונג דערויף און לויט א רעקאמענדאציע פון מענדלסאן, האט דער קייזער באשלאסן, אין יאר תקמ"ז, צו שטעלן האמבערג'ן ווי אן אויפזעער מטעם דעם קייזער אויף די פאלקס־שולעס אויף דער דייטשער שפראך אין גאליציע.
אלס באאמטער פונעם קייזער.
האמבערג איז אנגעקומען קיין לעמבערג צו רעגירן פון דארט אויפ'ן אידישן חינוך אין גאליציע. ער האט אנגעהויבן אויפצושטעלן ארום הונדערט מאדערנע שולעס אין וועלכע מען האט געלערנט דייטש. נאך גלייך אין אנפאנג האט ער זיך אנגעשטויסן אין א ווידערשטאנד פון די אידן דארט אויפ'ן פלאץ. קיינער האט נישט מסכים געווען אים צו פארדינגען א דירה צוליב דעם וואס מען האט אים פאררעכנט ווי אן אפיקורוס. ער האט נישט געטראפן קיין לאקאלע לערערס פאר די שולעס וועלכע ער האט אויפגעשטעלט און איז געווען געצוואונגען צו ברענגען לערערס פון אינדרויסן פון גאליציע. אין יאר תקמ"ח האט ער געדרוקט, צוליב דעם ווידערשטאנד, אן אפענעם בריוו געוואנדן צו די רבנים, אגרת אל רועי שה פזורה לישראל, אין וועלכן ער פארלאנגט אריינצוברענגען שינויים אינעם טראדיציאנעלן חינוך, צווישן זיי דאס לערנען דקדוק, דייטש און אלגעמיינע וויסנשאפטן. אזוי אויך האט ער געפאדערט אויפצופאסן אויף דער ריינקייט פון די חדרים און אז אין די כיתות זאל נישט זיין צו געדרענגט. אין זיין בריוו, וועלכער איז אויך פארעפנטליכט געווארן אין דער צייטונג "המאסף", האט ער אויך געלאזט פאלן רמזים וועגן סטראשונקעס איבער מער שארפערע מיטלען פון זיין זייט, שרייבנדיג צו די רבנים אז "לא כל העולה על רוחם בראשונה היה יהיה חוק לישראל ומשפט לבני יעקב."
אין די קומענדיגע יאר האט ער געגרינדעט איבער הונדערט שולעס, צווישן זיי שולעס פאר מיידלעך און ווי אויך א שולע פאר לערערס אין שפיץ פון אהרון פרידנטאל. די לערערס אין די שולעס פון האמבערג האבן מזלזל געווען אין תורה און מצוות און הלכה, און ווי אויך פלעגט זיין פארשידענע סיכסוכים צווישן זיי, אזוי אז די אידן האבן געטון וואס זיי האבן געקענט זיך ארויסצודרייען פון שיקן זייערע קינדער צו לערנען אין די שולעס, אויף אזוי ווייט אז זיי האבן ענדערש געוואלט שיקן די קינדער אין קריסטליכע שולעס. אין יענע יארן האט האמבערג זיך אויסגעדרוקט מיט א פאזיטיווער מיינונג איבער די "ליכט שטייערן" וואס די רעגירונג האט ארויפגעלייגט אויף די אידן. ווי אויך האט ער געדינט ווי א צענזורירער אויף אידישע ספרים. ער האט גע'עצה'ט פאר דער רעגירונג צוצושפארן די ישיבות און צו פארבאטן דאס זיך באנוצן מיט לשון־קודש. האמבערג איז געזען געווארן ווי א פיינט אין די אויגן פון די אידן פון גאליציע. זיי האבן אים פאר'מסר'ט אז ער האט געהאט ריווח פון די "ליכט שטייערן". אין יאר תק"ס אדער תקס"א איז האמבערג געווען געצוואונגען צו אנטלויפן פון גאליציע קיין וויען, און אין יאר תקס"ו, נאכדעם וואס מען האט אים פארדעכטיגט אין סימפאטיזירן מיט'ן סנהדרין פון נאפאלעאן, האט די רעגירונג פארשפארט די שולעס וועלכע ער האט אויפגעשטעלט.
ווי דערמאנט, איז האמבערג אנטלאפן קיין וויען. דארט האט ער זיך אויפגעהאלטן אומגעפער זעקס יאר, אן קיין געזעצליכן סטאטוס און אין ארעמע און דחקות'דיגע באדינגונגען. אין יאר תקס"ו, נאכדעם וואס די רעגירונג האט פארשפארט זיינע שולעס און אים אפגעזאגט פון זיין פאסטן אלס דער הויפט אויפזעער, איז ער געשטעלט געווארן ווי דער צענזורירער אויף אידישע ספרים. ער האט פארפאסט א ביכל איבער רעליגיעזע לימודים פאר די אידן מיט'ן נאמען "[https://beta.hebrewbooks.org/24565 אמרי שפר]", וועלכער איז געבויט אויף די עיקרים פון דער אמונה לויט'ן רמב"ם, אויף די עשרת הדיברות און אויף ענינים פון מוסר, דרך־‏ארץ און לאָיאַליטעט צו דער עסרייכישער מדינה. אין דער צווייטער מהדורה פונעם ספר, וועלכע איז ארויס אין יאר תקס"ח, איז דא א הסכמה פון רבי מרדכי באנעט, אבער עס איז נישט קלאר אויב ער האט דאס געגעבן פון זיין אייגענעם ווילן אדער צוליב דעם וואס האמבערג איז געווען א מקורב למלכות. (שפעטער האט דער זון פון רבי מרדכי, נפתלי, פרובירט צו פארפאסן אן אלטערנאטיווע, מער קאנסערוואטיווער קאטעכיזם מיט'ן נאמען "[https://dlib.rsl.ru/viewer/01006750924#?page=3 אמונת ישראל]".)
אין יאר תקע"ב האט ער ארויסגעגעבן אן ענליכן ספר מיט'ן נאמען "[https://www.nli.org.il/he/manuscripts/NNL_ALEPH002560009/NLI#$FL45606550 בני ציון]" אויף דער דייטשער שפראך, וועלכער איז געבויט אויף די עשרת הדיברות מיט א דגוש אויף די מצוות שבין אדם לחבירו און לאיאליטעט צו דער מדינה. אין סוף יאר תקע"ב האט דער קייזער ארויסגעגען א באפעל וועלכער האט פארארדענט צו לערנען דעם ספר אין אלע אידישע שולעס, און אזוי אויך אז ווער עס וויל באקומען א דערלויבעניש חתונה צו האבן, מוז דורכגיין א פארהער אויף דעם אינהאלט פון דעם ספר (און צוליב דעם לערנען דייטש). דינענדיג אלס צענזורירער האט ער פארגעשלאגן צו פארבאטן צו דרוקן נייע ספרים אין קבלה, דרשות און חידושים אויף ש"ס (וויבאלד "די אלטע זענען שוין אזוי אויך איבער גענוג"). אזוי אויך האט ער פארגעשלאגן אויסצומעקן פארשידענע טיילן פון דער גמרא און פון די סידורים. רוב פון זיינע פארשלאגן זענען קיינמאל נישט אנגענומען געווארן וויבאלד די רעגירונג איז דאן געווען פארנומען מיט דער מלחמה קעגן נאפאלעאן, אדער צוליב דעם וואס דאס פרומע אידנטום האבן געארבעט מיט וואס זיי האבן נאר געקענט קעגן אים.
אין יאר תקע"ד איז האמבערג געשטעלט געווארן צו זיין דער ממונה אויף די שולעס אין בעהמען. אויף דעם פאסטן האט ער געדינט ביז זיין טויט אין יאר תר"א. אין דער צייט האט ער פארפאסט נאך עטליכע ביכלעך, צווישן זיי אן אייגענעם פירוש אויף די חמשה חומשי תורה. ער האט ארויסגעגעבן א צווייטע מהודרה פון דעם דייטשן־לשה"ק'ן ווערטערבוך "[https://www.nli.org.il/he/books/NNL_ALEPH001846114/NLI אוצר השורשים]" פון יהודה לייב בן־זאב. צופיל פרטים איבער זיין לעבן אין פראג איז נישט באקאנט, און ווי ס'זעט זיך אויס איז ער דעמאלטס שוין נישט געווען אזוי אקטיוו, מן הסתם אויך צוליב זיין טיפן עלטער. (ער איז געשטעלט געווארן אלס ממונה אלט זייענדיג 65 יאר, און געדינט אויף דעם פאסטן ביז זיין טויט אין עלטער פון 92 יאר.)
משפט עברי איז א מאדערנער טערמין וועלכער באצייכנט די אלגעמיינע יוריספרודענץ פון דער תורה און הלכה און אין אידישע מקורות אין אלגעמיין, אנגעהויבן פון מתן תורה. צווישן די מקורות פאררעכנט זיך די משנה, די גמרא (תלמוד), די שאלות־ותשובות ספרים, און די ספרים פון די פוסקים.
בנוגע דער פינקטליכער קאטעגאריע, וואס ווערט אלץ אריינגערעכנט אין דער דעפיניציע פון "משפט עברי", איז פארהאן א מיינונגס־פארשידנהייט צווישן פארשער און יורידישע מומחים. מנחם אלון האלט אז משפט עברי רעכנט אריין די געביטן אין הלכה וועלכע זענען אויך אנגענומען ווי לעגאלע געביטן אין אנדערע לעגאלע סיסטעמען, ווי למשל, דיני נזיקין, דיני קניין, און דיני עונשין. ווי ער זאגט, דארף מען פונאנדערשיידן צווישן "לעגאלע" הלכות, און "רעליגיעזע" הלכות. אן ענליכע מיינונג גיט אן שמשון עטינגער, וועלכער דעפינירט אינעם ראם פון "משפט עברי" אלע געזעצן וואס מיר וואלטן אליין געדארפט מאכן ווען נישט מיר וואלטן געהאט א תורה; ד"ה, די אלע געזעצן וועלכע זענען אן אומאפהענגיקער טייל פונעם לעבן. דאקעגן, יצחק אנגלרד האלט אז מען קען נישט פונאנדערשיידן צווישן לעגאלע און רעליגיעזע הלכות, און אזא צעטיילונג איז ארביטראריש.
אין תורה שבכתב.
משפט עברי ווערט צום ערשטן מאל דיסקוסירט אין תורה שבכתב אין ספר שמות, אין פרשת משפטים. דארט ווערן געברענגט רוב פון די דיני ממונות וועלכע ווערן דערמאנט אין דער תורה, דיני עבדים, דיני רוצח, און ווי אויך הלכות וועלכע זענען נוגע פאר שופטים (די וועלכע פסק'ענען די הלכות).
נאך א פרשה אין דער תורה וואס איז א וויכטיגער מקור פאר די דינים פון משפט עברי איז פרשת שופטים, אין ספר דברים. אין דער פרשה ווערן נישט דיסקוסירט דיני ממונות, אבער דארט ווערט געברענט דער חיוב אויפצושטעלן א יושר'דיגע יורידישע סיסטעם:שֹׁפְטִים וְשֹׁטְרִים תִּתֶּן לְךָ בְּכָל שְׁעָרֶיךָ.אזוי אויך ווערן אויסגעקלארט אין דער פרשה די הלכות פון א זקן ממרא, די הלכות פון עדות, און נאך מערערע דינים וועלכע זענען נוגע ביי א פאל פון א מאָרד.
אין פרשת כי תצא ווערן אויסגעקלארט די הלכות פון אונס און נאך פיל דינים און הלכות.
אין תורה שבעל־פה.
אין סדר מועד - די הלכות פון קידוש החודש אין מסכת ראש השנה.
אין סדר נשים - די הלכות פון יבום און חליצה אין מסכת יבמות. די הלכות פון כתובה אין מסכת כתובות. די הלכות פון סוטה אין מסכת סוטה. די הלכות פון זיך גט'ן און חתונה האבן און מסכתות גיטין און קידושין.
אין סדר נזיקין - אלע דיני ממונות (חוץ די וועלכע זענען פארבונדן מיט די הלכות פון א כתובה; זיי ווערן געברענגט אין מסכת כתובות). פארצייטנס איז געווען א מסכת וואס מען האט גערופן "מסכת נזיקין". שפעטער, צוליב זיין גרויסקייט, האט מען צעטיילט דעם מסכת אין דריי באזונדערע מסכות: "מסכת בבא קמא", בבא מציעא", און "מסכת בבא בתרא". אפילו נאך דער צעטיילונג זענען זיי פון די לענגסטע מסכתות אין ש"ס. אין מסכת בבא קמא ווערן געברענגט די דינים וועלכע באשעפטיגן זיך אין באצאלן שאדן־געלט און דער פארבאט צו גנב'ענען, רויבן, און דער חיוב זיי צו באצאלן. דיני קניין, הלוואה ריבית און די הלכות פון די "ארבעה שומרים" ווערן בעיקר אראפגעברענגט אין מסכת בבא מציעא. די הלכות פון שכנים, ירושה, און די הלכות וועלכע זענען נוגע ביים קויפן און פארקויפן ווערן אראפגעברענגט, הויפטזאכליך, אין מסכת בבא בתרא (און אביסל אין מסכת קידושין).
מסכת סנהדרין און מכות באשעפטיגן זיך אין געריכטליכע פראצעדורן און איבער ווי אזוי די פארשידענע עונשים ווערן אויסגעפירט.
אין קעגנזאץ צו פיל אנדערע מסכתות, איז אויף די מסכתות וועלכע באשעפטיגן זיך אין די הלכות פון משפט עברי אויך געשריבן געווארן אן עקוויוואלענט, סיי אין תלמוד ירושלמי און סיי אין תלמוד בבלי.
דער קאמף פאר א מדינה לויט דער תורה.
אין די יארן הארט איידער די מדינה איז געגרינדעט געווארן, און ספעציעל אין די יארן דערנאך, האבן מערערע רבנים געפירט א העפטיגן קאמף אז די מדינה זאל זיך פירן, כאטש ווי מער, לויט דער תורה. צווישן זיי איז איז געווען דער רב הראשי, הרב יצחק אייזיק הערצאג, און הרב אליעזר יהודה וואלדנבערג דער פארפאסער פונעם שאלות־ותשובות ספר ציץ אליעזר.
אויך סאטמארער רב, רבי יואל טייטלבוים, כאטש ער האט נישט געוואלט בכלל אנערקענען אין דער עקזיסטענץ פון דער מדינה, דערמאנט אבער עטליכע מאל אין זיין ספר ויואל משה איבער דעם וואס די מדינה פירט זיך נישט לויט דער תורה, ווי למשל דאס וואס די מדינה פארלענדט נישט די עבודה זרות אין ארץ־ישראל. אין דער הקדמה צו זיין ספר שרייבט ער: והנה עיקר היסוד של איסור השלש שבועות לא מבואר כ"כ היטב בפוסקים כשאר הלכות אחרות המצויין בכל יום ויום בכל הדורות וכו' וענין זה של התעוררות תנועה לעבור על השבועות הללו לא מצינו מימי בן כוזיבא עד זמנו של הרמב"ם שהוא לערך אלף שנים וכן מזמנו של הרמב"ם עד השבתי צבי וכן אחר זמנו של השבתי צבי עד עכשיו בדורותינו אלה, עכ"פ חלפו ועברו הרבה מאות שנים שלא עלה על לב שום אדם לעבור על זה ולא חשבו כלל על כך, ממילא היה דבר שאינו מצוי כלל ועל כן לא נתבאר זה כ"כ בפוסקים וכו' ולכן נחתי אל לבי להעלות על הגליון ביאור סוגיא זו בכל פרטיה וכל המסתעף בעניני מדינה זו וההתחברות אליה וגם לקחת חלק בהבחירות שלהם ומה שיוצא בכ"ז הלכה ברורה לאמיתה של תורה.דאס זעלבע קען מען זאגן אויף די רבנים וועלכע האבן געפירט א קאמף פאר א מדינה לויט דער תורה. זיי האבן זיך אנגעשטויסן דא אין א מציאות אין וועלכן אידן זענען נישט געווען אין די לעצטע צוויי טויזנט יאר כמעט, און האבן געדארפט דא דיסקוסירן איבער שאלות וואס ווערן כמעט נישט, אדער בכלל נישט, דערמאנט אין שולחן־ערוך און אין די פוסקים.
ערשטנס, ווי אזוי בכלל דארף א רעגירונג זיין אויסגעשטעלט לויט דער תורה? איז דא בכלל א וועג לויט דער תורה ווי אזוי א רעגירונג דארף זיין אויסגעשטעלט? וואס טוט זיך למשל מיט דער מצוה פון מינוי מלך? וואס דארף זיין די באציאונג פון דער רעגירונג לגבי פרויען צו וועלן אדער צו ווערן דערוועלט פאר רעגירונגס־פאסטנס? וואס דארף זיין די באציאונג פון דער רעגירונג לגבי די נישט־אידן, מוסולמענער און נוצרים, וועלכע וואוינען אין ארץ־ישראל און זייער שמייליגע פלעצער? און וואס איז לגבי דער באציאונג פון דער רעגירונג צו כופרים און אפיקורסים? איז בכלל די פליכט פון דער רעגירונג צו זען אז אלע אידן זאלן אפהיטן די תורה? וואס טוט זיך היינט־צוטאגס ווען רוב אידן זענען נישט קיין שומרי תורה ומצוות און אזוי אויך די רעגירונג באשטייט פון בעיקר פון סעקולערע מענטשן איז דא בכלל א הלכה'דיגע פליכט צו פועל’ן ביי זיי אז די רעגירונג זאל זיין אויסגעשטעלט לויט דער תורה?
דער "מכתב הסטאטוסקווא".
אין די עטליכע יאר פאר דער הקמת המדינה האט זיך אנגעהויבן העפטיגע פרואוון פון פארשידענע גרופעס אויסצושטעלן א קאנסטיטוציע פאר דער נייער בעפארשטייענדער מדינה. פון די וואס האבן פארגעשלאגן א קאנסטיטוציע פאר דער מדינה זענען אויך געווען די פירער פון אגודת ישראל, הרב משה בלוי און הרב יצחק ברייער. אין דער קאנסטיטוציע וועלכע זיי האבן פארגעשלאגן האבן זיי געפאדערט א מדינה וואס זאל זיך גענצליך פירן לויט דער תורה. למשל אז ס’זאל זיין א געזעץ אז יעדער איד מוז זיך מל’ען, חילול שבת בפרהסיא זאל זיין פארבאטן, תלמידי חכמים זאלן זיין פטור פון באצאלן שטייערן, אא"וו.
די פירער פון אגודת ישראל האבן צוגעשיקט זייער פארשלאגן פאר’ן אידישן "סוכנות". דער סוכנות האט זיי צוריקגעשיקט א בריוו אין וועלכער זיי זענען מסביר אז אזא זאך איז נישט מעגליך וויבאלד דער יו־ען גייט קיינמאל נישט באשטעטיגן אזא מדינה. אינעם בריוו האבן זיי אבער פארזיכערט פאר דער אגודה די זאכן:1) שבת - ברור שיום המנוחה החוקי במדינה היהודית יהיה יום השבת, כמובן מתוך מתן רשות לנוצרים ובעלי דת אחרת לשבות ביום החג השבועי שלהם. 2) כשרות - יש לאחוז בכל האמצעים הדרושים למען הבטיח, שבכל מטבח ממלכתי המכוון ליהודים יהיה מזון כשר. 3) אישות - כל חברי ההנהלה מעריכים את רצינות הבעיה וקשייה הגדולים, ומצד כל הגופים שהנהלת הסוכנות מייצגת, ייעשה כל מה שאפשר למען ספק בנידון זה את הצורך העמוק של שלומי הדת למנוע חלילה חלוקת בית ישראל לשניים. 4) חינוך - תובטח אוטונומיה מלאה של כל זרם בחינוך ולא תהיה שום פגיעה מצד השלטון בהכרה הדתית ובמצפון הדתי של שום חלק בישראל. המדינה, כמובן, תקבע את המינימום של לימודי חובה, הלשון העברית, היסטוריה, מדעים וכדומה, ותפקח על מילוי מינימום זה, אבל תיתן חופש מלא לכל זרם לנהל את החינוך לפי הכרתו ותתרחק מכל פגיעה במצפון הדתי.דער בריוו איז ביז היינט באקאנט ווי דער "מכתב הסטאטוסקווא" און כלומרשט דארף עס צו הייסן אז אין ענינים פון דת ומדינה גייט מען ביז היינט לויט דער ליניע וואס איז געווארן אראפגעשטעלט אין דעם בריוו.
דער קאמף פאר משפט עברי אין מדינת ישראל.
משפט עברי איז אן אנדער מעשה ווי א "מדינה על־פי תורה". א מדינה לויט הלכה איז באמת היינט נישט מער ווי א חלום. היינט־צוטאגס זענען רוב אידן נישט קיין שומרי תורה ומצוות אזוי אז ס'זעט נישט אויס ס'זאל עפעס ווערן דערפון, אבער אין דעם קאמף איינצופירן אין מדינת־ישראל דעם משפט עברי האבן זיך דוקא אנגעשלאסן אפילו סעקולערע מענטשן.
פונקט ווי מען פארשטייט אז היות די מדינה איז א אידישע מדינה ממילא דארף די פֿאָן האבן א אידישן סימבאל (דער מגן־דוד), און ווי אויך דער נאציאנאלער הימען דארף זיין אידיש אזוי אויך זענען דא וועלכע האלטן אז דאס געזעץ פון דער מדינה דארף זיין אידיש.
א שטארקער שטופ פאר'ן אריינברענגען הלכה אין דער מדינה'ס לעגאלער סיסטעם איז געקומען פון די נאציאנאלע רעליגיעזע קרייזן, אריינגערעכנט דער ראש ישיבה פון ישיבת מרכז הרב, הרב צבי יהודה קוק, וועלכער האָט געזען פאר גאר וויכטיג דאס אריינברענגען די הלכה אין דער לעגאלער סיסטעם. ער האט זיך גאר שטארק באקלאגט אויף דעם וואס די געריכטן אין מדינת ישראל ציען זיך מער צו דעם בריטישן און טערקישן געזעץ, מער ווי דעם אידישן געזעץ.
עס זענען אבער געווען אַנדערע אין די רעליגיעזע קרײַזן, וואָס זענען דווקא נישט געווען אזוי באגייסטערט דערפון, צווישן זיי דער דער חבר הכנסת זרח ווערהאפטיג, דער גרינדער און ערשטער דירעקטאר פונעם מכון לחקר המשפט העברי אינעם יוסטיץ מיניסטעריום, נישט איינזעענדיג די גרויסקייט פון נוצן רעליגיעזע געזעצן אויף א סעקולארן אופן.
דאס איינפירן משפט עברי אין דער מדינה לויט דער הלכה.
אין שולחן ערוך ([https://he.wikisource.org/wiki/%D7%A9%D7%95%D7%9C%D7%97%D7%9F_%D7%A2%D7%A8%D7%95%D7%9A_%D7%97%D7%95%D7%A9%D7%9F_%D7%9E%D7%A9%D7%A4%D7%98_%D7%90_%D7%90 חושן משפט א, א]) ווערט גע'פסק'ענט:בזמן הזה דנים הדיינים דיני הודאות והלוואות וכתובות אשה וירושות ומתנות ומזיק ממון חבירו שהם הדברים המצויים תמיד ויש בהם חסרון כיס אבל דברים שאינם מצויים אע"פ שיש בהם חסרון כיס כגון בהמה שחבלה בחבירתה או דברים שאין בהם חסרון כיס אע"פ שהם מצויים כגון תשלומי כפל וכן כל הקנסות שקנסו חכמים כתוקע לחבירו וכסוטר את חבירו וכן כל המשלם יותר ממה שהזיק או שמשלם חצי נזק אין דנין אותו אלא מומחים הסמוכים בא"י.און אין שולחן ערוך, חושן משפט, [https://he.wikisource.org/wiki/%D7%A9%D7%95%D7%9C%D7%97%D7%9F_%D7%A2%D7%A8%D7%95%D7%9A_%D7%97%D7%95%D7%A9%D7%9F_%D7%9E%D7%A9%D7%A4%D7%98_%D7%91_%D7%90 סימן ב'], ווערט גע'פסק'ענט:כל ב"ד אפילו אינם סמוכים בא"י אם רואים שהעם פרוצים בעבירות (ושהוא צורך שעה) דנין בין מיתה בין ממון בין כל דיני עונש.אין אנדערע ווערטער, היינט, ווען ס'איז נישט דא קיין סמיכה, קען א בית־דין נישט שטראפן מיט פיזישע שטראפן און אפילו נישט פסק'ענען קיין דיני קנסות. נאר ווען ס'איז "צורך השעה", קען א בית־דין, "לפי ראות עיניהם", פסק'ענען די סארט דינים.
דערפון איז אויך געדרונגען אז ביי אנגעלעגנהייטן וועלכע זענען נישט נוגע דיני קנסות ועונשין (מער ווייניגער ציווילע ענינים) דארפן די בתי משפט אין מדינת־ישראל פסק'ענען פונקט ווי עס פסק'ענען היינט די אידישע בתי־דינים, און ביי ענינים וועלכע זענען יא נוגע דיני קנסות ועונשין (מער ווייניגער קרימינאלע ענינים) מעג מען דאך לויט דער הלכה פסק'ענען "לפי ראות עיניהם", קומט אויס אז אפילו לויט דער הלכה איז ביים קרימינאלן געזעץ פארהאן מער פרייהייט ווי אזוי צו פסק'ענען.
די היסטאריע פונעם געזעץ אין מדינת־ישראל.
אין ארץ־ישראל, פאר דער ערשטער וועלט מלחמה, ווען די טערקן האבן נאך געהערשט דארט, איז געווען איינגעפירט דאס טערקישע געזעץ, אויך באקאנט ווי דער Mecelle. די טערקן האבן אויך געגעבן גאר א שטארקע אויטאריטעט פאר די אידישע בתי־דינים, ווי עס איז געווען איינגעפירט פארצייטנס אין כמעט אלע לענדער וואו אידן האבן געוואוינט.
נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, ווען די ענגלענדער האבן איינגענומען ארץ־ישראל, האבן זיי, ווי עס פאדערט זיך פונעם אינטערנאציאנאלן געזעץ ווען איין לאנד נעמט איין א צווייטע לאנד, איבערגעלאזט די אלטע געזעצליכע סיסטעם.
דער "דבר המלך במועצה על ארץ־ישראל, 1922".
אין יאר תרפ"ב האבן די ענגלענדער ארויסגעגעבן א געזעץ באקאנט ווי דער "דבר המלך במועצה על ארץ־ישראל, 1922” (יעדעס געזעץ וואס איז דורכגעפירט געווארן אין ענגלאנד אין יענע צייטן האט געטראגן דעם נאמען "דבר המלך במועצה – King's Order-in-Council”) דאס געזעץ האט אראפגעשטעלט דעם סדר פון דער פירערשאפט אין ארץ־ישראל. סעיף 46 פון דעם דבר המלך במועצה על ארץ־ישראל לויטעט:בתי המשפט האזרחיים ישפטו בהתאם לחוק העותומני שהיה נוהג בארץ ישראל ביום 1 בנובמבר, 1914, ובהתאם לאותם החוקים העותומנים המאוחרים יותר שהוכרז עליהם או שיוכרז עליהם במודעה רשמית בעל חוקים בני תקף, ובהתאם לאותם דברי מלך במועצה ולפקודות ולתקנות הנוהגים בארץ־ישראל בתאריך דבר מלך זה או אשר ינהגו או יוחקו בעתיד; ובהתחשב עם החוקים, דברי המלך, הפקודות והתקנות האלה. ובמקרים שאלה לא יהיו נוהגים לגבם, ישפטו בתי המשפט האזרחיים בהתאם ליסודות החוק המקובל ולעיקרי הצדק הנוהגים באנגליה.אין אנדערע ווערטער האבן זיי טאקע איבערגעלאזט דאס אלטע טערקישע געזעץ, אבער האבן דערקלערט אז אין פאל ווען ס’נישטא קיין קלארע געזעץ, זאל מען פסק’ענען לויט’ן ענגלישן געזעץ.
למעשה, אזוי ווי נאכדעם וואס די ענגלענדער האבן איינגענומען ארץ־ישראל זענען כמעט נישט געבליבן דארט קיין טערקישע ריכטער און כמעט אלע שטעלעס אין די געריכטן זענען איבערגענומען געווארן דורך ענגלענדער אדער אידן וועלכע האבן נישט געהאט קיין מושג אינעם טערקישן געזעץ, פלעגן זיי כמעט אלעמאל פסק’ענען לויט’ן ענגלישן געזעץ, אזוי איז דאס ענגלישע געזעץ למעשה אומעמטליך פארוואנדעלט געווארן אלס דאס געזעץ אין ארץ־ישראל.
דער אויבנדערמאנטער דבר המלך במועצה האט אויך פעסטגעשטעלט די אויטאריטעט פון די אידישע בתי־דינים און להבדיל די אנדערע רעליגיעזע געריכטן (די מוסולמענער און קריסטליכע). סעיף 51 פונעם דבר המלך לויטעט:השיפוט בעניני המצב האישי, בהתאם להוראות חלק זה, מסור לבתי דין העדות הדתיות. לצורך הוראות אלה, עניני המצב האישי פירושם משפטים בענין נישואין או גטין, מזונות, כלכלה, אפוטרופסות, כשרות יוחסין של קטינים, איסור השימוש ברכושם של אנשים שהחוק פסל אותם, והנהלת נכסי אנשים נעדרים.
די פלענער פאר א קאנסטיטוציע פאר דער מדינה.
ווי דערמאנט האט זיך אין די עטליכע יאר פאר דער הקמת המדינה אנגעהויבן העפטיגע פרואוון פון פארשידענע גרופעס אויסצושטעלן א קאנסטיטוציע פאר דער נייער בעפארשטייענדער מדינה.
למעשה איז פון די אלע פלענער פאר א קאנסטיטוציע גארנישט געווארן. דער פירער פונעם סוכנות, און דער שפעטערדיגער ראש הממשלה, דוד בן גריון, האט צוליב פארשידענע סיבות בכלל זיך קעגנגעשטעלט דעם געדאנק פון אדאפטירן א קאנסטיטוציע, און ווי באקאנט איז מדינת־ישראל ביז היינט פון די איינציגסטע לענדער אויף דער וועלט וואס האט נישט קיין פארמאלע קאנסטיטוציע, נאר אנשטאט דעם האבן זיי די "חוקי היסוד" וואס דער כנסת פירט דורך פון צייט צו צייט.
פקודת סדרי השלטון והמשפט - תש״ח.
ווען מדינת־ישראל איז געגרינדעט געווארן, איידער עס איז אפיציעל געגרינדעט געווארן דער כנסת, האט מען געגרינדעט א צייטווייליגע רעגירונג וואס האט געהייסן די "מועצת המדינה הזמנית". עטליכע טעג נאך דער הקמת המדינה האט די מועצת המדינה הזמנית דורכגעפירט דאס ערשטע געזעץ מיטן נאמען "פקודת סדרי השלטון והמשפט". דאס געזעץ האט איינגעפירט די סיסטעם פון דער רעגירונג און דאס געזעץ פון דער נייער געגרינדעטער מדינה.
סעיף 11 פון דעם געזעץ לויטעט: המשפט שהיה קיים בארץ־ישראל ביום ה׳ באייר תש״ח (14 במאי 1948) יעמוד בתקפו, עד כמה שאין בו משום סתירה לפקודה זו או לחוקים האחרים שיינתנו על ידי מועצת המדינה הזמנית או על פיה, ובשינויים הנובעים מתוך הקמת המדינה ורשויותיה.אין אנדערע ווערטער, דאס געזעץ וואס איז געווען ביז היינט אין ארץ־ישראל בלייבט אין קראפט און ווי דערמאנט איז דאס געזעץ אין לאנד דאן געווען א געמיש פונעם ענגלישן און טערקישן געזעץ.
חוק לביטול המג׳לה - התשמ״ד.
אין יאר תשמ"ד האט די כנסת דורכגעפירט א געזעץ אין וועלכן דאס טערקישע געזעץ איז אפיציעל גענצליך אנולירט געווארן פון דער געזעצליכער סיסטעם פון מדינת־ישראל. פון דאן איז נאר געבליבן דאס ענגלישע געזעץ און להבדיל דער משפט עברי.
משפט עברי אין פארשידענע פארגעשלאגענע קאנסטיטוציעס.
פון די וועלכע האבן געארבעט העפטיג אויסצושטעלן א קאנסטיטוציע אין די יארן פאר דער הקמת המדינה איז געווען דער דעמאלטסדיגער רב הראשי הרב יצחק אייזיק הערצאג. הרב הערצאג האט זיך איבער דער נושא באראטן געווען מיט פארשידענע רבנים און אפילו לעגאלע עקספערטן.
שפעטער האט ער אפילו אויפגעשטעלט א וועד פון רבנים וועלכע זאלן דורכטון און דן זיין אין די הלכות וועלכע זענען נוגע דער נושא. ער האט אפילו געפלאנט צו עפענען א בית המדרש פון תלמידי חכמים וועלכע זאלן צאמשטעלן א קאדעקס געבויט אויף דער תורה וואס זאל עווענטועל זיין דאס געזעץ­־בוך פון דער מדינה.
לגבי דער מצוה פון מינוי־מלך האבן רוב געהאלטן אז בזמן־הזה איז נישטא קיין חיוב וויבאלד מיר האבן נישט קיין סמיכה אדער ווייל א מלך דארף דוקא זיין מבית דוד. אנדערע האבן געהאלטן אז די מדינה זאל שטעלן א סימבאלישן קעניג נאר לשם קיום המצוה און זיין אויטאריטעט זאל נאר זיין בערך אזוי ווי דער קעניג פון ענגלאנד.
גאר אסאך האבן צוגעצייכנט די ווערטער פונעם ר"ן אין זיינע דרשות (דרוש יא) ווי ער שרייבט אז שוין בזמן הבית איז געווען צוויי אויטאריטעטן ביי אידן, דער סנהדרין וועמענ’ס פליכט איז געווען צו משפט’ן ריין לויט די געזעצן פון דער תורה, און דערנאך דער קעניג וועמענ’ס פליכט איז געווען אז עס זאל הערשן ארדענונג אין לאנד. די וואס האבן צוגעצייכנט דעם ר"ן האבן גע’טענה’ט אז אזוי אויך דארף זיין אין דער מדינה; ס’זאל זיין די בתי־דינים וואס עס איז די פריוואטע פליכט פון יעדן איד לויט דער תורה זיך צו שטעלן זיך מתדיין זיין פאר זיי ווען ער האט א דין־תורה מיט איינעם, ווי אויך דארף זיין זייער פליכט מעמיד צו זיין הדת על תילה וויפיל עס איז שייך. דערנאך דארף זיין די אלגעמיינע דעמאקראטישע רעגירונג וואס זאל גארנישט האבן צוטון מיט רעליגיעזע ענינים און זייער פליכט דארף נאר זיין צו זען עס זאל הערשן ארדענונג אין לאנד און ס’זאל נישט זיין א מצב פון "איש את רעהו חיים בלעהו".
פון די וואס האבן צוגעצייכנט די ווערטער פונעם ר"ן איז געווען, צווישן אנדערע, רבי חיים עוזר גראדזענסקי. אין יאר תרצ"ח האט הרב הערצאג געשיקט א בריוו צו רבי חיים עוזר'ן איבער דער נושא פון אויסשטעלן א קאנסטיטוציע פאר דער מדינה. רבי חיים עוזר האט אים צוריקגעשיקט א בריוו אין וועלכן ער שרייבט אים דארט צווישן אנדערע:ע"ד עיבוד החוקה של שלטון התורה במדינה העברית, בנוגע להמשפטים זהו באמת ענין קשה שראוי להתישב הרבה בזה, לפי משכל ראשון חשבתי אולי אפשר לסדר באופן זה שהשופטים בדיני ממונות בין ישראל לחבירו יהיו הרבנים שיוכלו להזמין ולהוציא פס"ד שכחו יפה ע"פ החוק, ובנוגע למשפטים בין יהודי וא"י יהי’ ע"פ משפט כללי, בנוגע לגנבות וגזלות ושאר עונשין כפי הנראה מתשו’ הר"ן הי’ משפט המלוכה מיוחד לבד הב"ד הדנים ע"פ ד"ת, כי באמת קשה הדבר לתקנת המדינה שהגנב יפטור א"ע בכפל ומודה בקנס יהי’ פטור לגמרי, וע"כ שבכגון זה צריך לתקן תקנות המדינה כענין מכין ועונשין וכו'.פון דער אנדערער זייט האט דער סוכנות אויך אויפגעשטעלט א קאמיטעט וואס זאל צאמשטעלן א קאנסטיטוציע. דער פירער פונעם קאמיטעט איז געווען דער אויבנדערמאנטער זרח ווערהאפטיג, א רעליגיעזער איד. ער האט זיך אויך באראטן מיט רבנים און מיט’ן רב הראשי בשעת ער האט געארבעט צאמצושטעלן א קאנסטיטוציע. פארשטייט זיך פון א קאנסטיטוציע גענצליך לויט דער תורה איז נישט געווען קיין רעדע, פונדעסטוועגן, אלס רעליגיעזער איד, האט ער אריינגעשטעלט פארשידענע לשונות גענומען פון אידישע מקורות, ווי למשל, "אין עונשין אלא א"כ מזהירין," און נאך. לגבי וואס עס זאל זיין דאס געזעץ פון דער מדינה האט ער געשריבן (סעיף 77):המשפט הקיים בישראל ביום מתן החוקה יעמוד בתקפו… תחוקת המדינה תהא משותתת על עקרוני יסוד של המשפט העברי ועקרונות אלה ידריכו את בתי המשפט בבואם למלא את החסר בחוקים הקיימים.
חוק יסודות המשפט – תש"מ.
אין יאר תש"מ האט די כנסת דורכגעפירט א געזעץ מיטן נאמען "חוק יסודות המשפט". סעיף 1 לויטעט:ראה בית המשפט שאלה משפטית הטעונה הכרעה, ולא מצא לה תשובה בדבר חקיקה, בהלכה פסוקה או בדרך של היקש, יכריע בה לאור עקרונות החירות, הצדק, היושר והשלום של מורשת ישראל.לויט'ן שופט מנחם אלון איז דער חוק יסודות המשפט א פאזיטיווע זאך וועלכע דערגאנצט פיל חסרונות ארום דער הלכה. דאקעגן, דער פריערדיגער נשיא פונעם העכסטן געריכט, אהרן ברק, טענה'ט אז די אידישע הלכה איז נישט נישט קיין מקור וואס איז מחייב, נאר ווערט פארצייכנט ווי אן אינספרירנדער מקור וואס דער אלגעמיינער אויסטייטש ווענדט דעם שופט צו דער הלכה.
דער משפט עברי האט אויך באקומען מאמענטום דורכדעם וואס אינעם חוק יסוד: כבדו האדם וחירתו ווערט געזאגט אז די ווירדן פון מדינת ישראל זענען די ווירדן פון א "אידישער דעמאקראטישער מדינה". דער שופט מנחם אלון, דער וויצע־נשיא פונעם העכסטן געריכט, האט ערקלערט אז דאס זיך באנוצן פריער מיט'ן טיטל "אידיש" גיט א פריאריטעט פאר'ן אויסטייטש צו דעם אדאפטירן דעם משפט עברי אין דער לעגאלער סיסטעם אין מדינת ישראל.
אין יאר תשע"ח האט מען אויסגעברייטערט דעם חוק יסודות המשפט און קלאר צוגעלייגט די ווערטער:ראה בית המשפט שאלה משפטית הטעונה הכרעה, ולא מצא לה תשובה בדבר חקיקה, בהלכה פסוקה או בדרך של היקש, יכריע בה לאור עקרונות החירות, הצדק, היושר והשלום של המשפט העברי ומורשת ישראל.דערמיט איז דער משפט עברי אפיציעל אנערקענט אינעם געזעץ פון מדינת־ישראל.
משפט עברי אין די געריכטן פון דער מדינה.
די "פראקטישע" אדאפטירונג פון משפט עברי איז דורכגעפירט געווארן אין ראמע פון די פסקים פון די פארשידענע געריכטן. אנגעהויבן דערמיט האבן די ריכטער פון די ערשטע יארן פון דער מדינה. דער פראמינענטסטער צווישן זיי זענען געווען דער ריכטער הרב פראפעסאר שמחה אסף און דער ריכטער ד"ר משה זילבערג. אין דעם קומענדיגן דור זענען די מקורות פון הלכה ציטירט געווארן דורך די ריכטער חיים כהן און ד"ר יצחק קיסטר. חיים כהן האט שטארק בייגעשטייערט אריינצוברענגען דעם משפט עברי אינעם געזעץ אין מדינת ישראל, אנערקענענדיג אין זיין קולטורעלער וויכטיגקייט.
אויך דער וויצע־נשיא פונעם העכסטן געריכט, שניאור זלמן חעשין, האָט אויך שטאַרק באזירט זיינע פסקים אויף הלכה, און איז געווען דער ערשטער וועלכער האט זיך באנוצט מיט'ן אויסדרוק "עשיית עושר ולא במשפט" וועלכער איז שפעטער אריין אין דעם געזעץ "חוק עשיית עושר ולא במשפט", אין יאר תשל"ט.
שפעטער איז געווען דער ריכטער מנחם אלון, וועלכער האט אין זיינע לעצטע יארן געדינט אלס וויצע־נשיא פונעם העכסטן געריכט. ער האָט שטארק באאיינפלוסט די אנווענדונג פון משפט עברי. מנחם אלון איז געקומען צום געריכט נאָך יארן פון אַקאַדעמישער פאָרשונג און לערערײַ וואס צווישן זיי האט ער פיל באהאנדלט הלכה. ער האט מחבר געווען דעם בוך "המשפט העברי" (דריי בענדער), און געגרינדעט דעם מכון לחקר המשפט העברי ביים פאַקולטעט פאר געזעץ אין העברעאישן אוניווערזיטעט. פיל יארן איז ער געשטאנען אין שפיץ פון דעם מכון און האט "אויפגעצויגן" די היינטיגע פארשער און לערער פון משפט עברי. דער נשיא פונעם העכסטן געריכט, אהרן ברק, שרייבט אין זיין בוך "שופט בחברה דמוקרטית":נקודת המוצא שלי היא חילונית... חרף זאת הנני סבור כפי שרבים מהחילונים סבורים וכפי שמשפט המדינה קובע, כי יש מקום למשפט העברי במשפט המדינה וכי מקום זה ילך ויגדל ככל שהידע על דבר המשפט העברי והגישה אליו ילכו ויגדלופון דער צווייטער זייט, זענען געווען ריכטער אינעם העכסטן געריכט, ווי משה זמורה, אלפרד ויתקון, יואל זוסמן, און צבי ברנזון, וועלכע האבן גע'טענה'ט אז די פסקים דארפן זיין קאָנצענטרירט און נישט אנטהאלטן צופעליגע דערקלערונגען. זיי האבן געזען דאס דיסקוסירן הלכה ווי אַ צופעליגע דערקלערונג וואָס דארף נישט ווערן אריינגענומען אין פסקים פון די ריכטער.
אן אינטערסאנטע דוגמא פון א פסק פון א ריכטער געבויט אויף דער הלכה איז געווען מיט א מענטש וואס איז זיך באגאנגען מיט מעשים אשר לא יעשו מיט א מת. כדי אים צו קענען געבן דעם מאקסימום שטראף האט אים דאס לאקאלע געריכט נישט נאר באשולדיגט אין בזיון המת נאר אויף דער עצם מעשה, כאילו ער וואלט עס געטון מיט א לעבעדיגן מענטש. זיינע אדוואקאטן האבן אפעלירט דעם פסק ביים העכסטן געריכט. איינער פון די שופטים דארט איז אריין אין א גאנצער הלכה’דיגער דיסקוסיע צו לויט דער הלכה גייט אריין א טויטער אין דער דעפיניציע פון "אדם", צוברענגענדיג מערערע מקורות דערצו פון דער גמרא און די פוסקים. למעשה האבן זיי גע’פסק’ענט אז מ’קען אים נישט באשולדיגן אויף דער עצם מעשה, וויבאלד לויט רוב פוסקים גייט א טויטער מענטש נישט אריין אין דער דעפיניציע פון "אדם". דער שופט האט אויך צוגעצייכנט דעם רמב"ם אין הלכות [https://he.wikisource.org/wiki/%D7%A8%D7%9E%D7%91%22%D7%9D_%D7%94%D7%9C%D7%9B%D7%95%D7%AA_%D7%90%D7%99%D7%A1%D7%95%D7%A8%D7%99_%D7%91%D7%99%D7%90%D7%94_%D7%90_%D7%99%D7%91 איסורי ביאה א, יב] וואו ער פסק’ענט בפירוש אז מ’איז פטור.
געזעצן אין מדינת ישראל געבויט אויף משפט עברי.
חובה על אדם להושיט עזרה לאדם הנמצא לנגד עיניו, עקב אירוע פתאומי, בסכנה חמורה ומיידית לחייו, לשלמות גופו או לבריאותו, כאשר לאל־ידו להושיט את העזרה, מבלי להסתכן או לסכן את זולתו... (סעיף 4) העובר על הוראות סעיף 1 לחוק זה, דינו – קנס.עס דארף באמערקט ווערן אז לויט דער הלכה, אפילו אין דער צייט ווען ס'איז געווען דער סנהדרין און סמיכה, האט מען נישט באשטראפט איינעם וואס האט עובר געווען אויף דעם לאו וויבאלד ס'איז א לאו שאין בו מעשה. דער רמב"ם (רוצח ושמירת הנפש א, טז) שרייבט:אף על פי שאין לוקין על לאוין אלו מפני שאין מעשה בהן חמורים הם שכל המאבד נפש אחת מישראל כאלו אבד כל העולם כלו וכל המקים נפש אחת מישראל כאלו קים כל העולם כלו.
דאס געזעץ אין מדינת ישראל האט אדאפטירט די הלכה'דיגה דעפיניציע וועלכע פארבאט אויף א מאן צו פארגוואלדיגן זיין ווייב, בעת אינעם ענלישן געזעץ האט פאר יארן נישט עקזיסטירט אזא באגריף.
פון די אנדערע געזעצן אין מדינת־ישראל געבויט אויף משפט עברי זענען די חוק השליחות – תשכ״ה, חוק איסור לשון הרע – תשכ״ה, חוק השומרים – תשכ״ז, חוק החולה הנוטה למות – התשס״ו, א"א.
רעליגיעזע געזעצן.
חוץ די געזעצן אין מדינת־ישראל וועלכע זענען באזירט אויף משפט עברי זענען אויך דא אסאך געזעצן אין די מדינה וועלכע זענען דירעקט פון א רעליגיעזן כאראקטער ווי דער חוק שעות עבודה ומנוחה, חוק איסור גידול חזיר, חוק חג המצות, חוק בשר ומוצריו. די געזעצן זענען באקאנט מיטן נאמען "חקיקה דתית", ווי אויך, ווי דערמאנט, די געזעצן איבער דער אויטאריטעט פון דער רבנות בעיקר אויף עניני גירושין ונישואין און נאך וועלכע זענען נאך איבערגעבליבן פון די צייטן פון דער טערקישער און ענגלישער הערשאפט אויף ארץ־ישראל.
די אפטיילונג פאר משפט עברי אינעם יוסטיץ־מיניסטעריום.
אינעם יוסטיץ־מיניסטעריום אין מדינת ישראל ווירקט אן אפטיילונג פאר משפט עברי כדי אויסצופירן דעם חוק יסודות המשפט אין דעם קאנטעקסט, אנגעבנדיג זייערע מיינונגען אויף פארשידענע פאלן אין די געריכטן אין מדינת־ישראל ווי אזוי דער פסק דארף זיין לויט דער הלכה. אין שפיץ פון דער אפטיילונג שטייט ד"ר מיכאל ויגודה.
משפט עברי אינעם חוק הלאום.
אינעם "חוק יסוד: ישראל – מדינת הלאום של העם היהודי", באקאנט ווי דער חוק הלאום, האט געהייסן אז מען וועט אריינלייגן א סעיף וועגן משפט עברי וואו עס גייט מער אפיציעל אנערקענט ווערן. צום סוף איז עס נישט אריין.
משפט עברי אין דער פאליטיק.
פון די פארטייען וואס פרעדיגן פאר משפט עברי איז די זהות פארטיי. כאטש די פארטיי האט א שטארקע ליבערטאריערישע אגענדע און פרעדיגט פאר א גענצליכן הפרדת הדת מהמדינה און פאר דער טאטאלער אויפלעזונג פונעם רבנות, פרעדיגן זיי פון דער אנדערער זייט אויך שטארק אז דער משפט עברי זאל מער אריינגיין אין דער געזעצליכער סיסטעם פון מדינת־ישראל. דענאך זענען דא פארשטייט זיך די עוצמה יהודית פארטיי און די אנדערע ראדיקאלע רעליגיעזע רעכטע פארטייען וועלכע פאדערן א גענצליכע מדינה לויט דער תורה.
דער קאנפליקט צווישן דער מדינה און הלכה.
א פונדאמענטאלער גרונט פון הלכה איז אז אזוי ווי יעדע איינער איז באפוילן זיך צו האלטן צו די געזעצן פון דער תורה, אזוי אויך איז די אידישע געזעלשאפט בכלליות באפוילן צו באזירן איר ציבור'ישן לעבנסשטייגער אויף די יסודות פון תורה און די געזעצן פון דער תורה. לויט דעם דארף די אידישע מדינה אננעמען די תורה ווי א באזיס פאר'ן געזעץ פון דער מדינה, סיי וואס שייך דער עצם כאראקטער פון הלכה און סיי וואס שייך די געריכטן וואס די מדינה איז מחיוב איינצושטעלן. די היינטיגע סיטואציע אין דער מדינה דערפילט נישטן אינגאנצן די דאזיגע יסודות'דיגע השקפה פון דער הלכה צוליב דעם וואס די אויטאריטעטישע אינסטיטוציעס פון דער מדינה האבן אויסדערוועלט נישט אנצונעמען די הלכה ווי דאס געזעץ פון דער מדינה, נאר אין א באגרעניצטן פארעם (דיני אישות), און די געריכטן פון דער מדינה פונקציאנירן לויט א לעגאלער סיסטעם וואס לויט די הלכה איז דאס מיינסטנס א פרעמד געזעץ.
ווען ס'איז דא א קאנפליקט צווישן די צוויי געזעץ־סיסטעמען, שטייט דער פרומער אידישער בירגער דעריבער פאר א שווערער פראבלעם. פון איין זייט האלט ער זיך געטריי צו די געזעצן פון דער תורה, אבער פון דער אנדערער זייט האלט ער זיך געטריי צו די געזעצן פון דער מדינה. דער קאָנפליקט גליטשט זיך אריין אין פראבלעמען וועלכע זענען מחוץ געזעץ און האט ארויסגעברענגט פארשידענע סעקטארן אין מדינת ישראל, וואָס יעדער פון זיי האט אן אנדער שטעלונג אין פארשידענע פראבלעמען, און צווישן זיי אט די פראבלעם.
די שטעלונג פון הלכה צום געזעץ פון מדינת ישראל.
הלכה פארלאנגט אז א איד זאל אנקלאגן זיין חבר נאר אין א בית דין וועלכער איז געבונדן צו די געזעצן פון דער תורה. עס איז דא א הלכה'דיגער פארבאט צו צו גיין צו א געריכט פון דער מדינה, ענלעך צום פארבאט צו גיין צו א גוי'אישן געריכט, און דאס אפילו דער פסק וועט זיין דער זעלבער. פונדעסטוועגן, קען א בית דין ערלויבן איינעם אריינצוגעבן אן אנקלאגע אין געריכט און איינמאנען געלט וואס דער בית דין האט געפונען אז דער אנקלאגער איז בארעכטיגט באקומען לויט דער הלכה, אין פאל וואס דער אנגעקלאגטער האלט זיך נישט ביים שטעלן צום בית דין. בנוגע דעם קרימינאלן געזעץ, אנערקענען די פוסקים אין אלגעמיין אין דער אויטאריטעט פון דער מדינה, מערסטנס אנערקענען זיי אין איר אויטאריטעט צו פסק'ענען קרימינאלע געזעצן אויך וועגן "משפט המלך" (דינא דמלכותא דינא).
אפילו ציווילע לאגיסלאציע, אַזוי לאַנג ווי עס איז נישט אין קאָנפליקט מיט דער הלכה, באקומט אפט א הלכה'דיגן תוקף וויבאלד דאס איז ווי א "מנהג המדינה" און מ'נעמט אן אז די איינוואוינער נעמען אויף זיך צו האנדלען צווישן זיך לויט די געזעצן. אין קאנטעקסט פון א באזונדערער אידישער קהילה איז אין הלכה אויך אנערקענט דער באגריף פון "תקנת הקהל" – תקנות פון די רעפרעזענטאטן פונעם ציבור וועלכע האבן, לויט דער הלכה, א התחייבות'דיגן תוקף, געבונדן צו ספעציפישע צוימונגען.
יואל הלוי קרויס איז א חסידישער, סאטמארער אינגערמאן, פון לעיקוואד, וועלכער איז דער פובליצירער און ארויסגעבער פון וועכנטליכן מאמענט מאגאזין.
יואל קרויס איז אויפגעוואקסן אין וויליאמסבורג, און געלערנט אין סאטמאר. נאך זיין חתונה האט ער געעפנט א סוקסעספולע מארקעטינג פירמע YHK, וועלכע האט געמאכט פיל גרויסע פראיעקטן און קאמפיינס ביים חסידישן עולם.
אין ה'תשע״ד האט ער זיך צוזאמגעשטעלט מיט א שותף און געעפנט דעם פאפולערן אידישן מאמענט מאגאזין. אין די ערשטע יארן פון דעם מאגאזין פלעגט ער אפט ארומגיין מאכן אינטערוויוס און באשרייבונגען.
רבי חיים הערש טייטלבוים איז רב אין דער סיגעטער שוהל אין וויליאמסבורג, אויך איז ער רב אין קרית ברך משה קאנטרי.
ער האט חתונה געהאט מיט מרת רבקה חיה שרה, טאכטער פון רבי חנניה יו"ט ליפא טייטלבוים.
ער איז א מגי"ש אין ישיבה קטנה מבצר התורה דסאטמאר וויליאמסבורג, ברוקלין, ווי אויך זיצט ער אין בית הוראה אפאר שעה א טאג.
די לעצטע פאר יאר האט ער זיך אריין געלייגט אין עניני גיטין.
וואקאציע אדער וואקאנץ (אדער אויף דאטשע) איז אז מ'פארט אוועק ערגעץ אין אן אנדער ארט זיך אויסרוען די פיזישע ביינער און נערוון און מ'שעפט אן ענערגיע פאר די גייסטישע קרעפטן.
געווענליך איז אייגעפירט צו גיין זיך אויסרוען, אין די מאנאטן פונעם צווייטן העלפט זומער, וואס הייסט 'זומער וואקאציע', אבער ס'פארהאנען אויך 'ווינטער וואקאציע', ווען מ'פארט צו ערטער צו גליטשן אויף די הויכע בערג א.ד.ג.
היימישע אפרו ערטער.
אין ניו יארק איז איינגעפירט שוין פון צענדליגע יארן, [מ'וואלט געקענט זאגן אפשר הונדערט יאר שוין] וואס מ'פארט ארויס אין די זומער אויף די בערג, די מאוינטענס, אין אפסטעיט ניו יארק. דארט איז שוין געווען האטעלן און שוואויל פלעצער. נאך אין די צייטן ווען 'בארשט-בעלט' האט עקזיסטירט, זענען יודען שוין דארט געווען פאר פארוויילונג.
אין אייראפע, וואס די אפציעלע 'האלידעי' איז אומגעפער דריי ביז פינעף וואכן, איז איינגעפירט ביי אסאך צו פארן קיין סקאטלאנד, וועילס, צו גאר צו די שווייצע בערג. וואו מ'גרופירט זיך אין צייטווייליגע קעמפוסן.
רבי מאיר מרגליות (אדער מרגלית; ~ה'תס"ז (בערך) - י' אייר ה'תק"נ, 1790) איז געווען פון די ערשטע רבנים פון דער חסידישער באוועגונג און דער רב פון אסטראה, א תלמיד פון בעל שם טוב, באקאנט מיטן נאמען פון זיין ספר דער "מאיר נתיבים".
רבי מאיר איז געבוירן צו זיין טאטן רבי צבי הירש מרגליות, דער רב פון יאזלאוויץ. זיין עלטערער ברודער, רבי יצחק דוב, איז געווען פון די תלמידים פונעם בעל שם טוב און דורך זיין איינפלוס איז ער אנגעקומען צו חסידות.
ער האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון רבי חיים האראדענקער, דער ברודער פון רבי משה קיטובער, און דער שוואגער פון רבי נחמן פון האראדענקע. בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון זיין פעטער רבי אריה לייב אויערבאך, דער רב פון סטאניסלאוו, דער מחבר פון ספר נחלת אריה. זי איז געווען די אלמנה פון רבי משולם זלמן אשכנזי פון פאמאריאני. ער האט אויפגעצויגן איר זון פון איר ערשטן זיווג, רבי משולם זלמן אשכנזי (דער צווייטער), וועלכער איז שפעטער געווען רב אין לובלין.
ער האט געדינט אלס דיין אין בראד, און שפעטער אלס דער רב פון האראדענקע, און דערנאך אלס רב פון יאזלאוויץ.
אין יאר ה'תקי"ד איז ער אויסדערוועלט געווארן צו דינען אלס רב פון לעמבערג און איבער דער גאנצער באצירק. א שטיק צייט האט ער געדינט אלס רב אין קאמארנע.
אין יאר ה'תקל"ה איז ער אויפגענומען געווארן דורך א מלוכה'שן באפעל פונעם פוילישן קעניג סטאניסלאוו פאניאטאווסקי אלס רב אין ברסלב און "גאנץ אוקריינע" (נישט די היינטיגע אוקריינע, נאר א וויוואדאשיפ אין דער פוילישער מלוכה). אין זומער פון יאר ה'תקל"ז איז ער דורך א באפעל פונעם פירשט און דיפלאמאט סטאניסלאוו מעלעכאווסקי (ענ') אויפגענומען געווארן אלס רב פון אוסטראה אין דער געגנט ארום.
דור איקס (X) (ענגליש: "Generation X"), ווערט אנגערופן - דורך דער אלגעמיינער ליטעראטור וועלט - די זיבעציגער\אכטציגער-צענדליג-יארן, פון 1970 ביז 1980.
יענע וואס זענען געבוירן אין דעם פעריאד, ווערן אפגעצייכענט, ווי אומצופרידענע און ציל-לאזע פערזאנען.
אין דעם פעריאד, איז אויך אנטשטאנען די 'די געשלעכט רעוואָלוציע', וואס סעקסואלע פירונגען זענען אריין אינעם וועלטס פירונג, אן קיין איבריגע בושה.
אנדערע פארשער און שרייבער, פאר-רופן זיי די 'זעניעל גענעראציע'(א צוזאמגעשטעלטע ווארט-צייכן). און אט די זעניאלס, ווערן אפגעבילדעט, האבנדיג א אנאלאגיש קינדער-יארן, און אַ דיגיטאַלער יונגער ערוואקסנשאפט.
עס ווערט אויך אנגערופן די מיקראָ-גענעראציע, ווען די פּראָדוקציע פון עלעקטריע פאר היץ א.ד.ג. איז גענוצט געווארן אויף א שטייגער וואס טוט פארמינערן די שעדליכע באנוץ דערפון אין דער וועלט. צום ביישפיל, ווען מ'האט אנגעהויבן נוצן זון־פלאטעס און נאך זאכן פון נאטורליכע קוועלער.
או-דזשעי-פעק איז א אידישער ארגאניזאציע אין ניו יארק, וואס איז געגרינדעט געווארן דורך א גרופע חסידישע עסקנים, מיט דעם איינעם ציל פון אפענטפערן ליגענטס און פאלשע שמועות אויף דער אידישער לעבנסשטייגער, ספעציעל די חסידישע.
די ארגאניזאציע איז געגרינדעט געווארן אין פעברואר 2013 דורך יוסי געשטעטנער, אינאיינעם מיט עטליכע קאלעגעס. זייער ציל איז געווען אפווענדן פרעכע און פאלשע קלאנגען און העצע אין דער אלגעמיינער מידיע קעגן דער חרדי'שער וועג פון לעבן.
יוסי געשטעטנער טוט צוליב דעם גאר אפט אויפטרעטן אין דער נישט-אידישער מידיע אפצוענטפערן זייערע טענות, און/אדער ציען אויפמערקזאמקייט צו גוטע און פאזיטיווע זאכן וואס די חרדי'שע אידן טוען.
די ארגאניזאציע טוט פון צייט צו צייט אריינשטעלן אנאנסן אין דער מידיע, און געבן ארויס באריכטן פאר דער פרעסע.
[https://twitter.com/OJPAC?ref_src=twsrc%5Egoogle%7Ctwcamp%5Eserp%7Ctwgr%5Eauthor זייער קאנטע] אויף טוויטער
[https://hamodia.com/2021/06/06/ojpac-2021-appreciation-event-policy-conference/ א באריכט] פון א מסיבה אויף המודיע
א ביציקל, בייזיק, וועלאציפעד אדער ראָװער איז א פארמיטל מיט צוויי רעדער הינטער אנאנד אויף וואס דער רייטער נוצט זיין מוסקלען-קראפט אנשטאט א מאטאר. טייל מענטשן פארן מיט איר אלס פייקייט און ספארט.
דאס בייזיק איז דערשינען געווארן אין 1919.
די ערשטע ביציקלען האט געמאכט די ראווער פירמע, דערפאר הייסט עס "ראווער" אויף פויליש.
אין ישראל אום יום כיפור ווערן די גאסן אנגעפילט מיט הונדערטער־טויזנטער ציקלער, ווייל אין דער טאג איז פארבאטן לויט דער יידישער טראדיציע צו פארן מיט מאטאר פארמיטלען.
נייהייזל (; "ערשעקאיוואר";) איז א שטעטל אין דרום־מערב סלאוואקיי, ביים נידריגן טייל פונעם גרויסן טייך דוניי, ביים ברעג פונעם נייטרע טייך. דאס שטעטל געפינט זיך 100 קילאמעטער פון בראטיסלאווא און 25 קילאמעטער פונעם אונגארישן גרעניץ.
צוויי דריטל פונעם שטעטל זענען סלאוואקישע בירגער, און איין דריטל אונגארישע בירגער. אינעם שטאט איז פארהאנען א קרייצבאן, און דערנעבן איז א פעלד פון טאַבּיק-פלאנצונג.
היסטאריע פון דעם שטאט.
פונעם 10טן יארהונדערט איז דאס שטעטל געווען אונטער דער עסטרייכער אימפעריע און קעניגרייך.
הערשט אין יאר 1561 איז דארט געווארן אויפגעבויעט א פעסטונג אין א 'שטערן פארעם', מיט די ציל זיך צו שיצן פון די טערקישער מיליטער. און ארום דעם פעסטונג האט זיך שפעטער פארמירט דעם שטעטל, וואס האט באקומען דעם נאמען; 'דער נייער פעסטונג'. און וויבאלד ס'איז געגרינדעט געווארן אין קריגס צייטן, ווען יענע שטעט זענען געווען פון צייט צו צייט אונטער אנדערע הערשאפטן, האט מען עס אנדערש גערופן אין פארשידענע שפראכן.
ביים סוף פונעם 16טן יארהונדערט ביז 1685, האבן די טערקן פארכאפט דאס שטעטל. אבער שפעטער האבן די אונגארישער פירער צוריקגענומען דאס שטעטל, און צעווארפן דעם פעסטונג, נישט צו דערלאזן דערמיט נאך א אויפשטאנד.
די עסטרייך אונגארישע אימפעריע האט אנגעהאלטן ביז יאר ביז 1918. אין יאר 1920, נאך וואס די עסטרייך אונגארישע אימפעריע איז צעפאלן געווארן, איז דאס שטעטל געווארן א טייל פונעם דעמאלט געווארענעם טשעכאסלאוואקיי, אז ס'געווארן צוזאמגעשטעלט טשעכיי מיט סלאוואקיי אינאיינעם. און ווידער ביים צווייטן וועלטס קריג, צווישן די יארן 1938–1945 איז עס אריין אונטער אונגארן. און נאכ'ן קריג ביז 1993, האט עס ווידער געהערט צו דער טשעכאָסלאָוואַקישער רעפובליק. אום 1 יאנואר 1993, האט זיך טשעכאסלאוואקיי צעשפאלטן פֿרידלעך אויף טשעכיי און סלאוואקיי.
די יודישע געמיינדע אין שטעטל.
ס'געווען יארן וואס ס'איז איבערהויפט נישט געווען קיין יודן אינעם גאנצן שטעטל, צוליב די פארבאט פאר יודן צו וואוינען דארט, ווי ס'זענען געווען מינעראל גרוב פראדוקציעס, וואס מ'האט דערפון אסאך פארדינט.
די ערשטע יודן האבן זיך באזעצט דארט אינעם 18טן יארהונדערט, און די ערשטע קהילה האט זיך עמטליך פארמירט, אינעם 19טן יארהונדערט, וואס רוב פון זיי זענען געקומען פונעם דערבייאיגן שטעטל 'שוראַן'. ס'איז געווען צוויי באזונדערע געמיינדעס, ארטאדאקסן און נעאלאגן, אלץ רעזולטאַט פונעם היסטארישער שפּאַלט אינעם אונגערישער יודענטום אין יאר ה'תרל"א. און ביידע האבן פארמאגט גאר באזונדערע ערציאונגס אנשטאלטן פאר די יוגנט, ווייל ס'געווען א היבשע אונטערשייד צווישן די צוויי קהילות. אויך א באזונדערע יודישע פארטיי איז געווען דארט, וואס אירע קאנדידאטן זענען ערוועלט געווארן אינעם שטאט-ראט.
אום יאר תר"ץ האבן דארט געוואוינט 2,535 יודישע איינוואוינער, וואס זענען געווען אומגעפער 10% פראצענט פון די שטאט איינוואוינער.
כאטש די יודן פונעם שטאט זענען געווען אונטער דער אונגארישער רעגירונג, און נישט אונטער די דייטשע ראסיסטישע געזעצן, דאך האבן אויך די אונגארישער רעגירונג ארויפגעלייגט אנטיסעמיטישע געזעצן קעגן יודען, דערמיט צו צייגן סימפאטיע פאר די נאציס. זייערע עקאנאמישע קוועלער און ארבייט פארמיטלונג איז פארמינערט געווארן, און מ'האט אסאך יודישע מענער גענומען צו צוואנגס-ארבייט, פאר'ן געברויך פונעם קריג. דאך איז אנהייב נישט געווען קיין לעבנס געפאר און קיין דעפארטירונגען פאר יודען, אויסער ווער ס'האט נישט געהאט קיין אונגארישער בירגערשאפט, איז פארטריבן געווארן פון לאנד.
די דייטשע מיליטער האט הערשט איינגענומען אונגארן, אום מערץ 1944, און אנהייב אפריל האט מען דורכגעפירט א צענזוס אין שטאט, און ס'האט זיך געציילט 1,144 יודען אינעם ארטאדאקסישע געמיינדע, און 964 פון די נעאלאגישע געמיינדע.
אנהייב מאי איז געשטעלט געווארן א יודישער קאָמיטע אין שטאט, אנגעפירט דורך יאנוש בערנפעלד און לעאָ האָרבאַט. זייער ערשטע אקציע איז געווען - אינעם וואך צווישן 7 און 12 מאי - איבערצופירן די יודן אין געטאָ, ווי יעדע פאמיליע האט געקריגן איין צימער. אינעם געטא האבן זיי אויפגעשטעלט א שפיטאל, זיכערהייט דינסט, און הילף צענטער פאר אלע נויט געברויכן.
אנהייב יוני זענען אלע יודען פונעם געטא גענומען געווארן צום טראנספארט־צענטער אין שטאט, און אום 11 און אום 14 יוני, זענען זיי - צוזאמען מיט נאך אנדערע יודען פון די ארומיגע שטעט - אלעס צוזאמען 4,843 יודען, דעפארטירט געווארן אין צוויי טראַנספּאָרטן, קיין אוישוויץ.
אום יאר 1944 ביים צווייטן וועלטס קריג, איז דער שטאט שטארק געשעדיגט געווארן דורך די אליאירטע קרעפטן. און נאכן קריג אום 1945, ווען 400 יודען וואס האבן איבערגעלעבט דעם קריג, האבן זיך אומגעקערט צוריק זייער שטעטל 'נאוועזאמקי', האבן זיי געפונען דעם שטאט אין א גרויסע חורבה. די נעאלאגישע שול און אלע ארומיגע געביידעס און הייזער זענען געווען פארניכטעט אינגאנצן, און בלויז דער ארטאדאקסישע שול איז געשטאנען גאנץ, און דער בית החיים נישט גערירט.
וויבאלד ס'נישט געווען ווי צו וואוינען, האבן זיך יודען אריינגעקליבן אינעם ארטאדאקסישן שול, און ארגאניזירט פון פריש עסן און וואוינונג פאר די היימלאזע יודען. מ'האט געמאכט א ליסטע פון ווער ס'קען העלפן, און ווער ס'דארף הילף, און אנגעהויבן צוריקשטעלן זאכן אין פלאץ. מ'האט צוריק געעפענט די מקוה, און כשר'ע יאטקע, און רעטונג דינסט און געהילף.
ס'איז אוועקגעשטעלט געווארן א מאנומענט אלץ אנדענק, און דערויף איז אנגעצייכנט אלע נעמען פון די קדושים פון נאוועזאמקי, וואס זענען ערמארדעט געווארן ביים קריג.
א קליינער טייל דערפון, האט מען נאך געברענגט לקבורה אינעם שטאט, ווי מ'האט זיי באהאלטן אין א 'מאסן ברודער קבר'.
א יאר דערויף, אום 1946 האט ווידער פאסירט אנטיסעמיטישע אנגריפן קעגן זיבן יודען, דערפאר האט זיך אנגעהויבן אויסליידיגען די שטאט פון די געבליבענע יודען, ווייל דאס מערהייט האט זיך אנגעהויבן אוועקציען פון אייראפע אינגאנצן, ווער קיין ארץ ישראל, און אסאך קיין אמעריקא. און ביז'ן יאר 1949 איז שוין נישט געווען קיין מנין דארט.
צווישן די יארן ביז 1990, איז די שול געווען אומאפציעל - מער ווייניגער פארמאכט, און נאר דאן, אין די ניינציגער יארן, האט מען ווידער אנגעהויבן מאכן דארט מער מנינים, ווען יודען זענען צוריקגעקומען באזוכן דעם אלטן שטעטל.
אום יאר תשנ"ב איז די ארטאדאקסישע שול פריש רענארווירט געווארן, און איז היינט פאררעכענט אלץ א היסטארישע פלאץ, זייענדיג פון די געציילטע שולען אין סלאוואקיע וואס עקזיסטירן נאך, און זענען נאך היינט אקטיוו פאר לערנען און דאווענען.
דעברעצין אדער דעברעצען () איז דאס צווייט־גרעסטע שטאָט אין אונגארן, נאך בודאפעשט, און די צענטער-שטאט פונעם צפון גרויסער פלוין ראיאן. עס איז די הויפּטשטאָט פונעם האַידו-ביהאַר פּראווינץ.
ארום דעברעצין איז דא פיל קליינע שטעטלעך און דערפלעך, ווי ס'פלעגן וואוינען יודן פון דער שפעטערדיגער שארית הפליטה. איין דערפל הייסט וואמושפיערטש, און מ'פלעגט אהין ברענגן עסן און געשעפטן פונעם גרויסן שטאט דעברעצין.
היינט איז אויפגעבויעט דארט דאס צווייט-גרעסטע לופטפעלד אין אונגארן, דאס דעברעצינער לופטפעלד, פון וואנעט מ'קען לייכט אנקומען קיין ראמעניע און אוקריינע.
וואַמאָש-פּערטש () איז א שטעטל אין אונגארן, בערך 18 ק"מ מזרח פון דעברעצין.
ס'איז געווען א טייל פון מלכות אונגארן פונעם11טן יאָרהונדערט ביז 1918 מיטן נאָמען הודא-וואמאשפערטש, אין הודא-ביהאַר, אינעם צפון רעגיאָן (געגנט) פון אונגארן.
היסטאריע פונעם שטעטל.
אין די יארן צווישן 1292 און 1294, ווערט דאס דארף דאס ערשטע מאל דערמאנט, אין דער ליסטע פון שטייער פון 'נוידוואראד' אויפ'ן נאמען 'בעלפערטש'. אין יאר 1992 האט דאס שטעטל געפייערט דעם 700סטן יארטאג צו איר אפציעלער גרינדונג.
אין די סוף פון די 13 יאָרהונדערט, האבן די קנעכט פונעם קעניג מאטיאש זיך באזעצט דאָ אינעם דערפל, וואס איז געווען גרויסער וואלד מיט אסאך דעמב ביימער. אבער די ערד באַזיצער האבן געהאט די רעכט צו בעטן שטייער אויף די איבערליפערונג פון זאַלץ און טייַערע מעטאַל, ​​דורך זייער געגענט. און דער קעניג האט זיי אויך געגעבן רעכט צו מאכן א מארק פארקויף.
אין 1605 זענען די היידו געגענטער, אריינגערעכענט 'היידו-וואמושפערטש', געווארן פאררעכענט אלץ שטאט. ווען דאס ערשטע שולע איז געעפענט געווארן אין יאר 1742. אבער אין 1876 האט דאס דערפל פארלוירן איר נאמען אלץ א שטאט, און ס'צוריק געבליבן א דערפל.
די ערשטע יודן זענען ערלויבט געווארן דא צו וואוינען, אנהייב 1850. און זיי האבן אנגעהויבן באארבעטן די געגענט, און זיך פארנומען מיט די לאנדווירטשאפט אין די ארומיגע שטעט אויכעט. זיי האבן אנגעפלאנצן ווײַנגערטנער, וואס איז געווארן זייער גוטע פארדינסטן דערפון.
אין יאר 1905 איז אויפגעשטעלט געווארן דאס ערשטע פּאַרע-געטריבענעם מיל אין דארף.
אין יאר 1877 איז דאס שטעטל באשטאנען פון 2,552 בירגער, צווישן זיי איז געווען אומגעפער 166 יודישע פאמיליעס. און אין יאר 1880 האט שוין די יודישע געמיינדע אויפגעהאלטן א שול, און ס'איז געוואקסן צו 186 משפחות. דער דיין אין שטעטל, הרב ר' משה יודא גאלדשטיין זצ"ל, איז אויך געווען דער שוחט און דער מוהל, און אלעס וואס מ'האט געברויכט אין די קהילה פונעם דארף, און באמת אויך אינעם גאנצן געגענט ארום. אויך א יודישע שולע פאר'ן יוגענט איז געגרינדעט געווארן צום סוף פונעם יארהונדערט, וואס איז געווארן טיילווייז פינאנצירט דורכ'ן רעגירונג.
צווישן די צוויי וועלט מלחמות האט זיך שוין געציילט בערך 320 די יודישע משפחות אין דארף. און אין אלגעמיין איז געווען זייער גוטע באציאונג צווישן די גוים און די יודען, ביז ס'האט אויסגעבראכן די צווייטע וועלט'ס קריג.
ביים צווייטן וועלטס קריג.
אין יאר 1939, זענען אסאך יודן פונעם דארף געכאפט געווארן צו צוואנגס-ארבעט, און א טייל פון זיי, אומגעפער 26 מענער, זענען פארשלעפט געווארן ביז צו די קארפאטן בערג, פון וואו זיי זענען מער נישט צוריקגעקומען אהיים.
עטליכע יאר אינצווישן, איז וואמושפערטש געבליבן היבש רואיג, ווען דאס מערהייט יודען פון דארף זענען געווען פארטון אין געהעריגע געשעפטן.
פינעף יאר שפעטער, דעם צווייטן טאג שבועות, תש"ד, די 29סטן מאי 1944, איז דער פאליציי-הויפט אריין אין שול, און געמאלדן אז מארגען וועלן אלע יודען פון שטעטל ווערן אוועקגעפירט פונעם דארף. אויפֿ'ן אַנדערן טאָג, זײַנען לאסט וואַגאָנען געשטאַנען גרייט, צו טראַנספּאָרטירן די יודען פֿון וואַמאָשפּערטש - קיין דעברעצין. ביים אָנקומען אהין, האט זיך אנגעהויבען א רייע פיינונגען דורך די דזשאנדארן, ווען מ'האט זיי צוגענומען אלעס וואס זיי האבן פארמאגט, און געשלעפט צו שווערע צוואנגס-ארבעט.
צווישן ד' תמוז און ז' תמוז תש"ד, זענען אלע יודען פון וואמושפערטש - מיט אלע וואס זענען געווען אין דעברעצין - טראנספארטירט געווארן קיין אוישוויץ.
נאך וואס די אייזערנעם פארהאנג איז געפאלן, האט זיך דאס דערפל צוריק אנטוויקעלט אלץ געהעריגער שטעטל פון איבער 5000 איינוואוינער, אבער דאס יודישע לעבן איז פארווישט געווארן פון דארט אינגאנצן. דער אמאליגער שול איז פארוואנדעלט אין אַ באַרבער-געשעפט, אבער כאטש די בית החיים איז געבליבן גאנץ, מיט אומגעפער 80 מציבות אין א געהעריגער צושטאנד.
אַרייַנגערעכנט די עפענען פעלד צו די לינקס, די געציילטע שארית הפליטה יידן וואס האבן איבערגעלעבט דעם האלאקאסט, האבן זיך נאכן קריג אוועקגעצויגן פון אונגארן, און היינט צוטאגס, אינעם יאר ה'תשס"ט, וואוינען אין דארף בלויז 4 יודען.
א דיאלעקט פונם דייטשער שפראך ווערט גענוצט אין סלאוואקיע.
יודען וואס קומען פון סלאוואקיע, פלעגן רעדן יודיש געמישט מיט סלאוואקיש-דויטש, אין זייער טעגליכע געשפרעך.
הרב משה יהודה גאלדשטיין הי"ד איז געווען דער דומ"ץ אין וואמושפיערטש און אין דעם אומגעגענט, נעבן דעברעצין.
הרב גאלדשטיין איז געבוירן געווארן אין האדהאז צו זיין פאטער הרב שמשון זעליג, און זיין מוטער מרת טויבא, א טאכטער פונעם צדיק און פועל ישועות רבי שלום ליקער פון טיסאליק.
זיין פאטער הרב זעליג גאלדשטיין איז געווען דער ממלא מקום פון זיין גרויסן שווער הרב שלום ליקער, און הרב משה יודא איז געווען א טויגליכער מורה הוראה, דערפאר האט אים דער האדהאזער רב געגעבן היתר הוראה און געשיקט ווערן ש"ץ מ"ץ אינעם דערפל וואמושפיערטש.
זיין קהילה האט זיך געציילט אומגעפער דריי הונדערט משפחות, און דארט האבן געוואוינט איינפאכע ארבעטס יודן, וואס האבן געברויכט א רב פאר אלע ערליך רעליגיעזע צוועקן.
הרב משה יודא איז אומגעקומען אויף קידוש השם, ווען מ'האט אלע אוועקגעפירט אום תמוז תש"ד קיין אוישוויץ.
ער האט איבערגעלאזט א זון דוד, וואס האט נאכן קריג געדינט אלץ שוחט אינעם בערגן-בעלזן לאגער, און שפעטער זיך געצויגן קיין וויליאמסבורג.
רבי שלום מרדכי וועבערמאן (ה'תקפ"ב – ט"ז אדר א' תרמ"ו), באקאנט אלס ר' שלום ליקער, זייענדיג רב אין דער שטאט טיסא-ליק אין צפון-מזרח אונגארן.
ער איז געבוירן צו זיין פאטער צבי הערש, און זיין מוטער רייזל, אין קאשוי (היינט אין סלאוואקיי). ער האט פארהייראט די רעביצין בלימע, פון דער ציטראן פאמיליע.
רבי שלום מרדכי איז געווען באקאנט אין גאנץ אונגארן, אלץ צדיק וקדוש און זעלטענער פועל ישועות, און דער הייליגער צאנזער רב האט זיך אויסגעדרוקט פאר יודן אין זיין געגענט: וואס קומט איר צו מיר אויב איר האט ר' מרדכי'לע ביי אייך?...
ער האט געהאט אין שטאט זיין אייגענע פריוואטן בית מדרש וואו ער האט געפראוועט, און אַיעדע מוצאי שבת פלעגט ער פראווען מלוה דמלכה מיט א ערך פון אכציג חסידישע יודן, און זייענדיג "דער גוטער יוד" וואס האט צוזאמען געהאלטן אלע, האט ער געגעבן ברכות און טאקע גע'פועל'ט ישועות פאר אסאך.
ער איז געווען זייער בידידות מיטן ליסקער רב. ר' שלום איז געווען א שטארקער בעל מחמיר אויף זיך בכל הענינים, און ספעציעל פסח האט ער זיך געפירט, אז חוץ די כזיתים האט ער נישט געגעסן קיין מצות א גאנץ פסח.
אויך א ישיבה מיט תלמידים האט ר' שלום געפירט, וואו ער האט פארשפרייט תורה, און זייענדיג א גאון וגדול בתורה, האט ער געהאט אפגעשריבן אסאך חידושי תורה אויף ש״ס און סוגיות, אבער ס'גארנישט היינט געבליבן, ווייל אינעם לעצטן חורבן האבן די נאציס ימ׳׳ש דאס אלעס פארברענט.
ר' שלום איז נסתלק געווארן אום זונטיק ויקהל, ט"ז אדר א' תרמ"ו, אלט זייענדיג אומגעפער 64 יאר.
ער ליגט אינעם בית החיים אין שטאט טיסאליק, און אויף זיין מציבה שטייט גאר גרויסע טיטלען: "איש קדוש וטהור בשחקים בהיר, הרב הצדיק בוצינא קדישא חסידא ופרישא וכו' שמו הלך בכל המדינה.." אינעם ספר מעטה נפתלי שטייט א הספד אויף עטליכע צדיקים, און אינצווישן שטייט אויף ר' שלום; "הרב המאור הגדול הצדיק מו"ה מרדכי מליק ז"ל וכו' זה יותר מארבעים שנה עסק במסירות נפש להרביץ תורה ועבודה בישראל מתוך עינוי ויסורין מרים.."
נאך זיין פטירה האט זיין איידעם הרב שמשון זעליג גאלדשטיין ווייטער אנגעפירט די שול און ישיבה אין ליק, און ס'געווען באוואוסט אלץ דאס חסידישע שטיבל אין שטעטל, און די בעלי בתים פלעגן עס רופן "די יצמח פורקניה שול".
הרב שבתי הכהן (דער ש"ך; ה'שפ"ב — א' אדר א' ה'תכ"ג) איז געווען א רב און פוסק הלכה, מחבר פונעם פירוש ״שפתי כהן״ (ש״ך) אויפן שולחן ערוך.
הרב שבתי איז געבוירן אין דער שטאט אמסטיבאווא (ען) אין פוילן, וואו זיין פאטער, ר 'מאיר הכהן (באוואוסט אלס רבי מהר"ם כ"ץ), איז געווען א תלמיד פון רבי לובלין אין רבנות. שוין אלס קינד איז ער געווען באוואוסט אלס עקסטרעם עילוי, און אין עלטער פון צוועלף האט מען אים געשיקט לערנען אין קאזימיערז אין דער ישיבה פון רבי יהושע העשיל, בעל מגיני שלמה, א פריינד און חברותא פון זיין פאטער. אין לובלין האט ער חתונה געהאט מיט לאה, די טאכטער ​​פון שמעון וואלף, איינע פון ​​די רייכע ווילנע וואס איז געווען אן אייניקל פון דער רמ'א און איז געזעסן אין ווילנע זיצנדיג בײַם שווער אין טיש.
שוין אין זיין יוגנט ער איז געווען גערעכנט ווי איינער פון די גרעסטע גדולי הפוסקים. אין 1971, איז ער באשטימט געווארן א מיטגליד פון ווילנער חברי בית דין (מיט רבי משה לימא, בעל ה"חלקת מחוקק"), ער האט ערזעצט ר 'הלל בן נפתלי הערץ, דער "בית הלל". אין די תקופה פון די מלחמה צווישן פױלן-ליטא פארבאנד מיט די רוסן, ווען עס איז באזיגט געווארן דורך די רוסן אין 1655 און וואַנדערט פֿון אָרט צו אָרט, ביז ער האָט דערגרייכט די שטאָט לישוי אין דער עסטרייכישער אימפעריע (אין דער היינטיגער טשעכישער טעריטאריע), וואו ער איז אויפגענומען געוואָרן אלס רב, אָבער איז באַלד געשטאָרבן.
לויט דער לעגענדע, האָט ער פארלוירן זײַן טאָכטער אין וואלד ווען ער איז אנטלאפן פון זײַן היים אין 1655, דאָס יאָר ווען די רוסן האבן איינגענומען ווילנע, און א לאקאלער קעניג אדער מיניסטער האָט זי געפונען, האָט זי אויפגעוואקסן ווי א פרינצעסיע אָן צו וויסן איר יידישן אָפּשטאַם, און האָט מיט וואונדער באַשלאָסן צו פאַרבינדן די אידישע מענטשן, געפֿונען איר פאטער דערקענען אים ווי זיין טאָכטער.
זיין פאטער, רבי מאיר בן רבי משה הכהן אשכנזי כץ, אב"ד פון אמסטאוטי און מאהילעוו (גערופן מאָהילאוו אויפן דניעפּער, להבדיל מאָהיליוו-פּאָדילסקי ביים דניעסטער טייך). געבוירן אין פראנקפורט, א תלמיד פון מהר"ם פון לובלין און רבי יהושע פאלק קאץ, מחבר פון ספר "סאמא".
דערציילט פֿון זײַן אייניקל ר 'משה, וועלכער האָט געלערנט גמרא אין חברותא מיט זײַן חבר ר' יהושע העשיל, מחבר פון ספר 'מגיני שלמה' אויף פירוש רש"י. און רבי יהושע חריף האָט שטענדיק געווענדט צום פירוש רש"י, און רבי מאיר צום פירוש פון די הוספות.
"די ווערטער פון מיין פאָטער, דער מחבר אין אַ קלאָר שפּראַך, רעדט"
וואָס יאַגדע און בויך בויך אין די אַרבעט פון דיין הענט אַרנאַן
גאָט וועט דערציען מיין זון צו גאָט איך וועל בעטן
מייַן האַרץ וועט אויך פרייען, אויב דיין חכמה אַרויס פרייד
פילע מער ווייזלי לייגן בוקיז צו די פאָר
די אָונערז פון די זאַמלונגען וועלן נישט שטימען
ווייַל האַקים בערי איז אויף אַ ראַמפּיידזש ווי רבי יוחנן
גאָט וועט באַשיצן אים ווי פייגל פליענדיק צו לאַנד אים אויף דער זייַל פון וואָלקן
רעקאַמענדיד צו וואַרטן פֿאַר די רייד פון די שיין ווי רבי כאַנאַן
שטאַרק אונדזער בערנט-אויס לאגערן ירושלים נעווע שאַנאַן
מען ווייסט ניט ווען ער איז געשטאָרבן, צי אין יאָר 5705 אָדער אין יאָר 5703 (לויט דעם צושטאנד פון "גענעראל מוהרא"ש מאיר אין מוהרא"ם כ"ץ" וואס איז צוגעשריבן געוואָרן צו אים), אדער ווער איז געשטאָרבן אין די אומרוען פון 1918 ניינטער.
זיין ווייב איז געווען אן אייניקל פון ר 'שמחה בונם מייזליש פון קראקע, דער זון פון שפרינקא (טאכטער ​​פון ר' שמואל פון קראקע) און ר 'אברהם מייזליש, זון פון ר' יוסף, זון פון יצחק יצחק.
זיין ברודער, רבי יונה נחום כהנא, אב"ד פון סוככאוו אין פוילן, האט געלערנט ביים פאטער און ברודער, און שפעטער אין סלוצק ביי רבי יעקב פון טומאשאוו.
אַן אַנדער שוועסטער איז געווען די באָבע פון ​​הרב מאיר אייזענשטאַדט, מחבר פון דער ענטפֿער פּנים מאירות.
איין זון מיר וויסן ווי 'משה', און ער איז דער פאטער פון 'יצחק' וואָס געבראכט צו דרוקן זיין זיידע 'ס בוך' העראָיסם פון מענטשן '.
רבי אליעזר זוסיא פארטוגאל (א׳ חשון תרנ"ח – כ"ט אב תשמ"ב) איז געווען דער ערשטער סקולענער רבי און גרינדער פון דעם סקולענער הויף.
רבי אליעזר זוסיא פארטוגאל איז געבוירן געווארן אין שטאט סקולען (היינט אין מאלדאווע) צו זיין טאטע הרב ישראל אברהם, וועלכער האט געדינט אלס רב אין שטאט. זיין טאטע איז געווען א באהושער און סאדיגורער חסיד.
ווען זיין טאטע איז נפטר געווארן איז ער געווען זיבעצן יאר אלט, אבער זייענדיג אן אויסגעצייכנטער למדן האט מען אים אויפגענומען צו ערפילן זיין טאטנ'ס רבנות פאזיציע.
דער אינגער רב האט געהאט גרויסע הצלחה און האט מקרב געווען אסאך אידן וועלכע האבן אסימילירט, און ער האט מיט ווארעמקייט זיי מקרב געווען צו אידישקייט.
דער רבי האט זיך שפעטער געצויגן קיין בוקארעסט, רומעניע. אין בוקארעסט האט ער געהאט אויסצושטיין צרות פון דער קאמוניסטישער רעזשים, און ער איז עטליכע מאל ארעסטירט געווארן דערפאר, און די קאמוניסטן האבן אים גאר ברוטאל געפייניגט.
ווען ער איז באפרייט געווארן האט ער אימיגרירט אין די פאראייניגטע שטאטן און זיך צוערשט באזעצט אין קראון הייטס, דערנאך אין וויליאמסבורג, און אין די שפעטערדיגע יארן אין בארא פארק.
אויף די עלטערע יארן איז דער רבי קראנק געווארן. אום כ"ט אב ה'תשמ"ב, ערב ראש חודש אלול, איז ער נפטר געווארן אין עלטער פון 84 יאר. ער איז געקומען לקבורה אין דערם וויזשניצער בית החיים אין מאנסי. דעם רבינ'ס איינציגסטער זון האט איבערגענומען די רבי'סטעווע ביז צו זיין פטירה.
דער רבי האט מחבר געווען די ספרים נועם אליעזר און קדושת אליעזר.
ארעסט און באפרייאונג.
א ניסן תשי"ט איז דער רבי ארעסטירט געווארן פארן פארשפרייטן אידישקייט, און אויף דער אנגעבליכער פאלשער טענה אז ער שפיאנירט פאר מדינת ישראל און אמעריקע. דער רבי איז דאן ארעסטירט געווארן אינאיינעם מיט זיין זון און שפעטערדיגער רבי, ישראל אברהם.
אין תפיסה האבן זיי געהאט אויסצושטיין גאר ברוטאלע פיזישע און גייסטישע פייניגונגען. עסקנים און רבנים איבער דער וועלט האבן זיך אריינגעווארפן אין דעם נושא, און באשלאסן צו העלפן באפרייען דעם רבי'ן פון תפיסה און אים ריינוואשן פון די לעכערליכע קלאגעס.
נאך העפטיגע שתדלנות איז דער רבי מיט זיין זון באפרייט געווארן ערב שבת נחמו. דער רבי מיט זיין זון זענען אבער געבליבן אין טורמע כדי נישט צו מחלל שבת זיין.
דער טאג ווערט זינט דאן געפייערט אין דער סקולענער הויף, און יעדער מוצאי שבת נחמו ווערט געפייערט א גרויסע סעודה הודאה.
דער רבי און זיין זון האבן פארפאסט פילע ניגונים אין טורמע, וועלכע זענען היינט וועלט-בארימט.
חסד אקטיוויטעטן.
דער רבי איז געווען גאר טעטיג אין העלפן אידן אונטער דער נאך דער צווייטער וועלט-מלחמה האט דער אנגעהויבן אדאפטירן פילע יתומים, און זיך אפגעגעבן מיט הונדערטער אנדערע, וועלכע זענען געבליבן אן קיין עלטערן, נאכן ווערן דערמארדעט דורך די נאצישע רוצחים.
מיט דער צייט האט דער רבי געגרינדעט אן אפיציעלע ארגאניזאציע מיט דעם נאמען מוסד חסד לאברהם, וועלכע פונקציאנירט ביז היינט, מיט מוסדות אין ארץ ישראל.
כח הנגינה.
דער רבי איז געווען א גרויסער קאמפאזיטאר, און ער האט פארפאסט הונדערטער ניגונים, וועלכע זענען היינט וועלט-בארימט. גאר א גרויסן טייל פון די ניגונים האבן וואונדערליכע געשיכטעס איבער ווען און וויאזוי זיי זענען פארפאסט געווארן, אין צייט פון שמחה אדער ליידער פארקערט, אין טרויער, ווי ווען דער רבי האט געשמאכטעט אין טורמע.
הי"ד איז די ראשי תיבות "פון השם ינקום דמו". אז דער אייבערשטער זאל נעמען נקמה אויף דעם פארגאסענעם בלוט.
געווענליך שרייבט מען דאס אויף איינעם וואס איז אומגעברענגט געווארן אויף קידוש השם.
ש"ץ מ"ץ איז די ראשי תיבות פון 'שליח ציבור' - 'מורה צדק'.
דאס זאגט מען אויף איינער וואס איז געשטעלט געווארן אין א קליין שטעטל, אדער אין א קליינער קהילה, צו דינען אלס פארזארגער פאר אלע רעליגיעזע זאכן וואס מ'דארף טון, און ס'נישטא קיין צווייטער נאר ער. דאן איז ער סיי מורה-צדק - א דיין, סיי שליח ציבור - סיי חזן, סיי שוחט, סיי מוהל, סנדק, גבאי, בעל קורא, משגיח, מגיד שיעור, און וואס נישט...
אויף יודיש איז דא אן אויסשפרוך; יענער איז דער גאנצער ש"ץ מ"ץ! דאס טייטש יענער איז דער גאנצער עסקן פונעם פראיעקט צי ארגאניזאציע.
הרב ישראל וואלף לאנדא (ה'תקס"ח - ה'תרכ"ט) איז געווען דער נירמאדער רב וואס האט געלעבט אומגעפער אכציג יאר פארן צווייטן וועלטס קריג.
הרב לאנדא איז געבוירן צו זיין פאטער שלמה, און מוטער הינדא.
ער איז אויפגעוואקסן אין א משפחה פון לויטערע יחוס און רבנות פאר הונדערטער יארן, אויסער וואס ער איז געווען א נאנטער אייניקל פונעם נודע ביהודה, דורך זיין איידעם הרב יוסף מפוזנא.
ר' ישראל וואלף האט, אלץ עמטליכער רב פון נירמאדע און אלע ארומיגע שטעטלעך, געפירט דאס רבנות מיט אסאך הצלחה.
הגאון הצדיק רבי יוסף לאנדא פון פוזנא (ה'תצ"ו – ה' אדר ה'תקס"א), וועמען מ'האט גערופן יוסף הצדיק מיט גרויס אכטונג.
ר' יוסף איז געבוירן אום יאר ה'תצ"ו צו זיין פאטער ר' משה פינחס היילפערין, דער פרנס פונעם וועד ארבע ארצות אין לעמבערג, און צו זיין מוטער מרת רבקה, די טאכטער פון ר' ישראל איסר, פון די קהילה פירער אין זאלקווע.
ער איז א חתן געווארן גאר יונג, מיט הרבנית פריידא, די טאכטער פונעם נודע ביהודה. דאן האט ער געדינט אלץ רב אין יאמפאלע נאך זיין שווער, און צוליב דעם האט ער זיך גערופן אויפן פאמיליע נאמען 'לאנדא', לכבוד זיין גרויסן שווער.
אויסער זייענדיג א פוסק הלכות, איז ער געווען באוואוסט מיט זיין הייליגקייט, אז מ'האט עהם גערופן 'רבי יוסף דער צדיק'. און זיין שווער האט אים גאר שטארק געשעצט, און געשריבן אויף אים זעלטענע גרויסע לויב רייד.
פונעם יאר ה'תקל"ג האט רבי יוסף געדינט אלס רב אין עטליכע שטעט; אין יאבראוו, וויטקאוו, און אין סקאהל, און אין יאר ה'תק"ם האט מען אים אויפגענומען צו דינען ווי הויפט רב אין פוזנא.
ער איז אוועק אום ה' אדר ה'תקס"א, זייענדיג אומגעפער 75 יאר אלט, און מ'האט אים באהאלטן אין דער שטאט פוזנא, דארט וואו ער האט געדינט אלץ רב די שפעטסטע צוואנציג יאר.
פון זיינע חידושים איז געדרוקט געווארן א ספר "חידושי רבי יוסף מפוזנא". און שפעטערע יארן איז ארויסגעקומען נאך ספרים - פון זיינע געבליבענע כתבי ידות.
וואודבורן איז א העמלעט, אין דער פאלסבורג געגנט, אין סאליוואן קאונטי, ניו יארק, פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
ביים 2010 צענזוס האט זי געהאט א באפעלקערונג פון 2,098.
עס גרעניצט זיך מיט נעווערסינג און לאק שאלדרעיק.
די הויפט שאסייען אינעם געגנט זענען סטעיט ראוט 52 און 42.
דער זיפ קאוד איז 12788.
פילע אידן קומען דארט אהין בעיקר אין דעם זומער, און עס איז דארטן פארהאן פילע קעמפס און קאנטריס. לעצטנס האט מען אויך אנגעהויבן צו גיין אויף א גאנץ יאר.
עס איז דא דארטן דער היסטארישער בית המדרש בני ישראל.
די בני ישראל שול איז אן היסטארישע אלטע שול אין וואודבורן, ניו יארק. די שול איז געגרינדעט געווארן אין 1920. ביז פאר עטליכע יאר איז זי געווען פארלאזט; ביז מיט עטליכע יאר צוריק ווען דער יעצטיגער רב, רבי מרדכי יונגרייז, האט זי צוריק געעפנט, איבערגעפרישט און צוריק אויפגעלעבט דעם פלאץ, און זי פארוואנדלט אלס א פארנומענער אידישער צענטער אין דער קעטסקילס.
די שול איז היינט באקאנט מיט איר נייער צונאמען די כלל ישראל שול.
מיט יארן צוריק האבן געוואוינט פיל אידן אין וואודבורן און ארומיגע געגנטער. אין יאר תרפ"ב (1920) איז דער בית המדרש געגרינדעט געווארן דורך רבי דוד יצחק גאדלין.
די שול איז געווען אפן ביז בערך תש"ס, היות וואס די עלטערע אידישע איינוואוינער זענען נפטר געווארן און זייערע קינדער האבן זיך אוועקגעצויגן, אדער ליידער אוועקגעגליטשט פונעם אידישן וועג. די שול פלעגט זיך נאר עפענען פאר די ימים טובים, און איז געווען פארשפארט דורך דעם יאר.
אין יאר תשנ"ט איז די שול צוגעלייגט געווארן צו דער ליסטע פון נאציאנעלע לענדמארקס.
ווידערעפענונג.
דער היינטיגער רב, רבי מרדכי יונגרייז, וועלכער רופט זיך דער ניקאלשבורגער רבי פון בארא פארק, פלעגט זיין א מלמד אין א דערנעבענדיגער  קאנטרי, און עס פלעגט אים אלץ וויי-טון אז אזא גרויסער בית המדרש זיצט ליידיג און זאמלט שטויב, אין דער זעלבער צייט וואס אידן קענען הנאה האבן. ער האט זיך אריינגעווארפן אין דער ארבעט, ער האט זיך פארבונדן מיט דעם בארד פון דער שול און ערהאלטן ערלויבעניש צוריק צו עפענען די שול.
דער רבי האט דאן רענאווירט און איבערגעפרישט די נאכגעלאזטע געביידע, און ווידערמאל געעפנט די טויערן פון דער שול. זינט דאן איז די שול פארוואנדלט געווארן אין א צענטער וועלכער ווירבלט מיט טויזנטער אידן אין לויף פון די זומער וואכן.
עטליכע יאר נאכן ווידער עפענען די שול האט רב יונגרייז אפגעקויפט דעם גאנצן בנין. ער האט דאן אויפגעבויט א שיינעם הויף, אינסטאלירט עיר קאנדישאן און הייצונג.
היינט צוטאגס איז די שול אפן א גאנץ יאר.
דער רב האט אויך געגעבן א נייעם נאמען פאר דער שול, די ״כלל ישראל שול״; צו צייגן אז די שול אפן פאר גאנץ כלל ישראל, פון אלע שיכטן און קרייזן. עס איז טאקע גאר אן אייגנארטיגער בית המדרש, א סארט וואס מען זעט נישט  כמעט אין קיין שום אנדערער געגנט, ווען עס קומען אהין דאווענען און לערנען אידן פון אלע קרייזן און שטרעמונגען.
דער ערשטער רב פון דעם בית המדרש איז געווען דער גרינדער, רבי דוד יצחק גאדלין. ער האט געדינט אלס רב פאר צוואנציג יאר.
שפעטער האט געדינט אלס רב איינער רבי נחום ברוך לאסקין.
פאר עטליכע יאר האט געדינט אלס רב איינער רבי מנחם בועז.
היינט דינט רבי מרדכי יונגרייז אלס רב, וועלכער האט אויך א שול אין בארא פארק, מיט דעם נאמען ניקאלשבורג.
א ווינטעלאַטאָר הייסט אויף ענגליש א פען fan, דאס איז געמאכט צו בלאזן \ אדער ציען לופט.
היינט איז דאס געמאכט ווי א מאשין, אבער אמאל מיט טויזענטע יארן צוריק, ווען מ'האט זיך געוואלט אפקילן, האט עס געהייסן א פאָכער, ווייל מ'האט מיט אזאנס געפאכעט אקעגן דעם געזיכט פאר פרישע לופט.
[די ווארט פאכער קומט פונעם ווארט 'האנט עפאכע' וואס דאס מיינט די אינעווייניגער האנט פלאך, און מ'זאגט ווען איינער פאכעט צו איינעם, ווען ער שאקעלט די האנט אין די לופט.]
הרב שמשון זעליג גאלדשטיין איז געווען דער דומ"ץ און ראש ישיבה אין טיסאלאק און אין דעם אומגעגענט נעבן דעברעצין.
הרב זעליג גאלדשטיין איז געווען א איידעם און דער ממלא מקום פונעם צדיק און פועל ישועות רבי שלום ליקער פון טיסאליק.
זיין זון הרב משה יודא, האט שפעטער געדינט אלץ רב פונעם שטעטל וואמושפיערטש אין אונגארן.
רבי צבי הירש הלוי הורוויץ איז געווען רב אין טשארטקאוו, פון די גדולי הדור אין זיין צייט. ער איז געווען דער פאטער פון די צוויי באקאנטע צדיקים, ר' שמעלקא ניקאלשבורגער און רבי פנחס'ל רב פון פראנקפורט – באקאנט אלס "דער בעל הפלאה".
רבי צבי הירש איז געווען א זון פון הרב מאיר הלוי הורוויץ, פון טיקטין, א זון פון דעם לאנגן הרב יהושע, א זון פון הרב פינחס הלוי הורוויץ, א שוואגער פונעם רמ"א.
דער נודע ביהודה שרייבט אין א תשובה, מען זאל זיך נישט פארלאזן אויף זיין תשובה, נאר אויב די דריי עמודי עולם וועלן צושטימען מיט אים, און רעכענט אויס רבי צבי הירש אלץ איינס פון די דריי.
דער מארק פלאץ אין שטאט
זשמיגראד איז א קליין שטעטל אין יאסלוי דיסטריקט, פוילן.
עס וואוינען בערך 6,076 איינוואוינער אין דעם שטעטל.
דער לאקאלער בית המדרש וואס איז פארברענט געווארן דורך די נאציס
א געדענקמאל אויפן פלאץ וואו עס פארגעקומען א מאסן-מארד אויף די אידישע איינוואוינער פון שטאט, דורך די נאציס
אין דעם שטאט האט געדינט רבי סיני האלבערשטאם אלס רב, און פון דארט איז אויסגעשטיגן דאס זשמיגראדער חסידות.
ביז דער צווייטער וועלט-מלחמה איז געווען אין דער שטעטל א גרויסע אידישע קהילה, וואס איז בעיקר באשטאנען פון חסידישע פאמיליעס, צאנזער חסידים.
אום 7טן יולי 1942 זענען אלע אידישע איינוואוינער באפוילן געווארן זיך צו פארזאמלען אין דער צענטער פון שטאט. די אידן, בערך 1,250, זענען שפעטער אריינגעפירט געווארן אין וואלד, וואו זיי זענען ליידער קאלטבלוטיג דערשאסן געווארן דורך די גרויזאמע נאצישע רוצחים.
מנחם איז א פערזענלעכער נאמען אויף לשון־קודש.
איינער וואס הייסט מנחם טוט מען אפט רופן מענדל אויף יידיש.
די ווערבאַ-וועצלער באַריכט אדער 'די אוישוויץ פראטאקאל', איז דאס ערשטע אראפגעשריבענע עדות, וואס איז געהערט געווארן אום אפריל 1944, פון די מויל פון צוויי אוישוויץ אנטלאפענע סלאוואקישע יודען, רודאלף ווערבע און אלפרעד וועצלער. זיי האבן דאס דירעקט איבערגעגעבן פאר די יודישע ציוניסטישע פירער אין אונגארן, כדי מ'זאל וואס גייט דארט פאהר, און אפהאלטן די ווייטערדיגע דעפארטירונג פון די הונדערטע-טויזענטע אונגארישע יודענטום צום טויט.
למעשה האבן די פירער פון יענעם קאבינעט - אין שפיץ פון רודאלף קאסטנער - 'נישט' איבערגעגעבן פאר'ן פאבליקום דעם באריכט, און ס'איז געווען זייער פאטאל. כאטש זיי אליינס - די ציוניסטישע פירער - האלטן אז ס'האט נישט קיין זינען צו לייגן די שולד אויף זיי, איז אבער די היינטיגע באוואוסטע היסטאריע א קלארע באווייז, אז דאס זאגן זיי בלויז צוליב זייער אייגענעם פאליטיק.
דאך איז אום מאי 1944 דער שרעקעדיגער באריכט-דאקומענטן פארשפרייט געווארן אינעם דרויסנדיגער מערב וועלט און האט דאס ערשטע מאל פארציילט די אמת'ע גרויל, וואס גייט פאר אין די נאצישע לאגערן, אונטער'ן שלייער פונעם דייטשער אקופאציע, פאקטן וואס מ'האט גארנישט געוואוסט פארדעם.
דאס האט געברענגט צו די ערשטע שריט פון די אליאירטע קרעפטן, ארויסצושרייטן אין א ווילדע מלחמה, אפצוקלאפן דעם נאצישער דייטש ביז'ן ענדגילטיגע ענדע, און אזוי ארום אפצושטעלן די באנען וואס האבן נאך טאג טעגליך געטראגן 12 טויזענט יודישע קרבנות קיין אוישוויץ, און דורך דעם באריכט זענען טויזענטע יודען געראטעוועט געווארן.
זייער אנטלויף איבערצוגעבן דעם באריכט.
נאכ'ן גוט אויספלאנירן זייער אנטלויפן, האבן זיי אנגעהויבן דערמיט אום ערב פסח י"ד ניסן ה'תש"ד 7טן אפריל 1944. ווען זיי זענען געווען ביים טעגליכע ארבעט אינדרויסן פון די באראקען לאגער, איז געווען דארט א הויפען קלעצער, וואס איז שוין געלעגן דארט א שטיק צייט. און מיט די הילף פון פריינד האבן זיי זיך פארשטעקט אין א לאך אונטער דריי שיכט פון די העלצער, און זיי זענען געווען באשמירט מיט רוסישע טאבאק שטויב און בענזין, אזוי אז די הונט זאל זיי נישט קענען דערשפירן.
נאכ'ן פערטן טאג וואס מ'האט זיי געזוכט, און זיי האבן געוואוסט לויט אפגעשמועסטע צייכענס פון פריינד, אז מ'זוכט זיי שוין נישט. אבער דאן זענען ווידער די וועכטער געקומען זוכן ביי די האלץ, און שוין אויך אראפגענומען צוויי שיכטן האלץ, אבער דאן האט פלוצלינג אנגעהויבן קלונגען די סירענע, און זיי זענען אוועקגעגאנגען פון דארט.
דאן איז שוין געווארן נאכט, און די צוויי באהאלטענע האבן פראבירט אויפהייבן די האלץ, אבער זענען געווען צו שוואך דערצו; אבער מיט אומ'געווענליכע קרעפטן האבן זיי דאס געריקט און זיך ארויסגעשלייכט פון דארט, און אנגעהויבן לויפן, און אזוי געלאפן אומגעפער אכציג מייל - דורך וועלדער און דערפער. זיי האבן געהאט ווייניג הילף פון די פויער'טעס אונטערוועגנס, אבער זיי האבן יא אנגעטראפן פארטיזאנער, וואס האבן זיי געהאלפן אין וועג, ביז זיי האבן דערגרייכט די גרעניץ פון סלאוואקיע.
דאס ערשטע זאך האבן זיי געזוכט ווי ס'איז די קאבינעט פון די יודישע אנפירער אין שטאט, מיט'ן ציל איבערצוגעבן דעם קריטישע מעלדונג און היסטארישע עדות'שאפט.
אום יוני 1944 האט דאס באריכט שוין זיכער דערגרייכט צו די אמעריקאנער, וואס האבן מיט דעם אלעם נישט באמבאדירט אוישוויץ, מיט זייערע אויסריידן. אבער די ציל פון די באריכט ברענגער איז געווען מער געצילט, אנצווארפן א שרעק אויף די געבליבענע מיליאן אונגארישע יודען, אז זיי זאלן זיך נישט לאזן פירן לייכט צום שחיטה.
דעטאלען וועגן דעם באריכט.
אום מאי 1944, ביים אנקומען צום אפיס פון די ציוניסטישע פירער אין אונגארן, האבן זיי אנגעהויבן פארציילן אויף וואס זיי זענען דא געקומען, און פון וואו זיי קומען.
ס'דא וואס זאגן אז מ'האט זיי נישט אינגאנצן געגלייבט, און דעריבער האט מען זיי גענומען אויף א קרייץ פארהער, און נאכן גוט אויספרעגן און אפשרייבן זייערע עדות אויף פערציג בלעטער, מיט גאר פול דעטאלן, האט מען עס פראבירט שיקן צו אנדערע אפיסעס פון די יודישע פירער.
אבער פאר'ן יודישער פאבליקום האבן די ציוניסטישע פירער דארט, עס אין פאקט נישט ארויסגעגעבן.
ינטערלינגוע, אַמאָל אָקסידענטאַל, איז אַן אינטערנאַציאָנאַלע אַגזיליערי שפּראַך ארויס אין 1922. דער באשעפער, Edgar de Wahl, דיזיינד עס צו דערגרייכן מאַקסימום גראַמאַטיקאַל רעגיאַלעראַטי און נאַטירלעך כאַראַקטער. דער וואָקאַבולאַרי איז באזירט אויף פּרי-יגזיסטינג ווערטער פון פאַרשידן שפּראַכן און אַ דעריוואַטיישאַנאַל סיסטעם ניצן דערקענט פּרעפיקס און סאַפיקס.
רובֿ פון די ליטערארישע טעקסץ אין די מערב, ביידע אָריגינעל און איבערגעזעצט, זענען ארויס אין קאָסמאָגלאָטטאַ. אַנדערע טעקסטן זײַנען געדרוקט געוואָרן אינעם זשורנאַל "העלוועטיאַ", און אַנדערע, אין אַ קלענערער מאָס, אין בוך -פאָרם.
אַלזשיר (, "Al Jaza'ir", בערבעריש:, "דזײַער"), אפֿיציעל די פֿאָלקס דעמאקראטישע רעפובליק פֿון אלזשיר, איז אַ לאַנד אין צפון אַפֿריקע. ער איז דאס צווייטע גרעסטע לאנד אינעם קאנטינענט אפריקע און דאס 11טע גרעסטע לאנד אין דער וועלט אין פֿלאך מאס. זי גרענעצט זיך מיט טוניסיע צו צפון-מזרח, ליביע צו מזרח, ניזשער צו דרום-מזרח, מאלי און מאריטאניע צו דרום-מערב, א פאר קילאמעטער פון דעם מערב סאהארא צו מערב, מאראקא צו דרום-מערב, און דעם מיטלענדישן ים צו צפון.
אלזשיר איז א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער, אפריקאנער פארבאנד, אראבישער ליגע און אפעק.
דער נאמען פונעם לאנד שטאמט פון דער שטאט אלזשירס. דער שטאָט׳ס נאמען שטאמט פון אראביש ' (, "די אינדזלען").
מיטל-אלטער.
מוסולמענער אראבער פון דעם אומאיאדישן כאליפאט האבן איינגענומען אלזשיר אינמיטן דעם 7טן יארהונדערט, און א גרויסע צאל פון די איינוואוינער האבן פארוואנדלט זייער גלויבונג צו דער נייער רעליגיע איסלאם. נאך ווען דער אומאיאדישער כאליפאט איז איינגעפאלן, זענען ארויסגעקומען פיל לאקאלע דינאסטעס, כולל די אגלאבידן, אלמאהאדן, אבדאלוואדיד, זירידן, רוסטאמידן, כאמאדידן, אלמאראווידן און פאטימידן.
פראנצויזישע קאלאניזאציע (1830-1962).
אין 1830 האבן די פראנצויזן אינוואדירט און איינגענומען אלזשירס מיט א טענה אז מען האט באליידיגט זייער קאנסול. נאכדעם האט אויפגעהערט די אלזשירישע שקלאף־האנדל און ים-גניבות. די באפעלקערונג פון אלזשיר איז געווען 1.5 מיליאן אין 1830. ביז 1875, ווען זיי האבן דערגרייכט א פולשטענדיגן נצחון, זענען בערך 825,000 אלזשירער געהרג׳עט געווארן אין דער מלחמה.
פאסיל-ברענשטאף איז דער פונדאמענט פון דעם לאנדס עקאנאמיע, און ברענגט אריין 60% פונעם בודזשעט און מער ווי 95% פון עקספארט. אלזשיר האט ריזיקע רעזערוון פון נאטירלעכן גאז (צענט אין דער וועלט) און איז פערט אין דער וועלט אין עקספארט.
אלזשיר האט א גרויסן דרויסנדיקן חוב. די עקאנאמיע האט געדאנזשעט צו וואקסן אין 1980 יאר, טיילווייז צוליב דעם רעפארם, געשטיצט דורכן וועלט באנק און דעם פאריזער קלוב, וואס האט געהאלפן אפצאלן דעם חוב. די רעגירונג זוכט אויס וועגן צו פארמינירן די אפהענגיקייט אין נאפט און גאז.
אלזשיר האט דעם גרעסטן שטח פון אלע לענדער אין דעם קאנטינענט פון אפריקע (זייט סודאן האט זיך צעשפאלטן). אלזשיר ליגט מערסטנס צווישן די גארטל־ליניעס 19° און 37°N (מיט א קליינעם טייל וואס איז צפון פון 37°N און דרום פון 19°N), און צווישן מערידיאן־ליניעס 9°W און 12°E.
די בארטנס זענען זייער בערגיק און דאס לאנד האט ווייניג גוטע פארטן. אין דעם געגנט וואס איז דרום פונעם בארטן, וואס ווערט גערופן דער "טעל אטלאס", איז פאראן פרוכפערע באדן. דרום פונעם טעל געפינען זיך די אטלאס בערג און דער סאהארא מדבר. דער העכסטער פונקט איז בארג טאהאט (3,003 מ).
די הויפט שטעט זענען אלזשירס, אראן און קאנסטאנטין.
קלימאט און הידראלאגיע.
אין דעם געגנט, קענען די מיטאג־צייט טעמפעראטורן זיין גוט ווארם א גאנץ יאר. נאכן זונפארגאנג אבער, לאזט די קלארע טרוקענע לופט אז די היץ זאל גיך אוועקגיין, און ביינאכט איז קיל אדער אמאל אפילו פרעסטלדיק.
עס רעגנט גאנץ שיין ביי דעם בארטנס טייל פונעם טעל אטלאס, פון 400 ביז 670 מ״מ א יאר, מער צו מזרח ווי צו מערב. דער גרעסטער אפזעץ איז אין צפון טייל פון מזרח אלזשיר, טייל יארן אפילו 1000 מ״מ. מער אין לאנד אריין רעגנט עס נישט אזוי פיל.
אלזשיר האט זאמד דיונעס צווישן די בערג. אין די דאזיגע געגנטן ווען עס בלאזט די ווינט א סך, קען די טעמפעראטורן דערגרייכן ביז 43.3°C.
בעלי־חיים און געוויקסן.
א טייל פון די בעלי חיים לעבן גאנץ נאנט צו ווי מענטשן וואוינען. די מערסט געזען בהמות זענען ווילדע וואלד-חזירים, שאקאלן און הערשן; אמאל זעט מען אויך פוקסן און זשערבאעס. דער בערבערהירש באוואוינט די געדעכטע פייכטע וועלדער אין די צפון־מזרח שטחים. אויך זענען פאראן פארשידענע זגאלן פון פויגלען.
די איינציגע זגאל פון מאלפעס אין לאנד איז די בערבער-מאלפע. אין די האלב-טרוקן געגנטן טרעפט מען שלענג, יאשטשעריצעס און נאך רעפטילן.טייל זגאלן זענען היינט אויסגעשטארבן, כולל בערבערלייבן, אטלאס-בערן און מערב-אפריקאנישע קראקאדילן.
אין צפון פון לאנד וואקסן איילבירט ביימער, דעמבן, צעדערביימער און אנדערע נאדלביימער. די בערג אנטהאלטן גרויסע וועלדער פון אלעמאל-גרין ביימער (ירושלים-סאסנע, וועכאלטער) און טייל אפפאלנדיקע ביימער. פייגנביימער, אייקאליפטן, אגאוון און פארשידענע פאלמעס וואקסן אין די ווארעמערע געגנטן. וויינשטאקן וואקסן ביים בארטן.
דער ראש מלוכה איז דער פרעזידענט פון אלזשיר, וועמען מען דערוויילט אויף א קאדענץ פון פינף יאר. אמאל האט דער פרעזידענט געמעגט דינען נאר צוויי קאדענצן פון פינף יאר, אבער אום 11טן נאוועמבער 2008 האט דער פארלאמענט אויפגענומען אן ענדערונג צו דער קאנסטיטוציע וואס האט אוועקגעמאכט די לימיטאציע. אלזשיר האט אלגעמיינע שטימרעכט ביי 18 יאר אלט. דער פרעזידענט איז דער הויפט פון דער מיליטער, פון דעם ראט פון מיניסטארן און פונעם הויך־זיכערהייט ראט. ער באשטימט דעם פרעמיער מיניסטער וואס איז אויך דער ראש פון דער רעגירונג.
דער אלזשירישער פארלאמענט האט צוויי קאמערן; דאס נידעריגער הויז, די ״פאלקס־נאציאנאלע פארזאמלונג״, האט 462 מיטגלידער וואס ווערן געוויילט דירעקט אויף א קאדענץ פון פינף יאר, און דאס העכערע הויז, דער ״ראט פונעם פאלק״, האט 144 מיטגלידער וואס דינען אויף א זעקס־יעריגן קאדענץ, פון וואס 96 מיטגלידער ווערן אויסגעוויילט דורך די לאקאלע פארזאמלונגען און 48 ווערן באשטימט דורכן פרעזידענט.
די לעצטע וואלן זענען פארגעקומען מיי 2012, און די אינטערנאציאנאלע קאנטראלירער האבן געהאלטן אז זיי זענען געווען פריי. אין די וואלן האט דער נאציאנאלער באפרייאונג פראנט געוואונען 221 מאנדאטן, די נאציאנאלע דעמאקראטישע זאמלונג האט געוואונען 70, און דער איסלאמישער גרינער אלזשיר אליאנץ האט געוואונען 47.
אלזשיר איז צעטיילט אין 48 פראווינצן, 553 דיסטריקטן און 1,541 מוניציפאליטעטן.
אלשזיר ווערט קלאסיפיצירט א העכער-איינקומפט לאנד דורכן וועלט באנק. אלשיר׳ס וואלוטע איז דער דינאר (DZD). די עקאנאמיע איז נאכאלץ דאמינירט דורך דעם שטאַט, א לעגאַט פון דעם לאנד׳ס סאציאליסטישן אנטוויקלונג מאדעל נאך דעם לאנד׳ס אומאפהענגיקייט. אין די לעצטיקע יארן האט אלזשיר׳ס רעגירונג אפגעשטעלט די פריוואטיזאציע פון אינדוסטריעס וואס געהערן צו דער רעגירונג און האט ארויפגעלייגט באגרענעצונגען אויף אימפארטן און אויסלענדישער אריינגעצויגנקייט אין זיין עקאנאמיע. די באגרענעצונגען ווערן ביסלעכווייז אראפגענומען לעצטנס אבער עס בלייבן פראגעס וועקן אלזשיר׳ס פאמעלעך דיווערסיצופירנדיגער עקאנאמיע.
א כוואליע פון עקאנאמישע פראטעסטן אין פעברואר און מערץ 2011 האבן געטריבן די אלזשיר רעגירונג צו געבן מער ווי $23 ביליאן אין פובליקע סובווענצן און רעטראאקטיווע העכערונגען אין געהאלט און בענעפיטן. פובליקע אויסגעבן איז ארויף מיט 27% י יאר די לעצטע פינף יאר.
רב ניסים יגן (ה'תש"א, 1941 – י"ד סיון ה'תש"ס, יוני 2000) איז געווען א חרדי'שער דרשן און מחזיר תשובה, וועלכער האט געדינט אלס ראש ישיבה לחוזרים בתשובה און ראש כולל פון קהילת יעקב אין ירושלים.
ער איז געבוירן אין ירושלים, צו זיין מוטער רחל יגן און פאטער הרב יעקב יגן, א תלמיד פון הרב מרדכי שרעבי. די פאמיליע שטאמט פון טערקיי, און איר געוועזענער נאמען איז געווען משפחת גאגין.
ער האט געלערנט אין ירושלים, אוון אין דער לייקוואוד ישיבה אין די פאראייניגטע שטאטן, בערך פינף יאר, ביי הרב אהרן קאטלער, און אין דער מירער ישיבה אין ירושלים ביי הרב חיים שמואלעוויטש.
ער האָט חתונה געהאט מיט סולטאנא אדעט מלכה אמאר, און זיי האָבן 11 קינדער.
הרב איתמר גינזבערג איז א ביזנעס יועץ אין א ביזנעס סטראטעגיסט. ער שרייבט ביזנעס ארטיקלען אין יעזורי, און אין דער ענגלישער המודיע.
ער איז אויך א רעדנער און האט א פאדקאסט יעדע וואך דינסטאג אויף קול מבשר מיטן נאמען ״יום שנכפל בו כי טוב״.
אליעזר קרויס איז א רעדנער וואס האט א פאדקעסט וואס הייסט ״אקטועלע אנאליזן״ אויף קול מבשר יעדע וואך געווענליך מאנטאג און דאנערשטאג וואס הייסט צו האבן גאר אסאך צוהערער. ווי ער רעדט ארום פון פול קאנטראווערסיאלע ענינים. בעיקר האט ער זיך באקאנט געמאכט מיטן אויפשטורעמען די וועלט איבער די נישט נארמאלע הוצאות ביים חתונה מאַכן, און ער איז טאקע זייער פארנומען ווי אזוי מ'קען שפארן געלט. אויך רעדט ער כסדר אז מען זאל זיך ארויסציען פון די עסטעבלישט געגענטער וואס זענען זייער טייער און גיין צו אנדערע געגענטער וואס זענען ביליגער. ער האט זאגאר אנגעהויבן א קאמפיין אז חסידים זאלן זיך ציען פון ניו יארק קיין פלארידע, וואו ער וויל עפענען א חסידישער געגענט רעדנדיג כסדר פון די מעלות פון פלארידע איבער ניו יארק.
דער נאמען אליעזר קרויס איז א פסעוודאנים פאר ישעי' איצקאוויטש א ביזנעסמאן און חבר הנהלת המוסדות פון אהבת שלום מאנסי.
עס איז א פארקירציראנג פון דגל מחנה אפרים.
עס ווערט אבער מער געניצט אנציריפן דעם מחבר רבי משה חיים אפרים מסדילקאב ווי די ספר.
לב אהרן איז א סעריע ספרים פון דעם סאטמארער רבי, רבי אהרן טייטלבוים.
די ספרים זענען איינגעטיילט צווישן דרוש און אגדה.
א קימפעטארין (לשון קודש: "יולדת") איז א פרוי וואס האט לעצטנס געהאט געבוירן א קינד.
א "יולדת" האט די זעלבע הלכה ווי א נדה
ונתנה תוקף איז א פיוט וואס מען זאגט ביי אשכנזים פאר קדושה אין מוסף ראש השנה און יום כיפור. ביי רוב קהילות איז עס פון די געהויבענסטע צייטן חוץ תקיעת שופר.
מחבר.
דער פיוט איז נתחבר דורך איינעם פון די קדמונים אבער מען ווייסט נישט ווער גענוי האט אים געשריבן.
דער אור זרוע סוף הלכות ראש השנה (סי' רעו) ברענגט א מעשה וועגן רבי אמנון פון מאגענצא (מיינץ), וואס ווערט געברענגט אין אז ער האט געטראפן די מעשה אין א כתב יד פון רבי אפרים מבונא.
שרייבט ער אז רבי אמנון איז געווען זייער חשוב ביים הערשער, און ער האט אים זייער געמיטשעט ער זאל זיך שמד'ן ר"ל. איינמאל האט ער אים זייער געמיטשעט און זעהנדיג אז ער וועט זיך נישט קענען ארויסדרייען פון אים האט ער אים געזאגט ער זאל אים געבן דריי טעג זיך איבערצוטראכטען. ארויסגייענדיג האט ער זייער חרטה געהאט אויף זיינע ווערטער וואס מען האט געקענט פארשטיין אז ער האט א ספק אין זיין אמונה. האט ער געפאסט די דריי טעג און תשובה געטאן אויף זיינע ווערטער. נאך דריי טאג האט אים דער מושל גערופען האט ער נישט געוואלט גיין האט ער געהייסן אים ברענגען מיט געוואלד. ווען מען האט אים געברענגט און ער האט געזאגט אז ער בלייבט א איד און האט בכלל נישט געפלאנט צו טוישן. האט ער אים געפרעגט וואס ער וויל זיין עונש זאל זיין האט רבי אמנון געזאגט אז ער וויל אז די צינג וואס האט געמאכט מען זאל מיינען ער וויל זיך שמד'ן זאל מען אפשניידן האט דער הערשער געענטפערט די צינג איז די איינציגסטע וואס האט גוט געטון. נאר ער וועט אים אפשניידן די פינגער פון די פיס וואס האבן נישט געוואלט קומען און אויך פון די הענט. האט מען אנגעהויבן שניידן און ביי יעדע פינגער האט מען געפרעגט צי ער האט חרטה. עטליכע טעג נאכדעם איז געווען ראש השנה האט רבי אמנון געבעטן מען זאל אים טראגן מיט זיין בעט אין שול און מיטלייגן זיינע פינגער און לייגן נעבן חזן האט מען אזוי געטון. און ווען דער חזן האט געוואלט אנהייבן והחיות אשר הנה, האט ער אים געזאגט ער זאל ווארטן אין אנגעהויבן ובכן לך תעלה קדושה. מיינענדיג צו זאגען אזויווי איך האב מקדש געווען דיין נאמען אין דערנאך אנגעהויבן ונתנה תוקף. כי אתה דיין ומוכיח צו גערעכט מאכען דעם אויבערשטן. און ווען ער האט געענדיגט איז ער נפטר. דריי טעג נאכדעם איז ער געקומען אין חלום צו רבי קלונימוס בן רבי משולם בן רבי קלונימוס בן רבי משה בן רבי קלונימוס אין אים אויסגעלערנט דעם פיוט און געבעטן צו צושפרייטן צווישן אידן עס זאל בלייבן א זכר פון אים.
א ליציטאציע איז א געשעפט וואס דער פארקויפער פון א זאך זאגט נישט קיין פרייז נאר ווער עס איז גרייט געבן די העכסטע פרייז באקומט די זאך. דער פרייז וועט זיך ווענדן וויפיל מענטשן דארפן עס און וויפיל זיי זענען גרייט צו צאלן אמאל וועט דער מוכר אוועקשטעלן א מינימאלע סכום וואס אויב גייט עס ווייניגער ווי דאס פארקויפט ער נישט.
ווער טוט עס.
געווענטליך ווען מען וויל באקומען די העכסטע פרייז מעגליך פאר א זאך וואס מען קען נישט געהעריג פארקויפן. אויך איז דא אסאך וואס דארפן עס לעגאל טון ווי די רעגירונג אדער באנק ווען זיי נעמען צו איינעמס חפצים פארן נישט צאל שטייער אדער מארגיטש.
אור זרוע איז א הלכה ספר פון רבינו יצחק מויינא.
די נאמען.
דער חיד"א אין שם הגדולים שרייבט בשם דעם ספר שמות הגיטין אז דער אור זרוע האט געהאט א ספק וויאזוי צו שרייבן עקיבא אדער עקיבה האט ער געטראפן א מדרש וואס שרייבט אז "אור זרוע לצדיק ולישרי לב שמחה" איז ס"ת עקיבה און פון שמחה אויף די תריץ האט ער געגעבן די נאמען פאר זיין ספר.
שם הגדולים מערכת גדולים אות [ש ד]
קדושת יום טוב איז די ספר אפגעשריבן די תורה'ס פון רבי חנניה יו"ט (ליפא) טייטלבוים.
געדריקט צום ערשטן מאל אין יאר ה'תרס"ה א יאר נאך זיין פטירה.
קיצור שלחן ערוך איז א ספר מיט קורצע פסקים און הלכות געשריבן אויפן סדר פון שלחן ערוך אין יאר תרכ"ד. געשריבן דורך רבי שלמה גאנצפריד פון אונגוואר.
הסכמות.
דאס ספר האט א הסכמה פון רבי מנחם א"ש דער רב אין אונגוואר.
דברי יהונתן איז א ספר אפגעשריבן דרשות פון רבי יהונתן אייבשיץ. געדריקט אין יאר תרס"ח
דאס ספר האט הסכמות פון רבי יעקב ארינשטיין אב"ד לבוב בעמח"ס ״ישועות יעקב״, רבי יעקב לאבערבוים אב"ד סטריא, בעמח"ס ״נתיבות המשפט״ אוןרבי מרדכי זאב אורינשטיין.
אַרטור שאפנהויער (22סטן פעברואר 1788, דאנציג–21סטן סעפטעמבער 1860, פראנקפורט) איז געווען א דייטשער פילאסאף.
ער איז בעיקר באאיינפלוסט געווארן דורך קאנט, פלאטאן און מזרח-פילאסאפיע ווי הינדואיזם און בודהיזים. ער איז געווען דער ערשטער מערב-פילאסאף אריינצומישן מזרח-פילאסאפיע און קאנצעפטן פון בודהיזים אין זיינע ווערק.
שאפנהויער ווערט פארעכענט פאר א פעסעמיסטישער פילאסאפער וואס זאגט ענדליך צו קהלת ״מה יתרון לאדם בכל עמלו שיעמל תחת השמש דור הלך ודור בא והארץ לעולם עמדת״ און לויט בודהיזם איז כדאי אנצוקומען צו נירוואנע און אמתע “שמחת החיים” דארף מען קודם איינזעהן די מציאות אז לעבן איז פול מיט פיין, יסורים, און קיינער דרייט זיך נישט ארויס פון אלט- ווערן און שטארבן.
נאר נאכדעם וואס מ’זעט איין דעם אמת און מ׳נארט זיך נישט אליינס אפ אז די ציל פון לעבן איז נישט באמת געמאכט געווארן אז אונז מענטשן זאלן זיין בשמחה, גליקליך און צופרידן אן קיין פראבלעמען, נאר אזא איינער קען דערגרייכן און אנקומען צו העכערס, אמתע שמחת החיים און נירוואנע.
די ווילע צום לעבן.
שאפנהויער האט געשריבן אפאר ביכער. די מערסטע באוואוסטע פון זיינע ווערק איז די בוך “די וועלט אלץ ווילן און פארשטעלונג”
וואס איז איינע פון די יסודות פון זיין פילאסאפיע איז אז די שטערקסטע קראפט אין דעם אוניווערס איז די “ווילע צום לעבן” וואס איז בלינד, אילאגיקאל קראפט וואס ארבעט לויט די געזעצן פון נאטור. די זעלבע קראפט פון נאטור ארבעט ביי א דומם, צומח, חי, מדבר. די ״ווילע צום לעבן״ איז נישטא פאר אונזער אמתע בענעפיט. נאר טוט בלינדערהייט אויספירן די געזעצן פון נאטור. און דאס מיינט אז אלע לעבעדיגע באשעפענישן וועלן האבן צער און יסורים אין זייער לעבן. און לויט שאפנהויער איז “די היסטאריע פון יעדע לעבנס-געשיכטע איז א היסטאריע פון פיין און יסורים”...
דער פילאסאף פון קונסט.
לויט שאפנהויער איז די אמתע שכר וואס מענטשן באקומען אויף דער וועלט, קומט דירעקט פון זאכן וואס איז נישט געבינדן מיט “די ווילע צום לעבן” ווי געלט, כבוד, עסען, סעקס וכו’ ווייל פון די אלע זאכן קען מען קיינמאל נישט געזעטיגט ווערן. און מענטשען טוהן דאס נאר ווייל זיי ווערן דיקטירט אזוי צוטוהן פאר די בענעפיט פון די ״ווילע צום לעבן״ און די זאכן טוט נאר באפרידיגן די “גוף” פון די מענטש און ברענגט אונז נישט קיין אמתע שמחה.
שאפנהויער זאגט יעדע מאל מ׳טוט באפרידיגן די ״ווילע צום לעבן״ און מ׳געט נאך די תאווה ווערט אויפן פלאץ געבוירן א נייע תאווה (א נייע ציל) משא”כ ווען אונז זענען פארנומען מיט טוהן זאכן וואס אונז דארפן נישט דירעקט פארן איבערלעבן ווי עסטעטיקס, ארט, פילאסאפיע, ספארטס, טעאטער, קאָמעדיע, און אויף די העכסטע מדריגה- מוזיק. טוהן אונז באפרידיגן די מענטש אליינס- “די נשמה” און נישט די גוף. ווייל אונז דארפן דאס נישט כדאי איבערצולעבן. און קיין שום אנדערע באשעפענישן טוהן דאס נישט כדאי איבערצולעבן. נאר דאס טוהן אונז ווייל דאס מאכט אונז באמת בשמחה. אלזא ווערט שאפנהויער ווערט פארעכנט פאר “דער פילאסאף פון די קונסטן”. ער האט באאיינפלוסט אסאך גרויסע, ארטיסטן שרייבער, פּאָעטס, און מוזיקאנטן. ווי ריטשארד וואגנער וכו’
איינפלוס און השפעה.
שאפנהויער ווערט פארעכנט אלץ איינע פון די גרעסטע פילאסאפן וואס האט באאיינפלוסט אסאך גרויסע פילאסאפער און פיזיקער ווי איינשטיין, שרודינגער, זיגמונד פרויד, קארל יונג, לודוויג וויטקענשטיין, און פרידריך ניצטשע וואס הגם ער קריגט זיך מיט שאפנהויער אין געוויסע זאכן האלט ער אים פאר זיין רבי און טיטשער. און שרייבט אז ער האט געוואלט זיין באמת א שרייבער און ער איז נאר געווארן א פילאסאפער נאכן ליינען יונגערהייט שאפנהויער’ס בוך “די וועלט אלץ ווילן און פארשטעלונג”.
איינשטיין האט געזאגט אז דוקא אין שאפנהויער׳ס פּעסימיסטישע פילאסאפיע געפינט ער ״א טרייסטונג״ ער האט אים גערופן ״א דזשיניעס״. אין זיין בערלין שטודיע האט איינשטיין אויפגעהאנגען זיין בילד אויפן וואנט צוזאמען מיט נאך צוויי בילדער פון די גרויסע פיזיקער מייקל פאראדעי און מעקסוועל.
די באוואוסטער רוסישער שרייבער טאלסטוי איז געווען שטארק באאיינפלוסט פון שאפנהויער׳ס פילאסאפיע און ער האט שטארק געלויבט שאפנהויער און אים גערופן ״דער גרעסטער חכם אין דער מערב וועלט״! נאכן ליינען שאפנהויער׳ס בוך “די וועלט אלץ ווילע און פארשטעלונג” האט ער געשריבן ״אין די יעצטיגע מאמענט בין איך איבערצייגט אז שאפנהויער איז דער גרעסטער גאון צווישן די מענטשן! די בוך איז א אָפּשפּיגלונג פון די גאנצע וועלט, שיין און קלאר, נישטא דאס גלייכן!״
The Carpenters (יידיש: "קאַרפּענטערס") איז דער נאמען פון א פאפולערע ראק טרופע אין דאָווני, פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, זינט 1968 ביז אין מיטן 1983.
רעגנסבורג איז אַ שטאָט אין בייערן, דייטשלאנד.
זינט דעם 13סטן יולי 2006, איז דער היסטארישער צענטער פון דער שטאָט א טייל פון דער אונעסקא וועלט ירושה מאַפּע.
יידישקייט אין רעגנסבורג.
רעגנסבורג איז געווען די ערשטע יידישע געמיינדע אין בייערן און איינע פון ​​די וויכטיקסטע אין אייראפע אין מיטל אלטער. די ערשטע דאָקומענטאַר דערמאָנען פון אַ איד אין רעגנסבורג קומט פֿון יאָר 981.
קאַסל ראק פֿאַרווייַלונג (ענגליש: "Castle Rock Entertainment") איז אַן אמעריקאנישע פילם און טעלעוויזיע פּראָדוקציע פירמע געגרינדעט אין 1987 דורך מארטין שאפער, דירעקטאָר ראָב ריינער, ענדרו שיינמאַן, גלען פּאַדניק און אַלאַן האָרן. עס איז אַ פירמע פון ​​די וואַרנער בראָס בילדער גרופע אָפּטייל פון וואַרנער ברידער, זיך אַ אָפּטייל פון AT&T וואַרנערמעדיע.
די פירמע איז דערווייַל כעדקאָרטערד אין בעווערלי הילס, קאליפארניע.
רעגענסי ענטערפּריסעס ('ענגליש: "Regency Enterprises") איז אַן אמעריקאנער פאַרווייַלונג פירמע געגרינדעט דורך אַרנון מילטשאַן. עס איז געגרינדעט אין 1982.
רעגענסי טעלעוויזיע.
רעגענסי טעלעוויזיע ('ענגליש: "Regency Television") איז אַ שלאָס פירנעם צווישן רעגענסי ענטערפּריסעס און 20 טה טעלעוויזיע געגרינדעט אין 1998.
אויף 17 יולי 2008, רעגענסי טעלעוויזיע פאַרמאַכן אַלע פּראָדוקציע און פאַרמאַכן זיין געשעפט נאָך קימאַט צען יאָר אין אָפּעראַציע. אויף 17 יאנואר 2011, ניו רעגענסי מודיע אַ צוריקקער צו די טעלעוויזיע געשעפט נאָך 20 סטן יאָרהונדערט פוקס עקסטענדעד זיין פאַרשפּרייטונג געשעפט מיט רעגענסי ביז 2022.
אליהו ״אלי״ ישי (געבוירן כ"ט כסלו ה'תשכ"ג) איז א ישראלישער פאליטיקער, וואס פירט די יחד פארטיי. ער איז געווען דער פירער פון פאליטישע פארטיי ש"ס צווישן די יארן 1999–2013 און יחד - העם איתנו די יאר 2015.
ער איז דער צווייטער פון די אַכט קינדער פון ציון און איוועט-פֿארטונא ישי, וואס האבן אימיגרירט פון טוניסיע. ער האט חתונה געהאט מיט זיין ווייב ציפי, האט זיבן קינדער און וווינט אין ירושלים.
ער איז אויסגעקליבן געווארן אלס א מיניסטער אין ש"ס-פארטיי דורך רבי עובדיה יוסף, דער ראשון לציון.
נחמה בידערמן בת 10 יאר
נחמה בידערמאַן (18טן מערץ 1939, הרצליה - 9טן אויגוסט 2017, תל אביב) איז געווען אַ פאָרשער און מיקראָביאָלאָג. אלס קינד האט זי פארגעשלאגן דעם דאטום אויף וועלכן מוטערס טאג וועט געפייערט ווערן אין ישראל, אן איניציאטיוו וואס איז אנגענומען געווארן און זינט דאן האט מען געפירט מאמע'ס טאג אויף דעם דאטום וואס זי האט פארגעשלאגן.
דער רבי "בית ישראל" זי"ע מיט צוויי מקורבים ר' יענקל ווייל און דער טאלנער רבי
הרב ישראל אלטער (געבוירן כ"ה תשרי ה'תרנ"ו 1895 - ב' אדר ה'תשל"ז 1977) איז געוועזן גערער רבי פֿון ה'תש"ח (1948) ביז ה'תשל"ז (1977). זײַנע תורות זענען געדרוקט אין דעם ספר 'בית ישראל'.
ער איז געבוירן אין שטעטל גער, פוילן, כ"ה תשרי תרנ"ו (1895) צו זײַן פֿאטער דעם „אמרי אמת" און זיין מאמע ראדע יהודית ווען זײַן זיידע דער „שפת אמת" האט נאך געלעבט. ער האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון זייו פעטער הרב יעקב מאיר בידערמן, מיט וועמען ער האט געהאט צווי קינדער. די רביצין מיט אירע קינדער און אייניקלעך זענען אומגעקומען אין דעם חורבן אייראפע.
אין הת"ש איז ער אוועקגעפארן פון פוילן מיט זיין פאטער קיין ארץ ישראל.
ווען דער "אמרי אמת" איז אוועק האבן גערער חסידים אויפֿגענומען אים אלס רבי. ער האט ווידערגשטעלט דאס צעבראכענע חסידות אויף די פיס, ווי אויך האט ער געהאלפן אנדערע חסידות'ן.
במשך די יארן תש"ח - תשל"ז, ווען דער רבי ישראל האט געפֿירט די גערער רעביסטיווע, האט ער אײַנגעפֿירט עטליכע תקנות.
די תורות וואס ער האט געזאגט בײַ טישן א.ד.ג. זענען געדרוקט אין בית ישראל (זקס בענדער).
שלט בחירות 2013 פון התעוררות בירושלים
צבי עופר בערקאוויטש גריפן עופר ברקוביץ' (געבוירן דעם לועזי; 26סטן יולי 1983 עברי; כ"ו תמוז ה'תשמ"ג) איז דער פארזיצער פון דער "התעוררות בירושלים" פראקציע אין ירושלים, א מיטגליד פונעם ירושלים שטאטראט און איז געווען א קאנדידאט אין נאמען פון דער "התעוררות" פראקציע פאר בירגערמייסטער פון ירושלים אין 2018. געוועזענער וויצע־בירגערמייסטער פון ירושלים, עקאָנאָמיש אַנטוויקלונג און די שטאָט צענטער. אין די וואלן צו דער 24סטער כנסת, איז ער געלאפן אין נאמען פון דער נייער האפענונג פארטיי אויפן 13טן ארט אויף דער ליסטע, אבער ער איז נישט ערוויילט געווארן אין כנסת נאכדעם וואס די ליסטע האט באקומען נאר 6 זיצן.
געבוירן צו זיין פאטער ד"ר שמואל בערקאָוויטש און זיין מוטער אילנה. בערקאוויטש איז באהעפט מיט אדוואקאט דינה אמסלם בערקאוויטש און א טאטע פון ​​דריי קינדער. וואוינט אין שכונת נחלאות פון ירושלים.
ישי אבי דוד קתדרלה פון בריטניה
ישי איז געווען דער פאטער פון דוד המלך.
ווייב פון ישי נצבת בת עדיאל.
הרב גדליה הלוי שאָרר (תר"ע, 1910 - ז תמוז תשל"ט, 2טן יולי 1979) איז געווען דער ראש ישיבה פון תורה ודעת אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן.
ער איז געבוירן געווארן אין איסטריק, נישט ווייט פון פשעמישל, גאליציע, אין א משפחה פון סאדיגורער חסידים. זײַן זיידע, נאָך וועמען ער הייסט, איז געווען רבי גדליה שור פון אסטריק. ס׳איז אנגענומען אין דער משפחה אז זיי זענען אייניקלעך פון רבי גדליה פון ליניץ, א תלמיד פונעם מעזריטשער מגיד. אין זײַן יוגנט האָט זײן משפּחה עמיגרירט קיין ניו־יאָרק. ער איז געווען פון די ערשטע בחורים אין ישיבת תורה ודעת. נאך זיין חתונה איז ער געגאנגען לערנען אין דער קלעצקער ישיבה וואו ער האט א שטיק צייט געלערנט ביי רבי אהרן קאטלער און געווארן זיינס א תלמיד מובהק.
נאָכן צוריקקערן קיין אַמעריקע איז ער באַשטימט געוואָרן א מגיד שיעור אין תורה ודעת. צענדליגע יארן האט ער געדינט אלס ראש ישיבה. ער האט אויך געדינט אלס ראש ישיבה אין בית מדרש עליון. אונטער זיין השפּעה האָבן עטלעכע פון די בחורים פון די ישיבות באקומען א חסידישע השפּעה, ספעציעל הרב משה וואָלפסאָן.
ער איז געווען איינער פון די פירער פונעם חרדישן ציבור אין די פאראייניגטע שטאטן, א פירער פון אגודת הרבנים, א פירער פון אגודת ישראל אין די פאראייניגטע שטאטן, און אן אקטיוויסט פאר חינוך עצמאי.
ער איז נפטר געווארן אין תשל״ט, אין מיטן פון א שבע ברכות סעודה פון א תלמיד, עטלעכע מינוט נאָך פאַרענדיקן זיין דרשה לכבוד דעם חתן. זיין אָרון האָט מען אריבערגעפירט קיין ארץ ישראל און ער איז באַגראָבן געוואָרן אין הר הזיתים אין ירושלים.
נאך זיין פטירה איז ארויס א סעריע ספרים "אור גדליה" - אויף תורה, מסכתות פון ש"ס, ווי אויך מוסר שמועסן, וואס מ׳האט צאמגעשטעלט פון זיינע שיעורים און שמועסן אין דער ישיבה.
איינער פון זיינע איידעמעס איז הרב משה זילבערבערג, אייניקל פונעם רב פונעם פיטסבורגער רב, רבי אברהם בנימין זילבערבערג, און מחבר פון די ספרים "זכרון צבי מאיר" און א געוועזענער מגיד שיעור אין ישיבת בית מדרש עליון.
הרב צבי מאיר זילבערבערג איז זיין אייניקל. זיין אייניקל רבי חיים יהושע שארר איז אן איידעם ביים גערער רבי׳ן, רבי יעקב אריה אלטער.
חנניה מישאל ועזריה מיט מלאך ה' (ציכונג פון שמעון (שלמה) סלומון בריטיש זון פון מייקל (מאייר) סולומון און קתרין (קייט) לוי)
חנניה, מישאל און עזריה (אין זייערע אַראַמישע נעמען; שדרך, מישך, און עבד נגו), זענען דערמאָנט אין ספר דניאל, אין אַ מעשה, אין וועלכער זיי ווערן אַריינגעוואָרפן דורך נבוכדנצר אין אַ אויוון צוליב זייער אָפּזאָגן צו דינען עבודה זרה. און זענען געראטעוועט פון טויט דורך גאָט.
לאה שבת (געבוירן דעם 24טן יולי 1957 יהוד-מונסון כ"ה אב ה'תשי"ז אין יהוד) איז א ישראל זינגערין, לידער שרייבערין און קאמפאזיטארין.
לאה שבת איז געבוירן און אויפגעוואקסן אין יהוד, צו אמילי און אברהם שבת וואס זענען עלה קיין ישראל פון טערקיי. זי איז די קליינע שוועסטער פון משה שבת און שלומי שבת. שבת איז א איינציקע מאמע צו אן אנגענומען טאכטער. וואוינט אין הוד השרון. זי האָט פריער געהאט אַ שייכות מיט אַרקאַדי דוכין.
דוד לאנדא (1947 - 27סטן יאנואר 2015) איז געווען א פרומער ייד וואס האט געדינט אלס רעדאקטאר פון דער ליבעראלן ארץ ישראל טאג צייטונג, האָרץ.
געבוירן אין 1947 אין לאנדאן ביי חרדישע עלטערן, איז ער א לינקער אנטי ציוני איד, פון לאנדאן, וואס האט באקומען א חרדישן חינוך אין באלטימאר ישיבה און איז אויך געגאנגען שטודירן אין קאלעזש.
ער האט געשריבן א פאפולער בוך איבער פרומען לעבנסשטייגער "Piety and Power: The World of Jewish Fundamentalism" און דאס האט אים געמאכט אלס קאמענטעטער אויף טעלעוויזיע, ער איז געווען א רעפארטער פארן עקאנימיסט, מעריב און זשערוסאלעם פאסט.
שרה נתניהו (געבוירן כ"ב חשוון ה'תשי"ט; 22סטן סעפטעמבער 1958) איז די ווייב פון געוועזענעם ישראל פרעמיער מיניסטער בנימין נתניהו און א דערציערישער פסיכאלאג אין דער ירושלים מוניציפאליטעט.
זי איז די טאכטער פון שמואל בן ארצי און זיין ווייב חוה.
אין יאר 1991 האט זי חתונה געהאט מיט בנימין נתניהו. זיי האבן צוויי קינדער, יאיר און אבנר.
מאָריס מאירסאָן (17טן דעצעמבער 1893 – 25סטן מיי 1951) איז געווען דער מאַן פון גאלדע מאיר, שפּעטער פרעמיער מיניסטער פון ישראל.
מוריס מאירסאָן איז געבוירן געוואָרן דעם 17טן דעצעמבער 1893 אין שיקאַגאָ, אילינוי, צו יצחק מאירסאן און ליזע רבקה (פליישמאַן). מאירסאָן האָט זייער ליב געהאַט מוזיק און פּאָעזיע און האָט זיך אין זײַן יוגנט באטייליגט אין דער גרופּע יונגע ייִדישע סאָציאַליסטן.
אין 1915 האָט מאירסאָן זיך באַקענט מיט גאָלדע מאַבאָוויטש. אום 24סטן דעצעמבער 1917 האבן זיי חתונה געהאט אינעם הויז פון גאלדע׳ס עלטערן אין מילוואקי.
גילת בענעט (געבוירן כ"ג אייר ה'תשל"ז, 12טן מיי 1977) איז די ווייב פונעם פרעמיער מיניסטער פון ישראל און פארזיצער פון דער רעכטער פארטיי, נפתלי בענעט.
גילת און נפתלי בנעט, 2017
גילת בענעט איז געבוירן געוואָרן "גילת עטל עינב" אין רמת השרון ביי פאטער משה און מוטער ברכה און איז אויפגעוואקסן אין מושב כפר אוריה אלס וועלטלעכער. זי האָט זיך באַטייליקט אין דער ירושלים אַקאַדעמיע פֿאַר מוזיק און טאַנצן מיטלשול.
אין 1999 האט זי חתונה געהאט מיט נפתלי בענעט. זיי וואוינען אין רעננה און האבן פיר קינדער: יוני, מיכל, דוד עמנואל און אביגיל.
אַהמאַד ניקטאַלאַב (; Persian pronunciation: [æה.מæד ני: ק.'טæ.לæב]) (אויך באקאנט ווי יאַוואַר האַמעדאַני) (22סטן אפריל 1934 – 3טן מערץ 2020) איז געווען אן איראנער דיכטער, מחבר און לינגוויסט.
ער איז געבוירן געווארן אין המדאן. נאָך דערציונג און געלעבט אין האַמעדן פֿאַר דער ערשטער טייל פון זיין לעבן, ער געגאנגען צו טעהראַן צו פאָרזעצן זיין בילדונג אין טעהראַן אוניווערסיטעט. זיין ערשטע ארטיקלען זענען פארעפנטלעכט געווארן אין Armaghan מאַגאַזינז. זײַנע ערשטע לידער זײַנען אַרויס אין עלטער פֿון דרײַצן יאָר. ע ר אי ז געװע ן טעטי ק אי ן ד י ליטעראריש ע פאראײנע ן פו ן חםיד ן או ן טעהראן, ארײ ן אי ן דע ר איראנערישע ר ליטערארישע ר פארבאנד. ע ר אי ז אוי ך געװע ן א פראמינענטע ר מיטגלי ד פו ן דע ר איראנערישע ר ליטערארישע ר פארבאנד. Rahi Moayeri, Mehrdad Avesta, Hossein Monzavi, אאז"ו ו זענען געווען צווישן זיינע באַקאַנטע און חברים. פון די 1930 ס, אַהמאַד ניקטאַלאַב אנגעהויבן זיין אַרבעט מיט די ראַדיאָ ארגאניזאציע, צוזאמען מיט Figures אַזאַ ווי Rahi מאָייַערי, פילע פון וועמענס לידער האָבן שוין געזונגען אויף מוזיק טאָמיד זינט. אסאך פון די לאקאלע לידער פון האמעדאני זענען איבערגעזעצט געווארן אויף אסאך מזרח שפראכן בשעת זיי ווערן איבערגעגעבן אויף איראנער ראדיא פראגראמען.
ער איז אַ מיטגליד פון דער ניקטאַלאַב משפּחה. זיין עלטסטער זון איז באבאק ניקטאלב וועלכער איז א פערסישער דיכטערין און איר טאכטער איז פופאק ניקטאלב.
ער איז געשטארבן פון א הארץ אטאקע אין טעהראן אין עלטער פון 85 יאר ער איז באַגראָבן געוואָרן אין דער קינסטלער-אָפּטיילונג פון בהשת-ע זהרה. כאָטש ער איז געווען אַ מוסולמענער, איז ער געווען איינער פון די פּאָפּולערסטע לערערס אין דער “אליאנס פון ישראל” (איתיהד) שולע אין האַמאַדן, וואָס האָט געלערנט פּערסיש ליטעראַטור.
אַהמאַד ניקטאַלאַב (), אויך באקאנט ווי יאַוואַר האַמעדאַני (22סטן אפריל 1934 – 3טן מערץ 2020), איז געווען אן איראנער דיכטער, מחבר און לינגוויסט.
ער איז געבוירן געווארן אין האמאדאן. נאָך דערציונג און געלעבט אין האַמעדן פֿאַר דער ערשטער טייל פון זיין לעבן, ער געגאנגען קיין טעהראַן פאָרזעצן זיין בילדונג אין טעהראַן אוניווערסיטעט. זיינע ערשטע ארטיקלען זענען פארעפנטלעכט געווארן אין ארמאגאן זשורנאל. זײַנע ערשטע לידער זײַנען אַרויס אין עלטער פֿון דרײַצן יאָר. ער איז געװען טעטיק אין די ליטערארישע פאראײנען פון חםידן און טעהראן, ארײן אין דער איראנערישער ליטערארישע ר פארבאנד. ע ר אי ז אוי ך געװע ן א פראמינענטע ר מיטגלי ד פו ן דע ר איראנערישע ר ליטערארישע ר פארבאנד. Rahi Moayeri, Mehrdad Avesta, Hossein Monzavi, אאז"ו ו זענען געווען צווישן זיינע באַקאַנטע און חברים. פון די 1930 ס, אַהמאַד ניקטאַלאַב אנגעהויבן זיין אַרבעט מיט די ראַדיאָ ארגאניזאציע, צוזאמען מיט Figures אַזאַ ווי Rahi מאָייַערי, פילע פון וועמענס לידער האָבן שוין געזונגען אויף מוזיק טאָמיד זינט. אסאך פון די לאקאלע לידער פון האמעדאני זענען איבערגעזעצט געווארן אויף אסאך מזרח שפראכן בשעת זיי ווערן איבערגעגעבן אויף איראנער ראדיא פראגראמען.
פאַרלאַג שבתי פרענקל איז אַ פאַרלאַג פון תורה. ספעציעל איז זי באקאנט מיט דער מהדורת משנה תורה פאר הרמב"ם וואס זי האט ארויסגעגעבן.
די פֿאַרלאַג איז געגרינדעט געוואָרן דורך שבתי פרענקל אין בני ברק אין תשע"ז, צום ציל פון ארויסגעבן די משנה תורה, צום אנדענק פון זיין שווער רבי יוסף נחמיה קארניצער און רבי יוסף פרענקעל (פרענקל'ס פאטער). רזא דשבתי למסכתות בבא קמא, בבא מציעא און בבא בתרא, א ראשי תיבות פון שולחן ערוך, ווי אויך עטליכע ספרים פון מרן רבי משה פיינשטיין. נאָך דער פּטירה פון שבתי פרענקל ווערט דאָס פאַרלאַג אָנגעפירט דורך זיין איידעם, רבי נפתלי קאַפּלאַן.
חיים לייביש ראטענבערג איז דער רב און רבי אין קהילת נצח ישראל, אין דער פארשעי געגנט, מאנסי, ניו יארק. ער איז אויך באקאנט אלס קאסאן פארשעי, זייענדיג א זון פון דעם קאסאנער רבי ז"ל.
רבי חיים יהודה לייביש ראטענבערג איז א זון פון מנחם ישראל הלוי ראטענבערג, דער קאסאנער רבי, און אן איידעם ביי חיים שלמה ראטענבערג פון קאזעווע.
זיינע ברידער זענען אויך רבי'ס, ווי דער קאסאנער רבי פון לינדען/בארא פארק, לעיקוואוד, לאנדאן און נאך.
דער רבי פירט היינט די קאסאן פארשעי קהילה אין דער פארשעי געגנט אין מאנסי, ניו יארק. פאר עטליכע יאר האט דער רבי געהאט א ישיבה גדולה.
בית המדרש נצח ישראל.
דער בית המדרש איז געעפנט געווארן דורך זיין שווער, רבי חיים שלמה ראטענבערג, אין יאר ה'תשמ"ו. ווען דער איידעם רבי חיים לייביש שטייט צו זיין רעכטער האנט מיט סיי וואס עס האט אויסגעפעלט.
ווען זיין שווער איז נפטר געווארן האט ער איבערגענומען די הנהגה פון דער שול.
קייט עליזאַבעט ווינסלעט (Kate Elizabeth Winslet) CBE (געבוירן 5 אקטאבער 1975) איז אַן ענגלישע אַקטריסע.
מישקאלץ (; טשעכיש און סלאוואקיש: "Miškovec";) איז א שטאָט אין צפון־מזרח אונגארן און דאס פֿערט־גרעסטע שטאָט אין אונגארן (נאך בודאפעשט, דעברעצין און סעגעד), מיט א באפעלקערונג פון 154,521 אין אנהייב 2019.
עס איז די הויפּטשטאָט פונעם בארסאד-אבוידזש-זעמפלען פּראווינץ און דער צענטער פון צפון אונגארן.
יידן האבן געוואוינט אין דער שטאט זייט דעם 18טן יארהונדערט. אין אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט האט געדינט אלס שטאטס-רב הרב אברהם שמואל בנימין שפיצער. ביים 1920 צענזוס, האבן געוואוינט אין דער שטאט 10,000 יידן וואס זענען געווען 16.5% פון אלע באוואוינער.
ספּלאנק () איז אַן אמעריקאנער ווייכווארג פירמע באזירט אין סאַן פֿראַנסיסקאָ, וואָס טראגט ווייכווארג פֿאַר זוכן, קאנטראלירן און אַנאַליזירן מאַשין־גענערירטע דאַטן דורך אַ וועב-נוסח צובינד.
זיין ווייכווארג העלפּט כאַפּן און אינדעקסירן פאַקטיש-צייט דאַטן אין אַ זוכבארן זאפאס, פֿון וואָס עס קענען גענערירן גראַפן און באריכטן. ספּלאנק ניצט מאַשין דאַטן פֿאַר אידעניפֿירן דאַטן פּאַטערנז, פארזארגן מעטריקן, דיאַגניזירן פּראָבלעמען. ספּלונק איז אַ האָריזאָנטאַלע טעכנאָלאָגיע געניצט פֿאַר ?
רבי שלום דובער הלוי וואלפע (געבוירן י״א אדר א׳ ה'תש"ח, 21סטן פעברואר 1948) איז דער ראש כולל פונעם ׳רמב"ם השלם אנשטאלט׳ אין ביתר עילית. ער איז אויך דער הויפט פון דער וועלט הויפטקווארטיר פאר דער ישועה פון פאלק און לאנד און דער געוועזענער ראש פון דער אונדזער ארץ ישראל פארטיי.
וועגן אים.
ער איז געבוירן געווארן און דערצויגן אין ירושלים צו יפֿה, טאכטער פון רבי עזריאל זעליג סלאנים, און יצחק וואלפע (ברודער פון הרב יהודה דוד וואלפע). ער האט געלערנט אין יישוב אין תל אביב, אין קול תורה און תומכי תמימים אין כפר חב"ד. אין תשכ"ז איז ער געגאנגען לערנען אין תומכי תמימים 770 אין ניו יארק.
נאָך זיין חתונה, אונטער דער אָנפירונג פונעם ליובאַוויטשער רבי’ן, איז ער אריבער קיין קרית גת און געפירט די חב”ד ישיבה און אַ נעץ פון חב”ד מוסדות חינוך אין דער שטאָט. נאכדעם וואס די אינסטיטוציעס זענען אריינגעפאלן אין שווערע פינאנציעלע שוועריקייטן, האט ער איבערגעגעבן די ישיבה צו רבי משה הבלין.
אין 2006 האָט ער געגרינדעט דעם "רמב"ם השלם" אנשטאלט אין ביתר עילית, וואָס האנדלט זיך מיט דעציפערירן און דערקלערן דעם יד החזקה פונעם רמב"ם. אין תשס״ז דער ערשטער באנד איז ארויס ווי א טייל פונעם פראיעקט, אויף הלכות שבת, פרקים א-ד. אין 2010 האט ער זיך אריבערצויגן קיין ביתר עילית.
ציבור טעטיקייט.
וואלפע איז פון די אנגעזעענסטע מנהיגים פונעם משיחיסטישן שטראם פון חב"ד, ער האט געשטיצט דאס ארויסגעבן די אידענטיפיצירונג פונעם ליובאַוויטשער רבי'ן אלס משיח ביים לעבן פונעם רבי'ן, און דער רבי האט אים אנגערופן דערוועגן און אים געווארנט זיך אפצוהאלטן פון אזא אקציע אין די צוקונפֿט.
אונדזער ישראל באַוועגונג.
אין 2008 האט ער געגרינדעט צוזאמען מיט ברוך מערזל די ״אונזער ארץ ישראל״ פארטיי, וועלכע איז געלאפן אין די וואלן צו דער 18טער כנסת (תשס"ט) אלס א טייל פון דער נאציאנאלע אחדות רשימה, און האט געפועלט צום אריינגאנג פון איר פארשטייער ד"ר מיכאל בן ארי צו דער 18טער כנסת. אין די וואלן צו דער 19טער כנסת האט וואלפע געשטיצט די אידישע היים פארטיי אונטער נפתלי בענעט, צוליב דעם און נאך אנדערע סיבות האבן די רבנים פון ״אונזער ארץ ישראל״ פארלאזט זיין באוועגונג.
לופטהאַנזאַ () איז די גרעסטע לופֿטליניע אין דייטשלאַנד, און די צווייט-גרעסטע אין אייראָפּע. לופטהאַנזאַ האט קנופן אין פראנקפורט אַם מיין און מינכען, דייטשלאַנד. (א קנופ איז א לופטפעלד וואו מענטשן וואס פליען פון איין שטאט צו א צווייטער שטאט קענען אריבערפירן אדער טוישן עראפלאנען.)
לופטהאַנזאַ קויפט עראפלאנען ביי באָאינג און ערבוס. לופטהאַנזאַ האט גרויסע עראפלאנען וואס פֿליען אין צפון אַמעריקע, אזיע און אפריקע. לופטהאַנסאַ אויך האט קלענערע עראפלאנען ערפּליינז פֿאַר פליען אינערהאלב אייראָפּע.
לופטהאַנזאַ איז אַ מיטגליד אינעם שטערן אַליאַנץ, בשותפות מיט אנדערע לופטליניעס ווי United Airlines און Air Canada.
לופטהאַנזאַ ערבוס A320 מיט די "Fanhansa" פֿארב אַרבעט.
א "רעטראָ" לופטהאַנזאַ ערבוס A321.
לופטהאַנסאַ ערבוס A350 מיט אַ נייַ ליווערי.
a> לאַנדעט אין פראנקפורט פֿליפאָרט (2010).
א באָאינג 747 פון לופטהאַנזאַ פֿראַכט.
תורה עניטיים (ענגליש: TorahAnytime) איז א וועבזייטל מיט רעקארדירונגען פון טויזנטער דרשות, אין עטליכע שפראכן, פון טויזנטער בעלי דרשנים פון ארום דער וועלט.
עס זענען דארטן פארהאן דרשות אין תורה, היסטאריע, הלכה, שלום בית, און פילע אנדערע וויכטיגע און אינטערעסאנטע טעמעס.
די דרשות ווערן געזאגט אין אידיש, ענגליש, העברעאיש, שפאניש און פראנצויזיש.
אין יאר 2006 האבן צוויי ברידער פון קווינס, ניו יארק, שמעון און ראובן קאליקוב, פון דער בוכארישער קהילה, אינאיינעם מיט א איד, יוסף דעוויס, אנגעהויבן "תורה עניטיים" מיט דעם ציל צו געבן א געלעגנהייט פאר זייערע משפחה און פריינט צו הערן שיעורי תורה ווען אימער און ווען אימער זיי ווילן.
אין א קורצער צייט איז תורה עניטיים אויסגעשטיגן צו זיין די גרעסטע ווירטואלע תורה ביבליאטעק אין דער וועלט, מיט איבער 70,000 ווידעאוס פון איבער 1000 אנדערע רעדנערס און משפיעים.
ציפערן.
היינט צוטאגס שטעלן זיי ארויף אויפן וועבזייטל איבער 350 שיעורים א וואך, און ערהאלטן איבער 300,000 באזיכער חודש'לעך, פון איבער 120 לענדער ארום דער וועלט.
עס ווערט געשאצט דורך די גרינדער אז מער פון 7,500,000 שעות ווערט געלערנט יערליך דורך תורה עניטיים – און דער נומער האלט אין איין שטייגן.
דער וואַסער־ציקל (אָדער הידראָלאָגישער ציקל) איז דער ציקל וואָס וואַסער גייט אדורך אויף דער ערד.
וואַסער איז נייטיק פֿאַר אונזער לעבן. עס איז אנוועזנד דורכאויס דער זון סיסטעם, און איז געווען טייל פון דער ערד זייט איר פֿאָרמירונג.
פראצעסן.
דאָס איז דער פּראָצעס פונעם וואַסער־ציקל.
בעלעד () איז א שטעטל אין צפון־מערב אונגארן מיט א באפעלקערונג פון 2,686 מענטשן אין 2009. עס געפינט זיך 57 קילאמעטער פון שאפראן און 177 ק״מ פון בודאפעשט.
די ערשטע יידן האבן געוואוינט אין בעלעד פון יאר 1785. אין יאר 1790 האט מען געווידמעט די שול און דעם בית עולם.
אין 1944 האבן געוואוינט אין בעלעד 360 יידן.
משה צבי גאָלדמאַן (תשי״ב, 1952 - כ״ב אדר ה'תש"ע, 8טן מאַרץ 2010), איז געווען א פאפולערער חסידישער קאָמפּאָזיטאָר און מוזיק־פראָדוצירער. ער איז געווען א באבאווער חסיד און דער בעל מנגן פונעם הויף.
ער איז געבוירן געווארן אין קאטאמאן, ירושלים, צו רבי בנימין גאלדמאן, משגיח אין די באבאווער ישיבות אין דער באבאווער קריה אין בת ים און אין בארא פארק. גאָלדמאַן האָט אָנגעהויבן קאָמפּאָנירן ניגונים שוין אַלס קינד, און ביז זײַנע לעצטע טעג האָט ער געשאַפֿן בערך 380 ניגונים. איבער 300 פֿון זײַנע ניגונים זענען שוין פֿאַרעפֿנטלעכט געוואָרן. ער האט געשאפן צענדליגער מוזיק אלבאמען. זיין לעצטע אלבאם סעריע איז געווען א סעריע פון קעמפ שלווה רעקארדס, מיט 21 רעקארדס.
באַוואוסטע מעלאָדיעס.
צווישן זיינע פּראָמינענטע ניגונים: אהבת עולם תביא להם, הגלה נא, פנה לעלבון, שמחתי, שלום שלום, ברוך א-ל עליון און כנשר.
רבי אהרן קאהן איז דער תולדות אהרן רב אין אמעריקע.
רבי אהרן איז דער צווייטער זון פונעם היינטיגן תולדות אהרן רבי, רבי דוד קאהן, געבוירן אין יאר תשל“ג.
אין יאר תשנ“ב האט ער חתונה געהאט מיט אסתר טאכטער פונעם קרעטשניף סיגעטער רבי, הרב זיידא אליעזר זאב רויזנבוים. היינט איז ער רב פונעם תולדות אהרן בית המדרש אין מאנסי
א סקעלעט פון א דינאָזאַװער
דינאָזאַװער איז א סארט ריזיקע באשעפעניש וואס איז שוין נישט דא, װיסנשאַפטלער זאגן אז דאס איז א ראי' צו עוועלאציע.
ווי אזוי זיינען זיי פארלענדן געווארן.
די אנגענומענע היפאטעזע פון דער פיזיקער לואיס אלווארעז איז, אז פאר 65 מיליאן יאר האט א ריזיקער פעלדז א מעטעאריט באטראפן דעם ערד פלאנעט, און דאן לויט געוויסע האט עס געשאפן א געפערליכע היץ אויף דער וועלט וואס דאס האט פאראורזאכט זייער אומקום, אדער לויט טייל וואס זאגן אז דאן איז געשאפען געווארן א שרעקליכע קעלט וואס דאס האט צוגעברענגט אז זיי זענען פארניכטעט געווארן, און לויט געוויסע האט עס צוגעברענגט צו א ריזיקן וואלקן וואס האט פארשטעלט די זון במשך פֿון 3 חדשים, און צוליב דעם האבן די געוויקסן פארשימלט געווארן, און די אלע גרויסע חיות זיינען געשטארבן פון הונגער.
דאנאַטא די ניקאלא די בעטא באַרדי, בעסער באקאנט מיט זיין נאמען דאנאַטעלא (איטאַליעניש: "Donatello"; בערך 1386 - 13טן דעצעמבער 1466) איז געווען איינער פון די גרעסטע סקולפטאָרן אין דער היסטאריע, און איינער פון די אנגעזעענסטע איטאַליענישע קינסטלער ביים רענעסאַנס. ער ווערט אויך געהאלטן דער פאטער פון מאָדערנעם סקולפּטור.
דאָנאַטעלאָ, אַ פירענצער געבוירענער, איז געווען אַ תלמיד פונעם סקולפּטאָר און גאָלד קינסטלער לארענצא גיבראטי, און האט געלערנט און באשאפן אונטער זיין טרענירונגג אינעם וואַרשטאַט פונעם פירענצער קאַטעדראַל. אין יאר 1408 האט דאָנאַטעלאָ באַקומען זיין ערשטע פאַרבעטונג.
אין די יאָרן 1430 - 1432 איז דאָנאַטעלאָ געווען אין רוים וואו ער האָט ער פאַרטיפֿט זײַן קלאַסישן צוגאַנג און דעם סטיאַטשטאָ סטיל. אין דעם נוסח ער סקולפּטירט אין 1433 אַ סעריע פון פליישיקע און נאַקעטע קינדער-מלאכים צום כאָר באַלקאָן פונעם פֿירענצער קאַטעדראַל, וואס האלטן הענט און טאַנצן.
דאָנאַטעלאָ איז געשטארבן אין יאר 1466 אין עלטער פון 80. ער קיינמאָל נישט געהייראט קיין פרוי און נישט געהאט קיין קינדער. דאָנאַטעלאָ איז געווען געערט און איז געווען אַ ראָלע־מאָדעל פֿאַר מיקעלאַנדזשעלאָ און ראַפאַעל. אָבער דאָנאַטעלאָ איז כּמעט אינגאנצן פארגעסן געווארן מיט די יאָרן, און נאר געווארן דערקענט פֿאַר זיין גרויסקייט און וויכטיקייט בלויז 500 יאָר נאָך זיין געבורט, אין 1886, ווען מ׳האט געהאלטן אַן אויסשטעלונג פון זיינע ווערק אין דער גאַלעריע פון פֿירענצע.
רבי יצחק אשכנזי (ה'תש"ג - ח שבט, התשפ"ב) איז געווען דער אלעסקער רבי, אין דער קענזינגטאן געגנט נעבן בארא פארק, ניו יארק.
דער רבי איז א זון פון רבי אלימלך אשכנזי, דער רב פון מעלבורן, אויסטראליע, און שפעטער רב אין סיגעיט, און אן איידעם ביי רבי מנחם מענדל שלמה טויב, דער קאלעווער רבי פון וויליאמסבורג.
בעפאר דער חתונה פון זיין אינגסטן קינד האט ער ליידער געכאפט א שווערן סטראק, און זינט דאן - פאר בערך אכצן יאר - איז ער געווען טיילווייז פאראליזירט, און מיטגעמאכט שווערע יסורים; אבער עם כל זה איז ער ווייטער אנגעגאנגען מיט זיין עבודת הקודש, דינענדיג אלס רב פון א גרויסן בית המדרש.
דער רבי איז נפטר געווארן מאנטאג, פרשת בשלח (ח' שבט), ה'תשפ"ב, אין עלטער פון 78 יאר.
שול און מוסדות.
אין די תש"ל יארן האט ער אפגעקויפט א געביידע אין דעם קענזינגטאן געגנט, ביי די גרעניצן פון בארא פארק און פלעטבוש, און ער האט עס א נאמען געגעבן "לב שמח אלעסק"; וואס איז מיט די יארן געווארן א פארנומענער ביהמ"ד פונעם געגנט. פאר עטליכע יאר האט דער רבי אויך אנגעפירט מיט א ישיבה פאר בחורים אין זיין שול.
דעם רבינ'ס ברודער איז געווען דער באקאנטער עסקן רבי זלמן אשכנזי.
אויך האט דער רבי א ברודער, דער האראדענקער רבי פון פלעטבוש.
נאך א ברודער איז רבי יהושע אשכנזי, א מרביץ תורה אין ירושלים.
א פאליציי אפיציר אויף דער סצענע
דער קאלעוועל טעמפל משכונות קריזיס האט פאסירט אום 15טן יאנואר 2022, שבת פרשת בשלח ה'תשפ"ב, ווען א טעראריסט פון פאקיסטאנער אפשטאם האט אריינגעשטורעמט אין דער בית ישראל רעפארם סינאגאגע אין קאלעוויל, טעקסאס, פאראייניגטע שטאטן, און גענומען דעם ראביי און דריי אנדערע אידן אלס משכונות, דראענדיג מיט א ביקס.
אין לויף פון די געשפרעכן צווישן די פארהאנדלער מיט דעם טעראריסט האט ער פארלאנגט אז אין אויסטויש פון דער באפרייאונג פון זיינע משכונות זאל מען באפרייען א פּאקיסטאנער טעראריסטקע, אפיא סידיקי, וואס ווערט געהאלטן אין טורמע פאר פּרובירן הרג'נען אמעריקאנער ארמיי אפיצירן אין אפגאניסטאן.
נאך זעקס שעה האט ער ארויסגעלאזט איין פארכאפטן איד, בעת וואס די דריי אנדערע פארכאפטע האבן זיך ארויסגעכאפט און אנטלאפן נאך עלף לאנגע שעות.
א באוואפנטע גרופע פון העכסט מושטירטע עף-בי-איי סוואט מיטגלידער האבן דערשאסן דעם טעראריסט צום טויט בעת'ן שטורעמען דעם טעמפל.
די טעראריסטקע.
אפיא סידיקי איז א פּאקיסטאנער כירורג וואס האט פארבינדונגען מיט אל-קאידא און איז געפונען געווארן שולדיג אין פּרובירן הרג'נען אמעריקאנער אפיצירן אין אפגאניסטאן. סידיקי געפינט זיך אין א פעדעראלער טורמע אין טעקסאס, ווערנדיג פאראורטיילט צו 86 יאר.
די 2022 טויטליכער בראנקס שריפה האט פאסירט אום 9טן יאנואר 2022, ווען א פייער אין א הויכשטאקיגער אפארטמענט געביידע האט אומגעברענגט 17 מענטשן, אריינגערעכנט 8 קינדער, אין א הויכן בנין אין דער בראנקס, ניו יארק סיטי, פאראייניגטע שטאטן.
44 מענטשן זענען פארוואונדעט געווארן, 32 פון זיי מיט ערנסטע בראנד וואונדן, און 15 מיט קריטישע וואונדן.
די שריפה איז געווען די ערגסטע שריפה פון איבער דרייסיג יאר אין דער ניו יארק סיטי'ס היסטאריע.
רעזולטאט פונעם פייער.
אויספארשער זענען געקומען צו דעם אויספיר אז די שריפה האט אויסגעבראכן אין רעזולטאט פון א צעבראכענער הייצונג מאשין, וואס האט אויפגעריסן אין פלאמען. דער פייער האט געברענט נאר אין איין דירה, אין דער 19־שטאקיגער געביידע; אבער דער געדעכטער רויך וואס האט זיך פארשפרייט איבער דעם בנין אין רעזולטאט פונעם פייער דאס האט בעיקר פאראורזאכט די פילצאליגע קרבנות.
ווי עס האט זיך שפעטער ארויסגעשטעלט נאך אן אויספארשונג האט געפעלט ספעציעלע טירן ביי די שטיגן וועלכע פארמאכן זיך אליינס, וואס דאס איז דעזיגנירט אפצוהאלטן רויך פון זיך פארשפרייטן איבער דעם בנין, און דא היות די טירן האבן נישט פונקציאנירט ווי געהעריג, אדער אפילו גענצליך געפעלט, האט דאס געפירט צו אזא שוידערליכער טראגעדיע – פון די ערגסטע אין ניו יארק סיטי.
וואוליטש () איז א קרייצבאן סטאנציע אין וואוליטש, מזרח לאנדאן, וואס האט געעפנט אום 24סטן מיי 2022, מיט ביז 12 באנען א שעה קיין קאנערי ווארף און צענטראל לאנדאן.
וואוליטש באן סטאנציע איז געבויט געווארן דורך קרייצבן ווי א טייל פונעם קרייצבאן (עליזאבעט ליניע) באן פראיעקט. קרייצבאן איז אונטערגעשריבן דורכן דעפארטמענט פאר טראנספארט (DfT) און טראנספארט פאר לאנדאן (TfL) צוזאמען.
מען האט געבויט די סטאנציע אויפן דרום־מזרח טייל (דעם עבי וואוד צווייג) פון דער עליזאבעט ליניע פון דער קרייצבאן רוטע; וואוליטש איז דער לעצטע סטאנציע פאר דער סוף־סטאנציע.
דאס סטאנציע־קעסטל איז לאנג 276 מ (906 פיס) און 14מ (46 פיס) אונטער דער ערד, און ליגט אונטער א הויפט באוואוינונג אנטוויקלונג ארט.
מיטן עפֿענען פֿון דער נייער סטאַנציע איז פֿארקירצט געווארן די רייזע פון וואוליטש קיין צו אכט מינוט און די רייזע ביז די היטרוי סטאנציעס צו 47 מינוט. די סטאנציע ווערט באדינט דורך 12 באנען א שעה אין יעדער ריכטונג.
די ייִדיש־ליגע איז אַן אומפּאַרטיייִשע נישט־פּראָפֿיטיקע ייִדיש־אָרגאַניזאַציע, וואָס איז פֿאַרלייגט געװאָרן אין 1979 כּדי צוצושטעלן אַן אָרגאַניזאַציאָנעלן אונטערשפּאַר דער מאָדערניזירונג, נאָרמירונג און באַניץ פֿון דער ייִדישער שפּראַך אין אַלע אַספּעקטן פֿונעם טאָג־טעגלעכן לעבן. די אָרגאַניזאַציע האָט מיטגלידער אַרום דער וועלט אין פֿאַרשידענע מדינות און קאָנטינענטן. דער הויפּט־ביוראָ געפֿינט זיך אין ניו־יאָרק.
אידעאָלאָגיע פֿון דער אָרגאַניזאַציע.
אין זכות פֿון אירע צילן איז די ייִדיש־ליגע אײנע פֿון די זעלטענע אָרגאַניזאַציעס אין דער הײַנטיקער שפּראַכיקער און קולטורעלער ייִדיש־סבֿיבֿה װאָס פֿירט אַלע אירע אַקטיװיטעטן, פּובליקאַציעס, טרעפֿונגען, און אַדמיניסטראַטיווע אַרבעט, כּמעט אין גאַנצן אױף יידיש.
די ייִדיש־ליגע איז געגרינדעט געװאָרן אין 1979 דורכן לינגװיסט און ייִדיש־פּראָפֿעסאָר ד"ר מרדכי שעכטער, ווי אַ שפּעטערדיגע גלגול פֿונעם ייִדישע טעריטאָריאעליסטישע אָרגאַניזאַציע: די "פֿרײַלאַנד־ליגע", וואָס האָט געגלייבט און געשטיצט דעם געדאַנק פֿון אויפֿשטעלן אַ יידישע טעריטאָריע נישט דווקא אין ארץ־ישראל, און ייִדיש ווי דער עיקר ייִדישע שפּאַרך. ווען ד"ר מרדכי שעכטער האָט פֿאַרשטאַנען אַז ס'זענען שוין נישט געבליבן אַסאַך מענטשן וואָס שטיצן דעם געדאַנק האקט ער אין 1979 געביטן די אָרגאַניזאַציעס נאָמען און צילן צו איר הײַנטיגער אומפּאַרטייישער נאָמען: "ייִדיש־ליגע", מיט דעם עיקר ציל צו שטיצן ייִדיש און ייִדיש קולטור, דורך שפּראַך־סטאַנדאַרטיזאַציע, דערמונטערן ייִדיש נוץ אין אַלע אַספּעקטן פֿונעם טאָג־טעגלעכן לעבן, און קולטור טו אויף ייִדיש.
הײַנט צו טאָג איז די פֿאָרזיצער פֿון דער עקזעקוטיװע: גיטל שעכטער־ווישוואַנאַט ד"ר מרדכי שעכטערס טאָכטער.
אויפֿן שוועל: די ייִדיש־ליגע גיט אַרױס צוויי טאָפּל־נומערן אַ יאָר אַ ייִדיש־שפּראַכיקן זשורנאַל מיטן נאָמען: אױפֿן שװעל. דער זשורנאַל גײט אַרױס זינט 1941 (דעמאָלט ווי דער אָרגאַן פֿון דער פֿרײַלאַנד־ליגע פֿאַר טעריטאָריאַליסטישער קאָלאָניזאַציע), דער זשורנאַל גיט זיך אָפּ מיט ייִדיש לעבן, ליטעראַטור, קולטור און לינגװיסטיק דער זשורנאַל איז הײַנט צו טאָג געדרוקט קאָלירט, מיט פֿאָטאָגראַפֿיעס, און ברײטע גלאָסאַרן צו עטלעכע אַרטיקלען כּדי צוצוהעלפֿן דעם נײַערן לײענער. דער זשורנאַל האָט אַן ערך 800 אַבאָנעמענטן.
"ווערטער פֿון דער וואָך": ייִדיש ליגע פּובליקירט אַקטועלע טערמינאָלאָגישע רשימות אַמאָל מיט נײַע אָדער באַרבעטע-צוגעפּאַסטע ווערטער, אויף פֿייסבוק, טוויטער און אויפן אָפֿיציעלן וועבזײַטל, דאָס שטעלט די ייִדיש ליגע ווי דער איינציגע אָרגאַניזאַזציע הײַנט וואָס טרעפֿט אויס נײַע וועטער אָדער אַרבעט מיט ווײַטער באַשטימען ענטפֿערס פֿון שפּראַך פֿראַגעס וועגן ייִדיש.
ווערטערביכער און לערנביכער: ייִדיש־ליגע האָט ארויסגעגיבן דורכן יאָרן פֿאַרשידענע ווערטרביכער און לערן ביכער, די וויכטיקסטע איז דאָס "אַרומנעמיק ענגליש־ייִדיש ווערטערבוך" (פֿאַרלאַג בײַם אינדיאַנע־אוניווערסיטעט/ ייִדיש־ליגע, 2016, און צווייטע אויפלאַגע 2021) — דאָס סאַמע מאָדערנסטע און ברייט־פֿאַרנעמיקסטע ענגליש־ייִדישע ווערטערבוך וואָס מע קען הײַנט קריגן. און בהדרגהדיק לייענוואַרג: מאָטל פּייסע דעם חזנס (ניו־יאָרק: ייִדיש־ליגע/עלסטערנוויק, אויסטראַליע: שלום־עליכם־קאַלעדזש, 2017), באַזירט אויף שלום־עליכמס מעשׂהלעך. און נאָך פּובליקאַציעס אויף ייִדיש וואָס ייִדיש ליגע פֿאַרקויפֿט אין דעם אָנלײַנקראָם.
ייִדיש ליגע האָט אויך ארויס געגעבן אַ דאָקומענטאַרער פֿילמען־פּראָיעקט —,אַ װעלט מיט װעלטעלעך: שמועסן מיט ייִדישע שרײַבערס".
ייִדיש ליגע פֿירט כסדר דירעקט און אָנלײַן קולטורעלע פּראָגראַמען ווי: לעקציעס, אונטערנעמונגען, סעמינאַרן, אא"וו. ייִדיש ליגע פֿירט אויך אַקטיווע סאָציעל־מעדיע קאַנאַלן און בלעטער ווי אויף: יוטיוב, פֿייסבוק, טוויטער.
ישי ריבאָ (; געבוירן דעם 3טן פעברואר 1989, כ"ח שבט ה'תשס"ט) איז א ישראלישער זינגער און מוזיקער.
ריבא איז געבוירן געווארן אין אַ רעליגיעזער משפּחה צו ראובן און רוחמה און איז אויפגעוואקסן אין מאַרסיי אין דרום פֿראַנקרייך. אין עלטער פון אַכט און אַ האַלב איז ער מיט זיין משפּחה ארויף קיין ישראל. לכתחילה האט די משפחה געוואוינט אין כפר אדומים. די משפחה איז געווארן חרדיש און נאך זעקס יאר האבן זיי זיך אריבערגעצויגן קיין תל ציון. ריבאָ האָט געלערנט אין עטלעכע חרדישע ישיבות, כולל אַ ישיבה פֿאַר עולים פֿון פֿראַנקרײך אין ירושלים. געדינט איין יאָר און פיר חדשים אין מיליטער אין נצח יהודה.
צו 13 יאָר האָט ער אָנגעהויבן שרײַבן לידער, קאָמפּאָנירן און רעקאָרדירן זיי אין שטוב. אין דער עלטער פון 18 האט ער אנגעהויבן צו לערנען צו שפּילן גיטאַרע. ער האט געגרינדעט מיט פריינט די באַנדע "תכל'ס" וואָס האָט געשפּילט ייִדישן מעטאַל־ראָק. צום סוף פון זײַן מיליטערישער דינסט האָט ער זיך באַטייליקט אין עטלעכע אויפֿפֿירונגען פֿון דער מיליטערישער רבנות־באַנדע, נאָך אַ בקשה פֿון שי אַבֿרמסאָן, דער הויפּט־מיליטערישער חזן. אויף זײַן ערשטן אלבאם האָט ער אָנגעהויבן אַרבעטן בעת ​​זײַן מיליטערישער דינסט.
נאך זיין חתונה איז ער געגאנגען לערנען אין מדרשת זיו, אנגעפירט דורך הרב אליהו אילני, אין שכונת שערי חסד אין ירושלים.
אין 2012 האָט ער געשריבן און געשאַפֿן דאָס ליד "כבתחילה" פֿאַר גד עלבאז. שפעטער יענע יאר האט ער געוואונען דעם אקו"ם פריז. אין 2012 איז ריבא געווען דער ערשטער רעליגיעזער זינגער וואס האט זיך באטייליגט אינעם פראיעקט פון עידן רייכל, מיט זיין ליד "אזא ליכט" אויפן אלבאם "א פערטל צו זעקס".
אין 2013 האָט ער מיט זײַן ליד "קול דודי" געוואונען דעם צווייטן אָרט אין די ריכטערס ראַנג אינעם זינג- און כאָר-פֿעסטיוואַל
אין ניסן 2014 איז ארויס זיין ערשטער אלבאם, "אין דער אהבה תמידית", נאכדעם האט ער געפארן אויף א טור, ביי די לאגער-שאפעס האט ער פארהאלטן דניאל זמיר און יונתן רזאל. אין זעלבן יאר האט ער געזונגען דאס ליד "חדש ששוני" אויפן אלבאם "שמחת עולם" וואס פארבינדט לידער פון רבי יצחק גינזבורג, און זינגט צוויי לידער אויפן אלבאם "איך וועל ווארטן אויף אים", לידער וועלכע זענען געקומען פון אש השואה ארויסגעגעבן געווארן דורך די גרופע "הלב ומעיין"
זײַן ליד "קול דודי" האָט געוואונען דעם ערשטן אָרט אין די יערלעכע פּאַראַדעס פֿון ראַדיאָ גלי ישראל און קול חי ראַדיאָ. אנטיילגענומען אינעם ליד "עפענען דיין הארץ" פראדוצירט דורך דוד ד'אור, וואס איז געשריבן און פארפאסט געווארן לזכר די דריי פארכאפטע בחורים.
אינעם ערשטן "דאָרשט" פּראָיעקט האָט ער געזונגען "דיין וועג צו גאָט"; אין דער צווייטער האסטו "וריקתי אליך א ברכה"; דינסטיק די "זכות ה' נעלה"; און פערטן, די “שבנה”.
אין אקטאבער 2015 האט ער ארויסגעגעבן די ערשטע סינגל פון זיין צווייטן אלבאם - "איין שטיק גאלד", וואס ער האט געשריבן וועגן דער געבורט פון זיין זון. אין מערץ 2016 האָט ער ארויסגעגעבן זיין צווייטן אלבאם "מורא פון היגהץ". דער אלבאם האט געוואונען א גאלדענע אלבאם. אין דעם זעלבן יאָר איז ער געווען אַ גאַסט אויף שלמה ארצי'ס אלבאם "קפֿת", און די צוויי האָבן געזונגען דאָס ליד "והאמת" אין אַ דועט. ער האט אויך פארפאסט א ליד פאר רוי פריינד.
אין פעברואר 2018 האָט ער אַרויסגעגעבן דעם אלבאם "גרוי שטח", וואָס האָט דערגרייכט דעם סטאַטוס פון "פּלאַטינום אלבאם". פֿריִער האָט ער אַרויסגעלאָזט די סינגלעס "האָט די טעג קומען", "איינמאָל פֿאַר אַלע" און "צוריק אַהיים", וואָס האָבן דערגרייכט דעם שפּיץ פֿון גאַלגאַלץ'ס טשאַרץ.
אין אויגוסט 2019 האָט ער געוואונען דעם אורי אָרבאַך חינוך־מיניסטער אַוואַרד פֿאַר ייִדישער קולטור אויפֿן מוזיק־פֿעלד.
אין סעפטעמבער 2019 האט ער ארויסגעגעבן דעם אלבאם " אלול תשס"ט ", וואס פארבינדט סליחות שירים און סינגלעס וואס ער האט פריער ארויסגעגעבן, דער אלבאם האט געוואונען דעם סטאטוס פון "גאלד אלבאם".
דעם 24טן נאָוועמבער 2019 האָט ער אַרויסגעגעבן אַ דועט מיט נתן גושן מיטן נאָמען "מיר וועלן וואַרטן אויף דיר", וואָס איז געווען אַ גרויסער דערפאָלג אין די כאָר פּאַראַדעס.
אין חודש אלול תשס"ד, האָט ער אַרויסגעגעבן אַ דרײַפֿאַלן פֿאָרשטעלונג־אַלבאָם: "בינע־וילעם און ליבע", וואָס אַנטהאַלט לידער רעקאָרדירט ​​אין פֿאָרשטעלונגען און דועטן מיט פֿאַרשיידענע זינגערס.
דעם 24סטן פעברואר 2021 האָט ער אַרויסגעגעבן די צווייטע סינגל פון זיין פינפטן אלבאם, "די סיבה פון די סיבות", דאָס ליד האָט דערגרייכט די נומער 13 אויף דער יערלעכער פּאַראַד פון גלגלצ אין 1962. דאָס איז געווען דאָס מערסט געשפילט ישראל ליד אויפן ראַדיאָ אין 2021. שפּעטער האָט ער זיך באַטייליקט אינעם ליד "אין דער נעקסטער בינע, "פֿון אלבאם" יבוא היום "פון יוסף נתיב, דערנאָך זינגט ער אינעם ליד "איך גלייב" פון בית וטן.
ריבאָ האט חתונה געהאט מיט יעל, די טאכטער ​​פון הרב אבנר טוניק, ראש ישיבה פון "נחת רוח" אין מושב תפרח. די פּאָר האט דריי זין און אַ טאָכטער. זיי וואוינען אין קרית משה, ירושלים.
עריק לערוי עדעמס (געבוירן דעם 1טן סעפטעמבער, 1960) איז אן אמעריקאנער פאליטיקאנט און א געוועזענער פאליציאנט, וועלכער דינט אלס דער 110טער מעיאר פון ניו יארק סיטי.
עריק איז געבוירן אין ברוינזוויל, ברוקלין, ניו יארק סיטי. זיינע עלטערן האבן זיך שטארק געמוטשעט פאר פרנסה; זיין טאטע איז געווען א קצב, וועלכער האט זיך געמוטשעט מיט אן 'אדיקשאן' צו אלקאהאל, זיין מאמע האט געדינט אלס א רייניגערין.
דער מצב הפרנסה אין זייער שטוב האט אים געשטופט צו טון פארשידענע ארבעט, כדי צו פארדינען עטליכע פרוטות. איינס פון די זאכן וואס ער פלעגט טון איז גיין איינקויפן אין גראסערי פאר א שכנ'טע. איינמאל האט זי אים נישט באצאלט פארן גיין איינקויפט, האט עריק, אינאיינעם מיט א ברודער, גע'גנב'עט איר טעלעוויזיע. די צוויי ברידער זענען שפעטער ארעסטירט געווארן.
ווען זיי זענען געווען אין ארעסט זענען זיי צעשלאגן געווארן דורך פאליציאנטן, ביז איין שווארצער פאליציאנט איז זיך געקומען אננעמען פאר זיי. זיי זענען דאן פארהאלטן געווארן אין א טורמע פאר יוגנטליכע, און שפעטער פאראורטיילט געווארן צו פראובעישאן.
נאכדעם ארעסט האט עריק אנגעהויבן ליידן פון PTSD, וואס דאס האט אים געשטופט צו מאכן דעם החלטה זיך אנצושליסן אין דער ניו יארקער פאליציי דעפארטמענט, אויף זיינע עלטערע יארן, אזוי אז ער זאל קענען מאכן א חילוק אינעם פאליציי דעפארטמענט.
ווער ער איז עלטער געווארן האט ער זיך טאקע איינגעשריבן צו דינען אלס פאליציאנט. ער האט געדינט אלס פאליציי אפיציר פאר איבער צוואנציג יאר. ער האט דערגראכט דעם ראנג פון קעפטעין.
זיין ערשטע פאזיציע אלס פאליטיקאנט איז געווען אלס שטאַט סענאטאר וואס האט פארטרעטן א געגנט אין ברוקלין.
אין 2013 איז ער ערוויילט געווארן אלס ברוקלין בארא פרעזידענט.
אלס מעיאר.
אין 2020 האט ער געמאלדן אז ער קאנדידירט זיך פאר מעיאר אין ניו יארק סיטי. ער איז דאן געלאפן אין א פארמעסט קעגן ענדרו יענג, קורטיס סליווע, און נאך עטליכע קאנדידאטן.
עדעמס האט געוואונען דעם פריימערי פארמעסט. דערנאך אין דער אלגעמיינער וואלן האט ער געוואונען קעגן זיין רעפאבליקאנער קעגנער קורטיס סליווע מיט א "לענדסלייד".
ניין עלמס () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין ניין עלמס, דרום לאנדאן. די סטאנציע האט געעפנט אום 20סטן סעפטעמבער 2021 אויף דער נארדערן ליניע פארלענגערונג קיין באטערסי. זי באדינט דעם נייעם געגנט ניין עלמס, דעם ניי קאוונט גארטן מארק און די אמבאסאדיע פון די פאראייניגטע שטאטן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 1 אויף דער נארדערן ליניע פארלענגערונג פון קענינגטאן קיין באטערסי.
באטערסי קראפטסטאנציע () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין באטערסי, דרום לאנדאן, און איז די סוף־סטאנציע פון דער נארדערן ליניע פארלענגערונג. די סטאנציע געפינט זיך נאנט צו. די סטאנציע האט געעפנט אום 20סטן סעפטעמבער 2021.
אום 24סטן פעברואר 2022 האט רוסלאנד אינוואדירט אוקראינע, אין אן אנשטרענגונג צו פארמיידן כלומרשט אוקראינע פון ווערן א מיטגליד אין נאט"א. פריער אינוואדירט אוקראינע, רוסלאנד אנערקענט די שטאטן פון דאנעצק און לוהאנסק אלס אומאפהענגיק. די אינוואזיע אנגעהויבן מיט מיסל נאפאדן אויף באטייטיק שטעט ווי רוסיש ארמייערס געפאנגען חלקים פון חערסאן אבלאסט.
פניני הלכה איז א סעריע הלכה ספרים ארויסגעגעבן פונעם אינסטיטוט הר ברכה, געשריבן דורך הרב אליעזר מלמד, מיט ניינצן בענד. די סעריע איז דיזיינד צו אַנטהאַלטן אַלע די געזעצן דארף הייַנט. דער אנהייב פון די סדרה אין די ווינקלען פון הלכה וואס הרב מלמד האט איבערגעגעבן אויף טשאַננעל 7 און איז אריינגערעכנט געווארן אין א ספר וואס איז ארויס אין תשמ"ג.
די ביכער זענען איינגעטיילט אין קאפיטלען און יעדע קאפיטל איז איינגעטיילט אין אפטיילן וואס הייסן "הלכות".
מיט יעדער הלכה ווערט אויך געבראכט איר גייסטיקער הינטערגרונט. אין אנהייב פון יעדן נושא זענען פארהאן א צאל "הלכות" אין וועלכע מען איז מסביר די געדאנק פון די הלכות לויט די תנ"ך פסוקים, די אגדה, דער מדרש, די כתבי החסידות וכו'. נאך דער הקדמה איז די הלכה למעשה, די פסוקים פון די תנ"ך. אנדערע געזעצן דערשייַנען ווי טייל פון די גאַנץ געדאַנק.
די סדרה ברענגט רוב פון די הערשאפטישע טראדיציעס און מנהגים פון די אשכנזים, ספרדים און תימנים. די ביכער זענען געשריבן אין קלאָר און מאָדערן שפּראַך און פאָקוס אויף פּראַקטיש פראגעס.
הרחבה־ספֿרים.
די הרחבה־ספֿרים פֿאַר דער סדרה פֿאָרשטעלן קיצער פֿון די מערסטע ענינים, וואָס זענען באַהאַנדלט געוואָרן אין פניני ההלכה און די פֿאַרשיידענע מיינונגען וועגן די ענינים. די ספרים זענען געשריבן דורך הרב מאור קיים, א רב אין ישיבת הר ברכה און דער ראש אינסטיטוט פון דרוק.
ביז היינט זענען געשריבן געווארן ספרי הארכות צו די בענד וועגן ברכות, שבת, ימים נוראים, סוכות ומועדים, ווי אויך שמחה וברכת הבית.
עס זענען אויך געשריבן 'עקסטענסיאָנס' וואָס זענען נאָך נישט ארויס אין דעם בוך און קענען זיין געפֿונען אויף דער סעריע וועבזייטל.
"פּניני הלכה" פֿאַר קינדער.
אין תשנ"ז איז דערשינען דער ערשטער באַנד פֿון דער סעריע "פניני הלכה פֿאַר קינדער", וואָס איז צוגעפּאַסט ווי אַ קאָמיקער און צוגעבונדן מיט דערציילונגען.
די ספרים ווערן רעדאקטירט און אילוסטרירט דורך הרב יאיר ביטון.
מאַדעליין קאָרבעל אַלברייט (געבוירן מאַריע יאַנאַ קאָרבעלאָוואַ; 15טן מאי 1937 – 23סטן מערץ 2022) איז געווען אַן אמעריקאנער דיפּלאָמאַט און פּאָליטיקער פון טשעכיש- אידישן אָפּשטאַם.
זי איז געבוירן געווארן אין פראג, טשעכאסלאוואקיי (הייט טשעכיי). איר פאטער איז געווען יוסף קארבעל, א ייד, וואס האט זיך שפעטער געשמד׳ט; זי איז ערשט דערגאנגען אז זי האט יידישע עלטערן אויף דער עלטער. זי איז געווען די ערשטע פרוי צו ווערן שטאַטס־סעקרעטאר (אויסערן מיניסטער) פון די פאראייניגטע שטאטן. זי איז באשטימט געווארן דורך פרעזידענט ביל קלינטאן אום 5טן דעצעמבער 1996. 99 אַמעריקאַנער סענאַטאָרן האָבן געשטימט זי צו באַשטעטיקן און קיין סענאטאר האט נישט געשטימט קעגן. זי איז געווען איינגעשוואוירן (נעמט אַמט) דעם 23סטן יאנואר 1997. זי איז שפעטער געווארן אַ פּראָפעסאָר אין דזשארדזשטאן אוניווערסיטעט.
איידער זי איז געווען שטאטס־סעקרעטאר, איז אלברייט געווען דער אמעריקאנער אמבאסאדאר אין די פאראייניגטע פעלקער. זי האָט זיך אָנגעהויבן ביי די פֿ״פֿ דעם 6טן פעברואר 1993.
אַדאָלף היטלער (; 1889 - 1945), געבוירן אין בראַונאַו, עסטרייך, איז געווען דער קאנצלער און נאכן טױט פֿונעם רײַכספּרעזידענט פּאַול הינדענבורג 1934 דער דיקטאַטאָרישער "פיהרער" פון דײַטשלאַנד צווישן די יארן ה'תרצ"ג ביז זײַן טױט ה'תש"ה. ער איז געווען דער הויפט־פאַראַנטוואָרטלעכער פאַר דער צווייטער וועלט־מלחמה און דער טרויריג באַרימטער מאַסנמערדער און ייִדן־פאַרטיליקער וואָס טראָגט דעם אַחריות פֿאַרן חורבן אײראָפּע. אונטער זײַן ממשלה און אױף זײַן באַפֿעל זענען דערהרגעט געװאָרן 6 מיליאן ייִדן און צווישן 9 צו 20 מיליאָן מענטשן פון אַנדערע פעלקער. זײַן אידעאָלאָגיע איז געווען אז די דײַטשן װי די פֿאָרשטײער פֿון דער ארישער ראסע דארפֿן געוועלטיקן אין אייראָפע.
זײַן יוגנט.
ער האָט נישט געענדיקט די מיטלשול. ער איז געווען דא א מאלער יונג, ער האט פרובירט זיך צו לערנען מאלעריי.
די ערשטע וועלט־מלחמה.
היטלערס מיליטערישע אױפטוען בעת דער ערשטער װעלט־מלחמה זענען געװען אַזױנע אַז ער איז אױסגעצײכנט געװאָרן מיטן אײזערן צלם, אַ מעדאַל פאַר העלדישקײט. ס׳יז כּדאי צו דערמאָנען אַז פונדעסטװעגן האָבן זײַנע אָפיצירן געהאַלטן אַז ער איז נישט קײן גוטער אָנפירער און מע קען אים נישט דערהײבן פאַר אַן אָפיציר. איז ער פאַרבליבן אַ פּשוטער זעלנער בעת דער גאָרער מלחמה.
היטלער איז ביי דער ערשטער וועלט מלחמה שטארק פארוואונדאט געווארן.
ערשטע יאָרן פון דער נאַצי־פאַרטיי.
די נאַציאָנאַל־סאָציאַליסטישע דײַטשע אַרבעטער־פאַרטיי איז געגרינדעט געוואָרן דורך אַנטאָן דרעקסלערן אין יאָר 1919 אין מינכען אונטערן נאָמען „דײַטשע אַרבעטער־פּאַרטײ“. להיפּוך צו דער פּאָפּולערער לעגענדע איז היטלער נישט געװען דער גרינדער פֿון דער פּאַרטײ, נאָר אַ פֿרי מיטגליד אירס. בעיקר ארבעטסלאזע מענטשן און ליידיגגייער זענען געווען די ערשטע מיטגלידער. ווען היטלער איז אנגעקומען האט מען אנדעקט אין אים א שטארקע כח אין רעדן, און ער איז געווארן דער רעדנער פאר דער פארטיי. זיינע קעגנער האבן אים באצייכנט שטענדיק אלס דעמאגאג.
פאַרשפּילט די קריג און טויט.
היטלער האט געהאט די אייגענשאפטן פון א דיקטאטור, ער האט נישט געקענט דערליידן ווען מען האט אים קריטיקירט, ער פלעגט אייביג ווארפן דעם שולד אויף א צווייטן און נישט אויף זיך, דאס האט געפירט דערצו אז צום סוף ווען מען האט אים געזאגט אז ער פירט נישט גוט דעם קריג, האט ער אראפגעזעצט זיינע בעסטע גענעראלן, און דאס האט צוגעהאלפן אים פארשפילן דעם קריג.
היטלערס געזונטהייט.
היטלער האט געהאט א פערזענדליכן דאקטער, אזוי ווי אלע גרויסע לייט און פירער פון מדינות, דאס איז זיכער אז ער פלעגט אים טריטן אויף ספעציעלע קראנקייט, ער פלעגט אים געבן יעדן אינדערפרי איינשפריצונגען דורך א נידל, עס זענען דא היסטאריקער וואס זאגן אז ער האט געליטן אויף פארקיסאנן, זיי באזירן זייערע רייד אויף דעם וואס אויף אסאך בילדער זעהט מען ווי ער איז נישט בלאנסירט.
היטלערס טויט.
היטלער איז געווען איינגעשפארט אין זיין בונקער אין בערלין, אין זאך פור ווינרשטאט אין זאס טאקו דיודן ווען ער האט געזעהט אז די רויסישע ארמיי דענענטערט זיך צו זיין פלאץ, איז ער ארויס מיט זיין ווייב וואס איז געווען מיט אים, אויפן הויף פון דער אריינגאנג פון זיין בונקער, ער האט איר און זיך געהרגעט מיט א שיסער, ער האט אנגעזאגט פאר זיינע געטרייע נאצי באדינער מען זאל אים פארברענען כדי מען זאל אים נישט כאפן און הענגן, אזוי ווי מען האט געהאנגען דער איטאליענישער פירער מוסאָליני, זיינע באדינער האבן אזוי געטועהן און ער איז פארברענט געווארן, ווען די רוסישע ארמיי איז אהנגעקומען האבן זיי שוין גארנישט געטראפען קיין זכר פון אים, נאר א זכר פון זיינע נאנטע מענטשן וואס האבן אויך אים נאכגעטוהן.
אינטערעסאַנטע פאַקטן.
היטלער פלעגט זיך אסאך אפרעדן צו זיין לייב דאקטער - ווי ער באשרייבט עס אין זיין בוך - אז א מלאך שטייט איבער מיר, און דער מלאך לאזט מיך נישט אפ, ער פייניגט, און פייניגט טאמער טו איך נישט וואס ער וויל.
אייזאַמבאַרד קינגדאם ברונעל (; 9טן אפריל 1806 – 15טן סעפטעמבער 1859) איז געווען אן ענגלישער אינזשעניר. ער איז געבוירן געווארן אין פארטסי, פארטסמוט. ער האט געשאפן די גרויס-מערבדיקע באן און האט געבויט פיל דאמפשיפן, בריקן און טונעלן. זיין ארבעט האט רעוואלוציאנירט פובליקן טראנספארט און מאדערנע אינזשעניריע.
במשך זיין קאריערע האט ברונעל דערגרייכט א סך "ערשטע". ער האט געהאלפֿן בויען דעם ערשטן טונעל אונטער א גרויסן טייך. ער האט געפלאנעוועט די SS "Great Britain", די ערשטע פראפעלער-געפֿירט אייזערנע שיף צו פארן אויף אקעאנען, וואס איז דעמאלסט (1843) געווען די גרעסטע שיף געבויט. ער איז געווען דער ערשטער פלאנעווער פונעם קליפטאן הענג־בריק. די בריק האט געהאט א קאמפליצירטע היסטאריע; זי איז א לאנגע בריק גאר הויך איבערן טייך אוואן. ברונעל איז געשטארבן איידער מ׳האט געקאנטשעט די בריק, און אויך פאר דער ערשטער רייזע פון זיין שיף די SS "גרויס־איסטערן".
די פּערסישער־גאַלף מלחמה (), אויך באקאנט ווי די גאַלף מלחמה (), אין דער אראבישער וועלט איז באקאנט אלס די צווייטע גאלף קריג () אָדער די מלחמה פאר דער באפרייאונג פון קוווייט () פֿאַר דער באַפרייאונג פון קוווייט פון 2 אויגוסט 1990 ביז 28 פעברואר, 1991.
איראק האט אינוואדירט קוווייט אין אויגוסט 1990, ווידער ווי אין די 60ער יארן, טענהנדיג דאס רעכט צו רעגירן די עמיראט, וועלכע ווערט אין איראקער טראדיציע פאררעכנט אלס א געוועזענער טייל פון דער אטאמאנישער אימפעריע, באשולדיגנדיק איר דרום חבר אין גנבענען אויל (דרילינג ניצן די טעכנאלאגיע פון ​​גענייגט) וועלז, וואס איז געווען ספעציעל צוגעשטעלט צו קוווייט דורך די פאראייניגטע שטאטן) פון די גרעניץ דיפאזיציעס פון איראק, ווי אויך באטייליגונג אין דער אינטערנאציאנאלער אנטי-איראק קאנספיראציע.
תינוקת של בית רבן (ווערטערליכע איבערזעצונג קינדער ביים רבי'ס הויז) ווערן אנגעריפן קינדער שוין פון די צייט פון די גמרא.
ביז ווען.
בפשטות וואלט עס געמיינט נאר קינדער אבער פון די גמרא זעט אויס אז מען הייסט אזוי ביז די צוואנציג יאר.
הסכמה "צושטימונג" "אויטערעזאציע" מיינט ווען איינער גיט רשות פאר איינעם עפעס צי טון אדער איז מסכים מיט יענעמס מיינאנג אדער טאט.
אין א ספר.
הסכמה רופט מען ווען א חשובער פערזענדליכקייט ווי א רב אדער דיין גיט א בריוו אז ער איז מסכים מיט וואס עס שטייט אין א ספר. אדער אז ער האלט אז דער מחבר איז א ערליכער פארלעסליכער מענטש.מען דריקט עס געווענטליך אריין אנפאנג ספר
די וויימארער רעפובליק איז דער נאמען פון דייטשלאנד אנגענומען אין היסטאריאגראפיע אין 1918-1933 — לויט דער נאציאנאלע קאנסטיטוציע פארזאמלונג באשאפן אין וויימאר פעדעראלע רעפובליקאנער סיסטעם פון שטאַט פארוואלטונג און דארט אנגענומען דעם 11טן אויגוסט 1919 נייע דעמאקראטישע קאנסטיטוציע. אפיציעל איז דאס לאנד ווייטער אנגערופן געווארן "די דייטשע שטאַט", ווי אין די טעג פון דער דייטשישע אימפעריע (צווישן די איבערזעצונגען פונעם ווארט "רייך" (רייך) איז דא סיי "שטאט" און סיי "אימפעריע").
שנעל רעפערענץ.
די וויימאר רעפובליק פון 1918-1933 אין דייטשלאנד האט געדויערט רוב פון די שלום צייט צווישן די צוויי וועלט מלחמות. נאך דער מערץ רעוואלוציע פון 1848, איז עס געווען דער צווייטער פרואוו (און דער ערשטער וואס איז געלונגן) צו גרינדן א פארלאמענטארע דעמאקראטיע אין דייטשלאנד. עס האָט זיך געענדיקט מיט דער קומען צו דער מאַכט נסדאַפּ, וואָס האָט געגרינדעט אַ איין-פּאַרטיי סיסטעם. אפילו אין דער צייט פון איר עקזיסטענץ האט די וויימארע סטעיט באקומען די דעפיניציע פון ​​"דעמאקראטיע אן דעמאקראטן", וואס איז געווען נאר א טייל ריכטיג, אבער האט עדות געזאגט אויף א באדייטנדע פראבלעם אין איר סטרוקטור: אין דער וויימארער רעפובליק איז נישט געווען קיין שטארקע קאנסטיטוציעלע קאנצענזוס. וואָס קען בינדן די גאנצע ספּעקטרום פון פּאָליטיש פאָרסעס פון רעכט צו לינקס.
כאטש אנטי-דעמאקראטישע שטרעבונגען האבן עקזיסטירט אויך אויף די לינקע, איז די וויימאר רעפובליק אין גרויסן טייל צוזאמגעפאלן צוליב די רעכטע אפאזיציע קעגן דעמאקראטיע. פון דעם מאָמענט פון זיין אָנהייב, די רעפובליק איז געווען געצווונגען צו אָפּשטויסן אנפאלן פון צוויי זייטן. צום סוף, זענען פארלאמענטארע מערהייטן אין דער רייכסטאג געוואונען געווארן דורך פארטייען וואס האבן אפגעווארפן די ווערטן פון פארלאמענטארער דעמאקראטיע: נאציאנאל-סאציאליסטישער דייטשער ארבעטער פארטיי און דײַטשישע נאַציאָנאַלע פֿאָלקס־פּאַרטיי] פֿון איין זײַט, און קאָמוניסטישע פּאַרטיי פֿון דײַטשלאַנד פֿון דער צווייטער זײַט.
רוב פאליטישע פארטייען, טראץ די נייע נעמען (מיט אויסנאם פון SPD און צענטער פארטיי), האבן פארהאלטן די אידעאלאגיע פון ​​זייערע באלדיגע פארגייער אין קייזער דייטשלאנד און געדינט בעיקר די אינטערעסן פון געוויסע גרופּעס. די פראַגמאַנטיישאַן פון פּאָליטיש פאָרסעס און די צעטיילונג אין אינטערעס גרופּעס, אַזאַ ווי אַרבעט באַוועגונג אָדער קאַטהאָליקס, איז גערופן "פּאַרטיקולאַריזם". די פארלאמענטארע רעגירונג סיסטעם פון איין זייט, און די פּראָפּאָרציאָנעלע עלעקטאָראַל סיסטעם וואָס פּראַמאָוץ די פראַגמאַנטיישאַן פון פּאָליטיש פּאַרטיעס, פון די אנדערע זייט, פארלאנגט פֿאַראַנטוואָרטלעכקייט און אַ גרייטקייַט צו קאָמפּראָמיס. די פארטייען וויימאר קאאליציע (SPD, צענטער פארטיי און דייטשישע דעמאקראטישע פארטיי), וואס האבן געשאפן א רעגירונג קאאליציע אין דער וויימאר קאנסטיטשואנט פארזאַמלונג, האבן פארלוירן זייער אבסאלוט מערהייט שוין ביי די ערשטע וואלן צום רייכסטאג אין 1920 און עס איז קיינמאל נישט צוריקגעקומען. פֿאַר 14 יאָר, 20 רעגירונג אָפאַסיז האָבן געביטן. עלף קאַבינעט, באשאפן דורך אַ מינאָריטעט, האָבן געארבעט מיט דער דערלויבעניש פון דער פּאַרלאַמענערי מערהייַט, און אין די סוף פון די ווייַמאַר רעפובליק, שוין מיט די סוספּענדעד רייכסטאג, בלויז לויט די דיסקרעשאַן פון די רייך פרעזידענט און אויף די יסוד פון נויטפאַל. גזירות ארויסגעגעבן אנשטאט געזעצן לויט ארטיקל 48 וויימאר קאנסטיטוציע. די צאל פארטייען אינעם רייכסטאג פון דער וויימארער רעפובליק האט אפט דערגרייכט 17, און איז נאר זעלטן געפאלן צו 11.
נאוועמבער רעוואלוציע.
די וויימאר רעפובליק איז געווען איינע פון ​​די רעזולטאטן פון דער נאוועמבער רעוואלוציע וואס האט אריינגעכאפט דייטשלאנד ביים סוף פון ​​דער ערשטער וועלט מלחמה. די רעפובליקאנער פארם פון רעגירונג האט געגעבן א שטויס צום אינערלעכער פאליטישן לעבן פון דייטשלאנד נאך דער פאליטישער און מיליטערישער באַזיגן פון קייזער דייטשלאנד. דערקלערט אין אָנהויב פון דער מלחמה, "ציווילע שלום", וואָס איז צוגעטראָגן געוואָרן די סאציאל-דעמאָקראַטן, וואָס זענען געווען אין אָפּאָזיציע זינט דער צייט פון דער אויסנעמער געזעץ, איז אַלץ מער קריטיקירט געוואָרן. מיט די אָנקומען פון די אומאָפּהענגיק סאציאל דעמאָקראַטיש פארטיי פון דייַטשלאַנד. מי ט דע ר פארשווינדונ ג פו ן דע ר זיכערקײ ט פו ן נצחון, או ן דע ם דערשינע ן פו ן איבעררײס ן אי ן דע ר שפײז־פארזארגונג, הא ט ד י מלוכה ה פארלויר ן ד י אונטערשטיצונ ג פו ן דע ר געזעלשאפט, או ן ד י מיליטעריש ע באפעל ן פו ן דע ר קייזער־אימפעריע, זײע ר פרעסטיזש.
דורך דער "אקטאבער רעפארם" האט די לעצטע רעגירונג פון קייזער דייטשלאנד, אנגעפירט דורך פרינץ מאקס פון באדן געמאכט אן אייגענעם פרואוו צו טוישן די אימפעריאלע קאנסטיטוציע אין דער ריכטונג פון פארלאמענטאריזם אין סדר צו דערגרייכן מער גינציק טערמינען פון שלום טריטי מיט די כוחות ווינערז. די ימפּלאַמענטיישאַן פון רעפארמען אַימעד צו גרינדן פּאַרלאַמענערי דעמאָקראַסי איז געווען דער באַדינג פון די אַלייז און ספּעציעל דורך די פרעזידענט פון די פאַרייניקטע שטאַטן וואָאָדראָוו ווילסאָן פֿאַר די שלום שמועסן. אין אַן ענטפֿער אויף דער דײַטשישער דעקלאַראַציע פֿון אַ פייער-אָפּשטעל אין אקטאבער 1918, האָט ער אָפּגעוואָרפן די מעגלעכקייט פון שלום-פאַרהאַנדלונגען, אויב דייטשלאַנד איז רעפּריזענטיד דורך די מיליטערישע פירערשאַפט און מאָנאַרכיסטישע אויטאָקראַטי. דער באשלוס פון דער פירערשאפט פון דער קייסערישער דײַטשישער נאַווי צו אַרײַננעמען די בריטישער נאַווי נאָך אַ דערקלערט אויפהער האָט געפירט צו דעם סיילאָרס רעוואָלט אין קיעל און די נאָוועמבער רעוואָלוציע, וואָס האָט ענדלעך באַשלאָסן דעם גורל פון דער קייזער אימפעריע.
דעם 9טן נאוועמבער 1918, 12 מיטאגטאג, האט מקסימיליאן פון באדן אמביציעס געמאלדן די אפזאגן פון די נאך צווייפלענדיקע קייזער און ווילהעלם צווייטער פון דער מאכט און צוזאמען מיט זיין רעזיגנאציע, איבערגעגעבן צום פארזיצער פון דער סאציאל-דעמאקראטישער מערהייט פרידריך עבערט די שליסלען צום אמט פון רייך קאנצלערא. דעם זעלבן טאָג, אַרום 2 אַזייגער נאָכמיטאָג, האָט פיליפּ שידעמאַן פּראָקלאַמירט אַ דעמאָקראַטישע "דײַטשישע רעפובליק". בערך אין דער זעלביקער צייט, אַ פארשטייער פון די ספּאַרטאַקוס ליגע קארל ליבקנעכט ערשטער אין די טיערגאַרטען, און צוויי שעה שפּעטער פון די באַלקאָן פון די שטאט פאלאץ האט פראקלאמירט א "פריי סאציאליסטישע רעפובליק" אין דייטשלאנד. אין אָוונט פון דעם זעלבן טאָג האָט פרידריך עבערט זיך איינגעשריבן די שטיצע פונעם נייעם מיליטערישן הויכן קאמאנדע, אנגעפירט פון ווילהעלם גרונער (עבערט-גרוענער pakt). דעם 10טן נאוועמבער, האט די אלגעמיינע פארזאמלונג פון די בערלינער ארבעטער- און זעלנער-ראטן ("Vollversammlung der Berliner Arbeiter- und Soldatenräte") אויסגעוויילט די צייטווייליגע קערפערשאפטן פון שטאט-מאכט - דער עקסעקוטיווע ראט פון ארבעטער- און זעלנער-ראטן פון גרויס-בערלין. ("Vollzugsrat des Arbeiter- und Soldatenrates Groß-Berlin' ') און דער ראט פון פאלקס-דעפוטאטן ("Rat der Volksbeauftragten"), אנגעפירט דורך עבערט - ראט פון פאלקס-דעלעגאטן, באשטייט פון זעקס מענטשן - דריי פארשטייערס פון דער סאציאל-דעמאקראטישער מערהייט און דריי פארטרעטער פון דער אוינפענדליכע סאציאל-דעמאקראטישע פארטיי פון דייטשלאנד.
דעם 4טן יאַנואַר 1919 האָט די רעגירונג באפרייט ע' אייכהאָרן, וועלכער האָט געהערט צום לינקן פליגל פון דער וספּד, פון דעם פּאָסטן פון פּאָליציי פּרעזידענט. דאָס האָט אַרויסגערופן די אומרוען וואָס האָבן זיך אָנגעהויבן דעם 5טן יאַנואַר און האָבן זיך אָנגעהויבן צום ספּאַרטאַסיסטישן אויפֿשטאַנד. עבערט האט געהײםן ג. נאסקע צו צוריקשטעלן די ארדענונג אין דער הויפטשטאט. נאָסקע האָט גענוצט די רייכסוועהר און פרייקאָרפּס קעגן די רעבעלן, דעם 12טן יאנואר איז דער אויפשטאַנד צעטרעטן. ביי די "רייניקונגען" דעם 15טן יאנואר 1919 זענען ראָזע לוקסעמבורג און קאַרל ליבקנעכט אומגעקומען.
פאַך פון די ריינלאַנד.
אין דעצעמבער 1918, די טרופּס פון די ענטענט לויט די טרוסע פון ​​​​קאָמפּיègne אנגעהויבן די אָקופּאַציע פון ​​די ריינלאַנד. ענטענטע טרופּס האָבן אויך פאַרנומען סטראַטידזשיק בריקכעדז אויף די מזרח ברעג פון די ריין מיט אַ ראַדיוס פון 18 מייל יעדער, סענטערד אויף די שטעט פון קעלן (וק), קאָבלענס (יו. עס.) און מאַינז (פֿראַנקרייַך). צוליב אַ טעות אין דער מאַפּינג פון די זאָנעס, האָבן זיך די פראַנצויזישע און אַמעריקאַנער זאָנעס נישט דורכגעשניטן, און צוליב דעם האָט זיך צווישן זיי געשאַפֿן אַ מין "ריס" אויפן מזרח ברעג פונעם ריין, אין וועלכן דער פריי שטאַט פון פלאשענהאלס איז פראקלאמירט געווארן אין 1919.
וויימאַר נאַשאַנאַל אַסעמבלי.
די נאציאנאלע פארזאמלונג איז געוויילט געווארן דעם 19טן יאנואר 1919, די ערשטע זיצונג פון דער וויימאר קאנסטיטשואנטענט פארזאמלונג איז פארגעקומען דעם 6טן פעברואר 1919 אינעם נאציאנאל טעאטער וויימארא. (בערלין איז געווען אין בעהאָלע). דעם 10טן פעברואַר 1919 האָט זי אָנגענומען דאָס געזעץ אויף דער פּראָוויזיאָנעלער אימפּעריאַלער מאַכט, לויט וועלכער דער קאָמיטעט פון שטאַטן ("Staatenausschuss"), אויסגעוויילט דורך די לאנד-רעגירונגען, און די נאציאנאלע פארזאמלונג, אויסגעוויילט דורך דעם פאלק, דער הויפט פון שטאט. - דער אימפעריאלער פרעזידענט, אויסגעוויילט דורך דער נאציאנאלער פארזאמלונג, די עקזעקוטיוו די קערפערשאפט איז דער רייכסמיניסטעריום ("רייכסמיניסטעריום"), באשטימט דורך דעם רייכס פרעזידענט, באשטייט פון די רייכסמיניסטערפּרעזידענט ("רייכסמיניסטערפרעזידענט") און די רייכס מיניסטארן. דעם 11טן פעברואר איז פרידריך עבערט אויסגעוויילט געווארן אלס רייך פרעזידענט, דעם 13טן פעברואר איז פיליפ שידעמאן באשטימט געווארן אלס רייך פרעמיער מיניסטער און עס איז געגרינדעט געווארן אן אימפעריאלער מיניסטעריום.
וויימאר קאָנסטיטוציע.
א קאנסטיטוציעלע קאמיטעט ("Verfassungsausschuss") איז געגרינדעט געווארן צו שרייבן די קאנסטיטוציע, פארזיצערט דורך קאנראד האוסמאן. דע ם 2 ־ט ן יולי, 1919, הא ט זי ך אנגעהויב ן ד י צװײט ע לײענע ן פו ן דע ר קאנסטיטוציע. מיט'ן אננעמען די וויימאר קאנסטיטוציע האט די דייטשע אימפעריע צום ערשטן מאל באקומען פארלאמענטארע דעמאקראטיע. די לעגיסלאטיווע מאכט איז אויסגענוצט געווארן דורך די רייכסראט, באשטימט דורך די רעגירונגען פון די לענדער, און רייכסטאג, אויסגעוויילט דורך די פאלק לויט א פראפּאָראציע סיסטעם (ניט ווי דייטשלאנד, וואו דער פארלאמענט ווערט ערוויילט לויט א. געמישטע סיסטעם, אבער אזוי ווי די פארלאמענטן האבן אנגעהויבן ערוויילט ווערן פון דער זעלבער תקופה און ווערן ערוויילט ביזן היינטיגן טאג אין רוב לענדער פון מערב אייראפע - אין דענמארק, שוועדן, נארוועגיע, פינלאנד, איסלאנד, עסטרייך אאז"וו, ווי אויך ווי אין די DDR). ד י קייסעריש ע רעגירונ ג אי ז באשטימ ט געװאר ן דור ך דע ר רײכ־פרעזידענט, או ן אי ז געװע ן פאראנטװארטלע ך צ ו דע ר רײכסטאג, דע ר פעל ד פו ן דע ר צײ ט אי ן דע ר רעגירונ ג אדע ר מיניסטער, הא ט גענומע ן רעזיגניר ן פו ן דע ר רעגירונ ג אדע ר מיניסטער. דער רייך פרעזידענט איז געווען עלעקטעד דורך די מענטשן פֿאַר אַ צייט פון זיבן יאר, רעפּריזענטיד די שטאַט סיי ינערלעך און ויסווייניק, באשלאסן פרעמד פּאָליטיק און באַפֿעל פון די אַרמד פאָרסעס (פּונקט ווי דער פּרעזידענט אין עסטרייך, פינלאַנד, יסעלאַנד און פֿראַנקרייַך בעשאַס די פינפט רעפּובליק). ענדערונגען צו דער קאָנסטיטוציע זענען אנגענומען דורך די רייכסטאַג און די רייכסראַט מיט אַ 2/3 מערהייַט אָדער דורך די מענטשן מיט אַ מערהייַט פון די רעכט צו שטימען. דעם 31טן יולי 1919 איז די קאָנסטיטוציע אין איר לעצטן פֿאָרעם אָנגענומען געוואָרן דורך דער ווײַמאַרער קאָנסטיטוענט־פֿאַרזאַמלונג און אונטערגעשריבן געוואָרן פֿונעם רייך־פּרעזידענט דעם 11טן אויגוסט. צו קאַמעמערייט די געבורט פון דעמאָקראַסי אין דייַטשלאַנד, דעם טאָג איז געווארן אַ נאציאנאלע יום טוּב.
ווערסיי אפמאך.
דער שלום טריטי איז אונטערגעשריבן געווארן אין ווערסיי דעם 28טן יוני 1919 און באשטעטיגט געווארן דורך דער רייכסטאג דעם 10טן יאנואר 1920. לויט אים, האָט דייטשלאַנד זיך אומגעקערט קיין פֿראַנקרײַך עלזאַס-לאָרראַין (אין די גרענעצן פֿון 1870); איבערגעגעבן קיין בעלגיע די דיסטריקטן מאלמעדי און אופן, ווי אויך די אזוי גערופענע נייטראלע און פּרוסישע טיילן מאָרענעי; פוילן - פּאָזן (פּאָזנאַן), טיילן פון פּאָמעראַניאַ (פּאָמעראַניאַ) און אנדערע טעריטאָריע פון ​​מערב פּרייסן; דאנציק (גדאנסק) און איר דיסטריקט זענען דערקלערט געווארן "פריי שטאט"; מעמעל (קלאַפּעדאַ) געגנט (מעמעללאַנד) טראַנספערד צו די קאָנטראָל פון די וויקטאָריאַס כוחות (צוגעבונדן צו ליטע אין פעברואר 1923).
די פראגע פון ​​די נאציאנאליטעט פון שלעסוויגא, דעם דרום טייל פון מזרח-פרייסן און אויסטער-שלעזיע איז געווען באשלאסן דורך פּלעביסיט. א קליין טייל פון דער שלעזישער טעריטאריע (גלוטשין דיסטריקט) איז געגאנגען קיין טשעכאסלאוואקיי. סאַאַרלאַנד איז דורכגעגאנגען 15 יאָר אונטער די קאָנטראָל פון די פֿעלקער ליגע, און נאָך 15 יאָר, דער גורל פון סאַאַרלאַנד איז צו באַשליסן דורך אַ פּלעביסיט. די קוילן מינעס פון סער זענען טראַנספערד צו פראנצויזיש אָונערשיפּ.
די אַנעקסיישאַן פון עסטרייך צו דייַטשלאַנד איז געווען פאַרבאָטן. דער גאַנצער דײַטשישער טייל פֿון דער לינקער ברעג ריין און אַ פּאַס פונעם רעכטן ברעג 50 קילאָמעטער ברייט זענען געווען אונטערגעוואָרפן דעמיליטאַריזאציע. דייטשלאנד איז ארויסגענומען געווארן פון אלע אירע קאלאניעס, וועלכע זענען שפעטער צעטיילט געווארן צווישן די זיגנדיקע גרויסע מאכטן אויפן יסוד פון דער ליגע פון ​​פעלקער מאנדאט סיסטעם.
לויטן אפמאך האבן די באוואפנטע קרעפטן פון דייטשלאנד געדארפט באגרענעצן צו א הונדערט טויזנטטע לאנד ארמיי; מע ן הא ט אפגעשאפ ט ד י פארפליכטענ ע מיליטער־דינסט, ד י גרעםט ע פו ן ד י פארבליבענ ע נאַווי האָט מען געדאַרפט איבערגעבן צו די געווינער, און מען האָט געשטעלט שווערע באַגרענעצונגען אויפן אויפבוי פון נייע מלחמה-שיפן. דייטשלאנד איז געווען פאַרבאָטן צו האָבן פילע מאָדערן וואפֿן (אויסער אַ קליין נומער פון פאַרעלטערט וועהיקלעס - אַרמערד וועהיקלעס פֿאַר די באדערפענישן פון די פאליציי). דייטשלאנד איז געווען אַבליידזשד צו פאַרגיטיקן אין די פאָרעם פון רעפּעריישאַנז די לאָססעס געפֿירט דורך די רעגירונגס און יחיד בירגערס פון די ענטענט לענדער ווי אַ רעזולטאַט פון כאַסטילאַטיז (די פעסטקייַט פון די סומע פון ​​רעפּעריישאַנז איז אַסיינד צו א ספעציעלע פֿאַרהיטונגס־קאָמיסיע).
אויבער-שלעזישער פּלעביסיטע און דריטע שלעזישער אויפֿשטאַנד.
אלס רעזולטאט פון די פעלים דעם 10טן פעברואר און דעם 14טן מערץ 1920 איז דער צפון טייל פון שלעזוויג אריבער קיין דענמארק, ווי א רעזולטאט פון דעם פאליציט דעם 11טן יולי 1920 איז דער דרום טייל פון מזרח-פרייסן געבליבן א טייל. פון דייטשלאנד (זען וואַרמיער-מאַסורישער פּלעביסיט). ביי דעם אויבער-שלעזישער פּלעביסיט דעם 20סטן מערץ 1921, האבן 59.5% פון דער באפעלקערונג געשטימט פאר אויבער-שלעזיע זאל פארבלייבן א טייל פון דייטשלאנד, בשעת די מערהייט אין אלע גרויסע שטעט פון דער געגנט האט געשטימט פאר א פארבליבענע טייל פון דייטשלאנד - קאטאוויטש (די גרעסטע שטאט אין דייטשלאנד). ראיאן), גלייביץ, בעטען, זאברזע און קעניגסשטאט, בשעת די מערהייט אין די ארומיגע דאָרפיש געגענטער האט געשטימט פאר פוילן דורכצופירן, אבער נאך דעם דריטן שלעזישער אויפשטאנד דעם 2טן מאי - 21טן יולי 1921, אין אקטאבער 1921, איז דער מזרח טייל פון אויבערשטן. שלעזיע (אַרייַנגערעכנט קאַטאָוויץ און קוניגסשüטטע) איז אריבערגעפארן צו פוילן, ווו עס איז געשאפן פון די שלעזישע אויטאָנאָמע וואָיעוואַדעשיפּ, מערב טייל (אַרייַנגערעכנט בעטהען, גלייביץ און זאַברע) - צו דייטשלאנד (זען אויבערשטער שלעזיאַן פּלעביסציט).
קריזיס יאָרן.
זינט איר אָנהייב, איז די יונגע רעפּובליק געצווונגען צו קעמפן סיי רעכטע סיי לינקע עקסטרעמיסטן. די לינקע האבן באשולדיקט די סאציאל-דעמאקראטן אין מיטארבעטן מיט דער אלטער עליט און פארראטן די אידעאלן פון דער ארבעטער-באוועגונג. די רעכטע האבן באשולדיקט די שטיצער פון דער רעפובליק - די "נאוועמבער קרימינאלן" - פאר די מפלה אין דער ערשטער וועלט מלחמה, זיי באשולדיגט פאר דעם וואס זיי האבן זיך מיט זייער רעוואלוציע געשטעקט די לעגענדע פון ​​א שטאק אין רוקן | »" [דייַטש אַרמיי.
דער קאַפּ פּוטש מערץ 1920 איז געווען דער ערשטער ערנסט פּראָבע פון ​​שטאַרקייט פֿאַר דער רעפובליק. פרייקור, וואָס לויט די תּנאָים פונעם אפמאך פון ווערסיי איז דייטשלאנד געווען פארפליכטעט צו צעלאָזן, אונטער דער פירערשאַפט פונעם גענעראל באַראָן וואלטער פון לוטוויץ פארכאפט דעם רעגירונגס-קווארטאל אין בערלין און באשטימט רייך קאנצלערדער געוועזענער הויפט פון דער רעגיאָנאַל רעגירונג אין פּרויסן וואָלפגאַנג קאַפּ. די לעגיטימע רעגירונג האט זיך צוריקגעצויגן צוערשט קיין דרעזדען און דערנאָך קיין שטוטגארט און פון דארטן גערופן אן אלגעמיינער סטרייק קעגן די קאָנספּיראַטאָרן. ד י פוטשיסט ן זײנע ן באל ד באזיג ן געװארן, ד י באשטימענדיק ע רא ל אי ן דע ם הא ט געשפיל ט דע ר אפזאג ן פו ן ד י מיניסטאריעל ע באאמטע, צ ו פאלג ן קאפ ס באפעלן. רייכסוועהר האָט געהאַלטן נייטראַליטעט. Hans von Seeckt האָט געזאָגט אז דער רייכסוועהר האָט נישט געשאָסן אויפן רייכסוועהר, וואָס איז פאַרקערט צו דעם Ebert-Gröner-Pact. ד י רעגירונ ג הא ט זי ך שוי ן ניש ט געקענ ט פארלאז ן אוי ף דע ר שטיצע ר פו ן דע ר רייכסוועהר.
כּמעט גלײַכצײַטיק מיטן קאַפּ פּוטש, איז דער רוהר געגענט אויסגעטרייסלט] דורך פּרווון אַרבעטער אויפֿשטאַנד. איר אונטערשטיקונג דורך די פאָרסעס פון די רייכסוועהר און פרייקאָרפּס געענדיקט אין בלוט פאַרגיטונג. די אויפשטאנדן האבן זיך געענדיגט אין צענטראלן טייל פון דייטשלאנד, אין טהורינגיע און האמבורגע (זען מערץ אויפשטאנד פון 1921).
אין מערץ 1920, אין רעאקציע אויפן אריינגאנג פון די דייטשע זעלנער אין דער דעמיליטאריזירטער זאָנע אין פארבינדונג מיטן רוהר אויפשטאנד, זענען די פראנצויזישע זעלנער אריבער דעם ריין און האבן איינגענומען פראנקפורט אם מיין, דארמשטאט און הנאו, און דערנאָך Duisburg און האַמבורג. זיי זענען ארויסגעצויגן געווארן פון די שטעט ערשט מאי 1920.
אין מערץ 1921, צוליב דייטשלאנד'ס אומוויליגקייט צו צאלן רעפאראציעס, האבן די ענטענטע טרופן איינגענומען דויסבורג, רוהרט און דיסלדאָרף און זענען דארט געבליבן ביז סעפטעמבער 1921.
צוליב דעם דורכפאַל פון דייטשלאַנד צו באַצאָלן רעפּעריישאַנז אין יאנואר 1923, פראנצויזיש און בעלגיאַן טרופּס ווידער פאַרנומען די רוהר געגנט און פארבליבן דאָרט ביז 1926.
דעם 16טן אַפּריל 1922 האָבן דייטשלאַנד און די רספסר געענדיקט אין דעם ראַפּאַלאָ אָפּמאַך, וואָס האָט צוגעזאָגט דאָס אויפשטעלן די דיפּלאַמאַטישע און עקאָנאָמישע באַציאונגען צווישן די לענדער, די פאַרלייגן. פון מיליטעריש קוואַפּעריישאַן און די קעגנצייַטיק ווייווער פון ריימבערסמאַנט פון מיליטעריש הוצאות און לאָססעס. דער אפמאך האט גורם געווען אומצופרידנקייט צווישן מערב לענדער, בפרט פראנקרייך.
רייכסבאַנק צעטל ווערט 5 טריליאן (5,000 ביליאן מארק)
דעם 26טן אויגוסט 1921, דעם 26טן אויגוסט 1921, פונעם אונטערשריפטן פייער-מיניסטער פון פינאנצן מתיא ערצבערגער איז נאכגעפאלגט געווארן דעם 24טן יוני 1922 דורך דער מערדער פון דעם אויסערן-מיניסטער וואלטער ראטהנאו, פאַראַנטוואָרטלעך. פֿאַר די ראַפּאַללאָ טריטי. די רעאקציע צו ראטהנאו'ס מארד איז געווען די געזעץ "אויף דער פארטיידיגונג פון דער רעפובליק".
אין אנהייב 1923 האט דער פארהאלטונג מיט באצאלן רעפאראציעס געפירט צו עסקאלאציע רוהר קאנפליקט. אויסנוצנדיק דעם מצב, האָבן די סעפּאַראַטיסטישע באַוועגונגען פון ריינלאנד און פאלאטינאט געאיילט מעלדן די שאַפונג פון דער ריין רעפובליק. די פאסיווע ווידערשטאנד" וועלכע די רעגירונג האט גערופן די מענטשן אויפצוהערן קאסטן, וואס דער ניט-פארטייען רייך קאנצלער ווילהלם קונא האט פרובירט צו דעקן מיט דער דרוקעריי. די סך הכל עקאנאמישע שאדנס פון דער אקופאציע פונעם רוהר האט זיך גערעכנט צווישן 3.5 און 4 ביליאן גאָלדמארק. די פּרייַז פון פּאַפּיר שטעמפּל איז געווען דיקליינד יעדער טאָג.
אין דעצעמבער 1922 האָט אַ קילאָ ברויטאַ געקאָסט בערך 130 מארק, און מיט אַ יאָר שפּעטער — איבער 300 ביליאן. אין יולי 1923 איז די גאָלד מארק געווען ווערט 262,000 פּאַפּיר מארקס, און אין נאוועמבער איז עס שוין געווען 100 ביליאן. אזוי, אין פיר חדשים די פּרייַז פון אַ פּאַפּיר שטעמפּל איז געפאלן 382,000 מאל. דעם 3טן סעפטעמבער 1923 איז דער וועקסל קורס אמעריקאנער דאלאר געווען כמעט 10 מיליאן מארק, און סוף חודש איז ער שוין געווען 160 מיליאן מארק. אָבער, די רעסטעריישאַן פון די גאָלד סטאַנדאַרט אויף 30 אויגוסט 1924 (אַבאַלישט אין די אָנהייב פון דער ערשטער וועלט מלחמה) האט אַ סוף צו ינפלאַציע, אין דער זעלביקער צייט, אַ דינאָמאַניישאַן איז דורכגעקאָכט (1 רענט מארק אָדער רייכסמאַרק \u003d 1 ביליאָן פּאַפּיר מאַרקס). 1 יו. עס. דאָלאַר \u003ד 4.20 דינגען מאַרקס).
באַשלאָסן צו נוצן די קריזיס סיטואַציע, די פירערשאַפט פון די קאָמינטערן באַשלאָסן צו דורכפירן אַ אַרמד אויפֿשטאַנד, כדי צו אָנכאַפּן די מאַכט פון די דייַטש קאָמוניסטן. די רעוואלוציע איז געווען פלאנירט פארן אקטאבער-נאוועמבער 1923, אבער איז פארהיטן געווארן דורך רעגירונג אקציע. בלויז די קאָמוניסטן פון האַמבורג דעם 23סטן אָקטאָבער געמאכט אַן פּרווון איבערנעמען די שטאָט. זײע ר אויפשטאנ ד הא ט ד י מיליטער ן אראפגעלאזט.
נאָך דער באַזיגן פון דער מינכען סאָוועטן-רעפּובליק איז באַוואַריע געוואָרן אַ האַווען פאַר רעכטע קאָנסערוואַטיווע און נאַציאָנאַלער סאָציאַליסטישע פאָרסעס. פון דעם "סדר-צעל" זענען געווען רופן צו באפרייען דייטשלאנד פון "מארקסיסטישער כאַאָס. דער ענדע פון ​​ווידערשטאנד קעגן דער אקופאציע פון ​​דער רוהר האט געדינט אלס א טערעץ פאר די באווארישע רעגירונג צו באשטימען גוסטאוו פון קאהר גענעראל סטעיט קאמיסאר, אים שענקנדיג לויט ארטיקל 48 פון דער וויימאר קאנסטיטוציע די כוחות פון דיקטאַטאָרא. קאַהר און דער קאָמאַנדיר פון די באַוואַרישע מיליטערישע דיסטריקט אָטטאָ פון לאָססאָו האָבן געשפּילט אַ קאָנטראָווערסיאלע ראָלע אינעם געפּלאַנטן אַדאָלף היטלער אויפן איטאַליענישן מאָדעל "מאַרש אויף בערלין". אין רעאקציע צו דעם פוטש פרואוו דעם 8טן נאוועמבער 1923, וואס איז געווען געצילט צו שאפן א רעכטע דיקטאטור, האט דער רייך פרעזידענט פרידריך עבערט געמאלדן דעם אונטער קונסט. 48 פון דער וויימארער קאנסטיטוציע. אָבער, דער גענעראל האַנס פון סעעקט, וועלכער האָט סימפּאַטיזירט מיט גוסטאַוו פון קאַהר, האָט געלונגן צו פאַרמיידן די אָנווענדונג פון דער אַזוי גערופענער קייסעריש עקזעקוטיאָן לויט קונסט. 48.
גאָלדענע צוואנציגער.
טראָץ אַלע די שפּאַנונג פון די סיטואַציע און די שעפע פון ​​קאָנפליקט מיט וואָס די יונג רעפובליק האט צו קאָפּע, פרעמד ינוועסטמאַנץ (אין די פאָרעם פון ריפּייאַבאַל לאָונז) אנגעהויבן צו טראָגן פרוכט. די געלטיק רעפאָרם און דער שטראָם פון קרעדיט פון די יו.עס. אונטערן דאוועס פלאן האט געברענגט א נייע פאזע, קעראַקטערייזד דורך רעלאטיווע עקאנאמישע און פאליטישע פעסטקייט, די אזוי גערופענע "גאָלדענע צוואַנציקער". דער פאַקט אַז טראָץ אַ סך ענדערונגען פון רעגירונגען, גוסטאַוו סטרעסמאַן איז געבליבן אין דער רודער פון אויסערן פּאָליטיק, וואָס צוזאַמען מיט זיין פראנצויזיש קאָלעגע Aristide Briand גענומען די ערשטער טריט צו דערנענטערנ זיך צווישן די צוויי. לענדער. סטרעסמאַן האָט כּסדר געזוכט צו רעוויסעירן דעם ווערסיי-אָפּמאַך און אָנערקענען דייטשלאַנד ווי אַן גלײַכן מיטגליד פון דער אינטערנאציאנאלער געמיינדע. דייטשלאנד'ס צוגאנג צו דער לעגע פון ​​​​פעלקער און די לאָקאַרנאָ אַקאָרדינגס האָבן אנגעצייכנט די ערשטע טריט אין דער ריכטונג. בערלין טריטי מיט די וססר, וואָס באשטעטיקט פריינדלעך באַציונגען און קעגנצייַטיק אַבלאַגיישאַנז פון נייטראַלאַטי, דער רייך אויסערן מיניסטער געפרוווט צו באַפרייַען די מורא וועגן אַ יונאַלאַטעראַל מסקנא פון אַ בונד מיט די מערב, וואָס איז געווען ניט בלויז אין די וססר, אָבער אויך אין דייַטשלאַנד זיך.
קאָמוניסטישע יוגנט־דעמאָנסטראַציע אין בערלין, 1טן מײַ 1925
די ווייַטער מיילסטאָון אויף די וועג צו ויסגלייַך מיט ערשטע שונאים זענען די סיינינג פון די בריאַנד-קעלאָגג פּאַקט, וואָס פּראָקלאַמירט די רידזשעקשאַן פון מלחמה ווי אַן ינסטרומענט פון פּאָליטיק, ווי געזונט ווי די צושטימען צו די [דזשונג פלאן געגעבן דורך דייטשלאנד טראץ ערנסטע קעגנערשאפט פון רעכטן אויסגעדריקט אין דער שאפן פון א פאלקס איניציאטיוו. דער יונגער פלאן האט ענדליך באזעצט די פראגעס פון רעפאראציעס און איז געווארן א פארדינסט פארן פרי צוריקציען פון די אליאירטע אקופאציע קרעפטן פון ריינלאנד.
דער אויספיר פון עקאָנאָמישע טריטיז מיט אונגארן, רומעניע און בולגאַריע אין 1927 האָט אויך געשטארקט די שטעלע פון ​​דער ווײַמאַרער רעפובליק. אויסלאנד.
אין דער היימישער פאליטיק איז די וויימארער רעפובליק אין דער צייט געלונגן צו אינטעגרירן די אנטי-רעפובליקאנער דייטשישע נאציאנאלע פאלקס פארטיי אין דער רעגירונג. אין די וואלן צום רייכסטאג אין דעצעמבער 1924 האבן די פאפולערע פארטייען געזאמלט 0.9 מיליאן שטימען, וואס איז געווען 1 מיליאן ווייניקער ווי מאי. וואַלן נצחון פון רייך פרעזידענט אין 1925 פון די אַלטע פעלד מאַרשאַל אַלגעמיינע פאול פון הינדענבורג, וועלכער האָט פאַרזיכערט די צושטימען פון ווילהעם II פאר די וואלן, האט נישט געשעדיגט די רעפובליק, הגם הינדענבורג האט מיט הצלחה גענוצט נאציאנאליסטישע און אנטי-סאציאליסטישע ארגומענטן אין די וואל קאמפיין קעגן זיין קאנקורענט ווילהעלם מארקס, נאמינירט אלס א א. קאַנדידאַט פֿאַר רייך פרעזידענט דורך די ווייַמאַר פּאַרטיעס. די נויט פֿאַר די וואַלן פון די רייך פרעזידענט איז אויפגעשטאנען נאָך די 1924 פּראָצעס אָרגאַניזירט אין מינכן לויט די פאָלקס קאַנספּיראַסי טעאָריע וועגן שטעכן אין די צוריק], וועלכער האָט באַשולדיקט די באַזיגן פון דייטשלאַנד אין דער מלחמה אויף די דעמאָקראַטן, לינקע פארטייען און אידן, איז רייך פרעזידענט עבערט, וועלכער האָט זיך באַטייליקט אין די שטרײַקן בעת ​​דער ערשטער וועלט קריג, אָנגעקלאָגט אין פארראט. אי ן דע ר שװער ע לאג ע הא ט עבער ט אי ן צײט ן ניש ט געמאכ ט א אפעראצי ע פא ר אפנדיצייט, או ן ע ר אי ז געשטארב ן. די וואלן פון הינדענבורג האט אפגעשפיגלט א שיפט אינעם פאליטישן באלאנס אויף רעכטס, וואס האט זיך באזונדער אפשפיגלט אין די פלאג-רעגולאציעס וואס זענען ארויסגעגעבן געווארן אין 1926, וואס האט געלאזט נוצן די דייטשע אויסלענדישע מיסיעס צוזאמען מיט דעם שווארצע-רויט-גאָלדן קייסערישן פאן, דעם שווארצע-ווייס- רויט סוחר פאָן פון די קייזער אימפעריע. אין 1926, הינדענבורג אויך קעגן אַ קאַנסטאַטושאַנאַלי דראַפטיד יגזעקיאַטיוו געזעץ פֿאַר אַרטיקל 48 וואָס וואָלט האָבן געפֿירט צו ריסטריקשאַנז אויף פּרעזאַדענטשאַל כוחות.
אין 1925 און 1926 האָבן אויסגעבראָכן ערנסטע פּאָליטישע שלאַכטן אין דער ווײַמאַרער רעפּובליק אין פֿאַרבינדונג מיט די פאַרמאָג פֿון די אַמאָליקע הערשנדיקע קעניגלעכע פאַמיליעס. ביי דער רעוואלוציע איז עס ארעסטירט, אָבער נישט נאציאנאליזירט. אין לעגאַלע פאַרהאַנדלונג אויף דעם ענין, די קאָנסערוואַטיווע-מיינדאַד יוסטיץ אויטאריטעטן האָבן זיך געשטעלט מיט די אדלשטאנד. אין רעאקציע האט די דייטשישע דעמאקראטישע פארטיי דערלאנגט פארן רייכסטאג א פראצעס געזעץ, וואס דערלויבט די לענדער אויסצוגרייטן מחלוקתן. די קאָמוניסטישע פארטיי פון דייטשלאנד האָט צום ערשטן מאָל אין דער ווײַמאַרער רעפובליק גענוצט די מעגלעכקייט דורכצופירן אַ געזעץ דורך אַ פּאָפּולערע איניציאטיוו און רעפערענדום, און דער ספּד האָט זיך איינגעשריבן. דער פּלאַן געזעץ וואָס די KKE האָט אויסגעשלאָסן, האָט געזאָרגט הפקעה פון די פאַרמאָג פון די קעניגלעכע פאַמיליעס לטובת די נויטיקע. דער פּראָיעקט האָט געזאמלט איבער 12 מיליאָן סיגנאַטשערז בעשאַס די פאָלקס איניציאטיוו, וואָס אַקאַונאַד פֿאַר כּמעט אַ דריט פון אַלע וואָוץ. דע ר רײכשטא ג הא ט אפגעװארפ ן דע ם פראצע ם געזעץ, נאכדע ם אי ז אנגעזאג ט געװאר ן א רעפערענדום, אי ן װעלכ ן דע ר טרופע ר געזעץ, הא ט געדארפ ט זאמלע ן א מערהײ ט שטימע. די KKE רעכענונג איז דורכגעקאָכט אין די ילעקשאַנז, עס איז געשטיצט דורך בלויז 36.4% פון די פּאַרטיסאַפּאַנץ אין די רעפערענדום, כאָטש בלויז 1.5% געזאגט "ניין" צו די געזעץ. רעכטע פארטייען האבן פאררופן א באיקאט פון די וואלן, דערפאר איז די שטימע אינעם רעפערענדום שוין נישט געווען געהיים: די וואס האבן געשטימט זענען פאררעכנט געווארן פאר שטיצער פונעם געזעץ, און דעריבער האבן וויילער, ספעציעל אין די דאָרפיש געגנטן, מורא געהאט צו גיין. צו שטימען. דער רעפערענדום איז געווארן א ביישפיל פון דעם באטייליגונג פון א גרויסן טייל פון דער באפעלקערונג אין לייזן א וויכטיקן פראגע, אבער גלייכצייטיק א דעמאנסטראציע פון ​​דיסטרוסט אין די פארלאמענטארע סיסטעם, וואס האט ביישטייערט צו איר ווייטערדיקן דיסטייבאליזאציע. שפעטע ר האב ן ד י רעכט ע פארטײע ן געפרואװ ט דערגרײכ ן דע ם װירקונג, מי ט זײער ע פאלקס־איניציאטיוון.
אין אַלגעמיין, די יאָרן געבראכט בלויז רעלאַטיוו, אָבער נישט אַבסאָלוט סטאביליזאציע.
אַראָפּגיין פון דער וויימאַרער רעפובליק.
אַלע האפענונגען פֿון דער ערשטער דײַטשישער דעמאָקראַטיע אויף לאַנג־טערמין סטייבאַלאַזיישאַן זײַנען געווען אומזיסט. בעשאַס אַ מאַי דעמאַנסטריישאַן אין 1929, געהאלטן דורך די KKE אין אַנטקעגנשטעלנ זיך אַ פאַרבאָט אויף מאַסע געשעענישן, די בערלינער פּאָליצייַ געעפנט פייער אויף דעמאַנסטרייטערז, געהרגעט 33 מענטשן און ינדזשערד מער ווי 200. די געשעענישן געווארן באקאנט ווי בלאָדמאַי אָדער " בלאַדי מייַ". דער טויט פון גוסטאַוו סטרעסמאַן אין אקטאבער 1929 איז די אָנהייב פון די סוף פון די ווייַמאַר רעפובליק. אין דער דייטשישער נאַציאָנאַלער פֿאָלקספּאַרטיי עקסטרעמיסטישע אַנטי-רעפּובליקאַנער קרעפטן געפירט דורך דער מעדיע טייקון אלפרעד הוגענבערג, וועלכער האָט אין 1929, צוזאַמען מיט אַדאָלף] היטלער און Franz Seldte פון די "סטעלהעלמעט" (דער באוואפנטער פליגל פון די UNPP) האבן איניציאירט א רעפערענדום צו אפשאפן דעם Jung Plan. דע ר רעפערענדום, אבע ר א דאנ ק אי ם זײנע ן ד י נאציאנאל־סאציאליסט ן ארײנגענומע ן געװאר ן אי ן ברײטע ר קרײז ן פו ן דע ר קאנסערוואטיוו ע בורזשואזיע.
דער גלאבאלע עקאָנאָמישער קריזיס, וואָס האָט אַ סך שווערער אַפעקטירט דייטשלאַנד ווי אַנדערע אייראָפּעיִשע לענדער, האָט געשפּילט אַ באַשטימענדיקע ראָלע אין דער ראַדיקאַליזאַציע פֿון פּאָליטיק. נאך דעם צוזאמענברוך אויף וואל סטריט האט מען ארויסגענומען דאס מערסטע פון ​​די קורצע טערמין אויסלענדישע קרעדיט, וואס האט געפירט צום צוזאמענברוך פון די דייטשע עקענאמיע, וועלכע האט שוין געליטן פון באגרעניצטע קאמפעטיקייט, פאראורזאכט דורך איר האנדלס דעפיציט און רעפאראציעס. דער קריזיס אין עקספּאָרץ געשווינד פאַרשפּרייטן צו די דינער מאַרק. דער אויסברוך פון מאסן ארבעטלאזיקייט האט פארערגערט די שוין שווערע סאציאלע און עקאנאמישע לאגע. ביים ענדע פון ​​דער וויימארער רעפובליק אין 1933 זענען געווען זעקס מיליאן אפיציעל רעגיסטרירטע ארבעטסלאזע, וועלכע האבן פארמאגט מער ווי 30% פון דער ארבעטער באפעלקערונג. בלויז 12 מיליאָן מענטשן האָבן שטענדיק אַרבעט. פילע האָבן געלעבט אויף די לעבנס לוין. דאָס אַלץ איז געווען באַגלייט מיט אַ לאַנגער רעגירונג קריזיס. די שייכות צווישן פּאַרליאַמענט, רעגירונג און די רייך פרעזידענט איז געווען מער ווי אָפּאָזיציע ווי ינטעראַקשאַן. אין סוקסעססיווע וואלן און רעגירונג קרייזן האבן די ראדיקאלע פארטייען, און בעיקר די נסדאפ, באקומען אלץ מער שטימען.
פינאַנציעל קריזיס.
די עקאָנאָמישע אַראָפּגיין אין דער פאָרעם פון אַ שארפע רעסעשאַן האָט זיך אָנגעהויבן מיט אַ סענסאַציאָנעלן לאַגער מאַרק קראַך אויף וואל סטריט און, אָנגעשטרענגט דורך אַ ענג געלט-סיסטעם און דורכפאַלן פּאָליטיק (אַזאַ ווי מינהגים-פּראָטעקציאָניזם), האָט זיך שנעל אָנגענומען. גלאבאלע פּראַפּאָרשאַנז. אין דער שווערער לאגע זענען די בענק פון אייראפע געווען שאקירט פון די גורלדיקע נייעס פון עסטרייַך. Creditanstalt (), די גרעסטע באנק אין עסטרייך און אין דער זעלבער צייט א ריזיגע האָלדינג פירמע מיט א ריזיקע צאל אקציע, האט דערקלערט באנקראט. דירעקט אדער אומדירעקט האט די באנק קאנטראלירט 60 פראצענט פון דער עסטרייכישער אינדוסטריע.
ד י ידיע ה װעג ן דע ר געהײםנדיקע ר באנקראט ט פו ן קרעדיט־אנשטאלט, אי ז געװע ן א װענדפונק ט: פאניק ע הא ט געכאפ ט ד י װעלט. ד י דערשראקענ ע אפאזיצער ן האב ן געשטורעמע ן ד י עםטרײכיש ע בענק. די נערוון פֿון אינוועסטירער זײַנען געווען אויפֿן ברעג, און ניט נאָר אין עסטרייך. ד י שװאכקײט ן פו ן דע ר באנק־סיסטעם, װעלכע ר הא ט געשפיל ט א פאטאל ע ראלע, אי ן דע ם גורל ם פו ן דע ר קרעדיט־אנשטאלט, זײנע ן געװע ן אי ן ד י באנק־סיסטע ם פו ן אנדער ע אײראפעאישע ר לענדער, באזונדער ם דײטשלאנד. אין קאַנטראַסט צו די אַנגלאָ-סאַקסאָן סיסטעם, באַנקערס אין דייַטשלאַנד (ווי אין אנדערע צענטראַל און מזרח אייראָפּע) לענדער זענען מערסט ענג פֿאַרבונדן צו אינדוסטריע דורך לאַנג-טערמין לאָונז און שערכאָולדינגז. בײד ע האב ן זי ך ארויסגעװיז ן אל ס גרוים ע גרייז ן אי ן דע ר קריזיס. די באַנק קען נישט באַקומען אַ לאַנג-טערמין אַנטלייַען געשווינד אין פאַל פון דרינגלעך נויט. און בעשאַס די קריזיס, שאַרעס זענען ווערט אַ ביסל, אַזוי די טיילן פון אָנטייל אין די פאַרנעמונג איז געווען אַ שווער מאַסע אויף די באַנק ס וואָג בלאַט.
אָבער, די פאַקטיש בייז פֿאַר דייַטש באַנקס איז געווען אָפענגיקייַט אויף פרעמד לענדער, דער הויפּט אויף יו.עס.| ד י דאזיק ע סכעמע ן אי ז געװע ן פרײװנדיק, װײ ל אי ן דײטשלאנ ד גופא, אי ז נא ך דע ר העפערינפלאציע] 1923, װא ס הא ט אפגעשרײב ט אל ע דעפאזיציעס, געװע ן א מאנגל אי ן קאפיטאל. ע ס אי ז אוי ף דע ם וועג ן אוממעגלע ך געװע ן צ ו צוציע ן ד י נויטיק ע קאפיטאל ן פו ן דײטש ע אינוועסטירער. או ן דא ן זײנע ן געקומע ן פרעמד ע לאנד ן צ ו ראטעװע ן דור ך אנפיל ן ד י געלט־שרײב ן פו ן דײטש ע בענק. אבע ר דע ר זכרונו ת פו ן דע ם כאאס ן פו ן אינפלאציע, האב ן זי ך נא ך ניש ט געטוישט, בי ן ד י פרעמד ע קרעדיטארן, ז ײ זײנע ן געװע ן פארזיכטיק, או ן ז ײ האב ן צוגעשטעל ט דע ר דײטשע ר אימפעריע, מערסטנ ס קורצ ־ טערמיטיק, שנעל־באצאלט ע הלוואות, זי ך באזארגנדי ק מי ט א עמערדזשעכ ע ארויסגײ ן אי ן פאל ן פו ן א קריזיס.
די ליקווידיטי פון די דײַטשישע בענק איז אַזוי אָפענגען אין אַ גרויסער מאָס אויף דעם צוטרוי פון אויסלענדישע קרעדיטאָרס, וואָס, אין אַנטיסאַפּיישאַן פון דער אויפמערקנדיקער וועלט עקאָנאָמישער קריזיס איז געוואָרן אַלץ מער שוואַך. שוי ן אי ן םעפטעמבע ר 1930, װע ן ד י נאציאנאל־סאציאליסט ן האב ן דערגרײכ ט א צענדליקע ר פארגרעסערונ ג אי ן ד י געשטימט ע שטימע ן אי ן ד י װאל ן צ ו דע ר רײכסטאג, האב ן אינוועסטירער, באזארג ט װעג ן מעגלעכ ע פאליטיש ע אונסטאביליטעט, אנגעהויב ן צוריקציע ן קאפיטאל ן פו ן דײטשלאנד. דער מצב איז נאך מער פארערגערט געווארן, ווען באקאנטע דייטשישע זארגן זענען אריינגעפאלן אין דער זאָנע פון ​​עקאנאמישע טורבולענס. אי ן מאי 1931, װע ן עםטרײכ ע אי ז געװע ן אי ן פאניק, איבע ר דע ר קרעדיט־אנשטאלט־קריזיס, זײנע ן באקאנ ט געװאר ן ד י פינאנציעל ע פראבלעמע ן פו ן קארשטאט ן או ן נארדשטערן־פערסיטשערונג. קארשטאט איז דעמאלט געווען אין פולן מאמענט מיט דער אויספארבונג פראגראם, פינאנצירט דורך אויסלענדישע הלוואות. לענדערס האָבן זיך געוואונדערט ווי פאַרלאָזלעך זענען די בענק וואָס האָבן אַרויסגעגעבן לאָונז צו קאַרשטאַדט.
דע ר װײטע ר לויפ ן פו ן פאליטיש ע געשעעניש ן הא ט װײטע ר פארשטארק ט ד י שרעק ן פו ן קרעדיטארן. די סטעיטמענט פונעם רייך קאנצלער Brüning, אָנצוהערעניש בעת די פאַרהאַנדלונג וועגן רעפּאַרעמענט פּיימאַנץ וועגן דער מעגלעך שטאַט באַנקראָט פון די רייך, געפירט אין פרי יוני 1931 צו אַ פאַרגיכערן אַוטפלאָו פון קאַפּיטאַל אין אויסלאנד. פאר א גרויסן צוזאמענברוך האט געפעלט בלויז א קליינע סיבה, וואס איז געגעבן געווארן דורך די לייכטזיניקע ברעמען פירמע " נארדוואל " און איר שותף, וואס האט איר צוגעשטעלט מיט א גרויסע הלוואה, די באנק " דארמשטעדטער-און-נאציאנאלבאנק". ביידע קאָמפּאַניעס פאַרפאַלן געלט אויף סאָפעקדיק און גאָר ריזיקאַליש ינוועסמאַנט אַפּעריישאַנז. אלס רעזולטאט פון נארדוואלס באנקראט האט "דאנאטבאנק" שטארק געליטן. די ערשטע קלאַנגען האָבן זיך צעשפּרייט וועגן די פינאַנציעלע שוועריקייטן פֿון איינע פֿון די דײַטשישע בענק. או ן װע ן דע ר נאמע ן פו ן דע ר באנ ק אי ז גע ־ זאג ט געװארן, האב ן ד י דײטש ן אי ם געשטורעם. ד י באנ ק הא ט זי ך אי ן עטלעכ ע טע ג קאפיטאלירט. מאנטאג, דע ם 13 ־ט ן יולי, זײנע ן זײנ ע אמט ן שוי ן ניש ט געװע ן אפן.
פאַרהאַנדלונג צווישן ינדאַסטרי פירער און די ימפּעריאַל רעגירונג, פארזאמלט פיבעריש אין רעאַקציע צו די ויסברוך פון די קריזיס אין דעם זעלבן אָפּרוטעג, אנטפלעקט די האָפענונג כאַאָס וואָס הערשט אין די באַנקינג סיסטעם פון די דייַטש אימפעריע. "דרעסדנער באנק", אויך באטראפן פון נארדוואל, הגם זי האט דערקלערט דעם 11טן יולי 1931, אז עס זענען נישט פאראן קיין ריזיקירן פאר זיך, איז געפאלן נאך בלויז דריי טעג. ד י קייסעריש ע רעגירונ ג הא ט זי ך דערגרײכ ט צ ו ד י סטאפ. ווען די בענק האבן מאנטאג, שעהן נאכ'ן עפן, נישט געקענט באהאנדלען דעם איינפלוס פון פאניק-געשלאגענע דיפאזיטארן, האט די רעגירונג דערקלערט די קומענדיגע צוויי טעג "באַנק האָלידייַס": אלע פינאנציעלע אינסטיטוציעס זענען פארמאכט. דערנאָך, וויטדראָאַלז פון די חשבון זענען ערלויבט בלויז פֿאַר דרינגלעך צוועקן, אַזאַ ווי צאָלן געצאָלט. די רעספּיט איז געניצט צו צושטעלן געלט צו די מערסט שפּירעוודיק באַנקס.
רעגירונג אריינמישונג.
טראץ די פארצווייפלטע פראטעסטן פון די באנקירן, האט די סטעיט אראפגעלאזט די ראטעס פון הלוואות פאר די עקענאמיע און האט, לויט דעקרעט, רידוסט די אינטערעסן אויף די יעצטיגע הלוואות. מען האָט איינגעפירט שטרענגערע קאנטראל אויף בענק און צום ערשטן מאל באַנק השגחה. די רעגירונג איז געווען ביכולת צו פאַרמייַדן די ייַנבראָך פון די דייַטש פינאַנציעל סיסטעם דאַנק צו ערנסט ינטערווענטשאַנז - ריינדזשינג פון די ביי-אויס פון גרויס באַנקס, ריסטראַקטשערינג און ענדיקן מיט מיטלען פון שטענדיק באַנקינג השגחה. און אין דער זעלביקער צייַט פאַרפאַלן די לעצטע צוטרוי אין די אויגן פון דער באַפעלקערונג. האנדעל יוניאָנס און קאָמוניסטן האָבן אַטאַקירט די “סאָציאַליזאציע פון ​​פארלוסטן”. ד י אנטי־קאפיטאליסטיש ע געפיל ן פו ן דע ר באפעלקערונ ג האב ן זי ך שוי ן פארשפרײ ט צװיש ן דע ר באפעלקערונ ג אי ן דע ר עקאנאמישע ר קריזיס, או ן ד י רעגירונג, װעלכ ע הא ט זי ך צוגעלאפ ן צ ו דע ם אמבראסיר, געראטעװע ט גרוים ע קאפיטאל ן או ן אומפאפולער ע בענק ס צװיש ן פאלק, הא ט אי ם ניש ט ארויםגערופ ן קײ ן סימפאטיע. די בענק, טראָץ רעגירונג אריינמישונג, זיי לעסאָף ראַטעווען, אויך פארקערט זייער באַקס צו קאַנצלער ברüנינג. זײ ן פארזיכטי ק פאלי ק הא ט געמאכ ט א באשטימענדיק ן צושטאנ ד צ ו דע ר ערהויכ ן פו ן דע ר דײטשע ר עקענאמיע, אבע ר ד י װײמאר ע רעפובלי ק אי ז שוי ן ניש ט געגעב ן געװאר ן װעג ן דעם.
Brüning רעגירונג.
אין מערץ 1930 איז צוזאמגעפאלן די "גרויסע קאאליציע" רעגירונג, אנגעפירט פון דעם סאציאל־דעמאקראט הערמאן מולער, ניט געקענט געפינען א פשרות לייזונג איבער דער פראגע פון ​​א קליינעם פארגרעסערונג אין דער ארבעטסלאזיקייט פארזיכערונג. פּרעמיע. רייך פרעזידענט הינדענבורג האט באשטימט הענריך ברונינג אלס נייעם קאנצלער. ד י רעכט ן צ ו שטעל ן דע ם רייך־קאנצלער, לוי ט ארטיק ל 53 פו ן דע ר װײםע ר קאנסטיטוציע, אי ז צוגעטײל ט געװאר ן דע ם רייך־פרעזידענט, או ן דעריבע ר הא ט מע ן מי ט דע ם צוטרוי ן פו ן ד י רײכ־פרעזידענט ן או ן אי ן נויט ־ שטאנד, געקענ ט געשאפ ן װער ן א רעגירונ ג פו ן א מינדערהייט. עס איז געווען די רעגירונג אַז Brüning געפירט. דער באשלוס פון הינדענבורג איז ארויסגעברענגט געווארן דורך דעם מאנגל אין א ארבעטסליכע רעגירונג און קאנצענזוס צווישן די פארטייען. אָבער, פילע האָבן געגלויבט אַז איידער אַזאַ אַ באַשלוס איז געמאכט, אַלע בנימצא פאַרהאַנדלונג מעגלעכקייטן זענען נישט ויסגעמאַטערט. די ענדערונגען אין דער זאַץ פון דער רעגירונג האָבן אַפעקטאַד בלויז מיניסטערס פון די ספּד, וואָס ווייַזט אויף אַ באַזאָרגט מאַך פון די רייך פרעזידענט צו רעכט.
