מיט זיינע מוזיקאלישע טאלאנטן האט ער באוויזן אז ער גייט זיין אייגענעם וועג. ער ווערט גערעכנט אלץ א מאוועריק, און האט געווינען שבחים פון פיל מוזיק קריטיקער.
ליפא האט דורכאויס די יארן געהאט די זכיה צו זינגען און מהנה זיין און האבן א קשר מיט גדולי הרבנים און אדמורי״ם, א שטייגער ווי: הרב יוסף שלום אלישיב, הרב עובדיה יוסף, דער טאהשער רבי, און הרב אברהם יוסף ראזענבלום, מיט וועם ליפא פלעגט לערנען בחברותא א לענגערע צייט.
ליפא איז געבוירן ח' אדרשני ה'תשל"ח צו ראובן שמעלצער, א סקווערער חסיד, אין שיכון סקווירא, ניו יארק, פאראייניגטע שטאטן, וואו ער איז אויפגעוואקסן. זייענדיג צען יאר אלט, האט ער אנגעהויבן זינגען אויף קאסעטעס, וואס זיין ברודער זושא שמעלצער האט געמאכט, 'שופר של משיח' און נאך קינדער טעיפס, זינט דאן איז ער געווארן גערעכענט אלץ א ילד הפלא, פארמאגנדיג א שטארקע און שארפע שטימע.
אום ה' אלול ה'תשנ"ח האט ער חתונה געהאט אין סקווירא דארט וואו ער איז געווארן אן איידעם, און דארט געוואוינט ביזן יאר תשס"ו, דאן האט ער זיך געצויגן קיין ערמאנט, וואו ער האט געבויעט א שול. אבער אין אפריל 2018, האט ער געשטעלט זיין הויז און שול צום פארקויפן. און געוואלט אפ׳גט'ן זיין ווייב.
אין דעצעמבער 2016, האט שמעלצער געזינגען ״גאט בענטש אמעריקע״ (א יידישע ווערסיע פון "God Bless America") אין ברוקלין בארא זאל ביי דער איינשווערונג פון ניו יארק ציווילער ריכטער רחל פרייער, די ערשטע חסידישע פרוי צו ווערן דערוויילט א ריכטער אין די פאראייניגטע שטאטן.
מאָדעלינג ==.
ליפא שמעלצער איז פון די מערסטע באוואוסטע זינגערס ביים היימישן ציבור, וואס זיינע שטיצער גייען ממש בלינד נאך יעדע זאך וואס ער טוהט; אבער נאכדעם וואס ער האט אנגעהויבן אוועקבייגן זיין קאריערע צו אנדערע צילן, האט ער פארלוירן טויזענטער אנהענגער בעיקר פונעם פרומען חסידישן עולם.
אין זוממער תשע״ח, האט ליפא פלוצלונג אנגעהויבן ווייזן סימנים אז ער דרייט צוריק דעם זייגער און וויל זיך צוריקקערן צו דער היימישער וועלט. אינעם פארגאנגענהייט, האט זיך שמעלצער שוין ארויסגעשטעלט אלץ 'סעמפלער' פאר דער צייטונג 'בקהילה' וואו ער האט פארגעשטעלט זיינע אינטערעסאנטע און לאכעדיגע שטיקעס.
שמעלצער האט געצויגן שטארקע קריטיק צו זיינע לידער און מוזיק פון אנדערע אין דעם עכט חרד'ישן אידנטום וועלכע זארגן אז זיין מוזיק ברענגט אריין אומגעוואונטשענע השפעות פון דער ארומיגער וועלט. געוויסע קרייזן, הויפטזעכליך די חסידישע, האבן אנגענומען אקציעס אפצורעדן זייערע נאכפאלגער פון קויפן אדער אויסהערן שמעלצער'ס ווערק, וואס דאס האט צוגעברענגט אז ער זאל גענצליך אפלאזן דעם חסידישן לעבענס שטייגער.
יעדן טאג וואס איז פארביי איז שמעלצער געווארן קעלטער צום פרומען לעבן, און ער האט זיך געטוישט לבוש, און פארשפרייט זיינע השפעות אויף דער אינטערנעט, און גערעדט אסאך קעגן דער חרדיש'ער סיסטעם.
ביז חודש אב תשע״ח, ווען פון איין טאג צום צווייטן האט זיך שמעלצער צוריק געטוישט, און אויפגעהערט ארומשיקן זיין שני וחמישי ווידעאס, און צוריק אנגעטוהן דעם חסידישן לבוש, צו די פרייד פון זיינע צענדעליגער טויזענטער אנהענגער פון דער חרדישער וועלט.
מיטן מאקאווער רבין.
ליפא האט אין זיינע בחורישע יארן געלערענט אין דער ישיבה פונעם מאקאווער רבי'ן אין קרית אתא, ישראל, וואו ער איז געווארן א הויז בחור, און די רעכטע האנט פונעם רב, און דער מאקאווער רבי איז געווען דער וואס האט געוואונטשן פאר ליפא הצלחה אינעם לעבן, זייט דעמאלטס האט ער וואונדערליך אנגעהויבן מיט בדחנות, צו זיינע מוזיקאלישע געבוירענע טאלאנט.
נאך היינט איז מאקעווער רבי דאס הייליגסטע אין ליפא'ס לעבן.
זיין שייכות צו סקווער.
שמעלצער איז אויפגעוואקסן און האט געוואוינט ביז לעצטנס אין ניו סקווער. ער האט פארפאסט צענדעליגער ניגונים פאר׳ן סקווירער הויף, כמעט ביי יעדן טיש פונעם סקווירער רבי שליט״א ווערן געזינגען פון זיינע הערליכע מעלאדיעס. אזוי אויך פלעגט ער דינען אלס ׳בדחנא דמלכא׳ ווי ער פלעגט גראמען ביי די שבע ברכות׳ן פון דעם רבין׳ס אייניקלעך. עס איז געווען איינמאל וואס ליפא האט געדארפט אויפטרעטן אין א״י בשעת דער רבי האט חתונה געמאכט, האט אים דער רבי געזאגט אז דו וועסט נישט דא זיין, לאז כאטש איבער א ניגון. און דעמאלטס האט ער פארפאסט גאר א שיינעם און לעבעדיגן ניגון אויף די ווערטער: ״אב הרחמן שמע קולינו״ און עס ווערט געזינגען ביי אלע סקווירא חתונות.
ער איז אויך באקאנט אלס אן אויסערגעווענליך גוט הארץ, ער העלפט אסאך מיט געלט, אויף אזוי ווייט אז ס'בלייבט אים נישט צו סאך איבער, ער גייט באזוכן אסאך אין שפיטעלער, תפיסות, קינדער אנטשטאלטן, צו משמח זיין די צובראכענע, עלטערע, קראנקע מענטשן.
נאטיצן.
קטלא קניא'ס "ואיני יודע מה הוא" אויף הרב ליפא'ס אלבאם
אנדרי זארי בראָדער איז א איד און איז דער וויצע פרעזידענט פון די פירמע יאהו'ס סורטש טעכנעלאגיע. ער האט געארבעט בעפאר פאר IBM.
בראדער וועלכע איז געבוירן אין ראמעניע האט זיך אריבערגעצויגן קיין מדינת ישראל בערך פאר 30 יאר צוריק, ער האט דארט געוואוינט 6 יאר, און שטאדירט קאמפיוטער טעכנעלאגיע, און דארט באקומען זיין דעגרי.
פון זיין אקצענט זעט זיך אן אז ער איז נישט קיין ארגינעלער ענגליש רעדנער.
ער איז געווען פון די ערשטע ערפינדער פון די CAPTCHA פארזיכערונגס קאוד.
לעצטנס ווען יאהו האט צוגעפאסט זייער סורטש ענדזשען צום מדינת ישראל אייגנשאפטן, איז בראדער געווען דער פאסיגער קאנדידאט אנצופירן דעם אפטיילונג.
קראלי (;;) איז א שטאט אין סאטמאר פראווינץ, צפון-מערב רומעניע מיט 23,000 איינוואוינערס (2004).
צווישן די רבנים אין קראלי זענען געווען הרב שאול בראך, הרב אברהם אביש הורוביץ און רבי יואל טייטלבוים, שפעטער רב אין סאטמאר.
מרדכי ווערדיגער אדער מרדכי בן דוד (געבוירן י' ניסן ה'תשי"א), איז א זינגער וואס רעכנט זיך אלס דער קעניג פון דער אידישער מוזיק פונעם היינטיגן דור. ער איז דער זון פונעם חזן ר' אלטער דוד יצחק ווערדיגער. ער וואוינט אין סי געיט, ברוקלין, און איז באקאנט איבעראל אין דער חסידישער וועלט פון די גרעסטע זינגערס מיט זייער א שיינעם, הארציגן קול.
ער איז געווען א גרויסער אנהענגער פונעם ריבניצער רבין רבי חיים זאנוויל אבראמאוויטש. ער האט אים מהנה געווען און אויסגעהאלטן זיין שטוב, אין די לעצטע יארן פלעגט ער אסאך זינגען פאר אים.
היינט איז ער א חסיד פונעם ברעסלאווער מנהיג, הרב מארגנשטערן פון ארץ ישראל. און אין זיינע לעצטיגע ניגונים איז שטארק קענטיק זיין ברעסלאווער הנהגה.
[http://video.google.com/videoplay?docid=-7930717167131910929 ווידעא קליפ ווי ער בעט זיך מען זאל נישט קאפירן קיין ניגונים נאר צאלן געלט דערפאר]
א לאנד וואס איז  לאנד איינגעשלאסן איז אינגאנצן ארומגענומען מיט יבשה און האט נישט קיין אויסגאנג צום ים.
אין דער היינטיגער וועלט זענען דא 44 אזעלכע לאנד איינגעשלאסענע לענדער. אן א צוגאנג צום וואסער-בארטן איז זייער שווער צו האנדלען מיט פרעמדע לענדער דורך וואסער טראנספארט, וואס ביזן היינטיגן טאג איז עס א וויכטיגער חלק פון דעם וועלטליכן מסחר - טראץ וואס די טעכנאלאגישע פארשריט פון אוויאציע האבן עטוואס אוועקגענומען פון זיין קריטישקייט.
האקנקרייץ () איז א קרייץ (צלם) וואס אנשטאט איר שפיצן זאל זיך ענדיגן ווי געווענליך, דרייט זיך עס איין צו רעכטס אדער צו לינקס. די ארגינעלע האקנקרייץ איז גלייך, אבער עס איז באקאנט דאס וואס עס איז אויסגעדרייט 45 גראד. דער אינדיאנישער האקענקרייץ פארמאגט אויך א פינטל ביי יעדע ליידיגע באקס.
די היסטאריע פון דעם האקנקרייץ גייט צוריק נאך צו די פריערדיגע יארן ווען מען האט זיך באזעצט אין אייראפע. דער האקנקרייץ איז א הייליגע סימבאל ביי בודהיזם און הינדואיזם. ביי בודהיזם האט דער צלם געדינט אלץ א סימבאל פון די פיר גייסטישע יסודות (אש מים רוח עפר). אין אנפאנג פונעם צוואנציגסטן יאר הונדערט האט דער האקנקרייץ געדינט פילע אלץ א סימבאל פון פרייליכקייט און הצלחה.
ווען דער נאצישע פארטיי איז ארויף אין מאכט אין דייטשלאנד האבן זיי גענומען דעם האקנקרייץ אלץ דער סימבאל פון נאציזם, אויפרעגעניש, און די וועלט מלחמות. און איז נאך היינט דער סימבאל פון נעא נאציזם. צוליב דעם איז אין רוב ציוויליזירטע לענדער דאס באנוץ מיטן סימבאל א געזעץ פארלעצונג, אין א גרויסן טייל פון זיי אלס אנטיסעמיטיזם. פארט ווערט נאך דער סימבאל שטארק באנוצט אין די גלויביגע אומציוויליזירטע קולטורן.
דאס ווארט האקנקרייץ שטאמט פון דייטש. מעגליך צוליב איר אויסקוק ווי א האק פון אלע זייטן.
אין ארכעאלגישע גראבונגען אין ישראל האט מען אויסגעפונען אז אידן האבן זיך נאך באנוצט מיט דעם סימבאל אין די צייטן פונעם בית המקדש, אלץ סימן פאר מזל און ברכה.
ר' אלתר דוד יצחק ווערדיגער (באוואוסט אויף דער וועלט אלס דוד ווערדיגער; ו' חשוון תר"ף - ב' ניסן תשע"ד) איז געווען א זינגער און א חזן. ער איז געבוירן אין קראקע און איז א גערער חסיד. פארן צווייטן וועלט קריג פלעג ער זינגען יום טוב אין דער קאפעלע ביים גערער רבי'ן, דעם אמרי אמת.
ער איז דער פאטער פון דעם זינגער מרדכי בן דוד.
ער האט ארויסגעגעבן די ערטשע חסידישע פלאטעס וואו ער זינגט דעם סקולענער רבי'נס ניגונים (צוויי אלבאמען), באבאווער ניגונים, באיאנער ניגונים, מעליצער ניגונים, סאטמארער ניגונים, און גערער ניגונים פון יעקב תלמוד (3 אלבאמען).
ווערדיגער מיט בן-ציון שענקער זענען געווען די פיאנערן פון ארויסגעבן פלאטעס פון חסידישער מוזיק אין די 1950ער יארן.
דוד ווערדיגער איז געבוירן געווארן תר"ף אין קראקע, פוילן, צו זיין פאטער, ר' ישראל אריה ווערדיגער, א גערער חסיד וואס האט געהאנדלט מיט העמדער, און צו זיין מוטער גיטל, דאס יונגסטער קינד פון פיר זין און פיר טעכטער.
ביי די זעקס יאר פלעג ער זינגען סאלא אין דער אייזיק יעקעלעס שול אין קראקע. ווען ער איז געווען אלט 12 יאר האט אים ר' יעקב תלמוד גערופן צו זינגען אין זיין קאפעלע ימים נוראים אין גער.
אין ת"ש ווען די נאציס האבן פארטריבן די יידן פון קראקע האט זיין משפחה זיך געצויגן קיין פראשאוויץ.
פינף חדשים איז ער געווען אין דעם לאגער אין פלאשאוו. נאכהער האט ער געארבעט אינעם פאבריק פון אסקאר שינדלער. שפעטער איז ער געווען אין מאטהאוזן קאצעט און אין דעם לינץ ארבעט־לאגער, פון וואס מ'האט אים באפרייט שבת כ"ב אייר תש"ה. נאך דער מלחמה האט ער געטראפן זיין עלטסן ברודער יעקב מאיר און זיין יונגסטע שוועסטער יעטא.
ער האט געהייראט מלכה גאלדינגער (תרפ"ג - תש"ם). זיי האבן זיך באזעצט אין פאריז וואו זייער עלטסטער זון ישראל אריה איז געבוירן. אין תש"י האבן זיי אימיגרירט קיין ניו יארק וואו איז צו זיי געבוירן נאך דריי זין: מרדכי, חיים און מענדל.
אין ניו יארק איז דוד ווערדיגער געווען איין יאר חזן אין דער ווארשעווער שול אויף ריווינגטן גאס, דערנאך אין דער חתם סופר שול אויף דער לאוער איסט סייד. שפעטער האט ער באקומען א קאנטראקט צו ווערן חזן אין דער ניו לאטס תלמוד תורה שול, וואס איז געווען בארימט פאר אירע חזנים.
ער האט אויפגעשטעלט די רייזעביורא "ווערדיגער רייזעס" און דעם פלאטע געזעלשפאט "אדרת פלאטעס".
אין תשע"ב האט ער ארויסגעגעבן א סי.די. פון זיינע 22 אלבאמען מיט 235 געזאנגען.
שלמה קארליבאך (י"ח טבת ה'תרפ"ה - ט"ז חשוון ה'תשנ"ה) איז געווען א חזן און זינגער, און גאר א גרויסער ניגונים קאמפאזיטאר, בעיקר הארציגע נשמה ניגונים.
ער איז געבוירן אין בערלין צוזאמען מיט זיין צווילינג ברודער אליהו חיים.
ווען די נאצי פארטיי האט זיך אנגעהויבן שטארקן אין דייטשלאנד, האט זיך די משפחה אריבערגעצויגן קיין באדן, עסטרייך וואו זיין טאטע האט אנגענומען דעם רבנות פאסטן.
אין תרצ"ט האבן זיי אימיגרירט קיין אמעריקע וואו זיין פאטער האט געגרינדעט א ביהמ"ד אין מאנהעטן בית יעקב וועלכע איז היינט באוואוסט אלס קארליבאך שוהל.
ער האט געלערנט אין בית מדרש גבוה ביי הגאון רבי אהרן קאטלער, און פריער ביי הגאון רבי שלמה היימאן אין תורה ודעת; נאכער איז ער געווארן א חב"ד'סקער חסיד.
אין חב"ד האט ער אנגעהויבן מקרב זיין פרייע אידן צו זייער רעליגיע און טראדיציע דורך פארציילן מעשיות און זינגען פאר זיי, צוזאמען מיט זיי טאנצענדיג און אריינדרינגען אין זייער נשמה.
אזוי ווי ער איז נאך געווען א בחור און זיך געמישט מיט מיידלעך בשעתן זינגען, האט אים זיין רבי און פירער, דער לובאוויטשער רבי פארבאטן אז ער טאר מער נישט זינגען פאר קיין געמישטע אוידיענצן, ער האט אבער זיך נישט געקענט צוריק האלטן זאגנדיק אז ער טוט אויף דערמיט זייער אסאך האט ער זיך צושיידט פון חב"ד און געווארן א ראביי פאר זיך פירנדיג א קהילה פון איינגעזאמלטע היפיס אין סאן פראנציסקא קאליפארניע.
ער האט אויך געהאט א ביהמ"ד אין ברוקלין.
ער פלעגט ארומפארן איבער דער וועלט זינגען און מקרב זיין יודן צו יודישקייט, בפרט אין די געוועזענע קאמוניסטישע לענדער. היינט ווערן זיינע ניגונים געזינגען אין אלע יידישע פרומע חסידישע הייזער און שמחות.
געהאט צוויי טעכטער "אסתר נשמה טהורה", און "חנה נדרה נפשי" און געווען אפגעטיילט פון זיין ווייב "נעילה".
ער האט מקרב געווען טויזנטער רחוקים צו אידישקייט, און ווייל אין יענער צייט איז די היפי באוועגונג געווען זייער גרויס, איז ער אריין אין זייער טיפעניש, און זיי ארויף געשטיפט צו העכער'ס, און זיי זענען געווארן נאנט מיט אים צוליב זיין שיינע שטימע און הארציגע ניגונים. ער פלעגט קענען זיך קושן און האלזן מיט היימלאזע שמוציגע שטונקעדיגע מענטשן, ווארשיינליך צוליב זיין אומגלויבליכער ליבשאפט פאר אנדערע, און צוליב זיין עקסטרעמע ליבשאפט צו גאט'ס באשעפענישען, איז זיין דרך געווען זייער קאנטראווערסיעל, און איז נישט געווארן אנגענומען אין די אלגעמיינע חסידישע געמיינדעס, כאטש ער איז געווען זייער מקורב ביים אמשינאוועררבי'ן, וואס האט זיך אמאל אויס געדרוקט צו זיינע חסידים אויף אים "דער יוד וועט האבן מער עוה"ב, ווי וואס עץ מיינט אז איך וועל האבן".
ער האט רעקארדירט ביי זיין לעבן איבער טויזנט ניגונים, וואס טייל ווערן פון צייט צו צייט פריש אנטפלעקט.
ער האט געהאט זיין אייגנארטיגע נוסח התפלה, אויף וועלכע עס דאווענען היינט זיינע תלמידים (ווי למשל יהודה גרין), און פלעגט דערציילן מעשיות אויף: ענגליש, העברעאיש, דייטש און יודיש.
אויך פלעגט ער זינגען אלטע יודישע לידער.
זינט זיין פטירה זענען שוין ארויסגעקומען צענדליגער ספרים, ביכער און אלבאמען פון זיינע מעשיות און ניגונים. אזוי אויך איז זיין לעבן א טעמע פאר פילמען און טעאטער שפילן.
ניו יארק שטאַט האט 62 קאונטיס.
די קאונטיס זענען איינגעטיילט אין 932 שטעטלעך (), 62 שטעט, און 14 "אינדיאנער רעזערוואציעס".
די פירערשאפט אפטיילונגען אין ניו יארק שטאַט וועלכע זענען אנדערש פון פילע אנדערע שטאטן אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, פירן צו מיספארשטענדענישן בנוגע די גאווערמענטאלע נאטור פון טעריטאריעס.
קאונטי.
טעקע:New York Counties.png|קליין|250px|געאגראפישע מאפע פון אלע קאונטי'ס אין ניו יארק שטאַט.
א ווירטואלע מאפע מיט מער פונקציעס קען מען זען
די קאונטי איז א פונדאמענטאלע פירערשאפט אפטיילונג פון ניו יארק שטאַט. עס זענען פֿארהאן 62 קאונטיס אין ניו יארק. פינף פון די קאונטיס זענען די "באראס" פון ניו יארק סיטי (קינגס וואס איז ברוקלין, ניו יארק וואס איז מאנהעטן, קווינס, בראנקס, און ריטשמאנד וואס איז סטעטן איילענד), און האבן נישט קיין פונקציאנירנדע קאונטי רעגירונג חוץ פון האלטן עפנטליכע פאפירן (Public Records). קאונטיס אנהאלטן א סכום 'טאונס' אונטער זיך, און אויך צומאל 'סיטיס'. טאונס קענען אנטהאלטן אין זיך פאראייניגטע ווילעדזש'עס, וואו די "קאונטי" פירערשאפט איז פלאצירט.
קאונטיס זענען פאראנטווארליך פאר פיל פירערשאפט פונקציעס פאר אלע טעריטאריעס אין זייערע גרעניצן - וועלכע זענען נישט באאויפטראגט מיט אן אייגענע פירערשאפט. צום מערסטנס מינט דאס כלליותדיגע פלאנירונגען, פאליציי סערוויסעס, סאשעל וועלפעיר, און אנפירן די עדיוקאציע (חינוך) סערוויסעס, און אויך געוויסע געריכט סערוויסעס.
27 קאונטיס אין דעם שטאַט אפערירן אונטער די אלגעמיינע מיטלען פון די קאונטי געזעצן, און 20 קאונטיס האבן אייגענע קאונטי טשארטערס (ענליך צו א קאנסטיטוציע), אבער אלע קאונטיס האבן א געוויסע ברייטקייט צו אייגענע פירערשאפט, די "טשארטער" קאונטיס ערלויבן זיך בעסערע היים געזעצן שטארקייט.
א ליסטע פון די טשארטער קאונטיס אין 2006: Albany, Broome, Chautauqua, Chemung, Dutchess, Erie, Herkimer, Monroe, Nassau, Oneida, Onondaga, Orange, Putnam, Rensselaer, Rockland, Schenectady, Suffolk, Sullivan, Tompkins, און Westchester.
געווענליך פירט זיך א קאונטי דורך א קאונטי עקזעקוטיוו און לעגיסלאטור (פארלאמענט). אין געוויסע קאונטיס איז די לעגיסלאטור די 'בארד פון סופערווייזערס', צוזאמענגעשטעלט פון די טאון און די סיטי אריינגעוויילטע סופערווייזערס. אין אנדערע קאונטיס רופט זיך די לעגיסלעטיווע קערפערשאפט אלץ "באורד אוו רעפרעזענטעטיווס", באורד אוו לעגילעיטארס", אדער "קאונטי לעגיסלעטור".
אויך אין נישט טשארטער קאונטיס, האבן די לעגיסעלעטיווע קערפערשאפט געוויסע אייגענע כוחות.
סיטי.
א סיטי (שטאָט) אין ניו יארק באדייט א אויטאנאמישע פארבינדענע געגנט, געווענליך 'אין' א קאונטי.
געוויסע קאונטיס איבער ניו יארק סטעיט פארמאגן מער ווי איין סיטי, און געוויסע פארמאגן נישט קיין סיטי.
א סיטי שטעלט צו מער ווייניגער אלע סערוויסעס צו אירע איינוואוינער און האט די העכסטע דעגרי פון היים געזעצן און טעקסעס באפולמעכטיגונג אויף אירע איינוואוינער. די הויפט חילוק צווישן א סיטי און א ווילעדזש איז אז די סיטיס פירן זיך לויט זייערע טשארטערס, וועלכע קען זיין אנדערש איין סיטי פונעם צווייטן, אבער ווילעדזשעס זענען אונטערגעבויגן אונטער איין קלארע פארמירטע אלגעמיינע ווילעדזש געזעצן. אויך זענען ווילעדזשעס א חלק פון א טאון וועלכע די איינוואוינער צאלן דארט שטייערן און באקומען אירע סערוויסעס. ווידעראום סיטיס, סיידן איינצעלנע, זענען אומאפהענגיק פון טאונס. געוויסע סיטיס זענען גענצליך ארומגענומען דורך א טאון, געווענליך מיט די זעלבע נאמען, אויך אזא סיטי איז נישט אונטערגעווארפן אונטער די טאון.
עס זענען פארהאן צוויי און זעכציג, 62, סיטיס אין ניו יארק סטעיט. עס איז נישט דא קיין מינימיום פאפולאציע אדער געגנט פארלאנגן צו קענען ווערן א סיטי.
די פארומס פון פירערשאפט וואס סיטיס קענען האבן זענען, קאנסול מענעדזשער, שטארקע מעיאר קאנסיל, שוואכע מעיאר קאנסיל אדער קאמישאן. פיר און פערציג סיטיס נוצן די מעיאר-קאנסול פארום, אין וועלכע די מעיאר איז דער פירער, און די סיטי קאנסול מעמבערס פארמירן די לעגיסלאטור. גרעסערע סיטיס האבן אויך סיטי געריכטן.
ווען עס קומט צו ניו יארק סיטי קען עס אויסקוקן קאמפליצירט. ניו יארק סיטי איז די איינציגטסע סיטי וואס איז נישט "אין" א קאונטי, נאר אדרבה עס געפונען זיך גאר אין איר פינף קאונטיס, אבער נישט ממש, זיי ווערן אנגערופן "באראוס" אנשטאט קאונטיס, ווי שפעטער ערווענט. אונטער די סטעיט פראצעדור וועלכע ווערט אנגערופן "קאנסולטאציע" ערלויבט דאס פאר'ן סיטי צו אנעקסירן ריזיגע געגנטער אריבער אירע ארגינעלע גרעניצן.
די גרעסטע סיטי אין ניו יארק איז ניו יארק סיטי, און די קלענסטע איז שעריל סיטי.
טאון.
יעדע קאונטי אין ניו יארק סטעיט ווערט צעטיילט אין טאונ'ס. יעדע איינוואוינער אין ניו יארק וועלכע וואוינט נישט אין א סיטי (אדער אין אן אינדיען רעזערוואציע) וואוינט אויטאמאטיש אין א טאון. עס איז פארהאן 932 טאונ'ס אין ניו יארק. טאונ'ס קענען נישט אריבערגיין די קאונטי גרעניצן, היות זיי זענען א חלק פון די קאונטי.
טאונס זענען א פיליאלע פון די גאווערמענט פירערשאפט. די טאון באורד טוען סיי עקזעקוטיווע און סיי לעגיסלעטיווע פונקציעס. די טאון סופערווייזער שטייט העכערן באורד, אבער האט נישט קיין וועטא מאכטן. די געריכט פיליאלע'ס זענען באקאנט אלץ "טאון קארט" אדער "יוסטיץ קארט".
א טאון קען אנטהאלטן אסאך אדער קיין ווילעדזשעס. פינף טאונס האבן בלויז איין ווילעדזש: 'גרין איילענד' אין אלבעני קאונטי, 'איסט ראטשעסטער' אין מאנרא קאונטי, 'סקערסדעיל', 'העריסאן' און 'מאונט קיסקאו' אין וועסטשעסטער קאונטי און 'פאלם טרי אין אראנדזש קאונטי.
ווען אזא מצב פארמירט זיך, ווערט אפגעהאלטן א רעפערענדום צו באשלוסן צי די איינוואוינער זאלן באקומען א ווילעדזש-סטיל אדער א טאון-סטיל גאווערמענט (וועלכע וועט ווי דערמאנט טון די פונקציעס פון ביידע).
פילע פלעצער וועלכע אנטהאלטן דאס ווארט "טאון" אין זייערע נעמען זענען בכלל נישט קיין טאונ'ס.
ווילעדזש.
א ווילעדזש (דארף) איז א פאראייניגטע געגנט אין א טאון. א ווילעדזש איז א קלארע באגרעניצטע מוניציפאליטעט וועלכע שטעלט צו סערוויסעס צו אירע איינוואוינער, ווי צוזאמענעמען די גארבעדזש, גאסן און שאסייען צוגעהערן, גאסן באלייכטונגען און בילדינג קאודס. געוויסע ווילעדזש'עס שטעלן צו זייערע אייגענע פאליציי און אנדערע פאליטיקאלע סערוויסעס. א ווילעדזש האט ווייניגער אויטאנאמיע פון א סיטי. די מוניציפאלע סערוויסעס וועלכע דער ווילעדזש שטעלט נישט צו ווערן צוגעשטעלט דורך די טאון, אדער דורך די טאון צוזאמען מיטן ווילעדזש. אין 2000 האבן עקזיסטירט 553 ווילעדזשעס אין ניו יארק סטעיט.
די לעגיסלאטור פון א ווילעדזש זענען די באורד אוו טראסטיס, וואס באשטייט פון א מעיאר מיט (געווענליך) פיר טראסטי'ס. דער מעיאר פארמאגט נישט קיין וועטא מאכטן, סיידן ער באקומט דאס דורכ'ן לאקאלע געזעץ. א ווילעדזש מוז האבן א מונאציאפאלע בילדונג אדער א ווילעדזש האל. ווילעדזשעס קענען אויך האבן א "ווילעדזש יוסטיץ".
זיך צו פאראייניגן אלץ א ווילעדזש, מוז דער טעריטאריע פארמאגן צום ווייניגסטנס 500 איינוואוינער און טאר נישט זיין מער ווי 5 סקווער מייל. דער פראצעס צו מאכן א ווילעדזש הייבט זיך אן מיט א פעטיציע דורך 20 פראצענט פון די איינוואוינער, אדער 50 פראצענט הויז אייגענטומער. און דאן קומט פאר די וואלן.
א ווילעדזש קען זיך אויסגעברייטערט אין מער ווי איין טאון אדער קאונטי. מער פון 70 ווילעדזשעס זענען לאקירט אין צוויי אדער מער טאונס, און 7 ווילעדזשעס זענען אין צוויי קאונטיס. די 'סעראנאק' ווילעדזש איז אין דריי טאונס און צוויי קאונטיס.
העמלעט.
א העמלעט, דערפל, אין ניו יארק שטאַט באדייט א באזעצטע געגנט אין א טאון וועלכע איז נישט א חלק פון א ווילעדזש. די טערמין 'העמלעט' איז נישט א באגרעניצונג פון די ניו יארקער געזעץ (אזויווי סיטיס, טאונס און ווילעדזשעס), אבער ווערט אפט באנוצט אין די סטעיט געזעצן צו באצייכענען א באקאנטע באזעצטע געגנט אין טאונס וועלכע זענען נישט פאראייניגט אונטער א ווילעדזש.
א העמלעט האט נישט קיין לעגאלע סטאטוס און איז אנגעוויזן אויפן טאון אין וועלכע זי געפינט זיך צו באקומען סערוויסעס און פירערשאפט. די געגנט פון א העלמעט מוז נישט זיין גענוי באגרעניצט און קען זיך פשוט אריינפאסן צו די זיפ קאוד פון איר 'פאסט אפיס', אדער ביי איר סקול אדער פייער דיסטריקט. איינוואוינער פון א העמלעט וועלן עפ"י רוב זיך אידענטיפיצירן מיט די העמלעט נאמען ליבערשט ווי די טאון נאמען. געוויסע העמלעט'ס וועלכע זענען נאענט צו גרעסערע געגנטער וועלן צומאל זיין א חלק פון די סיטי'ס און ווערן באטראכט ווי שכנים, אבער זיי זענען נאך אלץ אונטער די קאנטראל פונעם טאון.
העמלעט'ס ווערן צומאל אנגערופן "אומפאראייניגטע געזעלשאפט" (ענגליש: unincorporated community).
בארא.
דאס מערסטע באקאנטע איבערטייטש אין אידיש איז די טערמין 'פערטל' וועלכע פלעגט היפש באנוצט ווערן אין דער אלטער היים אין אייראפע ("דאס אידישע פערטל"). דאס באדייט א געגנט מיט אן אייגענע פירערשאפט.
באראו ווערט בלויז באנוצט אין ניו יארק סיטי, און עס איז נישטא קיין שום אנדערע פלאץ אין ניו יארק סטעיט וועלכע באנוצן זיך מיט דעם טערמין. א באראו רעפלעקירט די אייגנארטיגע וועג וויאזוי ניו יארק סיטי האט זיך אויפגעבויעט. אונטערן געזעץ פון ניו יארק סטעיט איז א באראו א רעזולטאט ווען די טאונס, ווילעדזשעס אדער סיטיס אין א קאונטי באשליסן זיך צו פאראייניגן מיט איר אייגענע קאונטי זעלבסט.
די באראס זענען ארגינעל באשטימט געווארן צו אנהאלטן געוויסע לאקאל פירערשאפט אין די פאראייניגטע סיטי וועלכע איז געגרינדעט געווארן אין יארע 1898. יעדע בארא באזונדער ערוויילט א "בארא פרעזידענט". די "שטאַט פון ניו יארק לאקעל גאווערמענט הענד-בוק" זאגט אז: "די פינף באראוס אין ניו יארק סיטי פונקציאנירט ווי קאונטיס פאר געוויסע מאטיוון, כאטש זיי זענען נישט אזוי ארגאניזירט און זיי אפערירן נישט ווי קאונטי גאווערמענטס".
וואס עס איז דאס מערסטע ספעציעל אין די 5 באראוס, מער ווי א געווענליכע קאונטי, איז דאס אויסקלויבן א באזונדערע דיסטריקט אטורני פאר יעדע באראו באזונדער. די דיסטריקט אטורני סיסטעם אין די פינף באראוס פאררופן זיך אויף די נאמען פון די קאונטי און נישט פון די באראו, למשל די ברוקלין דיסטריקט אטורני רופט זיך "קינגס קאונטי דיסטריקט אטורני".
קאמיונעטי בארד.
א קאמיונעטי בארד איז א לאקאלע פארשטייער קערפערשאפט, וועלכע ווערן נישט ערוועלט. יעדע באורד באשטייט פון פופציג אומבאצאלטע מעמבער'ס באשטימט דורך די באראו'ס פרעזידענט. העלפט פון די מעמבערס זענען נאמינירט דורך די סיטי קאונסיל מעמבערס וועלכע רעפרעזענטירן די געגנט. די כח פון א קאמיונעטי באורד איז זייער באגרעניצט, זיי סערווירן אלץ יועצים בנוגע זאונינג און לאנד, בודזשעט און אנדערע געברויכן פון די קאמיונעטי. די בארד קען רעקאמענדירן אקטיוויטעטן בשייכות מיט די סיטי גאווערמענט, אבער זיי קענען עס נישט ארויפצוואונגען. עס זענען פארהאן 59 קאמינעטי בארדס, וועלכע ווערן אידענטיפיצירט ביי א בארא און א נומער (למשל, ברוקלין קאמיונעטי בארד 3 וכדומה).
געגנט.
איינצוטיילן געגנטן איז א אנגענומענע זאך איבער דער גאנצער וועלט. א געגנט (ענגליש: neighbourhood) איז א פשוטע אידענטיפיקאציע מיטל, אז דאס וואוין ארט זאל זיך אידענטיפיצירן מער ספעציפיש ווען מען קאמיוניקירט מיט אנדערע. א געגנט קען זיך געפונען אין סיי וועלכע פון די אלע אויבנדערמאנטע דיוויזיעס. עס טראגט כמעט נישט קיין לעגאלע געוויכט מיט זיך, ניטאמאל אויף די פאסט שרייבט מען ארויף דעם געגנט נאמען, (בלויז די קאונטי|בארא און דעם שטאַט). פארט געבט דאס אפטמאל אפיציעלע סעמי-אפיציעלע סטאטוס'ן, ווי א "נעיבערהאוט אסוסיאציע" אדער א "בלאק וואטש".
פירערשאפט אפטיילונגען איבער די וועלט אין דער ענגלישער וויקיפעדיע
א סטאוו אין צענטראל אייראפע
א סטאוו אדער א סאזשלקע איז א קערפער פון וואסער קלענער פון אן אזערע.
אין דעם פאראיינגטן קעניגרייך האלט מען אז א סטאוו איז 'א געמאכטער אדער א נאטירלעכער קערפער פון וואסער צווישן 1 מ2 און 2 העקטארן פלאך מאס, וואס האלט וואסער לכל הפחות פיר חדשים אין יאר'. אין אנדערע אייראפעישע לענדער האלטן טייל ביאלאגן אז ביז 5 העקטארן הייס נאך א סטאוו. סיי ווען א סטאוו איז געמאכט און סיי ווען ער איז נאטירלעך קענען זיי ווערן געמאכט דורך אויסגראבן א לאך אין דער ערד וואס ווערט דערפילט מיט וואסער אדער אנפילן א לאך אדער א פארטיפונג מיט וואסער פון א טייך, אדער ווען מען שאפט א דאמבע צו האלטן דאס וואסער אין א טאל. אין טייל לענדער זענען דא סטאוון אין פריוואטע גערטנס.
אפטמאל האלט מען פיש אין א סטאוו.
די יידישע קאלאניע יעזור איז אויפגעשטעלט געווארן נישט ווייט פון באלטימור, מארילאנד אלס א פארם קהילה פאר יידישע אימיגראנטן פון רוסלאנד.
הרב טוביה גוטמאן האט אויפגעשטעלט די קאלאניע אין ה'תרס"ג מיט געלט פון באראן הירש אויף א שטח פון 103 מאָרגעס. די יידן וואס האבן געוואוינט דארטן האבן נישט גערעדט קיין ענגליש נאר יידיש. יעדער פארם האט געעפנט צו דער שאסיי פון איין זייט און צו דער טייך פון דער צווייטער זייט. הרב גוטמאן איז געווען דער רב פון יעזור.
אין יאר תרס"ו האבן געוואוינט 20 משפחות אין דער קאלאניע. די איינוואוינערס זענען געווען שניידערס, זילבערשמידן און סטאליערס. זיי האבן פרובירט זיך אויסלערנען ווערן פארמערס אבער עס איז נישט געלונגען ווייל זיי זענען נישט געווען מסוגל צו פארם ארבעט. ביז תר"ץ איז שוין געווען קלאר אז יעזור וועט זיך נישט אויסהאלטן.
[http://www.baltimoresun.com/news/local/baltimore_county/bal-id.backstory30mar30,0,2487339.column די פארשוואונדע יידישע קאלאניע אין וואודלאן]
הרב טוביה גוטמאן איז געווען דער רב פון דער יידישער קאלאניע יעזור זייט דעם יאר ה'תרס"ג. זיין ווייב איז געווען חנה און זייער זון אלפרעד.[http://www.lordbalto.com/Franklin/13.htm]
הרב גוטמאן האט געוואוינט פריער אין רוסלאנד און האט אויפגעשטעלט דעם יישוב יעזור.
לויטן צענזוס פון 1920 האט די פאמיליע גוטמאן שוין נישט געווען אין יעזור.
גוטמאן, טוביה
רבי אהרן (דער גרויסער) פון קארלין זצ"ל (ה'תצ"ו - י"ט ניסן ה'תקל"ב) איז געווען דער מייסד פון דעם חסידישן הויף אין קארלין, ליטא (היינט בעלארוס).
רבי אהרן איז געבוירן אין יאר ה'תצ"ו צו זיין פאטער רבי יעקב מפינסק און זיין מאמע פערל.
זיין געשיכטע.
רבי אהרן איז געווען א תלמיד מובהק פונעם מגיד רבי דוב בער פון מעזריטש, רבי אהרן איז געווען דער ערשטער צו פארשפרייטן חסידות אין ליטא, און האט דארט אויפגעשטעלט א חסידישן הויף. דער מגיד האט געזאגט אז ווען רבי אהרן זאגט ערב שבת נאכמיטאג שיר השירים מיט זיין ספעציעלן ניגון, ווערט א טומל אויבן אין הימל, די מלאכים הערן אויף צוזאגן שירה, און נעמען זיך צוזאמען אויסצוהערן ווי רבי אהרן זינגט זיין ניגון.
רבי אהרן איז שטארק באוואוסט צוליב זיין ניגון "יה אכסוף" פון די שבת'דיגע זמירות וואס ער האט פארפאסט, און ווערט היינט געזינגען אומעטום.
טייל פון זיינע תורות זענען געדרוקט אין "ברכת אהרן" און "דברי אהרן".
רבי אהרן איז נפטר געווארן י"ט ניסן (חול המועד פסח), ה'תקל"ב, אין בלויזן עלטער פון זעקס און דרייסיג יאר, זיין תלמיד רבי שלמה גאטליב איז געווארן זיין ממלא מקום.
ספר ירמיה איז דער ספר אין נביאים, דער צווייטער אין נביאים אחרונים, וואס ענטהאלט די געשיכטע פונעם נביא ירמיהו און זיינע נבואות, וועלכע זענען מערסטנס ווארנונגען צום יידישן פאלק איבערן חורבן ירושלים צוליב זייערע שלעכטע מעשים. די נבואות זענען געזאגט געווארן אין די לעצטע יארן פונעם ערשטן בית המקדש, פון די צייטן פון יאשיהו און ווייטער דורכאויס די תקופה פונעם חורבן.
אין ספר ירמיהו איז אויך באשריבן די לעצטע יארן פון מלכות יהודה, איר אונטערגאנג און דער חורבן בית המקדש. עס פארציילט די געשיכטע פון יהויקים, יכניה און צדקיהו, און דער טראגישער ענדע פונעם יידישן הערשאפט אין ארץ ישראל מיטן טויט פון גדליהו בן אחיקם.
ירמיה
דעכער אין טולוז, פון בולבאן גאס
טולוז () איז א שטאט אין דרום-מערב פראנקרייך ביים ברעג פון דער גאַראָן טייך, אויפן האלבן וועג צווישן דעם אטלאנטישן אקעאן און דעם מיטלענדישן ים. מיט א באפעלקערונג פון 1,117,000 איינוואוינערס אין 2007, איז דער טולוזער שטאטישער ראיאן דער פינפטער גרעסטער אין פראנקרייך.
טולוז איז א צענטער פון דער אייראפעישער עראקאסמאס אינדוסטריע, וואו עס זענען הויפטקווארטירט ערבוס, גאלילעא סיסטעם, ספאט סאטעליט סיסטעם און טולוז ספייס צענטער.
טולוז איז די הויפטשטאט פון דעם מידי-פירענעז ראיאן אין פראנקרייך.
מעטראפאליטען (ענגליש: Metropolitan) באדייט א צענטער פון מערערע שטעט מיט א הויכע מאס איינפלוס און פאפולאציע. עפ"י רוב ווערט די נאמען פונעם מעטראפאליטען שטח אנגערופן אויף די גרעסטע שטאט צווישן אירע שטעט.
די אפטייטש פונעם ווארט איז: מוטער שטאט, און שטאמט פון גריכיש: מעטרא מיינט מוטער, פאליטין-פאליס מיינט שטאט.
די פילע שטעט אינעם מעטראפליטען מוזן זיין פיזיש צוזאמען. רוב מאל זענען די גרעניצן פונעם שטח נישט פונקטליך, ווייל זעלבסטפארשטענדליך אז דאס פאפולעריטעט פונעם שטח ענדיגט זיך נישט גענוי מיט א גרעניץ.
די ניו יארק מעטראפאליטען ראיאן איז די געגנט וואו ניו יארק סיטי, צפון ניו דזשערסי, און לאנג איילענד קומען זיך צונויף, עס ווערט אפט אנגערופען די ניו יארק "טריי-סטעיט שטח" וואס באדייט אז דריי שטאטן—ניו יארק, ניו זשערסי, קאנעטיקוט—קומען אן צו איין שטח. דער שטח ווערט אבער מער אנגערופן מיט די פאפולערע נאמען "ניו יארק מעטראפאליטען שטח" און איז די פאפולערסטע מעטראפאליטען שטח אין די פאראייניגטע שטאטן, און די פערטע אויף די ליסטע פון די 20 פאפולערסטע איבער דער וועלט [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_metropolitan_areas_by_population]. און פארמאגט א פאפולאציע פון 18,815,988 איינוואוינער - אין יאר 2007.
ער פארמאגט 23 קאונטי'ס אין אים, צען אין ניו יארק סטעיט - אריינגערעכנט די פינף באראוס פון ניו יארק סיטי, צוויי אין לאנג איילענד, דריי אין לאוער האדסאן וועליע, צוועלף אין צפון און צענטראל ניו דזשערסי, און איין אין פענסילוועניע.
א פינפעק איז א פילעק מיט פינף ריפן. אין אן איינפאכן פינפעק באטרעפן די פינף אינעווייניגע ווינקלען פון א פינפעק 540º.
קאנסטרוקציע פון א רעגלמעסיקן פינפעק
מען קען מאלן א רעגלמעסיקן פינפעק מיט א ווירע לויט דער אנימאציע צו לינקס.
א טאַנק איז א באוואפנטער און באפּאנצערטער אויטא וועלכער איז באדינט צו קעמפן ביי די שלאכט פעלדער. דער ערשטער טאנק איז געשאפן געווארן אין בריטאניע בעת דער ערשטער וועלט מלחמה. די ענגלענדער האבן דאס גערופן "טאנק", וואס איז אויף ענגליש א רעזערוואר (א קריגל), כדי אפצונארן און פארטומלען דעם פיינט.
די רעדער פונעם טאנק זענען ארומגענומען מיט א קייט, וואס טוט פארשפרייטן דעם לאסט (כדי ער זאל נישט אריינפאלן אין א זומף אדער ווייכער ערד) און דערמעגלעכן אריבערפארן אויף באדן וואס איז נישט גלייך. א טאנק א שטארקן קאנאן מיט איין אדער מער מאשינביקסן.
יוסף יצחק יעקבסאן איז דער רעדאקטאר פון דער אידישער צייטונג דער אלגעמיינער זשורנאל און איינער פון די איינפלוסרייכסטע אידישע רעדנער היינט צו טאג.
געבוירן געווארן כ"ט סיון תשל"ב, יוני דעם 11טן 1972, עטלעכע מאנאטן, אגב, נאך דעם וואס זיין פאטער ר' גרשון בער ז"ל האט געגרינדעט דעם אלגעמיינעם זשורנאל. ער האט זיך געהאדעוועט אין די ליובאוויטשער ישיבות אין דעם קראון הייטס געגנט פון ברוקלין.אלס יונגער בחורל איז ער געווארן איינער פון די "חוזרים" פון דעם ליובאוויטשער רבי'ן, אדמו"ר ר' מנחם מענדל שניאורסאהן זצ"ל, איבערחזרנדיק זיינע שיחות צו טויזנטער צוהערער איבער דער וועלט. חתונה געהאט צו זעקס און צוואנציק יאר מיט אסתר אביגיל שלמה פון פיטסבורג.
געשמאק.
זייער א געשמאקער ליבעראלער שמועסער, פול מיט ידיעות און כאריזמא. אן אינטערעסאנטער און אייגנארטיקער טיפ. א בן תורה און א תלמיד חכם. א הארציקער און ווארעמער פערזענלעכקייט.
משפיע און רעטאריקער.
ער ווערט פאררעכנט אלס איינער פון די בעסטע דרשנים און מגידי שיעורים היינט צו טאג אין דער אידישער וועלט, א פה מפיק מרגליות. זיינע שיעורים, קלאסן און לעקציעס סיי אין נגלה און סיי אין חסידות, השקפה, מחשבת ישראל און היינטצייטיקע טעמעס זיינען א שם דבר אין דער וועלט. במשך פון יארן האט ער פארגעלערנט חסידות צו ליטווישע בחורים אין ליטווישע ישיבות, אין "בית התלמוד", "ד'מיר", און "תורה ודעת". ער האט במשך פון יארן געגעבן שיעורים אין חסידות אין "היכל מנחם", אין מאנסי און אין בארא פארק, פאר חסידישע און ליטווישע אידן פון כלערליי קרייזן, אריינרעכנדיק סאטמאראר בחורים און יונגעלייט. עס גיסן זיך פון זיין מויל גאנצענע שטיקער "דברי יואל", "חידושי תורה" און "ויואל משה", ווי אויך "קדושת לוי", "לקוטי מהר"ן", "פרי צדיק", רמח"ל, און זעלבסטפארשטענדלעך, אלע ספרי חב"ד.
ער איז א דורכגעווייקטער חסידישער איד. בדרך הלצה קען מען זאגן אז אויב מ'וועט אים אויפשניידן דעם קליינעם פינגער וועלן זיך גיסן חסידישע השקפות, מאמרים און מעשיות אנשטאט בלוט. צו פופצן יאר האט ער שוין געדינט אלס א שרייבער פון דעם ליובאוויטשער רבין'ס שיחות, ארויסהעלפענדיק זיין עלטערן ברודער ר' סימון.
דער טאטע ר' גרשון בער ע"ה פלעגט זיך גרויסן צו די סאטמארער אידן וואס האבן אים געווארנעט אז מיטן שרייבן קעגן סאטמאר וועט ער האבן קינדער וואס וועלן זיך שמד'ן, אז זיי זאלן קוקען אויף זיין זון ר' יוסף יצחק'ס חסידות, יראת שמים און לומדות, און זיך ווינטשען נאר אזעלכע משומדים פאר גאנץ כלל ישראל.
רעדאקטאר פון אלגעמיינעם זשורנאל.
ווען זיין טאטע גרשון בער איז געשטארבן, כ"ף אייר תשס"ה, איז זיין עלטערער ברודער, ר' סימון, געווארן דער ארויסגעבער פון צייטונג, און ר' יוסף יצחק איז געווארן דער רעדאקטער פון זשורנאל.
אויך האבן זיי געפענט א וועבזייט, [http://www.algemeiner.com] וואס האט 30,000 ליינער וועכענטליך, און ווערט באנייט יעדע וואך.
זיי האבן פארוואנדלט די צייטונג אין א פרעכטיקע אויסגאבע, מיט א סך נייע שרייבער און גאר א סך תוכן און שיינע גראפיקע. אבער למעשה האט דער צייטונג נאך א סך צו וואקסן, און דער ברייטער עולם ערווארט גרויסע אנטוויקלונגען אין דעם צוקונפט פון צייטונג.
משגיח.
יעקבסאן דינט אויך אלס מגיד שיעור און משפיע אין איינע פון די לויבאוויטשע ישיבות אין קראון הייטס, "חובבי תורה". די בחורים קלאמערן זיך צו אים, היות אז אין צוגאב צו זיין ווארעמקייט און זיינע אויסערגעוויינלעכע שיעורים, קען מען מיט אים ריידן זייער אפן וועגן נסיונות און ספיקות. זיין צוגאנג צו אידישקייט איז זייער אפן און ער האט נישט קיין מורא פון פראגעס און דילעמעס וואס א סך פון אונזער יוגנט האט. (דער וועלט בארימטער "מתתיהו" איז פון זיינע תלמידים)
כאריזמע.
יש אומרים אז ער ווערט א קולט פיגור, ווייל ער איז היינט צוטאג דער איינציקער רעדנער פון חבד וואס ווען ער רעדט עפענען זיך אלע מיילער און א שטילשטאנד הערשט אין דעם קהל. זיינע דרשות זיינען לעגענדאר, מוראדיק אינטערעסאנט און פארכאפענדיק. ער באצויבערט דעם עולם אויף אן אייגנארטיקן אופן.
אבער אנדערע זאגן אז דער זארג איז אומבאזירט ווייל יוסף יצחק האלט זיך נישט פאר קיין צדיק... ער פירט זיך אויף א צוגענגלעכן און נארמאלן אופן.
טרעוולינג שליח.
יעקבסאן קומט צוניץ פאר דער שלוחים נעץ איבער דער וועלט, וואס מוזן אהערשטעלן אינטערסאנטע בעלי דרשנים פאר זייערע אידן וואס ווערן נענטער צו תורה ומצוות און מ'דארף כסדר מאכן נייע אינטערסאנטע אקטיוויטעטן אנצוהאלטן זייער פייער און ענטוזיאזם צו אידישקייט. יוסף יצחק פארט טאקע ארום איבער דער גארער וועלט אויפטרעטן און עלעקטעריזירן די מאסן אידן אין די חב"ד הייזער און בכלל אין שוהלן, שולעס און כלערליי אידישע אינסטיטוציעס. ער איז היינט איינער פון די פאפולערסטע דרשנים.
די לאגא פון דער צייטונג
דער אלגעמיינער זשורנאל איז געווען א וואָכנטלעכע צייטונג אויף דער יידישער שפראַך, געגרינדעט דורך ר' גרשון יעקבסאן ע"ה, (תרצ"ד-תשס"ה, 1934-2005).
ר' גרשון האט געארבעט אין דער טעגליכער אידישער צייטונג "טאג מארגן זשורנאל" פאר איבער 30 יאר, אין יענע יארן האט די סעקולערע יידיש כמעט ווי איינגענומען דער ניו יארקער אידנטום, אבער צוביסלעך ווען פרישע דורות זענען אונטערגעוואקסן האבן די קינדער און אייניקלעך איבערגעלאזט די שפראך, און איין טאג ווען דער בעל הבית פונעם טאג מארגן זשורנאל האט פארמאכט די צייטונג צוליב ריזיגע חובות פון ארויסגעבן די צייטונג טעגליך האט זיך ר' גרשון געפונען אן א פרנסה.
עס איז שוין דאן ערשינען אידישע ליטעראטור, ווי דער אידישער קוואל אדער דאס אידישע ליכט, אבער דאס זענען אלעס געווען חרדיש ביי וועמען די אידישע שפראך האט זיך אלץ מער פארגרעסערט, און חוץ דעם פארווערטס האט נישט עקזיסטירט קיין איין פלאטפארמע פאר די סעקולערע יידישיסטן. און אויך דער טאג מארגן זשורנאל האט זיך פארמאכט צוליב די קליינע צאל קונים און איינצוימונג פון דער יידישיסטישער באוועגונג.
געציילטע מאנאטן נאכדעם האט ער אן אנטשלאסענער פונדאסניי געפנט זיין אייגענע צייטונג דער אלגעמיינער זשורנאל, טראץ די פילע אפרעדענישן וואס ער האט באקומען פון גוטע פריינד אז יידיש ביי יידישטיסן האט נישט דעם געפאדערטן פאטענציאל.
ר' גרשון האט אבער באשלאסן צו גיין אויפן מהלך פון סעקולער געמישט מיט פרומקייט, און אזוי ארום צוריק אויפלעבן עפעס ביי די יידישיסטן און פון די אנדערע זייט האבן א קוואל פון חרדישע קונים וואס וועלן אויסהאלטן די צייטונג.
ר' גרשון וועלכער האט ביטער געהארעוועט אויפצובויען זיין פרישע מהלך פון פרומקייט און סעקולער צוגלייך, האט -לויט זיין זון ר' יוסף יצחק- קיינעם נישט צוגעלאזט צו דער ארבעט, און נישט געהאט קיין צוטרוי אין קיינעם אז מען וועט פארשטיין זיין ציל. ער האט געפירט אלעס אליינס.
די אויסלייג תקנות פון דער צייטונג טרעפט מען [http://www.algemeiner.net/generic.asp?id=3994 דא].
די צייטונג היינט.
נאך ר' גרשון'ס פטירה האבן די קינדער באשלאסן ווייטער אנצוהאלטן די צייטונג, אבער זיי האבן זיך צוטיילט צווישן זיך מיט דער ארבעט.
די צייטונג פארמאגט רעליגעיזע און סעקולערע שרייבערס, אבער איז דורכגענומען מיט דער גייסט פון אידישקייט, אידישער באוואוסטזיין און אידישער שטאלץ. די צייטונג פארמאגט סיי רעכטע און סיי לינקע שרייבער, און איז אפן צו פארשידנארטיקע און אויך פארקערטע מיינונגען.
עס איז געדרוקט אין א גרויסן פארמאט, ענדליך צום ניו יארק טיימס.
אין א אינטערוויו זאגט ר' יוסף יצחק אז ער פארמאגט 18 טויזנט קונים א וואך, און 30 טויזנט באזוכערס אויפן וועבזייטל.
דער דרום פאָלוס, אויך באקאנט אלס דער געאגראפֿישער דרום פאָלוס, איז דער דרומסטער פונקט אויף דער אייבערפֿלאך פון דער ערד. ער ליגט אויף דער קאנטינענט אנטארקטיקע, קעגן איבער דעם צפון פאלוס. ער איז דאס ארט פון דער פאראייניגטע שטאטן אמונדסען-סקאט דרום פאלוס סטאנציע, וואס איז אויפֿגעשטעלט געווארן אין יאר 1956 און זײַט דעמאלסט איז געשטאבט פערמאנענט. דער געאגראפישער דרום פאלוס איז נישט דער זעלבער ווי דער דרום מאגנעטישער פאלוס.
אזוי ווי דער באגריף פֿון טאג און נאכט ווענט זיך אויף דעם וואס דער ערד דרייט ארום איר אקס, איז דאס נישט שייך ביים פאלוס, וואס דרייט זיך נישט. א האלב יאר, פון סעפטעמבער ביז מארץ (דער דרומדיגער זומער) איז טאג און א האלב יאר, פון מארץ ביז סעפטעמבער, איז נאכט. קיין צייט זאנע איז נישטא ווײַל אלע זאנעס קומען צוזאם ביים פאלוס. פראקטיש האלט מען די זעלבע צײַט ווי ניי זילאנד אזוי ווי מ'פֿירט אלץ צום פאלוס מיט א טראנספארט פון דארטן.
דער געאגראפישער דרום פאלוס איז מארקירט מיט א קליינעם שילד אין דעם אייז, וואס מען דארף רוקן יעדן 1טן יאנואר ווייל דאס אייז האט זיך אינצווישן גערוקט.
דער שילד ווייזט די טעג ווען ראאלד אמונדסען און ראבערט סקאט זענען אנגעקומען צום פאלוס, און אויך די הייך, 2,835 מעטער.
הרב אליהו חיים מייזל (ט' סיון ה'תקפ"א - י"ד אייר ה'תרע"ב) איז געווען דער אב"ד פון לאדזש.
אליהו חיים איז געבוירן אין דערפֿל האראדאק לעבן וואלאזשין, צו זיין פאטער משה מייזל און זיין מוטער חיה, און מען האט אים א נאמען געגעבן אליהו נאך דעם ווילנער גאון, און חיים נאך רבי חיים פון וואלאזשין. זייענדיג בלויס אכט יאר איז ער אריינגעגאנגען לערנען אין דער וואלאזשינער ישיבה, און אין דער עלטער פון צוועלף יאר האט ער געקריגן היתר הוראה. צו ניינצן יאר איז ער געקרוינט געווארן מיטן רבנות פון פארשידענע קהילות (האראדאק, דערטשין, פרוזשין און לאמזשע). אין יאר תרל"ג איז ער געווארן רב פון דער גרויסער שטאט לאדזש, וואו ער האט געדינט אלס רב פֿערציג יאר ביז זיין פטירה י"ד אייר תער"ב.
רבי אליהו חיים איז באוואוסט מיט זיין גרויסער קלוגשאפֿט, מיט וואס ער האט אריינגעברענגט שלום צווישן איינעם און דעם אנדערן, און מיט זיין עסקנות פֿאר די צרכי ציבור אין פוילן.
ווען הרב אליהו חיים איז געקרוינט געווארן אלס רב אין דער נייער שטאט לאדזש אין תרל״ג, האט ער געמאלדן פֿאר די יידן אין דער שטאט: "ווילאנג איך וועל דינען אלס רב, וועט נישט פֿארקומען קיין חילול שבת אין לאדזש".
איינמאל האט מען אים דערציילט אויף א געוויסן ייד ביים עק פֿון דער שטאט וואס עפֿנט זיין געשעפֿט שבת.
דעם קומענדיגן שבת צופֿרי האט ער געמאלדן אז מען זאל נישט ווארטן אויף אים מיטן דאווענען, און ער איז געגאנגען צופֿיס צו יענעם ארט. ער האט געבארגט א בענקל פון א נאנטן הויז און האט זיך געזעצט ביי דער טיר פון געשעפֿט.
אז דער יידישער אייגנטימער פונעם געשעפט איז געקומען עפענען זיין געשעפט האט ער באמערקט דעם רב זיצנדיק ביי דער טיר, האט ער געקלערט מסתמא האט דער רב א ברית אין דער געגנט און ער ווארט אויפן קינד. נו, ווען דער רב איז אנוועזנד האט ער נישט געקלערט צו עפענען דעם געשעפט שבת, האט ער געווארט ביז דער רב וועט אוועקגיין וועט ער אויפעפענען.
אבער דער רב איילט זיך נישט אוועקצוגיין. ער זיצט דארט שעה'ן לאנג ביז יענער ייד האט פארשטאנען פארוואס דער רב זיצט דארטן—נאר צוליב אים אליין! האט ער געטראכט: דער רב פלאגט זיך צו זיצן דא און איך בין שולדיג. האט ער אנגעהויבן האבן חרטה וועגן זיין חילול שבת. האט ער געוואנדן צום רב: "איך פארשטיי דעם רב'ס כוונה. זאג איך צו אז איך גיי תשובה טון און פון היינט אן בלייבט מיין געשעפט פארמאכט. אבער כ'בעט דעם רב זאל אהיים גיין עפעס טועם זיין…"
אירענא סענדלער () (ווארשע, 15טן פעברואר 1910- 12טן מיי 2008) איז געווען א פוילישע סאציאל ארבעטער און הומאניטאר וואס האט געהאלפֿן ראטעווען 2,500 יידישע קינדער פון די נאציס ווען זי האט זיי ארויסגעשמוגלט פֿון דער ווארשאווער געטא און געגעבן זיי פֿאלשע פאפירן.
ביאגראפֿיע.
אירענא איז געבוירן אין ווארשע, קאנגרעס פוילן. פֿארן קריג האט זי געוואוינט אין טורטשין. אין יאר 1939 האט זי געארבעט אין דעם ווארשאווער פֿארזארג-אפטייל פון וואנעט זי האט געפֿירט די ריזיקאלישע הצלה אפעראציעס ראטעווען יידישע קינדער פון דער געטא במשך די ברוטאלער אקופאציע פון נאצישן דייטשלאנד. זי איז געווען טעטיק אין דער זשעגאטא פוילישער אנטי-חורבן ווידערשטאנד.
איר גרופע פֿון 20 מענטשן האט געראטעוועט בערך 2500 קינדער פון דער געטא צווישן אקטאבער 1940 און אפריל 1943, ווען די נאציס האבן פֿארברענט די געטא און געשאסן אסאך פֿון די איינוואוינערס און געשיקט די איבעריגע צו די טויט לאגערס. מיט אן אויסרעד פון איבערקוקן די היגיענע אין דער געטא אין אן אויסבראך פון בויכטיפֿוס, זענען סענדלער מיט אירע געהילפֿן אריין אין דער געטא אויסזוכן קינדער וואס מ'קען זיי ארויסשמוגלען כדי צו בלײַבן לעבן כלומערשט אלס קאטאליקן. זיי האבן ארויסגעשמוגלט עופֿעלעך און קליינע קינדער אין אמבולאנסן און טראמווייען, איינגעוויקלט אלס פעקעלעך. עלטערע קינדער זענען ארויס מיט צוואנגארבעט גרופעס. ארויס פון דער געטא האט מען זיי פלאצירט מיט פֿאמיליעס, יתומים-הײַזער, שפיטעלער און קאנווענטן.
מיט דער האפֿנונג פֿון פאראייניגן זיי מיט זייערע משפחות—וואס רוב פֿון זיי זענען נעבעך אומגעקומען אין די נאצישע טויט-לאגערס—האט סענדלער געשריבן די אמת'ע נעמען אויף פאפירלעך. אין יאר 1943 זענען געקומען די דייטשע פאליציי צו ארעסטירן זי, דעמאלסט האט איר געהילף באהאלטן די פאפירלעך און שפעטער האט מען זיי באגראבן אין א סלוי אונטער אן עפלבוים.
נאכן קריג האט סענדלער געארבעט אלס סאציאל ארבעטער און דירעקטאר פון פֿאכשולעס און האט ממשיך געווען העלפֿן טייל פֿון די קינדער זי האט געראטעוועט.
אין 1965 האט די יד ושם חורבן אייראפע אנדענק אין ירושלים זי באלוינט אלס איינע פון די ערשטע מיטן טיטל "חסידי אומות העולם". די קאמוניסטישע רעגירונג האט נישט געלאזט אז זי זאל פארן אין ישראל, נאר הערשט שפעטער אין 1983 האט זי באקומען די אויסצייכענונג.
זי איז געווארן קראנק מיט א לונגען-ערצינדונג אין 2008, און געשטארבן אין א שפיטאל אין ווארשע 12 מיי צום עלטער פֿון 98.
זי לאזט איבער איין טאכטער יאַנינא זגזשעמסקא און אן אייניקל.
רבי נפתלי צבי הורוויץ זצ"ל (ו' סיון ה'תק"ך - י"א אייר ה'תקפ"ז) איז געווען דער רב אין ראפשיץ, וועסט גאליציע.
רבי נפתלי איז געבוירן אין בראד יום טוב שבועות, ו' סיון ה'תק"ך, דעם טאג וואס דער בעל שם טוב איז אוועק, בגדר "ובא השמש וזרח השמש", צו זיין פאטער הרב מנחם מענדל ראַבין, רב אין לינסק, באקאנט אלס "רבי מענדעלע לינסקער". און צו זיין מוטער מרת ביילא א טאכטער פון הרב יצחק הורוויץ, רב אין אה"ו, באקאנט אלס "רבי איציקל האמבורגער". (דער נאמען הורוויץ נעמט זיך פון זיין מוטער'ס שטוב, רבי נפתלי האט אמאל געזאגט פאר זיינע קינדער, הארעוועטס וועט עץ האבן).
זיינע רבי'ס.
רבי נפתלי האט געלערנט ביי זיין פעטער רבי משולם איגרא אין בראד, צוזאמען מיט רבי מרדכי בנעט רב אין ניקאלשבורג, און הרב יעקב לארבערבוים, רב אין ליסא, דער "חוות דעת". רבי משולם האט זיך אמאל אויסגעדרוקט, "יענקעלע פארשטייט מיך און איך פארשטיי אים, נפתָלטשי, פארשטיי איך אים נישט, אבער דאכט זיך אז ער פארשטייט מיך יא".
צו דער בר מצוה האט רבי נפתלי'ס פאטער אים געפירט צו רבי אלימלך פון ליזשענסק באקאנט אלס "דער נועם אלימלך". (אנדערע זאגעאז דאס איז געווען ביים זלאטשאווער מגיד). פון די פופצן יאר האט ער זיך געווייקט ביים רבי ר' אלימלך, איין גאנץ יאר איז ער געווען ביי הרב מרדכי פון נעשכיז, אזוי אויך איז ער געווען ביים אפטער רב הרב אברהם יהושע העשיל און ביים הייליגן רוזינער. אין אלעם איז ער געווען ביי צוויי הונדערט רבי'ס ווי דער צאל פון "עשה לך רב". געלערנט האט ער ביים קאזשניצער מגיד און ביי רבי מנחם מענדיל פון רימאנאוו, אבער זיין הויפט רבי איז געווען חוזה פון לובלין.
אויף דער המלצה פון רבי נפתלי'ס רבי'ן מענדעלע רימאנאווער האט מען אים אויפגענומען אלס רב אין ראפשיץ, שפעטער איז ער אויך געווארן רב איינמאל א וואך אין לינסק, סטריזשעוו און קרייז סאניק
רבי נפתלי איז נפטר געווארן אויף דעם וועג קיין לאנצהוט, י"א אייר ה'תקפ"ז, אין ליגט אין לאנצהוט
הורוויץ, נפתלי צבי
לעבנס-מיטל כעמיע איז די שטודיע פֿון כעמיקאלע פראצעסן און אינטעראקציעס פֿון אלע ביאלאגישע און נישט-ביאלאגישע באשטאנדטיילן פון לעבנס-מיטל. די ביאלאגישע סובסטאנצן שליסן איין למשל פלייש, עופות, שאלאטן, ביר און מילך. די שטודיע איז ענלעך צו ביאכעמיע אין אירע באשטאנדטיילן אזוי ווי קארבאהידראטן, ליפידן און פראטעין, אבער זי שפארט איין אויך אזוינס ווי וואסער, וויטאמינען, מינעראלן, ענזימען, עסן צוגעבעכצן, אראמאטן און פארבן. די דיסציפלין נעמט אויך אײַן וויאזוי פראדוקטן ענדערן זיך דורך געוויסע לעבנס-מיטל פראצעסן
טעכניקעס, און מעטאדן אדער גורם זײַן אדער צו פֿארמײַדן זייער פאסירונג. א בײַשפיל פֿון הייבן א פראצעס איז אריינלייגן לאקטיש זייערס אין מילך פראדוקטן אנצוגיכן דאס יויערן; א בײַשפיל פֿון פֿארמײַדן א פראצעס וועט זײַן אפצושטעלן די מאיארד רעאקציע אויף א פריש געשניטנעם עפל.
עופות זענען אזעלכע פויגלען וואס מען האדעוועט פאר זייער פלייש, אייער און פעדערן. דאס איז כולל הינער, אינדיקעס, גענז און קאטשקעס. אויך טויבן און פאזאנען זענען עופות. דאס פלייש פון עופות קען מען קאכן גאנץ גרינג; אפטמאל טוט מען עס בראטן אדער פרעגלען.
דאס עיקר פלייש פון אן עוף איז דאס ברוסטפלייש (ווײַס פֿלייש) און די פאלקע (פֿלייש אויף די פיס). פונעם ווייסן פלייש קען מאכן שניצל. לעבערלעך פון עופות זענען גוט פאר געהאקטע לעבער. דעם גארגל אין דעם פופיק קאכט מען אין וואסער צו מאכן יויך.
שמאלץ איז געמאכט פון פעט פון עופות.
אומגעפער 30% פון פלייש וואס מען עסט איבער דער וועלט איז עופות פלייש. זעכצן ביליאן עופות זענען פערגרעסערט יערליך פאר עסן.
אן אינדיק (א זכר) פון צפון אמעריקע
דער אינדיק איז א גרויסער פויגל וואס מען האדעוועט אויף לעבנס-מיטל. דער אינדיק קומט נישט פון אינדיע נאר פֿון צפון אמעריקע (ווייל מ'האט אמאל געמיינט אז אמעריקע איז טאקע אינדיע). רוב אינדיקעס האבן ווײַסע פֿעדערן, אבער טייל האבן ברוינע. אן אינדיק לעבט געוויינטלעך ביז 10 יאר. דער אינדיק פֿליט נישט.
קאמערציעלע פראדוקציע.
דער גרעסטע פראדוצירער פון אינדיקעס איז בערנארד מאטיוס אין ענגלאנד.
אינדיק אלס לעבנס-מיטל.
אין די פאראייניגטע שטאטן עסט מען אן אינדיק ביי דער מאלצייט פון דאנקסגעבן טאג. אין ישראל גרייט מען שווארמע מיט אינדיק פלייש, ווי אויך שניצל. מען קען אויך רייכערן אינדיק פלייש.
דאס פֿלייש איז רייך אין אײַזן.
אין כעמיע ווערט דעפֿינירט א מאלעקול אלס א סטאבילע גרופע פֿון צוויי אדער מער אטאמען צוזאמענגעהאלטן מיט שטארקע כעמישע בונדן.
א מאלעקול ווערט געשאפן ווען צוויי אדער מער אטאמען טיילן זיך מיט ￼￼עלעקטראנען￼￼ אדער אז אן אטאם אן עלעקטראן פארלירט און אן אנדערער אטאם אן עלעקטראן באקומט ווערן די אטאמען יאנען (דער ערשטער פאזיטיוו און דער צווייטער נעגאטיוו) און זיי פארבינדן זיך דורך עלעקטראשטאטיקע דערציונג.
אין א גאז, פליען די מאלעקולן ארום. אין א פליסיקייט זענען די מאלעקולן אביסל פארבונדן אבער זיי קענען זיך דאך באוועגן. אין א סאליד קענען די מאלעקולן נישט באוועגן זיך, נאר וויברירן.
למשל, א מאלעקול פון וואסער האט די כעמישע פארמל H2O, ד"ה צוויי אטאמען פון וואסערשטאף און איין אטאם פון זויערשטאף.
א ביאמאלעקול איז א מאלעקול וואס פאסירט נאטירלעך אין לעבעדיגע ארגאניזמען. ביאמאלעקולן באשטיין בעיקר פֿון קוילנשטאף און הידראגען, מיט שטיקשטאף (אַזאָט), אקסיגען, פאספאר און שוועבל. אמאל זענען אנדערע עלעמענטן איינגעגלידערט אבער זעלטן.
קלארמאכונג.
אלע באוואוסטע פֿארעמען פֿון לעבן זענען צוזאמענגעשטעלט נאר פֿון ביאמאלעקולן. למשל, מענטשן האבן הויט און האר. דער הויפט באשטאנדטייל פֿון האר איז קעראטין, א צוזאמענשטעל פֿון פראטעינען וואס זענען אליין פאלימערן געבויט פֿון אמינאזייערסן. אמינאזייערסן זענען פֿון די וויכטיגסטע בויענטיילן באניצט אין נאטור אויסצובויען גרעסערע מאלעקולן. נאך א סארט בויענטייל זענען די נוקלעאטידן, יעדער איינער מיט דריי ביישטאנדן: אדער א פורין אדער פירימידין באזע, א פענטאז צוקער און א פֿאָספֿאַט גרופע. די דאזיגע נוקלעאטידן פֿארמירן בעיקר די נוקלעאישע זייערסן.
דעיוויד ראלענד קוק (געבוירן דעצעמבער 20, 1982) איז אן אמעריקאנער זינגער. ער איז דער געווינער פון דער זיבטער סעזאן פון טעלעוויזיע שוי אמעריקען איידעל.
קוק
קאנאדע האט א פארגעשריטענע עקאנאמיע און רוב פון אירע בירגערס געניסן פון א גוט קוואליטעט לעבן לויט די וועלט'ס סטאנדארטן. רוב פון קאנאדע'ס רייכקייט קומט פון אירע נאטורליכע אוצרות ווי נאטירליכע גאז, פיש, אויל, געהילץ, מינעראלן, און פארם פראדוקציע. וויאזוי אימער, האט זי אבער שפעטער אנגעהויבן אסאך פאבריצירונג און איז מיט די צייט פאררעכנט געווארן אלס איינע פון די שטערקסטע עקענאמיעס אין דער וועלט. קאנאדע ווערט אויך שטארק אנגעזען אין די גלאבאלע עקענאמיע צוליב איר גרויסע האנדל וועלכע'ס עקספארט גרייכט ארום 33.6 פראצענט פון דעם בא״פ (ברוטא אינלענדישן פראדוקט). נאך דער 1990 רעסעסיע האט זיך קאנאדע די שנעלסטע צוריקגעכאפט און דאס זעלבע איז אויך געווען נאך די סעפטעמבער 11 אטאקעס אין 2001. די סיבות דעצו זענען די נידעריגע אינפלאציע ראטעס, נידעריגע אינטערעסט ראטעס, און א שוואכע דאלאר וועלכע העלפט איר שטארק ארויס אין עקספארט און אין אינוועסמענטס. כאטש די עקספארט איז אזוי שנעל געוואקסן און האלט זיך ביי אזא שטארקייט האט עס דאך נישט געברענגט צופיל נייע דזשאבס ווייל די קאנאדער האבן אויסגענוצט די היינטיגע טעכנאלאגיע צו פראדוצירן מער אן דעם וואס מען זאל דארפן אויפנעמען נייע ארבייטער. אויך אינערהאלב די רעגירונג האבן די פארגעשריטענע טעכנאלאגיעס אויפגעזאגט טויזענטער דזשאבס און די אנעמפלאוימענט ראטע שטייט ביי איבער 7 פראצענט.
צווישן די יארן פון 1986 ביז 1995 איז קאנאדע'ס עקענאמיע געשטיגן אן אומגלויבליכע 20.4 פראצענט, גרייכנדיג א דזשי.די.פי. פון 776.3 ביליאן דאלאר וואס קומט אויס 25,900 דאלאר פאר יעדן מענטש. ביז אין 1999 האט שוין די ראטע געהאלטן קרוב צו א טריליאן דאלאר. די שנעלסטע וואקסנדיגע אינדוסטריס זענען געווען אויל, קאמוניקאציעס, יוטיליטי, האנדל, און פינאנציעלע סערוויסעס.
ארבעט'ס קראפט.
די קאנאדער ציווילע ארבעט'ס קראפט האט געציילט 15.7 מיליאן אין 999', פון וועלכע מענער זענען געווען 87 פראצענט ארבייטער און פרויען 56 פראצענט. די ראטע ביי מענער איז זינט דעמאלט געפאלן און ביי פרויען גאר געשטיגן. די סיבה דערצו איז ווייל די סערוויס סעקטאר איז זייער גרויס געווארן און פרויען זענען ענדערש גוט פאר די סארט ארבעט. רוב ארבייטער אין די פאבריקאציע אינדוסטריעס זענען מענער און רוב אין די סערוויס סעקטארס זענען פרויען. אין גענעראל ארבעטן פרויען דארט ווייניגער שטונדן (פרויען פארנעמען 70 פראצענט פון פארט טיים דשאבס) ווי די מענער און באקומען באצאלט ווייניגער. א דורכשניטליכער קאנאדער מאן וועלכער ארבעט פול טיים פארדינט א יאר מער ווי 40,000 דאלאר. פרויען פארדינען אינגאנצן 28,400 דאלאר.
עס איז שטענדיג געווען א שטורעם אז צו צאלן ווייניגער פאר פרויען ארבייטער איז ריכטיגע דיסקרימינאציע. אין 999' האט די קאנאדער רעגירונג און די פאבליק סערוויס אלייענס באשטעטיגט א נייע געזעץ פון אייניגע באצאלונג פאר מענער און פאר פרויען. די פעדעראלע רעגירונג האט אין די קומענדיגע צוויי יאר צוריקגעצאלט 3.6 ביליאן דאלאר פאר ארום 230,000 פרויען ארבייטער וועלכע האבן באקומען צו ווייניג באצאלט נאר ווייל זיי זענען געווען פרויען און האבן געטאן פרויען דאמינירטע דזשאבס ווי סעקרעטארס א.ד.ג. די אפמאך איז געווען די גרעסטע אזא אפמאך אין די היסטאריע פון נארט אמעריקע. די נומער פון סעלף עמפלאויט (ארבעט פאר זיך אליינס) איז געשטאנען לאנגע יארן ביי 7 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט אבער האט זיך פארמערט אין די לעצטע 5 יאר צו 13 פראצענט.
יוניאנס זענען שוין געווען אין קאנאדע נאך מיט 200 יאר צוריק און האבן שוין געמאכט עטליכע מאל פראבלעמען מיט גרויסע סטרייקס. די גרעסטע אזא סטרייק איז געווען די וויניפעג גענעראלע סטרייק וועלכע האט גענצליך אפגעשאלטערט די שטאט פאר א צייט פון איבער 6 וואכן. די ענדע איז נישט געווען א גוטע ווען די פאליציי האט געשעדיגט פראטעסטירער מיט עכטע אמוניציע. ארום 35 פראצענט ארבייטער אין קאנאדע זענען אונטער א יוניאן. דאס איז צוויי מאל די ראטע ווי אין די פאראייניגטע שטאטן. די ווייניגסטע יוניאן ארבייטער זענען אין די ארגיקולטור סעקטאר (ארום 2 פראצענט) און די מערסטע זענען אין די פאבליק אדמיניסטראציע (ארום 79 פראצענט). די קאנאדער יוניאנס זענען ריזיגע און טייל פון זיי זענען פארבינדן מיט אינטערנאציאנאלע יוניאנס.
מיט אסאך אוצרות און א שטארקע ארבעט'ס קראפט טוט קאנאדע פראדוצירן זייער אסאך פון וועלכע זי עקספארטירט 8.5 פראצענט פון איר דזשי.די.פי. ווייל די קאנאדער באפעלקערונג איז זייער קליין קעגן וויפיל סחורה זי גיט ארויס. דאס איז די גרעסטע עקספארט ראטע פון א לאנד. אמעריקע עקספארטירט 7.5 פראצענט, מעקסיקא 5.4 פראצענט, און יאפאן 0.5 פראצענט. קוויבעק און אנטעריא זענען די גרעסטע עקספארטירער ווייל זיי גרעניצן זיך מיט גרויסע אמעריקאנער שטעט ווי ניו יארק און דעטרויט. עס זענען פאראן ביזנעסער וועלכע עקספארטירן 90 פראצענט פון זייער פראדוקציע צו די פאראייניגטע שטאטן.
ארגיקולטור.
ארגיקולטור איז אמאל געווען קאנאדע'ס הויפט עקאנאמיע. היינט איז עס שוין נישט אזוי וויכטיג. אבער אפילו אזוי איז עס א גרויסע טייל אין קאנאדע'ס עקאנאמיע און ספעציעל אין עקספארט. עס זענען פאראן ארום 252,800 פארמס אין קאנאדע וועלכע נעמען צוזאמען אויף א שטח פון 611 אקער לאנד. ארום 430,000 מענטשן ארבעטן נאך היינט אין דעם סעקטאר וועלכע מאכט אויס 3.2 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט. די סעקטאר גיט ארויס 26.7 ביליאן דאלאר פער יאר וועלכע איז 2.1 פראצענט פון קאנאדע'ס דזשי.די.פי.
די פארם אינדוסטרי איז טאקע גרויס אבער ווייניג ארבעטן דערמיט פול טיים. רוב פון די פאמיליעס וועלכע וואוינען אויף די פארמס האבן געזאגט אז 2 דריטלעך פון זייער אינקאם קומט נישט פון פארמינג נאר פון אנדערע ארבעט. די פארמינג איז היינט אסאך ווייניגער ווי אמאל ווען יעדער האט זיך געפלאנצן וואס ער האט געוואלט. היינט לייגט די רעגירונג גרויס דרוק מען זאל נאר פלאנצן די סארט זאכן וואס האלטן לענגער (ווערט אנגערופן אין די ביזנעס וועלט: לייווסטאק) און מען פארדינט דערפון מער פראפיט.
קאנאדע פארמאגט זייער אסאך ווייץ און אנדערע תבואה וועלכע מאכט אויס האלב פון די סך הכל ארגיקולטור.
געהילץ.
געהילץ איז א גרויסע ביזנעס אין קאנאדע. כאטש נאר 370,000 מענטשן ארבעטן אין דעם סעקטאר זענען אבער פאראן נאך 510,000 מענטשן וואס ארבעטן אין ביזנעסער וואס זענען פארבינדן מיט געהילץ. אין סך הכל ארבעטן 1 פון 15 מענטשן מיט האלץ. דאס איז א גרויסע נומער וועלכע מאכט אויס מער ווי 2 פראצענט פון די דזשי.די.פי. און 14.6 פראצענט פון עקספארט. קאנאדע פארמאגט אסאך וועלדער וועלכע דעקן איבער 27 פראצענט פון לאנד און מאכן אויס 10 פראצענט פון די וועלט'ס סך הכל וועלדער. במשך די יארן וואס מען האט זיך אריינגעצויגן קיין קאנאדע האבן די באזעצער אויסגעהאקט טויזענטער אקער לאנד און נאך א גרויסע פראצענט איז פארניכטעט געווארן פון פייערן וועלכע ברענען אפ יעדן זומער צענדליגער אקער. די רעגירונג קאנטראלירט 79 פראצענט פון די גאנצע געהילץ סעקטאר און נאר 6 פראצענט ליגט אינגאנצן אין פריוואטע הענט.
קאנאדע'ס האלץ איז באוואוסט צו זיין פון די בעסטע אין דער וועלט. איר האלץ איז שיין און האלט שטארק. איינע פון די הויפט זאכן וואס זי מאכט פון אזויפיל האלץ איז צייטונג פאפיר פון וועלכע קאנאדע פראדוצירט 27 פראצענט פון די וועלט'ס צייטונג פאפיר געברויך. ארום 85 פראצענט פון די צייטונג פאפיר פראדוקציע ווערט עקספארטירט. אמעריקע איז די צווייטע אין די רייע מיט מאכן צייטונג פאפיר. זי פראדוצירט 18 פראצענט פון די וועלט'ס צייטונג פאפיר אבער זי עקפארטירט זייער ווייניג ווייל אלעס ווערט גענוצט אינלאנד. בריטיש קאלאמביע, קוויבעק און אנטעריא פארמאגן רוב פון די געהילץ מארקעט און פראדוצירן א יאר אין די ווערט פון 35 ביליאן דאלאר. די דריי פראווינצן שניידן אפ איבער 8 ביליאן קוואדראט פיס וועלדער.
קאמערציאלע פישינג אין קאנאדע גייט צוריק נאך מיט 500 יאר צוריק. פישינג קומט פאר אין די אקעאנען ארום קאנאדע און אין אינלאנד טייכן און לעיקס. היינט צו טאג איז פישינג אסאך קלענער ווי אמאל ווייל עס איז פשוט פאראן ווייניגער פיש אין די וואסערן. די פישינג אינדוסטרי אין קאנאדע איז ריזיג אבער קעגן אלע אנדערע סעקטארס איז עס קליין. נאר 30,000 מענטשן ארבעטן אין דעם סעקטאר וואס מאכט נישט אויס מער ווי 0.1 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט און 0.2 פראצענט פונעם ברוטא אינלענדישער פראדוקט קאנאדער פיש כאפער נעצן ארויס 1.03 מיליאן מעטריק טאנען פיש פער יאר, פון וועלכע 80 פראצענט ווערט עקספארטירט צו 100 לענדער ארום די וועלט. דאס מערסטע גייט קיין אמעריקע (50 פראצענט) און יאפאן (29 פראצענט). כמעט אלע ערליי פיש זענען פאראן אין די וואסערן אין און ארום קאנאדע.
די עיקר פיש כאפעריי קומט פאר אין די אטלאנטיק פראווינצן (נאווע סקאשע, ניו בראנסוויק, פרינץ עדוואורד איילענד, און לאבראדאר) וועו עס איז כמעט נישט פאראן א פאמיליע וואס איינער ארבעט נישט אין די פיש אינדוסטרי. די פיש אינדוסטרי גיט ארויס א יאר אין די ווערד פון קרוב צו א ביליאן דאלאר. די רעגירונג האט זייער שטרענגע קאנטראל אויף די וואסערן און גיט אכטונג עס זאל נישט ווערן א מאנגל אין א סארט פיש. ווי מיר ווייסן מערן זיך די פיש דאס מערסטע פון אלע באשעפענישן אבער מיט דעם אלעם איז שוין אין קאנאדע געווען א מאנגל פון עטליכע סארט פיש און די רעגירונג האט געמוזט פארבאטן זיי צו פאנגען פאר א שטיק צייט ביז זיי האבן זיך צוריק פארמערט. כאטש די וואסערן אין קאנאדע ווערן זייער קאלט און טיילמאל פארפרוירן בלייבן אבער אלע פיש אין זייערע ארגינעלע געגענטער צוליב די גוטע וואסער וואס קאנאדע פארמאגט.
דער צוגאנג פון כאפן פיש איז היינט אנדערש ווי אמאל ווען מען האט גענוצט קליינע שיפלעך אויף מערערע ערטער מיט גרויסע מאשינערי פאר די נעצן. היינט נוצט מען ווייניג שיפן אבער יעדע פון זיי איז ריזיג גרויס מיט הונדערטער נעצן וועלכע ווערן אפערירט עלעקטאראניש דורך די אנווייזונגען פון פארגעשריטענע נעוויגאציע סיסטעמען וועלכע קוקן אריין אין די וואסערן און זעען וואו עס דרייען זיך פיש. פיש כאפעריי קומט היינט פאר פיל ווייניגער טעג אין יאר ווייל איין קאמערציאלע שיף קען כאפן אין עטליכע שטונדן אזויפיל פיש ווי עס האט גענומען פאר צענדליגער קליינע שיפן אין עטליכע טעג.
אויסער די אטלאנטיק פיש אינדוסטרי איז פאראן נאך א פיש אינדוסטרי אין בריטיש קאלאמביע וועלכע פארקויפט אין די ווערד פון 415 מיליאן דאלאר. די וואסערן אין בריטיש קאלאמביע זענען רייך מיט סעלמאן פיש און פון דעם מאכן זיי ביזנעס. אחוץ דעם איז פאראן פיש אין אלע ווינקלן פון קאנאדע אין קלענערע פראצענטן. די אינדיגנוס איינוואוינער האבן זיך אן אייגענע פיש מארקעט אבער עקספארטירן גארנישט. די סעלמאן מארקעט אין דעם פאציפיק איז צוטיילט צווישן קאנאדע און אמעריקע. במשך די יארן איז געווען עטליכע קאנפליקטן צווישן די צוויי לענדער איבער טעריטאריעס פון כאפן פיש. די קאנאדער האבן געטענה'ט אז די אמעריקאנער פיש כאפער קומען אריין אין זייער טעריטאריע און האבן ארויפגעלייגט א שטייער אפצאל פאר'ן אריינטרעטן אין זייער טעריטאריע. דער קאנפליקט האט זיך שפעטער אויסגעגליכן און היינט גייט אלע בשלום.
פיטער.
די פיטער (הויט פון חיות) אינדוסטרי האט געגרינדעט קאנאדע און איז געווען קאנאדע'ס הויפט חיונה אין די ערשטע יארן. די בריטישע און פראנצויזישע האבן זיך אין יענע יארן אסאך געקריגט אויף ווער עס זאל קאנטראלירן די פוטער אינדוסטרי. למעשה איז היינט נישטא די צענטל אזא פארלאנג פאר פוטער אין דער וועלט פון וועלכע קאנאדע איז די פערטע גרעסטע עקספארטירער.
די פוטער אינדוסטרי גיט ארבעט פאר ווייניגער ווי 0.1 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט. די אינדוסטרי פארקויפט אין די ווערד פון 150 מיליאן דאלאר פער יאר. ארום 2.6 מיליאן בהמות ווערן גענוצט פאר די פוטער פראדוקציע פון וועלכע רוב דערפון ווערן אויך גענוצט פאר אנדערע פארמינג צוועקן. די פוטער אינדוסטרי געפינט זיך אין אנטעריא, בריטיש קאלאמביע, קוויבעק, און נאווע סקאשע. די בהמות און חיות ווערן געכאפט אין די צענטראלע פראווינצן.
קאנאדע איז געבענטש מיט אסאך ערליי מינעראלן, אריינגערעכנט אויל און נאטורליכע גאז. דאס לאנד עקספארטירט מינעראלן אין די ווערד פון 25 ביליאן דאלאר, זייענדיג די וועלט'ס גרעסטע עקספארטירער פון אנדערע מינעראלן (נישט אויל). ארום 80 פראצענט פון קאנאדע'ס מינעראלן ווערן עקספארטירט צו די פאראייניגטע שטאטן, 11 פראצענט גיט קיין אייראפע און יאפאן, און די אבעריגע 9 פראצענט גייט צו נאך 90 לענדער איבער די וועלט.
קאנאדע גראבט ארויס אסאך אויל און נאטורליכע גאז פון וועלכע זי עקספארטירט מער ווי האלב דערפון. אין די לעצטע יארן האט זי ארויסגעגעראבן 957 מיליאן פעסלעך אויל און 6.3 טריליאן קיוביק פיס פון נאטורליכע גאז. זי איז די וועלט'ס צענטע אין די רייע פאר אויל און די וועלט'ס גרעסטע עקספארטירער פון נאטורליכע גאז. קאנאדע האט נישט צופיל אויל און גאז אין רעזערוו. מען שאצט אירע רעזערווארן אויף 9.4 ביליאן פעסלעך אויל אבער אין פאקט האט קאנאדע שטחים וועלכע זי האלט פאר רעזערוו פון וואו זי קען ארויסגראבן ווייניגסטענס 300 ביליאן פעסלעך אויל און 255 טריליאן קיוביק פיס נאטורליכע גאז.
רוב אויל און גאז קומט פון אלבערטא וועלכע ווערט טיילמאל אנגערופן די קליינע סאודיע אראביע. די אויל און גאז ווערן אויסגעארבעט אין אינדוסטריס צושפרייט אין גאנץ קאנאדע וואו אלע אויל קומט אן דורך פייפליינס.
קאנאדע האט א גרויסע עלעקטריק ענערגיע אינדוסטרי וועלכע גיט ארויס אין א יאר 567 ביליאן קילאוואט שטונדן פון וועלכע 60 פראצענט קומט פון היידרא עלעקטריק, 12 פראצענט פון נוקלעארע קראפט, און 26 פראצענט פון קאנוועציאנאלע ענערגיע (אויל). זייענדיג געבענטשט מיט אסאך פליסיגע טייכן האט קאנאדע באוויזן אויפצושטעלן די וועלט'ס גרעסטע היידרא עלעקטריק אינדוסטרי – די עלעקטריק ענערגיע וואס ווערט געטריבן דורך וואסער פאלן. 85 פראצענט היידרא עלעקטריק ווערט פראדוצירט אין קוויבעק, אנטעריא, נופאונדלענד און לאבראדאר, און בריטיש קאלאמביע. די גרעסטע פון זיי אלע געפינט זיך אין לא גרענד ריוויע, קוויבעק, נעבן דזשעימס בעי מיט 3 היידרא עלעקטריק סטאנציעס וועלכע באלאנגט און ווערט אפערירט דורך די פובליק יוטיליטי פירמע היידרא קוויבעק. די 3 סטאנציעס גיבן ארויס 10.5 מיליאן קילאוואטס פער יאר.
אפגערעדט פון די געזונטהייט פון פראדוצירן ענעריגע דורך וואסער פאלן, איז עס פיל ביליגער און ענדלאז. די פירמע היידרא קוויבעק סערווירט עלעטריסיטי און גאנץ קוויבעק פאר א דריטל די פרייז וואס קאסט סיי וואו אין די פאראייניגטע שטאטן. די קאנאדער ענערגיע פירמעס פארקויפן אסאך ענערגיע קיין אמעריקע, ספעציעל פאר קאליפארניע וועלכע האט א מאנגל אין ענערגיע.
קאנאדע פארמאגט 14 נוקלעארע רעאקטארס פאר ענערגיע באנוץ. קאנאדער פארשונג פאר נוקלעארע קראפט האט זיך אנגעהויבן אין 950' ווען די רעגירונג האט באשלאסן צו דעוועלאפן אירע נאטורליכע אוצרות פון אוראניום, א הויפט עלעמענט פאר נוקלעארע פראדוקציע. די ערשטע נוקלעארע פלענט איז פארטיג געווארן אין 962' און א צווייטע אין 970'. רוב נוקלעארע פלענטס געפינען זיך אין אנטעריא.
80 פראצענט פון קאנאדע'ס טערמאל קראפט (ענערגיע וואס ווערט פראדוצירט דורך פון היץ און ברענען) געפינט זיך אין אלבערטא וועלכע פארמאגט אסאך אוצרות פון קוילן, אויל, און נאטורליכע גאז. אנדערע 20 פראצענט געפינט זיך אין אנטעריא וועלכע נוצט קוילן וועלכע זי קויפט פון די פאראייניגטע שטאטן. די טערמאל ענערגיע אינדוסטרי ווערט וואס א יאר קלענער צוליב די דרוק פון די קאנאדער ענווייראמענטל דעפארטמענט וועלכע צווינגט די פירמעס צו מאכן ענערגיע אויף נייע וועגן וועלכע פארפעסטיגן נישט אזוי שטארק די לופט.
פֿאבריקאציע.
דער טאראנטא-דאמיניאן צענטער איו טאראנטא
פֿאבריקאציע איז גאנץ גרויס אין קאנאדע און פארנעמט 15.5 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט און 57.8 פון דאס לאנד'ס סך הכל עקספארט. די פֿאבריקאציע אינדוסטרי שטיצט אסאך אנדערע סעקטארס אין די עקענאמיע דורך זאכן וואס זיי קויפן און פארקויפן. אין די 990' רעסעסיע איז די פֿאבריקאציע סעקטאר פיל פארקלענערט געווארן און געמאכט פארלירן ארום 400,000 דזשאבס. זינט דעמאלט האט זיך עס שוין לאנג צוריקגעכאפט אבער פיל לאנגזאמער ווי עס פלעגט זיין. די סיבה דערצו איז די פארמערטע אימפארטן פון אלערליי פראדוקטן.
אין קאנאדע'ס ערשטע יארן האט זי פראדוצירט שיפן און פארם מאשינען. ווען די וועלט איז געווארן מער אינדוסטריאליזירט האט קאנאדע אויך אנגעהויבן מאסן פראדוקציע. די שטאט מאנטרעאל איז געווען די ערשטע פאבריקאציע ארט אין קאנאנדע וועלכע איז שפעטער איבערגענומען געווארן דורך טאראנטא. די פאבריקאציע אינדוסטרי איז געווארן גרויס צווישן די צוויי וועלט קריגן ווען אלע לענדער י האבן אנגעהויבן פראדוצירן מאשינערי.
קאנאדע'ס הויפט פֿאבריקאציע איז טראנפארטאציע עקוויפמענט, ספעציעל אויטאס און אויטא טיילן. די פירמעס דזשענעראל מאטארס, פארד, קרייסלער, טאיאטא, האנדא, און האנדעי האבן ריזיגע פליגלן אין קאנאדע, רוב פון זיי אין דרום אנטעריא און קוויבעק. די אויטא פאבריקאציע זעלבסט עקספארטירט אין די ווערד פון 57 ביליאן דאלאר יערליך. די אויטא פאבריקאציע אין קאנאדע האט זיך אנגעהויבן ווען די דריי גרעסטע אמעריקאנער אויטא פירמעס האבן געשלאסן אן אפמאך מיט די קאנאדער רעגירונג צו פראדוצירן ווייניגסטענס אזויפיל אויטאס וויפיל זי פארקויפט אינלאנד פער יאר. די קאנאדער אויטא אינדוסטרי פראדוצירט היינט געוויסע ערליי מאדעלן וועלכע ווערן געמאכט נאר אין קאנאדע, צום ביישפיל אלע מיניווענס פון די פירמע קרייסלער ווערן פראדוצירט אין קאנאדע.
נאך אויטאס קומט באן און פליגער עקוויפמענט וועלכע ווערט פראדוצירט אין מאנטרעאל דורך די וועלט באוואוסטע פירמע באמבארדיע. די פירמע גיט ארויס די צווייטע בעסטע באנען אין דער וועלט נאך דייטשלאנד. די נייע וואגאנען אינעם ניו יארק סיטי סובוועי און די שנעלצוג צווישן ניו יארק אין וואשינגטאן איז געבויט געוארן דורך באמבארדיע. אויך אין פליגער איז זי אויסגעצייכנט, ספעציעל מיט פריוואטע דזשעטס. די פירמע איז הויפטקווארטירט אין מאנטרעאל און האט אנדערע פליגלן אין גאנץ קאנאדע און איבער די וועלט. אנדערע פֿאבריקאציע אין קאנאדע זענען: עסן, פאפיר, כעמיקאלן, אייזן, עלעקטראניקס, און קליידונג.
אויסערן האנדל.
קאנאדע פארמאגט בלויז 0.5 פון די וועלט'ס סך הכל באפעלקערונג אבער איר עקספארט מאכט אויס 4 פראצענט. קאנאדע'ס עקספארט האט זיך ארויפגעארבעט נאך די צווייטע וועלט קריג. אין 945' האט איר עקספארט דערגרייכט די ווערד פון 2.3 ביליאן דאלאר. היינט איז עס געשאצט אויף 300 ביליאן. ווען מען רעכנט די פראצענט עקספארט קעגן די דזשי.די.פי. שטייט קאנאדע די העכסטע אין דער וועלט ביי 33.6 פראצענט. קאנאדע'ס אימפארט שטייט היינט נאנט צו 250 ביליאן דאלאר.
איר מערסטע האנדל איז מיט די פאראייניגטע שטאטן מיט וועלכע זי האנדעלט א חשבון פון מער ווי 2 ביליאן דאלאר טעגליך. ארום 4 פינפטלעך פון קאנאדע'ס עקספארט גייט קיין אמעריקע און 3 פערטל פון איר אימפארט קומט פון אמעריקע. עס זענען פאראן הונדערטער פירמעס וועלכע האבן פליגלן אין ביידע לענדער וועלכע שאפט א ריזיגע האנדל.
די גרויסע האנדל צווישן די צוויי רעגירונגען האט זיך אנגעהויבן נאכדעם וואס די צוויי רעגירונגען זענען איינגעגאנגען אויף אן אפמאך וועלכע האט געגרינדעט די ען-טי-עי וועלכע האט אראפגענומען אלע שטייערן און געעפנט א כמעט הונדערט פראצענטיגער פרייע האנדל וועלכע האט פילפאכיג פארמערט די האנדל יעדעס יאר. אין יאר 994' איז די ען-טי-עי פארשפרייט געווארן און געטוישט דעם נאמען אויף נאפט"א, ארייננעמענדיג אויך מעקסיקא אינעם פרייע האנדל זאנע. דאס אריינברענגען מעקסיקא האט באקומען גרויס קריטיק אין קאנאדע וועלכע האבן געטענה'ט אז עס שטערט קאנאדע'ס עקספארט. וויאזוי אימער האט זיך עס אויסגעגליכן מיט די יארן און האט אין פאקט נישט געשטערט קאנאדע. אויסער די פאראייניגטע שטאטן האט קאנאדע אסאך האנדל מיט יאפאן, בריטען, דייטשלאנד, צפון קארעא, האלאנד, און כינע.
וואלוטע און באנקירונג.
די פאראייניגטע וואלוטע אין קאנאדע איז די קאנאדער דאלאר וועלכע באשטייט פון 100 צענט (ארום 1.50 קאנאדער וואלוטע איז ווערד איין יו-עס דאלאר). די באנק אף קאנאדע, וועלכע איז געגרינדעט געווארן אין 935' און באלאנגט פאר די פעדעראלע רעגירונג, האט די איינציגסטע רעכט צו פרינטען פאפירענע דאלארן פאר די צירקולאציע.
די קאנאדער בענק האלטן געלט אין די ווערד פון 800 ביליאן דאלאר. דאס קומט אויס ארום 22,000 דאלאר פער מענטש. 90 פראצענט פון די געלט ליגט קאנצענטרירט און 6 גרויסע דאמעסטיק בענק וועלכע ווערן אפט אנגערופן די ביג סיקס (זעקס גרויסע). אויסער די 6 גרויסע בענק זענען פאראן נאך 3 דאמעסטיק בענק און ארום 50 אויסערן פארוואלטונג בענק וועלכע געבן ארבעט פאר 200,000 מענטשן וואס מאכט אויס 1.3 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט. די קלענערע בענק האבן זייערע אפיסעס און טאראנטא אדער מאנטרעאל. אבער די כלערליי פינאנציעלע סערוויס זענען צושפרייט אויך אין וויניפעג, קאלגערי, און ווענקואווער. די שטאט טאראנטא פארמאגט אויך א בערזע וועלכע איז די 6טע גרעסטע אין דער וועלט.
ביי די 990' רעסעסיע האבן די קליינע בענק געהאט שוועריקייטן דורכצושוויצן די שווערע צייטן און אסאך זענען ארויס פון ביזנעס אדער אפגעקויפט געווארן פון גרעסערע פירמעס. אויך גרויסע אינסטיטוציעס און בענק זענען עפעקטירט געווארן און אין א שיינעם טאג אין 994' האט די פירמע קאפעדערעישן טראסט, קאנאדע'ס פערטע גרעסטע טראסט פירמע, זיך דערקלערט באנקראט און ארויס פון ביזנעס.
די טראנספארטאציע איז גרויס אין קאנאדע און איז העכסט וויכטיג צוליב איר גרויסקייט און מענטשן וואס וואוינען אין אלע עקן צושפרייט. ארום 5.6 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט ארבעטן אין די טראנספארטאציע סעקטאר. פון די הויפט טראנספארטאציע זענען וואסער וועגן פאר קאמערציאלע פראכט. די גרעסטע וואסער וועג איז די סעינט לארענט טייך וועלכע איז געעפענט געווארן פאר ביזנעס אין 959'. דער סעינט לארענט טייך איז פארבינדן מיט'ן אטלאנטיק אקעאן. די צווייטע גרעסטע וואסער וועג איז אויפ'ן פאסיפיק צו די ווענקואווער פארטן. ארום 60,000 קאמערציאלע שיפן לאדענען און אפלאדענען 300 מיליאן טאנען פראכט יערליך.
רעילראוד'ס זענען פאראן גענוג אין די גרויסע קאנאדער טערעטאריע אבער ווייניג ווערן נאך היינט גענוצט. די צוויי הויפט באן פירמעס זענען סי-ען און סי-פי. אזוי ווי אין אנדערע אינדוסטריאליזירטע לענדער ווערן באנען ווייניג גענוצט אין קאנאדע און עס קאסט מער געלט דאס אויפהאלטן ווי די פראפיט. אין 977' האט די פעדעראלע רעגירונג געגרינדעט א פאראייניגטע דריטע רעיל פירמע מיט'ן נאמען וויא רעיל פאר פאסאזשירן און אריינגעלייגט אסאך געלט פאר אדווערטייזינג אויפצוארבעטן די רעיל פירמע.
קאנאדע פארמאגט איינע פון די בעסטע שאסייען סיסטעמען אין דער וועלט, גוטע שאסייען און גוט אויסגעלייגט פאר א לאנד מיט אזויפיל טעריטאריע. די רעגירונג און די קאנאדער איינוואוינערס האלטן עס פאר א וויכטיגע פריאריטעט און די רעגיורנג האט שטענדיג אוועקגעגעבן אסאך געלט פאר שאסייען און לאקאלע גאסן. אין די אנפאנג 90טע יארן האט די קאנסערוואטיווע רעגירונג אביסל נאכגעלאזט איר אויסגעבונג פאר ראודס און עס איז שפעטער געווארן א גאנצע אישו ביי די 93' פעדעראלע עלעקציעס ווען די ליבעראלע קאנדידאטור האט צוגעזאגט 6 ביליאן דאלאר איבערצומאכן און פארבעסערן אסאך ראודס. די ליבעראלע רעגירונג האט געהאלטן ווארט און געשענקט 2 ביליאן דאלאר. דאס איבעריגע געלט איז צוגעשטעלט געווארן דורך די פראווינציאלע רעגירונגען.
קאנאדע האט ארום 160,000 מייל (253,000 קילאמעטער) פון הייוועיס. די לענגסטע הייוועי איז די טראנס קאנאדע הייוועי וועלכע ציעט זיך פון סעינט דזשאונס, נופאונדלענד ביז וויקטאריע, בריטיש קאלאמביע. אין 98' זענען געווען 459 רעגיסטרירטע אויטאמאבילן פאר יעדע 1,000 איינוואוינער. (יאפאן האט געהאט 395, בריטען 373, און 478 אין די פאראייניגטע שטאטן). די טראקינג אינדוסטרי מאכט אויס 37.7 פראצענט פון טראנספארטאציע.
עירליין טראנספארטאציע איז ספעציעל וויכטיג פאר קאנאדע ווייל צו אסאך ראיאנען איז כמעט אוממעגליך אנצוקומען מיט אן אויטא ווייל עס איז נישטא קיין אויסגעפלאסטערטע ראודס צו פארשטופטע ערטער. מיט שיפן איז אויך נישט מעגליך נאר אין די קורצע זומער סעזאן ווייל ווינטער איז די וואסער פארפרוירן. לופט טראנספארטאציע איז פארנומען 90 פראצענט דורך די פירמע עיר קאנאדע וועלכע הלאט אן א ריזיגע נעטווארק פון דאמעסטיק און אינטערנאציאנאלע פלייטס. אין 00' האט עיר קאנאדע אפגעקויפט איר קאנקורענט קענעדיען עירליינס.
עס זענען פאראן 510 ערפארטס אין קאנאדע גרויסע און קליינע. די גרעסטע פון זיי זענען: פערסאן אינטערנאציאנאל אין טאראנטא, ווענקואווער אינטערנאציאנאל ערפארט, דארוואל און מיראבעל אין מאנטרעאל, און קאלגערי אינטערנאציאנאלע ערפארט. אלע ערפארטס זענען פריוואטיזירט זינט 95'. די רעגירונג האט אויך אינעם זעלבן יאר געעפענט דעם אפענע הימלן אגרימענט וועלכע האט אראפגענומען אלע געוועזענע רעגולאציעס צווישן עירליינס פון ביידע לענדער און ביידע האבן געקענט נוצן יענעמ'ס טעריטאריע. טייל פון די רעגולאציעס זענען איבערגעארבעט געווארן נאך די סעפטעמבער אטאקעס אין אמעריקע.
אין סך הכל פארנעמט די לופט טראנספארטאציע ארום 12 פראצענט פון טראנספארטאציע. אויסער עיר קאנאדע זענען היינט פאראן א קליינע צאל קאנאדער עירליינס וועלכע זענען פעסט אין ביזנעס, און פרובירן איבערנעמען די עירליין מארקעט. עיר קאנאדע איז א סימבאל פון א פירמע וואס האט אן עכטע מאנאפאל. די קליינע פירמעס באקומען נישט די רעכטן צו אפערירן נאר אין געוויסע געגענטער ווי אויך דארט האט עיר קאנאדע ביליגע עירליינס מיט אנדערע נעמען. אינטערעסאנט איז אז די פירמע עיר קאנאדע איז געווען די איינציגסטע עירליין אין נארט אמעריקע וואס האט פארדינט געלט אין די געוועזענע יאר זינט סעפטעמבער עלעוון.
קאמוניקאציע איז זייער גרויס און פארגעשריטן אין קאנאדע. ארום 1.8 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט ארבעטן אין די קאמוניקאציע סעקטאר און מאכט אויס 4.2 פראצענט אינעם דזשי.די.פי. קאמוניקאציעס רעכנט אריין ראדיא, טעלעוויזיע, טעלעקאמוניקאציעס, און פרינט מעדיע (צייטונגען).
די קליינע קאנאדער באפעלקערונג פארמאגט 500 פריוואטע ראדיא סטאנציעס און 110 טעלעוויזיע סטאנציעס איבער'ן לאנד. מען שאצט אז 99 פראצענט קאנאדער היימען פארמאגן ביידע. די פאבליק קאנאדער בראודקעסטינג פירמע,סי-בי-סי, גיט ענגלישע און פראנצויזישע סערוויס איבער גאנץ קאנאדע און 99 פראצענט פון לאנד האט צוטריט צו זייער סערוויס. סי-בי-סי פארמאגט אונטער זיך 65 ראדיא און 30 טעלעוויזיע סטאנציעס און אין די לעצטע יארן אויך צוויי אינטערנעט וועב זייטלעך. די רעגירונג איז גענצליך פאראנטווארטליכט אויף די פירמע און גוט זיי צוטריט צו אלע ערטער אינעווייניג אין די רעגירונג'ס געביידעס.
מער ווי 99 פראצענט פון קאנאדע'ס היימען פארמאגן כאטש איין טעלעפאן וועלכע באהעפט זיי צו א סאפיסטיקירטע טעלעקאמוניקאציע נעטווארק. רוב דאמעסטיק סערוויסעס ווערט געגעבן דורך סטענטאר עלייענץ, א פאראייניגונג פון 9 פראווינציאלע (7 פריוואטע און 2 פאבליק) טעלעפאן קארפאראציעס. קאנאדע האט עטליכע אייגענע סעטעלייטס וועלכע פירן אריבער צענדליגער טויזענטער קאמוניקאציע אפעראציעס יעדע מינוט אין טאג. בדרך כלל איז קאנאדע פון די מערסט פארגעשריטענע לענדער אין טעלעקאמוניקאציעס.
אין די לעצטע יארן זענען צעלולארע טעלעפאנען שטארק אריינגעכאפט געווארן ביי די קאנאדער מאסן וועלכע באקומען סערוויס פון 4 גרויסע טעלעפאן פירמעס, אריינגערעכנט עי-טי-ענד-טי וועלכע איז די צווייטע גרעסטע אין סעליולערס אין קאנאדע. אין כמעט אלע טעלעקאמוניקאציע זאכן זענען די קאנאדער געווען פון די ערשטע צו האבן. ארום 4 פראצענט היימען האבן א פעקס מאשין, 40 פראצענט א קאמפיוטער, און איבער 30 פראצענט האבן אינטערנעט וועלכע איז די צווייטע העכסטע ראטע אין דער וועלט נאך נארוועגן.
קאנאדע פארמאגט 107 טעגליכע צייטונגען וועלכע צירקולירן צו 4.7 מיליאן מענטשן. ארום 70 פראצענט פון די אלע נייעס פאפירן באלאנגען צו 5 גרויסע מידיא קארפאראציעס, 4 פון זיי אינטערנאציאנאלע פירמעס. די מערסט געליינטע צייטונגען זענען: די גלאוב ענד מעיל, טאראנטא סטאר, און טאראנטא סאן אין אנטעריא. לא דעוויא, די גאזעט, לא פרעס, לא דזשורנאל די מאנטרעאל אין קוויבעק. די גרעסטע פון זיי אלע איז די גלאוב ענד מעיל וועלכע איז די איינציגסטע צייטונג וואס צירקולירט אין גאנץ קאנאדע. קאלגערי העראלד און עדמאנטאן דזשורנאל אין אלבערטא, די פראווינץ און ווענקואווער סאן אין בריטיש קאלאמביע, וויניפעג פרי פרעס אין מאניטאבע.
די קאנאדער צייטונגען זענען פון ליבעראלע ביז קאנסערוואטיווע. צום ביישפיל אין טאראנטא וואו עס ווערן פארקויפט די מערסטע צייטונגען, איז די טאראנטא סאן א קאנסערוואטיווע, די גלאוב ענד מעיל איז שטארק ליבעראל אין סאציאלע אישוס אבער איז קאנסערוואטיוו אין פינאנציעלע אישוס און די טאראנטא סטאר איז אינגאנצן ליבעראל.
רוב בריוון ווערן געשיקט דורך קאנאדע פאסט וועלכע איז א פובליקע קארפאראציע. עס זענען פאראן עטליכע פריוואטע פירמעס, אריינגערעכנט פורולעיטאר, יו-פי-עס, און פעדעקס.
טוריזם אין קאנאדע פארנעמט ארום 4 פראצענט פון דזשאבס און גוטע 5 פראצענט אינעם דזשי.די.פי. קאנאדע'ס פארשידענהייט פון סעזאנען און אטראקציעס ברענגט אסאך טוריסטן יערליך. די פארנומענסטע צייטן פאר טוריסטן איז אין דער זומער ווען עס שפילן עטליכע אזויגערופענע פעסטיוועלס אין טייל פראווינצן. אויך אין ווינטער קומען אסאך טוריסטן צו זען די הויכע שנייען און פאר די צענדליגער אקטיוויטעטן וועס מען קען טאן און שפילן אין די שניי. צום מערסטן איז באקאנט די מאונט טראמבלאנט בערג וועלכע ברענגט מענטשן פון די גאנצע וועלט, אריינגערעכנט הויכע פערזענליכקייטן.
ארום 60,000 קאנאדער ביזנעסער ארבעטן אין טייל פאר טוריזם. מער ווי צוויי דריטל פארדינטסן פון טוריזם קומען פון קאנאדער איינוואוינער זעלבסט. די מערסטע טוריסטן פון אנדערע לענדער קומען פון אמעריקע (80 פראצענט), בריטען (4.5 פראצענט), און יאפאנעזער (4.1 פראצענט).
קאנאדע
באַנגלאַדעש ("באַנגלאַדעש"), אפיציעל די פֿאלקס־רעפובליק פון באנגלאדעש (গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ "Gônoprojatontri Bangladesh"), איז א לאנד אין דרום-מזרח אזיע ארומגענומען פֿון אינדיע כמעט פֿון אלע זײַטן, אחוץ א קליינער גרענעץ מיט בורמע אין דרום-מזרח און לעבן דער בוכטע פון בענגאל צו דרום. די הויפטשטאט איז דאקא. די אפיציעלע שפראך פון בענגאל איז בענגאליש. בענגאל איז א זייער ארעם לאנד. ער איז א מיטגליד אין דער קאמאנוועלט. באנגלאדעש איז דער וועלט׳ס אכט־מערסט באפעלקערט לאנד.
די איינוואוינערס אין באנגלאדעש זענען 89.7% מוסולמענער און 2% הינדו. איסלאם איז די אפיציעלע רעליגיע פון באנגלאדעש.
די צוויי גרעסטע שטעט זענען די הויפטשטאט דאקא און טשיטאגאנג.
דער גרעסטער טייל פון באנגלאדעש איז באדעקט מיט דער בענגאל־דעלטע, די גרעסטע דעלטע אויף דער וועלט. דאס לאנד האט 700 טייכן און 8,046 ק״מ פון אינלענדישע וואסערוועגן. דאס לאנד האט א גרויסן אויסוואל פון פלאנצן און בעלי-חיים, כולל די בענגאל-טיגערס, דער נאציאנאלער בעל-חי, וואס איז אין געפאר פון אויסשטארבן.
בענגאל איז אן אנטוויקלונגס-לאנד, און איינער פון די גרעסטע טעקסטיל עקספארטירערס אין דער וועלט. זיינע הויפט האנדל־שותפים זענען דער אייראפעאישער פארבאנד, די פאראייניגטע שטאטן, כינע, אינדיע, יאפאן, מאלייזיע און סינגאפור. באנגלאנדעש איז א מיטגליד אין די פאראייניקטע פעלקער און דער וועלט האנדל ארגאניזאציע.
באנגלאדעש האט פילצאליגע זגאלן פון אמפיביעס (53), רעפטיליעס (139), ים-רעפטיליעס (19) און ים-זויגערס (5). אויך האט ער 628 זגאלן פון פויגלען.
באנגלאדעש, אן אנטוויקלונגס-לאנד מיט א מארק-באזירטער געמישטער עקאנאמיע, האט די דריט־גרעסטע דרום־אזיע עקאנאמיע (נאך אינדיע און פאקיסטאן) און די צווייט־העכסטע פרעמדע-וואלוטע רעזערוון. דער איינקונפט פער מענטש איז געווען $1754 אין 2018 מיט א ברוטא אינלענדישן פראדוקט פון $285 מיליאן. באנגלאדעשער וואס וואוינען אין אויסלאנד האבן אריינגעשיקט $15.31 ביליאן אין 2015.
במשך די ערשטע פינעף יאר פון זעלבשטענדיקייט האט באנגלאדעש אדאפטירט סאציאלישטישע פאליטיק. די שפעטערדיקע רעגירונגען האבן צוריקגעשטעלט פרייע מארקן און האבן פראמאווירט דעם לאנד׳ס פריוואטן סעקטאר. אין 1991, האט פינאנץ מיניסטער סייפֿור ראהמאן איינגעפירט א פראגראם פון עקאנאמישער ליבעראליזאציע. דער פריוואטער סעקטאר אין באנגלאדעש האט זיך גיך אויסגעברייטערט, מיט א צאל קאנגלאמעראטן וואס טרייבן די עקאנאמיע. די הויפט אינדוסטריעס שליסן איין טעקסטיל, אפטייקווארג, שיפבויעריי, שטאָל, עלעקטראניק, ענערגיע, קאנסטרוקציע מאטריאלן, כעמיקאלן, קעראמיק, עסנווארג פראצעסירן און לעדערנער גיטער. אין דעם יאר 2014-15 האבן עקספארטן פארמערט מיט 3.3% אנטקעגן דעם פריערדיגן יאר צו $30 ביליאן, אבער באנגלאדעש׳נס האנדל דעפיציט האט געשטיגן מער ווי 45% אין דער זעלבער תקופה. דער גרעסטערעקספארט פארדינסט איז פון דער קליידער־פאבריקאציע אינדוסטריע.
א שטארקע מניעה צו באנגלאדעש׳נס עקאנאמישער אנטוויקלונג איז א נישט-גענוגיקע קראפט־פארזארגונג. לויט דער וועלט באנק, זענען שוואכער גובערנאנץ, קארופציע און שוואכע פובליקע אנשטאלטן אויך חשובע ארויסרופן. אין אפריל 2010, האט סטאנדארט און פורס געגעבן באנגלאדעש א BB- לאנגער-פעריאד קרעדיט-שאצונג, נידעריגער ווי אינדיע אבער העכער ווי פאקיסטאן און סרי לאנקא.
דאס לאנד איז מערקבאר פאר זיין באדן-פרוכפערקייט ערד, כולל די גאנגעס דעלטע, סילהעט דיוויזיע און די טשיטאנגאנג בארג טראקטן. לאנדווירטשאפט איז דער גרעסטער סעקטאר פון דער עקאנאמיע, און האט בייגעשטייערט 18.6 פראצענט פון באנגלאדעשנ׳ס ברוטא אינלענדישן פראדוקט אין נאוועמבער 2010 און האט באשעפטיקט אומגעפער 45 פראצענט פון דעם ארבעטסקראפט. דער לאנדווירטשאפט סעקטאר מאכט א רושם אויף ארבעטס־גענערירן, לינדערן ארימקייט, מענטשלעכע רעסורסן אנטוויקלונג און עסן זיכערקייט. מער באנגלאדעשער פארדינען זייער פרנסה פון אגריקולטור ווי פון נאר וועלכן אנדערן סעקטאר. באנגלאדעש איז די הויפט פראדוצירער פון רייז (פערטער אין דער וועלט), קארטאפל (זיבעטער), טראפישע פרוכטן (זעקסטער), יוטער(צווייטער) און טייכווירטשאפט (פינפטער).
באנגלאדעש איז דער זיבעט־גרעסטער נאטירלעכע גאז פראדוצירער אין אזיע, גרעסער ווי דער שכן מיאנמאר, און 56 פראצענט פונעם לאנד׳ס עלעקטריע ווערט גענערירט דורך נאטירלעכער גאז. גרויסע גאז פעלדער זענען פלאצירט אין די צפון־מזרח (ספעציעל סילהעט) און דרום (כולל באַריסאַל און טשיטאגאנג) ראיאנען. די נאציאנאלע ענערגיע פירמע הייסט פעטראבאנגלא. די אמעריקאנישע פילנאציאנאלע קארפאראציע שעווראן פראדוצירט 50 פראצענט פון באנגלאדעש׳נס נאטירלעכע גאז. לויט די געאלאגן אנטהאלט די בוכטע פון בענגאל גרויסע נישט אנגערירטע גאז רעזערוון אונטערן ים. באנגלאדעש האט ממשותדיקע רעזערוון פון קוילן, מיט עטלעכע קוילן מינעס וואס אפערירן אין דעם צפון־מערב. באנגלאנדעש האט איינע פון דער וועלט׳ס עלטסטע טיי אינדוסטריעס, און איז א הויפט עקספארטירער פון פיש און ים־עסן.
באנגלאדעש׳נס טעקסטיל און קליידער אינדוסטריעס זענען דעם לאנד׳ס גרעסטע פאבריקאציע סעקטאר, מיט עקספארטן אין 2014 פון $25 ביליאן. לעדער-גוטער פאבריקאציע, בפרט שוכווארג, איז דער צווייט־גרעסטער עקספארט סעקטאר. די אפטייקווארג אינדוסטריע פארזארגט 97 פראצענט פון אינלענדישער פאדערונג, און עקספארטירט צו פיל לענדער. שיפבויעריי האט גיך געוואקסן און עקספארטירט צו אייראפע.
נישט-דערנערונג איז א לאנגיעריקער פראבלעם פאר באנגלאדעש. די וועלט באנק שאצט אפ אז באנגלאדעש איז דאס ערשטע לאנד אין דער וועלט לויט דער צאל קינדער וואס לײַדן פון נישט-דערנערונג.
מיינט איר מין (אידענטיטעט)? מיינט איר סעקסואליטעט?
סעקס אדער געשלעכט איז די אקט פון זיך מזווג זיין, אויסצודרוקן געפילן פון ליבשאפט אדער גלוסטעניש צווישן צוויי מענטשן,טראדיציאנאל איז דאס צווישן א מאן און א פרוי, און איז די וועג צו ברענגען קינדער.
כראניק.
צוויי פאקטארן שפילן א ראָלע אין סעקס; 1) ליבע 2) גלוסט.
די מאדערנע וועלט טיילט איין סעקס אין 3 טיילן.
1) די ערשטע טייל איז תאוה. תאוה ברענגט דעם פעניס צו א פולשטענדיקער שטייפקייט דאס פאסירט דורך די אדערן וועלכע נעמען אריין בלוט אינעם פעניס, וואס ברענגט אז דער פעניס ווערט שטייף און אויסגעצויגן. ברענגט דעם פעניס ארויסצולאזן א פייכטע גלענד וואס פאסירט אין די לעצטע רגעים איידער דעם קלימאקס.
2) דער קלימאקס פאסירט ספאנטאן. וואס ברענגט דעם מענטש צו ארגעזעם, וואס זיינע מוסקלען אין דער פעניס שפייען אויס מיט קראפט מענליכער פליסיגקייט, אין וועלכן עס איז קאנצענטרירט עטליכע מיליאן ספרעמעס, וואס ווען דאס דערגרייכט אינעם אינערליכן טייל פון די קליטארע פון די פרוי קען געבוירן א קינד ביז 7 אדער 9 מאנאט.
3) נאך בערך 15 סעקונעס נאך ארגעזם, קומט דער צוריקציען פעריאדע. וואס לאזט אויס דאס שטייפקייט אינעם פעניס. די בלוט לויפט צוריק ארויס, און די כוחות פונעם מענטש פארלאזן אים.
עס נעמט בערך 15 ביז 20 מינוט אז דער רייץ נאך סעקס זאל צוריקקומען צו איר פריערדיגער שטאנד, און שטייפקייט. עס זענען פארן געװיסענע לייט וועלן קענען דאס באווייזן מערערע מאל אן איבעררייס.
אויב מען אנאזינט (מ׳רייבט זיך אויס) אפט, (צ.ב.ש. עטליכע מאל א טאג) ווערט די זרע ווייניגער ביי די נעקסטע מאלן, ווייל דער קערפער יאגט נישט אָן באשאפן נייע זרע. אבער פיל אנאזינען איז נישט קיין סכנה פארן קערפער. אויך די רייץ ווערט שוואכער נאכן אנאזינען אדער ווען איינער אנאזינט האפט-מאל, און ווייניגער בלוט קומען צום פעניס, וואס דערפאר וועט די פעניס זיין ווייניגער שטייף.
לויט די פארשער איז געזונט צו ארויסנעמען זרע יעדן טאג וואס פארמיינד פראזאטע קרעבס [http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-2696795,00.html].
סעקס אין דער תורה.
אין דער תורה איז פארהאן פילע פארשידענע הלכות אישות וו.צ.ב. האמאסעקסואליזם, א פארבאט צו האבן סעקס בשעת א פרוי איז א נדה, פארשידענע דינים און פירונגען. און אויך שפעטערע הלכות וואס שטאמן פון תקנת עזרא.
קבלה רופט איר אן "מדת היסוד", - אלס די גרונט פון די תורה, נאך יוסף הצדיק, וואס איז בייגעשאטאנען נישט צו האבן סעקס מיט אשת פוטיפר.
ביי די אידן מעג א מאן האבן סעקס נאר מיט זיין אייגענע פרוי. סעקס פאר זיך איז א באהאלטענע טעמע וואס פרומע אידן רעדן נישט אפען קיין ווארט דערוועגן צוליב צניעות.
די ברוקלין בריק איז איינע פון די עלטסטע הענג-בריקן אין אמעריקע. זי ציט זיך 1,595 פיס העכערן איסט ריווער באהעפנדיג די צוויי ניו יארק סיטי באראס ברוקלין און מאנהעטן. ווען מען האט עס געענדיגט אויפצובויען איז עס געווען די גרעסטע הענג-בריק אין די וועלט און דער ערשטער אייזן שטריק בריק. די טורעמס וואס דער בריק האלט זיך אויף זענען במשך פון עטליכע יאר געווען די העכסטע געביידעס אין צפון און דרום אמעריקע. אין 1964 האט מען עס באשטימט אלס נאציאנאלע היסטארישע לאנדמארק.
ברוקלין בריק איבערן מזרח טייך
מען האט עס אנגעהויבן בויען דעם 3טן יאנואר, 1870, און עס איז פארטיג געווארן 13 יאר שפעטער, און מען האט עס געעפנט דעם 24סטן מאי, 1883. אין יענעם ערשטן טאג זענען 1800 אויטאס און 150,300 אדורכגעפארן דעם בריק. די געבוי האט געקאסט 15.5 מיליאן דאלער. און ארום 27 מענטשן זענען געשטארבן אין אומפאלן אין די יארן וואס מען האט געבויעט דעם בריק.
הר"ר שרגא פייוול הלוי זימערמאן איז דער היינטיגער אב"ד פֿון דער פֿעדעראציע פֿון שולן אין ענגלאנד. פֿריער איז ער געווען עלף יאר אב בית דין אין גייטסהעד.
זיין ערשטע רבנישע שטעלע איז געווען אלס דיין און רב אין קהל עדת ישרון פון וואשינגטאן הייטס אין זייער שול אין מאנסי. דערנאך איז ער גיווארן רב פֿון קהל בני אשכנז אין מאנסי.
ר"ח אייר תשס"ח איז געווען זיין הכתרה אלס גייטסהעדער רב.
אנוועזנד ביי דער הכתרה זענען געווען הרב משה חיים אפרים פאדווא, אב"ד פון התאחדות קהלות החרדים, לאנדאן און הרב מענדל שנייבאלג אב"ד פון מחזיקי הדת, מאנטשעסטער און אנדערע חשובע ענגלישע רבנים.
אין יאר תש״פ איז ער געווארן ראב״ד פון דער לאנדאנער ״פֿעדעראציע״ קהילה.
הרב זימערמאן איז א זון פון ר' יצחק אשר הלוי זימערמאן און אן אייניקל פון הר"ר יונה הורוויץ אב"ד אונסדארף און פראנקפורט. ער איז אן איידעם ביי הרב דוד דאננער.
‫אַסטראָנאָמיע (פון) איז די נאטור-וויסנשאפט וואס באהאנדלט הימלישע אביעקטן און פֿענאמענען, און אַלעס װעגן אַנטװיקלונגען אַרום אונדזער װעלט ווי צ.ב. די זון מיט דער לבֿנה, שטערן און אַלע הימל געשעענישן.
אַסטראָנאָמיע װערט גערעכענט אַלס זײער אַן אַלטע װיסנשאַפֿט, װאָס עס איז דערקענט שױן צום װיינעגסטן ארום 6000 יאָר. סי טוט אנווענדן מאטעמאטיק, פיזיק און כעמיע בכדי אויפצוקלערן די היסטאריע פון די הימלישע אביעקטן, כולל פלאנעטן, לבנות, שטערן, נעפלען, גאלאקסיעס און קאמעטן; די פֿענאמענען שליסן איין סופערנאווע אויפרייסן, קוואסארן, בלאזארן, פולסארן און קאסמישע מיקראכוואליע הינטערגרונט שטראלונג. אין אלגעמיין געהערן אלע פֿענאמענען וואס שטאמען פון אינדרויסן דער ערד׳ס אטמאספער צו אסטראנאמיע. א צווייג פון אסטראנאמיע גערופן קאסמאלאגיע איז די שטודיע פונעם אוניווערס אינגאנצן.
אַסטראָנאָמיע העלפֿט אונדז מיט אונדזער צײַט און נוצן זיך מיט דעם נײטיקן קאַלענדאַר װאָס פֿירט אונדזערע טעג, װאָכן, חדשים, און יאָרן אין זײער שטײגער, לױט די זון אָדער (לבֿנה). ‬
אין די אמאליגע צייטן איז אסטראנאמיע געווען די אבזערוואציעס און פארויסזאגען פון די באוועגונגען פון די הימלישע קערפער וואס מען קען זען מיט די אויגן. היינט ווערט אסטראנאמיע אפט גערעכנט כמעט די זעלבע ווי אסטראפיזיק.
די ערשטע אסטראנאמען האבן געזען די שטערן נאר מיט זייערע אויגן. זיי האבן געמאכט מאפעס פון די שטערן און מיט זיי אויסגערעכנט וועלכע צייט אין יאר איז עס. די פריערדיקע ציוויליזאציעס, ווי די מאיא און די אוראלטע עגיפטישע האבן געבויט אבזערוואטאריעס צו קוקן אויף די שטערן און מאכן שטערן מאפעס. זיי האבן אויך אויסגעטראכט וואו די ערד געפינט זיך אינעם אוניווערס.
זיי האבן געהאלטן אז די ערד איז דער צענטער פונעם אוניווערס און די זון, די לבנה און די שטערן דרייען זיך ארום דער ערד. דאס ווערט גערופן דער געאצענטרישער מאדעל פונעם אוניווערס, אדער די פטאלעמי־סיסטעם.
א גאר וויכטיגע אנטוויקלונג איז געווען דער אנהייב פון מאטעמאטישער און וויסנשאפטלעכער אסטראנאמיע, וואס האט אנגעהויבן ביי די בבליים, וואס האבן אראפגעלייגט די יסודות פאר שפעטערדיקע אסטראנאמישע טראדיציעס אין אנדערע ציוויליזאציעס. די בבליים האבן אנטפלעקט אז ליקוי לבנה׳ס חזר׳ן זיך איבער אין א ציקל וואס מען רופט א סאראס.
נאך די בבליים זענען זינענדיקע פארויסיקע טריט אין אסטראנאמיע געמאכט אין אוראלט גריכנלאנד און דער העלעניסטישער וועלט. האט געזוכט א ראציאנאלע פיזיקאלישע אויפקלערונג פאר הימלישע פענאמענען. אין דעם 3טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג האט אריסטארכוס פון סאמאס געשאצט די גרייס און דיסטאנץ פון דער לבנה און דער זון, און ער האט פארגעשטעלט א מאדעל פון דער זון סיסטעם וואו די ערד און די פלאנעטן דרייען זיך ארום דער זון, וואס מען רופט היינט דעם העליאצענטרישן מאדעל. אין דעם 2טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג האט היפארכוס אנטפלעקט פרעצעסיע, האט אויסגערעכנט די גרייס און דיסטאנץ פון דער לבנה און האט ערפינדעט די ערשטע אסטראנאמישע געצייג ווי דער אסטראלאב. היפארכוס האט אויך געשאפן א קאטאלאג פון 1020 שטערן, און מערסטע פון די שטערנגרופעס פון דעם צפונדיקן האלבקיילעך שטאמען פון גריכישער אסטראנאמיע.
וויסנשאפטלעכע רעוואלוציע.
a> האבן אנטפלעקט אז דער אייבערפלאך איז בערגיק.
במשך דעם רענעסאנס האט ניקאליי קאפערניק פארגעשטעלט א העליאצענטרישן מאדעל פון דער זונסיסטעם. זיין ווערק איז געווארן פארטיידיקט דורך גאלילעא גאלילעי און פארברייטערט דורך יאהאנעס קעפלער. קעפלער איז געווען דער ערשטער וואס האט אויסגעקלערט א סיסטעם וואס האט געהעריג באשריבן די פרטים פון דער באוועגונג פון די פלאנעטן ארום דער זון. However, קעפלער האט אבער נישט מצליח געווען צו פארמולירן א טעאריע וואס לינג אונטער די געזעצן וואס ער האט אנגעשריבן. ענדלעך האט אייזיק ניוטאן, מיט זיין ערפינדונג פון הימלישער דינאמיק און זיין געזעץ פון גראוויטאציע, אויפגעקלערט די באוועגונגען פון די פלאנעטן. אויך האט ניוטאן אנטוויקלט דעם שפיגל-טעלעסקאפ.
פארבעסערונגען אין די גרייס און קוואליטעט פונעם טעלעסקאפ האבן געברענגט נייע אויפדעקונגען. דער ענגלישער אסטראנאם דזשאן פלאמסטיד האט קאטאלאגירט מער ווי 3000 שטערן, דער אסטראנאם וויליאם הערשל האט געמאכט א פרטימדיקן קאטאלאג פון נעפלקייט און גרופקעס און אין 1781 האט ער אנטפלעקט דעם פלאנעט אוראנוס דעם ערשטן נייעם פלאנעט וואס מ׳האט געפונען. דער דיסטאנץ צו א שטערן האט מען אנאנסירט אין 1838 ווען פרידריך בעסל האט געמאסטן דעם פאראלאקס פון 61 Cygni.
דער עקזיסטענץ פון דער ערד׳ס גאלאקסיע, דער מילכיגער וועג, ווי אן אייגענע גרופע פון שטערן האט מען נאר באוויזן אין דעם 20סטן יארהונדערט, צוזאמען מיטן עקזיסטענץ פון ״דרויסנדיקע״ גאלאקסיעס. אז מען האט אבזערווירט ווי יענע גאלאקסיעס ציען זיך צוריק האט דאס געברענגט צו אנטפלעקן די פארברייטערונג פונעם אוניווערס. טעארעטישע אסטראנאמיע האט געברענגט צו ספעקולאציעס וועגן דעם עקזיסטענס פון אזעלכע אביעקטן ווי שווארצע לעכער און נייטראנען שטערן, וואס אסטראנאמען ניצן אויפצוקלערן געוויסע אבזערווירטע פענאמענען ווי קוואסארן, פולסארן, בלאזארן און ראדיא גאלאקסיעס. אין דעם 20סטן יארהונדערט האט מען פארמולירט די אורקנאל טעאריע, און א ראיה דערצו די קאסמישע מיקראכוואליע אונטערשלאק שטראלונג און האבל׳ס געזעץ. אין פעברואר 2016 האט מען אנטפלעקט אז דעם סעפטעמבער פריער האט מען אפגעשפירט גראוויטאציע־כוואליעס.
אבסערוואציע-אסטראנאמיע.
דער הויפט מקור פון אינפארמאציע וועגן הימלישע קערפערס און אנדערע אביעקטן איז זעבארע ליכט אדער מער אין אלגעמיין עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג. אבסערוואציע־אסטראנאמיע קען מען קאטעגאריזירן לויט דעם טייל פונעם עלעקטראמאגנעטישן ספעקטער וואו מען האט געמאכט די אבסערוואציעס. טיילן פון דעם ספעקטער קען מען אבסערווירן פון דער ערד׳ס אייבערפלאך, אבער אנדערע טיילן קען מען אבסערווירן נאר פון גרויסע הייכן אדער אינדרויסן פון דער ערד׳ס אטמאספער.
ראדיא-אסטראנאמיע.
ראדיא-אסטראנאמיע באניצט שטראלונג מיט כוואליעלענג גרעסער פון בערך איין מילימעטער, אינדרויסן פון זעבאר. ראדיא-אסטראנאמיע איז אנדערש פון כמעט אלע אנדערע סארטן אבסערוואציע-אסטראנאמיע ווייל די אבזערווירטע ראדיא-כוואליעס טוט מען באהאנדלען טאקע ווי כוואליעס ענדערשט ווי דיסקרעטע פאטאנען. דערפאר איז איז עס פארהעלטעניש גרינגער צו מעסטן סיי די אמפליטוד און סיי די פֿאזע, וואס מען קען נישט אויספירן אזוי גרינג ביי קערצערע כוואליע-לענג.
ציינדאקטעריי איז די "אפשאצונג, דיאגנאז, פֿארמײַדן און באהאנדלונג (כירורגישע אדער נישט-כירורגישע פראצעדורן) פון קראנקייטן און מצבים פון דעם מויל לאך, באזונדער די ציין". איינער וואס פראקטיצירט ציינדאקטעריי הייסט א דענטיסט. ציינדאקטעריי ווערט גערעכנט א צווייג פון מעדיצין. די מערסטע טייל דענטיסטן ארבעטן פריוואט, אבער עס זענען פאראן אויך דענטיסטן וואס ארבעטן אין שפיטעלער און אנשטאלטן.
די צוויי מערסט פארשפרייטע ציין־קראנקייטן זענען ציינפוילונג און ציינפלייש קראנקייט.
בדרך כלל, אין די מערב לענדער דארף מען שטודירן פיר יאר נאכן באקומען דעם דיפלאם ביז מען קריגט אן ערלויבניש צו ארבעטן אלס דענדיסט. רוב דענטיסטן האבן נישט קיין דאקטאר דיפלאם; טראץ דעם רופט מען זיי מיטן "דאקטער" טיטל.
מאגלעוו באן איז א באן וועלכע פארט אויף עלעקטרא-מאגנאטישער ענערגיע און הייבט זיך פון די רעלסן מיט עטליכע אינטשעס מאכנדיג די רייזע א שטילע און רואיגע טראץ איר שנעלקייט. די מאגלעוו באנען קענען שוין היינט גיין ביז 500 קילאמעטער פער שטונדע (311 מ.פ.ש.) און איר טעכנאלאגיע וועט אין דער צוקונפט ערלויבן זי צו גיין ביז 1,000 קילאמעטער פער שטונדע וועלכע איז שנעלער ווי א געווענליכע פליגער.
די טעכנאלאגיע דערפון איז אויסגעטראפן געווארן אין די 60ער יארן און עס האט גענומען אסאך צייט ביז מען האט דאס געברענגט צו רעאליטעט ערשט אין קליינע פארמאטן און דערנאך צו פולע סיסטעמען.
די איינציגטסע קאמערציאלע מאגלעוו סיסטעם פאר ציווילע טראנספארטאציע איז די מאגלעוו באן סיסטעם אין שאנכאי, כינע, וועלכע לויפט פון דעם צענטער אין שטאט ביז די פודאנג אינטערנאציאנאלע לופטפעלד. דער באן מאכט די 30 קילאמעטער רייזע אין 7 מינוט און 20 סעקונדן און גייט א מאקסימום שנעלקייט פון 431 קילאמעטער פער שטונדע. דער באן פארט יעדע 15 מינוט און קאסט די ווערט פון 6 אמעריקאנער דאלאר פער טיקעט. אזא רייזע מיט אן אויטא דורכאויס די פארנומענע גאסן אין שאנכאי געדויערט בערך א שטונדע.
זינט די שאנכאי מאגלעוו באן סיסטעם איז אריין אין באנוץ אין ענדע 03' האבן מערערע שטעט אנגעהויבן באטראכטן אזא סיסטעם פאר ווייטע און פארנומענע באן ליניעס. אויך אין אמעריקע באטראכט מען עטליכע אזעלכע ליניעס און א פראטאטיפ סיסטעם איז געבויט געווארן אין די אלד דאמיניען יוניווערסיטי אין נארפאלק, ווירזשיניע, וואו דער סיסטעם ווערט פרובירט און געפארשט און האט שוין אפגעקאסט צענדליגער מיליאנען דאלארן.
עס וועט אבער נישט זיין גרינג צו טוישן עקזיסטירנדיגע באן סיסטעמעם צו א מאגלעוו סיסטעם וויבאלד עס פעלט אויס איבערצומאכן די גאנצע אינפראסטרוקטור וועלכע איז א טייערע פראיעקט און נעמט אסאך צייט און נישט אלע שטעט קענען זיך ערלויבן צו האלטן אפגעשפארט זייער באן סיסטעם פאר אזוי לאנג. אפשאצונגן צייגן אז אין אמעריקע וואלט אזא סיסטעם געקאסט צווישן 10 און 30 מיליאן דאלאר פער מייל וואס מיינט אז א סיסטעם צווישן ניו יארק און וואשינגטאן די.סי. וואלט געקאסט צווישן 5 און 10 ביליאן דאלאר.
מאגנאט און עלעקטראמאגנאט.
דאס ווארט מאגלעוו רעפרעזענטירט די צוויי ווערטער מעגנאטישע לעוויטאציע וואס מיינט מאגנאטישע אונטערהייבונג. דאס ווארט לעוויטאציע מיינט די פארקערטע טבע פון גראוויטי. דער מאגלעוו באן זיצט נישט אויף קיין רעלסן נאר פליט אין דער לופטן ווי מיר וועלן באלד זען.
די טבע פון א מאגנאט איז אז עז וועט אמאל קלעבן איינע צו די אנדערע און אמאל וועט עס אפשטויסן איינע די אנדערע און דאס האט צעטאן מיט די מאגנאטישע פאולס פון די ערד. א מאגנאט איז א שטיין וועלכע מען גראבט ארויס פון די ערד אבער קען אויך געמאכט ווערן מיט אייזן און עלעקטריק. ווען מען נעמט א מאגנאט און מען לאזט עס הענגן פון א שטריק וועט זיך עס שטענדיג ענדיגן צו די זעלבע זייטן צפון און דרום. אויב איר ווילט דאס פרובירן מאכט א צייכן אויפ'ן מאגנאט און איר וועט זען אז יעדעס מאל וועט די געפארבטע זייט ענדיגן אדער צו צפון אדער צו דרום. דאס איז וויבאלד יעדע מאגנאט באקומט איר כוח המשכה פון די מאגנאטישע פעלדער וועלכע געפינען זיך ביי די צוויי עקן פון די וועלט.
ווען מאגנאטן קומען זיך צוזאם וועלן זיי קלעבן איינע צו די אנדערע אויב זיי זענען ביידע אויסגעדרייט די זעלבע וועג צו זייער דרום זייט אדער צפון זייט. ווען די צוויי טיילן זיך אפ איינע פון די אנדערע איז א סימן אז די צוויי זענען אויסגעדרייט איינע קעגן די אנדערע. יעדע מאגנאט פארמאגט א מאגנאטישע פעלד אין זיך און וויפיל מען זאל צעטיילן דעם מאגנאט וועט יעדע נייע מאגנאט ווייטער פארבלייבן מיט אירע מאגנאטישע פעלדער ביז עס וועט צובראכן ווערן אויף אזוי קליין אז עס וועט פארלירן איר מאגנאטישן כוח.
צו פארשטיין נוצט דעם פאלגנדן ביישפיל: אויב איר וועט אויסשטעלן צענדליגער מענטשן אין א ליניע איינע אונטער די אנדערע און יעדער מיט'ן פנים אויף פאראויס וועט מען אין סך הכל האבן א פנים ביי איין עק פון די ליניע און א רוקן ביי די אנדערע עק פון די ליניע. יעצט אויב מען זאל צעטיילן די ליניע צו צוויי ליניעס וועט מען נאך אלץ האבן אין יעדע ליניע א פנים ביי איין עק און א רוקן ביי די צווייטע עק. אויב מען וועט עס ווייטער צעטיילן צו נאך ליניעס וועט דער רעזולטאט שטענדיג בלייבן דאס זעלבע אפילו אויב מען זאל יעדן צעטיילן. דאס זעלבע איז מיט א מאגנאט. וויפיל מען זאל עס צעטיילן וועט יעדע מאגנאט בלייבן מיט א קאפ און רוקן וועלכע זיי רופן א נארט און סאוט פאל.
אלעס אין די וועלט באשטייט פון פיצעלע אביעקטן וועלכע פארמירן איר עקזיסטענץ. די דריי הויפט עלעמענטן זענען פראטאנס, נוטראנס, און עלעקטראנס. יעדע זאך אין די וועלט איז אנדערש צוזאמענגעשטעלט און יעדע צוזאמענשטעל איז דער רעזולטאט פון עפעס אנדערש. איין צוזאמענשטעל איז האלץ, א צווייטע איז גלאז, און א דריטע איז אייזן, א.א.וו. סייענטיסטן וועלכע שטודירן די זאכן פרובירן שטענדיג אויפדעקן וויאזוי יעדע זאך איז צוזאמענגעשטעלט און זיי געבן נעמען לויט קאטעגאריעס. איין אזא קאטעגאריע רופט זיך פערמעביליטי און יעדע זאך וואס איז רייך אין פערמעביליטי קלעבט צו מאגנעט. א ביישפיל איז אייזן וועלכע קלעבט זייער שטארק און וואסער וועלכע ווארפט דאס אפ ווייל זי איז ארים פון פערמעביליטי.
איינמאל זיי האבן פארשטאנען די צוזאמענשטעל פון מאגנאט האבן סייענטיסטן אויסגעפינען א וועג וויאזוי צו פארשטערקערן די כוח פון א מאגנאט דורך עלעקטריק וועלכע שיקט אריין א געוויסע באשטאנדטייל און פארמערט די פערמעביליטי פון דעם מאגנאט. דאס איז עלעקטראמאגנאט וועלכע ווערט גענוצט אין טראנספארמערס און אין עלעקטרישע מאטארן און אויך אין דעם מאגלעוו באן.
דער מאגלעוו קאנצעפט.
צוויי מאגנעטן איינע קעגן די אנדערע שטויסן זיך אפ איינע פון די אנדערע. לאמיר מאכן דעם באן אלס איין מאגנאט און די שינעס אלס די צווייטע מאגנאט. ביידע זענען עלעקטראמאגנאטן וועלכע פארמאגן זייער א שטארקע מאגנאטישע כוח. וואס פאסירט? די צוויי שטויסן זיך אפ איינע פון די אנדערע און דער רעזולטאט איז אז דער באן וועלכע איז נישט באהאפטן צו גארנישט הייבט זיך אין דער לופטן.
גענוי דאס איז א מאגלעוו באן. די רעלסן פארמאגן אין זיך שטארקע עלעקטרא מאגנאטן און אונטערן באן זעלבסט איז אויך פאראן מאגנאטן. ווען דער באן הייבט אן פארן ווערן די צוויי מאגנאטן אקטיוויזירט אלס צוויי קעגנשטעלנדיגע מאגנאטן און דער באן הייבט זיך אין דער לופטן מיט עטליכע אינטשעס אלס א רעזולטאט. אבער עס פליט נישט אוועק ווי א מאגנאט וואלט געטאן אין אזא צייט ווייל די רעלסן זענען דעזיינט צו האלטן דעם באן אין פלאץ פון די צוויי זייטן אז עס זאל נישט קענען אראפפאלן.
וויאזוי פארט עס? דאס איז שוין א חכמה וועלכע איז אנטוויקעלט געווארן דורכאויס די יארן וואס מען האט געפארשט די טעכנאלאגיע פון דעם מאגלעוו. לאמיר נאכאמאל געבן א קליינע ביישפיל און מיר וועלן עס גרינג פארשטיין.
אויב זאלט מען נעמען צוויי מאגנאטן און שטעלן איינס אויפ'ן טיש און די צווייטע העכער דעם אויף די פארקערטע זייט. די צוויי וועלן זיך אפשטויסן און די אויבערשטע מאגנאט וועט אראפפאלן. יעצט אויב וועט מען נעמען א דריטע מאגנאט און דאס לייגן פארענט פון די ערשטע מאגנאט אויפ'ן טיש אבער אויף די פארקערטע וועג ווי די ערשטע, וועט דער אויבערשטער מאגנאט נישט אראפפאלן נאר וועט פאלן צו די צווייטע מאגנאט און זיך דארט אנקלעבן.
די רעלסן פון א מאגלעוו סיסטעם ארבעטן סיסטעמאטיש און טוישן זייערע מאגנאטישע כוחות לויט א סיסטעם וועלכע ווערט געמאכט ווען דער באן פארט. יעדעס מאל דער באן שטייט ביי א פונקט אינמיטן די רעלסן וועלן די מאגנאטן פארענט פון איר זיין אנגעשטעלט עס זאל צוציען די באן און די מאגנאטן אונטער איר זענען אנגעשטעלט אוועקצושטופן די באן. אין אנדערע ווערטער איז טייטש אז צו יעדע צייט איז פאראן א כוח המשכה פארענט פון איר און א כוח פון אפשטויסן פון אונטן און דער רעזולטאט איז אז די באן רוקט זיך פאראויס.
די עלעקטראנישע מאגנעטן קענען טוישן זייערע כוחות פון איין סעקונדע צו דער אנדערער און זיי ארבעטן אזוי סיסטעמאטיש צו מאכן די מאגלעוו באן פארן אויף אירע רעלסן. ווען די באן דארף זיך אפשטעלן וועלן די מאגנאטן צעביסלעך אפגעשוואכט ווערן און די באן וועט אנהייבן לאנדן ביז עס וועט זיך גענצליך אויסלעשן. ווי שטערקער די מאגנאטן קענען זיין אלס שנעלער קען די באן פארן און זינט די באן איז איינגעשפארט צווישן אירע צוויי רעלסן האט זי שוואכע שאנסן צו קענען פאלן פון די רעלסן און מאכן אן עקסידענט.
אן אנטוויקלונג טעכנאלאגיע.
ווי דערמאנט איז שאנכאי די איינציגסטע שטאט מיט א קאמערציאלע מאגלעוו סיסטעם. די שאנכאי מאדעל איז אבער א יחיד במינו און יעדע שטאט וועלכע ארבעט אויף א מאגלעוו באן סיסטעם פרובירט אן אנדערע טעכנאלאגיע. אינדזשענירן זאגן אז עס זענען פאראן צענדליגער וועגן וויאזוי מען קען מאכן א סוקסעספולע מאגלעוו סיסטעם ווען יעדע האט מעלות און חסרונות.
די צוויי הויפט פארגייער אין מאגלעוו טעכנאלאגיע איז דייטשלאנד און יאפאן. ביידע ארבעטן אויף לאנג שטרעקיגע מאגלעוו סיסטעמען און ביידע אנטוויקלן צוויי אנדערע טעכנאלאגיעס מיט די זעלבע פרינציפן. דער הויפט חילוק וועט זיי אז די יאפאנעזע מאגלעוו וועט ערשט פארן אויף רעדער און ווען עס וועט דעגרייכן 60 קילאמעטער פער שטונדע וועלן די מאגנאטן אקטיוויזירט ווערן. איינאמל עס וועט פארן וועט זיך עס הייבן כמעט 4 אינטשעס און עס וועט פארמאגן א ספעציעלע פארגעשריטענע טעכנאלאגיע וועלכע וועט לייגן עלעקטראמאגנאטישע כוחות אין רעזערוו אין פאל פון אן עלעקטריציטעט אויסשאלטערונג. אין אזא פאל וועט די באן נידערן איר ספיד ביז עס וועט דעגרייכן א נארמאלע באן ספיד און קאנווענציאלע מאטארן וועלן ווייטער פירן די באן אויף אירע ראבערנע רעדער.
די דייטשע סיסטעם וועט שטענדיג זיין אין דער לופטן, אפילו ווען עס פארט נישט, אבער נאר מיט א דריטל פון א אינטש. דער סיסטעם וועט אינסטאלירט ווערן מיט א מאסיווע באטערי בעקאפ סיסטעם וועלכע וועט קענען פירן עטליכע באנען פאר צענדליגער מינוטן ביז עס וועט קומען צו א געהעריגע אפשטעל.
די דייטשע פירמע וועלכע וועט מאכן די דייטשע סיסטעם אין מינכן איז די זעלבע פירמע וועלכע האט געמאכט די סיסטעם אין שאנכאי. די פירמע אפטימיסטיש פאר דעם
צוקונפט פון מאגלעוו און האט שוין אליינס דעזיינט 12 פראטאטיפן פון אנדערע טעכנאלאגיעס.
דער סעגוויי PT (ענגליש: "Segway PT") איז א עלעקטרישער סקוטער וואס האלט א זעלבסשטענדיגע באלאנס אויף צוויי רעדער דורך די טעכנאלאגיע פון דזשייראסקאופ סענסארס. דער סעגוויי איז ערפינדן געווארן דורך דין קעימען, אן אמעריקאנער אינווענטאר.
טעכנאלאגיע.
דער סעגוויי האט אין זיך א זעלבסט באלאנס דאס מיינט אז דער סקוטער האלט זיך באלאנסירט אויף ארויף יעדע רגע, טראץ וואס ער האט נאר צוויי רעדלעך וואס וואלטן זיך נארמאלערהייט תיכף איבערגעדרייט.
זאל זיין וואס זאל זיין וועט זיך דער סקוטער נישט איבערדרייען. אויב וועט איר פארן מיט אים זייער שנעל און מאכן א פלוצלינגן אפשטעל וועט ער ווייטער בלייבן מיט'ן קאפ ארויף. אפילו אויב איר וועט אים אראפבייגן ביז די ערד, ווען איר וועט אים אויסלאזן וועט ער זיך געבן א שטעל צוריק גראדערהייט.
ווען דער סעגוויי וועט פארן שנעל און זען אז א מענטש אדער אויטא אדער גאר אן אנדערע סעגוויי קומט אים אנטקעגן, וועט זיך עס אויטאמאטיש פארלאנגזאמען און פארמיידן אן עקסידענט. ער איז ספעציעל אזוי געבויט אז אפילו ווען ער זאל שוין יא אריינקראכן (צום ביישפיל איינער וועט אריינשפרונגן גאר שנעל פארנט פון זיין נאז) וועט דער קלאפ נישט זיין שטערקער ווי א קלאפ ווען צוויי מענטשן שטויסן זיך אן אומגעראכטן. אויב עס וועט יא פאסירן אן ערנסטע עקסידענט איז עס ספעציעל אזוי דעזיינט אז אפילו אויב האלב פון דעם סקוטער וועט זיך צוברעכן וועט די אנדערע העלפט בלייבן שטיין און דער פאסאזשיר וועט נישט אזוי שטארק געשעדיגט ווערן.
די צווייטע קונצליכסטע זאך אין דעם סקוטער איז די סטירלינג מאטארן וועלכע ווערן היינט ווייניג גענוצט צוליב זייער טייערקייט. סטירלינג מאטארן מאכן נישט קיין גערודער אין דריזעלט נישט. די סטירלינג מאטאר וואס עס פארמאגט איז קלענער ווי א געווענליכער בוך, אבער פארמאגט כוחות צו פירן א 250 פונטיגן מענטש מיט 75 פונט פראכט איבער צוויי שטונדן.
די באטעריעס זענען גאר שטארק און פארגעשריטן. עס איז פיצל, אבער גיט ארויס מער ענערגיע ווי סיי וועלכע באטערי וואס איז דריי מאל אזוי גרויס האט בעפאר ארויסגעגעבן.
דער סקוטער האט צוויי באטעריעס וועלכע קענען ריטשארדשט ווערן אין זעקס שטונדן דורך איינשטעקן זיי צו יעדן עי.סי. פלאג. איינע פון די קונצן זענען אז דאס ריטשארדזשען זעקס שטונדן וועט נישט קאסטן מער ווי 5 צענט עלעקטריציטעט (א געווענליכע באטעריע וועט אין צוויי שטונדן נוצן מער עלעקטיריסיטי).
זיך אויסלערנען נוצן דעם סעגוויי נעמט אביסל טרענירונג. עס ארבעט מיט די באוועגונגען פון דעם מענטש. ווען מען וויל אנהייבן פארן דארף מען נישט מער ווי טראכטן אז מען וויל אנהייבן פארן. די טבע פונעם מענטש איז אז ווען ער וויל גיין פאראויס וועט זיך זיין קערפער געבן א ריר פאראויס. דער קאמפיוטער אינעם סקוטער כאפט אויף זיין באוועגונג און הייבט אן פארן. דאס זעלבע איז מיט אפשטעלן און זיך דרייען.
די סעגוויי קען פארן מיט א שנעלקייט פון 12.5 מ.פ.ש. און קען אנציען ארום 24 מייל מיט איינמאל טשארדזשן.
ספעציפיקאציעס.
שנעלסטע ספיד: 12.5 מייל פער שטונדע. דאס איז בערך דריי מאל אזוי שנעל ווי גיין צופוס.
ברייט: דער פוס דרוק (דאס פלאץ וואס עס נעמט אויף אויף די ערד) איז 19 ביי 25 אינטשעס. דאס איז בערך אזויפיל פלאץ וויפיל א געווענליכער מענטש נעמט אויף. די פלאטפארמע איז 8 אינטשעס העכער די ערד.
ווייטקייט: ארום 17 מייל אויף גלייכע ערד מיט איין מאל טשארדזשען. אויף בערגיגע ערד, ארום 11 מייל.
קאמפיוטער: צוויי באזונדערע סירקוטס וואס ארבעטן מיט 10 מייקראפראסעסארס. אויב איינס צוברעכט זיך קען נאך די אנדערע ווייטער פונקציאנירן.
סענסארס: זעקס גיראסקאפ סענסארס (א גיראסקאפ סענסאר שפירט ווען ער איז גלייך). פאר'ן סעגוויי איז עס דאס וויכטיגסטע טייל. די סענסארס שיקן מעסעדזשעס צום קאמפיוטער ווען זיך צו בייגן אביסל אהין אדער צוריק. דער קאמפיוטער צינד אן די מאטארן וועלכע פירן אויס די ארבעט צו האלטן דעם סקוטער גלייך.
דער סעגוויי ברויך נאר האבן דריי אזעלכע סענסארס, די אנדערע צוויי זענען פאר זיכערהייט. א זעקסטער סענסאר שפירט ווען א מענטש האט ארויפגעטרעטן.
רעדלעך: געמאכט פון גלאזערנע ריאינפארסט טערמאפלאסטיק. די שטערקסטע מאטריאל פלאסטיק וואס איז היינט דא אויף די מארקעט.
די רעדלעך זענען געאייגענט אויך ווען עס איז נאס און אפילו ווען עס שנייט.
זיכערהייט: דער סעגוויי פארמאגט אן עלעקטאראנישן סעקיוריטי סיסטעם. דער שליסל, וועלכע קוקט אויס ווי א קאר ציגעראט צינדער, האט אין זיך א דידזשיטעל קאוד. אינעם שליסל קען פראגראמירט ווערן ספעציעלע אנגעשטעלטקייטן פאר יעדן מענטש באזונדער. ווען מען לייגט אריין דעם שליסל דאס ערשטע מאל וועט דער סקוטער נאך נישט פארן מיט'ן מאקסימום ספיד צוליב זיכערהייט סיבות.
קאנטראל: א קליינער סקרין ווייזט אלע פונקציעס אויב זיי ארבעטן גוט און אויך וואו די באטערי האלט. די הויך פונעם סעגוויי קען צוגעשטעלט ווערן לויט די באקוועמליכקייט פון יעדן מענטש.
א מאפע אדער א קארטע איז אן אפמאלונג פֿון א שטח —א סימבאלישע שילדערונג וואס טוט ארויסהייבן די שייכות'ן צווישן עלעמענטן פון דעם רוים למשל אביעקטן, ראיאנען און טעמעס.
אסאך מאפעס זענען סטאטישע צוויי-געמעסטן, געאמעטריש גענויע רעפרענזירונגען דריי-געמעסט רוים. על פי רוב ניצט מען א מאפע אויסצומאלן געאגראפיע, אבער א מאפע קען אפמאלן וואסארא רוים, סיי רעאל סיי אויסגעטראכט.
געאגראפישע מאפעס.
א קארטע פון די הימלען, פונעם 17טן יארהונדערט, פֿון דעם האלענדישן קארטעסמאכער פֿרעדעריק דע וויט.
קארטאגראפיע, אדער "מאכן מאפעס" איז די שטודיע,און אויך די פראקטיק, פֿון שאפֿן רעפרעזענטירונגען פון דער ערד אויף אן אייבערפֿלאך. איינער וואס מאכט מאפעס ווערט גערופן א מאפעסמאכער אדער א קארטאגראף.
הרב יחזקאל לאנדא, דער "נודע ביהודה"
הרב יחזקאל הלוי לאנדא (י"ח מרחשון, ה'תע"ד - י"ז אייר, ה'תקנ"ג) איז געווען א דיין אין בראד און אב"ד פֿון יאמפעלע און פראג, בעהמען. ער האט איז באוואוסט אויפן נאמען פון זיין בארימטן ספר שו"ת "נודע ביהודה".
יחזקאל לאנדא איז געבוירן אין אפט, פוילן, י"ז מרחשון תע"ד צו זײַן פאטער יהודה, א מיטגליד אין דעם וועד ארבע ארצות און זײַן מוטער חיה, א טאכטער פֿון הרב אליעזר אב"ד דובנא. זײַנע עלטערן זענען ביידע געווען אייניקלעך פונעם רבי'ן ר' העשיל פון קראקע. צו עלף יאר האט ער געלערנט תורה בײַ הר"ר יצחק אײַזיק סג"ל פֿון לודמיר.
ווען ער איז געווארן בר מצוה האט ער אנגעהויבן לערנען אינעם בראדער קלויז. אין יאר תצ"ב האט ער חתונה געהאט מיט ליבא, די טאכטער פונעם נגיד ר' יעקבקא פון דובנא. ער האט געוואוינט אין דובנא א קורצע צײַט, נאכדעם איז זײַן שווער אריבערגעגאנגען צו וואוינען אין בראד, דארט איז ר' יחזקאל צוריק אין קלויז.
אין תצ"ד האט מען געבעטן ר' יחזקאל צו ווערן דער ראש בית דין פון בראד.
אין תק"ה האט פאסירט א מעשה ווען דער בית דין פון בראד האט געגעבן א פסק קעגן די שנור פון א גרויסן גביר אין בראד. די דריי דיינים זענען געווען הר"ר יחזקאל לאנדא, הר"ר מאיר מרגליות (מחבר פון "מאיר נתיבים") און הר"ר גרשון קיטאווער, א שוואגער פונעם בעל שם טוב. דער גביר איז געווען נאנט צום פריץ און צוליב דעם פסק האבן די דריי דיינים געדארפֿט אנטלויפֿן פון בראד.
עטליכע חדשים שפעטער האט די קהילה אין יאמפעלע גערופן הר"ר יחזקאל צו ווערן זייער רב. ער האט פארפילט דעם אמט צען יאר, און אויפגעשטעלט א ישיבה אין יאמפאלע.
אום כ' כסלו, ה'תקט"ו האט די קהילה פון פראג ממנה געווען הר"ר יחזקאל אלס אב"ד פון פראג און הויפט רב פון גאנץ בעהמען, צוואנציג יאר נאך דער פטירה פֿונעם פריערדיגן רב, הר"ר דוד אפנהיים.
אין די ת' און ת"ק יארן איז דאס לאנד בעהמען געווען אונטער דער האפסבורג מאנארכיע, געפירט פון דער קייסערין מאריא טערעזא.
נישט קיין צוויי יאר אריין אין דעם רבנות פון הר"ר יחזקאל, האט פרייסן אטאקירט בעהמען ביי דער שלאכט פון פראג אין דעם זיבן יעריגן קריג. זיינע תלמידים און נאנטע באקאנטע האבן מייעץ געווען דעם רב צו אנטלויפן פון פראג אבער ער האט נישט מסכים געווען פארלאזן זיין קהילה. ער האט ארויסגעגעבן א ספּעציעלע תפילה פארן וואוילזײַן פון דעם קעניגליכן הויז. ער האט אויך גערופֿן אלע יודן אין דער אלטנוישול אריין וואו ער האט גע'דרש'נט וועגן טריישאפט צו דער קייסערין, און געסטראשעט אריינלייגן אין חרם ווער ס'וועט צוהעלפן דעם פֿײַנד אדער האנדלען אין דעם לאגער פונעם פֿײַנד.
ר' יחזקאל האט אויפֿגעשטעלט א ישיבה אין פראג און געזאגט דארט א שיעור פֿיר מאל א טאג צו פיר כתות פון תלמידים: צוויי שיעורים אין גמרא אין צוויי שיעורים אין שולחן ערוך. צווישן זײַנע תלמידים זענען געווען ר' אברהם דאנציג, ר' דוד דייטש (מחבר פון "אהל דוד"), ר' אלעזר פלעקלעס און ר' בצלאל רענשבורג.
די מנהיגי החסידות, צווישן זיי דער צאנזער רב און דער בעל התניא, האבן שטארק געשעצט ר' יחזקאל.
אום תקל"ג האט אויסגעבראכן א פֿייער וואס האט פֿארברענט זײַן הויז מיט זײַנע כתבים. נאכהער האט ער אנגעהויבן צו דרוקן זײַנע תשובות, וואס האבן ערשינען צום ערשטן מאל אין תקל"ז מיטן נאמען "נודע ביהודה" לכבוד זײַן פֿאטער ר' יהודה.
אום תקמ"ג האט ער אנגעהויבן ארויסגעבן זײַנע חידושים אויף ש"ס מיטן נאמען "ציון לנפש חיה" (צל"ח) לכבוד זײַן מוטער חיה.
זיינע פסקים אין נודע ביהודה זענען פון די פראמינענטסטע אין דער הלכה וועלט.
פון די באקאנטע אין דער חסידישער וועלט איז די תשובה קעגן זאגן לשם יחוד, וואס דער דברי חיים האט טאקע נישט געזאגט לכבודו פונעם גרויסן נודע ביהודה.
דער באר מים חיים האט אנגעשריבן א תשובה דערקעגן. און מען זאגט אויך אז ווארשיינליך האט דער נוב"י חרטה געהאט דערפון בסוף ימיו, ווייל ער האט געגעבן גאר א ווארימע הסכמה אויפן ספר אור לישרים פון ר' זרח איידליץ וואו דער ערשטער דרוש באציט זיך איבער דעם חשיבות זאגן לשם יחוד בעפאר א מצוה.
אין זײַן עלטער, ווען ער איז געווארן קראנק, האט ער איבערגעגעבן די ישיבה צו זײַן זון ר' שמואל (וואס איז געווארן פראגער רב נאך אים). י"ב טבת תק"ן איז נפטר געווארן זײַן רביצין. אין זײַן לעצטן יאר האט ער ווײַטער געשריבן תשובות. י"ז אייר ה'תקנ"ג איז ער נפטר געווארן, און יודן זענען געקומען פון גאנץ בעהמען אויף זײַן לויה.
טשעכאסלאוואקיי (טשעכיש און סלאוואקיש: "Československo"; נאך 1990: "Česko-Slovensko") איז געווען א סאווערענער שטאט אין צענטראל אייראפע פֿון אקטאבער 1918 (ביים פראקלאמירן איר אומאפהענגיקייט פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע) ביז 1992 (מיט א גלות רעגירונג אין דער צווייטער וועלט מלחמה פעריאד). אום 1 יאנואר, 1993, האט טשעכאסלאוואקיי צעשפאלטן פֿרידלעך אויף טשעכיי און סלאוואקיי.
טשעכאסלאוואקיי איז געווען א צוזאמשטעל פון עטלעכע לענדער נאכן ערשטן וועלט קריג ווען מען האט איבערגעטוישט די מאפע פון אייראפע איז געווארן פון די לענדער בעהמען און מעהרן און דער סודעטן געביט און אויבערלאנד אונגארן און נאך שטחים פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע, פארמירט א ניי לאנד וואס האט געהייסן טשעכסלאוואקיי.
דער לעצטער פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי איז געווען וואצלאוו האוועל.
גרונטיקע אינפארמאציעס.
ארומיגע לענדער: דייטשלאנד (1945–1990: מערב דייטשלאנד און מזרח דייטשלאנד), פוילן, פֿון 1945 סאוויעטן פארבאנד (1992: אוקריינע), רומעניע (ביז 1939), אונגארן, עסטרייך
עמיל זאטאפעק האט געווינען פיר גאלדענע מעדאלן אין אטלעטיק ביי דער אלימפיאדע, און ווערט גערעכנט איינער פון די בעסטער אטלעטן פון אלע צייטן.
די בעקערלו ליניע איז א ליניע פונעם לאנדאנער אונטערגרונט, קאלירט ברוין אויף דער טיוב מאפע. זי גייט טיילווײַז אויף דער אויבערפלאך און טיילווײַז טיף, פון דרום-מזרח צו צפון-מערב פון לאנדאן. פון די 25 סטאנציעס, 15 זענען אונטער דער ערד. זי איז די זיבעטע מערסטע פארנומענע אויף דער נעצווערק.
די ליניע איז געעפֿנט געווארן דעם 10טן מערץ 1906 מיטן נאמען בעקער גאס און וואטערלו באן. גאנץ גיך האט מען אנגעהויבן צו רופן די באן בקיצור "בעקערלו" און מ'האט געטוישט דעם נאמען אפיציעל אויף דעם.
אום 1913 האט מען פֿארלענגערט די ליניע פון דעם צפון טערמין קיין מערב מיט אויסבייט סטאנציעס מארלעבאן און פאדינגטאן און א נייע סטאנציע עדזשווער גאס.
קארטע.
600px
א קארליק-פלאנעט, ווערט דעפֿניריט פֿונעם אינטערנאציאנאלן אסטראנאמישן פאריין (IAU), אלס א הימלישער קערפער וואס ארביטירט ארום דער זון וואס איז גענוג מאסיוו צו ווערן פֿאררונדיגט פֿון זײַן אייגענער גראוויטאציע אבער וואס קעננישט אפראמען זײַן געגנט פֿון קליינע פלאנעטישע קערפער און איז אויך נישט קיין נאטירלעכן סאטעליט.
דער טערמין "קארליק-פלאנעט" איז געווארן אדאפטירט אין 2006 אין דער קלאסיפֿיקאציע פֿון קערפער וואס ארביטירן די זון.לויט דער דאזיגער קלאסיפֿיקאציע אזעלכע קערפער וואס זענען אזוי גרויס אפצוראמען דעם געגנט פֿון זײַער ארביט רופֿט מען "פלאנעטן", און די וואס זענען אזוי קליין אז זיי זענען נישט פֿאררונדיגט רופֿט מען " קליינע זונסיסטעם קערפערס". די קארליק פלאנעטן זענען אינצווישן; טייל אסטראנאמען זאגן אויף זיי אז “כאטש עס קוקט אויס ווי א פלאנעט, איז עס אבער נישט קיין פלאנעט.”
a> געזען פונעם האבל קאסמאס טעלעסקאפ.
היינט צוטאגס זענען דא נאר דריי קארליק פלאנעטן – צערעס, פלוטאן און עריס – אבער מען קלערט אז ס'איז דא לכה"פ נאך 42 אביעקטן אין דער זון-סיסטעם געהערן אין דער קאטעגאריע. למשל, קלערט מען אז 012 VP113 איז א קארליק-פלאנעט.
הרב יהודה לייב הלוי אשלג זצ"ל (ה' תשרי ה'תרמ"ה – י' תשרי ה'תשט"ו) איז באקאנט דורך דעם פירוש הסולם וואס ער האט געשריבען אויפן זוהר הקדוש.
יונגט.
הרב יהודה לייב איז געבוירן געווארן אין שטאט ליקאווע (פוילן), און האט געלערנט אין ווארשע ביי רבי מאיר שלום ראבינאוויטש, דער אדמו"ר פון קאלושין. ער האט אנגעהויבן לערנען קבלה גאר יונג, און מ'פארציילט אויף אים אז ער פלעגט באהאלטן בלעטער פון זוהר און כתבי אר"י צווישן די בלעטער פון זיין גמרא. נאך דער פטירה פון זיין רבי האט ער ממשיך געווען ביי זיין זון רבי יהושע ראבינאוויטש פון פאריסאוו. ווי אויך פלעגט ער פארן קיין בעלז צום אדמו"ר רבי ישכר דוב. ביי 19 יאר האט ער פארהייראט רבקה, א טאכטער פון זיין פעטער הרב מאיר יוסף אבראמאוויטש, א גערער חסיד וואס האט געוואוינט אין פאריסאוו.
נאך א קורצער תקופה ביי זיין שווער אין פאריסאוו איז ער אריבער אין ווארשע, דארט האט ער באקומען היתר הוראה, און געדינט אלס דיין במשך זעכצן יאר.
זיין לעבן אין ארץ ישראל.
ער איז ארויף וואוינען קיין ארץ ישראל ט"ז תשרי תרפ"ב (1921) וואו ער איז אנגעקומען מיט זיין רביצין קיין יפו, און האט זיך באזעצט אין דער אלטשטאט אין ירושלים.