אין וואלן אין סעפטעמבער 1930, האבן נאציאנאלע סאציאליסטן דערגרייכט א געוואלדיקן דערפאלג: די צאל שטימען פאר נסדאפ איז געוואקסן צו 18.3%. די פארטיי איז ארויף אויפן צווייטן פלאץ. אינעם רייכשטאַג, וואָס האָט זיך אַלץ מער פֿאַרוואַנדלט אין אַן אַגיטאַציאָנעלן פּלאַטפאָרמ פֿאַר רעכטע און לינקע קעגנער פֿון דער רעפּובליק, האָט די "גרויסע קאָאַליציע" אויפֿגעהערט צו זײַן אַ מערהייט. ד י געשעעניש ן זײנע ן באגלײ ט געװאר ן מי ט א װײטערדיקע ר פארערגערונ ג פו ן דע ם עקאנאמיש ן קריזיס. ד י רעדוקציע ם אי ן שטײע ר פארדינםט ן או ן ד י פארבליבענ ע מיליטעריש ע לאסט ן (רעקאציעס, פענסיע ן פא ר קריג־אינוואלידן) הא ט געקענ ט נא ר פארגיטיק ט װער ן דור ך דע ם קייסעריש ן בודזשעט, אוי ף א באדײטנדיקע ר פארגרעסערונ ג פו ן שטײער־ראטע ן או ן א רעדוקציע ם אי ן לוין. אין 1930, די פינאַנציעל קאַנסאַקווענסאַז פון דער מלחמה געגעסן 47.5% פון די קייסעריש בודזשעט. די דיקריסינג דינער פאָדערונג האט יגזערבייטיד די עקאָנאָמיש און געזעלשאַפטלעך קריזיס. מיינינג עמפּלויערס אין 1930 געבעטן דערלויבעניש פֿאַר אַ 12.5% ​​רעדוקציע אין לוין, וואָס די יוניאַנז אפגעזאגט אין דעם פאַל. דעם 29 טן דעצעמבער, צאָל נאַגאָושייישאַנז געענדיקט אין דורכפאַל. די רעגירונג פון ברונינג האָט פאראויס און אומבאַקוועם געמאָלדן די שטיצע פון ​​עמפּלויערס און געסטראשעט מיט מיטלען פון שטאַט איינפלוס אין די געשעעניש פון אַ שטרייק קאמף. דע ם 15 ט ן יאנוא ר 1931 הא ט דע ר רור ר מינע־ארבעטע ר פאראײ ן ״זעכענװערבאנד ״ () ארויסגעזאג ט 295,000 ארבייטער, פו ן װעלכ ע טײ ל זײנע ן דא ן װידע ר באשעפטיק ט געװאר ן אונטע ר ערגער ע באדינגונגען. האנדלס־פאראײנע ן האב ן זי ך געגרײ ט צ ו קעמפ ן מי ט דע ר באנוצונג. אין אן עמערדזשענסי האט די רעגירונג באשטימט א קאנסילאציע קאמיסיע וואס איז באמאכט צו שטעלן טאריפס אן די צושטימען פון די פארטייען. דעם 10טן יאַנואַר האָט די קאָמיסיע געמאָלדן א 6 פראצענט באצאל שניידן און א אפשטעל פון מאסיווע אפזאגן. פונדעסטוועגן האָבן זיך אָנגעהויבן סטרייקס און לאַקאַוטס. אי ן ד י װײטערדיק ע מאנאטן, הא ט מע ן װײטע ר פארקלענער ט ד י לוין, װא ס הא ט געפיר ט צ ו װײטע ר ארעםטירונ ג פו ן דע ר רוהר־באפעלקערונג.
אין יוני 1930 פראנצויזיש, בריטיש און בעלגיאַן טרופּס האָבן פארלאזן די ריינלאַנד.
אמונה אין דעמאָקראַסי און רעפּובליק איז געשווינד דיקליינד. די רעפובליק איז שוין באשולדיגט געווארן אין פארערגערן די עקאנאמישע לאגע, און די קייסעריש רעגירונג האט אין 1930 אויך איינגעפירט עטליכע נייע שטייערן צו דעקן די סטעיט באדערפענישן. ד י שטימע ן פו ן יענ ע בענקשאפ ט נא ך א ״שטארקע ר האנ ט ״, װא ס קע ן צוריקקער ן ד י דײטש ע אימפעריע, צ ו איר ע געװעזענ ע גרויסקײטן, זײנע ן אל ץ העכער. ערשטנס, האָבן די נאַציאָנאַלער סאָציאַליסטן רעאַגירט אויף די בעטן פֿון דעם טייל פֿון דער געזעלשאַפֿט, וואָס האָבן זיך אין זייער פּראָפּאַגאַנדע קאָנצענטרירט אויף דער פּערזענלעכקייט פֿון היטלער, אויפֿגעשאַפֿן פֿאַר אים אַזאַ "שטאַרקן" בילד. ז ײ האב ן בקי ץ ד י באפעלקערונ ג גענומע ן מי ט גרויס ע געשעעניש ן או ן האב ן גענוצ ט ד י מאדערנ ע מיטלע ן פו ן פאר ־ װאל־קאמף, װ י א קאנסיסטענט ע עמאָציאליזאציע. היטלער האט אויסגעשפילט אלעס וואס איז פארבונדן מיט דער "וויימארער סיסטעם", פון די פארטיי-סיסטעם וואס איז באהערשט געווארן דורך פארהעלטענישן קליינע און שפאלטן פארטייען ביז דעם עצם פרינציפ פון פארלאמענטארער דעמאקראטיע. אבער נישט בלויז די רעכטע, נאר אויך די לינקע כוחות זענען געווארן שטארקער. די רעפובליקאנער סאציאל דעמאקראטן, אנדערש ווי די ליבעראלע האבן דורכגעגאנגען די וואלן כמעט אן פארלוסטן, און די קאמוניסטישע פארטיי פון דייטשלאנד האט אפילו פארבעסערט אירע רעזולטאטן און פארוואנדלט אין א ערנסטע קראפט סיי אין פארלאמענט סיי אויף די גאסן, וואו דער קאמף פון מיליטאנטישע ארגאניזאציעס נסדאפ] איז לאַנג אריבערגעפארן ([SA) און קפּד (ראָט פראָנט), וואָס האָט אויסגעזען מער און מער ווי אַ בירגער מלחמה. אויך די קריגערישע ארגאניזאציע פון ​​די רעפובליקאנער קרעפטן - "רייכסבאנער" () האָט זיך באַטייליקט אינעם גאַסן קאמף. סוף־כּל־סוף, האָבן די אַלע כאַאָטישע באַוואפנטע צונויפשטויסן, אָפטמאָל אָנגעהויבן פֿון די נאַציאָנאַלער סאָציאַליסטן אַליין, געשפּילט אין די הענט פֿון היטלער, וועלכער האָט מען אַלץ מער גערעכנט ווי אַ "לעצטער אויסאָרט" אויפֿצושטעלן סדר. כדי צו פארמיידן די ווייטערדיקע פארשטארקונג פון ראדיקאלע פליגלען אין פאליטישע פארטייען, האט דער SPD אינעם רייכסטאג מסכים געווען מיט דער שטרענגקייט פאליסי און דעפלאציע פארגעשלאגן דורך דעם ברונינג קאַבינעט, וואָס האָט צוגעשטעלט א רעדוקציע אין סאציאלע בענעפיטן., אבער פונדעסטוועגן האט באלד געפירט צו אן נאך ערגערן עקאנאמישן קריזיס.
דעם 11טן אָקטאָבער 1931 האָט זיך דאָס נאַציאָנאַליסטישע רעכט צונויפֿגעמישט אינעם האַרצבורגער פראָנט. אין רעאקציע האבן די רעפובליקאנער ארגאניזאציעס געשאפן דעם אייזן פראנט, אויסקלייבנדיק דריי פײַלן אלס זייער סימבאָל. וואלן פארן רייך פרעזידענט זענען געווען געפלאנט פאר 1932. קיינער פון די קאנדידאטן פאר דעם פאזיציע האט זיך נישט אידענטיפיצירט אלס דעמאקראטן. פארטייען פון צענטער צו די SPD האבן געשטיצט הינדענבורג צו האלטן היטלער אויס פון מאכט. דורך פאַרבאָטן די סאַ און פאָרלייגן אַ פּלאַן געזעץ אין שטיצן פון די פּויערים מזרח פּרוססיאַ, וואָס האָט גרימצארן די לאקאלע ערד-באזיצער, וואָס האָבן אַרײַנגענומען הינדענבורג, האָט ברונינג אויסגעמאַטערט דעם רייך פרעזידענט’ס קרעדיביליטי.. ער האט דערצו נישט געקאנט מוחל זיין דעם רייך קאנצלער, אז ער האט צו שולדיג זיין וואלן צום רייך פרעזידענט, אריינגערעכנט די סאציאל-דעמאקראטן, וועלכע האבן פאר אים געשטימט אויפן פארלאנג פון ברונינג. הינדענבורג האט דערקלערט קיין צוטרוי אין דעם קאנצלער, וועלכער האט, א דאנק זײן עקאנאמישע פאליטיק, שוין נישט געניסן פון פיל שטיצע פון ​​דער באפעלקערונג, און ברונינג האט רעזיגנירט. לויט ברונינג'ס אייגענע איינגעגעבנקייט, איז דער קאנצלער צוזאמגעפאלן הונדערט מעטער פונעם ציל, ווייל זיין דעפלאציע-פאליסי האט נאך נישט געהאט קיין צייט צו געבן פאזיטיווע רעזולטאטן. ברונינג האָט אויך ניט געקענט דערגרייכן זײַן אַנדערן ציל - די גלײַכע פּאָזיציע פֿון דײַטשלאַנד און די ענדגילטיקע אָפּשאַפֿן פֿון רעפּעריישאַנז.
וואָן פּאַפּען רעגירונג.
ברונינג'ס נאכפאלגער פראנצן פון פאפן האט תיכף געבעטן הינדענבורג צו צעלאזען פארלאמענט. כדי צו געווינען די שטיצע פון ​​די נאציאנאל-סאציאליסטן האט ער אויפגעהויבן דעם פארבאט אויף SA. אינעם זעקסטן רייכסטאג, אויסגעוויילט אין יולי 1932, האבן די נאציאנאל-סאציאליסטן געוואונען 230 פון 608 זיצן, און די קאמוניסטן 89. ביידע ראדיקאלע פארטייען האבן אזוי דערגרייכט יענע נעגאטיווע מערהייט, וואס האט אינגאנצן אפגעשטעלט די ארבעט פון פארלאמענט. באקומע ן פו ן דע ם נײע ם פארלאמענט, א ניש ט צוטרוי] פא ר װעלכ ן ד י איבערהויפטנדיק ע מערהײ ט פו ן דעפוטאט ן הא ט געשטימט, הא ט פאפא ן אי ם צעלאז ט אוי ף א ספעציע ל צוגעגרײ ט הינדענבורגער. דעם 20סטן יולי האט ער ארויסגעווארפן די פרוסישע רעגירונג], די לעצטע באסט פון די רעפובליקאנער. די סיבה פֿאַר דער סקאַנדאַליעז רעזיגניישאַן, גערופן די "פּרוסיש פּוטש", איז געווען די אַלעדזשד ינאַקטיוויטי פון די פּרוססיאַן פּאָליצייַ בעשאַס די גאס קאַמף צווישן די סאַ און די קאָמוניסטס אין אַלטאָנאַ אויף 17 יולי 1932.
אין די נייע רייכסטאג, וואלן וואס זענען פארגעקומען אין נאוועמבער פונעם זעלבן יאר, טראץ דעם אונטערגאנג אין דער נסדאפ, איז ווידער נישט געווען קיין מערהייט וואס איז פעאיג צו פארמירן א רעגירונג. פאפן האט רעזיגנירט נאכדעם וואס ער האט נישט געקענט באזיכערן רייכסוועהר שטיצע פארן שאפן א דיקטאטארישע רעגירונג. דערצו האט דער רייכסטאג געראטן, צוליב פאפענס פראצעדורעלן טעות, אים ארויסצוגעבן א שטימען פון אי בטחון, כאטש עס האט פאר אים נישט אריינגעברענגט לעגאַלע קאנסעקווענצן, אבער האט געהאט א גרויסן ציבור געשריי. אין דער נישטאָ פון שטיצע פונעם קריג-מיניסטער קורט פון שלייטשער, וואָס האָט זיך באַוויזן ביי די מיליטערישע איבונגען וואָס האָבן דורכגעפירט אָפּעראַציעס בעתן אויפֿשטאַנד, האָט הינדענבורג זיך אָפּגעזאָגט צו צעלאָזן דעם רייכסטאג און נישט באַשטימט קיין נייע וואַלן. טאָג. אַזאַ סאַספּענשאַן פון פּאַרליאַמענט מיט רעפֿערענץ צו די שטאַט פון נויטפאַל איז געווען אַ קלאָר הילעל פון די ווייַמאַר קאָנסטיטוטיאָן.
וואָן שלייטשער רעגירונג.
אנשטאט פאפן איז דער גענעראל קורט פון שלייטשער באשטימט געווארן אויפן פאסט פון רייך קאנצלער, וועלכער האט געפירט א געהיימע פאליטישע שפיל און איז געווען פארמישט אין דער רעזיגנאציע פון ​​פאפן. אָבער, זיין פּלאַן צו באַקומען אויס פון דעם קריזיס ניט אַנדערש. ער האט געראטן צו פארמירן א ברייטן פראנט פון פאליטישע קראפטן פון פארשידענע אידעאלאגישע אריענטאציעס - פון האנדלספאראנען ביזן לינקן פליגל פון דער נסדאפ, אנגעפירט דורך גרעגאר שטראסער. אנדערש ווי פאפן, האט שלייטשער געשטעלט זיין האפענונג נישט אויף קאנסטיטוציעלע רעפארמען, נאר אויף דעם באלאנס פון סאציאלע כוחות. דעם 28סטן יאנואר 1933 איז שלייטשער אויך געצוואונגען געווארן צו רעזיגנירן, נאכדעם וואס ער האט באקומען דעם אפזאג פון הינדענבורג צו דערקלערן א עמערדזשענסי שטאנד, נאכדעם וואס ער האט בדעה, אנדערש ווי פאפען, צו גיינצויגן צו דער אויפשטעל פון דעמאקראטיע. שלייכער איז נישט געווען קיין דעמאקראט, זיין שטעלונג צו דער נסד"פ האט זיך עטלעכע מאל געטוישט, אבער צום סוף האט ער רעקאמענדירט הינדענבורג, אז היטלער זאל באשטימט ווערן קאבינעט ראשי.
ד י אנשטאלטונ ג פו ן שלײטשער ס בעטיציע ם פא ר דע ם צעלאז ן דע ם רײכשטא ג או ן דעקלארא ט פו ן א נויט ־ שטאנ ד אי ז דערקלער ט געװארן, א ז אוי ף דע ר נעקסטע ר פארזאמלונ ג דע ם 31 ־ט ן יאנואר, 1933, הא ט דע ר רײכ ־ טאג, זי ך געגרײ ט צ ו דורכצופיר ן א ניש ט צוטרוי ן אי ן אים. הינדענבורג האט מאטירט זײן אפזאגן אזוי: אין דעם מצב קען איך עס נישט טאן. איך באמערק מיט דאנקבארקייט, אז איר האט פרובירט צו געווינען די נאציאנאל-סאציאליסטן און שאפן א מערהייט אינעם רייכסטאג. צום באַדויערן, דאָס האט נישט געארבעט, און דעריבער עס איז נייטיק צו פּרובירן אנדערע פּאַסאַבילאַטיז."
די קומענדיק צו מאַכט פון די NSDAP.
שלײַטשער האָט נישט געקאָנט וויסן, אַז ער, דער בעל-תכשירים, איז אַליין איצט געוואָרן אַ קרבן פֿון אינטריגע. שוין דעם 4טן יאַנואַר 1933 האָט זײַן געוועזענער קעסטקינד פראַנס פון פּאַפּען געהאַלטן געהיימע פאַרהאַנדלונגן מיט היטלער אין הויז פונעם קעלן באַנקיר קורט פון שראָדער. נאך דעם שמועס זענען נאכגעפאלגט געווארן נאך נאך עטליכע, שוין מיט דער באטייליגונג פונעם סטעיט סעקרעטאר פונעם רייך פרעזידענט אָטטאָ מייזנער און אָסקאַר פון הינדענבורג, דער זון פון דער רייך פרעזידענט, וועלכע זענען געווען א טייל פונעם נעער קרייז פונעם רייך פרעזידענט. ווי אַ רעזולטאַט, איז דערגרייכט געוואָרן אַן אָפּמאַך אויף דער שאַפונג פון אַ קאָאַליציע-רעגירונג דײַטשישע נאַציאָנאַליסטן און נסדאַפּ, וואָס פֿון יענער, אויסער היטלער, וועט אַרײַננעמען בלויז צוויי פֿאָרשטייער: [Wilhelm Frick אין ראנג פון אינערן מיניסטער און Hermann Göring אלס מיניסטער אן פּאָרטפעל און דער בארעכטיגטער אקטיווטער מיניסטער פון אינערן פון פּרוססיע. פאפע ן הא ט באקומע ן דע ם פאם ט פו ן װיצע ־ קאנצעלאר ן או ן רײכקאמיסא ר פו ן פרױסן.
די וואך פון דעם 86 יעריגן רייך פרעזידענט, וועלכער האט שוין לאנג קעגנגעשטעלט דעם באנומונג פון א "בוהעמין קארפעראל" אלס רייך קאנצלער, איז פארשפארט געווארן דורך פארזיכערונגען אז דער NSDAP פירער, ארומגערינגלט מיט א קאנסערוואטיווער מערהייט אין דער רעגירונג, האט נישט פאסירט קיין באזונדערע סכנה.. גלויבן אין דער מעגלעכקייט פון קאָנטראָל איבער היטלער איז געווען אַ גרייַז וואָס האט די מערסט ערנסט קאַנסאַקווענסאַז. אן אנדער אַרגומענט אין טויווע פון ​​היטלער איז געווען די פאָרמאַל באמערקט קאַנסטאַטושאַנאַל סדר פֿאַר די אַפּוינטמאַנט פון די רייך קאַנצלער. דעם 30טן יאנואר 1933 איז היטלער באשטימט געווארן אלס רייך קאנצלער (אין היסטאריאגראפיע ווערט די דאטום פאררעכנט אלס דאטום פונעם פאל פון דער וויימארער רעפובליק), און דעם 14טן יולי איז אין לאנד געגרינדעט געווארן א איין-פארטייאישע סיסטעם - אלע פארטייען אחוץ די NSDAP איז געווען פאַרבאָטן, אַלע סאַבסאַקוואַנט ילעקשאַנז אין אַלע לעוועלס ביז 1946 זענען געווען אַנקאַנטעסטיד - עס זענען געווען בלויז קאַנדאַדייץ נאַמאַנייטאַד דורך די NSDAP, טראָץ דעם פאַקט אַז אין די פּאַרטיי זיך עס זענען קיין קאָלעגיאַטע רעגירונג ללבער, היגע אָרגאַניזאַציעס (פּאַרטיי גאָו, פּאַרטיי דיסטריקץ און היגע גרופּעס)) זײנען אנגעפירט געװארן דורך פירער, באשטימט דורך דעם קייסעריש פארזיצער פון דער פארטיי אדער פירער פון העכערע לאקאלע ארגאניזאציעס. רייך פרעזידענט פאול וואן הינדענבורג האט איבערגעגעבן צו וויצע קאנצלער פראנץ פון פאפען, אין דער געשעעניש פון זיין אפוועזן, די מאכט אויסצונוצן די פרעזידענטליכע וועטא מאכט איבער היטלער, וואס ער האט קיינמאל נישט אויסגענוצט.
רייזענדע באדייט איינער וואס גייט פון איין פלאץ צום צווייטן. אריינגערעכענט סיי גיין פארן אדער פליען.
באשעפענישן וואס רייזן.
חיות און פויגלען זענען אויך דא וואס רייזן ווינטער און זומער צוליב די קעלט און היץ.
אויך איז דא וואס רייזן צו גיין צו פלעצער וואס האט מער עסן.
הרב דניאל לאַפּין איז א רב וואס האט צוריק געברענגט א גאנצע קהילה פון אידן צו תורה ומצוות ער איז אויך א ביזנעס מאן וואס געט ארויס ביכער און ספרים איבער אידישקייט און ביזנעס.
ער איז געבוירן אין יאהאנעסבורג, דרום אפריקע. ער האט געלערנט אין גייטסהעד ישיבה. ער האט באקומען סמיכה פון הר"ר משה פיינשטיין ז"ל.
ער איז פלאצירט אין סיאטל, און די רעכטע אידישע קאנסערוועטיווע פאליטיקער קוקן אים אן אלס זייער רב. פון זיי רעכענט זיך דער ראדיא שמועס פראגראם גאסטגעבער, ר' מייקל מעדוועד, דער לאביאיסט אין טורמע ר' זשעק אבראמאף און נאך שרייבער פירער און שטארק אקטיווע סאציאלע אקטיוויסטן וואס האלטן אמעריקע לויט די מאראלן פון דער תורה.
ער האט אויך א ראדיא שמועס פראגראם אין מערסער אינזל,סיאטל, וואשינגטאן.
א לעוואר () איז א שיסל זיך צו וואשן.
ווערט היינט בעיקר באניצט אנרופן די שיסל אין וואס מען לייגט דאס טעפל זיך צו וואשן נעגל וואסער.
מחצית השקל איז א היסטאריש אידישע מטבע.
אין דער תורה ווערט עס דערמאנט אז דער אויבערשטער זאגט פאר משה רבינו אז ווען ער וויל ציילן די אידן זאל ער נישט ציילן די מענטשן נאר נעמען פון יעדן א מחצית השקל און ציילן די מטבעות.
שפעטער האט מען איינגעפירט אז יעדער איד זאל יעדע יאר געבן א מחצית השקל און פונעם געלט האט הקדש געקויפט בהמות פאר די קרבנות ציבור און אויך איבערצובויען דעם בית המקדש.
רבי שמשון חיים נחמני (ה'תס"ו, 1706 – ו' אלול ה'תקל"ט, 18טן אויגוסט 1779) איז געווען א גרויסער רב, מקובל, מחבר ספרים און דיכטער, אינעם איטאַליענישן יידנטום.
ער האט געדינט אלס רב אין א צאל קהילות אין צפון איטאליע, און ווערט פאררעכנט פון די גרעסטע רבנים אין לאנד.
היינט איז ער מערסטנס באקאנט מיט זיין הייליגן סגולה'דיגן ספר זרע שמשון.
ער איז געבוירן אין שטאט מאדינא (היינט אין איטאליע) צו זיין פאטער הרב נחמן מיכאל נחמני, און מוטער - די טאכטער ​​פון רבי יהודה מצליח פון 'פאדאווע', דער רב פון דער קהילה אין מאדינא.
ער האט געלערנט ביי רבי אפרים כהן ליפשיץ פון אוסטראה, דער מו"ץ אין מאדינא, און שפעטער אין מאנטאווא האט ער געלערנט ביי רבי דוד פינצי - דער שווער פונעם רמח"ל - און ביי רבי אביעד שר שלום באזילא, דער מחבר פונעם ספר "אמונת חכמים".
אויף קבלה איז ער געווען א תלמיד פון רבי בנימין הכהן וויטאלי, דער רב פון דער שטאט רעגיא-עמיליא אין איטאליע.
נאָכן לערנען אין מאנטאווע, איז ער אַריבער קיין פיזא, און דאָרט האט ער אוועקגעשטעלט גרויסע תלמידים און פאַרשפּרייט תורה צווישן די מאַסן. שפעטער איז ער אריבערגעפארן קײן 'סיינא', און שפעטער זיך אומגעקערט צו זיין הײמשטאט מאדינא, װאו ער האט געדינט אלס רב הקהילה.
אין יאר ה'תצ"ד (1733), האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית דבורה בת הרב אברהם פאנטאנילא, און געהאט איין בן יחיד, אבער דאס איינציג קינד איז אלץ קליין קינד נפטר געווארן, און ער האט מער נישט געהאט קיין קינדער.
אין יאר ה'תצ"ט (1739), נאך דער פטירה פונעם רב אין שטאט, הרב ישעיהו מרדכי באסאן, איז ער אויפגענומען געווארן אלץ רב אויף זיין ארט, און דארט האט ער מחבר געווען זיינע פילע ספרים.
ער האט זיך אויסגעקענט אין אלע תורה טיילן, אין נגלה און נסתר צוגלייך, און איז געווען א שטארקער מחמיר אין הלכה.
צווישן זיינע בארימטע תלמידים וואס ער האט אוועקגעשטעלט, איז געווען זיין פלומעניק - רבי דוד זכות - פון די גרויסע רבנים אין איטאליע, און רבי ישראל בנימין באסאן - א זון פון רבי ישעי' באסאן. און זיין גאנץ לעבן האט ער שטארק פארארבעט, אוועקצושטעלן דאס יודיש-תורה'דיגע לעבן אין איטאליע ווי עס דארף זיין.
זייענדיג א גוטער בעל דרשן, און פארפאסער פון שירים ופיוטים, איז אבער בלויז א טייל געדרוקט געווארן דורך זיינע תלמידים.
אום תשעה באב ה'תקל"ט (יולי 1779) איז ער געפאלן און שטארק פארוואונדעט געווארן, און בערך א חודש שפעטער איז ער נפטר געווארן אין שטאט ריגיאו-אמיליא.
אין זיין צוואה האט ער באפוילען צו צעטיילן זיין פארמעגן פאר ארימעלייט פון שטאט, ספעציעל פאר בני תורה, און אז מ'זאל נישט רעדן פון זיינע שבחים - בלויז דאס אז ער האט געוואלט מזכה זיין דעם רבים און אויפשטעלן תלמידי חכמים, אזעלכע וואס זאלן קענען מחדש זיין ריכטיגע תורה געדאנקען.
אלע רבנים אין גאנץ איטאליע האבן אים שטארק מספיד געווען, און ער איז באהאלטן געווארן אינעם ארטיגן בית עלמין, אבער 30 יאר שפעטער האט די רעגירונג אריבערגעפירט אלע קברים צו א נייעם ארט, און ס'נישט אנגעצייכנט היינט צוטאגס גענוי ווי ער ליגט.
ער האט מחבר געווען אסאך ספרים, בעיקר אויף קבלה, אבער האט שפעטער זיי באהאלטן און נישט געוואלט ארויסגעבן.
דער חיד"א דערמאנט עהם אין זיין ספר 'שם הגדולים' ווי פאלגענד; "שמעתי שהוא היה בקי בקבלה מעשית וציווה לגנוז כל ספריו בקברו". אויף יידיש; איך האב געהערט אז ער איז געווען אויסגעקענט אין פאקטישער קבלה, און האט באפוילן צו באהאלטן די אלע ספרים אין זיין קבר.
בלויז צוויי ספרים אינגאנצן האט ער יא ארויסגעגעבן, אז ס'זאל בלייבן פון אים אן אנדענק, זייט ער האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער נאך זיך.
ער האט צוגעזאגט, אז ווער ס'וועט לערנען זיינע ספרים, וועט באגליקט ווערן מיט גאר שטארקע ברכות און ישועות.
און דאס איז איינס פון די דברי הבטחה; "ועיניכם תראינה בנים בני בנים כשתילי זיתים סביב לשולחנכם חכמים ונבונים, בתים מלאים כל טוב גם עושר גם כבוד לא יסופו מזרעכם"
אסאך יידן זעען היינט גרויסע ישועות, א דאנק דער זעלטענער הבטחה פונעם בעל מחבר אלץ א סגולה אין אלע ענינים. און דאנק דעם זענען די ספרים איבערגעדרוקט געווארן עטליכע מאל, און אויך מיט נקודות, און אויף עטליכע שפראכן.
די ספר זרע שמשון אויך תולדות שמשון איז נתחבר געווארן דורך דער דער גאון און מקובל הרב שמשון חיים בן הרב נחמן מיכאל נחמני
און איז אין די לעצטע יארן געווארן אנגענומען ביי פיל אידן אלס א סגולה.
אבני חסד איז אן ארגאניזאציע מיטן ציל ארויסצוהעלפן סאטמארער משפחות וואס מאכן חתונה קינדער. די ארגאניזאציע איז געגרינדעט דורכן סאטמארער רביקן מהר"א.
דאס געלט ווערט בעיקר געשאפן דורך אידן פורים ווען די בחורים פון דער ישיבה גדולה גייען נאך געלט דערפאר.
און אויך פורים און שושן פורים ווען דער רבי בעט ביים טיש מען זאל געבן געלט. אזוי אויך כ"ו אב און כ"ו ניסן ביי די יארצייטן פון די סאטמארער רבי'ס.
רבי חיים וויטאל (א' חשוון ה'ש"ג, 1542 – ל' ניסן ה'ש"ף, 1620) איז געוועזן א תלמיד מובהק פון דעם אר"י הקדוש פון צפת; אין יארן איז ער געווען עלטער פון זיין רבין. הגם ער האט נישט עספיט צו לערנען ביי אים מער ווי צווי יאר, נאכאלץ איז כמעט אלס וואס מען ווייסט היינט פון קבלת האר"י פון אים צוליב וואס דער אר"י הקדוש האט כמעט נישט געשריבן אליינס.
באוואוסט איז ער מיט זיין ספר עץ חיים.
קאַרטאַגענאַ דע אינדיעס (שפּאַניש: Cartagena de Indias), איז א פּאָרט שטאט וואס געפונט זיך אין צפון קאלאמביע, אויף די קאראיבישער ים ברעג, און איז די הויפטשטאט פון דער פראווינץ באליוויאר.
די שטאָט איז געגרינדעט געווארן אום 1533, און אין 1984 איז איר היסטארישן צענטער דערקלערט געווארן אַלץ וועלט ירושה ארט.
אום 2005, האבן געוואוינט דארט 1.09 מיליאָן מענטשן. און אינעם הויפטשטאט אירע, 1.24 מיליאָן מענטשן; וואס דאס איז דאס פינפט-גרעסטער צאל איינוואוינער אין קאלאמביע.
גאַנדער (ענגליש: "Gander") איז אַ שטעטל אין נייפונדלאנד און לאבראדאר, פון די צען פראווינצן אין קאנאדע.
גאנדער געפינט זיך אין צפון פונעם אינזל נייפאנדלאנד, אויפ'ן צפון ברעג פון דער גאנדער אזערע.
דאס שטעטעל גאנדער איז באקאנט מיט איר היסטאריע, ווייל זי האט א באשיידענעם לופט פעלד וואס איז באנוצט געווארן אין פארשידענע צייטן פון נויטפאל, זייענדיג א פאסיגער ארט צו פארקירעווען די לופט-וועג פון פליגערס, דורכאויס די לעצט-פריערדיגע יארן, ווען ס'האט זיך אויסגעפעלט; א שטייגער ביי דער צווייטער וועלט-מלחמה, און אויך ביים היסטארישן 11 דאטום.
אין אלגעמיין איז עס א וויכטיגער אפשטעל פונקט, פאר רייזעס איבער'ן אטלאנטיק אקעאן.
אין דער חסידישער היסטאריע איז דאס שטעטל אויך באקאנט אלץ דאס וואסער'ל וואס דער הייליגער סקווירער רבי יעקב יוסף טווערסקי, האט אפגעשטאט דארט, צו כאפן א טונק ביים ברעג טייך. ווען ער איז געפלויגן קיין ישראל אום זומער ה'תשי"ט, צו דער חתונה פון זיין בן יחיד, דער היינטיגער סקווירער רבי, און די וועגן פלעגן דויערן לענגער ווי היינט, און ער האט נישט געוואלט פארפעלן א טבילה אין מקוה פאר'ן דאווענען שחרית.
העלענישע פאָרמיטל אינדוסטריע (ELVO) איז אַ גריכישער פאָרמיטל פאַבריקאַנט באזירט אין סאַלאָניקי.
די פירמע איז אפגעקויפֿט געווארן דורך אַ ישראל קאָנסאָרטיום אום 14סטן פעברואר 2021.
מבול וואסער איז זייער א גרויסע פארפלייצונג. אין דער געשיכטע ווערט דערציילט א לעגענדע פון דער געניצער גילגאמעש אז אזוי א מבול האט פארצייטנס באטראפן די וועלט. די געשיכטע איז אויך ענדלעך דערציילט אין דער תורה.
די תנכישע פארשער זאגן אז עס איז מעגליך אז עס האט טאקע דאן פאסירט א גרויסע פארפלייצונג, צוליב דעם וואס גרויסע שטיקער אייז זיינען אויסגעגאנגען, און האבן פארפלייצט פיל שטעט ארום דער פלאזשע. אויך האבן די ארכעאלאגן געפונען גאנצענע דערפער 300 מעטער אונטערן שווארצן ים, אפשר פון אן אויסברעך פון דעם מיטלענדישן ים דורך באספארוס דורכגאס.
אין יאר א'רנ"ו, אין די צייטן פון נח, ווען גאט האט געזען אז די מענטשן זיינען שלעכט, און נאר איין צדיק נח איז געווען אויף דער וועלט, האט ער באשלאסן צו אפווישן דעם גאנצן טרוקעניש מיט וואסער. ער האט באפוילט נח'ן צו בויען א ריזיגן קאסטן וואס הייסט תיבת נח, און ער זאל צונויפנעמען אלע חיות פון דער גארער וועלט און זיי אריינברענגען אינעם קאסטן, כדי זאלן זיי נישט ווערן פארשווונדן און פארלענדעט. עס איז געשען א נס אז אלע חיות האבן דארטן אריינגעפיט און איבערגעלעבט.
טאוועל פון אינטערשיידן ציווישן די צוויי נוסחאות.
מען קען יעדן קאלום באזונדער ליינען פאר א מעשה פאר זיך.
די טראדיציער מפרשים פארענטפערן די סתירות.
פארדרייט די יוצרות פון נאטור.
לויט געוויסע תלמידי חכמים, איז דער מבול די גאנצע אורזאך פארוואס די װיסנשאַפֿטלערס מיינען אז די וועלט איז עלטער ווי די תורה זאגט, ווייל דאס האט פארדרייט די קוילנשטאף אפצייכענונגן פון דער ערד עס זאל אויסזעהן עלטער. היינט אבער האט מען שוין געמאסטן די עלטער פון שטיינער וואס געפונען זיך אויף די לבנה, וואו עס איז זיכער נישט געווען דער מבול, און זי קוקט נישט אויס צו זיין אסאך יונגער ווי דער ערד.
אן אפיציעלע שפראך באדייט א שפראך וואס האט א באזונדערן סטאטוס אין א לאנד. דאס קען זיין ווייל זי ווערט אינדארסירט דורך דער רעגירונג פון א לאנד אדער פראווינץ. געווענטליך וועלן אלע אפיציעלע פאפירן פון דער רעגירונג ווערן געשריבן אין דער שפראך, און אין די שולעס וועט מען לערנען די שפראך. און אויף די שפראך.
וויאזוי.
געווענטליך איז עס ווייל היסטאריש האבן די מענטשן וואס האבן געגרינדעט די לאנד גערעדט די שפראך.
היינט איז שוין דא פיל לענדער וואס האבן אסאך מענטשן וואס קומען פון אנדערע לענדער האבן שוין פיל געטוישט אז חוץ די אפיציעלע שפראך דריקט די רעגירונג אלעס אויך אין אנדערע שפראכן וואס האבען אסאך רעדנער.
אני מאמין איז אן אויסשטעל פון די י"ג עיקרים פון דעם רמב"ם.
עס איז נישט באקאנט ווער דער מחבר איז געווען.
די י"ג עיקרים ווערן אנגערופן די דרייצן פרינציפן וואס דער רמב"ם זאגט אז דאס זענען די עיקר זאכן וואס א איד דארף גלייבן, און אן דעם איז ער א אפיקורס.
ער שרייבט זיי אין זיין ספר פירוש המשניות, אלס הקדמה צו פרק חלק פון מסכת סנהדרין.
#ווייטערפירן פריוואטע פירמע
א פריוואטע פירמע איז א פירמע וואס באלאנגט צו א פריוואטן מענטש אדער א גרופע מענטשן, און זיי קענען אפמאכן וועמען אריינצונעמען אלס שותף. אנדערש ווי א פובליקע פירמע וואס יעדער קען קויפן אקציעס אויף דער בערזע.
רויט-האריגע וואס מ'רופט היינט אויף העברעאיש א ג׳ינג׳י (דזשינדזשי), און אין יידיש א רויטער אדער א געלער. דאס זענען אזעלכע וואס זייער האר (געווענליך מער ווייניגער פונעם קאפ) איז רויטלעך - צווישן ברוין, גאלד, אראנזש, בורשטין, און אויך טונקל בלאנד.
די שטארק רויטע, האבן געווענליך אויך רויטע באקן, און זומער-שפרענקלען, צוליב די היציגער בלוט טעמפער וואס זיי פארמאגן נאטורליך, און דאס בלוט צייגט זיך שטארק ארויס אויפ'ן הויט. דאס פאסירט צוליב די פּיגמאַנט פון די קאלירן אינעם הויט און האר.
רויטע האר איז גאנץ פארשפרייט צווישן יידן אשכנזים. אין יאר 1903 האבן 5.6% פון פוילישע יידן געהאט רויטע האָר. אנדערע שטודיעס זענען דערגאנגען אז 3.69% פון אלע יידישע פרויען האבן רויטע האר אבער 10.9% פון יידישע מענער האבן רויטע בערד. אין אייראפעאישער קולטור האט מען געהאלטן אז רויטע האַר איז א יידישער סימן: ביי דער שפאנישער אינקוויזיציע האט מען געכאפט אלע מיט רויטע האר אלס יידן.
צו זיין א רויטער איז גראדע היבש חן געפעליג ביי אסאך מענטשן, און עס קען ציען ליבשאפט. און אינעם היסטאריע איז באקאנט פון היבש גרויסבאקאנטע פיגורן - באזונדער ביים יודישן פאלק, וואס זענען געווען רויטהאריגע, און מלא חן.
דער גר צדק פון ווילנא, אברהם בן אברהם, איז געווען א זון פונעם גראף פאטאצקי אין פוילין, און ער איז אנטלאפן קיין ווילנא און זיך מגייר געווען דארט.
און שפעטער ווען זיין טאטע איז געוואויר געווארן דערפון, און אים געשיקט ברענגען, און ער האט נישט געוואלט אויפגעבן זיין יודישקייט, האט מען אים ברוטאל הינגעריכטעט און פארברענט אויף קידוש השם, אום יו"ט שבועות ה'תק"ט, אין צענטער פון דער שטאט ווילנא, און זיין אש איז געברענגט געווארן דארט לקבורה.
שפעטער איז ארויסגעוואקסן א בוים מיט'ן געשטאלט פון א מענטש, אויף זיין ציון.
נבוזראדן איז געווען א שליח פון נבוכדנאצר דער קעניג פון בבל, צו פארברענען דעם ערשטן בית המקדש, אום תשעה באבג'קע"ו.
שפעטער האט נבוזראדן באקומען געוויסן-ביסן אויף די אלע טויזנטער יודן - ביז גאנץ קליינע קינדער - וואס ער האט אויסגעקוילעט אזוי ברוטאל, ביים חורבן בית המקדש, איז ער איז אנטלאפן און זיך מגייר געווען, און אזוי מקדש געווען שם שמים.
הרב נטע גרינבלאט (; תרפ״ה – כ״ח ניסן תשפ״ב) איז געווען דער אב בית דין פון מעמפיס, טענעסי, פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע. ער איז געווען פון די נאנטסטע תלמידים פונעם פוסק הדור, הרב משה פיינשטיין פון ניו יארק.
הרב נטע איז געבוירן געווארן אין וואשינגטאן די סי צו הרב יצחק גרינבלאט פון בריסק, וואס איז געפארן קיין אמעריקע צו זאמלען געלט פאר דער ״תורת חסד״ ישיבה, און איז שפעטער געווען א רב אין וואשינגטאן די סי. אין תרפ״ח האט זיך די משפחה געצויגן קיין עלענוויל, ניו יארק, וואו הרב יצחק איז געווארן רב.
ביי די אכט יאר, אין תרצ״ג, איז נטע געפארן קיין ארץ ישראל, וואו ער האט געלערנט פיר יאר אין ירושלים. אין תרצ״ז איז ער צוריקעפארן אליין, אלט 12 יאר, צו לערנען ביי רבי דוד לייבאוויץ אין דער חפץ חיים ישיבה אין וויליאמסבורג. ער האט גערעדט גוט יידיש און אזוי איז געווארן נאנט צו רבי דוד. מיט זיין ירושלמי חינוך האט ער געלערנט צוזאמען מיט עלטערע בחורים. נאך רבי דוד׳ס פטירה אין תש״א האט ער אנגעהויבן לערנען אין א קיבוץ געפירט דורך רבי יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק און רבי מיכל פיינשטיין. א יאר שפעטער האט דער קיבוץ אויפגעהערט און רבי מיכל פיינשטיין איז געווארן א ראש ישיבה אין ישיבת תפארת ירושלים, אונטער זיין פעטער הרב משה פיינשטיין.
אין יאר תש״ג איז הרב נטע געגאנגען לערנען אין תפארת ירושלים; פון דעמאלסט אן איז ער געבליבן נאנט מיט הרב משה און רבי מיכל.
אין תש״ו איז הרב נטע נאכאמאל געפארן קיין ארץ ישראל צו לערנען אין דער חברונער ישיבה.
ער איז צוריק אין אמעריקע אין תש״ח ווען זיין פאטער איז געווארן קראנק. אין תש״ט האט ער אויפגענומען א שטעלע אין מעמפיס צו זיין א מלמד און רב שני פון דער אנשי ספרד שול.
ער איז נפטר געווארן אין מיימאנידיס שפיטאל אין ניו יארק פרייטיק כ״ח ניסן תשפ״ב.
זיין זון הרב דוד איז א רב אין לארענס.
זיינע אנדערע קינדער זענען רחל׳ע לפידות, לאה פֿינק, יעקב גרינבלאט און יוסף גרינבלאט.
דער פוסק הרב אפרים גרינבלאט איז געווען זיין נעפֿע, א זון פון זיי ברודער אברהם ברוך.
רבי נפתלי צבי פון שטאט סקווירא, אדער ווי מ'האט אים גערופן מיט ליבשאפט רבי הערשעלע סקווערער, איז געווען דער עלטצטער אור-אייניקל פונעם הייליגער בעל שם טוב, זייענדיג דער דריטער דור. ער איז געווען א זון פון רבי אהרן טיטיעווער, זון פון רבי צבי הערש, זון פון רבי ישראל בעל שם טוב.
ער האט געוואוינט אין דער שטאט סקווירא, אוואו ער איז געווען דער גוטער יוד, און איז דארט נסתלק געווארן אום י"ח תשרי, און איז געווארן באהאלטן אינעם ארטיגן בית החיים.
שפעטער מיט יארן, ווען ער האט שוין נישט געלעבט, איז געווארן ביי אים אן איידעם, דער רבי ר' איציקל סקווירער, וואס האט גענומען ביים דריטן שידוך זיין טאכטער חנה סימא, און געזאגט דערביי; איך טו דעם שידוך נישט פאר געלט אדער פאר כבוד, נאר בלויז ווייל כ'וויל געבערן נאך נשמות וואס זאלן זיין אייניקלעך פונעם הייליגן בעל שם טוב.
רבי שמואל משה קרעמער (געב׳ כ"א כסלו, תרח"צ) איז א גרויסער תלמיד חכם און מתמיד. ער איז איינער פון די פראמינענטע ברסלבער משפיעים, און ווערט פאררעכנט אלס איינער פון די הויפט מנהיגים פון ברסלעווער חסידים.
ער איז דער גרעסטער בקי אין דעם דור אין ליקוטי מוהר״ן.
רבי יעקב מאיר שעכטער איז זיין ידיד נאמן.
יגדל איז א פיוט וואס אשכנזים זאגן פארן דאווענען שחרית. עס איז געבויט אויף די י"ג עיקרים פונעם רמב"ם,עס הייסט אזוי ווייל עס הייבט זיך אן "יגדל אלוקים חי".
חולקים.
דער אר"י הקדוש שרייבט מען זאל עס נישט זאגן אבער דער של"ה הקודש פארענטפערט די קשיות פונעם אר"י און בלייבט אז מען זאל עס יא זאגן.
פאלם טרי איז א טאון אין ניו יארק, געגרינדעט אין יאר תשע"ט (2019).
זי אינהאלט אין זיך בלויז דאס ווילידזש קרית יואל.
צוליב דאס כסדרדיגע וואקסן פון קרית יואל האט זיך עטליכע מאל אויסגעפעלט צו אנעקסירן נאך שטחים צום ווילידש און דארט טוישן די זאנירונג כדי צו קענען בויען מער הייזער אויף די שטחים.
די טאון הייסט פאלם טרי אלס איבערזעצונג פין די משפחה נאמען פין די סאטמארער רבנים טייטלבוים.
רבי נחמיה איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט 19 מאל אין משניות.
רבי נחמיה איז געווען פונעם פינפטן דור תנאים.
הגאון רבי מרדכי פרידלענדער מיט רבי מתתיהו דייטש, רבי מסעוד אלחדד און רבי זונדל שטערן, אין דער רבנות רמת שלמה אב.
רבי מרדכי פרידלענדער מיט רבי מתתיהו דייטש, רבי שמחה ראבינאוויטש און רבי שאול רייכנבערג, אין דער אסיפה פון רבנים פון רמת שלמה, חשון חשון תשע"ה.
הרב מרדכי פֿרידלענדער (כ"ג חשוון תש"ד - ח' טבת תשע"ז) איז געווען א רב און ראש ישיבה און ראש כולל פון דער קהילה פון שומרי החומות אין רמת שלמה.
געבוירן אין בודאפעסט, אונגארן, צו רבי שלמה און יוטל פרידלענדער אין מיטן דער צווייטער וועלט מלחמה. אין יענע טעג האָבן די נאַציס אינוואדירט אונגאַרן, און זײן פאָטער איז געשיקט געוואָרן אין אַן אַרבעטס־לאַגער בעת זײן מאַמע איז געשיקט געוואָרן קיין אוישוויץ. אלס קליין קינד איז ער אוועקגעשטעלט געווארן ביי זיין קוזין אין א אונגארישער פאמיליע אין בודאפעסט. איין טאג האט מען באמבארדירט די געביידע וואו זיי זענען געבליבן און דאס הויז איז אינגאנצן פארניכטעט געווארן. א נס זענען די צוויי קינדער געראטעוועט געווארן ווען זיי זענען געפאלן אונטער א טיש וואס האט זיי באשיצט.
צו אכט יאר האט ער עמיגרירט קיין אמעריקע מיט זיין מוטער און ברודער יודא און זיין שוועסטער מרים קאהן און זיך באזעצט אין וויליאמסבורג. אלס בחור איז ער געווארן א חסיד פון רבי יעקב יוסף פון סקווירא און נאך זיין פטירה אויך פון זיין זון דער יעצטיגער סקווירא רבי. ער האט געלערנט אין דערנייטרא ישיבה ביי הרב מיכאל דוב ווייסמאנדל און שפעטער אין ישיבת לעיקוואוד ביי הרב אהרן קאטלער.
אין תשס"ה האט ער חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון רבי דוד לובל. ער האט דאן געדינט פערצן יאר אלס רב אין דער ישיבה "באר שמואל" אין בארא פארק. אין דער תקופה האט ער באקומען סמיכה פאר רבנות דורך רבי משה פיינשטיין.
אין תשמ"ב האט ער עולה געווען קיין ארץ ישראל און געוואוינט אין ירושלים. ווי ער האָט שפּעטער דערציילט, איז דער תכלית פון זיין עלייה געווען זיך צו ספעציאליזירן אין הלכות סת"ם ביי רבי יוסף שלום אלישיב און ביי רבי שמואל וואזנער. אין דעם פּעריאָד האָט מען אים געבעטן צו פירן דעם אינסטיטוט משמרת סת"ם פון הרב וואזנער. ער איז באזונדער בארימט געװארן מיט זײן עקספערטיז אין די הלכות.
אין ישראל האט ער געדינט אלס ראש ישיבת "אור חדש" א ישיבה פאר עולים פון די פאראייניגטע שטאטן אין טעלז שטיין, ווי אויך פון כולל בני אפרים. ער האט אויך געדינט אלס רב אין דער ישיבה נווה ציון אין טעלז שטיין.
אין תשס"ה איז ער באשטימט געווארן אלס רב פון קרית שומרי החומות אין רמת שלמה. פֿאַר דעם צוועק איז ער אויך באַשטימט געוואָרן אַלס מו"ץ אין נאָמען פון דער עדה החרדית.
ער איז נפטר געווארן מיטאמאל כ"ט בטבת תשע"ז און איז מקבר געווען אין דער חלקת החסידים אויפן הר הזיתים.
אפשטאמיגע: זײן זון רבי שלמה נחום, זײן ממלא מקום אין זײן ישיבה אין טעלז־שטײן; זיין איידעם, הגאון רבי אברהם דוד ליווי, רב און מו"צ אין שכונת מקור ברוך אין ירושלים און איינער פון די רבני חסידות באיאן, זיין ממלא מקום אים אין קהילת שומרי החומות אין רמת שלמה; זיין איידעם, רבי שלמה שטערנבערג, ראש כולל אין ירושלים.
רבי משה זבולון מרגליות (תרי"א, אפריל 1851 - ז' באלול תרצ"ו, 25 אויגוסט 1936) איז געווען אן אמעריקאנער ארטאדאקסישער רב און ראש ישיבה פון ליטווישן אפשטאם. ער איז געווען רב פון באסטאן און אנדערע קהילות אין די פאראײניגטע שטאטן, א מיטגליד פון דער עזרת תורה הנהלה און עהרע פרעזידענט פון דער אגודת הרבנים פון די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע. ער איז געווען פון די ראשי ישיבת רבינו יצחק אלחנן.
געבוירן אין דער שטאט קרוז אין דער ליטע. ער האט אין זיין יוגנט געלערנט ביי זיין פעטער רבי דוד קרוזער, וועלכער איז געווען רב פון מערטש, דעמאלט איז ער געווען דער העלפער פון רבי שמחה הלוי הורוויץ, רב פון קרוז. צו 25 יאר איז ער געגאנגען קיין ביאליסטאק און האט זיך געלערנט ביי רבי יום טוב ליפמאן האלפערין, ביי וועם ער האט גענומען שימוש און ביי וועמען ער האט באקומען היתר הוראה. נאך זיין חתונה איז ער געווען איינער פון די תלמידים פון רבי יצחק אלחנן ספעקטאר פון קאוונע. ער איז באַשטימט געוואָרן אלס מורה הוראה אין מאַרטש אויף אַ יאָר, און דערנאָך איז ער באַשטימט געוואָרן אַלס רב פון סלאַבאָדקע אינעם סואוואַלקי דיסטריקט, א שטעלע וואָס ער האָט פאַרנומען בערך צוועלף יאָר.
שפעטער האט ער עמיגרירט קיין אמעריקע און איז געווען א רב אין עטליכע קהילות און א ציבור אקטיוויסט. פון 1889 ביז 1906 האט ער געדינט אלס אלגעמיינער רב פון באסטאן, און אין 1906 האט ער איבערגעגעבן זיין שטעלע צו הרב גבריאל זאב מרגליות (וואס איז נישט געווען קיין קרוב) און איז אריבער צו דינען אלס רב פון דער ישורון קהילה אויף 85סטער גאס אין מזרח ניו יארק, דעמאלט באטראכט ווי א רייכע און געגרינדעטע געמיינדע פון בערך טויזנט משפחות.
אין דער זעלבער צײַט האָט ער געדינט אַלס פּרעזידענט פונעם ניו־יאָרקער ביוראָ פון אַ סך ארץ־ישׂראל'דיגע אינסטיטוציעס: די פֿאַראייניקטע צדקה־פֿאַבריקן פֿון ירושלים, תלמוד־תורה און ישיבת עץ חיים, ביקור חולים שפּיטאָל, און שפּיטאָל פאַר אומגעזונטן.
זיין זון רבי שלמה זלמן מרגליות איז געפארן לערנען אין אייראפעאישע ישיבות, און נאכ'ן צוריקקערן קיין אמעריקע געדינט אלס דרשן אין קליוולאנד. ער איז אומגעקומען אין אן אויטא צוזאמענשטויס ט"ז תמוז תרע"ז, און ער איז באגראבן געווארן אויפן בארג כרמל בית עולם אין ניו יארק.
רבי משה זבולון מרגליות איז נפטר געווארן אין ניו יארק ז' אלול תרצ"ו. ער איז אויך באגראבן געווארן אויפן הר הכרמל בית עולם.
זײן אנדענק.
ביי זיין 75'סטן געבורטסטאָג אין תרפ"ו, האָט די הנהלה פון ישיבת רבי יצחק אלחנן געווידמעט פארן ישיבה אַ נייעם פליגל מיטן נאָמען "בית מדרש פאר ארטאדאקסישע מלמדים אויפן נאמען פון רמ"ז מרגליות". נאך זיין פטירה אין תרצ"ו, איז אין תרצ"ז געגרינדעט געווארן א ישיבה וואס האט געהייסן נאך אים אויפן נאמען פון ישיבת רמ"ז.
שלמה (שלומי) דאַסקאַל איז א חסידישער אמעריקאנער חרדישער זינגער.
דאסקאל איז געבוירן געווארן אין ארץ ישראל אין בני ברק. אלס בחור האט ער געזינגען אין חסידישע כארס, נאך זיין חתונה האט ער עמיגרירט קיין אמעריקע. זיין ערשטער אלבאם איז ארויס אין 2003 אלס א זאמלונג פון באקאנטע לידער, שפעטער זענען ארויס נאך צוויי אלבאמען מיט נייע לידער, צוזאמען מיט דעם איז פראדוצירט געווארן דורך פּראָדוצירער יוחי בריסקמאַן א סעריע מיטן נאמען "רילעקס" (Relax) פון לאנגע ווערק וואס אנטהאלט א מיקס פון באקאנטע און רירנדיקע לידער געזונגען דורך דאסקאל, די סעריע האט געהאט אַ גרויסן ערפאָלג און האָט פאַרקויפט צענדליגער טויזנטער עקזעמפלארן.
דער זינגער דאַסקאל איז מצליח צו אַרײננעמען אַ זייער ברייטע פאַרשידנארטיגקייט פון סטילן אין זײנע אַלבאמען. שלומי דאסקל איז דער ברודער פונעם חסידישן זינגער יענקי דאסקל.
א בלאט פון שולחן ערוך
שולחן ערוך איז דער אידישער בלופרינט ווי אידן זאלן זיך פירן לויט די געבאטן פון דער תורה. דעם שולחן ערוך האט געשריבן רבי יוסף קארו (גערופן דער "מחבר") בערך אין יאר ה'ש, און מען האט אים געדרוקט צום ערשטן מאל אין ה'שכ"ה מיט הגהות פון רמ"א.
אין מערסטען פעלער פירן זיך די אשכנזים לויט די פסקים פון דעם רמ"א, און די ספרדים לויט דעם מחבר.
אורח חיים - טעגליכע פירונגען, מיט 697 סימנים.
יורה דעה - איסור והיתר ד.ה. וואס איז אסור און וואס איז מותר. צ.ב. שחיטה, כשרות, שעטנז א.א.וו; מיט 404 (ת"ד) סימנים.
חושן משפט-געלט און האנדל, מיט 427 סימנים
אבן העזר - מאן און ווייב, מיט 178 סימנים
עס איז אויסגעשטעלט צו לערנען דעם יעדן טאג שולחן ערוך אין 30 חלקים.
רבי יוסף קארו שרייבט אין דער הקדמה פונעם שולחן ערוך אז ער האט דאס איינגעטיילט אויף חלקים, און ער וויל אז יעדער זאל לערנען דערין יעדן טאג א חלק, ביז סוף חודש זאל מען האבן געפארטיגט אלע פיהר חלקים פון שולחן ערוך. עס ווערט געברענגט אין ספר כתר שם טוב אז דער בעל שם טוב האט געזאגט מען זאל לערנען שולחן ערוך אפילו בלויז שולחן ערוך אליין אן די מפרשים, און אפילו מען קען דערפון נישט פסק'ענן שאלות, זאל מען כאטש וויסן א מקור אין די הלכה פון דער זאך.
דער שולחן ערוך איז דער וועג ווייזער פארן פרומער איד, דאס וואס עס ווערט דארט גע'פסק'נט דאס איז מחייב דעם איד, דער חיד"א ברענגט אז די גאונים אין די צייטן פונעם בית יוסף האבן געוואוסט ווער עס פירט זיך אזוי ווי עס שטייט אין שולחן ערוך דער פירט זיך ווי דריי הונדערט פוסקים, ווייל דער בית יוסף האט אנגענומען זיין פסק אזוי ווי דריי הונדערט פוסקים.
אין אונגארן ווען די נעאלאגן האבן געוואלט איבערמאכן די פרומע אידן, איז דער סלע המחלוקת געווען צו מען זאל אנעמען אלץ וואס שטייט אין שו"ע, צו דאס איז מחייב דער איד אדער נישט, ווען די נעאלאגן האבן אנגענומען מיט א מערהייט "אין לנו חלק ונחלה בבהקארו" דאס הייסט מיר פאלגן נישט דאס וואס ר' יוסף קארו זאגט, דאן האבן די תלמידי חת"ס אפגעמאכט אז מען טאר נישט זיצן צוזאמען מיט זיי, אויף דעם באזיס האט מען אויפגעשטעלט די ארטאדאקסישע קאנצעליי קעגן די נעאלאגישע קאנצאליי.
הקדמה פונעם בית יוסף אויפן שולחן ערוך, געדרוקט אנהויב חלק חושן משפט
אהרן "אַהרעלע" סאַמעט איז אַ חסידישער ארצישׂראלדיגער זינגער.
מוזיקאַלישע קאַריערע.
סאמעט איז א חסיד פון תולדות אברהם יצחק. סאַמעט האָט אָנגעהויבן זײן קאַריערע אין דער חסידות־כאר פון תולדות אברהם יצחק און ווי אַ חתונה־זינגער.
אין תשס"ח, האָט ער אַרויסגעגעבן די סינגל 'חנינא', צוזאַמען מיטן קלאַוויאַטוריסט מאיר אַדלער.
אין תשע"ב, אלס טייל פון א פערזענליכן פראיעקט מיטן נאמען " פראיעקט X", האט יוחי בריסקמאן געשאפן א געמיינזאמען אלבאם מיט אהרעלע, מיטן נאמען " פראיעקט X - חסידישע טעם". דער אלבאם אנטהאלט א זאמלונג פון דעקלעך פון פארשידענע לידער פון יעקב שוועקי, מרדכי בן דוד, אברהם פריד, ליפא שמעלצער און ניגונים פון פארשידענע חסידישע הויפן.
אין זעלבן יאר האט ער ארויסגעגעבן די סינגל 'אהלה אלוקים' לקראת פורים, פארפאסט דורך רבי יעקב יוסף בוקסבוים פון חסידות סקווירא און אראנזשירט דורך מאיר אדלער און נפתלי משה שניצלער, דאס ליד האט געוואונען אסאך קאווער ווערסיעס און ווערט געשפילט ביי אסאך חתונות, געשעענישן און בית השואבה פייערונגען אינעם רעליגיעזן און חרדישן ציבור.
אין תשע"ח האט ער געשאפן זיין דעבוט אלבאם מיטן נאמען 'אהר'לע'. אין דעם אלבאם זענען געווען ניגונים פון פינקי וועבער, מאיר אדלער, ליפא שמעלצער, יאנקי דאסקל, משולם גרינבערגער, מוטי אילאוויטש, הלל פלאי, שמשי ניימאן און הערשי ראטנבערג.
אין יאָר תש"פ, פאַר די סיום הש"ס געשעענישן פון דער דרשו אָרגאַניזאַציע, האט ער ארויסגעגעבן צוזאַמען מיט די כאָר מלכות און זאַנוויל וויינבערגער די סינגל "אורך ימים" פארפאסט דורך איצי בערי.
אין תש"פ האט ער ארויסגעגעבן אן אלבאם מיטן נאמען "אוירא דארץ ישראל" דער אלבאם איז א פראיעקט מיט קאווערס פון פרייליכע חסידישע לידער, צוזאמען מיט דעם קלאבאורדיסט משה מענדעלסון. אין יאָר תשפ"ב האָט ער אַרויסגעגעבן דעם צווייטן טייל פון דער סעריע "אוירא דארץ ישראל 2", מיט אָרדענונג פון משה מענדעלסאָן אויך אויף דעם אַלבאָם.
אַ בולט'דיגע מיטאַרבעט צווישן אַהרל'ה און דער מוזיק־פּראָדוצירער יוסף משה כהנא, ווערט אויסגעדריקט אין דער באַטייליגונג פֿון אַהר'לע אין צענדליגע אַלבאָמען פון כּהנא און פון דער "לחיים פּראָדוקציע־פֿירמע", אַרײַנגערעכנט די " לחיים טיש" אלבאם סעריע.
ער וואוינט אין בית שמש.
אין תשע"ח האט ער געטון א שידוך פאר זיין עלטסטן זון אברהם יצחק סאמעט, מיט דער משפחה פון רבי אהרן סאמעט (זיין דריטע גראדע קוזין)
זכריה שמעון הכהן וואלערשטיין איז געווען א באקאנטער מגיד און עסקן פון פלעטבוש, ניו יארק. ער האט אויפגעשטעלט דעם מוסד "אור נאוה" פאר בחורים און מיידלעך וועלכע דארפן ספעציעלע קירוב.
ער איז געווען וועלט בארימט מיט זיינע אינספירירנדע דרשות וואס ער האט געגעבן אויף א לייכטן געשמאקן וועג וואס האט אפעלירט צום ברייטן ציבור. ער איז גערופן געווארן איבער דער וועלט געבן דרשות.
די לעצטע דרייסיג יאר האט ער אויפגעטאן גאר אסאך אינעם פעלד פון חינוך, וואו ער האט אויפגעטון א געוואלד פאר הרבצת התורה, קירוב רחוקים און קירוב קרובים.
ווי אויך האט ער געגרינדעט און אנגעפירט א רייע ארגאניזאציעס און אינסטיטוציעס צוצושטעלן הילף פאר די נשים צדקניות.
ער איז געווען פון די ערשטע היימישע רבנים און עסקנים ארויסצוקומען געבן שטיצע פאר יוגנטליכע מיט דראג, אביוז און אנדערע 'אדיקשענס'.
ער איז נפטר געווארן א אייר ה'תשפ"ב, אין יונגען עלטער פון בלויז 64 יאר נאכ'ן זיך מוטשן מיט דער ביטערער מחלה ל"ע. ער איז געקומען לקבורה אויף דעם בית עלמין "ארץ החיים" אין בית שמש.
כאַליפֿאַ בין זאַיעד אַל נאַהיאַן (25טן יאנואר 1948 – 13טן מיי 2022) איז געווען דער פרעזידענט פון די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן, עמיר פון אבו דהאבי, און קאמאנדיר פון די פאראייניגטע פאראייניגטע אראבישע עמיראטן באוואפנטע קרעפטן.
כאַליפאַ איז געבוירן געווארן צו זייעד בין סולטאַן על נאַהיאַן, דער ערשטער פּרעזידענט פון די פארייניקטע אַראַבישע עמיראַטן (1971-2004) און עמיר פון אבו דהאַבי.
אין זיין יוגנט, האט ער געלערנט ביי דער קעניגלעכע מיליטערישער אַקאַדעמיע אין סאַנדהורסט.
ער איז געווארן דער נאכפלאגער פון זיין פאטער ווי דער פרעזידענט פון די פארייניקטע אַראַבישע עמיראַטן און עמיר פון אבו דהאַבי אין נאוועמבער 2004. איינע פון זיינע ערשטע רעפארמען איז ווען ער האט געמאלדן אז די פעדעראלע נאציאנאלע ראט וועט האבן העלפט פון אירע מיטגלידער געוויילט, אבער די אנדערע העלפט באשטימט דורך די עמירן.
כאַליפאַ איז געשטאָרבן דעם 13טן מיי 2022 אין עלטער פון 73 יאָר.
רבי יהושע זעליג פֿעלדמאַן (תרצ״ח–כ"ה תמוז תשנ"ו) איז געווען א ראש ישיבה פון ישיבת אחי תמימים אין ראשון לציון און א מגיד שיעור אין ישיבת תומכי תמימים אין כפר חב"ד. ער ווערט פאררעכנט ווי איינער פון די גרעסטע גאוני חב"ד.
ר' יהושע זעליג פֿעלדמאן איז געבאָרן געוואָרן אין תרח"צ צו זײַן פאָטער שניאור זלמן פעלדמאן וואס איז געווען א תלמיד פון דער ישיבה אין ליובאוויטש און שפעטער ער איז געווען א מגיד שיעור אין ישיבת תומכי תמימים לוד.
אין די יארן פון די מלחמה איז זיין משפחה אנטלאפן פון דער מלחמה און אריבער געפארן קיין סאמארקאנד. דארטן אין סאמארקאנד האט ר' זעליג געלערנט אין באהאלטענע חדרים וואס איז געראטן דורך די גרעסטערע חסידי חב"ד. אין יאר תשי"ח ער ארויס גיין מיט א גרופע פליטים פון רוסלאנד צו פראנקרייך און דארט ער האט געלערענט אין ישיבת תומכי תמימים ברינואה.
זינט ער איז געווען יונג, ער האט ספּעציעל טאלאנטן און זיין פראנדס האט געציילן אז ער האט אלעמאל געווען א יונגע אין זיין כיתה וויבאלד אז ער האט מיט א ספיצעלע כישרונות.
נאך א פאר יארן אין פראנקרייך זיין פאמיליע איז אריבער געפארן קיין ארץ הקודש און וואוינט אין כפר חב"ד.
אין תומכי תמימים לוד.
ווען ער האט געקומט קיין ארץ הקודש ער הויבט אן צו לערנען אין ישיבת תומכי תמימים לוד, דארטן ער האט געלערנט ביי הגאון ר ברוך שמעון שניאורסאהן און ער איז געווען א למיד חבר פון ר' ברוך שמעון. אין די יארן וואס ער האט געלערנט אין לוד אפאר מאלס ער האט געלערנט בחברותא מיט הגה"צ ר' אברהם לנדא די אדמו"ר פון סטריקוב וויבאלד אז ר' אברהם לנדא זוכט אשארפער חברותא צו לערנען מיט עם א גאנצע סדר קדשים. זיי האט געלערנט צוזאמען פיר יארן לערך דורך דעם חברותא זיי האט געקומען צו ווערן א זייער גוטערס פראנדס.
נאך דעם פיר יארן ער האט געפארט קיין ניו יורק צו לערנען א איין יאר ביים ליובאוויטשער רבי׳ן בית מדרש אין 770 איסטערן פארקוועי ברוקלין ניו יארק. אוון נאך א איין יארן דארטן ער האעט געקומט צוריק צו ארץ הקודש.
די לעצטע יארן.
אין די לעצטע יארן ער האט געווען א ראש ישיבה אין ישיבת אחי תמימים ראשון לציון און צוזאמען מיט דאס ער האט געווען א מגיד דיעור אין ישיבת תומכי תמימים כפר חב"ד
געשטארבן פּלוצלינג ווען ער איז געווען נאר א אכט און פופציג יארן אין פרייטיג כ"ה תמוז תשנ"ו און יעצט ער איז קבור אין חלקת חב"ד אין הר הזיתים ירושלים.
זיין זון שלמה חיים פעלדמאן - געוועזנער ראש ישיבה פון ישיבת תומכי תמימים חולון, און ראש ישיבת תומכי תמימים קרית אתא.
זיין זון יקותיאל ליפא פעלדמאן - משפיע אין ישיבת תומכי תמימים אהלי תורה קראון הײטס און איינע פון די מנהלים פון די הויפע ישבת תומכי תמימים אין 770.
זיין איידעם יצחק מאיר סגל - מגיד שיעור אין ישיבת תורת אמת און דער רב פון חבדסקע קהילה אין רחביה ירושלים.
זיין איידעם מרדכי יונה קליין - געוועזענער ראש ישיבה פון ישיבת תומכי תמימים מאסקווע און היינט א מגיד שיעור משפיע און נו"נ אין ישיבת תומכי תמימים מגדל העמק.
גיי, הונט. גיי! (ענגליש: "Go, Dog. Go!") איז אן אמעריקאנישע אנימירטע טעלעוויזיע סעריע באשאפן דורך אדם פלצמאן פאר נעטפליקס. זי האט אנגעהויבן דעם 26 יאנואר 2021.
די סעריע איז מערסטנס וועגן די הינט וואס וואוינען אין דעם פיקטיוון פאוסטאן שטאָט.
די באַלעגערונג פֿון מאַריופאל איז געווען א שלאַכט אין אוקראינע אין דער 2022 רוסלענדישער אינוואזיע פון אוקראינע, פון 24סטן פעברואר ביז 20סטן מיי 2022, אין דער שטאָט מאריופאל. רוסלענדישע אין דאנעצקער מענטשנ'ס רעפובליק ארמייען האבן געפירט א שלאכט מיט אוקראינער ארמייען אויף דער ערשטע טאג פון קאמף. 85 טאגן נאד, איז די שטאט געווארן איינגענומען דורך רוסלאנד.
מאריופאל איז אינעם דאנעצקער אבלאסט פין אוקראינע, און איז געפרעטענדירן דורך די דאנעצק מענטשנ'ס רעפובליק. רוסלענדישע ארמייען געבאלעגערן די שטאט אום 2טן מערץ, און ביסלעכווייז געאיבערענעמען. דורך 22 אפריל, אוקראינער ארמייען געצוריקטרעטן צו אזאווסטאל אייזן און שטאל פאבריק, א גרויס זאוואד הייזערבלאק.
דער רויטער קרייץ געבאשרייבן דער מצב אזוי "אפאקאליפטיש", און אוקראינער אינסטאנצן געזאגן רוסלאנד געפארשאפן א הומאניטאריש קריזיס אין מאריופאל, געזאגן 21,000 בירגערן האבן געשטארבן. אוקראינער אינסטאנצן אויך געזאגן 95% פון דער שטאדט איז געווען געצעשטערן דורך שלאכט.
די באלעגערונג געסופן אויף 20 מיי 2022, נאד די לעצט אוקראינער ארמייען אין אזאווסטאל אייזן און שטאל פאבריק געעוואקוירן אדער געאונטערגעבן צו רוסלאנד.
רבי פינחס אריה סטאָלפער (22סטן אקטאבער, 1931 - כ״ד אייר תשפ״ב 25סטן מיי 2022) איז געווען א רב און שרייבער, וואס איז געווען א ווארטזאגער פאר ארטאדאקסיע דורך זיינע שריפטן און ביכער וואס האבן פאפולארזירט די ארטאדאקסישע יידישקייט.
סטאָלפער איז געווען אַ תלמיד פון הרב יצחק הוטנער אין דער ישיבה רבנו חיים בערלין און אין איר כולל גור אריה אין ברוקלין. ער האָט גראַדואירט פון ברוקלין קאָלעדזש און פון די גראַדואַט פאַקולטעט פון דער נייער שולע פֿאַר סאציאלער פאָרשונג. ער איז נפטר געווארן אין עלטער פון 90 דעם 25סטן מיי 2022 נאך א לאנגער קראנקהייט.
רבנו חיים בערלין.
סטאָלפּער האָט געלערנט אין ישיבת רבנו חיים בערלין און איז געווארן א תלמיד מובהק פון רבי יצחק הוטנער, און האט עוסק געווען אין פארשפרייטן זיין רבי׳נס תורה.
ניקסי.
ער איז געווען דער גרינדער און נאַציאָנאַלער דירעקטאָר פון דער נאַציאָנאַלער קאָנפערענץ פון סינאַגאָגע יוגנט ("NCSY ניקסי") פונעם ארטאדאקסישן יוניאן. דערנאָך האָט ער געדינט נאָענט צו צוואַנציק יאָר אַלס הויפט פון דעם ארטאדאקסישן פארבאנד אלס איר עקזעקוטיוו וויצע-פּרעזידענט.
די לאמזשער ישיבה איז געווען א ישיבה אין לאמזשא, פוילן, געגרינדעט דורך הרב אליעזר בנציון שולעוויטש אין 1883. הרב יחיאל מרדכי גארדאן האט געדינט יארן לאנג אלס ראש ישיבה פון דער ישיבה, און רבי משה ראזענשטיין האט געדינט אלס משגיח. א צווייג פון דער ישיבה איז געגרינדעט געווארן אין פתח תקווה, ארץ ישראל, אין 1926, וואו הרב ראובן כ״ץ איז געווען ראש ישיבה צוזאמען מיט הרב גארדאן.
הרב לייזער שולעוויטש.
מיט דער שטיצע פון רבי חיים לייב מישקאָווסקי (דער ״סטאַוויסקער צדיק״) און רבי ישראל מאיר כגן (דער "חפץ חיים"), האט רבי לייזער שולעוויטש, א תלמיד פון רבי ישראל סאַלאַנטער, געגרינדעט אין 1883 די ישיבה אין לאמזא, פוילן. ווען הרב שולעוויטש האט געקויפט דעם מגרש פאר'ן בנין פון דער ישיבה, האט ער אריינגעלייגט דעם נאמען פונעם סטאוויסקער אינעם קאנטראקט. די ארטיגע אידישע געמיינדע האט פינאנציעל געהאלפן ביי דער גרינדונג פון דער ישיבה; איין רייכע אלמנה האט געשאנקען איר גאנצע פארמעגן פאר דער ישיבה און זיך אריבערגעצויגן אין אן עלטער-היים, בשעת אן אנדער יידיש פּאָרל האט יעדן איינגעגעבן 35,000 ציגל.
די ישיבֿה האָט זיך צעוואַקסן און ווען רבי שולעוויץ האָט אָנגענומען דעם פֿיר הונדערטן תלמיד, האָט די אָרטיקע ייִדישע קהילה, וואָס האָט געשטיצט די ישיבה, געפֿילט, אַז די פינאַנציעלע לאַסט איז געוואָרן צו גרויס. ווען עס האָבן זיך אָנגעהויבן אַרומגיין קלאַנגען, אַז רבי שולעוויץ באַטראַכט צו פאַרמאַכן די ישיבה, איז דער סטאַוויסקער געקומען קיין לאָמזע און האָט זיך מיט אים געמאַכט אַ שפּאַציר, אין וועלכער ער האָט אים שטאַרק דערמוטיקט צו האַלטן די ישיבה אָפן. הויפט רבנים פון דעם דור, אריינגערעכנט דער חפץ חיים, האבן ארויסגעגעבן אפעלאציעס פאר הילף פון אידישע קהילות. רײַכע אידן, ספעציעל פון קעניגסבערג, מזרח פרייסן און דייטשלאנד, האבן בייגעשטייערט, און הגם דאס געלט האט געהאלפן, איז עס נישט געווען גענוג, און דערפאר האט הרב שולעוויטש געמוזט פארלאזן לאמזע אויף א געלטזאמלונג רייזע.
ווען רבי שולעוויץ האט געפרעגט רבי נתן צבי פינקל, דער אלטער פון סלאבאָדקע, וועמען ער זאָל נעמען אלס איידעמער פאר זיינע צוויי טעכטער, האט דער אלטער האט פארגעשלאגן רבי יחיאל מרדכי גארדאן, דער "טראקער עילוי", פאר איינער פון זיינע טעכטער; און רבי יהושע זעליג רוח, וועלכער איז געווען באקאנט אלס דער גרעסטער מתמיד אין די ישיבות פון טעלזש און סלאבאדקע, פאר דער צווייטער. מיט זיינע איידעמער פעסטגעשטעלט אין דער ישיבה-פאקולטעט אין פוילן, האט רבי שולעוויץ עמיגרירט קיין ארץ ישראל.
מיכל הרצוג (געבוירן דעם 15טן מיי 1961 כ"ט אייר תשכ"א) איז אן ישראל אדוואקאט און די ווייב פונעם פרעזידענט פון מדינת ישראל, יצחק הערצאג.
זי און איר מאן יצחק הערצאג האבן געהאט דריי זין נועם הרצוג, מתן הרצוג, און רועי הרצוג.
וואַדים אַקאָפּיאַן (; געב. דעם 23טן יאַנואַר, קאלינינגראד) – דירעקטאָר פֿונעם מוזיי פֿאַר געשיכטע און קולטור פֿון ייִדן אין ווײַסרוסלאַנד (2012 – 2019), פֿאָרזיצער פֿון דער ווײַסרוסלענדישער געזעלשאַפֿטלעכער פֿאַראייניקוג "דער רעפּובליקאַער פֿאָנד 'האָלאָקאָסט'" (2012 – 2019), שטעלפֿאַרטרעטער פֿון פֿאָרזיצער פֿונעם פֿאַרבאַנד פֿון ווײַסרוסלענדישע ייִדישע געגעלשאַפֿטלעכע פֿאַראייניקונגען און קהילות (2016 – 2021).
לעבנס־געשיכטע.
וואַדים אַקאָפּיאַן איז געבוירן געוואָרן אין קאלינינגראד אין 1963. דער פֿאָטער – ניקאָלײַ אַקאָפּיאַן, אַ שאָפֿער, די מוטער פֿאַיִנע אַקאָפּיאַן (קליגער), אַ בוכהאַלטערין. אין 1964 האָט די משפּחה זיך איבערגעצויגן קיין וויטעבסק.
אין 1985 האָט ער פֿאַרענדיקט דעם כימישן פֿאַקולטעט פֿונעם ווײַסרוסלענדישן מלוכה־אוניווערסיטעט. נאָך דעם געאַרבעט אין מינסק אויף אונטערנעמונגען פֿון עלעקטראָנישער אינדוסטריע. אין 2016 באַקומען אויך די באַקאַלאַווער־מדרגה אויפֿן היסטאָרישן פֿאַקולטעט פֿונעם ישׂראלדיקן אָפֿענעם אוניווערסיטעט.
זינט 2012 ביז 2019 האָט ער פֿאַרנומען דעם פּאָסטן פֿון דירעקטאָר פֿונעם מוזיי פֿאַר געשיכטע און קולטור פֿון ייִדן אין ווײַסרוסלאַנד. אינעם זעלבן פּעריאָד איז ער געווען דער פֿאָרזיצער פֿון דער געזעלשאַפֿטלעכער פֿאַראייניקונג "דער רעפּובליקאַנער פֿאָנד 'האָלאָקאָסט'".
זינט 2016 ביז 2021 געווען אַ שטעלפֿאַרטרעטער פֿונעם פֿאָרזיצער פֿון דעם פֿארבאַנד פֿון ווײַסרוסלעדישע ייִדישע געזעלשאַפֿטלעכע פֿאַראייניקונגען און קהילות.
זינט 2014 ביז איצט – שטעלפֿאַרטרעטער פֿון פֿאָרזיצער פֿונעם מעמאָריאַלן קאָמיטעט אויף צו באַהיטן דעם אָנדענק וועגן די חורבן־קרבנות אין דער רעפּובליק ווײַסרוסלאַנד.
די דאנעצקער מענטשנ'ס רעפובליק (דמר אדער דנר,) איז א נישט אנערקענטע שטאט אין מזרח-אייראפע, אנערקענטע ווי בלויז אומאפהענגיק דורך רוסלאנד. עס איז איין פון צוויי נישט אנערקענטע שטאטן אין מזרח-אוקראינע, די אנדער איז די לוהאנסקער מענטשנ'ס רעפובליק (למר). זינט 7 אפריל 2014, די רעפובליקן זענען האבן געפירט א שלאכט אוקראינע. קרוינשטאט שטאדט איז דאנעצק, און דעניס פושילין איז דער פרעזידענט זינט 2018.
אוקראינע האט באשטימט די דמר און די למר ווי טעראריסטישע ארגאניזאציעס אין מיי 2014, און האלטן די ראיאנען ווי "אויף דערווייל אקופירטע טעריטאריעס", פאזע קרים. ערב די 2022 רוסיש אינוואזיע פון אוקראינע, 2 מיליאן לייט געוווינען אין די דמר. גרויס שטאדטן, אריינרעכענענדיק דאנעצק, מאקיייווקא, הארליווקא, און מאריופאל.
אום 21 פעברואר 2022, האט רוסלאנד אנערקענט ווי אומאפהענגיק די דמר און למר. ביידע רעפובליקן איז אין דער צענטער פון די 2021-2022 רוסלאנדער-אוקראינער קרייץ און 2022 רוסיש אינוואזיע פון אוקראינע.
די לוהאנסקער מענטשנ'ס רעפובליק (למר אדער לנר,) איז א נישט אנערקענטע שטאט אין מזרח-אייראפע, אנערקענטע ווי בלויז אומאפהענגיק דורך רוסלאנד. עס איז איין פון צוויי נישט אנערקענטע שטאטן אין מזרח-אוקראינע, די אנדער איז די דאנעצקער מענטשנ'ס רעפובליק (דמר). זינט 27 אפריל 2014, די רעפובליקן זענען האבן געפירט א שלאכט אוקראינע. קרוינשטאט שטאדט איז לוהאנסק, און לעאניד פאסעחניק איז דער פרעזידענט זינט 2018.
אוקראינע באשטימט די דמר און די למר ווי טעראריסטיש ארגאניזאציען אין מיי 2014, און האלטן די ראיאנען ווי "אויף דערווייל אקופירן טעריטאריען", פאזע קרים. אום 21 פעברואר 2022, רוסלאנד אנערקענטע ווי אומאפהענגיק די דמר און למר. ביידע רעפובליקן איז אין דער צענטער פון די 2021-2022 רוסלאנדער-אוקראינער קרייץ און 2022 רוסיש אינוואזיע פון אוקראינע.
אַ גראַגער (העברעאיש: רעשן) איז אַ שפּילכל פאַר קינדער צו מאַכן אַ רעש, מען נוצט אים איבערהויפט פורים צו קלאַפן המנען.
קרעמבאָ איז א זיסווארג. מען עסט דאס ווינטער אנטשטאט אייס. עס איז דערפינדן געווארן אומגעפער אין יאר ה'תק"ס אין דענעמארק.
דער נאמען קרעמבא שטאמט פון צוויי צוזאמען געשטעלטע ווערטער פון העברעיש: קרם+בו.
מתתיהו הכהן איז געוועזן דער ערשטער חשמונאי אין די צייטן פון בית שני. ער האט געפירט א רעוואלוציע קעגן די גריכן, און איז געווען א זון פון יוחנן כהן גדול.
מען דערמאנט זיין נאמען אין על הנסים וואס מען זאגט חנוכה אין שמונה עשרה און בענטשן.
ער האט געהאט פינף זון, יוחנן הגדי דער עלטסטער, שמעון התרסי דער צווייטער, יהודה המכבי דער דריטער, און אלעזר המכבי דער פערטער זון, יונתן הוופסי וואס איז געווען דער יונגסטער.
שאך (אדער שאך מאַט) איז זייער אן אלטע סטראטעגיע טאוול טיש שפיל פאר צוויי מענטשן, וואס מען שפילט אויף א קעסטלדיקן טאוול מיט 64 קוואַדראַטן אויסגעלייגט אין 8 ליניעס און 8 זיילן; יעדע צווייטע קעסטל איז שווארץ אדער ווייס. אין שאך איז קיין אינפארמאציע נישט באהאלטן. ביידע שפילער הייבן אן מיט 16 חלקים, איינער שווארצע און איינער ווייסע: איין קעניג, איין מלכה, צוויי טורעמס, צוויי לויפערס, צוויי פערד און אכט סאלדאטן. יעדער סארט חלק ווערט באוועגט אנדערש. דער מעכטיגסטער חלק איז די מלכה און דער שוואכסטער דער סאלדאט.
די ציל פון דער שפיל איז צו שאפן שאכמאט יענעמ׳ס קעניג דורך שאפן א מצב וואו ער האט נישט וואו אהין אוועקצוגיין ווען מען סטראשעט צו כאפן אים. כדי צו דערגרייכן דעם ציל ניצט א שפילער זיינע חלקים צו אטאקירן און פֿאנגען דעם קעגנער׳ס חלקים. בשעת דעם שפיל טוט מען צומאל ״טוישן״ חלקים מיטן קעגנער מתוך פרובירן זיך אריינשטעלן אין א בעסערן מצב. אחוץ מאכן שאכמאט, קען מען געוואונען ווען יענער רעזיגנירט אדער, ביי אן אפיציעלן שאך פארמעסט מיט זייגערס ווען יענער שפילט נישט זיין שפיל צו דער צייט. אויך איז מעגלעך אז קיינער זיגט נישט, דאס ווערט גערופן ״פאַט״.
דער ערשטער ברייט-אנערקענטער שאך-וועלטמייסטער, ווילהעלם שטייניץ, האט באקומען זיין טיטל אין 1886. זייט 1948 איז די וועלטמייסטערשאפט רעגולירט דורך פֿיד״ע. פֿיד״ע גיט טיטלען צו גוטע שאך-שפילער; דער העכסטער טיטל איז גרויסמייסטער.
שאך ווערט געשפילט דורך מיליאנען מענטשן איבער דער גארער וועלט.
זייט דעם צווייטן העלפֿט פֿונעם 20סטן יאָרהונדערט טוט מען פראגראַמירן שאַכפראגראַמען וואָס שפילן מיט וואס מער דערפֿאלג, ביז דעם פונקט וואו די בעסטע פראגראמען שפילן נאך בעסער ווי די בעסטע מענטשלעכע שאַכשפילער. פון די 199ער יארן האט שאך־אַנאַליז שיין בייגעשטייערט צו שאך־טעאריע, בפרט וועגן דעם סוף־שפיל. דער IBM קאמפיוטער דיפ בלו איז געווען די ערשטע מאַשין וואָס האט געזיגט א וועלט שאכמייסטער ווען זי האט געזיגט גאַרי קאַספאַראוו אין 1997.
מ׳האלט אז שאך שטאמט פון דער אינדישער שפיל "טשאטוראנגא" איידער דעם 7טן יארהונדערט. שאך איז געקומען אין אייראפע אינעם 9טן יארהונדערט דורך דעם איינעמען פון שפאניע דורך די אומאיאדן. די מאדערנע שפיל איז פון שפאניע אינעם 15טן יארהונדערט, און די מאדערנע שפיל-כללים האט מען סטאנדארדיזירט אינעם 19טן יארהונדערט.
די ראשונים פלעגן דאס אנרופן "משחק השקאקיא". עס איז פאראן א פאעטישער פיוט פונעם חוקר ר' אברהם בן מאיר בן עזרא, בעל אבן עזרא איבער דעם שאך שפיל.
פונקטלעך ווען די שפיל איז פארפאסט געווארען איז נישט באוואוסט אבער רוב היסטאריקער האלט אז מען האט געשפילט שאך צום ערשטן מאל אין צפון אינדיע געגנט אין דער תקופה פון דער גופטא אימפעריע אינעם 6טן יארהונדערט. דער שפיל האט אנגעהויבען צובאקומען איר באוויסטהייט אין אייראפע אונם אכטצען יאר הונדערט נאכדעם וואס די מארינס פון פרס האבן אינוואדירט שפאניע.
גרונטלעכע באגריפן אין שאך.
דער שאך טאוול איז צעטיילט אין 64 קעסטלעך, אין אכט רייען נומערירט פון 1 ביז 8 און אכט זיילן באצייכענט א' ביז ח', אדער a ביז h (פון לינקס אויף רעכטס), קאלירט מיט די קאלירן שווארץ און ווייס לסירוגין (אדער אין אלגעמיין, א העלער קאליר און א טונקלער קאליר) - אלע פיר שכנים פון א ווייס קעסטל זענען שווארצע קעסטלעך און אזוי אויך פארקערט. דעם טאוול שטעלט מען כדי דאס רעכטע קעסטל אין דער ערשטער רייע נאנט צו יעדן שפילער איז ווייס.
לייגן די מענטשלעך.
אין דער צווייטער רייע פון יעדער זייט (רייעס 2 און 7) לייגט מען די פיאנען (סאלדאטן) פון עק צו עק (אויף אלע אכט קעסטלעך).
באוועגונג.
ערשט דארף מען באשטימען וועלכער שפילער זאל שפילן ווייס און וועלכער שווארץ. אין פארמעסטן טוט דער ארגאניזירער באשליסן; אין פריוואטע שפילן מאכט מען א גורל, למשל, ווארפֿן א מטבע, אדער איינער באהאלט אין זיינע הענט א ווייסן פיאן און א שווארצן פיאן און זיין קעגנער קלויבט אויס א האנט. דער ערשטער וואס שפילט איז אלעמאל ווייס, און דערנאך שפילט יעדער איינער כסדר, באוועגנדיק איין מענטשל (אחוץ פון ראכירן, ווען מען באוועגט צוויי מענטשעלעך, דעם קעניג און א ראך). מען באוועגט א מענטשל אדער אויף א ליידיג קעסטל, אדער אויף א קעסטל וואס א קעגנדיגן מענטשל, וואס מען כאפט און נעמט אראפ פון טאוול. אחוץ איין אויסנאם ״ביים דורכגייען״, אלע מענטשעלעך כאפן ווען מען באוועגט זיי צום קעסטל וואס האלט א קעגנדיק מענטשל.
באוועגן א מענטשל איז פליכטבאר, אויך ווען עס ברענגט צו פֿארערגערן דעם שפילער׳ס מצב (״צוגצוואנג״). א באוועגונג איז אומלעגאל ווען זי ברענגט אז דער קעניג וועט זיין אין א מצב פון ״שאַך״. טאמער איינער האט נישט קיין לעגאלע באוועגונג, איז ער אדער שאכמאט (פארשפילט) ווען דער קעניג איז שוין געווען אין א מצב פון שאך, אדער פאַט (א רעמי) ווען ער איז נישט געווען אין שאך.
יעדע מענטשל האט זיין אייגענעם וועג וויאזוי צו באוועגן. אין די דיאגראמעס, די פינטלעך באדייטן די קעסטלעך וואו אהין דאס מענטשל קען ווערן באוועגט, בתנאי אז אינצווישן געפינט זיך נישט קיין מענטשל פון נארוועלכן קאלי (אחוץ דער שפרינגער, וואס היפט איבער אנדערע מענשעלעך).
ספעציעלע גאנגען.
עס זענען דא ספעציעלע גאנגען אין דעם שפיל.
ווערט פון די שטיקלעך.
עס איז דא אומאפציעלע פונקטן פאר א יעדע שטיקל, וואס לויט דעם קען מען בויען א סטראטעגיע וואס לוינט זיך פארלירן פארוואס.
דער קעניג האט נישט קיין נומער וויבאלד די שפיל ענדיגט זיך אהן אים.
לויט דעם חשבון קומט אויס אז אויב פארלירט איינער א טורעם מיט א פערדל און א לויפער פאר די קעגנערס מלכה, האט דער וואס האט פארלוירן די מלכה מער ווערטפולע שטיקלאך. אויך צו פארלירן ביידע טורעמעס פאר יענעם'ס מלכה איז די זעלבע זאך ווי פארלירן די מלכה. פארשטייט זיך אז דאס אלעס ווענדט זיך לויט די כשרונות פון די שפילערס.
באוואוסטע שפילער.
יידן האבן זיך שטארק אינטערעסירט אין שאך און עס זענען פאראן א סך יידישע גרויסמייסטער. צווישן זיי דארף מען דערמאנען די וועלט מייסטער ווילהעלם שטייניץ, עמנואל לאסקער, מיכאל באטוויניק, מיכאיל טל אן לאסלא סאבא. אנדערע אויסגעצייכנטע יידישע שאכשפילער זענען מיגל ניידורף, לאנגע יארן דער ארגענטינער מייסטער, שמואל רעשעווסקי, א פרומער ייד שומר מצוות און אן אמעריקאנער גרויסמייסטער, און די גרעסטע שאכשפילערין אין דער וועלט, יהודית פאלגאר.
תשובה איז דער אקט פון זיך צוריקערן צום ווילן פון גאט. טאמער טוט איינער אן עבירה דארף ער תשובה טון.
בעל תשובה.
בעל תשובה איז א איד וואס האט נישט פראקטיצירט די אידישע רעליגיע, און האט זיך געטוישט זיין לעבנס שטייגער זיך צו פירן ווי א רעליגיעזער פרומער איד.
אין געוויסע פעלער איז א בעל תשובה כמעט אזוי ווי א גר, צוליב וואס זיין פאמיליע איז גענצליך אומוויסנד אין אפגעזונדערט פון א פרומע אידן, און הייבט יעצט אן א ווילד-פרעמדע לעבנס שטייגער.
חז"ל זאגן אז איידער משיח וועט קומען וועלן אלע אידן תשובה טוהן.
באקאנטע בעלי תשובה.
הרב אברהם יצחק הכהן קוק (ט"ז אלול ה'תרכ"ה - ג' אלול ה'תרצ"ה, 7 סעפטעמבער 1865 רוסלענדישע אימפעריע - 1 סעפטעמבער 1935 ירושלים, בריטישער מאנדאט) איז געווען דער ערשטער הויפט רב פון די אשכנזים אין ירושלים אין דער תקופה פון דעם בריטישן מאנדאט אין ארץ ישראל.
הרב קוק איז געבוירן אין לעטלאנד אין יאר תרכ"ה און איז געווען אן אפשטאמיגער פון שטאלצע חסידים און מתנגדים. ער האט געלערנט אין דער וואלאזשינער ישיבה און האט אנגעקניפט א שטארקע נאנטשאפט מיט דעם נצי"ב. אין ניסן תרמ"ו האט ער חתונה געהאט מיט אלטע בת-שבע, די טאכטער פון פאנעוועזשער רב הרב אליהו דוד ראבינאוויטש-תאומים דער בעל ה"אדרת", און ער האט נאך דער חתונה געוואוינט אין פאנעוועזש און געלערנט ביים שווער. ער האט געדינט אלס רב אין עטליכע שטעט אין ליטא.
רבי חיים בריסקער האט דאן ארומגעשיקט צו אלע שטעט אז מען זאל אים נישט אויפנעמען אלס רב, דערזענדיג זיך אן קיין עתיד, איז ער געפארן קיין לאנדאן. וואו ער האט זיך באקענט מיט די ראשי הציונים, זיי האבן אין אים געטראפן א איש כלבבם, און אים געשיקט אויף יפו, מיט די אויגן אויף ירושלים ווען די צייט וועט רייף ווערן.
און אין תרס"ד איז ער ארויף קיין ארץ ישראל און געווארן רב פון יפו פאר צען יאר. אין די יארן פון דעם ערשטן וועלט קריג (תרע"ד-תרע"ז) איז ער געווען אין אייראפע. אין תרע"ט איז ער צוריק געקומען קיין ארץ ישראל און אנגענומען דעם פאסטן פון "רב הראשי לעדת אשכנזים" וואס רב קוק'ס געגנערס האבן גערופן "רב מטעם". אין תרפ"ד האט ער געגרינדעט "ישיבת מרכז הרב" אין ירושלים.
הרב קוק איז לויט אלעמען געווען א גאון אין נגלה און נסתר. צוערשט איז ער געווען שטארק בידידות מיט די רבנים און גאונים פון ירושלים, ווי רבי יוסף חיים זאנענפעלד און רבי יצחק ירוחם דיסקין. שפעטער זענען א טייל פון זיי געווארן זיינע שארפע קעגנערס. הרב קוק האט אלע זיינע יארן אנגעהאלטן נאענטע ידידות'שאפט מיט פיל גדולי הרבנים און אדמורי"ם פון ארץ ישראל און אייראפע, ווי צום ביישפיל. דער אדמו"ר בעל אמרי אמת פון גער, דער אדמו"ר רבי מרדכי יוסף ליינער פון ראדזין, אדמו"ר רבי ישראל פרידמאן פון טשארטקאוו, בענדינער רב ר' חנוך צבי הכהן לעווין, און נאך. פיל האבן זיך אויסגעדריקט אויף אים מיט גאר ווארעמע ווערטער און געלויבט אויף זיין גאונות, חכמה, און צדקות.
הרב קוק האט פרובירט צו גרינדן אן ארגאניזאציע מיטן נאמען "דגל ירושלים" וואס וועט דינען אויף צוזאמצוברענגען גאנץ כלל ישראל אונטער דער השפעה און אויטאריטעט פון א וועלטס בית דין, א ישיבה, און אנדערע אינסטיטוציעס. דער פלאן איז געווען א גראנדיעזער, און צו דעם האט ער געלאזט דריקן די ערשטע פון זיינע ספרים אויף מחשבת ישראל מיטן נאמען "אורות". אין דעם קונטרס האט ער ארויסגעברענגט זיינע אידעען אויף דער געהויבנקייט פון דעם קאלעקטיווען זעל פון כלל ישראל און זייער תפקיד, ספעציעל אין דעם ענין פון ישוב ארץ ישראל.
רב קוק האט געזען אין דעם צוריקקער קיין ארץ ישראל א געשעעניש פון אויסערגעווענלעכער היסטארישער און טעאלאגישער מערקווירדיגקייט. ער האט פיל געארבעט מקרב צו זיין יידן צו תורה און שמירת המצוות. ער פלעגט זאגן אויפן מאמר חז"ל "שמאל דוחה וימין מקרבת", אז עס זענען שוין דא גענוג וואס זענען דוחה און זיין פליכט איז צו טון דאס התקרבות.
א טייל פון די רעיונות אין "אורות" האבן געברענגט די אויפמערקזאמקייט פון קנאים אין ירושלים, וואס האבן געהאלטן אז עס זענען געשריבן דארט זאכן וואס זענען נישט לויטן דרך התורה. די קנאים האבן ארויסגעגעבן א קונטרס מיטן נאמען "קול שופר". דער גרעסטער טייל דערפון איז געווען גאר א שארפער בריוו און חרם אויף רב קוק'ס קונטרס "אורות" מיט דער חתימה פון רבי יוסף חיים זאנענפעלד און רבי יצחק ירוחם דיסקין.
אפילו פון די וואס זענען נישט ארויסגעגאנגען קעגן אים האבן געהאלטן אז ער שרייבט א סך רעיונות וואס איז נישט אויסגעהאלטן לויטן דרך התורה, און אז ער איז פארפארן דורך אפטייטשן ענינים אין קבלה נישט דעם ריכטיקן וועג. בפרט די ענינים אז אין יעדער זאך איז דא א ניצוץ אלקי, און אז מ'דארף דאס מעלה זיין.
א פייער פון מחלוקת האט אויסגעבראכן, אין וועלכן פיל יקירי ירושלים זענען געווארן אריינגעכאפט. אויך האבן א סך רבנים פון אונגארן, און א טייל רבנים פון ליטא געהאלטן מיט די קנאים פין ירושלים.
הרב קוקס ידיד נפש און תלמיד מובהק, רבי יעקב משה חרל"פ (וואס זיין פאטער האט געדינט אויפן בית דין פון הרב דיסקין, און ער אליין איז געווען שטארק צוהילף רב דיסקין צו ווערן אנעגענומען ביי אלע קרייזן אין ירושלים) האט געשריבן א קונטרס "טובים מאורות" וואו ער פרובירט צו דערקלערן און אויפווייזן די ריכטיקייט פון פילע פון די רעיונות וואס זענען געדרוקט אין "אורות". אנדערע חשובע נאכפאלגער פון הרב קוק זענען געווען דער ירושלימער דיין ר' צבי פסח פראנק, ר' יחיאל מיכל טוקאטשינסקי (אן אור-איידעם פון ירושלימער רב ר' שמואל סאלאנט), ר' צבי דוד הירשביין (פון די זקני חסידי גער אין ירושלים), ר' ישראל פורת, ר' מנחם מענדל פרוש, ר' אייזיק בן טובים, און נאך.
די מחלוקת איז געווארן אזוי איבערגעהיצט ביז דער אדמו"ר בעל אמרי אמת פון גער איז פארבעטן געווארן צו קומען קיין ארץ ישראל און פרובירן איינשטעלן שלום. דינסטיק, ד' ניסן תרפ"א, איז דער בעל אמרי אמת אנגעקומען קיין ירושלים. באלד א חודש צייט איז דער אמרי אמת פארבליבן אין ארץ ישראל, און פילע שעות איז ער געזעסן און אויסגעהערט די טענות פון ביידע צדדים. אויפן שיף פארנדיק צוריק אין דער אייראפע האט ער אפגעשריבן זיין מסקנא אויף דער נושא.
"רב קוק", האט דער גערער רבי געשריבן, "איז א מאן מיט פילפאכיקע טאלאנטן אין תורה און אין נאבעלע מדות, און איז א שונא בצע. זיין ליבשאפט צו ציון פליסט איבער די גרענעצן און דאס ברענגט אים צו 'מטהר זיין טמאים און ברענגען אויף דעם ראיות', וואס דערמאנט פון דעם תנא ר' מאיר וואס חז"ל האבן אויף אים געזאגט אז ער איז געווען א יחיד בדורו און דעריבער איז די הלכה נישט ווי אים."
דער אמרי אמת שרייבט ווייטער אז די כוונה פון רב קוק איז ערלעך און לשם שמים. אבער וויבאלד עס קומט ארויס פון געוויסע אויסצוגן א חילול שם שמים האט רב קוק אים געגעבן אן אונטערגעשריבענעם כתב אז ער איז מבטל די אלע זאכן וואס האבן דערצו גורם געווען. ער שרייבט ווייטער אז ער האט דערנאך גערעדט מיט הרב זאנענפעלד און הרב דיסקין, און זיי האבן מסכים געווען צו חתמען אז זיי זענען מבטל דעם "קול שופר" מיט די חרמים און די פילע באליידיגונגען. דערצו האבן די רבנים צוגעגעבן אז די בריוון און חרמים זענען געדרוקט געווארן דורך קנאים שלא בידיעתם, אבער זיי האבן אויף דעם נישט פראטעסטירט ווילאנג די אויסצוגן בלייבן אין דעם ספר.
די קנאים האבן שפעטער געטענהט אז דער כתב פון רב קוק איז נישט גענוג, און דער בריוו מצד די קנאים מבטל צו זיין דעם "קול שופר" איז קיינמאל נישט צושטאנד געקומען.
a> האט דאן געדעקט די טראגישע פטירה.
לחיים איז א וווּנטש וואס מען זאגט ווען צוויי פריינד אדער מער טרינקען צוזאמען אלקאהאלישע געטראנקען (שארפע משקה).
ווען מען ווינטשט דעם צווייטן א לחיים, פירט מען זיך די גלעזער אויסשטעקן און זיי צוזאמען קלאפן איינער מיטן אנדערן, נאכער גיט מען א זוף. ביי עטליכע קרייזן ווי ביי די חסידים, פירט מען צו פריער געבן א זוף, און נאר דאן ווינטשן איינער דעם צווייטן א לחיים מיט אויפהייבן דעם גלעזל הייך אדער מיט זיך געבן אלבע הענט (נאר מיט די שפיץ פינגערס).
א שיכור איז א מענטש אונטערן איינפלוס פון אלקאהאלישע געטראנקען. וואס דער אלקאהאל מאכט דעם מענטש אומבאלאנצירט, די געווענליכע סימנים איז, די אויגן ווערן רויט, די רעדן ווערט פארשווערט, און מען ווארפט זיך און מען קען נישט שטיין אדער גיין גראד.
זיך אנטרונקען.
די שטארקייט פון שיכורקייט ווענדט זיך ווי סאך מען טרונקט די אלקאהאל, און ווי מער דאס גייט ארויף - גייט די מעגליכקייט פון דעם שיכור'ס זעלבסט געוועלטיגונג אויף זיך אראפ און אראפ. בדרך כלל ווערט פארעכענט דעם מצב פון עכט שיכור ווען דער שיכור קען זיך שוין גארנישט קאנטראלירן, אבער אפילו א קליינע מאס אלקאהאל האט אויך אן השפעה אויפן קערפער, טייל מאל אין א פארעם וואס מען קען נישט באמערקן און פילן.
דרגות פון שטארקייט פון א שיכור.
יש לציין כי כמויות אלה אינן מדוייקות - כאמור, השפעת האלכוהול פחותה בקרב בני אדם שרגילים בצריכת אלכוהול, והם יכולים להגיע למצבים בהם אחוזי האלכוהול בדמם גבוהים הרבה יותר.
דערנאך.
אויף לאנגע שעות אין מארגענדיגן טאג, שפירט זיך א הענגאווער, וואס פון אירע סימפאטמען, זענען מידקייט, שווערע קאנצעטראציע, סענסעטיווקייט צו ליכטיגקייט און צו גערודער און שלאפלאזיגקייט.
מאכט () איז דער קאנטראל פון קראפט.
מאכט אין פיזיק איז א מאס פון דער גיכקייט ווי שנעל מעכאנישע ארבעט אדער ענערגיע ווערט אריבערגעפירט.
אויטאריטעט צעטיילונג (אפשר רעגירונגס-מאכט אבטייל) איז די רעגירונגס-מאכט צעטיילונג, וואס מען האט איר צעטיילט מיטן ציל צו באגרענעצן די מאכט פון די רעגירונג כדי זאל זי זיך דעמאקראטיש פירן צו איינבייגן די רעגירונג צו די געזעצן פון דער געריכט גלייך ווי יעדער בירגער.
אין מדינת ישראל איז די ערשטע צוויי אויטאריטעטן אינעם זעלבן מאכט, אינעם כנסת. אבער אין אמעריקע, דער קאנגרעס איז דער אויספירער אויטאריטעט.
פאסט-טאג מיינט א טאג וואס מען עסט נישט און טרינקט נישט אין איר.
כדי צו געדענקן די 6 פאסט טעג איז דא א סימן: זכר - נקיבה, שווארץ - ווייס, און לאנג - קורץ.
זכר איז "צום גדליה" ווייל די תענית הייסט נאך א זכר, נקיבה איז "אסתר תענית" ווייל די תענית הייסט נאך א נקיבה, שווארץ איז "תשעה באב" ווייל די תענית איז פאר אבילות וואס איז אנגעטאן שווארץ, ווייס איז "יום כיפור" ווייל די תענית איז פאר דעם יום טוב וואס גאט פארגעבט אלע אידען זייערע זינד, לאנג איז "י"ז בתמוז" ווייל דער טאג איז זייער לאנג, און קורץ איז "עשרה בטבת" ווייל דער טאג איז זייער קורץ.
אויך קען א מענטש פאר זיך אליין זיך באשטימען א פאסט-טאג פון וועלכע סיבה זאל נאר נישט זײַן, און דאס הייסט תענית יחיד.
ווי לאנג דארף מען פאסטן.
אין רוב פֿאסט טעג (חוץ פון תשעה באב און יום כיפור) דארף מען פאסטן פון עלות השחר ביז צאת הכוכבים.
א תענית יחיד קען דער יחיד באשטימען אויף נאר א האלבער טאג.
תשעה באב און יום כיפור פאסט מען פון זון אינטערגאנג די נאכט פריער ביז צאת הכוכבים.
געזעלשאַפֿטלעכער אָפּמאַך (איבערזעץ פון ענגליש: סאָציאַלער קאָנטראַקט - Social Contract) איז א באגריף אין פאליטיק וויסנשאפט וואס מיינט דעם מענטשנס צוזאמען-זאמלונג אפמאך וואס יעדער מענטש וויל זאל זיין א מדינה, פאליציי, געזעצן, מיליטער אא"וו כדי זאל דער מענטש זיין פארזיכערט און זאל נישט זיין א "כל דאלים גבר" צושטאנד.
אויך מאכן זיך אפ מענטשן צווישן זיך געזעצן פון דרך ארץ און פאלגן זיי כאטש וואס מען מוז זיי נישט פאלגן לויט דעם געריכט.
מיינסטו די רעליגיע בית דין צדק?
געריכט (אין העברעיש: בית משפט, אין לשה"ק: ערכאות) איז א סעקולערער געריכטהויז וווּ די געזעצן ווערן ארויסגעגעבן לויט די לאנד געזעצען.
פונעם יידישן רעליגיען בליק.
דער סעקולערע קאדעקס איז צומאלן קעגנזעצליך צו חוקי התורה וואס איז באשלאסן לויט דעם קאדעקס פון דער שלחן ערוך אדער חושן משפט.
לויט די יידישע הלכה טאר מען זיך נישט מתדיין זיין אין א סעקולערע געריכט, ווייל עס פארשוואכט גאט'ס תורה און אזא איינער ווערט אנגערופן א "מרים יד בתורת משה", און לויט דעם אידישן דין מעג מען אים מנדה זיין (אָפּשטויסן). אבער אין געוויסע אויסנאמען, קען מען באקומען א היתר צו גיין אין וועלטלעכע געריכט.
גרונדענע דעמאקראטישע געזעצן.
זעהט אויך בית דין צדק.
וועלטלעכקייט אדער סעקולאַריזם איז רעליגיע פריי. נישט דוקא קעגן רעליגיע, נאר א נוטראלער עלעמענט, וואס איז נישט אנגעוואנדן אין א רעליגיעזע קערפערשאפט
אז עמיצער גייט שטודירן סעקולערע שטודיעס, ווי פינאנץ אדער ארכיטעקטור, גייט עס אינעם כלל פון לימודי חול אדער סעקולארע קורסן.
דאס שטייגעררעכט () איז דער גרונד פון "אלגעמיינע געזעצן" וואס שטאמט פון די אלטע גריכן אלטערטימען.
די געזעצן קעגן ראבירן, פלינדערן, מערדן, ווי אויך געזעצן איבער הייזער און אייגענטומען, שטאמען אלע פונעם שטייגעררעכט קאדעקס, וואס איז אנגענומען אין ס'רוב מערב וועלט לענדער.
פסק, מיינט געווענליך אן אורטייל (אידיש)
עס קען אויך באדייטן א פסוק, אדער א שארפן פליק, ווי צו זאגן: איך האב געגעבן א שארפן פסק, א טאדלונג פאר א שלעכטן אקט.
בטחון אין אידישקייט איז דער אמונה אין אייבערשטן זיך צו פארלאזן אויף גאט אין אלע אומשטענדן, און גלייבן אז מען קען זיך באמת פארלאזן בלויז אויף גאט אליין.
אמונה און בטחון.
אמונה ווערט צעטיילט אין 5 הויפט תולדות מעשיות וואס איז מחייב דעם מענטש צו לעבן מיט; 1. יראת ה'; 2. בטחון; 3. אהבת ה'; 4. דבקות; 5. עבודת ה'.
וויסן קעגן גלויבן.
אדער בעסער געזאגט: אמונה פשוטה וואס דאס איז גלויבן קעגן פילאזאפיע וואס וויל מער זיך פארלייגן אויף דעם וויסן פון באשעפער.
אין מער פרומע קרייזן האט זיך אוועקגעשטעלט א יסוד אין אידישקייט, אז מען טאר נישט זיכן און פרעגן, נאר גלייבן ווי א ראבאט מאשין אן קיין בירורים. דאס האט זיך אנטוויקעלט אין די צייטן פון רמב"ם, ווען זיינע תלמידים זענען אראפ פון אידישן וועג צוליב זיין פאלאזאפיע שיטה. לויט זיי איז דער אמונה דורך לערנען אביי ורבא, גמרא רשי און תוספות, און נישט דורך חקרענען און זיך פארטיפן אין די נאטור און וועגן פון באשפער. און ווי ווייניגער מען פארשטייט אלס בעסער איז די אמונה ווי מ'זעהט אייביג אין שווערע צייטן האט כלל ישראל איבערגעלעבט בזכות נשים צדקניות, וואס זיי זענען דער מערסטע אומוויסענד אין טראכטן, און דאס איז זיי בייגעשטאנען די תמימות צו ראטעווען אונזער פאלק.
אבער סאיז דא פרומע וואס האבן יא אנגענומען די רמב"ם'ס מהלך פון פיליזאפיע, אז מען קען נישט באמת גלייבן אן זיך פארענטפערן די שוועריגקייטן און זיך פלאגן צו פארשטיין די שווערע חכמה פון דעת ה'. ווייל אמונה פשוטה איז אפשר גוט און וואול ווען מען האט נישט קיין שוועריגקייטן און די באן פארט, אבער יעדעס קליינעם נסיון קען דאס אויפשאקעלן, דאן ווערט מבורר למפרעאז דאס איז נישט געווען קיין גלויבן, נאר בלויז א נישט נישט גלויבן, און מיר זענען באפוילן צו גלייבן און נישט נישט צו גלייבן.
דאס געדרענג אויפן שאסיי פון מערערע אויטאמאבילן, וועלכע האלטן אפ דאס פארקער.
א טראפיק פארקער קען פאסירט פון אן עקסידענט וואס האט זיך געמאכט אויפן שאסיי, אדער צוליב קאנסטרוקציע אויפן שאסיי, וואס רעדוצירט די גיכקייט וואס די אויטאמאבילן קענען פארן, און דורך דעם ווערט א טראפיק.
טראפיק ליכט זענען געשאפן געווארן צו רעגולירן דעם טראפיק. ווער עס יעצט דורכפארן אין אן קרייצפונקט.
עס זענען פאראן געוויסע טראפיק רעגולאציעס, וואס אויב עמיצער פארלעצט זיי, באקומט ער א הזמנה וואס איז געווענליך א געלט שטראף, אדער גאר פונקטן אויף זיינ ליצענץ.
פארברעכן איז עובר זיין אויף א געזעץ, דער מענטש איז א "פארברעכער" אדער א פארלעצער, און עס קען אים דראען א שטראף אויב ער ווערט געכאפט און ווערט געפונען שולדיג אין געריכט.
כאטש יעדע פארברעכן ברעכט די געזעץ, נישט יעדע ברעכן די געזעץ ווערט פאררעכנט א פארברעכן. צום ביישפיל, ברעכן א קאנטראקט אדער אן אנדער ציווילע געזעץ קען זיין אן "איבערשפרייז" אדער "פריצת גדר", אבער נישט מיט דער דרגה פון א פארברעכן. אין מאדערנע געזעלשאפטן איז א פארברעכן אן איבערשפרייז קעגן דעם ציבור אדער דעם שטאַט, אבער נישט א היזק צווישן צוויי פריוואטע פארטייען.
יוסטיץ איז דער קערפערשאפט פאר גערעכטיגקייט ארדערנונג און ווארהייט.
אן יוסטיץ וואלט די וועלט קיין קיום נישט געהאט, ווייל מ'וואלט געפלינדערט און גערויבט און יעדער וואלט דעם צווייטנ'ס פארמעגן אדער פרוי אוועקגענומען און נישט געווארן באשטראפט.
יוסטיץ איז דער באדייט פון מוראה של מלכות, ווי עס שטייט: אלמלא מוראה של מלכות איש את רעהו חיים בלעו.
דאס ווארט יוסטיץ איז א גריכישער און שטייט שוין איבער 1200 יאר.
די קאנסטיטוציע פון א מדינה אדער א שטאַט זיינען גרונדענע שטארקע געזעצן פון דער רעגירונג וואס הערשט איבער אלע אנדערע פאליטישע געזעצן.
די קאנסטיטוציע לייגט אוועק ווי אזוי מ'זאל וויילן די מענטשן און אנשטאלטן וואס רעגירן איבערן לאנד, און ווען און וויאזוי מ'זאל פירן די וואלן.
נישט יעדע מדינה האט א געשריבענע קאנסטיטוציע. למשל, דאס פאראייניגטע קעניגרייך האט נישט קיין איין דאקומענט וואס ווערט גערופן זיין קאנסטיטוציע. די ערשטע פון די דאקומענטן וואס באשטיין די קאנסטיטוציע פונעם פאראייניגטן קעניגרייך איז די מאגנא קארטא פון 1216.
פראַזע אדער פראָזע איז א קורצער פראז (סטעיטמענט, ענגליש)
געוויינטלעך איז א פסוק, א פראזע פון תנ"ך. יעדעס קאפיטל באשטייט פון עטליכע פסוקים.
בונדיזם: אַלגעמיינער ייִדישער אַרבעטערסבונד אין ליטע, פּוילן און רוסלאַנד.
דער בונד איז אַ ייִדישע סאָציאַליסטישע באַוועגונג פֿון מזרח אייראָפּע. דער ערשטער קאָנגרעס פֿונעם בונד איז געווען אין ווילנע אין 1897.
די אידעאַלאָגיע פֿון בונד איז געווען סאָציאליסטיש, וועלטליכער און ייִדיש. לויט דעם בונדס אידיאַלאָגיע נאָר קולטורעלע פרײַהײַט פֿאַר אַלע מינדערהייטן, און בפֿרט פֿאַר דעם ייִדישן פאָלק קען זײַן אַן אמת'ער סאָציאליסטישע פרײַהײַט.
דער בונד האָט געשפּילט אַ זייער וויכטיק ראָלע אין ציש"א, דער יידישער וועלטליכער שול וועזן אין פּוילן צווישן די וועלט מלחמות.
דער בונד האָט אָרגאַניזירט אַרבעטער פֿאַראיינען, צו פֿאָרמינערן די עקספּלאַטירן פֿונעם אַרבעטער קלאַס דורך די רייכערע בעלי בתים, אויך האָבן זיי געמאַכט סטרײַקן, צו פֿאַרבעסערן די געהאַלט און די תּנאים פון די אַרבעטער.
איר סלאָגאַן איז געווען, "פּראָלעטאַריער פֿון אַלע לענדער פֿאַראייניקט אײַך".
ריכטער איז דער אלגעמינער שופט וואס זיצט אין געריכט פאר די רעגירונג דן צו זיין פון אלעס ארום די מענשטן אין עניני ממונות און אלע אנדערע קרימינאליטעט.
געוויסע ריכטער מייסטענס פון די קלענערע פאזיציעס לויפן דורך וואלן וואס די מענשטן ערוויילן זיי. אבער די העכערע פאזיציעס ווי סופרים קארט ריכטער וועלט אויס דער פרעזידענט און די סענאט מיטן קאנגרעס האבן א כוח דאס צו פסל'ן און אפצושלאגן.
שגעון (משוגע), מיינט איינער וואס עס פעלט אים שכל.
אויך ווען איינער גייט ארום ליידיג, זאגן חז"ל אז דאס ברענגט צו שגעון (בטילה מביאה לידי שעמום), אויך ווען איינער זעהט נישט ריכטיגע זאכן, ווערט ער משוגע, אזוי ווי שטייט אין די תורה, והיית משוגע ממראה עיניך.
משוגעים הויז.
דאס איז א פלאץ וואס מען האלט צינויף פולע משוגעים זיי זאלען זיך נישט דרייען און די גאסן און משוגע מאכן אדער שעדיגען אנדערע מענשטען.
ניאוף ווערט פארנוצט אויב מען טוט האבן סעקס מיט אנדערע ווייבער אדער מענער בשעת מען איז פארבאטן דאס צו טאן באופן איסור, און אלגעמיין אויף א פרעמדע פרוי ווען מען האט אן אייגן, און אין אידישקייט אלע סעקס אופנים וואס איז להלכה פארבאטן.
אַז אַ מאַן װעט געפֿונען װערן ליגנדיק מיט אַ פֿרױ אַן אֵשֶת-איש,
זאָלן זײ בײדע שטאַרבן, סיי דער מאַן װאָס איז געלעגן מיט דער פֿרױ,
און סיי די פֿרױ. (דברים, כב, 22)
שכם (אין אראביש: نابلس - ניבלוס) איז די גרעסטע שטאט אין פאלעסטינע אין דער שטח פון יהודה און שומרון מיט 104,596 איינוווינער.
אין יאר 1967 נאך די זעקס טאגיקער קריג האט צה"ל געהערש איבער שטאט שכם, און עס איז דארט אויף געשטעלט געווארן עטליכע התנחלויות, אבער אין אל-אקטסא אינטיפאדע... היינט רוב זעלבסטמערדער קומען ארויס פון שכם.
אין שכם ליגט יוסף הצדיק וואס היינט איז זייער שווער דארט צוטרעטן.
שכם אין תנ"ך.
אין תנ"ך ווערט געבראכט די ערשטע מאל "שכם" ווען אברהם אבינו איז אריין אין כנען (ארץ ישראל) איז ער געקומען צום ערשט קיין שכם און געבויעט דארט א מזבח מיטן נאמען אלון מורה.
יעקב אבינו איז געקומען וווינען אין שכם נאך וואס ער איז צוריק געקומען פון חרן.
ווען מלכות ישראל האט זיך אפגעטיילט פון מלכות יהודה, האט ירבעם בן נבט באשטימט די שטאט שכם אלץ די הויפטשטאט פון מלכות ישראל.
דער ארטיקל איז איבער דעם אלגעמיינעם חודש אדר, קוועטש אדר א' און אדר ב' צו זען באזונדערע אינפארמאציע איבער זיי.
אין א געווענלעך יאר איז אדר דער צוועלפטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים, וועלכע ווערט געציילט פון ניסן (און דער זעקסטער חודש צום ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי).
אין אן עיבור יאר לייגט מען צו א דרייצנטן חודש צום יאר און מען מאכט צוויי אדר'ס—אדר ראשון און אדר שני.
שנה פשוטה - א געוויינליך יאר.
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), איז אדר שטענדיג א פארקערצטער חודש (חסר): א חודש פון ניין און צוואנציג טעג.
ראש חודש אדר איז שטענדיג צוויי טעג: דער דרייסיגסטער טאג פון שבט, און צומארגענס, דער ערשטער טאג פון אדר, וויבאלד שבט איז שטענדיג א פולער חודש (מלא): ער האט שטענדיג דרייסיג טעג.
דער ערשטער טאג פון חודש אדר קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (ב ד ו ז) מאנטיק, מיטוואך, פרייטיק, שבת.
אין די צייטן ווען בית דין האט מקדש געווען דעם חודש איז פארהאן א מחלוקת פון תנאים צו זיי האבן געקענט - אויב בית דין האט עס געפינען נויטיג - אויסברייטערן דעם חודש (מעובר) אויף דרייסיג טעג.
אין דער משנה לערנט מען, אז אדר איז איינס פון די זעקס חדשים וואס בית דין האט געשיקט שלוחים צו די ווייטע ערטער פון ירושלים, באקאנט מאכן וועלכן טאג זיי האבן מקדש געווען ראש חודש אדר, וועגן דעם קומענדיגן פורים.
שנה מעוברת - אן עיבור יאר.
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), איז דער ערשטער אדר שטענדיג א פולער חודש (מלא): א חודש פון דרייסיג טעג, און דער צוויטער אדר איז שטענדיג א פארקערצטער חודש (חסר): א חודש פון ניין און צוואנציג טעג.
ראשי חודש פון ביידע אדר זענען שטענדיג צוויי טעג: דער דרייסיגסטער טאג פון שבט, און צומארגענס, דער ערשטער טאג פון ערשטען אדר, וויבאלד שבט איז שטענדיג א פולער חודש (מלא): ער האט שטענדיג דרייסיג טעג. אזוי אויך, דער דרייסיגסטער טאג פון ערשטען אדר, און צומארגענס, דער ערשטער טאג פון צווייטן אדר, וויבאלד דער ערשטער אדר איז שטענדיג א פולער חודש (מלא): ער האט שטענדיג דרייסיג טעג.
דער ערשטער טאג פון ערשטן אדר קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (ב ד ה ז) מאנטיק, מיטוואך, דאנערשטיק, שבת, פון צווייטן אדר קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (ב ד ו ז) מאנטיק, מיטוואך, פרייטיק, שבת.
אין די צייטן ווען בית דין האט מקדש געווען דעם חודש איז פארהאן דריי מייינונגן אין גמרא וויפיל טעג די צוויי אדר'ס האבן געהאט, און צו בית דין האט געשיקט שלוחים צו די ווייטע ערטער פון ירושלים, באקאנט מאכן וועלכן טאג זיי האבן מקדש געווען ראש חודש פון צווייטן אדר, איז אפהענגיק אין די מיינונגען.
דער נאמען פון חודש.
ס'איז פארהאן א מחלוקת תנאים וועלכער פון די צוויי אדר'ס ווערט אנגערופן סתם אדר. אין הלכה נעמען אָן די מערסטע פוסקים אז דער ערשטער אדר ווערט גערופן סתם אדר, דאך ביי א גט זאל מען ענדערשט (לכתחלה) ארויסשרייבן אדר ראשון, אדר שני.
ספעציעלע טעג פון חודש אין חז"ל.
פארשידענע טעג פון חודש אדר האבן די חז"ל אויסגעריפן אלס יו"ט און פארבאטן צו פאסטן אין די טעג, יב, יג, יד, טו, טז, יז, כ, כח, ווי ס'ווערט געשריבן אין מגילת תענית. די הלכה איז "בטלה מגילת תענית", און די ימים טובים גייען היינט נישט מער אָן, אויסער חנוכה און פורים.
א' אדר האט בית דין ארויסגעשיקט שלוחים אין אלע יידישע שטעט ארויסריפן יעדער זאל ברענגען זיינע שקלים, וויבאלד פון ראש חודש ניסן דארף מען שוין ברענגען די קרבנות פון די נייע שקלים. (דאס איז אויך דער טעם פארוואס מען לייענט פרשת שקלים דעם שבת וואס איז - אדער פאר - ראש חודש אדר).
ט"ו אדר האט מען אויס געזעצט געלט-טוישערס אין שטאט אויסצוטוישן געלט פאר מחצית השקל.
כ"ה אדר האט מען אויס געזעצט געלט-טוישערס ביים בית המקדש, מענטשען זאלן זיך איילן צו ברענגען זייערע שקלים, פון דעם טאג האט מען שוין אויפגעפאדערט פון די מענטשן וואס האבן נאך נישט געברענגט.
א' אדר האט בית דין אויך ארויסגעשיקט שלוחים אין אלע יידישע שטעט ארויסריפן מען זאל אויסרייסן פון די פעלדער כלאים, וויבאלד דעמאלס איז שוין גענוג אויף געוואקסן מען זאל דערקענען דעם כלאים.
הלכות אין מנהגים.
"משנכנס אדר מרבין בשמחה", חודש אדר דארף מען זיין מער פרייליך, וויבאלד אין דעם חודש איז פארגעקומען ניסים פאר די יידן, דערפאר זאגט די גמרא ווען א ייד האט א געריכט מיט א גוי זאל ער עס באשטימען אויף חודש אדר, ווייל אין דעם חודש איז דער מזל גוט פאר יידן.
ז' אדר שטייט אין שלחן ערוך מען זאל פאסטן וויבאלד אין דעם טאג איז משה רבינו נפטר געווארן.
ט' אדר שטייט אויך אין שלחן ערוך מען זאל פאסטן וויבאלד אין דעם טאג האבן זיך ארומגעקריגט די בית שמאי און בית הלל.
י"ג אדר איז תענית אסתר
י"ד אדר איז פורים
ט"ו אדר איז שושן פורים
תמוז איז דער פערטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן (און דער צענטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי).
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), איז תמוז שטענדיג א פארקערצטער חודש (חסר): א חודש פון ניין און צוואניג טעג.
ראש חודש תמוז איז שטענדיג צוויי טעג: דער דרייסיגסטער טאג פון סיון, און צומארגענס, דער ערשטער טאג פון תמוז, וויבאלד סיון איז שטענדיג א פולער חודש (מלא): ער האט שטענדיג דרייסיג טעג.
דער ערשטער טאג פון חודש תמוז קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (א ג ה ו) זונטיק, דינסטיק, דאנערשטיק, פרייטיק.
דער צירוף פון חודש תמוז גייט ארויס פון דער ענדע פון די ווערטער (סופי תיבות) וכל זה איננו שוה לי (אסתר ה. יג.).
דער מזל פון תמוז ווערט אנגערופן סרטן (דער ראַק).
ניסן איז דער ערשטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן (און דער זיבעטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי).
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר, איז ניסן שטענדיג א פולער חודש: א חודש פון דרייסיג טעג.
ראש חודש ניסן איז שטענדיג איין טאג: דער ערשטער טאג פון ניסן, וויבאלד אדר אדער אדר ב' איז שטענדיג א פארקערצטער חודש: ער האט שטענדיג נאָר ניין און צוואנציג טעג.
דער ערשטער טאג פון חודש ניסן קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (א ג ה ז) זונטיק, דינסטיק, דאנערשטיק, שבת.
קאלענדאר פאר ניסן ווען דער ערשטער טאג געפאלט דינסטאג.
אין א נארמאל יאר ווען ראש השנה געפאלט מאנטאג און דאס יאר איז א שנה חסירה (ד"ה בח"ג פשוטה) אדער ראש השנה געפאלט שבת און דאס יאר איז א שנה שלימה (ד"ה זש"ג פשוטה); אויך אין אן עיבור־יאר ווען ר"ה געפאלט דאנערשטאג און דאס יאר איז א שנה שלימה (ד"ה הש"ג מעוברת) אדער ר"ה געפאלט שבת און דאס יאר איז א שנה חסירה (ד"ה זח"ג מעוברת), געפאלט דער ערשטער טאג ניסן דינסטאג.
קאלענדאר פאר ניסן ווען דער ערשטער טאג געפאלט שבת.
אין א נארמאל יאר ווען ראש השנה געפאלט דאנערשטיק און דאס יאר איז כסדרן (ד"ה הכ"ז פשוטה); אויך אין אן עיבור־יאר ווען ר"ה געפאלט מאנטיק און דאס יאר איז א שנה שלימה (ד"ה בש"ז מעוברת) אדער ר"ה געפאלט דינסטיק און דאס יאר איז כסדרן (ד"ה גכ"ז מעוברת), געפאלט דער ערשטער טאג ניסן שבת.
נישט אין דער תורה און אויך נישט אין נביאים ווערט דערמאנט די נעמען פון די חדשים, אין ירושלמי שטייט, די נעמען פון די חדשים האט מען מיט געברענגט פון גלות בבל (פון דער אראמישער שפראך), דערפאר געפינען מיר אין כתובים (עזרא, נחמיה, אסתר) יא דערמאנט פון די נעמען. מפרשים ערקלערין, פאר גלות בבל האט מען געריפן די חדשים אנדערע נעמען, דער בני יששכר שרייבט, די נעמען האט מען באקומען אויף בארג סיני, נאר זיי זענען געווען א בחינה פון תורה שבעל פה וואס מען האט נישט געמעגט שרייבן.
דער נאמען פון חודש ניסן געפינען מיר שוין דערמאנט אין פסוק "בחדש בראשון הוא חדש ניסן", דער בני יששכר שרייבט, אז דער נאמען נעמט זיך פון דעם ווארט נס, ווייל דער חודש איז פארבערייט פון אייביג אויף פאר ניסים ווי ס'שטייט "ליל שמורים הוא לד'".
דער צירוף פון חודש ניסן גייט ארויס פון דער אנפאנג פון די ווערטער ישמחי השמים ותגל הארץ.
דער מזל פון ניסן ווערט אנגערופן טלה.
דער בני יששכר שרייבט, חודש ניסן איז דער קעניג פון די חדשים און ברענגט א רמז פון פסוק, "החדש בזה לכם (מל"ך) ראש חדשים".
אייר איז דער צווייטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן (און דער אכטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי).
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), איז אייר שטענדיג א פארקערצטער חודש (חסר): א חודש פון ניין און צוואנציג טעג.
ראש חודש אייר איז שטענדיג צוויי טעג: דער דרייסיגסטער טאג פון ניסן, און צומארגענס, דער ערשטער טאג פון אייר, וויבאלד ניסן איז שטענדיג א פולער חודש (מלא): ער האט שטענדיג דרייסיג טעג.
דער ערשטער טאג פון חודש אייר קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (ב ג ה ז) מאנטיק, דינסטיק, דאנערשטיק, שבת.
אין די צייטן ווען בית דין האט מקדש געווען דעם חודש האבן זיי געקענט - אויב בית דין האט עס געפינען נויטיג - אויסברייטערן דעם חודש (מעובר) אויף דרייסיג טעג. ס'איז פארהאן א מיינונג פון תנאים וואס האלטן אז דאס יאר ווען יידן זענען ארויס פון מצרים האט מען פארברייטערט דעם חודש אייר.
אין דער משנה לערנט מען אז אייר איז איינער פון די זעקס חדשים וואס בית דין האט געשיקט שלוחים צו די ווייטע ערטער פון ירושלים, באקאנט מאכן וועלכן טאג זיי האבן מקדש געווען ראש חודש אייר, וועגן דעם קומענדיגן טאג פון פסח שני.
גענוי וויאזוי צושרייבן דאס ווארט אייר איז נישט פארהאן א קלארער מקור, אין שולחן ערוך ווערט אבער געפסקנט, אייר דארף מען שרייבן מיט צוויי יו"ד'ן, אויב מען האט געשריבן אין א גט איר נאר מיט איין יו"ד, איז דער גט נישט גילטיג (פסול), ס'איז אבער פארהאן אזעלכע וואס האלטן זיך צוריק פון שרייבן א גט אין אייר.
דער בית שמואל ווייזט אָן א רמז צו שרייבן מיט צווי יו"ד'ן פון די קדמונים וועלכע שרייבן א רמז אויף די ראשי תיבות פון אייר: אברהם יצחק יעקב רחל.
דער צירוף פון חודש אייר גייט ארויס פון דעם אנפאנג פון די ווערטער (ראשי תיבות) יתהלל המתהלל השכל וידוע (ירמיה ט. כג.).
דער מזל פון אייר ווערט אנגערופן שור.
פיר טעג פון חודש אייר האבן די חז"ל אויסגערופן אלס יו"ט און פארבאטן צו פאסטן אדער מספיד זיין אין די טעג, ז, יד, כג, כז, ווי ס'ווערט געשריבן אין מגילת תענית. די הלכה איז "בטלה מגילת תענית", און די ימים טובים גייען היינט נישט מער אָן.
דער בני יששכר שרייבט, חודש אייר איז מסוגל אויף רפואה, וויבאלד אין חודש אייר האט אנגעהויבן צו פאלן דער מן פאר יידישע קינדער אין מדבר, וועלכע ווערט אנגעריפן און פסוק "לחם אבירים" (תהלים עח כה), שפייז וואס איז דירעקט איינגעזאפט געווארן אין די גלידער, איז דערפון געבליבן אין די נאטאר (טבע) פון דעם חודש א סגולה פאר רפואה.
חודש אייר איז אין די ספירה טעג, טעג וועלכע האבן זייערע ספעציפישע הלכות.
ד' אייר ביינאכט, דאס הייסט ה' אייר, איז ר' נחמן מברסלב אנגעקומען קיין אומאן שנת תק"ע, דארט האט ער אויסגעקליבן צו ליגן נאך זיין פטירה וואו זיינע חסידים און תלמידים זאלן אים קומען פוקד זיין.
תשרי איז דער זיבעטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן (און דער ערשטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי).
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), איז 'תשרי שטענדיג א פולער חודש (מלא): א חודש פון דרייסיג טעג.
ראש חודש תשרי איז שטענדיג איין טאג: דער ערשטער טאג פון תשרי, וויבאלד אלול איז שטענדיג א פארקערצטער חודש (חסר): ער האט שטענדיג נאָר ניין און צוואנציג טעג.
דער ערשטער טאג פון חודש תשרי קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (ב ג ה ז) מאנטיק, דינסטיק, דאנערשטיק, שבת. (ס'איז באקאנט דער לשון "לא אד"ו ראש")
a> דעם צענטן טאג אין תשרי
אין פסוק ווערט דער חודש תשרי אנגערופן ירח האיתנים (שטארק), ווי ס'שטייט: "ויקהלו אל המלך שלמה כל איש ישראל בירח האיתנים בחג" (מלכים א' ח. א.), די חז"ל ערקלערן דאס מיינט דער מאנאט וואס אין איר איז געבוירן די שטארקע פון די וועלט: די אבות - אברהם, יצחק, און יעקב.
דער צירוף פון חודש תשרי גייט ארויס פון דעם ענדע פון די ווערטער (סופי תיבות) ויראו אתה שרי פרעה (בראשית יב. טו.).
דער מזל פון תשרי ווערט אנגערופן תאומים.
די ערשטע צען טעג פונעם חודש זענען די עשרת ימי תשובה.
ג' תשרי איז א פאסט טאג צום גדליה
חשוון איז דער אכטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן (און דער צווייטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי).
אויך נאכדעם וואס ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), קען חשוון זיין אמאל א פולער חודש (מלא): א חודש פון דרייסיג טעג, און אמאל א פארקערצטער חודש (חסר), א חודש פון ניין און צוואנציג טעג.
ראש חודש חשוון איז שטענדיג צוויי טעג: דער דרייסיגסטער טאג פון תשרי, און צומארגענס, דער ערשטער טאג פון חשוון, וויבאלד תשרי איז שטענדיג א פולער חודש (מלא): ער האט שטענדיג דרייסיג טעג.
דער ערשטער טאג פון חודש חשוון קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (ב ד ה ז) מאנטיק, מיטוואך, דאנערשטיק, שבת.
אין פסוק ווערט דער חודש חשוון אנגעריפן ירח בול (מלכים א' ו. לח.)
חז"ל רופן דאס מרחשון. דאס ווארט שטאמט פון דער בבלישער שפראך וואס מיינט אכטער לבנה חודש. אידן האבן צוגעלייגט שיינע טעמים וואס איז פשט פון ווארט מר אויף חשוון; אז עס איז נישטא אין דעם חודש קיין אידישע ימים טובים, אדער אז עס איז מר מלשון א טראפ אז אין דעם חודש הייבט זיך אן רעגן.
מען זאגט נאך פון רבי'ן ר' בונם און אויך פונעם הייליגן ריזשינער אז מרחשון איז פון לשון „מרַחשוון שפוותיה" דאס איז תרגום לשון „די ליפן מורמלן" נאך די תפילות פון די הייליגע טעג. ביי חסידים האט מען געטיישט אז די עבודת ה' פון דעם חודש איז איבערצוקערן די נאמען פון מר חשוון צו רם חשוון. - פון מר: ביטערקייט צו רם: דערהויבענקייט.
דער צירוף פון חודש חשוון גייט ארויס פון דעם אנפאנג פון די ווערטער (ראשי תיבות) ודבש היום הזה י' (בראשית יב. טו.).
דער מזל פון חשוון ווערט אנגערופן עקרב.
א' - ב' - ג' - ד' - ה' - ו' - ז' - ח' - ט' - י' - י"א - י"ב - י"ג - י"ד - ט"ו - ט"ז - י"ז - י"ח - י"ט - כ' - כ"א - כ"ב - כ"ג - כ"ד - כ"ה - כ"ו - כ"ז - כ"ח - כ"ט - ל'
כסלו איז דער ניינטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן (און דער דריטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי).
אויך נאכדעם וואס ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), קען כסלו זיין אמאל א פולער חודש (מלא): א חודש פון דרייסיג טעג, און אמאל א פארקערצטער חודש (חסר), א חודש פון ניין און צוואנציג טעג.
ראש חודש כסלו איז אמאל צוויי טעג: דער דרייסיגסטער טאג פון חשוון, און צומארגענס, דער ערשטער טאג פון כסלו, און אמאל נאָר איין טאג: דער ערשטער טאג פון כסלו. ס'ווענדט זיך וויפיל טעג ס'איז דער פריערדיגער חודש: חשוון.
דער ערשטער טאג פון חודש כסלו קען אויספאלן זעקס טעג פון דער וואך: (א ב ג ד ה ו) זונטיק, מאנטיק, דינסטיק, מיטוואך, דאנערשטיק, פרייטיק.
דער צירוף פון חודש כסלו גייט ארויס פון דעם אנפאנג פון די ווערטער (ראשי תיבות) וירא יושב הארץ הכנעני (בראשית נ. יא.).
דער מזל פון כסלו ווערט אנגערופן קשת.
טבת איז דער צענטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן (און דער פערטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי). חודש טבת ווערט דערמאנט אין פסוק אלס צענטער חודש, "בחדש העשירי הוא חדש טבת" (אסתר ב. טז.).
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), איז טבת שטענדיג א פארקערצטער חודש (חסר): א חודש פון ניין און צוואנציג טעג.
ראש חודש טבת איז אמאל צוויי טעג: דער דרייסיגסטער טאג פון כסלו, און צומארגענס, דער ערשטער טאג פון טבת, און אמאל נאָר איין טאג: דער ערשטער טאג פון טבת. ס'ווענדט זיך וויפיל טעג ס'איז דער פריערדיגער חודש: כסלו.
דער ערשטער טאג פון חודש טבת קען אויספאלן פינף טעג פון דער וואך: (א ב ג ד ו) זונטיק, מאנטיק, דינסטיק, מיטוואך, פרייטיק.
קאלענדאר פאר טבת ווען דער ערשטער טאג געפאלט זונטאג.
אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט מאנטאג און דאס יאר איז א שנה שלימה (ד"ה אדער בש"ה פשוטה אדער בש"ז מעוברת), ווי אויך אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט דינסטאג (ד"ה אדער גכ"ה פשוטה אדער גכ"ז מעוברת), געפאלט דער ערשטער טאג טבת זונטאג.
קאלענדאר פאר טבת ווען דער ערשטער טאג געפאלט מאנטאג.
אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט דאנערשטאג און דאס יאר איז א שנה חסירה (ד"ה הח"א מעוברת) געפאלט דער ערשטער טאג טבת דינסטאג.
קאלענדאר פאר טבת ווען דער ערשטער טאג געפאלט דינסטאג.
אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט דאנערשטאג און דאס יאר איז א שנה כסידרן (ד"ה הכ"ז פשוטה) געפאלט דער ערשטער טאג טבת דינסטאג.
קאלענדאר פאר טבת ווען דער ערשטער טאג געפאלט מיטוואך.
אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט דאנערשטאג און דאס יאר איז א שנה שלימה (ד"ה אדער הש"א פשוטה אדער הש"ג מעוברת), ווי אויך אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט שבת און דאס יאר איז א שנה חסירה (ד"ה אדער זח"א פשוטה אדער זח"ג מעוברת), געפאלט דער ערשטער טאג טבת מיטוואך.
קאלענדאר פאר טבת ווען דער ערשטער טאג געפאלט פרייטאג.
אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט מאנטאג און דאס יאר איז א שנה חסירה (ד"ה אדער בח"ג פשוטה אדער בח"ה מעוברת), ווי אויך אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט שבת און דאס יאר איז א שנה שלימה (ד"ה אדער זש"ג פשוטה אדער זש"ה מעוברת) געפאלט דער ערשטער טאג טבת פרייטאג.
דער צירוף פון חודש טבת גייט ארויס פון דעם ענדע פון די ווערטער (סופי תיבות) גדלו לה אתי ונרוממה שמו יחדו (תהלים לד. ז.).
דער מזל פון טבת ווערט אנגערופן גדי.
סיון איז דער דריטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן (און דער ניינטער חודש צו דער ציילונג פון יארן וועלכע ווערט געציילט פון תשרי).
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), איז סיון שטענדיג א פולער חודש (מלא): א חודש פון דרייסיג טעג.
ראש חודש סיון איז שטענדיג איין טאג: דער ערשטער טאג פון סיון, וויבאלד אייר איז שטענדיג א פארקערצטער חודש (חסר): ער האט שטענדיג נאָר ניין און צוואנציג טעג.
דער ערשטער טאג פון חודש סיון קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (א ג ד ו) זונטיק, דינסטיק, מיטוואך, פרייטיק.
ו' סיון איז געגעבן געווארן די תורה, אויפן בארג סיני (לויט די חכמים, אדער ז' סיון לויט ר' יוסי).
דער צירוף פון חודש סיון גייט ארויס פון דער אנפאנג פון די ווערטער (ראשי תיבות) ידותיו ולצלע המשכן השנית (שמות כו. יט. כ.).
דער מזל פון סיון ווערט אנגערופן תאומים.
אב איז דער פינפטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן (און דער עלפטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי).
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), איז אב שטענדיג א פולער חודש (מלא): א חודש פון דרייסיג טעג.
ראש חודש אב איז שטענדיג איין טאג: דער ערשטער טאג פון אב, וויבאלד תמוז איז שטענדיג א פארקערצטער חודש (חסר): ער האט שטענדיג נאָר ניין און צוואנציג טעג.
דער ערשטער טאג פון חודש אב קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (ב ד ו ז) מאנטיק, מיטוואך, פרייטיק, שבת.
אין די צייטן ווען בית דין האט מקדש געווען דעם חודש האבן זיי געקענט - אויב בית דין האט עס געפינען נויטיג - פארקערצען דעם חודש (חסר) אויף ניין און צוואנציג טעג.
אין דער משנה לערנט מען אז אב איז איינס פון די זעקס חדשים וואס בית דין האט געשיקט שלוחים צו די ווייטע ערטער פון ירושלים, באקאנט מאכן וועלכן טאג זיי האבן מקדש געווען ראש חודש אב, וועגן דעם קומענדיגן פאסט טאג פון תשעה באב.
דער ספר גט פשוט שרייבט, דער מנהג איז צו שרייבן אין כתובות, וועקסלען און בריוון דעם נאמען פון חודש מנחם אנטשטאט אב, ס'איז אבער דא וואס שרייבן ביידע צוזאמען מנחם אב. ביי די אשכנזישע געגענטן געפינט מען נישט מען זאל שרייבן מנחם אליין, אויב מען האט אזוי געשריבן אין א גט איז דא וואס ווילן זאגן אז דער גט איז נישט גילטיג (פסול).
דער צירוף פון חודש אב גייט ארויס פון דער פסוק הנה יד ד' הוי"ה במקנך (שמות ט. ג.).
דער מזל פון אב ווערט אנגערופן אריה.
"משנכנס אב ממעטין בשמחה", ווען ס'הייבט אָן חודש אב דארף מען זיך צוריקהאלטן פון פרייליכקייטן, וויבאלד אין דעם חודש איז דער ערשטער און צווייטער בית המקדש פארניכטערט (חרוב) געווארן, דערפאר זאגט די גמרא ווען א ייד האט א געריכט מיט א גוי זאל ער דאס אפשטיפען אויף שפעטער, (ס'איז פארהאן וואס האלטן א גאנצן חודש, און אנדערע האלטן נאר ביז נאך תשעה באב,) ווייל אין דעם חודש איז דער מזל נישט קיין גוטער פאר יידן.
די ערשטע ניין טעג פונעם חודש ביז תשעה באב האט זיינע ספעציפעשע הלכות און אנבאלאנג מיט הייראטן, שערן, וואשן וועש, זיך וואשן און נאך.
ט"ו אב האט זיינע ספעציפעשע הלכות.
פון ט"ו אב, פון ווען די נעכט הייבן אן לענגער צו ווערן, זאגן די חז"ל דארף מען צולייגן פון דער נאכט צו דעם טאג אויף צו לערנען תורה, מען מוז זיך אויפהייבן פארטאג לערנען תורה.
ראש חודש אב איז די יארצייט פון אהרן הכהן, און אזעלכע פאסטן אין איר דערוועגן.
גלויות שנה טובה מיט עידן מקיימים מצוות שופר
אלול איז דער זעקסטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן, (און דער צוועלפטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי).
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), איז אלול שטענדיג א פארקערצטער חודש (חסר): א חודש פון ניין און צוואנציג טעג.
ראש חודש אלול איז שטענדיג צוויי טעג: דער דרייסיגסטער טאג פון אב, און צומארגענס, דער ערשטער טאג פון אלול, וויבאלד אב איז שטענדיג א פולער חודש (מלא): ער האט שטענדיג דרייסיג טעג.
דער ערשטער טאג פון חודש אלול קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (א ב ד ו) זונטיק, מאנטיק, מיטוואך, פרייטיק.
אין די צייטן ווען בית דין האט מקדש געווען דעם חודש האבן זיי געקענט - אויב בית דין האט עס געפינען נויטיג - אויסברייטערן דעם חודש (מעובר) אויף דרייסיג טעג, דאך דערצייילט אונז די חז"ל אז פון די צייטן פון עזרא האט קיינמאל פאסירט, אלול זאל זיין אויסגעברייט.
אין דער משנה לערנט מען אז אלול איז איינער פון די זעקס חדשים וואס בית דין האט געשיקט שלוחים צו די ווייטע ערטער פון ירושלים, באקאנט מאכן וועלכן טאג זיי האבן מקדש געווען ראש חודש אלול, וועגן דעם קומענדיגן ראש השנה. (רש"י און תוספות קריגן זיך אין דער ערקלערונג וואספאר א אנבאלאנג האט ראש חודש אלול צו ראש השנה, אייגענטלעך ווענדט זיך ראש השנה ווען בית דין וועט מקדש זיין תשרי).
דער צירוף פון חודש אלול גייט ארויס פון דער ענדע פון די ווערטער וצדקה תהיה לנו כי (דברים ו. כה.). דורשי רשומות זאגן: דער צירוף פון חודש אלול גייט צום ערשט פון דער ענדע פון די ווערטער (סוכה פרק ה' משנה ד') אָנוּ לְיָהּ, וּלְיָהּ עֵינֵינוּ.
דער מזל פון אלול ווערט אנגערופן בתולה. דער בני יששכר ברענגט א טייטש וואס ער האט געהערט פון זיי שוועסטער-קינד רבי אלעזר פון ליזשענסק, אז תשמח בתולה במחול (ירמיה לא. יב.) חודש אלול וואס זיין מזל איז בתולה וועט זיך פרייען, במחול ווען דער אייבערשטער וועט פארגעבן (מוחל) די זינד פון די יידישע קינדער.
אלול איז א חודש פון תשובה און נאכקלערען, זיי זענען טעג וואס ווערען אנגעריפן "ימי רצון", "ימי הרחמים והסליחות", וויבאלד אין אלול האט זיך אנגעהויבן די פערציג טעג וואס דער אייבערשטער האט זיך געלאזט איבערבעטן צו משה רבינו, און ס'איז געזאגט געווארן אויף דעם דער רמז אני לדודי ודודי לי (שיר השירים ו ג), ראשי תיבות אלול.
ספעציעלע טעג פון חודש.
דריי טעג פון חודש אלול האבן די חז"ל אויסגעריפן אלס יו"ט און פארבאטן צו פאסטן אין די טעג, ז, יז, כב, ווי ס'ווערט געשריבן אין מגילת תענית. די הלכה איז "בטלה מגילת תענית", און די ימים טובים גייען היינט נישט מער אָן.
כ"ה אלול האט דער אייבערשטער באשאפן די וועלט, און דער טאג איז דער פונדאמענט אויף אויסצורעכענען די מולדות און תקופות.
א גוט יאר.
פון ראש חודש אלול, ווען איינער שרייבט א בריעף צום צווייטן דארף ער אים וואונטשען פון אנפאנג א כתיבה וחתימה טובה.
בלאזן שופר.
מען פירט זיך צו בלאזן שופר א גאנץ חודש אלול חוץ פון ערב ראש השנה, עס זענען דא עטליכע טעמים.
לדוד.
פון ראש חודש אלול ביז שמיני עצרת, פירן זיך רוב אשכנזים צו זאגן יעדן טאג ביי שחרית און מעריב (ס'פארהאן ערטער וואס זאגן ביי מנחה) דעם קאפיטל כ"ו פון תהלים: לדוד ד' אורי וישעי ס'איז אבער דא ערטער וואו מען האט מקפיד געווען נישט צו זאגן.
פאסטן.
דער רמ"א שרייבט, ס'איז דא וואס פירן זיך צו פאסטן פערציג טעג פון ראש חודש אלול ביז יום כפור, אבער מ'טוט נישט אריינצוהען דעם תענית ביז באנאכט. אבער וויבאלד שבת און יו"ט מעג מען נישט פאסטן, היייבט מען אָן שוין פון פופצן טאג אין אב.
סליחות.
מען פירט זיך אויך צו זאגן ספעציעלע פיוטים אין דעם חודש וואס מען רופט סליחות.
אין דעם יידישן קאלענדאר.
הגאון רבי אליהו פון ווילנא
דער שדי חמד, הרב חיים חזקיה מדיני
ה'תשע"ט - מאסן שיסעריי אין פיטסבורג סינאגאגע
יארצייטן.
רבי ישכר דוב רוקח, בעלזער רב
ביזנעס מיינט אנפירן אן ארגאניזאציע, צי פראדוקציע צי פֿאַרקױפֿן, כדי צו מאכן פראפיט.
דאס ווארט קומט פון זיין "ביזי" (ענגליש) - באשעפטיגט.
מצבה פון ר' מענדעלע רימאנאווער
ר' מנחם מענדיל פון רימאנאוו (נפ' י"ט אייר ה'תקע"ה) איז געווען ביי די חסידים איינער פון די דריי גרויסע צדיקים, וואס זענען די רבי'ס פון חסידישן פוילישן, אונגארישן אידנטום, זיי זענען געווען תלמידים פון ר' אלימלך פון ליזשענסק זצ"ל, וואס האט איבער געלאזט זיין קדושת המוח פאר זיין תלמיד רבי ר' מענדעלי.
ער האט יונגערהייט געלערנט אין דער ישיבה פון רבי'ן ר' שמעלקא פון ניקאלשבורג זי"ע און דערנאך איז ער אריבער צום הייליגן רבי'ן ר' אלימלך פון ליזשענסק זי"ע, וואו ער איז געווארן פון זיינע גרעסטע תלמידים. ער האט דערנאך אליין געפראוועט חסידים אין פֿריסטיק, און בערך אנהויב יאר תקנ"ו זיך געצויגן קיין רימאנאוו, וואו ער האט געפירט די עדה חסידים, און רימאנאוו איז געווארן א תל תלפיות פאר טויזנטער וואס זענען געקומען אהין פון גאנץ גאליציע שעפן תורה וקדושה פון הייליגן רבי'ן ר' מענדעלע זי"ע, ביז צו זיין הסתלקות י"ט אייר ה'תקע"ה, ל"ד בעומר, ומנ"כ אין רימאנאוו.
צדיקים האבן געזאגט, אז דער שם הויה האט זיך מתלבש געווען אין א ספאדיק און בעקישע, דאס איז רבי ר' מענדלי מרימנוב (דברי תורה - מונקאטש בשם צדיקים).
עס איז באקאנט, אז די דריי צדיקים האבן געוואלט בריינגען משיח מיט זייערע הייליגע כוונות, אבער זייער תלמיד רבי נפתלי מראפשיץ זצ"ל, האט געהאלטן אז אויב מ'וועט גיין אויף דעם וועג, קען זיין גרויסע הריגות, וועגן דעם האט ער נישט מסכים געווען, און דערפאר איז ער געפארן אויף ימים נוראים קיין רימאנאוו, דארט האט מען אים מכבד געווען צו דאווענען פארן עמוד, ווען ער האט געדאוונט פארן עמוד האט ער אויסגעדרייט, אז איבעראל ווו דער מנהג איז צו וויינען, האט ער געזינגען פרייליכע ניגונים, און איבעראל ווו מ'זיגנט פריילכע ניגונים, האט ער געוויינט מיט טרויעריגע ניגונים, ביז ער האט ממש צומישט זיין רבי'ן ר' מענדעלי, ער זאל נישט קענען מכוון זיין.
מוצאי יו"ט, האט ר' נפתלי מורא געהאט פון דער הקפדה פון זיין רבי'ן, איז ער אנטלאפן קיין קאזשניץ צום מגיד. אינדעפרי ווען דער מגיד איז צוריק געקומען פון מקוה, זייער אפגעשוואכט, און זיך געוואלט אריין לייגן אין בעט פון גרויס שוואכקייט, האט ער געטראפן אין בעט ליגט רבי ר' נפתלי. ר' נפתלי האט געזאגט: איך גיי נישט ארויס פון בעט, נאר אויב דער רבי (קאזשניצער מגיד) וועט מסכים זיין מיט מיר, און אראפ נעמען די הקפדה פון רבי ר' מענדעלי, און דער קאזשניצער מגיד האט מסכים געווען מיט אים.
דעמאלט ווען רבי ר' מענדעלי האט געזען אז דער קאזשניצער מגיד איז אויך מסכים מיט ר' נפתלי, האט ער געזאגט: איך האב געוואלט אז די גאולה זאל שוין זיין זייער נאנט, אבער וויבאלד מ'האט זי אפגשטופט, וועלן נאך אונטערוואקסן גרינע ווערעם, מיט קופערנע פיסקעס.
דער רבי ר' מענדעלע האט געפראוועט אין פריסטיק מורא'דיגע סיגופים, זיך געקוילערט יעדע נאכט אין שניי, און ביז צו דער צווייטער וועלט מלחמה פלעגן פריסטיקער אידן אנווייזן אויף דעם בארג, פון וואו דער רבי ר' מענדעלע האט יונגערהייט געפראוועט גלגול שלג. הגה"ק רבי אלחנן קאלאשיצער זי"ע הי"ד האט דערציילט, אז דער הייליגער אפטער רב זי"ע בעל "אוהב ישראל" פלעגט זיך אויסדריקן: "די ערד אין פריסטיק איז הייליג דריי טפחים טיף מיט קדושת ארץ ישראל פונעם גלגול שלג פון רבי'ן ר' מענדעלע!" (דברי חנה השלם עמ' שעב).
הרה"ק דער נאסוידער רב זי"ע האט נאכגעזאגט, אז דער רבי ר' מענדעלע האט צוגעזאגט: "ווער ס'וועט אנצינדן א ליכט פאר מיין נשמה, אפילו נאך הונדערט יאר שפעטער ווי דער הסתלקות, וועל איך אים א טובה טאן אויף יענער וועלט!" (הדרת קודש לו:).
רבי מנחם מענדל היה פון די גרעסטע רבי׳ס אין גאליציע און א סך גרויסע רבי׳ס זענען געווען זיינע תלמידים.
רימאנאוו, רבי ר' מענדלי
הרב שלמה קוועטש (נפ' ה'תרט"ז) איז געווען אבד"ק פון לייפניק און ניקאלשבורג, און דער מחבר פונעם ספר "חכמת שלמה".
ער איז געווען א תלמיד מובהק פון רבי מרדכי בנעט, איז געווארן רב אין ניקאלשבורג 25 יאר נאכן הסתלקות פון זיין רבי'ן, שנת תרט"ו. נאך איין יאר תרט"ז איז ער נסתלק געווארן.
הר תבור איז דער בארג תבור וואס געפינט זיך אין יזרעאל טאל ביים אונטערשטן גליל, דער בארג איז זייער הויך 588 מעטער איבערן געזיכט פון דעם ים.
הר תבור אין תנ"ך.
אין תנ"ך ווערט זי געבראכט עטליכע מאל, (זעט שופטים ד' י"ב).
פאר די קריסטן איז דער בארג זייער א הייליק ארט, זיי גלויבן אז דארט האט זיך גאט און אליהו הנביא צו אים אנטפלעקט. עס איז פאראן דארט עטלעכע קלויסטערס און פיל טוריסטן קומען דארט אהין אין דער שטייגער.
עס זענען פארהאן עטליכע שטעטליך און דערפער נאנט צום בארג, שאסיי 65 פארט אריבער אין גליל, און קומט אן צום בארג.
אחיה השילוני איז געוועזן א נביא, געוווינט אין שילה. ער האט נבואה געזאגט צו ירבעם בן נבט אז גאט וועט צעטיילן די שבטים אויף צווייען: ישראלס קעניגרייך און יהודהס קעניגרייך (זעט מלכים א' י"א) די וויסנשאפטלעכע טענהען אז אחיה וואס האט אויך געשטאמט פון שבט אפרים (זעלבסט ווי ירבעם) האט צוגעשטופט ירבעמען צו זיך שטעלן קעגן שלמה המלךס קעניגרייך פון וועגן די הויכע שטייער.
אין גמרא (בבא בתרא קכ"א:) שטייט אז ער האט געלעבט 600 יאר. און איז געוועזן פון די זיבן צדיקים וואס האבן ארומגענומען די גאנצע וועלט און האט געזעהן עמרם דער טאטע פון משה רבינו. אויך שטייט אז אליהו הנביא איז געווען זיינער אַ תלמיד.
אין ספר תולדות יעקב יוסף ווערט געבראכט אז אחיה השילוני האט זיך אנטפלעקט צום בעל שם טוב און געלערנט מיט אים חכמת הקבלה.
בית דין איז א יידישע רעליגיע געריכט וואס פסקנ'ט לויט דער יידישער הלכה איבער הויפט דיני ממונות. די דיינים ווערן אויסגעקליבן דורך פריעריגע רבנים נאך וואס זיי ווערן אויסגעפרוווט מיט אן בחינה.
דין תורה מײנט געװנליך אַ פּלאַץ צי שליכטן סכסוכים בײַ אידישע רבנים און דיינים, דער פּענל פֿון די רבנים/דיינים װערט אָנגערופֿן אַ בית דין. א בית דין וואס הערט א דין תורה דארף האבן דריי דיינים.
די פסקים וואס די דיינים געבן ארויס, זענען באזירט אויף די הלכות פון חושן משפט, ווען זיי באשולדיגן עמיצן, איז עס ווייל לויט ש"ך אדער נתיבות איז יענדער שולדיג.
דער װערטליכער אָפּטײַטש דערפֿון איִז "געזעץ פֿון די תורה".
מתדיין זיין איז ביי א פאנעל פון דריי אדער מער רבנים. וואס די מאיאריטעט אורטיילט, איז דער פסק, וואס דארף אויסגעפאלגט ווערן.
בית דין ארגאניזאציעס.
אין א סך קהילות איז איינגעפירט א קהילה בית דין וואס האט אויפזיכט אויף די ענינים פון דער קהילה, ווי למשל כשרות, א בית עולם און גיטין.
יונתן פאלארד (, געב' ח' אב תשי"ד) איז דער אידישער שפיאן פון דעם CIA אין אמעריקע, אריינגעזעצט אין תפיסה וועגן ארויסגעבן מיליטערישע און רעגירונג סודות קיין ישראל. ווען מען האט אים געכאפט האט ישראל זיך אפגעזאגט אים צו העלפן און געבן שיץ און זייער אמבאסאדע אויס מורא פון פאליטישע קריזיס מיט אמעריקע.
נאך 30 יאר זיצן אין טורמע האט מען אים באפרייט מיט געוויסע באדינגונגען דעם 20סטן נאוועמבער 2015.
פאלארד איז געבוירן געווארן אין גאלוועסטאן, טעקסעס.
מען האט אים שוין פיל מאל שיער נישט באגאנאגעט אבער געוויסע עלעמענטן האבן דאס אייביג צושטערט, געוויסע זאגן אז דאס איז מכוח אנטיסעמיטיזום, אבער זיי טענה'ן אז די נאטור פון די שפיאנאזש איז גאר שעדליך און הארב, און מ'קען נישט מגלה זיין פארן פובליק וואס אלץ ער האט ארויסגעגעבן, ממילא קען מען נישט געהעריג וויסן צו ער זיצט אין תפיסה ביושר צו לא ביושר.
ער איז געווארן א פרומער ייד אין תפיסה.
דערווייל איז נאך נישט געלונגען אים צו באפרייען ווייל די געהיימע סודות וואס ער האט ארויסגעגבן איז גאר הארב.
שעלדאן סילווער (געב' דעם 13טן פעברואר 1944 - 24סטן יאנואר 2022) איז דער געוועזענער פארזיצער אויף דער דריט־ צו צווייט־גרעסט מאכטפולסטער פאזיציע אינעם שטאַט פון ניו יארק, ער האט געדינט אלס ספיקער פון דער אסעמבלי הויז אין אלבאני. דאס האט אים געשטעלט בראש פון אלע דעמאקראטן פון ניו יארק.
ער איז געווען א פרומער ארטאדאקסישער איד, וואס גייט בלויסן קאפ צוליב זיין ארבעט. ער דינט ווי ראש הקהל פון דער ביאליסטאקער קהילה אין איסט סייד וואס זיין טאטע האט דאס נאך געדינט.
אין אסעמבלי.
ער האט געדינט אין דעם ניו יארק שטאַט אסעמבלי ניין און דרייסיג יאר פונעם ערשטן יאנואר 1977 ביז דעם דרייסיגסטן נאוועמבער 2015
דעם עלפטן פעברואר 1994 איז ער אויפגענומען געווארן אלס דער הונדערט און נייצנטן אסעמבלי ספיקער פון ניו יארק וואו ער האט געדינט איין און צוואנציג יאר – עלף טערמינען
אלע זיינע יארן אין אמט האט ער זייער שטארק ארויסגעהאלפן די יודישע געמיינדע מיט אלע זייערע אלגעלעגנהייטן,
קרימינאלע אויספארשונג.
אום 22סטן יאנואר 2015 איז סילווער ארעסטירט געווארן אויף קארופציע קלאגעס,
זיין טרייעל איז פארגעקומען במשך נאוועמבער 2015, אום דרייסיגסטן נאוועמבער איז געפינען געווארן שילדיג דורך די דזורי אויף זיבן קלאגעס,
דעם דריטן אין מאי 2016 האט עם א ריכטער געאורטיילט צו צוועלף יאר טורמע און א קנס פון פינף מיליאן דריי הונדערט טויזנט דאללאר,
זיינע אדוואקאטן האט אפעלירט די אורטייל, דעם דרייצנטן יולי 2017 האט די אפילס געריכט איבערגעדרייט די אורטייל און עם פריי געלאזט.
שפעטער איז פארגעקומען א פרישע געריכט ווי ער איז דעם עלעווטן אין מאי 2018 ווידער געפינען געווארן שילדיג אין אלע קלאגעס און די ריכטערן האט אים פאראוטיילט צו זיבן יאר טורמע, פינף יאר ווייניגער ווי זי האט עם געגעבן די ערשטע מאל, נעמענדיג אין באטראכט זיין הויכע עלטער,
סילווער האט געדארפט אריינגיין די טורמע דעם פיפטן אין אקטאבער 2018 אבער זיינע אדוואקאטן האבן אפילט די ארטייל אין ער איז ארויסגעלאזט געווארן אויף צווי הונדערט טויזענט דאלער בעיל,
דעם איין אין צוואנציגסטן יאנואר 2020 האט די אפילס געריכט ארויסגעווארפן דריי קלאגעס אבער געלאזט די איבריגע פיר און עס צוריקגעשיקט צום געריכט ווי ער איז פאראורטיילט געווארן דאסמאל צו זעקס אהאלט יאר טורמע און א מיליאן דאללאר שטראף,
אריין אין טורמע.
דעם 26סטן אויגוסט 2020 איז ער אריין אין שער אטיסוויל טורמע אין אפסטעט ניו יארק.
פרעזידענטליכע פארדאן סאמאטוכע.
א טאג פאר פרעזידענט טראמפ איז ארויס פון אפיס האבן עטליכע שלעכטע געהילפער פון טראמפ געליקט צו די מידיע אז די פרעזידענט וויל עם פארדאנען, מיטן ציל אז די מידיע זאל אנהייבן רידערן דערקעגן, און אזוי איז טאקע געווען, ס'איז אנשטאנען א שטוינענדע העצעריי קעגן עם באפרייען און טראמפ האט זיך טאקע אפגעהאלטן פון עם פארדאנען.
שכר לימוד איז די געלט וואס עלטערן צאלן פאר די מוסדות
די פרייז איז אין יעדע מוסד אנדערש, די פרייז איז באשטימט לויט וויפיל עס קאסט פאר די מוסד צי האלטן א קינד אין חדר אדער אין סקול ד.ה. מלמד, בנין, עלעקטריק, יוטליטי, אינשורענס, אדמינעסטערעשין, אד"ג אין רוב פעלער איז די פרייז וואס די עלטערן צאלן נישט די ריכטיגע פרייז וואס עס קאסט פאר די מוסד, ווייל רוב עלטערן קענענן נישט באצאלן די עכטע פרייז וויפיל א קינד קאסט באמת, אין די מוסדות מיזען נאך שאפען געלט דורוך אנדערע פעלער, ווי פאנד רעזונג, אין שטאטישע פאגראמען
בעדפארד עוועניו איז די לענגסטע גאס אין ברוקלין, פון גרינפוינט דרומדיק קיין שיפסהעד ביי, גייען אדורך די געגנטן וויליאמסבורג, בעדפארד סטייוועסאנט, קרוין הייטס, פלעטבוש און מידוואד.
בעדפארד עוועניו איז א הויפט גאס אין וויליאמסבורג וואס לויפט פאראלעל מיט דער גרעסטער גאס ליע, בשעת ווען אויף ליע עוועניו זענען אלע ביזנעס און געשעפטן איז אויף בעדפארד אלע רוחניות'דיגע געביידעס, שולן און חדרים.
די נאווהארדאקער ישיבה איז געווען די הויפט ישיבה פון דער תנועת המוסר.
זי איז געגרינדעט געווארן אין נאווהארדאק אינעם יאר תרנ"ו דורך ר' יוסף יויזל הורוויץ, דער "אלטער פון נאווהארדאק".
ווען די באלשעוויקן האבן איבערגענומען די הערשאפט פון רוסלאנד האט דער אלטער געהייסן די בחורים אנטלויפן קיין פוילן. דארט האט מען אויפגעשטעלט א נעצווערק פון מוסר ישיבות מיטן נאמען "בית יוסף".
אין די תש"י יארן האבן צוויי נאווהארדאקער תלמידים, רבי אלחנן פערלמוטער און דער מגיד רבי יעקב גאלינסקי, אויפגעשטעלט א נאווהארדאקער ישיבה אין חדרה, ישראל. די ישיבה האט געהאלטן ביז די תש"ל יארן.
שמואל פריעד איז היינט צוטאגס פון די גרעסטע טוענים אין דער וועלט. זייענדיג א שארף קעפל און שטייפער פארהאנדעלער האט ער זיך ערווארבן א רעפוטאציע אז עס לוינט זיך אים צו האבן אויף א בעל דין'ס זייט.
שמואל פריעד איז געבוירן אין אונגארן גלייך נאך דעם צווייטן וועלט קריג.
זיינע עלטערן זענען מיט אים אנטלאפן קיין דייטשלאנד אין פערנוואלד.
אין אנפאנג פון די 1950ער יארן זענען זיי געקומען אין אמעריקע.
זיין טאטע איז אין אנפאנג געווען א מלמד אין דער צעהלעמער תלמוד תורה, אבער דער צעהלימער און פאפא רב האבן אים געבעטן צו זיין א שוחט וויבאלד ער האט געהאט זיך געלערנט שחיטה נאך אין אונגארן פארן קריג.
שמואל האט געלערנט אין צעהלים, דערנאך אין סאטמאר ביז די זעכצן יאר.
ביי די זעכצן איז ער געגאנגען לערנען אין בית מדרש עליון.
ער האט חתונה געהאט אין מאנטרעאל און געקומען צוריק וואוינען אין וויליאמסבורג, ניו יארק, גלייך נאך דער חתונה.
ער איז דערנאך געווארן א שוחט פאר צעהלים, און איז געווען זייער שוחט ביז אנפאנג די תש"ן יארן. כאטש די שחיטה האט נאר אנגעהאלטן זייט די מם'ס פאר כפרות ערב יום כיפור.
אנפאנג תש"ם יארן האט ער געשליפן דיאמאנטן און דערנאך געווארן א טוען רבני.
מאפע פֿון גאליציע תקל"ב-תרע"ח (1772-1918)
גאליציע איז דער טייל פון פוילן וואס עסטרייך האט אנעקסירט ווען מען האט צעטיילט פוילן אין די יארן 1772. הײַנט איז מזרח-גאליציע א טייל פֿון אוקראינע און מערב-גאליציע איז צוריק אין פוילן, מיטן אלטן נאמען „קליין-פוילן". דער נאמען „גאליציע" שטאמט פֿונעם אלטן נאמען „האליץ". נאך ביזן הײַנטיגן טאג הייס די טעריטאריע „האליץ" אויף טשעכיש און אויף טערקיש.
אין גאליציע האבן געוואוינט א סך גדולים תלמידי בעש"ט און איז געווען די מקור צו פילע גרויסע חסידות דינאסטיעס, ווי באבוב זידיטשוב א.ד.ג.
אויך דער שרייבער ש"י עגנון איז געבוירן אין בוטשאטש, גאליציע.
די מזרח-סלאוון האבן באזעצט די טעריטאריע שוין אין אנהייב פֿונעם מיטל-עלטער; אין דעם 12טן יארהונדערט האט מען אויפֿגעשטעלט דאס פֿירשטנטום (פרינציפאליטעט) פֿון האליטש. שפעטער איז עס געווארן פֿאראייניקט מיט וואהלין. אין יאר 1352 (ה' קי"ב) איז די טעריטאריע געווארן צעטיילט צווישן דעם פוילישן קעניגרייך און דער גרויסער הערצאגשאפֿט פֿון ליטא; דעם גרעסערן טייל האט פוילן גענומען. אין 1772 (ה' תקל"ב) איז צעטיילט געווארן די פויליש-ליטווישע קאמאנוועלט און עסטרייך האט צוגענומען גאליציע, וואס איז דעמאלסט געווארן די פראווינץ פֿון עסטרייך מיט דער גרעסטער באפֿעלקערונג ביזן סוף פֿונעם ערשטן וועלט קריג.
אין 1918 (ה' תרע"ח) איז גאליציע אוועק גענומען געווארן פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע, און געווארן א טייל פֿון דער נײַער זעלבשטענדיגער רעפובליק פֿון פוילן. אז פוילן איז געווארן צעטיילט אין 1941 (ה' תש"א) האט רוסלאנד גענומען מזרח-גאליציע און דייטשלאנד האט גענומען מערב-גאליציע. נאכן צוויטן וועלטקריג איז מזרח-גאליציע געגאנגען צום נײַעם לאנד אוקראינע און מערב-גאליציע צו פוילן.
מגדלי העזריאלי יום העצמאות תל אביב
ה' אייר פלאטערט פאן העכער די בנין הישיבה פאנאוויזעש ישיבה בני ברק
ירושלים אויף יום העצמאות, פלאַגס זענען געהאנגען אויף די פֿענצטער פון הייזער
הכרזת העצמאות מפי דוד בן גוריון ראש הממשלה הראשון של מדינת ישראל
יום העצמאות (יידיש: זעלבשטענדיקייט טאג) איז דער יארטאג פון ישראלס אומאפהענגיקייט. דער טאג איז א פייערטאג וואס ווערט געפייערט יערליך ה' אייר צום אנדענק פון דעם זעלבטשטענדיגקייט פונעם לאנד אין יאר ה'תש"ח.
שטעלונג.
לויטן באפעל פונעם פאנאוועזשער רב, הרב יוסף שלמה כהנעמאן, ווערט אויפגעהאנגען א ישראלדיגע פאן אויף דער פאנאוועזשער ישיבה אום יום העצמאות.
הרב שמריהו יוסף חיים קאניעווסקי (ט"ו טבת תרפ"ח, פינסק, פוילן – ט"ו אדר ב ה'תשפ"ב, בני ברק ישראל) איז געווען א ליטווישער רב און אן אויסגעוויינלעכסער בקי ש״ס און פוסקים. ער איז געווען א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.
ער איז געבוירן געווארן ט"ו טבת תרפ"ח אין פינסק, ליטא (דעמאלסט אין פוילן, היינט אין בעלארוס) צו זיין פאטער, רבי יעקב ישראל קאניעווסקי, דער סטייפלער גאון, און זיין מוטער, מרת פעשא מרים קארעליץ.
ער האט זיך ערווארבן א וועלטס היסטאריש זכרון פון יעדן ענין אין דער גאנצער תורה.
ער האט חתונה געהאט מיט בת-שבע אסתר אלישיב, אן טאכטער פון הרב יוסף שלום אלישיב, אום ו' כסלו ה'תשי"ב.
ער איז באקאנט געווען אלס צדיק אויך, און מ'פלעגט זיך בענטשטן ביי אים. תלמידי חכמים פון דער גאנצער וועלט פלעגן זיך שרייבן צו אים, און ער פלעגט צוריק ענטפערן מיט זיין אייגענארטיגע שטייגער קורץ און שארף מיט מראה מקומות, נאכצוקוקן, אויך פלעגט ער זיין גרייט א גאנצן טאג ביי זיין גמרא, וואו מען פלעגט שטיין אין דער רייע אים צו פרעגן אין לערנען.
ער האט געוואוינט אין בני ברק און איז געווען א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.
אום ט"ו אדר ב ה'תשפ"ב איז ער נפטר געווארן ביי זיך אינדערהיים.
א ליגן אדער ליגנט איז דער פארקערטע פון אמת.
פאלטשקייט איז דער פארדרייאונג פון די אמת וואס קומט ארגינעל פון די אומוויליגקייט פון איין פארטיי שלום צו מאכן מיטן אמתן פאקט און דאס טוט זיך אנזאמלן צו שעדיגן די אינטערעסן פון דער אנדערער פארטיי.
לויט דער תורה, איז פארבאטן רעדן ליגנט.
דער וויקי וויקי בוס נאכוואס דער ערפינדער פון וויקי האט דאס א נאמען געגעבן.
וויקי ווייכווארג באשטייט בעיקר אז עס פאראייניגט פארשידנארטיגע און קעגן זייטיגע מיינונגען.
אלע וויקימעדיע וויקיס זענען אין די אידעע.
עס הייסט נאך א האוואיש ווארט וואס מיינט שנעל.
וויקי איז אַ קאָמפּיוטער פּראָגראַם געווידמעט ספּעציעל צו ערייכען דעם ציל פון אויספארעמען א צוזאמגעשמאלצענעם דעה פון פון פארשידארטיגע מענטשן, עס געבט די כוח פון רוב דעות אויסצומעקן און פארעכטן די טעות'דיגע פאלטשע פּערזענליכע איינזייטיגע אינפאָרמאַציע וואָס פארדרייען דעם אמת. ווייל דער בעסטער מיטל צו וויסן וואס איז פאלטש איז דער כוח הרבים וואס זענען דן נאכאמאל און נאכאמאל ביז מען איז מלבן די סוגיא.
אַלע תיקונים און רעאַקציעס פון יעדער ענין קען יעדער איינער ליינען און אָפּמאכן אויב עס איז באַרעכטיגט, אויב באַשליס איך אָדער אַוֹ אנדערער ליינער אַז דאס איז בטעות געטוישט געווארן קען מען דאס צוריק פארעכטן. אויב דאס ווערט א לאנגער קאמף אַהין און צוריק איז דא ספּעציעלע פּאָליציי מיט מער כוח פון דעם המון, אויב האט איר טענות אז דער פּאליציי מאן האט געמעקט שלא ביושר איז דא מיליאנען ראנגען העכער אים וואס קענען אים אוועקנעמען זיין כוח, געווענליך ווי לענגער מ'שרייבט ווערט מען א גרעסערער ראנג אינעם היראַכיע, וואס מאכן אַפּ וואַס איז יושר.
די וויקי פּראָגרעם ווערט היינט צוטאָגס זייער אויפגעכאַפּט, מער און מער, אסיפות מיטונגען פון ביזנעס, אינדוסטריע, זשורנאליזם, רעליגיע, און פאליטיק, און אזוי ווייטער אנדערע צילן און אינטערעסן, ענדיגן זיך מיט א "וויקי" פרעזענטאציע אויף א גרויסן סקרין וואס אלע לעפּטאַפּס פון די באטייליגטע זענען צוגעבינדען און דער עולם ארבייט אויף די זיץ פלעצער זעהנדיג יעדן'ס עדיטס, מ'מעקט, פארעכט, און מ'רעדט, ביז עס ווערן אויסגעפארעמט פאראייניגטע רעזולוציעס, אגענדעס און שלוסן פון די מיטונגען.
געווענליך גייט דער וויקי נאך א מיטינג ארויף אויף א צייט אפשניט אנליין, אז אלע באטייליגטע קענען זיך נאך ארום טענה'נען און ענדערן אויף א וויילע ביז דער וויקי ווערט גענצליך קריסטילאזירט און אויסגעפארעמט אין א ציל, און אלע לעקציעס און פארשלאגן ווערן דעפענירט, און דער מעסעזש קומט צו א קלארע אייזייטיגע מסקנה.
די לעבער איז איינע פון די גרעסטע אינערלעכע ארגאנען פונעם מענטשליכן גוף.
די לעבער פון א מענטש וועגט דריי פונט.
זייענדיג דער גרעסטער אבר פון גוף, איז דאָס אַ כעמישע פעקטאָרי וואָס דינט איבער פינעף הונדערט פארשידענע מינע פונקציעס.
1. כעמישע אויפרייסן פון ענזימען וואס אַקטיוויזירן פאַרשידענע כעמישע אַנטוויקולינגען.
2. צענטראַלער הייצונג סיסטעם, עס וואַרעמט אָן די בלוט דורך די פילע נאכאַנאַנדיגע עקספּלאָוזענס וואס גייט נאכדעם אַרום אין דאַס גאנצער באַדי צו וואַרעמען.
3. עס סאָטריט אויס די פּראָטעינען און פארשידענע אַנדערע לעבן'ס וויכטיגע חומרים.
4. עס פּראָדוצירט די לעבן'ס וויכטיגע חומר וואס מאכט אז די בלוט זאָל זיך פארהארטעוען ווען עס קומט צו אפענע לופט ביי א וואונד.
5. עס דינט צו באשיצען און אויסרייניגען די גוף פון שעדליכע דראָגס פון פארשידענע מאכלים ווי קאפעין פון קאַווע.
6. עס פּראָדוצירט גאל וואָס מאכט מעגליך דעם פאַרדייאונג פּראָדעצור.
8. עס נעמט געוויסע פראטינס און נישט גוטע אפפאל און שיקט דאס צו ארויסגיין.
און נאך פארשידענע שטאַרק קאָמפּליצירטע אַקציעס.
א שולע דיסטריקט איז א באזונדערע לאקאלע רעגירונג פאר א געוויסן געאגראפישן געגנט אין דער פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקעאנער סיסטעם וואס איז אנגעשטעלט אויף אויפשטעלן א סקול בארד וואס פירט אן די עלעמענטארע שולעס און די מיטלשולעס. די שולע דיסטריקט איז אונטער דער אויפזיכט פון שטאַט און לאקאלער רעגירונג. אין רוב שטאטן האט א שולע דיסטריקט די קראפטן פון א שטאַט, כולל די רעכט צו מאנען שטייערן.
א יעדע שטאַט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע האט זיין אייגענע געזעצן געווענליך אלס א חלק פון דעם שטאַט'ס קאנסטיטוציע וואס זאגט פאר וואס פארא פריוויליגיעס/רעכטען א יעדע געגנט קען/מוז האבן.
אסאך שטאַטן האבן געזעצן אז יעדע וויליזש קען/מוז האבן זייער אייגענער שולע דיסטריקט וואס איעדער איינוויאנער אין דעם שולע דיסטריקט איז אונטער דעם סקול בארד פון דעם סקול דיסטריקט לגבי די אחריות פון די איינוואוינער צו די סקול דיסטריקט ווי שטייערן, און לגבי די אחריות פון די סקול באורד לגבי די איינוויאנער ווי סקול באסעס און חינוך.
א יעדע שטאַט האט א געזעץ וואס מאכט זיכער אז אלע איינוואוינער געהערן צו א סקול דיסטריקט. אזוי ארום קענען אלע קינדער באקומען א בילדונג.
א סקול בארד באשטייט פון מיטגלידער וואס דארפן זיכער מאכן אז אלץ אין א סקול דיסטריקט איז דא לויט ווי די געזעץ פון דער מדינה/שטאט ווי דער סקול דיסטריקט געפינט זיך פארלאנגט.
די מיטגלידער ווערן עהרוועהלט יעדע פאר יאר.
די געזעצן גיווענליך פארלאנגען א גוטע און אומזיסטיגע חינוך פאר אלע קינדער אפגעזעהן ווי קליג, ווי ווייס, ווי שווארץ, ווי קאטויליש, ווי אידיש, דאס קינד אדער זיין פאמיליע איז.
ווי אויך ערלויבט דאס געזעץ אז א סקול באורד קען מחליט זיין וואס עס פעלט אויס נאכצוקומן די פארלאנגען פון די געזעץ. ווי למשל קען די סקול באורד מחליט זיין אז מען גייט צושטעלן סקול באסעס פאר אלע קינדער.
איינע פון די געזעצן וואס די רעגירונג פארלאנגט איז אז וואס אימער די סקול באורד שטעלט צו אלס חינוך טאר בשום אין אופן נישט האבן קיין חלק מיט רעליגיע, דאס איז געווען די סיבה פארוואס די קרית יואל סקול דיסטריקט האט גידארפט אראפ נעמען די מזוזות.
זיי געבן אריין זייער אויסגאבעס צו די רעגירונג וואס זיי גיהערן, ווי למשל די קאונטי אדער טאון און זיי (קאונטי אדער טאון) מאכן זיכער אז זיי באקומען דאס געלט.
3. די לאקאלע רעגירונג/מוניציפאל ווי למשל טאון אדער וויליזש.
די גרעסטע חלק קומט פון וואס די לאקאלע רעגירונג נעמט צינעזאם פון די אייגנטום שטייערן.
די כנסת געביידע פון דרום
דער כנסת (ארויסרעד: "קנעסעט") איז דער פארלאמענט פון ישראל. דער כנסת האט 120 מיטגלידער וואס הייסן כנסת דעפוטאטן.
אזוי ווי ישראל איז א דעמאקראטיע, האלט מען אלגעמיינע וואלן צום כנסת פון צייט צו צייט, אבער נישט מער ווי פיר יאר. די סיסטעם פון וואלן איז לויטן פארהעלטעניש איבערן גאנצן לאנד.
די וואלן פארן 19טן כנסת זענען אפגעהאלטן געווארן ט"ז שבט תשס"ט, און פארן 20סטן כנסת כ"ו אדר תשע"ה.
װעבזײַטל איז א איין אדער א קלייבונג פון מערערע עלעקטאראנישער זייטלעך אויף דעם גלאבאלן ווירטואלן געוועב פון ביליאנען זייטן אויף דעם נעץ וואס הייסט אינטערנעט אדער וועלט ברייט געוועב. (ווארלד ווייד וועב).
עס איז א HTML דאקומענט וואס קען ווערן אריינגעקומען דורך HTTP
בית החיים אדער בית הקברות אדער בית עולם אדער בית עלמין, איז אן ארט וואו מען באגראבט טויטע יידן. מען רופט דאס בית החיים ווײַל די טויטע וועלן לעבן נאכאמאל ביי תחיית המתים.
אין יידישקייט איז דער חיוב קובר זײַן מענטשן געבונדן מיט דער גלויבונג אין תחיית המתים און דעם צלם אלוקים פֿון א מענטשן. דער קערפער פון א מענטשן איז דער רו-ארט פֿאר דער נשמה דעריבער איז מען אים "גונז" אין ווײַסע תכריכים, אזוי ווי תשמישי קדושה. דער שטח פון א בית החיים ווערט גערעכנט אלס אן ארט וואו מ'דארף זיך פֿירן בכבוד'דיג, און ס'איז פאראן געוויסע הלכות אין דעם ענין.
א מאלעריי פון א פראנצויזישע קוש
דאס אויסדרוקן ליבשאפט צו אן אנדערן מיט'ן געבן א קוש, צייגט אויף אן אינערליכע ליבשאפט, און נישט אן אויסערליכע.
דאס אויסרוקן ליבשאפט דורך קושען, גילט אויך ביי הייליקע זאכן און צילן, ווי דאס קושן א ספר תורה, קושן די הענט פונעם אדמו"ר אדער רבי. ביי די קריסטן איז דאס קושן א צלם.
אין דער וועלט איז איינגעפירט ביי גוטע פריינט, זיך צו קושן אין פרייליכע מאמענטן.
עס זיינען דא פארשידענע סארטן קושעריי, א פראנצויזישע קוש, איז ווען צווי קושן זיך מויל צו מויל.
א ספר תורה אפן ביי דער שירה
ספר תורה איז די פינף חומשים פון דער תורה געשריבן מיט דער האנט אויף פארמעט אין א פארעם פון א מגילה, וואס אויף איר איז פארשריבען די גאנצע תורה, פון אנפאנג בראשית ביז ענדע דברים. א ספר תורה ווערט פאררעכנט ביים אידישן פאלק אלס דאס מערסטע הייליגע זאך, און מען באנעמט זיך מיט דעם מיט דעם העכסטן רעספעקט און באשיינקייט.
דער ערשטער ספר תורה.
אין דער תורה שטייט, איידער משה רבינו איז נפטר געווארן האט ער פארשריבן די תורה וואס ער האט געלערנט פון דעם אייבערשטן, אין א ספר תורה, און זי געגעבן צו די כהנים פאר דעם יידישן פאלק ויכתב משה את התורה הזאת ויתנה אל הכהנים וגו' (דברים לא ט). ווען משה רבינו האט געפערטיגט דאס צושרייבן האט ער זיי באפוילן דאס צולייגן ביים ארון ברית ויהי ככלות משה לכתב וגו' ויצו משה וגו' לקח את ספר התורה הזה ושמתם אתו מצד ארון ברית וגו' (דברים לא כד - כו).
אויך האט משה רבינו זיי דעמאלס געלערנט די מצוה פון הקהל, אז נאך דער ענדע פון שמיטה יאר יום טוב סוכות זאל מען איינזאמלען דאס גאנצע יידישע פאלק און ליינען פאר זיי פון דער ספר תורה (דברים לא י - יג).
שרייבן א ספר תורה.
ס'איז א מצווה אין דער תורה אז יעדער ייד זאל שרייבן א ספר תורה (אדער לאזן דורך אן אנדערן שרייבן), ועתה כתבו לכם את השירה.
הלכות ספר תורה.
אז א ספר תורה זאל זיין כשר, דארף זיי זיין געשריבן אויף פארמעט דורך א סופר וואס האט זי געשריבן לויט די הלכות.
ווען א ספר תורה פאלט חלילה אראפ, איז דאס א שרעקליכער אומגליק, און אלע וואס זענען געווען דערביי דארפן פאסטן א גאנצן טאג.
מען ליינט די תורה יעדן מאנטיג, דאנערשטיג, שבת (אינדערפרי און נאכאמאל צו מנחה). אויך ליינט מען ראש חודש, א תענית (אינדערפרי און נאכאמאל צו מנחה), יום טוב, חול המועד, חנוכה און פורים.
היינטיגע צייטן.
דער רא״ש פסקענט אז היינט וויבאלד חז״ל האבן מתיר געווען אפשרייבן די תורה שבעל פה ממילא איז דער עיקר מצווה צו דריקן חומשים משניות און גמרא׳ס וכדו'
מיינט איר א שריפטשטעלער צי א שרייבער?
א סופר סת"ם איז דער וואס גיט זיך אפ מיט'ן שרייבן תנ"ך אויף קלף.
דער וואס שרייבט ספרים אדער ביכער הייסט א שריפטשטעלער.
די זרע איז א ווייסע פליסיקייט וואס קומט ארויס פון דעם איבר פון א זכר. זי אנטהאלט די ספערמע, די צעלן וואס קענען רעפראדוצירן.
די רעפראדוקטיווער מעכאניזם, צום שאפן נאך א ביאלאגישער דור, מיט די סאמע גענעטישע שטריכן פונעם פראדוצירער (מזריע). א מענטש נעמט ארויס אין יעדן מעשה ארום 500 מליאן זרע קאמערן, און דאס קען זיין גענוג פאר די פולצאליגע קינדער - אויב מען וויל עס ניצן - למשל דורך א לאברעטארי.
דאקעגן די פרוי געבט נאר איין אוועריען - איי, פאר איינציגע ספערמען; דאס הייסט, אז יעדע איי פונעם פרוי קען פראדוצירן בלויז איינציגע קינדער נישט מער.
דער קלענסטער צעל איז אין דער זרע פון א מאן.
זרע איז דא ביי פרוכט און גרינצייג צולייגך ווי ביי מענטשן און אנדערע באשעפענישן.
די זומען איז דער סאמע פונדמענט פונעם רעפראדוקציע סיסטעם, אן די זומען קען קיין רעפראדוקציע נישט צושטאנד קומען.
איז זרע לעבן?
לויטן זוהר הקדוש איז דאס א לעבעדיגע זאך, אין מען איז א רוצח אויב מען איז מוציא זרע לבטלה אויך לויט די קריסטן.
פֿרוכט, אין באָטאַנישן זין, איז אַ טײל פֿון דער פֿלאַנץ, װאָס האָט די אַחריות פֿאַר דער פֿאַרשפּרײטונג פֿון די קערנדלעך. אין לאַנדװירטשאַפֿטלעכער און קולינאַשער שפּראַך פֿרוכט, אָדער אױבסט, איז אַ זיסער פֿלאַנצלעכער עסנװאַרג װאָס מעג זײַן אַ אמתע פֿרוכט, אָדער אַן אַנדער טײל פֿון די פֿלאַנץ. עפּל, צום בײַשפּיל, זײַנען אמתע פֿרוכטן, אָבער טרוסקאָװקעס זײַנען נישט קײן אמתע פֿרוכטן. די פֿרוכט העלפֿט צו פֿאַרשפּרײטן דיִ קערנדלעך אין פֿאַרשײדענע אופֿנים: װען אַ פֿרוכט איז פֿליישיג, שײן און זיס, קומען חיות און פֿרעסן די פֿרוכט, און דורך זײער צואה קומען אַרױס די קערנדלעך. אַנדערע פֿרוכטן באַהאַפֿטן זיך צו פֿעל פֿון חיות און אַנדערע האָבן פֿליגעלעך (װי די פֿרוכטן פֿונעם מײפּל-בױם) און װערן געטראָגן פֿונעם װינט.
רוב פֿרוכט וואס מען עסט האבן א סאך וואסער, נאטירלעכן צוקער און אייזן.
פרוכט וועלכע וואקסן אויף א בוים אדער אויף דער ערד, גייען אריין אינעם סארט פון פרוכט. עס קומט מיט קערנדלעך אינדערמיט.
עס האט פארשידענע שיינע קאלירן צו ציען די אויג איר צו עסן.
פרוכט איז א נארהאפטיגער מאכל,
עס איז זיס און געשמאק.
פרוכט איז א גוטער נאש.
און פון דעם מאכט מען גוטן קאמפאט.
אויפבוי.
א פרוכט באשטייט פון איין אדער מער זוימען ארומגענומען מיט א וואנט, דעם פעריקארפ.
למשל, ביי פערשקעס און פלוימען איז דער הארטער קערן (וואס אנטהאלט דעם זוימען) דער ענדאקארפ, דער מעסאקארפ איז דער טייל וואס מען עסט, און דער עקסאקארפ איז דער שאלעכץ.
גרינווארג, גרינווארג, גרינצייג, גרינסן אדער אָװאָשטשעס אדער ירקות (לשון קודש) באדייט דעם עסעריגן טייל פון א פלאנץ. ער איז אפט פונעם גרינעם קאליר, אבער ס'איז פאראן גרינצייג וועלכע זענען לגמרי נישט גרין נאר אנדערע קאלירן, אבער טראגן דעם נאמען גרינצייג.
גרינצייג וואקסן אין אלגעמיין אויף דער ערד, און נישט אויף א בוים, און פארמאגן גאר א רייכן אינהאלט פון וויטאמינען און מינעראלן, וועלכע זענען זייער געזונט און געבן קראפט פארן מענטש.
ר' יעקב יוסף טווערסקי (ט"ו תמוז, ה'תרנ"ט - ב' ניסן, ה'תשכ"ח) איז דער סקווערער רבי וואס האט געגרינדעט דאס ערשטע יודישע שטעטל שיכון סקווירא אין ניו יארק, און דארט ליגט ער באהאלטן (ער איז דער ערשטער נפטר וואס איז באערדיגט געווארן אין דעם סקווערער בית החיים.
ער איז געווען באקאנט אלס א שטארקער פרומער, און אויסערגעווענליכער בעל מדות. ער האט זיך גוט געלעבט מיט יעדן, סיי די קנאים און סיי די לינקע.
ר' יעקב יוסף איז געבוירן אין שטעטל סקווירא (היינט אוקראינע) אום יאר תרנ"ט צו זיין פאטער רבי דוד טווערסקי, דער צווייטער סקווערער רבי, און זיין מוטער, א טאכטער פון ר' אליקים געץ ספרד פון אוסטראה.
אין זיינע יונגע יארן איז ער געווען אן אויסערגעווענליכער מתמיד. ער האט פארציילט אז ווען ער פלעגט זיך וועלן אפרוען, פלעגט ער דורכטון דעם רמב"ם'ס הלכות קידוש החודש.
ער איז גערופן געווארן אלץ יונגער בחור זיך צו שטעלן צו דער מיליטער, אבער דורך שתדלנות פון עסקנים איז אים געלונגען זיך צו ווערן באפרייט דערפון. עס איז באקאנט אז ווען מען האט אים גענומען זיך צו שטעלן איז געווען אין שבת. ווען מען האט אים ארויסגעלאזט האט מען פארלאנגט פון אים אונטער צו חתמ'ען א פאפיר, האט ער בשום אופן נישט מסכים געווען כאטש עס האט געטרויעט אז דער גאנצער שתדלנות וועט בטל ווערן. צום סוף איז אים געלונגען נישט צו דארפן חתמ'ען. ווען ער איז אהיימגעקומען שבת נאכמיטאג האט אים זיין פאטער ר' דוד'ל די ערשטע זאך געפרעגט צי ער האט גע'חתמ'ט. דערנאך האט ער אים געהייסן גיין אויסזאגן תהלים און דורך לערנען אור החיים אויפ'ן פרשה כמנהג סקווירא, וואס צוליב דער מצב האט ער נאך נישט געהאט געטון.
אלץ א בחור אין עלטער פון צוואנציג, נאכדעם וואס זיין פאטער איז אוועק אין יאר תר"ף, און דער מצב פון אידן אין רוסלאנד האט זיך געהאלטן אין איין ערגערן צוליב דער אויפשטאנד פון די באלשעוויקן, האט ער זיך אוועקגעצויגן מיט זיין מוטער קיין רומעניע צו וואוינען נעבן זיין עלטערן ברודער ר' איציקל קעשינאווער, וואס האט דאן אנגעהויבן פירן רביסטעווע.
די חתונה יארן.
אין יאר תרפ"ה האט ער חתונה געהאט אין קעשענעוו מיט רעביצין טראני, די טאכטער פון ר' פיניעלע אוסטילער, וועלכע איז געווען א זון פון ר' מאטעלע רחמיסטריווקער און אן איידעם פון בעלזער רב ר' ישכר דוב. ר' יעקב יוסף איז געפארן וואוינען אין בעלז ביי זיין עלטער שווער, וואו ער איז געווארן באקאנט שוין אלץ יונגערמאן אלץ גאר א פרומער. ער האט זיך אויך דארט געווארן שטארק בידידות מיט זיין פעטער, דער שפעטערדיגער בעלזער רב ר' אהרן.
ווען זיין שווער, ר' פנחס, וועלכער איז געווען רב אין אוסטילא, האט פארלאזט די שטאט און זיך געצויגן אויף פשעמישל האבן די אוסטילער שטאטסלייט זיך געבעטן ביי ר' יעקב יוסף אנצונעמען דעם פאסטן. ר' יעקב יוסף האט געענטפערט קורץ אז ער האט עס נישט געזען ביים טאטן. דאס האט אים געוואונען גאר שטארקע רעספעקט ביים עלטער שווער, ר' ישכר דוב.
שפעטער האט זיך ר' יעקב יוסף געצויגן קיין קאלאראש וואו ער האט אנגעהויבן פירן רביסטעווע, און שפעטער האט ער זיך געצויגן קיין יאס. מיט דער צייט איז זיין נאמען ארויס אלס אן איש קדוש.
אין די מלחמה יארן איז ער געווען אין בוקארעשט, און שטארק געליטן פון די דייטשן פון וועמען ער האט זיך עטליכע מאל קוים ארויסגעדרייט מיטן לעבן. אויף איין פאל, אין תמוז תש"א, איז ער געפירט געווארן אין א פארמאכטע באן אנגעשטאפט מיט מענטשן אן קיין ביסל עסן אדער טרינקען אין א שווערע אומדערטרעגליכע היץ. די באן איז געפארן אן קיין ציל און פיר טעג דערנאך ווען די באנען האבן זיך אפגעשטעלט זענען געווען נאר פיר מענטשן אין דעם וואגאן ביים לעבן. פון ערגעץ וואו איז געברענגט געווארן וואסער און ר' יעקב יוסף האט געשלינגען צוויי מאל פון דעם גלאז. ער האט שפעטער זיך אפגערעדט אז דער ערשטער שלינג איז געווען נייטיג אויף צו לעבן, אבער דער צווייטער איז שוין געווען איבריג. ער האט נאך דעם עפיזאד זיך אונטערגענומען אויסצוזאגן תהלים יעדן אינדערפרי פאר'ן דאווענען, און נישט צו עסן קיין פלייש אדער ברויט אויסער ימי קודש און יומא דפגרא.
רבי לוי יצחק גרונוואלד, דער צעהלימער רב, האט אוועקגעגעבן זיין דירה פארן סקווערער רבי'ן, ווען ער איז געקומען וואוינען קיין ניו יארק, און האט אים פלאצירט מיט אלעס וואס איז נויטיג, ביז עס האבן אנגעהויבן שטראמען פרישע חסידים ווי מאגנעטן, זעענדיג אין אים דער ממשיך פון דרך החסידות גענוי ווי אמאל.
רבי שלום דובער שניאורסאהן (כ' חשוון ה'תרכ"א - ב' ניסן ה'תר"ף), רבי אין ליובאוויטש. באקאנט אלס דער רש"ב.
רבי שלום דובער איז געבוירן אין ליובאוויטש כ' חשוון ה'תרכ"א צו זיין פאטער הרב שמואל שניאורסאהן דער מהר"ש, א זון פון הרב מנחם מענדל שניאורסאהן, דער צמח צדק, א זון פון הרב שלום שכנא אלטשאלער, א זון פון ר' נח אלטשאלער, א חסיד פון רבי מענדל האראדאקער, און צו זיין מוטער מרת רבקה א טאכטער פון הרב אהרן אלעקסאנדראוו, פון שקלאוו, אן איידעם פון רבי דובער פון ליובאוויטש, דער מיטעלער רבי.
נאך זיין חתונה האט רבי שלום דובער זיך פארנומען מיט א שטארקער פלייסיגקייט און דעם לערנען אין דעם פארשטאנד פון חסידות, ער איז געווארן באקאנט מיט זיין חסידישקייט און אפגעהוטנקייט, מיט זיין באשעפטיגונג אין דאווענען, און איז געווארן באקאנט אלס "עובד"
אין יאר ה'תרמ"ג נאך די פטירה פון זיין פאטער, האבן די חסידים אויפגענומען רבי שלום דובער אלס ממלא מקום פון פאטער, רבי אין ליובאוויטש, כאטש ער איז געווען דער צוויטער זון. אויס רעספעקט פאר זיין עלטערן ברודער, האט רבי שלום דובער נישט געוואלט איבערנעמען די רביסטעווע, הערשט אין יאר ה'תרנ"ד ווען זיין ברודער האט זיך געצויגן קיין וויטעבסק האט ער זיך געזעצט אויף זיין פאטער'ס ארט.
רבי שלום דובער איז נפטר געווארן ב' ניסן ה'תר"ף, מען האט אים געלייגט אין ראסטאוו, אין דעם אלטן בית החיים, שפעטער ווען די רעגירונג האט באשלאסן דארט צו בויען אן אויטאבאן האט מען אים אריבער געפירט אין דעם נייעם בית החיים.
רוסיש ("русский язык" [רוסקיִי]) איז אַן אסט־סלאַווישע שפּראַך װאָס װערט היינט גערעדט דורך אַרום 295 מיליאָן פּערזאָנען אין רוסלאַנד, בעלארוס, גרוזיע, קאַזאַכסטאַן, קירגיזסטאַן, ‫מאָלדאַװיע, פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, אוקרײַנע, ישראל און אנדערע לענדער.
רוסיש שרייבט מען מיט א וואריאנט פונעם קירילישן אלפאבעט.
קירגיזסטאַן (קירגיזיש: "Кыргызстан") איז אַ לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין צענטראַל־אַזיע. קירגיזסטאַן גרענעצט די מענטשנס רעפובליק פון כינע אין מזרח, קאזאכסטאן צו צפון, אוזבעקיסטאן און טאדזשיקיסטאן אין דרום־מערב. ביז 1991, איז קירגיזסטאן געווען א טייל פון דעם סאוועטן פארבאנד. דעם 31סטן אויגוסט 1991, האט דאס לאנד באקומען זעלבטשטענדיקײַט. זײַן הױפּטשטאָט איז בישקעק. 5.1 מיליאָן פּערזאָנען ווױנען אין קירגיזסטאַן.
דאס ווארט "קירגיז" שטאמט פון דעם טערקישן ווארט פון "פערציג". פערציג הייסט די פערציג שבטים פון מאנאס, וואס איז געווען א גבור וואס האט פאראייניקט פערציג שבטים צו קריגען קעגן די אוּיִגארס.
דער 40-שטארל זון אויפן פאן פון קירגיזסטאן איז א דערמאנען פון די זעלבע פערציג שבטים פון מאנאס.
די היסטאריע פון קירגיזסטאן און אירע פאלק פאנגט אן מער פון 2000 יאר צוריק. כאטש אז דער לאנד געפינט זיך אין א בארגישער פלאץ, מכל מקום עס איז געווען זייר אימפארטאנט אלס חלק פונעם זיידן גאס. קירגיזסטאן האט געהאט צאל פארשידענע פירערס ביזן קומען פון רוסישער אימפעריע אין 19טן יארהונדערט.
דער שטח פון קירגיזסטאן איז אַנעקסירט געווארן דורך דער רוסלענדישער אימפעריע אין 1855-1876 ווי טייל פון די קאָנקוועסט פון כאַן קאָקנד. אונטער דעם ראַטן פֿאַרבאַנד איז זי געווארן אַ סאָוועטישע רעפּובליק אין 1937 מיטן נאָמען "קירגיזער סאָוועטישע סאָציאַליסטישע רעפובליק", ווי גוט ווי אנדערע נעמען זענען "קירגיז ס.ס.ר." און "קירגיזיע". עס האט באקומען זיין זעלבטשטענדיקייַט פון דעם סאוועטן פארבאנד אין 1991.
קירגיזיע איז אַ לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין צענטראַלער אזיע, מערב פון דעם מענטשנס רעפובליק פון כינע. ווייניקער ווי א זיבעטל די גרייס פון מאנגאליי, מיט 199,951 קוואַדראַט קילאָמעטער, איז קירגיזיע איינער פון די קלענערע צענטראַלע אזיע שטאַטן. די נאציאנאלע טעריטאָריע באציט זיך 900 קילאָמעטער פון מזרח צו מערב און 410 קילאָמעטער פון צפון צו דרום. קירגיזיע גרענעצט אויף מזרח און דרום מזרח מיט כינע, אויף די צפון מיט קאזאכסטאַן, אויף מערב מיט אוזבעקיסטאַן און אויף דרום מיט טאדזשיקיסטאן. די געמארקן מיט אוזבעקיסטאַן און טאַדדזשיקיסטאַן אין די פערגהאַנאַ וואַלי זענען גאַנץ שווער. איינער קאַנסאַקוואַנס פון די סטאַליניסט טייל פון סענטראַל אזיע אין פינף רעפּובליקס איז אַז פילע עטניק קירגיז טאָן ניט לעבן אין קירגיזיע. דרייַ ענקלאַוועס, ליגאַלי טייל פון דער טעריטאָריע פון קירגיזיע אָבער געגראפיש אראפגענומען דורך עטלעכע קילאָמעטער, האָבן שוין געגרינדעט, צוויי אין אוזבעקיסטאַן און איינער אין טאַדזשיקיסטאַן.
קירגיזיעס דורכשניטלעכע הייך איז 2750 מעטער, פון 7439 מעטער בייַ פּיק דזשענגיש טשאָקוסו צו 394 מעטער אין די פערגאַנאַ טאל לעבן אָש. כּמעט 90% פון דעם לאַנד ליגט מער ווי 1500 מעטער העכער פונעם ים שטאַפּל.
קירגיזיע ס באַפעלקערונג ווערט געשאצט בייַ 5,200,000 אין 2007. פון יענע, זענען 34.4% אונטער דעם עלטער פון 15 און 6.2% איבער 65. דאס לאַנד איז דאָרפיש: בלויז ארום איין דריטל פון דער באַפעלקערונג וואוינען אין שטאָטישע געביטן. די דורכשניטלעכע באַפעלקערונג געדיכטקייַט איז 25 מענטשן פּער ק"מ². דעם לאַנד'ס גרעסטע עטנישכע גרופּע זענען די קירגיז, וואס באשטיין 69% פון דער באַפעלקערונג (2007 שאַצן). אנדערע עטנישע גרופּעס אַרייַננעמען רוסישע (9.0%) קאנצענטרירט אין צפון, און אוזבעקן (14.5%) וואס וואוינען אין דרום. קליין אָבער באמערקט מינאריטעטן אַרייַננעמען דונגאַנס (1.9%), אויגהור (1.1%), טאַדזשיק (1.1%), קאַזאַכן (0.7%), און אוקרייניש (0.5%) און אנדערע קלענערער עטנישע מינאריטעטן (1.7%). קירגיזיע האט איבער 80 בולט עטנישע גרופּעס אין דער מדינה.
בישקעק () איז די הױפּטשטאָט פֿון קירגיזסטאַן. 900,000 פּערזאָנען ווױנען אין בישקעק.
די שטאט איז געגגרינדעט געווארן אין יאר 1878.
אוזבעקיסטאַן אפיציעל די רעפובליק פון אוזבעקיסטאן (; "אזבעקיסטאן רעספובליקאַס") איז אַ לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין צענטראַל־אַזיע וואס גרענעצט קאזאכסטאן אין צפון און מערב, אפגאניסטאן און טורקמעניסטאן אין דרום, און קירגיזסטאן און טאדזשיקיסטאן אין מזרח. 27 מיליאָן פּערזאָנען ווױנען אין אוזבעקיסטאַן. זײַן פרעזידענט איז איסלאָם קאַרימאָװ. ביז 1991 איז עס געווען אינעם סאוועטן פארבאנד.
זײַן הױפּטשטאָט איז טאַשקענט. די אנדערע וויכטיקע שטעט זענען סאמארקאנד און בוכארא.
טאַשקענט איז די הױפּטשטאָט פֿון אוזבעקיסטאַן. 2.1 מיליאָן פּערזאָנען ווױנען אין טאַשקענט (2006).
אין טאשקענט זיינען פאראן צוויי אידישע קהילות, דער עלטערער צווישן זיי ביידע איז דער היגער ספרדישע (בוכארישע) קהילה זיינען דארט אנגעקומען פון אנדערע שטעט אינם בוכארא געגנט ווען די רוסן האבן איינגענומען דער שטאט אין 1865. די רוסישע (אשכנזישע) אידן האבן יעמאלט נישט געהאט די מעגלעכקייט צוקומען אין טאשקענט, זייענדיק אינדרויסן פון דער תחום המושב.
נאך דער רוסישע רעוואלוציע, זיינען אנגעקומען די אשכנזישע אידן אין טאשקענט. און ווען עס האט זיך אנגעהויבן דער צווייטער וועלטס-קריג, זיינען פיל רוסישע, אוקראינשע ווי אויך פוילישע בירגער - צווישן זיי אויך פיל אידן - אנטלאפן טיפער אריין אינם סאוועטן פארבאנד בפרט קיין צענטראל אזיע ווי גרוזיע, קאזאכסטאן און אוזבעקיסטאן. אזוי ארום איז געווארן גאנץ א גרויסער אידישער קהילה אין טאשקענט, דאס צווייטסטע-גרעסטע אין גאנץ אוזבעקיסטאן (דאס גרעסטע זייענדיק סאמארקאנד).
רוב פון די פליטים, זיינען ארויס פון אוזבעקיסטאן גלייך נאכן קריג, א מערקווירדיקע אויסנאם זיינען געווען די ליובאוויטשער חסידים, וואס כאטש מערסטנס האבן איבערגעכאפט דעם גרעניץ פונם סאוועטן פארבאנד אין דעם באוואוסטען לוואוו פרשה, דאך זיינען געבליבן א היבש ביסל חסידים אין טאשקענט. די חסיד'ישע קהילה איז געווארן אסאך קלענער ווען עס איז געווען מיט אפאר יאהר שפעטער א גרויסן ערדציטערניש אין טאשקענט, און פיל חסידים האבן פארלארן זייער הייזער און האבן זיך דעריבער איבערקליבן קיין סאמארקאנד, און בשעת אין די שפעטערדיקע כ"ף יאהרן זיינען רוב חסידים ארויס פון סאוועטן פארבאנד, זיינען כמעט נישט געבליבן קיין חסידים אין טאשקענט (סיידן איינצלנע, ווי צ.ב.ש. ר' שמעון זאלצמאן).
טאַדזשיקיסטאַן (), אפיציעל די רעפובליק פון טאַדזשיקיסטאַן (Ҷумҳурии Тоҷикистон, "דזשומהוריאי טאדזשיקסטאן"; "דזשאמהורי-יע טאַדזשיקעסטאַן"; Республика Таджикистан, "רעספובליקאַ טאַדזשיקיסטאַן"), איז אַ בערגיש לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין צענטראַל־אַזיע. עס גרענעצט אפגאניסטאן צו דרום, אוזבעקיסטאן צו מערב, קירגיזסטאן צו צפון און כינע צו מזרח.
זײַן הױפּטשטאָט איז דושאַנבע. 7 מיליאָן פּערזאָנען ווױנען אין טאַדזשיקיסטאַן.
איסלאָם קאַרימאָװ () (געב' דעם 30טן יאנואר 1939) איז דער ערשטער פרעזידענט פון אוזבעקיסטאַן זייט 1991.
קארימאוו איז געבוירן אין סאמארקאנד. ער האט שטודירט עקאנאמיק און אינזשעניריע אין אוניווערסיטעט.
קארימאוו'ס ווייב, טאַטיאַנאַ אַקבאַראוונאַ קאַרימאוואַ, איז אן עקאנאמיסט.
אַרמעניע איז אַ לאַנד אין דעם קאווקאז ראיאן פון מערבֿ־אַזיע און אייראפע. איר הױפּטשטאָט און גרעסטע שטאָט איז יערעוואן. 3.2 מיליאָן פּערזאָנען ווױנען אין אַרמעניע. איר פרעזידענט איז ראָבערט קאָטשאַריאַן. אַרמעניע איז אַ רעפּובליק. 750 יידן ווױנען אין אַרמעניע. די גרעסטע פאליטישע פארטיי איז די רעפובליקאנער פארטיי פון ארמעניע.
ארמעניע גרענעצט טערקיי, גרוזיע, אזערביידזשאן און איראן; די גרענעצן מיט טערקיי און אזערביידזשאן זענען פארמאכט. ארמעניע איז אן אוראלט לאנד וואס האט אמאל אויך באדעקט שטחים פון היינטיגע טערקיי, סיריע, לבנון, איראק, איראן און אזערביידזשאן. פון 1920 ביז 1991 איז ארמעניע געווען א מיטגליד אינעם סאוועטן פארבאנד.
98% פון די איינוואוינער אין ארמעניע זענען עטנישע ארמענישע.
ארמעניע איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין דעם דרום קאווקאז, אין דער ראיאן צווישן די שווארצע און קאספישע ימען. צו צפון און מזרח זענען גרוזיע און אזערביידזשאן, צו דרום און מערב זענען איראן און טערקיי.
די רעפובליק פון ארמעניע באדעקט א שטח פון 30,000 קוואדראט ק"מ. דער באדן איז בערגיק, מיט גיך פליסנדיקע טייכן און ווייניג וועלדער. די קלימאט איז הייס און זומער (פון 22 °C ביז 36 °C) און קאלט אין ווינטער (צווישן ‎-5 °C און 10 °C).
דער העכסטער פונקט איז בארג אַראַגאַץ, 4090 מעטער איבערן ים-שפיגל; דער נידעריגסטער פונקט איז 390 מעטער איבערן ים-שפיגל.
פסח איז א יידישער יום טוב וואס שטאמט פון דער תורה, דער יום טוב ווערט געפייערט י"ד ניסן במשך זיבן אדער אכט טעג צו דערמאנען און זיך אויפרישען די נסים און נפלאות וואס די יידישע פאלק האט איבערגעלעבט ביי יציאת מצרים.
מען רופט דעם יום-טוב "פסח" אין אנדעק פון דעם קרבן פסח וואס מען האט מקריב געווען י"ד ניסן ווען כלל ישראל האט עולה רגל געווען אין די מאסן אויף מארגן קיין ירושלים צו בראטן דעם קרבן פסח ווען דער בית המקדש איז נאך געשטאנען.
פסח שטאמט פון די לשון "איבערגעהיפט" דאנקענדיג די באשפער אז ער האט נאר געהארגעט די בכורים פון די מצרים און נישט די יידישע בכורים.
דער נאמען פון דעם יו"ט, פסח טוט סימבאליזירן די וויכטיגקייט און גרויסקייט פון די צייט, וואס ווערט פארנוצט פון עלטערן אלס א יו"ט פון חינוך, צו פארציילן און מחנך זיין זייערע קינדער, פארוואס און פארווען פונקטליך האט דער באשעפער איבערגעהיפט אלעס און אלעמען כדי זיך צו באשעפטיגען מיט זיינע געליבטע קינדער דעם עם ישראל.
אפילו די קלוגסטע לייט פון דאס יידישע פאלק קאכן זיך אין די מאמענטן צו דערפרישן די יסודות פון זייער אמונה און רעליגיע וואס איז באזירט אויף זכר ליציאת מצרים, וואס יענעם גורלדיגען מינוט זענען זיי געווארן אויסדערוועלט. דער באשעפער האט זיי ארויסגענומען פון פארשקלאפטקייט פון צווישן אנדערע גוים, און געשטעלט אין גאנג צו ווערן געפירט צו זייער אייגן לאנד און נאציאן מיט א מיסיע און לעבן העכער און הייליגער פון אלע פעלקער פון די וועלט.
חמץ.
מען עסט נישט קיין חמץ, און מען ארבעט שווער אויסצורוימען דאס הויז פון חמץ כדי עס זאל זיך נישט געפינען, אויך איז מען דאס מבטל פון זיך כדי אז אויב מען טרעפט איז דאס נישט פארעכענט ווי מיינס.
מצה.
מען עסט נאר מצה, אלץ זכר פון ארויסלויפן פון גלות מצרים געאלטערהייט נישט האבענדיג קיין צייט פארן טייג צו יערן און ווערן זויער חמץ אין געהערגיע ברויט.
ליל הסדר.
ס'איז א מצווה עסן מצה, מרור, און פסח, ביים ליל הסדר. און דערצו טאן פארשידענע מנהגים און מצוות כדי די קליינע קינדער זאלן ווערן נייגעריג און גוט אויסהערן די דערציילונגען פון יציאת מצרים.
הגדה.
זאגן די הגדה, באזירט אויפן פסוק "והגדת לבנך", כדי צו פארציילן די כראניקאלן פון יציאת מצרים, עס פירן זיך אידן צו פארציילן אפילו די מופתים און ניסים וואס זיי האבן מיטגעלעבט היינט צו טאגס, ווי למשל חורבן אייראפע איבערלעבער פארציין מיט טרערן אין די אויגן ווי גליקליך זיי זענען געווען צו ווערן געראטעוועט איינס פון זייער גאנצע משפחה. ווייל די מצרים מיינט נישט דוקא איינמאל אין היסטאריע נאר שבכול דור ודור חזר'ט זיך דאס איבער.
עליה לרגל.
פון די דריי ימים טובים אין וועלכע די יודן זענען געווען באפוילען ארויף צו קומען קיין ירושלים און מקריב זיין זייערע נדרים און נדבות אין דעם בית המקדש, - איז געווען דאס מערסטע אינטערעסאנט, דער יום טוב פסח. אין דעם יום טוב האבן די יודן געשטראמט אין מאסען קיין ירושלים, מקיים צו זיין די מצוה וואס אלע יודן זענען געווען באפוילען, מקריב צו זיין דעם קרבן פסח.
הונדערטער טויזנטער יודן האבן "עולה רגל" געווען פון אלע שטעט און געגענטער פון ארץ ישראל. און אויך יודן וואס האבן געוואוינט אין אנדערע לענדער, האבן זיך אנגעשטרענגט "עולה רגל" צו זיין אויף פסח.
פארשטייט זיך אליין, אז מ'האט געמוזט זארגן פאר פסח אז די יודן זאלן נישט האבן קיין צוריק - האלט אויף די וועגן. די משנה דערציילט אין מסכת שקלים, אז שוין פון ראש חודש אדר אן, האט מען אנגעהויבן צו פארעכטן די אלע וועגן וואס זענען קאליע געווארן אין ווינטער פון די רעגענס און שנייען. אויך האט מען געגראבן ברונערס וואסער אויף די הויפט וועגן, אז די יודן זאלן האבן וואס צו טרינקען אינמיטען וועג. אויך האט מען איינגעפיהרט א תקנה, אז די יודן וואס האבן הייזער אין ירושלים, זאלן נישט נעמען קיין געלט פון די געסט וואס שטייען איין ביי זיי. ווייל ירושלים געהערט פאר אלע יודן צוזאמען, און עס איז נישט איינגעטיילט געווארן פאר די שבטים. די אלע זאכן האבן צוגעברענגט, אז די יודן האבן "עולה רגל" געווען מיט שמחה אהן קיין שום זארג.
קרבן פסח.
אין תוספתא פון מסכת פסחים ווערט דערציילט, אז איינמאל האט אגריפס המלך (וועלכער האט געלעבט אין די צייטן פון דעם צווייטן בית המקדש) געוואלט וויסען וויפיעל יודן זענען געקומען "עולה רגל" זיין, האט ער געבעטן פון די כהנים אז זיי זאלן אָפְּשֵׁיידֶען איין ניר פון יעדן קרבן איידער מען וועט דאס מקריב זיין. די צאהל איז אויסגעקומען 600 טויזנט. און ווי באקאנט, איז אויף יעדן קרבן פסח געווארן צוזאמען געציילט מער פון צען מענטשן. קענען מיר זיך שוין פארשטעלן וויפיל מיליאנען יודן האבן עולה רגל געווען!!!
אויך ווערט דערציילט, אז דריי יאהר פאר דעם חורבן פון דעם צווייטן בית המקדש, - ווען עס איז שוין געווען זייער שווער עולה רגל צו זיין, צוליב די צרות וואס די רומישע הערשער האבן אנגעטון, - האט דער רוימישער גענעראל געשטעלט פאליציי אפצוציילן די אלע "פסחים", און די צאל איז אויסגעקומען 256,500 (צוויי הונדערט זעקס און פופציג טויזנט און פינף הונדערט)
און כאטש אזוי פיל יודן האבן "עולה רגל" געווען אויף איינמאהל, - דאך האט קיין איין יוד נישט געהאט א טענה אז עס איז מיר נישט באקוועם דאס פלאץ ווי איך וועל נעכטיגן אין ירושלים (אזוי דערצעהלט די משנה אין מסכת אבות).
די שמחה און דערהויבענקייט וואס האט געהערשט ביי יעדן איינציגן יוד בשעת ער האט זיך געפונען אין ירושלים, איז אוממעגליך זיך פארצושטעלן. און דער הויפט מאמענט פון די גאנצע שמחה איז געווען ביים מקריב זיין דעם קרבן פסח.
א גרויסע משפחה וואס האט געקענט אליין אויפעסן א קרבן פסח, האבן געקויפט א לעמעלע פאר זיך אליין. א קלענערע משפחה האט זיך צוזאמען גֶעפָּאהרְט מיט א צווייטע קליינע משפחה, און צוזאמען זענען זיי געווארן א "חבורה". און אזוי ווי פריער דערצעהלט, האט מען געמוזט די אלע הונדערטער טויזנטער "פסחים" מקריב זיין אין זייער א קורצע צייט פון נאך חצות פון ערב פסח ביז ביינאכט!!!!
דער ריזיגער "עולם" האט מען צוטיילט אין דריי כיתות. און זיי האבן מקריב געווען איינער נאכן אנדערן. באלד ווען דער חצר פון בית המקדש האט זיך אנגעפילט מיט די ערשטע כיתה האט מען פארשלאסען די גרויסע שווערע טויערן. מ'האט געבלאזען שופר: תקיעה, שברים, תקיעה, און מ'האט אנגעהויבן צו שחט'ן די פסחים. לאנגע רייעס פון כהנים זענען געשטאנען אין דעם הויף, און זיי האבן געהאלטן אין זייערע הענט שיסלעך פון זילבער און פון גאלד, אויף אריין צו נעמען אין דעם די בלוט. די כהנים מיט די גאלדענע שיסלעך זענען געשטאנען עקסטערע און זיך נישט אויסגעמישט מיט די כהנים פון די זילבערנע שיסלעך.
דער ערשער כהן וואס איז געשטאנען לעבן ווי מ'האט געשחט'ן, האט אנגענומען דאס בלוט מיט זיין שיסעל, און ער האט דאס שנעל איבערגעגעבן פאר דעם צווייטן כהן, און דער צווייטער צו דעם דריטן, מיט איין האנט געגעבען די פולע שיסעל אין מיט די אנדערע האנט צוריק געגעבען די ליידיגע שיסל, און אזוי ווייטער און ווייטער. ביז עס איז אנגעקומען צו דער לעצטער כהן וואס איז געשטאנען נעבן דעם מזבח, און ער האט דאס געשפריצט.
דאס אלעס איז געטוהן געווארען אזוי פלינק און מיט א שנעלקייט, אז איינער וואס איז געשטאנען פון דערווייטענס און ער האט דאס צוגעקוקט, האבן אויסגעזעהן פאר איהם די אלע גלאנצעדיגע שיסלעך, אזוי ווי פייער בליצען וואס פליען.
פון אונטען זענען די שיסלעך נישט געווען פלאך (אזוי ווי געוועהנליכע שיסלעך), נאר שפוציג. כדי מ'זאל זיי נישט קענען אראפ לייגען אויף'ן גרונד אז די בלוט זאל פארגליווערט ווערן. (בלוט וואס ליגט אביסל צייט אהן באשעפטיגונג ווערט פארטריקענט). נאך די בלוט שפריצען, האט מען מקטיר געווען די אלע אימורים אויף דעם מזבח.
במשך די גאנצע צייט פון די עבודה האט די גאנצע כיתה געזאגט הלל צוזאמען. און אויב די כהנים זענען נאך נישט פארטיג געווארן מיט די עבודה, האט מען איבערגעזאגט הלל צום צווייטן מאהל און צום דריטן מאהל. אבער די גמרא דערצעהלט, אז וויבאלד די כהנים זענען געווען אזוי פלינק, האט קיינמאהל נישט פאסירט אז מ'זאל מוזען איבער זאגן הלל צום דריטן מאהל.
ווען די ערשטע כיתה איז ארויס געגאנגען, איז אריין געגאנגען די צווייטע כיתה, און געטון דאס זעלבע ווי ביי דער ערשטער. און אזוי אויך ביי דער דריטער.
נאך דעם איז יעדע "חבורה" געגאנגען בראטן זיין קרבן פסח. מ'האט געבראטן דעם גאנצן קרבן אויף איינמאל: די קאפ, די קערפער די קניען, אויף א שטייענדיגע שפיז.
ביינאכט האבן זיך איינגעזאמעלט יעדע "חבורה", און מ'האט אפגעראכטען א פסח סדר אזוי ווי מיר טוהן היינט. אבער אנשטאט לייגען אויף די קערה "זרוע" - וואס דאס איז נאר א זכר אויף דעם קרבן פסח - האבן זיי געברענגט דעם קרבן פסח אליין און דאס געגעסן מיט געוואלדיגע פרייד און לוסטיגקייט.
דער גאנצער ענין פון מקריב זיין דעם קרבן פסח, איז געווארן שטארק באקאנט פאר נאענט און פאר ווייט, אז אפילו די גוים זענען פון גרויס אינטערעס געקומען קיין ירושלים צוצוקוקען דעם געוואלדיג-הייליגן בילד. דאס האט צוגעברענגט, אז פוהל גוים האבן זיך אנגעהויבן צו דערנעהנטערן צום יודישן פאלק, און זיי האבן זיך מגייר געווען. מיט די צייט איז געווארן א באוועגונג פון הונדערטער גרים. און מיט די אלע הלכה פראבלעמען וואס די גרים האבן צוגעברענגט, האבן זיך באשעפטיגט די צוויי גרויסע תנאים, שמאי און הלל, - וואס האבן געלעבט אין די לעצטע צייט פון דעם צווייטן בית המקדש.
אַזערבײַדזשאַן () איז אַ מוסלעמענישע מלוכה אין קאווקאז, מערבֿ־אַזיע וואס גרענעצט מיט רוסלאנד אין צפון, גרוזיע, ארמעניע אין מערב און איראן אין דרום. חוץ דעם, האָט זי א גרענעץ פון 12 ק"מ מיט טערקיי. איר הױפּטשטאָט איז באַקו. 9 מיליאָן נפשות וואױנען אין אַזערבײַדזשאַן.
טריק-טראק און שאך זענען צוויי שטארק פאפולערע שפילן אין אזערביידזשאן. באקאנטע אזערביידזשאנישע ספארטלער זענען נאזים הוסיינאוו, איינור מאמאדי, עלכאן מאמאדאוו און רוסטאם ארודזשאוו אין דזשודא, און רפאל אגהאיעוו אין קאראטע.
טורקמעניסטאַן איז אַ לאַנד אין צענטראַל־אַזיע. זײַן הױפּטשטאָט איז אַשגאַבאַט. 4.95 מיליאָן פּערזאָנען װױנען אין טורקמעניסטאַן.
דאס לאנד גרענעצט אפגאניסטאן צו דרום־מזרח, איראן צו דרום־מערב, אוזבעקיסטאן צו צפון־מזרח, קאזאכסטאן צו צפון־מערב, און דעם קאספישן ים צו מערב.
אין די 11טע און 12טע יארהונדערטער האט דער טורקמענישער סעלדזשוקער שבט אויפגעשטעלט אן אימפעריע וואס האט געשפרייט ביז באגדאד. אין א שפעטערער תקופה האבן זיך פאראייניקט די סעלדזשוקע און טורקמענישע פעלקער מיט אנדערע טערקישע פעלקער און זיי האבן געשאפן די אטאמאנישע אימפעריע.
אינעם 13טן יארהונדערט האט דזשינגיס כאן געפירט די מאנגאלן איינצונעמען לענדער ביז אייראפע, און אסאך טורקמענער זענען געהרגעט געווארן דורך די אכזריתדיקע מאנגאלן. נאכן טויט פון דזשינגיס כאן האבן די מאנגאלן פארלוירן זייער שליטה איבער טורקמעניסטאן. שפעטער האט טימור באהערשט איבער דער טעריטאריע און האט אויפגעשטעלט די טימורישע אימפעריע.
1 אין אפריל אדער 1סטן אפריל איז א באקאנטער שפאַס-טאג וואס מענטשן ערלויבן זיך אין איר רעדן ליגנט און מאכן שפּאַס אָן מען זאל זיי אנרופן "ליגינערס". אסאך מאהל פארגעסען מענטשן דער טאג, און זיי פאלן אריין אין א שפאס וואס מעלייגט זיי אונטער. דער טאג איז באקאנט אין אסאך לענדער.
דער קרבן פון דעם טאג רופט זיך אויף ענגליש "April Fool" (אפרילער נאַר).
אזוי ווי אויכעט גרויסע מוסדות און באוואוסטע צייטונגען שפילן מיט, גישעט האז נייעס וואס ווערן פארשריבן אין דעם טאג זיינען נישט באגלייבט. Gmail, למשל, האט זיך אויס גיקוקט א ליגן אויף א פאר טעג, ווייל זיין ארויפקומען אויפן אינטערנעט איז באוווסט געווארן אין 1 אין אפריל.
דאס קעניגרייך פון מאַראָקאָ () איז אַ לאַנד אין צפון אַפֿריקע. זײַן הױפּטשטאָט איז ראַבאַט. ער האט א בארטן אויפן אטלאנטישן אקעאן ביזן דורכגאס פון גיבראלטאר און דעם מיטלענדישן ים.
די גרעסטע שטעט זענען קאַזאַבלאַנקאַ, פֿאַס, מאראקעשּׂ, מעקנעס, סאלע און טאנזשיר.
ליביע (, בערבעריש: "ליביאַ") איז אַ לאַנד אין צפון אַפֿריקע. זי גרעניצט דעם מיטלענדישן ים צו צפון, עגיפטן צו מזרח, סודאן צו דרום־מזרח, טשאד און ניזשער צו דרום, און אלזשיר און טוניסיע צו מערב.
איר הױפּטשטאָט איז טריפּאָלי. אנדערע גרויסע שטעט זענען בענגהאַזי, מיסוראטאה און על בייַדאַ.
ליביע איז דאס פערטע גרעסטע לאנד אין אפריקע לויט שטח, און דאס 17טע גרעסטע לאנד אין דער וועלט, און באדעקט כמעט 1,800,000 קוואדראט ק"מ. זי האט א באפעלקערונג פון 6.4 מיליאן מענטשן. ליביע איז איינע פון דער וועלטס צען רייכסטע נאפט פראדוצירער לענדער.
דער דיקטאטארישער פרעזידענט איז געווען מואמאר קאדאפי וואס ער האט איבערגענומען די פירערשאפט, נאך א מיליטערישן איבערקערעניש, אין סעפטעמבער 1969.
דעם 15טן פעברואר 2011 האבן אנגעהויבן ריזיקע דעמאנסטראציעס אין ליביע, ערשט אין דער שטאט בענגאזי און דערנאך אין אנדערע שטעט, אין די שפורן פון אויפשטאנדן אינעם מיטל מזרח. איינער פון די צוועקן איז געווען צו פארטרייבן קאדאפי פון זיין אמט. ביי די דעמאנסטראציעס זענען הונדערטער בירגער און מענטשן פון די זיכערהייט קראפטן געהרגעט געווארן. די דעמאנסטראציעס האבן זיך דערברייטערט אין א בירגערקריג, ווען אסאך בירגער זענען אומגעקומען. באשלוס 1973 פון דעם זיכערהייטס ראט פון די פאראייניקטע פעלקער, אום 17טן מערץ 2011, האט געגעבן רשות צו לענדער צו נעמען אלע מיטלען צו פארזיכערן די פרידע פון די בירגער אין ליביע. דעם 19טן מערץ, נאך אן אולטימאטום א טאג פריער דורכן אמעריקאנער פרעזידענט באראק אבאמא, האט אנגעהויבן אן אינטערנאציאנאלע אטאקע אויף ליביע. דעם 20סטן אקטאבער 2011, נאך א חודש פון קעמפן, האבן די רעוואלוציאנערן איינגענומען די לעצטע פעסטונג פון קאדאפי און זיין געבורט־שטאט סירטע. קאדאפי האט מען געהרגעט ווען ער האט פרובירט אנטלויפן פון דער שטאט.
די עקאנאמיע פון ליביע איז באזירט אויף פאבריקאציע, נאפט און לאנדווירטשאפט. די ליבישע פאבריקאציע נעמט איין טעקסטילן, קליידונג און עסן.
אָמאַן איז אַ לאַנד אין מערבֿ־אַזיע אויפן דרום־מזרח בארטן פונעם אראבישן האלבאינזל. זײַן הױפּטשטאָט איז מוסקאַט.
אמאן גרענעצט די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן צו צפון־מערב, סאודי אראביע צו מערב און תימן צו דרום־מערב.
אמאן האט א סך פרעמדע ארבעטער פון למשל די דרום שטאטן פון אינדיע, קעראלא, טאמיל נאדו און קארנאטאקא.
א מדינה אין פאליטישער וויסנשאפט איז א געזעלשאפט פון מענטשן וואס וואוינען אין א געוויסער טעריטאריע לויט א געזעצלעכן אויטאריטעט אונטער א רעגירונג.
אין דער אלטער היסטאריע פלעג זיין שטעט מיט אייגענע מלכים, אזוי איז יעדע שטאָט געווען א באזונדערע מדינה, למשל אין אוראלט גריכנלאנד. שפעטער האט זיך געמאכט גרעסערע מדינות, וואס זענען לענדער. היינט איז פאראן א באגריף פאר א באזונדערע מדינה פאר יעדן פאלק.
א שטאָט (מערצאל: שטעט) איז א פארהעלטענישמעסיגע גרויסע זידלונג. קיין גענויע דעפיניציע פון א שטאט איז נישט דא, און דאס קען זיך ענדערן פון איין לאנד צו א צווייטן. אין אייראפע איז אנגענומען צו רופן א שטאט א שטאטישע זידלונג מיט א קאטעדראל. אין ענגלאנד אבער צו ווערן גערופן א שטאט דארף זי האבן א קעניגלעכן טשארטער.
אין אנדערער לענדער גייען אן אנדערע כללים.
גאר אלטע שטעט זענען אפט נישט פלאנירט, נאר זיי וואקסן במשך הונדערטער יארן. רוב פלאנירטע שטעט זענען געמאכט ווי א געפלעכץ. טיילמאל בויט מען א שטאט מיט א צענטראלפונקט און די הויפט שאסייען שטראלן פון דעם פונקט.
א סאציאלע גרופע איז דאס צוזאמען נעם פון מער ווי צוויי מענטשן וואס ענדלין מיט סיי וואס אדער וואס האבן א שייכות איינס מיט אנאנד און זוכן דעם זעלבן ציל.
גיווענליך איז א גרופע פארמירט פון מענטשן וואס האבן עפעס צי גלייכן צווישן זיך, און מיט וואס זיי זענען די זעלבע איז וואס מאכט זיי אלס דער גרופע.
פאמיליע שטראוס 1945 מיכאל ונעמי שטראוס שטייענדיק טרודה רותי און ארנסט שטראוס זיצן
פאמיליע אדער משפחה איז א גרופע פון זאכן וואס זענען און די זעלבע גרופע צוליב וואס זיי האבן די זעלבע ביאלאגישע שטריכן, אדער זיי זענען ביאלאגיש גלייך. א פשוטע משפחה איז א פאטער און מוטער מיט זייערע קינדער. אין א ברייטערער משפחה ווערן אויך אריינגערעכנט די עלטערן פונעם פאטער און פון דער מוטער, און אפשר אויך אנדערע קרובים.
טאמער דער פאטער אדער די מוטער אין א פאמיליע שטארבט, אדער די צוויי צעשיידן זיך, בלייבן די קינדער אין אן "איין־עלטער פאמיליע".
אין א פאמיליע ווערט דער סאציאלער עטיק אריבערגעגעבן פון איין דור צו א צווייטן דור.
הרב יעקב אריה אלטער (געבוירן 18טן מאי 1939, כ"ט אייר ה'תרצ"ט) איז דער היינטיקער גערער רבי.
ער איז געבוירן געווארן אין לאדזש, פוילן, כ"ט אייר ה'תרצ"ט, קורץ פארן אנהייב פון דער צווייטער וועלט-מלחמה, דאס יונגסטע קינד פֿון זיין פֿאטער בעל "לב שמחה", און פון זיין מוטער מרת יוטא הענא, די טאכטער פון רבי נחמיה אלטער. אין יאר ה'ת"ש איז ער ארויפגעקומען קיין ארץ ישראל. אין זיינע קינדערישע יארן האט ער געלערנט אין דעם עץ חיים חדר אין ירושלים. אין יאר ה'תש"ח איז ער געפארן מיט זיינע עלטערן קיין אייראפע; עטלעכע יאר האבן זיי געוואוינט אין פראנקרייך.
ווען עס איז געקומען די צייט האט ער חתונה געהאט מיט מרת שושנה, טאכטער פון רבי מענדל ווייץ, וועלכער האט געדינט אלס מגיד שיעור אין דער גערער ישיבה שפת אמת און נאכדעם אלס ראש ישיבה פון חידושי הרי"מ. נאך זיין חתונה האט ער זיך באזעצט אין בני ברק, דארט וואו ער האט געוואוינט ביז זיין אפעראציע אין ה'תשע"ב. זייט דעמאלסט וואוינט ער אין ירושלים.
ער איז א שטילער, א גרויסער תלמיד חכם און א בעל מחנך. ער איז א גרויסער עושר פֿון אומבאוועגלעכע גיטער.
ער האט איבערגענומען די שרביט הנהגה פֿון זיין פֿעטער רבי פינחס מנחם אלטער, באקאנט אלס "פני מנחם", אין תשנ"ו. ווען ער איז געווארן רבי און ער האט נאך געוואוינט אין בני ברק פלעג ער אויף ימים טובים און שבתים פון נסיעות וויילן אין ירושלים מיט זיינע חסידים.
ווען ער איז געווארן גערער רבי האט ער געהייסן בויען דעם גרויסן בית מדרש לעבן דער גאולה געגנט פֿון ירושלים. במשך די יארן האט געוואקסן די צאל פון חסידים און דער גרויסער בית מדרש איז געווארן צו קליין פארן עולם. אין תשע״ז האט מען אנגעהויבן בויען א גאנץ פארגרעסערטן בית מדרש אויף ירמיהו גאס.
ער האט אויך פֿאראייניגט די גערער חדרים אין ירושלים אין איין גרויסער תלמוד־תורה וואס געפֿינט זיך אויף ירמיהו גאס נאנט צום הויפט בית מדרש.
עס זענען עטלעכע גור'ס שולעס אין תל אביב און חיפה.
קעשענעוו (, "קישיניאוו") איז די הױפּטשטאָט און די גרעסטע שטאט פֿון מאלדאװע. 707,700 פּערזאָנען וואױנען אין קעשענעוו. זי איז אויך דער הויפט אינדוסטריעל און האנדל צענטער, און געפינט זיך אין צענטער פון לאנד אויפן ביק טייך. זי איז פון די הויפט טראנספארטאציע קנופן אין דער ראיאן.
קעשענעוו איז געגרינדעט געווארן אין 1436 למספרם.
אין יאר זענען דארט פארגעקומען שוידערליכע פאגראמען אויף די יודן וואס האט פאראורזאכט אז אסאך יודן זאלן אנטלויפן אין די פאראייניגטע שטאטן.
דער חזן יאסעלע ראזענבלאט זינגט א ניגון "דער פאגראם אין קישינעוו".
אויך איז פארהאן א יודיש ליד געזונגען דורכן חזן משה אוישער מיטן נאמען "דאס קעשינעווער שטיקעלע".
ציפּערן אדער ציפּרוס ("קיפּראָס") איז אַן אינזל לאנד אין דעם מיטלענדישן ים, דרום פון טערקיי און מערב פון סיריע. זײַן הױפּט און גרעסטע שטאָט איז ניקאָסיע.
די אפיציעלע שפראכן דארט זענען גריכיש און טערקיש.
די טראדיציאנעלע עקאנאמיע פון ציפּערן איז געווען באזירט אויף לאנדווירטשאפט, למשל גערשטן, ווייץ, ציטרוס פרוכט, וויינשטאקן, איילבירטן, קארטאפל און שאף.
סערביע (), אפיציעל די רעפובליק פֿון סערביע (), איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין צענטראל און דרום-מזרח אייראפע. סערביע האט א גרענעץ מיט אונגארן צו צפון; רומעניע און בולגאריע צו מזרח; די רעפובליק פון מאקעדאניע און אלבאניע צו דרום; און קראאטיע, באסניע און הערצעגאווינע און מאנטענעגרא צו מערב. איר הױפּטשטאָט איז בעלגראד.
דער הויפט טייך אין סערביע איז דער דוניי, וואס פליסט אדורך דעם לאנד.
קראָאַטיע ("כרוואַצקאַ"), אפיציעל די רעפובליק פון קראאטיע, איז אַ לאַנד אין מיזרח־אײראָפּע. זײַן הױפּטשטאָט איז זאַגרעב.
דעם 1טן יולי 2013 איז קראאטיע געווארן א מיטגליד אינעם אייראפעישן פארבאנד
בעלגיע אדער דאס קעניגרייך פון בעלגיע (אין פלעמיש: België; פראנצויזיש: Belgique; דייטש: Belgien) איז אַ לאַנד אין צפון-מערב אײראָפּע, דאס לאנד האט א פעדעראלע צאמ-שטעלונג פון דריי געגענטער: פלאנדערן, וואלאניע, בריסעל. דער לאנד הויפט איז דער קעניג פיליפ דער ערשטער. די אפיציעלע שפראכן זענען פלעמיש, פראנצויזיש און דייטש. דאס לאנד גרענעצט זיך מיט האלאנד פון צפון, דייטשלאנד און לוקסעמבורג ביי מזרח און פראנקרייך ביי דרום, און ליגט ביי דעם צפון ים אויף מערב. בעלגיע האט א שטח פון 30,528 קוואדראט ק"מ (11,787 קוואדראט מייל). די הױפּטשטאָט איז בריסעל.
בעלגיע האט א באפעלקערונג פון בערך 10.4 מיליאן (יולי 2010).
בעלגיע איז געווען א גרונטמיטגליד פונעם אייראפעישן פארבאנד און איז דער גאסטגעבער פון זיין הויפטקווארטיר.
אין די געגנט פון היינטיגער בעלגיע, האבן פאר צוויי טויזנט יאר צוריק געוואוינט שבטים וואו די קעלטן און די גאלן. און יאר 57 פאר דער ציילונג, האט יוליוס קייזער אויסגעברייטערט דאס איינ-נעמען פון די רוימישע אימפעריע, און האט גרעסער געמאכט דאס פלאץ ביז גאליא בעלגיקא, די געגנט וואס נעמט אריין די היינטיגע בעלגיע און האלאנד, אבער אין דעם 5טן יארהונדערט האט יוליאנוס איבער געגעבן גאליא בעלגיקא פאר די פראנקען. אין דעם 8טן יארהונדערט האבן זיי געטוישט די רעליגיע צו קריסטנטום. אין 843 האט דער אפמאך פון ווערדון צעטיילט די פראנקישע אימפעריע, און די נידערלאנדן זענען געווארן געטיילט צווישן מיטל און מערב פראנקיע.
במשך די מיטעלע יארן האט בעלגיע געוועלטיגט מיט נאך נידערלאנדער דורך נאנטע קעניגרייכן.
אין דעם 14טן יארהונדערט איז אנגעקומען צו פארשידענע געגענטער אין בעלגיע די גאלדענע עפאכע, אונטער דאס הערשאפט פונם פראנצויזישן בארגאניע פירשטן. אין די צייט איז געוואקסן די עקאנאמיע, אינדוסטריע און קונסט. די פלעמישע שטעט איפער, ברוגע און גענט זענען געוואקסען אויף טעקסטיל און קליידער פראדוקציע. און מיט די צייט איז אנטווערפן געווארן א וויכטיגע ים-פארט וואס האט ערמעגליכט אריבער צופירן ווארע צו אייראפעישע און בריטישע אונזלען און אויך צו זיי. אינמיטן דעם 16טן יארהונדערט האט אנגעהויבן גיין די בארג אראפ, די נידערלאַנדן זענען אריבער צו די הענט פון די שפאנישע האפסבורגן, איינוואוינער האבן אנגעהויבן א לאנגע קאמף אקעגען דער הערשאפט פון די שפאנישע קאטאליקן.
אין יאר 1568 האט אויסגעבראכן דאס קריג פאר זעלבשטענדיגקייט פון די נידערלאַנדן, "די רעוואלוציע פון די נידערלאַנדן". דער קריג האט געדויערט אכציג יאר, צום סוף האט האלאנד מיט אירע פארבינדעטע פארטריבן שפאניע פון זייערע טעריטאריע, אבער בעלגיע און לוקסעמבורג זענען געבליבען אונטער די הערשאפט פון די שפאנישע קאטוילן און זענען געווען באקאנט אלס די דרום נידערלאַנדן אדער שפאנישע נידערלאַנדן. אונטער די קאנטראקט פון אוטרעכט (1713), וואס האט געענדיגט די ירושה'דיגע מלחמה, איז אריבער די שפאנישע נידערלאַנדן צו דער הערשאפט פון די האפסבורגן אין עסטרייך. נאך דער פראנצויזישער רעוואלוציע האבן די פראנצויזן אריינגעדרינגען אין דעם געגנט. די פראנצויזישע אינוואזיע האט צוגעאיילט דאס אויפשטעלן פון דער פלעמישער נאציאנאלער באוועגונג, וואס האט זיך קעגן געשטעלט צו א פראנצויזישער הערשאפט. דאס אמאליגע נידערלאַנדן איז געווארן א פאל-שטענדיג חלק פון פראנקרייך, וואס האט ווידער צוטיילט צו ניין שטיקלעך.
ביי דער קאנגרעס פון ווין, נאך דער נידערלאגע פון נאפאלעאן אין יאר 1815, איז דער געגנט איבערגעגעבן געווארן צו דעם פאראייניגטע קעניגרייך פון די נידערלאַנדן. אבער נאך פופצן יאר, אין יאר 1830, האבן ווידערגעשפעניגט די קאטוילישע דרום פראווינצן פון די נידערלאַנדן אין די האלענדישע פראטעסטאנטישע הערשאפט. זיי האבן געוואונען זעלבסשטענדיגקייט, און זיי האבן אויפגעשטעלט צום ערשטן מאל אן אייגן קעניגרייך מיטן אדאפטירן דאס רוימישע נאמען פונעם געגנט בעלגיקא/בעלגיע. די בעלגישע האבן געשטרעבט אויף א זעלבסשטענדיגן קעניגרייך און האבן זיך געוואנדן צום פראנצויזישען קעניג צו אויפנעמען זיין זון אלס קעניג פון בעלגיע. ווען ער האט נישט געוואלט, האט מען אנגעבאטן דאס קעניגרייך פארן דייטשן פרינץ לעאפאלד וואס האט געהערט צו דער זאקסען-קאבורג-גאטהא משפחה (די מומע פון דער בריטישער קעניגין וויקטאריע). אום 21סטן יולי 1831, דאס בעלגישע זעלבסשטענדיגקייט טאג, איז געקרוינט געווארן פרינץ לעאפאלד אלס לעאפאלד דער ערשטער, דער קעניג פון בעלגיע, און אזוי האט זיך אנגעהויבן די דינאסטיע פונם בעלגישע קעניגרייך. פאר פינף און אכציג יאר האט בעלגיע געבליהט אלץ א קליינע אבער פעסטגעשטעלטע קעניגרייך. בעלגיע האט מורא געהאט איינגעשלינגן צו ווערן דורך איינע פון די שכנים צוזאמען מיט די גרויסע שלאכטן פאר מאכט ביי די גרעניצן - דייטשלאנד, פראנקרייך און האלאנד, וועגען דעם האט זי זיך געהאלטן צו א נייטראלע אויסערן פאליטיק. טראץ די נייטראלע פאליטיק, און דאס אנערקענונג פון די פרוזען, האבן די דייטשן אינוואדירט אום יאר 1914. דאס אינוואדירן באגלייט מיט קריגס-פארברעכן איז געווען דאס אורזאך פון די זאפארטע צושטעלונג פון ענגלאנד צו די מלחמה. אייניגע פון די שווערסטע בלוטיגסטע שלאכטן בשעת דער ערשטער וועלט מלחמה איז געווען אויפן בעלגישן גרונד, וועלכער ווערט אויסגעדריקט און דאס ליד אין די פעלדער פון פלאנדערן.
ביי די צווייטער וועלט קריג איז גאנץ בעלגיע איינגענומען געווארן אין דריי וואכן אום לויף פון א איבעראשונג אנגריף דורך דייטשע אין מיי 1940. בעלגיע האט נאכן צווייטער וועלט קריג גענאסן פון אן עקאנאמישן אויפשוואונג. בעלגיע איז אויסגערופן געווארן אלץ די הויפטקווארטירן פון די אייראפעישן פארבאנד און פון נאט"א (צפון אטלאנטישע פאקט ארגאניזאציע), און דאס האט געהעכערט די פארבינדונגן מיט אויסלענדישע ביזנעסער און האט פארבעסערט אירע עקאנאמיע. אויך געפינט זיך אין בעלגיע די אייראפעאישע קאמיסיע.
היינט איז בעלגיע צוטיילט אין צוויי עטנישע חלקים, די פלעמערס און די וואלאנישע, עס שיינט אז ווען נישט די הויפטשטאט בריסעל און די מאנארכיע, וואלט בעלגיע געווען צוטיילט און צוויי לענדער. דער יעצטיגער קעניג איז פיליפ דער ערשטער וואס האט איבערגענומען און יאר 2013 זיין פאטער אלבערט דער צווייטער וועלכער האט זיך אפגעזאגט. דער יעצטיגער פרעמיער מיניסטער איז איוו לעטרעם וועלכער האט אויפגעטוישט הערמאן וואן ראמפוי נאכדעם וואס ער איז געווארן אויפגענומען פאר די ערשטע שטענדיגע פרעזידענט פון די אייראפעישער ראט.
בעלגיע איז א געזעצליכע מאנארכיע מיט א פארלאמענטארע דעמאקראטיע. דורך די 19טער י"ה איז דאס בעלגישע קעניגרייך אדורך פארשידענע טוישונגען אין דאס בוי פון די הערשאפט און אין דאס בוי פון די יעצטיגע פעדעראציע, וואס מאכט ארדענונג און שטעלט פריש צוזאם וויאזוי די פעדעראלע פארלאמענט זאל ארבעטן, באשטעטיגט אין יאר 1993. די נייע אויסשטעל טוט רעגולירן די באטייליגונג פון פארטרעטערס פון דריי ניוואס אין די הערשאפט: די צענטראלע רעגירונג, די פראווינצן און די שפראכן געמיינדעס (צוזאמגעשטעלט דורך די געגענטער).
דער פארלאמענט באשטייט פון צוויי הייזער: דער סענאט און דאס פארלאמענט. דער סענאט באשטייט פון פארטרעטערס פון דריי ניוואס אין די הערשאפט, וואס ווערן געוועהלט דורך פארשידענע מעטאדעס, און טוט אויך איינשליסען סימבאלישע פארטרעטער, אן קיין שטומרעכט - די קינדער פונם קעניג. דער פארלאמענט איז צאמגעשטעלט פון פארטרעטער פון 11 פראווינצן, וואס פארטרעטען פארהאלטנמעסיג. די יעצטיגע שטראם אין בעלגיע איז דאס איבערפירן מאכט פון די צענטראלע רעגירונג צו די פראווינצן רעגירונג.
1. די צענטראלע רעגירונג - מעג באהאנדעלען געביטן וואס די בעלגישע גלייכפארמיגקייט איז וויכטיג צו האלטן א גלייכשטעלונג און א אחדות צב"ש דער בודזשעט, דאס דורכפירן געזעצן, יוסטיץ, זיכערהייט, וואלוטע פאליטיק, שטייער, קאנקארענץ און סאציאלע זיכערהייט.
די בעלגישע עקאנאמיע איז זייער ענטוויקלט און איז באזירט אויף אינטערנאציאנאלן האנדל. מער פון 70% פון בעלגיע'ס ברוטא אינלענדישן פראדוקט קומט פון אימפארט און עקספארט. בעלגיע ברענגט אריין רוי-שטאף פאר פילע פראדוקטן און עקספארטירט זיי נאכן איבערארבעטן וואס הייבט דאס פראדוקט-ווערט. מער פון 50% פון פראדוקציע איז באשטימט פאר עקספארט, און אין געוויסע געביטן וואו צב"ש טעקסטיל און גלאז גייט עס ארויף ביז 80%. וויבאלד דאס פאזיציע פונם לאנד און די ענטוויקעלטע טראנספארטאציע פון אינפרא-סטראקטור דינט בעלגיע אלץ א צענטראלע קאמערצואלע אנשלוס-פונקט אין די אייראפעישער מארקט.
בעלגיע איז א צענטראלע געמיינשאף אין די אייראפעישע פאראיין, א געמיינשאף אין די יורא, און בריסעל דינט אלץ די הויפטשטאט פון די אייראפעישע פאראיין. דאס עקאנאמישען מארקעט אין בעלגיע איז זעהר ענטוויקלט, די ארבעטס-פראדוקטיוויטעט איז הויך און דער ברוטא אינלענדישער פראדוקט פער מענטש איז פון די העכסטע אין די אינדוסטריעלע לענדער. די דינסטן סעקטאר איז דאמינאנט און איז 75% פון דעם בעלגישן ברוטא אינלענדישן פראדוקט. די אינדוסטריע פאבריצירט א 24% פון דעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט, און די אגריקולטור נאר א 1.3%. בעלגיע איז א קליינע אפענע מארק מיט אויסלענדישע האנדל באציאונגען צום ברוטא אינלענדישן פראדוקט פון א 84% פאר אימפארט און א 79% פאר עקספארט.
בעלגיע אימפארטירט בעיקר עסן, מאשינעריי איינריכטונגען, רויע דיאמאנטען, נאפט, שטאף און נאך. די הויפט אימפארט איז אויטאמאבילן, באארבעטע עסן, באארבעטע מעטאלן, באארבעטע דיאמאנטען.
בעלגיע ליידט פון אפאר עקאנאמישע פראבלעמען וואס באגלייט בעלגיע שוין פילע דורות, און איבערהויפט איז דאס טרעפען נייע ארבעטס-פלעצער. און געוויסע געגענטער איז דאס ארבעטסלאזיקײט הויך אין טוישט זיך שוין נישט פאר צענדליגע יארן. די שטייערן זענען הויך, און דאס שטייפע ארבעטס-מארקט ווערט קאנטראלירט דורך באוועגלאזע ארבעטס-געזעצן. דאס באצאלען ארבעטערס איז פון די העכסטע אין אייראפע.
בעלגיע האט א גרויסע רעגירונגס-חוב, און צוגאב צודעם שטייט זי פאר א פראבלעם פון א עלטערע באפעלקערונג וואס וועט גורם זיין צו א באדייטענעם העכערונג אין טראנספער לייסטונגען.
בעלגיע ליגט אין צפון מערב אייראפע און גרעניצט זיך מיט האלאנד פון צפון, מיט פראנקרייך ביי דרום, מיט דייטשלאנד און לוקסעמבורג ביי מזרח, און ליגט ביי דעם צפון ים אויף מערב. בעלגיע האט א שטח פון 30,528 קוואדראט ק"מ (11,787 קוואדראט מייל). די געביטן זענען איינגעטיילט אין צוויי: פלאך גרונד אין צפון; די ארדענען אויף דרום. די גרעסטע טייך אין בעלגיע איז די סכעלדע.
דיסטריקטען, פראווינצען אין געמיינדעס.
1. בריסעל די שטאט, 80% איינוואוינערס רעדן פראנצויזיש אין די באצירק איז אויך דא וואס רעדן פלעמיש. אפיציעל איז בריסעל א צוויי שפראכיג באצירק. "באפעלקערונג": 980,000 איינוואוינערס.
בעלגיע האט א באפעלקערונג פון 10,414,336 איינוואוינערס. רעליגיעס אין בעלגיע ווערט צוטיילט 75% קאטוילן, 4% מוסלמענער, 1% פראטעסטאנטן און ווייניגער פון 1% יידן. שפראכן ווערט צוטיילט פלעמיש 60%, פראנצויזיש 40% און דייטש ווייניגער פון 1%.
יידן אין בעלגיע.
די ערשטע יידן זענען אנגעקומען קיין בעלגיע אין די מיטלאלטער, אין די 13טער י"ה, אבער די קהילות זענען געווארן חרוב במשך יענע יארהונדערט און די 14טער י"ה דורך די שווארצע מגפה אין די רייאטן וואס איז געווארן מיטבאגלייט. אין דער 16טער י"ה זענען אנגעקומען אנוסים פון שפאניע און פארטוגאל, און אין דער 16טער י"ה זענען אנגעקומען יידן פון דייטשלאנד צו די געניצן פונם לאנד. ווען בעלגיע האט אויסגערופן זעלבסטשטענדיגקייט און יאר 1830 האבן געלעבט נאר א 1,000 יידן. די גרויסע איינוואנדערונג איז אנגעקומען אין ענדע 19טער י"ה מייסטענס פון מזרח אייראפע.
נאכדעם וואס בעלגיע איז איינגענומען געווארן דורך דאס נאצישן דייטשלאנד ביי די צווייטער וועלט קריג איז נישט שלעכט געווארן פאר די יידן אויף איינמאל נאר צוביסלעך, און א העלפט יידן זענען געשיקט געווארן צו ארבעטס-לאגערן און טויט-לאגערן בשעת די מלחמה. פון זיי זענען געהרגט געווארן א 28,900 מענטשען, וואס האבן אויסגעמאכט א 44% פון דער יידישער געמיינדע. אסאך בעלגישע האבן געראטעוועט יידן דורך זיי באהאלטן אדער דורך העלפן אנטלויפן פון לאנד.
נאך די מלחמה זענען אויפגעשטעלט געווארן פרישע אידישע קהילות אין בריסעל און אנטווערפן און היינט צוטאגס איז דא אין בעלגיע א 51,800 יידן.
משפחה איז א וואכענטליכע מאגאזין וואס ערשיינט סיי אין אמעריקע אויף ענגליש און סיי אין ישראל אויף העברעאיש.
דאס איז געווען די ערשטע מאגאזין ביי חרדים אויפן מאדערנעם אויפן שיין אינהאלטסרייך און באלערנדע לענגערע ארטיקלען.
דער ארויסגעבער און גרינדער איז א באקאנטע ליטווישע "פלאי" משפחה, זיי האבן דאס פארקויפט פאר א פרייען אינוועסטאר וואס שארט געלט.
עס איז זייער פאפולער ווייל צו ליינען שבת פאסט זיך ענדערשט א מאגאזין מיט ריינע בלעטער ווי איידער א צייטונג וואס איז גרויס אימבאלימפערט און שמוציג.
איר רעדאקטאר איז ר' משה גרילאק, א ייד פון א גערער משפחה, וואס האט אסאך יארן דערפֿארונג אין קירוב רחוקים און זיין פארשטאנד צו רעדן זאכן וואס פרייע פארשטייען פירט די וועלט ברייטע סוקסעס פון דעם מאגאזין.
פאָגראָם איז א רוסיש ווארט וואס ווערט גענוצט אין אסאך שפראכן. די באדייט איז צו אטאקירן ווילד און אנזייען חורבן.
עס איז א מעכטיגע ווילדע אטאקע אנטקעגן א געוויסע עטנישע, רעליגיעזע, אדער אנדערע גרופע.
געוויינטלעך מיינט דאס אז די חברה וואס האבן פאגראמירט האבן חרוב געמאכט וויכטיגע אנשטאלטן (הייזער, רעליגיעזע געביידעס, אדער ארבייטס פלעצער) פון די גרופע אנטקעגן וועם די פאגראם איז געצילט.
אין רוב פעלער איז א פאגראם באגלייט מיט פיזישע אנפאל אויף די מענטשן פון די גרופע וואס איז די ציל פון די פאגראם, און אסאך מאל אפילו מיט מערדעריי.
די ווארט האט מען היסטאריש גענוצט ווען עס איז געווען אן אנפאל אנטקעגן אידן, נישט קיין אינטערשייד אויב די אנפאל איז געווען געפלאנט אדער נישט. אבער עס ווערט אויך גענוצט אסאך ווען מען רעדט פון אנדערע אנפעלער געווענליך אויף מינאריטי גרופעס.
ירמיהו בן חלקיהו איז געוועזן א כהן און א נביא פון מלכות יהודה און א ביסל פון מלכות ישראל אין פארלויף פון 40 יאר פון יאר ג'קל"ג (די 13סטע יאר פון קעניג יאשיהו) ביז ג'קע"ד ווען מען האט געהרגעט גדליהו נאך'ן פארטרייבן די אידן צו בבל. ירמיהו איז געווען נביא אין א צייט פון 5 מלכי יהודה: יאשיהו, יהואחז, יהויקים, יהויכין און צדקיהו.
ירמיהו איז געבוירן אין ענתות נעבן צפון ירושלים.
ער האט קיינמאל נישט חתונה געהאט.
אין פערטן יאר פון דער קעניג יהויקים, איז ברוך בן נריה געווארן זיין שריפטשטעלער.
ווען די בבליים האבן באלאגערט ירושלים איז ירמיהו געווען אין תפיסה פון בבל, און ווען די אידן פון מלכות יהודה האבן גולה געווען קיין בבל, איז ירמיהו געבליבן מיט גדליהו אין ירושלים, נאכער, נאך וואס ישמעאל בן נתניה האט געמארדעט גדליהו האט ער אראפגענידערט מיט די איבעריגע פארבליבענע אידן קיין מצרים.
זכרתי לך אהבת כלולותיך.
ווען ירמיהו האט מוכיח געווען דאס אידישע פאלק האט ער גענוצט די ווערטער: ירמיהו צייגט די בונד צווישן גאט מיט די אידן אזוי ווי א מאן וואס ליבט זיין ווייב, וועגן דעם ווערט דער פסוק ביז היינט איבערגעחזרט און געזונגען כדי צו דערמאנען גאטס ליבשאפט צו די אידן כדי ער זאל זיי גערן אויסלייזן פון גלות.
קול ברמה נשמע.
די פסוקים ווערן איבערגעחזרט און געזונגען ביז היינט כדי צו דערמאנען די נבואה אז כלל ישראל וועט זיך אומקערן פון גלות.
א יונגער מאן אין בראזיל
א מאַנצביל איז א זכר פון דעם באשעפעניש מענטש.
ווען ער איז געבוירן איז ער נאך א קינד. ווען ער הייבט אן צו גיין איז ער א יינגל. נאך דער בר מצווה (ביי יידן, ד"ה ווען ער איז אלט 13 יאר) הייסט ער א בחור, און ווען ער האט חתונה רופט מען אים א מאַן.
צו זיינע עלטערן איז ער א זון. צו זיינער קינדער איז ער זייער פאטער, צו זיינע אייניקלעך זיידע און צו זיינע אוראייניקלעך עלטער־זיידע.
א מאנצביל ירשנט אן X-כראמאזאם פון זיין מוטער און א Y-כראמאזאם פון זיין פאטער.
אונטערשייד צווישן א מאנצביל און א פרוי.
א מאנצביל איז ביאלאגיש אנדערש פון א פרוי אין געוויסע סימנים.
דער ערשטער אונטערשייד איז שוין קענבאר ביים געבורט: די געשלעכט גלידער פון א מאנצביל זענען דער פעניס און די ביצים; א מיידל (א יונגע פרוי) האט אנשטאט א מוטערשייד.
נקבֿה איז דאָס מין אָדער אונטער־חלק פֿון אַן אָרגאַניזם װאָס פּראָדוצירט אײער. די אײ איז געװײנלעך די גרעסערע פֿון דער רעפּראָדוקציע סיסטעם פֿון אַן אָרגאַניזם, און די אונטער־חלק אין די רעפּראָדוקציע פֿון דעם זכר װאָס איז געװײנלעך זרע איז די קלענערע. די נקבֿה קען נישט פֿאַרמערן סעקסועל אָנעם זכר.
עס זענען דאָ אָרגאַניזמען װאָס קענען רעפּראָדוצירן אן א זכר.
דאס װאָרט נקבֿה קען אױך באַניצט װערן צו צײַגן אַ אונטערשײד צװישן צװײ די זעלבע זאַכן װאָס די אונטערשײד איז אױב זײ זענען אַ מקבל אָדער נישט. װי למשל אַ רער װאָס מען קען נאָר אַרײַנשטעקן אַן אַנדער רער אין דעם װאָס איז די זעלבע מאָס, אָבער מען קען איר נישט אַרײַנשטעקן אין אײנס װאָס איז די זעלבע מאָס.
בײַ מענטשן איז דאָס געװײנלעך די פֿרױ פּערזאָן.
ברית, אדער ברית מילה, איז איינע פון די חשוב'סטע מצות אין דער תורה.
עס ווערט געטאן אויף דעם אבר פון א קינד א זכר, נארמאל דעם אכטן טאג פון זיין געבורט. מען שנייט דאס הייטל, וואס דעקט איבער די עטרה.
וואס שניידט מען אראפ.
מען שניידט אראפ א הייטל וואס דעקט איבער די גאנצע עטרה.
פריעה.
דאס איז דאס אויפרייסן דאס אונטערשטע הייטל אויף דעם אבר.
מציצה.
דאס איז אויסנאגן דאס בלוט פון די שניט, די גמרא זאגט אז דאס איז פאר געזונטהייט סיבות. עס איז מקובל, און אזוי ווערט געברענגט אין הלכה דאס צו טאן מיטן מויל, און דאס ווערט אנגערופן מציצה בפה.
כסא של אליהו.
וויבאלד אליהו הנביא קומט צו יעדן ברית, גרייט מען אהן אַ שיין בענקל און מען רופט דאס כסא של אליהו, מען לייגט דאס קינד אויפ'ן כסא של אליהו פאר'ן ברית. א טייל האבן דעם מנהג אז דער סנדק מיט'ן קינד אויף זיין שויס זיצן אויף דעם.
סנדק.
מען איז מכבד א חשוב'ן איד מיט סנדקאות.
מען גיבט א נאמען דאס נייע געבוירן קינד.
סעודת הברית.
מען פירט זיך ביי אלע אידן אז מען מאכט א סעודה נאכן ברית, דאס איז אַ סעודת מצוה און א בכור מעג אויספאסטן ערב פסח פאַר אזא סעודה. עס ווערט געברענגט דווקא צו עסן פלייש אדער עופות ביי דער סעודה וויבאלד עס איז א חשוב מאכל.
ס׳איז א מנהג צו זינגען דעם פיוט יום ליבשה ביי דער סעודה. אויך ווען מען בענטשט נאך דער סעודה זאגט מען דעם פיוט ״נודה לשמך״, און ביים סוף פון בענטשן לייגט מען צו זעקס ״הרחמן״׳ס וואס האבן א שייכות מיטן ברית.
פארוואס האט גאט געהייסן זיך מל זיין.
די פראגע פארוואס איז נישט קיין נארישע. אידישע קינדער זענען מקיים גאטס געבאטן, און יעדע זאך האט א טעם. נישט איין טעם אדער סיבה, נאר מערערע. פשוט'ע סיבות און העכערע סיבות. מיסטישע און לאגישע. זאכן וואס מיר פארשטייען נישט און זענען העכער אונזער שכל, איז אויך גענוג סיבה פארוואס מיר דארפן פאלגן און אננעמען דעם געבאט. אבער יעדע מצוה האט א טעם דערביי, און די ראשונים מיטשען זיך גענוג צו טרעפן וואס מער טעמים פארוואס גאט האט אזוי געהייסן.
דא ביי ברית מילה, זאגט די תורה ארויס, אז דאס מל זיין דעם אבר הזכר, איז אן אות, א צייכן, צווישן אידן מיט גאט פון דער וועלט, אז דאס אידישע פאלק באלאנגט צו אים. און דאס איז אונזער סימבאל.
דער גרעסטער פון די חוקרים און פילאזאפן ביי אידן, דער הייליגער רמב"ם, זאגט אז דאס מל זיין איז אפצושוואכן און נידערן דעם כח התאוה, אז די תאוה ביים אידישן פאלק זאל נישט זיין אויף אזא מאסיוון פארנעם, ווי ביי דעם גוי. [http://www.daat.ac.il/daat/mahshevt/more/c17-2.htm]
דער רמב"ם, אויסער דעם וואס ער איז געווען א דינאמישער פארשער, א פיליזאף פון העכסטן קאליבער, איז ער אויך געווען דער גרעסטער דאקטאר און מעדיצינישער עקספערט אויף דער וועלט אין זיינערצייט. און ווי מיר זעען האט ער אויך פארשטאנען מיט זיין חכמה אז דאס אראפנעמען די ערלה (אויבערשטע הייטל), פאראורזאכט דאס רעדוצירן דעם כח התאוה.
a>" סנדק אין ברית מילה תל אביב
a> פון מעלה אדומים סנדק אין ברית מילה
הרב ראובן יוסף גרשונוביץ סנדק אין ברית מילה
הרב נתן בוקובזה סנדק בברית מילה
a>" סנדק בברית מילה בתל אביב
הרב ראובן יוסף גרשונוביץ סנדק בברית מילה
a> מעלה אדומים סנדק בברית מילה
דער סנדק איז דער מענטש וואס האלט דאס קינד דורכאויס דעם ברית פונעם קינד. דער מנהג איז אז דער סנדק גייט מיט א טלית אויף סנדקאות.
נתן הנביא זאגט תוכחה און מוסר לדוד המלך אויף מעשה בת שבע
נתן הנביא איז געווען דער נביא פון דוד המלךס קעניגרייך.
זיינע נבואות.
ער האט נבואה געזאגט צו דוד אז זיין זון שלמה וועט איבערנעמען די מלוכה נאך אים. ווען דוד המלך איז שוין געווען אויף דער עלטער און זייער קראנק, האט אדוניהו דער בן-בכור פון דוד געוואלט פארכאפן די מלוכה פון זיין טאטן דוד, און ער האט זיך ערקלערט אלס קעניג. אבער נתן הנביא מיט בת שבע (די מאמע פון שלמה) זענען געלאפן געשווינד צו דוד צו בעטן באקרוינען שלמה, און דוד האט טאקע אזוי געטון, ער האט באפוילן צו קרוינען שלמה אין גיחוןס קוואל.
װ‫יקיפּעדיע איז אַ פֿילשפּראַכיקער פּראָיעקט ([http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias לעת עתה:288 שפּראַכן]) צו שאַפֿן אַ גענױע און פֿולשטענדיקע ענציקלאָפּעדיע. איר נאָמען איז אַ צוזאַמען שטעלונג פֿון צװײ װערטער: וויקי און "פּעדיע".
עס ‫קומט אין אָפֿענעם פֿרײַען פֿאָרמאַט, געבױט אױף אַ ספּעציעלער פּראָגראַם מיטן נאָמען וויקי (מײנענדיק שנעל און געשװינד אױף האַװײַיִש), װאָס מאַכט די ענציקלאָפּעדיע װי אַ רשות הרבים װאָס יעדער אײנער קען זיך באַטײליקן, ענדערן, רעדאַקטירן, רעאַגירן, מעקן, און אַלײנס אָפּשרײַבן כל מיני אַרטיקלען.
די וויקיפעדיע פראיעקט האט אנגעהויבן מיט דער ענגלישער וויקיפעדיע דעם 15טן יאנואר 2001. נאכהער זענען געקומען די וויקיפעדיעס אויף אסאך אנדערע שפראכן.
אום 12טן יולי 2007 זענען געווען אין דער ענציקלאפעדיע 7.83 מיליאן ארטיקלען אין אלע שפראכן געשאפֿן דורך 8.04 מיליאן באניצערס כולל בערך צוויי מיליאן ארטיקלען אין ענגליש. צוזאמען אנטהאלטן די וויקיפעדיעס 1.40 מיליאן פֿרייע בילדער.
גרינדער און פירער פון וויקיפעדיע.
דער גרינדער און פרעזידענט איז איינער אין סאן פראנסיסקא זשימי וועילס, דאס איז קודם צושטאנד געקומען דורך א פירמע וואס איז געווען אן ענציקלאפידיע, אבער נאכן איינזעהן אז דער אידיאל איז א פאטענציאל פון אומגעהוירע הצלחה, האבן זיי דאס געמוזט אויפגעבן און מאכן פאר א נחלת הכלל א רשות הרבים וואס יעדער איינער איז אייניג בעל הבית, און עס באלאנגט נישט פאר קיינעם.