קיין ארץ ישראל איז ער אנגעקומען בעירום ובחוסר כל, און האט נישט געוואלט זיך באנוצן מיט א רבנות שטעלע, נאר האט געארבעט מיט אויסארבעטן קלף פאר סת"ם און מיט מאכן זייף, מיט א מאשין וואס ער האט מיטגעברענגט מיט זיך פון פוילן. א קורצע צייט דערנאך זענען די ירושלימער רבנים געוואויר געווארן פון זיין גדלות, און הרב קוק, וואס איז דעמאלסט געווען דער הויפט רב, האט אים ממנה געווען רב פון דעם גבעת שאול געגנט אין ירושלים.
צווישן די יארן 1926–1928 האט ער געוויילט אין לאנדאן דארט האט ער מחבר געווען דעם ספר "עץ חיים" און טייל פון פירוש הסולם.
ער האט גערופן זיין פירוש מיטן נאמען "סולם" וואס מיינט לייטער, זאגנדיק מיט דעם אז ווער עס לערנט קבלה מיט דער דאזיגער שיטה קען ווייטער שטייגן אין דעם לימוד אליין, אזוי ווי איינער קריכט אויף א לייטער.
זיין פטירה און ממשיכי דרכו.
ער איז אוועק יום כיפור, י' תשרי ה'תשט"ו (1954), און באערדיגט געווארן אויף הר המנוחות אין ירושלים.
ער האט נישט ממנה געווען קיינעם ספעציעל צו דינען אלס ממשיך, און אסאך סיי פון זיין משפחה אין סיי פון זיינע תלמידים האבן ממשיך געווען פארשפרייטן זיין דרך הלימוד אין קבלה.
דער זיבן יעריגער קריג (1756-1763) איז געווען א גרויסער קריג צווישן פרייסן און דעם פאראייניגטן קעניגרייך פון איין זייט און עסטרייך, פראנקרייך, רוסלאנד, שוועדן און זאקסאניע פון דער צווייטער זייט. די פעלקער האבן זיך צעשלאגן איינס מיט אנאנד סיי אין אייראפע און סיי אין די קאלאניעס. במשך די זיבן יאר זענן געהרגעט געווארן פון 900,000 ביז 1,400,00 מענטשן.
דער קריג האט אויסגעבראכן ווען פרידריך דער גרויסער פון פרייסן האט זיך ארײַנגעריסן אין סאקסאני.
נאכן קריג איז געווארן א סוף צו פראנקרייך'ס פאזיציע אלס א גרויסער קאלאנינאלער מעכט אינעם אמעריקאנער קאנטינענט, און זי איז אויך געבליבן שוואך אין אייראפע ביז דער פראנצויזישער רעוואלוציע.
דאראג איז א שטעטל און אונגארן, נישט ווייט פון דער גרענעץ מיט סלאוואקיי, מיט א באפֿעלקערונג פון 13,132.
רבי שמואל פרענקיל איז געווען רב אין דאראג. היינט באטרעט דעם נאמען זיין אייניקל רבי ישראל משה ראזנפעלד, וואס האט א גרויס חסידות אין ארץ ישראל מיט מוסדות און כוללים.
אויך איז דא א דאראגער רב, ר' אברהם לויפער אין אמעריקע.
רבי אברהם יהושע העשיל טווערסקי
הר"ר אברהם יהושע העשיל טווערסקי (כ"ד אדר ה'תרנ"ה - י' תשרי ה'תשמ"ט) איז געווען מאכניווקער רבי זיבעציג יאר, פֿון ה'תרע"ז ביז ה'תשמ"ח. ער איז געווען א זון פונעם ערשטן מאכניווקער רבי'ן, הר"ר יוסף מאיר טווערסקי.
במשך א לענגערער צייט אין ראטן פארבאנד האט ער מרביץ תורה געווען און פארשפרייט חסידות אקעגן דעם רצון פון די קאמוניסטישע אויטאריטעטן. אין תרצ"ב האט ער זיך געצויקן אין מאסקווע. שפעטער האט ער געוואוניט אין טאשקענט. נאכן צווייטן וועלט קריג האט די סאוועטישע רעגירונג אים געבעטן צו דינען אלס הויפט רב פון דער סאוועטן פארבאנד. ער האט אבער אפגעזאגט דעם אמט, ווייל ער האט נישט געוואלט זיך פירן לויט זייערע דעות. פאר דעם האט מען אים פארטריבן אין סיביר.
אין תשכ"ה האט מען אים ערלויבט צו פארלאזן דעם סאוועטן פארבאנד און ער האט געוואנדערט קיין בני ברק, ישראל.
אין בני ברק האט ער אויפגיבויט פון פריש זיין הויף. אויכעט האט ער געבויט א ישיבה פאר זיין טאטנס נאמען, רבי יוסף מאיר פון מאכניווקא און זיין שווער רבי דוד אהרן טווערסקי פון זשאריק.
נאך זיין פטירה איז אויפגענומען געווארן אלס רבי, זיין שוועסטערס אן אייניקל רבי יושע'לע רוקח.
אברהם יהושע
גלאז איז א הארטער, קרישלדיגער, דורכזיכטיגער סאליד וואס מען ניצט אין שויבן, שפיגלען, ברילן, פֿלעשער און נאך.
גלאז ווערט געמאכט פון זאמד, אדער בעסער געזאגט, פון סיליקא, וואס מען הייצט ביז ער ווערט פליסיק, און דערנאך טוט מען אפקילן גאנץ גיך.
ווען ער איז א ביסל ווייך קען מאכן דעם אין נארוועלכער פארעם מען וויל.
מען קען פארשטערקערן גלאז מיט דראטן אדער לאמינאציע.
פאר אינזאלאציע ניצט מען אפט גלאז פיברע מאטעריאל.
פיזיש איז גלאז אן איבערגעקילטע פליסיקייט.
שוין אין אוראלטע צייטן האט מען געניצט גלאז. ווען מען האט פארברענט זאמען האט זיך דאס אש צוזאמגעשטעלט מיט זאמד ביי א הוכן טעמפעראטור און פון דעם איז געווארן סיליקאט גלאז וואס אנטהאלט 60% SiO2. אז מען לייגט צו קאליום דיאקסיד K2O באקומט מען דורכזיכטיגן גלאז. מענטשן האבן געניצט דעם גלאז צו שאפן צירינג און קליינע פלעשלעך.
קינגס קראס באן סטאנציע איז א הויפט באן וואקזאל, געעפֿנט אין 1852. זי געפינט זיך אין צענטראל לאנדאן, אויף דער יוסטאן גאס אין דער לאנדאנער בארא פון קאמדן. לעבן דער סטאנציע צו מערב איז סט פאנקראס באן סטאנציע, און די צוויי סטאנציעס טיילן זיך מיט דער קינגס קראס סט פאנקראס אונטערגרונט סטאנציע פון דער לאנדאנער אונטערגרונט.
די סטאנציע איז דער דרומדיגער טערמינוס (סוף-סטאנציע) פון דער מזרח ברעג הויפטליניע פון לאנדאן אין די שטעט לידז, האל, ניוקאסטל און סקאטלאנד; דער היינטיקער אפעראטאר פון די ליניעס איז לאנדאן צפון מזרחדיקע אייזנבאן. אנדערע ווייט־דיסטאנץ אפערירער זענען האל באנען און גראנד צענטראל. די סטאנציע באדינט אויך די צופֿארער ליניעס קיין הארטפארדשיר, אפערירט דורך גרויס נארדערן.
לעבן קינגס קראס סטאנציע געפינט זיך סט פאנקראס אינטערנאציאנאל, די לאנדאנער סוף־סטאנציע פאר אייראסטאר באדינונגען קיין קאנטינענטאלער אייראפע. אונטער ביידע הויפטליניע סטאנציעס איז קינגס קראס סט פאנקראס אונטערגרונט סטאנציע אויף דער לאנדאנער אונטערגרונט; צוזאמען זענען זיי איינער פון דעם לאנד׳ס גרעסטע טראנספארט קנופן.
הארי פאטער.
אין די "הארי פאטער" ביכער, איז קינגס קראס סטאנציע באשרייבט אלס די אראפגיין סטאנציע פון דער האגווארץ עקספרעס באן וואס גייט פון "פעראן ¾9" (נייַן און דריי פֿערטל), וואס מען קען דערגרייכן דורך לויפן צו א סטויפע וואס איזאלירט צווישן פעראנען 9 און 10.
היינט, איז דא אן אויסהענגל אין דער סטאנציע אויף דער וואנט וואס איזאלירט צווישן די פארשידענע געבויען פון פעראנען 9 און 10, "פעראן ¾9", און זינט 2005 איז עס דא א באגאזשן וואגן מיט נאר א הינטערטייל, מיטן פֿאָדערטייל באהאלטן אין דער וואנט.
די סטאנציע האט באדינונגען אויף צווישנשטעט רוטעס קיין מזרח ענגלאנד, יארקשיר, צפון-מזרח ענגלאנד און מזרחדיקן און צפונדיקן סקאטלאנד, וואס פארבונדט צו הויפט שטעט און שטעטלעך ווי קעמברידזש, פיטערבארא, האַל, דאנקאסטער, לידז, יארק, סונדערלאנד, ניוקאסל, עדינבורג, גלאזגא, בראדפארד, אבערדין און אינווערנעס. זייט יוני 2018, די הויפט רוטעס זענען אונטער רעגירונגס קאנטראל, וואס האט זיי איבערגענומען פון סטיידזשקאטד און ווירדזשין.
זשאָואַנאַ ענזשל (ענגליש: "Joanna Angel"; געבוירן זשאָואַנאַ מאָסטאָוו דעם 25סטן דעצעמבער 1980) איז אן אמעריקאנער אלטערנאטיווע פארנאגראפיע און גענעראלע אקטריסע, און א רעזשיסארין און שרייבערין פון פילמען פאר דערוואקסענע.
זי איז געבוירן געווארן אין באסטאן מאסאטשוסעטס, צו א יידישער מאמע און א גוישן טאטען, זי איז אויפגעצויגן געווארן אין א ארטאדאקסישן הויז אין ניו דזשערסי. היינט צו טאג וואוינט זי אין לאס אנדזשעלעס, און זי קומט א סך אין וויליאמסבורג נעבן דער יידישער געגנט אין ניו יארק.
זי איז זייער באוואוסט מיט אירע וועגן ווי אזוי זי רעדט פריי פון אלערליי באהאלטענע עניני צניעות, זי איז איינע פון די אויסגערופענע מאדעלן וואס רעדן דערפון.
קטלא קניא איז דער פּסוועדאָנים פון אַ מאָדערנער חסידישער שרייבער און קריטיקער, וועמען דער פאָרווערטס האָט דעפינירט אַלס א מאָדערנער שלום עליכם בזעיר אנפּין.
קטלא קניא’ס בלאָג איז געווען סיי דער ערשטער בלאָג אין יידיש און סיי דער ערשטער חרדישער בלאָג, און האָט ביז היינט צוגעצויגן צו זיך העכער הונדערט טויזנט באַזוכער. דער בלאָג, אָנגעפילט מיט זאפטיקע און הומאַריסטישע באַהאנדלונגען וועגן די חרדישן און חסידישן אַרט-לעבן, האָט מען באַשריבן אין “מעריב”, אין “ווילעדזש וואויס” און אין “פאָרווערטס”.
שטארק רעליגיעזע זען אין זיינע געשרייבעכצער כפירה רמזים'לעך און אפלאכעריי פון אידשקייט. אבער די אינגערע שוין אויפגעקלערטע טאלערירנדע דור, זעהט דערין א שטארקע טרייסט און ארט זיך אויסצוגעבן, ווייל עס ברענגט ארויס א סך ספיקות ראנגלענישן און נסיונות מיט גאָט און דער יידישער תורה, אויף זייער א היימישע אינערליכע אופן, און מיט א גוטמיטיגע בליק, אבער אזאנס וואס בענקט זיך צו די אלטע יארן ווען די אידישע טראדיציעט האט אריינגעברענגט א געשמאק אין טאג טעגליכע לעבן. און ספעציעל גלייכן אים מענטשן, צוליב זיין רייכער שפראך פון מליצות פון גמרות, תנ"ך, חומש, און פון דעם גאר רבנישען זשארגאן, וואס ווייזט אז דער שרייבער איז גאר א גרויסער תלמוד חכם וואס איז נחמץ געווארן.
פון זיינע ערשטע און הויכפונקטפולע געלונגענע מייסטער-ווערק וואס זיין פעדער האט אהער געשטעלט, און שפיגלט אפ די אינערלעכע מוסקלען, וואס טרייבו זיין קראפטיקע פען, איז די מעשה מיט ר' אפרים, א ייד אין די עלטערע יארן וואס טראכט דורך זיין לעבן יום כיפור און שטארבט פון א הארץ-אטאקע דורך ווערנדיק אנטוישט פון אזויפיל יארן זיין פרום צוליב א פאלשער אמונה. יעדעס ווארט אין דער דערציילונג טריפט מיט שמאלץ, און זיינע שריפטן זענען פארפלאכטן מיט טיפע הומאר אפטמאל אויף א קריטיקירנדע שטייגער, און וועט צומאל פאדערן התבוננות פונעם לייענער זיך צו דערגרינטעווען צו קטלא'ס טיפער פשט. פון זיינע ווערק איז קענטיג די אינעווענדיגסטע ברויזנדע צעריסנקייטן, איבערן ווערן געבוירן אין א לעבנסוועג וואס מען געפינט נישט קיין צופרידנקייט דערין און עס איז נישטא קיין וועג ארויס. א געפיהל וואס נעמט ארום דעם אלגעמיינעם אויפגעקלערטן אנטוישטן חסיד וואס טראכט מיט ספיקות ארום זיין לעבן, און קומט צום הכרה אז 'אהבתי את אשתי ואת בני, לא אצא חפשי' ער איז נישט גרייט אויפצוגעבן צו פארלירן אלץ וואס ער ליבט, און אלעס וואס ער האט געהארעוועט זיין גאנץ לעבן. דעריבער באשליסט ער זיך צו באקוועם מאכן דאס בעסטע וואס שייך.
דעם הויף פון לעלאוו האט געגרינדעט הר"ר דוד (תק"ו-תקע"ד) פֿון לעלאוו, פוילן. זײַן זון הר"ר משה, אן איידעם פונעם ייד הקדוש פֿון פרשיסחא) האט געצויגן קיין ירושלים בסוף ימיו אין יאר ה'תרי"א.
היינט זענען דא לעלאווער רבי'ס אין ירושלים, בני ברק און ניו יארק סיטי.
ר' דוד לעלאווער איז געווען א תלמיד פונעם חוזה פון לובלין, א תלמיד פונעם רבי'ן ר' מיילעך, א תלמיד פונעם רבי'ן ר' בער, דער ממלא מקום און הויפט תלמיד פונעם הייליגן בעל שם טוב, וואס האט געגרינדעט חסידות.
די פריערדיקע לעלאווער רבי׳ס זענען געווען חסידים פון דעם קארלינער רבי; ווען דער קארלינער פלעג קומען אין ארץ ישראל, איז דער לעלאווער געפארן צו אים אלס חסיד.
רבי חיים דוד בערנהארד (תקל"ה - י"ט שבט, ה'תרי"ח) איז געווען א רבי אין פיעטרקאוו, קאנגרעס פוילן. די חסידים האבן אים גערופן "רבי דאקטאר" — ער איז געווען דער דאקטער פון אסאך פריצים און אדל-לייט און אויך דער דאקטאר אינעם יידישן שפיטאל אין פיעטרקאוו. ער איז געווען א תלמיד פון דעם חוזה פֿון לובלין, ר' דוד לעלאווער וואס האט אים געברענגט צו חסידות, דעם סבא קדישא פון ראדאשיץ און דעם תפארת שלמה.
חיים דוד איז געבוירן בערך אין יאר ה'תקל"ה אין זאלאשין, פיעטרקאוו גובערניע, צו זיין פאטער ישכר בער בערנהארד, א פשוטער ייד און א גייער. חסידים דערציילן אז זײַנע עלטערן האבן יארן לאנג נישט געהאט קינדער, און חיים דוד איז געבוירן דורך א ברכה פונעם רבי'ן ר' מיילעך.
ווען ער איז געווארן עלטער איז ער געווארן געצויגן צו אן אסימילירטן דאקטער, און ער האט אליין שטודירט מעדיצין. ער האט חתונה געהאט מיט אן אסימילירטער יידישער פרוי, העלען. איין מאל זענען זיי געגאנגען שפאצירן אין די גאסן פון זשארנאוו און זיי האבן באמערקט אז אלע יידן לויפן אין שול אריין מיט גרויס ערנסטקייט. האבן זיי געפרעגט "וואס האט פאסירט?" האט עמעצער זיי געענטפערט: "איר ווייסט נישט אז יעצט איז חודש אלול? מען לויפט אין שול הערן התעוררות ווערטער פונעם רב".
דאס פאר-פאלק האבן זיך דערנענטערט צום שוועל פון דער שול צו הערן. מען האט זיי באקאנט געמאכט אז פאר ווייבער איז דא א באזונדערע ווייבער־שול. בלית ברירה האבן זיי זיך צעשיידט און זי איז ארויף אין דער ווייבער־שול.
די ווארימע דרשה האט געמאכט א שטארקן איינדרוק אויף אים, זיך דערמאנענדיג פון זיינע יונגע יארן, אזש ער האט אויסגעבראכן אין א געוויין.
א קורצע צייט דערנאך האבן זיי מחליט געווען צו תשובה טאן. אויף די עצה פון זיינע באקאנטע איז ער געפארן צום רבי'ן פון לובלין וואו ער איז געווארן מקושר צו איהם ביז זיין פטירה.
דער רבי פון לובלין האט אים געהייסן ווייטער אנצוגיין מיט זיין דאקטעריי פאך, אבער ער האט זיך פראבירט ארויסצודרייען פון צו גיין צו פריצים און גויים.
ווען ער פלעגט גיין צו א ייד היילן, פלעגט מען אים געבן א קוויטל מיטן נאמען און דער מאמע'ס נאמען ווי מען גיט פאר א רבי'ן.
נאך דער פטירה פון זיין רבי'ן איז ער איינגעגאנגען אויף די געבעטן פון טייל חסידים און איז געווארן א רבי. אבער ער איז נישט געגאנגען מיט די אנגענומענע חסיד'ישע מלבושים נאר ער האט ווייטער אנגעטון די דאקטארישע קליידער מיטן צילינדער.
ער האט געדאוונט אינעם "שארפֿע יינגעלייט" שטיבל אין פיעטרקאוו.
אַ בלאָג איז אַ סאָרט עלעקטראָנישער טאָגבוך וואָס דערשיינט אויף דער אינטערנעץ.
די אַנגלאָ-אידישע טאג-צייטונג זשערוסאלעם פאסט פירט איצט דורך אן אנקעטע וועלכער איז דער בעסטער אידישער בלאג אויפן אינטערנעץ.
הרב יהודה (יודאלע) הורוויץ (י"ח אלול ה'תרס"ה, וויזשניץ - י"א סיון ה'תשמ"ט, לאנדאן) איז געווען דער דזשיקאווער רבי, וואס האט געוואוינט בסוף ימיו אין לאנדאן, ענגלאנד.
יהודה הורוויץ איז געבוירן אין וויזשניץ י"ח אלול ה'תרס"ה צו זיין פאטער הר"ר אלטער יחזקאל אליהו הורוויץ, דער דזשיקאווער רבי, און זיין מאמע, חוה האגער, א טאכטער פונעם אהבת ישראל פון וויזשניץ. ער איז געווען א תלמיד אין נגלה פון הר"ר מאיר אריק, דער טארנער רב, ביי וועמען ער האט געלערנט פינף יאר. ער האט חתונה געהאט מיט מרים, א טאכטער פון זיין פֿעטער הר"ר חיים מאיר האגער.
ביי די צוואנציק יאר האט ער באקומען היתר הוראה פון הרב אברהם מענדל שטיינבערג, בראדער רב. אויך האט אים פארהערט זיין פעטער רבי חיים האגער פון אנטאניע. ער האט זיך געהאלטן אין פארבינדונג מיטן באיאנער רבי'ן, רבי משה פרידמאן.
אין תרצ"ז איז ער געווארן א דיין אין קלויזענבורג.
ער האט אימיגרירט אין ארץ ישראל; פריער האט ער געוואוינט אין תל אביב און נאכהער אין ירושלים.
רביסטיווע.
כאטש די דזשיקאווער חסידים האבן אים געמוטשעט ער זאל ווערן זייער רבי, האט ער נישט געוואלט פֿירן קיין רביסטיווע. נאר בסוף ימיו האט ער אנגעהויבן צו נעמען קוויטלעך. צוליב זיין קראנקייט האט ער געצויגן אין תשמ"ה קיין לאנדאן, וואו ער האט באקומען א נאמען אלס רבי. ער איז נפטר געווארן י"א סיון תשמ"ט און ער ליגט אינעם ענפילד בית עולם, וואו מען האט אויפגעשטעלט אן אוהל אויף זיין קבר. יעדער יאר אויף זיין יארצייט פֿארן טויזנטער יידן אויף זײַן ציון.
זיין לעבנסגעשיכטע איז געשריבן אין "זכר צדיק לברכה" און "כבתה השלהבת"
הורוויץ, יהודה
בעלגראד (), איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט אין סערביע. די שטאט ליגט בײַם צוזאמענמפֿליס פֿון די סאווא און דוניי טייכן אין צפון-צענטראל סערביע. מיט א באפֿעלקערונג פֿון מער ווי 1.9 מיליאן (2008 שאצונג), איז בעלגראד די פֿערטע גרעסטע שטאט אין דרום-מזרח אייראפע, נאך איסטאנבול, אטען, און בוקארעשט.
רבי צבי הירש בן יעקב אשכנזי (ה'תט"ז - א' אייר ה'תע"ח), לעמבערג) איז געווען א רב און א פוסק, פון די גרעסטע גאונים אין זיין צייט. ער איז באקאנט מיט זיין ספר שו"ת חכם צבי.
ער איז געווען א אייניקל פון דעם גאון שער אפרים.
דער "חכם צבי" איז געבוירן אין מעהרן אין תט"ז (1656) צו זיין פאטער, הרב יעקב ז"ק (=זרע קודש). ער האט געלערנט ביי זיין זיידע, הרב אפרים הכהן (רב פון אלט אויבן, אונגארן) בעמח"ס שער אפרים. אלס בחור האט ער געוואנדערט אין סאלאניקי, דארט האט ער געלערנט צוויי יאר ביי הרב אליהו קאבא. נאכדעם איז ער צוריקגעקומען קיין אלט אויבן, וואו ער האט חתונה געהאט און עס איז זיי געבוירן א טאכטער. אין תמ"ו האט די עסטרייכער ארמיי אטאקירט אלט אויבן, און זיין ווייב און טאכטער זענען געהרגעט געווארן ווען זיין הויז האט געכאפט א שאס פון א קאנאן און איז איינגעפאלן. איידער די עסטרייכער האבן איינגענומען די שטאט, איז ער אנטלאפן קיין סאראיעווא. דארט האט מען אים אויפגענומען אלס שטאטס רב.
אין תמ"ט האט ער זיך געצויגן קיין בערלין און ער האט חתונה געהאט דארטן זיין זיווג שני שרה רבקה, די טאכטער פון הרב משולם זלמן מירלש ניימארק, אב"ד קהילות אה"ו. נאך דער חתונה האט ער געוואוינט 18 יאר אין אלטאנע.
זיין מלחמה קעגן כת שבתי צבי.
ער האט זיך שטארק דערקעגנט צו שבתי צבי. כאטש אין פאקט איז ער געווען א שטיק צייט נאך ש"ץ אבער ער האט גאר שטארק זיך געקריגט מיט אלע וואס האלטן פון ש"ץ, בעיקר איז זיין מלחמה געווען קעגן דעם נביא פון שבתי צבי, נחמיה חיוון. ער האט עס אנגערופן מלחמת נח"ש [נ'חמיה ח'יוון ש'ר"י], ער האט אים געלייגט אין חרם ער האט געשריבן פאר אלע קהילות פון אידן אז מען טאר מיט אים נישט האבן קיין משא ומתן, דאס האט זייער באנק געטון פאר די אידן אין אמסטערדאם ווען ער איז געווען דארטן רב, און זיי האבן אים זייער גע'רודפ'ט, מען האט גע'מסרט פאר דער רעגירונג. דער חכם צבי האט געקענט אויפווייזן פאר דער רעגירונג אז ער איז גערעכנט אבער עס וואלט דערפון ארויס געקומען א חילול השם דעריבער איז דער חכם צבי אנטלאפן פון דארט, אבער אלע וואס האבן אים געטשעפעט האבן געליטן שווערע שטראף ווי זיין זון פארציילט אין זיין ספר עדות ביעקב דמ"ח ע"ב.
ער איז געלאפן מיט זיין גאנצע הויזגעזינד קיין לעמבערג און דארט האט מען אים אויפגנומען פאר דער "רב המדינה פון לעמבערג, ער האט דארט געהאט אסאך כבוד, אפילו די שטאט הויפן האבן אים זייער מכבד געווען.
איינער פון זיינע זין איז רבי יעקב עמדין באקאנט אלס דער יעב"ץ.
דער יעב"ץ שרייבט איך האב געהערט אז דער רמב"ן האט אין בית הכסא געליינט ביכער פון די חכמי אומות העולם, כדי ער זאל נישט טראכטן פון תורה, און אזוי איז אויך געווען דער מנהג פון מיין טאטן דער חכם צבי.
ער איז איז נסתלק געווארן אין יאר תע"ח דעם צווייטן טאג פון ראש חודש אייר.
אלע חכמים פון אונזער דור זאגן עדות אז מיין טאטע איז געווען א אוצר בלום פון דער תורה ער האט געקענט מקרא, משנה, ש"ס, אלעס איז געווען געוואנט אויף זיין מויל אויף אויסענווייניג (שו"ת שאילות יעב"ץ ח"א סי' כ"ד).
ער איז געווען באקאנט אין די טויערן פון חכמה, ער האט געקענט דעם גאנצן זוהר און קבלת האר"י הק' איז געווען זיין לערנען יעדן טאג, אבער דאס איז געווען פארהוילן און בצנעה (סידור יעב"ץ בהקדמה).
מר בר רב אשי, איז געווען אן אמורא, דער זון פון רב אשי, און ער האט ממשיך געווען זיין פאטער'ס ארבעט מסדר זיין די גמרא פון תלמוד בבלי. אויף אים איז דא דער כלל "הלכה כמר ברב אשי" אז די הלכה בלייבט ווי אים חוץ בייי דריי זאכן מיכף שבועה אודיא וי"ג חוורי (חולין עו:). דער רי"ף אין מסכת סנהדרין (פרק זה בורר) ברענגט בשם רב האי גאון אז איבעראל וואו עס איז א מימרא פון מר רב אשי און עס שטייט נישט מפורש ארויס די הלכה איז נישט לויט אים, דעמאלטס איז דער כלל אז דער הלכה בלייבט לויט אים.
ער איז געווארן ראש ישיבה פון סורא (אין מתא מחסיא) אינעם יאר ד'רט"ו ביז זיין פטירה יום כיפור ד'רכ"ח
אין עירובין (קב:) איז משמע אז מר בר רב אשי איז געווען א תלמיד פון רבא, מוז דאס זיין אן אנדער מר בר רב אשי, ווייל רב אשי איז געבוירן דעם טאג פון רבא'ס פטירה. אבער תוספות אין עירובין זאגט אז די גירסא איז נישט רבא נאר אבא, אויב אזוי איז ער דער זעלבער מר בר רב אשי.
לויטן סדר הדורות אין דער מערכה פון "מר בר רב אשי" האלט ער אז עס זענען געווען צוויי מר ברב אשי'ס.
ר' שמעון בר אבא איז געווען א תלמיד פון רבי יוחנן ער האט געלערנט פאר אים (סוף בכורות). ער האט אים אויך באדינט, געווען א מאל וואס ער האט אים געגעבן זיין שיך אנצוטון (ירושלמי שבת פ"ו ה"ב)
דער ירושלמי (ברכות פ"ב) רופט אים אן א מדקדק במצוות.
ער איז געווען א קלוגער מענטש און האט פארשטאנען אפצושאצן וויפיל א בריליאנט שטיין איז ווערד, אבער דאך איז באשערט געווען פאר אים ארימקייט, דער מדרש (קה"ר אויפן פסוק לא לחכמים לחם) זאגט אויף אים דעם פסוק: לא לחכמים לחם, נישט אייביג האט די קלוגער האבן ברויט.
די חכמים האבן אים דירעקט געגעבן ארבעט כדי ער זאל האבן פרנסה, ר' יוחנן פלעגט דירעקט שיקן צו אים ער זאל אויסקלויבן פאר אים געלד וואס איז גוט און וואס איז שלעכט. ר' אלעזר איז אמאל געגאנגען פאר אים און האט אראפגעווארפן א מטבע כדי ער זאל עס טרעפן און האבן געלד (ירושלמי ב"מ פ"ג ה"ג), אילופוסה פלעגט אים געבן זיינע מעשרות (ירושלמי ברכות פ"ב).
ברק כאסיין אובאמה מיט ווייב מישל אובאמא
מישעל אָבאַמאַ איז אַן אדוואקאט און די פֿרױ פֿון באראק אבאמא. זי איז געבױרן געװאָרן אױפֿן 17טן יאַנואַר 1964 אין שיקאגא, אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, און איז אָפֿגעװאַקסן געװאָרן אין דעם "סאָוט זײַט" (דרום שטח) פֿון דער שטאָט; זי װױנט נאָך דאָרט מיט איר פאמיליע. זי האָט געקראָגן איר באַקאלאַראַט בײַ פרינצטאן אוניװערסיטעט, אין ניו דזשערסי, און איר מאַגיסטיר אין געזעץ פֿון הארװארד אוניװערסיטעט. זי האָט צװײ קינדער מיט באַראַק.
ווען איר מאן איז געלאפן פאר פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, האט זיך געמאכט אמאל אז ער האט געוואונען די פריימעריס ביי אסאך שטעט, און זי איז געווען אויסער זיך פון צופרידנהייט, דאן האט זי געזאגט איר באקאנטע ארויסזאג: עס איז דאס ערשטע מאל וואס איך פריי זיך אז איך בין אן אמעריקאנער! דאס האט דערנאך געצויגן גרויס קריטיק פון דעם רעכטן פאליטישער לאגער אין אמעריקא, זייט דאן פרובירט זי נישט צו ציען צופיל אויפמערקזאמקייט.
רבי מרדכי מנחם מענדל קאליש זצ"ל (ה'תקע"ט - ט"ז סיון ה'תרכ"ח), באקאנט אלס דער יונגער ווארקער רבי, (די חסידים פון זיין זון ר' שמחה בונים האבן אים גערופן "דער מיטעלער ווארקער") האט געפירט א רביסטעווע אין ווארקע ניינצן יאר. ער איז אויך געווען באקאנט אלס "שותק", ער פלעג לאנג שווייגן און אז ער האט שוין גערעדט איז עס געווען קורץ און שארף.
נאכן הסתלקות פון זיין פאטער, רבי יצחק קאליש, האט ער נישט געוואלט איבערנעמען די הנהגה. נאר א יאר שפעטער האט ער נאכגעגעבן די אויסבעטן פון זיינע חסידים און אנגעהויבן פירן. ער פלעג פירן לאנגע טישן, אמאל זעקס שעה. ביי זיינע טישן זענען געקומען זעקס טויזנט חסידים.
רבי מענדל ווארקער איז געווען זייער נאנט מיטן קאצקער רבי'ן.
נאך זיין פטירה איז דער גרעסטער טייל חסידים אריבער צו זיין תלמיד רבי בעריש ביאלער. א טייל חסידים זענען געבליבן אין ווארקע ביי זיין זון רבי שמחה בונים פון ווארקע וואס האט שפעטער געוואוינט אין אטוואצק.
רבי מרדכי מנחם מענדל איז געבוירן אין זשאריק אין יאר ה'תקע"ט צו זיין פאטער הרב ישראל יצחק קאליש רבי אין ווארקע, באקאנט אלס "רבי איציקל ווארקער". און צו זיין מוטער מרת רחל א טאכטער פון הרב מאיר פון זשאריק.
נאך דער פטירה פון זיין פאטער אחרון של פסח ה'תר"ט, האבן די ווארקער חסידים אויפגענומען רבי שרגא פייוול דאנציגער פון גריצע אלס רבי, א האלב יאר שפעטער שמיני עצרת ה'תר"ט נאך דער פטירה פון רבי שרגא פייוויל איז רבי מרדכי מנחם מענדל אויפגענומען געווארן אלס ווארקער רב.
רבי מרדכי מנחם מענדל איז נפטר געווארן אין ווארשע ט"ז סיון ה'תרכ"ח, און ער ליגט אין דעם ווארקער אוהל אין דעם גענשא בית החיים, דריטער גאס.
רבי יוסף באב"ד (כ"ד אלול ה'תקס"א - כ"ד אלול ה'תרל"ד), איז געווען א רב און פוסק אין גאליציע, און דער מחבר פונעם ספר "מנחת חינוך".
רבי יוסף איז געבוירן אין ה'תקס"א אין דער שטאט פשעווארסק, גאליציע צו זײַן פאטער ר' משה וואס איז געווען דער שטאט'ס רב. שוין יונגערהייט האט ער געוויזן שטארקע התמדה אין זײַן לערנען און זײַנע כשרונות. ווער איז געווען זײַן ערשטע ווײַב ווייס מען נישט; זײַן זיווג שני איז געווען די שוועסטער פון הר"ר חיים האלבערשטאם, דער צאנזער רב, מיט וועמען ער האט געלערט א לענגערע תקופה. נאך זײַן ווײַב'ס פטירה האט ער חתונה געהאט מיט דער טאכטער פֿון הר"ר דוד האגער פֿון זאבאלטוב.
ער איס געווען רב פון די שטעט הוסאקאוו, ברודשין, זבאריז, סניאטין און האראדענקע, און אין ה'תרי"ז (1857) האט מען אים ממנה געווען אב"ד אין טארנאפאל, וואו ער איז געבליבן אלס רב עד סוף ימיו.
רבי יוסף איז געווען זייער נאענט צו די גאליציאנער אדמורי"ם, און בעיקר צו זײַן שוואגער, רבי חיים פון צאנז, רבי נפתלי פון ראפשיץ, ורבי שמעון פון יעראסלאוו.
ער איז נפטר געווארן אום זײַן געבורטסטאג, כ"ד אלול ה'תרל"ד.
ער איז באקאנט פון זײַן חשוב'ן ספר "מנחת חינוך", א חיבור פון הלכה און חידושים אויפ'ן סדר פונעם "ספר החינוך". דער "מנחת חינוך" איז באוואוסט צויליב זײַן ספעציעלן סטיל, און איז איבערגעדרוקט געווארן אסאך מאל.
ער האט איבערגעלאזט זיבן קינדער. נאך זיין פטירה האט ממלא מקום געווען אין טארנאפאל זיין זון הרב שמעון באב"ד, וואס האט ארויסגעגעבן הגהות אויפן מנחת חינוך. נאך א זון, רבי משה. איז געווען רב אין סניאטין.
די מערה פון אביי און רבא
אביי דער אמורא איז געווען ראש ישיבה אין פומבדיתא. ער איז געווען א תלמיד פון רבה בר נחמני. ער ווערט דערמאנט אסאך מאל אין ש"ס, און ער איז דער בר פלוגתא פון רבא. געבוירן אין שנת ד"א ל"ט און איז נפטר געווארן ד"א צ"ו — צ"ט.
אביי'ס פאטער האט געהייסן כייליל. די גמרא פארציילט אז ווען ער איז געווען קליין האט שוין רבה געמערקט אויף איהם אז ער וועט אויסוואקסן א גרויסער מענטש, ער האט אויף איהם געזאגט דעם שפריך ווארט בוצין בוצין מקטפי ידוע (ברכות מח.).
ער איז געווען א כהן, אבער זיין סדר איז געווען אז ער האט נישט גענומען די מתנות פון כהונה נאר איינמאל א יאהר ערב יום כיפורים כדי מען זאל וויסן אז ער איז א כהן (שבת קלג.). אפילו ווען מען האט געדוכנט איז ער נישט ארויף דוכנ׳ען מיט די אנדערע כהנים ווייל ער פלעגט זיין זייער פארטוהן אין לערנען מיט זיינע תלמידים (שם).
ער איז געווען א קיילעכדיגער יתום אהן א טאטע און אהן א מאמע, זיין טאטע איז געשטארבן פאר ער איז געבוירן, און ווען ער איז געבוירן איז זיין מאמע געשטארבן. ער איז אויפגעצויגן געווארן ביי א פרוי, ער פלעגט אסאך נאכזאגן זאכן פון איהרט וועגן ווי דער גמרא זאגט אז אביי פלעגט זאגן אמרה לי אם מיין מאמע האט מיר געזאגט (שבת סו: קלד. עירובין כט: סה. יומא עח: מו"ק יב. יח.) דאס מיינט דער וואס האט איהם אויפגעצויגן (קידושין לא:). די וועלט זאגט אז אביי איז די ראשי תיבות פון דעם פסוק א'שר ב'ך י'רוחם י'תום (הושע יד, ב).
זיין עכטער נאמען איז געווען נחמני, (שבת לג. עד. מעילה כ:). ער האט געהייסן אזוי נאך זיין זיידע און אזוי ווי ער איז געווען א תלמיד פון זיין פעטער רבה בר נחמני און רבה האט איהם נישט געוואלט זאגן דעם נאמען פון זיין טאטע האט ער איהם גערופען אביי פון דעם לשון טאטע, און דערפון איז געווארן דער נאמען אביי.
אין א צווייט פלאץ זאגט רש"י (גיטין לד:) פארקערט זיין עכטער נאמען איז געווען אביי, נאר זיין פעטער רבה האט איהם זייער ליב געהאט און איהם גערופען אויפן נאמען פון זיין טאטע נחמני.
עס איז דא א הלכה אז אויב א פרוי האט צוויי מאל אדער דריי מאל חתונה און יעדעס מאל שטארבט דאס מאן, דארף מען חייש זיין מער נישט חתונה האבן מיט איהר ווייל אפשר איז זי א קטלנית, דאס הייסט איהרע מענער האלטן זיך נישט ביי איר, פארציילט די גמרא (כתובות סה.) אז אביי האט נישט געהאלטן ווי רבי אז ביי צוויי מאל הייסט א חזקה און ער האט חתונה געהאט מיט א שיינע פרוי א יפת תואר וואס האט שוין געהאט צוויי מענער פאר איהם, ביידע מענער זענען געווען גרויסע תלמידי חכמים איינער רחבה פון פומפדיתא דער צווייטער רבי יצחק דער אייניקל פון רבה בר בר חנה, אבער אביי האט נאך זיין חתונה נישט מאריך ימים געווען.
ער איז געווען פון די משפחה פון בית עלי (וואס ווערט דערמאנט אין שמואל א'). און כאטש אלע כהנים פון בית עלי זענען געשטארבן יונגערהייט צוליב דעם עונש וואס שטייט דארט אין פסוק האט אבער אביי געלעבט ביז די זעכציג יאר ווייל ער האט געלערנט תורה און אויך געטוהן אסאך טובות פאר אידן (ראש השנה יח. יבמות קה.).
פון זיינע מנהגים און גוטע זיטען.
אביי פלעגט גיבן די הענט פאר אלטע לייט און זיי געהאלפן זיך באוועגן (קידושין לג. ושאילתות דרב אחא).
ער האט באוויזן א קונץ שטיק, ער האט געווארפן אכט אייער און זיי אלע געכאפט איינס נאך אנאנד (סוכה נג.).
ער האט זיך שטארק געפרייעט ווען א תלמיד חכם האט מסיים געווען א מסכתא, ער פעלגט דאן מאכן א סעודה א סיום מסכתא פאר אלעמען (שבת קיח:).
די הלכה בלייבט ווי ער.
די גמרא זאגט (גיטין לד:) והלכתא כנחמני, די הלכה בלייבט ווי אביי וואס הייסט נחמני.
עס איז דא א כלל אז די הלכה בלייבט ווי אביי ביי די הלכות פון יע"ל קג"ם [דאס איז ראשי תיבות י'אוש שלא מדעת (ב"מ כב), ע'ד זומם (סנהדרין כז), ל'חי העומד מאליו (עירובין טו.), קידושין שלא נמסרו לביאה (קידושין נא), ג'ילוי דעת בגיטין (גיטין לד), מ'ומר (סנהדרין כז), עס שטייט אין מלחמות ה' (מסכת ב"ק י.) אז אויב עס איז א פשוט'ע זאך פאר אביי און פאר זיין חבר רבא איז עס א ספק, דאן בלייבט די הלכה ווי אביי.
אין הימל האט מען אויסגערופען זיי געווארט אין דעם צדיק נחמני, און דערפאר האט ער געקענט פארטרייבן די קליפה פון אגרת בת מחלת (פסחים קיב:).
די גמרא זאגט אין תענית אז מען פלעגט אים שיקן א גריס א שלום עליכם פון הימל יעדן ערב שבת.
די גמרא פארציילט (גיטין מה.) עס איז אים אמאל פארלוירן געווארן אן אייזל צווישן גוים, און ער האט געגעבן א סימן אויף אן אייזל אז עס איז זיינס, האט מען אים געזאגט "אלמלא נחמני את" ווען דו ביסט ווען נישט אזא צדיק וואלט מיר דיר עס נישט צוריקגעגעבן, אבער מיר ווייסן אז דו זאגסט נישט קיין ליגנט.
אלס ראש ישיבה.
אביי איז געווען דער ראש ישיבה אין פומבדיתא נאך רב יוסף, נאך אביי איז רבא געווארן דער ראש ישיבה (גיטין סו"פ הנזיקין, ברכות פרק הרואה), ער איז געווארן ראש ישיבה אין יאהר ד"א שנת פ"ה. ער איז געווען דרייצען אדער פערצין יאהר ראש ישיבה.
די גמרא פארציילט ווען מען האט געוואלט שטעלן א ראש ישיבה איז דארט געווען ר' זירא, רבה בר מתנה, און רבא, יעדען האט מען געפרעגט נאר נישט אביי, דעריבער האט איהם רבא געזאגט פתח נחמני הייב אהן נחמני.
רב יוסף איז געווען זיין חבר און אויך זיין רבי (שבת מה: קידושין לג. ערכין ספ"ד) זעה אין (מנחות לה:) אביי איז געזעסן פאר רב יוסף.
אונקלוס איז געװײן אַ גר און דער מחבר פֿון אַ תרגום (איבערזעצונג פֿונעם חומש אויף אראמיש). דער תרגום איז די באַקאַנטעסטע פֿון אַלע תרגומים; און מע' רופֿט אים תרגום אונקלוס. על־פּי תלמוד, איז ער געװען אַ רױמישער פֿירשט װאָס איז שפּעטר געװאָרן אַ ייִד.
ער האט זיך מגייר געווען אין דעם יאר ב'תת"מ. (צמח דוד).
אונקלוס איז געווען א שוועסטער קינד פון דעם גרויסן רומישן קייסער טיטוס, וואס האט חרוב געמאכט דעם בית המקדש. ער האט געוואלט פארשטיין די תורה און איז געקומען לערנען די תורה פאר הלל און שמאי, האבן זיי אים געזאגט דו וועסט נישט פארשטיין די תורה נאר אויב די ביסט זיך מל. האט ער דאס געטוהן (זוהר פר' אחרי).
ווען ער האט זיך געוואלט מגייר זיין האט ער מורא געהאט פון זיין פעטער טיטוס אז ער וועט אים הרג'נען האט ער אים געפרעגט א קשיא איך וויל פאהרן האנדל'ן מיט וואס זאל אים מאכן ביזנעס ? זאגט אים זיין פעטער זיך א סחורה וואס איז ביליג ביי דער וועלט ווייל עס וועט אמאהל טייער ווערן, איז ער געגאנגען און האט זיך מגייר געווען, ווען זיין פעטער האט אים געפרעגט פארוואס האסטו עס געטוהן? האט ער געזאגט דו האסט מיר געגעבן די עצה, ווייל די אידן זענען זייער ביליג ביי דער גאנצער וועלט און זיי וועלן נאר ווערן טייער (גמרא גיטין)
אונקלוס איז געווען א תלמיד פון רבי אליעזר און רבי יהושע (מגילה ג.). און זיין תרגום איז דאס וואס ער האט מקבל געווען פון זיי. די גמרא זאגט דארט אז דער תרגום אונקלוס איז געגעבן פאר אידן אויפן בארג סיני. דאס הייסט אידן האבן עס שוין געוויסט פאר אונקלוס נאר עס איז פארגעסן געווארן און אונקלוס האט עס דערמאנט שכחום וחזרו ויסדום (עיין סמ"ג עשין י"ט).
עס איז דא וואס זאגן אז ער איז אויך געווען א תלמיד פון רבי גמליאל (יוחסין, אברבנאל הקדמת נחלת אבות).
ווען זיין טאטע איז געשטארבן האט ער אויך באקומען א חלק פון דער ירושה, אבער אזוי ווי די ירושה האט אויך איינגעשלאסן עבודה זרה, און דאס איז אסור בהנאה, האט ער נישט געוואלט האבן א חלק אין דעם געלד און האט אלעס געווארפן אין ים המלח (תוספתא דמאי פ"ו י"ב).
סדר טהרות איז כולל 12 מסכתות. טהרות איז טייטש "ריינע זאכן", די מסכתות אין דעם סדר האבן צו טון מיט דינים פון טומאה און טהרה.
אין סדר טהרות איז נישט דא קיין גמרא נאר בבלי אויף מסכת נדה.
קעלן () איז די פערטע גרעסטע שטאט אין דייטשלאנד נאך בערלין, האמבורג און מינכן, און די גרעסטע שטאט אין דעם דייטשן פֿעדעראלן שטאַט נארד ריין-וועסטפאליע. זי איז פֿון די עלטסטע שטעט אין דייטשלאנד, ווערנדיג אויפגעשטעלט דורך די רוימישע אום יאר 38 פאר דעם גויאישן קאלענדאר. אין יאר 50 איז קעלן געווארן א רוימישע "שטאט".
קעלן ליגט אויפן ריין. דער קעלנער אוניווערסיטעט איז פון די עלצטע אוניווערסיטעטן אין אייראפע.
יידן אין קעלן.
די יידישע געמיינדע אין קעלן גייט צוריק צו אוראלטע צייטן. שוין אין יאר 321 האט דער קייסער ארויסגעגעבן א געזעץ אז יידן קענען ווערן געוויילט צום קעלנער שטאטראט.
דער דעמב איז איינער פון פארשיידענע ביימער און קשאקעס פון דעם מין קווערקוס "Quercus". דער מין שליסט אײַן הונדערטער זגאלן און שטאמט פון דעם צפונדיגן האלב-קוגל.
מען מאכט פראפנס (קאריקעס צו פארשטאפן ווײַן פלעשלעך) פון דער קארע פון דעם פראפן דעמב "Quercus suber".
די ניו יארק טיימס ערשיינט אין ניו יארק אלס טאָג צייטונג אין ענגלישער שפראך, ליבעראל געשטימט, זייער פּרעזטיזשפול און אינהאַלטסרייך.
די צייטונג איז ערשט געדרוקט געווארן אין 1851.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה האט זי פארשוויגן די סיסטעמאטישע הריגות פון אידן דורך היטלער און די נאַציס, ביים חורבן אייראפע.
צו דעם קומט מיט א באזונדערע טייל, וואס הייסט [(Entertainment Weekly (EW] ענטערטעינמענט וויקלי, וואס איז געאייגנט צו דעקן די פרישע פראגראמען אינעם פארוויילונגס טעמע, ווי פעסטיוואלן, טעאטער, מאוויס, מוזיק און ביכער.
אגב, די צווייט פאפולערסטע צייטונג אין גאנץ אמעריקא, איז די לאס אנדזשעלעס טיימס, וואס איז אויך א שטארקע דעקונג אויף די אינטערטעינמענט וואס קומט ארויס פון לאס אנדזשעלעס.
מנחם איז געווען אב"ד און די צייטן פון הלל הנשיא, אבער ער איז ארויס געגאנגען ארבעטן פאר דעם רוימישן קעניגרייך (חגיגה טז:). ווען ער איז געווארן אויס אב"ד האט איהם שמאי איבערגענומען.
מנחם איז געגאנגען ארבעטן צוזאמען מיט נאך אכציג מענטשן אלע זענען געווען אנגעטוהן מיט גאלדענע קליידער.
עס שטייט אין ספר בן גריון אז מנחם איז געווען זייער א קלוגער מענטש, ער האט ממש געווען ווי נביא, ווען ער האט געזעהן אמאל הורדוס אלס קליין קינד האט ער נביאות געזאגט אז אט דער קליינער וועט זיין א קעניג ביי אידן מער פון דרייסיג יאהר, אזוי איז הורדוס טאקע געווען א קעניג זיבן און דרייסיג יאהר, הורדוס האט איהם דערפאר באקליגט מיט אסאך עשירות.
באב גרענט (14טן מערץ 1929 - 2טן יאנואר 2014) איז פון די ערשטע קאנסערוואטיווע ראדיא טאק שוי האסט.
ער איז געווען יארן לאנג אויף פארשידענע ראדיא קאנאלן, ביז ער האט זיך אויפגעארבעט צו ווערן ביי די גרויסע 770 ABC אין ניו יארק, ער האט גערעדט פון 3:00 נאכמיטאג ביז 7:00 ביינאכט, ער האט געהאט מיליאנער צוהערער, איינמאהל ווען איינער פון די קאבינעט מיטגלידער פון ביל קלינטאן איז אומגעקומען אויף א עראפלאן, ער איז געווען א שווארצער, האט זיך באב גרענט געווערטעלט אויף זיין חשבון, און מען האט אים באשולדיגט מיט ראסיזם, זייט דאן האט מען אים אראפגענומען פון ראדיא. עס האט אים דאן איבערגענומען שאן הענעטי. און ער איז געגאנגען רעדן אויף א צווייטע טשענעל.
גאר לעצטענס האט זיך די קאמפאני איבערגעבטען מיט אים און ער איז צוריק אויף די ראדיא, יעדע נאכט פון אכט אזייגער ביז צען אזייגער.
ער איז א קלוגער געלערענטער מענטש, ער קען זייער אסאך היסטאריע, עס איז נישט דא קיין סאנאטער און קאנגרעס מאן, א גאווערנאר, אדער סתם א וויכטיג מאכער אין די אמעריקאנער פאליטיק די לעצטע פופציג יאהר וואס ער קען אהים נישט, מיט אלע זיינע שוואכטקייטן און שטארקייטן.
ער האקט אסאך מאל אראפ די טעל. פאר מענטשן וואס רעדן לויט אים נישט צו די זאך, און טאקע דערפאר גלייכט מען אים. ער איז וואול באקאנט מיט זיינע פראזען: געט אוט מיי פאון. אדער יא אייר א פאנוי באלאנו פראד.
ער איז א קאנסערוואטיווער, ער איז שטארק גענויגט צו יידן, אלעס וואס האט א שייכות צו אידן קען ער און ווייסט ער, ער גלייכט ספעציעל די ארטאדאקסישע יידן, און אפילו גאנץ עקסטרעמע קהילות פון וויליאמסבארג ווי סאטמאר גלייכט ער און ווייסט אלעס פון זיי. ווען ער ווערט געוואור פון א סאטמאר חסיד וואס קאלט איר אריין פרעגט ער אים אסאך מאל מיט פאטאס: ווי אזוי זעט אויס די סאטמארער מקוה? א גרוב מיט וואסער אין דער ערד און מען טובל'ט זיך דעם קאפ דערין ?
אַ צײַטונג, (זשורנאל אדער טאגבוך) איז אַ אויסגאַבע רשימה, וואס איז ווי א טעגליכע וויסן- בוך וואס בריינגט אקטועלע נייעס פון איבער די וועלט און נאך ידיעות. די בלעטער, אינפֿאָרמאַציאָן און אַנאָנס ענטהאַלט; ווערט געווענליך געדרוקט אויף ספעציעלע אייגנארטיגע ברוינע פאָפיר וואָס איז היבש ביליגער צו ערצייגן, און ווערט גערופן "צײַטונג פאַפיר".
צייטונגען זענען די ארגינעלע פארעם פון ברייטבאנד קאמוניקאציע וועלכע גייט צוריק הונדערטער יארן און אפשר נאכמער. אין דער היינטיגער וועלט איז קאמוניקאציע א גרויסער טייל פון דער געזעלשאפט און קומט אין צענדליגער פארמען ווי: טעלעפאנס, סעליולער, פעקס, ראדיא, טעלעוויזיע, און אינטערנעט. איידער די אלע זאכן זענען געווען אויף דער וועלט, האט מען זיך באנוצט מיט צוויי קאמוניקאציע מיטלען און זיי זענען געווען צייטונגען און בריוו. שפעטער האט מען אויסגעטראפן די טעלעגראף וועלכע האט פארשנעלערט די קאמוניקאציע פון וויכטיגע מעסעדזשעס.
צייטונגען זענען שטענדיג געווען די ביליגסטע און גרינגסטע וועג ווי אזוי צו פארשפרייטן נייעס, ארטיקלען, מיינונגען, און רעקלאמירן געוויסע פראדוקטן צו מאסן מענטשן. צייטונגען זענען פון אנהייב געשריבן געווארן מיט דער האנט, און שפעטער האט מען דאס געדרוקט אין א דרוקעריי מיט גרויסע זיגלען, און היינט ווערט די גאנצע ארבעט געטוהן דורך דעם קאמפיוטער. צייטונגען זענען שטענדיג געשריבן געווארן אין שפראכן וועלכע די מערסטע לייענער האבן גערעדט און דאס מאכט זיי נאך היינט אינטערעסאנט ווען מען קוקט אין זיי.
די כוח פון א צייטונג.
אין די ארכיוון פונעם וואשינגטאן מוזיי איז פארהאן אקטועלע פאפירן פון צייטונגען אזוי ווייט צוריק ווי 1775, וועלכע איז נאך בעפאר דער אמעריקאנער רעוואלוציע. די צייטונגען אין יענע צייטן זענען נאך נישט געווען אזוי פראפעסיאנאל ווי היינט אבער ווי מאכטפול צייטונגען זענען היינט, זענען די צייטונגען פון יענע צייטן געווען נאכמער מאכטפול. בעיקר וויבאלד עס זענען דאן נאכנישט געווען אזוי פיל צייטונגען, ווייבאלד עס איז סאך שווערער געווען ארויסצוגעבן ווי היינט.
אלטע אמעריקאנער צייטונגען האבן נישט געהאט קיין שום קאנטראל איבער זיי, און זיי האבן געקענט שרייבן וואס זייער הארץ האט באגערט. די וועלט איז נאך דעמאלט פיל געווען מיט הערשער און קעניגרייכן אין וועלכע מענטשן האבן זיך נישט געוואגט צו זאגן א ווארט קעגן די קעניגרייך אדער רעגירונג פירערשאפט. אין אמעריקע איז דאס אבער געווען איינע פון די הויפט צילן וועלכע איז אריינגעשריבן געווארן אין די "ביל אוו רייטס" אין די אמעריקאנער קאנסטיטוציע וועלכע גיבט יעדן די רעכט צו זאגן און שרייבן וואס עס שמעקט אים.
די דזשורנאליסטן פון יענע צייטן האבן גוט אויסגענוצט די געלעגנהייט און האבן אנגעפירט איבערקערענישן מיטן כוח פון זייערע צייטונגען. אין די אמעריקאנער היסטאריע זענען באקאנט די צוויי מאכטפולסטע דזשורנאליסטן וויליאם רענדאלף הערסט און דזשאסעף פוליצער וועלכע האבן בעאיינפלוסט מיליאנען מענטשן מיט די כוח פון זייערע צייטונגן. היסטאריע זאגט אז הערסט איז פאראנטווארטליכט פאר די קריג מיט שפאניע אין 898' נאכדעם וואס ער האט אזויפיל געהעצט קעגן די שפאנישע.
אין די מאדערנע עפאכע איז באוואוסט די "וואטער-געיט סקאנדאל, וואס האט געפירט צו די רעזיגנאציע פון פרעזידענט ניקסאן, וואס איז צושטאנד געקומען א דאנק די צייטונגען.
צייטונגען היינט צו טאג.
אפיציעלע צייטונגען היינט צו טאג זענען זייער פראפעסיאנאל און יעדעס ווארט וואס ווערט דארט געשריבן ווערט איבערגעקוקט עטליכע מאל אויב עס איז טאקע ריכטיג. אנדערש ווי אמאל, ווען די צייטונגען, און דזשורנאליזם בכלל, האבן באקומען א שטיקל קאנטראל פון די רעגירונג. כאטש די רעגירונג צענזורט נישט קיין צייטונגען (ווי די קאמוניסטן האבן געטאן), האבן זיי אבער א רייע רעגולאציעס וועלכע מעגן נישט געבראכן ווערן.
אינטערעסאנט איז אז טראץ די עלעקטראנישע מידיא וועלכע דאמינירט היינט די גאנצע וועלט בכלל און אמעריקע בפרט, איז אבער צייטונגען נאך אלץ איינע פון די הויפט נייעס געבער פאר מיליאנען מענטשן ארום דאס לאנד. אמעריקע פארמאגט 1,600 טאג-צייטונגען וועלכע ערשיינען יעדן אינדערפרי. אויסערדעם זענען פארהאן נאך הונדערטער צייטונגען וועלכע קומען ארויס וועכענטליך -אין אלגעמיין ענדע וואך- און עס זענען פארהאן אָן א שיעור זשורנאלן און מאגאזינען וועלכע ערשיינען וועכענטליך און חודש'ליך.
א פאפירענע צייטונג האט אַן ארגינעלן חן וועלכע די עלעקטראנישע מעדיע קען נישט אוועקנעמען. ליינער גלייכן דעם פאפיר און די וועג וויאזוי מען ליינט א צייטונג. מען קען אויפמישן און צוריקמישן שנעל, מען קען אויסשניידן דאס וואס מען וויל האלטן, און מען קען עס איינקנייטשן ווי אזוי עס איז באקוועמער, און מען קען עס מיטנעמען ווי אימער מען וויל. עס קלינגט נישט אזוי געשמאק א לעפטאפ ביי נאכטמאל, און ווי געשמאק איז א צייטונג ביי די זייט.
יעדע צייטונג און אויסגאבע קומט ארויס פון דרוק נאך אסאך ארבעט, אבער ספעציעל זענען אינטערעסאנט די טעגליכע צייטונגן וועלכע קומען ארויס פריש יעדן אינדערפרי מיט צענדליגער בלעטער אנגעפילט מיט די נייעס וואס זענען זיך פאַרלאָפן אינעם נעכטיגן טאג ווי אויך ארטיקלען און אנאליזן.
היינט זענען פארהאנען א לאנגע רייע מיט צייטונגען, אין יעדן הויפט שטאט איבער דער וועלט. ס'דא וואס זענען מיינסטענס פאר פאליטיק, אדער פארוויילונג און דאס גלייכן, און ס'דא וואס האבן אלעס אין איין באנד. א ארט וואו עס איז אויסגערופן אלס ספעציעלער ארט פאר אנשויאונג, דארט זענען פארהאנען ספעציעלע זשורנאלן פאר דעם צוועק.
פארוויילונג צייטונגען.
‏* ‎The Hollywood Reporter
די נייעס און די וואס באריכטן דאס.
א צייטונג ווערט באשאפן דורך פינעף טריט וועלכע זענען: נייעס, רעדאקטירונג, רעקלאמעריי, פראדוקציע און פארשפרייטונג.
דאס ווארט נייעס איז געווארן א טייל פון די טעגליכע געשפרעכן וועלכע מענטשן נוצן אויף יעדע טריט און שריט, אריינגערעכנט ווען מען באגריסט זיך. "וואס איז נייעס?" פרעגט איינער דעם צווייטן. מען איז אזוי צוגעוואוינט צו נייעס אז מען קען ממש נישט לעבן אן דעם. יעדער וויל וויסן וואס נאך עס האט פאסירט, און נישט נאר אין די אייגענע שטאט נאר ארום די גאנצע וועלט.
נייעס באדייט אז עס איז פרישע באריכטן. עס קען זיין א מאדנע זאך, א גוטע בשורה, א שלעכטע בשורה, א נארוואס פארענדיגטע באריכט אדער שטודיע א. ד.ג. נייעס מוז נישט דווקא מיינען אז עס איז ניי געשען. עס קען אויך מיינען אז עס איז ניי צו די מאסן.
יעדע צייטונג פארמאגט א צאל רעפארטערס וועלכע זענען ווי די אויגן און אויערן פונעם צייטונג. רעפארטער זאמלען נייעס פון וואו זיי קענען נאר און ברענגען עס צו די צייטונג'ס עדיטאר באורד וועלכע קוקן אלעס איבער און באשליסן וואס צו נוצן און וואס נישט, און וואס צו לייגן אויפן פאדערשטן בלאט און וואס צו לייגן אויפ'ן 91'סטן בלאט. נייעס זענען איינגעטיילט אין קאטעגאריעס און לויט דעם ווערן זיי באריכטעט.
די רעפארטער דארפן שטארק אכט געבן אז זייערע באריכטן זאלן זיין קראנט ווייל אויב נישט וועט זייער רעפוטאציע פארגיין, און זיי וועלן מער נישט האבן פאר וועמען צו באריכטן. רעפארטער נעמען אסאך קרעדיט פאר זייערע באריכטן און זענען לאיאל צו די וואס גיבן עס איבער צו זיי. מענטשן וועלן זאגן פאר רעפארטער זאכן וואס זיי וואלטן קיינמאל נישט געזאגט פאר א פאליציי אפיציר אדער סיי וועלכע לאו ענפארסמענט אפיציר. רעפארטערס וועלן זיך מקריב זיין צו גיין אין תפיסה אבער זיי וועלן נישט ארויסגעבן פון וואו זייערע קוועלער זענען.
נישט אומזיסט רופן זיך די אמעריקאנער צייטונגען דער פערטער טייל פון די רעגירונג. די צייטונגען באטראכטן אלעס און קומען אויף שפירן טיילמאל שנעלער ווי סיי וועמען. צייטונגען שטעלן אריין קאנדידאטן אין אפיס און מאכן אנדערע רעזיגנירן. טויזענטער סקאנדאלן קעגן אלע סארט אויפגעכאפטע מענטשן זענען אונטערגעצינדן געווארן דורך צייטונגען.
ספעציעל זענען צייטונגען אויסגעצייכנט אין נאכפאלגן די גערעכטיקייט פון לאנד. זיי באטראכטן די לעגיסלאטיוו, עקזעקיוטיוו, און יוסטיץ אפטיילונגען און וועלן אויפדעקן יעדע אומריכטיגע זאך וואס זיי זעען דארט. אין ענגליש רופט מען זיי די רעגירונג'ס "וואטש דאג" צוליב זייער געלונגענע ארבעט צו היטן אויף די געשעענישן אין די רעגירונג ווי א הינטל וואס היט זיין בעל הבית.
יעדע גרויסער צייטונג פארמאגט רעפארטער איינגעטיילט פאר באזונדערע נייעס מאטיוון. אייניגע באטראכטן די געריכטן, אנדערע דער סיטי האל, איינער קוקט זיך אום אויף ביזנעסער, ערציאונג, מעדעצין, א.א.וו. נאכדעם זענען פארהאן רעפארטער וועלכע ווערן צוגעשטלט דארט ווי עס מאכט זיך עפעס. אויך זענען פאראן פרילענסער רעפארטער וועלכע ארבעטן פאר זיך אליינס און צייכנען זיך אויס אין געוויסע רעפארטאזש און זיי פארקויפן זייערע ארטיקלען און באריכטן פאר צייטונגען.
רעפארטער ריזיקירן טיילמאל מיט זייער לעבן צו קענען באריכטן נייעס. אין יעדע מלחמה באטיליגן זיך טויזענטער דזשורנאליסטן וועלכע קענען אומגעברענגט ווערן יעדע ליאדע מינוט, ספעציעל די וואס וואגן זיך מער, און גייען דארט ווי זיי ווערן געווארנט נישט צו גיין. אין יעדע קריג ווערן דזשורנאליסטן אומגעברענגט און אויך אויף אנדערע פלעצער ווערן זייערע לעבנ'ס פארשניטן ווען זיי רירן אן זאכן וואס א צווייטער וואלט זיך נישט געוואגט אנצוקוקן. אין די פארגאנגענע יארן זענען איבער 1000 דזשורנאליסטן אומגעברענגט געווארן ארום די וועלט אין פארשידענע סארט אטאקעס, אריינגערעכנט א גרויסע טייל אין איראק.
יעדע קאטעגאריע אין יעדע גרויסע צייטונג פארמאגט א באזונדערער עדיטאר צו וועלכע אלע רעפארטער מוזן זיך צושטעלן. די וויכטיגסטע עדיטארס זענען די וואס קאנטראלירן די לאקאלע נייעסן. זיי באקומען יעדע באריכט ערשט האנטיג און דארפן באשליסן יעדע נאכט וואס יא אריינצושטעלן און וואס נישט און וועלכע איז יא א העדליין און וועלכע איז נישט. איינמאל דער לאקאלער עדיטאר באשליסט די נייעסן פאר דעם קומענדיגען טאג שיקט ער אלעס אריבער צו די קאפי עדיטארס וועלכע קוקן איבער אלע באריכטן און מאכן זיכער אז אלעס איז קראנט און יעדעס ווארט איז גוט געספעלט.
די קאפי עדיטארס וועלן אויך זיכער מאכן אז דער באריכט האט א גוטע הסברה און אויב נישט וועלן זיי דאס פאררעכטן. די עדיטארס באנוצן זיך אסאך מיט די צייטונג'ס ארכיוון וואו זיי קוקן נאך פאקטן אויב עס שטימט מיט'ן ווייטערדיגן באריכט.
עדיטאריעל.
יעדע צייטונג פארמאגט אן עדיטאריעל און אן דעם איז עס נישט קיין צייטונג. א צייטונג איז נישט נאר אן איבערגעבער, נאר דארף אליינס געבן א מיינונג איבער אלע אישוס אויפ'ן טיש אין די פארעם פון עדיטאריעל ארטיקלען. אין יעדע צייטונג איז פארהאן אן עדיטאריעל באורד וועלכע באשטייען פון עטליכע ערפארענע דזשורנאליסטן וועלכע מאכן צוזאמען אפ די מיינונגען פון די צייטונג איבער אלע טעמעס וועלכע זענען אויפ'ן סדר היום. זיי וועלן זאגן אויב דער מעיאר טוט א גוטע ארבעט אדער נישט, צי מענטשן האבן גוטע פרנסות, צי די רעגירונג האט געטאן ריכטיג, צי יענער זאל אנגעקלאגט ווערן, און אזוי מיט יעדע טעמע. די עדיטארס בעארבעטן אליינס זייער עדיטאריעלן און וועלן אליינס נאכזוכן אלע פאקטן.
די עדיטאריעלן פארמאגן א באשטימטע בלאט אין יעדע צייטונג וואו עס איז אויך פארהאן פלאץ פאר די מיינונגען פון די לייענער, די צווייטע וויכטיגסטע טייל פון עדיטאריעל. רוב צייטונגען פארמאגן אויך באשטימטע בלעטער וואו די שרייבער געבן ארויס זייערע מיינונגען אין די אזויגערופענע אפ-עד ארטיקלען.
די עדיטאריעל איז אפגעטיילט פון די נייעס, און די צייטונגען רופן עס די אפטיילונג פון שטאט און רעליגיע. נייעס איז בלויז די טרוקענע פאקטן, און דער עדיטאריעל באשטייט פון מיינונגען. א צייטונג וואס פאלט דורך מיט אן עדיטאריעל איז נאך אלץ באגלייבט פאר נייעס. עס איז צוויי באזונדערע אפטיילונגען און די צוויי מעגן זיך נישט אויסמישן.
רעקלאמעס.
די נומער בלעטער מער ווי די מינימום אין רוב צייטונגען איז געוואנדן לויט וויפיל רעקלאמעס עס איז פארקויפט געווארן יענעם טאג און נישט לויט וויפיל נייעס עס איז פאראן צו פארציילן. א צייטונג איז א ביזנעס וואס זוכט צו מאכן געלט און וועט נישט סערווירן נאר אויב זי פארדניט דערפון. אן אויסנאם איז פארהאן ווען עס פאסירט עפעס אויסערגעווענליך דעמאלט וועלן צייטונגען יא צולייגן מער בלעטער -און טיילמאל אין א באזונדערע אפטיילונג- צו דעקן די אינטערעסאנטע נייעס ווייל דאס איז א טייל פון זייער סערוויס.
רוב צייטונגען מאכן זיכער צו לייגן מער רעקלאמעס ווי נייעס אין די טעגליכע צייטונג און נאר אין די ענדע-וואך אויסגאבע וועלן זיי יא לייגן מער נייעס. גרויסע צייטונגען קענען פארמאגן ארום 65 פראצענט רעקלאמעס און דאס איבעריגע איז די לעכל פאר נייעס, ווי טייל שרייבער רופן עס אן. אלע רעקלאמעס ווערן צוגעגרייט בעפאר די נייעס ווערט געדרוקט, און די ארבייטער פון די רעקלאמע אפטיילונג האבן נישט קיין שום השפעה אויף די נייעס אפטיילונג, און דאס זעלבע פארקערט. אויב א צייטונג פארמאגט 100 בעלעטער וועלן ארום 60 בלעטער ווערן צוגעגרייט מיט רעקלאמעס און די איבעריגע בלעטער וועלן אנגעפילט ווערן מיט נייעס אויף די באשטימטע 100 בלעטער.
עס זענען פארהאן 3 סארטן רעקלאמעס וועלכע פילן אן די בלעטער. די ערשטע זענען די דיספלעי עדס וועלכע פילן אן גאנצע און האלבע בלעטער און קאסטן צענדליגער טויזענטער דאלארן. די סארט רעקלאמעס ווערן אריינגעשטעלט דורך גרויסע דעפארטמענט געשעפטן, אויטא דילערס, און נאך גרויסע ביזענעסער. רוב פון די רעקלאמעס ווערן צוגעשטעלט דורך א מארקעטינג פירמעס.
אויסער די דיספלעי עדס וועלכע זענען די עיקר הכנסה פון א צייטונג איז פאראן קלאסיפייד עדס וועלכע קאסטן עטליכע דאלאר פער רייע און ווערן אריינגעשטעלט דורך פריוואטע מענטשן וואס זוכן צו קויפן אדער פארקויפן עפעס און אויך קליינע ביזנעסער וועלכע גיבן סערוויסעס אדוערטייזן זיך דארט. נאכדעם זענען פאראן אינסערטס וועלכע זענען קליינע ביכלעך פון געוויסע פירמעס און ווערן אריינגעשטעלט אין צייטונגן, ספעציעל אין וויקענד צייטונגן.
די פראדוקציע איז אמאל געווען די שווערסטע טייל פון א צייטונג ווען מען פלעגט נאך נוצן די פרעס מאשינען וועלכע איז באשטאנען פון שווערע בלעכן אויף וועלכע עס זענען ארויפגעשטעלט געווארן די בוכשטאבן און דערנאך איז די גאנצע זאך געדרוקט געווארן אויף פאפיר גענוי ווי א פארטיגע זיגל. יעדע בלאט האט גענוצט א באזונדערן בלעך און די דרוקעריי איז געווען א גרויסע ארבעט, ספעציעל אויב מען האט געוואלט מאכן קאלירט האט מען געמוזט האבן מערערע בלעכן פאר איין בלאט.
אין די 70ער יארן איז די דרוקעריי געווארן היסטאריע און מען האט אנגעהויבן נוצן קאמפיוטערירט דרוקעריי וועלכע איז שנעלער ווי איינער וואלט זיך נאר אמאל געקענט פארשטעלן. די פרעס פארמאגט נאך אלץ בלעכן פאר יעדן בלאט אבער די בלעכן ווערן געמאכט אין מינוטן און די בלעכך טוען נישט די פרינט ארבעט נאר די טינט גייט צו א ראבערנע ראלער וועלכע דרייט זיך ארום העכער די פאפיר. עס זענען פאראן פרעס פירמעס וועלכע טוען די ארבעט פאר די קלענערע צייטונגען און די גרויסע צייטונגען פארמאגן זייערע אייגענע פרעס סיסטעמען וועלכע איז א מאשין (אדער עטליכע) וועלכע שטייט דריי שטאק הויך. די פאפיר לויפט אויף א ראל און נאכ'ן פרינטן ווערט עס אליינס צעשניטן און איינגעקנייטשט גרייט צו גיין. אזא מאשין קאסט ארום 50 מיליאן דאלאר אבער עס איז ווערט דאס געלט ווען עס קען גרייט מאכן 70,000 קאפיס אין איין שטונדע, אן ארבעט וואס וואלט גענומען 100 ארבעטער 5 שטונדן.
פארשפרייטן.
איינמאל דאס דרוקעריי איז פארטיג און גרייט צו גיין איז פארהאן א באזונדערע דיסטריביושן אפטיילונג וועלכע גיט זיך אפ מיט'ן פארשפרייטן די צייטונגען צו אלע סובסקרייבער און געשעפטן.
רוב גרויסע צייטונגען גיבן ארויס 2 אדער 3 אויסגאבן אין איין נאכט. די ערשטע אויסגאבע קומט געווענליך ארויס שפעט ביינאכט און דעקט די נייעס פון איבער'ן טאג און ווערט דאס מערסטע פארשפרייט. די ערשטע ווערסיע קען גיין איבער א גאנצע סטעיט און אפילו נאך ווייטער. די צווייטע אויסגאבע איז די זעלבע זאך מיט אביסל מער נייעס פון די לעצטע שטונדן און דאס ווערט געווענליך פארשפרייט צו ווייניגער פלעצער און די לעצטע אויסגאבע וועלכע קומט ארויס אין די פארטאגס שטונדן גייט נאר אין די לאקאלע סיטי וועלכע די צייטונג סערווירט. די אלע ווערסיע'ס האבן א באשטימטע צייט יעדע נאכט ווען עס גייט ארויס און ווען עס דארף דערגרייכן די געשעפטן.
די מענטשן וועלכע פארשפרייטן די צייטונגען ווערן גערופן קעריערס און זענען געווענליך יונגע מענטשן אדער סטודענטן ביי וועמען דאס דינט אלס א זייטיגע פרנסה. די קעריערס זענען איינגעטיילט לויט די געגענטער און ווארפן אראפ די צייטונגען צו יעדע סובסקרייבער זייער שנעל און געשיקט. זיי פארשפרייטן אויך די צייטונגען צו די געשעפטן און צייטונג קיאסקן וועלכע באקומען דאס די ערשטע. אמאל פלעגן צייטונגען ארויסקומען נאכמיטאג און דעמאלט פלעגן די קעריערס ארומפארן אויף ביציקלעך צוליב די טראפיק אבער שפעטער האט מען דאס געטוישט און אלע צייטונגען ווערן פארשפרייט אין די פריע פארטאגס שטונדן ווען עס זענען כמעט נישט פארהאן קיין אויטאס אויף די גאסן דערפאר גייט עס צו זייער שנעל.
די סוקסעס פון א צייטונג ווענדט זיך אסאך לויט וויפיל סובסקרייבער זי פארמאגט. אדווערטייזער וועלן פארשטייט זיך ליבערשט אריינשטעלן עדס אין גרויסע צייטונגען. עס איז פארהאן א ספעציעלע זעלבסטשטענדיגע ארגאניזאציע וועלכע ווערט גערופן די אודיט ביורא אוו סירקולעישן וועלכע באשטעטיגן די נומערן פון צירקולאציע וועלכע די צייטונגען זאגן אז זיי האבן.
די גאנצע פראדעצור פון א צייטונג געדויערט 18 שטונדן פון 9 אזייגער אינדערפרי ביז 3 אדער 4 אזייגער פארטאגס. ווען די צייטונגען גייען ארויס פון דרוק ווערן די אפיסעס ליידיג און שטיל פאר עטליכע שטונדן ביז 9 אזייגער אינדערפרי ווען די שרייבער קומען צוריק אנהייבן דעם גאנצן פראדעצור נאכאמאל פון אנהויב. און דאס פאסירט 365 טעג א יאר.
צייטונגען אין אידישן קולטור.
צייטונגן זענען היינט א וויכטיגן טייל פון אידישן קולטור וויבאלד עס איז די איינציגסטע אפיציעלע קאמוניקאציע פאר די אידישע באפעלקערונגען אין שטעט און אזוי אויך אין דער חסידות.
עס זענען פארהאן א רייע אידישע צייטונגען אנגעהויבן פון פרייע און געענדיגט מיט גאר עקסטרעמע.
אידישע צייטונגען ווערן קריטיקירט ביי די סעקולערע, וויבאלד די ארבעט פון רעפארטן און שרייבן די ארטיקלען ווערן נישט געמאכט מיט פונטקליכקייט, און עס מאכט זיך זייער אפט אז די ארטיקלען פארפירן און געבן פאלשע אינפארמאציע, געבויט אויף זייערע פריוואטע אנשויאונגען.
טייל צייטונגען, איבערהויפט די פרומע, ווערן שטרענג קאנטראלירט דורך רבנים וועלכע געבן אנווייזונגען פאר די עדיטארס וואס יא אדער נישט צו פובליצירן. און דאס ווערט ביי מאנע קריטיקירט מיט די טענה אז דאס איז אין קאנטראסט צו די עצם קאנצעפט פון א צייטונג וועלכע ברויך ברענגען די נייעס טרוקן מיט פאקטן און נישט געוואויגן צו געוויסע מיינונגען. אבער די קונדן פון די דאזיגע צייטונגען ווילן אין אלגעמיין נאר דאס, און א צייטונג וואס ווערט נישט דורכגעקוקט פון רב אדער ערנסטע מענטש אין וועם זיי האבן צוטרוי, וועלן זיי נישט אריינעמען אין שטוב.
די קלענערע צייטונגען און דזשורנאלן זענען ערגער ווי אלע, וויבאלד די ארבעט ווערט געטאן דורך אומגעלערנטע שרייבער און מיינונג זאגער וועלכע פארשטייען ניטאמאל די נייעס בעפאר זיי שרייבן דאס. די סארט צייטונגען האבן נישט קיין מיטגלידערשאפט אין קיין איין אפיציעלע מידיא ארגאניזאציע און נעמען גאנצע ארטיקלן אן רשות.
חײם סוטין (רוסיש: "Хаим Сутин"; װײַסרוסיש: "Хаiм Суцiн"; פֿראַנצױזיש: "Chaïm Soutine"), געבױרן אינעם שטעטל סמילאָװיטש, מינסקער גובערניע, רוסלענדישע אימפּעריע (איצט אין װײַסרוסלאַנד), דעם 13טן יאַנואַר 1893; געשטאָרבן אין פּאַריז (פֿראַנקרײַך) דעם 9טן אױגוסט 1943.
ער איז געװען אַ פֿראַנצױזישער מאָלער פֿון װײַסרוסיש-ייִדישן אָפּשטאַם, אַ פּראָמינענטער פֿאָרשטײער פֿונעם
עקספּרעסיאָניסטישן נוסח אין אײראָפּעיִשער קונסט פֿון דער ערשטער העלפֿט פֿונעם 20סטן יאָרהונדערט.
דער אָקס (נקבה: קו; מערצאל: קי; וויסנשאפטלעכער נאמען: "Bos taurus") איז א זגאל בהמה. א יונגער אקס הייסט א "קאלב". א קו וואס האט נאך נישט געבוירן קיין קעלבל רופט מען א "טעליצע".
אקסן ווערן געניצט צו אקערן פעלדער, און פאר טראנספארט (שלעפן וואגנס און לאסטן). רוב מאל בינדט מען צו א פאר אקסן צוזאמען צו ארבעטן.
היינט ניצט מען אקסן פאר זייער פלייש (צו עסן) און זייער פעל, און קי פאר זייער מילך. איבער דער גארער וועלט זענען פאראן 1.5 מיליארד קי.
דער אקס איז מעלה גרה און האט צעשפאלטענע טלאען, און איז כשר צו עסן פאר יידן.
א לאָקאַל נעצװערק (Local Area Network LAN) איז א קאמפיוטער נעצווערק וואס איז צעשפרייט אויף א באגרענעצטער שטח, אין איין בנין אדער עטלעכע נאענטע בנינים. עס איז אנדערש ווי א מוניציפאל נעצווערק וואס איז צעשפרייט איבער א שטאט, אויך אנדערש ווי א פארשפרייט נעצווערק וואס קען זיין צעשפרייט איבער דער גאנצער וועלט. א לאקאלער נעצווערק איז א סך שנעלער ווי די אנדערע אויבן דערמאנטע נעצווערקן.
דאס ערשטע לאקאלע נעצווערק איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1977 (ה'תשל"ז) דורך Datapoint װאָס האָט באדינט צו איינטיילן הארטדיסקן. היינט זיינען דא סטאנדארטן באשטימט דורך IEEE וואס ערלויבן אויך צו איינטיילן אפדרוקערס, פארבינדונגען צו אנדערע נעצווערק, רוטירירן, און לאסטן איינטיילונג.
די עיקר טעכנאלאגיעס וואס מען ניצט אין א לאקאלן נעצווערק זענען Ethernet און Wi-Fi.
ספּאָרט מיינט אטלעטישע אקטיוויטעטע באוועגענישען מיטן קערפער אין וואס מען קאנקורירט, ווי למשל טעניס אדער פוטבאל, אדער שפילעריי אויף באזונדערע צילן. טייל ספארטן שפילט מען אינעווייניג, טייל שפילט מען אינדרויסן.
אפטמאל ווערט ספארט געשפילט אין א סטאדיום וואו מענטשן קומען באקוקן.
דער קערפער איז דער צוזאמאנשטעל פון אלע גלידער פון א מענטש. דער קאפ, האלז, דער טול, צוויי ארעמס און צוויי פיס.
אין דעם קאפ איז דא דער מוח, דאס פנים, צוויי אויגן, צוויי אויערן, די נאז, דאס מויל, די צונג,
דער טול איז כולל בויך, הארץ, קושקע, לעיבער,נירן, לונגען, ברוסטן, געדערם, בלעדער, שמאק.
אן ארעם האט צוויי הענט מיט פינגער און נעגל.
כדי דער קערפער זאל ארבעטן איז דא בלוט, מוסקל, ביין, נערווען, געבינדן, האר,
בעדפֿארד איז די גראפנשאפט-שטאט פון בעדפארדשיר, ענגלאנד. זי איז א גרויס שטעטל מיט א באפעלקערונג פון 79,190 אין 2005 (אפגעשאצט דורך בעדפֿארדשיר גראפנשאפט־ראט).
בעדפֿארד געפֿינט זיך אויף דער מידלאנד הויפט ליניע, מיט אפשטעלנדיקע באדינונגען קיין לאנדאן און ברייטאן אפערירט דורך טעמזלינק, און עקספרעס באדינונגען קיין לאנדאן און די מזרח מידלאנדס אפערירט דורך מזרח מידלאנדס אייזנבאן.
רבי יוחנן טווערסקי (ה'תקע"ו - ד' ניסן ה'תרנ"ה) איז געווען דער גרינדער פון דעם רחמיסטריווקער חסידות.
רבי יוחנן איז געבוירן אין יאר ה'תקע"ו, צו זיין פאטער הרב מרדכי טווערסקי דער טשערנאבילער מגיד, א זון פון הרב מנחם נחום טווערסקי פון טשערנאביל, דער מאור עינים, א זון פון הרב צבי, א זון פון רבי נחום גאון, באקאנט אלס רבי אדם בעל שם. און צו זיין מוטער מרת פייגא, א טאכטער פון הרב דוד לייקעס.
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תקצ"ז האט רבי יוחנן נישט געוואלט פירן קיין רעביסטעווע, האלטנדיג אז ער איז נישט פאסענט (ראוי) דערצו, הערשט עטליכע יאר שפעטער ווען מען האט אים אויפגענומען אלס מגיד אין רחמיסטריווקא האט ער אנגעהויבן צו פראווען.
רבי יוחנן איז נפטר געווארן ד' ניסן ה'תרנ"ה, און ער ליגט אין רחמיסטריווקא.
טווערסקי, יוחנן
הר"ר ישראל מרדכי טווערסקי (ז' סיון ה'תרפ"ט - כ"ב סיון ה'תשס"ד) איז געווען רחמיסטריווקער רבי אין ירושלים 22 יאר.
ישראל מרדכי איז געבוירן אין ירושלים מוצאי שבועות תרפ"ט צו זײַן פאטער הרה"צ ר' יוחנן'טשע פון רחמיסטריווקא און זײַן מוטער רבקה, א טאכטער פון ר' נחמן יוסף ווילהעלם. בײַ זײַן ברית איז דער בית אברהם פון סלאנים געווען דער מוהל און זײַן עלטער זיידע ר' נחום'טשע געווען דער סנדק. מ'האט אים געגעבן א נאמען ישראל נאכן בעל שם טוב (זײַן יארצײַט געפֿאלט שבועות) און מרדכי נאך ר' מאטעלע זלאטיפאלער וואס איז נפטר געווען קורץ פאר דעם.
צו דריי יאר ווען מען האט אים געמאכט פיאות האט מען אים גענומען צום אמרי אמת וואס איז דעמאלסט געווען אין ירושלים.
ער האט געלערנט אין דעם חדר און ישיבה קטנה חיי עולם, דערנאך איז ער געווען א תלמיד אין דער שפת אמת ישיבה.
ער האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון ר' סענדער אורי. אפילו נאך דער חתונה פלעג ער לערנען אין בית מדרש 23 שעה'ן אין א מעת לעת.
חסידות און רביסטעווע.
ווען זײַן פאטער ר' יוחנן'טשע איז געווארן רבי אין תש"י פלעג ער איבערזאגן זײַנע תורות, און נאך דעם האט ער געזאגט א שיעור אין מאור עינים פון הר"ר נחום טשערנאבלער. ער האט אויפגעשטעלט די מאור עינים ישיבה אין ירושלים.
נאך דער פטירה פון זיין פאטער כ' כסלו תשמ"ב האט ער איבערהויפט נישט געוואלט איבערנעמען די רביסטיווע, אבער דער מאכניווקער רבי האט אים באקרוינט אלס ממלא מקום און רבי. ווען ער איז אויפגעשטאנען פון דער שבעה האט ער גענומען דאס ערשטע קוויטל פון זײַן שווער, ר' סענדער אורי. אפטמאל אינמיטן אויפנעמען דעם עולם פלעג ער זיך אוועקנעמען דורך א הינטערשטער טיר גייען לערנען א שעה אדער לענגער אין א ספרדישער שול.
ווען זײַן ברודער, דער רחמיסטריווקער רבי פון בארא פארק, איז געווען אין ארץ ישראל האבן די צוויי ברידער געפירט טיש צוזאמען.
אין דעם יאר תשנ"א איז ער געווארן קראנק און ער האט פון דעם געליטן ביז זײַן לעצטן טאג. כ"ב סיון תשס"ד איז ער נפטר געווארן אין דער עלטער פון 75. ערב שבת נאך חצות האט מען אים באגראבן אינעם רחמיסטריווקער אהל אויף הר הזיתים, וואו עס ליגן אויך זיין פאטער הר"ר יוחנן, זיין זיידע הר"ר נחום'טשע, זײַנע ברידער הר"ר מאטעלע און הר"ר וועלוועלע און דער מאכניווקער רבי.
בית לחם איז א שטאט דרום פון ירושלים. זי ווערט דערמאנט אין דער תורה אין ספר בראשית. דוד המלך איז געבוירן אין בית לחם.
די שומרונים האבן פארטיליגט די שטאט אין 529, אבער דער ביזאנטישער קייסער יוסטיניאן האט עס ווידער געבויט. די אראבישע כאליפאט פון אומאר איבן אל-כאטאב האט איינגענומען בית לחם אין 637.
נאפאלי איז א שטאט אין דרום איטאליע וואס איז מער ווי 2500 יאר אלט. פון 1282 ביז 1816 איז זי געווען די הויפטשטאט פונעם קעניגרייך פון נאפאלי. היינט איז זי די צווייטע גרעסטע שטאט אין איטאליע מיט א באפעלקערונג פון 3.8 מיליאן מענטשן.
דער מאכל פיצא שטאמט פון נאפאלי.
קיך.
נאפאלי ווערט גערעכענט די היים פון פיצא. אריגינעל איז דאס געווען א מאכל פאר ארעמעלייט, אבער אונטער פערדינאנד דער פערטער איז עס געווארן פאפולער ביי די העכערע קלאסן. ווען די קעניגין מארגעריטא פון סאוווי האט באזוכט די שטאט האט מען געגעבן א נאמען צו דעם מארגעריטא פיצא. דער נאפאלישער פיצא ווערט געבאקן אין א האלץ אויוון, און די אינגרעדיענטן זענען קאנטראלירט לויטן געזעץ זייט 2004, און דארפן איינשליסן ווייצן מעל פון טיפ "00", הייוון, נאטירלעכע מינעראל וואסער, געשיילטע טאמאטעס אדער פרישע טשערי טאמאטעס, מאצארעלא קעז, ים זאלץ און עקסטרע שמן־זית (בוימל פון איילבירטן).
רחמיסטריווקא איז א שטעטל אינעם טשערקאסער געגנט פון היינטיקער אוקראינע, וואו הר"ר יוחנן טווערסקי, דער יונגסטער זון פונעם טשערנאבלער מגיד און אן איידעם פון הר"ר פינחס פון קאלק, האט אויפגעשטעלט זיין הויף. די רחמיסטריווקער רבי'ס זענען פון דער טשערנאבילער גזע.
ס'זענען דא היינט צוויי רבי'ס, איינער אין בארא פארק און זיין נעפֿע אין ירושלים, וואס האלטן זיך שטארק בידידות.
אין תרנ"ה איז דער ערשטער רבי, רבי יוחנן נסתלק געווארן, און מ'האט אים באהאלטן אין דעם בית עולם און געבויט אויפן קבר אן אוהל.
זיינע זון האבען ממשיך געווען ביז עס איז גווארען שווער צו וואינען וועגען די פילע פאגראמען זענען זיי ארויף קיין ארץ ישראל און איבערגעפלאנצט די הויף אין ירושלים עיר הקודש
רבי מאטעלע (מרדכי), א זון פון רבי יוחנן, האט עולה געווען קיין ארץ ישראל און איבערגעפלאנצט דעם הויף אין ירושלים. נאך זיין פטירה האט געפירט רבי נחום אין ירושלים.
נאך ר' נחום'ס פטירה האבן געפירט אין ירושלים זיינע קינדער, ר' אברהם דוב מיט ר' דודיע, וואס יעדער האט באוואונדערט דאס אחדות צווישן זיי. זיי האבן זיך געטיילט מיט אלע כיבודים אלע זאגעריי האט געזאגט ר' דודיע זייענדיג א חזן און סנדקאות וכדומה איז געווען פאר ר' אברהם בער. אנדערע האבען געמיינט אז ר' אברהם דוב איז דער רבי, און ר' דוד דער שמש, זייענדיג אזא פשטן און אזא עניו, קוויטלעך האט מען גענומען צוזאמען מיט ברודערשאפט און ליבשאפט.
נאך דער פטירה פון ר' אברהם בער איז געווען זיין זון ר' אפרים א שטיק צייט רבי צוזאמען מיט זיין פעטער ר' דודיע. ר' אפרים איז געווען דער אפוטרופס פון דער ירושה פון זיין עלטער פעטער ר' מאטעלע.
נאך ר' דוד׳ס פטירה האט ממלא מקום געווען זיין זון ר' יוחנטשע און זיינע זין זענען ר' מאטל אין ירושלים און רבי חי יצחק אין בארא פארק.
וואס איז געווען צו באוואונדערען צוויי ברידער מיט אזא ענווה, דאן איז ראחמיסטריווקא געווארן פון א שטיבל אויף רחוב שפת אמת א וועלט'ס חסידות מיט טויזנטער אנהענגער און גרויסע שולן מוסדות און שטיבלעך ארום דער וועלט.
רחמיסטריווקער רבי'ס און ייחוס.
רבי יוחנן טווערסקי (ה'תקע"ו - ד' ניסן ה'תרנ"ה), דער ערשטער רחמיסטריווקא רבי, א זון פון רבי מאטעלע טשערנאבלער, דער זון פונעם מאור עינים, פון די תלמידי בעש"ט.
קאלומביע אוניווערסיטעט איז א פריוואטע אוניווערסיטעט אין די פאראייניגטע שטאטן וואס געהערט צו דער פליושטש ליגע. דער הויפט קאמפוס געפֿינט זיך אין מאנהעטן, ניו יארק סיטי. די אוניווערסיטעט איז געגרינדעט אלס "קינגס קאלעגיע" אין 1754. קאלומביע'ס שולע פון זשורנאליסטיק איז געגרינדעט דורך זשאסעף פוליצער, און באלוינט דעם פוליצער פריז.
87 געווינערס פונעם נאבעל פריז האבן געהאט א שייכות מיט קאלומביע, מער ווי נארוואס אן אנדער אינסטיטוציע.
געוועזענע פרעזידענטן פון די פאראייניגטע שטאטן טעאדער רוזעוועלט און פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט האבן געלערנט אין דער געזעצן־שולע. אנדערע פאליטישע פֿיגורן וואס זענען געבילדעט געווארן ביי קאלומביע שליסן איין געוועזענער פֿ״ש פרעזידענט באראק אבאמא, רות בעדער גינזבורג, ריכטער אין דעם פֿ״ש העכסטן געריכט, געוועזענע פֿ״ש שטאַטס־סעקרעטאר מעדעלין אלברייט, געוועזענער פֿארזיצער פון דער פֿ״ש פעדעראלער רעזערוו באנק אלאן גרינשפאן, UU.S. דווייט ד אייזנהויער האט געדינט ווי דער 13טער פרעזידענט פונעם אוניווערסיטעט פון 1948 ביז 1953. אויך האבן געלערנט אינעם אוניווערסיטעט 26 פרעמדע ראש מלוכות, כולל פרעזידענט פון גרויזיע מיכאיל סאקאשווילי, פרעזידענט פון מזרח טימאר חאזע ראַמאס הארטאַ און פרעזידענט פון עסטלאנד טומאס הענדריק אילוועס.
די פעריאדישע טאבעלע פון די כעמישע עלעמענטן איז א טאבעלירטע מעטאדע צו ווײַזן די כעמישע עלעמענטן. זי איז ערפֿינדן פונעם רוסישן כעמיקער דמיטרי מענדלעעוו אום 1869. מענדלעעוו האט געהאט אינזינען אז די טאבעלע וועט ווײַזן אז דער סדר פון די עלעמענטן האט א גאנג וואס חזרט זיך איבער ("פעריאדיש"). במשך די יארן האט מען פארברייטערט דעם אויסלייג פון דער טאבעלע, ווען מען האט אנטפלעקט נייע עלעמענטן.
די טאבעלע ווערט ברייט אנגעווענדט אין כעמיע, פיזיק, ביאלאגיע און אינזשעניריע, ספעציעל כעמישע אינזשעניריע. די סטאנדארטע טאבעלע אנטהאלט 118 עלעמענטן (דעצעמבער, 2015).
די רייעס פון דער טאבעלע רופט מען פעריאדן; די זיילן רופט מען גרופעס. זעקס גרופעס (זיילן) האבן אויך נעמען אויך נומערן: צום ביישפיל, גרופע 17 עלעמענטן זענען די האלאגענס; און גרופע 18, די איידעלע גאזן. פון דער פעריאדישער טאבעלע קען מען ארויסדרינגען פארהעלטענישן צווישן די אייגנשאפטן פון די עלעמענטן, און מען קען פֿאראויסזאגן די אייגנשאפטן פון נייע עלעמענט וואס מען האט נאך נישט אנטפלעקט. די פעריאדישע טאבעלע איז א ניצבארער ראם צו אנאליזירן כעמישע אויפפירונג און איז ברייט באניצט אין כעמיע און אנדערע וויסנשאפטן.
אנדערע כעמיקער אחוץ מענדלעעוו האבן פארגעשטעלט פארשידענע טאבעלעס פון די כעמישע עלעמענטן, אבער מענדעלעעוו׳ס איז געווען די מערסט געלונגענע. אריגינעל האט ער אריינגעלייגט די עלעמענטן לויטן סדר פון זייער אטאמישן געוויכט, אבער היינט איז די טאבעלע אויסגעלייגט לויטן אטאמישן נומער. דער גרויסער דערפאלג פון מענדעלעעוו׳ס טאבעלע איז געווען פאראויסזאגן די עלעמענטן סקאנדיום, גאליום און גערמאניום, וואס מען האט נישט געוואוסט פון זיי ווען ער האט געשאפן זיין טאבעלע, אבער שפעטער האט מען זיי אנטפלעקט גענוי אין די פעלנדע פלעצער אין דער טאבעלע.
יעדער כעמישער עלעמענט האט א באזונדערע אטאם-נומער (Z) וואס רעפרעזענטירט די צאל פראטאנען אין זיין קערן. רוב עלעמענטן האבן פֿארשיידענע צאלן נייטראנען צווישן פֿארשיידענע אטאמען, און די וואריאנטן ווערן גערופן איזאטאפן. צום ביישפיל, קוילנשטאף האט דריי נאטירלעכע איזאטאפן: אלע זיינע אטאמען האבן זעקס פראטאנען און כמעט אלע האבן אויך זעקס נייטראנען, אבער אומעגעפער איין פראצענט האבן זיבן נייטראנען, און גאר א קליינע צאל האבן אכט נייטראנען. מען צעטיילט נישט איזאטאפן אין דער פעריאדישער טאבעלע; זיי ווערן שטענדיג געזאמלט צוזאמען אונטער איין עלעמענט. עלעמנעטן וואס האבן נישט קיין סטאבילע איזאטאפן האבן די אטאם־מאסעס פון זייערע מערסט סטאבילע איזאטאפן געשריבן איינגעקלאמערט.
אין דער סטאנדארטער פעריאדישער טאבעלע באשיינען די עלעמענטן לויטן סדר פון אטאם־נומער (די צאל פראטאנען אינעם קערן פון אן אטאם) ארויף. א נייע רייע ("פעריאד") הייבט אן ווען א נייע עלעקטראן־שאָל האט זיין ערשטן עלעקטראן. זיילן ("גרופעס") ווערן באשטימט דורך דער עלעקטראן קאנפֿיגוראציע פונעם אטאם; עלעמענטן מיט דער זעלבער צאָל עלעקטראן אין א געוויסן אונטער־שאל ליגן אין די זעלבע זיילן (למשל וואסערשטאף און סעלעניום באווייזן זיך אינעם זעלבן זייל ווייל זיי האבן ביידע פֿיר עלעקטראנען אינעם דרויסנדיקן p-אונטערשאָל). עלעמענטן מיט ענלעכע כעמישע אייגנשאפֿטן ליגן געוויינטלעך אין דער זעלבער גרופע אין דער פעריאדישער טאבעלע, אויבוואויל אינעם f-בלאק, און אמאל אויך אינעם d-בלאק, האבן אויך עלעמענטן אינעם זעלבן פעריאד ענלעכע אייגנשאפֿטן. אזוי איז פארהעלטנמעסיק גאנץ גרינג פאראויסזאגן די כעמישע אייגנשאפטן פון אן עלעמענט אז מען ווייסט שוין די אייגנשאפטן פון די ארומיגע עלעמענטן.
היינט (2016) האט די פעריאדישע טאבעלע 118 באשטימטע עלעמענטן, פון עלעמענט 1 (וואסערשטאף) ביז 118 (אגענאסאן). די עלעמענטן 113, 115, 117 און 118 האט דער אינטערנאציאנאלער פֿאריין פון ריינער און אנגעווענדעטע כעמיע (IUPAC) אפיציעל באשטעטיקט אין דעצעמבער 2015. זייערע פארגעשלאגענע נעמען, ניהאניום (Nh), מאסקאוויום (Mc), טענעסין (Ts) און אגאַנעסאן (Og) האט IUPAC געמאלדן אין יוני 2016. מען האט נישט אפראבירט פֿארמעל ביז נאך א תקופה פון פינעף חדשים פאר הערות וואס לאזט אויס אין נאוועמבער 2016. ביז דעמאלסט זענען זיי געווען באקאנט מיט זייער אטאמישן נומער (למשל "עלעמענט 113"), אדער מיט זייער פראוויזארישן סיסטעמאטישן נאמען ("אונאונטריום", סימבאל "Uut"). אום 1טן דעצעמבער האט מען אפיציעל אנגענומען די נייע נעמען.
די ערשטע 94 עלעמענטן פאסירן נאטורליך; די איבעריגע 24, פון אמעריקיום ביז אגאנעסאן (95–118) פאסירן נאר ווען מען סינטעזירט זיי אין דער לאבאראטאריע.
פעריאדן.
א "פעריאד" איז א האריזאנטאלישע שורה אין דער פעריאדישער טאבעלע. כאטש אין אלגעמיין האבן גרופעס שטערקערע פעריאדישע טענדענצן, עס זענען פאראן טיילן וואו די האריזאנטאלישע טענדענצן זענען מער חשוב ווי די ווערטיקאלע גרופע טענדענצן, למשל דער f-בלאק, וואו די לאנטאנידן און אקטינידן שאפן צוויי ממשותדיקע האריזאנטאלישע סעריעס פון עלעמענטן.
עלעמענטן אינעם זעלבן פעריאד האבן טענדענצן אין אטאם־ראדיוס, יאניזאציע ענערגיע און עלעקטראנען נאענטשאפט. אז מען גייט פון לינקס אויף רעכטס אריבער א פעריאד, געוויינלעך גייט אראפ דער אטאם ראדיוס. דאס פאסירט ווייל יעדער פאלגנדער עלעמענט האט א צוגעשטעלטע פראטאן און עלעקטראן, וואס איז גורם אז דער עלעקטראן זאל ווערן צוגעצויגן צום קערן. די דאזיקע ירידה אין אטאם־ראדיוס פועל׳ט אויך אז די יאניזאציע ענערגיע זאל זיך מערן ווען מען גייט פון לינקס אויף רעכטס אריבער א פעריאד. וואס מער שטארק געבונדן איז אן עלעמענט, וואס מער ענערגיע ווערט געפאדערט אוועקצונעמען אן עלעקטראן. אוי ווייזט עלעקטראנען נאענטשאפט עפעס א טענדענץ אריבער א פעריאד. מעטאלן (לינקע זייט פון א פעריאד) האבן אין אלגעמיין א נידעריגערע עלעקטראנען נאענטשאפט ווי נישט־מעטאלן (רעכטע זייט פון א פעריאד), אחוץ די איידעלע גאזן.
מעטאלן, האלבמעטאלן און נישט־מעטאלן.
לויט זייערע פיזישע און כעמישע אייגנשאפטן, קען מען קלאסיפיצירן די עלעמענטן אין די הויפט־קאטעגאריעס מעטאלן, האלבמעטאלן און נישט-מעטאלן. מעטאלן זענען אין אלגעמיין גלאנציקע סאלידן וואס זענען גוטע דורכפירערס וואס שאפן געשמעלצן איינס מיט אנאנד, און (אחוץ פון די איידעלע גאזן) יאנישע פארבינדונגען ענלעך צו זאלץ מיט נישט־מעטאלן. נישט־מעטאלן זענען מערסטנס קאלירטע אדער נישט־קאלירטע איזאלירנדע גאזן; נישט־מעטאלן וואס פארבינדן מיט אנדערע נישט־מעטאלן ווייזן קאוואַלענטע בינדונג. צווישן מעטאלן און נישט־מעטאלן געפינען זיך האלבמעטאלן, וואס האבן אינצווישנדיקע אדער געמישטע אייגנשאפטן.
עלעמענטן מיט אומבאוואוסטע כעמישע אייגנשאפטן.
כאטש מען האט אנטפלעקט אלע עלעמענטן ביז אגאנעסאן, פון די עלעמענטן העכער האסיום (עלעמענט 108), האבן נאר קאפערניקום (עלעמענט 112) און פלעראוויום (עלעמענט 114) באוואוסטע כעמישע אייגנשאפטן. די אנדערע עלעמענטן זענען מעגלעך אנדערש ווי מען וואלט פארויסגעזאגט דרוך עקסטראפאלאציע, צוליב רעלאטיוויסטישע עפעקטן; צום ביישפיל, ס׳איז פאראויסגעזאגט אז פלעראוויום האט אפשר אייגנשאפטן פון די איידעלע גאזן, כאטש דערווייל ליגט ער אין דער קוילנשטאף גרופע. לעצטיקע עקספערימענטן אבער לייגן פאר אז פעראוויום איז ענלעך צו בליי, אזוי מען וואלט טאקע געמיינט לויט זיין פלאץ אין דער פעריאדישער טאבעלע.
רבי משה טייטלבוים (ה'תרע"ה - כ"ו ניסן ה'תשס"ו) (1914 - 2006) איז געווען דער אב"ד פון סיגעט און שפעטער געווארן סאטמארער רבי.
ער איז געווען א פלומעניק און ממלא מקום פון זיין פעטער דעם אלטן סאטמארער רבי'ן, רבי יואל טייטלבוים וואס איז געשטארבן קינדערלאז.
משה טייטלבוים איז געבוירן צו זיין פאטער הרב חיים צבי טייטלבוים דער ״עצי חיים״ און זיין מוטער ברכה סימא אין דער שטאט ראצפערט, וואס זיינע עלטערן זענען אהין אנטלאפן ביים אויסברוך פון דער ערשטער וועלט מלחמה און איז אויפגעצויגן געווארן אין סיגעט. אלס קינד פון 11 יאר איז ער געווארן א יתום פון טאטן און מאמען.
געווען רב פאר'ן חורבן אייראפע אין דער שטאט זענטא, יוגאָסלאַוויע.
זיין ערשטע ווייב חנה מיט דריי קינדער חנוך העניך, חיים צבי און אסתר, זענען אומגעקומען ביי דער קריג הי"ד.
נאך דעם חורבן איז ער קודם געווארן רב אין סיגעט אויף זיין טאטנס און זיין ברודער'ס שטוהל. ער האט נאכאמאל חתונה געהאט מיט א קרוב זיינער, א אייניקל פון ייטב לב, א מלחמה איבערלעבער, פעסיל לאה טייטלבוים, אום כ"א אדר תש"ו, אין סיגעט.
ער איז אנגעקומען קיין ניו יארק צום גדליה ה'תש"ז. עס האט אים שוין אפגעווארט א קהילה פון פיל סיגעטער תלמידים און חסידים, קהל עצי חיים סיגעט. די קהילה האט שוין פון פאראויס געהאט געקויפט א הויז צו וואוינען און פאר א בית המדרש אויף 152 יוז סטריט. דאס איז די סיגעטער שוהל ביזן היינטיגן טאג, און אויך די דירה פונעם היינטיגן סאטמארער רבי פון קרית יואל, ר' אהרן טייטלבוים.
אין יאר תשכ"ה האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין בארא פארק, ער האט זיך קודם אריינגעצויגן אויף 15'טע עוועניו און דער 49סטער גאס וואו עס איז היינט די אלכסנדר שול, שפעטער אום יאר תשל"ב האט ער באנייעט זיין נייעם ביהמ"ד אין דער 49סטער גאס.
ער איז געווען א דיין לעניני ממונות יארן לאנג, וואו ער האט קודם געהאט זיין אייגענעם בי"ד. נאכער האט ער געדינט אלץ חבר אין די בית דין פון התאחדות הרבנים און אויך א בעל מכשיר פאר מיעל מארט פלייש.
כ"ו אב תש"מ, ווען ער איז אלט געווען 66 יאר, צום ערשטן יארצייט פון פריערדיגן סאטמארער רבין, רבי יואל, איז ער געווארן עמטליך אויפגענומען אלס סאטמארער רבי און צענדליגער טויזנטער אידן פון איבער דער גאנצער וועלט האבן זיך מסתופף געווען ביי אים.
ער איז געשטארבן 6:50 אוונט כ"ו ניסן ה'תשס"ו, (דינסטיג אפריל 25)
ער האט דערלעבט זעקס קינדער און 86 אייניקלעך און אור אייניקלך. און איין אור אור אייניקל וואס איז געבוירן אין זיין סאמען לעצטן טאג, און טויזנטער חסידים.
מרת חנה מיט אירע קינדער זענען אומגעקומען אין אוישוויץ, דעם צווייטן טאג שבועות ה'תש"ד.
כ"ג תמוז תש"ע איז די רביצין פעסיל לאה נפטר געווארן ביי דער עלטער פון 87 יאר. זי איז באערדיגט אינעם סאטמארער אוהל אין קרית יואל, מאנרא.
ווען ער איז געווארן רבי פון סאטמאר איז ארויסגעקומען זיינע חידושים אין א קונטרס פארמאט מהר"ם ט"ב דורך זיינע חסידים און תלמידים וואס האבן פארשריבן זיינע תורות יעדע וואך.
ברך משה איז דער נאמען פונעם ספר חידושים וועלכער איז ערשינען פונעם סאטמארער רבי'ן ר' משה טייטלבוים זצ"ל, און עס ווערט ארויסגעגעבן דורך הר"ר נפתלי הירצקא צוויבל - חברותא פונעם רבי'ן, און סאטמארער ראש הכולל, וועלכער ער האט אים באַאויפטראגט מיט דער הייליגער ארבעט.
"ערשיינונג פון די ספרים:" דער ערשטער חלק בראשית האט אנגעהויבן צו ערשיינען בחודש אב שנת תשנ"ה לפ"ק זייענדיג אין דער צייט ווען מרן המחבר זי"ע האט אויפגעהערט צו זאגן ש"ס תורה ברבים. חלק ב' שמות איז ערשינען בשנת תשנ"ז, חלק ג' ויקרא בשנת תשנ"ט, חלק ד' במדבר בשנת תשס"א, חלק ה' דברים בשנת תשס"ב, מועדים חלק א' ימים נוראים ערשינען בשנת תשס"ח, מועדים חלק ב' ערשינען בשנת תש"ע.
"די תורה שרייבער:" הר"ר שמואל הכהן פריעדמאן- משב"ק, הר"ר נפתלי הירצקא צוויבל - חברותא פונעם רבי'ן, הר"ר יעקב ווייס ראש ישיבת פאפא, הר"ר מנחם הירש
און בקרוב קומט ארויס די איבריגע חלקים אויף די מועדים און אויף סוגיות הש"ס.
עפ"י רוב זיינע חידושים פון פארן קריג איז פארלוירן געגאנגען ביי דער צווייטע וועלט קריג.
עס איז ארויסגעקומען א ספר מיטן נאמען מילי דמיטב.
זיין לעבנס-געשיכטע ווערט אויספירליך באשריבן אויף די יודישע שפראך אין די ספרי "ומשה היה רועה".
מחלוקת און שווערע מערכות פון זיין הנהגה.
זיין לעבן איז געווען אנגעפילט מיט צרות און רדיפות מצד א טייל פון די סאטמארער חסידים וואס האבן נישט געקענט איינשטימען אז מען נעמט אויף א צווייטן רבי אויפן פלאץ פון זיין פעטער. דאס איז אנטשטאנד געקומען אין ליכט וואס אסאך זייטיגע רבנים האבן אים נישט פארגינען דעם מלוכה שטול, און ווען דער פריערדיגער רבי האט געלעבט האבן זיי זיך נישט געוואגט צו בונטעווען. און אזוי אויך איז פאראן מענטשן וואס טענה'ן נאך ביז היינט אז קיינער קען נישט איבערנעמען דעם טראן פונעם ערשטן (און לויט זיי איינציגן) רבי'ן דער בעל דברי יואל. און וויבאלד זיי האבן פראבירט צו שטערן די הנהגה, האט דער רבי נישט געהאט קיין אנדער ברירה נאר זיי מרחק צו זיין פון דער קהילה. און פון זיי האט זיך פארמירט קהל בני יואל.
ס'איז געווען פארשידענע מערכות וואס זיי האבן געפירט מיט אים במשך די יארן: די חלב פרשה, קרית יואל סקול דיסטריקט און נאך.
אין יאר תשנ’’ט, האט דער גבאי משה פרידמאן מיט אליעזר קעסטנבוים זיך צעקריגט מיט זיין עלטסטער זון ר' אהרן. און זיי האבן טאקע אלס נקמה אויסגעניצט דעם רבי'נס שווערן געזונט צושטאנד גרויס צומאכן דעם דריטן זון וואס איז געווען ביז דאן אומבאקאנט און שטיל אן קיין שום פירסום. זיי האבן אים געברענגט פון ירושלים צו זיין רב אין וויליאמסבורג און דערנאך געמאכט אלס רבי. אזוי ארום צוריק ברענגענדיג די שונאים פון דעם טאטן זאלן זיך פאראייניגן קעגן די חסידים פון טאטן וואס זענען יא פארבליבן ביים עלטסטן זון.
טראץ דעם הערשן גרויסע מיינונגס פארשידנהייטן צווישן די בני יואל, צי מען זאל שטיצן רבי זלמן לייב אדער נישט.
דייטשלאנד איז שטענדיג געווען אן ארט וואו מענטשן פון אלע מינים האבן געוואוינט און האט קיינמאל זיך נישט פארגעשטעלט אלס א זעלבסטשטענדיג לאנד מיט איין פאלק ביז אין 90'ער יארן. דאס ארט פלעגט זיין א וואלד וואו אלע ערליי מענטשן פון גאנץ אייראפע האבן זיך געטראפן פלעצער וואו צו וואוינען און האבן צוביסלעך אנגעהויבן באזעצן און אויסהאקן די וועלדער.
דורכאויס די טויזנטער יארן וואס דייטשלאנד איז געווען א ליידיג ארט אן קיים שום רעגירונג האט די געגנט געהאט פארשידענע הערשער, געוואנדן לויט די שטארקייט פון די קעניגן ארום איר. דאס מערסטע טייל יארן האבן די ראמענישע קעניגן געקעניגט אויף די געגענטער וואו עס איז היינט דייטשלאנד. שפעטער זענען שוין אויפגעקומען קעניגן פון דייטשלאנד זעלבסט וועלכע האבן געקעניגט איבער דייטשלאנד און איטאליע. די הערשאפט איז שטענדיג אריבער פון איינעם צום צווייטן און יעדע פון די קעניגן האבן פרובירט צו קעניגן אויף ווי מער שטח, אריינגערעכנט די געגענט וואו עס איז היינט איטאליע. די קעניגן אין דייטשלאנד זענען קיינמאל נישט געווען קין עכטע קעניגן פון קעניגליכע פאמיליעס נאר האבן איבערגענומען די מאכט מיט געוואלד פונעם פריערדיגן פירער.
אין דעם 9טן יארהונדערט איז אויפגעשטעלט די הייליגע רוימישע אימפעריע וואס האט איינגעשפארט די דייטשע לענדער און א גרויסן טייל פון אייראפע. די אימפעריע האט געצויגן ביז 1806.
וויבאלד דייטשלאנד איז נאך נישט געווען קיין זעלבסשטענדיגע לאנד די אלע יארן האט עס נישט געצויגן פרישע איינוואוינערס און די באפעלקערונג צאל איז געבליבן זייער נידעריג. מען שאצט אז מיט טויזנט יאר צוריק האבן נאר געוואוינט ארום 700,000 מענטשן אין דייטשלאנד. ווי נאר עס האבן זיך אנגעהויבן גרופירן עטליכע פאליטישענס און אנגעהויבן ארבעטן אויף זעלבשטענדיקייט האט זיך די באפעלקערונג צאל שטארק צואוואקסן. ביז אין יאר 200' האבן שוין געוואוינט דארט ארום 12 מיליאן מענטשן און די באפעלקערונג איז ווייטער געוואקסן. אין יענע יארן איז די באפעלקערונג צאל פלוצלינג צוריק געפאלן ווען עס האט אויסגעבראכן די היסטארישע שווארצע מגיפה וועלכע האט אומגעברענגט מיליאנען מענטשן אין אייראפע און אין אזיע. די שווארצע מגיפה האט אומגעברענגט ארום 5 מיליאן דייטשן וואס איז דעמאלט געווען א דריטל פון די באפעלקערונג.
די ערשטע סימינים פאר דער גרינדונג פאר א לאנד האט זיך אנגעהויבן אין 400' ווען 3 שטעט, לובעק, באמבערג, און ברעמען, האבן זיך פאראייניגט צו נעמען א קאנטראל אויף די טייכן און קאנאלן ארום די שטעט. די דריי שטעט זענען נאמינירט געווארן האנסבורג און די פירער האבן אנגעהויבן ארבעטן צו גרינדן א רעגירונג אבער א רייע פון מלחמות און קאנפליקטן האבן געשטערט די ארבעט. האנסבורג האט אסאך געליטן פון פראנקרייך וועלכע האט דעמאלט געהאט א שטארקע און פארשפרייטע אימפעריע און האט געלעכצט צו געווינען ווי מער מאכט, וועלנדיג אייננעמען די גאנצע וועלט. האנסבורג איז עטליכע מאל געווען אין קריג מיט פראנקרייך און וואלט ווען איינגעשלינגן געווארן ווען נישט די הילף פון איטאליע אן שווייץ וועלכע האבן צוזאמען פארמירט אן ארמיי אפצושלאגן די פראנצויזישע.
די הייליגע רוימישע אימפעריע, 1512
ביי דעם יאר 600' האט שוין דייטשלאנד פארמאגט 18 מיליאן מענטשן אבער די צאל איז ווידער אראפגעפאלן ווען נאך מיליאנען מענטשן זענען אומגעקומען אין די 30 יעריגע קריג אין אייראפע וועלכע האט אריינגעצויגן כמעט אלע אייראפעאישע לענדער אין א שווערע כמו וועלט קריג.
אינעם 17טן יארהונדערט איז דייטשלאנד צוטיילט געווארן צו צוויי הויפט זאנעס, די עסטרייך שטעט און די פרייסישע. די צוויי זאנעס זענען אין פאקט גארנישט געווען און גארנישט באדייט נאר אייראפע פלעגט עס אזוי באצייכנען. אבער מיט די יארן האט זיך טאקע אזוי פארמירט און פרייסן איז געווארן א זאך. זי האט אויפגעשטעלט א מיליטער פון 40,000 זעלנער וועלכע האבן געדינט אלס די רעגירונג, צוזאמנקלויבנדיג שטייערן און דאס אויסגעבן פאר וויכטיגע צוועקן. דאס מיליטער האט זיך שנעל צואוואקסן און די רעגירונג איז געווארן שטערקער. לויט ווי היסטאריע פארציילט איז די פרייסישע ארמיי און רעגירונג געגרינדעט און געפירט געווארן דורך אן איינצעלע פאמיליע מיט'ן נאמען פרעדעריק. ווען דער פרעדרעיק איז געשטארבן האט זיין זון איבערגענומען דאס רעדל פון די רעגירונג אבער ער האט נישט געהאט קיין רואיגע צייטן ווען עסטרייך האט אנגעגריפן פרייסן און עס האט אויסגעבראכן א ביטערע קריג וועלכע האט זיך געצויגן 7 יאר און אריינגעמישט אסאך אנדערע לענדער. די קריג האט זיך געענדיגט מיט פרידן דורך פארהאנדלונגן פון פראנקרייך און אלעס איז צוריק צום אלטן. די קריג איז אבער געווען א טובה פאר פרייסן וועלכע האט באלד דערנאך פארשטערקערט די רעגירונג.
נאציאניליזם און פאראייניגונג.
אינעם 18טן יארהונדערט האבן אסאך פאליטיקערס און גרופע פירער געהאלטן אז פרייסן מוז זיך פאראייניגן מיט עסטרייך און פארמירן א שטערקערע פרייסן וועלכע זאל זיך אנזען קעגן פראנקרייך און כינע. טייל פון די דעמאלטדיגע פירער האבן פרובירט וואס זיי האבן געקענט אבער עס האט געדויערט באלד א דור שפעטער ביז מען האט אנגעהויבן זען עפעס ממשות וועגן פאראייניגונג נאכדעם וואס פראנקרייך האט דורכגעפירט איר באקאנטע פראנצויזישע רעוואלוציע און שפעטער נאכמער ווען קייסער נאפאליען פון פראנקרייך האט אויסגעשפרייט זיין קעניגרייך און געהאלטן אן אפענע אויג אויף פרייסן.
די פראנצויזישע רעוואלוציע איז געווען אזוי סוקסעספול אז די צוויי רעגירונגן האבן זיך באלד צוזאמענגעזעצט צו פארהאנדל'ן א פלאן וועלכע איז שפעטער באוואוסט געווארן אלס די פילניטס דעקלעראציע וועלכע האט פאראייניגט די צוויי מיליטערס צו שטיין פעלזן פעסט קעגן פראנקרייך. די דעקלעראציע האט אויך געזאלט געבן א ציפ פאר פראנקרייך און ווייזן אז אירע נאנסטע שכינים פלאנען נישט צו בלייבן הינטערשטעליג. דעם קעניג נאפאליען האט דאס נישט געשמעקט און נאך עטליכע אנדערע רייצונגן האט פראנקרייך דערקלערט קריג קעגן פרייסן און עסטרייך און האט זיי איינגענומען ווי א בינטל שטרוי אין מויל פון אן אקס. די קריג האט מיטגעברענגט א רייע פרישע קריגן אין וועלכע פרייסן און עסטרייך האבן פרובירט אפצואווארפן די פראנצויזישע אקופאציע. נאך עטליכע יאר פון דורכגעפאלענע פארהאנדלונגן און קריגערייען האבן די פרייסישע און עסטרייך ארמייען באוויזן צו באזייטיגן די פראנצויזישע אקופירער און צוריקגעוואונען זעלבשטענדיקייט אין 802'.
די צייטן זענען נישט בעסער געווארן און עס האבן אויסגעבראכן פרישע מלחמות צווישן פרייסן-עסטרייך און פראנקרייך נאך יעדע פרט אויף וועלכע מען האט זיך נישט געקענט דורכקומען. אין משך פון 10 יאר צייט זענען צוויי דריטל פון די דייטשע איינוואוינער ארונטער אונטער נייע רעגירונגן. עס איז געגאנגן אהין און צוריק ביז נאפאליען האט זיי נאכגעגעבן און געלאזט גיין בתנאי אז ער דארף מער שטחים וועלכע פרייסן האט זייער שנעל נאכגעגעבן. די ווייטערדיגע יארן האט אבער געוויזן אז פראנקרייך האט זיך נישט געטוישט און ווייטער געגלוסט צו הערשן אויף מער לענדער. די שווערע צייטן האט צוזאמענגעברענגט פרייסן, רוסלאנד, און עסטרייך וועלכע האבן געגרינדעט א מיליטער וועלכע זאל באקעמפן דעם מעכטיגן קעניג נאפאליען. עס האט געדויערט מער ווי א שטיק צייט אבער עס איז זיי ענדליך געלונגן צוזאמענצושטעלן א פעסטע מיליטער וועלכע האט מיט שטאלץ מארשירט קעגן נאפאליענ'ס כוחות און נאך א שווערע קריג האבן זיי עדנליך באזיגט נאפאליענ'ס ארמייען אין די שטאט לייפציג. די קריג האט ווייטער אנגעהאלטן ביז די מערב ארמייען האבן אריינמארשירט אין פאריז.
נאך די מלחמות האבן סייענטיסטן פון דער גאנצער וועלט געארבעט אויף נייע מאפעס וועלכע איז צוזאמענגעשטעלט געווארן דורך צענדליגער ספעציאליסטן וועלכע זענען געפארן הונדערטער מיילן צו קענען אויסמאלן און רעכנען די גרויסקייט פון אלע לענדער. די צייטן האבן זיך גערוקט און די צענדליגער שטעט אין פרייסן און ארום האבן אנגעהויבן פארלאנגן א פאראייניגונג און דאס גרינדונג פון א לאנד. עס איז טאקע אזוי געשען ווען 18 דייטשע שטעט האבן זיך פאראייניגט אונטער די פרייסישע רעגירונג. עסטרייך איז נישט איינגעגאנגן אויף דעם געשעפט און צוגעקוקט ווי דייטשלאנד הייבט זיך אן בויען.
עסטרייך איז פון דעמאלט אן פארבליבן אליין אויפ'ן וואסער און האט פארלוירן איין קריג נאך די אנדערע מיט אירע שכינים. די עסטרייכישע רעגירונג האט געהאט ווייניג מיליטערישע מאכט אבער האט געפירט בלוטיגע מלחמות וועלכע האבן זיך געצויגן פאר לענגערע צייטן. פרייסן האט זיך מער נישט אנגענומען פאר עסטרייך און איז געזיצן שטיל א לענגערע צייט ווען זי האט זיך דערווייל אויפגעבויט א שטארקע ארמיי. פראנקרייך האט אבער דערשמעקט וואס פרייסן טוט אונטער'ן טיש און האט אין א שיינעם אינדערפרי אריינמארשירט קיין פרייסן וואו עס האט איר שוין אפגעווארט איר דורכפאל ווען די גוט טרענירטע ארמיי האט איר ארויסגעטריבן פון לאנד און איר נאכגעיאגט ביז אין פאריז און ווידער דערקלערט א זיג. אין יענע יאר האט זיך די מאפע ווידער דראסטיש געטוישט און כמעט אלע אייראפעאישע לענדער האבן ארומגעריקט זייערע גרעניצן אהין און צוריק עטליכע מאל.
אין 871' איז דער דעמאלטדיגער דייטשער גענעראל וויליאמס באשטימט געווארן אלס דער פירער פון די נארוואס געגרינדעטע צווייטע רייך.
דייטשלאנד אינעם 19טן יארהונדערט.
דייטשלאנד'ס באפעלקערונג איז בעיקר געוואקסן אינעם 19טן יארהונדערט פון 20 מיליאן אין 750' צו 33 מיליאן אין 816' און צו 52 מיליאן אין 865'. דאס איז זייער א שנעלע וואוקס פאר א לאנד. ווען מען צוטיילט דאס ביי די שטעט קומט אויס אז דווקא עטליכע גרויסע שטעט זענען געווען די וואס זענען אזוי שנעל געוואקסן. צום ביישפיל די שטאט האמבורג איז געוואקסן פון 132,000 צו 768,000. די שטאט מינכן פון 45,000 צו 422,000. די וואוקס פאר די שטעט איז געווען אזוי שנעל אז די הואזינג האט נישט געקענט נאכקומען די באפעלקערונג און א גרויסע טייל מענטשן זענען געבליבן אן הייזער פאר א לענגערע צייט. די באפעלקערונג האט געוואוינט צוטיילט צו טויזנטער קליינע קאמיוניטיס, יעדע פון זיי מיט ארום 2,000 מיטגלידער.
מיט אזויפיל מלחמות האט דייטשלאנד פארפאסט די געלעגנהייט זיך אויפצובויען אן עקאנאמישן נאמען ווען אין פאקט איז זי שוין דעמאלט געווען אן עקאנאמישער ריז. די אינדוסטריאלע פעקטאריס האבן פראדוצירט אלע ערליי אייזן און שווערע מאשינערי וועלכע די ביזנעס אייגנטומער האבן זיך געפלאגט צו פארקויפן אויסער'ן לאנד. לויט שטודיעס פון יענע צייטן זעט מען אז 90 פראצענט פון די ארבעטס קראפט אין יענע יארן האבן געארבעט אין די פעקטאריס. איינמאל דייטשלאנד האט אריינגעטרעטן אינעם 20'סטן יאר-הונדערט האט איר שטארקע עקאנאמיע אויפגעקראכט און דאס לאנד איז מיטאיינמאל געווארן איינע פון די שטערקסטע עקאנאמישע לענדער און אינטערנאציאנאלע האנדלער איבער די וועלט. דייטשלאנד'ס אריסטאקראטן האבן כמעט נישט געהאט וואס צו טאן אינעם 19'טן יאר-הונדערט און האבן אריינגעלייגט זייערע קעפ אין די רעגירונג און אין די מיליטער.
ווי פריער דערמאנט איז דייטשלאנד אריינגעקומען זייער שפעט אין די אינדוסטריאלע רעוואלוציע וועלכע האט איבערגענומען אייראפע אין די מיטעלע יארן פונעם 19'טן יאר-הונדערט. איינמאל די עפעקטן פון די רעוואלוציע האט באטראפן דייטשלאנד איז זי געווען די שנעלסטע לאנד עס אויפצונעמען און איינעסן צווישן די ביזנעסער. טייל אינדוסטריס זענען פילפאכיג געשטיגן און האבן שווער געקענט נאכיאגן די פארלאנג. די פראדוקציע פון די קוילן אינדוסטרי איז אין עטליכע יאר געשטיגן פון 3.8 מיליאן מעטריק טאנען צו 21.5 מיליאן מעטריק טאנען. דאס לאנד'ס אינדוסטריאלע ראטע איז ביז א קליינע צאל יארן געשטאנען די העכסטע אין די וועלט מיט 10.2 פראצענט. אין יענע יארן האט די רעגירונג אויפגעבויט איר רעילוועי סיסטעם וועלכע האט באהאפטן אלע שטעט און נאכמער געהויבן די האנדל אין לאנד.
מאדערנע דייטשלאנד.
פראקלאמירונג פון דער דייטשער אימפעריע, ווערסיי, 1877
דייטשלאנד'ס מאדערנע צייטן הייבט זיך אן פון 1871 ביז היינט צו טאג און נעמט אריין די צוויי וועלט מלחמות און דאס לאנד'ס ערהוילונג דערפון. די לעצטע פאראייניגונג פון מזרח און מערב דייטשלאנד איז אין פארשידענע וועגן געווען נאך א טריאומף פאר דייטשלאנד אבער האט אויך געברענגט פרישע פראבלעמען און ארויספאדערונגן.
צווישן די יארן זינט דייטשלאנד'ס ערשטע פאראייניגונג און דעם ערשטן וועלט קריג האט זי געהאט אירע בעסטע יארן. די עקענאמיע איז געשטאנען גאר שטארק, דאס לאנד באפעלקערונג איז געוואקסן, און עס האט געהערשט רואיגע יארן אן קיין שום ערנסטע מלחמות. ביים אנהויב פון דעם ערשטן וועלט קריג איז דייטשלאנד געווען די דריט גרעסטע אימפעריע אין אייראפע. א סעריע פון אימפעריאליסטישע קאנפליקטן און פאליטישע אומבארעכטיקייטן האט געפירט דייטשלאנד צו א קאטאסטראפע אין דעם ערשטן וועלט קריג.
דער דייטשער קאנצלער וויליאמס דער צווייטער האט אריינגעלייגט כוחות אויפצובויען דייטשלאנד'ס אימפעריע און איר מיליטער. ספעציעל האט ער אריינגעלייגט כוחות אהערצושטעלן א מעכטיגע מיליטערישע ים פלאטע וועלכע ער האט געהאלטן פאר וויכטיג פאר זיין מיליטער (קיין פליגערס איז נאך דעמאלט נישט געווען). וויליאמ'ס פאליסיס האט דערצערנט בריטען און רוסלאנד וועלכע זענען דעמאלט געווען די גרעסטע אימפעריעס אויף די וועלט און האבן געהאט א פארמעסט וועלכע לאנד קען האבן מער קאלאניעס. דייטשלאנד האט געציטערט פון די צוויי גרויסמאכטן און האט געגרינדעט די טריפל אליאנץ מיט דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע און איטאליע אין 1882. די טריפל אלייענץ איז געווען ווי אן אפמאך אז די דריי לענדער וועלן זיך העלפן איינע די אנדערע אין פאל פון א קאנפליקט. עטליכע יאר דערויף האבן פראנקרייך, רוסלאנד, און בריטען געגרינדעט אן ענליכע אלייענץ וועלכע זיי האבן אנגערופן די טריפל ענטענטי. ביים אריינטרעטונג אינעם 20'טן יאר-הונדערט איז אייראפע געווען צוטיילט צו צוויי באוואפנטע קעמפס וועלכע זענען גרייט געווען איינצושלינגן איינע די אנדערע.
אין קאנטראסט צו זיין אומבארעכנטע אויסערן פאליסי וועלכע האט אנגעצינדן א פלאם אין אייראפע, האט וויליאם אייגעפירט אן עקסטרעמע קאסערוואטיווע דאמעסטיק פאליסי. ער האט ווייניג ערלויבט די פארברייטערונג פון סאציאלע סערוויסעס, און האנדל יוניאן געזעצן און האט געשטיצט די אינדוסטריאלע סעקטאר. פארשטייט זיך אז די רייכע קאפיטאליסטן האבן געשטיצט די מעכטיגע מיליטערישע אויפבוי אבער די סאציאליסטן זענען געווען זייער אומצופרידן און האבן געמאכט פראבלעמען, פרובירנדיג צו שטערן וויליאמס'ס פלענער. דאס האט אבער זייער שלעכט אויסגעקלאפט אין די ארבעט'ס קראפט ווייל די נאציאניליסטן זענען געווען ברוגז אויף די סאציאליסטן און האבן נישט געוואלט ארבעטן צוזאמען מיט זיי.
די ברוגז טאנץ צווישן די צוויי באוואפנטע קעמפס האט נישט גענומען לאנג עס זאל עקספלאדירן. דאס איז געווען אין 1911 ווען עס האבן אויסגעבראכן קאנפליקטן אין די באלקאן לענדער און אין מאראקא. דייטשלאנד'ס פירער וויליאם האט זיך אריינגעמישט און פרובירט צו העלפן פאר פרידן אבער פראנקרייך איז געווען שטארק דערקעגן אויס מורא אז דייטשלאנד וועט עווענטועל אריינרוקן א פיס אין אפריקע. א קורצע צייט דערנאך האט עסטרייך אנעקסירט די אטאמאן פראווינצן אין באסניע אויף וועלכע סערביע האט שוין לאנג געהאלטן אן אויג. פון דארט האט שוין נישט געדויערט לאנג ווען אן איינציגע אסאסינאציע דורך די סערבן אויף דעם יורש (פרענסיס פערדינאנד) צום עסטרייך-אונגארנ'ס טראן איז געווען דער פונק וואס האט אויפגעפלאקערט די ערשטע וועלט קריג אין עטליכע טעג. דייטשלאנד האט באלד אנגעבאטן איר שטיצע פאר עסטרייך-אונגארן און די עסטרייכער האבן געשיקט א נארישע אולטימאטום צו סערביע וועלכע סערביע האט נישט געקענט אקצעפטירן. פארשטייט זיך אז עסטרייך האט דעקלערט קריג קעגן סערביע און רוסלאנד, א פארבינדענער פריינט מיט סערביע, האט באלד דעקלערט קריג אויף עסטרייך און אויף דייטשלאנד. א טאג דערויף האט דייטשלאנד געגעבן אן אולטימאטום צו רוסלאנד אז זי מוז זיך דעמאביליזירן ביז 12 שטונדן און ווען דאס איז נישט צושטאנד געקומען האט דייטשלאנד דעקלערט קריג אויף רוסלאנד און אויף איר פריינט פראנקרייך. דעם אנדערן אינדערפרי האט פראנקרייך דעקלערט קריג אויף דייטשלאנד און עווענטועל האט אויך בריטען דעקלערט קריג קעגן דייטשלאנד און עסטרייך-אונגארן.
דער ערשטער וועלט קריג.
די אויסברוך פון דעם ערשטן וועלט קריג האט אנטוועקט דייטשלאנד און אויך פראנקרייך און בריטאניע א נאטיווע פאטריאטיזם און זיסע חלומות פון כבוד און מאכט. די שרעקליכע טויט ציפערן האט באלד אהיימגעברענגט די גרויליגע הוצאות פון מאדערנע מלחמה-פירונג צו אלע אנטייל נעמער. אפילו אין די טונקלסטע מאמענטן פון טויט און חורבן האבן די קאנסערוואטיווע מיטגלידער פון די דייטשע מיליטער אנטזאגט אלע אנבאטן צו פארהאנדלונגען פאר שלום, פארברייטערנדיג די בלוטיגסטע קריג אין היסטאריע צו א סך הכל פון 4 יאר וועלכע האט אפגעקאסט די לעבנ'ס פון 6 מיליאן דייטשן.
דייטשלאנד'ס פלאן איז געווען אייצונעמען פראנקרייך אין אן איבערראשונג און אזוי פארמיידן א שווערע פראנט אויף מזרח ווי רוסלאנד'ס ארמייען האבן זיך מאביליזירט צוזאמען מיט פראנקרייך. דייטשלאנד האט צו ערשט אריינגעדרינגן אין די נוטראלע בעלגיע און פון דארט געפלאנט צו מאכן די וועג אריין גלייך קיין פאריז און עס פארכאפן אין א סורפרייז. אבער די פלענער האבן זיך נישט אויסגעארבעט ווייל איר אריינדרינגונג אין בעלגיע איז געווען א פארלעצונג פון די אינטערנאציאנאלע קריג'ס געזעצן אויף וועלכע בריטען האט שטארק מקפיד געווען און איז צו הילף געקומען פאר בעלגיע. דייטשלאנד איז געווען איבערראשט ווען אפילו די בעלגישע האבן געשטעלט א העפטיגע ווידערשטאנד אפצושלאגן די דייטשן וועלכע די מיליטערישע פירער האבן נישט געקענט וויסן פריער. ממש בעפאר די דייטשן זענען געשטאנען ביי די טויערן פון פאריז האט מען איר צוריקגעשטויסן מיט א מעכטיגע ווידערשטאנד וועלכע איז באצייכנט געווארן אין די היסטאריע אלס די קריג אוו די מעין. די דייטשע כוחות זענען דארט פארבליבן זיך שלאגן ביז די ענדע פון די קריג ווען רוסלאנד'ס ארמייען האבן אנגעהויבן אטאקירן אין מזרח דייטשלאנד און די דייטשע מיליטער האט זיך מיטאמאל געטראפן אין א מעכטיגע קריג אויף צוויי פראנטן.
רוסלאנד'ס מיליטער האט נאך דעמאלט געטויגט אויף כפרות און די דייטשן האבן זיי אריינגעגעבן שטארקע קלעפ אבער אויפ'ן מערב פראנט איז דייטשלאנד פארבליבן ארומגענומען מיט ריזיגע מיליטערן פון בריטען, פראנקרייך און זייערע פארבינדענע פריינט. די אליאירטע (די זייט וואס האט געקעמפט קעגן דייטשלאנד איז אזוי אנגערופן געווארן) האבן באוויזן אפצושניידן די סופליי ליניעס פון די דייטשע מיליטער און אזוי שטארק צוקלאפט די מאראל צווישן די דייטשן. זעענדיג די מצב האבן א טייל מיניסטארן וועלכע זענען בכלל געווען קעגן די קריג זיך אפגעריסן פון די רעגירונג און געגרינדעט די סאציאלע דעמאקראטישע פארטיי אבער די מיליטערישע פירער האבן דאמינירט די רעגירונג און געהאט די פולע קאנטראל אויף איר. זייענדיג פארצווייפעלט איבער די בלאקירונג וואס די אליאירטע ארמייען האבן אונטערגעשטעלט האט דייטשלאנד אנגעהויבן נוצן די סובמארין מיטל און אנגעהויבן זינקן שיפן רעכטס און לינקס. דאס האט אבער פארערגערט איר מצב ווייל נאכדעם וואס עטליכע אמעריקאנער שיפן זענען געזינקען געווארן האט אויך די פאראייניגטע שטאטן דעקלערט קריג קעגן דייטשלאנד.
צוריק אין מזרח האבן די דייטשן יא געהאט אן אויבערהאנט איבער די רוסן און די רוסן האבן געבעטן פאר שלום וועלכע איז צושטאנד געקומען אין מערץ 1918. דייטשלאנד האט דעמאלט מאביליזירט אלע זיינע ארמייען אויף מערב ווי די אליאירטע האבן זיך נאר דערשטערקערט פון טאג צו טאג.
איינזעענדיג די סיטואציע אויפן פראנט אלס הילפסלאז האט דייטשלאנד'ס הויכע קאמאנד גע'עצה'ט וויליאמס צו גרינדן א נייע ציווילע רעגירונג וועלכע זאל בעטן פאר שלום, וויסנדיג אז די אמעריקאנער וועלן איינגיין אויף געשפרעכן מיט א ציווילער רעגירונג. בלית ברירה האט וויליאמס מסכים געווען און אויפגענומען פרינס מעקס פון באדן אלס דער נייער קאנצלער. מעקס האט זיך באלד פארבינדן מיט אמעריקע'ס פרעזידענט וואודראו ווילסאן וועלכע האט באלד געעפענט געשפרעכן ווען די קריג איז ווייטער אנגעגאנגן אין פולן ברען. אין דייטשלאנד זעלבסט איז די מצב געווען ביטער און עס האבן אויסגעבראכן אסאך אינערליכע קאנפליקטן. עס האבן זיך געגרינדעט נייע קאונסילס, טייל פון זיי קאמוניסטישע, און א רעוואלוציע האט אויסגעבראכן אין בייערן. אין נאוועמבער האט פרינץ מאקס אנאנסירט די אבדיקירונג פון וויליאם און אויך זיין אייגענע רעזיגנאציע אלס קאנצלער. מעקס האט איבערגעגעבן זיין פלאץ פאר פרידריך עבערט, דער פירער פון די נייע סאציאלע דעמאקראטישע פארטיי. אינעם זעלבן טאג האט א הויפט מיניסטער פון די נייע רעגירונג פראקלאמירט א נייע רעפובליק. דייטשלאנד איז איינגעגאנגן אויף א וואפן- שטילשטאנד אנגעהויבן פון נאוועמבער דעם עלפטן.
נאכווייען פון דעם קריג.
די נאכווייען פון דעם ערשטן וועלט קריג איז געווען זייער ביטער פאר דייטשלאנד און די שוואכקייט איז שפעטער אויסגענוצט געווארן פאר די נאצי פארטיי וועלכע האט אריינגעפירט אייראפע אין דעם צווייטן וועלט קריג, ברענגנדיג דאס גרעסטע אומגליק פאר כלל ישראל.
באלד נאך דעם קריג האבן זיך די אליאירטע לענדער צוזאמענגעזעצט מיט דייטשלאנד און אויסגעארבעט דעם אפמאך פון ווערסיי, אין וועלכע דייטשלאנד האט זיך געמוזט אונטערנעמען פארשידענע תנאים, אויפגעבן גרויסע טיילן פון איר אימפעריע, און נעמען פאראנטווארטליכקייט פארן קריג וואס האט געמיינט באצאלן די 30 ביליאן דאלארדיגע שאדן וואס דער קריג האט אנגעמאכט. דייטשלאנד זעלבסט האט געהאלטן אז זי איז אייניג שולדיג ווי פראנקרייך, בריטאניע, רוסלאנד, עסטרייך און סערביע, אבער זי איז געווען געצוואונגען אנצונעמען דעם אפמאך כדי צו קענען צוריק אריינגעברענגט ווערן אין דער אייראפעאישער געמיינדע, וועלכע איז עווענטועל נישט צושטאנד געקומען ווייל דייטשלאנד איז אפגעסטעמפלט געווארן אלס א שלעכטע און מלחמה אנצינדער.
איינמאל דייטשלאנד האט אקצעפטירט דעם אפמאך האט זי געמוזט אויפגעבן טיילן פון איר לאנד צו פראנקרייך און פוילן, פארלירנדיג א גרויסע חלק פון איר אויל און קוילן אינדוסטרי. זי האט געמוזט איינצוימען איר ארמיי אין א פארזיכערונגס מיטל אז זי וועט נישט קענען קעמפן אין די קומענדיגע 15 יאר. דאס אויפגעבן די גרעסטע טיילן פון די מיליטער האט געמיינט א טאטאלע קאטאסטראפע ווייל מיליאנען מענטשן פון אלע סארט ביזנעסער זענען געווען אנגעוויזן אויף דאס מיליטער. צו אלעם האט דייטשלאנד געדארפט אנהייבן זוכן וועגן וויאזוי צו באצאלן די שאדן פון די קריג וואס וואלט קיינמאל נישט מעגליך געווען און יענע אומשטענדן. די אלע זאכן האט געברענגט א שטארקע דעביטערקייט צווישן די המון עם און האט פארמינערט די צוטרוי פון די רעגירונג אין די אויגן פון אירע אייגענע בירגער. די נאצי פירער האבן גוט אויסגענוצט די צובראכנקייט און אומצוטרוי און גרינג אריינגעשטעלט אירע מערדערישע פיס.
איינמאל די פרטים פון דעם אפמאך זענען אויפגעצויגן געווארן איז די רעגירונג געווען געצוואונגען איבער צו שרייבן די קאנסטיטוציע צו א נייער דעמאקראטישער רעגירונג וועלכע איז באצייכנט געווארן אלס דער וויימאר רעפובליק. די תקופה פון דער וויימאר רעפובליק איז געווען זייער א קורצע אבער עס האט אראפגעשטעלט נייע יסודות אין דער רעגירונג וועלכע איז צוניץ געקומען נאך דער צווייטער וועלט מלחמה. די קאנסטיטוציע איז געווען באצירט אויף די גרונטיקע ציווילע רעכטן וועלכע איז געווען צושפרייט אין אלע דעמאקראטישע לענדער ווי די פרייהייט פון שפראך, פרעסע, אקטיוויטעטן, און אסאסיאציע. די נייע רעגירונג סיסטעם איז געווארן א פארלימענטרישע וועלכע האט באקומען א פרעזידענט. די איינשטעלונג פון די נייע רעגירונג איז אבער נישט איינארקענט געווארםן ביי די קאנסערוואטיווע און סאציאליסטישע פארטייען וועלכע האבן פרובירט אונטערצואווארפן די רעגירונג דורך אומגעלונגענע פוטשעס.
דעם 30סטן דעצעמבער 1918, איז געגרינדער געווארן די קאמוניסטישע פארטיי פון דייטשלאנד דורך דער ספארטאקוס ליגע, וואס האט זיך צעשפאלטן פון דער סאציאלער דעמאקראטישער פארטיי אין די מלחמה יארן. די פירער זענען געווען ראזא לוקסעמבורג און קארל ליבקנעכט, און האט געפסלט די פארלאמענטארישע סיסטעם. אין 1920, האבן אומגעפער 300,000 מיטגלידער פון דער אומאפהענגיקער סאציאלער דעמאקראטישער פארטיי זיך איינגעשלאסן אין דער פארטיי, וואס איז פארוואנדלט אין א מאסן ארגאניזאציע. די קאמוניסטישע פארטיי איז געווען געשטיצט פון בערך 10% פון דער וויילערשאפט.
דעם 11טן אויגוסט 1919 איז אויפגענומען געווארן די וויימאר קאנסטיטוציע, מיט פרידריך עבערט דער ערשטער פרעזידענט.
די צייטן זענען געווען שווערע און קיין געלט האט דייטשלאנד נישט געהאט ווען די עקאנאמישע מצב איז געווען אין צווייפל. פארשטייט זיך אז דייטשלאנד האט נישט געהאט קיין פרוטה ארויסצונעמען פון טאש צו באצאלן די שטראפן וואס די אליאירטע האבן ארויפגעלייגט אויף איר. נאך א צייט פון פינף יאר האט די פראנצויזישע רעגירונג אריינגעשיקט טרופן און אינוואדירט גרויסע טיילן פון דייטשלאנד'ס פארבליבענע אינדוסטריאלע צענטערן זיי זאלן ארבעטן פאר איר. די דייטשע רעגירונג האט דאס נישט געוואלט אראפשלינגן און האבן געקוראזשט די ארבעטער זיך קעגנצושטעלן און נישט ארבעטן ווען די רעגירונג האט זיי באצאלט מיט אומווערידע געלטער וועלכע האט זיך דערקייקעלט צו א שרעקליכע מצב אפגעווישנדיג אלע סאציאלע פראגראמען ווי פענסיע, סעווינגס, פארזיכערונג, און נאך באשטימטע פארדינסטן פון מיטל און ארבעטס קלאס דייטשן.
עס איז אינגאנצן געווען פינף רואיגע יארן אין דייטשלאנד צווישן די ערשטע און צווייטע וועלט קריגן. דאס איז געווען אין די מיטעלע יארן פון 1920 ווען די אליאירטע האבן ארויסגענומען זייערע ארמייען פון לאנד און איינגעשטעלט די נייע גרעניצן. די נייע קאנסטיטוציע איז ערשט דעמאלט אריינגעגעסן געווארן אין דעם סיסטעם און די רעגירונג האט אנגעהויבן אויספירן די באפעלן פון דעם אפמאך אוו ווערסעלייעס. אין יענע יארן איז דייטשלאנד אריינגענומען געווארן אין די נייע געגרינדעטע ליג אוו נעישאנס. די רואיגערע צייטן זענען שנעל פאראיבער ווען די וועלט איז אריינגעפאלן אין די 1930 דעפרעסיע וועלכע האט ווידער צוקלאפט די מאראל אין לאנד ווען מיליאנען מענטשן האבן פארלוירן זייערע דזשאבס. רוב דייטשן האבן דעמאלט באשלאסן זיך אנצוהענגן צו איינע פון די 4 פארטייען: די קאמוניסטישע, סאציאליסטישע ארבעטער פארטיי, נאציאנאלע סאציאליסטישע פארטיי, אדער צו די נייע פארשאלטענע נאצי פארטיי. די נאצי פארטיי האט שנעל געבליעט און איז ביז א קורצער צייט געשטאנען די צווייטע גרעסטע פארטיי אין די רייכסטאג.
ביז 1933 איז דייטשלאנד געווען גאר גרויס אין דער וועלט פון פיזיק. צווישן די בארימטע דייטשע פיזיקער זענען געווען הערמאן פאן העלמהאלץ, יאזעף פאן פראנהאפער, דניאל פארענהייט, ווילהעלם קאנראד רענטגען, אלבערט איינשטיין, מאקס פלאנק און ווערנער הייזנבערג.
די דריטע רייך.
קיין איין רעזשים אינעם צוואנציגסטן יאר-הונדערט און אויך קיינמאל בעפאר איז געווארן אזוי נאנט אינדענטיפיצירט מיט אינסטיטוציאנלאזירטע טעראר און שלעכטס ווי די דריטע רייך אונטער דער קאנטראל פון דעם ארכי מערדער אדאלף היטלער (ימ"ש) און זיין נאצי פארטיי. די וואוקס פון די נאצי פארטיי און איר שפעטערדיגע פירערשאפט האט געהאט ביטערע קאנסעקווענצן איבער די גאנצע וועלט און איר לעגאט האט אנגעהאלטן די שלעכטע אינדענטיטעט פון די דייטשן לאנג נאך די קריג.
היטלער איז געווען א דורכגעפאלענער ארטיסט וועלכער האט געדינט די דייטשע מיליטער אין די ערשטע וועלט קריג. ער האט פיינט געהאט דאס יידישע פאלק פון זיין יוגנט ווי אויך די אריסטאקראטן, קאפיטאליסטן, באלשעוויקס (קאמוניסטן), און ליבעראלע. היטלער האט געהאט א געשליפן צינג מיט וועלכע ער האט אויפגעבויט די נאצי פארטיי. זיינע רעדעס זענען געווען געצילט קעגן די יידן און קאמוניסטן און ער האט פרובירט אויפצואווייזן די שוואכקייט פון די נייע וויימער רעגירונג. זיין פארטיי איז זייער שנעל געוואקסן צוליב די ביטערניש וואס האט דעמאלט געהערשט אין לאנד. שוין אין 923' האט היטלער אנגעהויבן זיינע מעשים פרובירנדיג אראפצואווארפן די רעגירונג. אין זיינע ערשטע שריט האט ער מיט זיין ארמיי געשטורעמט א רעגירונג'ס געביידע אין מינכן און געצווינגן די פאליטישע פירער צו דערקלערן זייער שטיצע צו די נאצי רעוואלוציע. היטלער האט זיך נישט אפגעשטעלט דארט און האט פרובירט פארכאפן די קריגס מיניסטעריום וועלכע איז אים נישט געלונגן און ער איז אריינגעשליידערט געווארן אין טורמע מיט א 5 יעריגע אורטייל. למעשה איז ער נישט געזעסן מער ווי איין יאר און באלד נאך זיין באפרייאונג איז ער צוריק געווארן די פירער פון זיין פארטיי. ערשט דעמאלט האט ער אנגעהויבן א מאסיווע קאמפיין אין וועלכע ער האט מיט זיינע רעדעס אויפגעצויגן גאר א שטארקע שטיצע צווישן די דערביטערטע איינוואוינער. זיינע נאכפאלגער האבן זיך צוגעהערט צו זיינע העצערייען און אנגעהויבן פייניגן די יידן און להבדיל קאמוניסטן אין זייערע לאקאלע געגנטן.
די נאצי פארטיי איז געוואקסן פון 40,000 מיטגלידער אין 927' צו 38 פראצענט פון די באפעלקערונג אין 932'. 38 פראצענט איז נישט אזא גרויסע ציפער אבער אין יענע צייטן האט ער געהאט די גרעסטע שטיצע פון אלע פארטייען. זיין שטארקייט האט אים געטראגן גלייך צו זיין ציל ווען א טייל פון די רעכטע מיליטערישע און ציווילע פירער האבן אים געהאלטן פאר א מאניפולירנדיגע פירער און האבן אים, מיט די הילף פון אנגעזעענע דייטשע ביזנעס לייט, ארויפגעזעצט אויפ'ן בענקל און ער איז געווארן דייטשלאנד'ס קאנצלער.
נאך א שטיק צייט אין אמט האט היטלער גוט אויסגעניצט א פייער אינצידענט אין דער רייכסטאג געביידע אויף וועלכע ער האט באשולדיגט די קאמוניסטן. ער האט דאן אויסגעשלאסן קאמוניסטן פון זיין רעגירונג און האט פאררופן נייע וואלן. כאטש די נאצי פארטיי האט נאך דעמאלט אויך נישט געהאט אן אמת'דיגע מאיאריטעט האט זי אבער באוויזן צו געווינען די בארעכטיקייט אויסצופירן אירע רעוואלוציאנארע אקטן, וועלכע האט געגעבן די נייע רעגירונג דיקטאטוריאלע מאכטן אין אלע אספעקטן פון דייטשלאנד'ס לעבן.
טאטאליטארישע דייטשלאנד.
זייענדיג באוואפנט מיט זיין מאכט האט היטלער אנגעהויבן פארמירן א טאטאליטארישע נאציאנאלע אימפעריע, די דריטע רייך. די יסודות פון זיינע פלענער האט היטלער אנגעהויבן אויסארבעטן נאך אין די אלטע פרייסן און שפעטער דורכאויס דער ערשטער וועלט קריג ווען דאס מיליטער האט איבערגענומען די קאנטראל פון דער רעגירונג. היטלער איז אנגעגאנגן מיט זיין ארבעט מיט אסאך עפעקטיווקייט. ער פלעגט ערשט קאנסאלידירן מיט די לעגיסלאטיוו, עקזעקיוטיוו, יוסטיץ, און מיליטערישע אויטאריטעט און דאן איבערגענומען די אויטאריטעט אליינס. היטלער איז שפעטער געווארן אויך פרעזידענט ווען דער דייטשער פרעזידענט פאן הינדנבורג איז געשטארבן אין 1934. די נאצי פארטיי האט צוזאמגעבינדן נאציאנאליזם און אויטאריטעטיזם צו פראדוצירן א פאטיסטישע שטאט, נאכגייענדיג די שטאט סיסטעם וואס שפאניע און איטאליע האבן אין יענע צייטן געפירט.
איינמאל די נאציס זענען געווען אין פולן מאכט זענען אלע פאליטישע פארטייען פארבאטן געווארן און עס איז נישט געווען קיין מעגליכקייט פאר סטרייקס. אלע מענטשן וואס האבן נישט געהאט קיין ארבעט זענען אריינגענומען געווארן אין ארבעט קעמפס וואו זיי האבן געהאלפן בויען די ארמיי. היטלער האט פרובירט איינצושטעלן א אינערליכע עקאנאמיע (ווערט אנגערופן אן אליין-אויסקום עקאנאמיע) און אלע ביזענעסער האבן געארבעט פאר דאמעסטיק פראדוקציע. די אנעמפלויאמענט ראטע איז געפאלן פון 6 צו 2 מיליאן. און די ארמיי איז אינגאנצן איבערגעארבעט געווארן צו א פראפעסיאנאלע ארמיי מיט זייער א שטארקע קראפט וועלכע היטלער האט געברויכט צו דעגרייכן זיינע בייזע פלענער. איינע פון די הויפט שטארקייטן צו היטלער'ס ארמיי איז געווען די אויפבוי פון א מעכטיגע עיר-פארס אויף וועלכע היטלער האט פארלאזט זיין מאכט. היטלער האט אויפגענומען הערמאן ווילהעלם גאורינג, א נאנטע פריינט צו היטלער, אנצופירן מיט די אויפבוי פון די עיר-פארס. נאך א שליסל צו זיין סוקסעספול ארמיי איז געווען די גרינדונג פון א פראפאגאנדע אפטיילונג פאר דעם מיליטער. היטלער האט פארדעם אויפגענומען פאול דזשאסעף גאבעלס וועלכער האט געהאט אסאך ערפארונג אין מעדיע און פראפאגאנדע. גאבעלס האט געטאן א גוטע דזשאב מיט וועלכע היטלער איז געווען זייער צופרידן. די פראפאגאנדע איז געגאנגען זייער ראפינירט, אריינפרעגלנדיג די כבוד און מאכט פון דער ארמיי אין יונגע קינדער און אין פרויען אז אלע זאלן שטיצן היטלער'ס אגענדע. די פראפאגאנדע אגענטור האט זיך באנוצט מיט ראדיא, פילמס, און פאבלישינג צו דעגרייכן איר ציל.
די האלאקאסט.
שוין אין 1933 האט די נאצי רעגירונג אנגעהויבן בויען די קאנצענטראציע קעמפס איינצוזעצן פיינט פון די רעזשים, אריינגערעכנט די יידן, פאליטישע אפאנענטן, קאמוניסטן, פראפעסיאנאלע קרימינאלן, און אנדערע גלויביגע אדער עטנישע מענטשן. זייער אסאך איינוואוינער האבן אנגעהויבן פארלאזן דייטשלאנד ווען די גזירות זענען געווארן הארבער, ספעציעל נאך די ביטערע נורענבורג געזעצן וועלכע האט אוועקגענומען אסאך רעכטן פון די יידן, אריינגערעכנט בירגערשאפט און אנדערע ציווילע רעכטן. אין יענע צייטן (936') איז פארגעקומען די אלימיפיאדעס אין דייטשלאנד און די (פרייע) יידישע ארטיסטן און פילם מאכער האבן געהאט א גרויס'ן טייל דערין. דורכאויס דער אלימפיאדע איז דער מצב געווען אביסל בעסער ווייל די נאצישע רעגירונג האט נישט געוואלט ארויסווייזן איר אגרעסיווע אויפפירונג. אבער נאך דער אלימפיאדע איז אלעס געווארן נאך פיל ערגער ווען די גוטע יידישע שפילער, ארטיסטן, אקטיארן, און אנפירער זענען ארויסגעווארפן געווארן פון זייערע שטעלעס און זייערע פראדוקטן האבן זיך פארקויפט פאר א צענטל די פרייז וואס עס איז ווערד געווען. מיט דער צייט האבן די נאציס אנגעהויבן אטאקירן יידן אויפ'ן גאס און האבן געמאכט פאגראמען אינמיטן די נאכט. די מערסט באקאנטע פאגראם אין דייטשלאנד בעפאר די קריג איז באקאנט די קריסטאל נאכט ווען די נאציס האבן אומגעברענגט 90 יידן, האבן פארברענט צענדליגער שולן, און אויסגעבראכן די פענסטער און בא'גנב'ט די יידישע געשעפטן. נאך די קריסטאל נאכט געשעעניש זענען הונדערטער טויזנטער יידן אנטלאפן פון דייטשלאנד אבער מער פון דעם האבן נישט געקענט אדער האבן נישט געוואלט און זענען ליידער פארבליבן קרבנות צו די נאציס. פון די יידן וואס זענען יא אנטלאפן זענען אסאך געראטעוועט געווארן פון די קריג אבער פאר וועמען די גזירה פון הימל איז שוין געווען פארשריבן האט עס גארנישט געהאלפן און זענען שפעטער אומגעברענגט געווארן דורך די דייטשן ווען זיי האבן איינגענומען זייערע לענדער וואו זיי זענען אנגעקומען (הי"ד).
וואס די האלאקאסט האט ווייטער געברענגט דורכאויס די קריג איז אומבאשרייבליך און איז אינגאנצן נישט דא דאס פלאץ ארויסצוברענגן. יידן פון פוילן, פראנקרייך, בעלגיע, האלאנד, נארוועי, דענמארק, יוגאסלאוויע, און גריכן זענען אריין אונטער דייטשע אקופאציע וועלכע האבן זיי איינגעצוימט אין געטאס און שפעטער אפגעשיקט קיין אוישוויץ וואו זיי האבן ליידער אומגעברענגט א געשאצטע 6 מיליאן יידן (הי"ד). ווען די דייטשן זענען אריין קיין רוסלאנד האבן זיי מיטגעשיקט א ספעציעלע טויט איינהייט וועלכע האט זיך אפגעגעבן מיט אומברענגן יידן. מען שאצט אז ארום א מיליאן רוסישע, בילארוסיע, און אוקריינישע יידן זענען אומגעקומען אין דיישטע הענט (הי"ד).
די דייטשן האבן געוואלט אויסנוצן יעדן איד און האבן זיי געגעבן שווערע ארבעט. די וואס האבן נישט געקענט ארבעטן אדער זענען קראנק געווארן זענען אומגעברענגט געווארן דורך פארגאזונג, שיסן, אדער פאטאלע איינשפריצונגן. די טויטע יידישע קערפער זענען ליידער גענוצט געווארן פאר מעדיקאלישע עקספרימענטן. אין 942' זענען די טרויעריגע טויט קעמפס אין אוישוויץ און אין בירקענאו פארטיג געווארן און די דייטשע רוצחים האבן אפיציעל אנגעהויבן אומברענגן גאנצע קהלות און יידישע קאמיוניטיס דורך זייער בארימטע גאז קאמערן און קרעמאטאריעמס. די טויט קעמפס האבן אומגעברענגט ארום 9,000 יידן אין 24 שטונדן מיט די הילף פון יידישע ארבעטער און פאליציי. ביי די ענדע קריג איז די נומער פון די אומגעקומענע געשאצט געווארן צווישן 5.6 און 5.9 מיליאן יידן.
אויסער די יידן זענען הונדערטער טויזנטער מינערווערדיקע מענטשן אומגעברענגט געווארן דורכאויס די 12 יאר פון די פארשאלטענע דריטע רייך.
אפאזיציע און קעגנערשאפט.
כאטש רוב לענדער וועלכע זענען אקופירט געווארן דורך די דייטשן האבן קאלאבראדירט מיט די דייטשע רציחות פון יידן און אנדערע, זענען אבער געווען געוויסע לענדער וועלכע האבן זיך יא קעגנגעשטעלט די דייטשן. אונגארן, בולגאריע, פינלאנד, און איטאליע האבן אין אנפאנג אפגעזאגט די דייטשן צו דעפארטירן יידן קיין דייטשלאנד. צווישן די געליטענע זעלבסט איז אויך געווען עפעס קעגנשטעלונג. אין די לאגערן פון טארנאו, רעדאם, בעדזין, ביאליסטאק, און סאביבאר זענען פארגעקומען דורכגעפאלענע אויפשטאנדן אין וועלכע די געליטענע יידן האבן נקמה גענומען פון זייערע פייניגער אבער זענען שפעטער אומגעברענגט געווארן דורך די דייטשע ארמיי וועלכע זענען זייער שנעל געקומען צו הילף די עס-עס רוצחים. די גרעסטע אויפשטאנד אין פארגעקומען אין ווארשע אין 943' ווען די פארבליבענע 65,000 יידן וועלכע האבן שוין געוואוסט וואס עס ווארט זיי (ר"ל) האבן ארגאנאזירט א מעכטיגער אויפשטאנד וועלכע האט אנגעהאלטן איבער 3 וואכן. אין דעם אויפשטאנד האבן די יידן מיט זייערע גע'גנב'טע געווער און ארטילערי אויסגעקוילעט הונדערטער דייטשע פאליציי לייט און האבן געקעמפט ביז'ן לעצטן מינוט ווען א ריזיגע מחנה פון דייטשע סאלדאטן האבן זיי נאכאנאנד באמבארדירט און פארניכטעט די גאנצע געטא מיט אלע מענטשן אין איר (הי"ד).
אין דייטשלאנד זעלבסט איז געווען קעגנערשאפט פון צוויי באזונדערע גרופעס. די ערשטע זענען געווען אינדיווידואלע מענטשן וועלכע האבן נישט געקענט פארנעמען די דייטשע רציחות און און גרעסטע מאס אוממענטשליכקייט און די היסטאריע און האבן זיך גרופירט אונטער די פירער פון א דייטשע קירכע וועמענס גלחים זענען געווען די אנפירער פון די גרופע. די גרופע האט זייער אפען אראפגעריסן די דייטשע ראסיזם און ברוטאליטעט און האבן באצאלט א פרייז דערפאר ווען די דייטשן האבן זיי ארעסטירט, דעפאטירט, אדער אומגעברענגט. די צווייטע גרעסטע קעגנערשאפט איז געווען אין די אויניווערסיטי אוו מינכן וואו א גרויסע טייל סטודענטן האבן געגרינדעט אן אונטערערדישע קעגנערשאפט וועלכע איז אנגערופן געווארן די ווייסע רויז. די גרופע איז געווען שטארק און האבן געהאט גרויסע פלענער אבער עס איז עווענטועל אויפגעדעקט געווארן און עקזעקוטירט געווארן דורך די עס-עס. סאציאליסטן און קאמוניסטן וועלכע האבן באוויזן צו אנטלויפן בעפאר די קריג האבן אויך פרובירט צו קעמפן די פאטיסטישע רעגירונג אבער זייער אקציעס זענען געווען ווערדלאז.
אחוץ די ציווילע קעגנערשאפט איז אויך געווען קעגנערשאפט אינערהאלב היטלער'ס רעגירונג וועלכע האבן פרובירט עטליכע מאל אים אומצוברענגן. די מערסט באקאנטע פראבע איז געווען אין 944' ווען עטליכע גאר נאנטע פריינט פון היטלער האבן אונטערגעלייגט א באמבע אין זיין אונטערערדישע אפיס וועלכע האט אים נאר לייכט פארוואונדעט. היטלער האט נקמה גענומען פון אלע אויפשטענדלער אין פובליק מיט גרוליגע און ברוטאלע עקזעקואציעס.
דער צווייטער וועלט קריג.
די מאסיווע חורבנות וואס דער ערשטער וועלט קריג האט אנגעמאכט איז נאך געלעגן אין די ביינער פון אלע אייראפעאישע לענדער, אבער די רייץ און גלוסט פאר מאכט איז ווייטער געבליבן איינגעבאקן. נאצי-דייטשלאנד האט טראץ אירע סאנקציעס אנגעהויבן אויפבויען איר מיליטער שטילערהייט אבער די אליאירטע לענדער זענען שנעל געוואויר געווארן וואס עס קאכט זיך דארט און האבן דאך פארמאכט די אויגן אויס מורא פאר נאך א קריג ווען דער ביטערער טעם האט זיך נאך געשפירט. היטלער האט פארשטאנען זייער שוואכקייט און האט דאס אויסגענוצט ביז די לעצטע מינוט ווען די אליאירטע האבן געזען וואס ער פלאנט צו טאן און האבן אנגעהויבן קעמפן.
היטלער'ס אויסריידן זענען געווען אז דער ווערסיי אפמאך איז נישט געווען יושר'דיג און דייטשלאנד וויל צוריקנעמען אירע געוועזענע טעריטאריעס. זיינע טענות האבן נישט שלעכט געקלינגען און די אויערן פון אסאך פאליטישע פירער וועלכע האבן אויך געהאלטן אז דער אפמאך איז נישט געווען גוט אויסגערעכנט און עס קומט זיך מער פאר דייטשלאנד. אין 933' האט דייטשלאנד איבערגעלאזט איר מיטגלידערשאפט אין די ליג אוו נעישאנס און געשלאסן א געשעפט מיט יאפאן קעגן קאמוניזם. דייטשלאנד האט אויך געמאכט א נאנטע אליאנץ פארבינדונג מיט די פאטיסטישע איטאליע. היטלער האט אין זיינע ערשטע טריט געמאלדן אז עסטרייך איז א טייל פון דייטשלאנד און האט געמאכט אן אפיציעלע יוניאן אן דעם וואס איינער זאל מאכן א פיפס. אפילו עסטרייך זעלבסט האט נישט ארויסגערעדט קיין ווארט, ציטערנדיג פון דייטשלאנד'ס מלחמה מאשין. היטלער האט זיך באלד דערנאך גענומען צו טשעכסלאוואקיע ביי וועלכע ער האט ווייטער אויסגעפירט אן א שאס נאכדעם וואס בריטען, פראנקרייך, און איטאליע האבן אונטערגעשריבן די טרויעריגע באוואוסטע מינכן פאקט וועלכע האט געגעבן רשות פאר היטלער צו אקופירן די טייל פון טשעכסלאוואקיע וועלכע איז געווען פיל מיט דייטשע איינוואוינער אויפ'ן תנאי אז מיט דעם וועט ער זיין צופרידן און אפלאזן אנדערע לענדער. למעשה האט זיך די מינכן פאקט ארויסגעשטעלט צו זיין די גרעסטע טעות פון די אליאירטע וועלכע וואלטן נאך דעמאלט געקענט גרינגער קעמפן קעגן נאצי-דייטשלאנד.
עס האט נישט גענומען מער ווי עטליכע מאנאטן ווען היטלער האט געבראכן זיין צוזאג און איינגענומען די צווייטע העלפט טשעכסלאוואקיע. 5 מאנאטן שפעטער האט היטלער אויסגעדרייעט זיין פאליסי, מאכנדיג א נייע פאקט מיט סאוויעט יוניאן אין וועלכע די צוויי גרויסמאכטן האבן אויסגעארבעט די פלענער צו אינוואדירן פוילן און זיך דערנאך צוטיילן מיט די רויב. פוילן האט אנגעהויבן דערגיין די פלענער און האט געשלאסן א פאקט מיט בריטען אז זי וועט איר צו הילף קומען אויב דייטשלאנד מארשירט אריין. אין א איבערראשונג האט דייטשלאנד אינוואדירט פוילן א מאנאט דערויף און בריטען און פראנקרייך האבן דעקלערט קריג קעגן דייטשלאנד און די צווייטע וועלט קריג האט זיך אנגעהויבן.
דייטשלאנד האט דורכגעפירט בליץ קריגן וועלכע מען האט זיך שווער געקענט אנטקעגן שטעלן. די דייטשע ארמיי האט געהאט די בעסטע עקוויפמענט און האט געארבעט זייער פונקטליך. מערב פוילן איז איינגענומען געווארן איינס צוויי דורך די דייטשן און מזרח דורך רוסלאנד. נאך פוילן האט דייטשלאנד גרינגערהייט איינגעשלינגן דענמארק, נארוועגיע, און נאך קלענערע לענדער גרייכנדיג די גרעניצן פון פראנקרייך. פראנקרייך איז געווען דאס ערשטע לאנד וואס האט געמאכט אן ערנסטע ווידערשטאנד אבער די דייטשן האבן איר שנעל באזיגט און האבן נקמה גענומען דורך איינשטעלן אן ענליכן אפמאך וואס פראנקרייך האט איינגעשטעלט אין דייטשלאנד נאך דער ערשטע וועלט קריג. אין דעם אפמאך האט פראנקרייך אויך נישט געמעגט האבן קיין וואפן און האט געמוזט אויפגעבן טעריטאריעס פון איר אימפעריע. היטלער האט זיך נישט אפגעשטעלט און מארשירט ווייטער קיין בריטאניע, אנהייבנדיג מיט מאסיווע באמבארדירונגען נאכט נאך נאכט וועלכע האבן פארניכטעט טויזנטער געביידעס און מיליטערישע איינריכטונגן. אבער די בריטישע זענען געווען עקשנים און האבן זיך נישט געוואלט אונטערגעבן. היטלער האט אויך געשיקט טרופן קיין אפריקע, גריכנלאנד און יוגאסלאוויע וואו די איטאליענישע כוחות האבן געקעמפט און דערנאך פלוצלינג זיך אויסגעדרייעט קעגן רוסלאנד און אנגעהויבן מעכטיגע אינוואזיעס, גרייכנדיג ביז נאנט צו מאסקעווע וואו די סאוויעטן האבן צוגעגרייט א שטארקע ווידערשטאנד און מיט די הילף פון א קאלטע ווינטער צו וועלכע די דייטשן זענען נישט געווען געוואוינט, האבן זיי פארטריבן די דייטשן און פארניכטעט א גרויסע טייל פון איר ארמיי.
יאפאן וועלכע האט באזונדער געקעמפט אינעם פאסיפיק האט איין אינדערפרי באמבארדירט אמעריקע'ס פוירל הארבאר שיף איינריכטוג וועלכע האט אריינגעשלעפט אמעריקע אין די קריג אויך קעגן דייטשלאנד. די קריג איז שוין דעמאלט געגאנגן שלעכט פאר די דייטשן אבער די דיישטע רוצחים האבן אנגעפירט מיט זייערע רציחות אומגעברענגענדיג וואס מער יידן (און נאך) הי"ד. די אקופירטע לענדער האבן אנגעהויבן פארלירן סופלייס און עסן פון וועלכע אסאך מענטשן זענען געשטארבן און געהעכרט די צאל פון די טויטע.
אין 943' האט די שטריק ארום דייטשלאנד אנגעהויבן איר שטיקן. די אליאירטע האבן אפגעהאלטן נצחונות אין אפריקע און פון דארט אינוואדירט איטאליע. מיליאנען באמבעס האבן אנגעהויבן פאלן אויף דייטשע פאבריקן און מיליטערישע פעסטונגן, אומברענגנדיג צענדליגער טויזנטער ציווילע דייטשן. ביי א געוויסן פונקט האבן די אליאירטע באמארדירונגן אין איין נאכט אויף האמבורג און דרעסדען אפגעווישט 130,000 ציווילע דייטשן. וויאזוי אימער, האט היטלער זיך נישט געוואלט אונטערגעבן און האט ווייטער געקעמפט און געהייסן זיינע גענעראלן קעמפן ביז'ן לעצטן סאלדאט. די אליאירטע כוחות האבן צוביסלעך אריינגעדרינגן אין דייטשלאנד דורך די היסטארישע אינוואזיע אין נארמאנדי און די רוסן פון מזרח. ווען די רוסישע מיליטער איז געשטאנען ביי די שוועל פון בערלין איז היטלער באגאנגן זעלבסמארד און זיין מיליטער האט זיך אונטערגעגעבן ביז עטליכע וואכן.
דייטשלאנד אינעם צוואנציגסטן יארהונדערט.
די דייטשע באפעלקערונג איז אסאך געוואקסן אין א צייט פון קריג (פארגעסט נישט אז דייטשלאנד האט פארלוירן קרוב צו 20 מיליאן מענטשן דורכאויס די 6 יאר פון די קריג) און מער מענטשן האבן זיך אריבער געצויגן אין די גרויסע שטעט אנצוהייבן אן אורבאן לעבן. די וואוקס איז אבער נאר געווען אין מערב דייטשלאנד. אין מזרח איז די באפעלקערונג פארבליבן ביי 17 מיליאן איינוואוינער לאנגע יארן נאך די קריג. ווען דייטשלאנד האט זיך צוריק פאראייניגט אין 990' האט זי געהאט סך הכל 82 מיליאן איינוואוינער.