די ענגלישע אפטיילונג איז געווען די ערשטע וויקיפעדיע שפראך, עס האט זיך געפענט יאנואר 2001.
היסטאריע: פון ביזנעס צו נאן-פּראַפיט ארגאניזאציע.
היינט צוטאג איז דאס פובליק און איז נישט קיין רכוש פרטי, עס האט אינגאנצן דריי באצאלטע ארבעטערס. דעריבער טראגט דאס א דאמיין אדרעסע, וויקיפידיע דאט. ארג —אנשטאט דאט. קאם — ווייל עס איז א ארגאניזאציע און נישט קיין ביזנעס. דאס אז סאיז נישט קיין ביזנעס פארענטפערט פארוואס וויקיפעדיע אטראקט אזויפיל באנוצער, ווייל דער נדבן פון אינפארמאציע ווייסט אז קיינער ווערט נישט רייך אויף זיין חשבון.
די גרינדער ווילן נישט אויסשליסן אז זיי גייען קיינמאל נישט אנעמען קיין רעקלאמעס, ווייל אויסהאלטן אזויפיל סערווערס קאסט הון תועפות, דערווייל מאכן זיי די פארלאנגטע פאר הונדערט טויזנט דאלער פון נדבות, און זיי ווייסן אז דער רגע וואס זייי וועלן דאס אנהייבן מאכן א ביזנעס ווי גוגל, וועלן די מיליאנען באנוצער פארלאנגען זייער אייניגער טייל און וועלן נישט ווייטער ארבעטן אויב איינער וועט מאכן געלט אויף זייער רוקן.
דאס באזארגט אבער נישט די מיליאנען וואלונטירן וואס שרייבן אין דער וויקיפעדיע ווייל דער רגע וואס "זשימי" מאכט דאס פאר א ביזנעס קען מען געבן א קאפי די גאנצע דאטעבאזע צו אן אנדערער דאמיין, ווייל בשעת'ן שרייבן ערקלערט מען אז די אינפארמאציע איז מופקר פאר יעדן און קיינער קען נישט פֿאדערן בעלות אויף גארנישט פון וויקיפעדיע.
די גרעסטע אינטערנעט זוך מאשין גוגל לייגט רוב מאל די רעזולטאטן פון ווערטער קודם די וויקיפעדיע ארטיקלען פון דעם ווארט, ווייל דער וועג וואיזוי גוגל ארבעט, זיי לינקן לויט דעם סדר פון "בלאט ראנק" ווער ס'האט די מערסטע לינקען צו אים איז אויבן אן. און וויבאלד וויקיפעדיע לינקט דאס מערסטע צו זייערע בלעטער ווערט עס אנערקענט אלס זייער פאפולער און גוגל לייגט דאס פון די ערשטע שורות.
דורכשניטלעך אין אן אלגעמיינער טאג ציילן אירע באזוכער ארום 912,000.
אויך איז דאס ציענד, ווייל עס געט יעדן א געלגענהייט צו זיין א שפילער אין די אינפארמאציע אנדערשט ווי א נארמאלע ענציקלאפידיע וואס איז נאר א איין וועג קאמיוניקאציע פון ליינען, איז דאס די געלעגנהייט פארן ליינער צו אויסבעסערן און מעקן און עדיטן וואס ער האלט אז עס איז נישט גוט אדער קען זיין בעסער.
פרייהייט איז דער גרונט און סטרוקטור.
דער יסוד פון וויקיפעדיע, איז אז עס איז א פרייע פלאץ, קיינער קען נישט מעקן אן אנדערן אן קיין צופרידענשטעלנדער אויפקלער און הסבר, און דאס וואס איינער איז א דירעקטאר, אנטוויקילער אדער העכער, מיינט נאר צו האלטן די סיסטעם טעכניש אין סדר, און נישט אז זיין מיינוג האט מער האפט און ווערט לגבי די טעמעס.
אויב איינער האלט אז דער אנדערער האט געשריבן צו עקסטרעמיסטיש בעסערט מען דאס אויס, און דער אנדערע קען נאכדעם צוריקומען און צוריק פארבעסערן לויט זיין שכל, קיינער קען נישט זאגן אז יענער איז עקסטרעם, - און מעקן אן קיין ספעציפישער הסבר ווי און וואס ער איז נישט גערעכט, אין רעדן בלאט פון ארטיקל אדער באנוצער. דאס איז דער גאנצער געדאנק פון וויקיפעדיע אין קאנטראסט פון ענציקלאפעדיע.
דער איינציגסטער און הויפט מעלה וואס וויקיפעדיע האט איז אז זי איז פריי, אויב איז דא דיקטאטורשאפט איז דאס אן אנציקליפידיע, און אויב מ'באמערקט דיקטאטורשאפט פון א באנוצער אדער דירעקטאר, דארף מען קענען ענגליש און באריכטען די פארברעך צו העכערע אנפירערס אין וויקיפעדיע, זיי וועלן יענעם אומשעדליך מאכן, און העלפן בויען און אטראקטן נאך שרייבער און ליינער וואס וועלן איינזעהן אז סאיז זייער א זאך און זיי זענען פולע און גלייכע שותפים צו דעם פראיעקט און זייער מוה פלאג הארוואניע און צייט גייט נישט לטמיון.
פאַרוואָס זאָל מען שרייבן אויב יעדער וואַנדאַל קען דאָס באַלד אויסמעקן?
דער אמת איז, אַז ס'וועט אייביג זיין יחידים מיט שמאָלע אַגענדעס וואָס וועלן מעקן גוטע זאַכן און שרייבן פאַלשע אינפאָרמאַציע. אָבער דאָס מערהייט מענטשען וואָס קומען זיך צוזאַמען אויף איין פּלאַץ זיך דורכרעדן, ווערן זייערע פּערזענליכע דיפערענצן פאַרמינערט און פאַרלוירן, קעגן דעם מעכטיגען רוב פון זייערע שותפות'דיגע גוטע אמת'ע דעות און אינפאָרמאַציע. קומט אויס אַז סוף טאָג וועט דער אמת און יושר זיגן.
דער כוח פון וויקי; עס פאראייניגט פארשידנארטיגע און קעגן זייטיגע מיינונגען.
וויקי איז אַ קאָמפּיוטער פּראָגראַם געווידמעט ספּעציעל צו ערייכען דעם ציל, עס געבט די כוח פון רוב דעות אויסצומעקן און פארעכטן די טעות'דיגע פאלטשע פּערזענליכע איינזייטיגע אינפאָרמאַציע וואָס פארדרייען דעם אמת. ווייל דער בעסטער מיטל צו וויסן וואס איז פאלטש איז דער כוח הרבים וואס זענען דן נאכאמאל און נאכאמאל ביז מען איז מלבן די סוגיא.
אַלע תיקונים און רעאַקציעס פון יעדער ענין קען יעדער איינער ליינען און אָפּמאכן אויב עס איז באַרעכטיגט, אויב באַשליס איך אָדער אַן אנדערער ליינער אַז דאס איז בטעות געטוישט געווארן קען מען דאס צוריק פארעכטן. אויב דאס ווערט א לאנגער קאמף אַהין און צוריק איז דא ספּעציעלע פּאָליציי מיט מער כוח פון דעם המון, אויב האט איר טענות אז דער פּאליציי מאן האט געמעקט שלא ביושר איז דא מיליאנען ראנגען העכער אים וואס קענען אים אוועקנעמען זיין כוח, געווענליך ווי לענגער מ'שרייבט ווערט מען א גרעסערער ראנג אינעם היראַכיע, וואס מאכן אפּ וואַס איז יושר.
די וויקי פּראָגרעם ווערט היינט צוטאָגס זייער אויפגעכאַפּט, מער און מער, אסיפות מיטונגען פון ביזנעס און פאליטיק און אנדערע צילן ענדיגן זיך מיט א "וויקי" פרעזענטאציע אויף א גרויסן סקרין וואס אלע לעפּטאַפּס פון די באטייליגטע זענען צוגעבינדען און דער עולם ארבייט אויף די זיץ פלעצער זעהנדיג יעדן'ס עדיטס, מ'מעקט, פארעכט, און מ'רעדט, ביז עס ווערן אויסגעפארעמט פאראייניגטע רעזולוציעס, אגענדעס און שלוסן פון די מיטונגען.
כח הרבים.
"וויקיפּידיע" האט מיליאַנען וואלענטורן פון די גאָרער וועלט וואָס געבן זיך אַפּ צו טענה'נען און מלבן זיין מיליאנען סוגיות טעגליך. דערווייל ארבייט עס מורה'דיג, ווייל ס'איז מענטשען פון אלע מינע געזעלשאפטן און מדינות, יעדער איינער ווייסט עפּעס אנדערשט וואס דער אנדערע ווייסט נישט. מיר זענען אלע מיד און קראנק פון אויסהערן אַפּאר יחידים וואס זאגן אונז וואס מיר מעגן גלייבן און וואס נישט, פון היינט מאל אן זענען מיר די וואס האבן א מיינונג און מיר העלפן אנדערע צו קענען גלייבן און אנעמען וואס מיר האבן צו פארקויפן דורך געבן זיי א כוח צו פארעכטן אונזער מיינונג, און מיר האבן א כוח זיי צו פארעכטן.
דניאל סיון (געבוירן 21סטן אויגוסט, 1949) איז א ישראעלישער עמעריטוס פראפעסאר אין דער העברעאישע שפראך אפטיילונג אין בן-גוריון אוניווערסיטעט פונעם נגב.
דניאל סבוני (שפעטער סיון) איז געבוירן געווארן אין קאסאבלאנקא, מאראקא. ער האט אימיגרירט קיין ארץ ישראל מיט זיינע עלטערן מאכלוף און אלען און זיינע צוויי ברידער שמואל און מיכל. ווען זיי זענען אנגעקומען מיט דער שיף פון מארסיי זענען זיי גענומען געווארן צו שיכון כנען, א געגנט אין צפת. סבוני'ס יונגסטע ברודער, גבי סבוני, איז דארט געבוירן געווארן.
אין אוגוסט 1967, האט סיון זיך אנגעשלאסן אין די צה"ל און געווארן א קאודינג אנווייזער אין די סיגנאלן קארפ ביי צפרין.
ווען ער האט פארענדיגט צו דינען אין די מיליטער, האט ער זיך געצויגן צו רמת גן און שטודירט אין די תל אביב אוניווערסיטעט. ער האט גראדואירט מיט א בעטשלער אוו ארטס דעגרי אין בייבל שטודיעס און העברעאישע שפראך אין 1970. ער האט ווייטער שטודירט און באקומען זייך מעסטער אוו ארטס דעגרי אין העברעאישע און סעמיטישע שפראכן. זיין טעסיס איז געווען קאנצענטרירט אויף "צפון מעריב סעמיטישע אקעדיען שריפטן פון אוגרית" און איז געווען אונטער די אויפזיכט פון פראפעסאר ענסאן פראנק רעיני. סיון'ס טעסיס פאר זיין PHD דעגרי, "גראמאטיק פון די צפון מעריב סעמיטישע וואקאבלען אין אקעדיען שריפטן פון די לאנד פון ישראל און סיריע אין די מיטעלע בראנז יארן" איז געשריבן געווארן אונטער די אויפזיכט פון פראפעסאר גדעון גאלדענבערג און פראפעסאר ענסאן פראנק רעיני.
פון 2009 ביז 2011, האט סיון ארויסגעגעבן א וועכנטליכע דשאז פראגראם אויף ראדיא דרום. ער איז געווען א מיטגליד פון די באנדע "כח משיכה" (גראוויטעט) אין וועלכע ער האט געשפילט די גוטאר און געזינגען בלוז און דשאז ניגונים מיט זיין ברודער גבי סבוני. נאך אסאך יארן, האט סיון אויפגעגעבן די באנדע, וועלכע האט זיך געטוישט איר נאמען צו דשוקבאקס.
סיון איז פארהייראט (צום צווייטן מאל). ער האט דריי קינדער מיט זיין ערשטע פרוי.
אין אקטאבער 1979 איז ער געווארן אויפגענומען אלס לערער אין די העברעאישע שפראך אפטיילונג אין די בן-גריון אוניווערסיטעט פון די נגב, און אין 1997 איז ער געווארן א פולער פראפעסאר. אין 1986 און 1990, איז סיון געווען א באזוכנדע פראפעסאר ביי הארווארד אוניווערסיטעט און בראנדייס אוניווערסיטעט.
אין א צוזאמענארבעט מיט פראפעסאר מאיא פרוכטמן, האט סיון פארראכטן דעם דורכדרינגליכע "אריאל" ווערטערבוך און צוזאמען מיט דר. חיים דהי האט ער געשריבן דעם אריאל ארמיש-העברעאישע ווערטערבוך. ביידע פון די ווערטערביכער זענען פובליצירט געווארן דורך קורים פובלישינג הויז.
פעלד פון פארשונגען.
סיון האט שטודירט די ארבעט פון גראמאטיקער רבי יהודה חיוג. ער האט געשריבן ארטיקלען אין עטליכע פון די לינגוויסטישע אידייעס אין די ארבעט, און אין 2012, צוזאמען מיט דר. אלי וטד, האט ער פובליצירט א צוגעשריבענע, קריטישע אויפלאגע גערופן "די דריי גראמאטישע עסייען פון רבי יהודה חיוג אין זייער אראבישע אפשטאם און זייער איבערזעצונג צו מאדערנע העברעאיש", פובליצירט דורך די בן-גריון אוניווערסיטעט פון די נגב פובלישינג הויז.
באפעלקערונג () איז די צאל מענטשן וואס וואוינען אין א געוויסע געאגראפיש פלאץ.
די צאל פון אלע מענטשן אין דער ערד פלאנעט איז היינט 7.5 מיליארד מענטשן. אין די לעצטע יארן ווערט די וועלט פארמערט מיט 160 מענטשן יעדע מינוט.
אײגנטום אדער אייגנס איז וואס געהערט צו א מענטש, זאכן אויף וואס א מענטש איז בעל הבית הייסט איר/זיין אייגנטום. אויך דאס לאנד וואס א מענטש פֿארמאגט איז זיין אייגנטום. דאס קען ער באקומעם דורך קויפֿן אדער בירושה. אן אייגנטום קען געהערן צו איין מענטש אדער צו עטלעכע שותפים.
אויף זײַן אייגנטום האט א מענטש לעגאלע רעכט. די רעכט פון אייגנטום זענען קאנטראלירט דורכן געזעץ.
a> וואס האט אמאל געניצט ווי א רעכנמאשינקע
חשבון איז די פיר הויפט פעולות אין מאטעמאטיק: צוגאב (מיט-נאך), אראפנעם, טאפלונג און צעטיילונג. די פעולות זענען בינארישע אפעראציעס.
מען איז געוואוינט צו ניצן די אראבישע ציפערן, 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9.
צוגאב איז די פעולה פון צוגעבן א צאל נומערן צו א רעאלע צאל. איר סימבאל איז: +. צום ביישפיל: formula_1 און formula_1.
טאפלונג.
צב"ש אנשטאט אויסרעכענען מיט צוגאבן אזוי: formula_1 און formula_1 טעפלט מען דאס אזוי: formula_1
זעט אויך מדרגה.
צעטיילונג.
צעטיילונג איז א פעולה פון צעטיילן א צאל נומערן צו א קלענערע צאל. איר סימבאל איז:.
באדן (אדער ערד) איז א קאמבינאציע פון שטיין, שטיקלעך מינעראל געשאפֿן דורך וועטער (ווינט, רעגן, זון, שניי) און ארגאנישער מאטריאל, וואסער, און לופט.
באדן איז דער טייל פון דער ערד וואו פֿלאנצן קענען וואקסן.
מיינסטו דער ליל הסדר?
סדר איז דאס אפדטייטש פון א פאראויסבאשטימטע אויסלייגונג פראגראם וואס גייט ווי מען האט עס פון פאראויס באשטימט.
א סקעדזשועל (ענגליש) איז א סדר, ווען די באס פארט אדורך.
עס איז א גוטער מדה צו זיין מסודר ווייל לויט געוויסע מוסר ספרים קומט מען אן מער אין לעבן מיט סדר.
באנוץ פון סדר.
א מענטש וואס איז אויסגערעכנט וואס ער טוט יעדן איינציגן טאג, האט א באשטימטן סדר.
ווען איינער גייט צום טעגליכן שיעור, זאגט מען: ער גייט צום סדר.
פסח סדר
א קיטל איז א אויבערראק, וואס ווערט גענוצט אויף געוויסע רעליגיעזע צערעמאניעס.
עס איז לאנג און ציהן זיך אראפ ביז לערך די קניען.
דער קיטל קען נאר זיין ווייס. א גרינער ראק, וועט מען נישט רופן קיטל.
מה נשתנה זענען די ערשטע צוויי ווערטע פון די פיר קשיות וואס יידישע קינדער פרעגן זייערע טאטעס פסח ביינאכט ביים סדר.
דער נוסח ווערט געברענגט אין דער משנה.
דער נוסח.
טאטע לעבן: איך וויל דיך פיר קשיות פרעגן.
מה נשתנה - פארוואס איז פארענדערט געווארן
הלילה הזה - די נאכט פון פסח
מכל הלילות - פון אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאר?
שבכל הלילות - אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאר
חמץ ומצה - סיי חמץ, און סיי מצה
אבער הלילה הזה -די נאכט פון פסח
מצה - עסן מיר אלע נאר מצה.
אבער הלילה הזה - די נאכט פון פסח
מרור - איז א מצוה צו עסן מרור.
אין אנו מטבילים - טונקען מיר נישט איין
אפילו פעם אחת - אפילו איינמאל אויך נישט
שתי פעמים - טונקען מיר איין צוויי מאל, איינמאל כרפס אין זאלץ וואסער און איינמאל מרור אין חרוסת.
ובין מסובים - און סיי אנגלאנט (אנגעשפארט)
כלנו מסובים - עסן מיר אלע אנגעלאנט.
טאטע לעבן: כ'האב דיך געפרעגט פיר קשיות, זיי מוחל ענטפער מיר א תירוץ.
פיר קינדער.
עס איז דא פיר קינדער קעגן וועם די תורה האט געזאגט פיר אנדערע מאל אז מען זאל זיי דערציילן די ווינדער פון יציאת מצרים.
חכם.
דער איז דער וואס פארשטייט אן עסק און פרובירט צו דערגיין די זאך.
דער חכם פרעגט: פארוואס דארף מען מקיים זיין די געזעצן פון די תורה?
רשע.
דער רשע איז דער וואס אינטערעסירט אים נישט צופיל, און גלייכט חוזק צו מאכן.
תם.
דער תם איז דער וואס פארשטייט נישט וואס מען וויל פון אים.
שאינו יודע לשאול.
דער איז דער וואס ווייסט ניטאמאל אז מען דארף פרעגן.
חתן איז דער אפטייטש פון איידעם. צ.ב.ש. ראובן בן שמעון חתן לוי.
די דעפיניציע פון חתן ווערט אבער הויפטזעכליך באנוצט צו באצייכענען א בחור וועלכער אנגעבינדן געווארן אין א שידוך און ער איז דער חתן צו די כלה.
דעם זעלבן גורל וואס עס באגלייט דעם חתן טיילט אויך די כלה.
כלה איז טייטש שנור, אבער ווערט אממערסטן באנוצט אלס א מיידל וואס איז אנגעקניפט אין א שידוך מיט א חתן.
קידוש על היין בארצות הברית (צייכונג)
דעם רעליגיעזען איינלייטונג פונעם שבת אדער יום טוב, וואס אן דעם קען מען נישט עסן אדער טרונקען.
טראצדעם וואס מ'זאגט א חלק פונעם קידוש, ביים דאווענען, האט מען מתקן געווען עס צו זאגן אין שטוב איידער מ'וואשט זיך צו די סעודה.
קידוש מאכט מען לכתחילה אויף וויין, אדער טרויבן-זאפט. אויב האט מען נישט קיין וויין צו דער האנט, קען מען מאכן דעם קידוש אויף די חלה.
נאך א סארט קידוש.
דאס מקדש זיין די לבנה יעדן מאנאט. קידוש לבנה.
און דאס מקדש זיין די זון, איינמאל ביי יעדן מחזור (וואס געפאלט איין מאל אין 28 יאר) קידוש החמה
ייִדישפּיל איז אַ ייִדישער טעאַטער אין תל אביב, ישׂראל. דער טעאטער איז געגרינדעט געווארן אין יאר ה'תשמ"ז
שמואל עצמון איז דער גרינדער, און אנפירער פונעם טעאטער.
קאמפיוטער פראגראמירן איז דער פראצעס פון געבן אינסטרוקציעס פאר א קאמפיוטער דורך שרייבן "קאד" אין א ספעציעלער פראגראמירן שפראך מיטן צוועק צו שאפן א קאמפיוטער פראגראם. דער וואס שרייבט פראגראמען הייסט א קאָמפּיוטער פּראָגראַמירער.
באגריפן.
עס זענען דא שפראכן וואס באנוצען זיך מיט "דעקלאראטיווע פראגראמירן". דאס מיינט אז די שפראך ווערט נישט דוקא געשריבן מיט אן באפעל ווי אזוי אויסצופירן וואס מען שרייבט אריין. אריינגערעכנט אין דעם סארט שפראכן זענען Prolog (א לאגיק פראגראמירן שפראך) און די פונקציאנעל פראגראמירן שפראכן.
אנדערע ביישפילן פון דעקלאראטיוו פראגראמירן זענען CSS (א שפראך וואס מען ניצט איבערצוגעבן צו א בלעטערער וויאזוי א בלאט פון HTML זאל אויסזען).
אויך די באצייכענען שפראכן (markup language) ווערן גערעכנט דעקלאראטיוו. ביישפילן זענען עיטש-טי-עמ-על (HTML), עקס-עמ-על (XML).
דער ארטיקל רעדט וועגן יידישע נביאים און איבערן באגריף פון נבואה אין יידישקייט, פאר אנדערע גלויבונגען זעט נביא (אלגעמיין)
א נביא איז איינער וואס ווערט געשיקט דורך גאט איבערצוגעבן פאר די מענטשן די ווערטער פון אייבערשטן.
דער ארגינעלער באדייט פון נביא אין לשון קודש איז איינער וואס איז געשטעלט איבערצוזאגן און איבערגעבן די ווערטער פונעם זאגער. אהרן הכהן ווערט אנגערופן דער נביא פון משה רבינו.
נביאי שקר און נביאי הבעל.
א נביא שקר איז דער וואס גיט איבער רייד אין נאמען פון גאט, אבער זיינע רייד האט ער באמת נישט באקומען פון גאט. אויך זיינען דא נביאי הבעל - נביאים פון געטשעס. די צוויי סארטן נביאים איז זייער שטראף אין די תורה "טויט".
אין תנ"ך, די וועג צו דערקענען וועלכער נביא איז אן אמתער און וועלכער איז א פאלשער? זעט מען דערנאך, אויב די נבואה איז מקוים געווארן, איז ער א נביא אמת, אז נישט, איז ער א נביא שקר.
די ערשטע נאכט פֿון פסח (אין ארץ ישראל), די ערשטע צוויי נעכט פֿון פסח (אין חוץ לארץ, ווו מ'האלט צוויי טעג יום טוב), פראוועט מען אין יעדן יידישן שטוב א סדר. ביים סדר ליינט מען די הגדה און מען איז מקיים די אלע מצוות און מנהגים וואס געהערן דערצו. ווי אויך איז א טייל פֿונ'ם סדר א יום-טוב'דיקע סעודה.
וויבאלד פסח איז א יום טוב בעיקר אלס אנדעקעניש צו יציאת מצרים, זענען אסאך מנהגים אלס אנדעקעניש צו פֿרייהייט.
כאטש געוויינטליך דאווענט מען אין שול, אבער דעם סדר פֿירט אן יעדער איינער בײַ זיך אין שטוב צוזאמען מיט זײַן משפחה. ס'איז אן אלטער מנהג אײַנצולײַדן געסט אויפֿ'ן סדר,איבערהויפט ווען מען קען האבן אן ארעמאן אדער אן עלענדען מענטש בײַם טיש וואס האט נישט די מעגליכקייט צו פֿירן א געהעריקן סדר פֿאר זיך.
מצוות און מנהגים פון דער נאכט.
ווען ס'איז געשטאנען דער בית המקדש האט מען געהאט נאך צוויי מצוות מדאורייתא: עסן דעם קרבן פסח און עסן מרור.
קערה.
אויפן בילד זעט מען א קערה מיט די סימנים.
קַדֵׁש.
קדש - ווען דער טאטע קומט אהיים פון שול טוט ער זיך אן די קיטל און מאכט שנעל קידוש כדי די קליינע קינדער זאלן נישט איינשלאפן.
וּרחַץ.
ורחץ - מען וואשט זיך די הענט און מען מאכט נישט די ברכה על נטילת ידים.
כּרפַּס.
כרפס - מען נעמט א שטיקל גרינצייג ווייניגער ווי א כזית מען טינקט דאס איין און זאלץ וואסער מען מאכט א ברכה בורא פרי האדמה און מען האט אינזין צו פטרן די מרור.
יַחַץ.
יחץ - מען צעטיילט די מיטעלסטע מצה וואס הייסט לוי, די גרעסערע העלפט לייגט מען אוועק פאר אפיקומן און די קלענערע העלפט לייגט מען צוריק צווישן די מצות.
מַגיִד.
מגיד - מען הייבט אויף די דריי מצות און מען זאגט די הגדה פון הא לחמא עניא ביז גאל ישראל.
רָחצָה.
רחצה - מען וואשט זיך די הענט און מען מאכט יא די ברכה על נטילת ידים.
מוׁציִא.
מוציא - מען הייבט אויף אלע דריי מצות און מען מאכט א ברכה המוציא לחם מן הארץ.
מַצָה.
מען לאזט אויס די אינטערשטע מצה און מען מאכט א ברכה על אכילת מצה, און מען עסט עס אנגעלאנטערהייט.
מַרוׁר.
מרור - מען עסט א כזית מרור, מיט דער ברכה "על אכילת מרור", אבער מען מאכט נישט קיין ברכה "בורא פרי האדמה".
כּוׁרֵך.
כורך - מען נעמט א שטיקעל מרור און מען וויקעלט דאס איין צעווישען צוויי שטיקלעך מצה מען זאגט זכר למקדש כהלל און מען עסט עס אנגעלאנט.
שׁלחָן עֹרֵך.
שלחן ערך - מען גרייט אן א סעודה לכבוד יום טוב און מען לאזט זיך וויאל גיין, מען פירט זיך צו עסן אייער.
צָפוׁן.
צפון - מען נעמט די באהאלטענע אפיקומן און מען עסט דאס.
בֵּרַך.
ברך - מען גיסט אן דעם דריטן כוס און מען בענטשט.
הַלֵל.
הלל - מען גיסט אן דעם פערדן כוס און מען זאגט הלל.
נִרצָה.
נרצה - ווער עס האט געטאן די אלע זאכן איז באוויליגט פארן אויבירשטען.
שיר השירים.
ווען מען ענדיגט דעם סדר דארף מען עוסק זיין אין דעם ענין פון יציאת מצרים. אסאך האבן דעם מנהג צו ליינען דעם ספר שיר השירים.
גלייכרעכטיקייט אדער גלייכבארעכטיקייט איז א דעמאקראטישע געדאנק צו באוויליקן גלייכרעכטיקייט פאר יעדן מענטש אן אים דיסקרימינירן (אונטערשיידן) לויט זיין אפשטאם, געשלעכט, קאליר הויט,פאלק א.א.וו.
גלייכרעכטיקייט אין פאליטיק.
אין פאליטיק קומט דאס ארויס מיטן געבן גלייכרעכטיגע געזעצן און דורכפירונגען (enforcement) פאר יעדן בירגער גלייך, ווי צ.ב.ש. ארויפלייגן דאס זעלבע שטראף פאר דער פרעזידענט ווי פאר יעדער אנדערער בירגער. אויסער ביי רעכטע אונטערשיידן, ווי צ.ב.ש. פאארבערן די שטראף פון דער וואס האט געמארדעט א קינד צו דער וואס האט געמארדעט א עלטערער.
אויך קומט דאס ארויס ביים טאג טעגליכע לעבן, ווי צום ביישפיל מען טאר נישט אפזאגן אן ארבעטארער אלס זיין קאליר הויט אדער אלס זיינע סעקסואלע ציאונגען. אדער מען טאר נישט באגרעניצן א געשעפט צו פארקויפן נאר פאר א געוויסע געמיינדע.
א רעגירונג דארף זארגן זאל נישט זיין דיסקרימינירונגען אין איר מדינה, און זי דארף אנטוויקלען דורך דיסקרימינירן אלע שוואכע גרופעס וואס זיינען אונטערבאוווסט ווייניגער ווערד (ווי צום ביישפיל די שווארצע לעומת די ווייסע, ווייבער לעומת מענער א.א.וו. און דערפאר איז למשל איינגעפירט ביי א שולע צו לאזן א אפגעשטימטע צאל פלעצער פאר די שווארצע סטודענטן). א זעלכע שטעלן זיך קעגן דער געדאנק און האלטן אז די רעגירונג טאר נישט דיסקרימינירן אויף יעדנס פאל, אויך נישט כדי צו אנטוויקלען די שוואכע.
א קניידל איז א באקאנטע יידישע מאכל וואס איז געמאכט פון מצה מעל מיט אייער און וואסער אפגעקאכט.
אין אלגעמיין לייגט מען דאס אין הינדל יויך צוזאמען מיט אייער לאקשן. דער מאכל איז שטארק פאפולער ביי אזעלכע וואס גלייכן טראדיציאנעלע יידישע מאכלים.
אין אמעריקע רופט מען דאס א מצה באל.
פסח.
ביי חסידי'שע יידן וואס עסן נישט קיין געבראקטס אגאנץ פסח פירט מען זיך דאס צו עסן אחרון של פסח.
געבראקטס איז טייטש מצה געווייקט אין וואסער, אדער סיי וועלכע געקעכטס וואס קומט אריין דערין מצה-מעל, ווי קניידלעך.
אַ סך חסידישע אידן האבן פסח מחמיר געווען מיט חומרות וועלכע טראצדעם וואס האבן קיין גרונד אין הלכה איז מען זיך אבער מחמיר דערין, ווייל אפשר האט זיך געמאכט אז איין ווייצל איז נישט געווארן צעמאלן אינגאנצן און יעצט אז מ'וועט עס בראקן אין וואסער, איז דאך מעגליך אז דאס ווייצל זאל יערן און עס וועט נאך ווערן חמץ.
אויף דעם חשש פירן זיך טאקע אַ סך חסידישע אידן נישט צו עסן קיין געבראקטס.
פון דער צווייטער זייט, אויך ערליכע אידן פון אלע דורות האבן זיך נוהג געווען צו עסן געבראקס אום פסח. דער פרעשבורגער רב, רבי משה סופר (חתם סופר) האט אפילו געזאגט אז ער ווייסט נישט וויאזוי מ'קען האבן אן "עונג יום טוב" אן קניידלעך. און אז דאס אסר'ן צו בראקן, נעמט אוועק דעם טעם יום טוב.
אין חוץ לארץ, וואו מ'האלט פסח אכט טעג, פירן זיך רוב צו עסן געבראקטס אחרון של פסח.
סאַטמאַר אדער אדער סאַטמער (;אונגאריש: "Szatmárnémeti"; דייטשיש: "Sathmar") איז אַ שטאָט אין זיבנבערגן, רומעניע.
רבנים אין סאטמאר.
דער ערשטער רב אין סאטמאר איז געווען הרב יודא גרינוואלד, דער מחבר פונעם ספר ״זכרון יהודא״, וועלכער האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער. ער איז געוועזן אן איידעם ביי הרב יוסף יוזפא סופר דער דריטער זון פונעם חת"ם סופר, וועלכער אנדערש ווי זיינע צוויי עלטערע ברידער רבי אברהם בנימין, דער ״כתב סופר״ און רבי שמעון פון קראקע, דער ״מכתב סופר״, האט ער נישט משמש געווען ברבנות, אבער זיין איידעם איז יא געווען צוריק אין א רבנות שטעלע.
נאך אים איז געוועזן דארטן רב הרב אליעזר דוד גרינוואלד א ברודער פון דעם ערוגת הבשם, וואס איז בעפאר דעם געווען רב אין אויבער ווישעווע, וואס ער האט אויך נישט איבער געלאזט קיין קינדער.
דער לעצטער רב אין סאטמאר פארן קריג איז געווען הרב יואל טייטלבוים, דער סאטמארער רבי, וואס ווי עס איז באקאנט דער בילד ווען דער רומענישער קעניג קארל איז געקומען קיין סאטמאר פאר א באזוך איז ער דער ערשטער צוגעגאנגען צו אים און אים באגריסט. שפעטער אין 1940 נאך דעם וואס היטלער ימ"ש האט געשיקט זיין אויסערן מיניסטער ריבענטראפ צו צעטיילן זיבנבערגן וואס איז צוגענומען געווארן פון אונגארן ביים ווערסיי אפמאך און איז צעשניטן געווארן צווישן אונגארן און רומעניע, וואס דאן איז סאטמאר צוריק געווארן אונטער דעם אונגארישער הערשאפט, האט אים די אונגארישע רעגירונג געוואלט באשטראפן דערפאר, האט ער זיך פארענטפערט אז ער איז בעצם אן אונגארישער נאר אזוי ווי ער איז דער ערוויילטער רב האט ער נישט געהאט קיין ברירה נאר צו גיין צו דעם קבלת פנים.
א דונער איז א שטארקע גערודער וואס ווערט גערוישט נאך א בליץ, די גערויש ווערט פון דעם וואס די בליץ ווארעמט דאס פלאץ ארום זיך מיט 30,000 C° (דהיינו 54,000 F°), די צושפרייטונג פון די היץ און דאס צוזאמען צי ווען עס ווערט קאלט ברענגט צו דעם גערודער.
וויפל דער בליץ איז נענטער, אזוי קומט דער דונער פריער און מע הערט אים שטארקער. די שנעלקייט פון א שטים אין דער לופטן איז 330 מעטער א סעקונדע. אזוי קען מען אפשאצן ווי ווייט דער בליץ איז, יעדע 3 סעקונדעס נאכן בליץ וואס מען הערט נישט דעם דונער ווייזט ווייטקייט פון א קילאמעטער.
וואלן איז די פאליטישע באשליסונג ווי מענטשן שטימען צו ערוועלן א פאליטישן קאנדידאט אדער פארטיי וואס זאל פירען א רעגירונג.
בירגער אנטיילונג בײַ אַ פארלאמענט אדער רעפובליק איז איינע פון די גרונדענע יסודות אין פאליטישע דעמאקראטישע רעגירונג צו ערלויבן יעדן בירגער א טייל נעמען אין דעם פירונג פון זיין רעגירונג, וואס ווערט דורכגעפירט דורך דעם וואס דער בירגער קען אויסקלייבן די פירערס פון דאס רעגירונג ביי די האפיגע וואלן.
די גאנג, איז אבער נישט אן העכטע דעמאקראטיע, ווייל נאך וואס דער בירגער האט אויסגעקליבן זיין באשטימטן פירער, קען דאך זיין באשטימטער פירער אויסמאכן געזעצן לויט ווי עס גלוסט זיך אים אָן זיך באטייליגן מיט זיינע אויסוויילערס. אלזא, וויבאלד די בירגערס זיינען אזוי פיל מיליאנען, איז דאך זייער שווער צו איבערגעבן דאס מעגלעכקייט פאר די בירגערס צו זיך באטייליגן מיט יעדן געזעץ אינעם רעגירונג, און דערפאר האט מען באשטימט זאלן זיין נאר עטליכע צענדליגע פירערס (120 אין מדינת ישראל) וואס וועלן ווערן אויסגעקליבן דורך די בירגערס.
היינט וואס די טעכנעלאגיע איז זייער אנטוויקלט געווארן, שטעלט זיך א פראגע פארוואס זאל מען נישט געבן פאר יעדן בירגער אן ערלויבונג צו זיך באטייליגן אויך מיט יעדע פארשלאג צו אפשטימען אן אייגענעם מיינונג. און דאס הייסט דירעקטע דעמאקראטיע - ווייל עס איז דירעקט אן קיין מעקלער.
הרב שלמה אבינר (געבוירן 1943) איז דער רב פון בית אל און א ראש ישיבה. ער איז א זעלבסטשטענדיגער רב, וואס האט א מאדערענע צוגאנג צו יידישקייט.
אין 2012 האט ער ארויסגעגעבן א פסק אז פרויען זאלן זיך נישט קאנדידירן צום כנסת וועגן צניעות.
אבינר
הרב יוסף שלום אלישיב (א' ניסן ה'תר"ע, שאוול — כ"ח תמוז ה'תשע"ב, ירושלים) איז געווען א גרויסער פוסק און דער מנהיג פון דער ליטווישער וועלט.הרב איסר יהודה אונטרמן מיט הרב יוסף שלום אלישיב (מרכז) מיט הרב שלמה גורן (גרונצ'יק)
הרב יוסף שלום איז געבוירן געווארן א' ניסן תר"ע צו זיין פאטער הרב אברהם לעווינסאן (ר' "אברהם אראנער") און זיין מוטער חיה מושא, א טאכטער פון דעם מקובל הר"ר שלמה עליאַשעוו, מחבר פון „לשם שבו ואחלמה", נאך 22 יאר וואס זיי האבן נישט געהאט קיין קינדער.
א ירושלימער איד, וואס איז געווארן דער מנהיג פון דער ליטווישער וועלט.
אלס בחור איז ער געווען נאנט צו הר"ר זעליג ראובן בענגיס, גאב"ד פון דער עדה החרדית.
ח' כסלו תשי"א (1950) האט הרב יצחק אייזיק הלוי הערצאג אים באשטימט א דיין אין דעם ירושלים שטאטישן בית דין. קורץ נאכהער האט מען אים באשטימט א דיין אין דעם בית דין הגדול, אן אמט וואס ער האט געהאלטן ביז תשל"ד.
געדינט אלס דיין אין היכל שלמה, ביז דער קאנטראווערסיע פון ווען הרב שלמה גורן האט מתיר געווען די ממזרים לבוא בקהל, דאן האט ער זיך איינגעשפארט אין זיין הויז לערנען פאר זיך עלנד און אליינס און ענטפערן שאלות.
אין זיינע לעצטע יארן האט ער געפירט די גאנצע חרדישע וועלט, זייענדיג דער גרעסטער כוח אין די ליטווישע תורה קרייזן. זיין גבאי איז געווען רב אפרתי וואס ער שרייבט און רעדט אין זיין נאמען, בשעת ווען הרב אלישיב זיצט ווייטער פארשפארט און לערנט פאר זיך אן קיין איין אפיציעלע פובליק שטעלע.
אין סיון תשע"א איז הרב אלישיב דורכגענגאנגען בלוטגעפעס כירורגיע דורך דאקטער דניאל קלער, פארזיצער פונעם דעפארטמענט פון בלוטגעפעס כירורגיע אין קליוולאנד קליניק.
כ"ה תמוז תשע"ב איז ער נפטר געווארן אין שערי צדק שפיטאל. ביי זיין לוויה שפעט ביינאכט זענען געווען 300,000 יידן, און מען האט אים באגראבן אין הר המנוחות..
גסיסה איז די קריטישע מינוטען אדער שעה'ן, ווען דער מענטש האלט ביי די לעצטע פאזע איידער ער הויכט אויס די נשמה.
סימנים פון גסיסה.
עס זענען פאראן עטליכע סימנים וואס דייטן אן, אז דער מענטש איז יעצט אינעם גסיסה סטאטוס (צושטאנד).
ווען איינע פון די אויבנדערמאנטע געשעענישן פאסירן צו א קריטיש-קראנקען מענטש, איז ער אין א גסיסה צושטאנד, און קען א ליאדע מינוט אויפהערן צו לעבן, און אויסהויכן די נשמה צו גאט.
דער הימלישער זעהל אינעם מענטש ווערט גערופן נשמה.
באדייט פון נשמה.
נשמה איז טייטש אטעם, אבער עס איז נישט קיין פיזישער גליד אדער ארגאן אינעם מענטש. עס איז א ספריטואלער באשטאנדטייל.
שבת קודש ווייסן מיר, באקומט יעדער איד (ווער ס'איז זוכה) א נשמה יתירה. וואס דאס איז גענוי, איז אומבאוואוסט, פינקט ווי די דער ארגינלעע נשמה איז פארהוילן, איז די נשמה יתירה אויך פארהוילן.
די נשמה אין דער גוי'ישער וועלט.
טראצדעם וואס מיטן פיזישן אויג, זעט מען נישט קיין נשמה, און מ'קען איר נישט טאפן אדער שפירן פיזיש, איז דאך פאראן ביי פראפעסארן, דאקטוירים, און מעדיצינישע וויסנשאפטלער די אלוועלטליכע אנגענומענע דאגמע פון נשמה, וואס איז א העכערער גייסט וואס רוהט אינעם מענטש. און כל זמן דער מענטש האט דעם גייסט לעבט ער, און ווען ער פארלאזט אים, שטארבט ער.
פארשידענע מיני נשמות.
אויף א גאר ערליכן מענטש, דרוקט מען זיך אויס: ער האט א הייליגע נשמה.
אויף א פארפוילטן קערל, דרוקט מען זיך אויס, ער האט א פארדארבענע נשמה.
חסידישע רביים זאגן נאך פון בעל שם טוב אז יעדן טאג באקומט דער מענטש א נייע נשמה. לויט ווי ער האט זיך אויפגעפירט נעכטן (וועמענס און צי וואס?).
בין הזמנים איז צווישן די רעגולערע זמנים אינעם סדר פון ישיבות.
וואס איז בין הזמנים?
די פעריאדע ווען ישיבות זענען פארמאכט און די בחורים (תלמידי הישיבה) געפינען זיך אויף דאטשע.
די בחורים דרייען זיך ארום אין די גאסן שלינק און שלאנק און האבן נישט וואס צו טאן מיט'ן טאג.
ס'איז נישט קיין סדרים און קיין משגיחים און איז א פלאג פאר יעדע טאטע און מאמע.
ווען איז בין הזמנים?
ביי חסידישע ישיבות איז עס פון גאנץ חודש ניסן און גאנץ חודש תשרי.
ביי ליטווישע ישיבות, איז עס אין עטליכע וואכן אין די זומער מאנאטן,אין אב פון נאך תשעה באב, ביז ראש חודש אלול, און גאנץ חודש ניסן, און פון נאך יום כיפור ביז ראש חודש חשון.
א שאק איז אן ספאנטאןער אויפשוידער.
באדייט פון שאק/שאקירונג.
ווען עמיצער זעט/הערט עפעס א שרעקליכע זאך, ווערט ער שאקירט. דערציטערט. צעטרייסעלט, וואס שטעלט אין אריין אין א פאזע פון עמאציאנעלער צעשאקולונג, און ער קען נישט קומען צו זיך פון דעם שאק און דערציטער וואס האט אים באנומען.
אן עלעקריק שאק, איז א שאקירונג וואס דער מענטש גייט דורך, ווען ער קומט אין בארירונג מיט א לעבעדיגען עלעקטריק דראעט, וואס האט אים עלעקטרעזירט און ער באקומט א שאק.
פון א ערנסטן עלעקטרישן שאק, קען מען אויסהויכן די נשמה, נישט צוליב דעם שאק, נאר צוליב די הויכע מאס עלעקטריציטעט וואס שיסט אריין אינעם מענטש, קען ער שטארבן.
דער "געפילישער" עלעמענט וועלכעס ווערט אויסגעדרוקט אין "הארץ שפראכע", אין צייטן פון ליידן אדער פריידן, הייסט "עמאציע".
באדייט פון עמאציע.
די עמאציע איז אן הארמאנישער פאראדאקס וואס ווערט אויסגעגאסן אויפן מענטשן או באנעמט אים פון זיין אינערליכע געפיל, וואס ער קען אליינס נישט קאנטראלירן. דער מענטש איז נישט דער באלעבאס אויף זיינע הארמאנען וועלכע שפילן אויס, און ווען דער דאזיגער מענטש ווערט עמאציאנעל, ווערט זיין לאגישער געדאנקעגאנגען און נערווען-סיסטעם גענצליך "אונטערטעניג" צו זיינע געפילן פון וועלכע ער ווערט גענצליך איבערגענומען.
פרויען זענען געווענליך מער עמאציאנעל ווי מענער, און דערפאר טוען זיי מער מאל זאכן צוליב געפילן. און דאס איז צוליב זייערע קאמפלירטע הארמאנען, פון וואס די גענעטישע געשטעל פון א פרוי איז באשאפן.
איז טייטש א געבאט. דאס ווערט גענוצט אויף זאכן וואס די תורה האט באפוילן פאר אידן צו טאן.
מצוה עשה.
דאס איז א באפעלונג וואס די תורה זאגט אז מען דארף טאן עפעס, פון די סארט מצות זענען: לולב, אתרוג, און ציצית.
מצוה לא תעשה.
דאס איז א באפעלונג וואס די תורה זאגט אז מען זאל 'נישט' טאן עפעס, פון די סארט מצות זענען: נישט גנבענען, נישט גלוסטען.
מצוה עשה דרבנן.
דאס איז א באפעלונג וואס די רבנן פון די משנה, גמרא, אדער אנשי כנסת הגדולה האבן באפוילן, פון די מצות זענען: נטילת ידים, חנוכה.
איסור דרבנן.
דאס זענען באפעלונגן וואס די רבנן פון די משנה, גמרא, אדער אנשי כנסת הגדולה האבן באפוילן נישט צו טאן, פון די מצות זענען: מוקצה, אדער באדן אום שבת.
שבע מצות בני נח.
דאס זענען זיבן מצות וואס גוים זענען אויך באפוילן צו היטן.
צאל מצוות.
עס זענען דא 613 מצות אין די תורה. 248 פון די זענען מצות עשה, און 365 זענען לא תעשה.
כרפס איז איינע פון די סימנים פונעם סדר פסח ביינאכט.
פסח ביים סדר פירט מען זיך צו איינטינקען א שטיקל כרפס (גרינצייג) אין זאלץ-וואסער (צו געדענקען די טרערן פון די יידן ווען זיי זיינען געוועזן קנעכט אין מצרים). לויטן רמב"ם טינקט מען דעם כרפס אין חרוסת.
ס'איז דא וואס נוצן קארטאפל, טייל נוצן רעטעך. יעדערער טוט וויאזוי ער האט געזען ביי זיין פאטער.
אין דער גמרא שטייט נישט אז מען נעמט פסח ביינאכט כרפס נאר עס שטייט מען זאל נעמען א גרינצייג, און לויט דעם קען מען נעמען סיי וועלכע גרינצייג, אין די שפעטערדיגע מפרשים שטייט מען זאל נעמען כרפס ווייל זי איז ראשי תיבות ס פרך אז 600000 אידן האבן געארבעט שווער אין מצרים,
די גרינצייג סעלערי רופט זיך אין אראביש כרפס, און ווען עס שטייט אז מען זאל מהדר זיין נאך די גרינצייג כרפס מיינט מען סעלערי, פאר א קלארער ערקלערונג קוקט אין הגדה של פסח עיוני ההגדה פון הרב חיים בעניש.
יום טובֿ ("יאָנטעף") בײַ אידן איז אַ טאָג וואָס די תורה האָט אָנגערופן "מקרא קודש" ווען מען טאָר נישט טאָן געוויסע מלאכות, און מען פרייט זיך מיט אַ פליישיקער סעודה און ווײַן, און מיט נײַע קליידער.
די מלאכות וואָס מען טאָר נישט טאָן איז אַזוי ווי שבת, אָבער אַ מלאכה פון "אוכל נפש", למשל, קאָכן און מאַכן גרעסער א פײַער, מעג מען יאָ, ווי אויך טראָגן.
עס איז א גוטער טאג, וואס איז א יומא דפגרא. מ'מאכט גרויסע סעודות. און מען איז פרייליך און גוטמוטיג, געווענליך איז דאס אויך א רוה טאג דורכן אפפייערן.
ווען דער בית המקדש איז געשטאנען האט מען יעדן יום טוב מקריב געווען ספעציעלע קרבנות אויפן מזבח.
ביי דער תורה טערמענאלאגיע איז דאס אנגערופן חג לה', איז געקומען די גמרא אין געזאגט חציו לה' וחציו לכם, אבער היינט הייסט א חג וואס איז גארנישט מיטן אידישן גאט א חגא.
אידישע ימים טובים פון דער תורה.
היינטיגע צייטן האלט מען ראש השנה צוויי טעג, א' תשרי און ב' תשרי.
אין חוץ לארץ האלט מען א צווייטן טאג יעדן יום טוב, אחוץ יום כיפור.
די אלע טעג ווערן גערופן אין דער תורה "מקראי קודש", וואס מען טוט נישט קיין מלאכה. יום כיפור, אזוי ווי שבת, זענען אלע מלאכות אסור. די אנדערע ימים טובים מעג מען טון א מלאכת אוכל נפש, למשל מען מעג קאכן און באקן, און טראגן אין א רשות הרבים וואס מען דארף אויף יום טוב. חול המועד איז אסור אין געוויסע מלאכות.
יעדער יום טוב האט זיין באזונדערע מצווה: פסח עסן מצות, סוכות זיצן אין דער סוכה, ראש השנה בלאזן שופר און יום כיפור פאסטן. ביי אלע ימים טובים, אזוי ווי שבת, צינדט מען ליכט. ווען מען האט געהאט א בית המקדש, איז געווען דריי מאל א יאר, פסח, שבועות און סוכות, א מצווה פון עלייה לרגל, דעריבער הייסן די דריי ימים טובים די "שלוש רגלים", ווען מען איז מקריב אויפן מזבח עולת ראייה און שלמי חגיגה.
ווען איז יום טוב.
פסח הייבט זיך אן דעם 15טן טאג אין ניסן.
שבועות איז 7 וואכן נאכ'ן עומר. וואס קומט אויס 6 טאג אין סיון.
ראש השנה איז דעם ערשטן טאג אין תשרי.
יום כיפור איז דעם צענטן טאג אין תשרי.
סוכות הייבט זיך אן דעם 15טן טאג אין תשרי.
שמיני עצרת איז א טאג נאך וואס סוכות ענדיג זיך. (אויפהאלטונג).
דאס אפהיטן דעם שבת קומט מיט עטליכע מצות עשה, און 39 מצות לא תעשה.
די 39 מלאכות מדאורייתא.
די ל"ט אב מלאכות זענען איינגעטיילט אין עטליכע קאטעגאריעס.
אין דער קאטעגאריע זענען דא 11 מלאכות.
אין דער קאטעגאריע זענען דא 23 מלאכות.
די איבריגע מלאכות זענען איבער בויען. קניפן און אויפקניפן.
די 39 מלאכות זענען אב מלאכות, וואס מיינט אז אונטער זיי איז פאראן תולדות. וועלכע מער טאר נישט טאן אום שבת פונקט ווי די אבות. פון תולדות זענען: אויסקוועטשן וואס איז א תולדה פון הדש. אדער גיסן וואסער אויף זאמד ווי עס קען וואקסן איז א תולדה פון הזורע.
שבות.
עס זענען אויך דא שבות, וואס די רבנן האבן גוזר געווען אויף זיי, אז מ'זאל זיי נישט טאן אין שבת, ווייל זיי זענען גאנץ ענדליך צו א מלאכה, אדער וועגן מאכן אן אפהאלט אז מען זאל נישט קענען צוקומען צו א מיסברויך פון טאן א מלאכה.
בילדער פון ל"ט מלאכות.
ציון רבי נחמן פון אומאן
רבי נחמן פון ברעסלאוו אדער ר' נחמן בראַסלעװער (א' ניסן ה'תקל"ב - י"ח תשרי ה'תקע"א) איז געווען אן אייניקל פונעם בעל שם טוב, און דער גרינדער פון בראסלעווער חסידות. זיינע תורות און משלים זענען טיף, ער האט געצויגן צו זיך מיט די יארן, הונדערטער חסידים. נאך זיין פטירה האבן זיינע חסידים נישט אויפגענומען קיין רבי כאטש וואס ר' נחמן האט מרמז געווען זאל זיין תלמיד ר' נתן ממשיך זיין פירן נאך אים, ווייל ר' נתן האט געהאט גרויסע אמונה און רעספעקט פאר זיין רבי ר' נחמן, און האט זיך נישט געפילט אלס א צדיק הדור. פון דאן איז דאס חסידות געווארן באקאנט אלס די טויטע חסידים.
רבי נחמן איז געבוירן אין מעזשביזש ראש חודש ניסן שבת קודש פרשת תזריע פרשת החודש אין יאר ה'תקל"ב. זיין מוטער פייגא איז געווען די טאכטער פון אדל, די טאכטער פון בעש"ט. זיין פאטער ר' שמחה איז געווען א זון פון ר' נחמן האראדענקער, א תלמיד פון בעש"ט, נאך וועמען ער האט געהייסן.
ווען דער בעל שם טוב איז נפטר געווארן איז זיין הויז אריבער צו זיין טאכטער אדל. זי האט עס געגעבן פאר איר טאכטער פייגא וואס האט דארט געוואוינט מיט איהר מאן, אין דעם הויז איז געבוירן איהר קינד ר' נחמן.
אין דעם הויז וואו דער בעל שם טוב האט געוואוינט פלעגן זיך צוזאמען קומען די תלמידים פונעם בעל שם טוב נאך זיין פטירה, ווייל אסאך פון זיי פלעגן זיך קומען משתטח זיין אין מעזשביזש אויפן קבר פון בעש"ט, פלעגן זיי איינשטיין אין דעם הויז פון פייגא און ר' שמחה, זיי פלעגן דארט איבערפארציילן וואונדערליכע עבודות ה' פון זייער רבי'ן דער בעש"ט, זיין ליבשאפט צו גאט און זיינע וועגן, דער קליינער נחמן וואס איז געווען גאר יונג האט זיך צוגעהערט צו זייערע רייד, און עס איז אים גוט אריין אין די ביינער, און האט אפגעמאכט ער גייט אים נאכמאכן, ר' נחמן האט שפעטער געזאגט (ליקו"מ ח"א סי' רמ"ח) אז זיין עיקר התעוררות צו עבודת ה' איז געקומען פון די שמועסן.
ביי די זעקס יאר האט ער מחליט געווען ער וועט זיך אפשיידן אינגאנצן פון דער וועלט, און האט אנגעהויבן זיין עבודה, ער פלעגט ארבעטן אויף תאוות אכילה, ער האט נישט געוואלט פילן דעם טעם פון עסן האט ער געשלינגען גאנצע שטיקער און נישט געלאזט צוקומען דעם טעם צו זיינע גומען, ביז זיין האלדז איז געשוואלן געווארן.
פון אנהייב אהן איז אים גוט אריין די זאך פון התבודדות, און האט דערין זייער אסאך עוסק געווען.
אין לערנען תורה איז ער געווען א זעלטנהייט, ער פלעגט פארציילן אז נאך אין זיינע יונגע יארן האט ער דורך געלערנט אלע חלקים פון דער תורה, ער האט געלערנט (שבחי הר"ן סי' ז') ש"ס, פוסקים, תנ"ך, עין יעקב, זוהר תיקונים, כתבי האר"י, ווי אויך אסאך סארט מוסר ספרים, ספעציעל דעם באקאנטן ספר ראשית חכמה.
אלס קינד פלעגט ער אסאך לויפן צו זיין זיידן'ס קבר דעם בעל שם טוב, ער פלעגט דארט מאכן אסאך התבודוות און געשריגן צו השי"ת ער זאל זוכה זיין דערנענטערט ווערן צו אים. ער פלעגט אויפשטיין אינמיטן נאכט לויפן אין מקוה האקן די אייז און זיך טובל'ן און פון דארט לויפן צו קבר פון בעל שם טוב, און זיך אויפגעהאלטן דארט שעה'ן ביז צופרי.
ער פלעגט אסאך וויינען צו השי"ת, יעדע זאך וואס ער האט געוואלט האט ער געבעטן פון השי"ת און געוויינט, אנהייב האט ער נישט פארשטאנען לערנען נישט משניות נישט גמרא, האט ער זייער געוויינט און געבעטן פון השי"ת ער זאל עס פארשטיין, האט אים השי"ת געהאלפן, אזוי איז געווען מיט טיעפע סודות קבלה ער האט אסאך געבעטן ביז השי"ת האט אים געהאלפן.
ר' נחמן האט געזאגט אמאל אז נאך פאר די אכצן יאר האט ער דריי מאל געפארטיגט ד' חלקי שולחן ערוך, איינמאל האט עס געלערנט און געקענט אלע הלכות וואס עס שטייט דארט, דאס צווייטע מאל האט ער עס געלערנט מיט די מפורשים און ראשונים ביז צום מקור פון ש"ס. דאס דריטע מאל האט ער משיג די סודות פון די הלכות, דאס איז געווען בלויז אין דער יוגנט, ווייל שפעטער האט ער אסאך מאל מסיים געווען שולחן ערוך.
אויך האט געקענט אין דער יוגנט אויסענוויינג גאנץ עץ חיים, פרי עץ חיים, אלע כתבי אריז"ל, זוהר ותיקנים.
אין יענער צייט אין זיין יוגנט האט ער פארפאסט דעם ספר המדות.
מיט דעם אלץ איז ער געווען א שטארקער הצנע לכת, מען האט נישט געמערקט אויף אים זיינע עבודות, ער פלעגט זיך פארשטעלן מען זאל מיינען אז ער איז א ווילד קינד, און מאכט אינטערעסאנטע זאכן.
בר מצוה און חתונה.
ר' נחמן האט בר מצוה געהאט ר"ח ניסן ה'תקמ"ה שבת פרשת ויקרא, פרשת החודש, אויף דעם שבת איז געווען ביי אים זיין פעטער דער דגל מחנה אפרים און האט אים געזאגט מוסר און געמוטיגט אין עבודת ה', ער האט אים דערמאנט דעם פסוק ה' אמר אלי בני אתה אני היום ילדתיך, און נאכגעזאגט דעם זוה"ק אז דאס גייט ארויף ווען איינער ווערט בר מצוה. ר' נחמן האט זייער געליבט א גאנץ לעבן די טייערע רייד פון זיין פעטער.
גראד נאך זיין בר מצוה האט מען געשריבן תנאים, זיין שווער איז געווען א גרויסער עושר, א באקאנטער חסיד ר' אפרים פון הוסיאטין, הוסיאטין איז געווען איינע פון די דערפער וואס האט באלאנגט צו זיין שווער, אסאך צדיקים פלעגן איינשטיין ביי זיין שווער, אויך דאס ווייב פון ר' אפרים איז געווען זייער א חשובע, ביידע האבן געהאלפן ר' נחמן ער זאל דינען השי"ת אומגעשטערט. די חתונה איז פארגעקומען אין מעדווידעווקא, זיין טאטע און זיין מאמע פייגא זענען געקומען צו דער חתונה פון מעזשביזש. דערנאך האבן זיי זיך געצויגן צום הויז פון זיין שווער אין הוסיאטין. פון הוסיאטין ביז מעזשביזש איז דא לערך 100 קילאמעטער, דאך פלעגט ר' נחמן זיך שטענדיג אריבער כאפן קיין מעזשביזש צום קבר פון זיין גרויסן זיידן דער בעל שם טוב, אויך פלעגט ער דארט גיין באזוכן זיינע עלטערן.
נעבן דעם דארף הוסיאטין געפינט זיך סמילע, דארט ליגט דער צדיק ר' ישעיה מדינאוויץ א תלמיד פון בעל שם טוב, דער מחבר פון דעם ווינדערליכן ספר צוואות הריב"ש, ר' נחמן פלעגט אויך דאן פארן אויף זיין קבר און אים געמאכט א שליח צו זיין זיידן דעם בעל טוב ער זאל אים פרעגן זאכן, אויך פלעגט ער אים מאכן א שליח צו זיין אנדערע זיידן פון ארץ ישראל ר' נחמן האראדענקער.
אינעם טאג פון די חתונה פאר די חופה איז ר' נחמן ארויס אין שטעטל, און געזוכט א חבר וואס זאל מיט אים דינען השי"ת, ער האט אנגעטראפן א יונגער בחור אזוי אלט ווי ער, ער האט געהייסן שמעון. דער ר' שמעון תלמיד ר' נחמן מברסלב, איז געווען זיין ערשטער תלמיד.
ר' נחמן האט באקומען פון זיין שווער דריי הונדערט גאלדענע רענדלעך, ער האט דערפון געלעבט עטליכע יאָר, ער האט זיך גארנישט געזארגט פאר פרנסה, זיין מוח איז געווען אריינגעטוהן אין עבודת ה'.
פון די דרייצען ביז אכצען יאָר האט ער נאך מער עוסק געווען אין זיינע עבודת, ספעציעל אין התבודדות וואס איז געווען ממש זיין לעבן, ער פלעגט ארויספארן אויסערן שטאט אינמיטן נאכט און פארברענגן דארט א גאנצע נאכט און געשריגן צו השי"ת. ער פלעגט נעמען א פערד פון זיין שווער און געריטן דערויף ביז אינמיטן וואלד, ער האט צוגעבינדען דעם פערד צו א בוים און עוסק געווען א גאנצע טאג און נאכט אין עבודת ה'. צומאל האט זיך געמאכט אז דער פערד האט זיך אפגעריסן פונעם בוים און איז אליין אהיימגעלאפן, מען האט געמיינט אז עס האט חלילה עפעס פאסירט מיט אים, אבער ער האט זיך נישט צוטוען געמאכט דערפון.
אבער אלץ איז געווען מיט א גרויסע הצנע לכת, אזוי אז ווייניג מענטשן האבן געוואוסט פון זיינע עבודת, און די וואס האבן יא געוואוסט האט ער זיי אנגעזאגט מען זאל גארנישט פארציילן.
זיין עבודת ה'.
ר' נחמן איז געווען א חידוש אינעם ענין פון נישט האבן קיין שייכות מיט גלוסטוגקייטן פון די וועלט, ער האט גוט פארשטאנען צו תאוות פון משגל דאס הייסט נאכגעבן די תאוות, און האט אסאך ארוםגערעדט וויאזוי זיך דעווייטערן דערפון. ער פלעגט דערמאנן דעם זוה"ק עיקרא דיצרא בישא על עריין, דער עיקר יצר הרע איז אויף עריות. ער האט זיך אזוי אויסגעאיידלט אין דעם ענין עז ער פלעגט זאגן אז אצינד איז עס ביי מיר בכלל נישט קיין נסיון, עס איז נישט קיין חילוק ביי מיר צווישן א זכר און נקבה צווישן א מאנס פארזשוין און א פרוי. אויך פלעגט ער זאגן ווער עס איז א אמת'ער חכם אין דאקטעריי און ווייסט וויאזוי דער סדר פון אלע אברים פון א מענטש איז צוזאמענגעשטעלט ביי אים איז די תאווה מיאוס און עקלדיג. מען קען נישט רעדן דערפון צו פשוטע מענטשן ווייל ווען מען הייבט אן פארשטייען זיי גארנישט וויאזוי עס קען זיין אזא זאך, אבער א אמת'ער קלוגער מענטש פארשטייט, אויך האט ער געזאגט עס מוז זיין א סוד פארוואס דאס איז א תאווה ווייל אין פשטות פארשטייט ער נישט פאר וואס דאס איז א תאוה.
ר' נחמן האט געזאגט אז דער זיווג ביי אויסגעאיידלטע מענטשן פון גרויסע צדיקים איז גארנישט קיין גלוסטיקייט, נאר פארקערט זיי האבן דערפון גרויסע יסורים.
אבער ער האט צוגעלייגט אז אין די יונגע יארן האט ער זיך זייער געפלאגט אויסרייסן פון זיך תאוות, ער האט געזאגט אז דער יצר הרע האט אים געזאגט ער איז מסכים אים צו געבן אלע מדריגות אבי ער זאל זיך נישט אויסאיידלן די תאוה, אבער ר' נחמן האט געזאגט פארקערט ער גיט נאך דעם בעל דבר אלץ, דאס הייסט ער וועט זיך נישט אויסארבעטן אינגאנצן מיט גארנישט, אבער ער וויל זיך אויס ארבעטן מיט תאוות אינגאנצן.
ער האט געזאגט מען טרעפט אמאל אז גרויסע צדיקים האבן שוין גארנישט קיין גלוסטיקקייטן, אבער דאס איז ביי דער עלטער ווען דער כח פון גלוסטן ווערט שוואכער, געלונגט דאס, אבער גאר א יונגער מאן אין די אנהייב צוואנציגער יארן איז כמעט נישט דא, אבער איך בין אויסגעארבעט אינגאנצן, אלע מיינע תאוות זענען צובראכן.
צום סוף האט ער געזאגט ער דערצו האט ער זוכה געווען דורך התבודדות. און דורך תפלה צו גאט קען יעדער מענטש דערצו זוכה זיין.
אויך אין עסן און טרינקן און שלאפן איז געווען א חידוש גדול, אנהייב האט ער זיך זייער געפלאגט מיט תאוות אכילה, עס האט זיך אים געדוכט אז ער וועט קענען ארויסקריכן פון אלע סארט תאוות אבער נישט פון עסן, ביז ער האט זיך געבראכן אינגאנצן, ער פלעגט ממש גארנישט עסן, דאס ביסל האט זיך געמוזט אריין שטופען ער זאל זיך דערהאלטן ביים לעבן. ער פלעגט זיך מוזן פלאגן צו עסן. שפעטער ווען ער שוין געבראכן די תאוה אינגאנצן האט ער געמוזט עסן ווייל זיין גוף האט עס פארלאנגט אבער זיין גוף איז שוין נישט געווען געוואנט צו עסן, און האט זיך געמוזט באגענוגן מיט גאר א ביסל.
אמאל האט ער געטראכט און געזען אז ער האט דאך א גלוסטקייט פון עסן, האט ער געטראכט אז ער קען זיך נישט אינגאנצן אויסארבייטן דערמיט, טא פאר וואס זאל ער זיך פלאגן אומזיסט ליבערשט זאל ער עסן געהעריג צו האבן כח דינען השי"ת, האט ער געבעטן ביי שלוש סעודות השי"ת זאל אים ווייזן א וואונדער ער וויל זען די דריי אבות אברהם יצחק יעקב האט מען אים געזאגט פון הימל ונתתי עשב בשדך לבהמתך, ווען דו וועסט זיך משדד זיין דיינע בהמיות די וועסט צוברעכן דיינע תאוות וועסטו זוכה זיין צו עש"ב די קדושה פון דריי אבות, פון דאן אהן האט ער זיך אינגאנצן צובראכן די תאוה.
ביי די צוואנציג יאר האט ער געזאגט ער שפירט קיין שום טעם אין עסן, ווען עס קומט די צייט פון עסן ווערט אים שווער אויפן הארצן אוי מען גייט שוין עסן, ער דערמאנט זיך גראד וואס וועט ווערן פון עסן, ער מוז שוין אויפהערן טראכטן פון עסן, ווייל ער קען נישט עסן מער, אויב ער טראכט נישט פון עסן קען ער עפעס שנעל ארייכאפן צו עסן. ער האט געזאגט אויף זיך אין זיינע עלטערע יאָרן: איך בין א ריין פעלעכעל, דאס הייסט זיין גוף איז אזוי אויסגעארבייט אינגאנצן ריין, עס האט נישט קיין שום שמעק פון א בהמה און פון גשמיות.
זיין תלמיד ר' נתן שרייבט: זיין גרויסע בקיאות אין דער תורה איז געווען אן א שיעור, מען האט געזעהן אז ער האט די גאנצע תורה פאר זיך, ספעציעל תנ"ך, עין יעקב, זוהר וכתבי אר"י, עס האט זיך געדוכט ווי אלעס ליגט פאר אים אויפן טיש, און ער קען נעמען דערפון וואס ער וויל. אביסל קען מען דאס זעהן אין זיינע וואנדערליכע ספרים (שבחי הר"ן סי' יא).
ער פלעגט לערנען מיט א אויסערגעווענליכע התמדה און מיט א שנעלקייט, אין א שעה האט ער געלענערט עטליכע דפים פון שולחן ערוך מיטן די מפורשים, בשעת מענטשן פלעגן זיך גרייטן צום דאוונען האט ער שוין געפארטיגט פיר בלאט גמרא.
האראוועניע.
ער פלעגט אסאך צו פאסטן, גאנצע וואכן פלעגט ער פאסטן, זיין סדר איז געווען א במשך פון א יאָר האט ער געפאסט אכצין מאל משבת לשבת, אהן קיין הפסקה, חוץ דעם וואס ער האט גפאסט א תענית דא און א תענית דארט. ער פלעגט זאגן אין עלטערע יאָרן "איך האב זייער פיהל געהארעווט, איך האב פיל געפאסט. קיינער האט נישט געוואוסט אז ער פאסט נאר זיין ווייב סאסשע, ער האט אים באשווארן זי זאל פאר קיינעם נישט דערציילן. עס האט זיך געמאכט ווען ער האט געפאסט א גאנצע וואך, און ערב שבת פארן אויספאסטן איז ער געגאנגען אין מקוה געבראכן די אייז און זי געהאלטן דארט פאר איבער צוויי שעה וואס אפילו א געזונטער מענטש וואס עסט געהערריג קען דאס נישט באוואזן.
עס פלעגט זיך קוילערן אין קאלטער שניי גלגול שלג.
ער האט זיך קיינמאל נישט געריבן און געקראצט זיין קערפער. אויך די מדה פון כעס איז ער געווען אינגאנצן אויסגעארבעט, ער איז געווען א גוטער מענטש און האט נישט געהאט קיין שום קפידה און כעס אויף קיינעם, אפילו איינער האט אים געטון אסאך שלעכטץ האט ער גארנישט געהאט אויף יענעם קיין טענות, ער האט געזאגט אז בשלימות האט ער זוכה געווען דערצו דורך די הייליגקייט פון ארץ ישראל (עיין ליקו"מ ח"א סי' קנ"ה).
ר' נחמן איז געווען א גרויסער בעל יסורים, ער האט אסאך געליטן אין פערזענליכן לעבן. עטליכע קינדער זענען אים אוועק, זיין ערשטע ווייב איז אוועק.
די לעצטע יארן פון זיין לעבן האט געהאט א לונגען קראנקייט און האט געשפיגן אסאך בלוט, ער איז געווען זייער אפגעשוואכט, ער האט אסאך געליטן יסורים אזוי ווייט אז פאר גרויס יסורים האט געקענט צובייסן א האלץ, אבער ווען ער האט געוואלט האט ער אוועקגעשיקט די יסורים, און פלוצלונג האט ער געקענט באווייזן אז ער איז געזונט און שטארק עס פעלט אים גארנישט, ווען ער האט געוואלט האט ער צו זיך גענומען די יסורים (שבחי הר"ן ח"א), אזא מדריגה געפונען מיר ביי די גרויסע תנאים ר' אלעזר ב"ר שמעון בן יוחאי אין מסכת ב"מ דפ"ד.
ר' נחמן איז געווען זייער גרויס אינעם ענין פון פדיון נפש ער האט זיך בארימעט אז ער איז פון די איינציגע צדיקים וואס קענען מאכן א פדיון נפש, ער קען ממתיק זיין אלע סארט דינים פון א מענטש, ער שיקן שילוחים צו די הויכע וועלטן און פארדרייען אלעס ביז עס ווערט גוט, ער האט אמאל געזאגט ער קען מאכן אזא סארט פדיון נפש וואס דער כהן גדול האט געמאכט ביים שיקן דעם שעיר המשתלח. ווען מען קומט צו אים מען איז מזכיר א צרה, שפריט ער די צער און יסורים פונעם קראנקער פונקט ווי דער קראנקער זעלבסט, ער שפירט עס אפילו מער ווי דער קראנקער מענשט זעלבסט.
געווען אמאל וואס איינער האט אים געזאגט רבי פראגעסט נישט פון מיר, זאגט אים ר' נחמן: ווי קען איך פארגעסן פון אייך יעדער האט א ספציעלער פלאץ ביי מיר אין הארץ.
ער ווערט רבי.
אין די ערשטע יאָרן איז ר' נחמן געווען זייער פארשטעלט אסאך האבן נישט געוואוסט פון זיין גרויסקייט, אפילו זיין שווער ר' אפרים מאוסיאטין האט נישט באגריפען ווער זיין איידעם איז, ביז צוביסלעך איז זיין שווער געוואר געווארן דורך פארשידענע מעשיות אז ר' נחמן איז א געהויבענער מענטש.
אין יענע צייטן האט שוין ר' נחמן געהאט אסאך תלמידים און חסידים וואס האבן שוין יא באגריפן עפעס פון אים צווישן זיי איז געווען דער טירהאוויצער מגיד ר' יקותיאל לאנדא מטירהאוויצא.
מעדוועדיווקא.
ר' נחמן האט געוואוינט אין הוסיאטין ביי זיין שווער ביז זיין שווער האט חתונה געהאט צום צווייטן מאל, אין יאָר ה'תקנ"א, האט זיך ר' נחמן געצויגן נעבן מעדוועדיווקע א שטעטל נעבן הוסיאטין, צוביסלעך איז ער געווארן אלס מער און מער באקאנט, די מאסן מענטשן זענען זייער נתפעל געווארן פון זיין קלוגשאפט, ערליכקייט, און ספעציעל פון זיין וועג וויאזוי ער האט געלערנט וויאזוי צו דינען השי"ת, עס האבן זיך אין מעדוועדיווקא צוזאמען גענומען די דארפס לייט און מען אפגעמאכט אים צו געבן יעדע וואך א רענדעל ער זאל דארט זיך אויפמאכן זיין רבי'שע הויף און פראווען. אויך אין מעדוועדיווקא איז דערנענטערט געווארן צו אים אסאך גרויסע לייט פון זיינע חסידים, ווי ר' נחמן'ס ברודער יחיאל, אויך די ברעסלעבר חסידים וואס האבן געוואוינט אין דאשיעוו ר' חייקל חזן, ר' יודל ממעדווידעווקא, ר' שמואל אייזיק מדאשיב, ר' דוב מטשעהרין, אויך דער ברעסלבער רב ר' אהרן מברסלב, אויך דער ערשטער תורה שרייבער פון ר' נחמן איז דעמאלטס געווארן נאנט צו אים דער חסיד אברהם פעטערבורגער.
ר' נחמן איז באוואוסט געווארן אין מעדווידעווקא אלס גרויסער פועל ישועות, און יודען פלעגן קומען בעטן פון אים ער זאל בעטן ביי אים פאר גאט, און זאל מאכן פדיון נפש פאר זיי. אבער פון די אנדערע זייט זענען אויך געווארן מתנגדים און קריגער'ס אויף ר' נחמן'ס נייער וועג אין דינען השי"ת, עס איז געווען אמאל וואס מען האט געזונגען ביין זיין טיש דעם מזמור "לולי ה' שהיה לנו" (תהלים קכד) אסאך מאל, דערנאך האט ר' נחמן געזאגט פאר זיינע חסידים "איהר זענט נאך אלץ נישט מיינע חסידים, עס וועט קומען אמאל א צייט וואס דער גאנצע עולם וועט אויפשטיין אויף מיר און קריגן, דעמאלטס ווער עס וועט זיך שטארקן און בלייבן ביי מיר דער וועט ווערן פארעכנט ווי מיינט אמת'ע לייט", אבער אין פאקט האט ר' נחמן דארט געהאט אסאך חסידים און ידידים און זיינע אלע שונאים זענען זיך צופאלן אין גארנישט געקענט טוהן.
אויך ווען ער האט געוואונט אין מעדווידעווקא און געווארן רבי האט ער נישט נאכגעלאזט פון זיין וועג פון התבודדות, רוב טאג איז ער געווען פארשפארט, ער פלעגט ארויסגיין אין וואלד צופרי און פארברענגן אין פעלדער און וועלדער גאנצע טעג און זיך אויסגיסן דאס הארץ פארן באשעפער. ער איז געגאנגען באזוכען אויף אלע בערג און וועלדער ארום די שטאט. ער האט אנגעטראפען א ריזיגער בארג, אויפן שפיץ פונעם בארג איז געווען א טאל אריין, אזוי אז קיינער האט נישט געקענט זעהן וואס ער טוהט.
אויך דא האט ר' נחמן אסאך געפאסט און געהארעוועט, קיינער האט נישט געוואוסט דערפון אפילו זיין ווייב, נאר זיין שמש, און זיין נאנטער מענטש ר' חייקל חזן. ער פלעגט זיך פירן אז די עסן וואס זיין ווייב פלעגט שיקן צו אים דורך שמש, האט ער געהייסן דער שמש זאל עס אויפעסן.
ווען ר' נחמן איז געווען אין מעדווידעווקא איז ער פון דארט געפארן קיין ארץ ישראל, און איז צוריק געקומען האט ער זיך ווייטער באזעצט אין מעדווידעווקא. און האט דארט געוואוינט נאך א יאָר צייט נאך ארץ ישראל ביז אינמיטן זומער פון יאָר ה'תק"ס.
זיין נסיעה קיין ארץ ישראל.
ר' נחמן איז געפארן קיין ארץ ישראל אין יאָר ה'תקנ"ח, ער איז דאן געווען א יונגערמאן פון זעקס און צוואנציג יאָר, זיין נסיעה קיין ארץ ישראל איז א באזונדערע פרשה, עס איז געווען גאר אינטערעסאנט.
זייט ער איז צוריקגעקומען פון ארץ ישראל, וואס איז נישט באוואוסט - וואס עס האט פאסירט אינצווישנ'צייט - האט ער אנגעהויבן זיין מאדנעם דרך, וואס זייט דעמאלטס האט עהם זיין רבי ביז דאן, דער הייליגער שפאלער זיידע זצוק"ל דערווייטערט פון זיך, און עס האט זיך אנגעהויבן דאס התנגדות קעגן עהם מער און מער.
זלאטיפאלי.
ווען ר' נחמן איז צוריק געקומען פון חמעלניק, פון דער חתונה פון זיין טאכטער איז ער גלייך געפארן קיין זלאטיפאלי, דאס איז א שטעטל אין אוקריינא וואס איז זייער נאנט צו דעם שטעטל שפאליע, עס טיילט אפ צווישן זיי אכט און צוואנציג קילאמעטער, ער איז אנגעקומען פלוצלונג ער האט פאר קיינעם נישט געמאלדן אז ער וויל זיך דארט באזעצן, ער האט דארט געדוגנען א דירה, געווען איז דאס זומער אין יאָר תק"ס. אבער די שטאט מענטשן האבן אים אויפגענומען זייער בכבוד. אויף ראש השנה שנת ה'תקס"א זענען געקומען אסאך חסידים, ווייל ר' נחמן האט זייער געפרעדיגט אז מען זאל קומען צו אים אויף ראש השנה, די שטאט מענטשן האבן פארבעטן ר' נחמן ער זאל קומען דאווענען אין שטאטישע שוהל, ווייל דארט איז דא א ברייט פלאץ, זיי האבן אים איבערגעגעבן אלע כיבודים, אלע בעלי תפלות און בעלי תוקעים אלעס זאל ר' נחמן מיט זיינע חסידים פירן, ר' נחמן האט געזאגט אויף ראש השנה די תורה ויתן עוז למלכו וירים קרן משיחו (די הפטורה פון דעם ערשטן טאג ראש השנה), די תורה איז געדרוקט אין ליקוטי מוהר"ן ח"א סי' ע"ח.
אין דעם שטאט זלאטיפאלי האט זיך צופלאקערט א מחלוקה אויף ר' נחמן, נעבן די שטאט איז געווען די שטאט שפאליא, ווי דער הייליגער שפאליער זיידע איז געווען, עס איז געווען עטליכע מעשיות צווישן די צוויי רבי'ס, קודם איז ר' נחמן געווען א תלמיד פון עהם, אבער אזוי ווי ר' נחמן מיטן שפאליער זיידע זענען נישט דורך געקומען, צוליב זיין נייע דרך - בפרט אז ר' נחמן האט געזאגט אז ער האט א נייע דרך פונעם זיידן דער הייליגער בעל שם, און אז זייט משה רבינו איז נאכנישט געווען אזא נשמה ווי זיינס, האט זיך צופלאקרט א מחלוקה, גראד נאך סוכות איז דער הייליגער שפאליער זיידע ארום געפארן צו אסאך רבי'ס אין דעם געגענט און האט פארלאנגט זיי זאלן מיט שטיין מיט אים קעגן ר' נחמן, פון אנהייב האט מען נישט געוואלט זיין אקעגן, ווייל ער איז דאך געווען זייער רבי'נס א אייניקל, אבער שפעטער ווען זיי זענען אויפגעקומען אויף זיין נייע מאדנעם דרך, האבן אלע רוסישע רביים זיך דערווייטערט פון עהם ממש ביז חרם.
עס ווערט דערמאנט אין חיי מוהר"ן (סי' קי"ד) אז די גרויסע רביים אין יענע צייט האבן זיך געשטעלט אויף די זייט פון ר' נחמן, זיי האבן אין אנהייב נישט דערלאזט אז דער הייליגער שפאלער זיידע זאל זיך קריגן מיט אים, אזוי שטייט אויך אין אנדערע ספרים, אבער דאס איז געווען נאר פון אנהייב, און די אויספיר האבן זיינע חסידים באהאלטן, אז אפילו זיין פעטער ר' ברוכ'ל פון מעזיבוש, זיין פעטער, האט שפעטער זיך אפגעטיילט פון עהם.
פון די רבי'ס וואס האבן זיך מתחילה געשטעלט אויף די זייט פון ר' נחמן איז געווען דער בעל התניא (אזוי שטייט אין בית רבי), דער בארדיטשובער רב ר' לוי יצחק מבארדיטשוב, ר' יעקב שמשון משיפטובקא דער איידעם פון דעם תולדות יעקב יוסף.
אבער אלע אנדערע צדיקים, ווי רבי נחום און זיין זון רבי מרדכי טווערסקי פון טשערנאביל, רבי מרדכי מנעסכיז, רבי צבי אריה פון אליק, און דער אור המאיר און ר"ר זושא מאניפאלי, און רבי אברהם דוב בער אויערבאך, רבי אריה לייב מוואלטשיסק, רבי אהרן פון טיטיוב און אלע זייערע תלמידים, האבן זיך געשטעלט אויף די זייט פונעם הייליגער שפאליער זיידע.
ר' נחמן האט אין יענע צייט אויסגעארבייט א וועג פאר זיינע תלמידים וויאזוי זיי זאלן זיך דערהאלטן און זיך שטארקן אפילו מען קריגט אויף זיי. אין יענע צייט זענען דערנענטערט געווארן גרויסע תלמידים און ריזין לייבן צו ר' נחמן זיי זענען געווארן זיינע חסידים ווי די קינדער פון טירהוויצער מגיד, ר' יצחק דער איידם פון טיהרוויצער מגיד, ר' יצחק אייזיק דער תלמיד פון ר' נחמן מברסלב, און נאך.
עס זענען געגאנגען און געקומען בריוון פון די גרויסע רביים אין אוקריינא, ווי ר' גדליה מליניץ, ר' ברוך ממזעבוז, ר' אברהם מקאליסק פון ארץ ישראל, בנוגע דעם התנגדות, וואס איז געווארן א שארפע מחלוקת קעגן ר' נחמן.
ר' נחמן האט דאן געשטארקט זיינע חסידים און האט צו זיין געזאגט, איך מוז זיצן דא אין זלאטיפאלי צו פארעכטן די עבירה פון ירבעם בן נבט, איר זאלט וויסן אז עס איז מיר א גוטע זאך ווען מען קריגט אויף מיר, ווייל עס שטייט אין גמרא אז קרוגעריי איז אזוי ווי וואסער (סנהדרין ז.), אזוי ווי וואסער הייבט אויף א זאך, אזוי מחלוקת הייבט מיך אויף, און אזוי ווי איך ווער דערהויבן יעדן מינוט ווייל איך גיי פון א מעלה צום צווייטן יעדע רגע, דעריבער וויל איך מחלוקת צו ווערן דערהויבן דערמיט, איך זאלט וויסן אז איך קען מאכן שלום מיט מיינע שונאים אין איין מינוט קיינער וועט נישט קרוגע אויף מיר, אבער איהר זאלט וויסן עס איז דא מדריגות און מעלות וואס קומט ארויס דוקוא דורך מחלוקת, ווען יענער קריגט איז עס א טובה פאר מיר, א מענטש איז ווי א ביימל ווי עס שטייט כי האדם עץ השדה, ווי מער וואסער מען גיסט אויפן ביימל אלס בעסער וואקסט עס, ווי מער מחלוקת מען קריגט אויף מיר אלס בעסער וואקס איך, עס זענען געווען צדיקים וואס האבן פרויבירט צו מאכן שלום צווישן זיי, אבער אייביג איז צוריק געווארן די מחלוקת.
ער האט געשריבן אין זיינע ספרים, אז די וואס גייען אקעגן עהם זענען פון די סיטרא אחרא רחמנא ליצלן.
ר' נחמן רעדט אסאך ארום אין זיינע ספרים וואס פאר א גוטע זאך עס קומט ארויס אויף א מענטש ווען מען קרוגט אויף אים, ספעציעל ווען מען פארשעמט אים און ער ענטפערט נישט צוריק, ער לאזט יענעם זיין גרעגעט און זיך קריגן, ער רופט עס אהן "שישמע בזיונו ידום וישתוק" (ח"א סי' ו') מען הערט ווי מען קרוגט אויף אים מען פארשעמט אים און ער שווייגט, אין א פלאץ זאגט ער מען זאל זיין ווי דער ערד, ונפשי כעפר לכל תהיה, אזוי ווי דער ערד מען טרעט אויף אים מען פארשעמט אים, דאך גוט זיך ארויס גוטע זיסע עסן פארן מענשט אזוי דארף יעדער נאכגעבן זיינע מתנגדים.
כאטש עס איז געווען א גרויסע פייער פון קריגעריי אויף ר' נחמן, האט ער זיך נישט דערפון דערשראקן, אויך זיינע צוגעבונדענע חסידים און תלמידים זענען געבליבן שטארק געבונדן צו אים, זיי פלעגן פארן צו אים קיין זלאטיפאלי אויף די באשטימטע צייטן אויף שבועות, ראש השנה, שבת חנוכה, און ר' נחמן האט געזאגט אינטרעסאנטע תורות דאן {געדרוקט אין זיין ספר ליקוטי מוהר"ן ח"א סי' ב', וסי' ד' וסי' ט"ו, סי' ל"ה, וסי' רמ"א, ח"ב סי' ס"ב, ושיחות הר"ן סי' צ"ו, ועוד).
אין זלאטיפאלי אין יאר תקס"א שבועות האט ר' נחמן געזאגט די וואונדערליכע תורה וואס איז געדרוקט אין זיין ספר ליקוטי מוהר"ן ח"א סי' ד', און האט אויך פארציילט א אינטערעסאנטע מעשה וואס האט א שייכות צום ענין פון זאגן ווידוי דברים פארן צדיק וואו עס שטייט און סוף פונעם ספר חיי מוהר"ן. פון דאן און ווייטער פלעגן אסאך ברסלעבער חסידים זאגן ווידוי און פארציילן זייערע עבירות פאר ר' נחמן, ר' נחמן האט זיי געגעבן תיקונים און זיי געזאגט פונקטליך וויאזוי יעדער עקסעטר זאל זיך פיהרן לויט זיינע עבירות און שלעכטע מעשים, די וועלט האט דאן אנגעהובין צו רופן די ברעסלע חסידים "די וויודי'ניקעס", און אין יענע צייט און דורך די הנהגה פון זאגן ווידוי פאר ר' נחמן איז דערנענטערעט געווארן צו אים נאך א תלמיד ר' יצחק דער איידעם פון טירהוויצער מגיד.
אין דער צייט וואס ר' נחמן איז געווען אין זלאטיפאלי האט ער געזאגט ראש השנה שנת ה'תקס"ב די תורה אין ליקוטי מוהר"ן ח"א סי' ל"ה, סוכות האט ער געזאגט ח"א סי' ל"ג, שבט האט ער געזאגט ח"א סי' ל"ח. נאך פסח האט ער מגלה געווען די וואונדערליכע מעשה פון דעם ברויט און פונעם פאנצער וואס דערין איז מרומז דעם ענין פון זיין תיקון הכללי, די מעשה פונעם פאנצער איז נישט געדרוקט וויבאלד ר' נחמן האט דאן געזאגט אז מען זאל עס נישט פארציילן, אינעם לעצטען דור איז עס געדרוקט געווארן אין שו"ת אשר בנחל, וואס ווי באקאנט איז רוב זאכן וואס שטייט אין אשר בנחל אן קיין שום מקור בכלל.
סוף פון יאר ה'תקס"ב איז ר' נחמן ארויס פון זלאטיפאלי, ער האט דאן געזאגט אזוי: "דא אין שטאט זאלטיפולי האב איך געליטן צוויי מאל גיהנם, ווייל רשעים זענען אין גיהנם צוועלף חדשים (עדיות) און איך האב דא געליטן פיר און צוואנציג חדשים, ביז היינט איז געווען בדד ישב מחוץ למחנה מושבו, היינט קום איך אריין, אצינד הייבט אן השי"ת גוט טון מיט מיר".
אויפן וועג פון זלאטיפאלי קיין בראסלעוו איז ער דורך געפארן די שטאט אומאן. און האט דארט געזאגט זיין באגער אז ער וויל דארטן ליגן נאך זיין הסתלקות.
ברעסלאוו.
דער צדיק ר' ברוך ממזעבוז איז געווען א פעטער פון ר' נחמן, עס האט אים זייער וויי געטוהן פאר וואס מען רודפ'ט זיין שוועסטער קינד ר' נחמן, האט ער געשריבן בריוו צו די רייכע לייט פון ברעסלאוו, אברהם פייעס און משה חינקיס, און זיי פארגעשלאגן זיי זאלן רופען צו זיך אין זייער שטאט דעם צדיק ר' נחמן, זיי זענען ארובער געגאנגען צו ר' נחמן און אים פארבעטן צו קומען וואוינען קיין ברסלב, משה חינקיס האט צוגעזאגט צו געבן פאר ר' נחמן יעדער וואך א רענדל, אזוי איז טאקע געווען ר' נחמן האט זיך געצויגן פון זלאטיפאלי קיין ברסלב.
אין יאר ה'תקס"ב האט ער זיך געצויגן קיין בראסלעוו. דארט האט ער דערקלערט - היינט האבן מיר געפלאנצן דעם נאמען פון ברסלב'ער חסידים.
אומאן.
אין תק"ע האט אויסגעבראכן א פייער און חרוב געמאכט ר' נחמן'ס הויז. אידן אין אומאן האבן אים געלאדענט צו קומען דארט וואוינען, ער האט דאך געליטן פון אסאך זאכן, ער איז פיזיש געווען זייער שוואך, און גייסטיש האט ער אויך נישט אויסגעהאלטן צו לאנג, און נישט לאנג דערנאך זייענדיג בלויז 38 יאר אלט, איז ער דארט נסתלק געווארן זייענדיג שווער קראנק. מען האט אים באערדיגט אין אומאן.
דאס פונקטליכע ארט ווי מ'האט עהם באערדיגט, איז אין א קאנטראווערסיע, דאס הייסט אז ער ליגט טאקע אין אומאן, אבער אויף א אנדערע ארט וואס איז אנגענומען ביז היינט.
אומאן איז נישט געווען קיין שטאט פון זיינע חסידים, ממילא האט מען יארן לאנג נישט געקענט בויען דארט א נארמאלע מציבה, און שפעטער איז ארויסגעקומען די טעות, אז מ'האט געבויעט א אוהל אויף א אנדערען ארט.
זיין וועג מיט זיינע חסידים.
ר' נחמן איז געווען א אייגענארטיגער רבי, אנדערש ווי אנדערע רביים אין זיין צייט. ער האט געזאגט, אז באמת איז נישט געווען און וועט נישט זיין אזויווי עהם ביז משיח וועט קומען, איינע פון די זאכן איז געווען אז ער פלעגט ארום רעדן זייער אסאך פון עבודת ה', וויאזוי צו דינען השי"ת, וויאזוי אנטלויפן פון דער וועלט, און אז עס איז נישט דא קיין אנדער תכלית נאר עבודת ה', חוץ דעם איז אלעס נארישקייטן, הבל הבלים, דערמיט האט ער אריינגעצויגן אין זיינע חסידים א פייער און א גלוסטעניש צו השי"ת מען זאל אלעס אפלאזן נאר נאכלויפן דעם אייבערשטן.
ווען איינער פון זיינע תלמידים איז געקומען און געבעטן דעם רבי'ן זאל מתפלל זיין פאר אים אויף פרנסה, פלעגט ר' נחמן זאגן: איך ווייס נישט ווי איהר האט א הארץ מיט צו מישן מיט אזעלכע זאכן ווי פרנסה, איך בין פארנומען מיט זייער וויכטיגע זאכן, ווייל ביי אייך אין הארץ איז א מדבר שממה, עס איז דארט וויסט. די שכינה און דער קדושה איז נישט דארט, איך פלאג זיך איך טרעפ וועגן וויאזוי צו גרייטן אייערע מוחות און אייערע הערצער עס זאל דארט ווערן א וואוינונג פאר דער שכינה, וויפיל דארף איך זיך פלאגן דערצו, און איהר קומט מיך פארדרייען דעם קאפ מיט די זאכן?.
ר' נחמן פלעגט אייביג רעדן בלויז פון עבודת ה', דער סדר ביי זיינע פארברעגנען איז געווען אז מען האט אים פארציילט אלע סארט נייעס וואס עס טוט זיך אויף דער וועלט, ר' נחמן פלעגט אייביג פרעגן: וואס איז עפעס נייעס, פארציילט מיר, די חסידים האבן פארציילט אלעס וואס זיי ווייסן, אפילו די פאליטיק צווישן גרויסע קעניגרייכען און מלחמות אויף דער וועלט אלעס האט מען פארציילט פאר ר' נחמן, ר' נחמן האט דאס אויסגעהערט און דערפון געמאכט א שמועס פון עבודת ה', ביז אלע סארט שמועסן איז דערפון געווארן א וועג וויאזוי מען דארף דינען השי"ת.
חומרות יתירות.
ר' נחמן האט נישט געהאלטן פון חומרות יתירות דאס הייסט מחמיר זיין מער ווי די הלכה פארלאנגט, ער פלעגט חזר'ן דעם מאמר וחי בהם ולא שימות בהם, די תורה איז געגעבן מען זאל לעבן נישט מען זאל זיך פייניגען און שטארבן דערמיט, ער האט פארציילט אז אין זיינע יונגעט יאָרן פלעגט ער זייער מחמיר זיין, ספעציעל אויף פסח האט ער געהאט פארשידענע חומרות, איינמאהל האט ער געוואלט שעפן וואסער אויף א גאנץ פסח, ווייל ער האט חושש געווען אז מען ווארפט אריין ברויט אין די ברינעם און עס וועט אים אויסקומען צו עסן חמץ, אזוי ווייט אז ער האט געוואלט אוועק פארן ווי מען קען טרעפן א ריינעם קוואל און דארט זיין אויף פסח. אבער צום סוף האט ער זייער גע'חוזק'ט פון די וואס זענען מחמיר (ליקו"מ ח"ב סי' מ"ד, שיחות הר"ן סי' רל"ה. אויך וועט עס ברענט א פייער אין שבת, האט ר' נחמן געזאגט מען דארף זייער מקיל זיין, אויב מען טרעפט איין פוסק וואס די הלכה בלייבט ווי אים און איז מקיל, דארף מען מקיל זיין (חיי מוהר"ן). אויך האט ער נישט געהאלטן די וואס זענען מחמיר אין נקיות, זיי זיצען אין בית הכבוד ביז זיי האלטן זיי זענען אינגאנצען ריין, זיי קענען קומען צו סכנה רח"ל (שיחות הר"ן).
ראש השנה ביים צדיק.
ביי ר' נחמן פארנעמט זייער א גרויסע ארט צו זיין ביי אים אויף ראש השנה. אין זיינע ספרים ליקוטי מוהר"ן איז געדרוקט אהנע שיער מאהל תורות און מאמרים וואס ער האט ארום גערעדט צו זיין ביים צדיק אויף ראש השנה, (זעה ליקוטי מוהר"ן ח"א סי' ס"א, וסי' רי"א, וח"ב סי' ה' וסי' מ').
אין שיחות הר"ן און אין זיינע ספרים חיי מוהר"ן האט ער דערפון אסאך גערעדט, ער האט געזאגט צו קומען צו מיר אויף ראש השנה איז א גרויסע חידוש, דאס האב איך נישט מקובל פון מיינע גרויסע עלטערן (דער בעל שם טוב און ר' נחמן פון הארידענקא) נאר השי"ת האט דאס מיר געגעבן א מתנה, איך ווייס וואס ראש השנה איז, די גאנצע וועלט ווענדט זיך אין מיין ראש השנה.
דער סדר פון ראש השנה ביי ר' נחמן איז געווען אז די ערשטע נאכט ראש השנה פלעגט ער זייער לאנג דאווענען שמונה עשרה.
עס איז אנגענומען צווישן די ברסלבער חסידים, אז ר' נחמן האט משיג געווען דעם ענין פון קומען צו אים אויף ראש השנה, אין יאָר ה'תקנ"ח, ווען ער איז אנגעקומען קיין חיפה אין ארץ ישראל, געווען איז דאס פונקט ערב ראש השנה, אין דער ערשטער מעריב אין ארץ ישראל האט ער געדאווענט ראש השנה.
זיין הויזגעזינט.
ר' נחמן האט חתונה געהאט ביי די דרייצן יאָר מיט זיין ווייב סאשיא,
שנת ה'תקמ"ז ניין יאָר נאך דער חתונה איז אים געבוירן געווארן זיין עלטסע טאכטער אדל, זי האט געהייסן אדל נאך איר באבע, די מאמע פון פייגא. אין יאָר ה'תק"ן איז געבוירן געווארן זיין צווייטע טאכטער שרה. אין יאָר ה'תקנ"א איז געבוירן געווארן זיין דריטע טאכטער מרים. עס איז וואס זאגן אז זי האט געהייסן מרים נאך איר באבע (איר מאמעס מאמע וואס האט געהייסן מרים). נאכדעם איז געבוירן פייגא, אבער זי איז אוועק יונגערהייט. זיין יונגסטע טאכטער איז געווען חיה.
צוויי פון זיינע זין שלמה אפרים און יעקב זענען אוועק יונגערהייט.
דוב חיה'לעס, שמעון תלמיד ר' נחמן מברסלב, יקותיאל לאנדא מטירהאוויצא, ר' יודל ממעדווידעווקא, ר' שמואל אייזיק דאשיעווער, ר' נפתלי מנעמרוב, ר' יצחק מחארשיוואטע, ר' אהרן דער רב פון ברסלב, ר' צבי מטשעהרין א שוואגער פון ר נחמן, ר' יחיאל ב"ר שמחה א ברודער פון רבי נחמן, ר' גרשון איינקיל פון טירהאוויצער מגיד, ר' יצחק איידעם פון טירהרוויצער מגיד, ר' ליפא מנעמרוב, ר' נתנאל פון טעפליק, ר' דוב פון טשעהרין, ר' שמואל אייזיק ממדעווידעווקא, ר' יצחק אייזיק, ר' חייקיל חזן.
זיינע קינדער - זון און טעכטער, האבן נישט געוואלט האבן קיין שייכות מיט עהם, אזוי אז עס זענען נישט געבליבן קיין ממשיך דרך פון זיין משפחה בכלל.
זיי האבן זיך אונטערגעווארפן אונטער די הנהגה פון אנדערע רוסישע רביים, ר' אהרן פון טשערנאבל, רבי אברהם דוב בער אויערבאך, רבי אריה לייב מוואלטשיסק, וואס האבן זיך אפילו משדך געווען מיט זיינע אייניקלעך.
זיין נאנטקייט מיט צדיקים פון זיין דור.
ווען ר' נחמן איז געווען א קינד פון פיר - פינף יאר, זענען געווען ביי אים אין שטוב עטליכע צדיקים תלמידים פון בעל שם טוב, פון דארט זענען זיי געפארן צום תולדות, ער האט געוואלט מיטפארן מיט זיי זען דעם תולדות, זיי האבן נישט געוואלט אים מיטנעמען וויבאלד ער איז געווען א קינד, זיי האבן געפרעגט ווער וועט האבן אויף אים א השגחה?, אבער דער ווילן פון דעם קליין קינד איז געווען שטארק ווי אייזן, ער האט נישט נאכגעלאזט און געמוטשעט מען זאל אים יא נעמען, זענדיג אז עס וועט נישט גיין מיט גוטן, האט דער קליינער נחמן ארייגעלייגט זיין פיסל אינעם ראד פונעם וואגן וואו די צדיקים זענען געזעסן און געזאגט ער וועט זיך נישט רירן פון דאנען ביז מען וועט אים מיטנעמען. צווישן די צדיקים איז געווען הצדיק ר' חיים קראסנער און האט געזען דאס עקשנות פונעם קינד, האט ער דאס זייער באוואונדערט, און האט געזאגט איך נעם זיך אונטער האלטן א אויג אויפן קליינעם, און האט אים מיטגענומען.
דאן איז ער נאך געווען פארן אויסברוך, קומענדיג פון ארץ ישראל.
ר' נחמן האט שפעטער מחזיק טובה געווען פאר דעם צדיק ר' חיים, אז צוליב אים האט ער זוכה געווען צו זען דעם תולדות יעקב יוסף.
שארפע קעגנערשאפט.
קעגנערשאפט אויף ברעסלעווער חסידים איז געווען אלע דורות, ביי די ברעסלעווער זענען דא ספעציעלע תורות און מאמרים צוליב מחלוקת, עס איז ממש א חלק פון זייער חסידות, אז מען קריגט אויף זיי און זיי לעבן איבער. עס ווערט פארציילט אז בשעת דעם ברית פון ר' נחמן איז אנוועזנד געווען זיין פעטער ר' ברוך מעזשביזשער, האט אים זיין שוועסטער פייגא די מאמע פון ר' נחמן געבעטן וואונטש אן מען זאל נישט קריגן אויף אים, האט ר' ברוך געזאגט פייגעלע דאס קען נישט זיין, עס איז פארפאלן מען מוז קריגן אויף אים.
דער הייליגער שפאלער זיידע וואס ר' נחמן איז געווען זיין תלמיד בעפאר,האט געפירט קעגן ר' נחמן א פייערדיגער מערכה, און פראבירט צו פועל'ן ביי אנדערע צדיקים אז זיי זאלן אויף אים לייגן א חרם. און ר' נחמן האט געשריבן אויפן הייליגן שפאלער זיידע, אז ער איז נישט קיין ערליכער.
דער בערדיטשאווער רב האט עס אבער נישט צוגעלאזט און שטענדיג זיך אנגענומען פאר ר' נחמן'ען. שפעטער האט זיין פעטער ר' ברוכ'ל מעזשביזשער אויך געשטאנען קעגן עהם, ווען ער האט דערשמעקט זיין נייעם דרך, אנדערש פונעם זיידן דער בעל שם טוב.
ריכטיגע סיבה פון התנגדות.
די ריכטיגע סיבה פארוואס די גרעסטע צדיקים פון אוקריינא - ווי ר' נחמן איז אויפגעקומען מיט זיין נייע דרך - זענען געווען ממש פייער אקעגן עהם און בעיקר אקעגן זיין נייע דרך, איז יארן לאנג דערשטיקט געווארן, פון פארציילט ווערן, און די ברעסלעווע חסידים פלעגן - אזויווי ר' נחמן אליינס - זאגן אייגענע טעמים לטובתם.
וואס איז זיכער, אז אפילו היינט, זענען היבש גרויסע הויפן, זייער שארף קעגן דעם ברעסלאווער דרך, און זענען לחלוטין אפגעטיילט דערפון. צווישן די באקאנטע הויפן וואס שטייען ווייט פון דעם דרך, זענען סלאנים, בעלזא, קלויזנבורג, טשערנאבל (כולל ראחמיסטריווקא און סקווירא). די אונגארישע און פוילישע הויפן, האבן זיי נישט געקענט פון דער נאנט, און בכלל האט מען נישט גערעדט דערפון, האבן זיי זיך נישט ארויסגעשטעלט שארף.
תשובה ותפילה ביום הכיפורים בקהילות יהודי אשכנז (ציכונג)
אַשכנֵזים אָדער אַשכנַזים זענען יידן וואָס שטאַמען פון צענטראַל־ און מזרח־אייראָפּע. די אשכנזישע קולטורעלע מסורות האָבן זיך פאָרמירט אין מיטל־עלטעריש דייטשלאַנד (אשכנז) און אויך אין פראַנקרייך (צרפת). זינט 19טן יאָר־הונדערט ביז היינט צו טאָג זיינען די אשכנזים די גרעסטע עטנישע גרופּע יידן.
דער נאָמען "אשכנז".
מיט דעם וואָרט "אשכנז" האָט מען אין מיטל־עלטערער ליטעראַטור באַצייכענט אַלע דייטש־ריידנדיקע לענדער, און אַזוי האָבן די יידן, וואָס האָבן אין די דאָזיקע שטחים געוואוינט, באַקומען זייער נאָמען. די דייטשע אשכנזים (אשכנז א׳) האָבן דעם נאָמען איבערגעטראָגן אויף מזרח, צוזאַמען מיט זיין קולטור.
לכתחילה איז "אשכנז" געווען אַ נאָמען פון אַ תנ״כישער פּערזענלעכקייט און אַ פאָלק. אין ספר בראשית איז אשכנז איינער פון די זין פון גומר, דעם יפתס זון.
ס׳רוב אשכנזים פלעגן ריידן יידיש פאַר דער צווייטער וועלט מלחמה. היינט ריידן זיי בדרך כלל אַנדערע שפּראַכן (ענגליש, רוסיש וכדומה) אין די לענדער פון גלות און מאָדערנעם העברעאיש אין מדינת ישראל, הגם יידיש איז נאָך די שפּראַך פון פרומע קרייזן און אויך פון עלטערן דור. אין מערב־אייראָפּע האָבן די אשכנזים אויפגעהערט צו נוצן יידיש אַפילו פריער, אונטער דער השפּעה פון דער השכלה.
פאַרן יידיש פלעגן די (פּרע־)אשכנזים באַנוצן לעזישע שפּראַכן אין מערב־אייראָפּע, בעת די יידן אין סלאַווישע לענדער (כנענים), וואָס זיינען שפּעטער אַסימילירט געוואָרן דורך אשכנזים, האָבן גערעדט אַפּנים סלאַווישע שפּראַכן. לויט די טעאָריעס פון הירשע דוד קאַץ האָבן אַ טייל אשכנזים אין מיטל־עלטער גערעדט אַן אַנדער דייטשיש־באַזירטע שפּראַך (די אַזוי גערופענע "בני־הית", אַריינגערעכנט יידישע ישובים אין לותיר) און יידיש גופא איז אָנהייבס גערעדט געוואָרן אין דרום־מזרחדיק דייטשלאַנד, וואו די יידן האָבן פריער באַנוצט אַראַמיש אַלץ זייער טאָגטעגלעכע שפּראַך. (חוץ דעם, עטלעכע אַנדערע מחברים האַלטן, אַז יידיש איז יאָ געבאָרן געוואָרן אויף דוניי ברעגן.)
אורשפּרונג.
צוליב דער לאַנגער געשיכטע פון אשכנזישע יידן אין אייראָפּע און ‫מטושטש‬ע עטנישע באַציאונגען צווישן פאַרשיידענע יידישע עדות איז דאָס אַפּריאָרי אינגאַנצן ניט משמעות, אַז זייערע גענעטישע וואָרצלען זאָלן זיין טאַקע אין מיטלן מזרח. די דאָזיקע סיבה איז געוואָרן אַ תירוץ פאַר כלערלייע ספּעקולאַציעס (צומאָל מיטן אַנטיסעמיטישן אָדער אַנטיציוניסטישן בכן) וועגן דעם ענין, אָבער אויך פאַר ערנסטע היסטאָריאָגראַפישע און גענעטישע אויספאָרשונגען.
די היסטאָרישע מקורות צייגן אַ בפירושדיקע קרובהשאַפט אין קולטור און יחוס צווישן (מזרח־)כנענים און ביזאַנטישע יידן. פון אַנדערע קוועלן איז אָבער אויך קלאָר, אַז אַ טייל פון מזרח־אייראָפּעאישער יידישער באַפעלקערונג האָט באַשטייט פון גרים. ווי באַקאַנט, די כוזרים, עטניש פון טירקישן אָפּשטאַם, האָבן טיילווייז מגייר געווען אין דער פּרע־אשכנזישער תקופה און האָבן געהאַט אַן אייגענע מלוכה. די צאָל גרים צווישן זיי איז זייער אַ הייס דיסקוטירטע זאַך, אָבער לויט אַ ריי מקורות האָבן עטלעכע כאַזאַרן נאָך דער מפּלה פון כאַזאַריע זיך באַזעצט אין אַנדערע מזרח־אייראָפּעאישע לענדער, און דאָרטן מסתמא אַסימילירט מיט אָרטיקע יידן. די דעמאָגראַפישע פּרטים זיינען אָבער ניט באַשיידלעך.
גענעטישע אויספאָרשונגען אין לעצטע יאָרן האָבן געבראַכט אַ סך ידיעות וועגן דעם ענין, הגם אַפילו גלייכע רעזולטאַטן אינטערפּרעטירט יעדער איינער אַנדערש. בסך הכל האָט מען געקלערט, אַז אשכנזים ווייזן אין זייערע גענאָמען אַ געוויסע צאָל סימנים פון מיטל־מזרחדיקן אָפּשטאַם און ענלעכקייטן צו אַנדערע יידישע קהילות. פון דער גענעטישן פּערספּעקטיוו זעט מען יאָ די שרידים פון דער קליינצאָליקייט פון דער יסוד־פּאָפּולאַציע, וואָס איז דער ווידערקול פון דער חידושדיקן צומערונג פון אשכנזים פון 15טן י״ה אָן, און אַ שטאַרקע ענדאָגאַמיע (חתונות צווישן זיך). עס זיינען אָבער דאָ אויך סימנים פון צומישונגען פון די שכנותדיקע אייראָפּעאישע פּאָפּולאַציעס. למשל, אַ העלפט פון היינטיקע אשכנזישע מענער טראָגן Y־כראָמאָסאָמען פון מיטל־מזרחדיקן אָפּשטאַם, בשעת די אַנדערע העלפט שטאַמט טאַקע פון אייראָפּעער.
אַ גרויסע צאָל ירשעוודיקע קראַנקייטן, וואָס האָבן הויכע פרעקווענצן צווישן אשכנזים, צייגן אויך די גענעטישע אחדות פון דער קהילה.‬
אומגעיוירט טייג וואס איז געבאקן הייסט מצה אויף לשון קודש.
באקן מצות.
אמאל פלעג מען באקן מצות נאר ביי האנט אבער בערך אין יאר ת"ר האט מען אנגעהויבן צו באקן מצות מיט מאשינען. די ערשטע מאשינען האבן נישט געטויגט, און די "מצות" האבן געהאט א גרויסן חשש חמץ. שפעטער האט מען פארבעסערט די מאשינען, און היינט ווערן געבאקן רוב מצות אויף דער וועלט אין מאשין בעקערייען.
חסידים זענען דאך מקפיד נישט צו עסן מאשין מצות פסח נאר האנט געבאקענע מצות. ס'זענען דא האנט מצה בעקעריי אין פארשיידענע ערטער אין ארץ ישראל, אמעריקע און אייראפע.
מע קען מאכן אסאך מאכלים פון מצה אדער מצה מעל למשל מצה בריי און קניידלעך.
ווען עסט מען מצה?
מצה עסט מען פסח אויפדערנאכט ביים סדר, אלס א זכר צו דעם וואס ווען די אידן זענען ארויסגעלאזט געווארן פון פארשקלאפטקייט אין מצרים האט מען נישט געהאט קיין צייט צו זויערן דאס טייג. און די זיבן פאלגנדע טעג אנשטאט ברויט, ווייל פסח טאר מען נישט עסן חמץ.
ביים סדר איז א מצווה צו עסן מצה. דער שולחן ערוך רעכנט אויס פינף כזיתים וואס מען דארף עסן ביים סדר: צוויי פאר מוציא־מצה, איינס פאר כורך, און צוויי צום אפיקומן.
ליע עוועניו איז די אומאפיציעלער הויפט גאס אין די חרידישע געגענט אין וויליאמסבורג ברוקלין.
עס איז די מיטלסטע עוועניו פון פינעף עוועניוס וואס לויפען אדורעך אין וויליאמסבורג.
ס'האט די גרעסטע קאנסטעטראציע פון געשעפטען און די געגענט.
עס דינט אלס א פארבונדונג שטראסע פונעם וויליאמסבורגער בריטש [וואס פארבונד ברוקלין צי מענהעטען] צי די אויסערען דרום געגענטער פון וויליאמסבורג. עס איז פארבאטען צי פארקען פון 4-7 נאכמיטאג ציליב די ראש אייער טראפיק וואס די וויליאמסבורגער בריטש פראדעצירט און דיע שטונדען.
עס פאנג זיך אן ביי קליימער סט. ביי די וויזניצע[מאטעלע] מוסדות/בית המדרש און עס לויפט פאר 13 גאסען ווי עס טוישט זיך די נאמען אויף נארסטענד עוועניו וואס דאס שנייד אדורעך ביז די אנדערע עק ברוקלין.
יודל גרובער (פולער נאמען: יהודה ירחמיאל הלוי גרובער) איז עוסק אין דיני תורות היינט צוטאגס. ער דינט סיי אלס טוען רבני, און סיי אלס דיין/בורר. אויך האט ער זיין אייגענעם בית דין וואס רופט זיך בית דין צדק אורחות משפט.
ער האט געלערנט אין ישיבת חתן סופר, נאכער אין ד אין דער סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק, וואו ער האט געלערנט גאנץ ש"ס, און האט געקענט גאנץ ש"ס צו דער חתונה.
ער איז דער וואס האט אויף געבויעט די כשרות חלק פון התאחדות הרבנים, זייענדיג א פאכמאן אין כשרות.
ער איז געווען פון די שטארקע אוסרים ביי דער פרשה פון קרית יואל סקול דיסטריקט.
ארבערס פון בחירות לעיריית ירושלים 1969
הכט ארבערס מנהיגים פון מדינות ערב
כוסיין מלך ירדן טלל מיט יצחק ראבין ראש ממשלת ישראל
אראבער זענען די מענטשן פון אן עטנישע גרופע וואס שטאמען פון דעם אראבישן האלב-אינזל און רעדן דעם שפראך אראביש.
לויט די אידישע און אראבישע מסורה זענען זיי די אייניקלעך פון ישמעאל דער זון פון אברהם אבינו.
די אראבישע וועלט.
די אראבישע וועלט ציט זיך איבער רוב לענדער אין דעם מיטל מזרח און צפון אפריקע אויסער איראן, טערקיי, און ארץ ישראל. די אראבישע לענדער זענען אלזשיר, באכריין, עגיפטן, איראק, ירדן, קואווייט, לבנון, ליביע, מאראקא, אמאן, קאטאר, סאודי אראביע, סודאן, סיריע, טוניסיע, די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן, און תימן. מארעטאניע ווערט אויך צומאל אריינגערעכנט.
אין צוגאב וואוינען אויך בערך צוויי מיליאן אראבער אין די אקופירטע שטחים פון מערב ברעג און עזה אין מדינת ישראל. באלד איין מיליאן אראבער וואוינען אויך אין מדינת ישראל זעלבסט. אראבער האבן זיך אויך געצויגן צו פילע ערטער אויפ'ן וועלט.
אראבער זענען א פארשידנארטיג פאלק, אבער עס זענען דא עטליכע עלעמענטן וואס טוען זיי פאראייניגן. דער וויכטיגסטער פון זיי זענען די איסלאמישע גלויבן און דער אראבישער שפראך, און דער קולטור און היסטאריע וואס איז מיט זיי פארבונדן.
דאס גרעסטע טייל פון אראבער זענען מוסלמענער. עס זענען אויך דא פיל קריסטליכע אראבער, ספעציעל אין לבנון, סיריע, מצרים, און די פאלעסטינער שטחים.
איסלאם האט זיך געפונדן אין דעם אראבישן האלב-אינזל אין דעם 6טן יאר-הונדערט. עס האט זיך שנעל פארשפרייט איבער א גרויס חלק פון אזיע און אפריקע, און דערפאר זענען היינט דא פיל מוסלמענער וואס זענען נישט אין דער אראבישער וועלט.
איסלאם, אראביש און נישט-אראביש, האט צוויי טיילן: סוני און שוע. סוני איסלאם איז דער גרעסערער טייל, און מערסטנס אראבער זענען סוני, אבער אין געציילטע לענדער זענען שוע דער רוב, הויפטזעכליך איראק און באחריין.
אוראלטע צייטן.
ביז דאס איסלאם איז געקומען, זענען מערסטע אראבער געווען פאליטעאיסטן. עטלעכע שבטים פון אראבער אונטער דעם חאמירן קענגירייך האבן זיך מגייר געווען צו יידישקייט, אדער האבן אנגענומען די קריסטלעכע רעליגיע.
די אראבישע שפראך.
אראביש באלאנגט צו דער פאמיליע פון סעמיטישע שפראכן, אינאיינעם מיט לשון הקודש/העברעאיש, און אראמיש. די אראבישע שפראך האט 28 אותיות, און זיי ווערן געשריבן פון רעכטס צו לינקס.
אראביש האט זיך אנטוויקטלט צווישן די בעדואינער אין די מדבריות פון אראביע. איר געוויקס איז געהאלפן געווארן דורך די טראדיציע פון פאעזיע וואס איז געווען גאר פארגעשריטן אין איר מונדליכע פארעם פאר מען האט עס אפגעשריבן. מיט'ן אנקום פון איסלאם איז דער קוראן געווארן דער מאדעל פון אראבישע שפראך.
היסטאריע און ציוויליזאציע.
דער נאמען "אראבער" זיך צו באציען צו די נאמאדן און קעמל פירער פון צפון אראביע ווערט שוין געפונען אין שרייבונגען פון באלד דריי טויזנט יאר צוריק. שפעטער איז דער טערמין באנוצט געווארן פאר אלע איינוואוינער פון דעם אראבישן האלב-אינזל.
אראבער זענען דאן געווען א געזעלשאפט פון שבטים. זיי זענען געווען גרופירט לויט זייער משפחה און יחוס, און האבן זיך מתייחס געווען צו אן איינציגער אפשטאם. די אראבישע געזעלשאפט איז אבער געווען צעשפלינטערט אדאנק די גאר שווערע אומשטענדן פון וואוינען אין מדבריות, און דערפאר זענען אפט געווען געשלעגן צווישן שבטים און בתי-אב. עס האט זיך נישט באוויזן קיין שום אראבישער מדינה ביזן אנקום פון איסלאם.
אראבישע אויפטוען.
איסלאמישע ציוויליזאציע, אראבישע און נישט-אראבישע, האט געבליט אין די תקופה פון די אבאסיד קאליפס, וועלכע האבן געהערשט איבער די גאנצע איסלאמישע וועלט פון זייער הויפט-שטאט אין באגדאד אין די יארן 750 ביז 1258. אין די אויפטוען פון די איסלאמישע ציוויליזאציע ווערט אריינגערעכנט פאראויס שריטן אין ליטעראטור, פילאסאפיע, און מעדיצין. גריכישע פילאסאפיע ווי די ווערק פון פלאטו און אריסטו זענען געווען איבערגעזעצט אין אראביש. איסלאמישע מעדיצינישע שרייבונגען זענען גענוצט געווארן אין אייראפע ביז די יארן 1600.
אראבישע חכמים האבן אויך געמאכט גרויסע פארשריטן אין מאטעמאטיק. די נומערן וואס מיר נוצען היינט רופען זיך "אראבישע נומערן" דערפאר ווס זיי זענען געווארן אנטוויקלט דורך די אראבער און מוסלמענער. אויך דער אפטיילונג פון מאטעמאטיק "אלגעברא" איז אן אראבישער ערפינדונג, און קומט פונ'ם אראבישן ווארט "אל-דזאבר".
אראבישע אונטערגאנג.
ביי איר הויכפונקט איז די אראבישע וועלט געווען די מערסטע פארגעשריטענע ציוויליזאציע אויפ'ן וועלט. זיי האבן פארמאגט אומגעהויערע רייכטומס, און זיי האבן אנגעפירט דעם גאנצן מסחר צווישן אזיע און אייראפע. אירע שפעטערדיגע הערשער זענען געווארן די אוטומען טערקן און מיט די אונטערגאנג פון דער אטאמאנישער אימפעריע אין די יארן פון 1800, האט מיט זיי אנגעהויבן אונטערגיין די בליאונג פון די אראבישע און איסלאמישע קולטור.
פילע אראבישע לענדער זענען דאן געקומען אונטער די הארשאפט פון אייראפעישע מאכטן. ביי די ענדע פון דער ערשטער וועלט מלחמה איז די אטאמאנישע אימפעריע צעפאלן, און אלע אראבישע לענדער זענען געווען אונטער אייראפעאישע הערשאפט.
די פראגע פון פאלעסטינע.
דורכאויס די ערשטע וועלט קריג האבן די בריטישע צוגעזאגט פאר אראבישע פאלקס-פירער אז פאלעסטינע וועט ווערן אריינגערעכנט אין די שטחים וואס וועל איבערגיין צו די אראבער פאר זעלבסטשטענדיגקייט. די בריטישע האבן דערנאך צוגעזאגט פאלעסטינע פאר די פירער פון די ציונות באוועגונג. דער היסטאריע פון דעם אראבישן-ישראלישן געשלעג ליגט אין די קעגנזייטיגע צוזאגן, ווי אויך די אראבישע קעגנערשאפט צו א אידישע מדינה אין דעם ראיאן.
אראבישע באציאונגען מיט אידן.
נאך די מיטל 1940'ער יארן האט דער צושטאנד זיך דראסטיש געטוישט, כמעט אלע אראבישע לענדער זענען ממש אויסגעליידיגט געווארן פון אידן איינס נאכן אנדערן, דער פאלנער אראבער האט א וויסטע שנאה צו די אידן, קיין אידן ווערט כמעט נישט געזען פאר זייערע אויגן. די נטורי קרתא זאגן אז דאס איז א דירעקטע רעזולטאט פון דער באוועגונג פון ציוניזם, און שפעטער די גרידונג פון דעם אידישן לאנד.
א מעגאבייט איז אן איינצלהייט גענוצט אין פארבינדונג מיט קאמפיוטערס אויף צו מעסטן א שטיקל "דאטא".
איין מעגאבייט באשטייט פון 1024 קילאבייטס.
איין קילאבייט באשטייט פון 1024 בייטס.
איין בייט באשטייט פון אכט ביטס.
אויף צו פארגרינגערן, קען מען זאגן אז א מעגאבייט איז בערך א מילאן בייטס. א בייט איז דער קלענסטער מאס פון א שטיקל דאטא, און דאס איז צוזאמגעשטעלט פון אכט ביטס וואס יעדע פון זיי קען זיין אן איינס אדער א זערא.
‫ ענציקלאָפּעדיע איז אַ פילפאכיגער איינזאַמלונג פֿון אינפארמאציע אויף אלע הינזיכטען פון װיסנשאַפֿט מיט גאנצע ארטיקלען אױף אַלע טעמעס וואס איז נאר פארהאנען.
דער טערמין.
שטאמט פון א גריכיש ווארט, "ענציקלא: אינפארמאציע - פּעדיע: ארומנעמענדיג" כאטשיג די מושג פון איינזאמעלונגן פון אינפארמאציע איז שוין אלט טויזנטער יארן איז אבער דער טערמין "ענציקלאפעדיע" ערשט אריין אין קראפט און 1541.
אנטוויקלונג פון דער ענציקלאפעדיע.
"Naturalis Historiae", 1669 אויסגאבער, שער בלאט
די גרויסע דענישע ענציקלאפעדיע (Den Store Danske Encyklopædi)
ביכער וואס פרואוון ארומצונעמען דאס מענטשלעכע וויסן עקזיסטירן שוין פון אוראלטע צייטן. די ערשטע שריט צו שאפן ביכער וואס נעמען ארום די הויפט געביטן פון וויסן האט מען געמאכט אין אוראלט רוים. איינע פון פריסטע ענציקאלפעדישע ווערק וואס איז איבערגעבליבן ביז מאדערנע צייטן אין דער חיבור "געשיכטע פון נאטור" () פון פליני דער עלטערער, און רוימישער פאליטיקער וואס האט געלעבט אין דעם ערשטן יארהונדערט פון דער ציווילער רעכענונג. ער האט פארפאסט א ווערק פון 37 קאפיטלעך וועגן נאטירלעכער היסטאריע, ארכיטעקטור, מעדיצין, געאגראפיע, געאלאגיע און אנדערע אספעקטן פון זיין ארומיגער וועלט. ער שרייבט אין דעם פארווארט אז ער האט צוזאמענגעקליבן 20,000 פאקטן פון 2000 ווערק געשריבן דורך מער ווי 200 שרייבער, און דערצו האט ער צוגעלייגט נאך א סך ארטיקלען פון זיין אייגענער דערפארונג. מען האט פארעפנטלעכט זיין ווערק אין די יארן 77-79, און עס איז גאנץ מעגלעך אז ער האט נישט געהאט געענדיקט רעדאקטירן זיין ווערק בשעת זיין טויט ביים אויפרייס פון וועזואוו אין יאר 79. זיין ווערק איז געווען ברייט אנגענומען אין דעם מיטל אלטער און אין דעם 16טן יארהונדערט האט מען אנגעהויבן רופן אזא ווערק אן ״ענציקלאפעדיע״.
די ערשטע ענציקלאפעדיעס זענען נישט געווען אזוי באקוועם צו ניצן אזוי ווי די היינטיקע. יעדער ביישטייער האט אריינגעלייגט ארטיקלען אזוי ווי עס האט אים געפֿאלן. צום ביישפיל, דער חיבור פון פליני דער עלטער ווערט איינגעארדנט לויט אלגעמיינע טעמעס וואס קומען אין א געוויסן לאגישן סדר, נישט אלפאבעטיש אזוי ווי מ׳איז געוואוינט היינט.
די גרעסטע ענציקלאפעדיע וואס מ׳האט אמאל פֿארפֿאסט איז די ענציקלאפעדיע וואס מ׳האט רעדאגירט לויטן באפעל פונעם כינעזישן קייסער אינעם 17טן יארהונדערט, און וואס אנטהאלט 5,020 בענדער.
די היינטיקע ווערסיע פֿון אײַנזאַמלען לױטן אַלפֿאַבעטישן סדר פֿון די הױפּט־װערטער די ארטיקלען וועלכע ווידמען אלע-ערלײ צענטראַלע באַגריפֿן, דערשײַנונגען און װי אױך מענטשן, ערטער, געשעענישן אאז"וו, האָבן אין דעם 18טן יאָרהונדערט אױסגעטראַכט די פֿראַנצויזישע פֿילאָזאָפֿן, שרײַבער און װיסנשאַפֿטלער װעלכע מען רופֿט טאַקע "די ענציקלאָפּעדיסטן" מיט דידראָ אין הויפּט. די דאָזיגע סיסטעם פֿון צונױפֿזאַמלען די סאַמע בעסטע וויסנשאפטן, קענטעניסן און באגרייפונגען פֿון יעדער גענעראציע איז געװאָרן גאָר שטאַרק פֿאַרשפּרײט איבער דער ציװיליזירטער װעלט, זינט דער סאַמע ערשטער פֿראַנצויזישער ענציקלאָפּעדיע האָט דער "ענציקלאָפּעדישער" זשאַנער זעלבסט דורכגעמאַכט פֿאַרשידענע גילגולים אין די װײַטערדיקע פּעריאדן װי אױך בײַ פֿאַרשידענע פֿעלקער און קולטור־קרייזן.
ייִדיש-שפּראַכיקע ענציקלאָפּעדיע.
די גרעסטע (כאטש נישט די ערשטע) גאַנצע ענציקלאָפּעדיע אויף יידיש איז די יידישע וויקיפעדיע, אַ פֿרײַע אינטערנעט ענציקלאּפּעדיע וואָס װערט רעדאַקטירט זייט 2004.
וויקימעדיע פונדאציע (וויקי-מעדיע) איז דער שירעם פונדאציע וואס פירט אן מיט אלע שפראכן וויקיפעדיעס, איבער 260 אין צאל, וואס זענען אלע איין גרויסער פיל-שפרעכיגער פרייער אנציקלאפעדיע פראיעקט אונטער די בעלות פון די נישט-פאר-פראפיט ארגאניזאציע, הויפטקווארטירט אין פלארידע, געגרינדעט דורך זשימי וועילס.
די וויקימעדיע פונדאציע איז אזא סארט וואולטעטיגע ארגענעזאציע וואס האט אויף זיך געלייגט דעם ציל צו ברענגען דעת און וויסענשאפט צו יעדן מענטש אויף די וועלט פריי אן אפצאל, און דאס קונה זיין אויף אזוי שטארק אז ער זאל דאס ווייטער פארברייטערן ביז ארויס פון די גרענציען פון איר אמת, דורך דעם וואס זיי שענקן צו יעדן די בעלות צו זאגן וואס איז אמת.
דאס ווערט דורכגעפירט דורך אויסנוצן די מאדערנע וויקי סאפטווער פלאטפארמע; וואס לאזט יעדן איינעם ענדערן אייניג און מיט קאנסענסוס צוזאמען אויפאמאל יעדעס ענין. אזוי ארום האט די פונדאציע אוועקגעשטעלט אן ענציקלאפעדיע אין כמעט יעדער שפראך אויף דער וועלט, אין פארעם פון וויקיפעדיעס. אבער נישט בלויז ענציקלאפעדיעס נאר אויך פרייע ווערטערביכער, אין יעדער שפראך, אין פארעם פון וויקיווערטערבוך. און אזוי ווייטער בילדער און ביכער זאמעלונגען און נאך פילע פראיעקטן וואס באפרייט די מענטשליכער וויסענשאפט פארן יעדן מענטש אייניג.
די פונדאציע גיט זיך בעיקר אפ אין די טעכנישע אינציאטיוו און גרינדונג פון די פראיעקטן, אבער נישט אין איר ווערטשאפט, ווי צום ביישפיל טוט זי בלויז אויפהאלטן אירע סערווערס, דורך פאנדרעיזינג, וואס קאסט אפ שווערע מיליאנען א יאר. אבער זיי קענען אבסאלוט גארנישט אריין רעדן בנוגע די אינהאלט פון די דאזיגע פראיעקטן, נאר לאזן די וואלענטורן שאפן קאנסענסוס איבער יעדעס ענין וויאזוי און וואס פונקטליך עס זאל דאקומענטירט ווערן און וויאזוי עס זאל ווערן אויסגעשטעלט די סאפטטוועיר און די דעזיין דערפאר.
עס איז אזוי אויסגעשטעלט אז אלעס וואס מען שרייבט ווערט אטאמאטיש באפרייט פאר יעדן צו קאפירן און זיך באנוצן אן רשות פארן אייגענעם געברויך פון דער גאנצער וועלט, דעריבער קען מען נישט דארטן קאפירן גארנישט וואס האט עפעס קאפירעכטן.
וויקי פראגראם.
זיי געבן פאר אומזינסט דעם פראגרעם וואס ווערט גענוצט אין וויקיפעדיע, אזוי ארום קען זיך יעדער עפענען א וועבסייט מיט אן אייגענער וויקיפעידיע, און עס עקזיסטירן אויפן אינטערנעט אסאך אזאלכע וועבסייטס. איינער פון זיי, און באקאנט פאר אידיש רעדדערס, איז די וויקיפעדיע אפטיילונג פונעם אידישע וועלט וועבסייט.
א נומערן סיסטעם איז א וועג פון אויסדרוקן נומערן דורך שרײַבן; דאס הייסט, נוצן ציפערן צו רעפרעזענטירן א צאל.
יעדע שפראך האט זיך זײַנע ווערטער ווי אזוי צו זאגן נומערן, אבער ווי אזוי צו שרײַבן אדער רעכענען איז נישט אלעמאל גלײַך. און דאס איז וואס א נומערן סיסטעם טוט.
עס איז דא פארשידענע נומערן סיסטעמען. די זעלבע סיקוואַנס פון סימבאָלן קען פאָרשטעלן פאַרשידענע נומערן אין פאַרשידענע נומערן סיסטעמען. צום ביישפּיל, דער געשריבענער נומער "11" ווײַזט "עלף" אין דער דעצימאל סיסטעם (מערסטנס-געניצט), "דריי" אין דער ביינערי סיסטעם, און "זיבעצן" אין א העקס סיסטעם (ביידע געניצט אין קאמפיוטערס). פארשידענע סיסטעמען ניצן פארשידנארטיגע ציפער-סימבאלן. די באַקאַנט נומער 12, למשל, איז געשריבן אין רוימישע צאל ווי XII, אין לשון-קודש צאל ווי י"ב, אין ביינערי ציפערן 1100, און אין העקסאַדעסימאַל ציפערן איז עס C.
א נומערן סיסטעם איז געבויט אויף א נומער וואס מען רופט די "באזע" וואס דאס איז די נומער וואס מען ווייזט וויפיל סימבאלן מען גייט ניצען אין די נומערן סיסטעם. די וועג ווי אזוי מען נוצט די סימבאלן איז אז ערשטענס נוצט מען איין סימבאל פאר נול (Zero) וואס באדייט "גארנישט", און דערנאך נוצט מען די קומענדיגע סימבאל פאר די קומענדיגע נומער. אזוי אז איינס איז אלעמאל 1.
פאר א יעדע נומערן סיסטעם נוצט מען די באזע אויף צו וויסען וויפיל סימבאלן מען נוצט, דעריבער קומט אויס אז א נומערן סיסטעם געבויט אויף צען וועט מען נוצען צען סימבאלן, די ערשטע איז 0 און די צווייטע פאר נומער איינס איז 1, די דריטע פאר נומער צוויי איז 2, און אזוי ווייטער ביז מען קומט אן צו די צענטע סימבאל וואס איז א 9 און מען נוצט דאס פאר נומער ניין. די ראנג אין סימבאלן איז אלעמאל איינס מער ווי די נומער מען נוצט דאס פאר, דאס איז צוליב דעם וואס מען מוז האבן א נול.
כדי צו קענען ציילן ווייטער האבן מיר א פראבלעם, וויבאלד מיר האבן מער נישט קיין סימבאלן, איז דאך נישט דא קיין וועג צו ווייזן נומער צען אין א באזע צען נומערן סיסטעם, דערפאר נוצט מען וואס רופט זיך קאלומס.
א קאלום ווייזט מיט וויפיל מאל מען דארף אויסרעכענען דעם באזע (Powers of the base number). למשל, אין א באזע צען סיסטעם וועט די ערשטע קאלום ווייזען פאר די איינצעלער קאלום, די צווייטע פאר די צענער קאלום, די דריטע פאר די הונדערטער קאלום, און אזוי ווייטער אין מאלס פון צען. דאס איז דערפאר ווייל גארנישט מאל צען איז גארנישט, קומט אויס אז גארנישט מאל צען מיט איינס איז איינס דערפאר איז 01 איינס, און גארנישט מאל צען מיט דריי איז דריי, און דערפאר איז 03 דריי. און איין מאל צען איז צען דערפאר איז 10 איין מאל צען, און איין מאל צען מיט פיר וואס צוזאמען איז פערצען איז 14.
דעצימאל.
די דעצימאל סיסטעם איז די מערסטע גענוצטע נומערן סיסטעם, און איז מיט א באזע צען – עס האט צען ציפערן: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 און 9. מיט די צען ציפערן קען מען אויסשטעלן יעדע צאל. אין דער סיסטעם ווייזט דער ארט פון א ציפער זיין ווערט. אין דער רעכטער פאזיציע איז יעדער ציפער ווערט גענוי זיין צאל, אין דער צווייטער פאזיציע צען מאל זיין צאל, אין דער דריטער פאזיציע, הונדערט מאל זיין צאל, אא"וו.
לשון הקודש.
לשון קודש האט איר אייגענע ציילן סיסטעם נוצנדיג אלע אלף בית פון אלף ביז תיו אויף א וועג פון גימטריא.
רוימישע צאל.
אין אוראלט רוים איז באניצט געווארן די רוימישע צאל מעטאד. עס פארמאגט זיבן ציפערן: I איז 1, V איז 5, X איז 10, L איז 50, C איז 100, D איז 500, און M איז 1000.
ביינערי.
די ביינערי סיסטעם איז א באזע צוויי סיסטעם, דאס נוצן קאמפיוטערס.
העקס.
די העקסדעצימאל סיסטעם איז א באזע זעכצן סיסטעם – עס האט זעכצן ציפערן: די צען פונעם דעצימאל סיסטעם, 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 און 9, דערצו אויך A, B, C, D, E און F. דער סיסטעם איז געניצט פאר א פארקירצערונג פאר קאמפיוטערס.
64 באזע.
די 64 באזע נוצט מען אין בליצבריוון אטעטשמענטס.
היסטאריש, פלעג מען ניצן אנדערע סיסטעמען איידער די דעצימאלע סיסטעם איז געווארן ברייט אנגענומען. צוויי סיסטעמען וואס זענען נאך אין באניץ זענען די סיסטעם פון לשון קודש, וואו יעדער בוכשטאב אין אלף בית האט א ווערט, נישט אפהענגיק אין וואו מען שרייבט אים, און די רוימישע צאלן, וואס האט געוויסע בוכשטאבן וואס זייער ווערט איז יא אומאפהענגיק וואו זיי זענען געשריבן, אבער אנדערש ווי די דעצימאלע סיסטעם.
העקס (פון = זעקס) איז א נומערן סיסטעם וואס איז געבויט אויף א באזע זעכצן. דאס ווארט העקס איז א פארקיצערונג פון "העקסאַדעצימאַל"
צו ציילן אין העקס פאנגט מען אן פון 0 און מען לייגט צו דעם קומענדיגן סימבאל אין ראנג פאר דעם קומענדיגן נומער, אזוי אז 7 איז זיבן, A איז צען, און F איז פופצן. (זעט טאבעלע אויבן.)
ווען מען האט שוין נישט קיין סימבאלן, לייגט מען צו א קאלום וואס ווייזט וויפיל מאל מען זאל אויסרעכענען די באזע זעכצן. אזוי אז 10 איז זעכצן און 27 איז ניין און דרייסיג ווייל עס מיינט צוויי מאל זעכצן (פון די זעכצנער קאלום, וואס איז איין מאל זעכצן) מיט זיבן, וואס איז צוזאמען ניין און דרייסיג.
און 4567 איז זיבעצן טויזנט זיבן הונדערט זיבן און זעכציג, ווייל עס מיינט פיר מאל זעכצן מאל זעכצן מאל זעכצן (פון די פיר טויזנט זעקס און ניינציג קאלום) מיט פינף מאל זעכצן מאל זעכצן (פון די צוויי הונדערט זעקס און פיפציגער קאלום, וואס איז איין מאל זעכצן מאל זעכצן) מיט זעקס מאל זעכצן מיט זיבן, וואס צוזאמען איז זיבעצן טויזנט זיבן הונדערט זיבן און זעכציג.
פארקירצערונג פון בינארישע נומערן.
די בינארישע נומערן סיסטעם איז די ריכטיגע נומערן סיסטעם וואס א קאמפיוטער ניצט, אבער מיט בינארישע ציפערן ווערן נומערן זייער לאנג צו שרייבן, און דעריבער זייער שווער צו ליינען. למשל הונדערט טויזנט וואס מען שרייבט אין דעצימאל 100000 שרייבט מען און ביינערי 11000011010100000 און אין העקס 186A0.
עס קומט אויס אז יעדער פינגער (דיג'יט) אין העקס ווייזט די זעלבע וואס פיר פינגער אין ביינערי, אזוי אז א בייט וואס איז אכט פינגער אין ביינערי איז נאר צוויי פינגער אין העקס.
בעיס 64 איז א נומערן סיסטעם וואס איז געבויט אויף באזע פיר און זעכציג.
א קאמפיוטער נוצט בייטס מיט ביטס פאר די דאטא עס ארבייט מיט.
בליצבריווען ווערן געשיקט מיט א פראטאקאל וואס רופט זיך SMTP. SMTP איז א ASCII BASED פראטאקאל וואס ניצט בוכשטאבן וואס קענען געדריקט ווערן אלס די דאטא וואס עס שיקט. ווייל דאטא איז נארמאל נישט נאר בוכשטאבן אבער אויך בייטס וואס זענען חלקים פון א פראגראם אדער דאטא פאר א פראגראם, דעריבער האט אויסגעפעלט א וועג צו קענען שיקען דאטא וואס איז אויך נישט נאר בוכשטאבן.
סימבאלן.
און די סימבאל = איז א ספעציעלער קאוד.
וועג פון נוצען.
דאס נוצט פיר און זעכציג סימבאלס, וואס אין ביינערי קומט אויס צו זעקס פינגערס (דיג'יטס) וואס איז די זעלבע ווי זעקס ביטס. דערפאר נעמט מען דריי בייטס אויפאמאל און מען לייגט דאס אויס איינס נעבן די אנדערע, אזוי אז מען האט פיר און צוואנציג ביטס. פון דעם מאכט מען פיר בעיס 64 פינגערס. אויב האט מען נישט קיין דריי בייטס דעמאלטס לייגט מען צו נול בייטס.
[http://www.ietf.org/rfc/rfc1421.txt RFC 1421] Privacy Enhancement for Electronic Internet Mail
[http://www.ietf.org/rfc/rfc3548.txt RFC 3548] The Base16, Base32, and Base64 Data Encodings
איי.די.טי IDT איז א ריזיגער טעלקאמוניקאציע קאמפאני קווארטירט אין נוארק, ניו דזשערסי. עס האלטן זיך דארטן אויף א ישיבה און הונדערטער פרומע אידן וואס ארבייטן דארטן.
געגרינדעט און געפירט דורך האוערד דזשאונס, א בעל תשובה.
a> וואס מאלט אויס יחזקאל הנביא
יחזקאל בן בוזי הכהן גריפן בן אדם איז געווען א נביא השם אין די צייטן פון בית ראשון און אויך נאכן חורבן הבית.
יחזקאל איז געווען א זון פון "בוזי הכהן", און עס זענען דא וואס זאגן אז דאס איז ירמיה הנביא.
ער געגאנגען אין גלות קיין בבל צוזאמען מיטן גלות יהויכין נאך פארן חורבן בית המקדש, און דארט האט ער געזאגט די מערהייט פון זיינע נבואות.
לויט די טראדיציע געפינט זיך די קבר פון יחזקאל הנביא אין א דערפל אין היינטיגן איראק.
ער האט נבואה געזאגט איבער דעם בית המקדש השלישי וואס וועט ווידער אויפגעבויט ווערן אין ירושלים, און אז אין צוקונפט וועט פאראייניגט ווערן מלכות יהודה מיט מלכות ישראל.
אין מסכת סנהדרין איז דא א מחלוקת ווי אזוי צו לערנען די פסוקים, אויב די עשרת השבטים וועלן זיך אמאל אומקערן און זיך פאראייניגן מיט די אנדערע שבטים. פארט אבער איז אנגענומען ביי אידן אז ווען די נבואה פון יחזקאל וועט מקוים ווערן, וועלן אלע אידן, אויך פון די עשרת השבטים, זיך אומקערן קיין ירושלים און גאט וועט זיי בויען דעם דריטן בית המקדש.
א נס איז א וואונדערליכע געשעעניש וואס מען קען נישט אויסרעכענען פון פאראויס לויטן געווענליכן נאטורליכן ווירשטשאפט אז אזוינס וועט פאסירן.
עס זענען פארהאן צוויי סארט נסים. די ערשטע איז א איבערנאטורליכע געשעעניש וואס איז נישט מעגליך עס זאל פאסירן לויטן נאטור. נאכדעם זענען דא אזעלכע נסים וואס איז יא מעגליך לויטן נאטור, נאר געווענליך געשעט עס נישט און נארמאלערהייט וואלט זיך עס אנדערש אויסגעלאזט, "פונקט" איז געשען אזוי און אזוי, אנדערש ווי פאראויסגעשאצט. היינט געשעען בעיקר די נאטורליכע נסים און דאס איז וואס מען רופט היינט א נס.
רעליגיעזע גלייבן אז דאס איז די האנט פון באשעפער צו פארדרייען די נאטור וואס ער האט באשאפן פאר א סיבה.
עס שטאמט אויך פון זעלבן ווארט נס- אויפהייבונג. נסיון- פריוו, מיינענדיג אז ווען א נס געשענט איז דאס אויך א פריוו וואס מען ברויך ווערן דערהויבן דורך דאס. און נישט חלילה וחס אראפנידערן מאראליש.
איבערלעבונג אָדער דערפֿאַרונג מיינט אויספרוּװ דורך אייגענע זעהן און טאן נישט דורך לערנען פון אנדערע נאר דאס מיטלעבן. ווי שווערער עס איז געווען די איבערלעבונג אלס בעסער און קלארער בלייבט עס איינגעקריצט ביים מענטש.
עקספערימענט איז דער וועג ווי אזוי מען פרוּװט אויס צו האבן איבערלעבונג.
א העקער (ענגליש: "hacker") איז א קאמפיוטער מייַסטער וואס פֿאַרמאָגט דער טאלאנט צו ניצן קאמפיוטער האַרבקייטן פאר א נייער, פארשידענער ציל פאר וועלכער זיי זענען נישט אריגינאל געמאכט. הייַנטיק ווערט דאס ווארט "העקער" גענוצט פאר עמצער וואס פרובירט צו אױפֿברעכן אריין אין אן אנדער'ס קאמפיוטער מיטן הילף פון ווייכווארג אזא ווי טרויאנישע פערד פראגראמן, קאמפיוטער ווירוסן און ווערעם וועלכע קענען באַשעדיקן קאמפיוטערס פון אנדערע מענטשן. דער ריכטיגער טערמין פאר איינער וואס מאכט דאזיקע אומלעגאַלע אַקטיוויטעטן איז "קראַקער" (ענגליש: "cracker"). אבער, פילע נייעס שרייבער האבן גענוצט דער טערמין "העקער" צו באשרייבן זיי, כאָטש אז עס איז נישט ריכטיק. אן אנדערער באדייט פון "העקער" איז עמצער וואס קען טוישן אדער פראגראמירן עפּעס, אזא ווי ווי אזוי א מענטש קען טוישן אדער פראגראמירן א פֿערבי צו זאגן עפּעס וואס איז שלעכט אדער הומאָריש.
איבער די לעצטע יארן האבן קאמפיוטערס געווארן מער און מער קאָמפּליצירט. דאס אויך מיינסט אז מענטשן מיט שלעכטע מיינען האבן מער שאַנסן צו ניצן זיי פאר פֿאַרברעכן צילן. קאמפיוטער אינזשענירן קענען נישט געפינען פֿיליקע פּלעצער אינעם קאמפיוטער קאָד אלע מאל. קראקערס געפינען דאזיקע פלעצער און אויסנוצן זיי.
עס זענען אויך דא העקערס וואס נוצן די זעלבע טאלאנטן פאר גוטע צילן. דאזיקע העקערס הייסן "גרויער הוט" העקערס. זיי העלפֿן קאמפיוטער אינזשענירן צו געפינען פֿיליקע פּלעצער און פארריכטן פֿראַגעס.
פילע טאלאנטן זענען אפט געפֿאָדערט צו זיין א העקער. א העקער זאל ווערן געאייגנט צו געפינען פֿראַגעס אדער ענטפֿערס וואס מערסט אנדערע מענשטן קענען געפינען נישט.
פּאָרנאָגראַפֿיע אין אלטע גריכנלאנד, אַ קרוג אין 430 בק
פּאָרנאָגראַפֿיע (פון גריכיש: πόρνη, "פּראָסטיטוטקע" און γράφω, "שרייבן") באדייט פובליקאציעס וואס אנטהאלטן אויסגעלאסענע סצענעס פון פרויען אומגעקליידעט, אדער פארלעך פארטון אין געשלעכט, וועלכע רייצן אן דעם לייענער, און מאכן אים צוהיצט.
היסטאריע פון פּאָרנאָגראַפיע.
פּאָרנאָגראַפיע (אין קורצן ״פּאָרן״) איז שוין אלט ווי די וועלט. נאר אין די אמאליגע יארן האט מען געדארפט אויסמאָלן בילדער מיט די הענט, און דאס פארשפרייטן, וואס געווען אומלעגאל אין רוב מקומות איבער דער גארער וועלט.
אין די לעצטע 75 יאר איז פּאָרנאָגראַפֿיע דערקלערט געווארן לעגאל אין די פאראייניגטע שטאטן, דורך דעם מייסטער פאָּרן פובליציסט לערי פלינט, וועלכער איז דער ארויסגעבער פונעם האסטלער מאגאזין. וועלכער איז געווען דער פיאנער פון די תמונות תועבה אין די פאראייניגטע שטאטען.
לאנגע יארן האט פלינט געפירט שטרייטן מיט דער רעגירונג, ביז ווילאנג דער סופרים קאורט האט עס דערקלערט לעגאל אונטער די 1טע פראוויזיע פון דער קאנסטיטוטציע וואס גאראנטירט פרייהייט פון דרוק פאר אלע בירגער.
באגרעניצונג פון פּאָרנאָגראַפיע.
טראצדעם וואס מ'קען נישט אפהאלטן קיינעם פון דרוקן אדער פארשפרייצן פּאָרנאָגראַפֿיע, איז עס דאך גאר שטארק געצוימט דורך די פעדעראלע רעגירונג און דורך די סטעיטס, וועלכע שאפן אלץ מער באגרענעצונגען און שטראפען פאר די וואס פארלעצן די געזעצן.
מאדערנע פּאָרנאָגראַפיע.
אין די קאמפיוטער עפאכע האט די פּאָרנאָגראַפֿיע ביזנעס גאר שטארק בעניפיטירט דורך דעם אינטערנעט, וואס האט געמאכט פלאץ פאר מיליאנען פּאָרנאָגראַפֿיע פובליציסטן צו פארשפרייטן זייער ווארע. מיליאנען וועב-זייטלעך אנטהאלטן סעקסואלער מאטעריאל, וואס איז געצילט אריינצוכאפן וואס מער קליענטן וועלכע לאזן זיך קאסטן מאנאטליכע צאלונגען פאר די הייסע קוואליטעט וועלכע ווערן בליץ-שנעל געוויזן אויף דעם עקראן.
דאס צונויפבינדן פּאָרנאָגראַפֿיע מיט ווידעא, האט פיללייכנט אפגעצייכענט דעם קלימאקס פון די פּאָרנאָגראַפֿיע קליענטעל. וויין אין קעגענזאץ צו אויסגעלאסענע בילדער, וועלכע זענען נאך אלעם נישט מער ווי שטימע בילדער, וועלכע ווי ריאליסטיק אדער ראפאגראש זיי זאלן נאר נישט זיין, זענען זיי פארט שטימע סצענעס. די ווידעא פּאָרנאָגראַפֿיע זענען לעבעדיקע סעקסואלע געשלעכטן, וועמענס רעזולטאטן זענען דעריבער פיל מער ריאליסטיק.
לענדער לויט זייערע געזעץ איבער פּאָרנאָגראַפֿיע
פארנאגראפיע אין יידישקייט.
ביי די רעליגיעזע איז פּאָרנאָגראַפֿיע פארבאטן צו ליינען, וואכן און האלטן.
מערערע איסורים זענען פאראן פארוואס פּאָרנאָגראַפֿיע איז פארבאטן לויט די תורה.
בית המקדש (וואס איז טייטש הייליג הויז) איז געוועזן דער ארט וואס דער אייבערשטער האט באפוילן פאר זיינע יידישע קינדער זיי זאלן מאכן פאר אים, ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם - זיי זאלן מאכן פאר מיר א מקדש, און איך וועל רוען אין זיי, און איז געוועזן דער ארט ווו די אידן האבן געטון די עבודה (גאט'ס דינסט) פון מקריב זיין קרבנות און זינגען פאר גאט.
צעשפרייטע מזבחות.
ביז ווען שלמה המלך האט געבויט דער בית המקדש, האבן די אידן מקריב געווען קרבנות אויף מזבחות וואס זיינען געווען צעשפרייט אין דעם גאנצן לאנד. אויך נאך וואס שלמה המלך האט געבויעט דעם בית המקדש האבן רוב מלכים איינגעפירט צו דינען גאט צודערצו אויך אין צעשפרייטע מזבחות אויסער דער בית המקדש.
לויט ספר מלכים און ספר דברים דארף מען דינען גאט נאר אין דעם בית המקדש און ס'איז פארבאטן צו דינען אין צעשפרייטע מזבחות.
די מצוה.
די תורה האט געהייסן פאר די אידן אין מדבר אז זיי זאלן בויען א הייליג הויז פאר גאט כדי ער זאל קענען רוען דארטן, ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם (ספר שמות).
משכן.
ווי לאנג די אידן זענען געווען אין מדבר האבן זיי גענוצט אזא פראוויזאריש פלאץ וואס מען האט גערופן דער משכן.
בית ראשון.
דער ערשטער בית ווערט אנגערופן דער בית ראשון, דאס האט געבויעט שלמה המלך אין ירושלים אויף בארג-מוריה, נאך וואס גאט האט צוגעזאגט דוד המלך אז זיין קינד וועט בויען דער בית המקדש (און נישט דוד, וויבאלד דוד האט געפירט א סך מלחמות און געגאסן פיל בלוט. שלמה המלך האט געבויט דער בית המקדש אין יאר 2928 (ב'תתקכ"ח). דער בית ראשון איז געשטאנען 410 יאר.
ביים בויען דעם בית.
נאך וואס שלמה המלך האט געבויעט דער ערשטער בית, אין דער זיבעטער מאנאט חג הסוכות, (לויט די ציילונג אין די תורה,) האבן די כהנים געבריינגט פון עיר דוד די הייליגע כלים, דער ארון הקודש, אוהל המשכן אא"וו צום בית המקדש. און דאן איז געשען א נס, אז דער בית איז אנגעפילט געווארן מיט א וואלקן פון גאט. אזוי ווי ס'איז געשען ווען משה רבינו האט געבויעט דער משכן.
חורבן הבית.
דער בית המקדש איז חרוב געווארן דורך נבוכדנצר דער קעניג פון בבל אין יאר 3338 (ג'של"ג) (זעט דאס רעדן-בלאט איבער דער דאטום). די רעליגיע סיבה פון חורבן הבית (לויט ספר מלכים) איז ווייל אזעלכע קיסרים פון מלכי יהודה האבן געזינדיקט פאר גאט און געדינט עבודה זרה (ווי מנשה).
בית שני.
אזוי ווערט אנגערופן דער צווייטער בית, דאס האט געבויעט עזרא הסופר אויף דעם זעלבן פלאץ ווי דער בית ראשון, אין יאר 3408 (ג'ת"ח) (ג'רמ"ד) צו וועלט באשאפונג, דאס איז געשטאנען 420 יאר און איז חרוב געווארן דורך טיטוס הרשע א רוימישע גענעראל אין יאר 3828 (ג'תתכ"ח) אין משך פון דעם גרויסן יידישן אויפשטאנד.
בנין הורדוס.
די זיידע פון הורדוס (זיין טאטעס טאטע איז געווען א פאלנער אדומי, וועלעכער האט זיך מגייר געווען. הורדוס האט חתונה געהאט צו א פרוי מרים וואס איז געווען פון די לעצטע רעשטלעך פון מלכות חשמונאים. ווען דער רוצח און טיראן הורדוס האט האט זיך פארעלטער און באקומען חרטה געפילן אויף זיינע רציחות, האט ער געוואלט עפעס טאן צו פארצייען אויף זיינע זינד האט ער איבערגעבויט דאס בית המקדש. און עס אנגערופן אויף זיין נאמען. די גמרא זאגט אז ווער עס האט נישט געזען בנין הורדוס האט נאכנישט געזען א שיין געביידע אין זייל לעבן.
בית שלישי.
אזוי ווערט אנגערופן דער דריטער בית, דאס איז נאכנישט געשטאנען, און עס שטייט אין גמרא () אז עס וועט אויפגעבויט ווערן פון פייער ווען משיח וועט קומען. דאס געשטאלט פונעם דריטן בית ווערט באשריבן אין ספר יחזקאל..
די געבוי.
דאס בית המקדש איז געווען א ריזיגער הערליכער געביידע וואס מען זעהט אזאנס נישט ביזן היינטיגן טאג. ווער עס איז נאר אהין געקומען, ווער עס האט עס געזעהן, נישט קיין אונטערשייד א איד צו א גוי, איז ארויס פון התפעלות, טראץ וואס עס האבן געארבייט גאר אסאך ארבייטערס צו בויען אזא הערליכן הויז, האט עס גענומען גאנצע זיבן יאהר אויפצובויען.
די בויערס.
עס זענען געווען 300 הויפט ארכיטעקטערס, וואס זענען געווען די בעלי בתים אויף אנדערע 3.300 אינזשענירן, וואס האבן געזאגט פאר די איבעריקע בויערס וואס צו טועהן, סך הכל זענען די בויערס געווען 163.600 מענטשן.
ווען מען אנגעהויבן צו בויען האט מען צוזאמענגענומען אלע קלוגע געלערענטע קעפ וואס פארשטיין צו בויען, מען האט געברענגט נישט דווקא אידן, אפילו גוים האבן געהאלפן, אין פסוק שטייט אז שלמה המלך האט געמאכט א שותפות מיט די צידונים וואס זענען געווען באקאנט איבעראל אין קונסט פון ארכיטעקטן, און אויסהאקן שטיינער און העלצער, זיי האבן זיך מגייר געווען און האבן געהלאפן שלעפן די שטיינער און העלצער פון יער הלבנון ביז צום פלאץ פון המקדש.
די אלע שטיינער און העלצער וואס מען האט דערמיט געבויט האט מען נישט צוגעפאסט אויפן הר הבית פארן באנוץ פונעם בית המקדש, דאס האבן די געלערנטע בויערס צוגעגרייט אויפן פלאץ פון ווי מען האט עס אויסגעשניטן, מיטן גרעסן מאס פונקטליכקייט, און דערנאך האט מען עס געברענגט צום מקום המקדש, אזוי אז ביים פלאץ פון בויען האט מען נישט גענוצט קיין שום אייזען און א זעג צופאסן די שטיינער, ווייל מען האט שוין אלעס צוגעפאסט פון פריער, דאס ווייזט פאר פאר א קלוגע געלערנטע לייט עס האבן געארבייט ביים בויען.
פלאץ.
ביידע בתי המקדש האט מען געבויט אויפן זעלבן פלאץ, דאס איז אין ירושלים אויף א בארג וואס הייסט די הר הבית. אין לשון תנ"ך הייסט דאס אויך בארג מוריה. דאס בארג איז די זעלבע בארג ווי אברהם אבינו האט געוואלט מקריב זיין יצחק אבינו פאר גאט (עקידת יצחק).
עזרת ישראל.
דאס איז געווען גרויס 11 איילן אויף 135 איילן. דא האבן געמעגט גיין סיי א ישראל, סיי א לוי, און סיי א כהן. דורך אויס די עבודה זענען געווענליך געווען דא ישראלים און לויים.
עזרת כהנים.
דאס איז געווען גרויס 11 איילן אויף 135 איילן (די זעלבע מאס ווי עזרת ישראל).
מקום המזבח.
דאס איז געווען די פלאץ ווי די מזבח איז געשטאנען און איז געווען 32 איילן אויף 135 איילן, די רינגן (פאר שחטן די קרבנות), די זוילן (פאר שינדן די הויט) זענען געווען אלע אויף די פלאץ פון דרום צו צפון.
בין מזבח להיכל.
דאס איז געווען גרויס 22 איילן אויף 135 איילן און איז געווען די פלאץ צווישן די מזבח און די היכל. דא האט נאר א כהן געמעגט גיין, און אויך נאר ווען ער האט געדארפט גיין דא צוליב טאן די עבודה. דא האט זיך אויך געפונען די כיור.
אלעס וואס איז אינעווייניג נאכן עזרת ישראל ווערט אנגערופן עזרת כהנים, צוליב דעם וואס נאר א כהן האט דארט געמעגט גיין.
די כלים.
די כלים אינעם בית המקדש פון גאלד און זיבלער זענען געווען גאר אסאך וואס די כהנים האט דאס באנוצעט:ֿ
גאלדענע בעקן 20.000 טויזנט. זילבערנע בעקן 40.000 טויזנט. גאלדענע מנורות 10.000 טויזנט. גאלדענע כלים צו גיסן דערמיט וויין 80.000 טויזנט. גאלדענע לעפלעך 10.000. גאלדענע בעקן וואס מען האט דערין אריין געלייגט מעל פון די מנחות 80.000 טויזנט. די זעלבע סארט בעקן אין זילבער 160.000 טויזנט. און נאך צענדליגע טויזנטער כלים וואס מען האט דערין געמאסטן אלע מנחות און נסכים, כלים פאר די קטורת, כלים צו טראגן פייער צו און פון דעם מזבח, 200.000 טויזנט חצוצרות זילבערענע און פארשידענע כלי זמר פון אייזן, ווי אויך פערציג טויזנט טישלעך צו האלטן די אלע כלים. אט דאס אלע זענען געלעגן אין אוצרות בית ה' פון בית המקדש.
אלישע איז געווען א נביא פון מלכות ישראל.
אלישע ירשענט אליהו הנביא'ס כח.
ווען זיין רבי אליהו הנביא האט געדארפט אוועקגיין פון דער וועלט, איז אלישע מיט געגאנגען מיט אים ביז צום נהר הירדן, און האט געבעטן פון זיין רבין צו ירשענען די נבואה און כוח פון זיין רבין אליהו, האט אליהו צו אים געזאגט, אז אויב אלישע וועט באשטיין צו זען ווי אליהו גייט ארויף מיט א שטורעם אין הימל, וועט ער פארמאגן די כוח פון אליהו. און אזוי איז עס טאקע אזוי געווען, באלד נאך ווען אליהו איז ארויף צום הימל, האט אלישע באקומען אליהוס כח, און האט געשפאלטן דעם נהר הירדן גערן גענוי ווי אליהו. (זעט מלכים א' פרק ב')
הושע בן אלה מלך ישראל
הושע בן אלה איז געוועזן דער לעצטער קעניג אויף מלכות ישראל.
גלות שומרון.
ער איז געווען קעניג 9 יאר, ביי זיין 6טן יאר האט ער געוואלט רעוואלטירן מיט מצרים קעגן אשורס קעניגרייך, או וועגן דעם, האט שלמנאסר דער קעניג פון אשור באלאגערט די הויפטשטאט פון מלכות ישראל, שטאט שומרון אין פארלויף פון 3 יאר, דערנאך האט ער איר איינגענומען און גולה געווען די יידן קיין אשור.
חמץ איז ווען איינע פון די פינף ערליי קערנדליך האט צוגערירט וואסער סיידן עס איז נאך א קערנדיל אדער עס איז שוין מעל אויף א וויילע וואס עס קען צוגעקומען צו די מינדעסטע פארמאט עס זאל זויערן דעמאלסט איז עס חמץ. אט דאס חמץ טאר מען נישט עסן אדער זיך פארגעניגן אדער האבן אונטער די אייגענטומערשאפט אום פסח.
פסח טאר מען נישט עסן קיין שום זאך וואס איז דערין אריינגעמישט אפילו א באשטאנדטייל וואס איז געווארן חמץ.
שיעור חימוץ.
חז"ל זאגן אז פון די רגע וואס די מעל רירט צו דאס וואסער אויב מ'באשעפעטיגט זיך דערמיט געדאורט עס א שיעור מיל (די מאס צייט עס נעמט צו גיין אויף די פיס א שטרעקע פון א מיל), וואס דאס איז אכצען מינוט עס זאל צוקומען צו זויערן.
בל יראה.
חמץ איז דער איינציגער איסור אין די תורה וואס נישט נאר מ'טאר עס נישט עסן און הנאה האבן טאר מען אויך עס נישט האבן אין זיין אייגענטומערשאפט. ווי די פסוק זאגט אין שמות י"ג, ולא יראה לך חמץ ולא יראה לך שאור בכל גבולך.
ביעור חמץ.
כדי מ'זאל נישט עובר זיין אויף בל יראה האט די תורה געהייסן אז מ'מוז אויסרוימען אין פארלענדן די חמץ פאר פסח. ווי די פסוק זאגט אין שמות י"ב אך ביום הראשון תשביתו שאור מבתיכם, חז"ל זאגן אז די ווארט ראשון איז נישט טייטש "ערשט" וואס דאס וואלט געמיינט דעם ערשטן טאג פסח, נאר ענדערש "פעדערן" "איידער", דאס מיינט "איידער" עס קומט אן פסח זאל מען פארלענדן די חמץ.
עס זענען דא דריי זאכן וואס מ'דארף טאן צו פולקאם מקיים זיין די מצוה פון "תשביתו".
בדיקת חמץ.
מ'מוז גוט אויסרייניגן דאס הויז פון יעדן חמץ, נאכן אויסרייניגן איז מען בודק חמץ. דאס מיינט, אז מ'דארף אונטערזוכן דאס הויז צום שיין פון א ליכט.
די נאכט פון י"ד ניסן, וואס איז פאר פסח ביינאכט, גילט דער חיוב בודק צו זיין דעם חמץ מיט א ליכטל, וואו אימער עס איז מעגליך געקומען חמץ איבערן יאר אין זיין רשות. איידער מען הייבט אן די בדיקה מאכט מען די ברכה: ברוך אתה ד' אלוקינו מלך העולם, אשר קדשנו במצוותיו וציוונו על ביעור חמץ. כאטש די ברכה באציט זיך אויף ביעור חמץ – וואס ווערט געמאכט ערשט צומארגנס – און נישט אויף דער בדיקה, אבער מען מאכט די ברכה ווען מען הייבט אן די מצוה, ווען מען איז בודק. בייטאג מאכט מען נישט קיין ברכה (נאר ס'איז דא פוסקים וואס האלטן אז טאמער מ'האט פארגעסן מאכן די ברכה פארן בודק זיין, זאל מען מאכן די ברכה פארן פארברענען דאס חמץ.
מ'דארף בודק חמץ זיין יעדע ארט.
כל חמירא.
אויך דארף מען מבטל זיין די חמץ דאס מיינט מען איז מפקיר דאס חמץ, די לשון חז"ל איז "ביטול מטעם הפקר", כדי מ'זאל נישט עובר זיין אויף בל יראה אויף די חמץ וואס מ'האט נישט געטראפן בשעת'ן בודק זיין און עס איז געבליבן אומוועלנדיג אונטער די אייגענטומערשאפט.
מ'קען נישט מבטל זיין חמץ וואס מ'ווייסט ווי ס'ליגט און מ'פלאנט עס צו ניצן נאך פסח, ווייל עס מוז זיין א ערענסטע הפקר מיטן גאנצן הארץ, חמץ וואס מ'וויל ניצן נאך פסח דארף מען פארקויפן פאר א גוי (זעה ווייטער מכירת חמץ).
כל חמירא איז די ניסוח וואס מ'זאגט ווען מען איז מפקיר די חמץ, עס איז אויף אראמיש ווייל דאס איז אמאל געווען די לשון בני אדם, ווייל ווען מ'איז מ'איז מפקיר די חמץ מוז מען פארשטיין וואס מ'זאגט, ווייל עס איז פון הארץ, דעריבער היינט אויב איינער פארשטייט נישט די ווערטער פון כל חמירא מוז ער עס זאגן אויף אידיש אדער די שפראך וואס ער פארשטייט. די אנדערע שפראכן זענען געווענליך געדרוקט אין די סידורים.
שריפץ חמץ.
איבערגעבליבענע חמץ וואס מ'האט אין שטוב ערב פסח, נאכן זמן פון סוף זמן אכילת חמץ, דארף מען מבער זיין פון דער וועלט, דורך פארברענען אדער דורך אן אנדער מיטל. מ'פירט זיך צו פארברענען דאס חמץ נאך פיר שעה'ן פון טאג.
חמץ שעבר עליו הפסח.
חמץ וואס א ייד האט געהאט איבער פסח בלייבט אסור נאך פסח.
די וואכן-טעג אינעם יום טוב (חולו של מועד).
ווען איז חול המועד.
די ימים טובים פסח און סוכות זענען צעטיילט פון די ערשטע טעג יום טוב און די לעצטע טעג יום טוב.
די 4 אדער 5 טעג צווישן די ערשטע טעג און די לעצטע טעג יום טוב, איז חול המועד, וואס אין די טעג איז פארבאטן צו טאן פארשידענע מלאכות אלס קדושת חול המועד, אבער עס האט נישט דעם דין פון יום טוב.
וויפיל טעג איז חול המועד.
אין ארץ ישראל, ווי עס איז נאר דא איין טאג יום טוב, זענען פאראן 5 טעג חול המועד.
אין חוץ לארץ, ווי מ'האלט 2 טעג יום טוב, איז נאר דא 4 טעג חול המועד.
וואס טוט מען חול המועד.
חול המועד איז א זמן פון משתה ושמחה און פארברענגען.
אמאליגע צייטן פלעגט מען פארן באזוכן די עלטערן און קרובים.
היינט איז קיין חול המועד אן קיין כאלעמויעד האלטן. מ'פארט ארום וואו אימער ס'איז פאראן פארוויילונגס ערטער. יעדע טיער-גארטן, מוזעאום, אטראקציע ערטער, ווערט באזוכט פון אחינו בני ישראל אין די חול המועד טעג, און מ'גיט פאר די קינדער א גוד טיים.
בדיקת חמץ איז די מצווה פון זוכן חמץ פאר פסח כדי אויסצורוימען עס פונעם שטוב, אזוי ווי די משנה זאגט: אור לארבעה עשר בודקים את החמץ לאור הנר. (מסכת פסחים, פרק א', א')
אין הלכה ווערט געברענגט דריי זאכן וואס מען טוט צו פארזיכערן אז מ'האט נישט קיין חמץ אין שטוב פסח: בדיקה, ביטול און ביעור. נאך דער בדיקה איז מען מבטל (מען אנולירט דאס חמץ; ד"ה, מען זאגט אז דאס חמץ וואס איז אפשר נאך דא אבער מ'האט נישט געטראפן ביים זוכן זאל ווערן כ'עפרא דארעא' (שטויב פון דער ערד). צומארגן, ערב פסח, טוט מען מבער זיין דאס חמץ וואס מ'האט געטראפן ביים בודק זיין. (נארמאל טוט מען פארברענען דאס חמץ.)
מ'מוז פריער גוט אויסרייניגן דאס הויז פון יעדן ברעקל חמץ, נאכן אויסרייניגן איז מען בודק חמץ, דאס מיינט, אז מ'דארף אונטערזוכן דאס הויז צום שיין פון א ליכט.
די נאכט פון י"ד ניסן, וואס איז פאר פסח ביינאכט, גילט דער חיוב בודק צו זיין דאס חמץ מיט א ליכטל, וואו אימער עס איז מעגלעך געקומען חמץ איבערן יאר אין זיין רשות. איידער מען הייבט אן די בדיקה מאכט מען די ברכה: ברוך אתה ד' אלוקינו מלך העולם, אשר קדשנו במצוותיו וציוונו על ביעור חמץ. כאטש די ברכה באציט זיך אויף ביעור חמץ – וואס ווערט געמאכט ערשט צומארגנס – און נישט אויף דער בדיקה, אבער מען מאכט די ברכה ווען מען הייבט אן די מצוה, ווען מען איז בודק. בייטאג מאכט מען נישט קיין ברכה (נאר ס'איז דא פוסקים וואס האלטן אז טאמער מ'האט פארגעסן מאכן די ברכה פארן בודק זיין, זאל מען מאכן די ברכה פארן פארברענען דאס חמץ.
ווען ערב פסח געפאלט שבת, קען מען נישט בודק זיין מיט א ליכטל פרייטאג צונאכט, נאר מען איז בודק א נאכט פריער, דאנערשטאג ביינאכט.
איינער וואס פארט אוועק אויף פסח און איז נישט אין די נאכט וואס מ'דארף בודק חמץ זיין, דארף ער בודק חמץ זיין אין שטוב די לעצטע נאכט איידער ער פארט אוועק, אבער קיין ברכה מאכט ער נישט.
אויך דארף מען מבטל זיין דאס חמץ דאס מיינט מען איז מפקיר דאס חמץ, די לשון חז"ל איז "ביטול מטעם הפקר", כדי מ'זאל נישט עובר זיין אויף בל יראה אויף די חמץ וואס מ'האט נישט געטראפן בשעת'ן בודק זיין און עס איז געבליבן אומוועלנדיג אונטער די אייגענטומערשאפט.
מ'קען נישט מבטל זיין חמץ וואס מ'ווייסט ווי ס'ליגט און מ'פלאנט עס צו פארקויפן צו א גוי און ניצן נאך פסח, ווייל עס מוז זיין א ערענסטע הפקר מיטן גאנצן הארץ.
פֿארבס איז אן אמעריקאנישע ביזנעס זשורנאל וואס ווערט ארויס געגעבן צווי מאל א וואך. די ארטיקלען באשרייבן פינאַנץ, אינדוסטריע, אינוועסטירן און פארקויף טעמעס.
דער זשורנאל איז ברייט באקאנט פאר זיין ליסטע פון דער וועלטס גרעסטע עשירים.
פארבס ביישרייבט אויך אנדערע זאכן ווי למשל טעכנאלאגישע ארטיקלען, קאמיונאקאציע מיטלען, וויסנשאפט, פאליטיק און געזעצן.
זייער הויפטקווארטיר איז אין דזשערסי סיטי, ניו דזשערסי.
ווארען באַפֿעט (ענגליש: "Warren Buffett"; געבוירן דעם 30סטן אויגוסט 1930) איז דער זיבעטע-רייכסטער מעטנש איבער דער וועלט. מיט א געשאצטע פארמעגן וואס ציילט זיך (אויגוסט 2020) ביי 80 ביליאן דאלאר אויף דער פארבס ליסטע.
ווארען באפעט איז דער ערפינדער און אייגענטימער פון די בערקשייער העטעוועי סטאק און זיין ספעציאליטעט צייכענט זיך אויס מיט'ן אויסרעכענען פון פאראויס ווי די בערזע צילט אין די קומענדע מאנאטן און יארן, און לויט דעם אינוועסטירט ער זיינע ביליאנען.
די בערקשייער A סטאק איז די טייערסטע סטאק וואס איז פאראן אין דער בערזע. ביי דעם 4טן אפריל 2018 האלט עס ביי $296,850.00. צוויי הונדערט זעקס און ניינציג טויזנט און אכט הונדערט פופציג דאלאר, איין אקציע.
א כהן איז איינער וואס איז אן אייניקל פון אהרן הכהן משה רבינו'ס ברודער.
כהנים היינט.
די ראלע פון א כהן איז אנגעזען היינט זייער אסאך.
אין רמ"א שטייט מען טאר זיך נישט באניצן מיט א כהן, ווייל עס א ענין מועל בהקדש.
די גענע פון כהנים.
גאנץ לעצטנס איז דאס אז כהנים זענען אייניקלעך פון אהרן הכהן באשטעטיגט געווארן דורך גענעטישע פרואוון. מען האט געפונען אז זיי אלע האבן א ענליכע גענעטישע שטריך.
מען האט דאס אויך גענוצט אויף צו באשטעטיגן אז געוויסע שווארצע שבטים וואס האבן געזאגט אז זיי שטאמען פון אידן האבן רעכט אזוי צו זאגן.
משפחה נאמען "כהן".
א סך כהנים האבן משפחה נאמען כהן, אדער אן אנדער נאמען וואס באווייזט אויף א כהן ווי למשל כ"ץ (כהן צדק) אדער כהנא, אזוי אויך איז דא קאהן וואס איז אויך א משפחה נאמען וואס קומט אויך פון כהן. אויך זענען דא באוואוסטע פאמיליעס פון כהנים ווי ראפאפארט און שוואַרץ.
אויף אנדערע שפראכן.
ענגליש: Cohen, Cohn, Cowen, Kahan, קאַרן, קאָהן, קאַן, קאָנווייַ, קאָהאַן, קאָהאַנער, קאַהאַנמאַן, טשאַפּלאַן, קעאָהאַן קאַפּלאַן (קאָהאַן איז אויך אַן איריש לעצטע נאמען און קאָנווייַ איז אויך אַ לעצטע נאמען פון וועלש אָנהייב; קאָווען איז אָפֿט אַ וואַריאַנט פון דער סקאַטיש לעצטע נאמען קאָוואַן.)
דייַטש: קאָהן, קאָהן, קאָגען, קארן, קון, קאַהן, קאָנעל, קאַן / קאָוין, קאַץ (פון ראשי תיבות כ״ץ (כהן צדק)), דזשאַטשקאָנע, קאָגענמאַנן, קאָגענמאַן, קאָגנער, קאָגענער, קאַגען, קאָהנער, קאָהנער, קאַהנמאַנן, קאַהאַנעמאַן, קאַהנמאַנן
האָלענדיש: כהן, קיין, קאָהן, קאָן, קאָגען
פראנצויזיש: קאַהען, כהן, קאַן, קאַהון, קאַהאַנע
רוסיש: קאָגאַן, קאָגען, קאָכען (קאָטשען), פּאָפּ (פּריסט) ברעוודאַ, קאַגעדאַן / קאַגידאַן (אין העברעיש, דעם נאָמען איז ספּעלד "קאַף-שין-דאַלעד-מאָנאַשקע" און איז אַן אַקראַנים פֿאַר "קאָהאַנעי שלוטשעי דעשמייַאַ נינהו," וואָס איז אראמיש פֿאַר "כהנים זענען די שליחים פון הימל"). קאַזשדאַן / קאַזדאַן / קאַסדאַן / קאַסדין / קאַסדען / קאָגאַן / קאָגאָן / קאָגענסאָהן / קאַגאַן / קאַגאַנאָוויטש / קאַגאַנאָווסקי זענען אויך מעגלעך ווערייישאַנז פון דעם נאָמען
פויליש: קאָן, קאָטשאַן, דזשאַטש, קאַפּלאַן, קאַפּלאַן, קאַפּלין, קאַפּלאָן, קאַç
איטאַליעניש: קאָוין, כהן, פּראָהען, סאַסערדאָטע (איטאַליעניש פֿאַר "גאַלעך"), סאַסערדאָטי, סאַסערדאָטי קאָוין
שפּאַניש: קאָוין, כהן, קאָון, קאַננאָה, קאַננאָ, קאַנאָה, קאַנאָו, קאַאָ, קאָריאַ
באַסק: אַפּעזטעגוי "פּריסטלי הויז", אין באַסק "אַפּאַיז" (פּריסטלי) און "טעגי" (הויז). אויך אַפּéסטעגוי, אַפּעסטעגויאַ, אַפּאַעסטעגוי, אַפעסטעגוי
פּערסיש: 'קאָהאַן,', קâהען, קאָהאַנזâד, קאָהאַנסי, קאָהאַני, קאָהאַנקâדאָš
אלטע / מאָדערן העברעיש: הכהן, האַקאָהען, בן-הכהן, באַר-הכהן, קאָהעני, קאַהאַנאַ, קאָהאַנים, קאָהענ-טזעדעק/קאָהענ-טזאַדיק (קאַץ)
אנדערע: מייז / מאַזאָ, מאַזער (אַקראַנים פון מי זעראַ אהרן, ד"ה "פון די זוימען פון אהרן"), אַזאָולאַי (אַקראַנים פון ישאַה זאָנאַה ווע'טשאַללעלאַה לא ייקאַטשו, טייַטש "אַ פרעמד אָדער דיוואָרסט פרוי ער וועט ניט נעמען": פאַרווער ביינדינג אויף קאָהאַנים), ראַפּאַפּאָרט, קאַהאַנע
[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=10677325&dopt=Abstract נאך וועגן די שווארצע וואס זאגן אז זיי זענען אידן]
מערב איז די זייט ווי די זון גייט אונטער יעדער ביי דער נאכט.
די מערבֿ־טייל פֿונעם וועלט (באַזונדערש אין רוימישער צייט) הייסט די מערבֿ־זייט.
אין לינגוויסטיק איז אַ װאָרט אַן עיקר טײל פֿון דער געבוי פון א פראזע און א זאץ. יעדע ווארט האט א באזונדערן באדייט און פאנעטישן קלאנג אין א שפראך צו רעדן און אויך פאר שריפט.
אויסטרעפן די אנטוויקלונג פון א ווארט הייסט עטימאלאגיע.
צוויי ווערטער וואס מען רעדט אויס גלייך ווערן גערופן "האמאפאנען".
א ווערטערבוך איז א ליסטע פון ווערטער מיט זייערע באדייטן אדער מיט זייער טייטש אויף אן אנדער שפראך. א טעזארוס ברענגט צוזאמען ווערטער וואס זענען סינאנימען.
א ווארט איז געבויט פון (איינעם אדער מער) טראפן.
קאטעגאריעס פון ווערטער.
א נאמען פון א מענטש, חפץ, אדער באגריף.
ביישפילן: טיש, בענקל, שטאט, מענטש, משה, בערל, לייכזיניגקייט, העראאיזם.
א ווארט וואס באציט זיך צו א זאכווארט אבער דערמאנט נישט דעם נאמען אליין.
ביישפילן: איך, ער, זי, עס, דו, עץ, ענק, איר, אונז.
א פעולה; עפעס וואס איינער טוט.
ביישפילן: גיין, קומען, עסן, שלאפן, טראכטן, לויפן, אויפהייבן, קוקן, קריכן. ׳זיין׳ און ׳האבן׳ זענען אויך ווערבן.
עפעס וואס שילדערט דעם מצב פון א זאכווארט אדער פראנאם.
ביישפילן: גרויס, קליין, לאנג, קורץ, שווארץ, ווייס, ביטער, זיס, קלוג, נאריש, פול, ליידיג, מזל'דיג, טרויעריג, פרייליך.
ביישפילן: שנעל, שטאט, אויסנווייניג, אינעווייניג, אויבנאויף, אוועק, אהער, אהין, אויבן, אונטן, אינמיטן.
אן אדווערב איז אויך עפעס וואס שילדערט אן אדיעקטיוו.
ביישפילן: זייער בלוי, שטארק אפגעשוואכט, לאנג פארטראכט, צו פארשלאפן, אינאיינעם פארכאפט. (אין געוויסע פעלער קען עס אויך זיין עפעס וואס שילדערט א צווייטן אדווערב: זייער שנעל, גאר שטאט, אינגאנצן אויבן.)
עפעס וואס איז מחבר א זאכווארט אדער פראנאם צום קומענדיגן זאכווארט/פראנאם
ביישפילן: אין, צו, פון, אויף, אונטער, איבער, פאר, נאך, מיט, אָן.
עפעס וואס איז מחבר איין חלק פונעם זאץ צו א צווייטן
ביישפילן: און, אבער, ווייל, אדער, אז, אלס, ווי, ווען.
א שטארקער אויסרוף וואס דריקט אויס די געפילן.
ביישפילן: אוי! הער אויף! אופס! פעך! וואה!
אויפן בילד זעט מען די ריכטונגען מיט דרום קאלירט
דרום איז די זייט פון דער וועלט וואס איז רעכטס ווען מען שטייט צו מזרח. דאס איז די ריכטונג צום דרום פאלוס.
לאַטײַן ("Lingua latīna לינגואַ לאַטינאַ") איז א פארצייטישע שפראך, פון וואס שטאמען די אלע ראמאנשע שפראכן (איטאליעניש, פראנצויזיש, שפאניש, פארטוגעזיש, רומעניש און קאטאלאניש) וואס מען רעדט היינט.
היסטאריע פון לאטיין.
אינעם "לאטיום" פראווינץ ארום רוים איז געבוירן די לאטיינישע שפראך, אירע דיאלעקטן, אויספשריכן און קולטור.
דער לאטיינישער אלפאבעט איז אויך באזירט אויף דעם אלפאבעט פון אלט-איטאליק, וועלכע האבן אפגענויגט פון דעם גריכישן.
לאטיין דער צענטער פון וויסנשאפט און קולטור.
אין לאטיין איז געבוירן די לאטיינישע ציפערן ().
די העכערע קלאס מענטשן, דאקטוירים, פראפעסארן, אינטעלעקטואלן, דענקער און דיכטער האבן נאר געשריבן אין לאטייניש. דאס איז געווען און האט געהייסן די שפראך פון די געלערנטע.
לאטיין היינט צו טאג.
די לאטיינישע שפראך איז היינט כמעט ווי אונטערגעגאנגען. גאר ווינציג מענטשן רעדן אדער שרייבן ריינעם לאטייניש. אויך ווערט עס געלערנט אין אינווירזיטעטן דורך שוהלער וואס זוכן צו קענען לייענען די אלטע ביכער געשריבן אויף לאטייניש. טראצדעם וואס אסאך ווערטער און אויסשפריכן זענען געבליבן איז אבער די שפראך כמעט ווי אינטערגעגאנגען. און גאר ווינציג לערנען זי
נאך היינט צוטאגס פארן מינדליכן באנוץ צוליב די חכמה און אינטערעסע דערין.
דער איינציגסטער ארט וואו לאטיין ווערט נאך באנוצט איז אינעם וואטיקאן אין רוים, אין וועלכן לאטיין איז די אפיציעלע שפראך פאר די גייסטלעכע, ווי אויך דער פויבסט רעדט נאר אויף לאטייניש ווען ער אדרעסירט די מאסן, אדער ווען ער פרעפעלט אין קירכע. עס איז פאראן א נייערער נסח פון לאטיין וואס מען האט באניצט צווישן בערך 1375 און בערך 1900 פאר וויסנשאפטליכע ליטעראטור. דער דאזיגער נסח הייסט ניילאטיין האט פארשידענע אותיות וועלכע דער קלאסישער נישט האט למשל "J/j" ("דזש"). אין קלאסישן לאטיין האט מען נאר "i/I" ("י-/יִ") אנשטאט באניצט. דאס הייסט אין ניילאטיין האט מען געשריבן צום ביישפיל "Jupiter" אבער אין קלאסישן לאטיין האט מען געשריבן "Iupiter".
ווי אזוי ווערט מען א פויבסט.
אין וואטיקאן איז דא א שטרענגער געזעץ, אז קיינער קען נישט פארטרעטן קיין שום שטעלע, אן דער הסכמה פונעם וואטיקאן. דאס געזעץ גילט יעדן גלח, בישאף, ארציבישאף, קארדינאל און גייט ביזן פויבסט זעלבסט.
דער פויבסט קען נישט ווערן אויסדערוויילט צו זיין פאזיציע, נאר דורך ספעציעלע וואלן אין וועלכן נאר קארדינאלן קענען שטימען.
די שטימען זענען אין שטארקן געהיים, און קיין שום געהילף אדער פרעמדער פערשוין טאר נישט דארט זיין ביים ערוויילן א פויבסט.
א בערזע-מעקלער (), איז עמיצער וואס האנדלט אין דער בערזע, קויפט און פארקויפט אקציעס און סטאקס אין סיי וועלכע פון די גרויסע בערזעס וואס ווערן געהאנדעלט דורך דער פובליקום.
צו זיין א בערזע-מעקלער דארף מען האבן א ספעציעלן שיין (לייסענס), וואס איז אן ערלויבניש פון דער רעגירונג צו זיין קוואליפיצירט צו האנדלען אינעם סטאק מארקעט.פריוואטע מענטשן טארן נישט האנדלען אין דער בערזע, נאר דורך א בערזע-מעקלער.
דער אמעריקען סטאק עקסטשעינדזש
די ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש
שלום בית איז דער גלאבאלער פראבלעם פון אינערליכע רייבערייען מכם ובכם, ביי זיך אין שטוב.
שלום בית איז א פראבלעם וואס נעמט ארום יעדעס פאר-פאלק איבער דער גארער וועלט. קיין שום פאר-פאלק איז נישט אויסגעהיט דערפון.
די לעזונג דערצו איז אז יעדער זאל פרויבירן צו פארשטיין דעם צווייטן, און אפילו ער פארטשייט נישט זאל ער נישט זיין קיין עקשן, נאר זאל ווי מער נאכגעבן פאר צווייטן, עס איז דא א מאמר החכם אויב ווילסטו אז דיין מאן זאל דיך האלטן פאר א פרינצעסין דאן האלט איהם פאר א קעניג. אויב ווילסטו דיין פרוי זאל דיך האלטן פאר א קעניג, דאן האלט איהר פאר א פרינצעסין.
ווען איז שוין גרויסע צרות איז די איינציגסטע לעזונג, איז צו האלטן דעם פראבלעם אונטער קאנטראל, און נישט לאזן דעם פראבלעם שטייגען און ארויסגיין, אויסער די ראמען וואס מ'קען עס קאנטראלירן.
געזונטע שלום בית קריגערייען.
זאפארט נאכדעם וואס א פאר-פאלק האט חתונה, הייבן זיך אן די שלום בית פראבלעמען. אויפן קליינעם פארנעם, פארשטייט זיך.
די פרוי זאגט צום מאן, נעם נישט אראפ די מיסט, איך וועל עס שוין נעמען. דער מאן זאגט אבער: נע, ס'איז גוט. איך וועל עס נעמען, קיין פראבלעם.
נאך א קורצע וויילע, ווערן די שלום בית פארמאליטעטן מער רעאליזירט, וועלכע שפיגלען אפ דעם אמת'דיגן כאראקטער פון די צווייע מענטשן, דער מאן און די ווייב, וואס איז אוממעגליך אויסצובאהאלטן פאר צו א לאנגע וויילע. און דאן הייבן זיך אן אנטוויקלען קליינע מחלוקה'לעך אין שטוב, וואס מיר רופן אן שלום בית.
שלום בית ווערט קריטיש.
עס זענען פאראן עטליכע סימנים וועלכע צייגען ווען דער שלום בית גייט אריין אין א קריטישע פאזע.
אט די אויבנדערמאנטע ביישפילן, קענען גאר שנעל פאסירן, אויב דער מאן/פרוי האט נישט דעם שכל אפצושטעלן און קאנטראלירן דעם געפעכעט. און ווען די זאכן פאסירן, איז קלאר אז מ'מוז זאפארט אונטערנעמען גאר ערנסטע מאסנאמען צו ראטעווען דעם שלום בית, ווייל עס איז נישט ווייט פון אן ערנסטן קריזיס.
ר' נחמן מברסלב האט געזאגט אז מען דארף זייער האלטן חשוב די פרוי, מען דארף איהר מכבד זיין מיט אלעס מעגליך, ווייל די פרויען ליידען פון אונזער וועגן, צער פון שוואנגערן, צער פון געבורט, צער פון גידול בנים. און נאך.
אויך האט ער געזאגט אז עס דאס וואס יונגעלייט נאך די חתונה האבן נישט קיין שלום בית, דאס קומט פונעם יצר הרע, ער וויל זיי זאלן נישט לעבן גוט מיט זייער פרוי, אזוי ארום וועט ער קענען מאכן אז דער מאן זאל זינדיגן.
פרעה איז דער טיטל וואס מ'האט גערופן די געוועלטיגער פון מצרים אין די תורה. פרעה מיינט א "גרויסע הויז" אויף מצריש שפראך.
דאס איז אויך א טיטל אויף א מלך קשה, א רשע מרושע!
ער האט געפייניגט די אידן אין מצרים...
a> דער שורש פון אלע שלעכטס אין רעליגיע
שלעכטס אדער רשעות איז א באגריף קעגן גוט עס איז באטראכט ווי נעגאטיוו, און איז א מידה נאך אלע שלעכטע מידות וואס מאכט דעם מענטש שלעכט.
איינע פון די פיר קינדער, די איבריגע זיינען
קלוגשאפט אדער חכמה באדייט די מעגלעכקייט צו מיינען און ארויספירן מיט וויסן, איבערלעבונג, פארשטיין און קאמאן סענס. מען נוצט דעם מוח צו פאשטיין אלעס פארן לעבן.
די פארקערטע פון נאריש. גיווענליך מיינט דאס איינער וואס האט א קאפ אויף די פלייצעס און ווייסט ווי אזוי דאס צי אויסנוצען.
מים עמוקים עצה בלב איש [משלי כ. ה.]. אמאליגע צייטן האט מען געמיינט אז חכמה איז אין די הארץ. היינט זאגן זיי דאס איז אין מוח.
אין בראשית שטייט ויפח באפיו נשמת חיים, זאגן די ראשונים, כל דנפיח מדלי נפיח, אז פון דא זעהן מיר אז א מענטש קען משיג זיין טיפע רעיונות ווייל ער האט א רוח פון גאט.
איינע פון די פיר קינדער פסח ביינאכט
ער קען נישט פרעגן דעריבער איז את פתח לו!
תֵּימָן אָדער יעמען, אפיציעל רעפובליק פון תימן (), איז אַן אַראַביש לאַנד אין מערב אזיע אויפן דרום מערב'יגן שפיץ פונעם אראבישן האלב-אינזל. זיין הױפּטשטאָט און גרעסטע שטאָט איז אפיציעל סאַנאַ, אבער זינט 2015 וואס סאַנאַ איז געפאלן אונטער רעבעלן קאָנטראָל, געפונט זיך דער תימנ'ער רעגירונג צייטווייליג אינעם פּאָרט-שטאָט עדן.
יידן אין תימן.
תימן פארמאגט אן היסטאריע פון יידישע איינוואוינער פאר די לעצטע צוויי טויזנט יאר ביז היינט. יידן האבן זיך אנגעהויבן באזעצן אין תימן אין די צייטן פון דער ערשטער בית המקדש. דורכאויס די לעצטע זעכציג יאר האבן רוב יידן אויסגעוואנדערט פון תימן, אין גרעסטן טייל קיין ישראל. היינט וואוינען דארט אומגעפער פינף הונדערט יידן.
די תימנ'ע יידן זענען גאר אייגנארטיג און ארגינעל, זייענדיג אפגעזונדערט אויפן זעלבן פלאץ אזויפיל יארן כמעט אן קיין שייכות מיט אנדערע יידישע געמיינדעס איבער דער וועלט.
הרב יצחק טוביה ווייס (געבוירן 26סטן אויגוסט 1926 ט"ז אלול תרפ"ו) איז דער גאב"ד פון דער עדה החרדית אין ירושלים.
ער איז געוועזן יארן לאנג אין בית דין פון דער חרדישער קהילה "מחזיקי הדת" אין אנטווערפן. סוף האט מען אים גענומען קיין ירושלים נאכדעם וואס די ארונים מיט תולדות אברהם יצחק האבן געקעמפט קעגן רבי ישראל חיים מנשה פרידמאן, און צוזאמען מיט דושינסקי דעפוטאטן וואס זענען משפחה מיט רבי טוביה איז ער געווען דער אלטערנאטיווער קאנדידאט וואס האט געוואונען די אפשטימונג אין עדה החרדית הנהלה צו קרוינען פאר ירושלים רב.
ער איז געבוירן געווארן תרפ"ו אין דער שטאט פעזינג, סלאוואקיי, פאר דער צווייטער וועלט מלחמה צו זיינע עלטערן הרב שלמה ווייס און זיין ווייב ריקל.
ער איז געקומען קיין לאנדאן פאר דער מלחמה און געווארן א תלמיד פון רבי משה שניידער אין זיין ישיבה תורת אמת אין לאנדאן, ענגלאנד, וואו ער האט געלערנט אינאיינעם מיט די ברידער רבי משה און רבי אליהו שטערנבוך (וואס איז געווען ראב"ד מחזיקי הדת, אנטווערפן). נאך זיין חתונה האט ער געלערנט אינעם גייטסהעדער כולל ביי רבי אליהו דעסלער; ווען רבי דעסלער איז אריבער צו פאנאוועזש, איז רבי ווייס געווארן ראש כולל אין זיין ארט.
אין תשכ"ז איז ער געווארן א מגיד שיעור אין ישיבת עץ חיים ווילרייק אסאך יארן, און געווארן רב אין גערער שטיבל אין אנטווערפן. שפעטער איז ער געווארן אויפגענומען אלס דיין פון דער דארטיגער מחזיקי הדת קהילה אונטערן רבנות פון הרב חיים קרייסווירטה. ער איז נישט געווארן אנטווערפענער רב נאר ארויף קיין ירושלים.
דער רב איז באהאוונט אין זיבן שפראכן: יידיש, ענגליש, לשון הקודש און העברעאיש, דייטש, פלעמיש, אונגאריש און טשעכיש.
נאך זיין וויב'ס פטירה האט ער געהייראט בזיווג שני רייזל, די אלמנה פון אוריאל צימער.
דערנאך האט ער געהייראט בזיווג שלישי גאלדא שפרה (תרצ״ו - ט״ו כסלו תש״פ), די אלמנה פון הרבני וואלף בער לעבאווויטש א טאכטער פון הרב בנימין חיים פעלדמאן פון סיגעיט, ער איז געווארן א שוואגער פון הרב מייזליש דער סיגעיטער רב.
דער פשעווארסקער רבי ר' יעקב לייזער האט אמאל אין מיטן א שיעור פון פרקי אבות געזאגט פשט אין דער משנה ״כל הבורח מהכבוד הכבוד בורח אחריו״ מיינט אזא יוד ווי אונזער דיין רבי טוביה וואס איז בורח מכבוד וסוף הכבוד לבוא, און שפעטער איז דאס טאקע מקוים געווארן ווען ער איז געווארן דער גאב"ד עדה החרדית.
אין ארץ ישראל ביי פארשידענע חילוקי דעות אין הלכה, האט מען געזען אז אים קען מען נישט רוקן, אבער מיט פיל חכמה קיינמאל קיינעם נישט באליידיגט קיינעם נישט פערזענליך אבער שטארק מיט זיין מיינונג ווי אן אלטער פאררצייטישער רב, ער האט זיך נישט צוריק געהאלטן אנצופרעגן הרב וואזנער זיין מיינונג צי ער איז גערעכט צי נישט מיט פיל ענווה און אמת.
אויך ביי דער סאטמאר מחלוקה האט ער זיכער געמאכט לגבי דער שאלה אין בני ברק אז ס'זאל קומען צו א רבנישן בית דין, וואו ער האט ממנה געווען הרב נפתלי פרענקל פון דער עדה החרדית אלס ראש בית דין.
די תלמידים פון דעם רב האבן ארויסגעגבן א שיין ספר אלע זיינע מעשיות וואס ער פארציילט פון זיין יוגנט און פון זיינע רבי'ס וואס איז פארכאפט געווארן צווישן טויזנעטר יודן, מעשיות מיט זייער א ארגינעלן טעם.
אין ניו יארק און לאנדאן האבן די מקורבים פון דעם רב מייסד געווען א קופת צדקה פון וואס דער רב טיילט אויס טויזנטער דאלער פאר עניי ירושלים פאר די ימים טובים. די קופה האט א וועד הרבנים, צווישן זיי הרב חיים פלאהר ראש כולל זכרון מנחם, הרב טורדוס זילבער יאווזשנער רב, הרב מאיר יודא טענענבוים טשאטא רב, וואס זיי שטעלן צוזאם דאס געלט, ווי אויך רופט די רב פערזענדלך נגידים פון איבער די וועלט צו העלפען די קאסע, און די רב פערזענדליך שטייט און שפיץ פון די ליסטע זיכער מאכען אז אלע תלמידי חכמים אין שטאט באקומען בדרך כבוד פאר יום טוב.
נשיאות שומרי החומות.
כולל שומרי החומות (דער אונגארישער כולל) האט נאר געהאט נשיאים פון חוץ לארץ. די לעצטע יארן האט מען ממנה געווען צוויי רבנים אויך פון ארץ הקודש דאס איז דעם רב הרב ווייס צוזאמען מיט הרב שמואל וואזנער זצ"ל; נאך זיין פטירה איז געבליבן נאר הרב ווייס צו זאמען מיט די נשיאים פון חוץ לארץ.
ענגליש איז אַ מערב־גערמאנישע שפּראַך וואס שטאמט פון גרויסבריטאניע װאָס װערט היינט גערעדט אלס א מוטער שפראך דורך אַרום 380 מיליאָן פּערזאָנען.
די שטאַטן ווו ענגליש איז אן אפיציעלע שפראך זיינען: גרויסבריטאניע, אירלאנד, קאנאדע, ניו זילאנד, אינדיע, פאקיסטאן, מאלטא, די פיליפינען און סינגאפור, און געציילטע שטאטן אין אפריקע. די פאראייניגטע שטאטן און אויסטראליע האבן נישט קיין אפיציעלע שפראך, אבער פראקטיש ניצט מען ענגליש.
היינטצוטאג איז ענגליש די איינציגסטע וועלט שפראך. ענגליש האט אסאך ווערטער; דאס אקספארד ענגליש ווערטערבוך ברענגט מער ווי 250,000 ווערטער.
ענגליש איז אפיציעל אנערקענט מיט דריי באזונדערע דיאלעקטן, דער אמעריקאנישער, דער בריטישער און דער קאנאדישער.
כאטש ענגליש איז א גערמאנישע שפראך, קומט 60% פון זיין וואקאבולאר פון לאטיין.
ענגליש איז די דריטע גרעסטע מוטערשפראך אין דער וועלט, נאך כינעזיש און שפאניש, און די מערסט פארשפרייטע צווייטשפראך. ענגליש איז אן אפיציעלע שפראך פון די פאראייניגטע פעלקער, דעם אייראפעישן פארבאנד און גאר א סך אינטערנאציאנעלע ארגאניזאציעס. 70% פון רעדער פון גערמאנישע שפראכן רעדן ענגליש.
ענגליש איז אן אינדא-אייראפעאישע שפראך און געהערט צו דער מערב-גערמאנישע אפטייל פון די גערמאנישע שפראכן.
ענגליש איז א מערב־גערמאניש שפראך, וואס האט אַנטוויקלט אין ענגלאנד. דייטשע קאלאניסטן (זאַקסן, אַנגלען און דזשוטן) זענען געקומען צו בריטאניע פון צפון־מערב דייטשלאנד, דענמארק און די נידערלאנדן, אָנהייבנדיק אין יאָר 449. זיי האבן זיך באַזעצט. אין די דרום און מזרח פונעם אינזל בריטאַניע, און האבן אַוועקגעשטופט די קעלטישע בריטן וואָס האבן געוואױנט דארט פֿריער, ביז יענע האבן גערעדט זייער שפראַך אַנשטאָט די אלטע קעלטישע שפראַכן. טייל רעדן נאך קעלטישע שפראַכן—וועלשיש אין וויילס און קארניש אין קארנוואל.
"סקאטס" איז אַ דיאַלעקט פֿון ענגליש וואָס מ׳רעדט אין סקאטלאנד.
די נענטסטע שפראך צו ענגליש צווישן די שפראכן וואס מ׳רעדט נאך היינט איז פֿריזיש, א שפראך וואס עטלעכע 500,000 מענטשן רעדן אין האלאנד, דייטשלאנד און דענמארק. דאך קענען ענגליש רעדער און פריזיש רעדער נישט פארשטיין איינער אנאנד. אנדער שפראכן וואס געהערן צו דער מערב־גערמאנישער פאמיליע אזוי ווי ענגליש זענען האלענדיש (וואס מ׳רעדט אין האלאנד און בעלגיע) און דייטש (וואס מ׳רעדט אין דייטשלאנד, עסטרייך און שווייץ).
א סך אנדערע פעלקער זענען געקומען וואוינען אין ענגלאנד במשך די יארן, וואס האבן גערעדט אנדערע שפראכן, און די דאזיקע שפראכן האבן צוגעלייגט ווערטער וואס האבן געענדערט די ענגלישע שפראך ביז זי איז געווארן מאדערן ענגליש. צום ביישפיל, אומגעפער יאר 800 זענען געקומען די וויקינגען, ים־גזלנים פון דענמארק און נארוועגיע. זיי האבן גערעדט צפון־גערמאנישע שפראכן און טייל פון זייערע ווערטער זענען אריין אין ענגליש.
ווען וויליאם דער ערשטער האט איבערגענומען די הערשאפט פון ענגלאנד אין יאר 1066, האט ער געברענגט זיינע אדעלן, וואס האבן גערעדט נארמאניש, א שפראך ענלעך צו פראנצויזיש. די ענגלישע שפראך האט זיך געטוישט ווייל מען האט זי גערעדט אבער נישט געשריבן דורכאויס עטלעכע 300 יאר (אפיציעלע שריפטלעכע דאקומענטן האט מען געשריבן אויף נארמאניש). אין יענער תקופה האט ענגליש געבארגט פון נארמאניש א סך ווערטער, ווי אויך האט מען אנגעהויבן פארלירן די אלטע ווארט־ענדונגען. דאס איז די תקופה פון מיטל-ענגליש. א גאנץ באקאנטער שרייבער פון מיטל-ענגליש איז דזשעפרי טשאסער. במשך די יארן האבן די קלאנגען זיך ווייטער געענדערט און מיטל-ענגליש האט זיך אנטוויקלט אין מאדערנעם ענגליש.
ווערנט די יארן האט ענגליש אריינגענומען נייע ווערטער פון א סך אנדערע שפראכן, בעיקר פון פראנצויזיש-אומגעפער 30% צו 40% פון אירע ווערטער-אבער אויך פון כינעזיש, הינדי און אורדו, יאפאנעזיש, שפאניש און פארטוגעזיש. וויסנשאפטלער פון פארשידענע לענדער דארפן קענען רעדן איינער מיט אנאנד זענען די נעמען פאר וויסנשאפטלעכע זאכן גענומען פון די שפראכן גריכיש און לאטייניש. די ווערטער זענען אריין אין ענגליש; למשל, "photography" "פֿאטאגראפֿיע" ("-photo" איז טייטש "ליכט" "און "graph-" איז טייטש "בילד" אדער "שרייבן", אויף גריכיש. א פאטאגראפיע איז א בילד געמאכט ניצן ליכט), אדער "telephone" "טעלעפֿאן".
אזוי שטאמט ענגליש פון אלט-ענגליש, דעניש, נארס און פראנצויזיש, אריינגעמישט מיט לאטיין, גריכיש, א ביסל כינעזיש, הינדי, יאפאנעזיש, שפאניש און אויך ווערטער פון אנדערע שפראכן.
ענגליש האט גענומען ווערטער אויך פון יידיש, ספעציעל אמעריקאנישע ענגליש, מיט אזעלכע ווערטער ווי maven מבין און bagel בייגל.
ווערטער־אוצר.
ענגליש האט א גאר גרויסן ווערטער־אוצר, מיט אומגעפער 600,000 ווערטער. א דריטל פון די ווערטער שטאמען פון דייטשע שפראכן, א דריטל פון לאטיין און א דריטל פון פראנצויזיש.
אין טאג-טעגלעך לעבן ניצט מען נישט מער ווי 5000 ווערטער, און אין שרייבן ניצן דורכשניטלעכע מענשטן נאך 15,000 ווערטער.
זייט דעם 9טן יארהונדערט שרייבט מען ענגליש אין א לאטיינישן אלפאבעט (אויך גערופן רוימישער אלפאבעט). דער מאדערנער ענגלישער אלפאבעט האט 26 בוכשטאבן פון דער לאטיינישער שריפט: a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z (וואס האבן אויך די גרויסהאנטיקע פארעמען: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z).
די בוכשטאבן b, d, f, h, j, k, l, m, n, p, r, s, t, v, w, y, z רעפרעזענטירן די פאנעמעס, /b, d, f, h, dʒ, k, l, m, n, p, r, s, t, v, w, j, z/. די אותיות c און g נארמאל רעפרעזענטירן /k/ און /ɡ/, אבער ס׳איז אויך פֿאראן א ווייכער c אויסגערעדט /s/, און א ווייכער g אויסגערעדט /dʒ/. די דיפערענצן אין די צוויי אויסרעדן פון די אותיות c און g קען מען אפטמאל דערקענען פון די פאלגנדע אותיות אין דעם סטאנדארטן אויסלייג פון ענגליש. געוויסע פֿאנעמעס שרייבט מען מיט דיגראַפֿן (צוויי בוכשטאבן), למשל ch פאר /tʃ/, sh פאר /ʃ/, th פאר /θ/ אדער /ð/, ng פאר /ŋ/, qu פאר /kw/, און ph פאר /f/ אין ווערטער גענומען פון גריכיש. דער בוכשטאב x ווערט אויסגערעדט אין אלגעמיין ווי /z/ אין אנהייב פון א ווארט און ווי /ks/ אינמיטן א ווארט. די אלע כללים האבן אויסנאמען, אפטמאל צוליב בארגן א ווארט פון אן אנדער שפראך וואס מען לייגט אויס לויט די פרינציפן פון יענער שפראך.
מאדערנער ענגליש גראמאטיק האט זיך אנטוויקלט פון א כסדריקער ענדערונג פון דער שטארקער בייגונג פון אינדא-אייראפעאיש צו אן אנאליטישער סיסטעם וואס פארלאזט זיך אויפן ווארט-סדר אין א זאץ מיט ווייניג אינפלעקציע. עטלעכע אייגנשאפטן פון די גערמאנישע שפראכן קען מען דערקענען נאך אין ענגליש, למשל די אונטערשייד צווישן שטארקע שטאמען, וואס
בייגן זיך דורך ענדערן דעם שטאם וואקאל (ווי אין די פארן "speak/spoke" און "foot/feet"), און די שוואכע שטאמען, וואס בייגן זיך דורך צולייגן (ווי "love/loved" און "hand/hands"). אין ענגליש קען מען דערקענען זיבן הויפט קלאסן פון ווערטער: ווערבן, סובסטאנטיוון, אדיעקטיוון, אדווערבן, באשטימערס (ד״ה ארטיקלען: "a, the"), פרעפאזיציעס און בינדווערטער.
סובסטאנטיוון און סובסטאנטיוו־פֿראזעס.
אויף ענגליש בייגט מען סובסטאנטיוון נאר פאר צאל און פארן פאסעסיוון פאל.
רױם (אויף איטאליעניש און לאטיין: "Roma") איז די הױפּטשטאָט פֿון איטאליע און פֿון איר לאַציא ראיאן. מיט א באפעלקערונג פון 2,873,598 איינוואוינער אין א שטח פון 1,285 ק״מ2, איז רוים די פערט-גרעסטע שטאט אינעם אייראפעישן פארבאנד (לויט די שטאט גרענעצן). די שטאט געפינט זיך אינעם צענטראל־מערב טייל פונעם אפענין-האלבאינזל אויף די ברעגן פון דעם טייך טיבער.
אין צפון־מערב זייט פון רוים איז פלאצירט דער שטאַט וואטיקאן, אינגאנצן ארומגענומען דורך רוים–א לאנד אין א שטאָט.
רוים האט א היסטאריע וואס ציט זיך איבער 2,500 יאר. די שטאט איז געווארן די הויפטשטאט פון דעם רוימישן קעניגרייך, דער רוימישער רעפובליק און ענדלעך רוים פון דער רוימישער אימפעריע.
לויט דער לעגענדע איז רוים געגרינדעט געווארן אין יאר ג'ז ביי ראמולוס.
רוים איז געווארן א הויפט צענטער פון דער איטאליענישער רענעסאנס.
אין 1871 איז רוים געווארן די הויפטשטאט פון דעם קעניגרייך פון איטאליע, און אין 1946 פון דער איטאליענישער רעפובליק.
דער היסטארישער צענטער פון רוים ווערט גערעכנט דורך אונעסקא א וועלט ירושה ארט. די 1960 זומער אלימפיאדע איז פארגעקומען אין רוים.
די רוימער האלטן אז רוים איז געגרינדעט געווארן אום 21סטן אפריל 753 פאר דער ציווילער רעכענונג, דורך ראמולוס, דער ערשטער מלך. דאס קעניגרייך פון רוים האט זיך געהאלטן 244 יאר ביז דעם לעצטן קעניג טארקוויניוס סופערבוס וואס האט געהערשט ביזן אויפשטאנד אין יאר 509 וואס האט אויפגעשטעלט די רוימישע רעפובליק. במשך די יארן האט רוים געפירט מלחמות ביז זיי האבן געהערשט איבער דעם איטאליענישן האלבאינזל. דערנאך אין די דריטע און צווייטע יארהונדערטער האט רוים געפירט מלחמות קעגן קארטאגא און מאקעדאניע ביז רוים האט געהערשט איבער דעם גאנצן מיטלענדישן געגנט, און האבן אויפגעשטעלט די ערשטע רוימישע פראווינצן סיציליע, סארדיניע און קארסיקע, היספאניע, מאקעדאניע, גריכנלאנד און אפריקע.
רוים שטייט אויף זיבן בערגלעך און האט א שטח פון 1285.31 קוואדראט קילאמעטער.
רוים איז אין דעם לאציא ראיאן פון צענטראל איטאליע אויפן טיבער (). דער אריגינעלער יישוב האט זיך אנטוויקלט אויף בערגלעך קעגנאיבער אן איבערפאר לעבן טיבער אינזל, דער איינציגער נאטירלעכער איבערפאר פונעם טייך אין דעם געגנט. רוים פון די מלכים איז געווארן געבויט אויף זיבן בערגלעך: דאס אווענטין בערגל, דאס קייליאוס בערגל, דאס קאפיטאלין בערגל, דאס עסקווילין בערגל, דאס פאלאטין בערגל, דאס קווירינאל בערגל, און דאס ווימינאל בערגל. אדורך מאדערנעם רוים פליסט אויך נאך א טייך, דער אניען, וואס פליסט אין טיבער אריין צפון פונעם היסטארישן צענטער.
כאטש דער צענטער פון דער שטאט איז ווייט אומגעפער 24 ק״מ פונעם טירענישן ים, ציט זיך די טעריטאריע פון דער שטאט ביז דעם בארטן, וואו עס געפינט זיך די דרום־מערב דיסטריקט אסטיע. דער צענטער פון רוים האט א הייך צווישן 13 מעטער העכערן ים פלאך (לעבן דעם פאנטעאן) און 139 מעטער איבערן ים פלאך (דער שפיץ פון מאנטע מאריא. די "קאמונע" פון רוים באדעקט א שטח סה״כ פון בערך 1285 קוואדראט קילאמעטער, כולל פילע גרינע שטחים.
דורכאויס דער געשיכטע פון רוים זענען די שטאט גרענעצן געווען גערעכנט דער שטח אינערהאלב די שטאט מויערן. אריגינעל זענען די מויערן געווען דער סערווישער מויער, געבויט צוועלף יאר נאך ווען די גאלן האבן צעראבעוועט די שטאט אין יאר 390 פאר דער ציווילער רעכענונג. דאס האט איינגעהאלטן דעם גרעסטן טייל פון די עסקווילינע און קעלישע בערגלעך ווי אויך גאר די אנדערע פינעף בערגלעך. רוים האט געוואקסן אינדרויסן פונעם סערווישן מויער, אבער מ׳האט נישט געבויט קיין נייע מויערן ביז נאך 700 יאר, אין יאר 270 ווען דער קייסער אוירעליאן האט אנגעהויבן בויען די אוירעליאן-מויערן, וואס זענען געווען לאנג כמעט 19 ק״מ, און זענען געבליבן ביז 1870 ווען די מיליטער פונעם קעניגרייך פון איטאליע האט דורכגעבראכן דעם מויער כדי אריינצוגיין אין דער שטאט.
דער שטאטישער שטח ווערט צעטיילט אויף צוויי דורך דער רינג־שאסיי, געענדיגט אין 1962, וואטס רינגלט דעם שטאט־צענטער ווייט אומגעפער 10 ק״מ. דעמאלסט איז געווען דער באזעצטער יישוב כמעט אינגאנצן אינערהאלב דעם שאסיי, אבער היינט האט מען געבויט וואוינונגען ביז א ווייט פון 20 ק״מ אינדרויסן.
רוים ווערט באדינט דורך דריי פליפארטן. איטאליע׳ס הויפט פליפארט איז לעאנארדא דא ווינטשי פליפארט וואס ווערט גערופן אויפן נאמען פונעם ערפינדער לעאנארדא דא ווינטשי (כאטש ער האט געוואוינט אין רוים נאר זעקס יאר, און איז געווען טעטיק מערסטנס אין צפון איטאליע). דער פליפארט געפינט זיך אינעם שטעטל פיומיטשינא אויפן בארטן פון ים. דער פליפארט איז א ביסל ווייט פון דעם צענטער פון רוים; זיי זענען פארבינדן דורך א הויך־גיך באן און אן אויטאסטראד. דער עלטערער רוים טשאמפינא פליפארט איז סיי א ציווילער סיי א מיליטערשיר פליפארט. מען רופט אים "טשאמפינא פליפארט", ווייל ער איז פלאצירט לעבן טשאמפינא, דרום־מערב פון רוים. דער דריטער פליפארט איז דער ראמא-אורבע פליפארט, א קליינער פליפארט וואס געפינט זיך אומגעפער 6 ק״מ צפון פונעם צענטער פון רוים; דארט פליען מערסט העליקאפטער און פריוואטע פליען.
רוימישע יידנטום.
רוימישע יידנטום איז איינע פון די אוראלטע יידישע קהילות אין דער וועלט, שוין צוויי טויזנט צוויי הונדערט יאר. שוין אין יאר ג׳תקנ״ט איז געשאפן געווארן א פארבינדונג צווישן די יידן און רוים ווען שליחים פון די חשמונאים זענען אנגעקומען אין רוים. אין יאר 1555 האט דער פויבסט פאולוס דער פערטער ארויסגעגעבן א געזעץ אז די יידן טארן נישט וואוינען נאר אין א באגרענעצטן שטח וואס מ׳רופט היינט די רוימישע געטא.
אין 1938, ווען מען האט איינגעפירט די ראסע געזעצן אין איטאליע האבן די יידן פארלוירן זייערע בירגער-רעכטן. אין 1943 איז די דייטשע מיליטער אנגעקומען קיין רוים און זיי האבן דעפארטירט די יידן אין פארניכטונגס לאגערן. ביז ווען די אליאירטע קראפטן האבן באפרייט די שטאט זענען 2,000 געהרגעט געווארן, העלפט פון זיי אין פארניכטונגס לאגערן.
היינט צו טאג האט רוים די גרעסטע יידישע קהילה אין איטאליע מיט יידישע מוסדות. די קהילה האט אומגעפער 15,000 יידן און די שטאט פארמאגט צען שולן.
אין 1919 האט מען אנטפלעקט אלטע יידישע קברים פון די טעג פון אוראלט רוים.
פוטבאל איז דער פאפולערסטער ספארט אין רוים, ווי אויך אין גאנץ איטאליע. די שטאט איז געווען גאסטגעבער פאר די לעצטע שפילן פון די 1934 און 1990 פיפא וועלט בעכער. דער צווייטער האט מען געשפילט אינעם גרויסן אלימפיאדע סטאדיאן. דער סטאדיאן ווערט געניצט מערסט ווי א שותפותדיקער היים סטאדיאן פאר די לאקאלע פוטבאל גרופעס ס ס לאציא, געגרינדער אין 1900, און א ס רומא, געגרינדעט אין 1927. די רוימישע ספארט קולטור אינטערעסירט זיך זייער אין דעם קאנקורענץ פון די צווי גרופעס פארן דערבי דעלא קאפיטאלע פארמעסט. די פוטבאל שפילער וואס שפילן פאר די גרופעס און זענען אויך געבוירן אין דער שטאט זענען באזונדער פאפולער, ווי למשל די שפילער פראנצעסקא טאטי און דאניעלע דע ראסי (ביידע פאר א ס ראמא), און אלעסאנדרא נעסטא (פאר ס ס לאציא).
אין רוים איז פארגעקומען די זומער אלימפיאדע 1960, מיט גרויס דערפאלג, ניצנדיק פיל אוראלטע ערטער ווי די ווילא בארגעזע און די באדן פון קאראקאלא פאר די פארשידענע שפילן. אויך האט מען געשאפן א סך נייע געביידעס פאר דער אלימפיאדע, ספעציעל דעם נייעם אלימפיאדע סטאדיאן (וואס מען האט שפעטער פארגרעסערט און באנייט לכבוד דעם 1990 פיפא וועלט בעכער), און דאס אלימפיאדע דארף ("Villaggio Olympic") געשאפן אין אנהייב ווי א וואוינונג פאר די אטלעטן און שפעטער איבערגעמאכט ווי א וואוינונג געגנט. רוים האט געהאט א הוא אמינא צו האלטן דארט די זומער אלימפיאדע 2020 אבער זיי האבן צוריקגעצויגן זייער אנבאט.
יעדע יאר אין מיי ווערט געהאלטן אין רוים דער מייסטער טעניס טורניר. אין די יארן נאך דער צווייטער וועלט-מלחמה איז ציקלען געווען גאנץ פאפולער, אבער היינט נישט אזוי שטארק.
אַמאַן (אַראַביש: عمان), איז די הויפטשטאט פֿון יארדאניע. ריכטיג צו 2008 איז דא אין אַמאַן 1,135,733 איינוווינער.
געאגראפיע און קלימאט.
די שטאָט איז פלאצירט אין צפֿון-מערב פון דער יארדאניע, הויך 773 מעטער איבערן ים־שפיגל. די שטאָט איז געווען לכתחילה אויף זיבן בערגלעך, אָבער הייַנט באדעקט זי 19 בערגלעך.
די שטאט היינט.
די שטאָט געפינט זיך אינמיטן דעם וועג נעץ אין יארדאניע. דער אינטערנאַציאָנאַלער פליפּאָרט הייסט נאָך מלכּה אַליאַ (مطار الملكة علياء الدولي) איז די הויפּט לופט טויער פון דעם מלכות.
אין דער שטאט זענען אַ נומער פון אוניווערסיטעטן, וואָס זענען וויכטיק, "אוניווערסיטעט פון יארדאניע", "אוניווערסיטעט פון אַלזייטאָנאַ דזשאָרדאַניאַן" (جامعة الزيتونة الأردنية), "דער דייַטש אוניווערסיטעט פון יארדאניע" (الجامعة الألمانية الأردنية), "אַמאַן אַלאַהאַלייאַ אוניווערסיטעט און די יארדאניע אוניווערסיטעט פון וויסנשאַפֿט און טעכנאָלאָגיע" (جامعة العلوم والتكنولوجيا الأردنية أو جامعة التكنو).
די מאָנגאָלײַ (מאנגאליש: "Монгол") איז אַ לאַנד אין אַזיע מיט קיין אויסגאנג צום ים. איר הױפּטשטאָט איז אולאַנבאַטאָר. זי גרענעצט רוסלאנד צו צפון און כינע צו דרום.
מאנגאליי איז דאס 18טע גרעסטע לאנד אין דער וועלט, מיט א שטח פון 1,564,116 קוואדראט קילאמעטער.
דער היינטיגער תחום פון מאנגאליי איז משולט געווען ביי פארשידענע נאמאדישע אימפעריעס, בתוכם די שיונג-נו, די שיען-ביי, די רוראן, די געטערקס. אין 1206 האט דזשינגיס כאן געגרינדעט דימאנגאלישע אימפעריע, און זיין אייניקל קובליי כאן איז שפעטער מנצח געווען כינע, דערביי האט ער אנגעהויבן דארטן די מאנגאלישע יואן דינאסטיע. נאך דעם פאל פון יואן דינאסטיע, זענען די מאנגאלן צוריקגעלאפן צום מאנגאליי, און זיינען צוריקגעגאנגען צו קריגן צוויישן זיך און גנב'ען טיילמאל פון כינעזישע גרענעץ-דערפער. אין די 16טן און 17טן יארהונדערטער, מאנגאליי איז אונטערגאגאנגען דער השפעה פון טיבעטישן בודהיזם. דורך די תקופה פון דער טשינג דינאסטיע אין כינע ביים סוף פון 17טן יארהונדערט, איז מאנגאליי געווארן א חלק פון יענער אימפעריע. נאכעם פאל פון דער טשינג דינאסטיע אין 1911, איז מאנגאליי נאכאמאל זעלבשטענדיג געווארן.
די מדינה איז שפעטער אונטערגעגאנגען דער סאוועטישער השפעה, און געווארען א סאוועטע רעפובליק אין 1924. נאך די אנהייב פונעם סאוועטן פארבאנד'ס פאל אין 1989, מאנגאליי האט איהרע אייגענע רעוואלוציע געהאט אין 1990, דערפון איז מאנגאליי'ס ווערן א מאדערנישע און דעמאקראטישע מדינה אנגעהייבט.
מאנגאליי איז א רעפובליק און האט א פארלאמענטע סיסטעם. דער פרעזידענט איז געוויילט ביי דער פאלק'ס אפשטים. די דעפוטאטן אין דער נאציאנאלער פארזאמלונג, וואס זענען אויך געוויילט ביי פאלקסאפשטום, באשלאסן דעם פרעמיער מיניסטער. דער פרעמיער מיניסטער נאמינירט קאבינעט מיניסטארן מיטן פרעזידענט'ס עצה. די פארזאמלונג שפעטער קאנפירמירט די קאבינעט מיניסטארן.
מאנגאליי'ס קאנסטיטוציע גאראנטירט פרייהייט פון אויסדרוק און רעליגיע.
די געאגראפיע פון מאנגאליי איז אפגעטיילט אין צוויי חלקים, מדבר אין דרום און בערגער אין צפון און מערב. דער מערטייל פון מאנגאליי איז סטעפ, און 11.2% פון די מדינה'ס שטח איז באדעקט מיט וואלד-ערטער. די מדינה איז הייס אין זומער און זעהר קאלט אין ווינטער, ווען די טעמפעראטור קען גיין ווי נידריג ווי -30 ס' (-22 פ').
מאנגאליי איז הויך, קאלט, און ווינטיק. די זומערס זענען קורץ און די ווינטערס לאנג. די מדינה האט בערך 257 טעג אן וואלקנס א יאהר.
מאנגאלישערס זענען בערך 95% פון די באפעלקערונג, און זיי זענען אפגעטיילט אין גרופעס ווי די כאלקע און ענדערערס, און די אונטערשייד צווישן זיי איז, איבער הויפט, וועלכע מאנגאלישע דיאלעקט זיי רעדן. די כאלקעס זענען 86% פון דעם מאנגאלישן פאלק, און די איבעריגע גרופעס זענען די אויראטן, בוריאטן, וכו'. טערקישע פעלקער (קאזאכן, טאוואנען, אוזבעקס) זענען 4.5% פון מאנגאליי'ס באפעלקערונג, און די איבעריגערס זענען רוסישערס, כינעזישערס, קארעישערס און אמעריקאנערס.
די אפיציעלע שפראך פון מאנגאליי איז מאנגאליש, און ווערט גערעדט דורך 95% פון דער באפעלקערונג.
היינט ווערט מאנגאליש געשריבן מיטן קירילישן שריפט, אבער מען פלעגט עס שרייבן מיט די מאנגאלישע אותיות. עס איז געווען אויספלאנירט אן אפיציעליער צוריקברענגען פון די אלטע אותיות ביים יאר 1994, אבער וויבאלד אז עלטערע מענטשן האבן פארשידענע פראבלעמן געהאט, עס איז נאך נישט צוריקגעבראכט געווארן. פונדעסטוועגן, די טראדיציאנעלע אלפאבעט ווערט צוביסלעך גענוצט מער אין מאנגאלישע שולן.
רוסיש איז די מערסט גענוצטע פרעמדלאנדישע שפראך אין מאנגאליי, און נאך איר ענגליש, אבער לעצטס ענגליש ווערט צו זיין גענוצט מער פון רוסיש ווי די צוויטע שפראך. קארעיש איז אויכעט מפורסם, וויבאלד אז טויזנטער מאנגאלער ארבעטן אין דרום קארעע.
אין מאנגאליי, האלדז-זינגען מוזיק, אדער "כומעי", איז פאפולאר, בפרט אין מערב מאנגאליי.
דער סימן אויפן לינקסער זייט פון מאנגאליי'ס פאן איז א בודהיסט געשטאלט וואס הייסט "סאיאנבא." עס רעפריזענטירט די זון, לבנה, שטערן און הימל.
בריסל שטאָט (;;) איז די הױפּטשטאָט פֿון בעלגיע, און פון פלאנדערן. די שטאט האט א שטח פון 32.61 קוואדראט ק"מ. די באפעלקערונג פון דער שטאט איז געווען 144,784 אום 1טן יאנואר 2006.
זייטן סוף פונעם צווייטן וועלט קריג, איז בריסל געווארן א וויכטיגער צענטער פאר אינטערנאציאנעלער פאליטיק. די הויפט אינסטיטוציעס פונעם אייראפעישן פארבאנד געפינען זיך אין בריסל, ווי אויך די הויפטקווארטיר פון דער נארד אטלאנטיק אפמאך ארגאניזאציע (NATO). בריסל איז געווארן א פֿילשפראכיקע היים פון אסאך אינטערנאציאנעלע ארגאניזאציעס, פאליטיקער, דיפלאמאטן און ציוויל־דינער.
בריסל איז דער גאסטגעבער פון די הויפט פאליטישע אינסטיטוציעס פונעם אייראפעישן פארבאנד. דער אייראפעישער פארבאנד האט נישט קיין אפיציעלן הויפטשטאט, אבער דער אפמאך פון אמסטערדאם שענקט בריסל מיטן זיץ פון דער אייראפעאישע קאמיסיע.
בריסל שטאָט האט דריי הויפט באן סטאנציעס: בריסל מידי (די גרעסטע באן סטאנציע אין בעלגיע), צענטראל און צפון. צווישן מידי און צפון סטאנציעס פארן מער ווי 1,000 באנען יעדן טאג. בריסל מידי האט גיכע פארבינדונגען קיין לאנדאן דורכן קאנאל טונעל מיט אייראסטאר (1 שעה 51 מינוט); קיין אמסטערדאם מיטן Fyra; קיין אמסטערדאם, פאריז (1 שעה 25 מינוט) און קעלן מיטן Thalys; און קיין קעלן מיטן דייטשן צווישנשטעט עקספרעס.
עריטרעאַ איז אַ לאַנד אין צפון-מזרח אַפֿריקע. זײַן הױפּטשטאָט איז אַסמאַראַ. עריטרעא גרענעצט סודאן צו מערב, עטיאפיע צו דרום און דזשיבוטי צו דרום-מזרח. זי האט א לאנגען בארטן אויפן ים סוף צו מזרח און צפון-מזרח, קעגן איבער סאודי אראביע און תימן.
די חשובע שטעט אין עריטרעע זענען די הויפטשטאט אסמארא, די פארט שטעט אסעב אין דרום־מזרח און מאסאווע אין מזרח, און קערען אין צפון.
עטיאָפּיע (, "איטיאפפיאַ", אַפֿאַר: "Itiyoophiyaa," "איטי־יופֿי־יאַאַ," "." אראמא": Itoophiyaa," סאמאַלי: "Itoobiya", איטוביאאַ, טיגריניאַ: ኢትዮጵያ), אפיציעל די פעדעראלע דעמאקראטישע רעפובליק פון עטיאפיע, איז אַ לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין דעם הארן פֿון אַפֿריקע. זי באדעקט א שטח פון 1,100,000 קוואדראט ק"מ (דאס צענטע גרעסטע לאנד אין אפריקע), און איר הױפּטשטאָט איז אַדיס אַבאַבאַ. עטיאפיע גרענעצט עריטרעא צו צפון, דזשיבוטי צו צפון־מזרח, סאמאליע צו מזרח, קעניע צו דרום, דרום סודאן צו מערב און סודאן צו צפון־מערב, זי האט א באפעלקערונג פון 109 מיליאן מענטשן (אין יאר 2019).
מער ווי דריי טויזנט יאר איז עטיאפיע׳ס רעגירונג סיסטעם געווען א מאנארכיע. לויט דער עטיאפישער לעגענדע, שטאמען די קעניגן פון עטיאפיע פון שלמה המלך און די מלכה פון שבא.
פאר איבער טויזנט יאר האט געהערשט אין דעם ראיאן דאס קעניגרייך פון אקסום.
אין 1936 האט איטאליע אקופירט עטיאפיע ביז אינמיטן דער צווייטער וועלט-מלחמה. ווערנט דער איטאליענישער הערשאַפֿט האט די רעגירונג געענדיגט שקלאפעריי, וואָס איז געווען איינגעפֿירט אין לאנד הונדערטער יארן. עטיאפיע איז געווען דער ערשטער אומאפהענגיקער אפֿריקאנישער מיטגליד אין דער פעלקער-ליגע און די פאראייניגטע פעלקער. אין 1974, איז די עטיאפישע מאנארכיע אונטער היילי סעלאסי געווארן אראפגעווארפֿן דורך דעם דערג, א קאמוניסטישע מיליטערישע רעגירונג געשטיצט דורך דעם סאוועטן פֿארבאנד. אין 1987 האט דערג געגרינדעט די פֿאלקס־דעמאקראטישע רעפובליק פֿון עטיאפיע, וואס איז אבער אראפגעווארפן דורך דעם עטיאפישן פאלקס־רעוואלוצינערישן דעמאקראטישן פֿראנט, וואס הערשט אין עטיאפיע זייט דעמאלסט.
עטיאפיע פירט אן אומאפהענגיקן פאליטיק, אנדערשט פון דעם קאנטינענט פון אפריקע און די לענדער פונעם מיטל מזרח; אין א געוויסן זינען איז איר פאליטיק פירנדיק. אין יאר 1923 איז זי געווארן א מיטגליד אין דער פעלקער-ליגע, און אין יאר 1942 האט זי אונטערגעשריבן די אפיציעלע דעקלאראציע פון די פאראייניגטע פעלקער, און איז געווארן איינע פון דער ארגאניזאציע׳ס 51 גרינדער לענדער. צוליב דעם האט זי באקומען א ספעציעלן סטאטוס אין דעם קאנטינענט און האט זוכה געווען הויפטקווארטירן דעם פֿ״פֿ צענטער אין אפריקע. אויך איז עטיאפיע איינער פון די גרינדער פונעם אפריקאנער פארבאנד, וועמענ׳ס סעקרעטעריאט געפינט זיך אין דער הויפטשטאט פון עטיאפיע, אדיס אבאבא.
עטיאפיע און אויך עריטרעא ניצן די אוראלטע געעז שריפט, וואס איז איינע פון די עלטסטע אלפֿאבעטן אין דער וועלט וואס מען ניצט נאך ביז היינט. זיי האלטן דעם עטיאפישן קאַלענדאַר, וואָס איז הינטערשטעליק דעם גרעגאריאַנישן קאַלענדאַר מיט אומגעפֿער זיבן יאָר און דריי מאנאַטן. דער גרעסטער טייל פון דער באפעלקערונג זענען קריסטן, און דאס היסטארישע קעניגרייך פון אקסום איז געווען איינע פון די ערשטע מדינות וואס האט אפֿיציעל אדאפטירט די רעליגיע. א דריטל פון דער באפעלקערונג זענען מוסולמענער (מערסטנס סוניס). א היפשע באפעלקערונג פון עטיאפישע יידן, באקאנט אלס ביתא ישראל, האבן געוואוינט אין עטיאפיע ביז די 1980ער יארן. עטיאפיע איז א פֿילשפראכיק פֿאלק, מיט עטלעכע 80 עטנא-לינגוויסטישע גרופעס, פון וועלכע די פֿיר גרעסטע זענען די אראמא, אמהארא, סאמאלי און די טיגראיאנער. אין עטיאפיע ווערן גערעדט—דורך די פארשידענע שבטים און פעלקער—פיר-און-אכציג שפראכן.
לויט דעם בוך פון אקסום און דעם היסטאריקער פליניוס דער עלטערער שטאמט דער נאמען פון עטיאפיוס, א זון פון כוש בן חם.
געאגארפיע.
עטיאפיע באדעקט א שטח פון 1,100,000 קוואדראט ק"מ. זי ליגט אין מזרח אפריקע און נעמט איין כמעט אינגאנצן דעם הארן פון אפריקע, וואס איז דער מזרח עק פון דעם קאנטינענט פון אפריקע. עטיאפיע גרענעצט עריטרעע צו צפון, סודאן און דרום סודאן צו מערב, קעניע צו דרום, סאמאליע צו מזרח און דזשיבוטי אין צפון מזרח. געאגראפיש האט עטיאפיע גאנץ הויכע הייכן, צווישן 1,800 און 3,000 מעטער העכער דעם ים-פלאך, מיט בערג וואס דערגרייכן א הייך פון 4,620 מעטער, וואס זענען צעטיילט דורכן סיריש-אפריקאנישן שפאלט. דער שפאלט גייט אדורך פון דרום-מערב צו צפון-מזרח און איז ארומעגומען מיט מדברדיקן שטח וואס איז אסאך נידעריקער. די פילארטיקע סארטן שטח ברענגען צו א ברייטער פארשיידנקייט אין קלימאט, ערד און געוואוקס און אין טיפן זידלונגען אין לאנד. דער מזרח גרענעץ פון לאנד איז א מדבר, אבער אין דרום זענען פאראן טראפישע וועלדער.
אזערע טאנא אין צפון איז דער קוואל פונעם בלויען נילוס.
די קלימאט איז מערסטנס טראפישער מאנסון, אבער מיט א גרויסער וואריאציע לויט דער טאפאגראפיע. דאס עטיאפישע אויבערלאנד באדעקט דעם גרעסטן טייל פון לאנד און האט א קלימאט וואס איז גאנץ א ביסל קילער וואו אנדערע ראיאנען נאנט צום עקוואטאר. די וויכטיקע שטעט אין לאנד זענען מערסטנס אויף א הייך פון 2,000–2,500 מ׳ איבערן ים־פלאך, כולל די היסטארישע הויפטשטעט גאנדאַר און אַקסום.
לויטן אינטערנאציאנאלן געלטפאנד איז עטיאפיע געווען איינע פון די גיכסט־וואקסנדע עקאנאמיעס פון דער וועלט, מיט מער ווי 10% עקאנאמישער וואוקס צווישן די יארן 2004 און 2009. זי איז געווען די גיכסט־וואקסנדע נישט־אויל־אפהענגיקע אפריקאנישע עקאנאמיע אין די יארן 2007 און 2008. אין 2015, האט די וועלטבאנק געצייכענט אז עטיאפיע האט געזען שנעלע עקאנאמישע וואוקס מיט עכטע ברוטא אינלענדישער פראדוקט (GDP) וואוקס דורכשניטלעך 10.9% צווישן 2004 און 2014.
ענערגיע און הידראקראפט.
עטיאפיע האט 14 הויפט טייכן וואס פליסן פון איר אויבערלאנד, כולל דעם נילוס. זי האט די גרעסטע וואסער רעזערוון אין אפריקע. אין 2012 איז בערך 88.2% פון דער גארער עלעקטריע גענערירן קאפאציטעט געווען פון הידרא־עלעקטריע. די איבריגע עלעקטריע קראפט איז געווען גענערירט פון פאסיל־ברענשטאף (8.3%) און באנייבאר קוואלן (3.6%).
די עלעקטריפיקאציע ראטע פאר דער גאנצער באפעלקערונג אין 2016 איז געווען 42%, מיט 85% דעקונג אין שטעטלעכע שטחים און 26% דעקונג אין דארפֿישע געגנטן. אין 2016 איז די גארע עלעקטריע־פראדוקציע געווען 11.15 TW⋅h און באניץ איז געווען 9.062 TW⋅h. מען האט עקספארטירט 0.166 TW⋅h עלעקטריע און אימפארטירט 0 kW⋅h.
עטיאפיע פארזארגט עטלעכע 81% פון וואסער פארנעם צום נילוס דורך די טייך־באסיינען פונעם בלויען נילוס, טייך סאבאט און אטבארא. אין 1959, האבן עגיפטן און סודאן אונטערגע׳חתמעט אן אפמאך, דער 1959 נילוס וואסערן אפמאך, וואס האט געגעבן ביידע לענדער אויסשליסלעכע רעכטן איבער די נילוס וואסערן. זייט דעמאלסט האט עגיפטן כסדר זיך דערגעגענט כמעט אלע פראיעקטן אין עטיאפיע וואס האבן געוואלט אויסניצן די לאקאלע נילוס בייטייכן. דאס האט גורם געווען אז דרויסנדיקע אינוועסטירער האבן נישט קיין אינטערעסע אין פינאנצירן הידראקראַפט און באוואסערונג פראיעקטן אין מערבדיקער עטיאפיע, וואס האלט אויף וואסער רעסורסן עקאנאמישע אנטוויקלונג פראיעקטן. עטיאפיע, אבער, האלט אין איין קאנסטרוקטירן א גרויסע 6,450 MW הידרא-עלעקטרישע דאמבע אויף דעם טייך בלויען נילוס. ווען זי וועט ווערן געקאנטשעט וועט די דאזיקע גרויסע עטיאפישע רענעסאנס ווערן די גרעסטע הידרא-עלעקטרישע קראפט-סטאנציע אין אפריקע.
יידן אין עטיאפיע.
אין דעם טיגרע ראיאן פון עטיאפיע האט געוואוינט א שבט פון יידן וואס די גוים האבן זיי גערופן פאלאשן.
די רעפובליק פון קעניע (; סוואהילי: "Jamhuri ya Kenya" "דזשאַמהורי יאַ קעניאַ") איז אַ לאַנד אין מזרח אַפֿריקע וואס ליגט אויפן עקוואטאר. מיט דעם אינדישן אקעאן צו דרום־מזרח, האט זי גרענעצן מיט סאמאליע צו צפון־מזרח, עטיאפיע צו צפון, סודאן צו צפון־מערב, אוגאנדע צו מערב און טאנזאניע צו דרום. אין דרום־מערב פון לאנד געפינט זיך די וויקטאריע אזערע, וואס איז געטיילט צווישן קעניע, אוגאנדע און טאנזאניע.
איר הױפּטשטאָט איז נײַראָבי. דער שטח פונעם לאנד באדעקט 580,000 קוואדראט ק"מ, און עס האט א באפעלקערונג פון 39 מיליאן מענטשן פון מער ווי 40 עטנישע גרופעס.
סלאָװעניע (), אפיציעל די רעפובליק פון סלאוועניע (), איז אַ לאַנד אין צענטראַל אײראָפּע צווישן די אלפן און דעם מיטלענדישן ים. זי גרענעצט איטאליע צו מערב, קראאטיע צו דרום און מזרח, אונגארן צו צפון־מזרח און עסטרייך צו צפון. זי באדעקט א שטח פון 20,273 קוואדראט ק"מ און האט א באפעלקערונג פון 2.05 מיליאן. די הױפּטשטאָט איז ליובליאנא.
די אפיציעלע שפראך פון סלאוועניע איז סלאוועניש.
סלאוועניע איז א מיטגליד אין דעם אייראפעישן פארבאנד און אין נאט"א.
די ערשטע סלאווענען זענען אנגעקומען אין דעם געגנט פון סלאוועניע אינעם 6טן יארהונדערט. פון דעם 13טן יארהונדערט ביז 1918 איז סלאוועניע געווען א טייל פון עסטרייך.
אין 1989 האט דער פארלאמענט פון סלאוועניע באשלאסן זיך צו שיידן פון יוגאסלאוויע, און אין 1990 איז די החלטה געווארן באשטעטיקט דורך א רעפערענדום. אין 1991 האט סלאוועניע דערקלערט איר אומאפהענגיקייט. די יוגאסלאווישע מיליטער האט אינוואדירט אום 27סטן יוני, אבער נאכן אינטערווענץ פון די פאראייניקטע פעלקער האט געענדיגט דאס קעמפן נאך צען טעג. אין 1992 האט דער אייראפעישער פארבאנד אנערקענט די אומאפהענגיקייט פון סלאוועניע. יענע יאר האט מען געהאלטן דעמאקראטישע וואלן, און מען האט געוויילט מילאן קוטשאן פרעזידענט פון דעם לאנד.
סלאוועניע געפינט זיך אין דרום־מזרח אייראפע, צווישן די אלפן און דעם מיטלענדישן ים. זי גרענעצט קראאטיע צו דרום און מזרח, אונגארן צו צפון־מזרח, עסטרייך צו צפון און איטאליע צו מערב. סלאוועניע, איטאליע און עסטרייך האבן א באגעגן־פונקט לעבן פעטש, אין צפון פון לאנד. אין דרום־מערב פון לאנד איז א קורצער בארטן ביים אדריאטישן ים.
צווישן די פויגלען אין סלאוועניע זענען סאוועס, אדלערן, און שווארצע און גרינע פיקהאלצן.
סלאָװאַקײַ אָדער סלאָוואַקיע (), אפיציעל סלאוואקישע רעפובליק, איז אַ לאַנד אין צענטראַל אײראָפּע וואס איז לאנד איינגעשלאסן. איר הױפּטשטאָט איז בראַטיסלאַװאַ (פרעשבורג) און איר באפעלקערונג איז העכער פון פינף מיליאן.
סלאוואקיי איז א מיטגליד אין דעם אייראפעישן פארבאנד, נאט"א און די פאראייניקטע פעלקער.
סלאוואקיי איז געווארן א טייל פונעם קעניגרייך פון אונגארן אין דעם 10טן יארהונדערט. יידן האבן אנגהויבן זיך באזעצן אין סלאוואקיי אין דעם 14טן יארהונדערט.
אין 1918 איז סלאוואקיי געווארן א טייל פונעם נייעם לאנד טשעכאסלאוואקיי.
דער צפון טייל פון לאנד איז באדעקט מיט די קארפאטישע בערג. די הויפט טייכן זענען די דוניי, דער וואג און דער גראן.
די קאנסטיטוציע גאראנטירט פרייהייט פון רעליגיע. 60.4% פון סלאוואקן האלטן זיך פאר קאטאליקן, 9.6% אומרעליגיעז אדער אטעאיסטיש, 6% פראטעסטאנטן און 5% פראוואסלאוונע. פארן צווייטן וועלט קריג האבן געוואוינט אין סלאוואקיי אומגעפער 90,000 יידן (1.6% פון דער באפעלקערונג). נאך דער שחיטה וואס די נאציס האבן דורכגעפירט, בלייבן נאר 2,300 יידן (.04% פון דער באפעלקערונג).
דער ראש מלוכה פון סלאוואקיי איז דער פרעזידענט (היינט איוואן גאשפאראוויטש), וואס מען וויילט אויף א קאדענץ פון פינף יאר.
האָלאַנד () איז אַ קליין לאַנד אין אײראָפּע, מיט א באפעלקערונג פון מער ווי 16 מיליאן. עס גרעניצט זיך מיט דעם צפון ים צום צפון און מערב, בעלגיע צו דרום און דייטשלאנד צו מזרח. האלאנד איז א גרינדער מיטגליד פונעם אייראפעישן פארבאנד. די הויפט שפראך אין האלאנד איז האלענדיש, אבער אין צפון פון לאנד רעדט מען אויך פריזיש. אן איינוואוינער פון האלאנד איז א "האלענדער".
די גרעסטע שטעט אין האלאנד זענען אמסטערדאם, דען האג און ראטערדאם. אַמסטערדאַם איז די הױפּטשטאָט, אבער די רעגירונג און פארלאמענט זיצן אין דען האג.
דער פארט פון ראטערדאם איז דער גרעסטער פארט אין אייראפע–אזוי גרויס ווי די נעקסט דריי גרעסטע צוזאמען.
די הויפט טייכן אין האלאנד זענען דער ריין, דער וואַל און דער מאָז.
האלאנד איז זייער א פלאך לאנד; נאר 50% פונעם לאנד איז מער ווי איין מעטער איבער דם ים־פלאך. אומגעפער 17% פונעם שטח פון לאנד איז פריער געווען וואסער (ים און אזערעס) און מענטשן האבן געמאכט דארט א יבשה.
האלאנד האט גאר א גרויסע באפעלקערונג ענגקייט פון 406 מענטשן א ק"מ2. האלאנד איז דער וועלטס צווייטער גרעסטער עקספארטירער פון עסן און לאנדווירטשאפט פראדוקטן, נאך די פאראייניגטע שטאטן, א דאנק וואס זיין ערד איז גוט פרוכפערדיק און דאס לאנד האט א צארטן קלימאט.
האלאנד איז איינע פון די ערשטע לענדער אין דער וועלט צו האבן א געוויילטן פארלאמענט; זייט 1848 איז זיין רעגירונג א פארלאמענטארע דעמאקראטיע און א קאנסטיטוצאנעלע מאנארכיע. האלאנד ווערט גערעכנט א גאנץ ליבעראל לאנד.
האלאנד איז א גרינדער מיטגליד אין די אייראפעישער פארבאנד, אייראזאנע, G-10, נאטא, ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג און וועלט האנדל ארגאניזאציע. פינף אינטערנאציאנאליע געריכטן זענען פלאצירט אין האלאנד, ווי אויך די אייראפעישע קרימינעל אינטעליגענץ אגענטור אייראפאל. האלאנד געהערט צו דער שענגען זאנע.
האלאנד האט א מארק־באזירט געמישטע עקאנאמיע, און ראנגירט 17ט צווישן 177 לענדער לויטן אינדעקס פון עקאנאמישער פרייהייט.
דאס לאנד איז געווארן אויפגעשטעלט אין יאר 1581 ווי די האלענדישע רעפובליק, וואס דאן איז עס געווארן זעלבסטשענדיג פון שפאניע.
עס איז דאן געווארן א מאכט און געבליהט אזש ביז די זיבעצטן יאר הונדערט איז זי שוין געווארן א אימפעריע פאר זיך.
די תקופה ווערט באצייכנט די גאלדענע תקופה פון האלאנד.
נאך דעם וואס נאפאליאן האט עס איינגענומען האט עס צוריקבאקומען זיין זעלבסשטענדיגקייט אין 1815 צוזאמען מיט נאך טעריטאריע וואו עס זענען היינט די לענדער פון בעלגיע און לוקסעמבורג.
בעלגיע האט באקומען זעלבשטענדיגקייט פון האלאנד אין 1830, און לוקסעמבורג אין 1867.
אין דער ערשטער וועלט מלחמה איז זי געווען נייטראל אבער ביי די צווייטע איז זי איינגענומען געווארן דורך די נאציס אין חודש אייר ת"ש און איז באפרייט געווארן אין יאר תש"ה.
עס זענען געווען אסאך חסידי אומות העולם אין האלאנד אבער דאך איז די יודישע געמיינדע אין האלאנד כמעט אינגאנצן פארטיליגט געווארן דורכאויס די צווייטע וועלט קריג.
האלאנד איז געווען איינע פון די לענדער וואס האבן אויפגעשטלעט דעם אייראפעישן פארבאנד אין 1992.
פון 1581 ביז נאפאלעאן האט איינגענומען דאס לאנד אין 1806 איז האלאנד געווען א רעפובליק. אין 1815 איז האלאנד געווארן א קאנסטיטוציאנאלע מאנארכיע און אין 1848 א פארלאמענטארע דעמאקראטיע, ביזן היינטיקן טאג.
דער ראש מלוכה איז דער מאנארך, היינט דער קעניג ווילעם אלעקסאנדער. פריער איז געווען די מלכה בעאטריקס, וואס האט געדינט 33 יאר ביזן עלטער פון 75, ווען זי האט אבדיקירט דעם 30סטן אפריל 2013.
די רעגירונג ווערט געפירט דורכן קאבינעט, וואס האט 13 ביז 16 מיניסטארן. דער פארזיצער פונעם קאבינעט איז דער פרעמיער מיניסטער, וואס אפיציעל איז ער גלייך מיט אלע אנדערע מיניסטארן. זייט אקטאבער 2010 איז מארק רוטע דער פרעמיער מיניסטער. דער פארלאמענט, דער "שטאטן-גענעראל", האט די מאכט צו שאפן געזעצן, און אנטהאלט צווי קאמערן, דער ערשטער קאמער מיט 75 מיטגלידער און דער צווייטער קאמער מיט 150 מיטגלידער.
האלאנד האט אן אנטוויקלטע עקאנאמיע און שפילט א ראלע אין דער עקאנאמיע פון אייראפע שוין עטלעכע יארהונדערטער. זייט דעם 16טן יארהונדערט זענען שיפעריי, פישעריי, לאנדווירטשאפט, האנדל און באנקירן פירנדע סעקטארן פון דער האלענדישער עקאנאמיע. האלאנד האט א הויכן ניווא פון עקאנאמישער פרייהייט.
די הויפט מיטהאנדל לענדער פון האלאנד זענען (אין 2013) דייטשלאנד, בעלגיע, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, די פאראייניגטע שטאטן, פראנקרייך, איטאליע, כינע און רוסלאנד. האלאנד איז איינע פון דער וועלטס צען פירנדיגע עקפארטירער לענדער. דער גרעסטער אינדוסטריעלער סעקטאר איז עסנווארג. אנדערע חשובע אינדוסטריעס זענען כעמיקאלן, מעטאלורגיע, מאשינעריי, עלעקטרישע גיטער און טוריזם. אינטערנאציאנאלע פירמעס וואס ארבעטן אין האלאנד שליסן איין אונילעווער, היינעקען, שעל, פיליפס און טאמטאם.
האלאנד האט די 17טע גרעסטע עקאנאמיע אין דער וועלט און ראנגירט 10ט אין ברוטא נאציאנאלער פראדוקט פאר א מענטש. אין אפריל 2013 איז ארבעטסלאזקייט געשטאנען ביי 8.2% פון דער ארבעטסקראפט.
די פינאנץ־ און האנדל־הויפטשטאט פון האלאנד איז אמסטערדאם. די אמסטערדאם בערזע, א טייל פון אייראנעקסט, איז דער וועלט'ס עלטסטע בערזע און איינע פון די גרעסטע בערזעס אין אייראפע. זי געפינט זיך לעבן דאם סקווער אין צענטער פון דער שטאט. האלאנד איז געווען א גרינדער מיטגליד פון דער איירא, און האט געטוישט זיין געוועזענע וואלוטע, דעם גולדן, דעם 1טן יאנואר 1999 פארן צוועק פון האלטן חשבונות, צוזאמען מיט נאך 15 גרינדער מיטגלידער פון דער איירא. די קורס ביים טוישן איז געווען 2.20371 גולדן פאר איין איירא. די איירא מטבעות און פאפיר־געלט האט מען ערשט געניצט דעם 1טן יאנואר 2002. אין די קאראאיבישע נידערלאנדן ניצט מען דעם אמעריקאנער דאלאר אנשטאט דער איירא.
די פלאצירונג פון האלאנד שאפט א שיינעם צוטריט צו די מארקן פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך און דייטשלאנד. דער פארט פון ראטערדאם איז דער גרעסטער פארט אין גאנץ אייראפע.
לעבן סלאכטערן געפינט זיך דאס גראנינגען גאז פעלד, איינע פון די גרעסטע נאטירלעכער גאז פעלדער אין דער וועלט. זייט די מיטעלע 1970ער יארן האט דאס פעלד שוין פראדוצירט גאז ווערט €159 ביליאן.
דער האלענדישער לאנדווירטשאפט סעקטאר איז גאנץ מעכאניזירט, מיט א שטארקן פֿאקוס אויף אינטערנאציאנאלע עקספארטן. ער באשעפטיקט אומגעפער 4% פון דער האלענדישער ארבעטסקראפט, אבער פראדוצירט גרויסע איבערבלייבן פאר דער עסן־פראדוצירן אינדוסטריע און שאפט 21 פראצענט פון אלע האלענדישע עקספארטן.
האלאנד עקספארטירט צוויי דריטל פון דער וועלט'ס בלימען.
די פארקער אויף האלאנד'ס גאסן האט זיך פארמערט כסדר זייט די 1950ער יארן און שטייט היינט העכער פון 200 ביליאן ק"מ א יאר, דריי פערטל מיט אן אויטא. פון אלע נסיעות אין האלאנד, פארן העלפט מיט אן אויטא, 25% מיט א ראווער, 20% צו פיס און 5% מיט פובליקן טראנספארט. דער נעצווערק פון גאסן איז לאנג 139,295 ק"מ, כולל 2,758 ק"מ פון אויטאסטראדעס, איינע פון די מערסט געדעכט שאסיי נעצווערק אין דער וועלט, מער ווי דייטשלאנד און פראנקרייך, אבער נישט אזוי געדעכט ווי בעלגיע. די באן נעצווערק איז לאנג 3,013 ק"מ. עס ווערט גערעכנט אז אין האלאנד זענען 18 מיליאן ראווערס (מער ווי ס'איז דא מענטשן אין לאנד). די גאסן האבן 35,000 ק"מ פון ראווער־וועגן.
ראטערדאם האט דעם גרעסטן פארט אין אייראפע; די מעז און ריין טייכן שאפן זייער גוט צוטריט קיין באזעל, שווייץ און קיין פראנקרייך. די הויפט סחורות וואס גייען אדורך דעם פארט זענען פעטראכעמיקאלן.
סכיפאל פליפארט, א ביסל דרום־מערב פון אמסטערדאם, איז דער הויפט אינטערנאציאנאלער פליפארט אין האלאנד און דער פינפט־אשעפטיקסטער אין אייראפע לויט צאל פון פאסאזשירן.
האלאנד האט א געשאצטע באפעלקערונג פון 16,785,403 ביים 30סטן אפריל 2013. עס איז דאס צענטע מערסט באפעלקערטע לאנד אין אייראפע און דאס 63סטע מערסט באפעלקערטע לאנד אין דער וועלט. פון 1900 ביז 1950 האט די באפעלקערונג זיך געטאפלט פון 5.1 מיליאן מענטשן ביז 10 מיליאן. די געבורט ראטע איז 1.78 קינדער א פרוי, העכער פון א סך אייראפעאישע לענדער, אבער נישט גענוג צו האלטן די באפעלקערונג פון גיין אראפ. לעבנס־ערווארטונג איז גאנץ הויך, 83.21 פאר מיידלעך און 78.93 פאר יינגלעך. די באפעלקערונג צעטיילט זיך, לויט אן אפשאץ פון 2005: 80.9% האלענדיש, 2.4% אינדאנעזער, 2.4% דייטשע, 2.2% טערקן, 2.0% סורינאמער, 1.9% מאראקאנער, 0.8% אנטילער און ארובער, און 7.4% אנדערע.
האלענדער זענען די העכסטע מענטשן אין דער וועלט, מיט א דורכשניטלעכער הויך פון 1.81 פאר געוואקסענע מענער און 1.67 פאר געוואקסענע פרויען (אין 2009).
די גרעסטע שטעט אין האלאנד זענען אמסטערדאם (באפעלקערונג 821,702), ראטערדאם (624,799), דען האג (514,782), אוטרעכט (334,160) און איינדהאוון (223,272).
די אפיציעלע שפראך פון האלאנד איז האלענדיש. אין דעם צפונדיקן פראווינץ פריזלאנד איז מערב פריזיש א צווייטע אפיציעלע שפראך. אין די קאראאיבישע אינזלען סאבא און סטאטיאוס, וואס זענען א טייל פון האלאנד, ווערט ענגליש ברייט גערעדט. אין 1956 האט מען אנערקענט אפיציעל די שפראכן יידיש און ראמאני.
ביים אנהייב פון דער צווייטער וועלט-מלחמה זענען געווען 10% פון אמסטערדאמס איינוואוינער יידן.
דער הויפט רב פון האלאנד איז הרב בנימין דזשעיקאבס.
אַנדאָרע, אפיציעל די פרינציפאַליטעט פון אַנדארע, איז אַ לאַנד אין די פירענעען בערג אין אײראָפּע, צווישן פראנקרייך און שפאניע. איר הױפּטשטאָט איז אַנדאָראַ לאַ װײאַ. די אפיציעלע שפראך איז קאטאלאניש. אנדארע האט דער צווייטער גרעסטער דערווארטעטער לעבנס־געדויר אין דער וועלט, 82.1 אין 2009. די צוויי פרינצן פון אנדארע זענען דער פרעזידענט פון פראנקרייך און א שפאנישער בישאף, אבער, זייט 1993, ווערט דאס לאנד געפירט דורך א פרעמיער מיניסטער און א פארלאמענט.
זייט 788, אין די יארן פון קארל דער גרויסער, וואס האט געשיקט זיין זון צו ראטעווען אנדארע פון אן איסלאמישער אינוואזיע, זענען נישט געווען קיין מלחמות אין לאנד.
אנדארע איז א פריניציפאליטעט זייט 988. אין יאר 1278 איז זי געווארן א דיארכיע אומאפהענגיק פונעם קעניגרייך פון אראגאן.
די רעפובליק פון קאַמערון () איז אַ לאַנד אין צענטראלער אַפֿריקע, וואס גרענעצט זיך מיט ניגעריע צו מערב, טשאד צו צפון־מזרח, דער צענטראלער אפריקאנער רעפובליק צו מזרח, און עקוואטארישע גינע, גאבאן און דער רעפובליק פון קאנגא צו דרום. איר הױפּטשטאָט איז יאַונדע און די גרעסטע שטאט איז דואלא. די באפעלקערונג פונעם לאנד איז בערך 20 מיליאן.
די אפיציעלע שפראכן פון קאמערון זענען פראנצויזיש און ענגליש.
לאגא פון דער ענגלישער וויקיווערטערבוך
וויקיווערטערבוך איז א פילשפראכיק ווירטועל פריי ווערטערבוך. עס איז א שוועסטער-פראיעקט פון דער וויקיפעדיע אונטער דער וויקימעדיע געזעלשאפט.
דאס וויקיווערטערבוך, אזוי ווי די וויקיפעדיע, ווערט געבויט דורך די באניצער אליין, אנדערש ווי אנדערע געשריבענע ווערטערביכער וואס איז פראדוצירט דורך עטלעכע איינציקע פראפעסארן.
בראַזיליאַ () איז די פעדעראלע הױפּטשטאָט פֿון בראַזיל, וואס געפינט זיך אין דער צענטער-מערב ראיאן פון בראזיל. אין 2008 איז איר באפעלקערונג געווען 2,557,000.
בראזיליא איז די פערט גרעסטע שטאט אין בראזיל. 124 פרעמדע אמבאסאדעס געפינען זיך אין דער שטאט.
די הויפט פליפארט איז בראזיליא אינטערנאציאנאלער פליפארט.
אונעסקא האט באשיטמט בראזיליא א וועלט ירושה ארט.
טײַלאַנד, אפיציעל דאס קעניגרייך פון טיילאנד, איז אַ לאַנד אין דרום-מזרח אַזיע. ער גרענעצט בורמע צו צפון, לאאס צו צפון־מזרח, קאמבאדיע צו מזרח, דעם איינגאס פון טיילאנד און מאלייזיע צו דרום, און דעם אנדאמאן ים און דרום בורמע צו מערב. דאס לאנד איז א קאנצטיטוציאנעל מלוכה. דער היינטיקער מלך איז ראמא דער ניינטער, וואס קיניגט זייט 1946, דער לענגסט־קיניגדיקער מאנארך היינט אין דער וועלט, און דער לענגסט־קיניגדיקער מאנארך אין דער היסטאריע פון טיילאנד.
טיילאנד איז דאס 51טע גרעסטע לאנד אין שטח אין דער וועלט (קלענער פון תימן און גרעסער פון דער שפאניע) מיט א שטח פון בערך 513,000 ק"מ2, און דער 19טער מערסטע באפעלקערטע לאנד, מיט 64 מיליאן מענטשן.
די הױפּטשטאָט איז באַנגקאָק, די גרעסטע שטאט אין לאנד, און דער פאליטישער, קאמערציעלער, אינדוסטריעלער און קולטורעלער צענטער פון לאנד. 75% פון דער באפעלקערונג זענען עטניש טהיי.
דאס לאנד האט געהייסן סאַיאֵם ביז 23סטן יוני 1939, ווען מען האט עס געגעבן דעם נאמען טיילאנד. פון 1945 ביזן 11טן מיי 1949 האט עס געהייסן נאכאמל סאיאם, און זייט דעמאלסט טיילאנד.
אין 1782 איז באנגקאק געווארן די הויפטשטאט פון טיילאנד, אונטער דעם מלך ראמא דער גרויסער, דער ערשטער מלך פון דער היינטיגער דינאסטיע. טיילאנד איז דאס איינציקע פאלק אין דרום-מזרח אזיע וואס די אייראפעישע האבן נישט געזדאנזשעט קאלאניזירן.
מאדערנע היסטאריע.
די היסטאריע פון טיילאנד פון 1932 ביז 1973 איז א געשיכטע פון מיליטערישע דיקטאטורן וואס האבן געהערשט רוב פון יענע יארן. ביי דער צווייטער וועלט-מלחמה האט געהערשט דער דיקטאטאר פֿיבון, וואס האט זיך אליאירט מיט יאפאן. נאך דער מלחמה איז דער פאליטיקער פרידי פֿאנאמיאנג געווען פרעמיער מיניסטער א קורצע צייט.
נאך וואס מ׳האט אוועקגעשטופט פרידי איז פֿיבון געווארן דיקטאטאר נאכאמאל, און נאך אים סאריט טהאנאראט און טהאנאם קיטיקאטשארן.
צווישן די יארן 1965–1971 האט טיילאנד געהאלפן די פאראייניגטע שטאטן און דרום וויעטנאם אין דער וויעטנאם קריג. דער אמעריקאנער לופטפלאט האט באזירט F-4 פֿאנטאם פֿייטערס ביי אודאן און אובאן לופטבאזע, און האט סטאציאנירט B-52 באמבארדירערס ביי או-טאפאא. טיי קראפטן האבן באטייליקט אין דער שטילער מלחמה אין לאאס פון 1964 ביז 1972.
אין 1973 איז געווען א פאפולערער אויפשטאנד וואס האט געענדיגט די דיקטאטור פון טהאנאם קיטיקאטשארן. ווען טהאנאם האט רעזיגנירט און איז אנטלאפן האט דער קעניג באשטימט סאניא דהארמאסאקטי (קאנצלער פון טהאמאסאט אוניווערסיטעט) פרעמיער מיניסטער. זייט דעמאלסט האט זיך פארגעסערט די איינפלוס פון אוניווערסיטעט סטודענטן אין פאליטיק.
אין די 1980ער יארן איז געווען פרעם טינסולאנאנדא פרעמיער מיניסטער, וואס האט צוריקגעברענגט פארלאמענטארע פאליטיק. טיילאנד איז געווארן א דעמאקראטיש לאנד (אחוץ פון א קורצע תקופה פון 1991 ביז 1992 ווען די מיליטער האט געהערשט). פון 2001 ביז 2006 איז טהאקסין שינאוואטרא, פירער פון דער טהיי ראק טהיי פארטיי. נאך מאסן פראטעסטן קעגן קארופציע האט די מיליטער געמאכט אן איבערקערעניש אין סעפטעמבער 2006 וואס האט געהערשט ביז די וואלן אין דעצעמבער 2007. דערנאך איז געווען א ציווילע רעגירונג ביז מיי 2014 ווען די מיליטער האט ווידער איבערגענומען די הערשאפט.
א טיפישער קאלכשטיין אינזל אין טיילאנד
טיילאנד איז דער 50סט גרעסטע לאנד אין דער וועלט, מיט א שטח פון  513,120  קוואדראט קילאמעטער. ער א ביסל קלענער פון תימן און א ביסל גרעסער פון שפאניע.
טיילאנד באשטייט פון פארשידענע געאגראפישע געגנטן. אין צפון פון לאנד געפינט זיך דער בערגישער שטח פון די טהיי הויכלענדער, וואס זייער העכסטער פונקט איז דוי אינטהאנאן הויך 2565 מעטער העכער דעם ים פלאך. דער צפון־מזרח, איסאן, באשטייט פונעם כאראט פלאטא, וואס גרענעצט צום מזרח דעם טייך מעקאנג. דער צענטער פון לאנד ווערט דאמינירט דורך דעם גאנץ פלאכן טשאו פרעיא טייך טאל, וואס גייט אריין אינעם איינגאס פון טיילאנד. דרום טיילאנד באשטייט פון דעם שמאלן קרא איסטמאס וואס פארברייטערט זיך אינעם מאליי האלבאינזל.
פאליטיש זענען פאראן זעקס געאגראפישע געגנטן.
דער טשאו פרעיא און דער טייך מעקאנג זענען די נייטיקע וואסער-קורסן פון טיילאנד. פראדוקציע פון גערעטענישן אויף אן אינדוסטריעלן מעסטער ניצן ביידע טייכן און זייערע בייטייכן. דער איינגאס פון טיילאנד באדעקט 320,000 קוואדראט קילאמעטער (124,000 קוואדראט מייל) און באקומט א וואסער איינפלוס פון די טשאו פרעיא, מיי קלאנג, באנג פאקאנג און טאפי טייכן. ער ביישטייערט צום טוריזם סעקטאר צוליב זיינע לויטערע פלאכע וואסערן לענגאויס די בארטנס אין דעם דרום ראיאן און קרא איסטמאס. דער מזרח ברעג פונעם איינגאס פון טיילאנד איז אן אינדוסטריעלער צענטאר פון טיילאנד מיט דעם קעניגרייכ׳ס פרעמיער טיף־וואסער פארט אין סאטאהיפ און זיין מערסט באשעפטיגסטן פארט לאעם טשאבאנג.
טיילאנד האט 75 פראווינצן, צעטיילט צווישן פינף ראיאנען.
די אויסלענידשע פארהעלטענישן פון טהיילאנד ווערן געפירט דורכן מיניסטער פאר אויסלענדישע ענינים.
טיילאנד איז פולקאם משתתף אין אינטערנאציאנאלע און רעגיאנאלע ארגאניזאציעס. עס איז א הויפט אליאירטע פון די פאראייניגטע שטאטן. דאס לאנד בלייבט א טעטיגער מיטגליד פון ASEAN פארבאנד פון דרום-מזרח אזיאטישע פעלקער. טיילאנד האט אנטוויקלט וואס מער נאנטער פארבינדונגען מיט אנדערע ASEAN מיטגלידער: אינדאנעזיע, מאלייזיע, די פיליפינען, סינגאפור, ברוניי, לאאס, קאמבאדיע, מיאנמאר און וויעטנאם, און זייערע אויסלאנד און עקאנאמיע מיניסטארן האלטן יערלעכע באטרעפן. דר. סופאטשיי פאניטשפאקדי, דער געוועזענע וויצע פרעמיער מיניסטער פון טיילאנד, דינט היינט ווי אלגעמיינער סעקרעטאר פון דעם פאראייניגטע פעלקער קאנפערענץ וועגן האנדל און אנטוויקלונג (UNCTAD). אין 2005 איז טיילאנד בייגעווען ביי דער ערשטער מזרח-אזיע שפיצן-קאנפערענץ.
טיילאנד איז אן ארויסקומענדיקע עקאנאמיע און ווערט גערעכנט א ניי אינדוסטריאליזרט לאנד. טיילאנד האט געהאט אין 2013 א ברוטא אינלענדישן פראדוקט (בא״פ) פון US$673 ביליאן (לויטן קויפן קראפט). טיילאנד איז די צווייט גרעסטע עקאנאמיע אין דרום־מזרח אזיע, נאך אינדאנעזיע. טיילאנד איז דאס פערט רייכסע פאלק לויט בא״פ א מענטש, נאך סינגאפור, ברוניי און מאלייזיע.
טיילאנד דינט ווי אן אנקער־עקאנאמיע פאר די שכנדיקע אנטוויקלנדע עקאנאמיעס פון לאאס, מיאנמאר, און קאמבאדיע. אין דעם דריטן פערטל פון 2014, איז די ארבעטסלאז ראטע אין טיילאנד געהאלטן ביי 0.84% לויט טיילאנד׳ס נאציאנאלן עקאנאמישן און סאציאלן אנטוויקלונג דירעקטאריום.
עקספארט און פאבריקאציע.
די עקאנאמיע פון טיילאנד איז שטארק אפהענגיק אויף עקספארט, און עקספארטן זענען מער ווי צוויי דריטל פונעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט (בא״פ). טיילאנד עקספארטירט מער ווי US$105 ביליאן ווערט פון גיטער און באדינונגען יעדע יאר. הופט עקספארטן שליסן איין אויטאמאבילן, קאמפיוטערס, עלעקטרישע אפאראטן, רייז, טעקסטיל און שוכווארג, פישעריי פראדוקטן, גומע און צירונג.
ממשותדיקע אינדוסטריעס זענען כולל עלעקטרישע אפאראטן, קאמפאנענטן, קאמפיוטער קאמפאנענטן און פארמיטלען. טיילאנד׳ס גענעזונג פונעם 1997–1998 אזיע פינאנץ־קריזיס האט פארלאזט מערסטנס אויף עקספארט, צווישן פארשידענע אנדערע פאקטארן. אין 2012, איז די אויטאמאביל אינדוסטריע אין טיילאנד געווען די גרעסטע אין דרום-מזרח אזיע און די 9ט גרעסטע אין דער וועלט. די טיילאנד אינדוסטריע האט א יערלעכע פראדוקציע נאענט צו 1.5 מיליאן פארמיטלען, מערסטנס קאמערץ־פארמיטלען.
טוריזם איז אומגעפער 6% פון דער עקאנאמיע. טיילאנד איז געווען דאס מערסט באזוכט לאנד אין דרום-מזרח אזיע אין 2013, לויט דער וועלט טוריזם ארגאניזאציע.
אפשאצונגען פון טוריזם הכנסות וואס ביישטייערן צום טיי בא״פ פון 12 טריליאן באַהט זענען צווישן 9 פראצענט (1 טריליאן באַהט) (2013) ביז 16 פראצענט. ווען מען שליסט איין אויך די אומדירעקטע ווירקונגען פון טוריזם, ווערט עס גערעכנט צו זיין 20.2 פראצענט (2.4 טריליאן באַהט) פון טיילאנד׳ס בא״פ.