טראץ די מאסיווע באמבארדירונגן און טאטאלע פארניכטונג האט דייטשלאנד'ס אינדוסטריאלע עקאנאמיע איבערגעלעבט ביידע וועלט קריגן און האט ווייטער געבליעט. די שנעלסטע וואקוס איז געווען אין די קוילן אינדוסטרי וועלכע איז בעפאר די קריג געווארן די וועלטס גרעסטע קוילן פראדוצירער. אין די אויטאמאביל אינדוסטרי איז דייטשלאנד געווארן די וועלטס פירער נאכדעם וואס רודאלף דיזעלס האט ערצייגט א נייע סארט אויטא מאטאר וועלכע טראגט זיין נאמען (דיזעל מאטארן) אין צוגאב צו די גאזאלין מאטאר וועלכע איז אויך אויסגעטראפן געווארן דורך דעם דייטשן אינדזשעניר גאטליב דיימלער יארן פריער. דיימלער האט אין זיינע עלטערע יארן געעפענט אן אייגענעם אויטא פירמע וועלכע האט זיך שפעטער צוזאמנגעשמאלצן מיט אן אנדערע דייטשע אויטא פירמע פון קארל בענז און איז געווארן די וועלט'ס באוואוסטע מערצעדעס-בענז בראנד. אין דער זעלבער צייט האט זיך אין דייטשלאנד געגרינדעט צוויי אנדערע גרויסע אויטא פירמעס: בעוועריען מאטאר וואורקס (בי-עם-דאבעליו) און וואלקסוועגן, ביידע ריזיגע וועלט פירמעס. דייטשע סייענטיסטן און פארשער זענען אויך געווען זייער סוקסעספול און האבן געווינען 26 נאבעלע פרייזן אין כעמיסטרי, פיזיקס, און מעדעצין. כאטש די גרעסטע סייענטיסטן אין פיזיקס זענען אין יענע צייטן געווען אלבערט איינשטיין און מעקס פלענק (פלענק איז גראדע אויך געווען א דייטשער נאר ער איז ארויסגעטראסקעט געווארן פון לאנד נאכדעם וואס ער האט אפען קריטיקירט די נאצי רעזשים), האבן די דייטשע סייענטיסן דעגרייכט זייער אסאך אין נאטורליכע און סאציאלע סייענס.
צוויי שטאטן.
אין די לעצטע מאנאטן פון דעם קריג ווען דייטשלאנד'ס מפלה איז שוין געווען א זיכערע זאך האבן די אליאירטע זיך צוזאמענגעזעצט צו פארהאנדלען די נאך-מלחמה אקופאציעס וועלכע איז דאן צוטיילט געווארן צו פיר באזונדערע זאנעס צווישן פראנקרייך, רוסלאנד, אמעריקע, און בריטאניע. די רוסן האבן שווער געקעמפט אין מזרח און מען האט זיי באלד צוגעטיילט גאנץ מזרח דייטשלאנד מיט'ן אויסנאם פון די הויפט שטאט בערלין וועלכע איז זעלבסט צוטיילט געווארן צווישן די גרויסמאכטן און רוסלאנד האט נאר באקומען א טייל. די פראנצויזן האבן באקומען דרום-מערב דייטשלאנד און אמעריקע און בריטען האבן זיך צוטיילט מיט מערב. אין די פאלגענדע 2 יאר נאך די קריג איז אפגעהאלטן געווארן אן אינטערנאציאנאלע מיליטערישע טריבונאל אין נורעמבורג וואו די דייטשע מערדער האבן באקומען זייערע פראצעסן פאר זייערע קריגס פארברעכן אין זייערע אכזריות'דיגע פארברעכן קעגן די מענטשהייט. רוב פארברעכער זענען אומגעברענגט געווארן אדער פארשפארט געווארן פאר זייער גאנצן לעבן.
אין יענע צוויי יאר איז געווען דייטשלאנד'ס שווערסטע עקאנאמישע יארן. אויב די קריג האט נישט גענוג צוקלאפט די עקאנאמיע האבן פרישע צענדליגער טויזנטער מזרח דייטשע איינוואוינער געשאפן די גרעסטע פראבלעם ווען זיי זענען אנטלאפן פון קאמוניזם און האבן באלאגערט די אזוי אויך אפגעשוואכטע מערב סאסייאיטי וועלכע האבן קוים געהאט גענוג האוזינג און עסן פאר זייערע אייגענע געברויכן. איינמאל די עקאנאמיע האט זיך צוריקגעכאפט האבן די אנטלאפענע געגעבן ווערדפולע ארבעט און כשרונות.
אין די צוויי דייטשע שטאטן האט זיך נאך די קריג אנגעהויבן בויען צוויי אנדערע עקאנאמיעס וואס איז געוען א פארמעסט צווישן די אליאירטע און די סאוויעט יוניאן. אמעריקע אין בריטען האבן זיך שנעל פאראייניגט זייערע זאנעס און עס איז געווארן די ברייזאניע. פראנקרייך האט נאכגעטאן און האט זיך אויך פאראייניגט, פארמירנדיג די אזוי גערופענע טרייזאניע. אמעריקע אין בריטען האבן באזייטיגט די דייטשע אומסטאבילע וואלוטע און האבן איינגעשטעלט די דייטשע מארק און אנגעהויבן אינוועסטירן שווערע געלטער צו די ווידער-אויפבוי פון דייטשלאנד'ס עקאנאמיע. אמעריקע און אירע שותפים האבן דייקא געוואלט ווייזן פאר די קאמוניסטן אז זיי וועלן מאכן מערב דייטשלאנד פאר א עקאנאמישע וועלט מאכט ווען די סאוויעטן האבן געטאן דאס זעלבע און אויסגעפארעמט א ריכטיגע קאמוניסטישע עקאנאמיע וועלכע האט נאציאנאליזירט אלע פריוואטע ביזנעסער און אלע גרויסע אונטערנעמונגן זענען צוטיילט געווארן צו עטליכע קלענערע לאגערן. למעשה האבן ביידע זייטן שטארק מצליח געווען און אלס רעזולטאט איז דייטשלאנד ארויסגעקומען אייראפע'ס מערסט בליענדיגע לאנד. די מארשאל פלאן האט אויך גאר אסאך געהאלפן קליינע און פריוואטע ביזנעסער וועלכע וואלטן פארלוירן געגאנגן ווען נישט די הילף וואס זיי האבן באקומען.
די סאוויעטן און די פאראייניגטע שטאטן האבן אויך אויפגעבויט פאליטישע קאנקורענט רעזשימען און האבן זיך גערייצט ביי יעדער געלעגנהייט. אין 948' האבן די סאוויעטן פרובירט איבערנעמען קאנטראל אויף גאנץ בערלין דורך בלאקירן אלע ראודס אריין אין שטאט און אזוי ארום פארהאלטן די שטאט'ס סופלייס און פארשיקן די אמעריקאנער אקופירער. אמעריקע האט זיך אבער שנעל אן עצה געגעבן און האט ארגאניזירט א עירליפט וועלכע האט סופלייט מערב בערלין פאר 11 מאנאטן ביז די סאוויעטן האבן צוריקגעצויגן און אויפגעלעזט זייערע בלאקירונגן.
אין 949' האבן אמעריקע, בריטען, און פראנקרייך געהאלפן גרינדן די פעדעראלע רעפובליק אוו דייטשלאנד כאטש בערלין איז נאך אלס געווען צוטיילט אין פיר זאנעס. די נייע הויפטשטאט איז אויפגעשטעלט געווארן אין באן און דער פירער פון די קריסטליכע דעמאקראטישע יוניאן, קאנראד עדענעוער, איז געוארן דער ערשטער קאנצלער.
די קאלטע קריג צייטן.
אין 952' האבן די מערב אקופירער לענדער אונטערגעשריבן אן אגרימענט מיט מערב דייטשלאנד וועלכע איז באקאנט געווארן אלס די באן קאנווענשן וואס האט אפיציעל געענדיגט מיליטערישע אקופאציע כאטש מערב טרופן זענען נאך אלץ פארבליבן דארט אלס אליאירטע. צוויי יאר שפעטער האט דייטשלאנד באקומען פולע זעלבשטענדיקייט און איז געווארן א פולע מיטגלידער אין נאטא'ס דעפענס סיסטעם. די איינציגסטע ארט וואו דאס מיליטער איז פארבליבן איז געווען אין מערב בערלין וואו די אליאירטע האבן גענומען פאראנטווארטליכקייט צו באהאנדלן די מצב מיט די סאוויעטן און דארט זיין פאר א מעגליכע ווידער פאראייניגונג.
אין 956' האט דייטשלאנד אנגעהויבן צוריק אויפבויען א מינימאלע מיליטער טראץ די קעגנערשאפט פון די סאציאלע דעמאקראטישע פארטיי (עס-די-פי). עטליכע יאר דערויף האט די עס-די-פי פארלאנגט די מערב לענדער ארויסצוציען אלע זייערע טרופן און האט פארלאנגט א שטרענגע לימיטאציע צו קאנווענציאלע וואפן. די דייטשע באפעלקערונג האט אבער נישט מסכים געווען און האט פארלאנגט א באוואפנטע דייטשלאנד וועלכע איז צושטאנד געקומען נאכדעם וואס אמעריקע האט געהאט חשק צו האבן נאך א נוקלעארע באוואפנטע נאטא קראפט מיטגלידער. דייטשלאנד איז אויך דאן געווארן א מיטגלידער אין די אייראפעאישע עקאנאמישע געמיינדע.
די 50'גער יארן זענען געווען זייער גוטע און דאס לאנד האט זיך אסאך אנטוויקעלט אין די יארן. די דזשי-די-פי איז געוואקסן מיט 75 פראצענט און די יערליכע וואוקס פער מענטש האט זיך גאר געדאפעלט. די אינדוסטריאלע וואוקס איז געקומען פון פרישע שטייער שניטן פאר פריוואטע און גרויסע אינוועסטמענטס פון פריוואטע מענטשן. די ארבעטס קראפט איז געבענטשט געווארן דורך 3.5 מיליאן אימיגראנטן מיט גוטע כשרונות, רוב דערפון אנטלאפענע פון מזרח דייטשלאנד און אסאך פון שפאניע, טערקיי, און איטאליע. די אימיגראנטן האבן פארשפרייט אלע ביזנעסער און האבן ארויפגעשטופט די עקאנאמיע צו גאר הויכע שטאפלן וואס קיינער וואלט זיך נישט געקענט פארשטעלן. די דייטשע האבן עס שפעטער באצייכנט אלס די "ווירטשאפטס וואונדער" (עקאנאמישער נס).
די דייטשע רעגירונג האט אין די אלע יארן ווייטער פאר'משפט נאצי פארברעכער און האט זיי געשטערט פון האבן א טייל און די נייע דייטשלאנד. די רעגירונג האט אויך געגעבן גרויסע געלטער פאר די צושטאנדקום פון די יידישע מדינה (מדינת ישראל) וועלכע זי האט באטראכט אלס א שטיקל קאמפענסאציע צו די חרבנות וואס זי האט אנגעמאכט אין דאס יידישע פאלק. ביי די ענדע פון די 50'גער יארן האבן עטליכע פירמעס מיט נאצי פארגאנגענהייטן יא אנגעהויבן צוריקקומען אין די עקאנאמיע. ביז אין 960' האט שוין דייטשלאנד געהאט אן 1 ביליאן דאלארדיגער סורפלוס אין עקספארט און איז געווארן אייראפעס פירנדיגע פאליטישע און עקאנאמישע קראפט.
אין מזרח דייטשלאנד האט זיך אויפגעבויט אן אנדער לאנד מיט אן אנדערע סאסייאיטי. די קאמוניסטישע רעגירונג סיסטעם האט געהאט די פולע קאנטראל אויף די גאנצע עקאנאמיע און איר אויסגעפירט דורך די פאליציי קראפט וועלכע מען האט דארט אנגערופן די סטאסטי. די ארטיגע רעגירונג האט פארבאטן די געוועזענע נאציס פון ארבעטן אין די סעקטארן פון ערציאונג, געזעץ, און די ארמיי. מזרח דייטשלאנד האט געליטן פון אסאך פראבלעמען און טייל מאל איז פשוט געווען א מאנגל אין עסן. די שטייערן זענען געווען זייער הויך וועלכע האט געפירט צו ריזיגע פראטעסטן וועלכע זענען אפגעשטעלט געווארן מיט געוואלד. אין די ערשטע 15 יאר זענען הונדערטער טויזנטער איינוואוינער אנטלאפן קיין מערב דייטשלאנד, ספעציעל די געלערנטע מענטשן וועלכע האבן געזוכט א פרייערע לעבן צו קענען טאן ביזנעס. זעענדיג אז זי בלייבט באלד אן א מענטשן, האט די קאמוניסטישע מזרח רעגירונג אנגעהויבן בויען א צוים פון שטעך דראט און אייזן צו קענען פארהאלטן די מאסן אויסוואנדערונג. די רעגירונג האט אנגערופן די צוים "די אנטי פאטיסטישע באשיצונג וואנט". די שטעך דראט איז שפעטער איבערגעטוישט געווארן צו א שטיינערנע מויער וועלכע איז באקאנט געווארן אלס די בערלינער וואנט (זעט מער אינפארמאציע אין בייגעלייגטן קעסטל).
אין 969' איז די סאציאלע דעמאקראטישע פארטיי ענדליך געלונגען צו געווינען די מאיאריטעט א דאנק די הילף פון דער פרייער דעמאקראטישער פארטיי וועלכע האט איר אויך געשטיצט. ווילי בראנדט, דער פירער פון דער פארטיי, איז געווארן קאנצלער און געזוכט אנצוקניפן בעסערע באציאונגן מיט סאוועטישן רוסלאנד. די סאוועטן האבן זיך געלאזט און בראנדט האט דעגרייכט א 4 קראפטיגע הסכם (אקארד) צו בערלין און די אפיציעלע אנערקענונג פון ביידע רעגירונגען. א יאר דערויף זענען ביידע רעגירונגען איינגעשריבן געווארן און די פאראייניגטע פעלקער אבער בראנדט האט רעזיגנירט פון זיין בענקל נאך פאר זיין ארבעט איז פארענדיגט געווארן נאכדעם וואס מען איז דערגאנגען אז איינער פון זיין אינערליכע פערזענליכע שטאב איז געווען א שפיאן פאר מזרח דייטשלאנד.
בראנדט איז איבערגענומען געווארן דורך העלמוט שמידט (1974-1982). נאך שמידט איז דער נעקסטער קאנצלער געווען העלמוט קאהל (1982-1998) פון דער קריסטלעך דעמאקראטישן פאראיין. קאהל האט געטאן א גוטע ארבעט און ער איז איבעראל באגריסט געווארן דערפאר. ער איז עטליכע מאל ווידער-ערוועלט געווארן און האט געשאפן א פראמינענטן נאמען פאר דייטשלאנד אין דער אינטערנאציאנאלער געמיינדע. צוביסלעך האבן די צוויי דייטשע רעגירונגען אנגעהויבן בעסערע באציאונגן אין פינאנציעלע פראגעס און שפעטער אויך אין נסיעות. אין 987' האט דער מזרח דיישטלאנד פרעזידענט, עריך האנעקער, געבראכן די אייז און איז געווארן דער ערשטער מזרח פרעזידענט אפצוהאלטן אן אפיציעלע באזוך אין מערב דייטשלאנד.
דייטשלאנד פאראייניגט זיך צוריק.
אין די 980' יארן האבן די אייראפעאישע קאמוניסטישע רעגירונגן אנגעהויבן ווייזן פארמערנדיגע צייכנעס פון איבערשטרענגעניש און יעדער האט געקענט זען אז די קאמוניסטישע סיסטעם איז לעכערליך. די קאמוניסטישע רעגירונגן האבן דאן אנגעהויבן אויפציען דעמאקראטישע רעפארמען און האבן פארגרינגערט די טרעוול פארבאט צו מערב. די מזרח דייטשע איינוואוינער האבן דאן אויסגענוצט די געלעגנהייט און זיך אריבער געכאפט קיין מערב דייטשלאנד דורך די סאציאליסטישע לענדער ווען זייער רעגירונג איז געשטאנען פארצווייפעלט נישט וויסנדיג וואס צו טאן ווייטער. די מערב רעגירונג האט גוט אויפגענומען די נייע אימיגראנטן און זיי געשאפן ארבעט. מען קען זיך פארשטעלן וואספארא קריזיס עס האט אויסגעבראכן אין מזרח דייטשלאנד. טויזנטער ביזנעסער זענען אונטערגעגאנגן און די וויכטיגע באדערפענישן האבן אנגעהויבן מאנגלן. האנעקער האט רעזיגנירט פון אמט און זיין נאכפאלגער, עגאן קרענז, האט צוגעזאגט רעפארמען. קרענז האט גענומען שנעלע שריט און האט איבערראשט גאנץ דייטשלאנד מיט זיין מעלדונג אז די בערלינער וואנט איז מער נישט גילטיג און וועט מער נישט סערווירן קיין שום פונקציע.
דעמאקראטישע לעכצער פון ביידע זייטן האבן אנגעהויבן אראפרייסן דעם סימבאלישן מויער און פרישע 200,000 מענטשן האבן פארלאזט מזרח דייטשלאנד דורך די נארוואס אויפגעריסענע עפענונגן. די מערב רעגירונג האט דאן אויסגענוצט די געלעגנהייט אויף פארקערט און אנגעהויבן אריינשיקן הילף פאר די אונטערגעדרוקטע איינוואוינער. מיט וואס א טאג מער זענען די צוויי סאסייאיטיס געווארן מער אפען איינע צו די אנדערע און אין 990' האבן די צוויי רעגירונגן געלאנטשט א פאראייניגטע פינאנציעלע סיסטעם. פון דארט איז שון אלעס געגאנגן שנעל און די מזרח רעגירונג האט אויף יעדע אישו אנגענומען דער דעמאקראטישער וועג וועלכע מערב דייטשלאנד האט אנגעבאטן. אום אקטאבער 993' האבן זיך די צוויי דייטשלאנדס אפיציעל פאראייניגט דורך די אויפלעזונג פון די מזרח רעגירונג. די ערשטע וואלן פון דאס גאנצע לאנד צוזאמען איז אפגעהאלטן געווארן אין דעצעמבער. די קאאליציע איז אנגעפירט געווארן דורך קאהל וועלכער האט גענומען א טייל אין די ווידער-פאראייניגטע רעגירונג. א יאר דערויף האט די בונדסטאג באשטימט בערלין אלס די הויפט שטאט פון דייטשלאנד און מען האט אנגעהויבן טראנספערירן די רעגירונג אוועק פון באן. נישט אלעס איז געלונגן צו טראנספערירן אזוי שנעל און זענען פארבליבן אין באן ביז'ן היינטיגן טאג.
מיט דער פאראייניגונג פון די צוויי דייטשלאנדס איז די ווידער-פאראייניגטע רעגירונג געווארן די 12'טע לאנד אין די דעמאלט גערופענע מעסטריקט טריטי (אפמאך) וועלכע האט פארמירט די אייראפעאישע פאראיין. די מיטגלידער אין די אי-יו האבן זיך געברויכט צושטעלן צו א פאראייניגטע עקאנאמישע און אויסערן פאליסי. דייטשלאנד האט אנגעהויבן ארבעטן ארייגענומען צו ווערן אין די יו-ען סעקיוריטי קאונסיל און האט עס דעגרייכט נאכדעם וואס א דייטשע קאנסטיטוציאנאלע געריכט האט געאורטיילט אז דייטשלאנד איז פאסיג אנטייל צו נעמען אין שלום אפעראציעס אויסער נאטא.
אין 994' האבן די לעצטע פארבליבענע רוסישע טרופן פארלאזט בערלין, סיגנאליזירנדיג די ענדע פון דער 50 יעריגער אקופאציע אין מזרח דייטשלאנד דורך סאוועט רוסלאנד. ווי נאר דאס האט פאסירט זענען די לעצטע 200 אליאירטע טרופן אויך אהיימגעגאנגן און בערלין איז צום ערשטן מאל זינט די צווייטע וועלט קריג מער נישט געווען גאסט-געבער צו אויסערן טרופן.
פאראייניגונג שוועריקייטן.
מיט דייטשלאנד'ס פאראייניגונג זענען טויזנטער לאנגיעריגע צושיידטע פאמיליע'ס און פריינט צוריק פאראייניגט געווארן אבער די פאראייניגונג האט נישט געהאט נאר א גלאטע זייט, עס האט מיטגעברענגט א רייע עקאנאמישע און סאציאלע פראבלעמען מיט וועלכע דאס לאנד האט זיך שווער געקענט אן עצה געבן. די פראבלעמען האבן אריינגערעכנט: א מאנגל אין הואזינג, ארבעטסלאזיקייט, פארמערטע פארברעכן, און געוואלדטאטן פון רעכטע פליגלן קעגן די אויסלענדישע איינוואוינער וועלכע האבן געברענגט צו ריזיגע פראטעסטן. די מערב רעגירונג האט געהאט גערעכנט אויסצוגעבן אסאך געלט נאך די פאראייניגונג אבער ווען עס איז געקומען דערצו זענען די קאסטן אריבער אלע ערווארטונגן ווען אין מזרח האט מען אפילו נישט געקענט אנזען קיין רעזולטאטן. די רעגירונג האט דאן בלית ברירה געהעכערט שטייערן און פארמינערט רעגירונגס פראגראמען. אויך האט די רעגירונג פרובירט צו פארקויפן זייער אסאך פון די גאר גרויסע ביזנעסער פון מזרח דייטשלאנד וועלכע זענען געווען צו טייער אויפצוהאלטן.
די פאראייניגונג האט אויך מיטגעברענגט א רייע פראבלעמען אינערהאלב די ארבעט'ס קראפט ווען הונדערטער מזרח ביזנעסער וועלכע זענען באשיצט געווארן דורך די קאמוניסטישע רעגירונג זענען יעצט געבליבן איינזאם און האבן שווער געקענט קאנקורירן מיט די מער פארגעשריטענע מערב ביזנעסער אין די זעלבע קאטעגאריעס. עס האט געדויערט יארן צו לעזן דעם פראבלעם און האט אפגעקאסט זייער אסאך געלט וועלכע די שטייער צאלער האבן צושטייער געגעבן אבער האבן גענוג דעמאנסטרירט קעגן דעם.
דאס ערגסטע פון אלעם איז געווען די אומרואיגקייט וואס די מזרח איינוואוינער האבן געברענגט ווען צענדליגער טויזנטער האבן פארלוירן זייערע דזשאבס און אסאך האבן אויך פארלוירן זייערע הייזער ווען די נייע רעגירונג האט ארומגעטוישט די מאפעס, אראפשניידנדיג טיילן וועלכע די נאציס האבן אומלעגאל קאנפיסקעטירט. געהאלטן זענען געווען פיל נידעריגער אין מזרח ווי אין מערב פאר די זעלבע דזשאבס און אויך די פענסיעס זענען געווען א שפאט קעגן מערב ארבעטער. די אלע פראבלעמען זענען ארויסגעברענגט געווארן דורך ריזיגע פראטעסטן וועלכע די מזרח איינוואוינער האבן דורכגעפירט. אין איין פאל איז די גאנצע האפן שטאט ראדסטאק כמעט געבליבן אן ארבעט נישט קענענדיג זיך פארגלייכן מיט די מערב האפן שטעט. מען קען זיך פארשטעלן וואספארא קאפ-וויי דאס האט אנגעמאכט אויף די נארוואס פארגרעסערטע רעגירונג. אין די יארן נאך דער קריג זענען צענדליגער טויזנטער אויסלענדישע אריינגעלאזט געווארן קיין דייטשלאנד צו ארבעטן דארט. די אימיגראנטן האבן נישט געקענט ווערן קיין בירגער אבער האבן אריינגעברענגט זייערע פאמיליעס מיט זיך, העכערנדיג די באפעלקערונג מיט גרויסע פראצענטן. רוב פון די ארבעט'ס אימיגראנטן זענען געקומען פון איטאליע און טערקיי. אין סך הכל זענען איבער צוויי מיליאן אזעלכע אנגעקומען אין לאנד ביז אין 990'. אין צוגאב זענען 400,000 אימיגראנטן געקומען קיין דייטשלאנד וואוינען אלס גלות זוכער, רוב דערפון זענען געווען פון יוגאסלאוויע. די אויסלענדישע זענען געווען אויפ'ן צימבל פון עקסטרעמע גרופעס און רעשט נאצי שטיצער וועלכע האבן אטאקירט די אויסלענדישע און אומגעברענגט 17 מענטשן אין 2,300 אטאקעס. די דייטשע רעגירונג האט זייער שטרענג גענומען די אטאקעס און שווער געארבעט צו צוברעכן די אומלעגאלע רינגן. די רעגירונג האט אבער אויך צוגעהערט זייער קעגענערשאפט און געשרינקן די ליבעראלע פאליסי איבער די גלות זוכער. די נייע פאליסיס האבן נישט קיין סאך געהאלפן אפשטעלן די אטאקעס וועלכע האבן אנגעהאלטן ביז טיף אין די 90'ער יארן. רוב אטאקעס זענען פארגעקומען אין מזרח דייטשלאנד וואו א פינפטל פון די באפעלקערונג וואוינט.
העלמוט קאהל האט אנגעהאלטן זיין זיץ אויך אין די 94' עלעקציעס, טראץ די אלע אומרוען. קאהל האט טאקע פארלוירן אסאך זיצן אין די בונדסטאג אבער האט באוויזן איבערצוצייגן די דייטשע באפעלקערונג אז ער האט געטאן דאס בעסטע פון זיין זייט צו העלפן איבערקומען די שוועריקייטן. מיט זיין ווידער-ערוויילונג איז ער געווארן דער לענגסטער קאנצלער אין די נאך מלחמה דייטשלאנד.
עקאנאמישע איבערבוי.
אין 997' איז דייטשלאנד'ס ארבעטסלאזיקייט ראטע געשפרינגן צו 12.2 פראצענט צוליב די עקאנאמישע שוועריקייטן, הויכע געהאלטן, און קעלטערע וועטערס וועלכע האט געשטערט די אינדוסטריאלע פאבריקן און ארבעטער. די דייטשע רעגירונג האט זיך צוזאמנגעזעצט מיט אנדערע אייראפעאישע רעגירונגן צו די אזויגערופענע "מאסטריכט טריטי" אין וועלכע מען האט דיסקוסירט דייטשלאנד'ס אדאפטירונג פון די יורא וועלכע איז דאן פארגעשטעלט געווארן אלס א נייע איינציגע וואלוטע פון די אי-יו (אייראפעאישע פאראיין). צו קענען אדאפטירן די יורא האט דייטשלאנד ערשט געמוזט זיך צושטעלן די די אי-יו'ס פארלאנגן וועלכע האט אריינגענומען א נידעריגע בודזשעט דעפיציט און אינפלאציע. קאנצלער קאהל האט דאן אנאנסירט פלענער צו שניידן דייטשלאנד'ס וועלפעיר סיסטעם מיט ביליאנען דאלארן. זיין קאנטראווערסיאלער פלאן, וועלכע האט געמיינט ווייניגער אנעמפלאוימענט און קראנקע טעג בענעפיטן, האט געברענגט באלדיגע פראטעסטן פון די מאסן און שטארקע קעגענרשאפט פון די סאציאלע דעמאקראטישע פארטיי.
קאהל'ס פלענער האבן זיך נישט אויסגעארבעט אפילו נאכדעם וואס ער האט געשניטן די בענעפיטן און די ארבעטסלאזיקייט איז ווייטער געשטיגן יעדע מאנאט. די דייטשע באפעלקערונג האט פארלאנגט מען זאל אפשטופן די אדאפטירונג פון די יורא ווילאנג די עקאנאמיע וועט זיך סטאביליזירן. אינדערצווישן האבן זיך אונטערגערוקט די קומענדיגע עלעקציעס וואו קאהל איז געשטאנען מיט זייער שוואכע שאנסן נאכדעם וואס די ארבעטסלאזיקייט אין מזרח דייטשלאנד איז געשטיגן צו 18.6 פראצענט און אויך זיי וועלכע זענען געווען זיינע שטיצער האבן אנגעהויבן קווענקלן איבער זיין אמט.
ווען דאס לאנד איז געשטאנען הארט פאר די עלעקציעס אין 998' איז שוין די ארבעט'סלאזיקייט ראטע געשטאנען ביי 12.6 פראצענט איבער דאס לאנד און ביי 18.4 פראצענט אין מזרח דייטשלאנד. רוב אפאזיציע גרופעס האבן אפעלירט צו די באפעלקערונג צו ערזעצן קאהל אין די עלעקציעס וועלכע האט טאקע פאסירט. די סאציאלע דעמאקראטישע פארטיי האט געוואונען די מאיאריטעט און איר פירער גערהארד שראדער איז געווארן קאנצלער, ענדיגנדיג א 16 יעריגע קאנסערוואטיווע תקופה אונטער קאהל. הארט בעפאר די וואלן האט דייטשלאנד אפיציעל אדאפטירט די יורא וועלכע איז אריינגעקומען אין די סיסטעם צווישן די יארן פון 999' און 02'.
שראדער'ס צייטן.
א מאנאט נאך די איבערנעמונג פון די סאציאלע דעמאקראטישע פארטיי האט זיך די פארטיי פאראייניגט מיט דייטשלאנד'ס דריטע גרעסטע פארטיי, די גרינע פארטיי. די פאראייניגונג, וועלכע איז אנגערופן געווארן די רויט-גרין יוניאן, האט אריינגעברענגט די גרינע פארטיי אין די רעגירונג צום ערשטן מאל. די נייע רעגירונג'ס לעגיסלאטיווע פראגראם האט אריינגערעכנט מאסנאמען קעגן די ארבעטסלאזיקייט, רעפארמען צו פארגרינגערן די פראדעצור צו ווערן א דייטשער בירגער, און א פלאן צו פארמאכן אלע נוקלעארע פלענטס אין דייטשלאנד.
אין מערץ 1999 האט דייטשלאנד זיך באטייליגט אין נאטא'ס מיליטערישע קאמפיין קעגן יוגאסלאוויע (היינט די רעפובליק פון סערביע) אפצושטעלן זייערע אטאקעס אויף די עטנישע אלבאניער אין קאסאווא. דאס איז געווען די ערשטע מאל זינט די צווייטע וועלט קריג וואס דייטשלאנד האט זיך באטייליגט אין א מיליטערישער אפעראציע. אין דעצעמבער 1999 האבן רעפרעזענטיוון פון דער דייטשער רעגירונג און אינדוסטריעס אנאנסירט אויפצושטעלן א 5.2 ביליאן דאלארדיגער קאמפענסאציע פאנד פאר די מענטשן וועלכע האבן געארבעט ווי קנעכט אין נאצי-תקופה דייטשלאנד. די אנאנסירונג איז געקומען נאך אנגייענדיגע געשפרעכן און פארהאנדלונגען צווישן די רעפרעזענטיוון פון דער דייטשער רעגירונג, יידישע גרופעס, און די פאראייניגטע שטאטן. אינעם פלאן האבן איבער א מיליאן מענטשן געברויכט באקומען קאמפענסאציע פאר זייער ארבעט.
דייטשלאנד
ראַדאַר בילד פון ווענוסנס אייבערפלאַך
ווענוס (ענגליש: "Venus"; סימבאל:) איז דער צווייטער נענטסטער פלאנעט צו דער זון; זײַן אָרביט דויערט 224.7 ערד טעג. אחוץ דער לבנה איז ער דער ליכטיגסטער אביעקט אינעם נאכט הימל, מיט א גרייס 4.6-, און מען קען אים אמאל זען אויך בייטאג. קוקנדיג פון דער ערד איז ווענוס קיינמאל נישט צו ווײַט פון דער זון—נישט מער ווי 47.8º. ווענוס האט די לענגסטע ראטאציע־תקופה (243 טעג) פון אלע פלאנעטן אין דער זון-סיסטעם און דרייט זיך אין דער פארקערטער ריכטונג צו אנדערע פלאנעטן (ד״ה אז די זון וואלט אויפגעגאנגען אין מערב און פארגאנגען אין מזרח). ער האט נישט קיין נאטירלעכע סאטעליטן.
ווענוס איז אן ערדישער פלאנעט און ווערט אמאל גערופן דער "שוועסטער פלאנעט" פון דער ערד אזוי ווי זיי ביידע האבן ענלעכע גרייס, מאסע, ווייטקייט פון דער זון און צוזאמענשטעל. ער איז אבער גאנץ אנדערש פון דער ערד אין אנדערע פרטים. ער האט דער געדעכטסטן אטמאספער פון די פיר ערדישע פלאנעטן, וואס באשטייט פון מער ווי 96% קוילן זייערס. דער לופטדרוק ביים אייבערפלאך פון ווענוס איז 92 מאל אזוי פיל ווי אויף דער ערד, אומגעפער דער דרוק 900 מעטער אונטער וואסער אויף דער ערד. ווענוס איז דער גאר הייסטער פלאנעט אין דער זון־סיסטעם, מיט א דורכשניט אייבערפלאך טעמפעראטור פון 735 K (462 °C), כאטש מערקור איז נענטער צו דער זון. ווענוס איז באדעקט מיט א מאַטער שיכטע פון אפשפיגלדיקע וואלקענעס פון שוועבל-זייערס, וואס פארמיידט זען זיין אייבערפלאך פון דעם קאסמאס מיט ליכט. דער אייבערפלאך פון ווענוס איז א טרוקענער מדבר, מיט שטיינער דא און דארט; פון צייט צו צייט ווערט דער אייבערפלאך געענדערט דורך וואולקאניזם.
ווענוס איז איינער פון די העלסטע אביעקטן אין דעם הימל, און מען האט א סך געשריבן וועגן אים אלס מארגנשטערן און נאכטשטערן. ווענוס איז געווען דער ערשטער פלאנעט וואס זיינע באוועגונגען אריבער דעם הימל האט מען מארקירט, שוין אין דעם צווייטן יארטויזנט פאר דער ציווילער רעכענונג (בערך יאר ב׳ש׳).
אזוי ווי ווענוס איז דער נענטסטער פלאנעט צו דער ערד, איז ער געווען אן ערשטראנגיקער ציל פאר פריען צווישן־פלאנעטישן אויספארשונג. ער איז געווען דער ערשטער פלאנעט אינדרויסן פון דער ערד וואס א קאסמאס־שיף האט באזוכט ("Mariner 2" אין 1962), און דעם ערשטן אויף וואס מען האט געלאנדעט דערפאלגרייך (דורך "Venera 7" אין 1970). ווענוסנ׳ס דיקע וואלקענעס מאכן אבזערוואציע פון זיין אייבערפלאך אוממעגלעך אין זעבארער ליכט, און די ערשטע פרטימדיקע מאפעס זענען נישט ארויסגעקומען ביז Magellan orbiter איז אנגעקומען אין 1991.
פיזיקאלישע אייגנשאפטן.
ווענוס איז איינער פון די פיר ערדישע פלאנעטן אין דער זון־סיסטעם, ד״ה אז ער איז א שטיינערנער קערפער ווי ערד. ער איז ענלעך צו ערד אין גרייס און מאסע to, און ווערט אפט געשילדערט ווי ערד׳ס "שוועסטער" אדער "צווילינג". דער דיאמעטער פון ווענוס איז 12,103.6 ק״מ—נאר 638.4 ק״מ ווייניגער ווי ערד׳ס דיאמעטער—און זיין מאסע איז 81.5% פון ערד׳ס מאסע. באדינגונגען אויפן ווענוס־אייבערפלאך זען גאר אנדערש ווי אויף ערד ווייל דער געדעכטער אטמאספער איז 96.5% קוילן זייערס, און רוב פון די איבעריגע 3.5% איז אזאט.
אטמאספער און קלימאט.
ווענוס האט א גאר געדעכטן אטמאספער וואס באשטייט פון 96.5% קוילן זייערס, 3.5% אזאט, און שפורן פון אנדערע גאזן, ספעציעל שוועבל דיאקסיד. די מאסע פון זיין אטמאספער איז 93 מאל אזוי פיל ווי די מאסע פון דער ערד, און די דרוק ביי זיין אייבערפלאך איז אומגעפער 92 מאל אזוי פיל ווי אויף דער ערד—א דרוק וואס איז די גלייך פון א טיף פון נאנט צו 1 קילאמעטער אונטער דער ערד׳ס אקעאנען. די געדעכטקייט ביים אייבערפלאך איז 65 ק״ג/מ3, 6.5% פון דער געדעכטקייט פון וואסער אדער 50 מאל אזוי געדעכט ווי דער ערד׳ס אטמאספער ביי א טעמפעראטור פון (293K (20 °C; 68 °F ביים ים־פלאך.
a>) און דערגאנצט אן ארביט יעדע 224.7 טעג. ווענוס איז דער צווייטער פלאנעט פון דער זון און ארביטירט די זון 1.6 מאל (געלער שפור) אין ערד׳ס 365 טעג (בלויער שפור)
ווענוס אריטירט די זון ביי א דיסטאנץ פון אומגעפער 0.72 AU (108 מיליאן ק״מ), און מאכט א גאנצן ארביט יעדע 224.7 טעג. כאטש אלע פלאנעט-ארביטן זענען עליפטיש, איז ווענוס׳נס ארביט דער נענטסטער צו ממש קייליכדיק, מיט אן עקצענטריסיטעט פון ווייניגער ווי 0.01. ווען ווענוס ליגט צווישן דער ערד און דער זון אין אונטערער קאניונקציע, מאכט עס דעם נענטסטן צוגאנג צו דער ערד פון נארוועלכן פלאנעט מיט א דורכשניטלעכן דיסטאנץ פון 41 מיליאן ק״מ. דער פלאנעט דערגרייכט אן אונטערע קאניונקציע יעדע 584 טעג, אין דורכשניט.
די אלע פלאנעטן אין דער זון־סיסטעם ארביטירן די זון אין א קעגנזייגערדיקער ריכטונג קוקנדיק פון איבער דער ערד׳ס צפון פאלוס. רוב פלאנעטן דרייען זיך אויף זייער אקס אויך אין א קעגנזייגערדיקער ריכטונג; ווענוס, אבער, דרייט זיך זייגערדיק אין א רוקלויפיקער באוועגונג איין מאל אין 243 (ערד) טעג —די פאמעלעכסטע ראטאציע פון אלע פלאנעטן. אזוי ווי די ראטאציע איז זייער פאוואליע, איז ווענוס כמעט אינגאנצן קיילעכדיק. דערפאר איז א טאג אויף ווענוס (געמאסטן פון די שטערן) לענגער ווי א ווענוס־יאר (243 קעגן 224.7 ערד־טעג). דער עקוואטאר פון ווענוס דרייט זיך מיט א גיך פון 6.52 ק״מ א שעה אבער דער ערד׳ס עקוואטאר דרייט זיך מיט 1,669.8 ק״מ א שעה. אין די 16 יאר צווישן די באזוכן פון די "מאגעלאן" קאסמאסשיף און "ווענוס עקספרעס" איז די ראטאציע פון ווענוס געווארן פאמעלעכער; יעדער ווענוס שטערן־טאג איז געווארן לענגער מיט 6.5 מינוט אין לויף פון דער צייט. צוליב דער רוקלויפיקער ראטאציע, איז די לענג פון א זון־טאג אויף ווענוס א סך קערצער ווי דער שטערן־טאג, 116.75 ערד־טעג (קומט אויס דער זון־טאג אויף ווענוס איז קערצער ווי די 176 ערד־טעג פון דעם זון־טאג אויף מערקור). איין ווענוס־יאר איז אומגעפער 1.92 זון־טעג אויף ווענוס. פאר אן אבזערוואטאר אויפן אייבערפלאך פון ווענוס, בעגינט די זון אין מערב און זי גייט אראפ אין מזרח, כאטש למעשה האט ווענוס געדעכטע וואלקענעס וואס פארמיידן זען די זון פון דעם פלאנעט׳ס אייבערפלאך.
ווענוס האט נישט קיין נאטירלעכע סאטעליטן (לבנות).
דער פסח קאקטוס "Schlumbergera gaertneri"
שלומבערגערא איז אַ מין קאקטוס פֿון דרום אַמעריקע.
פינחס - איז געווען דער זון פֿון אלעזר און אן אייניקל פֿון אהרן הכהן.
פינחס ווערט דערמאנט אין דער תורה אלס קנאי וואס האט געהרגעט זמרי בן סלוא, דער נשיא פון שבט שמעון, און כזבי בת צור, די טאכטער פון א מדינישן פירשט, בשעת דעם חטא פון פעור אין שיטים, אינעם פערציגסטן יאר נאך יציאת מצרים. נאכער איז פינחס אויסגעוועלט געווארן אלס א חשובער כהן ("ונתתי לו ולזרעו אחריו ברית כהונת עולם"). נאך זײַן פאטער'ס פטירה איז ער געווארן זן ממלא מקום אלס כהן גדול. פינחס איז געווען קאמאנדאנט איבער 12,000 סאלדאטן אין דער מלחמה קעגן מדין.
לויטן מדרש איז פינחס געווען איינער פון די צוויי מרגלים וואס יהושע בן נון האט געשיקט אויסשפיאנירן יריחו איידער מ'האט איינגענומען די שטאט. זײַן ארבטייל איז געווען אין הר אפרים אין "גבעת פינחס" אויף זײַן נאמען (יהושע, כ"ד, ל"ג).
לויט חז"ל האט ער געדינט אלס כהן גדול אין די יארן פון דעם שופט יפתח הגלעדי. צוליב חילוקי דעות צווישן זיי האט מען נישט מתיר נדר געווען דעם נדר וואס יפתח האט געמאכט מקריב זײַן זײַן טאכטער, חז"ל האבן קריטיזירט סײַ פינחס און סײַ יפתח וועגן דעם.
קאַנדזשי (יאפאניש: 漢字, "צייכענען פון דער האן דינאסטיע תקופה") איז אייִנע פֿון דרײַ יאַפּאַנישע שרײב-סיסטעמען. די קאַנדזשי-שריפֿט שטאַמט פֿון דער האַן-שריפֿט פֿון כינע. די צײַכנס זײַנען ניט נור פֿאָנעטיש: זײ האָבן אױך אַ באַדײַטונג.
דער צײַכן 水, צום בײַשפּיל באַדײַט װאַסער און װערט געלײענט מיזו. די קאַנדזשי צײַכנס זײַנען ניט קײן אותיות.
יאַפּאַניש איז די אָפֿיציִעלע שפּראַך פֿון יאַפּאַן. די שפּראַך װערט געשריבן מיט דרײַ שרײַב-סיסטעמען: היראַגאַנאַ, קאַטאַקאַנאַ און קאנדזשי. 130 מיליאן מענטשן אין יאפאן רעדן יאפאניש.
פרי מיטל יאפאניש.
פרי מיטל יאפאניש איז די יאפאניש פון דער העיאנער תקופה, פון 794 ביז 1185. פרי מיטל יאפאניש האט א שטארקן איינפלוס פון כינעזיש אויף דער שפראך.
סטאטוס.
יאפאניש איז נישט קיין אפיציעלע שפראך אין יאפאן. פראקטיש רעדט מען א סטאנדארטע פארעם פון דער שפראך זייט דער מיידזשי רעסטאראציע אין 1868, וואס שטאמט פון דער שפראך וואס מ'פלעג רעדן אין די העכערע קלאסן מענטשן אין טאקיא.
עולם התורה איז א גרויסער אינדעקס, אויף צוויי שפראכן העברעיש און ענגליש, אינהאלטסרייך אלע מוסדות און ישיבות און חסד ארגאניזאציעס אין ארץ ישראל,
דערצו איז אויך דא א גרויסער אינדעקס פון הכשרים.
לינק צו דעם אינדקס [http://www.torahindex.com/HE/default.aspx עולם התורה].
מערקור (ענגליש: Mercury; סימבאל:) איז דער נענטסטער פלאנעט צו דער זון און דער קלענסטער פלאנעט (אזוי ווי פלוטאן ווערט הײַנט נישט גערופֿן קיין פלאנעט); זײַן אָרביט דויערט 88 ערד טעג. ער איז גאנץ ליכטיג קוקנדיג פון דער ערד, מיט א גרייס צווישן 2.0- און 5.5, אבער איז דאך שווער צו זען ווײַל ער איז קיינמאל נישט ווײַטער פון דער זון ווי 28.3º, דערפֿאר קען מען אים זען נאר בין השמשות (אינדערפרי אדער פארנאכט). קיין סך ווייסט מען נישט וועגן דעם פלאנעט.
פֿיזיש זעט אויס מערקור ענלעך צו דער לבנה. ער האט אסאך קראטערס אבער נישט קיין סאטעליט און אויך נישט קיין אטמאספערע. ער האט אסאך אײַזן אינמיטן וואס שאפֿט א מאגנעטיש פֿעלד. די אויבערפֿלאך טעמפעראטור בײַט זיך צווישן 90 און 700 K (דאס הייסט פֿון -183°C ביז 427 °C).
א פרה אדומה איז א רויטע קו, איז אן ענין אין יידישקייט. מען ניצט די אש פון דער קו געמישט מיט קוואל וואסער מטהר צו זײַן מענטשן און כלים וואס זענען געווארן טמא פון א מת.
די פרה אדומה מוז זיין א ריין רויטע קו, מיט נאר רויטע האר, וואס האט קיינמאל נישט געטראג קיין יאך.
סדר הדברים.
ווען א מענטש אדער א מעטאלע כלי רירט אן, אדער געפֿינט זיך אינעם זעלבן אוהל (שטוב) מיט א קערפער פון א א טויטן מענטש, ווערט דער מענטש אדער די כלי טמא מת. אזא מענטש טאר נישט עסן תרומה (אויב ער איז א כהן) אדער מעשר שני אדער קדשים, אזוי אויך טאר ער נישט ארײַנגיין אין דער עזרה פונעם בית המקדש. דער מענטש אדער דער כלי קען נאר ווערן טהור אז מען שפריצט אויף אים, דעם דריטן און דעם זיבעטן טאג, פונעם אש פון דער פרה אדומה. אזוי ווי עס שטייט אין פסוק אין פרשת חוקת: ("וְיִקְחוּ אֵלֶיךָ פָרָה אֲדֻמָּה תְּמִימָה אֲשֶׁר אֵין-בָּהּ מוּם, אֲשֶׁר לֹא-עָלָה עָלֶיהָ, עֹל" -ויקרא י"ט, ב'); ("הַנֹּגֵעַ בְּמֵת, לְכָל-נֶפֶשׁ אָדָם וְטָמֵא... הוּא יִתְחַטָּא-בוֹ" - במדבר י"ט, י"א). דערנאך מוז מען זיך טובל'ן אין א מקוה.
וואו פֿארברענט מען די קו.
די קו דארף מען שעכטן און פֿארברענען אויף הר הזיתים אין אן ארט וואו מ'קען ארײַנקוקן אין בית המקדש.
די משניות אין מסכת פרה רעדן אדורך די אלע פרטים פון די דינים, ווי אויך הלכות פרה אדומה אין רמב"ם.
דמא בן נתינה.
חז"ל ברענגען א מעשה וועגן דמא בן נתינה, א גוי וואס האט זיך אויסגעצייכנט אין בכיבוד אב, און האט נישט געוואלט פארקויפן פאר די חכמים א שטיין וואס האט אויסגעפעלט צום חושן (איינער פון די בגדי כהונה אינעם בית המקדש), ווייל ער וואלט געהאט געדארפט אויפוועקן זיין פאטער פון שלאף. א צייט שפעטער האט ער זוכה געווען אז ס'איז ביי אים געבוירן געווארן א פרה אדומה, וואס ער האט פארקויפט צו די חכמים פאר א פארמעגן געלט.
דער אונטער גליל איז א ראיאן אין צפון פון ארץ ישראל. זײַנע גרענעצן זענען דער יזרעאל טאל אין דרום, דער ים כנרת און ירדן טאל אין מזרח, דער אויבער גליל אין צפון און דער זבולון טאל און דאס עכו פֿלאכלאנד אין מערב. דער אונטער גליל איז דער דרומדיקער טייל פונעם גליל. ער הייסט "תחתון" ווײַל ער האט נישט אזויפֿיל בערג ווי דער אויבער גליל, און איז טאקע דער נידעריגסטער בארגדיקער ראיאן אין ארץ-ישראל. די שפיצן פון דעם אונטער גליל הייבן זיך ביז 500 מעטער איבערן ים-שפיגל, די העכסטע שפיצן זענען הר כמון (598 מ') אין צפון טייל פונעם אונטער גליל און הר תבור (588 מ') אינעם דרום טייל.
דער אונטער גליל איז אינגאנצן נידעריגע בערג פֿון מזרח צו מערב, מיט עטלעכע ברייטע טאלן אינצווישן, למשל בקעת בית נטופה און בקעת בית הכרם. אין מערב פונעם אונטער גליל געפֿינען זיך נידעריגע בערג (200-300 מ') באדעקט מיט דעמב וועלדער, אין צענטראלן אונטער גליל ווערט דער שטח מער בארגדיק און אין מזרח איז א פֿלאכער באזאלט אין א הייך פֿון 300 מ' איבערן ים-שפיגל.
דער לאנדשאפֿט פונעם אונטער גליל איז ווינציגער דראמאטיש ווי דער אויבער גליל, אבער גרינער, פֿרידלעכער און שטילער.
א שיינער טייל פון די לאנדווירטשאפט פראדוקטן פֿונם לאנד ישראל קומען פֿון דעם אונטער גליל.
די ערד אינעם אונטער גליל איז קרייד, טערע רויזע און באזאלט.
דער אונטער גליל איז אין דעם צפון ישראל דיסטריקט.
לאנדאנער זאא אין יאר 1828
ZSL לאנדאנער זאא איז דער עלצטער וויסנשאפטלעכער זאא אין דער וועלט. ער איז געעפנט געווארן אין לאנדאן דעם 27סטן אפריל 1828, און די לכתחילה'דיגע כוונה איז געווען אז ער זאל זיין א זאמלונג פאר וויסנשאפטלעכער שטודיע. ער איז געעפנט געווארן צום ציבור אין 1847. היינט טוט דער זאא באהויזן 16,802 בעלי חיים פון 704 זגאלן, כמעט די גרעסטע זאמלונג אינעם פאראייניגטן קעניגרייך.
דער זאא ליגט צו דער צפון זייט פון רעגענטס פארק (דער רעגענטס קאנאל רינט אדורך אים). און זיין פארוואלטונג איז אונטער דער זאאלאגישער חברה פון לאנדאן (געגרינדעט 1826). די חברה האט אויך א ברייט ארט אין וויפסנייד פארק זאא אין בעדפארדשיר וואו אהין מ'האט אריבערגעפירט די גרעסערע חיות, למשל העלפאנדן און נאז-הערנער.
אחוץ פון זיין דער ערשטער וויסנשאפטלעכער זאא, דער לאנדאנער זאא האט אויך געעפנט דאס ערשטע רעפטילן הויז (1849), דער ערשטער ציבורישער אקוואריום (1853), דאס ערשטע אינסעקטן הויז (1881) און דעם ערשטן קינדער זאא (1938).
די נענטסטע לאנדאנער אונטערגרונד סטאנציעס זענען קאמדן טוין and טשאלק פארם. די בוס רוטע 274 פארט לעבן דעם זאא.
רעפטילן הויז.
דאס רעפטילן הויז האט געעפֿנט אין 1927 אויסגעפלאנעוועט פֿון זשוין ביטשאם פראקטאר און סיר גי דויבער.
די רעפטילן וואס וואוינען דארט שליסן אײַן יאשטשערקעס, טשערעפאכעס, קראקאדילן און שלאנגען; לעבן דעם הויז איז דער קאָמאָדאָ דראקאן הויז.
ריש לקיש אדער ווי זיין נאמען איז ר' שמעון בן לקיש. ער איז געווען אן אמורא און דער בר פלוגתא פון זיין שוואגער רבי יוחנן. ער ווערט דערמאנט הונדערטער מאל אין ש"ס.
ריש לקיש איז געווען א הויפט פון רויבערס, איינמאהל האט ער געזעהן ווי ר' יוחנן וואשט זיך ביים טייך, ר' יוחנן איז געווען זייער א שיינער מענטש, ריש לקיש איז געווען אויבן אין ר' יוחנן אונטען, איז ריש לקיש אריינגעשפרינגען אין וואסער צו זעהן ר' יוחנן'נס לייב, האט זיך ר' יוחנן אנגערופן דאס איז א שטארקייט פון דיר דאס פאסט די זאלסט עס נוצען פאר די תורה, זאגט אים ריש לקיש, דיין שיינקייט פאסט פאר פרויען, ענטפערט אים ר' יוחנן אויב טוסטו תשובה וועל איך דיך געבן מיין שוועסטער פאר א פרוי, זי איז נאך שענער פון מיר, אזוי ארום האט ריש לקיש תשובה געטוהן און איז געווארן פון א הויפט פון רויבער א תורה ריז, א חבר פון ר' יוחנן (ב"ב פד.).
ריש לקיש איז געווען א תלמיד און א חבר פון ר' יוחנן. אין גמרא איז דא עטליכע פלעצער ווי ער רופט אהן ר' יוחנן "מיין רבי" (זעה קידושין יט. חולין קלט. תענית ח. ברכות לא.).
ר' יוחנן אליין האט געהאט גרויס רעספעקט צו זיין שוואגער און תלמיד ריש לקיש, ער זאגט אויף אים אמאל שכנגדי חלק עלי זאגט רש"י פשט ער איז אזוי ווי איך, ער איז ראוי צו קרוגן אויף מיר (כתובות פד: נד:).
ריש לקיש האט געוואוסט אסאך תורה און געקענט אסאך פאר ר' יוחנן האט אים געמאכט פאר א אמורא, אבער ער האט פורק געווען פון זיך דעם עול תורה און האט פארגעסן די תורה און געווארן א רויבער (תוס' ב"מ פד, תוספ' עירובין סה: ויבמות נז.).
א ראיה ברענגט תוס' אז מען זעט אז ער האט מפלפל געווען מיט אמוראים פונעם דור פאר ר' יוחנן, אויך געפונט מען אז רבי יהודה הנשיא האט אים געזאגט בעט פאר מיר (בר"ר פע"ח), זעהט מען אז ער איז שוין געווען א גרויסער מענטש אין די צייטן פון רבי.
אין גמרא גיטין ווערט פארציילט א וואונדליכע מעשה וויאזוי ריש לקיש האט זיך געלזאגט אריין כאפן פון רויבער, און וויאזוי ער האט באוויזן זיי צו בונדען די הענט און זיי הרג'ענען.
פון זיינע גרויסע מדות.
געווען אמאהל וואס ער האט געהערט א הלכה פון זיין רבי און שוואגער ר' יוחנן "אסור לאדם שימלא פיו שחוק בעולם הזה" זייט דאס בית המקדש איז חרוב געווארן טאר מען נישט לאכן מיט א אפענעם מויל, ווייל מען מיז שטענדיג אינזין האבן דעם צער פונעם חורבן, זינט ער האט עס געהערט האט ער קיינמאהל נישט געלאכט הויך מיט א אפענער מויל (ברכות לא.).
זיין סדר איז געווען ווען ער האט געהערט ווי ר' יוחנן זאגט א הלכה און האט נישט מסכים געווען האט ער נישט גלייך געקריגט אויף אים, נאר ער פלעגט ווארטן ביז ר' יוחנן האט מסביר געווען גיט זיין גאגנג, דערנאך האט ער געקוקט אפשר וועט ער דאך חרטה האבן, דערנאך האט ער מיט אים זיך געקרוגט אין לערנען (חולין עה: שבועות מ. מה: משהא הוה שהה ושתיק).
עולא האט געזאגט ווער עס זעהט ריש לקיש אין בית המדרש ווי ער טענה'ט זיך, זעהט א בילד ווי איינער רייסט אויס גרויסע בערג און ער מאלט עס צוזאמען איינס צו צווייטען (סנהדרין כד.).
ריש לקיש איז געווען אזוי בייגלייבט אז ער האט נישט מיט יעדען גערעדט אין די גאס, ווייל מיט וועמען ער האט גערעדט אין די גאס איז געווען א סימן ער איז א בייגלייבטער מענטש, מען דארף נישט קיין עדות ווען מען מאכט א געשעפט מיט אים (יומא ט:), מען געפונט ער האט אפילו נישט גערעדט אין די גאס מיט רבה בר בר חנה, און מיט רבי אלעזר, זיכער ווען מען האט אים געפרעגט האט ער געענטפערט, אבער אין די גאס איז ער נישט צוגעגאנגען צו אנדערע (תוס').
געווען אמאל וואס ריש לקיש האט זיך געקריגט מיט זיין גרויסן שוואגער ר' יוחנן, די מחלוקה איז געווען איבער ווען א שווערד איז מקבל טומאה, דאס הייסט א כלי איז מקבל טומאה ווען עס ווערט פארטיג, איז די שאלה ווען ווערט פארטיג א שווערד גרייט צום באנוץ, וואס דעמאלטס איז עס א כלי און איז גרייט צו ווערן טמא, ר' יוחנן האט געזאגט א שווערד מקבל טומאה ווען מען נעמט עס ארויס פון גליעדיגען אויבן, אבער ריש לקיש האט גע'טענה'ט אז דאן איז עס נאך אלץ נישט פארטיג, א שווערד ווערט פארטיג א גאנצע כלי ווען מען וואשט עס ארום מיט וואסער עס צו מאכן גלאנצן, רופט זיך אהן ר' יוחנן צו ריש לקיש אוודאי ווייסטו בעסער ווען א שווערד ווערט פארטיג, ווייל די ביזט דאך געווען א רויבער, זאגט אים ריש לקיש, נו אויב אזוי וואס האסטו געטועהן מער פאר מיר, דארט בין איך געווען א "רבי", א הויפט פון די רויבער, און דא בין איך א רבי, א הויפט פון די בני תורה, זאגט אים ר' יוחנן אבער אזויפיל האב איך אויפגעטוהן אז איך האב דיך געברענגט תחת כנפי השכינה, האט דאס וויי געטוהן פאר ר' יוחנן אז ריש לקיש זאגט ער האט גארנישט אויף געטועהן מיט אים, און ריש לקיש איז געווארן נישט געזונט, איז געקומען די ווייב פון ריש לקיש די שוועסטער פון ר' יוחנן און געבעטן ער זאל מתפלל זיין איהר מאן זאל געזונט ווערן, אבער ער האט נישט געוואלט, און ריש לקיש איז געשטארבן.
ר' יוחנן האט געהאט גרויס צער דערפון, ווייל ער האט נישט געהאט אז גוטער תלמיד ווי ריש לקיש, די חכמים האבן אים געוואלט בארואיגין האבן זיי געשקיט צו אים ר' אליעזר בן פדת, ער איז געווען א חריף א שארפען מאן, און יעדער זאך וואס ר' יוחנן האט געזאגט האט ער געברענגט א ראיה צו ר' יוחנן אז ר' יוחנן איז גערעכנט, אבער ר' יוחנן האט זיך נישט בארויגט, ער האט געוויינט "את בר לקישא" די ביסט דען ווי ריש לקיש האט ער געזאגט, ווען איך פלעג זאגן א דין פאר ריש לקיש האט ער מיך אפגעפרעגט דעם דין מיט פיהר און צוואנציג קושיות, איך האב איך פארענטפערט פיהר און צוואנציג תירוצים, און אזוי איז ארויסגעקומדעם דעם ריכטיגן פשט נישט ווען מען זאגט די זעלבער וואס איך זאג. ר' יוחנן האט זייער געוויינט און געבענגט נאך ריש לקיש ביז ר' יוחנן איז אויך געשטארבן (ב"מ פד.).
די מעשה איז געווען א יאר פאר די פטירה פון ר' יוחנן (ספר הכריתות).
נאך די פטירה פון ריש לקיש האט זיין זוהן א קליין יונגעל געלערנט פאר ר' יוחנן אבער זיין מאמע האט אים אוועק גענומען פון ר' יוחנן ווייל זי האט מורא געהאט אז עס וועט אים שאדן די קפידא פון ר' יוחנן (תענית ט.).
דער איד איז אַ אידיש שפּראַכיקע סאַטמאַר-זאליס צייטונג, אָריגינעל געגרינדעט דורך ר' אַהרן ראָזמאַרין ז"ל.
סאַטמאַרער חסידים האָבן דאָס פֿון אים אפּגעקויפֿט אין תשט"ו.
אין די אָנהייב-יאָרן איז זי דערשינען איינמאָל אין צוויי וואָכן. שפּעטער האָט ר' חיים משה שטויבער זי ארויפֿגעאַרבעט ווי א צײטונג מיט אַלערליי וועלט נײַעס, און אָנגעהויבן צו דעררשײַנען וועכנטליך.
דער ערשטער רעדאַקטאָר איז געווען דער דענקער און שריפֿטשטעלער ר' אוריאל ציממער, ארויסגעבער פון א השקפה-ביכל קעגן ציוניזם.
שפּעטער האָט דער סאַטמאַרער רבי, ר' יואל טייטלבוים געשטעלט ר' בערל פרידמאן, זון פֿון ר' ליפא פרידמאן, אַלס רעדאַקטאָר.
דער איד איז יאָרנלאַנג געוואָרן געדרוקט דורך דײַטש פּרינטינג, וואָס איז אָנגעפֿירט געוואָרן דורך ר' סענדער דייטש. ר' סענדער איז אויך געווען איר לאַנגיעריקער רעדאַקטאָר.
אין די אנהייב 80ער יאָרן האָט משה גבאי איבערגענומען דאָס גאַנצע ווירטשאַפֿט דערפֿון. ממילא דינט דאָס די אינטערעסן פֿון ר' זלמן לייב טייטלבוים אַנטקעגן ר' אהרן טייטלבוים, נאָכדעם וואָס דער איד האָט אים געבויט פֿאַר די פּאַרטיייִשע לייענער יאָרנלאִנג.
דער איד איז פֿאַר 40 יאָר געווען די איינציקע אידישע צײַטונג פֿאַר חרד'ישע איִדן אין אַמעריקע. אין 1986 האָט ר' אברהם פרידמאן, זון פון ליפא פרידמאן, איבערגעלאָזט דער איד און האָט זיך געעפֿנט אַן אייגענע צײַטונג מיטן נאָמען די צייטונג.
און יאָר תש"ס, עטוואָס נאָך דער סאטמאר מחלוקת האָט אויסגעבראָכן, האָבן די אַהרונים געעפֿנט אן אייגענע צײַטונג דער בלאַט, אויפֿן זעלבן סאַטמאַרער אַנטי-ציוניסטישן סטיל ווי דער איד.
איר היינטיגער רעדאקטאר איז ר' אהרן פרידמאן אבער די עדיטאריעל ווערט געשריבן דורך ר' משה לייב דייטש, ווי ער שרייבט די רעגלמעסיגע עדיטאריעלס צו ווי ער שפאסט און רייסט אראפ דעם סאטמארער רבי פון קרית יואל, ר' אהרן טייטלבוים, מיט זיינע חסידים.
פון אירע שרייבער איז ר' וואלף דייטש און זיין טאטע ר' שמואל אהרן דייטש וואס ער איז א זון פון איר לאנג יעריגער רעדאקטאר, ר' סענדער דייטש.
אויך לויפן וואכענטליך ארטיקלן פון דעם באקאנטן חרדישן שריפטשטעלער ר' הערשל פרידמאן וואס איז א ברודער פון איר רעדאקטאר ר' אהרן פריעדמאן, אונטערן פענע נאמען פ הירש און באבד און נאך נעמען.
דער איד אָפֿט האָט אַרטיקלען װאָס מאַכן װיצן פֿון אַלגעמײנע איִדן װאָס געהערן צו דער אגודה און ציוניסטישע קרייזן.
די נישט-מעטאלן זענען איינע פון די דרײַ אפטיילונגען פון די עלעמענטן אין דער פעריאדישער טאבעלע, צוזאמען מיט די מעטאלן און די האלבמעטאלן, און שליסט אײַן די האַלאגענס (אחוץ אסטאטין) און די איידעלע גאזן.
רוב נישט-מעטאלן געפֿינען זיך אויבן אין דער רעכטער זייט פון דער פעריאדישער טאבעלע. אן אויסנאם איז הידראגען, וואס ליגט אויבן אין דער לינקער זייט צוזאמען מיט די אלקאלי מעטאלן, כאטש אין די מערסטע ענינים זעט ער אויס ווי א נישט-מעטאל. אנדערש ווי מעטאלן, וואס פירן עלעקטריע, רוב נישט-מעטאלן זענען איזאלאטארן אדער האלב-איזאלאטארן. נישט-מעטאלן קענען שאפֿן א יאנישן בונד מיט מעטאלן. די אקסידן פון א נישט-מעטאל שאפֿן זויער.
ס'זענען באקאנט נאר 18 נישט-מעטאלן. טייל פון די נישט-מעטאלן (הידראגען, שטיקשטאף, אקסיגען, פֿלואר, כלאר, בראם און יאד) זענען צוויי-אטאמיש און די איבעריגע זענען פֿיל-אטאמיש.
לעבעדיגע ארגאניזמען אנטהאלטן נישט-מעטאלן כמעט אינגאנצן. רוב פון דער סקארע, די אקעאנען און דער אטמאספערע פון דער וועלט זענען נישט-מעטאלן.
אונטערגרונט באַן סטאַנציִע "אוניװערסידאַד דע טשילע" אין סאַנטיִאַגאָ, טשילע
אן אונטערגרונט באַן, מעטראָ אָדער אונטערערדישע באַן איז אַ באַן װאָס פֿאָרט אונטער דער ערד און באַדינט די באַװױנערס פֿון גרויסע שטעט אין דער װעלט. מער ווי 160 שטעט האבן מעטרא באנען, סה"כ 8,000 ק"מ גערעלסן און 7,000 סטאנציעס.
a>, די ערשטע און לענגסטע מעטרא סיסטעם אין דער וועלט.
די עלטסטע מעטרא סיסטעם אין דער וועלט איז דער לאנדאנער אונטערגרונט, וואס האט אנגעהויבן אום 1863 אלס די מעטראפאליטאנע באן. די אונטערגרונט בלײַבט איינע פון די ברייטסטע מעטרא סיסטעמען אין דער וועלט.
אין ישראל, ביזן יאר 2021, אין פאראן איין אונטערגרונט באן, די כרמלית.
סאַטמאַר איז א חסידות וואס איז געגרינדעט דורך רבי יואל טייטלבוים, רב אין סאטמאר, זיבנבערגן. היינט וואוינען די חסידים בעיקר אין וויליאמסבורג, ניו יארק, און אין דעם סאטמארער שטעטל קרית יואל אין מאנרא, ניו יארק. ווי אויך זענען דא סאטמארער חסידים אין אלע פרומע יישובים איבער דער וועלט. זיי זענען בעיקר באקאנט מיט זייער שטארקן קעגנזאץ צו ציוניזם וואס רבי יואל האט שטענדיק שטארק געשטורעמט קעגן דער גרינדונג און אידעאלאגיע פון ציוניזם. די סאטמארער חסידים זענען בעיקר פונעם אונגארישן און רומענישן אפשטאם.
רבי יואל טייטלבוים.
סאטמאר איז א גרויסע שטאט אין טראנסילוואניע (היינט אין ראמעניע) דארט וואו עס האבן געוואוינט טויזנטער פרומע אידן פון פארשידענע שיכטן און קרייזן אין די יארן נאך דער ערשטער וועלט-מלחמה. אין יאר ה'תרפ"ח איז פלוצלינג נסתלק געווארן דער סאטמארער רב, רבי אליעזר דוד גרינוואלד, דער קרן לדוד, איז דאן ווידער ערוועקט געווארן דער געדאנק פון אויפנעמען רבי יואל טייטלבוים פאר רב. רבי יואל האט דארט געהאט פילע אנהענגערס און חסידים, נאך געציילטע יארן פון מיינונגס פארשידנהייטן און א דין תורה איז רבי יואל אויפגענומען געווארן פאר רב, און איז זיך געקומען באזעצן אין שטאט אין יאר תרצ"ד.
אין סאטמאר האט רבי יואל געפירט א גרויסע ישיבה. ער איז געווען דארט רב ביזן חורבן אייראפע, ווען מ'האט אין ניסן ה'תש"ד קאנצערטרירט די סאטמארער אידן אין געטא, און זיי שפעטער ליקווידירט אין דעם טרויעריג-בארימטן פארניכטונג לאגער, אוישוויץ הי"ד.
אדמורי"ם.
רבי יואל טייטלבוים, אן אייניקל פונעם ישמח משה פון איהעל, דער מייסד פון סאטמארער חסידות, איז נסתלק געווארן אום כ"ו אב תשל"ט, און זיין ציון איז אין זיין געגרינדעטע שטעטל קרית יואל. זיין ציון איז א פלאץ וואו מען קען טרעפן אידן פון איבער דער גארער וועלט, פון אלע שיכטן און קרייזן וועלכע קומען זיך אויסגיסן דאס הארץ ביים קבר פון דעם צדיק.
נאך זיין פטירה האט איבערגענומען די הנהגה זיין פלומעניק רבי משה טייטלבוים וועלכע האט ממשיך געווען מיט די הייליגע ארבייט, ווי מחזק זיין די יסודות און אזוי אויך מייסד געווען פרישע פליגל'ען צו דער הייליגער תורה אימפעריע בכל קצווי תבל.
רבי משה טייטלבוים, דער מנהיג פון די סאטמארער מוסדות, איז נסתלק געווארן אום כ"ו ניסן ה'תשס"ו, און איז נטמן געווארן אינעם אוהל אין קרית יואל.
נאך זיין פטירה האבן איבערגענומען די הנהגה זיין עלטסטער זון רבי אהרן (מהר״א) אין קרית יואל און זיין דריטער זון רבי זלמן לייב (מהרי"י) אין װיליאמסבורג.
סאטמאר איז א קהילה אין ניו יארק וואס איז אויפגעשטעלט געווארן דורך א גרופע אידן ובראשם רבי יואל טייטלבוים, דער סאטמארער רבי. סאטמאר איז דער נאמען פון א שטאט אין זימבערגן וואו דער אדמו"ר איז געווען רב - נאכ'ן אנגעקומען אהין שוין נאך דער צווייטער וועלט מלחמה קיין אמעריקע, און זיך געזעהן אהן גארנישט אויף אזוי ווייט אז מ'האט געדארפט מצרף זיין צו מנין א קטן מיט א ספר תורה האט מען אנגעהויבן צו בויען מוסדות, און נאך פיל מיה און פלאג האבן מענטשן אנגעהויבן צו קומען דאווענען אדער צום טיש קיין סאטמאר (דאן א קליין בית המדרש'ל), אויך זענען אנגעקומען אביסל אידן פון מעבר לים.
קנאות.
סאטמאר איז באקאנט אין דער וועלט פאר זיין אומ'פשרה'דיגן דרך און שטארקן אנטי ציוניזם.
סאטמאר'ס פשרה'לאזער וועג אין אידישקייט שטאמט פון דעם דרך פונעם חתם סופר, רבי הלל ליכטענשטיין און די אונגארישע קנאות איבערהויפט.
סאטמאר האט באוויזן נאכ'ן קריג אויפצושטעלן אין אמעריקע א פארצווייגטע נעץ פון מוסדות און ארגאניזאציעס פאר חינוך און געזעלשאפטליכע אינטערעסן וואס זענען היינט צושפרייט איבער דער גארער וועלט. סאטמאר ווערט היינט פאררעכנט פון די סאמע גרעסטע רבי'שע הויפן איבער דער וועלט.
א באזונדערן כח האט דער סאטמארער רבי ארינגעלייגט אין איינפלאנצן די מדה פון צדקה און חסד אין זיינע חסידים, זייענדיג אליין דער לעבעדיגער מוסטער פאר זיי, ער האט פארטיילט שווערע לעגענדארישע סומעס פאר צדקה, און זיך געבארגט צו טיילן ווייטער.
דאס טיילן צדקה האט ער אויך אויסגעלערנט זיינע חסידים, ווען נאך היינט צו טאג זענע די סאטמארער פון די גרעסטע צדקה טיילער פאר יעדן צוועק.
די סאטמארער רביצין אלטא פייגא האט פארנומען דעם ארט פון די קעניגן אין די סאטמארער מלוכה, און האט געהאט א גרויסן חלק אין אויסבויען אוןו אוועק שטעלן די סאטמארער אימפעריע, ביז דאס איז אויסגעוואקסן וואס ס'איז היינט.
רבי יואל און אלטא פייגא האבן אויך געגרינדעט און אוועקגעשטעלט ארגאנעזציעס וואס העלפן אידן אין שווערע אומשטענדן, צווישן די מוסדות ווערן פאררעכענט, רב טוב, ביקור חולים, און נאך פיל אנדערע.
סאטמאר פארמאגט היינט באזונדערע קהלות און מוסדות פאר אלע יארגענג אריינגערעכנט כוללים פאר אינגעלייט אין רוב חרדיש'ע געגענטער: וויליאמסבורג, קרית יואל, בארא פארק, מאנסי, קרית יטב לב, לעיקוואד, מאנטריאל, לאנדאן, אנטווערפן, מאנטשעסטער, ירושלים, בני ברק, און נאך.
אזוי אויך פארמאגן ביידע קהלות, קעמפס פאר אלע יארגענג.
חברה קדישא.
סאטמאר האט זעקס בתי חיים. דאס ערשטע איז געווען אין לאנג איילענד, דערנאך האט מען געקויפט אין ניו דזשערסי. נאך דער פטירה פון רבי יואל האט מען מחדש געווען אין קרית יואל. שפעטער ביי דער סאטמארער חלוקה האבן די חסידים פון מהרי"י מחדש געווען א נייע ביה"ח הארט נעבן דעם אלטן בית החיים. אויך האבן די חסידים פון מהרי"י אפגעקויפט א נייע חלקה אין ניו דזשערסי,
סאטמאר אין ארץ ישראל.
דייני ורבני סאטמאר (קהלות מהר"א)
הרב מנחם מענדל טייטלבוים עלטסטע זון פון רבי אהרן אבדק"ק ור"מ ווילאמסבורג
הרב בעריש מייזליש אבדק"ק סאטמאר ב"פ
הרב שלום אליעזר טייטלבוים אבדק"ק 15 עוו. ב"פ - ונשיא 'כולל עצי חיים' ד'סאטמאר בני ברק
הרב געציל בערקאוויטש דומ"ץ קרית יואל
הרב משה פרידמאן דומ"ץ בארא פארק
הרב אברהם הערש וואזנער אבדק"ק ודומ"ץ מאנסי
הרב משה מנחם ווייס אבדק"ק סאטמאר לאנדאן
הרב מאיר מארקאוויטש מו"ץ סאטמאר לאנדאן
הרב יחזקאל אינזליכט מו"ץ סאטמאר לאנדאן
הרב בנציון לאוב מו"ץ סאטמאר ווילאמסבורג
הרב צבי ארי בערנשטיין, מו"ץ ובעל מכשיר מהר"א מצה בעקריי בוויליאמסבורג
הרב שלמה זאבעל מו"ץ ביהמ"ד בית דוב קרית יואל
הרב שלום טייטלבוים ראה"כ בכולל עצי חיים בני ברק ודומ"ץ קרית ויואל משה - מאנטיסעלאו
הרב אפרים שמעון לייכטאג דיין 15 בארא פארק, ובעל מכשיר בבית השחיטה ד'סאטמאר לגסות חסיד נלהב למהר"א מסאטמאר
סאטמארער דיינים ורבנים (קהלת מהרי"י)
הרב שלמה לייב וויינבערגער פייעא רב חבר הביד"ץ וראש הכולל
הרב זלמן לייב פילאף חבר הביד"ץ
הרב חיים דוד כ"ץ דומ"ץ בארא פארק חבר הביד"ץ
הרב חיים צבי טייטעלבוים עלטסטע זוהן פון רבי'ן אבד"ק סאטמאר ירושלים
הרב דוד מייזליש אב"ד סאטמאר מאנטריאל
הרב יהושע לערנער דמו״ץ סאטמאר מאנטריאל
הרב לייבוש פרידמאן דומ"ץ ביהמד"ר הגדול וויליאמסבורג
הרב ארי' ראזענפעלד דומ"ץ קרית יואל
הרב יעקב יצחק פאללאק, אב"ד סאטמאר מאנטשעסטער
הרב יואל זוסמאן ראזענצווייג דומ"ץ קרית יטב לב
הרב ברוך נתן האלברשטאם אבדק"ק סאטמאר לאנדאן
הרב הערשל שנעק מו"ץ סאטמאר לאנדאן
הרב אליעזר מרדכי שטאלצבערג מו"ץ סאטמאר לאנדאן
הרב משה פאללאק מו"ץ סאטמאר לאנדאן
הרב אהרן שמואל פאדווא מו"ץ בארא פארק
הרב מנחם נתנאל יונגרייז דומ"ץ בלומינגראוו
הרב חיים קלמן גוטמאן דומ"ץ סאוט 8
הרב ברוך אברהם פרידמאן דומ"ץ העריסאן
הרב יצחק רויזענבערגער חדב"ן רב שכונת ליע גארדענס
הרב משה ארי' ליבערמאן דמו"ץ ליע גארדענס
הרב פנחס לייב כ"ץ דומ"ץ ביהמ"ד טרופ
הרב יודא לייב ניימאן מו"ץ מאנסי
הרב יוסף ברוך יונגרייז ראש הכולל מאנסי
הרב יואל גאלד מו״ץ קרית יטב לב
הרבנים וראשי ישיבות מקהלות סאטמאר וואס לעבן נישט
רבי ישראל חיים מנשה פרידמאן ראב״ד סאטמאר
רבי משה מנחם טירנויער דומ"ץ סאטמאר מאנטריאל
רבי נתן יוסף מייזעלס ראש ישיבת ומנהל סאטמאר ואבדק"ק סאטמאר לאנדאן
רבי כ"ץ רב פון ריסקווע און פון סאטמאר קרית יואל - בני ברק
רבי משה ארי' פריינד גאב"ד העדה החרדית רב און ראש ישיבה פון סאטמאר אין ירושלים
רבי שמעון ישראל פויזענן משאפראן ראש ישיבת סאטמאר נפטר תשכ"ח
רבי רפאל זילבער רב פריימאן ראש ישיבת סאטמאר
רבי משה יאזפאוויטש רב צלותא דשלמה ראש ישיבת סאטמאר
רבי אברהם לייטנער רב מאנטיוודיעא וראש ישיבת סאטאמר
רבי משה דוב וויינבערגער רב פון פייעא ממקרובי רבי יואל
הרב יוסף אשכנזי גבאי ואיש סודו פון רבי יואל
רבי יונה פילאפף ראש ישיבת סאטמאר קרית יואל עד יומו האחרון
רבי מענדל רובין רב פון מוזשיי מנהל סאטמאר בארא פארק
רבי ברוך מילער ראש כולל בקרית יואל
[http://tovrent.com/satmar/1%20Page.html בילדער פון סאטמארער רבי'ן] אויך כ"א כסליו תשל"ו, און ארץ ישראל תשכ"ה.
די אפיציעלע יידישע קהילה אין פראנקרייך און אויך אין בעלגיע הייסט דער קאנסיסטואר.
דעם 17טן מערץ 1808 האט קייסער נאפאלעאן געגרינדעט דעם צענטראלן יידישן קאנסיסטואר פון פראנקרייך. אין יעדער שטאט ווי עס האבן געוואוינט איבער 2000 יידן האט זיך געמוזט שאפֿן א פארטרעטונג פון יידן (א סארט קהילה) וועלכע מען האט געגעבען דעם נאמען פון קאנסיסטואר. די אלע קליינע שטעטישע קאנסיסטוארן האבן זיך געמוזט זארגן פאר אלע יידישע רעליגיעזע באדערפענישן (בעיקר פאר די שולן און פאר'ן יידישן אונטערריכט) און זענען געשטאנען אין פארבינדונג מיט די שטעטישע פארוואלטונגען.
אין יענע יארן זענען געווען בעלגיע, האלאנד און וועסטפאלן אונטער דעם פראנצויזישן קייסער, איז א קאנסיסטואר אויפגעשטעלט אין די אלע לענדער. אבער די קאנסיסטוארן אין האלאנד און וועסטפאלן זענען נישט געבליבן נאכדעם ווען זיי האבן זיך באפֿרייט פון דער פראנצויזישער הערשאפט.
נעגעלע איז אַ געווירץ אױס די בלומען פֿונעם בױם "Syzygium aromaticum" פֿון דער משפּחה פֿונעם הדס, Myrtaceae. נעגעלעך ווערן געניצט אין קאכן; אויך האבן זיי א גוטן גערוך.
יידן ניצן נעגעלעך צו מאכן א ברכה בורא מיני בשמים מוצאי שבת ביי הבדלה.
א שינקאַנסען באן מאדעל N700
שינקאַנסען (יאפאניש: 新幹線) איז דער נאָמען פֿון דער עקספּרעס-באַן סיסטעם פֿון יאַפּאַן. דער שינקאַנסען איז די גיכסטע און זיכערסטע באַן אין דער װעלט. זינט איר אָנהײב, האָט די שינקאַנסען אַפֿילו ניט אײן מאָל געהאַט אַן אומגליק. אַפֿילו בײַ ערדציטערניש די פּאַסאַזשירן זײַנען געבליבן אומפֿאַרװוּנדעט. דער שינקאַנסען-נעץ געפֿינט זיך אױף די אינדזלען האָנשו און קיושו.
די אחרונים זענען די רבנים און גדולי התורה וואס האבן געלעבט נאכן יאר ה'ק אין מדינות אשכנז און נאך ה'ש אין די ספרדישע לענדער. דעמאלסט האט אויפגעהערט די תקופה פון די ראשונים צוליב דער איבערקערעניש אין יידישן קהילה לעבן.
צווישן די פריערדיגע אחרונים זענען דער תרומת הדשן און דער שולחן ערוך.
א פסיכיאטער איז א דאקטער וואס איז א ספעציאליסט אין פסיכיאטריע, ד.ה. אין מח-קרענק.
טייל פסיכיאטער ספעציאליזירן זיך אין געוויסע עלטערן, למשל קינדער, אדער עלטערע מענטשן.
אלעקסאנדער דער גרויסער אדער אלעקסאנדער מוקדון (גריכיש: Αλέξανδρος ο Μέγας אדער Μέγας Aλέξανδρος "מעגאס אלעקסאַנדראס"; 20סטן יולי 356 - 10טן יוני 323 פאר דער היינטיקער עפאכע), איז געווען א פארצײַטיקער גריך און מלך פון מאקעדאן (336–323 פאר דער היינטיקער עפאכע). ער איז געווען איינער פֿון די געראטנסטע מיליטערישע קאמענדאנטן אין היסטאריע, און קיינער האט אים נישט געזיגט אין א שלאכט. בײַם טאג פֿון זײַן טויט, האט ער שוין אײַנגענומען רוב פֿון דער וועלט וואס די אוראלטע גריכן האבן געקענט.
אלעקסאנדער האט איבערגענומען די מלוכה פון מאקעדאן נאכן טויט פֿון זײַן פאטער פיליפ דער צווייטער פון מאקעדאן. פיליפ האט פאראייניגט רוב פון די שטאָט-שטאַטן פונעם גריכישן קערנלאנד אונטער מאקעדאנישער העגעמאניע אין א פֿעדעראציע וואס האט געהייסן דעם קארינטישן בונד. אלעקסאנדער האט באשטעטיגט די מאקעדאנישע הערשאפט ווען ער האט באהערשט אן אויפֿשטאנד פון דרומדיקע גריכישע שטאט-שטאַטן, און א קורצע אבער בלוטיגע אטאקע קעגן מאקעדאנ'ס צפונדיגע שכנים, אלעקסאנדער האט זיך ארויסגעלאזט צו מזרח קעגן דער אכעמענידער פערסישער אימפעריע, וואס ער האט באזיגט און אראפגעווארפֿן. זײַנע נצחונות איבער אנאטאליע, סיריע, פעניקיע, ארץ יהודה, עזה, מצרים, באקטריע, און מעסאפאטאמיע, האבן פארשפרייט די גרענעצן פֿון זײַן אימפעריע ביזן פונזשאב, אינדיע.
אין זיין יוגנט האט אלעקסאנדער געלערנט ביי אריסטו, ביז ער איז געווען אלט 16. נאך ווען מען האט דערהרגעט זיין פאטער פֿיליפ אין יאר 336 פאר דער ציווילער רעכענונג, איז אלעקסאנדער געווארן זיין פאטער׳ס ממלא מקום אויפן טראן, און ער האט גע׳ירשנט א שטארק קעניגרייך און א געניטע ארמיי. אלעקסאנדער האט באקומען די גענעראלשאפט פון גריכנלאנד און האט געניצט דעם אמט צו לאזן אין גאנג זיין פאטער׳ס גאנץ-העלענישן פראיעקט צו פירן די גריכן אין אייננעמען פערסיע. אין יאר 334 האט ער אינוואדירט די אכעמענידע אימפעריע (פערסישע אימפעריע) און האט אנגעהויבן א סעריע אקציעס וואס האט געדויערט צען יאר. נאכן איינעמען אנאטאליע, האט אלעקסאנדער צעבראכן די מאכט פון פערסיע אין עטלעכע מכריע׳דיקע קאמפן, ספעציעל מערקווירדיק די קאמפן פון איסוס און גאגאַמעלע. דערנאך האט ער אראפגעווארפן דעם פערסישן קעניג דאריוס דער דריטער און האט אינגאנצן איינגענומען די אכעמענידע אימפעריע. דעמאלסט האט זיין אימפעריע פארשפרייט פונעם אדריאטישן ים ביז צום טייך אינדוס.
אין יאר 326 פאר דער ציוולער רעכענונג האט ער אינוואדירט אינדיע., און האט געהאט א חשוב׳ן ניצחון ביים קאמף פון די הידאספעס. אלעקסאנדער איז געשטארבן אין בבל אין יאר 323 פאר דער ציווילער רעכענונג, די שטאט וואס האט ער געוואלט מאכן די הויפטשטאט פון זיין אימפעריע. אין די יארן נאך זיין טויט האט א סעריע ברידער-קריגן צוריסן זיין אימפעריע. מיט דער גרינדונג פון עטלעכע מדינות געהערשט דורך די דיאדאכן, די גענעראלן און יורשים וואס האבן איבערגעלעבט אלעקסאנדער.
ער האט געגרינדעט עטלעכע צוואנציג שטעט מיט זיין נאמען; די בעסט באקאנט פון זיי איז אלעקסאנדריע אין עגיפטן. מיט זיינע זידלונגען פון גריכישע קאלאניסטן און די פארשפרייטונג פון גריכישער קולטור איז פון דעם געווארן א נייע העלעניסטישע ציוויליזאציע, טיילן פון וואס מען האט נאך געקענט דערקענען אין דער ביזאנטישער אימפעריע אין דעם 15טן יארהונדערט און גריכיש רעדער אין צענטראל און מזרח אנאטאליע ביז די 1920ער יארן. זייט זיינע צייטן מעסטן זיך מיליטערישע פירער קעגן אים, און מיליטערישע אקאדעמיעס איבער דער גארער וועלט לערנען אויס זיין טאקטיק. ער וועט אפט גערעכנט צווישן די מערסט איינפלוסע מענטשן אין דער היסטאריע.
ייחוס און קינדהייט.
אלעקסאנדער איז געבוירן געווארן דעם זעקסטן טאג פונעם אוראלטן גריכישטן מאנאט העקאטאמבאיאן (וואס טייל האלטן איז דער 20סטעריולי 356 פאר דער ציווילער רעכענונג, אין פעלא, די הויפטשטאט פון דעם קענגיגרייך פון מאקעדאן. ער איז געווען דער זון פונעם קעניג פון מאקעדאן, פיליפ דער צווייטער, און זיין פערטער ווייב, אלימפיאס, טאכטער פון נעאפטאלעמוס דער ערשטער, קעניג פון עפירוס. כאטש פיליפ האט געהאט א סך ווייבער, זיבן אדער אכט, איז אלימפיאס געווען א לענגערע צייט זיין הויפט וויי, גאנץ מעגלעך צוליב דעם וואס זי האט געהאט געבוירן אלעקסאנדער.
קליין־אזיע.
דער ים־פלאט האט געפירט אלעקסאנדער׳ס מיליטער צו די בארטנס פון קליין אזיע. זיי האבן אראפגעשטיגן און דער שטארקער פערסישער פלאט האט זיי נישט געשטערט, פארוואס ווייסט מען נישט. ווען די פערסער זענען דערגאנגען וועגן דער אינוואזיע האבן זיי געהאלטן א מלחמה־ראט אין זעליי (Ζέλεια). ביי דער דעבאטע אין דעם ראט האט מעמנאן, דער גריכישער גענעראל וואס האט פארדינגען זיינע דינסטן צו די פערסער, פארגעשטעלט צו די סאטראפן נישט צו האלטן אן אפענע קאנפראנטאציע מיט אלעקסאנדער׳ס מיליטער, נאר צו פירן אן אפגעסמאליעטע ערד סטראטעגיע כדי צו פארלענגערן דעם קאמף און צו פארשוואכן די מיליטער פון אלעקסאנדער, וואס איז געווען עקאנאמיש באדריקט. אויך האט ער פארגעשלאגן צו ניצן דעם שטארקן פערסישן פלאט אריבערצופירן דעם קאמף אריין אין גריכנלאנד אליין.
די פערסישע סאטראפן אין קליין־אזיע, ספעציעל ארסיטעס, אין וועמענס סאטראפיע שטח האט אלעקסאנדער׳ס מיליטער אראפגעשטיגן, האבן זיך דערגעגנט צו דעם פלאן און האבן געפעדערט צו קאנפראנטירן אלעקסאנדער אין א דירעקטן קאמף. די קאנפראנטאציע האט פאסירט ביי דער קאמף פון גראניקאס, וואס האט געענדיגט מיט א צעשטערישן פערסישן דורכפאל. די איבערגעבליבענע פערסישע קראפטן אונטער מעמנאן האבן זיך צוריקגעצויגן צו די שטעט מילטאס און העליקראנסאס.
דער ניצחון ביי דער קאמף פון גראניקאס האט געהאלפן אלעקסאנדער פעסטצושטעלן זיין הערשאפט אין קליין־אזיע. קליין־אזיע איז נישט געווען אן איינצעלע פאליטישע וועזן, נאר איז געווען צוזאמענגעשטעלט פון עטלעכע פראווינצן, וואס אין טייל פון זיי איז געווען די גריכישע קולטור גוט איינגעווארצלט, ספעציעל אין איאניע, אבער ווייניגער אין קאריע, אין מערב קליין־אזיע.
רוב פון די גריכישע שטעט האבן געזען אלעקסאנדער ווי דער באפרייער פונעם פערסישן יאך, אבער מילטאס און העליקראנסאס, וואס איז געווען גוט באפעסטיקט, האבן זיך דערקעגנט צו אים. ביז מען האט באזיגט העליקראנסאס האט געפאדערט א באלאגערונג וואס האט געדויערט ביז ווינטער. ווען העליקראנסאס איז געפאלן, האט דריווש דערלויבט מעמנאן אויספירן זיין פלאן. מעמנאן האט אינוואדירט מיט דעם פערסישן פלאט עטלעכע אינזלען, אבער קורץ נאכהער איז ער געשטארבן. מיט זיין טויט האט דער פלאן פארלוירן זיין באוועגענדיגע מאכט, און די אינוואזיע איז דורכגעפאלן.
נאכן באזיגן העליקראנסאס האט אלעקסאנדער ווייטער געצויגן קיין מזרח לענגאויס דעם דרום בארטן פון קליין־אזיע, דורך ליקיע און פאמפיליע. מיט דעם האט ער דערגרייכט אין מאי 333 פאר דער ציווילער תקופה צו גארדיום, דארט האט ער געלייזט דעם רעטעניש פונעם גארדישן קנופ. לויט דער לעגענדע, ווער עס וועט אויפבינדן דעם קנופ וועט באקומען די הערשאפט איבער גאנץ אזיע. אלעקסאנדער האט זיך נישט אריינגעלייגט אין דעם פלאנטער פון טרעפן די עקן פונעם קנופ, נאר ער האט אים געשניטן מיט זיין שווערד.
דער מיסטעריעזער טויט.
אין יאר 323 פאר דער ציווילער רעכענונג, ווען ער האט נאך געפלאנט א פוסרייזע איינצונעמען קארטאג און דעם אראבישן האלבאינדזל, האט אלעקסאנדער געכאפט א מיסטעריעזע קראנקייט וואס האט געברענגט צו זיין טויט אין דעם פאלאץ פון נבוכדנצר דער צווייטער, ווען ער איז געווען נאר 32 יאר אלט. שוין אין אוראלטע צייטן זענען געווען פארשפרייט קאנספיראציע טעאריעס וועגן זיין טויט. אריאנוס דערמאנט עטלעכע פון זיי, אבער ער ווארפט זיי אפ אן אויטענטישקייט: אלעקסאנדער איז געווארן פארגיפטעט דורך אנטיפאטראס, דער גיפט איז געווארן אריבערגעפירט דורך איולאוס, דער יונגערער זון פון אנטיפאטראס וואס אלעקסאנדער האט באליידיגט א שטיק צייט פריער.
צעטיילן זיין אימפעריע.
די מעכטיגע אימפעריע וואס אלעקסאנדער האט איבערגעלאזט האט זיך נישט לאנג געהאלטן.
אוניווערסיטעט פון טשילע מעטרא סטאנציע
אוניווערסיטעט פון טשילע מעטרא סטאנציע איז א סטאנציע פון דער סאנטיאגא מעטרא אין סאנטיאגא, טשילע וואס באדינט די אוניווערסיטעט פון טשילע.
הרב אריה זאב גורוויץ (ה'תרס"ו - ד' חשוון ה'תשמ"ג), באקאנט אלס לייב גורוויץ, איז געווען ראש ישיבה פון דער גייטסהעדער ישיבה און איינער פון די פירער פון אגודת ישראל אין גרויסבריטאניע.
ער האט געלערנט אין די ישיבות פון ווילקאמיר, מיר, באראנאוויטש און בריסק. ער איז געווארן אן איידעם ביי הרב אליהו לאפיאן אין לאנדאן.
לייב גורוויץ איז געבוירן אריה זאב (לייב) קושעלעווסקי אינעם שטעטל מאלאט, פוילן (היינט ליטע) צו זיין פאטער הרב משה אהרן קושעלעווסקי אב"ד מאלאט. זיין מוטער רייכל איז געווען אן אייניקל פונעם ווילנער גאון. זיין ברודער איז געווען הרב אליה קושעלעווסקי (תר"ע–תשנ"ב), וואס האט שפעטער געדינט ווי אב"ד פון באר שבע.
צו דרײַצן יאר איז ער געגאנגען לערנען אין דער ווילקאמירער ישיבה אין דער ליטע.
בריסק (;;), פֿריער ברעסט אויפן בוג און בריסק דליטא איז א שטאט (באפֿעלקערונג 290,000 אין 2004) אין בעלארוס נישט ווײַט פונעם פוילישן גרענעץ. זי איז די הויפטשטאט פון ברעסט וואבלאסט (גובערניע). ליגנדיג אויף דער הויפט באן ליניע מאסקווע - בערלין און א צווישנלענדישער שאסיי, איז בריסק געווארן א פרינציפעלע גרענעץ פונקט זײַט דער צווייטער וועלט מלחמה אין די יארן פון די סאוועטן. היינט טוט זי פארבינדן דעם אייראפעישן פארבאנד מיטן קהל פון זעלבשטענדיקע שטאטן.
בריסק האט אמאל געהאט א שיינע יידישע קהילה. צווישן אירע רבנים איז געווען הרב חיים סאלאווייטשיק.
הרב חנוך (העניך) דוב רובין (נפ' י"ג תמוז, ה'תר"ף) איז געווען דער סאסאווער רבי אין לאנדאן. ער איז געווען א זון פונעם גלאגאווער רבי'ן, הרב אלעזר רובין. ער איז געווארן אן איידעם ביי הרב מנשה אייכנשטיין פון ווערעצקי.
ער האט זיך באזעצט אין דעם איסט ענד פון לאנדאן אבער איז אוועק יונגערהייט. ער ליגט אין דעם עדמאנטאן בית עולם, וואו מ'האט געבויט אן אוהל איבער זײַן קבר.
זײַן ממלא מקום אלס סאסאווער רבי איז געווען זײַן זון הרב שמחה רובין.
שלעזיש (שלעזיש: "ślůnsko godka", "ślůnski", אָדער "pů našymu";) אָדער אייבערשלעזיש איז אַ שפּראַך־וואַריאַנט וואָס מע רעדט אין דער אייבערשלעזיע־ראַיאָן פֿון פּוילן, אויך אין דער טשעכײַ און אין דײַטשלאַנד. אין 2011 האָבן בערך 509.000 מענטשן געמאָלדן שלעזיש ווי זייער מוטערשפּראַך. מע שאַצט אָפּ אַז שלעזיש האָט בסך־הכּל 1.250.000 רעדערס.
שלעזיש איז א מערבֿ־סלאַווישע שפראַך, נאָענט צו פּויליש (טייל לינגוויסטן האַלטן שלעזיש פֿאַר אַ פּוילישן דיאַלעקט.)
אַלפֿאַבעט.
מע פֿלעג שרײַבן שלעזיש מיטן פּוילישן אַלפֿאַבעט. אין 2006 האָט מען געשאַפֿן א נײַעם שלעזישן אַלפֿאַבעט, באַזירט אויף 10 שלעזישע שריפֿטן. דער נײַער אַלפֿאַבעט ווערט געניצט אויף דער אינטערנעץ און אין דער שלעזישער וויקיפּעדיע.
Aa Bb Cc Ćć Čč Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Ńń Oo Pp Rr Řř Ss Śś Šš Tt Uu Ůů Ww Yy Zz Źź Žž
און פֿיר דיגראַפֿן: Ch Dz Dź Dž.
הרה"ק רבי מנחם נחום טווערסקי (כ"ב סיון ה'תקפ"ט - ד' שבט ה'תרמ"ז) איז געווען דער אדמו"ר פון טריסק-בריסק.
רבי מנחם נחום איז געבוירן כ"ב סיון תקפ"ט צו זיין פאטער רבי אברהם טווערסקי, דער טריסקער מגיד, און זיין מוטער ריקל, א טאכטער פון רבי יעקב אריה פון קאוולע. י"ג סיון תר"ז האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית הצדיקת חיה ע"ה די טאכטער פון הרה"ק רבי דוד'ל טאלנער זי"ע.
רעביסטעווע.
זיין הייליגער טאטע האט אים מסמיך געווען צו פירן בחייו, אמאל פלעגט זיין הייליגער טאטע שיקן צו אים שווערע "הזכרות" און ס'איז געווען באוואוסט אז טאמער מ'איז געשיקט געווארן צו אים איז מען א געהאלפנער!
דרייצן יאר האט ער געווארט פון זיין חתונה ביז זיין בכור הרה"ק רבי מרדכי זוסיא זי"ע דער טריסקער רבי (אין הוצעלעס און דערנאך אין יאס, רומעניע) איז געבארין אין טאלנא, און 13 יאר שפעטער איז אים געבארן זיין צווייטער זון הרה"ק רבי משה יהודה לייב זי"ע דער חעלמ'ער רבי בעמח"ס אמרי מ"י. דער לעצטער איז נסתלק כ' תמוז תרצ"ז, און ער ליגט אין שטאט קעלץ, פוילן אין דעם אוהל פון זיין פעטער הרה"ק רבי מאטאלע קאזמירער זי"ע.
אלץ א גזירה פון די מלכות הרשעה אין רוסלאנד האט ער מיט זיין הייליגן ברודער הרה"ק רבי מאָטעלע קאָזמירער זי"ע געמוזט אוועקפארן פון טריסק בערך אין יאר תרמ"ה. ער האט זיך באזעצט אין דער שטאט סלאוויטא, און דערנאך אין קאטעלנע (א קליין דארף לעבן בריסק דליטא).
ער איז נסתלק געווארן ד' שבט תרמ"ז. ס'איז פארהאנען א הספד אויף אים פון הגאון בעל בית הלוי פון בריסק זי"ע.
זיינע תורות און בריוון ווי אויך הסכמות אויף ספרים זענען געדרוקט אין ספר "זכרון מנחם נחום" (ירושלים תשס"ה) דורך זיין אור אייניקל בן אחר בן הרב יצחק דוד טווערסקי שליט"א.
היינטיגער טאג זענען געבליבן "בן אחר בן'ס" פון דעם טריסקער מגיד נאר פון זיין בכור'ס בכור הרה"ק רבי מרדכי זוסיא'לע טריסקער.
רבי מרדכי זוסיא טריסקער זי"ע האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדיקת חוה גיטל ע"ה א טאכטער פון הרה"ק רבי יצחק מבוהוש זי"ע. סאיז געדרוקט פון אים דאס הייליגע ספר "נועם מרדכי" (ירושלים תשס"ה) דורך זיין אור אייניקל בן אחר בן הרב יצחק דוד טווערסקי.
הרה"ק רבי מרדכי זוסיא טריסקער זי"ע איז נסתלק געווארן ז"ך אדר תרצ"ו, און מנוכ"ק איז אין אן אוהל אין יאס.
דער אונטערארעם () איז דער אפשניט פון דעם ארעם צווישן דעם עלנבויגן און דעם געלענק.
דער אונטערארעם פון א מענטש באשטייט פון צוויי לאנגע ביינער, די עלע ("ulna") און די שפייכע ("radius"), באהאפטן מיט א מעמבראן ("membrana interossea antebrachii"), און באדעקט מיט א הויט, וואס דער פאדערשטער טייל איז מער האריג ווי דער הינטערשטער טייל.
ר' משה פרידמאן המכונה משה גבאי.
משה פרידמאן, באקאנט צווישן סאטמארער חסידים אלס משה גבאי, איז געווען דער לאנג-יעריגער באדינער פונעם לעצטן סאטמארער רבי'ן, ר' משה טייטלבוים זצ"ל, און איז היינט דער גבאי ביים סאטמארער רבי'ן פון וויליאמסבורג ר' זלמן לייב טייטלבוים שליט"א.
פירער פון סאטמאר.
אלס בחור האט ער געלערנט אין דער סאטמארער ישיבה אויף סאנז סטריט אין ברוקלין, ווי ער איז געווען נאנט באפריינדעט מיט אליעזר קעסטענבוים און ברוך מרדכי אקערמאן, היינט באקאנט אלץ ר' משה'ס וויכטיגע שטיצערס. ר' משה איז אויפגעוואקסן מיט דער מיינונג אז מ'דארף נעמען אן אגרעסיוון וועג ווען עס קומט צו פארטיידיגן די סאטמארער אינטערעסן. עס ווערט דערציילט אז ער האט אריינגעווארפן א פארווערטס טראק אין איסט ריווער ווייל עס האט געשריבן נעגאטיווע באשרייבונגען אויף סאטמאר.
אלץ גאר א אינגער יונגערמאן אין עלטער פון עטליכע צוואנציג יאר, האט אים דער סאטמארער רבי אויסגעקליבן אלס גבאי. צוליב זיין נאנטקייט צום סאטמארער רבי האט ער באקומען א מאכטפולע השפעה אויפ'ן אלוועלטליכן סאטמארער חסידות. ביי זיינע יארען איז חסידות סאטמאר שטארק געוואקסן, אבער מיט דער צייט האבן זיך געשאפן קעגן אים פילע קעגנערס וואס האבן געטענה'ט אז ער פירט אן די קהלה מיט א שטייפע האנט, און באנוצט זיך מיט בייזוויליגע מעטאדן אויף איינצופירן זיין ווילן. ער האט איבערגעלעבט א אטענטאט אויף זיין לעבן ווען ער איז געווארן איבערגעפארן מיט א קאר געפירט דורך אייזיק לעפקאוויטש, אין וועלכן ער איז קריטיש פארוואונדעט געווארן אין יענע יארן האט ר' אהרן שטארק איין געריסן פאר זיין געזונט צוליב דעם וואס ער איז געווען דעם ברך משה'ס רעכטע האנט.
צעטיילונג פון סאטמאר.
יארן לאנג איז ר' משה פרידמאן געווען א נאנטער ידיד מיט דעם עלטסטן זוהן פון סאטמארער רבי, דער קרית יואל'ער רב, רבי אהרן טייטלבוים מיט וועם ער האט געארבעט האנט ביי האנט פאר די אינטערעסן פון די סאטמארע קהלה. דאס האט אויך געברענגט פאר ר' אהרן געוויסע מתנגדים אין דער סאטמארער קהלה, בפרט אין קרית יואל וואו ער איז געווען רב.
שפעטער האבן זיך די צוויי מענשטן צעקריגט, ווייל ר׳ אהרן האט נישט געוואלט פאלגן משה גבאי, האט איהם משה געזאגט אז ״אויב וועסטו מיך פאלגן וועט אלעס פארן אויב נישט וועסטו אויסזעהן אזוי ווי דאן שוואגער ר׳ ישראל האגער״ (וואס האט דעמאלט געדאווענט און א בעיסמענט קוים מיט מנין) און אונטער דער השפעה פון משה פרידמאן, איז רבי זלמן לייב טייטלבוים, געברענגט געווארן אין יאר 1999-תשנ"ט דורך זיין פאטער, דער ברך משה - וועלכע האט צילוב זיין פארעלטערטקייט און שוואכע געזונט צישטאנד נישט מיטגעהאלטן וואס עס טוט זיך אפ אינערהאלב זיין קהלה -, צו דינען אלס רב פאר דער וויליאמסבורגער קהילה. דער אקט איז געווען אנגענומען דורך רבי אהרן טייטלבוים און זיינע נאכפאלגער אלס א פרואוו צו צונעמען דאס סאטמארער רבנות און אונטערצוברענגען די מאכטפולע השפעה פון ר' אהרן, וועלכער האט זיך געזען אלס דער רעכטער יורש פון דער סאטמארער אימפעריע. דאס האט צוגעברענגט צו אן עפישער קריגעריי איבער דעם עתיד פון דער סאטמארער קהילה און איר פירערשאפט. רוב מענשטן וואס זענען געווען קעגן דעם ברך משה, און ר' אהרן שליט"א (א חלק פון זיי זענען געווען די בני יואל, און א חלק וואס האבן סתם נישט ליב געהאט די הנהגה פון דעם ברך משה), זענען אריבערגעגאנגן צו ר' זלמן לייב, ווייל ער איז געווען מער א צוריקגעצויגענער, און האט קיינמאל נישט געהאט קיין שייכות צו דעם טאטע'ס הנהגה.
דאס איז א נארמאלער ערשיינונג פון גבאים פון געוועזענע רבי'ס וואס זען זיך ארום אן קיין מאכט ביי דעם ממלא מקום נעמען אן אקטיווע שריט צו מינימיזירן דעם כוח פון די נייע רבי'ס. דאס האט פאסירט ביי ר' יוסף אשכנזי, דער גבאי פון ר' יואל טייטלבוים וואס האט געארבייט קעגן ר' משה טייטלבוים, דאס האט אויך פאסירט אין קארלין, סלאנים, און נאך.
די שטיצער פון ר' אהרן באשולדיגן ר' משה גבאי אין צעטיילן סאטמאר, זאגנדיג אז זיין מאטיוו איז צו פארגרינטעווען זיין אייגענער מאכט. איינע פון די הויפט טענות איז דאס אז דער סאטמארער רבי האט געליטן פון אלצהיימערס קרענק ל"ע און דערפאר זענען זיינע החלטות נישט זיינע אייגענע, נאר ער ווערט מאניפולירט דורך משה פרידמאן'ס פערזענליכע אינטערעסן. משה פרידמאן און זיינע שטיצער האבן געפרואווט אויף צו ווייזן אויף צוריק אז דער סאטמארער רבי איז אייביג געווען פולקאם געזונט. און דאס וואס ער פארגעסט איז פשוט צוליב אלטקייט און איז לאו דווקא א ראי' אז מען קען אים איינטיילן וואס צו טאן.
היינט צוטאגס איז ער דער גבאי ביים סאטמארער רבי'ן פון וויליאמסבורג ר' זלמן לייב טייטלבוים שליט"א, צוזאמען מיט הרב שמואל טייטלבוים וואס ווערט אויך אנגערופן "שמואל גבאי".
די פאזיציע פון א גבאי.
צו זיין א גבאי פון א גרויסן אדמו"ר קען אסאך מאל זיין דער שטערקסטע פאזיציע און א חסידות, ממש במקום דער רבי, ווי עס האט זיך ארויסגעשטעלט אין סאטמאר, ווי ר' משה פרידמאן האט זיך ערווארבן אין די לעצטע יארן פונעם רבי'ן, וואס דער רבי איז נישט געווען אין דעם בעסטן געזונט צושטאנד, האט ר' משה געפירט אלץ.
ר' משה פרידמאן האט אויך געהאט פארשידענע פערזענליכע באקאנטע סיכסוכים וואס דער רבי איז מיטגעשלעפט געווארן, און אין א געוויסע אינצידענט איז ער איבערגעפארן געווארן מיט א קאר שיער צום טויט, דורך א מיטגליד פון די לעפקעוויטש פאמיליע, צוליב א סכסוך מיט הייזער און געביידעלעך.
אויך איז ר' משה באקאנט אלס א גבר אלים און א שטייפער מענטש וואס שרעקט זיך פון גארנישט, ווי למשל ווען עס זענען פארגעקומען די דאפלטע וואלן אין סאטמאר איז ער געקומען זיך שלאגן מיט די אהרונים.
דער איד.
ער איז פּרעזידענט פֿונעם װאָכן בלאַט דער איד. דאס דינט אים אויך אין זיין מערכה צו באגראבן די ארונים. הגם די ארונים האבן טאקע געעפנט אן אייגענע צייטונג קאנקורענט דער בלאט.
לאָס אַנדזשעלעס איז א שטאט אין דרום קאליפארניע, אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע. 3,847,400 מענטשן וואוינען אין דער שטאט, און מער ווי 18 מיליאן מענטשן אין דער גאנצער לאס אנדזשעלעס ראיאן. די שטאט פארנעמט א שטח פון 1200 קוואדראט ק"מ. לאס אַנדזשעלעס האט די די צווייטע גרעסטע באפעלקערונג פון אלע שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן, נאך ניו יארק סיטי. זי איז די גרעסטע שטאט אין קאליפארניע.
דער נאמען לאס אַנדזשעלעס שטאמט פון שפאניש און איז טײַטש "די מלאכים". דער נאמען איז א פארקירצונג פונעם ארגינעלן נאמען פונעם ארט. לאס אַנדזשעלעס איז געגרינדעט געווארן אין 1781. אום 4טן אפריל, 1850 איז קאליפארניע געווארן איינער פון די פאראייניגטע שטאטן.
טשיקאוועסן.
לאס אַנדזשעלעס פארמאגט אסאך באקאנטע טשיקאוועסן. ס'איז פאראן אסאך לאנגע פלאזשעס, למשל וועניס פלאזשע, ווי אויך מוזייען, למשל די געטי מוזיי.
לאס אַנדזשעלעס האט א גרויסע פילם אינדוסטריע, בעיקר אין האליוואד. מען פאבריצירט אויך מיליטערישע פליווארג דארטן. די שטאט איז אויך א צענטער פאר באנקירן.
דער היינטיגער בירגערמײַסטער איז אנטאניא ווילאַגייראסאַ
רבי אלעזר בן ערכס קבר
רבי אלעזר בן ערך איז געווען א תנא, וואס ווערט דעמאנט אכט מאל אין משניות.
רבי אלעזר בן ערך איז געווען א תנא אינעם צווייטן דור פון די תנאים, און איז געווען איינער פון די פינף תלמידים פון רבן יוחנן בן זכאי. (מסכת אבות פ"ב)
ד.ה. ער וועגט איבער די אנדערע תלמידים. אויך האט זיך זיין רבי זיך אויסגעדריקט אויף אים: ער איז א נחל שוטף א מעין המתגבר, דאס הייסט א וואסער וואס שוועמט, א קוואל וואס שטארקט זיך (אבדר"נ פי"ד).
זיינע השגות אין סודות התורה.
רבי אלעזר בן ערך האט גע'דרש'נט אין די סודות התורה וואס הייסט מעשה מרכבה, פאר זיין רבין רבי יוחנן בן זכאי, פלוצלונג איז אראפ א פייער פון הימל וואס האט זיי ארום גענומען, די מלאכי השרת זעענן געשפרינגען ארום זיי און זיך געפרייעט ווי מען פרייט פאר א חתן, א מלאך האט געשריגן פונעם פייער: דיינע רייד זענען מעשה מרכבה. די ביימער האבן געזאגט שירה דעם פסוק: אז ירנו כל עצי היער. ווען זיין רבי ר' יוחנן בן זכאי האט דאס געזעהט האט ער אים געקושט אויפן שטערן און געזאגט: וואויל איז דיר אברהם אבינו אז די האסט אזא אייניקל ווי רבי אלעזר בן ערך. (חגיגה י"ד, ב)
אין גמרא (שבת קמז ע"ב) ווערט פארציילט אזוי: רבי אלעזר בן ערך איז געקומען אין די שטאט פורגיתא, די וויין אין די שטאט איז געווען גאר גוט, און עס האט זיך געפונען אין אים גוטע טייכן און פיינע עסן, האט ער זיך געלאזט וואויל גיין, אבער מיט דער צייט האט ער פארגעסן צו לערענן, ווען ער איז צוריק צו זיינע חברים, האט ער אנגעהויבן צו לערנען תורה, אבער אנשטאט ער זאל זאגן החדש הזה לכם, האט ער געזאגט מיט א רי"ש החרש הזה לכם, האבן זיינע חברים געבעטן רחמים ביי השי"ת און ער האט זיך צוריק דערמאנט די תורה. דאס זאגט ר' נהוראי הוי גולה למקום תורה ואל תאמר שהיא תבוא אחריך, די זאלסט גיין אין גלות לערנען תורה, פארלאזט דיך נישט אז די תורה וועט קומען צו דיר.
ווען זיין רבי רבן יוחנן בן זכאי איז נסתלק געווארן איז ער אהיים געגאנגען צו זיין שטאט "אמאום", ער האט געווארט אז זיינע חברים זאלן קומען לערנען צו אים, אבער זיי זענען נישט געקומען, האט ער געוואלט גיין צו זיי, אבער זיין ווייב האט אים נישט געלאזט, זי האט אים געפרעגט ווער דארף אנקומען צו וועם, זיי דארפן דיך אדער דו דארפסט זיי ?, זאגט ער זיי דארפן מיך, האט זי אים געזאגט אויב עס ליגט עסן ערגעץ, און די ראטען דארפן דאס עסן ווער גייט צו וועם ? איז ער געבליבן אין זיין שטאט, אבער מיט דער צייט האט ער פארגעסן דאס לערנען, אויף דעם גייט דער פסוק: כי העושק יהולל חכם. (קהלת רבה ז,ז)
ער איז נסתלק געווארן פאר זיינע חברים ר' יהושע און רבי עקיבא (תוספתא נדרים פ"ו). א אינטערעסאנטע זאך שטייט אין ספר מבי"ט (ח"ב צ"ט) אז אין דמשק איז געווען א בית המדרש וואס איז מקובל אז דאס האט געבויעט דער תנא ר' אלעזר בן ערך, אבער א מומר האט עס חרוב געמאכט.
עס איז דא וואס זאגן אז ער איז געווען רבי אליעזר הקליר.
רבי אליעזר בן הורקנוס, איז דער באקאנטער תנא "רבי אליעזר הגדול", א תלמיד מובהק פון רבן יוחנן בן זכאי, וואס ווערט דערמאנט צוויי הונדערט און דריי און ניינציג מאל אין משניות.
ער האט געשטאמט פון משה רבינו ווי עס שטייט אין מדרש אז משה רבינו האט געזאגט יהי רצון שיצא זה מחלצי (עיין במדב"ר פי"ט).
רבי אליעזר בן הורקנוס איז געווען פון בית שמאי ("רבי אליעזר שמותי"). זיין בר פלוגתא אין גאנץ ש"ס איז רבי יהושע בן חנניה.
זיין געבונדענשאפט מיט זיין רבי.
ר' אליעזר איז געווארן פון די גאר גרויסע תלמידים פן זיין רבי רבי יוחנן בן זכאי, אין גמרא ווערט פארציילט אז בשעת מען האט ארוםגערונגעלט ירושלים ביים צווייטן חורבן בית המקדש איז ער געווען צווישן די פינף גרויסע תלמידים וואס האבן ארויס געטראבן זיין בעט ווען ער האט זיך געמאכט טויט כדי ער זאל קענען רעדן מיט אספיינוס קיסר (גיטין נו.).
וויאזוי ער האט אנגעפאנגן צו לערנען תורה.
עס ווערט פארציילט וויאזוי ער האט אנגעהויבן צו לערנען תורה אין די ערשטע צוויי פרקים פון פרקי דרבי אליעזר, און אין אבות דרבי נתן פרק ו'.
די מעשה איז אזוי געווען, זייט טאטע הורקנוס איז געווען א ריזן עושר, געהאט גאר אסאך פעלדער און אסאך געלד, ער האט געארבייט ביין זיין טאטע, ער האט אבער זייער געוואלט לערענן, אבער זיין טאטע האט אים נישט געשקיט לערנען, ווען ער איז אלט געוען צוויי און צוואנציג יאהר (אבדר"נ פ"ו) אדער אכט און צוואנציג יאהר (פרק"א). ער איז געקומען צו זיין טאטע און געזאגט: טאטע איך וויל גיין לערענן תורה, האט אים זיין טאטע געזאגט די מוזט גיין קודם אקערן אין פעלד און דערנאך עפעס עסן, איז ער געגאנען אין פעלד, און פון דארט איז ער גלייך ארויף צו רבי יוחנן בן זכאי.
ווען ער האט געאקערט צוזאמען מיט זיינע ברודער אין פעלד, אינמיטן אקערן האט זיך צובראכן די פיס פון די קי וואס ער האט געאקרט, האט ער געזאגט: לטובתי נשברה רגל פרתי, עס איז מיר געווען א טובה פאר מיר אז די פיס פון די קי האט זיך צובראכן, אצינד וועל איך גיין לערנען תורה.
פון דארט איז ער אנטלאפן צו רבן יוחנן בן זכאי, ער האט זייער פלייסיג געלערנט, די תלמידים זענען געקומען זאגט פאר רבי יוחנן אז עס קומט ארויס זייער א שלעכטן גערוך פון זיין מויל, ווייל ער האט נישט צו עסן, און ער עסט שטיקער ערד, האט אים רבי יוחנן בן זכאי געזאגט אזוי ווי די האסט מיאוס געמאכט דיין מויל כדי די זאלסט קענען לערנען תורה, אזוי וועט די גערויך פון דיין תורה גיין פון איין עק וועלט צו די אנדערע.
ווען ער האט זיך געזאגט פאר רבן יוחנן איינמאל האט רבי יוחנן געשפירט א שלעכטן ריח פון זיין מויל, פרעגט ער אים מיין קינד אליעזר האסט שוין עפעס געגעסן, האט אליעזר גארנישט געענפטערט, פרעגט ער אים ווידער אליעזר האסט שוין געגעסן, אבער ער שווייגט, האט רבי יוחנן געשיקט צו זיין גאסט הויז און געפרעגט צו מען גיט אים דארט צו עסן, זאגן זיי ניין, מיר האבן געמיינט ער עסט ביים רבין, און רבי יוחן האט געמיינט ער עסט ביין זיין גאסט הויז, האט אים רבי יוחנן געבענטש מיט די ברכה אז עס זאל ארויס גיין א גוטען נאמען פון זיין תורה.
זיינע ברידער האבן דאס נישט אויסגעהאלטן, זיי האבן געזאגט פארן אלטן טאטן הורקנוס, קוקט אליעזר האט אייך איבערגעלאזט אצינד ווען איר זענט שוין א אלטער מענטש, אונז פלאגן זיך יעצט מיט די פעלדער, און שפעטער ביים ירש'נען פון אייך וועט ער וועלן האבן דעם זעלבן חלק ווי אונז אלע, עס איז נישט קיין יושר, האט דער טאטע מחליט געווען ער וועט ארויף גיין צו די חכמים אין ישיבה כדי מגלה דעת זיין פאר יעדן אז זיין זוהן אליעזר האט נישט קיין חלק אין זיין פארמעגן.
רבי יוחנן האט געהערט אז דער גרויסער עושר הורקנוס קומט צו אים אין ישיבה, האט ער געזאגט פאר די גבאים פון דער ישיבה אויב אליעזר וועט זיך וועלן זעצן זאלט איהר אים נישט לאזן, אליעזר קומט אריין מען לאזט אים אבער אין ערגעץ זיך נישט זעצן אין ישיבה, האט ער געמוזט ארויף גיין אויבן אהן דארט ווי אלע חשובע אידן זיצן, עס זענען דארט געזעסן די ריזן עשירים די רייכסטע לייט פון דער גאנצער מדינה ווי בן ציצית הכסת און נקדימון בן גוריון, און בן כלבא שבוע. אליעזר האט זייער געציטערט אבער רבי יוחנן האט אים געזאגט היינט איז דיין רייע צו זאגן א דרשה, ער האט זייער מורא געהאט צו רעדן אבער די חבירים האבן אים זייער איבערגערעדט, האט ער אנגעהויבן צו דרש'נען רייד שלא שמעתן אוזן מעולם, אזעלכע תורה וואס מען האט נאך נישט געהערט ביז היינט, האט רבי יוחנן זיין רבי זיך נישט געקענט איינהאלטן און אים געקושט אויף די שטערן.
הורקנוס איז אריין געקומען אין בית המדרש און קוקט זיך גיט אים און זעהט אז דאס איז גאר זיין זוהן, וואס פון א פעלד ארבעטער איז אויסגעוואקסן א תורה ריז, רופט ער זיך אהן, אין בין אהער געקומען צו מאכן א נדר אז דו זאלסט נישט האבן קיין חלק אין מיין פארמעגן, דערווייל מאך איך א פארקערטן נדר, אז מיין גאנץ פארמעגן געהערט פאר דיר, זאגט אים זיין זוהן אליעזר ניין טאטע, איך נעם נישט אייערע פארמעגן, איך וועל האבן א חלק דערין פונקט ווי אלע מיינע אנדערע ברידער (פרקי דר"א פ"א, בר"ר פמ"ב, אדר"נ).
די גמרא זאגט אז ער האט געהאט זייער שיינע קינדער, וויבאלד ער האט זיך געפירט איידל צוזאמען מיט זיין ווייב (נדרים כ:).
ער האט געוואוינט אין דער שטאט לוד, און האט דארט געהאט א בית דין ווי די גמרא זאגט צדק צדק תרדוף יאג זיך נאך א גוטן בית דין אזוי ווי ר' אליעזר האט אין לוד (סנהדרין לב:).
נאך דער פטירה פון רבן יוחנן בן זכאי האט ר' אליעזר פארלאזט בית הלל און איז אריבערגעגאנגען לערנען אין דער ישיבה פון בית שמאי.
זיינע גרויסע מעלות.
זיין רבי רבי יוחנן האט אים געלויבט ער איז א "בור סיד שאינו מאבד טיפה" ער איז א פארמאכטער גרוב וואס פארלירט נישט קיין ווארט תורה. ער איז אייביג געווען דער ערשטער אין בית המדרש, קיינער איז נישט געקומען פאר אים אין בית המדרש (מס' מגילה). ער האט קיינמאהל נישט געזאגט א זאך פון זיך אליין, יעדעס ווארט תורה וואס ער האט געזאגט האט ער מקבל געווען פון זיינע רביים (סוכה כז:).
עס איז אמאהל א בת קול פון הימל און געזאגט עס זענען דא צוויי אידן וואס זענען ראוי צו רוח הקודש, האבן די חכמים פארשטאנען אז איינער פון די צוויי מיינט מען רבי אליעזר בן הורקנוס (ירושלמי סוף סוטה).
סתם ווי עס שטייט אין ש"ס רבי אליעזר, איז עס רבי אליעזר הגדול (ספר הליכות עולם).
רבי יהושע איז איינמאהל געקומען אין בית המדרש און געזעהן די שטיין ווי רבי אליעזר זיסט האט ער עס געקושט און געזאגט די שטיין איז ווי די בארג סיני, און דער וואס זיצט דערויף איז ווי דער ארון הברית (שהש"ר עה"פ לריח שמניך).
אגריפס המלך די מלך ביי אידן האט אים איינמאל געפרעגט א שאלה (סוכה כז.).
די גמרא פארציילט אז ער האט איינמאהל געהערט א פשט אין פסוק פון א מין און ער האט הנאה געהאט דערפון, דעריבער איז ער נענש געווארן אין די רעגירונג האט אים געאכפט און געזעצט אין תפיסה (ע"ז טז:).
די חברים שיידן זיך פון אים.
רבי אליעזר האט זיך אמאל געקריגט מיט זיינע חברים איבער א אויוון וואס איז געמאכט חוליות חוליות, עס איז צוזאעמען געשטעלט שטיקלעך שטיינער, און מען האט געלייגט זאמד צווישן איין שטיין צום צווייטען אבער עס איז נישט צוזאמגעקלעפט, צו הייסט דאס שוין א כלי און איז מקבל טומאה אדער נישט רבי אלעיזר זאגט ניין עס הייסט נישט קיין כלי און עס איז טהור, און די חכמים האלטן ניין עס איז יא טמא. רבי אליעזר האט זיך גע'טענה'ט א גאנצען טאג אויפצייגן ער איז גערעכנט, אבער די חברים האבן עס נישט מקבל געווען, האט רבי אליעזר געזאגט אויב איך בין גערעכט דאן זאל די באקסער בוים וואס עס שטייט דא אויפצייגן, פלוצלונג האט זיך דער באקסער בוים אויסגעריסן פון איהר פלאץ און האט זיך געריקט הונדערט [פיהר הונדערט] אמה, אבער די חכמים האט געזאגט אין מביאין ראיה מן החרוב, מען ברעגנט נישט קיין ראיה פון א באקסער בוים וויאזוי די הלכה בלייבט, זאגט ווייטער רבי אליעזר דעמאלטס זאל די די וואסער איבערצייגן, האט זיך אויסגעריסן די וואסער פון פלאץ, זאגן די חכמים מען ברענגט נישט קיין ראיה פון א אמת המים, זאגט רבי אליעזר כותלי בית המדרש יוכיחו, זאלן די ווענט פון בית המדרש איבערצייגן, האבן זיך די ווענט געבויגן און געוואלט אראפאלן, האט רבי יהושה געשריגן: אויב תלמידי חכמים קריגן זיך צווישן זיך פארוואס מישט איהר אייך אריין ?, זענען די ווענט נישט אראפ געפאלן צוליב די כבוד פון ר' יהושע, אבער האבן זיך נישט אויפגעהויבן צוליב דעם כבוד פון ר' אליעזר נאר זענען געבליבן איינגעבויגן.
רופט זיך אהן ר' אליעזר אויב די הלכה איז ווי איך זאל מען אויפצייגן פון הימל: איז ארויס א בת קול פון הימל וואס האט איהר צו טועהן מיט ר' אליעזר די הלכה בלייבט ווי ער איבאראל, האט זיך ר' יהושע געשטעלט אויף די פיס און געזאגט ניין מען קען דערפון נישט פסק'ענען, ווייל מיר האבן א כלל: תורה לא בשמים היא, תורה איז נישט אין הימל, מען האט געגעבן די תורה פארן יודישען פאלק און זיי אליין קענען פסקנעןע מיר קוקן נישט אויף א בת קול, ווייל די תורה זאגט אחרי רבים להטות מען גייט נאך רוב, רוב חכמים האלטן נישט ווי ר' אליעזר.
תוס' זאגט פשט כאטש עס זענען דא אסאך מחלוקת צווישן די חכמים, אבער אייביג האט מען געוויסט אז מען גייט נאך רוב, כאטש א איינציגער תלמיד חכם האלט אזוי, מוז ער זיך בייגן צו זיינע חברים וואס גייען נאך רוב ווייל אחרי רבים להטות, אנדערש איז אבער געווען דא וואס רבי אליעזר האט זיך נישט געוואלט בייגן צו זיינע חברים, און ער האט גע'פסק'נט אז למעשה איז ער גערעכנט און נישט די חכמים, דעריבער האבן די חכמים פון יענעם דור געמוזט זיין זייער שטרענג דערקגעגן, ווייל אויב נישט ווערט די תורה בטל.
די גמרא פארציילט אז רבי נתן האט דאן געטראפן אליהו הנביא און אים געפרעגט וואס טוט השי"ת ווען ער זעהט אז ער שיקט א בת קול וואס זאגט אז די הלכה איז ווי רבי אליעזר און די חכמים קוקן נישט דערויף ? זאגט אים אליהו השי"ת איז זייער צופרידן דערפון און זאגט: נצחני בני, מיינע קינדער האבן מיך באזיגט.
יענעם טאג האט מען געברענגט אלע זאכן וואס רבי אליעזר האט געהאלטן עס איז טהור, און מען האט עס פארברנעט אין פייער צו ווייזען אז די הלכה איז נישט ווי אים, די חברים האט אים געשטלעט אין חרם אז מען טאר מיט אים נישט זיצען צוזאמען. האבן די חכמים געוואלט שיקן צו אים איינער וואס זאל אים גיין מודיעה זיין אז ער איז אין חרם, האט רבי עקיבא געזאגט איך וועל גיין נישט קיין צווייטער ווייל אויב מען וועט אים עס נישט זאגן ווי עס דארף צו זיין קען ח"ו חרוב ווערן די וועלט. רבי עקיבא האט זיך דאן אנגעטוהן שווארצע קליידער און געקומען צו רבי אליעזר און זיך געזעצט פיהר איילן ווייט פון אים, האט אים רבי אליעזר געפרעגט עקיבא וואס איז היינט אנדערש ווי יעדער טאג, האט אים רבי עקיבא געענטפעטר עס דוכט זיך מיר אז דיינע חברים האבן זיך אפגעשדייט פון דיר, וויבאלד רבי אליעזר האט דאס געהערט האט ער צוריסן זיינע קליידער, אויסגעטוהן זיין שיך און זיך געזעצט אויף דער ערד און געוויינט.
א דריטען וועלט איז דעמאלטס געשטאראפט געווען מיט זיתים, א דריטען וועלט מיט ווייץ, א דריטען מיט גערשטען, עס איז געווען דאן א חרון אף, ווי רבי אליעזר האט געקוקט איז פארברענגט געווארן.
דעם נשיא אין יענער צייט איז געווען רבי גמליאל הנשיא א שוואגער פון רבי אליעזר, ער איז דאן געפארן אויף א שיף, צוליב דעם גרויסן חרון אף איז געקומען א שטורם ווינט און געוואלט איבערדרייען די שיף, רבי גמליאל האט פארשטאנען פארוואס דאס פאסירט האט ער זיך געשטעלט און געזאגט: רבונו של עולם עס איז וואול אנטלפלעגט פאר דיך, אז איך האב דאס נישט געטועהן צוליב מיין כבוד אודער צבלויב דעם כבוד פון דעם נשיא, נאר צוליב דיין כבוד כדי עס זאל זיך נישט פארמערן מחלוקת צווישן אידן, איז דער וואסער געוואט איינגטשטילט.
זיין פרוי אימא שלום איז גווען א שוועסטער פון רבי גמליאל, זי האט פון יענע מעשה אהן נישט געלאזט אז רבי אליעזר זאל פאלן תחנון, ווייל זי האט מורא געהאט אז ער וועט מתפלל זיין עס זאל שאדן זיין פאר אים ברידוער איינמאהל האט א ארימאל געקלאפט אין ידר איז זיי געגאנגען אים געבן ברויט, ווען זי צוריק געקומען האט זי געזעהן ווי איהר מאן פאלט תחנון, האט זי געזאגט שטיי שויף ווייל די האסט מעניש געוען מיין ברודער אזוי איז טאקע געווען דעמאלטס איז רבי גמליאל נסתלק געווארן (ב"מ נט:).
זיין פטירה פון דער וועלט.
ווען עס איז געקומען די צייט ער זאל גיין פון דער וועלט האבן זיך זיינע תלמידים צוזאמענ גענומען אים קומען מבקר חולה זיין. עס זענען געקומען רבי טרפון, רבי יוסי הגלילי, רבי אליעזר בן עזריה, רבי עקיבא. זיין האבן געזעצעט ווייט פון אים פיהר איילן וויבאלד ער איז געווען אין חרם, עס איז דאן געווען ערב שבת, זיין זוהן האט אים געוואלט אויסטועהן די תפילין אבער ער האט נישט געוואלט און ער האט מסביר געווען פארוואס, די אויבענדערמאנטע תלמידים האבן אים געלויבט און אויפגעוויזן זיין גרויסקייט, זיי האבן געזאגט רבי די ביסט בעסער פאר די וועלט ווי דער זיהן, ווי רעגן, ווי א טאטע און א מאמע. ווען רבי עקיבא האט אנגעהובין צו רעדן האט רבי אליעזר געזאגט איך וויל הערן די רייד פון מיין תלמיד רבי עקיבא, דערנאך האט ער געזאגט צו רבי עקיבא דער סוף וועט זיין אז די וועסט נסתלק ווערן מיט א מיתה משונה. (סנהדרין סח).
רבי יהושע האט אים אויסגעטוהן די תפילין און האט אים געקושט און ארום גענומען און געוויינט, ער האט געזאגט: רבי דער נדר פון חרם איז מותר.
פאר זיין שטארבן האט ער געזאגט פאר די ארומיגע איך גיי שטארבן נעמט אוועק אלע כלים כדי עס זאל נישט ווערן טמא, און גרייט אהן א שטול פאר מיין רבי רבי יוחנן בן זכאי, און פאר חזקיהו מלך ישראל (ירושלמי סוטה). מען האט אים געפרעגט א שאלה אין הלכות טומאה און ער האט געענפטערט מיטן ווארט טהור, און ביי די ווארט טהור איז ער נפטר געווארן.
עס איז דאן געווען ערב שבת בין השמשות, ער איז געווען אין די שטאט ֿקסרין מען האט אים געטראגן בערדיגן מוצאי שבת צו די שטאט לוד, אויפן וועג האט אים באגעגענט זיין תלמיד רבי עקיבא און האט ביטער געוויינט, ער האט זיך מצער געווען ביז עס איז גערינען בלוט פון אים ער האט געשריגן "אבי אבי רכב ישראל ופרשיו".
ֿמען האט געטראגן זיין בעט פון
זיין ווייב האט געהייסן אימא שלום. זי איז געווען דער שוועסטער פון רבן גמליאל דער נשיא (שבת קטז.), ער האט געהאט א זוהן הורקנוס בן אליעזר
אויך ווערט פארציילט אז ער האט אויפגעצויגן א מיידל די טאכטער פון זיין שוועסטער, ווען זי איז עלטער געווארן האט ער מיט איהר חתונה געהאט (אבדר"נ פי"ג).
פון זיינע גרויסע תלמידים.
רבי עקיבא, רבי אלעזר בן עזריה, רבי טרפון, רבי יוסי, אונקלוס הגר, רבי אלעאי הזקן,
ער האט געהאלטן אז פרויען טארן נישט לערענן קיין תורה, ווען א חשובע פרוי א קעניגן האט אים איינמאהל געפרעגט א שאלה פון די פסוקים פון די תורה האט ער געענטפערט אין חכמה לאשה אלא בפלך, א פרוי פארשטייט ליבערשט צו נייען קליידער אבער נישט צו תורה (יומא סו:).
נאך ווערט פארציילט עס האט אים איינמאל געפרעגט א פרוי א קשיא פון די תורה, זי איז געווען זייער א רייכע פרוי, זי האט געוואלט געבן פאר ר' אליעזר איהר מעשר, די מעשר פון איהר תבואה האט באטראפען דריי הונדערט כור, אבער ער האט איהר נישט געענפטערט, האט אים זיין זיהן הורקנוס געזאגט: טאטע די האסט פארלוירן יעצט דריי הונדערט כור תבואה, ענטפערט ער פאר זיין זוהן, קינד מיינס עס איז ענדערש צו פארברעענן די רייד פון די תורה ווי איידער צו זאגן תורה פאר פרויען.
סדר זרעים - (פינף און זיבעציג מאל)
סדר מועד - (ניין און פופציג מאל)
סדר נשים - (פיר און זעכציג מאל)
סדר נזיקין - (דריי און פערציג מאל)
סדר קדשים - (צוויי און פופציג מאל)
סדר טהרות - (זיבן און אכטציג מאל)
רבי אלעזר בן שמוע איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט צוויי מאל אין משניות ביי זיין פולן נאמען, און דריי און פופציג מאל רבי אלעזר סתם.
רבי אלעזר בן שמוע איז געווען פון פינפטן דור תנאים, און פון צענטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, איינער פון די יונגערע תלמידים פון רבי עקיבא.
סתם רבי אלעזר אין דער משנה איז רבי אלעזר בן שמוע.
די גמרא רופֿט רבי אלעזר "מרא דארץ ישראל".
ער איז געווען איינער פון די עשרה הרוגי מלכות; מען האט אים געהרגט בשעת מאכן קידוש פרייטאג צונאכט.
הר"ר יוחנן פערלאוו (ז' אב תר"ס, 1900 – כ"א כסלו תשט"ז, 1955) איז געווען דער קארלינער רבי אין לוצק.
ר' יוחנן איז געווען דער יונגסער זון פון הרה"ק ר' ישראל פערלאוו זצוקללה"ה פון סטאלין (גערופן צווישן די חסידים "דער פראנקפורטער", צוליב דעם וואס ער איז באערדיגט געווארן אין דער שטאט פראנקפורט, דייטשלאנד). ער איז געווארן אן איידים ביי הרה"ק ר' שמעון שלמה פון אליק.
נאכדעם וואס ער איז באפרייט געווארן פון די מיליטער, האט ער זיך באזעצט אין דער שטאט לוצק, ווייט פון זיינע ברידער וואס האבן געפירט זייערע הויפן, הרה"ק ר' אברהם אלימלך זצוקללה"ה אין דער שטאט קארלין, און הרה"ק ר' משה אין דער שטאט סטאלין.
הונדערטער חסידים האבן געשטראמט קיין לוצק אויף שבתים און ימים טובים, זיך שואל עצה זיין, און אויף ברכות.
צוויי אין צוואנציג יאר האט דער רבי דארט געפירט זיין הויף, ביז די נאציס האבן דארט אריין מארשירט, דער רבי האט זיך אויף א וואונדערבארן וועג געראטעוועט.
נאר מיט איין טאכטער איז ער אנגעקומען קיין ארץ ישראל כ"ג אייר אין דער שטאט חיפה.
די טאכטער האט חתונה געהאט מיט ר' עזרא שוחט, און געהאט צוויי זין און איין טאכטער, כ"ק אדמו"ר מסטאלין קארלין, כ"ק אדמו"ר מלוצק, די טאכטער האט חתונה געהאט מיט הרה"ג ר' יעקב ברוך לעדערייך שליט"א דער רב אין דער סטאלינער שוהל אין בארא פארק.
די גרויסע שול פון לוצק
יתומים הויז אין לוצק תרצ"ולוצק (;) איז א שטאט ביים סטיר טייך אין צפון-מערב אוקראינע, אין דעם צענטער פון וואלין פראווינץ, מערב פון דער הויפטשטאט קיעוו. איר באפעלקערונג איז 206,000 (2007). פונעם 14טן יארהונדערט האט די שטאט געהאט א יידישע קהילה וואס איז געווען א מיטגליד אינעם וועד ארבע ארצות.
לוצק, איינע פון די ערשטע שטעט אין היינטיקער אוקראינע, איז געגרינדעט געווארן אין 1085. ער איז געווען די הויפטשטאט פון דעם פרינצטום פון גאליציע-וואהלין, ביז מ'האט אויפגעשטעלט די שטאט לודמיר. לעבן דער שטאט האט מען געבויט א פעסטונג צו שיצן קעגן אינוואזיעס. אין 1240 האבן די טאטערן איינגענומען די שטאט, אבער די פרינצן האבן געהאלטן די פעסטונג. אין 1321 איז דערמארדעט געווארן דער לעצטער פרינץ אין קאמף קעגן די ליטווינער. דער מלך פון פוילן, קאזימיר דער דריטער, האט איינגענומען די שטאט אין 1349, אבער קורץ נאכהער האט ליטע זי צוריקגענומען אונטער זייער הערשאפט.
אין 1432 איז לוצק געקומען אונטער דער הערשאפֿט פונעם פוילישן קרוין און האט באקומען מאגדעבורג רעכטן. ביזן סוף פונעם 18טן יארהונדערט איז לוצק געווען אין פוילן; ביזן סוף פון דער ערשטער וועלט מלחמה אין רוסלאנד; צווישן די צוויי וועלט מלחמות אין פוילן. אין 1939 האט דער סאוועטן פארבאנד איינגענומען לוצק; אין 1941 איז זי געקומען אונטער דער אקופאציע פון נאצי דייטשלאנד; נאך דער צווייטער וועלט מלחמה איז זי ווידער אמאלל געווארן א טייל פונעם סאוועטן פארבאנד. זײַט 1991 איז לוצק אין אוקראינע.
יידן אין לוצק.
יידן האבן געוואוינט אין לוצק אינעם 10טן יארהונדערט, און א געמיינדער פון קראים זענען געקומען דארטן אינעם 13טן יארהונדערט.
לוצק איז געווארן א פאליטישער און עקאנאמישער צענטער. נאך דער פאראייניקונג פון פוילן מיט ליטא אין 1569 האבן די יידן אנגעהויבן צו האנדלען אויף א גרעסרן אופן; א טייל האבן געדונגען די ארענדע אויף שטייערן, ברייערייען און פאטאש פראדוקציע; אנדערע האבן געהאנדלט מיט וואלד און לאנדווירטשאפט פראדוקטן.
מיינץ אדער מַגנצא איז א שטאט ביים ריין טײַך אין דרום-מערב דייטשלאנד. איר באפֿעלקערונג איז געווען 200,234 אום 2007. מיינץ איז די הויפטשטאט פון ריינלאנד-פאלץ.
אין מיינץ האבן געוואוינט רבינו גרשום, דער פייטן רבי שמעון הגדול און דער מהרי"ל.
די שטאט איז געגרינדעט געווארן אלס א לאגער פארן רוימישן מיליטער נאך אין דער צייט פונעם בית שני, בערך אום ג'ש"ך. אום יאר ד' האבן שוין יידן געוואוינט אין מיינץ.
די עיקר אנטוויקלונג פון דער יידישער קחילה אין מיינץ איז געווען ווען די קלונימוס פאמיליע פון לוקא, איטאליע, האט זיך באזעצט אין מיינץ. גענוי ווען דאס איס געווען איז תלוי במחלוקת—טייל זאגן אום ד'תר"ס און אנדערע זאגן ד'ת"ס. ס'איז דא א מיינונג אז ר' אמנון, דער מחבר פון ונתנה תוקף, איז אויך געקומען קיין מיינץ צוזאמען מיט ר' משה ב"ר קלונימוס.
מיינץ איז אויף דעם מערב ברעג פון דעם ריין טייך, קעגנאיבער דעם צוזאמפלוס פון דעם מיין מיטן ריין. די באפעלקערונג אום 2007 איז געווען 200,234. מיינץ געהערט צום ריין מעטרא שטח וואס באשטייט פון 5.8 מיליאן מענטשן. מען קען אנקומען קיין מיינץ גאנץ גרינג פון פראנקפורט אינטערנאציאנאלן פלוגפארט אין 25 מינוט מיטן צופֿארער באן.
די שטאט באשטייט פון 15 דיסטריקטן.
פראפעסיאנעלע ראנגלען איז א ספארט-שפיל וווּ צוויי געגנער ראנגלען זיך ארום פאר געלט כדי צו באלוסטיקן די צוזעער. דער קאמף הייסט 'פראפעסיאנעל' ווייל דאס איז נישט אן אמתער קאמף נאר עס א ספארטיווישער קאמף פון קינסטלעכע קעמפערישקייטן. דער קאמף קומט פאר אין אן ארענע, ארומגערינגלט מיט שטריק, און דער ציל איז צו באזיגן דעם געגנער לויט געוויסע געזעצן וואס זיינען באשטימט געווארן דורך די פארשיידענע ראנגלען ארגאניזאציעס. אין פראפעסיאנעלע ראנגלען מעג מען שמיצן און אראפווארפן דעם געגנער.
די גרעסטע ראנגלען ארגאניזאציע איז די וועלטס ראנגלען פארוויילונג באקאנט מיטן קיצורדיקן נאמען WWE.
א ביקס איז א מין פייער-געווער וואס מען שיסט פון דער פלייצע, מיט א לאנגען שטעקן וואס איז אײַנגעקריצט מיט גאַרעס.
לי ענפֿילד נומער 4, Mk I
הרב גבריאל צינער איז א תלמיד פון דעם פאפער רבי'ן רבי יוסף גרינוואלד, ער וואוינט אין בארא פארק ער האט דארט א קהילה נטעי גבריאל.
ער האט ארויסגעגעבן צענדליגע ספרים אונטערן נאמען "נטעי גבריאל", עס איז אויף אלע סארט הלכות, נישואין צוויי בענדער, אבילות צוויי בענדער, חינוך ספר תורה, און נאך. ער האט אויך עטליכע בענדער אויף מסכת הש"ס.
ער איז א ריזן מחבר ספר, ער איז מלקט און נעמט צוזאם פון אלע סארט קרייזן און חסידות'ן און אויך ליטווישע רביים, אלע זייערע מנהגים און מקורות אין הלכה.
עס איז א פאקט אז רוב רובם מורה הוראות קוקן אריין אין זיינע ספרים וויבאלד ער נעמט צוזאם פון יעדן איינעם, פון אלע סארט ספרים, אזוי אז מען קען שנעל טרעפן וואס מען זוכט.
ער איז נאנט צו ליובאוויטש, און ער ברעגנט אין זיינע ספרים אלע מנהגים און תשובות, פסקים, און הוראות פונעם לעצטן ליובאוויטשער רבין רבי מנחם מענדל שניאורסאהן.
הרב צינער איז אן איידעם ביי הרב ראובן לינצער.
ליטוויש ביאלע (;;) איז א שטאט אין דער לובלינער וואיעוואדעשאפט, מזרח פוילן מיט א באפֿעלקערונג פֿון 58,010 (2006). איר בירגערמײַסטער הייסט דאניוש סטעפאניון.
דער ערשטער היסטאריעשר דאקומענט וואס דערמאנט ביאלע איז פון 1481. לכתחילה האט ביאלע געהערט צו דער איליטש משפחה. אינעם 16טן יארהונדערט איז די ראדזיוויל משפחה געווארן די נייע בעלי-בתים פון ביאלע. נאך צוויי הונדערט יאר וואיולזײַן האבן די שוועדן זיך ארײַנגעריסן אין פוילן. דערנאך האבן די קאזאקן אטאקירט ביאלע.
די יידישע קהילה פון ליטוויש ביאלע.
אום ה'שפ"א (1621) האבן 30 יידישע משפחות באקומען רשות צו וואוינען אין ביאלע. אום 1841 זענען געווען אין ביאלע 2,200 יידן אין א באפעלקערונג פון 3,588; אום 1897, 6,549 פֿון 13,090; אום 1921, 6,874 פֿון 13,000; אום 1931, 6,923 (64.7%) פון 10,697. צווישן די צוויי וועלט מלחמות האבן דערשײַנט אין ביאלע פיר יידישע צייטונגען.
בערך פֿון תק"ץ האט ביאלע אנגעהויבן צו ווערן א גרויסער צענטער פון חסידים. הרב יצחק יעקב ראבינאוויטש, אן אייניקל פונעם ייד הקדוש און מחבר פון "דברי בינה", האט אויפֿגעשטעלט זײַן הויף אין ביאלע; ביז צום היינטיגן טאג פירט זיך ווײַטער דאס ביאלער חסידות. אין א מעשה פון דעם סעקולערן שרײַבער יצחק לייבוש פרץ "צווישן צוויי בערג" שרײַבט ער וועגן א ביאלער רבי'ן.
אויך אין ביאלע איז געווען א גרויסער קאצקער שטיבל, און אין יאר ה'תרט"ז האט מען אויפגענומען דעם קאצקער רבי'נס מחותן, הר"ר נחום זאב בארנשטיין, מחבר פון "אגודת אזוב", אלס שטאטס-רב אין ביאלע. שפעטער זענען רוב פון די קאצקער חסידים אין ביאלע געווארן חסידים פונעם חידושי הרי"ם פון גער. איינער פון די חשובע גערער חסידים אין ביאלע איז געווען ר' נח טשארני (שחור), דער שווער פונעם אמרי אמת.
בערך אין יאר תר"ל האט רבי בעריש לאנדא אויפגעשטעלט זיין הויף אין ביאלע, וואו ער האט געפירט א גרויסן טייל פון די ווארקער חסידים.
יידן אין ביאלע האבן פֿאַרמאגט א טשוועקעס פֿאַבריק, א גאַרבערײַ, א שיך פֿאַבריק, טארטאקעס, ציגל אויוונס, מעל מילן, א זייף פֿאַבריק, א ברײַערײַ און נאך פֿאַבריקן. מאידך גיסא האבן אסאך יידן געלעבט בדלי דלות. אזוי ווי אלע פארצײַטיגע שטעטלעך זענען די יידן פון ביאלע געווען אלע שומרי מצוות כאטש טײַל זענען באאײַנפֿלוסט פון השכלה און ציוניזם.
אום 13טן סעפטעמבער 1939 האבן די דײַטשן אײַנגענומען ביאלע, אבער דעם 26סטן סעפטעמבער זענען זיי צוריקגעצויגן צו לאזו די סאוועטן ארײַן אין דער שטאט. אום 10 אקטאבער 1939, לויטן מאלאטאוו-ריבנטראפ פאקט זענען די סאוועטן ווידער ארויס אין די דייטשן האבן אקופירט א צווייט מאל. ווען די סאוועטן האבן פארלאזט ביאלע האבן אסאך יידן אויך פארלאזט די שטאט צו וואוינען אונטער סאוועטן הערשאפֿט אין מזרח פוילן.
1 דעצעמבער 1939 האבן די דײַטשן ארויסגעגבן א גזירה אז אלע יידן פון עלטער 6 מוזן טראגן אן ארעמבאנד מיט א געלן מגן דוד (שפעטער האט מען געהייסן גיין בלוי). די אלע יידן האט מען אריבערגעפֿירט צו א זאנע אויף גראבאנאוו-, יאנאוו-, פראסטא- און פזשעכאדניע-גאסן.
סוף 1939 זענען אנגעקומען אין אם איבערגעפאקטער ביאלע מער ווי 2000 יידן דעפארטירט פון סואוואלק און סעראצק. נישט קיין וואונדער אז אום 1940 האט אויסגעבראכן ביי די יידן פון ביאלע א טיפוס עפידעמיע וואס האט געהרגט אסאך יידן. אויך אין דער צײַט זענען אנגעקומען די ווינציגער פון 200 פליטים וואס זענען געבליבן לעבעדיג פון 800 יידישע פלעניקעס (געפֿאנגענע) אויף א טויט מארש, וואס מ'האט זיי אינטערנירט דארטן.
ווען דאס בית המקדש איז חרוב האבן די חכמים געמאכט א תקנה אז מען זאל מאכן א זכר דערצו, מען זאל דערקענען אז יידן קלאגן און וויינען אויפן חורבן פון בית המקדש.
די גמרא רעכענט אויס אז צוליב זכר לחורבן זאל מען נישט נישט קאלעכען און איבערשמירן מיט פענעט די גאנצע הויז, מען זאל קאלעכען די הויז אבער איבער לאזען די גרייס פון א אמה אויף א אמה וואס איז נישט געפענט (ב"ב ס.), אינטערעסאנט איז וואס דער של"ה זאגט אז מען זאל נישט דערויף ארויף שרייבן מיט שיינע אותיות "זכר לחורבן" ווייל דאן איז דאס שיין.
ווען מען גרייט אהן א שיינעם טיש זאל מען איבערלאזון א ליידיג פלאץ וואס זאל נישט דארט ליגן כלים לעפלעלך און טעלער'ס, כדי מען זאל שפירן עפעס פעלט דא זכר לחורבן.
פרויען ווען זיי טועהן אהן צירונג זאלן זיי נישט אנטועהן אלע סארט צירונג, נאר עפעס איבערלאזן זכר לחורבן.
ביי די מלחמה פון אספסיינוס האט מען גוזר געווען אז חתנים זאלן נישט אנטוהן א קרוין אויפן קאפ (סוטה מט.). נאכן חורבן בית המקדש האט מען מתקן געווען אז א חתן זאל בכלל נישט אנטוהן קיין קרוין ווייל עס שטייט אין פסוק "הסיר המצנפת והרים העטרה".
עס איז דא פלעצער וואו מען פירט זיך אז מען שאקלט ארויף אויפן קאפ פונעם חתן אש ביי די חופה, מען צובראעכטע א כלי אונטער די חופה (כל בו).
אין מדרש שטייט אז אידן זענען מתפלל ביי יעדע תפלה, און שטענדיג האבן זיי אינזין דעם חורבן בית המקדש, ווי ביים דאווענען שמונה עשרה און ביים בענטשן ביי די ברכה "ובנה ירושלים".
זעה אויך שולחן ערוך או"ח סי' תק"ס.
יוסף בן גוריון (געבוירן) איז געווען איינער פון די פירער פון דער יידישער רעוואלוציע קעגן די רוימען פארן צווייט חורבן בית המקדש.
אין יאר 66, ווען דער יידישער אויפשטאנד האט אויסגעבראכן, און נאכן דורכפאל פון א רוימישן גענעראל, וואס האט פרובירט צוברעכן דעם אויפשטאנד, איז אויפגעשטעלט געווארן א "פרייע רעגירונג", אין ירושלים. יוסף בן גוריון, האט געהאט א שטארקע פאזיציע אין דער רעגירונג, און ער מיט חנן בן חנן, זענען צוזאמען געווען קאמאנדירן איבער דער הויפטשטאט. די פירערשאפט האט געהערט צו די כהנים, און פארמעגליכע יידן. אין יאר 67, איז חנן אומגעברענגט געווארן דורך אדומיים, וואס זענען געשיקט געווארן דורך יוחנן פון גוש חלב, אין די שטרייטן אינערהאלב די קנאים. אין די מערדערייען זענען טויזנטער מענטשן אומגעקומען, און עס איז גאנץ מעגליך, אז יוסף בן גוריון איז געווען צווישן די טויטע. יוסיפון דערמאנט אים נישט צווישן די טויטע, פון דער אינערליכער בירגער קריג.
ביים חורבן בית המקדש איז ער אלט געווען זיבן און זעכציג יאר.
אין סדר הדורות שטייט ער איז געווען דער ברודער פון נקדימון בן גוריון.
אין דער 10טער י"ה, איז פארשפרייט געווארן א בוך אין איטאליע, אונטער זיין נאמען, דאס בוך איז אויף יידישער היסטאריע, און דער נאמען פון בוך איז יוסיפון. דאס בוך באזירט אויף וואס דער שרייבער יוסף בן מתתיהו האט אויפגעשטעלט, ווי עס קוקט אויס, איז עס א גרייז פון די ארויסגעבער, וואס האט זיך צומישט צווישן די צוויי נעמען.
א צווינטער איז א פלאץ וואס איז אוועקגעשטעלט צו באערדיגן די קערפער פֿון טויטע גוים. דאס ווארט צווינטער שטאמט פון א סלאוויש ווארט וואס קומט פון גריכיש "κοιμητήριον" (שלאפֿן ארט).
אין די מערב לענדער טוט מען היטן די לעצטע צערעמאניעס אויפן פעלד אין צווינטער, יעדער איינער לויט זײַן קולטור און רעליגיע.
איזשביצע איז א דארף אין לובלינער פראווינץ, מזרח פוילן, בערך 19 ק"מ דרום פון קראסניסטאוו און 59 ק"מ דרום פון לובלין. זײַן באפֿעלקערונג איז 1,933.
איזשביצע ווערט דערמאנט דאס ערשטע מאל אין 1419; אום 1540 איז ער געווארן א שטאט מיט מאגדעבורג רעכט. במשך די יארן האבן יידן באזעצט די שטאט. נאכדעם וואס פוילן איז געווארן צעטיילט אום 1772 איז די שטאט אריבערגעגנגען צו עסטרייך; אום 1809 איז זי צוריק אין דער ווארשעווער הערצאגשאפט. נאך דער מפלה פון נאפאלעאן באנאפארטע איז איזשביצע געווארן א טייל פון קאנגרעס פוילן. אום 1827 האט דאס שטעטל געהאט 51 הייזער און 407 איינוואוינערס, אלע יידן.
נאך ה'ת"ר איז עס געווארן א צענטער פון חסידות, ווייל הרב מרדכי יוסף ליינער האט אריבערגעפירט זיין הויף דארטן (פֿון טאמאשאוו). דער צווייטער איזשביצער רב איז געווען זיין זון הרב יעקב ליינער.
אורדו ("اردو"); גערופן לאַשקאַרי (لشکری) ביי אירע רעדער איז אן אינדא-אריאנישע שפראך און א וואריאנט פון הינדוסטאני וואס מען שרײַבט אין אן אראבישן שריפט. זי איז די נאציאנאלע שפראך פון פאקיסטאן און איינע פון די 23 אפיציעלע שפראכן פון אינדיע.
דאס ווארט "אורדו" שטאמט פון טערקיש "ordu" (מיליטער).
בבֿל איז אן אַלטע שטאָט אין מעסאָפּאָטאמיע הײַנט איראַק, בערך 85 ק"מ דרום פון באגדאד.
אין יאָר ג'קע"ג ווען נבוכדנצר איז געווען דאָרט קעניג, האָבן די בבליים אײַנגענומען ירושלים און חרובֿ געמאַכט דעם בית המקדש (נאָך װאָס ס'איז געשטאַנען 410 יאָר), און האָבן גולה געווען ס'רוב ייִדן קיין בבֿל.
עשרה הרוגי מלכות איז דער נאמען וואס מען גיט צו די צען תנאים, וואס זענען געווען הינגעריכט דורך דער רוימישער רעגירונג אין ארץ ישראל.
די גמרא ניצט דעם אויסדרוק "הרוגי מלכות" פאר די יידן וואס די רוימען האבן געהרגעט צוליב זייער זיין יידן אדער צוליב זייער היטן די מצוות. אין דער גמרא ווערט געברענגט וועגן דרײַ תנאים וואס זענען הינגעריכט: רבי עקיבא, רבי חנינא בן תרדיון און רבי יהודה בן בבא. די תנאים זענען געכאפט ווייל זיי האבן געהיט די מצוות וואס אדריאנוס האט גע'אסרט: זיי האבן געגעבן סמיכה צו די חכמים, זיי האבן געהיטן שבת, זיי האבן געמאכט ברית מילה אדער געלערנט תורה ברבים.
די צאל פון צען עשרה הרוגי מלכות טרעפֿו מען שוין אין מדרש איכה און אין מדרש אלה אזכרה.
מער פרטים זעט מען אין דער קינה וואס הייבט אן מיט די ווערטער "אלה אזכרה" דארט ווערט געברענגט וויאזוי מ'האט זיי געפירט צום טויט און די שמועס פון די מלאכים וועגן דעם. אשכנזים זאגן די קינה נאך דער עבודה אין מוסף יום כיפור, און די ספרדים זאגן זי אין די קינות תשעה באב. די אשכנזים זאגן אין די קינות פון תשעה א קירצערע קינה וואס הייבט אן מיט די ווערטער "ארזי הלבנון אדירי התורה" (דארט ווערט רבי יהודה בן דמה נישט דערמאנט).
אין אמת'ן זענען די צען תנאים נישט אלע געהרגעט אין דער זעלבער צײַט.
אבער אין פרקי היכלות שטייט אז מען האט געכאפט ר' ישמעאל, ר' גמליאל, ר' אליעזר (בן דמא) און ר' יהודה בן בבא צוזאמען.
רבינו בחיי שרייבט אז די עשרה הרוגי מלכות זענען מרומז אין די צען מאל וואס שטייט דאס ווארט "האנשים" ווען יוסף'ס ברידער זענען געקומען קיין מצרים.
הרב שמואל עהרנפעלד (ה'תקצ"ה - א' אב ה'תרמ"ג) איז געווען דער אב"ד פֿון מאטערסדארף און מחבר פונעם ספר חתן סופר.
שמואל עהרנפעלד איז געבוירן אין פרעשבורג אום תקצ"ה צו זיין פאטער הרב דוד צבי עהרנפעלד און זיין מוטער הינדל, א טאכטער פונעם חתם סופר. ער איז געווארן אן איידים ביי ר' בונם פאשקעס.
ר' שמואל האט געהאט עטלעכע רבנות שטעלעס. אום תרל"ז האט ער אויפגענומען דאס רבנות פון מאטערסדארף, וואס איז געווען די ערשטע שטעלע פון זיין זיידן דער חתם סופר.
ער איז אוועק יונגערהייט צו 48 יאר, און ער ליגט אינעם בית עולם פון מאטערסדארף.
יוסף פרץ ביללער איז א ייד פון מאנסי וואס שרייבט אויף נאטור און וויסנשאפלעכע פארשונגען. ער איז דער רעדאקטאר פון דבר בעטו, א חודשליכע אויסגאבע פאר קינדער.
ער איז געבוירן אין מאנסי, און אלס קינד האט ער געלערנט אין דעם סקווערער חדר, ווי פילע פון די מאנסיער חסידישע אידן, וואס האבן דארטן געשיקט זייערע קינדער, זייענדיג דאס איינציגע חסיד'ישע בית חינוך אין דעם אומגעגנט, טראץ דעם וואס זיי האבן נישט אנגעקערט צו דעם סקווערער קרייז.
יוסף ביללער איז אמאל געווען דער רעדאקטאר פון דער אויסגאבע יפה בעתו. אין תשנ״ט האט ער פארמאכט יפה בעתו און אנגעהויבן שרייבן פאר דער בליק.
בערך אין יאר תשס"ה איז ער אריבער צו דער פלאם. שפעטער אין די סוף תש״ס יארן האט ער אנגעהויבן צוריק ארויסצוגעבן אן אייגענע אויסגאבע, אביסל ענליך צו דעם יפה בעתו, מיטן נאמען ״דבר בעטו״, אבער עס איז מער גראפיש און קאליריק, אזוי אז עס איז פיל מער ציענדיג און אינטרעסאנט.
זיין לעבנסשטייגער איז פון דעם ווייסע סלאנימער חסידות וואס איז באזירט אין ירושלים.
דאַטן באדײַט איינסן פון אינפארמאציע וואס מען קען ניצן אין אן אינפארמאציע סיסטעם אדער וואס מען האט צונויפגעקליבן דורך דערפֿארונג אדער אבזערוואציע.
די דאטן אליין האלטן נישט קיין אינפארמאציע אן א קאנטעקסט. למשל די דאטן 10 קען זײַן 10 טעג אדער 10 ביכער אדער 10 מענטשן א.א.וו.
דייוויד דער צווייטער, מלך פון סקאטלאנד
דייוויד דער צווייטער, מלך פון סקאטלאנד (1324 - 1371; ה'פ"ד - ה'קל"א) דער זון פון ראבערט דע ברוס מיט זיין צווייטער ווייב עליזאבעט דע בורג איז געווען דער קעניג פון שאטלאנד זייט דעם 7טן יוני, 1329 (ה'פ"ט) ביז זיין שטארבן.
דייוויד איז געבוירן געווארן אין דעם דאנפערמאלין פאלאץ אין פיף. אינעם יאר 1328 (ה'פ"ח), ווען ער איז געווען 4 יאר אלט, האט ער חתונה געהאט מיט דזשאאן פונעם טורעם די טאכטער פון עדווארד דער צווייטער, דער קעניג פון ענגלאנד, און פון איזאבעלא פון פראנקרייך ווען זי איז געווען 7 יאר אלט.
דייוויד איז געווארן דער קעניג פון סקאטלאנד נאך זיין טאטנס שטארבן (1329), און אין נאוועמבער 1331 (ה'צ"ב) איז ער באקרוינט געווארן צוזאמען מיט זיין ווייב דזשאאן אויף דעם שטיין פון סקאן.
א פארטרעט פון דזשאן לאק
דזשאן לאק (29סטן אויגוסט, 1632 - 28סטן אקטאבער, 1704; ה'שצ"ב - ה'תס"ה) איז געווען אן ענגלישער פילאסאף וואס האט זיך באשעפטיקט איבערהויפט מיט פאליטישע פילאסאפיע. ער איז געווען פון די ערשטע גרינדערס פון ליבעראליזם און פון דער דעמאקראטישער רעזשים.
זיין לערע.
דזשאן האט געהאלטן אז די מענטשליכע נאטור איז ווויל און ניט שעדליך, און די מענטשן האבן רעכטן צו איינפירן זייער שטייגער אין לעבן אן זיין איינגעבויגן צו די אויטאריטעטן (וועלכע זיינען דאן געווען ניט דעמאקראטיש) נאר פארקערט, די אויטאריטעטן דארפן אפהיטן דעם מענטשנס רעכטן. דזשאן האט געהאלטן אז מען דארף צעטיילן די אויטאריטעטן אין דריי: 1. געזעצנגעבער אויטאריטעט 2. אויספירער אויטאריטעט 3. פאראייניקטע אויטאריטעט.
קענסער (אויך ראַק, קאַנסער, קרעפס) (אין דאקטוירישער שפראך: בייזוואוקס) איז אַ קראַנקייט ווען עס פאסירט א ניט־קאָנטראָלירטע צו-וואסקן זיך פֿון קעמערלעך (צעלן) און זיי טוען אדער אַרײַנדרינגען אין דערנעבנדיגע געוועבן אָדער געפירט ווערן צו אַנדערע ערטער אינעם קערפער און דארט זיך צו-וואקסן (מעטאַסטאַסיס, דאס איז ווען די קענסער־קעמערלעך ווערן געפֿירט דורכן בלוט אָדער לימפֿע־סיסטעם, רוב קענסערס וועלן פארמירן א שטיק.
קענסער קען ערשיינען ביי מענטשן פֿון יעדן עלטער, נאָר די ריזיקע גייט ארויף מיטן עלטער ווערן. לויט דער וועלט געזונט ארגאניזאציע, 12.5% פון אלע טויטפאלן אויף דער גארער וועלט.
קענסער, איז די שנעלסטע שטייגנדע קרענק, עס איז געשאצט אז ביזן יאר 2020 וועלן ל"ע זיין 25,000,000 קענסער ליינדנדע גלאבאל, 1.7 מיליאן קראנקע אין אמעריקע אליין פער יאר, און פון זיי וועלן לכאורה שטארבן אריבער זעקס הונדערט טויזנט פערזאנען פער יאר. דעס איז דאך א הימל שפאלטנדע ציפער, עפעס וואס די וועלט קען נישט שטיין גלייכגילטיג, זיך צוקוקן דערצו און צושטימען בלינדערהייט, ווי דער ביטערע מחלה רייסט שטיקער פון די מענטשהייט.
צו מאכן בקיצור דעם שרעקליכן ציפער: איינער פון צוויי מענער, איינע פון דריי פרויען, און איינער פון צען קינדער וועלן הערן דעם שרעקעדיגן ווארט פון א ווייס קיטל'דיגן דאקטאר: "איר האט קענסער", אין משך פון זייער לעבן. דעס איז דער שאצונג פון די 'אמעריקען קענסער סאסייעטי'.
די סארטן.
קענסער איז א קראנקייט וואס ווי אינעם קערפער ער ערשיינט איז ער אן אומקאנטראלירטע פארמערונג פון קעמערלעך דאך אין דער מעדיצינישער שפראך ווערט ער איינגעטיילט אויף אסאך קראנקהייטן געווענליך וועט ער ווערן אנגערופן לויט דעם קעמערל פון וואנען ער האט זיך פארשפרייט.
לויט דעם נאציאנאלן אינסטיטוט פאר קרעפס-פארשונג (ענגליש: "National Cancer Research Institute") אין גרויס-בריטאניע זענען געווען 22% פון קרעפס-פטירות אין גרויס-בריטאניע ביז 2014 וועגן לונגען-קרעפס. 10.3% וועגן געדערעם-קרעפס. 7.7% וועגן ברוסט-קרעפס. 6.5% וועגן פארשטייערדריזן-קרעפס (ענגליש: "prostate cancer", דײַטש: "Vorsteherdrüsenkrebs"). אבער די פינאנצירונגן פאר די פארשונג קעגן די פארשידענע קרעפס-סארטן זענען אונטערשידליך. לונגען-קרעפס-פארשונג איז געווען פינאנצירט מיט 14.16 מיליאנען פונט. געדערעם-קרעפס-פארשונג איז געווען פינאנצירט מיט 25.04 מיליאנען פונט. ברוסט-קרעפס-פארשונג איז געווען פינאנצירט מיט 40.32 מיליאנען פונט. פארשטייערדריזן-קרעפס-פארשונג איז געווען פינאנצירט מיט 22.30 מיליאנען פונט.
די סימפטאמען.
סימפּטאָמען ענדערן זיך לויט דעם אָרט וואס דער געוואוקס געפינט זיך און לויטן טיפּ פונעם צעל, און ווי ווייט דער געוואוקס האָט זיך שוין פֿאַרשפּרייט און ווי ווייט ער איז אריינגעדרינגען אין די ארומיגע ארגאנען און זיי געשעדיגט. אבער טיילמאל וועט זי אינגאנצן נישט ברענגען קיין סימפטאמען אפילו ער איז שוין א גרויסע געפאר פארן קערפער.
דיאגנאז.
די אפטיילונג פון רפואה וואס גיט זיך אפ מיט קענסער ווערט אנגערופן אנקאלאגיע, און ווען א פאמיליע דאקטער וועט פארדאכטן אז א מענטש ליידט פון קענסער וועט ער דעם פאציענט רעקאמענדירן צו זען א אנקאלאג וואס וועט פאר אלעם באטראכטן די סימפטאמען, און אויב איז פאראן אן ערנסטער פארדאכט אויף קענסער וועט ער דאס פעסשטעלן מיטן הילף פון א פּאַטאָלאָג וועט ער וועט ערשטנס נעמען אן אינערלעך בילד פונעם קערפער צי א (CT) אדער א (MRI]). נאכדעם וואס ער באשטעטיגט דורכן בילד אז עס איז טאקע פאראן א אומגעוואונטשענער געוואוקס דארף מען נאכגיין צו וויסן צוויי וויכטיגע פונקטן. די צוויי פונקטן זענען: איינס, צי איז דאס א וואקסנדער קענסער אדער א שטילער קענסער, צוויי, פון וואנעט איז דער מקור פונעם געוואוקס ד.ה. פון וואספארא צעל האט ער זיך צושפרייט. דאס ווערט געטון דורך בודק זיין א צעל פונעם געוואוקס. דער צעל ווערט ארויסגענומען דורך אַ ביאָפּסיע (מוסטער פֿון אַ לעבעדיקן מענטש) אָדער כירורגיע (מוסטער דורך אַן אָפּעראַציע), אויך א בלוט-פראבע וועט ווערן באנוצט אין געוויסע פעלער צו דיאגנאזירן קענסער.
די באהאנדלונג.
דערווייל ווערט קענסער באהאנדלט מערסטנס מיט כעמאָטעראַפּיע ביי גרעסערע געוואוקסן, און ביי קלענערע געוואוקסען באַשטראַלונג־טעראַפּיע און טיילמאל אויך דורך אויסשניידן ביי אלע אויבערדערמאנטע באהאנדלונגען וועט דער פאציענט זיין אונטער א דרקטוירישע אויפזיכט ביז 5 יאר נאך די ענדע פון די באהאנדלונג צוליב מורא עס זי וועט צוריק קומען אבער עס זענען אויך פאראן נאך פארשידענע באהאנדלונגען.
די הצלחה פון דער באהאנדלונג ווענדט זיך אין פארשידענע פאקטארן פון זיי ווי פרי ס'איז דערקענט געווארן אינעם סארט קענסער ד.ה. ווי ווייט דער סארט קענסער צעל טוט צוגיין דורך כעמאטעראפיע, אבער מען דארף אויך שטארק נעמען אין באטראכט דער כלליותדיגער צושטאנד פונעם געזונט פון פאציענט דאס איז צוליב ווייל כעמאטעראפיע האט גאר שטארקע זייטיגע אומגעוואונטשענע ווירקונג און דאס אלץ איז נאר ווען די ארגאנען זענען נישט געשעדיגט געווארן, ווייל אויב זיי זענען שוין געשעדיגט געווארן איז שוין דא א פראגע צי קען מען בכלל לעבן אן דעם ארגאן ווייל עס איז נישט פאראן קיין מעגליכקייט צוריקצושטעלן א געשעדיגטן ארגאן (אויסער דורך אן איבערפלאנצונג, אבער געווענליך ווערט דאס נישט געמאכט אין פאל פון קענסער).
וואָס מער דער פארשריט וואס די וויסנשאַפֿטלעכע פֿאָרשונגען מאכן, אַלץ מער ספּעציפֿיש ווערן די באַהאַנדלונגען לויטן טיפּ קענסער. פֿאַר אַ סך מיני ראַק זײַנען שוין פֿאַראַן רפֿואות וואָס צילעווען ספּעציפֿישע קענסערס.
אומבאַהאַנדלטערהייט קענען קענסערס דערפֿירן צו ערנסטע שאדן אינעם קערפער און אויך צו טויט, כאָטש נישט אין יעדן פֿאַל.
די סיבה.
דאָס ניט־רעגולירטע צעוואַקסן זיך וואָס איז כאַראַקטעריסטיש פֿאַר קענסער ווערט אַרויסגערופֿן דורכן שאָדן צו די־ען־איי, וואָס דערפֿירט צו מוטאַציעס אין גענעס (genes) וואָס קאָדירן די פּראָטעיִנען וואָס קאָנטראָלירן די קעמערלעך־ (צעלן־)צעטיילונג. אַ סך מוטאַציעס קענען זײַן נייטיק צו פֿאַרוואַנדלען אַ נאָרמאַל קעמערל אין אַ בייזוווּקסיק (malignant) קעמערל. די מוטאַציעס קענען אַרויסגערופֿן ווערן דורך כעמיקאַלן אָדער פֿיזישע גורמים וואָס הייסן קאַרצינאָגענען (carcinogens), דורכן אויסגעשטעלט ווערן אויף ראַדיִאָאַקטיווע מאַטעריאַלן, אָדער געוויסע ווירוסן וואָס קענען אַרײַנגעבן זייער די־ען־איי אין מענטשלעכן גענאָם. די מוטאַציעס קענען געשען סתּם, אָדער קענען איבערגעגעבן בירושה דורך מוטאַציעס אין די אייער־ אָדער זרע־די־ען־איי.
אַ סך פֿאָרמעס קענסער זײַנען פֿאַרבונדן מיט סבֿיבֿהדיקע פֿאַקטאָרן ווי למשל טאַבאק־רויך, באַשטראַלונג, אַלקאָהאָל און געוויסע ווירוסן. כאטש טייל פון זיי קען מען אויסמײַדן, איז נישטאָ קיין אופֿן אין גאַנצן צו פֿאַרמײַדן די קראַנקייט, און פֿאָלקסגעזונט־פּראָגראַמען (ווי צ"ב וואַקצינירונג) זײַנען וויכטיק איבער דער וועלט.
צוליב איר גרויזאמע פאלגן ווערט די קרענק אנגערופן אין פאלקס שפראך יענע מחלה אדער יענע מעשה.
נַחֵם איז א נוסח וואס מען זאגט ביים דאווענען תשעה באב ביי מנחה, אין דער ברכה פון "ולירושלים עירך".
עס פארטיגט זיך מיט די ווערטער "בונה ירושלים" און דעריבער האט מען עס געשטעלט ביי די ברכה פון ולירושלים.
די תפלה ווערט דערמאנט אין ירושלמי (מס' ברכות פ"ד) און די ראשונים ברענגען איהר (רי"ף ורא"ש סוף מס' תענית). ר' אחא זאגט תשעה באב דארף מען דארמענען מעין המאורע ומאי ניהו רחם ה' אלהינו עלינו ועל ישראל עמך וכו'. דער נוסח דארט איז אנדערש וואס איז ביי אונז, אונזער נוסח ווערט געברנעגט אין אנדערע ראשונים ווי דער ספר המנהיג הל' תשעה באב ח"ב סי' כ"ו.