דער טוריזם אויטאריטעט פון טיילאנד ניצט דעם סלאגאן "פלאימדיקע טיילאנד" צו פארשפרייטן טיילאנד אינטערנאציאנאל. אין 2015, איז דאס געווען סופלעמענטירט מיט אן "אנטפלעקט טיישאפט" אקציע.
טייוואַן (), אפיציעל די רעפובליק פון כינע (), איז אן אינזל לאנד אין מזרח אזיע. אריגינעל האט די רעפובליק געהערשט איבער גאנץ כינע, אבער היינט הערשט זי איבער דעם טייוואן אינזל (וואס באדעקט 99% פונעם לאנד שטח), ארכידע אינזל און גרינער אינזל אינעם פאציפישן אקעאן לעבן טייוואן, די פענגו אינזלען אינעם טייוואן דורכגאס, און קינמען און די מאצו אינזלען נאענט צום בארטן פונעם קערנלאנד פוזשיאן פראווינץ. אין 1945 נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האט די כינעזישע רעגירונג איבערגענומען די הערשאפט איבער טייוואן. אין דעם כינעזישן ברודערקריג האט די רעפובליק אריבערגעפירט איר רעגירונג קיין טייוואן.
דער הויפט אינזל פון טייוואן ווערט אויך גערופן פֿארמאזע (פון פארטוגעזיש ("Ilha") "פֿארמאזע", וואס מיינט "שיין"). ער איז פלאצירט אין מזרח אזיע נישט ווייט פון בארטן פון יאדערלאנד כינע, דרום-מערב פון די הויפט אינזלען פון יאפאן ממש מערב פון די יאפאנעזישע ריוקיו אינזלען, און צפון-צפון-מערב פון די פיליפינען. דער אינזל איז לאנג 394 ק"מ (245 מייל) און ברייט 144 ק"מ (89 מייל) און באשטייט פון הויכע בערג באדעקט מיט געוועקס.
די הױפּטשטאָט פון דער רעפובליק פון כינע איז טײַפּײ.
די רעפובליק פון כינע ארמיי שטאמט פון דער נאציאנאלער רעוואלוציאנערער ארמיי, וואס סון יאט-סען האט געגרינדעט אין 1925 אין גוואנגדאנג מיטן ציל פון פאראייניגן כינע אונטער דעם קואמינטאנג.
סינגאַפּור, אפיציעל די רעפובליק פון סינגאפור (;;), איז אַ שטאטס שטאַט אינזל־לאַנד אין דרום־מזרח אַזיע וואס געפינט זיך ביים דרום עק פונעם מאליי האלבאינזל, 137 ק"מ דרום פונעם עקוואטאר. עס גרענעצט מאלייזיע און אינדאנעזיע איבערן ים. עס האט א באפעלקערונג פון פינף מיליאן, וועלכע וואוינען אין געדיכט-באוואוינטע גאסן און אין ריזיגע טורעם געביידעס, פון זיי זענען 76% כינעזיש.
זײַן הױפּטשטאָט איז סינגאַפּור. סינגאפור איז דער פערטע וויכטיגסטער פינאנציעלער צענטער אין דער וועלט. דער פארט פון סינגאפור איז דער פינפט מערסט באשעפטיגסטער פארט אין דער וועלט.
די ערשטע שפראך אין סינגאפור איז ענגליש, וואס אלע קינדער לערנען אין דער שולע.
סינגאפור געהערט צו דער קאמאנוועלט.
אין 1819 האט ראפֿלס געקויפט פונעם סולטאן א שטח אין דרום סינגאפור און געעפנט דארט א בריטישע האנדלס שטאט.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די יאפאנעזער אקופירט סינגאפור פון 1942 ביז 1945.
אין 1963 איז סינגאפור געווארן א טייל פון מאלייזיע, וואס איז געווארן אומאפהענגיק פונעם פאראייניגטן קעניגרייך. אום 9טן אויגוסט 1965 איז סינגאפור געווארן אינגאנצן זעלבשטענדיג. דער ערשטער פרעמיער מיניסטער איז געווען לי קוואן יו.
דער סינגאַפּור דאָלאַר איז דער וועלט'ס טייַערסטער דאָלאַר.
a> איז דער אפיציעלער וואוינארט און ביורא פונעם פרעזידענט, ווי אויך דאס פראקטישע ביורא פונעם פרעמיער מיניסטער.
סינגאפור איז א פארלאמענטארישע רעפובליק מיט א וועסטמינסטער סיסטעם פון איין־קאמערישער פארלאמענטארישער רעגירונג וואס רעפרעזענטירט וויילערשאפטן. די קאנסטיטוציע פון סינגאפור שטעלט פעסט א רעפרעזענטאטיווע דעמאקראטיע ווי די פאליטישע סיסטעם. עקזעקוטיווע מאכט ליגט מיטן קאבינעט פון סינגאפור, געפירט דורכן פרעמיער מיניסטער און, אין א קלענערער מאס, דעם פרעזידענט. דער פרעזידענט ווערט געוויילט דורך דער גאנצער באפעלקערונג, און ער האט וועטא מאכטן איבער געוויסע עקזעקוטיווע באשלוסן, ווי די באניץ פון נאציאנאלע רעזערוון און די באשטימונג פון ריכטערס, אבער אין אלגעמיין איז דאס א צערעמאנישער אמט.
דער פארלאמענט דינט ווי דער לעגיסלאטיווער צווייג פון דער רעגירונג. מיטגלידער פון פארלאנמעט (MPs) באשטייען פון געוויילטע, נישט־וויילערשאפט און נאמינירטע מיטגלידער. געוויילטע MPs ווערן געוויילט צו פארלאמענט אויף א ״מערהייטס־וואל״ באסיס און רעפרעזענטירן אדער איינצעלער־מיטגליד אדער גרופע רעפרעזענטאציע וויילערשאפטן. דער פֿאלקישער אקציע פארטיי האט געוואונען קאנטראל פון פארלאמענט מיט גרויסע מערהייטן אין אלע וואלן זייט אומאפהענגיקייט אין 1959.
די געזעץ־סיסטעם אין סינגאפור איז באזירט אויף דעם ענגלישן געזעץ, אבער מיט לאקאלע ענדערונגען. ביז 1970 האט מען געריכטעט פראצעסן מיט גאשוואוירענע אזוי ווי אין ענגלאנד, אבער היינט זענען די פראצעסן נאר מיט ריכטער. אין סינגאפור גיט מען דעם טויטשטראף פאר רציחה און נאך עטלעכע עבירות.
סינגאפור מיט די ארומיגע אינזלען און וואסערן
סינגאפור באשטייט פון 63 אינזלען, איינשליסנדיק דעם הויפט אינזל, פולאו אודזשאנג. עס זענען פאראן צוויי געמאכטע פארבינדונגען צו דזשאהאר, מאלייזיע: די וואודלאנדס ערשטע פארבינדונג אין צפון און די טואס צווייטע פארבינדונג אין מערב. די גרעסטע פון סינגאפור׳ס קלענערע אינזלען זענען דזשוראנג אינזל, פולאו טעקאנג, פולאו אובין און סענטאזע. דער העכסטער נאטירלעכער פונקט איז בוקיט טימאה בערגל הויך 163.63 מעטער.
סינגאפור איז פלאצירט אומגעפער א הונדערט קילאמעטער פונעם עקוואטאר, און דערפאר איז גוט ווארעם דארט—א גאנץ יאר איז די טעמפעראטור נישט ווייט פון 30 גראד, און די נעץ איז 100%.
רעקלאמאציע.
במשך די יארן האבן לאנד־רעקלאמאציע פראיעקטן פארמערט סינגאפור׳ס יבשה־שטח פון 581.5 ק״מ2 אין די 1960ער יארן צו 721.5 ק״מ2 אין 2018, א פארמערונג פון עטלעכע 23% (130 ק״מ2). עס ווערט גערעכנט אז ביז 2030 וועט דאס לאנד וואקסן צו 766 ק״מ2 ביז 2030. אין טייל פראיעקטן טוט מען צונויפגיסן קלענערע אינזלען דורך לאנד־רעקלאמאציע צו שאפן גרעסערע, מער ניצבארע אינזלען, למשל אזוי ווי דזשוראנג אינזל.
סינגאפור א שטארק־אנטוויקלטע מארק־עקאנאמיע, באזירט היסטאריש אויף אימפארט־עקספארט האנדל. צוזמען מיט האנג קאנג, דרום קארעע און טייוואן, איז סינגאפור איינער פון די אריגינעלע פיר אזיאטישע טיגערס, אבער סינגאפור האט אריבערגעשטיגן די אנדערע אין ברוטא אינלענדישן פראדוקט פער מענטש. צווישן 1965 און 1995, זענען געוואוקס ראטעס געווען דורכשניטלעך 6 פראצענט א יאר, וואס האט פארוואנדלט דעם לעבן־סטאנדארט פון דער באפעלקערונג.
די סינגאפור־עקאנאמיע איז באוואוסט ווי איינע פון די פֿרייסטע, מערסט חידושדיק, מערסט קאנקורענצדיק, מערסט דינאמיש און מערסט ביזנעס־פריינדלעך. דער 2015 אינדעקס פון עקאנאמישער פֿרייהייט ראנגירט סינגאפור ווי די צווייט־פֿרייסטע עקאנאמיע אין דער וועלט. סינגאפור ווערט כסדר גערעכנט איינע פון ווייניגסט קארופטע לענדער אין דער וועלט, צוזאמען מיט ניי זילאנד און די סקאנדינאווישע לענדער. אין 2016, איז סינגאפור געווארן ראנגירט דער וועלט׳ס טייערסטע שטאָט צום דריטן יאר נאכאנאנד דורך דעם עקאנאמיסט אינטעליגענץ איינץ.
יידן אין סינגאפּור.
אין די 840'ער יארן, האט די רייכע ששון פאמיליע פון איראק געבויט א קליינע שוהל אויף א שאסיי וואס איז געווארן באקאנט אלס "סינאגאגע גאס".
אין די ענדע 800'ער יארן האט די געמיינדע געציילט ארום 200 מיטגלידער.
אין 878', האט הגביר מנשה מייער געבויעט א נייע גרויסע שול, די מגן אבות שוהל אויף וואטערלו גאס, מיט א מקוה. די שול איז נאך ביז היינט דער צענטער פון דער יודישער געמיינדע מיט טעגליכע מנינים, שיעורי תורה און א גרויסע באטייליגונג ביי די תפילות שבת. אין 1905 האט מנשה מייער געעפנט א צווייטע שול, חסד אל.
נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, האט די קהילה געשאפן די נאן-פראפיט ארגאניזאציע "דזשואיש וועלפער בארד" וועלכער פארוואלטעט די שוהל, צוויי מקוואות, א תלמוד תורה און א כשר'ן רעסטוראן און געשעפט וואס פארקויפט אימפארטירטע כשר'ע עסנווארג.
דער מרא דאתרא היינט צוטאג איז הרב מרדכי אבערגעל.
אינדאָנעזיע (אינדאנעזיש: "Indonesia"), אפיציעל די רעפובליק פון אינדאנעזיע (אינדאנעזיש: "Republik Indonesia"), איז אַן אינזל לאַנד אין דרום־מזרח אַזיע און אקעאניע. זי איז א טייל פונעם מאליי ארכיפעלאג, צווישן אינדיע און אויסטראליע, און גרענעצט מאלייזיע, סינגאפור, פאפוא ניי גינע און מזרח טימאר.
זי האט 17,508 אינזלען פון זיי בערך 6,000 זענען באפעלקערט. די הויפט אינזלען זענען דזשאווא, באלי, בארנעא, סולאוועסי און סומאטרא. די הױפּטשטאָט איז דזשאַקאַרטאַ, וואס געפינט זיך אויף דזשאווא. דאס לאנד ווערט צעטיילט אין 34 פראווינצן.
אינדאנעזיע איז דאס פערטע מערסט באפעלקערטע לאנד אויף דער וועלט, מיט מער ווי 255,000,000 איינוואוינער, און דאס מערסט באפעלקערטע איסלאמישע לאנד אין דער וועלט. די אפיציעלע שפראך פון לאנד איז באהאסא אינדאנעזיע.
אינדאנעזיע איז א גרינדער מיטגליד פונעם פארבאנד פון דרום-מזרח אזיאטישע פעלקער און א מיטגליד פון G-20 גרופע פון הויפט עקאנאמיעס פון דער וועלט.
אין אינדאנעזיע וואוינען הונדערטער פארשידענע עטנישע און לינגוויסטישע גרופעס. די גרעסטע עטנישע גרופע זענען די דזשאוואנעזער. דאס לאנד פארמאגט בריווחדיקע נאטירלעכע אוצרות פון נאפט, נאטירלעכע גאז, צין, קופער און גאלד. לאנדווירטשאפט פראדוצירט רייז, טיי, קאווע, געווירצן און גומע. די הויפט האנדל שותפים פון אינדאנעזיע זענען יאפאן, די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע און די ארומיקע לענדער סינגאפור, מאלייזיע און אויסטראליע.
אינדאנעזיע ליגט צווישן גארטל ליניעס 11°S און 6°N, און צווישן מערידיאנען 95°E און 141°E. זי איז דאס גרעסטע ארכיפעלאג לאנד אין דער וועלט, און ציט 5,120 קילאמעטער פון מזרח צו מערב און 1,760 קילאמעטער פון צפון צו דרום.
אינדאנעזיע באשטייט פון 17,508 אינזלען, 6,000 פון זיי באזעצט, אויסגעשפרייט אויפן לענג פונעם עקוואטאר, אזוי איז איר קלימאט טראפיש. די גרעסטע אינזלען זענען סומאטרא, בארנעא (נאר דער דרום טייל), דזשאווא, ניי-גינע ('איריאן' אין אינדאנעזיש; נאר דער מערב טייל), און סולאווסי.
די אינזלען געפינען זיך אויף טעקטאנישע פלאטעס וואס איז גורם צו ערדציטערנישן און צונאמי כוואליעס. אינדאנעזיע ליגט אויפן רינג פון פייער וואס גייט ארום דעם פאציפישן אקעאן און אנטהאלט עטלעכע וואולקאנען. דער מערסט בארימט אין קראקאטאע וואס האט זיך אויפגעריסן אין 1883. אום 26סטן דעצעמבער 2004 האט דער צונאמי א סך געשעדיקט דעם אינזל סומאטרא. אין סוף פון מיי 2006 האט פאסירט אן ערדציטערניש פון 6.3 גרויס אין דזשאווא און 5,800 מענטשן זענען אומגעקומען און נאך צענדליקע טויזנטער זענען פארוואונדעט געווארן פונעם ערדציטערניש און פון הייזער וואס זענען איינגעפאלן. אין אפריל 2012 האט אן ערדציטערניש מיט א שטארקייט פון 8.6 פאסירט 430 קילאמעטער פון סומאטרא.
די געשריבענע היסטאריע פון אינדאנעזיע גייט צוריק צום 7טן יארהונדערט. די האלענדער האבן אנגעהויבן קאלאניזירן די אינזלען אין 1596, און האבן געהערשט איבער די ״נידערלאנדישע־אינדיע״ פונעם 17טן יארהונדערט ביז דער צווייטער וועלט-מלחמה.
ביי דער צווייטער וועלט־מלחמה האבן די יאפאנעזער פארטריבן די האלענדער אין 1942 און האבן איבערגענומען די הערשאפט איבער אינדאנעזיע. לויט א באריכט שפעטער פון די פאראייניגטע פעלקער, זענען פיר מיליאן מענטשן געשטארבן אין אינדאנעזיע דורך הונגער און צוואנג־ארבעט במשך דער יאפאנעזישער אקופאציע. די יידן פון אינדאנעזיע האבן זיי אריינגעלייגט אין לאגערן.
צוויי טעג נאך דער קאפיטולירונג פון יאפאן האט דער איינפלוסלעכער נאציאנאליסטישער פירער סוקארנא פראקלאמירט אומאפהענגיקטטיט און מען האט אים באשטימט פרעזידענט. סוקארנא האט געפירט אינדאנעזיע פון א דעמאקראטיע צו א דיקטאטור. אום 30סטן סעפטעמבער 1965 האט אנגעהויבן אן איבערקערניש קעגן אים אבער די מיליטער האט געקעמפט מיט אכזריות צו פארטיידיקן סוקארנא. זיי האבן אויסגעפירט גרויסע רציחות קעגן קאמוניסטן, לינקע און כינעזער, מיט צווישן 500,000 און א מיליאן טויטער (אנדערע האלטן אז צוויי אדער דריי מיליאן זענען אומגעקומען).
אין מערץ 1968 האט דער פירער פון דער מיליטער, סוהארטא, געפועלט אז מ׳זאל אים באשטימען פרעזידענט. ער האט געהאט די שטיצע פון די פאראייניגטע שטאטן און ער האט אנגעמוטיקט אויסלענדישע אינוועסטירונג אין אינדאנעזיע וואס דערפון האט אינדאנעזיע געזען דריי יארצענדליקן פון עקאנאמישע געוואוקס. נאכהער האט אינדאנעזיע געליטן עקאנאמיש און נאך פאפולערע פראטעסטירונגען האט סוהארטא רעזיגנירט דעם 21סטן מיי 1998. אין 1999 האט מזרח טימאר געשטימט ארויסצוטרעטן פון אינדאנעזיע נאך 25 יאר פון מיליטערישער אקופאציע. זייט סוהארטא׳ס רעזיגנאציע איז אינדאנעזיע געווארן מער דעמאקראטיש. די ערשטע גראדע פרעזידענט וואלן האט מען געהאלטן אין 2004 ווען מ׳האט געוויילט סוסילא באמבאנג יודהאיאנא און נאכאמאל פאר א צווייטן קאדענץ אין 2009. זייט דעמאלסט איז די עקאנאמיע אין לאנד גוט שטארק.
מזרח טימאר.
אין 1975 האט אינדאנעזיע אינוואדירט מזרח טימאר, וואס איז פריער געווען א פארטוגעזישע קאלאניע, און האט אונטערגעדריקט זיינע איינוואוינער. אין יאר 2002, נאך א יארן לאנג ראנגל, האט מזרח טימאר באקומען זיין אומאפהענגיקייט.
אינדאנעזיע האט א געמישטע עקאנאמיע אין וואס סיי דער פריוואטער סעקטאר סיי די רעגירונג שפילט א ראלע. דאס לאנד האט די גרעסטע עקאנאמיע אין דרום-מזרח אזיע און איז א מיטגליד אין דער G-20 גרופע. איר ברוטא אינלענדישער פראדוקט (לויט קויפן קראפט פאריטעט) איז געווען $2.685 טריליאן אין 2014. די עקאנאמיע פון אינדאנעזיע איז די אכט גרעסטע אין דער וועלט (לויט קויפן קראפט פאריטעט). אין 2010 איז אינדאנעזיע געווען דאס 27סטטע גרעסטע עקספארט לאנד אין דער וועלט; איר הויפט עקספארט מארקן זענען יאפאן (17.28%), סינגאפור (11.29%), די פאראייניגטע שטאטן (10.81%) און כינע (7.62%). די גרעסטע פארזארגער פון אימפארט קיין אינדאנעזיע זענען סינגאפור (24.96%), כינע (12.52%) און יאפאן (8.92%).
אינדאנעזיע איז דער צענטראלער פראדוצירער פון נאפט אין מזרח אזיע. דערצו זענען די אינזלען רייך אין נאטירלעכער גאז, צין, קופער און גאלד. לאנדווירטשאפט איז א צענטראלע אקטיוויטעט מיט רייז דער וויכטיקסטער געוויקס. אנדערע געוויקסן זענען טיי, קאווע, געווירצן און גומע.
אינדאנעזיע האט א גאנץ שיינע אויטאמאביל אינדוסטריע וואס האט פראדוצירט 1.4 מיליאן מאטאר פֿארמיטלען אין 2014, דער 15טער גרעסטער פראדוצירער אין דער וועלט.
דער הויפט טראנספארט איז אויף די שאסייען, וואס זענען לאנג אינגאנצן 437,759 ק״מ (אין 2008). אין דזשאקארטא איז פאראן די טראנסדזשאקארטא בוס גיך־סיסטעם, וואס איז די גרעסטע אין דער וועלט מיט 300,000 פאסאזשירן טאג טעגלעך.
מער ווי 700 עטנישע גרופעס וואוינען אין אינדאנעזיע און זיי געהערן צו א סך קולטורעלע גרופעס, צווישן זיי אינדישע, כינעזער, אראבער, מאלייער און אייראפעישע.
סיי נאטור סיי קולטור זענען הויפט קאמפאנענטן פון אינדאנעזישן טוריזם. די נאטירלעכע ירושה האט אן איינציקע קאמבינאציע פון א טראפישן קלימאט, גאר גרויסן ארכיפעלאג און א לאנגע שטרעקע פון פלאזשעס. די נאטירלעכע אטראקציעס זענען דערגאנצט מיט א רייכער קולטורעלער ירושה וואס שפיגלט אפ אינדאנעזיע׳ס דינאמישע היסטאריע און עטנישע פארשיידנקייט. די אוראלטע פראמבאנאן און באראבודור טעמפלען, טאראזשע און באלי, מיט זיינע הינדואישע חגאות, זענען טייל פון די פאפולערע צילן פאר קולטורעלן טוריזם.
אינדאנעזיע האט א גוט-פרעזערווירטע נאטירלעכע עקא־סיסטעם מיט רעגנוועלדער וואס שפרייטן איבער בערך 57% פון אינדאנעזיע׳ס לאנד שטח (225 מיליאן אקער). וועלדער אויף סומאטרא און קאלימאנטאן זענען ביישפילן פון פאפולערע טוריסטן־צילן, ווי למשל אראנג אוטאן נאטור־רעזערוואט. נאכמער, האט אינדאנעזיע איינע פון די לענגסטע בארטן־ליניעס אין דער וועלט, לאנג 54,716 קילאמעטער.
אונטערטויכן אין אינדאנעזיע איז סיי אויסגעצייכנט סיי ביליג, מיט 20% פון דער וועלט׳ס קאראל ריפֿן, מער ווי 3,000 פארשידענע זגאלן פון פיש און 600 קאראל זגאלן, טיף־וואסער שאנצן און ווראקן פון דער צווייטער וועלט־מלחמה.
אינדאנעזיע האט עטלעכע 300 עטנישע גרופעס, יעדע איינע מיט א קולטורעלער אידענטיטעט אנטוויקלט דורך יארהונדערטער און באאיינפלוסט פון אינדישע, אראבישע, כינעזישע און אייראפעאישע קוואלן. למשל, טראדיציאנעלע דזשאוואנעזע און באלינעזע טאנצן שליסן איין אספעקטן פון הינדואישער קולטור און מיטאלאגיע.
טעקסטילן ווי באטיק, אולאס און סאנגקעט ווערן געשאפן דורכאויס אינדאנעזיע אין פארשידענע סטילן לויט די געגנטן.
די מוזיק פון אינדאנעזיע גייט צוריק איידער ס׳האט אנגעהויבן די היסטארישע באריכטונגען. פארשידענע אינדאנעזישע שבטים האבן געזאנגען מיט מוזיק־אינסטרומענטן אין זייערע ריטואלן. טראדיציאנעל אינדאנעזישע אינסטרומענטן שליסן איין אַנקלונג, קאקאפי סולינג, סיטעראן, גאנג, גאַמעלאַן, דעגונג, גאנג קעביאַר, בומבונג, טאַלעמפאנג, קולינגטאַנג און סאַסאַנדא.
די פאפולערסטע ספארטן זענען באדמינטאן און פוטבאל. אינדאנעזישע שפילער האבן געווינען דעם טאמאס קאפ פאר באדמינטאן 13 מאל פון די 26 מאל וואס מ׳האט געהאלטן דעם פארמעסט זייט 1949.
ווען פרעזידענט סוהארטא האט געהערשט אין אינדאנעזיע האט דער דעמאלסטיקער מיניסטעריום פון אינפארמאציע קאנטראלירט די אינלענדישע מעדיע און האט באגרענעצט די אויסלענדישע מעדיע. זייט דער ענדע פון זיין הערשאפט איז פאראן מער מעדיע פרייהייט.
ס׳איז געבליבן שריפטן אויף סאנסקריט וואס גייען צוריק צום 5טן יארהונדערט. מאדערנע אינדאנעזישע ליטעראטור שטאטמט פון דער סומאטרישער טראדיציע.
שמולי בוטח (געב' דעם 19טן נאָוועמבער 1966) איז א גלענצענדיקער רעדנער און שרײַבער. ער איז געוואָרן אלס יונגער בחור נתקרב צו ייִדישקייט דורך א חב"ד שליח, און זינט דעמאָלט איז ער טעטיק אליין אין קירוב, אָבער זײַן קירוב רחוקים האָט זיך פארשפּרייט מער ארויס פון די גרענעצן פון ייִדישקייט, ער האָט גענומען זײַן טאלאנט צו רעדן אוניווערסאל צו מענטשן פון אלע פעלקער צו ברענגען זיי נענטער צו גאָט.
שמולי בוטח איז געבוירן געוואָרן אין לאָס אנדזשעלעס אין נאָוועמבער 1966.
אָנגעהויבן זײַן קאריערע האָט ער אין סידני, וואו ער האָט געלערנט סמיכה אין דער דאָרטיקער ליובאוויטשער ישיבה און געווען טעטיק צו לייגן תפילין און מקרב זײַן די דאָרטיקע ייִדן.
זײַן הויפּט הצלחה האָט ער געהאט, ווען ער איז געווען דער שליח אין דעם אָקספארדער אוניווערסיטעט. הונדערטער ייִדישע סטודענטן האָבן זיך געקלעפּט צו זײַן כאריזמאטישער פירערשאפט, און האָבן אָנטיילגענומען אין זײַן "לחיים סאסייעטי" חב"ד הויז און איר טעטיקייט.
פון דאָרטן האָט ער גענומען זײַן טאלאנט צו דער וועלט; נעמלעך דער אפענער צוגאנג פון תורה צו די אינטימסטע טיילן פון א מענטשס לעבן, זיין בוך "כשר סעקס" איז געוואָרן א בעסטסעלער. הײַנט-צו-טאָג שרײַבט ער ביכער יעדע פאר חדשים א נײַע, און האָט א טעלעוויזיע און ראדיאָ שוי, הויפּטקווארטירט פון ניו דזשערסי, מיט צוהערער דורכאויס אלע שטעט אין אמעריקע.
עס איז מערקווירדיק, אז טראָץ די טענות, וואָס די פרומע האָבן קעגן אים, אז ער האָט גענומען אזא באהאלטענע נושא ווי סעקס און מיט דעם איז געוואָרן באקאנט, גייט ער נישט אין ערגעץ נישט אָן דער באגלייטונג פון זײַן ווײַב, ער האָט נײַן קינדער און זי איז אוודאי פארנומען ביזן קאפּ מיט הויזארבעט, דאָך פאָרט ער ניט אין ערגעץ ניט צו אין פּובליק אויפטריטן צו פריוואטע סטודיא אָדער בוך אונטערשרײַבן אָן זײַן רעביצין.
אין 2012 איז ער געלאָפן פאר א קאָנגערס זיץ אין ניו דזשערזי אויף דער רעפּובליקאנער פּארטיי.
ל"ג בעומר איז א יידישער פייערטאג וואס מען פייערט דעם 33 סטן טאג פון עומר-ציילונג צום אנדענק פון רבי שמעון בר יוחאי'ס יארצייט.
מען זאגט נישט קיין תחנון ביים דאווענען (אין מערסטע קהילות זאגט מען אויך נישט ביי מנחה דעם פריערדיגן טאג). ביי אשכנזים איז מען זיך נוהג אז מען מעג זיך שערן און חתונה האבן ל"ג בעומר.
ווען ל"ג בעומר געפאלט זונטאג שערט מען זיך דעם פריערדיגן ערב שבת.
די חדר יינגלעך האבן דעם טאג א יומא דפגרא. מען איז געוואוינט צו מאכן אויספלוגן פאר די קינדער.
אין חוץ לארץ איז אלעמאל געווען דער מנהג אז די חדר יינגלעך גייען אויף אן אויספלוג דעם טאג, און מען שפילט מיט פיילן און בויגן.
דער מנהג פון ארויפֿגיין קיין מירון ל"ג בעומר ווערט דערמאנט צום ערשטן און ספר שער הכוונות פון רבי חיים וויטאל, אז זיין רבי דער אר"י הקדוש איז דארט ארויף, אבער ער שרייבט דעם לשון אז דאס איז שוין דעמאלט געווען אן אלטער מנהג.
היינטיקע צייטן גייען ארויף קיין מירון ארום א האלבער מיליאן מענטשען, עס ווערט אנגעצינדען דארט א גרויסע הדלקה דורך דעם באיאנער רבי'ן וואס האט דאס בירושה פין זייו זיידן הר"ר ישראל פון רוזשין, וואס האט אפגעקויפט די רעכט אנצינדן די הדלקה פון די יידן אין צפת. אויך ווערן אנגעצונדן הדלקות דורך אנדערע אדמורי"ם.
אסאך פירן זיך אפצושערן זייערע דריי יעריקע אינגלעך און זיי מאכן פיאות וואס ווערט אנגערופן חאלאקע. דער מנהג ווערט אויך דערמאנט אין שער הכוונות.
ספירת העומר, גערופן אין קורצן די ספירה, איז די מצוה פון ציילן די טעג פון דעם עומר. דאס הייבט זיך אן פון דעם צווייטן טאג פסח, ביז שבועות.
רוב פוסקים האלטן אז ציילן ספירה היינט איז מדרבנן, אבער דער רמב"ם האלט אז אפילו היינט איז די מצווה מן התורה.
אינסולין איז א מין הארמאן וואס רעגולירט און דערלויבט די בלוט איבערצוגעבן די צוקער וואס הייסט גלוקאז אריין גיין אין די צעלן פונעם קערפער איר צו געבן ענערגיע אויסצופירן זייערע צילן. אן אינסולין קען דער צעל נישט נעמען קיין ברענשאטאף צו זיך האלטן ביים לעבן.
דאס ווערט פראדעצורט אין דעם פאנקרעאס.
א צעל איז דער קלענסטער לעבעדיקער אײנס, מיט װאָס יעדער לעבעדיקער אָרגאַניזם איז צונױפֿגעשטעלט. דאָס װאָרט צעל שטאַמט פֿון לאטיין "cellula", אַ קעמערל. עס הײסט אַזױ, װײַל גענױ אַזױ קוקט דאָס אױס װי קלײנע קעמערלעך. די צעל איז אַזױ װי אַ ציגל פֿאַר אַ בנין מיט װאָס דער קערפּער איז געבױט. די שטודיע פון צעלן ווערט גערופן צעל-ביאלאגיע.
א צעל באשטייט פון ציטאפלאזם איינגעהילט אין א מעמבראנע, וואס אנטהאלט פיל ביאמאלעקולן ווי פראטעינען און נוקלעאין-זייערסן. אן ארגאניזם קען זיין איינצעליק (וואס באשטייט פון אן איינצלן צעל; כולל באקטעריע) אדער פֿילצעליק (כולל פלאנצן און בעלי חיים). די צאל צעלן אין פלאנצן און בעלי חיים טוישט זיך צווישן די זגאלן; עס ווערט גערעכנט אז מענטשן אנטהאלטן עטלעכע 40 טריליאן (4×1013) צעלן. די רוב צעלן פון פלאנצן און בעלי חיים קען מען זען נאר מיט א מיקראסקאפ, מיט דימענסיעס צווישן 1 און 100 מיקראמעטער.
ראבערט הוק האט אנטפלעקט צעלן אין יאר 1665.
דער קערפער פון א מענטש איז געגליכן צו א קאר. עס איז א קאמפליצירטע מאשין, וואס איז צוזאמגעשטעלט פון פיל באזונדערע חלקים, וואס ווען אלע חלקים ווערן צונויפגעשטעלט פונקאציאנירט די קאר מייסטערהאפטיג. אזוי אויך דער מענטש, איז א מייסטערהאפטיגע מאשין וואס אלע אברים ארבעטן מיט א הארמאניע צו מאכן זיכער אז אלע קערפערליכע פונקציעס ווערן אויסגעפירט. יעדער אבר שטעלט צו צום מאשין זיין חלק וואס דער אבר ברויך צוצושטעלן, ווי למשל דער לונג מאכט זיכער אז די לופט זאל אריינקומען און ארויסגיין, אריין צו פיטערן זויערשטאף (דאס איז אקסיגען) צו די הונדערט טריליאן צעלן פונעם קערפער, און צוריק ארויסצושפייען די אויסגענוצטע לופט.
יעדער אבר, נישט קיין חילוק אויב עס איז די לונג, ניר, קישקע, צו האר, אלעס איז צוזאמגעשטעלט פון צעלן. אלע צעלן האבן בערך די זעלבע באשטאנדטיילן, נאר זיי האבן בעזונדערע תפקידים. אבער דער יסוד איז אלעמאל די זעלבע, למשל אן איינצעלנער לונג צעל ארבעט מיט הארמאניע מיט א גאנצער ארמיי פון לונג צעלן, צו פארמירן אן אבר וואס טוט די פונקציעס פון א לונג. דאס זעלבע איז מיט די לעבער א.א.וו. עס איז דא א מייסטערהאפטע קאמוניקאציע סיסטעם ווי אלעס קאמוניקירט דורך כעמיקאלע זענדונגען מיט די גוטהייסונג פונעם מח.
צעל מאָרפֿאָלאָגיע.
יעדע צעל האָט אַן אײַנהיל װאָס מען רופֿט אים צעל מעמבראַנע װאָס אָפּצוטײלט די צעל פֿון אױסערע סבֿיבֿה. אינעװײניק איז די צעל פֿאַרפֿולט מיט ציטאָפּלאַזם, אַ געל װאָס שליסט אײַן פֿאַרשײדענע צעלולאַרע עלעמענטן. די דאָזיקע עלעמענטן װאָס האָבן אײגענע מעמבראַנעס הײסן "אָרגאַנעלעס" און זײַנען קאָמפּאַרטמענטס, די שפּילן װאָס מאַכן אײגענע אלא קאָניוגירטע ראָלעס.
צעלן מיט א צעלקערן זענען אייקאריאטן (כולל פראטיסטן, שוואמען, פלאנצן און בעלי חיים); צעלן אן א צעלקערן זענען פראקאריאטן (כולל ארכעען און באקטעריע). פראקאריאטן האבן נאר אן איינצלען צעל; אייקאריאטן אבער קענען האבן אדער איין צעל אדער מערערע צעלן.
צעל קאמפאנענטן.
אלע צעלן, סיי פראקאַריאטן סיי אייקאַריאטן, האבן א הייטל וואס הילט איין דעם צעל, קאנטראלירט וואס באוועגט זיך אריין און ארויס, און האַלט דעם עלעקטרישן פאטענץ פונעם צעל. אינעגרהאלב דעם הייטל, נעמט דער ציטאפלאזם דעם גרעסטן טייל פון דעם צעל׳ס פֿאַרנעם. אלע צעלן (אויסער רויטע בלוטצעלן, וואס האבן נישט קיין צעלקערן כדי צו לאזן פלאץ פאר העמאגלאבין) פֿארמאָגן DNA, דעם ירושה׳דיקן מאטריאל פון גענעס, און RNA, וואס אנטהאלט די נייטיגע אינפֿארמאציע צו בויען פֿארשידענע פראטעינען ווי למשל ענזימען, דעם צעל׳ס ערשטיקע מאשינעריע.
רעפליקאציע.
צעל צעטיילונג איז ווען אן איינצעלער צעל (גערופן א "מוטער־צעל") צעטיילט זיך אין צוויי טעכטער צעלן. דאס פירט צו א וואוקס אין מולטיצעל־ארגאניזמען (די וואוקס פון געוועב) און צו פֿרוכפערונג (וועגעטאטיווע רעפראדוקציע) אין איינצעל־ארגאניזמען. פראקאריאטישע צעל צעטיילן זיך דורך בינארישער שפאלטונג, אייקאריאטישע צעלן אבער גייען אדורך א פראצעס פון נוקלעארישער צעטיילונג, גערופן מיטאז, און דערנאך צעטיילט זיך דער צעל, גערופן ציטאקינעז.
וואוקס אין מעטאבאליזם.
צווישן די צייטן ווען א צעל צעטיילט זיך, טוט דער וואקסן דורך דעם פונקציאנירן פון צעלולערישן מעטאבאליזם. צעל־מעטאבאליזם איז דער פראצעס דורך וואס איינצעלע צעלן פראצעסירן נערשטאף מאלעקולן. מעטאבאליזם האט צוויי באזונדערע אפטיילן: קאטאבאליזם, וואו דער צעל צעברעכט קאמפלעקסע מאלעקולן צו פראדוצירן ענערגיע, און אנאבאליזם, וואו דער צעל ניצט ענערגיע אויפצובויען קאמפלעקסע מאלעקולן און אויספירן אנדערע ביאלאגישע פונקציעס. קאמפלעקסע צוקערן וואס ווערן פארניצט דורך דעם ארגאניזם קענען ווערן איינגעבראכן אויף מער פשוטע מאלעקולן גערופן מאנאסאכארידן ווי גלוקאז. אינערהאלב דעם צעל ווערט גלוקאז איינגעבראכן צו מאכן אדענאסין טריפאספאט, א מאלעקול וואס האט ענערגיע ארויסצוגעבן, אין צוויי פארשידענע וועגן.
פראטעאין סינטעז.
צעלן האבן די מעגלעכקייט צו סינטעזירן נייע פראטעינען, וואָס זענען לעבנס־נייטיק פֿאַר די מאדולאַציע און אויפֿהאַלטונג פֿון צעלולארישע טעטיקייטן. אין דעם דאָזיקן פראצעס ווערן נייע פראטעין מאלעקולן פֿארמירט פון פארשידענע אמינאזייערסן לויט דער אינפארמאציע איינקאדירט אין DNA/RNA. פראטעין־סינטעז באשטייט פון צוויי הויפט שריט: טראנסקריפציע און טראנסלאציע.
טראנסקריפציע איז דער פראצעס וואו גענעטישע אינפֿארמאציע אין DNA ווערט גענוצט צו פראדוצירן א דערגאנציק RNA שנירל. דאס דאזיקע RNA שנירל ווערט פראצעסירט צו שאפן ״שליח RNA (mRNA), וואס קען וואנדערן פריי אדורך דעם צעל. mRNA מאלעקולן פארבינדן זיך צו פראטעין-RNA קאמפלעקסן גערופֿן ריבאסאמען פלאצירט אין דעם ציטאסאל, וואו זיי ווערן טראנסלאטירט אין פאליפעפטיד נאכאנאנדקייטן. דער ריבאסאם פֿאַרמיטלן דאס פארמירן פון א פאליפעפטיד נאכאנאנדקייט לויט דער mRNA נאכאנאנדקייט. דער נייער פאליפעפטיד ווערט איינגעוויקלט אין א פונקציאנאלן דריי-דימענסיאנעלן פראטעין מאלעקול.
באוועגונגס-קראפט.
איינצעליקע ארגאניזמען קענען באוועגן זיך כדי צו געפינען עסן אדער צו אנטלויפֿן פון פֿארצוק־ארגאניזמען.
אין פֿילצעליקע ארגאניזמען קענען צעל זיך באוועגן ווערנד פראצעסן ווי וואונד־היילן, דער אימונע־אפרוף און קענסער־מעטאסטאזיס. למשל, ביי וואונד־היילן אין בעלי חיים, באוועגן זיך ווייסע בלוט צעל צום ארט פֿונעם וואונד כדי צו הרג׳ענען די מיקראארגאַניזמען וואס זענען גורם אינפֿעקציע. דער פראצעס פון צעל־באוועגונג ווערט צעטיילט אין דריי טריט – ארויסשטארצן פון דעם פֿאדערשטן עק פונעם צעל, אנהענגען פונעם פֿאדערשטן עק און אפהענגען ביים צעל־קערפער און הינטערשטן טייל, און ציטא־סקעלעטאלישע איינציען צו שלעפן דעם צעל פֿארויס. יעדער טריט ווערט געפירט דורך פיזישע קראפטן גענערירט דורך איינציגע סעגמענטן פונעם ציטאסקעלעט.
מענטשישע צעלן.
אַלץ צוזאַמען זענען פֿאַרהאַן 100 טריליאָן צעלן אין דעם מענטש. דער קלענסטער צעל איז אין דער זרע פֿון אַ מאַן. און דער גרעסטער צעל איז אין אַ אײ פֿון אַ פרוי.
היסטאריע פון צעל פארשונג.
הוק׳ס געמעל פון צעלן אין קאריק, 1665
רעפערענדום (העברעיש: משאל עם) איז אזעלכע סארט וואלן ביי א רעגירונג פון א געזעץ וואס ווערט נישט באשטימט פון דער געזעץ-געבער אויטאריטעט, נאר מען שטעלט פאָר די געזעץ פאר דער גאנצער פאלק צו שטימען.
בדרך-כלל איז זייער זעלדן צו פארשטעלן א רעפערענדום אין א דעמאקראטישע רעגירונג, ווייל ווארשיינליך פארלאזט מען זיך אויף די אויטאריטעט (חברי כנסת), אבער אין שווייץ איז דא זייער אפטלעך א רעפערענדום, און יעדער בירגער קען בעטן צו מאכן דעם רעפערענדום.
דער ארטיקל באשעפטיקט זיך מיטן טערמין "אגדה" פונעם תורהדיקן בליק, צו ליינען איבערן טערמין "לעגענדע" פונעם וועלטלעכן בליק דריקט אהער.
אגדתא איז א שטיקל אין די גמרא וואס רעדט נישט פון הלכה אדער מצוות, נאר פון וועלטליכע געשיכטע אדער פון מוסר, אדער הלכות דרך ארץ ווי אזוי דער מענטש זאל זיך פירן. די אגדתא'ס אין ש"ס זענען צוזאמענגעקליבן אין עין יעקב.
סארטן אגדתא.
דער רמח"ל אין זיין ספר ארבעה מאמרים ברענגט אז עס זענען דא אפאר סארטן אגדתא'עס, ער לייגט צו אז די אגדתא וואס רעדט פון נאטור מיינט מען נישט דוקא די נאטור פון וואס מען רעדט, נאר עס איז דארטן באהאלטן פארבארגענע סודות התורה, און די חכמים האבן דאס באהאלטן אין די נארטוליכע זאך פון וואס מען רעדט, וועגן דעם ווייל דאס איז געווען באוויסט אז דער נאטורליכער זאך ארבייט אזוי ביי אלעמען. למשל אז די גמרא זאגט אז די זון דרייט זיך ארום די וועלט, מוז דאס נישט מיינען אז אזוי איז דאס, נאר וויבאלד אלע האבן אזוי געהאלטן אין יענע צייטן, און די גמרא זוכט נאר צו פארבארגן עפעס דא, נוצט ער די באוויסטע זאך פון יענע צייטן וועגן די זון און דער וועלט.
האָרמאָן (פון די גריכיש ווארט: צו שטויסן און מאָוציע) איז דער כעמישער שליח וואס טראגט קריטישע מעלדונגען פון א צעל אדער א דריז צו די אנדערע צעלן אין מולטי-סעליולער באשעפענישן. א קליין ביסל הארמאן איז גענוג צו שאפן אן ענדערונג אין דעם ארגאניזם. אין בהמות ווען די הארמאנען אפטמאל געפירט דורכן בלוט. א הארמאן קען גיין אדער צו א נאנטן צעל אדער צו א ווייטן צעל.
א גרופע פון צעלן אין איין ארט וואס זייער עיקר צוועק איז צו שאפן הארמאנען ווערט גערופן א דריז. ענדאקרינע דריזן שיקן הארמאנען אינעם בלוט.
הארמאנען רעגולירן מעטאבאליזם, צי דער ארגאניזם זאל וואקסן צי נישט, ווי מען שפירט (מונטער אדער אומערט), צי מען איז הונגעריק.
וויפיל צוקער בלייבט אינעם קערפער ווערט קאנטראלירט דורכן הארמאן אינסולין.
טיפן הארמאנען.
הארמאנען ווערן קלאסיציפירט אין פיר טיפן, לויט די כעמיקאלן פון וואס זיי שטאמען.
זכר איז דאס מין אדער חלק פון אן ארגאניזם וואס פראדוצירט זרע. די זרע איז גיווענליך די קלענערע פון דער רעפראדוקציע סיסטעם פון אן ארגאניזם, און די חלק אין דער רעפראדוקציע פון דער נקבה וואס איז געווענליך אייער איז די גרעסערע. א זכר רעפראדאצירט דורך איינזייען די זרע אויף די אייער פון דער נקבה. די זכר קען נישט פארמערן/ריפראדאצירן סעקסואל אנע נקבה.
עס זענען דא ארגאניזמען וואס קענען רעפראדוצירן אנע סעקס.
‏אַן אָרגאַניזם איז אַ לעבעדיקער קערפּער, וואָס האָט אַ ריי אייגנשאַפטן, וואָס טיילן אים אָפּ פון דער טויטער מאַטעריע. די הויפּט סימנים פון אָרגאַניזמען און
לעבן בכלל זיינען: מעטאַבאָליזם, ירושהדיקייט, די פעאיקייט צו באַנעמען און באַאַרבעטן די אינפאָרמאַציע פון דרויסן, וואַקסן און זיך מערן.
אָרגאַניזמען באַשטייען פון צעלן, און עס זיינען דאָ איין־צעליקע אָרגאַניזמען (unicellular בלעז) און די, וואָס זיי שטימען אויס אַ סך צעלן (multicellular).
בעלי־חיים און פלאַנצן געהערן צו די אייקאַריאָטן. ‏
‏ווירוס.
אַ ווירוס קען געוויינלעך נישט ווערן אָנגערופן אַן אָרגאַניזם, וויבאַלד זיי קענען זיך נישט רעפּראָדוצירן פון זיך אַליין, נאָר מוזן האָבן אַ "גאַסטגעבער צעל". ‏
‏לעבנס טעג.
איינע פון די גאָר וויכטיקע זאָכן פון אַן אָרגאַניזם איז ווי לאַנג דאָס לעבט. עס זענען דאָ אַזעלכע וואָס לעבן נישט מער ווי אַ טאָג, ווידער אום זענען דאָ אַזעלכע וואָס קענען לעבן טויזנטער יאָרן.
מאנאט איז א צייט ווען עס איז אדורך דאס וואס די לבנה איז געווארן פון גארנישט (דער מולד) צו גאר גרויס און דערנאך צוריק צי גארנישט.
דאס ווארט אלײן קומט פון אן אור־אינדא־אייראפעישען שורש מיט באטײטונג "לבנה".
די לבנה מיט דער זון.
דערפאר האט א יאר נאר צו טאן מיט דער זון, און א מאנאט נאר מיט דער לבנה.
די קאלענדערס.
לויט דער אידישע הלכה רעכנט מען די חדשים לויט דער לבנה, וויבאלד אבער עס איז דא אזא זאך ווי א יאר, האט די תורה באפוילן אז מען ציילן יארן אויך, אזוי אז די ימים טובים קומען אלעמאל אויס אין די זעלבע סעזאן/צייט פון די יאר. דערפאר ציילט מען לויט ביידע סיי די זון און סיי די לבנה, די יארן לויט די זון, און די מאנאטן לויט די לבנה.
די אלגעמיינע באפעלקערונג ציילט לויט דער זון, וויבאלד די זון ענדערט זיך נישט יעדע מאנאט, אבער עס איז פראקטיש צו האבן מאנאטן, האט מען צעטיילט די יאר אין צוועלף טיילן, וויבאלד בערך 12 מאנאטן פון די לבנה גייען אריין אין א יאר. וויבאלד עס איז אבער נישט פונקטליך איז דא מאנאטן וואס זענען 30, 31, 28, אדער 29 טעג.
גוישע מאנאטן.
די גויאישע מאנאטן זענען: יאנואר, פֿעברואַר, מערץ, אפריל, מאי, יוני, יולי, אויגוסט, סעפטעמבער, אקטאבער, נאוועמבער, דעצעמבער.
גלעָד איז דער נאָמען פֿון אַ פראווינץ אין עבֿר הירדן (בראשית ל”א), אָנגערופן אויפן נאָמען פֿון גלעד בן מכיר פֿון שבֿט מנשה; דאָרט האָט געװױנט א האַלבער שבֿט מנשה.
היינט געפונט זיך די שטח אונטער יארדאנישן הערשאפט.
בַּמִּדְבָּר איז דאָס פֿערטע ספֿר פֿון חומש; דער נאָמען שטאַמט דערפֿון, װאָס דער ערשטער פסוק הײבט זיך אָן מיט די װערטער „וידבר ה’ אל משה במדבר סיני“; טײל אַמאָליקע מפֿרשים האָבן עס גערופֿן אויך „וידבר“; אין דער משנה יומא פרק ז’ הײסט עס, „חומש הפֿקודים“ (פֿון „פקד“ „צײלן“), װײַל אין אים װערט געבראַכט די צײלונג פֿון די ייִדן אין דער מדבר; אין אײראָפעאישע שפראַכן רופֿט מען עס מיטן לאטײנישן נאָמען „נומערי“, צאָלן: אין דאָרטן ספֿר זענען פֿאַראַן אַ רײ ספֿורים, די משנה פֿון די מרגלים, די מחלוקה פֿון קורח, די מעשׂה בלעם, די מלחמות פֿון סיחון און עוג, מעשׂה מרים, װי אױך די געאָגראַפֿישע גרעניץ פֿון ארץ–ישׂראל. עס זענען דאָרטן פֿאַראַן אױך די דינים פֿון נזירות. ציצית, סוטה, טומאה, ערי מקלט און אַנדערע. זע „חומש“
דער סדר פון פרשיות אין ספר במדבר.
במדבר
(אַרױסגערעדט: כוּמעש) מיט נאָמען חומש (פֿון װאָרט „חוֹמֶש“, א פֿינפטל) רופֿן מיר אָן די 5 ספֿרים פֿון דער תּוֹרה: בּרֵאשׁית, שׁמוֹת, ויִקרָא, בּמדבּר, דבָֿרים, װעלכע זענען געשריבן געװאָרן דורך משה רבנו.
אין די ספֿרי הנבֿיאים און כּתובֿים געפֿינען מיר דעם אױסדרוק „תּוֹרה משה“ און „ספֿר משה“ (יהושע ח’ און דבֿרי הימים ב’ כ”ה); אין דער גמרא מסכת מגילה ט”ו און אַנדערע ערטער װערן זײ אָנגערופן „חמשה חומשי תורה“; אין גיטין ס’ הײסן זײ „חומשים“. עס װערט געמאַכט אַן אונטערשײד אין דעם נאָמען: אױב זײ זענען געשריבן אױף פאַרמעט אַלץ ספֿר תורה הײסן זײ תורה, און אױב אײַנפֿאַך, נישט לױט די דינים פֿון שרײַבן אַ ספֿר תורה, הײסן זײ חומשים. אין גטין ס’ קלערט די גמרא „מהו לקרות בחומשים בבית הכנסת“ (צי מען טעג לײענען אין שול פֿון חומשים אַרױס); אין ירושלמי מגילה פרק ג’ געפֿינען מיר דײַטלעך די צװײ װערטער צוזאַמען „תורה וחומשים“; װעגן יעדן חומש געבן מיר בײַם זוכװאָרט פֿון זײַן נאָמען („בראשית“, „שמות“ און אַזױ װײַטער); װעגן די מײנונגען פֿון די ביבל–קריטיקער געבן מיר אין תנ”ך-קריטיק, װאוּ מיר געבן אױך די מײנונגען פֿון די געלערנטע, װעלכע טרעטן אַרױס קעגן דער תנ”ך–קריטיק. אין דער גמרא װערט אױך דער תהלים אײַנגעטײלט אין „חומשים“ (קידושין ל”ג „שני חומשין שניתי לו בספֿר תהלים“).
דער אלטער בית מדרש קוקנדיג פון דער זיבעטער גאס צו דרום-מערב.
בית מדרש גבוה איז א בארימטע ישיבה אין לייקוואד, ניו דזשערסי, געגרינדער אין ה'תש"ג דורך הרב אהרן קאטלער.
די ישיבה איז די גרעסטע אין די פאראייניגטע שטאטן, און אפשר אפילו אין דער וועלט. די ישיבה שטעלט צו א דארמעטארי מיט עסן, און אלץ מיט אן אויסערגעווענליכן סדר. די אדמיניסטראציע האט א פונקטליכן (ביז 98% פונקטליך) חשבון אויף יעדן בחור וואו ער שלאפט, און אויף וועלכן פון איבער 4000 זיצן אין איבער 8 בתי מדרשים ער זיצט.
דער קאמפוס איז כולל פיר געביידעס מיט אכט בתי מדרשים און פיל וואוינזאלן.
איר גרינדער.
די גרינדער פון דער ישיבה איז געווען רבי אהרן קאטלער. ער האט דאס געגרינדעט אין יאר תש"ד.
זינט איר גרינדונג זענען געווען עטליכע ראשי ישיבות.
די פיר ראשי ישיבה טיילן זיך איין אין די פאלגענדע וועגן
פארוואלטונג, השגחה, און רעגיסטראציע.
די ישיבה ווערט געפירט דורך ר' שרגא קאטלער און בעיקר דורך אהרן קאטלער, ביידע ברידער פון ר' מלכיאל.
השגחה.
עס איז נישט דא קיין ספעציעלע השגחה אויף די בחורים אין ישיבה, אבער אזוי ווי אין אלע ליטווישע ישיבות איז דא איינער א געלונגענע בעל מוסר מיט געוואלדיגע טעלאנט וואס ער איז דער משגיח, זיין עיקר אויפגאבע איז צו געבן ווארימע דרשות, ערלעדיגן פראבלעמען ווי שלום בית, און העלפן די בחורים און אינגעלייט שטייגען אין תורה. אויך איז דא דריי קלענערע משגיחים וואס זיי טוען די ארבעט פון האלטן א אויג אויף די בחורים.
דער משגיח.
דער משגיח ביז יאר תשנ"ח איז געווען ר' נתן וואכטפויגל זצ"ל. היינט איז דער משגיח רבי מתתיהו סאלאמאן שליט"א, וואס איז באוואוסט מיט זיינע פייערדיגע דרשות.
קלענערע משגיחים.
עס זענען אויך דא דריי אונטער־משגיחים
ווערן אנגענומען אין בית מדרש גבוה.
כדי צו ווערן אנגענומען אין בית מדרש גבוה, דארף מען אויספילן אן אפליקאציע וואס קאסט $100 די אפליקאציע קען מען אריינשיקן ביז ז' אלול פאר דעם ווינטער זמן, און ז' אדר פאר דעם זומער זמן (אלול זמן נעמט מען נישט אן קיין נייע בחורים).
דערנאך ווערט די אפליקאציע אדורך געקוקט דורך ר' יעקב פאללאק און ער גיבט דעם ערשטן יא אויף צו גיין צו פארהער.
די פארהער.
עס זענען דא א פאר טיילן צו די פארהער
די רעגיסטראציע.
דערנאך דארף מען א דורך גיין די רעגיסטראציע פרעצעדור, וואס דאס מיינט איז אויסארבייטן א פרייז פאר שכר לימוד, אונטער שרייבן די תקנות, און נאך אזעלכע מינדערוויכטיגע פאפיר ארבייט.
באקומען א בעט.
נאכדעם וואס מען איז שוין אלעס אריבער פאנגט זיך אן דאס מסדר זיין דאס עצם זיין אין ישיבה, ווען מען קומט אן איז גלייך די ערשטע טאג טומעל טאג, דאן איז מען זיך מסדר א חברותא, אויך זיצן אין די אפיס 2 אינגעלייט וואס זענען געשטעלט אויף מסדר צי זיין די בעטן אין די שלאף צימערן. זיי האבן א 100% פונקטליכע ליסטע פון ווער עס שלאפט אין וועלכע צימער און וויפול בעטן עס איז דא אין צימער. די ליסטע ווערט איבערגעארבייט יעדע ענדע זמן, די איינגעשטעלטע גייען ארום צו אלע צימערן מיט א ליסטע פון אנפאנג זמן, און א ליסטע פון אלע חתנים, זיי פרעגן אדער ווערן זיי געוואיר יעדען חתן ווען ער האט חתונה, און דורך דעם ענטפער ווייסען זיי אויב זיין בעט איז פארנומען דעם קומענדיגען זמן אדער נישט. אויך מאכן זיי זיכער אויב איינער האט געטוישט צימערן אינמיטען זמן. אפיציעל ווען/אויב מען טוישט צימערן מוז מען לאזן וויסען אין אפיס.
לימודים, חבורות, און סדרים.
עס זענען דא לימודים אין יעדע מקצוע באזונדער, אבער אלעס איז איינגעטיילט אלס אדער א טייל פון סדר הישיבה, אדער אלס טייל פון די חבורות.
יעדע וואך זאגט אן אנדער ראש ישיבה א שיעור כללי אויף סדר הישיבה אין אן אנדער בית מדרש.
אויך דארף יעדער ראש חבורה זען דערצו אז עס איז דא א שיעור (מען רופט דאס א ״חבורה״) כאטש איין מאל א וואך.
חבורה מיט זיצן.
כדי צו באקומען א זיץ אין א בית מדרש דארף מען געהערן צו א חבורה.
א חבורה איז א צאל בחורים מיט/אדער אינגעלייט וואס נעמען זיך צוזאם אין א גרופע. זיי נעמען אויף א ראש חבורה וואס ער מאכט זיכער אז אלעס זאל קלאפן. אויך לערנען זיי אלע די זעלבע זאך אויף דעם זעלבן דרך הלימוד.
דורך טומעלט טאג זוכט יעדער אויף אויפן צעטל אין וועלכע חבורה ער וויל זיין און שרייבט זיך איין מיט זיין חברותא ביים ראש חבורה. דער ראש חבורה גיבט דאס נאכדעם אריין פאר דער וואס איז איינגעשטעלט אויף דעם און זיי מאכן זיכער אז לויט וויפיל נעמען דער ראש חבורה האט געגעבן אזויפיל זיצן באקומט די חבורה.
עס זענען דא א ספעציעלע פלעצער וואס רופט זיך בודדים, וואס מיינט אז מען לערנעט דארט אן א חבורה.
די מאפע פון די זיצן מיט די חבורות הענגט אין בית אליהו, איינס איז פאר סדר א' און די אנדערע פאר סדר ב'.
די זיצן.
בערך דעם דריטן טאג אין אנהייב פון א נייעם זמן, הענגט א צעטל אין יעדן בית מדרש מיט א מאפע פון אלע זיצן אין בית מדרש מיט קאלירטע זיצן, יעדע קאליר פאר אן אנדער חבורה.
בערך די צווייטע וואך איז זמן (מיטן אויסנאם פון אלול זמן), לייגט מען ביי יעדן זיץ א קארטל וואס דער וואס זיצט דארט דארף אויספילן, איין קארטל פאר יעדן סדר. די קארטלעך האבן שוין אויף זיך פון פריער ארויפגעדרוקט די נומער פון דעם זיץ. מען דארף אויספילן
בערך צוויי וואכן נאכדעם ווערט אויפגעהאנגען א ליסטע אין יעדן בית מדרש וואס גייט אין סדר פון אלף בית פון די נעמען וואס נאך דעם נאמען איז דא א 6 ציפער קאד וואס ווייזט וואו מען זיצט—די ערשטע צווי ציפערן ווייזן די געביידע, די צווייטע צוויי די רייע, און די לעצטע צוויי דעם זיץ.
סדרים.
דער טאג אין ישיבה איז איינגעטיילט אין א פאר סדרים אלעס מיט א זייגער
געביידעס.
די ישיבה פארמאגט פילע געביידעס אין לעיקוואד.
דאס איז אן אלטע געביידע אויף 617 6טע גאס, דארט זענען אלע ביוראען פון דער ישיבה.
די עס זאל געביידע אויף דער זעקסטער גאס קוקנדיג אויף צפון מערב.
די עס זאל איז אויף 6TH STREET צו מערב פון דעם אינטערנאט. דאס איז א הערליך נייע געביידע וואס מען האט געלייגט די גרונד שטיין אין יאר תשנ"ט און איז פארטיג געווארן אין יאר תשס"ב. עס האט אין זיך
די געביידע איז באהאפטן צו די אלטע בית מדרש. סיי אויפן ערשטן שטאק און סיי אויפן צווייטן שטאק.
די געביידע האט אויך אויפן ערשטן שטאק צוויי גרויסע בתי מדרשים, אין איינס לערנט מען סדר הישיבה און אין די צווייטע נישט.
דאס איז א בית מדרש אויף די מערב האלב פון ערשטן שטאק פון עס זאל געביידע.
דאס איז א בית מדרש אויף די מזרח האלב פון די עס זאל געביידע.
בית אליהו קוקענדיג פון די זיבעטע גאס צו צפון-מזרח.
די געביידע איז געבויט פון קאראוואנען, אויף 7TH STREET א קעגען איבער די אלטע בית מדרש, דאס איז דער גרעסטער בית מדרש ווי מען לערנט נישט סדר הישיבה. עס האט אויך א קליין בית מדרש פון אונטען.
דאס איז א הערליך ניי איבער געבויט בנין וואס איז אויך באוואוסט אלס שמחה רום, דאס איז אויף 9TH STREET צווישען MADISON AVE און CLIFTON AVE. אין די בית מדרש לערנט מען נאר סדר הישיבה.
דאס איז די עלסטע דארמעטארי געביידע, עס איז אויך אויף 6TH STREET אביסעל צו מערב פון די ליג'יאן געביידע, עס האט 3 שטאק מיט בערך 15 צימערן צו א שטאק, מיט בערך 5 בעטן צו א צימער, די בית הכסא מיט וואש צימער זענען אינמיטן פון יעדע שטאק.
דאס איז אמאל געווען א האטעל וואס האט געהייסן אזוי, אויף 9TH STREET צו מזרח פון בית שלום. היינט איז דאס היינט אן אינטערנאט, עס האט דריי שטאק מיט א קעלער, אויף יעדע שטאק איז דא בערך 25 צימערן, יעדע צימער האט בערך 4-5 בעטן, יעדע צימער אויף די 3 שטאק האט אויך א בית הכסא מיט א טוש. אין די קעלער איז דא נאך צימערן אבער די בית הכסא איז אינדרויסן, אויך האט די קעלער א וואש צימער צו וואשן וועש.
דאס האט אמאל גיהערט צו א משוגעים אנשטאלט דערפאר רופט מען דאס אזוי, דאס איז אויך א דארמעטארי געביידע אויף 8TH STREET און CLIFTON AVE.
טומעלט טאג.
טומעלט טאג אראפקוקנדיג פון דער דארמעטארי געביידע.
קיין איין באשרייבונג וועגן בית מדרש גבוה איז קיין באשרייבונג אויב עס האט נישט אין זיך טומעלט טאג. דאס קומט פאר דעם ערשטן טאג אין דעם זמן, די זיבעטע גאס ווערט פארוואנדעלט אין א מארק ווי מען האנדלט זיך איין א חברותא מיט/אדער א חבורה. עס טומעלט זיך אין גרויסן עס פון די אינטערעסאנטסטע זאכן צו זען פאר איינער וואס האט דאס נאך נישט געזען. יעדער וואס זוכט א חברותא קען באקומען איינס ביי טומעל טאג.
די "פריזער".
עס איז דא א תקנה אין ישיבה אז ווען א בחור ווערט אנגענומען טאר ער נישט טאן א שידוך ביז פיר מאנאטן אין זמן, צו זיין מער פונקטליך ביז ט"ו בשבט פאר די ווינטער זמן, און ר"ח תמוז פאר דעם זומער זמן. אין די פיר חדשים ווערט דאס אנגערופען אז מען איז נאך אין די פריזער ווייל מען איז פארפרוירן ווען עס קומט צו שידוכים. די אויסנאם איז אז ווען מען ווערט אנגענומען אין ישיבה גיט מען אריין דעם נאמען פון וועמען מען האנדלט שוין אינמיטן א שידוך, אין אזא פאל אויב ווערט מען א חתן צו א מיידל מיט דעם נאמען, הייסט דאס אז מען האט נישט עובר געווען אויף דער תקנה.
[http://www.twp.lakewood.nj.us/educ.htm#bmedgov דאס שטעטל לייקוואד באשרייבט די ישיבה]
a> בילד פון אידן אין שול יום כיפור.
יום כיפור איז דער הײליקסטער ייִדישער פֿײַער–טאָג און תענית אין דעם 10טן טאָג אין חודש תשרי (י' תשרי). עס הײבט זיך אָן מיט דער נאַכט פֿון 9טן אױפֿן 10טן פֿון תשרי. אין חומש ויקרא (כ״ג) װערט װעגן דעם געזאָגט אַז דער 10טער טאָג אין 7טן חודש (תשרי) איז יום הכּפּוּרים, דער טאָג פֿון פֿאַרגעבן די זינד. ועניתם את נפֿשותיכם, מען טאָר נישט טאָן קײן אַרבעט, שבת שבתון העכסטער רו–טאָג. אין חומש ויקרא ט”ז װערט געזאָגט, אַז אין דעם טאָג איז דער כּהן גדול אַרײַנגעגאַנגען אין קודש הקדשים צו בעטן פֿאַר זיך און פֿאַרן עם ישראל.
ביים דאווענען איז יום כיפור אויסגעצייכנט מיט צוויי זאכן: ביי יעדער תפילה זאגט מען ווידוי, און ס'איז דא נאך א תפילה, "נעילה", וואס א גאנץ יאר דאווענט מען נישט.
ביים ליינען די תורה אינדערפרי רופט מען אויף זעקס מענטשן (אחוץ ווען ער געפאלט שבת, דעמאלסט רופט מען אויף זיבן אזוי ווי יעדן שבת).
ביי מנחה ליינט מען אין פרשת אחרי מות, און מען רופט אויס דריי מענטשען, דערנאך ליינט מען אין דער הפטרה פון יונה.
רבי שמעון ווערט אריבערגעפירט אהער, פאר אנדערע באדייטן זעט רבי שמעון (באדייטן)
רבי שמעון בר יוחאי (ר"ת: רשב"י) איז געווען א תנא און פון די גרויסע תלמידים פון רבי עקיבא, ער ווערט דערמאנט 320 מאל אין משניות..
כלל ישראל פייערט זיין יום הילולא אום ל"ג בעומר.
רבי שמעון בר יוחאי איז געווען פון פינפטן דור תנאים, און פון צענטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה.
עס איז נישט באקאנט דער פונקטליכער דאטום פון זיין געבורט. ער איז געווען אן איידעם ביי רבי פנחס בן יאיר. און האט געהאט איין זון רבי אלעזר, וועלכער איז אויך געווען זיין הויפט תלמיד.
ער האט געלערנט דרייצן יאר ביים תנא רבי עקיבא אין זיין ישיבה אין בני ברק, דערנאך איז ער ווייטער געבליבן נאנט צו רבי עקיבא ווען ער איז געווען אין תפיסה ווארטנדיג אויף זיין טויט אורטייל דורך די רוימער. ער איז געווען פון זיינע פינף גרעסטע תלמידים.
זיין קאמף מיט די רוימער.
רבי שמעון איז געווען אן אויסגעשפראכענער און אפענער געגנער צום ברוטאלן רוימישן רעזשים וואס האט דאן געהערשט אין ארץ ישראל. פאקטיש איז זיין רבי, רבי עקיבא, געווען אן אקטיווער שטיצער פון בר כוכבא און זיין אויפשטאנד קעגן די רוימער, זייענדיג ביי דער מיינונג אז ער איז דער משיח וואס איז געשיקט געווארן אויסצולייזן די אידן. אויך רבי שמעון איז געבליבן כל ימיו אויסגעשפראכן קעגן זיי.
ער ווערט פאר'מסר'ט.
עווענטועל האט דאס געפירט אז ווען רבי יהודה האט זיך אמאל אויסגעדרוקט אין לויב פון די רוימער און זייערע אויפטוען צו פארבעסערן דאס לעבן האט רבי שמעון אים שארף אפגעענטפערט: "אלעס וואס די רומיים האבן געטאן האבן זיי נאר געטאן פאר זיך זעלבסט. זיי האבן פארראכטן די גאסן - אריינצוזעצן דערין זונות. בעדער - זיך צו באדן דארט פאר זייער פארגעניגן. בריקן - זיי זאלן קענען נעמען שטייערן" (שבת לג:).
יהודה בן גרים איז אויך דארט געזעסן און צוגעהערט, ער האט די ווערטער איבערדערציילט אויף די גאס און מוסרים האבן דאס איבערגעגעבן פאר די רוימער וועלכע האבן אין רעזולטאט גרויס געמאכט רבי יהודה און זיך ארויסגעלאזט זוכן רבי שמעון אים צו פאראורטיילן צום טויט אלס מורד במלכות. רבי שמעון מיט זיין זון רבי אלעזר זענען אריין אין באהעלטעניש און געזעצן א גאנצן טאג אין בית המדרש וואו זיין ווייב האט זיי יעדן טאג געברענגט ברויט און וואסער.
ווען די זוכונגען נאך רבי שמעון זענען געווארן שטארקער האט ער מורא באקומען אויב די רשעים זאלן נישט פארכאפן זיין פרוי און איר פייניגן ביז זי וועט ארויסגעבן זייער באהעלטעניש, זענען זיי ביידע אוועקגעגאנגען פון דארט אן זאגן פאר קיינעם און זיך באהאלטן אין א הייל אין דער שטאט פקיעין.
אין דער מערה.
דארט אין דער מערה זענען רבי שמעון און רבי אלעזר געזעצן און געלערנט אן אויפהער. דער אויבערשטער האט זיי געמאכט א נס און עס איז ארויסגעוואקסן דארט א באקסער בוים, וועמען עס נעמט געווענליך זיבעציג יאר ביז ער הייבט אן ארויסגעבן פירות, אבער דא האט ער באלד ארויסגעגעבן באקסער. אויך איז דארט פון זיך ארויפגעקומען א קוואל וואסער. און דרייצן יאר האבן זיי געלעבט אויף די באקסער און וואסער! כדי זייערע קליידער זאלן נישט ווערן אפגענוצט האבן זיי א גאנצן טאג אויסגעטאן זייערע קליידער און זיך באדעקט מיט הוילע זאמד, נאר צום דאווענען האבן זיי אנגעטאן די קליידער. דארט זענען זיי געשטיגן מיט אויסטערלישע מדריגות אין זייערע קענטעניסן אין דער תורה.
נאך צוועלף יאר וואס זיי זענען דארט געזעצן איז געקומען אליהו הנביא, זיך געשטעלט ביי די טיר און אויסגערופן: "ווער וועט איבערגעבן פאר דעם זון פון יוחאי אז דער טויט אורטייל אויף אים איז בטל געווארן ווייל דער רוימישער קייסער איז געשטארבן?" [דאס איז געווען אן אלטער איינפיר אז ווען א קייסער איז געשטארבן זענען בטל געווארן אלע זיינע גזירות]. ווען זיי האבן דאס געהערט זענען זיי ארויס פון דער מערה, זייענדיג אפגעוואוינט פונעם ערדישן טאג טעגליכן לעבן האבן זיי געקוקט מיט וואונדער וויאזוי מענטשן טוען זייער רוטינער ארבעט ווי אקערן, זייען, פלאנצן א.א.וו. האבן זיי זיך אנגערופן מיט וואונדער "מען לאזט איבער דאס אייביגע לעבן [די תורה הק'] און מ'באשעפטיגט זיך מיט צייטווייליגן לעבן [גשמיות]?", און וואו זייערע אויגן האבן געקוקט איז פארברענט געווארן. איז ארויס א בת קול פון הימל: "זענט איר ארויסגעקומען חרוב צו מאכן מיין וועלט? גייט צוריק אין אייער הייל", זענען זיי צוריק אין דער מערה.
ווען עס זענען אריבער צוועלף חדשים האבן זיי געהערט א בת קול אז זיי קענען ארויסגיין דען רשעים ווערן אויך נישט געמשפט מער ווי צוועלף חדשים אין גיהנום.
ביים ארויסגיין איז רבי אלעזר פארט נישט געווען רואיג און ער האט ווייטער געהאט תרעומת אויף די פעלד ארבעטער, אבער יעצט וואו רבי אלעזר האט פארברענט מיט זיין בליק האט רבי שמעון געהיילט זאגנדיג פאר זיין זון: "איך מיט דיר זענען גענוג פאר די וועלט". דאן איז געווען ערב שבת, האבן זיי באגעגנט א איד מיט צוויי הדסים אין די הענט, אויף זייער פראגע האט דער איד ערקלערט אז איינע איז קעגן "זכור את יום השבת לקדשו" און די צווייטע איז קעגן "שמור את יום השבת לקדשו", רופט זיך אן רבי שמעון: "זע ווי באליבט די מצוות זענען אויף אידן", ערשט יעצט איז רבי אלעזר גענצליך בארואיגט געווארן.
ער האט זיך אויסגעדרוקט אויף זיך זעלבסט: "איך אליין קען באפרייען די גאנצע וועלט פונעם אויבערשטנ'ס דין פון דעם טאג וואס איך בין באשאפן געווארן ביז היינט" (סוכה מה:). אויך זאגט ער דארט: "אויב זענען פאראן בלויז טויזנט בני עליה זענען איך מיט מיין זון רבי אלעזר צווישן זיי, אויב זענען נאר דא הונדערט זענען מיר צווישן זיי, אויב זענען נאר דא צוויי זענען מיר דאס" (שם). [זעלבסטפארשטענדליך אז מיר האבן קיין השגה איבער די גרויסע קדושה פון דעם הייליגן תנא און וואס עס זענען געווען זיינע כוונות מיט די ווערטער].
סתם רבי שמעון איז רבי שמעון בר יוחאי. אבער איבעראל וואו ער ווערט דערמאנט אלס "רבי שמעון בר יוחאי", דעמאלטס איז די הלכה ווי אים.
ספר הזוהר.
רבי שמעון בר יוחאי איז דער הויפט פערזענליכקייט פונעם ספר הזוהר, און עס איז אָנגענומען אַז ער האט דאס מחבר געווען.
ל"ג בעומר.
פילע פאעזיעס זענען דורכאויס די יארן פארפאסט געווארן לכבוד זיין הילולא. דאס מערסטע פארשפרייט איז דער פאעזיע פון רבי שמעון לביא מיטן נאמען: "בר יוחאי".
קבר הרשב"י.
דער אריז"ל האט אנטפלעקט זיין קבר אין דעם דארף מירון אין ארץ ישראל.
טויזענטער אידן שטראמען אהין א גאנץ יאר צו זיין ציון און בפרט אין טאג פון זיין יארצייט, ל"ג בעומר.
געוויסע פירן זיך צו מאכן חאלקה ביי זיין ציון, ל"ג בעומר, און א גאנץ יאר.
רבי שמעון ווערט דערמאנט אין מערסטע מסכתות פון ש"ס, אויסער אכט מסכתות - מסכת ברכות, מסכת חלה, מסכת תענית, מסכת מגילה, מסכת נדרים מסכת תמיד, מסכת מדות, מסכת קנים.
סדר זרעים - (אכט און פופציג מאל)
סדר מועד - (זעקס און דרייסיג מאל)
שרייבן איז די קונסט אראפצולייגן ווערטער, סימבאלן, נומערן, אותיות און זאצן, דורך די פינגער צי דורך א פען אויפן פאפיר אדער קלאוויאטור טייפן אויף א קאמפיוטער, וואס מ'וויל קאמוניקירן נישט דורכן מויל.
וויבאלד שרייבן איז אנדערש ווי רעדן, וואס מ'קען נישט נוצן דערביי די הענט, פנים, און ניגון צו מסביר זיין וואס די ווערטער באדייטן, ברויך מען זיך האלטן גאר שטרענג צו כללים, כדי די ווערטער, טינט, פינגערקלאפעריי זאלן נישט זיין להבל ולריק.
דער וואס שרייבט ביכער הייסט א שרייבער.
שאַץ (;;) איז אַ שטאָט אין צפון-מזרח רומעניע. שאץ איז די הױפּטשטאָט און גרעסטע שטאָט פֿון שאָץ פּראָװינץ, בוקאָװינאַ. זײַן בעפעלקערונג איז געווען 105,685 אין 2002. זײַן בירגערמייסטער איז יאן לונגו.
זײַן גרעסטער אוניווערסיטעט איז דער אוניװערסיטעט פֿון "שטעפֿאַן טשעל מאַרע". עס איז דאָ אַ קלױסטער אין שאָץ וואס הײסט "הײליגער דזשאָרדזש'ז קלױסטער".
שאצער יידנטום.
צווישן די חשובע רבנים וואס האבן געפירט אין שאץ זענען: הרב שלום מאסקאוויטש, וואס איז געווען דער רב אין די ת״ר יארן, און איז געווארן באקאנט ווי דער שאצער רבי און האט געוואוינט אין זיינע שפעטערע יארן אין לאנדאן, הרב משה חיים לוי (פאטער פון הרב ישראל מאיר לאו), הרב משולם ראטה, והרב זאב וואלף הלוי טירנויער (דער שווער פון רבי אהרן יחיאל לייפער, נאדווארנערר רבי אין צפת און א זון פון רבי דוד פון באניע) וואס האבן געדינט ווי שטאטס־רב פון שאץ; אדמו"רים פון דעם שאץ-וויזשניצער הויף: רבי משה האגער (אייניקל פונעם צמח צדיק, גרינדער פון דעם וויזשניצער הויף און אן אייניקל פון רבי מנחם מענדיל קאסאווער וואס האט געגרינדעט די דינאסטיע) און זיין זון רבי חיים וואס האט געפירט דעם הויף נאך אים; הרב יעקב מאשקאוויטש, אן אייניקל פון רבי מאיר פרעמישלאנער, איינער פון די גרויסע בעלי מופתים אין חסידות, וואס האט געפירט א חצר מיט א גרויסן בית-מדרש וואו תלמידי חכמים האבן עוסק געווען אין תורה. זיין באבע מרים-חיה, א טאכטער פון רבי מאיר פרעמישלאנער, וואס האט גע׳ירשנ׳ט איר פאטער׳ס שטעקן, האט געלעבט אין דער שטאט און איז אליין געווען א בעל מופת. זי האט געבעטן אז נאך איר פטירה זאל מען לייגן איר פאטער׳ס שטעקן אין איר קבר פאר א שיץ פאר דער שטאט; ביי דער ערשטער וועלט-מלחמה זענען אלע שטעטלעך אין דעם אומגעגנט פארברענט געווארן אחוץ שאץ וואס איז געבליבן גאנז. זי איז נפטר געווארן כ"ה אדר תרס"ג (1903) און אויף איר קבר אין דעם אלטן בית עולם האט מען אויפגעשטעלט אן אוהל.
אום ז' אדר תרמ"ז, איז געבוירן געווארן אין שאץ הרב יהודה מאיר שפירא (א שוועסטער־קינד פון הרב משה חיים לאו), רב פון עטלעכע שטעט און ראש ישיבה אין לובלין, און דער איניציאטאר פון לערנען דף היומי.a> אין שאץ
אָװאָד – דער, –ן (–עס). שטאַמט פֿון רוסיש. בײזע פֿליג װאָס באַפֿאַלט בעיקר פֿערד, בהמות.
פֿערדפֿליג אין דעם ליטװישער דיאַלעקט.
ווען דער טאג געפאלט דאנערשטאג, פאסט מען אסתר תענית, ווייל דער נארמאלער טאג פון דעם וועט געפאלן שבת.
אין די צייטן פון חז"ל האבן די וואס האבן געוואוינט אין דערפער ("בני כפרים") געהערט דאס מגילה ליינען דעם טאג אויב ער איז געפאלן מאנטאג אדער דאנערשטאג.
היום תשעה עשר יום שהם שני שבועות וחמשה ימים לעומר
יום הזכרון.
י"ב אייר איז דער צוועלפֿטער טאג פונעם צווייטן חודש.
היום שבעה ועשרים יום לעומר. (דער זיבן און צוואנציגסטער טאג פונעם עומר)
ג' סיון איז דער דריטער טאג פונעם דריטן חודש.
ה'תרצ"ד - רבי משה בער בעק, הויפט אנפירער פון דער נטורי קרתא גרופע אין אמעריקא
אין גמרא (תענית כ"ט ע"א) שטייט אז גי שליו האט אין דעם טאג אויפגהערט אראפצוקומען
שמאי הזקן איז געווען דער אב בית דין פון די סנהדרין געלעבט אין די ערשטע יארהונדערט.
בית שמאי.
בית שמאי איז געוועזן א ישיבה פון דער תנא און אב בית דין שמאי הזקן. ער איז געוועזן הלל הזקן'ס בר פלוגתא.
הלל הזקן (אַרױסגערעדט: הילעל האַזאָקן) איז געװען אײנער פֿון די גרעסטע מענטשן אין דער ייִדישער געשיכטע, געלעבט אין דער צװײטער העלפֿט פֿון דער צײַט פֿון בית–המקדש שני אין ארץ–ישׂראל, געװען נשיא פֿון סנהדרין, געפֿירט מיט דער ישיבֿה, װאָס האָט געהײסן „בית הלל“, און זײַנע מאָראַלישע לערעס זענען דער יסוד פֿון דער ייִדישער רעליגיעזער עטיק.
הלל איז געבױרן געװאָרן אין בבֿל (מסכת סוכה כ' און אַנדערע ערטער שטײט „עלה הלל מבבל“, דאָס הײסט, הלל איז געקומען קײן ארץ–ישׂראל פֿון בבֿל). װען ער איז געבױרן געװאָרן איז שװער צו זאָגן. אין „ספֿרי“ סדרה ברכה װערט געשטײט אַז הלל האָט געלעבט 120 יאָר, און װען ער איז געקומען פֿון בבֿל איז ער אַלט געװען 40 יאָר, נאַכער האָט ער געלערנט 40 יאָר, און דערנאָך איז ער געװען נשיא 40 יאָר. צוליב דעם, װאָס אין דער גמרא מסכת שבת ט”ו װערט געשטײט אַז הלל איז געװאָרן נשיא 100 יאָר פֿאַרן חורבן פֿון בית שני, קומט אױס, אַז ער איז געבױרן געװאָרן 180 יאָר פֿאַרן חורבן. דאָס הײסט, 112 יאָר פֿאַר דער געװײנלעכער צײַטרעכענונג. טײל געלערנטע פֿאָרשער האַלטן, אַז די צאָלֹ 120 איז נישט קײן פינקטלעכע.
הלל האָט געשטאַמט פֿון אַ משפחה, װאָס האָט זיך מתײחס געװען צו דוד המלך (ירושלמי מסכת תענית פ”ד און אַנדערע ערטער). ער האָט אין ארץ–ישׂראל געלערנט בײַ שמעיה און אבטליון, װי מיר געפֿינען אין פרקי אבֿות א’ און אַנדערע ערטער פֿון דער משנה. אין דער גמרא מסכת יומא ל”ה װערט דערצײלט, אַז הלל איז דעמאָלט געװען אָרעם און ער האָט געאַרבעט צו פֿאַרדינען זײַן ברױט, אָבער אַ טײל פֿון פֿאַרדינסט האָט ער אַװעקגעגעבן פֿאַרן לערנען. דעם הױכן אַמט פֿון נשיא האָט הלל איבערגענומען פֿון די חכמים בני בתירה (מסכת פסחים ס”ו), און ער האָט אַװעקגעשטעלט דאָס סנהדרין און זײַן געגרינדעטע ישיבֿה אַזױ הױך, אַז די גמרא אין סוכה כ' דערצײלט, דאָס די תורה װאָלט געװען פֿאַרגעסן געװאָרן פֿון ייִדן, װען נישט הלל, װעלכער איז געקומען פֿון בבֿל און ער האָט איר באַנײַט. ער האָט אײַנגעפֿירט די מידות, מעטאָדן, לױט װעלכע מען לערנט אַרױס די הלכות פֿון די פסוקים אין דער תורה. ער האָט דורך זײַן ישיבֿה, די „בית הלל“, פֿעסטגעשטעלט אַ סך הלכות, װעגן װעלכע עס זענען געװען מחלוקת. ער האָט אױסגעדריקט דעם באַקאַנטן עטישן יסוד פֿון ייִדנטום, זאָגנדיק צו אַ גר, אַז „דעלך סני לחברך לא תעביד“ (װאָס דו האָסט נישט ליב, זאָלסטו נישט טאָן אַ צװײטן) איז דער יסוד פֿון דער גאַנצער תורה. און אַלץ איבעריקע איז אַ פירוש צו דער דאָזיקער לערע (תלמוד בבלי, מסכת שבת, פרק ב, דף לא, א גמרא).
די װערטער פֿון הלל װעגן מאָראַל און מדות טובֿות זענען פֿאַרשפרײט איבער משנה און גמרא. אין פרקי אבֿות א’ זאָגט הלל, „זײ פֿון די תלמידים פֿון אהרן, האָב ליב שלום און יאָג זיך נאָך שלום. האָב ליב די מענטשן און זײ מקרבֿ צו לערנען.“ אין פרקי אבֿות ב’ װערט דערצײלט װי הלל האָט געזען אַ קאָפ שװימען אױפֿן װאַסער און ער האָט צו אים געזאָגט, „װײַל דו האָסט אַנדערע דערטרונקען האָט מען דיך דערטרונקען, און דײַנע דערטרונקענער װעלן אױך דערטרונקען װערן“ (על דאטפת אטפוך וסוף מטײפיד יטופון). זײַן עניוות און סבלנות נישט צו פֿערן אין כּעס איז געװען באַקאַנט (שבת ל”א). הלל האָט מתקן געװען אַ רײ תקנות, װאָס זענען נױטיג געװען, װי פרוזבול און אַנדערע.
הלל איז געװען דער שטאַם–פֿאָטער פֿון דער נשיאים–דינאַסטיע, װאָס האָט אַרױסגעגעבן נשיאים עטלעכע הונדערט יאָר.
הללס חבֿר אין סנהדרין איז געװען שמאי, מיט װעמען ער פֿלעגט האָבן מײנונגס–פֿאַרשײדנקײטן אין הלכות. אױך זײערע ישיבֿות, די בית הלל און בית שמאי זענען געװען צװישן זיך מחולק װעגן אַ סך הלכות. און מיר געפֿינען אין דער משנה זײער אָפֿט די מחלוקת פֿון בית הלל און בית שמאי (אַמײסטן אין מסכתא עדיות). אָבער כּמעט שטענדיק האָט מען געפסקנט װי די בית הלל. אין אַלגעמײן האָבן בית הלל געפסקנט די הלכה לקולא, גרינגער צו מאַכן, מיטן אױסנאַם פֿון עטלעכע פֿאַלן (אין משנה מיצה ערשטן פרק און עדיות).
עס איז פֿאַראַן אַ מײנונג אַז דער נאָמען פֿון הלל װערט געבראַכט דורכן היסטאָריקער פֿון חורבן הבית יאָסעפֿוס פֿלאַװיוס אין „אַלטערטימער“ בוך 15, קאַפיטאַל 10, װאוּ ער זאָגט אַז װען הורדוס המלך האָט אײַנגענומען ירושלים און ער האָט דערמאָרדעט אַ סך ייִדן, האָט ער פֿונדעסטװעגן מכבד געװען די צװײ פרושים „פאָליאָ און סאַמעאַס, זײַן תלמידים“. עס איז פֿאַראַן אַ גרױסע מײנונגס–פֿאַרשײדנקײט בײַ די געלערנטע פֿאָרשער (פֿראַנקל, דערנבורג, גרעץ, װײַס, הלוי אין „דורות הראשונים“), צי מען מײנט דערמיט הלל ושמאי, צו שמעיה ואבֿטליון, צי אבֿטליון און שמאי.
בית הלל.
בית הלל איז געוועזן זיין ישיבה. און איז געווען דער בר פלוגתא פון שמאי הזקן.
רבן גמליאל הזקן דער נשיא פון די סנהדרין, און איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט ניין מאל אין משניות.
מען האט אים גערופן זקן כדי נישט זיך פארטומלען מיט זיין אייניקל וואס האט געהייסן רבן גמליאל פון יבנה. אין אלגעמיין וואו עס שטייט אין משניות נאר "רבן גמליאל" מיינט דאס "רבן גמליאל דיבנה", דאך איז פאראן אויסנאמען.
רבן גמליאל הזקן איז געווען א זון פון שמעון בן הלל, וועלכער איז געווען א זון פון הלל הזקן, אלע דריי זענען געווען נשיאים אין די לעצטע הונדערט יאר פארן חורבן פון צווייטן בית המקדש.
רבן גמליאל הזקן איז געווען פון ערשטן דור תנאים, און פון זיבטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס איז געווען פאר דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
קרבן פסח איז א מצווה אויף יעדן איד צו שחטן און עסן מיט זיין משפחה. דעם קרבן טוט מען שעכטן ערב פסח און מען עסט דאס פלייש ביינאכט מיט מצה און מרור.
דער קרבן מוז זיין א שעפסל אדער א ציגעלע, א זכר, נאך נישט איין יאר אלט. מען בראט דעם קרבן גאנץ.
ווען איינער איז טמא אדער ווייט פונעם מקום המקדש ערב פסח, האט ער א צווייטע געלעגנהייט צו ברענגען דעם קרבן פסח שני.
קרבן פסח איז איינע פון צוויי מצוות עשה אויף וואס מען באקומט א שטראף פון כרת טאמער מען היט נישט די מצווה. (די צווייטע מצוה איז מילה).
שביעי של פסח איז טייטש דער זיבעטער טאג פסח.
דעם זיבעטן טאג פון ווען די אידן זענען ארויס פון מצרים איז געשען א נס און די ים סוף האט זיך געשפאלטן פאר זיי, די מעשה איז צוגעגאנגען ווי פאלגענד
די אידן זענען ארויס פון מצרים דעם 15סטן טאג אין ניסן זיי זענען געגאנגען ווייטער און ווייטער פון מצרים, 3 טעג נאכדעם, דאס הייסט אין דעם 18סטן אין ניסן האט פרעה צוריקגעצויגן און געוואלט נאכיאגען די אידן און זיי צוריק ברענגען קיין מצרים, פאר די צוועק האט ער איינגעשפאנט א מיליטער פון 600 רייטער און נאך.
זיי האבן אנגעפאנגען נאכיאגען די אידן, די אידן האבן אנגעפאנגען אנטלויפן ביז זיי זענען אנגעקומען צום ים סוף דעם 21סטן אין ניסן וואס איז שביעי של פסח.
ווען די אידן זענען אנגעקומען צום ים סוף האבן זיי זיך זייער דערשראקען ווייל זיי האבן נישט געוואוסט וואס ווייטער, און האבן זיך געשראקן אז די מצריים וועלן זיגען, האבן זיי זיך גענומען וויינען צו משה רבינו.
האט משה זיי געזאגט זיי זאלן שטיל און גאט וועט שוין קריגן מיט די מצריים.
דערנאך האט גאט געזאגט פאר משה, זאג די אידן זאלן אריין גיין אין ים, משה האט דאס איבער געזאגט פאר די אידן, איז געווען דארט איינער מיטן נאמען נחשון בן עמינדב ער איז שפעטער געווען א נשיא פאר שבט יהודה, און ער האט גלייך אריינגעשפריגען אין וואסער, ערשט ווען דאס וואסער איז געווען ביי זיין גענאקן האט זיך עס געשפאלטן.
ווען דאס וואסער האט זיך געשפאלטן זענען אלע אידן אריבער די ים סוף, און די מצריים האבן אנגעפאנגען נאכיאגען די אידן איבער די וואסער, נאר דא איז געשען נאכאמאל א נס, ווי נאר די מצריים האבן אנגעפאנגען אריינגיין אין וואסער, איז דאס וואסער צוריק געגאנגען צו איר פריערדיגער שטארקייט און די מצריים זענען דערטרינקען געווארן.
שביעי של פסח איז דער איינציגער יום טוב ווען מען מאכט נישט קיין ברכה שהחיינו.
אחרון של פסח.
אין חוץ לארץ פייערט מען אויך דעם נעקסטן טאג, כ"ב ניסן, יום טוב. דער אכטן טאג פון פסח ווערט גערופן "אחרון של פסח". ס'איז פאראן א מנהג אין עטלעכע קרייזן צו פראווען א סעודה אחרון של פסח נאכמיטאג.
#REDIRECT משה יהושע האגער
דער וויזניצער רבי, אין ווערט אונגעריפען ציווישען מענטשען "ר' משה'לע"
a> אין די אינגערע יארן מיט זיין פעטער דער סאטמארער רבי ביי מגילה ליינען ליל פורים
רבי יואל טייטלבוים (גערופן: "ר' יואליש", י"ז טבת ה'תרמ"ז 1887- כ"ו אב ה'תשל"ט 1979) איז געווען דער גרינדער און פירער פון דעם סאטמארער חסידות. דער מחבר פון די ספרים "ויואל משה" און "דברי יואל". ברייט באקאנט מיט זיין ראדיקאלע אפאזיציע צו ציוניזם און צו דער אגודת ישראל. האט ערפילט א צענטראלע שטעלע ביים צוריקשטעלן דעם חרדי'שן אידנטום, נאכ'ן דורכגיין דעם ביטערן חורבן אייראפע.
ער איז געבוירן געווארן אין סיגוט, וואס איז דאן געווען באהערשט דורך דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע (היינט אין רומעניע) י"ז טבת תרמ"ז, צו זיין גרויסן פאטער רבי חנניה יו"ט ליפא טייטלבוים בעל ״קדושת יום טוב״ און צו זיין מוטער מרת חנה, די טאכטער פון רבי יואל אשכנזי פון זלאטשאוו.
דער יחוס פון די טייטלבוים משפחה ציעט זיך ביז דעם גרויסן רבי פון חסידים, רבי משה טייטלבוים זצ"ל פון איהעל באקאנט אלס דער "ישמח משה"". דער ישמח משה האט געשטאמט פון פשעמישל, גאליציע, און איז ערשט געווען א מתנגד, שפעטער איז ער געווארן א חסיד און א תלמיד פון דעם חוזה פון לובלין אונטער דער השפעה פון זיין איידעם, ר' אריה לייביש ליפשיץ, דער אריה דבי עילאי. דער ישמח משה איז געווען באקאנט מיט געבן קמיע'ס וואס מ'האט דערמיט געזעהן גאר וואונדערליכע זאכן, אפי' די ארומיגע גוים האבן געוואוסט דערפון.
ווען דער ישמח משה איז נסתלק געווארן אום כ"ח תמוז ה'תר"א האבן זיינע קינדער נישט מצליח געווען אנצוהאלטן דאס רבנות אין איהעל צוליב דער ארטיגער שטארק מתנגדישער קהילה. זיין איינציגער זון רבי אלעזר ניסן טייטלבוים איז געווען א שטארק צוריקגעצויגענער און שארפער מענטש, נאכן זיין רב פאר א קורצער וויילע אין סיגעט האט ער צוליב שטרייטן מיט די קאסאווער חסידים זיך אריבערגעצויגן קיין דראהאביטש, די היים שטאט פון זיין פרוי מרת רוזא בלימא, די טאכטער פון ר' אהרן פון חאדאראוו (לעבן דראהאביטש), אין מזרח גאליציע, און פאקטיש ממלא מקום געווען זיין שווער, וואו ער איז געווען דארט רב ביז זיין פטירה שבת תשובה תרט"ו.
דער עלצטער זון פון ר' אלעזר ניסן איז געווען ר' יקותיאל יהודה טייטלבוים זצ"ל באקאנט אלס דער "ייטב לב", ער איז געווען אן איידעם ביי ר' משה דוד אשכנזי ז"ל פון טאלטשאווע און שפעטער ארויף קיין ארץ ישראל און זיך באזעצט אין צפת.
דער "ייטב לב", נאכן זיין רב און פארשידענע קהילות אין אונגארן און אין גאליציע, איז ער אין יאר תרי"ח אויפגענומען געווארן אלס מרא דאתרא פון דער גרויסער שטאט סיגעט, וואו דאס רבנות איז אנגעהאלטן געווארן ביי זיינע קינדער און אייניקלעך ביזן חורבן אייראפע ביים צווייטן וועלט קריג.
נאך זיין הסתלקות אין יאר תרמ"ג האט ממלא מקום געווען דער צווייטער זון ר' חנניה יו"ט ליפא טייטלבוים זצ"ל, דער מחבר ספר קדושת יום טוב.
דער קדושת יו"ט איז נסתלק געווארן כ"ט שבט ה'תרס"ד. ער האט איבערגעלאזט צוויי זין, דער בכור ר' חיים צבי טייטלבוים באקאנט אלס דער עצי חיים, ער האט ממלא מקום געווען דעם טאטען אלס רב אין סיגעט, ער איז געווען דער פאטער פון דעם צווייטער סאטמארער רבי דער ברך משה. דער יונגערער זון איז געווען ר' יואל.
ר' יואל אין דער שטאט סאטמאר, רומעניע, אלס רב
ר' יואל איז אויפגעוואקסן ביי זיין פאטער אין סיגעט וואו ער האט געוואוינט ביז צו זיין חתונה. ער האט חתונה געהאט אין יאר תרס"ד, ממש פאר זיין פאטערס הסתלקות, מיט דער טאכטער פון רבי אברהם חיים הורוויץ ז"ל, דער פלאַנטשער רב, א ראפשיצער און דזשיקאווער אייניקל. אויך זענען זיי געווען קוזינען ווייל ר' אברהם חיים'ס פאטער ר' משה'לע ראזוואדאווער איז געווען איין איידעם ביים ייטב לב.
ער איז געזעסן געציילטע יארן אויף קעסט ביי זיין שווער אין ראדאמישל, פוילן, בעת'ן זיין אויף קעסט האט ער זיך אויך געדרייט ביים בעלזער רב רבי ישכר דוב רוקח זצ"ל און ער האט זיך געהאלטן פאר זיינס א חסיד. שפעטער איז ער צוריקגעפארן קיין אונגארן און זיך באזעצט אין דער שטאט סאטמאר אין זיבנבערגן, וואו ער האט געדאווענט אין זיין אייגענעם ביהמ"ד מיט א שיינע קבוצה חסידים.
ר' יואל האט געהאט פון זיין ערשטן זיווג דריי טעכטער, אלע דריי זענען ל"ע נאטורליך געשטארבן יונגערהייט קינדערלאז, נאך בײ זיין לעבן. נאך זייענדיג אין ארשעווע איז זיין יונגסטע טאכטער אסתר געשטארבן אומפארהייראט, און זי איז געווארן באערדיגט אין סאטמאר. די צווייטע טאכטער האט געהייראט ר' זלמן לייב טייטלבוים (דעם זון פון זיין ברודער דער „עצי חיים") דער לעצטער רב פון סיגעט פארן קריג. זי איז געשטארבן א יאר נאך איר חתונה ווען ר' יואל איז געווען קראלער רב, זי ליגט אין סיגעט. די עלסטע טאכטער חי' רויזא, האט געהייראט זיין שוועסטער זון, ר' ליפא מאיער (שפעטער טייטלבוים) רב פון סעמיהאלי, א זון פון ר' חנוך העניך דוב מאיער רב אין קערעצקי אן איידעם פונעם קדושת יו"ט, זי איז ל"ע געשטארבן אין יאר תשי"ד בעת זי האט געשוואנגערט, זי ליגט אין טבריה.
אין יאר תרצ"ו איז ר' יואל געווארן אן אלמן, ווען זיין פרוי חוה איז געשטארבן פון א הארץ קראנקייט, זי ליגט אין סאטמאר. א יאר שפעטער האט ער געהייראט מרת אלטע פייגא שפירא ע"ה, א יונג ארעם מיידל א יתומה, פון טשענסטכאוו, פוילן. איר פאטער רבי אביגדור שפירא ז"ל, וואס האט שוין נישט געלעבט, איז געווען א חסידישער רב אין טשענסטכאוו, אן אייניקל פונעם שרף פון מאגלניצא (וואס איז געווען אן איידעם פון דעם מגיד פון קאזשניץ) און פון מאור ושמש. רבי יואל איז אריבערגעפארן קיין טשעבין לעבן קראקע, ווי די חתונה איז פארגעקומען, דער מסדר קידושין איז געווען הגאון דער טשעבינער רב. די רביצין אלטע פייגא האט קיינמאל געהאט קינדער, זי איז נפטר געווארן אין יאר תשס"א, און זי ליגט לעבן איר מאן אויפ'ן בית החיים אין קרית יואל.
בעת ער האט געוואוינט און סאטמאר אלס אינגערמאן, נאך דער פטירה פון דעם סאטמארער רב רבי יהודה גרינוואלד, בעל "שבט מיהודה", איז געווען די רעדע אים אויפצונעמען פאר מרא דאתרא, אבער עס איז נישט געקומען לידי מעשה. נאך אפאר יאר זיצן אין סאטמאר האט ער אנגענומען זיין ערשטע רבנות פאסטן אין דער שטאט ארשעווע, א קליין שטעטל אין קארפאטארוס, לעבן מונקאטש, וואו ער האט אויך געפירט א ישיבה.
אין יאר תרע"ה ביי דער ערשטער וועלט מלחמה איז ער אנטלאפן פון ארשעווע און געפליכטעט צוריק קיין סאטמאר וואו ער האט געוואוינט דארט 6 יאר ער האט געהאט דארט זיין אייגן ביהמ"ד וואס מען האט גערופן "דער ארשעווער ביהמ"ד" און פילע אידן פון סאטמאר האבן זיך באהאפטן צו איהם, אויך איז ער געווען שטארק נאענט מיטן ארטיגן רב ר' אליעזר דוד גרינוואלד, וואס האט אים שטארק געשעצט. אין יאר תרפ"א איז ער צוריקגעפארן קיין ארשעווע.
אין יאר תרפ"ד האט ער פארלאזט ארשעווע און אנגענומען דעם רבנות פאסטן און מיטגעברענגט זיין ישיבה אין דער שטארק חסידישער שטאט קראלי, זיבנבערגן, רומעניע, ביים גרעניץ פון אונגארן, ער האט ממלא מקום געווען הרב שאול בראך זצ"ל וואס איז דאן געווארן רב אין קאשוי (היינט סלאוואקיי). דארט אין קראלי האט זיך ר' יואל ערווארבן צו זיין איינע פון די גרעסטע חסידישע מנהיגים און אייראפע, פילע חסידישע אידן האבן אנגעהויבן זיך צו באהעפטן צו אים. ר' יואל האט שפעטער געזאגט אז זיינע בעסטע יארן איז געווען אין קראלע וואו ער האט געהאט א פארהעלטענמעסיג קליינע קהלה מיט מינימאלע שטערונגען און אין רוחניותדיגע ענינים האט מען נישט געדארפט קיין סאך טוען ווייל דער פריערדיגע רב האט אלס אוועקגעשטעלט ווי עס ברויך צו זיין און ער האט געקענט רואיג זיצן און דינען דעם אייבישטן.
און יאר תרפ"ח איז פלוצלינג נסתלק געווארן דער סאטמארער רב, ר' אליעזר דוד גרינוואלד, דער "קרן לדוד", און דאן איז ווידער ערוועקט געווארן די געדאנק פון אויפנעמען רבי יואל אלס ארטיגער רב, ר' יואל האט דארט געהאט פילע אנהענגער און חסידים, נאך געציילטע יארן פון צאנקערייען מיט די ארטיגע אשכנז'ישע איינוואוינער וואס זענען נישט געווען איינשטימיג צו זיין אויפנאמע, וואס דאס האט געפירט צו אפהאלטן צוויי מאל וואלן און צוויי דין תורות ווי ר' יואל האט אלס געזיגט, האט ר' יואל פארלאזט קראלי און אריבערגעקומען זיך באזעצן אין שטאט אין יאר ה'תרצ"ד, זעקס יאר נאכן הסתלקות פון לעצטן רב.
סאטמאר איז א גרויסער באוואוינטער צענטער שטאט ווי עס האבן געוואוינט טויזענטער פרומע אידן פון פארשידענע שיכטן און קרייזן. דארט אין סאטמאר האט ר' יואל געפירט א גרויסע ישיבה. ר' יואל איז געווען דארט רב ביז'ן חורבן אייראפע, ווען מ'האט אום חודש ניסן ה'תש"דקאנצעטרירט די סאטמארער אידן אין געטא, און זיי שפעטער ליקווידירט קיין אוישוויץ הי"ד.
ביים צווייטן וועלט קריג.
בשעת דער צווייטער וועלט־מלחמה האט ער קודם פרובירט זיך צו אריבערשווערצן דעם רומענישן גרעניץ, וואס איז נישט געווען אונטער די דייטשע אקופאציע, ער מיט נאך א קליינע צאל אידן זענען אין גרויס געהיים געפארן פארשטעלט אין א רויטער קרייץ לאסטאויטא פון סאטמאר קיין קלויזענבורג, א וועג פון בערך 3-4 שעה, אנקומענדיג אהין און מיטן נאכט ביים גרעניץ האט זיך ארויסגעשטעלט אז דער איד וואס האט געדארפט אנצייגן די וועג אריבער דעם גרעניץ און פארהאנדלן מיט אן ארטיגן גוי וואס האט געוואוינט ביים גרעניץ, אט דער איד איז ארונטערגעבליבן און איז נישט מיטגעקומען, צוליב פרעמדע אידן וואס האבן זיך אריינגעשטיפט און מיטן די טימעלניש איז דער איד נישט מיטגעקומען, דער פירער פונעם טראק האט מיט רעגעניש זיי אלע אראפגעווארפן פונעם טראק שיצלאז אינמיטן דער פרייער גאס, ווי יעדער איז זיך צולאפן. די אלע אידן צוזאמען מיט רבי יואל האבן די געסטאפא געכאפט און ארעסטירט און דערנאך זיי אריינגעשיקט און דער קלויזענבורגער געטא.
נאכן זיצן אפאר וואכן אינעם קלויזענבורגער געטא, און די דייטשן האבן אנגהויבן צו דעפארטירן די קלויזענבורגער אידן קיין אוישוויץ, האבן זיינע חסידים איבער די וועלט אנגעהויבן צופארארבעטן איהם ווי אמשנעלסטן ארויסצוראטעווען איידער מ'דעפורטירט איהם, און מיט שווערע אינטערווענצן פון שוחד און שתדלנות איז געלונגען אריינצושטעלן איהם מיט זיין פרוי מרת אלטא פייגא און זיין גבאי ר' יוסף אשכנזי, און א ספעציעלע באן קיין בודאפעסט מיט בערך 2000 אידן וואס א געוויסער ציוניסטישער אקטיוויסט רודאלף קאסטנער מיטן היופט עס עס אדאלף אייכמאן האבן פארהאנדלט אפצוראטווען פאר שווערע געלטער, גאלד און צירונגען זיי צו ארויספירן קיין שווייץ.
כאטש ער (קאסטנער) האט נאר געוואלט ראטעווען אונגארישע ציוניסטן מיט דער באן, וואס איז געפארן אויף דער שווייץ, דאך האט ער מיט געלאזט אפאר רעליגיעזע אידן און צווישן זיי דער סאטמארער רבי רבי יואל פאר אסאך געלט וואס איז צאמגעשטעלט געווארן דורך זיינע חסידים און סימפאטיקער איבער דער וועלט.
אויפן וועג איז די באן פארדרייט געווארן דורך די דייטשן צו בערגן בעלזן וואו זי איז געבליבן פיר מאנאטן צוליבן אויסרייד אז מען האט נישט אויסגעצאלט די גאנצע צוגעזאגטע געלט, און עס האט 2 מאל געהייסן אז מ'פארקירעוועט דעם באן קיין אוישוויץ צו פארניכטונג, אבער נאך גאר אינטענסיווע פארהאנדלונגען און גרויסע געלטער וואס איז אפגעשיקט געווארן פון אמעריקע איז ר' יואל מיט די איבעריגע אידן אריבער קיין שווייץ אום כ"א כסלו תש"ה.
סאטמארער חסידים גלייבן אז די סיבה פארוואס קאסטנער האט אים מיטגענומען איז צוליב א חלום וואס קאסטנער'ס שווער האט געהאט וואס זיין מאמע קומט אים אין חלום אז אויב דער רבי וועט נישט זיין אויפן באן, וועט קיינער נישט איבערלעבן.
ער האט געוואוינט פאר א שטיק צייט נאך דער מלחמה אין ירושלים (פון אינמיטן יאר תש"ו ביז אינמיטן תש"ז) אוואו ער האט אויפגעשטעלט די סאטמארע מוסדות "יטב לב" וואס דאס האט אים אריינגעפירט אין שווערע חובות וואס ער האט נישט געהאט פון ווי צו באצאלן, דערפאר איז ער געווארן געצוואונגען אונטערצונעמען א רייזע קיין ניו יארק, אמעריקע, וואס איז פון אנפאנג געווען געפלאנט נאר אויף א קורצע צייט, בלויז צו דעקן די חובות, אבער אין די ענדע איז ער איבערגעצייגט געווארן דורך עטליכע חסידים זיך צו באזעצן דארט, דערפאר האט ער זיך דארט באזעצט אין איז געבליבן וואוינען אין ניו יארק. קודם האט ער זיך באזעצט אין דער איסט סייד געגנט און דערנאך אין וויליאמסבורג, וואו ער האט געגרינדעט די ברייט פארצווייגטע תורה אימפעריע וואס רופט זיך אונטערן נאמען "סאטמאר", וואס טוט אריינרעכענען: די קהילה קהל יטב לב (בתי מדרשים, מקוואות, בתי הוראה, מצה בעקעריי, בתי חיים און נאך) און די מוסדות וואס ווערט גערופן ישיבה תורה ויראה ובית רחל (תלמוד תורה פאר אינגלעך, ישיבות פאר אינגערע און עלטערע בחורים, בית חינוך לבנות, זומער קעמפ'ס). ווי אויך די "התאחדות הרבנים", און מערערע מוסדות צדקה וחסד, וואס זענען צעשפרייט געווארן איבער דער גאנצער וועלט.
דער רבי זי"ע איז אויך געווען דער גאב"ד עדה החרדית אין ירושלים עיה"ק ת"ו. סוף ימיו האט דער רבי געגרינדעט דאס שטעטל "קרית יואל," אין ניו יארק לשמו ולזכרו, און דארט איז ער אויך נסתלק געווארן לחיי העולם הבא ביום כ"ו אב תשל"ט, ושם מנ"כ.
נאך דער פטירה פון הרב זעליג ראובן בענגיס ז"ל ירושלימער רב אין יאר ה'תש"ח האט אים די עדה החרדית אויפגענומען אלס רב פון ירושלים און ער האט אנגעהאלטן דעם טיטל ביז זיין פטירה, אבער ער איז דאך געבליבן וואוינען אין אמעריקע פון ווי זיין גרויסער השפעה האט געטון דערגרייכן ביז קיין ארץ ישראל, און בלויז עטליכע מאל האט ער באזוכט אין ארץ ישראל.
עס איז אנגענומען ביי א סאך נייטראלע אבזעווירער, אז דעם סאטמערער רב אינאיינעם מיט רבי אהרן קאטלער קומט בעיקר צו פארדאנקען פארן אויפשטעלן יודישקייט אין אמעריקא. אין די ערשטע יארן פלעגן די מאדערנע יודן אנרופן איינעם וואס איז א פרומער אזוי אין דער אלטער היים - "א סאטמארער".
ער איז אויך געווען א גאון עולם אין א קדוש ישראל ווי טויזנטער אידן זענען געהאלפען געווארן מיט ישועות ביי אים אין ער האט זיך ערווארבן דעם טיטל "צדיק הדור".
אויך האט ער אינאיינעם מיט זיין רביצין מרת אלטע פייגא געגרינדעט אסאך וואוילטעטיגע ארגאניזאציעס ווי ביקור חולים, רב טוב, און קרן הצלהת
אין די שפעטע יארן פון זיין לעבן האט ער געגרינדעט דאס פרומע שטעטל קרית יואל אין מאנרא, ניו יארק. וואו ער איז געווען דער ערשטער באגראבן צו ווערן אינעם ארטיגן בית עולם.
ביי זיין לויה האבן זיך באטייליגט איבער 100,000 באגלייטער.
רבי יואל טייטלבוים האט זיך געשטעלט כמעט איינער אליין צו קעמפן קעגן די ציונים, וואס האבן געגרונדעט א אידישע ממשלה פאר ביאת המשיח, און דער רבי האט לוחם געווען קעגן אנטיילנעמען אין זייער רעגירונג אין ארץ ישראל, קעגן גיין צו די בחירות צו זייער שלטון, קעגן זייערע גזירות נגד הדת, קעגן זיך פרייען מיט זייערע נצחונות און קעגן נעמען געלט פון זייער קאסע. זיין קאמף, וואס ער האט גע'חזר'ט אין זיינע הונדערטער תורה'ס, זענען שפעטער געדרוקט געווארן אין די ספרים דברי יואל, ויואל משה, על הגאולה ועל התמורה און טיב לבב.
וואס צדיקים האבן געהאלטן אויף אים.
כ"ק אדמו"ר רבי יאנקעלע מפשעווארסק זצ"ל האט געזאגט בשם זיין שווער רבי איציקל זצ"ל: "אין אונזער דור איז נישטא נאך איינער וואס זאל זיך אזוי מבזה זיין פאר כבוד שמים ווי דער סאטמארער רב!" (שיח זקנים ח"ג עמ' קכ"ה).
דער ווינער רב הגאון ר' עזריאל יהודה לעבאוויטש ז"ל איז אמאל געקומען יו"ט באזוכן דעם רבין זי"ע, ער האט מסביר געווען אז דער גדול הדור האט א דין ווי דער רבי מובהק און חז"ל זאגן אז חייב אדם להקביל פני רבו ברגל,
האט אים דער רבי געפרעגט פון וואנעט נעמסטו דאס אז איך בין דער גדול הדור? האט ער אים געענטפערט: איך האב באקומען הורמנה פונעם הייליגן לבושי מרדכי ממאד ז"ל און איך פסק'ן אזוי.. (זקינך ויאמרו לך)
אויסער די פילע ספרים וואס מען האט ארויסגעגעבן פון תורות וואס דער רבי האט געזאגט, איז פארהאן פילצאליגע ספרים פון ליקוטים און ביאורים אויף די חידושים און מנהגים פון רבין.
[http://www.nytimes.com/1979/08/20/archives/rabbi-joel-teitelbaum-dies-at-92-leader-of-the-satmar-hasidic-sect.html?_r=0 די לוי' באריכטעט אינעם ניו יארק טיימס]
רבי ישראל האגער (געב' ו' אייר תש"ה) איז דער וויזשניצער רבי פון בני ברק. ער איז דער עלטערער זון פון רבי משה יהושע האגער, דער "ישועות משה" דער וויזשניצער רבי פון בני ברק.
רבי ישראל איז געבוירן געווארן ו' אייר תש"ה אין תל אביב צו זיין פאטער רבי משה יהושע האגער, וואס איז שפעטער געווארן וויזשניצער רבי, דער "ישועות משה", און צו זיין מוטער, מרת לאה אסתר די טאכטער פון רבי חיים מנחם מענדל פאנעט פון דעעש. ביי זיין ברית איז רבי ברוך ראבינאוויטש פון מונקאטש געווען דער מוהל און דער הוסיאטינער רבי, רבי ישראל פרידמאן, איז געווען דער סנדק.
י' סיון ה'תשכ"ג האט ער געהייראט מרת שרה חנה חיה, די טאכטער פונעם טשערנאבילער רבי'ן, רבי משולם זוסיא טווערסקי. די חתונה איז געפראוועט געווארן אין קרית וויזשניץ, בני ברק.
ער האט באקומען היתר הוראה (ערלויבעניש צו פסק'נען) פון הרב אברהם משה באב"ד, הרב יהושע מענדל עהרנבערג אב"ד תל אביב, הרב משה אריה פריינד, גאב"ד פון דער עדה החרדית אין ירושלים און הרב אברהם צבי ווייס, דער ערשטער רב פון נווה אחיעזר.
ער איז געווען זייער באליבט ביי זיין זיידן רבי חיים מאיר האַגער דער "אמרי חיים"; דער זיידע האט אים באקרוינט רב אין וויזשניצער בית מדרש אין בני ברק נאך זיין חתונה. נאך דער פטירה פונעם זיידן אין יאר תשל"ב איז ער געווארן רב אין קרית וויזשניץ, בני ברק, ממלא מקום פון זיין פאטער וואס האט איבערגענומען די וויזשניצער רביסטעווע.
אפטמאל, איז דער רבי מעורר דעם עולם וועגן פרצות הזמן און דערמונטערט זיינע חסידים זיך נישט נאכלאזן פון אלע תאוות וואס די דרויסנדיגע וועלט האט, און געלעגנטליך ערווענט ער אין זיינע דברי תורה אז מ'זאל נישט דורכברעכן די מויערן פון קדושה און חליחה מ'זאל נישט ענדערן אפילו א טראפ פון די מנהגים וואס זענען געווען איינגעפירט נאך אין דעם אלטן היים.
גלות.
אין יאר ה'תשמ"ד איז ער געווארן פארטריבן דורך זיין טאטן אויף אכצן יאר, צוליב פארשידענע סיבות. מען האט געזאגט אז די הויפט אורזאך איז ווייל ער האט אנגעהויבן צו בארגן גרויסע געלטער פון עשירים און דער טאטע האט זיך זייער באנג געטאן אז זיין זון בארגט אן קיין חשבון האט ער אים אוועקגעטריבן פון שטוב און פון זיין אויסגאבע אלס א רב פון דער קרי', אבער רוב עולם האט געטראכט אנדערעש (בפרט אז יעדער ווייסט אז דאס געלט וואס ער האט געבארגט איז אלץ געגאנגען פאר די צוועקן פון צדקה וחסד), די ריכטיגע סיבה ווייסט קיינער נישט. לויט די מיינונג און שפעקולאציעס פון א סאך מענטשן האט רבי ישראל זיך פשוט נישט געקנענט אויסקומען מיט זיין מאמע צוליב פארשידענע סיבות (טייל זאגן אז ר' ישראל'ס רעבעצין האט אויך נישט געקנענט טרעפן א שפראך מיט איר שוויגער און וועגן דעם האט מען איהם געצווינגט זיך אוועקצוציעהן פון דעם שיכון.
מוצ"ש אור לז' אדר ה'תש"ס צוריקקומענדיק קיין בני ברק פונעם פארשפיל פאר די קינדער פון די תולדות אהרן און טאהשער רביס, איז א יונגער שאפער הינטער אים אריינגעפארן אין זיין אויטא. ער איז שטארק פארוואונדעט געווארן און האט צעבראכן דריי ריפן. ווען ער איז געליגן אין דער אינטענסיווער אכטונג אין דעם הדסה עין כרם שפיטאל איז זיין פאטער איהם געקומען באזוכן.
במשך זיין גלות-יארן האט ער קיינמאל נישט געלאזט פאלן א ווארט קעגען זיין טאטן אדער מאמען, נאר להיפך, ער האט שטענדיק נאר גערעדט מיט גרויס יראה אין כבוד פון זיין טאטן, און געזאגט בענוותנותו אז ער איז אנגעקומען צו דעם מצב וועגן זיינע אייגענע זינד, במשך די אלע יארן האט ער ארויסגעוויזן א גאר אומגעווענליכע אמונה און בטחון אין גאט, אז ער וועט זיכער זוכה זיין צוריק צוקומען צו זיין טאטן.
אין תשרי תשס"ב האט איהם דער טאטע צוריק גענומען, און מעיד געווען אויף איהם עטליכע מעל אז ער (רבי ישראל) איז אומשולדיג.
זיינע מדות.
ער איז געווען באוואוסט אלע יארן פאר א גרויסער עובד ה', גאון בתורה, ערליכער איד, און גאר א ספעציעלער בעל מידות טובות.
די לעצטע יארן פונעם טאטן.
די לעצטע יארן איז ער געשטאנען לימין אביו הק', צו פירן די עדה הקדושה. אין ה'תשס"ד ווען זיין פאטער איז ליידער קראנק געווארן און צוביסלעך דער מצב האט זיך שטארק פארערגערט, רבי ישראל האט למעשה איבערגענומען די הנהגה. ער פלעגט פירן באטעס פרייטיגס צונאכט, און זייער אפט פלעגט ער אויכט אונטערשרייבן בריוון און הסכמות אנשטאט זיין פאטער. ער פלעגט פארטרעטן זיין טאטן און איבערגעבן זיין ברכה ביי אלע מעמדים אין כינוסים פון יהדות החרדית אין ארץ ישראל און אויסלאנד.
כ' אדר א ה'תשע"ב נאך דער פטירה פון רבי משה יהושע האבן די מערהייט פון די וויזשניצער חסידים מקבל געווען אויף זיך די הנהגה און אנגענומען רבי ישראל אלס זייער רבי, צו ממשיך זיין די גאלדענע קייט. ער פירט ווארעמע דערהויבענע טישן פאר טויזנטער חסידים, און איז מקבל הונדערטער אידן פאר עצה און ברכה. די זקני החסידים זענען מעיד אז מיט זיין הנהגה דערמאנען זיי זיך דעם זיידן דעם "אמרי חיים".
זיין עלטסטער זון הרב חיים מאיר האגער איז דער רב פון די וויזשניצער חסידים אין בארא פארק, ניו יארק.
נאך זיין פאטערס פטירה אין אדר תשע"ב האט מען אים באקרוינט וויזשניצער רבי.
אלץ רבי איז ער פון די גרויסע מנהיגים פון אגודת ישראל.
ישראל האגער (ב)
מיינסטו הדסה (שפיטאל) ?
הדסה (אַרױסגערעדט: האַדאַסאַ) איז אַ נאָמען פֿון אסתּר המלכּה (מגלת אסתר ב’).
זעט: אסתּר המלכּה
חזקיהו (אדער יחזקיהו) איז געווען דער דרייצענטער קעניג אויף מלכות יהודה אין פארלויף פון 29 יאר. ער איז געווארן קעניג ווען ער איז געווען 25 יאר אלט.
זיין טאטע איז געווען אחז דער פריעריגער קעניג פון מלכות יהודה. זיין מאמע איז געווען "אבי בת כריה".
יחזקיהו איז געווען וווֹיל און געדינט גאט מער ווי אלע אנדערע קעניגן אין מלכות יהודה.
ער האט צובראכן אלע געטשעס און פארלענד די נחושתן וואס משה רבינו האט געמאכט און האט באנייט די רעפארמע צו דינען גאט אין דער בית המקדש וואס זיין טאטע אחז האט מבטל געווען.
אין זיין 14סטע יאר פון זיין קעניג האט ער געוואלט מורד זיין קעגן אשור און אויפגעהערט צאלן שטייער פאר אשור. סנחריב מלך אשור האט באלד געקומען איינעמען מלכות יהודה. אבער דאן איז געווען א נס, און סנחריב האט געדארפט זיך אומקערן צו אשור.
מגילת שיר השירים פון מחזור רוטשילד
שיר השירים איז די "געזאַנג פון געזאַנגען", געשריבן דורך שלמה המלך. עס רעדט זיך וועגן א פארל וואס דרוקן אויס זייער טיפער בענקשאַפט און ליבשאפט איינער צום אנדערן אין פארשידענע סארט אומשטענדן, מיט שטארקע געפילנדיגע אויסדריקן און גראַפישע טערמינען.
לויט רש"י און דער אידישער טראדיציע איז יעדער פּסוק אַ משל אויף דער ליבשאַפט צווישן גאָט און זײן געליבטע פאָלק, די אידן; דעריבער ווערט דאָס פאַרעכענט ווי דאָס הייליגסטע ספר.
עס זענען דא וואס פירן זיך צו זאָגן שיר השירים פאַר קבלת שבת.
ס'איז אויך א מנהג צו ליינען שיר השירים ביים סוף פונעם סדר, און אויך אין שול שבת חול המועד פסח.
אליעזר בערלאנד (געב' חיפה ה'תרצ"ז) איז א בראסלעווער משפיע, פון אלטשטאט ירושלים, ער גייט מיטן ירושלים'ער פֿולן לבוש, וואס האט קודם געלערנט ביי די ליטווישע עליטישע חינוך סיסטעם אין כפר חסידים ישיבה און אין פאנאוועזשער כולל. דערנאך איז ער געווארן א קנאי. אין מרחשון תשע״ז איז ער פאראורטיילט געווארן צו תפיסה נאכדעם וואס ער האט מודה געווען צו געוויסע עבירות.
ער איז געבוירן געווארן צו חיים בערלאנד און זיין ווייב עטיה (געבוירן סטרולאוויטש), א מזרחיסטישע משפחה אין חיפה. ער האט געלערנט אין דער כרם ביבנה ישיבה. ביי דער עלטער פון 17 און א א האלבן האט ער אנגעהויבן לערנען אין ישיבת כנסת חזקיהו אין כפר חסידים וואו ער איז געבליבן דריי יאר. ווען ער איז געווען אלט 21 האט ער חתונה געהאט מיט תהילה שאקי, אויך מיט א מזרחיסטישן אויסקוק. דאס פארפאלק האט געוואוינט צוערשט אין בני ברק. איין חודש האט ער געלערנט אינעם פאנאוועזשער כולל און דערנאך אינעם וואלאזשינער כולל אין בני ברק.
ער גייט נישט צו די בחירות. און ביז ביבי נתניהו'ס אויפשטייג האט ער געארבייט קעגן בחירות. אבער זינט מ'האט אנגעהויבן צוריקגעבן שטחים פאר די אראבער האט ער געטענה'ט אז די אראבער איז ערגער ווי ציונים און ער האט אנגעהויבן אנטייל צו נעמען אין דעמאקראטישע וואלן, און אזוי פארענטפערט ער דאס אז ער איז א גרויסער ציוני.
זיין ישיבה "שובו בנים" איז די הארץ פון די אראבישע געגנט אין אלט שטאט. עטליכע מאל איז פארגעקומען שטעכערייען צו זיינע בחורים, דאס איז דער גרעסטער בנין אין אלט שטאט מיט שומרים.
ער האט זיך גערופן א גרויסער עובד און תלמיד חכם עצום, ביז עס איז נתפרסם געווארן וואס ער טוט במסתרים מיט נשואות ובתולות.
א דאווענען ביי אים אין ישיבה האט געדויערט שעות ארוכות מיט טענץ און עבודות.
אזעלכע בעלי תשובות פון זיינע תלמידים זיינען געוועזן גרויסע גענעראלן אין דעם ישראלישן מיליטער וואס האבן איבערגעלאזט אלץ און זענען געווארן בעלי תשובה.
קרימינעל.
אין נאוועמבער 2013 האט בערלאנד פארלאזט מאראקא נאך א באפעל פונעם קעניג מוכאמאד דער זעקסטער, און ער איז אריבער אין זימבאבווע.
נאוועמבער 2016 איז בערלאנד באשולדיקט געווארן דורכן געריכט אין שאנד-אקטן מיט עטלעכע פרויען, ער איז באשטראפט געווארן צו זיצן 18 מאנאטן אין תפיסה. רבני ברסלב, פון זיי ר' יעקב מאיר שעכטער, האבן מפרסם געווען א קול קורא קעגן בערלאנד אז ער איז א "תועה ומתעה בעיקרי ויסודי הדת וההלכה ובפרט בענייני קדושה ומהווה תקלה וסכנה נוראה וחמורה"
הגה״ק רבי יעקב מאיר שעכטער מיט נאך גדולי צדיקי וחסידי ברסלב, זאגן אז ברלנד איז מעשה ש״ץ רח״ל.
ברלנד איז נישט נאר א רב פון א קהלה אדער א רבי פון חסידים, ער פרעדיגט אז א צדיק איז א גאט וואס מען קען דאווענען צו אים, זיינע חסידים גלייבן אין באשעפער בשותף, נישט אנדערש ווי יוסף בן מרים און שבתי צבי ימ״ש.
מען דאווענט צום רבין, און מען רעדט בלשון נוכח: לעזער איך דארף געלט.
ברלנד זאג אז פונקט ווי כביכול גאט ב״ה איז כל הארץ כבודו וכו׳ אין גבול וואס נאר דער אייבישטער אליין פארמאגט, און ה״ה ביים רבין. ער פרעדיגט פאר זיינע נאכפאלגער אז רח״ל ער האט די זעלבע כוחות ווי דער באשעפער וואס פירט די וועלט. זיינע חסידים פארציילן אותות ומופתים באדמת בני חם אויף זייער רבין.
אש התורה איז די ישיבה פאר בעלי תשובות וואס קומען פון איבער דער וועלט צו לערנען אידישקייט. געגרינדעט און געפירט דורך דעם באגאבטען ענערגישער תורה פּיאנער, הרב הצדיק ר' נח וויינבערג ז"ל.
איר מולטי מיליאן דאלער קאמפלעקס געפינט זיך קעגן איבער כותל המערבי, און דאס סטראטעגישע אויסשטעל העלפט אויף רעקרוטירן בחורים פרייע אידן פון דער גאנצער וועלט וואס קומען אהין פאר טוריזם און באקענען זיך מיט דעם הארציגען אידישן חינוך מוסד און פארבלייבן שוין דארטן צו לערנען און זיך טוישן זייער לעבן לתורה ומצוות.
תורה צענטער'ס איבער דער וועלט.
איינע פון די זאכן וואס ר' נח האט איינגעזען איז די הצלחה פון חב"ד שלוחים ארום דער וועלט, אז זיי קענען נוצן זייער געלט פון די פרייע אויף צו בויען תורה. אבער צוזעענדיג דעם חורבן פון די משיחיסטן האט ער זיך אריינגעווארפן און קאנקורירט מיט זיי עפננדיג צענטערן איבער דער וועלט. (נישט זייענדיג קיין חסידות וואס גייט אין פייער פארן רבין קומט ער נישט אן צו די שפיץ הצלחה פון חב"ד).
אש.קאם.
אש התורה'ס וועב סייט, דינט ווי א מאגאזין פאר אידן דורכאויס די גאנצע וועלט זיך צו דערקוויקן מיט שיינע מאמרים אינהאלטסרייכע ארטיקלן אויף אלעס און אלעמען פון אידישקייט.
גרשון (אַרױסגערעדט: גערשן) איז דער זון פֿון לוי דעם פֿאָטער פֿון שבֿט לוי (בראשית מ”ו). זײַנע ברידער זענען געווען קהת און מררי, און זײַנע זין, לבני און שמעי.
פֿון גרשון שטאַמען אָפ די לוײם–פֿאַמיליעס, װאָס האָבן מחבר געװען מזמורי תהלים צו זינגען אין בית המקדש װי „אסף“ און אַנדערע (דברי הימים א’ ט”ו).
בערלין () איז די הױפּטשטאָט פֿון דײַטשלאַנד. מיט א באפעלקערונג פון 3,574,830 (סוף 2016), איז ער די גרעסטע שטאט אין דייטשלאנד און די צווייטע מערסטע באפעלקערסטע שטאט אין דעם אייראפעישן פארבאנד. ער געפינט זיך אין צפון־מזרח פון דייטשלאנד. אין בערלין פליסן די טייכן שפרעע און כאפעל.
בערלין ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אינעם 13טן יארהונדערט. ער איז געווען די הויפטשטאט פון פרייסן (1701–1918), די דייטשע אימפעריע (1871–1918), די וויימאר רעפובליק (1919–1933) און דאס דריטע רייך (1933–1945).
צווישן די יארן 1961 - 1989 איז בערלין געווען צעטיילט דורך דער בערלינער וואנט.
בערלין איז איינע פון די 16 דייטשע לענדער, און איינע פון דריי שטאטס לענדער (די אנדערע צוויי זענען האמבורג און ברעמען).
נאך דער דרייסיג יעריגער קריג אין דייטשלאנד פון 1618-1648, איז אראפ די באפעלקערונג פון בערלין צו נאר 6000.
ווען פרידריך דער ערשטער איז באקרוינט געווארן מלך פון פרייסין אין 1701 איז בערלין געווארן די הויפטשטאט פון פרייסין.
אין 1806 האט די ארמיי פון נאפאלעאן באנאפארטע מארשירט אריין אין בערלין.
אין 1871 איז בערלין געווארן די הויפטשטאט פון דער דייטשער אימפעריע.
אין 1933 האבן געוואוינט אין בערלין 160,000 יידן, א דריטל פון אלע יידן אין גאנץ דייטשלאנד. נאכדעם וואס די נאצי פארטיי האט געכאפט די הערשאפט אין דייטשלאנד, האבן יידן אנגעהויבן עמיגרירן ביז אין 1939 זענען געבליבן אין בערלין נאר 80,000 יידן. נאך קריסטאל נאכט אין 1938 האט מען ארעסטירט טויזנטער יידן און מ׳האט זיי געשיקט אינעם זאקסנהויזן קאצעט, נישט ווייט פון דער שטאט. פון אנהייב 1943 האט מען דעפארטירט די יידן אין אוישוויץ און אין אנדערע טויט לאגערן. צווישן 1943-1945 און ביים קאמף פון בערלין האבן אליאירטע פלי־קראפטן פארטיליקט גרויסע טיילן פון בערלין. 125,000 בירגער זענען געהרג׳עט געווארן.
ווען די צווייטע וועלט-מלחמה האט געענדיקט מיי 1945 זענען געקומען קיין בערלין טויזנטער פליטים פון מזרח־אייראפע. די אליאירטע קראפטן האבן צעטיילט בערלין אין פיר סעקטארן. שפעטער האבן די מערבדיקע קראפטן (פאראייניגט שטאטן, פראנקרייך און דאס פאראייניגטע קעניגרייך) פאראייניגט זייער סעקטארן צו שפאן מערב בערלין. דער סאוועטער סעקטאר איז געווארן מזרח בערלין. מערב בערלין איז געווען אינגאנצן ארומגענומען מיט דער סאוועטער זאנע פון דייטשלאנד. אין 1961 האט די קאמוניסטישע רעגירונג פון מזרח דייטשלאנד געבוייט דעם בערלינער וואנט צווישן מזרח און מערב בערלין.
בערלין געפינט זיך אין צפון־מזרח דייטשלאנד, אין א זומפישער גענגנט מיט גאנץ פלאכער טאפאגראפיע, טייל פונעם ריזיקן גרויס-אייראפעישן פלוין וואס דערגרייכט פון צפון פראנקרייך ביז מערב רוסלאנד. דער טייך שפריי (400 ק״מ אין לענג) פליסט אדורך בערלין; אין דעם שפאנדוי באצירק אין מערב בערלין פליסט דער שפריי אריין אין טייך האוול, וואס פליסט פון דרום קיין צפון אדורך מערב בערלין. דער פארלויף פונעם האוול איז מער א קייט פון אזערעס, די גרעסטע פון זיי דער טעגעלער ים און דער גרויסער וואנזע. אויך איז פאראן א סעריע אזערעס וואס געבן וואסער אריין אינעם אייבער־שפריי, וואס פליסט דורך דער גרויסער מיגלזע אין מזרח בערלין.
היפשע טיילן פון היינטיקן בערלין פארשפרייטן זיך אויפן נידריגן פלאטא אויף ביידע זייטן פון דעם שפריי־טאָל. גרויסע טיילן פון די באצירקן רייניקנדארף און פאנקאוו ליגן אויפן באַרנים פלאטא, און רוב פון די באצירקן שארלאנטנבורג-ווילמערסדארף, שטעגליץ-צעלנדארף, טעמפלהאף-שיינעבערג און נייקעלן ליגן אויפן טעלטאוו פלאטא.
זייט 2015, איז די העכסטע הייכונג אין בערלין אויף די ארקנבערג בערגלעך אין פאנקאוו, הויך 122 מעטער, וואו מען ווארפט אוועק בויברעך. די גרעסטע נאטירלעכע הייך געפינט זיך אויף די מיגלבערג מיט 114.7 מ, און דער נידריגסטער פונקט איז ביים שפעקטע־ים אין שפאנדוי, הויך 28 מעטער.
באצירקן פון בערלין.
זייט 2001 האט בערלין 12 באצירקן.
אין 2015 איז דער ברוטא אינלענדישער פראדוקט פון דער שטאט-לאנד געווען €124.16 (~$142) ביליאן אין פארהעלטעניש צו €117.75 אין 2014, א פארמערונג פון אומגעפער 5.4%. די בערלינער עקאנאמיע איז דאמינירט פון דעם באדינונג סעקטאר, מיט אומגעפער 84% פון אלע פירמעס וואס ארבעטן אין באדינונגען. אין 2015, איז די גאנצע ארבעט-קראפט אין בערלין געווען 1.85 מיליאן. די ארבעטסלאז ראטע האט דערגרייכט א 24-יאר נידריגפונקט אין נאוועמבער 2015 און איז געשטאנען ביי 10.0%. פון 2012–2015 האט בערלין, ווי איינע פון די דייטשע לענדער, געהאט די העכסטע יערלעכע באשעפטיגונג וואוקס־ראטע. אומגעפער 130,000 שטעלעס זענען צוגעקומען אין דער תקופה.
דער גרויסער בערלין טעגעל לופטפעלד איז איינע פון די 28 גרעסטע לופטפעלדער.
בערלין האט עטלעכע 3.375 מיליאן באוואוינער (ריכטיק פאר 2015) אין א שטח פון 891.75 קוואדראט קילאמעטער. אזוי איז די באפעלקערונג געדעכטקייט פון דער שטאט 3,850 איינוואוינער צו א ק״מ2. אין 2012, איז די דורכשניט עלטער פון די איינוואוינער געווען 42.2 און לויט די שטאטישע סטאטיסטיק פון 2015, זענען מער ווי 40 פראצענט פון די באוואוינער פון דער שטאט געווען יונגער פון 35.
457,806 (13.5%) פון דער באפעלקערונג זענען אויסלענדער מיט בירגערשאפט פון 185 לענדער. צווישן זיי 250,000 פון טערקיי (די גרעסטע טערקישע געמיינדע אין דער וועלט אינדרויסן פון טערקיי) און עטלעכע 36,000 פון שכנישן פוילן. אין דער שטאט וואוינען אויך פיל ישראלישע (בערך 50,000), אויך שפאנישע, קארעער, וויעטנאמעזער און נאך.
60% פון די איינוואוינער האבן נישט קיין רעליגיע, 19.4% זענען פראטעסטאנטישע קריסטן, 9.4% קאטאליקן, 2.7% אנדערע קריסטן און 8.8% מוסולמענער. ווייניגער ווי 0.3% פון די איינוואוינער פון בערלין זענען איינגשריבן ווי יידן.
די הויפט פרעמדער שפראכן וואס מ׳רעדט אין בערלין אחוץ דער אפיציעלער שפראך דייטש זענען טערקיש, ענגליש, אראביש, רוסיש און פויליש.
יידן אין בערלין.
יידן ווערן דערמאנט אין דער שטאט בערלין צומערשטן מאל אין 1295. זיי האבן געוואוינט אין דער בערלינער יידנגאס. אין 1348, אין דער צייט פונעם שווארצן טויט זענען פארגעקומען פאגראמען, און די יידן וואס זענען איבערגעבליבן האט מען פארטריבן. די געמיינדע איז באנייט געווארן אין 1354. אין יאר 1446 האט מען פארטריבן די יידן פון גאנץ בראנדנבורג, אבער נאך א יאר האט מען זיי געלאזט צוריקקומען. אין 1510 איז פארגעקומען אין דער שטאט א בלוט-בילבול: מען האט געהרג׳עט פופציק יידן און די אנדערע האט מען פארטריבן. אין 1539 האט מען אנולירט דעם באפֿעל, און דער פרינץ יאאכים דער צווייטער פון בראנדנבורג האט באשטימט דעם הויף-ייד לעאפאלד פון פראג צו פארוואלטן די מינצעריי. ווען דער איז געשטארבן האט מען באשולדיגט לעאפאלד אז ער האט אים פאר׳סמ׳ט און מען האט אים הינגעריכטעט. אין 1573 האט מען באנייט דעם פארטרייבנונגס באפעל, דאס מאל "אויף אייביג".
אום 21סטן מיי 1671 האט פרידריך ווילהעלם דער ערשטער, דער עלעקטאר־פרינץ פון בראנדנבורג, דערלויבט 50 פארמעגלעכע יידישע משפחות, וואס האבן געוואנדערט נאך דער פארטרייבונג פון ווין א יאר פריער, זיך צו באזעצן אין דער שטאט. אין 1672 האט מען געהייליגט דעם אלטן בערלינער בית החיים, און אין 1714 האט מען געווידמעט א קבועדיקע שול אין היידערייטער געסל. מען האט געלייגט אויף דער געמיינדע שווערע שטייערן און פילע באגרעניצונגען. אין 1700 האט די יידישע געמיינדער געציילט בערך 1,000 מענטשן. ווערנט דעם יארהונדערט זענען עטלעכע פון די פירער פון דער געמיינדע געווארן רייך און נאנט צו דער הערשאפט, פארויס פון זיי דניאל איציג.
אין 1778 האט דוד פרידלענדער געעפנט די יידישע-פריישולע (דייטש: Jüdische Freyschule), וואס איז געווען דער ערשטער חינוך אנשטאלט ביי אשכנזישן יידנטום וואו מען האט געלערנט אויך סעקולערע פאכן. אין 1812 האט מען געגעבן עמאנציפאציע צו אלע יידן אין פרייסן. דאס האט געברענגט א כוואליע פון אסימילאציע ביי די דייטשע יידן, וואס האט ארויסגעברענגט א שטארקן ייאוש ביי מחנכים ווי יום-טוב ליפמאן צינץ. אין די 1930ער יארן האבן זיך געשמד׳ט אין בערלין עטלעכע פופציק מענטשן א יאר.
איינע פון די ערליכע רבנים אין בערלין, איז געווען רבי עזריאל הילדעסהיימער זצ"ל, וואס ליגט אינעם יידישער בית החיים אין בערלין.
מלכות יהודה איז געווען די מלוכה פון די שבטים: יהודה, בנימין און האלב לוי. עס האט געהייסן לויט שבט יהודה וויבאלד דאס איז געווען די גרעסערע שבט צווישן זיי.
מלכות יהודה איז געווען אין דרום זייט פון ארץ ישראל פון גבע ביז באר שבע, ווען איר הויפטשטאט איז געווען ירושלים. מלכות יהודה איז געשטאנען 389 יאר אויף א פלאך פון 8,900 קילא מעטער.
מלכות יהודה איז אויפגעשטעלט געווארן אין יאר ב'תתל"ב. 80 יאר ביז דאן זיינען אלע שבטים געווען אייניק אונטער איין מלוכה, אונטער בית דוד, אבער נאך וואס שלמה המלך איז געשטארבן, און זיין זון רחבעם איז געווארן קעניג וואס האט ארויפגעלייגט הויכע שטייער אויף די עשרת השבטים און נישט אויף זיין אייגן שבט יהודה, האבן די עשרת השבטים און בראשם ירבעם בן נבט באשטימט זיך אפצוטיילן פון דער שטאמבוים פון בית דוד און מאכן אן אייגענע מלוכה "מלכות ישראל".
אין ספר מלכים שטייט, אז געוויסע קעניגן פון מלכות יהודה זיינען געווען וווֹיל און האבן געדינט גאט ווי עס דארף צו זיין, זיי האבן געדינט גאט אין בית המקדש אין ירושלים. אבער געוויסע קעניגן זיינען געווען שלעכט און האבן געדינט עבודה זרה און צעשפרייט די מזבחות.
מלכות יהודה האט גולה געווען אום ג'קע"ד, נאכער האבן זיי זיך צוריק געקערט קיין ארץ ישראל אונטער פערסישע קאנטראל, און האבן אויפגעבויעט דער צווייטער בית המקדש.
מלכות בית דוד.
יעקב אבינו האט נבואה געזאגט אין לעצטן טאג פון זיין לעבן, "לא יסור שבט מיהודה", אז די הערשאפט וועט זיך קיינמאל נישט אפטוהן פון שבט יהודה. יארן שפעטער האט גאט פארשפראכן פאר דוד המלך, אזויווי עס שטייט אין תנ"ך, אז די מלוכה וועט שטענדיג פארבלייבן ביי זיינע קינדער. אפילו זיי וועלן נישט ממשיך זיין צו גיין אין גאט'ס וועגן, וועט זיי גאט טאקע שטראפן אויף זייערע זינד אבער וועט נישט אוועקנעמען די מלוכה פון זיי. דאס הייסט, אז אפילו עס וועלן זיין קעניגן פון אנדערע שבטים וועלכע וועלן הערשן אויפן פאלק ישראל, וועט אבער שטענדיג פארבלייבן א שטיקל מלוכה אדער עפעס א הערשערישע מאכט ביי די אייניקלעך פון דוד המלך.
דערפאר, נאכן טויט פון שלמה המלך ווען די מערהייט פון די שבטים האבן זיך אפגעריסן פון די מלוכה פון זיין זון רחבעם און זיך אנגעשלאסן אין דער מלוכה פון ירבעם בן נבט אלס מלכות ישראל, איז נאך פארט פארבליבן א קליינער טייל פון די שבטים אונטער מלכות בית דוד. און אזוי איז עס פארבליבן דוראויס די יארן פון דער ערשטער בית המקדש, ווען אינצווישן זענען אלע שבטים פון מלכות ישראל פארטריבן געווארן פון ארץ ישראל דורך סנחריב מלך אשור, אזוי איז דער מלכות יהודה, די מלוכה פון בית דוד, פארבליבן אלס דער איינציגער יידישער מלוכה אין ארץ ישראל ביזן חורבן ירושלים און דער ערשטער בית המקדש.
זינט דאן האבן די אייניקלעך פון בית דוד זיך קיינמאל נישט צוריקגעקערט צו א פולשטענדיגע און פולקאמע מלוכה אויפן יידישן פאלק. אבער דאך זענען זיי געווען אקטיוו אלס פארשידענע סארטן הערשער מיט א געוויסן אויטאריטעט, טייל אפילו קעניגליכע, דורכאויס די יארן פון דער יידישע היסטאריע. פאלגענד איז א ליסטע פון די פארשידענארטיגע הערשאפטן פון בית דוד נאכן חורבן פון ערשטן בית המקדש.
• די שושלת פון די נשיאים אנגעהויבן פון הלל הזקן
• בן כוזיבא (בר כוכבא) אין ביתר
• די ריש גלותא דינאסטיע אין בבל
• בוסתנאי אין פערסיע און אראביע
צי מיינט איר יארדאניע (ירדן) די מדינה?
ירדן (אדער יאַרדן) איז דער גרעסטער טײַך אין ארץ–ישׂראל פֿון עבר הירדן, גײט פֿון צפֿון צו דרום, קומט פֿון די סירישע וואַסערן, פֿליסט אַדורך דעם ים–כּנרת, קומט אַרויס פֿון דאָרט און פֿליסט אין טאָל (עמק–הירדן) ביז ער פֿאַלט אַרײַן אין ים–המלח. דער נאָמען ירדן ווערט דערמאָנט, אַחוץ אין חומש און אַנדערע תנ"ך–ספֿרים (דאָס ערשטע מאָל בראשית י"ג „ככר הירדן“), אויך אין אַלטע–עגיפטישע דאָקומענטן, דאָס וואָרט „ירדן“ זאָלֹ זײַן פֿון וואָרט „ירד“. אַראָפנידערן, אַראָפפֿליסן פֿון דער הויך אין די נידער.
אין תנ"ך און אַלטער יידישער געשיכטע פֿאַרנעמט דער ירדן אַ גרויס אָרט. בײַם אײַננעמען ארץ–ישׁראל אין דער צײַט פֿון יהושע בן נון (יהושע ג') זענען די יידן אַריבער דעם ירדן און דאָס וואַסער איז געשפאַלטן געוואָרן פֿון בײדע זײַטן. אַרום דעם ירדן זענען פֿאָרגעקומען די וואונדער–ספורים פֿון די נבֿיאים אליהו און אלישע (מלכים ב' ב', ה' ו').
די לענג פֿון ירדן איז בײַ 150 קילאָמעטער, און די ברײט נאָר עטלעכע מעטער. בײַם ירדן זענען לעצטנס אַנשטאַנען אַ רײ ייֵדישע מאַדערנע קאָלאָניעס ווי אויך די עלעקטרישע רוטענבערג–סטאַנציע. דער כנרת איז אן אזערע פון דעם ירדן טייך.
הר"ר משה שטערנבוך (געב' כ"ד שבט ה'תרפ"ו) איז דער ראב"ד פֿון דער עדה החרדית זייט תשס"ג. ער וואוינט אין הר נוף און איז א בריסקער תלמיד, געבוירן אין לאנדאן.
ער איז געבוירן געווארן אין לאנדאן כ"ד שבט תרפ"ו (8טן פעברואר 1926) צו זיין פאטער ר' אשר שטערנבוך, וואס איז נפטר געווארן ווען משה איז געווען אלט אכט יאר, און זיין מוטער דבורה, א טאכטער פון הרב שלמה זלמן פינעס, מחבר ספר "פנס שלמה" און אן אייניקל פונעם ווילנער גאון. ער האט געלערנט אין דער ישיבה פון הרב משה שניידער אין לאנדאן, און שפעטער אין ישיבת חברון אין ירושלים. אלס ישיבה בחור אין ירושלים איז ער געווארן נאנט צום טשעבינער רב און דעם בריסקער רב, רבי וועלוול. יעדן פרייטיק פלעג ער לערנען א "חברותא" מיטן גערער רבי'ן, דעם בית ישראל, און עטלעכע מאל האט רב שטערנבוך געגעסן ביי אים א שבת סעודה.
ביי די 28 יאר האט ער געהייראט יפה, טאכטער פונעם נדיב און פאבריקאנט יעקב שעכטער פון בני ברק. די ערשטע יארן נאך זיין חתונה האט ער געוואוינט אין ירושלים און געדינט ווי ראש ישיבה פון ישיבת המתמידים. נאכהער האט ער געוואוינט צוואנציק יאר נאנט צו דער פאנאוועזשער ישיבה אין בני ברק. אין דער תקופה איז ער געווען ראש כולל אין ראש העין. דערנאך האט ער אימיגרירט אין דרום אפריקע וואו ער איז געווען רב פון דער חרדישער קהילה פיל יארן אין יאהאנעסבורג, ביז ער איז גערופן געווארן צו דינען ברבנות אין דעם בית דין צדק פון דער עדה החרדית אין ירושלים. אזוי ווי אלע מיטגלידער פונעם בי"ד פון דער עדה, גייט ער שבת און יו"ט מיטן ירושלימ'ער לבוש (שטריימל און גאלדענע קאפאטע).
היינט וואוינט ער אינעם הר נוף געגנט אין ירושלים, וואו ער האט אויפגעשטעלט א כולל, בית מדרש און שול אויפן נאמען פון זיין זיידן דער גר"א.
ער איז א גרויסער תלמיד חכם מיט פיל ספרים אויף הלכה און השקפה.
זיינע הכשרים האט מען דארטן יא געגעסן ווייל דאס איז געווען פאפולער.
אין תשמ"ט (1989), נאך דער פטירה פונעם רב פון דער עדה החרדית, הרב יצחק יעקב ווייס, האט מען באשטימט הרב שטערנבוך ווי וויצע־פרעזידענט און א מיטגליד אין בית דין פון דער עדה החרדית. זייט תשס"ג (2003) איז ער דער ראש בית דין.
אין תשנ"ב האט ער אנגעהויבן ארויסגעבן זיינע תשובות "תשובות והנהגות" (פינף חלקים).
הרב שטערנבוך איז באוואוסט מיט זיינע פסקים וואס ער האט ארויסגעגעבן אין דער סעריע ספרים ״מועדים וזמנים״ תשובות והנהגות.
ווי אויך ביי די סקול דיסטריק און קרית יואל איז ער געווען בראש המתירים וואס אנדערע האבן זיך זייער אויפגערעגט אויף זיין פסק.
אזוי אויך נאך דער פטירה פון הרב אברהם יצחק קאהן תולדות אהרן רבי ז"ל האט ער זיך אנגענומען פאר הרב דוד קאהן אפילו ער איז נישט דער בכור.
אבער הרב שטערנבוך פסק׳נט ווי אזוי ער זעט אין דער תורה און רירט זיך נישט פאר קיינעם.
רבי משה האט צוויי ברידער און פיר שוועסטער. זיינע ברידער זענען הרב אליהו, ראב"ד אין אנטווערפן, בעלגיע און הרב דוב, וואס איז געווען אינעם שטאב פון דעם גייטסהעד מיידלעך סעמינאר. זיינע שוועסטער זענען מרת יהודית, דאס ווייב פון רבי משולם דוד הלוי סאלאווייטשיק, וואס פירט א בריסקער ישיבה, מרת רחל, דאס ווייב פון רבי חנוך הכהן ערנטרוי, געוועזענער ראש בית דין אין לאנדאן, מרת שולמית, דאס ווייב פון רבי יעקב אריאלי, פאטער פון רבי אשר אריאלי, דאס ווייב פון ר' מאיר מרגליות פון לאנדאן (א זון פונעם פרעמישלאנער רבי'ן), און דאס ווייב פון הערשל רייך פון מאנטשעסטער.
בְּרֵאשִׁית (אַרויסגערעדט: בירײשיס) (אין אָנהײב), דאָס ערשטע ספֿר פֿון חומש, הײבט איך אָן מיטן וואָרט „בראשית“. אין די אײראָפעאישע שפראַכע איז עס באַקאַנט מיטן נאָמען „גענעזיס“ (גריכיש וואָרט, דער טײַטש „אַנטשטײאונג“, די אַנטשטײאונג פֿון וועלט), נאָמען פֿון ספֿר בראשית אין דער אַלטער גריכישער תנ"ך–איבערזעצונג „סעפטואַגינטא“. דאָס ספֿר האָט 12 סדרות. עס אַנטהאַלט דעם סיפור ווי אַזוי די וועלט איז באַשאַפֿן געוואָרן, דערנאָך דעם סיפור פֿון אדם מיט חוה, קין און הבל, נח און דעם מבול, נמרוד, אברהם אבינו, יצחק אבינו, יעקב אבינו, יוסף און די ברידער, ביז יעקב און זײַנע קינדער זענען געקומען קײן מצרים און דעם טויט פֿון יעקב און די שבטים.
דער ערשטער שבת אָנהײב ווינטער ווען מען הײבט אָן לײעגען דעם דאָזיקן ספֿר, ווערט אָנגערופֿן „שבת בראשית“, ווײַלֹ אויך די סדרה פֿון דער וואָך הײסט „בראשית“. עס איז אַן אַלטער מנהג אויך אום שמחת תורה צו לײענען די ערשטער פרשה פֿון בראשית און דער וואָס קריגט די דאָזיקע עליה הײסט „חתן בראשית“, און לכּבֿוד אים ווערן געזונגען פיוטים.
זעט: תורה, חומש, און מעשה בראשית
אינהאלט פון ספר בראשית.
2. די געשיכטעס פון די אבות - ווי אזוי האט זיך אנגעהויבן כלל ישראל און ווער איז אירע עלטערן.
3. די געשיכטע פון יוסף אין כנען און אין מצרים - ווי אזוי האבן די יידן אראפגענידערט קיין מצרים.
דער סדר פון פרשיות אין ספר בראשית.
בראשית
צי מיינט איר פרשת שמות?
שְׁמוֹת איז דער צווײטער חומש, וואָס הײבט זיך אָן מיט די ווערטער.
באַשטײט פֿון 40 קאַפיטלעך. עס ווערט אין חומש שמות דערצײלט דער ספור ווי די מצרײם האָבן געפײַניקט די ייִדן, נאַכער יציאת מצרים, דאָס געבן די תורה אויפֿן הר סיני, פֿאַרשײדענע געזעצן, דאָס מאַכן דעם משכן, די מעשה פֿון עגל (גאָלדענע קאַלב).
אין די אײראָפעאישע שפראַכן הײסט שמות „עקסאָדוס“ (דער אַרויסגאַנג, דאָס אַרויסגײן פֿון מצרים.
דער משכן.
דער אייבערשטער האט געהייסן משה בויען א משכן, מיט א שולחן, מנורה, א גאלדענעם מזבח און א קופערנעם מזבח. פאר די כהנים דארף מען מאכן פיר בגדים: כתונת, מכנסים, אבנט (גארטל) און מגבעת (הויב). פארן כהן גדול מאכט מען נאך פיר בגדים: ציץ, מעיל, אפוד און חושן.
שמות
שבֿועות (אַרויסגערעדט: שוואועס) איז איינער פֿון די „שלש רגלים“, פֿון דרײַ יידישע ימים–טובֿים: פסח, שבֿועות, סוכות. דער יום–טובֿ געפֿאלט דעם 6טן אין סיון (דאָס איז אין ארץ–ישׂראל, אין חוץ לארץ איז דער יום–טובֿ אויך צומאָרגנס, דעם 7טן טאָג אין סיון).
דער נאָמען „חג שבֿועות“ שטייט אין חומש (דבֿרים ט”ז) און איז דער טײטש דער יום–טובֿ פֿון די „וואָכן“, ווײַל ווי דער חומש זאגט אין ויקרא כ”ג דאַרף מען אָפצײלן זיבן וואָכן (49 טעג) פֿון 1טן טאָג עומר „ממחרת השבת“ (פֿון צומאָרגנס פֿון שבת), און דער פופציגסטער טאָג איז יום–טובֿ שבֿועות. אין חומש ווערט אָבער ניט געשטאַנען קלאָר, וואָס מען מײנט „ממחרת השבת“. נאָר די תורה שבעל פה דערקלערט, אַז דאָס מײנט מען נישט פֿון „צומאָרגנס פֿון שבת“, פֿון זונטיג, נאָר מען מײנט פֿון „צומאָרגנס פֿון פסח“. דאָס איז אײנער פֿון די הויפט–פונקטן, אין וועלכן די פרושים, די וואס הערן צו צו די פירושים וואס די חכמי ישראל וואָס האלטן פֿון תורה שבעל פה, אונטערשײדן זיך פֿון אַנדערע יודישע סעקטעס, ווי צדוקים, שומרונים, קאַראַיִמער, וועלכע האַלטן, אַז ממחרת השבת מײנט מען פֿון זונטיג, און דעריבער פֿאַלט בײַ זײ שבֿועות שטענדיק אויס אין זונטיג. און חומש הײסט דער יום–טובֿ אויך „חג הקציר“ (מסכת שמות כ”ג), דאָס הײסט דער יום–טובֿ פֿון שנײַדן תבֿואה, יום הבּיכּורים (במדבר כ”ה), דאָס הײסט דער טאָג פֿון דער ערשטער–צײַטיקער תבואה. אין דער משנה און גמרא הײסט ער אויך „עצרת“, און כּדי אים אונטערצושײדן פֿון שמיני עצרת ווערט ער טײל מאָל אָנגערופֿן „עצרת של פסח“.
ווען דער בית המקדש איז געשטאנען.
אין בית המקדש איז דער יום–טובֿ געפֿײַערט געוואָרן מיט אָנהײבן ברענגען ביכּורים און אויך מיט ברענגען אויסער די יום–טובֿ קרבנות אויך צװײ ברויט פֿון נײַער תבֿואה (שתי הלחם) מיט די כבשי עצרת און נאך קרבנות.
די צוויי ברויט איז געקומען שוין פון דער נייער תבואה, אבער שוין פון חטים, [פון שעורים האט מען שוין געברענגט ביים הקרבת העומר].
זמן מתן תורתינו.
אין דאַווענען ווערט ער אויך אָנגערופֿן „זמן מתן תורתנו“, ווײַל לויט דער יודישער טראַדיציע איז אין ערשטער טאָג שבֿועות געגעבן געוואָרן צו יודן די תורה אויפֿן הר סיני. מען לײענט דעריבער די תורה פֿון חומש שמות די פרשה פֿון קבלת התורה און עשרת הדברות.
תורה ליינען.
דעם ערשטן טאג ליינט מען אין דער תורה "בחדש השלישי", און די הפטורה ליינט מען די מעשה מרכבה אין אנהייב ספר יחזקאל.
דעם צווייטן טאג ליינט מען "כל הבכור", און די הפטורה איז "תפלה לחבקוק" אין תרי עשר.
דער יום שבועות האט נישט קיין ספעציעלע מצווה. זי איז בלויז בארימט מיט אירע הייליגע טראדיציאנאלע מנהגים.
תיקון ליל שבועות.
די נאַכט צום ערשטן טאָג שבֿועות פירט מען זיך אויף צו זײַן און צו זאָגן תיקון ליל שבועות, קיצור פֿון תנ"ך, משנה, גמרא, און זוהר.
מען פירט זיך אז מען טובל'ט זיך אין מקווה באשמורת הבוקר.
און ווי קען מען פארפאסן אזא ארטיקל אנעם דערמאנען ווי אזוי חסידים ואנשי מעשה בכל מקומות מושבותיהם, טוען ביים דאווענען ביי די תפלת אהבה רבה זיך אויסגיסן די הערצער פארן טאטען אין הימל.
ובפרט ביי די ווערטער פון ותן בלבנו בינה להבן ולהשכיל לשמוע ללמוד וללמד וכו', א שטיין צוגייט און די ווענט וויינען מיט.
אין סאטמאר זינגט מען דעם באקאנטן ניגון וואס שטאמט פון רבי הערשלע פון רימאנוב.
אקדמות.
עס איז אַ מנהג ביי אשכנזים צו זאָגן אקדמות דעם ערשטן טאג שבועות אלס הקדמה צום ליינען די תורה וואס רעדט וועגן די עשרת הדברות.
דער מחבר דערפון איז ר' מאיר בעל אקדמות, און ס'איז באקאנט די לאנגע מעשה מיט סמבטיון און מיטן גלח, וואס צוליב דעם איז ער אהינגעגאנגען צו די עשרת השבטים. מאנכע מאכן אוועק די מעשה, איינע פון די הויפט ראיות אויף דעם נישט ריכטיגקייט פון דעם מעשה איז, אז ער ליגט אין איינע פון די דערפער נעבן ארץ ישראל.
מגלת רות.
אין אסאך קהילות ליינט מען מגילת רות (אין חוץ לארץ דעם צווייטן טאג). דעם טעם זאגט מען ווײַל דוד המלך איז נפטר געווארן אום שבֿועות, און זײַן יחוס ווערט דערצײלט אין רות.
יציב פתגם.
דעם צווייטן טאג שבועות איז א מנהג צו זינגען דעם פייט "יציב פתגם" נאך די ערשטע צוויי פסוקים פון דער הפטורה.
מילכיגע מאכלים.
עס איז א מנהג צו עסן מילכיג'ס שבועות. טייל עסן א מילכיגע יום־טוב'דיגע סעודה. אנדערע עסן מילכיגע מאכלים פאר דער סעודה ווייל מ'וויל עסן פלייש ביי דער סעודה לכבוד יום־טוב.
אסאך טעמים זענען דערויף געזאגט געווארן.
1. ווען די אידן זענען צוריקגעקומען פון בארג סיני, האבן זיי נישט געקענט עסן זייערע פארטיגע פליישיגע מאכלים צוליב טריפות (מ'האט דאך נישט געהאט גע'שחט'ן כדת וכדין פאר מתן תורה) האט מען געגעסן נאר מילעכיג'ס. 2. אלס זכר צו דעם "ויקח חמאה וחלב" פון אברהם אבינו פאר די מלאכים, וואס נאר א דאנק דעם האבן משה רבינו באזיגט די מלאכים. (כמבואר בחז"ל במס' שבת שם).
3. תורה נמשלה לחלב כמבואר במס' תענית.
4. דער בני יששכר זאגט א טעם עפ"י חסידות ווייל חלב איז חסד. און די תורה איז געגעבן געווארן פאר די אידן במידת החסד, ווארום דער אייבערשטער איז נישט מחויב עפ"י מידת הדין לגלות מסטורין דיליה (זיינע מעשים). אין קאנטראסט צו פרנסה, ווי דער מידת הדין איז מחייב צו פארזארגן א מענטשענס באדערפערנישן כדי ער זאל קענען לעבן אויף דער וועלט און דינען דעם בורא, פונקט אזוי ווי יעדער האר דארף פארזארגן פאר זיינע קנעכט, און אפי' א בעל חי' פארזארגט פאר אירע קינדער,
געלע זשורנאליזם איז א טערמין אויף אזא סארט פארדרייטען זשורנאליזם וואס לייגט פאר א ציל נישט בארייכערן די אינפארמאציע און צו פארציילן די פאקטן פאר די ליינער. נאר עס דרייט אן א קאשע מיט די אינפארמאציע איר צו אויפבלאזן און פארדרייען צו מאכן לעבעדיג. עס ציעט דעם ליינער שטערקער ווי סתם זשורנאליזם, ווייל עס מאכט דאס לעבעדיג הייס, און פיל מיט געפילן אבער עס דינט קעגן דעם ציל פון זשורנאליזם צו זיין נייטראל.
טאבלויד'ס ווי דער ניו יארק פאוסט און דער דעילי ניוז ווערן פארעכענט אין דעם כלל, ווייל זיי זיכן נאר צו האבן שניידעדיגע קעפלעך. קעגן דעם ניו יארק טיימס וואס איז טאקע לאנגווייליג אבער עס שרייבט בלויז אינפארמאציע נישט לאזונגען.
די זעלבע אין ארץ ישראל הארץ וואס איז אינפארמאטיוו קעגן ידיעות און מעריב וואס זענן צוויי טאבלוידן (אין קוואליטעט אבער נישט אין מאס) וואס העצן און שימפן פון יעדעס ווארט פון סתם ארטיקלען.
סמבטיון אָדער סאַמבאַטיאָן אין מדרש (בראשית רבה פרק י"א) דערציילט אז די עשרת השבטים האבן גולה געווען אויף דער צווייטער זייט פון טייך סמבטיון, וואס די גאנצע וואך ווארפט זי שטיינער און מען קען נישט אריבערגיין דער טייך, און נאר שבת איז דער טייך רוהיג. און ווען די צייט וועט קומען וועט משיח זיי אָפברענגען פון דארטן, ווען ער וועט אויסלייזן כלל ישראל.
דער טײַך הײסט „סמבטיון“ (פֿון וואָרט „שבת“, „סאַבאַט“) און „סנבטיון“. די אַגדה וועגן דאָזיקן טײַך איז פֿאַראַן אין מסכת סנהדרין ס”ה אין נאָמען פֿון תנא רבי עקיבֿא. אָבער די לעגענדע וועגן טײַך איז געווען פֿאַרשפרײט נאָך פֿריער (פֿלאַוויוס אין מלחמות ספֿר ז', פליניוס). וועגן דעם, אַז אין יענער זײַט סמבטיון געפינען זיך די עשרת השבֿטים, איז פֿאַראַן אין ירושלמי סנהדרין פרק י' „אחת לפנים מנהר סמבטיון“. שפעטער ווערט די לעגענדע געבראַכט אין דעם ספור פֿון אלדד הדני.
אין די שבת זמירות „מה יפֿית“ און „יום שבת קודש“ ווערט דערמאָנט דער סמבטיון.
אין פֿיל צײַט האָבן פֿאַרשײדענע ייִדישע רײזנדער געפרוּאווט צוצוקומען צום טײַך סמבטיון און צו געפֿינען די עשרת השבֿטים.
פרטים בײַ לאַזאַר אין זײַן בוך „עשרת השבֿטים“, אויך אין ערוך השלם פֿון קאהוט (ערך „סמבטיון“).
עס איז באקאנט דער בריוו וואס דער שבת האט געשיקט צום ספרדישן חכם אבן עזרא, און דארט ווערט דערמאנט דער טייך סמבטיון.
היינט צו טאג, מיט די אלע סאפיסטיקירטע סאטעליטן טעלעסקאפען, נאוויגאציע סיסטעמען עראפלאנען און דראנען, ווייסט מען נישט צו זאגן פון אזא מין טייך וועלכעס ווארפט שטיינער. מ'ווייסט אויך נישט צו זאגן פון אזא מין באגריף ווי הרי חושך, וואס אדער איז דאס פארשוואונדן פון די היינטיגע חכמים און טעכנעלאגיעס, אדער איז דאס לויט די טראדיציע א העכערער באגריף, וואס מיר, פליישיגע אויגן קענען נישט זען.
אלדד הדני | הרי חושך | עשרת השבטים
שומרון איז געווען די הויפטשטאט פון מלכות ישראל.
גרי אריות.
נאך וואס אשור האט איינגענומען שומרון פון מלכות ישראל און האט באפעלקערט די פרעמדע פעלקער האבן זיי געזינדיקט און נישט געדינט גאט, און גאט האט זיי געשטראפן און זיי געשיקט לייבן. ווען די לייבן האבן גענומען צורייסן מענטשן פון די איינוווינערס, האט דער קעניג פון אשור באלד געשיקט צו די איינוווינערס כוהנים זאלן לערנען מיט זיי ווי אזוי גאט צו דינען.
פון וועגן די געשיכטע, האבן די חז"ל גענוצט די אויסדרוק פון גרי אריות צו אנצייכענען אזעלכע וואס דינען גאט פון געצווונגנקייט און נישט פון אהבה.
אין דאס 722סטער יאר פארן קריסטלעכער ציילונג ווען הושע בן אלה איז געווען קעניג אויף מלכות ישראל, האט שלמנאסר דער קעניג פון אשור איינגענומען די שטאט שומרון, וויבאלד הושע האט נישט געצאלט שטייער פאר אשורס קעניגרייך, און האט געוואלט מורד זיין קעגן אשור. שלמנאסר האט גולה געווען די עשרת השבטים צו אשור. (זעט ספר מלכים ב' פרק י"ז).
נאך וואס די עשרת השבטים האבן גולה געווען קיין אשור, האבן זיי זיך צעמישט מיט די גוים און האבן קיינמאל נישט צוריק געקומען קיין ארץ ישראל. לויט די אידישע טראדיציע וועלן זיי זיך אומקערן נאך וואס משיח וועט קומען.
אין מדרש (בראשית רבא פרק י"א) דערציילט (א לעגנעדע), אז די עשרת השבטים האבן גולה געווען אויף דער צווייטער זייט פון טייך סאמבאטיאן, וואס די גאנצע וואך ווארפט זי שטיינער און מען קען נישט אריבער גיין דער טייך, און נאר שבת איז דער טייך רוהיג. לויט די לעגנעדע, וועט משיח זיי אומבריינגען פון דארט ווען ער וועט אויסלייזן כלל ישראל.
די שומרונים.
די שומרונים טענהן, אז הושע דער קעניג פון אשור האט נישט ארויסגעטריבן אלע אידן פון שומרון, נאר א טייל פון זיי, אבער פיל אידן זיינען געבליבן אין ארץ ישראל און האבן נישט גולה געוועזן. דעריבער לויט זייער מיינונג הייסן זיי אויך אידן, און פירן זיך מיט אנדערע מצוות ווי די אלגעמיינע אידן פון מלכות יהודה. אבער די אידישע ארטאדאקסן טענה'ן אז זייערע אידישע מנהגים שטאמט פון די געשיכטע מיט די לייבן, אבער זיי זיינען נישט קיין אידן.
די ארכעאלאגיער האבן געפונען א מצבה וואס איז אויף איר אויסגעטשעטשעט אז נאר 27290 פון די שומרוינער האבן גולה קיין אשור, אזעלכע טענהן אז לויט די אויסגעפין קען מען בריינגען א ראיה אז טאקע נאר א טייל אידן גולה געווען קיין אשור, און א טייל זיינען געבליבן אין ארץ ישראל.
סנחריב איז געווען דער קעניג פון אשור פון יאר ג'נ"ה.
אין יאר (7 יאר נאך וואס אשור נעמט איין מלכות ישראל) פארט סנחריב קיין ארץ ישראל צו מלכות יהודה כדי צו איר אייננעמען. חזקיהו וואס איז דעמאלט געווען קעניג אין מלכות יהודה שטעלט זיך קעגן פון זיך איבערגעבן פאר אים, און בעט ישעיהו דער נביא צו דאווענען זאל סנחריב נישט איינעמען מלכות יהודה, ישעיהו זאגט צו אז סנחריב וועט זיך צוריק קערן צו אשור, און וועט דארט געמארדעט ווערן. און אזוי איז טאקע געווען, סנחריב פארט צוריק צו אשור, און 20 יאר שפעטער ווערט ער געמארדעט דורך זיינע צוויי קינדער אַדְרַמֶּלֶךְ און שַׂרְאֶצֶר אין יאר ג'פ.
דער אטאם איז דער קלענסטער באשטאנדטייל פון מאטעריאל וואס איז אומטיילבאר אין א כעמישער רעאקציע. יעדער סאלידער קערפער, פליסיגקייט, גאז און פלאזמע באשטייט זיך פון נייטראלע אדער יאניזירטע אטאמען. אטאמען זענען זייער קליין—די טיפישע גרויס פון אן אטאם איז 100 פיקאמעטער. מ'קאן ריכטיג נישט באשרייבן די באוועגונגען און אייגנטומען פון זאכן אויף אזא קליין שאל מיט קלאסישער מעכאניק און מ'דארף נוצן קוואנטן-מעכאניק כדי צו פארשטיין און פאראויסזאגן זייערע אויפפירונגען.
יעדער אטאם באשטייט פון אן אטאמקערן און א צאל עלעקטראנען וועלכע זענען פארבונדן צום אטאמקערן דורך עלעקראמאגנעטישער קראפט. דער אטאמקערן באשטייט זיך פון א צאל פראטאנען און נייטראנען. וואסערשטאף איז דער איינציגער אטאם וואס האט קיין נייטראנען אין זיין אטאמקערן. פראטאנען און נייטראנען זיינען ביידע גערופן נוקלעאנען. פראטאנען האבן א פאזיטיווע עלעקטרישע לאדונג, עלעקטראנען האבן א נעגאטיווע לאדונג און נייטראנען האבן נישט קיין לאדונג (ווי זייער נאמען באדייט). דערפאר האט דער אטאמקערן א טבע ציען צו זיך אזוי פיל עלעקטראנען ווי ער האט פראטאנען. ווען אט די צאלן זענען גלייך איז די לאדונג פונעם אטאם נייטראל. ווען אן אטאם פעלט עלעקטראנען (ד.ה. עלעקטראנען זענען פאראן ווינציגער ווי פראטאנען) הייסט ער א פאסיטיווער יאן ווייל די סך-הכל לאדונג איז פאזיטיוו און אזוי אויך פארקערט—ווען ער האט "איבעריקע" עלעקטראנען הייסט ער א נעגאטיווער יאן.
די גרויס פון אן אטאםקערן איז בערך צען טויזנט מאל קלענער ווי דער אטאם גופא. די פראטאנען און נייטראנען פונעם אטאמקערן זענען זיך פארבונדן איינעם צום צווייטן דורך די נוקלעארע קראפטן וועלכע זענען פון אזוי נאענט שטארקער פון די עלעקראמאגנעטישער קראפט וואס שטויסט לאדונגען מיט זעלבע צייכן אוועק איינער פון דאס אנדערער. די מאסע פון א נוקלעאן איז בערך א טויזנט מאל גרעסער ווי די מאסע פון אן עלעקטראן און דעריבער ווענדט די מאסע פון אן אטאם מערסטנס אויף דער צאל נוקלעאנען וואס רופט זיך די אטאם-מאסע. די כעמישע אייגנטומען ווענדן זיך אויף די עלעקטראמאגנעטישע כוחות און דעריבער אויף דער צאל פראטאנען אדער אטאם-נומער וואס באשטימט די כעמישע עלעמענט (יסוד-טיפ) פון דעם אטאם. למשל יעדער קופער אטאם אנטהאלט 29 פראטאנען. דער צאל נייטראנען באשטימט דער איזאטאפ פונם עלעמענט.
אטאמען קענען זיך פארבינדן איינעם צום אנדערן דורך כעמישע פארבינדונגען און ווערן א טייל פון א מאלעקול, אדער א סאלידער קערפער. כעמיע איז דער אפטייל פון וויסנשאפט וואס איז חוקר די נייגונג פון אטאמען צו מאכן און ברעכן אזעלכע פארבינדונגען.
געשיכטע פון אטאמישע טעאריע.
דער דעה (ס'איז נאך נישט געווען א וויסנשאפטליכער טעאריע לויט דער מאדערנער באדייטונג) אז מאטעריע באשטייט זיך פון אומטיילבאר יחידים איז גאר אן אלטער און האט זיך דערשיינט אין די אור-אלטע ציוויליזאציעס פון גריכנלאנד און אינדיע. אין דער אמאליגער גריכישער שפראך מיינט דאס ווארט אטאמאס "אומטיילבאר". דער פילאסאף דעמאָקריטוס האט שטארק געהאלטן פון א מין אטאמישע טעאריע און עפיקורוס האט דאס אויך צעשפרייט. אין מיטל-אלטער איז זייער דעה פון אטאמיסם פארשוואונן געווארן פון מערב-אייראפע אבער האט איבערגעלעבט ביי עטליכע איסלאמישע פילאסאפן.
אין פערצנטן יארהונדרעט איז אנפלעקט געווארן פונדאסניי עטליכע ביכער וואס באהאנדלען זיך מיט אטאמיזם, אבער די דעה איז געווען צו פיל איינגענומען מיט די דעות פון עפיקורוס און דעריבער האט מען זיי געהאלטן פאר אפיקורסות (לויטן קריסליכער געמיין). פונדעסוועגן איז עס אנגענומען געווארן מיט עטליכע שינוים ביי א טייל פון דער שפעטערדיקער וויסנשאפטליכער קהילה ובתוכם אייזיק ניוטאן און ראָבערט בויל.
אין 1777 האט דער פֿראנצויזישער כעמיקער אנטואן לאוואזיער דעפֿינירט צום ערשטן מאל דעם טערמין "עלעמענט". ער האט געזאגט אז אן עלעמענט איז יעדער גרונטלעכער סובסטאנץ וואס מען קען נישט צעטיילן אין אנדערע סובסטאנצן מיט די מעטאדן פון כעמיע. א סובסטאנץ וואס מען קען יא צעטיילן ווערט גערופן א פארבינדונג.
אין 1803 האט דער ענגלישער פילאסאף דזשאן דאלטאן פֿארגעשלאגן אז עלעמענטן זענען קלייטשיקע סאלידע באלן צוזאמענגעשטעלט פון אטאמען. דאלטאן האט געהאלטן אז אלע אטאמען פון א געוויסן עלעמענט האבן דעם זעלבן מאַס. ער האט געטענה׳ט אז פֿארבינדונגען ווען אטאמען פון מער ווי איין עלעמענט ווערן פֿארבונדן. לויט דאלטאן, אין א געוויסער פֿארבינדונג פארבינדן זיך די אטאמען פון דער פארבינדונג׳ס עלעמענטן שטענדיג אין דעם זעלבן אופן. דאלטאָן גענוצט די אטאמישע דעה כדי מסביר צו זיין פארוואס עלעמענטן שטענדיק ווירקן זיך אין פראָפאָרציעס פון גאנצע צאלן. למשל ס'געפינט זיך צוויי סארטן בלעכזויערקייטן: איינער איז 88.1% בלעך און 11.9% זויערשטאף דער צווייטער איז 78.7% בלעך און 21.3% זויערשטאף. דאס מיינט אז ווען מברענט 100 גראם בלעך וועט זיך צוזאמענבונדן אי מיט 13.5 ג. אי מיט 27 ג. זויערשטאף. די פראפארציע פון אט די צוויי נומערס איז 1:2. אזוי געפינט מען אין אלגעמיין און עס איז אנגענומען אלץ חוק אין כעמיע אונטערן נאמען חוק פון פילפאך פראָפאָרציעס אדער דאלטאנס געזעץ. נאכדעם איז די אטאמישע טעאריע ברייט אנגענומען געווארן אין וויסנשאפטלעכער וועלט וואו מ'האט גענומען קלערען וועלכע עלעמענטן זענען פאראן און וואס די איז דער שייכות צווישן זיי.
אין 1827, האט דער בריטישער וויסנשאפטלער ראבערט ברוין געקוקט אויף קערנדלעך פון בלומענשטויב אין וואסער אונטער זיין מיקראסקאפ. האט ער באמערקט אז די שטויב־קערנדלעך זענען אויס אזוי טאנצנדיק. ברוין האט אויסגעניצט דאלטאנ׳ס אטאמען־טעאריע צו באשרייבן פֿורעמס וויאזוי זיי באוועגן זיך. דאס ווערט אנגערופן "ברוין־באוועגונג". אין יאר 1905 האט אלבערט איינשטיין באוויזן מיט מאטעמאטיק אז די באוועגונגען וואס זען אויס לכאורה שלעגיש זענען זיי גורם די רעאקציעס פון די אטאמען, און אזוי האט ער באוויזן איבערגעצייגט דאס מציאות פון אטאמען. אין 1869 האט דער רוסלענדישער וויסנשאפטלער דמיטרי מענדלעעוו פארעפנטלעכט די ערשטע ווערסיע פון דער פעריאדישער טאבעלע. די פעריאדישע טאבעלע צעטיילט עלעמענטן אין גרופעס לויט זייער אטאם־נומער (ד״ה וויפיל פראטאנען זיי האבן. געוויינטלעך האט אן אטאם אזויפיל עלעקטראנען ווי פראטאנען). עלעמענטן וואס געפינען זיך אין דעם זעלבן זייל, אדער פעריאד, האבן ענלעכע אייגנשאפטן. צום ביישפיל, העליום, נעאן, ארגאן, קריפטאן און קסענאן זענען אלע אין דעם זעלבן פעריאד (אין דעם זעלבן זייל פון דער פעריאדשיער טאבעלע און האבן ענלעכע אייגנשאפטן: זיי זענען אלע גאזן מיט נישט קיין קאליר אויך נישט קיין גערוך, ווי זיי אלע האבן נישט די מעגלעכקייט זיך צו פארבינדן מיט אנדערע אטאמען און שאפן פארבינדונגען. מען רופט זיי אלע די איידעלע גאזן.
אנטדעקונג פון דעם עלעקטראן.
דער פיזיקער דזשאָסעף דזש. טאָמפסאָן איז געווען דער ערשטער וואס האט אנטדעקט עלעקטראנען. אין 1897 האט ער געמאסטן די מאסע פון קאטאָדשטראלן, דורכדעם האט ער באוויזן אז חאטש זיי זענען יחידים, זענען זיי 1800 מאל לייכטער פון דעם לייכסטן אטאם וואסערשטאף. ער האט אויך באוויזן אז זיי זענען דאס זעלבע ווי יחידים וואס טיילן זיך אראפ פון פאטאעלעקטרישע און ראדיאָאקטיווע מאטעריען. מ'האט באלד ערקענט אז אט די עלעקטראנען טראגן שטראם אין מעטאלן און איינהאלטן די נעגאטיווע לאדונג פון אטאמען, און דער אטאמקערן האט א פאזיטיווע לאדונג. אין יאר 1906 האט טאמפסאן געקריגן די נאבעל פריז פאר דער דאזיקער ארבעט. אזוי האט ער איבערגעקערט די פאלשע מיינונג אז אטאמען זענען אומטיילבאר. ער האט אויך פאלש געמיינט אז די עלעקטראנען זענען צעשפרייט דורכאויס דעם אטאם אין א גלייכפערמיגע ים פון פאסיטיווער לאדונג. די מיינונג האט געהייסט דער פלוימענקוגל־מאדעל.
אין 1909 האט דער וויסנשאפטלער ערנעסט ראדערפארד באוויזן מיטן גייגער־מארזדן עקספערימענט אז כמעט דער גאנצער אטאם פארנעמט גאר א קליינעם פארנעם, וואס איז דער אטאמקערן. פאקטיש זענען עלעקטראנען אזוי קליין אז זיי זענען נאר 1% פון אן אטאמ׳ס מאסע.
אמאל האט מען געמיינט אז דאס איז דער קלענסטער באשטאנדטייל פון אלעם, למעשה נאכדעם האט מען אויסגעטראפן וויאזוי צו באפרייען די עלעקטראנען און צו שפאלטן און פארגרעסערן די אטאמקערנען דורך יאדער-שפאלטונג און יאדער-פלוס.
אין דעם אפגעשלאגענעם בילד פון ניעלס באהר דרייען די עלעקטראנען ארום דעם אטאמקערן ווי פלאנעטן אין א "זון סיסטעם", אבער שפעטער איז געוואר געווארן דורן הייזנבערגס אומזיכערקייט פרינציפ אז מ'קאן נישט פארשטעלן בשום אופן די באוועגונג פון אן עלעקטראן מיט א שטעג אין פלאץ און צייט, און די טבע פון זאכן אויף אזא קליינער סקאלע קאן באשרייבט ווערן נאר אין דער לשון פון ווארשיינליכקייט.
דער אמאָליגער באהר מאדעל פֿונעם אטאם, וואו אן עלעקטראן מאכט ״קוואנטן שפרינגען״ פֿון איין ארביט צו א צווייטן, און פֿארדינט אדער פֿארלירט ענערגיע.
געבוי פונעם אטאם.
דער קאמפלעקסער אַטאם איז צאמגעשטעלט פון דריי הויפט טיילכעלעך: דער פראטאן, דער נייטראן און דער עלעקטראן. פראטאנען האבן א פאזיטיווע עלעקטרישע לאָדונג און עלעקטראנען א נעגאַטיווע לאָדונג. אלע אטאמען האבן כאטש איין פראטאן, איין נייטראן און איין עלעקטראן. איין אויסנאם איז דער הידראגען-1 איזאטאפ פון וואסערשטאף וואס האט נישט קיין נייטראנען, נאר איין פראטאן און איין עלעקטראן.
דער אטאם איז צאמגעשטעלט פון א קליינעם שווערן קערן, וואס זיין מאסע איז 99.98% פון דער גאנצער מאסע און זיין גרייס איז איין הונדערט־טויזנטסער טייל פון דער גאנצער גרייס פונעם אטאם, מיט א פאזיטיווער לאדונג, און ארום דעם קערן געפינען זיך עלעקטראנען, וואס זענען קאנצענטרירט אין ראיאנען אזוי ווי שאלאכצן, מיט א נעגאטיווער לאדונג.
די געבוי פון די שאלאכצן שטאמט פון דער שרעדינגער-גלייכונג אין קוואנטן טעאריע, דאס איז א דיפערענציאל-גלייכונג וואס פארבינדט די כוואליע־פונקציע פון די עלעקטראנען, זייער ענערגיע און זייער קערן־פאטענציאל.
ישעיהו (ג'ק"ם - ג'ש"ס) דער זון פון אמוץ איז געווען א נביא אין מלכות יהודה.
ישעיהו'ס טאכטער חפציבה האט חתונה געהאט מיטן מלך חזקיהו; זיי האבן געהאט צוויי קינדער, רבשקה און מנשה.
דער קבר פון ישעיהו געפינט זיך אינעם דארף ברעם אין דעם גליל.
ווען חזקיהו איז געווען קעניג אויף מלכות יהודה, האט סנחריב (דער קעניג פון אשור) אנגעשרעקט אז ער וויל אייננעמען ירושלים פון יהודה'ס קעניגרייך, און איז געקומען קיין ירושלים צו אנפאנגען א מלחמה. ווען חזקיהו האט דאס געהערט, האט ער געבעטן פון ישעיהו צו דאווענען אויף זיין קעניגרייך צו איר אפהיטן פון סנחריב. און ישעיהו האט געענטפערט אז סנחריב וועט דארפן אלץ א געוויסע סיבה זיך אומקערן צו זיין לאנד, און וועט דארט שטארבן דורך א שווערד. 20 יאר שפעטער איז סנחריב געמרד'עט געווארן דורך זיינע צוויי קינדער.
די אדערן אדער בלוטגעפעס זענען די הויפט בלוט וועגן און טראנספארטן וואס פירט ארום דאס בלוט אינעם גאנצן קערפער פון בעלי חיים. עס איז אבער פאראן נאך קלענערע בלוט צירקולאציע וועגן.
עס איז 90 טויזנט פיס לאנג, צוויי מאל די לענג ארום די גאנצע וועלט.
די צוויי מינים אדערן זענען: די ארטעריעס - וואס זענען רויט, פון דעם אקסיגען וואס קומט פון די לונגען, און ווענעס וואס איז בלוי פון די קארבן דייאקסייד און טראגט צום הארץ.
די חכמה פון די אדערן הייסט אנגיאלאגיע.
די בלוט צירקולאציע איז די סיסטעם וואס בלוט שטראמט ארום דעם קערפער, פאמפירט פונעם הארץ דורך די אדערן און נאך וועגן וויאזוי צוציקומען צו די קלענסטע צעלן פונעם קערפער. אויך מאכט דאס ווארעם דעם קערפער. די לענג פון אלע אדערן אין א מענטש איז אומגעפער 100,000 ק"מ.
די אדערן וואס פירן בלוט פונעם הארץ הייסן ארטעריעס.
די אדערן וואס פירן בלוט צום הארץ הייסן ווענעס.
דאס הארץ איז דער צענטרעפונקט פון צוויי סיסטעמען. די הויפט סיסטעם פירט בלוט מיט זויערשטאף פונעם הארץ ארום דעם קערפער דורך די ארטעריעס. פון די ארטעריעס שטראמט דאס בלוט אין קליינע קאפילאריעס (אדערלעך) דורך א געוויסן טייל פונעם קערפער, און פון דאנעט אריין אין די ווענעס, אנגעלאדן מיט קארבאן דיאקסייד, צוריק צום הארץ.
די צווייטע בלוט צירקולאציע סיסטעם איז די לונגען סיסטעם, וואו דאס בלוט פונעם הארץ (ד"ה פונעם קערפער) ווערט געפירט דורך דער לונג־ארטעריע צו די לונגען. אין די לונגען ווערט דאס בלוט גערייניקט פון קארבאן דיאקסייד און אנגלעאדן מיט זויערשטאף, און שטראמט צוריק צום הארץ דורך דער לונג־ווענע.
הרב אברהם יצחק אולמאן איז דער יונגסטער חבר ביד"ץ העדה החרדית, און איז איר אויפגייענדער שטערן. ער דינט יארן לאנג שוין אלס רב אין גבעת שאול געגנט ביים אריינגאנג פון ירושלים. ער באלאנגט צום דושינסקי קרייז. א הויכער געשטעל מיטן היט, א הויכער סאמעטער רבנישער היט, איבערן שטערן אייביג איבערגעדעקט. ער איז ברייט באקאנט אלס אן עקספערט אין חושן משפט, און פירט טאקע דין תורות פארן מינימאלן אפצאל פאר אידן וואס שטייען אין די רייע זיך צו אויסטענהטען זייער ארגומענטן און מחלוקת, זיין פסק איז שנעל און שטרענג. אנדערשט פון געווענליכע דין תורות וואס די דיינים טוענים און בוררים ציען און צעגערן מיט דער צייט צו מאכן ווי מער געלט, ווייל זיי רעכענען א באשטימט פרייז לויט דער שעה.
ער איז אן איידעם ביי רבי אשר יאקאב פון ירושלים.
נאך דער פטירה פון הרב יעקב בלוי, האט מען אים באשטימט אין זיין ארט צו זיין דער פונעם ועד הכשרות פון דער עדה החרדית.
אשור איז א פארצייטיק לאנד אין די צייטן פון דער תורה. איר הויפטשטאט איז געווען נינוה.
שלמנאסר (5) מלך אשור האט איינגענומען מלכות ישראל ווען הושע בן אלה איז געוועזן קעניג. און סנחריב מלך אשור האט איינגענומען שטעט פון מלכות יהודה ווען חזקיהו איז געוועזן קעניג.
אין יאר ג'קנ"ה האט זיך אשור אונטערגעגעבן צו מצרים, און פון דאן איז אשור אראפ אינגאנצן פון דער מאפע.
היינט איז פלאצירט דארט איראק.
מנשה איז געווען דער 14סטער קעניג אויף מלכות יהודה. ער איז געווארן קעניג ווען ער איז געוועזן 12 יאר אלט און געהערשט 55 יאר. זיין מאמע האט געהייסן "חפציבה".
לויט ווי עס שטייט אין ספר מלכים (פרק ב') און אין ספר ירמיהו (פרק ט"ו) איז ער געווען דער שטערקסטער זינדיקער אין באציונג צו די אנדערע מלכים פון מלכות יהודה, און וועגן אים האט גאט 60 יאר שפעטער גולה געווען כלל ישראל און צעשטערט דעם בית המקדש. אבער לויט ווי עס שטייט אין ספר דברי הימים האט מנשה תשובה געטאן ווען ער איז געווען אין תפיסה אין בבל נאך וואס ער האט רעוואלטירט קעגן אשור, און גאט האט אים באוויליגט און אים צוריקגעקערט קיין ירושלים, דאן האט מנשה צעשטערט אלע געטשעס..
בית המדרש הגדול איז די גרויסע שול פון דער לאוער איסט סייד, אויף קלינטאן סטריט הארט נעבן דער וויליאמסבורג בריק. וויליאמסבורגער איינוואוינער זענען זייער באקאנט מיט דעם היסטארישן בנין, ווייל ער געפינט זיך אויפן וועג פון אפסטעיט - קרית יואל, מאנסי, אדער די קאנטרי - דורכן עף.די.אר. דרייוו. מען פארט דארט דורך פארן ארויפגייענדיג אויף דעלענסי סטריט צו דער בריק אריבער קיין וויליאמסבורג.
אין דער שול האט געדינט דער איינציגסטער רב הראשי פון ניו יארק הרב יעקב יוסף און אויך צום לעצט הרב אפרים אשרי ז"ל. היינט דינט דארטן ברבנות זיין איידעם הרב גרינבוים, זון פון הרב שמעי' גרינבוים שליט"א פון וויליאמסבורג פארפאסער פון פירוש "סייעתא דשמיא" אויף משניות.
עס איז קוים דא מנין דארטן, און מ'באנוצט זיך נאר מיטן קעלער. דער היכל פון שול איז חרוב ונחרב און ס'רעגנט אריין. די ווענט זענען געשפאלטן, און בעלי חיים וואוינען דארטן פראנק און פריי. עס איז נישטא קיין געלט דאס אויפצוהאלטן. ווארשיינליך וועט זיין סוף זיין דער זעלבער ווי דעם באקאנטן היסטארישן ריווינגטאן שול, וואו די סטרוקטור איז איינגעפאלן מחמת נאכלעסיגקייט. און די פראפערטי וועט נאכדעם קענען שארן מיליאנען פון ריעל עסטעיט געביידע העכער די שול.
אמון דער זון פון "מנשה" מיט "מְשֻׁלֶּמֶת בת חרוץ" איז געווען דער 15טער קעניג אויף מלכות יהודה. ער איז געווארן קעניג ווען ער איז געוועזן 22 יאר אלט. ער געהערשט 2 יאר.
אויך ער ווי זיין טאטן מנשה האט געזינדיגט פאר גאט.
ער איז געמארדעט געווארן דורך די וואס האבן רעוואלטירט קעגן דוד'ס אפשטאם מיטן וועלן בייטן די שטאמבוים פון בית-דוד צו אן אנדער שטאמבוים. נאך וואס ער איז געמארדעט געווארן איז זיין זון יאשיהו געווארן קעניג ווען ער איז געווען בלויז 8 יאר, און מען האט באגראבן אמון אין "גן עוזא".
יאשיהו דער זון פון אמון מיט יְדִידָה בת-עדיה איז געווען דער 16סטער קעניג אויף מלכות יהודה אין פארלויף פון 31 יאר אין ירושלים צווישן די יארן ג'קכ"א צו ג'קנ"א. ער איז געווארן קעניג ווען ער איז געווען בלויז 8 יאר אלט, נאך וואס זיין טאטע "אמון" איז געמארדעט געווארן.
לויט ספר מלכים ב' (פרק כ"ב) איז יאשיהו געווען וווֹיל ווי זיין שטאמבוים דוד המלך.
יאשיהו איז געמארדעט געווארן (ג'קנ"א) אין מגידו דורך פרעה דער קעניג פון מצרים ווען יאשיהו איז ארויס קעגן פרעה צו אים אפהאלטן פון ארויס גיין מלחמה קעגן אשור. לויט ווי עס שטייט אין ספר דברי הימים האט יאשיהו אומגעקומען אלץ א שטראף וואס ער איז ארויס מלחמה אנע גאטס באשטעדיקונג.
נאך זיין שטארבן, האבן זיינע קנעכט אים אריבערגעפירט צו באגראבן אין ירושלים, און האבן באקרוינט און געאוילט זיין זון יהואחז אלץ מלך.
אלדד הדני (אַרויסגערעדט: אֶלְדָד הַדָנִי) נאָמען פֿון אַ לעגענדאַרישן ייִדישן רײַזנדער אין 9טן יאָרהונדערט.
ווי עס ווערט דערציילט אין די סיפורים וועגן אלדד הדני האָט ער זיך באַוויזן אין בבֿל און דערנאָך אין מצרים אין יאָר 880. ער האָט דערצײלט פֿאַר די ייִדן, אַז ער איז אַ ייִד פֿון שבֿט דן, דעריבער הײסט ער „הדני“, און אַז זײַן לאַנד געפֿינט זיך אין מזרח–אַפֿריקע נישט ווײַט פֿון רויטן ים, לעבן אַביסיניע. דערבײַ האָט ער אויך דערצײלט לעגענדעס ווי אַזוי ער האָט זיך אַריבערגעקראָגן קײן בבֿל, פֿאַרשײדענע פאַסירונגען מיט שיפֿן און רויבערס, וואָס דערמאָנען ענלעכע לעגענדעס בײַ אַנדערע פֿעלקער אין מיטלאַלטער. אלדד הדני האָט אויך אָנגעשריבן הלכות פֿון שחיטה און טריפֿות. די הלכות הײבן זיך אָן מיט די ווערטער „אמר רבּנוּ יהושע מפּי משׁה מפּי הגבֿוּרה“.
נאָך אַ געוויסער צײַט איז אלדד הדני פֿאַרשוווּנדן גאוואָרן.
די סיפורים וועגן אלדד הדני זענען געווען זײער פֿאַרשפרײט. דער ערשטער סיפור איז געווען געדרוקט אין מאנטוא פֿאַר דעם יאָר 1480. אלדד הדני ווערט דערמאָנט פֿון רבי חסדאי אבן שפרוט (אין 10טן יאָרהונדערט), און באַזונדערס אין דער באַקאַנטער תשובֿה פֿון די אנשי קירואן צו רבֿ צמח גאון. דער סיפור וועגן אלדד הדני איז געווען פֿאַרשפרײט אין מיטלאַלטער אויך בײַ די קריסטן. וועגן אלדד זענען פֿאַראַן פֿאַרשײדענע מײנונגען.
דער היסטאָריקער אבֿרהם עפשטײן, אין זײַן „מבוא“ צום ספור פֿון אלדד הדני, האַלט אַז עפעס איז פֿאַראַן אמת אין אלדדס מעשׂיות, אַז דאָס האָט אַ שײכות מיט די פֿאַלאַשן, די ייִדן וואָס האָבן אַ מאָל געהאַט אַ באַזונדערע מלוכה בײַ אַביסיניע. גרעץ און אַנדערע האַלטן, אַז אלדד איז געווען אַ קאַראַיִמער מיסיאָנער און אַ שווינדלער. דאַקעגן יעקבֿ רײפֿמאַן האַלט, אַז אַזאַ אלדד הדני האָט גאָרנישט עקזיסטירט, נאָר מען האָט שפעטער געפֿעלשט אַזאַ סיפור, און אַז אויך די תשובֿה צו רבֿ צמח גאון איז געפֿעלשט.
פאראכטונג, אומאינטערעסע אדער גרינגשעצונג איז די פארקערטע פון אכטונג אינטערעסע אדער שעצונג און מיינט אז מען גיבט נישט כבוד.
אויב טוט מען דאס אזוי אפט און שטארק אז אנדערע באמערקען דאס, אזוי ווייט אז דער קעגן וועם מען האט די פאראכטונג ווערט דערנידערט, דאן איז דאס פונקט אזא נידריגע שטאפּעל ווי פארשעמען איינעם.
פארשטייט זיך אז דער דערנידערער ווערט אויך אפגעסטעמפלט אלס א פערזאן וואס געבט נישט כבוד פאר אנדערע און ווערט פארמיאוסט ביי די מאסן אויב טוט ער דאס צופיל, ווייל דאס ווערט פארעכענט ווי א פארדארבענע מידה.
א חודש אין דעם יידישן קאלענדאר איז א פעריאד פון 29 אדער 30 טעג. א געוויינטלעך יאר האט צוועלף חדשים און אן עיבור יאר האט 13 חדשים.
אין אן עיבור יאר לייגט מען צו א חודש אדר ראשון (אדר א') מיט 30 טעג נאך שבט, און מען רופט דעם צווייטן אדר "אדר שני" אדער "ואדר".
אלה בן בעשא מלך ישראל
אלה (אַרויסגערעדט: עלאַ) פֿערטער מלך פֿון מלכות ישראל אין דער צײַט פֿון 1טן בית המקדש. אין ספֿר מלכים א' ט”ז ווערט דערצײלט, אַז ער האָט געקיניגט נאָך זײַן פֿאָטער בעשא אין דער שטאָט תרצה. זײַן מיליטער–פֿירער זמרי האָט אויף אים געמאַכט אַן אָנפֿאַל און אים געטויט.
רבי צבי אלימלך האלבערשטאם (געב' ב' חשוון ה'תשי"ג; 21סטן אקטאבער 1952) איז דער צאנזער רבי פון ארץ ישראל אין "קרית צאנז", נתניה, און א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
רבי צבי אלימלך איז געבוירן געווארן אין יאר התשי"ב אין די פאראייניגטע שטאטן. ער איז דער עלטסטער זון פון רבי יקותיאל יהודה האלבערשטאם, דער פריערדיגער קלויזענבורגער רבי און גרינדער פון דער קרית צאנז געגנט, און מרת חיה נחמה, טאכטער פון רבי שמואל דוד אונגאר, אב"ד נייטרא. ער איז "נשיא" פון די מוסדות התורה והחינוך פון "צאנז", צווישן זיי דער לאניאדא שפיטאל און דאס גרויסע "מפעל הש"ס העולמי", און א פאר ישיבות אין קהילות אין אלע שטעט אין ארץ ישראל, אין אויך די קהילות "שפע חיים" אין אמעריקע, אויפן נאמען פונעם צאנז-קלויזנבורגער רבי זי"ע. אויך האט ער קהילות אין ענגלאנד און אין אנטווערפן.
אין יאר ה'תשע"ב צוליב די ענגשאפט אין דעם צאנזער שיכון פון נתניה, לויט זיין אנווייזונג, איז אויפגעשטעלט געווארן די געגנט 'קרית צאנז' אין דער שטאט טבריה. אין דער נייער געגנט וואס באשטייט הויפטזעכליך פון יונגע פארפעלקער, די בוי גייט אן ווייטער, און לויטן אורשפרינגליכן פלאן די געגנט וועט אנטהאלטן 400 וואוינוגען.
זיין חסידות ציילט נאנט צו צווי און אהאלב טויזנט ראשי משפחות.
ער איז זייער א בעגאבטער מענטש מיט א הדרת פנים, און א רעספעקטירטער פערזאן, ער זאגט כסדר פשעטלעך וואו ער ווייזט גרויס בקיאות, חריפות, און גאונות אין חסידות, השקפה, הלכה און תלמוד.
האלבערשטאם, צבי אלימלך
יום השואה (ווערטלעך: חורבן טאג) איז א יידישע אנדענק טאג וואס ווערט געפייערט אין מדינת ישראל יעדעס יאר אום כ"ז ניסן.
אין דער טאג פאראייניגן זיי זיך מיט די 6 מיליאן אומגעקומענע יידן וואס זיינען געמארדעט געווארן ביי דעם חורבן דורך די נאציס מיט זייער פירער היטלער אין אייראפע.
יום השואה ביי די פרומע.
ביי די פרומע פייערט מען נישט אויף כ"ז ניסן, אין ישראל ווערט עס געפייערט, דורך א מינוט פון שטילקייט ווי ביי די גויים,
די פרומע האבן בעיקר גערעדט פון תשעה באב, און עטליכע רבנים האבן געשריבן א קינה, וואס אין עטליכע פלעצער איז איינגעפירט צו זאגן, מיט די קינות
נאציאנאל-סאציאליזם (אין קורצן: נאציזם; דייטשיש: "Nationalsozialismus" אדער "Nazismus") איז א פאליטישע באוועגונג זינט די 1920ער.
פיל פון זייערע געדאנקען זיינען אוועק געשטעלט אויף א ראסיסטישע אידיאלאגיע וואס איז אנטפלעקט געווארן דורך דער נאציאנאלער סאציאליסטישער פארטיי אין דייטשלאנד אין די 1920ער און 1930ער דורך איר הויפט-פיהרער אדאלף היטלער וואס באשרייבט די אידאלאגיע אין זיין בוך מיין קאמפף.
לויטן אידיאלאגיע איז די אריער ראסע דערהויבענער פון אלע אנדערע ראסן און האבן די פעאיגקייט צו איבערקומען. לויט זייער ראסישע אידיאלאגיע, זיינען די סלאַבֿן, ציגאנער און איבערהויפט די יידן מינערווערטיקע מענטשן. די נאציס האבן געשיקט מיליאנען יידן און ציגיינער צו קאנצענטראציע לאגערן ווו זיי האבן צום סוף דערמארדעט געוואָרן. דעם מארד רופט מען היינט "די שואה".
ג' שבט ה'תרצ"ג האט דער דייטשער-פרעזידענט פאול פון הינדנבורג באשטימט אז אדאלף היטלער, דער פירער פון די נאציזם פארטיי (דאן איז זי געווען די גרעסטע פארטיי), זאל ווערן קאנצלער אויף דייטשלאנד. באלד נאך זיין ארויפגאנג, האט היטלער אנגעהויבן צו אויספירן זיין אידיאלאגיע, און דורך דעם האט אויסגעפלאצט דער צווייטער וועלט קריג.
די נאציס אונטער זייער פירער אדאלף היטלער האבן געוואלט פארלענדן דעם יידישן פאלק ביי דער צווייטער וועלט מלחמה. זיי האבן באשטימט צו הרגענען דער וואס ס'איז א 3טער דור צו א יידישן אפשטאם פון דער מאמע אדער טאטע זייט צוגעבונדן צו די נירנבערג געזעצן.
מעמד הר סיני איז די שטאנד וואס די יידן באקומען די תורה פון משה רבינו און גאט מאכט א בונד מיט די יידן.
לויט די יידישע טראדאציע איז בארג סיני דער ארט וווּ משה רבינו האט באקומען די תורה פון גאט אומגעפער אין יאר ב'תק"י.
אין די שטעלע האבן די יידן באקומען אויף זיך דעמאקראטיש צו אנעמען די געזעצן פון די תורה.
לויט די קריסטלעכע האט גאט געגעבן צו משה אין בארג סיני נאר די עשרת הדברות.
יהואחז דער זון פון יאשיהו מיט "חֲמוּטַל בַּת יִרְמְיָהוּ" איז געווען דער 17סטער קעניג אויף מלכות יהודה בלויז 3 מאנאטן אין ירושלים, ער איז געווארן קעניג אין יאר ג'קנ"א. ער איז געווארן קעניג ווען ער איז געווען 23 יאר אלט, נאך וואס זיין טאטע יאשיהו איז געמארדעט געווארן אין מגידו ווען ער איז ארויס א קריג קעגן פרעה.
לויט ווי עס שטייט אין ספר מלכים (פרק כ"ג) האט ער געזינדיקט פאר גאט אזוי ווי די פריעריגע מלכים וואס האבן געזינדיקט.
נאך וואס יאשיהו אין געשטארבן איז מלכות יהודה פארשקלאפט געווארן אונטער מצרים'ס קעניגרייך אין פארלויף פון 4 יאר.
גלייך נאכדעם וואס יהואחז פרא אשור האט געהערשט 3 מאנאטן, האט פרעה דער קעניג פון מצרים ארויף געלייגט א געלטשראף אויף יהואחז, און האט באקרוינט יהויקים (דער זון פון יהואחז) וואס איז געווען פרא מצרים צו ווערן קעניג אויף מלכות יהודה.
דזשעסיקאַ סימפּסאָן (Jessica Simpson) איז אַן אַמעריקאַנער פּאָפּולערע פאפ זינגערין. געבוירן כ"ו תמוז ה'תש"מ. באוווסט געווארן אין יאר ה'תשנ"א.
דזשעסיקע האט חתונה געהאט ווען זי איז געווען 23 יאר אלט (כ' חשוון ה'תשס"ג) מיט איר מאן Nick Lachey, לויט אירע רייד, װי אַ בתולה.
יהויקים דער זון פון יהואחז מיט "זְבוּדָּה בַת-פְּדָיָה" איז געווען דער 18טער קעניג אויף מלכות יהודה אין פארלויף פון 11 יאר אין ירושלים, ער איז געווארן קעניג אין יאר ג'קנ"ב. ער איז געווארן קעניג ווען ער איז געווען 25 יאר אלט, נאך וואס זיין טאטע יהואחז איז פארשיקט געווארן דורך פרעה (קעניג פון מצרים).
פרעה באקרוינט יהויקים וואס איז געוועזן פרא מצרים (נאך וואס ער בייט אים זיין נאמען פון "אליקים" צו "יהויקים"), און פארשיקט זיין פאטער יהואחז אין מצרים וואס איז ווארשיינליך געוועזן פרא אשור.יהויקים ווארפט די מגילה אין פייער ארייןלויט ווי עס שטייט אין ספר מלכים (פרק כ"ג) האט יהויקים געזינדיקט פאר גאט אזוי ווי די פריעריגע מלכים וואס האבן געזינדיקט.
אין די צייט וואס יהויקים האט געקעניגט, האט אשור זיך אונטערגעגעבן צו בבל, און פון דאן איז אשור אראפ אינגאנצן פון די מאפע. נאכער האבן די בבלים באלאגערט ירושלים אין פארלויף פון 3 יאר. אין מיטן די 3 יאר איז יהויקים געשטארבן, און זיין זון יהויכין איז געווארן קעניג.
אַנימאַציע פון דער באַוועגונג פון ערד אַרום זייַן אַקס
ערד-פלאנעט (סימבאל:; ענגליש: "Earth") איז א וועלט וואס איז אויף איר פלאצירט לעבעדיקע באשעפענישן.
די וועלט אדער ערד פלאנעט איז איינער פון די פלאנעטן פֿון דער זון סיסטעם די דריטער ווייטסטער פון דער זון און דער פינפטער גרעסטער אין דיאמעטער. די ווייטקייט פון דער ערד צו דער זון איז געשאצט אויף 92,897,000 מייל (149,503,000 קילאמעטער). ער איז דער איינציגסטער פלאנעט וואס שטיצט לעבן כאטש אנדערע פלאנעטן האבן אויך אטמאספערע און וואסער. אויף דער ערד לעבן מיליאנען זגאלן, כולל מענטשן.
צוליב דער אזאן שיכטע און דער ערד'ס מאגנעטישן פעלד, ווערט די ערד געשיצט פון שעדיקע שטראלונג פון דער זון, און אזוי איז לעבן מעגלעך אויף דער ערד.
מער ווי 70 פראצענט פון דער ערד'ס אייבערפלאך איז באדעקט מיט וואסער; דער איבריגער טייל איז די קאנטינענטו און אינזלען, וואס אנטהאלטן אויך אזערעס. די צוויי פאלוסן זענען באדעקט מיט אייז; הארטער אייז וואס באדעקט דעם קאנטינענט אנטארקטיקע ביים דרום פאלוס, ווי אויך ים־אייז ביי ביידע פאלוסן.
די גרויסע מאסע פון דער זון שאפט א גראוויטאציע־קראפט דורך וואס די ערד פארט ארום דער זון.
אזוי אויך גייט די לבנה ארום דער ערד.
די ערד דרייט זיך איין מאל יעדן טאג, דערפאר קערט אן אנדער טייל פון דער ערד צו דער זון אין אנדערע צייטן. די צייט וואס עס דויערט די ערד צו דרייען אינגאנצן הייסט א "טאג". די ערד גייט ארום דער זון איין מאל א "יאר", וואס איז לאנג ¼365 טעג.
די לבנה גייט ארום דער ערד איין מאל אין ⅓27 טעג, און שפיגלט אפ ליכט פון דער זון.
דאס ווארט "ערד" אין יידיש איז ענלעך צו די ווערטער וואס מען ניצט אין אלע גערמאנישע שפראכן: ווי האלענדיש "aarde", דייטשיש "Erde", און שוועדיש, נארוועגיש און דעניש "jord".
צוזאמנשטעל און סטרוקטור.
די ערד איז אן ערדישער פלאנעט, ד.ה. זי איז צוזאמנגעשטעלט מיט שטיינער, ענדערשט ווי א גאז ריז ווי יופיטער. זי איז די גרעסטע פון די פיר ערדישע פלאנעטן ארום דער זון, סיי אין גרייס סיי אין מאסע. פון די פיר פלאנעטן האט די ערד די גרעסטע געדעכטקייט, די העכסטע אויבערפלאך גראוויטאציע, דאס שטערקסטע מאגנעטישע פעלד, און די גיכסטע ראטאציע.
די ערד, ווי מיר רופן זי ערד קוגל, איז פאקטיש נישט הונדערט פראצענט רונדיג, זי האט די פארעם פון א פלאכן ספערויד. זי איז 26 מייל לענגער אין דער ברייט ווי אין דער לענג (צווישן דעם צפון פאלוס און דעם דרום פאלוס). די וועלט לויפט ארום אין קאסמאס מיט א שנעלקייט פון 66,000 מייל פער שטונדע (אגב, עס איז נישט דא קיין שום מחלוקה דערין ווי טייל מענטשן מיינען). דאס האט מען ערשט אויסגעפינען ווען מען האט די ערשטע מאל דערגרייכט אויף דער לבנה מיט סאטעליט טעכנאלאגיע. דער דורכשניטלעכער דיאמעטער פון דער ערד איז 12,742 ק"מ, אומגעפער π/40,000 ק"מ, צוליב דעם וואס מ'האט אריגינעל דעפינירט דעם מעטער צו זיין 1/10,000,000 פונעם דיסטאנץ צווישן דעם עקוואטאר און דעם צפון פאלוס דורך פאריז, פראנקרייך.
דער נידריקסטער פונקט אויף דער ערד איז 418- מעטער ביים ים המלח, און דער העכסטער פונקט איז דער שפיץ פונעם עווערעסט בארג, געשאצט 8,848 מעטער. די דורכשניט הייך פון דער ערד איבערן ים פלאך איז 840 מעטער.
די יבשה פון דער ערד ווערט צעטיילט אין זיבן קאנטינענטן: אויסטראליע, אזיע, אייראפע, אנטארקטיקע, צפון און דרום אמעריקע, און אפריקע, און פארשידענע ימען. אויך קען די ערד ווערן צעטיילט אינעם צפון און דרום האלבקיילעכער, צענטרירט אויף די צוויי פאלוסן. (מען רעדט אויך וועגן די מזרח און מערב האלבקיילעכער, אבער דאס איז נישט קיין געאגראפישן באגריף.)
די ערד האט די פארעם פון א פלאכן ספערויד, צוליב דעם וואס זי דרייט זיך אויפן אַקס גאר גיך. דער עקוואטאר וואס גייט ארום דער ערד אין מיטן איז לאנג אומגעפער 40,075 ק"מ (24,900 מייל). דער העכסטער בארג, עווערעסט, איז הויך 8.8 ק"מ איבערן ים־פלאך, אבער דער שפיץ פונעם בארג טשימבאראזא, אין עקוואדאר. וואס איז נאר הויך 6.3 ק"מ איבערן ים־פלאך, איז אבער ווייטער פונעם צענטער פון דער ערד ווייל ער איז כמעט ביים עקוואטאר.
כעמישער צוזאמענשטעל.
די מאסע פון דער ערד איז אומגעפער 1024 × 5.98 ק"ג.
אין אלגעמיין, איז די ערד צוזאמענגעשטעלט פון אייזן (32.1%), וואסערשטאף (30.1%), סיליציום (15.1%), מאגנעזיום (13.9%), שוועבל (2.9%), ניקל (1.8%), קאלציום (1.5%) און אלומיניום (1.4%). די איבעריקע 1.2% שליסט איין א סך אנדערע כעמישע סובסטאנצן. סובסטאנצן וואס זענען זייער אומגעוויינטלעך (ווי למשל גאלד און פלאטין) זענען זייער טייער.
די הויפט באשטאנדטיילן פון די שטיינער אין דער אויבערשטער שיכטע פון דער ערד זענען די אקסידן סיליקא, אלומינא און קאלך.
טיף אין דער ערד איז גאר אנדערש ווי די העכסטע שיכטע. גאר דאס פליסיקע וואסער אין דער ערד געפינט זיך אין די ימען אדער נאענט צום אייבערפלאך פון דער ערד. אויך האט די אויבערשטע שיכטע א סך זויערשטאף, וואס איז כמעט נישט בנמצא טיף אין דער ערד. בעלי חיים און פלאנצן קענען לעבן נאר אויפן אייבערפלאך. די שטיינער אין דעם אייבערפלאך זענען טיף פון 30 ביז 60 ק"מ, אבער אונטערן ים זענען זיי נישט אזוי טיף—אין טייל ערטער נישט מער ווי 6 ק"מ. אונטער דעם איז א שיכטע פון פליסיקען שטיין וואס איז גאר הייס, אומגעפער 7,000°C. דער טיפסטער טייל אין צענטער פון דער ערד איז סאליד צוליב דעם גרויסן דרוק, און איז מערסטנס אייזן; וועגן דעם איז די ערד מאגנעטיש.
היץ.
טיף אין דער ערד איז זייער הייס. דאס קומט בעיקר פון ראדיאאקטיוויטעט פון איזאטאפן פון קאליום-40, אוראניום-235, אוראניום-238 און טאריום-232. די וויסנשאפטלער קלערן אז אינמיטן דער ערד איז די טעמפעראטור ביז C° 6,000.
ערד-פלאטעס.
די אייבערשטע שיכטע פון דער ערד, וואס מען רופט די ליטאספערע (ספערע פון שטיין), איז צעטיילט אין עטלעכע פלאטעס. די פלאטעס זענען שטייף, אבער באוועגן זיך אין פארהעלטעניש מיט אנאנד. ערדציטערנישן און וואולקאנישע טעטיקייטן פאסירן וואו די פלאטעס קומען צוזאמען.
די ערד איז ארומגענומען מיטן אטמאספער, וואס איז 78% אזאט און 21% זויערשטאף, מיט א קליין ביסל וואסער דאמף און קארבאן דיאקסיד. דער נידריקסטער טייל פונעם אטמאספער, מיט 80% פון זיין מאסע, הייסט דער טראפאספער, און איז הויך צווישן 8 ק"מ (ביי די פאלוסן) ביז 17 ק"מ (ביים עקוואטאר). ענערגיע פון דער זון ווארעמט אן דעם טראפאספער (און דעם אייבערפלאך פון דער ערד) אזוי ברייטערט זיך אויס די לופט. במילא האט די לופט איבער דער ערד א נידעריקע געדיכטקייט, און זי הייבט אן ארויפגיין, ווען די קילערע לופט פון אויבן פאלט אראפ. דאס שאפט א כסדרדיקע צירקולאציע פון לופט וואס טרייבט וועטער און קלימאט.
די הויפט אטמאספערישע צירקולאציעס זענען די האנדל ווינטן צווישן 30ְº גארטל-ליניעס און דעם עקוואטאר און די מערבדיקע ווינטן צווישן 30ְº און 60ְº. אויך האבן די אקעאן שטראמען אן איינפלוס איבערן וועטער.
לעבעדיגע באשעפענישן דארפן האבן לופט כדי צו אטעמען און לעבן. זיי ניצן די גאזן—ספעציעל זויערשטאף און אזאט—צו שאפן און ניצן צוקער און צו געבן זיך קראפט.
אזוי ווי די ערד דרייט זיך טוט דאס באוועגן די לופט קיין צפון און דרום, ווייל נאנט צום עקוואטאר ווערט די ערד ווארעם פון דער זון. העכער דעם וועסער נעמט די לופט אריין וואסער; אבער קאלטע לופט קען נישט האלטן אזוי פיל וואסער, און ווען די לופט ווערט קעלטער שאפט דאס וואלקנס און רעגן. וואסער דרייט זיך כסדר אין א קרייז וואס מען רופט דעם וואסער-ציקל.
ראטאציע.
די תקופה פון דער ערדס ראטאציע אין פארהעלטעניש צו דער זון—דער דורכשניטלעכער זון טאג—איז 86,400 סעקונדעס. דער ערדס ראטאציע אין פארהעלטעניש צו די שטערן—דער שטערן טאג—איז 86,164.0989 סעקונדעס, ד"ה 23ש 56מ 4.0989ס.
צוליב דער ראטאציע פון דער ערד, זען אויס אלע הימלישע קערפער אז זיי רוקן קיין מערב מיט א גיך פון 15° א שעה.
ארביט.
די ערד גייט ארום דער זון ווייט 150 מיליאן ק"מ יעדע 365.2564 דורכשניטלעכע זון טעג, איין סידעריש יאר. פון ערד זעט אויס די זון צו רוקן מזרחדיק אין פארהעלטעניש צו די שטערן כמעט 1º א טאג.
די לבנה און ערד ארביטירן א געמיינזאמען באריצענטער יעדע 27.32 טעג רעלאטיוו צו די הינטערגרונט שטערן. אז מען רעכנט מיט די ערד-לבנה סיסטעמ׳ס בשותפותדיקן ארביט ארום דער זון, איז דער פעריאד פון דעם סינאדישן מאנאט, פון מולד צו מולד, 29.53 טעג. קוקנדיק פון דעם הימלישן צפון פאלוס, זענען די באוועגונג פון דער ערד, פון דער לבנה, און זייערע אַקס-ראטאציעס אלע קעגנזייגערדיק. אז מען קוקט פון אן אויסבליקפונקט איבער די צפון פאלוסן פון סיי די זון סיי די ערד, טוט די ערד ארביטירן אין א קעגנזייגערדיקער ריכטונג ארום דער זון. דער ערד׳ס אַקס איז אנגעבייגט עטלעכע 23.44 גראד פון דעם פערפענדיקולאר צום ערד-זון פלוין (דער עקליפטיק), און דער ערד-לבנה פלוין איז אנגעבייגט ביז ±5.1 גראד קעגן דעם ערד-זון פלוין. אן דעם אנבייג וואלט פאסירט א ליקוי יעדע צוויי וואכן, איין מאל א ליקוי לבנה און דאס אנדערע מאל א ליקוי חמה.
עלטער פון דער ערד.
ווי אלט די ערד איז איז איינע פון די גרעסטע דעבאטעס אין וויסנשאפט און אין רעליגיע מיט טויזנטער ווערסיעס. רוב מאדערנע וויסנשאפטלער גלייבן אז די וועלט איז פארמירט געווארן בערך 15 מיליארד יאר צוריק און די לבנה האט אנגעהויבן צירקולירן ארום דער וועלט בערך 4.53 ביליאן יאר צוריק. לויט דער אידישער רעליגיע איז די וועלט באשאפן געווארן 5769 יאר צוריק און האט נאך אינגאנצן 231 יאר צו שטיין.
די וויסנשאפטלעכע חשבונות זענען געבויט אויף די שטיינער פון דער וועלט וועלכע איז די איינציגסטע זאך וואס איז נאך היינט פארבליבן פון דער וועלט'ס באשאפונג. זיי מעסטן די שטיינער און לויט דער צייט עס אז טייל פון זיי זענען אלט איבער 4 ביליאן יאר.
1) דער מבול האט פארעלטערט די וועלט דורך איר שטארקן כוח ווי עס שטייט אין די תורה: "וימח את כל היקום" און דאס צייגט ביליאנען יאר אלט. עס דארף נישט דוקא זיין די מבול, לויט די וויסנשאפטלער איז דא קליינע אויפרייסענישן וואס מאכט אז דער וועלט זאל אויסקוקן עלטער.
2) די וועלט איז באשאפן געווארן אן אלטע וועלט געפארטיגט מיט פלאנצונגען און אלטע שטיינער.
3) דאס וואס שטייט אין דער תורה אז די וועלט איז באשאפן געווארן אין 6 טעג זאגן א חלק פון די מקובלים אז עס מיינט געוויס אנדערע טעג ווי מיר האבן היינט נישט טעג פון 24 שעה און עס האט מעגליך געקענט זיין אזוי לאנג ווי מיליאנען יארן. א באווייז אויף דער טעאריע איז אז דער וועלט איז באשאפן געווארן כ"ה אלול קומט אויס אז דער זעקסטער טאג וואס אין דעם טאג איז אדם הראשון באשאפן געווארן איז ראש השנה ממילא קומט אויס אז ווען אונז רעכענען ראש השנה נאך א יאר איז פון ראש השנה וואס אדם הראשון איז געבוירן געווארן און וואס עס איז געווען פאר דעם איז מען מסביר אז עס איז געווען גאנץ אן אנדער מציאות אזוי ווי עס שטייט אין רמב"ן אז אין א געוויסע פונקט איז באשאפן געווארן די צייט.
די טעאריע פון אנדערע טעג ווערט אויך געברענגט אין פריערדיגע ספרי צדיקים אויף משיח'ס קומען ווען א טאג וועט זיין ווי היינט א יאר אדער מער.
4) "בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ. והארץ היתה תוהו ובוהו"... און ביליאנען יאר שפעטער איז געווען די "ויאמר אלקים יהי אור ויהי אור".
ווי פיל צייט שטייט שוין די וועלט.
לויט די פארשערס 13.7 מיליארד יאר. און לויט דער תורה שטייט זי באלד 6,000 יאר.
די ערד איז די איינציגע סביבה וואו (לויטן היינטיקן וויסן) ס'איז דא לעבן. ארום דער ערד איז דא אן אטמאספעאר וואס אנטהאלט זויערשטאף, דער וויכסטיקער מיטל פאר לעבן, און ארום דעם זויערשטאף איז דא א שיכט פון אזאן וואס שיצט קעגן שעדלעכער ראדיאציע.
די ערד איז ארומעגענומען מיט לופט, וואס איז 78% אזאט, 21% זויערשטאף און א קליינער טייל אנדערע גאזן. די גראוויטאציע פון דער ערד פועלט אז די לופט זאל נישט אוועקגיין אינעם קאסמאס.
הדרגה'דיגער פראבלעם, וואס ציט זיך א לאנגע צייט און ווערט נישט בעסער.
עמיצער וואס ליידט אויף די עפססטין באר אדער מאנא ווירוס, וואס קען זיך שלעפן יאר, און מ'קריכט נישט ארויס דערפון, רופט מען ער ליידט פון כראנישע פראבלעמען, ווייל דאס ציט זיך און ציט זיך, און מ'זעט זיך נישט ארויסדערפון.
דאס זעלבע איז מיט כראנישע רוקן ווייטאג, וואס דער סוף דערצו נעמט קיין עק נישט.
א מח קראנקייט, אדער פסיכיאטרישע קרענק, איז א געזונט־פעלער אין אויפפיר און געפיל.
די שטודיע פון מח־קרענק ווערט גערופן פסיכאפאטאלאגיע.
אזעלכער וואס איז א נעווראלגישער און מ'זעט אים נישט מיט די אויגן, און מ'קען אים נישט אנטאפן מיט די הענט.
א מח פראבלעם איז א סארט ווי אלצהיימערס אדער אן אנדער טיפ דעמענטיע, אדער א פערזענלעכקייט-שטערונג.
די אפטיילונג פון מעדיצין וואס באהאנדלט מח-קרענק איז פסיכיאטריע.
נישט יעדע זאך וואס פאסירט דעם מח ווערט גערעכנט א מח־קרענק. סיי עפילעפסיע סיי פארקינסאן קרענק שטערן דעם מח, אבער זענען נישט קיין מח־קרענק.
אמאל האט מען געהאלטן אז מח־קרענק קומען צוליב א שד אדער א דיבוק.
די לימביק סיסטעם איז פאראנטווארטליך פאר די מערהייט קאמפליצירטע סיגנאלן פונעם מוח, אראפ צום חוט השדרה.
דאס זענען אזעלכע פֿונקציעס, ווי דאס באוועגן די הענט, ווינקען מיט די אויגן, שמעקן עפעס, אדער רירן מיט די פֿיס.
די קאנגיניטיווער סיסטעם אינעם מח, איז פאראנטווארטליך פאר די אינטעלעקטועלע קעמערלעך אין מח, וועלכע באאויפטראגן דאס קלאפן די טריליאנען ניוראןס, איינס צום אנדערן.
צו פארשטיין א פראגע און ענטפערן א תירוץ, פארלאנגט זיך עטליכע הונדערט טויזענט ניוראן סיגנאלן, וועלכע קלאפן זיך צונויף אין ווינציגער פון איין סעקונדע, און דאס מויל שטאמעלט ארויס אן ענטפער, וואס באפרידיגט דעם פרעגער.
יעדע קאנצענטראציע פונעם מח, פאדערט אקטיווער דינסט פונעם קאגניטיווער נעץ, וואס א זנעטווארק אינעם פראנטעל האיזמיסאלאגישער נעץ פון מח צעלן.
פראבלעמען אינעם קאגניטיוון נעץ.
אינעם צווייטן שטאפעל פון אלצהיימערס פאציענטן, ווערן געשעדיגט די חלקים מח צעלן וועלכע פארמירן דעם קאגניטיווען נעץ, און די רעזולטאטן זענען גאר ביטערע.
רודאלף קאסטנער איז געבוירן אין קלויזנבורג, אונגארן (היינט רומעניע) אין יאר (1906) ה'תרס"ו, און געשטארבן אין תל אביב, דעם 12טן מערץ (1957) ה'תשי"ז.
פאר'ן האלאקאסט איז ער געווען אן אדוואקאט און צייטונגס שרייבער. און דורכאויס דעם צווייטן וועלט קריג איז ער געווען דער פירער פונעם ציוניסטישער ארגאניזאציע אין בודאפעשט, די הסתדרות הציונית בהונגריה. און אין פאקט איז ער געווען א פארמיטלער צווישען די נאציס און די יידישע געמיינדע פון אונגארן, צו ראטעווען א טייל יודען.
פארהאנדלונג צו ראטעווען יודן.
אין 1944 ה'תש"ד איז ער געווען פארנומען פארהאנדלן מיט'ן ארכי-מערדער אדאלף אייכמאן - וואס איז געווען געשטעלט צו מאכן אונגארן יודנריין, דורך פארשיקן די 800,000 יודען פון אונגארען, צום טויט-לאגער אין אוישוויץ פוילין.
קאסטנער האט פראבירט צו פארהאנדלען, אז א טייל זאלן קענען פארלאזן אונגארן צו דער פריי. ער האט ענדליך באקומען אן אפמאך צו ראטעווען 1,685 יודען, מיט'ן באצאלן $1000 א קאפ, און דערצו אויך צושטעלן 'צען טויזענט' לאסט-וואגאנען פאר די נאצישע מיליטער.
ס'איז עהם געלונגען צו ארויסליפערן יענעם גרויסער טראנספארט, וואס זענען געווען מער-ווייניגער פון זיין משפחה און פריינד, און אויסגעקליבענע פאליטיקאנטן פון יעדע סארט גרופע, און אויך דער קראלי-סאטמארער רב ר' יואל טייטלבוים זצ"ל איז געווען דערינען. יענע טראנספארט איז טאקע אנגעקומען קיין שווייץ אויף דער פריי.
מיטגעארבעט מיט די נאציס.
עס זענען דא מיינונגס פארשידנהייטן, צו קאסטנער איז א העלד פאר'ן ראטעווען יודען אדער גאר א מערדער, ווייל דורך זיין האנדלונג זענען אסאך מער יודען - אין די זעלבע צייט - פארשיקט און ערמארדעט געווארן. און היינט ווייסט מען שוין, אז דאס האט פאסירט ווייל ער האט מיטגעארבעט מיט די נאציס פאר פאליטישע אינטערעסן. דערצו, האט זיך ארויסגעשטעלט אז מערסטענס יודען וואס האבן זיך געפונען אויפ'ן קאסטנער-טראנספארט, זענען געווען זיינע פערזענליכע פריינד אינעם ציוניסטישע פירערשאפט.
אין (1960) ה'תש"כ, האט אייכמאן געזאגט פאר טיים מאגאזין אין א אינטערוויו; "קאסטנער האט אין פאקט געהאלפן צו צוריקהאלטן די אונגארישע יודען פון מאכן אן אויפשטאנד ביים פארשיקן אין די געטאס, אויב וועלן די דייטשן פארקוקן אויף די פָּאר טויזנט יודען וואס ער וועט ראטעווען און ברענגן קיין פאלעסטינע"."
ביי (1944) ה'תש"ד האט קאסטנער - און זיינע פריינד - שוין זיכער געוואוסט אז די דייטשן טויטן די אלע וואס זיי פארשיקען, ווייל ס'איז דאן אנגעקומען צו זייער קאבינעט לעבעדיגע עדות וואס עס גייט פאר אין אושוויץ, ווען צוויי אנטלאפענע סלאוואקישע יודען, רודאָלף ווערבאַ און אלפרעד וועצלער, האבן עהם איבערגעגעבן א גאר פונקטליכע באריכט, וואס אלץ גייט פאר אינעם טויט-לאגער, וואס זיי האבן זיך קוים מיט צרות וואונדערליך ארויסגעראטעוועט, אז ער ווייסט גוט אז אלע אונגארישע יודען זענען יעצט אויפ'ן רייע צו אהין פארשיקט ווערן.
די צוויי אנטלאפענע האבן געוואלט דערמיט איבערגעבן צו ווארענען די יודען אין אונגארן זיך אויסצוהיטן באצייטנס, אבער קאסטנער האט דעם באריכט נישט פארשפרייט צו אלע יודען, און ס'דא וואס זאגן, אז ער האט געהאלטן אז ס'וואלט נאר ערגער געמאכט - לויט זיין מיינונג.
ער פארטיידיגט דעם נאצי 'קורט בעכער'.
אין (1945) ה'תש"ה איז קאסטנער געפארן אינאיינעם מיט'ן נאצי 'קורט בעכער' אים צו פארטיידיגען ביי זיין געריכט. ווייל פאר'ן ענדע פונעם קריג איז בעכער געווארן באויפטראגט פון היינריך הימלער, צו פראבירען אפצושטעלן דאס פארטיליגונג פון יודען, ווארשיינליך אלץ פארשטענדליכע באדייטן, וויבאלד די אליאירטע קרעפטן האבן זיך דערנעטערט צו מאכן אן ענדע צו די קריג. און אין פאקט איז בעכער געווען דער וואס האט ערהאלטן גרויס געלט פון קאסטנער, פאר די 1685 יודען וואס זענען געראטעוועט געווארן דורך עהם.
ביי די ענדע פונעם קריג איז בעכער געברענגט געווארען פאר א געריכט, און קאסטנער האט דאן עדות געזאגט אז; "בעכער איז אויסגעשניטען פון אן אנדערער שטיק האלץ ווי די אנדערע פראפעסיאנאלע מאסען-מערדער אין די פאליטישע עס עס ראנגען." אט די פארטיידיגונג האט שטארק אויפגערעגט די אונגארישע יודן.
נאך דער צווייטער וועלט מלחמה.
ער האט זיך באזעצט אין מדינת ישראל און זיך אנגעפאנגען רופן ישראל קאסטנער, און האט באקומען ארבעט ביי דער לינקער קאנטראלירטער רעגירונג, זייענדיק א כנסת דעפוטאט פון די לינקע מפא"י. אין (1953) ה'תשי"ג האט אים מלכיאל גרינוואלד באשולדיגט אין מיטארבעטן מיט די נאציס, און אין די מיטהעלפונג פון באפרייען א נאצי קרימינאל (ווייל בעכער איז באפרייט געווארן ביי זיין געריכט). דער יועץ המשפטי האט באשולדיגט גרינוואלד מיט'ן זיין א מוציא שם רע.
שפעטער האט דער ריכטער זיך אויסגעדרוקט; "קאסטנער האט זיך פארקויפט די נשמה פאר'ן שטן..." און ס'איז ווידער ארויפגעברענגט געווארן צו די בג"ץ, ווי די הויכע ריכטער האבן זיך אפגערעדט אויף די נידריגע ריכטער. און שפעטער האט מען גערעכט געגעבן פאר גרינוואלד, און קאסטנער האט געוואלט אפעלירן דעם געריכט, און ס'געווארן זייער היציג אין לאנד.
אום 3טן מערץ 1957 צווישן די געפעכטן, איז איין נאכט פלוצלינג קאסטנער געשאסן געווארן - דורך א גרופע פון דריי מענטשן, און איז געשטארבן פון די וואונדן ניין טעג שפעטער.
מלכות ישראל די מלוכה אין צפון זייט פון ירושלים, איר הויפטשטאט איז געוועזן שכם, פנואל, תרצה און שומרון.
מלכות ישראל איז געשטאנען 209 יאר, און דער חורבן איז געווען אין יאר ג'מ ווען שלמנאסר דער קעניג פון אשור האט גולה געווען די אידן קיין אשור, און נאר די שוימרונער זיינען געבליבן אין ארץ ישראל.
קאלערי איז אן אפטיילונג פון ענערגיע מעסטונג אין עסן אדער טרונקן.
אין א סך לענדער ווי אין אמעריקע מוז יעדע עסן פראדוקט וואס ווערט פארקויפט האבן א לעיבל אויפגעשריבן וויפל "קאלעריס" דאס פארמאגט.
דער דורכשניטליכער מענטש מוז אריינמען 2000 קאלעריס א טאג כדי צו פונקיציאנירן געהעריג.
אַגנאָסטיציזם (פון גריכיש: "ἀ אַ", "נישט" און "γνῶσις גנאָסיס", "וויסן") איז א פילאסאפישע מיינונג אז מען זאל נישט דאכטן זיך אדער דרינגען ארויס קיין זאך איבער זאכן אדער גורמס וואס זייערע עקזיסטענץ איז נאך נישט באשטעטיקט געווארן. דאס הייסט אז מען זאל נישט דאכטן זיך אז זיי גאר נישט עקזיסטירן אדער עקשנען זיך איבער די גלויבונג אז זיי יע עקזיסטירן. אין דער קאנטעקסט פון גלויבן אין גאט, לויט די אגנאסטישע מיינונג איז עס נישט דא קיין אבסאלוטע נעגירונג פון די מעגלעכע עקזיסטענץ פון גאט, אבער זי באשטימט אז דעם מענטש און דאס וויסנשאפט האבן נישט קיין מעגלעכקייטן צו דערווייזן אויב א זאך ווי גאט, אדער יעדער גייסטלעכער זאך וואס איז העכער ווי נאטור און דעם מענטשלעכן פארשטאנד - עקזיסטירט אדער נישט. די דאזיקע מיינונג האנדלט בפרט מיט געטלעכקייט, אבער אויך יעדע זאך אויסער פונעם דערגרייך פון די חושים און די אינטעלעקטועלע דרינגעניש, און זי זאגט אז דאס פראבלעם פון דערווייזן די עקזיסטענץ אדער אומעקזיסטענץ פון גאט האט נאך נישט קיין ענטפער אדער קען נישט ווערן גאר געענטפערט.
אן אַגנאָסטיק איז איינער וואס גלייבט אין די דאזיקע מיינונג אינעם קאנטעקסט פון גלויבן אין גאט - ער נעגירט נישט די עקזיסטענץ פון גאט (וואס אונטערשיידט אים פון אן אטעיסט), אבער נישט דווקא דאכט זיך אז גאט טאקע עקזיסטירט (וואס אונטערשיידט אים פון א גלויבער).
עס זענען דא אגנאסטיקן וואס מיינען אז מען קען גאר נישט דערגרייכן די געוויסהייט פון די עקזיסטענץ פון יעדע געטלעכע וועזנהייט, און דערקעגן זענען עס דא אגנאסטיקן וואס מיינען אז מען קען יע דערגרייכן אזא געוויסהייט, אבער מען האט נאך נישט דערגרייכן דאס. מערסט אגנאסטיקן אויך ספק זיין איבער פארשידענע רעליגיעזע אויסזעצן.
די טערמינען זענען ערשטנס ערפינדעט געווארן פון טאמעס הענרי האַקסלי, אבער דעם געדאנק וואס לייגט אונטער די דאזיקע מיינונג וועגן גאט'ס עקזיסטענץ אלס "געהיים" אדער א זאך וואס מען זאל נישט דאכטן זיך אז דאס עקזיסטירט אדער נישט, און אז זיין עקזיסטענץ קען נישט ווערן באשטעטיקט, האט געפינט זיך שוין אין דער צייט פון אוראלט גריכנלאנד. דער סאָפֿיסטישער פּרע-סאָקראַטישער פילאסאף פּראָטאַגאָראַס איז באקאנט געווען אלס אן אגנאסטיק.
צווישן די מערסט באקאנטע אגנאסטיקן אין מאדערנע צייטן זענען טאמעס הענרי האַקסלי, טשאַרלס דאַרווין, אַלבערט איינשטיין און בערטראַנד ראַסל.
מיכל איז געווען די טאכטער פון שאול המלך. זי ווערט דערמאנט אין תנ״ך אין ספר שמואל.
ביי דער מלחמה מיטן פלישתי גלית, האט שאול צוגעזאגט, ווער עס וועט אים באזיגן, וועט באקומען מיין טאכטער פאר א פרוי.
קיינער האט זיך אבער נישט געטרויעט אנצוהייבן מיט אזא מעכטיגן גיבור חיל ואיש מלחמה ווי גלית נאר דער קליין געוויקסיגער דוד'ל, וועמען זיין פאטער ישי האט געשיקט צו זיינע ברידער.
ווען דוד איז אנגעקומען אהין אויפן פראנט, און געהערט ווי דער גלית לעסטערט גאט, האט ער באשלאסן אז ער וועט פירן מלחמה, און וועט אים אומברענגען.
נאכדעם וואס דוד האט געווארפן דאס שטיינדל וואס האט אומגעברענגט גלית'ן, האט אים שאול געשטעלט אויפן מיליטער און ער שטארק מצליח געווען. האבן אלע מיידלעך געזונגען פאר דוד'ן, און דאס האט אויסגערופן דעם צארן פון שאול.דעמאלט האט זיך אנגעהויבן דער ביטערער שטרייט צווישן דוד און שאול המלך.
שאול האט פארשפראכן דוד'ן מקיים צו זיין זיין הבטחה און אים געבן זיין עלטערער טאכטער מירב, למעשה האט ער איר געגעבן צו עדריאל המחולתי פאר א ווייב.
מיכל, די יונגערע טאכטער, האט ליב באקומען דוד'ן. דאס האט געפאָלן שאול'ן, ער האט מסכים געווען איר צו געבן דוד'ן, בתנאי אז ער וועט ברענגען אלס נדן הונדערט ערלות פון פלישתים. דוד מיט זיינע מענטשן האבן גע'הרג'ט צוויי הונדערט פלישתים און געברענגט זייערע ערלות. דערנאך האט דוד טאקע חתונה געהאט מיט מיכל.
מיכל איז געווען טריי צו דוד, ווען מען האט באלאגערט זייער הויז כדי צו טויטן דוד, האט זי אים ארויסגעלאזט דורכן פענסטער.
שפעטער אז שאול'ס שטרייט מיט דוד האט זיך פארשארפערט, האט מען צוגענומען מיכל און איר אוועקגעגעבן פאר פלטי בן ליש. ערשט נאך שאול'ס טויט, ווען דוד האט שוין געקעניגט, האט ער איר צוריקגענומען.
פילגש מיינט א דינסט-מויד אדער א געליבטע מיט וועלכער מען וואוינט אן חתונה האבן.
א פילגש, ווי פארשטאנען אין תנ"ך, האט באדינט איר האַר אין ביידע זאכן, געהאלפן פיזיש מיט זיינע באדערפענישן, און סיי האט זי פארזארגט איר הער צו טאן מיט אים היימישע אקטן - געשלעכט.
מסכתא (העברעיש: מסכת) איז א באנד אין א סדר פון די זעקס סדרים, וואס רופט זיך ששה סדרי משנה, אדער איינע פון די מסכתות קטנות וואס איז נישט אריין אין משניות.
ס'איז אנגענומען אז דער נאמען באדייט א בינטל פון ווייץ, נעמליך אז אין יעדע מסכת איז צאמגענומען איין געוויסע ענין ווי אין א בינטל.
תלמוד.
אויף רוב מסכתות איז פארהאן ביידע תלמודים, אויסער סדר זרעים וואו בבלי האט נאר ברכות, סדר קדשים וואס האט בכלל נישט קיין ירושלמי און טהרות וואו ס'איז נאר דא גמרא אויף נדה.
מסכת ביצה איז די זיבעטע מסכתא פון סדר מועד אין משניות. די מסכתא האנדלט ארום הלכות יום טוב, וואס פארא ארבעט מען מעג יא טאן, און וואס פארא ארבעט מען מעג נישט טאן אין יום טוב. די מסכתא האט גמרא אין סיי ירושלמי און סיי בבלי.
נאמען פון דער מסכתא.
מען איז געוואוינט צו רופן די מסכתא מיטן נאמן "בֵיעא", אזוי ווי עס שטייט אין "מגן אברהם".
דאס ערשטע בלאט פון מסכת ברכות אין תלמוד בבלי
מסכת ברכות איז די ערשטע מסכתא פון די ששה סדרי משנה. זי איז אריינגעלייגט אין סדר זרעים וויבאלד די מסכתא האנדלט זיך ארום הלכות ברכות וואס האט צו טון מיט עסן, כאטשיג עס האנדלט זיך נישט פון מצוות התלויות בארץ. דער רמב"ם פרעגט טאקע די שאלה און ענטפערט אז וויבאלד ברכות איז דער יסוד פון יידישקייט איז עס געשטעלט געווארן אלס די ערשטע מסכתא.
די מסכתא האט ניין פרקים, און זי איז די איינציגסטע מסכתא פון סדר זרעים וואס האט תלמוד בבלי.
זי האט 63 בלעטער אין תלמוד בבלי, און 68 בלעטער אין תלמוד ירושלמי.
משניות דפוס ראשון המשנה הראשונה במסכת הראשונה, מסכת ברכות, מתוך כתב יד קאופמן
משניות איז א זאמלונג פון הלכות פון די צייטן פון די תנאים רעדאקטירט דורך ר' יהודה הנשיא אין אנפאנג פון דעם 3טן יארהונדערט.
צום גדליה איז א תענית אין דעם יידישן לוח וואס מען פאסט ג' תשרי. אז ג' תשרי געפאלט שבת פאסט מען צומארגנס, ד' תשרי.
אום ג' תשרי (לויטן רד"ק (ירמיה מא, א) און אבן עזרא (זכריה ח, יט) איז דאס געווען א' תשרי) נאך חורבן בית ראשון ווען גדליהו בן אחיקם איז געווען דער פירער אויף די פארבליבענע רעשטלאך יידן אין מלכות יהודה ער איז געשטעלט געווארן דורך נבוכדנצר און זיין מיליטער, גדליה האט מיט געהאלטן מיט ירמיה הנביא אז מען זאל מאכן א פרידן פאקט מיט נבוכדנצר, כדי מציל זיין די איבריגע אידן, און כדי נבוכדנצר'ס מיליטער זאלן אויפהערן פארגיסן יידיש בליט ווי וואסער, אבער דארט איז געווען א מיליטער מאן ישמעאל בן נתניה, וואס האט געהאלפטען פונקט פארקערט אז מען טאר זיך נישט ברעכען, און ער האט מיט א שווינדל געמארדעט גדליהו בן אחיקם, ראש השנה נאכמיטאג אין מיטן גדליה'ס סעודת יום טוב. אזוי אז עס איז נישט געבליבן קיין עצה פאר די פאר לעצטע פארבליבענע יידן זיי האבן אראפגענידערט פון ארץ ישראל קיין מצרים. חז"ל שילדערן אז זינט די געשיכטע, איז ארץ ישראל געבליבן פוסט און וואוסט אן קיין שום לעבנסצייכן, פאר 50 יאר האט מיטאמאל א פויגל אריבערגעפלויגן ארץ ישראל.
(לויט דער שיטה אז עס איז געשען א' תשרי האט מען אפגעשטופט דעם געדענק-טאג צו ג' תשרי פון וועגן ראש השנה). דער בית יוסף אין סימן ת"ר ברענגט ביידע שיטות און איז מפלפל לויט דעם צי צום גדליה האט א דין פון א נדחה און מען קען מיקל זיין ביים פאסטן.
דער טאג ג' תשרי געפאלט אייביג אין די טעג ב' ד' ה' ז' און נישט אין די טעג פון א' ג' ו'
מען פאסט פון עלות השחר ביז מען זעט די ערשטע דריי שטערן ביינאכט. ווען עמעצער שטייט אויף פארטאגס מעג ער טרינקען ביז עלות, אבער עסן מעג מען נאר אז מ'האט געמאכט א תנאי איידער זיך לייגן שלאפן.
דער ש"ץ זאגט נאך א ברכה, עננו, נאך „גואל ישראל". ביי שחרית זאגט מען נישט קיין סליחות ווייל מ'האט שוין געזאגט סליחות פארן דאווענען. מ'זאגט אבינו מלכנו נאך דער הויכער שמונה עשרה אזוי ווי אלע טעג אין די עשי"ת. ליינען ליינט מען ויחל סיי ביי שחרית סיי ביי מנחה; ביי די אשכנזים איז די דריטע עליה צו מנחה מפטיר, און מ'ליינט די הפטרה דרשו (ישעיה נד).
זיין איגענט.
נתן סליפקין איז א חרדשיער ישיבה מאן, וואס קומט ארגינעל פון מאנטשעסטער ענגלאנד, און האט זיך באזעצט אין מדינת ישראל, ער איז פון קינדווייז אן געווען אנטציקט ביי די לעבן פון בעלי חיים צו זעהן דערין גאט'ס ווינדער.
זיין שרייבן.
זיינע ספרים אלס טאלאנטפולער זאאלאגיסט, איז געווען אנגענומען ביי חרדישע יידן און געווען פארעכענט אלס קינדער ביכער צו ליינען איבער גאט'ס וואונדער.
אין תשס"ה זענען פרומע רבנים אין אמעריקע און מדינת ישראל - צווישן זיי רבי דוד פיינשטיין, רבי אהרן יודא לייב שטיינעמאן, רבי יוסף שלום אלישיב, רבי חיים פנחס שיינבערג און רבי שמואל אויערבאך - ארויסגעקומען מיט אן איסור קעגן זיינע ביכער. צוליב דעם וואס אנגעבליך נעמט דער מחבר ר' נתן אן די קאנווינציאנאלע מיינונג פון אלע פארשער אז די וועלט איז שוין מיליאנען יארן אלט. דאס האט ארויסגעברענגט א שארפער רעאקציע פון אלע ליטווישע רבנים צו מחרים זיין זיינע ספרים.
ער ווידערארום האט זיך נישט געלאזט און געטענה'ט אז ער איז א פרומער איד וואס גלייבט אין די תורה און אין גאט, און אז דאס אז די וועלט איז עלטער פון די חרדישע גלויבן איז נישט קיין סתירה צו דער תורה.
זיינע ביכער זענען געווארן מער באקאנט דורך דעם.
[http://www.1800eichlers.com/prodtype.asp?af=382&CAT_ID=525 זיינע ביכער אויף אייכלערס]
הגאון איז די ביאגראפיע ספר ארויסגעגעבן דורך ר' דוב אליאך אין יאר ה'תשס"ב, איבער דעם לעבן און שאפן פון ווילנער גאון. עס איז צאמגעשטעלט פון דריי בענדער, כרך א: עמ' 1-449 כרך ב: עמ' 451-873 כרך ג: עמ' 874-1341.
דאס ספר פרובירט פאָרשטעלן אן ארבעט וואס זינט 200 יאר פון גר"א'ס צייטן איז נאכנישט ערצייגט געווארן מיט אזא רייכן כמות און איכות.
קאנטרעווערסיע.
די חסידים טענה'ען אז פון זיינע ווערטער זעט זיך ארויס א "אגענדע" אינעם קאַמף קעגן חסידות.
עצור כאן חושבים שמועסן אויס אלע פראגעס ארום דעם ספר. [http://hydepark.hevre.co.il/hydepark/topic.asp?topic_id=506334]
סטיווען אלאן ספילבערג (ענגליש: "Steven Allan Spielberg", געב' דעם 18טן דעצעמבער 1946) איז א יידישער רעזשיסאר, פילם פראדוצירער און א ביליאנער.
ער ווערט פארעכענט אלס דער פאפולערסטער פראדוצירער.
זיין יידישער נאמען איז שמואל שפילבערג, ער איז געבוירן צו יידישע עלטערן, שנת תש"ז, אין סינסינעטי, אהאיא.
איינע פון די בעסטע פילמען, פונעם האלאקאסט, איז א פראדוקציע פון סטיווען, מיטן נאמען שינדלערס ליסטע, אויף ענגליש.
תפילין איז א אידישע רעליגיעזע אביעקט וואס איז א מצוה פאר מענער צו אנקניפן יעדן אינדערפרי ווען מען דאווענט שחרית. עס איז צוויי שווארצע קליינע קעסטעלעך געמאכט פון לעדער וואס ליגט אין איר פארשטעקט פיר פרשיות (פאראגראפן) פון די תורה געשריבן אויף פארמעט. די תפילין קניפט מען אן מיט לעדערענע רצועות, איינע אויף דעם ארעם קעגן דעם הארץ, און איינע אויף דעם קאפ העכער דעם מוח.
די פיר פרשיות.
די מצוה פון תפילין ווערט דערמאנט אין דער תורה פיר מאל, אין פיר באזונדערע פרשיות. אט די פיר פרשיות שרייבט מען אויף די תפילין.
a> אין 1914 מ'זעהט די תפילין אויפן קאפ.
של ראש און של יד.
די תפילין איז א פאר פון צוויי קעסטלעך, די קעסטלעך רופן זיך "בתים", איינס קניפט מען אן אפען ארעם דאס רופט "של יד", דער צווייטע טוט מען אן אויפ קאפ, דאס רופט זיך "של ראש".
די רימענס וואס בינדן אן די קעסטלעך רופן זיך "רצועות".
די בתים דארפן זיין פונקטליך פיר־עקנדיג, די ברייט די זעלבע ווי די לענג.
די של ראש און של יד זענען אנדערש סיי אין די פרשיות סיי אין די בתים און סיי און די רצועות.
די של ראש האט אינווייניג אין די קעסטעל דריי מחיצות וואס ווערט דערפון פיר דינע שמאלע בתים און אינצווישן די מחיצות לייגט מען אריין א באזונדער פארמעט מיט א באזונדערע פרשה, יעדע פרשה ווערט עקסטער אפגעשריבן אויף א באזונדער שטיקל פארמעט.
אנדערש איז דער של יד, וואס מען שרייבט די פרשיות אויף איין לאנגע פארמעט און דאס קעסטל איז איין גרויס קעסטל.
צו פאבריצירן בתים איז א פאך וואס רופט זיך א "בתים מאכער".
די של ראש איז סאך שווערער און קונצליכער צו מאכן ווי דער של יד, צוליב די קאמפליצירטקייט פון די מחיצות, און מ'מוז עס מאכן מיט איין שטיק לעדער.
צו מאכן דער של ראש, נעמט מען א שטיקל האלץ אויסגעשניטן פיר עקנדיג בערך אביסל קלענער ווי די בתים, דערנאך שנייט מען אריין דריי טיפע שניטן דורך אויס די לענג פון די האלץ, דערנאך נעמט מען הויט ווען עס איז נאך ווייעך אין פייכט און מדעקט עס איבער די האלץ און משטיפט אריין די הויט אין די דריי לעכער, דערנאך טוט מען אויגלעטן די הויט זאל זיין שיין עקענדיג, ווען די הויט איז שוין הארט און טריקן שלעפט מען ארויס די האלץ פון די הויט אזוי אטאמאטיש ווערט אונעם קעסטל פיר צימערן.
די קשרים.
לויט דער הלכה דארף די תפילין האבן קשרים (קנופן), סיי דער של יד סיי דער של ראש. וויאזוי מען מאכט דעם קשר אין דעם של ראש שטייט נישט אין דער תורה נאר איז א הלכה למשה מסיני.
רש"י און ר"ת.
ס'איז פאראן א מחלוקת רש"י און רבינו תם אין וועלכן סדר מ'זאל לייגן די פרשיות פונעם של ראש. לויט רש"י: קדש, והיה כי יביאך, שמע, והיה אם שמע. לויט ר"ת: קדש, והיה כי יביאך, והיה אם שמע, שמע. אויך ביי די תפלין של יד איז דא די זעלבע אונטערשייד, און לויט ר"ת די געענדיגטער קלף פונעם של יד איז אין דעם אויבנדערמאנטן סדר, כאטש דער סופר מוז זיי שרייבן אין דעם סדר ווי זיי זענען אין דער תורה, נאר א לאזט א ריווח פארן שרייבן שמע און דארט שרייבט ער שפעטער „והיה אם שמע".
דער שימושא רבא, לויט רבי מנחם עזריה, האלט אז די פרשיות דארף מען לייגן אין די תפילין פארקערט ווי רש"י.
סימבאליזם.
די קעסטלעך טוען סימבאליזירן אז די מוח און הארץ זענען פארבונדן מיט געטריישאפט און שטאלץ פאר א אייביגער פעסטער קנעכטשאפט צו גאט.
די תפילין, בעיקר דער של ראש, סימבאליזירן יידישן שטאלץ, אזוי ווי למשל אין דער מעשה פון אלישע בעל כנפיים, וואס די רוימער האבן גע׳רודפ׳ט ווייל ער האט געלייגט תפילין, און זיי זענען געווארן פליגלעך פון א טויב - סימבאל פונעם יידישן פאלק – אין זיינע הענט.. ביים חורבן אייראפע איז נאטאריש באקאנט דאס בילד פון דער עלקושער דערנידערונג וואו מען זעט הרב משה האגערמאן, איינער פון די רבנים אין שטעטל, מיט צעשפאלטענע תפילין אויף זיין קאפ ביי דער דערנידערונג פון דער יידישער קהילה דורך דייטשע זעלנער.
א קאנדאם אדער שמעקל־דעקער איז א פלאסטישער זעקל געמאכט פון גומי, וואס איר צוועק איז צו פארמיידן שוואנגערשאפט און געשלעכט-קראנקייט.
דער קאנדאם ווערט ארויפגעצויגן אויפן פעניס, בעת'ן געשלעכט-באציאונגען, און ווען דער זכר קומט צו ארגאזם נעט דער קאנדאם אריין די זרע, און די פרוי האט נישט קיינע נאכווייען פונעם געשלעכט, ווי איבערנעמען געשלעכט-קראנקייט אדער אנהייבן שוואנגערן.
היינט זיינען דא קאנדאמען מיט פארשידענע קאלירן מיט טעמים כדי צו פארגרעסערן די געשמאק ווען די פרוי וועט רורן און שמאטשקען די פעניס.
לויט דער הלכה איז פארבאטן זיך צו נוצן מיט דעם מיטל חוץ געוויסע מאל ווען מען דארף די זרע פאר מעדיצינישע בהאנדלונגען.
דער סימבאל ארויסציווייזן סלידיריטעט צו די ליידענע פון די מחלה ה"י.
עידס איז א קאלעקציע סימנים און אינפעקציעס ביי מענטשן וואס ווערט ארויסגערופן פון א שאדן צו דער אימון-סיסטעם. דער גורם פון דאזיקן שאדן איז די אינפעקציע מיט HIV, דער מענטשלעכער אימון-פעלער-ווירוס. אין די ענדלעכע סטאדיעס פון דער מחלה זיינען די חולים עלול אנגעשטעקט צו ווערן מיט געוויסע אינפעקציעס, וואס זיינען ניט אזוי געפערלעך ביי מענטשן מיט געזונטע אימון- (פארטיידיקונג-) סיסטעמען. (אזוינע געוויינטלעך ניט-סכנהדיקע אינפעקציעס, וואס זיינען א סך ערנצטער ביי ניט-באהאנדלטע איידס-קראנקע, רופט מען "געלעגנהייט-אינפעקציעס".) געוויסע קאנסערס זיינען אויך פארבונדן מיט די ענדלעכע סטאדעיס פון דער קראנקייט. כאטש רפואות קעגן איידס און HIV זיינען פאראן, און שטערן דעם ווירוס צו אוואנסירן, איז ניטא קיין אויסהיילונג. דער איינציקער אופן אויסצומיידן די קראנקייט, פון קוקווינקל פון עפנטלעכן געזונט, איז אפצומוטיקן די ניט-זיכערע אויפפירונגען וואס שטעלן מיט זיך פאר א ריזיקע פאר דער אינפעקציע.
עס איז די מער שווערע טויטליכע קראנקייט וואס קומט פון דעם ווירוס: עיטש.איי.ווי. (H.I.V. אויך די זעלבע ראשי תיבות: ה'יומען א'ימיון וו'יירוס).
דער ווירוס HIV ווערט איבערגעפירט דורכן גלייכן באריר (קאנטאקט) פון איין שליים-הייטל (למשל הויט) אדער די בלוט-שטראם מיט א קערפער-פליסיקייט ווו עס ליגט HIV, צום ביישפיל בלוט, זרע (סעמען), וואגינע-פליסיקיייט, פאר-זרע-פליסיקייט און בריסט-מילך. אזא טראנסמיסיע קען פארקומען ביי סעקס (תשמיש-האחור, -הפה אדער כדרכה), בלוט-איבערגיסונג (טראנספוסיע), פאראומרייניקטע שפריצן, פון א מאמע צו א קינד בשעתן טראגן, האבן, אדער געבן די ברוסט, אדער דורך וואסער ניט איז אנדער קאנטקאט מיט אייינער פון די אויבן-דערמאנטע פליסיקייטן. פון א דירעקטן באריר מיט שפייעכץ אדער נארמאלן באריר מיטן הויט איז אוממעגלעך זיך אנצושטעקן מיטן ווירוס.
ס'רוב פארשערס (וויסנשאפטלערס) גליייבן היינט אז דער ווירוס HIV האט געהאט זיין בראשית אין סוב-סאהארער אפריקע בשעתן 20סטן י"ה; די קראנקייטט איז שוין אזוי פארשפרייט, אז מע רופט דאס א פאנדעמיק, ד"ה א מחלה וואס באווירקט יעדע גרופע און ראיאן אויף דער וועלט. מע שאצט אפ, אז קרוב צו 40 מיליאן נפשות לעבן היינט מיט דער מחלה איבער גאר דער וועלט. דער יו-ען שאצט אפ אז פון איידס זיינען אומגעקומען העכער 25 מיליאן מענטשן זינט מע האט עס דערקענט אין יוני, 1981, און דער פאר איז עס איינע פון די סאמע צעשמעטערישע עפידעמיעס אין דער מענטשלעכער געשיכטע. אין פארלויף פון 2005 זיינען אומגעקומען א 2-3 מיליאן מענטשן פון איידס, דערפון מער ווי 570,000 קינדער. א דריטל פון די טויטפאלן קומען פאר אין סוב-סאהארער אפריקע, וואס מאכט א תל סיי פון דער עקאנאמיע סיי פון דער געזעלשאפט.
די רפואות קעגן דעם ווירוס פארקלענערן די שטארביקייט און די קרענקלעכקייט פון דער קראנקייט, נאר ניט אין אלע לענדער האט מען צוטריט צו די דאזיקע רפואות.
די דריי הויפט-וועגן פון אינפעקציע מיט HIV זיינען: א) סעקועלער באריר צווישן אן אינפעקטירטער און זיין (איר) ניט-אינפעקטירטן פארטנער; ב) קאנטאקט מיט אינפעקטירטע פליסיקייטן (צום ביישפיל אומריינע נארקאטיק-נאדלען) און ג) פון א מאמע צו איר ניט-געבוירן קינד.
אזוי ווי איידס געפינט זיך ביי ארעמע, ראנדיקע, און באעוולטע גרופעס, איז די דאזיקע קראנקייט באזונדערש ענג פארבונדן מיט מיספארשטענדענישן, סטיגמעס, און עם-הארצות.
דער תלמוד בבלי, באקאנט צווישן ארטאדאקסישע אידן אלס גְמָרא, איז א זאמלונג פֿון ערקלערונגען אויף דער משנה פֿון די אמוראים, די רבנים און תלמידי חכמים וואס האבן געלעבט אין דער תקופה נאך דער חתימת המשנה. עס איז דא צוויי תלמודים, דער תלמוד בבלי און דער תלמוד ירושלמי. לויט דער טראדיציע האבן רבינא און רב אשי רעדאקטירט דעם תלמוד בבלי. זיי האבן געלעבט אין דעם פֿינפֿטן יאָרהונדערט אין פערסיע. דער תלמוד ירושלמי איז צוזאמענגעשטלט געווארן דורך רבי יוחנן און זיינע קאלעגען, וואס האבן געלעבט אים פֿערט'ן יאָרהונדערט אין ארץ ישראל.
צייטליך פֿאנגט די פעריאדע פֿון דעם תלמוד אָן מיט דעם שרייבן פֿון דער משנה, אומגעפֿער אין יאר 200 למנינם. פֿון דאן אָן הייסן די גרעסטע רעליגיעזע לערער נישט מער תנאים נאר אמוראים.
חאטשע די תלמודים זענען געווארן רעדאקטירט דורך רבינא און רב אשי איינערזייטס, און רבי יוחנן מיט זיינע קאלעגען אנדערזייטס, האט דער תלמוד דאן נאך נישט געהאט די היינטיגע פֿארעם. בעזאנדערס דער באבילאָנישער תלמוד איז געווארן ווייטער פֿארארבעטעט דורך די רבנן סבוראי, די אנאָנימע אנפֿירער פֿון דעם זעקסטן יאָהרהונדערט.
(אַרױסגערעדט: געמאָראַ) דאָס װאָרט „גמרא“ שטאַמט פֿון אַראַמיִש, דער טײַטש איז „לערנען“, און דערמיט װערט אױך באַצײכנט דער פירוש און צוגאַב צו דער משנה װאָס איז באַקאַנט אַלס „גמרא“. װעגן דעם צוזאַמענשטעל פֿון גמרא, צײַט פֿון דער רעדאַקציע און איר אינהאַלט געבן מיר בײַם זוכװאָרט "תּלמוד".
איבעיא.
עס איז די אפטייטש פון א "שאלה" אין אראמיש. מיר געפונען זייער אסאך אין גמרא "איבעיא להו" וואס דער רבי אין חדר פלעגט טייטשן "האבן די בני ישיבות א בעיא געפרעגט.
ווען בן יהודה האט ערפינדען דער שפראך עברית האט ער אויף דעם יסוד איבערגעטייטשט דאס ווארט פראבלעם אויף "בעיה". ווייל א שאלה מיט א פראבלעם זענען אינעם זעלבן גאנג.
די מפרשים זאגן אז ווען עס שטייט אין גמרא "תיקו" נאך אן איבעיא איז דאס די ראשי תיבות פון תשבי יתרץ קושיות ואבעיות. תשבי איז נאך א נאמען פאר אליהו הנביא וואס על פי חז"ל גייט זיך אנטפלעקן פאר משיח קומט, און פארענטפערן אלע שווערע ספיקות.
חם איז דער נאמען פון א מענטש אין תנ"ך וואס איז געווען דער זון פון נח.
ער האט געהאט א קינד מיטן נאמען כנען וואס פון אים האבן געשטאמט די כנענים. נאך פון זיינע קינדער זיינען: כוש, מצרים, פוט.
חם איז געשאלטן געווארן ביי נח אז די שטאמונג פון זיין קינד כנען וועלן זיין קנעכט פאר די אידן פון וועגן ער האט נישט פארדעקט זיין טאטן בשעת ווען נח איז געוועזן נאקעט (אנדערע מפרשים זאגן אז חם האט קאסטרירט זיין טאטן). און דערפאר נאכער האבן די אידן איינגענומען די לאנד כנען.
ער האט געהאט צוויי ברידער, זיין עלטערער ברודער האט געהייסן שם, און זיין יונגערע ברודער האט געהייסן יפת.
סטיוון זשעי גאלד (10טן סעפטעמבער 1941 - 20סטן מיי 2002) איז געווען אן אמעריקאנער פרייער איד, איז געווען דער באקאנטסטער און מערסעט פאפולערער שרייבער מיט איבער צען ביכער צו פארטיידיקן עוואלוציע. ער איז געווען א פראפעסאר אין הארווארד אוניווערסיטעט און געארבייט אין דעם אמעריקאנער מוזיי פון נאטור היסטאריע.
זיין פאפולעריטעט שטייט אין דעם אז אנדערשט ווי אלע וויסנשאפטלערס וואס שרייבן אין זייער הויכער שפראך וואס נאר זייערע קאלעגעס קענען געהעריג פארשטיין האט ער אפגעשריבן אלע זיינע אויסטרעפן און שטודיעס מיט א פאלקישער שפראך אז יעדער זאל פארשטיין, און אויך האט ער דאס צולייגט און אויסגעמישט מיט קונסט, היסטאריע און אלע אנדערע ליטעראטור און ועל כולם פערזענליכע ווארעמע געפיל, ווייט אוועק פון וויסנשאפט אז יעדער זאל דאס הנאה האבן צו ליינען.
זיינע ווערק איז בעיקר געווען געצילט אויפציווייזן וויאזוי עוועלאציע ארבייט. כאטשיג דאס איז אין סתירה צו די תורה'ס מעשה פון די וועלט באשאפונג פלעגט ער אייביג זיכן צו פארענטפערן אז רעליגיע איז נישט קיין סתירה צו עוועלאציע און מען קען אויסטייטשען די תורה לויט העכערע אדער נישט פשוט פשט טייטשן.
ער איז געשטארבן פון קענסער.
אדאלף אייכמאן (מערץ 19 1906 - יוני 1 1962), איז געווען פון די הויפט נאציס, דער "ארכיטעקט פונעם חורבן". ער איז געווען פאראנטווארטלעך און באאויפטראגט צו אויספירן אלץ זאל קלאפן מיטן גרעסטן פונקטליכקייט ביזן קלענסטן דעטאל די באפעלן פון היינריך הימלער, דער הויפט עס.עס. אפיציר. איבער די ענד'ס - לייזונג פלאן פונעם פירער היטלער, אין מיין קאמף, פון אויסרייניגען די וועלט פון נידעריגע ראסן, און פארטיליגן דעם אידישן פראבלעם איינמאל פאר אלעמאל דורך פארגאזן דעם ראסע פון די וועלט אויף אייביג.
אין 1914 איז ער אריבער מיט זיין משפחה קיין עסטרייך. אין 1932 איז ער געווארן א מיטגליד אינעם עסטרייכער עס.עס.. ווען די נאציס האבן איבערגענומען די הערשאפט פון דער דייטשער רעגירונג, האט ער געצויגן צוריק אין דייטשלאנד.
ער איז צום סוף פארכאפט געווארן דורך דעם מוסד אין מדינת ישראל און געטראפן געווארן שולדיג. מ'האט אים געהאנגען און פארברענט זיין קערפער.
אנטשויזן איז א בוך וואס באשרייבט אפגאפארענע בחורים און מיידלעך פון חרדישן לעבנסשטייגער אין ניו יארק.
העלע ווינסטאן האט געדארפט אפשרייבן עפעס א שטודיע פאר אירע אוניוועריסטעט לימודים זי האט אנגעהויבן שרייבן וועגן די אפגעפארענע צוביסלעך האט זיך באמערקט אז זי ווערט א אפגאט ביי די געוועזענ פרומע, ווייל קיינער הערט נישט אויס זייער ווייטאג און פיין פון מוזן וואונען אפגעפרעמדט און מיט זעלבסט-שולדיג געפילן פון איבערלאזן טאטע מאמע און משפחה, צוביסלעך איז דאס געווארן א גאנצער בוך פון א וועלט וואס לעבט שטיל און זי האט דאס אויפגעדעקט מיט אלע אירע קאלירן.
איר בוך באשטייט פון פרקים וואס יעדע באזונדער איז א שמועס מיט אן אנדער אפגעפארענער, טייל זענען גייסטיש נעבעך צעשמעטערט און טייל זענען יא גליקליך זינט זיי האבן אלעס איבערגעלאזט און אנגעהויבן א ניי לעבן.
דאס בוך פארציילט אסאך סודות פון חדר וואס פעלט אויס צו מתקן זיין ביי דער חרדישער חינוך סיסטעם, אז עס נישט דא קיין פרנסות און דער עולם האט צופיל קינדער זיך אפצוגעבן מיט יעדן שוואכערן קינד געהעריג און משכב זכר פראגעס אין ישיבות. און נאך.
צו מיינט איר דער בלאג שטריימל (בלאג)?
שטריימל הענגערס אין בעלזער שטיבל, תל אביב
שטרײַמל (דאָס) (–עך/–ען). אין פוילן, גאַליציע, און אוקראַיִנע איז עס געווען דער הוט, געמאַכט פֿון האָריגער פֿעל. וואָס יידן זענען געגאנגען שבת און יום–טובֿ. אין קאנגרעס פוילן איז דאס שטריימל געווען א מלבוש נאר פאר רבנים און טייל חסידים.
היינט טראגן א שטריימל אין רוב ערטער נאר חסידים, אחוץ ירושלים וואו די פרושים גייען מיט א שטריימל אויפן קאפ.
באַקאַנט איז דער ראמאן פֿון י.ל. פרץ „דאָס שטרײַמל“, אין וועלכער דאָס שטרײַמל איז דער סימבאָל פֿון רבנות.
ביאָלאָגישע עוואָלוציע איז דער פראָצעס פון בהדרגהדיקער פארענדערונג פון אָרגאניזמען מיט דער צייט. דער פועל־יוצא און די הויפט־ראיה פון עוואָלוציע איז די פיל־מיניקייט פון אלע ביאָלאָגישע סיסטעמען: פון ביאָלאָגישע מאָלעקולען צו איינצעלנע אידיווידן און פאָפולאציעס פונעם זעלבן זגאל און צו זגאלן. די טעאָריע פון עוואָלוציע איז א וויסנשאפטלעכע דיסציפלין וואָס באשעפטיקט זיך מיט דער פאָרשונג פון די פאקטאָרן און מעכאניזמען פון עוואָלוציע. די טעאָריע פון עוואָלוציע איז די אנגענומענע ערלקלערונג פאר די ערשיינונג פון קאמפליצירטע לעבן פארעמס צווישן וויסנשאפטלער.
ווי אזוי ארבעט עוואלוציע?
די טעאריע שטעלט פאר די אנטוויקלונג פון לעבעדיקע ארגאניזמען אלס פראָצעס וואָס האָט זיך אָנגעהויבן פון איין פרימיטיוון איינצעליקן אָרגאניזם.
אלע לעבעדיקע אָרגאַניזמען האָבן זיך אנטוויקלט איבער מיליאָנען יאָרן. דער מענטש מיט אלע באשעפענישן זענען נישט באשאפן געוואָרן אויף איינמאָל נאָר זיך אנטוויקלט פון אנדערע אָרגאניזמען לויט דעם פראָצעס פון נאטירלעכע סעלעקציע. לויט דער עוואלוציע טעאריע, איז דער גאנצער וועלט–באשאף, די גאנצע בריאה, צושטאנד געקומען צוביסלעך אין פארלויף פון ביליאָנען יאָרן אין א פראצעדור, פון דער גענעטישער פראדוקציע, וואָס גייט פון דור צו דור. ביז עס האָט זיך אנטוויקלט א וועלט מיט ביליאָנען באשעפענישן, ביימער, פלאנצונגען, קאסמישע פלאנעטן אינעם אסטראָנאָמיש ריזיקן אוניווערס. פון א מאָדערן שטאנדפונקט פארשטייט מען הײַנט דאָס לויט דעם נאטירלעכע סעלעקציע באגריף.
די פאסיל רעקארד.
די פאסיל רעקארד ווי מען טרעפט אלטע פארצײַטישע ארגאניזמען ווי דינאָזאַװער, שטיצט אונטער די ווערסיעס פון אלטע סאָרט מער פרימיטיווע לעבן פון בעלי חיים. אין די הײַנטיקע שטיינער זעט מען צייכנס פון איר פרימיטיוון אלטן שטאנד.
גרינדונג פון דער טעאָריע פֿון דער נאטירלעכער סעלעקציע.
טשארלס דארווין (ענגליש:Charles Robert Darwin) האָט פארגעשטעלט די טעאָריע אַז עװאָלוציע אַנטװיקלט זיך דורך די נאטירלעכע סעלעקציע טעאָריע. זײַן וויסנשאפטלעכע טעאָריע איבער וועלט–באשאף האָט ער פובליצירט אין זײַך בוך "On the Origin of Species" אין 1859.
ער איז געווען א בריטישער פאָרשער און וויסנשאפטלער. צו ערשט איז זײַן טעאָריע באטראכט געוואָרן אלס ווילד פרעמד און ראדיקאל. יאָרן לאנג האָט ער אויסגעמיטן צו טרעפן מענטשן צוליב מורא אז מ'וועט אים לינטשן צוליב דעם חטא פון פארשפרייטן כפירה. מיט די יאָרן אבער, בעיקר אין אָנהייב 1900ער, האָט זײַן טעאָריע באקומען מער און מער מאמענטום, הײַנט צו טאָג, האָט די וויסנשאפטלעכע וועלט אָנגענומען דארווינס טעאָריע, אלס דער סאמע קראנטסטער יסוד איבער לעבעדיקע באשעפענישן.
ער האָט קיינמאָל נישט געזען אָדער אָבזערווירט עוואָלאציע אין פראצעס.
אלס ראיה צו דער טעאריע פון עוואלוציע ברענט מען אז די גענעס פון די שימפאנזעס (פון די מאלפעס) זײַנען ענדלעך צו די פון מענטשן. אין דער גמרא סנהדרין שטייט אז א טייל פון די מענטשן וואָס האָבן א טייל גענומען זענען געוואָרן מאלפעס און רוחות שדים און לילין.
דער טערמין: עוואלוציע.
דער אמתער טייטש פונעם וואָרט מיינט: אנטוויקלונג אין א בעסערער, מער מעלהדיקער זאך. כאטש עס איז באזירט אויף דארווינס טעאָריע, איז דער נאָמען נישט באשאפן געוואָרן פון אים, נאָר דורך די וויסענשאפטלערס אין זײַנע צײַטן וואָס האָבן נישט געקענט באגרײַפן אז די וועלט–באשאפונג איז טאקע א צופאל, וואָס איז מער נעגאטיווער קאטאסטראָפע, געשען דורך איינעם פון ביליאָנען שאנסן. און זיי האָבן נאָר געוואָלט מסכים זײַן האלב מיט אים אז דאָס איז אנטוויקלט אן א פאָראויס געזעענעם אויסגערעכנטן פלאן, אָבער דארווין איז געגאנגען ווײַטער, ער האָט געהאלטן אז די באשאפונג איז נישט אנטוויקלט נאָר געשען בטעות אומפאָראויסגעזען און אומאויסגערעכנט, אין ענגליש האָט ער דאָס גערופן דיסענט מלשון אראפגיין וואָס איז פונקט פארקערט פון אסענט מלשון מעלה. דאָס הייסט אז די באשעפעניש איז א צופאל דורך נאטירלעכער סעלעקציע.
מעשה בראשית פון זעקס טעג קעגן עוואלוציע טעאָריע.
אויבן אויף לויט דאָס אין קעגנזאץ צו די אמונה, אז גאָט האָט באשאפן די וועלט אין זעקס טעג, ווי עס שטייט אין חומש בראשית, "בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ". אָבער א סאך ענטפערן אז די זעקס טעג פון דער תורה מיינט נישט אונדזערע מענטשלעכע זעקס טעג, נאָר אזוי ווי דוד המלך זאָגט אז איין טאָג בײַם באשעפער איז ווי טויזענטער טעג בײַ אונדז. ממילא קען מען דאָס נישט דערלקערן אלס סתירה.
ווידעראום אנדערע ענטפערן אז װען דער אייבערשטער האָט געענדיקט דעם וועלט–באשאף, האָט ער שוין אריינגעלייגט די פיזישע שטריכן פון א וועלט וואָס זעט אויס ביליאָנען יאָרן. דעריבער פון דאָ שטאמט דער טעות פון די וויסנשאפטלערס, אז די וועלט איז עלטער פון זעקס טויזענט יאר, ווײַל די סימנים ווײַזן טאקע אויף אזא יאָרגאנג, אָבער עס איז באשאפן געוואָרן אן אלטעוועלט פון געבורט אָן.
די שיטה פון אמונה אין מעשה בראשית קעגן עוואלוציע ווערט גערופן קרעאציאניזם.
טשאַרלס ראבערט דאַרװין (); 12טן פעברואר 1809 - 19טן אפריל 1882), איז געװען אַ בריטישער נאטוראליסט, געאלאג און ביאלאג. ער איז בעסט באוואוסט פאר זיינע ביישטייערונגען צו דער עװאָלוציע טעאָריע דורך נאטירלעכע סעלעקציע, װאָס ער האָט ערשט באַשריבן אין זײַן בוך "װעגן דער אנטשטייוּנג פֿון זגאַלן" () אין 1859. ער האט געהאלטן אז אלע זגאלן פון לעבן שטאמען במשך די יארן פון איינציקע אבות. צוזאמען מיט אלפרעד ראסל וואלאס האט ער איינגעפירט זיין טעאריע אז די פארצווייגונג פון עוואלוציע קומט פון א פראצעס וואס ער האט גערופן נאטירלעכע סעלעקציע, אין וואס באשעפענישן קעמפן פאר עקזיסטענץ.
זײַן טעאָריע האָט אַרױסגערופֿן אַ גרױסע כװאַליע פֿון דיסקוסיעס, װאָס װערן ממשך געװען ביז הײַנטיקן טאָג, און איז געװען זײער אַ װיכטיקער שריט אין דער געשיכטע פֿון אַלע ביאָלאָגישע לימודים.
טשארלס ראבערט דארווין איז געבוירן געווארן אין שראזבורי, שראפשיר, אום 12טן פעברואר 1809, אין דער היים פון זיין פאמיליע, דער מאנט. ער איז געווען דער פינפטער פון זעקס קינדער פון דעם גבירישן הויכע־פענצטער דאקטער און פינאנציער ראבערט דארווין און זיין ווייב סוזאנא דארווין (געבוירן וועדזשוואוד). ער איז געווען דער אייניקל פון צוויי פראמינענטע אפשאפניקן: עראזמוס דארווין אויף זיין פאטער׳ס זייט און דזשאזייע וועדזשוואוד אויף זיין מוטער׳ס זייט.
יולי 1817 איז זיין מוטער געשטארבן. אין סעפטעמבער 1818 איז ער געגאנגען, מיט זיין עלטערן ברודער עראזמוס, לערנען אין דער אנגליקאנישער שראזבורי שולע ווי א קווארטיראנט. דעם זומער פון 1825 האט דארווין פארברענגט ווי א לערניינגל־דאקטער, און האט געהאלפן זיין פאטער באהאנדלען די ארעמעלייט פון שראפשיר. נאכדעם איז ער געגאנגען שטודירן אין דעם אוניווערסיטעט פון עדינבורג מעדיצין־שולע (אין יענע צייטן, די בעסטע מעדיצין־שולע אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך) צוזאמען מיט זיין ברודער עראזמוס אין סעפטעמבער 1825.
דארווין איז געווען נאכלעסיק אין זיינע שטודיעס פון מעדיצין, און דאס האט פארדראסן זיין פאטער, וואס האט אים געשיקט שטודירן אין קרייסט קאלעדזש, קעמברידזש, כדי צו שטודירן פאר א באטשעלאר פון ארטס דיפלאם, וואס וועט זיין דער ערשטער שטאפל צו ווערן אן אנגליקאנישער לאנד-גלח. אזוי ווי דארווין איז נישט געווען קוואליפיצירט פאר דעם טריפאס, האט ער זיך איינגעשריבן פארן געוויינלעכן דיפלאם קורס אין יאנואר 1828. ער האט אבער געוואלט פארברענגען זיין צייט רייטן פערד און שיסן בעסער ווי שטודירן. זיין שוועסטער־קינד וויליאם דארווין פאקס האט אים אנערקענט מיטן דעמאלסטיקן מנהג פון זאמלען זשוקעס; דארווין איז געווארן משוגע אויף דעם און האט אפילו פארעפנטלעכט זיינע חידושים אין "Illustrations of British entomology" ("אילוסטראציעס פון בריטישער ענטאמאלאגיע"). ער איז געווארן א גוטער פריינד און נאכפאלגער פון פראפעסאר פון באטאניק דזשאן סטיוונס הענזלא און האט געטראפן אנדערע פירנדע גלחים־נאטוראליסטן וואס האבן געהאלטן וויסנשאפטלעכע ווערק ווי רעליגיעזע נאטירלעכע טעאלאגיע, און דארווין איז געווארן באוואוסט צו זיי ווי "דער מענטש וואס שפאצירט מיט הענזלא". ווען ס'איז געקומען נענטער צו דער צייט פון זיינע עקסאמען האט דארווין זיך צוגעשטעלט צו זיין שטודירן. אין זיין לעצטע עקסאם אין יאנואר 1831 דארווין האט זיך גוט אויסגעוויזן, און פון 178 קאנדידאטן פאר דעם "געוויינלעכן" דיפלאם איז ער געווען דער צענטער אין ראנג.
דער יונגער טשאַרלס האָט געשטרעבט זיך צו באַהעפֿטן אין רעליגיע און װערן אַ גלח. אַ סך יאָרן האָט ער געטראַכטעט װעגן דעם גאָט און צום סוף האָט ער אָנטוישט אין זײַן גלױבן און געװאָרן אַן אפיקורס. הגם ער האָט געלײקנט אז ער איז אן אטעיסט האָט ער קלאָר מודה געווען אז ער איז אן אגנאָסטיק. זײַנע װיסנשאפשׂטלעכע באַאָבאַכטונגען װעגן "אומפֿולקומקײטן" פֿון דער נאַטור בשעת און דער טױט פֿון זײַן טאָכטער האָבן געשפּילט די װיכטיקסטע ראָלעס פֿאַר אַנטװיקלונג פֿון זײַנע גלױבן.
ער איז געפאָרן צו א געוויסן געגנט אין בראזיל לעבן דעם אמאזאָנאס, וואס הייסט גאלאפאגאָס, ווײַל דאָרטן איז פאראן דער מערסטער און גרעסטער אויסוואל פון אלע מינים באשעפענישן. דאָרטן האָט ער באאָבאכטעט און ווײַטער דערלערנט אז גאָט איז נישט אזא גוטער, ווי ער האָט פריער געהאלטן. און עס איז דאָ א סאך רציחה און בלוט–פארגיסונג אין דעם באשעפעניש.
נסיעה פון דער "ביגל" שיף.
a>, דערנאך צפון־מערב קיין באהיא און צפון־מזרח צוריק קיין פלימוט.
דארווין האט פארברענגט כמעט פינף יאר אויף א קעניגלעכן ים־פלאט אויספארשונג שיף, דער "ביגל". ער איז געווען דער גאסט נאטוראליסט, דאס הייסט ער איז געווען פאראנטווארטלעך פאר מאכן זאמלונגען און שרייבן הערות וועגן די בעלי חיים, פלאנצן און דער געאלאגיע פון די לענדער זיי האבן באזוכט. די מאנשאפט פון דער שיף האבן געמאכט קארטעס פון אלע בארטן שטחים, וואס דער ים־פלאט האט געקענט באניצן ווי נאר פארן זיי אין דער וועלט. דאס איז געווען א צייט ווען בריטאניע האט געהאט דעם גרעסטן ים־פלאט אין דער וועלט, און אן אימפעריע וואס איז געווען גלאבאל.
די נסיעה האט אנגעהויבן דעם 27סטן דעצעמבער 1831. ער האט אלץ אויפגעשריבן גענוי סיי זיינע אבזערוואציעס סיי זיינע טעארעטישע ספעקולאציעס, און פון צייט צו צייט במשך דער נסיעה האט מען געשיקט זיינע עקזעמפלארן קיין קעמברידזש, צוזאמען מיט בריוון פאר זיין פאמיליע.
דארווין האט געזאמלט איבעראל ווי די שיף האט געלאנדעט. ער האט געטראפן ריזעדיקע פאסילן פון לעצטנדיקע אויסגעשטארבענע זויגערס, האט איבערגעלעבט אן ערדציטערניש אין טשילע, און האט באמערקט אז די ערד האט זיך געהויבן. ער האט געוואוסט אז עס זענען פאראן געהויבענע פלאזשעס אנדערש וואו, הויך אין די אַנדן, מיט פאסיל־ים־מושלען און ביימער וואס האבן אמאל געוואקסן אויף א זאמדיקער פלאזשע. ס׳איז געווען ביי אים קלאר אז די ערד ענדערט זיך כסדר, זי הייבט זיך דא און זינקט דארט. ער האט געזאמלט פויגלען און אינסעקטן, וואס ער האט געשיקט פון צייט צו צייט צוריק אין קעמברידזש פאר די מבינים צו אידענטיפיצירן.
דארווין איז געווען דער ערשטער אפגעגעבענער נאטוראליסט צו באזוכן די גאלאפאגאס אינזלען, לעבן דעם מערב בארטן פון עקוואדאר. ער האט באמערקט אז טייל פויגלען זענען געווען ענלעך צו די שפעטלערס אויף דער יבשה, אבער גענוג אנדערש צו געהערן צו אן אנדער זגאַל. ער האט זיך געחידוש׳ט אז עס זענען געווארן אזוי פיל נייע זגאלן אויף די דאזיקע אינזלען.
ווען דארוויקן איז צוריקגעקומען קיין ענגלאנד האט ער באארבעט א סעריע פון וויסנשאפטלעכע וועגן דער נסיעה, און האט געשריבן א פערזענלעכן זשורנאל וואס מען רופט היינט "די נסיעה פון דעם ביגל". דאס איז איינע פון די גרויסע נאטור־געשיכטע רייזע־טאגביכער.
אום 24סטן יאנואר 1839 האט מען געוויילט דארווין א חבר פון דער קעניגלעכער געזעלשאפט (Fellow of the Royal Society).
אום 29סטן יאנואר 1839 האט דארווין געהייראט זיין שוועסטער־קינד, עמא וועדזשוואוד, עלטער פון אים מיט ניין מאנאטן. דאס יונגע פארפאלק האבן געוואוינט צוערשט אין לאנדאן.
אין סעפטעמבער 1842 האט דארווין, וואס האט שוין געהאט צוויי קינדער מיט זיין ווייב עמא, געקויפט דוין הויז אין דעם דארף דוין, נישט ווייט פון בראמלי אין קענט. דארט האט ער אויסגעלעבט זיינע טעג. היינט איז דאס הויז און זיינע אינהאלט אפן צום קהל.
זײַנע װיסנשאַפֿטלעכע פֿאָרשונגען.
ער איז געװען אַ באַרימטער ספּעציאַליסט אין סיסטעמאַטיק פֿון די זיציקע קרעבסן Cirripedia (ים־אײכלען).
לעבן איז דאס המשך פון געשעענישן און צייט אפּשניט וואס לויפט אדורך אויפן ארגאניזם פון געבורט ביזן טויט.
פארקערט ווי טויט, פילט מען זאכן.
מען דארף ארבעטן שווער כדי צו האבן א גוט לעבן, און אפילו א שלעכט לעבן קומט אן זייער שווער. מען דארף האבן געלט צו וואוינען אונטער א דאך, עסן צו שטילן די הונגער,און קליידונג נישט צו זיין פארשעמט אדער קאלט.
מ'האט חתונה און געבוירן קינדער פארצוזעצן לעבן נאך די אייגענע טויט אוף ווייטערע דורות.
"ביאמענטי" הייסט דאס וויסן אויב א מענטש וואס איז געבוירן וועט בלייבן לעבן אדער וועט זיין א נפל.
"ביאמאטי" הייסט די צעטיילן די צייטן פון לעבן פון א מענטש אויף קלענערע חלקים.
"ביאכעמיע" מיינט ווי עס בייט זיך געוויסע חלקים אין א מענטש דורכאויס זיין לעבן.
ארגאניזמען.
אלע לעבעדיקע ארגאניזמען—סיי פלאנצן, בעלי חיים, שוואמען, פראטיסטן, ארכעען און באקטעריע—זענען א צעלולארישע פארעם באזירט אויף קוילנשטאף און וואסער מיט א קאמפלעקסער ארגאניזאציע און גענעטישע אינפארמאציע וואס ווערט גע'ירשנט.
לויט די רעליגיע און טראדיציע איז די לעבן נאר א פאָרשפּיל פון אמת'דיגן לעבן וואס דאס איז עולם הבא, און ווען מען שטאַרבט איז דאס ערשט די ריכטיגער געבורט פאר דעם אייביגן לעבן, וואס איז אויסגעפארעמט לויט די מצוות און מעשים טובים און אויסגעארבייטע מדות אויף די לעבן וואס ווערט אנגערופן עולם הזה.
מענדי (ענגליש: "Mendy") איז א 2003 טיילווייז יידיש-שפראכיגער פילם, געשטעלט אויף אן אמת'ער מעשה פון א גרופע סאטמארער בחורים וואס האבן פארלאזט דאס רעליגיעזע לעבן'ס שטייגער, און זיך טאטואירט, אראפגעווארפן דעם עול פון פרומקייט און זיך אריינגעלאזט אין א פרייער וועלט פון שוואוילטאג, דראגס, מיידלעך, אלקאהאל און מוזיק.
איינער פון די שפילער איז אייזיק שטיין, אליינס א סאטמארער יונגערמאן וואס האט איבערגעלאזט א ווייב מיט פינף קינדער און זיך פארליבט אין א סעקולער מיידל דורך זיין ארבייט'ס פלאץ אין בי ענד עיטש פאטא ווידעא.
דער סקריפט איז טיילװײַז געשריבן דורך דעם באקאנטן הערשי שניצלער אויך פון א סאטמארער שטוב, וואס האט אויך איבערגעלאזט זיין ווייב און קינדער צו לעבן עלענד אליינס אין אינדיע.
מענדי איז א בחור וואס וויל ארויסגיין פון דער חסידישער וועלט נאך וואס מ'האט אים געכאפט מיט א מיידל, אבער למעשה איז ער נאך מיט זיין נשמה געבונדן צו זיין וועלט. דער פילם שילדערט זיינע שוועריגקייטן זיך צו צופאסן צו דער ווירבלנדיגער דרויסנדיגער וועלט מיט פרישע מושגים און גאר אנדערע פירעכצער.
די 5 באראס פון ניו יארק - מאנהעטן איז אנגעצייכנט אין רויט.
מאנהעטן איז איינע פון די באראס אין ניו יארק. עס ווערט אויך אנגערופן לאקאל "די שטאט". מאנהעטען איז אויסגעשטעלט ווי א שמאלער, לאנגער אינזל, און ליגט צווישן קווינס און ניו זשערסי לענגאויס, מיט ברוקלין פון אונטען און בראנקס פון אויבן.
וואס איז מאנהעטן.
מאנהעטן איז דער הויפט שטאט פון די ביזנעס און פינאנץ וועלט, און איז א חשובע וועלט צענטער פון קונסט-ווערק, טעאטער שפילען, בוך פובליקאציע, און קליידער מאדעס.
מאנהעטן איז דאס הארץ און דער צענטער פון דער גאנצער וועלט, גאנץ מאנהעטן האט מען אפגעקופט פאר זעקס און צוואנציג דאלער, אבער היינט צו טאג ווערט יעדער קוואדראט מעטער פארקויפט פאר א הויכן איבערגעריסענעם פרייז. ווען מען דערנענטער זיך צו ניו יארק פונדערווייטענס, סיי דורך א קאר, סיי דורך א שיף, אבער דורך די לופט, און מען קוקט אויף מאנהעטן בלייבט מען אטעם'לאז, עס באווייזט זיך פארן קוקער פיל מעכטיגע וואלקן קראצערס, ריזיגע בריקן, לאנגע טונעלן, לאנגע גאסן און הונדערטער פארט בריקן. אויך טונעלן וואס גיין אריבער אונטער די ערד וואס עס געפינט זיך אין זיי שאסייען און באן שינעס וואס דינען ווי א אונטערגרונד-באן באקאנט אלס די סאבוועי.
מאנהעטן איז פלאצירט אויף אויסגאס פון דעם גרויסן האדסן טייך, און זי געפינט זיך אין א לייכטן צוטריט אויפן וועג פון די באוואנסטע געביטן אין די פאראייניגטע שטאטן, אלס רעזולטאט האט זיך ענטוויקלט אין איהר איינע פון די הויפט האפענס וואס איר פאלטפארמעס, שיף בריקן, און מאגעזינען ציעהן זיך מיילן ווייט.
וואלקען קראצערס.
אלס רעזולטאט פון די גרויסע געדרענג אין שטאט איז די שטאט געצוואנגען צו גיין אין דער הויך... זי האט אנגעהויבן צו בויען פיל שטאטקיגע געביידעס, ביז זיי זענען פארוואנדלט געווארן אין די העכסטע מאדרערנסטע בינינים אין דער וועלט און זענען באקאנט מיט זייער נאמן, וואלקען קראצער, די בוואוסטע בנינים זענען די עמפייער סטעיט בילדונג, מען בויעט היינט צוריק אויף די פרידעם טאור'ס, דער
ביזנעס און פינאנץ.
אין אונטערשטן טייל פון מאנהעטן געפינט זיך די גרעסטע בערזע אויף דער וועלט, די ניו יארק סטאק עקסטעינדזש, וואס פארנעמט איר ארט אין די באוואוסטע וואל סטריט געגענט. ווי אויך זייער אסאך שיינע געשעפטן און אינטערסאנטע געביידעס וואס ציעט טוריסטן פון די גאנצע וועלט.
אויך איז דארט די גרעסטע פעדעראל רעזערוו באנק, וואס האט די גרעסטע מאס גאלד שטיקער אוועקגעלייגט אויף איין פלאץ.
אין מיטעלסטע טייל איז די יו. ען. געביידע.
מאנהעטן פארמאגט עטליכע פון די חשובסטע מוזעאומס און אקאדעמיעס אויף דער וועלט פון רעפינירטע און פאפולערע קונסט-ווערק.
טעאטער.
מאנהעטן פארמאגט א וועלט בארימטע געגנט פון שוי שפילעריי, אין וועלכע מענטשן קומען טעגליך פון איבער דער גאנצער וועלט צו זען שפילן פון דראמא, טאנץ, און מוזיק. די חשובסטע שפילן ווערן געשפילט "אויף בראדוויי", דאס איז דער געגנט ארום "טיימס סקווער" וואס גייט פון 42סטער גאס ביז 50סטער גאס צווישן 7טע און 8טע עוועניוס.
אויך זענען דא שפילן וואס רופן זיך "אָף בראדוויי" ("off Broadway"), וועלכע זענען געווענליך אויך פון גאר הויך קוואליטעט נאר א שטאפל נידריגער פון די "אויף בראדוויי". די שפילן זענען געווענליך נישט ווייט פון דעם בראדוויי געגנט, אפט אין די 50סטע אדער הויך 30סטע גאסן.
"אף אף בראדוויי" זענען אפטמאל העכסט-אינטערעסאנטע און שטארק קונסטליכע שפילן וועלכע זענען געמאכט אויף א פיל קלענערן בודזשעט, און שפילן אין געגנטן ארום מאנהעטן, אפטמאל אין איסט אדער וועסט ווילעדש אדער אין גרענוויטש. די בילעטן זענען געווענליך פיל ביליגער.
אין דעם ערשטן העלפט פון דעם 20סטן יארהונדערט איז שוי שפילעריי געווען גאר פאפולער ביים המון עם, און פון דארט זענען ארויסגעקומען פיל פון די אמעריקאנער פאלקס ניגונים. דאס אויפקום פון פילם טעאטער, דערנאך קאלירטע פילמען, און דערנאך טעלעוויזיע, האט געברענגט אז שוי שפילעריי האט פארלוירן איר וויכטיגע ארט אין אמעריקאנע פאפ קולטור, פירנדיג דערצו אז די פרייזן פון שפילן זאלן זיך שטארק הייבן כדי די שפיל געזעלשאפטן זאלן קענען מרויח זיין. טראצדעם איז שוי שפילעריי נאך אלץ גאר א שטארקע פארוויילונגס מיטל פאר טויזנטער אין ניו יארק, און אינאיינעם מיט'ן "וועסט ענד" געגנט אין לאנדאן, איז דאס דער וועלט הויפטקווארטיר פאר שוי שפילעריי.
פובלישינג.
מאנהעטען איז דער וועלט צענטער פון פאַרלאַגן. ס'זענען פאַראַן הונדערטע פאַרלעגן. ביכער אין אלע שפראכן ווערן געדרוקט דורך עטליכע פאַרלאַג הייזער.
מאדע אינדוסטריע.
די מאדע אינדוסטריע איז א גאר חשובע אין ניו יארק און איז נאר צווייט צום מאדע אינדוסטרי אין פאריז, פראנקרייך. מאדע צייגונגען ("פעשען שויס") ווערן אויף געהאלטן אין מאנהעטן צו צייגן די נייסטע און אינטערעסאנטע מאדעס פון דעזיינערס איבער די גאנצע וועלט.
די פיפטע עוועניו צווישן 47'סטע און 59'סטע גאסן פארמאגט צענדליגע וועלט בארימטע געשעפטן פון קליידער פון די נייסטע מאדעס, און מענטשן קומען אהין פון די גאנצע וועלט אויף זיך איינצוקויפן פון די טייערסטע מלבושים. עטליכע פון די געשעפטן זענען: "זאקס פיפטע עוועניו", "בערגדארף גוטמאן", "בלומינגדעילס", "טיפעני" (פאר די לעצטע מאדעס אין צירונגען. דער פיפטע עוועניו ווערט גערופן "דער טייערסטע גאס אויף דער וועלט" צוליב איר גאר הויכע "ריל עסטעיט" ווערט, און צוליב די גאר רייכע איינוואוינער וואס וואוינען דערנעבן אויף פארק עוועניו און נעבן "סענטראל פארק".
א חשובע טייל פון דער מאדע אינדוסטרי איז דער "קליידער דיסטריקט" פון 36'סטע ביז 39'סטע סטריט, צווישן 6'טע און 8'טע עוועניוס. דער געגנט פארמאגט הונדערטער געשעפטן פון רויע סחורות און פערטיגע קליידער, אפט פאר גאנץ ביליגע פרייזן. טראדיציאנאל איז דער קליידער דיסטריקט געווען א שטארק אידישע, סיי פון אידישע בעל בית'ים פון קליידער געשעפטן און פארבריקן, און סיי פיל אידישע שניידערס. אויפ'ן 7'טע עוועניו איז דא אלץ אנדענק דערפאר א סקולפטור פון א איד מיט א קאפל איבערגעבויגן איבער א ניי מאשין.
גענגטן פון אויבן צפון ביז אראפ דרום..
a> פון מערב רינגלען איר ארום.
מאנהעטן איז צוטיילט אין דיסטירקטס און געגנטער.
מאנהעטנ'ס היסטאריע.
מאנהעטן האט זיך אנגעהויבן אלץ ניי אמסטערדאם, א קליין דערפל פון האלאנדישע באזעצער אינ'ם צפון שפיץ פונ'ם אינזל. עס איז דאן געווען א חלק פון ניי נעדערלאנד, אונטער'ן הערשאפט פון די האלאנדישע אימפעריע. די לעגענדע דערציילט אז דער אינזל איז אפגעקויפט געווארן פון די אינדיאנער פאר גלעזערנע שטיינדעלעך ווערט 24 דאלאר.
אין 1665-תכ"ה, אונטער'ן גאווערנאר פיטער סטייוועסאנט, איז דאס אינזל איבערגעגאנגען צו ענגלישע הערשאפט און גאווארן א טייל פון ניי ענגלאנד.
אידן אין מאנהעטן.
אין די ערשטע תקופות זענען אידן נישט געווען ערלויבט צו וואוינען אין מאנהעטן. פיטער סטייוועסאנט, דער האלאנדישע גאווערנאר, האט געזארגט אז עס זאלן זיך נישט אריינמישן אין שטאט נישט-קריסטליכע השפעות, און פארבאטן אידן, לוטעראנען, קאטוילישע, און קוועיקער, פון זיך אריינציען וואוינען. זיינע אויבערהערער האבן שפעטער מבטל געווען זיינע שטרענגע תקנות, און אידן זענען ערלויבט געווארן אין קליינע צאלן.
אין די ערשטע פאר הונדערט יאר זענען רוב אידן געווען אפשטאמיגע פון די גולי ספרד. די ערשטע אידישע קהלה איז געווען דער ספרד'ישער בית הכנסת "שארית ישראל" וועלכע שטייט נאך היינט צו טאגס.
אין דעם לעצטן טייל פון דער 19'טער יאר-הונדערט און אנפאנג טייל פון 20'ער, האבן אידן פון מזרח אייראפע, איבערהויפט פון אוקריינא און ליטע, אימיגרירט קיין אמעריקע, געטריבן דורך שוידערליכע פאגראמען און א וואקסנדיגע אנטיסעמיטיזם.
די ארטיגע אידן אין ניו יארק און איבער אמעריקע, וועלכע האבן זיך ערוואנדן אן אריסטאקראטישן שטייגער און א חשוב'ן ארט אין אמעריקאנער געזעלשאפט, האבן אראפגעקוקט אויף די אייראפעאישע אידן אלץ אומציוויליזירטע און פאנאטישע. די אלט-געזעסענע אידן האבן דערפאר געמאכט א פלאן צו העלפן די אייראפעאישע אידן זיך ציען מער צו די נייע מערב חלקים פונ'ם לאנד, אזוי זיי צו געבן געלגנהייטן זיך אריינצוארבעטן אינעם ריין אמעריקאנער געזעלשאפט און אויך זיך צו פארמיידן די בושות פון די ניי-געקומענע ארימע אידישע שלעפערס.
די גרויסע צאלן אידישע אימיגראנטן האבן אבער געמאכט אזא פלאן אוממעגליך, און די אידן האבן זיך אריינגעצויגן אין די ארימע טענעמענטס פון די לאוער איסט סייד און ברוקלין, צווישן אנדערע ארימע אימיגראנטן פון איטאליע און אירלאנד. אידן האבן דאן אוועקגעשטעלט א ווירבלדיגן אידישן לעבנסשטייגער, און אידן און אידישקייט האבן אנגעהויבן זיך אנצוזעהן איבער גאנץ ניו יארק.
ביז נאכ'ן צווייטער וועלט קריג איז אידישקייט געווען צענטראליזירט אין לאוער איסט סייד. נאכ'ן קריג, מיט'ן אנקום פון טויזנטער חרד'ישע אידן וועלכע האבן זיך באזעצט אין וויליאמסבורג און בארא פארק, האט מאנהעטן פארלוירן איר סטאטוס אלץ צענטער פון אידישקייט אין אמעריקע.
היינט צו טאגס געפונען זיך נאך פילע טויזנטער אידן אין מאנהעטן. מערסטנס זענען זיי פון די מאדערן-ארטאדאקסישע אדער נישט-ארטאדאקסישע קרייזן.
דעם 29סטן און 30סטן אקטאבער 2012, האט הוראגאן סענדי חרב געמאכט א ברייטן שטח פון אונטער מאנהאטן, מיט שטארקע פארפלייצונגען און הויכע ווינטן, אז א סך איינוואוינער זענען געבליבן און קראפט און בענזין און די טראנספארט סיסטעם האט אויפגעהערט צו ארבעטן.
צוליב דעם שטורעם און זיין אימפאקט האט זיך אנגעהויבן אן ערנסטע דיסקוסיע וועגן בויען ים ווענט און אנדערע באריערן ביים בארטן צו פארמיידן נאך אזא פארפלייצונג אין דער צוקונפט.
500x500פיקס
מסכת מעשרות איז די זיבטע מסכתא פון סדר זרעים אין משניות. די מסכתא רעכנטן אויס ווען ס'הייבט זיך אן ביי פארשידענע מינים דער חיוב צו מעשר'ן די פירות. אויך פון ווען אן הייסט שוין א קביעות און מען טאר מער נישט עסן די יפירות פראוויזאריש אן צו דארפן מעשר'ן.
די מסכתא רעדט בעיקר וועגן מעשר ראשון, ד"ה די צען פראצענט פון דער תבואה וואס מען שיידט אפ (נאכן אפשיידן די תרומה) און וואס מען גיט צו א לוי.
נעמען פון די פרקים (קאפיטלאך) אין דער מסכתא.
ס'איז דא אויף דער מסכתא גמרא ירושלמי, אבער נישט בבלי.
די וועלט איז דער ערד פלאנעט פונעם מענטשלעכן אויסקוק.
לענדער און פעלקער.
לענדער פלעגן אמאל באשטיין פון א פאלק מיט איין רעליגיע און איין שפראך. היינט זענען דא לענדער וואס אבלאנגן נישט צו קיין שום רעליגיע און פארטרעטן נישט קיין שום פאלק ווי: שווייץ און די פאראייניגטע שטאטן. שווייץ איז געווען די ערשטע אזא לאנד וועלכע האט זיך געגרינדעט ווען טויזנטער מענטשן פון די דערנעבענדיגע דייטשלאנד, פראנקרייך, און איטאליע האבן זיך באזעצט אויף די הויכע שיינע בערג און צוביסלעך איז געווארן דערפון א לאנד. אמעריקע איז היינט גענוי אזוי טראץ וואס רוב זענען געקומען פון בריטען. אמעריקע האט זיך קונה געווען דער ביישפיל פון דעמאקראטיע און האט אזוי אריינגעשריבן אין איר קאנסטיטוציע אלס דער נומער איינס פליכט.
מדינת ישראל איז געווען דאס ערשטע לאנד וואס איז צושטאנד געקומען פון איין רעליגיע אבער האט געגרינדעט א ריין דעמאקראטישע לאנד גרייט אנצונעמען יעדן איינעם פון סיי וועלכן גלויבן. מדינת ישראל פארמאגט אין פאקט ניטאמאל א זעקסטל פון כלל ישראל. רוב אידן וואוינען נאך היינט צושפרייט איבער צענדליגער לענדער אין די וועלט.
לענדער זענען שטענדיג געגאנגען און געקומען און די מאכטפולע זענען גרעסער און קלענער געווארן. אלעס איז געווען געוואנדן לויט די שטארקייט וואס מען האט פארמאגט. די וועלט'ס היסטאריע איז פיל מיט בלוט, טויזנטער, אויב נישט מיליאנען, מלחמות זענען פארגעקומען און אלע צייטן און אין אלע לענדער. עס זענען געווען לענדער וואס האבן געפירט די וועלט ביי די נאז און זענען דערנאך צושפליטערט געווארן אויף קליינע שטיקלעך.
עס זענען שטענדיג געווען עטליכע גרויסע לענדער וואס האבן פארנומען דעם "אויבנאן" און זענען געווען די רעדנער פון דער וועלט. די נענסטע תקופה צו אונז איז געווען בעפאר דער צווייטער וועלט קריג ווען בריטאניע, פראנקרייך, עסטרייך, רוסלאנד און פרייסן זענען געווען די פירער פון די וועלט. ווען עס האט זיך געהאנדלט פון קריג אדער שלום האבן די לענדער ווי פאליציי לייט איינגעטיילט וואס יא און וואס נישט. נאך דער צווייטער וועלט קריג, אדער ווי מען רופט עס היינט דעם צוואנציגסטן יאר-הונדערט, האט זיך דאס בילד געטוישט און מיט די כוח פון די נארוואס געגרינדעטע "פאראייניגטע פעלקער" זענען די פאראייניגטע שטאטן, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, פראנקרייך, סאוועטישע רוסלאנד און כינע געווארן די וועלט פירערס.
טייל פון די לענדער מאכן זיך נישט קיין סאך צו טאן מיט די וועלט'ס געשעענישן נאר שיקן אפאר אויסגעקארגטע טרופן ווען עפעס פאסירט. אמעריקע מיט בריטען זענען די פאקטישע פאליציי אויף די וועלט'ס געשעענישן. עס האט שוין אפגעקאסט טריליאנען דאלארן פאר שטייער צאלער דאס אז די רעגירונגן שטעקן זיך אריין די נאז ווי אימער זיי קענען נאר.
עס זענען פאראן היינט ארום 200 איינארקענטע לענדער אין די וועלט. פון דעם זענען דא אזעלכע גרויסע ווי רוסלאנד און אזעלכע קליינע ווי מאנאקא, צפון אפריקע. עס ווערט געשאצט אז עס זענען היינט דא ארום 6 ביליאן מענטשן אויף די וועלט און עס וואקסט מיט באלד 100 מיליאן א יאר. די פראצענט פון די וועלט'ס וואוקס ווערט קלענער פון יאר צו יאר. ביז 20 יאר צוריק פלעגט די וועלט'ס מענטשהייט וואקסן מיט צוויי פראצענט א יאר. היינט וואקסט עס נישט מער ווי 1.2 פראצענט פער יאר. עס ווערן היינט געבוירן ארום 50 נייע קינדער פער יעדע טויזנט מענטשן. אבער עס שטארבן פיל ווייניגער פון דעם.
ווען מען צוטיילט די וועלט'ס באפעלקערונג ביי די ראיאנען האט אזיע איבער העלפט פון דער וועלט'ס באפעלקערונג, כינע מיט ארום 1.3 ביליאן און אינדיע מיט עפעס איבער א ביליאן. אייראפע האט ארום 14 פראצענט פון די וועלט'ס באפעלקערונג, דרום און צפון אמעריקע אויך 14 פראצענט, אפריקע 13 פראצענט, און די פאסיפיק אינזלן ארום 1 פראצענט. אינטרעסאנט איז אז די יונייטעד נעשאנס שאצט אז אזיע גייט פארלירן איר פראצענט און אפריקע גייט זיך צום ווייניגסטן דאפלען.
אינגאנצן וואוינען 1.2 ביליאן מענטשן אין די העכסט מאנדיניזירטע לענדער. די איבריגע 4.9 ביליאן מענטשן וואוינען אין די איבריגע לענדער. 9 פון יעדע 10 מענטשן וואס ווערן היינט געבוירן וואוינען אין די אוממאנדיניזירטע לענדער. זיי שאצן אז ביז'ן יאר 2050 וועט די וועלט האבן איבער 9 ביליאן מענטשן.
די זיבן קאנטינענטן.
דאס ווארט קאנטינענט באדייט די ערד'ס גרעסטע כסדר'דיגע באהעפטיגונג פון לאנדמאסע.
א קאנטינענט איז אנגעזען פון אן אינזל אדער האלבאינזל נישט בלויז אויף איר גרויסקייט נאר אויך אויף איר געאלאגישע סטרוקטור און אנטוויקלונג. די זיבן קאנטינענטן אין די רייע לויט איר גרויסקייט זענען: אייראזיע (קאנווענציאנעל באטראכט אלס די צוויי קאנטינענטן פון אייראפע, אינדיווידועל דער צווייטער קלענסטער, און אזיע), אפריקע, צפון אמעריקע, דרום אמעריקע, אנטארקטיק און אויסטראליע.
דער קאנטינענטאלער שטח – אלע לאנד וואס הייבן זיך העכער די ים פלאך – קומט אן צו 29 פראצענט פון דער וועלט'ס סך הכל אין שטח. מער ווי צוויי דריטל פון די קאנטינענטעל'ס שטח ליגט צפון פונעם עקוואטאר. (דער עקוואטאר איז אן אויסגעטראכטע ליניע ארום דער ערד וואס איז די זעלבע ווייטקייט פון די נארד און דרום פאלוסן, און צעטיילט די ערד צו צפון־ און דרום האלבקיילעך.)
אין צוגאב, די קאנטינענטעל מאסעס נעמט אריין די איינגעטונקענע קאנטינענטעל אפלייג, וועלכע גייט בארג אראפ פון די אקעאן'ס ברעגעס פונעם קאנטינענט צו טיפקייט פון ארום 600 פיס (138 מעטער). ביילאפיג ביי דעם פונקט הייבט זיך אן די מער שארפע (מיטאמאליגע) שפרונג צו די אקעאניק פארטיפונג באקאנט אלס "די קאנטינענטעל סלאופ".
אויב די קאנטינענטעל אפלייגן ווערן אריינגערעכנט אין חשבון וועט די סך הכל קאנטינענטעל שטח פארמערט ווערן צו 35 פראצענט פון די ערד'ס אויבערפלאך. אינזלן וואס שטייען אויף א קאנטינענטעל פאליציע פון אן אנגעגעבענע קאנטינענט ווערן געווענליך פאררעכענט אלס א טייל פון דעם קאנטינענט. א פראמינענטער ביישפיל איז גרויס בריטאנען און אירלאנד אין אייראפע.
אין געאלאגיע, ווי געזאגט, ווערן די קאנטינענטן געמאסטן אויף גאר אן אנדערן חשבון אויף וועלכע געאפיזיקיסטן האבן יארן לאנג געארבעט צו פארשן. זייער חשבון לויפט אויפ'ן סטרוקטור פון די ערד אונטער דעם קאנטינענט לויט איר שאק כוואליע און היץ. מיר וועלן זיך נישט אריינלאזן אין דעם פשעטל ווייל עס איז נישט דאס פלאץ פאר דעם און עס פארלאנגט זיך אויך א היבש ביסל שטערן איינקנייטשונג.
למעשה ווערט דער סדר פון די קאנטינענטן אויסגערעכענט לויט די געאלאגישע חשבון ווי פאלגנד: אפריקע, אנטארקטיקע, אזיע, אויסטראליע, אייראפע, צפון אמעריקע און דרום אמעריקע.
די מאפע.
פון ווען די וועלט שטייט האבן מענטשן געשטרעבט צו מאכן מאפעס פון לענדער אדער שטעט. פארשטייט זיך אז די אלע מאפעס זענען קיינמאל נישט געווען ריכטיג ווייל עס איז געמאסטן געווארן לויט'ן חשבון וויפיל מייל מען האט גערעכנט אין די ברייט און אין די לענג פון איטליכער שטאט באזונדער. מען קען נאך היינט טרעפן אלטע מאפעס וואס זענען זייער גרייזיג.
יעדעס לאנד פלעגט זיך צייכענען א אייגענע מאפע און מען פלעגט עס מערערע מאל צוזאמענשטעלן און מאכן א וועלט מאפע. ביז פאר 500 יאר צוריק האט די גאנצע וועלט נישט געהאט קיין אנונג אז עס עקזעסטירט א יבשה אריבער דעם אנטלאנטיק אקעאן. איר קענט זיך שוין פארשטעלן וויאזוי אזא מאפע האט אויסגעקוקט...
ווען מען האט דאס ערשטע מאל ארויפגעשיקט די מאפע אין ספעיס איז די אינטרעסאנטסטע זאך דערפון געווען די בילדער וואס די ראקעט האט גענומען פון די וועלט. מענטשן זענען באגייסטערט געווארן צו זען די וועלט אין א באל.
מאפעס ווערן איבערגעמאכט פון צייט צו צייט מיט נייערע מעטאדן. מען נוצט היינט גאר סאפיסטיקירטע ראדארן און מייקראסקאפס אויסצוצייכנען א פונקטליכע מאפע וואס מיר זעען היינט.
אַטען איז די הױפּטשטאָט פֿון גריכנלאַנד.
ער געפינט זיך אין דער פעריפֿעריע (ראיאן) פון אטיקע.
די היסטאריע פון אטען גייט צוריק מער ווי דריי טויזנט יאר.
די שטאט אטען האט א באפעלקערונג פון 655,780, און באדעקט א שטח פון 39 קוואדראט ק"מ.
אטען האט גאר א סך אוראלטע מאנומענטן. דער מערסט באוואוסטער פון זיי איז דער פארטענאן אויפן אקראפאליס.
אין די אוראלטע צייטן האבן געוואוינט אין אטען די דראמאטורגן אייסקילאס, סאפאקלעס און אויריפידעס, די היסטאריקער העראדאטוס און טוסידידעס, דער דאקטאר היפאקראטעס, און דער פילאסאף סאקראטעס.
יואל בראנד (טראַנסילוואַניע 1907 - ארץ ישראל 1964) ער איז געווען פארנומען ביי דעם צווייטן וועלט קריג אין ראטעווען יידן פון די טויט לאגערן אונטער די נאציס.
בראנד איז דערפאר געגאנגען קיין איסטאנבול צו זיך צונויפטרעפן מיט די אליערטע צו קענען ראטעווען די יידען. מיט אים האט הימלער מיטגעשיקט באנדי גרוסז - א יידישער שפיאנאזש אגענט - זיך צו טרעפן מיט די אמעריקאנער און בריטישע אויסצוארבייטן א אפמאך פאר די "זיכערהייטדינסט" - די דייטשע שפיאנאזש אגענטור - פאר א בזונדערע שלום מיט זיי קעגן די רוסישע.
פון איסטאנבול זענען זיי געגאנגען צו סיריע ווי זיי זענען ארעסטירט געווארן, און זענען שפעטער גענומען געווארן קיין קיירא פאר אויספארשונגען. שפעטער האבן זיי ארויסגעלאזט בראנד ער איז געגאנגען קיין ארץ ישראל ווי ער איז געשטארבן אין 1964.
אויף טיים מאגאזין דעקל אין 1955
הערמאן וואָק (ענגליש: "Herman Wouk"; 27סטן מיי 1915, י"ד סיון ה'תרע"ה - 17טן מיי 2019, י"ב אייר ה׳תשע״ט) איז געווען א וועלט בארימטער אמעריקאנער שרייבער, און היסטאריקער, וואס האט געוואונען א פוליצער פריז. ער האט געדינט אלס סאלדאט אין דער צווייטער וועלט מלחמה, און איז דערנאך געווארן א בעל תשובה.
ער איז געבורין אין ניו יארק אין א יידישער משפחה וואס האט עמיגרירט פון רוסלאנד.
אין 1945 האט ער חתונה געהאט מיט בעטי שרה ברוין.
זיינע ווערק זענען דערנאך געווארן האליוואד פילם'ס ווי "ווארלד ענד רעמעמברענס" (וועלט אין זכרון) "ווינדס וואר". (ווינטן פו מלחמה) אלע דעטאלן איבער די 2'טע וועלט מלחמה, געזאמלט דורך א שטאב פון שרייבער אונטער זיין אנפירערשאפט, וואס איז היינט צוטאגס די בעסטע אויפגעכאפסטע נאראטיוו וואס כאראניקלירט יענע שטורמישע תקופה מיט א שטארקע פונקטליכקייט און אינטערסאנטע מעשה וואס ציעט די ליינער.
אויך צוויי אנדערע נאוועלעס געווארן וועלט בארימטע בראדוועי שוי'ס וואס שפילט נאך היינט 60 יאר שפעטער פון ווען עס איז דער ערשטער מאל ערשינען.
1. "This is My G-d" (דאס איז מיין גאט)
און נאך איינס "The Will to Live On" ' ווי ער שרייבט אראפ זייער שיין זיינע געפילן אויף א הארציגען טאלאנטפולען אופן אריינצילייגן ליבע און געפיל אין יעדער מצווה און ימים טובים. די בוך האט שוין געמאכט גאר אסאך בעלי תשובות און אפילו גרים וואס זענען געווארן פארליבט אין דעם אידישן גאט און זיינע מצוות.
אין די צוויי ביכער מאלט ער אראפ זיין זיידן וואס איז געווען א רב אין רוסלאנד, און האט עמיגרירט קיין אמעריקע און טאג און נאכט געלערנט תורה, און נישט געקענט קיין טראפ ענגליש, און האט אים געלערנט תורה אלס קינד, וואס ער איז שפעטער אויסגעוואקסן אלס אמעריקעס בעסט סעלער שרייבער, וואס דאס האט אים שפעטער אויפגעוועקט צו אידישקייט.
ער האט לעצטנס געשריבן צוטאגס פון זיין היים אין פאלם ספרינגס, קאליפארניע. ביז די הונדערט און צוואנציג. דריי קינדער, איינער "אברהם אייזיק ע"ה" איז געשטארבן אין א טראגישע עקסידענט און ווארלד אפ רעמעמברענס איז געשריבן לעילוי נשמתו. וואק איז נפטר געווארן אין זיין שלאף דעם 17טן מיי 2019, ביים עלטער פון 103.
טשארלס קרויטהאמער (13טן מערץ 1950 - 21סטן יוני 2018) איז א איד, א פוליצער פרייז געווינער און קאמענטערי, זיינע פאליטישע רעכט געשטימטע קאלום'ס ווערן געליינט דורכאויס אמעריקע אין טיים מאגאזין, וואשינגטאן פאסט און נאך הונדערטע צייטונגען און זשורנאלן.
כאטשיג ער האט דעגריס פון פאליטישע וויסענשאפט און עקאנאמיקס איז ער אבער פון פאך אויס א דאקטער, ער זעלבסט איז געווארן פאראלאזירט אין א קאר עקסידענט, זיין פענע איז געווארן זייער אויפגעכאפט צוליב איר שכל הישר צוגאנג צו ברענענדיגע אישוס פון סדר היום.
ער האט געארבייט אלס דרשה שרייבער פאר וואלטער מאנדעיל דער דעמאקראטישער פרעזידענט קאנדידאט וואס האט פארלוירן צו פרעזידענט רעיגן אבער היינט צוטאגס איז ער מער נוטה צו רעפובליקאנער פאליטיק.
כאטשיג ער איז קעגן רעליגיע איז ער אבער א עקסטרעמער שטאלצער איד און איז זייער ציוניסטיש געשטימט.
ר' עזריאל טויבער (תרצ"ח - י"ד ניסן תשע"ט) איז געווען אן עסקן אין מאנסי וואס איז שטארק עוסק אין קירוב. ער האט געגרינדעט די שלהבת ארגאניזאציע צוזאמען מיט רבי שמשון פינקוס צו בויען אידישקייט איבער דער וועלט דורך מאכן בעלי תשובה. ער פירט שבתים סיי אויף אידיש סיי אויף ענגליש.
ער איז געווען דער עלטסטער ברודער פון אבא חייא טויבער. ער איז געווען אמאל א גרויסער מיליאנער פון דיאמאנטן אין נאכדעם אומבאוועגלעכע גיטער. אבער האט זיך אריינגעלאזט אין עסקנות צו בויען אידישקייט און האט אלץ פארלוירן און אנגעזעצט, היינט איז ער שוין נישט דער גרויסער גביר.
ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע פון עסקנות און פילאנטראפיע אין מוסדת וויזשניץ מאנסי, דערנאך איז ער געווארן גרויס אין סקווירא, ער איז געפלויגן פון ביידע פלעצער ווען ער האט צופיל איינגעטיילט פאר די אדמורי"ם, און ער האט גענומען זיין עשירות אויפצובויען אייגענע מוסדות, אונטערן נאמען מכון להוראה האט ער געגרינדעט א ישיבה און כולל. דער כולל איז היינט צוטאגס אן אנערקענטער בית דין אין מאנסי אונטער דער אנפירערשאפט פון זיין אינגסטער ברודער ר' יחיאל טויבער. און די ישיבה איז געגאנגען צום מנהל ר' אשר זעליג גרינבערגער ז"ל אין מאנסי. מיט איר נייעם נאמען שערי אפרים אויפן נאמען פון ר' אפרים אשרי ז"ל דער רב פון בית המדרש הגדול וואס ער איז דער שווער פון גרינבערגער.
אבער זיין איין איינציגער מפעל שלהבת שטייט נאך דאס האט ער געגרינדעט צו בויען אידישקייט איבער די וועלט דורך מאכן בעלי תשובה.
שלהבת האט א בית המדרש אין מאנסי, און ארגאנאזירט שבתון'ס איבעראל.
ער האט געשריבן פיל ספרים אויף דער ענגלישער שפראך אויפן סטיל פון זיין רבי ר' מיכאל בער ווייסמאנדל און באזירט אויפן מהר״ל מפראג, דאס איז שוין איבערגעטייטשט אויף פילע שפראכן, און דאס צינד כסדר אונטער אסאך אידן דורכאויס די וועלט צו אידישקייט.
היינט איז ארויסגעקומען שוין מער ווי זעקס בענדער פין אלע מינע השקפה ספרים אין לשה"ק, און עס איז
אזוי אויפגעכאפט אז מען האט עטליכע פון די ספרים שוין איבער געדריקט.
היינט צוטאגס איז ער פארנומען ארום צו שפרייזן אין אלע מקומות הנדחים אוואו עס געפינען זיך נאר אפ א קבוצה אידן, איבערהויפט אין ארץ ישראל זיי צו מקרב זיין צו תורה ומצוות, ער איז א פייערדיגער רעדנער וואס קען רעדן זעקס זיבן שעה און א ציה און האלטן צוגעשמידט דעם עולם צוהערער מיט דראמאטישע עמאצינאלע מעשיות און משלים מיט פלאם פייערדיגע רעיונות.
זיין איידעם איז הרב ר' יצחק אלעזר מאסקאוויטש פון מאנסי. און האט א שטוב מיט קינדער אלעס שוין חתונה געמאכט וואס זענען רבנים און גרויסע גבירים.
ר' עזריאל איז קודם געווען אין סקווירא, שפעטער איז ער אנגעקומען קיין מאנסי, למעשה איז ער פיל עוסק אין קירוב רחוקים, ווי אויך אין קירוב קרובים, ווי ער איז מקרב צובראכענע נשמות צו אידישקייט, ער באווייזט אותות ומפותים אין דעם פעלד, בעיקר מיט זיינע שבתים אויף אידיש און אויף ענגליש.
ר' עזריאל איז נפטר געווארן י"ד ניסן תשע"ט אין עלטער פון 81 יאר, נאכן זיך מיטשענען מיט די ביטערע מחלה.
צו מיינט איר קאמפיוטער ווירוס?
א ווירוס איז א מיקראסקאפישער באשטאנדטייל (אדער ענגליש פארטיקל = קליינע טיילכל) וואס איז באשטאנד צו אינפעקטירן די קעמערלעך (ענגליש צעלן) פון א ביאלאגישן ארגאניזם.
דאס ווארט שטאמט פון לאטייניש "virus", טייטש "סם".
אין תוך גענומען באשטייען ווירוסן פון גענעטישן מאטעריאל ארומגעכאפט דורך א פראטעין-פאנצער ("קאפסיד", דאס הייסט א פראטעינען-קאפסל).
דער דאזיקער קאפסל שיידט זיי אונטער פון אנדערע פארטיקלען וואס זיינען אנדערש ווי ווירוסן. די פארשונג פון ווירוסן הייסט וויראלאגיע און די פארשערס, ד.ה. די וויסנשאפטלער וואס פארשן זיי, הייסן וויראלאגן.
ווירוסן זיינען ענלעך צו אנדערע פאראזיטן וואס מוזן לעבן אינעווייניק אין א קעמערל, ווייל זיי קענען זיך ניט מערן מחוץ א "גאסטגעבער"-קעמערל. זיי קענען אינפעקטירן א סך מינים ארגאניזמען, סיי בעלי חיים און געוויקסן, סיי באקטעריעס.
שוין לאנג בושעוועט א מחלוקת, צי ווירוסן זיינען לעבעדיקע ארגאניזמען. ס'רוב ווירוס-פארשערס האלטן זיי פאר ניט-לעבעדיקע, וויייל זיי קומען ניט נאך אלע ברייט-אנגענומענע תנאים פאר לעבן. צווישן אנדערע פארמאגן ווירוסן גארניט קיין אייגענע קעמערל-הייטל, און אליין קענען זייי אויך ניט מעטאבאליזירן. צוריקגערעדט, זיינען פאראן אנדערע ארגאניזמען, וואס מע האלט בדרך-כלל יא פאר לעבעדיקע, וואס זיי קומען ניט נאך יענע תנאים.
אויב מע וואלט זיי יא געהאלטן פאר לעבעדיקע, וואלטן זיי געווען אן אויסנאם צום כלל (דער "קעמערלעך-טעאריע) אז אלע לעבעדיקע זאכן באשטייען פון קעמערלעך. ווירוסן באשטייען ניט פון קעמערלעך, נאר אינפעקטירן זיי.
ווירוס קראנקייטן.
די קראנקייטן פאקן, ווינטפאקן און גריפע קומען פון ווירוס אינפעקציעס.
באקטעריעס איז א גרויסע גרופע פון קליינע לעבעדיגע ארגאניזמען געמאכט פון איין צעל. זיי האבן DNA און זייער ביאכעמיע איז ענלעך צו אנדערע לעבעדיגע ארגאניזמען.
כמעט אלע באקטעריעס זענען אזוי קליין אז מ׳קען זיי זען נאר דורך א מיקראסקאפ. זיי זענען די פשוט׳סטע ארגאניזמען אויף דער ערד.
אין דער 19טן יארהונדעטר האט ראבערט קאך געוויזן אז באקטעריעס זענען גורם עטלעכע קראנקייטן, צווישן זיי כאלערע, טובערקולאז און אנטראקס. אין 1905 האט מען אים באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר זיין ארבעט.
מסתמא זענען פאראן מער באקטעריעס ווי נארוועלכן אנדערן ארגאניזם אויף דער ערד. מערסטע באקטעריע לעבן אין דעם באדן אדער אין וואסער, אנדערע אבער לעבן אינערהאלב אדער אויף דער הויט פון אנדערע ארגאניזמען, כולל מענטשן. אין דעם מענטשלעכן קערפער זענען פאראן צען מאל אזוי פיל באקטעריעס ווי מענטשלעכע צעלן. טייל באקטעריעס זענען גורם קראנקייטן, אנדערע אבער העלפן מיט טאג-טעגלעכע אקטיוויטעטן ווי פארדייען עסן. באקטעריעס קומען צו ניץ אויך אין פראדוצירן קעז און יאגארט.
אַ גענע (gene) (פון אַלט־גריכיש γένος — "מין") איז אַ סטרוקטורעלער און פונקציאָנעלער איינס פון ירושהדיקייט פון אייגנשאַפטן אין אַלע אָרגאַניזמען און ווירוסן. גענען ווערן איבערגעגעבן דורך פאַרמערונג פון עלטערן צו קינדער, פון איין דור צום צווייטן ("ווערטיקאַל"), אָדער דורך אַנדערע פּראָצעסן, פון דאָנאָר צו אַקצעפּטאָר ("האָריזאָנטאַל").
גענען קאָדירן פּראָטעאינען אָדער פונקציאָנעלע RNA.
איין גען אַנטשפּרעכט אַ פראַגמענט פון DNA, אָדער RNA, וואָס קאָדירט איין פּראָטעאין (אָדער פונקציאָנירנדיקע RNA). ווי אַ יוצא פּועל דעפינירן די גענען (גענאָטיפּ) אַן ערך דעם פענאָטיפּ, ד.ה. וויאַזוי דער גאַנצער אָרגאַניזם זאָל אויסזען און פונקציאָנירן.
די אייגנשאַפטן פון גענען און בכלל דעם פענאָמען פון דער ירושהדיקייט פאָרשט גענעטיק.
יסודותדיקע באַגריפן.
גענעטיק שיידט אונטער צווישן צוויי באַגריפן, וואָס ביידע מעגן אָנגערופן ווערן אַלס "גען": לאָקוס (locus) און אַלעל (allele). לאָקוס איז סתם אַ געוויסער אָרט אויף כראָמאָסאָם, וואָס קען רעפּרעזענטירט ווערן דורך באַשטימטע וואַריאַנטן, אַלעלן.
רבי משה סופר זצ"ל (ז' תשרי ה'תקכ"ג - כ"ה תשרי ה'ת"ר) (1762 - 1839), רב אין פרעשבורג, באקאנט אלס דער חת"ם סופר. דער נאמען חת"ם סופר קומט פון די ראשי תיבות פון חדושי תורת משה סופר, און איז דער נאמען פון די ספרים וואס רבי משה סופר האט פארפאסט, און דער נאמען מיט וועלכען ער איז באקאנט היינט צוטאג אויף דער וועלט.
רבי משה איז געבוירן אין פראנקפורט אם מיין, ערב שבת נאענט צו קבלת שבת, ז' תשרי ה'תקכ"ג, צו זיין פאטער הרב שמואל סופר א זון פון הרב משה סופר, אן אייניקל פון רבי שמעון פראנקפורטער, דער ילקוט שמעוני. און צו זיין מוטער מרת רייזל א טאכטער פון הרב אלחנן חזן.
ערב שבת ווען זיין מוטער האט געהאלטן ביים געבוירן האט זי זיך געזארגט אז איבער איר וועט מען דארפן מחלל שבת זיין, האט זי געשיקט א שליח צום רב, רבי אברהם אביש פראנקפורטער וועלכער איז געווען א באקאנטער גאון און מקובל, און געבעטן ער זאל אויסווארטן מיט קבלת שבת וויפעל ס'איז מעגליך. דער רב האט איר צוליב געטון, און געזאגט "ס'איז ווערט צו ווארטן, די וועלט ווארט שוין אויף אים, דאס קינד וואס ווערט געבוירן וועט באלייכטן די וועלט מיט זיין תורה און ער וועט העלפן יידישע קינדער מיט זיין תפלה.
ווען זיין רבי, רבי נתן אדלער, איז גערופן צום רבנות פון באסקוויץ, מעהרן, אין תקמ"ב האט רבי משה סופר אים נאכגעפאלגט. רבי נתן האט אים גע'עצה'ט זיך אריבערציען קיין פראסטיץ, מעהרן.
אין פראסטיץ האט רבי משה געהייראט אין תקמ"ה מרת שרה, טאכטער פונעם פראסטיצער רב, הרב משה יערוויץ (נפ' תקמ"ה). רבי משה איז געווארן א מיטגליד אין דער חברה קדישא, און שפעטער איז ער געווארן ראש ישיבה אין פראסטיץ.
אין תקנ"ד האט מען אים באשטימט מיטן רבנות פון דרעזניץ. אין תקנ"ז איז ער געווארן רב פון מאטערסדארף, עסטרייך, איינע פון די "שבע קהילות" פון בורגנלאנד. ער האט דארט אויפגעשטעלט א ישיבה, און אסאך תלמידים זענען געקומען לערנען ביי אים. זיין הויפט תלמיד אין מאטערסדארף איז געווען מאיר אַ"ש "מהר"ם אש" (תק"ם - תרי"ב), וואס איז שפעטער געווארן רבי אין אונגוואר.
מלחמת קודש.
יידישע אינטעליגענטן - וועלכע זייינען אויפגעצויגן געווארן אין אן אויפגעקלערטן און פרייען גייסט, וואס האבן זיך נישט גערעכנט מיט טראדיציעס און האבן געזוכט אלץ צו באנייען לויטן איינזען פונם אייגענעם פארשטאנד, און האבן די שטרעבונג אנגעווענדט אויך אויפן יידנטום, עס צו באנייען לויט זייערע פארשטענדלעכע באגריפן.
געבילדעטע און אויפגעקלערטע - וועלכע האבן זיך געפילט אין זיייער דערגרייכונג פון בילדונג און אויפקלערונג ווי דער בעסערער נישט-ייד, האבן מער נישט געקענט דולדן די דערנידערנדיקע באציאונג צו זיי פון אויס די רעגירונגען, סיי אין אנבאלאנג פון זייערע רעכט, סיי אין אנבאלאנג פון זייער געזעלשאפטלעכן אנזען. זיי האבן געשטרעבט צו גלייכהייט מיט די אנדערע אין אלע אונזוכטען, און די דאזיקע גלייכהייט האבן זיי געגלויבט צו דערגרייכן דורכדעם, וואס זיי אליין וועלן אויסזען גלייך ווי אנדערע אין שפראך, אין קליידונג און אין שול, און אינאיינעם מיט דער שול דארף מען אויך רעפארמירן דעם סידור, אין איבערהויפט, דארף מען זיך אליין אויך רעפארמירן. נישט בלויז פון סידור דארף מען ארויסווארפן יעדן דערמאנונג אויף א האפענונג אויסגעלייזט צו ווערן, יעדן וואונק אז מיר שטאמען פון ערגעץ אנדערש, און אז מיר ווילן לעבן אנדערש ווי די ארומיקע – נאר אויך פון הארצן דארפן מיר דאס ארויסווארפן. וואו מיר לעבן – צו דער דאזיקער באפעלקערונג געהערן מיר און מיט איר דארפן מיר פארשמאלצן ווערן.
הולטייעניקעס און לייכטזיניקע - איינפאכע שטרעבערס פאר מאדערניזירן דאס יידנטום, וועלכע האבן נישט אזוי טיף געטראכט, זיי האבן נישט געקלערט וועגן רעפארם אדער אמאנציפאציע, נאר זיינען געווען איינפאכע הולטייעניקעס און לייכטזיניקע וועלכע האבן געשריגן ס'איז שוין גענוג מיט דעם בארג פון געזעצן וואס מען האט זיי אנגעהאנגן, ס'איז שווער, און מען מיז שניידן. מיר ווילן די רבנים און מנהיגים זאלן גרינגער מאכן דאס לעבן.
איין געמיינדע נאך דער אנדערער איז אפגעווישט געווארן, ס'איז געווען וואס זיינען איבערנאכט אפגעווישט געווארן און אזעלכע וואס דער קאמף האט גענומען אביסל לענגער. ס'איז געווען אפהענגיק דערפון ווי שטארק אדער שוואך ס'איז געווען דער קראפט פון יענע וועלכע האבן זיך אנטקעגנגעשטעלט דער רעפארם באוועגונג.
די רעפארם-באוועגונג איז דורך געלאפן גאנץ וועסט אייראפע און טיילווייז אויך אסט אייראפע, פון דייטשלאנד קיין עסטרייך, איטאליע, בעמען, מערן, אפילו קיין גאליציע און אונגארן. אויף איין ארט האט די רעפארם זיך באנוגנט מיט אויבערפלעכלעכע מעסיקע ענדערונגען, ערגעץ אנדערש מיט א גרינדלעכער ענדערונג, אלץ איז אפגעהאנגען דערפון וואו שטארק דער קעגנער איז געווען.
און אז די רעפארם-באוועגונג האט זיך באוויזן אין אונגארן, האט זי זיך אנגעשלאגן אין אן אייזערנער וואנט. דאס איז געווען א קאמף וואס האט זיין גלייכן נישט אין דער געשיכטע פון יענער צייט, און ער האט דערגרייכט אומבאשרייבענדע רעזולטאטן.
פון דער רעפארם זייט האט געפירט דער קאמף מרדכי ווייס, אליעזר ליבערמאן, אהרן כארין, און נאך. פון דער ארטאדאקסישער זייט האט געפירט דעם קאמף דער בארימטער גאון און אויטאריטעט רבי משה סופר, ער האט געפירט א קאמף אין זיין לאנד אונגארן. ער האט אויך געפירט א קאמף אין אנדערע לענדער און אין א גרויסן זין דארט אויך געהאט ערפאלג.
כאטש זיינע יסורים האט רבי משה נאך פאר געלערנט זיינע שיעורים פאר די תלמידים רעגעלמעסיג.
דעם לעצטן זומער ה'תקצ"ט האט ער געלערנט מסכת ביצה ביז דער סוגיא פון "מתוך", נאכדעם וואס רבי משה איז נפטר געווארן כ"ה תשרי ה'ת"ר, האט מען געזאגט "אל יפטור אדם אלא מתוך דבר הלכה".
רבי משה האט געהייראט בזיווג ראשון מרת שרה א טאכטער פון הרב משה יערוויץ רב אין פראסניץ. זי איז נפטר געווארן אין יאר ה'תקע"ב זי האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער.
רבי מיכאל בער ווייסמאנדל (ד' חשוון תרס"ד 1903 - ו' כסלו תשי"ח 1957) איז באקאנט מיט זיינע הצלה אקטיוויטעטן צו ראטעווען אידן פון דעם חורבן אייראפע.
מיכאל בער איז געבוירן אין דעברעצין, אונגארן, ד' חשוון תרס"ד צו יוסף ווייסמאנדל, א שוחט. א פאר יאר שפעטער האט זיין משפחה געצויגן קיין טירנוי (היינט סלאוואקיי). אין תרצ"א איז ער געגאנגען לערנען אין נייטרא אין דער ישיבה פון הרב שמואל דוד אונגאר.
זייענדיג א טירנויער, וואס ווי באקאנט איז דער נייטרא'ער רב אויך געקומען פון דער שטאט, איז בייגעפאלן פאר איינעם אנצוטראגן דעם שידוך צווישן מיכאל בער מיט ברכה רחל אונגאר. זיי האבן חתונה געהאט אין תרצ"ז.
נאך זיין חתונה איז ער געפארן פארברענגען אין דער באדליען ביבליאטעק אין אקספארד, ענגלאנד, וואו ער האט מעתיק געווען תורת הראשונים, וואס ליידער א גרויסער טייל פון זיי איז נעבעך נישט איבערגעליבן נאכן גרויסן חורבן.
ער האט געהאט א שטוב מיט פינף קינדער, וועלכע זענען ליידער צוזאמען מיט זייער מאמע אומגעקומען אין אוישוויץ, און ער איז אויפן וועג ארויסגעשפרונגען פון דער באן, באשליסנדיג דעם גורל'דיגן באשלוס אז עס איז וויכטיגער עוסק צו זיין אין הצלת נפשות ווי צו זיין מיט זיינע באליבטע אין די לעצטע מינוטן.
נייטרא ישיבה.
ער האט געגרינדעט די נייטרא ישיבה און נייטרא יישוב אין מאונט קיסקא, ניו יארק.
ער איז געשטארבן יונג פון א הארץ אטאקע.
פוטשו וויינבערגער איז דער "אונגערישער" נאמען וויאזוי מען רופט הרב ר' יצחק אייזיק וויינבערגער, אן וואולער תמימות'דיגער סאטמארער חסיד פון וויליאמסבורג, וואס טוט אין לאקאלע פאליטיק און ווייסט פונקטליך אלע גאסיפ'ס און רומערס דורך טראגן און ברענגן כסדר פון איין פאליטישן צום צווייטן און פון איין רעפארטער צום צווייטן, ער האט ג'ארבעט אין סיטי האל.
ער איז נישט קיין שתדלן אדער עסקן נאר סתם א פאליטיקאנט.
ער איז א גרויסע ארוני, און זיי זענען גאר שטארק שטאלץ מיט אים. [http://masoret.hevre.co.il/hydepark/topic.asp?whichpage=1&topic_id=1910001]
רבי ליפא טייטלבוים שליט"א זענטער רב איז דער צווייטער זון פון סאטמארער רבי משה טייטלבוים זצוקללה"ה. ער איז אן איידעם ביי ר' יוסף אשכנזי ז"ל, דער גבאי פון סאטמארער רבי ר' יואל טייטלבוים זצ"ל.
אין די לעצטע נישט געזונטע יארן פון זיין טאטען, וואס זיין טאטע איז געווען אנגעוויזן אין אסאך פארזענליכע הילף 24 שעה א טאג, איז ר' ליפא געווען פארפּאָרעט מיטן באדינען איהם.
ער איז געווען דער ערשטער מו"ל פון די ספרים ברך משה פון זיין טאטענ'ס חידושים עה"ת.
אין יאר תשנ"ז האט ער ארגאניזירט א ביהמ"ד אינעם הויז פון זיין טאטען אין וויליאמסבורג 550 בעדפארד עוו. פאר די שבתים וואס זיין טאטע האט זיך נישט געפונען אין וויליאמסבורג, אין א נאמען געבענדיג דעם ביהמ"ד "ברך משה" (נאך זיין ספר) ווי עס האבן עפ"י רוב געדאווענט די שטוב מענטשן פון רבי'ן זצ"ל.
נאך דער פטירה פון זיין טאטען ז"ל כ"ו ניסן תשס"ו האט ער געגרינדעט אן אפיצילע קהילה מיטן נאמען קהל ברך משה ד'זענטא וואו ער האט זיך עמטליך פארופן זענטא רב, ע"ש די קהלה וואס זיין טאטע האט געדינט אלס רב אין דער שטאט זענטא, יוגאסלאוויע פאר'ן קריג, מיט וואס ער ווערט אנגערופען זינט דעמאלטץ.
דודי'ס חסידישער חן, שארפער אריטארישער קראפט, און הארציגער שמייכל צו יעדן ענין, האט אים געמאכט אלס נומער 1 ווארטזאגער פאר חרדים
ר' דוד (דודי) זילבערשלאג (געב' תשי"ח) איז א סערעט וויזשניצער חסיד וואס האט אנגעפירט אמאל א רייע מוסדות ווי "מאיר פנים" און "כח לתת" און איז גרינדער פון די צוויי ארגאניזאציעס, און ער איז אויך געווען אמאל בעל הבית פון דער חרדישער וואכן צייטונג בקהילה. אויך האט ער געהאט א טעגליכער רובריק אין הארץ ווי ער פארקויפט אמונות ודעות און פארטיידיגט חרדישע אינטערעסן פאר די פרייע ליינער.
ער איז געבוירן געווארן אין פתח תקוה צו זיינע עלטערן שלמה זלמן זילבערשלאג און אסתר (באב"ד).
אין די 1980ער יארן האט ער געוואוינט אין בני ברק.
ר' דוד איז א מחותן מיט ר' יהודה משי זהב פון זק"א.
פאר ראש השנה תשע"א, טענה'ט מען אז ער זיך געטראפן צוזאמען מיט א מיידל און איין צימער. א פאסירונג וואס האט אויסגערופן א שטורעם ביי די חרדישע, ווי אויך אין דער פרייער פרעסע.
דאס איז געשען ווארשיינליך, ווען זיינע אלטע שותפים אין זיינע ארגאניזאציעס, האבן זיך ארומגעקריגט מיט אים, און האבן אים פרובירט שאנטאזשירן, דורך דינגען פריוואטע פארשער און זיי האבן אים אונטערגעשיקט דאס מיידל.
יהויכין אדער יכניה, דער זון פון יהויקים מיט "נְחֻשְׁתָּא בַת-אֶלְנָתָן", איז געווען דער 19סטער קעניג אויף מלכות יהודה אין פארלויף פון בלויז 3 מאנאטן אין ירושלים, ער איז געווארן קעניג אין יאר ג'קנ"ב. ער איז געווארן קעניג ווען ער איז געוועזן 18 יאר אלט.
אין יאר ג'קס"ג האט נבוכדנאצר דער קעניג פון בבל געפאנגען יהויכין מיט זיין גאנצע פאמיליע, און מיט אים 10,000 מענטשן, פון זיי: 7,000 סאלדאטן, 1,000 שלאסער און אויך 2000 פון די חשובע לייט מיטן נביא יחזקאל צווישן זיי. די גלות איז געווען דער אנפאנג פונעם שפעטערן גלות ווען צדקיהו האט מורד געווען. דאס דאזיקע גלות הייסט גלות יהויכין.
37 יאר נאך וואס יהויכין איז געפאנגען געווארן דורך בבל האט אים "אויל מרודך" (דער קעניג פון בבל) באפרייט פון תפיסה.
צדקיהו, א זון פון יאשיהו מיט "חֲמוּטַל בַּת-יִרְמְיָהוּ" און א פעטער פון יהויכין, איז געווען דער 20סטער און לעצטער קעניג אויף מלכות יהודה אין פארלויף פון 11 יאר אין ירושלים. ער איז געווארן קעניג אין יאר ג'קס"ד. ער איז געווארן קעניג ווען ער איז געווען 21 יאר אלט.
לויט ספר מלכים איז ער געווען שלעכט און געזינדיגט פאר גאט פונקט ווי יהויקים.
ער איז באקרוינט געווארן אלץ קעניג דורך דער קעניג פון בבל. פאר ווען ער איז געווארן קעניג האט ער געהייסן מתניהו אבער דער קעניג פון בבל האט אים געטוישט זיין נאמען צו צדקיהו.
אין יאר ג'קע"א האט צדקיהו מורד געווען קעגן נבוכדנאצר דער קעניג פון בבל, נבוכדנאצר באלאגערט ירושלים, און אין יאר ג'קע"ג האט ער פארוואנדערט כמעט אלע יידן פון מלכות יהודה און פארברענט דער בית המקדש (נאך וואס ס'איז געשטאנען 410 יאר). נבוכדנאצר האט געפסקנט (און אויסגעפירט) מען זאל הרגענען צדקיהו'ס קינדער קעגן די אויגן פון צדקיהו און דערנאך אויסהאקן צדקיהו'ס אויגן און אים בריינגען קיין בבל.
נאך וואס די בבלים האבן געהרגעט צדקיהו האט נבוכדנאצר באשטימט גדליהו זאל זיין דער פירער פון די יידן וואס זיינען געבליבן אין יהודה.
נבוכדנצר איז געווען דער קעניג פון בבל.
אין עשרה בטבת ג'קע"ג ווען צדקיהו איז געווען קעניג אויף מלכות יהודה, האט זיין ארמיי באלאגערט די שטאט ירושלים. 3 יאר ארום אין שבעה עשר בתמוז האט ער חרוב געמאכט דעם ערשטן בית המקדש (נאך וואס ער איז געשטאנען 410 יאר) און האט איינגענומען מלכות יהודה. אין תשעה באב איז די שטאט מיט דער בית המקדש געווארן אינגאנצן פארברענט.
אין ספר דניאל ווערט דערציילט ווי נבוכדנצר האט אויפגשטעלט א געטשקע אין דעם טאל פון דורא, און געהייסן אלע צו בוקן צו דער געטשקע. חנניה, מישאל און עזריה האבן בשום אופן נישט מסכים געווען דערצו, און נבוכדנצר האט זיי אריינגעווארפן אין פייער, אבער דער אייבערשטער האט זיי געראטעוועט.
ר' סענדער דייטש ז"ל איז געווען דער סאטמארער ראש הקהל, א תלמיד חכם, א רעדנער און שרייבער.
ער איז געווען יארן לאנג רעדאקטאר פון דער צייטונג "דער איד" אונטערן פען נאמען "אליעזר עפשטיין".
ער איז נישט בלויז געווען איר לאנג יעריגער רעדאקטאר נאר ער האט זי געפירט יארן און זי געדרוקט אין זיין דרוקעריי "דייטש פרינטינג" און מיט דער צייט ווען דער איד האט זיך אויסגעברייטערט און עס האט פארנומען א סך צייט און ארבעט, און זייענדיג דער רעדאקטער פון דער צייטונג האט ער זיך נאר אפגעגעבן מיט דער צייטונג און ער האט מער נישט געקענט אננעמען אנדערע דרוקעריי ארבעט.
גענעראל.
ער איז געווען דער יד ימין פונעם ערשטן סאטמארער רבי'ן, ר' יואל טייטלבוים מסאטמאר זי"ע, און האט דעם רבי'ן פיל ארויסגעהאלפן ביים שרייבן דעם ספר הקדוש "ויואל משה", מסדר געווען די מפתח און געשריבן דעם ספר "על הגאולה ועל התמורה". ער איז אויך געווען דער פארזיצער ביי אלע דעמאנסטראציעס וואס סאטמאר האט אפגעראכטן קעגן די ציוניסטישע מדינה, אזוי אויך ביים ברך משה מסאטמאר ביז זיין פטירה תשנ"ח.
דרוקעריי.
דער בארומטע 'דייטש פרינטיג' וואס ר' סענדר האט אנגעפירט אין אמעריקא, איז אים נאך געווען בירושה פון זיין פאטער ר' אברהם הערש ז"ל, ר' אברהם הערש האט געגרינדעט דעם 'בית דפוס דייטש' אין די שטאט ברעזנא אין יאר תרס"ד.
דער דרוקעריי איז דאן געווען די איינציגסטע אין דער גאנצער אומגעגענט, זיי האבן פארמאגט ספעציעלע אידישע אותיות און זיי פלעגן מאכן אלערליי דרוק-ארבעט אידיש, לשון קודש, און אויך אויף די לאנד-שפראך. זיי האבן אויך פארמאגט דעם ספעציעלן אות 'ציריל' וואס מיט דעם פלעגן זיך דאן באנוצן די רוסן דאס איז געווען פון אן אנדערע סארט וואס מען פלעגט זיך באנוצען אין אלגעמיין, אזוי האבן זיי געדרוקט א סך אויף די רוסישע שפראך, וואסס דאס איז געווען די שפראך וואס מען פלעגט זיך דארט באנוצען אממערסטענס.
נאך די ערשטע וועלט מלחמה ווען די שטאט ברעזנא און איר אומגעגענט האט באלאנגט צו דעם טשעכסלאוואקיא רעפובליק האבן זיי דאן אריבערגעברענגט נייע דרוק מאשינען, און נייע אותיות פון לייפציג און פון ווין, און אויפגעפרישט דעם בית דפוס.
בדרך כלל האבן זיי געדרוקט מודעות, בריוון, זמנים פון הדלקת הנרות פון ערש"ק און עריו"ט, ספרי אל"ף בי"ת, ברכת המזון, קריאת שמע, און אויך פארשידענע קליינע קונטרסים אויף לשון קודש, און א סך פון די קונטרסים האט מען קאפירט אין אמעריקא נאך די מלחמה, און עס איז נאך היינט דא פארשפרייט בענטשערליך וואס דער ארגינעלער דרוק דערפון איז ערצייגט געווארן דורך בית דפוס דייטש אין ברעזנא.
בשעת די צווייטע וועלט מלחמה איז געווען פארבאטן פאר אידען צו האבן א דרוקעריי, אבער וויבאלד דער דייטש דרוקעריי איז געווען די איינציגסטער אין דער גאנצער אומגעגענט האבן די איסטאנצען ערלויבט ר' אברהם הערש צו פארבלייבן אין זיין דרוקעריי, טראץ עס איז געווען אומגעזעצליך.
אין יאר תש"ד, ווען די מלחמה האט זיך פארשפרייט אויף די אידען אין אונגארן, און מען האט זי דעפערטירט קיין אוישוויץ, און ר' אברהם הערש הי"ד איז געווען א טייל פון זיי, איז דער דרוקעריי אזוי ווי די גאנצע שטאט ברעזנא פארבליבען פאר'חורבה'ט און פארלאזט גענוי ווי די אנדערע שטעט אין אונגארן.
נאך דער מלחמה ווען ר' סענדר איז ניצול געווארן, איז ער צוריק צו זיין היים שטאט און געטראפען דעם גאנצען דרוקעריי אומבארירט, אבער ווי פארשטענדליך האט ער נישט געקענט דארט פארבלייבן.
ר' סענדר האט דאן געוואנדערט ווי אלע אנדערע אידישע קינדער צו די פליטים לאגערן אין דייטשלאנד. ר' סענדר האט זיך אויפגעהאלטן צוזאמען מיט אנדערע פיר טויזנט אידן אין דעם ווינדסהיים לאגער, אין די שטאט אוואריא, דייטשלאנד.
ר' סענדר איז געווען באשאנקען מיט א זעלטענעם רצון און שטארקייט, און נאך דארט אין ווינדסהיים האט ער פראבירט צו גרינדן א דרוקעריי, פון אנפאנג האט ער נישט פארמאגט קיין אידישע אותיות, נאר גוי'אישע בוכשטאבן, איז ער אויפגעקומען מיט אן איינפאל, ער האט אויסגעשטעלט אידישע אויתיות דורך די גוישע בוכשטאבן ABC און דורך דעם געשריבן אויף אידיש אדער לשון קודש.
ר' סענדר פלעגט דאן ארויסגעבן א אויסגאבע יעדע וואך אויף אונגאריש מיטן נאמען 'שבתון', דארט האט ער געמאלדן די זמנים פון שבת און די צייטן ווען עס געפאלט די ימים טובים און תעניתים, ווי אויך דברי חיזוק פאר די לבבות נשברות וואס האבן קיינעם נישט פארמאגט אויף דעם עולם, און ר' סענדר האט אין זיי אריינגעבלאזען א פרישע לעבנס גייסט צו תורה און אידישקייט.
מיט דער צייט איז אים געלונגען צו פארשאפען אידישע אותיות, און דערנאך האט ער אויך פארשאפט אידישע "מאטריצען", און מיט דעם האט ער געקענט מסדר זיין אויפ'ן דרוק מאשין דער "לינאטייפ" אלערליי דרוקעריי, ר' סענדר האט דאן געדרוקט אין ווינדסהיים קליינע ספרים, און א סך קונטריסים, מודעות, און ליפלעטן, ווי אויך א צייטונג מיט מאמרים אויף אידיש און לשון קודש. פון וואס אלע איינוואוינער האבן שטארק הנאה געהאט.
ווען דער ווינדסהיים לאגער האט זיך פארמאכט און ר' סענדר יז אנגעקומען קיין אמעריקא, האט ער געארבעט אין פארשידענע באוואוסטע דרוקערייען. און אין יאר תשי"ח האט ער געעפענט אין ברוקלין דעם דרוקעריי מיט'ן נאמען "דפוס סענדר דייטש", וואס האט געהאט א שטארקע אפלאנג איבעראל אלס א געלונגענע און הערליכע דרוקעריי, ער האט געדרוקט הונדערטער ספרים, און ר' סענדר האט זיכער געמאכט אז יעדע ספר ווס גייט ארויס פון זיינע הענט זאל זיין שיין אויסגעארבעט און אויסגעשטעלט, און אן קיין טעותים, וואס ר' סענדר פלעגט זייער נישט קענען דערליידן.
ווי אויך פלעגט ער דרוקען קונטריסים און קובצים און ירחונים, און איבער אלעם פלעגט ר' סענדר דרוקען די צייטונג "דער איד" איבער פערציג יאר.
מיט די צייט ווען דער איד האט זיך אויסגעברייטערט און עס האט פארנומען א סך צייט און ארבעט, און זייענדיג דער רעדאקטער פון דעם צייטונג האט ער זיך נאר אפגעגעגעבן מיט דעם צייטונג און ער האט מער נישט געקענט אננעמען אנדערע דרוקעריי ארבעט.
מיט'ן אויפקום פון די טעכנאלאגיע פון קאמפיוטער איז אפגמאכט געווארן א באשלוס אז האלב צייטונג וועט געדרוקט ווערן ביי דייטש פרינטיג און די אנדערע האחב וועט געמאכט ווערן דורכן קאמפיוטער.
ר' סענדר זייענדיג געוואוינט פון קינדווייס אן אז דרוקעריי ווערט געמאכט מיט די בלויזע הענט, האו זיך נישט געקענט פארשטעלן אז דער יונגער קאמפיוטער וועט איינעמען די מאכט, און אינגאנצען ארויסשטויסען דעם אור אלטן דרוק מיטל, אלס רעזולטאט האט ער נישט אריינגעלייגט אין ארויפארבעטן זיין דרוקעריי אויפן מאדערנעם שטייגער, אזוי ארום ווען ער האט שוין בלית ברירה געמוזט טוישן די סיסטעם האבן שוין די יונגווארג וואס האבן געארבעט אויף די צווייטע טייל פון דער איד וואס איז שוין פון פריער געווען געמאכט דורכן קאמפיוטער, איבער גענומען די לייצעס און זיי האבן געמאכט מער פארשריט אין דעם געביט, האבנדיג שוין מער דערפארונג דערין.
דורות.
זיין זון ר' שמואל אהרן דייטש איז היינט צוטאגס א שרייבער אין „דער איד" וואס באשרייבט דאס לעבן און שאפן איבער אלע נפטרים וואס שטארבן. זיין אייניקל ר' וואלף דייטש האט איבערגענומען די נייעס אפטיילונג איבער וועלטליכע פאליטיק.
זיין זוהן ר' יודל דייטש איז פון די הויפט אנפירער פון דעם וויליאמסבורגן חברה הצלה און פירט אן מיטן קוואליטי מעדיקל צענטער
פון זיינע אייניקלעך זענען פון די גרויסע עסקנים אין דער היינטיגער ק"ק סאטמאר איינער פון זיי ר' יואל לעפקאוויטש א טשאפלען אין א גרויסע כלל טוער
גדליהו בן אחיקם (אדער גדליה), איז געווען דער לעצטער פירער פון מלכות יהודה. נבוכדנאצר (דער קעניג פון בבל) האט אים באשטימט אלץ א פירער פון אלע פארבליבענע אין יהודה נאך וואס די בבלים האבן איר איינגענומען און מגלה געווען רוב יידן קיין בבל.
אין א צייט ארום ג' תשרי האט א ייד מיטן נאמען ישמעאל בן נתניה געמארדעט גדליהו צוליב וואס, און לזכר דעם פאסט מען צום גדליה. נאך וואס גדליהו איז געשטארבן האבן אלע איבעריגע יידן און ירמיהו צווישן זיי אראפגענידערט קיין מצרים.
48 יאר ארום האט כורש דער קעניג פון פרס צוריק געקערט די יידן קיין ארץ ישראל.
כורש איז געווארן קעניג פון פרס אין יאר ג'ר"א.
אין יאר 539 פאר'ן ציילן (ג'רכ"א) האט בבל'ס קעניגרייך אומגעפאלן, און כורש דער ערשטער קעניג פון פרס האט איבערגענומען גאנץ בבל און אירע פארשקלאפטע פעלקער ווען צווישן זיי איז געווען מלכות יהודה. כורש האט באפרייט א סך פארשקלאפטע פעלקער פון געצווונגענע דינעריי וואס בבל האט איינגעפירט.
אין יאר 538 פאר'ן ציילן (אומגעפער 50 יאר נאכ'ן חורבן בית ראשון) האט ער פראקלאמירט צו ערלויבן די אידן זיך אומקערן קיין ארץ ישראל כדי צו בויען דער צווייטער בית המקדש, (נאך 67 יאר גלות), אויך האט ער געפאָדערט פון די אידן וואס האבן געוואלט בלייבן אין בבל, זאלן שטיצן די אידן וואס פארן צוריק קיין ארץ ישראל. אויך האט ער אומגעקערט די כלים פון דער בית המקדש וואס נבוכדנאצר האט גערויבט פון די אידן. די אומקערונג הייסט שיבת ציון.
נאך כורש'ס דעקלאראציע האבן אומגעפער 50 טויזנט אידן זיך אומגעקערט קיין ארץ ישראל.
די מאמע רחל זי איז געווען די צווייטע טאכטער פון לבן הארמי און מוטער עדינה. איז געווען דאס באליבטע ווייב פון יעקב. זי האט געהאט צוויי קינדער:יוסף און בנימין.
די פסוקים ווערן איבערגעחזרט און געזונגען צו דערמאנען די נבואה אז כלל ישראל וועט זיך אומקערן פון גלות.
קבר רחל.
די אנגענומענע דעה איז אז רחל איז געשטארבן י"א מרחשון ב'ר"ח אין אפרת לעבן בית לחם. אבער לויט ספר שמואל איז זי באגראבן געווארן אין רמה וואס ליגט צפון פון ירושלים.
שנה ראשונה איז דאס ערשטע יאר נאך דער חתונה. לויט דער תורה אין דעם יאר דארף מען פריילעך מאכן די ווייב און אפגעבן צייט פאר איר. אין דעם יאר פירט מען זיך צו זיך נישט דערווייטערן פון שטוב אויף דאטשע א.ד.ג.
אין פריערדיקע צייטן, האט א מענטש נישט געדארפט גיין דינען אין מיליטער ווען ער איז געוועזן אין דעם שנה ראשונה.
ריבית מיינט אפגעבן א חוב מיט צינזען (מיט מער פראצענט).
ווען מען לייגט אריין געלט אין א באנק קאנטע, קען די באנק צולייגן ריבית צו דער קאנטע.
לויט דער תורה איז פארבאטן צו אויסלייען מיט ריבית פאר א ייד נאר בלויז פון גוים.
אבער ס'איז פאראן אן עצה פון די אחרונים צו בארגן געלט אויף ריבית מיט א היתר עיסקא.
קאדעקס כאמוראבי איז אן אוראלטער מגילה געשריבן אויף אקאדיש אויסגעטשעטשעט אויף א שטיין פון די צייטן פון אברהם אבינו.
די מגילה איז געשריבן געווארן אויף א שטיין דורך כאמוראבי דער קעניג פון בבל (א'תתקס"ח - ב'י) דערגרייכט 281 געזעצן ווען א סך חוקים פון זיי וואס געהערט צו בין אדם לחבירו זיינען געראטן צו די חוקי התורה (וואס איז געשריבן געווארן ארום 450 יאר שפעטער).
הרב חיים יהושע האלבערשטאם איז דער סאטמארער רב פון מאנסי.
ער איז א זון פון הרב יעקב יוסף האלבערשטאם, דער רב פונעם ביהמ"ד בית חיים יושע אין בארא פארק, און זיין ווייב מרת שרה (טאכטער פון רבי אהרן טייטלבוים).
ער איז אן איידעם פון רבי משה טייטלבוים, דער ״ברך משה״ פון סאטמאר.
רבי חיים יושע גיט די הענט פאר זיין שוואגער רבי זלמן לייב ביי א שמחה
זיין שפראך איז שטארק גאליציאנער ווייל ער שטאמט פון באבאוו, ער איז אן אייניקל פונעם צווייטן באבאווער רבי דעם קדושת ציון זצ"ל הי"ד.
ער איז געווארן אויפגענומען אלס רב אין מאנסי חשון תשנ"ו און ער האט דעמאלטס איבערגענומען א שוואכע קהילה אבער אין די לעצטע צען יאר האט ער באוויזן דאס אויפצוארבעטן מיט א שיינער גרויסער קהילה פון אריבער 500 משפחות און א ישיבה פון אריבער 150 בחורים, און אויפגעבויט א שיינעם גרויסן ביהמ"ד אינמיטן דער שטאט מאנסי וואו עס איז דער לייכט־טורעם אין דער גאנצער שטאט. ווי אויך א נעץ פון גרויסע בנינים פאר די מוסדות ת"ת מיט א הערליכער חתונה זאל (עטרת חי' שרה) און איבערגעבויעט דעם אלטן בית המדרש פאר א ישיבה פעסטונג און נאך בנינים וואס בויעט זיך לאור דעם גרויסן פארלאנג וואס וואקסט יעדעס יאר.
נאך דער פטירה פון זיין שווער דער ברך משה כ"ו ניסן תשס"ו איז ער געווארן אויפגענומען כאילו דער אדמו"ר פון דער סאטמארער קהילה אין מאנסי, וואו ער פירט טיש און נעמט קוויטלעך, ווייל זיין שווער דער ברך משה האט אים געזאגט אז ער גיט אים מאנסי אלס אויסשליסלעכער בעה"ב.
ער נעמט נישט קיין שטעלונג אין דער סאטמאר'ער מחלוקה, נישט זיין אונטערווארפנדיג אפיציעל צו קיין איינעם פון די צוויי סאטמארער רבי׳ס די טייטלבוים ברידער.
ער האט חסידים פון ביידע קהלות סיי פון קרית יואל אין סיי פון וויליאמסבורג זיינע חסידים זענען גאר שטארקע אנהענגערס אין אים. ער האלט יעדן טאג אין דער ישיבה גדולה "מתיבתא ויואל משה סאטמאר מאנסי תחת נשיאתו דעם באוואוסטן שיעור אין ספר חובת הלבבות וואס ווי באקאנט איז ער שטארק דבוק אין דעם ספר; עס איז שוין ארויס געקומען חובת הלבבות ח"א מיטן פירוש נפש חיה צוזאמגעקליבן זיינע שיעורים, אזוי אויך איז שוין ארויס געקומען א ספר אויף מועדים ח"א אין אויף יו"ט שבועות, חנוכה, ועוד.
ער איז פון די חשוב'סטע רבנים אין שטאט מאנסי און מען רעכענט זיך מיט זיינס א מיינונג.
אנדערע סאטמארער קהילות אין מאנסי.
די ארונים, האבן זיך געעפנט אן אייגענע קהילה אין מאנסי, אונטער דער פירערשאפט פון רבי אברהם הערש וואזנער. זיי רופן זייער קהילה "ייטב לב" ווייל די אפיציעלע קהילה אין מאנסי הייסט ויואל משה.
די זאליס האבן א אייגענע בית המדרש וואס איז אונטער די בעלות פון קהל ווי הרב ישעי' טירנויער איז דער דיין ורב אבער מיט די פילע הסכמה סיי פון דער רבי ר' זלמן לייב און דער רב ר' חיים יהושע שליט"א ס'זייער שיין צו זען ווי די צוויי שוואגער פארטראגן זיך מיט קעגינזייטיגע הערצה ואהבה,
רבי חיים יושע האט צוויי טעכטער.
קאָפּנהאַגן () איז די הױפּטשטאָט פֿון דענמארק, מיט א באפעלקערונג פון 1,213,822 (אום 1טן יאנואר 2012).
כאטש קאפנהאגן געפינט זיך אויפן גרענעץ פון לאנד, איז ער דער וויכטיקסטער פארקער פונקט אין דענמארק. אלע וויכטיקע שאסייען, ווי אויך די אייזנבאנען, פארן אריין אין דער שטאט, אין פארעם פון א שטערן. קאפנהאגן איז פארבונדן מיט ליבעק און האמבורג דורך דער פויגלליניע רוטע, און מיט מאלמע און לונד דורך דער ערעסונד פארבינדונג.
טעאטער סאָליס אין מאנטעווידעא 2008
לשנה טובה תכתבו — מאנטעווידעא 1932
מאָנטעװידעא איז די הױפּטשטאָט פֿון אורוגװײַ און די הויפט פארט שטאט.
ביים ראג 18 דע הוליא עוועניו און אינדעפענדענץ פלאזא געפינט זיך דער סאלווא פאלאץ, געפלאנעוועט דורכן ארכיטעקט מאריא פאלאנטי און געקאנטשעט אין 1925. פאלאנטי, אן איטאליענישער אימגרירער וואס האט געוואוינט אין בוענאס איירעס, האט גענצינט אן ענלעכן פלאן פאר זיין באראלא פאלאץ אין בוענאס איירעס. סאלווא פאלאץ שטייט הויך 100 מעטער מיט זיין אנטענע.
הרב אברהם לייטנער איז געווען רב אין מאנטעווידעא.
ר' אורי זוהר א חוזר ומחזיר בתשובה
ר' אורי זוהר (געב' ח' מרחשון תרצ"ו) שליט"א איז א באקאנטער בעל תשובה אין ישראל, וואס איז אין זיין פרייען לעבן געווען שטארק פאפולער אויף טעלעוויזיע און פילמען אלס קאמיקער.
הײַנט לערנט ער אין כּולל.
אין אנהייב פון די 60ער יארן איז אורי זוהר געווען פארהייראט צו דער זינגערין אילנה רובינא צוויי יאר. שפעטער האט ער חתונה געהאט מיט דער אקטריסע אליה שוסטער. זיי וואוינען אין ירושלים, און האבן זיבן קינדער. די צוויי עלטסטע זין, אפרים און שלום, וואס האבן געהייראט שירי און יאסמין, טעכטער פון אריק איינשטיין, וואס אויך זענען געווארן בעלי תשובות מיט זייער מוטער. די חתונה פון אפרים פישל מיט שירי איז געווארן באריכטעט אין 1985 אין רנן שור׳ס קורצן פילם, "חתונה בירושלים". נאך א זון, בצלאל, פירט די מגדל אור מוסדות פון הרב יצחק דוד גראסמאן. דער יונגסטער זון, דוד, איז דער פארלאמענטארער העלפער פונעם חרדישן כנסת דעפוטאט אורי מקלב. זיי האבן איין טאכטער, אחינועם.
שיינקייט איז אן אייגנשאַפֿט פון אדער א בעל חי, אן אביעקט, א מענטש, א פלאץ אדער אפילו א געדאנק, פון וואס מענטשן האבן הנאה. שיינקייט ווערט שטודירט ווי א טייל פון עסטעטיק, קולטור, סאציאלע פסיכאלאגיע און סאציאלאגיע.
שיינקייט איז באמת געוואנדן לויט די מיינונג און טעם פון דעם זעער און באטראכטער, אבער עס איז פארהאן אנגענומענע כללים וואס דער מענטש האט הנאה פון קוקן אויף א זאך, למשל סימעטריע און פראפארציע.
די טראכט און געפיל פונעם מענטש ווערט בארואיגט, פרייליך און פיל מיט תענוג ווען ער זעהט שיינקייט. דאס קען מיינען מענטשען זאכן און באגריפען.
געווענליך זיינען פרויען שענער פון מענער כדי צו בויען מיט זיי ווייטערע דורות.
הרב אהרן יהודה לייב שטיינמאן (י"ד חשוון ה'תרע"ד - כ"ד כסלו ה'תשע"ח), גערופן רב אהרן לייב, איז געווען א חרדישער ליטווישער ראש ישיבה, פון די הויפט מנהיגים פון דער חרדישער וועלט אין די יארן פון תש״ס. ער איז געווען דער נשיא פון דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.
ער איז אויך געווען דער ראש ישיבה פון עטליכע ישיבות: גאון יעקב, ארחות תורה, תורה בתפארתה און פון דער פאנאוועזשער ישיבה לצעירים, און איז אמאל אויך געווען דער ראש כולל פונעם פאנאוועזשער כולל. ער האט מחבר געווען דרייסיק ספרים. ספר איילת השחר אויף מסכתות הש"ס און חמשה חומשי תורה, און ספר ימלא פי תהילתך פון שמועסן.
ער האט געהייראט מרת תמר (טעמא) קארנפעלד (נפ' תשס"ב), אן אייניקל פון משה חיים ראטנבערג פון כענטשין.
דער רב איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תרע"ד אלס אהרן יהודה לייב שטיימאן אין בריסק, רוסלענדישע אימפעריע (היינט בעלארוס) צו זיין פאטער רבי נח צבי שטיימאן, שמש אינעם בריסקער בית דין, און צו זיין מוטער מרת גיטל פייגא.
אין תרצ"ז איז ער גערופן געווארן צו ווערן ריקרוטירט אין דער פוילישער מיליטער, דעריבער האט ער געביטן זיין משפחה נאמען אויף שטיינמאן מיט דער האפענונג אזוי נישט צו ווערן גענומען אין מיליטער, אבער אן ערפאלג ער איז ווייטער גערופן געווארן אין מיליטער.
דורך די באמיאונגען פון דעם בריסקער רב און רבי ברוך בער לייבאוויטש האט ער באקומען אין תרצ"ז אן איינלאדונג פון הרב באטשקא, ראש ישיבה אין מאנטרע, שווייץ; אזוי האט ער זיך געראטעוועט פון פוילישע מיליטער.
במשך זיינע יארן אין דער שווייץ האט ער געהאט נאנטע באציאונגען מיטן פוסק הרב מרדכי יעקב ברייש, רב פון ״אגודת אחים״ אין ציריך.
ער איז געשטארבן נאך א לאנגער קראנקייט, הויפטליך אנגינע, אין דער אלטער פון 104 יאר.
הרב שטיינמאן איז ארויסגעשטאנען מיט זיין אפגעזונדערקייט פון די וועלטליכע פארגענוגנס, זיך באגענוגט מיט מינימאלישע געברויכן וואס אן דעם איז נישט מעגליך אנצוגיין אבער נישט א מענטש נישט האט נישט געברויכט, זיין אויפיהרונג האט דערמאנט אז א מענטש איז נאר אויף דער וועלט צייטווייליער קעמט זיך נישט אויס די בארד, און דאס איז טאקע פארקניפט.
קנאים קעגן אים.
זייענדיג א מנהיג פון דער תורה וועלט האט ער זיך צוגעקוקט פון די נאנט דאס שווערע מצב הפרנסה פון דער תורה וועלט אין בני ברק און אין גאנץ ארץ ישראל, אויך די חורבן וואס די שוואכערע בחורים מאכן אן אין ישיבות (און אויך נאך טעמים אין די אינטערוויסן), האט ער געשטיצט די עסקנים צו ערלעדיגן אז פרומע אידן זאלן גיין דינען אין דער מיליטער.
דאס האט אים געמאכט שונא נומער 1 פון די קנאים און אנטי ציונים צוליב זיין זאגן אז ער שטיצט די נחל החרדי און חוק טל, און תכנית הליבא, אזש ס'איז שוין ארויסגעקומען א קול קורא קעגן אים פון זיי אז זיינע ספרים זענען דינם בשריפה און ער האט א דין ווי א מסית ומדיח. אבער ער שרעקט זיך נישט פון זיי, די ליטווישע האלטן דאס נישט אויס וויאזוי מ'קען פארשעמען ר' אהרן לייב.
הרב שטיינמאנ׳ס מוטער, גיטל פייגא, איז געווען א טאכטער פון רב משה אליהו גיבארנאווסקי פון קאמעניץ. א פעטער פון הרב שטיינמאן איז געווען הרב חיים שלמה גאָרפֿינקל, א מורה הוראה אין קאמעניץ.
א שוועסטער פון זיין באבע עלקא, איז געווען די ווייב פון דוב, פאטער פון הרב שמחה זעליג ריגער. א ברודער פון עלקא איז געווען הרב משה אהרן ווייצבלום, א תלמיד פון מהרי"ל דיסקין וואס איז געווען רב אין א שטעטל לעבן בריסק, און אין זיינע לעצטע יארן איז ער ארויף אין ארץ ישראל וואו ער איז געווען א ר"מ אין ישיבת תורת חיים.
טעיזם איז דאס ערקלערונג צו גלויבן אז גאט אנטפלעקט זיך פאר די באשעפענישן און נביאים מיט וועגן וואס זיינען העכער פון די נאטור.
דריי רעליגיאנען וואס גלויבן אין מאָנאָטעיזם זענען יידישקייט, קריסטנטום און איסלאם.
מירון איז א היסטארישער באַרג אין אויבער גליל אין צפון ארץ ישראל, און איז דער העכסטער בארג אן ארץ ישראל מערב פונעם ירדן טייך. אויף די זייטן פון בארג מירון געפינען זיך די קברים פון רבי שמעון בר יוחאי און רבי אלעזר ברבי שמעון.
אויך איז מירון דער נאמען פון א דארף אונטערן בארג וואס איז געגרינדעט געווארן ה'תש"ט דורך אונגארישע נייע באזעצערס. זי געפונט זיך אין די גרעניצן פון דער מרום הגליל ראיאנראט.
אין מירון האט דער אריז"ל אנטפלעקט רבי שמעון בר יוחאי'ס קבר און אויפן בארג פייערט כלל ישראל זיין יארצייט אום ל"ג בעומר (י"ח אייר), און עס זענען דא וואס פירן זיך צו מאכן חאלאקע ביי זיין ציון, אויך אין אנדערע טעג פון יאר.
עס שטייט אין ספרים, אז אידן פלעגן פארן ל"ג בעומר קיין מירון, נאך פאר דעם אריז"ל.
דער געזעלשאפט אין מירון איז א געמיש פון עטליכע קרייזן. אויסער דעם אלגעמיינעם בית הכנסת וואס איז אין צענטער פון דארף, זענען דא פארשידענע אנדערע שולן און אנטשטאלטן, ווי בני עקיבא, חסד לאברהם, און נאך. אויך ביים קבר הרשב"י זענען דא עטליכע כוללים פאר תורה לערנער און אויך איז דארט א צענטער פאר מניני תפלה.
ל"ג בעומר בהלה תשפ"א.
פארטאגס ל"ג בעומר תשפ"א, דעם 30סטן אפריל 2021 איז געווארן א גרויסע געדרענג וואס האט צוגעברענגט אויף א בהָלה ביים ארויסגאנג פון דער הדלקה ביים תולדות אהרן רבי׳ן נעבן דעם ציון פון רבי שמעון בר יוחאי אין מירון, ווען 45 מענער און קינדער זענען ליידער אומגעקומען און 102 זענען פארוואונדעט געווארן, נאכדעם וואס זיי זענען צעטרעטן געווארן אין א שטארקן געדרענג. דאס האט פאסירט אינמיטן דער הילולא פון רבי שמעון בשעת מעשה זענען געווען ביים ציון בערך 100,000 יידן.
ס׳איז געווען די ערגסטע ציווילע קאטאסטראפע אין דער היסטאריע פון מדינת ישראל.
מען ניצט גראַד אדער שטאַפּל (ענגליש: "degree") צו מעסטן ווינקלען אין געאמעטריע. די טייטש פון שטאפל איז א מדריגה העכער אזוי ווי שטיגן. מען ניצט דעם סימבאל °, למשל זעכציג גראד שרייבט מען 60°.
ווינקל גראד.
ווען מען וויל מעסטן א ווינקל (ענגליש: "angle") ניצט מען אויך שטאפלען. ווי מער שטאפלען מיינט אז דער ווינקל איז ברייטער. א קרייז צעטיילט מען אין 360°, אזוי אז א גלייכע ליניע איז 180 שטאפלען ווייל עס איז האלב פון א קרייז, און א פינקטליכער (גראדער) ווינקל (ענגליש: "right angle") איז 90 שטאפלען ווייל עס איז א פערטל פון א קרייז.
געווענליך איז 360 גענוג פאר אלע מעסטונגען, אויב אבער דארף מען האבן קלענער קען מען צעטיילן יעדע שטאפל אויף 60 מינוטן און יעדער מינוט אויף 60 סעקונדעס.
די סיבה פארוואס א קרייז איז צעטיילט אויף 360 שרייבט דער רמב"ם אין הלכות קידוש החדש ווייל עס קען צעטיילט ווערן אין יעדן נומער פון 1 ביז 10 חוץ פון 7. אז ס'זאל קענען צעטיילט ווערן אויך אין 7 וואלט מען געדארפט ניצן 2520 וואס איז נישט צו פראקטיש. נאך א סבה איז ווייל ס'איז דא בערך 360 טעג אין יאר. אין ספר הקנה ווערט געברענגט אז א יאר איז טאקע 360 טעג, אפשר אזוי איז געווען ביז צום מבול.
פנואל איז געווען די הויפטשטאט פון מלכות ישראל. ירבעם בן נבט האט באשטימט די שטעט שכם און נאכער פנואל אלץ הויפטשטעט.
אין די שטאט פנואל האט זיך א מלאך אנטפלעגט צו יעקב אבינו און אים געשענקט דער נאמען "ישראל".
== די יידישע מיטאס ==
אין אנפאנג ספר בראשית ווערט דערציילט אין צוויי קאפיטלאך אין וועלכע סדר האט גאט באשאפן די וועלט. לויט די תנכישע פארשער איז ביידע קאפיטלאך געשריבן געווארן דורך באזונדערע מענטשן, און זיי זיינען צוויי ווערסיעס אין די וועלט באשאפענונג. און לויט די רעליגיע טראדיציע ביידע קאפיטלאך דערציילן די זעלבע געשיכטע, און די צווייטע קאפיטל דעטאליזירט די ערשטע קאפיטל.
אין דער ספר זוהר.
לויט דער זוהר און די אנגענומע דעה ביי די יידישע אמונה איז אז גאט האט באשאפן די וועלט "יש מאין". אבער לויט ווי ס'זעט אויס אין אנפאנג פון ספר בראשית האט גאט באשאפן די וועלט "יש מיש", אבער ס'זיינען דא פיל פירושים לכאן ולכאן.
די בבלישע מיטאס "הענומע העליש".
די מיטאס דערציילט אז די וועלט איז באשאפן געווארן נאך די געשיכטע: פאר די בריאה זיינען געוועזן צוויי געצינער: דער גאט פון די זיסע וואסער "אפסו" און דער גאט פון די געזאלצענע וואסער "טימאס". זיי האבן געבארן דער גאט "אנשר" און פון אנשר זיינען ארויס נאך געצינער. אין א צייט ארום האבן "אפסו" מיט "טיאמס" געוואלט הרגענען אלע אנדערע געצינער ווייל זיי האבן געשטערט זייער רוהע. א צייט ארום האט דער גאט "אאה" איינגעשלעפערט "אפסו" און האט אים באלד געהרגעט. נאכער איז "מרדוך"ס ארמיי ארויס א מלחמה קעגן "טימאס" ארמיי, און מרדוך האט געווונען די מלחמה. גלייך נאך די מלחמה האט מרדוך מחליט געווען צו באשאפן די וועלט, האט ער צושניטן "טימא'ס" קערפער אויף צווייען, מיט איין טייל האט ער באשאפן די הימל און מיטן צווייטן טייל האט ער באשאפן די וועלט און באשטימט די זון/לבנה/שטערן אלץ געצינער. נאכער האבן די געניצער באשאפן דער מענטש פון א דינסט פון "טימאס" מיטן נאמען "קינגא". צום סוף האבן די אלע געניצער געמאכט א גרויסע פארטיי אויף זייער געווין.
אין אנפאנג ספר בראשית קען מען זען ווי די תורה איז מבטל די בבלישע מיטאס (און אויך די פרסישע מיטאס פון קראקאדיל). גאט האט באשאפן דעם תהום און דער תהום איז נישט קיין גאט. לויט די תנכישע פארשער טרעפט מען אין אנדערע פלעצער אין תנ"ך אמונות פון די אלטע באווסטע מיטאסן פון די קריג צווישן גאט מיט די וואסער אדער מיטן קראקאדיל.
זעלביקייט (געהערונג) אויך אידענטיטעט איז די וועג ווי אזוי יעדער באקאנט זיך.
עס איז דא זעלביקייטן וואס דער מענטש קען טוישן, און אזעלכע ווערט מען מיט זיי געבוירן.
1. בירגער - צו וועלכע רעגירונג געהערט מען (אמעריקאנער, ישראלי א.א.וו.).
2. פאלק - צו וועלכע פאלק געהערט מען. (א ייד, אן אראבער, א פאלעסטינער א.א.וו.)
3. רעליגיע - צו וועלכע רעליגיע געהערט מען. (ייד, מוסלעמער, קריסט א.א.וו)
פאלעסטינער איז דער באצייכענונג, אויף מענטשן וואס שטאמען אפ פון פאלעסטינע, אין די בריטישע טערמין, ווערן אלע איינוווינער אין פאלעסטינע באצייכענט מיטן נאמען, ווי יידישע פאלעסטינער, אראבישע פאלעסטינער.
דער מקור פונעם נאמען, שטאמט פון די רוימער, וואס האבן גערופן די געגנט סיריע פאלעסטינע, און די נאמען איז פארבליבן ביז 1948, ווען ישראל איז געגרינדעט געווארן, און די מערב ברעג, איז אנאקסירט געווארן צו יארדאניע.
זינט 1964 ווען דער פאלעסטין באפרייאונג ארגאניזאציע, איז געגרינדעט געווארן, און שפעטער פארגעזעצט דורך יאסיר אראפאט, איז דער טערמין באנוצט געווארן צו באצייכענען, אלע מענטשן וואס שטאמען אפ פונעם היסטארישן פאלעסטין, איינער פון די הויפט צילן זייערע איז געווען, אנערקענונג פון דער וועלט אין אזא פאלק.
זעט אויך פאלעסטינע פליטים.
נאציאנאליזם מיינט א גרופע מענטשן וואס האבן צווישן זיך אן אייגענעם שניט ווילנדיגערהייט אידיאלאגיש אדער פאליטיש און זייער ציל איז צו האבן א אויבערשאפטע מדינה.
אנדערש איז א פאלק (אדער עדה) וואס האבן אויך ענדלעכע כאראקטעריסטיקייטן אבער זייער ענדליכקייט אין נישט ווילנדיק נאר מען ווערט מיט זיי געבוירן (צ.ב.ש זיי האבן אן אייגענעם שפראך, קולטור, שטאם, רעליגיע, היסטאריע אדג"ל) אבער זיי שטרעבן נישט צו האבן אן אייגענע מדינה. (ווי צ.ב.ש. די דרוזן זיינען א קראנגעגאציע אבער נישט קיין נאציע).
עס זיינען דא מדינות וואס זיינען געשטעלט מער קאנגרעגאציש (צ.ב.ש. מדינת ישראל וואס זייער אידיאלאגיע שטאמט פון קאנגרעגאצישע סיבות און דערפאר פירט זי זיך אפטמאל לויט די קאנגרעגאציע (זעט מער אין "יידישע מדינה") און עס זיינען דא מדינות וואס זיינען געשטעלט מער פאליטיש (צ.ב.ש. אמעריקע וואס איז געגרינדעט געוורן בלויז פון א פאליטישע אידיאלאגיע. און דערפאר פירט זי זיך גלייכרעכטיק מיט אלע בירגער און פארמאגט נישט קאנגרעגאצישע געזעצן).
סארטן מדינות.
1. א מדינה מיט נאר איין פאלק. (צ.ב.ש. יאפאן, פּאָרטוגאַל)
2. א מדינה מיט איין גרויסע פאלק און מיט איינע אדער עטליכע קליינע פעלקער. (צ.ב.ש. מדינת ישראל וואס דער עיקר זיינען די יידן אבער ס'איז דא דארט אויך אנדערע פעלקער אראבער, און דרוזן.)
3. א מדינה מיט צוויי פעלקער. (צ.ב.ש. בעלגיען.)
4. א מדינה וואס געהערט צו אפּאָר פעלקער (צ.ב.ש. שווייץ.)
דער אונטערשייד צווישן א קאנגרעגאצישע מדינה צו א פאליטישע מדינה איז, אין א קאנגרעגאצישע מדינה געהערט נישט יעדער בירגער צום נאציאנאל (צ.ב.ש. אן אראבער אין מדינת ישראל ווערט נישט אויטאמאטיש א ייד) אבער אין א פאליטישע מדינה, געהערט יעדער בירגער אויך צום נאציאנאל פון די מדינה.
די ישראלדיקע פאן (אפט גערופן די ווייסע בלויע פאן) איז אויסגעפארמעט פון א מגן דוד מיט א הימלבלוי קאליר.
דער מגן דוד איז אן אלטע יידישע סימבאל, אזעלכע זאגן אז דאס האט באנוצט אלץ א סימבאל שוין פון שלמה המלךס צייטן.
דער קאליר ווייס מיט הימלבלוי אין דעם ישראלישן פאן איז באשטימט געווארן אזוי ווי דער קאליר פון טלית
נפתלי הערץ אימבער (1856 – 8טן אקטאבער 1909) דיכטער און ארויסגעבער פון דעם ליד התקווה וואס איז שפעטער געווארן דאס נאציאנאלע זינגליד פון מדינת ישראל.
ער איז געבוירן אינעם יאר ה'תר"ז אין זלאטשעוו, גאליציע, געשטארבן אין ניו יארק ה'תרס"ט (געלעבט 62 יאר).
סטאטוס קווא (פון לאטיניש: status quo ante) מיינט לאזן די איצטיקע צושטאנד (שב ואל תעשה עדיף). אין פאליטיק איז דאס געוויסע חילוקי דעות וואס די רעגירונג פסק'נט נישט לויט דעמאקראטישע געזעצן פון אחרי רבים להטות. דאס איז אזעלכע עקסטרימישע דעות וואס אויב איינע פון די צדדים וועט אָנווערן, וועט זי זיך אינגאנצן קעגן שטעלן קעגן די מדינה.
ווי צום ביישפיל אין מדינת ישראל שטעלט מען נישט וואלן צו מע זאל לאזן אדער אומווארפן דעם בית דין צדק פון רבנות, ווייל אויב די וואלן וועלן באשטימען אז מע דארף איר אומווארפן, וועלן די רעליגיעזע באלד אינגאנצן אפלייקענען די מדינה.
ער איז זיך משטתח אויפן פרישן קבר פון ארכי מערדער יאסיר אראפאט מיט בגדי שבת און פאליסטינער טלית אויפן האלז
ר' משה אריה פרידמאן איז א קאנטעראווערסיאלער עסקן און זעלבסט געקרוינטער רב און נטורי קרתא אקטיוויסט אין וויען, עסטרייך. ער האט זיך געעפנט אן אייגענע שול ווייל מען האט אים ארויסגעווארפן פעזון אלע אידישע שולן.
פון זיינע טריקס וויאזוי צו כאפן די אנטעשאן פון די מעדיע טרעפט ער זיך מיט פאלעסטינער רוצחים און סתם ווייסע אנטיסעמיטן כדי מ'זאל אים אויסהערן.
פרידמאנ'ס ביאגראפיע.
משה אריה פרידמאן איז געבוירן אין ה'תשל"ב. זיינע עלטערן האבן זיך געצויגן קיין קרית יואל אין ה'תשל"ד. משה אריה איז טאקע אויפגעצויגן געווארן אין קרית יואל, אלס א סאטמארער יונגל, אבער ער איז קיינמאל קיין עקסטרעמער נישט געווען. ער פארמאגט א פיין קעפל.
אלס בחור האט ער אביסל ארומגעוואנדערט צוליב שטוב פראבלעמען. ער האט געלערענט אין די מתיבתא אין קרית יואל, און שפעטער איז ער אנגעקומען אין תורת חסד ישיבה.
ער האט חתונה געהאט אין אנטווערפן, און האט זיך צוגעטשעפעט צו די עקסטרימיסטן אסאך יארן נאך זיין חתונה, ביז ער האט זיך צוביסליך ארויפגעדראפעט צו ווערן פון די סאמע עליטע פירער פון די פאנאטישע נטורי קרתא באוועגונג.
ער איז דער נעפע פון ר' משה גבאי, זיין טאטע איז געווען גע'גט און געהאט א שווערן חינוך אין די אינגע יארן.
דער משוגענער פארט ארום דער וועלט צו מאכן צרות און וויען און אנטפערפן, קיינער ווייסט נישט וואס וועט זיין זיין סוף, מ'האפט אז ער זאל האבן א מיס ביטערע סוף, אמן.
א שטעטישער פראבלעם.
דאס איז א באשרייבונג פון דער אנטווערפענער צייטונג ״למען תדע״ פרייטאג ט"ו טבת תשע"ג.
ווי געזאגט איז די פרשה פון דעם "אויסלענדער" ארויס פון די האנד פון די חינוך מוסדות און איז פארוואנדעלט
די גאנצע שטאט פאלגט מיט די אנטוויקלונגען אויף דעם פראנט, ווייל עס איז
טאקע געווארען א פראנט, א פראנט צווישען דעם גאנצען כלל ישראל קעגען א'ן "אויסלענדער" וועלכער האט
זיך צוקושט מיט המן אין פערסיע און וועלכער מען האט ארויסגעווארפען פון די גאנצע יידישע געמיינשאפט.
דאס ארויס ווארפען איהם איז נישט אומזיסט. מען וואלט געדארפט האבען א'ן היסטאריקער וועלכער זאל זיך
נעמען און אפשרייבען אללע זיינע "מעשים טובים".
די פרשה מיט היידער דער עסטרייכישען פרא-נאצי, מיט
די יידישע שוהלע אין וויען, מיט די פארשיעדענע מאניפעסטאציעס און האס-קאמפאניעס קעגען כלל ישראל,
מיט די דרשות אין א מיקראפאן אין סאמע שבת, מיט די קלעפ וואס ער האט געכאפט פון אנפירער פון זק"א אין
אוישוויץ, מיט'ן פארכאפען פון צוויי ספרי תורה אין וויען, מיט'ן אפארטעמענט פון גלאנץ)כתב סירוב(, מיט
דעם צוקריגען זיך מיט זיינע עלטערען, מיט די צרות און די קלעפ וואס די פרוי האט געכאפט, מיט די
באטייליקונג ביי די איראנישע קאנגרעסען פון די נעגאציאניסטען, מיט די קלאגע פון די פאליציי אין אמעריקע
וועגען א טשעק פון א געוויסען פריעדמאן, מיט דאס פארכאפען א דירה)פון זיין שוויגער(אין אנטווערפען, מיט
דעם דירה געלט פון חדאד, מיט טשעקען אין ישיבת מיר, און נאך א גאנצע שורה אנדערע פרשיות.
יעצט פריווט ער דא אויך צו צוברעכען די יידישע מוסדות און אללע מיטלען זענען צו דעם גוט. ער לעבט מיט א
קאמפלעקס און ווי מעהר מען רעדט פון איהם, מעהר פיהלט ער זיך וויכטיק..
אין וויען האט די שוהלע אויך קודם פארלוירען און זיי האבען איהם געמוזט באצאהלען א שטראף פון איבער 3
מיליאן איירא. צום סוף איז ער פון דארט אנטלאפען מיט די נאז אראפ און נישט באקומען קיין איין איירא.
די רעדאקציע פון "למען תדע" ווערט כסדר פארפלייצט מיט פראגען: וואס הערט מען נייעס ? וואס טוהט מען
יעצט ? וויאזוי דארף מען רעאגירען קעגען די מעשה נבלה פון דעם אויסלענדער ?
די פרשה מיט די "בנות ירושלים" גייט יעצט ווייטער. עס איז שוין נישט מעהר קיין "בעלזער זאך". דאס איז
יעצט געווארען א שטאט-אנגעלעגענהייט און דאס איז נאך נישט געענדיגט. די גאנצע שטאט פאלגט מיט די
אנטוויקלונגען אויף דעם פראנט, ווייל עס איז טאקע געווארען א פראנט, א פראנט ווי עס פאדערט זיך געדולד.
עס שיינט אז די בעלזער מוסדות נעמען אויף דעם פראבלעם זעהר ערנסט און האבען שוין איינגערייכט א
רעקורס ביים הויכען געריכט. זיי ווייסען אז זיי זענען נישט אלליין, אז די גאנצע שטאט איז מיט זיי און אז אפילו
דער כלל ישראל האט אמאהל פארלוירען איין קאמפף, האט דער כלל ישראל נאך נישט פארלוירען דעם גאנצען
פריעדמאן
כל העולם כולו איז א בילדער מאגאזין פון אלע חרדישע מסיבות איבער די גארער וועלט דארט ווערט געדעקט אלע שמחות און מסיבות און אויך להבדיל לוויות א.ד.ג
עס ווערט אנגעפירט דורך ר' אבי קעניג פון בני ברק; ער איז א זשמיגראדער חסיד.
ביי די סאטמאר מחלוקת האט ער גענומען א שטעלונג לטובת די ארונים און ביי באבוב לטובת ר' בנציון האלבערשטאם'ס זייט.
האבן זיך ר' מרדכי דוד אונגערס מיט ר' זלמן לייב טייטלבוים'ס חסידים פאראייניגט און שטיצן בלויז א קאנקורענץ עולם החרדי.
קו הציבור.
ער האט אויך א האטליין קו הציבור, ווען מען הערט אלע נייעס פון חסידישע הויפן. דער קול איז פון ר' יוסף לייב יאקאב דער ארץ ישראל'דיגער קארעספאנדאט פאר דער בלאט.
טעמפעראטור איז די וועג ווי אזוי מען מעסט וואס מענטשן רופן היץ און קעלט און ווי הייס אדער קאלט א זאך איז.
הייס און קאלט.
הייס און קאלט זענען ביידע זאכן וואס ניצט צו זאגן אז די טעמפעראטור איז אדער הויך אדער נידריג. פארשטייט זיך אז אזוי ווי יעדע זאך איז דאס אויך רעלאטיוו. א גלאז מילך איז ווארעם אפילו די זעלבע טעמפעראטור איז קאלט פאר א וואנע.
מעסטן טעמפעראטור.
אין 1742 האט אנדערס צעלזיוס באשטימט זיין טעמפעראטור סקאלע, אבער פארקערט ווי מען ניצט זי היינט. ער האט באשטימט 0 גראד פארן קאכפונקט פון וואסער און 100 גראד פארן פֿרירפונקט. א יאר נאך זיין טויט, אין 1745, האט קארל פאן לינע איבערגדרייט די סקאלע.
אין אלגעמיין ווערט טעמפעראטור געמאסטן היינט אדער דורך צעלזיוס כמעט אין דער גאנצער וועלט, אדער פארענהייט דאס איז די ענגלישע סיסטעם פון מעסטן טעמפעראטור.
חרדים לאומים איז א ארץ ישראל'דיגער באגריף, עס א געמיש פון מזרחי און חרדיש, זיי גייען מיט בערד אבער נישט מיט קיין היטן און אפאר מיט רעקל אויך.
זיי שיקן מער אין ישיבות, און זיי זענען הרגש'דיג מיט חסידות געשטימט.
התגרות באומות איז א באגריף פון זיך האלטן קליין און באהאלטן נישט אויפרייצן די גוים'ס קנאה אדער סתם אטענשאן.
סאטמאר טייטש.
אין סאטמארחדר האט מען דאס אסאך פארנוצט אין די מערכה קעגן ציונות, און דאס געלייגט אלס יסוד אין יידישקייט.
א הויז איז א געביידע וואו מענטשן וואוינען. עס ווערט געבויט דורך מענטשן און ווערט גערופן "הויז" אזוי ווי עס פארמאגט פיר ווענט מיט א דאך.
א הויז באשוצט קעגן רעגן, שניי, קעלט, ווינטען, גנבים און חיות.
מענטשן וועלן רוב צייט פון טאג נישט זיין אין זייער הויז, נאר ביי דער ארבעט און אין אנדערע פלעצער אבער וועלן זיך געוויינליך געפינען אין זייער הויז ביי נאכט.
עס איז קאמיש אז מענטשן וועלן אוועק געבן רוב צייט פון זייער לעבן פאר דעם הויז אפילו זיי געפונען זיך אינדרויסן מער וואו דערין.
א הויז פארמאגט צום ווייניגסטנס איין טיר און עטליכע פענסטער
דאס הויז האט ערמעגליכט מענטשן זיך ארויסצוציען פון היילן און פון געצעלטן וועלעכע זענען געווענליך נישט געווען באשיצט פון קעלטן און בעלי חיים, זייענדיג געבויט פון ליילעכער ליים האלץ און הויט פון חיות.
היינט ווערן די מערהייט פון הייזער געבויט פון שטיינער און בעטאן. עס זענען נאך אלס פארהאן אזעלעכע וואס בויען א הויז פון האלץ און בלעך.
בויען און אויסשטעלן א פלאן פון בויען איז היינט א גרויסע מארק, אזוי אויך אדוואקאטן פאר "בויען פערמיטן" וכדו'.
אין פארשידענע מיוזיעמס דורכאויס דער וועלט זענען פארהאן בילדער און אויסשטעלן פון פארשידענע סארט געבויאכצער דורכאויס די יארן.
צו דער ספר איוב
איוב איז א פארעם אין תנ"ך. ער איז באשריבן אין ספר איוב. דער ספר באשרייבט זיין צדקות און פון צווייטן זייט ווי ער האט געליטן צרות צרורות. דער ספר קומט פארענטפערן די פראגע פון "צדיק ורע לו, רשע וטוב לו". דער ספר שטעלט פֿאָר די גרויסע חכמה פון גאט מיט זיין פירן די וועלט, און ווי אזוי דער מענטש מיט זיין קליין חכמה קען נישט פארשטיין די הנהגה פון גאט.
עס איז דא א דיעה אין חז"ל אז איוב איז נאר א משל אויף צו פארענטפערן די פראגע, אבער אזוי א מענטש איז קיינמאל נישט געשטויגן און נישט געפלויגן.
ספר איוב איז איינע פון די דריי ספרי חכמה אמ"ת (איוב, משלי, תהילים) דער ספר באשרייבט איוב אלס א משל ווי א צדיק לייד יסורים און פון דעסוועגן טאר מען נישט פארשן די הנהגות פון גאט ווי אזוי ער פירט די וועלט.
אזעלכע זאגן אז משה רבינו האט געשריבן דער ספר.
היינט אין די יידישע שפראך איז באקאנט דער ווארט "יסורי איוב" ווען מען וויל פארשטעלן גאר שטארקע יסורים.
איוב
אברהם נועם כאמסקי (ענגליש: Noam Chomsky "נועם טשאמסקי"; געבוירן דעם 7טן דעצעמבער 1928 אין פילאדעלפיע) איז אן אמעריקאנער ייד, א לינגוויסט, פילאסאף און לאגיקער.
ער איז א לינקער ליבעראלער פראפעסאר עמעריטוס אין מאסאטשוסעטס אינסטיטוט פון טעכנאלאגיע, און א פראפעסאר אינעם אוניווערסיטעט פון אריזאנע.
כאמסקי איז געבוירן געווארן אין אן אשכנזישער משפחה אין פילאדעלפיע. ער האט שטודירט לינגוויסטיק אינעם אוניווערסיטעט פון פענסילוועניע, וואו ער האט באקומען די דיפלאמען BA, MA און PhD. פון 1951 ביז 1955 איז ער געווען אין הארווארד אוניווערסיטעט. ער האט געשאפן די כאמסקי היערארכיע, א סיסטעם פאר קלאסיפיצירן פארמאלע שפראך.
אין 1949 האט ער געהייראט קאראל דאריס ש"ץ (געשטארבן 2008) און אין 2014 האט ער געהייראט וואלעריא וואסערמאן.
כאמסקי איז א שטארקער קריטיק פון ישראל און פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
אין די 1960ער יארן איז כאמסקי געווען א שטארקער קריטיק פון דער וויעטנאם קריג.
ר' אברהם ווידער איז דער בירגערמייסטער פון קרית יואל.
ער איז דער העכסטער חסידישער פאליטישער ערוועלטער פיגור און ניו יארק, זייענדיג דער בירגערמייסטער פון די ווילעדש.
ער איז געווארן בירגערמייסטער זייט ר' לייבוש לעפקאוויטש ע"ה, דער ערשטער בירגערמייסטער, איז געשטארבן, תשעה באב ה'תשנ"ח, ביז דאן איז ער געווען דער וויצע-בירגערמייסטער, א גאטונג ווי א וויצע פרעזידענט.
די ווילעדש אין איר היסטאריע האט בלויז געהאט די צוויי בירגערמייסטערס זינט איר גרינדונג אין ה'תשל"ז.
ער איז א פייערדיגער חסיד פון סאטמארער רבי'ן ר' אהרן טייטלבוים שליט"א.
צוליב זיין עהרליכקייט, פרומקייט און צוגלאזענקייט, איז ער זייער רעספעקטירט און באליבט אין קרית יואל אפילו ביי די זאליס און בני יואל, וואס אפי' ווען זיי רייסן אראפ די ווילידש ווירטשאפט זאגן זיי אלס אז ר' אברהם ווערט בלויז מיטגעשלעפט.
זייט די סאטמאר מחלוקת האבן די זאליס און בני יואל שוין מערערע מאל פרובירט איהם צו ארויסוויילן און זיי האבן געשטעלט א העפטיגער קאמפיין מיט שטארקע קאנדידאדטן, אבער זיי זענען אלס דורכגעפאלן און די מערהייט פון קרית יואל האט אלס ווידער-ערוויילט ר' אברהם.
ולא עוד, אז אפי' די אנדערע פאליטישע פאזיציעס, די פיר נאמנים, וואס האט נאך געהאט צוויי זאליס, ר' מענדל שווימער מיט כהנא, זענען ביידע ארויסגעוויילט געווארן און זיי זענען ערזעצט געווארן מיט צוויי געשוואוירענע אהרונים, ר' יעקב ישראל פריינד און ר' ברוך מרדכי מארקאוויטש, אזוי איז דער גאנצער ווילעדש פירערשאפט געווארן לויטער אהרונים.
נח'ס תיבה איז געווען די קאסטן וואס נח האט געבויעט אין נאמען פון גאט כדי צו ראטעווען די צדיקים, זיין פאמיליע און אלע חיות פון א מבול וואסער, ווי ס'ווערט דערציילט אין די תורה.
די גרויסקייט פון תיבה איז געווען אומגעפער: 160 מעטער די לענג, 26 מעטער די ברייט, 18 מעטער די הויך.
די זיבן מצוות בני נח זענען די מצוות וואס גאט האט געגעבן נאך פאר מתן תורה צו אלע פעלקער און גוים פון דער גארער וועלט אריינגערעכנט די יידן. מען לערנט דאס ארויס פון די ברכות וואס גאט האט געווונטשן נח נאכן מבול ווען נח איז ארויס פון דער תיבה. דעמאלט איז נאך נישט געווען א יידיש פאלק און דערפאר לערנט מען ארויס פון די ברכה, מצוות פאר אלע גוישע פעלקער.
לויטן מדרש, זעקס פון די מצוות זענען שוין באפוילן געווארן פאר אדם הראשון אין די זיבעטע איז צו געקומען פאר נח.
פאר אדם הראשון איז פארבאטן געווען צו עסן פלייש אין אלגעמיין, ביז גאט האט עס ערלויבט פאר נח און בלויז פארבאטן צו עסן אבר מן החי.
די מצוה פון זיך מערן און פרוכטבארן איז נישט פאררעכנט אלס איינע פון די זיבן מצוות ווייל עס איז נישט געבליבן פאר אייביג, ווי נאר די אידן האבן מקבל געווען די תורה אויפן בארג סיני איז עס אריבער צו בלויז די אידן.
זיי מוזן נישט זיך אוועק געבן דאס לעבן אויף די מצוות, וויבאלד זיי זענען נישט פארפליכטער אין די מצוה פון קידוש השם.
מען דארף זיי צווינגן.
לויטן רמב"ם מוז יעדער איד צווינגן די גוים דאס איינהאלטן, אבער לויטן רמב"ן איז דאס געוואנדען אויף א בית דין און נישט אויף סתם יחידים..
אין גמרא (ע"ז ב:) שטייט אויפן פסוק עמד וימודד ארץ ראה ויתר גוים זאגט רב יוסף פשט מאי ראה ראה ז' מצות שקבלו עליהן בני נח ולא קיימום כיון שלא קיימום עמד והתירן להן, אז השי"ת האט געזעהן די גוים זענען נישט געווארנט מיט זייער מצוות האט ער זיי געזאגט איהר זענט טאקע נישט מחויב דאס צו מקיים זיין, אבער איהר וועט באשטראפט ווערן פאר אייערע שלעכטע מעשים.
חב"ד טוט אסאך פעולות צו פארשפרייטן דער געדאנק ביי די גוים.
רבי משה שטערנבוך שרייבט אבער אין זיין ספר אז היינטיגע צייטן איז נישט דא קיין שום חיוב עוסק צו זיין אין קירוב גוים, און עס איז אפי' דא אן איסור דערביי.
גאט שמעקט דעם קרבן און מאכט א בונד מיטן באשטאנד
וויאזוי ווערט א רעגנבויגן פארמירט
א רעגנבויגן איז א נאטורליכע דערשיינונג.
די רעגנבויגן אין תנ"ך.
לויט די ווי עס שטייט אין די תורה, איז די רעגנבויגן דערשינען געווארן נאך די געשיכטע פון דער מבול אלס א צייכונג צו דערמאנען גאט צו מער נישט פארפלייצן די וועלט מיט א מבול. דאס האט פאסירט גלייך נאך'ן מבול ווען נח האט מקריב געווען א קרבן פאר גאט, און גאט האט אים צוגעזאגט און געמאכט א בונד מיט אלע באשעפענישן אז מער וועט ער נישט פארלענדן דער מענטש אויך אויב זיי וועלן זינדיגן.
ביי די יידישע טראדיציע איז מקובל, אז ווען עס קומט ארויס א רעגנבויגן איז דאס א שלעכטער סימן און דאס ווייזט אז גאט איז אין צארן און ער וויל פארלענדן דער מענטש, נאר ער דערמאנט זיך אין זיין בונד און שיקט ארויס די רעגנבויגן גערן.
יצחק הירש באשעוויס (בת שבע'ס) זינגער (21סטן נאוועמבער 1902 - 24סטן יולי 1991) איז געווען א יידישער שרייבער, געווינער פונעם נאבעל פריז אויף ליטעראטור אינעם יאָר 1978.
ער האָט געשריבן עטלעכע לאַנגע ביכער, װאָס זענען דערשינען אין דער צײַטונג פֿאָרװערטס, ווי אויך דערציילונגען פאר קינדער וועלכע זענען תיכף איבערגעזעצט געווארן אויף ענגליש און ניטאמאל געדרוקט געווארן אין זייער ארגינעלער פארעם.
אזוי איז אויך געווען מיט אסאך פון זיינע ביכער, וואס אפילו בשעת ער האט דאס געשריבן האט מען דאס שוין איבערגעזעצט – טיילמאל ער אליין. ער האט אבער פארט קודם אלעס געשריבן אין זיין מוטער־שפראך.
זיינע ביכער אינעם ארגינעל זענען אביסל שווער צו באקומען, זינט מ'קען עס נישט לייענען אויפן געוועב צוליעב קאַַפּי-רעכטן און זיינע יורשים האבן נישט קיין אינטערעס זיי איבערצודרוקן.
זינגער איז געבוירן געווארן דעם 21סטן נאוועמבער 1902 אין לעאנצין, קאנגרעס פוילן.
זיין פאטער איז געווען א רב אין ווארשע און אן אייניקל פון דער בארימטער נגידה טעמערל.
ער איז געווען דער יונגערער ברודער פונעם יידישיסטישן שריטפטשטעלער ישראל יהושע זינגער.
ער איז געווען א שטאלצער וועגעטאריער און אפט געשריבן אויף דער טעמע אין זיינע ביכער.
ער איז געשטאָרבן דעם 24סטן יולי 1991 אין מיאמי, פלארידא.
בלאגער איז דער וועב סייט וואס האוסט פאר פריי בלאגס.
עס ציעט א טאג איבער 18 מיליאן וויזטארס, צו אירע מיליאנען בלאגס.
די אדרעסע פון יו אר על אויף אזא בלאג וואס ווערט געהאויסט דורך זיי האט געווענליך א צוווארט צום נאמען פון בלאג און דער נאך א.blogspot.com
עשרת הדברות זיינען די גרונדענע געזעצן פון די תורה וואס לויט די יידישע טראדיציע זיינען זיי געזאגט געווארן דירעקט דורך גאט צו די יידישע פאלק ביים מעמד הר סיני (אנדערש ווי די גאנצע תורה וואס גאט האט געזאגט נאר צו משה רבינו).
די עשרת הדיברות האט מען געשריבן אויף צוויי טאוולען (לוחות הברית) און אריינגעלייגט אין דער ארון הברית, וואס איז שפעטער געלעגן אין בית המקדש ביי דעם קודש הקדשים.
די ערשטע 5 דברות אין בין אדם למקום, און די לעצטע 5 דברות איז בין אדם לחבירו.
צוויי ווערסיעס פון די עשרת הדברות.
די עשרת הדברות ווערט געבראכט צוויי מאל אין די תורה, איינמאל אין ספר שמות און דערנאך ווערט דאס ווי דער שטייגער איבערגע'חזרט דורך משה אין ספר דברים.
א בילד פון יאר ה'תקכ"ח
שלמים איז א קרבן וואס מען בריינגט אלס א תרומה אדער אלס א נדר כדי צו לויבן אדער בעטן הילף פון גאט.
ס'הייסט שלמים ווייל דער קרבן מאכט שלום צווישן גאט מיט דער מענטש. אדער פון לשון "תשלום", די קרבן בריינגט מען כדי צו "צאלן" א תרומה אדער א נדר.
דעם קרבן מעג מען עסן אין דער טאג וואס מען האט איר מקריב געווען און אויף צומארגן'ס.
דער קרבן ווערט איינגעטיילט אויף דריי: די אמורים (פעטן) איז מען מקריב אויפן המזבח, די חזה והשוק (ברוסט און פוס) גיט מען די כהנים צו עסן מיט זייערע משפחות, און וואס בלייבט איבער פונעם פלייש עסן די בעלים.
מיינסטו פאות? אדער מסכת פיאה?
פאה איז די עק פון פעלד נאכ'ן שניידן די ווייץ אדער אראפנעמען די פרוכט פון א בוים.
לויט דער תורה, ווען איינער שנייט זיין פעלד דארף ער איבערלאזן תבואה ביים עק פון פעלד פאר די ארימעלייט.
די חז"ל האבן באשטימט אז מען דארף איבערלאזן א זעקסטל פון די תבואה
לקט איז די נאכקלייב פון א פעלד נאכן שניידן די תבואה. אדער פרט איז די וויינטרויבן וואס פאלן אראף בשעת'ן רייסן טרויבן פון א בוים.
לויט די תורה ווען מען שניידט תבואה אדער איילבירט אדער טרויבן אין א פעלד זאל מען נישט נאכקלייבן די זאנגען, טרויבן, איילבירט וואס פאלן אראף אין מיטן שניידן. נאר מען זאל דאס איבערלאזן פאר די ארימעלייט.
עוללות מיינט אומפארטיגע הענגלעך טרויבן.
לויט די תורה ווען איינער שנייט זיין פעלד און לאזט איבער די נישט פארטיגע טרויבן אויפן בוים, טאר ער נישט צוריקומען שפעטער אין פעלד צו רייסן די פארבליבענע וויינטרויבן, נאר ער דארף זיי איבערלאזן פאר די ארימעלייט.
גיור איז דער פראצעס וויאזוי א גוי ווערט א איד; דער גוי וואס איז זיך מגייר הייסט א גר. לויט דער הלכה איז א איד אדער איינער וואס איז געבוירן צו א אידישער מוטער אדער איינער וואס איז זיך מגייר.
א גר אין דער תורה.
א גר אין די תורה מיינט א פרעמדער א גוי, ווער ס'איז געקומען וווינען אין ארץ ישראל אויף א וויילע אויף צו ארבעטן א.ד.ג. ווען זיין משפחה וווינט אין חוץ לארץ.
א גר האט באזונדערע דינים אין דער תורה אנדערש ווי סתם א גוי, מען דארף זיך מיט אים גוט פירן.
א געמאלעוועטע בילד פון צוויי יתומים'לאך
א יתום איז דער וואס האט נישט קיין טאטע אדער קיין מאמע. (אין אלגעמיין טייטלט דאס אן בלויז אויף יונגע)
א יתום אין די תורה.
אין די תורה איז א יתום נאר דער וואס האט נישט קיין טאטע. אבער דער וואס האט פארלוירן זיין מאמע הייסט נישט קיין יתום, וויבאלד אין די תורהס צייטן האבן נאר די מענער געארבייט פאר פרנסה, און נאר ווען איינער פארלירט זיין טאטע ווערט ער א נצרך וואס מען דארף אים העלפן מיט די חוקי התורה.
רד"ק (ר"ת רבי דוד קמחי) (געבוירן אין פראנקרייך 1160 און אוועק 1235) איז געווען א ראשון און פון די גרויסע מפרשים אין תנ"ך. ער איז געווען א זון צו ר' יוסף קמחי און א ברודער פון ר' משה קמחי.
אזעלכע חסידים לערנען נישט זיינע ספרים, וויבאלד זיי זיינען עוסק אויך אין פילאזאפיע און חקירות אין אמונה.
עיר מקלט איז א יידישע פארצייטענע שטאט וואס דארט איז געלאפן א מענטש וואס האט געהרגעט א צווייטן בשוגג (נישט ווילנדיג) כדי צו זיך ראטעווען פון די משפחה פון דעם געהרגעטער וואס מעגן אים הרגענען אין דרויסן פון די עיר מקלט. אויך ביז מען מאכט א משפט צו ס'איז געווען בשוגג אדער במזיד, קען דער מערדער זיך באהאלטן אין ערי מקלט.
עס איז געווען אין ארץ ישראל 6 ערי מקלט צעשפרייט אין די גאנצע לאנד, כדי מען זאל קענען שנעל דארט אנקומען פון א יעדע פלאץ פון לאנד
ווען דער כהן גדול איז געשטארבן האבן אלע איינגעזעצטע געמעגט ארויסגיין פון די ערי מקלט אויף פריי.
חיים שלום לעפקאוויטש איז א געוועזענער סאטמארער חסיד וואס איז היינט אן אקטיווער מיטגליד אין די נטורי קרתא באוועגונג פון מאנסי. ער קומט פון די פארצווייגטע, איינפלוספולע לעפקאוויטש פאמיליע אין סאטמאר, פיל פון וועלכע פארנעמען היינט-צו-טאגס סאטמארער פירערשאפט פאזיציעס.
לעפקאוויטש איז נאך אלס בחור אין ישיבה געווען פון די קאכעדיגע בחורים, ער איז א תלמיד פון יאוואזשנע רב מאיר טודרוס זילבער שליט"א, ביי אים איז ער צוגעצויגען געווארן צו פרומקייט, זיין טאטע הרה"ח ר' יושע נ"י, פון די איינגעזעענע סאטמארער בעלי בתים, פלעגט אייביג מקרב זיין די קנאים, ווצב"ש תורה ויראה אין ירושלים, און אויך הרב משה דוב בעק שליט"א אין מאנסי, זיין טאטע ר' יושע נ"י האט אויך א פונק פון קנאות, ער האט זיך ארויסגעשטעלט אנטקעגן סאטמאר ביי די בעדפארד דירות פרשה, דעמאלטס איז זיין זוהן אוועק קיין אר"י לערנען ביי די בריסקער, דארט איז ער נתקרב געווארען צוביסלעך צו די ירושלים'ער קנאים.
היינט צוטאגס פירט ער אן אייגן גאנג און איז נישט איינשטימונג מיט הרב בעק, ער איז מער ליבעראל.
ער איז פיל יארן זייער נאנט פארבינדן מיט הרב יחזקאל גאלד דיין שערי חסד אין מאנסי. ער האט מקשר געווען הרב גאלד מיט דעם אזויגערופענעם אנטיסעמיט לואיס פאראקאן כדי צו ראטעווען אידן אין איראן.
באָקאַ ראַטאָן איז א שיינער געגנט אין פלארידע וואו עס וואוינען ארום 500 פרומע מאדערן ארטאדאקסישע משפחות.
אויף שפאניש מיינט דאס א קאפ פון א ראט.
פלארידע איז איינע פון די 50 שטאַטן פון אמעריקע, זי ליגט אויפן דרום-מזרח טייל פונעם לאנד. און ווערט אנגערופן דער גן עדן פון אמעריקע.
א דאנק איר ווארימער קלימאט וואס הערשט אין פלארידע אויך אין קאלטע ווינטער טעג, שטראמען אהין הונדערטער טויזנטער אמריקאנער פון די קאלטע צפון שטאטן צו דער ווארימער פלארידע.
פלארידע איז די דריט גערעסטע שטאט אין באפעלקערונג
די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 21,538,187
דער הויפט שטאט פון פלארידע איז טאלאהאסי.
וואלן באאמטע זיפן דורך מיליאנען וואל צעטלעך אין פלארידע מיט גרויס פארזיכטיגקייט.
פלארידע איז ברייט באקאנט געווארן בעת די 2001 פרעזידענט וואלן צווישן דעם דעמאלטסדיגן טעקסעס גובערנאטאר דשארדש דאבעליו בוש און דעם ארויסגייענדיגן וויצע פרעזידענט על גאור, וואס די אנטשיידונג פון די וואלן איבערן לאנד האט זיך געוואנדן אין דעם אויסערגעווענליכן נאנטן פארמעסט אין פלארידע. די אויסגאנג פון די פארמעסט האט זיך געצויגן וואכן לאנג איבער די ציילונגען און איבער ציילונגען פון די פלארידע שטימען.
פאר פרומע אידן איז באקאנט די געגנטן מיאמי און מיאמי ביטש, וואס מען קומט אהין פאר אפרו און עלטערע מענשטן באזעצן זיך אויסצולעבן זייער יארן במנוחה. עס איז נעבן וואסער און דער קלימאט איז געוואלדיג הייס גרינג און געזונט.
אויך איז דער געגנט ארלענדא באקאנט, ווי פרומע פארפעלקער פארן אהין שטראוואנצן.
מיאמי איז דער עקסטרעמער דרום שפיץ פון פלארידע און אויך אמעריקע, עס איז קנאפע 70 מייל אוועק פון קובא, דעריבער שווערצן זיך אהין אסאך אומלעגאלע קובאנע אימיגראנטן ווי זיי קומען אהין אן מיט היימיש-געמאכטע שיפלעך, אסאך פון זיי לעבן עס נישט איבער און דערטראנקען זיך.
פלארידע ווערט אסאך געשלאגן פון שעדליכע שטורעם ווינטן, "הוראגאנען", ספעציעל די דרום-מערב טייל וואס בארטנט זיך מיט די ווארעמע וואסערן פון גאלף אוו מעקסיקא.
די הויפט עקאנאמיע פון פלארידע איז טוריזם. אנדערע אינדוסטריעס זענען ציטרוס פרוכט און אויסגראבן פאספאטן.
תורה ומסורה איז די ארגאניזאציע וואס פאראייניגט אלע פרומע ארטאדאקסישע שולעס אין די פאראייניגטע שטאטן אונטער איין שירעם ארגענעזאציע.
עס איז הויפט קווארטירט אין מאנהעטן און ווערט געפירט דורך ר' יושע פישמאן פון וויליאמסבורג. זיי האבן א נעצווערק פון 760 שולעס וואו ס'לערנען 250,000 יידישע קינדער.
תורה ומסורה איז געגרינדעט געווארן דורך דעם בויער פון תורה ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש, וואס האט אויך געבויט תורה ודעת און בית המדרש עליון, כדי צו געבן א יידישע חינוך פאר די אינגווארג אין אמעקריקע.
זיי געבן זיך אפ מיט לאביאונג פאר רעגירונג געלטער דורך פארשידענע פראגראמען און אויך צו העלפן מיט ליטעראטור און עצות פאר די מנהלים און מחנכים פון אלע מוסדות דורכאויס אמעריקע. אויך שאפן זיי סתם געלט פון גבירים.
באבע יוטל איז די באקאנטע באבע פון די פארצווייגטע משפחות; פריינד, יאקאבאוויטש, גליק, לעפקאוויטש, וואס זענען היינט א גרויס חלק פון סאטמאר.
אויף די לעצטע משפחה לעפקאוויטש איז דא א קאטראווערסיע אויף זייערע יחוס, אנדערע ווילען טענה'ן אז זיי זענען ממזרים, ווייל די באבע איז געווען שוואנגערדיק ווען דער מאן ר' יושע פריינד איז געווען אוועק אויף ביזנעס. רוב וועלט האט אנגענומען, און אזוי אויך די פוסקים, אז זי איז געגאנגען איהם טרעפען אין מיט'ן וועג און פון דעם איז זי געווארען טראגעדיג, און קיין שאלה איז נישט פארהאנען. דער תשובות דברי יואל שרייבט אויך אז אלע גדולי ישראל האבען משדך געווען מיט זיי. אנדערע פאנטאזירער ווילען טענה'ן אז זי איז נישט געווען שוואנגערדיק פון א מענטש נאר איידער א שד וואס מאכט זיי אויס ממזרים.
דער מחנה חיים (חלק ג' או"ח סימן נ"ה, דף צ.) האט א תשובה ווי ער איז מתיר אן אנדערע משפחה לבוא בקהל ה'. אויך סאטמארער רב פלעגט מתיר זיין זיינע חסידים חתונה צו האבן מיט דער לעפקאוויטש משפחה.
די לעפקאוויטש משפחה זענען פון אייביג אן געווען אן אריסטאקראטישע פאמיליע, עשירים אדירים ביזן היינטיגן טאג און פארנעמען בכבוד'יגע פירערשאפט פאסטענעס און מלכות סאטמאר (ר' לייביש ובנו ר' אברהם,) ביי די זאליס (ר' וואלף און זיין שוואגער ר' אברהם ברוך גאדינגער, און ביי די ארונים (ר' יודל ובנו ר' עוזיאל לעפקאוויטש פון וויליאמסבורג ועוד.), תולדות אהרן, משמרת הצניעות (הרב ישכר לעפאקאוויטש פון בארא פארק.) און ביי נטורי קרתא, (ר' חיים שלום לעפקאוויטש פון מאנסי.) און נאך אסאך מוסדות און קהילות פון יוצאי אונגערן.
ערלה איז א באגריף אין דער תורה. די ערשטע דריי יאָר נאך וואס א בוים פלאנצט ארויס, איז אירע פירות ערלה און מען דארף זיי אוועק ווארפן, מען טאר זיי נישט עסן אדער האבן הנאה דערפון. אין דעם פערטן יאר זיינען די פירות הייליג און מען מעג זיי עסן נאר אין ירושלים. פון דעם 5טן יאר מעג מען עסן פון איר פריי.
דאס דריטע יאר פון ערלה ענדיגט זיך אום ט"ו בשבט פון דעם פֿערטן יאָר.
ערל.
ערל א נישט ייד וואס איז אויך א גוי הייסט ערל ווייל ער איז פארשטאפט צוליב זיין נישט פארשניידן דעם ברית.
שיבת ציון איז די אומקערונג פון די אידן פון בבל צוריק קיין ארץ ישראל אין יאר ג'רכ"ב נאך 48 יאר וואס זיי זיינען אין גלות בבל געווען, נאך וואס כורש דער קעניג פון בבל האט דאס באשטעטיגט.
אין יאר ג'רמ"ד (22 יאר ארום) האבן די אידן געהענדיגט בויען דער צווייטער בית המקדש (בית שני). די סיבה וואס האט געדויערט אזוי לאנג ביז מען האט געבויעט דער בית המקדש איז צוליב די קריג מיט די שוימרוינער וואס האבן געוואלט אויך נעמען א טייל מיט די אידן צו בויען דער בית המקדש, אבער די אידן האבן נישט געוואלט זיי משתף זיין ווייל זיי האבן געהאלטן אז די שוימרוינער זיינען נישט קיין אידן. (זעט: שומרון).
בעמאלונג פון חורבן בית המקדש
תשעה באב איז א טאג ווען יידן פאסטן און קלאגן. דער טאג באצייכנט דעם חורבן פון די צוויי בתי מקדש און אויך אנדער צרות וואס האבן פאסירט דאס יידישע פאלק.
וואס איז געשעהן אין תשעה באב.
א) גאט האט גוזר געווען אויף אידן נישט אריין גיין אין ארץ ישראל.
ב) עס איז חרוב געווארן דאס ערשטע בית המקדש.
ג) עס איז חרוב געווארן דאס צווייטע בית המקדש.
ד) עס איז אייגענומען געווארן די שטאט ביתר.
ה) עס איז אויפגעאקערט געווארן ירושלים דורך די שונאים.
אין מלכים א' (כ"ה) שטייט אז דער בית המקדש איז חרוב געווארן ז' אב, און לויט ווי עס שטייט אין ירמיהו (נ"ב) איז דאס חרוב געווארן י' אב. אבער וויבאלד דער צווייטער בית המקדש איז חרוב געווארן ט' אב האט מען איינגעפירט צו באשטימען ט' אב אלס א געדענק-טאג פאר ביידע חורבנות.
אין ירושלמי שטייט אז ביידע בתי מדרשים זענען חרוב געווארן אין ט' באב, און דאס וואס דער פסוק זאגט ער איז חרוב געווארן ז' אב איז נישט מדויק, ווייל אין די טעג פון די גרויסע צרות זענען אידן געווען פארמישט, מען האט נישט פוקנטליך אפגשריבן וועלכע טאג עס איז פארברענט געווארן, שפעטער זאגט די ירושלמי האט מען עס שוין נישט געואלט פארעכנטן טאקע דערפאר, מען האט געוואלט ווייזן ווי צומישט און צוקלאפט אידן זענען דאן געווען.
אויך בזמן בית שני האבן די יידן געפאסט די פיר תעניתים אויפן חורבן בית ראשון.
אין מדרש רבה שטייט אז אינעם טאג פון תשעה באב איז געבוירן געווארן משיח דער אויסלייזער פון אידן.
איינגעטליך זענען די גוים אריין אין בית המקדש תשעה באב, אבער אנגעצינדן האבן זיי עס הערש פארנאכט, נאנט צום צענטן טאג, און עס האט געברענט דעם צענטן טאג, ר' יוחנן האט געזאגט ווען איך בין ווען אין יענעם דור וואלט איך ווען געמאכט דעם טרויער טאג דעם צענטן טאג, אבער די חכמים האלטן "אתחלתא דפורעניות עדיפא" מען רעכנט ענדערש ווען עס האט זיך אנגעהויבן.
אידן פירן זיך תשעה באב זיך צו פארזאמלען אין די בתי מדרשים, מען נעמט אראפ די פרוכת פונעם ארון הקודש, א זכר פון אבילות, אנדערע זאגן דעם טעם איז ווייל טיטוס הרשע האט געשטאכן דעם פרוכת פנעם בית המקדש (מנהגי ישורון סי' קל"ח), מען זעצט זיך אויף דער ערד און מען קלאגט אויפן חורבן בית המקדש.
ביינאכט זאגט מען די פינעף פרקים פון מגילות איכה. אויך זאגט מען אנדערע קליינע קינות, מען מאכט פינטסער אין שוהל ווייל אזוי שטייט אין מדרש איכה אז השי"ת האט געזאגט פאר די מלאכים מיר זאלן מאכן די זעלבע וואס א מלך טוט ווען ער קלאגט ער לעשט די לעכט, און אויך מרמז זיין אז "כבה נר ישראל" עס איז געווארן פינסטער פאר אידן (אבודרהם).
אשכנזים זענען נוהג נישט צו לייגן טלית און תפלין תשעה באב אינדערפרי נאר צו מנחה.
צופרי איז דא א קינות לתשעה באב וואס אסאך געלערענטע אידישע פארפאסער האבן פארפאסט קינות און קלאג רייד אויפן חורבן, אויף דעם וואס צדיקים זענען גע'הרג'ט געווארן, אויף דעם וואס דאס חשיבות און טייערקייט פון אידן איז פארלוירן, און אויף דעם וואס ציון איז חרוב, די אידישע פיינט לאכן פון אונז, ביז משיח צדקינו וועט קומען.
אסאך גרויסע חלק פון די קינות לתשעה באב האט געמאכט דער באקנאטער אידישער קאמפאזיער ר' אליעזר הקליר. אסאך האט געמאכט ר' יהודה הלוי. אסאך פון די קינות איז געבויט אויף די פינף פרקים פון איכה.
קינות אויף חורבן אייראפע.
אין פארשידענע קהילות זאגט מען אויך א קינה אויפן חורבן פון די יידישע קהילות אין אייראפע. צווישן די וואס האבן געשריבן אזעלכע קינות זענען דער באבאווער רבי, הרב שמעון שוואב פון קהל עדת ישורן, וואשינגטאן הייטס, און הרב אלחנן היילפרין פון גאלדערס גרין.
פאקטיש איז אבער אין רוב קהילות נישט איינגעפירט געווארן צו זאגן קינות אין תשעה באב אויפן חורבן אייראפע. עס זענען דא וואס זאגן אז דאס איז ווייל מען האט נאר צוגעלייגט קינות אויף צרות פונעם גלות וועלכע האבן פארשטערקערט און ממשיך געווען דעם גלות וואס האט זיך אנגעהויבן מיט חורבן בית המקדש אין תשעה באב, אנדערש איז אבער דער חורבן אייראפע וואס באלאנגט שוין אינעם קאטאגאריע פון חבלי משיח און געהערט שוין ענדערש צום גאולה ווי צום גלות, וויבאלד דאס איז געווען ווי א הקדמה צום נאנטן גאולה, דערפאר פאסן אירע קינות נישט אריין צווישן די קינות פון תשעה באב.
ייחוס איז דער אפשטאם פון וועכלכער משפחה מען קומט. די שטודיע פון ייחוס און משפחה הייסט גענעאלאגיע.
טייל אידן זענען מקפיד נאכצוקוקן ביי שידוכים אויב די עלטערן און זיידעס זענען געווען אידן און רעליגיעזע.
עס איז דא גאר שיינע יחסנים פון רביס זיי הייסן בנש"ק (בנן של קדושים).
יופּיטער (העברעיש: "צדק"; ענגליש: "Jupiter"; סימבאל:) איז דער פינפטער פלאנעט פון דער זון, און דער גרעסטער פלאנעט אין דער זון סיסטעם. יופיטער ווערט גערעכנט אלס א גאז ריז (צוזאמען מיט סאטורן; די אנדערע ריז פלאנעטן, אוראנוס און נעפטון, זענען אייז ריזן). די מאסע פון יופיטער אין איין טויזנטל פון דער זון, אבער צוויי און א האלב מאל ווי אלע אנדערע פלאנעטן אין דער זון סיסטעם צוזאמען.
יופיטער איז באוואוסט געווען שוין אין אוראלטע צייטן. זײַן מאסע איז 75% הידראגען און 25% העליום.
ביינאכט איז יופיטער דער דריטער ליכטיקסטער אביעקט אינעם הימל, נאך דער לבנה און ווענוס.
יופיטער האט 69 לבנות. גאלילעא גאלילעי האט געפינען די פיר גרעסטע פון זיי. די גרעסטע, גאנימעד, האט א דיאמעטער גרעסער ווי דער פלאנעט מערקור.
יופיטער באשטייט בעיקר פון וואסערשטאף, מיט א פערטל פון זיין מאסע העליום. ער האט אפשר א שטיינעדיג הארץ פון שווערערע עלעמענטן, אבער גענוי ווי די אנדערע ריז פלאנעטן האט יופיטער נישט קיין קלאר-דעפינירטן אייבערפלאך. צוליב זיין גיכער ראטאציע איז דער פארעם פונעם פלאנעט א פלאכן ספערויד (ער האט א קליינטשיקע אבער באמערקלעכע פויש ארום זיין עקוואטאר). דער אטמאספער ווערט צעטיילט אין פארשידענע טיילן לויט די גארטל-ליניעס, און וואו זיי קומען צוזאמען פאסירן שטורעמען. איין תוצאה פון דעם איז דער גרויסער רויטער פלעק, א ריזיגער שטורעם וואס גייט אן זייט 1830 אוודאי, און איז אפשר דער זעלבער שטורעם וואס מען האט געזען דורך א טעלעסקאפ אין דעם 17טן יארהונדערט.
עטלעכע מאל האט מען אויסגעפארשט יופיטער מיט ראבאטישע קאסמאס־שיפן, דאס לעצטע מאל דורך דזשונא וואס ארביטירט יופיטער זייט דעם 4טן יולי 2016.
פיזישע אייגנשאפטן.
יופיטער באשטייט בעיקר פון גאז און פליסיקער מאטעריע. ער איז דער גרעסטער פון די פיר ריז־פלאנעטן אין דער זון סיסטעם און דערפאר איז איר גרעסטער פלאנעט.. ער האט א דיאמעטער פון  142,984  ק״מ ביי זיין עקוואטאר. די דורכשניטלעכע געדעכטקייט פון יופיטער, 1.326 ג/צ״מ3, איז די צווייט גרעסטע פון די ריז פלאנעטן, אבער נידריגע ווי די פיר ערדישע פלאנעטן.
צונויפשטעל.
יופיטער׳ס אויבער אטמאספער איז אומגעפער 92%–88 וואסערשטאף און 8–12% העליום לויטן פראצענט פארנעם פון גאז מאלעקולן. א העליום אטאם האט בערך פיר מאל אזוי פיל מאסע ווי א וואסערשטאף אטאם, ממילא איז דער צונויפשטעל אנדערש ווען געמאסטע דורך מאסע. אזוי איז יופיטער׳ס אטמאספער בערך 75% וואסערשטאמף און 24% העליום לויט דער מאסע, און דער איבעריגער איין פראצענט מאסע באשטייט פון אנדערע עלעמענטן. דער אטמאספער אנטהאלט קליינע קוואנטיטעטן פון מעטאן, וואסער-פארע, אמאניאק, און סיליציום-באזירטע פארבינדונגען. עס זענען פאראן אויך קליינע קוואנטיטען פון קוילנשטאף, עטאן, שוועבל-וואסערשטאף, נעאן, זויערשטאף, פאספין, און שוועבל. די דרויסנדיקסטע שיכטע פונעם אטמאספער אנטהאלט קריסטאלן פון פארפרוירענעם אמאניאק. דער אינעווייניג אנטהאלט מער געדעכטע מאטריאלן - לויט דער מאסע איז ער 71% וואסערשטאף, 24% העליום, און 5% אנדערע עלעמענטן. דורך אינפרארויט און אולטראוויאלעט מעסטונגען, האט מען אויך געפונען קליינע קוואנטיטעטן פון בענזען און אנדערע קוילן-וואסערשטאף.
פון ספעקטראסקאפיע ווייזט אויס אז סאטורן האט אן ענלעכן צונויפשטעל ווי יופיטער, אבער די אנדערע ריז פלאנעטן אוראנוס און נעפטון האבן רעלאטיוו ווייניגער וואסערשטאף און העליום און מער ״געפרוירנס״ און דערפאר רופט מען זיי היינט אייז ריזן.
מאסע און גרייס.
a> קלענער (×0.10045) ווי דעם פון דער, און איין גרייס-ארדענונג גרעסער (×10.9733) ווי דעם פון דער ערד. דער גרויסער רויטער פֿלעק איז אומגעפער אזוי גרויס ווי די ערד.
יופיטער׳ס מאסע איז 2.5 אזוי גרויס ווי די מאסע פון אלע אנדערע פלאנעט אין דער זון סיסטעם צוזאמען—דאס איז אזוי מאסיוו אז זיין באריצענטער מיט דער זון ליגט העכער פון דעם זון אויבערפלאך, 1.068 זון ראדיוסן פון דער זון׳ס צענטער. יופיטער איז א סך גרעסער ווי די ערד אבער נישט אזוי געדעכט; זיין פארנעם איז אומגעפער 1,321 ווי די ערד, אבער ער איז נאר 318 מאל אזוי מאסיוו. יופיטער׳ס ראדיוס איז אומגעפער 1/10 פון דעם ראדיוס פון דער זון, און זיין מאסע איז 0.001 מאל די מאסע פון דער זון, במילא האבן ביידע כמעט די זעלבע געדעכטקייט. א "יופיטער מאסע" (אויף ענגליש, "M"J אדער "M"Jup) ווערט אפט גענוצט ווי אן איינס צו באשרייבן מאסעס פון אנדערע אביעקטן, ספעציעל און ברוינע ליליפוטן.
כאטש יופיטער וואלט געדארפט זיין 75 מאל אזוי מאסיוו כדי צונויפשמעלצן וואסערשטאף און ווערן א שטערן, דער קלענסטער רויטער ליליפוט איז נאר אומגעפער 30 פראצענט גרעסער אין ראדיוס פון יופיטער. טראץ דעם טוט יופיטער אויסשטראלן מער היץ ווי ער באקומט פון דער זון. נאך היץ ווערט גענערירט דורכן קעלווין–העלמהאלץ מעכאניזם דורך אויפציען. דער דאזיגער פראצעס שאפט אז יופיטער זאל זיך איינשרומפן מיט בערך 2 צ״מ א יאר.
עס ווערט גערעכענט אז יופיטער באשטייט פון א געדעכטן יאדער מיט א געמישעכץ פון עלעמענטן, אן ארומיגע שיכטע פון פליסיגן מעטאלישן וואסערשטאף מיט עפעס העליום, און א דרויסנדיגע שיכטע וואס איז מערסטנד מאלעקולארישן וואסערשטאף. אין 1997, איז געווארן פארגעשלאגן דורך גראוויטאציע מעסטונגען אז יופיטער דארף האבן א יאדער, מיט א מאסע 12 צו 45 אזויפיל ווי די ערד, ד״ה אומגעפער 4%–14% פון דער גאנצער מאסע פון יופיטער. די מאדעלן פון פלאנעטן פֿארמאציע פאדערן אז א פלאנעט זאל האבן א יאדער פון שטיין אדער אייז וואס איז גענוג גרויס צו זאמלען זיין וואסערשטאף און העליום. ס׳איז אבער גאנץ מעגלעך אז יופיטער האט א מאל געהאט א יאדער וואס איז היינט געווארן איינגעשרומפט, אדער איז אינגאנצן מער נישט דא, ווייל מען קען נישט מעסטן גראוויטאציע אזוי גענוי.
אינפֿרארויט בילד סעקווענץ פון יופיטערדער יאדער איז אפשר ארומגענומען מיט געדעכטן מעטאלישן וואסערשטאף, וואס פארברייטערט זיך דרויסנדיק ביז אומגעפער 78% פונעם ראדיוס פונעם פלאנעט. העכער דער שיכטע פון מעטאלישן וואסערשטאף ליגט א דורכזיכטיגן אינעווייניגע אטמאספער פון וואסערשטאף.
די טעמפעראטור און דרוק אינערהאלב יופיטער מערן זיך ביז דעם יאדער. ווען דער דרוק קומט צו 10 באר איז די טעמפעראטור K 340 (67ºC).
יופיטער האט די גרעסטע פלאנעטארישע אטמאספער אין דער זון־סיסטעם, ביז א הייך פון מער ווי 5,000 ק״מ.
מיינט איר ספר מלאכי?
מלאכי איז געווען דער לעצטער נביא אין די צייט אפשניט פון בית שני, און לויט די טראדיציע דער שרייבער פון ספר מלאכי.
קהלת איז איינע פון די ספרי כתובים. לויט די טראדיציע און לויט ווי עס שטייט אין קהלת איז דאס געשריבן געווארן דורך שלמה המלך, אבער לויט די תנכישע פארשער איז דאס געשריבן געווארן 400-500 יאר שפעטער, ווייל די שפראך אין קהלת איז געמישט מיט פערסיש אויך די געדאנקען אין ספר באלאנגט צו שפעטערע יארן פון שלמה המלך.
דער ספר פארנעמט זיך מיט וואס דארף זיין דער ציל פונעם מענטש'ן אויף דער וועלט, און צי דער מענטש האט בחירה צו טאן וואס עס גלוסט זיך אים צי נישט. כאטש וואס דער ספר איז קעגנזעץ די טראדיציאנאלע אמונה אין ידיעה ובחירה, האבן די חכמי ישראל אריינגערעכנט דעם ספר אין די הייליקע סעקטע. לויט די פארשער האבן די חכמי ישראל צוגעלייגט די לעצטע פּאָר פסוקים פון קהלת "סוף דבר הכל נשמע את האלהים ירא ואת מצוותיו שמור כי זה כל האדם".
מיינט איר דער נביא מלאכי?
ספר מלאכי איז דער לעצטער ספר פון די תרי עשר סעקטע. דער ספר הייסט נאכן דער נביא מלאכי וואס געבט איבער די נבואות פונעם ספר.
מלאכי
קרבן איז וואס א ייד האט געקענט (און צומאל געדארפט) ברענגען אין בית המקדש פאר גאטס וועגן, דאס האט מען געברענגט צום מזבח אין בית המקדש.
ברענגן א קרבן.
עס זענען געווען א פאר סבות פאר ברענגן א קרבן.
א עולה, שלמים, און מנחה האט איינער געקענט ברענגן סתם אזוי ווייל ער האט געוואלט ברענגן א קרבן פאר גאט.
א חטאת און אשם האט מען געברענגט אויב מען האט געזינדיגט.
אויך איז געווען קרבנות וואס מען האט געמוזט ברענגן אין בית המקדש צוליב די צייט אין טאג, וואך, אדער יאר. ווען עס איז געווען יום טוב.
די קרבנות וואס מען האט געדארפט ברענגן צוליב די צייט, איז געווענליך געווען א קרבן ציבור, וואס מיינט צו זאגן אז עס איז געקומען פון די געלט וואס מען האט צוזאמען גענומען פון אלע יידען.
פון די דינים וואס גייט אן ביי א קרבן.
עס זענען פארהאן פארשידינע דינים וועגן ברענגן א קרבן.
צייט פון מקריב זיין א קרבן.
א קרבן האט מען נאר געמעגט מקריב זיין בייטאג.
רוב קרבנות דארף מען נאר שפריצען די בלוט אז עס זאל זיין מותר צו עסן, אויב האט מען שוין געשפריצט די בלוט דאן האט מען א גאנצע נאכט צו מקריב זיין די איבריגע טיילן (געווענליך די פעטנס). אבער חז"ל האבן מתקן געווען אז מען זאל אלעס מקריב זיין פאר חצות.
די עבודה פון א קרבן.
ווען איינער האט געברענגט א קרבן האט מען געטאן מיט דעם די פאלגענדע זאכן.
טראכטן ביים מקריב זיין די קרבן.
די כהן האט געדארפט טראכטן פון 2 זאכן ביים טאן 4 פון די עבודות ביי א קרבן.
ווער קען טאן די עבודות פון א קרבן.
שחיטה קען טאן אויך א ישראל.
פון שחיטה און ווייטער מוז אלעס געטאן ווערן דורך א כהן.
די פלאץ ווי מען ברענגט די קרבנות.
עס זענען דא 2 סארטן קרבנות לגבי דעם, איינס ווערט אנגערופן קדשי קדשים, און די אנדער קדשים קלים.
קדשי קדשים, דאס דארף מען שחטן אויף צפון זייט פון די מזבח
קדשים קלים, דאס קען מען שחטן אין די גאנצע עזרה.
שפריצן די בלוט.
נישט אלע קרבנות האט מען געשפריצט די בלוט אויף די זעלבע פלאץ פון מזבח.
א אשם, שלמים, און עולה האט מען אלעמאל געשפריצט די זעלבע וועג, מען האט גשפריצט פון די כלי אין וואס מען האט געהאט די בלוט פון די בהמה אויף צוויי ווינקלען פון די מזבח, אויף די אינטערשטע טייל פון מזבח, די כהן איז געשטאנען אויף דער ערד, שיפערהייט אויף אזא וועג אז צוויי זייטן פון די מזבח זענען געווארן אנגעשפריצט. די צוויי ווינקלען זענען געווען צפון-מזרח און דרום-מערב.
א חטאת וואס די כהנים האבן עפעס געגעסן דערפון האט מען גשפריצט זייער בלוט אויף די 4 ווינקלען פון מזבח, דאס איז געווען אויף די אויבערשטע העלפט דורך דעם וואס די כהן איז ארויף געגאנגן אויפן סובב פונם מזבח און ארום געגאנגען די גאנצע מזבח און זיך אפגעשטעלט ביי יעדע ווינקל ארויפצושמירען מיט די דריי ערשטע פינגער פון די רעכטע האנט די בלוט. די איברעיגע בלוט האט מען אויס געגאסן אין די יסוד דרומי.
א חטאת וואס מען האט נישט געגעסן דערפון, האט מען געשפריצט די בלוט אינעווייניג אין די היכל, די איבריגע בלוט האט מען אויסגעגאסן אויפן יסוד מערבי. די פר און שעיר פון יום כיפור האט מען געשפריצט די בלוט 8 מאל אויף די ארון צווישן די שטאנגן און 8 מאל אויף די פרוכת, שפעטער האט מען אויסגעמישט די בלוט פון ביידע און געשפריצט פון ביידע אויף די 4 ווינקלען פון די מזבח הזהב. פרים און שעירים וואס זענען פארברענט געווארן, האט מען געשפריצט זייער בלוט 7 מאל אויף די פרכת און 4 מאל אויף די מזבח הזהב.
א בכור, מעשר, און קרבן פסח שפריצט מען זייער בלוט דרוך דעם וואס מען גיסט אויס די בלוט אויפן וואנט פון מזבח קעגן די יסוד.
דעקל־טײפּ פֿון דעם פּאָפּולערן ליד "What Took You So Long
‫Emma Bunton (עמאַ בענטאָן) איז אַ פּאָפּולערע פאפ זינגערין. געבוירן י"ט שבט, ה'תשל"ו.
זי איז געוועזן אין די Baby Spice פון דער גרופע Spice Girls, היינט צוטאגס זינגט זי אליין.
זי איז פאפולער געווארן אינעם יאר ה'תשנ"ד (1994).
a> קווארטל, חכם שמואל ברוכים סטריט
מוסדות ישיבה און תלמוד תורה תורני רמ"א ירושלים
רבי משה אריה פריינד (ו' תשרי תרס"ד – כ' אלול תשנ"ו) איז געווען רב אין סאטמאר, עסטרייך-אונגארישע אימפעריע (היינט רומעניע) און אב בית דין פון דער עדה החרדית אין ירושלים.
רבי משה אריה פריינד איז געבורין געווארן צום הוניאדער רב, רבי ישראל פריינד, א זון פונעם נאסוידער רב, רבי אברהם יהושע פריינד.
ער האט פארלוירן א גאנצע משפחה פון א פרוי מיט צען קינדער ביי דער צווייטער וועלט מלחמה.
ער האט חתונה געהאט צוויי מאל נאך דעם קריג, אבער נישט איבערגעלאזט קיין קינדער.
באלד נאך דער מלחמה איז ער געווען רב אין דער שטאט סאטמאר.
ער איז יארן געווען דער ראש ישיבה אין סאטמארער ישיבה ייטב לב אין ירושלים, ווען דער סאטמארער רבי יואל טייטלבוים איז נפטר געווארן, כ"ו אב תשל"ט, איז רבי משה ארי' פריינד אויפגענומען געווארן אלס ראב"ד עדה החרדית אין ירושלים. נאך דער פטירה פון הגאון בעל מנחת יצחק זצ"ל, סיון תשמ"ט, איז רמ"א פריינד געווארן דער גאב"ד עדה החרדית אין ירושלים עיה"ק.
סוף ימיו האט מען געמאכט מיט אים א רבי'סטעווע. ער איז געווען שטארק פארהייליגט און געהאט טויזנטער מעריצים איבער דער וועלט.
נישט איבערלאזנדיג קיין קינדער, האט ער געגרינדעט מוסדות רמ"א, לשמו ולזכרו, זיינע ספרים זענען עטרת יהושע.
פון זיינע הייסע אנהענגער זענען געווען זיינע תלמידים פון דער סאטמארער ישיבה אין ירושלים. און ער איז געווען פארעהרט ביי פילע צענדליגער טויזנטער אידן וואס פלעגן קומט גאר אפט צו אים פאר ברכות אדער צוזען זיין עבודה.
פריינד
שמעון וויזענטאל צענטער אין לאָס־אַנדזשעלעס
סימאן וויזנטאל צענטער איז אן ארגאניזאציע וואס הייסט נאך דעם באקאנטן נאצי יעגער שמעון וויזנטאל. געעפנט דורך ראביי מארווין הייער פארצוזעצן זיין ארבעט און זכרון און דערביי מאכן א גוטער בודזשעט.
עס איז הויפטקווארטירט אויף פיקא בולעווארד, די הויפט גאס אין לאס אנזשעלעס. זיי האבן א ריזיגען קאמפוס פון בנינים, א ישיבה, מיידל שולע, האלאקויסט מוזיי, און א אפיס געביידע וואס האלט אן קשרים מיט דער וועלט פרעסע צו פארדאמען און אויפדעקן פארשידענע נייעסער און פובליק רילעישאנס בנוגע די היסטאריע פון האלאקאויסט און באקעמפן אנטיסעמיטעזים דורך דעם אפצוהאלטן נאך א האלאקויסט.
כאפן נאציס.
זיי האבן פילאליעס אין אייראפע פון אמאל צו כאפן נאצי פארברעכער און זיי ברענגן צו גערעכטיגקייט.
מעזשביזש (,,) איז א שטעטל אין אוקראינע.
מעזשביזש איז באוואוסט אלס דער געבורטספלאץ פון חסידות, וואו דער בעש"ט האט געוואוינט און וואו ער ליגט באגראבן.
דאס שטעטל מעזשביזש איז א גאנץ קליינע, עס איז ווי רוב קליינע שטעטלעך אין אוקריינא, ארים און כמעט גארנישט אינטערעסאנט. חוץ אז עס ליגט דארט דער גרינדער פון דרך החסידות.
אין דעם בית החיים ליגן אויך אסאך גרויסע מענטשן ווי די אייניקלעך פונעם בעל שם טוב וואו רבי ברוך מעזשביזשער, רבי אפרים סדילקאווער, רבי ישראל א ברודער פון רבי נחמן מברסלב, אויך ליגן דארט תלמידים פונעם בעל שם טוב ווי רבי ישראל פאליצעקר, רבי וואלף קיצעס, רבי הערש סופר, אויך רבנים פון שטאט רבי אברהם יהושע העשיל, דער ״אוהב ישראל״. אלץ איז לעצטנס געווארן איבערגעבויעט און איבערגעפלאסטערט דורך ישראל מאיר גבאי.
אין די לעצטע יארן זייט אסאך אידן פארן צו די קברים פון צדיקים, האט מען אויסגעפלאסטערט די וועגן צו ציון און פונעם ציון פון בעל שם טוב, מען האט אויפגעבויט א שיינער אוהל אויף דאס פאלץ וואו דער בעל שם טוב לייגט, דענעבן האט מען אויפגעשטלט א בית המדרש, און עטליכע גרויסע בנינים צוגערישט מיט אלעס דערין, בתי כבוד, א מקוה טהרה, שטובער צו שלאפן, א גרויסע קיך. דאס אלעס האט אהערגעשטעלט דער באקאנטער עסקן וואס בויעט קברים איבעראל ישראל מאיר גבאי. דער ראש פון דרך צדיקים.
אסאך רבי'ס און גוטע אידן קומען אהין אויף א שבת, און פראווענען דארט א חסידשען טיש, דער לעלובער רבי פון ארץ ישראל פירט זיך ער פארט אהין יעדן שבועות צו פראווען דארט דעם יארצייט פון בעל שם טוב, דער רבי פון תולדות אברהם יצחק און נאך זענען שוין עטליכע מאהל דארט געווען. דער באקאנטער חסידישער זינגער מרדכי בן דוד, האט פארפאסט א ניגון א שבת אין מזעביזש ווי ער פארציילט מיט גלוסטענישט און ליבשאפט פון א שבת אין מזעביזש.
אויך האט ער געזוכט און געטראפן דעם ארגינעלן פלאץ וואו דער בעל שם טוב האט געהאט זיין בית המדרש אינמיטן דער שטאט, דער בנין איז נאך געשטאנען, אבער דאס גאנצע בית המדרש האט ער איבערגעבויט פאר א הערליכן בית המדרש אויפן אלטן שטייגער וויאזוי עס האט אויסגזען אמאל.
דעם בעש"ט קרעניצע.
דארט אין עק שטאט, איז פארהאנען א וואונדערליכע קוואל, וואס די היסטאריע פארציילט, אז דאס האט דער בעל שם הק' אליינס געמאכט, מיט זיין וואונדערליכע הייליגער גייסטישע קראפט, און אלע ווייסן - אויך די פויערן פונעם שטאט ארום, אז עס איז א היילונג צו טרונקן די וואסער.
אמנון יצחק (געבוירן דעם 8טן נאוועמבער 1953) איז א תימנער אפשטאמיגער מיט גאר א געשליפן צינג, וואס פארנוצט זיין שפראך צו מחזיר בתשובה זיין פילע אידן, און בפרט ספרדישע אידן. ער פירט די "שופר" ארגאניזאציע.
אנדערשט פון אלע אנדערע בעלי תשובה פרעדיגער איז ער א קאנפראטציע פיגור וואס שלאגט זיך ארום מיט די פרייע פרעסע און אויך מיט יעדן וואס שטייט אים אין וועג, זעהט די פרשה פון לאנדאוס עקספרעס.
לעצטנס איז זיין השפעה געווארן פיל גרעסער און ער האט זיך שוין צושלאגן מיט די פרייע אידן אין ארץ ישראל. מיט דעם וואס געוויסע קאמפיין'ס, קעגן פרייע איידיען, וואו שטראוס אייזקרים וואס האט געספאנסערט אומאיידעלע זאכן לויט אים און די עסקנים האבן אבער נישט מסכים געווען צו זיי באקעמפען ווייל נאך חשבונות פון שטיצן מוסדות התורה איז אויסגעשטאנען צו סכנה.
ר' מעכיל אבערלאנדער איז א גרויסער עושר פון אויל, אומבאוועגלעכע גיטער, און פון אנדערע פארצווייגטע געשעפטען. ער איז ראש הקהל אין פאפא וויליאמסבורג. ער איז באקאנט אויף ענגליש אלץ Herman Oberlander.
ער איז געגאנגען אין געריכט און האט זיך ארום געשלאגען יארן לאנג מיט אן א שיעור אידן, ובתוכם מיט זיינע אייגענע ברידער ר' שמואל אבערלענדער, ר' מרדכי אהרן אבערלענדער און ר' עמרם אבערלענדער, וואס לויט אים האבן זיי אים באגאנבעט און לויט זיי האט ער זיי באגאנבעט. טייל מאל איז די פסק פון געריכט געווען לטובתו, און טייל מאל איז עס געווען לטובתם.
עס איז ארויסגעקומען אויף אים סירובים און התראת סירובים פון אפאר בתי דינים ובתוכם פון טארטקוב'ער בי"ד און פון בי"ד בית יוסף נאווהארדאק. אבער ער האט אויך געווינען אסאך דין תורה'ס לטובתו.
ער איז א ברודער פון דעם ארונים וויצע־פרעזידענט ר' שמואל אבערלענדער.
ער איז פאקטיש בעל הבית אויף אסאך בנינים פון פאפא מוסדות אין וויליאמסבורג און אין מאנסי, ווייל ער מיט זיינע זין פיגורורן אלץ די מערהייט טראסטיס אויף די פאפא געמיינדעס, און אויך אויף זיינע אייגענע און קינדערס הייזער צאלט ער נישט קיין שטייער ווייל עס פיגורירט אין די שטאטישע ביוראען אלס נאן פראפיט מוסדות.
ראש הקהל איז דער געמיינדע הויפט.
דאס איז אין אמעריקע דאס זעלבע ווי א פרעזידענט פון א געמיינדע.
פאר די האלאקאויסט אין אייראפע האבן זיי געהאט די מאכט און געווען די טאטע פון די אידן אין יעדן שטאט. זיי האבן געהאט אנגעפרעסענע בייכער. וועגן דעם איז היינט דא אזא מין אויסשפראך אין אידישן לעקסיקאן א ראש הקהל בויך מיינענדיג רינדעכיג און אויפגעבלאזן.
שער שכם איז איינע פון די טויערן אין דעם צפון טייל פון דעם מויער ארום דער אלט שטאט ירושלים. דער שאסיי וואס הייבט אן קעגן איבער דעם טויער פירט קיין שכם.
דעם היינטיגן טויער האט דער אטאמאנישער סולטאן געבויט אין 1536.
‫זשענעט זשעקסאן איז אַ אַמעריקאַנער פּאָפּולערע פאפ זינגערין און אן אקטריסע. געבוירן כ"ו אייר ה'תשכ"ו.
זי איז א שוועסטערקע פון מייקל זשעקסאהן.
זי האט אנגעהויבן זינגען אין יאר 1982.
‫דזשעניפער לאפעז (ענגליש: "Jennifer Lopez"; אויך באקאנט אלס דזשיי-לא, "J-Lo"; געבוירן דעם 24סטן יולי 1969) איז אַן אַמעריקאַנער פאפ זינגערין און אקטריסע. לאפעז איז געבוירן געווארן אין ניו יארק.
זי האט פראדוצירט 8 קאסעטן.
אין אויגוסט 2019 האט זי אויפגעטראטן אין ישראל צום ערשטן מאל ביים ירקון פארק.
רות מיט בועז בלקט השיבולים
מגילת רות איז די מגילה וואָס באַשרייבט דאָס לעבן פון דער גיורת רות, די עלטער־באָבע פון דוד המלך.
דער אינהאַלט פון דער מגילה.
מגילת רות דערציילט די געשיכטע פון אלימלכס משפּחה. אלימלך מיט זיין ווייב, נעמי, און צוויי זין, מחלון און כליון, זיינען געווען אַ רייכע משפּחה אין בית לחם. מחמת דער טריקעניש אין ארץ ישראל זיינען זיי אַוועקגעפאָרן קיין מואב. דאָרטן זיינען די צוויי זין חתונה געהאַט מיט מואבישע מיידלעך: רות און ערפּה. שפּעטער זיינען אלימלך און ביידע זיינע זין געשטאָרבן. נעמי האָט געהייסן זיינע שניר צו גייען צו זייערע עלטערן און זוכן דעם גליק אין לעבן אָן איר. ערפּה האָט מסכים געווען און איז אַוועקגעגאַנגען צו אירע עלטערן, אָבער רות איז געבליבן מיט איר שוויגער.
ס'איז פאראן א מנהג צו ליינען מגילת רות שבועות.
אקדמות איז א פיוט וואס אידן ליינען שבועות פאר קריאת התורה. עס איז אויף אראמיש.
דער שיר איז געשריבן מיט א שטארקן סדר, עס האט 90 חרוזים עס פארטיגט זיך יעדע ליין מיט די אויתיות "תא". די ערשטע העלף פון דעם שיר איז אויף סדר א"ב, און דער צווייטער איז אויפן נאמן פון פון מחבר לויט די אותיות "מאיר ב"ר יצחק יגדל בתורה ובמעשים טובים אמן וחזק ואמיץ"
דער שיר וועט געזונגן מיט א שפעציעלר ניגון וואס איז באקאנט פאר א סארט נוסח פון בענקשאפט.
וואס ווערט ארויסגעברנגט אין דעם שיר.
דער שיר איז געשריבן מיט גרויס חשק און גיגועים עס ברענגט ארויס די ליבשאפט און דאס אנגעבונדקייט וואס השי"ת האט פאר כלל ישראל און ווי שטארק כלל ישראל גארט צו השי"ת.
די ערשטער חלק פון דעם שיר פארציילט די גרויסע לויב פון הקב"ה, וויאזוי גאט האט באשאפען די וועלט, די מלאכים, ווי אזוי די מלאכים דינען איהם, ווי שטארק השי"ת האט ליב די אידן און די תורה. ווי אזוי יודען לויבן און דאנקען השי"ת, וויאזוי די מלאכים זענען אונז מקנא פאר די גרויסע זכות פון האבן די תורה.
דער צווייטער טייל פון דעם שיר ווידמעט אסאך ווי אזוי די פעלקער קוקן אויף אידן מיט גרויסע קנאה, די גוים פארשטייען נישט פארוואס יודען זענען אזוי שטארק פרום, פארוואס זענען זיי אזוי עקסטרעם ווען עס קומט צו די אמונה אין השי"ת, זיי לאזין זיך פארברענן און פייער און זיך ווארפן אין לייבן גרום אויף קידוש השם, זיי פרויבן אויפווייזן פאר די אידן זיי זאלן נישט זיין אפגעטיילט פון אלע אנדערע גוים און פעלקער, זיין זאגן פארן איד לאמיר זאלן באהעפטן מיט אייך איהר זאלט זיין אזוי ווי אונז אלע, די פעלקער זאגן צו גרויסע זאכן אויב די אידן וועלן ווערן ווי די גוים, דערויף ברענגט ארויס דעם דער בעל פייטן אז אידן לאכן אפ פון די גוים, זיי ענטפערן צוריק אז די גוים פארשטיין נישט די גוטס וועס עס ווארט אויף כלל ישראל ווען משיח וועט קומען.
ווער און ווען האט מען עס מחבר געווען.
איר מחבר איז ר' מאיר בעל האקדמות פון ווערמייזא פון די 11 יארהונדערט, וואס ער איז אויך געווען די רבי פון רש"י וואס האט אויך געוואוינט אין ווערמייזא. ר' מאיר שליח ציבור איז אוועק פון דער וועלט פאר שנת ד"א תתנ"ו.
עס איז מקובל אז די מעשה האט מיט דעם סמבטיון.
ווען לייענט מען עס.
דער מנהג ביי די אשכנזים אז מען לייענט עס אין בית המדרש שבועות ביי קריאת התורה
דער מהרי"ל שרייבט אז דער מנהג אין מגנצע איז געווען אז מען האט עס געליינעט נאך די ברכה, דאס הייסט דער ערשטער וואס האט עולה לתורה געווען און האט געמאכט א ברכה אשר בחר בנו, מען האט אנגעהויבן צו לייענן דעם ערשטן פסוק בחודש השלישי און דערנאך האט מען געליינט די אקדמות. אין די פוסקים אין דא א גאנצע מערכה צו מען זאל טאקע זיך פירן אזוי, וויבאלד דאס הייסט א הפסק צווישן די ברכה און דאס לייענן זעה אין טורי זהב חלק אורח חיים סימן תצ"ד, שו"ת שבות יעקב און נאך, די רבנים פון שטאט ויניציא האבן געהאלטן אז מען טאר אזוי נישט טועהן מען דארף ליבערשט לייענט די אקדמות פאר די ברכה, אבער אין אשכנז און אין פולין האט מען זיך יא אזוי געפירט. למעשה ביי חסידים פירט מען זיך מען לייענט עס פאר מען מאכט די ברכה אויף די תורה.
זעה אויך שו"ת שער אפרים סי' י'.
חשיבות.
ר' נחמן מברסלב האט געזאגט זייער גרויס לויב אויף דעם שיר, ער האט אמאל געזאגט מיט נאסטאלאגיע וואס פאר א אוצר אידן פארמאגן "אקדמות מיטן ניגון". אויך האט ער געזאגט אויף דעם שיר, עס איז א שיר של חשק, דאס הייסט דאס איז א ניגון וואס א גלוסיטגער רעדט מיט גלוסטיקייט צו זיין חבר/חבר'טע, ווי זיי בעננגען איינער צו צווייטן מיט גרויס גלוס און ליבשאפט.
ראמשטיין (אויף דייטש:Rammstein) איז א פאפולארע דייטשישע ראק באנד וואס איז געגרינדעט געווארן ה'תשנ"ד (1994) וואס זינגען צום מיינסטן אויף דייטשיש.
דער נאמען ראמשטיין שטאמט פון דער שטאט Ramstein וואס ליגט אין דעם וועסטן אויף דייטשלאנד.
ביז יעצט האבן זיי פראדוקטירט 6 טייפס.
ראנאַלדיניו דע אַסיס מאריערא (געב' דעם 21סטן מערץ 1980) איז אַ פוטבאל שפּילער פֿון בראַזיליע.
ראנאַלדיניו שפּילט אין באַרצעלאנע פוטבאל קלוב פֿון שפּאַניע. ראנאַלדיניו האט געוווּנען בראַזיליע אינעם יאָר 2002.
די ערשטע נאכט פון שבועות פירט מען זיך אויף צו זיין א גאנצע נאכט, און מען זאגט א סדר וואס ווערט אנגערופן תיקון ליל שבועות.
עס איז א קיצור פון תורה נביאים כתובים און ששה סדרי משנה און תרי"ג מצוות. דער מנהג שטאמט פון זוהר.
פון תנ״ך זאגט מען די ערשטע פסוקים און לעצטע פסוקים פון יעדן פון די 24 ספרים (מגילת רות זאגט מען דאס גאנצע ספר). על פי קבלה איז דאס כעין די פיר און צוואנציג קישוטי כלה, וואס מתן תורה ווערט פארגליכן צו א חופה.
דעוויד יאַסקי (געב' 3טן מערץ 1964) איז א יידישער פאליטיקער אין ניו יארק און איז געווען פון 2002 ביז 2009 דער פארטרעטער פונעם 33סטן דיסטריקט, וואס נעמט איין א גרויסן חלק פון וויליאמסבורג, אינעם ניו יארק שטאטראט.
אין 2006 איז ער געלאפן פאר א זיץ אין קאנגרעס.
ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אלס געהילף צו סענעטאר טשארלס שומער און האט באזיגט אין אן איבעראשנדן וואל אויסגאנג דורך די ארטיסטן פון וויליאמסבורג וואס האבן ארויסגעברענגט א שטערקערע וואל כוח פון די חסידים און ספאנישע וויילער וואס זענען געגאנגען פארן דעמעקראטיק בעל הבית סטיווען קאהן.
על שארפטאן איז א אפריקאנער-אמעריקאנער גלח אין ניו יארק סיטי וואס פארטוט זיך מיט וויסטע ראסיסטישע און אנטיסעמיטישע רעדעס.
פון זיינע ווערטער קעגן אידן.
ער איז שוין געלאפן פיל מאל פאר פאליטישע אמטן אין ניו יארק סיטי, ווי מעיאר, פרעזידענט, אבער האט נאך קיינמאל נישט געוואונען.
אושפיזין איז א פילם וואס מאלט אראפ דעם לעבנסשטייגער פון א ברסלבער חרדישער בעל תשובה קינדערלאזער איד אין ארץ ישראל, און וואס ער האט מיטגעמאכט במשך פון איין יום טוב סוכות.
דער נאמען פונעם פילם, "אושפיזין", איז געגעבן נאך די אומגעבעטענע און אומגעוואונטשענע געסט וואס קומען אן אויף יום טוב ביים הויפט כאראקטער אין די סוכה. די געסט, נידעריגע עלעמענטן אנטלאפענע פון א ישראל'ישע טורמע, דרייען אים איבער דעם יום טוב און מאכן א טומל אינ'ם חרד'יש, חסיד'ישן געגנד. און דאס איז זיין נסיון, זיך נישט אויפצורעהגן אויף זיי און האבן סבלנות.
מערקווירדיגקייט.
דער פילם איז א היסטארישער דערפאר וואס עס האט גענוצט עכט חרד'ישע אידן צו שפילן אין פיל סצענעס. דער פילם פרואווט צו ערצייגן אויף א הומאניסטישער אופן דאס לעבן פון א רעליגיזע איד און זיינע ראנגלענישן מיט גאט, זיינע דאגות פון פרנסה, און זיין אינספירירנדע אמונה פשוטה.
דער דירעקטאר פון דעם פילם, גידי דאר, איז א ישראל'ישער פרייער איד. זיין הויפט פראדוצירער און שפילער איז שולי ראנד, א פרומער בעל תשובה וואס איז אמאל געווען א פרייער גרויסער אקטיאר. די צוויי זענען געווען אלטע פריינט און קאלעגן און האבן צוזאמען אויסגעארבעט דעם געדאנק פונעם פילם. דער דירעקטאר האט ארויסגעוויזן גאר שטארקע סענסיטיווקייט צום לעבנסשטייגער פון חרד'ישע אידן, און האט זיכער געמאכט אז דער פילם זאל נישט האבן קיין שמץ פון די אויסגעלאסנקייט וואס געפינט זיך אין אנדערע פילמען. צ.ב.ש. די צוויי הויפט שפילער, שולי ראנד מיט זיין ווייב -- וואס זענען מאן און ווייב אויך אין עכטן לעבן -- זעט מען קיינמאל זיך אפילו נישט צורירן.
צייגונג אין אמעריקע.
דער פילם איז געוויזן געווארן אין אמעריקע צום ערשט ביים "טרייבעקא פילם פעסטיוואל" אין ניו יארק. דער דירעקטאר, גידי דאר, האט מסדר געווען אז עס זאלן זיין ספעציעלע ערטער אין דעם אודיטאריום וואס וועט נישט זיין געמישט מענער און פרויען אין פאל אז חרד'ישע אדער חסיד'ישע אידן וועלן זיך וועלן באטייליגן. ביי דער ענדע פון דער ערשטער צייגונג אין ניו יארק איז געווען א "פראגן און ענטפערס" סעסיע ביי וועלכער גידי דאר, דער דירעקטאר, און שולי ראנד מיט זיין ווייב, די הויפט שפילער, האבן זיך באטייליגט.
ד"ר יעקב ישראל דעהאן (; ה'תרמ"א - כ"ט סיון ה'תרפ"ד, 1881 -1924) איז געווען א האלענדישער ייד, א יוריסט, זשורנאליסט, און א שרייבער און דיכטער אויף האלענדיש. ער איז געווארן א חרדישער ייד אין ארץ ישראל וואו ער האט געפועלט קעגן די ציוניסטן. ער איז געווען א געלערנטער אנגעזענער מענטש אין די קרייזן פון דעם יישוב הישן אין די צייטן גלייך נאך דער באלפור דעקלאראציע.
ער איז געשאסן געווארן דורך א אומבאקאנטן אידישן מערדער כ"ט סיון ה'תרפ"ד (1טן יולי 1924) אין די גאסן פון ירושלים. כאטש אז ווער פונקטלעך זענען געווען דער מערדער איז נישט באקאנט איז אבער זייער באקאנט די מאטיוון, ער האט געקעמפט מיט מוראדיגע כוחות קעגן די מזרחי און די לינקע ציוניסטן פאר די חרדים און דעם יישוב הישן אין ירושלים, זייענדיג א שפראך קענער האט ער אויך גענומען א שטעלונג אין די ציוניסטישן־אראבישן קאנפליקט, טרעפנדיג זיך מיט דער קעניגליכער פאמיליע פון ירדן (דאן טראנסירדן) וועגן די פראבלעמאן וואס א דאן נאך נישט שטייענדיגע אידישע מדינה קען שאפן צווישען די אראבער און אידן.
זיין מארד איז די ערשטע פאליטישע מארד פאר די פאליטיק פון די ציוניסטן.
ער איז געבוירן אין ה'תרמ"א (1881) אין סמילדע, האלאנד צו זיין פאטער א חזן און מלמד ר' יצחק אייזיק הלוי.
זיין טאטע האט אים געגעבן א אידישע פרומע חינוך אבער אים האט געצויגן ענדערש אן אקאדעמישע בילדונג, און האט דערפאר זיך אויסגעקליבן דאס שטודירן פון ליטעראטור און צייטונגס שרייבער בעיקר פאר יוסטיץ אנגעלעגנהייטן.
אלט זייענדיג 20 יאר איז ער שוין געווען באוואוסט אלס א געוואלדיגער דיכטער און טאלאנטפולער זשורנאליסט. ער האט געשריבן גאר אסאך לידער און ארטיקלען וואס זענען פארשפרייט געווארן אין אסאך צייטונגען און ביכער.
ער איז אויך געווען א גלענצענדער רעדנער און א קענער פון איבער 20 שפראכן, ער איז געווען פארעכנט פון די איינציגסטע שפראכמייסטערס אין זיינע צייטן.
ווען ער איז אלט געווען 28 יאר איז ער געווארן אויפגענומען אלס לעקטאר אין די אוניווערסיטעט פון אמסטערדאם, דאס האט אים געמאכט נאך מער באקאנט און געגעבן נאך מער אנערקענונג.
די אלע זאכן האבן אים אריינגעפירט אין די העכסטע פאליטישע און סאציאלע געזעלשאפט און ער איז געווארן א היימישער אין די האלאנדישע רעגירונגס קרייזן.
ער האט חתונה געהאט מיט א גויאישער פרוי, און גענצליך נישט פרום. ער איז געווען זייער פארמישט אין סאציאלע פרייהייט ווי רעכטן פאר געי און אנדערע פאליטישע אונטערדריקטע פרייהייטן.
פאר דעם ערשטן וועלט קריג האט דעהאן באקומען ערלויבעניש פון דער צארישער רעגירונג פון רוסלאנד – מיט די הילף פון די האלאנדישע קעניגען – צו קענען באזוכן אין רוסלאנד די פאליטישע ארעסטאנטן.
דעהאן פארציילט אז ער האט ביי די באזוך געהאט אן "אויפטרייסלדיגער" מאמענט, ווען דער גובערנאטאר אין פעטערבורג האט אים געשאנקן א מענטשליך לעבן אלס געשאנק, די מעשה איז געווען אז דער גובערנאטאר האט אים געגעבן א ליסטע פון 10 מענטשן וואס זענען געווען פאראורטיילט צו טויט אז ער קען זיך אויסקלויבן וועם ער וויל אז מען זאל יענעם באפרייען, נישט וויסנדיג ווי אזוי צו קלויבן האט ער צו געמאכט די אויגן און ארויפגעלייגט זיין האנט אויף דער ליסטע און אזוי אויסגעקליבן.
ער האט די איבערלעבענישן און איינדרוקן פון וואס ער האט געזען באשריבן אין א בוך וואס האט געמאכט א גרויסן איינדרוק אין די גאנצע וועלט און בעיקר פאר די אמעריקאנער עפענטליכע מיינונג קעגן די צארישע הערשאפט.
ער ווערט א בעל תשובה.
דורך אויס די גאנצע צייט האט ער געוויאינט אין האלאנד, זייענדיג א זייער ליבעראלע מדינה האט ער נישט געשפירט צופול די אנטיסעמיטיזם וואס הערשט איבער די וועלט. דאס האט זיך אבער געטוישט ביי די ערשטע וועלט קריג ווען ער האט געהערט מער און מער וועגן די פיינטשאפט צו אידן. זייענדיג נאטורלעך א סענסיטיווער מענטש האט דאס אים זייער אויפגעשוידערט, דאס האט אים אזוי געגעסן פאר א שטיק צייט.
אין יאר 1916 האט ער אפגעהאקט מיט אלע זיינע פריערדיגע פארבונדענטע אין די האלאנדישע רעגירונג און האט אנגעפאנגן ווערן רעליגיעז, אלס טייל פון זיין זיך דערנעטערן צורוק צו אידען האט ער אנגעפאנגן א קארעספאנדענץ מיט דר. חיים ווייצמאן.
ער פארט קיין ארץ ישראל.
אין 1919 איז ער אפגעפארן קיין ארץ ישראל, די ציוניסטישע און מזרחיסטישער פארטייען אין אמסטערדאם האבן פאר אים געמאכט א גרויסע געזעגענונגס צוזאמענקונפט און לכבודו ארויסגעגעבן א ספעציעלע אויסגאבע געשריבן אין עברית און האלאנדיש, אויך האבן זיך באטייליגט גרויסע אינטעלעקטועלע פרעזענליכקייטן וואס האבן אים באוואונדערט פאר זיין טאלאנט און קליגשאפט.
אנקומענדיג קיין ירושלים איז ער געווען גאר גליקלעך ביי זיך ווי מען קען זען פון די לידער וואס ער האט געשריבן יענע צייטן.
ער האט דאן באזוכט ביי ר' יצחק ירוחם דיסקין און הרב יוסף חיים זאנענפעלד, די צוויי האבן אין אים געזען א טייערן איד וואס וועט נאכגייען זיין גראדקייט און נישט פארטייאישקייט און האבן אים דערציילט איבער דער מצב פון די ישוב הישן זינט די ציוניסטן האבן אנגעפאנגן אונטערשטעלן פיסלעך און אפגעהאלטן די געלטער.
ער האט דאן אויך באקומען א פאסטן אין דער רעגירונגס הויך שולע אין ירושלים אויף יוסטיץ.
דורך די גאנצע צייט פון ווען ער איז אנגעקומען קיין ירושלים איז ער געווארן נענטער און נענטער צו די ירושליםער רבנים און די ישוב הישן, אין דער זעלבער צייט איז זיין גרויסקייט אין די אויגן פון אלעמען געוואקסן.
צווישן זיינע לידער און געשרייבעכטצער פון יענער תקופה קען מען שטארק זען ווי גליקלעך ער האט זיך געפילט זייענדיג אין ירושלים, און ווי פרום ער איז געווארן, ער דרוקט זיך שטארק אויס קעגן די נייע יוגענטליכע וואס זענען נישט פרום, ספעציעל ווי ער באגענעגט זיי ביים כותל המערבי אום תשעה באב, ער רעדט זיך זייער אף אויף די נאציאנאלער חינוך און באשולדיגט זיי אין דעם פראבלעם.
אויף דער זייט פון דעם יישוב הישן.
אין יענער צייט האט אויסגעבראכן די שרעקליכע מחלוקת צווישן די קהילות פון די ישוב הישן אונטער די דעמאלטסדיגע עדה החרדית געפירט דורך ר' יוסף חיים זאננפעלד און די ציוניסטן אונטער די רבנות הראשית געפירט דורך הרב קוק. צווישן די עיקר מחלוקת דאן איז געווען וועגן די יציאה אקציע פון די עדה החרדית. די וועד לאומי האט דאן זיך געווענדעט צו די ענגלישע רעגירונג אז זיי זענען די וואס רעפריזענטירן גאנץ כלל ישראל, אויף דעם האט מען געקענט זיך אויסשליסן פון די וועד לאומי יעדעס יאר אין חדש אייר. די אגודה מיט די עדה החרדית האבן דאן אונטערגענומען וואס זיי האבן גערופען יציאה אקציע אויף זיכער מאכן אז מען שליסט זיך אויס פון די וועד לאומי וויבאלד זיי ברעכן אונטער אלס וואס האט מיט אידישקייט.
מזרחי איז געווען ביי דער מיינונג אז מען זאל יא בלייבן אין די וועד לאומי כאטש עס איז קעגן אידישקייט, דורכאויס די מחלוקת האט זיך דעהאן באמיעט אז אגודת ישראל מיט מזרחי זאלן שלום מאכן כאטש מיט די איינע זאך קעגן די וועד לאומי אבער דאס האט זיך אים נישט איינגעגעבן.
אין ה'תר"פ האט ער זיך אפיציעל דערקלערט אלס מיטגליד פון אגודת ישראל און איז באלד דערנאך געווארן גענעראל סעקרעטאר פון איר וועד הפועל אין ירושלים.
אלס גענעראל סעקרעטאר פון אגודת ישראל אין ירושלים.
מיט זיינע אלע באקאנטשאפאן אין רעגירונגס קרייזן און מיט זיינע באשרייבונגען האט ער אנגעפאנגן צו פארטייטיגן אגודת ישראל מיט וואס ער האט נאר געקענט, שרייבענדיג קעגן די פירערשאפט אין אויסלענדישע צייטונגן און טרעפנדיג זיך מיט רעגירונגס מענטשן אלס פאר די טובה פון אגודת ישראל און אידישקייט.
ער האט אנגעפירט מיט א קאמפיין וואס איז געווען אינדרויסן פון ארץ ישראל – קיין לאנדאן און גענף – קעגן די פירערשאפט אין ארץ ישראל.
עס איז אינטערסאנט צו באמערקן אז אויף אזוי ווייט איז ער געווען נאנט מיט דרויסענדיגע פאליטיקאנטען אז איינמאל דורך א זיצונג אין ירושלים האט ער דערציילט איבער א נארוואס אנגענומענע באשלוס פון די העכער אינסטאנצן אין לאנדאן איבער ארץ ישראל, די ידיעה האט זיך בליץ שנעל פארשפרייט איבער גאנץ ירושלים, ווען די ציוניסטישע ביורא האט געהערט דערפון האבן זיי דאס געלייקנט ווייל זיי האבן דאס נישט געהערט פון אויסלאנד, א טאג שפעטער האבן זיי דאס ערעשט געהערט אין האבן געמוזט מודה זיין.
דורך אויס אלע פראבלעמען אין יענער תקופה ווי די מצה שטייער און שחיטה פראבלעמען האט דעהאן פארטייטיגט די יישוב אין די געריכטן.
די רדיפות.
צוליב זיין געוואלדיגן פאליטישן כוח און זיין אויסעגעווענליכע איבער ג'געבן'הייט פאר די פרומע האט ער געהאט אויסצושטיין שרעקליכע רדיפות מצד די פרייע און מזרחי.
זיי האבן פרובירט וואס זיי האבן געקענט אז די הויך-שולע זאל אים אפזאגן, ווען דאס האט זיך נישט איינגעגעבן האבן זיי ארגאנאזירט אז מען זאל אים נאכלויפן אין די גאסן כאילו ער איז א שטאטס משוגענער. זיי האבן אויסגערופן א חרם אז די סטודענטן זאלן זיך נישט באטייליגן אין זיינע לעקציעס, אויף די לעצטע האבן זיי אויך געווארנט מיט נקמה.
די לאגע איז געווארן ערגער פון טאג צו טאג אויף אזוי ווייט אז מען האט געמוזט שניידן זיינע לעקציעס אזוי אז ער איז איבערגעבליבן מיט נאר 2 לעקציעס א וואך און צימאל נאר 2 תלמידים האבן זיך באטייליגט.
זיינע פיינט האבן אים בארעדט פאר די ענגלישע "שרייבער פארבאנד" ווי ער איז געווען א מיטגליד, און פאר די "האנדלס בלאט" אין אמסטערדאם. און זיי האבן גאנץ גוטן מצליח געווען צו שניידן זיין געהאלט און פאזיציע אין די פלעצער.
לארד נארטקליף.
אין ה'תרפ"ב איז לארד נארטקליף געקומען קיין ארץ ישראל. זייענדיג דער רעדאקטאר פון די דעילי עקספרעס האט ער געהאט א שטרענגע שטאב וואס האט פרובירט אויסצומיידן כמעט יעדעם וואס האט פרובירט אים צו באזוכן, און דאך ווען ער איז געקומען האט באלד נאך די ציוניסטישע דעלעגאציע זיך געטראפן מיט אים די פארשטייער פון אגודת ישראל מיט דעהאן אין שפיץ. דר. דעהאן האט אראפגעלייגט די מצב און אים איבערגעגעבן א מעמארנדום וואס דרוקט אויס די קעגנערשאפט פון די ישוב צו ציוניזם און די באלפור דעקלאראציע.
דאס האט גאר שטארק אויפגערעגט די יונגנט און פארטייען. אין די רדיפות קעגן די פרומע האט זיך גאר פארשטארקט אויף אזוי ווייט אז מען איז זיי איבערגאפאלן אינמיטן גאס. זיי האבן זיך אפילו אריינגעבראכן אין שטוב פון הרב יוסף חיים זאנענפעלד.
הרב יונגרייז (אויף פון אגודה) און דעהאן האבן דאן באקומען אנאנאמען בריוו אז זיי זאלן זאגן ווידוי ווייל זייער טעג זענען געציילטע, און טאקע הרב יונגרייז און הרב דיסקין האבן דערפאר באקומען פאליצייאישע שיץ, אבער הרב זאנענפעלד און דעהאן האבן זיך אנטזאגט פון די שיץ.
צוליב די אלע זאכן האט הרב זאנענפעלד פארעפנטלעכט א בריוו אין דואר היום צו בארואיגען די געמיטער, אויך האט דעהאן געשיקט א בריוו צום לארד ווי ער גיבט צו פארשטייען אז די וועלט פרעסע האט זיין באגעגעניש שלעכט אויסגעטייטשט, און די לאנדאן טייםס האט דאס געדרוקט.
די אלע זאכן זענען געטאן געווארן אין א פרואוו אפצושטעלן די אנפאלן, וויבאלד זיי האבן דאס אויסגעטייטשט ווי א קעגנערשאפט קעגן ישוב ארץ ישראל ווען באמת איז דאס נאר געווען א קעגנערשאפט קעגן די ווערטשאפט פון די ציוניסטישע פירער און וועד לאומי.
די אראבישע פראבלעם און די באזוך ביי קעניג חוסיין.
אין דער צייט וואס די דעמאלטסדיגע ירושליםדיגע אגודה איז נישט געווען קעגן ישוב ארץ ישראל, זענען זיי אבער יא געווען קעגן א אידישע מדינה.
אויך איז געווען גרויסע פראבלעמאן פון די אראבישע שכנים וואס האט זייער געשטערט די זיכערהייט פון די אידען.
דעהאן האט דערפאר געזען אז מען מוז זעהן זיך אדורך צו קומען מיט די אראבישע שכנים און דאס האבן די ציוניסטישע פירער נישט גקעקנט פארטראגן.
זייענדיג זייער באפריינדעט מיט עמיר סידניי אבדולא פון טראנס-ירדן אויף אזוי ווייט אז יעדעס מאהל עס איז געקומען גרויסע געסט און בעיקר אראבישע קעניגען פלעגט ער איינלאדענען דעהאן אויף אמאן מיט צוהאלטן די באגעגענישן.
אין איינע פון דעהאןס באריכטן שילדערט ער די באגענגעניש וואס ער האט געהאט מיט קעניג פייזל פון איראק ביי עמיר אין שטוב.
דעהאן האט געזען אין די באלפור דעקליראציע אז דאס וועט זיין א גרויסע פראבלעם מיט די אראבישע שכנים און אין זיינע באשרייבנוגען זעהט מען ווי ער דרוקט זיך אויס אז אלע טייטשן איבער די דעקליראציע ווי אזוי זיי ווילן, דערפאר האט ער געהאלטן אז מען זאל מאכן א קאנסטיטוציאנאלע רעגירונג פון אידען מיט אראבער גלייך וואס זאל זיין געבויעט אויף גלייכבארעכטיגונג און פרייער עמיגראציע, אנע פאליטישע אמביציעס. זיין פלאן איז געווען צו מאכן א פארלאמענט וואס וועט זיין א דריטל אידן, א דריטל אראבער, און די לעצטע דריטל וועט מען וועלן סיי אידן און סיי אראבער, אזוי וועלן אמאל די אידען האבן די מערהייט און אמאל די אראבער.
דאס אלעס האט אים אבער נאר מער פארפיינטעט ביי זיינע פיינט, און האט אים נישט געברענגט קיין גוטס.
די קלימאקס איז אבער געווען ווען ער האט זיך געטראפן מיט קעניג חוסיין אין ה'תרפ"ד, עס איז געקומען אלס איינלאדענוגס פון ירדן'ס אבדולא מיט וועם דעהאן איז געווען באפריינדעט, און עס איז געווען א גאנצע דעלעגאציע פון אגודת ישראל און עדה החרדית וואס האט זיך געטראפן מיט קעניג חוסיין.
די ציוניסטישע פירער און צייטונגען האבן דאס נישט געקענט פארטראגן און האבן אנגעפאנגען א שרעקליכע העץ קאמפיין אנטקעגן די עדה החרדית, אגודת ישראל, און אלע אשכנזישע ארטאדאקסישע אידען.
די העצעס האבן אנגעפאנגען זיין מער אפען און האבן מער און מער דערמאנט אז אזא איינער ווי דעהאן האט נישט וואס זיך צו געפינען צווישען די לעבעדיגע.
פון דאן אהן האט דעהאן דערהאלטן ווארענונגס בריווען אז מען וועט אים שיסען אויב ער פארלאזט נישט דאס לאנד אין געציילטע טעג. ער האט זיך אבער אויסגעלאכט דערפון. עס זענען דאן אויך פארגעקומען נייע וואלן פאר די ענגלישע פארלאמענט און אגודת ישראל האט געהאט באשטימט א דעליגאציע בראש מיט דעהאן אז זיי זאלן פארען אויף לאנדאן זיכער מאכן אז מען וועט פאר די עדה החרדית געבן די רעכט פון א זעלבסשטענדיגע קהלה. די צייטונגען האבן זיך פון דעם דערוואוסט און איין טאג נאכדעם וואס זיי האבן דאס מפרסם געווען איז דעהאן דערמארדערט געווארן.
ער ווערט דערמארדערט.
מאנטאג אווענט די נאכט צו די 29 אין סיון איז ער נארוואס ארויסגעקומען פון שערי צדק שפיטאל וואו ער האט געדאווענט מעריב פארן עמוד זייענדיג אין דעם יאר נאך זיי טאטן. די דאקטוירים אינעוויניג אין שפיטאל האבן געהערט דריי שאסן און זענען ארויסגעקומען צו טרעפן דעהאן א טויטן.
ווען מען האט דערציילט פאר הרב יוסף חיים זאננפעלד דינסטאג אינדערפרי וועגן די טויט פון דעהאן האט ער זיך געריסן קריעה און געמאכט א ברוך דיין האמת מיט שם ומלכות.
די פארדאכטונגען נאך זיין טויט.
גלייך נאך זיין טויט האט מען געטראפן ביי זיינע כתבים ווערטער פון לויבונגען און ליבשאפט צו מענער, אלס דעם האט מען אנגעפאנגן פארשפרייטן טענות אז ער איז געווען א האמאסעקסואל און אז די פאליציי פארדעכטיגט אז די מארד האט געהאט צו טאן מיט עלעמענטן וועגען זיין זיין א האמאסעקסואל.
אגודת ישראל האט צוליב דעם אנגעפרעגט ביי די פאליציי אין ירושלים אז וויבאלד די פרעסע פארשפרייט דאס צו עס איז אמת אדער נישט, אויף וואס די פאליציי האט געענטפערט אז נישט.
אזעלכע האבן אסאך גענוצט די פאקט אז ער האט געשריבן לידער וואס האבן זיך אנגענומען פאר די פרייהייט פון די סאציאלע באוועגונגען אלס א באווייז אז ער איז געווען א האמאסעקסואל, אבער אזעלכע האבן דאס אנגעווזיען אלס א לעכעריגע באווייז וויבאלד ער איז געווען אריינגעטאן אין ביידע סיי זיין לידער שרייבן אין סיי די סאציאלע באוועגונגען איז דאס גארנישט קיין באווייז און דאס האט ער נאר געשריבן לטובת הענין פון די פרייהייט.
זיין סעקסואלישע אידענטיטעט.
נאָך זײַענדיק אין האָלאַנד איז ער געווען פאַררעכנט ווי אַ האָמאָסעקסואַל צוליב סײַ די לידער וואָס ער האָט געשריבן און סײַ צוליב די ביכער וואָס ער האָט געשריבן. נאָך הײַנט צוטאָג אין האָלאַנד איז ער פון די גאָר באַוואוסטע פּערזאָנען וואָס איז געווען אַ האָמאָסעקסואַל. ווען ער איז געוואָרן אַ בעל תשובה זאָגן אויף אים עדות הרב משה בלוי אַז דאָס איז נישט אמת, פון די ווערטער פון הרב משה בלוי (איבערגעזעצט אויף אידיש): "זיי וועלן נישט אַרײַנברענגען קיין ספק אין אונז וועגן דער ערליכקײַט פון דעהאַן ז"ל, און נישט נאָר אין זײַן גראָדקײַט נאָר אויך אין זײַן אויפירונג און אמונה, מיר האָבן אים געקענט פון דער נאָענט. מיר האָבן אים געקענט אַלס עפענטליכע פּערזאָן וואָס שטייט בראש, און מיר האָבן אים אויך געקענט אַלס פּריוואַטע מענטש, מיר האָבן אים געזעהן אין זײַן פּרעזענליכע לעבן, בײַ זײַן אויפירונג אין שטוב, מיר האָבן אים געזעהן אין אַלע זײַנע לעבנס וועגן, און מיר האָבן אין אים נישט געטראָפן קיין שום פסול. נאָר ליגענט איז דאָס וואָס זײַנע קעגנער זאָגן אויף אים נידריגע בילבולים כדי צו גרינגער מאַכן מיט דעם כאָטש אַביסל די שענדליכע רציחה."
וואָס וואַרט איך פאַר, שפּעט אין דער נאכט /
אלע שלאָפן שוין אין דער שטאָט /
און איך זיץ זיך לעבן דעם כותל-המערבי - /
צו גאָט, אדער צו א מאַראָקאַנישן בחור?
צי קען אַ מענטש באַדינען צוויי האַרן? /
כאָטש איך בין אַ דינער פאַר גאָט און טײַוול /
מיט איין תאווה און איין פריילעכקײַט /
און איך פיל ווי אַזוי מײַן האַרץ ווערט צעשמאָלצן אין אַ צווייטן פלאַם.
מיט אדיל האב איך געריטן פערדן /
מיט סאייד האב איך געטרונקט דעם פארבאטן וויין /
מיט מאחמוד, מיט נאסיף איך צי אויס /
מיין אבר, אומרויק אין איין אכזריותדיקן ווייטיק.
ווער זענען געווען די מערדער.
אין שפערדיגע יארן האבן די צייטונגען אלע מסכים געווען אז די מערדער זענען געווען ציוניסטען, נאר ווער פונטקלעך איז נישט באוואוסט.
וואס עס איז יא באוואוסט איז אז רחל ינאית די פרוי פון יצחק בן צבי א געוועזענע מדינת ישראל נשיא איז געווען שטארק פארמישט אין זיין מארד.
אויך איז באוואוסט די פאלגענדע 3 נעמען אלס די וואס האבן זיך באטייליגט אין די מארד אברהם תהומי, ישראל שוחט, און יעקב פאט.
רבי צבי הירש ראזנבוים שפילט א פידל
רבי צבי הירש ראָזענבוים (ה'תר"פ - ט"ז אייר ה'תשס"ו), באקאנט אלץ ר' הערשעלע דער אלטער רבי פון קרעטשענעוו, איז געווען דער קרעטשענעווער רבי פון ירושלים.
אפשטאם און יוגנט.
רבי הערשעלע איז געבוירן אין יאר ה'תר"ף אין רומעניע, צו זיין מוטער מרת רייצא, טאכטער פון רבי צבי הירש ריינמאן, דער רב פון קרעטשענעוו, און צו זיין פאטער רבי ניסן חיים ראזנבוים אב"ד בראדשין, זון פון רבי אליעזר זאב ראזנבוים פון קרעטשענעוו, זון פון רבי מאיר ראזנבוים פון קרעטשענעוו, וועלכער איז געווען א זון פון רבי מרדכי'לע נאדווערנער.
אלס בחור האט ער זיך זייער אסאך געדרייט ביי זיין זיידן רבי לייזער וואלף, און דארט האט ער קונה געווען זיין גאנצן דרך, ער האט געלערנט זייער אסאך תניא, ער האט אלס בחור געענדיגט 101 מאל דעם ספר. איידער דער צווייטער וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן, איז ער א חתן געווארן מיט מרת שפרה, די טאכטער פון זיין פעטער רבי חיים מרדכי ראזנבוים פון נאדווארנא, אבער די חתונה איז פארגעקומען אייגנטליך נאר נאכדעם וואס די מלחמה האט זיך געענדיגט.
ביי די מלחמה.
רבי הערשעלע האט זיך אסאך ארומגעדרייט מיט רבי יחיאל מיכל מיכלאוויטש, וועלכער איז באקאנט אלס ר' מיכ'לע מנתניה, ער האט זיך אמאל אויסגעדריקט אז די איינציגסטע זאך וואס האט אים געפעלט ביי דער מלחמה איז א בית מדרש וואס דאווענט אויפן זיידנ'ס נוסח.
נאך די מלחמה איז ער געגאנגען לערנען אין די ישיבה ביי רבי יוסף צבי דושינסקי, ער האט שוין אנגעהויבן פראווענען פאר די חתונה, ער האט קודם געוואוינט אין כפר אתא און דערנאך אין יאר ה'תשמ"ב איז ער געגאנגען וואוינען קיין ירושלים, וואו ער האט אויפגעשטעלט א בית מדרש אויף דער אבינועם ילין גאס. ער פלעגט גאר שטארק זיך קאכן אין קדושת שבת, ער פלעגט פירען גאר לאנגע שבת טישן, ער האט געהאט גרויסע ענינים ביים עסן די קוגל פרייטאג צונאכטס, און טאנצן א לאנגע צייט ביים טיש, ער פלעגט דאווענען לאנג און מיט א ברען. יעדע זאך אין אידישקייט איז געווען ביי אים א גרויסער עסק, ווי למשל זיין הדלקות נרות חנוכה, אדער זיין ספירה ציילן, מגילה ליינען, וכדומה, ער פלעגט פארלערנען תניא, יעדן טאג פארן דאווענען, און ער איז געווען זייער מקושר צום בעל התניא, און ער פלעגט אים רופן דער הייליגער רבי דער בעל התניא.
ער איז געווען זייער נאנט מיט רבי אהר'לע בעלזער, און רבי אהר'לע איז צוויי מאל איינגעשטאנען ביי אים, אויך האט ער זיך געהאלטן נאנט מיט רבי מנחם מענדל שניאורסאהן, דער ליובאוויטשער רבי, און אין דער זעלבער צייט איז ער אויכעט געווען נאנט מיט רבי יואל טייטלבוים, דער סאטמארע רבי, און ער האט נישט געזען קיין סתירה אין דעם.
ער האט שטארק אידיאלאגיש געקעמפט קעגן די ציונים און קעגן דער אגודת ישראל באוועגונג. ער האט נישט אנטייל גענומען אין די בחירות, און ווען די ציונים האבן באפרייט דעם כותל המערבי האט ער גע'אסר'ט פאר זיינע חסידים גיין אהין.
נאך פורים תשס"ו האט זיך זיין מצב הבריאות שטארק פארערגערט און ער האט גערופן זיין זון רבי זיידל זאל קומען פון אמעריקא, און מוצאי שבת פרשת אמור ט"ז אייר ה'תשס"ו איז ער נפטר געווארן. און חסידים פון דעם רבי’ן און חרדישע אידן איבער דער גאָרער וועלט האָבן באַוויינט די אבידה פון איינעם פון די עלטסטע רבנים פון דער שארית הפליטה.
הרב יוסף חיים זאנענפעלד ז"ל ( ו' כסלו תר"ט, 1טן דעצעמבער 1848 – י"ט אדר ב' ה'תרצ"ב) איז געווען דער גאב"ד פון דער עדה החרדית, באוואוסט אלס פייערדיגער קנאי און א גרויסער לוחם אקעגן ציונות.
ער איז געבוירן געווארן ו׳ כסלו תר״ט אין דעם שטעטל ווערבוי, קעניגרייך פון אונגארן (היינט סלאוואקיי) צו זיין פאטער הרב אברהם שלמה זאנענפעלד און זיין מוטער זאלדא. ער האט געלערט ביי גדולי התורה ווי דער כתב סופר, זון פונעם חתם סופר, און רבי חיים הערש מאנהיימער. אין יאר תרל"ג (1873) איז ער ארויף אין ארץ ישראל צוזאמען מיט זיין רבי׳ן, הרב אברהם שאג-צוועבנער, א תלמיד פונעם חתם סופר, און האט זיך באזעצט אין דער ירושלים אלטשטאט. ער איז געווארן נאנט מיט הרב יהושע לייב דיסקין און זיין זון, הרב יצחק ירוחם דיסקין. ער איז געווען טעטיג אינעם יישוב הישן און האט געגרינדט דעם "אונגארישע הייזער" פערטל. צוזאמען מיט הרב דיסקין האט ער אויפגעשטעלט אין יאר תרל"ח (1878) דעם "בית הדין של החוגים היראים".
עס איז דא א ווידעא קליפ ווי ער טרעפט זיך מיט הרב קוק ביים ענגלישען באהערדע.
בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט חילא (אייבעשוץ), די שוויגער פון רבי חיים זאב פינקל.
אוישוויץ (דייטש: "Auschwitz") איז דער נאמען פון א געגנט פון עטליכע קאנצענטראציע לאגערן און די גרעסטע פארניכטונג לאגער ביי דעם חורבן אייראפע וואס די דייטשן האבן געבויט אין יאר ה'ת"ש (1940) לעבן דער שטאט אשפעצין.
דער נאמען אוישוויץ ווארפט א שוידער און א ציטער. מען האט אין אוישוויץ אומגעברענגט מער ווי א מיליאן יידן (מענער, פרויען און קינדער), און ווי אויך ארום 22,000 ציגיינער. דער דאקטאר מענגעלע פלעגט שטיין ביים טויער פון אושוויץ אין טייטלען רעכטץ אדער לינקס. רובא דרובא אלטע יידן, פרויען, און קליינע קינדער, זענען געשיקט געווארן אויף לינקס, ווי זיי זענען ליידער לעבעדיג פארגאזט אין פארברענט געווארן הי"ד. די איבריגע זיינן געשיקט געווארן אין ארבעט'ס לאגערן, ווי מען האט ביטער שווער געארבעט פאר די נאציס. היינט צו טאג איז דארט געווארן א מוזעאום ווי עס איז נאך געבליבן עטוואס א זכר ווי טויזנטער טוריסטן באזוכן יערליך, אבער די גאז קאמערן מיט רוב באראקן שטייען שוין נישט.
די טויער פון די לאגער אין אוישוויץ מיט די ווערטער "ארבייט מאכט פריי"
פינחס מרדכי וועבער, באקאנט ווי פינקי וועבער, איז א בדחן, און א גאר ווארימער טאלאנטפולער קאמפאזיטאר פון ניגונים.
ער איז א סאטמארער חסיד און וואוינט אין אמעריקע.
א חתונה וואו ער גראמט ווערט טאקע א מאמענט מיט הארץ ווייל ער נוצט זיינע נגינה טאלאנט אויפצוהייטערן די געמיטער מיט טרויגע סטרונעס ווי א שטיין'ס הארץ ווערט צולאזט און נתעורר.
ער פירט זיך ביי זיין בדחנות ער נעמט באקאנטע ניגונים, סיי וואס יעדער זינגט שבת און יו"ט צו ביי יעדער געלעגנהייט, און סיי פון באקאנטע זינגערס ווי מרדכי בן דוד, אברהם פריד, שלמה קארליבאך, מיכאל שניצלער, און ער לייגט דערויף ארויף זיינע ווערטער, צום ביישפיל דער ניגון פון יאסעלע ראזנבלאט "צו ווייסט איר וואס איז די וויכטיגסטע זאך אין א שטוב, א מאמע" וועט ער זינגען ביים אויסגראמען א מחותנ'עסטע. און דאס מאכט אז מענטשן זאלן אים זייער גלייכן.
רוב היימישע זינגערס זינגען פון זיינע ניגונים אויף זיינע אלבוימען. צווישן זיי, אברהם פריעד, מרדכי ווערדיגער, ליפא שמעלצער, מיכאל שניצלער, און נאך.
פון זיינע גאר פאפולערע ניגונים זענען: רחם נא, תפלה לעני כי יעטוף, לעכטעלע און נאך גאר אסאך.
שלמה גערטנער זינגט זיינע געזאנגען ה' תבנה, יהללו, אשרי מי און ראה נא בענינו.
תרי"ג (613) מצוות איז די צאל פון די אידישע מצוות עשה'ס און לא תעשה'ס.
עס זענען דא פארשידענע מיינונגען איבער די פונקטליכע חשבון, וועלכע מצוות מען קען יא אדער נישט אריינרעכענען אין די צאל פון 613 מצוות. זייער פונקטליכע חשבון איז אין: ספר המצוות להרמב"ם, ספר החינוך, סמ"ק.
די תריג מצוות זענען איינגעטיילט אין צוויי סארטן, די רמ"ח מצוות עשה קעגן די 248 גלידער פון א מענטש און די שס"ה מצוות לא תעשה קעגן די 365 אדערן פון דעם מענטש.
אויסער די תרי"ג מצוות וואס איז געשריבן אין דער תורה זענען דא נאך זיבן מצוות וואס זענען 'מדרבנן', וואס די חכמים האבן מתקן געווען. צוזאמען איז דאס 620, דאס איז דער גמטריא פון 'כתר', די אלע מצוות זענען ווי קרוין פאר אייבערשטן.
35 לא לגלות ערוות אשת איש
39 לא לעשות צורת אדם אפילו לגוי
40 לא לבנות אבני מזבח גזית
43 מצוות יעוד של אמה עברית
46 לא לגרוע שאר כסותה ועונה
47 מצוות בית דין להרוג בחנק המחוייב
50 מצוות בית דין להרוג בסייף המחוייב
51 מצוות בית דין לדון בנזקי בהמה
52 לא לאכול שור הנסקל שנשחט
53 מצוות בית דין לדון בנזקי הבור
54 מצוות בית דין לדון גנב בתשלומין או במיתה
55 מצוות בית דין לדון בנזקי הבער, שן ורגל
56 מצוות בית דין לדון בנזקי אש
57 מצוות בית דין לדון בדין שומר חינם
58 מצוות בית דין לדון בדין טוען ונטען
59 מצוות בית דין לדון בדין נושא שכר והשוכר
60 מצוות בית דין לדון בדין השואל
61 מצוות בית דין לדון בדין מפתח
67 לא נתבע חוב מעני בעת שנודע שאינו יכול לפרוע
68 לא נשית יד בין לווה למלווה בריבית
74 לא לשמוע טענת בעל דין שלא בפני בעל דינו
76 לא לנטות אחרי רבים בדיני נפשות כשתהיה התוספת איש אחד לבד לרעות
77 לא ילמד חובה מי שלמד זכות תחילה בדיני נפשות
79 לא לרחם על עני בדין
82 לא לחתוך הדין באומד הדעת כי אם בעדים
84 מצוות שמיטת קרקעות (בשנה השביעית)
87 לא להדיח בני ישראל לעבוד עבודה זרה
89 לא נשחט שה הפסח בארבעה עשר בניסן בעוד שיהיה חמץ ברשותנו עד שנוציאו
90 לא להניח אמורי הפסח להיפסל בלינה
92 לא לבשל בשר בחלב
93 לא לכרות ברית לשבעה עממין וכן לכל עובדי עבודה זרה
94 לא לשכון עובד אלילים בארצנו
96 לא להוציא בדי הארון ממנו
97 מצוות סידור לחם הפנים ולבונה
100 לא יזח (יוסר) החושן מעל האפוד
101 לא לקרוע המעיל של הכוהנים
102 מצוות אכילת בשר חטאת ואשם
104 לא להקטיר ולהקריב במזבח הזהב שבהיכל כי אם קטורת שבכל יום
105 מצוות נתינת מחצית השקל בשנה
106 מצוות קדוש ידים ורגלים בשעות העבודה
107 מצוות משיחת כהן גדול ולמלכי בית דוד בשמן המשחה
108 לא יסוך זר בשמן המשחה שעשה משה אלא כהנים בלבד
109 לא לעשות במתכונת שמן המשחה
111 לא לאכול ולשתות תקרובת עבודה זרה
112 מצוות שביתת הארץ בשנת שמיטה
113 לא לאכול בשר בחלב
114 לא יעשו בית דין משפט מוות בשבת
117 לא להקריב שאור או דבש
118 לא להקריב קורבן בלא מלח
120 מצוות קורבן בית דין אם טעו והורו שלא כהלכה
121 מצוות קורבן חטאת ליחיד ששגג במצוות לא תעשה שחייבים עליה כרת
125 לא ליתן שמן זית במנחת חוטא
126 לא לתת לבונה במנחת חוטא
127 מצוות תוספת חומש לאוכל מן הקודש או מועל בו
128 מצוות קורבן אשם תלוי מי שנסתפק לו אם חטא
132 מצוות הדלקת אש מעל המזבח
133 לא לכבות אש מעל המזבח
136 מצוות קורבן מנחה של כוהן גדול בכל יום
139 לא לאכול מבשר חטאות הנעשין בפנים
142 לא להותיר מבשר הקורבן התודה
145 לא לאכול בשר קדשים שנטמאו
146 מצוות שריפת בשר קודש שנטמא
148 לא לאכול דם בהמה חיה ועוף
149 לא יכנסו הכוהנים למקדש מגודלי שיער
150 לא יכנסו הכוהנים למקדש קרועי בגדים
151 לא יצאו הכוהנים מן המקדש בשעות העבודה
152 לא להיכנס שתוי יין למקדש וכן שלא יורה שתוי
153 מצוות בדיקת סימני בהמה וחיה
154 לא לאכול בהמה וחיה טמאה
163 שלא לאכול מיני שרצים דקים הנולדים בזרעים ובפירות
165 לא לאכול מן השרצים המתהווים (מן העפוש)
167 לא יאכל טמא מן הקודשים
171 הנהגת המצורע ועכל טמאי אדם בפריעה ופרימה
173 מצוות היטהרות מן הצרעת שתהיה במינים ידועים
174 מצוות תגלחת מצורע ביום השביעי
176 מצוות קורבן מצורע כשיתרפא מצרעתו
177 מצוות טומאת בית שיהיה בו נגע
178 מצוות טומאת זב להיות טמא ומטמא
179 מצוות קורבן זב כשיתרפא מזובו
180 מצוות טומאת שכבת זרע שהוא טמא ומטמא
181 מצוות טומאת נידה שמטמאה אחרים
183 מצוות קורבן זבה כשתתרפא מזובה
184 לא ייכנסו הכוהנים בכל עת במקדש וכ"ש זרים
186 לא לשחוט קדשים חוץ לעזרה
188 לא להתחתן באחת מכל העריות והן קרובות, אשת איש ונידה
191 לא לגלות ערוות אשת אב ואע"פ שאינה אימו
192 לא לגלות ערוות אחותו בכל צד (שהיא אחותו)
193 לא לגלות ערוות בת הבן
194 לא לגלות ערוות בת הבת
196 לא לגלות ערוות אחותו מן האב והיא בת אשת האב
197 לא לגלות ערוות אחות האב
198 לא לגלות ערוות אחות האם
199 לא לגלות ערוות אחי האב
200 לא לגלות ערוות אשת אחי האב
202 ערוות אשת אחיך לא תגלה
203 ערוות אישה ובתה לא תגלה
204 ערוות אישה ובת בנה לא תגלה
205 ערוות אישה ובת בתה לא תגלה
206 ערוות אישה ואחותה לא תגלה
207 לא לבוא על אישה נידה
208 לא ליתן זרע מזרעו למולך: האב לוקח בנו ומעבירו בלהב האש לפני עבודה זרה
211 לא תשכבנה הנשים עם בהמות
213 לא לפנות אחר עבודת אלילים לא במחשבה ולא בדיבור ולא אפילו בהבטה
214 לא לעשות עבודת אלילים לא לעצמו ולא לזולתו
216 להניח פאה בשדה מן התבואה לעני ולגר
218 לעזוב הלקט בשדה לעניים והוא מה שנופל מתוך המגל בשעת קצירה או מתוך היד בשעת תלישה
219 לא לקחת שיבלים הנופלים בשעת הקציר אלא נעזוב השבלים לעניים
220 מצוות הנחת פאת הכרם שנצטווינו להשאיר כל העוללות שבכרם לפאה
221 שלא לכלות כל פירות הכרם בעת הבציר אלא יניח מהם פאה לעניים
222 מצוות הנחתת פרט הכרם לעזוב פרט הכרם לעניים והוא מה שיתפרד ויפול מן הענבים בשעת הבצירה
223 לא ללקוט פרט הכרם אלא נעזוב אותו לעניים והוא גרגיר אחד או שני גרגרים הנפטרין מן האשכול
225 לא נכחיש על ממון שיש מאחר בידינו
226 לא להישבע על כפירת ממון
231 שלא לקלל אחד מישראל בין איש ובין אישה
237 לא לעמוד על דם רעים
239 מצוות תוכחה לישראל שאינו מתנהג כשורה
240 לא להלבין פני אדם מישראל
242 לא לנטור, להימנע אפילו מזכירת חטאו בלב בלבד
244 לא להרביע בהמה מין עם שאינו מינו
245 לא לזרוע כלאי זרעים ולא ירכיב אילן בשום מקום בארץ
246 לא לאכול ערלה והן שלוש שנים ראשונות ונטיעתו
248 לא לאכול ולשתות כדרך זולל וסובא
250 לא לעונן: שעה פלונית טובה לעשות בה מעשה פלוני
252 לא להשחית פאת זקן בגילוח של תער
253 לא לכתוב בבשרנו כתובת קעקע
258 לא להונות במידות ובכל המידות בכלל
259 מצוות צידוק המאזניים והמשקלים והמידות
261 מצווה שישרפו מי שיתחייב בשריפה
263 לא יטמא כוהן הדיוט במת, זולת בקרובים המבוארים
264 מצוות עניין טומאת הכוהנים לקרוביהם והכללה שיתאבלו כל אחד מישראל על שישה מקרוביהם הידועים
265 לא ישמש כוהן טבול יום עד שיעריב שמשו
266 לא ישא כוהן אישה זונה
267 לא ישא כוהן אישה חללה
270 לא ייכנס כוהן גדול באוהל המת
271 לא יטמא כוהן גדול בשום טומאה במת
272 מצוות כוהן גדול לישא נערה בתולה
273 לא ישא כוהן גדול אלמנה
274 לא יבעול כוהן גדול אלמנה ואפילו לא בלא קידושין
275 לא יעבוד כוהן בעל מום במקדש
276 לא יעבוד כוהן בעל מום עובר
277 לא ייכנס בעל מום בהיכל כולו
279 לא יאכל כוהן טמא תרומה
280 לא יאכל שום זר תרומה
281 לא יאכל תושב כוהן ושכיר תרומה
283 לא תאכל חללה מן הקודש
285 לא נקדיש בעלי מומין למזבח
288 לא נזרוק דם בעל מום על המזבח
289 לא נשחט בעל מום לשם קורבן
290 לא נקטיר מאימורי בעלי מומין
291 לא לסרס אחד מכל המינים
292 לא להקריב בעל מום מיד הנוכרי
293 מצוות הקורבן שיהיה משמונה ימים ומעלה
294 לא לשחוט בהמה ובנה ביום אחד
295 לא לעשות דבר שיתחלל בו שם שמים בין בני אדם
297 מצוות שביתה ביום ראשון של פסח
298 לא לעשות מלאכה ביום ראשון של פסח
299 מצוות קורבן מוסף כל שבעת ימי הפסח
300 מצוות שביתה בשביעי של פסח
301 לא לעשות מלאכה ביום שביעי של פסח
302 מצוות קורבן העומר של שעורים
303 לא לאכול מתבואה חדשה קודם כלות יום ט"ז בניסן
304 לא לאכול קלי מתבואה חדשה עד היום ההוא
305 לא לאכול כרמל מתבואה חדשה עד היום ההוא
307 מצוות קורבן מנחה חדשה מן החיטים ביום עצרת
308 מצוות שביתה ממלאכה ביום עצרת
309 לא לעשות מלאכה ביום חג השבועות
310 מצוות שביתה ביום ראש השנה
311 לא לעשות מלאכה ביום ראשון בתשרי
312 מצוות קורבן מוסף ביום ראש השנה
313 מצוות תענית ביום עשירי בתשרי
314 מצוות קורבן מוסף של יום הכיפורים
315 לא לעשות מלאכה ביום הכיפורים
316 לא לאכול ולשתות ביום הכיפורים
317 מצוות שביתה ממלאכה ביום הכיפורים
318 מצוות שביתה ממלאכה ביום ראשון של חג הסוכות
319 לא לעשות מלאכה ביום ראשון של חג הסוכות
320 מצוות קורבן מוסף בכל יום משבעת ימי הסוכות
321 מצוות שביתה ממלאכה ביום שמיני של סוכות
322 מצוות קורבן מוסף ביום שמיני של סוכות הנקרא שמיני עצרת
323 לא לעשות מלאכה ביום שמני עצרת
326 לא נעבוד האדמה בשנה השביעית
327 לא נעשה עבודה גם באילנות
328 לא נקצור ספיחים בשנה השביעית
329 לא נאסוף פירות האילן בשביעית כדרך כל שנה
330 מצוות ספירת שבע שבתות שנים
331 מצוות תקיעת שופר ביום הכיפורים של יובל
333 לא נעבוד הארץ בשנת היובל
334 לא נקצור ספיחי תבואות של שנת היובל
335 לא נאסוף פירות האילנות בשנת היובל כדרך שאוספים אותן בשאר השנים
336 מצוות עשיית דין בין לקוח ומוכר
338 לא להונות אחד מישראל בדברים
339 לא למכור שדה בארץ ישראל לצמיתות
340 מצוות השבת הקרקע לבעליה ביובל
341 מצוות פדיון ערי חומה עד השלמת שנה
344 לא לעבוד בעבד עברי עבודת ביזיון כמו עבודת כנעני
345 לא נמכור עבד עברי על אבן המקח
346 לא לעבוד בעבד עברי עבודת פרך
347 מצוות עבודה בעבד כנעני לעולם
348 לא להניח לגוי לעבוד בעבד עברי הנמכר לו
349 לא נשתחווה על אבן משכית אפילו לה'
350 מצוות מעריך אדם שיתן דמים הקצובים בתורה
352 מצוות הממיר בהמת קורבן בבהמה אחרת שתהיינה שתיהן קודש
353 מצוות מעריך בהמה שיתן כפי שיעריכנה הכוהן
354 מצוות מעריך בתים שייתן בערך שיעריכנה הכוהן ותוספת חופש
355 מצוות מעריך שדה שייתן כערך הקצוב בפרשה
356 לא לשנות הקודשים מקורבן לקורבן
357 מצוות דין מתרים מנכסיו שהוא לכוהנים
358 לא תימכר קרקע שהחרימו אותה בעלים אלא תינתן לכוהנים
360 מצוות מעשר בהמה טהורה כל שנה
361 לא למכור מעשר בהמה אלא יאכל בירושלים
362 מצוות שילוח טמאים חוץ למחנה שכינה
363 לא ייכנס טמא בבית המקדש
365 מצוות סוטה שיביאנה הבעל אל הכוהן שיעשה לה כמשפט הכתוב
366 לא ליתן שמן בקורבן סוטה
367 לא לשים לבונה בקורבן סוטה
368 לא ישתה הנזיר יין או כל מיני שיכר
369 לא יאכל הנזיר ענבים לחים
371 לא יאכל הנזיר גרעיני הענבים
372 לא יאכל הנזיר קליפת הענבים
375 לא ייכנס הנזיר לאוהל המת
376 לא יטמא הנזיר במת ובשאר טומאות
377 מצוות גילוח הנזיר והבאת קורבנותיו
378 מצוות ברכת כוהנים בכל יום
380 מצוות פסח שני ב-י"ד באייר
381 מצוות פסח שני שיאכל על מצות ומרורים
382 לא להותיר כלום מבשר הפסח השני למחרתו
383 לא לשבור עצם מעצמות פסח שני
384 מצוות תקיעת חצוצרות במקדש ובמלחמה
387 לא לתור אחר מחשבת הלב וראיית העיניים
389 לא יתעסקו הכוהנים בעבודת הלוויים ולא הלוויים בעבודת הכוהנים
393 לא לפדות בכור בהמה טהורה
395 מצוות מעשר ראשון לתת ללוויים
396 מצוות הלוויים לתת מעשר מן המעשר
399 מצוות מי נידה שמטמאין אדם טהור ומטהרין אדם טמא מטומאת המת בלבד
402 מצוות קורבן מוסף של שבת
403 מצוות קורבן מוסף בכל חודש וחודש
404 מצוות קורבן מוסף ביום חג השבועות
408 מצוות ישראל לתת ערים ללוויים לשבת בהן והן להיות מקלט לרוצח בשגגה
409 לא להרוג מחוייב קודם שיעמוד בדין
410 מצוות בית דין לשלוח מכה-נפש בשגגה מעירו ולהושיבו בערי מקלט
411 לא יורה העד בדין שהעיד בו בדיני נפשות
412 לא נקח כופר להציל ממוות הרוצח
413 לא נקח כופר ממחוייב גלות לפטרו מן הגלות
414 לא למנות דיין שאינו יודע בדיני תורה
420 לקרות שמע פעמיים בכל יום
424 לא לנסות נביא אמת יותר
426 לא לחון ולרחם על עובד אלילים
428 לא ליהנות מעבודה זרה ומשמשיה
429 לא ליהנות מתקרובת עבודה זרה
430 לברך ה' אחר אכילת מזון
433 לעבוד ה' יתברך בתפילה בכל יום
437 לא לאבד דברים שנקרא שמו יתברך עליהם
438 שיביא כל נדריו ברגל ראשון
439 שלא להקריב קורבן חוץ לעזרה
440 להקריב כל הקורבנות בבית הבחירה
441 לפדות קדשים שנפל בהם מום
442 לא לאכול מעשר שני של דגן חוץ לירושלים
443 לא לאכול מעשר שני של תירוש חוץ לירושלים
444 לא לאכול מעשר שני של יצהר חוץ לירושלים
445 לא לאכול בכור תמים חוץ לירושלים
446 לא לאכול קדשי הקדשים חוץ לעזרה
448 לא לאכול קדשים קלים קודם זריקת דמים
449 לא יאכל כוהן ביכורים קודם הנחתם בעזרה
450 לא לעזוב הלווי מליתן לו מתנותיו
451 לשחוט בהמה וחיה ועוף כראוי
452 לא לאכול אבר מן החי
454 לא להוסיף על המצוות ופירושן
455 לא לגרוע מכל המצוות ופירושן
456 לא להישמע למתנבא בשם עבודה זרה
458 לא לעזוב שנאתו על המסית
459 לא להציל המסית כשיראו בסכנת מוות
460 לא ללמד זכות למסית כשיראו בסכנת מוות
461 לא למנוע מללמד עליו חובה
464 לשרוף עיר הנידחת ולהרוג אנשיה
468 לא לקרוח שער ראשו על מת
476 לנגוש את הנוכרי עובד עבודה זרה
477 לא לתבוע חוב שעברה עליו שביעית
478 לא יאמץ את לבבו על העני
480 לא ימנע מלהלוות קודם שמיטה
481 לא לשלוח עבד עברי ריקם
485 לא לאכול חמץ בערב פסח אחר חצות
486 לא להותיר מקורבן חגיגה עד יום שלישי
487 לא להקריב קורבן פסח בבמת יחיד
490 לא להיראות שם בלא קורבן
494 לא להקריב בעל מום עובר
495 לשמוע בקול בית דין בכל זמן
498 לא להקים עלינו מלך נוכרי
502 לא ירבה המלך כסף וזהב
503 שיכתוב המלך ספר תורה שני לעצמו
504 לא ינחל שבט לוי בארץ ישראל
505 לא יקח שבט לוי חלק בביזה
506 לתת זרוע ולחיים וקיבה לכוהן
507 להפריש תרומה גדולה לכוהן
510 לא לקסום (לעסוק בקסמים) שיגידו מה שיתרחש קודם
518 לא להתנבא בשם עבודה זרה
519 לא לגור (לחשוש) מהריגת נביא השקר
521 לא לחוס על הרוצח והחובל
523 לא יקום דבר העדות בעד אחד (שלא יסכימו שניים להעיד בשקר)
524 לעשות לעד זומם כאשר זמם
527 לשלוח שלום לערים שצרים עליהן
528 לא להחיות נשמה משבעה עממין
530 לערוף ראש העגלה בנחל כשנמצא הרוג ולא יודעים מי הכהו
531 לא לעבוד ולזרוע באותו קרקע
532 לדון דין יפת תואר ככתוב בתורה
537 לקברו בו ביום וכן כל המתים
540 לא להניח בהמת חברו נופלת תחת משאה אלא נעזור לה
541 לטעון המשא שנפל עם חברו
542 לא תלבש אישה עדי איש
543 לא ילבש איש מלבושי אישה
544 לא לקחת אם על הבנים
545 לשלח האם אם לקחה על הבנים
550 לא לעשות מלאכה בשני מיני בהמות
553 שתשב אשת המוציא שם רע תחתיו ולו תהיה לאישה
554 לא יגרשנה כל ימיו ולו תהיה לאישה
559 לא ישא סריס בת ישראל
560 לא ישא ממזר בת ישראל
561 לא יבוא עמוני ומואבי בקהל ה'
563 לא להרחיק אדומי דור שלישי מלבוא בקהל
564 לא להרחיק מצרי דור שלישי
565 לא ייכנס טמא להר הבית
567 להתקין יתד לחפור בו כנזכר לעיל
568 לא להסגיר עבד שברח אל אדוני מחו"ל לא"י
569 לא להונות עבד הניצל אלינו
570 לא לבעול אישה בלא כתובה וקידושין
571 לא להקריב אתנן זונה ומחיר כלב
572 לא יתן הלווה ריבית לישראל
574 לא לאחר נדריו יותר משלושה רגלים
575 לקיים מוצא שפתיו כמו שנדר
576 להניח לשכיר לאכול מהמחובר שעושה בו
577 לא יקח הפועל בידו יותר על אכילתו
578 לא יאכל הפועל בשעת מלאכה
581 לא יצא החתן מביתו כל השנה אפילו לצורכי ציבור
582 שישמח החתן עם אשתו שנה אחת
583 לא ימשכן בחובו כלים שעושים בהם אוכל נפש
585 לא למשכן בעל חוב בזרוע
586 לא למנוע המשכון מבעליו העני
587 להחזיר המשכון לבעלים בעת שצריך לו
589 לא יעיד קרוב זה אל זה
590 לא להטות משפט גר ויתום
596 לא לחסום בהמה בשעת מלאכתה
597 לא תנשא היבמה לאחר עד שתחלץ
600 להציל הנרדף בנפשו של הרודף
602 לא להשהות משקלות ומידות חסרות
603 לזכור מה עשה לנו העמלק
604 למחות זרעו (של עמלק) מן העולם
605 לא לשכוח מה שעשה לנו
608 לא לאכול מעשר שני באנינות
610 לא להוציא דמיו אלא באכילה ושתיה
611 ללכת ולהדמות בדרכי ה' יתברך
612 להקהיל כל ישראל בחג הסוכות
613 לכתוב כל אחד ספר תורה לעצמו
תלמוד (מער באוואוסט מיטן אראמישן נאמען גמרא) איז א זאמלונג פון די מאמרים און שקלא וטריא פון די אמוראים, ד"ה די חכמים ביי יידן פון דער תקופה גלייך נאכן פעסטשטעלן פון דער משנה (בערך 200 יאר נאכן צווייטן חורבן בית המקדש). די אמוראים שטעלן זיך אויף די ווערטער און סברות פון די תנאים אין דער משנה און ברייתות.
אין ציפורי און אין טבריה אין ארץ ישראל האט מען צוזאמענגעשטעלט דעם תלמוד ירושלמי. א הונדערט יאר שפעטער האט מען אין בבל צוזאמענגעשטעלט דעם תלמוד בבלי. מען לערנט דעם בבלי אסאך מער ווי דעם ירושלמי.
מיינט איר האנדל? ביזנעס? אדער דער יידישער פילם א געשעפט?
א געשעפט (אױף ס'רוב דיאַלעקטן פון אידיש: קראָם אָדער קלײט אָדער געװעלב) איז אן ארט ווו מען פארקויפט פארשיידענע פראדוקטן ווי עסנווארג, קליידער, מעבל און אנדערע.
פארצייטנס האבן די קלייטן געווען פלאצירט אין פריוואטע שטיבער, אבער אין די שפעטערע יארן האט מען באשטימט באזונדערע ערטער צו פארקויפן סחורה.
א מאדערן מיטל צו איינקויפן איז די קרעדיט קארטע
מיט וואס טוט מען איינקויפן.
פארצייטנס האט מען געפלעגט קויפן מיט אנדערע פראדוקטן, דאס הייסט א בייט, ווי צ.ב.ש. מען האט געקויפט אן איי מיט פארקויפן א ברויט. שפעטער האט מען דאס געטוישט אויף גאלד, זילבער מיט קופער, און דערנאך אויף געלט. היינט קויפט מען איבערהויפט מיט א קרעדיט קארטע.
נארלס בארקלי (ענגליש:"Gnarls barkley") איז א היפהאפ טרופע מיטן ראפער Cee-Lo.
ה' ניסן ה'תשס"ו (אפריל 2006) האט די טרופע ארויסגעשיינט אויף דער וועלט איר ערשטע סינגל מיטן נאמען "Crazy", די סינגל איז ארויף צו די ערשטע שטאפל ביי די בריטישע הייסע לידער פארמעסט (hit parade) און אויך אין ניי זיילאנד, עסטרייך.
בר מצוה איז ביי די 13 יאר פון א קינד ווערט מען א בחור און מען טוט אן תפילין, און מען איז מחיוב מיט מצוות.
ס'דא וואס פירן זיך שוין צו פייערן דעם בר מצוה א מאנאט בעפאר דעם, אבער דער בחור איז נאכנישט מחויב מיט מצוות ביז זיין 13טע געבורט-טאג.
אנטיביאטיק זענען א גרופע פון ארגאנישע פארבינדונגען וואס הרגענען אדער האלטן אפ די וואוקס פון באקטעריע. דאס איז געווארן אויסגעטראפן ביי דער צווייטער וועלט מלחמה.
רוב אנטיביאטיקן ווערן פאבריצירט נאטירלעך דורך שוואמען, באקטעריע און אנדערע ארגאניזמען. היינטיקע צייטן טוט מען אויך פאבריצירן סינטעטישע אנטיביאטיקן.
דער מערסטער באוואוסטער אנטיביאטיק איז פעניצילין. דאס איז דער ערשטער אנטיביאטיק צו ווערן אנטפלעקט (אין 1928). דער ערפינדער פון פעניצילין, אלעקסאנדער פלעמינג, האט געווינען דעם נאבעל פריז פאר מעדיצין צוליב דעם דערגרייך.
אזוי ווי בדרך כלל זענען אנטיביאטיקן נישט שעדלעך צו בעלי חיים או מענטשן, ווערן זיי ברייט באניצט אין מעדיקאמענטן. די מערסטע מעדיקאמענטן פאבריצירט היינט (2010) זענען אנטיביאטיקן.
ויואל משה איז א ספר געשריבן געווארן בכתב יד פונעם סאטמארער רב רבי יואל טייטלבוים, וואו ער איז מבאר שיטתו פארוואס אידן זענן פארבאטן געווארן צו האבן אן אייגן יידישע דעמאקראטישע לאנד מיט אן אייגענער מיליטער פאר ביאת המשיח. דאס ספר איז אנגעטיילט אין דריי חלקים מאמר שלש שבועות, מאמר ישוב ארץ ישראל, מאמר לשון קודש. דער מאמר לשון קודש איז א תשובה וואס דער סאטמארער רב האט געשריבן צו הרב פינחס הירשפרונג קעגן דער מאדערנער העברעאישער שפראך.
ווען דאס ספר איז ארויס געקומען האט זיך ווי פארשטענדליך געמאכט אן איבערקערעניש אין אלע שיכטן און קרייזן, טייל האבן עס פארברענט, און טייל גאר ווי דער בריסקער רב האט געזאגט אס עס איז א פינפטע שלחן ערוך. אין סאטמאר בפרט איז דאס ספר די איינציגסטע וואס איז גרינטליך מבאר די עבירה פון ציונות געבויט אויף פריעריגע מקורות.
די ענין פון ציונות איז היבש אינטערעסאנט ווי ווייט דער סאטמערער רב איז געגאנגען, וואס כידוע האט ער נישט געדילט פאלשע איבערגעטריבענע מערכות. ער פלעגט אלץ זאגן אז די איבערגעטריבענע מערכות טוט גאר פארשעמען די אמתדיגע קנאים.
נאך דער פטירה פון רבי יואל טייטלבוים האט די בעלזער צייטונג המחנה חרדי געהאט א וועכענטליכן קאלום וועלכער האט זיך אפגעגעבן מיטן אפ-פרעגן דעם ויואל משה, די סאטמארע חסידים האבן נישט געענטפערט, דער איד האט זיך איינמאל באצויגן צו דעם מיט זלזול "אל תען כסיל" און "אין משיבין את הארי לאחר המיתה".
עס איז צוערשט ערשינען אין יאהר תש"כ, קודם בלויז די ערשטע מאמר דורך הוצאת ספרים ירושלים פון רבי יוסף אשכנזי.
במשך די קומענדיגע צוויי יאהר איז עס איבערגעדרוקט געווארן נאך דריי מאל, ווען צום לעצט איז עס שוין געווען א דיקער באנד מיט אלע דריי מאמרים.
די פינפטע מאל איז עס איבערגעדרוקט געווארן אין יאהר תשכ"ב אין טויזנט עקזעמפלארן אין ירושלים דורך רבי יודא לייב ווייס, בהוצאת רבי בן ציון יאקאבאוויטש.
מען האט עס געמוזט דרוקן אין געהיים, וויבאלד עס איז נישט ערלויבט געווארן צו דרוקן אין ארץ ישראל. אזוי אויך האט מען עס נישט געהעריג אריינגעלאזט דורך די פאסט פון אמעריקע צוליב א געזעצליכער פארבאט.
אין תשס"ד איז ארויסגעקומען א פרישע איבערגעארבעטע דרוק אין ברוקלין.
עס אנטהאלט בסך הכל פינעף-הונדערט און צעהן זייטן. די מפתחות איז געמאכט געווארן דורך רבי סענדער דייטש.
ילקוט אמרים ויואל משה.
דאס איז א תמצית פונעם ערשטן מאמר שלש שבועות, ארויסגענומען די טיפע פלפולים כדי מען זאל עס גרינגער קענען לערנען.
עס איז צוערשט געדרוקט געווארן זומער תשס"ב ביי כפתור ופרח אין ברוקלין, און זינט דאן איז עס איבערגעדרוקט געווארן עטליכע מאל אין טויזנטער עקזעמפלארן.
עס אנטהאלט צוויי-הונדערט פיער-און-דרייסיג זייטן, מיט די מפתחות.
וואָך איז אן איינצהייט פון צייט פון זיבן טעג. אין א חודש זענען דא פיר וואכן (מיט נאך א פאר טעג). די וואך פון זיבן טעג איז אנגענומען אין כמעט דער גאנצער וועלט. די וואך צייכנט די ארבעטסטעג, למשל זעקס ארבעטסטעג און איין רו־טאג אדער, ווי אין די מערב לענדער היינט, פינף ארבעטסטעג און צוויי רו־טעג.
אין דער תורה שטעט אז דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט אין זעקט טעג און גערוט דעם זיבעטן טאג. דעריבער דארפן יידן טון ארבעט זעקס טעג און היטן דעם זיבעטן טאג אלס שבת.
זונטיק איז דער ערשטער טאג אין דער וואך, פאר מאנטיק.
ער הייסט אזוי ווייל דעם טאג האט מען געדינט די עבודה זרה די זון.
לויטן סדר פון די זיבן כוכבי־לכת חל"ם כצנ"ש, הייבט אן דער טאג פון זונטיק מיט ח=חמה, די זון.
אורין איז די פליסיגע אפפאל פון פארדייאונג.
מען מאַכט אַ ברכה "אשר יצר" צו לויבן און דאנקן גאָט.
"מי רגלים" האט מען געהאלטן פאר עפעס וואס קען דינען אלס פארפום, אזוי ווי עס שטייט אין דער גמרא "והלא מי רגלים יפין לה (צו קטורת) אלא שאין מכניסין מי רגלים במקדש".
אבער לויט געוויסע מפרשים איז מי רגלים נישט אורין וואסער נאר א מין וואסער וואס איז היינט שוין נישט בנמצא, און האט טאקע אויך געשטונקען ווי אורין האט מען עס נאר אזוי גערופן אבער עס איז נישט געווען אורין.
דעקל פון זיין קאנטראווערסיאלן בוך איבער שווארצע פרשיות פון חסידישע רעביס
דוד אסף איז א ישראלישער שווארץ בייזער היסטאריקער און חוקר אויף די היסטאריע פון חסידים, וואס שרייבט מיט א בייסיגער שטייגער דאס נעגעטיווע זייט פון זיי, מיט זיין אייגנ'אינטערעס ציל.
דער פאטער פון אסף איז פון דער אמאליגער ברעסלעווער גרופע, און איז אויפגעוואקסן אין א צעשטערטן שטוב, וואס האט אפגעלאזט ארטאדאקסיע.
אין דעם בוך פראבירט ער צו מאכן א אנשטעל אז ער איז נישט איינזייטיג, ער איז אביעקטיוו, דעריבער פרובירט ער צוברענגען אלע צדדים און זייטן, וואס יעדער שרייבער האט געשריבן.
אויך האט ער ארויסגעגעבן א בוך הציץ ונפגע וועגן ר' בער'ניו - דער רבי פון ליעווע, דער זון פון ר' ישראל מרוזין.
משה, דער זון פון בעל התניא איז א פערזאן ארום וועמען עס זענען געווען פארשידענע קלאנגען און לעגענדעס אין די תולדות החסידות און אויף וועמען עס איז ביז לעצטנס געווען א גרויס מאס פארהוילן.
די הויפט ידיעה איבער משה, דער זון פון בעל התניא, איז אז ער האט זיך גע'שמד'ט און געווארן א קריסט. איבער דער מיסטעריעזער פאקט זענען געבויט געווארן פארשידענע גירסאות און נוסחאות.
צווישן חסידים.
צווישן חסידים פלעגט זיין אנגענומען אז משה האט גענומען אויף זיך צוויי יאר צו וואנדערן גלות און אנדערע סיגופים אויף מכפר צו זיין אויף אן אומווילנדן שמד.
איין לעגענדע דערציילט אז ר' ברוך פון מעזשביזש האט זיך איינמאל געבייזערט אויפ'ן בעל התניא פאר'ן פסל'ען די תפילין זיינע וואס ער האט גע'ירש'נט פונ'ם בעש"ט, זאגנדיג דערביי: דו האסט מיר צוגענומען א יוד פון די תפילין, וועל איך דיר צונעמען א יוד פון דיינע זון.
דער רבי ריי"צ'ס גירסא.
דער פריערדיגער לובאוויטשער רבי, ר' יוסף יצחק שניאורסאן, וועלכער איז באקאנט געווען פאר זיינע ביכער און סיפורים איבער די אנהייב פון די חסיד'ישע פעריאדע, באשרייבט דעם עפיזאד אלס אן אקט פון קידוש השם פון דעם בעל התניא'ס זון. לויט דעם נוסח, האט משה זיך אסאך שטודירט אין קריסטליכע ענינים, און זיך געלאזט פירן א וויכוח מיט קריסטליכע גלחים. דער וויכוח האט ער געוואנען, אבער די רעגעניש פון די קריסטליכע גלחים האט געברענגט דערצו אז ער זאל מוזן אנטלויפן פון זיין היים און פאמיליע, מורא האבנדיג אז מען וועט אים צווינגען זיך צו שמד'ן.