אויך אנדערע ראשונים דערמאנען אזעלכע סארט נוסחאות ווי דער רמב"ם, רב עמרם גאון אין זיין סידור, דער מחזור וויטרי, אבודרהם, שבולי הלקט סי' רס"ז.
דער טעם פארוואס מען זאגט נישט נחם ביי דער תפלה פון שחרית נאר ביי די תפלה פון מוסף איז ווייל ביז תפלת מנחה טרייסט מען נישט, עס איז אזוי ווי מען טרייסט נישט א אבל בשעת דער טויטער ליגט פאר איהם "בשעה שמתו מוטל לפניו", אבער ביי דער ענד פונעם טאג לאזט זיך שוין טרייסטן (המנהיג).
דער ביידזשינג אלימפיאדע 2008 סימבאל
בײדזשין זומער־אָלימפיאַדע 2008 איז דער גרעסטער ספארט־פארמעסט פונעם יאר 2008. זי איז געווען די 29סטע זומער אלימפיאדע. די אלימפישע שפילן האבן זיך געעפנט דעם 8טן אויגוסט און עס האט זיך געענדיקט דעם 24סטן אויגוסט. די שפילן זיינען פארגעקומען מערסטנס אין דעם אלימפישן באשטימטן שטח אין ביידזשינג וואס איז אין כינע. אין דער אלימפיאדע האָבן זיך באטײליקט איבער 200 עקספעדיציעס און 10,500 ספארטלערס.
די פייערלעכע עפענונג צערעמאניע האט מען געפראװעט דעם 8טן אינעם 8טן, 8 מינוט נאך אכט מיט 8 סעקונדעס, זייט דער נומער אכט באצייכנט א גוטן מזל איז דער כינעזישער טראדיציע.
דער ספארט־פארמעסט האט ארײַנגערעכנט 302 פארמעסטן (165 פאר מענער, 127 פאר פרױען און 10 געמישט, אין 28 פארשײדענע ספּארט-צװײַגן.
פענסטער פון דעם ITunes פראגראם
iTunes (ארויסגערעדט אײַטונס) איז א מעדיאַ־שפילער קאמפיוטער פראגראם, געשאפן דורך עפל. דער שפילער באדינט צו סארטירן און פארשפילן מוזיק־טעקעס, און צו זיי אריבערפירן צו פארשיידענע דיגיטאלע־מעדיאן פון די פירמעס iPod, iPhone אונד Apple TV. אויך קען מען מיט דעם שפילער אראפלאדירן מוזיק־טעקעס פון דער אינטערנעט פאר געלט, אויף א לעגאלן אויפן. אויך דער שפילער בינדט־צוזאמען אויטאמאטיש צווישן די טעקעס פונעם שפילער און די טעקעס פון דעם קאמפיוטער.
דער בלאט איז א סאטמארער צייטונג אויף יידיש געגרינדעט דורך די אַהרונים.
נאכן נישט ווערן באשריבן אין דער איד, האבן די אהרונים דערקלערט קריג קעגן דער איד און איר אייגענטימער משה גבאי. אין 2000 האבן זיי באשלאסן דעם אליינס צו עפענען א צייטונג און שרייבן די נייעס לויט זייער גייסט און רעספעקט.
מיטן גרינדונג פון ״דער בלאט״ האט זיך שטארק געטוישט די וועלט פון יידישע צייטונגען.
זיי האבן געלייגט א דגוש צו באשרייבן און דעקן אלע שיכטן און קרייזן. זיי האבן אנגעהויבן צו באשרייבן קליינע חסידות'ן און פריוואטע עסקנים אפילו זיי האבן נישט מיט סאטמאר, און דער איד האט נאכגעטאן דאס זעלביגע. אויך האבן זיי אנגעהויבן צו לייגן בילדער און דער איד האט נאכגעטאן אלס קאנקורענץ.
אייגענטום.
דער אייגענטימער פון דער בלאט איז א יונגערמאן אלימלך דייטש, אן איידעם ביים בארימטן זאמלער ר' דוד לייב גרינפעלד און פון די נאנטע מענטשן צום סאטמארער רבי'ן ר' אהרן טייטלבוים שליט"א. דער רעדאקטאר איז שמואל ווידער.
דער בלאט'ס אידעאלאגיע איז ווי מער אינטערעסאנטער אןן ציענד, פארשטייט זיך אז זיי קענען נישט מוותר זיין אויף קנאות, און אז נישט, כאטש צולייגן אביסל טועמיה מיט פעפער, למשל, מציצה בפה האט זיך אסאך מאל געטראפֿן איהר פלאץ אויף די פֿאדערשטע זייטן צולייגט אז ס'האט זיך געדאכט ווי א ערוואקסענער מאגאזין, די געמישטע שווים-באסיין באשריבן בכלומרשט אלץ "עטרת אברהם" און נאך. דראמאטישע פארזעצונגען, טשיקאווע געשיכטעס און ווי מער אויפרייסעריש.
און מיט דעם איז עס אנדערש ווי אלע היינטיגע צייטונגען וואס די נייעס איז נאר א מיטל איינצוהאנדלען שטיצע פאר זייער באס אדער אידעאלאגיע ווען ס'איז נויטיג.
לעצטנס האבן זיי נאכקאפירט דעם "איד" און אויך אנגעהויבן צוטיילן די צייטונג אויף מערערע אפטיילונגען. צוערשט האבן זיי אפגעטיילט די בילדער, דערנאך האט מען געמאכט אן אפטיילונג פון אינטרעסאנטע ארטיקלען מיטן נאמען "דער אוצר". און שפעטער האבן זיי אויך אפגעטיילט אלע ציבורישע נייעסן - פון פארשידענע קהילות און מוסדות - פונעם הויפט בלאט, אונטערן נאמען "ציבור".
אין די זומער וואכן ווען דער עולם איז אין די קעטסקילס, פארמאגן זיי א באזונדערע ביילאגע גערופן "זומער אפטיילונג".
בלאט
באָבאָוו() איז אַ שטעטל אין מערב-גאַליציע, הײַנט פּוילן, ווײַט 18 ק"מ מערב פון גארליץ, און 83 ק"מ דרום־מזרח פון קראָקע.
ביז 2009 איז באָבאָוו געווען אַ דאָרף.
אום תר"ס האָבן געוואוינט 749 אידן אין באָבאָוו.
הר"ר שלמה האַלבערשטאַם איז געווען רב פון באָבאָוו תר"ז - תרס"ה וואו ער האָט געגרינדעט די באַוואוסטע באָבאָווער חסידות. נאָך זײַן פטירה איז זײַן זון הר"ר בנציון האַלבערשטאַם געוואָרן רב און אדמו"ר ביז דער צווייטער וועלט מלחמה ווען ער איז געהרגעט, און די אידישע קהילה אין באָבאָוו איז צעשטערט געווען.
ס'איז נאָך געבליבן אין באָבאָוו אַ שול פון תקל"ח.
אַרוינים זײַנען די חסידים פון רבי אהרן טייטלבוים דער עלצטער זון פון רבי משה טייטלבוים בעל ברך משה פון סאטמאר זצ"ל.
זיי זענען געשוואוירענע אנהענגער פון רבי אהרן טייטלבוים, און שטיצן אים אלס דער אפיציעלער ממשיך דרכו פון סאטמאר אדמו"רות, נאכן טאטן'ס שטארבן. לויט וואס זיי טענה'ן עס איז א "צוואה" איבערגעגעבן בעל פה דורך עטליכע מענטשן ווי ער באפעלט אז מען זאל נישט גלייבן זיינע צוואות בכתב. טראץ דעם וואס זיינע קעגנער באשולדיגן אים מיט א שלעכטקייט אדער טיפשות היסטאריע, ווערט עס דורך זיי שארף אפגעלייקנט.
סיבה.
דער לאיאלער פארברענטע עקשנות איז אויסגעפארעמט געווארן אין פייער פון מחלוקת וואס האט געבוזשעוועט דורכאויס די לעצעט דרייסיג יאר, אפילו בחייו פון ערשטן סאטמאר רבי. וואס מ'האט גערודף'ט רבי משה טייטלבוים אז ער איז נישט גענוג פרום, און אז ער איז זיך משדך מיט א אגודה'סט. פון דארטן איז מען געגאנגען צו פלייש פרשה, צום קאשוי רב'ס כסדר'דיגע קריטיק, און צום סקול דיסטריקט פרשה און אזוי ווייטער צענדליגע קאנטראווערסיעס וואס די חסידים זענען געווען אויסגעטיילט צו בושות און קריטיק צו פארענטפערן און זיך שלאגן פאר די הנהגה.
ווער זענען זיי?
דער טיפישער "ארויני" איז אפשר נארמאל און באשיידן, אבער עס איז זיכער דא א מיעוט וואס זענען פארביסענע שלעגער וואס האבן זיך געשלאגן און דיריגירט אנדערע פאר די פארטיי אינטערעסן די לעצטע 27 יאר און אזא מענטש איז געוויינליך נישט קיין רואיגער, וואולער, אדער סאלידער, אפילו אזוי בלייבן זיי מיט נאמנות צו זייער פלאץ.
די צרות מצד די זאליס, בני יואל וועט קיינמאל נישט פארגעסן ווערן און דאס האלט צוזאמען די ארוינים טראץ אלע שוועריגקייטן.
וויפיל?
אפילו לויט זייערע גרעסטע שונאים, ציילן זיך די ארוינים אין די צענדליגער טויזנטער. טראצדעם וואס משה גבאי האט נישט געלאזט דעם אלטן טאטן רבי משה טייטלבוים קומען צו די חתונות פון ר' אהרן, האבן זיך דארט באטייליגט טויזענטער מענטשן, אריינגערעכנט איבער טויזנט געסט פון דער גאנצער וועלט.
ייד (אויך איד אדער יוד); ביי א פרוי יידענע (אויך אידענע אדער יודענע), איז א מענטש וואס געהערט צום יידישן פאָלק.
דאס יידישע פאלק.
יידן זענען מענטשן וואָס ווערן אַריין געבוירן אין דעם קליינעם אבער גאר וויכטיגן אידישן פאָלק, אָדער זענען זיך מגייר, אָנצונמען דעם אידישן גלויבן, און זענען אויטאַמאַטיש קנעכט וואָס זענען אויסדערוועלט ביים באַשעפער פון דער וועלט אלס זיין הייליג פאלק אידן, און זענען פאַרפליכטעט מיט תורה און אירע תרי"ג מצוות.
איבער 165 מאל ווערט אין דער תורה דערמאנט אז גאט איז דער גאט פון אידן - אין צוגאב צו פילע מאל וואס ער ווערט דערמאנט אלס דער גאט פון יעקב, אדער די גאט פון דיינע עלעטערן.
לויט די פסוקים ערקלערט גאט, אז פון צווישן אלע גרויסע אנטוויקלונגען פון באשעפעניש, זענען אונזער עלטערן דאס מערסטע באליבט, און זייערע קינדער נאך זיי פאר שטענדיק.
לויטן רמב"ם איז דער ענד-ציל פונעם אייבערשטן אז אלע מענטשן זאלן גלייבן אין וויסן פון אים, אין האט אויסגעוועלט דאס אידישע פאלק פאר דעם ציל.
היסטאריע פון יידישן פאלק.
די היסטאריע פון אידישן פאלק ציט זיך שוין פאר איבער דריי און האלב טויזנט יאר, עס איז איינע פון די עלסטע פעלקער וואס עקזיסטירט נאך ביז היינט. איר גרינדונג און היסטאריע איז ברייט באשריבן אין תנ"ך און אין מדרשים. אין קורצן איז עס ווי פאלגנד.
יידן אין גלות.
דאס אידישע פאלק איז געווען אין גלות דורכאויס דער גרעסטער טייל פון איר היסטאריע. זיי זענען שוין געווען אין כמעט יעדן ווינקל פון דער וועלט, און זענען היינט צושפרייט אין פילע לענדער ארום דער גארער וועלט. באלד ביים אנהויב פון דער אידישער היסטאריע, האט גאט געזאגט פאר אברהם אבינו ביי ברית בין הבתרים, "ידע תדע כי גר יהיה זרעך בארץ לא להם". נאכדעם וואס יעקב אבינו האט זיך פרייוויליג אריבערגעצויגן קיין מצרים צו זיין זון יוסף צוליב דער הונגער וואס האט דאן געהערשט, האט זיך אנגעהויבן דער ערשטער גלות אין מצרים וואס האט זיך געצויגן פאר צוויי הונדערט און צען יאר. דאס האט נאכגעפאלגט יארן שפעטער מיטן גלות פון די עשרת השבטים דורך אשור, נאכדעם דער גלות פון יהודה און בנימין אין בבל וואס האט ממשיך געווען ווייטער אונטער די קעניגרייכן פון פרס און מדי, ביזן לעצטן לאנגן גלות דורך די רוימישע אימפעריע וואס האט ממשיך געווען אין צענדליגע לענדער און קעניגרייכן איבער דער וועלט.
גלות פון די עשרת השבטים.
אין יא ג'ר"ה האט סנחריב דער קעניג פון אשור טאטאל איינגענומען די גאנצע טעריטאריע פון מלכות ישראל, פארטריבן די צען שבטים אונטערן נהר גוזן, און געברענגט קיין ארץ ישראל אנטשטאט זיי אנדערע פעלקער וואס ער האט דארט באזעצט. זינט דאן זענען די צען שבטים ווי פארשוואונדן געווארן פון די ארענע, זיי זענען ווי פארלוירן געווארן פון דער מאפע און האבן זיך נישט צוריקגעקערט ביזן היינטיגן טאג. נהר 'גוזן' איז א לשון פון פארגעסן, ווייל גאט האט זיי געשטראפט אז זיי זאלן פארגעסן ווערן פון דער מענטשהייט צוליב דעם וואס זיי האבן פארגעסן פון גאט.
און די לעצטע עטליכע הונדערט יאר זענען אפירגעקומען פארשידענע עדות און פילע טעאריעס איבערן היינטיגן אידענטיטעט און וואוינארט פון די עשרת השבטים. א טייל טעאריעס זענען אויף שבטים פון פארשידענע פארשטופטע פלעצער ווי אפריקע, אויך זענען דא וואס צייכענען אן אויף געוויסע אינדיאנע שבטים אין אמעריקע, אבער די מערהייט פון די עדות זענען קאנצעטרירט ארום פעלקער פון אזיע און ווייטן מזרח, וואס דאס שטימט מיט די פסוקים אז זיי זענען פארטריבן געווארן קיין 'לחלח וחבור'. כאטש אז די מערהייט פון די באטראפענע שבטים גלייבן היינט אין איסלאם, איז נאך פארט דא צו טרעפן ביי זיי פארשידענע אידישע סימנים און מנהגים, ביי געוויסע מער און ביי געוויסע ווייניגער. ווען די פאלאשן פון עטיאפיע האבן אנגעהויבן קומען קיין ארץ ישראל, האט די שאלה איבער זייער ריכטיגע אידענטיטעט באקומען אויך אן הלכה'דיגן כאראקטער, אויב מען קען פאקטיש זיך פארלאזן אויף די אלע באווייזן אז זיי שטאמען טאקע פון די עשרת השבטים אדער זיי דארפן זיך געהעריג מגייר זיין.
יידישע אמונה אין רעליגיע.
די אידישע אמונה און רעליגיע האט זיך אנגעהויבן מיטן גרינדונג פון אידישן פאלק און איז מיט איר מיטגעוואקסן דורכאויס די יארן פון איר אנטוויקלונג. עס האט זיך אנגעפאנגען, ווי עס שטייט אין ספרים, ביי אברהם אבינו, וועלכער האט אליינס איינגעזען און אנערקענט אין איינציגן באשעפער, און אויפגעשאקלט די וועלט באפעלקערונג צו אנערקענען אין גאט וואס האט באשאפן די וועלט נאכדעם וואס די וועלט איז געווען פארקראכן אין עבודה זרה זייט די צייטן פון דור הפלגה. עס זענען דא וואס זאגן אז ער האט אפילו געהיטן די תורה אזויווי עס איז שפעטער געגעבן געווארן פאר זיינע אייניקלעך. די אמונה האט אברהם אבינו איבערגעגעבן ווייטער פאר זיינע קינדער און איינקלעך - 'כי ידעתיו למען אשר יצוה את בניו ואת ביתו אחריו' (בראשית י"ח, י"ט).
כאטש אז דער אידישע רעליגיע האט זיך שוין אנגעהויבן צו אנטוויקלן ביי די אבות און טייל מצוות איז שוין דאן געגעבן געווארן פון באשעפער, ווי ברית מילה דורך אברהם אבינו, דער פארבאט צו עסן גיד הנשה דורך יעקב אבינו און נאך פארשידענע מצוות ווי שבת למשל, וואס די אידן האבן געהיטן נאך איידער מתן תורה, איז אבער דער אידישע רעליגיע מיט אלע אירע געבאטן און איינצעלהייטן געגעבן געווארן פאר די אידן ביי מתן תורה דורך משה רבינו נאכדעם וואס די אידן זענען ארויס פון מצרים. דאן, ביים זאגן 'נעשה ונשמע', אזויווי עס שטייט אין דער תורה, האט דאס אידישע פאלק פאקטיש אנגענומען די תורה און מצוות און זיך פולקאם פארבינדן דערמיט עס שטרענג אפצוהיטן און לערנען.
דער מעמד ביים הר סיני.
עס שטייט אין דער תורה - וואס איז איבערגעגעבן געווארן פון טאטע צו זון, און פון זיידן צום אייניקל - אז צוויי חדשים נאכדעם וואס די אידן זענען ארויס פון מצרים, זענען איבער זעקס הונדערט טויזנט אידן (נישט אריינגערעכנט פרויען אין קינדער) געשטאנען ביים בארג סיני, און משה רבינו איז געשטאנען אויפן בארג צווישן פייער, און האבן געהערט און געזען זייער א הויכע קול פון באשעפער וואס האט זיי געזאגט די ווערטער פון די ערשטע צוויי דברות פון די עשרת הדברות - 'אנכי ה' אלקיך' און 'לא יהיה לך אלקים אחרים', נאכדעם האט משה פון צווישן די פייער איבערגעזאגט די ווייטערע אכט באפעלן פון די עשרת הדברות וואס ער האט געהערט פון באשעפער. דאן האט משה רבינו אויך באקומען די גאנצע תורה, שבכתב און שבעל פה, מיט אלע אוממצאלליגע פרטים און פרטי פרטים דערין, און דערנאך איבערגעגעבן פארן פאלק וועלכע האבן דאס ווייטער איבערגעגעבן פון דור צו דור, ווען דורכאויס די יארן האט מען דאס אנגעהויבן אראפשרייבן מער און מער, און היינט צוטאגס איז שוין דא אן אוצר פון צענדליגע טויזנטער אידישע ספרים איבער אלע נושאים אין אידישקייט.
יארן שפעטער האבן אנדערע פעלקער אויך אנגעהויבן צו גלייבן אז דער באשעפער האט זיך באוויזן אויפן בארג סיני צום אידישן פאלק, (ווי למשל די רוימער און די פעלקער פון אייראפע וועלכע האבן אנגענומען דעם קריסטליכן גלויבן, אויך די אראבער און פעלקער פון די מיטל מזרח און א טייל פון אזיע און אפריקע). היינט צוטאגס גלייבן בערך דריי און א האלב ביליאן מענטשן (60-55% פון וועלט באפעלקערונג) אז דער באשעפער האט זיך באוויזן ביים בארג סיני און געגעבן די תורה פארן אידישן פאלק, און אז משה איז געווען א נביא פון גאט.
דער מהות פון א איד.
דער אידישע רעליגיע, די תורה און מצוות, איז לויט דער אידישע הלכה אריינגעבונדן אין דער מהות פון אידישן פאלק, און איינער וואס ווערט געבוירן ביי א אידישע מאמע איז א איד און איז אוטאמאטיש פארבינדן צו דער תורה, נישט קיין חילוק זיינע טעטיגקייטן און וואס ער טראכט און אין וואס ער גלייבט, וועט ער שטענדיג פארבלייבן א איד פארקניפט צו דער תורה. אזוי אויך איינער וואס איז זיך מגייר, ווערט סיי א טייל פון אידישן פאלק און סיי פארבונדן צו דער אידישער רעליגיע און הלכה, און ער וועט דאס מער קיינמאל נישט קענען אויפגעבן. לויט די אידישע הלכה, אויב איינער איז זיך מגייר אנצונעמען דעם אידישן גלויבן, ווערט ער אויך א פאקטישער איד און א טייל פון אידישן פאלק, און עס נישט מעגליך זיך צו מגייר זיין (לויט'ן הלכה) כדי צו ווערן א איד, אן אנצונעמען אויף זיך פולקאמערהייט דעם עול תורה.
טאקע דערפאר, איז דער עצם עקזיסטענץ פון אידישן פאלק, אנדערש ווי אלע אנדערע פעלקער, שארף אין קעגנזאץ צו סיי וועלכע געדאנק פון ראסיזם און דאס גלייכן. ווייל אין צייט וואס אין באציאונג צו אנדערע פעלקער, איז דער ארגינאלע באדייט פון א פאלק, פשוט פאקטיש א גרופע מענטשן וועלכע האבן דעם זעלבן אפשטאם און עס איז בלויז ממשיך דורך געבורט, איז אבער אנדערש דאס אידישע פאלק וועלכע טוט נישט אויסשליסן אזעלכע וואס זענען נישט דירעקט געבוירן אידיש, וויבאלד איר עצם מהות איז איר אמונה און רעליגיע, דערפאר טאמער סיי ווער איז זיך ריכטיג מגייר אנצונעמען דעם אידישן גלויבן, ווערט ער אויך ממש א טייל פון אידישן פאלק. און פון א אידישן שטאנדפונקט, ווערט ער באטראכט ווי נאכאמאל פון פריש געבוירן, דענסמאל אין אידישן פאלק אריין, אזש מען באציהט זיך צו אים ווי צו א ריכטיגער אייניקל פון אברהם אבינו.
אויבערנאטירליכע קראפט.
דער מהות פון א איד, ווי עס ווערט ערקלערט אין פארשידענע מקורות, איז אז ער שלאגט זיך כסדר מיטן אויסערליכן נאטור פון דעם אלוועלטליכן באשאפונג וואס טוט פארדעקן דער פאקט אז גאט האט איר באשאפן און אז גאט איז דער נאכאנאנדער איינציגער און אויסשליסליכער בעל-הבית אויף דער וועלט. פון א אידישן שטאנדפונקט, האט גאט אויסדערוועלט דעם אידישן פאלק אז זיי זאלן צוברענגען די גאנצע וועלט צו א מצב וואס לאזט נישט איבער א ספק פאר קיין שום באשעפעניש, אז דער באשעפער פון דער וועלט פירט דער וועלט לויט זיין ווילן און ער איז נישט אפהענגיק אין די נאטורליכע געזעצן וואס ער האט באשאפן. אין א געוויסן זין האט דער באשעפער צוגעטיילט פארן איד א טייל פון זיך אליין, דאס הייסט א געטליכער קראפט פון באשעפער וואס איז העכער און שטארקער פון נאטור (א יודישע נשמה - חלק אלוקי ממעל). דערפאר האט גאט געגעבן פאר די אידן די תורה און מצוות (וועלכע ווערן אויך גערעכנט ווי א טייל פון באשעפער אליין וויבאלד עס טוט ארויסברענגען גאט'ס ווילן אויף אונזער וועלט), אז די אידן זאלן דאס היטן און זיך באשעפטיגן דערמיט מיט א געטרייהייט און איבערגעגעבענהייט. און דורכדעם וועט דערגרייכט ווערן דער ציהל, סיי ביי דער איד וואס טוט זיך באשעפטיגן דערמיט און סיי טוט דאס באאיינפלוסן דער גאנצער באשעפעניש, אז עס זאל אנערקענט ווערן אז דער באשעפער געוועלטיגט איבער דער נאטור.
די תנ"ך איז פיל מיט אומצאלליגע איבערנאטורליכע געשעענישן וואס איז געשען מיטן אידישן פאלק, צווישן אנדערע אויך אזעלכע געשעענישן וואס איז געהערט און געזעהן געווארן אלוועלטליך אדער אין ריזיגע טיילן פונעם וועלטליכן באפעלקערונג, ווי צום ביישפיל, קריעת ים סוף און מתן תורה. דער רמב"ן שרייבט אז דער ציהל פון אזעלכע איבערנאטירליכע געשעענישן איז צו פארשטארקערן דער אמונה אין איינציגן באשעפער אז ער געוועלטיגט איבער דער נאטור אן קיין גרעניץ.
אזוי אויך טרעפט מען אין תנ"ך פילע איבערנאטירליכע פאסירונגען ביי מענטשן פין אידישען פאלק וועלכע האבן געדינט גאט מיט א געטרייהייט, און אויך אז זיי האבן פאראויסגעזאגט גרויסע זאכן וואס וועלן געשען (נבואה איז געווען שייך אויך ביי נישט-אידן, אבער ביי אידן טרעפט מען דאס אפילו אן קיין נבואה, ווי צום ביישפיל, ביי דניאל). אנגעהויבען פון די אבות, אברהם, יצחק און יעקב, און ווייטער מיט די אידן וואס זענען ארויס פון מצרים מיט משה-רבינו, און די וואס זענען אריין אין ארץ-ישראל און ווייטער אראפ. שפעטער אויך אין די גמרא און אין מדרש און אזוי אויך אין זוהר זעט מען פארשידענע איבערנאטורליכע זאכן וואס האט פאסירט ביי גאט-פארכטיגע אידן. דאס ווייזט אויף די אויבערנאטירליך קראפט וואס דער באשעפער האט געגעבן פאר אידן וואס טוען זיך באשעפטיגן מיט תורה און מצוות כדי צו דערגרייכן דעם אויבנדערמאנטען ציהל.
פארשידענע איבערנאטורליכע געשעענישן האבן זיך אפגעשפילט אויך ווייטער אין די שפעטערע דורות ביי צדיקים און גרויסע לייט, ווי עס ווערט באשריבן אין פילע ספרים. און ווי עס ווערט איבערגעגעבן דורך אן א שיעור עדות וועלכע געדענקען עס אדער האבן עס געהערט פון אזעלכע וואס געדענקען, נאך ממש ביז אריין אין אונזער דור.
דער פאקט אז גאר אסאך מענטשן - פון אנדערע פעלקער - גלייבן אין מתן תורה, איז א אומגעווענליכע זאך. דאס ווייזט אויף די איבערנאטורליכקייט און העכערקייט פון די תורה און פון אידישען פאלק, אשר בחר בנו מכל העמים ונתן לנו את תורתו.
אויך ערקעלערט מען מיט דעם, אז דאס איז די סיבה אז דאס אידישע פאלק האלט זיך אין גלות אזוי לאנג, אפילו זיי זענען צושפרייט צווישן פילע פעלקער אין אזויפיל לענדער אין דער גאנצער וועלט און זיי האבן זיך שוין אנגעליטן אזויפיל צרות און אן א שיעור גזירות רעות און שרעקליכע פארפאלגונגען דורכאויס די יארן. ווייל אזוי לאנג ווי זיי האלטן זיך אן מיט תורה און מצוות, טוט דער איבערנאטורליכע קראפט זייערע זיך שטארקן איבער די נאטורליכע תוצאות פון אזא שרעקליכען גלות.
אין משך פון די יארן זענען אידן געטאנצן אין פייער און אין וואסער על קידוש ה', נישט אויפצוגעבן זייער אידישן גלויבן. מען האט עס געזען אפילו ביי אידן וואס האבן נישט אפגעהיטן די תורה, אבער ווען מען האט זיי געצווינגען צי לייקענען אין דער תורה האבן זיי זיך ענדערש געלאזט מען זאל זיי פייניגן און הרגענען. אין ספרים ווערט ארויסגעברעגט אז דאס איז נאך א באווייז אז א איד האט אין זיך א חלק פון באשעפער אליינס ('אידישע נשמה') וואס אויף דעם בויעט זיך זיין גאנצער עקזיסטענץ. און אפילו עס דערקענט זיך נישט אן אין עם אין געווענליכע אוממשטענדן, אבער ווען עס קומט צו א מצב וואס דעגרונטעוועט צו זיין פינטל, דאס הייסט ביי א מצב פון מסירת נפש, דאן לאזט עס עם נישט לייקענען אין באשעפער און אין דער תורה.
אויך איז מערקווירדיג, אז אפילו ביי אידן וואס היטן נישט די תורה זעט מען אז זיי האבן אין זיך עפעס וואס ציהט צו גרויסקייט און העכערקייט. ווי למשל אז 25% פין די וועלט ערפינדונגען איז דורך אידן; און אויך אז זיי זענען אין הויכע פאזיציעס ביי רעגירונגען. און לויט ווי טייל זאגן איז דאס ווייל ער האט אין זיך א העכערן קראפט, און אנשטאט עס צו נוצן אין תורה און מצוות, נוצט ער עס אויף ערדישע זאכן.
נאמען איד.
אידן ווערן אנגערופן מיט אסאך נעמען, סיי אין דער תורה און סיי היסטאריש. די פאלגענדע איז א טיילווייזע ליסטע.
די יידן היינט זיינען צעשפרייט אין די גארער וועלט, ווען א דריטל פון זיי זיינען אין מדינת ישראל, א דריטל אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, און א דריטל צעשפרייט אין אייראפע. זעט א פונקטליכע טאוועלע אין אידישע באפעלקערונג.
עטנישע צוטיילונגען.
דורכאויס די לאנגע גלות יארן איז די אידישע באפעלקערונג געווען סטאנציאנירט אין פילע פארשידענארטיגע טיילן פון דער וועלט, און דערפאר איז זי עטניש צוטיילט געווארן אין אסאך באזונדערע עטנישע גרופעס. הויפטזעכליך זענען די אידן צוטיילט אויף דריי הויפט גרופעס, אשכנזים, ספרדים, און עדות המזרח.
שטרעמונגען.
דורכאויס דער אידישע היסטאריע האבן זיך אנטוויקלט גאר אסאך רעליגיעזע, אידיאלישע, און פאליטישע שטרעמונגען. א טייל זענען מיט דער צייט אונטערגעגאנגען, א טייל זענען גאר פארוואנדלט געווארן אויף באזונדערע רעליגיעס, און א טייל זענען מיט דער צייט צושפלינטערט געווארן אויף נאך באוועגונגען און אידיאלאגיעס.
יעקב בן זבדי - מאלעריי פון רעמבראנדו
יעקב בן זבדי (געשטארבן אינעם יאר 44 צום קריסטלעכן צייט רעכנונג), באקאנט ווי דער הייליקער יעקב, איז געווען פון די ערשטע תלמידים פון יאשקע. ער איז געווען א זון פון זבדי מיט שלומית און דער ברודער פון יוחנן דער שליח. מען רופט אים יעקב דער גרויסער כדי מען זאל אונטערשיידן צווישן אים מיט דער שליח יעקב בן חלפי וואס מען רופט "יעקב דער קליינער". ער איז געווען דער פירער פון די קריסטן אין ירושלים.
אין דעם נייעם טעסטאמענט איז באשריבן אז יעקב מיט זיין ברודער יוחנן זיינען געוועזן מיט זייער טאטן אויפן ברעג ים ווען יאשקע האט זיי גערופן צו ווערן זיין תלמיד.
שיק אים א גריס פון מיר פערזענליך.
הרב מאיר טודרוס זילבער איז דער רב פון קהל תורת משה יאוואזשנא. ער איז א זון פון דעם ריזן תלמיד חכם רבי רפאל זילבער דער פריימאנער רב, וואס דער מהרש"ג האט זיך אויסגעדריקט אויף אים, אז "ער וואלט געפאסט צו לערנען ביים חת"ם סופר אין ישיבה". ער איז א איידעם ביי הרב יצחק זאב מאיער דער מחבר פון די ספרים מהרש"א הארוך, און דער ראש ישיבה פון נייטרא ישיבה.
הרב טודרוס זילבער איז א תלמיד פון דעם סאטמארער רבי יואל טייטלבוים, און איז א באקאנטער פיגור ביים חרדי'שן ציבור בכלל, און ביי חסידים בפרט, ער איז א בעל דרשן נפלא און זאגט וואונדערליכע דרשות, און איז מעורר מענטשן צו דינען גאט ברוך הוא, און זיך פירן ווי עס דארף צו זיין.
ער זעלבסט האט יארן געהאט א ישיבה אונטערן נאמען תורת משה ד'פריימאן, ער האט א בית המדרש אויף ספענסער גאס. און זיין שוהל רעכנט זיך אלס איינער פון די גרעסטע בתי מדרשים אין וויליאמסבורג וואו ער האלט דארט דרשות, עס זאמלען זיך צוזאם ביי אים א גרויסער ציבור וואס האבן ליב אים אויסצוהערן מיט א געוואלדיגן דארשט.
ימים נוראים און ימים טובים האט ער איבער 600 מתפללים, עס קומען צופארן צו אים אויף יעדן יו"ט א סאך פון זיינע חסידים פון אלע חרד'ישע שטעט און פון אויסלאנד.
ער איז אנגענומען ביי אלע קרייזן און הויפטזעכלעך אין סאטמאר.
ער איז פון די גאר שטארק שטיצער פון די סאטמארע רבי פון וויליאמסבורג
ער האט אויכעט געשריבן א סעריע פון ספרים "מטר השמים" על התורה.
בני יואל זענען סאטמארער חסידים, וואס וואוינען בעיקר אין קרית יואל,טייל פון זיי די שטוב מענטשן און משמשים בקודש פון ר' יואל מסאטמאר, וואס נאך דער פטירה פון ערשטן סאטמארער רבי'ן רבי יואל טייטלבוים, האבן זיי נישט געוואלט זיך אונטערווארפן זיין נאכפאלגער דער ברך משה זי"ע. היינט צוטאגס אנערקענען רוב פון זיי יא דעם רבי'ן ר' זלמן לייב טייטלבוים אלס סאטמארער רבי.
כאטש זיי זענען פון דעם ערשטן מינוט פון דער פטירה פון רבי יואל טייטלבוים נישט געווען קיין חסידים פון דעם נייעם ממלא מקום, האבן זיי זיך אייגענטליך נישט זיך געטיילט פון סאטמאר, אסאך פון די בני יואל זענען יא נאכגעגאנגען נאך דעם נייעם ממלא מקום, אבער זיי האבן נישט געהאלטן אז ער איז ראוי צו זיין ממלא מקום, נאר ווען זיי האבן געשפירט אז מען צווינגט זיי צו זיין חסידים פונעם ברך משה און פון זיין זון רבי אהרן טייטלבוים, דאן האבן זיי זיך געטיילט.
די בני יואל טענה'ן אז געשען איז עס ווען עס איז געקומען צו א מצב אין קרית יואל אז ווער עס איז א סאטמארער חסיד מוז זיין א חסיד פונעם ברך משה, אדער האט ער א ברירה אוועק צו ציען פון קרית יואל, דאס הייסט כאטש עס זענען געווען קעגענערס אין סאטמארער קהילה אין אנדערע שטעט נישט בלויז אין קרית יואל, אבער איבעראל איז אזוי געווען אז ווער עס איז נישט געווען צופרידן האט געהאט א ברירה אוועק צו גיין פון דעם בית המדרש פון סאטמאר און ווערן א צווייטער חסיד, אבער אין קרית יואל, ספעציעל נאך דעם וואס דער ברך משה האט פארשטארקערט די הנהגה אין קרית יואל און געמאכט זיין זיהן רבי אהרן פאר רב אין שטאט, האט מען נישט געקענט גיין ערגץ אנדערש, די צענטראלע קהילת אין קרית יואל האט נישט געלאזט עפענען קיין בתי מדרשים, און נישט קיין תלמידי תורות, און נישט קיין ישיבות, יעדער איינוואונער פון קרית יואל האט געמזוט דאווענען אין א בית המדרדש וואס איז אונטער די צענטראלע קהילה געפירט דורך'ן ברך משה, ער האט געמוזט שיקן זיינע קינדער אין די צענטראלע תלמוד תורה וואו דער ברך משה מיט זיין זיין זיהן רבי אהרן האבן געהאט די פולשטענדיגע הנהגה, און מען האט דארט געלערנט אז דער ברך משה און זיין זיהן זענען די ריכטיגע פארטרעטערס פון רבי יואל טייטלבוים, אט דאס האבן א טייל איינוואונערס נישט געוואלט אננעמען, זיי האבן געוואלט דאווענען און שיקן די קינדער אין א פלאץ וואו נישט די ברך משה און זיין זוהן רבי אהרן טייֿטלבוים זענען די ווארט זאגער פאר די חינוך פון זייערע קינדער.
פון די אנדערע זייט טענה'ן די חסידים פון ברך משה אז למעשה איז די סאטמארער שטעטל געגרינדעט געווארן דורך'ן סאטמאר רב ר' יואל על דעת זה אז עס זאל געפירט ווערן פון איין קהלה און איין רב, און אלע איינוואוינער זאל זיין סרים למשמעותו, וואס דאס פונקטליך איז דאך געווען די ציל פונעם אלטן סאטמארער רבי, וואס ער איז פאקטיש געוועזן דער ערשטער מרא דאתרא, זיין ציל איז געווען זיך צו אוועק ציען פון א גרויסע שטאט וואו ס'איז דא א געמישעכטס פון כל ערליי קהלות שונות ומשונות, און איש כל הישר בעניו יעשה, נאר ענדערש האבן אן אייגן קאנטראלירטע שטעטל, אזא גאטונג ווי אלע ערליכע שטעטליך אונדערהיים אין אייראפע, ווי איין רב איז געווען דער מרא דאתרא און מנהיג רוחני פון די גאנצע שטאט, און אויך ווי מען זעהט די געציילטע חסידישע שטעטליך אין ניו יארק און קאנאדא, ווי למשל סקווירא, טאהש, קאשוי, וכדומה, איז דארט קיינעם בייגאפאלן צו טענה'ן הלמאי איך קען נישט עפענען א שפלינטער קהלה און טאהש, וכדומה, ווייל עס איז זעלבסטפארשטענדליך אז ווי נאר עס עפענט זיך א שפלינטער קהלה אין די שטעטל, איז דער גאנצער רעיון פון א שטעטל וואס דער אלטער רבי האט געשטרעבט איז אינגענצליך בטול, ווייל עס איז ווייטער איש כל הישר בענין יעשה, ומה הועילו חכמים בתקנתם. דעריבער האט די קהלה פירער פון קרית יואל געהאלטן אז די מרידה פון בני יואל איז געווען א בחינה פון הגם לכבוש את המלכה עמי בבית, און א דירעקטע הירוס קעגן איינע פון די וויכטיקסטע אויפטוען פון דער אלטער רבי וואס ער האט געגרינדעט דאס שטעטל בשארית כוחותיו.
די בני יואל זאגן אז עס איז נישט ריכטיג, נאר די שיטה פון סאטמאר איז אייביג געווען אויב ביסטו אפגעהיטן פון ציונות און גייסט אין גאנג פון וואס סאטמאר האט געלערנט און מברר געווען לויט די הלכה [כשרות, צניעות, מנהגים], דאן מעג יא זיין כלערעליי קהילות שונות ומשונות, א ראי' דערצו איז די שטאט סאטמאר אין אייראפע, ווי רבינו יואל איז זיכער געווען דער פולטשענדיגער בעל הבית, דאך איז דארט געווען בתי מדרשים פון אלע ערליי חסידים ווי ווישניץ, קיוויאשד, ר' חיים'על בן ר' שלום אליעזר און נאך. אזוי איז געווען שטעטלעך אינדערהיים אין אייראפע וואו עס האט עקסזיסטירט אלע ערליי בתי מדרשים, אין די גרויסע שטעט, איז געווען אסאך ישיבות, יעדער תלמיד חכם און ראש ישיבה האט געקענט זיך אויפמאכן א ישיבה און תלמיד תורה, ווי עס ווערט אזוי גע'פסק'נט אין שולחן ערוך הל' תלמוד תורה (יור"ד סי' רמ"ה). דערמיט וואס עס איז דא נאך א תלמוד תורה און נאך א ישיבה אין קרית יואל ווערט דערמיט נאך נישט בטל דער גאנצער רעיון פון רבינ'ס שטעטל. און דעריבער האט טאקע נישט בני יואל געמאכט קיין "שפלינטער קהלה" אין דעם שטעטל, נאך געמאכט בתי מדרשים און ישיבות, ביז מען האט זיי צוגענומען זייערע חזקות אין דער אלטער קהילה, און זיי גע'אסר'ט דריסות הרגל האבן זיי נישט געהאט קיין ברירה און זיך געמוזט מאכן א אייגענע קהילה.
דער חילוק צווישן קרית יואל אין סקווירא-טאהש-קאשוי, און אזוי אנדערע שטעטליך, איז ווייל אין קרית יואל קויפט יעדער אפ זיין שטיקל ערד און זיין הויז, עס געהער אויסדריקליך פארן קויפער, ליגאל און תורה'דיג איז עס זיינס, דעריבער האט ער רעכטן לויטן שולחן ערוך און לויט די דינא דמלכותא פון די לאקאלע גאווערמענט, בשעת ער קויפט אפ זיין הויז איז ער זיך גארנישט מחייב פאר די קהילה, קיינער פארלאנגט נישט ער זאל ווערן א חסיד פון ר' אהרן צו פון ברך משה, וועגן דעם אויך דער דינא דמלכותא און דער דין אין שו"ע זאגט אז ער מעג אויפמאכן א ישיבה, מעג ער דערנאך מאכן א ישיבה, ווייל ער איז זיך מחייב נאר פארן שולחן ערוך, אנדערש ווי אין די אנדערע פלעצער בשעת מען קויפט א הויז, איז מען זיך מחייב פאר די קהילה זאכן וואס די קהילה פארלאנגט.
די חסידים פון ר' אהרן טענה'ען אז עס לגמרי נישט דומה לנידן דידן, איינס, ווייל די שטאט סאטמאר אין אייראפע איז געווען אינגאנצן א אנדערער מציאות ווי דער שטעטל קרית יואל. סאטמאר איז פון אסאך יארן בעפאר געווען א אלטע היסטארישע גרויסער אידישער שטאט, מיט כל מיני סארט אידן, דער רבי איז נישט געווען דער מייסד פון די שטאט, עס האט קיינעם עולה על הדעת געווען אז דער רבי גייט דא ארויפצווינגען זיינע מנהגים ומסורות אויף אזא געמישטע שטאט, אפי' דער רבי זעלבסט האט געהאט א אייגן חסידיש ביהמ"ד בנוסף צו די מער אשכנזישע שטאטישע שול, דער מרא דאתרא פאזיציע איז געווען אזא סארט ווי למשל דער אנטווערפענער שטאטס רב אדער לאנדענער שטאטס רב. ווידער קרית יואל האט דאך דער רבי זעלבסט מייסד געווען די שטעטל בארץ לא זרועה ער האט אנגעהויבן א נייע אידישער ישוב ווי עס איז געווען גארנישט, על דעת דעם אז ער מיט זיין קהלה זאל ע"פ תורה זיין דער פולקאמער און אויסשליסליכער בעה"ב, ממילא איז קרית יואל מער דומה צו די קלענערע שטעטליך אינדערהיים ווי עס איז בלויז געווען איין קהלה איין רב איין דיין איין שוחט איין ת"ת, אזא גאטונג ווי ארשעווע אדער קראלי. צווייטענס, אפי' אין סאטמאר זענען די אנדערע קהלות נישט געווען קיין אפענע אפאזיציע פון דעם מרא דאתרא, זיי האבן זיך פארט משכנע געווען צים מרא דאתרא, זיי האבן נאר געוואלט האבן א בית המדרש צו ישיבה לויט זייער מסורה אין געשמאק, אזא גאטונג ווי ס'דא פארשידענע קהלות אין לאנדאן אדער אנטווערפן, משא"כ בני יואל איז נוסד על דעת זה זיך צו פורק עול זיין און שרייען איני מכיר אויף אזא מין רעיון ווי א מרא דאתרא אין קרית יואל, כדי נישט צו האבן קיין שום שעובד צום די קהלה און דער רב, ווי זיי האלטן עס אין איין זאגן, ממילא בכגון דא, איז דאך זיכער אז דאס איז בניגוד וואס דער מייסד דער רבי'ס מטרה איז געווען, ווייל אויב ס'הותרה הרצועה קען מען דאך שוין צוריקגיין קיין ברוקלין.
דעקעגן ענטפערן די חברי בני יואל אז די אלע זאכן זענען נישט ריכטיג ווייל אויב מען קוקט אריין אין די בריוו און די טענות וואס די חברי בני יואל האבן געשרבין בשעתו בשעת זיין האבן זיך געגרינדט, זיי האבן געשריבן בראשורן, בריוו צו די דיינים [ר' ישראל חיים מנשה, ר' געציל, און ר' משה מנחם טירנויער און נאך] וועסטו זעהן. לגבי דעם וואס מען טענה'ט אז עס איז קיינעם עולה געווען על הדעת אז דער רבי גייט זיין דער אוסשליסליכער בעה"ב אין סאטמאר איז נישט ריכטיג, ווייל דער רבי איז טאקע יא געווען דער אויסשליסליכער בית הבית אין שטאט סאטאמר, נאר עס האט איהם נישט געבאדערט אז עס עסקזיסטירט נאך א אנדערע קהילה אין סאטמאר. און דערפאר טאקע האט ער געהאט א אייגן חסידיש ביהמ"ד וואס איז געווען אנדערש ווי די גאנצע שטאט.
1) נישט צו דאווענען אין דער גרויסער שול, וואו רבי אהרן איז רב [אזוי ווי אין אסאך אידישע קהילות איז דא עטליכע בתי מדרשים נישט נאר "איין גרויסע" שוהל וואו אלץ ווערט קאנטראלירט],
2) נישט שיקן זייערע קינדער אונטער דער ת"ת פון רבי אהרן [נישט ווייל מען האט געוואלט זיין מחוצפים צו ר' אהרן, נאר ווייל מען האט נישט געוואלט אז ר' אהרן מיט זיינע חסידים זאלן מאכן פון זייערע קינדער "סאטמארער חסידים פונעם ברך משה" זיי ווילן נישט זיין קיין חסידים פונעם ברך משה און פון ר' אהרן], נישט מער.
זייער כוונה איז נישט געווען צו זיין קיין מחוצפים און פורק עול זיין פונעם מרא דאתרא, פארקערט גאר זיי זענען גרייט געווען אלעס צו פאלגן, נאר מען זאל זיין לאזן דאווענען ווי זיי ווילן, און מען זאל זיי לאזן שיקרן די קינדער אין זייער חדר, זיין האבן געשריבן קלאהרע בריוו פאר יעדן, מיט וועלן פאלגן אלעס, נאר מיר ווילן נישט זיין קיין "חסידים" פון ר' אהרן ט"ב, וואס דאס איז מותר עפ"י תורה און עס איז א נארמאלע זאך אז אז מענטש איז זיך נישט מחויב צו לאזן צווינגען א חסיד זיין פון א רבי וואס ער גלייכט נישט, אבער וויבאלד דער ברך משה אט נישט מסכים געווען נאר געפייניגט די חברי בני יואל, איז ארויס געקומען אז דאס גאנצע שטעטל האט זיך צוטיילט אויף צוויי אדער אויף דריי.
אייגענע מוסדות.
למעשה אום ט"ו בשבט ה'תשמ"ט האבן זיי געעפנט אייגענע מוסדות אין קרית יואל מיטן נאמען "בני יואל" וואס האט ארויסגרופן א גרויס שטורעם אין דער סאטמארער וועלט, און א קייט פון נאכאנאנדיגע שלעגערייען און דראמאטישע קאנפליקטן, וואס איז באריכטעט געווארן איבער דער סאטמארער וועלט, און אין די לאקאלע פרעסע נאכאנאנד איבער די געשלעגן וואס זענען געווען אין געריכטס און אויף נאציאנאלער טעלעוויזיע.
תלמוד תורה.
"בני יואל" האט זיך אויפגעמאכט מיט א חדר פון זעקס קינדער, פילע האבן שפעקולירט אז דאס גייט נישט האבן קיין קיום און עס וועט זיך שפארן, ווארשיינליך צוליב די שטארק געוואגטע אימביציע זיך צו ארויסשטעלן קעגן די גאנצע מאשין פון די עטעבילירטע סאטמארער קהילה, אבער למעשה איז דאך נישט יד ישראל תקופה, און די פירער האט מיט עקשנות, און לעגאלע מאנעווערס דורכגעשוויצט אלע שטרויכלונגען מצד די צענטראלע קהלה, און די מוסדות בני יואל האט היינט איבער צוויי טויזענט קינדער, א שטאב פון 150 איינגעשטעלטע מחנכים און מחכנות.
אלס א רעזולטאט, געפינען זיך היינט צו טאג בתי מדרשים אין קרית יואל וואס טוען נישט אנערקענען אין דער הנהגה פון דער צענטראלער קהילה און איר שטאטס רב. א גרויסער טייל פון די בתי מדרשים, זענען בעצם אלע בני יואל שולן ווייל היות בני יואל האט נישט קיין אייגענע בתי מדרשים מיטן נאמען "בית המדרש קהל בני יואל", האבן זיי ענדערש קליינע בתי מדרשים ציזייט אין קרית יואל אונטער פארשידענע נעמען, צום ביישפיל, בית אלטא פייגא, חרדים, בית קויפמאן, שארמאש, טשאטה, באדאישל, דאס זענען אלע סיי די מתפללים און סיי די רבנים מיטגלידער און מנהיגים פון בני יואל.
אין די צייטונגען וואס געהערן פאר רבי אהרן ווי "דער בלאט", "דער בולעטין" און "דער זשורנאל", ווערט נישט דערמאנט קיין איינע פון די אויבענדערמאנטע קהילות, און אויך נישט די נייעס וואס דארט קומט פאר, עס קען זיך דוכטן אז עס עקזיסטירט נישט אין קרית יואל נאר די קהילה פונעם ברך משה און פון רבי אהרן, ווען אין אמת'ן איז דארט דא טויזענטער משפחות, ביי די וואלן וואס עס קומט פאר אין קרית יואל זענען די שטימען צוטיילט אויף צוויי. ארום 30 פראצענט וויילט פאר ר' אהרן און זיין פארטיי, די איבריגע 40 - 60 פאר דעם צד שכנגד.
די קהילה.
די חברה בני יואל האבן היינט צו טאג אין קרית יואל א פולשטענדיגע קהילה וואס עקזיסטירט אויסער די ראמען פון ר' אהרן'ס קהילה, דאס הייסט זיי האבן אלע סארט צוגעהערן וואס א קהילה דארף האבן. זיי האבן א בית החיים, בתי מדרשים אין אלע ווינקלעך פון שטאט, א יאטקע, א מצה בעקעריי, א יינגל חדר, א מיידעל שולע, א ישיבה קטנה, א ישיבה גדולה, א מקוה טהרה, התאחדות אברכים. זיי האבן רבנים און דיינים, מו"צ וואס פסק'ענען שאלות פאר זיי, און זאַלן פאר שמחות.
ווי אויך פארמאגן זיי א פארכטפולער נייער חתונה זאל, וואס מיט דעם איז שוין די קהלה יעצט גענצליך אומאפהענגיג פון סיי וועמען, און זיי האבן שוין פון געבוירן ביזן שטארבן אלעס אליינס, אזוי אז די קהלה האט זיך אנגעהויבן אויך אויסצושפרייטן אין אנדערע אידישע געגנטער, צ.ב.ש. אין וויליאמבורג האט זיך געפענט א כולל בוקר פאר איגעלייט וואס זענען תלמידים פון די מוסדות וואס זייער גורל איז אויסגעפאלן צו וואוינען אין וויליאמסבורג.
חתונה זאל.
אזוי ווי די בני יואל אידן האבן קיינמאל נישט געהאט קיין זאל אין קרית יואל וואו צו מאכן חתונה אן צו מוזן נעמען רבי אהרן טייטלבוים פאר מסדר קידושין, האבן זיי זיך געבויעט א אייגן חתונה זאל, הארט אינדרויסן פון די שטעטל. דאס האט ארויסגעברענגט א גרויסע מהומה אין קרית יואל, ווייל די צענטראלע קהילה האט געהאלטן אז דאס איז קעגן די אנגענומענע אלטע תקנה אז א פרעמדע רב טאר נישט מסדר קידושין אין א פרעמדער שטאט אן רשות פונעם מרא דאתרא.
נאטורליך האבן כמעט אלע רבנים וואס געהערן צו רבי אהרן'ס קאנקורענץ - רבי זלמן לייב - מתיר געווען חתונה מאכן דארט, ווי למשל רבי אברהם לייטנער, פון די ערשטע אפענע שטיצער פון בני יואל, און רבי ישראל חיים מנשה פרידמאן דער ראב"ד פון סאטמאר מהרז"ל - וויליאמסבורג, און דער גאנצער וויליאמסבורג־סאטמארער מהרז"ל בית דין רבי שלמה לייב וויינבערגער פאיע'ער רב, רבי זלמן לייב פילאפ. ווי אויך די אויסגעשפראכענע בני יואל רבנים, רבי יואל מארגענשטערן שארמאשער רב, רבי מאיר יהודא טענענבוים טשאטעהר רב, רבי מנשה פילאפ חבר בית הוראה פון וויליאמסבורג.
אויך האבן שוין דארט מסדר קידושין געווען פילע רבנים וואס זענען היסטאריש סימפאטיק פאר בני יואל, ווי למשל, דער קאשויער רב, רבי אליעזר חיים בלום און זיין ברודער רבי שמחה ישראל בלום, שאפראנער רב, און הרב משה דוב קויפמאן, ראה"כ פון דרך החיים. רבי זלמן לייב טייטלבוים אב״ד סאטמאר, רבי זלמן לייב פילאפ. רבי שלמה לייב וויינבערגער דייני קהל סטאטמאר ווימ״ס
פון רבי אהרן'ס רבנים האט קיינער זיך געקימערט צו עמטליך נעמען א שטעלונג נאר איבערגעלאזט אלץ פארן ארגינעלן קרית יואל'ן דיין רבי געציל בערקאוויטש, וואס ערהאט זיך ארויסגעשטעלט און ער האט ברבים און בכתב גע'אסר'ט דאס סידור קידושין.
פאר א שיינע שטיק צייט פלעגן די בני יואל יודן דארטן חתונה מאכן, היינט צוטאגס, מאכן שוין די בני יואל אידן און זייערע סימפאטיקער דארט פיל ווייניגער חתונות, וואס די אלגעמיינע מסדרי קידושין זענען שארמאשער רב, טשאטה'ער רב, און רבי זלמן לייב טייטלבוים, סאטמארער רבי, און געוויסע פעלער האבן מסדר קידושין געווען מעסיגע רבנים נאכן אפנעמען רשות פון רבי אהרן.
ר' ישראל זופניק (1915-1983) איז געווען א חסידישער סאטמארער פילאנטראפ וואס האט געהלאפן אויפבויען די סאטמארער דינאסטיע אין ניו יארק, ער האט פינאנצירט פארשידענע פראמינענטע סאטמארער פראיעקטן אין ניו יארק און אין ארץ ישראל. זיינע באשעפטונגען זענען געווען מיט בוימל.
ער האט פאר די קריג געהאט א ווייב מיט זעקס קינדער, וועלכע זענען אלע אומגעקומען. ער האט נאך די קריג נאכאמאל חתונה געהאט, אבער איז נעבעך געשטארבן קינדערלאז.
א דאָקומענטאַרער פֿילם אדער דאקומענטאַר־פֿילם איז א פילם וואס זיין ציל איז צו דאקומענטירן דעם רעאליטעט, ס'איז אנדערש ווי א פילם וואס זיין ציל איז צו פארשטעלן דעם אויסגעטראכטן סצענאר (וואס כאטש צומאל איז דאס באזירט אויף אן אמתער מעשה און געוויסע פאקטן האבן למעשה פאסיהרט, האט דער שרייבער די פרייהייט צו ענדערן פרטים לויט ווי ער פיהלט פאר נויטיג צום סוקסעס פונעם פילם).
ס'איז כדאי אינאכט צו נעמען אז דאקומענטארע פילמען שטעלן נישט אלץ אהעהר א הונדערט פראצענטיגע אויטענטיש בילד, זינט דער רעזשיסאר קען מאנעווריהרן די מאטריאל און אויסקלויבן וואס עהר וויל פאַרן פילם. דערפאר איז זיין א דירעקטאר פון די סארט פילמען א ספעציעהלע פאך און טראהגט א באזונדערע אחריות.
וואַריאַציעס.
גוש דן איז א געגנט אין צענטער פון ישראל. דאס איז די געגנט מיט דער גרעסטער באפעלקערונג אין ישראל.
עס איז די מעטראפאליטען שטח, פון שטאט תל אביב. די מעטראפאלין איז נישט געהעריג דעפינירט, און דערפאר האט עס נישט קיין לעגאלע סטאטוס. די הויפטשטאט איז תל אביב, און די רינג ארום, רמת גן בני ברק, הרצליה, און בת ים, חולון. די צווייטע רינג ראשון לציון, פתח תקוה רמלה און לוד. און אפילו א דריטע רינג וואס רעכנט אריין נתניה, רחובות, אשדוד.
אלעס צוזאמען באשטייט די באפעלקערונג פון די מעטראפאלין אומגעפער 3 מיליאן איינוווינער. און איז די מערסט באוווינטע געגנט אין ישראל. די שטח שפרייט זיך אויס פאר ניינציג קילאמעטער דרום-צפון, און צוואנציג קילאמעטער מזרח-מערב. לענגאויס די בארטן פון מיטלענדישער ים.
רבי אליעזר בן יעקב, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט איין און פערציג מאל אין משניות.
רבי אליעזר בן יעקב איז געווען פון צווייטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
אויך איז געווען א תלמיד פון רבי עקיבא (בר"ר פרק ס"א ג', ותנחומא סו"פ חיי) מיטן נאמען אליעזר בן יעקב, ער איז געווען פון די זיבן תלמידים וואס רבי עקיבא האט מיט זיי אויפגעשטעלט די תורה נאכאמאל, נאכדעם וואס זיינע פיר און צוואנציג טויזנט תלמידים זענען געשטארבן (יבמות).
רבי אליעזר בן יעקב ער האט געשריבן מסכת מדות.
שמעון בן עזאי האט געטראפן א מגילת יוחסין וואס דארט שטייט "משנת רבי אליעזר בן יעקב קב ונקי", אויף יעדן ארט איז דער הלכה אזוי ווי אים.
קײט זינגט בײַ די EuroGames
קייט רייען (געב' דעם 22סטן יולי 1980 (ט' אב ה'תש"מ) אין בעלגיע) איז א בעלגישע טאנץ מוזיקערין (זינגערין און לידער-שרייבערין) זי האט אנגעהויבן איר זינגען קאריערע אינעם יאר 2001. זי האט רעפרעזענטירט בעלגיע אינעם 2006 אייראוויזיאן מיטן ליד Je t'adore וואס איז אנגעקומען צום 12טן ארט.
קייט איז געבוירן געווארן צו א מוזיקאלישער משפחה, און איז געווען טאלאנטירט שוין פון אלס קינד. זי האט געלערנט איז א קונסט־שולע און האט זיך ספעציאליצירט מיט צירונגען.
די צייטונג - נייעס באריכט איז א אידיש-שפראכיגע וועכנטליכע צייטונג אין ניו יארק סיטי.
זי איז געגרינדעט און רעדאַקטירט דורך ר' אברהם פרידמאן, א שטארק פרומער חסידישער סאטאמארער איד פון בארא פארק, ברוקלין.
די וואכן צייטונג ערשיינט יעדן מיטוואך אין אידיש.
אין 2012 האבן זיי אביסל איבערגעארבעט די צייטונג און געמאכט א באזונדערע ביילאגע פון די ארטיקלען מיטן נאמען "די אידישע צייט", ווי אויך לייגן זיי קאלירטע בילדער פון רבי'שע הויפן אין די מיטלסטע בלעטער.
די צייטונג האלט זיך פאר סאטמאר געשטימט און נעמט נישט קיין שטעלונג אינעם סאטמאר מחלוקת.
עס איז זייער פיל מיט וועלטליכע פאליטיק און נייעס ווי איידער נייעס פון חסידישע הויפן.
גרינדער.
די צייטונג איז געגרינדעט געווארן און איז רעדאַקטירט דורך ר' אברהם פרידמאן, זון פון ר' ליפא פריעדמאן. ער איז א פראליפֿישער שרייבער, און ער פלעגט יארן ארבעטן פאר דער איד ביז איינמאל איז אים איינגעגעסן געווארן אז ער האט נישט געטארט שרייבן צופיל פאליטיק ווייל זיי האבן געוואלט זיין א פרומע צייטונג. האט ער געעפענט זיין אייגענע צייטונג די צייטונג.
ער איז נאענט מיט פאליטיקער און אזוי ארום ווייסט ער די גוטע קראנטע נייעס און פאליטיק. ער איז א שטארקער דעמאקראט, האלטנדיג אז פאר אידישקייט צו בליען דארף מען ערשט און איבער אלעם היטן אויף דעם וואנט וואס טיילט צווישן רעליגיע און רעגירונג.
הרב משה פרוש (תרנ"ג- תשמ"ג) איז געווען פון די חשובע עסקנים אין דער עדה החרדית און איינער פון די מייסדים פון אגודת ישראל אין ארץ ישראל.
משה פרוש איז געבוירן אין ירושלים אין 1893 צו דעם עסקן נפתלי צבי פרוש-גליקמאן און זיין ווייב יוכבד שפרה מרים (ריוולין).
רבי יהודה החסיד איז געווען דער גרינדער פון די חסידי אשכנז. זיין פאטער איז געווען ר' שמואל פון דער משפחה קלונימוס. ער האט געוואוינט אין רעגנשבורג.
ער איז נפטר געווארן ט' אדר ד'תתקע"ז.
טשערנאוויץ (, "טשערניווצי";;;, "טשערנאָווצי";;) איז די הויפטשטאט פון דער טשערנאוויצער גובערניע אין מערב אוקראינע.
די שטאט געפֿינט זיך אין דעם היסטארישן צפון בוקאָווינא ראיאן פון אוקראינע און ליגט אויפן פרוט טײַך, א בײַטײַך פונעם דוניי. אום (2001) איז די באפֿעלקערונג פון דער שטאט געווען 242,300.
דער דוניי (, סלאוואקיש און פויליש "Dunaj", אונגאריש "Duna", רומעניש "Dunărea", טערקיש "Tuna", אור-אלטע גריכיש "Istros", קראאטיש "Dunav", סערביש "Дунав/Dunav", בולגאריש "Дунав", אוקרייניש "Дунай") איז דער לענגסטער טײַך אינעם אייראפעישן פארבאנד און (נאכן וואלגא) דער צווייטער לענגסטער טײַך אין גאנץ אייראפע.
ער הייבט אן אינעם שווארצוואלד אין דייטשלאנד אלס די קליינע בריגאך און ברעג טײַכן וואס קומען צוזאמען אין דער שטאט דוניישינגען, נאכער הייסט ער דער דוניי וואס פֿליסט צו מזרח במשך 2850 ק"מ (1771 מייל), אדורכגייענדיג עטלעכע הויפטשטעט אין צענטראלער און מזרח אייראפע, איידער ער גיסט ארײַן אינעם שווארצן ים דורך דער דוניי דעלטע אין רומעניע און אוקראינע. אין היסטאריע איז ער באקאנט אלס א גרענעץ פון דער רוימישער אימפעריע.
דער טײַך פליסט אדורך — אדער גרענעצט — צען לענדער: דייטשלאנד (7.5%), עסטרייך (10.3%), סלאוואקיי (5.8%), אונגארן (11.7%), קראאטיע (4.5%), סערביע (10.3%), רומעניע (28.9%), בולגאריע (5.2%), מאלדאווע (1.7%) און אוקראינע (3.8%).
233x233פיקס
קרית יואל () איז א ווילידזש, געגרינדעט דורכן סאטמארער רבין רבי יואל טייטלבוים, וואס געפינט זיך אין פאלם טרי, אפּסטעיט ניו יאָרק.
עס וואוינען דארט היינט צוטאגס איבער זעקס און א האלב טויזנט פאמיליעס. לויטן אמעריקאנישן צענזוס פון 2020 ווערטדי צאל איינוואוינער אפגעשאצט פאר אריבער צוויי און דרייסיג טויזנט נפשות (32,954). דער רב איז דער סאטמארער רבי אהרן טייטלבוים, וועלכער איז אויפגענומען געווארן דורך זיין פאטער רבי משה טייטלבוים בעל ״ברך משה״ אלס "מרא דאתרא" (אפיציעלער שטאטס רב) אין יאר תשמ"ה [1985]. א קליינע פראצענט פון שטאט קערן זיך אן צו זיין ברודער רבי זלמן לייב טייטלבוים אדער זענען זיי פון בני יואל צוליב פערזענליכע סיבות. דער רב האט אבער א היבשע מאיאריטעט, און זיינע קאנדידאטן פארן שטאטראט האבן נאך קיינמאל נישט פארלוירן די וואלן. זיינע קאנדידאטן לויפן שוין די לעצטע 18 יאר אן קיינע קעגנער, צוליב וואס זיינע שונאים האבן איינגעזעהן אז זיי האבן בכלל נישט קיין טשאנס צו געוואונען, ביי די לעצטע וואלן תשס"ה ווען אברהם ווידער דער בירגערמייסטער איז געלאפן מיט דער שטיצע פון די אהרוינים, האט ער געהאט באלד 4,000 שטימען און הרב באנדא וואס איז געלאפן קעגן אים האט געהאט עפעס מער פון 2000 שטימען, און זייט דאן האבן די ארונים פיל מער אויסגעברייטערט זייער מאיאראטעט, צוליב וואס פיל ארונים פון וויליאמסבורג ציען זיך כסדר קיין קרית יואל, און די זאלוינים ציען זיך מער ארויס צו די גלילות ארום אדער צו אנדערע שטעט.
דער אפציעלער דומ"ץ פונעם שטעטל איז הרב געציל בערקאוויטש (ארונים). דער דיין פאר די זאלוינים איז הרב אריה ראזענפעלד. עס געפינען זיך היינט אין קרית יואל ארום 100 בתי מדרשים, רוב געהערן פאר סאטמאר, עס איז אבער אויך דא דערצווישן שולן פון אנדערע קרייזן און הויפן ווי למשל טאהש, ספינקא, תולדות אהרן און ברסלב.
דער הויפט פאר'אנטווארטליכער זיכערהייט-שעף, איז משה לייב וויטריאל, א גאר געטרייער שטאט היטער, וואס האט שוין אדורכגעפירט אסאך העראישע מיסיעס לטובת הכלל, מיט זיין דיפלאמאטישע כח, סיי אין קרית יואל און אין גרעיטער ניו יארק בכלל, מיט אומגעהויערע סוקסעס.
דער אלגעמיינער סקול דיסטריקט פון קרית יואל ליגט אונטער דער הנהגה פון רבי אהרן טייטלבוים. אבער עס איז אויך דא צוויי מוסדות נעבן קרית יואל וואס האבן נישט קיין שייכות מיט דער אלגעמיינער חינוך סיסטעם פון דער שטאט, נאר האבן זיך אויפגעשטעלט אייגענע חינוך סיסטעמען, די קהילה פון בני יואל און די קהילה און וואס געהער צו רבי זלמן לייב טייטלבוים.
עס ווערט געשאצט, לויט די רעזולטאטן פון די לעצטיגע פאליטישע וואלן, אז 66 פראצענט פון די איינוואוינער קערן זיך אן צו רבי אהרן׳ס קהלה (זיי ווערן אנגערופן אין דער וועלט אהרונים) און די איבריגע חלק איינוואוינער זענען צוטיילט פאר עטליכע קלענערע קהלות, א חלק קערן זיך אן צו רבי זלמן לייבס קהלה (זיי ווערן אנגערופן זאליס). חלק קערן זיך אן צו די בני יואל קהלה, וואס געהערן נישט צו קיין שום רבי, אדער צום ביישפיל, טאהש, ברעסלאוו, תולדות אהרן,
דאס שטעטל איז געגרינדעט געווארן אין יאר תשל"ז [1977], און האט א זעלבסטעשטענדיגן לעגאלן שטאטראט. די פאליטישע פיגורן באשטייען פון א בירגערמייסטער און פיר ווילעדזש קוראטארן, וואס ווערן אריינגעוועלט פאר 4 יאריגע טערמינען. דער יעצטיגער ערוועלטער בירגערמייסטער איז אברהם ווידער און די פיר קוראטארן זענען גאלדשטיין, פריינד, רייזמאן, און לאנדא; אלע זענען שטיצער פון רבי אהרן טייטלבוים.
מייסטנס גאסן פונעם שטאט ווערן גערופן אויף שטעט און דערפער פון דעם אלטן היים ווי עס האבן אמאל עקזיסטירט גרויסע רבנישע הויפן, מיט א חלק וואס ווערן גערופן אויפן שטעט פון ארץ ישראל, און געציילטע וואס טראגן נאך זייער ארגינעלן נאמען פון פאר דאס שטעטל איז אויפגעשטעלט געווארן די נעמען ווערט באשטימט דורך ר' אהרן.
אינעם יאר 2018 איז געשלאסן געווארן אן אפמאך מיטן שכינות'דיגן מאנרא זיך אפצוטיילן און גרינדן אן אייגענעם טאון מיטן נאמען פאלם טרי (על שמו פונעם עקזיסטירנדן רבי'ן רבי אהרן טייטלבוי"ם) און ביי די וואלן האבן אריבער 80% וויילער געשטימט זיך אפצוטיילן פון מאנרא ווערנדיג דערמיט דאס ערשטע חסידישע שטעטל אין דער אמעריקאנישער היסטאריע.
די ארטיגע קהילות.
קהל יטב לב ארונים בנשיאות רבי אהרן טייטלבוים פארמאגט א ריזן בית מדרש, פון די גרעסטע אין אמעריקע, וואס ווערט גערופן "בית המדרש הגדול", אדער "די גרויסן", וואס ווערט גערעכנט ביי די ארונים אלס הויפט שול פון קרית יואל, און וואס דאס גאנצע השתלשלות פון זיין געבוי ווערט באשריבן אין דעם ביכל "דברי הימים" דורך דעם באגאבנטן שרייבער הרב שמואל שלמה טעללער, און זיין שותף הרב יצחק מיטטעלמאן.
במשך פון 17 יאר זייט ה'תשס"ה האט די קהילה געבויט נאך 22 גרויסע בתי מדרשים און מקוואות אין רעזולטאט פון דער שטארקע פארברייטערונג פון דער שטאט. רוב פון די בתי מדרשים ווערן באנוצט פאר מנינים סיי אינדערוואכן און סיי שבת, בעיקר און די שבתים וואס ר' אהרן איז נישט אין קרית יואל, ווי אויך איז אין יעדן בית המדרש אויפן פארלאנג פון ר' אהרן געבויט געווארן גרויסע אויגפארכאפנדע היכלי התורה וועלכע ווערן באניצט פאר שיעורי תורה בחברותא.
די בתי מדרשים זענען, ביהמ"ד ישמח משה אויף שכונת ברך משה מיט ארום 500 מתפללים, ביהמ"ד אבני צדק אין שכונת עצי תמרים מיט ארום 400 מתפללים, אוהל פיגא מיט ארום 300 מתפללים, ביהמ"ד ברך משה, ביהמ"ד בית אלעזר אין שכונת ויואל משה וואס גייט פארמאגן בקרוב אריבער 2,000 זיץ פלעצער, ביהמ"ד מהרש"א, ביהמ"ד בית מרדכי, ביהמ"ד דברי יואל, ביהמ"ד בית דוב, ביהמ"ד בית ברוך, ביהמ"ד קדושת יו"ט, ביהמ"ד ויואל משה, ביהמ"ד רב טוב, ביהמ"ד בית שמואל בנימין, און נאך עטליכע לענגאויס דעם שטאט.
אזוי אויך פארמאגט די קהלה א ריזן חינוך נעץ וואו עס לערנען אריבער 11 טויזענט קינדער, 4 ישיבה גדולות מיט אריבער טויזענט בחורי חמד, און נאך 7 ישיבה קטנות, א שלאכט הויז וואו מען שעכט אריבער 40,000 טשיקענס א טאג, 3 ביזענעס און שאפינג צענטערן וואס יעדע פארמאגט הונדערטער אפיסעס און צענדליגע געשעפטן.
א בית הוראה מיט אריבער 30 דיינים וואס ענטפערן שאלות 24 שעה א טאג, און נאך ארום 40 דיינים מומחים און ספעציעלע מקצועות, ווי רבית, חושן משפט, שעטנז, מקוואות, עירובין, סופרות, און נאך, וואו אויך פארמאגט עס א באזונדערע כשרות אפטיילונג, און א באזונדערע בית דין פאר דיני תורה.
און א באזונדערע בילדינג פאר כולל אינגעלייט וואו עס לערנען ארום 750 כולל אינגעלייט, און מקוואות טהרה אין יעדע געגענט בפרט פאר שבת,
אויך פארמאגט די קהלה זייער א שטארקע סיסטעם פאר שיעורי תורה מיט עטליכע פול טיים ארבעטערס ספעציעל צו טרעפן חברותות און צוזאמען שטעלן שיעורי תורה, ווי אויך גבאים אין יעדע פון זייערע בתי מדרשים,
די זאלוינים פארמאגן א [https://www.google.com/search?client=tablet-android-att-us-revc&sxsrf=AOaemvIU_U04x0afDdd6Rx-GFFvP1XmsuQ:1640793665201&q=Cong.+Yetev+Lev+Satmar+Shul&ludocid=2849518319737502195&gsas=1&client=tablet-android-att-us-revc&lsig=AB86z5VK2qfZcTz6-0pgjMlNV1lo&sa=X&ved=2ahUKEwivkcHcsIn1AhV0j4kEHSLTC8gQoAJ6BAgJEBA&biw=602&bih=1009&dpr=1.33 צענטראלן] בית המדרש אויף דער גארפילד גאס וואס איז אויפן פאר מנינים סיי שבת און סיי במשך די וואך, ווי אויך פארמאגט עס א מקוה, אזוי אויך האבן זיי נאך 2 שבת בתי מדרשים אן קיין מקוה בית שמואל נחמי' און בית מרדכי לייב, און מען גייט אי"ה בקרוב עפענען א דריטע שול מיטן נאמען בית כהנא, ווי אויך פארמאגן זיי מוסדות התורה פאר [https://www.google.com/search?q=larkin+moshe+&client=tablet-android-att-us-revc&sxsrf=AOaemvJTXVHblZlczTTrG7wcLf1gYXl8Jg%3A1640794234675&ei=eojMYZvOKJmfptQPjIq58A8&oq=larkin+moshe+&gs_lcp=ChNtb2JpbGUtZ3dzLXdpei1zZXJwEAMyBQghEKABMgUIIRCrAjIFCCEQqwI6DQguEMcBEK8BEOoCECc6BwgjEOoCECc6BAgjECc6BQgAEJECOgsILhDHARCvARCRAjoOCC4QgAQQsQMQxwEQowI6DgguEIAEELEDEMcBENEDOgsILhCABBCxAxCDAToECAAQQzoFCC4QkQI6CgguEIAEEIcCEBQ6CgguEMcBEK8BEEM6BAguEEM6CwguEIAEEMcBEK8BOggILhCABBCxAzoFCC4QgAQ6EAguEIAEEIcCEMcBEK8BEBQ6BQgAEIAEOgoIABCABBCHAhAUSgQIQRgAUMAqWN9TYKFYaAJwAHgBgAGXGIgB4y2SAQkwLjcuNy45LTGYAQCgAQGwAQ_AAQE&sclient=mobile-gws-wiz-serp יונגלעך] און [https://www.google.com/search?q=v%27yoel+moshe+school&client=tablet-android-att-us-revc&sxsrf=AOaemvKu793sN7owNGKyeEs7xfENIKTMZQ%3A1640794334661&ei=3ojMYcXgJ86mptQP8rutmA0&oq=v%27yoel+moshe+school&gs_lcp=ChNtb2JpbGUtZ3dzLXdpei1zZXJwEAEYADIHCCMQsAMQJzIHCAAQsAMQHjIICAAQsAMQzQJKBAhBGAFQAFgAYOUOaABwAHgAgAHSAYgB0gGSAQMyLTGYAQDIAQPAAQE&sclient=mobile-gws-wiz-serp מיידלעך] מיט אריבער פיר טויזנט קינדער וואס לערנען אין צוויי פראכטפולע בנינים אין מאנרא ניו יארק, און א חתונה זאל מיטן נאמען [https://www.google.com/search?q=%D7%A2%D7%98%D7%A8%D7%AA+%D7%9E%D7%99%D7%99%D7%96%D7%A2%D7%9C%D7%A1&client=tablet-android-att-us-revc&sxsrf=AOaemvK5SHK5i5ac2P12TcyiVfQlBRtCgw%3A1640793425324&ei=UYXMYbaIE5ClptQPnKqYgAY&oq=&gs_lcp=ChNtb2JpbGUtZ3dzLXdpei1zZXJwEAEYATIHCCMQ6gIQJzIHCCMQ6gIQJzINCC4QxwEQrwEQ6gIQJzIHCCMQ6gIQJzIHCCMQ6gIQJzIHCCMQ6gIQJzIHCCMQ6gIQJzIHCCMQ6gIQJzIHCCMQ6gIQJzINCC4QxwEQowIQ6gIQJzIHCCMQ6gIQJzINCC4QxwEQrwEQ6gIQJzIHCCMQ6gIQJzIHCCMQ6gIQJzIHCCMQ6gIQJzoHCCMQsAMQJzoICAAQgAQQsANKBAhBGAFQAFgAYNgUaAJwAHgAgAHEAogBxAKSAQMzLTGYAQCgAQGwAQ_IAQLAAQE&sclient=mobile-gws-wiz-serp#trex=m_t:lcl_akp,rc_f:nav,rc_ludocids:14654540850685846480,rc_q:%25E2%2580%258EAteres%2520Poz,ru_q:%25E2%2580%258EAteres%2520Poz,trex_id:o1SUKd עטרת מייזעלס] אין מאנרא, און א פלייש געשעפט אויף פארעסט רד. אונטערן נאמען [https://www.google.com/search?q=satmar+meat+foroest&client=tablet-android-att-us-revc&sxsrf=AOaemvJJrB0zorKit9Y0QiUIZ4y5Jxyhlg%3A1640793433808&ei=WYXMYcLYMKChptQP-P6m2Ak&oq=satmar+meat+foroest&gs_lcp=ChNtb2JpbGUtZ3dzLXdpei1zZXJwEAMyBwghEAoQoAEyBwghEAoQoAEyBwghEAoQoAEyBAghEAo6BwgjELADECc6BwgjEOoCECc6DQguEMcBEK8BEOoCECc6DQguEMcBEKMCEOoCECc6BAgjECc6CwguEMcBEK8BEJECOgUIABCRAjoFCAAQgAQ6BQguEIAEOggIABCABBCxAzoOCC4QgAQQsQMQxwEQowI6CwguEIAEEMcBEK8BOggILhCABBCxAzoICAAQgAQQyQM6BggAEBYQHjoFCCEQoAE6BQghEKsCOgUIABDNAkoECEEYAVD_DVihjAFgnaEBaAJwAHgAgAGAAogBvhySAQYwLjEyLjeYAQCgAQGwAQ_IAQHAAQE&sclient=mobile-gws-wiz-serp סאטמאר פלייש] וואס ברענגט אריין א הכנסה פאר די מוסדות, און א בית החיים אויף 82 רעיוואוד דרייוו אין מאנרא ניו יארק ווי עס ווערט אנגערופען די נייע בית החיים.
קהל בני יואל אין קרית יואל טוט פארמאגן א צענטראלן בית המדרש מיטן נאמען בית המדרש חרדים אויף ווען ביורען דרייוו מיט נאך עטליכע קלענערע שטיבלעך לענגאויס די שטאט ווי אויך האבן זיי מוסדות התורה פאר [https://www.google.com/search?q=bnai+yoel+school&client=tablet-android-att-us-revc&sxsrf=AOaemvKEsxaF5p29oDy0ICKH4kjehd0NlA%3A1640794131380&ei=E4jMYcLRFtOkptQP6PyiyA4&oq=bnai+yo&gs_lcp=ChNtb2JpbGUtZ3dzLXdpei1zZXJwEAEYAjIKCC4QxwEQrwEQCjIFCAAQgAQyBQgAEIAEMgUIABCABDIQCC4QgAQQhwIQxwEQrwEQFDIECAAQCjIGCAAQFhAeMggIABAWEAoQHjoHCCMQsAMQJzoHCAAQRxCwAzoHCCMQ6gIQJzoNCC4QxwEQrwEQ6gIQJzoECCMQJzoECC4QJzoECAAQQzoFCAAQkQI6DgguEIAEELEDEMcBEKMCOggIABCABBCxAzoLCAAQgAQQsQMQgwE6BQguEIAEOgQILhBDOgsILhCABBDHARDRAzoLCC4QgAQQxwEQrwE6DQguELEDEMcBENEDEAo6DgguEIAEELEDEMcBEK8BOggILhCABBCxAzoHCAAQgAQQCjoNCC4QgAQQxwEQrwEQCkoECEEYAFCxEFiJMGCyPmgEcAF4AIAB7QGIAbIMkgEFMC40LjSYAQCgAQGwAQ_IAQXAAQE&sclient=mobile-gws-wiz-serp#trex=m_t:lcl_akp,rc_f:rln,rc_ludocids:5561052931202186699,ru_gwp:0%252C7,ru_lqi:ChBibmFpIHlvZWwgc2Nob29sSPvU6vTmgICACFoeEAAQARACGAAYARgCIhBibmFpIHlvZWwgc2Nob29skgEGc2Nob29sqgEOEAEqCiIGc2Nob29sKAA,trex_id:TYf8A יונגלעך] און [https://www.google.com/search?gs_ssp=eJzj4tZP1zcsSS43ybYwMWC0UjWosLBMNkoxSzUyTU0zTzIyTLEyqEg1S7QwMzcxs0xKS05LsUj1kkrKS8xUqMxPzVEoTs7Iz89RyM3PK8pPVcirBACyZhki&q=bnai+yoel+school+monroe+ny&oq=bnai+yoel+&aqs=chrome.3.69i59j69i57j0i512j46i20i175i199i263i512j0i22i30l4.7507j0j8&client=tablet-android-att-us-revc&sourceid=chrome-mobile&ie=UTF-8 מיידלעך] ווי עס לערנען באלד צוויי טויזענט קינדער און א חתונה זאל מיטן נאמען עטרת מאיר צבי אין היילענד מילס, און א פלייש געשעפט אויף עיקערס רד. אונטערן נאמען [https://www.google.com/search?q=hatlucha+butcher&client=tablet-android-att-us-revc&sxsrf=AOaemvIJY_jIS7r1FRYP7JuO5KZTM-ULFg%3A1640794121666&ei=CYjMYYT1J42mptQP8quLwAQ&oq=hatlucha+bucher&gs_lcp=ChNtb2JpbGUtZ3dzLXdpei1zZXJwEAEYADIHCCEQChCgATIHCCEQChCgATIHCCEQChCgATIHCCEQChCgAToHCAAQRxCwAzoECCMQJzoECAAQDToGCAAQDRAeOgoILhDHARCvARAKOgQIABAKOggIABANEAUQHkoECEEYAFC7Dli3KmC2NWgAcAJ4AIABjAKIAesLkgEFMS44LjGYAQCgAQHIAQPAAQE&sclient=mobile-gws-wiz-serp הצלחה פלייש], און בית החיים אין היילאנד מילס ניו יארק.
קרית יואל זשורנאל.
דער קרית יואל זשורנאל איז א בלעטל וואס קומט אן יעדן פרייטאג צו אלע איינוואוינער אויף דער פאסט, פריי אן אפצאל.
די היימשטאדט.
זעה דעם הויפט ארטיקל - קרית יואל בולעטין
דער קרית יואל היימשטאדט איז א בלעטל וואס קומט אן יעדן מוצ"ש צו אלע איינוווינער אויף דער פאסט, פריי אן אפצאל.
קרית יואל וואכנשריפט.
דער קרית יואל וואכנשריפט איז א בלעטל וואס קומט אן אויף פאסט איטליכער וואך צו אלע איינוואוינער פריי פון אפצאל.
אַ פּראָנאָם איז אַ וואָרט וואָס מען ניצט במקום אַ סובסטאַנטיוו. מען ניצט אַ פראָנאָם למשל פאַר אַן אָביעקט וואָס מען האָט שוין דערמאָנט פֿריער. דהייַנו: "נעכטן האָב איך געזען משה. ער איז אַריבערגעגאַנגען די גאַס."
פּראָנאָמען אין כּלל־ייִדיש.
נאך א פרעפאזיציע ניצט מען געוויינלעך די דאטיווע פארעם.
מייקל פאראדיי אין זיינע עלטערע יארן
מייקל פאראדיי FRS (; 22סטן סעפטעמבער 1791-25סטן אויגוסט 1867) איז געווען א בריטישער פיזיקער און כעמיקער וואס האט בײַגעשטײַערט צו די פעלדער פון עלעקטראמאגנעטיזם און עלעקטראכעמיע. ער איז געווען איינער פון די מערסט איינפלוסבאר וויסנשאפטלער אין דער היסטאריע.
דורך זיין פארשן דאס מאגנעטישע פעלד ארום א דורכפירער וואס טראגט א דירעקטן שטראם, האט פאראדיי פעסטגעשטעלט דעם באגריף פון אן עלעקטראמגנעטישן פעלד אין פיזיק. אויך האט פאראדיי פעסטגעשטעלט אז מאגנעטיזם קען האבן א השפעה אויף ליכט-שטראלן. אזוי אויך האט ער אנטפלעקט די פרינציפן פון עלעקטראמאגטענישער אינדוקציע און דיאמאגנעטיזם, און די געזעצן פון עלעקטראליז. אין 1821 האט ער געמאכט דעם ערשטן עלעקטרישן מאטאר.
אין כעמיע האט פאראדיי אנטדעקט בענזען, און ער האט ערפינדן א פריערע פארעם פון דעם בונזן ברענער.
די עיקר כללים פון עלעקטראמאגנעטיק הייסן "פֿאראדיי'ס כללים" אויף זײַן נאמען.
ער איז געווארן דירעקטאר פון דער קעניגלעכע אינסטיטוציע נאך סיר האמפרי דייווי.
ישׂראל בר־און (געב. אין באר שבע דעם 31סטן יאנואר 1989; כ"ה שבט ה'תשמ"ט) איז א ישראלדיקער זינגער. ער האט געוווּנען אין דעם 6טן פארמעסט־טעלעוויזיע פראגראם כוכב נולד.
ישראל בר־און איז געוואקסן און דערצויגן געווארן אין א פרומע משפחה. ער האט פארלאזט די רעגיליעזע ווען ער איז געווען 18 יאר אלט. אויך זיין עלטערער ברודער דורון בר־און איז א יוצא בשאלהניק. נאך זיין פארלאזן דעם פרומען וועג האט ישראל אפגעהאקט אינגאנצן קשר מיט זיינע עלטערן, אבער נאך וואס ער האט געווונען אין דער כוכב נולד פראגראם האט זיין מאמע אים שטארק געבעטן זאל ער קומען באזוכן זיינע עלטערן, און ישראל האט גערן געקומען זיי באזוכן.
א זוכמאַשין איז א דינסט אין דעם פעלד פון קאמפיוטעריי צו זוכן טעקעס און אינפֿארמאציע. בפרט ניצט מען א זוכמאשין צו טרעפֿן אינפארמאציע אויף דער אינטערנעץ, מען ניצט א זוכמאשין אויך צו זוכן א דאטן באהאלטער אויף איין ארט ווי למשל אלע דאטן אויף א געוויסן קאמפיוטער אדער א קאלעקציע פון שאלות ותשובות אדער אנדערע ספרי קודש אויף א סידי אדער אן אנדער סארט איינשפייכלערונג.
די זוכמאשינען אויפן וועלטגעוועב ניצן ראבאטן צו שאפֿן אינדעקסן דורך וועמען מען קען גאנץ גיך אויסטרעפן די רעזולטאטן פון א זוך.