חוקרי החסידות.
היסטאריקער פון די אלגעמיינע אקאדעמישע וועלט, ווי צ.ב.ש. דוד אסף, האבן ערפונדן אז די פרשה איז מער קאמפליצירט.
משה האט ווארשיינליך געהאט מענטאלישע און פסיכאלאגישע פראבלעמען וואס די משפחה האט פרובירט צו באהאנדלען. אין אנהייב האט זיך משה פארבעסערט, ביז מען האט אים געקענט חתונה מאכן מיט די טאכטער פון א גביר. שפעטער איז ער געווארן איינגעשטעלט אלץ א רב אין א געוויסע שטעטל.
מיט די יארן האט זיך זיין מצב פארערגערט, און עס איז אים אריין אין קאפ זיך צו שמד'ן.
עס זענען לעצטנס געפונען געווארן דאקומענטן אין רעגירונגס ארכיוון אין בעלארוס וואס ווייזן אז עס איז דא ממשות צו די קלאנגען פון שמד. צווישן די דאקומענטן איז געפונען געווארן א פארם מיט משה'ס חתימה וואו ער בעט מען זאל אים צוגרייטן דעם באקריסטליכונג צערעמאניע אין דעם קירכע. אויך איז דא א בריוו פון צוויי ברידער פון משה וואס בעטן מען זאל מבטל זיין דער בקשה ווייל משה איז גייסטיש (מענטאליש) קראנק און זיין בקשה קומט נישט פון ריכטיגן זינען.
ר' אלימלך דייטש, איז געווען יארן פון די עסקנים פאר סאטמאר בכלל (אין די בני יואל,קאשוי צייטן,וכו') און פאר סאטמארער רבי ר'אהרן טייטלבוים שליט"א בפרט,
קודם האט ער געעפענט די אידישע געדאנק ווי ער איז געווען דער רעדאקטער און עס איז אהער געשטעלט געווארן דורך אים א שיינע אויסגאבע, און ווען די מחלוקה אין סאטמאר איז געווארן הייס (תשנ"ט) האט מען דארט אנגעהויבן באריכטן נייעס'ער אינערהאלב די סאטמארע קהלה און אזוי אויך צו געבן א פלאטפארם פאר אלע נייעס'ער וועלכע זענען באיאקטירט געווארן דורך משה גבאי ווען ער האט מער נישט געוואלט דעקן ר' אהרן אין דער איד.
שפעטער האט ער געעפענט דער בלאט, וואס איז היינט אפיציעל די ארונים צייטונג און פארקויפט זיך אין די טויזענטער וועכנטליך איבער די גארער וועלט, און ער איז געווארן דערפון א גרויסער עושר, ווערנדיג פון די גרעסטע לאנד אייגענטימער אין און ארום קרית יואל.
אמת איז ווארהייט, לויט די רעליגיעזע טאר מען נישט אימער זאגן ליגענט נאר שטענדיג זאגן אמת, אויך אין א געריכט אין פארבאטן זאגן ליגנט.
אין די גמרא טרעפן מיר אבער אז ביי זיי איז ליגענט יא געווען פארעכנט ווי ווארהייט אויב עס איז עטיש אויסגעהאלטן און מחיוב דאס צו זאגן, ווי למשל כלה נאה וחסידה אפילו זי איז הינקעדיג און קרעציג הייסט די תורה איר לויבן פארן מאן און זאגן אז זי איז שיין.
א מאגאזין אדער זשורנאל אדער צייטשריפט איז אן אויסגאבע וואס ערשיינט וועכנטליך אדער חודש'ליך.
עס אנהאלט לענגערע אפשאצונגען און ארטיקלען אויף פארשידענע טעמעס, עס זענען פארהאן טויזנטער מאגאזינען אויף דער וועלט, פאר אלע טעמעס פון נייעס ביז רעליגיע און נאך.
רופערט מורדאק איז א מולטי-ביליאנער וואס איז דער אייגענטומער פון די גרעסטע נייעס אגענטורן.
פון די גרויסע נייעס פירמעס וואס זענען זיינס פאקס ניוס טשאנעל ניו יארק פאסט און פילע נאך.
ער איז א קאנסערוואטיווער, און די אויבנדערמאנטע נייעס אגענטורן זענען טאקע באקאנט אלס מער רעכט געשטימט ווי די אלגעמיינע אמעריקאנער מעדיע.
די קעטסקילס איז א בערגיקער ראיאן אין צפון-מערב ניו יארק שטאַט וועלכע באשטייט פון זעקס קאונטיס. דער ראיאן פארמאגט באוואוינטע געגענטן דורכאויס דעם יאר אבער ווערט בעיקר פול אין די זומער מאנאטן דורך צענדליגער טויזנטער ניו יארקער איינוואוינער, אריינגערעכנט טויזנטער אידן פון אלע סארטן, וועלכע קומען דארט וויילן אין זומער הייזער אדער באנגעלאו קאלאניס.
די קעטסקיל בערג געפינען זיך צפון-מערב פון ניו יארק סיטי און זיצט אוף די מערב ברעגעס פון דעם האדסאן טייך. כאטש די קעטסקילס ווערן אנגערופן מאונטענס זאגן אבער היסטאריקער אז דאס איז נישט קיין געאגראפישע נאטורליכע מאונטענס נאר איז א פארמאציע פון בערג וועלכע האט ארויסגעשפראצט נאכדעם וואס די געגענט איז נאטורליך געטוישט געווארן דורך עקסטרעמע וועטערס אין א משך פון טויזנטער יארן.
די קעטסקיל בערג איז א טייל פון א גרעסערער שטרעקע פון בערג וועלכע רופט זיך די אלעגהעני פלאטא און ציט זיך אריין אין די שטאטן פון פענסעלוועניע, ווירדזשיניע, און אהייא. די זעלבע בערג ציען זיך אויך אריין אין טענעסי און אין קענטאקי אבער דארט ווערט עס אנגערופן די קאמבערלענד פלאטא. די בערג וועלכע גייען אונטער די נאמען קעטסקילס זענען אלע בערג וועלכע געפינען זיך צווישן די פאלגענדע זעקס ניו יארק קאונטיס: אטסעגאו, דעלעוועיר, סאליוואן, גרין, סטשאהאריע, און אלסטער. אויף דרום, צפון, און מזרח זענען די בערג באהאפטן צו אנדערע בערג אבער אויף די מערב זייט איז עס א פלוצלינגדיגער העכערונג וועלכע הייבט זיך אן הארט נאך די האדסאן טייך און איז זייער שיין.
די קעטסקיל בערג זענען באוואוסט צו פארמאגן אסאך שטיינער. עס איז פאראן א ווערטל וועלכע זאגט: "אויב די ערד אונטער אייך פארמאגט צוויי שטיינער פאר יעדע שטויב געפינט איר זיך אין די קעטסקילס". כאטש די בערג זענען שטיינערדיג און ווערט נישט פאררעכענט אלס שיינע בערג קעגן אנדערע איז עס אבער אן אויפגעכאפטער אפרוה ארט פאר צענדליגער טויזענטער ניו יארקער איינוואוינער וויבאלד עס געפינט זיך נישט ווייט פון ניו יארק סיטי.
די קעטסקיל בערג זענען ווילדע וואס טייטש אז עס גייט הויך און נידעריג זייער פלוצלינג. אין סך הכל פארמאגט עס ארום 30 פונקטן וואו די הויכקיט דעגרייכט מער פון 3,500 פיס. דער העכסטער פונקט געפינט זיך אויפ'ן סלייד מאונטן אין אלסטער קאונטי וועלכע דעגרייכט א הויכקייט פון 4,180 פיס.
ארום זעכציג פראצענט פון די קעטסקילס איז היינט צו טאג די אייגנשאפט פון פריוואטע מענטשן און ווערט מער און מער. דאס איבעריגע באלאנגט צו די סטעיט און צוויי שטחים זענען פארזיכערט פון פריוואטע פארוואלטונג, זיי זענען די קעטסקיל סטעיט פארק און די קעטסקיל פארעסט פריזערוו. די קעטסקיל סטעיט פארק איז א שטח פון 700,000 אקער לאנד און גייט אריין אין די פיער קאונטיס: דעלוועיר, גרין, סאליוואן און אלסטער. די פארק פארמאגט אויך פיר פון ניו יארק סיטי'ס רעזערווארן און איז די אייגענטום פון די סיטי. די קעטסקיל פארעסט פריזערוו לויפט דורך כמעט אלע געגענטער און באשטייט פון וועלדער וועלכע איז באשיצט פון פריוואטע אקופאציע.
אויסער די קאונטיס וואו מענטשן וואוינען איבערן יאר איז די איבעריגע נאר א זומער רעזארט ארט פאר דייטשע, טשעכישע, און אידן וועלכע קומען ארויס דארט נאר אין די זומער מאנאטן זינט די 940' יארן. גאר אסאך פון די ערטער ווערן שוין היינט אויפגעהאלטן אויך דורך די ווינטער כדי צו ברענגן ביזנעס פאר סקיאינג און אנדערע שניי ספארטן וועלכע קומען דארט פאר דורכאויס די ווינטער.
אידן אין די קעטסקילס.
אידן זענען די דריטע גרעסטע באזעצער אין די קעטסקילס דורכאויס דער זומער און זייער היסטאריע גייט צוריק 65 יאר. די אידן קומען אין די געגענטער וועלכע ווערט גערופן די בארשט בעלט וועלכע לויפט אריין אין די סאליווען און די אלסטער קאונטיס. די געגענטער זענען באוואוינט דורך אשכנז'ישע אידן, פון פרייע ביז היימישע, דורכאויס עטליכע מאנאטן אין דער זומער. די אידן וואוינען אין האטעלס און אין באנגעלאו קאלאניס אינאיינעם מיט צענדליגער זומער-קעמפס פאר די קינדער. די געגענט ווערט אויך אנגערופן די אידישע אלפס אדער סאלאמאן קאונטי דורך נישט אידישע באזוכער וועלכע קומען אהין דארט וויילן אין דער זומער.
די באוואוינטסטע אידישע רעזארט ערטער זענען: בריקמאנ'ס, בראונ'ס, די קאנקארד, גראסינגערס, קוטשערס, די ניוועיל, די פיינס, די ראליי (א יודישע האטעל פאר א גאנץ יאהר), און די ווינסדאר. די היימישע אידן זענען מיינסטענס צעשפרייט אין טיילן פון סאליווען און אלסטער קאונטיס אויף א שטח פון 25 ביי 15 מייל. רוב היימישע באנגעלאו קאלאניס און קעמפס געפינען זיך אין די געגענטער פון מאנטיסעלא, סאוט פאלסבורג, ווייט לעיק, וואדבוירן, ליבערטי, וואודרידזש, מאונטענדעיל, סוואן לעיק, גרינפיעלד פארק און נאך.
יודישע שטעטלעך א גאנץ יאהר אין די קעטסקילס.
עס זענען פארהאן פיר כשר'ע גראסעריס וועלכע זענען אפן א גאנץ יאהר. אזוי אויך איז דא א מילכיגער רעסטאראן ביי די פיר-ווינקלען און א הארדווער סטאר אויף מעין סטריט אין סאוט פאלסבורג.
דער נאמען קעטסקילס איז ערשט באקאנט געווארן אין דעם 19'טן יאר-הונדערט נאכדעם וואס עס האט געווינען איבער עטליכע אנדערע נעמען. צום ערשט האבן די פארמער וועלכע האבן דארט געוואוינט דאס גערופן די פלעביען און שפעטער האבן אסאך פארגעשלאגן מען זאל דאס רופן די בלויע מאונטענס אלס א דריטע קאליר פון די דערנעבנדיגע גרינע מאונטענס אין ווערמאנט און די ווייסע מאונטענס אין ניו העמפשיר.
1) צו ערשט האבן געוואוינט דארט די אינדיענס און דערנאך די האלאנדישע וועלכע האבן גערופן די אינדיען שיפן קעט קעסטיל.
2) דער נאמען איז אין עהרע פאר דזשעיקאב קעט וועלכע איז געווען א גרויסער ריעל עסטעיט מאגנאט אין די געגענט מיט 200 יאר צוריק.
3) א געוויסע שיף וועלכע האט זיך גערופן די קעט איז ארויפגעשווימען אויפ'ן אויבערפלאך נאכ'ן דערטרונקען ווערן הארט בעפאר דער נאמען איז אויסגעקליבן געווארן. לויט די האלענדישע שפראך קען דאס אויך מיינען א געוויסע טייל פון א שיף וועלכע מאכט די טעאריע אביסל שטערקער.
4) שפיל ערטער פון די האלענדער האבן זיך גערופן קעטסבען און דער נאמען איז געבויעט אויף יענע יסוד.
וויבאלד עס איז נישט קלאר פון וואו דער נאמען שטאמט איז פאראן עטליכע וועגן ווי אזוי מענטשן שרייבן דאס. נאך היינטיגע צייטן איז פאראן דריי ערליי וועגן ווי אזוי דאס ווערט אויסגעלייגט, זיי זענען: CATSKILL, CAATSKILL, און CAATERSKILL.
עס איז נישט קלאר זינט ווען די אינדיענס האבן דארט געוואוינט. די האלענדער זענען דארט אנגעקומען אין יאר 609' ווען זי זענען מיטגעפארן מיט הענרי האדסאן צו באזוכן די געגענטער. יארן שפעטער האבן די בריטישע איינגענומען די גאנצע געגענט און אסאך מענטשן האבן זיך אהין געצויגן נאכדעם וואס עס איז געווען שמועות אז עס איז פאראן דארט אסאך גאלד, וועלכע איז קיינמאל נישט געטראפן געווארן.
אינעם 16'טן יאר-הונדערט האט אויסגעבראכן קריגערייען צווישן די איינוואוינער און נאך עטליכע יאר פון אמפערייען איז מען געקומען צו אן אפמאך וועלכע איז גערופן געווארן די הארדנבערג פאטענט. אבער דער אפמאך האט נישט אנגעהאלטן לאנג און עס זענען פארגעקומען אינערליכע קאנפליקטן פאר לאנגע יארן. אין יאר 770' ווען עס איז אנגעקומען די אמעריקאנער רעוואלוציע, און א קריג האט אויסגעבראכן צווישן די קאלאניסטן און די בריטישע ארמיי זענען די איינוואוינער פון די קעטסקילס געווען צעטיילט און האבן זיך געקריגט צווישן זיך. עווענטועל האבן די בריטישע אויפגעשטעלט א לאקאלע ארמיי פון יונגע איינוואוינער וועלכע האבן איינגענומען כמעט די גאנצע קעטסקילס און איז דאן געווארן אן אפיציעלער טייל פון די שטאט ניו יארק.
היסטארישע האטעלן.
די קעטסקליס איז באוואוסט מיט אירע פיער סימבאלישע האטעלן וועלכע האבן סערווירט צענדליגער טויזנטער רייכע מענטשן וועלכע פלעגן ארויסקומען צו די קעטסקילס אין די זומערס פון 10 ביז 150 יאר צוריק. קיין איינע פון די האטעלן עקזיסטירן שוין מער נישט אבער זיי זענען פארבליבן א טייל פון די קעטסקילס היסטאריע. זיי זענען די קעטסקיל מאונטען הויז, דער גרענד האטעל, גראסינגער'ס האטעל, און האטעל קעטערסקיל.
די קעטסקיל מאונעטן הויז איז געווען די ערשטע האטעל אין די קעטסקילס וועלכע איז נאך געבויט געווארן אין יאר 823' און האט נישט געהאט קין איין קאקורענט ביז'ן יאר 880'. וויבאלד די האטעל האט זיך געפינען נעבן א רעילראוד האט זי געהאט א שטארקע הצלחה. אין די אנפאנג יארן פונעם צוואנציגסטן יאר-הונדערט האט מען באזייטיגט רוב רעילראודס ווייל עס איז געווען צו טייער צו אפערירן און צו ווייניג מענטשן האבן זיך באנוצט דערמיט. איינמאל די רעילראוד איז מער נישט געווען איז די האטעל צעפאלן און וויפיל מאל מען האט פרובירט דאס אויפצולעבן איז דאס נישט געגאנגען. אין די ענדע האט די סטעיט אוו ניו יארק דאס אפגעקויפט נאך די צווייטע וועלט מלחמה און וויבאלד די געביידע איז שוין געווען פארניכטעט פון שלעכטע וועטערס האט מען דאס פארברענט צו אש.
די גרענד האטעל איז געבויעט געווארן אין יאר 881' מיט 418 צימערן נישט ווייט פון די סלייד מאונטען אין מאנקע היל. די געבוי פון דעם האטעל איז געווען נאכגעמאכט דער באקאנטער אריענטל האטעל אין קאני איילענד, ניו יארק, (שטייט שוין היינט אויך נישט). די האטעל איז געבליבן אין ביזנעס ביז'ן יאר 966' ווען די תקופה פון די רייכע האטעלן האט זיך געענדיגט.
די גראסינגער'ס האטעל איז געווען דער גרעסטער האטעל אין די קעטסקילס וועלכע איז געפענט געווארן אין יאר 919'. די אידישע פאמיליע גראסינגער האט געליטן ביזנעס דורכפעלער און האבן באשלאסן צו בויען א כשר'ע האטעל פאר אידן. די ביזנעס האט געוואקסן שנעל און ביז'ן יאר 972' איז די האטעל באשטאנען פון פינעף-און-דרייסיג געביידעס איבער 1200 אקער לאנד און האט פארמאגט פער זומער 150,000 געסט. אלע עסן איז געווען כשר אבער אויך גוים פלעגן אהין קומען פאר די געשמאקע סערוויס. די האטעל האט אנגעהאלטן ביז'ן יאר 986'. אויפ'ן ארט איז היינט פארהאן גרויסע אידישע קאלאניס.
די קעטערסקיל האטעל איז געווען גאר א רייכער האטעל וועלכע איז געשטאנען צווישן די יאר'ן 881' ביז 924'. נאר גאר רייכע מענטשן האבן זיך געקענט ערלויבן צו דינגען דארט א צימער און ווען די רייכע האבן אנגעהויבן פארלאזן די קעטסקילס איז דער האטעל אונטערגעגאנגען.
אטראקציע ערטער.
די קעטסקילס איז באוואוסט מיט אירע אינטערעסאנטע מוזעאומס וועלכע זענען צעשפרייט אין אלע ווינקלען און ברענגען צענדליגער טויזענטער באזוכער פער יאר. באקאנט איז די רעילוועי מוזעאום אין פאנעיסיע וועלכע אנדעקט די היסטאריע פון די רעילוועי סיסטעמען וועלכע זענען געווען אין די קעטסקיל בערג יארן פריער. אין מט. פלעסענט איז פאראן א רעילראוד רייד וועלכע טראגט מיילן אין די קעטסקילס צייגנדיג די קעטסקילס היינטיגע לעבן און אמאליגע צייטן. די שטאט קינגסטאן פארמאגט אויך א מוזעאום פון איר היסטאריע וועלכע איז זייער אינטערעסאנט פאר די וואס זענען אינטערעסירט אין די היסטאריע פון די קעטסקילס.
אין די שטעטל סאגערטיס איז פאראן א העכסט אינטערעסאנטער אויסשטעלונג וועלכע רופט זיך "אפוס 40". דארט זענען אויפגעשטעלט פארשידענע קונצליכע ווערק וועלכע איז געמאכט געווארן דורך אן איינצעלענעם מענטש. די וואס פארשטייען צו ארכיטעקטור דארף דאס זיין גאר אינטערעסאנט.
קעטסקיל געים פארעם נעבן די טרואוועי ביי עקזיט 20 איז אן אינטערעסאנטער פארק פאר קינדער מיט איבער 2,000 חיות, בהמות, און עופות, צעטיילט צו 150 מינים. די פארק איז שוין אפען זינט 933' און מיליאנען מענטשן האבן שוין באזוכט דארט איבער די יארן.
זום פלום איז דער גרעסטער וואסער פארק אין די קעטסקליס מיט אסאך שפילערייען פאר יעדן עלטער. עס געפינט זיך ביי אויסגאנג 21 נישט ווייט פון דורהאם. נאך אן אינטערעסאנטע פלאץ איז די הענדפארד מיל וועלכע אנטהאלט א פארצייטישע מיל וועלכע ארבעט נאך. דאס פלאץ געפינט זיך אין דעלוועיר קאונטי.
"דער ניו יארקער'ס" ערשטע דעקל, וועלכער ווערט איבער געדריקט רוב יארן אויף דעם זשורנאל'ס אניווערסערי
דער ניו יארקער איז אן אמעריקאנישער זשורנאל וואס דריקט נייעס ארטיקלען, בוך און פילם רעצענזיעס, מיינונגען, פאליטישע אנאליז, קארטונס, פאעזיע, און פיקציע.
דער קוואליטעט פון דער שרייב־ארבעט אין דער ניו יארקער איז פון די העכסע און מערסט רעספעקטירטע אין אמעריקע. ער האט דערפאר פיל ליינער אויך פון אויסער ניו יארק.
"דער ניו יארקער" האט זיך אנגעהויבן אין 1925 דורך האראלד ראס און זיין ווייב דזעין גרענט, א ניו יארק טיימס רעפארטער. דער ציל איז געווען צו שאפן א סאפיסטיקירטער הומאר מאגאזין מער געצילט פאר'ן מיטל-אויבערשטער קלאס געזעלשאפט. מיט דער צייט האט דער מאגאזין זיך ערוואנדן א נאמען אלץ אן ערנסטער פארום פאר זשורנאליזם און ליטערארישע פיקציע.
דער זשורנאל ווערט היינט געדרוקט דורך דער "קאנדע נאסט" קארפאראציע, די דריקער פון די מאגאזינען "וואג", "דזי-קיו", "וועניטי פֿער", און נאך פאפולערע מאגאזינען.
ליטערארישע פיקציע זענען פיקטישע ווערק וועלכע האבן א ליטערארישן ווערט. דער טערמין ווערט באנוצט אויף צו פונאנדערטיילן צווישן די ווערק און זשאנער פיקציע.
ליטערארישע פיקציע טוט זיך מער פארנעמען מיט סטייל, פסיכאלאגישע טיפקייט, און אויסארבעטן די כאראקטערס -- אנדערש פון אנדערע פיקציע וואס פארנעמט זיך מער מיט דעם דערציילונג פון געשעענישן.
אין ליטערארישע פיקציע ווערט אריינגערעכנט פראזע (ווי קורצע מעשיות נאוועלען און ראמאן).
ליטערארישע מאגאזינען, ווי "דער ניו יארקער"[http://www.newyorker.com], "זאעטראפ-אל סטארי"[http://www.all-story.com], א.ד.ג., ווי אויך ליטערארישע ערקענונגען ווי דער "פושקארט פרייז", די "או הענרי אווארדרס", דער "נאבעל פרייז פאר ליטעראטור", א.ד.ג. טוען אין אלגעמיין נאר זיך באשעפטיגן מיט ליטערארישע פיקציע און נישט מיט זשאנער פיקציע.
סאול (שאול) בעללאו (1915-2005) איז געווען אן אידיש-אמעריקאנער שרייבער וואס האט זיך אויסגעצייכנט מיט זיין אויסטערליש טאלאנטפולע שפראך, און האט פארפאסט עטליכע ווערק וואס ווערן פארעכנט אלץ גאר מייסטערפול.
בעלאו איז געבוירן געווארן אין קוויבעק, קאנאדע צו אידיש-רוסישע עלטערן, און אין זיין יוגענד האט זיך זיין פאמילע געצויגן אויף שיקאגא, אילינאוי.
זיין מאמע האט געהאפט אויף אים אז ער וועט זיין א תלמיד חכם, א תלמוד לערער, אבער ער האט אלץ געצויגן צו שרייבן. אין אוניווערסיטעט האט ער אבער שטודירט אנטראפאלאגיע, און מאנכע זאגן אז עס האט זיך אנדערקענט זיין אנטראפאלגישע אינטערעסן אין פיל פון זיינע ווערק.
זיין קאריערע האט ער אנגעהויבן דורך שרייבן בוך רעצענזיעס פאר צען דאללער א שטיק. ער איז געווען באקאנט אלץ א זעלטענער ליבהאבער פון יידיש און האט אליין גערעדט יידיש בא'טעם'ט און זאפטיג.
שפעטער האט ער געדינט אלץ לערער אויף ענגליש ליטעראטור אין דער אוניווערסיטעט אוו שיקאגא, ניו יארק אוניווערסיטעט, פרינצטאן, בארד קאלעדז, און באסטאן אוניווערסיטעט.
אין זיינע לעצטע יארן האט ער געוואויט אין ברוקליין, מאסאטשוסיטס, ווי ער איז געשטארבן אפריל 5, 2005 אין עלטער פון 89.
זיין קאריערע.
ער איז אפטמאל געווען אנגערופן אלץ דער מייסטער פון ענגליש שרייבן נאך וועמען אלע אנדערע שרייבער ווערן פארמאסטן. דער מייסטערפולער אידיש-אמעריקאנער שרייבער פיליפ ראטה, א געוועזענער תלמיד זיינער, האט אים אנגערופן "דער רוקן-ביין פון אמעריקאנער ליטעראטור אין דעם צוואנציג'סטן יאר-הונדערט".
ער איז באלוינט געווארן מיט דעם "פוליצער פרייז", דער "נאבעל פרייז פאר ליטעראטור", און דריי מאל דער "נעשענעל בוק אווארד".
די מערסט באקאנטע ווערק זיינע זענען "הערצוג", "סיז דע דעי", און "די אדווענטשורס אוו אוגי מארצ". אויסער דעם האט ער געשריבן צענדליגע בוכער, פיקציע און עסייען.
זיינע פיקטישע ווערק האבן באהאנדלט די טעמעס פון אידישע אימיגראנטן אין אמעריקע, געזעלשאפט קלאסן, און מאראליטעט. קריטיקירער זיינע האבן געהאלטן אז ער שרייבט אויף אן אלט-מאדישן אופן, א שטייגער ווי טשארלס דיקענס.
דרויסענדע לינקס.
בעלא, סאל
מאיר ליכטנשטיין איז א חרדישער איד און א דעמאקראטישער פאליטיקער. ער איז געווען דער בירגערמייסטער פון לייקוווד אין 2006.
נאך זיין קאדענץ איז ער נישט געלאפן פאר א צווייטן קאדענץ און היינט (2014) זיצט ער אויף דעם שטאטשאפט קאמיטעט מיט בירגערמייסטער מנשה מילער, יצחק אקערמאן, סטיוון לאנגערט און ריימאנד קאלס.
[http://www.forward.com/articles/7117 ארטאדאקסישער מעיאר איז דער ערשטער מעיאר פאר שטארק נישט אידישע שטאט]
דער קוואַטער (ענגליש: "The Godfather") איז אן אמעריקאנישר פילם וועגן א מאפיא הויפט און זיין פאמיליע אין די 40'ער יארן. דאס פילם האט דריי חלקים. דער ערשטער חלק איז דערשינען 1972, דער צווייטער 1974 און דער דריטער טייל 1990.
דער פילם איז געמאכט געווארן דורך פראנסיס פארד קאפפאלע, און ווערט פארעכנט אלץ איינע פון די בעסטע פילמס אין די היסטאריע.
דער פילם שטעלט פאר דער קוואטער (אזא טיטל וואס מען געט פאר דער וואס באקומט דעם כיבוד פון האלטן דעם קינד ביים באקריסטליכן צערעמאניע) דאן קארליאן -- געשפילט דורך מארלאן בראנדא אין דעם ראלע וואס האט אים מערסט באקאנט געמאכט -- וואס איז דער הויפט פון זיין פארצווייגטע ביאלאגישע פאמיליע און אויך די הויפט פון זיין מאפיא פאמיליע וואס פארנעמט זיך מיט ארגאניזירטע קרימינאלע אקטיוויטעטן און צומאל פירט מלחמות מיט אנדערע מאפיא פאמיליעס.
"דער קוואטער" איז געווען פון די ערשטע פילמען צו ווייזן אינטימליך וויאזוי עס פירט זיך די וועלט פון מאפיאנערן, און יעדער שפעטערדיגער פילם אויף דעם נושא פאלגט נאך אין אירע טריט צו מער צו ווייניגער.
פיליפ ראטה (געבוירן אין יאר 1933) איז אן אידיש-אמעריקאנער פיקציע שרייבער, באקאנט פאר זיינע רעאליסטישע באשרייבונגען וועגן די אמעריקאנער אידישע מיטל-קלאס געזעלשאפט אין די יארן נאך די צווייטע וועלט קריג. ער איז היינט דער מערסט באצירטע אמעריקאנער שרייבער, ווערנדיג באלוינט מיט כמעט יעדן ליטערארישן אויסצייכענונג און געפינט זיך אויף מערערע ליסטעס פון בעסטע שרייבערס אין אמעריקע.
קאריערע און מערקווירדיגע ווערק.
ער איז געבוירן אין וויקוואהיק, ניו דזשערזי צו אידישע עלטערן פון גאליציאנער אפשטאם.
אלעס צוזאמען האט ראטה געשריבן אכט און צוואנציג בוכער און געווינען פערצן חשובע אויסצייכענונגען. אין 2006 האט דער "ניו יארק טיימס" געבעטן פון עטליכע הונדערט שרייבער, רעדאקטערס, קריטיקירער, און אנדערע ליטערארישע פיגורן אז זיי זאלן געבן זייער מיינונג אויף די בעסטע אמעריקאנע ליטערארישע פיקציע פון די לעצטע פינף און צוואנציג יאר. ראטה'ס בוכער זענען געווען אנגעצייכנט אויף די מערסטע ענטפערס.
ערשטע בוכער.
זיינע ערשטע בוכער צו געווינען ברייטע פאפולעריטעט זענען געווען "גודביי קאלאמבוס" און "פארטנוי'ס קמפלעינט". "גודביי קאלאמבוס", געדריקט אין 1959, איז א פארזאמלונג פון מעשיות. דער קעפל מעשה, "גודביי קאלאמבוס", באשרייבט א בחור פון א פרייע אמעריקאנע אידישע משפחה וואס איז אנטציקט מיט א גוי'שע מיידל וואס האט זיך אין אים פאראינטערעסירט, און די פסיכאלאגישע און קולטוראלע פארבינדונגען מיט דעם. נאך א מעשה פארציילט פון א אידיש קינד ביי דער וועכנטליכע עברי שולע וואס האט פיינט געהאט זיין מלמד און אים געלערנט טאנצן. א דריטע מעשה פארציילט פון א חרד'ישע, אלט-מאדישע גרופע אידן וואס עפענען א ישיבה אין א סובורבאנער געגענט, און די "פארגעשריטענע" פרייע אידן ווערן צופלאצט.
"פארטנוי'ס קאמפלעינט" איז געדריקט געווארן אין 1969, און איז געווארן איינע פון די מערסטע באקאנטע בוכער אין אמעריקאנער ליטעראטור. עס פארציילט וועגן פארטנוי, א איד פון וויקוואהיק, ניו דזערסי -- ווי ראטה איז אויפגעוואקסן -- און זיינע אויסרעדעכצער צו זיין פסיכיאטער. במשך פון דעם בוך געט דער מענטש צו ערקלערן וויאזוי זיין אידישע ערנערונג, און ספעציעל זיין מאמע וואס איז כסדר געשטאנען און דערקוטשעט, האט אריינגעגעבן אין אים זיינע שולד געפילן אויף יעדער הנאה אויף דער וועלט. ער רעדט זיך אויס באריכות אויף זיין צומישעניש אויף צו פארשטיין זיין סעקסואליטעט, זיין ליבשאפט צו "שיקסעס", ווי ער רופט זיי, מיט זייער אויסערגעווענליכע שיינקייט, און ער דערציילט פון זיינע פילע עקספערימענטן מיט זיך מאסטורבאטירן. דאס בוך איז געווארן אויסטערליש צוכאפט אלץ א זעלטענער בליק אין דעם לעבן פון אמעריקאנער אידן.
ראטה האט אין זיין צייט באקומען פיל קריטיק פון אזעלכע וואס האבן געהאלטן אז ער מאלט אפ א פאלשע בילד און פארשעמט אמעריקאנער אידנטום, און ער האט זיך געדארפט אסאך פארענטפערן אויף טענות אז ער איז א זעלבסט-פארפיינטעטע איד.
שפעטערדיגע בוכער.
אויך עטליכע פון זיינע שפעטערדיגע בוכער זענען געווארן גוט באקאנט און געווינען אויסצייכענונגען. "אמעריקען פאסטאראל", געדריקט אין 1997, האט געווינען א "פוליצער פרייז" פאר פיקציע. דאס בוך דערציילט פון א פרייע איד פון ניו דזערזי וואס האט געמיינט אז ער לעבט א געמיטן, פערפעקט-אמעריקאנעם לעבן אינאיינעם מיט זיין הערליכע, גוי'אישע פרוי און זיין איינציגע טאכטער, ווען איין שיינעם טאג הייבט זיך אויף די טאכטער און ווערט א "טעראריסט" און שטעלט אונטער באמבעס צו פראטעסטירן דער וויעטנאם קריג.
"איי מערריד א קאמיוניסט" אז געדריקט געווארן אין 1998. עס דערציילט פון צוויי אידיש-אמעריקאנער ברידער וואס איינער פון זיי איז א געבראטענער קאמיוניסט און וואס זיי האבן מיטגעמאכט אין די תקופה פון מעקארטיאיזם אין די 50'ער יארן.
דאס לעצטע בוך זיינער איז "עוורימאן", געדריקט אין 2006.
ראטה, פיליפ
סינטיאַ שושנה אָזיק (; געבוירן דעם 17טן אפריל 1928) איז אן אמעריקאנער אידישע שרייבערין. זי איז געבוירן אין ניו יארק.
אזיק האט געשריבן פיקציע ווערק וועגן דעם אמעריקאנער אידישן לעבן, ווי אויך עסייען אויף אמעריקאנער ליטעראטור. זי איז באלוינט געווארן מיט עטלעכע ליטערארישע אויסצייכענונגען.
זי איז דער פערפאסער פון דעם בוך, "דער רב דער געצנדינער".
יחזקאל קאָטיק (ח' ניסן תר"ז – ט' אב תרפ"א) איז געווען אַ משכיל פון חסיד'ישן אָפּשטאַם פון קאַמענעץ, ליטע. ער איז באַקאַנט דערהויפּט פאַר זײַנע אָפּגעשריבענע זכרונות "מײנע זכרונות... זכרונות פון יחזקאל קאָטיק".
זײַן זיידע.
לויט קאָטיק'ס באַריכטן איז זײַן זיידע אהרן לייזער קאָטיק געווען אַ קאמענעצער איד, אַן עושר מיט פאַרצווײַגטע מסחר און נאָנטע פאַרבינדונגען מיט די אַרומיגע פריצים און אַדעל-לײַט. אויך איז ער געווען אַ פאַרברענטער מתנגד, און אַ שטיקל גבר אלם.
זײַן פאָטער.
קאָטיק'ס פאָטער משה קאָטיק האָט זיך אין זײַן יוגנד אײַנגעשלאָסן אין רבי משה קאָברינער זצ"ל און איז געוואָרן א פײַערדיגער חסיד. משה קאָטיק איז אויך געווען א סוחר, אָבער ער האָט אויך פיל צײַט פאַרבראַכט אין קאָברין בײַ זײַן רבי'ן דער קאָברינער, און אין קאַמענעץ איז ער געווען שטענדיג פאַרנומען מיט מאַכן חסיד'ישע צוזאַמקומס וואו מען פלעגט זינגען, טאַנצן, עסן, פערציילן מעשיות פון רבי'ן און נאָך אַזעלכע חסיד'ישע ענינים.
מיט דער פטירה פון רבי משה קאָברינער איז משה קאָטיק געווען פון די יחידי סגולה וואָס האָבן אויסגעקליבן רבי אברהם סלאָנימער אויף צו פירן די רביסטעווע.
קאָטיק'ס ערציאונג.
יחזקאל קאָטיק איז אויפגעוואָקסן אין דער חסיד'ישער אַטמאָספערע, וואָס האָט אויף אים געמאַכט אַ טיפן אײַנדרוק, סײַ פּאָזיטיוו און סײַ נעגאַטיוו. אין די שפּעטערדיגע יאָרן האָט ער בועט געווען אין דעם בלינדן התקשרות צו אַ רבי'ן און אָפּגעלאַכט פון דעם גאַנצן חסיד'ישן התנהגות. מיט די יאָרן איז ער געוואָרן אין גאַנצן אַ משכיל.
קאָטיק האָט געוואוינט פילע יאָרן אין וואַרשע, וואו ער האָט אָנגעפירט מיט פאַרשידענע משכיל'ישע אַקטיוויטעטן. ער האָט געגרינדעט געזעלשאַפטליכע געמיינדעס און איז געווען אין נאָנטע פאַרבינדונג מיט משכיל'ישע פירער.
אַ גאָר אינטערעסאַנטע סעריע בריוו האָט ער געשריבן צום באַקאַנטן אידיש שרײַבער שלום עליכם. כאָטש די בריוו פון שלום עליכם צו אים אויף צוריק האָבן מיר נישט הײַנט, ווײַזט זיך אָבער אויס פון קאָטיק'ס אייגענע בריוו אַז שלום עליכם האָט אים שטאַרק געשעצט.
זײַנע זכרונות.
קאָטיק'ס זכרונות זענען אַן אוצר פון ידיעות אויף דאס אמאליגן לעבן אין ליטא-פוילן פאר חוקרים און סתם ליינער צוגלייך. ער שילדערט פארביג דאס לעבן אין דעם אמאליגן שטעטל, די התנהגות פון די ארומיגע פריצים און זייערע פארבינדונגען מיט די אידן, דער אויסזען פון די שטעטלדיגע חדרים מיט אירע פארשידענע סארטן מלמדים -- ביידע די אכזרים און די באליבטע, דער צוגאנג צו שידוכים -- ווי מען האט אפט חתונה געמאכט קינדער אזוי יונג ווי אכט יאר אלט, און די התנהגות פון די אמאליגע חסידים -- ער שילדערט צוגלייך זייער התנהגות אין עבודת ה', זייער פאנאטישקייט, און זייערע טעראריסטישע שטיק ווען מען האט זיך מיט זיי אנגעהויבן.
די זכרונות זענען געשריבן געווארן ארגינעל אין יידיש, און איבערגעזעצט געווארן אויף העברעאיש דורכ'ן באקאנטן היסטאריקער פון חסידות "דוד אסף".
קאטיק
דער יידישער טעאלאגישער סעמינאר פון אמעריקע, באקאנט צווישן אידן אלץ "דזעי-טי-עס" (JTS - Jewish Theological Seminary) און ביי חסידים אלץ "דער שעכטער סעמינאר", איז דער הויפט אקאדעמישער און רוחניות'דיגע אינסטיטוט פאר דער אידישער קאנסערוואטיווער באוועגונג אין אמעריקע.
"דזעי-טי-עס" איז א דירעקטער יורש פון דער "אידישער טעאלאגישער סעמינאר פון ברעסלוי" וואס איז געגרינדעט געווארן אין ברעסלוי, דייטשלאנד אין 1854 דורך רבי זכריה פרענקל אלץ ענטפער צום קוים געבוירענעם רעפארם באוועגונג וואס פיל האבן געהאלטן איז צו ראדיקאל.
פרענקל האט געגרינדעט דעם סעמינאר אינאיינעם מיט'ן אפדרוקן זיין מייסטער ווערק "דרכי המשנה". אין דעם העכסט שולאסטישן בוך ברענגט ער באווייזן אז דער אנטוויקלונג פון אידישקייט מיט די פרינציפן פון הלכה זענען געווען דינאמיש דורכאויס די אידישע היסטאריע. די געברויכן פון די פארשידענע תקופות האבן געהאט א שטארקע השפעה אויפ'ן אידישן מענטאליטעט, און עס זענען געווען פילע סאציעלע און קולטוראלע פאקטארן וואס האבן צוגעגעבן צום אויפבוי פון דער אנגענומענער מסורה.
פרענקל האט געהאלטן אז די הלכה איז נארמאטיוו, אבער אזוי ווי עס איז געווען אין אלע תקופות דארף זיך דאס אדאפטירן צו די באדערפענישן פון דעם טאג.
דער אינסטיטוט אין אמעריקע.
דער חצר אין דעם היינטיגן דזעי-טי-עס קאמפוס
"דזעי-טי-עס" איז געגרינדעט געווארן אין אמעריקע אין 1886 דורך צוויי אנגעזעהענע ראבייס וואס האבן זיך אפגעטיילט פון דער רעפארם באוועגונג, דר. סאבאטאו מארייס און דר. ה. פעריירא מענדעס. איר ציל איז געווען צו פארהאלטן די באקאנטשאפט און פראקטיצירונג פון היסטארישן אידישקייט.
די ערשטע קלאסן זענען געהאלטן געווארן מיט צען סטודענטן אין דעם "שארית ישראל" ספרד'ישן שוהל, דער עלטסטער אידישע שוהל אין ניו יארק.
אין 1902 איז פראפעסאר סאלאמאן שעכטער, א רומענישער שולער און לערער פון א חבד'סקער פאמיליע, געווארן פרעזידענט פון דעם סעמינאר און איר געבראכט צו גאר א רעספעקטירטן צושטאנד. שעכטער איז באקאנט די מערסטע פאר זיין היסטארישע אנטדעקונג פון דער גניזה אין א שוהל אין קאירא, עגיפטן, וואס האט אנטהאלטן גאר אלטע ספרים און כתבי ידות, אריינגערעכנט אויך עטליכע ארגינעלע כתבי ידות פונ'ם רמב"ם.
דער היינטיגער פרעזידענט איז איסמאר שארש.
דער סעמינאר היינט.
היינט געפינט זיך דער סעמינאר אין א פראכטפולן געביידע ביי 3080 Broadway, ביים 122'סטע גאס אין ניו יארק.
היינט באשטייט "דזעי-טי-עס" פון עטליכע שולעס פאר די שטודיעס פון תלמוד, הלכה, אידישע היסטאריע, חזנות און אידישער מוזיק און נאך. אויף פארמאגט עס א וועלט בארימטע ביבליאטעק, וואס אנטהאלט א ריזיגע פארזאמלונג פון ספרים און בוכער פון אמאל און היינט, און פיל אלטע כתבי ידות, אריינגערעכנט פיל כתבי ידות פון דעם קאירא'אישער גניזה.
הכרת הטוב איז אנערקענען א גוטע חסד וואס איינער האט געטאן פאר א צווייטן. עס איז אנגענומען זיך צו באדאנקן שטענדיג ווען איינער טוט א טובה.
די גאנצע דאווענען און בכלל דאס לעבן פון עבודת ה' דורך מצוות און מעשים טובים איז באזירט אויף דעם דאזיגען געפיל. עס איז א פליכט צו מאכן 100 ברכות יעדן איינציגן טאג צו זיין פארטאן דורכאויס אין דעם געפיל. פאר די זון, קליידונג, אויפשטיין, ארויסגיין, עסן, גיין, שמעקן, ליכטיגקייט, נאכט, שלאף, אויגן, פרייהייט, פוס, שטיין, ערד, און אזוי ווייטער.
ווען מען איז שטענדיג אנערקענבאר צו יעדע סעקונדע פון די גוטס פון לעבן האט די לעבן א פילקייט פון פרייד און א מיינונג און א ציל.
יעדער זיבעטער טאג סוף פון וואך אין שבת מוזן מיר רוען, און נישט גיין ארבייטן א גאנצן טאג מקדיש זיין פאר דעם געפיל פון אנערקענען און פייערן די גאנצע נאטור באשאפונג דורך זיך צוזאצזעצן ביי 3 סעודות מיט די פאמיליע און זינגן און לויבן אויף אונזער לעבן.
האלדז איז דער אינעווייניגסטער פון גענאק ווי עס לויפן דורך די אדערן וושט און ווינט רער רערן צו אטעמען און עסן און צירקולירן די בלוט.
א בהמה שעכט מען פון די האלדז.
קוגעלעך איז א שפיל וואס איז פאפולער ביי חרד'יש אידישע קינדער אין אמעריקע און ארץ ישראל.
דער שפיל ווערט געשפילט מיט פינף קליינע, פיר-עקיגע, קעסטלעך אין וועלכע מען ווארפט איינס אדער מער אין די לופטן און ביז עס קומט אראפ טוט מען א געוויסן שפיל מיט איינס אדער מער פון די וואס ליגן, און דערנאך כאפט מען די קעסטל פון דער לופט.
דער שפיל קען געשפילט ווערן מיט וויפיל מענטשן מען וויל, און יעדער שפילט אין זיין רייע. ווען עס געלונגט נישט א שפיל פאר א שפילער, גייט דער שפיל צום נעקסטן. עס איז אויך א גוטע שפיל צו שפילן אליינס.
צווייערס.
די זעלבע ווי פריער נאר מען כאפט צוויי אויף א מאל ווען דער געקליבענע קוגעלע איז אין די לופט.
דרייערס.
מען כאפט דריי, און דערנאך איינס.
על יד.
מען ווארפט אלע קוגעלעך אין די לופטן און מען כאפט זיי אויפ'ן אויבערשטען חלק פון די האנט. דער שפיל איז א געלונגענע אויב מען כאפט ווייניגסטענס צוויי.
בריקן.
מען פאָרעמט א בריק דורך אויסשפרייטן די ערשטע צוויי פינגערס (גראָבע פינגער אנטקעגן די צײַגפינגער) אויפ'ן שפיל פלאץ. דערנאך ווארפט מען איין קוגעלע אין די לופט און מען פרוּווט איינציגווייז אריינצושיסען די קוגעלעך דורכ'ן בריק און דערנאך כאפן די קוגעלע פון די לופט. ווען עס זענען שוין דורכגערוקט פיר קוגעלעך רוקט מען פשוט אדורך דעם לעצטן. די קוגעלעך וואס ווערן דורכגערוקט טארן זיך נישט אנרירן. דערנאך קלויבט מען איינס צו ווארפן אין די לופט און מען כאפט די אנדערע פיר.
אבות ובנים איז א אידישע מסגרת ווי אויך אן ארגאניזאציע וואס שטעלט צוזאם טאטעס מיט זייערע קינדער מוצאי שבת צו לערנען תורה אין די לאקאלע שולן פון אידישע געגענטן. מען טיילט מתנות און האלט גורל׳ס כדי די קינדער זאלן זיך וועלן באטייליגן.
די גרינדונג דערפון איז קאפירט אויך דאס ערשטע אבות ובנים מאדעל פון א איד אין מאנטשעסטער, ענגלאנד, וואס האט דאס אזוי גערופן, און מ'האט דאס אדאפטירט אין דער גארער אידישע וועלט.
אין אמעריקע ווערט דאס געפירט דורך הרב אונסדארפער פון בארא פארק, א קלויזנבערגער חסיד.
אין ארץ ישראל איז דאס צעטיילט צווישן צוויי פראקציעס אנגעפירט פון ירושלים און בני ברק, מיט זומער קעמפס פאר קינדער און אויספלוגן.
מערסטנס איז די אלע אבות ובנים פראקציעס אויסגעהאלטן און פינאנסירט דורך די גבאים און עסקנים אין יעדער שול עקסטער, און די הויפט קווארטיר שטעלט נאר צו מינימאלע עצות, צעטלעך און פריזן פאר די לאקאלען באזונדער.
אַלבערט איינשטיין (; י"ט אדר ה'תרל"ט - כ"ו ניסן ה'תשט"ו; 14טן מערץ 1879 - 18טן אפריל 1955) איז געווען א אידישער פיזיקער וואס איז מערסט באקאנט פאר זיינע טעאריעס פון רעלאטיוויטעט: די ספעציעלע טעאריע פון רעלאטיוויטעט און די אלגעמיינע טעאריע פון רעלאטיוויטעט. אין יאר ה'תרפ"א (1921) איז ער באלוינט געווארן מיט דער נאבעל באלוינונג פאר פיזיק. ער ווערט בארעכנט איינער פון די גרעסטע פיזיקער פון אלע צייטן.
איינשטיינס פילע ביישטייערונגען צו פיזיק שליסן איין זיין ספעציעלע טעאריע פון רעלאטיוויטעט, וואס האט אויסגעגליכן מעכאניק מיט עלעקטראמאגנעטיזם, און זיין אלגעמיינע טעאריע פון רעלאטיוויטעט, וואס האט פארברייטערט דעם פרינציפ פון רעלאטיוויטעט צו אומאיינהייטלער באוועגונג, שאפנדיג א נייע טעאריע פון גראוויטאציע. זיינע אנדערע ביישטייערונגען זענען כולל רעלאטיוויסטישע קאזמאלאגיע, קאפילאריע טואונג, פראבלעמען פון סטאטיסטישער מעכאניק און זייער אנווענדונג צו קוואנטום טעאריע, די קוואנטום טעאריע פון א מאנאטאמישן גאז, די געאמעטראזיע פון פיזיק, און נאך.
איינשטיין איז געווען אין די פאראייניגטע שטאטן אויף א באזוך ווען היטלער האט איבערגענומען די מאכט אין דייטשלאנד אין 1933, און ער איז דערפאר נישט צוריקגעפארן קיין דייטשלאנד וואו ער איז געווען א פראפעסאר אין דער בערלינער אקאדעמיע פון וויסנשאפטן. אין 1940 איז ער געווארן אן אמעריקאנער בירגער.
דעם 2טן אויגוסט 1939 האט אלבערט איינשטיין געוואנדן אין א בריוו צו רוזעוועלט אין וואס ער האט שטארק געווארענט וועגן דער מעגלעכקייט פון נאצי דייטשלאנד צו אנטוויקלען זייער קראפטיקע נוקלעארע וואפן, און ער האט רעקאמענדירט אז אמעריקע זאל אנהייבן פארשונג אין קערנפיזיק. דעם 7טן מערץ 1940 האט איינשטיין געשיקט רוזעוועלטן נאך א בריוו, כדי צו פרואוון מאכן גיכער פארוויקלעכן די אידעע. רוזעוועלט האט אויפגעשטעלט א קאמיטעט וואס האט פינאנצירט די ערשטע פראבע פון יאדער-שפאלטונג אין קאלומביע אוניווערסיטעט אין ניו יארק. אין מיי 1942 האט מען אויפגעשטעלט דעם מאנהעטן פראיעקט וואס האט געארבעט אנטוויקלען נוקלעארע וואפן וואס זאל ברענגען א סוף צו דער מלחמה.
איינשטיין האט ארויסגעגעבן מער ווי 300 וויסנשאפטלעכע רעפעראטן. ער האט געשריבן וועגן אנדערע טעמעס, ווי סאציאליזם און אינטערנאציאנאלע באציאונגען.
ביאגראפישע נאטיצן.
איינשטיין איז געבוירן אין אולם, באדן-ווירטמבורג, דייטשע אימפעריע, דעם 14טן מערץ 1879, אין א יידישער פאמיליע צו זיינע עלטערן הערמאן איינשטיין און זיין ווייב פאלינא (געבוירן קוך). ווען ער איז געווען אלט זעקס וואכן האט זיין פאמיליע זיך געצויגן קיין מינכן, בייערן. נאך עטליכע יאר, אין 1895, האבן זיי זיך געצויגן קיין מילאן, איטאליע נאכדעם וואס זיין פאטער'ס באשעפטיגונג אין פראדוצירן פארשידענע עלעקטראנישע פראדוקטן האט נישט מצליח געווען.
ביי די פינעף יאר איז איינשטיין געווארן קראנק. אין הארבסט 1885 האט ער אנגעהויבן לערנען אין א קאטוילישער שולע, וואו ער איז געווען דאס איינציקסטע יידישע קינד אין זיין קלאס. אויך האט ער געלערנט צו שפילן א פֿידל. א יידישן חינוך האט ער באקומען אינדערהיים.
אין איטאליע האט ער אנטזאגט זיין דייטשע בירגערשאפט.
צו צען יאר האט אלבערט אנגעהויבן שטודירן די "עלעמענטן" פון אוקלידוס.
איינשטיין האט גראדואירט אין 1900 פון דער "דער שווייצער פעדעראלער אינסטיטוט פון טעכנאלאגיע" (דער "ציריכער פאליטעקניק") מיט א דיפלאם אלס לערער פון פיזיק און מאטעמאטיק.
נישט האבנדיק קיין אנדער פרנסה האט ער געגעבן לעקציעס אין מאטעמאטיק און פיזיק.
אין 1901 האט איינשטיין באקומען שווייצער בירגערשאפט, און אין 1902 האט ער באקומען א פשוט'ן סעקרעטאר פאסטן אין דעם שווייצער פאטענט ביורא אין בערן, וואו ער האט געארבעט ביז 1908. דארט האט ער אויסגעארבעט זיינע וויסנשאפטלעכע געדאנקען אין זיין פרייער צייט. אין 1905 האט ער געענדיגט זיין דאקטאראט דיסערטאציע, ״א נייע באַשטימונג פון מאלעקול־דימענסיאנען״ ("Eine neue Bestimmung der Moleküldimensionen"), און אום 15טן יאנואר 1906 באקומען דעם דאקטאר פון פיזיק דיפלאם פונעם ציריכער אוניווערסיטעט. אין דעם זעלבן יאר האט ער געלאזט דריקן דריי "פאפירן", איינס וועגן "קוואנטום מעכאניק", דאס צווייטע וועגן דער "טעאריע פון רעלאטיוויטעט", און דאס דריטע וועגן "סטאטיסטישע מעכאניק". אלע דריי זענען שפעטער פאררעכנט געווארן אלס אומגעהויער חשוב אין די נושאים פון פיזיק און מאטעמאטיק. צווישן די רעזולטאטן דערמאנט אין די פאפירן איז וואס די וועלט קענט ווי די גלייכונג E=mc².
לויט דער ספעציעלער טעאריע פון רעלאטיוויטעט האט איינשטיין געוויזן ווען אן אביעקט האט א גיך נאנט צו דער גיך פון ליכט, סיי זיין מאסע און סיי צייט ענדערן זיך.
צוריק אין דייטשלאנד.
אין 1914 האט ער זיך צוריק געצויגן קיין דייטשלאנד, אבער נישט צוריק געבעטן זיין סטאטוס אלס דייטשער בירגער. ער איז געווען פון דער מינאריטעט פון פראפעסארן וואס זענען געווען אנטקעגן די דייטשע קריג אינטערעסן.
זיין "טעאריע פון רעלאטיוויטעט" איז נישט גרינג געווארן אנגענומען, און -- איבערהויפט אין דייטשלאנד -- האבן אנטיסעמיטישע פיזיקער געפרואווט אויפצוווייזן אז זיינע אנטדעקונגען זענען גרונטלאז. זיינע ווערק און כאראקטער זענען ווילד אטאקירט געווארן -- געטריבן דורך זיין אומפאפולערע שטעלונגען אלץ פאסיפיסט און ציוניסט. ווען ער איז באלוינט געווארן אין 1921 מיט דער "נאבעל באלוינונג פאר פיזיק" איז דאס געווען פאר זיינע אנטדעקונגען אויף דער פאטא-עלעקטרישן ווירקונג.
קיין אמעריקע.
אין 1932 איז איינשטיין געפארן אין אמעריקע. ווען היטלער האט איבערגענומען די דייטשע רעגירונג אין 1933 איז איינשטיין דעמאלסט געווען אינעם פאראייניגטן קעניגרייך אויף א לעקציע רייזע. א יאר נאכהער האבן די נאציס צוגענומען זיינע פארמעגן, אוועקגענומען זיין שטעלע, און אנולירט זיין בירגערשאפט. עטלעכע לענדער האבן פארגעשטעלט פאר אים א שוצארט. איינשטיין האט באשלאסן צו אימיגרירן אין די פאראייניגטע שטאטן און איז אויפגענומען געווארן אין פרינצטאן אוניווערסיטעט, ניו דזשערסי, וואו ער האט זיך ווייטער באשעפטיקט אין זיינע פארשונגען. ער האט קיינמאל נישט צוריק געפארן אין דייטשלאנד.
אמעריקע, דער אטאם, און פאליטישע און רעליגיעזע מיינונגען.
מיט'ן אויפגאנג פון נאצישער פאשיזם אין 1933 האט ער זיך געצויגן קיין אמעריקע. אין אמעריקע האט ער אפגעווארפן זיין פאציפיזם און געשטיצט די קריג קעגן דער דייטשן סכנה. אין 1939 האט ער געשיקט א בריוו צו פרעזידענט רוזוועלט, פארשלאגנדיג אז אמעריקע זאל פראדוצירן דעם אטאמישער באמבע איידער עס ווערט פראדוצירט דורך דייטשלאנד. רוזעוועלט האט אנגענומען דעם פארשלאג און אלץ רעזולטאט אוועקגעשטעלט די אונטערנעמונג אונטער'ן נאמען "דער מאנהעטען פראיעקט" וואס האט פראדוצירט די אטאמישע באמבע אין 1945. די באמבע איז אין ענדע נישט גענוצט געווארן קעגן דייטשלאנד, נאר קעגן יאפאן, און דאס האט אין ענדע געבראכט דעם צווייטן וועלט קריג צו א סוף. נאכ'ן קריג האט אבער איינשטיין שטארק געארבעט אויף נוקלעארער אנטוואפונג, פילנדיג אז דאס וועט ברענגען מער חורבנות ווי לייזן פראבלעמען.
איינשטיין איז געווען א שטיצער פון דעם אלגעמיינעם ציוניסטישער אידעע, אבער ער האט געהאט אין דעם עטליכע צווייפלען. ער האט געפילט אז דער גייסט פון דער אידישער רעליגיע שטימט נישט מיט'ן אידעע פון א אידישער שטאט מיט אן ארמיי און דער געוואלד-מאכט וואס קומט מיט מיט דעם. אויך איז ער געווען אנטקעגן געוויסע פירונגען פון די ציונים כלפי דער אראבישער באפעלקערונג. טראץ דעם איז ער געווען נאנט אין פארבינדונג מיט עטליכע פון אירע פירער, און האט געהאלפן גרינדן דעם "העברעאישן אוניווערסיטעט" אין ירושלים אינאיינעם מיט חיים ווייצמאן, דער ערשטער פרעזידענט פון מדינת ישראל, מיט וועמען ער איז געווענט נאנט בעפריינדעט.
בן גוריון האט אים אויך פארגעשלאגן צו ווערן פרעזידענט פון דעם נייעם מדינת ישראל, נאכדעם וואס חיים ווייצמאן איז געשטארבן, אבער ער האט זיך פון דעם אנטזאגט.
איינשטיין האט באקומען א סעקולערע דערציאונג פון זיינע עלטערן (ער האט אפילו שטודירט צייטווייליג אין א קאטוילישער שולע). אבער לויט זיין אייגענער באשטעטיגונג האט ער געהאט שטארקע רעליגיעז-אידישע געפילן אין זיין יוגנט. שפעטער האט ער אבער געהאלטן אז דאס גלויבן אין א גאט אין דעם אור-אלטן פארשטאנד האט נישט קיין זין נאך די היינטיגע דערגרייכונגען אין פארשטיין די וועלט און אין קאסמאלאגיע. אנשטאט א גאט אין דעם אמאליגן זין האט ער געהאלטן אז די וויסנשאפלעכע באקאנטמאכונג פון דער וועלט -- וויאזוי עס פירט זיך און אירע מיליאנען פארבארגענישן -- ווייזט אויף א געוויסער געטליכקייט וואס דארף ברענגען דעם מענטש צו א טיפן באשיידנקייט דערקענענדיג זיין אנבעדויטנדער ווערט.
איינשטיין האט נישט געהאלטן פון א צענטראלן באגריף אין קוואנטן־מעכאניק, לויט וואס מען קען נישט וויסן גענוי וואס וועט פאסירן, נאר א משמעותדיקייט פאר יעדער מעגלעכקייט. איינשטיין האט שטארק געהאלטן אז מיט גענוג אינפארמאציע דארף מען קענען אלץ פאראויסזאגן.
זיין עלטער.
אויף דער עלטער איז ער געווען שטארק איבערגעגעבן פאר די צוועקן פון גלייכבארעכטיגונג און נוקלעארע ענטוואפונג. ער איז געווען א מיטגליד אין דעם ען.עי.עי.סי.פי. (NAACP), דער ארגאניזאציע פאראנטווארטליך פאר'ן פארשריט פון שווארצע בירגער אין אמעריקע.
נאך זיין טויט האט מען אים פארברענט און זיין אש צעשפרייט אין פרינצטאן אוניווערסיטעט. אן די רשות פון די משפחה האט מען ארויסגענומען זיין מוח עס צו פערהאלטן און שטודירן.
רבי ישראל נח וויינבערג (ה'תר"ץ - י"א שבט ה'תשס"ט) איז דער גרינדער און אנפירער פון די ישיבות אור שמח און אש התורה מיט פילאליעס איבער דער גארער וועלט. ער איז געווען א זון פון הרב מתתיהו וויינבערג און איילה הינדא (לארבערבוים).
הרב נח וויינבערג איז געווען אַ תלמיד פון מתיבתא רבינו חיים בערלין, אונטער הגאון רבי יצחק הוטנער זצ״ל, מחבר פון די ספרים ״פּחד יצחק״. שפעטער האָט ער געלערנט אין דער ״נר ישראל״ ישיבה אין באָלטימאָר, ביי הגאון רבי יעקב יצחק רודערמאַן. נאָך הרב רודערמאַן, האָט הרב נח וויינבערג טאַקע געלערנט ביי זיין עלטערן ברודער הרב שמואל יעקב וויינבערג, אן איידעם פון הרב רודערמאן.
רבי נח וויינבערג האט געשריבן 48 וועגן צו חכמה.
ער איז נפטר געווארן י"א שבט תשס"ט און מען האט אים באערדיגט אין הר המנוחות.
בילד פון אן אריינגאנג צו די גארדען סטעיט פארקוועי.
די גארדען סטעיט פארקוועי איז א 172.4 מייל לאנג (277 ק"מ) שנעל שטראז (Highway) וואס גייט אדורך די גאנצע לענג פון ניו זשערסי, אנגעהויבן פון די ניו יארק טרואוועי אין מאנטוויל ניו זשערסי אין צפון, און קעיףּ מעי אין דרום ניו זשערסי. מען דארף באצאלן שטייער פאר נוצען די שטראז. עס איז איינס פון 5 באגרעניצטע צוטריט שטראזען אין ניו זשערסי, באגרעניצטע צוטריט צוליב דעם וואס עס איז געמאכט געווארן אויף צו פארן פון איין פלאץ צום צווייטען אויף באשטימטע פלעצער און מען קען נישט אראפארן אדער ארויפארן ווי מען וויל, ווייל עס האט א צוים. אויך קען דאס האבן אנדערע באגרעניצען ווי אז לאסטאויטאס אדער בוסן קענען נישט פארן אויף דעם. אויך איז דאס איינס פון די 5 שטראזען וואס מאכן ניו זשערסי באוואוסט אלס די שנעל שטראז צענטערעד קולטור פון ניו זשערסי (Highway-Centered Culture of New Jersey). די אנדערע 4 זענען: 1. די ניו זשערסי טוירנפייק 2. די אטלאנטיק סיטי עקספרעסוועי 3. די פאליסעידס אינטערסטעיט פארקוועי 4. און די אינטערסטעיט 295.
עס ווערט אנגערופען די גארדען סטעיט (גארטען שטאט) פארקוועי, צוליב דעם וואס גארדען סטעיט איז די צונאמען פאר די שטאַט ניו זשערסי.
כמעט די גאנצע שטראז אויסער 2 מייל לויפט אין ניו זשערסי, ביי צפון איז דא א קליינע שטרעקע וואס לויפט אין ניו יארק און איז אפיציעל באצייכענט - כאטש עס זענען נישט דא קיין טאוועלעך פאר דעם - אלס ניו יארק שטאַט רעפערענס רוטע 982L.
אין ניו זשערסי איז די אפיציעלע נומער רוטע 444 אבער עס זענען נישט דא קיין טאוועלעך פאר דעם, און אויך רופט עס קיינער נישט אזוי.
עס זענען דא 2 קליינע צושטיקלעך צו די שטראז וואס האבן זייערע אייגענע נומערן: רוטע 444R ביי די ארויסגאנג 117 אין העיזלעט וואס פירט צו רוטע 35 ביי צפון ענדע פון רוטע 36 אין קיפארט.
ראוט 444S ביי די ארויסגאנג 105 וואס פירט צו די דרום ענדע פון רוטע 36 ביי האופ ראוד נעבן איטענטאון.
ביי די עסבארי פארק צאל בודקעס צוטיילט זיך די שטראז אין 2, איינס פאר לאקעל און די אנדערע פאר שנעלע פארקער. די ציטיילעכטס ענדיגט זיך ביי די רעריטאן צאל בודקעס. ביי די שנעלע קען מען נאר ארויסגיין ביי ארויסגאנג 105 (טינטאן פאלס), און ביי 117 (אבערדין/העיזלעט).
צווישען ארויסגאנג 80 און 83 לויפט די פארקוועי צונעזאמען מיט די יו עס 9.
די פארקוועי האט מען געבויעט צווישען 1946 און 1957, בעיקר כדי צו באהעפטען די באוויאונטע צפון ניו זשערסי, מיט די אפרו פלעצער אין דרום ניו זשערסי ביי די אטלאנטיק בארטען. אויך כדי צו פארגרינגערען די פארקער אויף די פארנומענע לאקאלע שטראזן ווי די יו עס 9, יו עס 1, און ניו זשערסי 35. אומאפיציעל ווערט דער צפון טייל העכער דעם רעריטאן טייך אנגערופן די מעטראפאליטאן טייל, און די דרום פון די רעריטאן שאור טייל (בארטען טייל).
ביי 1950 איז נאר געווען 18 מייל פארטיג, אבער זענענדיג די סוקסעס פון די שכניסדיגע ניו יארק טרואוועי האט די לעגיסלאטאר אין ניו זשערסי אום אפריל 14 1952 געגרינדעט די ניו זשערסי הייוועי אטארעטי מיטן ציל צו בויען, אויפהאלטן, און פירען א שטראז וואס וועט זיך אליין אויסהאלטן (דורך די אפצאל וואס מען צאלט ווען מען נוצט דאס).
דער ארכיטעקט פאר די פארקוועי איז געווען גילמאר קלארק וואס האט געארבעט מיט ראבערט מאסעס אויף דער פארקוועי סיסטעם ארום ניו יארק סיטי. די וועג ווי אזוי מען האט דאס געבויעט איז געווען אז עס זענען דא גרויסע ברייטע אפגעטיילטע מיטעלוועגן וואס זענען באוואקסן מיט גראז און אנדערע גרינע ביימער אזוי אז עס שטערט די לעמפלעך פון די קנטקעגן קומענדיגע קארן.
אין די מאטריפאליטאן טייל האט מען צוטיילט אזוי ווי אין אלע שטארק באוויאנטע ערטער, מיט א צוטיילונגס וואנט, אבער ביי די שאור טייל האט מען ציטיילט מיט הערליכע ביימער און גרינס.
אין כעמיע, איז אן אלקאהאל וואסערע ארגאנישע פארבינדונג אין וואס אן הידראקסיל גרופע ("OH-") איז פֿארבונדן צו א קארבאן אטאם פון אן אלקיל אדער א במקום־אלקיל גרופע וואס איז אפט געשריבן אלס "-R". די אלגעמיינע פֿארמל פאר אן איינפאכן נישט־ציקלישן אלקאהאל איז CnH2n+1OH. נארמאלעווייז, באדייט דאס ווארט "אלקאהאל" עטאנאל, דער טיפ אלקאהאל וואס געפינט זיך אין אלקאהאלישע געטראנקען.
מען קען רעאגירן אן אלקאהאל מיט א קארבאנזייערס (ענגליש: "carboxylic acid", דײַטש: "Carbonsäure/Karbonsäure") כדי צו שאפן אן עסטער (ענגליש: "ester", דײַטש: "Ester").
די צווייטע וועלט־מלחמה איז געווען דער גרעסטער קריג אין דער מענטשליכער היסטאריע. ער איז אויך דער איינציגסטער קריג אין וועלכן די אטאם באמבע איז גענוצט געווארן. די מלחמה האט אריינגענומען די גארע וועלט.
אלץ האט זיך אנגעהויבן י"ז אלול ה'תרצ"ט - (1טן סעפטעמבער, 1939), ווען די דייטשע ארמיי האט פלוצלונג אינוואדירט פוילן. צוויי טעג שפעטער האבן ענגלאנד און פראנקרייך דעקלערט קריג קעגן דייטשלאנד, און מיט דעם האט זיך אנגעהויבן די צווייטע וועלט־מלחמה.
די צווייטע וועלט־מלחמה האט אנגעברענגט דעם גרעסטן חורבן אויף דער וועלט אין דער מענטשליכער היסטאריע. עס האט זיך געצויגן זעקס יאָר פון 1939 ביז 1945, און האט מיט דער צייט אריינגעשלעפט אלע וועלטמאכטן און רוב קלענערע לענדער פון דער וועלט.
די קאסטן פון דער קריג -- אין געשטארבענע, געליטענע, און אייגנטום פארניכטונג -- איז געווען אומגעהויער גרויס. די צאל געשטארבענע דורכאויס דער קריג איז געווען 62,000,000, אדער צוויי מיט א האלב פראצענט פון דער וועלטס באפעלקערונג. מיליאנען זענען פארבליבן היימלאז. פילע שטעט אין אייראפע און אזיע זענען טיילווייז אדער גענצליך חרוב געווארן דורך די לופט באמבאדירונגען, און ריזיגע שטרעקעס לאנד זענען פארוויסט געווארן.
צדדים אין דער מלחמה.
הערשאפט איבער שטחים בעפאר דער צווייטע וועלט־מלחמה. אליאירטע מאכטן - גרין (די וואס זענען אריין אין קריג נאך פערל הארבאר - גלענצנד גרין), אַקסיס מאכטן - אראנזש, נייטראלע לענדער - גרוי
שטחים און זייערע הערשאפטן דורכאויס די צווייטע וועלט־מלחמהאַקסיס - שווארץ, סאוועטישער פארבאנד - רויט, אנדערע אליאירטע מאכטן - בלוי, נייטראלע לענדער - גרוי
אלעס צוזאמען זענען במשך פון דער מלחמה געווען פארמישט פופציג לענדער. די שלאכט פעלדער האבן זיך געצויגן פון אייראפע ביז צפון אפריקע; פון די אינדזלען אין דעם פאציפישן אקעאן ביז מזרח און צפון-מזרח אזיע.
סיבות צו דער מלחמה.
ווי די ווייטערדיגע קאפיטלען גיבן צו ערקלערן זענען די דירעקטע סיבות פון דעם קריג געווען דאס שטרעבונג פון דייטשלאנד, יאפאן, און איטאליע צו פארברייטערן זייערע שטחים און ספערע פון השפעה, געטריבן דורך נאציאנאליסטישע אידיאלאגיעס -- אין פארעם פון פאשיזם אין איטאליע און אין דייטשלאנד, און אימפעריאליזם אין יאפאן.
אויך זענען געווען איבערגעבליבן פראבלעמען פון אומגעשליכטעטע טעריטאריעס-רעכטן, און אלגעמיין פארביטערטקייט פון דעם דייטשן פאלק אויף די שרעקליכע אומשטענדן וואס זענען אויף זיי געווארן ארויפגעצוואונגען נאכ'ן אפמאך פון ווערסיי ביים ענדע פון דער ערשטער וועלט־מלחמה.
צווישן די צוויי מלחמות.
די ערשטע וועלט־מלחמה האט זיך געענדיגט אין 1918-תרע"ח מיט מיליאנען ציווילע און מיליטערישע געפאלענע. עס האט זיך געענדיגט א ביטערע פעריאדע פאר די אייראפעישע לענדער. די גאנצע וועלט האט איצט ארויסגעקוקט אויף די קאנפערענצן וואס זענען פארגעקומען צווישן די וועלטמאכטן אויף אריינצורישן א נייעם פעריאדע פון שלום אויף דער וועלט. דער אפטימיסטישקייט איז געגאנגען אזוי ווייט אז מען האט אנגעהויבן צו רופן דעם איצט-פארענדיגטן קריג אלץ דער קריג צו ענדיגן קריגעריי.
דער שלום אפמאך נאך דער ערשטער וועלט־מלחמה.
די פירער פון די זיגרייכע אליאירטע כוחות זענען זיך צוזאמגעקומען אין פאריז אין 1919-תרע"ט אויף צו באשליסן די טערמינען פון דעם שלום אפמאך. די פירער פון די גרויסמאכטן, פרעזידענט וואודרא ווילסאן פון אמעריקע, פרעמיער מיניסטער דעיוויד לויד דשארדזש פון ענגלאנד, און פרעמיער זשארדזעס קלעמענטשוי פון פראנקרייך האבן אנגעפירט מיט די דיסקוסיעס.
פרעזידענט ווילסאן איז געקומען צום קאנפערענץ טראץ די קעגנערשאפט פון זיינע יועצים מיט גאר אידיאליסטישע פלענער אויף איינצופירן א נייעם סדר פון שלום און קאאפעראציע צווישן לענדער און פעלקער. זיינע צילן זענען געווען אויסגעדרוקט אין זיינע פערצן פונקטן. דער הויפט פון די פערצן פונקטן איז געווען צו עטאביליזירן די פעלקער-ליגע, וואס וועט צוזאם ברענגען אלע לענדער אין א געמיינזאמע ארגאניזאציע.
די אנדערע פירער פון די אליאירטע כחות האבן געהאט אנדערע פלענער. פראנקרייך האט איבערהויפט געהאט שטארק געליטן דורכאויס דעם קריג, זייענדיג א בלוטיגע שלאכטפעלד במשך פון פיר יאר. קלעמענטשוי האט זיך דערפאר געשטעלט אויף שטרענגע באשטראפונגען אויף די בייגעקומענען פעלקער, ספעציעל אויף דייטשלאנד.
נאָך שטרייטונגען האבן זיך אנטוויקלט ווען איטאליע האט פערלאנגט געוויסע שטחים וועלכע די איליאירטע כחות, אן וועלכן אמת'ע רעכטן צו דעם, האבן זיי צוגעזאגט כדי זיי זאלן זיך אנשליסן מיט די אליאירטע כחות. ווילסאן האט זיך אויף דעם שטארק געבייזערט ווען ער איז דערפון געוואויר געווארן, און די איטאליענער האבן זיך אוועקגעטראגן פון דעם קאנפערענץ אלץ פראטעסט.
אין סוף איז ווילסאן איינגעגאנגען צו פילע פון די אייראפעישע פארלאנגען, מיט דער האפענונג אז דאס וועט צושטאנד ברענגען זיין פלאן אויף צו פארמירן די פעלקער-ליגע.
שטרענגע באשטראפונגען אויף די בייגעקומענע.
דער פאריזער קאנפערענץ האט זיך געצויגן אויף זעקס מאנאטן. די באזיגטע לענדער -- דייטשלאנד, עסטרייך, אונגערן, בולגאריע, און טערקיי -- האט מען נישט געלאזט אנטייל נעמען דורכאויס די געשפרעכן. צום ענדע זענען גערופן געווארן די דייטשע דעלעגאטן פון דעם וויימאר רעפאבליק אויף צו הערן די באשלוסן פון די זיגער, און אן קיין ברירה האבן זיי פראטעסטירנדיג געמוזט אננעמען דעם אפמאך פון ווערסיי.
לויט דעם אפמאך פון ווערסיי האט דייטשלאנד געמוזט אננעמען די פולע אחריות פאר דעם קריג. זיי האבן זיך געמוזט אנטזאגן פון אלע זייערע קאלאניעס, פארלוירן אן אכטל פון אירע שטחים אין אייראפע; די דייטשע רעגירונג האט געמוזט באצאלן אומגעהויערע סכומים אין געלט פארגיטונגען פאר לענדער וואס זענען געשעדיקט געווארן דורכ'ן קריג; און די דייטשע מיליטער האט מען פערבאטן פון האלטן ים אדער לופט כחות, ערלויבנדיג נאר אן ארמיי פון 100,000 אויף צו באשיצן דאס לאנד. די דייטשע עקאנאמיע, פריער געווען דאס מערסטע פראדוקטיוו אין אייראפע, איז דערביי פארקריפלט געווארן.
די שווערע שטראפן אויף די דייטשן האבן אנגעברענגט א טיפע פארביטערטקייט ביים דייטשן פאלק. זיי האבן אנגעהויבן צו באשולדיגן אלע פראבלעמען אין זייער לאנד אויף די ברוטאלישע אומשטענדן וואס זענען אויף זיי געווארן ארויפגעצווינגען. דאס האט שטארק צוגעגעבן צו דייטשלאנד'ס שפעטערדיגע מיליטאנטישע ריכטונג.
אויך די אנדערע בייגעקומענע לענדער זענען ענליך באהאנדלט געווארן. טערקיי האט פארלוירן דאס רוב פון אירע שטחים צו גריכנלאנד. ענגלאנד און פראנקרייך האבן איבערגענומען די טערקישע שטחים אין דעם מיטל מזרח -- אריינגערעכנט סיריע, פאלעסטינע (ארץ ישראל), מעסאפאטאמיע (איראק), און לבנון -- מיט א מאנדאט דאס צו האלטן ביז די ארטיגע איינוואוינער וועלן זיין גרייט אנצונעמען זעלבסטשטענדיגקייט.
די מאפע ווערט איבערגעשריבן.
אלס שטרעבונג צו ווילסאנ'ס אידעע פון זעלבסט-דעטערמינאציע פאר אלע לענדער האבן די שלום אפמאכער בפועל איבער געשריבן די מאפע פון אייראפע און דעם מיטל מזרח. פון דעם פריערדיגן עסטרייך-אונגארישער אימפעריע זענען פארמירט געווארן די זעלבסטשטענדיגע לענדער פון עסטרייך, אונגארן, יוגאסלאוויע, און טשעכיי. פינלאנד, עסטלאנד, לאטוויע, און ליטע האבן זיך דערקלערט זעלבסטשטענדיג פון רוסלאנד. פוילן איז צוזאמגעשטעלט געווארן פון שטחים וואס דייטשלאנד, רוסלאנד, און עסטרייך האבן געמוזט פארטיילן.
די מענטשן פון צענטראל און מזרח אייראפע זענען דערביי צוטיילט געווארן אין גרעניצן וואס האבן נישט אלץ גענומען אין באטראכט די טראדיציאנאלע ליניעס פון נאציאנאליטעט און שפראך. דאס האט געפירט דערביי אז פילע פון די ביז-איצטיגע פראבלעמען זענען בהכרח נאכאמאל ארויפגעשווימען, און ווי די היסטאריע האט געוויזן האט דאס שפעטער פיל צוגעגעבן צו די קריגס אנטוויקלונגען.
מוסאליני און פאשיזם.
אין 1919-תרע"ט האט בעניטא מוסאליני, א געוועזענער סאלדאט און פראפעסיאנעלע פאליטישע העצער, געגרינדעט דער פאשיסטישער פארטיי אין איטאליע. דער פארטיי איז געווען עקסטרעם נאציאנאליסטיש און אנטי-קאמוניסטיש. זיי האבן דורכגעפירט געוואלדטאטן אויף צו ערמעגליכן זייערע צילן, און אין 1922 דורכגעפירט דער מארטש אויף רוים, און דערביי איבערגענומען קאנטראל פון דער איטאליענער רעגירונג. באלד דערנאך איז מאסאליני'ס מאכט געווארן אבסאלוט.
היטלער און נאציזם.
אין די זעלבע צייט האט אדאלף היטלער, א געוועזענער עסטרייכישער סאלדאט וואס האט זיך אויסגעצייכנט אין דער ערשטער וועלט־מלחמה מיט זיין קוראזש און דרייסטקייט, געגרינדער דער "נאציאנאליסטישע סאציאליסטישע דייטשע ארבייטער פארטיי" אין דייטשלאנד, מער באקאנט אלץ דער נאצי פארטיי, מיט'ן ציל אויף צו איבערדרייען די א.ג. אומרעכטן וועלכע זענען אויף זיי ארויפגעטון געווארן.
אין די 20'ער יארן איז דער נאצי פארטיי אלץ געוואקסן אין מאכט, פארשטערקערט דורך די עקאנאמישע ייאוש און פארביטערטקייט אנטקעגן די זיגער פון דער ערשטער וועלט־מלחמה. אין 1923-תרע"ג האט היטלער געפרואווט איבערנעמען די מאכט אין דייטשלאנד דורך די א.ג. מינכען ביר זאל פוטש. דער פוטש איז אדורכגעפאלן, און היטלער איז פאראורטיילט געווארן אויף פינף יאר טורמע, פון וועלכע ער איז סך הכל געזעצן אכט מאנאטן. אין די מאנאטן האט ער אפגעשריבן דעם בוך "מיין קאמפף", אין וועלכע ער האט אויסגעלייגט זיין חזיון פאר'ן עתיד פונ'ם דייטשן פאלק און דער פלאן דאס אדורכצופירן. אין דעם בוך, אלץ טייל פון זיינע טעאריעס וועלכע זענען געווען אין גרונד פון זיין ראסיסטישע אידעאלאגיע, טייטלט ער אן אויף דאס אידישע פאלק אלץ דאס גרעסטע סכנה פאר'ן דייטשן פאלק און איר לעבנסגאנג און קולטור.
כאטש דער פוטש איז דורכגעפאלן, איז דאס געווען א פראפאגאנדישער זיג, דורך וועלכע פיל מער דייטשן זענען געקומען אין באקאנטשאפט מיט היטלער און זיינע שטרעבונגען, און דער נאצישער פארטיי איז דערפון נאר שטערקער געווארן.
היטלער נעמט איבער די מאכט.
אין 1932-תרצ"ב איז דער דייטשער פרעזידענט, פאול וואָן הינדענבערג, איבערגערעדט געווארן צו באשטימען היטלער אלץ דייטשער קאנצלער (פרעמיער מיניסטער). נאך וואלן ווען דער נאצי פארטיי האט זייער שטארק אויסגענומען. ביז 1933 ווען הינדענבערג איז געשטארבן איז היטלער געווען געבינדן. אין 1933-תרצ"ג האט ער מבטל געווען דעם קאנסטיטוציע און דעקלערירט מיליטעריש געזעצליכקייט. ער האט דערביי געפירט דורך אייגענע באפעלן. מיט'ן טויט פון הינדענבורג האט היטלער פאראייניגט זיין מאכט אלץ דיקטאטור, און אגרעסיוו זיך ארויסגעלאזט איבערבויען די דייטשע ים און לופט מאכטן.
מיליטערישע מאכט אין יאפאן.
אין די זעלבע צייטן האט די יאפאנעזישער מיליטער פארברייטערט איר השפעה אויף אלע רעגירונגס אנגעלעגנהייטן, און ביז 1931-תרצ"א האבן די פאליטישע מיינונגען פון די מיליטערישע פירער איבערגענומען דאס מערהייט פון דער יאפאנעזישער פאלק.
אגרעסיווע שריטן און אפמאכן.
אנגעהויבן אין 1931-תרצ"א האט יאפאן, און דערנאך דייטשלאנד און איטאליע, אנגענומען א בולט'דיגער אגרעסיווע שטעלונג. זייערע שריטן זענען פארדאמט געווארן דורך דער פעלקער-ליגע, אבער עס איז גארנישט געטאן געווארן זיי אפצושטעלן. אין 1935-תרצ"ה האבן דייטשלאנד און יאפאן זיך ארויסגעצויגן פון דער פעלקער-ליגע און איטאליע האט זיי נאכגעטון צוויי יאר דערנאך. אין 1936-תרצ"ו האבן דייטשלאנד און איטאליע געשלאסן אן אליאנץ, וועלכע האט זיך גערופן דער רוים-בערלינער אַקס. אין 1940-ת"ש האט יאפאן זיך צו זיי צוגעשטעלט, און עס איז פארמירט געווארן דער רוים-בערלין-טאָקיאָער אַקס.
יאפאן אינוואדירט כינע.
אין 1931 - תרצ"א האט יאפאן אינוואדירט און אקופירט דער כינעזישער פראווינץ מאנכוריע, וועלכע איז געווען רייך מיט עקאנאמישע מיטלען. דער יאפאנעזישער ארמיי האט צוביסלעך אוואנסירט טיפער און טיפער אריין אין כינע, און ביז 1938-תרצ"ח האבן זיי קאנטראלירט דאס רוב פון מזרח כינע. ווען דער פעלקער-ליגע האט נישט באוויזן אפצושטעלן דעם דרייסטן און גרונדלאזן אנגרייף האבן די דיקטאטורן אין אייראפע דאס אינאכט גענומען.
איטאליע אטאקירט עטיאפיע.
איןאייראפע האט מוסאליני גענומען דעם ערשטן בולט'דיגן אגרעסיוון שריט. אין 1935 - ה'תרצ"ה האט ער געשיקט זיין מיליטער אויף איינצונעמען עטיאפיע אין מזרח אפריקע. דער פעלקער-ליגע האט באשטימט אז איטאליע איז דער אנגרייפער, און זיי האבן באשטימט ארויפצולייגן אויף איטאליע עקאנאמישע סאנקציעס. ענגלאנד און פראנקרייך זענען אבער נישט וויליג געווען זיך צו פארפרעמדן פון איטאליע, און נישט ערצווינגען די סאנקציעס.
דייטשלאנד פארגרעסערט איר הערשאפט.
אין די זעלבע צייט וואס מוסאליני האט אנגעגריפן עטיאפיע, האט היטלער געשיקט זיין ארמיי אריין אינ'ם רהיינלאנד, א שטח וואס האט געזאלט פארבלייבן דע-מיליטעריזירט לויט'ן ווערסיי אפמאך. ענגלאנד און פראנקרייך האבן געהאט די מעגליכקייט אפצושטעלן די שריטן. זיי האבן זיך אבער געפארכט אז מיט דעם וועלן זיי ריזיקירן א נייעם קריג, און זיך פון דעם צוריקגעהאלטן. זייער מיינונג איז געווען אז אויב מען וועט היטלער'ן נאכגעבן וועט ער זיין צופרידנגעשטעלט.
עסטרייך.
די ארטיגע נאכפאלגער פון די נאצי פארטיי אין דייטשלאנד האבן דערווייל אנגעהויבן צו העצן אויף אנשלאס, זיך צו פאראייניגן מיט דייטשלאנד.
ערמוטיגט פון זיין דערפאלג אינעם רהיינלאנד, האט היטלער אריינגעשיקט זיין ארמיי אין עסטרייך און איבערגענומען דעם רעגירונג.
טשעכיי.
דער נעקסטער ציל פון היטלער איז געווען דער סודעטענלאנד אין טשעכיי. דער סודעטן געביט איז געווען מערסטנס באוואוינט מיט דייטשע אפשטאמיגע. ענגלאנד און פראנקרייך האבן זיך געזען דערביי אין א פארלעגנהייט. לויט פריערדיגע אפמאכן זענען זיי געווען פארפליכטעט אויף צו באהיטן קעגן אנגרייפענישן אויף טשעכיי. אבער זיי האבן דאך געזוכט צו פארמיידן א קריג.
דער מינכן אפמאך.
a> פאכעט מיט דעם אפמאך צעטעלע...
אין סעפטעמבער 1938, האבן זיך געטראפן אין מינכען נעוויל טשעמבערליין, דער ענגלישער פרעמיער מיניסטער, און עדווארד דאלאדיער, דער פראנצויזישער פרעמיער אינאיינעם מיט היטלער און מוסאליני. שאמבערלעין און דאלאדיער האבן איינגעגעבן אז טשעכיי וועט זיך מוזן אנטזאגן פון דעם סודעטענלאנד כדי צופרידנצושטעלן היטלער. טשעכיי איז נישט ערלויבט געווארן זיך צו באטייליגן אין די געשפרעכן.
שאמבערלעין איז צוריק געפלויגן קיין ענגלאנד און מיט פרייד דעקלערירט אז דער "מינכען אפמאך" וועט פארזיכען "שלום פאר אונזער צייט". אין מערץ 1939-תרצ"ט האט אבער די דייטשע ארמיי אריינמארשירט אין פּראַג, דער הויפט שטאט פון טשעכאסלאוואקיי, און איבערגענומען דאס רעשט פון דעם לאנד. דריי וואכן דערנאך האט איטאליע אינוואדירט און איינגענומען דעם מזרח אייראפעאישן לאנד אלבאניע.
פארלאנגען אויף פוילן.
אין מערץ 1939-תרצ"ט האט היטלער געוואנדן זיינע בליקן צום מזרח זייט אויף פוילן, און פארלאנגט אז די שטאט דאנציג, וואס איז געווען באהערשט דורך דייטשלאנד, זאל האבן א קארידאר, אדער א שטריך פון שטח, דורך פוילן, אויף צו באהעפטן דייטשלאנד מיט דער דייטשע שטאַט מזרח פרוסיע, וועלכע איז געווען פון איר אפגעטיילט לויטן אפמאך פון ווערסיי. פוילן האט אים אפגעזאגט.
דער רוסיש-דייטש אפמאך.
אין סוף אויגוסט איז געקומען די איבעראשענדע נייעס אז דייטשלאנד און דער סאוועטן פארבאנד, מכלומר'שטע געשוואוירענע פיינט, האבן געשלאסן אן אפמאך נישט אנצוגרייפן איינע אויף דעם אנדערן, באוואוסט אלס דער ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך. דאס האט איבערגעלאזט פוילן אן קיין באשיצער. נאך איין וואך פון שלום איז פארבליבן, אין וועלכע היטלער מיט זיינע גענעראלן האבן געמאכט די לעצטע גרייטונגען אויף צו אינוואדירן פוילן.
די אינוואדירונג פון פוילן.
פוילישע אינפאלטרי ביים "סעמטעמבער קאמפיין"
סעפטעמבער 1: אין די פרימארגן שעה'ן האבן דייטשע לאנד און לופט כחות אנגעגריפן פוילן, אנגעגעבנדיג אן אויסרייד אז פוילן האט פריער באפאלן א דייטשע מיליטערישע פאזיציע אויף דער גרעניץ. די לופטוואפע האט בליץ שנעל פארניכטעט דעם קליינעם פוילישן לופט-קראפט, נאך איידער די עראפלאנען האבן זיך געקענט הייבן. דייטשע קריגס עראפלאנען האבן דערנאך באמבאדירט פוילישע שטעט, באן שינעס, בריקן, און קאמוניקאציע ליניעס. אין דער זעלבער צייט האבן די דייטשע ארמייען, אין שפיץ פון די "פאנצער" טאנקען אפטיילונג, אוואנסירט אריין אין פוילן.
אום 3טן סעפטעמבער האבן בריטאניע און פראנקרייך דערקלערט קריג קעגן דייטשלאנד. פראנקרייך האט דורכגעפירט א באגרעניצטע אפענסיווע, וואס איז גרינג איינגעשטילט געווארן דורך דייטשלאנד. ענגלאנד האט נישט געהאט גענוג צייט זיך צו מאביליזירן אויף דירעקט צו פארטיידיגן פוילן.
ביז 17 טעג האבן די דייטשן גרינג און שנעל געהאט דורכגעשניטן אלע פוילישע דעפענסיעס. אום 17טן סעפטעמבער האט רוסלאנד אינוואדירט פוילן פון דער מזרח זייט לויט'ן פריערדיגן אפמאך מיט די דייטשן, זייענדיג פארזיכערט קעגן יעדן ווידערשטאנד, אריינווארפענדיג די פוילישע כוחות אין נאך א גרעסרן כאאס צושטאנד דורך די עפענונג פון א צווייטן פראנט. דער איבערגענומענער פוילן איז דאן צוטיילט געווארן צווישן די צוויי אייננעמער. די רוסן האבן באלד דערנאך געצווינגען די באַלטישע לענדער -- לאטוויע, ליטע, און עסטאניע -- צו שליסן מיט זיי אפמאכן צו דערלויבן רוסישע מיליטער באַזעס אין זייערע לענדער.
א טאג שפעטער, דעם 18טן סעפטעמבער, זענען דער פוילישער פרעזידענט מיט זיין הויפט קאמאנדיר אנטלאפן קיין רומעניע.
ווארשע, די הויפט שטאט פון פוילן, האט נאך אפגעהאלטן די דייטשן ביזן 27סטן סעפטעמבער, ווען נאך דער חודש-לאנגער באלאגערונג, און שוידערליכע באמבארדירונגען, האבן די דייטשן אריינמארשירט אין שטאט.
דעם 6טן אקטאבער האבן זיך די לעצטע פוילישע קעמפער אונטער געגעבן פארן שונא.
טראץ די העלדישע ווידערשאטאנד וואס די פאלאקן האבן באוויזן, האבן זיי דאך נישט געהאט קיין שאנס מיט זייערע פערד און וואגן קעגן די סאפסטיקירסטע מאדערנסטע דייטשע ארמיי און לופט באמבארדירונגן. די פאלאקן זענען געפאלן ווי די פליגן פון די באמבעס וואס האט אראפגערעגנט אויף זיי.
פוילן האט זיך אפיציעל נישט אונטערגעגעבן. אסאך זעלנער זענען אנטלאפן און זיך באהאלטן נאכן סעפטעמבער קאמפיין, און זיך דערנאך אנגעשלאסן אין די פארטיזאנער אונטערוועלט קעמפער צו העלפן די אליאירטע כוחות. שפעטער האט זיך געגרינדעט א פוילישער ארמיי אונטער'ן קאמאנד פון דעם פוילישן פרעזידענט אין גלות. שפעט אריין אין קריג ווידער האט זיך געגרינדעט א קעגנזייטיגע פוילישע ארמיי אונטער די רוסן, וועלכע זענען געווען די וואס האבן געקעמפפט און שפעטער אריינמארשירט אין פוילן אונטער דער רוסישע קאמאנד.
דער קריג גייט אין מערב אייראפע.
נאכן פאלן פון פוילן, האט זיך די דייטשע ארמיי צוזאמגענומען די כוחות און זיך רעארגאניזירט דורכאויס דעם ווינטער-סעזאן פון 1939 - 1940 ביז אפריל. דערווייל האבן זיך די בריטישע און פראנצויזישע ארמייען געפינען אויף דער דעפענסיווע. דעם טערמין "זיץ קריג" האבן זשורנאליסטן געגעבן דעם-דאזיגן פעריאד ווייל ווייניג אקטיווע קאנפליקט איז דאן פארגעקומען.
אינוואדירונג פון נארוועגיע און דענמארק.
די שטילקייט איז געבראכן געווארן אפריל 9 ווען די דייטשן האבן געלאנדעט אן איבעראשענדער קראפט אויף די הויפט פּאָרטן פון דענמארק און נארוועגיע. דענמארק, אן קיין ערנסטע דעפענסיע מיטלען, איז איינגענומען געווארן אין איין טאג. אין נארוועגיע האבן די דייטש איינגענומען דער הויפט שטאט אַסלאָו ביז צוויי טעג, ארויסגעהאלפן דורך נארוועגישע נאצי סימפאטיקער אין שפיץ פון ווידקון קוויסלינג, וועלכער האט שפעטער אנגעפירט דעם דייטש-קאנטראלירטער רעגירונג פון אקופירטער נארוועגיע.
די רעגירונג האט זיך אוועקגעצויגן אריין אין צענטראל נארוועגיע ווי די נארוועגישע מיליטער האט נאך אנגעהאלטן צו קעמפּפן. ענגלישע און פראנצויזישע כחות זענען געשיקט געווארן זיי ארויסצוהעלפן, אבער זיי האבן זיך שנעל געמוזט צוריקציען. אפריל 30 איז דער נארוועגישער קעניג האַאקאָן דער פינפטער אנטלאפן מיט זיינע מיניסטארן קיין לאנדאן און אוועקגעשטעלט די נארוועגישע רעגירונג אין גלות.
בעלגיע, האלאנד, און לוקסעמבורג.
דעם 10טן מיי 1940 האט דייטשלאנד אינוואדירט בעלגיע, האלאנד און לוקסעמבורג, און גאנץ גיך איינגענומען די לענדער. אין דעם זעלבן טאג האבן זיי אויך אינוואדירט פראנקרייך.
די ציל פון די דייטשע טרופן איז געווען, אריינשיקן זעלנער דורך פאל שירעמעס, איינעמען די לופטפעלדער וואס געפונען זיך אין געגנט פון האג, און פארכאפן ווילהעלמינע קעניגן פון האלאנד, און די רעגירונגס מיניסטארן.
די האלאנדישע קרעפטן האבן געקעמפט גאר העלדיש קעגן די אינוואדירער, און האבן אין קאנטער אטאקעס, פארטריבן די דייטשע זעלנער פון דריי לופטפעלדער, וואס זיי האבן באוויזן צו איינעמען.
אויפן פראנט אין ראטערדאם, האבן די דייטשן באוויזן צו איינעמען בריקן דרום פון שטאט. געארג פאן קיכלער, דער דייטשער קאמאנדיר, האט געוואלט ברעכן די "האלאנדישע פעסטונג", וואס איז געווען שווער באשיצט, און אנצוקומען האט מען געמוזט דורך גיין עטליכע וואסער בלאקאדעס.
פראנצויזישע הילף וואס איז געקומען מיט גענעראל זשירא, האט פרובירט צוריק האלטן די דייטשן מיט זייער פארשריט אין האלאנד, אבער זיי זענען באזיגט געווארן, און האבן זיך צוריקגעצויגן קיין ברעדא. די דייטשע זעלנער האבן אריבערגעשפרייזט צוויי בריקן, און זענען אנגעקומען דעם 12טן מיי, ביז צו די ברעגעס פון נווועמאס טייך, נאנט צו ראטערדאם, אבער די דייטשע טאנקן זענען שטעקן געבליבן, און נישט געקענט אריבערפארן די בריקן.
פונקט ווי זייער אינוואזיע אין פוילן, האבן די נאציס דא אויך באנוצט מיט די לופטוואפע, וואס האט אין א בליץ קריג מיט א שטארקע קראפט, פארניכטעט די שטעט אין האלאנד, ראטערדאם איז געווארן א שטאט מיט חרוב געווארענע געביידעס, און אין 14טן מיי, האט די שטאט זיך אונטערגעגעבן.
די קעניגן און די מיניסטארן, זענען אנטלאפן קיין לאנדאן. די שעף פון גענעראל שטאב פון דער האלאנדישער ארמיי, גענעראל ווינקעלמאן, האט פארארדענט דאס אונטערגעבן פון האלאנד צו די דייטשע אינוואדירער.
אויפן זעלבן טאג האבן דייטשע זעלנער אטאקירט בעלגיע, אן קיין אולטימאטום אדער ווארענונג. די בעלגישע קרעפטן האבן העלדיש פארטיידיקט זייער לאנד, און מיט הילף פון פראנקרייך און גרויסבריטאניע, פרובירט אפצושטויסן די דייטש, אבער די דייטשן אין זייער קריג, האבן פאראורזאכט שווערע פארלוסטן, פאר די אליאירטע ארמייען. די דייטשן האבן אויפגעבויט אויף די בעלגישע קאנאלן און טייכן, בריקן פון גומי שיפן, און האבן באוויזן אריבערצופירן אין איין טאג, צוויי דיוויזיעס פון טאנקן אין די סעדאן געגנט. ווי אויך האבן די דייטשן פארכאפט מערערע בריקן, און אומגעברענגט די זעלנער וואס האבן געהיט אויף די דורכגענג.
די אכען אמאל פעסטונג, איז געווען א שווער פארפאנצערטע פעסטונג, וואס געפונט זיך אין א סטראטעגישע פונקט, ווי די מעז טייך, און די אלבערט קאנאל טרעפן זיך. די דייטשן האבן איינענומען די פעסטונג, אין אן אקציע, די דייטשע אויפטו איז געווען, דאס אויפבויען א פעסטונג, אין זעלבן מאדעל פון די אכען אמאל, און טרענירן ספעציעלע קרעפטן דאס איינצונעמען, וואס דערפאר ביים עס פאקטיש דורכפירן אין די ווירקליכקייט, האבן זיי גרינגערהייט איינגענומען די פעסטונג.
די דייטשן האבן שנעל פאראויס מארשירט קיין סעדאן, און גארנישט איז זיי געשטאנען אין וועג, נאכן ברעכן דאס ערשטע ליניע, האבן די בעלגישע און די אליאירטע, נישט געהאט קיין אונטערשטע ליניע, ווי זיך צו פארטיידיקן. אום 24סטן מיי, האבן די דייטשן איינגענומען צוויי פארט שטעט, באליא און קאַלע, און האבן זיך געפונען דרייסיק קילאמעטער פון דונקירק, די אליאירטע קרעפטן האבן זיך געפונען אין א פאסטקע, זייענדיק ארומגערינגלט פון אלע זייטן. די געפאנצערטע דיוויזיעס פון דייטשלאנד, האבן זיך געגרייט אנצוגרייפן די אליאירטע ארמייען, און זיי געבן א טויט קלאפ. עס איז אומפארשטענדליך פארוואס, די דייטשן האבן אפגעשטעלט זייער פארשריט.
אום 28סטן מיי, האט דער קעניג, לעאפאלד דער דריטער פון בעלגיע אונטערגעשריבן דאס אונטערגעבונגס דאקומענט פאר דייטשלאנד.
לוקסעמבערג, איז אטאקירט געווארן דעם זעלבן טאג, און כאפנדיק אלעמען אין א סורפריז, האבן זיי זיך אונטערגעגעבן אין זעלבן טאג, אן שטעלן א ווידערשטאנד.
די דענקירק ריקצוג.
דינאמו אפערציע, דאס איז די נאמען אין ענגלאנד, געגעבן פארן גרעסטן ריקצוג אין די היסטאריע, ניין בריטישע דיוויזיעס, צען פראנצויזישע, און די איבערגעבליבענע בעלגישע זעלנער. ווינסטאן טשערטשיל, האט אנגאזשירט די בריטישע פאלק, און 900 שיפן האבן זיך געלאזט אין וועג אריין, אריבער דער ענגלישער קאנאל.
אום 27סטן מיי זענען אריבערגעפירט געווארן 7,000 זעלנער, אויפן 28סטן 17,800, אויפן 29סטן 47,300 סאלדאטן, און אויפן 30סטן מיי 54,000 סאלדאטן זענען אריבערגעפירט געווארן קיין ענגלאנד, אויף צו מארגנס זענען 68,000 זענלנער אריבער געפירט געווארן, פון 2טן ביז דעם 4טן יוני, האבן די בריטישע אריבערגעפירט נאך 88,000 סאלדאטן.
די גרעסטע ריקצוג פון דער היסטאריע האט געראטעוועט 338,226 לעבנס, אבער ס'מערהייט וואפן און מיליטערישע כלים, זענען פארבליבן אין דענקירק.
די אינוואזיע אין פראנקרייך.
אום 14טן יוני 1940, האט דייטשלאנד אנגעהויבן זייער אטאקע קעגן פראנקרייך, מיט אן אויסגערעכנט אטאקע אויסמיידנדיק די מאזשינא ליניע, האבן די דייטשן אטאקירט פון די ארדענעס וואלד, א וואלד פארעכנט ביז דאן, אלס אומדורכבאר.
די סיטואציע פון די פראנצויזן איידערן קריג, איז שוין אזוי אויך געווען הילפסלאז, מיט אנטלאפענע פון בעלגיע. נאך איידער סיי וואס, האט בעניטא מוסאליני, רעגירער אין איטאליע, דערקלערט קריג קעגן פראנקרייך, אויפן 10טן יוני, עטליכע טעג דערויף, האבן די דייטשן אנגעהויבן זייער בליצקריג, קעגן די פראנקן. די קריג איז געווען א פארלוירענער פון דער ערשטער מינוט, און די שיקזאל פון פאריז, איז שוין געווען באוואוסט ווען די דייטשן האבן קוים אריבערגעשפרייזט די גרעניץ.
די הערשער אין פראנקרייך האבן אונטערגעגעבן פאריז אויף א גאלדענע טאץ, נישט ווילנדיק אז די חורבן פון ווארשע און ראטערדאם, זאל קאפירט ווערן אויף זייער הויפטשטאט. די רעגירונג איז אנטלאפן קיין בארדא, און טשערטשיל האט פארגעשלאגן א פלאן, אז פראנקרייך זאל פאראייניקט ווערן מיליטעריש מיט גרויסבריטאניע, פראנקרייך האט קאטעגאריש אפגעווארפן די פארשלאג.
רינו דער פראנצויזישער פרעמיער האט רעזיגנירט, אנרי פיליפ פעטען האט איבערגענומען. ער האט אריבערגעפירט די רעגירונג קיין ווישי, ער האט קאפיטולירט, און האט אנגעבאטן א פרידנס צושטאנד מיט די דייטשע אקופירער. די אפמאך איז פארגעקומען אין קאמפיאן וואלד, אין די זעלבע באן וואגאן, ווי דייטשלאנד האט געמוזט אונטערשרייבן זייער קאפיטולאציע, צו די פראנצויזן, ביים ענדע ערשטע וועלט מלחמה.
די וועלט איז געווען ערשטוינט, ווי פראנקרייך איז אזוי שנעל געפאלן, און זיך אונטערגעגעבן צום נאצישן טייוול. פעטען האט אויפגעשטעלט די ווישי רעגירונג, וואס איז מיט גארנישט געווען בעסער פון די נאציס, וואס האט זיך געפונען אינעם אינעווייניגסטן טייל פון פראנקרייך, די ברעגעס מיטן אטלאנטישן אקעאן, האט דייטשלאנד אנעקסירט. אויפן 27סטן אקטאבער, האט שארל דע גאל דערגרייכט ענגלאנד, און האט דארט געגרינדעט די רעגירונג פון די פרייע פראנקרייך אין גלות, און האט אנגעהויבן אויפשטעלן א פראנצויזישע מיליטער, מערסטנס געראטעוועטע זעלנער פון דענקירק.
דעם 24סטן יוני, האט פעטען אונטערגעשריבן, דעם אונטערגעבונגס אפמאך מיט איטאליע, אין רוים.
די שלאכטן אויף ענגלאנד.
אפעראציע ים לייב, איז געווען דער געהיימע נאמען פאר די שלאכטן קעגן ענגלאנד. הערמאן גערינג, דער גענעראל פון די לופטוואפע, איז געווען פארזיכערט אין דורכפירן מאסיווע אטאקעס פון די לופט, ער האט אבער פארזען די עקשנות, פון דאס ענגלישע פאלק.
גרויסבריטאניע, האט פלוצים זיך געזען איינזאם אויפן שלאכטפעלד, פראנקרייך איז געפאלן, שפאניע מיט פראנקא, וועלן גאנץ מעגליך זיך אנשליסן צו היטלער, די סאוועטן פארבאנד, איז געווען פארפליכטעט צו די ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך, די פאראייניקטע שטאטן איז נייטראל. די בריטישע ארמיי האט געליטן שווערע פארלוסטן אין אלע הינזיכטן, די קעניגליכע לופט קרעפטן זענען געווען צעשמעטערט, די ים פלאט שיפן זענען אדער דערטראנקען געווארן אדער פארקריפלט, און רוב מיליטערישע געצייג, זענען פארבליבן אין דענקירק.
אום 11טן אויגוסט 1940, האט די לופטוואפע צום ערשטן מאל באמבארדירט לאנדאן, אויף א שרעקליך מאסיווע פארנעם, טויזנטער בירגער האבן פארלוירן זייערע לעבנס, און טויזנטער אנדערע האבן זיך אריבערגעצויגן צו דער לאנדאנער אונטערגרונט, צום ווינדער פון די וועלט, די ענגלישע בירגער האבן נישט פארלוירן זייער געמיט. די קעניגליכע לופט קרעפטן, האבן זיך גענומע בויען קאמפס עראפלאנען מיט א שנעלן אימפעט, און האבן געהאט א סוקסעס ביים אונטערווארפן דייטשע פליגערס.
אלע גרויסע שטעט אין לאנד, האבן געהאט צו ליידן פון די אטאקעס, מאנטשעסטער, ליווערפול, און נאך. שפעטער זענען וואלונטירן פון די אנדערע לענדער אנגעקומען, און צוזאמען מיט זיי, האט די דייטשע לופטוואפע אנגעהויבן ליידן פארלוסטן, אין הינטגעפעכטן (פליגער קעגן פליגער קאמף אויסדרוק).
גערינג וועלכע האט ביז דאן געזען פאר צילן די ענגלישע מיליטער, האט באשלאסן צו אטאקירן בלויז ציווילע צילן, וואס האט געגעבן אן אפרוה פאר די לופט קרעפטן, זיך צו רעארגאניזירן. יעדע נאכט האבן 250 דייטשע עראפלאנען באמבארדירט לאנדאן, די מיליטער האט געשטעלט ראקעטן קעגן עראפלאנען, זייערע אויפטוען זענען געווען מינימאלע. דאס שטארקייט פון די ענגלישע פאלק, איז באווינדערט געווארן, איבער דער גארער וועלט.
דער קריג פארברייטערט זיך.
מוסאליני רעגירער אין איטאליע, זעהנדיג אז היטלער איז פארנומען מיט בריטאנע, האט אין 15טן סעפטעמבער 1940, אטאקירט אין צפון אפריקע פון ליביע, קיין עגיפטן מיטן ציל צום סועץ קאנאל, צו עפענען א צווייטע פראנט קעגן גרויסבריטאניע, און צו פארכאפן איינע פון די וויכטיקסטע עקאנאמישע רוטעס פון זיי. זיי האבן אנגעהויבן זייער אטאקע פון טריפאלי, און אריינמארשירט קיין עגיפטן.
דער בריטישער קאנטער אטאקע האט זיך פארזוימט צו קומען, אבער אום 10טן דעצעמבער האט גענעראל ווייוול אנגעהויבן צוריקצושטויסן די איטאליענער, מיט ארטילעריע פון די ים, האבן זיי געהאמערט די איטאליענע פאזיציעס. נאך דער ערשטער טאג, זענען עטליכע טויזענט איטאליענע זעלנער געפאלן אין געפענגעניש, און אין 11טן דעצעמבער האבן זיי אנגעהויבן א ריקצוג, די איטאליענער זענען בארינגעלט געווארן, און גענומען אין געפענגעניש, ביז די 15טן דעצעמבער איז שוין נישט געווען קיין איין איטאליענער אויף עגיפטישע באדן.
די בארדיע פעסטונג, איז געווען אן איטאליענער שווער באוואפנט, און באשיצט קעגן טאנקן, אויפן 1טן יאנואר 1941, האבן זעלנער פון אן אויסטראלישע באטאליאן, אטאקירט און פארכאפט א טייל פון די פארפאנצעטע פעסטונג. א טאג דערויף האבן צוויי אויסטראלישע בריגאדעס, אטאקירט און איינגענומען די פעסטונג, און גענומען 5,000 איטאליענער אין געפענגעניש.
אויפן 6טן יאנואר, האבן שיפן פון די בריטישע ים פלאט באמבאדירט טוברוק, וואס האט פארגעזעצט ביז די 21סטן יאנואר, ווען בריטישע זעלנער האבן איינגענומען די געגנט, און גענומען נאך 3,000 איטאליענער אין געפענגעניש.
ראממעל אין אפריקע.
נאכן איטאליענער מיאוסער דורכפאל אין צפון אפריקע, האט היטלער באשלאסן צו שיקן ענדע ווינטער 1941, דער גענעראל ערווין ראמעל, מיט א דייטשער ארמיי. גלייך מיט זיין אנקום, האט ער אנגעהויבן מיט זיין אפענסיווע קעגן גרויסבריטאניע, ער האט באלאגערט טוברוק, איינגענומען קירינייקע, און האט זיך דערנענטערט קיין בארדיע. היטלער האט מיט זיין בלינדע האס קעגן די קאמוניסטן, אפגעשטעלט די שלאכטן אין צפון אפריקע, מיטן פלאן צום נאנטן אינוואזיע קעגן רוסלאנד.
דער קריג אויפן פאציפישן אקעאן.
יאפאנעזישע קראפטן האבן געזיגט אין ים־קריגן אין די דרום כינע ים, דזשאווא ים און אינדישן אקעאן, און האבן באמבארדירט די אליאירטע פלאט באזע אין דארווין, אויסטראליע.
אין מערץ 1942 האבן די יאפאנעזער איינגענומען די האלענדישע מזרח אינדיע אינזלען און טיילן פון ניי-גינע. אין מאי 1942 האבן זיי איינגענומען בורמע, און האבן דערפאר געסטראשעט אויף אינדיע (דעמאלסט א בריטישע קאלאניע) און אויף אויסטראליע.
דער שלאכט אין סטאלינגראד.
פעלדמארשל "וואן פאלאוס" געט זיך אונטער צוזאמן מיט די גאנצע זעקסטע ארמיי צו מאשל זאקאב נאך די סטאלינגראד שלאכטן.
נאוועמבער: נאך צוויי חדשים ביטערע שלאכטן אויף די גאסן אין סטאלינגראד נעמען די דייטשן איין 90% פון שטאט.
די רוסן האבן אבער זיך צוגעגרייט מיט מאסיווע כוחות אין די זייטן פון סטאלינגראד. זיי האבן אנגעהויבן די "אפעראציע אוראנוס" אום נאוועבמער 19, און מיט צוויי פראנטן האבן זיי ארומגענומען די זעקסטע ארמיי אין א פּאַסטקע אין שטאט קאלאך אינגאנצן 4 טאג שפעטער.
יאנואר: די דייטשן האט זיך געבעטן ביי היטלער מיט מיואש'דיגע טעלעגראפעס ער זאל זיי לאזן אנטלויפן פון שלאכט, אבער היטלער האט בשום אופן נישט מסכים געווען, צוזאגענדיג, לופט שטיצע,
יאנואר 30 היטלער דערהייבט גענעראל וואן פאלאוס צום ראנג פון "גענעראלפעלדמארשל", וואס דאס איז די העכסטע כבוד, כדי ער זאל זיך שלאגן ווייטער פארן רייך אין סטאלינגראד ביזן לעצטן מענטש.
דייטשע סאלדאטן אין סטאלינגראד שלאכטן.
די זעלבע צייט האבן די סאוויעטן אראפגעבינדן די דייטשן אינדערויסן פון מאסקווע, כדי ער זאל נישט קענען קומען צו הילף צו די זעקסטע ארמיי אין סטאלינגראד.
דעצעמבער: דייטשע הילף כוחות קומען אן אין 30 מייל נאנט צו די פארכאפטע זעקסטע ארמיי כוחות אין סטאנליגראד, בעפאר זיי ווערן צוריקגעוויזן פון די סאוויעטן. ביים ענדער פון יאר, זענען די זעקסטע ארמיי כוחו דערשטיקט און ערשעפט האבנדיג נאר באקומן א זעקסטל הילף סופלייען פון די צוגעזאגטע לופט כוחות.
2 פעברואר 1943: ענדליך די זעקסטער ארמיי איז גענצליך ארום גענומען פון די סאוויעטען, נייער געקרוינטער "גענעראלפעלדמארשל וואן פאלאוס געבט זיך אונטער צום רויטן ארמיי. נאר 91,000 ארעסטאנטן זענען גענומען געווארן אין געפעגעניש, אריינגערעכט 22 גענעראלן.
"דאס האט געדארפט זיין די טייערסטע שלאכט אין מענטשליכע היסטאריע: איבער 2 מיליאן קרבנות זענען געפאלן פון ביידע צדדים, פון די דייטשן ווערט געשאצט בערך 850,000 טויטע.
די סטאלינגראד שלאכטן ווערן פארעכענט לויט די היסטאריקער אלס די דריי-פונקט וואס האט אנגעהויבן צו גיין מיטן פיטם אראפ פאר די דיישטן פון דארט און ווייטער.
דייטשע און רוסישע פרילינג אפענסיעס.
נאך די מפלה וואס די דייטשן האבן געכאפט אין סטאלינגראד, האבן די רוסן רייך פון מאראלישע טריאומפ זיג אנגעפירט 8 אפענסיוועס דורכאויס די ווינטער, רוב פון די זענען געווען קאנצענטרירט אין געגענטער נעבן סטאלינגראד, ביז די דייטשן האבן זיך יא געשטארקט און צוריק באקומען די כוחות.
די אינוואזיע אויף נארמאנדיע.
אום 6טן יוני 1944 (באקאנט אלס די דעי) האבן די אליאירטע אויפגעעפנט א ברוטאלן און ווירקזאמען פראנט פון מערב זייט אריבערשווימענדיג פון ענגלאנד צו דעם פראנצויזישן פארט אין נארמאדיע האפן. ווי עס הייסט היינט זענען איבערגעבליבן פון דעם לאנדונג עטליכע הונדערט טויזנט טויטע, אבער דאס איז געווען דער פאטעלער טויט קלאפ פאר די נאציס מיט דעם גאנצן פאשיסטישן אקס, דאס איז געווען אויסגערעכנט ביזן קלענסטן דעטאל דורכך דעם גענעראל און שפעטערדיגער פרעזידענט דווייט דעיוויד אייזנהאוער און פון דארטן און ווייטער איז שוין אלץ געגאנגען ווי געשמירט און ביז עטלעכע עלף מאנאטן אום 8טן מיי 1945 האט שוין דייטשלאנד אונטערגעשריבן דעם וואפן שטילשטאנד אפמאך.
נארמאנדיע איינגענומען.
אום 4טן יוני האבן די אמעריקאנער אנגעהויבן די גרעסטע לאנדונג אינוואזיע אין די וועלטליכע היסטאריע אויף די ברעגעס פין נארמאדי פראנקרייך די טאג איז אריין אין די לעקסיקאן אלס די דעי קרוב צו דריי מיליאן אמעריקאנער אין בריטישע טרופן האבן אינוואדירט פראנקרייך אין דאס האט געפירט צו א גרויס חלק פונעם אנטגולטיגן זיג.
דער פארזוך אויף היטלער'ס לעבן.
אין יאר 1944 (דער 20סטן יולי רעבעלירן) האט פאלקאווניק שטאופענבערג פין דער דייטשער ארמיי פרובירט דורכצופירן אן אטענטאט אויף היטלער דורכן אונטערלייגן א באמבע אין היטלערס בונקער. די באמבע האט אויפגעריסן אבער היטלער האט איבערגעלעבט שטאופענבערג מיט זיינע קאנספיראטארן זענען שפעטער הינגעריכטעט געווארן.
די רוסן אנטקעגן דייטשלאנד.
אין 1944 האבן די סאוועטן אנגעהויבן אוואנסירן אין אייראפע, און האבן אוועקגעשטופט די דייטשן און האבן באפרייט די לענדער פון מזרח אייראפע. אויגוסט 1944 האבן די סאוועטן איינגעקומען רומעניע און בולגאריע. אין סעפטעמבער 1944 האט פינלאנד קאפיטולירט, בולגאריע איז אריבער צו די אליאירטע קראפטן און די דייטשן זענען ארויס פון גריכנלאנד. אין אקטאבער 1944 האבן די סאוועטן איינגענומען יוגאסלאוויע. אין יאנואר 1945 האבן די סאוועטן איינגענומען פוילן און אונגארן און זענען אריינגעגאנגען אין טשעכאסלאוואקיי און דייטשלאנד אליין. עסטרייך האט מען איינגענומען אפריל 1945. אין אפריל 1945 האבן די סאוועטישע קראפטן געטראפן די אמעריקאנישע און בריטישע קראפטן אין דייטשלאנד אויפן ברעג פון דער עלבע, און אזוי האבן זיי צעשניטן דייטשלאנד אויף צוויי. אין מאי 1945 האבן די דייטשן קאפיטולירט.
א ספרעדשיט אדער רעכענען בויגן איז אן "אויסגעשפרייטער בויגן" פון קעסטעלעך וואס מען שרייבט אריין אינפארמאציע, אפטמאל פינאנציעלע.
דער פארם איז געווען ברייט באנוצט אין בוכהאלטעריי, ביי וועלכע מען לייגט אויס די אינפארמאציע אין עמודים און שורות. מיט'ן אויפקום פון דעם "ספרעדשיט קאמפיוטער פראגראם" איז דאס געווארן פיל מער פאפולער אויף צו ניצן אויף פארשידענע סארטן אינפארמאציע.
אן עלעקטראנישער ספרעדשיט.
וויזי-קאלק, דער ערשטער ספרעדשיט פראגראם
דער ערשטער ספרעדשיט קאמפיוטער פראגראם איז געווען "וויזי-קאלק", וואס האט איבערגעדרייט דער וועלט פון בוכהאלטעריי. עס איז געווען צו באקומען נאר פאר'ן "עפל II" קאמפיוטער, און דער פראגראם איז געווען אזוי פאפולער אז פיל האבן געקויפט קאמפיוטערס נאר פאר דעם וויזי-קאלק.
לאוטוס.
מיט דער איי.בי.עם. פי.סי. האט זיך איבערגע'חזר'ט אן ענליכן שפיל. דער קאמפיוטער איז ארויסגעקומען אין 1982 און האט אין אנהייב נישט געהאט צופיל ערפאלג. מיט'ן ארויסקום פון דעם "לאוטוס 1-2-3" פראגראם האט זיך דער מצב דראסטיש געטוישט. לאוטוס איז געווען פיל בעסער אויסגעארבעט ווי וויזי-קאלק, און דאס האט געטריבן דער פארקויף פון דעם איי.בי.עם. פי.סי. אויף גאר הויכע נומערן. וויזי-קאלק האט נישט געקענט נאכפאלגן די פאבעסערונגען פון לאוטוס, און ביז אפאר יאר איז עס אראפ פון מארק.
מייקראסאפט עקסעל.
ווידער האט זיך איבערגע'חזר'ט דעם שפיל ווען מייקראסאפט האט ארויסגעגעבן דעם "עקסעל" פראגראם. מייקראסאפט האט דאס קודם געמאכט פאר דעם עפל "מעקינטאש" סיסטעם און דאס אנטוויקלט אויף גאר פארגעשריטן. מיט'ן ארויסגעבן דעם "ווינדאוס 3.1" אפערעיטינג סיסטעם, האט מייקראסאפט אריבער געברענגט דעם עקסעל פראגראם צום איי.בי.עם. פי.סי. פלאטפארם. מיט'ן פאפולאריטעט פון דעם ווינדאוס פלאטפארם איז עקסעל געווארן שטארק אנגענומען. ביז לאוטוס איז אנגעקומען צו מאכן אן ענליכער פראדוקט פאר'ן ווינדאוס סיסטעם האט שוין מייקראסאפט געהאט אריינגעבינדען עקסעל מיט דעם גאר נוצבאר און פאפולערן "מייקראסאפט אפיס סוויטע", א ריזן פארזאמלונג פון וויכטיגע אפיס פראגראמען וואס זענען זינט דעמאלס די מערסטע פאפולער פון די סארט פראגראמען אויף רוב קאמפיוטער סיסטעמס.
פארמלען.
דער הויפט וועג וויאזוי מען באנוצט זיך מיט א ספרעדשיט פראגראם איז דורך אריינלייגן פארמיולעס וואס טוען זיך באציען צו אנדערע קעסטלעך און ווירקט א געוויסן חשבון לויט די אנווייזונגען.
יעדע קעסטל אין דעם ספרעדשיט האט אן אייגענעם אדרעס, לויט ווי עס איז פלאצירט, וואס איז צוזאם געשטעלט פון דעם עמוד און דער שורה. צ.ב.ש. דער ערשטער קעסטל אויפ'ן אויבערשטע שורה אויף לינקס האט אן אדרעס פון A1. צו רעכטס פון דעם איז B1, דערנאך C1, א.א.וו. די צווייטער שורה גייט עס A2, B2, C2, א.א.וו.
א פארמל איז א געוויסן קאוד וואס רעכנט צוזאם לויט די אנגעגעבענע קעסטל אדרעסן. צ.ב.ש. א פארמיולע A1+A2 וועט געבן אלץ רעזולטאט דעם טאטאל פון די צוויי אנגעגעבענע קעסטלעך.
היינטיגע ספרעדשיט פראגראמען.
היינטיגע ספרעדשיט פראגראמען פארמאגן גאר שטארקע מעגליכקייטן און זענען פארעכנט כמעט אלץ אן אייגענעם פראגראמירונגס פלאטפארם. דער פראגראם האט די מעגליכקייט פון דורכפירן גאר קאמפליצירטע חשבונות. די פראגראמען ערלויבן א גרויסן צאל פונקציעס צו קענען טון אן א שיעור קאמפליצירטע רעכנונגען.
a> און וואוינעןא רעגירונג אנשטאלט ווי מען האלט אנגעשפארט קרימינאלע פארברעכערס.
טורמע אָדער תּפֿיסה איז די אורזאך דערפון צוויי פאכיג, איינס, צו באשטראפן דעם קרימינאלן פאר טון דעם פארברעך אזוי שרעקט מען אפ אנדערע בירגער אז זיי זאלן נישט זיך וואגן צו טאן דעם זעלבן פארברעך. צוויי, ווארום זיי זאלן זיך נישט ארומדרייען פראנק, ווייל ער איז מעגליך א געפאר פאר די געזעלשאפט, ווייל ער וועט מעגליך נאכמאל טאן דעם פארברעך.
לויט דער פֿאָרשאַרבעט "אָפּשאַצנדיק מין־נישט־גלײַכקייטן אין מלוכה־פֿאַרברעכפֿאַלן" (ענגליש: "Estimating Gender Disparities in Federal Criminal Cases") פֿון סאָניאַ ב. סטאַר (ענגליש: "Sonja B. Starr") פֿון דער אוניווערסיטעט פֿון מישיגאַן יורישול (ענגליש: "University of Michigan Law School") (געשריבן 29\08\2012), זענען עס פֿאַראַן גרויסע מין־נישט־גלײַכקייטן זײַנדיק גינציק פֿאַר פֿרויען במשך דער פסק־לענג־פֿאַרשפּרייטונג (זײַנדיק אַ דורכשניט פֿון איבער 60%), בתנאַייִק דורך אַרעסטיר־פֿאַרברעכן, געמישפטקייט און אַנדערע פֿאַראויפֿוואָרפֿיקע פֿאַקטאָרן. ווײַבלעכע אַרעסטירטן קערן אויך ממשותדיק מער אויסמײַדן אָנקלאָגן און פֿאַרמישפטונגען בשלמותדיק און האָבן צוויי מאָל די משמעותדיקייט צו ווײַכן פֿון געפֿענקעניש אַז זיי ווערן געפֿונען פֿאַר שולדיק.
a> כאפט ער גראד אז דער זייגער איז געמאכט מער דורך א כוונה ווי די שטיינער ארום
אינטעליגענטע אויספלאנעווען (Intelligent Design) איז דער באגריף וואס לויטעט אז באשעפענישן פון לעבן אויף דער וועלט, איז דאס בעסטע פארשטענדליך דורך גלייבן אין א קלוגער באשעפער. און נישט דורך אן אומדירעקטער עקסידענט פראצעס פון נאטורליכע סעלעקציע.
אנדערשט פון עוואלוציע וואס איז א טעאריע, איז אינטעליגענטע אויספלאנעווען א פאקט וואס מ'לאזט זיך נישט אריין אין די ווייטערע העכערע סיבות וואס, ווער און וויאזוי אלץ איז באשאפן. מען באטראכט בלויז די נאטור ביז מ'קומט צום אויספיר וואסערע טיפע דעזיין; גרויסע וואונדערליכע קענטעניסן, און פונקטליכע פלענער עס ליגט אין די נאטור, און דורך דעם איז א ראי' אז ענדלאזע אינטעלעגענציע, און נישט בלינדע אומפאל האט דאס באשאפן.
זיי זענען אפילו גורס די טעאריע פון עוואלוציע, אבער די באשאפונג פון אנפאנג זאגן זיי ליגט מער פון דעם בלינדן פראצעס.
עס איז נישט אויסגעהאלטן לויט וויסנשאפט.
רוב וויסנשאפטלער זאגן אז עס שטימט נישט, און דערווייל זעהט מען נישט קיין פלאן אדער ציל אין באשעפעניש, און אז עס זענען דא אסאך מער פעלערן און וויסטעניש ווי עס זענען דא וואונדער. ווי צום ביישפיל די שטיינער וואס ליגן ארום די זייגער.
צוליב די מאטיוו.
דערווייל איז דאס נישט קיין אנגענומענע לימוד אין די פובליק שולעס ווייל די רוב אלגעמיינער גוי, אפילו זיי זענען רוב רעליגיעז, האלטן אבער אז דער גאנצער חכמה ווערט געטריבן פון אמונה און רעליגיע, און אנדערשט פון כללית'דיגע סייענס, וואס האט נישט קיין מאטיוו עפעס אנדערשט ווי שטודירן לעבן, רוב סייענטיסטען זענען אפילו רעליגיעז, האבן די אינטליזשענט דעזיין חברה א אינטערעסע צו פארשפרייטן זייער גלויבן אין א גאט וואס זיי זאגן טאקע נישט ארויס בפירוש אבער דאס איז זייער ענד כוונה.
די אינטעליגענטע אויספלאנעווען חברה ענטפערן אבער אז די וויסנשאפטלער האבן א פניה קעגן אמונה, און זענען נישט מסכים פאר קיין שום פרייז איינצוזען אז עס איז דא א באשפער אויף דער וועלט אפילו די ראיות צייגן צו דעם ווייל זיי זענען פאנאטשיע אטעאיסטען.
עס פארענטפערט גארנישט.
דאס איז די טענה אז א באשאפער איז נאך מער וואונדערליך ווי די זייגער, און אויב ער מוז נישט האבן א באשאפער דאן דארף די וועלט אויך נישט האבן א באשאפער.
ביי אידן ווערט דאס אנגערופן נפלאות הבורא פון דעם חובת הלבבות אין שער הבחינה, ביזן רמב"ם און זיין יד החזקה, האבן אראפגעלייגט אלס יסוד אז צו זיין א ערליכער איד איז דאס בעסטער און גרינגסטער וועג דורך די לימוד פון אינטעליגענטע אויספלאנעווען. ווייל דאס איז דער שנעלסטער און גרינגסטער וועג צו אמונה.
נאטירלעכע סעלעקציע איז דער פראצעס ווי געוויסע באשעפענישן מיט בעסערע שטריכן זענען מער אויסגעשטעלט צו איבערלעבן, און געאייגענט צו געבוירן קינדער. דער גרינדער פֿון דער טעאָריע איז טשאַרלס דאַרװין און אַלפֿערד װאַלאַנס.
2 פאקטארן דעצעדירן די אויסגאנג פון נאטורליכע סעלעקציע. די סביבה און די זשיען מיוטאציע.
זשעי נעט The JNet איז די "כשר'ע" אינטערנעט וואס די רבנים האבן יא מתיר געווען פאר ביזנעס. עס האט פארשידענע פילטער'ס נישט אדורך צולאזן נישט צניעות'דיגע ענינים און פארנאגראפיע.
פילטער.
עס דארף לכאורה ארבעטן מיט א פילטער אז עס בלאקירט געוויסע ווערטער אבער נישט אייביג זענען זיי גרייט צו נעמען די ריסק און בלאקירן גאנצעטע סייטס. די קאסטומער דארפן אלזא לאזן הערן פיעד בעק און זאגן וויאזוי זיי זאלן בלאקרין און וואס נישט.
דוד בן־גוריון (געבוירן דוד יוסף גרין; 16טן אקטאבער 1886, י"ז תשרי ה'תרמ"ז, - 1טן דעצעמבער 1973, ו' כסלו ה'תשל"ד) איז געווען דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פון מדינת ישראל.
a> מיט דוד בן-גוריון און קינדערלך
דוד בן גוריון סנדק בברית מילה
בן־גוריון איז געבוירן געווארן י"ז תשרי תרמ"ז (1886) דוד יוסף גרין אין פלאנסק, פוילן, דאן א חלק פון צאריסטישן רוסלאנד, צו זיינע עלטערן אביגדור גרין און שיינדל גרין (לבית פרידמאן). זיין מוטער איז געשטארבן ווען ער איז אלט געווען צען יאר. זיין פאטער איז געווען אן אדוואקאט, און אן ענטוזיאסטישער מיטטיילער אין דער חובבי ציון ארגאניזאציע.
אין זיין יוגנט איז בן-גוריון שוין געווארן א שטארקער ציוניסט, און אין 1906 האט ער זיך געצויגן קיין פאלעסטינע. צוערשט האט ער געארבעט אין אגריקולטור אין די מאראנצן פעלדער און שפעטער איז ער געווארן א זשורנאליסט. אין יענער תקופה האט ער אנגעהויבן זיינע פאליטישע אקטיוויטעטן, און האט אנגענומען דעם נאמען בן-גוריון.
אין 1915 האבן אים די טערקן פארטריבן פון פאלעסטינע וועגן זיין רוסישע בירגערשאפט, און ער האט זיך געצויגן קיין ניו יארק וואו ער איז ארומגעפאהרן אויפטון פארן ציוניזם, צוערשט אָן ערפאלג. אבער דאן האט ער האט ארויסגעגעבן צוויי ביכער אויף יודיש, (זעט ווײַטער "זיינע ווערק"), וועלכע האבן געהאט א שטארקן אפקלאנג ביים אמעריקאנישן יודנטום. אין ניו יארק האט ער זיך אנגעטראפן מיט פאלא מאנווייס מיט וועמען ער האט דערנאך חתונה געהאט און געהאט מיט איר דריי קינדער.
אין 1918 האט ער זיך אָנגעשלאסן אין דעם 28סטער באטאליאן פון דעם יידישן לעגיאן פון דער בריטישער ארמיי. ער האט זיך צוריקגעקערט קיין פאלעסטינע נאך דער ערשטער וועלט קריג ווען דאס לאנד איז שוין געווען איינגענומען דורך די בריטישע.
אין דער ציוניסטישער פירערשאפט.
בן-גוריון האט זיך טיף אריינגעטון אין פאליטישע אקטיוויטעטן און איז געווארן אן אנגעזעענער פירער פון ארבעטער ציוניזם, וואס איז שפעטער געווארן די דאמינירנדע פראקציע אין ציוניזם. ער איז געווען שטארק אנטקעגן די אקטיוויטעטן פון די עקסטרעמע גרופעס אצ"ל (באקאנט אלץ דער ״אירגון״) און לח״י, וועמען ער האט גערופן טעראריסטישע גרופעס פאר זייער דורכפירן געוואלדטאטן קעגן די ענגלישע וואס האט אויך געברענגט פיל ציווילע קרבנות.
אין 1948, כאטש עס איז געווען שטארקע קעגנערשאפט אפילו פון זיין אייגענעם פארטיי, האט ער דורכגעפירט די רעזאלוציע צו גרינדן מדינת ישראל מיט שטימען פון זעקס קעגן פיר לויט דעם צוטיילונגס פלאן פון די פאראייניגטע פעלקער.
בן-גוריון ביים פארליינען די זעלבסטשטענדיגקייט דעקלאראציעמיטן אויפקום פון דער מדינה האט ער געהייסן גרינדן די ישראל'ישע ארמיי, דער צבא הגנה לישראל (צה"ל, און פארבאטן דאס עקזיסטענץ פון אנדערע באוואפנטע גרופעס. דאס האט געפירט צו אנגעצויגענע באציאונגען מיט מנחם בעגין דער פירער פון דעם אירגון. ווען בעגין האט געברענגט א שיף פול מיט וואפן, דער אלטאלענא, האט בן-גוריון באפוילן דאס איבערגעבן פאר'ן ניי געבוירענעם צה"ל. בעגין, וועלכער איז געווען אויפן שיף, האט מסכים געווען איבערצוגעבן אכטציג פראצענט פון די וואפן, און די איבריגע פאר די אצ״ל קעמפער פון ירושלים, דאס איז וויבאלד ישראל האט נאך נישט איינגענומען ירושלים, און איר צוקונפט איז נאך נישט געווען קלאר, און בן-גוריון האט באפוילן באמבארדירן די שיף, טראץ דעם אפמאך וואס די אצ״ל האט פון פריער געהאט מיט דער ארמיי. זעכצן יידישע מיטגלידער פון דעם אירגון זענען אומגעקומען. בעגין אליין איז נישט געשעדיגט געווארן, אבער ער האט דערנאך נאכגעגעבן און אנגעשלאסן זיינע קעמפערס מיטן צה"ל.
בן-גוריון האט געפירט מדינת ישראל אין דער קריטישער תקופה פון דעם זעלבשטענדיגקייט קריג, וועלכער האט זיך געצויגן פון נאוועמבער 1947 ביז מארץ 1949. נאכ'ן קריג איז ער געווארן אויפגענומען אלץ פרעמיער מיניסטער און געפירט די מדינה אין אירע יונגע יארן.
אין 1953 האט ער דערקלערט אז ער ציט זיך ארויס פון דער פרעמיערשאפט זיך צו באזעצן אין קיבוץ שדי בוקר אין דער נגב. אין 1955 איז ער אבער צוריקגעקומען צו דער פרעמיערשאפט און געדינט ביז 1963. ער איז ווייטער פארבליבן פארמישט אין פאליטישע ענינים ביז ער האט זיך אנטזאגט פון דעם אין 1970. זיינע לעצטע יארן האט ער פארברענגט אויף זיין קיבוץ, שטודירנדיג שפינאזא און בודהיזם.
אויף זיין נאמען זענען גערופן בן-גוריון פליפארט און דער בן-גוריון אוניווערסיטעט פונעם נגב.
ער איז נפטר געווארן דעם 1טן דעצעמבער, 1973.
בן-גוריון מיט זיין ווייב פאלאַ האבן געהאט דריי קינדער, גאולה (בן אליעזר), עמוס, און רננה (לשם).
מאפע פון מיאמי און מיאמי ביטש.
מיאמי איז א שטאט אין דרום פלארידא, אמעריקע.
מיאמי איז א ווארעם רוה-ארט ביטש סיטי אין פלארידא עס האט אסאך וואסער בארטענס.
אסאך פרומע אידן, ספעציעל עלטערע ריטייערטע פון ניו יארק, וואס האלטן זיך אויף דארט דורך די קאלטע ווינטער מאנאטן.
אויך וואוינען דארט יודן א גאנץ יאר, און עס גיבט דארט עטליכע יודישע מיטלשולעס.
מיאמי האט אויך איינע פון די גרויסע פארטן אין אמעריקע.
כשרות בד"ץ קראון הייטס אויף דער צונג פון א קו
כשרות הרב שמחה הכהן קוק והרב אברהם רובין רחובות
מסעדה כשירה בשדרה השניה במנהטן
כשרות איז תורה'דיגע געזעצן וואס איז פארהאן אין אידישקייט, אויף די סארטן עסנווארג, וואס מען מעג און וואס מען טאר נישט.
אן עסנווארג וואס איז אויסגעהאלטן צו עסן לויט די תורה'דיקע פארשריפטן איז כשר.
אין די פארשידענע שטאַטן אין אמעריקע געפונט זיך אזא זאך ווי "כשרות געזעצן", דאס הייסט אז די שטאט טיט פארזיכערען אז די אלע געשעפטן וואס געבן זיך אן אלץ כשר זאלן טאקע היטן כשרות לויט די סטאנדארטן פון די וועד הכשרות וואס דער געשעפט אדער פארבריק האט, און עס זענען ספעציעל גשטעלט אינספעקטארן אויף דעם, אויב די רעגירונג כאפט א קאמפאני וואס איז עובר אויף איהרע כשרות געזעצן, קען די קאמפאני ווערן באשטראפט אדער גענצליך פארשלאסן.
עס זענען אויך דא אסאך נישט אידן וואס זוכן דערעקט כשר'ע עסן, וויבאלד די עסן וואס ווערט גמאכט דורך א הכשר איז ריינער און האט א איבערזוכט פון א רבנישע קערפערשאפט.
פיל מוסלמענער אין אמעריקא עסן בלויז כשרע פלייש, און קויפן עס אין א כשר'ע שלאכט הויז, וויבאלד זיי מעגן נאר עסן פלייש וואס איז גע'שחט'ן.
אז מען ניצט געשיר אויף טריפה'ן עסן, אדער מען ניצט מילכיגע געשיר אויף פליישיגס אדער פארקערט, ווערט עס טרעף, און מען טאר עס נישט ניצן ווייטער. אין געוויסע אופנים קען מען כשרען די געשיר.
עס זענען דא אסאך ערליי הכשרים
אין אמעריקא איז דער באקאנטסטער הכשר דער "יוניאן פון ארטאדאקס דזשושאיש קאנג." באקאנט מיט אירע בוכשטאבן OU. אדער די OK וואס איז אונטער דער אויפזיכט פון ר' דן יואל ליווי.
צווישן די חסידישע קרייזן איז פון די באקאנטע הכשרים, התאחדות הרבנים דער וואלאווער רב, זיין ברודער דער נירבאטור רב די טארטיקאווער בית דין, ר' מנחם מאיר ווייסמאנדל, און טארטיקאווער רב.
אין ארץ ישראל איז פון די באקאנטסטע הכשרים, דער רבנות הראשית, דער הכשר פון עדה החרדית אין ירושלים, רב משה יהודה לייב לאנדא אין בני ברק און הרב אברהם רובין אין רחובות.
א טיפישער שולבוס אין צפון אמעריקע
א שולבוס איז אן אויטאבוס וואס איז געמאכט צו פירן סטודענטן, געווענליך אינגע קינדער, צו זייערע לאקאלע שולעס. אין צפון אמעריקע זענען באשטימטע געזעצן וועגן שולבוסן. צווישן אנדערע איז דא א געוויסער געל קאליר וואס מען דארף פארבן די בוסן אין קאנאדע און די פאראייניקטע שטאטן.
א שוחט, אויך געשריבן שו"ב (ר״ת פון שוחט ובודק) איז איינער וואס איז געלערנט וויאזוי צו קוילענען עופות אדער בהמות, לויט די תורה'דיגע פארשריפטן.
ס'דא באזונדערע שחיטה מעסער'ס - און צומאל אויך באזונדערע שוחטים - סיי פאר עופות, און סיי פאר בהמות.
פון 1936 ביז דער צווייטער וועלט מלחמה זענען געווען איבער 3,500 שוחטים אין פוילן און ליטע וועמען מען האָט אָנגעפירט דורך דעם ועד ראשי השוחטים דמדינת פולין וליטא.
די מצוה פון טאנצן פאר א כלה און דעם טאג פון איר פארהיירונג, כדי זי צו דערפרייען.
חז"ל אז עס איז א גרויסע מצוה, ווי עס שטייט, כיצד מרקדין לפני הכלה, כלה נאה וחסודה.
ביי חסידים, איז דער מנהג, נאך דער פארהיירונגס צערעמאניע, טוט א ספעציעלער מענטש (געווענדליך געדינגען פאר געלט), וואס האט דעם טאלאנט פון זאגן וויצן און אויך זינגען מיט גראמען, טוט אויסרופן די נאנטע פאמיליע און איז מכבד צו טאנצן.
מען טאנצט פאר דער כלה ווען מען האלט איין עק פון א גארטל, און די כלה האלט די צווייטן עק. נאך דעם טאנצט מען מיטן חתן. ביי פארשידענע טאנצט דער פאטער פון דער כלה טאנצט מיט זיין טאכטער האנד ביי האנד, און אויך דער חתן אליין.
טשערנאביל אין דער רוסלענדישער אימפעריע (היינט אוקראינע), איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארט האט געוואוינט רבי מנחם נחום טווערסקי זצ"ל באקאנט אלס דער מאור עינים, דער גרינדער פון דער טשערנאבילער דינאסטיע. עס איז באקאנט אז אין רוסלאנד און פוילן פאר דער ערשטער וועלט קריג זענען געווען מער ווי א האלב מיליאן חסידים וואס האבן אנבאלאנגט צו די הויפן פון דער טשערנאבילער גזע.
דער טשערנאבילער בוים.
רבי מנחם נחום טווערסקי (ה'ת"ץ - י"א חשוון ה'תקנ"ח) פון טשערנאביל, דער מאור עינים.
טשערנאבילער צווייג.
רבי אהרן טווערסקי (ה'תקמ"ד - ח' כסלו ה'תרל"ב), פון טשערנאביל
קאריסטשאווער צווייג.
רבי משה טווערסקי (ה'תקמ"ט - י"ח טבת ה'תרכ"ו), פון קאריסטשאוו.
בז"ש האט רבי משה געהייראט א טאכטער פון רבי צבי אריה לנדא (- י"א תשרי ה'תקע"ב), פון אליק.
טשערקאסער צווייג.
רבי יעקב ישראל טווערסקי (ה'תקנ"ד - י"ג אלול ה'תרל"ו), פון טשערקאס.
מאקאראווער צווייג.
רבי מנחם נחום טווערסקי (ה'תקס"ה - ז' תשרי ה'תרי"א), פון מאקאראוו.
טוריסקער צווייג.
פאר דער צווייטער וועלט מלחמה איז טריסק געווען א גרויס חסידות, מיט צוואנציג טויזנט חסידים. דער גרונט ספר פון טריסקער חסידות איז "מגן אברהם" פון רבי אברהם, דער טריסקער מגיד.
רבי אברהם טווערסקי (ה'תקס"ו - ב' תמוז ה'תרמ"ט), פון טוריסק. ער האט געהייראט מרת ריקל, א טאכטער פון רבי יעקב אריה לייב שפירא, פון קאוולע, א זון פון רבי מרדכי שפירא פון נעשכיז, באקאנט אלס רבי מאטעלע נעשכיזער.
טאלנער צווייג.
רבי דוד טווערסקי (ה'תקס"ח - י' אייר ה'תרמ"ב), מגיד אין טאלנא.
סקווירער צווייג.
רחמיסטריווקער צווייג.
רבי יוחנן טווערסקי (ה'תקע"ו - ד' ניסן ה'תרנ"ה), פון רחמיסטריווקא.
רבי ישראל דוד שלעזינגער איז א באקאנטער מגיד שיעור און רב פון מאנסי, ניו יארק.
זיינע שיעורים זענען מורא'דיג ציענדיג, ער ווארפט כסדר אריין טרעפליכע גלייך-ווערטלעך, וואס מאכט אז דער עולם זאל לאכן אויפן קול, מ'קען עס הערן אויך אין די טעיפס.
ער ווארפט צוזאם אין יעדן שיעור, אן א שיעור ספרים, בלשונם, אין איז גאר שטארק מדייק אז יעדער אות זאל קלאפן, אויף אזא אופן, אז ס'קען פשוט נישט אנדערש זיין פשט אין די ווערטער, נאר אז דער מחבר האט דאס ממש געמיינט.
ער קומט אריין צו די שיעורים מיט א פאק ספרים "וואס ער אליין שלעפט" חוץ וואס זיין בחור'ל (זיין זון) און א עסקן ברענגען. יעדעס ספר האט שוין אריינגעשטעקט אין זיך א צעטל/קליפ ער זאל עס גראד טרעפן. (די מקשיבי שיעוריו ווייסן שוין ווען ער גייט ענדיגן, ווען ער ענדיגט זאגן פונעם לעצטן ספר!).
רבי ישראל דוד שלעזינגער איז א זון פון הרב שמואל עקיבא שלעזינגער, א רב אין שטראסבורג. משפחת יפה שלעזינגער איז א באקאנטע משפחה פון רבנים אין אונגארן, מחברים פון צענדליגער ספרים, אייניקלעך פון רבי ישראל דוד מרגליות יפה בעל מחולת המחניים וועגן טיילונג, ולמעלה בקודש רבי משה לייב צילץ ראב"ד ניקלשבורג מחבר ספר שו"ת מילי דאבות.
ער האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון הרב אהרן פישער פון בארא פארק.
ער שרעקט זיך נישט פון קיין פירמע, פערזאן, רעקלאמע, אפילו מ'ווייסט וועלכע יחיד ס'שטייט דערונטער. ער מאכט נישט חוזק פון דעם מענטש פערזענדליך חלילה, נאר פון דער פעולה וואס יענער טוט.
א דוגמא: פאר שבועות פון די קאלערפול עד'ס פון מילעכיג'ס, ל"ג בעומר די "פייער-סעיל'ס", ער לייגט דאס אראפ אזוי פשוט, אז מען מוז לאכן און וואסערע עולם הדמיון מ'לעבט היינט.
ער איז משונה'דיג פונקטליך, ער האט שיעורים יעדע וואך איינס נאכן צווייטן, מיט אן אפרוק פון 10 מינוט, לדוגמא דער שיעור יעדן זונטאג אויף תפלה, וואס לויפט פון 9:30 ביז 10:50 צופרי, דערנאך איז 10 מינוט הפסקה, און "פונקט" 11:00 לערנט ער שוין פאר מנחת חינוך. און דאס זעלבע ליל ששי דער גמרא שיעור מיטן "סדרה-שיעור", שבת נאכמיטאג פרקי אבות ועוד, וואס איז ממש געריקט איינס פונעם צווייטן מיט אפאר מינוט.
דאס אינטערעסאנסטע איז, אז יעדער שיעור האט אן אנדער גאנג. איינער לערנט ער פאר מיט הסבר, דאס צווייטע מיט ראשונים, דאס שטאַט, די אנדערע שנעל. ס'איז צו באוואונדערן.
ער איז זייער א נאנטער תלמיד צו הרב יצחק דוב קאפלמאן זצ"ל ביי וועמען ער האט געלערנט אלס בחור, און פון הרב חיים פלאהר וואס אין זיין כולל האט ער געלערנט פיל יארן אין מאנסי.
כאשטיג ביי זיך אינדערהיים און אין זיין קהילה רעדן אלע ענגליש, רעדט ער אבער נאר אויף אידיש ביי דרשות, און איז בשום אין אופן נישט מסכים צו רעדן אויף ענגליש, נישט עובר צו זיין אויפן חרם פון חת"ם סופר וואס איז זיין זיידע נישט צו דרש'ענען אויף דער גוי'אישער שפראך.
שלעזינגער
ניו זשערסי איז איינער פון די פופציג פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, עס גרעניצט זיך מיט ניו יארק, פענסילוועניע און דעלעווער. די הויפטשטאט איז טרענטאן און די גרעסטע שטאט איז נוארק.
עס וואוינען דארט טויזנטער ארטאדאקסישע אידן, ספעציעל אין די באקאנטע שטעט ווי
ביז יאנואר 2018 איז געווען דער גובערנאטאר פון ניו זשערסי קריס קריסטי. היינט איז פיל מערפי דער גובערנאטאר.
די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 9,288,994
טשארלס דער צווייטער האט געגעבן זיין ברודער, דער הערצאג פון יארק (שפעטער געווארן דער מלך דזשיימס דער צווייטער) דעם געגנט צווישן ניי ענגלאנד און מערילאנד פאר א פערזענלעכער קאלאניע. דזשיימס האט אוועקגעביין דעם טייל לאנד צווישן דעם האדסאן טייך און דעם טייך דעלאווער (וואס איז שפעטער געווארן ניו דזשערסי) צו צוויי פריינט וואס זענען געבליבן געטריי ביי דער ענגלישער ציווילער מלחמה: סיר דזשארדזש קארטערעט און לארד בארקלי פון סטראטאן. דעם שטח האט מען גערופן דעם פראווינץ פון ניו דזשערסי.
פון זיין אנהייב האט דער שטאַט געהאט אן עטנישע און רעליגיעזע פארשידנקייט. אום 18טן מערץ 1673 האט בארקלי פארקויפט זיין העלפט פון דער קאלאניע צו קוואקערס אין ענגלאנד, וואס האבן באזעצט דעם דעלאווער טאל ווי א קוואקער קאלאניע.
מסכת בבא קמא איז די ערשטע מסכתא פון סדר נזיקין אין משניות און האט 119 בלעטער אין בבלי. די מסכתא האנדלט ארום הלכות פון שעדיגען אנדערען אייגנטום.
די מסכת איז די ערשטע פון 3 מסכתות וואס רעדן זיך פון שעדיגן יענעם זאכן, בענעמונג מיט יענעםס געלטער, און ווי אזוי אייגנטום ווערט באשטעטיגט, אלע 3 האבן זיי 10 פרקים.
די גמרא זאגט אז כולי נזיקין חדא מסכת הוא ד.ה. אלע דריי בבות: קמא, מציעא, און בתרא ווערט באטראכט ווי איין מסכתא.
ר' אברהם שלמה יאווא שליט"א. איז געווען א רב אין וויליאמסבורג, ברוקלין.
פון ספרדישן אפשטאם צום אשכנזישן חסידישן לעבן.
געבוירן אין וויליאמסבורג צו ספרדישע עלטערן ארגינעל פון ארגענטינע, וואס האבן זיך אריבערגעצויגן צו אמעריקע, כדי צו זיין נאנט צו ר' יואל טייטלבוים. אלס קינד האט ער געלערנט אין סאטמאר, און איז שפעטער געווארן א חסיד מיט די פולע סאטמארער טראגע און מנהגים.
הרבצת התורה.
נאך דער חתונה האט ער עוסק געווען אין הרבצת התורה אין אלע חסידישע תלמוד תורה'ס פון ווילימאסבורג.
אויך האט ער שוין געדינט אלס ראש ישיבה מגיד שיעור און מנהל אין פילע חסידישע ישיבות דורכאויס ברוקלין.
אויך שרייבט ער תורה און השקפה ארטיקלען פאר דער בלאט כמעט רעגולאר. זיינע קאלומס לויפן בעיקר אויפן דרך פון זיין רבי ר' אביגדור מילער.
נאך דער פטירה פון ר' אביגדור מילער האט ער געעפנט א שול לשמו ולזכרו פון דעם בעל מוסר וואס ר' אברהם שלמה פלעגט אויסהערן זיינע מוסר שמועסן.
די שול אין וויליאמסבורג האט אבער בעיקר מצליח געווען צוליב דעם וואס די איחוד התלמידים פון די ארונים האבן דאס אנערקענט אלס זייערס א סניף.
ער האט דאס א נאמען געגעבן קהילת לעמבערג, סזאל נישט זיין צו קאנטראווערסיאל אז עס זאל הייסן בלויז נאך א ליטווישער איד וואס האט זיך נישט געפירט בדרכי החסידות און כדי דאס זאל האבן מנין פון א חסידישן עולם.
דער לעמבערגער רב, ר' אברהם שלמה האט זיך אנגעטאן א רבניש היטל, און צוזאמען מיט דעם וואס ר' שמואל ווידער פלעגט לייגן פון אים פאמפע מיט בילדער און באריכטן אין דער בלאט, איז ער אזוי ארום געווארן אנערקענט אלס רב לכל דבר.
מען רופט זיין קהילה וועד ארבע ארצות
פון די געניאלע מנהגים וואס דער שול פארמאגט איז נישט רעדן קיין דברים בטלים בשעתן דאווענען. מען דאווענט טאקע דארטן שנעלער און פריער ווי איבעראל כדי נאכצוקומען די תקנה.
ער האט שוין צענדליגער מאל דורכגעלערנט חובת הלבבות, ביחידות און ברבים. במסגרת השיעורים אין זיין שול.
אים תשע"ח האט ער זיך געצויגן קיין קווינס, און ער האט פארדינגען זיין שול פאר א חבורה פון אינגעלייט.
ארטיסט.
ר' אברהם שלמה האט זייער געלונגענע הענט און זיינע פרעכטיגע באצירונגען זענען פאפולער ביי אלע סאטמארער הויפן סיי ביי די זאלוינים און סיי ביי די ארונים. עס איז דא א אויגן פארכאפענדער קרוין וואס ער האט ערצייגט אלס בחור נאך און איז געווארן באנוצט ביים ברך משה און דערנאך געצויגן געשלעגן און ארעסטירונגען איבער דעם בעלות דערפון צווישן די זאלוינים און ארוינם ער האט זיך נישט געוואלט מישן אין מחלוקת און מפקיר געווען פארן ברך משה און געזאגט אז ווער עס איז די יורש פון ברך משה זאל דא נעמען פארשטייט זיך אז דאס גופא איז די געשלעג צווישן די ברודער.
שימוש תלמידי חכמים.
ער האט זוכה געווען לקירבה יתירה סיי ביי ר' אהרן טייטלבוים וואס ער איז געווען א שטוב מענטש אלס בחור נאך ווען ער איז געווען אין מאנרוי ביי אים אין ישיבה, ער איז געווען אזא סארט שטיב מענטש וואס ר' אהרן האט געקענט רעדן מיט אים אין לערנען און ר' אהרן טוט זיך טאקע אויף מיט אים אלס זיין דיימאנט און זעצט אים נעבן זיך אויבן אן אין פארענט פון טויזענטע אידן און פאר אלע איבעריגע רבנים ביי אלע גרויסע מסיבות אין וויליאמסבורג.
אויך איז ער געווען א תלמיד חביב פון ברך משה אלס פייערדיגער חסיד וואס ער האט נישט פארפעלט קיין טישן יארן לאנג נאך דער חתונה אין וויליאמסבורג און שטענדיג געגאנגען זיך קוויטלן צו יעדער קלענסטער געלגענהייט.
אויך ביים אשווארע רבי וואס ער ווייסט נאצוזאגן א שלל פון מעשיות אין סיפורי צדיקים פון אמאליגען דור. וואס היינט צוטאגס באזוכט ער אים וועכענטליך צו שמועסן און מקבל זיין פון דעם אמאליגען אוצר.
אבער בעיקר האט ער זיך אויסגעפארעמט זיין לעבן ביי ר' אביגדור מילער וואס ער האט נאכגעלאפן מיט מסירת נפש כאטשיג ר' אביגדור האט אים שטענדיג פארטריבן פון זיך נישט וועלענדיג האבן קיין חסידים.
משך פון די לעצטע פינף יאר פונעם לעבן און שאפן פון ר' אביגדור הערט מען אויף הונדערטער טעיפס די שטימע פון ר' אברהם שלמה פרעגן כל מיני שאלות פון ר' אביגדורס שיעורים אז דער דבר ה' זאל ארויסגיין אויף די וועלט.
פון זיי זענען מלובן די דבר ה' איבער כל מיני פראגעס אינטערנעט עירוב סאטמאר ווידעא חינוך און נאך. אלעס אין שכר פון ר' אברהם שלמה וואס האט געפרעגט נאכאנאנד אן קיין בושה. פילע מאל הערט מען ר' אביגדור זאגן אז ער וויל נישט ענפטערן די שאלה צוליב דעם וואס דאס האט אן אנדער תירוץ פאר יעדן באזונדער און ער בעט אים צו רופן פריוואט אויפן טעלעפאון, די קומענדיגע טעיפ הערט מען ווי ר' אברהם שלמה האט גענומען בערך די זעלבע שאלה און דאס אויסגעדרייט אז ר' אביגדור זאל יא קענען ענטפערן און זיך נישט ארויסדרייען.
ר' אברהם שלמה פלעגט שטענדיג בעטן ר' אביגדור צו מאכן נאך שיעורים און אסאך מאל האט ער נאכגעגעבן. ווי למשל די אידיש שיעור חול המועד און נאך וואס ר' אביגדור איז ספעציעל ארויס מגדרו אויף די נודניקע שטיק פון ר' אברהם שלמה.
ער פלעגט שטענדיג טראגן אינגעלייט און בחורים צו ר' אביגדור אפט מאל פילע מאל א וואך פון וויליאמסבורג קיין פלעטבוש ווען אימער נאר שייך צו הערן און צו זעהן דעם צדיק'ס עבודה. ר' אברהם שלמה האט זיך זעלבסט נישט אוועקעגערורט פון ר' אביגדור, ספעציעל אין די הייליגע טעג ווי די עבודה פונעם צדיק האט זיך מער ארויסגעוויזן, און האט טאקע זוכה געווען ביים לעצטען מינוט צו אביסל קורת רוח ווען ביי די גסיסה פון ר' אביגדור האט ער אים ענדליך צוגעריפן דאס ערשטע מאל וואס ער האט אים אנגעקוקט און זיך באדאנקט און אים איבערגעבעטן אז ער האט אים נישט גענוג מקרב געווען און ארויסגעוויזן אנערקענונג אויף זיין געטריישפאט דורך אים פערזענליך געבן זיין סידור במתנה אוועק פון די אייניקלעך וואס האבן פראטעסטירט, און ר' אביגדורס ענטפער געווען אז ביי חסידים איז דאס א ווערד און ביי ליטוואקעס וועט דאס נישט זיין קיין ווערד.דאס איז געווען די לעצטער אקט פון יציאת נשמתו הטהורה אז ער האט זיך אזוי בחביבות באצויגן צו ר' אברהם שלמה שליט"א.
ר' יהודא לעווין (געב' תשי"ד) איז דער רב פון קהילת "מבקשי ד' " אין פלעטבוש, ניו יארק. ער איז יארן לאנג טעטיג צו באקעמפן די צוויי פראבלעמן, געי מיט אבארטאציע.
ער איז שוין געלאפן פאר בירגערמייסטער פון ניו יארק קעגן עד קאטש (וואס האט געמאט אויף פראנט קאווער פון ניו יארק פאסט באשולדיגן דעם אידישן ליבעראלן מעיאר אינמיטן א לייוו דעבאטע, אלס א פרא געי און אנטי פאמיליע פאליטיקער, ווייל ער איז אייביג געווען א אלטער בחור און קיינמאל נישט חתונה געהאט.) און קאנגרעס אויך די רייט טו לייף טיקעט און טרעט שטענדיק אויף אויף נאציאנאלע טעלעוויזען און ראדיא פראגרמאן צו דעבאטירן ליבעראלע רבנים וואס שטיצן די תועבה. אויך טרעט ער אויף אין קירכעס און אין מארטשען פון רעליגיעזע גוים אפצושלאגן דעם אימעזש כאילו אלע אידן שטיצן די ליבארעלע צוגאנג כלפי די תועבה.
זומער צייט האט ער א ראדיא פראגרם אין די קעטסקילס.
ר' אביגדור מילער פלעגט אים שטיצן און אויסצאלן אלע זיינע אקטיוויטעטן. ר' אביגדור שרייבט פאר דעברעצינער רב און ר' אליה שוויי און פאר ר' אברהם לייטנער מיט קאשוי רב די איינציגסטע גדולים וואס האבן פארשטאנען ר' אביגדורס שטייפער קאמפ קעגן תועבה אז מען זאל שטיצן און העלפן ר' יודא לעווין אין אלע זיינע אקציעס ווייל עס איז שליחו של אדם כמותו. און ר' אביגדור נעמעט אחריות.
היינט צו טאגס איז שוין נישטא קיין איין רב וואס שטיצט אים. וייל ר' אביגדור מילער לעבט שוין נישט אים צו געבן די תורה גושפינקא, אויף די אלע שמוץ וואס ער איז עוסק אויפצוקערן און אפצוהאלטן, לעצטנס האט ער אבער צו באקומען אסאך לעגעטימקייט מיטן דערפאלגרייך אפשטעלן די ירושלים תועבה מארטש.
ער איז א טאטע פון 9 קינדער וואס וואוינט אין פלעטבוש.
יהודה לעווין איז א תלמיד פון הרב אביגדור מילער.
גרשון נפתלי שפיגעל איז א טוען רבני וואס וווינט אין לייקוואד.
ער איז געווען פון די שטוב מענטשן ביי הר"ר משה פיינשטיין. איז אן איידעם ביי קויפמאן א רייכער פאפא חסיד אין מאנטריאל וואס איז אן איידעם ביי זילבערמאן א ברודער פון דער וואס האט מייסד געווען די ישיבות אין אלטשטאט ירושלים אויפן דרך הגר"א.
ער איז איינע פון די מייסדים פון א מוסד אין לייקוואד וואו מען לערנט לויט דרך הגר"א.
דער גוגנהיים מוזיי אין ניו יארק
מוזײ אדער מוזעאום באדייט א "אויסשטעלונג" פון אלטע היסטארישע זאכן וואס ציהט יערליך מיליאנען באזוכער וועלעכע ווילן כאפן א בליק אויף די פארגאנגענהייט און ווי אזוי עס האט אויסגעזעהן דאס לעבן פון אמאל.
פון די באקאנטע מוזזאומען זענען דער חורבן אייראפע מוזעאום אין וואשינגטאן, די נאטור-היסטאריע מוזעאום אין ניו יארק און די גוגנהיים אינטערנאציאנאל מוזעאום אין דעם בריטישן מוזיי אין לאנדאן.
היסטאריע מוזעאום.
היסטאריע מוזעאום איז אן זאמלונג פון פארשידענע היסטארישע זאכן וועלעכע טוט פּרעזענטירן א פארגאנגענהייט. ווי אין יעדע שטאט אדער לאנד וועט מען טרעפן די מוזעאום וואס טוט פרעזענטירן די היסטאריע פון יענעם שטאט/לאנד און ווי אזוי מען האט געלעבט אין יענעם ספּעציפישן לאנד אין די אמאליגע יארן.
אזוי אויך וועט מען טרעפן אין יעדעס לאנד א מוזעאום וואס טוט פרעזענטירן א געוויסע היסטאריע פון אלטע פארשידענע אינטערעסאנטע זאכן. צום ביישפיל: א טראנספארטציע מוזעאום, שיף מוזעאום, אדער פון ספעצילע עטיקס/פאלק. אידישע מוזעאום, להבדיל אינדיאנע מוזעאום, אויך פין פארשידענע זאכן אינעם לאנד ווי א פאליציי מוזעאום א פייער מוזעאום. צומאל מאכן די מוזעאום'ס א ספּעציעלע אויסשטעלונג וואס ציהט אסאך באזוכער.
א היסטאריע מוזעאום קען אויך זיין א געוויסע פּלאץ וואס טראגט א היסטארישער ווערט. ווי א הויז וואו עס האט געוואוינט א געוויסע בארימטע פערזענליכקייט אדער א געוויסע פלאץ וואו עס איז פארגעקומען א גרויסע באדייטפולע געשעהעניש וועלעכע האט עס פארוואנדלט אין א מוזעאום פונעם היסטארישן שטאנדפונקט.
אויך איז דא היסטאריע מוזעאום פון א געוויסע געשעהעניש, טראגעדיע, א.ד.ג. ווי דער חורבן אייראפע מוזעאום אין וואשינגטאן אדער יד ושם אין ארץ ישראל.
מאָלעריי מוזעאום.
א מאָלעריי מוזעאום, אדער ווי עס ווערט אנגערופן א אַרט מוזעאום, איז א זאמלונג פון מאלערייען און "אויל פעינטינגס" פון הונדערטער יארן פון גרויסע באוואוסטע מעלער אין פארשידענע בילדער. און עס ציהט יערליך מיליאנען באזוכער.
אין ניו יארק איז דא א באוואוסטע מוזעאום פון מאלערייען אין מאנהעטען די "מעטראפאליטען מוזעאום אוו אַרט" און ברוקלין "די ברוקלין מוזעאום אוו אַרט" אזוי אויך און קווינס.
אין לאנדאן איז באוואוסט די נאציאנאלע גאלעריע מיט די מערסטע היסטארישע מאלערייען וואס האט נישט קיין אפּשאצונג און איז ווערד ביליאנען.
נאטור מוזעאום.
א נאטור מוזעאום באשטייט געווענליך פון די נאטור, היסטאריע פון די וועלט פון געוויסע וואקסונגען און באשעפענישן, בהמות אין חיות, און פארשידענע נאטור. אזוי ווי א "טיר גארטן" פאר באשעפענישן אדער א "באָטאַנישן גארטן" פאר פלאנצונגען.
אויך ווייזן זיי דארטן די היסטאריע פון די וועלט וואס איז נישט אין איינקלאנג מיט די אידישע היסטאריע וואס האלט אז די וועלט איז געווען פּוסט און ליידיג פאר 6 טויזנט יאר צוריק.
פון די גרעסטע און מערסטע באקאנטסטע נאטור מוזעאום געפינט זיך און מאנהעטען ניו יארק ביי סענטראל פארק דעם נאטור-היסטאריע מוזעאום.
מלחמה מוזעאום.
איז א מוזעאום וואס יעדע לאנד טוט אויסשטעלן זייערע היסטאריע און מלחמות וואס די לענדער זענען אדורך במשך זייערע עקזיסטענץ.
און אויך טוט מען אויסשטעלן אלע וואָפנס וואס דאס לאַנד פאַרמאָגט. וואס אמאל האט דאס געמיינט א פּאַנצער, א שווערד און א שפיז. אבער אין די מאדערנעזירטע וועלט טוט מען שוין אויסשטעלן מלחמה טאנקען מיט עראפלאנען און יעדע לאנד וויל מיט דעם ווייזן זייער "כוח ועוצם ידי".
פארשידענע מוזעאום.
אזוי אויך איז דא פארשידענע אינטערעסאנטע מוזעאום'ס וועלכע ציהט אסאך באזוכער.
און בריטאניע (ענגלאנד) איז דא איינע פון די גרעסטע און עלטסטע מוזעאום, די בריטישע מוזיי אין לאנדאן וואס איז געגרינדעט געווארן אין 1752, און געעפנט צום פובליקום אין 1759.
איינע פון די איז די פרעזידענט מוזעאום.
און אמעריקע איז איינגעפירט אז יעדע פרעזידענט וואס ענדיגט דינען זיין אמט, שטעלט זיך אויף א פרעזידענט מוזעאום, אדער ווי מען רופט דאס א פרעזידענטליכע ביבליאטעק, וואו זיי טוהען דארט אויסשטעלן זייערע דאקומענטן און פילמס און סתם חפצים פון זייערע פיר צו אכט יאר וואס זיי האבן געדינט אלץ פרעזידענט. און געוויסע פרעזידענט טוהען אפילו זיך לאזן דארט באערדיגן נאך זייער טויט. די לעצטער וואס האט דאס געטוהען איז געווען דער רעפובליקאנער פרעזידענט ראנעלד רעיגען תש"מ-תשמ"ח וועלעכער איז געווארן באערדיגט ביי זיין פרעזידענטליכע מוזעאום אין סיליקאן וועלי קאליפארניע.
אמעריקאנער מוזיי פון נאטירלעכער היסטאריע
אמעריקאנער מוזיי פון נאטירלעכער היסטאריע איז דער גרויסער מוזיי אויפן פיפטע עוו. אין מאנהעטן ווי עס ווערן געוויזן די נאטור היסטאריע. ער איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1869.
פארשטייט זיך אז זיי ווייזן דארט זאכן וואס האבן נישט קיין שום מקור און עס איז און איינקלאנג מיט די אידישע היסטאריע וואס גלייבט אז פאר זעקס טויזנט יאר צוריק איז נאך אלעס געווען פוסט און וויסט.
קאליפארניע אין די פאראייניגטע שטאטן
קאַליפארניע איז איינע פון די פופציג שטאטן פון אמעריקע. איר הויפטשטאט איז סאקראמענטא.
עס געפונט זיך מער צו מערב זייט לעבן דער גרענעץ פון מעקסיקא און בעיקר לעבן די וואסערן פון פאציפישן אקעאן.
פון אירע גרויסע באקאנטע שטעט זענען לאס אנדזשעלעס, סאן פראנציסקא, און סאן דיעגא.
פון די אינטערעסאנטע זאכן אין קאליפארניע, איז דער "גאלדענער טויער בריק" אין סאן פראנציסקא. די סעקוואיע ביימער אין סעקוואיע פארק, זיי דערהויבן זיך צו א הויך פון הונדערט מעטער (דריי הונדערט פוס). צווישן זיי געפינט זיך דער גענעראל שערמאן, א ריזן בוים וואס איהר הויך דערגרייכט פינף און אכציג מעטער, איהר שטאם איז לערך איין און דרייסיג מעטער אין ארומנעם. מען שאצט אז דער בוים איז אלט איבער פיר טויזנט יאר.
די אפיציעלע שטאַט בלום פון קאליפארניע איז דאס קאליפארניער מאנרענדל.
דזשערי בראון איז גאווערנאר.
א גרויסער טייל פון קאליפארניע איז באדעקט מיט אויטאסטראדן און שאסייען; מען דארף נישט צאלן צו פארן אויף זיי.
די הויפט פליפעלדער פון קאליפארניע זענען לאס אנדזשעלעס אינטערנאציאנאלע פליפעלד און סאן פראנציסקא אינטערנאציאנאלע פליפעלד.
דער שטאַט האט צוויי גרויסע פארטן—לאס אנדזשעלעס פארט און אקלאנד פארט.
צווישן די שטעט פארט די אמטראק באן.
קאליפארניע׳ס עקאנאמיע ראנגירט מיט די גרעסטע עקאנאמיעס אין דער וועלט. אין 2018 איז דער ברוטא שטאַט פראדוקט געווען $3.0 טריליאן ($76,000 פער מענטש), די גרעסטע אין די פאראייניגטע שטאטן. קאליפארניע איז פאראנטווארטלעך פאר 1/7 פון די פאראייניגטע שטאטנ׳ס אומגעפער $20 טריליאן ברוטא אינלענדישן פראדוקט (בא״פ). ווי אין 2018, איז קאליפארניע׳ס נאמינאלן בא״פ גרעסער פון אלע לענדער אחוץ פיר (די פאראייניגטע שטאטן, כינע, יאפאן און דייטשלאנד). אין טערמינען פון קויפקראפט-פאריטעט terms of Purchasing Power Parity, איז זי גרעסער פון אלע לענדער אחוץ אכט (די פאראייניגטע שטאטן, כינע, אינדיע, יאפאן, דייטשלאנד, רוסלאנד, בראזיל און אינדאנעזיע).
איר באפעלקערונג.
די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 39,538,223, די מערסטע אין די פאראיינגטע שטאטן.
איו קאליפארניע וואוינען 235.7 מענטשן פער סקווער מייל, די דרייצענטע מערסטע אין די פאראייניכטע שטאטן,
יואל לעבאוויטש איז א באקאנטע קאמיקער, אקטיאר, זינגער, מאדעל, אין ניו יארק. ער איז דער יונגסטער קינד פונעם ניקלשבורגער רבי'ן (פון זיין ערשטער רעבעצין).
לעבאוויטש איז א אינגערמאן וואס גייט ארום משמח זיין מיט זיין ספעציעלן הומאר און מיט זינגען אלטע ײדישע לידער ביי שמחות און פארשידענע געלעגנהייטן. אויך פארט ער ארום צו צובראכענע אידן און קינדער.
לעבאוויטש קען מען הערן אױפטרעטן אויף דער בינע מיט די גרעסטע חסידישע מוזיקאלישע אין הומאריסטישע שטערן'עס, צװישן אנדערע מיטען "יארמער רב" יעקב מילער, ליפא שמעלצער, מרדכי בן דוד, אברהם פריד אין נאך.
לעבאוויטש איז געבוירן כ"ח תמוז תשל"ט צו רבי יוסף יחיאל מיכל לעבאוויטש ניקלשבורגער רבי'ן און זיין ברית איז ערשט פארגעקומען כ"ו אב אין מונקאטשע קעמפ וואו זיין טאטע איז דאן געווען מנהל. ער איז גערופן געווארן יואל, דער ערשטער נאך סאטמאר רב'ס פטירה. ער איז אויפגעצויגן געווארן אין וויליאמסבורג אין סאטמאר אלע זיינע יארן, און זיך אריבערגעצויגן קיין מאנסי נאך דער חתונה.
זיין בילד איז ערשינען אויפן הויפּט בלאַט פון דער יידישער אויסגאבע "דער בליק" ווי אויך אין דער צײטונג המודיע און ידיעות אחרונות מיט אַ פולן אַרטיקל איבער זײנע װערק.
ער דרייט זיך אפט אין די בית המדרש אור חיים 18 פארשעי, די בית המדרש פון לואי שיינער.
ראש השנה דאווענט ער מוסף פארן עמוד אין דער גרויסער טאהשער בית המדרש אין אומאן וואס איז אויפגעשטעלט געווארן דורך לואי שיינער, ער דאווענט זייער ווארעם און מענטשן האבן אים זייער ליב צו הערן.
יום כיפור דאווענט ער פארן עמוד אין בית המדרש היכל שלמה אין ירושלים.
קאסעטעס.
לעבאוויטש האט שוין ארויסגעגעבן צוויי קאסעטעס אויפן סטיל פון הומאר, איינע - מיין געלע באס, די צווייטע - בונדאש, וואס איז צעכאפט געווארן צווישן דעם דארשטיגן ציבור אויפן נאטורליכע הומאר און קאמעדיע.
אויף דער צווייטער קאסעטע האט ער צוגענומען זיינע פריינד פון הומאר און קאמעדיע, מנשה לוסטיג און וועלוול גאלדשטיין (דער "כאצאצקע רבי"), וואס זענען היינט אין דער חרדישער וועלט באקאנטע פיגורן אינעם באנייעטן הומאר, אויפן היימישן שטייגער.
אידישע שפילן.
לעבאוויטש האט געשפילט שמש הקהל און בעל קורא אויף דער אידישער שפיל המלאך הגואל דירעקטירט דורך לעבאוויטש'ס בריודער.
די פרייהייט אין ים (Freedom of the Seas) איז היינט צו טאגס די גרעסטע דאטשע-שיף אויף דער וועלט וואס האט געבויעט "רויהאל קריביין" געזעלשאפט אונטער "סאמי אפער"ס אייגנטום. זי איז ארויס געפארן צום ערשטנס אין חודש מאי 2006 פון ניו יארק נאך מעקסיקא.
די שיף האט 15 שטאק, אוז זי איז געשעצט פון ארום 800 מיליאן דאלער. פון וועגן איר גרויסקייט קען זי נישט זיך דענענטערן צום ברעג ים וואס דארט איז די גרונט נידעריג, וואס דערפאר מוז מען צו איר צופארן מיט קליינע שיפלאך.
אין איר איז פלאצירט א גרויסער קאמערץ צענטער, פארשיידענע שענקען, באסיין, און נאך פארשידענע פארוויילן.
אין די שיף איז אויך פלאצירט א גרויסען שפיטאל מיט א תפיסה.
‫געפֿילטע פֿיש זענען פיש וואס מ'האט אנגעפילט; די פילונג מאכט מען פון געמאלענע פיש. היימישע געפילטע פיש זענען געוויינטלעך קארפ אדער לעשט; אמאל פלעג מען פילן אויך העכט.
די פילונג קען ווערן געמישט מיט אייער און ציבל און א ביסל פעפער. מ'דארף אויך אריינגעבן א ביסל מצה מעל אז עס זאל זיך האלטן צוזאמען, און צעמאלענע מאנדלען געבן א גוטן געשמאק. פוילישע און גאליציאנער יידן זענען געוואוינט צו קאכן די פיש זיס, מיט צוקער, אבער ליטווישע קאכן די פיש אן צוקער.
היינטיגע צייטן מאכן א סאך די געמאלענע פיש און מ'קאכט דאס אליין.
עס איז אַ "מנהג ישׂראל" דאָס צו עסן ביי די שבתדיגע סעודות און ביי אנדערע סעודות מצוה. טייל מענטשן שמירן די פיש מיט כריין, אַרומנעמען מיט חלה, און אַראָפּשלינגען גאַנצערהײט.
פֿאַלשע געפֿילטע פֿיש, לכּבֿוד פּסח, װערט געמאַכט פֿון פֿלײש און געגעסן אין געװיסע קרייזן װוּ מ'עסט נישט קיין פֿיש אום פּסח.
ליד.
זאָגט וואס עסן אידן מיט גרויס חשק,
ביי יענעם צי ביי זיך אַליין אין שטוב
ס'איז פּאַרעווע. ניט מילכיקס און ניט פליישיקס,
נאר אַ מַאכל וואס אַ יעדער איד האט ליב.
זאָגט וואס איז אַ יעדער פרויס אַמביציע
מי האט עס ליב, מי ווייסט טאקע פאר וואס,
ס'איז אַ אידיש מַאכל מיט טראַדיצייע
און יעדן ערב שבת עסט מען דאס,
ס'איז אַ מַאכל האט וואס טויזנט טעמען
כ'האָב צו ערשט פאַרזוכט דאס בייַ מייַן מאַמען.
איז עס טייַער, איז עס וואויל,
א מַאכל פאר דעם פאָלק ישראל,
עסנדיק צעגייט עס זיך אין מויל.
אוי, די געפילטע פיש זיי זענען אידיש.
מי קומט פון שול, מי שטעלט זיך מאַכן קידוש,
אין שטוב איז שיין און ריין און פריש,
מי זעצט זיך צום געדעקטן טיש
דער אונגער האט ליב גוליאַש מיט פּאַפּריקע,
דער פּאָליאַק האט ליב ביגאָוס פלייש מיט ברויט,
בייַ דעם רוס איז רויטער באָרשט דער עיקר,
און דער יעקע האט ליב קליסע מיט קרויט.
און דער גרוזינער האט ליב אַ שאַשליק,
נאר וואס גוט איז ווייסן זיי ניט קיינער,
און אדרבה אידן, זאָגט מיר וואס איז גוט?
מיינט איר מסכת נדה?
נדה איז די מאנאטלעכע צייט וואס עס רינט בלוט פון א פרוי.
די בלוט רינט צוליב די נאטורליכע טוישינגען וואס געשעען אין דער רעפראדוקציע סיסטעם פון א נקבה.
איבערזיכט.
דורכאויס א נארמאלע מאנאט פון א פרוי בויעט איר קעפער אויף א הויכע מאס אסטרעג'ין (א הארמאן) וואס בויעט אויף א דיקע שיכט אויף די רחם פון די פרוי.
ווען די אסטראג'ין איז ביי די העכסטע מאס, דאן פרודאצירט די קערפער עסטראדיאל (אן אנדער הארמאן) און גלייך נאכדעם טוען די אייערשטאקן (דאס איז די זעלבע ווי די אייער ביי א מאן) פראדוצירן די אייער.
די איי פאלט דערנאך אריין אין דעם טראכט פון דער פרוי, גלייך אין דער זעלבער צייט ווערט די שיכט אין דעם רחם זייער גוט אויפגעבויעט אויף אריינפלאנצען אין זיך די אייער אויב די אייער ווערט איינגעפלאנצט דורך א זכר׳ס זרע. אזוי אז אויב די פרוי שוואנגערט זאל עס קענען געהעריג וואקסן צו א געזונט קינד.
אויב שוואנגערט זי נישט דאן ווארפט די רחם ארויס די שיכט, און דאס איז וואס מיר זען אלס בלוט. און דאן הייסט די פרוי א נדה.
דאס אלעס ווערט קאנטראלירט דורך הארמאנען אין דער סיסטעם פון דער פרוי׳ס קערפער.
די דורכשניטליכע צייט וואס דאס אלס נעמט פאר א פרוי איז בערך 28 טעג און מער.
בלוטען.
דאס איז ווען עס פאנגט אהן בלוטען פון די פרוי, און געשעהט צוליב דעם וואס די רחם ווארפט ארויס די שיכט פון זיך, אריינגעמישט אין די בלוט איז אסאך מאהל אויך דא טיילען פון די פרויס קערפער אויסגעמישט, עס קוקט אויס ווי דיקע שטיקער. דאס האלט פאר 3 ביז 5 טעג, אבער קען נעמען פון 2 ביז 7 טעג.
די אויפבוי פון די אייער.
דערנאך קומט ווען די אייערשטאקן גרייטן אהן די אייער פאר די גוף, דאס געשעהט דורך קאמפליצירטע הארמאנען וואס געפינען זיך און זענען אקטיוו אין א פרויס קערפער. דורך די צייט ווערט אויך אנגעגרייט דורך די קערפער די הארמאנען וואס בויען אויף די שיכט אין די רחם.
אוואולאציע.
בערך צום 12טן טאג פאלט איין איי ארויס פון איינעם פון די אייערשטאקן, וועלכע פון די אייערשטאקן דאס איז א זאך וואס איז נישט באקאנט, וויבאלד עס איז אן קיין סדר. די איי פאלט אריין אין די פילויפיאן טובס. און ווארט דארט צו ווערן באפרוכפערט דורך דער זרע פון א מאן. דאס איז אזוי פאר בערך 48 שטונדע. א שליימיגע געפליסעכטץ ווערט דאן באמערקט אין די סערוויקס פון א פרוי, דאס איז דארט כדי צו אויפנעמען די זרע.
פאר אסאך פרויען איז דא א קליינע ווייטאג ווען אוואולאציע געשעט, דאס ווערט אנגערופען אין דייטש "מיטעלשמערץ" און האלט אהן פאר בערך 7 שטונדע.
די אויפבוי פון די רחם.
די קערפער פון די פרוי וועט פאר די קומענדיגע 2 וואכן פראדוצירען הארמאנען וואס וועלן אויפבויען א שיכט אין די רחם פון די פרוי כדי אנצוגרייטען פאר די מעגליכע פארטילייזד אייער ווי ס'זאל זיך איינפלאנצען. די איי נעמט בערך 6 ביז 12 טעג זיך איינפלאנצען אין די רחם. און אויב ס'איז פערטילייזד וועט דאס לאזן וויסען פאר די קערפער דורך די הארמאנען. און דאן וועט די קערפער אויפבויען די איי אין די רחם. אויב ס'איז נישט פערטילייזד דאן ווארפט דאס די קערפער ארויס צוזאמען מיט די שיכט וואס האט זיך אויפגעבויעט.
די ווייען.
דורך די צייט פון די בלוטען קען די פרוי שפירען ווייטאגן אין איר בויך.
נדה אין הלכה.
דורך אויס די צייט פון ווען די פרוי הויבט אהן צו זעהן בלוט ווערט זי אנגערופען א נדה און זי איז טמא פאר קדשים און אסור פאר איר מאן. דאס איז אלס ביז ווען זי גייט אין מקוה. זי מעג אבער נישט גיין אין מקוה גלייך זי דארף ערשט צו ווארטן אז די טעג פון נדה זאל אריבער גיין (לייען ווייטער וועגן דעם).
ווי אזוי ווערט מען א נדה?
א פרוי ווערט א נדה ווען א פרוי זעט בלוט וואס קומט פון איר רחם ווייל זי האט איר מאנאטליכן סדר, אדער ווייל זי פלעקט פון איר רחם, אדער פאר אנדערע סיבות. אויב קומט סתם בלוט נישט ווען עס איז איר צייט הייסט זי אויך א נדה אויב עס קוקט אויס אז עס קומט פון רחם און נישט פון ערגעץ אנדערש, אויב למשל האט זי א שניט אויף איר פינגער און זי טרעפט בלוט און זי ווייסט נישט אז עס איז פון איר רחם מוז נישט זיין אז זי זאל זיין א נדה, און דארף אויסגעפונען דורך פרעגן א רב אדער דיין.
זיך רייניגען.
א פרוי קען זיך רייניגען דורך דעם וואס זי ווארט 11 טעג לויט די ספרדים און 12 לויט אשכנזים, און גייט דאן אין א מקוה.
ווי אזוי מען רייניגט זיך.
די ערשטע 5 טעג דארף זי ווארטן אפילו אויב סרינט שוין נישט קיין בלוט. דערנאך דארף אדורך גיין 7 גאנצע טעג וואס זי איז ריין אן קיין טראפ בלוט.
דער טאג וואס זי הייבט אן זען בלוט ווערט גערעכנט פאר די ערשטע טאג. זי ציילט פון דאן די 5 טעג, פארנאכטס פאר די 6טע טאג קוקט זי זיך דורך אויב זי האט בלוט אדער נישט, אויב נישט דאן פאנגט זי אהן ציילן 7 טעג.
איידער די 5 טעג ענדיגן זיך וואשט זי זיך גוט ארום ארויס צו נעמען אלע בלוט וואס איז איבערגעבליבן, דערנאך (בערך א האלבע שעה נאכדעם) קוקט זי זיך דורך מיט א שמאטע.
דורך יעדן איינעם פון די 7 טעג קוקט זי זיך דורך נאכאמאל צוויי מאל יעדען טאג, איינמאל אינדערפרי און איינמאל פארנאכט. דאס הייסט די "שבעה נקיים" 7 ריינע טעג.
א טאג און א נאכט פאר די אלע זאכן ווערט גערעכנט פון זון אינטערגאנג ביז זון אויפגאנג פאר נאכט, און פון זון אויפגאנג ביז זון אונטערגאנג פאר טאג.
א גאנצע טאג איז איינס וואס האט אין זיך א נאכט מיט א טאג און די נאכט פאר די טאג.
זיך דורכקוקען מיט א שמאטע.
אין די אלע צייטען וואס א פרוי דארף זיך דורכקוקען פאר בלוט (דאס הייסט זי דארף מאכן א "בדיקה"), טוט זי דאס דורך נעמען א קליינע ווייסע שמאטע פון בערך 3 פינגער אויף 3 פינגער, זי דרייט די שמאטע ארום איר ערשטע פינגער און שטיפט דאס אריין אין איהר צו דאן דרייט זי דאס ארום זיכער צו מאכן אז די שמאטע רירט אהן די ווענט פון אינעווייניג פון איר קערפער און נעמט דאס ארויס, אויב איז עס נישט ווייס דאן נעמט זי דאס צו א רב אדער דיין ער זאל זאגן אויב סאיז בלוט אדער נישט.
פאר די נאכט פון די ערשטע פון די 7 טעג קומען ניצט זי א שמאטע וואס זי לאזט אינעווייניג פון זון אינערגאנג ביז ווען נאכט פאלט צו. דאס הייסט א "הפסק טהרה".
ווערן ריין.
א פרוי ווערט ריין ("טהור") דורך דעם וואס זיי טינקט זיך אין א מקוה. די נאכט צו די 8טע טאג נאך די שבעה נקיים גייט זי אין מקוה, פאר זי גייט אין מקוה מאכט זי זיכער אז זי האט נישט קיין חציצה, חציצה הייסט אז גארנישט טאר נישט זיין אויף איר קערפער אפילו קיין שמוץ אדער לאנגע נעגל. זי טוט דאס דורך זיך ווייקען אין א וואנע און שערן די נעגל און איבריגע האר. אויך דארף זי פיצען די ציין, פוצן די אויערן, און קעמען די האר.
תועבה איז א תורה'דיגע באגריף, אז דער אייבערשטער איז מתעב, ער האסט און עקלט זיך ביינאזאם פון געוויסע גאר הארבע עבירות.
האמאסעקסואלע זינד ווערט אנגערופן 'תועבה'.
אבער דער טערמין ווערט גענוצט אסאך אויף כללית'דיגע געשלעכט זינד.
היסטארישע מיטונג שלום צו מאכן צווישן קריגערישע רבנים תיכף נאך זיין ערוויילונג אין יושב ראש אמטירונג
ר' משה שעפט קורץ לעבעדיגע נחת פון צייטווייליגער שלום אפמאך
ר' משה רובאשקין איז געווען דער ערוויילטער יושב ראש פון דער יידישער קהילה ראט אין קרוין הייטס פון תשס"ה ביז תשס"ט.
ער איז א זון פון ר' אהרן רובאשקין פון רובשאקין פלייש.
ער איז געזעצן אין תפיסה פאר אומערליך ביזנעס האנדעל, פאלטשע טשעקס און טעקס פארהוילונג.
זיין ערוויילונג צו פירן קרוין הייטס. האט געדארפט אריינברענגען שלום צווישן אלע רבנים אין קרוין הייטס בית דין הויפטזאכליך צווישן די צוויי קעגנער רב אברהם אזדאבא און רב אהרן יעקב שוויי, זינט ער האט אסאך געלט האט יעדער דרך ארץ געהאט פאר אים. און אנפאנג האט ער טאקע צוזאמגעברענגט די רבנים אויף איין טיש פאר א פאטא אפ, אבער די שלום האט נישט צולאנג אנגעהאלטן.
צום סוף ווי עס האלט היינט איז ער געווארן צוקריגט מיט הרב שוויי און איז אין גוטן מיט הרב אזדאבא.
ער האט פארופן וואלן פאר נייע רבנים צום קרוין הייטס בית דין, אכט הונדערט אידן האבן געשטימט צוצילייגן נאך דריי רבנים צום ארטיגן קרוין היייטס בית דין. די וויילער האבן אין דעם געזען א פאזיטיוון שליכטונג וואס וועט אריינברענגען פרישע כוחות פאר די רבנים אין שטאט אינערהאלב די מסגרת פון א עטעבאלירטער בית דין וואס וועט אינפאסירן תורה'דיגע געזעצן אויף דעם עולם דארטן וואס איז זייער אפפגעשוואכט אין אידישקייט ספעציעל די איגענט, וואס ווערט קאלט פון דעם כל הישר בעיניו יעשה.
די קעגענער אבער טענה'ען אז מדארף זיך אנעמען פארן כבוד פון דעם גדול בתורה רב שוויי, וואס די גאנצע וואלן איז געווען צו נייטראליזירן זיין כוח אין בית דין לטובת רב אזדאבא מיט נאך 3 רבנים. און זיי האבן בויקאטירט און באקעמפט די וואלן. טענהדיג אזז דאס איז געפעלטשט.
די מחלוקת ארום דעם האט זיך וויייטער צופלאמט ווען א טייל פון די פאליטיקער וואס ארבייטן מיט די קהילהה פארטרעטערשאפט זענעען אין קקארטט און געשלעגן מיט הענט האט שוין ארעסטיירט ר' משה רובאשקין וואס איז נאך אפ פראבעיששאן פון זיין ביזזנעס ארעסט.
a>.דער טאג וואס א יידישע מויד ווערט צוועלף (12) יאר אלט.
דעמאלט ווערט זי פארפליכטעט צו האלטן אלע מצוות וואס פרויען זענען מחויב לויט דער תורה.
דער ניו־יאָרק שטאַט () איז איינער פון די פופציק שטאטן אין די פֿאַראײניקטע שטאַטן פֿון אַמעריקע. ער איז א חלק פון דעם מיטל־אַטלאַנטישן אָפּטייל. זיין הויפטשטאט איז אלבאני. ניו יארק איז דער דריטער מערסט באפעלקערטער שטאַט אין די פאראייניקטע שטאטן. ניו יארק גרענעצט ניו דזשערסי און פענסילוועניע צו דרום, און קאנעטיקעט, מאסאטשוסעטס און ווערמאנט צו מזרח. ניו יארק האט אויך אן אינטערנאציאלן גרענעץ מיט די קאנאדישע פראווינצן אנטעריא צו מערב און קוויבעק צו צפון.
די הויפטשטאט פונעם שטאַט איז אלבאני. אנדערע וויכטיגע שטעט זענען ניו יארק סיטי, באפאלא, ראטשעסטער, יאנקערס אין סיראקוז.
דער היינטיגער גובערנאטאר פון ניו יארק איז ענדרו קוואמא.
ניו יארק איז געגרינדעט געווארן אין יאר ה'שפ"ה, געווען איז דאס ווען א גרופע פון האלאנד האבן זיך ארויסגעלאזט צום לענג פונעם אטלאנטישן ברעג, זיי זענען געקומען צו א קליין אפגעזודנדערטן אינזל, וואס האט זיך צושפרייט צווישן א טייך, די האלענדער זענען געקומען צום באשלוס אז דאס איז א פאסיג ארט זיי זאלן זיך דארט באזעצן, זיי האבן דאס אפגעקויפט פון די דארטיגע אינדיאנער פאר פיר און צוואנציג דאלער, די אינדיאנער האבן פארלאזט דאס ארט און די האלענדער האבן דארט געבויעט א קליין דערפל מיטן נאמען ניו אמסטרדאם, דאס ארט הייסט היינט מאנהעטן.
פערציג יאר נאכדעם וואס די האלענדער האבן זיך דארט באזעצט זענען געקומען די ענגלענדער און האבן זי איינגענומען און האבן איר א נאמען געגעבן ניו יארק.
ניו יארק וועלכער ווערט אויך אנגערופן ניו יארק שטאַט - כדי צו מאכן אן אונטערשיט פון איינס פון ניו יארק סיטי מיט א ענדליך נאמען - איז דער פערט-גרעסטער שטאַט אין באפעלקערונג און דער 27סטער אין שטח אין די פֿאַראײניקטע שטאַטן פֿון אַמעריקע.
ניו יארק איז פון די גרעסטע שטאַטן אין לאַנד, עס קומט אין דער רייע נאך קאליפארניע טעקסעס און פלארידע.
די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 20,201,249
אין ניו יארק וואוינען 428.7 מענטשן פער סקווער מייל, דאס איז די ניינטע מערסט צושטופטע אין די פאראייניגטע שטאטן
ניו יארק סיטי.
ניו יארק סיטי איז צוזאמגעשטעלט פון 5 באראס, מאנהעטן, בראנקס, קווינס, סטעטן איילענד, און ברוקלין.
קאונטיס.
ניו יארק שטאַט האט 62 קאונטיס.די קאונטיס זענען איינגעטיילט אין 932 שטעטלעך, 62 שטעט, און 14 "אינדיאנער רעזערוואציעס".
אראנדזש קאונטי
אלסטער קאונטי
גרין קאונטי
דאטשעס קאונטי,
דעלעווער קאונטי
וועסטשעסטער קאונטי
סאליווען קאונטי
פאטנעם קאונטי
קאלאמביע קאונטי
קינגס קאונטי
קלינטאן קאונטי
ראקלאנד קאונטי
קונסט איז אַ טײל פֿון אַן אייגענעם אױסדרוק. קונסט שליסט איין די וויזועלע קונסטן, ווי צייכענען, מאלעריי, סקולפטור און פאטאגראפיע, און אויך די פארשטעלונג קונסט, ווי טאנץ, מוזיק, דיכטונג, פראזע און טעאטער.
קינסטלערס.
קינסטלערס זיינען צב"ש שרייבערס, מעלער, טענצער, רעדנער, בויער, זינגער, מוזיקער, אא"וו.
קינסטלערס זיינען פארטאן אין דעפינירן און רעוואלוציאנירן דאס לעבן.
קינסטלער, אדער ווי מ'רופט עס אינעם מאדערנעם שפראך - ארטיסטן, זענען אריינגעטון אין זייער אויפגאבע, איבערהויפט נישט פאר געלט, נאר ליבערשט אלץ א אינערליכע געבוירענעם שטופ'קראפט, וואס זיי פארמאגן, וואס טרייבט זיי, צו נוצן זייער טאלאנט פון פראדוצירן קונסט-ווערק, וואס אמת'ע מבינים פארשטייען גוט זייער פארהוילענעם שפראך.
סיי-וואו זיי באזעצן זיך נאר, שטייגט זיך שטארק דער אומבאוועגלעכער גיטער מארק פון געגנט, ווייל זיי בויען און מאכן שיינע אינטערעסאנטע שאפונגען וואס ציען אהין די מאסן פון איבער דער גארער וועלט.
אין דעם 18טן יארהונדערט האט די אויפקלערונג געווירקט אויף קונסט צו זען די וועלט אין ראציאנאלן אופן.
טראדיציע אדער מסורה, איז פון וואס אלע מנהגים און אידישקייט קומט.
מסורת סיג לתורה, ווערט אבער בעיקר רעפערירט צו די טראפן וויאזוי מען ליינט די תורה. און די חילוקים צווישן קרי מיט כתיב. וואס די מיינונג פון די תורה טוישט זיך לויטן ניגון אזוי ווי טאטע שיק מיר הויזן..
לויטן ספר החינוך איז דער באגריף באזירט אויף דעם פאקט אז אלע אונזערע עלטערן האבן אייביג געוויסט און געזאגט אז זיי אליינס זענען געשטאנען ביים בארג סיני און גענומען די תורה. און קיינער ירשענט נישט פאר זיינע קינדער און אייניקלעך קיין ליגענט.
אל תטוש תורת אימך. און פון דעם איז אויך דא אן איסור פון חתם סופר חדש אסור מן התורה נישט קיין חילוק וואס דאס איז אויב עס איז נישט געווען באקאנט און געפירט דורך פריערדיגע דורות, איז דאס לויט אים קעגן די מסורה און אסור.
קילאגראַם איז דער מאס- צאל פון מאסע אין דער אינטערנאציאנאלער סיסטעם פון איינסן. מען שרייבט בקיצור ק"ג.
פארגלייכונג מיטן אימפערישע און אמעריקאנער סיסטעמען.
1 ק"ג = 2.2 פונט בערך
מאַסע איז א באגריף אין פיזיק וואס שילדערט די אייגנשאפט פון א פיזישן קערפער וואס מעסט די שטארקייט פון זיין גראוויטאציע־אטראקציע צו אנדערע קערפער און זיין אינערציע קעגן ווערן פארגיכערט דורך א קראפט. אויך אין דער טעאריע פון רעלאטיוויטעט מעסט זי די מאסע־ענערגיע פון א סיסטעם. אין דער אינטערנאציאנאלע סיסטעם פון איינסן איז דער איינס פון מאסע דער קילאגראם (ק"ג kg).
אנדערשט ווי וואג פארבלייבט די מאסע די זעלבע נישט קיין חילוק ווי זי איז. אבער אן אביעקט מיט א געוויסער מאסע וועגט ווייניגער אויף דער לבנה ווי אויף דער ערד, ווייל די לבנה האט א קלענערע שווערקראפט.
א טעראבייט איז אן איינצלהייט גענוצט אין פארבינדונג מיט קאמפיוטערס אויף צו מעסטן א שטיקל "דאטן".
איין טעראבייט באשטייט פון 1024 גיגאבייטס.
איין גיגאבייט באשטייט פון 1024 מעגאבייטס.
איין קילאבייט באשטייט פון 1024 בייט
אויף צו פארגרינגערן, קען מען זאגן אז א טעראאבייט איז בערך א טריליאן בייטס. א בייט איז דער קלענסטער מאס פון א שטיקל דאטא, און דאס איז צוזאמגעשטעלט פון אכט ביטס וואס יעדע פון זיי קען זיין אן איינס אדער א זערא.
פינטלען מיט די אויגן איז דער וואונק מיטן אויג וואס דאס אויגנלעדל מאכט זיך צו און עפענט זיך צוריק, פון זיך אליינס אויטאמאטיש אן קיין שום אנשטרענגונג.
די דורכשניטליכע צייט פון איינמאל פינטלען איז 0.3 סעקונדעס.
אלגעמיין טוט א מענטש פינטלען 10 מאל יעדן מינוט, קומט אויס אז דורכן יאר טוט דער אלגעמיינער מענטש פינטלען די אויגן בערך 6,205,000 מאל.
זיין הויפט אויפגאבע איז צו ארום שמירן און ווישן און רייניגן מיט די טרערן אפצואוואשן און פייכט מאכן דאס גאנצע אויג.
געוויסע מענטשן וואס האבן א קאמפלעקס ווי לעביאן פרויען פינטלען מער ווי אנדערע.
מיסיאן איז א רעליגיעזע פליכט פון די נאכאמאל-געבוירן, פונדאמענטל אין איווענדזשעליקיל קריסטן פראקציעס צו מקרב זיין רחוקים אין ספעציעל אידן צו זייער רעליגיע. זיי האלטו דאס פאר א הייליגע פליכט אין זיי טוען וואס נאר מעגליך דאס צו דערגרייכן.
די קריסטן האבן ספעציעלע משיח שולן ווי זיי פראבירן צו פארנארן דעם פובליקום מיטן מיינען אז מען קען ווייטער בלייבן א איד אין גלייבן אין יוזעל.
אידן פאר יוזעל איז איינס פון די גרעסטע מיסיאנערישע גרופעס וואס געבן אויס מיליאנען דאלארן דורכן יאר צו פארכאפען אידישע נשמות.
אידן פאר אידישקייט ווי אויך אויסזוכן אידישקייט זענען אידישע אפשלאג גרופעס אנטקעגן אידן פאר יוזעל אין דאס גלייכן.
אנדערע אידישע גרופעס וואס זענען שטארק אקטיוו אין שטערן די מיסיאנערישע גרופעס זענען הלל (קעמפוס קירוב) אין חבד אין פארשידענע קירוב רחוקים ארגענעזאציעס.
זשאוס פאר זשיסעס (אידן פאר יושקא) איז די גרעסטע קריסטליכע מיסיאנערן גרופע וואס זייער ציל איז איבערצורעדן דוקא אידן צו ווערן קריסטן.
זיי זענען הויפט קווארטירט אין סאן פראנציסקא און זיי זאגן אז זיי שטאמען פון אידן.
מורה נבוכים איז א ספר אויף חקירה, דער מחבר איז דער רמב"ם.
דער ספר האט ער ארגינעל געשריבן אין די יודישע אראבישע שפראך וואס מ'האט דאן דארט גערעדט.
דער ערשטער איבערזעצונג אויף לשון הקודש איז געמאכט געווארן, אויף די פארלאנג פון די יודן אין פראנקרייך, דורך רבי שמואל אבן תיבון וואס ער האט דאס אנגעהויבן נאך ביים לעבן פונעם רמב"ם און געענדיגט צוואנציג יאהר דערנאך.
דאס איז געשריבן אויף אביסל א שווערע שפראך, אבער איז די מערסטע פארשפרייט און הייסט די מערסטע מדוייק.
אביסל נאכדעם האט רבי יהודה אלחריזי געמאכט אן אייגענעם איבערטייטש אויפן פארלאנג פון די שפאנישע יודן, א גרינגערן ווי פון אבן תיבון, אבער ווי עס הייסט איז עס נישט אזוי פונקטליך איבערגעזעצט.
קוגל () אן עסנווארג, די אלגעמיינע קוגל איז דער "קארטאפל קוגל" און דער "לאָקשן קוגל".
מענטשן מיינען אז דאס ווארט "קוגל" שטאמט פון לשון קודש ווארט "כעיגול", וואס מיינט "אזוי ווי א רינג", וויבאלד די ארגינעלע קיגלעך זענען געפורעמט קיילעכדיג. אבער אין אמת'ן דאס איז אן אריגינאל יידיש ווארט וואס באדייט א זאך מיט דער צורה פון א באל, גלייך ווי.
פאראן צענדליקער אויב נישט הונדערטער סארטן קוגלען. קוגלען קענען זיין זיס, זאלציק, פארברענט, נאס, טרוקן, הויך, פלאטשיג, אדער סיי וועלעכע אנדערע פארעם. קוגלעך ווערן געמאכט פון פארשיידענע סארטן עסנווארג.
קוגלעך קענען צוטיילט ווערן אין עטליכע משפחות.
לאקשן קוגל.
לאקשן קוגל איז געמאכט פון געקאכטע לאקשן מיט פארברענטע צוקער. די פוילישע מאכן דאס זיס און די ירושאלמער מאכן דאס שארף.
אווערנייט קוגעל.
אין די לעצטע צען יאר איז אין חרדישע ערטער צושפרייט געווארן דער געדאנק פון אווערנייט קוגל, וואס מיינט אז מען לאזט דעם קוגעל זיך באקן פאר סאך א לענגערע צייט ווי עס נעמט דאס עצם קאכן, צומאל פיר און צוואנציג שעה אבער אויף אן אופן אז עס זאל זיך נישט ממש פארברענען, דער רעזולטאט איז א קוגל וואס איז שטארק דורכגעבאקן מיט א מער טונקעלן קאליר.
דער טעכניק ווערט בעיקר גענוצט אויף קארטאפל קוגל, באריכטן פון ניצן דעם טעכניק אויף אנדערע קוגלען צייגן אז עס איז נישט גאר ווירקזאם.
ציבעלע קוגל.
ציבעלע קוגל איז א מאכל וואס מען עסט אין סקווערער חסידות, אום פרייטיג צונאכטס סעודה; עס איז ציבעלע ארומגענומען מיט טייג - ווי א גרויסע קרעפל. דאס איז אלץ די ענין פון 'פשטידה' וואס איז דערמאנט אין שו"ע, אלץ זכר צו די מן וואס איז אזוי געווען.
אין מקור - אינדערהיים אין אוקריינא, פלעגט דאס זיין א בהמה לעבער קוגל; און נאכן קריג, ווען דער סקווערער רבי - ר' יעקב יוסף טווערסקי זצוק"ל האט נישט געהאט קיין בהמה לעבער, ווייל ער האט נאר געגעסן בהמה פלייש וואס איז געשאכטן מיטן חומרה - אכטונג צו געבן אויף די 18 סימני טריפות, דערפאר איז די קוגל געבליבן מיט ציבעלע אן די לעבער. זינט דאן איז דאס א ציבעלע קוגל.
אין טאהש איז נאך היינט דא די מנהג, צו עסן א לעבער קוגל.
ווען עסט מען קוגל.
אסאך האלטן אז עסן קוגל איז א מצוה בפרט אויף שבת קודש. ס'איז באוואוסט דער גודל החשיבות וואס נשיאי עולם וגדוליהם האבן מייחס געווען צום עסן פון קוגל. בשעת מ'עסט אויך א געשמאקע קוגל, איז מען מקיים אויך מצות עונג שבת.
הרב שוויי פון קרוין הייטס
הרב אהרן יעקב שוויי איז דער רב פון קרוין הייטס, ברוקלין.
טרערן גיסט זיך פון אויג א פליסיגער זאלץ וואסער ווען מען וויינט אדער ווען דער אויג איז נאנט צו גאר שארף א שמעק/
איר הויפט אויפגאבע איז צו וואשן דעם אויג. וואס איז אפען צו אלע שעדליכע שטויב און זשערמס.
HTML איז דער ראשי תיבות פון HyperText Markup Language (טייטש: היפּער־טעקסט באצײכענען שפּראַך) דאס איז א שפראך וואס ווערט ברייט באניצט אויפן אינטערנעץ צו זאגן פאר קאמפיוטערס ווי אויסצולייגען וועב זייטלעך. די געזעצן פון HTML ווערן אנגעפירט דורך די W3C. די היינטיגע ווערסיע איז HTML 4.01.
די פירמעס וואס האבן ארויסגעלאזט די ערשטע בלעטערערס האבן געזען א נויט צו פארבעסערן HTML און יעדע איינע האט געטון לויט ווי זי האט פארשטאנען. במשך הזמן האט W3C ארויסגעגעבן נייע ווערסיעס פון HTML וואס האבן אדער אריינגעלייגט די הצעות פון די פירמעס אפיציעל אדער מחדש געווען א נייעם וועג אדורכצופירן די נייע פונקציעס. וועגן דעם איז מעגלעך צו טרעפן וועב-ערטער וואו די בלעטער זענען נישט געשריבן לויט די אפיציעלע געזעצן פון HTML.
די לעצטע ווערסיע פון HTML איז באשטימט געווארן אין יאר 1999, מען קלערט נישט צו מאכן קיין נייע ווערסיעס. אצינד ארבעט מען אויף מער מאדערנע שיטות פון באצייכענען בלעטער ניצנדיק, למשל, XHTML צוזאמען מיט CSS.
אויפבויען א HTML דאקומענט.
אינהאלט פון דאקומענט, פאסט אז עס זאל זיין צווישן טאגן אזוי
עלות השחר איז טייטש די אויפקום פון די מארגן שטערן.
דורך אויס יעדן טאג איז איינגעטיילט די טאג אין געוויסע צייטען פאר די אלע מצוות וואס א רעליגיעזע ייד טוט דורכן טאג, וואס נישט אלעס קען געטאן ווערן צו א יעדע צייט פון די טאג.
עלות השחר איז די צייט ווען די נאכט ענדיגט זיך און דער טאג פאנגט זיך אהן.
לויט דער שיטת רבינו תם איז דאס 72 מינוט פארן זון אויפגאנג, און אזוי ווערט געפסקנט אין מגן אברהם אז פון עלות השחר ווערן גערעכנט די שעות זמניות פון טאג.
דאס איז די לעצטע צייט וואס מען קען דאווענען מעריב.
אויך איז דאס געווען די לעצטע צייט וואס מען האט אין בית המקדש געקענט צו ענדיגן די קרבנות פונעם פריערדיגן טאג.
משיכיר איז טייטש „ווען מען דערקענט", און דאס קומט פון דעם לשון פון דער משנה "משיכיר בין תכלת ללבן" וואס מיינט צו זאגן פון ווען עס איז אזוי ליכטיג אז מען קען שוין זעהן די צווישענשייד פון בלוי און ווייס צו די ליכטיגקייט פון דעם טאג.
די צייט איז בערך 20 מינוט נאך די עלות השחר.
די צייט איז פאר ווען מען קען אנפאנגען לייענען קריאת שמע, אנטאן א טלית מיט א ברכה, און לייגן תפילין.
נץ החמה איז טייטש זון אויפגאנג.
דאס איז די צייט ווען די זון פאנגט אהן שיינען יענעם טאג.
די זון קומט אויף יעדע טאג אין אן אנדער צייט. די צייט ווען די זון קומט אויף איז כמעט די זעלבע יעדע יאר אין דעם טאג אין דעם גרעגאריאנישן קאלענדאר.
דאס איז די צייט פאר דאווענען שחרית שמונה עשרה כוותיקין.
לויט די זמנים פון די ווילנער גאון און בעל התניא איז דאס דער אנפאנג פון טאג פאר רעכענען שעות זמניות.
סוף זמן קריאת שמע של שחרית איז די לעצטע צייט אין טאג וואס מען קען לייענען קריאת שמע אינדערפרי.
די משנה אין מסכת ברכות זאגט אז מען קען לייענען קריאת שמע אינדערפרי ביז ווען די קעניגליכע קינדער וועקן זיך אויף. די גמרא זאגט אויף דעם אז דאס איז ביז די ענדע פון די דריטע שטונדע אין טאג.
מאפע פון אלע סערווערס וואס זענען די רוקן-ביין פון אינטערנעט.
די אינטערנעץ איז אַ גלאבאלע סיסטעם פון פארבונדענע קאמפיוטער נעצווערק, וואס אנטהאלט ביליאָנען קאָמפּיוטערס צונויפגעבונדן אין אַ גרױסער נעץ. דאָס דערלױבט א קעגנזײַטיגן אינפֿאָרמאַציע-פֿלוס פֿון-און-צו אלע אנגעשלאסענע קאָמפּיוטערס.
די אינטערנעץ שליסט איין מיליאנען פריוואטע, פובליק, אקאדעמישע, ביזנעס און רעגירונג נעצווערק.
די אינטערנעץ שטיצט א רייע סערוויסן, צווישן זיי די World Wide Web און דעם אינפראסטרוקטור פאר בליצפאסט.
די אינטערנעץ איז געשאפן געווארן אקטאבער 1969 אין אמעריקע. אין 1989 האט טים בערנערס-לי געשאפן די אלוועלטלעכע וועב.
היינט ווערן די טראדיציאנעלע קאמוניקאציע מעדיע, ווי למשל טעלעפאן, מוזיק, פילם און טעלעוויזיע איבערגעארבעט דורך דער אינטערנעץ. אויך דאס פארעפנטלעכן פון צייטונגען, ביכער און אנדערע געדרוקטע זאכן ווערט צוגעפאסט צו וועבזייטל טעכנאלאגיע, ווי אויך די נייע מאדעס פון בלאגן און וועבפידן.
מלוכה פֿון דער אינטערנעץ.
די אינטערנעץ דערמעגליכט אלעמען צוטריט צו א ים פון אינפארמאציע אויף אלערלײַ טעמעס.
די אינטערנעץ דערלויבט אויך מענטשן זיך אויסצושפרעכן אנאנים. דאס ברענגט אז מ'זאל זיך קענען ארויסהײַבן פון די געווענטליכע סאציאלע באגרעניצונגען און מאכן פארשריט דורך פרײַען טראכטן.
מיט די צייט האט זיך די אינטערנעץ אנטוויקלט ווי רוב זאכן אין די וועלט, א ביישפיל איז די סאציאלע מידיע ווי פעיסבוק און אינסטאגראם און מענטשן האבן אנגעהויבן נוצן די פלאטפארמעס אלס א מיטל פון זיך ארויסגעבן אויף פארשידנארטיגע אופנים און ווי אויך איז דאס געווארן גאר געאייגנט פאר ביזנעסער.
דער אלוועלטלעכע וועב איז א וויכטיקער אפטייל פון דער אינטערנעץ וואס באדינט דאקומענטן און אנדערע רעסורסן דורך זייער URL.
באדינונגען אויף דער אינטערנעץ.
מען ניצט די אינטערנעץ פאר אסאך זאכן, ווי למשל עלעקטראנישע פאסט, אנליין שמועסן, דער וועלטס־געוועב (כולל וואלקן קאמפיוטעריי) און טעקע טראנספערן.
די מערסט באניצטע באדינונג אויף דער אינטערנעץ איז דער World Wide Web (אפט גערופן סתם דער "וועב"). דער "וועב" אנטהאלט וועבזייטלעך, בלאגן, און אויך וויקיס - איינשליסנדיק וויקיפעדיע. יעדער איינער קען זען בלעטער אויפן וועב (אחוץ ווען דער בלאט פאדערט א פאסווארט.
דער צווייטער הויפט באניץ פון דער אינטערנעץ איז שיקן און באקומען ע־פאסט. ע־פאסט שיקט מען פריוואט פון איין באניצער צו א צווייטן. תיכפדיקע מעלדונגען איז ענלעך צו ע־פאסט, אבער עס פאדערט אז ביידע פארטייען זאלן זיין אנליין צוזאמען, און לאזט מער ווי צוויי מענטשן אטייל נעמען.
איסור און קריטיק אױף דער אינטערנעץ.
קאריקטור פארשפרײַט אין אידישע גאסן קעגן דער אינטערנעץ איבער איר סכנה צו א פרומען חינוך
א סך יִידישע רבנים האָבן ארויסגעגעבן אן איסור אויפן אינטערנעץ ווייל דאס קען ברענגען צו הארבע עבירות. דאס שאפט א פראָבלעם ווייל אין דער הײַנטיגער וועלט מוזן רוב ביזנעסער האָבן אינטערנעץ. דערפֿאַר פארלײַגט זיך דער איסור בעיקר אויף האבן אינטערנעץ-צוטריט אינדערהײַם, און שטרייכט אונטער אז אין ביזנעס זאל מען האבן נאר כשר אינטערנעץ, וואס זיפט דורך די אינפאָרמאציע און באגרעניצט צוטריט בלויז צו "רײַנע" זייטן.
עס אייז היינט פאראן פארשידענע אינטער נעץ פילטערס פון סיי פרומע, אידישע, און אויך נישט אידישע פירמעס און קהלות פאר געלט אדער פריי פון אפצאל.
אום ערב ר"ח סיוון תשע"ב, איז פארגעקומען די צענטראלע כינוס כלל ישראל אויפן ציל אפצוראטעווען די קומענדיגע דורות, און זיך לערנען די וועג וויאזוי זיך אומצוגיין מיט די פראבלעמען פון די אינטערנעט, וואס דרינגט אריין אינעם טאג טעגליכע לעבן, און טוהט היבש צעטרייסלען דאס יוגענד אויף אומגעוואונטשענע רעזולטאטן.
אפיקורסות.
אז דאס פרײַע פליסן פון אינפאָרמאציע קען ברענגען אומגעוואונטשענע רעזולטאטן, דורך ליינען שאלות אויף אמונה, און נישט זעהן דעם ענטפער תיכף ומיד.
אדיקציע קראנקייט.
אינטערנעץ אדיקציע איז אן אפהענגיקייט וואו מען פארברענגט שעות אויף דעם אינטערנעץ. מען פיטערט די אבסעסיע און קאמפאלסיוונעס נאכאנאנד שטערקער און שטערקער, מען ווערט אריינגעדרײַט מיט אימפעט און טעמפא אן קיין אפשטעל, בײַנאכט און בײַטאג, מען פארלירט רואיגקײַט און פריוואטקײַט, סאיז נישט מער פארהאן קיין מחשבה און דורכטראכטונג, עס אינוואדירט יעדע סעקונדע פון לעבן, דאס פארהארגעט שלום בית און פארנאכלעסיגט פליכטן פון א טאטע אין שטוב, אדער ארבײַטארער אין ביזנעס וואס טוט נישט געהעריג זיין זשאב און זײַט אן פראבלעמען פון ליגענט און פאלטשקייט וואס מען ווערט נאכדעם געפײַערט פון די זשאב, און מען פארלירט די פרנסה.
ביטול זמן ייאוש.
רוב צייט וואס מען פארברענגט אויפן אינטערנעט איז געימס, נייעס, טשעט, און אזוי ווייטער זאכן וואס טוען גארנישט אויף און מען פילט זיך דערנאך זייער ביטער און דעפרעסט פארן גארנישט אויפטאן מיט די צייט.
לשון הרע, פאליטיק און מחלוקת.
די שמועס גרופעס ווי הייד פארק און סתם טשעט און אימעיל קאנסווארסעישאן'ס מאכט דעם מענטש אז ער מוז האבן די לעצטע ווארט, ווייל מיט א דרוק פון א קנעפל קען מען דאך בלייבן גערעכט. דער מענטש ווערט איינגעוואונט אז ער מוז האבן א מיינונג, אפילו סתם אזוי וואלט אים נישט אנגעגאנגען דער גאנצער ענין אבער אז ער וועט אריינגעדרייט דערין ווערט ער א גאנצער מבין און בעל שיטות אויף יעדע זאך. אויך לשון הרע דורך
טשעט און סתם די אינטימע קאמיוניקאציע איז גורם דורכפאלן מיט לשון הרע מער אין ווירטואלען לעבן מער ווי אין נארמאלן לעבן.
פארשקלאפט דעם מענטש צו זיינע תאוות. (ווי נייגער און סעקס א.א.וו.).
90 פראצענט פון אלע זוכונגען אויף אינטערנעט סוירוטש ענזשין'ס ווי גוגל און יאהו איז דאס ווארט סעקס. אויך איז די מערסטע באזוכטע סייטס אזאלכע ברעיקינג נייעס ווי דראדזש רעפארט און סי.ען.ען. וואס טוישט זיך כסדר אויף די סעקונדע וואס ס'געשענט. דאס אינטערנעט זאגט פארן מענטש דו ביסט נישט בעל הבית, די נייעס און די תאוות געוועלטיגן איבער דיר. און די סטאטיסטיקס פון אינטערנעט סייטס ווייזן דאס אלס פאקט.
סאציאל אפגעזונדערט מדות בין אדם לחבירו ווערן קארופטירט.
א מענטש מוז קענען רעדן מיט מענטשן, דאגה בלב איש ישיחנה, און סתם איבערשמועסן א גוט ווארט וואס פאלט איין אמאל. דער אינטערנעט איזאלירט אייך סאציאל, אז איר האט נישט די אלע קריטישע בענעפיטען פון חברה וחברים.
זינט אלעס איז אימעיל קאמיוניקאציע וואס דער מענטש ווערט א אי=מענטש אנשטאט א פנים הארץ און אזוי ווייטער. פארגעסט מען וויאזוי מען דארף זיך אויפירן צו א לעבעדיגן מענטש.
מעלות פון אינטערנעץ.
דערקעגן איז דא פיל מער מעלות פון דער אינטערנעץ, און דאס דארף ווערן אויסגעארבייט וויאזוי זיך צו פירן, די אלע זאכן וואס זענען חסרונות איז פונקט אזוי ווי אלע מאדערענע ערפינדונגען וואס אין אנפאנג איז זי געווען א שטער און שטרויכעלונג, ווי צום ביישפיל אן אויטאמאביל ווי מען קען גרינגער אנקומען צו תאוות און אפיקורסות. אדער א פענע וואס מקען זיך גרינגער שרייבן מיט אנדערע.
ערעקציע איז ווען דער פעניס ווערט הארט און אויסגעצויגן בעת'ן סעקס. דאס מאכט אז זרע זאל ארויסקומען (אויב דאס פעניס וועט זיין הייס).
עס זענען דא מענטשן וואס ליידן פון א פראבלעם אז זיי קענען נישט קומען צום פולקאמע מאס פון ערעקשאן, אז זיי זאלן קענען האבן די מעגליכקייט צו ארויסברענגן די ספערם, אז עס זאל זיין לעבעדיג און אקטיוו, זענען דא פארשידענע היילונגען, טאבלעטן, און דאס גלייכן, דאס צו באהעלפן.
אַ קאָמפּיוטער איז אַ מאַשין וואס קען אויספירן א רייע אינסטרוקציעס אויטאמאטיש. די אינסטרוקציעס ווערן געזאמלט צוזאמען אין א פראגראם. אין א געוויינלעכן פראגראם טוט דער קאמפיוטער ארייננעמען דאטן, וואס ער פראצעסירט און גיט ארויס די פראצעסירטע דאטן. א וויכטיגער טייל פון דעם קאמפיוטער איז דער זאפאס, וואס קען האלטן א גרויסן קוואנטום פון דאטן און אויך פראגראמען. א קאמפיוטער סיסטעם שליסט איין הארטווארג, אן אפערירן סיסטעם (די הויפט ווייכווארג) און פארבונדענעם אויסריכט.
א קאמפיוטער האט צוויי פרינציפעלע אייגנשאפטן: ער רופט זיך אפ אויף א ספעציפישע גרופע אינסטרוקציעס אין א געוויסן אופן, און ער קען אויספירן א גרייטע ליסטע פון אינסטרוקציעס גערופן א פראגראם. דאס ווערט אויסגעפירט דורך פיר עיקרדיקע שריט: איינגעבן, שפייכלעכרן, ארויסגעבן און פראצעסירן.
זייער אפט טוט מען פארבינדן קאמפיוטערס צו שאפן א נעצווערק דורך וואס די קאמפיוטערס קאמוניקירן מיט אנאנד.
זענטא (;;;) איז א שטאט אין סערביע (אמאל יוגאסלאוויע), אייראפע.
דער לעצטער סאטמארער רבי זצ"ל, ר' משה טייטלבוים, מחבר פון ספר „ברך משה", איז געווען דארט דער שטאט'ס רב איידער דער צווייטער וועלט מלחמה, דינענדיג שוין פון אלס בחור זייענדיג אלט 18 יאר, ווי עס איז פארצייכענט אויף זיין חתונה הזמנה "רב דק"ק זענטא".
עס האבן געוואוינט דארט בערך 500 פרומע משפחות, די מערהייט זענען געווען מער נעאלאגיש און ציוניסטיש. דער „ברך משה" איז געווען בלויז רב פאר די ארטאדאקסישע "קהל ספרדים", בערך 200 משפחות, און נישט געהאט קיין שייכות מיט דער אנדערער קהלה, די מערהייט פון זיין קהלה זענען געווען אשכנזיש נישט חסידיש, אבער זענען צוביסלעך צוגעצויגן צו די חסידישע אויפפירונגען.
בשעת דער צווייטער וועלט מלחמה האט דארט געוואוינט בערך 25 טויזנט איינוואוינער, עס האט באלאנגט פאר אונגארן, און 90% איינוואוינער האבן גערעדט אונגאריש.
תיכף נאך דער מלחמה זענען א קליינע צאל שואה איבערלעבער פרומע אידן צוריק געקומען אהין וואוינען, אבער זיי האבן אלע נאך א יאר פארלאזט די שטאט. זייט דעמאלטס וואוינען נישט קיין שום פרומע אידן דארט.
יארן פריער איז דארטן געווען רב הרב יצחק היילברוין (היילפרין) טאטע פון הרב יעקב היילברוין (האלפרין) בעמח"ס שו"ת מגילת סדרים וואס איז געווען רב אין דערנעבענדיגן שטעטל אדא.
אין 2002 האבן געוואוינט דארט בערך 20 טויזנט איינוואוינער.
די דערנעבענדיגן שטעט וואס האבן אויך געוואוינט אסאך אידן איידער דער מלחמה, איז פעטראוואסעלע און אדא.
יעקב יוסף פריעד באקאנט אלס JJ א טאלאנטפולער קאמפאזיטאר און מוזיק ארגאניזירער פון פילע חרדישע נגינה אלבאמען.
ער איז דער עלטסטער זון פון ר' שמואל פריעד, דער טוען רבני, און הייסט נאכן אלטן סקווירער רבין.
ער איז אן איידעם ביים ניקאלשבורגער רבי'ן.
ער לערנט בחברותא גמרא יעדן טאג פארמיטאג מיט מרדכי בן דוד דער קעניג פון חסידישע נגינה אין בית המדרש תורה ותפילה אין בארא פארק.
אן אַמבולאַנס אדער קראנקן וואגן איז א סארט פארמיטל וואס ווערט גענוצט צו טראגן א קראַנקן אדער באַשעדיקטן מענטש. געוויינטלעך טרייבן אַמבולאַנסן צו מענטשן אין נויטפאלן צו פירן זיי אין א שפיטאל פאר מעדיצינישן הילף.
ער איז שטארק מערקבאר אויפן וועג ווייל ער האט שרייעדיגע אותיות מיט בליטשקעדיגע לעמפלעך און הויכע סירענעס וואס דאס מאכט אז די אנדערע טרעקלעך אויפן וועג זאלן זיך רוקן אין דער זייט און האבן דרך ארץ פארן אמבולאנס ער זאל קענען שנעלער אנקומען צו זיין ציל.
א אקצידענט איז א אומפאל וואס איז א אומאנגענעמע זאך וואס קומט אומגעראכטען.
דאס מערסטע ווערט דאס באניצט אויפן וועג ווען עס פאסירט א ציזאמשטויס פון צוויי טרעקלעך (אויטאס).
אטאמקערן אדער אַטאָמישער יאָדער איז דער מיטלסטער געדיכטער טייל פון דעם אטאם. עס באשטייט פון נייטראנען און פראטאנען.
עס איז פיל קלענער ווי דער אטאם, נישט מער ווי 1/10000, אבער עס אנטהאלט 99.9% פון דעם אטאמ'ס מאסע, און עס האט נישט קיין עלעקטראנען.
אַלע זיבן "האַרי פּאָטער" ביכער (בריטישע אויסגאַבעס)
האַרי פּאָטער (ענגליש: "Harry Potter"; אויסגעלייגט "הערי פּאָטער" אין די יידישע אויסגאבע) איז אַ סעריע פֿון זיבן פֿאַנטאַזיע ראָמאַנען געשריבן דורך דער בריטישער שרייבערין דזשיי.קיי. ראָלינג. דער סעריע הייסט נאָך האַרי פּאָטער, דער הויפט כאראקטער.
זי זיבן ביכער האָבן זיך פֿאַרקויפֿט העכער 500 מיליאָן קאָפּיעס איבער דער וועלט אין העכער 80 שפּראַכן (אריינגערעכנט יידיש), און איז די מערסט געקויפֿטע ביכער סעריע פֿון אַלע צייטן נאָך דעם תנ"ך. פֿילם אַדאַפּטאַציעס פֿון אַלע זיבן ביכער זענען פּראָדוצירט געוואָרן.
האַרי איז אַ יתום פֿון טאַטע און מאַמע און װאוינט מיט זײַן שלעכטן פֿעטער װערנאָן, װעלכער איז אַ מאַגל. ביים עלטער פון עלף װערט ער געװאָר אַז ער האָט די טאַלאַנטן צו מאַכן כישוף און זײַן לעבן טױשט זיך דראַסטיש. פֿון דעם מאַגעטאַמישן לעבן בײַ זײַן פֿעטער וואו ער װערט טעגלעך גערודפֿט דורך זײַן שװעסטער קינד דאַדלי כאַפּט ער זיך אַריבער צו די דראַמאַטישע אָנגעפֿילטע טעג אין דער האָגוואָרץ שולע פֿון כישוף-מאַכערייַ און צויבערייַ װאו ער לעבט אין פּחד פֿון לאָרד װאָלדעמאָרט, װאס האָט געהרגעט זײַנע עלטערן און װיל אים אױך אָפּֿענדיקן, אין יעדן פון די זיבן ביכער ווערט באשריבען איין יאר פון זיין לעבן ביי האָגוואָרץ.
לויט ווי די לעגענדע לויטעט זענען הארי'ס עלטערן אומגעבראכט געווארן דורך דעם מערדער װאָלדעמאָרט וואס האט גענוצט די שרעקעוודיגע אוואדא כדברא, אריגינאל א קבלה'ישער אויסראטונג קללה זיי אומצוברענגען, און אזוי ארום צו באהערשן אלעמען. הארי האט זיך אבער באווייזן ארויסצודרייען פון אט די קללה, און האט נאך אויסגעדרייט דעם וואפען קעגן װאָלדעמאָרט, וועלכער איז זעלבסט אומגעברענגט געווארן דורך דעם.
פילמען.
פון די ביכער האבן די ווארנער ברידער געמאכט א סעריע פון אכט פילמען, וואס די ערשטע צוויי זענען פראדוצירט געווארן דורכן באוואוסטן פילם שאפער, קריס קאָלומבוס, מיט די נעמען "האַרי פּאָטער און דער וויסן-שטיין" ("צויבערער'ס שטיין" אין אמעריקע) און "האַרי פּאָטער און דאָס קאַמער פון סודות".
דזשאָאַן ראָלינג (ענגליש: "Joanne Rowling"; געבוירן דעם 31סטן יולי 1965; באקאנט מיט די פּסעוודאָנימען דזשיי קיי ראָלינג, "J.K. Rowling" [אויסגעלייגט "דזש. ק. ראָולינג" אין יידישע אויסגאבעס] און ראָבערט גאַלברייט, "Robert Galbraith") איז אן ענגלישע שרייבערין, פילאנטראפין, פילם און טעלעוויזיע פראדוצירערין און סצענאר שרייבערין, וואס איז בעסטנס באקאנט אלס די שרייבערין פון די פאנטאזיע בוך סעריע "האַרי פּאָטער".
ביז 1995 איז זי געווען זייער ארים, און האט געשריבן איר ערשטע בוך אין א קאווע הויז צוליב דעם וואס ביי איר אין הויז האט זי נישט געהאט מיט וואס אנצוהיצן. היינט איז זי די 13סטע רייכסטע פרוי אויף דער וועלט.
א מאַגל אדער מוגל (ענגליש: "Muggle") איז אײנער װאָס פֿאַרמאָגט נישט די טאַלאַנט צו מאַכן כּישוף.
דאס װאָרט איז אָריגינאַל פֿאַבריצירט געװאָרן דורך דזשיי.קיי. ראָלינג פֿאָר די "הארי פאטער" ביכער. אין די ביכער, איז דאָס אַ װאָרט װאָס די מכשפים רופן אַלע אַנדערע מענטשן.
עס איז שפּעטער אַרײַן אין דעם אָקספֿאָרד ענגליש װערטערבוך, און זײ האָבן עס אױסגעברײטערט צו מײנען יעדער װאָס קען זיך נישט לערנען אַ געװיסע טאַלאַנט.
טור-דע-פֿראנס, () וואס מיינט דער טור פון פֿראַנקרײַך, איז דער נאָמען פון די גרעסטע ראָד־בײַזיק געלאָף. עס װערט געפירט איין מאל א יאָר אין פֿראַנקרײַך אין אַ אָרביט פון-3,400 ק"מ במשך 21 טאָג. דער געלאָף גייט דורך פֿראַנקרײַך, איטאַליע און שפּאַניע. דער װאס ענדיקט דעם געלאָף מיט די װינטסיקסטע געזאַמלטע צײַט, ער איז דער געװינער.
דער געיעג איז פארגעקומען צום ערשטן מאל אין 1903.
אין יאָר 1998 האָט מען אנטדעקט ביי א טייל ספארטלער אז זיי האבן געניצט א באזונדער דראג (וואס הייסט "דאָפּינג") וואס מאכט זיי טרייבן שנעלער, און צוליב דעם האט מען זיי פארשיקט פונעם געיעג.
בחירה איז א באגריף סיי אין דער תורה סיי אין פילאסאפיע, אויף צו פריי אויסוועלן צו טון א געוויסע זאך, למשל ביי יידן צו זיין אן ערליכער איד אדער נישט. אנדערשט ווי אלע פאסירונגען און פעולות, מישט זיך נישט הקב"ה אריין אין די פירונג, נאר ער לאזט דאס בידי אדם אפצומאכן. אזוי ווי עס שטייט "ראה נתתי לפניך את החיים ואת המוות, ובחרת בחיים".
עס איז דא אויך א באגריף, דעטערמאניזם וואס גלייבן אז מענטשן האבן נישט קיין בחירה.
אז א מענטש האט בחירה צו טון גוטס אדער שלעכטס, פאסט צו באלוינען אים פאר טון גוטס און שטראפן פאר טון שלעכטס.
ס׳איז אנגענומען אין דער געזעלשאפט אז מענטשן האבן בחירה צו פאלגן געזעצן, און מען באשטראפט די פארברעכער, ווייל יעדער איינער איז פאראנטווארטלעך אויף זיינע פירונגען.
װיסנשאַפֿט איז די שטודיע און וויסן פון נאטור, דעם אוניווערס און דעם מענטשלעכן קערפער דורך אן אנגענומענעם וועג פון לערנען.
אין אלגעמיין האט וויסנשאפט צו טאן מיט פארשן, ווייל דורכן פארשן דערוווסט מען זיך זאכן. דער וואס פארנעמט זיך מיט וויסנשאפט הייסט א וויסנשאפטלער, און דער וואס פארשט הייסט א "פארשער".
עס איז דא צוויי ערליי סיבות פארוואס א מענטש פארשט, איינע קומט פון א נאטירלעכע נייגעריקייט וואס א מענטש אינטרעסירט זיך צו פארשטיין און ארויס האבן ווי יעדע זאך איז צוזאמגעשטעלט, און נאך א סיבה, איז כדי צו אנטוויקלען און אויפצוטאן פאר דער וועלט אין אלערליי ענינים וו.צ.ב.ש. באשאפן נייע מעדיצינען א.א.וו..
עס איז א כסדר'דיגע טוישענדע וועלט און אלעס גייט קודם אויף טעאריעס געבויט אויף פאקטן, ביז עס ווערט אפגעוואנדען פון נייערע פאקטן.
למעשה, איז דאס אמאל געווען א טיטל וואס האט געפאסט בלויז פאר איינער וואס טוט אין וויסנשאפט, ווי די נאמען לויטעט, אבער היינט יעדער וואס גלייבט אין אן אידעע אדער אילוזיע און באשרייבט דאס אין אן עססעי מיט לאטיינישע אויסדרוקן יעדע דא און דארט, ווערט געשאנקן דורך די אקעדעמיקער מיטן צונאמען 'וויסנשאפטלער'.
געביטן פון וויסנשאפט.
מאדערנע וויסנשאפט ווערט געוויינלעך צעטיילט אין דריי געביטן: נאטור-וויסנשאפטן, סאציאלע וויסנשאפטו און גייסט וויסנשאפטן.
צווייגן פון וויסנשאפט.
מאדערנע וויסנשאפט ווערט אפט צעטיילט אין דריי הויפט צווייגן, וואס זענען די נאטור-וויסנשאפטן, סאציאל-וויסנשאפט און פארמאל-וויסנשאפט. יעדער איינער פון די דאזיגע צווייגן באשטיין פון פארשידענע ספעציאליזירטע וויסנשאפטלעכע דיסציפלינען וואס אפמאל האבן זייער אייגענעם נאמענקלאטור. די נאטור- און סאציאל-וויסנשאפטן זענען ביידע עמפירישע וויסנשאפטן אזוי ווי זייער וויסן איז באזירט אויף עמפירישע אבסערוואציעס און מען קאנטראלירן דורך אנדערע פארשער וואס ארבעטן מיט די זעלבע באדינגען.
עס זענען פאראן אויך אנדערע דיסציפלינען וואס ניצן וויסנשאפט, ווי למשל אינזשעניריע און מעדיצין.
נאטור-וויסנשאפטן.
נאטור-וויסנשאפטן באהאנדלען די באשרייבונג, פאראויסזאָג און פֿארשטאנד פון נאטירלעכע פענאמענען באזירט אויף עמפירישע באווייזן פון אבזערוואציע און עקספערימענטאציע. מען קען דאס צעטיילן אין צוויי הויפט צווייגן: ביא-וויסנשאפטן און פיזישע וויסנשאפט. פיזישע וויסנשאפט ווערט צעטיילט ווייטער אין צווייגן, וואס שליסן איין פיזיק, כעמיע, אסטראנאמיע און ערד-וויסנשאפט. די צוויי הויפט צווייגן קען מען צעטיילן ווייטער אין מער ספעזיאליזירטע דיסציפלינען. מאדערנע נאטור-וויסנשאפטן זענען דער נאכפאלגער פון דער נאטור-פילאסאפיע וואס האט אנגעהויבן אין אוראלט גריכנלאנד. גאלילעא, דעקארט, באקאן און ניוטאן האבן דעבאטירט די מעלות פון ניצן צוגאנגען וואס זענען מער מאטעמאטיש און מער עקספערימענטאליש אויף א מעטאדישן אופן. דאך, פילאסאפישע פערספעקטיוון און השערות, אפטמאל פֿאַרזען, בלייבן נייטיד אין נאטור-וויסנשאפטן. סיסטעמאטישע דאטן זאמלונג האט נאכגעפאלגט נאטור-געשיכטע, וואס איז ארויסגעקומען אינעם 16טן יארהונדערט, באשילדערן און קלאסיפיצירן פלאנצן, בעלי חיים, מינעראלן אא״וו. היינט טוט דער טערמין "נאטור-געשיכטע" פארלייגן אבזערוואצייע-באשרייבונגען פארן ברייטערן עולם.
סאציאלע וויסנשאפטן.
סאציאל וויסנשאפט באהאנדלט די געזעלשפאט און די באציאונגען צווישן יחידים אינערהאלב א געזעלשאפט. זי האט פיל צווייגן וואס שליסן איין (אבער זענען נישט באגרענעצט צו) אנטראפאלאגיע, ארכעאלאגיע, קאמוניקאציע-וויסנשאפט, עקאנאמיק, היסטאריע, מענטשלעכע געאגראפיע, יוריספרודענץ, לינגוויסטיק, פאליטיק-וויסנשאפט, פובליק-געזונט און סאציאלאגיע.
a>, באשרייבט דער פארזארג און נאכפרעג מאדעל וויאזוי פרייזן ענדערן זיך אלס תוצאה פון א באלאנס צווישן פראדוקט פֿאראנענקייט און נאכפרעג.
וויסנשאפט קעגן רעליגיע.
רוב וויסנשאפט וועלט האלט פון די טעאריע פון עוועלאציע. אבער זענען נאך אלס פונקט אזוי גלויביג אין רעליגיע. אמאל אבער איז דער אלגעמיינער וויסנשאפטלעכער געווען מער גלויביג ווי די מאסן, ווייל פאר די טעאריע פון עוועלאשען האט מען אלע וואונדער און חסד פון באשעפעניש אנגעהאנגען אין א גוטער קלוגער באשעפער, היינט צוטאגס גלייבן זיי דאס אלס אן עקסידענט דורך עוועלאציע. אזוי ארום האט זיך געשאפן א קאנטער קולטאר פון גאר פרומע עקסטרמע רעליגיעזע וואס גלייבן נאר אין נפלאות הבורא, שער הבחינה אדער ווי מען רופט דאס אן אין ענגליש אינטעליזשענט דעזיין שטרעמונג קעגן די אלגעמיינע וויסנשאפטלעכע באוועגונג.
די וויסנשאפט באוועגונג איז געשטיצט דורך אלע געלטער פון אלע מאדערענע רעגירונג סיסטעמען פון די מידיע, ביז די חינוך אינסטעטוציעס פון קינדערגארטן ביז די גרעסטע פארש צענטערס און אוניווערסיטעטן וואס פאפמפען אריין אין דעם טריליאנען דולער א יאר אויפצוהאלטן דעם טעאריע. לעומת זה זענען די רעליגיעזע חינוך אינסטעטוציעס מאכטלאז קעגן דעם מעכטיגן אפאראט און סשאפט זיך א מציאות אז רוב וועלט נעמט אן די עוועלאשען טעאריע קעגן די אמונה פון א מנהיג ובורא.
די פרומע באשולדיגען די וויסנשאפטלער אין זיין פאנאטישע פונדאמענטאליסטן, ווייל מ'זעהט אזויפיל שוועריגקייטן, אויסגערעכענטע טיפע פלענער און וואונדער אין די נאטור אז עס אומעגליך צו זאגן אז דאס בלויז אן עקסידענט פון עוועלוציע. זיי זאגן אז וועגן דעם איז וויסנשאפט אזא שטארקע גלויבן, ווייל די אלע וויסנשאפטלער ווילן זינדיגן ממילא זוכן זיי א מוח־וואש אז עס איז נישטא קיין באשעפער און ציל פון די וועלט כדי מען זאל קענען זינדיגן. און דערפאר איז זיי שווער צוצוקומען אז איינער האט געמאכט דעם ערשטן חומר, ווייל ס'איז זיי גרינגער צו זאגן אז ס'איז אלעמאל געווען, ווי איידער צו זאגן אז ס'האט עס איינער באשאפן, ווייל ס'איז זיי אויסטערליש מחייב. און א מענטש אפילו ער איז קלוג איז ער דאך נאריש און ער האט מורא צו קומען מיטן אמת פנים אל פנים.
און שכלדיג איז דאס אויך גאר שווער צו פארשטיין, וויאזוי קען אזא שיינע מסודר'דיגע וועלט באשאפן ווערן פון ספאנטאנע מישונגען און אומאויסגערעכנטע געשעענישן? אויף דעם איז נישטא קיין צופרידנשטעלנדע תירוץ ווי דזשאן פאלקינגהארן – א פיזיקער אין קעמבריזש אוניווערסיטעט שרייבט: "נאכן שטודירן די בריאה זע איך אז דאס איז נישט געשען, דאס האט מען געטון". און דארווין (דער מערסט באקאנטער אטעאיסט) אליינס שרייבט: "הגם ס'איז מיר שווער צו גלייבן אין א גאט, איז מיר אפטמאל שווערער צו גלייבן אז קיינער שטייט נישט אונטער דער בריאה". אויך פֿראנסיס קריק – נאבעל פרייז געווינער פארן אנטדעקן די געבוי פון DNA זאגט אז נאכן שטודירן ביאלאגיע איז אוממעגליך צו גלויבן אז דאס איז א רעזולטאט פון ספאנטאנע טוישונגען, וויאזוי האט יענער געזאגט? דארווין האט בכלל נישט געשריבן דאס בוך איבער עוואלוציע, אפאר זעברעס האבן זיך צוגעזעצט צו א טייפרייטער און געהאקט, און נאך אזויפיל יארן פון רענדאם האקערייען איז ארויסגעקומען די בוך...
ווי אויך איז שווער אויף זיי, אז וואס האט געברענגט די אזויגערופענע נאטורליכע עוואלוציע? די ביג בענג, ווער האט געשאפן די אויפרייס? וואס האט אויפגעריסן? ווער האט באשאפן די ערשטע אטאם? אהההה! דער באשעפער, נו, וואס פעלט דעמאלס אויס די גאנצע עוואלוציע תורה?...
אבער די וויסנשאפלעכער באשולדיגן צוריק די רעליגיעזע פרומע אין קאמפ מיט וויסנשאפ אז דאס איז פאנאטיש און פאנדאמעטאליסטיש צו גלייבן אז עפעס א העכערע כוח האט געמאכט די וועלט טרוקן אן קיין טוישונגען בשעת ווען זיי זעהן נישט קיין אנדער טעאריע וואס מ'קען פארשטיין, און דאס אז עס איז וואונדערליך און שווער מיט אומפארענטפערטע פראגעס מאכט נאך נישט אויס טעאריע. און די קעגנער פון וויסנשאפט זענען א סכנה פאר די וועלט ווייל זיי ווילן ארויפצווינגען א אומבאזירטע הוילע נישט-וויסנשאפטלעכע תירוץ אויף אלע פראגעס.
אידן האלטן דאך אז אלץ איז פון הקב"ה וואס וויל אז צו טאן א מצווה און גוטער זאך זאל אנקומען שווער מאכט ער א נסיון. אזוי איז אנגענומען אז יעדע עבירה וואס קומט אונטער א מענטש זאל ער געדענקען אז דאס איז א ניסיון פון הקב"ה אים אויסצופריווען און דערהייבן נאך דעם וואס ער וועט קענען ביישטיין און נישט דורפאלן צו טאן די עבירה.
לויט די גמרא אין סוכה נב.: כל הגדול מחבירו יצרו גדול הימנו, קוקט אויס אז ווי שטערקער און חשובער די מצווה, מענטש, אדער ענין, איז אלס א גרעסער נסיון און קעגנערשאפט אפאזיציע איז דא דאס נישט צו טאן.
לויט דער גמרא איז דאס אן עקסטער כוונה פון הקב"ה מיט די ניסיונות, כדי צו געבן מער שכר אויף די שוועריגקייטן אויך. און דאס איז דער גאנצער חילוק פון עולם הזה און עולם הבא
דער אינהאלט פון די שטאטוטן
קהל יטב לב איז די סאטמארער קהילה איבער דער וועלט, וואס איז געגרינדעט דורך דעם סאטמארער רבי'ן ר׳ יואל טייטלבוים זצ"ל, וועלכער האט אראפגעלייגט ספעציעלע יסודות דורכ'ן שרייבן שטאטוטן ווי אזוי די קהלה זאל געפירט ווערן אין אלע צייטן און אומשטענדן.
געגרינדעט געווארן אין שנת ה'תש"ח לפ"ק אום חוה"מ פסח, אין דעם ערשטן קליינעם סאטמארער ביהמ"ד אויף 500 בעדפארד עוו.
דעמאלטס ביי דעם ערשטן אסיפה האבן זיך איינגעשריבן בלויז 17 מיטגלידער אלס חברי הקהלה.
דער ערשטער פרעזידענט איז געוועזן רבי חיים מאיר ברוין, בעמח"ס תולדות חיים
אלס ראשי הקהלה וועלכע האבן אויך געדינט אלס וויצע פרעזידענט זענען אריינגעקומען הרבני הנגיד ר' פייש מאשקאוויטש (וועלכער איז אליינס שפעטער געווארן פרעזעס), און הרבני הנגיד ר' יוסף איצקאוויטש.
אלס סעקרעטאר פון די קהלה איז אויפגענומען געווארן ר' משה בראווער
פרעזידענטן און וויצע פרעזידענטן.
אט איז א שטיקל ליסטע פון ראשי הקהילה (פרעזעס און וויצע פרעזעס פון די פאלגנדע יארן)
שמאלץ איז פעטנס ארויסגענומען פון א הינדל אדער א גאנדז. מען ניצט עס צו פרעגלען אדער אנשמירן אויף ברויט. עס איז זייער אן אויפגעכאפטער עסנווארג אין דער אידישער קיך.
דא צו פראדוצירן טוט מען אפשניידן די פעטע הויט טיילן פונעם פויגל צו קליינע שטיקלעך, און מען פרעגלט זיי אין א טאפ אויף א מעסיגע פלאם, און פון די שטיקלעך הויט ווען זיי זענען קריספי און ברוין, ווערט עס גריווען, אדער ווי מ'רופט עס 'שוויסקעס'. און פון די פליסיגקייט וואס ווערט אויל, לייגט מען אין א פלעשל, וואס מ'נוצט צום קאכן און דאס גלייכן.
די גריוועלעך עסט מען צומאל מיט קארטאפל און ציבעלע, אדער מיט קאשע און לעבערלעך. עס איז א טייל פונעם אייראפעאישער יודישער קאך, ספעציעל אום פסח, ווען פרומע לייט וואס נוצן נישט קיין אויל אום פסח - אלץ א חומרא, נוצן אנשטאט דעם בלויז שמאלץ אויל.
א וויץ איז אין קורצען עפעס וואס ברענגט מענטשן צו שמייכלען אדער לאכען. וויצן קענען זיין אין פורעם פון רייד, געזאגט אדער געשריבן, און זיי קענען אויך זיין אין פורעם פון זעהניש, אין בילדער אדער פֿאָרשפילען.
די גרעסטע דענקער און פארשער פרובירען צו דערגיין פארוואס מ'לאכט אויף א וויץ. ס'מן-הסתם נישט דא בלויז איין סיבה, און ס'קען זיך אויך ווענדן אויף די סארט וויץ.
אינטעלעקטואלע וויצן.
אינטעלעקטואלע וויצן ברענגען מיט זיך סורפרייז און חידוש. דאס ברענגט הנאה פארן מוח דורך לערנען עפעס ניי. און דעם כלל גייען אריין ווערטער-שפילען און מעשה-וויצן.
די סארט וויצן פארלאנגען סורפרייז און פארדעם פארלירט עס דעם טעם ווען מ'הערט עס איבער.
סלעפסטיק וויצן.
סלעפסטיק וויצן ברענגט געלעכטער דורך זעהן יענעם'ס צרות. לאכן ווי איינער גליטשט זיך אויס, זיך כויכען ווי איינער כאפט א קרעם-לעקעך אין פנים. די הנאה קען קומען פון דאס וואס מ'שפירט זיך גליקליכער פון יענעם, אדער דורך זיך אויסלערנען צו לאכען פון די אייגענע צרות אויך.
די סארט וויצן פארלאנגט נישט אייביג סורפרייז און מ'קען עס איבערקוקען און איבערקוקען און זיך קוילערען פאר געלעכטער אפילו ביים הונדערטסטען מאל.
אדר א' (ארויסגערעדט "אדר ראשון") איז דער צוועלפטער חודש אין דעם יידישן קאלענדאר, און איז נאר דא אין א עיבור יאר. דאס איז דער חודש וואס מען לייגט צו אן עיבור יאר. ער האט 30 טעג. דעם 14טן און 15טן טאג פונעם חודש ווערן אנגערופן פורים קטן.
אין דעם חודש איז מען זייער פריילעך, אזוי ווי עס שטייט "משנכנס אדר מרבין בשמחה". (מסכת מגילה)
די פייערונגען פון חודש אדר פייערט מען נישט אין דעם חודש, נאר אין אדר שני.
ביי אשכנזים איז דער מנהג אז איינער וואס איז נפטר אין אדר פון א פשוטן יאר, האלט מען די יארצייט אדר ראשון אין אן עיבור יאר. א יינגל קען נישט ווערן בר מצוה אין דעם חודש סיידן ווען ער איז געבוירן אין אדר ראשון. במילא מאכט זיך יארן ווען אין גאנץ חודש אדר ראשון זענען נישט דא קיין בר־מצווה'ס, למשל אין תשע"א (ווייל דרייצן יאר פריער תשנ"ח איז נישט געווען קיין עיבור יאר).
עיבור יארן.
דער יידישער קאלענדאר איז געבויט אויף א לבנה יאר פון דורכשניטלעך 354 טעג. אזוי ווי עס שטייט אין פסוק "שמור את חודש האביב ועשית פסח לד' אלוקיך", האבן חז"ל ארויסגעלערנט אז מען דארף צופאסן דעם לוח אויך צום זון יאר פון 365 טעג, כדי פסח זאל שטענדיג געפאלן אין פרילינג. די 11 טעג וואס מען פארלירט יעדע יאר שאפן א לאך פון א גאנצן חודש יעדע צווייטע אדער דריטע יאר. צוליב דעם שטעלט מען צו נאך א חודש (אדר א') אין די יארן, וואס מען רופט עיבור יארן.
וויליאַמסבורג (ענגליש: "Williamsburg") איז אַ געגנט אין צפון ברוקלין, ניו-יאָרק, צופוסנס פונעם וויליאַמסבורג בריק וואָס פירט קיין מאַנהעטן. עס האָט אַ גרויסע געמיינדע פון חסידישע אידן.
דער וויליאמסבורגער אומגעגנט פון דער הייך
דער נעיווי יארד אינדוסטריעלער געגנט וואס גרעניצט זיך מיט וויליאמסבורג
א טאוול אין גאס וואס רופט צו צניעותדיגער קליידונג
די חסידים פון ר' זלמן לייב (זאלוינים) אין וויליאמסבורג
דער באקאנטער וויליאמסבורגער געשעפטסמאן זעלדא פארטראכטערהייט
ביים פארברענען דעם ציוניסטישן פאן אום פורים נאכמיטאג ביי ליע עוו. קאר. היוז סט.
אין 1638, האָט די 'האָלענדישע מערב אינדיע פירמע' געקויפט דעם שטח פון די 'לענאַפּי נאַטיווע אַמעריקאַנער' וואָס האָבן פאַרנומען דעם שטח. אין 1661, האָט די פירמע געטשאַרטערד די שטאָט פון Boswijck, אַרייַנגערעכנט לאַנד וואָס וועט שפּעטער ווערן וויליאַמסבורג. נאָכדעם וואָס די ענגלישע האָבן איבערגענומען ניו נעטהערלאַנד אין 1664, איז דער נאָמען פון דער שטאָט אַנגליזירט געוואָרן צו בושוויק. אין קאָלאָניאַלע צייטן, פלעגן דאָרפסלײַט רופן די געגנט "בושוויק שאָר (ברעג)". דער נאָמען האָט אָנגעהאַלטן אומגעפער 140 יאָר. בושוויק שאָר איז אָפּגעהאַקט געוואָרן פון די אַנדערע דערפער אין בושוויק דורך 'בושוויק קריק' צום צפון און דורך 'קריפּפּלבוש', אַ געגנט פון דיק, באָגגי קשאַק לאַנד וואָס האָט זיך געצויגן פֿון 'וואָלאַבאָוט קריק' ביז צו 'נעווטאָוון קריק', צום דרום און מזרח. רעזידענטן פון בושוויק פלעגן רופֿן בושוויק שאָר "די סטראַנד (שנירל)".
פאַרמערס און גערטנערס פון די אַנדערע בושוויק דערפער פלעגן שיקן זייערע סחורה צו 'בושוויק ברעג' אריבערגעפירט צו ווערן די מזרח טייך (איסט ריווער) צו ניו יאָרק סיטי פֿאַר פאַרקויף דורך אַ מאַרק אין די היינטיקע 'גראַנד סטריט'. די גינסטיגע אָרט פון בושוויק שאָר נאָענט צו ניו יארק סיטי האָט געפירט צו דער שאַפונג פון עטלעכע פאַרמינג דיוועלאַפּמענטן. אין יאָר תקנ"ב (1802), האָט גרונטייגנס ספּעקולאַנט ריטשאַרד מ. װאוּדהאל אָפּגעקױפט דרײַצן אקער (53,000 מ²) אריבער די איסט ריווער. ער האט געלאזט קאלאנעל יונתן וויליאמס, אן אמעריקאנער אינזשעניר, איבערקוקן די אייגנטום, און עס אַ נאָמען געגעבן "וויליאמסבורג" נאָך אים.
די מערהייט איינוואוינער היינט צו טאג זענען חסידישע אידן מערסטנס אונגארישע אפשטאמיגע וואס האבן זיך אהערגעצויגען אין די יארן נאך דער צווייטער וועלט מלחמה. אויך וואוינען דארטן א באדייטנדע צאל אפשטאמיגע פון פארטא ריקא, שווארצע און ארטיסטן.
די אידישע באפעלקערונג אין וויליאמסבורג זענען צוטיילט צו א באדייטענדע צאל געמיינדעס. די גרעסטע געמיינדע איז סאטמאר, וואס איז היינט צוטאגס צוטיילט צווישן די צוויי גרויסע פראקציעס, די ארונים און די זאלוינים. ווי אויך זענען דא דארטן די גרעסערע קהילות ווי פאפא, וויזשניץ, קראלי, ספינקא, קלויזענבורג, וויען, נייטרא, קראסנא, צעהלים, שאפראן, דינוב, סקווירא, בעלזא, בעלז-מאכניווקע און נאך. טייל פון די האבן אייגענע שולן, תלמוד תורה'ס פאר יונגלעך, שולעס פאר מיידלעך און קעמפס אין די קעטסקילס פארן זומער. א טייל האבן אויך אייגענע מקוה'ס, זאלן, מצה בעקערייען, און פארשידענע ערליי אינסטיטוציעס וואס פעלט זיך אויס צום אידישן לעבן.
אַרטיסטן.
אין משך פון די לעצטע יאָרן האָבן זיך אַרײַנגעצויגן אין דעם געגנט פון צפון וויליאַמסבורג פילע "היפּסטערס" און "אַרטיסטן", אינגערע לײַט פונעם מיטל-העכערן סאָציאָ-עקאָנאָמישן קלאַס. דער געגנט איז צוליב זיי אַדורך אַ פּראָצעס פון גענטריפיקאַציע, און דאָס האָט געבראַכט דערצו אַז די ריעל־עסטייט פּרײַזן זאָלן שטײַגן אין דעם גאַנצן געגנט.
כאָטש פילע פון די בנינים אין דעם הײַנט טײַערן געגנט געהערן צו חסידים פון וויליאַמסבורג, און דער איבערטויש פון דעם געגנט איז געווען פאַר זיי לטובה, זענען אָבער וויליאַמסבורגער אײַנוואוינער אומצופרידן פון די אַנטוויקלונגען. טייל רופן דאָס אָן אַ "מכה" און האַלטן אַז זיי שאַפן אַ ריזיגן מאָראַלישע סכנה פאַר די חסידישע אײַנוואוינער.
עירוב.
אין יאָר תש"מ בערך האט דער ראצפֿערטער רבי אויפגעשטעלט אן עירוב מיט שווערער האראווניע. במשך דעם ערשטן פרייטאג איז דער עירוב צוריסן געווארן דורך זדים און בריונים, ווי ערקלערט אין דער אויסגאבע "די תורה וועלט". 2 דיינים, הרב שלום קרויז מיט הרב פישל הערשקאוויטש, האבן בודק געווען דעם עירוב דעם ערשטן פרייטאג.
אין תשס"ג איז פֿריש געווארן א שערוריה אין וויליאַמסבורג מיטן התחדשות פונעם עירוב וואָס איז געשאַפן געוואָרן מיט דער הסכמה פון איטליכע רבנים און בעלי בתים קעגן דעם דעת פון די גרויסע רבנים ובראשם דער דעמאלטסדיגער סאטמארער רב - רבי משה טייטלבוים - וואס האט בפועל אנגעפירט מיט די אידישע אנגעלעגנהייטן אין וויליאמסבורג, וואָס זיי טענה'ן אז אזוי ווי עס איז נישטאָ קיין איין רב וואָס האָט אַ כח אויף דער שטאָט אַלס שטאָטס־רב, קען מען נישט אויפ‏ֿפּאסן אויף דעם עירוב געהעריג, און ווי דער סאַטמאַרער רב האָט זיך אַפּאָר מאָל אויסגעדריקט פאַר זײַנע נאָנטע אַז אין מאנהעטן וואו דער רב הכולל האָט געמאַכט אַן עירוב האָבן זיך אידן נאָך סומך געווען דערויף אַסאַך יאָרן שפּעטער ווען ער האָט שוין נישט געלעבט און דער עירוב איז שוין לאַנג נישט געווען כשר, און דאס אז דער סאטמארער רב דער דברי יואל וועלכע האט אויפגעשטעלט אלע אידישע צרכים אין וויליאמסבורג, האט אבער פארט נישט אהערגעשטעלט א עירוב, און אזוי אויך זיין נאכפאלגער דער ברך משה, איז א ראי' אז אין וויליאמסבורג ברויך קיין עירוב ניקס זיין.
אנדערע רבנים האלטן אפילו אז בעדפארד עוועניו איז א רשות הרבים דאורייתא, דעריבער קען מען נישט מאכן קיין עירוב אין וויליאמסבורג, און אפילו עס איז געווען עירובין בחייו פון דעם דברי יואל, אין בעדפארד גארדענס, ראדני, אין סוכות, איז אבער קיינמאל נישט געווען קיין עירוב איבער בעדפארד עוועניו.
למעשה האלטן זיך מערסטנס חרדישע אידן אינעם וויליאמסבורגער ציבור צוריק פון טראגן מיט'ן עירוב. געוויסע אידן טראגן אבער יא מיט'ן עירוב.
נאך פארשידענע מערכות.
במשך די יארן איז פארגעקומען פילצאליגע מערכות איבער געשעפטן און ארגאניזאציעס מיט'ן ציל אנצוהאלטן די אפגעזונדערטע סטאנדארטן פון אידישן וויליאמסבורג, אנגעהויבן יארן צוריק ביי גרין'ס פיצא שאפ וואס איז געווען די ערשטע פיצא געשעפט אין וויליאמסבורג, און דערנאך ביים געוועזענעם גל-פז, ווי אויך ביי א מעיק-אפ געשעפט אויף לי עוועניו ווי עס זענען פארגעקומען טעגליכע פראטעסטן במשך בין הזמנים ביז זיי זענען געצווינגען געווארן צו שפארן. ווי אויך ביי די מערכה קעגן אינטערנעט און סמארטפאנען איז געווארן אפגעהאלטן א פראטעסט אקעגן סאנרייס פאטא-געשעפט פאר'ן אנגעבליך פארקויפן סמארטפאנען פאר בחורים.
די קנאישע קרייזן ווילן אז מען זאל נישט פארקויפן די המודיע צייטונג אין וויליאמסבורג, אזוי אויך די משפחה און עמי מאגאזינען. א ספעציעל אגרעסיווע קאמפיין איז פארגעקומען אנטקעגן עמי מאגאזין אין ווינטער פון תשע"ב. למעשה קען מען היינט צוטאגס טרעפן די משפחה און עמי מאגאזינען אין פיל געשעפטן, אבער די המודיע פארקויפט מען טאקע נישט אין ערגעץ.
גרענעצן פון דער אידישער געגנט.
פון מערב זייט לויפט קענט עוועניו, פון מזרח און צפון לויפט שיף די בראדוועי גאס. און פון דרום ווערט היינט צוטאגס פארעכענט לאפאיעט עוועניו די גרעניץ.
די פאַרשידענע געגנטער פון וויליאַמסבורג.
גרויס־וויליאַמסבורג איז אײַנגעטיילט אין פאַרשידענע קוואַרטאַלן, אָנהייבנדיק פון דעם סאַוט-סייד געגנט וואָס באַשטייט בעיקר פון די סאוט 8 און סאוט 9 גאסן באוואוינט בעיקר דורך מיטל-יעריגע אידן, דערנאך די געגנט פון קליימער סטריט - וואס רעכנט אריין פילע שטאטישע פראדזשעקטס - ביז די הייוועי, דערנאך אריבער די הייוועי - ווי עס געפונט זיך די גרעסטע טייל פון וויליאמסבורג - וואס איז אויסגעבויעט מיט אנגעפולטע גאסן פון בראונ-סטאון הייזער, דערנאך קומט די נייע געגנט וואס האט ערשט אנגעהויבן באוואוינט ווערן בערך תש"ס נאך וואס די קאמערציאלע פאבריקן האבן זיך אוועקגעצויגן פון דארט און אויף זייער ארט איז אויפגעקומען פילע גרויסע וואוינונג געביידעס (א גרויס טייל דערפון געבויט דורך דער ראבסקי גרופע), דער דאזיגער געגנט הייבט זיך אן בערך פון וואלאבאוט סטריט וואו עס געפונען זיך גאר אסאך געשעפטן, און ציעט זיך פאר פילע לאנגע גאסן אראפ ביז לאפאיעט עוועניו וואס דאס ווערט גערופן "ניי וויליאמסבורג". דערנאך איז דא א נייע געגנט וואס האט לעצטנס אנגעהויבן ווערן מער באוואוינט, די טרופ געגנט, וואס ציעט זיך היינט-צוטאגס אראפ מארסי עוועניו און טאמפקינס ביז פולאסקי סטריט נעבן דעם האום דיפאו געשעפט.
מעלווין באראש איז א ריכטער אין ברוקלין וואס איז באקאנט געווארן צוליב דעם וואס ער האט געראטעוועעט סאטמאר לויט די זאליס, און צוטיילט סאטמאר לויט די ארוניס.
ער האט געאורטיילט פאר די זאליס קעגן די ארונים. און צוליב דעם איז ראדני שול מיט אלע סאטמערע נכסים פון וויליאמסבורג אין ווערט פון 339 מיליאן דאלער געגאנגן אונערן בעלות פאר ר' זלמן לייב טייטלבוים די אינגערער ברודער.
איינער פון זיינע הויפט ארגומענטן איז געווען אז דער פרייער גוי'אישער געריכט האט נישט וואס אריינרעדן און אז דאס הנהגה פון ר' זלמן לייב'ס מעטשן זענען צוליב דאס ווילן פון די פריערדיגע סאטמאר רבי דער ברך משה און בלויז ער קען דעצעדירן און אפמאכן אין עניני הנהגה.
אן אנדער ריכטער, מר' סטוארט ראזענוואסער פון אראנזש קאונטי געריכט האט אבער זיך געקריגט מיט אים און געזאגט אז סאיז נישטא קיין געהעריגע באווייזן אז דער ברך משה האט געווארפן ר' בערל פרידמאן דער ארוני ראש הקהל און געגעבן דערמיט די פירערשאפט פאר די זאליס. אויך האט דזשאסטיס סטוארט זיך שטארק געקריגט מיט באראש'ס מיינונג אז די געריכטן טארן זיך נישט מישן און א פאל פון גניבה. - וויבאלד אבער באראש איז א ברוקלין געריכט האט די פאליציי אנגענומען באראש'ס מיינונג ענדערשטער ווי ראזענוואסער'ס.
דער קעיס איז עווענטואל געווארן אפיעלט דורך די ארונים מיט די טענה אז באראש קען נישט שטיין פון דער זייט און זאגן אז די סעקולארע געריכטן קענען זיך נישט אריינמישן בשעת ווען די אידישע גזלנים באראבעווען זיי פון אזויפיל ווערט נכסים. די סופרים קארט האט אבער געזאגט כמעט די זעלבער זאך אין די ענדע אז באראש איז געווען גערעכט מיט דעם אז די גוי'אישע געריכטן קענען זיך נישט מישן אין אנגעלעגנהייט פון א אידישע קהילה, וואס האבן זיך זייער אייגן תורה פירונג און רבנים.
די ארוניס טענה'ען נאכאלטס אז באראש האט נישט געמיינט דאס צו געבן פאר די זאליס נאר געשריבן אז די זאליס זענען סטאטוס קווא און זיי פארבלייבן דערמיט אבער קריגן און זענען מערער אז די זאליס זענען לעגאל נישט סטאטוס קווא און דאס אז זיי זענען דארטן אינעווייניג מאכט זיי פאר פשוטע גזלנים. זיי בעטן פון יעדן חתונה אין די דאזיגע בנינים געלט, אבער מ'געט זיי נישט. נאר פאר די ריכטיגע בעלי בתים פאר די אויגן דאס הייסט די זאליס.
און זיין פסק האט ער זייער מיאוס ארפאגעריסן געוויסע עלעמענטן אן קיין נאמען און געוויינט אז זיי האבן אים שטארק טעראריזירט פערזענליך און נאכאנאנד געטשעפעט. ער האט אפילו געבעטן די העכערער ריכטער זאלן מאכן א קרימינאלע אינוועסטיגאציע וואס איז נישט נאכגעגעבן געווארן. ער האט אויך שטארק אריינגעפליקט די ארונים אז זייער הויפט עסקן איז גאר א קאריערע קרימינאל מיינענדיג דערמיט דעם פרעזידענט פון דער בלאט ר' יאסי בראך וואס איז געווען דער אריינטראגער פון דעם קעיס אין גוי'אישן געריכט. און האט גאר אויפגעטרעטן פאר די גוים אלס אן "עקספערט" אין די אידישע רעליגיע און סאטמארע מנהגים פארטרעטענדיג די צד פון די ארונים באראש האט זיך אפגערעדט אז דער בראך האט נאכאנאנד פארשפרייט שקרים אז ער האט גענומען שוחד פון די זאליס דורכאויס די קעיס פאר די פרעסע.
‫בריטני דזשין ספּירס (ענגליש: "Britney Jean Spears"; געבוירן דעם 2טן דעצעמבער 1981) איז אַ פּאָפּולערע אמעריקאנישע פאפ זינגערין און צו מאלן אן אקטריסע.
איר קאריערע האט זי אנגעהויבן שוין ביי די 12 יארן. זי האט געבראכן דער רעקארד, מיטן ווערן אזא פּאָפּולערע שטערן, שוין ביי די 17 יאר האט זי ארויס געגעבען א פאר סידיס און צוויי פילמען. איר ערשטע סינגל פון 1998 איז געווען "Baby One More Time".
זינט זי האט חתונה געהאט איז זי כמעט אראפ פון מאפע אויף עטלעכע יאר. צום יאר 2005 איז איר געבוירן געווארן א בן זכר.
נאוועמבער 2007 איז זי צוריק אריין אין דעם מוזיק־תּחום, און האט פובליקירט א דיסק מיטן נאמען "Blackout" אין איר די דריי סינגלען: "Gimme More", "Piece of Me", "Break the Ice". שפעטער, מערץ 2011 האָט זי פּראָדוצירט איר אַלבאָם מיטן נאָמען "Femme Fatale".
סאיעד כאסאן נאסראללא, דער פירער פון חיזבאלא
כעזבאָלאַ איז א שיאיטישע מוסלמענער ארגאניזאציע אין לבנון מיט פאליטישע און מיליטערישע צווייגן, וואס שטרעבט אויף צו באקעמפן מדינת ישראל. עס ווערט אנגעפירט דורך סאיעד כאסאן נאסראללא, און ווערט געשטיצט הויפטזעכליך דורך איראן און סוריע.
כעזבאָלאַ ווערט אנגעטיטלט דורך רוב לענדער אין דער מערב וועלט אלס א טעראריסטישע ארגאניזאציע. חיזבאלא און אירע שטיצער, אריינגערעכנט פילע פאליטישע פירער און סתם המון עם אין לבנון, האלטן אז זי איז א לעגיטימע מיליציע אויף צו היטן אויף לבנון קעגן ישראל'ישע אנגרייפן און אויף צו שטעלן ווידערשטאנד קעגן ישראל'ישע אקופאציע.
כעזבאָלאַ איז געגרינדעט געווארן אין די אנהויב 80'ער יארן אלס א קעגנשטאנד צו ישראל נאכן מלחמה מיט אראפאט'ס פ.ל.א. ארגאניזאציע און דער לבנון ברודער קריג, אין 1982-תשמ"ב. די ישראל'ישע אקופאציע פונעם זיכערהייט זאנע האט אנגעהאלטן פון 1982-תשמ"ב ביז דער ריקצוג אין מערץ 2000-תש"ס דורך דער ישראל'ישער פרעמיער מיניסטער אהוד ברק.
כעזבאָלאַ פארמאגט אן ארמיי פון עטליכע טויזנט קעמפפער, און פילע פארגעשריטענע וואפנס. זיי פארמאגן, לויט די אפשאצונג פון ישראל'ישע שפיאנאזש, איבער צען טויזנט קאטיושע ראקעטן, דאס מערסטע פון זיי אנטהאלטן פון איראן. אויך פארמאגן זיי פון איראן די ווייט שטרעקיגע מיסלס פאג'ר און זלזל.
במשך פון די יארן האט חיזבאלא געשיקט טויזנטער קאטיושע ראקעטן אויף די איינוואוינער אין צפון פון מדינת ישראל.
ישראל-כעזבאָלאַ קריזיס 2006.
אין יולי 2006-תשס"ו האט אויסגעבראכן די צווייטע לבנונישע מלחמה נאכדעם וואס כעזבאָלאַ האט פארכאפט צוויי ישראלישע סאלדאטן. די ישראלישע רעגירונג האט אלס ענטפער אונטערגענומען אן אקציע אויף אויסצוראטן חיזבאלא און פארניכטן זייערע כחות. דער אקציע האט זיך ארויסגעוויזן פיל שווערער ווי דער ישראלישע מיליטער האט זיך גערעכנט, און האט זיך אויסגעלאזט מיט א פייער-אפשטעל רעזאלוציע פון דער יו ען, אונטער וועלכע דער לעבאנעזער ארמיי וועט איבערנעמען דאס קאנטראל פון דרום לבנון אנשטאט כעזבאָלאַ, אבער די חיזבאלא כחות זענען נישט פארניכטעט געווארן.
אין די שטרייטונגען האט כעזבאָלאַ צום ערשטן מאל גענוצט די ווייט שטרעקיגע ראקעטן, און געשאסן מער פון 70 ק"מ אריין אין ישראלישן שטח, ביז חיפה, טבריה און חדרה.
קעגן אמעריקע.
כעזבאָלאַ ווערט באשולדיגט אין צוויי גאר מערקבארע טעראריסטישע אקטן אנטקעגן אמעריקע.
דער ערשטער האט פאסירט אפריל 18 1983-תשמ"ג. א ווען אנגעפילט מיט 2000 פונט אויפרייס שטאף איז אריינגעפארן אין דעם אמעריקאנער אמבאסאדע אין ביירוט, דורכרייסנדיג די שטעך-דראט צוים, און אריינגעקראכנדיג אין דעם בנין, אויפרייסנדיג דערביי א מעכטיגע אויפפלאצונג. 63 פערזאן זענען אומגעקומען, 17 פון זיי אמעריקאנע.
דער צווייטער און פיל מערקבארער אינצידענט איז געווען דער זעלבער יאר אקטאבער 23. א טראָק אנגעפילט מיט 12,000 פונט אויפרייס שטאף איז אריינגעפארן אין א קאמפאונד פון אמעריקאנער מארינעס, וועלכע זענען געווען אין לאנד אלץ א טייל פון א מולטי-נאציאנאלע שלום-האלטן מיסיאן, און זענען געווען הויפטקווארטירט אין דעם ביירוט אינטערנאציאנאלע לופט-פעלד.
דער טראק האט דורכגעריסן דעם שטעך-דראט צוים, דער פירער האט געשמייכלט צו די צוויי אמעריקאנער וועכטער, און אריינגעפארן מיט גאר הויכע שנעלקייט אין דעם באראק ווי די מארינעס זענען געווען פלאצירט. דער אויפרייס האט אראפגעברענגט דעם גאנצן בנין, און אומגעברענגט 241 אמעריקאנער, 220 פון די מארינעס.
אין דעם טאג זענען אומגעברענגט געווארן די גרעסטע צאל אמאריקאנער מארינעס אין איין טאג זינט די שלאכטן אין איווא דזימא. דער אטאקע איז פארבליבן דער טויטליכסטער אנגרייף אויף אמעריקאנער אויף א פרעמד לאנד זינט דער צווייטער וועלט מלחמה.
שטארקייט.
גענוי ווי שטארק זענען די כעזבאלא קראפטן ווייסט מען נישט. לויט ישראל מיניסטער נפתלי בענעט האט כעזבאלא עטלעכע 130,000 ראקעטן און מיסלען וואס זייער ציל איז ישראל, און דער ישראל שעף פון גענעראל שטאב גדי אייזנקאט האלט אז כעזבאלא פארמאגט "צענדליגע טויזנטער" לאנג-ציל און קורץ-ציל ראקעטן, דראנען, און פארגעשריטענע קאמפיוטער ענקריפציע מעגלעכקייטן, ווי אויך פארגעשריטענע פארטיידיקונג פעהיגקייטן ווי די SA-6 זעניט מיסלען סיסטעם.
דער קאָראַן (אָדער קוראַן, דער נאָמען שטאַמט פון "קרא" - לייענען) איז דער צענטראַלער טעקסט ביי די מוסלמענער. לויט ווי זיי האַלטן, איז דאָס פון גאָט (”אַלאַ”) איבערגעגעבן געוואָרן צו מוכאַמאַד אין פאַרשיידענע טיילן איבער אַ צייט פון אַרום צוואַנציק יאָר. לויט דער רעליגיע האט דאס מוכאַמאַד באקומען פון גאט דורך מלאך גבריאל
לויט וויסנשאפטלעכע פאָרשונג, דער יסוד פון איסלאם; פאָרשער פון איסלאמישער היסטאריע האבן שטודירט די עוואלוציע פון ​​קיבלא מיט דער צייט פאר דער געבורטס ארט פון איסלאם. Patricia Crone, Michael Cook און א סך אנדערע פארשער, באזירט אויף טעקסט און ארכעאלאגישער פאָרשונג, האָבן געמיינט אז דער "Masjid al-Haram" געפינט זיך אין צפון־מערב אַראַבישער האלבאינזל. (ניט אין מעקאַ ווי אויסגעדריקט אין קלאסישע ווערק באזירט אויף דערציילונג קולטור))
אלגעברע (שטאמט פון אראביש: أَلْجَبْر "אַל-דזשאַבער" וואס מיינט "די טוישונג") איז א געביט אין מאטעמאטיק וואס באהאנדלט אפעראטארן, פונקציעס און רעלאציעס אין געוויסע סטרוקטורן. אין אלגעמיין, באהאנדלט אלגעברע מיט פארשידענע סימבאלן אנשטאט אדער געמישט מיט נומערן.
פראבלעמען אין עלעמענטארע אלגעברע לייזט מען אויס דורך גלייכונגען.
עלעמענטארע אלגעברע איז אנדערש פון אריטמעטיק, וואס האנדלט מיט נומערן. עלעמענטארע אלגעברע ניצט בוכשטאבן פאר נומערן וואס זענען אדער אומבאוואוסט אדער קענען האבן מערערע ווערטן. צום ביישפיל, אין דער גלייכונג formula_1 איז דער אות formula_1 אן אומבאוואוסטער ווערט, אבער מען קען דערגיין זיין ווערט מיט דעם געזעץ פון אינווערסן: formula_1. אין דער גלייכונג "E" = "mc"2, זענען די בוכשטאבן formula_1 און formula_1 וואריאבלען, און דער בוכשטאב formula_1 איז א קאנסטאנט וואס באדייט די גיך פון ליכט אין א וואקואום. אלגעברע פארזארגט מעטאדן צו שרייבן פארמלען און לייזן גלייכונגען וואס זענען קלארער ווי דער היסטארישער מעטאד פון שרייבן אלץ מיט ווערטער.
עלעמענטארע אלגעברע ווערט ברייכט בארעכענט שטארק נייטיק כדי צו שטודירן מאטעמאטיק, וויסנשאפט אדער אינזשעניריע, און אויך פאר אנדערע דיסציפלינען ווי מעדיצין און עקאנאמיק.
דאס ווארט "אלגעברע" איז לאטיין פונעם אראביש ווארט "אַל־דזשאַבר" ("אָפגיסן") און איז גענומען פונעם מאטעמאטיק בוך "אל־מאקאלא פֿי היסאב־אל דזשאבר ווא־אל־מוקאבילאה" ("עסיי וועגן דער קאמפוטאציע פון אפגיסן און גלייכונג"), געשריבן אינעם 9טן יארהונדערט דורכן בארימטן פערסישער מאטעמאטיקער אל־כוואריזמי, וואס האט געבליט אין באגדאד אין די יארן 813-833, און איז געשטארבן אין 840. מ'האט געברענגט דאס בוך קיין אייראפע און געהאט עס איבערגעזעצט אויף לאטיין אינעם 12טן יארהונדערט; מען האט געגעבן דאס בוך דעם נאמען 'אלגעברע'.
אלגעברע: א צווייג פון מאטעמאטיק.
אלגעברע האט אנגעהויבן מיט קאמפוטאציעס גאנץ ענדלעך צו די קאמפוטאציעס פון אריטמעטיק, אבער מיט בוכשטאבן אנטשטאט נומערן. דאס האט דערלויבט באווייזן פון אייגנשאפטן וואס זענען וואר פאר אלע נומערן. למשל, אין דער קוואדראטישער גלייכונג
קענען formula_1 רעפרעזענטירן נארוועלכע נומערן (בתנאי אז formula_1 טאר נישט זיין גלייך צו formula_1), דעמאלסט קען מען ניצן די קוואדראטישע פארמל צו דערגיין גאנץ גיך און גרינג די ווערטן פון דעם אומבאוואוסטן קוואנטיטעט formula_1 וואס באפרידיקט די גלייכונג; ד״ה מען קען געפינען אלע לייזונגען פון דער גלייכונג.
היסטאריש, און אויך היינט ביים אויסלערנען, הייבט אן די שטודיע פון אלגעברע מיט לייזן גלייכונגען אזוי ווי די קוואדראטישע גלייכונג אויבן. דערנאך, קלערט מען מער אלגעמיינע פראגעס, ווי למשל "צי האט א גלייכונג א לייזונג?", "וויפיל לייזונגען האט א גלייכונג?", "וואס קען מען זאגן וועגן דער נאטור פון די לייזונגען?". די פראגעס ברענגען צו באגריפן פון פארעם, סטרוקטור און סימעטריע. די דאזיקע אנטוויקלונג האט געלאזט אלגעברע צו ווערן פארברייטערט צו באטראכטן נישט־נומערישע אביעקטן, ווי וועקטארן, מאטריצעס און פאלינאמען. די סטרוקטור אייגנשאפטן פון די דאזיקע נישט-נומערישע אביעקטן האט מען אבסטראקטירט צו דעפינירן אלגעברעישע סטרוקטורן ווי גרופעס, רינגען און פעלדער.
פֿאַרן 16טן יארהונדערט איז מאטעמאטיק געווען צעטיילט אין צוויי געביטן, אריטמעטיק און געאמעטריע. כאטש טייל מעטאדן וואס זענען אנטוויקלט געווארן א סך פריער ווערן גערעכענט היינט ווי אלגעברע, אבער באטראכטן אלגעברע און, קורץ דערנאך, קאלקולוס ווי געביטן פון מאטעמאטיק האט אנגעהויבן ערשט אין דעם 16טן אדער 17טן יארהונדערט. זייט דעם צווייטן העלפט פונעם 19טן יארהונדערט האבן זיך באוויזן פיל נייע פעלדער פון מאטעמאטיק, מערסטנס וואס ניצן סיי אריטמעטיק און סיי געאמעטריע, און כמעט אלע וואס ניצן אלגעברע.
היינט, איז אלגעברע געוואקסן ביז זי שליסט איין פיל צווייגן פון מאטעמאטיק, וואס מען קען דערקענען פון דער מאטעמאטיק סוביעקט קלאסיפיקאציע, וואו קיינע פון די ערשטער־ניווא געביטן (די מיט צוויי ציפערן) ווערט גערופן "אלגעברע". היינט שליסט איין אלגעברע טיילן, 12-פעלד טעאריע און פאלינאמען, 13-קאמוטאטיווע אלגעברע, 15-לינעארע און מולטילינעארע אלגעברע; מאטריקס טעאריע, 16-אסאציאטיווע רינגען און אלגעברעס, 17-נישט-אסאציאטיווע רינגען און אלגעברעס, 18- קאטעגאריע טעאריע; האמאלאגישע אלגעברע, 19-K- טעאריע און 20-גרופע טעאריע. אלגעברע ווערט אויך ברייט געניצט אין 11- נומערן טעאריע און 14- אלגעברעאישע געאמעטריע.
אבסטראקטע אלגעברע.
אבסטראקעט אלגעברע פארברייטערט באגריפן וואס מען טרעפט אין עלעמנטארער אלגעברע און אריטמעטיק צו מער אלגעמיינע באגריפן. דא זענען די גרונטלעכע באגריפן און אבסטראקטער אלגעברע.
געזעמלען: ליבערשט ווי באטראכטן די פארשידענע סארטן צאלן, באהאנדלט אבסטראקטע אלגעברע דעם מער אלגעמיינעם באגריף פון "געזעמלען": א זאמלונג פון אלע אביעקטן (וואס מען רופט עלעמענטן) געקליבן מיט אן אייגנשאפט ספעציפיש צום געזעמל. למשל, די זאמלונגען פון רעאלע צאלן און קאמפלעקסע צאלן זענען ביידע געזעמלען. אנדערע ביישפילן זענען דער געזעמל פון צוויי־אויף־צוויי מאטריצן, דער געזעמל פון צווייטער־גראד פאלינאמען ("ax"2 + "bx" + "c"), דער געזעמל פון צוויי־דימענסיאנעלע וועקטארן אין דעם פלוין, און די פארשידענע ענדלעכע גרופעס ווי למשל די ציקלישע גרופעס. געזעמלען טעאריע איז עכט א צווייג פון לאגיק און טעכניש נישט קיין צווייג פון אלגעברע.
בינארישע אפעראציעס: דער באגריף פון צוגאב (+) ווערט אבסטראקטירט צו שאפן א "בינארישע אפעראציע", וואס מען קען שרייבן ∗. דער באגריף פון בינארישער אפעראציע האט נישט קיין באדייט אן דעם געזעמל אויף וואס די אפעראציע ווערט דעפינירט. פאר צוויי עלעמענטן "a" און "b" אין א געזעמל "S", איז "a" ∗ "b" נאך אן עלעמענט אין דעם זעלבן געזעמל; דעם תנאי רופטו מען פארשלאסנקייט. צוגאב (+), אראפנעם (−), טאפלען (×), און צעטיילן (÷) קענען זיין בינארישע אפעראציעס ווען זיי זענען דעפינירט אויף פארשידענע געזעמלען, ווי אויך צוגאב און טאפלונג פון מאטריצן, וועקטארן און פאלינאמען.
נייטראלע עלעמענטן: די צאלן נול און איינס ווערן אבסטראקטירט צו שאפן דעם באגריף פון א "נייטראלן עלעמענט" פאר אן אפעראציע. נול איז דער נייטראלער עלעמענט פאר צוגאב און איינס איז דער נייטראלער עלעמענט פאר טאפלען. פאר אן אלגעמיינעם בינארישן אפעראטאר ∗ דארף דער נייטראלער עלעמענט "e" באפרידיקן "a" ∗ "e" = "a" און "e" ∗ "a" = "a" פאר אלע עלעמענטן "a" און איז איינציק, טאמער ער עקזיסטירט. ביי צוגאב האט מען "a" + 0 = "a" און 0 + "a" = "a" און ביי טאפלען האט מען "a" × 1 = "a" און 1 × "a" = "a". נישט אלע קאמבינאציעס פון געזעמלען און אפעראטארן האבן א נייטראלן עלעמענט; למשל, דאס געזעמל פון פאזיטיווע נאטירלעכע צאלן (1, 2, 3, ...) האט נישט קיין נייטראלן עלעמענט פאר צוגאב.
אינווערסע עלעמענטן: פון די נעגאטיווע צאלן קומט דער באגריף פון "אינווערסע עלעמענטן". פאר צוגאב, ווערט דער אינווערס פון "a" געשריבן −"a", און פאר טאפלען שרייבט מען דעם אינווערס "a"−1. אן אלגעמיינער צוויי־זייטיקער אינווערס עלעמענט "a"−1 באפרידיקט דעם אייגנשאפט "a" ∗ "a"−1 = "e" און "a"−1 ∗ "a" = "e", וואו "e" באצייכענט דעם נייטראלן עלעמענט.
אסאציאטיוויטעט: צוגאב פון גאנצע צאלן באפרידיקט דעם אייגנשאפט אסאציאטיוויטעט. ד״ה, דאס גרופירן פון די צאלן וואס מען גייט צוגעבן טוט נישט באאיינפלוסן דעם רעזולטאט. למשל:. אין אלגעמיין, ווערט דאס ("a" ∗ "b") ∗ "c" = "a" ∗ ("b" ∗ "c"). די דאזיקע אייגנשאפט איז גילטיק פאר גאר א סך בינארישע אפעראציעס, אבער נישט פאר אראפנעם אדער טיילונג.
קאמוטאטיוויטעט: צוגאב און טאפלען פון רעאלע צאלן זענען ביידע קאמוטאטיוו. ד״ה, דער סדר פון די צוויי צאלן איז נישט מעכב. למשל: 2 + 3 = 3 + 2. אין אלגעמיין, האלט "a" ∗ "b" = "b" ∗ "a". די דאזיקע אייגנשאפט האלט נישט גוט פאר אלע בינארישע אפעראציעס. למשל, מאטריץ-טאפלונג און קוואטערניאן-טאפלונג זענען ביידע נישט־קאמוטאטיוו.
גרופעס.
טאמער א גרופע איז אויך קאמוטאטיוו—ד״ה פאר יעדע צוויי מיטגלידער "a" און "b" פון "S", איז "a" ∗ "b" גלייך צו "b" ∗ "a"—דאמאלסט ווערט די גרופע גערופן אבעליש.
רינגען און פעלדער.
א רינג האט צוויי בינארישע אפעראציעס (+) און (×), מיט × דיסטריבוטיוו איבער +. אונטער דעם ערשטן אפעראטאר (+) איז ער אן "אבעלישע גרופע". אונטער דעם צווייטן אפעראטאר (×) איז ער אסאציאטיוו, אבער דארף נישט האבן א נייטראלן עלעמענט אדער אינווערסן. דעם נייטראלן עלעמענט פון צוגאב (+) שרייבט מען 0 און דעם אינווערס פון "a" פאר צוגאב שרייבט מען −"a".
דיסטריבוטיוויטעט גענעראליזרט דעם "דיסטריבוטיוו-געזעץ" פאר נומערן. פאר די גאנצע צאלן און און × ווערט גערופן "דיסטריבוטיוו" איבער +.
די גאנצע צאלן זענען א ביישפיל פון א רינג. די גאנצע צאלן האט נאך אייגשאפטן וואס צוזאמען מאכן זיי פאר אן אינטעגראלער געביט.
דאס זאגן פון קריאת שמע רופֿט מען "קריאת שמע לייענען" (קרישמעליינען). קרי"ש ווערט געזאגט דורך אידן אינדערפרי און ביינאכט, דורך קינדער ביים בעטל פון א ניי-געבוירענעם אינגל, און דורך קדושים איידער זיי טאנצן אריין אין פייער.
טבריה איז א שטאט אויפן ברעג פונעם ים כנרת אין אונטער גליל אין צפון זייט פון מדינת ישראל.
הורדוס אנטיפאס האָט מיסד געװען טבריה ווי זײַן הױפּטשטאָט אינעם גליל.
די שטאט איז געגרינדעט געווארן אומגעפער אין יאר ג'תת"פ, דארט האבן געוואוינט דער תנא בן עזאי און אויך א טייל פון די אמוראים וואס האבן מסדר געווען תלמוד ירושלמי: רבי יוחנן און ריש לקיש.
חז"ל זאגן אז טבריה איז געווען אויפן ארט פון דער שטאט רקת.
הרב משה קליערס איז געווען רב פון די אשכנזים אין טבריה, און הרב מאיר וואקנין איז געווען רב פון די ספרדים.
אין 2018 האט מען געוויילט רון קובי בירגערמייסטער פון טבריה.
נהריה איז א שטאט אין צפון דיסטריקט פון מדינת ישראל. די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין יאר ה'תרצ"ה. די שטאט געפונט זיך אויף די ברעגעס פונעם מיטלענדישן ים, אין מערב גליל. לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, ריכטיק פאר סעפטעמבער 2009, האט נהריה 51,800 איינוווינער.
שאסיי 4 פארט אריבער דער שטאט, צו צפון ראש הנקרא, און צו דרום אין ריכטונג פון עכו, קריות, און חיפה. ביי די נהריה קרייץ, געפינט זיך שאסיי 89, וואס פירט קיין מעלות-תרשיחא און צפת.
אגד אויטאבוסן געזעלשאפט, און נתיב אויטאבוסן שטעלן צו טראנספארטאציע, פארן פובליקום. ישראל באנען אפערירט די נהריה באן סטאנציע, וועלכע געפונט זיך אין צענטער פון שטאט, און איז די מערסט צפונדיקסטע פאסאזשירן סטאנציע, פון ישראל באנען.
צעטיל קטן אין אידיש א "קליין צעטל" איז א צעטל פון 17 סעיפים, מיט הנהגות פון רבין ר' אלימלך פון ליזשענסק, וואו ער שרייבט וויאזוי א איד דארף זיך פירן און טראכטן. אויך האט ער אריינגעלייגט עטליכע קורצע תפילות. ער שרייבט דארט אז מען זאל כסדר לערנען די צעטל (סעיף י"ב און סעיף י"ד).
עס איז נישט באקאנט ווען און אין וועלכע אומשטענדן ער האט עס געשריבען.
ביירוט (,,) איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון לבנון. די צאל פון אירע איינוווינער איז 1.6 מיליאן, איר פלאך איז 67 קעסטלדיג קילאמעטער. אין דרום זייט פון ביירוט וווינען איסלאמער שיאיטן. די שטאט איז אלט דריי און א האלב טויזנט יאר.
ביירוט געפינט זיך אויף א האלבאינזל ביים בארטן פונעם מיטלענדישן ים, און איז דער הויפט פארט פונעם לאנד.
תמוז ה'תשס"ו האט מדינת ישראל באמבאדירט צענדליקע צילן ריכטונגען אין דרום זייט פון לבנון און אין ביירוט.
a> אויך א גוט ענגליש רעדער
ישראל דוד ווייס איז דער אפיציעהלער ווארט-זאגער פון דער אנטי ציוניסטישע נטורי קרתא פראקציע בית יהודי וואס איז אונטער דער פיהרערשאפט פון הרב משה בער בעק אין דער שטאט מאנסי, ניו יארק.
זייענדיג א טאלאנטפולער רעהדנער, ווי אויך צוליב וואס ער קען א געשליפענעם ענגליש, טרעהט ער אלעמאל אויף פאר די מעדיע, און אזוי אויך ביי קאנפערענצן און דעמאנסטראציעס, און ראליס, און קאנווענשן'ס א.ד.ג.
ער ערשיינט אינעם פילם רעליגיעזלאז וואו ער האט אן אינטערוויו מיט ביל מאהר.
איראנער סקאנדאל.
אין דעצעמבער 2006 איז ער מיט אנדערע נטורי קרתא מיטגלידער געפארן קיין איראן זיך צו באטייליגן אין א קאנפערענץ צו באהאנדלען דעם חורבן אייראפע, ער איז געקומען דערפאר אונטער שטארקן קריטיק פון מערסטע יודן איבער די וועלט.
ער האט זיך פארטיידיגט אז ער איז געפארן כדי צו רעפרעזענטירן די יודן וועלכע זענען אומגעקומען אינעם קריג.
ציון פון ר' אלימלך פֿון ליזשענסק זי"ע, וואו יידן פון אלע עקן פון די וועלט פארן נאך היינט צוטאג אוסצופועלן ישועות
רבי אלימלך פון ליזשענסק זצ"ל (ה'תע"ז - כ"א אדר ה'תקמ"ז), פארפאסער פון ספר נועם אלימלך, באקאנט מיטן נאמען דער הייליגער רבי ר' מיילעך.
דער הייליגער רבי ר' מיילעך איז געבוירן אין יאר ה'תע"ז, צו זיין פאטער הרב אליעזר ליפמאן. און צו זיין מוטער מרת מירל.
רבי אליעזר ליפמאן איז געווען א רייכער מענטש ער האט פארמאגט אן ארענדע נעבן טיטשין, גאליציע, (אכט קילאמעטער פון דער שטאט ריישא), דער רבי ר' זושא האט געזאגט אויף זיין פאטער ער איז געווען א "מרא דחושבנא".
אויף זיין מוטער האט דער רבי ר' זושא געזאגט, אז זי האט מיטאמאל נישט געקענט דאווענען פון א סידור, נאר ברכה זאגן האט זי געקענט. דערצו האט ער געזאגט אז אויף דעם ארט וואו זי האט געזאגט ברכה יעדן אינדערפרי, האט גערוט די שכינה הקדושה.
דער הייליגער רבי ר' מיילעך האט געלערנט אין טיקטין צוזאמען מיט דעם רבין רבי שמעלקא פון ניקאלשבורג, נאכהער איז ער אריבער צו אים קיין שינאווא, ווען רבי שמעלקא איז געוורן רב אין ניקאלשבורג איז דער הייליגער רבי ר' מיילעך מיט געפארן אים ארויס העלפען מיט זיינע קעגנערס.
נאכדעם וואס זיין ברודער דער רבי ר' זושא איז צוגעצויגן געווארן צו חסידות, האט ער ביייאיינפלוסט זיין ברודער דער הייליגער רבי ר' מיילעך, און זענען צוזאמען געפארן צום מעזריטשער מגיד, און געווארן פון זיינע גרויסע תלמידים. דארט איז ער באקאנט געווארן מיט די הייליגע חבריא, ספעציעל מיט דעם בערדוטשעווער רב.
אין יאר ה'תקל"ג נאך די פטירה פון מעזריטשער מגיד איז דער הייליגער רבי ר' מיילעך געווארן דער אנפירער פון די חסידים אין גאליציע, מערסטנסטייל פון זיין רבין'ס תלמידים זענען געקומן צו אים.
דער הייליגער רבי ר' אלימלך זי"ע, האט געהאט פיר גרויסע תלמידים, וואס אויף זיי האבן צדיקים געזאגט דעם פסוק, ומשם יפרד והי' לארבעה ראשים, וואס פאר זיי האט ער צוטיילט פון זיינע גרויסע כוחות, די לעכטיגע אויגן פאר'ן חוזה מלובלין, די קדושת המוח פאר רבי מענדעלע פון רימאנאוו, די קדושת הלב פאר'ן קאזשניצער מגיד, און די הייליגע מויל פאר'ן אפטער רב.
דער אפטער רב איז געווען יונגער פון די דריי, לאחר פטירתם, איז ער געווארען מנהיג הדור. מען זאגט א מימרא, אין אבות אלא שלשה, קאזשניץ, רימאנאוו, לובלין—ווייל אפטא איז א אנדערע בחינה. ווען דער חוזה איז נפטר געווארן, האבן זיך די תלמידים צוזאמען גענומען אין דער שטאט קאמארנא, דער עטרת צבי און ראפשיצער רב..., שפעטער האט דער אפטער רב איבער געפרעגט פון ראפשיצער רב וויאזוי איז געווען די אסיפה, האט דער ראפשיצער רב געזאגט, אז דער עטרת צבי האט געדאווענט מנחה פארן עמוד, און זייט רבי ר' אלימלך האט מען נישט געהערט אזא מנחה.
דער בעל חסד לאברהם א זיידע פון חיד"א, איז געקומען אין חלום צום רבין אלימלך און געפרעגט: בערך בזה"ל: איך האב געמאכט 10 ספרים, וואס מ'פלאגט זיך צדיקים בעוה"ז, און צדיקים בגן עדן זיי צופארשטיין, און דא פלוצלונג ווערט ער געוואר, אז ווען רבי ר' אלימלך זאגט יהא שמיה רבה, קערט זיך איבער די גן עדן מיט אלע עולמות עליונים, און עס קומט אראפ השפעות אויף די וועלט, און אויף אלע קומענדיגע דורות, לויט די רצון פון רבי ר' אלימלך, האט ער געפרעגט: במה כוחך גדול, פון וואס נעמט זיך דיין גרויסן כח.
ער האט געשריבן זיינע תורות אינעם ספר נועם אלימלך.
דער הייליגער רבי ר' מיילעך איז נפטר געווארן כ"א אדר ה'תקמ"ז און ער ליגט אין ליזשענסק, צו זיין ציון קומען יידן פון אלע עקן פון די וועלט נאך היינט צוטאג אוסצופועלן ישועות.
בזיווג שני האט דער הייליגער רבי ר' מיילעך געהייראט מרת גיטל א טאכטער פון הרב יעקב מרגליות.
דער לייב ("Panthera leo") איז אַ גרויסע קאַץ פֿונעם מין פּאַנטער װאס וואוינט מערסטנס אין אפריקע, אבער ס'איז נאך דא א קליינע פּאפּולאציע אין אינדיע. לייבן פלעגן װאוינען אין אסך אנדערע לענדער; דער שטח האט זיך אויסגעשפּרייט פון מאראקא ביז אינדיע, און ביז דרום אפריקע.
אין היינטיגע צייטן, געפינט מען זייער ווייניג די לייבן, אבער אין אמאליגע צייטן זענען זיי געװען גאר אסאך.
דער לייב איז א פארצוקער; ער עסט אלע מיני חיות אויסער אויפגעװאקסענע העלפאנדן אין זשיראפן. ער געהערט צו דער קאץ פאמיליע, אבער אנדערש פון אנדערע קעץ איז דא א גרויסער אונטערשייד צװישן די געשלעכטער אויסזעהן. די לייביכע, װעלכע איז די נקיבה׳דיגע, האט נישט קיין גריװע (די טונקעלע האר ארומען האלדז), אבער דער לייב האט יא איינע.
אין חומש (פרשת ויחי) איז שבט יהודה גערופן א לייב (גור אריה יהודה), און דערפאר ער איז געװארן יענעם שבט׳ס סימן.
פּאָסט איז א קאמוניקאציע וועג אריבערפירן בריוו, פאסטקארטלעך, פעקעלעך און אנדערע זאכן. דער פאסט קען זיין א פריוואטע פירמע אבער אין א סך לענדער איז געווען אנגענומען אז דער פאסט איז א מאנאפאל פון דער רעגירונג.
מען באצאלט פאר די באדינונג דורך פאסטמארקעס, וואס מען קלעבט אויף די בריוו צו ווייזן אז מען האט באצאלט פאראויס.
שחר אבן צור איז א ישראלדיקער זינגער זינט 1993, ער איז געבוירן געווארן אין תל אביב אום 1972.
אויך איז ער א פויקער פון מוניקה סקס ראק באנד. צווישן זיינע באוווסטע לידער זיינען: "עירומים" וואס ער האט פראדוצירט אום אויגוסט תשס"ג.
א כשר'ער צעלפאן איז א צעלפאן וואס האט השגחה פון א וועד רבנים אז ער איז אויסגעהאלטן לויט זייערע תקנות.
כשרע צעלפאנען.
א גרויסער טייל רבנים האלטן אז עס איז דא א פראבלעם מיט סעלפאוןס פאר פרומע יידען וויבאלד מען קען דערמיט אנקומען צו די אינטערנעט, אויך האלטן זיי אז קענען שיקען טעקסט בריוולעך איז אויך א פראבלעם.
צוליב די סיבות האבן זיי אונטערגענומען א קאמפיין פון אריינברענגן כשרע סאלפאוןס פאר די פרומע אידען אין אמעריקע.
ווי אזוי דאס ארבייט.
די גאנצע זאך איז אן אלטע סעלפאון וואס ארבייט מיט ספרינט און די סעלפאוןס זענען אלע געפענט אונטער די חשבון פון וועד הרבנים.
אנדערש פון די ארץ ישראלדיגע.
דאס איז אנדער פון די כשרע סעלפאוןס אין ארץ ישראל, וויבאלד אין ארץ ישראל האבן די פירמעס אליין זיך צוגעשטעלט פאר די כשרע סעלפאון און צוליב זייער אייגענע ביזנעס אינטערעסע מאכן זיי זיכער אז עס זאל נישט האבן קיין אינטערנעט אדער טעקסט.
"ענטפער פון וועד הרבנים" (געבויעט אויף די קלאגע וואס זיי האבן אריינגעגעבן קעגן ספרינט [http://media.nymag.com/docs/06/12/KOSHERPHONE.pdf]"
גוגל טאלק איז א טשעטן געצייג אויף צו מ'קען רעדן מיט חברים.
אויב האט איר דזשימעיל דארפט איר נישט עקסטער אראפלאדירן גוגל טאלק ווייל עס קומט אין דער זייט פון געימעיל.
לגבי טשעט טאמער האט איר איינמאל געשיקט צו איינעם א גי-מעיל אקאונט, פון אייער גי-מעיל אקאונט וועט זיך אטאטמאטיק סעיווען ביי אייך אזא קעסטל און ווען דער יעניגער וועט זיין אנליין און אריינגעסיינט וועט זיך אנצינדן גרין און איר קוועטשט אים צו באגריסן, עס איז זייער באקוועם ווייל מען ווייסט צו יענער הערט אייך אויס צונישט דורך מיין סקרין, ווען איך "טייפ", שרייבט זיך אויף ביי יענעם "יאנקל פאדראטשיק איז טייפינג". אויב איך שטעל זיך אפ אינמיטן טייפן, איידער איך דרוק "ענטער", דאן שרייבט זיך אויף "יאנקל פאדראטשיק העס ענטערד טעקסט".
עס איז אויך דא דארטן די מעגליכקייט צו שיקן גרעסערע קאמפיוטער טעקעס (Files) וואס א געווענלעכער אימייל קען נישט פארנעמען, צב"ש אוידיא און ווידעא.
Google Toolbar (פרייער טייטש: גוגל כּלים־פּאַס) איז א נוצליכער צוגאב צום בלעטערער פון געצייג און קנעפלעך וואס פארגרינגערן זיך צו וואנדערן אין דער אינטערנעט.
איינע פון די מעלות איז ספעציעל נוציק פאר צווייטע־שפראך ענגליש־רעדער זיי זאלן קענען אויסלייג איבערקוקן אלעס וואס זיי שרייבן אין ענגליש צי עס איז גוט געשריבן.
גוגל דאק & ספרעדשיט איז א ווי א געווענליכער ווארט פראצעסער ווי ווארד דאקומענטס און ספרעדשיטס אבער די מעלה איז צוויי פאכיג איינס מען קען דאס בארבייטן גרופעס ווייז פון פארשידענע קאמפיוטערס אויפאיינמאל. און צוויי דאס ווערט אוועקגעלייגט אין זייער דאטעבאזע. ווי מען קען צוקומען דערצו מיט א פעסווארד.
עס וועט אטאמאטיק געסעיווט פון זיך אליינס.
קאלעבראציע.
"גוגעל דאק" קען ווערן גענוצט פון אזאלכע איינפאכע באנוציגען ווי מאן און ווייב שרייבן צוזאמן א גרארסערי אדער היים טו דו ליסטע צוזאמן פון 2 אנדערע קאמפיוטערס ווייט אוועק, אדער אפילו אזוי ווייט ווי צענדליגע שרייבער אויסצושטעלן א צייטונג אדער בוך צוזאמן פון די אנדערע עקן וועלט.
גוגל נייעס איז א פארטאל וואס נעמט צוזאמען אלע לינקס פון אלע נייעס פון אלע נושאים פון אלע צייטונגען איבער די גאנצע וועלט. אויך שטעלן זיי צו אימעיל אלערטס צו באקומען נאר די מעלדונגען פאר ברעיקינג נייעס וואס פאראינטערסירט אייך צו אייער אינבאקס.
אויך איז שוין היינט מעגליך צו באקומען נייעס אימעיל אלערטס אין אימעיל אויף העברעאיש פון אלע העברעאישע נייעס וועב סייטס אבער איר מוזט אריינגיין אויף זייער העבערישער דאומעין גוגל.קא.איי על.
נייעס ארכיוון סוירטש.
דאס קען אויפזוכן נייעס פון וועב סייטס וואס האלטן ארכיוון פאר איבער 200 יאר!
פּאַפּיר איז א דינער מאטריאל פראדוצירט דורך צוזאמענדריקן ווייכע פֿיבערס פון צעלולאז פאפ ארויסגעקריגט פון האלץ, שמאטעס אדער גראזן, און דערנאך טוט מען זיי אויסטרוקענען אין בייגעוודיקע בויגנס. פאפיר איז א פילזייטיקער מאטריאל מיט פיל באניצן. עס איז מיטל צו שרייבן אדער דרוקן אויף איר טעקסט; מען קען עס ניצן אויף איינפאקן, רייניקן און דעקארירן, ווי אויך אין עטלעכע אינדוסטריעלע און קאנסטרוקציע פראצעסן. פאפירן זענען שטארק ניצבאר אין סיי אין לעגאלע און נישט־לעגאלע דאקומענטאציע.
פאפיר איז דערשינען געווארן אין יאר ג'תתס"ה אין כינע. אין אנפאנג האט מען דאס געמאכט מיט די הענט, און דערפאר איז דאס געוועזן זייער טייער, נאר אין יאר ה'תקנ"ט איז ארויס געגאנגען די ערשטע מאשין וואס האט פראצטירט פאפיר.
האלץ איז א פֿלאַנצלעכער מיטל וואס מען קען געפינען אין די שטאמען און ווארצלען פון ביימער. אין א לעבעדיגן בוים טוט אויף דאס האלץ אז דער בוים קען שטיין גלייך אן א שטיץ און קען וואקסן הויך. אויך אין א בוים טוט דאס בוים פירן וואסער צווישן די ווארצלען און די בלעטער.
האלץ באדינט דעם מענטש אין פארשידענע ענינים. שוין טויזנטער יאר ניצט מען האלץ ווי א ברענשטאף צו היצן און אויך ווי א בוי מאטריאל, צו מאכן געווער און געצייג, פאר מעבל, און צו מאכן פון אים פאפיר. זייט 1900 ניצט מען האלץ אויך צו שאפן פראדוקטן ווי למשל צעלאפֿאַן.
האלץ איז א גאנץ שטארקער מאטריאל, אבער מען קען זי זעגן אויף שטיקער צום מאס וואס מען דארף.
מען פלעג בויען הייזער פון האלץ, און אפילו היינט בויט מען אין עטלעכע לענדער הייזער פון האלץ.
נאכט איז די צייט פון טאג וואס די זון שיינט נישט. אין אלגעמיין נוצט מען אויס די נאכט אויף צו שלאפן, אבער פון זינט ס'איז ארויס די עלעקטריק, טוהען פילע מענטשן ארבייטן און פארבריינגען אויך אין די נאכט.
אויך טוט די נאכט העלפן אין זמן איינציטיילן פאר פארשידענע חכמות.
אויך דינט די נאכט פאר טונקלקייט.
אין דער היינטיקער מאדערנער וועלט נוצט מען אויס די נאכט צו פארבריינגען אין פארשידענע קלאבס און שענקען, און שטופען די צייט. די רעליגיע נוצן אויס די נאכט צו דינען גאט מיט תפילות און תיקון חצות.
די זון איבער א טייך
די זון (סימבאל:) איז א שטערן ביים צענטער פון דער זון סיסטעם וואס ווארפט אימער ארויס ענערגיע וואס באשאפט שטראלן. זי איז א כמעט פערפֿעקט ספֿערישער באל פון הייסער פלאזמע. די זון גענערירט א מאגנעטיש פעלד. דער דיאמעטער פון דער זון איז 109 גרעסער ווי די ערד, און די מאסע פון דער זון איז 330,000 גרעסער ווי די ערד.
ווען מען זעט די זון אין דעם הימעל איז עס טאג; ווען מען זעט זי נישט איז עס נאכט.
די זון איז א שטערן אין דער מילכיגער וועג גאלאקסיע.
די ערד און די אנדערע פלאנעטן (ווי אויך די קארליק פלאנעטן, אסטערוידן און קאמעטן) דרייען זיך ארום דער זון אויף א באשטימטער רוטע צוליב דער זונ'ס שטארקע גראוויטאציע-קראפט.
די זון איז פון די תלמודישע שבעה כוכבי לכת אדער ווי מען רופט זיי אין מאמע לשון, גייענדיגע שטערן.
לויט ווי די וועלט האט געהאלטן ביזן 16סטן י"ה, און לויט ווי עס זעט אויס פאר דער וואס געפינט זיך אויף דער ערד, דרייט זיך די זון ארום דער ערד, אבער דער פארשער קאפערניק האט איבערגעוויזן מיט זיין אסטראנאמישער וויסנשאפט, אז עס איז פארקערט, די וועלט דרייט זיך ארום די זון.
יארן לאנג האבן גענומען די קריגערייען צווישן אידישע געלערנטע אין די גוי'אישע. וואס פון דעם איז געבליבן ווייסן מיר אויך אז "הודו חכמי ישראל לחכמי אומות העולם".
מאנכמאל טוט די לבנה פארשטעלן די זון, די דערשיינונג הייסט ליקוי חמה.
די אמאליגע פעלקער האבן געדינט די זון ווי אן אפגאט.
אין רוב פון דער וועלט היינט ניצט מען דעם זון-קאלענדאר, וואס איז באזירט אויף דער באוועגונג פון דער ערד ארום דער זון.
נאמען און עטימאלאגיע.
דער יידישער סובסטאנטיוו "זון" איז צו ענגליש "sun", אלט-פריזיש "sunne", "sonne", אלט-זאקסיש "sunna", מיטל האלענדיש sonne, מאדערנע האלענדיש "zon", אלט הויכדייטש "sunna", מאדערנע דייטש "Sonne", אלט נארוועגיש "sunna", און גאטיש "sunnō".
די טעמפעראטור אויפן אייבערפלאך פון דער זון איז 5,785 גראד קעלווין (אומגעפער 5,512 גראד צעלזיוס); אין צענטער פון דער זון דערגרייכט די טעמפעראטור ביז 15.7 מיליאן גראד. צוליב דער הויכער היץ אין צענטער פון דער זון פאסירן דארט טערמא-יאדערישע פראצעסן, ספעציעל קערן-שמעלצונג, וואס איז דער קוואל פון דער זונ׳ס ענערגיע. דער דיאמעטער פון דער זון איז 1,392,00 קילאמעטער און איר פארנעם איז מער ווי א מיליאן מאל אזוי גרויס ווי דער פארנעם פון דער ערד. די מאסע איז אומעגעפער 300,000 מאל אזוי גרויס ווי די מאסע פון דער ערד, און זי באשטייט בעיקר פון וואסערשטאף (74%) און העליום (24%). אויך אנטהאלט די זון זויערשטאף, קוילנשטאף, אזאט, נעאן, אייזן, סיליציום, מאגנעזיום, שוועבל און נאך עלעמענטן אין א קליינעם מאס.
די זון דרייט זיך אויף איר אַקס אבער זי איז נישט קיין פעסטער קערפער. דאס קען מען דערקענען פון די זונפלעקן.
די זון באוועגט זיך אין אן ארביט אין דעם מילכיגער וועג גאלאקסיע, ווייט 26,000 ביז 28,000 ליכט יאר פונעם צענטער פון דער גאלאקסיע. איין ארביט דארף דויערן 226 מיליאן יאר.
אז מען קוקט אויף דער זון זעט וואס האט פאסירט דארט 8 מינוט פריער, ווייל די זון איז ווייט פון דער ערד 150,000,000 ק״מ (1 אסטראנאמישע איינס) און עס דויערט אזוי לאנג ביז דאס ליכט קומט אן אין דער ערד.
די זון איז א שטערן מיט אבסאלוטער העלקייט 4.83+, געשאצט צו זיין העלער ווי 85% פון אלע שטערן אינעם מילכיגן וועג, וואס זענען מערסטן רויטע קארליקן.
די זון אנטהאלט א שפע פון שווערע עלעמענטן ווי גאלד און אוראניום.
די ווייט פון דער זון ביז דער ערד ענדערט זיך צווישן פעריהעליאן אין יאנואר צו אפהעליאן אין יולי, מיט א דורכשניט צייט פון 1 אסטראנאמישער איינס. ליכט פון דער זון דויערט 8 מינוט און 19 סעקונדעס אנצוקומען צו דער ערד.
די ענערגיע פון דעם זונענשיין שטיצט כמעט אלע לעבן אויף דער ערד'ס קלימאט און וועטער.
מען מעסט דעם ראדיוס פון דער זון פון איר צענטער ביזן עק פונעם פאטאספער, דער זעבארער אייבערפלאך פון דער זון.
די זון דרייט זיך גיכער ביי איר עקוואטאר ווי ביי אירע פאלוסן. געזען פון די שטערן, דרייט זיך די זון איין מאל אין 25.6 טעג ביים עקוואטאר און איין מאל אין 33.5 טעג ביי די פאלוסן.
די זון איז צוזאמענגעשטעלט בעיקר פון די כעמישע עלעמענטן וואסערשטאף און העליום; זיי זענען 74.9% און 23.8% פון דער מאסע פון דער זון אינעם פאטאספער. אלע שווערערע עלעמענטן, גערופן אין אסטראנאמיע "מעטאלן", שטעלן צו ווייניגער ווי 2% פון דער מאסע, בעיקר זויערשטאף (אומגעפער 1% פון דער זונ׳ס מאסע), קוילנשטאף (0.3%), אזאט (0.2%), און אייזן (0.2%).
אינערהאלב דער זון איז דער צוזאמענשטעל געענדערט דורך קערנשמעלצונג, און דער אינעווייניגסטער טייל פון דער זון אנטהאלט 60% העליום.
הארץ.
דאס הארץ פון דער זון ציט פונעם צענטער פון דער זון ביז אומגעפער 20–25% פונעם זון־ראדיוס. עס האט א געדעכטיקייט ביז 150 גראם א צ״מ3 (150 מאל אזוי געדעכט ווי וואסער) און א טעמפעראטור פון 15.7 מיליאן גראד קעלווין. די טעמפעראטור פון דער זונ׳ס אייבערפלאך איז אבער 5,800 גראד קעלווין. דורך א קערן־רעאקציע אינעם הארץ ווערט וואסערשטאף פארוואנדלט אין העליום.
די ענערגיע פון דער זון ווערט גענערירט אין הארץ פון דער זון. דאס טוט אנווארעמען די דרויסנדיקע שיכטעס פון דער זון און דערנאך גייט ענערגיע ארויס פון דער זון אלס ליכט אדער קינעטישע ענערגיע פון טיילכלעך.
די פראטאן-פראטאן קייט רעאקציע פאסירט 379.2x10 מאל יעדע סעקונדע אינעם הארץ און פארוואנדלט אומגעפער 3.7x1038 פראטאנען אין אלפא טיילכלעך (העליום קערנס) יעדע סעקונדע.
מאגנעטיזם.
די זון האט א מאגנעטיש פעלד וואס ענדערט זיך אריבער דעם אייבערפלאך פון דער זון. לעבן די פאלוסן איז דאס פעלד שטארק 1–2 גויס (0.0001–0.0002 T), אבער נארמאל איז דאס פעלד 3,000 גויס (0.3 T) אין די אייגנשאפטן פון דער זון וואס ווערן גערופן זונפלעקן און 10–100 גויס (0.001–0.01 T) אין זון-פראמינענצן. אויך ענדערט זיך דאס מאגנעטישע פעלד מיט צייט. נאך 11 יאר חזר׳ט איבער דער סדר פון די ענדערונגען.
דאס מאגענטישע פעלד איז פארשפרייט א סך ווייטער ווי די זון אליין.
זונפלעקן.
אז מען קוקט אויף דער זון מיט א זון־טעלעסקאפ זעט מען טונקעלע טיילן וואס מען רופט זונפלעקן. די זונפלעקן נעמען זיך פון שטארקע מאגנעטישע אקטיוויטעט אויפן אייבערפלאך פון דער זון. אזוי ווי די טעמפעראטור דארט איז נישט אזוי הויך ווי אין אנדערע פלעצער אין דער זון זען אויס די שטחים טונקלער. נאך 11 יאר הייבט אן נאכאמאל דער זעלבער סדר פון זונפלעקן.
מקור פון דער זונ׳ס ענערגיע.
שוין פון די אור-אלטע צייטן האט מען פארשטאנען אז די שטראלונג פון דער זון איז לעבנסנייטיק פאר לעבן אויף דער ערד, אבער מ׳האט נישט געהאט קיין וועג אויסצופארשן וואס שאפט די זון צו ברענען.
די ערשטע פראבע אין דער ריכטונג האט געמאכט דער דייטשער דאקטער יוליאוס מייער אין 1848, וואס האט אויסגערעכנט (וויסנדיק ווי גרויס איז די זון) אז טאמער די זון איז געמאכט נאר פון קוילנשטאף וואלט געווען מעגלעך פאר דער זון צו פארזארגן ענערגיע בלויז אויף 5,000 יאר. ער האט געקלערט אז אפשר קומט די ענערגיע פון מעטעאריטן וואס פאלן אריין אין זון, אבער ווען יא דארף די מאסע פון דער זון וואקסן כסדר, א זאך וואס מען זעט איז נישט וואר.
אין 1854 האבן פארגעשטעלט הערמאן פאן העלמהאלץ און לארד קעלווין אז די ענערגיע פון דער זון קומט פון איינציען פון דער גאז פון וואס די זון איז צוזאמענגשטעלט. זיי האבן אויסגערעכנט אז דאס וואלט געשאפן ענערגיע גענוג פאר דרייסיג מיליאן יאר. אין אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט האט ארטור עדינגטאן אפגעשאצט אז די זון ניצט אויס קערן־רעאקציעס. עדינגטאן האט נישט געקענט אויסרעכענען וויאזוי זאל דאס ארבעטן אזוי ווי די קוואנטן-מעכאניק האט מען נאך נישט אויפגעוויזן.
אין 1925 איז די בריטישע אסטראנאם סעסיליע פיין-גאפאשקין געווען דער ערשטער מענטש וואס האט באקומען א דאקטאראט אין אסטראנאמיע פון הארווארד אוניווערסיטעט. אין פארלויף פון איר פארשונג איז זי געווען די ערשטע צו ווייזן דעם ספעקטרום פון דער זונ׳ס ליכט, און זי האט געוויזן אז די זון אנטהאלט מערסטנס וואסערשטאף און אויך העליום. אין יענע יארן האבן אסטראנאמען אלע געהאלטן אז די זון איז בעיקר צוזאמענגעשטעלט פון אייזן, און פיין-גאפאשקין האט געדארפט צוריקציען אירע ווערטער, אבער יארן שפעטער האט מען אויסגעוויזן אז זי איז געווען גערעכט.
אין 1938 האט האנס בעטע פארגעשטעלט א קאמפליצירטע סעריע פון קערן־רעאקציעס וואס זענען צוגעפאסט צו די שטראלונגען וואס ווערן ארויסגעשאסן פון דער זון. די רעאקציעס זענען דער באזיס פאר וואס ווערט גערופן היינט דער ״סטאנדארט מאדעל פון דער זון״. לויט בעטע, אין א קערן־שמעלץ קייט־רעאקציע, וואס הייסט די פראטאן-פראטאן קייט-רעאקציע, פארוואנדלען זיך פיר וואסערשטאף אטאמען אין איין העליום אטאם (פראקטיש שאפן זעקט וואסערשטאף אטאמען איין העליום אטאם און שיסן ארויס צוויי וואסערשטאף אטאמען). 0.71% פון דער מאסע ווערט פארלוירן און קומט ארויס ווי היץ־ענערגיע, וואס שטראלט פונעם פאטאספער. די זון האט גענוג ענערגיע צו דויערן 10 מיליארד יאר.
ליקויים.
א ליקוי חמה פאסירט ווען די לבנה קומט אינצווישן דער ערד און דער זון. דאס קען זיין נאר ביים מולד, דאס איז בערך ראש חודש.
ביי א גאנצער ליקוי חמה ווערן טיילן פונעם אטמאספער ארום דער זון זעבאר.
א ליקוי לבנה פאסירט ווען די לבנה גייט אדורך דעם שאטן פון דער ערד, ד״ה ביי א גאנצער לבנה. אין איין יאר קען פארקומען ביז דריי ליקוי לבנות.
די זון אין קולטור.
דורכאויס דער מענטשלעכע היסטאריע האבן פארשידענע קולטורן געזען עפעס ספעציעל אין דער זון. אין זייער א סך קולטורן ווערט די זון געדינט ווי אן אפגאט. למשל, אין הינדואיזם איז דער זון אפגאט דער שטערקסטער אפגאט, און אזוי אויך אין כנענישער קולטור. ביי די מצריים איז דער הויפט אפגאט געווען ראַ, דער זון אפגאט. אין די פיראמידן האט מען געטראפן שיפן צו פירן די נשמות צו אן אייביג לעבן קעגן איבער דער זון.
דער ערשטער טאג פון דער וואך רופט מען זונטיק, ״טאג פון דער זון״; אזוי אויך אויף ענגליש: "Sunday", אויף דייטש: "Sonntag" און אויף דעניש: "Søndag".
אין דער תורה שטייט אז די זון איז באשאפן געווארן אין פערטן טאג פון די ששת ימי בראשית. יעדע 28 יאר זאגן יידן לויטן דין פון דער גמרא ברכת החמה אויף א טאג וואס געפאלט מיטוואך און באצייכענט ווי די זון איז צוריקגעקומען צום ארט וואו זי איז געווען ווען דער אייבישטער האט זי באשאפן.
דער יידישער קאלענדאר איז באזירט אויף די חדשים פון דער לבנה, אבער יעדע צוויי אדער דריי יאר לייגט מען צו נאך א חודש (דאס ווערט גערופן אן עיבור־יאר) כדי פסח זאל געפאלן שטענדיק אין פרילינג. מיט זיבן עיבור־יארן אין 19 יאר האט מען צוזאמען 247 חדשים פון דער לבנה וואס איז כמעט פונקלעך די לענג פון 19 זון יארן.
בליץ אדער לייטענונג איז א מעכטיגע נאטירלעכע עלעקטאראנישער באפרייאונג בשעת רעגן שטורעמס. עס באלייכט דעם הימל מיט ליכטיגקייט. די היץ וואס דאס לאזט ארויס אין די לופט פאראורזאכט מעכטיגע שאק'ס אין דער אטמעספערע, און דאס איז די קול פון דונערן.
מען זאגט 2 ברכות אויף דונערן און בליצן 1 שכוחו וגבורתו מלא עולם, און 2 עושה מעשה בראשית.
צו מיינט איר גריסן אדער ברכת המזון אדער מסכת ברכות?
ברכה מיינט בענטשן און דאנקען און לױבן גאט.
רעליגיעזע אידן זאגן א ברכה צו דאנקן גאט וואס ער האט שענקט אזויפיל גוטס. עס איז א פליכט צו מאכן 100 ברכות יעדן איינציגן טאג צו זיין פארטאן דורכאויס אין דעם געפיל.
א ברכה פון א צדיק.
איבערהױפּט בײַ די חסידים און ביי די ספרדים איז א מנהג אז מ'לזאט זיך בענטשן פֿון אן ערליכן איד.
א נייער דיגיטאלישער האנט טעלעפאן
א טעלעפאן (גריכיש: τῆλε טעלע = ווײַט + φονή פאָנע = קול) איז א קאמוניקאציע מיטל צו רעדן מיט אנדערע דורך עלעקטאראנישע סיגנאלן פון ווייטע שטרעקעס.
אין יאר ה'תרל"ו (1876) איז פארשריבן געווארן דאס טעלעפאן אלס א פאטענט דורך אלעקסאנדער גרעהעם בעל וואס דערנאך איז געגרינדעט געווארן די געזעלשאפט פון טעלאפאנען מיטן נאמען "בעל". ווען אלעקסאנדער איז געשטארבן האט מען אפגעאקט אלע טעלעפאנען אויף א פאר מינוטן כדי צו אים אפגעבן כבוד.
די ערשטע ליניע פון טעלעפאן נעצווערק איז געווען צווישן ניו יארק מיט שיקאגא, און דערנאך האט זיך דאס צעשפרייט אין גאנץ USA און אייראפע.
טעלעפאן אינדוסטרי אין אמעריקע.
טעלעפאן סערוויס אין אמעריקע איז אלע יארן געווען אונטער דעם מאנאפאל פון די לאנג יעריגע פירמע עי-טי-ענד-טי וועלכע האט געהאט רוב טעלעפאן סערוויס פון לאנד. אין 984' איז דער מאנאפאל אויפגעבראכן געווארן אין געריכט נאך א לאנג יעריגע קאמף און די פירמע איז צעבראכן געווארן צו עטליכע טיילן און פיל נייע פירמעס האבן זיך דעמאלט געגרינדעט. אין 996' האט די רעגירונג נאך מער געעפענט די מארקעט פאר טעלעקאמיוניקאציעס און ערלויבט די טעלעפאן פירמעס צו גיין אין דירעקטע קאנקורענט איינע קעגן די אנדערע און זינט דעמאלט זענען פאראן הונדערטער קליינע און גרויסע פירמעס פון אלע סארטן וועלכע קומען און גייען יעדן טאג.
מיט'ן אויפלעזן דעם מעכטיגן מאנאפאל (פון די גרעסטע אין אמעריקע'ס היסטאריע) האט זיך אנגעהויבן אן ערנסטע קאנקורענט און פרייזן זענען דראסטיש געפאלן, ספעציעל פאר לאנג דיסטענס וועלכע איז ביז דעמאלט געווען א טייערע זאך. היינט צו טאג זענען פאראן איבער 1,200 עקזיסטירנדיגע לאנג דיסטענס קעריערס אז יעדער אין סיי וועלכע ארט אין לאנד ווייסט צו זאגן כאטש פון עטליכע פירמעס. די גרעסטע פירמעס זענען היינט: עי-טי-ענד-טי, ספרינט, עם-סי-איי און ווערייזן. עס איז נישט פאראן קיין שום חילוק אין די קוואליטעט פון די טעלעפאן קאלס צווישן איין פירמע און די אנדערע ווייל אלע נוצן די זעלבע פייבער אפטיק קעיבלס וועלכע באלאנגט פאר עי-טי-ענד-טי. אבער אין סערוויס איז שוין אן אנדערע וועלט און יעדע האט זיך אירע מעלות און חסרונות.
די קליינע פירמעס פארמאגן נישט קיין שום טעלעפאן סערוויס נאר זענען ריסעלערס וועלכע קויפ'ן טעלעפאן סערוויס פאר ביליג און פארקויפן דאס ווייטער פאר אביסל טייערער און פון דעם מאכן זיי א פראפיט. דאס ארבעט נישט אנדערש ווי יעדע אנדערע ריסעלער ווען זיי קויפן גרויסע בלאקס פון לאנג דיסטענס פאר בעסערע פרייזן און פארקויפן דאס ווייטער פאר זייערע קאסטומערס גענוי ווי איינער זאל קויפן אסאך האלץ און דאס ווייטער פארקויפן.
צו מיינט איר שיעף אנשטאט גראד?
א שיף איז א מיטל צו פארן און זיך וואנדערן איבער די וואסער.
אמאליקע שיפן זיינען געפֿאָרן דורך ריזיקע פארהאנגען וואס מען האט זיי פארדרייט בשעת'ן פֿאָרן אויף דער זייט פֿונעם ווינט, און אזוי האט דער ווינט געשטופט די שיף צו דער ריכטיקע ריכטונג. ביים ענדע פון די 19טע י"ה נאך וואס עס האָט דערשיינט דער דאמף מאטאר האבן די שיפן אנגעהויבן פארן דורך מאטארן (זעט דאמפשיף), וואס האט שטארק רעוואלוטירט אין די וועלטלעכע טראנספארמאציע.
עס איז דא פארשיידענע צוועקן אויף וואס די שיפן באניצן: מען נוצט זיי צו דורכגיין לענדער, טראגן סחורות, די מארין מיליטער האבן געפאנצערטע שיפן אויף צו אפהיטן זייער לאנד טערעטאריע. די פארשער ניצן זיי צו פארשן און באטראכטן אין די ים-טיפענישן. די פישער כאפן מיט זיי פיש, און אויך נוצט מען די יאכטע-שיפן אויף פארוויילונג.
כראמאזאם אדער כראמאסאם איז דער מאלעקול פון די.ען.עי. וואס אנטהאלט די קריטישע גענעס פון די קערפער און אינפארמאציע וויאזוי צו צוטיילן די צעלן און מאכן וואקסן. עס קומט אין פארעם פון 2 לאנגע שטרענגלעך צוזאם געדרייט און געפלאכטן.
ביי א מענטש איז דא אין יעדער צעל יאדער דאס וואס איז די די.ען.עי. - 46 כראמאזאמען. דאס ווערט פראדוצירט און צאמגעשטעלט בשעת די סעקס פון טאטע און מאמע. 23 קומט פון טאטע און 23 קומט פון מאמע.
א מאטאר איז א מאשין וואס פראדוצירט א באוועגונג דורך ענערגיע פון א געוויסער אריינגעבונג דערין. די ענערגיע קען קומען פון פארשידענע מקורות, ווי היץ, עלעקטריע, קאמפרימירטע לופט און עלאסטישע ענערגיע.
א היץ מאטאר, ווי למשל דער אינעווייניק-פארברענונג מאטאר, ברענט א ברענשטאף צו שאפן היץ וואס טוט ארבעט. אן עלקעטרישער מאטאר פארוואנדלט עלעקטרישע ענערגיע אין מעכאנישער באוועגונג. א פנעוומאטישער מאטאר ניצט קאמפרימירטע לופט און א געווערק־מאטאר (ווי אין אן אלטמאדישן זייגער) ניצט עלאסטישע ענערגיע. היינט ארבעטן רוב אויטאס דורך אן אינעווייניק-פארברענונג מאטאר.
אינזשענירן געבן זיך אפ מיט ענזשינס.
דער גרעסטער אינעווייניק-פארברענונג מאטאר וואס מ׳האט נארווען געבויט איז דער ווערצילע־סולצער RTA96-C, א 14-צילינדער, 2-סטראק דיזל־מאטאר געשאפן פאר דער עמא מערסק, וואס איז געווען די גרעסטע קאנטיינער־שיף אין דער וועלט ווען מען האט זי אראפגלאזן אין וואסער אין 2006. דער דאזיקער מאטאר האט א מאסע פון 2,300 טאנען, און ווען ער ארבעט מיט 102 רעוואלוציעס א מינוט (1.7 Hz) פראדוצירט מער ווי 80 MW, און קען ניצן ביז 250 טאנען ברענשטאף אין א טאג.
קראפט איז דער אורזאך פון א אביעקט מיט מאסע זיך צו רוקן פון איין פלאץ צום צווייטן.
מאטעמאטיש ווערט א קראפט באשריבן דורך א וועקטאר.
אין דער אינטערנאציאנאלער סיסטעם פון איינסן מעסט מען קראפן אין ניוטאנען (N).
א קראפט וואס ווירקט אויף א קערפער קען ענדערן דעם מצב פונעם קערפער, אדער דערקעגנען אן אנדער קראפט וואס ווירקט אויפן קערפער.
a> וועקטארן (p און L) אין א ראטירנדיגער סיסטעם.
דריימאמענט איז די קראפט וואס מאכט אן אביעקט זיך דרייען.
ענערגיע אין אלגעמיין איז דאס דער קאנצעפט פון "א פאטענצאל צו מאכן טויש"
אין פיזיק איז דאס די מעסטונג ווילאנג מען קען אנהאלטן די ארויסגעבונג פון פאוער. אדער ווילאנג מען קען אנהאלטן מעכאנישע ארבעט. פאוער איז די ראטע ווי שנעל עס נעמט מעכאנישע ארבעט אבער ענערגיע איז די מעגליכקייט דאס צו טאן.
ענערגיע קען ווערן פארוואנדלט פון איין פארעם אין אן אנדער פארעם, אבער לויטן פרינציפ פון קאנסערווירונג פון ענערגיע דער גאנצער סכום פון ענערגיע אין א סיסטעם ענדערט זיך נישט. די פארבינדונג צווישן היץ און מעכאנישער ענערגיע האט דזשיימס פרעסקאט דזשול אנטדעקט אין 1845. פון דעם איז ארויסגעקומען די טעאריע פון קאנסערווירונג פון ענערגיע, און די אנטוויקלונג פון דעם ערשטן געזעץ פון טערמאדינאמיק.
לויט דער ספעציעלער טעאריע פון רעלאטיוויטעט קען מאסע ווערן פארוואנדלט אין ענערגיע לויט דער גלייכונג E=mc².
די גארע ענערגיע פון א סיסטעם ווערט גערופן דער האַמילטאניאַן, נאך וויליאם ראאן האמילטאן. מען קען שרייבן די קלאסישע גלייכונגען פון באוועגונג ניצנדיק דעם האמילטאניאן, אויך פאר גאר קאמפלקסע אדער אבסטראקטע סיסטעמען.
ווארדער קרעסאן (ענגליש: "Warder Cresson"; פילאדעלפיע 1798 - ירושלים 1860) איז געווען דער ערשטער אמעריקאנער קאנסול אין ארץ ישראל.
ער האט זיך מגייר געווען און גענומען דעם אידישן נאמען מיכאל בועז ישראל בן אברהם. ער איז געבוירען געווארן א קריסט געהערנדיג צו די סעקט פון קוואקער.
אין מאי 1844 איז ער געווארן באשטימט אלס די ערשטע אמעריקאנער קאנסול צו ישראל דורך די דעמאלטסדיגע סעקרעטאר פון שטאַט און דאס איז באשטעטיגט געווארן דורך די דעמאלטסדיגע פרעזידענט.
ער האט זיך מגייר געווען אין ירושלים מארץ 1848.
אין 1849 האט זיין גויאישע ווייב אים געקלאגט אין געריכט אז ער איז משוגע צוליב דעם וואס ער האט אנגענומען די יידישע רעליגיע, און דערפאר נישט בארעכטיגט צו זיין אייגנטום.
ער איז געבוירן געווארן אין פילאדעלפיע פענסילוועניע אין 1798 צו זיינע עלטערן קוואקערס (א געוויסע קריסטעליכע סעקט), זשאן עליאט קרעסאן און מערי ווארדער. זיי זענען געווען אפשטאמיגע פון וואס האבן זיך באזעצט אין פענסילוועניע אין די 17טע יאר הונדערט.
ער איז געווארן אויפגעצויגן א קוואקער און האט פארהייראט צו עליזעבעט טאונסענד אויך א קוואקער פון וועם ער האט געהאט זעקס קינדער.
נוצנדיג זיין באקאנטשאפט מיט עדווארד זשאוי מאריס דער דעמאלטסדיגער קאנגרעסמאן פאר פענסילוועניע, האט סעקרעטאר פון שטאט זשאן סי קאלהון אים געשטעלט אלס דער ערשטער אמעריקאנער קאנסול פאר דאן פאלעסטינע. פרעזידענט זשאן טיילער האט דאס באשטעטיגט אין 17טן מאי 1844.
פאר ער איז געפארן האט ער געגעבן זיין ווייב א פאוער אוו אטערני אז זי זאל קענען האנדלען מיט זיין געלט.
ממש גלייך נאכדעם ווי ער איז אנגעקומען קיין ארץ ישראל 22טן יוני 1844 האט סעקרעטאר קאלהון צוריק געצויגן פון דער באשטימונג אלס אמעריקאנער קאנסול און האט דאס מבטל געווען.
ער איז געבליבן אין ירושלים פאר פיר יאר, דורך די פיר יאר האט ער געזוכט זיך דערנענטערן צו גאט, ער האט געטראפן זיין וועג צו גאט אין מארץ 1848 ווען ער האט זיך מגייר געווען צו אידישקייט און זיך א נאמען געגעבן מיכאל בועז ישראל בן אברהם.
ווארדער קרעסאן אדער ווי ער האט יעצט געהייסן אין אידיש מיכאל בועז ישראל בן אברהם איז צוריקגעקומען קיין אמעריקע צו פארהאנדלען זיין פארמעגן און כדי זיך צוריק צו קערן צו זיין ווייב.
זי האט נישט געוואלט הערן פון אים און האט אים אנגעקלאגט אין געריכט אז ער איז משוגע, און די באווייז דערצו: ער האט זיך מגייר געווען צו זיין א פרומער איד.
די געריכט צי ער איז משוגע.
ווען ער איז צוריקגעקומען קיין אמעריקע האט ער געפלאנט איבערצוצייגן זיין ווייב און קינדער זיך אויך מגייר צו זיין, און האט פארשטאנען אז זיי גייען דאס טאן. זיין ווייב האט דורך די צייט וואס ער איז נישט געווען פארקויפט די פארעםס וואס זיי האבן געהאט און האט דערביי געלייזט אסאך געלט.
ווען זי האט געזעהן אז עס איז נישט דא מיט וועם צו רעדן, און ער האט געזען אז זי וועט זיך קיינמאל נישט מגייר זיין, אויף אזוי ווייט אז זיינע קינדער פלעגן אים טשעפען וועגן דעם, האט מען זיך אנגעפאנגן שלאגן אויף די געלט, און צוליב דעם האט זי אים אנגעקלאגט אין געריכט.
מאי 15 1849 האט עליזעבעט קרעסאן אריינגעגעבן א קלאגע אנטקעגן ווארדער קרעסאן וואס איז געווען (אין אידישע איבערזעצונג): "צווישען עליזעבעט טי קרעסאן, פון איין זייט אלס אנקלאגער, און ווארדען קרעסאן פון די אנדערע זייט אלס אנגעקלאגטער, די אויבערדערמאנטע עליזעבעט טי קרעסאן האט אנגעפאנגן די קלאגע אלס טובה פון אים וועם מען רופט "גאט דער זון", ווייל זי האט געדארפט אוועקנעמען אדער איר רעטער אדער איר מאן: איך ווארדען קרעסאן האב וועגן דעם געדארפט אוועקנעמן אדער דעם "איינציגען גאט" אדער מיין ווייב"
אין זיין בוך וואס איז ארויסגעגעבן געווארן אין 1852 (KEY OF DAVID) שרייבט ער (אין אידישע איבערזעצונג): "זיי האבן דאס געטאן אונטער דער גרעסטע פארבלענדער פון אלע בלינדשאפטן, און דער גרעסטער פארטונקעלער פון אלע טונקעלשאפט, און דאס איז, די בלינדשאפט וואס קען אליין שפראצן פון רעליגיעזע איינגערעדטישקייטן און איינזייטיגע טענות."
א זשורי פון זעקס מענער זענען אויסגעוועלט געווארן, פון זיין בוך: "איך בין נאכאנאנד געווארן באשמיצט אנע דעם וואס מען זאל מיך ערלויבן ברענגן אפילו זייער אייגענע בריווען און בריווען פון מיניסטארן, אלס פולע און גאנצע עדותשאפט אז זיי האבן מיר געהאלטן פאר גאר נארמאל."
ער איז געווארן פארמשפט אלס משוגע און זיינע געלט איז געגאנגען אינגאנצן צו זיין ווייב און זוהן.
די אפעל.
פאר די קומענדיגע דריי יאר האט מען שווער געארבעט צו ברענגען דאס צו א העכערע געריכט, ענדליך איז דאס נאכאמאל געברענגט געווארן פאר די געריכט אין פילידעלפיע, די ניו יארק טייםס האט דאן געשריבן: "די פריינד און פאמיליע פון ווארדער קרעסאן, געוועזענע קאנסול צו ירושלים, בעטן פאר א געשריבענע [http://www.bartleby.com/81/4723.html De Lunatico] (צו ער איז נארמאל אדער נישט), אים אויסצושליסן פון זיינע פארמעגן און טיילן פון זיין אייגנטום, צוליב דעם וואס ער איז משוגע ווייל ער האט זיך מגייר געווען."
9 עדות האבן אויפגעטרעטן קעגן קרעסאן אז ער איז משוגע, 73 באוואוסטע און אנגעזעהנע עדות האבן אויפגעטרעטן אז ער איז נארמאל, האט א מאראלישע כאראקטער און ערליכקייט.
זיין אדוואקאט האט דאס געזאגט פארן ריכטער: "אויב מר קרעסאן וואלט ווען געווארן אנגעקלאגט אלס משוגע פארן זיך אנשליסן אין סיי וועלכע אנדערע רעליגיעזע געזעלשאפט וואלט מען אויסגעלאכט און ארויסגעשריגן די געריכט פון די גריכט הויז."
די ריכטער האט אנגעזאגט פאר די זשורי אז זיי טארן נישט נעמען אין באטראכט דאס אז ער האט זיך מגייר געווען.
די געריכט האט אנגעהאלטן זעקס טאג, די זשורי פון 12 מענער האט זיך צוריקגעקערט אז ווארדען קרעסאן איז נארמאל. די פילידעלפיע העראלד האט דאס באשריבן: "די באשולדיגונג איז געווען א פארזוך צו פארשטיפען די זינען, דורך די גיהנום פון מאכן איינעם אלס א משוגענעם, און אוועקנעמען פון א מאן זיינע ציווילע און רעליגיעזע רעכטען, און באזיגלען די אידישע גלויבן, אבער די זשורי מיט א ערליכע קלארע און פרייע אפענע טראכטן (ווייל זיי זענען אלע געווען קריסטן) וואס רופט פאר לויב, האט מיט דעם געוויזן די ריטיגקייט פון אמעריקאנער רעכטען, און אונזער רעפאבלוקאנער קאנסטיטוציע."
זיין עיקר סבה פאר פארן אויף ירושלים איז געווען צוליב זיינע טיפע רעליגיעזע געפילן, ער - ווי אסאך אנדערע אמעריקאנער אין יענער צייט - איז געווען איבערצייגט אז די ענדע פון די טעג איז נאענט, און אז יוזל גייט קומען צום צווייטען מאהל, און אז כדי דאס זאל געשען וועלן דארפן אלע אידען אנקומען קיין ארץ ישראל און דרוך דעם וועט די ענדע פון די טעג אנקומען פאר די קריסטן. קרעסאן האט וועגן דעם געשריבן: "גאט מוז וועהלן עפעס א וועג דורך וואס צו אויספירן זיינע צוזאגן אין די עפענטליכע וועלט. די וועג איז די יעצטיגע ארימע, פארפיינטעטע, אויסגעשפיגענע ייד. גאט טוט זיי יעצט נאכאמאל איינזאמלן קיין ירושלים."
ווען ער איז אנגעקומען קיין ארץ ישראל האט ער אין אנפאנג זיך נאך געהאלטן צו דעם, ער האט אבער מיט דער צייט נישט געקענט פארטראגן דאס אז די מיסיאנערן האבן זיך פארלייגט אויף די ארימע ירושליםער אידען און אויסגענוצט זייער ארימקייט פאר זייער מיסיאן.
אויך האט ער זייער באוואונדערט די איידעלקייט און פרומקייט פון די ירושליםער אידען. דאס אלעס איז געווען א טייל פון וואס האט אים צוגעצויגען צו אידישקייט.
ווען ער איז צוריקגעפארן קיין ארץ ישראל די צווייטע מאל האט ער חתונה געהאט מיט א ספרדישע פרוי רחל מוילענדאנא ער האט געהאט פון איר צוויי קינדער דוד בנציון און אביגיל רות,
ער איז געווען זייער אקטיוו אין אויפבויען אן אגריקולטורער געזעלשאפט אין עמק רפאים, זיינע במיאונגען זענען דורכגעפאלן צוליב ווייניג געלט.
ער איז געשטארבן אין 1860 און איז באערדיגט געווארן אויפן הר הזיתים, זיין מצבה איז חרוב געווארן צוזאמען מיט אנדערע מציבות אויפן הר הזיתים ווען די ירדןער רעגירונג האט געהערשט אויף יענע טייל ירושלים.
עס איז נישט באקאנט אויב עס איז דא אידישע אייניקלעך פון אים
אן אינערלעך-פארברענונג מאטאר איז דער היינטיגע היץ מאטאר פאר די אלגעמיינע אויטאמאבילן, אז עס פארברענט די גאזאלין פון אינעווייניג הערמעטיש פארמאכט אין א צילינדער און נישט ווי אמאל אין די באן'ען וואס מ'האט פארברענט קוילן אינדערויסן צו שאפן ענערגיע. די רעאקציע פון גאזאלין געמישט מיט לופט וואס ווערט קאמפרעסט באשאפט גאז פון גאר הויכע טעמפעראטור און דרוק וואס ווילן זיך פארשפרייטן און עקספלאדירט דורך א פינק פייער. דער הויפט אקט איז די הייסע גאזן וואס שטופט מיט קראפט זיך צו באפרייען, דורכדעם וואס עס וויל זיך צושפרייטן און ארויסגיין, דערמיט אנמאכענדיג באוועגונג און טרייבונג.
פיר-סטרויק מאטאר.
אונזערע קארן האבן אלע פיר-סטרויק מאטארן
ר' יחיאל מיכל דארפמאן ז"ל (אנגערופן מעכל) בן דוד און חנה פערל, (ה'תרע"ג - ה' אב ה'תשס"ו) איז געוועזן פון די חשובי אנ"ש דחסידי ברסלב און דער פארזיצער פון דעם ועד העולמי דחסידי ברסלב. ער איז געווען פון די איינציקע וואס זיינען נאך געקומען פון די ארגינעלע ברסלעווער פון אומאן.
ער איז געווען אן איידעם ביי איינע פון די חשובסעט פארבליבענע ברסלעבער חסידים פון אמאליגן דור, זיין שווער איז געווען ר' אברהם שטערנהארץ, ר' אברהם איז געווען אין ברסלב א גרויסער יחסן, ער איז געווען א אייניקל סיי פון ר' נתן מברסלב, און סיי פון טשערינער רב. זיין מאמע איז אוועק יונגערהייט און ער איז אויפגעוואקסן ביים טשערינער רב, דעריבער האט ער אסאך געקענט פון חסידות ברסלב.
ר' מיכל איז געבליבן אין רוסלאנד און אין אוקריינא נאכן צווייטן וועלט קריג, ער איז פון די איינציגע אידן וואס זענען געפארן צום קיבוץ אין אומאן פון שנת ה'תשט"ז, ער איז ארויף קיין ארץ ישראל אין שנת ה'תשל"ב, ווען ר' לוי יצחק בענדער איז נפטר געווארן אין יאהר ה'תשמ"ט, האט ער איבערגענומען די הנהגה פון די ברסלבער שוהל אין מאה שערים אין ירושלים.
אזוי ווי ער איז געווען א זקן, האבן זיך אסאך ברסלעבער חסידים מכניע געווען אונטער איהם און געהערט זיין מיינונג.
ה' אב ה'תשס"ו איז ער אוועק פון קרעבסקראנקייט אין זיין לעבער.
אייזערנער פארהאנג איז א אויסדרוק וואס מען נוצט צו באצייכענען די קאמוניסטישע לענדער אין די קאלטע קריג יארן, פון 1945 ביז 1994. ווינסטאן טשערטשיל האט געניצט דעם אויסדרוק אין א רעדע אין 1945.
עס מיינט ארויסצוברענגען אז די לענדער זענען געווען שטארק קאנטראלירט. נישט אריין אין נישט ארויס.
קינות איז טייטש קלאגען, און איז איינע פון די רעליגיעזע זאכן וואס יידען טוען אום תשעה באב צו ווייזען ווייטאג אויף דאס וואס דער בית המקדש איז אומגעווארפען געווארען.
די מעהרהייט פון קינות זענען געשריבן אויף גראמען, און זענען געבויעט אדער אויף פסוקים פון תנ"ך אדער אויף געשענענישען דורך אויס די גלות.
די קינות וואס אשכנזישע אידען זאגען תשעה באב באשטייט פון 40 קינות, 19 דערפון איז געשריבן דורך ר' אליעזר הקליר, די ערשטע 15 (ביז ארזי הלבנון) זענען אלע פון ר' אליעזר הקליר, די איבריגע איז געשריבן דורך אנדערע פארפאסער דורך אויס די גלות.
רוב פון די קינות וואס זענען נישט פון ר' אליעזר הקליר זענען געשריבן פאר אנדערע געשעהנישען, ווי ארזי הלבנון פאר די עשרה הרוגי מלכות, און "החרישו ממני" וואס איז געשריבן וועגן די קרייץ צוג.
אסאך פון די קינות וואס ר' אליעזר הקליר האט געשריבן זענען געבויעט אויף די פסוקים פון איכה.
דורך אויס די גלות האבן פארפאסער כסדר צוגעלייגט זייער קינות וועגן די געשעהנישען פון זייער צייט, אזוי אז עס איז דא קינות פאר די קרייץ צוג, שריפת התלמוד, תח ותט, גירוש יארק, שואה און נאך אסאך אנדערע געשעהנישען.
יוני 17 1242 - ט' תמוז (ו' חקת) שנת ה' ב'
מען האט פארברענט אין פאריז 24 וועגענער פול מיט אידישע ספרים.
די קרייצצוגן זענען געווען קעמפערישע אקציעס אונטערגענומען דורך קריסטליכע מדינות און געשטיצט דורך די פויבסטן. די מלחמות זיינען פארגעקומען אין דעם מיטל אלטער צווישן דעם 11טן י"ה און 13טן י"ה.
דאס ווארט קרייצצוג איז לכאורה א צוזאמנשטעל פון צוויי ווערטער, "קרייץ" און "צוג", די מאסן קעמפער וועלכע האבן זיך באטייליגט אין די אקציעס האבן געפארעמט וואס האט אויסגעקוקט ווי א פארנדיגער "צוג", און דער "קרייץ" איז געווען זייער פאן אונטער וואס זיי האבן מארשירט און אין וועמענ'ס נאמען זיי האבן בארעכטיגט זייערע טהאטן.
אין אנפאנג איז די ציל פון די קרייצצוגלער געווען בלויז איינצונעמען ירושלים פון די מוסולמענער, אבער שפעטער האבן זיי דאס פארוואנדעלט צו נאך מלחמות אויך אין אנדערע ערטער.
היינטיגע צייטן טוט מען אויך אנרופען אלגעמיינע קעמפפערס מיטן נאמען "קרייצצוג" אויב זיי פירן מלחמה מיט א צוועק אייננצועמען דעם צווייטן צוליב אידיאלאגישע אדער רעליגיעזע סיבות. ווי צ.ב.ש. אמעריקעס מלחמה קעגן איראק ווערט אנגערופען דורך די קעגנערס אלס: "בוש'ס פערזענליכע קרייצוג".
נאך די תקופה ווען די פראנצויזישע קארל אימפעריע איז אונטערגעגאנגען אין אייראפע צום ענדע פונעם 9טן י"ה, און אין דער צייט ווען קריסטענטום האט זיך אויסגעשפרייט איבער די גרעניצן פון גארער אייראפע, איז אויסגעקומען אז אן א שיעור קעמפער האבן נישט געהאט וואס צו טאן.
עס האט דאן געהערשט זייער א איבער געפרומטע רעליגיעזע שטימונג צווישען די מאסען, מענטשן האבן אדאפטירט רעליגיע און עס האט געהערשט א געוואלדיגע אויפוועקונג צו קריסטענטום, די קירכע האט אויך געשפילט א גרויס ראלע אין דעם דורך פארשפרייטן רעליגיעזע פראפאגאנדע, און פראקלאמירט אז עס איז רעכט צו גיין אין קאמף כדי איינצונעמען דאס הייליגע לאנד און בעיקר די שטאט ירושלים (דער פלאץ ווי יוזל איז געשטארבען) פון די מוסלומענער. דאס אלעס האט בייגעשטייערט אז ווען די ערשטע קרייצוג האט זיך אנגעהויבן האט דער המון עם אין פולען מערהייט דאס גענצליך געשטיצט.
א שארפער מוסלומענער אקט קעגן קריסטן האט אויך שטארק צוגעגעבן צו די שטימונג. אין יאר ד'תשס"ט (1009) האט דער קאליף פון מצרים אל-חכים בי-אמר צושטערט די הויפט קריסטליכע קלויסטער אין אלט שטאט ירושלים ווי לויט די קריסטליכע גלייבונג איז דארט יוזל געשטארבען און באגראבן געווארן, דאס האט געמיינט אז קריסטן האבן מער נישט געקענט עולה רגל זיין צו זייער פארהייליגסטן אפגאט פלאץ. כאטש דער קאליף'ס נאכפאלגער האט אונטער גאר שווערע אומשטענדען ערלויבט מען זאל צוריק איבערבויען דעם קלויסטער און קריסטען האבן ווידער אנגעהויבן דארט צו באזוכען, האבן זיך אבער פארשפרייט שמועות אין די קריסטליכע וועלט אז די מוסלומענער זענען זייער גרויזאם צו די קריסטען. דאס האט צוגעגאסן אויל צום פייער און געפירט צו די צוזאמענשטעל פון די קרייצוג.
ביי ענדע פון 11טן י"ה זיינען די קריסטן געווען פארמישט אין א מלחמה מיט די אראבער ארום טערקיי, די מלחמה פירער האבן דאן געבעטן הילף פונעם פויבסט. דער פויבסט'ס ענטפער איז געווען אסאך א גרעסערער אבער זונלאזער, נישט נאר האט ער געשטיצט די מלחמה אין טערקיי, נאר אויך באפוילן צו גיין איינעמען ירושלים. אזוי האט זיך אנגעהויבן דער ערשטער פון די קרייצוגען.
די קרייצצוגן.
עס זיינען געווען אסאך קרייצוגען, אבער נישט אלע האבן באקומען אפציעלע נומערן וויבאלד זיי זיינען נישט געווען גענוג וויכטיג.
דער ציל פון רוב קרייצצוגן איז געווען איינצונעמען ירושלים, אבער אסאך זענען אויך געווען סתם מלחמות קעגן נישט קריסטען און פערזענליכע פיינט פון די פויבסט.
ערשטע קרייצצוג.
נאכדעם ווי די קריסטן האבן געבעטן הילף פון די פויבסטן, האט ער געבעטן די מאסן אין ד'תתי"ט (1095) צו גיין העלפן אין די פארעם פון די קרייצוגלער אין די מלמחה אנטקעגן די טערקן, ווען די קרייצוגלער האבן שטארק געווונען, זיינען זיי ארויס געגאנגען אויף ירושלים, און האבן איר איינגענומען פון די מוסולמענער הענט אין יאר ד'תתנ"ט (1099). דורך אויס די מלחמה האבן זיי אויסגע'הרגעט אלע איינווויאנער אויך יידן, און זיי פאברענט אין זייערע שולן.
צווייטע קרייצוגלער.
(ד'תתק"ז - ד'תתק"ט) נאך א שטיק צייט פון רעלאטיוו שטילקייט ווען די מוסלומענער און קריסטן האבן געלעבט גאנץ שיין איינס נעבן צווייטן אין ירושלים, בערנארד פון קלערוואקס האט גפערעדיגט א נייע קרייצוג ווען די שטעטל אדעסע איז געפאלן צו די טערקען. פרנצויזישע און דייטשע ארמייען אונטער לואיס די זיבטער פון פראנקרייך און קאנארד די דריטער פון דייטשלאנד, האבן מארשירט קיין אזיע אין יאר 1147 און האבן נישט צופיל אויספיעט צו טאן, און האבן פאקטיש אויסגעשטעלט צו פארלירן אנדערע קרייצוג שטעט דורך אן אנייגשטעלטע און דורךגעפאלנע אטאקע אויף דמשק. ביי די יאר 1149 ביידע פירער האבן זיך צוריקגעקערט צו זייערע וויאינערעטער אנע גרויסע אויפטוען.
דריטע קרייצוגלער.
(ד'תתקמ"ז - ד'תתקנ"ב) אין 1187 סאלאדין די סולטאן פון מצרים האט צוריק גענומען ירושלים פון די קריסטן. פויבסט גרעגארי די אכטע האט דאן גערופן פאר א קרייצוג וואס איז געווען אנגעפירט דורך איירופעס זייער וויכטיגע פירערס: פיליף די צווייטע פון פראנקרייך, ריכארד דער ערשטער פון ענגלאנד, און פרעדריק דער ערשטער. פרעדריק האט זיך דערטרינקן אין 1190 איבערלאזנדיג א וואקלדיגע פריינטשאפט צווישען די ענגלישע און פראנצויזן. פיליף האט פארלאזט די קרייצוג און 1191 נאכדעם וואס די קריסטן האבן איינגענומען עכו, די קרייצוג האבן דאן מארשירט דרום אויף די ים הגדול בארטענס, ביז זיי זענען אנגעקומען צו ארשוף ווי זיי האבן באזיגט די מוסלומענער. זיי האבן אבער געליטן פון הונגער און דארשט און האבן נישט געקענט אנהאלטן זייער געווינס. אין 1192 האט ריכארד דערגרייכט אן אפמאך מיט סאלאדין און ער איז דערנאך צוריקגעפארן קיין ענגלאנד. אויפן וועג האט זיך ריכארדס שיף צעבראכן און ער האט זיך געמוזט אפשטעלן אין עסטרייך, אין עסטרייך האט אים זיין פיינט דוק לעאפאלד געפאנגען און איבערגעגעבן פאר פרעדריקס זון הענרי די פינפטע און ער איז געהאלטן געווארן פאר א קעניגליכע אויסלייז געלט. ביי 1197 האט הענרי געוואלט אנפאנגן נאך א קרייצוג אבער ער איז קראנק געווארן און געשטארבן פון מאלאריא.
פערטע קרייצוגלער.
די פערטע קרייצוג האט זיך אנגעהויבן ביי דער דריטער אינאקענט פויבסט אין יאר ד'תתקס"ב (1202), מיטן געדאנק צו אטאקטירן די הייליגע לאנד ירושלים פון די מוסלעמענער די כופרים. אבער די ווענעדיגע האבן פארענדערט דאס ציל פון די קרייצוג, און האבן אריבער צו קאנסטאנטינאפעל (וואס הייסט היינט "איסטאמבול") ווו זיי האבן געפרובט באזעצן א ביזאנטינער אויפן קעניגס שטול. נאך א סעריע פון אויסבראכס, איז קאנסטאנטינאפעל געווארן גערויבט אין יאר ד'תתקס"ד (1204). די קרייצוג איז דורכגעפאלן, וויל צום ענדע איז זי נישט אנגעקומען אין ארץ ישראל.
אלביגענזער קרייצצוגלער.
דער אלביגענזער קרייצצוגלער האט זיך אנגעהויבן אום ד'תתקס"ט (1209) איר צוועק איז געווען צו פארטרייבן די קאטארערס פון דרום זייט פראנקרייך.
פיל יידן זיינען געמארדעט געווארן ביי די קרייצוג אין יאר תתנ"ו. אזעלכע האבן זיך גענומען זייער לעבן אויף קידוש השם, אויך האבן פילע אידן אליינס געשחטן זייערע אייגענע ווייבער און קינדער כדי זיי זאלן זיך נישט שמד'ן צו די קריסטן. דאס איז איינע פון די סיבות וואס מען פירט זיך מיט מנהגי אבלות אין די ספירת העומר, ווייל די קרייצוג האט זיך אנגעפאנגען אין די תקופה.
a> פוס סאלדאטן אין מדינת ישראל
פוס מיליטער איז א וויכטיגע קארפוס ביי די ארמייען און די ערשטע קארפוס וואס די פעלקער האבן באשאפן זינט דאס שטיינעלטער.
דער פוס מיליטער פירט מלחמה מיט זיין פיינט אויף דער ערד מיט געווער זייענדיק באפעסט אנגעפאנצערט. פארצייטנס זיינען די געווער געווען פון בויגנס פיילן, שפיזן און שווערדן, היינטיקע מאדערנע געווער זיינען די שיסערס און וווּנדערלעכע אויטאמאטישע מאשין געווער.
זייט דעם סוף פונעם צווייטן וועלט קריג איז דער פוס מיליטער געווארן א קלענערער טייל פון די ארמייען אין דער מערב וועלט, געוויינלעך צווישן 10% און 30% פון די סאלדאטן אין דער ארמיי. דאס איז אסאך ווינציקער ווי פארן קריג. צום ביישפיל, אין דער אמעריקאנער ארמיי אין 2009 זענען געווען נאר 49,000 פוס זעלנער פון אומגעפער 450,000 טעטיקע זעלנער.
דער פוס מיליטער קארפוס אין ישראל.
די סאלדאטן לערנען זיך פראקטיק 6.5 מאנאטן ביז זיי מעגן גיין מלחמה האלטן אויפן שלאכטפעלד.
א סאלדאט אדער זעלנער איז איינער וואס איז איינגעצויגן געווארן צו אן ארמיי כדי צו היטן די מדינה פון די ארמיי.
די סאלדאטן זיינען צעטיילט אין באזונדערע קארפוסן ווי פוס סאלדאטן, לופט סאלדאטן א.א.וו.
אַבֿיבֿ גּפֿן (געבוירן דעם 10טן מיי 1973) איז אַ ישראלדיקער פּאַפּולערער ראָק זינגער און אַ קאמפאניסט. ער האָט נישט געדינט אין צה"ל און איז לעצטנס אַן עקסטרימער לינקער.
אין 1992 האָט ער אַרויסגעגעבן זײַן ערשטע אַלבאָם מיטן נאָמען "זה רק אור הירח".
ער איז אַ נעפע פון משה דיין.
סוף זמן תפילה איז די לעצטע צייט אין טאג וואס מען קען דאווענען שחרית.
די משנה אין מסכת ברכות זאגט אז מען קען דאווענען שחרית לויט ר' יהודה ביז די פערטע שעה אין טאג, און לויט די רבנן ביז חצות.
אין שלחן ערוך ווערט געפסקנט אזוי ווי ר' יהודה ביז די פערטע שעה אין טאג.
חצות איז פונקט אינמיטען טאג, דאס הייסט אז מען נעמט די טאג פון די נץ החמה ביז שקיעת החמה (אדער פון עלות השחר ביז צאת הכוכבים עס קומט אויס די זעלבע פאר חצות) און מען ציטיילט דאס פונקט אינדערמיט. און דאס איז חצות היום.
פאר חצות הלילה טוט מען די זעלבע זאך נאר פון שקיעת החמה ביז נץ החמה, און עס וועט אלעמאל אויסקומען די זעלבע צייט ווי חצות היום.
אחינועם ניני - Noa (געבוירן אין תל אביב ז' תמוז ה'תשכ"ט, שטאמט פון תימן) איז א ישראלדיקע פאפולערע פאפ זינגערין, און באוווסט איבער דער גארער וועלט.
אין יאר ה'תשנ"א האט זי ארויס געגעבן איר ערשטע טייפ מיטן נאמען "אחינועם ניני וגיל דור בהופעה חיה".
דיסקאגראפֿיע.
ניני
די נאכט פון 12טן- 13טן אויגוסט 1952 האט מען הינגעריכט, אויפן באפעל פון סטאלין, דרייצן אנגעזעענע יידיש־שרייבער פון סאוועטן פארבאנד. צווישן די הרוגי מלכות האבן זיך געפונען שלמה לאזאווסקי, פרץ מארקיש, לעאן טאלמי, לייב קוויטקא, טשײַקע וואטענבערג-אָסטראָווסקאיא, עמיליע טעומין, בנימין זוסקין, איליא וואטענבערג, יוסף באריס שימעלאוויטש, יוסף יוזעפאוויטש, דוד האפשטיין, איציק פעפער און דוד בערגעלסאן. אויף רוסיש הייסט די נאכט Ночь казнённых поэтов, "די נאכט פון די הינגעריכטע דיכטער".
חוץ די דאזיקע שרייבערס, וואס מע האט כלומערשט "געמישפט" אויף א צענטארלן פראצעס, זיינען דערצו נאך ארעסטירט געווארן סך-הכל 110 מענטשן. "צען פון זיי האט מען דערשאסן, 89 געשמאכט אין "גולאג", איין מענטש איז פארשיקט געווארן צו די ווייסע בערן. פינעף מענטשן -- אזעלכע ווי דער ליטעראטור-קענער יצחק נוסינאוו און און דער שפראכקענער עלי ספיוואק -- האבן ניט אויסגעהאלטן די פייניקונגען און געשטארבן אין תפיסות. פינעף מענטשן האט מען ניט באוויזן צי פארמישפטן (צווישן זיי איז געווען דער פראזאיקער עלי שעכטמאן), און זייי האט מען ארויסגעלאזט אין קורצן נאך סטאלינס טויט." (ג. עסטרייך, פארווערטס, 13טן אויגוסט, 2004).
אנגעהויבן האבן זיך די סאוועטישע רדיפות אויף יידיש-שרייבערס און קולטור-טוערס נאך אין די 30ער און 40ער יארן ווי א טיייל פון דער "ליקווידאציע" פון דער יידיש-קולטור אין פארבאנד בכלל. די גזירה פון 12טן אויגוסט האט זיך גענומען דערפון, וואס די סאוועטישע רעגירונג האט געהאלטן די שרייבערס פאר צו "נאציאנאליסטיש", ד"ה צו יידישלעך.
אהוד מנור מיט ווייב עפרה פוקס
אהוד מנור (געבוירן עברי; י"ח תמוז ה'תש"א - ג' ניסן ה'תשס"ה, געבוירן לועזי: 13טן יולי 1941 – 12טן אפריל 2005) איז געווען א פאפולערער ישראלישער ליריקער (לידער שרייבער) און א איבערזעצער. ער האט געשריבן און איבערגעזעצט הונדערטער לידער. איינע פון זיינע באוווסטע לידער איז "אין לי ארץ אחרת".
ער איז געבוירן אין בנימינה קאלאניע. אין יאר ה'תשמ"א האט ער באקומען אן אקאדעמישע דיפלאמע M.A פון ליטעראטור אויף ענגליש.
נאך זיין שטארבן האט דער ישראלישער דערציונגס מיניסטעריום באשטימט אריין לייגן זיינע לידער אין די קינדער שולעס פראגראמען.
מררכי זאב וואלף וואלפסאן (ה'תרפ"ח - כ"ה אב ה'תשע"ב) איז געווען א יידישער פילאנטראפ און דער אנפירער פון דעם באקאנטן קרן וואלפסאן וואס בויט אידישקייט איבער דער גארער וועלט.
זאב וואלפסאן איז געבוירן געווארן אין ווילנע צו ר' אברהם און רחל וואלפואווסקי. נאך דער בר מצוה, אין די אנהייב מלחמה יארן, האבן די סאוועטן פארטריבן די משפחה אין סיביר. ווען זיין פאטער איז נפטר געווארן א צוויי יאר שפעטער, האט זאב אים געטראגן צו א מקום קבורה אין דער פארפרוירענער ערד אין קאזאכסטאן.
ביי די זיבעצן יאר האט ער אימיגרירט מיט זיין משפחה אין אמעריקע און זיך באזעצט אין ניו יארק.
ער האט געוואוינט אין לארענס, ניו יארק, און האט געהאט אסאך אומבאוועגלעכע גיטער אין מאנהעטן.
ער איז נפטר געווארן כ"ה אב תשע"ב, און מען האט אים באערדיגט אין וועלוואוד בית עולם, לאנג אינזל.
ער האט איבערגעלאזט זיין דריטע ווייב, נחמה, און צען קינדער.
צדקה.
ר' זאב איז געווען נאנט מיט רבי אהרן קאטלער, וואס האט אים געבעטן שטיצן חינוך עצמאי אין ישראל.
זיי שטיצן די מוסדות אוצר התורה וואס איז דער נעץ פון חינוך און קירוב שולעס פאר ספרדים אין מאראקא, דרום אמעריקע און פראנקרייך.
אויך שיקן זיי כוללים אין אלע שטעטלעך ארום ארץ ישראל וואס אינגעלייט לערנען תורה מיט די אינגווארג און אינפליטירן די פרייע חינוך סיסטעם דארטן. די אינגעלייט מוזן ביינאכט לערנען תורה מיט פרייע טראדיציאנעלע אידן, און זיי מוזן זיך געפינען מיט די משפחות צו וואוינען און פארשפרייטן אידישקייט דארטן, דאס איז נאכגעמאכט דעם חבד שליחים מאדעל. ער איז א ליטוואק און טענה'ט קעגן חב"ד אז זיי טוען גארנישט אידישליך נאר לערנען שיחות פון זייער רבין מיט די פרייע.
ער האט אליינס צו טון מיט יעדן קלענסטן פרט פון די אונטערנעמונגען, און יעדער אינגערמאן מוז אפגעבן א פונקטליכן דין וחשבון וויפיל בעלי תשובות ער האט געמאכט, דאס הייסט אויב דער אינגערמאן איז א בטלן און ער פראדוצירט נישט קיין נפשות באקומט ער נישט באצאלט. דער דאזיגער שטרענגקייט האט אים געמאכט א סאך שונאים פון די שנארערס אין ארץ ישראל, וואס זענען צוגעוואוינט צו כולל קוואקענען, אסאך רבנים האבן זיך שוין אויסגעדרוקט קעגן אים אז ער שאצט נישט אז מען לערנט תורה, ער צאלט נאר פאר קירוב, לויט זיי בויט זיך אידישקייט אז עס איז דא 10 בטלנים אין שטאט וואס לערנען תורה. און מען דארף אזוי אויך צאלן, אבער וואלפסאן איז א ביזנעס מאן אויב ער זעט נישט קיין רעזולטאטן פארמאכט ער דעם כולל, אזוי ארום עפענען זיך און מאכן זיך צו כסדר זיינע כוללים. מיט פרישע כוחות נאכאנאנד.
זיינע פראיעקטן קאסטן אים פערזענליך אפ הונדערטע מיליאנען א יאר. און ער שאפט אויך פון אנדערע געלט און אויך פון די רעגורונג פראגראמען.
איין תנאי פלעג ער מאכן אז מען בויט א געביידע מיט זיין געלט טאר מען נישט שרייבן זיין נאמען אויף דער געביידע.
ער האט איבערגעלאזט זיין דריטע ווייב, נחמה, און צען קינדער. זיינע קינדער זענען: אברהם וואלפסאן, רבקה וואלמארק, משה וואלפסאן, בעלא גאטעסמאן, עליזה סאפיר, אהרן וואלפסאן, דוד פאהרמאן, שרה פעלזן, דניאל וואלפסאן און אלישבע אראץ.
הרב מאיר שפירא מלובלין הוגה הדף היומי
דף היומי האט ר' מאיר שפירא איינגעפירט, די אגודה האט דאס פארשפרייט ביי אלע אידן צו לערנען יעדן טאג א דף גמרא, און נאך זיבן יאר ענדיגן גאנץ ש"ס.
היינט איז לערנען דף היומי גאנץ פארשפרייט, און ס'זענען פאראן עטלעכע אויסגאבעס פון ש"ס ספעציעל פאר דף היומי ווי דער שאטנשטיין ש"ס, דער מתיבתא ש"ס פון עוז והדר און דער ש"ס לובלין.
מחזורים פון דף היומי אדורך די יארן.
היינט לערנט מען דעם 14טן מחזור פון דף היומי.
קוישבאָל איז אַ ספארט װאָס מע שפּילט מיט צװײ מאַנשאַפֿטן, יעדע איינע מיט פֿינף מענטשן. דער ציל איז צו זאַמלען פונקטן דורך אַרײַנוואַרפֿן דעם באַל אין דעם קעגנאיבערן קויש.
זײַן אױסגעפֿינער איז דאָקטאָר דזשײמס נײסמיט, אין ספּרינגפֿילד, מאַסאַטשוסעץ, אינעם יאָר 1891. די הױפּטליגע פֿאַר קױשבאָל אין דער װעלט הייסט די "נאציאנאלע קוישבאל אסאסיאציע" ("National Basketball Association" אָדער "NBA"). זי געפֿינט זיך אין אמעריקע און קאַנאַדע. קױש-טאַבע איז זײער באַליבט אין דער גאָרער װעלט, אָבער ספּעציעל אין אַמעריקע, אַרגענטינע, כינע, ליטע, קאַנאַדע און רוסלאַנד.
אַריק איינשטיין (געבוירן העברי; תל אביב י"ב טבת ה'תרצ"ט - כ"ד כסלו ה'תשע"ד, הלועזי; תל אביב יפו 3טן יאנואר 1939, 2טן דעצמעבר 2018) (איידעם ומחותן פון ר' זוהר אורי שליט"א) איז געווען א ישראלישער פאפולערער זינגער און אן אקטיאר פון די ישראלישע פילמען סלאח שבתי און מציצים.
אין זיין יוגנט איז ער געווען א מייסטער פון הויכשפרונג אין מדינת ישראל.
אין יאר ה'תשכ"ו האט ער פראדוצירט זיין ערשטע טייפ מיטן נאמען "שר בשבילך"
ער איז געשטארבן אין תל אביב, כ"ד כסלו ה'תשע"ד.
איינשטיין האט געהייראט אלונה שוחט. זיי האבן געהאט צוויי טעכטער, שירי און יאסמין, וואס האבן געהייראט אפרים און שלום זוהר, צוויי זין פון הרב אורי זוהר.
איינשטיין
ר' יעקב יצחק ראזעננפעלד איז א אויפגייענדער שטערן אין עולם החזנות.
א תולדות אהרן חסיד, זון פון ר' משה יונה ראזענפעלד און אייניקל פון ר' נפתלי ראזענפלעד.
די ראזענפלעד משפחה פירט אן מיט בית לפליטות קרית בנות אן אנשטאלט און ווארימע היים פאר יתומות. און בית החלמה קימפעטארן היים אין ירושלים. און זיי זענען די אפיציעלע משוררים אין תולדות אהרן.
בערי סאכאראוו (העברעאיש: "ברי סחרוף"; געבוירן דעם 3טן יולי 1957, ח' תמוז, ה'תשי"ז, אין איזמיר, טערקיי) איז אן ישראלדיקער ראק זינגער.
ער מיט רמי פורטיס האבן אויפגעשטעלט א מוזיק-קאמפאזיציע מיטן נאמען פורטיסחרוף.
א בילד פון א זינגער
א זינגער איז איינער וואס זינגט, וואס איז אפט א פאך.
געוויינלעך זינגט דער זינגער צוזאמען מיט מוזיק, ווי למשל א גיטאר אדער אן ארקעסטער.
א זינגער קען זיין א סאלאניסט אדער קען זינגען אין א כאר.
עוזי חיטמאַן (9טן יוני 1952 — ב' חשוון ה'תשס"ה, 17טן אקטאבער 2004) איז געווען אן ישראלדיקער זינגער, קאמפאזיטאר און ליריקער.
ער איז ערוואקסן געווארן אין א יידישע רעליגיעזע שטוב, און האט פראדוקטירט עטלעכע פארשיידענע סארטן מוזיק, ארץ ישראל לידער, אריענטאלישע מוזיק, פאפ, קינדער לידער, איבערגעזעצטע גריכישע ליעדער, חסידישע מוזיק א.ד.ג.
אויך האט ער געשריבן לידער פאר אנדערע גרויסע זינגערס, ווי פאר זוהר ארגוב, יזהר כהן, שימי תבורי - "עוד סיפור אחד של אהבה" און "לילה בלי כוכב", חיים משה, שלומי שבת - "לכל אחד יש", ליאור נרקיס און נאך.
א מופטי איז אן מוסולמענישער גייסטיקער פירער וואס ער קען איבערטייטשן דעם קוראן, און געבן פאטווא'ס. צוליב דעם וואס דער קוראן איז הייליג ביי די מוסלעמער טאר נישט א יעדער דאס איבערטייטשן, נאר א מופטי.
דער הויפט מופטי פון ירושלים ווערט פארעכענט אלס דער חשובער, בשעת דער 2'טער וועלט מלחמה האט דער הויפט מופטי אנטייל גענומען מיט היטלער צו פארטיליגן די אידן. כדי ארץ ישראל זאל פארבלייבן אין אראבישע הענט.
קינג דייוויד האטעל איז א טייערער האטעל אין ירושלים, מיט אנטיק באצירונגען. עס איז די אמטיקע קווארטיר פֿאַר געסט פון דער רעגירונג פון ישראל.
ער האט געדינט אלס דער בריטישער הויפט קווארטיר בשעת זיי האבן אקופירט ארץ ישראל.
כ"ג תמוז ה'תש"ו האבן אצ"ל'ס טעראריסטן דאס אויפגעריסן נאכן ווארענען וואכן לאנג אז זיי גייען דאס באמבאדירן, וואס האט אפגעקאסט 91 טויטע און 476 פארווונדעטע.
אצ"ל אדער א'רגון צ'באי ל'אומי (נאציאנאלע מיליטערישע ארגאניזאציע) איז געווען דאס מיליטערישע פליגל פון זאב זשאבאטינסקי'ס רעוויזיאניסטן פארטיי. זיי זענען געווען אינספירירט פון דער דיכטונג פון אורי צבי גרינבערג.
דער אירגון איז געווען די אידישע און ערשטע גרופע וואס האבן אויפגעריסן בריטישע מיליטערישע פאזיציעס זיי צו פארטרייבן פון ארץ ישראל כדי צו קענען האבן אן אידישע מדינה דארטן. ביי די בריטן האט מען אנגערופן די גרופע אלס א טעראריסטישע גרופע.
פון אירע הויפטן ווערן פארעכענט מנחם בעגין און יצחק שמיר וואס זענען שפעטער געווארן פרעמיער מיניסטער פון ישראל.
יצחק שמיר איז אינמיטן אריבער צו דער לח"י גרופע. די בריטישע האבן אים פארטריבן קיין עריטרעא.
די אצ"ל איז געגרינדעט געווארן ווען מענטשן האבן געפילט אז די בריטישע אין ארץ ישראל טוען נישט גענוג, צו באשיצן די יידן פון אראבישע אנגריפן, און טעראר אטאקעס.
דאס ערשטע מאל וואס זי האט א טייל גענומען אין שלאכטן, איז געווען בעת דער אראבישער אויפשטאנד, אין די יארן 36' 39'.
נאכדעם וואס בריטאניע האט ארויסגעגעבן דאס ווייסבוך פון פאספילד, האט די אצ"ל געלייגט איר ציל קעגן דער בריטישער הערשאפט אין לאנד.
ווען די צווייטע וועלט קריג האט אויסגעבראכן, האט די אצ"ל אויפגעהערט מיט אירע אקטיוויטעטן קעגן די בריטישע, אין זיך אנגעשלאסן אין די מלחמה קעגן די נאציס. איר קאמאנדיר דוד רזיאל, איז געהרג'ט געווארן ביי אן אקציע, אויף וואס די בריטישע האבן אים געשיקט, אין איראק, ביי דער פרא-נאצישע רעוואלוציע, אין יאר 41'.
עס איז געווען א גרופע אינערהאלב די אצ"ל, וואס האט געהאלטן אז מען דארף ווייטער אנפירן די קריג קעגן די בריטישע, און זיי האבן אויפגעשטעלט א שפלינטער גרופע, וואס האט געהייסן די לח"י, אדער שטערן גרופע, נאך איר פירער אברהם שטערן.
נאכדעם וואס דער קאמאנדיר איז אומגעקומען אין איראק, איז דער גרופע טיילווייז צעפארן, אבער אין 42', ווען מנחם בעגין, איז אנגעקומען קיין א"י, האט ער צוריק אויפגעשטעלט די גרופע, און איר געברענגט צו א העכערע שטאפל, צו וואס זי איז פריער אנגעקומען.
אין 44', ווען די צווייטע וועלט קריג איז נאך געווען אינמיטן פילן שוואנג, האט בעגין אפגעמאכט ארויס צו גיין אין א קאמף קעגן די בריטישע, פארן נישט אריינלאזן קיין יידן אין לאנד.
זיי האבן דורכגעפירט זייערע אקטן, געווענליך אליינס, און פארדעם האט די יידישע אגענטור זיי גערודפ'ט, און זיי געזוכט, און געמסר'ט פאר די פאליציי, עס איז געווען א צייט, ווען אלע גרופעס האבן א טייל גענומען, אין די קאמף קעגן די בריטישע הערשאפט.
ביי דער אומאפהענגיקהייט קריג, האט די אצ"ל אטאקירט יפו, און איינגענומען, אזוי אויך טיילגענומען אין וויכטיגע שלאכטן איבערן לאנד, און צוביסלעך איינגעגלידערט געווארן אין צה"ל.
צוויי זאכן וואס די אצ"ל האט געטאן, רופט ביז היינט אויף א שטורעם, אינערהאלב די ישראל געזעלשאפט. איינס. איז דיר יאסין, א דארף נעבן ירושלים, וואס די געגנט הר נוף אין ירושלים, איז געבויט אויף דעם דארף. און די צווייטע פאסירונג, איז אלטאלענא, א שיף וואס די אצ"ל האט געברענגט, פון פראנקרייך, אנגעפילט מיט וואפן, און געווער פארן קריג.
די אצ"ל האט אטאקירט די דארף דיר יאסין, אינאיינעם מיט די לח"י, איין פארטאגס האבן זיי ארומגערינגט די דארף פון דריי זייטן, און מיט א הויכהילכער אויסגערופן, אז די איינוווינער זאלן גיין קיין עין כרם, א שטעטל דרום פון ירושלים, די הויכהילכער האט מען ארויפגעשטעלט אויף אן אויטא, אבער דער אויטא האט זיך אריינגעגליטשט אין א פלויט, און מען האט זי נישט געקענט ארויסציען, איז די מענטשן וואס האבן געהערט זענען אנטלאפן, אבער דאס מערהייט מענטשן האבן נישט געהערט, און זענען פארבליבן, ווען די שלאכטן האבן אויסגעבראכן, האבן אראבער צוריק געשאסן, און עטליכע זעלנער זענען אומגעקומען, און נאך זענען פארווונדעט געווארן, די אנדערע זעלנער האבן געזען, אז זייערע חבירים זענען געפאלן, האבן זיי אנגעהויבן שיסן, אויף רעכטס און אויף לינקס, געווארפן גראנאטן אין די הייזער, צום ענדע האבן די אראבער געזאגט, אז צוויי הונדערט אראבער, זענען אומגעקומען, שפעטער נאכדעם וואס די אראבער האבן אליינס איבערגעציילט, האט זיך ארויסגעשטעלט אז עס פעלן הונדערט מענטשן. אזוי צו אזוי דאס מיליטער האט פארדאמט דעם אקט, און געלייקענט אז זי זאל האבן טייל גענומען אין די אטאקע, וואס איז פארקערט פון וואס די אצ"ל האט געטענה'ט, אז אן איינהייט פונעם מיליטער, האט יא טייל גענומען.
די שיף אלטאלענא.
"אלטאלענא", האט זיך כמעט געענדיקט מיט א ברודער קריג, ווען די אצ"ל האט געברענגט א שיף, פון פראנקרייך פיל מיט געווער, און פליטים פון אייראפע, וואס די אצ"ל האט געברענגט קיין ישראל, דער פראבלעם איז געווען, אז א טאג נאכדעם וואס די שיף האט זיך געלאזט אין וועג אריין, האט מען געמאכט א פייער אפשטעל, און די פירער פון די אצ"ל, האבן זיך פארבינדען מיט ישראל גלילי, דער מיליטערישע סעקרעטאר, פון בן גוריון, און האבן אים דערציילט איבערן שיף, און האבן געזאגט, אז זיי ווילן איבערגעבן די וואפן פארן ישראל מיליטער, אבער זיי פארלאנגען צוואנציק פראצענט פון די וואפן, פאר אצ"ל קעמפער, פון די ירושלים געגנט, ישראל גלילי האט איינגעשטימט, אבער בן גוריון נישט, ווען די שיף איז אנגעקומען קיין ישראל האבן זיי פרובירט אנקערן, אין א שטעטל כפר ויתקין, נישט ווייט פון חיפה, אבער זיי האבן נישט אנגעיאגט אפצולאדענען די שיף, בעפאר די פרימארגן האט אויפגעשיינט, זענען זיי צוריק געשווימען אין וואסער, זיי האבן מורא געהאט פון זי יו. ען., אז מען זאל נישט זאגן, אז ישראל האט געבראכן דעם פייער אפשטעל, שפעטער זענען זיי געקומען צום פארט פון תל אביב, און די מיליטער האט אנגעהויבן שיסן אויף זיי, עטליכע מענטשן זענען געהרג'ט געווארן אויפן שיף, און די ענדע זענען די מענטשן אראפגעטאנצן פון די שיף, און מענטשן האבן געברענגט שיפלעך צו נעמען די מענטשן פון די שיף צום פארט, די אצ"ל האט נישט צוריקגעשאסן, אבער זעכצן פון אירע מיטגלידער זענען געהרג'ט געווארן, און די שיף האט געזינקען נאכדעם וואס די מיליטער האט זי געזינקען צוזאמען מיט אירע וואפן.
היכל מנחם אין בני ברק
היכל מנחם איז די ליובאוויטש חסידות צענטערן, עס איז אן אזוי גערופענער ביבליאטעק פון אלע געקליבענע חסידות ספרים אבער אויך מאדערענע טעכניק באנוצינגען ווי קאמפיוטער און טעיפ'ס פון חסידות פראגראמן.
עס מלכתחילה געפענט געווארן און אויסגעהאלטן געווארן דורך דעם געוועזענעם ביליאנער און היינטיגער יורד, ר' יוסף יצחק גוטניק היינט צוטאגס ווערט דאס פינאנצירט דורך דעם ריעל עסטעיט מאגנאט ר' ישעי' בוימלגרין.
זיי האבן צענטערן אין ירושלים, מאנסי, בני ברק, בארא פארק, קרוין הייטס און נאך...
איבײ eBay ווערט פארעכענט אלס דער מערסטער באנוצטער נוציגער וועב סייט אויף דער אינטערנעט עס איז א ליציטאציע פארקויף וועבזייטל. און א אלוועלטליכן צענטער פאר נאציאנאלע און אינטערנאציאנאלע געשעפטן. די פארקויפער זענען פריוואטע מענטשן וועלכע פארקויפן זייערע אייטעמעס אין מיליאנען דורך דעם פלאטפארמע פאר יעדן איינעם וואס שנודערט דאס גרעסטע פרייז.
איבּעי איז געגרינדעט געווארן אין סעפטעמבער 1995 מיטן ציל צו שאפן א פאראייניגטע אלוועלטיכע געשעפט וואס יעדער וועט קענען האנדלן מיט אלעס. אום דעצעמבער 2005 זענען שוין געווען איינגעשריבן אין איבעי דעם איסטראנאמישע ציפער פון העכער הונדערט מיליאן מענטשן איבער די וועלט!. יעדן טאג ווערט דארט פארקויפט מיליאנען פארשידענע אייטעמס. מען קען דארט געפונען אלע ערליי זאכן און סערוויסעס וואס שטייען גרייט צום פארקויפן. פון זאמלונג ארטיקלען ביז קארן, ספרים, צירונגען, קאמפיוטער, און וואס נישט. אחוץ גאן'ס און פייער קרעקערס און חיות.
דער פראדוקט וועט ארויפגעשטעלט צו פארקויפן אלס א ליציטאציע אדער מיט א פאראויס באשטימטע פרייז. איינע פון די מעכטיגע סערוויסעס פון איביע איז פעיפעל Paypal וועלכע ערלויבט פאר יעדעם צו קויפן און פארקויפן אן אפילו צו וויסן דאס מינדעסטע אינפארמאציע פונעם אנדערען צד.
עס ציילט היינט צוטאגס 168 מיליאן באנוצער.
אידישע ליציטאציעס.
[http://cgi.ebay.com/ws/eBayISAPI.dll?ViewItem&item=260101796053&sspagename=ADME:B:AAQ:US:1 בידס פאר די ערשטע פיצא פיי מוצאי יו"ט]
יוטיוב (ענגליש: "YouTube") איז דאס וועבזייטל ווי מען טוישט זיך אויף ווידעא קליפס ארויפלאדירט צו האסטן און מיטטיילן מיט אנדערע דאס צו קוקן בחינם, אנטקעגן אנזען רעקלאמען.
עס ווערן דארטן געזען הונדערט מיליאן ווידעא קליפס א טאג.
עס שטעלט אויך צו אר עס עס געפֿיטער צו אריינבאקומען אלע ווידעאס.
אזוי קוקט אויס די סייט א דורכשניטלעכן טאג
דראדזש רעפארט איז פון די מערסט פארנומענע נייעס וועבזייטלעך וואס ווערט ארגאניזירט און ארויפגעשטעלט דורך א קליינע גרופע שטאב ארבייטער אין שפיץ פון מעט דראדזש.
אין אלגעמיין אנטהאלט עס בלויז לינקס, וואס נעמט צוזאם די מערסט אינטרעסאנטע נייעסן און לשון הרע פון הונדערטער נייעס וועב זייטן איבער די וועלט.
פון צייט צו צייט, קען מעט דראדזש אליין ברעכן א נייעס פון זיינע אייגענע מקורות, סעציפעיל ווען ער האט א גוטן לשון הרע.
ער איז רעכט געשטימט. ער שטאמט פון אידן, ער וואוינט אין קאליפארניע, און איז אויך ספעציעל גוט באקאנט אין די וועלט פון מאוויס.
ער באקומט טעגליך צווישן 8 און 10 מיליאן באזוכערס.
ער איז זייער פאפולער ביי פאליטישאנס און נייעס זשורנאליסטן וואס האלטן און איין איבער פרישן זיין וועב זייטל.
דראדזש האט זיך אויפגעבויט בעיקר אין פאפולעריטעט ביי די מאניקע לעווינסקי סקאנדאל, ווי ער איז געווען דער ערשטער צו ברעכן די נייעס פון די בלויע קלייד.
ער האט אויך א פאפולער ראדיא שוי יעדן זונטאג דריי שעה פון צען ביינאכט ביז איינס ביינאכט. אויף טשענעל 770
א קאַפּל אדער יאַרמלקע איז א שטיקל טיכל וואס די ארטאדאקסע יידן גייען דערמיט.
אין גמרא ווערט דערציילט אז רב נחמן בר יצחק האט צוגעדעקט זיין קאפ צוליב יראת שמים זאל זיין א אפשייד צווישן אים מיט גאט.
במשך די יארן האט די קאפל באנוצט אלס א צייכונג, וואס צייכנטאן דער מענטש אז ער באלאנגט צום יידישן פאלק.
דער שולחן ערוך באשטימט: "אסור להלך 4 אמות בלי כיסוי ראש" אזוי ווי עס שטייט: "ואבדיל אתכם מן העמים".
היינט טוען אן אויך די סעקולערע יידן א קאפל ביי יידישע פייערונגען, ווי ביי א חופה, בר מצוה, ברית מילה, לוויה א.ד.ג.
גוגל אנאליטיקס (Google Analytics) איז א פרייער באדינונג פון גוגל צו ווייזן סטאטיסטיק און טראפיק אנאליזן און פעטערן'ס פון וויזיטארס צו אייער וועב סייט.
עס איז אויסגעשטעלט מיט אנאליזן מאפעס פון די וועלט פון ווי אייערע ליינער זענען קאנצערטריט. און וועלכע ענין עס האט גורם געווען דאס מערסטע טראפיק צו דעם סייט. א.א.וו. אינטערסאנטע גראפס און נומערן צו ווייזן וואס איר זאלט זיך פארלייגן כדי צוציען נאך ליינער און אזוי ארום קענען מאכן געלט אויף עדס אין אייער סייט.
עס האט 80 מינע וועגן וויאזוי צו ווייזן רעפארטס איר זאלט אייך אינטימעטלי באקענען מיט אייערע ליינער וואס און ווער, ווי און וויאזוי, פארוואס און ווען, - זיי נוצען אייער סייט. אדער טאמער עס איז א ביזנעס סייט, צו זעהן וועלכע פראדוקטען פארקויפן זיך מער דורך כאפן דעם קאסטומער.
א סקרין שאט פון איינע פון די גראפס
עס איז אזוי פאפולער געווארן אז גוגל גיט דאס מער נישט אוועק בחינם נאר נאך אן אינטוויטאציע מיט א גורל.
ליטע (ליטװיש: Lietuva "ליעטוּװאַ") איז אַ לאַנד אין צפֿון־אײראָפּע. איר הױפּטשטאָט און גרעסטע שטאט איז װילנע.
פלאצירט ביים דרום-מזרח בארטן פונעם באלטישן ים,האט ליטע גרענעצן מיט לעטלאנד צו צפון, בעלארוס צו דרום-מזרח, פוילן, און רוסלאנד (קאלינינגראד) צו דרום-מערב.
ליטע איז א מיטגליד פון נאט"א, דעם ראט פון אייראפע און דעם אייראפעישן פארבאנד. איר באפעלקערונג איז 3.6 מיליאן. דעם 1טן יאנואר 2015, האט ליטע אדאפטירט די איירא ווי איר אפיציעלע וואלוטע און איז געווארן דער 19טן מיטגליד אין דער אייראזאנע.
ר' אריה לייב גלאנץ איז דער אנפירער פון די ארונישע מוסדות החינוך אין וויליאמסבורג, ער איז געווען דער אנפירער פון די סאטמארער מוסדות אין וויליאמסבורג ביז די זאלוינים האבן דארטן איבערגענומען די ווירטשאפט.
זיין קאריערע האט זיך אנגעהויבן אלס א באס דרייווער, וואס ר' לייביש לעפאקאוויטש דער דעמאלטסדיגער מנהל האט אין אים געזעהן אן ענערגעטישער עסקן און אים דערהויבן ביזן שפיץ, אנצופירן די ברייט פארצווייגטע נעץ פון בנינים און פינאנצען, ביז דרשות ביי צוזאמקנופטן, ער איז געווען נאנט צו אלע פאליטיקער וויסענדיג אז ער קאנטראלירט די שטימע פון וויליאמסבורג. זיין ארבייט איז געווען פיר און צוואנציג שטונדען, פון פארמאכן חתונה זאלן שפעט אויפדערנאכט ביז פארטאגס קאנטראלירן די באסעס. ער האט א עס. יו. ווי. פאר זיינע צוועקן למען אחינו בני ישראל, ער פלעגט אויך אנפירן די חברה הצלה.
די זאלוינים ווען זיי האבן אים ארויסגעשליידערט פון די מוסודות האבן אנגעגעבן דער סיבה דערפאר נישט ווייל ער איז אן ארוני, נאר צוליב דעם וואס ער האט נישט גוט געפירט די פינאנצן, און איז בלויז פארנומען געווען מיט פאליטיק פון שוויצן און זיך מאכן וויכטיג מיט לעלו לייטס. מלכתחילה האבן זיי אים צוגעזאגט גרויס געלט פארן אפטרעטן, און ער האט געווארט דערויף א לאנגע צייט, זיך אפילו צושטעלנדיג צו זייער פארטיי, אנשטעלנדיג א פנים כאילו ער איז א זאלי, אבער ער איז מיד געווארן פון ווארטן אויף די געלט, און נאך פינף יאר האט ער זיך אפן ארויסגעשטעלט אלס ארוני.
ווען ער איז געפלויגן פון די זאלוינים האט ער אויסגענוצט זיינע פאליטישע קשרים צו באקומען א שטעלע ווי א טשאפלאן אין איינע פון די טורמעס אין ניו יארק דערמיט ווייטער ארויסהעלפנדיג אין עסקנות, אבער קיין ברויט אין שטוב האט ער נישט געהאט.
אום 16טן יוני 2009, האט גלאנץ רעזיגנירט פון זײַן שטעלע אלץ טשאַפּלאַן אַ אַרבעט און טיטל וואס ער האט ערשט באקומען אין אקטאבער 2000 אין די לעצט יאָרן פון דער דזשוליאַני אַדמיניסטראַציע מיט דער הילף פון ברוס י טייטלבוים, דעמאָלט טשיעף אוו סטעף צו ניו יארק מעיאר רודאָלף וו. דזשוליאַני.
אום דעצעמבער 2011 איז הרב גלאנץ בא'קנס'ט גאווארן מיט $2,500 פארן אקצעפטירן א זילבערנעם בעכער און טאץ אלץ שוחד.
אום 4טן סעפטעמבער 2012 האט הרב גלאנץ זיך דערקלערט שולדיג פאר סעקשאן 8 שווינדלעריי.
דײַטשלאַנד (העברעאיש; גרמניה) איז א פעדעראלע רעפובליק אין צענטראל אייראפע. דאס לאנד איז צוזאמענגעשטעלט פון 16 גרויסע שטאַטן וועלכע מאכן עס איינע פון די גרעסטע אינדוסטריאליזירטע לענדער אין דער וועלט. דייטשלאנד האט א רייכע קולטור און קאמפליצירטע היסטאריע ווייל עס איז ערשט געווארן אן אפיציעל לאנד אין 1871. פאר דעם איז עס געווען צעטיילט צו קלענערע שטילע מוניציפאליטיס. דייטשלאנד איז דאס 7טע גרעסטע לאנד אין אייראפע אין שטח. עס האט א סך הכל שטח פון 137,827 סקווער מייל (356,970 קוואדראט קילאמעטער). דאס לאנד פארמאגט באלד 82.5 מיליאן איינוואוינער. בערלין איז דער הויפטשטאט און דער גרעסטער שטאט. באָן, וועלכע איז אמאל געווען דער הויפטשטאט פון מערב דייטשלאנד, האט פארמאגט א טייל פון די רעגירונגס ביוראען, אבער היינט זיינען זיי אריבערגעצויגן געווארן צו בערלין. די פרינציפאלע שפראך איז דייטשיש און די מענטשן זענען קאטוילישע אדער פראטעסטאנט גלויביקע.
דייטשלאנד האט א גרויסע און מאדערנע אינדוסטריאלע עקענאמיע און איז א פירער אין פראדוקציע פון אייזן, שווערע מאשינעריי און מאשינעריי געצייג און אויטאס. דייטשלאנד איז דאס צווייטע גרעסטע קראפטהויז אין דעם אייראפעאישן פאראיין (אי-יו) נאך דעם פאראייניקטן קעניגרייך. וויבאלד דייטשלאנד געפינט זיך אין צענטראל אייראפע איז זי א דורכגאנג פאר יעדער וואס געפינט זיך אין אייראפע. נאָך די פאַרייניקטע שטאַטן, איז דייַטשלאַנד די צווייט מערסט פאָלק־אימיגראציע ציל אין דער וועלט.
דייטשלאנד געהערט צו דער שענגען זאנע (אן גרענעצן) און האט אדאפטירט די איירא (די בשותפותדיקע אייראפעישע וואלוטע) אום 1999.
דורכאויס די היסטאריע האבן זיך פארשידענע גרופעס פאראייניגט אין די מוניציפאליטיס וועלכע זענען היינט דייטשלאנד. מיט די יארן האבן זיי געגרינדעט אן ארמיי און אנגעהויבן אויפשטעלן א לאנד. רוב טיילן פון דייטשלאנד האבן דעמאלט באלאנגט צו פראנקרייך וועלכע האט געשטיצט דעם פלאן און די שטעט האבן זיך פאראייניגט צו איין גרויסער פאראיין וועלכע איז געפירט געווארן אונטער פרייסן.
דאס מאדערנע דייטשלאנד עקזיסטירט נישט לאנג. פון 843-1806 איז די טעריטאריע געווען די הייליגע רוימישע אימפעריע. אום דעם 11טן יארהונדערט האט די אימפעריע איינגענומען צפון איטאליע און בורגונדי.
אנפֿאנגענדיג פון דעם 15טן יארהונדערט זענען כמעט אלע קייסערס פון דער אימפעריע געווען פון דער האפסבורג דינאסטיע פון עסטרייך.
אין 1814 האט דער קאנגרעס פון ווין אויפגעשטעלט דעם דייטשער בונד, א קאנפֿעדעראציע פון 39 שטאטן.
אין 1871 זענען די שטעט אונטער די פאראיין געווארן זעלבשטענדיק מיט דעם גרינדונג פון דער דייטשער אימפעריע; דער פרעמיער מיניסטער איז געווען ביזמארק. אין דער אנפאנג 1900ער יארן איז דייטשלאנדס עקענאמיע שטארק געוואקסן און אירע פירער האבן געוואלט מער דאמינאץ אין אייראפע, פירנדיג דאס לאנד צו דעם ערשטן וועלט קריג. דייטשלאנד איז שטארק באזיגט געווארן אין 1918 וועלכע האט איבערגעלאזט א פאליטישע און עקענאמישע כאאס אין לאנד. נאכן ערשטן וועלט קריג האט מען אויפגעשטעלט די דעמאקראטישע וויימאר רעפובליק. אן אולטראנאציאנאליזם רעאקציע האט געגעבן קראפט פאר די נארוואס אויפגעקומענע נאציאנאלע סאציאליסטישע פארטיי (נאציזם) וועלכע האט געוווּנען די מאכט אין 1932 מיט דעם ארכי מערדער אדאלף היטלער אלס קאנצלער. אין 1933 האט אדאלף היטלער ימ"ש איבערגעקערט די וויימאר רעפובליק. ער האט זיך געמאכט פרעזידענט פון דער דריטע אימפעריע, נאכן שטארבן פון פאן הינדענבורג. היטלער האט אויפגעבויט א מעכטיקע ארמיי, טראץ די סאנקציעס וואס האט געהאנגען אויף דייטשלאנד, און אריינגעפירט דער וועלט אין דעם צווייטן וועלט קריג, 6 יאר שפעטער פון ווען ער איז געקומען צום מאכט, אין 1939 ווען די דייטשער ארמיי האט זיך ארײַנגעריסן אין פוילן.
אין 1945 האבן די אליאירטע כוחות פון בריטאניע, פראנקרייך, די פאראייניקטע שטאטן, און די יו-עס-עס-אר באזיגט דייטשלאנד און צעטיילט דאס לאנד צו 4 זאנעס פון אקופאציע. ווען די קריג צייטן אליאנץ פון די מערב לענדער און דער סאוועטן פארבאנד האט זיך אפגעהאקט אין די 1940ערס איז די סאוועט זאנע פון מזרח דייטשלאנד געווארן קאמוניסטיש און באקאנט געווארן ווי דער דייטשער דעמאקראטישער רעפובליק (דזשי-די-אר). די אנדערע דריי מערב אקופירטע זאנעס האבן אין קאנטראסט זיך פאראייניקט ווי די פעדעראלע רעפובליק פון דייטשלאנד (עף-אר-דזשי). די צוויי זייטן זענען שפעטער באקאנט געווארן ווי מזרח און מערב דייטשלאנד. די הויפט שטאט בערלין איז אויך צעטיילט געווארן צווישן די מערב און מזרח קראפטן, כאטש וואס זי געפינט זיך טיף אין מזרח דייטשלאנד.
אין 1958 איז מערב דייטשלאנד געווארן א גרינדער מיטגליד פון דעם אייראפעישן פארבאנד.
בערלינער מויער.
די איינוואוינערס פון מזרח דייטשלאנד זענען געווען אומצופרידן פון די קאמוניסטישע אקופאציע און האבן אין ריזיגע גרופעס אנטלאפן צו דער מערב זייט. זעענדיק אז זי בלייבט באלד אָן א פאלק, האט מזרח דייטשלאנד אויפגעבויט די היסטארישע בערלינער וואנט אין 1961, אפצוטיילן און איינשטעלן גרענעץ קאנטראל צווישן די צוויי זאנעס אז מער מזרח איינוואוינער זאלן נישט קענען אנטלויפן צו די דעמאקראטישע מערב טייל. אין 1989 ווען די קאמוניסטישע ראלע אין אייראפע איז צוזאמענגעפאלן האט מען אראפגעברענגט די בערלין וואנט און מען האט אנגעהויבן צוריק פאראייניקן די צוויי זאנעס. אין 1990 איז מזרח דייטשלאנד אפיציעל צוריק פאראייניקט געווארן מיט מערב דייטשלאנד אונטער די פירערשאפט פון דער מערב זייט ווי די פעדעראלע רעפובליק פון דייטשלאנד. טראץ איר צופרידנהייט פון די פאראייניקונג האט אבער דאס לאנד געליטן פון סאציאלע און עקענאמישע פראבלעמען ווען זי האט פרובירט איינצוזאפן מיליאנען נייע סיטיזענס, אויסמישנדיג צוויי אנדערע קולטורס און אינסטיטוציעס.
נאכפאלגנדיג די סעפטעמבער דעם עלפטן אטאקעס אויף אמעריקע האט קאנצלער שראדער געשטיצט א ביל וועלכע האט געזאלט שיקן 4,000 דייטשע טרופן צו העלפן אין אמעריקעס קאמף קעגן טעראריזם. צו קענען געווינען זיין ביל אויך אין דער גרינע פארטיי, האט שראדער געפרואווט זיין ביל אין א "שטימע פון קאנפידענץ" וואו עס איז גרינג דורכגעגאנגען. מיט'ן איינשטעלן די 4,000 טרופן אין אפגאניסטאן איז עס געווארן די ערשטע דייטשע אפעראציע אויסער אייראפע זינט דער צווייטער וועלט קריג.
דייטשלאנד'ס וואקלדיגע עקאנאמיע איז אריין אין רעסעסיע אין אנפאנג 02' אלס רעזולטאט פון אן אלטוועלטליכע עקאנאמישע אפשוואכונג. דער מצב איז געווארן זייער שווער ספעציעל ווען די אי-יו האט געשיקט א ווארענונג צו דייטשלאנד אז איר בודזשעט דעפיציט האלט אט ביים איבערגיין 3 פראצענט וועלכע איז פארבאטן לויטן מאסטריכט אפמאך פאר אדאפטירן די איירא וואלוטע.
שראדער איז ווידער ערוועלט געווארן אין די וואלן פון 02' טראץ די אנגייענדיגע עקאנאמישע אפשוואכונג און הויכע ארבעטסלאזיקייט. שראדערס שליסל צו זיין געווינס איז געקומען נאכדעם וואס די וועלט האט אנגעהויבן דיסקוסירן אמעריקע'ס פלענער צו אטאקירן איראק. שראדער'ס עקסטרעמע שטעלונג האט אים געברענגט זייער אסאך שטיצע אינערהאלב דייטשלאנד און אויך איבער די וועלט. זיין הארבע שטעלע האט אים טאקע געגעבן נאך א טערמין און אסאך שטיצע פון אלע זייטן אבער אויך די קריטיקיזם איז געווען גרויס פון די פאראייניגטע שטאטן און עטליכע נאטא מיטגלידע לענדער. שראדער'ס פאראייניגונג מיט די גרינע פארטיי האט זיך דאן ארויסגעשטעלט צו זיין סוקסעפול ווען די פארטיי האט באקומען 8.6 פראצענט פון די שטימען און א דאנק דעם האט ער באקומען א 11 זיצן מאיאריטעט אין די בונדסטאג.
אום מאי 2005 האט אנגעלא מערקל פון דעם קריסטלעכן דעמאקראטישן פאריין געוואונען די גרעסטע פראצענט אין די אלגעמיינע וואלן און נאך א קאאליציע מיט די סאציאלע דעמאקראטישע פארטיי איז זי אנאנסירט געווארן אלס קאנצלער פון דייטשלאנד, ווערנדיג די ערשטע קאנצלערין אין דייטשלאנד'ס היסטאריע.
דייטשלאנד איז דאס 7טע גרעסטע לאנד אין אייראפע נאך אייראפעאישן רוסלאנד (די טייל פון רוסלאנד נאך די ארעל בערג), פראנקרייך און שפאניע. אויף איר צפון זייט האט זי דער צפון ים, דענמארק און דער באלטישער ים. אויף מזרח גרעניצט זי זיך מיט פוילן און טשעכיי. אויף מערב מיט פראנקרייך, לוקסעמבורג, בעלגיע, און די נידערלאנדן (האלאנד). אויף דרום מיט עסטרייך און שווייץ. דייטשלאנד מעסט זיך 500 מייל (800 קילאמעטער) פון דרום צו צפון און 400 מייל (600 קילאמעטער) פון מזרח צו מערב.
דייטשלאנד איז איינגעטיילט צו דריי הויפט נאטורליכע ראיאנען: א נידעריק לאנד זאנע אין צפון, העכער לאנד זאנע אין צענטער, און א בערגיקע זאנע אין דרום. רוב פון דייטשלאנדס טעריטאריע איז הויך און איר נידעריגסטע ארט איז די זעלבע הייך ווי דעם ים שטאפל. די נידעריקע טיילן זענען טאקע ביי רוב ים ברעגעס ארום דאס לאנד. טראץ וואס דאס לאנד איז הויך פארמאגט זי אבער נישט קיין עכט הויכע ערטער. איר העכסטע ארט איז זאגספייץ וועלכע איז נישט מער ווי 9,718 פיס (2,962 מעטער) הויך.
דייטשלאנד האט צוויי גרויסע וועלדער: דער שווארצער וואלד אין דרום-מערב און דער בייערישער וואלד ביים גרענעץ מיט טשעכיי.
דייטשלאנד פארמאגט אסאך טייכן און קאנאלן וועלכע האבן געשפילט א גרויסע ראלע אין זיין אנטוויקלונג. דער באקאנסטער טייך איז דער ריין וועלכע ציט זיך פון דער שווייץ ביז טיף אין מערב און פון האלאנד ביז אריין אין דעם צפון ים. דער ריין טייך צוזאמען מיט זיינע בייטייכן, די מיין, מאזעל, נעקאר און רוהר טייכן איז איינער פון די הויפט וואסער וועגן פאר אייראפע און ווערן גענוצט פאר אלע פראכט טראנספארט אין צענטראל אייראפע. די אנדערע צוויי גרויסע טייכן אין דייטשלאנד זענען דער דוניי און די עלבע.
a> איז פון די עיקרדיקע פליסיקע טייכן אין דייטשלאנד
דייטשלאנד איז אמאל געווען א פארשטופט ארט צווישן געדיכטע וועלדער. מיט די יארן איז עס אויסגעקלארט געווארן פאר אינדוסטריאלע געברויכן. רוב פון די וועלדער וואס איז נאך פאראן אין לאנד זענען הילצערנע ביימער וועלכע וואלטן געקענט ארויסגעבן גוטע קוואליטעט פון האלץ אבער די רעגירונג גיט זייער אכטונג אויף דעם און ערלויבט נישט צו שניידן גארנישט. דאס זעלבע איז מיט חיות און בהמות וועלכע איז אויך פאראן ווייניק. א ערלויבעניש (licence) צו קענען פאנגען איז עקסטרעם טייער און ווייניק מענטשן ערלויבן זיך דאס. אפילו די וואס האבן אַן ערלויבעניש זענען זיי זייער באגרעניצט און מעגן נאר פאנגען הערשן און ענליכע חיות פון וועלכע עס איז פאראן גענוג.
א שטארקע סיבה צו דייטשלאנדס הצלחה אין איר אינדוסטריעלע עקענאמיע איז ווייל דאס לאנד איז פיל מיט קוילן און אייזן און זיי געפינען זיך איינע נעבן די אנדערע אין רוב פעלער. דאס איז א געבענטשטע זאך פאר א לאנד ווייל די צוויי זאכן גייען אינאיינעם, קוילן פאר ענערגיע צו אויסגראבן און בעארבעטען די אייזן. מיט הונדערט יאר צוריק ווען טראנספארטאציע איז נאך נישט געווען אזוי שנעל האט דאס אויך אסאך אויסגעמאכט ווייל טראנספארטאציע האלט אפ די פארשריט פון פראדוקציע. דייטשלאנדס עקענאמיע האט זיך אויפגעבויט אינעם 19טן יארהונדערט מיט די פראדוקציע פון אייזן און מיט די יארן מיט אלע ערליי מאשינערי וואס ווערן געמאכט פון אייזן.
קלימאט און סביבה'דיקע פראגעס.
a> די העכסטע פונקט אין צענטראל דייטשלאנד
דייטשלאנד האט א נארמאלער קלימאט מיט קאלטע ווינטערס און ווארימע זומערס. די געגנטן ארום דעם ריין טייך איז ווארימער צוליב די ווארימע שטראם וואס וועפט אויס פון טייך. אין דרום וואו עס איז מער בערגיק איז פיל קעלטער, ספעציעל אויף די אלפן בערג וואו עס איז פאראן שניי רוב טייל פונעם יאר.
דייטשלאנד איז אראפגעשטעלט צווישן אנדערע אינדוסטריאלע לענדער וועלכע'ס פארפעסטיקונג קומט אריין קיין דייטשלאנד דורך די ווינט און רעגן און דורך די וואסערן. אויך יעדער זומער קומט אריין א שטארקע פאלוציע דורך די מיליאנען אויטאמאבילן וועלכע פארן אדורך צו אלע ארומיקע לענדער וויבאלד דייטשלאנד איז אין צענטער פון אייראפע. אפילו אָן די אלע זאכן איז זי זייער אן אנגעשטעקטע לאנד צוליב איר מאסיווע אינדוסטריאלע פראדוקציע און גרויסע צאל אויטאמאבילן. אחוץ די אלע זאכן האט דייטשלאנד א שווערע פראבלעם וואס צו טאן מיט אירע מיסט ווייל איר טעריטאריע און וואסערן זענען באגרעניצט און זענען צו ווייניק פאר די אפפאל פון אזא ריזיקע פראדוקציע. די דייטשע רעגירונג פלאגט זיך שטארק מיט דעם פראבלעם אבער מיט דער צייט וועט עס נאר ערגער און ערגער ווייל די אלע אפפאל פארפעסטעט די לופט נאך מער. דייטשלאנד האט אויך אסאך געליטן פון די טשערנאבל אויפרייס אין דעם סאוועטן פארבאנד (Soviet Union) ווען נוקלעארע שטראלן האבן דעגרייכט אירע האפענס.
אין די יארן נאך דער צווייטער וועלט קריג איז די פארפעסטיקונג פיל ערגער געווארן אין מזרח דייטשלאנד ווייל די ארטיקע קאמוניסטישע פירערשאפט האט גאנץ ווייניק אינטערעסירט די סביבה און די וואוילזיין פון אירע איינוואוינער. מען האט אין יענע יארן אנגעהויבן מאכן כעמיקאלן וועלכע פארלאנגן ספעצילע רעגולאציעס עס זאל נישט ארויסלאזן צופיל שעדליכע אפפאל. ווי געזאגט האט די קאמוניסטישע פירערשאפט דאס נישט אינטערעסירט און עס האט מיט די יארן געברענגט אן ערנסטע געזונטהייט פראבלעם ווען טייל מענטשן האבן אנגעהויבן צו ליידן פון קראנקייטן פון דער אטעם-סיסטעם (respiratory system). די מערב דייטשלאנד רעגירונג האט פארפירט און געבעטן די מזרח רעגירונג צו טאן עפעס דערוועגן אבער עס איז געפאלן אויף טויבע אויערן. נאך די סאוועט צוזאמענפאל ווען מזרח און מערב דייטשלאנד זענען צוריק פאראייניקט געווארן האט די רעגירונג אויסגעגעבן א וועלט מיט געלט צו רייניקן די לופט אין די מזרח שטעט.
דייטשלאנד האט די אלע יארן זינט איר גרינדונג געהאט די ענווייראמענט אלס איינע פון אירע ערשטע פריאריטיס. במשך די יארן האט זי דעוועלאפט פארשידענע מאסנאמען צו קאנטראלירן די ענווייראמענט, אנגעהויבן פון די פראדוקציע פון עסן ביז די פראדוקציע פון אויטאס. די איינוואוינער פון דייטשלאנד זענען שטענדיג געווען באזארגט איבער די ענווייראמענטאלע מצב אין לאנד און האבן דאס שטענדיג געמאכט אלס א פאליטישע אישו צו וועלכע די פאליטישאנ'ס האבן געמוזט צוזאגן צו טאן עפעס. אין די 1970ער יארן האט זיך געגרינדעט די גרינע פארטיי וועמענ'ס איינציגסטע ציל און הויפט אישו איז געווען די ענווייראמענט. די אנדערע צוויי פאליטישע פארטייען האבן שטענדיג געמוזט פארשפרעכן נייע מאסנאמען, אויס מורא פאר די גרינע פארטיי וועלכע האט געהאט אסאך שטיצע אין לאנד.
צוליב איר זארג פאר דער סביבה האט זיך במשך די לעצטע 50 יאר אנטוויקלט א שטארקע אזויגערופענע "עקא אינדוסטריע" וועלכע האט זיך אפגעגעבן צו פראדוצירן און אויסטרעפן פארשידענע דיווייסעס וועלכע רייניגן און פארמינערן די אנגעשטעקטקייט אין די לופט. די אינדוסטרי האט געברענגט אסאך נייע דזשאבס און האט אויפגעטאן זייער אסאך. די דייטשע רעגירונג האט זיך שטענדיג פארבינדן אין אלע אינטערנאציאנאלע ענווייראמענטאלע אגרימענטס וועלכע זענען אונטערגענומען געווארן דורך די מאדערניזירטע וועלט.
דייטשלאנד באשטייט זעכצן לענדער ("Länder", "Bundesländer").
מענטשן.
אזויווי אין אלע מאדרניזירטע לענדער איז דייטשלאנד'ס באפעלקערונג געווארן עלטער אין די 1990ער יארן. דאס איז א רעזולטאט פון נידעריגערע געבורטס ראטעס און דאס איינשרינקן פון די פאמיליעס. אין די 1920ער יארן פלעגן זיין ריזיגע פאמיליעס פון 5 ביז 10 קינדער אבער היינט שטייט עס ביי 3.5 מענטשן פער פאמיליע דורכשניטלעך. אין צוגאב פארמערט זיך שטארק די איין עלטערן פאמיליעס און איין פערזאן הויזגעזונד.
א גרויסע צאל פון די דייטשע באפעלקערונג וואוינט אין אורבאן שטעט. א צענזוס פון 1994 האט געוויזן אז 39 דייטשע שטעט האבן געהאט איבער 200,000 מענטשן און 12 פון אירע מעטראפאלעסיס האבן געהאט מער ווי 500,000 איינוואוינער. דריי פון דייטשלאנדס פעדעראלע שטעט זענען שטאָט-שטאַטן: בערלין, ברעמען, און האמבורג. בערלין איז די הויפט שטאט און די גרעסטע שטאָט. דייטשלאנדס באפעלקערונג געדיכטקייט איז דאס מערסטע אין צפון-מערב וואו עס געפינען זיך די אלטע שטעט מיט שווערע אינדוסטריאלע פראדוקציע. די ווייניקסטע געדיכטע ערטער איז אין מזרח וואו עס איז פאראן ווייניקער ביזנעס און איז בכלל געווארן אויסגעליידיגט במשך די יארן ווען די קאמוניסטן האבן איר געהאט אין קאנטראל.
עטנישע גרופעס און אימיגראציע.
דייטשלאנד האט ווייניג פרעמדע אין לאנד. די ביסל עטנישע גרופעס וואס זי האט זענען די ווענד'ס און דאנ'ס וועלכע מאכן אויס גאר קליינע פראצענטן אין לאנד. אויסער די עטנישע גרופעס זענען פאראן א שיינע צאל אויסערן איינוואוינער וועלכע מאכן אויס 9 פראצענט פון די באפעלקערונג. די גרעסטע אזא גרופע איז די טערקישע אבער עס איז אויך פאראן דארט א צאל מזרח אייראפעאישע פליטים און אויך אימיגראנטן פון לענדער אין די אייראפעאישע פאראיין, ווי איטאליע, שפאניע, און גריכישע.
אלס א רעזולטאט פון באזיגט ווערן אין ביידע וועלט מלחמות, האט דייטשלאנד פארלוירן אסאך גרויסע לאנד טעריטאריעס. נאך די צווייטע וועלט קריג זענען מיליאנען עטנישע אנטלאפן פון דייטשלאנד צוליב די חורבן וואס האט דארט געהערשט. פון אייראפע בכלל זענען אסאך עטנישע אנטלאפן צוליב די קריג אבער פון דיישטלאנד איז די צאל געווען דאס מערסטע מיט איבער 9 מיליאן מענטשן וואס האבן פשוט איבערגעלאזט דייטשלאנד און זיך געגאנגען זוכן אן אנדער לאנד וואו צו וואוינען. נאך 3 מיליאן זענען אנטלאפן פון אונגארן, יוגאסלאוויע, רומעניע, און נאך קלענערע לענדער. א גרויסע טייל פון די אנטלאפענע זענען ערשט אנטלאפן פון מזרח דייטשלאנד אבער זענען שפעטער צוריקגעקומען צו די מערב טייל פון לאנד וואו עס האט געהערשט א דעמאקראטישע רעגירונג.
א שטארקע אימיגראציע באוועגונג איז פארגעקומען אין די די 1950ער ווען מערב דייטשלאנד'ס עקענאמיע האט געבליעט מיט א שנעלן טעמפא און עס איז פשוט געווען א מאנגל פון מענטשן אין די ארבעט'ס קראפט. די דייטשע רעגירונג האט דעמאלט איינגעלאדענט א גרויסע צאל ארבייטער פון אירע ארומיגע שכינים צו קומען ארבעטן אין דייטשלאנד פאר א געוויסע צייט ביז ווילאנג די באפעלקערונג און לעיבאר וועט זיך אויסגלייכן (מען מוז דא באמערקן אז דייטשלאנד האט פארלוירן אין די צווייטע וועלט קריג איבער צוויי מיליאן מענטשן וואס פון דעם איז די גרעסטע טייל געווען מענער אין די בעסטע ארבעט'ס יארן וועלכע האבן געדינט אין די מיליטער). אין די אנפאנג 970' יארן איז די עקענאמיע אפגעשוואכט געווארן און די רעגירונג האט געזוכט פטור צו ווערן פון די טויזנטער פרעמדע ארבייטער און אויסגערופן אז זייער טערמין האט זיך געענדיגט און זיי מוזן פארלאזן דאס לאנד און זיך צוריקקערן צו זייערע לענדער. עס האט ווייניג געהאלפן ווייל א גרויסע טייל פון די ארבעטער האבן במשך די יארן אריבערגעברענגט זייערע פאמיליעס צו געניסן פון דייטשלאנד'ס וואוינונג סטאנדארטן און אירע וועלפעיר בענעפיטן.
דורכאויס די 80ער און 90ער יארן זענען אסאך אימיגראנטן אנגעקומען קיין דייטשלאנד פון די אייראפעאישע קאמוניסטישע לענדער. מענטשן פון קאזאקהסטאן, אוקריינע, רוסלאנד, און רומעניע האבן געמאכט פליטה פון זייערע קאמוניסטישע רעגירונגן און זיך באזעצט אין דייטשלאנד וואו זיי האבן באקומען באלדיגע סיטיזענשיפ, לויט'ן דייטשן געזעץ, אפילו אויב זיי האבן נישט געקענט די דייטשע שפראך. אויך פון אנדערע פלעצער איז מען טיילמאל געקומען קיין דייטשלאנד, לויטן דייטשן געזעץ אז קרבנות פון פאליטישע פארפאלגונגען מעגן אריינגענומען ווערן אין לאנד. דורכאויס די 80ער יארן זענען הונדערטער טויזנטער פאליטישע געליטענע פון סרי לאנקא, לבנון, מערב אפריקע, און נאך קלענערע לענדער אנגעקומען קיין דייטשלאנד צו געניסן אזיל רעכט.
די דייטשע איינוואוינער האט נישט צו שטארק געפאלן די אימיגראנטן און האבן געקעמפט קעגן זייערע רעכט וועלכע איז מיט זייער כוח פארמינערט געווארן כאטש זיי האבן באקומען אפיציעלע בירגערשאפט. די אזיל רעכט אימיגראנטן האבן באקומען נאך ווייניגער רעכט און אין די לעצטע 15 יאר האבן צוויי דריטל פון זיי אפגעטראגן פון דייטשלאנד.
דייטש.
די פרינציפאלע און אפיציעלע שפראך פון דייטשלאנד איז דייטש, א אינדו אייראפעאישע שפראך. די דייטשע שפראך האט צוויי אפיציעלע ווערסיעס, א הויכע שפראך און א ביליגערע. די ביליגערע שפראך ווערט גערעדט צווישן די מענטשן אויף די גאסן און די העכערע שפראך ווערט גענוצט דורך פראפעסיאנאלע מענטשן ביי רעדעס אדער אין געשריבענע דאקומענטן.
די איינוואוינערס פון אויסערן לענדער רעדן אויך זייערע אייגענע שפראכן. די מערסטע געהערט פרעמדע שפראכן אין דייטשלאנד זענען: טערקיש, גריכיש, איטאליעניש, שפאניש, און סערבא-קראאטיש. אלנפאלס, לערנען אלע שטאטישע שולעס נאר די אפיציעלע דייטשע שפראך.
רעליגיעזע אין דייטשלאנד.
רעליגיע האט קיינמאל נישט פארנומען קיין גרויסע שטעלע און דייטשלאנד'ס געזעלשאפט. רוב דייטשע איינוואוינער זענען קאטויליקן אדער פראטעסטאנטן אבער גייען צו זייערע קירכעס נאך ווייניגער ווי די אמעריקאנער גלויביגע. רעליגיע איז קיינמאל נישט געווען קיין ארטיקל אין דייטשלאנד און מען האט זיך קיינמאל נישט געקריגט דערויף. אמאל פלעגן די דייטשן אפיציעל זיין ראמענישע קאטויליקן אבער אין די לעצטע 100 יאר זענען זייער אסאך פון זיי געווארן פראטעסטאנטן. די צוויי רעליגיעס זענען ממש האלב אויף האלב. 35 פראצענט פון די באפעלקערונג איז קאטויליש, רוב דערפון פון דרום דייטשלאנד, און 37 פראצענט, רוב פון צפון דייטשלאנד, זענען פראטעסטאנטן. 4 פראצענט פון די דייטשע באפעלקערונג זענען מוסולמענער.
די דייטשע רעגירונג גיט פרייע ערציאונג פון 6 יאר ביז 14 יאר אלט. בעפאר און נאך די יארן מוזן די עלטערן אליינס באצאלן די קאסטן פון פריוואטע סקולס. בעפאר די פאראייניגונג פון מזרח און מערב דייטשלאנד האט די מערב דייטשע רעגירונג יא געגעבן לימיטירטע פרייע סקול פאר קינדערגארטן אבער נאך די פאראייניגונג האט זיך די פראגראם אנגעשטויסן אין פראבלעמען און זינט דעמאלט איז עס נאך אלץ נישט א טייל פון די רעגירונג'ס פרייע פאבליק שולע סיסטעם.
די פאבליק סקול סיסטעם איז דארט איינגעטיילט אויף באזונדערע סיסטעמען צו יעדע שטאטישע רעגירונג. רוב פון די רעגירונגן גייען אויפ'ן זעלבן סיסטעם וועלכע פארמאגן א יונגערע און עלטערע הויך שולע וואו די סטודענטן מוזן באקומען אן אויסצייכענונג דעגרי צו קענען גיין אין קאלעדזש. לויט די סטאטיסטיקס גראדואירן נאר 10 פראצענט דייטשע סטודענטן.
די דייטשע ערציאונג ווערט באצייכנט אלס א געלונגענע און אסאך אויסערן סטודענטן קומען אהין לערנען אויף קורצע טערמינען. א געווענליכע דייטשער סטודענט באקומט גוטע לעקציעס פאר וואורק-שאפ ארבעט אין די יונגע יארן. שפעטער קענען זיי זיך וועלן וועלכע פראגראמען זיי ווילן נעמען. זינט די 960' יארן האבן זיך די שולעס איבערגעפילט דריי מאל אזויפיל און די רעגירונג מוז שטענדיג צובויען פרישע שולעס. דייטשלאנד האט א צאל אור אלטע קאלעדזש געביידעס אין היידעלבערג, פרייבורג, מינכן, טובינגן, און אין מארבורג.
די עקאנאמיע פון דייטשלאנד איז די גרעסטע אין אייראפע און די פערטע גרעסטע אין דער וועלט (אין 2007). ריכטיג פאר 2007, איז דייטשלאנד דער גרעסטער עקספארטירער אין דער וועלט, צוליב דער שטארקייט פונעם איירא. די הויפט האנדל שותפים זענען פראנקרייך, די פאראייניגטע שטאטן, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, איטאליע און האלאנד.
איינער פון די שווערסטע פראבלעמען איז דאס ארבעטסלאזיקײט, וואס איז געבליבן הויך און איז גורם א ירידה אין דעם נאכפרעג, און דאס שטערט דאס געוואוקס פון דער עקאנאמיע. ביזן היינטיגן טאג, פעלט אין די ראיאנען וואס האבן געהערט צו מזרח דייטשלאנד א געהעריגן עקאנאמישן אינפראסטרוקטור אויפצושטעלן קליינע און מיטלמעסיגע געשעפטן.
צווישן די בארימטע מאטעמאטיקע וואס זענען געבוירן געווארן אין דייטשלאנד זענען קארל פרידריך גאוס, דויד הילבערט, בערנהארד רימאן, גאטפריד לייבניץ, קארל ווייערשטראס, הערמאן ווייל און פעליקס קליין.
דייטשלאנד האט א גוט אנטוויקלטע טראנספארטאציע סיסטעם, אריינגערעכנט דער וועלט באוואוסטער אויטאסטראד וועלכע ווערט דארט אנגערופן די "אויטאבאַן". עס איז אינגאנצן נישט פאראן קיין גיך לימיט אויף די אויטאבאנען און מען קען דארט זען אויטאס פארן גאר שנעל. די איינציגסטע מיטל וואס פארלאנגזאמט דאס שנעל פארן איז די פילע בוי ארבעט וועלכע ווערט דארט געטאן איבערן זומער. ווען מזרח און מערב דייטשלאנד האבן זיך פאראייניגט האט די דייטשע רעגירונג געמוזט אינוועסטירן גרויסע געלטער איבערצומאכן די גאסן און שאסייען וועלכע איז שוין נישט געווען גערירט פון די 1930ער יארן.
פאסאזשירן און פראכט באנען איז אויך א גרויסע טייל פון דייטשלאנד'ס טראנספארטאציע און איז געווען די שליסל צו דייטשלאנד'ס שנעל וואקסנדיגע עקענאמיע. אלע רעילראודס האבן ביז אין 993' באלאנגט און אפערירט געווארן דורך דער רעגירונג אבער היינט זענען זיי אלע פריוואטיזירט און באלאנגן צו עטליכע פירמעס. די הויפט פאסאזשירן אייזנבעאן סיסטעמען אפערירן אונטער די פירמע בונדעסבאן און זענען שנעל צוג באנען וועלכע דעקן די גרויסע שטעט ווי האמבורג און מינכן, פראנקפורט און דרעסדען, און האנאווער און ברעמען. דייטשלאנד'ס פראכט ווערט אויך טראנספארטירט אויף אירע צענדליגער קאנאלן און וואסערוועגן וועלכע דעקן זייער גוט דאס לאנד. די הויפט וואסער וועג איז די מיטללאנד קאנאל וועלכע איז באהאפטן מיט אסאך אנדערע קאנאלן. דייטשלאנד פארמאגט אויך א גרויסע פייפליין סיסטעם וועלכע טראנספערירט אויל און נאטורליכע גאז.
לופט טראנספארטאציע פאר פאסאזשירן און פראכט ווערט סערווירט דורך עטליכע ערפארטן, אריינגערעכנט די צוויי ריזיגע ערפארטן אין פראנקפורט און אין מינכן. סך הכל האט דייטשלאנד 660 ערפארטן פון וועלכע 13 זענען גרויסע. דייטשלאנד'ס פרינציפאלע לופטליניע איז דייטשע לופטהאנזא וועלכע האט אמאל באלאנגט פאר דער רעגירונג אבער איז שוין היינט אויך אין פריוואטע הענט.
די דייטשע באפעלקערונג זענען גרויסע לייענער און שטארק אינפארמירטע מענטשן וועלכע געבן צו לייזן פאר 398 טעגליכע צייטונגען וועלכע דרוקן 25 מיליאן קאפיס פער טאג. די הויפט צייטונגן זענען די פראנקפורטער אלגעמיין, סודויטשע צייטונג, די וועלט, און די בערלין טעגשפיגל. די הויפט וועכנטליכע צייטונגן זענען: דער שפיגל און די צייט. אלע מזרח דייטשע צייטונגן זענען אמאל געווען רעגירונג'ס צייטונגן און זענען היינט אונטער די בעלות'שאפט פון די גרויסע מידיא פירמעס וועלכע האבן זיי אפגעקויפט און איבערגעארבעט נאך די פאראייניגונג.
די טעלעפאן סיסטעם איז דארט פארגעשריטן אויפן העכסטן פארנעם און געפינט זיך אין אלע ווינקלען פון לאנד אן אויסנאם. די טעלעפאן סיסטעם אפערירט אויף סאטעליט, קאבל און מיקראכוואליע ראדיא נעצווערק. מזרח דייטשלאנד האט אין אירע קאמוניסטישע צייטן נישט געהאט קיין אויטאמאטישע טעלעפאנען אין די הייזער. נאר די רעגירונג'ס ביוראס און דער פאליציי דעפארטמענט האט געהאט פארגעשריטענע טעלעפאן סיסטעמען. אפילו נאך די פאראייניגונג איז די טעלעפאן קאמוניקאציע געבליבן שטארק צוריקגעבליבן. ערשט אין די 1990ער יארן האט די רעגירונג איינגעשטעלט דארט א נארמאלע סיסטעם אבער די אויסשפרייטונג פון נייע טעלעפאנען האט זיך שטאטליך צושפרייט. נאך היינט צו טאג פארמאגן נישט א גרויסער טייל פון מזרח דייטשלאנד איינוואוינער געהעריגע טעלעפאנען ווי מיר האבן. די הויפט טעלעפאן פירמע איז דויטשע טעלעקאם וועלכע פירט אן אלע נאציאנאלע און אינטערנאציאנאלע טעלעקאמוניקאציע געברויכן.
די פאסט סיסטעם איז דארט ווי אין אלע לענדער און ווערט אפערירט דורך דויטשע פאסט וועלכע איז די רעגירונג'ס אייגנטום און דינט אלס סערוויס מער ווי פאר די געלט ווי אין אלע מאדערניזירטע לענדער.
דייטשלאנד ווערט צומאל גערופן ״דאס לאנד פון דיכטער און דענקער״. עס איז דאס געבורטסלאנד פון קאמפאזיטארן ווי בעטהאוון, באך, בראהמס און וואגנער, דיכטער ווי געטע, שילער און היינע, פילאסאפן ווי לייבניץ, קאנט, העגל, מארקס, ענגלס, ראזנצווייג, שאפנהויער, ניטשע, מענדלסאן און היידעגער, טעאלאגן ווי לוטער און שרייבער ווי עריך קאסטנר, העסע און מאן.
די מוזיק אין דער דייטשישע שפראך שליסט איין א ברייטן אויסוואל פון סטילן. דייטשע קלאסישע מוזיק איז פון די געוויינלעכסטע און מערסט אויסגעפירט אין דער וועלט. די דייטשע קאמפאזיטארן זענען באוואוסט צווישן די פאפולערסטע קאמפאזיטארן אין דער היסטאריע פון מוזיק, וואס זענען שטארק בארימט; צווישן זיי: יאהאן זעבאסטיאן באך, לודוויג וואן בעטהאוון, פראנץ שובערט, יאהאנעס בראהמס און ריכארד וואגנער. וואלפגאנג אמאדעוס מאצארט, געבוירן איןזאלצבורג (היינט עסטרייך) איז געווען אינצווישן די קאמפאזיטארן פון אפערע וואס האבן געשאפן די דייטשע אפערע.
אין עלעקטראנישער מוזיק קאמפאנירט דייטשלאנד איינער פון די חשובע וועלטלעכע צענטערן. די ערשטע פיאנערן, צווישן זיי שטאקהויזן און קראפטווערק האבן אוסגעטרעטן דעם וועג פאר דער פאפולאריזאציע פון די 1990ער יארן.
נאך דעם צווייטן וועלט קריג ווען דייטשלאנד איז באזיגט געווארן דורך די אליאירטע כוחות איז איר לאנד צוטיילט געווארן צו פיר טיילן פאר די פיר גרויסמאכטן: פראנקרייך, בריטאניע, די פאראייניגטע שטאטן, און די יו-עס-עס-אר. עטליכע יאר שפעטער האבן פראנקרייך, בריטאניע, און די פאראייניגטע שטאטן צוזאמענגעשמאלצן זייערע אקופירטע טעריטאריעס צו איין גרויסער ראיאן ווען די סאוויעט פאראיין האט ווייטער אנגעהאלטן איר קאמוניסטישע רעגירונג אויף מזרח דייטשלאנד. אין 1989 איז דער מזרח קאמוניסטישער טייל פאראייניגט געווארן מיט מערב דייטשלאנד.
אין מערב דייטשלאנד האט א קאונסיל צוזאמענגעשטעלט פון מיטגלידער פון די לעגיסלאטורן פון די לענדער געמאכט די געזעצן און קאנסטיטוציע אין די ערשטע יארן נאך דער קריג. יעדע באשלוס האט געמוזט באשטעטיגט ווערן דורך פראנקרייך, בריטאניע און די פאראייניגטע שטאטן. די קאנסטיטוציע איז עטליכע מאל געשטוישט געווארן מיט רשות פון די אליאירטע אויטאריטעטן, ספעציעל ווען מזרח און מערב דייטשלאנד האבן זיך פאראייניגט. אין די לעצטע 10 יאר האט די דייטשע רעגירונג ארומגעטוישט איר קאנסטיטוציע און הויפט געזעצן צוליב די מיטגלידערשאפט און פארשטענדעניש אין דעם אייראפעישן פארבאנד.
די סארט פעדעראליזם וואס איז איינגעשטעלט געווארן אין דייטשלאנד איז געזעצט לויט דייטשע פעדעראלע טראדיציעס וועלכע איז אנדערש ווי די פעדעראלע סיסטעם אין די פאראייניגטע שטאטן. די ערשטע און הויפט חילוק איז, אז די לעגיסלאטור שטייט ביי די פעדעראלע שטאפל און די אנדמיניסטראטיווע און יוסטיץ קראפטן שטייען ביי די שטאַט שטאפל. יעדער שטאַט האט אן ערוועלטע לעגיסלאטור וועלכע קלויבט אויס א מיניסטער פרעזידענט (אדער פוירסט מעיאר ווי עס ווערט גערופן אין האמבורג און אין ברעמען) צו סערווירן אלס טשיף עקזעקוטיוו. די שטאַט אסעמבליס האבן זייער ווייניג מאכט ווייל די דייטשע געזעץ טיילט צו די מאכט פאר די פעדעראלע לעגיסלאטור. די איינציגסטע זאכן וואס די שטאַט לעגיסלאטור טוט יא קאנטראלירן זענען ערציאונג און קולטוראלע פאליסיס און די פאליציי דעפארטמענט. די פעדעראלע לעגיסלאטור איז די הויפט קערפערשאפט פון לאנד און זיי מאכן אלע פאליסיס, אריינגערעכנט אויסערן פאליסיס.
א וויכטיגע טייל פון דער פעדעראלער רעגירונג איז די בונדעסראט קערפערשאפט (פעדעראלע קאונסיל) וועלכע איז די אפיציעלע רעפרעזענטעטיוו פון די בונדעסלענדער רעגירונגען און האט דאס לעצטע ווארט אין קעגנגעזעצטע פראגעס צווישן לענדער און צווישן די לענדער און דער פעדעראלער רעגירונג. דער בונדעסראט איז די העכערע הויז פון פארלאמענט אבער אירע מיטגלידער זענען לענדער מיניסטארן אדער ציווילע פירער. די מיטגלידער ווערן נישט ערוועלט און ווערן געווענליך איינגעשטעלט דורך דער פעדעראלער רעגירונג. צווישן דייטשלאנד'ס 16 שטאטן האבן די פיר גרעסטע (נארד ריין-וועסטפאליע, נידער־זאַקסן און באדן-ווירטמבורג) דאס ווארט אין אלע פאליטיק. די שטאטן און ראיאנען פון מזרח דייטשלאנד שפילן א קלענערע ראלע אין די לעגיסלאטור.
דייטשלאנד'ס רעגירונג איז א פארלאמענטארישע רעגירונג וועלכע ווערט געפירט דורך א פרעמיער מיניסטאר וועלכער ווערט אנגערופן דער קאנצלער. דער קאנצלער ווערט ערוועלט דורך די נידעריגערע טיילן פון די רעגירונג דורך א קאאליציע פון פארטייען. דער קאנצלער דארף זיך אויסוועלן א קאבינעט פון 20 מיניסטארן פון אלע פארטייען אין די קאאליציע. דאס דייטשע געזעץ גיט דעם קאנצלער די מאכט אויפצוציען און אפאווארפן נייע פלענער און אויך די איינשטעלונג פון די מיניסטארן. די בונדסראט קען ארויסווארפן דעם קאנצלער דורך א שטימע נאר נאכדעם וואס זיי האבן שוין אויסגעוועלט א סוקסעסאר. דער קאנצלער קען אויך באזייטיגט ווערן אויב די בונדסראט ווערט ווידער ערוועלט. צוליב די שטארקייט פון די דייטשע פארטייען האט דייטשלאנד געהאט זייער ווייניג פאליטישע רעגירונג איבערקערענישן און אנגעהאלטן א סטאבילע רעגירונג פון מיטגלידער. גערהארד שראדער איז דער היינטיגער קאנצלער זינט 1998.
נאכ'ן קאנצלער איז פאראן א פעדעראלע פרעזידענט וועלכער ווערט ערוועלט פאר א פינף יעריגער טערמין דורך א שטימע פון די בונדעספארזאמלונג, א רעגירונג'ס קערפערשאפט וועלכע איז צוזאמענגעשטעלט פון בונדסראט און שטאַט לעגיסלאטור מיטגלידער. די פונקציעס פונעם פרעזידענט זענען נאר צערעמאניאלע. ער באקומט אויסערן אמבאסאדארס און שטודירט און קוקט איבער די געזעצן אבער האט נישט די אויטאריטי צו מאכן פאליסי.
די פעדעראלע פארלאמענט באשטייט פון צוויי הויפט קערפערשאפטן וועלכע זענען די בונדסטאג און די בונדסראט. די בונדסטאג, באשטייט פון 670 מיטגלידער, ווערט ערוועלט דורך די באפעלקערונג פאר 4 יעריגע טערמינען און קענען נישט אנהאלטן זייערע שטעלעס מער ווי איין טערמין. אלע בירגער פון 18 יאר און העכער קענען לעגאל שטימען צו ערוועלן די בונדסטאג מיטגלידער אין דעם אינטערעסאטן עלעקטראל שטימע. האלב פון די בונדסטאג מיטגלידער ווערן ערוועלט דורך זייערע לאקאלע באפעלקערונגן, איינער פער דיסטריקט. דאס איבעריגע ווערן ערוועלט דורך א פראפארציאנאלע סיסטעם אין וועלכע די בעלאטס פארמאגן נאר די נעמען פון די פארטייען און נישט די קאנדידאטן זעלבסט. א פארטיי מוז באקומען ווייניגסטענס 5 פראצענט פון די שטימען צו קענען רעפרעזענטירן אין די בונדסטאג. ווען די שטימען ווערן איבערגעציילט קען די רעגירונג נאך אלס אביסל ארומטוישן לויט די שטארקייט פון די פאפולערע שטימען אז עס זאל נישט מעגליך זיין צו געווינען אן באקומען אויך די פאפולערע שטימען (ווען אזא סיסטעם זאל זיין איינגעשטעלט אין אמעריקע וואלט על גאור געווען היינט פרעזידענט).
די בונדסראט באשטייט נאר פון 69 מיטגלידער וועלכע ווערן ערוועלט דורך דייטשלאנד'ס 16 שטאַט רעגירונגן. רעפרעזענטאציע אין די בונדסראט איז צוטיילט לויט די גרויסקייט פון די באפעלקערונג. רוב שטעט האבן 3 אדער 4 רעפרעזענטיוון און די גרויסע שטעט האבן ביז 6. דער סיסטעם איז גאנץ א גוטער ווייל אפילו די קלענסטע שטעט האבן מינימום 3 רעפרעזענטיוון וואס דאס גוט זיי מער מאכט וויפיל זיי האבן באמת און זענען נישט קיין מפיל קינדער ווי עס איז דער פאל אין די פאראייניגטע שטאטן. די מאכט פון די קליינע שטעט איז גענוג שטארק צו קענען וועטאאירן א רעזאלוציע וועלכע פארלאנגט א צוויי דריטעל מאיאריטעט ווי א נייע געזעץ אדער טויש אין די קאנסטיטוציע. די בונדסראט איז גענוג מאכטפול צו פארלאנגזאמען א ביל וואס ווערט געמאכט דורך די בונדסטאג אבער איז נישט בכוח דאס אינגאנצן אפצואווארפן אויסער ביי שטאַט אישוס ווי זי האט יא די רעכט צו באזייטיגן וואס עס שמעקט איר נישט.
דייטשלאנדס יוסטיץ סיסטעם גייט נאך די ציווילע געזעץ וועלכע איז אויך באקאנט אלס די ראמענישע געזעץ פראצעדור און ארגאניזאציע. דאס איז אנדערש ווי די קאמען געזעץ סיסטעם וואס איז איינגעפירט אין בריטען אדער אין די פאראייניקטע שטאטן. די ריכטער שפילן דארט א מער אקטיוויסטישע ראלע און די אדוואקאטן שפילן א קלענערע ראלע ווי אין די אמעריקאנער געריכט הייזער. ביי א געוויינטלעכע משפט אין דייטשלאנד זענען פאראן עטלעכע ריכטער פון וועלכע איינער האט שוין פון פריער איבערגעארבעט דעם עפיזאד און באשלאסן אויב עס זאל בכלל זיין א משפט. בעת דעם געריכט, טוען די עטלעכע ריכטער אנדערע פליכטן, און פאראייניקן זיך שפעטער אויף אן אורטייל.
די ריכטער ווערן דערוויילט דורך די שטאט מיניסטארן און האבן לאנגע טערמינען. דער געריכט סיסטעם איז צעטיילט איבער דעם גאנצן לאנד מיט ציווילע, קרימינאלע, אדמיניסטראטיווע, פינאנציעלע, און ארבעטער געריכטן. יעדע שטאט פארמאגט א הויכע געריכט און איין פעדעראלע געריכט. אויסער די ארגינעלע געריכט איז פאראן א באזונדערע פעדעראלע געריכט וועלכע באהנדלט קאנסטיטוציאנאלע אויסגאנגן (issues). די געריכט פאלגט נישט נאך די ראמען געזעצן נאר די דייטשע יסודותדיקע געזעצן. אירע ריכטער ווערן דערוויילט דורך א צוויי דריטל מאיאריטעט פון די בונדסטאג און בונדסראט.
עטליכע פאליטישע פארטייען ווערן רעפרעזענטירט אין די בונדסטאג. די הויפט פארטיי איז די סאציאלע דעמאקראטישע פארטיי (עס-פי-די) וועלכע איז דייטשלאנד'ס עלטסטע פארטיי וועלכע איז נאך געגרינדעט געווארן אין 875'. די פארטיי איז ארגינעל באשטאנען פון סאציאלע ארבייטער וועלכע האבן געזוכט רעכט אין לעיבאר אבער איז מיט דער צייט געווארן די הויפט אפיציעלע פארטיי פון לאנד, רעפרעזענטירנדיג אלע האנדל יוניאנס און פובליק ארבייטער. די פארטיי האט במשך איר עקזיסטענץ געקעמפט פאר עקענאמישע רעפארמען, ענווייראמענטאלע זארג, פרויען רעכט, און די רעכט פון אזיל רעכט זיכער. אין 98' האט דער דייטשער קאנצלער גערהארד שראדער פארגעזסן אן אזויגערופענע רויט-גרין קאאליציע צווישן די עס-די-פי און די גרינע פארטיי.
די גרינע פארטיי איז געגרינדעט געווארן אין 983' און האט באקומען אסאך נייע שטיצע זינט דעמאלט. די פארטיי שטיצט ענווייראמעטאליזם, פרויען רעכט, און פאסיפיזם. כאטש די פארטיי'ס קאמפ פאר די ענווייראמענט האט זי אבער באקומען ווייניג שטיצע אין מזרח דייטשלאנד און האט זיך פאראייניגט פון די פעדערעישן 90 פארטיי, א פארטיי וועלכע איז געבוירן געווארן אין מזרח דייטשלאנד דורך מענטשן וועלכע האבן זיך קעגנגעשטעלט קעגן קאמוניזם.
די צווייטע גרעסטע פארטיי און אפיציעלע אפאזיציע איז די קאנסערוואטיוע קריסטיען יוניאן (סי-די-יו) וועלכע איז נאנט פארבינדן מיט די קריסטיען סאציאלע יוניאן (סי-עס-יו) פארטיי. די צוויי פארטייען זענען שטנעדיג געשטאנען צוזאמען ביי יעדע אישו אבער זענען ווייטער פארבליבן צוויי אנדערע פארטייען. די סי-די-יו/עס-סי-יו האבן קאנטראלירט די רעגירונג צווישן 982' און 998'. דורכאויס יענע טערמין האבן די צוויי פארטייען געהאט א קאאליציע מיט די פרייע דעמאקראטישע פארטיי (עף-די-פי) איבער די פאראייניגונג אישוס אין 989' און אין 990'. די סי-די-יו/עס-סי-יו פארטייען זענען ביידע געגרינדעט געווארן אין 948' דורך דעם דעמאלטדיגן קאנצלער העלמאט קאהל. די פארטייען זענען קאנסערוואטיוו אין עקענאמישע און סאציאלע פראגעס. איין אויסנאם וועלכע די פארטייען האבן שטענדיג געשטיצט איז וועלפעיר. די פארטייען פארמאגן די קאטוילישע און פראטעסטאנטן גלויביגע און פארמער. די עף-די-פי איז אויך געגרינדעט געווארן אינעם זעלבן יאר און האט אנגענומען שטארק ליבעראלע מיינונגן. די פארטיי האט א גרויסע טייל פון פראפעסיאנאלע ביזנעסלייט.
נאך א פארטיי אין די בונדסראט איז די פארטיי אוו דעמאקראטיק סאציאליזם (פי-די-עס), די סוקסעסאר פון די קאמוניסטישע פארטיי פון מזרח דייטשלאנד. די פארטיי האט שטיצער נאר אין מזרח דייטשלאנד וואו זי רעפרעזענטירט אירע סיטיזענס. עס זענען פאראן נאך פארטייען וועלכע האבן קיינמאל נישט אנגעצויגן גענוג שטיצע צו קענען רעפרעזענטירט ווערן אין די בונדסראט.
דייטשלאנד האט איינע פון די מערסט פולשטענדיגע און ברייטהארציגע סיסטעמען פון געזונטהייט, אלטע, דיסעביליטעט, און ארבעטסלאזיקייט אינשורענס אין די וועלט. א גרויסע טייל פון די באפעלקערונג געניסט פון וועלפעיר, וועלכע נעמט אריין קינדער שטיצע, פובליק האוזינג, און וועטארען הילף. די וועלפעיר קאסטן מאכן אויס א דריטל פון די בודזשעט. העלט קעיר און פענסיע איז אויך דארט זייער גיביג אבער עס ווענדט זיך שוין אויף די פירמע וואו דער מענטש ארבעט. די גרעסטע טייל פירמעס געבן אויסערגעווענליכע גוטע בענעפיטן מיט פעטע פענסיע און העלט קעיר אינשורענס.
אין די געוועזענע מזרח דייטשלאנד האט דאס פאלק גענאסן פון נאכמער בענעפיטן וועלכע האט אריינגערעכנט געלט פאר רענט, עסן, און טראנספארטאציע. פענסיע איז אבער געווען אין די קליינע ציפערן מיט שווערע געזעצן ארום. ווען דייטשלאנד האט זיך צוריק פאראייניגט האט די מערב רעגירונג געהעכערט אירע פענסיע פלענער אבער די סיטיזענס האבן זיך מיט איינמאל געטראפן אן קיים שום הילף.
א דורכשניטליכער ארבייטער אין דייטשלאנד באקומט 70 פראצענט פון זיין לעצטע פארדינסט פאר פענסיע, דאס איז איינע פון די העכסטע ראטעס אין די וועלט. פארשטייט זיך אז פאר די בענעפיטן צאלט דאס לאנד גאר הויכע שטייערן.
זינט 955' איז מערב דייטשלאנד'ס אויסערן זיכערהייט פארבינדן געווארן צו נאט"א (נארט אמעריקן טריטי ארגאניזאציע). מזרח דייטשלאנד איז ענליך געווען פארבינדן צו די ווארשע פאקט ביז 990'. אפילו אין פרידנס צייטן זענען אלע הויפט אפטיילונגן פון די דייטשע ארמיי און עיר פארס געווען צוגעטיילט צו נאטא'ס אפעראציע קאמאנדן, נישט איבעלאזנדיג קיין שום אפגעזונדערטע ארמיי אונטער דייטשלאנד'ס קאמאנד. אין 990' האט דייטשלאנד געווינען די רעכט אויפצושטעלן אן אייגענע ארמיי אונטער זייער אייגענע קאמאנד מיט די תנאים אז די ארמיי מעג נישט האבן מער ווי 370,000 טרופן און מעגן נישט פארשן און פראדוצירן כעמישע, ביאלאגישע, און נוקלעארע וואפן. בעפאר די ארמיי'ס זעלבשטענדיקייט איז די נאטא ארמיי באשטאנען פון 500,000 טרופן אין מערב דייטשלאנד און נאך 200,000 אין מזרח דייטשלאנד. דאס טייטש אז דאס מיליטער איז געשניטן געווארן צו האלב. די מזרח דייטשלאנד טרופן זענען אריבערגערופן געווארן צו די נייע פאראייניגטע מיליטער וועלכע ווערט אנגערופן די בונדסוועהר (פעדעראלע ארמיי).
צוויי דריטל פון די בונדסוועהר באשטייט פון ארמיי אפטיילונגן און די אנדערע דריטל זענען די עיר פארס אין נעיווי אפטיילונגן. מער ווי העלפט פון די ארמיי פערסאנעל זענען פולשטענדיגע וואלונטירן און די צווייטע העלפט זענען פארפליכטעטע וועלכע ווערן געהאלטן פאר א מינימום פון 10 מאנאטן. יעדער סיטיזן פון 18 יאר און העכער מוז דארט געזעצליך אריינגיין אין מיליטער אבער וויבאלד די צאל ארמיי פערסאנעל וואס די דייטשע ארמיי מעג האבן איז נידעריג און עס זענען פאראן צופיל יונגע מענטשן, האט די רעגירונג ערלויבט די יונגע זיך ארויסצודרייען פון מיליטער דורך אננעמען ציווילע סערוויס פאר 2 יאר ווי שפיטאל סערוויס, אלטע היימען, און אנדערע ציווילע סערוויסעס.
נאך די באזיג אויף די דייטשן אין די צווייטע וועלט קריג זענען איינגעשטעלט געווארן אסאך געזעצן צו רעדוצירן די מאכט פון די דייטשע מיליטער. די אפיצירן און סאלדאטן זענען אנגעזאגט געווארן צו זיין סיטיזענס אין יוניפארם וועלכע זענען גרייט צו דינען ווען אימער. דאס געזעץ האט באפוילן אז די מיליטער זאל האבן א ציווילע קאנטראל אין פרידנס צייטן און רעגירונג קאנטראל אין קריגס צייטן. דאס מיליטער ווערט טאקע היינט קאנטראלירט דורך דעם דעפענס מיניסטער און אויב מען דעקלערט א שטאַט אוו דעפענס גייט די קאנטראל אויטאמאטיש אריבער צו דער רעגירונג מיט דעם קאנצלער אלס קאמאנדיר אין טשיף. די בודזשעט פון דאס מיליטער ווערט קאנטראלירט דורך די בונדסראט וועלכע קוקט אויך איבער די ארגאניזאציע און פראצעדור פון די מיליטער. דייטשלאנד האט זיך צוגעוואוינט צו די אנוועזנהייט פון אויסערן מיליטערישע כוחות זינט זי איז באזיגט געווארן אין די צווייטע וועלט קריג. אין די ערשטע יארן נאך די קריג איז דייטשלאנד קאנטראלירט געווארן דורך 250,000 אמעריקאנער און 360,000 סאוויעטישע טרופן צוטיילט צו מזרח און מערב דייטשלאנד. ביידע זייטן האבן אנגעהאלטן מיליטערישע באזעס מיט אלע מיליטערישע געצייגט און עקוויפמענט, אריינגערעכנט נוקלעארע מיסילס. נאך בעפאר די דייטשע ארמיי האט זיך צוריק געגרינדעט אין 990' האבן שוין די אויסערן לענדער אנגעהויבן ארויסציען אירע טרופן, איבערלאזנדיג די אמעריקאנער אליינס מיט 100,000 טרופן. די סאוויעטן האבן צוביסלעך ארויסגעצויגן זייער ארמיי ביז אין 994' ווען די לעצטע גרופע סאוויעטישע טרופן האבן פארלאזט דאס לאנד.
געזעלשאפט.
לויט אלע עקספערטן האט זיך די דייטשע געזעלשאפֿט אינגאנצן געענדערט פון נאך דעם צווייטן וועלט קריג. בעפאר דעם וועלט קריג זענען די דייטשן געווען מער פארביסן צוליב זייער אונטערדרוקטקייט פון די סאנקציעס וועלכע זענען אויף איר געלעגן. היינט לעבן זיי זייער א רואיג לעבן (נוסח אייראפע) און זענען נישט קיין פאריאגטע מענטשן כאטש זיי וואוינען און ארבעטן אין העכסט פארנומענע אורבאן שטעט מיט שווערער אינדוסטריאלער פראדוקציע. די דייטשע מענטשן האבן בטבע שטארק ליב פיזיקאלע אקטיוויטעטן, בעיקר אינדורויסן אונטער דעם הימל. די דייטשע זענען אויך באקאנט אלס גרויסע פרעסער. זיי גלייכן אלע ערליי קעז, און שווער פלייש. זיי פראדוצירן זייער גוט וויין און ביר וועלכע זענען באוואוסט און ווערן געשיקט איבער דער גאנצער וועלט.
ווי אלע אנדערע מאדערניזירטע לענדער, האבן די דארפישע איינוואוינערס געטוישט זייער גאנצע לעבנ'ס סטיל זינט אויטאמאבילן איז געווארן אויפגעכאפט און זיי האבן געקענט אנקומען איבעראל. די געבורט'ס ראטע איז שטארק געפאלן און מער פרויען נעמען אן פול-טיים אדער פארט-טיים ארבעט. דייטשלאנד'ס געבורט ראטע שטייט היינט ביי 1.5 קינדער פער פרוי. דאס איז א שטארקע טראסק פון 3.5 קינדער פער פרוי פאר 10 יאר צוריק.
דאס געוועזענע מזרח דייטשלאנד שטייט נאך היינט אויף א נידעריגערער עקענאמיע און וואוין סטאנדארטן שטאפלן. די לאנד פאראייניגונג האט זיי טאקע געגעבן פרייהייט אבער אסאך האבן נישט געקענט פארנעמען די פארנומענע און קאכנדיגע עקענאמיע וועלכע האט זיך אויסגעפארעמט אלס א ערשט קלאסיגע קאפיטיליסטישע מארקעט עקענאמיע. די געוועזענע מזרח דייטשלאנד האט נאך אלץ נידעריגערע געהאלט שטאפלן און סאך א שוואכערע וואוינונג סטאנדארט.
די דייטשע רעגירונג אינוועסטירט אסאך געלט אויפצובויען איר מזרח טייל פון לאנד. די רעגירונג לייגט דארט אריין יעדעס יאר פרישע שאסייען, טראנספארט, קאמוניקאציע, און באהויזונג. א שווערע פראבלעם וואס פלאגט נאך היינט דער ראיאן איז א הויכע ארבעטלאזיגקייט ראטע וועלכע האט זיך אנגעהויבן נאך די פאראייניגונג ווען רוב ביזנעסער זענען פריוואטיזירט געווארן.
דייטשלאנד האט אסאך סאציאלע פראבלעמען כאטש זייער א קליינע פראצענט איינוואוינערס לעבן אין ארימקייט. די קרימינאל שטאפלן זענען פיל נידעריגער ווי אין די פאראייניגטע שטאטן און אויך אויף וואפן איז פאראן א בעסערע קאנטראל. אבער פונדעסטוועגן ליידט דאס לאנד פון אסאך קלענערע פארברעכן ווי דראגס, גניבות, אלקהאליזם, וואנדאליזם, און סתם געוואלדטאטן וועלכע האבן שוין מערערע מאל איבערגעדרייט דאס לאנד און איז פיל מאל א שטארקע פאליטישע אישו. אין די לעצטע 35 יאר האבן זיך פשוט'ע גניבות פיל געמערט אין די ביזנעס געגענטער און דייטשלאנד איז געווארן באוואוסט צו ליידן פון דעם פראבלעם.
אין די אנפאנג 990' יארן האט דייטשלאנד געליטן פון ווילדע פארברעכן און דעמאנסטראציעס וועלכע האבן איבערגעדרייט דאס לאנד און געצויגן די אויפמערקזאמקייט פון די אינטערנאציאנאלע מידיא. די פראבלעמען זענען אנטשטאנען צווישן די יונגווארג ווען די פלוס פון אימיגראציע האט א רייע פראבלעמען ווי: שטייער העכערונגן, בודזשעט דעפעציטן, א מאנגל אין האויזינג, און פארמערטע פארברעכן. דאס דייטשע פאלק האט באשולדיגט די אימיגראנטן און אויסערן איינוואוינער און האבן זיי פרובירט צו אונטערדרוקן לעגאל און אומלעגאל. די סיטואציע איז געווען אזוי שלעכט אז עס האט אויסגעקוקט אז די נאצישע באוועגונג גייט צוריק אויפלעבן. די דייטשע רעגירונג האט דאס גענומען זייער ערנסט און געבארגט שווערע געלטער וועלכע זי האט אינוועסטירט אין סאציאלע געברויכן. די שווערע צייטן זענען שנעל אריבערגעגאנגן ווען א גרויסע טייל פון די אימיגראנטן און אזיל רעכט איינוואוינער האבן פארלאזט דאס לאנד, זייענדיג באזארגט איבער זייערע בענעפיטן.
יידן אין דייטשלאנד.
דייטשלאנד זענען פון די איינציגסטע אייראפעאישע לענדער ווי אידן האבן שוין געוואוינט פון נאכ'ן חורבן בית המקדש. אין 930' האט מען געפינען א אידישע בית החיים אין די שטאט קאלאגן אויף וועלכע סייענטיסטן האבן עס געשאצט צו זיין פון די 400 יארן (למספרם) וואס מיינט באלד 2,000 יאר צוריק. אין יענע צייטן האבן די רוימען נאך געהערשט אין גאנץ אייראפע און זענען ווארשיינליך געווען די פירער אויך אויף די עווענטועלע דייטשלאנד. קיין סאך מער פון יענע צייטן ווייסט מען נישט. די ערשטע צייטן פון וועלכע מען ווייסט אפיציעל איז געווען 500 יאר שפעטער ווען די קריסטן האבן אנגעהויבן באזעצן אייראפע. לויט דאקומענטן פון יענע צייטן זעט מען אז די אידן האבן געוואוינט ארום דעם ראיהן טייך און האבן גענאסן פון אלע פריווילעגיעס, גארנישט אנדערש ווי די רוימישע. די אידן האבן געהאט זייער א גוטע תקופה אין דייטשלאנד פאר זייער א לאנגע צייט און זענען געווען געשעצט צווישן די גוים אויף אזוי ווייט אז הונדערטער גוים האבן זיך מגייר געווען און אנגענומען די אידישע גלויבן.
אידן אין דייטשלאנד האבן אלע יארן געהאט גרויסע ביזנעסער און זענען געווען א טייל פון די דיישטע עקאנאמיע. דאס האט טאקע שפעטער געברענגט אנטיסעמיטיזם און די האלאקאסט. די אידישע ביזנעסער גייען נאך צוריק אין יענע צייטן ווען רוב פון די סאסייאיטי האבן געהאנדלט מיט פארמינג אדער קונסט-ווערק. די אידן זענען געווען מער פארגעשריטן ווי די קריסטן און האבן געגרינדעט די אשכנזישע וועלט. די אשכנזים זענען געווען ווי א גרופע פון אידן אין דייטשלאנד און ארום וועלכע זענען זיך צוזאמענגעקומען יעדע עטליכע יאר צו דיסקוסירן אידישקייט און ביזנעס. דאס האט זיי געגעבן א געלעגנהייט צו זען וואס אנדערע טוען און פארשטייט זיך געברענגט מער האנדל קיין דייטשלאנד.
די יארן צווישן 960 און 1028 איז אנגערופן געווארן די גאלדענע יארן צוליב די רואיגע יארן וואס די אידן האבן געהאט און זייער סוקסעס אין ביזנעס. אין יענע יארן האט רבינו גרשם געעפענט זיין באוואוסטע ישיבה אין מינס וועלכע האט באלד ג'שמ'ט מיט איר נאמען און צוזאמענגעברענגט תלמידים פון ווייט אוועק. די ישיבה איז געווען געשעצט און באוואוסט אין גאנץ אייראפע און האט ארויסגעגעבן תורה ריזן, אריינגערעכנט רש"י הקדוש וועלכער האט פארפאסט זיינע חידושים אויף די גמרא און אזוי צוריק געברענגט א געוואלדיגע חשק ביים אידענטום צו לערנען גמרא און משניות. די רעספעקט פאר רש"י איז באקאנט אין די אידישע היסטאריע אז אפילו די גוים זענען זיך צוזאמענגעקומען צו זען זיין הימלישע צורה.
די קרייץ ציגלער און דער מיטל אלטער.
די גאלדענע יארן האבן זיך געענדיגט פאר די אייראפעאישע אידן אין נאוועמבער 1095 ווען דער קריסטליכער פויבסט אורבאן דער צווייטער (האט געוואוינט אין פראנקרייך) האט ארויסגעגעבן א באפעל פאר אלע קריסטן צו באפרייען ירושלים פון די טערקישע מוסולמענער וועלכע האבן אפגעשפארט די טויערן פון די שטאט און נישט אריינגעלאזט די קריסטן. דעם פויבסט באפעל האט געגרינדעט די טרויעריג באוואוסטע קרייץ ציגלער וועלכע האבן זיך צוזאמענגענומען וואו א מיליטער און מארשירט קיין ירושלים ווען אויפ'ן וועג האבן זיי אויסגעפירט די גרויליגסטע רציחות. מיט די גרינדונג פון די קרייץ ציגלער האט די אייראפעאישע אידישע לעבן איבערגעמישט א בלעטל און עס האבן זיך אנגעהויבן א רייע צרות און אנטיסעמיטיזם. די קרייץ ציגלער האבן באשולדיגט די אידן אלס שטיצער צו די מוסולמענער און האבן אויסגע'שחט'ן גאנצע קהילות און שטעט. די גאלדענע אידישע קהילות זענען אינגאנצן פארניכטעט געווארן און אידן זענען געווארן נע ונד. אין די שטאט מינס אליינס האבן די קרייץ ציגלער אויסגע'הרג'ט 1,100 אידישע נפשות אין איין טאג און עטליכע שולן זענען פארברענט געווארן. דער פויבסט האט עטליכע מאל פארדאמט די אטאקעס אבער עס איז נאר געווען געזאגט, למעשה האט ער גארנישט געטאן צו באשטראפן די באשולדיגטע וואס האט געמיינט א גרינע ליכט פאר די קרייץ ציגלער אנצוגיין מיט זייערע רציחות.
די קרייץ ציגלער האבן אנגעהאלטן אסאך יארן און עס זענען געווען 7 קרייץ ציגלער גרופעס. קיין איינע איז נישט געווען ווי די ערשטע וועלכע האבן אנגעמאכט די גרעסטע חורבנות. דאס אידישע לעבן איז שוין מער קיינמאל נישט צוריק געקומען צו די שטאפלען ווי זי האט געהאלטן בעפאר די קרייץ ציגלער. דאס לעבן איז געטוישט געווארן אינגאנצן און אנטיסעמיטיזם האט געוואקסן מער און מער. א גרויסע טייל פון די צובראכענע אידן וועלכע זענען נעבעך געבליבן אן גארנישט האבן געהאט אוועקגעלייגט אסאך געלט און האבן אנגעהויבן מאכן ביזנעס דורך בארגן געלט. די קריסטליכע שכינים זענען אבער געווען פארהאסט קעגן די אידן און האבן אין טייל פעלער ענדערש אומגעברענגט דעם אידישן לייער ווי צו באצאלן.
מיט וואס א יאר שפעטער איז דער מצב מיט די אידן געווארן ערגער. אפגערעדט פון דעם אז זיי האבן מער נישט געקענט געניסן פון אלע פריווילעגיעס, האט מען אין טייל ערטער געצווינגן די אידישע באפעקערונג צו וואוינען אין איין געגענט וועלכע ווערט אנגערופן א געטא. די געטא איז געווען ארומגענומען מיט א טויער און דער הויפט עפענונג איז געווען פארמאכט 24 שטונדן אונטער א שווערע וואך. א איד האט נאר געמעגט ארויסגיין פון די געטא צוליב א סיבה ווי למשל באזוכן א דאקטער, קויפן עפעס, אדער פאר ביזנעס צוועקן. כדי צו קענען פארלאזן די געטא האט מען געמוזט באקומען אן ערלויבעניש. עס זענען איינגעשטעלט געווארן שתדלנים אין אלע געטאס וועלכע זענען געווען די רעפרעזענטירער פון די אידישע באפעלקערונגן און האבן געהאלפן צושטעלן וואס מעגליכע געברויכן.
אין יענע צייטן האט זיך די אידישע שפראך אויפגעארבעט ווען די אידן האבן געוואלט רעדן אן אנדערע שפראך וועלכע די קריסטן וועלן נישט פארשטיין. די נייע דעטאלן פון די אידישע שפראך איז ארומגעגאנגן פון געטא צו געטא און אזוי געווארן א מושלמ'דיגע שפראך וועלכע מען האט ווייטער אויסגעלערנט פאר די קינדער.
אויך די פאלגנדע 200 יאר נאך די קרייץ ציגלער זענען געווען ביטערע פאר די אידן. די קאטוילישע קירכע האט איינגעשטעלט די אזויגערופענע אינקוויזיציע וועלכע האט פארהאסט אלע ערליי וועלטליכע און רעליגיע משפיעים, אריינגערעכנט געלערנטע גוים וועלכע האבן שטודירט סייענס און אנדערע זאכן. די קאטאליקן האבן נישט געוואלט אז מענטשן זאלן זיך אויסלערנען צופיל חכמות און האבן אויסגע'הרג'ט אלע וויסנשאפטלער און להבדיל רבנים און תלמידי חכמים. אין יענע יארן האט זיך אויך אנגעהויבן די טרויעריג בארימטע בלוט בילבולם אין וועלכע די אידן זענען אנגעקלאגט געווארן פאר'ן נוצן גוי'אישע בלוט פאר מצות. די בלוט בילבולים האבן אנגעהאלטן ביז טיף אריין אין די רעפארמאציע יארן און האט זיך נאך געמאכט "דא און דארט" ביז ממש הארט בעפאר דעם וועלט קריג.
אידישע געמיינדעס האבן נישט געהאט קיין מנוחה אין ערגעץ און האבן זיך שטענדיג גערירט פון איין ארט צום צווייטן ביז ווען אויך אינעם צווייטן האט מען שוין געמוזט אוועקגיין צוליב צרות. אין יעדע שטאט אדער דארף וואו אידן זענען אלץ אנגעקומען האבן די ארטיגע פריצים און הערשער זיי געגעבן געוויסע רעכט און זיכערהייט נאכדעם וואס מען האט אויף זיי ארויפגעלייגט הויכע שטייען. כאטש מען האט פיינט געהאט אידן די אלע יארן האט מען אבער געברויכט אנקומען צו זיי ווען עס איז געקומען צו ביזנעס. די אידן זענען געווען פון די בעסטע האנדלער. אין טייל שטעט האט מען זיי ווארים אויפגענומען און זיי צוגעשטעלט פרנסה'ס אבער איינמאל די ביזנעס אין יענע שטאט איז שוין געווען אויפגעארבעט און די אידן האבן מער נישט אויסגעפעלט האט מען זיי אויסגעטיילט צרות. דורכאויס די יארן האבן זיך די אידישע קהלות אלץ גערוקט מער צו מזרח אייראפע וואו זיי האבן זיך קאנצעטרירט אין פוילן. אין דייטשלאנד זעלבסט האבן די אידן זיך טיילמאל אן עצה געגעבן ווען זיי האבן זיך געלעקט צו די הערשער און זיי געהאלפן ארכיטעקטן שיינע פאלאצן און צומאל געהאלפן אויפבויען די ארמיי.
ווי דערמאנט האבן זיך די אידישע קהלות גערוקט אלס מער צו מזרח און זיך באזעצט אין מינכן, וויען און בערלין. די אלע שטעט זענען געווארן וויכטיגע אידישע שטעט אין דעם מאדערנעם דייטשלאנד.
דייטשע אידן אין דער מאדערנער וועלט.
די סטאטוס פון די אידישע באפעלקערונג האט זיך עטוואס פארבעסערט אינעם 17'טן יאר-הונדערט ווען די וועלט האט זיך אנגעהויבן מאדערניזירן אין אירע ערטשע שטאפלן. טויזנטער קליינע דערפער וועלכע זענען געפירט געווארן דורך לאקאלע הערשער זענען צוזאמענגעשמאלצן געווארן צו גרעסערע שטעט און זייערע קעניגן און הערשער האבן איינגעזען אז עס איז געווען א נארישקייט צו פייניגן די אידן וועלכע וואלטן געקענט אסאך אויפטאן פאר די דייטשע עקאנאמיע. אזעלכע הערשאפטן ווי פרייסן, האמבורג, בראדנבורג, פאמירעניע (די אלע שטעט זענען געווען זעלבשטענדיגע קעניגרייכן בעפאר דאס לאנד דייטשלאנד האט זיך אפיציעל געגרינדעט) האבן אנגענומען אידן אין זייערע טעריטאריעס אבער האבן זיי גוט אויסגענוצט דורך ארויפלייגן באזונדערע געזעצן פון וועלכע רוב האבן געמוזט אדמיניסטרירט ווערן דורך די קהלות. די הערשאפט פון די ראשי קהלה האט צוביסלעך אויסגעוועפט מיט יעדע טריט נענטער צו דייטשלאנד'ס גרינדונג. אין 1750 האט דער דעמאלטדיגער פרייסישע קייסער, פרעדעריק דער צווייטער, איבערגעקוקט די אידישע טשארטער (אין די רעגירונג'ס טשארטערס האבן זיך שטענדיג געפינען א באזונדערע טשארטער בנוגע די אידן און זייערע רעכט) און זיי ערלויבט מער רעכט און פארמינערט די הערשאפט פון די קהלות.
די מאדערניזירונג האט טאקע געהאלפן די אידישע געמיינדעס און מען האט לייכטער אפגעאטעמט אבער ברוחניות האבן די קהלות אנגעהויבן ליידן פון די משכילים און זייערע נאכפאלגער וועלכע האבן פארכאפט די תמימות'דיגע אידן און צובראכן משפחות און קהלות. צענדליגער משיח'סטן האבן ארומגעפירט די אידן ווי משה מענדלעסאן (ימ"ש) און זיינע נאכפאלגער. די דייטשע אידן האבן צום ערטשן מאל באקומען כמעט פולע בירגערשאפט נאכדעם וואס פרייסן איז איינגענומען געווארן דורך פראנקרייך און דער קייסער נאפאליען האט איבערגעארבעט אלע טשארטערס, אריינגערעכנט די אידישע. מען האט אבער נישט גענאסן פון די נייע רעכט ביז 50 יאר שפעטער צוליב די נאכאנאנדיגע מלחמות צווישן פראנקרייך און פרייסן. אין 1812 איז פרייסן געווארן די ערשטע דייטשע שטאט וואס האט אפיציעל געגעבן 100 פראצענטיגע בירגערשאפט פאר אלע אידן אין איר טעריטאריע. מיט יעדע טריט ווייטער צו מאדערניזירונג האבן די אידישע קהלות אנגעהויבן ליידן פון פרישע רוחינות'דיגע פראבלעמען און דאסמאל איז עס געווען די גרינדונג פון די רעפארם גרופעס. זייער אסאך אידן האבן איבערגעלאזט די ערליכע אידישע וועג און זיך אנגעהאנגן צו די רעפארם גרופעס. פארשטייט זיך אז מען האט די רעפארמער ארויסגעווארפן פון די שולן און זיי האבן געגרינדעט רעפארם טעמפלן און די קהלות זענען גענצליך צוטיילט געווארן. נאך די רעפארם איז געקומען די קאנסערוואטיוו גרופעס וועלכע האט געהאט א שוואכערע אבער ענליכע עפעקט אויף די אידישע געמיינדעס.
די אידן האבן זיך מער און מער איינגעגעסן אין די נייע דייטשלאנד און האבן געעפענט ריזיגע ביזנעסער און האבן זיך אפילו ארויפגעארבעט צו הויכע פאליטישע שטאפלן. די דייטשן האבן געקוקט מיט האס אבער האבן מורא געהאט אפען צו דיסקרימינירן ביז נאך די ערשטע וועלט קריג ווען אנטי-סעמיטיזם איז צוריק געקומען צו איר ערגסטע פונקט אין הונדערטער יארן ביז היטלער איז געקומען צום מאכט און אנטי-סעמיטיזם איז געווארן לעגאל. די פילע צרות האט ליידער נישט נאכגעלאזט און האט געברענגט די גרינדונג פון ציוניזם דורך טעאדער הערצל. מיט די פארמערונג פון צרות איז די ציוניסטישע באוועגונג שטערקער געווארן און טויזנטער אידן האבן אפגעצויגן פון דייטשלאנד און אויסגעוואנדערט קיין אמעריקע אדער קיין פאלעסטינע, ספעציעל נאכדעם וואס היטלער איז געקומען צום מאכט. די גרעסטע טייל אידישע איינוואוינער זענען אבער יא פארבליבן אין דייטשלאנד מיט קאטאסטראפישע רעזולטאטן.
נאך דעם קריג זענען גאר אסאך יידן צוריק געקומען קיין דייטשלאנד. זיי זענען געווען איינגעטיילט אין דרײַ גרופעס: מענטשן וואס האבן געוואוינט אין דייטשלאנד בעפאר דער קריג און האבן זיך צוריקגעקערט צו זייערע שטעט און היימען, פארלוירענע מענטשן אן פאמיליעס פון גאנץ אייראפע וועלכע האבן געפונען רעזערוואט אין דייטשלאנד, און אן ערך פון 20,000 יידן וועלכע זענען געווען באהאלטן אין דייטשלאנד דורכאויס דער קריג. סך הכל איז די צאל יידן אין דייטשלאנד נאך דער קריג געווען נאר 5 פראצענט פון בעפאר דער קריג. דער נומער איז שטארק רעדוצירט געווארן וואס שפעטער נאך דער קריג ווען די דייטשע יידן האבן אימיגרירט קיין ארץ ישראל און אמעריקע. יידן האבן זיך באזעצט נאך דער קריג אין מערב בערלין, מינכן, פראנקפורט, דוסלדארף, האמבורג, און קעלן. ווייניגער פון 1,000 אידן האבן געוואוינט אין מזרח דייטשלאנד און אלע פון זיי אין מזרח בערלין.
רוב פארבליבענע יידישע געמיינדעס וואס זענען פארבליבן אין דייטשלאנד אפילו שפעטער זענען מיינסטנס געווען עלטערע מענטשן און דער אידישער צוקונפט אין דייטשלאנד איז געווען א פארפאלענער. די יידן האבן באקומען קאמפענסאציע פון די דייטשע רעגירונג און נאך פארשידענע הילף וועלכע האט זיי געמאכט די רייכסטע יידן אויף די וועלט אין יענע אומשטענדן.
די ווידער-פאראייגונג פון דייטשלאנד און שפעטער די צוזאמענפאל פון דעם סאוועטן פארבאנד האט געברענגט נאך יידן קיין דייטשלאנד וועלכע האט דעגרייכט 40,000 אין צאל. עס איז געווארן א גרעסערער פארלאנג פאר כשרע עסן און און שולעס און נייע יידישע ארגאניזאציעס האבן זיך געגרינדעט. די צאל פון נישט יידישע אידן איז געשאצט געווארן צו דאפלט (80,000). היינט האלט די צאל יידן ביי 60,000 אבער רוב יידן זענען רעפארמער אדער קאנסערוואטיווער באוועגונגען וועלכע לאזט איבער זייער א קליינע צאל ארטאדאקסישע יידן.
אנטי סעמיטיזם איז שוין היינט מער ווי אביסל צוריקגעקומען דורך עקסטרעם רעכטע גרופעס וועלכע באגייען פיינטליכע אקטן קעגן יידן אינעם גאנצן לאנד. כאטש די דייטשע באפעלקערונג איז שטארק קעגן די גרופעס און זייערע מיינונגן שאדט עס אבער אסאך די יידישע באפעלקערונג. די דייטשע רעגירונג נעמט זייער ערנסט די אנטי-סעמיטישע אקטן און באשטראפט זייער הארב דערפאר.
א בוך (מערצאל: ביכער) איז א זאמלונג פון בלעטער וואס זענען געשריבן, געדרוקט, אילוסטרירט אדער אפילו ליידיק, געמאכט פון פאפיר, פארמעט, אדער אנדערע מאטריאלן, צוזאמענגעהאפטן פון איין זייט. איין בויגן אין א בוך הייסט א בלאט, און א בלאט האט צוויי זייטן. היינט שאפט מען ביכער אויך אין עלעקטראנישן פארמאט.
אלע ביכער און געשריבענער ווערק רופט מען ליטעראטור.
איינער וואס פארקויפט ביכער איז א בוכהענדלער. א זאמלונג פון ביכער אין א ביבליאטעק
אין 2010, האט גוגל געשאצט אז אין דער וועלט זענען פאראן אומגעפער 130 מיליאן פארשידענע ביכער.
א יאר איז א תקופה-צייט וואס די ערד פלאנעט רינגלט ארום דער זון וואס איז אומגעפער 365 טעג. אזוי ווי ס'איז נישט א גענויע צאל מוז מען משלים זיין דאס יאר מיט נאך א טאג, כמעט יעדע פערדע יאר.
דער יידישע קאלענדאר איז באזירט אויף חדשים פון דער לבנה. א פשוט יאר האט 353 אדער 354 אדער 355 טעג, וואס איז נישט גענוג לויטן זון-יאר. דעריבער איז יעדע צוויטע אדער דריטע יאר אן עיבור יאר, דאס הייסט מען איז מוסיף א גאנצן חודש (אדר שני).
אין איראן און אפגאניסטאן ניצט מען דעם פערסישן קאלענדאר, וואס הייבט אן א ניי יאר דעם טאג ווען די פרילינג גלייכנאכט געפאלט אין טעהראן.
אסטראנאמן ניצן דאס "יוליאנישע יאר", דאס איז א תקופה פון 365.25 טעג, וואס יעדער טאג אנהאלט 86,400 סעקונדן. א ליכט יאר ווערט געמאסטן מיט יוליאנישע יארן.
אזוי ווי די אַקס פון דער ערד איז אנגעבייגט, מאכן זיך סעזאנען במשך דעם יאר: פרילינג, זומער (מיט לענגערע טעג און ווארעמען וועטער), הארבסט און ווינטער (מיט קערצערע טעג און קילערן וועטער).
אומאן (;) איז א שטאָט אין צענטראל אוקראינע, מזרח פון וויניצע, אין דעם היסטארישן מזרח אייראפעאישן ראיאן פון מזרח פּאָדאָליע. עס איז אַן אינדוסטריעלע שטאָט מיט לערך 85,000 איינוואוינער (2016).
די דאָזיקע אוקראַיִנישע שטאָט טראגט גרויס וויכטיקייט פאר בראסלעווער חסידות, ווײַל זי פארמאגט דעם קבר פון זיין גרינדער, רבי נחמן פון ברעסלאוו. דער קבר איז אַ צענטער פון פּילגרימ-נעסיע, און אויף ראש השנה ווערט עס באזוכט דורך צענדליגע טויזנטער אידן, אַרייַנגערעכנט פילע וואָס זענען נישט ברעסלאַווע אנהענגערס.
עס געפינט זיך אויפ מערב זיין פון אוקריינא, צווישן קיעוו און אדעסע. עס איז ווייט פון קיעוו צוויי הונדערט קילאמעטער, עס דויערט צו פארן מיט א קאר פונעם עראפארט אין קיעוו ביז אומאן, לערך צוויי און א האלב שעה.
דער גרויסער מאסן מארד.
אין דער שטאט אומאן האט פאסירט א גרויסן מאסן מארד דורך פויערן און רוצחים וואס האבן אויסגעהרג'ט טויזענטער אידן מענער פרויען און קינדער צוליב דעם וואס זיי האבן נישט געוואלט ווערן קריסטן. געווען איז דאס אין יאהר ה'תקכ"ח, עס איז געקומען א גרויסער רוצח און פיינט פון די אידן ער האט געהייסן גונטא ימ"ש, ער האט געוואלט זיין א קעניג פון אוקריינא און נישט זיין אונטערגעווארפן אונטער די רוסישע צאר, ער האט צוזאמענגענומען אסאך פויערן און זיי געהעצט קעגן די רעגירונג, אבער ווי יעדע פראבלעמאטישע צייט האט דאס זייער שלעכט געווירקט אויף די אידן, די פויערן זענען געווען גרויסע פיינט פון אידן און אין א יעדע שטעטל האבן זיי גע'הרג'ט די אידישע קינדער מיט מיתות משונות רח"ל, און דערנאך זיי בארויבט דאס געלט.
ווען די אידן פון די געגענט האבן געהערט אז גונטא מיט זיינע פויערן דערנענטערן זיך, זענען זיי אלע אנטלאפן פון זייערע הייזער און איבערגעלאזט זייער פארמעגן, און אזוי ווי אין אומאן האט דאן געוועלטיגט א גראף וואס האט ליב געהאט אידן האט זיי געטראכט אז ער וועט זיי מציל זיין, אבער דער גראף האט אויך מורא געהאט, ער האט נישט געוואלט מלחמה האלטן מיטן גונטא האט ער זיך איינגעשפארט אין זיין הויז וואס איז געווען ארום גענומען מיט א שטארקע מויער, און קיינעם נישט צוגעלאזט צו זיך. די אידן האבן נישט געוואוסט וואס צו טועהן זיי האבן זיך פארזאמלט אלע אידן פון די גאנצע ארומיגע געגענט אין גרויסע בית המדרש פון שטאט, זיך צו באהאלטן פון גונטא. עס האבן זיך געציילט די נפשות וואס זענען דארט געווען איבער דרייסיג טויזענט.
צווישן די אידן וואס זענען דאן געווען אין אומאן איז געווען א ערליכער מאן ר' דוד חזן, א באהאלטענער צדיק, ער מיט נאך אסאך מענטשן האבן זיך באהאלטן אין א הייל. ווען דער רשע גונטא איז אנגעקומען צום בית המדרש, האט ער געשטעלט א חופה אין דער חופה איז געווען א צלם א שתי וערב, ער האט אויסגערופן הויך צו די אידן, ווער עס וועט דורך גיין אונטער דער חופה און זיך בוקן צום שתי וערב וועט בלייבן לעבן! אבער פון די אלע אידן האט זיך נישט געופנען אפילו איין נפש וואס איז אריבער די חופה אלע זענען געבליבן שטיין שטייף אין בית המדרש און נישט געוואלט אויפטוישן זייער גלויבן מיט קריסטנטום. די גוים זענען זייער בייז געווארן און האבן אנגעהויבן צו הרג'ענען די אידן, עס האט זיך געפונען צווישן די אידן אסאך גבורים שטארקע לייט וואס האבן צוריק געשלאגן און גע'הרג'ט אסאך פון די פויערן, אבער ווי לאנג האבן זיי דען געקענט אויסהאלטן, די פויערן האבן זיך געשטארקט און האבן גע'רצח'ט און גע'הרג'ט די אידן מיט ביטערע מיתות משונות, זיי האבן נישט געשוינט קיינעם, מענער פרויען און אפילו פיעצעלע קינדער זענען אויס'גע'שחט'ן געווארן ווי שעפסן און בהמות. די הריגות האבן גענומען דריי טעג און דריי נעכט, עס האט זיך געהערט יאמערליכע קולות און געשרייען אינעם גאנצען שטעטל אבער ליידער איז קיינער נישט זיי געקומען צו הילף. דער צדיק ר' דוד חזן מיט זיינע מענטשן ווּאס זענען געווען באהלאטן אין הייל, האבן דאס געהערט, אבער האבן גארנישט געקענט דערצו טועהן.
אינמיטן די מארדן האט דער הויפט מערדער גונטא געשריגן פארן פריץ פונעם דארף, וויסן זאלסטו איך האב דיין טאכטאר סופיע ביי מיר אין דער האנט, און האט אים געוויזן זיין טאכטער, אויב מאכסטו נישט אויף דיין מויער וועל איך זי הרג'ענען, סופיע איז געווען די איינציגע טאכטער פונעם פריץ און נישט האבנדיג קיין אנדער אויסוועג האט ער געעפענט די טיר, די פויערן זענען אריין אין זיין פלאץ, און האבן צוגערויבט זיין פארמעגן און זיין געלד, זיי האבן די טאכטער סופיע דאך גע'הרג'ט, און דערנאך זענען זיי אנטלאפן פון אומאן.
דער פריץ האט שפעטער איינגעפלאנצט א ספעציעלער שיינער הערליכער גארטן וואס איז כמעט נישט אזיינאס, און האט דעם גארטן א נאמען געגעבן סופיא נאך זיין באליבטער טאכטער, דאס איז די באקאנטע סאפיע גארטן.
ווען עס איז געווארן שטיל איז ר' דוד חזן מיט זיינע מענטשן ארויס פון זיין באהאלטעניש, און עס איז אנטפלעגט געווארן פאר זייערע אויגן דער ביטערן אמת, טייכן בלוט האט זיך געגאסן ארום, און איברים פון מענטשן זענען געלעגן צושפרייט קעפ, הענט און פיס א. ד. ג. דער צדיק ר' דוד מיט זיינע מענטשן האבן זיך געאיילט און האבן צוזאעמענגענומען אלע אברים און שטיקער פלייש פון איבעראל, זיי האבן געגראבן צוויי טיעפע גרובער קבר אחים, און דארט בערדיגט אלע אברים און שטיקער, פון דעם אלעם האט זיך געמאכט די צוויי בערג וואס מען זעט היינט אין אומאן נעבן דעם קבר פון ר' נחמן. עס איז א באקאנטער פאקט אז נאך היינט צו טאג ווען מען גייט אהין ספעציעל אין די ווינטער ווען עס רעגנט און שנייעט ווערט אנטפלעקט דארט אייביג עצמות און גלגולת פון מענטשן, די ברעסלבער חסידים געבן אכט דערויף און בערדיגן עס נאכאמהל.
דער סוף פון גונטא איז געווען אז די רויסישע רעגירונג איז געוואור געווארן פון זיינע שטיקעס, די רויסישע מיליטער האט אים געשיקט אז זיי זענען זייער באצויבערט פון זיינע קענטעניסן און וואס טוט, זיי וויל אים אויפנעמען אלס א קעניג, זיי האבן געשיקט א דעלעגאציע צו אים, ווען די דעלגאציע איז אנגעקומען האבן זיי גלייך גע'הרגט'ט גונטא מיט זיינע מענטשן.
די מאסן מארד ווערט דערמאנט אין פארשידענע היסטאריע ביכער, אויך אין ספרים ווי אין ספר שער המלך איז דא א גאנצער דרוש און א הספד אויף זיי, דער שער המלך פארציילט אין אנדערע פלעצר אין זיין ספר די שרעקליכע מיתות משונות וואס זיי האבן דורכגעמאכט, א ביישפיל ברענגט ער, די גוים האבן גענומען א קינד, און געזאגט פאר זיין פאטער די ביסט א שוחט דיין קינד איז א שעפסעל, זיי האבן געצוואנגען דער טאטע צו שחט'ן זיין קינד און געזאגט אים, "שחט מיר דאס שעפסל" רח"ל. אויך אין ספר שבחי בעל שם טוב שטייט אז דער בעל שם טוב האט גערעדט פון זיי און געזאגט פאר וואס עס איז געשעהן. עס איז דא א קינות מיטן נאמען "מגילת אומאן", וואס דער צדיק ר' דוד האט אפגעשריבן די גאנצע מעשה, עס הייבט זיך אהן מיט די ווערטער "ויקונן דוד", מען פלעגט זיך פירן און אומאן עס צו פאהרליינען אין די טעג וואס דער אומגליק האט פאסירט זעקס און זיבען טעג אין חודש פון תמוז.
די משכילים פון אומאן.
די שטאט אומאן איז דעמאלטס געווען א מאדערנע שטאט, אסאך צדיקים האבן זיך געוואלט דארט בעזעסן אבער זיי האבן נישט געקענט, געוואנט האט אין די שטאט די הויפט גרויסע משכילים וואס האבן געוואלט איבער פיהרן די פרומע אידן צו זיין גוים, חייקל הורוויץ מיט זיינע צוויי איידעמער הירש בער הורוויץ, און דער אייניקעל פון דעם גאון דער נודע ביהודה משה לאנדא. זיי זענען אלע געווען תלמידים פון דעם משכיל נפתלי הירץ וויזעל. זיי האבן ביי זיך געהאט דעם ספר פון זייער רבין יין הלבנון אין כתב יד.
נפתלי הירץ וויזעל האט גשריבן דאס ספר יין הלבנן וואס איז געווען א פי' אויף מסכת אבות אבער ער האט דערין אריין געפלאכטן אסאך אפיקורשיסע געדאנגען. זיינע נאכפאלגער האבן געוואלט דרוקן דעם ספר און עס צושפרייטן צווישן אידן, און אזוי אריינברענגען די השכלה צווישן עהרליכע אידן. אין פאקט זענען זיי געווען נאנט צום קעניג פון אוקריינא זיי האבן פארמאגט ספעציעלע שריפטן פון "ניקאליי" אז זיי זענען אויסגערופענע בירגער. ווען ר' נחמן האט זיך אמאל אפגשעטעלט צו וויילן א שבת אין אומאן און די אפיקורסים האבן געהערט אז עס געפינט זיך אצינד א חסידישע רבי האט דער שווער חייקל געזאגט פאר זיינע איידעמער איך וועל גיין אים באזוכן און זען אויב עס איז ווערט מיט זאלן זיך פארהערן מיט אים! חייקל איז אריבער צו דער אכסניא פון ר' נחמן, ווען ער איז אריין געקומען פרעגט אים ר' נחמן וואס וויל א יוד, ענטפערט ער איך האב געהערט אז עס איז געקומען א גרויסער מענטש בין איך אים געקומען מקבל פנים זיין, זאגט אים ר' נחמן א גרויסער מענטש! אט קעגן אים מיר שטייט איין א גערויסער מענטש, ווייל דאן איז פונקט דארט איינגעשטאנען א רוסישער גענעראל, נו פרעגט ר' נחמן פאר וואס גייסטו נישט צו אים ? חייקל איז שטיל געווארן, ווען ער איז צוריק אהיים צו זיין משפחה האט ער זיי געזאגט ער האט טאקע מיך אביסל פארשעמעט אבער איך זע עס איז דא מיט וועמען צו רעדן.
שפעט נאמכמיט זענען די דריי משכילים אריבער צו רבי נחמן, רבי נחמן האט דאן געפראוועט שלוש סעודות מיט זיינע חסידים.
דער קבר פון רבי נחמן מברסלב.
אין דעם שטעטל ליגט ר' נחמן מברסלבס קבר.
ר' נחמן מברסלב האט עטליכע מאל געזאגט ביי זיין לעבן נאך דעם וואס ער ווערט נפטר וויל ער ליגן אין אומאן. דאס ערשטע מאל וואס מען ווייסט איז געווען אין יאהר ה'תקס"ב כ"ח אב ווען ר' נחמן איז געפארן פון זלאטיפאלי וואוינען אין ברסלב, איז ער אויפן וועג דורך געפארן אומאן, ווען ר' נחמן איז דארט געפארן האט ער אפגעשטעלט די וואגן און באטראכט די בית החיים און זיך אנגערופען: "ווי שיין און גיט איז צו ליגען אויף דעם בית החיים" ער איז דאן אראפ פון וואגן און אריין אינעם בית החיים און זיך געשטעלט קוקען דערין, ער האט זיך פארטראכט און געזאגט, דא איז גוט צו ליגען, ער איז דאן אריין אין שטאט און איז געבליבן דארט אויף שבת, ער איז אויף שבת איינגעשטאנען ביי איינע פון זיינע חסידים מיטן נאמען ר' אברהם חיים פון אומאן.
דאס בית החיים איז געווען דער אלטער בית החיים, עס איז שוין אלט געווען, און מען האט שוין דארט נישט געלייגט קיין מתים, נאר אין די נייע, אבער ר' נחמן האט דאך געוואלט ליגן אינעם אלטען בית החיים צוליב די מאסן מארד. ר' נחמן האט געהאלטן אז דאס פלאץ איז זייער הייליג וויבאלד עס איז דארט פארקגעקומן אזא גרויסער קידוש השם אז קיין איין נפש האט נישט געוואלט ווערן א קריסט אלע זענען געבליבן שטייף א איד א גלייבער אין גאט ברוך הוא.
דער קיבוץ פון ברעסלבער חסידים.
יעדעס יאר ראש השנה קומט דארט אהין כמעט אלע בראסלעווער חסידים פון דער גאנצער וועלט צו פראווען יום טוב מיט זייער געשטארבענעם רבי'ן, ווייל ר' נחמן האט געזאגט פאר זיינע חסידים "גאר מיין זאך איז ראש השנה", און ר' נתן מברסלב (דער תלמיד פון ר' נחמן) האט געהאלטן אז ר' נחמן האט געוואלט מען זאל קומען צו אים אויף ראש השנה אויך נאך זיין פטירה.
בשעת ר' נחמן האט געלעבט האט ר' נחמן אן א שיעור מאל געזאגט אז ער וויל מען זאל קומען צו אים אויף ראש השנה, ער האט זיך אויסגעדריקט אויך ראש השנה מוז יעדער זיין. מען דארף מאכן אט כרוז און זאגט ווער עס וויל מיך הערן זאל קומען צו מיר אויף ראש השנה, אפילו אזעלכע נשמות וואס איז קען נישט העלפן א גאנץ יאהר קען איך העלפן ראש השנה.. ווער עס קומעט צו מיר אויף ראש השנה מעג זיך באמת פרייערן, און מיט א אמת מקיים זיין דעם פסוק וואס גייט ארויף אויף ראש השנה אכלו משמנים שתו ממתקים כי חדות ה' היא מעוזכם. זעלבסט פארשענדליך אז די חסידים האבן זיך צוגעכאפט דערצו, און עס פלעגן קומען אלע חסידים צו ר' נחמן. אין זיין לעצטן יאר פון זיין לעבן ראש השנה שנת ה'תקע"א. זענען זיך צוזאמען געקומען צו אים איבער טויזענט אידן.
ווען ר' נחמן איז נפטר געווארן האבן כמעט אלע חסידים און גרויסע תלמידים פון ר' נחמן פארשטאנען אז מען זאל אנהאלטן דעם מנהג מט קומען ערב ראש השנה מתפלל זיין אויף זיין ציון, און דאווענען צוזאמען אין ראש השנה. די תלמידים ווי ר' נתן מברסלב, ר' יודל ממעדווידעווקא, ר' שמואל אייזיק פון דאשיוו, ר' שמעון, ר' נפתלי, ר' יצחק מחארשיוואטע, דער טיהוויצער'ס מגיד קינדער און אייניקלעך, אלע האבן אזוי אהנגענומען. און אזוי האט זיך אויסגעפארעמט דעם מנהג ביי ברסלבער חסידים אז יעדעס יאהר גייט מען צום ציון פון ר' נחמן אין אומאן.
אין די שפעטערע יארן, ווען דער קאמוניזים האט זיך אויסגעשפארייט און עס איז נישט מעגליך געווען צו קומען, האבן די פולישע ברסלבער חסידים געמאכט א קיבוץ אויף ראש השנה אין לובלין, און נאכן צווייטן וועלט קריג. ווען מען האט בכלל נישט געקענט פארן קיין אומאן האט זיך אויסגעשטעלטע אז צווישן די ברסלעווער חסידים, איז דא אזעלכע וואס האלטן אז היינט צו טאג מוז די זאמלונג (קיבוץ) מוז נישט זיין דווקא ביי ר' נחמן'ס קבר.
אין אומאן איז פלאצירט דער סאפיע גארטן.
דער קלויז.
דער קלויז איז דער גרעסטער מנין אין אומאן ווי עטליכע טויזנט אידן דאווענען דארט אהן קיין ספעציפישער רב וואס פירט עס,
עס איז במשך פון די יארן כסדר פארגרעסערט געווארן און באשטייט יעצט פון א ריזיגן בית המדרש מיט א גאלעריע וואו מען קען אראפקוקן און מיטהאלטן די תפלות פון אויבן.
עס דאווענען דארט פארן עמוד אידן מיט חזקה שוין פאר לאנגע יארן און די פאקטישע ווירטשאפט ווערט געפירט דורך ברסלכעווער חסידים פון ירושלים.
ביים קלויז געפונט זיך דער פראוויזארישער שפיטאל וואס ווערט יערליך אויפגעשטעלט פארן געברויך פון הונדערטער מענטשן, און אויך ברענגט מען דארט אפ אלע פארלוירענע רענצלעך וואס מענטשן פארלירן און קיעווער אדער אדעסער לופטפעלדער.
דער היינטיגער קיבוץ.
למעשה געפונט זיך אין אומאן ראש השנה אסאך מנינים וואס דאווענען נישט ביים קלויז.
אין תשע"ח האט זיך די חסידישע קלויז צעטיילט, היות רוב רבני ברסלב זענען ארויסגעקומען קעגן רבי אליעזר בערלאנד, און זיי האבן נישט געוואלט דאווענען צוזאמען מיט אים אין דעם זעלבן מנין, האבן זיי געענפנט א נייע קלויז.
ה'תרל"ו איז דאס צוועלפטער יאר פון דעם צוויי הונדערט און זיבן און ניינציגסטער (רצ"ז) זון מחזור.
דאס קביעות פון דעם יאר איז הש פשוטה וועלכע באדייט ה - ראש השנה איז דאנערשטיק (ה). ש - חשוון און כסלו זענען פולע (שלמים), חדשים פון דרייסיג טעג. פשוטה - דאס יאר האט ווי געווענליך צוועלף חדשים (פשוטה) ס'איז נישט אַן עיבור יאר.
ר' יואליש קרויס איז א ירושלים'ער אינגערמאן, וואס פירט אן מיט אתרא קדישא. און איז באקאנט אלס דער פאשקעווילן זאמעלער. מיט אן אוסף פון צענדליגע טויזנטער פאשקעווילן וואס לויפט אין משך פון יארן וואס יהדות החרדית האט נאר געוואוסט פון סקאנדאלן מחלוקת און געפעכטן.
ער איז דער יונגסטער איידעם פון דעם הויפט פון תורה ויראה ר' אברהם יעקב עפשטיין, אן איידעם פון רבי אהרן קאצענעלבויגן דער גרונדער פון נטורי קרתא. און זון פון דעם בעל הזוהר, ר' אברהם משה קרויס פון תולדות אהרן (א ברודער פון ר' שמואל בנימין קרויס. דער רבי פון תורת חסד, לונדון).
ער האט 17 קינדער און ער מעלקט אליין א קו פאר מילך, אלס כשרות אפהיטונג.
וויליאמסבורג בריק לויפט פון וויליאמסבורג אריבער צו און פון מאנהעטן.
דער וויליאמסבורג בריק האט מען אנגעהויבען צו בויען אין 1896 און איז פארענדיקט געווארען אין 1903, דער בריק איז יאמאלט געווען דער לענגסטע הענקעדיגע בריק אויף דער וועלט.
ספינקא איז דער נאמען פון א דארף אין מאראמאראש ווי די ספינקער חסידות איז געגרינדעט געווארן.
ספינקא חסידות.
דער ערשטער ספינקער רבי איז געווען רבי יוסף מאיר ווייס בעל אמרי יוסף, וואס איז געווען א תלמיד מובהק פון רבי יצחק אייזיק אייכנשטיין פון זידיטשויוו. אין ספינקא איז טאקע איינגעפירט זידיטשויווער הנהגות.
דערנאך האט איבערגענומען זיין זון דער "חקל יצחק", רבי יצחק אייזיק ווייס; ער איז געהרגעט געווארן דורך די נאציס ביים צווייטן וועלט קריג.
רבי נחמן כהנא, איידעם פונעם "אמרי יוסף", האט מחבר געווען א ספר "אורחות חיים". זיין זון, רבי צבי הירש כהנא, אן איידעם ביי רבי ברוך פון בריזדאוויטש (פון דער ראפשיצער דינאסטיע), איז געווען רב אין דער שטאט ספינקא. די נאציס האבן אים דערמארדעט ביים חורבן אייראפע אין חודש סיוון תש"ד.
רבי צבי הירש'ס עלצטער זון, רבי נחמן כהנא, איז געבוירן געווארן אין תרס"ה. ער איז געווען דער איידעם פון זיין פעטער רבי יעקב ישראל וישורון רובין פון סוליצא. זיינע איידעמעס זענען רבי משה פון וואוידיסלאוו און רבי נפתלי פון מעליץ.
נאך א זון פון רבי צבי הירש איז געווען רבי מנחם מענדל, איידעם ביי רבי אברהם פון קערעסטיר. ער איז אומגעקומען אין כעלמנא מיט אלע זיינע קינדער.
נאך דער מלחמה האט דאס ספינקא חסידות זיך צעשפרייט צווישן אסאך רבי'ס איבער דער גאנצער וועלט—ארץ ישראל, אייראפע, און אמעריקע. אין וויליאמסבורג אליין איז דא עטליכע ספינקער רבי'ס.
די כהנא משפחה פון ספינקער רבי'ס.
נאך א ספינקא רבי איז רבי ברוך צבי רוטנר שליט"א (בן כקש"ת הגה"צ רבי אהרן מרדכי רוטנר שליט"א מברעזיף, חתן הרה"ק רבי יוסף מאיר כהנא מספינקא ירושלים), וואס איז אדמו"ר מספינקא רמת שלמה.
(רבי מאיר אברהם אביש מבית יצחק ספינקא, איז אויך א איידעם ביי כקש"ת הגה"צ רבי אהרן מרדכי רוטנר שליט"א מברעזיף).
בערעגסאז.
דער אמרי יוסף האט געהאט אן איידעם רבי אביגדור פאלאק, א זון פון רבי יונתן בנימין פאלאק, מגדולי תלמידי בעל ה"דברי חיים" פון צאנז, וועלכער האט זיך אויס געדריקט אויף רבי יונתן בנימין אז ער איז א קדוש וטהור.
אן אינטרעסאנטע זאך ווערט דערציילט אז רבי יונתן בנימין איז נסתלק געווארן יונגערהייט פון די הקפדה פון רבי אייזיק'ל קאמארנער, אן נעמענדיג זיך פאר כבוד רבו הדברי חיים מצאנז. די אינגע אלמנה איז געפארן קיין צאנז, דער דברי חיים האט איהר אן געווינטשן אז פעריל בת זיסל וועט באלד צו טרעפן א שידוך וואס זי וועט זיך נישט דארפן שעמען מיטן ערשטן מאן. וכך הוה, אין א קורצער צייט דערנאך איז געווארן דער שידוך מיט איר צווייטן מאן, דאס איז געווען דער הייליגער אמרי יוסף, וואס איז מיט א צייט פריער געווארן אן אלמן אין מונקאטש. די רביצין האט געברענגט מיט איר דעם זון רבי אביגדור, וועלכער איז געווען דעמאלטס א יתום פון פינף יאר אינגאנצן, און דער אמרי יוסף האט מיט געברענגט צוויי טעכטער צירל (אשת האורחות חיים) און מלכה. דערנאך (בשנת תרמ"ב) האבן אביגדור און מלכה חתונה געהאט, דאס הייסט אז דער אמרי יוסף האט גענומען דעם שטיף זון פאר אן איידעם, און די רביצין האט גענומען די שטיף טאכטער פאר א שנור. דער אמרי יוסף מיט דער רביצין האבן דערנאך געהאט אויכעט שותפות'דיגע קינדער, דער הייליגער חקל יצחק זי"ע הי"ד און א טאכטער אלטא חנה (בזו"ר אשת ר' אברהם יקר רובינשטיין נכד המהרש"ם מברעזאן ובזו"ש אשת מהרי"ם מקאמארנא).
רבי אביגדור איז געווען באוואוסט ווי א קדוש עליון און א מתמיד עצום, פערציג יאר האט ער זיך נישט אריין געלייגט אין א בעט, ביי די שפעטערדיגע שעות פון די נעכט פלעגט ער האלטן א פעקל שליסלען אין די הענט אין אזוי געזיצן און געלערנט, כדי טאמער וועט ער חלילה איין שלאפן וועלן די שליסלען אראפ פאלן וועט ער זיך אזוי באלד אויף וועקן. נאך דער הסתלקות פון אמרי יוסף איז ער געבליבן אין ספינקא, אבער פון רוב שפלות אין ענוות קדשו איז ער אנטלאפן פון יעדן כבוד וועלכער איז געווען פאר אים די גרעסטע גנאי, חסידים מיטן רבי'ן אליין - דער (יונגערער) ברודער (פֿון איין מאמע) דער חקל יצחק פלעגן אים נאך גיין מיטן גרעסטן כבוד, אבער ער איז אנטלאפן פֿון דעם ווי פֿון פייער, דער חקל יצחק פלעגט זיך אויס דריקן אז די משנה כל הבורח מן הכבוד הכבוד רודף אחריו איז ספעציעל אויף אים געשריבן געווארן. דער ספה"ק "אמרי יוסף" האט ער צוזאמען מיטן ברודער דעם חקל יצחק איבער געארבעט, ווי עס ווערט דערמאנט אין דער הקדמה. ביי דער ערשטער וועלט מלחמה איז ער אנטלאפן קיין סיגעט, דארט איז ער געווען דער שיינער איד אין די ספינקא קלויז, ספינקער חסידים אין סיגעט האבן אים אויס געהאלטן בדרך כבוד. ער האט נישט גערעדט קיין שום שיחת חולין נאר בלית ברירה פלעגט ארויס זאגן די ווערטער: נא,, נו,, וכדו'.
צו דער חתונה פֿון דעם אייניקל רבי יוסף מאיר (וואס איז געווען א יתום פון טאטע אין מאמע) וועלעכער איז געווען אין בערגסאז איז דער גרויסע זיידע נישט געפארן היות בערגסאז איז געווען דעמאלטס אונטער די הערשאפט פון טשעכסלאוואקיע און סיגעט אין ראמעניא און אריבער צו גיין דעם גרעניץ האט מען געדארפט צום פאספארט מאכן א בילד האט ער ליבערשט מוחל געווען דאס באשיינען די חתונה און דער ברודער דער חקל יצחק זי"ע איז געווען עומד מצד נכד אחיו החתן. אזוי אויך ביי די חתונה פון זיין שוועסטער אסתר לאה מיט האדמו"ר רבי נפתלי צבי לאבין, האט דער חקל יצחק באשיינט בראש המסובים.
הגה"ק רבי אביגדור האט מאריך ימים געווען ביז י"ג שבט תרצ"ו לפ"ק, און מנוחתו כבוד אין סיגעט באוהל מיוחד לחלקו.
פֿון דער גאנצער גזע לבית ספינקא דורך דעם איידעם רבי אביגדור איז געבליבן לעבן נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, נאר די קינדער פון האדמו"ר רבי יוסף מאיר פאלאק פין בערגסאז.
זיין רביצין הרבנית חנה האט חתונה געהאט נאך דער מלחמה מיט דעם בעלזער רב, און זי האט מיט געברענגט אירע צוויי יתומים: רבי אברהם אלטער און ביילא חיה.
רבי אברהם אלטער האט נאך חתונה געהאט בחייו פון זיין שטיף טאטע און איז במשך די יארן געווארן באוואוסט אלס פתח תקוה רבי, דארט האט ער אוועק געשטעלט א בית מדרש מיט מוסדות תורה וחסד אין דער שטאט פתח תקוה, ער איז נסתלק געווארן (על פני אמו די בעלזער רעבעצין), כ' אלול תשס"ו אין מנו"כ נעבן זיין שטיף טאטע אין הר המנוחות ירושת"ו.
הרבנית מרת ביילא חי' וועלכע איז שפעטער געווען די קוממיות'ער רביצין האט געהייראט רבי מנחם מענדל מענדלזאן, זי איז אויך נפטר געווארן על פני אמה יונגערהייט כ"א אב תשנ"א אין די טאג פון די יארצייט פון איר שטיף טאטע דער בעלזער רב און ליגט אויך במחיצתו.
ר' דוד טווערסקי רב ק"ק ראחמסטריווקא אין ירושת"ו.
ר' ישעי' צבי (הירש) בריעף רב פון בימ"ד יערוסלב אין וויליאמסבורג.
ר' בערצי לייפער רב פון נדבורנה פתח תקווה.
ר' ישראל לייפער רב פון בערגסאז אין אלעד.
ווידעאָ איז א טעכנאלאגיע וואס באמעגליכט צייגן בעוועגליכע בילדער.
דאס ווידעא צייגט צענדליקע בילדער יעדע סעקונדע, ווען יעדע בילד װײַזט דעם המשך פון דעם פריערדיגן בילד, און אזוי זעט דאס אויס ביים מענטשנס אויגן ווי דאס בילד פארט העכטליך אזוי ווי ביים לעבן.
צום ביישפיל א טעלעוויזיע ווייזט 50 בילדער (ראמען) אין א סעקונדע.
וויבאלד אזוי פיל בילדער נעמט אָן-א-שיעור פלאץ וואס ברויכט זייער ברייטע שטריקן, איז דא היינט טעכנאלאגיעס וואס קענען פרעסן די בילדער, און אזוי קען מען ווייזן מער בילדער יעדע סעקונדע און ווייזן קלארער און שענער דאס ווידעא.
מיט די טעכנאלאגיע מאכט מען פילמען, ווידעא קליפס אד"ג.
די דאטן פון א ווידעא קען זיין אויף פארשידענע אנהאלטערס, ווי אנאלאגישע טייפ, הארטדיסק, CD און DVD.
סליחות מיינט תפילות וואס מען מחילה פונעם אייבערשטן. מן הסתם מיינט מען די סליחות וואס זענען צוגעשטעלט צו זאגן חודש אלול און אין די עשרת ימי תשובה. אין די סליחות איז דא אויך באזונדערע דיכטונגען.
די ספרדים הייבן אן זאגן סליחות פון אנהייב חודש אלול, אבער ביי די אשכנזים הייבט מען אן מוצאי שבת אדער זונטאג פאר ראש השנה (ווען ראש השנה געפאלט דאנערשטאג אדער שבת), און מוצאי שבת פ' כי תבא (ד.ה. א גאנצע וואך פריער) ווען ראש השנה געפאלט מאנטאג אדער דינסטאג.
מ'זאגט סליחות אויך די פאלגענדע פאסט טעג ביים דאווענען: עשרה בטבת, אסתר תענית און שבעה עשר בתמוז, און אויך בה"ב אין מרחשון און אייר. אויך יום כפור ביי די תפילות פון כל נדרי און נעילה (לויט דעם אלטן אשכנזישן מנהג ביי אלע תפילות) זאגט מען סליחות.
שטריימל איז א בלאגער אויף זיין בלאג א חסיד און א הערעטיק A Hasid and a Heretic
לויט ווי ער שרייבט, איז ער געבוירן אין אייראפע אין יאר 1974, און אויפגעוואקסן אין מיטל מזרח, און דארט געלעהרנט אין דער באקאנטער מירער ישיבה, און וואוינט היינט אין וויליאמסבורג מיט זיין ווייב און זעקס קינדער.
ווי דער נאמען זאגט איז ער אן אפיקורס אבער ער וואוינט נאכאלס צווישן די פרומע אידן, און דאס צווינגט אים זיך אויסצוגעבן אויפן אינטערנעט, צו פארגרינגערען זיין צוויי פאכיג לעבן ווי א טאטע מיט א שטוב פון פרומע קינדער, אבער ווי ער שרייבט שלאגט ער זיך מיט די טעגליכע נסיונות וואס ער דארף זיך באהאלטן.
זיין קראפט פון פאנטאזיע קען מען נישט פארמיידן ווען פון יעדן אנעקדאט שטראמט געפיל אז די ליינער קען זיך נישט העלפן נאר שפירן כאילו מיט אים פאסירט איצט די דורכלעבונג.
אויך האט ער שיין באשריבן זיין ערשטע אינטימע טרעפונג מיט א פרעמדער פרוי, אויף דעם האבן אים די ליינער קריטיקירט, אז ער איז נישט קיין אפיקורס נאר א פשוטער מנוול.
אויך האט ער באשריבן זיין ערשטן עסן פון טריפה און זיין עסן אום יום כיפור.
זייענדיג א אידישער בלאג, מעסט מען אים קעגן דעם טאטן פון די אלע בלאגס: קטלא קניא וואס איז בלי ספק מער ראפינירט און מער תלמיד חכם ווי שטריימל, אבער אנדערשט ווי קטלא קניא, איז ער גאר ווייט פון בייסיק און האסליך, ער שרייבט מיט שטארקע ליבע און עמאציע וואס באטרעפט טיף אין יעדן פון זיינע ליינער וואס האבן אויך די זעלבע ספיקות און נסיונות.
ער איז שוין געווען באשריבן אין ניו יארק טיימס און אין אנדערע פרעסטיזשפולע פרעסע ארטיקלען איבער ארויסגעפאלענע חסידים צום מאדערענעם לעבנסשטייגער וואס לעבן ווייטער צווישן די גאר פרומע באהאלטענערהייט.
קארל דער גרויסער איז געווען דער קעניג פון די פראנקן פון יאר 768 און קייסער פון דער רוימישער אימפעריע פון יאר 800 למספרם.
געבוירן דעם 2טן אפריל 748, און געשטארבן דעם 28סטן יאנואר 814.
באציאונגען מיט יידן.
קארל דער גרויסער האט זיך געוואנדן ברייטהארציק צו די יידן, אזוי ווי זיין פאטער פעפין דער קורצער וואס האט געדענקט די הילף פון די יידן ווען ער האט איינגענומען פראוואנס פון די מורו. אין זיינע צייטן האט מען אריינגענומען יידן אין דעם קייסערישן הויף, און א ייד, יצחק, לכאורה א דאלמעטשער, האט באטייליקט אין דער גרופע וואס קארל האט געשיקט צו הארון אל-ראשיד. ביי יידן האט מען גערעכנט די תקופה פון קארל'ס מלוכה די גאלדענע צייט פון פראנצויזישן און דייטשן יידנטום.
קעמפ(אידיש: לאַגער) איז פאר די קינדער און אנשטאלטן וואס פארברענגען צוזאמען אוועק פון שטוב פאר 8 וואכן אינעם זומער.
אין סאטמאר קענען די קינדער נישט שפילן קיין באל און כמעט נישט קיין אקטיוויטעטן, דאס האט זיך אבער שוין אויך מער געטוישט, זינטן גרינדדונג פון קאנקורענץ ביי די ארונים מיידלעך נייע קעמפ, וואס האט אריינגעברענגט ביי די מיידלעך אקטיוויטעטן.
רבי שמואל צבי הורוויץ (ספינקא, אונגארן - כ"ז אב ה'תשנ"ז, וויליאמסבורג, ניו יארק) איז געוועזן דער רבי פון ספינקא און בעל מחבר פון די ספרים מלבוש צבי, תפארת צבי, תולדות צבי, טבא דשמואל און נחלת צבי אויף תהלים. אדער מער באקאנט אלס ר' הערשעלע ספינקער וויאזוי מען האט אים גערופן בלשון חיבה.
ער האט געוואוינט אין וויליאמסבורג און געפירט זיין רעביסטיווע פון זיין בית המדרש אויף קיעפ סטריט, וואס איז געווען א ווענד-פונקט פאר אידן פון אלע קרייזן חסידים, וואס זיי אלע האבן אין אים געטראפן א אויער וואס האט זיך צוגעהערט צו זייערע שאלות, צרות און פראבלעמען מיט הארץ און געפיל, און איז געווען פארעכענט אלץ א פועל ישועות.
געבוירן צו זיין פאטער רבי אברהם אביש הורוויץ הי"ד, וואס ער איז געווען רב אין קראלי און געווען אן איידעם ביים חקל יצחק, רבי יצחק אייזיק ווייס, דער זון פון ראש אדמו"רות ספינקא, ר' יוסף מאיר ווייס דער בעל אמרי יוסף.
ער איז געווארן אויפגעצויגן ביי זיין זיידן דער חקל יצחק. טראץ דעם וואס זיין טאטע האט געליטן צרות פון די חסידים פון ר' יואל טייטלבוים אין קראלי צוליב די רבנות דארטן, איז ער זיך געגאנגען צום סאטמאר רבי זצוק"ל נאך די מלחמה און ניו יארק זיך מאכנדיג פארגעסן איבער די אלטע טינה. דער סאטמארער רבי ז"ל פלעגט אום אליין רופן קראלער רב בימי נעוריו, און האט אום ארויסגעוויזן גרויס חביבות עד כדי כך ער פלעגט אפילו הייסן זיך גיין איבערשמועסן מיט אים זאגנדיג ער איז א קלוגער ערליכער איד, דאס אלס צוליב דעם וואס ער איז געווארן אויפגעצויגן אין ספינקא ביים זיידן ווי מ'האט קיין מחלוקת נישט געפירט. ר' פישעלע הערשקאוויטש פון זיין זיידנס חסידים האבן זיך טאקע נישט אפגעלאזט דערפאר פון אים.
זיין ווינקעלע און וויליאמסבורג איז געווען א תל תלפיות ווי עס האבן זיך געקענט אדורך דרייען אין איין וואך הונדערטער אידן פון אלע שיכטן און קרייזן: חסידישע, ליטווישע, ספרדישע, אמעריקאנער, מאדערנע, און אלע זענען ארויס צופרידן און רואיג שפירנדיג א געהאלפענער, ער האט געהאט אזעלטענער קלארן פארשטאנד און סיי וועלכע הינזיכט מען האט איהם געפרעגט.
זיין עבודה פון תשובה כסדר איז געווען א ציאונג קראפט, וואס האט זיך איבגעחזרט א יעדע וואך ביי שלוש סעודות אין די טונקל ווי ער האט איינגעריסן מיט יאמערליכע געוויינען און דער ריזן עולם זקנים עם נערים נשים ואנשים צוגלייך, פלעגן קומן צפארן מיט קארן, עס האט זיך געצויגן שעות נאכן זמן מוצש"ק, פון אלע געגענטער פון מעטראפליטן ניו יארק פלעגט זיך מיטרייסן מיט טרערן און זיך גוט אויסוויינען ביינאזאם הויך אויפן קול.
זיין צורה איז געווען זייער א שטארקע צוצואונגס קראפט מיט זיין צוצואונדיגע פרייליכע שמייכל ווען אימער א איד איז אריינגעקומען אין שטוב.
אידען האבן געהויבן זייערע קינדער אינדערהייך ביי זיינע הייליגע הקפות שמח"ת צו זען די שיינענדיגע לעכטיגע צורה,אויך פלעגט ראש השנה ביינאכט שטיין אן עולם אידן מיט זייערע קינדערלעך אין די רייע זיך אנציווינטשען א גיט יאר וואס האט גענומען צו לאנגע שעות.
ער איז אוועקגעפאלן אינמיטן די תורה פרייטיג צונאכטס ביים טיש פון דביקות, ווען ער האט געהאלטן אינמיטן יאמערן איבער ארויפגיין צו די טאטעס אין הימל, פון א מאסיווע הארץ אטאקע, מען האט אים פרובירט צוריק ברענגען אבער אן הצלחה.
זיין מצבה אין דיענס ניו זשערסי.
ער איז געווען באקאנט מיט זיין אייגענארטיגען דרך נישט נאכצולאזען פון די דרכי אבות הקדושים קיין ביסעל פון וואס מען האט זיך געפירט אין אונגארין. ער האט נישט געוואלט הערן פון קיין שום נייע זאכן.
וויליאם זשעפערסאן קלינטאן (געבוירן דעם 19טן אויגוסט, 1946) איז געווען דער 42סטער אמעריקאנער פרעזידענט,
וויליאם זשעפרעסאן קלינטאן, גערופן ביל, ווערט פארעכענט פון די גוטע פרעזידענטן אין אמעריקע'ס היסטאריע. ער איז געווען געפלאגט פון צניעות סקאנדאלן, מיט האבן געשלעכט מיט א אינגן מיידל מאניקע לעווינסקי. בכלל איז ער געווען געשלאגן מיט לעבעדיגן סקאנדאל מיט שמוץ און קארופציע פון רעכטס און לינקס. מען האט אים אנגעקוקט אלס זייער א פראסטער נידעריגער עלעמענט אבער אלס גלענצענדער שפילער און פאלקס מאן.
זיין טאטע איז געווען א שיכור און געשטארבן פאר דאס קליינער ביל האט אים געקענט. זיין ברודער איז א דראג עדיקטעט. און זיין פרעזידענטשאפט האט ארויפגעטריבן די רעפובליקאנער כח אין וואשינגטאן נאכדעם וואס זיי איז געלונגען איבערנעמען ביידע הייזער אין סענאט און אין קאנגרעס נאך לאנגע יארן גלות.
אין דער יודישער היסטאריע, ווערט ער דערמאנט צוליב דעם היסטארישן באגעגעניש מיטן סקווערער רבין ביים אויסלויף פון זיין אמט, ווי ער האט געלאזט באפרייען עטליכע חסידישע יודן פון טורמע, צוליב די הערצה און איבערגענומענקייט, וואס ער האט געהאט צו דער פערזענליכער בקשה פונעם סקווערער רבין דאן.
קלינטאן
איטאליענער () זענען אן עטנישע גרופע פון איטאליע, וואס האבן אן איטאליענישע קולטור און ייחוס, און רעדן איטאליעניש ווי מוטערשפראך. געזעצלעך אבער, זענען נאר בירגער פון דער איטאליענישער רעפובליק איטאליענער.
ריכטיק פאר 2010, וואוינען 56 מיליאן איטאליענער אין איטאליע, מיט נאך 500,000 אין דער שווייץ און אנדערע שכנותדיקע לענדער. נאך 50 מיליאן איטאליענער וואוינען אין בראזיל, ארגענטינע און די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
ענגלאנד איז דאס גרעסטע און מערסט באפעלקערטע באשטייטיילע לאנד אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך פון גרויסבריטאניע און צפון אירלאנד. זיינע איינוואוינער זענען 83% פון דער גאנצער באפעלקערונג פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך. די יאדערלאנד טעריטאריע פון ענגלאנד פארנעמט דאס דרום'דיג צוויי דריטל פונעם גרויסבריטאניע אינזל און האט יבשה גרענעצן מיט סקאטלאנד צו צפון און וויילס צו מערב; די ים גרענעצן זענען דער צפון ים, אירישער ים, אטלאנטישער אקעאן און ענגלישער קאנאל.
ענגלאנד איז געווארן א פאראייניגטע שטאַט אין דעם 10טן יארהונדערט. דער נאמען 'ענגלאנד' שטאמט פון די אנגלען, א דייטשיש פאלק וואס האט באזעצט די טעריטאריע אין די 5טער און 6טער יארהונדערטער. די הויפטשטאט פון ענגלאנד איז לאנדאן, וואס איז די גרעסטע שטאט אין ענגלאנד און אויך (לויט רוב מאסן) די גרעסטע שטאט אין דעם אייראפעאישן פאראיין.
ענגלאנד געפינט זיך אינעם אינזל גרויסבריטאניע. צום צפון פון ענגלאנד איז סקאטלאנד, מיט וויילס צו מערב. צו מזרח און דרום, און אויך דערצו א טייל פון מערב, האט ענגלאנד א ים בארטן. פראנקרייך איז צו דרום-מזרח, אריבער דעם ענגלישן קאנאל. דער קאנאל טונעל אונטערן ים, באהעפט ענגלאנד מיט יאדערלאנד אייראפע. אירלאנד איס א גרויסער אינזל צו מערב.
לאנדאן איז די גרעסטע שטאט און די הויפטשטאט. אנדערע גרויסע שטעט זענען בירמינגהאם, מאנטשעסטער, לידז, שעפילד, בריסטאל און ליווערפול. דער לענגסטער טייך אין ענגלאנד איז דער סעווערן. אנדערע לאנגע טייכן זענען דער טעמז (וואס פליסט אדורך לאנדאן), דער טרענט און דער הומבער.
ענגלאנד'ס עקאנאמיע איז פון די גרעסטע אין דער וועלט, מיט א דורכשניטלעכער ברוטא אינלענדישער פראדוקט א מענטש פון £22,907. די עקאנאמיע איז א געמישטע מארק עקאנאמיע מיט א סאך פרייער מארק פרינציפן, אבער אויפהאלטנדיק א פארגעשריטענע סאציאלע פארזארג אינפראסטרוקטור. די אפיציעל וואלוטע אין ענגלאנד איז דער פונט שטערלינג, מיטן סימבאל GBP. שטייערן אין ענגלאנד זענען נישט גאר הויך אין פארגלייך מיט גאנץ אייראפע—אין 2009 איז דער גרונטיקער פערזענלעכער שטייערקורס 20% אויף שטייערדיקן איינקומפט ביז £37,400, און 40% אויפן איבעריגן פארדינסט איבער דעם סכום. די ענגלישע עקאנאמיע איז דער גרעסטער טייל פון דער עקאנאמיע פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך, וואס האט דעם 18טן העכסטן GDP א מענטש אין דער וועלט. ענגלאנד גייט פון פארנט אין די כעמישע און פארמאצעווטישע סעקטארן און אין וויכטיגע טעכנישע אינדוסטריעס. לאנדאן, היים פון דער לאנדאנער בערזע, די הויפט בערזע אין די פאראייניגטע שטאטן און די גרעסטע אין אייראפע, איז ענגלאנד'ס פינאנציעלער צענטער—100 פון אייראפע'ס 500 גרעסטע קארפאראציעס זענען באזירט אין לאנדאן. לאנדאן איז דער גרעסטער פינאנציעלער צענטער אין אייראפע, און אויך היינט (2009) די גרעסטע אין דער וועלט.
לאנדווירטשאפט איז שטארק מעכאניזירט און פראדוצירט 60% פון די עסן באדארפן מיט נאר 2% פונעם ארבעטסקראפט.
פראמינענטע ענגלענדער פונעם פעלד פון וויסנשאפט און מאטעמאטיק שליסן איין סיר אייזיק ניוטאן, מייקל פאראדיי, ראבערט הוק, ראבערט בויל, דזשאזעף פריסטלי, טים בערנערס-לי און פאל דיראק.
אלס געבורטסארט פון דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע איז ענגלאנד געווען די היים פון א סך פראמינענטע דערפינדער אין די 18טן און 19טן יארהונדערטער. צווישן די בארימטע ענגלישע אינזשענירן זענען איזאמבארד קינגדאם ברונעל, שאפער פון דער גרויסער מערבדיקער באן, פארע־שיפן און וויכטיקע בריקן.
דער פאטער פון די אייזנבאנען, דזשארדזש סטיוונסאן האט געבויט די ערשטע צווישן־שטעט פובליקע אייזנבאן אין דער וועלט, די ליווערפול און מאנטשעסטער באן, וואס האט געעפנט אין 1830.
ענגלישע אויסגעפינסן שליסן איין: דער דזשעט ענזשין, די ערשטע אינדוסטריעלע שפינמאשין, דער ערשטער קאמפיוטער און דער ערשטער מאדערנער קאמפיוטער, די וועלט-וועב מיט HTML, בלוט-טראנספוזיע, די מאטאריזירטע שטויבמאשין, גראזשניידער, עלעקטרישע מאטאר און דאמפמאטאר.
די ענגלישע שפראך איז א מערב דייטשישע שפראך וואס מ'רעדט אין אסאך לענדער ארום דער וועלט. ס'איז דא אומגעפער 380 מיליאן מענטשן וואס רעדן ענגליש אלס מוטער־שפראך, אזוי איז זי די דריטע מערסטע גערעדט שפראך אין דער וועלט. א ביליאן מענטשן רעדן זי אלס צווייטע שפראך. ענגליש איז באאיינפלוסט דורך פילע פארשידענע שפראכן.
מיטל ענגלישע ליטעראטור האט אנגעהויבן מיט דזשעפרי טשאסער, פארפאסער פון די "קאנטערבורי מעשה'ס".
רבי ישכר דוב בעריש הורוויץ (ו' שבט ה'תש"ח - י"ט תשרי תשס"ח), באקאנט אלס רבי בעריש הורוויץ, איז געווען דער ספינקער רבי אין וויליאמסבורג, ברוקלין. ער איז געווען דער עלצטער זון פון ר' הערשעלע ספינקער און געווען אן איידעם ביים איהעלער רב.
ער האט געגרינדעט און אנגעפירט די ספינקא מוסדות ווען זיין טאטע האט נאך געלעבט, פון דארט האט ער זיך ערווארבן דעם נאמען ווי א ספעציאליסט אין חינוך, און ער האט צוגעשטעלט צענדליגער מחנכים וואס זענען היינט צו טאג צעשפרייט אין היימישע מוסדות התורה.
נאך דעם וואס זיין פאטער איז אוועק האט ער געעפנט זיין בית המדרש אויף דעם נאמען פון זיין טאטן.
ער האט ארויס געגעבן א סעריע ספרים פון זיין טאטן, תפארת צבי על התורה - איטליכע בענדער, מועדים, זמירות לשבת, הגדה של פסח.
אין דער נאכט פון כ"ט תמוז ערב ראש חודש אב ה'תשס"ו איז זיין רביצין בלומא שרה ז"ל פלוצלינג אוועק פון אן עקסידענט אין די קעטסקילס.
מאנטאג פארטאגס, י"ט תשרי ה'תשס"ח, דעם דריטן טאג חול המועד סוכות, איז ער אוועק פון דער וועלט. ביי דער לויה וואס איז פארגעקומען יענעם טאג האט מען אויפגענומען זיין זון רבי יוסף מאיר אלס ממלא מקום.
ר' מאיר אברהם אביש הורוויץ איז דער צווייטער זון פון ר' הערשעלע ספינקער. ער האט איבערגענומען דעם גרויסן ספינקער בית המדרש אין וויליאמסבורג און האט גע'ירש'נט רוב פון זיין טאטענס חסידים. ער איז אן איידעם ביי ר' אהרן מרדכי רוטנער א פייערדיגער בעלזער חסיד, אן איידים ביי די ספינקא רבי פון ירושלים רבי יוסף מאיר כהנא, ער איז אויך א מגיד שיעור אין דער טשעבינער ישיבה אין ארץ ישראל.
ווען זיין טאטע איז אוועק האט ער מיט זיין ברודער רבי אייזיק הורוויץ איבערגנומען דעם טאטנס גרויסן בית מדרש. ווייל אויף די צוואה איז געשטאנען אז זיי זאלן פירן צוזאמען דעם בית המדרש זיי האבן צוזאמען געפירט טיש.
זעקס וואכן שפעטער איז געווען שמחת תורה, און עס האט נישט אויסגעקוקט פראקטיש צו טאנצן הקפות ביידע צוזאמען, און עס איז שוין געווען א רייבעריי צווישען די צוויי איז ר' אייזיק אוועק און זיך געעפענט אן אייגענע שול, און ר' אביש איז געבליבן מיט דעם טאטענס בית המדרש.
ר' אביש איז באקאנט מיט זיין גרויס קענטיסטען אין אלע חסידישע ספרים, און איז אויך מחזק אסאך לבבות נשברות.
רבי אלעזר יצחק אייזיק הורוויץ איז דער ספינקער רבי פון תולדות צבי.
ער איז דער דריטער זון פון ר' הערשעלע ספינקער. ער איז אן איידעם ביי ר' יחזקאל שרגא מערץ, אנדערע רופן אים ר׳ אייזיק ספינקער.
ווען זיין טאטע איז אוועק האט ער איבערגענומען דעם טאטענ'ס בית המדרש צוזאמען מיט זיין ברודער ר' אביש הורוויץ, און זיי האבן זיך איינגעטיילט און צוזאמען געפירט טיש.
זעקס וואכן שפעטער אום שמיני עצרת איז זיין שוויגער אוועק, ווען עס איז געקומען צו הקפות איז ער אוועקגעגאנגען און האט פארוואנדעלט זיין שוויגער'ס הויז אין א בית המדרש און געטאנצט דארט די הקפות. דערביי האט ער זיך אנגעהויבן רופן אדמו"ר מתולדות צבי ספינקא.
ער האט היינט א ביהמ"ד און מקוה אין קרית יואל אויף טעטש קארט אין דער עצי תמרים געגנט, מען זאגט אז אין קרית יואל האט ער בערך 200-300 נאנטע מענטשן; דער ביהמ"ד הייסט אויך תולדות צבי.
אין אויך א ביהמ"ד אין בארא פארק ווי זיין צווייטע זון הרב יואל זוסמאן דינט אלס רב, ער האט אויך א ביהמ"ד אין לעיקוואט ווי זיין נעפיא הרב אברהם שמואל ענגלענדער דינט אלס רב.
ער האט לעצטענס געפענט א ישיבה קטנה אין בלומענגראוו (קרית יואל) ווי הרב מרדכי הערש שפיצער דינט אלס ראש ישיבה עס לערנען דארט בערך 50 בחורים.
ער האט ארויסגעגעבן פון זיין טאטן דעם ספר תולדות צבי על התורה - זמירות זכרון צבי - ספר הקדמות.
ער פראוועט שלוש סעודות'ן מיט פייערדיגע תורות ווי אפטמאל קען מען אראפלאזן אפאר טרערן, צו זיינע שלוש סעודות'ן קומט מען הערן פון די גאנצע שטאט, און צו דעם איז ער א געוואלדיגער בעל מחדש ביי זיינע תורות קען מען איינקויפען אסאך ידיעות אויף זייער א ברייטן פארנעם ווי ער שטעלט אלעס צוזאם ווינדערלעך אויף א מייסטערהאפטיגן אופן.
ער האט זיך געבויט א ביזדערווייל א נייע ביהמ"ד אויף פען סטריט ווי עס האט שוין אין די הייליגע טעג געדאווענט איבער דריי הונדערט אידן. אויך איז ער באוואוסט מיט זיין התמדת התורה וואס מען זאגט אויף אים אז ער קען לערנען 5-6 שעות רצופות אן איין הפסק.
ער דאווענט א יעדן טאג אין דער וואך וותיקין (חוץ שבת, יום טוב, און חול המועד). ער דאווענט שנעל, אזוי פלעגט אויך זיין טאטע רבי הערשעלע דאווענען
ער איז ארומגענומען מיט לייבן גבאים די בארימטע משפחת שפיטצער קינדער און אייניקלעך פון הרב יעקב אלימלך שפיטצער שליט"א
זיין הויפט גבאי איז הרה"ח יצחק ברוך שפיטצער וואס פירט דעם הויף מיט א געניטער האנט א שטייגער ווי ר' משה גבאי אין סאטמאר.
ר' נטע הורוויץ שליט"א איז דער פערטער זון פון ר' הערשעלע ספינקער.
ווען זיין טאטע האט נאך געלעבט האט ער זיך געצויגן קיין בארא פארק און דארט געעפענט א ספינקער בית המדרש.
רבי נפתלי הורוויץ אדמו"ר מקראלי וויליאמסבורג, צוזאמען מיט אולאמער רב שליט"א.
רבי נפתלי הורוויץ איז דער קראליער רבי. ער איז דער אינגסטער זון פון רבי הערשעלע ספינקער.
ער איז אלס חתן (ה'תשמ"ד) געווארן אויפגענומען אלס מנהל רוחני אין דער ספינקער תלמוד תורה. ער האט אנגעהאלטן די פאסטן ביז ער האט געעפנט די ספינקא מיידל שולע אין וויליאמסבורג.
ווען זיין טאטע איז אוועק האט ער זיך געעפנט אן אייגן בית המדרש אין וויליאמסבורג, אויף וואלעבאוט ראג פון מידעלטאן גאס, מיטן נאמען בית שמואל צבי קראלי. נאך זיין טאטע ר׳ שמואל צבי און זיין זיידע ר' אברהם אביש מקראלי. ער האט גאר שטארק מצליח געווען צו ציען אסאך חסידים און מעריצים בעיקר אינגעלייט און האט געבויט א פראכטפולע ביהמ״ד אויפן צווייטן שטאק אין דעם זעלבן בנין, און די צייט איז דער ערשטע ביהמ״ד געווארן א שטיבל אינאיינעם מיט נאך צוגעבויטע שטיבלעך אויפן ערשטן שטאק.
היינט איז קראלי אין וויליאמסבורג א שיינע גרויס חסידות. מיט א תלמוד תורה, א מיידל שולע און א קאנטרי אין פאלסבורג, ניו יארק.
הלל איז א אידישע סטודענטן פארבאנד, מיט צענטערן אין אלע קאלג' און אוניווערסיטטן איבער די וועלט, זיי שטעלן צו מננים צו דאווענען און כשר'ס צו עסן. און סתם א ווארעם שטיבעלע אדער דירה צו פארברענגן צוזאמן אין א אידישע סביבה. כדי די אידן זאלן זיך ווי ווייניגער אסימילירן מיט די גוים מיט וועמען זיי לערנען און זיך נאר פארברענגן צווישן זיך אזוי ארום חתונה האבן מיט אנדערע אידן.
א גרויס חלק פון בעלי תשובה זענען פון אט די הלל צענטערן, ווייל אסאך שטעלן צו גוטע ראביי מיט פראגראמען וואס מאכן זיי באליבט אין אידישקייט.
סי געיט פון דער לופט
סי געיט איז א געגנט אין ברוקלין, ניו יארק, עס וואוינען דארט 5000 מענטשען און עס איז פארהאן 2000 דירות, עס געפונט זיך ביים מעריב-דרום ווינקל פון ברוקלין און עס טוט זיך גרעניצן מיט קאני איילענד צו מזרח.
סי געיט איז געבויט געווארן אויפן ארט וועלכעס איז אין די מיטעלע 1800 אנגערופען געווארען Norton's Point אדער West Brighton ווי די מאכטפולע פאליטישע קרופטירטע ארגאניזאציע Tammany Hall האבן אויפגעשטעלט שאַנדהייזער און דארט האט זיך אויסבאהלטען זייער פירער דער געוועזענער קנגרעסמאן William Marcy Tweed וועלכער איז אנטלאפען פון א מאנהעטן תפיסה, פון דארט האט ער געכאפט א שיף קיין קובא. אין 1892 האט מען פארקויפט דאס פלאץ און אויפגעשטעלט א Yacht Club - וועלכער איז פארברענט געווארן אין די 30' יארן - און א פארוויילונגס ארט פאר רייכע אריסטעקראטען, דאמאלטס איז געבויט געווארען גרויסע פאלאצען און האטעלען דעזיינט דורוך בארימטע ארכיטעקן, אין 1899 האבן די פולע נייע היים איינגעטומערס זיך צונויפגענומען און באשטימט אן אסאציאציע (Association) וועלכע זאל זיי פארטרעטן און איר א נאמען געגעבען "די סי געיט אסאציאציע". במשך די 30' יארן ווען עס האט געהערשט די דעפרעסיע אין אמעריקע האט סי געיט פארלוירען איר חן די רייכע לייט זענען פארשווינדען געווארען און די אלע גרויסע פאלאצען זענען צוטיילט געווארען פאר מערערע דירות ווי די מיטל קלאס מענטשן האבן זיך באזעצט. אין די 40' יארן ווען עס האט געהערשט דער צווייטער וועלט מלחמה האט מען זיך אין אמעריקע געשראקען פון א פלוצלינגער באמבאדירונג מצד די דייטשע לופט כוחעס, האט מען דאמאלט אויפגעבויט אנטי-ערקרעפט anti aircraft באזעס אויפן ים בארטען פון סי געיט. די איבערבלייבענישען פון די אנטי-ערקרעפט איינריכטען איז געווען מערגבאר ביז אינמיטן די 90' יארן ווען די us army corps of engineers האט באשאטן דער ים בארטען מיט טויזנטער טאנען פון זאמד און באגראבן אלזדינג צוליב א גרויסער פארפלייצונג וועלכער האט אומגעווארפען א הויז און געטון שאדן צו מערערע אנדערע הייזער.
סי געיט טוט ביז היינט פונקצואנירען ווי א זעלבשטענדיגע פריוואטע שטאט מיט אן אייגענעם פאליציי דעפארטמענט וועלכע איז דער עלצטער פאליציי דעפארטמענט אין ברוקלין, סי געיט איז באשיצט מיט א הויעכער צוים פון מזרח זייט - וועלכער האט 2 טוירען ווי די פארקער פון מענטשען און אטומאבילען קומען אריין - און מיט'ן ים פון דריי, די גאסען און פארקס זענען די אייגענטום פון די סי געיט אסאציאציע וועלכע זענען די פארשטייערס פון די 820 היים איינגעטומער. די אסאציאציע באשטייט פון 21 ערוועלטע איינוואוינער, וואלען קומט פאָר א יעדערס יאר אויף 7 פון די 21 בענקלעך, צו וועלען אדער צו ווערן געוועלט מיז מען זיין אן היים איינגעטומער, דער אסאציאציע באשטימט אויך א פרעזידענט און א ווייס פרעזידענט פון ציווישען אירע מיטגלידער.
אידן אין סי געיט.
און די בראשית יארן פון סי געיט האט מען קיין איד נישט אריין געלאזט אבער מיט דער צייט האט זיך דאס געטוישט אז מיט א 10יאר צוריק האט די ניו יארק טיימס געשריבען אין אן ארטיקעל איבער סי געיט אז אירע איינוואוינערס זענען 70% אידן איינגעטיילט אין דרי גרופעס, אלט געזעצענע אמעריקאנער אידן, ארטאדאקסישע אידן און רוסישע אידן.
פון די ערשטע פאפעלערע אידישע איינוואוינערס איז באקאנט דער באוויסטער שרייבער יצחק באשעוויס זינגער וועלכער איז אנגעקומען קיין אמעריקע אין 25' (לויט אנדערע ערשט אין 35') צו זיין ברודער וועלכער האט געוואוינט אין סי געיט און קורץ דעראויף האט ער זיך זעלבסט געדונגען א דירה פאר $4 א וואך, און שפעטער אין זיינע שרייבונגען האט ער געשריבען איבער סי געיט מיט קורצע זאצן.
די ערשטער שול וועלכער איז געבויט געווארן אין סי געיט האט און זיינער צייט געהאט אויס צו שטיין פון די אנטעסעמיטישע איינוואוינער וועלכע האבן געמאכט מערערע פראבלעמען מיטן בויען אבער די שול כנסת ישראל שטייט נאך ביז היינט, במשך די 70' יארן איז דארט געווען רב הרב געלבמאן, דער היינטיגער רב איז הרב בריקמאן פון חב"ד וועלכער האט א שטארקער השפעה אויף די רוסישע אידן.
אין די 50'-60' יארן האבן זיך א טייל מתפללים אפגעטיילט און געגרינדעט א נייער שול ווי הרב קראוויץ און שפעטער הרב אריעלי האבן געדינט אלץ רב, דערנאך אין די 80ער יארן איז די שול איבער גענומען געווארן דורוך הרב רובין זין פון סוליצער רבין פון פאר ראקאוועי וועלכער פירט דעם שול ביזען היינטאגען טאג.
חרדישע יידן קומען קיין סי געיט.
ביז די מיטעלע 70' יארן האבן קיין סאך היימישע אידן נישט געוואוינט אין סי געיט און די איינצעלע וועלכע האבן יא געוואוינט האבן זיך שווער געפונען דאס פלאץ. עס איז דארט געווען צוויי כשרע האטעלן Sea Gate Manor און דער Ocean Breeze Hotel וואו טייל פלעגן קומען אמאל אויף א שבת און וואו אויך זענען געווען אזאלכע וואס פלעגן דינגען א דירה אויפ'ן זומער.
דער סי גייט מאנאר האטעל האט פֿונקציאנירט ביז די אנהייב 80' יארן ווען ער איז געווארן אן אנשטאלט פאר גייסטישע צוריקגעשטאנענע פערזאנען, בערך מיט א פינף יאר שפעטער איז ער אפגעקויפט געווארן און אדורך א גענצליכע רענאוואציע און איז פון דאמאלט באקאנט אלס די "סי געיט קימפעטארן היים".
אין די מיטעלע 70' יארן איז הרב מייזעלס אויף געקומען מיט א פלאן אז היימישע אידן זאלן זיך באזעצן אין סי געיט, ווי די הייזער זענען פיל ביליגער געווען און צוביסלעך האט זיך אן עולם פון בארא פארק און וויליאמסבורג זיך באזעצט אין סי געיט. הרב מייזעלס האט באלד געלאזט בויען א גרויסע שול מיט א מקוה וועלכע האט אויך געדינט אלס מקוה טהרה אין די ערשטע יארן, די שול איז דער צענטער פון אידישקייט אין סי געיט.
דער רבי פון ריבניץ האט אויך געוואוינט אין סי געיט עטליכע יאר, מען האט געקויפט א גרויס הויז וואו דער רבי האט געוואוינט און א שול און אויך געבויט א מקוה, היינט ווערט די שול אנגעפירט דורך ר' דוד מייזעלס דער עלצטער זון פון הרב מייזעלס און די מקוה איז גענצליך איבערגעבויט געווארן און ווערט באניצט אלס די מקוה טהרה פון סי געיט.
אין די אנהייב 80' יארן האט זיך געצויגן קיין סי געיט הרב שמאול קרויס און געעפענט א שול, הרב קרויס וועלכער קען אויך באצייכענט ווערן אלס א חסידישער רבי מיט זיין פירן טיש, י"ב חלות, טיילן שיריים. מיט די צייט האבן זיינע מענטשן און מתפללים געבויט א נייע שול און א מקוה אבער דערנאך האט מען זיך צוטיילט און הרב קרויס איז צוריק צו זיין שול און די בעלי בתים זענען געבליבן אין דער נייער שול. הרב קרויס האט נאך עטליכע יאר זיך געצויגן קיין קרית יואל. ווידער די בעלי בתים שול איז אנגעגאנגען אָן א אפיציעלן רב און אויף די הייליגע טעג און שיינע שבתים פלעגט צו זיי קומען פראווערען ר' ברוך מרדכי לעבעוויטש מקמארנא, בערך אין 90' האט ר' אלימלך אשכנזי וועלכער איז פריער געווען רב אין מעלבארן אויסטראליע איבערגענומען די שול.
דער מיטלער רב האט זיך דערביי אויסגעדרוקט: "דער טאג וועט נאך זיין א יומא דפגרא ביי כלל ישראל אויף אייביג", זעט אונטערן קעפל "יארצייטן".
אין דעם טאג, אין יאהר ה'תש"ד (1944), האבן די צוויי ברידער עררייכט די באדן פון דעם הייליגן לאנד נאך א לענגערע געפארפולע רעטונגס אקציע וואס איז אונטערגענומען געווארן מיט די הילף פון בעלזער חסידים איבער דער וועלט.
דער טאג ווערט געפייערט ביי צענדליקער טויזנטער אידן איבער דער וועלט אלס א יום טוב, בעלזער חסידים רעכטן אפ סעודות און זאגן נישט קיין תחנון אין דעם טאג.
ישיבת המתמידים (אדער ווי זי הייסט היינט קהל עדת ירושלים) איז א ירושלימער חבורה וואס איז געגרינדעט געווארן דורך א בעלזער חסיד ר' יוסף אייכלער ז"ל און ר' אברהם לייב קליין ז"ל. דערנאך איז איר ראש חבורה געוועזן רבי לייב מינצבערג ז"ל.
די ישיבה גדולה און דער עיקר אקטיוויטעט געפינט זיך אין ירושלים, "מנחת יצחק" געגנט. אויך האט זי נאך שולן צעשפרייט אין ירושלים, פון זיי די צוויי גרויסע שולן, איינע אין די אונגארישע הייזער און איינע אין די ווארשעווע הייזער. היינטצוטאג האבן זיי אויך שולן אין די דרויסנדיקע שטעטלאך וווּ די ירושלימער האבן זיך אריבער געצויגן, ווי בית שמש, ביתר עילית אא"וו.
די חבורה האט זיך אנגעהויבן אומגעפער אין יאר ה'תש"י, ווען זיי האבן אנגעפירט א "ישיבת המתמידים" פאר בחורים (אנדערש ווי דער נארמאלער שטייגער אז א "ישיבת המתמידים" איז געוועזן בלויז פאר קינדער), אין די "חברה" האבן זיי אנגעפירט צומאלן "נסיעות" צו קברי צדיקים, וואס האט גורם געווען זאל די ישיבה שנעל וואקסן. מיט דער צייט האבן זיי פארענדערשט דאס ציל פון די נסיעות אויך אויף פארוויילונג.
אין די 90קער האבן זיי געטוישט דעם נאמען פון ישיבת המתמידים צו קהל עדת ירושלים צוליב דעם וואס דער נאמען ישיבת המתמידים איז א כלליתדיקער נאמען און עס האט פֿאַרשװערט די משולחים צאמנעמען געלטע פאר דער ישיבה.
דער קאָנפֿליקט מיט דער עדה החרדית.
אינעם יאר 1995 האבן מתמידים באַקומען אַ שטח פֿון דער "ציוניסטישער" ירושלימער מוניציפאליטעט אױף צו בױען אַ שול, דאָס האָט צוגעברענקט דעם קאָנפֿליקט צװישן מתמידים און די עדה החרדית.
תלמידי חכמים בישיבת המתמידים.
ארויסגעקומען גרויסע תלמידי חכמים מיט מעלות און א לעבנסשטייגער.
זייער אויסקוק ביי די רבנים.
ישיבת המתמידים האט א באזונדערע פילאזאפישע וועג מיט ווי זיי באוועגן זיך צו די יידישקייט.
אבער מיט דאס אלעס איז דאס זייער א פארמאכטע און אפגעשיידטע קהילה פון דער מאדערנער וועלט.
רבי שלום רוקח זצ"ל (ה'תקמ"א - כ"ז אלול ה'תרט"ו; 1781 - 10טן סעפטעמבער 1855), באקאנט אלס "דער שר שלום", אדער "דער ערשטער בעלזער רב זכרונו לברכה".
רבי שלום איז דער גרינדער פון דער בעלזער דינאסטיע וועלכער איז איינער פון די גרויסע חסידישע הויפן אויף דער וועלט.
רבי שלום איז געבוירן חודש שבט אין יאר ה'תקמ"א אין דער שטאט בראד צו זיין פאטער רבי אלעזר רוקח פון די חכמי הקלויז פון בראד, זון פון רבי משה רוקח, און אייניקל פון רבי אלעזר רוקח פארפאסער פון ספר "מעשה רוקח", און צו זיין מוטער א טאכטער פון רבי יהודה זונדל רמר"ז.
פון זיין פריהען יוגנט האט ער זיך אויסגעצייכנט מיט זיין געוואלדיגע פלייסיגקייט (התמדה) ביים לערנען תורה און זיין גרויס גאט-פארכטיגקייט (יראת שמים).
אלס יונג קינד איז ער פאר'יתום'ט געווארן פון זיין טאטען וועלכער איז יונגערהייט אוועק פון דער וועלט.
ביים פעטער.
זיין מאמע האט אים דאן געשיקט צו אירס א ברודער רבי ישכר דוב רמר"ז וועלכער איז געווען פון די חכמי הקלויז און בראד און האט דאן געוואוינט און סקאהל.
דארט איז ער ווייטער געשטיגן אין קענטעניסן פון די תורה.
זייענדיג אן אויסגעצייכענטער בחור האט אים זיין פעטער רבי ישכר דוב גענומען פאר א חתן פאר זיין טאכטער מלכה שפעטער באקאנט אלס "די רעבעצין מלכה" אדער "די ערשטע בעלזע רעבעצין", די קעניגליכע מוטער פון בעלזער חסידות.
התקרבות צו חסידות.
נאך זיין חתונה איז ער נתקרב (דערנענטערט) געווארן צו רבי שלמה לוצקער פערפאסער פון ספר "דברת שלמה" אדער בעקאנט אלס "דער לוצקער מגיד" וועלכער האט געוואוינט אין סיקאהל און איז געווען פון די אויסדערוועלטע תלמידים פון דעם מעזריטשער מגיד אדער ווי מאנכע רופן אים "דער רבי רבי בער", און פון איהם האט רבי שלום געלערענט די פונדאמענטן פון תורת החסידות און קבלה.
רבי שלום האט געדארפט שטרענג בעהאלטן זיין דערנענטערונג צו חסידות וואס איז דאן נאך נישט געווען ברייט אקצעפטירט ביים ארטיגן יודנטום, אריינרעכענענדיג זיין שווער וואס איז געווען פון די חשובי העדה און וואלט זעהר נישט גענאסען קיין נחת רוח פון דעם אז זיין איידעם זאל זיין א חסיד (כאטש עס ווערט דערציילט אז זיין שווער איז געפארן צו רבי יעקב יצחק הורוויץ דער חוזה פון לובלין האט ער אבער פילייכט געהאלטן אז חסידות איז נאר פאר עלטערע און נישט פאר יונגע לייט).
ביים "חוזה".
כאטש רבי שלום איז נתקרב געווארן צו חסידות דורך רבי שלמה'ן איז אנגענומן אז זיין "רבי מובהק" (פולשטענדיגער לעהרער) איז געווען רבי יעקב יצחק הורוויץ דער חוזה פון לובלין וועלכער איז געווען אנגענומען אלס דער הויפט פירער פון די חסידישע באוועגונג זיינער צייט.
אויף דער עלטער.
אויף דער עלטער איז רבי שלום געווארן א סגי נהור.
רבי שלום האט געזאגט אז די ליכט פון זיינע אויגן זענען פארלאשן געווארן צוליב די פיל טרערן וואס ער האט פארגאסן אויף רבי ישראל פרידמאן דער "רוזשינער" ווען דער האט געשמאכטעט אין ארעסט צוליב א מסירה.
אין די חסידישע לעגענדע ווערן דערציילט פיל ערציילונגען וואס לויטען אז ווען רבי שלום האט דוקא געוואלט, האט ער מיט גייסטישע קראפטן געקענט זען אפילו ווען ער איז שוין אפיציעל געווען נישט זעהעוודיג.
קרוינונג.
אין יאר ה'תקע"ז איז רבי שלום געווארען אויפגענומען אלס רב אין דעם שטעטל בעלזא אויפן איניציאטיוו פון זיין רבי'ן "דער חוזה פון לובלין".
עס ווערט דערציילט אז שוין מיט עטליכע יאר פריער האט מען אים געוואלט אויפנעמען אלס רב אין בעלזא, נאר אין די שטעטל האט געוואוינט א חשוב'ער איד מיטן נאמען רבי אהרן וועלכער האט נישט געוואלט געבן זיין צושטימונג דערויף צוליב געוויסע אורזאכן, אזוי אז עס האט נישט געקענט צושטאנד קומען ביז דער רבי אהרן איז נפטר געווארן, דער חוזה פון לובלין הערענדיג דאס האט ער זיך אויסגעדרוקט מיט א מינע פון בדיחות הדעת אז אין די משנה שטייט "אהרן רודף שלום" אין דא איז פארקערט "שלום רודף אהרן"...
פועל ישועות.
זייענדיג רב אין בעלזא איז זיין נאמען פערשפרייט געווארען ביים גאנצען אייראפעאישן אידנטום אלס א זעלטענער פועל ישועות ביי וועם מען האט געקענט געהאלפן ווערען מיט אלע ערליי ישועות און רפואות, אויך איז ער געווען בעקאנט אלס איינער וואס פארעט זיך אסאך מיט תיקוני נשמות פון די אנדערע וועלט, און אזוי אויך מיט זיין "רוח הקודש" קענענדיג זעהן זאכן אויסערנאטורליך.
בעזונדער איז ער בעקאנט געווען אלס איינער וואס האט מיט גייסטליכע קראפטן געהיילט אלע סארט קרענק מיט ארויף לייגן זיין פינגער אויף די פלאץ פון די מחלה, אויך האט ער גע'שמ'ט אלס א היילער פון גייסטיש אדער זעהליש קראנקע, ווי אויך פארטרייבן דיבוקים אין שלעכטע גייסטן.
רבי שלמה לוצקער.
רבי שלום'ס ערשטער לעהרער אין תורת החסידות איז געווען רבי שלמה דער מגיד פון לוצק.
עס ווערט דערציילט אז אין די צייט וואס רבי שלום האט אנגעהויבן לערנען חסידות ביי רבי שלמה'ן אין די שטאט סיקאהל איז חסידות נאך געווען פרעמד פאר דאס רוב אידנטום אין שטאט, און טייל האבן מחרים געווען די וואס זענען געגאנגען אין דעם דרך, אדער זאגאר גערודף'ט.
רבי שלום נישט וועלענדיג אויפטרייסלן זיינע בעקאנטע, און בעזונדער זיין שווער וועלכער איז געווען פון די אנגעזעהענע פון די געמיינדע, איז געקומען אויף א בייפאל אז ער וועט לערנען חסידות ביי רבי שלמה'ן וועהרענד די נאכט שטונדן, כדי צו אויסבעהאלטען זיין אפוועזנהייט דורכאויס די נאכט פון זיין שווער ביי וועמען ער האט זיך אויפגעהאלטן נאך די חתונה, פלעג ער ארויס גיין פון זיין שלאף צימער דורך די פענצטער, אראפ לאזנדיג זיך מיט א שטריק מיט די הילף פון די רעבעצין זיינע, וועלכער האט זיך געהאלטן טריי צו זיין סוד נישט ענטפלעקנדיג דאס פאר קיינעם.
אין די פריהע מארגן שטונדן פלעג רבי שלום זיך אומקערן צו זיין שווער'ס היים, ווי זיין רעבעצין האט אים שוין אפגעווארט ביים פענצטער מיט'ן שטריק דורך וועלכע רבי שלום האט זיך צוריק ארויף געשלעפט צום שלאף צימער, א קורצע צייט דערויף פלעג שוין זיין שווער שטיין ביי זיין בעט שרייענדיג "שוין גענוג געשלאפן"...
רבי שמעון יעראסלאווער.
רבי שמעון יעראסלאווער איז געווען פון די עלטסטע תלמידים, אויב נישט דער עלטסטער תלמיד, פון דער "שר שלום".
ער איז געווען פון די חשוב'ע תלמידים פון דער "חוזה" פון לובלין, אמאל האט אים דער חוזה געזאגט אז ווער עס וואוינט אינערט צוועלף מייל פון די שטאט בעלזא און פארט נישט צו רבי שלום'ן איז "עתיד ליתן את הדין" דערויף, פון דאמאלט איז רבי שמעון שטענדיג געפארן קיין בעלזא צום "שר שלום", זאגענדיג אז כאטש צווישן בעלזא און יארסלאוו איז דא מער ווי צוועלף מייל וועג צו פארן, אבער ווען מען זאל מעסטן גלייך דורך די לופט ליניע און נישט די געדרייטע וועגן איז דאס ווייניגער, דערפאר מוז ער פארן.
רבי שלום קאמינקער.
דער מערסט באקאנטער חסיד פון רבי שלום'ן איז געווען רבי שלום קאמינקער, וועלכער איז געווען א פייערדיגע חסיד זיינער און איז געפארן צו אים זעהר אפט.
די הערצה פון רבי שלום קאמינקער צו זיין רבי'ן דער בעלזער רב איז געווען אויסער ארדענטליך. רבי שלום קאמינקער האט געזאגט: "מיין רבי ווען ער זאגט תורה, זאגט ער נאר אן אכטל פון וואס ער הערט במתיבתא דרקיעא, און מען קען נאר פערשטיין אן אכטל פון זיינע טיפזיניגע כוונות, און איבערזאגן קען איך נאר אן אכטל פון וויפיל איך פערשטיי, און מיינע צוהערערס פערשטייען נאר אן אכטל פון וואס איך זאג איבער...".
דער "דברי חיים".
דער גרעסטער און מערסט בעקאנטער תלמיד פון רבי שלום איז רבי חיים האלבערשטאם באקאנט אלס "צאנזער רב", אדער "דער דברי חיים" פון צאנז.
רבי חיים האט זיך געהאלטן א "תלמיד חבר" פון רבי שלום'ן, און איז געפארן צו אים פיל מאל מיטנעמנדיג זיינע קינדער.
ברעזשאנער רב.
רבי שלום מרדכי הכהן שוואדראן בעקאנט אלס "ברעזשאנער רב", ער איז געווען דער גרעסטער פוסק אין גאליציע, און פון די גרעסטע אין די וועלט, זיינער צייט. ער האט פערפאסט דעם ספר שאלות ותשובות "תכלת מרדכי".
רבי שלום מרדכי איז געווען א בעלזער חסיד און תלמיד פון דעם "שר שלום", ער דערמאנט רבי שלום'ן פיל מאל אין זיינע תשובות.
שינאווער רב.
רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם בעקאנט אלס דער "דברי יחזקאל" פון שינאווא, אדער "דער שינאווער רב", זון פון רבי חיים האלבערשטאם פון צאנז.
ער איז נתקרב געווארן צו רבי שלום'ן ביי די נסיעות פון זיין פאטער רבי חיים קיין בעלזא ווי ער פלעג אים מיטצונעמען, און איז געווען א פייערדיגע חסיד פון רבי שלום'ן.
רבי יחזקאל שרגא האט געזאגט: "מיין פאטער איז געווען א 'תלמיד חבר' פון דעם 'שר שלום', איך אבער, בין שוין א ריכטיגע תלמיד און חסיד זיינער".
רבי אורי פון סאמבאר.
רבי אורי פון סאמבאר איז געווען פון די חשוב'ע תלמידים פון רבי שלום רוקח, און אויף זיין איניציאטיוו איז ער געווארן א רבי פון חסידים נאך יארן וואס ער האט פראבירט בעהאלטן זיין גאט-דינסט (עבודה) פון די אויגן פון מענטשן.
רבי שלום האט ענטפלעקט אז צוויי מאל האט אליהו הנביא זיך באוויזן צו רבי אורי'ן ווען ער איז געווען אויפ'ן וועג צו בעלזא, נישט וואוסענדיג אז דאס איז אליהו הנביא.
דער "לב שמח" פון אלעסק.
רבי חנוך העניך דוב מייער בעקאנט אלס דער "לב שמח" פון אלעסק, וועלכער איז געווען אן איידעם ביי רבי שלום'ן.
ער דערמאנט רבי שלום'ן פיל מאל אין זיין ספר לב שמח מיט גרויס עהרע און פארכט.
רבי שלום האט אויף אים געזאגט ווען ער איז געבוירן געווארן אז ער וועט בעלייכטן די וועלט.
עשרת ימי תשובה - (10 צוריק-קער טעג), אזוי ווערן גערופען די ערשטע צען טאג פון יאהר אין די אידישע קאלענדער, וואס הויבן זיך אן מיט די יום טוב ראש השנה און ווערן פארענדיקט מיט יום כיפור.
באזונדערהייט פון די צען טאג.
דער אידישער גלויבונג לויטעט אז אין ראש השנה ווערט פון פאראויס אפגעשטימט דורך גאט וואס וועט דעם מענטשן טרעפן דורך די נייע יאר. אויך לויטעט זי אז די טרעפונגען וואס גאט באשערט דעם מענטש, ווענדעט זיך אין די אקטן פון דעם מענטש. אין צוגאב, גלויבן רעליגיעזע אידן, אז אין די צען טאג פון ראש השנה ביז יום כיפור איז נאך מעגליך צו ענדערן דעם באשטימטן פסק דין פון שלעכטס צו גוטס דורך דריי זאכן: תשובה, תפילה און צדקה, דעריבער ווערן די טעג אנגערופן "די צען תשובה טעג".
תשובה.
דאס ווארט תשובה אין פרייע אפטייטש צו אידיש מיינט "זיך צוריקקערן". כלאמערשט: "צוריק צו דעם אלטן וועג" (דער וועג פון תורה).
תשובה ווערט פראקטיצירט דורך: 1. חרטה אויף די פערגאנגענהייט. 2. אפלאזן די נישט רעליגיעזע אויסגעהאלטענע אקטן, נישט טאן מער קיין עבירות. 3. "קבלה מכאן ולהבא" - פארנעמען זיך צו פירן לויט די פארשריפטן פון די רעליגיע. אין דער ספר "שערי תשובה" טוט רבינו יונה ערקלערן און פארברייטערן די טעמע פון "תשובה".
אין די טעג וואס ווערן אנגערופן "עשרת ימי תשובה" טוען רעליגיעזע אידן אפרעכטן "תשובה" אין גרעסערע מענגן ווי אין איינפאכע טעג, באזירט צו דער גלויבונג אז אין די טעג גאט טוט משפט'ן יעדן באשעפעניש, און באשטימט א אינדיווידואלער פסק דין וואס ווערט געזיגלט יום כיפור. דאס האלס ווענדעט זיך אין די אקטן פון דער אינדיווידואלער מענטש צום גוטן אדער צום שלעכטן.
וויבאלד דער מענטש ווייסט דאך נישט צו וועלכער גרופע ער באלאנגט, כדי ער זאל חלילה נישט פארשריבן ווערן אין דעם "בוך פון פארשטארבענע" (אין פאל ער איז א בינוני און האט נישט מצליח געווען צו ברענגן זיינע רעכטפארטיגע אקטן צו איבערוועגן די שולדען) טוען די גלויביגע אידן פארמערן מיט "תשובה" צו אפמעקן וואס מער פון די בייזוויליגע אקטן.
תפילה.
רעליגעזע אידן זאגן ספעציעלע סליחות (איבער בעטונג'ס געבעטן) אין די פארטאגס שטונדן פון די וואכן טאג פון עשרת ימי תשובה.
ביי די רעגעלמעסיגע געבעטן (שחרית, מנחה און מעריב) לייגן זיי אויך צו ספעציעלע געבעטן ווי אבינו מלכנו און זכרנו לחיים.
תהלים ווערט אויך געזאגט פיל מער ווי אין דורכשניטליכע טעג.
עס איז זעהר איינגעפירט אין די ארטאדאקסישע קרייזן צו פארמערן מיט צדקה, סיי דורך זאמלען, סיי דורך ביישטייערן, אין די וואכן טאג פון עשרת ימי תשובה, באזירט אויף פערשידענע פסוקים ווי "חטאיך בצדקה פרוק" (דיינע זינד מיט צדקה לייז אויס) און "צדקה תציל ממות" (צדקה וועט ראטעווען פון טויט).
ספעציעלע הלכות און מנהגים.
איבער די טעג זענען דא פארשידענע הלכות און מנהגים, פאלגענד איז א רשימה.
כפרות.
עס איז א מנהג ביי אידן, אז אין די טעג צווישן ראש השנה און יום כיפור נעמט מען א בעל חי, אדער געלט, און מען דרייט זי ארום העכער דעם קאפ דריי מאל זאגענדיג א געבעט וואס הויבט זיך אן מיט די ווערטער: "זה חליפתי, זה כפרתי" (בעדייט: דאס איז מיין אויסטויש, דאס איז מיין פערצייאונג).
א טייל פירן זיך צו מאכן די מנהג ערב יום כיפור דוקא.
פת פלטר.
אין שלחן ערוך ווערט גע'פסק'נט אז אין די טעג פון "עשרת ימי תשובה" זאל מען מער אין אכט נעמען פערשידענע חומרות ווי א גאנץ יאר, ווי צום ביישפיל: אפילו די וואס א גאנץ יאר עסן זיי "פת פלטר" אדער ווי מען רופט דאס היינט "פת עכו"ם", זאלען אין די טעג נישט עסן דאס.
קברי צדיקים.
אין די חרדישע קרייזן איז זעהר איינגעפירט אז אין די טעג גייט מען אויף קברים פון צדיקים זיך אויסבעטן א גוט יאר אין דעם זכות פון די צדיקים.
אנטשולדיגן.
אין די טעג פון "עשרת ימי תשובה" איז איינגעפירט ביי רעליגיעזע אידן זיך צו אנטשולדיגן איינער פארן צווייטן אויף בייזוויליגע אקטן וואס זענען פראקטיצירט געווארן פון איינעם געגן צווייטן דורך אויס דעם פערגאנגענהייט, די דאזיגע אקט ווערט אנגערופן זיך "איבערבעטן".
רבי אליקים שלעזינגער איז דער ראש ישיבה פון ישיבת הרמה אין סטאמפארד היל, לאנדאן. ער איז אן איידעם פון ר' משה בלוי, און א נאנטער תלמיד פונעם בריסקער רב און דעם חזון איש.
ער איז א ראש ישיבה שוין מער ווי א יובל יארן, און האט הונדערטער תלמידים,
ער האט מחבר געווען דאס ספר פון בית אב על התורה ושיחות, און איז א גרויסער לוחם מלחמות השם,
אזוי אויך איז ער דער פארזיצער פונעם וועד להצלת בתי עלמין אין אייראפע, וואס ראטעוועט צענדליכע טויזנטער קברים אין גאנץ אייראפע,
טאראנטא איז די הויפטשטאט פון אנטעריא און איז די גרעסטע שטאט אין קאנאדע.
אין טאראנטא וואוינען פיל פרומע אידן.
דער הויפט שול הייסט די שיף־שול. עס איז אויך דא שטיבלעך פון די באבאווער און גערער חסידים.
טאראנטא איז באקאנט אלס דער היים פון די געוועזענע רייכסטע חרדישע ביליאנערן ר' משה רייכמאן פאמיליע.
דער טאלנער רבי, הר"ר יוחנן טווערסקי איז געווען א חתן דעם סטרעטינער (מרת פערל זצ"ל), האט געזעצט דארטן, איידער ער האט געצויגן קיין ירושלים אין תשכ"ד.
א גרויסע קהילה פון "ניצולי שואה" וואוינען דארטן, און א גרויסע [http://www.holocaustcentre.com/educational_resources.php מוזיאום].
HowStuffWorks (ווערטלעך: "וויאזוי זאכן ארבעטן") איז א וועבזייטל פאר נאכקוקען אלע זאכן וויאזוי זיי ארבייטן. עס איז הסברה באגלייט מיט בילדער, ווידעאס און דיאגראמען צו פארשטיין בחוש יעדע קאמפליצירטע ענין. דער וועבזייטל ווערט אפדעטירט יעדן טאג פון פריש און מער מיט מער ארטיקלען.
עס האט זיך מלכתחילה אנגעהויבן דורך א געוויסער פראפעסאר וואס האט דאס געהאלטן אלס א פערזענליכער קאלעקציע פון וויאזוי פארשידענע מאשינען ארבעטן, דערנאך ביי די דאט.קאם באבל האבן דאס אינוועסטארס אפגעקויפט און פארברייטערט אלס א דאטעבאזע פון אלעס וויאזוי סארבייטן.
אויך האבן זיי שוין ארויסגעבן פיר ביכער פון די ארטיקלען מיט א חודשליכע מאגאזין און סי.די.ראמס.
א שיצפּאַס (ענגליש: "Seat belt") איז א זיכערהייט גארטל איז דער פאסיק וואס לויפט פון אויבן אראפ העכער די זיצן אין אן אויטאמאביל, דאס איז נוציג פאר אן עקסידענט אדער נאר אפילו א שארט סטאפ צו זיין צוגעבינדען אזוי ארום נישט ארויספליען פון די אימפעקט. און שטארבן פון דעם קלאפ.
לויט די אפיציעלע סטאטיסטיק (פון דער נאציאנאלע הייעוועי טראפיק ענד סעיפטי אדמיניסטראציע) ראטעוועט דאס 13,000 לעבנס אין אמעריקע אליין און זיי שאצן אז נאך 7,000 לעבנס וואלטן געקענט געראטעוועט ווערן אויב די מענטשן וואלטן געווען צוגעבינדן מיט שיצפאסן.
כאטש סיט בעלטס קענען אמאל ערגער מאכן אין פאל פון אן עקסידענט וואס מען דארף אנטלויפן פון די קאר, זענען אבער אלע עקספערטן איינשטימיג אז די שאנסן צו בלייבן לעבן מיט סיט בעלטס איז 50 פראצענט מער ווי אן סיטבעלטס.
דער הויפט קאנצעפט פון סיט בעלטס איז זייער פשוט, עס בינדט צו דעם פאסאזשיר צו זיין זיץ און האלט אים צוריק פון פליען אויף פאראויס אין פאל עס פאסירט אן עקסידענט.
צו פארשטיין די אימפאקט פון אן עקסידענט וועלן מיר מוזן מאכן אן הקדמה און פארשטיין אביסל פיזיקס. ווען א קאר פארט אויף די הייעוועי איז נישט נאר דער אויטא וואס פארט 60 מייל פער שטונדע, עס איז אויך די מענטשן און אלעס אנדערש אינעווייניג וואס פארט די זעלבע שנעל. כאטש דער מענטש שפירט נישט אז ער פארט איז עס אבער א פאקט אז זיין קערפער רוקט זיך פון איין פלאץ צום צווייטן 60 מייל פער שטונדע. יעצט אויב דער אויטא זאל ח"ו אריינקראכן אין א וואנט וועט עס אין איין רגע קומען צו א פולשטענדיגן אפשטעל. אבער וויבאלד די מענטשן אינעווייניג פארן אויך 60 מייל פער שטונדע וועט זייער קערפער ווייטער פארן מיט די זעלבע מאס שנעלקייט און וועט קומען צו אן אפשטעל נאכדעם וואס עס וועט אריינקראכן אין די אביעקטן וועלכע געפינען זיך פארענט פון זיי.
די טבע ווערט אנגערופן אינערציע. אין אונזער ביישפיל אויב די פאסאזשירן וועלן נישט זיין צוגעבינדן מיט סיט בעלטס וועלן זיי געווענליך שטארבן פון דעם אימפאקט. אין דער סעקונדע ווען דער מענטש קלאפט זיך אן אין סיי וואס פארענט פון אים וועט זיין קערפער פאלן מיט א כוח פון בערך 120 מאל די וואג פון זיין קערפער.
אפילו אין אן עקסידענט אויף א נארמאלע גאס ווען מען פארט 30 מ.פ.ש. און מען קראכט אריין וועט דער מענטש פאלן מיט א כוח בערך 60 מאל די וואג פון זיין קערפער וועלכע איז גענוג שטארק אים אומצוברענגן.
אין אנדערע ווערטער איז טייטש אז די אינערציע פון יעדע זאך וואס רירט זיך אינאיינעם איז באמת א זעלבסשטענדיגע אינערציע. ווען דער אויטא פארט 60 מ.פ.ש. פארט אויך דער מענטש 60 מ.פ.ש. אבער ווען דער אויטא קומט צו א פלוצלינגן אפשטעל וועט דעם מענטש'נס אינערציע זיך נישט אפשטעלן און ער וועט ווייטער פליען ביז ווילאנג אויך ער וועט אנטרעפן אין עפעס און אפגעשטעלט ווערן.
אויב איינער זאל זיצן אויפ'ן דאך פון אן אויטא ווען עס פארט אויפ'ן הייעוועי און דאן וועט דער אויטא אריינקראכן אין א נידעריגע אביעקט וועלכע וועט נישט גרייכן דעם מענטש אויפ'ן דאך וועט דער מענטש ווייטער פליען הונדערטער פיס וויבאלד זיין אינערציע וועט אים ווייטער שטופן אויף פאראויס ביז עס וועט אויסוועפן און ער וועט אראפפאלן. דאס איז טאקע דער סיבה פארוואס ביי אן עקסידענט טרעפט מען טייל מאל זאכן וואס זענען געלעגן אין דעם אויטא הונדערטער פיס ווייט ווייל די זאכן פליען ארויס פון די פענסטער מיט זייער אייגענע אינערציע.
עס זענען פאראן טויזענטער וועגן וויאזוי א עקסידענט קען אויסגעשטעלט ווערן און יעדעס מאל פאסירט עס אנדערש. אויב דער מענט קלאפט אריין אין דעם פאדערשטן פענסטער וועט ער ערנסט געשעדיגט ווערן אבער אויב ער קלאפט אריין אין א ווייכע זיץ פארענט פון אים וועט ער זיך נישט אזוי שטארק צוקלאפן. דאס זעלבע ווענדט זיך דאס וואו מען צוקלאפט זיך. דער קערפער מוז אפגעשטעלט ווערן, אמאל ווערט עס אפגעשטעלט דורך די אקסלן וועלכע איז א שטארקע טייל פון קערפער און מען גייט ארויס אומגעשעדיגט און אמאל ווערט מען אפגעשטעלט דורך די קאפ און דעמאלט קען עס זיין פאטאל.
די סיט בעלטס.
א סיט בעלט האלט צוגעבינדן דעם מענטש צו זיין זיץ און ווען אן עקסידענט פאסירט וועט דער איינער פאסיק זיין דער וואס שטעלט אפ די אינערציע פון דעם מענטש וועלכע איז א סעקונדע פריער געפארן 60 מ.פ.ש.
אבער דא ליגט אויך א צווייטע חכמה און דאס איז די פארשפרייטונג פון דעם אפשטעל קראפט. אויב איינער זאל ווארפן אויף אייך 10 קליינע שטיינער וועט גארנישט פאסירן אבער אויב ער וועט נאכדעם ווארפן איין שטיין וועלכע וועגט אינאיינעם ווי די 10 קליינע שטיינער וועט איר זיך שטארק צוקלאפן. א סיט בעלט איז אויסגעלייגט פון די אקסלן ביז די בעקן (פעלוויס) און ווען עס פאסירט אן עקסידענט שטעלט עס אפ דעם מענטש ריר נאך ריר, געוואנדן לויט וויאזוי דער מענטש פאלט, און אזוי ווערט די אימפאקט פון דעם אפשטעלן צעטיילט.
א סיט בעלט בינדט איין א מענטש אויף צוויי פלעצער: די אקסלן און די בעקן. די צוויי פלעצער זענען די שטערקסטע טיילן פון דעם קערפער און דערפאר האט מען אזוי דעזיינט די סיט בעלט אז די קראפט זאל גיין אויף די צוויי פלעצער און די אימפאקט זאל האבן א קלענערע עפעקט. אויסערדעם איז די סיט בעלט געמאכט פון א ווייכע אבער שטארקע סחורה וועלכע ציט זיך אויס א קליין ביסל ווען עס באקומט דרוק. דאס העלפט אויך דעם מענטש ביי אן עקסידענט ווייל איינמאל זיין קערפער קען זיך רירן אויף פאראויס א קליין ביסל וועט די אימפאקט זיין שוואכער פונקט ווי ער זאל ווען פאלן אויף א ווייכע מאטריאל. פארשטייט זיך אז דאס מעג זיך נישט אויסציען מען ווי א קליין ביסל ווייל אויב יא איז דער מענטש ווידער אין א סכנה אז ער וועט אנקלאפן עפעס א טייל פון דעם אויטא.
עס איז איראניש, אבער א פאקט אז מיט די היינטיגע שוואכע פלאסטיק אויטאס פאסירן ווייניגער פאטאליטעטן ביי אן עקסידענט ווי די אלטע אייזערנע אויטאס. דאס איז ווייל עס זענען היינט אריינגעבויט ספעציעלע חכמות אין די סוספענשן פון דעם אויטא וועלכע זאפט איין א טייל פון אן אימפאקט און פארלאנגזאמט דעם אויטא ביי א קראך מיט א קליין ביסל וועלכע מאכט אויס אסאך. יעצט אויב דער מענטש איז צוגעבינדן מיט סיט בעלטס צו דעם אויטא וועט ער געניסן פון דעם פארלאנגזאמונג און די אימפאקט וועט אים זיין לייכטער. אויב ער איז נישט צוגעבינדן וועט זין אינערציע בלייבן מיט די זעלבע קראפט ווייל זיין אינערציע קראפט איז אפגעטיילט פון דעם אויטא און כאטש דער אויטא וועט פארלאנגזאמט ווערן מיט א משהו וועט ער ווייטער פליען מיט די זעלבע קראפט נאך שנעלער און שטערקער ווי דער אויטא.
די מעכאניזם פון א סיט בעלט.
ווען איר זיצט אין קאר און איר ווילט אייך בייגן אויף פאראויס וועט די סיט בעלט אייך לאזן דאס טאן זייער גערן. אבער ווען עס וועט פאסירן אן עקסידענט וועט די זעלבע סיט בעלט אייך אפהאלטן. וויאזוי קען דאס זיין?
יעדע סיט בעלט איז באהאפטן צו א רינדיגע רעדל וועלכע איז באהאפטן צו דעם אויטא מיט א ספרינג וועלכע איז אויסגעלייגט אויף אריינצושלעפן די סיט בעלט. ווען מען זעצט זיך אריין אין קאר שלעפט מען די סיט בעלט קעגן די כוח פון די ספרינג און דערפאר האלט עס דעם מענטש שטייף. ווען דער מענטש גייט ארויס פון קאר ציט די ספרינג צוריק אריין די סיט בעלט.
די ערטשע וועג ארבעט מיט אינערציע. עס איז פאראן א שטיק אייזן וועלכע דינט אלס די שלאס און איז באהאפטן צו א צווייטע טייל וועלכע הענגט אונטער דעם. די אונטערשטע טייל איז א שווערע שטיקל אייזן וועלכע ווארפט זיך פונקט ווי א מענטש ווען עס פאסירט אן עקסידענט. איינמאל עס ווארפט זיך אויף פאראויס צוליב דעם אימפאקט בייגט עס אויטאמאטיש ארויף דעם קליינעם שלאס אייזן און האלט אפ דאס רעדל פון זיך דרייען.
די צווייטע וועג איז מער פשוט. דארט איז נישט פאראן קיין ציינדלעך אויפ'ן רעדל נאר די ציינדלעך ליגן אונטער דעם רעדל. אויפ'ן רעדל ליגט א שלאס (א שטיק אייזן) וועלכע האלט זיך אין פלאץ מיט א ספרינג. ווען מען שלעפט די סיט בעלט נארמאל האלט זיך די שלאס אין פלאץ און מען קען שלעפן וויפיל מען וויל. אבער ווען מען שלעפט עס ווילדערהייט וועט די שלעסל איבערוועגן די ספרינג פון די קראפט פון שלעפן און די שלעסל וועט ארויסגיין פון פלאץ און זיך פארהאנקן אין די ציינער אונטער דאס רעדל.
ווען דער אויטא מאכט אן עקסידענט און קומט צו א פלוצלינגן אפשטעל וועט דער מענטש וואס פאלט אויף פאראויס שלעפן די סיט בעלט גאר שנעל און דאס וועט אויטאמאטיש אראפלאזן דעם שלעסל און פארהאנקענען די רעדל. דאס וועט אויך פאסירן יעדעס מאל איר שלעפט די סיט בעלט זייער שנעל מיט די האנט.
די פריטענשענער.
די מעכאניזם אליינס וואלט נאך נישט געווען גענוג ווייל דער מענטש זיצט נישט אנגעלענט 100 פראצענט וואס מיינט אז רוב פון דער צייט איז די סיט בעלט אויסגעצויגן צופיל און אויב עס וועט פאסירן אן עקסידענט וועט עס נישט זיין גענוג שטייף.
צו דעם איז פאראן נאך א מעכאניזם וועלכע ארבעט שוין אינאיינעם מיט דעם אויטאס קאמפיוטער סיסטעם וועלכע שלעפט גאר צוריק די סיט בעלט ווען עס פאסירט אן עקסידענט. די ערשטע פראגע איז וויאזוי ווייסט דער אויטא אז עס האט פאסירט אן עקסידענט?
יעדעס אויטא קומט היינט מיט א קליינע קאמפיוטער סיסטעם און צענדליגער סענסארס וועלכע העלפן סטאביליזירן דעם אויטא. די סענסארס דערשפירן די אימפאקט פון א עקסידענט און מעלדן דעם קאמפיוטער סיסטעם אז עס האט פאסירט אן עקסידענט. די קאמפיוטער שיקט אריבער דעם מעסעדזש צו די פריטענשענער און דערנאך צו די עירבעג וועלכע בלאזט זיך אויף.
דאס רעדל אויף וועלכע די סיט בעלט דרייט זיך ארויף און אראפ ליגט נאנט צו א שמאלע הויכע שאכטל וועלכע האט לעכער וואו די שפיצן פון די ציינדלעך פון די רעדלעך גייען דורך. אינעווייניג אינעם שאכטל איז פאראן צוויי שטעקענעס מיט ציינדלעך דערויף. די שטעקענעס ליגן אויפ'ן אונטערשטן טייל פון די שאכטלעך און רירט נישט צו די ציינדלעך פון די סיט בעלט רעדל.
ווען מען צינדט אן דעם אויטא גייט אריין אביסל גאזאלין אין דעם שאכטל דורך א ספעציעלע רער און בלייבט דארט די גאנצע צייט ווייל עס האט נישט פון וואו ארויסצוגיין. ווען די קאר לעשט זיך אויס פליסט צוריק אריין די גאזאלין אין די רערן.
אונטער די שאכטל איז פאראן קליינע לעכל וואו עס ליגט אן עלעקטראנישע צינדער.
ווען עס פאסירט אן עקסידענט באקומט דער קאמפיוטער א מעסעדזש פון די סענסארס אז עס האט פאסירט אן עקסידענט. דער קאמפיוטער שיקט דאן ארויס אן עלעקטראנישע שטראל צו דעם צינדער אונטערן שאכטל וועלכע גיט ארויס א פונק. די רעאקציע איז, ווי פארשטייט זיך, א קליינע אויפרייס וויבאלד די שאכטל איז פיל מיט גאזאלין (ברענשטאף). דאס שטופט אויטאמאטיש ארויף די שטעקענעס מיט די ציינדלעך און ווען עס גרייכט די ציינדלעך פון די סיט בעלט רעדל דרייט עס די רעדל מיט קראפט און די סיט בעלט ציט זיך איין.
פארגעסט נישט אז די אלע זאכן דארפן פאסירן שנעלער ווי די עקסידענט פאסירט וואס מיינט אז עס נעמט הונדערטסלעך פון א סעקונדע.
אמאל ווען עס איז נאך נישט געווען קיין קאמפיוטערס איז נאך נישט געווען אזא זאך און געוויסע טייערע אויטאס האבן געהאט פריטענשענערס וועלכע האבן געארבעט מיט מעכאנישע חכמות וועלכע איז געווען זייער טייער. די היינטיגע סיסטעם איז ביליג און געפינט זיך אין רוב אויטאס.
די לימיט.
די אלע זאכן ארבעטן פיין ווילאנג דער עקסידענט פאסירט ווען מען פארט אויף נארמאלע ספיד לימיטס. אויב מען פארט גאר שנעל און עס פאסירט אן עקסידענט וועט די שטארקע קראפט איבערוועגן אלע מעכאניזם'ס פון די סיט בעלט און די גאנצע זאך וועט זיך צוברעכן און די סיט בעלט וועט מער נישט ארבעטן וואס מיינט א זיכערע טויט פאר די פאסאזשירן וואס זיצן אין דעם אויטא.
אין געוויסע אויטאס איז פאראן א וואג לימיט וועלכע פארמינערט די שאנסן אז די מעכאניזם זאל זיך צוברעכן מיט א פשוט'ע עצה. די סיט בעלט איז אויף א געוויסע ארט איינגעבויגן אביסל און צוגענייט מיט שטארקע פאדעם.
ווען עס פאסירט א שטארקער עקצידענט וואס מיינט אז זייער אסאך קראפט שלעפט די סיט בעלט וואס וואלט צעבראכן די גאנצע זאך, רייסן זיך די פעדעמער אויף און די איינגעבויגענע טייל לאזט ארויס די סיט בעלט א קליין ביסל צו מאכן די אימפאקט שוואכער.
עס איז פאראן נאך א מעכאניזם וועלכע געוויסע אויטאס פארמאגן. דארט איז דאס רעדל וואס האלט אן די סיט בעלט אפגעטיילט פון די טייל וואס האלט אן די ציינדלעך אבער עס האלט זיך אינאיינעם מיט שלעסער. ווען עס פאסירט א שטארקע עקסידענט צוברעכן זיך די שלעסער ערשט און די רעדל לאזט זיך דרייען נאך אביסל וואס מיינט אז מער פון די סיט בלעט לאזט זיך אויסציען און די אימפאקט ווערט א משהו שוואכער.
אינעם צוקונפט וועט מען ווארשיינליך אויסטרעפן נאך חכמות וויאזוי צו מאכן די סיט בעלטס מער זיכער אבער די איינציגסטע פראבלעם וואס וועט שטענדיג פארבלייבן איז צו מאכן די פאסאזשירן דאס נוצן.
טעלעפאן זשעק איז דער קליינער קאסטן וואס איז אויפן וואנט וואס אין דעם קען מען אריינשטעקן די טעלעפאן דראט צו באקומען א ליין און קענען רעדן.
אינעם קאסטן איז דא 4 ווייערס, מען דארף נאר צוקומען צו די 2 עיקר ווייערס, די רויטע און גריןע צו האבן א ליין. די שווארצע און געלע דראטן איז פאר נאך א ליין.
א נארמאלע טעלעפאן אדער פעקס מאשין וועט נאר ארבייטן אויף די ערשטע ליין (דאס הייסט די גרינע און רויטע דראטען) אבער עס זענען דא אדאפטארס וואס מען קען קויפן וואס וועלן מאכן די שווארצע און געלע דראטן אלס די ערשטע ליין אזוי אז די טעלעפאוןס אדער פעקס מאשיןס זאלן אויך ארבייטן.
סטאמפארד היל איז א געגנט אין דער העקני באצירק אין לאנדאן. ער גרענעצט זיך מיט 'טאטנהעם' אינעם באצירק הארינגיי, וואס א טייל פונעם 'טאטנהעם' געגנט איז א גרויס חלק פון דער יידישער באפעלקערונג אינעם סטאמפארד היל פערטל. דער געגנט נעמט זיין נאמען פון דער הויפט גאס ״סטאמפארד היל״.
ביז בערך תר"ס (1900) האבן די יידן געוווינט מייסטענס אין איסט ענד געגנט פֿון לאנדאן, אבער נאכהער האבן זיך א טייל אריבערגעצויגן קיין "סטאמפארד היל". היינט וואוינען א סך חרדישע יידן דארט. טייל פון זיי האנדלען מיט נכסי דלא ניידי.
אן אלט בילד פון א טייל פון סטאמפארד היל
די יידישע באפעלקערונג וואוינט דארט זייער צעזייעט צווישן די גוים, אבער אין די לעצטע צען יאר איז עס געווארן גאר שטארק אויפגעבויט אינעם יידיש היימישן שטאנדפונקט, וויבאלד פילע עמיגראנטן פון ארץ ישראל און אמעריקע האבן דארט חתונה און דרייען איבער די שטאט אויף מער ביזנעס האנדל ווי א שטייגער זייער געבורט לאנד.
דער רב איז רבי משה חיים אפרים פאדווא, גאב"ד פון התאחדות קהלות החרדים, וואס איז א פאַרבאַנד פון אלע פרומע קהילות אין לאנדאן (סטאמפארד היל, גאלדערס גרין, הענדאן און נאך)
די יידישע באפעלקערונג באשטייט הויפטזעכלעך פון חסידישע געמיינדעס און אויכעט פון א צאל פון ליטווישע יידן. די צוויי גרעסטע און אנזיכטיגע חסידישע געמיינדעס זענען בעלזא און סאטמאר. אלס רב פון דער סאטמארער קהילה (פון רבי זלמן לייב) דינט זיין מחותן רבי ברוך נתן האלבערשטאם, אלס רב פון דער סאטמארער קהילה (פון רבי אהרן) דינט רבי משה מנחם ווייס. אויסער דעם עס איז פאראן אין סטאמפארד היל נאך פילע קהילות און בתי מדרשים אזוי ווי וויזשניץ מאנסי (אונטער דער פירערשאפט פונעם וויזשניץ-לאנדאנער רבי), אלכסנדר, באבאוו, (אלס דיין דינט רבי בן ציון בלום, אן איידעם פון רבי שלמה האלבערשטאם, דער פריערדיגער באבאווער רבי), בעלזא מאכניווקא, גער, וויזשניץ (דער רב איז רבי אריה ווייס), ביאלא (אונטער דער פירערשאפט פון רבי ברוך לייב ראבינאוויטש), ליובאוויטש און סקווירא. אזוי אויכעט קען מען טרעפן דארט בתי מדרשים און געמיינדעס ווי תולדות אהרן - אונטער דער פירערשאפט פון רבי משה קאהן (זון פון תולדות אהרן רבי), צאנז און נאך.
אין סטאמפארד היל וואוינען די עשירים און בעלי צדקה ר׳ אליש ענגלענדער, ר׳ חיים משה פעלדמאן (א וויזשניצער חסיד), משפחת לעוו (סאטמאר), און די באקאנטע משפחת בערגער.
עירוב אין סטאמפארד היל.
לאנגע יארן איז געווען איינגעפירט, לויטן פסק פונעם גאב"ד רבי חנוך דוב פאדווא, אז וויבאלד לאנדאן איז גאר א גרויסע שטאט, און עס וואוינען מער פון 600,000 מענטשן, הייסט עס א רשות הרבים דאורייתא וואו על פי הלכה קען מען נישט מאכן קיין עירוב. (בפרט אז די גאס סטאמפארד היל קומט אן ביז א שאסיי וואס דארט פארן דורך יעדן טאג 600,000 מענטשן הייסט עס מפולש לרשוה"ר).
אנדערע זאגן, אז ער האט אויך געהאט טעמים על פי השקפה, פארוואס ער האט נישט געלאזט מאכן אן עירוב.
אין די לעצטיגע יארן האבן אסאך פראבירט צו מאבן אן עירוב, אבער אלס די כבוד פונעם פריערדיקן רב האט די התאחדות קהלות החרדים נישט ערלויבט דורך צו פירן.
סוף ווינטער תש"פ, ווען קאוויד-19 האט זיך צושפרייט, האבן אפאר עסקנים געשפירט אז עס איז וויכטיג צו מאכן אן עירוב, וויבאלד אז יעדער איז איינגעשפארט אינדערהיים א גאנצע וואך מיט דער משפחה און עס קען ווערן גאר ענג. אויך וויבאלד א גרויסער עולם האט געדאווענט אין די פאדערשטע גערטנער נאנט צו דער גאס, איז געווארן זייער שווער אז מ'האט נישט געטארט טראגן שבת. האבן די עסקנים אויסגעשטעלט אן עירוב איבער א פאר געסער אונטער דער השגחה פון הרב הערשל האגער פון גאלדערס גרין און מיט דער שטיצע פון גאר אסאך רבנים. גאר שנעל האט זיך די התאחדות קהלות החרדים ארויף געכאפט אויף דעם, און מפרסם געווען אז זיי גייען מאכן א גרויסן עירוב איבער דעם גאנצן דרום טאטנהאם געגענט.
דער עירוב איז געווארן גרייט צו ניצן שבת פרשת בהעלתך תש"פ.
די מוסדות החינוך אין סטאמפארד היל זענען כולל חדרים פאר יינגלעך, שולעס פאר מיידלעך, ישיבה קטנות, ישיבה גדולות, כוללים און מיידלעך סעמינארן.
מען נעמט איין לולב, איין אתרוג, דריי הדסים (מען מעג נעמען מער ווי דריי הדסים) און צוויי ערבות.
די מקורות אין דער הייליגער תורה און ביי חז"ל.
וּלְקַחְתֶּם לָכֶם בַּיּוֹם הָרִאשׁוֹן פְּרִי עֵץ הָדָר כַּפֹּת תְּמָרִים וַעֲנַף עֵץ עָבֹת וְעַרְבֵי נָחַל וּשְׂמַחְתֶּם לִפְנֵי ה' אֱלֹהֵיכֶם שִׁבְעַת יָמִים.
חז"ל לערנען ארויס פון דעם פסוק אז פון דערתורה מוז מען שאקלען מיט די ארבעה מינים און א יעדן פלאץ נאר דעם ערשטן טאג פוןסוכות (ולקחתם לכם ב"יום הראשון"), אבער אין בית המקדש ("לפני ה' אלהיכם") האט די תורה געהייסן די גאנצע זיבן טעג ("...שבעת ימים").
נאך דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש, האבן די חז"ל פארברייטערט די מצוה און האבן געמאכט א תקנה אז מען מוז שאקלען די ארבעה מינים די גאנצע זיבן טעג אפי' אויסער דעם בית המקדש, אז עס זאל זיין א זכר למקדש. דערפאר איז מען היינט מקיים די מצוה אלע זיבן טעג, ווי אויך עס אנגערופן א מצוה דרבנן.
אויך האבן חז"ל גוזר געווען אז מען זאל נישט שאקלען די ארבעה מינים און שבת, (אזוי ווי ביי שופר און מגילת אסתר), ווייל מען איז חושש אז מען וועט דאס אריבער פירן פיר אמות אין א רשות הרבים (וואס דאס איז איינע פון די מלאכות וואס איז פארבאטן שבת).
ברכות און מנהגים.
פארן שאקלען לולב זאגט מען די פאלגנדע ברכה: ברוך אתה ה' אלוהינו מלך העולם, אשר קדשנו במצותיו, וציונו על נטילת לולב.
אום ערשטן טאג זאגט מען אויך די ברכה פון שהחיינו: ברוך אתה ה' אלוהינו מלך העולם שהחיינו וקימנו והגיענו לזמן הזה
געמיינדע איז א א פארזאמעלונג פון מענטשן אין איין גרופע. זיי קענען זיין פארשפרייט אין אנדערע עקן וועלט אבער אויב עפעס א געמיינזאמער אידיאל אדער לעבנסשטייגער פאראייניקט זיי ווערן. זיי גערופן אלס א געמיינדע.
עס אנגענומען ביי יידן אז די וואס וואוינען אין א שטעטל אדער א געגנט קומען צוזאמען אין א געמיינדע וואס פארזארגט רעליגיעזע פארברויכן ווי א שול, מקווה, חדר, שחיטה, כשרע עסן און א בית החיים.
דער שטערן איז א חרדישע אויסגאבע וואס ערשיינט אמאל יעדער מאנאט אדער אמאל יעדע צוויי מאנאטן, עס באשרייבט זייער גוט פארשידענע אינטערעסאנטע טעמעס,
עס האט א הויכן סטיל פון שרייבן.
איר רעדאקטאר איז ר' שמעון ראלינצקי א וועטאראן שרייבער פון דער בלאט אונטערן פענע נאמען ר.ש. כהן/ה.מארש און נאך נעמען, וועלכער וואוינט אין מאנסי
אויך האבן זיי ארטיקלען פון דעם באקאנטן חרדישן שריפטשטעלער ר' הערשל פרידמאן וואס שרייבט אין דער איד אונטערן פענע נאמען פ הירש און באבאד און נאך נעמען.
מען קען קיינמאל נישט וויסן וואספארא טשיקאווע באשרייבונג קומט קומענדיגן חודש.
זיי האבן זיך איינגעקויפט אסאך רעפוטאציע דורכ'ן צולייגן אין אידיש אזוי שיין למשל: די מעשה פון גרינוואלד-דיאמאנטן סוחר, יו. פי. עס. די שווארצע טאשקע פונעם פרעזידענט סיקרעט סערוויס וכו'
די רבנים ווי ר' בערל כ"ץ און מחנכים ווי ר' אבא חייא טויבער האבן מוחה געווען ברבים קעגן דעם זשורנאל אז דאס איז דער איינציגסטער וואס איז הויל פוסט און לער פון אידישקייט ענינים און אנשטאט בראקט דאס אריין אין די ליינער, וואס זענען מייסטענס קליינטשיגע בחורים וואס פאר די ליידיגע צייט, פילן זיי זיך אן מיט יעדעס שטות און נארישקייט פון וועלטליכע פאליטיק און אומוויכטיגע געשענישן וואס איז נאר פיל מיט דראמא כדי צו ציען די ליינער.
דער שטערן טענה'ט אז זיי האבן די השגחה פון וועד לפיקוח חומר הקריאה און אז עס איז קלאר נישט געמאכט פאר בחורים נאר פאר מיידלעך מיט אינגעלייט זיי זאלן נישט ליינען גויאישע אומאויסגעהאלטענע מאגאזינען און אז זיי זענען גרייט צו טוהן וואס די רבנים וועלן הייסן
און ווי עס איז באקאנט האבן זיך אנגעהויבן א געשריי איבער דעם וואס היימישע אויסגאבעס און ליטעראטור האבן אנגעהויבן זיך צו פארנעמען מיט צופיל אומאידישע ארטיקלען, און די רבנים האבן געשאפן א וועד לפיקוח, וואס איינער פון די גרעסטע דעה זאגער איז דער קאסאווער רב הר"ר שרגא פייוויש האגער, און עס איז כדי אנצומערקן אז דער שטערן/דער שפאקטיוו בראש פון די פירערשאפט פון ר' שמעון ראלניצקי איז דער וועלכער איז געווען דער פיאניר זיך צוצושטעלן צו דעם רוף פון די רבנים זיך צוצושטעלן אז זייער אויסגאבע זאל באקומען א הסכמה און עס זאל ווערן איבערגעקוקט דורך די רבנים צי עס איז ראוי אריינצוקומען אין אידישע הייזער.
דיק טשעיני אלץ ווייס פרעזידענט
ריטשארד ״דיק״ ברוס טשעיני איז געווען דער 46ער וויצע פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע אונטער דזשארדזש דאבליו בוש.
ער איז געווען פון דעם ווייסע-הויז שטאב אונטער פרעזידענט ראנעלד רעיגען. אויך ער האט געארבייט אינעם פענטאגאן אלץ מלחמה מיניסטאר. טשעיני איז פאר א צייט אויך געווען א קאנגרעסמאן אין וואיאמינג. נאכדעם איז ער אריין אין פריוואטן ביזנעס און אנגעפירט מיט דער גרויסער העליבארטן פירמע, ביז'ן יאר תש"ס, ווען בוש האט אים גענומען צו לויפן אויף זיין טיקעט אלץ וויצע פרעזידענט.
ער איז עלטערער מענטש און האט צוטען מיט זיין הארץ, ער ווערט באטראכט ווי שטארק קאנסערוועטיוו, דעריבער האסן איהם אלע ליבעראלע, אבער ביי די קאנסערוואטיווע איז ער א העלד.
ער פירט זיין אפיס זיין שטיל, שטרענג, צו דער זאך, און אלעס איז פארהוילן פון די פרעסע, זיי זאלן איהם נישט קענען באפאלן מיט קשיות און שאלות. עס הייסט אז ער האט א שטערקערע ראלע אלס וויצע פרעזידענט ווי אלע ביז יעצטיגע וויצע פרעזידענטען.
עס איז אנגענומען אז די שטרענגע געזעצען שטעלונגען קעגן די טערעריסטען, ווי דאס אויפשטעלן די ספעציעלע תפיסות אין גאוונטאמא בעי וואס דארט זאל נישט גילטען די געזעצען פון אמריקא, און אז מען זאל קענען פארשן די באשולדיגטע מיט שטרעגע מיטלן וואס סתם אמעריקאנער תפיסות באניצען זיך נישט דערמיט, דאס אלעס איז דער קאפ פון טשעני.
ער האט א טאכטער וואס כאטש ער לעבט זייער גוט מיט איר און ביי די וואלן איז זי געווען פון די אנפירער פון זיין קאמפיין, זי איז א לעזביאנקע, זי האט א פרוי וואס איז איהר פארטנער.
אָ שיהל איז די גרעסטע אשכנזישע שול אין סאן פאַולאָ, בראַזיל. די שוהל איז א בית חב"ד װאס איז געגרינדעט געװארן 20 יאר צוריק דורך דעם ליובאװיטשער רביס שליח אין בראַזיל, הרב ר' יוסף שילדקרויט.
היינט צו טאג באקומט עס אן עולם פון ארום 400 מענער און פרױען יעדן פרייטיק צו נאכט װאס די מערהייט באשטייט פון פרייע יידן. אין ראש השנה און יום כיפור דערגרייכט דער עולם 1800 מענטשן.
דער נאמען "אָ שיהל" איז געגעבן געװארן נאך דער מערהייט פון די מתפללים פון דער שול װאס באשטייט פון דרומדיגע יידישע דיאלעקט רעדערס, אין ביי זיי דער אױסלייג פון דאס װארט שול װערט ארױסגערעדט שיל.
האסידיק רעבעל איז דער ענגלישער ווארט פון א חסיד מורד אדער אין יידיש חסידישער באגאבונט.
ער איז געווען דער סאמע ערשטער חסידישער בלאג, וואס האט אנגעהויבן מיט אן אגענדע צו פארציילן די חסידישע לעבנסשטייגער פאר די וועלט אויף דעם ענגלישן שפראך. (קטלא קניא איז געווען בעפאר נאר אין אידיש.
חסיד הארעטיק האט אים שוין נאכגעטאן, אנדערשט ווי חסיד הארעטיק וואס האט א הויך אינטעליגענטע און קונסטליכע פאנטאזישע שפראך, האט ער זייער א איינפאכער פערזענליכע שפראך, אן קיין אויפגעבלאזענע דראמאס, ווי ער פארציילט פשוט וואס ער טוט, וואס ער גייט דורך, ווי למשל ער האט געשילדערט זיין ערשטער באזוך אין א ווידיאו געשעפט, וואס דאס מיינט דורכגיין גילט און שרעק און מיט וואס פאר עמאציאנאלע פיינוגעגען ער האט געדארפט זיך ספראווענען, וויאזוי זיין ווייב האט דאס אויפגענומען און אזוי ווייטער.
ער איז שוין געווען באשריבן אין וויליזש וואוס.
ער געט אן אז ער וואונט אין בארא פארק.
ער האט זיך געהאט פארמאכט פאר א שטיק צייט צוריק, אבער זינט דאן איז ער שוין ווידער טעטיג, כאטשיג מיט ווייניגער פערזענליכע אנעקדאטען און מיט א מער פערפעקטע ענגליש ווי אמאל.
חיים נחמן ביאליק אין 1923
ביאליקס הויז תל אביב 2015
חיים נחמן ביאַליק (י' טבת ה'תרל"ג - ווין כ"א תמוז ה'תרצ"ד; 9טן יאנואר 1873 - 4טן יולי 1934) איז געווען א נאציאנאלער דיכטער. ער איז געווען א גרויסער שרייבער, רעדאקטאר, און איבערזעצער, וואָס האָט א סך משפיע געווען אויף דער ישראלישער קולטור. גרויסע קאָמפאזיטאָרן (ווי מיקי גבריאלוב און נורית הירש) האָבן געמאכט פון א גרויסן טייל פון זײַנע דיכטונגען מעלאדיעס.
ביאליק איז געבוירן געוואָרן אין ראדי בײַ זשיטאָמיר אין וואָלין, (הײַנט אוקראינע) י' טבת תרל"ג.
א שטיק צייט האָט ער געוואוינט אין בערלין, וואוּ האָט אָנטייל גענומען אין א געמיינדע פון יידישע שרײַבער און פארלעגער ווי שמואל יוסף עגנון, שמעון דובנאוו, ישראל איזידאר עליאשעוו, אורי צבי גרינבערג, יעקב קלאצקין (גרינדער פון "אשכול" פארלאג אין בערלין), משה קולבאק, שאול טשערניכאווסקי.
אין יאָר ה'תרס"ט (1909), בײַ דער צווייטער עליה, איז ער געקומען צום ערשטן מאָל אין ארץ ישראל, אָבער נאָר פון ה'תרפ"ד האָט ער זיך באזעצט וווינען אין תל אביב.
ער איז געווען א גרויסער פארפאסער פון עטלעכע ביכער, אויך א גרויסער שרײַבער אין די לשון–קודשדיקע צײטונגען פון די משכּילים פון פּוילן און ליטע ווי דער הלבנון, הצופה. ער פלעגט זייער א סך שפּעטן פון די פרומע יידן, ער האָט זיי געהאסט און געהאלטן אז זיי זענען שולדיק אין אלץ שלעכטס, באזונדערס האָט ער געהאט גרויסע מיינונג דיפערענצען מיט די חסידי'שע יידן. פרומע יידן פלעגן זיך דערווײַטערן פון זײַנע ארטיקלען.
ביאליק איז נפטר געוואָרן אין ווין, כ"א תמוז תרצ"ד.
ג' סיון - רבי משה בער בעק, הויפט אנפירער פון דער נטורי קרתא גרופע אין אמעריקא
רבי שמואל הנגיד (ד'תשנ"ג - ד'תתט"ז; 993 - 1056) איז געוועזן פון די חשוב'ע פייטנים אין שפאניע אין דער מיטל אלטער.
רבי שמואל הנגיד איז געבוירן געווארן צו זיין פאטער רבי יוסף הלוי, וואס געווען א געריבענער ארימער מאן, אין דער שטאט קארדאבע אין דעם שפאנישן קעניגרייך. ער האט זיך אויסגעצייכנט ווי אקאליגראף אין דער אראבישער שריפט.
דער ספר ליקוטי אמרים, באקאנט אלץ ספר התניא נאכ'ן ווארט "תניא" מיט וואס דער ספר הייבט זיך אן, איז פארפאסט געווארן דורך ר' שניאור זלמן מליאדי, דער גרינדער פון חב"ד חסידות, און א תלמיד פון מגיד פון מעזריטש.
דער ספר איז געדריקט געווארן צום ערשטן אין יאר 1797-תקנ"ז דורכ'ן מחבר בעילום שם. עס איז געווען איינגעטיילט אין דריי טיילן: "ספר של בינונים", "שער היחוד והאמונה", און "אגרת תשובה".
אין יאר 1814-תקע"ד, שוין נאכ'ן פטירה פון דער מחבר, איז דער ספר איבערגעדריקט געווארן מיט נאך צוויי חלקים: דער "אגרת הקודש", און "קונטרס אחרון".
תוכן הספר.
דער ספר, איבערהויפט אינעם ערשטען חלק, ספר של בינונים, ברענגט ארויס דאס שטרייף אין יעדן אידישן זעהל פון אן אדם בינוני צווישן דער נפש הבהמית, וואס ציט דעם מענטש צו תאוות עולם הזה, און דער נפש האלקית, וואס ציט דעם מענטש צו געטליכקייט און דברים רוחניים.
אנדערש ווי אנדערע ספרי חסידות פון יענער תקופה, וועלכע זענען מערסטנס זאמלונגען פון דרשות אויף דער פרשה אדער ענינים, איז דער ספר התניא א סיסטעמאטישער ערקלערונג פון דער תורת החסידות און די דרכי העבודה לויט תורת הקבלה.
דער "ספר התניא" איז דער גרונד-ווערק פון חב"ד חסידות, אבער עס ווערט אויך געלערנט דורך חסידים פון אלע שיכטן, און אויך דורך נישט-חסידים.
רבי הירש לייב (נַפְתָּלִי צְבִי יְהוּדָה) בערלין (כ"ט מרחשון ה'תקע"ז - כ"ח אב ה'תרנ"ג;), באקאנט מיט די ר"ת דער נצי"ב פון וואלאזשין, איז געווען ראש ישיבה אין דער עלטסטער און בארימסטער וואלאזשינער ישיבה.
רבי נפתלי צבי האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון רבי יצחק וואלאזשינער, זון פון רבי חיים וואלאזשינער. זייער זון הרב חיים בערלין איז געווארן רב פון מאסקווע, און זייער טאכטער האט געהייראט רבי רפאל שפירא.
ביים זיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט זיין ניכטע, א טאכטער פון זיין שוואגער הרב יחיאל מיכל הלוי עפשטיין, מחבר פונעם "ערוך השולחן". זייער זון איז געווען רבי מאיר בר-אילן.
א בלאט פון אבן עזרא'ס פירוש אויף חומש
ר' אברהם בן עזרא (ראב"ע) (געבוירן אין שפאניע ד'תתמ"ט אדער ד'תת"ן - א' אדר א' ד'תתקכ"ד) איז געוועזן א יידישער דיכטער, לינגוויסט, תנ"ך פארטייטשער און א פילאסאף אינעם מיטל אלטער. אויך האט ער זיך באשעפטיקט מיט מאטעמאטיק און אסטראנאמיע.
ער האט געמאכט דעם שיינעם פיוט אויף שבת צמאה נפשי לאלהים לאל חי געדרוקט אין כמעט אלע סידורים און זמירות פרייטיג צונאכטס.
קבר פון רבי אלעזר אזכרי אין צפת
רבי אלעזר בן משה אַזכַרי (צפת, ה'רצ"ג- ה'ש"ס) איז געווען אין דאס מיטל אלטער (16טער י"ה) א מקובל, א דרשן און א דיכטער האט מחבר געווען אין יאר ה'שמ"ח דעם ספר חרדים וואס איז געדורקט געווארן באלד נאך זיין שטארבן און א פירוש אויף תלמוד ירושלמי מסכת ברכות. אויך האט ער מחבר געווען די דיכטונג "ידיד נפש".
ער איז געוועזן דער תלמיד פון ר' יוסף סאגיס.
ספר חרדים איז דער ספר וואס ר' אלעזר אזכרי האט מחבר געווען אין צפת אינעם יאר ה'שמ"ח, און עס איז געדרוקט געווארן צום ערשטן נאך וואס דער מחבר איז געשטארבן אינעם יאר ה'ש"ס. דער ספר איז גערעכנט ביי די חרדים ווי א יסודותדיקער מוסר ספר.
דער ספר באנעמט זיך מיט די יסודות האמונה, מוסר און יראת ה', און שטעלט זיך אנטקעגן דעם דרך פון איינפירן תעניתים און סיגופים.
דער ספר איז אוועק געשטעלט אויפן פסוק: "כל עצמותי תאמרנה ה' מי כמוך" און צעטיילט די מצוות לויט די גלידער פון דעם מענטשן. מצוות וואס זיינען תלוי מיט די הארץ, מיט די אויגן, מיט דאס מויל, מיט די אויערן, מיט די נאז, מיט די הענט, מיט די פיס און מיט דעם גאנצן קערפער.
אין סוף ספר בריינגט ער עטלעכע דיכטונגען, און די באוווסטע פון זיי איז "ידיד נפש".
הר"ר אברהם דאנציג (מחבר ספר "חיי אדם") האט מחבר געווען א קיצור ספר חרדים.
מעלות איז אַן אויסגאַבע, אויף דעם ערשטן בלאט שטייט אז דאס איז א "מאָנאַטליכע אויסגאַבע פֿאַר דער אידישער היים".
אַ געוויסע חסידישע פֿרוי פֿון מאָנסי איז איר רעדאַקטאָרין. און דאָס איז זייער אָרעם און גאָר שטאַרק צוריקגעשטאַנען אין די גראַפֿיקס טייל, אין קעגנזאץ צו אנדערע אויסגאבעס אויף דער אידישער מארק ווי דער שטערן, אָבער עס איז גאָר רײַך אין גראַמאַטיק, און איז פֿול מיט אינהאַלט אויף ייִדישקייט, חינוך, בין אדם לחבירו, תורה'דיגע ארטיקלען, און נאך.
זיי האבן ארטיקלען פאר מענער און פרויען֚ יונג און אלט֭ באזונדער זענען זיי בארימט מיטן אפטיילונג ׳׳׳מאמע לשון׳׳׳ וועלכער איז א יחיד במינו אין די היינטיגע חסידישע ליטעראטור.
דער בארימטער פראפעסער הירשע דוד קאץ האט אין אן ארטיקל אינעם ירושלימער אלמאנאך (נומער 27) זייער שיין באשריבן די אויסגאבע. און ארויסגעברענגט איהר אייגנארטיקייט מיטן לערנען שפראך צום חסידישן עולם.
מעלות דינט אויך אלס א פלאטפארמע פאר דער אידיש רעדנדער עולם זיך אדורכרעדן און נאשן עצות איינער פונ'ם צווייטן אין פארשידענע ענינים, בעיקר אין געזונטהייט און השקפה. מעלות איז אויך געווען פון די ערשטע וועלכע האט אדורכגעבראכן דער מויער און האט אנגעהויבן רעדו אפן פון גייסטישע פראבלעמען ווי דעפרעסיע, ענקזייעטי, וכדומה. בפרט האבן זיי זיך באקאנט געמאכט מיט זייער סעריע ארטיקלען אויף בארדערליין פערסאנאליטי דיסארדער.
מיט די צייט האבן זיי אנגעזאמלט גאר אסאך חומר, וועלכע זיי נעמען צוזאם און דרוקן אפ אין ביכער לויט די קאטעגאריעס.
אין דער בלאָגערוועלט האָט שלום בערגער באַקאַנט געמאַכט מעלות דורכן פּובליצירן דעם בריוו–אויסטויש צווישן זיי און אים אין זײַן בלאָג.
די פראנצויזישע רעוואלוציע () באצייכנט די היסטארישע צייט אפשניט צווישן ה'תקמ"ט (1789) און ה'תרנ"ט (1799) אין פראנקרייך, וואס איז דאן געווען די איבערקערעניש ווען די מאנארכיע רעגירונג איז אונטער געגאנגען, און די קאטוילישע קירכע איז פארמיידן געווארן. דורך דער רעוואלוציע האט זיך די פראנצויזישע געזעלשאפט אינגאנצן געענדערט. אין מאי 1789 האט מען אנולירט די אלטע רעגירונג און מען האט איינגעפירט א קאנסטיטוציענעלע מאנארכיע. דאס האט אויסגעהאלטן ביז סעפטעמבער 1792 ווען מען האט איינגעפירט די ערשטע פראנצויזישע רעפובליק, וואס האט געברענגט צו דער הינריכטונג פון לואי דער זעכצנטער אום יאנואר 1793 און א תקופה פון פאליטישן איבערקערניש. דאס האט זיך געצויגן ביז נאוועמבער 1799, ווען מען האט באשטימט נאפאלעאן באנאפארטע ווי ערשטער קאנסול.
דער געדאנק פון דער רעוואלוציע איז געווען צו בריינגען אויף דער וועלט דעמאקראטיע, ליבעראליזם, גלייכרעכטיגייט, פלארעליזם, אויטאריטעט צעטיילונג, סאציאלאגיע, אא"וו. די פרינציפן פון דער רעוואלוציע ווערן היינט גערעכנט די יסודות פון מאדערנער ליבעראלער דעמאקראטיע.
די רעוואלוציע האט געמאכט א טיפן איינדרוק אויף דעם מהלך פון מאדערנער היסטאריע, און פון דעמאלסט אן האט אנגעהויבן אראפגיין די אבסאלוטע מאנארכיעס און אנשטאט זיי זענען אונטערגעוואקסן רעפובליקן און ליבעראלע דעמאקראטיעס. היסטאריקער האלטן ברייט אז די רעוואלוציע איז געווען איינע פון די וויכטיקסטע געשעענישן אין דער מענטשלעכער היסטאריע.
צווישן 1700 און 1789, האט זיך די פראנצויזישע באפעלקערונג געמערט פון 18 מיליאן צו 26 מיליאן, וואס האט געברענגט צו א גרויסע צאל פון די ארבעטסלאז, און אין דער זעלבער צייט איז עסן געווארן וואס טייערער צוליב יארן פון שוואכע גערעטענישן.
ווערנט די 80ער יארן פונעם 18טן יארהונדערט, אונטער דער הערשאפט פון לואי דער זעכצנטער, איז די רעגירונג איינגעפאלן א דאנק דעם יאך פון אן אלגעמיינעם קריזיס וואס מען האט נישט געקענט פאררעכטן צוליב דער שטענטע-ארדנונג און דעם רעזשים פון פריווילעגיע. אין 1789 האט די קרוין נישט געקענט אפצאלן אירע חובות און אויך נישט אריינצופירן די נייטיגע רעפארמעס.
אין 1789 האט די קרוין נישט געהאט די מעגלעכקייט צו באצאלן אירע חובות און אויך נישט צו מאביליזירן גענוג פאליטישע קראפט איינצופירן די נייטיקע רעפארמעס, און זי האט געדארפט פארזאמלען גענעראל-שטענדע כדי צו דערגגרייכן די הסכמה פון אלע אירע בירגער צו העכערן די שטייערן, צום ערשטן מאל זייט 1614. אין יוני 1789 זענען די שטענדע געווארן פארוואנדלט אין א נאציאנאלער פארזאמלונג, וואס האט אוועקגעמאכט די פריערדיקע אינסטיטוציעס פון רעגירונג אין א סעריע ראדיקאלישע ענדערונגען, וואס האבן איינגעשלאסן אבאליציע פון פיודאליזם, האלטן די קאטוילישע קירכע אונטער דער פירערשאפט פון דעם שטאַט און פארברייטערן די רעכט צו וויילן.
דאס האט אלץ צוגעברענגט אפשוואכן די אבסאלוטע רעגירונג און האט געעפנט דעם וועג איינצופירן נייע מאדעלן, אונטער דעם איינפלוס פון אידעען פון דער אויפקלערונג וואס זענען געווען פארשפרייט ביי די אינטעליגעציע. ווען די גענעראל-שטענדע האט געעפנט האבן די פשוטע מענטשן, די "דריטע שטענדע" אויסגערופן אז זיי פאדערן ציווילע גלייכרעכטן, און זיי האבן אויפגעשטעלט די נאציאנאלע פארזאמלונג. די רעגירונג האט פראבירט זיי אונטערדריקן, אבער אום 14טן יולי 1789 זענען די מאסן ארויס אויף די גאסן און זיי האבן איינגענומען די באסטיל, און גלייכצייטיג האט דיסציפלין אין דער מיליטער זיך אפגעשוואכט. דער קעניג האט נאכגעגעבן און האט מסכים געווען צו ארבעטן מיט זיי צוזאמען. אויך האט אויסגעבראכן א כוואליע פון פויערן־ראיאטן אין די דערפישע געגנטן. אום 6טן אויגוסט האט מען באשטעטיגט די מעלדונג פון גלייכרעכטן פון דעם מענטש און דעם בירגער, און די פארזאמלונג האט אנגעהויבן איינארדענען ברייטע רעפארעמס מיט א האפענונג אויפצושטעלן א קאנסטיטוציאנעלע רעגירונג.
דער פרואוו צו שאפן א ברייטן אפמאך, וואס איז געפירט געווארן דורך אזעלכע פֿיגורן ווי דער מאַרקיז דע לאַ פֿאַיעט און אנארע מיראבוי, איז דורכגעפאלן. די דיספאריטעטן צווישן די שיכטעס און פראקציעס אין דער גענעראל־שטענדע זענען געווארן וואס גרעסער נאך ווען מען האט נאכגעגעבן די פריערדיקע פאדערונגען.
אַלפֿרעד דרייפֿוס (י"א תשרי ה'תר"כ - י"א תמוז ה'תרצ"ה; 9טן אקטאבער, 1859 - 12טן יולי, 1935) איז געווען א יידישער אפיציר* אין דער פראנצויזישער ארמיי.
אין יאר ה'תרנ"ד האט די פראנצויזישע געהײַמדינסט* אים אומריכטיג באשולדיגט אלץ א פאררעטער* און שפיאנער לטובת דייטשלאנד ווען זיי האבן געפונען מיליטערישע דאקומענטן וואס זיינען געשיקט געווארן צו די אמבאסאדע* אין פראנקרייך מיט א ר"ת אונטערשריפט A.D וואס די פארנצויזער האבן געהאלטן אז עס איז געשיקט געווארן צו אלפרעד דרייפוס.
אלפרעד איז גע'משפט געווארן קעגן די ארמיי געריכט 3 מאל. נאכן ערשטן משפט וואס ער איז באשולדיג געווארן, האט מען אים נידעריגערהייט ארפגעפליקט פון אים זיינע שטאפלען אין א אפיציעלע פובליק ארט און אים פארשיקט אין דער תפיסה אין "טייוול אינזל" (). אין 4 יאר ארום האט מען אים ווידער גע'משפט, און איז ווידער באשולדיג געווארן אלץ א פאררעטער. נאר ביי דעם דריטן משפט איז געווויר געווארן אז דאס באשולד איז געוועזן פאלש, און מען האט אים באפרייט פון תפיסה און צוריק געשענקט זיינע אפיצירע שטאפלען.
אזעלכע גלויבן אז די פראנצויזער האבן געוווסט די גאנצע צייט אז דאס איז געווען א פאלשער באשולד, און זיי בריינגען א באווייז פון דעם וואס אויך נאך אים ארעסטירן האט ממשיך געווען קומען בריוון מיט די זעלבע אונטערשריפט A.D. אבער די פראנצויזישע ארמיי האבן דאס באהאלטן פון וועגן אנטיסעמיטישע סיבות.
מען דערציילט אז ביים משפט האבן די בייזייאיקערס אויסגעשריגן פון אנטיסעמיטישקייט "טויט צו די יידן" און נישט "טויט צו אלפרעד דרייפוס", און צוליב די הארבע אנטיסעמיטיזם האט בנימין זאב הרצל ארויפגענומען דער געדאנק פון ציונות.
אסאך פרומע אידן האבן געהאלטן אז אין דעם יאהר וועט מען ווערן אויסגעלייזט, משיח וועט קומען, עס וועט נעמען א עק צו צרות פון אידן, זיי האבן געטראפען א רמז אז תר"כ איז די זעלבע אותיות ווי כת"ר, דער קרוין וועט צוריקגעגעבן ווערן צו אידן, מען האט נישט דערצו זוכה געווען, געווען צדיקים ווי ר' נתן מברסלב וואס האבן געזאגט פון פארוואויס אז משיח וועט דאן נישט קומען, ווייל משיח קומט נאר ווען מען טראכט נישט פון איהם אין משיח בא אלא בהיסח הדעת (גמרא סנהדרין).
א מאַקאַק מאלפע מיט א קינד
מאלפעס, אזוי ווי אלע פרימאטן, זענען זויגערס.
DNA איז ראשי תיבות פון Deoxyribonucleic acid (ענגליש), "דעאקסיריבאנוקלעאישע זייערס", א מאלעקול וואס טראגט רוב פון די גענעטישע אנווייזונגען געניצט אין די אנטוויקלונג און פונקציאנירונג פון אלע באוואוסטע ארגאניזמען און אויך א סך ווירוסן. DNA איז א נוקלעאיש זייערס.
די אלגעמיינע סטרוקטור פון אן אפטייל פון DNA
די סטרוקטור פון DNA.
DNA האט די פארעם פון א געטאפלטן העליקס, וואס זעט אויס ווי א לייטער צעדרייט אין א ספיראל. יעדער שטאפל פונעם לייטער איז א פאר נוקלעאטידן.
פּראָג () איז די הויפטשטאט פון טשעכיי. זי געפינט זיך ביי דעם וולטאווא טייך (מאלדוי) אין צענטראל בעהמען.
שוין העכער פון 1100 יאר איז פראג דער פאליטישער, קולטורעלער און עקאנאמישער צענטער פון טשעכיי. די שטאט גופא האט מער ווי 1.2 מיליאן איינוואוינערס, און דער גאנצער שטאטישער שטח האט א באפעלקערונג אפגעשאצט העכער פון 1.9 מיליאן.
פוילקייט אדער עצלות איז דער חסרון פון גלוסט צו ארבייטען אדער טאן סיי וואסארא מענטשליכע פליכטען.
עצלות איז א שווערער דיסארדער וואס א גרויס חלק פון די מענטשהייט ליידט.
ימים נוראים - איו אידיש: "פארכטיגע טעג", דאס זענען טעג וואס הויבן זיך אן ראש השנה און ענדיגן זיך יום כיפור, לויט טייל איז דאס פון דעם ערשטן טאג סליחות ביז נאך הושענא רבה, אנדערע גייען נאך ווייטער און זאגאר פון ראש חודש אלול ביז נאך שמחת תורה רופן זיי שוין "ימים נוראים".
ימי הדין.
פון וואס פארכט מען? די אידישע גלויבונג לויטעט אז אין די טעג פון ראש השנה ביז יום כיפור ווערט דורך גאט אפגעשריבן וואס דעם מענטשן זאל טרעפן דורכאויס דעם צוקונפטיגן יאר.
דער משפט.
ראש השנה ווערט לויט די גלויבונג אפגעשריבן וואס דעם מענטשן זאל טרעפן.
דער גזר דין.
הושענא רבה ווערט איבער געגעבן די גזר דין צו די מלאכים וואס דארפן דאס אויס פירן.
אויספיר פון דעם גזר דין.
שמחת תורה ווערן די מלאכים ארויס געשיקט אויף די מיסיע אויסצופירן די ענדגילטיגע באשלוסן.
דעריבער.
דעריבער פארכטן רעליגיעזע אידן אין די טעג צוליב די אנגעצויגנקייט נישט וויסנדיג וואס וועט זיי בעשערט ווערן דורך גאט אויף דעם צוקונפטיגן יאר.
דער לעהזונג.
ווי אזוי גיט מען זיך אן עצה מיט די פארכט? אין די רעליגיעזע קרייזן איז אנגענומן זיך בעשעפטיגן אין די טעג מיט מצוות און מעשים טובים (פאזיטיווע אקטן), און זיך צוריק האלטן מיט מער דרייסט פון טון עבירות (בייזוויליגע אקטן) חלילה. אויך בעשעפטיגט מען זיך זעהר מיט די פאלגענדע דריי זאכן: 1. תשובה 2. תפילה און 3. צדקה.
רעזולטאט.
לויט די אידישע גלויבונג, דער וואס זיינע גוטע אקטן טוען איבערוועגן זיינע בייזוויליגע, איז פערזיכערט אין איין גליקליך יאר. דאגעגן ווער נישט - נישט.
די וואס זייערע גוטע אקטן זענען איבערוויעגענד שוין באלד אין "ראש השנה", די ווערן זאפארט פערשריבן אויף א גליקליך יאר. אנדערע גיבט גאט צייט ביז "יום כיפור", און לויט די זוהר ביז "הושענא רבה" אדער "שמחת תורה" צו פערבעסערן זייער "רעקארד" און זוכה זיין צו א גוט יאר.
צדיקים.
די חסידישע טעאלאגיע לויטעט, אז געפונענדיג זיך אונטער די שאטן פון א צדיק אמת, איז אויך א סגולה צו ווערן פארשריבן אויף איין גליקליך יאר.
דעריבער פירן זיך חסידים צו פארן צו זייערע רבי'ס אין לויף פון די "ימים נוראים" איין אדער מערערע מאל.
ציגײַנער איז א פאלק וואס שטאמט פון אינדיע. זיי פלעגן וואנדערן זיך איבעראל, אבער היינטיגע צייטן אסאך פון זיי וואוינען אויף איין ארט.
אין דעם צווייטן וועלט קריג האבן די נאציס פארלענדט ארום 400,000 ציגיינער.
די טראדיציאנעלע פאכן פון די ציגיינער זענען פעדלעריי, מעטאל ארבעט, פי הענדלעריי און פארוויילונג, ווי זינגען און טאנצן (צום ביישפיל דער שפאניש־ציגיינער פלאמענקא טאנץ).
ר' דוב בער פון מעזריטש, באקאנט ביי חסידים אלץ דער מעזריטשער מגיד אדער דער גרויסער מגיד אדער דער רבי ר' בער, האט איבערגענומען דער הנהגה איבער די חסידים נאך דער פטירה פון בעש"ט אין ה'תק"ך-1760. ער איז געבוירן געווארן אין יאהר ה'ת"ס צו זיינע עלטערן אברהם און שרה אין דער שטאט לאָקאַטש, װאָלין. פון אנהייב איז ער גיווען א מלמד און שפעטער געווארן א מגיד אין קאָרעץ און דאָבנאָ. ער האט געפירט די רביסטעווע אין מעזריטש און ראוונע ער איז נסתלק געווארן אין אניפולי י"ט כסלו ה'תקל"ג (1772).
דער מגיד איז געווען גאר גרויס אין נגלה און אין נסתר נאך סאך פאר ער איז געפארן צום הייליגן בעל שם טוב, דער רבי פון קאמארנע פארציילט אז ער האט געקענט זיבען הונדערט ספרים פון קבלה פאר ער איז געווען ביים בעש"ט, אין ספר שבחי בעל שם טוב שטייט, אז ווען ער איז דער ערשטער מאהל געקומען צום בעל שם, האט דער בעל שם טוב געזאגט: עס איז צו מיר געקומען א קאסטן מיט ליכט, איך האב זיי נאר געדארפט אנצינדען.
זיין הנהגה.
אונטער דער הנהגה פון ר' דוב בער איז דער דרך החסידות פארשפרייט געווארן און גאר אסאך גרויסע אידן, רביים און צדיקים האבן זיך באהאפטן צום דעם נייעם דרך. אויך האט ר' דוב בער בפועל אונטערגענומען אקטיוויטעטן אויף צו פארשפרייטן תורת החסידות און ברענגן ווי מער נייע חסידים.
אנדערש ווי זיין רבי דער בעש"ט, וואס פלעגט וואנדערן צווישן די פשוטי המון עם מיט זיין לולקע ציבעך, געפירט מיט זיי געשפרעכן, און געפירט מער א פשטות'דיג התנהגות, איז ר' דוב בער געווען מער אויף אן אופן פון דער טראדיציאנאלער למדן, וועלכער האט געפירט מער אן עליטישער התנהגות. דאס, לויט עטליכע פארשער, האט צוגעגעבן צום פרעסטיזש פון דעם נייעם דרך, און דערביי האט ער געקענט צוען צו זיך למדנים און גאונים אלץ תלמידים.
כאטש ר' דוב בער איז געווען אנגענומען אלץ דער הויפט מנהיג פון דער נייע געמיינדע, זענען ווייניג פון די חשובע תלמידים פון בעש"ט געווארן תלמידים פון ר' דוב בער, כאטש עס איז מסתבר אז זיי זענען על פי רוב געווען בידידות. פון די איינצעלנע וואס זענען יא איבערגעגאנגען איז געווער ר' מנחם נחום מטשערנאביל. עטליכע חשובע תלמידים וואס האבן אליין אנגעהויבן פירן זייער הנהגה, זענען געווען ר' יעקב יוסף מפולנאה בעל "תולדות יעקב יוסף", ר' פנחס מקאריץ, ר' לייב מוכיח מפולנאה, ר' נחמן קוסובער, און נאך.
אין דער תקופה פון ר' דוב בער האט זיך, אינאיינעם מיט דער פארשפרייטונג פון חסידות, אויך געשטארקט דאס התנגדות, וואס איז געווארן אנגעפירט אין שפיץ פון דער ווילנער גאון און דער קהל פון ווילנא. ר' דוב בער האט געשיקט זיינע תלמידים ר' שניאור זלמן מליאדי און ר' מנחם מענדל מוויטעבסק קיין ווילנא אויף זיך צו טרעפן מיט'ן ווילנער גאון און אים ערקלערן אין די ריכטיגקייט פון די וואס גייען אין דעם דרך החסידות. די תלמידים זענען נישט ערלויבט זיך צו טרעפן מיט'ן גאון, און אהיים אן ערפאלג.
אין יאר ה'תקל"ב, איז אויסגערופן געווארן א חרם אנטקעגן חסידים דורך דעם קהל פון ווילנא, עס האט זיך אנגעהויבן א גרויס התנגדות קעגן חסידים, ספעציעל איז דאן גע'רודף'ט געווארן דער הייליגער בארדיטשובער רבי וואס איז דאן נאך געווען רב אין שטאט פינסק, די תלמידים פונעם מגיד האבן נישט געשוויגן און האבן אויסגערועפן א חרם קעגן דעם חרם פון די קהילה פון ווילנא, און ווי עס ווערט דערציילט אין ספר בית רבי האט דאן דער מגיד געזאגט פאר זיינע תלמידים אז וויבאלד זיי האבן עס נישט מקבל געווען באהבה נאר האבן זיך צוריקגעשלאגן מיט א חרם, וועלן זיי פארלירן זייער קאפ, און אייניגע חדשים שפעטע איז דער מגיד נסתלק געווארן אין אניפאלי. און דארט ליגט ער באגראבען.
זיין זון איז געווען ר' אברהם המלאך, דער פֿאטער פון ר' שלום שכנא פון פראהבישט, דער פֿאטער פון ר' ישראל פֿון רוזשין.
אויך ווערן געברענגט פיל פון זיינע תורות אין די ספרים פון זיינע תלמידים.
אנטווערפן (פלעמיש: "Antwerpen"; פראנצויזיש: "Anvers" - "אַנְוֶוער") איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין גרויסקייט אין בעלגיע און די גרעסטע שטאט אין פלאנדערן, די חלק וואו מען רעדט פלעמיש אין בעלגיע. אנטווערפן האט 472.000 איינוואוינערס (2008), פון דעם זײַנען דאָ בערך 15,000 חרדישע יידן אין אַנטװערפן.
די שטאט ליגט אין צפון זייט פון לאנד, נאנט צום האלענדישן גרעניץ, און אויפן סכעלדע פלוס.
לויטן פאלקלאר האט די שטאט באקומען זיין נאמען פון א לעגענדע איבער א ריז "אנטיגאן" וואס האט געוואוינט נעבן דעם טייך סכעלדע, ער פלעגט איינמאנען א צאל פון יעדן איינעם וואס איז אריבער געגאנגען דעם טייך, און פאר דעם וואס האט נישט געוואלט צאלן, האט ער אפגעשניטן איין האנט און אריין געווארפן אין טייך. צום סוף איז דער ריז געהרגעט געווארן דורך א יונגער העלד מיטן נאמען "בראַבאָ", ער האט אפגעשניטן א האנט פונם ריז אין אריין געווארפן אין טייך. וועגן דעם איז דער נאמען אנטווערפן - וואס מיינט "האנט ווארפען".
לגבי דער עטימאלאגיע, איז א פאקט אז אמאליגע צייטן פלעגט מען פראקטיזירן אפשניידן הענט אין אייראפע. אבער יאהן לאטראפ מאטלי ארגומענטירט אז דער נאמען קומט פון "דעם ווערף" וואס מיינט וואסער (אין ענגליש "the wharf").
דאס מערסטע איז אנגענומענע טעאריע איז אז דער שורש נעמט זיך פון די צייטן פון גאליע-רוימישע פעריאדע און קומט פון דאס לאטיינישע ווארט "אנטווערפיאַ". "אנטווערפיאַ" דארף צו מיינען "אנטע" פארן "ווערפיאַ" זיך איינזעצן.
פאר די 1500ער יארן.
ביים סוף פונעם 15טן יארהונדערט איז אנטווערפן געווארן דער צענטער פון דער אינטערנאציאנאלער עקאנאמיע.
האנדל.
אנטווערפן האט לאנגע יארן געהאט דער וועלטס גרעסטע בערזע וואו מ'האט געהאנדלט מיט דיאמאנטן.
אין די לעצטע יארן איז דער דיאמאנט האנדל אין אנטווערפן שטארק געפאלן צוליב וואס די פירמעס האבן אנגעהויבן שלייפן דיאמאנטן אין אינדיע וואו עס קומט אויס א סך ביליגער.
אנטווערפן האט די באוואוסטע בעקעריי "קליינבלאט". אויך הערצעל און גאלד
נאך דער חורבן אייראפע ווען כמעט די גאנצע יידישע געמיינדע פון אנטווערפן איז פארניכטעט געווארן, איז די שטאט געווארן א צענטער פאר ארטאדאקסישע יידן. בערך 15,000 חרדישע יידן וואוינען אין דער שטאט, רובם ככולם חסידים. די שטאט האט דריי אפיציעלע קהילות: שומרי הדת (זייער רב איז הרב דוד משה ליבערמאן), מחזיקי הדת (זייער רב איז הרב אהרן שיף) און די פארטוגעזישע קהילה "בני משה". די מחזיקי הדת האט א נעצווערק פון כשרע קראמען (אויפן וועלכן זיי געבן אן השגחה), און נאך פארשידענע ארגאניזאציעס.
באזונדער פונקציאנירן אין שטאט פיהלע צענדליגע בתי מדרשים און שטיבלעך פון אלערליי שיכטן און קרייזן, דערונטער: צוויי בתי מדרשים פון בעלזא, צוויי בתי מדרשים פון סאטמאר, צוויי בתי מדרשים פון באבוב, צוויי בתי מדרשים פון וויזניץ, סקווירא, גור, טשארטקוב, אלכסנדר, מאכניווקא און נאך.
דאס פשעווארסקער חסידות איז הויפטקווארטירט אין אנטווערפן, זינט שנת תשי"ח ווען הרה"ק רבי איציק'ל מפשעווארסק האט זיך אריבערגעצויגן פון פאריז. דערנאך האט דאס ממשיך געווען חתנו הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק, און לאחר פטירתו ביום ז"ך חשון תשנ"ט איז בנו יחידו כ"ק פשעווארסק'ער רבי נתעטר געווארן בכתר האדמורו"ת.
איינער פון די באקאנטע פערזענלעכקייטן אין דער שטאט איז געווען הרב הגאון חיים קרייזווירטה, אב"ד פון מחזיקי הדת אומגעפער פופציק יאר, ביז זיין פטירה אין תשס"ג.
קאנאל סטריט - איז א הויפט גאס אין מאנהעטן צווישן לאוער מאנהעטן און סאוהאו וואס שניידט דורך אסאך געגענטער, און עס דינט אלס הויפט רוט פון און צו די מאנהעטן בריק מיט האלאנד טונעל.
דאס איז א שטארקער ציענדער פונקט פאר טוריסטן און שאפערס פאר ביליגע שמאטעס ווי אימיגראנטן, מייסטענס כינעזע און קוריען'ס מיט פאקיסטאנער און אויך אפאר איזראעליס פארקויפן זייערע סחורה אין קליינטשיגע וואנטעלעך לעגאויס קאנאל סטריט.
דאונטאון אדער לאוער מאנהעטען איז א געגנט אין דער באָראָ פון מאנהעטען אין דער שטאט ניו יארק. דאס איז געועון דער היים פון דער ווארלד טרעיד צענטער, וואו דער גרעסטער חלק פון דער סעפטעמבער 11 אטאקע איז פארגעקומען.
אויך געפינען זיך דארטן סיטי האל און די געריכט הייזער, און דאס איז אויך א ריזן ביזנעס צענטער פון אפיסס און הויכע בננים. אויך א שאפינג דיסטריקט, אנטהאלטענדיג זשי ענד אר און א דעפיס און נאך. אירע גרעניצען: טשעמבערס סטריט - צפון. בעטערי פארק און דאס וואסער - דרום, מזרח, און מערב.
נארמאן פינקעלשטיין איז א אידישע ליבעראלער פראפעסער וואס טענה'עט אז די אידן האבן איינקעשט די האלאקאוסט פאר פערזענליכע ריווח.
ער האט דערקלערט אז דער וואס שטייט פאר דיגענעטי און פרייהייט איז כיזבאלא.
ער האט זיך באקאנט געמאכט מיט זיין בוך "ביאנד חוצפה" קעגן עלען דערשאוויץ'ס בוך חוצפה, אפציווענדען דערשאוויץ'ס אנטי-טעראריזם רעכטע פאליסיס.
עסנווארג זיינען פארשידענע מאטעריאלן וואס ווערן אריינגענומען אין די בעלי חיים דורך דעם וואס זיי עסן זיי, דאס איז כדי זאלן זיי זיך אָנשעפן מיט ענערגיע און אנדערע וויכטיגע באדארפענישן (ווי פראטעינס, זאלץ און פארשידענע וויטאמינס). אויב די עסן זיינען גיסנדיג הייסט דאס "געטראנקען". מענטשן און א סך אנדערע בעלי חיים עסן סיי פלייש פון אנדערע בעלי חיים (ארגאניזם) (וואס זענען נישט פון איר מין), און סיי געוואוקסן.
די פלאנצן (ברויכן צו עסן, נאר זיי קענען אויך) באקומען ענערגיע פון די זון.
סארטן עסן.
עסן איז דא פון פארשידענע סארטן, און יעדעס סארט העלפט דעם מענטש אין אן אנדערן וועג.
די הויפט ענערגיע געבער.
דגן: ווייץ, גערשטן, רייז...
סתם פאר געשמאק.
קיכן, צוקערלעך, אייז קרעם...
פאנגען.
פאנגען מיינט, כאפן אין די וועלדער ווילדע חיות. היינט אדעוועט מען די חיות אין פארמאכטע שטאלן און מען דארף נישט מער פאנגען.
באקן.
באקן מיינט, אריינלייגן די עסנווארג אין א פארמאכטע אנגעהיצטע אויוון כדי צו פארברענען, אדער אַרט מאכן דעם מאכל. אין אלגעמיין באקט מען מעל געמישט מיט פארשיידענע עלעמענטן אויף צו מאכן ברויט, קיכל א.ד.ג.
פרעגלען.
פרעגלען מיינט, אריינלייגן די עסנווארג אין א הייבש ביסל אויל כדי צו פארברענען, ארט מאכן און קאכן די עסנווארג. מען פרעגלט טשיפס, שניצל א.ד.ג.
בראטן.
בראטן מיינט, פארברענען די עסנווארג אויף עכטע פייער. דאס מאכט מען אויך כדי צו ארויס נעמען די בלוט פון די פלייש אויף צו כשר'ן די פלייש אויב מען האט דאס נישט געזאלצן ביז דריי טעג נאך'ן שעחטן.
זויערן.
זויערן מיינט, איינווייקן עסנווארג אין עסיק כדי צו אפהיטן די עסן אויף זייער א לאנגע צייט. ווי למשל אוגערקעס.
דאס האנדל אין עסן.
דער מענטש עסט פֿארמאל אין אלגעמיין 3 מאל א טאג: פרישטיק, מיטאג און נאכטמאל.
רשכבה"ג מסכת אצילות הרב יצחק אלחנן ספקטור זיעוכי"א
ישיבת רבינו יצחק אלחנן (ענגליש: "Rabbi Isaac Elchanan Theological Seminary" אדער RIETS) איז דער אפטיילונג פון ישיבה אוניווערסיטעט פאר לימודים אין תלמוד, הלכה, און אידישקייט אנגעלעגנהייטן. זי געפינט זיך אין מאנהעטן, ניו יארק.
זי איז געגרינדעט געווארן דורך א גרופע פרומע בעלי בתים בערך ה'תרנ"ו, נאכדעם וואס די תלמידים פון דעם חדר עץ חיים (געגרינדעט תרמ"ו) האבן זיך געעלטערט און עס איז געווארן א נויט פאר א ישיבה. זי הייסט אויפן נאמען פון רבינו יצחק אלחנן ספעקטאר וואס איז נפטר געוארן אין יענעם יאר.
די ישיבה איז שפעטער געווארן, אינאיינעם מיט דעם ניי-געגרונדעטן ישיבה קאלעדזש, דער צענטראלער חלק פון ישיבה אוניווערסיטעט, ווען עס איז געגרינדעט געווארן אין ה'תרפ"ז.
פּעדאָפֿיליע (פון גריכיש: "παῖς" "פּאַיס", "קינד" און "φιλία" "פֿיליאַ", "ליבע" אדער "פריינטשאפט") איז א מח-קרענק ביי וועלכער א דערוואקסענער אדער יינגל פעלט א הויפט אדער עקסקלוזיווע סעקסואלע אטראקציע צו קינדער אונטער די 16 יאר "בערך" ווייל יעדעס קינד איז אנדערשט ווען ער ווערט פארעכענט אלס פובערטי, ד.ה. שערות צו ווערן אנגערופן א טינעיזשער אדער בחור דאן הייסט דער מנובל שוין מער נישט קיין פעדאפיל. נאר בלויז א מנובל אין א האמאסעקסואל אויב באלעסטיגט ער זכרים.
פון וואס מאכט זיך דער קרענק?
דער אבסעסיע קען ליידער קומען אויף פארשידענע אופנים, רוב מאל זענען זיי אליינס אדורך דעם פיינוניגונג אז זיי זענען געווארן באלעסטיגט פון פעדאפילן ווען זיי זענען געווען קינדער. אז זיין מוח לויפט שוין ארום די פראבלעם און געפיל פון פעדאפיליע.
די זענען געווענליך מענטשן וואס זענען זייער ווארעם און געפיליג. און די געפילן ווערן אינפלעטעט אויף די ראנג דירעקציע.
עס קען אבער אויך זיין עקלדיגע אומבאהאלפענע מענטשן מיט פארפוילטע מידות און זיי האבן ליידער נישט קיין פריינט פון וועמען צו באקומען ליבע זיכן זיי דאס ביי קליינע אומבאהאלפענע באשעפענישען מיט געוואלד.
דער מוח פונעם רודף.
סאיז דא דרגות אין די מוח וואס שפילט זיך אפ ביי די פעדאפילן בשעת זיי טוען אפ זייער רשעות, די ווייניגערע געלונגענע פירן זיך אויף ווי אלכעהאליקער און ווי פארדראגט אן קיין חשבון, אבער די מער קלוגערע און געלונגענע איז ביי זיי דער רייץ צו ליבען קינדער איז ביים פעדאפיל אזוי שטארק, אז ער קוקט אן דעם קינד ווי אן ערוואקסענער, ער קויפט אים מתנות, שפילט זיך מיט אים טעג וואכן חדשים, און איז מקריב זיין לעבן פאר דעם קינד פונקט ווי אן ערוואקסענע רילעישאנשיפ. ממילא פילט ער אז טאמער ער באלעסטיגט דאס קינד, אז דאס קינד וועט רעאגירן ווי אן ערוואקסענער. אבער א שוואכערער פערזאן איז אייביג מער געטשטעפעט און דערשלאגן לויט דעם מער שטארקייט פון זיין באלעסטיגער. הכל לפי המבייש והמתבייש.
פעדאפיליע טרעפט זיך ביי די מלמדים, משגיחים איבערהויפט די כאריסמאטישע און געלונגענע וואס די עלטערן און קינדער טראסטן און ליבען דאס מערסטע, אין חדר אדער אין ישיבה. די אומגעלונגענע מלמדים וואס זענען קראנק כאפט מען גאר שנעל און מען ווערט פון זיי פטור אויפן קלענסטן קאמפלעינט, אבער ביי די געלונגענע דארטן איז דער גרעסטער צרה ווייל זיי קענען פארבלייבן יארן אן דעם וואס מען זאל געהעריג קענען אויפדעקן אדער אויפווייזן אז זיי זענען נישט וואס מ'מיינט. קיינער וויל נישט גלייבן אויף זיי, נישט דער מנהל און נישט דער טאטע, און נישט די חברים אז דער בעסטער מלמד זאל דאס קענען טאן. און דאס קינד ווערט קראנק און גייסטיש צורידערט אז דער בעסטער מלמד וועמען ער האט אזוי געטראסט האט דאס צו אים געטאן, און קיינער אין די וועלט קען אים נישט פארשטיין זיין פיין, אדרבה זיי לייגן נאך אלע צו זאלץ צו די וואונדן מיטן אים נישט גלייבן.
אמאל איז דאס געווען אין פארעם פון אראפציען די הויזן און פראקן, דאס איז היינט אומלעגאל און מ'קען ארעסטירן ווייל דאס ווייזט אז די מלמד האט ליעב קינדער. היינט אין אמעריקע קען מען ארעסטירן יעדער עלטערער מאן וואס לייגט א האנט אויף א קינד, ממילא מאכט זיך דאס די מערסטע ביי דייקא די מענטשן וואס זענען מאנופולירער און חברה לייט וואס ווייסן וויאזוי צו ווערן באפריינדעט מיט די קרבנות. און זיי צווינגען אויף א קליגערן אופן.
פראבלעם וואס קען אנהאלטן אייביג.
וויבאלד אונזער חרדישער לאגער איז זייער פארמאכט, און די רודפים זענען געווענליך גאר קלוגע און זיי לאקערן נאר אויף קרבנות וואס האבן א היסטאריע פון א צובראכענע שטוב אדער נפשיות'דיגע פראבעלמען, גלייבט קיינער נישט דעם קרבן און דער רודף קען אנגיין יארן. איבערהויפט אז מען דארף זיך רעכענען מיט לשון הרע און מסירה און אויך די שאנדע אויף די פאמיליע'ס סיי פון די קרבנות און סיי פון די רודפים.
עסן איז די פעולה פון אריינגעבן עסענווארג אין דעם קערפער.
דער יסוד פון עסן.
טראכט פון עפעס וואס איר האט געגעסן היינט – ברויט, מילך, קעז, פיש, פרוכט, פאטעיטאוס (קארטאפל), פלייש אדער וואס אימער... די אלע עסן אדער סיי וועלכע אנדערע געזונטע עסן פארמאגן 7 הויפט באשטאנדטיילן וועלכע זענען: קארבאהידראטן, פראטעינען, פעטנ'ס, וויטאמינען, מינעראלן, פיבער און וואסער.
ווען דער מענטש שלינגט אראפ דאס עסן דארף דער קערפער פארדייען די עסן און געבן דעם קערפער כוח צו גיין ווייטער. לאמיר באטראכטן יעדע פון די 7 באשטאנדטיילן באזונדער און פארשטיין פארוואס דער קערפער ברויך דאס האבן.
קארבאהידראטן.
קארבאהידראט איז צוזאמענגעשטעלט פון דריי הויפט זאכן וועלכע האלטן זיך אינאיינעם ווי אטאמען וועלכע שוועבן ארום און ארום. די דריי טיילן זענען ווייטער איינגעטיילט יעדע איינע צו 6 ווייטערדיגע טיילן וועלכע פארמירן זיך אלע אינאיינעם און פארמירן די קארבאהידראטן. די אלע טיילן קענען צעטיילט ווערן צו וואסער אדער קארבאן. רוב קארבאהידראטן זענען זיס וויבאלד דאס וואסער און קארבאן זענען ביידע נאטורליך זיס. די קארבאן און וואסער קענען אויסגעשטעלט ווערן פארשידענע וועגן און די קארבאהידראטן פון א פרוכט איז נישט די זעלבע ווי די קארבאהידראטן פון א גלעזל מילך.
אין אונזער שפראך רופט מען דאס בלוט צוקער, אדער גלוקאס, פון וועלכע יעדע צעל אינעם מענטשליכן קערפער איז צוזאמענגעשטעלט. ווען דאס עסן גייט אריין אין די פארדייאונג'ס סיסטעם ווערט די קארבאהידראט באלד ארויסגעזויגן אריין צו די בלוט שטורעם פון דער קערפער.
קאמפלעקס קארבאהידראט איז די זעלבע נאר איז מער קאמפליצירט וואס מיינט אז דער קערפער דארף לענגער ארבעטן צו באקומען די בלוט צוקער דערפון. אלע עסן וועלכע איז רייך אין סטארטש גייט אריין אין די קאטעגאריע פון קאמפלעקס קארבאהידראט דאס זענען אלע הויפט תבואות ווי ווייץ, קארן, רייז, און אזעלכע געוואוקסן ווי פאטעיטאס (קארטאפל). ווען מען טרינקט א גלעזל זיסע סאדע וועט דער קערפער אויפנעמען די צוקער אין די סאדע אזוי שנעל ווי 30 קאלאריס פער מינוט אבער ווען מען וועט עסן א רעפטל ברויט וועט עס נאר קענען ארויסנעמען די צוקער 2 קאלאריס פער מינוט.
וויבאלד דער קערפער דארף האבן אסאך בלוט צוקער ווערט געהאלטן אסאך דערפון אין די לעבער אין פאל עס וועט נישט זיין גענוג שפעטער.
פראטעינס.
פראטעינס איז פונקט די פארקערטע פון קארבאהידראטן און איז פיל שטערקער. קארבאהידראטן זענען זיס און פליסיג און פראטעינס זענען ביטער און שטייף. דער הויפט טייל פון פראטעינס איז עסיד וועלכע איז 20 פראצענט פון דער מענטשליכער קערפער (60 פראצענט איז וואסער און די איבעריגע זענען וויטאמינען און מינעראלן ווי קעלסיום אין די ביינער).
די עסיד אין פראטעין איז איינגעטיילט צו צוויי טיילן, גלייסין און אלאנין. וועלכע ווערן באשאפן פון 100 אנדערע ערליי עסידס וועלכע געפינען זיך אין אלע געוואוקסן אין די וועלט. דער קערפער קען אויך באשאפן עסיד דורך פארשידענע כעמיקאל רעאקציעס וועלכע ווערן געשאפן אין די געדערים אבער די סארט עסיד ווערן אנגערופן די אומוויכטיגע עסידס. די וויכטיגע עסידס קען נאר קומען פון עסן און דער קערפער מוז דאס בסדר באקומען און אויב נישט שפירט מען דאס אין די ביינער ביז א קורצע צייט.
די בעסטע קוועלער צו באקומען פראטעינס איז פון פלייש און גרינצייג. עס הייסט אז פלייש, מילך, און אייער פארמאגן צווישן זיך אלע טיילן פון פראטעין וועלכע דער קערפער דארף האבן און דערפאר איז וויכטיג זיכער צו מאכן אז מען עסט די דריי זאכן גענוג אפט צו האבן גענוג כוח. גרינצייג איז אויך גוט אבער טייל פון זיי האבן נישט גענוג עסיד טיילן. ניסלעך און באנדלעך זענען געווענליך אויך א גוטע קוואל פאר פראטעין.
דער קערפער פארדייעט די פראטעינס און שיקט די וויכטיגע טיילן דערפון אינעם בלוט וועלכע שיקט דאס צו אלע צעלן. ווי פריער דערמאנט איז פראטעין ווי די ציגל צו א געביידע און דער קערפער קען נישט לעבן נאר פון קארבאהידראטן. א מענטש דארף האבן 0.36 גראם פראטעין פער יעדע פונט פון זיין קערפער. דאס הייסט אז אדורכשניטליכער 150 פונטיגער מענטש דארף האבן 54 גראם פראטעין. אויב מען עסט עטליכע רעפטלעך ברויט, א קען טונא אדער אן אייער, און א גלעזל מילך האט מען שוין איבער גענוג פראטעין וויפיל עס פעלט זיך אויס צום לעבן.
פעטנס.
פעטנס איז אויל וועלכע איז קלעבעדיק. א מענטש באקומט פעטנס פון דריי קוועלער: פעטנס פון בהמות, פארשידענע עסנס וועלכע פארמאגט גרינצייג אויל, און געפרעגלטע עסן אין אויל. עס זענען פאראן צוויי ערליי פעטנס ווען מען אינדענטיפירציט זיי כאטש ביידע זענען די זעלבע. זיי זענען סעטורעיטעד פעטנס און אנסעטורעיטעד פעטנס. דער חילוק איז אז סעטועיטעד פעטנס איז פארגליווערט און הארט און אנסעטועיטעד פעטנס איז פיליסיג ווען עס איז אין א נארמאלע טעמפרעאטור. רוב פעטע עסנס פארמאגן ביידע סארט פעטנס איינע באהאלטן אין די אנדערע.
אינעם קערפער ווערט די פעטנס גענוצט צו פראדוצירן ענערגיע (ברענשטאף) פאר דעם קערפער. די פארדייאונגס סיסטעם פארברענט די פעטנס און מאכט קערפער ברענשטאף דערפון וויפיל עס פעלט אויס און די איבעריגע ווערט געהאלטן פאר שפעטער. פעטנס פארמאגט אויך אין זיך עטליכע וויטאמינען וועלכע דער קערפער דארף האבן. אין גענעראל איז פעטנס ווי א רעזערוו סיסטעם פאר דעם קערפער און אויב דער קערפער קען נישט פראדוצירן גענוג ענערגיע פון די פראטעינס און קארבאהידראטן וועט עס פארברענען פעטנס דאס צו באקומען פון דארט.
ווען עס קומט צו רעכנען קערפער ענערגיע רעכנט מען דאס אין קאלאריס וועלכע איז א מאס פון וויפיל עס פארלאנגט זיך צו הייבן די טעמפרעאטור פון איין גראם וואסער צו איין דעגרי צעלסיוס. מיר נוצן די מאס נאר ווען מען רעכנט קערפער ענערגיע אבער אין אמת'ן קען מען דאס נוצן אויך אין סיי וועלכע ענערגיע מאס.
א פונט פעטנס פארמאגט 3,500 קאלאריס וואס מיינט אז אראפצונעמען איין עקסטערע פונט פעטנס דארף מען פארברענען 3,600 קאלאריס דורך טאן איבונגן אדער דורך פארמינערן די מאס פון קעלאריס וואס מען עסט פאר א שטיק צייט. יעדע גראם פראטעין און יעדע גראם קארבאהידראט פארמאגן 4 קאלאריס. אויב איר געדענקט דאס קענט איר גרינג וויסן גענוי וויפיל קאלאריס איז נעמט אריין פער טאג דורך צוזאמענרעכנען וויפיל גראם פעטנ'ס, קארבאהידראטן, און פראטעין דאס עסן פארמאגט. אלע לעיבלס גיבן היינט די אינפארמאציע.
דער דורכשניטליכער מענטש (5.10 פיס הויך און 174 פונט) דארף באקומען 2,900 קאלאריס פער טאג און די דורכשניטליכע פרוי (5.4 פיס הויך און 138 פונט) דארף באקומען 2,200 קאלאריס פער טאג.
וויטאמינען.
וויטאמינען זענען ארגאנישע באשטאנדטיילן וועלכע דער קערפער דארף האבן צו קענען פונקציאנירן געהעריג. א מענשט דארף האבן 13 ערליי וויטאמינען זיין זענען: וויטאמין עי, וויטאמין בי, וויטאמין סי, וויטאמין די, וויטאמין אי, וויטאמין קעי, פאנטאטעניק עסיד, און ביאטי. אינאיינעם האבן מיר נאר 8 וויטאמינען אבער וויטאמין בי איז ווייטער צעטיילט צו 5 ערליי וויטאמינען זיי זענען: וויטאמין בי-1, וויטאמין בי-2, וויטאמין בי-3, וויטאמין בי-6, וויטאמין בי-12, און פאליק עסיד.
וויטאמין A: איז גיט פאר די הויט און פאר די האר. אויב איר ווילט פטור ווערן פון אלע סארט פימפלעס און הויט אויסשלאגעס איז וויכטיג צוצונעמען מער פון דעם וויטאמין.
וויטאמין B: די וויטאמין איז א גרופע פון עטליכע וויטאמינען, אריינגערעכנט 1B, 2B, 6B, 12B, פאליק עסיד, ניאסין, און נאך. די אלע וויטאמינען דארף א מענטש האבן גענוג נאטורליך. אויב עס פעלט פון דעם וויטאמין וועט א דאקטאר דאס באמערקן אויף א בלוט-טעסט און וועט עס געבן.
אלע וויטאמינס אין די וויטאמין B גרופע ווערן אנגערופן סינערדזשיסטיק וויטאמינס פון וועלכע מען מעג נישט האבן צופיל אויך נישט.
וויטאמין C: העלפט די אימון סיסטעם. די וויטאמין פעלט פאר אסאך מענטשן און עס קען נישט שאטן אויב מען נעמט מער. אויב מען האט גענוג פון דעם וויטאמין איז פאראן קלענערע שאנסן איבערצוכאפן פארקילעכטס און אלע ערליי ווירוסן.
וויטאמין C דארף גענומען ווערן מיט אסאך פליסיקייט. עס איז וויכטיג צו טרינקן בעפאר און נאכדעם וואס מען נעמט עס איין.
וויטאמין D: די וויטאמין העלפט איינזאפן די קעלסיום אינעם קערפער. די וויטאמין באקומט מען נאטורליך פון זון שטראלן. אויב עס פעלט פון די וויטאמין קען מען זיך שטעלן אונטער די זון פאר א שטיק צייט יעדן טאג און דער פראבלעם וועט זיין געלעזט.
אויב מען נעמט עס אין טאבלעטן איז וויכטיג דאס צו נעמען נאכ'ן עסן ווייל די וויטאמין וועט זיך נאר איינזאפן מיט פעטנס.
וויטאמין E: העלפט טראנספערירן אקסיגען אינעם קערפער. פארגעסט נישט אז אקסיגען איז וויכטיג פארן מוח צו קענען פונקציאנירן.
א נארמאלער געזונטער מענטש דארף נישט נעמען קיין צוגעגעבענע וויטאמינען אויב ער עסט נארמאל ווייל אלע וויטאמינען קומען אריין פון די פארשידענע עסן וואס מיר עסן און פון די זון וועלכע גוט וויטאמין די. וויאזוי אימער, איז פאראן פעלער ווען א דאקטאר קען פארלאנגען מען זאל צונעמען א וויטאמין צו ברענגען די וויטאמין שטאפל צו די נארמאלע סטאנדארטן.
אנדערע וויטאמינען וועלכע מיר דארפן האבן אינעם קערפער זענען נישט וויטאמינען נאר מינעראלן און רוב מענטשן מישן אויף איינע מיט די אנדערע. זיי זענען: קאלציום, כלאר, כראם, קופער, פלואר, יאד, אייזן, מאגנעזיום, מאנגאן, פאספאר, קאליום, סעלעניום, נאטריום און צינק.
עס זענען פאראן נאך א רייע וויכטיגע מינעראלן וועלכע דער קערפער דארף באקומען אבער זיי קומען שוין אינאיינעם מיט געוויסע וויטאמינען אדער דורך אנדערע נאטורליכע וועגן. גענוי ווי ביי וויטאמינען דארף דער נארמאלער מענטש באקומען די אלע מינעראלן פון עסן נארמאל יעדן טאג.
ווי דערמאנט איז דער קערפער צוזאמענגעשטעלט פון 60 פראצענט וואסער. דער מענטש פארמאגט טאקע אסאך וואסער אבער ער גיט אויך ארויס אסאך וואסער דורך פארשידענע וועגן. א מענטש וואס רוהט גיט ארויס 40 אנסעס וואסער פער טאג. דאס וואסער גייט בעיקר ארויס דורך אטעמען, שוויצן, און ארויסגיין. אויב מען ארבעט שווער פארלירט מען אסאך וואסער און מען דארף כסדר טרונקן צו קענען האלטן די וואסער שטאפלן אויף די סטאנדארטע מאס. דער מענטש נעמט אריין אסאך וואסער פון די עסן וואס ער עסט, ספעציעל פרוכט און גרינצייג וועלכע פארמאגן גאר אסאך וואסער. אבער מען דארף אויך טרינקן וואסער אדער אנדערע געטראנקן וועלכע זענען אלע רוב וואסער.
פייבערס.
פייבער זענען די באשטאנדטיילן וועלכע דער קערפער קען נישט פארדייען. פייבערס באשטייען פון דריי סארטן: סעלולאס, העמיסעלולאס, און פעקטין. די דריי פייבער סארטן באקומט מען פון ווייץ, פרוכט, וואסער, און נאך פארשידענע געוואוקסן.
בהמות האבן א גרעסערע נוצן פון פייבערס וויבאלד זיי פארמאגן א גרויסע צאל באקטעריע אין זייערע קערפער וועלכע פארברענען די פייבערס און מאכן זיי פאר קארבאהידראטן. אבער אין דעם מענטשליכן קערפער איז נישט פאראן גענוג באקטעריע דאס צו באווייזן און אלע פייבערס ווערן נישט בארירט דורך די פארדייאונגס סיסטעם און גייען באלד דורך.
מאס.
א נארמאלע מענטש וואס עסט דריי מאלצייטן פער טאג באקומט אלעס וואס זיין קערפער דארף האבן פון די עסן. אויב מען עסט נישט וועט דער קערפער דארפן טאן עטליכע מיטלן צו נעמען ענערגיע.
די ערשטע זאך וואס וועט פאסירן איז אז דער קערפער וועט אנהייבן נעמען קארבאהידראטן פון די רעזערוו וועלכע געפינט זיך אין די לעיבער. ווי געזאגט טוט די לעיבער אוועקלייגן אסאך בלוט צוקער גענוג אויף 12 שטונדן. ווען די רעזערוו סופליי איז אויסגענוצט וועט דער קערפער אנהייבן אויסברענען אנדערע באשטאנדטיילן דאס צו מאכן פאר בלוט צוקער. עס וועט נוצן אלע איבעריגע פעטנס און אלעס אנדערש וואס ליגט אלס רעזערוו אינעם קערפער. ווען עס איז פארטיג מיט אלע פעטנס וועט דער קערפער ארויסציען יעדעס ביסל עסיד פון די בלוט און דאס איינטוישן צו בלוט צוקער. אזוי וועט עס גיין ווייטער און ווייטער ביז עס וועט שוין האבן אויסגעברענט יעדעס ביסל איבעריג פעטנס אדער סיי וואס און דער קערפער וועט שנעל איינפאלן און דער מענטש וועט אומקומען (ה"י).
דער מוח וועלכער קאנטראלירט דעם גאנצן קערפער קאנטראלירט אויך דער פארלאנג פאר עסן. ווען א מענטש איז הונגעריג איז נישט טייטש אז זיין בויך פארלאנגט דאס נאר עס איז זיין מוח וועלכע שיקט אים מעסעדזשעס אז ער דארף האבן עסן.
ישיבה אוניווערסיטעט איז דער הויפט מוסד פון חינוך פאר די מאדערן ארטאדאקסישע אידן. דער הויפט קאמפוס געפינט זיך אין דער וואשינגטאן הייטס געגנט פון מאנהעטן.
דער ערשטער טייל פון ישיבה אוניווערסיטעט איז געווען ישיבת רבינו יצחק אלחנן (ריאט"ס), געגרינדעט אין 1896, און א נאמען געגעבן נאך ר' יצחק אלחנן ספעקטאר, דער רב פון קאוונע, וועלכע איז נסתלק געווארן נישט לאנג בעפאר און איז געווען פון די חשובסטע רבנים און ראשי ישיבה אין זיין צייט אין אייראפע.
דער אוניווערסיטעט איז געגרינדעט געווארן אין 1927, מיט ריאט"ס און דער ניי-געגרונדערטער ישיבה קאלעדז אלס די ערשטע חלקים.
פון 1976-ה'תשל"ו ביז די לעצטיגע יארן איז דער אוניווערסיטעט געווען אנגעפירט דורך דעם לאנג-יעריגן פרעזידענט און ראש ישיבה הרב דר. נארמאן לאם. אין 2002 האט לאם ריטייערט פון זיין פאסטן אלס פרעזידענט און געבליבן נאר דינען אלס ראש ישיבה פון ריאט"ס. דער היינטיגער פרעזידענט איז דר. ריטשערד דזאועל.
בען (געבוירן דעם 15טן מאי 1981, אין בערלין) איז א דייטשישער פאפ זינגער.
אין יאר 2002 האט ער מיט די זינגערין Gim פראדוצירט די באװוּסטע סינגל ענגעל װײנען, און אין 2005 די סינגל מאנכמאל.
בי גרעיטפול (אין יידיש: זיי דאנקבאר.) איז א בלאג פון א יידישע פרוי וואס רופט זיך מיטן פענע נאמען שיקסע.
פון איר סטייל און אינטערעסע קוקט זי אויס א געוועזענע היימישע און היינטיגע אפגעפארענע וואס קאכט זיך נאכאלטס אין חרדישע אנגעלעגהייטן. מיט אביסל האס אבער אויך פון א ניכטערער פערספעקטיוו, ווייל עס איז איר שוין היינט נישט אזוי נוגע.
זי באשרייבט און קאלעקטירט אינטערסאנטע אנעקדאטן און איבערלעבונגן וואס פאראינטערסירט היימישע אידן וואס אמפערן זיך אויך מיט זייער אמונה, מסורה און אידענטיטעט.
די ערשטע וועלט־מלחמה, אדער דער ערשטער וועלט קריג, איז געווען א גלאבאלע מלחמה וואס האט אויסגעפלאצט אין אייראפע אין חודש אב ה'תרע"ד ביז ה' כסלו ה'תרע"ט; 28סטן יולי 1914 - 11טן נאוועמבער 1918. די מלחמה האט זיך אנטוויקלט צו א וועלט קריג וואס האבן זיך מיטגעטייליגט 135 פעלקער פון האלבן גלאבוס פון פינף קאנטינענטן.
דער קריג האט פארענדערט די גרענעצן אין אייראפע. און האט צוגעבריינגט צו מער ווי 16 מיליאן געהרג'עטע, 40% פון זיי ציווילע בירגער, און 20 מיליאן פארווונדעטע.
די ערשטע סיבה פאר'ן קריג איז געווען דער מארד פון ארכהערצאג פראנץ פערדינאנד אין סאראייע דורך א סערבישער בירגער.
דער נאמען ערשטער וועלט קריג () איז שוין געווארן גערופן נאך פאר דעם צווייטן וועלט קריג.
אויך זענען געווען שלאכטן אין כינע און אין אפריקע. מ'האט זיך געשלאגן אויך אין ים און אין דער לופט.
די ערשטע וועלט מלחמה איז געווען די ערשטע מלחמה וואו מ'האט געניצט גאנץ ברייט טאנקען, עראפלאנען און סובמארינען.
ביים סוף פון דער מלחמה, פיר הויפט אימפערישע מאכטן—די דייטשע, רוסלענדישע, אטאמאנישע און עסטרייך־אונגארישע אימפעריעס—האבן אינגאנצן אויפגעהערט. פון די ערשטע צוויי זענען געבליבן לענדער מיט קלענערע טעריטאריעס, און די אנדערע צוויי האט מען אינגאנצן צעבראכן.
עטלעכע אפמאכן האבן געצייכנט די ענדע פון דער מלחמה, דער הויפט פון זיי דער אפמאך פון ווערסיי. די מאפע פון צענטראל־אייראפע האט מען געמאלט מיט עטלעכע נייע מדינות.
מיט דער האפנונג פון פארמיידן נאך אזא קאנפליקט האט מען אויפגעשטעלט די פעלקער ליגע.
אינעם 19טן יארהונדערט, האבן די הויפט אייראפעישע מאכטן געהאט געשטרעבט צו האלטן א קראפט גלייכוואג דורכאויס אייראפע, פון וואס איז ארויסגעקומען א קאמפלעקסע נעצווערק פון פאליטישע און מיליטערישע אליאנצן דורכאויס דעם קאנטינענט ביז 1900. די אליאנצן האבן אנגעהויבן אין 1815, מיט דער הייליגער אליאנץ צווישן פרייסן, רוסלאנד און עסטרייך. אין אקטאבער 1873, האט דער דייטשער קאנצלער אטא פאן ביסמארק פארהאנדלט דעם דרייקייסערבונד צווישן די מאנארכן פון עסטרייך־אונגארן, רוסלאנד און דייטשלאנד. דער דאזיקער אפמאך איז אבער אדורכגעפאלן ווייל עסטרייך־אונגארן מיט רוסלאנד האבן נישט געקענט מסכים זיין וועגן די באלקאנען, ביז אין 1879 האבן דייטשלאנד און עסטרייך־אונגארן געשאפן די צווייאיקע אליאנץ. זיי האבן אין דעם געזען א וועג צו ווירקן אקעגן רוסישע איינפלוס אין די באלקאנען ווען די אטאמאנישע אימפעריע האט ממשיך געווען זיך אפשוואכן. אין 1882, האט די אליאנץ זיך פארברייטערט אריינצונעמען איטאליע אין וואס איז געווארן די דרייאיקע אליאנץ.
דער מערבדיקער פראנט.
דער פלאן פון דייטשלאנד זיך קעגנשטעלן קעגן דעם פראנצויזיש-רוסישן בונד האט איינגעשלאסן דערלאנגען א קנאקעדיקן קלאפ אויף פראנקרייך און דערנאך זיך אומקערן זיך קעגנשטעלן קעגן דער פארהעלטענישווייז פאמעלעכער ארמיי פון די רוסן. אנשטאט אטאקירן פראנקרייך דירעקט, האבן זיי געהאלטן בעסער צו אטאקירן פון דער צפון זייט. אבער דאס האט געפאדערט אדורכגיין בעלגיע. דייטשלאנד האט געבעטן א פרייע דורכגאנג דורך בעלגישער טעריטאריע, און האט צוגעזאגט אז מיט דעם וועט בעלגיע געניסן פון א בונד מיט דייטשלאנד. בעלגיע האט אבער אפגעזאגט, און אום 2טן אויגוסט האט דייטשלאנד אנגעהויבן אינוואדירן פראנקרייך דורף בעלגיע און לוקסעמבורג. די דייטשן האבן זיך אנגעשטויסן מיט א שטארקן קעגנשטעל לעבן די פעסטונגען פון דער בעלגישער שטאט ליעזש. אינצווישנצייט האט דאס פאראייניגטע קעניגרייך געשיקט אן ארמיי אין פראנקרייך וואס האט פראגרעסירט אין בעלגיע אריין.
אבער ס'איז נישט געגאנגען אזוי גראד פאר די דייטשן, צוליב דעם קעגנשטעל פון בעלגיע, צוזאמען מיט בריטישע און פראנצויזישע קראפטן, און די גיכע באוועגונג פון די רוסן, וואס האבן אטאקירט מזרח פרייסן, וואס האט באשעפטיקט דייטשע קראפטן וואס האבן געדארפט קעמפן אויפן מערבדיקן פראנט. נאך א שטיק צייט האט דייטשלאנד געזיגט די רוסן, אין א סעריע פון קאמפן וואס ווערט גערופן דער "טאנענבערג קאמף". אינצווישנצייט האבן די בריטישע און פראנצויזישע קראפטן אפגעהאלטן דעם דייטשן פראגרעס קיין פאריז אין דעם ערשטן קאמף אויפן מארן וואס איז פארגעקומען סעפטעמבער 1941 צפון-מזרח פון פאריז. די צענטראלע מאכטן (די דייטשע און עסטרייך־אונגארישע אימפעריעס) זענען געווען געצוואונגען צו קעמפן אויף צוויי פראנטן.
דעם 20סטן אויגוסט האבן די דייטשע קראפטן איינגענומען בריסל, און אום דעם 9טן אקטאבער האט געענדיקט די באלאגערונג אויף אנטווערפן; די שטאט איז געפאלן אין די הענט פון די דייטשן און כמעט גאנץ בעלגיע איז געווארן איינגענומען.
די ערשטע אינוואזיע אויף באדן פון די פיינד וואס די אליאירטע מאכטן האבן אדורכגעפירט איז נישט געווען אין אייראפע נאר אין אפריקע: קראפטן פון דרום אפריקע האבן אטאקירט און איינגענומען די דייטשע קאלאניע אין דרומדיקער אפריקע (היינט נאמיביע).
דער מזרחדיקער פראנט.
דייטשלאנד האט אטאקירט רוסלאנד טראכטנדיק אז די גרויסע רוסישע מיליטער וועט נישט קענען מאביליזירן ביז זעקס וואכן. למעשה האבן די רוסן זיך מאביליזירט אין צען טעג. די רוסן האבן אטאקירט גאליציע אין דער עסטרייך אונגארישע אימפעריע און מזרח פרייסן אין דייטשלאנד. גאליציע האבן זיי גיך אינוואדירט, אבער אין מזרח זענען זיי געווארן אפגעשטעלט ביים קאמף פון טאנענבערג.
אין מיי 1915 האבן די צענטראלע מאכטן אדורכגעבראכן די דרום גרענעצן פון פוילן, און אום 5טן אויגוסט האבן זיי איינגענומען ווארשע, און די רוסן האבן זיך געדארפט צוריקציען פון פוילן. אין זימבערגן האבן דייטשע קראפטן געהאלפן די עסטרייכער קראפטן ביז אום 6טן דעצעמבער איז בוקארעשט געפאלן צו די צענטראלע מאכטן.
איז רוסלאנד האבן די באפעלקערונג דערקעגנט דאס באהאנדלען פון דער מלחמה. נאך דעמאנסטראציעס אין דער הויפטשטאט פעטראגראד האט דער צאר ניקאליי אבדיקירט אין מערץ 1917.
מיטל־מזרח פראנט.
דער מיטלענדישער־ים פֿראנט, אויך באוואוסט ווי דער דרומדיקער פֿראנט, איז געווען צווישן די בריטישע און רוסלענדישע אימפעריעס פון די אליאירטע מאכטן און די אטאמאנישע אימפעריע (טערקיי) און א מיליטערישע מיסיע פון דייטשלאנד פון די צענטראלע מאכטן. צוזאמען מיט די אליאירטע מאכטן האבן געארבעט די אראבישע קראפטן אין ראם פונעם אראבישן רעוואלט אין דער קריגפירונג אינעם סיני האלבאינזל און אין ארץ ישראל. נאך דער אקטאבער רעוואלוציע אין רוסלאנד האט אויך די ארמענישע רעפובליק מיטגעטיילט אין דער מלחמה. די קריגפירונג אינעם מיטלענדישער־ים פֿראנט האט אנגעהויבן דעם 2טן אקטאבער 1914, די מלחמה־אקציעס האבן געקאנטשעט דעם 30סטן אקטאבער 1918, און די ארויסקומען פון דער מלחמה זענען געווארן פעסטגעשטעלט ביים סעוורע אפמאך דעם 10טן אויגוסט 1920. די קריגפירונג אויפן דרום פראנט איז געווען אין ברייטערע שטחים ווי אין די אנדערע פראנטן און האבן אריינגענומען די פאלגנדע ראיאנען: סיני האלבאינזל און ארץ ישראל, געגנט פון מעסאפאטאמיע, קאווקאז געגנט און דער געגנט פון גליפולי אינעם דארדאנעלן איינגאס.
די אטאמאנישע אימפעריע וואס האט מיטגעטיילט מיט די צענטראלע מאכטן האט געסטראשעט דעם רוסישן קאווקאז, אויפן בריטישן פארבינדונג מיט אינדיע - דער "בריליאנט אינעם קרוין" - און דעם מזרח דורכן סועץ קאנאל, און אויף די נאפט פעלדער פון מאסול אין היינטיקן איראק. די אטאמאנישע אימפעריע האט אויך פארצאמט דעם שווארצן ים צו רוסישן האנדל, אחוץ וואס דייטשלאנד האט פארצאמט דעם באלטישן ים. אזוי אז דער אויסלענדישער רוסישער האנדל איז געליגן אונטער אן עקאנאמישן באלאגערונג וואס האט אים באגרענעצט מיט 95%. די איינציקע פארטן דורך וואס מ'האט געקענט שיקן הילף צו פריינדלעכע לענדער איז געווען דורך די פארטן פון ארכאנגעלסק (א פארט וואס איז פארפרוירן זעקס מאנאטן אין ווינטער) און וולאדיוואסטאק, וואס זענען ווייט 13,000 ק"מ פון די פראנט ליניעס.
די ים־ארענע.
די הויפט ים־פלאטן וואס זענען געווען טעטיק אין דער ים־ארענע זענען געווען פונעם פאראייניגטן קעניגרייך און פון דייטשלאנד. יעדע איינע פון די גרויסמאכטן האט פרובירט איבערצואוועגן די מלחמה אין אלגעמיין דורך שטעלן א ים־בלאקאדע אויפן צווייטן, וואס די בלאקאדע וועט פארמיידן אריינברענגען פראוויאנט צום באלאגערטן לאנד. אבער ס'איז געווען ווייניקע אנטרעפן צווישן די צוויי פלאטן.
דעם 8טן דעצעמבער 1914 איז אנגעגאנגען דער פאלקלאנד אינזלען קאמף, וואו דער בריטישער פלאט האט פארזונקען די עסקאדרע אדמיראל שפע. דער בריטישער פלאט האט געשטעלט א ים־בלאקאדע אויף די "צענטראלע קראפטן", וואס האט פארזיכערט פירן מיליטער און פראוויאנט צום פאראייניגטן קעניגרייך. א דייטשע פראבע אדורכצוברעכן די בלאקאדע האט געפירט צום גרעסטן אנגרייף אין דער מלחמה צווישן די פלאטן - דער קאמף פון יוטלאנד (1916). אין דעם קאמף האבן די דייטשן געהאט דערפאלג אין פארזינקען 14 ענגלישע שיפן פאר א פארלוסט פון 11 דייטשע שיפן, אבער די ציל - אדורכברעכן די ים־בלאקאדע אויף דייטשלאנד האבן זיי נישט דערגרייכט. עס האבן פאסירן עטלעכע אנגרייפן אינעם אטלאנטישן אקעאן צוויישן שיפן, אבער דאס איז פארגעקומען זעלטן.
יידן אין ארץ ישראל בשעת דעם וועלט קריג.
בשעת דער ערשטער וועלט קריג האבן די יידן אין ארץ ישראל געליטן פון שווערע ארימקייט, ווייל די גרעניצן פון ארץ ישראל זיינען געווען פארשפארט, און דער עיקר האנדל פון די יידן איז געווען עקספארטירן פרוכט צו אייראפע. אויך די פרומע (אנשי יישוב הישן) וואס האבן דאן זיך אויסגעהאלטן פון די "כספי החלוקה וואס האבן באקומען פון פארמעגלעכע יידן פון איבער דער גארער וועלט, האבן אויפגעהערט באקומען זייער פארדינסט.
די פאראייניגטע שטאטן.
ביים אנהייב פון דער מלחמה זענען די פאראייניגטע שטאטן געווען נייטראל, און זיי האכן זיך נישט אריינגעמישט. אבער שפעטער האט דאס זיך געענדערט צוליב צוויי סיבות.
ערשטנס, די דייטשע סובמארינען (אונטער־ום שיפן) האבן אטאקירט פאסאזשירן שיפן אין די אקעאנען. איינע פון זיי איז געווען די לוסיטאניע; פארנדיק קיין בריטאניע זענען געהרגעט געווארן א סך אמעריקאנער און בריטישע ציווילע בירגער.
צווייטנס, האבן די דייטשן געשיקט א געהיימען טעלעגראם (דער צימערמאן טעלעגראם, געשריבן דרוך ארטור צימערמאן) קיין מעקסיקא., מיטן פארשלאג אז די צוויי לענדער זאלן קעמפן צוזאם קעגן די פאראייניגטע שטאטן. דייטשלאנד האט צוגעזאגט מעקסיקא דעם דרום־מערבדיקן טייל פון די פאראייניגטע שטאטן, וואס די אמעריקאנער האבן פריער צוגענומען פון מעקסיקא. שפיאנען פונעם פאראייניגטן קעניגרייך האבן אנטפלעקט דעם קאד פונעם טעלעגראם, און האבן גע'מסר'ט די דייטשן פאר די אמעריקאנער.
צוליב דעם האט אמעריקע באשלאסן צו העלפן די אליאירטע קראפטן. דעם 6טן אפריל 1917 האבן זיי פראקלאמירט מלחמה קעגן דייטשלאנד.
די מלחמה האט אויפגעהערט דעם 11טן נאוועמבער 1918, ווען די צענטראלע מאכטן האבן נאכגעגעבן. אזוי ווי בריטאניע און אמעריקע האבן געזיגט דייטשלאנד, האט דייטשלאנד און עסטרייך געמוזט אונטערשרייבן דעם ווערסיי אפמאך. זיי האבן געדארפט נעמען אחריות פאר דער מלחמה, און מ'האט צעשפאלטן די גרויסער עסטרייך אונגארישע אימפעריע. דייטשלאנד האט געמוזט באצאלן $66.7 מיליאן ווידערגוטמאכונג, וואס זיי האבן געענדיגט צאלן דעם 4טן אקטאבער 2010.
וויטאמינען זיינען ארגאנישע כעמיקאלן וואס געפינען זיך אין עסנווארג און זיינען נויטיג פאר די בעלי חיים כדי צו לעבן.
עס זיינען דא אויך וויטאמינען וואס ווערן באשפן אין דער קערפער אליין. וויטאמין D ווערט באשאפן אויף די הויט דורך די זון, וויטאמין K ווערט באשאפן אין די קישקעס דורך באצילן אא"וו.
דאס ווארט וויטאמין שטאמט פון די ווערטער וויטאל אמין אין די רוימישע שפראך. אלע וויטאמינען זענען ארגאניש און פארמאגן קארבאן. א וויטאמין ברענגט אריין א כעמיקאלע רעאקציע אין דעם קערפער נוצנדיג ווייניגער ענערגיע און ווייניגער צייט. דער קערפער מוז האבן געוויסע וויטאמינען כדי צו קענען אפשלאגן וויירוסעס און אויב זיי פעלן וועט דער מענטשן גרינגער קענען איבערכאפן די וויירוסעס.
וויטאמינען ווערן פארלאנגט אינעם קערפער אין קליינע צאלן אסאך מאל נאר א הונדערטסטעל פון א גראם. נארמאל באקומט מען די נויטיגע וויטאמינען פון עסן, טרונקן, און פון די אייגענע קערפער וועלכע'ס באקטעריע פראדוצירט וויטאמין קעי, און די הויט וועלכע זאפט איין זון ראדיאציע און פראדוצירט וויטאמין די.
וויטאמינען זענען איינגעטיילט צו צוויי קאטעגאריעס: פעטנס וויטאמינען און וואסער וויטאמינען. די פעטנס וויטאמינען ווערן איינגעזאפט אין די פעטנס פון דעם מענטש און בלייבט דארט שטעקן ווילאנג עס גייט אויס און פרישע דארף אריינקומען. וואסער וויטאמינען ווערט איינגעזאפט אין דאס וואסער פונעם מענטש און גייט ארויס אינאיינעם מיט אלע וואסער אפפאל.
וויטאמין סארטן.
וויטאמין A: איז גוט פאר די הויט און פאר די האר. מענטשן מיט אלע סארט פימפלעס און הויט אויסשלאגעס ברויכן צוצונעמען מער פון דעם וויטאמין.
וויטאמין B: די וויטאמין איז א גרופע פון עטליכע וויטאמינען, אריינגערעכנט 1B, 2B, 6B, 12B, פאליק עסיד, ניאסין, און נאך. די אלע וויטאמינען דארף א מענטש האבן גענוג נאטירליך. אויב עס פעלט פון דעם וויטאמין וועט א דאקטאר דאס באמערקן אויף א בלוט-טעסט און וועט עס געבן.
אלע וויטאמינס אין די וויטאמין B גרופע ווערן אנגערופן סינערדזשיסטיק וויטאמינס פון וועלכע מען מעג נישט האבן צופיל ווייל עס קען זיין שעדליך.
וויטאמין C: העלפט די אימון סיסטעם. די וויטאמין פעלט פאר אסאך מענטשן און עס קען נישט שאטן אויב מען נעמט מער. אויב מען האט גענוג פון דעם וויטאמין איז פאראן קלענערע שאנסן איבערצוכאפן פארקילעכטס און אלע ערליי וויירוסעס און איז מעגליך א שטיקל רפואה פאר די ביטערע מחלה..
וויטאמין D: די וויטאמין העלפט איינזאפן די קעלסיום אינעם קערפער. די וויטאמין קען מען באקומען נאטירליך פון זון שטראלן. אויב עס פעלט פון די וויטאמין קען מען זיך שטעלן אונטער די זון פאר א שטיק צייט יעדן טאג און דער פראבלעם וועט זיין געלעזט.
אויב מען נעמט עס אין טאבלעטן איז וויכטיג דאס צו נעמען נאכ'ן עסן ווייל די וויטאמין וועט נאר איינזאפן מיט פעטנס אדער אויל.
וויטאמין E: העלפט טראנספערירן אקסיגן אינעם קערפער. פארגעסט נישט אז אקסיגן איז וויכטיג פאר די מוח צו קענען פונקציאנירן.
מיטװאך איז דער פֿערטער טאג פֿון דער וואך. זי אַיז צװישן דינסטיק און דאנערשטיק. ער הייסט מיטװאָך װײַל מיטװאָך איז אין מיטן דער װאָך.
לויטן סדר פון די זיבן כוכבי־לכת חל"ם כצנ"ש, הייבט אן דער טאג פון מיטוואך מיט כ=כוכב, מערקור; אין טייל שפראכן הייסט דער טאג טאקע אויפן נאמען פון מערקור, למשל. אויך דער ענגלישער נאמען Wednesday שטאמט פונעם נארוועגישן נאמען פון מערקור.
די װערסיע 7.0 אין בעטא 2
Internet Explorer (אינטערנעט עקספלארער טײַטש: אינטערנעץ־אױסזוכער) איז א וועב בלעטערער אנטוויקלט פון Microsoft געזעלשאפט וואס קומט היינט מיט מיט דער Windows אפערירן סיסטעם.
אין אנפאנג האבן מייקראסאפט פראדוצירט דעם בלעטערער באזונדער, און נאר אין תשרי ה'תשנ"ח; אקטאבער 1997 האבן זיי דאס איינגעבויט אין דער Windows אפערירן סיסטעם. ביז 1997 איז דער Netscape בלעטערער געווען מער פאפולער ווי דער אינטערנעט עקספלארער. דאס איז שפעטער געווען דער גרונד אין א רעגירונג אנטי־צוטרוי אנטקעגען Microsoft. פון 1999 איז אינטערנעט עקספלארער געווארן דער פאפולערסטער בלעטערער.
די פריערדיגע ווערסיע איז געווען Internet Explorer 7 וואס איז מיטגעקומען מיט דער Windows Vista, מ'קען עס אראפלאדירן באזונדער אומזיסט.
די היינטיגע ווערסיע איז Internet Explorer 9.
אינטערנעט עקספּלאָרער אַנטקעגן Firefox.
אינטערנעט עקספּלאָרער האט 80 פראצענט פונעם מארק לויט אירע אייגענע סטאטיסטיק, און 34% לויט די Mozila Firefox סטאסטיסטיק.
ר' יואל וועבער אדער וויאזוי מען רופט אים יואלי פעטער וועבער צוליב די פילע יואלי'ס וואס די וועבער משפחה פארמאגט און ער איז דער איינציגסטער פעטער.
די וועבער משפחה זענען פון די פירנדע פיגורן אין פאפא חסידות. זייער פאטער דער ראש המשפחה ר' יודל וועבער א שוואגער פון ר' יוסף גרינוואלד פאפא רב, איז געווען דער לאנגיעריגער בעל תפילה און ראש ישיבה אין פאפא. זיינע זין און טעכטער פארנעמען אלע פירנדע פאזיציעס אין דעם היינטיקן חרדישע עולם העסקנות. ר' יואל איז דאס יונגסטע קינד וואס דינט אלס ראש העסקנים פאר פאפא, תולדות אברהם יצחק און מאה שערים שטיבלאך.
ער האט מלכתחילה געלערנט אין קלויזענבורגער ישיבה אבער ער איז שטארק קנאיש געשטימט און איז טאקע אן איידעם ביי א סאטמארער משפחה אין ירושלים.
ער איז דער ירושלים קארעספאנדענט פאר דער חרדישער יידישער צייטונג נייעס באריכט.זיינע העכסט דראמאטישע רעפארטאזשן וועגן מיטל מזרח קאנפליקט ווערן געליינט דורך טויזנטער מיט דורשט אונטערן קאלום פונעם פענע נאמען י. ירושלמי. אויך האט ער אנדערע נעמען ווי אבא חנה ריבקין (אזא שפיל ווייל ער האט א טאכטער וואס הייסט חנה רבקה...) און נאך.
ער דינט אויך ווי א בילדער רעפארטער פאר א סך חסידישע הויפן אריינצושטעלן זייערע בילדער פראמינענט אין די וועכנטלעכע בילדער-מאגאזין פון ארץ ישראל.
ר' ראובן אלבז איז א ספרדישער רב און ראש ישיבה אור החיים אויף רחוב יואל נעבן קרעטשניף קעגן איבער סאטמאר שול אין ירושלים.
ער איז זעלבסט א בעל תשובה.
ער האט אויפגעשטעלט די ישיבה פאר בעלי תשובה תיכף נאכן זעקסטאגיקן קריג זעענדיג וואסארא חורבן די ירדן אראבער האבן געמאכט אויפן קבר פון דעם אור החיים הקדוש וואס איז אויפן הר הזיתים.
היינט צוטאגס איז ער פון די פירענדע רוחניות פיגורן צווישן די ספרדים מיט ישיבות כוללים און מוסדות החינוך אונטער זיין אנפירעשאפט.
זיין כוח איז אסאך צו פארדאנקען ר' שלמה בניזרי, א ספרדישער חבר הכנסת וואס איז זיינס א נאנטער תלמיד. און ווערט איצט באשטראפט פאר קארופציע.
גד אלבז איז א פרומער ספרדישער זינגער, וואס זיינע עלטערן זענען געווארן בעלי תשובה ווען ער איז שוין געווען א גרויס אינגל.
זיינע ניגונים נעמען ארום דאס יוגענט מיט אויסערגעווענליכע התלהבות.
ער טוהט שטארק ארויסברענגען זיין ברען פאר אידישקייט און מאכט א כבוד און קידוש ה' צווישן די פרייע יוגענד, וואס הערן אים שטארק אויס, און ווערן דורכדעם נאנטער צו פראטיצירן אידישקייט.
ספעציעל איז ער אקטיוו אין פראיעקטן פון מאכן שבתים פאר יוגענטליכע, נישט נאר שומרי שבת.
לעצטענס האט ער אנגעפירט מיט א פראיעקט, פון ארומפארן מיט א ספעציעלע פראפאגאנדע אוטאבאס, מיט'ן אויפשריפט 'שבת באס', ווי ער רייזט ארום צו פרייע קעמפס פון אוניווערזיטעטן - לענגאויס ניו יארק און ארום - צו אנווארעמען און רופן צו זיינע שבתים. דאס קומט פאר עטליכע מאל א יאר, און אזוי ארום טוען אסאך נענטער ווערן צום יודישער פאלק, צו אנהייבן היטן שבת, כשרות, און ערליכקייט.
אין אידישקייט איז דער חיה אדער חיות פון די תורה און הלכה דוקא אזאלכע סארטן גאר ווילדע בעלי חיים וואס וואקסט אליינס אין די וואלד. עס אנדערשט ווי בהמה, פיש מענטשן און נאך וואס זענען אויך בעלי חיים, און דער מענטשהייט האט נישט אויף זיי קיין קאנטראל. א טייל זענען כשר צו עסן אבער קיין איינע פון זיי קען מען נישט ברענגן פאר א קורבן.
היינט רופן דאס אבער אן די פרומע יידיש רעדענדיגע אויף אלע בעלי חיים ווייל די תורה רופט דאס אן אזוי.
אין די תורה דברים פרק י"ד ווערט אויסגערעכט 7 כשר'ע מינים: רונד, הערש, הונד, אקו, ווידער, אקס, וזמר.
די בלוט פון די חיה איז אויך חייב מיט כיסוי הדם, און איר חלב מעג מען עסן און עס דארף נישט געגעבן ווערן פארן כהן.
[http://www.youtube.com/watch?v=brk91RUehoU פילם װעגן חיות אױף אידיש]
א ליסטע פון חיות.
זעט אויך א רשימה פון אלע בעלי חיים
פארשידענע מינע פלייש.פלייש איז די מאטריאל וואס איז עסבארער טישו פון קערפער פון א בעל חי וואס מענטשן אדער אנדערע בעלי חיים קענען עסן, בעיקר פון די מוסקלען, אבער עס איז אבער אויך אנדערע גלידער ווי די לעבער וואס מען קען פארדייען אלס עסנווארג. אדורך דער גאנצע היסטאריע האבן מענטשן געפאנגען און געקוילעט בעלי חיים פאר פלייש, למשל שאף, פי, הינער, קיניגלעך און חזירים.
פלייש אנטהאלט בעיקר וואסער, פראטעין און פֿעט. געוויינלעך טוט מען קאכן דאס פלייש פארן עסן אדער פראצעסירן אין אנדערע וועגן ווי זאלצן.
וועגעטארן זענען מענטשן וואס עסן נישט קיין פלייש.
לויט דער יידישער רעליגיע מעג מען עסן פלייש נאר פון געוויסע בהמות (אקסן, שאף און ציגן), חיות (למשל הערשן) און עופות (למשל הינער, קאטשקעס, אינדיקעס און גענז). מען דארף שעכטן דעם בעלי חי לויט די הלכות פון שחיטה.
געוועב איז דער קערפערליכער טערמין פאר די צעלן וואס זענען באהאפטן דורכצופירן אייניגע אויפגאבן אין א ארגאניזם.
די שטודיע פון געוועבן הייסט היסטאלאגיע.
בעלי חיים זענען די גרופע פון לעבעדיגע ארגאניזמען וואס אנטהאלט מענטשן און חיות, ווי אויך בהמות אינסעקטן און כל מיני פייגל א.א.וו. אין אלגעמיין זענען זיי פון מולטיצעלולאר. זיי עסן דאס פלייש פון אנדערע באשעפענישן, פון א אנדער מין אדער פון זעלבן מין, אדער פלאנצן, אזוי האבן זיי כח צו לעבן. דער צד השווה פון אלע בעלי חיים איז אז
זיי זיינען פעהיג זיך באוועגן פון איין ארט צו א צווייטן.
עס זענען פאראן מיליאנען זגאלן פון בעלי חיים. טייל זענען גרויס, טייל זענען קליין. אנדערע לעבן אין וואסער, אנדערע לעבן אויף דער ערד, און אנדערע פליען אין דער לופט.
טייל בעלי חיים זענען פלאנצנפרעסערס, טייל זענען פליישפרעסערס, און טייל עסן סיי פלאנצן סיי פלייש.
אחוץ פון עטלעכע גרופעס פון זיציקע פארעמס (למשל, שוואמען און קאראלן), קענען ס׳רוב בעלי חיים באוועגן זיך פון איין ארט צו א צווייטן.
זעט אויך די רשימה פון אלע בעלי חיים
Windows 2000 (אויך גערופן בקיצור Win2K) איז א גראפיקעל יוזער אינטערפעס (GUI) אפערירן סיסטעם וואס איז דערשינען געווארן י"ד אדר א' ה'תש"ס; 17טן פעברואר 2000.
Windows 2000 איז געבויט אויף ווינדאס NT באזע, אינערלעך ווערט עס אנגערופן ווינדאוס 5NT, און עס איז נישט געבויעט אויף DOS קערל. ווינדאס 2000 איז געווען מייקראסאפטס ערשטע עכט סטאבילע אפערירן סיסטעם.
לאגא פון ווינדאס עקס פי
ווינדאס XP איז די ווערסיע פון מייקראסאפטס אפערירן סיסטעם צו א פערזענלעכער קאמפיוטער.
XP קען מען באקומען אין 3 ווערסיעס.
גוגעל אלערטס איז אימעיל אלערטס - מעלדונגען צו באקומען אין אייער אינבאקס צוגעשיקט פון גוגל אלע וועב סייט און שמועס גרופעס אפדעיטס- אדער ברעיקינג נייעס - אויף א טעמע וואס פאראינטערסירט אייך צו אייער אינבאקס.
עס איז שוין דא אויף היברו אויכט. פון די היברו דאמעין זייערער.
מענטאלבלאג איז א געוועזענער חסידישער ליובאוויטש בלאגער וואס רופט זיך צמח אטלעס
ער וואונט אין באסטען און איז א אייגענארטיגער טראכטער, וואס האלט זיך פאר אן ארטיסט מיט זייער אינטערסאנטע לינקס פון אידישע נייעס טעגליך און קריטיק אויף חבד.
זיינע קאמענטס שלענגעלט זיך געווענליך פון הייסע דעבאטעס איבער אלעס און אלעמען וואס גייט שלעכט אין חבד בפרט און ביים יהדות החרדית בכלל.
עס איז געוואלדיג געשאמאק זיין סטייל ווייל אייביג קומט ער אויף מיט א אייגענארטיקן מהלך און טראכט אנדערשט ווי עולם גולם.
אויך איז ער זייער טעכניש פארגעשריטען און האלט דעם ליינער דערהיינטיקט מיט אלע טעכניק און טרענדס פון אינטערנעט.
בענזין אדער גאזאלין () איז א פליסיגע ברענשטאף פאר פארברענונג מאטארן געמאכט פון נאפט און ווערט בעיקר גענוצט צו טרייבן אויטאס.
פונקציע.
בענזין איז א רינענדיגע עלעמענט וועלכע איז צוזאמענגעשטעלט פון הידראגען און קארבאן וועלכע האלטן זיך ווי אין א קייט. ווען מען פארברענט בענזין מיט אסאך אקסיגען באקומט מען קארבאן דיאקסייד (פון די קארבאן אטאמען), וואסער (פון די היידראדזשין אטאמען), און אסאך היץ אין רעאקציע. איין גאלאן בענזין גיט ארויס אזויפיל קראפט ווי 125,000 בי-טי-יו (א חשבון וואס מען נוצט צו מעסטן די קוואנטום פון היץ. א געווענליכער מענטש גיט ארויס פון זיין קערפער ארום 200 בי-טי-יו) אדער 36,650 עלעקטארישע וואטס.
אויב איר זאלט נעמען א 1,500 וואטס הייצער און דאס לאזן ארבעטן פאר 24 שטונדן, דאס איז וויפיל היץ עס קומט ארויס פון איין גאלאן בענזין. אויב א מענטש וואלט דאס געקענט פארדייען וואלט עס אים געגעבן 31,000 קעלאריס וואס איז בערך די ענערגיע פון די עסן פון א מענטש פון 2 וואכן.
בענזין ווערט גענומען פון די פעסלעך אויל וועלכע די אויל פירמעס גראבן ארויס פון די ערד. יענע אויל ווערט אנגערופן נאפט און איז א שווארצע געדיכטע עלעמענט וועלכע פארמאגט אין זיך גאר אסאך היידראדזשין אין קארבאן מיט א רייע אנדערע נאטורליכע כעמיקאלן.
די נאפט ווערן פארקויפט אין פעסלעך וועלכע ווערט אנגערופן "קראד אויל".
די פירמעס וואס קויפן די אויל שיקן עס אויסצוארבעטן אין רעפיינעריס וועלכע געפינט זיך אין יעדע לאנד. פון די נאפט ווערן געמאכט פארשידענע ערליי אויל אויסער בענזין ווי אויל צום הייצן, דיזעל אויל, אויל פאר פעינט, פלאסטיק, אויל פאר פליגער,סינטעטישע פייבערס, רעדער, און נאך...
יעדע פון די אויבנדערמאנטע אוילן ווערט אויסגעארבעט אויף אנדערע וועגן. די רעפיינעריס טוען די ערשטע זאך צוטיילן אלע סארט כעמיקאלן וועלכע געפינט זיך אין די נאפט דורכ'ן פארברענען צענדליגער מאל מיט פארשידענע טעמפרעאטורן פון היץ. ביי יעדע געוויסע טעמפרעאטור קומט ארויס אן אנדער סארט כעמיקאל וועלכע ווערט ארויסגעצויגן צו א באזונדערע טאנק. דערנאך ווערן פארשידענע כעמיקאלן צוזאמענגעשטעלט צו פארמירן א געוויסע סארט אויל.
אין די צייטן פון דער צווייטער וועלט קריג האט מען אויסגעפינען אז אויב מען שטעלט צו א געוויסן סארט בליי ווערט די בענזין פיל מער קראפטיג און מאכט עס ביליגער. אלע רעפיינעריס האבן טאקע אנגעהויבן דעמאלט צולייגן בליי אבער מיט די יארן האבן די רעגירונגן פארבאטן דאס צו נוצן צוליב פילע פראבלעמען וואס עס האט געמאכט, אריינגערעכנט פראבלעמען פאר די ענווייראמענט און א רייע פראבלעמען פאר די אויטאס זעלבסט. היינט קענען רוב אויטא מאטארן נישט פארטראגן קיין בענזין מיט בליי (לידעד בענזין).
אויסער די ארבעט פון צוזאמענשטעלן די עלעמענטן איז נאך א פיל שווערערע ארבעט צו רייניגן די כעמיקאלן און וויי ריינער דאס איז אלס מער געלט קאסט דאס. דאס איז דער חילוק צווישן רעגולער און פרימיום בענזין וועלכע איז ריינער.
(אגב, טייל מענטשן שפענדן מער געלט פאר פרימיום בענזין, מיינענדיג אז דאס גיט זיי מער מייל אדער אז עס האלט לענגער דעם אויטא. עס איז אבער נישט אמת ווייל רוב אויטאס זענען געמאכט צו נעמען 87 בענזין און מער פון דעם איז אויסגעווארפן געלט. נאר געוויסע מאדעלן פארלאנגן נאך היינט 90 אדער 93 בענזין. קוקט נאך אין אייער מעניול ביכל פאר מער אינפארמאציע).
נאכ'ן אויסארבעטן די בענזין ווערט דאס אריינגעלאדענט אין די בענזין טראקס און מען טראנספערירט עס צו די בענזין סטאנציעס.
בענזין האט א פראבלעם אז ווען עס ווערט פארברענט לאזט עס ארויס קארבאן מאנאקסייד צו דער אטמאספֿער. מיט יעדע גאלאן בענזין וואס ווערט פארברענט פון אן אויטא גייט ארויס עטליכע פונט קארבאן צו דער אטמאספער. מען שאצט אז ארום 2 ביליאן פונט קארבאן ווערט ארויסגעלאזט צו דער אטמאספער אין די פאראייניגטע שטאטן און דאס פארפעסטיגט שטארק די לופט וועלכע מיר אטעמען.
לופט פארפעסטיקונג.
ווען בענזין ווערט פארברענט בלייבט דערפון איבער בלויז קארבאן דיאקסייד און אביסל וואסער וועלכע וואלט אינגאנצן נישט געווען קיין פראבלעם. אבער די קאמפאנענטן וועלכע העלפן דעם אויטא מאטאר לויפן פראדוצירן אויך קארבאן מאנאקסייד וועלכע איז א גיפטיגע סם בענזין, ניטראדזשין אקסיידס וועלכע ברענגט די לופט פארפעסטיקונג, און אומפארברענטע היידראקארבאנס וועלכע זענען די הויפט סיבה צו אזאנען.
ענווייראמענטל פארפעסטיקונג.
די פראסעס פון אריינברענגן און האלטן די אויל האט א שטארקע אימפאקט אויף די ענווייראמענט ווען עפעס גייט נישט גוט. עס האט שוין מערערע מאל פאסירט ווען אז א טאנקיר שיף האט זיך איבערגעדרייעט און אויסגעגאסן מיליאנען גאלאנען אויל וועלכע בלייבט שווימען אויפ'ן אויבערפלאך און שעדיגט פלאנצונגן און מענטשן ווען עס וואשט ארויף אויף די ים ברעגעס. די אלע געשעענישן האבן מיט די יארן אנגעמאכט אן ענווייראמענטאלן חורבן. באקאנט איז די עקסאן וואלדעז אויסגיסונג אין וועלכע דער טאנקיר האט אויסגעגאסן 11 פון אירע 55 מיליאן גאלאן אויל ביי די פרינץ וויליאם סאונד אינזלן נעבן אלאסקא. די מיליאנען גאלאנען אויל האבן פארשוואנקען די אינזלן און יארן שפעטער האט מען זיך נאך געפלאגט דאס אוועקצורייניגן.
זע אויך: היסטארישע אויל אויסגיסונגן
גלאבאלע אנווארעמען.
ווען אן אויטא פארברענט א גאלאן בענזין גיט ער ארויס ארום 5 פונט קארבאן צו דער אטמאספֿער. אויב די קארבאן וואלט באשטאנען פון בלויז קארבאן וואלט זיך עס שטארק אנגעזען אזויווי מען זאל ארויסווארפן א 5 פונטיגער זעקל פון ווייסע מעל נאך יעדע גאלאן בענזין וואס ווערט פארנוצט. עס איז איבעריג צו זאגן אז די לופט אין אונזערע שטעט וואלטן געווען פיל מיט מעל און מען וואלט נישט געקענט זען דעם חבר פון עטליכע פיס אוועק.
דער אויטא גיט ארויס קארבאן דיאקסייד וועלכע קען נישט געזען ווערן מיט די מענטשליכע אויגן אבער די היץ און אפפאל דערפון בלייבט שטעקן אין דער אטמאספער און ווען זון שטראלן קומען אריין אין דער אטמאספער ווערט דאס בלאקירט און הייצט די ערד.
אנגעוואנדנהייט.
די פאראייניגטע שטאטן, און רוב אנדערע לענדער, קענען נישט אליינס פראדוצירן זייער געברויך פאר אויל און זענען געצווינגן צו אימפארטירן פון די אויל רייכע לענדער. דאס האט מיט די יארן פארשאפט אן עקאנאמישע אנגעוואנדנהייט און אלע לענדער זענען געווען געצווינגן צו ליידן פון די עקאנאמישע באשלוסן פון די אומסטאבילע מיטל מזרח לענדער. ווען זיי האבן געוואלט מאכן אפאר עקסטערע דאלאר האבן זיי געשניטן די פראדוקציע און די פרייזן האבן זיך אויטאמאטיש געהויבן פילפאכיג און די אנגעוואנדענע לענדער זענען געשטאנען מיט פארמאכטע הענט.
אברהם שבתי הכהן פרידמאן (געב' י"ג אדר ב' ה'תשי"ט, 22סטן מערץ 1959), באקאנט מיטן נאמען אברהם פריד, ווערט פאררעכנט אלס דער צווייטער צום "מלך פון יידישער מוזיק", מרדכי בן דוד, וואס איז זיין הויפט שותף. די צוויי זענען די גרעסטע אין חסידישע מוזיקר.
ער האט אנגעהויבן זינגען אלס קינד אין דעם חב"ד קינדער כאר.
ער איז א ליובאוויטשער חסיד און וואוינט אין קרוין הייטס.
אברהם פריד איז געבוירן געווארן אין תשי"ט צו זיין פאטער ר' יעקב משה פרידמאן, א בלאזשאווער חסיד, א זון פון הרב מאיר ישראל איסר פרידמאן, רב פון קרעניץ און א צאנזער חסיד. ער איז דער יינגסטער פון אכט קינדער (זעקס ברידער און צוויי שוועסטער). איינער פון זיינער ברידער איז מאניס פרידמאן.
אין תשנ"ט האט ער ארויסגעגעבן דעם אלבאם "ניגון הבעש"ט", וועלכע אנטהאלט צוועלף אנגעבליכע חב"ד ניגונים.
עדאלפוס "עד" טאונס איז דער שווארצער קאנגרעסמאן וואס פארטרעט דעם צענטן דיסטריקט פון וויליאמסבורג, און די געגנטן ארום, ווי פארט גרין, בעדפארד סטייוועסענט א.א.וו. ער איז שוין אין קאנגרעס זינט 1983
ער איז א גלח און וועגן דעם האלטן ער אין איין געווינען ווייל ער האט חסידים וואס קאמפיינען פאר אים.
ביי די חסידישע אידן האט ער ר' משה דוד נידערמאן וואס איז אויף זיין פעיראל דורכן יאר צו פארזיכערן פאר אים די שטימן פון וויליאמסבורג.
איצט האט ער צוויי שטארקע קעגנער איינער ראגער גרין א לאקאלער אסעמבלימאן און לאקאלער קאונסיל מיטגליד, טשארלס באראן וואס איז א אפענער אנטיסעמיט זייענדיג דער איינציגסטער בלעק פעינטער פאליטיקער.
"פאביע" איז א גריכיש ווארט, און מיינט א פאלשער "פחד", אדער "שרעק", ווען א מענטש שרעקט זיך פון עפעס וואס איז נישט מער ווי א דמיון, הייסט אז ער האט א "פאביע".
פארשידענע ערליי פאביעס.
צום ביישפיל, עס זענען פאראן מענטשן וואס האבן מורא זיך צו געפינען אין א פארמאכטן ארט, זיי קענען נישט איינזיצן אין א צימער ווען די טיר איז פארמאכט, זיי קענען נישט פארן מיט'ן טרעין אדער מיט א באס. די וועלכע זענען אונטערגעווארפן אזא "פאביע" אויף א שטארקן אופן קענען אפילו נישט פארן מיט א פריוואטן אויטאמאביל, ווייל עס איז א הארמאטיש פארמאכט ארט, אויף וועלכע דער מענטש דאס הייסט די "פאביע" ׁ האט נישט קיין שליטה ווען צו עפענען. די דאזיגע מורא הייסט קלאסטרא-פאביע.
עס זענען פאראן מענטשן וואס האבן אן אנדערע "פאביע", זיי האבן מורא דורכצופארן אויף א בריק. דער מענטש וואס האט די "פאביע" האט מורא אז די בריק וועט זיך איינברעכן און איינפאלן פונקט אין יענע מינוט וואס ער וועט דארט דורכפארן. ער קען שטיין און קוקן אויפ'ן בריק שעה'ן, און זעען ווי ריזיגע טראקס מיט באסעס פארן דארט אדורך, און עס געשעט גארנישט, אבער ער איז "איבערצייגט" אז ווען ער וועט דורכשפרייזן די בריק, וועט עס איינפאלן.
אנדערע מענטשן האבן מורא זיך צו געפינען אין א גרויסן זאל וואס איז געפאקט מיט מענטשן. אזא מענטש קומט נישט זייער גערן צו אן אסיפה אין א גרויסן זאל. ער דערווייטערט זיך פון אזעלכע ערטער. אבער ווען ער האט נישט קיין ברירה און מוז גיין אויף אזא אסיפה, זעצט ער זיך דער ערשטער נעבן די טיר. ער איז גרייט צו אנטלויפן יעדע מינוט.
דער שרעק, דאס הייסט די "פאביע", איז א שקר, עס נארט דעם מענטש, עס דאכט זיך אים אז עס וועט מיט אים פאסירן ווער ווייסט וואס.
דער וואס ליידט פון א "פאביע" וואס לאזט אים זיך נישט געפינען אין א פארמאכטן צימער, קען אויך נישט פארן מיט אן אעראפלאן.
ווער ליידט אויף פאביעס?
אן אויספרעג ווייזט אז ארום 15 פראצענט פון דער באפעלקערונג, דאס הייסט, אריבער 25 מיליאן אמעריקאנער ליידן דערפון. ביי פרויען איז עס מער שכיח ווי ביי מענער, אבער אויך מענער זענען אונטערווארפן אונטער דער פראבלעם.
נישט אלע וואס ליידן פון די דאזיגע "פאביע" זענען אייניג, ביי מאנכע איז עס גאר שטארק, און ביי אנדערע איז עס אויף א לייכטערן אופן. די וואס ליידן דערפון אויף א לייכטן אופן קענען יא פארן אויף אן ערעפלאן א.א.וו.
פון וואס קומט די קרענק?
פסיכלאגן און אנדערע מומחים אויף דעם געביט, פארשן אויס די סיבה פון וואו עס נעמט זיך צו א מענטש די דאזיגע "פאביע". אנדערע האלטן אז דאס איז א "משפחה קרענק" וואס גייט איבער פון טאטן צום קינד. אנדערע האלטן אז עס איז לגמרי נישט קיין גענעטישע זאך. איינס איז אבער קלאר, ווען עס איז פאראן אין די משפחה א מענטש מיט א שטארקע "פאביע", איז דריי פאכיג מער עלול אז עס זאל ערשיינען צו די משפחה לייט אנדערע "פאביעס".
וויאזוי צו באקעמפן א פאביע.
דער בעסטער מיטל ווי אזוי צו באקעמפן א פאביע, איז דורך באקעמפן די פאביע! דהיינו? ווען איינער ליידט פון א פאביע און ער גיט נאך פאר די פאביע, ער גייט נישט צווישן מענטשן, אדער ער טוט נישט סיי וועלכע אנדערע זאך, פאר וועלכע וואס ער האט מורא. בויעט ער דערמיט אויף די פאביע, ער פאשטערקערט עס, און מאכט עס פאר א חלק פון זיין לעבן.
כדי פטור צו ווערן פון א פאביע, מוזן מען עס באקעמפן. צום ביישפיל: אויב ער האט מורא צו זיין אין א פארמאכטן זאל, אדער צווישן טויזנטער מענטשן, זאל ער בכוונה תחילה גיין אין אזעלכע ערטער וואו עס זענען דא א סאך מענטשן, און זיך שטעלן ביים אנהייב פון די מאסע מענטשן. ווען דאס וועט אדורכגיין בשלום, זאל זיך דער מענטש טראכטן און זאגן צו זיך אליין, "זעהסט? דו ביזט געווען צווישן טויזנטער מענטשן, און עס איז דיר גארנישט געשען, ביזט אהיימגעקומען בשלום"
ביי די צווייטע געלעגנהייט זאל ער שוין גיין אביסל אריינציר, און נאכדעם זאל ער זי ווידער גוט "אויס'מוסר'ן" אז "זעהסט עס איז גארנישט געשען". ביי א דריטע געלעגנהייט זאל ער שוין אריינגיין גאנץ טיף, און אפילו די פאביע וועט אנהייבן צו ווירקן, ער וועט וועלן אנטלויפן פון דארט "כל זמן שהנשמה בקרבו" זאל ער ערקלערן קריג מיט די פאביע, זיך נישט רירן דווקא שטיין אויף איין ארט און זאגן צו זיך אליין. "דו זעסט וואס פארא נאר דו ביסט? די צוויי מאל וואס דו ביזט דא געווען, איז גארנישט געשען, פארוואס מיינסטו אז דווקא איצט, ווייל דו ביזט געגאנגען אביסל אריינציר צי וועט עאעס געשען? ניין! איך גיי נישט אוועק פון דא "יעבור עלי מה" איך ריר זיך נישט פון ארט".
דאס זעלבע איז מיט די וואס האבן מורא צו פליען מיט אן עראפלאן. קודם זאל ער ארויפגיין אויף די טרעפ וואס פירן צום עראפלאן, ער זאל גיין ביזן טיר, גיבן א קוק אריין, און צוריק אראפגיין. און ער זאל טראכטן ביי זיך "איך בין געווען ביים טיר פון לייבן גרוב און דער לייב האט מיט נישט פארציקט", א צווייטן מאל זאל ער שוין אריינגיין אפאר שריט, זיך אומקוקן און בלייבן דארט אפאר מינוט, אפילו ער פילט אז "עס איז נישט דא קיין לופט"..., א דריטן מאל זאל ער ארומשפאצירן איבער'ן גאנצן עראפלאן, זיך אראפזעצן אויפ'ן בענקל און זיך איבערצייגן אז די בענקלעך אין עראפלאן איז נישט קיין סכנה.
דער כלל גילט ביי יעדע פאביע, קודם דארף מען "גיבן א שמעק" און זיך איבערצייגן אז סאיז גארנישט, דערנאך דארף מען זיך אביסל דורכרעדן מיט די פאביע. און "אים זאגן" זעסט ס'איז גארנישט, דו שרעקסט מיך סתם אפ, דערנאך דארף מען אנהייבן מיט אים א פעסטע מלחמה. פון דארט און ווייטער וועט זיך אלעס ענדערן און די מלחמה מיט די פאביע וועט ווערן גרינגער.
און אז דער מענטש וועט דאס איינמאל ברעכן, ער וועט איינמאל "ווייזן" פאר'ן פאביע ווער עס איז דער בעל הבית און ווער עס האט דאס לעצטע ווארט, וועט זיך די פאביע אפטאן פון אים. טאקע נישט מיט איינמאל, עס וועט קומען און גיין, אבער כל זמן וואס ער וועט עס באקעמפן, וועט "ער" זיין דער בעל הבית אויף די פאביע, דערגעגן ווען מען איז מוותר פאר די פאביע, און מען פאלגט אויס די נארישע פאביע, איז די פאביע בעל הבית אויפ'ן מענטש.
באנוצונג מיטן ווארט פאביע אויף נישט דאקטוירישע באגריפן.
אין געוויסע פעלער, זענען שרעק אדער האס נישט קיין פאביע אינעם דאקטוירישע לעקסיקאן, נאר א סימפאטום פאר אנדערע פסיכלאגישע פראבלעמען.
דער באַנאַן (אדער די באַנאַנע'") איז דער באוואוסטער נאמען פון די פלאנצן פון מין מוסא ("musa") און פאר זייערע פרוכט. דער באנאן קומט ארגינעל פון דרום-מזרח אזיע. כאטש ער וואקסט גאר הויך ווי א בוים איז עס דאך נאר א פלאנץ. ער וואקסט היינט אין מער ווי 100 לענדער.
בלעטער.
די בלעטער פונעם באנאן פלאנץ זענען גרויס, בייגעוודיק און וואסער־קעגנשטעליק. אין דרום און דרום-מזרח אזיע ניצט מען די בלעטער אנטשטאט טעלער. ספעציעל אין די דרום אינדישע שטאטן טאמיל נאדו, קארנאטאקא, אנדרא פראדעש און קעראלא דערלאנגט מען דאס עסן שטענדיק אויף א באנאן בלאט.
דער באנאן אין הלכה.
וויבאלט דער באנאן איז ניט באמת אַ בוים, מען מאכט אַ ברכה אויף באנאן פרוכט "בורא פרי האדמה", און ניט ווי אנדערע פרוכט פון ביימער וואָס די ברכה אויף זיי איז "בורא פרי העץ".
ליל ששי איז דער נאכט פון פאר שבת, דער נאכט צווישן דאנערשטאג און פרייטאג.
מנהגים פון ליל ששי.
אין די ישיבות אין ליטא און אין אונגארן בעפאר חורבן אייראפע און שואה דורך די צווייטע וועלט קריג, איז געווען איינגעפירט אז די בחורים זענען אויף געבליבן א גאנצע נאכט און געלערנט, סיי כדי דערמיט צו מאכן א פאסיגען סיום פאר די וואך, און סיי כדי צו מאכן א ריכטיגע הכנה דרבה לכבוד שבת. דער מנהג איז בעיקר איינגעפירט געווען אין די לאנגע ווינטער נעכט, אבער אויך א גאנץ יאר זענען געווען מתמידים וואס האבען אויסגענוצט די צייט צו פארמערן אין לערנען. דער מנהג איז ענליך צו דעם וואס מען פירט זיך אויפצובלייבן וואך אין יום טוב שבועות צו זאגן תיקון ליל שבועות. היינט צו טאג'ס טרעפט מען אויך אין חסידי'שע ישיבות בחורים וואס זיצן בהתמדה און שטייגן א גאנצע נאכט, אבער אויך פון די סארט וואס זענען מער עוסק אין עסן טשאלענט ווי עס פירן זיך די ליל ששי אידן.
אין ירושלים איז פארהאן א מנהג אויסצוזאגן גאנץ תהלים ביים כותל המערבי, און עס זענען פארהאן אזעלכע וואס פירן זיך דאס צו טאן ביי קבר דוד המלך, כאטש עס איז אנגענומען אז ביינאכט לערנט מען נישט קיין נ"ך.
עס איז אויך דא וואס פירן זיך צו גייין צו קברי אבות אין ליל ששי, אין ארץ ישראל איז דא גרופעס וואס גייען צו קבר רחל, מירון, שמעון הצדיק, און יוסף הצדיק.
שמועסן מיינט אדורכרעדן אן עניין, ווען איינער זאגט זיין מיינונג, און א צווייטער רופט זיך אן מיט זיין מיינונג, אא"וו.
שמועסן קען אויך מיינען פארברענגען די צייט מיטן רעדן אויף וואס עס לאזט זיך אן קיין באשטימטער ציל. אנדערע רופען דאס אָן "פלוידערן" אדער "פלאפלען".
אראמיש איז א סעמיטישע שפראך וואס ווערט שוין גערעדט טויזנטער יארן. עס איז געווען א ברייט באניצטע שפראך אין מיטל מזרח אין די פריערדיגע תקופות, בעיקר אין די לענדער: אשור, איראק, סיריע און ארץ ישראל.
רש"י ברענגט, אז אברהם אבינו האט גערעדט אראמיש, אלס זיין שפראך, און לשון קודש אויף צו דאווענען.
די עולי בבל ביים בויען דאס צווייטע בית המקדש האבן מיטגעבראכט מיט זיך די דאזיגע שפראך, וואס איז דאן געווען די אפיציעלע שפראך פון דער פערסישע אימפעריע. דיאלעקטן פון אראמיש זענען אויך באניצט געווארן אין אידישע ספרי קודש, ווי ספר עזרא און דניאל, תרגום אונקלוס, די תלמוד בבלי, תלמוד ירושלמי און זוהר.
אראמיש אלס א הויפט אומגאנגס שפראך פון די געגנט, האט אנגעהויבן אונטערגיין נאכדעם וואס די פערסישע אימפעריע איז באזיגט געווארן דורך די גריכן, און די העלעניסטישע מלוכות האבן גענוצט גריכיש אלס הויפט שפראך פון זייערע קעניגרייכן. פונדעסטוועגן, האט אראמיש געדינט אלס לאקאלע שפראך פאר רוב פעלעקר אין די געגנט יארן שפעטער, שוין נאכן אנקום פון די רוימישע אימפעריע, וואס האט נישט ארויפגעצווינגען לאטייניש אויף די מיטל מזרח באפעלקערונג, גריכיש איז געווען די אפציעלע שפראך, און מינאריטעטן האבן פארגעזעצט רעדן אראמיש ביזן מוסלעמענער אקופאציע אין 7טער י"ה, ווען אראביש איז ארויפגעצווינגען געווארן אויף די לאקאלע פעלקער.
עס איז א שפראך וואס די קריסטן אין לבנון און סיריע האבן גערעדט, ביז אינמיטן דער ניינצעטער יארהונדערט. היינט אויף דער וועלט זענען פאראן ארום פופצן מיליאן וואס באהערשן די שפראך, אבער בלויז א האלבער מיליאן רעדן זי אלס מאמע לשון.
צווישן די קורדישע אידן האט די שפראך געדינט אלס אומגאנג שפראך צווישן זיך, אנדערש ווי קורדיש פון זייערע שכנים. אין עטליכע ערטער אין מדינת ישראל קען מען הערן די שפראך, ספעציעל אין די שטעטל מבשרת ציון, א פארשטאט צו ירושלים וואו א גרויסע אידישע געמיינדע פון קורדישע אפשטאם געפונט זיך. דעם דיאלעקט וואס די אידן באניצן איז ענליך צו דער שפראך קענטליך אין מזרח, דאס הייסט אין געגנט פון בבל.
די שפראך וואס איז היינט באנוצט אין סיריע אדער לבנון, איז נענטער צום אראמישן דיאלעקט פון תלמוד ירושלמי.
היינט איז דא מענטשן וואס געבן זיך אפ מיט אויפפרישן די שפראך צווישן די קריסטן וואס זענען פון גרויס סיריע.
דיאלעקטן.
די שפראך האט אמאל געהאט גאר א סאך דיאלעקטן וואס מערסטנטייל עקזיסטירן שוין נישט מער. אין יהודה איז געווען באקאנט איין סארט, אין גליל איז געווען אן אנדער דיאלעקט, ווי אויך האבן די קריסטן און אנדערע פעלקער געהאט באזונדערע אייגנארטיגקייטן וואס האט אפגעזונדערט איין גרופע פונעם צווייטן.
אין אלגעמיין ווערט די שפראך צוטיילט דורך פארשער צו צוויי קאטעגאריעס, דער מזרח דיאלעקט און דער מערב דיאלעקט, וואס אינערהאלב די געגנטער זענען געווען קליינע אבער מערקבארע חילוקים אין שפראך.
א דרוק מאשין פון יאר 1811
דרוקעריי איז אן אלטע טעכנאלאגיע וואס דינט צו שאפן א צאל די זעלבע קאפיעס פון אינהאלט פון איין מקור. אסאך האלטן אז די ערשטע וואס האבן זיך באשעפטיגט מיט דרוקעריי זענען געווען די כינעזער.
איינע פון די הויפט ערגרייכונגען אין די דרוקעריי וועלט איז געווען די איבערקערעניש פון יאהאן גאטענבערג אין דייטשלאנד אינעם 15טן יאר הונדערט. גאטענבערג האט נישט אויסגעטראפן דאס דרוקעריי, נאר די געדאנק אפצוטיילן יעדעס אות פאר א באזונדערע אביעקט, זיי צו פאראייניגן אויפצובויען שורות פון טעקסט און אזוי אויסצושטעלן א גאנצע עמוד. ביים ענדיגן דרוקן זאל מען קענען צונעמען און ווידער ארגאנאזירן די אותיות אין אן אנדערע סדר, כדי אויסצושטעלן אן אנדערע בלאט. ביז דעם ערפינדונג פלעגט מען אנגרייטן די גאנצע מקור פונעם בלאט פון איין שטיק (האלץ אדער שטיין) און ביים ענדיגן דרוקען האט מען נישט געקענט טון מיט דעם שטוק קיין שום אנדערע באנוץ. איינע פון די ערשטע ביכער וואס גוטנבערג האט געדרוקט איז געווען די לאטיינישע ביבל.
יאהאן גענזפלייש צור לאדין צום גוטנבערג (Johannes Gensfleisch Zur Laden Zum Gutenberg) האט געלעבט בערך פון 1396 ביז 1468 אין דייטשלאנד, ער האט ערפינדן די דרוקעריי.
גוטנבערג איז געבוירן אין דער שטאט מיינץ אין דייטשלאנד און ער האט זיך אויסגעלערנט טערקיש. ווען ער איז געווען אין די אינגערע יארן האט ער געעפנט זיין געהיימניספולע דרוקעריי וואס ער האט בלויז מיטגעטיילט פאר זיינע נאנטער פריינט. אין יאר 1456 האט ער געדרוקט זיין ערשטע ספר דעם "גוטנבערג תנ"ך", וואס ער האט זיך באשעפטיגט דערמיט אין א צייט אפשניט פון דריי יאר.
אינעם אינטערנעט איז פאראן א וועבזייטל אין זיין אנדענק מיטן נאמען "פראיעקט גוטנבערג" וואס אנטהאלט א ריזן אוצר פונעם ענגלישן און אינטערנאציאנאלע קלאסיקע.
סטינגרעי (שטעך-שטראל) איז א סארט פיש, עס איז פלאך, רינדיג, מיט א לאנגן שוואנץ, עס איז ביילייפיג צוויי מאל אזוי גרויס ווי א פלאנדער פיש, עס זיצט געווענליך רואיג ביים גרינד פונעם וואסער אין די זאמד און שפייזט זיך מיט ווערם און קליינע פישלעך.
ביי די זייט פון די שוואנץ האט א שפיציגן לאנגן אבר, וואס ווען זי שפירט אז זי איז אנגעוואוירן פון אן לאקערער, שטעכט זי מיטן שפיז אין לאזט ארויס א טויטליכן גיפט וואס אדער דערמארדעט עס דער לאקערער אדער בעקומט מען שרעקליכע ווייטאגן אין פיין.
דער פיטאַגאָראַס פּרינציפּ איז א געאמעטרישער כלל וועלכער איז געווארן באקאנט געמאכט דורך דעם גריכישן פילאסאף און מאטעמאטיקער פיטאגאראס.
דער כלל לערנט אז ביי יעדן רעכטווינקל דריי-עק, וועט די שטח פון א פערפעקטן קעסטל אויפ'ן היפאטענוז ("דער שיפער חלק אנטקעגן דעם רעכטווינקל") זיין גלייך ווי די סומע פון ביידע קעסטלעך פון די אנדערע צוויי זייטן.
דער אויפטו איז אז אויב מען ווייסט די לענג פון צוויי זייטן פון א דריי-עקן, קען מען מיט דעם חשבון געוואויר ווערן די לענג פון די דריטע זייט.
דער פרינציפ, אן א באווייז, איז שוין געווען באוואוסט הונדערט יאר פאר פיטאגאראס—אין בבל, אין אוראלט עגיפטן און אין כינע, אבער די גריכישע מאטעמאטיקער זענען געווען די ערשטע וואס האבן געזוכט באווייזן פאר מאטעמאטישע פרינציפן.
באווייז.
תוספות.
תוספות אין סוכה (דף ח.) רעדט ארום א פרטיות'דיגן פאל פון פיטאגאראס פרינציפ, ווען ביידע זייטן האבן די זעלבע גרייס.
שמעון װיזנטאַל (Simon Wiesenthal) (31סטן דעצעמבער 1908, בוטשאטש - 20סטן סעפטעמבער 2005, וויען) איז באוואוסט אלס דער "נאצי יעגער", ער האט אוועקגעגעבן זיין לעבן פארן זאמלען און דאקומענטירן אינפארמאציע פון די מלחמה פאברעכערס מיטן מאטיוו זיי צו ברענגען צו יוסטיץ.
זיין היסטאריע.
וויזנטאל איז געבוירן צו א אידישער משפחה אין שטאט בוטשאטש אין דער דעמאלטיגער גאליציע (היינט פוילן). ער האט שטודירט ארכיטעקטור אין פראג. ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן האט ער געוואוינט אין שטאט לעמבערג אין פוילן. ער האט דורכגעלעבט די מלחמה נאכן זיך ארומוואלגערן אין פארשידענע לאגערן.
נאצי יעגער.
אין יאר 1945 איז ער באפרייט געווארן דורך די אמעריקאנער אין מאוטהאוזן לאגער אין עסטרייך, און ער האט אנגעהויבן צו ארבעטן פאר די אמעריקאנער מיליטער דורן זאמלען אינהאלט איבער מלחמה פארברעכערס. אין 1947 האט ער געעפענט צוזאמען מיט אנדערע די "צענטער פאר אידן דאקומענטאציע" אין שטאט לינץ אין עסטרייך, אבער די גרופע האט זיך אויפגעלעזט ווען אמעריקא האט פארלוירן אינטערעסע אין פארזעצן די נאצי יוסטיץ סיסטעם. וויזנטאל זעלבסט האט פאר זיך פריוואט פארגעזעצט צו דאקומענטירן אינהאלט, אין צוגאב צו זיין ארבעט מיטן ארויסהעלפן מלחמה געליטענע.
לויט זיין ווערסיע איז ער געווען פארמישט אין אידענטיפיצירן דאס באהאלטעניש ארט פון אדאלף אייכמאן אין ארגענטינא אים צו ברענגען צו גערעכטיגקייט אין מדינת ישראל (אנדערע לייקענען עס). נאכדעם וואס ער האט זיך אנגעשעפט חיזוק פון די אייכמאן פראצעס האט ער ווידער געעפענט זיין צענטער פארן כאפן נאציס, דאסמאל אין וויען. ער האט זיך ספעציעל באקאנט געמאכט מיטן אנטדעקן און פארכאפן קארל זילבערבאוער, די הויפט געסטאפע וועלכע האט פארכאפט ענע פרעק אין זיין פאמיליע.
וויזנטאל האט קיינמאל זיך נישט באשעפטיגט מיטן אפהאלטן פיזיש מלחמה פארברעכערס. זיין שיטה איז באשטאנען אויפן זאמלען יעדע קלענסטע פאפיר און מעגליכע אינפארמאציע איינצלהייטן וועגן די פארברעכערס, עס צוזאמענברענגען און דאקומענטירן אין זיינע באהאלטענע אפיסעס אין וויען, און עס אריבערפירן צו די נויטיגע אינסטאנצן כדי צו פארזעצן די פראצעדור, און דערנאך שטעלן דעם מענטש צו יוסטיץ. אין פילע פעלער האט ער זיך באנוצט מיט די מידיא מיטלען כדי צו בויען דעם דעת הקהל צו פארלאנגען די אינסטאנצן זאלן ארבעטן. אין טאטעל האט וויזנטאל אין זיינע מענטשן סוקסעסירט צו ברענגען צו יוסטיץ אומגעפער טויזענט מלחמה פארברעכערס.
אין יאר 1977 איז געעפנט געווארן די שמעון וויזענטאל צענטער אין לאס אנדזשעלעס.
מיסיע פארפולקאמט.
אין יאר 2003 זייענדיג אלט 94 יאר, האט וויזנטאל טראמפאטירט אויפן פארפולקאם פון זיין מיסיע. "איך האב געפינען די מאסן רוצחים, און איך האב דערלעבט זייער טויט. אויב זענען נאר פארהאן וואס זענען איבערגעבליבן זענען זיי שוין צו אלט זיך צו שטעלן צו א פראצעס. מיין ארבעט איז דעריבער פארטיג"
וויזנטאל האט ארויסגעגעבן 12 ביכער איבער זיינע לייסטונגען און אויספארשונגען. אין יאר 2005 איז ער געשטארבן זייענדיג אלט 97 יאר און איז באגראבן געווארן אין די בית עלמין אין הרצליה.
רביצין איז געוויינטליך א ווייב פון א רב אדער א רבי.
עמטליך האט נישט קיין רביצין קיין שום תפקיד, נאר מען רופט 'רביצין' אלס כבוד צי איר מאן דער ת"ח, אבער געווענליך איז שוין א טויגליכע רביצין אין עסקנות, בעיקר ביי די פרויען פאריין פין זייער קהלה.
א רב וועט אים נישט פאסן צו זאגן למשל "גיי פרעג מיין ווייב" וועט ער זאגן "גיי פרעג מיין רביצין".
טייל גאר פרומע בעלי בתים זאגן קיינמאל דאס ווארט "ווייב" ווייל זיי באטראכטן רביצין אלס מער אן איידעלער אויסדרוק אויף א פארהייראטער פרוי.
א ברענשטאָף איז יעדע כעמישע סובסטאנץ וואס קען רעאגירן מיט אנדערע סובסטאנצן צו פראדוצירן היץ, עלעקטריע אדער אנדערע סארטן ענערגיע. געוויינטלעך ארבעט דאס דורך פארברענען דעם ברענשטאף, אבער עס זענען דא אויסנאַמען ווי קערן ברענשטאפֿן. מען קען אָפּטיילן ברענשטאפֿן צו צוויי הויפט סארטן: פֿאָסיל ברענשטאפֿן און אנדערע מאטעריאלן.
פאסיל ברענשטאף.
טייל מענטשן ווילן נישט ניצן פֿאָסיל ברענשטאפֿן ווייל זיי קענען פארפּעסטיקן די אומגעגנט. ווייל אלע פֿאָסיל ברענשטאפֿן ווערן געמאכט פון קוילנשטאף, פארברענען זיי מאכט קוילן זייערס. טייל מענטשן מיינען אז צופיל קוילן זייערס אין די לופטן קען מאכן דעם וואַרעמהויז עפֿעקט. פֿאָסיל ברענשטאפֿן אויך באַנייַען זיך נישט אדער באַנייַען זיך זייער לאַנגזאַם (טויזנטער יארן). דאס הייסט אז די פֿאָסיל ברענשטאפֿן וועלן אפשר פֿעלן אויס איבער די גאנצע וועלט.
אנדערע ברענשטאפן.
די דאזיקע ברענשטאפֿן קענען זיך באַנייַען. דאס הייסט אז מען קען מאכן מער אויב זיי פֿעלן אויס.
א צייכענונג וויאזוי גראטיוואציע פארעמט זיך אויס אויפן כדור הארץ
כח המשיכה אדער גראוויטאציע איז א באגריף אין מעכאניק וואס באצײכנט א גרונדענעם כח וואס די וועלט פארמאגט צו ציען אלע מאסן אײַנער צום אנדערן, יעדע זאַך, ווי גרעסער אדער נענטער אַלס מער, ציעט זיך צוזאמען.
דאָס איז דער סוד וואָס האַלט אַלעס אַראָפּ צו דער ערד. מענטשן קענען דורך דעם שטיין, חפצים האַלטן זיך בײַם אָפּגרינד, און די גאַנצע וועלט מיט אַלע אירע פּלאַנעטן האַלטן זיך אין אָרביט ציענד פון דעם קראַפט.
דער ערפינדער פון דעם "אוניווערסיאלע חוק פון גראוויטאציע" איז געווען דער בארימטער פיזיקער אייזיק ניוטאן.
גראוויטאציע לפי ניוטאן.
דער מקור פון אונדזער פארשטאנד פון גראוויטאציע, האט זיך אנגעהויבן מיט אייזיק ניוטאן אין זיין באקאנטן בוך "פרינקיפיא" אין יאהר 1687.
ניוטאן האט אויסגעארבעט אז אלע זאכן האבן א כח וואס ציען זיך איינער צום אנדערן. די שטארקייט פון די קראפט ווענט זיך אויף ווי גרויס דער זאך איז (דאס רופט מען אן מאַסע) און ווי ווייט אוועק די זאך איז. למשל, א מענטש האט אויך אזא כח אויף אנדערע זאכן, נאר עס איז זייער קליין און מ'באמערקט דאס נישט. א גרויסע מאַסע אזוי ווי דער ערד-פלאנעט (אונדזער וועלט) האט א באמערקבארער גראוויטאציע־קראפט אויף אלעם וואס איז נאנט צו אים.
קארטשין () איז א שטעטל (אפיציעל א דארף) אין דער אונטערקארפאטישער וואיעוואדעשאפט, פוילן (פריער א טייל פון וועסט-גאליציע), 5 ק"מ מזרח פון קראס, 15 ק"מ צפון פון רימאנאוו, 15 ק"מ דרום פון סטריזאוו.
אין 1900 האבן געוואוינט אין קארטשין 1026 יידן.
א באן אויף א בריק
א באן איז א פארמיטל אריבערצופארן צווישן ווייטע ערטער, צווישן שטעט און צווישן מדינות. א באן וואס פארט צווישן מדינות הייסט א צוג. אויך איז דא באנען וואס פארן אדורך אין די שטעט: שטאטישע באנען און אונטערערדישע באנען.
די באן איז אנטוויקלט געווארן אין דעם 19טן יארהונדערט (אין 1830). די ערשטע באן איז געפארן בלויז עטלעכע קילאמעטער מיט א דאַמף-לאָקאָמאָטיוו אין גרויסבריטאניע. טיפער אין דעם 20סטער י"ה איז שוין די באן געווען פארשפרייט אין רוב אייראפע.
די באן איז געוועזן א געוואלדיקע אויסברעך זינט טויזנטער יארן צוריק. ביז ווען די באן איז דערשינען געווארן, האבן מענטשן זיך געוואנדערט דורך פערד מיט וועגינער, וואס דערפאר האט דער פארן געדויערט זייער לאנג מיט פיל סכנות אויף די וועגן, אדער האט מען זיך געוואנדערט מיט שיפן וואס האבן געפארן זייער שטאט דורך פארהאנגען. צוליב דעם האבן זיך דאן רוב מענטשן נישט ערלויבט צו באזוכן אנדערע ערטער אינדרויסן פון זייער דערפל. אבער זינט די באן איז דערשינען געווארן האט דאס פארענדערט די וועלט אין גאר א סך ענינים, צ.ב.ש האט דאס צוגעברענגט צו די באדארפעניש צו פארן אויף דאטשע און פארברענגען אויף וואקאציע, און איבערהויפט האט דאס פארענדערט די האנדל אין ווירטשאפט. (זע אױך אינדוסטריעלע רעוואלוציע)
אין דעם 20סטן י"ה האט זיך אנטוויקלט אין פאריז און אין לאנדאן די שטאטישע באנען און די אונטערערדישע באנען.
עס איז פאראן עטלעכע ערליי באנען אין דער וועלט. די באנען וועלכע פארן אויף ווייטע ערטער ווערן געטריבן דורך א לאקאמאטיוו (א לאקאמאטיוו איז די טייל פון דער באן, געוויינלעך די פאדערשטע טייל, אין וואס דער מאטאר ליגט, און שלעפט אדער שטופט די איבריגע וואגאנען) און די וואס פארן אין שטאט ארבעט דורך עלעקטריק אדער מאגנעט. א באן איז נישט צופיל אנדערש ווי אן אויטא נאר האט א גרעסערע מאטאר און נעמט קראפט דורך אנדערע וועגן און אנשטאט פארן אויף טראקטן פארט עס אויף שינעס וועלכע האלט איר גלייך.
די ערשטע באנען (לאקאמאטיוון) האבן גענומען קראפט דורך פארע מאטארן דאס איז הייס וואסער וואס האט ארויסגעגעבן פארע וואס האט געדרייט דעם מאטאר. שפעטער האט מען אנגעהויבן נוצן עלעקטריק מאטארן וואס ווערן געטריבן דורך דיזל גאז. רוב באנען ווערן היינט געטריבן דורך דיזל מאטארן.
עס פארשטייט זיך אז צו שלעפן א באן אנגעפילט מיט סחורה פאדערט זיך גאר א שטארקע מאטאר מינימום ווי עטליכע טויזנט אויטאס [די באן אליין אן קיין משא וועגט טויזנט מאל אזויפיל ווי אן אויטא]. ס'איז אבער נישט אזוי, א באן האט געווענליך א 12 צילינדער מאטאר מיט צווישן 3 און 4 טויזנט פערד קראפט וועלכע איז נישט מער ווי מאקסימום 15 מאל אזוי שטארק ווי א געווענליכן אויטא וואס האט בערך 200 פערד קראפט. דאס איז ווייל א זאך וואס ליגט אויף שינעס לאזט זיך גרינגער שלעפן. טאקע דערפאר האט א באן אייזערנע רעדער ווייל לופט רעדער גייען ארויף און אראפ ווען עס דרייט זיך און דאס נוצט מער קראפט. כדי די רעדער זאלן נישט גליטשן איז דא אין יעדע באן אסאך זאמד וואס ווערט דורך ספעציעלע רערן ארויסגעשפריצט צו די רעדער ווען עס ווערט גליטשיג. די זאמד שפריצן סיסטעם ווערט אפערירט אויטאמאטיש דורך עטליכע סענסארס אונטערן באן.
מיט נאך א זאך איז א מאטאר פון א באן אנדערש ווי ביי אן אויטא. אן אויטא האט א טראנסמיסיע וועלכע קאנטראלירט דעם מאטאר און די ציינראדן (גירס) ווען עס זאל גיין שנעלער אדער לאנגזאמער. א באנ'ס מאטאר ארבעט שטענדיג די זעלבע שנעל און צודעם איז דא אן אזוי גערופענער הייבריד סיסטעם וואס קאנטראלירט די ציינראדן זעלבסט. טאקע ווייל עס איז נישט פאראן קיין טראנסמיסיע קען די באן נישט פארן אזוי שנעל (געווענליך פארט א צווישן 50 און 70 מייל פער שטונדע). אויב מען וואלט דווקא יא געוואלט לייגן א טראנסמיסיע אין א באן וואלטן געמוזט זיין גאר אסאך ציינראדן און וואלט אויפגענומען צופיל פלאץ. א באן פרעסט נישט מער ווי 1.5 גאלאן דיזל פער מייל מיט א געווענליכע משא. דיזל איז קרעפטיגער ווי געווענליכע בענזין.
אַ װאַגאן פֿון אַ דײַטשער באַן
מאוו-אן (MOVE ON אדער MOVEON.ORG), איז אן עקסטרעמע לינקע ליבעראלע ארגאניזאציע אין אמעריקע וואס אירע הויפט אקטיוויטעטן איז אויף די פאליטישע ארענע, ווי זיי קאמפיינען שטארק קעגן אלע קאנסערוואטיווע פאליטיקאנטן און פארטייען.
מאוו-אן איז געגרינדעט געווארן אין די צייטן ווען ביל קלינטאן איז געווען פרעזידענט אין אמעריקע, בעת ער איז געפלאגט געווארן מיט סקאנדאלן. זענען זיי דעמאלטס אויפגעקומן מיטן סלאגאן MOVE ON גיי ווייטער אן, מיינענעדיג צו זאגן אז די אלע פראוון מצד די רעפובליקאנער קעגן קלינטאן איז א צייט און געלט פארשווענדיש, און מ'זאל ווייטער אנגיין מיטן רעגירונג אגענדע.
הרב יהושע רוקח פון בעלזא
רבי יהושע רוקח (ה'תקפ"ה - כ"ג שבט ה'תרנ"ד, 1823 - 1894) דער צווייטער אדמו"ר אין בעלזא, וואס איר קייט אפשטאם איז אין מזרח גאליציע (היינט אין אוקריינא).
רבי יהושע רוקח איז געווען דער יינגסטער קינד פון רבי שלום רוקח (דער שר שלום), דער גרינדער פון בעלזער קייט און פון דער רביצין מלכה רוקח.
ער האט געהייראט מיט דער רביצין רבקה מרים, א טאכטער פון הרב שמואל אשכנזי און דאס אוראייניקל פון רבי אברהם יהושע העשיל פון אפטא (דער "אוהב ישראל" מאפטא).
אין ווינטער יאר ה'תרנ"ד (1894) ער איז אריבער א קאמפליצירטע אפעראציע אין וויען, עסטרייך, וואס צוליב דעם ער איז נפטר געווארן, ווייל ער האט נישט געקענט זיך רעסטאוורירן. ער איז אריבערגעפירט געווארן אין א באן קיין בעלזא, דארטן איז אפגעריכט געווארן זיין לוויה, ווען טויזנטער פון די ארומיקע געגנטן זיינען אנגעקומען צו צעטיילן אים דעם לעצטן כבוד. ער איז באגראבן געווארן אין בית החיים אין דעם שטעטל בעלזא, לעבן דעם קבר פון רבי שלום זיין טאטע.
זיין קרוינונג.
מיט זיין טאטנס פטירה אום כ"ז אלול ה'תרט"ו (1855), כאטשיק ער איז געווען דער יינגסטער פון די זין, ער איז געקרוינט געווארן אלס רב פון בעלזא שטעטל, און אלס א רב און פירער פון טויזנטער בעלזער חסידים אין אייראפע און אין דער גאנצער וועלט.
ער האט באדינט אלס אדמו"ר נאענט צו פערציק יאר, ביז זיין פטירה.
זיין אידעאלאגיע.
ער איז באקאנט געווארן פון זיין אידעאלאגישער אומדורכקומענדיקער קאמף אין די רעפארמען און אין דער יידישע בילדונג-באועגונג. צו דעם ציל, ער האט אויפגעשטעלט אין יאר ה'תרל"א (1871) די באוועגונג "מחזיקי הדת", די ערשטע פרומע פּאליטישע באוועגונג אין היסטאריע, און האט געגרינדעט די ערשטע פרומע צייטונג "קול מחזיקי הדת". די באוועגונג פאראייניקט די פרומע רייען אין גאליציע, און טיילן פון אונגארן און די ארומיקע געגענטן, און פארשטייערס פון זייער נאמען האבן זיך פארמעסט צו דעם פּארלאמענט, און זיי זיינען געקליבן געווארן צו דעם עסטרייכן פּארלאמענט.
כאטש זיין קעגנשטעל צו די יידישע רעפארמאציעס, ער ווערט גערעכענט צו אן אמתער אוהב ישראל, און ער האט מקרב געווען יעדן ייד ווי ער איז, מיט א טענה אז "ווי מיר הארעווען צו פארענטפערן א הארטער רמב"ם, אזוי איז א מצוה צו פארענטפערן א הארטער ייד".
זיין פערזענלכקייט.
ער איז געווען זייער אן אקטיווער אין דער געזעלשאפט אינטערסן, און ער ווערט גערעכנט צו דעם איינעם פון די גרויסע חסידישע פירערס אין אייראפע אין זיין דור. אין זיינע טעג, בעלזא חסידות האט אויפגעשטיגן צו די איינע פון די גרויסע חסידיזמען.
ער ווערט גערעכענט צו א גרויסער תלמיד חכם, א שארפער און א שפּיציקער, כריזמאטישער און מיט אן אנפירערשאפט פעיקייט, און מענטשן באצויבערט געווארן פון זיין סארט ספעציעלע פּערזענטלעכקייט.
זיין נאמען איז באקאנט געווארן אלס א בעל מופת און ישועות, און טויזענטער האבן געשטראמט צו אים צו זיך בענטשן פון זיין מויל, און צו געהאלפן ווערן פון זיין אומנאטורלעכע קראפטן וואס ר' יהושע געבענטשט געווארן מיט זיי. מענטשן אויך האבן געגלויבט אז ער זעט מיט רוח הקודש, און ער ווייסט צוקונפטיקע זאכן, און זאכן וואס פארגעקומען געווארן אין דער ווייטנס פון אים, אי אין צייט אי אין פלאץ.
טיילן פון זיינע תורות פארעפנטלעכט געווארן אין ספר מהר"י (ראשי תיבות: מורנו הרב רבי יהושע) אין "מישור" פארלאג, בני ברק. און אין ספר ביאורי החסידות אין אינסטיטוט "אור הגנוז" פראלאג, ירושלים.
רבי ישכר דוב רוקח (ה'תרי"ד - כ"ב מרחשון ה'תרפ"ז) איז געווען רב אין בעלז, מזרח גאליציע, און דער דריטער רבי פונעם בעלזער חסידות, פון ה'תרנ"ד ביז זיין פטירה.
ער איז געווען א זון פון הר"ר יהושע רוקח. נאך זיין פאטער'ס פטירה האט ער איבער גענומען דאס רבנות פון בעלז און די רביסטעווע.
ער האט אויך געפירט די מחזיקי הדת באוועגונג וואס זיין פאטער האט אויפגעשטעלט ער איז געווען א שטארקער לוחם קעגען ציונית און די אגודת ישראל.
נאך דער פטירה פון מרת בתיה רוחמה האט ער געהייראט בזיווג שני חיה דבורה די טאכטער פון רבי אברהם שמואל פיטשניק פון בערעזנא, אן אייניקל (פון ביידע עלטערן) פון רבי יחיאל מיכל, דער זלאטשאווער מגיד.
מרן הרב עובדיה יוסף (געבוירן בעברי: מוצאי יום הקדוש יום כיפור י"ב תשרי ה'תרפ"א, באגדאד איראק - ג' חשוון ה'תשע"ד, ירושלים ישראל, בלועזי: 23טן ספעטמבער 1920 באגדאד איראק – 7טן אקטאבער 2013 ירושלים ישראל) איז געווען א חרדישער ספרדישער תלמיד חכם און פוסק, תלמיד פון הרב עזרא עטייה, און איינער פון די גייסטליכער פירער פון די ספרדישע געמיינדעס. פון תשל"ג ביז תשמ"ג האט ער געדינט ווי דער ספרדישער הויפט רב פון ישראל, דער "ראשון לציון", און ער איז געווען דער גייסטלעכער פירער פון דער ש"ס פארטיי.
ער איז געווען באוואוסט פאר זיין לייכטן שטאנדפונקט וואס ער האט גענומען אין הלכה, וואו ער פלעגט שטענדיג מקיל זיין, אפילו ווען דאס איבערוועגנדיקער מערהייט פון פוסקים זיינען מחמיר, א זאך וואס האט אים באווייטערט פון מערערע פרומע קרייזן, אויך פון צעווישן די ספרדישע.
ער איז געווען באוואוסט פאר זיינע שארפע רעמארקן, וואס האבן אסאך מאל ענטהאלטעט רעסיסטישע געדאנקען, קעגן אנדערע יידישע קרייזן און פרעזענלעכקייטן, איינרעכענענדיק רבנים אדמו"רים און מקובלים, ווי אויך קעגן ניט אידן, און זיינען אפט מאל קאנדעמנירט געווארן דורך אידישע ארגינעזאציעס ארום דער וועלט אלס האס רייד. זיינע אנההענגער און מיטגלידער פון זיין פארטיי פארטיידיקן אים, און ערקלערן אז ער האט זיך ניט געמיינט צו אנטשעפן מיט אנדערע, נאר אז זיין סטיל פון רעדן איז געווען א שארפע, און אז אזוי איז דער סטיל פון רעדן ביי די אפשטאמיקע פון אראבישע לענדער.
ער האט געלערנט אין דער ישיבה פורת יוסף אלס בחור אונטער הרב עזרא עטייה, און זיך געדרייט צווישן די קנאים אויס אומצוטרוי וואס די ערליכע ספרדים פון יענע צייטן האבן געהאט קעגן די ציונים פארן אפווישן זייער מסורה.
ער איז געווען פון די באוואוסטע בעלי השפעה אין ספרדישע קרייזן, מיט אומגעפער 11 מאנדאטן פון דער ש"ס פארטיי.
ווען ער איז געווען אלט פיר יאר האט זיין משפחה זיך געצויגן וואוינען אין ירושלים.
ער האט געלערנט אין תלמוד תורה פון הרב שלמה עבו מערבי מייסד אוצרות התורה אין דער ישיבה פורת יוסף אלס בחור אונטער הרב עזרא עטייה.
אין תש"ד (1944), האט ער געהייראט מרגלית, די טאכטער פון ר' אברהם הלוי פֿאַטאַל, פון דער חאלאבער קהילה.
אין תש"ה האט מען אים באשטימט א דיין פון דער ספרדישער געמיינדע אין ירושלים.
זיין דרך הלימוד איז אפט קריטיקירט געווארן אין לומדישע און אקאדעמישע קרייזן אלס א פלאטשיקער, וואס פעלט אין הבנה און אנאליזירונג פון די הלכה'ישע מקורות.
אין 1944 האט ער געהייראט מרגלית פֿאַטאַל (תרפ"ז, 1927‏, אין חאלאב, סיריע - י"ט באב תשנ"ד, 27סטן יולי 1994). צווישן זייערע קינדער איז הרב יצחק יוסף, דער היינטיקער ספרדישער הויפט רב פון ישראל.
דעם 21סטן סעפטעמבער 2013 (חול המועד סוכות ה'תשע"ד), צוליב א דערעגערונג אין זיין געזונט, האט מען האספיטאליזירט הרב יוסף אינעם הדסה עין כרם שפיטאל, און זיין משפחה האט אים צוגעגעגבן דעם נאמען "חיים" ווי א סגולה פאר אריכות ימים. הרב יוסף איז נפטר געווארן אין שפיטאל דעם 7טן אקטאבער 2013, ג' חשוון ה'תשע"ד, ביי דער עלטער פון 93.
יענעם אוונט איז פארגעקומען זיין לוויה אין ירושלים צום סנהדריה בית עולם; לויט געוויסע מקורות האבן 800,000 מענטשן זיך באטייליקט אין דער לוויה. לויט אנדערע איז דער נומער אסאך ווייניקער פון צעווישן 273,000 צו 450,000.
נוסח מציבה פון אידישע בית עולם פון סנהדריה
די מאנסי פלייש סקאנדאל האט פאסירט אין דער שטאט מאנסי, ניו יארק אין חודש אלול תשס"ו.
שבח פלייש.
אין הצלחה גראסערי אין מאנסי איז געווען א פלייש געשעפט וואס האט געהייסען שבח מיעט וואס איז געווען אנגעפירט דורך משה פינקל וואס ער האט אפגעדינגען א פלאץ ביי הצלחה גראסערי דארט פארקויפן זיין פלייש, שבח האט געקויפט פון אידישע שעכט הייזער ווי וויינלאנד פלייש, קרית יואל פלייש, און שבח האט דאס איבערגעפאקט ביי זיך אין געשעפט אין ארויפגעשריבען אויפן פעקל זיין אייגענעם קלעבל און פון וואנעט קומט דאס פלייש.
אויך איז ער געווען זייער גרויס אין ברוטא ווייל רוב קעטערערס אין שמחה זאלן אין מאנסי האבן גענומען זיין פלייש ווייל ער האט געגעבן א ביליגע פרייז.
אזוי איז דאס אנגעגאנגען א שיינע פאר יאר.
משה פינקעל.
משה פינקעל איז געווען דער בעה"ב פון שבח מיעט ער איז א שטענדיגע מתפלל און ביהמ"ד פון הרב זימערמאן, וואו ער האלט זיך פאר א שיינע איד וואס לערנט פאר דף היומי און איז א בעל תפילה ימים נוראים אויך איז ער א בארד מעמבער פון ישיבה ספירנג וואלי.
נאך דער מעשה פון דעם פלייש איז באוואוסט געווארן האט אים זיין ווייב אפגעגט.
ער האט געהאט א אייגענע השגחה פון א רב הרב שלמה מרדכי ברעסלויער פון מאנסי, וועלעכע פלעגט אריינקומען יעדע שטיק צייט, זיין משגיח איז געווען הרב שלמה אולמאן.
הרב ברעסלויער האט געהאט א שטארקע נאמנות אין משה פינקעל זייענדיג פארגלייבט אין זיין ערליכקייט צוליב זיינע שיעורים אין זיין דאווענען.
און נאך די שרעקליכע פאסירונג האט הרב ברעסלויער אויפגעהערט געבן הכשרים נאכדעם וואס עס איז ארויסגעקומען אזא מכשול דורך אים וואס א פרימער איד האט אים אזוי אפגענעהרט.
פארקויפט טריפה פלייש.
זענדיג אז אסאך קונטן פארלאזען זיך אויף אים בלינדערהייט אין עס איז זיי נישט קיין חילוק פון ווי דאס פלייש קומט האט ער אנגעהויבן צוביסלעך אריין ברענגען נישט גלאט פלייש און עס איבערפאקען אין ארויפשרייבן אויפן צעטיל כשר גלאט, און שפעטער האט ער שוין אריינגעברענגט טריפה פלייש און ארויפגעשריבן כשר!
זעענדיג אז די ביזנעס איז גוט, ווייל טריפה פלייש איז אסאך ביליגער ווי כשר׳ע פלייש און ער האט עס פארקויפט פאר די פרייז פון כשר פלייש, האט ער צוביסלעך אריינגעברענגט מער אין מער טריפה'נע פלייש אין געשארט אסאך געלט.
אין די לעצטע צייטן האבן אסאך פרויען באמערקט ווען זיי האבן געקאכט פלייש אדער געמאכט הינדל זופ אז דאס פלייש איז נישט געזאלצן אין ווען זיי האבן געפרעגט משה פינקעל וואס גייט פאר? האט ער געענטפערט אז קרית יואל פלייש האט געטוישט זייער זאלץ, אבער קיין איינער האט נישט געחלומט אז מען רעדט דא פון טריפה'נע פלייש!
הצלחה גראסערי מעלדינג אז דאס פלייש איז טריפה
לעצטנס האט ער זיך ציאמפערט מיט די קרית יואל'ע שחיטה וועגן געלט זאכן, האבן זיי אים אויפגעהערט צי שיקן פלייש אבער ער האט ווייטער פארקויפט טריפה פלייש אין געשריבן אויפן לעביל "כשר-קרית יואל".
איינע פון די בעל הבתים אין הצלחה האט אבער געכאפט א שמועס מיט זיינס א קרוב וואס ארבעט אין די קרית יואל שעכט הויז און דער פון קרית יואל פרעגט אים: "פון ווי באקומט שבח מעיט זייער פלייש זייט אונז שיק מיר עם מער נישט?" ענטפערט די בעה"ב פון הצלחה: "וואס הייסט?! ער פארקויפט געהעריג ענקער פלייש!"
האט מען אנגעהויבן צו שמעקן אז עפעס גייט דא פאר, זענען די צוויי געגאנגען אין געשעפט און באטראכט דאס פלייש, און דער פון קרית יואל רופט זיך גלייך אן "דאס איז נישט אונזער פלייש!!".
האבן די אנפירערס פון הצלחה גראסערי אריבעגערופן אפאר שוחטים און דער בעל מכשיר מיט אינגעלייט און אויפגעבראכן די פריזער פון שבח מיעט און געטראפען דארט 15 באקסעס פון טריפה און נבילה פלייש וואס געווען גרייט איבערגעפאקט צו ווערן אלץ כשר פלייש ר"ל.
האבן די בעה"ב פון הצלחה גלייך גערופן די רבנים פרעגן וואס מען זאל טאן, די רבנים האבן גלייך געפסקנט אז דאס פלייש איז הונדערט פראצענט טריפה און יעדער וואס האט דאס פלייש דארף עס ארויסווארפן (וואס הצלחה גראסערי האט געגעבן א ריפאנד ווער עס האט צוריק געברענגט דאס פלייש) און יעדער מיז כשר'ן אין גליען די כלים און וואס מ' האט געניצט דאס פלייש.
אידישע וועלט שאקירט.
אין די אידישע וועלט איז מען שאקירט הערענדיג אזא שוידערליכע מעשה פון א איד וואס האט מכשיל געווען אידען מיט נבילות וטריפות, עס איז נאך נישט געווען אזא מעשה אין די היסטאריע פון כלל ישראל, מען האט שוין געהערט אז עמי הארצים און אומוויסענדע קצבים האבן מכשיל געווען אידען אבער אז א פרימע איד וואס לערנט פאר שיעורים דאווענט פארן עמוד קלאפט זיך על חטא זאל אזאנס אפטאן האט מען נאכנישט געהערט.
פסק פון די רבנים.
פסק דין פון אלע רבנים אין מאנסי וואס מען זאל טאן מיט די כלים
לויט די פסק פון די רבנים האט מען געדארפט כשר'ן אלע טעפ, עסצייג, געשיר, וואס מען האט געהאט א בארירונג מיט די טריפה'נע פלייש וואס מען האט געקויפט ביי שבח נישט קיין חילוק ווי לאנג צירוק ווייל זיי האלטען אז די שווינדל ציט זיך שוין יארן.
געוויסע געשיר האט מען געמוזט גענצליך ארויסווארפן ווייל מען קען דאס נישט כשר'ן אין אויך האט מען דאס נישט געמעגט פארקויפן ווי למשל אויף איבעי ווייל עס איז אסור בהנאה און עס איז פארלוירן געגאנגען אסאך אידיש געלט.
א הַאט פלעיט, קראַק פאַט, קען מען נישט גליען און מען האט עס געדארפט ארויסווארפן.
אויך האבן געוויסע מענטשן געדארפט טוישן די גאנצע קיך אויב עס איז געמאכט פון גראניט שטיין.
צייט פונעם סקאנדאל.
אין אנפאנג האט ער זיך נאר מודה געווען אז נאר אין די לעצטע צוויי טעג האט ער געמישט פלייש אבער אזוי ווי ער האט פארלוירן זיין נאמנות און נאכדעם וואס די רבנים האבן געזען אז זיינע חשבונות שטימען שוין נישט איבער פינעף יאר האבן זיי געפסקנט אז אלע זיינע יארן זענען די הלכה ווי טריפה פלייש,
רעגירונג אויספארשונג.
די רעגירונג "ניו יארק סטעיט אגריקולטור" איז גלייך אראפגעקומען אין קאנסיפיקירט פון זיין געשעפט 15 קעסטלעך פלייש און גענומען פאר אויספארשונג און טאקע פעסגעשטעלט אז דאס פלייש איז קיינמאל נישט געווען געזאלצן און איז אויך טריפה פלייש, און עס איז נאך אלץ אינטער אויספארשונג פון ווי ער האט גענומען דאס פלייש, און ווי לאנג עס האט אנגעהאלטן, און ווער עס האט אלץ אים צוגעהאלפן.
דערויסענדע לינק.
[http://www.nytimes.com/2006/09/07/nyregion/07chicken.html?_r=1&oref= ניו יארק טיימס באריכט די סקאנדאל]
[http://www.thejournalnews.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20060906/NEWS03/609060329/1019/ האדסאן ניוס פון ראקלענד קאנטי באריכט די סקאנדאל]
רבי ישראל פרידמאן זצ"ל (ג' תשרי ה'תקנ"ז - ג' חשוון ה'תרי"א) פון רוזשין, באקאנט אלס דער הייליגער רוזשינער.
רבי ישראל איז געבוירן אין דעם קליינעם אוקראינישן שטעטל פראהבישט, לעבן קיעוו, ג' תשרי ה'תקנ"ז, צו זיין פאטער הרב שלום שכנא פון פראהבישט, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד, און צו זיין מוטער מרת חוה א טאכטער פון הרב אברהם פון קראסטשאוו, אן איידעם פון הרב מנחם נחום טווערסקי, פון טשערנאבל.
אין עלטער פון זעקס יאר י"ד תשרי ה'תקכ"ט, איז רבי ישראל געווארן א יתום פון זיין פאטער, און ער איז אויפגעצויגן געווארן ביי זיין עלצטן ברודער רבי אברהם פון פראהבישט.
אין יאר ה'תקע"ג אין עלטער פון זעכצען יאר, נאך דער פטירה פון זיין ברודער, האט מען אויפגענומען רבי ישראל אלס ממלא מקום. ער האט אנגעהויבן פראווען זיין רביסטעווע אין פראהבישט, נאכהער אין סקווירא שפעטער האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין רוזשין. דארט האט ער אנגעהויבן צופירן זיין רבישן הויף, מיט א וועג פון פראכט און שיינקייט, מיט קעניגלעכע און אדעלע אויפפירונגען, פון דרויסן באפוצט פון גאלד און זילבער, גאלדענע בעקישע קנעפ פארפאסט מיט דיאמאנט, רײַטוועגנס געשפאנט מיט פיר ווייסע אויסשטאפירטע פערד, און פון אינווייניג א צעבראכן הארץ מיט אן אויסגעפײַניגטן קערפער, וועלכער האט נישט הנאה געהאט פון דער וועלט מיטאמאל ווי א דינער פאדים.
אין יאר ה'תקצ"ח איז רבי ישראל אנטקלאגן גיװארן װי א אױפריהרער קעגן דעם צאר, און איז ארעסטיטרט גיװארן אין קיעװ און שפעטער אין קאַמענעץ־פּאָדאָלסקי ער איז געפייניגט געווארן אין געפענגעניש קערפערליך און גייסטיש נאנט צו צוויי יאר, ביז זיין באפרייאונג ט"ו אדר א' ה'ת"ר.
אין יאר ה'ת"ר נאך זיין באפרייאונג איז אים געלונגען צו אנטלױפן פון רוסלאנד קיין עסטרייך. פֿריער האט ער זיך באזעצט אין קישינעוו, דערנאך אין יאס און צום סוף האט ער זיך אַריבערגיצױגן קיין סאדיגורא.
רבי ישראל, אדער ווי מען רופֿט עם „דער הייליגער רוזשינער", האט גיהאט זעקס זין, יעדער פון זיי האט גיגרונדעט א חסידישן הויף. פון זיי זענען ארויסגעקומען די חסיד'ישע הויפֿן סאדיגורא, טשארטקאוו, הוסיאטין, באיאן, באהוש, שטעפאנעשט, און פון זיין איידעם דעם וואסלויער הויף.
רבי ישראל איז נפאר געווארן ג' חשוון ה'תרי"א, און ער ליגט אין סאדיגורא.
בזיווג שני האט רבי ישראל חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון ר' דוד לייב לייבנער פון דוקלא, די אלמנה פון רבי צבי הירש פון רימאנאוו.
צפון אפריקע אָדער נאָרדערן אפריקע איז דער צפונדיקער טייל פון דעם אפריקאנער קאָנטינענט.
צפון אפריקע איז כולל די אכט לענדער און טעריטאריעס: אַלזשיר, דרום סודאן, עגיפטן, ליביע, מאַראָקאָ, סודאַן, טוניסיע און מערב סאַהאַראַ.
אלזשיר, מאראָקאָ, טוניסיע, מארעטאניע און ליביע צוזאַמען ווערן גערופן דער מאַגהרעב אָדער מאַגהריב.
רבי מנחם נחום טשערנאבלער (ה'ת"ץ - י"א חשוון ה'תקנ"ח) איז געווען דער גרינדער פון טשערנאבילער חסידות, און פון די ממלאי מקום פונעם בעל שם און גרויסן מגיד. ער איז באקאנט אויפן נאמען פון זיין ספר מאור עינים, וואס איז איינע פון די גרונד ספרים פון חסידות.
רבי נחום איז געבוירן געווארן אין דער שטאט גאַרינסק, וואהלין גובערניע, אין יאר ה'ת"ץ, צו זיין פאטער הרב צבי, א זון פון רבי נחום גאון, באקאנט אלס רבי אדם בעל שם.
רבי נחום איז נאך געווען א קינד ווען זיין פאטער איז נפטר געווארן, און זיין פעטער האט אים אויפגעצויגן.
ווען רבי נחום איז געווען א יונגערמאן האט דער בעל שם טוב אים צוגעצויגן צו חסידות און איז געווארן זיינס א תלמיד מובהק. נאך דער פטירה פון בעש"ט איז רבי נחום געווארן פון די גרויסע תלמידים פון מעזריטשער מגיד.
נאך ביים לעבן פון זיין רבי'ן האט שוין רבי נחום אנגעהויבן ארום צופארן אין די שטעטלעך אין וואהלין, צו דערנענטערן יידישע הערצער צום אייברשטען. נאך זיין רבי'נס פטירה האט רבי נחום אנגעהויבן פירן זיין אייגענעם הויף, פון אנפאנג איז ער געווען אין פראהאביטש, און שפעטער אין טשערנאביל. אסאך פון די צדיקים פון זיין צייט פלעגן פארן זיך פראווען ביי אים. זיין אייניקל הרב יעקב ישראל טווערסקי פון טשערקאס שרייבט, "ביים זיידן רבי נחום איז געווען איין אויבן-אן מיט ווייסע זשיפעצעס".
ביי חסידים פלעגט מען דערציילן, אז דער מאור עינים האט ערקלערט, אז ווען ער האט געזאגט דברי תורה איז עס געווען אין באגריף פון "שכינה מדברת מתוך גרונו". דער ספר מאור עינים, אינאיינעם מיט די ספרים תולדות יעקב יוסף פון רבי יעקב יוסף פון פולנאה, זענען געווען ספעציעל באליבט ביי חסידים אלץ א "כלי ראשון" פון תורת החסידות, זייענדיג פון די ערשטע געדריקטע ספרים פון די תלמידי בעש"ט. אנדערש פון דעם ספר התניא פון רבי שניאור זלמן מלאדי, וואס איז באזירט אויף הויכע באגריפן פון ח'כמה ב'ינה ד'עת, און רבי נחום האט געהאלטן אז נישט דאס האט זיין רבי - דער גרונדער פונעם חסידות - געוואלט מ'זאל לערנען אלץ דרך פאר פשוטי עם.
רבי נחום איז נפטר געווארן י"א חשוון ה'תקנ"ח, און ליגט אין טשערנאביל.
װײַטער איז אַ ייִדישער חודש־שריפֿט געגרינדעט געװאָרן אין 2006 פֿאַר די װאָס לערנען זיך ייִדיש. עס גיט אים ארױס די פֿאָרװערטס-פֿונדאַציע. לערערס פֿון ייִדיש קענען אים באַקומען אומזיסט בכדי צו פֿאַרטײלן זײערע תּלמידים.
באָריס סאַנדלער און גענאַדי עסטרײַך זענען די רעדאַקטאָרן.
טישו פאפיר איז פאפיר פאבריצירט גאר דין. מען קען אים ניצן צו ווישן די הענט און דאס פנים.
פאפיר װאס מע ניצט צום בית הכסא ווערט אנגערופען טואַלעט פּאַפּיר אדער "אשר יצר פאפיר", מאנכע האבן געהאט טענות אז מען טאר זיך נישט באנוצן מיט א הייליגן נאמען פון א ברכה פאר אזא ביליגער זאך.
עס איז באקאנט אז געוויסע צדיקים פלעגן שניידן טוילעט פאפיר אין ניטל, צום באנוץ פון שבת ויו"ט.
לבן הארמי (ארויסזאָג: "לאָוואָן". טייטש "לבן פון דעם לאנד ארם") איז געווען דער זון פון בתואל, דער ברודער פון רבקה.
דער מדרש ברענגט אז דאס ווייב פון לבן האט געהייסטן עדינה. לבן איז געווען דער פאטער פון די 4 אימהות רחל אמנו און לאה אמנו ובלהה וזלפה.
אזוי איז לבן געווען א שוואגער פון יצחק און א פעטער פון יעקב. ווען יעקב האט געהייראט לאה און רחל, איז לבן געווארן זיין שווער.
אין די חז"ל ווערט ער פארעכנט נעגאטיוו, ווי עס שטייט אין דער הגדה: "צא ולמד מה ביקש לעשות לבן הארמי ליעקב אבינו, שפרעה לא גזר אלא על הזכרים, ולבן ביקש לעקור את הכל"
לבן האט געלעבט וויניקסטנס 132 יאר. ער איז געשטארבן לויט דער טראדיציאנעלער ציילונג אין יאר.
פרייטיק איז דער לעצטער טאג פון דער ארבעט וואך, נאך דאנערשטיק און פאר שבת.
לויטן סדר פון די זיבן כוכבי־לכת חל"ם כצנ"ש, הייבט אן דער טאג פון פרייטיק מיט נ=נוגה, ווענוס; דער נאמען פרייטיק שטאמט טאקע פון דעם דייטשישער נאמען, פֿרעיאַ, פון דער רוימישער געטשקע ווענוס.
ביי יידן רופט מען דעם טאג "ערב שבת". עס איז זייער אנגעצויגן און הערשט א געהויבענע שטימונג ביי יידן וואס גרייטן זיך צום שבת און מען גרייט צו אדער מען קויפט איין מאכלי שבת קודש. מען איז טועם אלע קוגלען און טשאלנט אלס טועמי'.
מעכאניק איז די וויסנשאפט וואס פארנעמט זיך מיטן באשרייבונג און אויספארשונג פון די בעוועגונג פון פיזיקאלישע קערפער אונטער דעם איינפלוס פון קראפטן אדער קראפט פעלדער.
די דריי געזעצן פון ניוטאן.
1. יעדער קערפער וועט אנגיין מיט זיין איצטיגן באוועגונגס צושטאנד (ד.ה. גיכקייט און ריכטונג) ווי לאנג עס ארבעטן נישט אויף אים קיין קראפטן. אין אנדערע ווערטער, אויב דער קערפער איז אין א א צושטאנד פון רוה וועט ער ווייטער רוהען ווי לאנג עס וועלן אויף אים נישט ארבעטן קיינע קראפטן. אויב איז ער אין או צושטאנד פון זיך בעוועגן מיט א געוויסן שנעלקייט, וועט ער אנגיין מיט דעם בעוועגונג און זיך בעוועגן מיט די זעלבע שנעלקייט און אין דעם זעלבן ריכטונג ווי לאנג עס וועט נישט ארבעטן אויף אים א קראפט דאס צו ענדערן.
2. דער קראפט וואס ארבעט אויף א קערפער איז פראפארציאנעל צו זיין פערגיכונג און די מאסע פון דעם אייגנשאפט. אין אנדערע ווערטער, א קראפט ברענגט צו אן ענדערונג אין דעם שנעלקייט (ווי צום ביישפיל פון 1 מייל א שעה צו צוויי מייל א שעה) וואס איז פראפארציאנעל צו דער גרייס פון דעם קראפט, ד.ה. דער שינוי איז גרעסער וואס גרעסער דער קראפט. מיט א געגעבענער קראפט וועט דער ענדערונג זיין קלענער וואס גרעסער די מאסע.
3. אויב א קערפער שאפט א קראפט אויף אן אנדער קערפער וועט יענער קערפער צוריק שאפן א קראפט אויף אים וואס האט די זעלבע שטארקהייט און איז אין דעם פארקערטן ריכטונג.
קינעמאטיק.
קינעמאַטיק איז דער באשרייבונג פונעם פיזיקאלישן־קערפער באוועגונג, אָן זיך אפצוגעבן מיט וואס איז דער אורזאך פון דעם באוועגונג.
סטאטיק.
סטאטיק איז דער פארשונג פון די אומשטאנדען אונטער וועלכע קערפער זיינען אין גלייכגעוויכט.
דינאמיק.
דינאמיק איז דער פארשונג פון די וועגן אין וועלכער א מעכאנישער סיסטעם ענדערט זיך איבער די צייט.
א וועקטאר פון "A" קיין "B"
אין מאטעמאטיק, פיזיק, און אינזשעניריע, א וועקטאר (אויך גערופֿן א געאמעטרישער וועקטאר) איז א געאמעטרישער אביעקט מיט סיי גרייס (אדער לענג), אן סיי ריכטונג.
צום ביישפיל, ווען מעהן באשרייבט די תנועה פון אן עראפלאן איז נישט גענוג צו זאגן ווי גיך ער פארט, עס פאדערט זיך אויך צו זאגן דעם ריכטונג.
ביתר עילית ווערט גערופן אויף דעם אור אלטן נאמען פון פארצייטישן ביתר.
עס האט זיך מלכתחילה געגרינדעט צו לינדערן דעם שווערן הייזער מאנגל אין ירושלים, אבער איז היינט די גרעסטע לויטער חרדישע שטאט פון דער גאנצער וועלט.
זייער הויפט ציל איז נישט אריינלאזן קיין פרייע איינאונער דארטן זיך צו באזעצן כדי צו לעבן און אויפציען די קינדער לויט די הייליגע פירונגען פון די תורה אידישקייט וואס איז אנגענומען ביי חרדים.
קנאים קומען נישט אהין וואוינען צוליב דעם וואס עס געפינט זיך פון דער אנדערער זייט פון דער גרינער ליניע און ווערט פארעכנט אלס אקופירטע געביטן אין יהודה ושומרון אויף דעם מערב ברעג. און דער גאנצער ציל פארוואס עס איז געלונגען אויפצושטעלן אזא שיינע שטאט פאר לויטער חרדים. און אויך נעבן קבר רחל ביים כביש מנהרות וואס מען דארף דארטן דורך פארן קומענדיג פון ירושלים זענען שוין אומגעקומען על קידוש ה' צענדליגע אידן פון שיסערייען.
ביתר דינט אויך אלס שטאטס צענטער פאר די פילע אידישע התנחלות געגענטן ארונגס און ארום ווי גוש עציון און אפרת נס הרים און נאך קליינער זידולינגען פון די מער עקסטרעמע מתנחלים, וואס קומן קיין ביתר איינקויפן און זיך באנוצען מיט אלע שטאטישע באדינונגען.
ר' יצחק פינדרוס, א ליטווישער איז געווען בירגערמייסטער ביז ה'תשס"ח. אין די וואלן אין תשס"ח איז מאיר רובינשטיין, א ברעסלאווער חסיד, אריין. ער האט געווינען די וואלן מיט א קאליציע פון אלע חסידים, און מיט די ספרדים פון ש"ס
a>תולדות אברהם יצחק איז א חסידישער ירושלימער הויף וועלכע געהערט צום יישוב הישן און צו דער עדה החרדית.
געשיכטע און כאראקטערן פונעם הויף.
דער הויף איז געגרינדעט געווארן אין תשנ"ז דורך די וואס האבן זיך אפגעטיילט פון תולדות אהרן נאך דער פטירה פון זייער רבין רבי אברהם יצחק קאהן און געקרוינט זיין עלטערן זון רבי שמואל יעקב קאהן פאר זייער רבי. דער הויף באשטייט היינט צו טאגס פון 650 משפחות און הויפטקווארטירט אין דער מאה שערים געגנט אין ירושלים דארט וואו עס וואוינען די מערהייט פון די חסידים. דער צווייטער הויפט צענטער פון תולדות אברהם יצחק געפינט זיך אין בית שמש. אויכעט זענען דא אנדערע פיליאלען פון דעם הויף אין ביתר עילית, מאנסי, קרית יואל, בארא פארק,וויליאמסבורג און לאנדאן. לעצטנס האט זיך געעפנט אויכעט א קליינער שטיבל אין בני ברק.
דורך די פארלויפענע יארן האבן זיך מצרף געווען צו דער חסידות אויכעט אזעלכע וואס קומען פון אנדערע הויפן, און הויפטזעכטלעך פון אונגארישע הויפן. די ארץ ישראל'דיגע חסידים וואס שטאמען אפ אריגינעל פון דער מוטער חסידות פירן זיך לויט די תקנות און גייען אנגעטוהן מיט דעם גאנצן ירושלימער לבוש, סיי מענער און סיי פרויען. די מענער גייען מיט געשטרייפענע קאפטאנעס, האלבע הויזן מיט לאנגע זאקן (אינמיטן דער וואך שווארצע און שבת און יום טוב גייען זיי מיט ווייסע), ווייסע יארמולקע, און טראגען א שטריימל פון דער בר מצווה. די פרויען שערן זיך אפ אינגאנצן די האר פונעם קאפ נאך דער חתונה (אזוי ווי ס'איז אנגענומען ביי חסידישע הויפן אפשטאמיג פון אונגארן, גאליציע און ראמעניע) טראגען א שווארץ טיכל, מיט ברייטע און נישט רעש'נדיגע קאלירטע קליידער און דיקע שווארצע שטרימף, אזוי ווי עס שטייט אין ספר התקנות וואס איז געשריבן געווארן דורך רבי אהרן ראטה.
אנדערעש ווי תולדות אהרן וואס רעכנט זיך מער אלס א חבורה ווי א חסידות, תולדות אברהם יצחק איז אויסגעשטעלט מער ווי א חסידות. זיי לייגן א שטארקן דגש אויף אהבת ישראל און שבת.
היינט צי טאגס איז שוין תולדות אברהם יצחק מער וויזניץ ווי תולדות אהרן
צווישן די מער בארימטע חסידים פון תולדות אברהם יצחק זענען געווען דער פוסק און מיטגליד פון בד"ץ פון עדה החרדית, רבי מאיר בראנדסדארפער, דער מקובל און בעל מחבר ספר "מתוק מדבש" על הזוהר הקדוש, רבי דניאל פריש און דער סופר סת"ם רבי מנחם דאווידאוויטש.
אפרת, א באזעצונג אין ארץ יהודה, דרום פון ירושלים
א באזעצונג אדער זידלונג (העברעאיש: התנחלות, וואס טייטש אַרבּן) איז א יישוב וואס איז אין א מחלוקת צו דאס איז לעגעטים, למשל די יידישע יישובים אריבער דער גרינער ליניע אין די געגנטער פון יהודה און שומרון און די גולן הויכן וואס גרעניצן זיך מיט ישראל.
זיי זענען געווענלעך א קליינע אינטימע קהילה, וואו יעדער לעבט צוזאמען באחדות מיט א געמיינזאמען ציל.
זידלונגען אין יהודה או שומרון.
די מענטשן באשטייען פון אסאך פרומע וועלכע גרינדן ישיבות און ס'איז דא פון זיי אויך גענצליך פרייע סעקולערע וואס טוען דאס מכח אידילאגיע קעגן די פאלעסטינער און לטובת דעם אידישען לאיאלקייט און פאטריאטישקייט.
ביי די אנהייב פון 2016 האבן געוואוינט אין די סארט יישובים, איבער פיער-הונדערט-טויזנט איינוואוינער.
די תלמידים פון הרב אברהם יצחק הכהן קוק האלטן אז דאס איז שוין היינט געקומען די צייט אז אידן זאלן זיך שלאגן פאר זייער לאנד. און סאיז דא דערביי מסירת נפש.
אויך דער לעצטער ליובאוויטשער רבי האט שטארק געהאלטן פון שלימות הארץ.
מתנחלים זײַנען אידן וואס שטעלן זיך איין דאס לעבן צו וואוינען אין אלע סכנה'דיגע געגענטער ווייל זיי האלטן אז עס א מצווה זיך מוסר נפש זיין פאר מצוות ישוב הארץ צו באזעצן דעם לאנד ארץ ישראל.
פון די הויפטן פון די מתנחלים גרופעס רעכענען זיך ברוך מרזל פון חברון, און נאך פילע יידן.
ה'תשס"ט - הרב נח וויינבערג, ראש ישיבה און גרינדער פון אש התורה
Windows 95 איז א גראפיקאל יוזער אינטערפעס (GUI) אפערירן סיסטעם וואס איז דערשינען געווארן כ"ח אב ה'תשנ"ה; דעם 24טן אויגוסט 1995. עס איז דער ערשטער אפערירן סיסטעם פון מייקראסאפט וואס האט צוזאמען געשטעלט DOS מיט Windows, ביז Windows 95 האט מען געדארפט אינסטאלירן פריער DOS און דערנאך האט מען געקענט אינסטאלירן Windows.
Windows 95 איז פיל פארבעסערט געווארן פון Windows 3.11 מיט דעם "גראפישן באניצער אינטערפעס" און ביז יעצט ווערט דאס גענוצט אין Windows XP.
נַ נַחְ נַחְמָ נַחְמָן מְאוּמַן איז געשטאנען אין דעם צעטל וואס ר' ישראל בער אדעסער האט לדעתו באקומען פון ר' נחמן מברסלב וואס איז שוין דאן נפטר געווען. ר' ישראל בער האט געהאלטן אז דאס צעטל איז אמת געשיקט געווארן פון ר' נחמן, ווייל אין צעטל איז געשטאנען א סימן "וי"ז בתמוז יאמרו שאינך מתענה", און ר' ישראל האט טאקע אין יענעם יאר נישט געפאסט אין דעם טאג און לויט ווי ער דערציילט האט קיינער נישט געוווסט דערפון.
ר' ישראל בער פארציילט אין זיינע זכרונות, אז אין דעם טאג י"ז בתמוז האט ער זיך געשפירט שוואך, דעריבער האט ער געגעסן, אבער נאכן עסן האט עס איהם זייער וויי געטוהן פאר וואס ער האט געגעסן שבעה עשר בתמוז. ער איז אריין אין זיין צימער אדער אין בית המדרש אין טבריא ער האט קיינעם נישט געזעהן דארט, ער האט אויפגמאכט א ספר (ליקוטי מוהר"ן און האט זייער געוויינט ער האט זיך מתוודה געווען פאר השי"ת און געבעטן מחילה דערפאר פארוואס ער האט געגעסן, ווען ער איז אויפגעשטאנע האט ער געטראפן דעם פתקא. דאס אלעס פארציילט ר' ישראל בער און זיינע קונטרסים.
די סלאנימער חסידים זאגן אז דער סלאנימער חסיד ר' יואל אשכנזי האט פארציילט אז ער איז געווען דעמאלט'ס אין ווייבער שוהל, און זעהנדיג דעם צער פון דעם יונגען בחור, האט ער עס איהם געשריבן און אראפ געלייגט אויפן ספר.
ר' ישראל וואס האט געוווּסט אז די וועלט וועט נישט גלויבן אינעם צעטל, האט עס נישט מגלה געווען פארן המון־עם, אבער אין זיינע לעצטע יארן האט ער עס יא מגלה געווען. אנדערש ווי די וועלט מיינט, האט ר' ישראל קיינמאל נישט געזאגט אז עס איז א סגולה צו זאגן דער זאץ "נ נח נחמ נחמן מאומן".
ר' משה פיינשטיין האט געשריבן אן הסכמה אויף דעם צעטיל "והוא דבר נפלא..."
אינהאַלט פֿונעם צעטל.
עס איז מיר זייער שווער־געווען אַראָפקומען צו דיר, מײַן טײַערער תלמיד, צו דיר זאָגן, אַז, איך האָב זײער הנאה געהאַט פֿון דײַן גאָטעסדינסט, און אויף דיר האָב איך געזאָגט "מײַן פֿײַערל וועט טליען ביז משיח וועט קומען" זיי שטאַרק און דרײַסט מיט דײַן גאָטעסדינסט. נ נח נחמ נחמן מאומן. און מיט דעם וועל איך דיר אַנטפלעקן אַ סוד און דאָס איז איבערגעפֿולט טריט בײַ טריט (פצפציה), און מיט שטאַרק דינסט וועסטו דאָס פֿאַרשטיין. און אַ צייכונג: י"ז בתמוז וועט מען זאָגן אַז דו פֿאַסט נישט.
אזעלכע פון ר' ישראל'ס תלמידים גיבן זייערע קינדער דעם נאמען "נ נח נחמ נחמן מאומן".
ווען עס קומט ראש השנה איז דא אסאך פון די נאכפאלעגער פון ר' ישראל בער אדעסער וואס קומען זיך צוזאם ביי זיין קבר אין ירושלים, און זענען מתפלל דארט, אבער אסאך פון זיי פארן קיין אומאן.
א סך מנהיגים פון ברסלב זענען דערקעגען די נאכפאלגער פון ר' ישראל בער אדעסער.
רבי בן ציון אריה לייבוש האלבערשטאם, אדמו"ר פון באבוב
די סיקריקין, באקאנט אין דער תלמוד אלץ "בריונים", ווערן אנגעוויזן דורך היסטאריקער אלץ איינע פון די פריעסטע ביישפילן פון טעראריסטן. ווי יוסיפון געבט אן אין זיינע ביכער פון דעם תקופה, זענען די סיקריקין געווען פאנאטישע רעליגיעזע אידן וואס האבן גע'הרג'עט מענטשן אין מארק מיט באהאלטענע מעסערס (סיקַר) אויף זייער קערפער אויף צו טעראריזירן די נישט-גלויביגע און די וואס האבן געשטיצט די רוימישע געצנדינערישע הערשער.
אויך האבן זיי גע'הרג'עט יונתן כהן גדול (ווארשיינליך פון די צדוקים), וועמען זיי האבן באשולדיגט אין האבן נאנטע באציאונגען מיט די רומיים, און אויך אונטירגעצינדען די מאגאזינען פון שפייז בכדי צו ווארפן א שרעק און צווינגען דעם המון עם צו קעמפפן אנטקעגן די רומיים.
ווי דער תלמוד דערציילט, האט אפילו דער תנא ר' יוחנן בן זכאי זיך פון זיי געשראקן, און האט זיך געדארפט מאכן ווי א טויטער בכדי זיך ארויס צו שמוגלען צו רעדן מיט די רומיים.
בהמה זענען די סארטן בעלי חי וואס זענען נישט ווילד ווי א חיה אזוי אז מען קען זיי אויפציען אן קיין סכנה פאר די מענטשן.
און נישט אינטילעקטואלע באשעפענישן ווי א מענטש, אזוי אז מען נוצט זיי פאר די מענטשן.
עס איז געוויינליך א קי שאף, אקס און אזוי ווייטער.
עס ווערט אויך גענוצט אויף מענטשען וואס פירן זיך אזוי אויף.
א וועלט מאפע באצייכנט די באפעלקערונג
דעמאגראפיע איז די וויסנשאפט וואס באהאנדלט די באפעלקערונג פון דעם ערד פלאנעט אדער פון געוויסע פעלקער, איר וואוקס אין היסטאריע און אין איר צוקונפט. זי איז כולל די שטודיע פון ענדערונגען אין דער באפעלקערונע דורך געבורט. טויט, עלטערן און וואנדערן.
ביים ענדע פון דעם 19טן י"ה ווען די טעכנאלאגיע האט זיך זייער אנטוויקלט האבן זיך די מענטשן געמערט זייער דראסטיש. צ.ב.ש. אין יאר 1800 האבן געלעבט אין אייראפע ארום 180 מיליאן מענטשן, און אין יאר 1900 האט די צאל געשטיגן צו 400 מיליאן. די סיבה דערוועגן איז אלס די אנטוויקלונג פון דער טעכנאלאגיע וואס האט באזארגט מער עסנווארג פאר די מענטשן אלס די לייכטע טראנספארט, און אויך האט זיך די מעדיצין זייער אנטוויקלט, און עס איז פארמיידנט געווארן פילע שווערע קראנקייטן.
אויך האבן זיך פילע מענטשן אריבער געצויגן פון די דערפער צו די גרויסע שטעט, אלס דעם וואס דער עיקר ארבייט איז אריבער פון די פארמערס צו גרויסע פאבריקן אין די שטעט.
אלץ די גרויסע איינגעניש וואס איז געווארן אין אייראפע, האבן זיך מאסן מענטשן אריבערגעצויגן צו די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, ארגענטינע, קאנאדע בראזיל און נאך, מיטן צוועק צו טרעפן ארבעט אין די אנגעקומענע לענדער. אויך די יידן איבערהויפט די ארימעלייט האבן זיך אריבערגעצויגן צו די דערמאנטע לענדער און א קליין טייל אויך צו ארץ ישראל (זעט אויך די ערשטע אימיגראציע).
הינער-פארקויף פאר כפרות שלאגן אין בני ברק 2008
ר' שמואל רימלער שעכט א כפרות הינדל אין ברוקלין, ניו יורק, ערב יום כפור, תשע"ב
שלאגן כפרות באצייכנט א מנהג ישראל וואס מען רעכט אפ צווישן ראש השנה און יום כיפור אלץ א סגולה מכפר צו זיין אויף די עבירות פון א גאנץ יאר. טייל זענען מקפיד צו פראקטיצירן דעם מנהג "כפרות" ערב יום כיפור דוקא.
דער מנהג איז ארומצודרייען א האן -פאר א מאנספערזאן- אדער א הין -פאר א פרויספערזאן- (אדער געלט) איבערן קאפ און זאגן: "זה/זאת כפרתי, זה/זאת חליפתי, זה/זאת תמורתי. זה התרנגול ילך למיתה (און ביי געלט: אלו המעות ילכו לצדקה) ואני אלך לחיים טובים ארוכים ולשלום". וואס דאס פירט אריבער אלע אונזערע עבירות צו דער האן. ביי טייל פירט מען זיך צו נעמען איין האן פאר אלע זכרים און איין הין פאר אלע נקבות. אנדערע פירן זיך צו נעמען איין האן אדער הין פאר יעדן משפחה מיטגליד באזונדער.
עס זענען דא רבנים וואס בעטן צו מאכן כפרות אויף געלט וועגן צער בעלי חיים וואס ווערט געטון ווען מען טראגט די הינער אהין און צוריק.
עס איז נישט קלאר פון וואו דער מנהג שטאמט גענוי, אבער עס ווייזט אויס צו זיין גאר אן אלטער, און עס ווערט שוין געברענגט אין די שריפטן פון די גאונים פון בבל. ביי די ראשונים טרעפט מען עס אבער נאר ביי די חכמי אשכנז, און נישט ביי די חכמי ספרד ווי דער רי"ף און רמב"ם.
פון די ערשטע מקורות אויף דעם טרעפט מען אין "מרדכי", אנהייב מסכת יומא, וואו דער מנהג ווערט אויסגעלויבט און דער סדר פון עס אפרעכטן ווערט ערקלערט. ווי עס ווייזט זיך אויס פון דארט איז דער מנהג שוין געווען דעמאלס ברייט איינגעפירט.
נאך א מקור איז אין דער שו"ת הגאונים "שערי תשובה", וואו רב ששנא גאון רעדט ארום דער נושא פארוואס דוקא א האן און נישט קיין בהמה וכדו'.
אן אינטערעסאנטע מנהג, גאר ענליך צו דער מנהג כפרות, ווערט געברענגט אין רש"י אויף מסכת שבת (דף פ"א ע"ב, ד"ה האי פרפיסא), וואו ער דערציילט פון זייער מנהג צו פלעכטן אזעלכע זעקלעך פון טייטלבוים בלעטער א פאר וואכן פאר ראש השנה פאר יעדן משפחה מיטגליד, אין וועלכע מען האט אנגעפילט מיט ערד און מיסט פון א בהמה, און איינגעפלאנצן בונדלעך. ביז אפאר טעג האבן די בונדלעך ארויסגעוואקסן, און ערב ראש השנה האט יעדער גענומען זייניגע און דאס געדרייט איבער'ן קאפ און אויסגערופן: זה תחת זה, זה חליפתי, זה תמורתי (דער זעלבער נוסח וואס די ראשונים ברענגען צו זאגן מיט א האן), און דאס אריינגעווארפן אין טייך.
דער טעם קוקט אויס צו זיין בפשטות אלץ צדקה, צוליב דעם וואס מען האט געדרייט מיט'ן האן אדער הין און דאס דערנאך פארטיילט פאר ארימעלייט. דאס ווייזט זיך אויך אן מיט דעם וואס אנדערע האבן טאקע גענוצט א בהמה, ווי א קאלב אדער א ציג, א.ד.ג. און דאס האט מען געהאלטן פאר נאך חשוב'ער, וויבאלד דער צדקה איז גרעסער. אנדערע, ווי דער אויבנדערמאנטער "שערי תשובה", האלטן אז עס דארף יא זיין דוקא א האן אדער א הין, און מוטשען זיך אבער צו טרעפן א טעם אויף דעם.
אין מחזור ויטרי ווערט דערמאנט דער מנהג, און דארט ווערט עס אנגעבינדן צו דער כפרה פון דער שעיר המשתלח: "...און מען זאל דאס ארומשיקן צו די ארימע לייט פון שטאט און עס וועט אויף אים פארגעבן אזוי ווי דער שעיר המשתלח."
ביי די מקובלים.
"דער מנהג פון כפרה וואס ווערט דערמאנט אין די ספרי הגאונים פלעגט מיין רבי (דער אריז"ל] זיין זייער געווארנט דאס מקיים צו זיין... דער צייט פון זיין שחט'ן איז אין נאכט פון ערב יום כיפור פארטאגס פאר דער עלות השחר נאך סליחות. דער סוד פון דעם איז צו באצוואונגען די דינים... וואס דורך די שחיטה ווערן זיי אונטערגעבראכן און די גבורות ווערן פארזיסט... און אנטקעגן דעם איז דער שעיר המשתלח פון יום כיפור... די דינים ווערן אבער נאר אונטערגעבראכן אין די פארטאגס שעה'ן וואס דעמאלס שטארקט זיך דער צייט פון רצון און רחמים."
ענליכע ווערטער שטייט פון של"ה אין סידור שער השמים.
דרכי האמורי.
טראץ דאס וואס דער מנהג איז שוין פון אלטע צייטן געווען פארשפרייט, איז דאך געווען אויף דעם פילע קעגנערס, ספעציעל צווישן די ראשונים אין ספרד. אין ספר "אורחות חיים" ווערט געברענגט אין נאמען פון רמב"ן צו אסר'ן דעם מנהג אלס "דרכי האמורי".
דער רשב"א שרייבט אז כאטש אין אשכנז פירן זיך אלע רבנים אין דעם מנהג, און אויך רב האי גאון שרייבט אז דאס איז אן אנגענומענער מנהג, דאך פרייט אים אז ער האט באוויזן צו פארטרייבן פון זיין שטאט די מנהגים פון כפרות, וועלכע ער רופט אן "הבלים הרבה... כדרכי האמורי". אויך ברענגט ער אז עטליכע ווילן זאגן אז דער שחיטה פון די כפרות איז גאר פסול.
מנהג שטות.
דער מחבר אין שולחן ערוך נעמט אן דער מיינונג פון דעם רמב"ן און דער רשב"א, און שרייבט אויף דעם "...ויש למנוע המנהג" אין אלטע דריקן איז געשטאנען אין שלחון ערוך "מנהג שטות היא ויש למנוע המנהג", אבער מען האט דאס שפעטער ארויסגענומען. אויך דער פרי חדש שרייבט: "עס איז נישט קיין ספק אז מען דארף מבטל זיין דעם מנהג אלץ דרכי האמורי."
פון דער אנדערער זייט ברענגט דער רמ"א אין זיינען הגהות אויפ'ן מחבר דארט אויפ'ן פלאץ אז מען זאל נישט אפלאזן דעם מנהג, ווייל עס איז א "מנהג ותיקין", און ער הענגט זיך אן אין די ראשונים וואס האבן געשטיצט און באשטעטיגט דעם מנהג. אויך דער ב"ח שרייבט: "מיר זענען נישט חושש אויף די זאכן אויף מבטל צו זיין א מנהג פון די גאונים".
חשש נבלות.
אויך פון די וואס האבן אנגענומען דעם מנהג זענען געוען אזעלכע וואס האבן געזארגט אז דער מנהג קען צוברענגען צו עסן נבלות, צוליב דעם וואס א גרויסער עולם פארזאמלט זיך אין איין נאכט און מען שטופט זיך ארום איינס אדער צוויי שוחטים, וועלכע זענען מיד פון אויף זיין א גאנצע נאכט און קענען נישט געהעריג אכטונג געבן אז עס זאל זיין כשר.
דער "חיי אדם" שרייבט: "עס איז איינגעווארצלט ביים המון עם אז דער גאנצער כפרה פון יום כפור איז אנגעוויזן אין דעם מנהג, און זיי מיינען באלד אז דער מנהג כפרות איז אזוי וויכטיג ווי עסן מצה, און צומאל קומט מען דורך דעם צו עסן נבלות, צוליב דאס וואס מען שטופט זיך איינער דעם אנדערן און די שוחטים זענען אנגעשטרענגט און פילן נישט געהעריג דעם מעסער צו עס איז שארף. אויב ווילן זיי מיר נישט אויסהערן און מבטל זיין דעם מנהג, זאלן זיי זיך כאטשיג באגנוגן מיט דרייען געלט ארום דעם קאפ און געבן דאס געלט פאר צדקה, און מען זאל נישט קומען צו קיין איסור נבלה."
אויך ר' יונתן אייבשיץ האט געפייערט אנטקעגן דעם קלקול וואס קומט ארויס פון די אנגעשטרענגטקייט וואס דער מנהג כפרות טוט אנמאכן, און זאגט אז "בזמן הזה איז עס א מצוה און א חוב צו שוואך מאכן דעם מנהג, און מען זאל נישט אריין גיין אין דעם הייליגן טאג מיט א חשש שחיטה."
סדר פון כפרות שלאגן.
נישט קיין צווישענשייד מיט וואס מען שלאגט (בעל חי, אדער געלט), איז עס אלעמאל די זעלבע.
הינער.
עס איז דא וואס שלאגן כפרות מיט א האן, א מענליכער פאר א מאן און א הין א ווייבליכער פאר א פרוי, און מען דרייט זי ארום העכער דעם קאפ דריי מאל זאגענדיג א געבעט וואס הויבט זיך אן מיט די ווערטער: "זה חליפתי, זה כפרתי" (בעדייט: דאס איז מיין אויסטויש, דאס איז מיין פערצייאונג).
די דאזיגער מנהג, ווערט פראקטיצירט אפילו דורך נישט שטרענג רעליגיעזע אידן און אפילו זאגאר דורך גאנץ פרייע אידן וועלכע האפן אז מיט דעם וועט זיי באשערט ווערן א גליקליך ניי יאהר.
די בעדייט פון דעם מנהג איז, אז מען האפט אז אלע זינד וואס מען האט פראקטיצירט דורכאויס דעם פערגאנגענעם יאהר זאל אריבער גיין צום האן, וועלכער מען פירט זיך צו שחטן און געבן פאר ארימעלייט.
אינטערעסאנט אז דער בית יוסף אין שלחן ערוך פסק'נט אז מען זאל דאס נישט טון ווייל דאס גייט אריין אין דעם איסור פון "חוקות עכו"ם". דאס אשכנזישער אידנטום האט אבער יא אנגענומען דעם מנהג, אננעמענדיג דעם מיינונג פון רמ"א אז מען זאל עס נישט אפלאזן.
ס'איז דא אויך אזעלכע וואס שלאגן כפרות מיט א פיש.
ווען מען וויל זאגן אז איינער טויג נישט זאגט מען "דו טויגסט אויף כפרות".
שופר איז א הארן פון א ווידער מיט וואס מען איז מקיים די מצוה פון תקיעת שופר אום ראש השנה. אויך פירט מען זיך צו בלאזן דערמיט יעדן אינדערפרי אין חודש אלול (אויסער ערב ר"ה) כדי צו ערוועקן דאס הארץ צו תשובה, און אויך צו זיך איינגעוואוינען אויף ראש השנה.
אויך יום כיפור בלאזט מען שופר נאך נעילה.
אין די צייטן ווען יובל איז נוהג געווען, האט מען געבלאזן שופר יום כיפור פון יובל אלס סימן פון באפרייען די עבדים.
כאראקטורן.
א שופר איז געמאכט פון א הארן פון א ווידער. מען ווייקט עס אויס און מען רייניגט עס אויס פון אינווייניג.
געוואנדן לויטן פארעם פונעם שופר קען עס זיין שווערער אדער גרינגער צו בלאזן.
א שופר וואס איז געשפאלטן אין די לענג איז פסול.
א שופר וואס מ'טשעפעט צו סיי וועלכע מאטריאל ביים פּיסק איז פּסול ווייל עס פארענדערט די קול.
בלאזן.
צו בלאזן א שופר דריקט מען דעם שמאלן זייט פונעם שופר צום מויל און מען קאנצענטרירט די גאנצע בלאז-קראפט אינעם שופר.
ווידעא: [http://video.google.com/videoplay?docid=2683419944205365912&q=Shofar&hl=en הערט זיך צו צום קול שופר].
סאבינע ליברעכט (; געבוירן 13טן יאנואר 1948) איז א ישראלישע שרייבערין.
זי איז געבוירן 1948 סאבינע סאסנאווסקי אין מינכן, דייטשלאנד. אין יאר ה'תשי"א (1950) איז זי ארויף קיין ישראל. איר ערשטע בוך "תפוחים מן המדבר" איז דערשינען געווארן אין יאר ה'תשמ"ו; 1986 ווען זי איז געווען 37 יאר אלט. און דאס בוך האט באקומען אן אלטערמאן באלוין.
ליברעכט