היינט איז גוגל דער מערסט באקאנטער אינטערנעץ זוכמאשין, אויך איז דא יאהו. פון די אלטע זוכמאשינען איז פאראן Lycos וואס איז ערשט דערשינען אום 1994 אין קארנעגי מעלאן אוניווערסיטעט.
קאמפיוטעריי איז די טעטיקייט פון באניצן און אנטוויקלען קאמפיוטער טעכנאלאגיע, קאמפיוטער הארטווארג און ווייכווארג. קאמפיוטעריי איז דער טייל פון אינפארמאציע טעכנאלאגיע וואס איז שייך צו קאמפיוטערס.
די געביטן פון קאמפיוטעריי זענען קאמפיוטער אינזשעניריע, ווייכווארג אינזשעניריע, קאמפיוטער וויסנשאפט, אינפארמאציע סיסטעמען און אינפארמאציע טעכנאלאגיע.
היסטאריע פון קאמפיוטעריי.
די היסטאריע פון קאמפיוטעריי גייט צוריק צו רעכענען מיט א פעדער און פאפיר, און איז עלטער ווי די היסטאריע פון קאמפיוטערס.
חלב עכו"ם איז מילך וואס א גוי האט געמאלקן און קיין ייד איז נישט געווען דערבײַ. חז"ל האבן דאס גע'אסרט צו טרינקען (משנה מסכת עבודה זרה) ווייל זיי האבן חושש געווען אז דער גוי וועט אפשר אריינמישן מילך פון א טרייפענער בהמה (למשל א חזיר אדער א קעמל).
פוטער פון א גוי האט מען נישט גע'אסרט ווייל פון טרייפענעם מילך קען מען נישט מאכן קיין פוטער.
קעז פון א גוי איז אסור צוליב אן אנדער גזרה פון גבינת עכו"ם.
א קעמל איז א בהמה מיט קאפיטעס אויף די פיס, פון דעם מין "Camelus". דער קעמל וואוינט אין דעם טרוקענעם מדבר. דער אראבישער קעמל האט איין האָרב; ער וואוינט אין מערב אזיע און אין אפריקע. היינט זענען דא 14 מיליאן אראבישע קעמלען. דער באקטרישער קעמל האט צוויי הארבן און וואוינט אין צענטראל אזיע.
א קעמל קען לעבן ביז 40 אדער 50 יאר.
א געוואקסענער קעמל איז הויך 1.85 מעטער ביז דער פלייצע און 2.15 מעטער צום הארב. א קעמל קען לויפן 65 קמ"ש און קען האלט א גיכקייט פון 4.0 קמ"ש.
דער באלטישער ים איז אן אינלענדישער ים אין צפון אייראפע, פון 53°N ביז 66°N ברייט און פון 20°E ביז 26°E לענג. ער איז באגרענעצט פון דעם סקאנדינאווישן האלבאינזל, די אייראפעישער יבשה און די דענישע אינזלען. ער רינט אפ אינעם קאטעגאט, וואס איז ממשיך דורכן סקאגעראק אינעם צפון ים און דעם אטלאנטשין אקעאן. דער באלטישער ים האט א געמאכטן בינדונג צום ווייסן ים דורכן ווייסער ים קאנאל און צום צפון ים דורכן קיל קאנאל. ביים צפון ברעג פונעם באלטישן ים איז דער איינגאס פון באטניע, ביים צפון-מזרח ברעג דער איינגאס פון פינלאנד, און ביים מזרח ברעג דער איינגאס פון ריגע.
די הויפט טייכן פון צפון אייראפע פליסן אין ים אריין, ווי די אדער, ווייסל, נעמאן, דווינע און נעווא טייכן.
דער ארקטישער אָקעאן אדער אייז-ים, פלאצירט אין דעם צפון האלבקוגל, איז דער קלענסטער און דער פלאטשיקסטער פון די פינף אקעאנען פון דער וועלט. ער איז ארומגענומען פון אייראזיע און צפון אמעריקע, און איז כמעט אינגאנצן באדעקט מיט אייז. ער איז נישט אזוי שטארק באזאלצן ווי די אנדערע אקעאנען צוליב דעם וואס עס רינט אריין אין אים אסאך פרישוואסער פון טייכן און אויך זיין אויסדאמפונג איז פארהעלטענישמעסיג נידעריג.
דער ארקטישער אקעאן פארנעמט א שטח פון 14,056,000 קוואדראט ק"מ, און זיין בארטן איז לאנג 45,390 ק"מ.
מילגרוים איז די פרוכט פונעם בוים "Punica granatum".
דער מילגרוים שטאמט פון פערסיע און איז געווען קולטיווירט אין גרוזיע, ארמעניע און דעם מיטלענדישן ראיאן שוין טויזנטער יאר.
מילגרוים זאפט.
דאס איז לעצטנס באוואוסט געווארן גאר שטארק, אז דער זאפט פונעם מילגרוים, איז זייער ניצלעך פארן געזונט פונעם פיזישער געביין פונעם מענטש, ווייל עס שטארקט די 'אימיון סיסטעם' ממילא געבט דאס א קרעפטיגע שטופ צו ווערן געהיילט פון שווערע קרענק, און עס האט שוין אויפגעטוהן גאר אסאך ביי אסאך שווערע פעלער.
א פוסק איז איינער וואס פסק'נט שאלות.
דער פסק ווערט באזירט אויפן שולחן ערוך און שאלות ותשובות פון די אחרונים.
== כה. דער משפט הייבט זיך אן ==
אין קורצן פון פריער: מען פירט ר' מענדל צום בית המשפט, באגלייט מיט א ריזיגע מיליטערישע שטאב. אין בית המשפט טרעפט ער זיך צום ערשטן מאל מיט איינער פון זיינע אדוואקאטן מיט'ן נאמען קאראבטשעווסקי. ווען ר' מענדל בעט עם אויב ער קען ערלעדיגן עפעס צו עסן פאר עם, גיט ער איבער די בקשה צום גענעראל - דער הויפט ממונה אויף דער שמירה פון ר' מענדל.
"דער משפט גייט זיך באלד אנפאנגען און עס וועט זיין לאנג און מיין קליענט וועט ווערן זייער אפגעשוואכט, ער מוז האבן אלע כח וואס איז נאר מעגליך. דאס איז אן ערנסטע זאך".. אזוי ווענדעט זיך קאראבטשעווסקי צום ממונה, נאך יענער זאגט אז ער קען נישט ערפילן זיין בקשה. "אויב וועט איר נישט אויספירן וואס מיר האבן געבעטן, וועל איך מוזן מוחה זיין אויף דעם ברבים בשעת'ן משפט. מיר קענען נישט צולאזן אז א מענשט ווי בייליס זאל זיין א קרבן צו אזא מין אויפגעפירעכץ"..
די רייד פון מר קאראבטשעווסקי האבן געמאכט א שטארקן רושם אויפ'ן גענעראל. ער האט באלד געכאפט אז דא האט ער נישט א געשעפט מיט'ן ייד בייליס, נאר מיט'ן באוואוסטן רוסישן אדוואקאט קאראבטשעווסקי. דאס סטראשע זיינע מוחה צו זיין ברבים איז אויך נישט עפעס אוועק צו מאכן אזוי גרינג.. דער גענעראל האט באלד געבעטן אפאר מינוט זיך דורכרעדן מיט זיינע ממונים.. זעט אויס די שאלה איז נישט אזוי פשוט.. ווען ער איז צוריק האט ער מודיע געווען אז די 'ריכטיגע מענטשן' האבן מחליט געווען צוצולאזן צו געבן ר' מענדל צו עסן.:גוט! מר בייליס!" זאגט קאראבטשעווסקי מיט א צופרינדהייט, אויב עס איז דא נאך עפעס וואס דו ווילסט, דארפסטו נאר אונז וויסן לאזן. זיי זיכער אז מיר וועלן טון וואס עס איז נאר מעגליך דיר צו העלפן. איר זאלט נאר נישט הייבן הענט מיט יאוש. אחרי ככלות הכל וויסטו אז די וועלכע האבן דיר איינגעשפארט זענען נישט די געוועלטיגער אויף דיין גורל. דו ביסט אין די הענט פון די באשעפער. מיינע חברים און איך ווילן זייער זען א גוטע תוצאה פון דעם משפט. מיר דאווענען צום באשעפער אז אזעלכע משפטים זאלן מער נישט פארקומען אין רוסלאנד, און עס וועט צוריקגעהאלטן ווערן די בושה פון אונזער באליבטן לאנד. וויבאלד אבער מיר דארפן געווינען דעם דאזיגן משפט, וויל איך אז איר זאלט וויסן: מיר פילן אז עס איז אונז א כבוד צו העלפן אויפדעקן די שקר פון די נארישע שולד קעגן דיר. דו וועסט אליינס זען, דאס אמת וועט זיגן! איך מוז יעצט גיין, אבער מיר וועלן זיך נאכאמאל באגעגענען. דאסוועדאניא! [אויף ווידערזען]. די ווערטער, קומענדיג פון אזא פערזענליכקייט, האבן אריינגעלייגט פרישע האפענונג און כח אין ר' מענדל, און ער האט געגלייבט אין זיין נאנטע ישועה.
נאך דעם באגעגעניש מיט קאראבטשעווסקי, האט זיך געטוישט די פירונג פון די סאלדאטן וועלכע האבן עם באוואכט. זיי זענען פלוצלינג גרייט צו העלפן מיט סיי וואס.. זיי האבן נאך קיינמאל נישט געזען א פשוט'ע איינגעשפארטער צו וועמען מ'פירט זיך אויף מיט אזא כבוד! האט דען דער אדוואקאט נישט אליינס מסדר געווען אז דער גענעראל זאל גיין זוכן אן עצה פאר עם? זיי האבן פארשטאנען אז דא רעדט זיך פון א ספעציעלן מצב, און זיי האבן זיך צוגעשטעלט.
כאטש די טעג פון ליידן און פיין זענען [ביזדערווייל] אריבער, שטייט ער דאך אבער דא פאר דעם גרעסטן נסיון פון אלעם, דער משפט אליינס. ווייטער פון דעם וויל ער בכלל נישט קלערן.. מיט דעם אלעם, פאר איינער וואס איז שוין יארן אליינס אין תפיסה, אליינס אין די וועלט און אוועק פון נארמאלע לעבן, איז אפילו אביסל צייט פון הנאה אויך א גרויסע זאך. בשעת ר' מענדל איז נאך פארטיפט אין אזעלכע מחשבות, עפנט זיך די טיר און דער גענעראל רופט אויס "ברענגט דעם איינגעשפארטער צום זאל פונ'ם משפט! דער משפט גייט זיך אנהייבן! ר' מענדל חזר'ט איבער די ווערטער נאכאמאל און נאכאמאל.
מ'האט עם אריינגעפירט אינ'ם ריזיגן זאל, און עם געהייסן זיצן אינ'ם שטוב פון די באשולדיגטער. [אין דעם זאל איז דא קליינע ווענט אזויווי א קליינעם שטיבל און דארט זיך דער וואס איז באשולדיגט]. פון ביידע זיינע זייט שטייען סאלדאטן מיט ארויסגעשטרעקטע שווערד, אבער ער שרעקט זיך נישט פון דעם, זיי טון זייער ארבעט.. דאס איז דעם טאג אויף וואס ער האט געווארט.. דעם טאג וואס סוף סוף וועט די וועלט זען אז אלע חשדות קעגן עם זענען הבל וריק, וואס איז אויפגעטראכט דורך די "שווארצע הונדערעט" כדי עם צו צושמעטערן. דער זאל האט אויסגעזען ווי עפעס א חגיגה.. עס איז פיל געווען מיט טויזנטער מענטשן וועלכע זענען געקומען פון אלע עקן פון רוסלאנד און פון ווייטערע לענדער. ווי אויך זענען דארט געווען אסאך גענעראלן וכו' אנגעטון מיט זייערע בליטשעדיגע אנצוגער און זייערע מעדאלן. עס זענען דארט געווען הונדערטער צייטונג-שרייבער, וועלכע זענען געקומען מכל רחבי תבל צו דעקן דעם משפט.
די אלע מענטשן פון די תביעה [אנקלאגן] האבן גערעדט איינער מיט'ן צווייטן, בשעת די שופטים, וועלכע זענען געזעצן אויפ'ן גרויסן בימה אינדערמיט, האבן זיך געגרייט אנצוהייבן. עס האט אויסגעזען ווי א גרויסן שפיל.. אין וואס א טייל זענען דארט צו ערפילן זייער תפקיד, און א טייל צו ערפילן זייער נייגעריגקייט. סיי אזוי און סיי אזוי אבער, איז אלעס שטיל געווארן אינ'ם רגע וואס ר' מענדל איז אריין אינ'ם זאל. זיין פלאץ איז געווארן דעם צענטער פון די גאנצע געביידע.
ר' מענדל האט זיך באטראכט אויף די "צוועלעף באשוואוירענע" וועלכע וועלן בפועל מחליט זיין דעם משפט. [אין אסאך מדינות - כולל אין ענגלאנד - זיצן ביי א משפט צוועלף מענטשן, וועלכע זענען נישט קיין שופטים וכדו', און זיי פסק'נען למעשה דעם פסק. די שופטים זענען די וואס נעמען צוזאם אלע עדיות וכו' און זיי פרובירן מדריך זיין די באשוואוירענע וויאזוי זיי זאלן דן זיין. די סיבות אויף דעם איז א שמועס פאר זיך]. ר' מענדל האט א קוק געטון אויף זיי און זיין הארץ איז געפאלן. זיין ערשטע רושם איז געווען אז עס איז נישטא קיין מעגליכקייט [ח"ו] אז זיי זאלן עם מזכה זיין. ער האט נישט געקענט גלייבן אז די באשוואוירענע זענען פשוט'ע פויערן, וועלכע וועלן זיכער נישט קענען פארשטיין און משיג זיין דעם קאמפליצירטע פרשה. [די ממשלה האט בכוונה מסדר געווען אז דאס זאלן זיין מוזשיק'ן, פויערן, וועלכע זענען שוין מסתמא אנגעקלעבט מיט שנאת ישראל]. אויב די באשוואוירענע וואלטן געווען אינטעליגענטע געלערנטע מענטשן, אזוי ווי ר' מענדל האט זיך פארגעשטעלט, וואלט מען געקענט האפן אז זיי וועלן שוקל זיין די ראיות ווען עס קומט למעשה, און וועלן אוודאי זען דורך די אפענע שקרים. אבער מוזשיק'ן! זיי וועלן דאך נישט פארשטיין די ערשטע ווארט פון די אדוואקאטן! ווי גרינג איז עס פאר די 'הויכע פענסטערס' צו באאיינפלוסן די פויערן אז דער יוד איז זייער שונא! אמת אז זיי זען פון די אנדערע זייט גרויסע חשוב'ע אדוואקאטן, אבער דאס קען דאך יעדער דינגען פאר זיך און דאס מיינט גארנישט, פון די אנדערע זייט אבער זענען פארהאן אזעלכע 'חשוב'ע' מענטשן.. גענעראלן, אנקלאגערס וכו' פון די גרעסטע אין לאנד. די מוזשיק'ן זענען דאך די ערשטע וואס וועלן גלייבן אזא שטות אז יודן נוצן בלוט פאר מצות.. אפשר גאר גלייבן זיי דאס שוין יעצט.. די רוסיש'ע תמימות איז באוויסט, ווי מער די זאך איז אפגעפרעגט גלייבט מען עס מער... ר' מענדל האט געלייגט זיין בטחון אינ'ם בורא עולם און געהאפט אויף גוטס.
== כד. דער וועג צום משפט ==
אין קורצן פון פריער: נאך צוויי און א האלב יאר, זעט שוין אויס ווי די משפט גייט שוין ענדליך פארקומען.
איין טאג האט ר' מענדל באקומען די אפיציעלע הזמנה צום משפט, וועלכע וועט פארקומען אין צוויי חדשים ארום, אום חודש תשרי תרע"ג. די הזמנה איז אנגעקומען צוויי חדשים פאר דעם זמן. די מצב רוח פון ר' מענדל איז אסאך בעסער געווארן. סוף כל סוף קומט עס שוין, עס וועט בעז"ה אלץ נתגלה ווערן און זיין מצב וועט זיך טוישן מן הקצה אל הקצה. ער האט פרובירט מתאר זיין ביי זיך וויאזוי דאס וועט זיין, וויאזוי וועט מען אויסליינען די באשולדיגונג, וועלכע שאלות מ'וועט עם פרעגן און וואס ער וועט ענטפערן. אלע זיינע מחשבות זענען געווען פארנומען מיט'ן משפט, ער האט פון גארנישט אנדערש נישט געקענט טראכטן. צוויי וואכן פאר'ן צייט האט ר' מענדל איינגעגעבן א בקשה ער זאל קענען גיין אנגעטון מיט זיינע אייגענע בגדים ביים משפט, ער האט זיך זייער געשעמט צו קומען פאר אזויפיל מענטשן מיט די תפיסה קליידער. ער האט נישט באקומען קיין תשובה אויף דעם בקשה. א טאג פאר'ן משפט איז זיין ווייב עם געקומען באזוכן. די טרערן זענען געקומען אן אויפהער. ביידע האבן געהאפט אז בקרוב וועלן שוין אלע צרות זיין אינ'ם פארגאנגנהייט און ר' מענדל וועט שוין קענען צוריק אהיים גיין. פאר זי איז אוועק געגאנגען האט זי עם מבשר געווען אז מ'וועט עם לאזן האבן די אייגענע בגדים, און אז מ'וועט זיי געבן צו עם אויפ'ן טאג פון די משפט. צומארגנס הערט ער די באקאנטע קולות, ווי מ'עפנט אויף די דרייצן שלעסער פון זיין צימערל.. יעדעס מאל האט דאס עם אנגעפילט מיט פחד און שרעק, דאסמאל איז אבער אנדערש, ער האט געפילט אז די קלאפערייען ברענגען אים בשורות טובות..
"אט זענען דיינע בגדים" זאגט דער שומר, "דיין משפט הייבט זיך אן היינט".. ר' מענדל שפירט זיך זייער רוהיג, קודם שפירט ער זיך שוין נישט ווי אן איינגעשפארטער.. ער האט אבער מורא צו טראכטן אז אפשר וועט ער דאס נאכאמאל דארפן אנטון.. קודם איז ער צופרידן אויף יעצט.. יענעם טאג האבן די שומרים זיך מתייחס געווען צו ר' מענדל מיט פריינדשאפט און מיט כבוד.. אלע פריערדיגע רשעות איז ווי א וואלקן נעלם געווארן.. עס איז שווער געווען פאר עם צו פארשטיין די פלוצלינגדיגע ידידות נאך אלע צער און ליידן וואס זיי האבן עם גורם געווען במשך די צייט וואס ער איז געווען איינגעשפארט.
ווען ער איז געווען גרייט האט מען אים איבערגעגעבן צו די שומרים וועלכע דארפן עם באגלייטן צום בית המשפט. ווען ער איז ארויס אינ'ם חצר, האט ער קוים געקענט גלייבן וואס זיינע אויגן זעהן.. געווענדליך, ווען ער איז ארויסגעפירט געווארן צום חצר, איז עס געווען ליידיג, היינט איז עס געווען פיל מפה און פה כאילו דא גייט פארקומען א גרויסע מיליטערישע מארש.. עס זענען געווען עטליכע גרופעס פון געווענדליכע מיליטער מענטשן ווי אויך די גאנצע שטאב פון דער תפיסה. עטלעכע האבן געשמייכלט אבער רוב זענען געשטאנען ערנסטערהייט. אויסער דעם זענען געשטאנען אינ'ם חצר אפאר הונדערט קאזאקן [העכערע סאלדאטן] מיט שיינעדיגע שווערדן, וועלכע זענען געווען אפצוהיטן ר' מענדל פון א "שלעכט אויג"... מ'האט עם געזעצט אין א שווארצע וואגן ארומגענומען מיט א גאנצער שורה פון וועכטערס און באגלייט מיט א ספעציעלע גרופע מיליטערישע רייטער. דאס אלץ איז מיטגעגאנגען ביז צום בנין פונ'ם הויך-געריכט, א וועג פון זעקס קילאמעטער!
פון די פענסטערס פונ'ם וואגן האט ער געקענט זען אז די געסער זענען פון מיט מענטשן. די רעגן און ווינט האבן זיי נישט געשטערט. עפ"י רוב זענען דאס געווען געווענדליכע לייט וועלכע האבן געוועלט זען וואס טוט זיך. אויך פון די "שווארצע הונדערטער" זענען דארט געווען לרוב. ווען ער איז ווייטער געגאנגען, האט ער דערקענט צווישן דעם עולם עטליכע יודן, עטליכע פון זיי האבן געטריקנט זייער אויגן מיט טאשנטוכער. אויך ר' מענדל האט תורם געווען זיין חלק אינ'ם געוויין.. נאכ'ן אדורך גיין אלע שורות פון מענטשן, זענען זיי ענדליך אנגעקומען צום בית המשפט, וועלכע איז אויך געווען ארומגענומען מיט טויזנטער מענטשן. די טויערן פון די חצר האבן זיך געעפנט און די וואגן איז אריין.
"איך וועל דיר באצאלן אויפ'ן וועג צוריק" האט ר' מענדל געזאגט מיט א שמייכל. דער הויפט פון פאליציי האט זיך נישט געקענט איינהאלטן פון לאכן.. ווען זיי זענען אריין אינ'ם בנין האט מען באלד געפירט ר' מענדל צו א ספעציעלע צימער, ווי די איינגעשפארטע דארפן זיין דורכ'ן מהלך פונ'ם משפט. אן קיין געדולד האט ער געווארט מ'זאל עם אריינפירן אינ'ם געריכט-זאל. ער ווארט שוין אזוי לאנג אויף דעם טאג, און יעצט ווען עס איז שוין דא האט ער קוים געקענט גלייבן אז ער חלומ'ט נישט.. די יארן מיט חדשים לויפן עם אריבער פאר די אויגן.. קולייבקו רייסט עם אוועק פון זיין משפחה, דער אוכראנא, די חוקרים, די 'צדיקים', דער 'אפיקומן', דער תפיסה, הונגער, נעכט אן שלאפן, שומרים, פענענקו, מאשקעוויץ, אלע אלע פיינונגען אן קיין סוף. רבונו של עולם! ווען גייט זיך שוין אלעס ענדיגן!!
די טיר עפנט זיך און א עלעגאנטער מענטש קומט אריין און באגריסט אים. ווי איינער וואס וועקט זיך אויף פון א בייזן חלום, קוקט ר' מענדל אן דער מענטש וואס באגריסט עם אזוי פריינדליך מיט א שמייכל אויפ'ן פנים. "א גוט מארגן מר בייליס", הייבט ער אן, "שרעקט אייך נישט, מיין נאמען איז קאראבטשעווסקי און איך בין אייער אדוואקאט". ר' מענדל האט שוין געוויסט אז ער גייט זיין איינער פון די אדוואקאטן [זעה פריערדיגע קאפיטל], אבער ביז יעצט האט ער פערזענליך געזען נאר די פיר אדוואקאטן, בארסקי, גרוזענבערג, זארודני און מארגאלין, ער האט נאכנישט געהאט געטראפן די אנדערע צוויי, קאראבטשעווסקי און מאקלאקוב. זיין פלוצלינגע ערשיינונג האט געמאכט א שטארקן רושם אויף ר' מענדל. דאס איז געווען ווי א שטראל פון ליכט קומט אריין אינם צימער. זיין פריינדליכע באגריס און שמייכל האבן נישט נאר אוועק געשטיפט די טרויעריגע מחשבות פון עם נאר זיי האבן עם אויך געגעבן דער הרגשה אז אט אט וועט ער באפרייט ווערן. דער באוויסטע אדוואקאט האט זיך דערנענטערט און ממשיך געווען: "זיי גוט געלאהנט מר ביילוס, און האלט זיך שטארק. איך וואלט זייער געוואלט קומען נענטער, אבער עס איז ארויס א ספעציעלע תקנה פאר דיין פאל, א יוצא מן הכלל, אז קיינער טאר נישט אריין גיין אין אייער ד' אמות! אפילו נישט דיינע אדוואקאטן.. אויב וועל איך דאס נישט איינהאלטן, וועל איך באקומען א גרויסן פסק. זאגט מיר אויב אזוי, וויאזוי פילט איר זיך, וואס מאכט איר"? זיינע ווארעמע רייד האבן אזוי משפיע געווען אויף ר' מענדל אז ער האט כמעט פארגעסן אז ער איז איינגעשפארט.. ער האט געפילט אז ער איז פריי און ארומגענומען מיט ידידים. ער האט אבער נאר געדארפט א קוק טון אויף די וואס היטן עם אפ בשבעה עינים דאס גאנצע צייט צו געדענקען אז ער איז נאך אונטער זייערע הענט. ער איז געווען הונגעריג און ער האט געבעטן קאראבטשעווסקי אויב עס איז שייך עפעס צו שאפן פאר אים צו עסן. אויב ער וועט ווארטן אויף דעם עסן פון דער תפיסה קען ער אויסגיין פאר הונגער. פונקט דאן איז אריין אין צימער דער גענעראל וועלכע איז געווען ממונה אויף דער שמירה אויף ר' מענדל, און דער אדוואקאט האט אים איבערגעגעבן די בקשה.
א היסטאריש פארברענגן אין תש"ז, 1947 מיט חסידים און זיין מוטער רביצין חנה וועלכע זיצט אויבן אן. דער רבי איז דעמאלט געקומען פון ניו יארק קיין פאריז כדי מקבל פנים זיין מוטער וועלכע איז ערשט ארויס פון רוסלאנד. דער רבי האט זיך געטראפן מיט איר דאס ערשטע מאל נאך 19 יאר, זינט תרפ"ח ווען ער איז ארויס פון רוסלאנד מיט זיין שווער.
רבי מנחם מענדל שניאורסאהן (י"א ניסן ה'תרס"ב - ג' תמוז ה'תשנ"ד) איז געווען דער לעצטער ליובאוויטשער רבי.
רבי מנחם מענדל איז באוואוסט אלס א גאון עולם, א בקי נפלא אין אלע טיילן פון תורה, ווי אויך אן אויסערגעוויינלעכער מלומד אין וועלטלעכע וויסנשאפטן. ער האט רעוואלוציאנירט אידישקייט, שיקנדיק טויזנטער שלוחים איבער דער גאנצער וועלט צו פארשפרייטן תורה און אידישקייט.
רבי מנחם מענדל שניאורסאהן איז געבוירן פרייטיק י"א ניסן ה'תרס"ב (1902) אין דער רוסישער שטאט ניקאלאיעװ (היינט אוקראינע) צו זיין פאטער, רבי לוי יצחק שניאורסאן, וואס איז געווען דער שטאטס רב פון יעקאטרינעסלאוו צווישן די יארן 1907 - 1939, און זיין מוטער חנה, א טאכטער צום רב פון ניקאלאיעוו, הרב מאיר שלמה יאנאווסקי. זיין פאטער איז געווען זיין הויפט רבי. ער האט געלערנט ש"ס און פוסקים, און אויך קבלה פון א חסידישן שטאנדפונקט. צו זעכצן יאר האט ער אנגעהויבן לערנען מאטעמאטיק.
י"ד כסלו תרפ"ט 1928 האט ער חתונה געהאט מיט חיה מושקא שניאורסאן, די מיטלסטע טאכטער פון דעם זעקסטן לובאוויטשער רבי'ן ריי"ץ. די חתונה איז פארגעקומען אין ווארשע, פוילן; כמעט אלע פוילישע רבי'ס זענען געווען אויף דער חתונה. נאך דער חתונה האט דאס יונגע פאר פאלק געצויגן קיין בערלין. דארטן האט ער שטודירט א שטיק צייט מאטעמאטיק און פילאסאפיע אין אן אוניווערסיטעט.
אין 1933 האט הרב שניאורסאן געצויגן קיין פאריז, דארטן האט ער שטודירט עלעקטרישע אינזשעניריע. אין 1941 איז ער אנטלאפן פון פראנקרייך און אום כ"ח סיון ה'תש"א איז צוגעקומען צו זיין שווער, הרב יוסף יצחק שניאורסאן, אין דעם קרוין הייטס געגנט פון ברוקלין. אין יענער צייט האט ער געארבעט אלס אינזשעניר אין דער אמעריקאנער פלאט.
אין אַמעריקע האט ער געארבעט פֿאַר זיין שווער, אין די ליובאוויטשער אָרגאַניזאַציעס קה"ת, מחנה ישראל און מרכז לענייני חינוך.
נאך דער פטירה פון זיין שווער רבי ריי"ץ ביום י' שבט ה'תש"י, האט ער נאָך נישט געוואלט צו אָננעמען אויף זיך די פירערשאַפט פון ליובאוויטשער חסידות. נאר נאך א יאר שפעטער, אויף י"א שבט ה'תשי"א, ביי'ם פארברענגען לכבוד דער ערשטע יארצייט פונעם פריערדיקן רבי'ן, האט דער רבי מקבל געווען די נשיאות, מיט זאגן די מאמר חסידות "באתי לגני".
זיין השפעה אין דער אידישער וועלט.
דער רבי האט אנגעפאנגט מאכן "מבצעים" אויף צושפרייטן תורה ומצוות, אידישקייט און תורת החסידות מיטן קלינגווארט "ופרצת", גענומען פון פסוק "ופרצת ימה וקדמה וצפונה ונגבה".
ער האָט גערופֿן אויף זיינע חסידים צו השפּעה האבן וואו נאָר מעגלעך, אַפֿילו די וועלטלעכע אידן, צו אָבסערווירן די מצוות און תורה לערנען, צווישן אנדערע זאכן, דורך גענומען ציבור ערטער און עפנטלעך קרעדיט די מצוות. עס אויך גערופֿן פינאַנציעל העלפן פֿאַר יענע וואס טאָן ניט האָבן די פינאַנציעל פיייקייַט צו קויפן די תשמישי מצוות.
שייכות מיט אנדערע אדמורי"ם.
די סקווערער אדמורי"ם האבן זיך עטליכע מאל געאמפערט מיט אים וועגן דעם בעל שם טוב'ס סידור, וואס זיי טענה'ען אז עס באלאנגט פאר סקווירא.
שניאורסאן, מנחם מענדל
אן אאזיס אין מידבר סאארא
אָאַזיס איז א שטח אין מיטן א מידבר וואס האט אין זיך א מקור פון וואסער (ווי למשל א קוואל), זיין לאנדשאפט איז זייער אנגעזען אין דער מידברדיקער סביבה. דער אאזיס נוצט ווי א נאטירלעך־הויז צו אדעווען בעלי חיים, און עס איז א צענטער וואס ציט צו זיך מענטשן.
א רויז (אדער צעלוליטיס) איז אן אקוטע פארצינדונג פון די געוועבן אונטער דער הויט.
דער שטח וואס איז פארצינדעט ווערט רויט, געשוואלן, צארטפיליק, טוט וויי און ווארעם. געוויינלעך זענען דא אויך סיסטעמישע סימפטאמען ווי היץ, נידעריג בלוטדרוק, קאפשמערצן, שוויצן און ציטערן. די רויטקייט קען פארשפרייטן מיט דער צייט. אמאל מאכט זיך אויך רויטע פינטעלעך.
א רויז קען ווערן אפילו אין 24 שעה אבער אפטמאל דויערט עס עטלעכע טעג.
גורמים.
א רויז ווערט פון א מין באקטעריעס וואס קומען אריין דורך א ריס אין דער הויט. נישט אלעמאל קען מען זען דעם ריס.
די קאַץ אדער קאָטער ("Felis catus") איז א געשטוביקטער זגאַל פון א קליינעם פלייש־עסנדיקן געשטוביקטן זויגער. זי איז די איינציקסטער געשטוביקטער זגאל אין דער פֿעלידאע פֿאמיליע, און מען רופט זי אפֿט די געשטוביקטע קאַץ כדי צו פֿונאנדערשיידן זי פון די ווילדע מיטגלידער אין דער פאמיליע.
א גרויסער טייל מענטשן האבן ליב קעץ, און האלטן זיי אלס א שטוב חיה. די קאץ איז אויך נוצלעך צו פאנגען מייז, שלאנגען און עגדישן.
פיזיאלאגיע.
די קאץ האט אן אינטערעסאנטן קאפשייד צווישן זויגערס, מיט גרויסע אויגנלעכער און א גאר קראפֿטיגן בארדביין.
אויפפיר.
קעץ האבן אַ סך אופנים זיך אויסדריקן. מרוקען איז א קלאנג וואס קלינקט א ביסל ווי "פרררררררר". ווען אַ קאַץ איז דערשאָקן אָדער איניִן כס זיי זאָגן הססססססס.
רבי אהרן קאטלער (ה'תרנ"ב- ב' כסלו ה'תשכ"ג) איז געווען א ראש ישיבה אין דער ליטע און שפעטער אין אמעריקע, וואו ער האט געגרינדעט די ישיבה בית מדרש גבוה.
הרב קאטלער איז געבוירן אין סיסלעוויטש, ווייסרוסלאנד, רוסלענדישע אימפעריע (היינט בעלארוס) אין תרנ"ב, צו זיין פאטער הרב שניאור זלמן פינעס, דער שטאטס־רב.
די לעצטע נאמען קאטלער האט ער גענומען פון א משפחה-קרוב, כדי זיך ארויסצודרייען פון דארפן דינען אין מיליטער.
שוין אלס קינד איז ער געווען א עילוי, מ'זאגט אז ער האט אלס יונגל געקענט גאנץ תנ"ך אויסעווייניג.
ער האט געלערנט אין דער סלאבאדקער ישיבה ביי רבי נתן צבי פינקל, דער "אלטער פון סלאבאדקע", און רבי משה מרדכי עפשטיין. רבי איסר זלמן מעלצער האט אים גענומען פאר אן איידעם, און ער האט אטייל גענומען מיט זיין שווער אין דער הנהלה פון דער לוצקער ישיבה.
ער האט געגרינדעט די ליטווישע ישיבה בית מדרש גבוה ד'לעיקוואוד אין דער געגנט וואס איז היינט באוואוינט מיט טויזנטער אידישע איינוואוינער און אין דרום ניו זשערסי.
דער היינטיגער ראש ישיבה איז רבי מלכיאל קאטלער זיין אייניקל, א זון צו רבי אהרן'ס איינציגן זון הרב שניאור.
ער ליגט אין הר המנוחות.
נוסח מציבה.
רבינו הגדול שר התורה ועמוד היראה רבן של ישראל צדיק יסוד עולם, הקים עולה של תורה בדורו והאיר יובל שנים עיני ישראל באור תורתו חסידותו, עורך מערכות ומיישר הדורים מפרק הוויות ומפרק שברים, קברניט נאמן, לוחם מלחמתה של תורה, גודר גדר ועומד בפרץ, עשה מעשי חייא ונתן נפשו על קיומה של תורה בישראל בגולה ובאה"ק (=ובארץ הקודש), על עבודת הצלה בשנות הזעם ת"ש-תש"ה, ועל מעשה החסד לכלל ולפרט, החזיר עטרה ליושנה להעמיק ולהרחיב גבולות לימוד התורה בטהרתה ובקדושתה בארצות הברית על ידי בית מדרשו בלייקווד, ועל ידי השפעתו קיבץ וריבץ תלמידים לאלפים בישיבתו בקלצק ובירושלים עיה"ק (=עיר הקודש) בישיבת עץ חיים.
א פאראזיט (parasite) איז אן ארגאניזם וואס לעבט אין אדער אויף אן אנדער ארגאניזם, וואס מ'רופט דעם גאסטגעבער (host), פון וועמען ער שעפט שפייז אדער אנדערע לעבענס-נייטיקע מיטלן וואס ער דארף צו קענען בלייבן און פארמערן. מען קען פארגלייכן א פאראזיט צו א בלינדן פאסאזשיר אויף א שיף, וואס באהאלט זיך אינעם שיף, און גנב'עט עסן און וואסער, און ווען ער וויל כאפט ער זיך ארויף אויף א צווייטן שיף.
רוב ביאלאגן האלטן אז א "פאראזיט" איז פשט דער גאסטגעבער ווערט געשעדיגט. לויט דעם, אין אן אופן ווען דער גאסטגעבער פארדינט פונעם "גאסט" וואס לעבט אויף (אדער אין) אים הייסט דאס נישט קיין פאראזיט נאר א סימביאז. למשל: א לישיי (אויף א בוים) איז א קאאפעראציע צוווישן אן אלגא מיט א שוואם, און קיינער פון זיי קען נישט בלייבן אן דעם צווייטן.
עס מאכט זיך אמאל אז דער פאראזיט טוט אויסהרגענען זיין גאסטגעבער, אבער סוף כל סוף וועט דער פאראזיט אליין ליידן דערפון, וועגן דעם ע"פ רוב טוט דער פאראזיט פארמינערן דעם היזק צום גאסטגעבער אדער ער זוכט א שטערקן.
טעאטער היהלום (דער בריליאנט) און די געגנט פון דער בריליאנטן בערזע פון רמת גן
רמת גן איז א שטאט אין גוש דן, אין ישראל, וואס ליגט צווישן תל אביב, בני ברק און גבעתיים, און באגערענעצט פונעם ירקון טייך צו צפון. אין דער שטאט געפינט זיך די בריליאנטן-בערזע פון ישראל, די רעליגיעזע בר אילן אוניווערסיטעט, דער שיבא מעדיצינישער צענטער, דער סאפארי און אנדערע וויכטיקע אינסטיטוציעס.
אין 1968 האט געעפנט אין רמת גן די ישראל דימענטן בערזע, די גרעסטע דימענטן בערזע אין דער וועלט.
ראָבין ריהאַנאַ פֿענטי (ענגליש: "Robyn Rihanna Fenty", געבוירן דעם 20סטן פעברואר 1988) איז א בארבאדישע רידם ענד בלוז, פאפ, ראק, רעגיי, דאנס זינגערין און א מאדעלקע. זי איז באוווּסט געווארן בעיקר צוליב אירע הייסע סינגלען "Break It Off",‏ "Unfaithful",‏ "Umbrella",‏ "SOS",‏ "Pon de Replay", "Disturbia", "Don't Stop The Music" "Love The Way You Lie" (מיט עמינעם) און "Only Girl". אין 2010 האט זי פובליקירט די אלבאם "Loud", מיט די סינגלס "What's My Name?","S&M","Man Down", און "California King Bed".
זי האט פארקויפט מער פון 20 מיליאן אלבאמס און 60 מיליאן סינגלס וועלטליך, וואס האט זי געמאכט אלץ איינער פון די מערסטע פאפולערע ארטיסטן אין אלע צייטן. זי האט דעגרייכט 10 נומער איינס סינגלס אויף דער "Billboard Hot 100" זייט זי איז ערשט ערשיינען אויפן טשארט אין יוני 2005.
שוועדיש איז א צפון-דייטשישע שפראך וואס מען רעדט איבערהויפט אין שוועדן און אויך אין א טייל פון פינלאנד. היינט רעדן זי 9 מיליאן מענטשן. זי איז א ביסל ענלעך צו נארוועגיש.
דער נארמאלער סדר פון א זאץ איז: סוביעקט, ווערב, אביעקט (אזוי ווי יידיש).
סובסטאנטיוון האבן צוויי מינים: פראסט מין פאר די "en" פארמע און נייטראל מין פאר די "ett" פארמע. אדיעקטיוון ווערן געבייגט לויטן מין און צאל (אזוי ווי יידיש) און אויך פאר געוויסיקייט.
די געוויסיקע איינצאל פארמע פון א סובסטאנטיוו איז באשאפן ביי מוסיף זיין א סופיקס (en, -n, -et, -t-), לויט דעם מין און צי דער סובסטאנטיוו האט א וואקאל אויפן סוף אדער נישט. די געוויסיקע ארטיקלען den, det און de זענען גענוצט פאר פארשידענע מדרגות פון געוויסיקייט פונעם סובסטאנטיוו, בפרט אז ווען מען נוצט זיי מיט די ווערטער här (דא) און där (דארט). לדוגמא, den där fisken מיינט "יענער פיש", ווען עס איז געוויסט צוליב וועלכן פיש מ'רעדט. den fisken איז ווייניג געוויסיק וועגן וועלכן פיש מ'רעדט און מיינט "יענער פיש", דאס הייסט אז עס קען זיין אויך וועגן א גרופע פון פיש, אבער fisken מיינט "דער פיש" סתם. אין א פאר פלעצער, די געוויסיקע פארמע קען מיינען "מיין, דיין" ווי אין jag måste tvätta håret ("איך מוז וואשן מיין (די) האר").
שוועדיש אין פינלאנד.
פינלאנד איז געוועון א טייל פון שוועדן פונעם 13טן יארהונדארט ביז שוועדן האט די פינישן שטחים פארלוירן צום רוסלאנד אין 1809. שוועדיש איז געווען די איינציגער שפראך פאר אדמיניסטראציע ביז 1902 און די הויפט-שפראך פאר קולטור און חינוך ביז פינישער זעלבשטענדיקייט אין 1917. פון דעמאלט אן, פארקלענערט זיך דער נומער פון מענטשן וואס רעדן שוועדיש אין פינלאנד. דער גרעסטער חלק אין פינלאנד אוואו שוועדיש איז נאך גערעדט איז אין אָלאַנד (Åland), וואס איז א גרופע פון קליינע אינדזלען נאנט צו שוועדן אינעם באלטישן ים. שוועדיש איז נאך אן אפיציעלע שפראך אין פינלאנד און איז גלייכרעכטיג דארט מיט פיניש. אין פינלאנד עס איז דא צוויי שוועדישע ראדיא סטאנציעס און א שוועדישער טעלעוויזיע קאנאל, FST5.
דאכוי () איז א שטאט אין בייערן, אין דרום דייטשלאנד, 20 ק"מ צפון-מערב פון מינכן. זי איז א קרייזשטאט פונעם אויבערבייערישן ראיאן. זי האט בערך 40,000 איינוואוינערס. די שטאט האט אן היסטארישן צענטער מיט א שלאס פונעם 18טן יארהונדערט.
דאכוי איז געווארן געגרינדעט אינעם 8טן יארהונדערט. אסאך קינסטלערס האבן געוואוינט דארטן אין סוף 19טן און אנהייב 20טן יארהונדערט.
צווייטע וועלט מלחמה.
אין 1933, האבן די נאציס אויפגעשטעלט דעם דאכוי קאצעט. ער איז געווארן דער פראטאטיפ פאר אלע אנדערע קאצעטן. ווערנט זיין אפעראציע, זענען געשטארבן אדער געהרגעט געווערן דארטן 190,591 ארעסטאנטן, א דריטל פון זיי יידן.
פון אנהייב איז עס געווען, פאר פאליטישע ארעסטאנטן, טעאדאר אייקע, איז געווען קאמאנדיר פון די לאגער, פון אנהייב זענען דארט געווען,
ציגיינער, האמאסעקסואלן, און רעליגיעזע פירער פון דייטשלאנד, וואס האבן זיך קעגן געשטעלט צו די נאצי רעזשים, און ווי פארשטענדליך יידן.
נאך קריסטאלנאכט, איז די לאגער בעיקר באשטאנען בלויז פון יידן, אין 1942 זענען די יידן פארשיקט געווארן אויף פוילן, ווי זיי זענען פארגאזט געווארן, אין די פארניכטיגונגס לאגערן.
אין 1944 זענען געברענגט געווארן אפאר טויזנט יידן פון אונגארן, פאר צוואנגס ארבעט, אין די פאבריקן פאר אמוניציע, וואס איז געווען אין דאכוי, די מענטשן וואס זענען דארט געווען, האבן געארבעט צוואנגסארבעט פארן עס עס, אדער אין דערנעבנדיקע פריוואטע דייטשע פאבריקן.
פון די 206,000 מענטשן וואס זענען אריבער דאכוי, זענען אמווייניגסטענס 32,000 אומגעקומען,
עס איז זיכער אז נאך טויזנטער זענען געשטארבן אין טויטמארטשן, אין טיפוס עפידעמיעס, אבער זענען נישט פארשריבן געווארן.
אפריל 1945, איז די אמעריקאנער ארמיי אריין אין דאכוי, און געטראפן דארט 60,000 געפאנגענע קראנקע, שוואכע, וואס האבן קוים געקענט שטיין אויף די פיס, א דריטל פון זיי יידן, פון די 40 עס עס וועכטער, זענען 36 פאראורטיילט געווארן, דורכן מיליטערישן געריכט, צום טויט,
רבי דוד טווערסקי (געבוירן כ"ו תשרי ה'תש"א; 28סטן אקטאבער 1940, יאס רומעניע) איז דער מנהיג פון די סקווערער חסידים און פון סקווערער שטעטל אין ניו יארק.
לעבנסגעשיכטע, פירערשאפט און אייגנשאפטן.
רבי דוד איז געבוירן אין יאר ה'תש"א, אין סאמע ברען פונעם צווייטע וועלט-מלחמה, אין דער שטאט יאס, רומעניע, אלס איינציגער זון צו זיין פאטער הרה"ק רבי יעקב יוסף טווערסקי, דער פריערדיגער סקווערער רבי און גרינדער פון שיכון סקווירא, וואס געפינט זיך אין הינטערלאנד ניו יארק, און צו זיין מוטער רביצין טראני טווערסקי, א טאכטער פון רבי פינחס טווערסקי פון אוסטילע), און אן אייניקל פון הרה"ק מהרי"ד מבעלזא.
אין יאר ה'תש"ה האט זיך די משפחה [די עלטערן און צוויי טעכטער און דעם איין זון], אריבערגעצויגן קיין בוקארעשט, און אין יאר ה'תש"ח האבן זיי אימיגרירט קיין ניו יארק אמעריקע.
רבי דוד האָט חתונה געהאַט אין ט"ו באב ה'תשי"ט אין קרית וויזשניץ בני ברק, מיט רביצין חיה חנה האגער, די עלטסטע טאכטער פון דער ישועות משה - הרה"ק רבי משה יהושע האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון בני ברק, און פון רביצין לאה אסתר.
זייענדיג 28 יאר אלט אין יאר ה'תשכ"ח, נאך דער פטירה פון זיין פאטער, האט ער איבערגענומען די רביסטעווע כזקן ורגיל.
זיינע חסידים זענען פארגלייבט פאר יעדעס ווארט וואס ער זאגט, און האלטן פון אים גאר שטארק, און וועלן באשיצן זייער רבי'ן פאר יעדן פרייז. דער סקווערער רבי איז באקאנט אלס א וואונדערליכער פועל ישועות, וואו פילצאליגע אידן ווערן ערמוטיגט, אויפגעראכטן, און געהאלפן פון זיינע ברכות.
ספעציעל איז ער באקאנט אלס א גרויסער עקספערט אויף דאקטוירים און רפואה, און צוליב זיין באקאנטשאפט און וויסנשאפט אינעם מעדיצינישער געביט, קומט מען צו אים פון נאנט און ווייט, זיך דורכרעדן און באקומען גוטע בעראטונג.
דער רבי איז באוואוסט מיט זיין אהבת ישראל. ווען טאג טעגליך שטראמען צו אים זיך פראווען מענער און פרויען, אפילו פון די שוואכסטע שטאפל, פון אלע קרייזן און סארטן, רייכע און ארימע, פרומע און רעליגיעז-שוואכערע, וועלכע ער נעמט אייביג אויף מיט א ליבער שמייכל. און דערפאר הייסט ער היינט פון די גרעסטע קוויטל פראווענער'ס, זייענדיג אפען פאר'ן ברייטער ציבור כמעט יעדן טאג - אכט שעה.
טראץ זיין צימליך הויכן עלטער, פארפעלט ער נישט צו פירן דריי טישן יעדן שבת, אן קיין תירוצים.
דער סקווערער רבי איז באוואוסט אז ער רירט זיך נישט אוועק פון וואס "דער טאטע" האט געטון. און טראץ זיין שוואכקייט און הויכן עלטער, האלט ער אן אלע מנהגים, תעניתים, וסיגופים פון זיין פאטער.
דער רבי איז אויך באוואוסט אלס איינער וואס פראבירט צו האלטן שלום אויף דער היימישער וועלט, און איינער וואס דערווייטערט זיך פון יעדן מחלוקת ווי פון א פייער, און ער איז קיינמאל נישט געווען פארוויקלט אין סיי וועלכער שטרייט. און אזוי האט ער אויך אויפגעצויגן זיינע קינדער וועלכע האלטן זיך אייביג באחדות, און שטיצן איינער דעם צווייטן מיט ליבשאפט און הויכער שאצונג, אן זיך אריינמישן אין סיי וועלכע קריגעריי צווישן אנדערע. צוליב דעם פאקט, איז ער אנגענומען ביי אלע ערליכע קרייזן און שיכטן פונעם חרדי'שן אידנטום אן אויסנאם.
אויך מיט אזעלכע באוועגונגען ווי ברעסלאַוו, וואס זיינע פריערדיגע עלטערן האבן זייער שארף גערעדט קעגן נחמן מברסלב און זיין טרויעריגע באוועגונג, וועט אבער דער רבי זיי חלילה נישט האסן, נאר קלארשטעלן, אז זייער וועג איז נישט אנגענומען ביי אונז, אבער נישט אז ס'פארהאנען עפעס א פיינדשאפט ח"ו.
ער איז דער נענטסטער אייניקל צום הייליגן בעל שם טוב, זייענדיג דער זיבעטער דור.
דער ייחוס איז: רבי ר' ישראל בעש"ט
דער סקווערער רבי און זיין רעביצין חיה חנה האבן פיר זין, און דריי טעכטער.
משמשים בקודש.
הרה"ח ר' ישעי' יואל אונגאר, א זון פונעם קאפאווארער רב הי"ד, און ברודער פונעם סקווערער דיין - הגאון ר' זלמן אונגאר.
הרה"ח ר' יושע פרידמאן, מזקני חסידי מהר"א מבעלזא, וואס האט אים געשיקט אלס באהעלפער און הויז-גבאי צום אלטן סקווערער רבין זצוק"ל.
הרה"ח ר' דוד בערגער, א זון פונעם לעגאנדארן עסקן און פייערדיגע חסיד - ר' חיים בערגער ע"ה, און איידים פונעם אלטן גבאי ר' יושע פרידמאן ע"ה.
הרה"ח ר' אהרן פרידמאן, דעם רבינס הויז-גבאי, אויפ'ן ארט פון זיין פאטער - דער אלטער גבאי ר' יושע פרידמאן ע"ה.
הרה"ח ר' אברהם ביינוש אייזנבערג, א זון פונעם מחנך ברוך אייזנבערג, און איידעם פון ר' שלום בער פישל - פון די מקורבים אין הויף.
תקנות ומנהגים.
אין זיינע צייטן, ארבעט ער צו אוועקגעשטעלן פארשידענע מנהגים און תקנות פונעם שטעטל.
דוד
רבי אהרן משה שעכטער (געב׳ תרפ״ח) איז ראש ישיבת רבי חיים בערלין אין פלעטבוש, ברוקלין. ער איז א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה אין אמעריקע.
אהרן משה שעכטער איז געבוירן געווארן אין ברוקלין אין יאר תרפ״ח. ער האט געלערנט אין ישיבת רבי חיים בערלין ביי רבי יצחק הוטנער.
מרדכי ישעיה צאנין (1טן אפריל 1906; ו' ניסן ה'תרס"ו, פוילן - 4טן פעברואר 2009) איז געווען א יידישער שרייבער, לינגוויסט און א זשורנאליסט, פון די גרינדער פון דער לייוויק הויז און שאפער פון א יידיש-העברעיש ווערטערבוך אינעם יאר 1982.
ער האט לוחם געווען קעגן דער איינפירונג פון דער שפראכן קריג צו רעדן נאר העברעיאיש. ער האט געגרינדעט, נאך א לאנגן קאמף, די צייטונג לעצטע נייעס.
ער איז געבוירן אלס מרדכי ישעיה צוקערמאן אין סאקאלאוו-פאדאלסקי, פוילן.
דער חפץ חיים, רבי ישראל מאיר הכהן פון ראדין (י"א שבט תקצ"ט - כ"ד אלול תרצ"ג), איז געווען דער גרינדער פון דער ישיבה אין ראדין, פוילן, און איינער פון די גרינדער פון אגודת ישראל. ער האט פארפאסט די איינפלוסרייכע ספרים חפץ חיים און משנה ברורה, וואס זענען ברייט אויפגענומען אין דער יידישער וועלט, און נאך א סך ספרים.
ישראל מאיר איז געבוירן געווארן אין זשעטל, ליטע (היינט בעלארוס), י"א שבט, ה'תקצ"ט. ביי די צען יאר איז ער פאר'יתומ'ט געווארן פון זיין פאטער. זיין מוטער האט חתונה געהאט א זיווג שני מיטן נאמען פאפקא. ווען ישראל מאיר איז געווען אלט 17 יאר האט ער חתונה געהאט מיט זיין שטיף-שוועסטער.
ער איז געווען א תלמיד פֿון ר' נחום'קע פֿון הורודנא.
נאך דער חתונה האט ער געוואוינט אין ראדין, א שטעטל נישט ווייט פון ווילנע. שפעטער איז ער געווארן א ראש ישיבה אין וואשילשאק, ווילנער גובערניע; דארט פלעג ער עסן ביים ראש ישיבה, רבי יצחק הכהן קאפלאן. זיין געהאלט איז געווען 50 רובל א זמן.
א שטיק צײַט האט ער פֿארדינט זיין פרנסה פֿון א קלייט וואס ער האט געהאלטן, אבער שפעטער האט ער זי פֿארמאכט, זאגנדיג אז ער נעמט אוועק פרנסה פֿון די אנדערע סוחרים.
תורה און כלל-ארבעט.
ער איז געווען פֿון די גדולי הדור און איז געווען איינער פֿון די מייסדים פֿון אגודת ישראל.
צווישן די ספרים וואס ער האט געשריבן זענען דער "חפץ חיים" (וועגן די דינים פֿון לשון הרע, רכילות און מוציא שם רע) און "שמירת הלשון" (וואס רעדט ארום די וויכטיגקייט פֿון געבן אכט אויף וואס מען רעדט ארויס. ווי אויך "ליקוטי הלכות" אויף די מסכתות אין סדרים זרעים און קדשים וואס האבן נישט קיין רי"ף.
ער האט אויך ארויסגעגעבן דעם באקאנטן "משנה ברורה" דער הלכה ספר וואס איז געווארן צאמגעקליבן דורך א שטאב כולל אינגעלייט אונטער זיין אנפירערשאפט, און געווידמעט זיין לעבן מען זאל נישט רעדן קיין לשון הרע שלעכטע רייד אויף אן אנדערן.
געווען א גרויסער עניו, און אליינס פארקויפט זיינע ספרים.
ער איז נפטר געווען אין ראדין אום כ"ד אלול ה'תרצ"ג.
ניו יארק טיימס ארטיקל.
די ניו יארק טיימס צייטונג האט א טאג נאך דעם חפץ חיים'ס פטירה פארעפנטלעכט אן הספד אויף זייער הויפט זייט. צווישן אנדערע זאגן זיי אז ער איז געווען 105 יאר אלט.
ביהײװיאָריזם (שטאמט פונעם נאמען behavior וואס ס'טייטש אויפפיר) איז א טעאריע פון א לערע אין פּסיכאָלאָגיע וואָס רופֿט צו זיך פֿאָקוסירן און זיך פארטאן מיט דעם אויפגעדעקטער אויפפיר פון די ארגאניזם, און ניט מיט דער וויסיקייט. לויט דער ביהייוויאריזמער מעטאד האט ניט די וויסיקייט קיין דעפיניטיווע באגריף און עס ניט נוציק צו דער טעאריע.
די פארשער פונעם ביהייוויאריזטישער צוגאנג האבן געפארשט אויפפירונגען פון בעלי חיים, און פון זיי געלערנט דעם מענטשנס אויפפיר.
אין מיטן דעם 20סטן י"ה האט ביהייוויאריזם געהאט די מערסטע השפעה אין פסיכאלאגיע, אבער זייט דען איז זייער כח אראפ. עס זיינען דא א סך אנדערע פסיכאלאגישע גענג וואס זיינען אנטקעגן דעם אויפפיר צוגאנג, פון זיי: דער קאגניטיווישער צוגאנג און דער געזעלשאפטלעכער צוגאנג, און נאך.
די יידישע שפּראַך איז געווען פּאָפּולער צווישן די יידן אין אַ סך לענדער אין אייראָפּע, און דערפאַר האָבן זיך אַנטוויקלט אַ ריי מינים יידישע דיאַלעקטן, אַריינגערעכנט די היינט־צייטיקע פּוילישער, אוקראַאינישער און ליטווישער דיאַלעקטן. עס האָט זיך אַנטוויקלט און שפּעטער באַקומט אַ גרויסע שטיצע פון יידישע לינגוויסטן און לערער אַ כלל שפּראַך, וואס אבער דער המון עם האט קיינמאל נישט אנגענומען.
קלאַסיפיקאַציע.
די צוויי הויפּט־צווייגן יידישע דיאַלעקטן זיינען מזרח און מערב יידיש. אינעם מזרח יידיש זעט מען צוויי קלאָרע גרופּעס דיאַלעקטן: אַ דרומדיקע (אַ מאָל גערופן "u־דיאַלעקט") און אַ צפונדיקע ("o־דיאַלעקט"). די ערשטע שליסט איין די צוויי מערסטן פאַשפּרייטע דיאַלעקטן: צענטראַל־מזרח יידיש ("פּויליש") און דרום־מזרח ("אוקראַיניש"). בשעת די צפונדיקע גרופּע ("ליטוויש") ווייזט אויך אַ ריי סובדיאַלעקטן.
מערב יידיש איז אַ ניט־האָמאָגענע גרופּע פון דיאַלעקטן, וואָס האָבן פון היסטאָרישן קוקווינקל באַקומען זייער ענלעכקייט שפּעטער. מען האָט געהאַט אַ מעגלעכקייט צו אינטערוויואירן נאָר די לעצטע רעשטלעך רעדער, אָבער מיט דער הילף פון ליטעראַרישע מקורים זיינען די פּרטים פון אינעווייניקסטע סיסטעם מערבדיקע דיאַלעקטן אַנטדעקט געוואָרן. מערב יידיש טיילט מען אויף צוויי חלקים: אַ דרומדיקן און אַ צפונדיקן. צו דער דרומדיקער טייל געהערן דרום־מערב יידיש, צום בעסטן באַוואוסט פון עלזאַס און דער שווייץ, און צענטראַל־מערב יידיש. דער צפונדיקער חלק איז צפון־מערב יידיש, וואָס איז באַוואוסט פון נידערלאַנדן און נידערדייטשלאַנד.
די דאָזיקע שלאַנקע שיטה ווערט אָבער קאָמפּליצירט מיט באַשריבענע צווישן־ און מיש־דיאַלעקטן. חוץ דעם, דרום־מזחר יידיש אַליין באַווייזט עטלעכע היבריד־שטריכן צווישן צענטראַל־מזרח יידיש און צפון־מזרח יידיש.
מערקצייכנס אין יידישע דיאַלעקטאָלאָגיע.
די פאַרשיידנקייט פון די שפּראַך מינים באַרירט אַלערלייע לינגוויסטישע אַספּעקטן: לעקסיק, פאָנעטיק, מאָרפאָלאָגיע און סינטאַקסיס. דער מערסטן קלאָרער אונטערשייד צווישן מזרח און מערב איז די קאָמפּאָזיציע פון שפּראַך־חלקים: אַ שטאַרקער סלאַווישער קאָמפּאָנענט אין מזרחדיקע דיאַלעקטן, וואָס כמעט פעלט אין מערבדיקע דיאַלעקטן, און די באַמערקלעכע פאַרגרעסערונג פון ווערטער, וואָס שטאַמען פון לעזישע שפּראַכן, אויף מערב. דער הויפּט־עיקר פאַר דער קלאַסיפיקאַציע פון דיאַלעקטן איז אָבער פאָנעטישע פיל־מיניקייט אין וואָקאַלן און צור טייל אויך קאָנסאָנאַנטן.
וואָקאַליזם.
לויט דער וויינרייכס סיסטעם שרייבט מען, למשל, אַז "A1"־וואָקאַל רעאַליזירט זיך ווי "a" אין אַלע יידישע דיאַלעקטן אויסן דרום־מזרח יידיש.
די אַנדער סיסטעם באַצייכענונגען (פאָרגעשלאָגן דורך מיכל הערצאָגן) איז בכלל מסכים מיט דער ערשטער, אָבער די וואָקאַל איכותן ווערן באַצייכנט דורך נומערן: A = 1, E = 2, I = 3, O = 4, U = 5. די קאָנקרעטע דיאַפאָנעם רעאַליזאַציע שרייבט מען אין קליינע אותיות מיט די צוויי נומערן אין סובסקריפּט: לדוגמא, "a"11 אין אַלע דיאַלעקטן, אויסן דרום־מזרחדיקן, וואו דער וואָקאַל איז "ɔ"11.
דער כמות דיאַפאָנעמען אין דער סינכראָנישער סכעמע איז קלענער איידער אין וויינרייכס שיטה, היות עטלעכע דיאַפאָנעמען פעלן אין דיאַלעקטן (די, וואָס זיינען אַ פּנים צונויפגעגאָסן מיט אַנדערע דיאַפאָנעמען אין פּרע־ אָדער קדמון־יידישע תקופות).
דער קאספישער ים, קוקנדיג פון א סאטעליט
דער קאספישער ים (אדער דער כאזאר ים) איז דער גרעסטער ארומגעצאמטער קערפער פון וואסער אויף דער וועלט לפי זיין שטח, וואס מ'קען קלאסיפיצירן אלס דער וועלט'ס גרעסטע אזערע אדער אן עכטער ים. ער האט אן אייבערפֿלאך שטח פון 371,000 קוואדראט ק"מ און א פֿארנעם פון 78,200 קובישער ק"מ.. ער איז א פארמאכטער קערפער פון וואסער (אן קיין שום ארויספֿלייץ), און ליגט צווישן די דרומדיקע ראיאנען פון דער רוסישער פֿעדעראציע און צפון איראן. זיין גרעסטע טיף איז בערך 1025 מעטער.
די אוראלטע ברעג איינוואוינערס האבן אים געהאלטן פאר א ים ווייל ער איז זאלציג און זעט אויס אומבאגרענעצט (מים שאין להם סוף). זיין זאלציקייט איז בערך 1.2%, א דריטל פון דער זאלציקייט
דער קאספישער ים געפינט זיך צווישן די לענדער: רוסלאנד, אזערביידזשאן, איראן, טורקמעניסטאן און קאזאכסטאן. ער איז צעטיילט אין דריי טיילן: צפון, מיטל און דרום קאספישער ים.
די טיילונגען צווישן די ראיאנען זענען שארף. דער צפון קאספישער ים אנטהאלט נאר די פלאטשיקע קאספישער פאליצע, וואס האט נישט אפילו איין פראצענט פונעם וואסער מיט א דורכשניט טיף פון פינף ביז זעקס מעטער. ביז דעם מיטלער קאספישן ים איז שוין אסאך טיפער מיט א דורכשניט פון 190 מעטער, און אנטהאלט 33 פראצענט פון דעם גאנצן פֿארנעם. דער דרום קאספישער ים איז דער טיפֿסטער חלק, טיפֿער פֿון 1000 מעטער, און אנטהאלט 66 פראצענט פונעם פארנעם. דער צפון קאספישער ים ווערט פארפרוירן אין ווינטער; נאר אין א גאר קאלטער ווינטער שאפט זיך אייז אינעם דרום טייל.
מער ווי 130 טייכן האבן אן אריינפֿלייץ אינעם ים, און דער גרעסטער איז דער וואלגע טייך. דער ים האט אויך עטלעכע קליינע אינזלען, בעיקר אינעם צפון מיט א שטח יבשה פון בערך 2000 קוואדראט ק"מ. ביים מערב בארטן זענען דא די קאווקאז בערג.
סקווירא (סקווער;;) איז א שטעטל אין קיעווער אבלאסט, צענטראלע אוקראינע. סקווירא האט א באפעלקערונג פון בערך 18,000 און א שטח פון 6,328 קוואדראט ק"מ.
אין 1736, ווערט סקווירא דערמאנט אלס דארף וואס א ייד האט גענומען אין ארענדע. אין 1789, האבן געוואוינט דארטן 37 יידישע הויזגעזינד, פון 197 אינגאנצן. אין 1847, האבן געוואוינט דארט 2,184 יידן. די יידן אין סקווירא האבן געהאנדלט מיט תבואה. אין 1897, האבן געוואוינט 8,910 יידן אין סקווירא, אומגעפער 49.5% פון דעם שטעטל'ס באפעלקערונג.
אונטער די סאוועטן האט מען אוועקגעמאכט די יידישע קהילה. ביים צווייטן וועלט קריג האט די דייטשע ארמיי איינגענומען דאס שטעטל אום סעפטעמבער 1941. בערך 1,000 זענען דערמארדעט. אין די סוף 1960ער יארן, איז די יידישע באפעלקערונג געווען 500.
רבי יצחק טווערסקי, א זון פונעם טשערנאבלער מגיד, האט זיך באזעצט אין סקווירא, ווייל דארט האט געוואוינט די משפחה פון זיין שווער בזיווג שלישי, ר' נפתלי צבי פון סקווירא, דעריבער האט ר' איציקל דארט אויפגעשטעלט זיין הויף דארט.
דער סקווערער הויף גייט נאך אן היינט, און איז הויפטקווארטירט אין שיכון סקווירא, ניו יארק, אונטער רבי דוד טווערסקי.
דער סקווערער בית מדרש - באנייט אין 2004.
ר' אורי, באוואוסט אלס דער שרף פון סטרעליסק, (נפ' סטרעליסק, כ"ג אלול ה'תקפ"ו) איז געווען איינער פון די גדולי החסידות אין דעם צווייטן דור נאכן בעל שם טוב.
אורי איז געבוירן אין יאנאוו, לעבן לעמבערג, צו זיין אלטן פאטער ר' פינחס, א פשוטער בעל מלאכה, און זיין מאמען, וואס האט באקומען א ברכה פונעם מעזריטשער מגיד אז זי וועט האבן א קינד וואס וועט באלייכטן די וועלט.
ער האט חתונה געהאט מיט מרת פריידא. בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט דער טאכטער, בלומא, פון רבי קאפיל חסיד, דער בעל תפילה ביים בעש"ט. ער האט געהאט א זון שלמה.
ער איז געווארן א חסיד פון רבי שלמה פון קארלין, ביי וועמען ער האט געלערנט צו דאווענען מיט גרויס התלהבות. נאך זיין הסתלקות האט ער אנגעהויבן פירן א רעביסטעווע אין לעמבערג.
זיינע תורות און מעשה'ס וועגן דעם שרף זענען געדרוקט אינעם ספר "אמרי קדוש".
רבי אורי איז נפטר אום כ"ג אלול תקפ"ו (1826).
נאך זיין פטירה האט זיין תלמיד רבי יהודה צבי פון סטרעטין.
צפורה "ציפּי" מלכה ליבֿני (געב' דעם 8טן יולי 1958; ב' תמוז ה'תשי"ט) איז געווען די אויסלאנד מיניסטערין אין ישראל און א געוועזענע פארזיצערין פון קדימה פארטיי. פאר דעם איז זי געווען א כנסת דעפוטאטין פון דער ליכוד פארטיי.
ציפי לבני איז געבוירן געוואָרן אין תל אביב צו איתן לבני, אַן אפעראציע-אָפיציר פון אצ"ל און שפּעטער אַ ליכוד-חבר-כנסת, און צו שרה ליבני, וואָס איז געווען אַ קעמפער פון דער אצ"ל. אירע עלטערן האָבן עולה געווען קיין ארץ־ישׂראל אין 1925.
זי האט אויפגעבויט א פארטיי פאר איר רעגירונג, וואו זי האט געוואלט זיין די פרעמיער מיניסטערין.
ביי די וואלן פון 2009, איז די קדימה פארטיי אריינגעקומען מיט די מערסטע שטימען, זייענדיק די גרעסטע פארטיי אין דעם כנסת, אבער זי האט נישט געקאנט צאמשטעלן קיין קאאליציע, אויפשצוטעלן א רעגירונג, האט דער פרעזידענט שמעון פערעס, ארויפגעלייגט אויף בנימין נתניהו, דאס פליכט פון אויפשטעלן די נייע רעגירונג.
זי איז געווען פארזיצערין פון דער קדימה פארטיי ביז ד' ניסן תשע"ב ווען קדימה האט געוויילט שאול מופז איר נייער פארזיצער.
דורכאויס די וואלן פון 2015 צום כנסת, האט זי געשאפן א קאאליציע מיט יצחק הערצאג, גערופן די ציוניסטישע באוועגונג איינגלידערינג ציפי ליבני'ס באוועגונג אין די ליסטע פון ארבעטס-פארטיי. דער שפעטערדיקער פירער פון דער פארטיי נאך הערצאג, אבי גבאי, האט אויפגעלעזט אין 2019 די קאאליציע און פארשיקט ליבני מיט איר ליסטע פון דער פארטיי. ליבני האט פרובירט שאפן פאליטישע פארבינדונגען מיט בעני גאנץ זייענדיק אומערפאלגרייך, דעריבער האט זי אום 18טן פעברואר 2019 געמאלדן, אז זי וועט זיך נישט פארמעסטן אין די וואלן און רעזיגנירט פון פאליטיק.
זי איז געווען געהייראט צו נפתלי שפיצער; זיי האבן צוויי קינדער, עָמרי און יובל.
עקראן־כאפ פון ווינדאס 7 Milestone 1 Build 6519
Windows 7 (איר קאָד נאָמען איז Windows Viene) איז דער נאמען פון דער Windows אפערירן סיסטעם, נאך Windows Vista, וואס איז פובליקירט געװאָרן סוף 2009. עס הייסט Windows 7 צוליב דעם וואס ס'איז די זיבעטע הױז Windows אפערירן סיסטעם. די סיסטעם איז געגרינדעט געװאָרן אינגאנצן פון דאס נײַ, אנדערש ווי די Windows Vista סיסטעם וואס איז געבויט געווארן אויף פריעריקע ווערסיעס. אויך Windows 7 שטיצט א באַטאַפּ עקראַן.
אײגנקײַטן.
Windows 7 איז אינטעגרירט מיט דער Windows Live.
דער ים פון אזאוו (- "אַזאווסקאיע מארע"; - "אַזאווס'קע מארע") איז דער וועלט'ס פלאטשיקסטער ים, באהאפֿטן דורכן קערטשער דורכגאס צום שווארצן ים צו דרום. זיינע גרענעצן זענען אוקראינע צו צפון, רוסלאנד צו מזרח און דער קרימער האלבאינזל צו מערב. דער דן טייך פליסט אין ים אריין.
רוב פֿארשערס האלטן אז דער נאמען שטאמט פון דער שטאט אַזאוו אדער אַזאַק, וואס איז טייטש 'נידעריג' אויף טערקיש.
געאלאגיע.
דער ים איז לאנג 340 ק"מ און ברייט 135 ק"מ מיט א שטח פון 37555 קוואדראט ק"מ. די עיקר טייכן וואס פֿליסן אין ים אריין זענען דער דאן און דער קובאַן; זיי גאראנטירן אז דאס וואסער אין ים ווערט נישט שטארק פארזאלצן, און אין א טייל ערטער זענען כמעט פריש וואסער.
א וואלונטיר איז איינער וואס טוט עפעס א זאך פֿרייוויליג פֿֿאר א געמיינדע. בדרך כלל באקומט א וואלונטיר נישט קיין לוין פאר זיין ארבעט. דער צוועק פון דער ארבעט איז צו העלפן אנדערע (נישט פון זיין משפחה).
א משל פון וואלונטירן קען זיין טיילן עסן אין א בית התבשיל (וואו מ'גיט עסן בחינם פאר ארעמעלייט), ענטפערן דעם טעלעפאן אין א ביורא פון א צדקה ארגאניזאציע, אדער העלפן מיט קאמפיוטעריי און אינפארמאציע טעכנאלאגיע אין א סאציאלער ארגאניזאציע.
א דיסקעט איז א בײגזאַמע דיסק וואס באדינט ווי א מיטל צו איינשפייכלען אינפארמאציע פון א קאמפיוטער אויף א מאגנעטישע מעדיע.
די דיסקעט איז געווען בעיקר פאפולער אין די 1980ער און אין די 1990ער וואס האט באניצט ווי א מיטל צו פובליקירן קאמפיוטער פראגראמען און קאמפיוטער שפילערייען, אדער צו רעזערווירן דאטן. עס איז געקומען אין צוויי גרייסן, די ערשטע זיינען דערשינען געווארן מיט א גרייס פון 5.5 אינטש און דערהאלטן KB360 ביז 1.2MB, נאכער זיינען זיי דערשינען געווארן מיט א גרייס פון 3.5 אינטש מיט אן אנטהאלט פון 750KB ביז 1.44MB.
היינט צוטאגס באדינט זי גאנץ ווייניק, צוליב דעם וואס די איינשפייכלערונג מיטלען האבן זיך שטארק אנטוויקלט, דער DVD למשל אנטהאלט לכל הפחות 4.7GB. אַן אינטרעסאנטער פאקט איז אז ביז היינט נוצט מען דעם דיסקעט אייקאנע צו אפהיטן טעקעס אין פארשיידענע פראגראמען.
העליום (Helium) איז א כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאל He און אטאם נומער 2. העליום האט נישט קיין קאליר, ריח, און געשמאק און איז נישט-גיפטיק, אינערט און מאנאטאמיש. ער שטייט אין דער שפיץ פון דער איידעלער גאז גרופע אין דער פעריאדישער טאבעלע. זיינע קאכפונקט און שמעלצפונקט זענען די נידריגסטע צווישן די אלע עלעמענטן און (אחוץ פון עקסטרעמע צושטאנדן) עקזיסטירט ער נאר אלס א גאז.
נאך הידראגען איז העליום דער מערסטער פארשפרייט עלעמענט אין דער באשעפֿעניש.
אַזאט אדער שטיקשטאף איז א נישט-מעטאלישער כעמישער עלעמענט, מיטן סימבאל N () און אטאמישן נומער 7. זיינער סטאבילע יאדערס אנטהאלטן 14 נוקלעאנען (7 פראטאנען און 7 נייטראנען). ער האט 5 עלעקטראנען אין דער אויסערוועניגסטער שאל.
לופט איז כולל בערך 78% אַזאט און 22% זויערשטאף.
אַזאט איז נישט גיפטיג. מען קען אטעמען אים אין דער לופט, אבער מען קען נישט אטעמען לויטערן אַזאט, ווייל ער האט נישט דעם זויערשטאף וואס איז נייטיק פאר אונז צו לעבן.
דניאל ראדערפארד האט דערפֿינדן אַזאט אום 1772.
ביי אטמאספערישן דרוק טוט אזאט קאנדענסירן (ווערן פליסיג) מיט א טעמפעראטור פון 77 K (-195.8) °C און ווערט פארפרוירן מיט 63 K −210.0) °C).
אפליקאציעס.
אזאט גאז האט פארשידענע אפליקאציעס, איינשליסנדיק דינען ווי אן אינערטער פארבייט פאר לופט וואו אקסידאציע איז א חיסרון;
אַ בילד פון ישראלישע סאָלדאַטן
צה״ל (ראשי תיבות: צבא ההגנה לישראל טײטש: ישׂראל פֿאַרטײדיקונגס אַרמײ) איז דער נאמען פון דעם ישראלישן מיליטער. זי איז אװעקגעשטעלט געווארן צװײ װאכן נאך װאָס מדינת ישראל איז אויפגעשטעלט געווארן, אין מיטן מלחמת העצמאות.
לױטן געזעץ אין ישראל דארף יעדער בירגער וואס האט פֿולע 18 יאהר, דינען ווי א סאלדאט אין צה"ל, מענער דרײַ יאָר און פרויען בלויז צוויי.
ישיבה בחורים מעגן אימער אָפשטופן זייער באדינונג ווי לאַנג זיי זיצן און לערנען. מיידלעך קענען זיך באפרייען, ביים דעקלערן אז זיי זענען רעליגיעז.
צה"ל איז געשטעלט אויף צוויי סארטן זעלנער, זעלנער אלס פליכט, און זעלנער אין רעזערוו. די רעזערוו איז די פאקטישע רוקנביין פונעם ישראל מיליטער,
געבוי פון צה"ל.
אפיצירן אין מיליטער־רעזערוון פאר א פאראשוטירן איבונג
אין ארמיי איז נומער דריי א וויכטיקער נומער, דער גאנצער אינפאנטריע איז אויסגעשטעלט אויף אט דעם נומער.
דריי סאלדאטן מיט א קאמאנדיר זענען א טרופע (העברעיש "חוליה"), דאס איז די קלענסטע איינהייט אין מיליטער, און פאקטיש איז דער נאמען פון קאמאנדיר נישט מער פון א נאמען.
דריי חוליות אינאיינעם מיט זייערע קאמאנדירן, זענען א סקוואדראן (העברעיש כיתה), צוזאמען צוועלף זעלנער.
דריי כיתות איז אן אפטיילונג, אדער פלאטון (העברעיש מחלקה). עס וועט נישט זיין מער פון פערציג זעלנער. דער קאמאנדיר איז אן אפיציר, וואס האט געטון די אפיצירן קורס, ער האט אויך א סאלדאט וואס האט שוין כמעט גענדיקט זיין
מיליטערישע פליכט, וואס אין העברעיש הייסט זיין ראנג סמל מחלקה, אדער אפטיילונג סארגענט.
דריי מחלקות איז א קאמפאניע (העברעיש "פלוגה"), דער אפיציר פון א פלוגה איז שוין א וועטעראן זעלנער וואס איז שוין עטליכע יאר אין ארמיי, ער האט אויך א צווייטן אונטער אים, וואס איז אויך אן אפיציר. אויך איז דא אין צה"ל א רב סמל פלוגתי (רס"פ), א סארגענט וואס פארנעמט זיך איבערן לאגיסטישן טייל פון דער קאמפאניע, ער האט צומאל איינער אדער צוויי סאלדאטן, אויך מענטשן וואס האבן כמעט גענדיקט דינען זייערע יארן אין ארמיי, וואס ווערן גערופן סרס"פ, וואס העלפן אים.
דריי פלוגות איז א באטאליאן (העברעיש "גדוד"), אויף זיי איז דא צוויי אפיצירן, דער קאמאנדיר, און זיין צווייטער אונטער אים, מג"ד און סמג"ד.
פון דא און ווייטער איז די נומער דריי נישט אקוראט, דריי גדודים איז א בריגאדע (העברעיש "חטיבה"), און רוב בריגאדעס אין צה"ל זענען דא מער פון דריי באטאליאנען, אין נח"ל בריגאדע, זענען פארהאן פיר, דריי געהעריקע, און איין ווערט פארעכנט אלס ספעציעלע עליטע קעמפער, און טייל פון צה"ל וועט עס זיין צוויי באטאליאנען, און אנדערע ביז פינף אפילו, דער קאמאנדיר איבער א בריגאדע הייסט מח"ט, וואס איז שוין א הויכבאאמטער אין ארמיי, אין א בריגאדע קענען זיין ביז 5,000 טויזנט קעמפער, ביי די טאנקען זענען דא הונדערט טאנקען אין איין בריגאדע.
צווישן צוויי און פיר בריגאדעס, איז א דיוויזיע (העברעיש "אוגדה"), (רעגימענט עקזיסטירט נישט אין ישראל). א תת אלוף איז געווענליך קאמאנדיר אדער א מאיאר גענעראל, אין ישראל זענען דא צוויי סארטן דיוויזיעס, געגנטליכע און געהעריקע, ווי אוגדת עזה, די עזה דיוויזיע, איז א געגנטליכע וואס געפונט זיך אונטער די דרום פראנט קאמאנדיר אא"וו, געהעריקע איז עוצבת הפלדה, (עוצבה איז אויך אוגדה), וואס איז אונטערן צענטראלן פראנט קאמאנדיר, אבער איז נישט געגנטליך און דערפאר זענען די סאלדאטן פון די דיוויזיע, נישט אייביג אונטער זיי, נאר זיי גייען אריבער צו אנדערע געגנטליכע דיוויזיעס, ביים פארענדיקן טרענירונגען.
אין צה"ל איז אויך פארהאן קארפוס, וואס ווערט נישט באנוצט, נאר אין א מלחמה צושטאנד, ביז היינט איז עס נאך קיינמאל נישט גענוצט געווארן, 50,000 סאלדאטן געהערן צום קארפוס, און דער גענעראל איז געווענליך פון די גענעראל שטאב, עס פארמאגט צווישן צוויי און פיר דיוויזיעס. דאס איז די העכסטע איינהייט אין צה"ל, אין צה"ל זענען דא צוויי קארפוסן, אין אנדערע מיליטערן איז דא גרעסערע איינהייטן ווי ארמייען און נאך.
אין צה"ל זענען דא דריי פראנטן, אין העברעיאיש פיקוד, וואס איז גלייך צו ארמייען אין אנדערע לענדער, זיי האבן אלעס אונטער זיך, ווי פוס גייער, קאמפס עראפלאנען, שיפן פון ים פלאט, ארטילעריע, טאנקען, אינזשעניר, אא"וו
די אַרמיי אויך האט די הויפּט ראַבינאַט.
גייוס יוליוס קייסער (לאטיין: Gaius Iulius Caesar) ‏ (13טן יולי 102 לפנה"ס - 15טן מערץ 44 לפנה"ס), איז געווען א מיליטערישער און פאליטישער פירער אין דער רוימישער רעפובליק, וואס האט פֿארברייטערט די גרענעצן פון דער רעפובליק און די גרייך פונעם רוימישן קולטור אין דער גאליע (היינטיקער פראנקרייך). קייסער האט געפועלט אז די רוימען האבן אים געשאפֿן דיקטאטאר פאר זיין גאנצן לעבן, און ער האט קאנצענטריט דעם פאליטשין קראפֿֿט אין זיינע הענט.
ווען מען האט אים דערהרגעט אום 15טן מערץ האט דאס געפֿירט צו א בירגער קריג וואס האט געענדיגט די רוימישע רעפובליק, און אנגעהויבן די רוימישע קייסערשאפט, ווען נאך דעם קריג האט זיין אדאפטירטער זון אויגוסטוס איבערגענומען די הערשאפט פון דער רוימישע אימפעריע.
וויליאם שייקספיר האט געשריבן א דראמע וועגן דער געשיכטע פון יוליוס קייסער.
: פאר דעם ארטיקל איבער חסיד'ישע רבי'ס, זעה אדמו"ר.
רבי (קירצן: ר') איז דער טראדיציאנעלער יידישער טערמין פאר איעדער וואס לערנט-אויס זיינע סטודענטען תורה אדער יראת שמים. דאס ווערט געניצט דורך תלמידים אין חדר אדער ישיבה פאר זייערע לערער, אדער דורך ערוואקסענען פאר די וואס זיי האלטן פאר זייערע לערער אין תורה.
די טערמינען רב און ראַבײַ זענען ענליך, אבער האבן געווענליך א מער ספעציפישן באדייט. זעה: רב.
איװאַן פּאַװלאָװ (14טן סעפטעמבער, 1849 - 27סטן פעברואר, 1936; (ה'תר"י - ה'תרצ"ו)) איז געווען א רוסישער וויסנשאפטלער און פיזיאלאג.
אינעם יאר 1904 האט ער זוכה געווען צו אַן אלוועלטלעכער אנערקענונג ווען ער האט באקומען דעם נאבעל פריז פאר פיזיאלאגיע און רפואה אויף זיין ארבעט אין די פארדייונג סיסטעם פארשונגען, וואס במשך די פארשונגען האט ער אנטפלעגט און געגרינדעט דעם באגריף קלאסישער איינגעתנאי, ווען דאן האט דער אויפפירונג שטרעמונג (וואס דאס "קלאסישער איינגעתנאי" איז א חלק פון דעם) איז געווען דער עיקרדיקער פסיכאלאגישער גאנג אין די 1920ער.
דער תנ"ך האט געהאט א גרויסע השפעה אויף די רעליגיע פון דער מערב'דיגער וועלט.
די ספרים אין תנ"ך.
תנ"ך איז ראשי תיבות: תורה, נביאים, כתובים. אין די צייטן פון חז"ל האט מען דאס נישט גערופן תנ"ך נאר "מקרא" -די משנה אין אבות זאגט: בן חמש למקרא, דאס מיינט, ביי די פינף יאר הייבט אן א קינד לערנען חומש.
תורה איז דער יידישער גרונט מיט דינים ווי אַזוי מען דאַרף זיך פירן.
די תורה איז צעטיילט ווייטער צו פרשיות השבוע, און יעדע פרשה איז צעטיילט אין 7 חלקים (ראשון, שני אא"וו).
נביאים און כתובים.
דער אונטערשייד צווישן נביאים און כתובים איז אז נביאים איז רייד וואס גאט האט גערעדט צו די נביאים מיט די מדריגה פון "נבואה", ווידער כתובים זענען רייד וואס איז געווארן פון גאט מיט "רוח הקודש" וואס איז א שוואכערע מדריגה ווי "נבואה".
אויך איז נביאים - אנדערש ווי כתובים - ספעציפישע באפעלן וואס דער נביא האט געדארפט איבערגעבן פאר כלל ישראל אדער האט אליינס געדארפט אויספירן.
לערנען תנ"ך.
אינטערעסאנט איז צו באמערקן אז אין רוב חרד'ישע מיידל שולעס לערנט מען יא נ"ך אלץ א טייל פון געשיכטע לערנונגען.
פרומע אידן האלטן דאס פאר א מצווה צו לערנען תורה, ווייל די תורה וואס זיי לערנען איז בעיקר גמרא מיט פלפולים און מחלוקת פון תנאים און אמוראים האט א העכערן כוח וואס די תורה האט צו משפיע זיין אויף דעם לעבן אין א מיסטישן אופן.
אויך איז דאס נישט סתם א ענין פון לערנען, נאר א עקסטערע מצווה פון זיך 'פלאגן' אין לערנען - "עמלות בתורה".
אגדה ומוסר.
אין די פרומע ישיבות לאזט מען דאס אויס, און דאס איז נאר א טפל, ווייל עס איז לויט זיי סיפורי מעשיות, אפילו דאס איז דער יסוד וואס קען היינט יא לערנען וויאזוי זיך צו פירן דורך טיפע פיליזאפישע לימודים. דער עיקר תורה וואס מען איז היינט עוסק איז לומדישע פשטעליך און חקירות. אין די חסידישע ישיבות וואס ווערט נישט אזוי ארויפגעקוקט לערנט מער בעיקר הלכות שבת און הלכות כשרות.
קאפיטלעך אין די ספרים פון תנ"ך.
דאס צעטיילן דעם תנ"ך אויף קאפיטלעך האט נישט קיין יידישן מקור.
דער תנ"ך איז צעטיילט אין 929 קאפיטלאך דורך א גלח. כאטש וואס דאס צוטיילונג שטאמט פון א קריסטישער גלח, האבן די יידן אנגענומען זיין צעטיילונג. אין ספר בראשית קען מען זען ווי דער גלח האט געשטעלט דער טאג שבת אין די צווייטע קאפיטל ווארשיינליך כדי צו 'פארקלענערן' איר הייליגקייט וואס זי איז ביי די יידן.
אַמעדעאָ מאָדיליאַני (איטאַליעניש: "Amedeo Modigliani"), געבױרן דעם 12טן יולי 1884 אין ליװאָרנאָ (איטאַליע); געשטאָרבן דעם 24סטן יאַנואַר 1920 אין פּאַריז (פֿראַנקרײַך).
אַמעדעאָ מאָדיליאַני איז געװען אַן איטאַליענישער מאָלער און סקולפּטאָר פֿון ייִדישן אָפּשטאַם, אײנער פֿון די באַקאַנטסטע אַװאַנגאַרדישע קינסטלערס פֿונעם סוף 19סטן - אָנהײב 20סטן יאָרהונדערט. אַן אָנגעזעענער פֿאָרשטײער פֿונעם עקספּרעסיאָניסטישן נוסח, ער האָט געהערט צו דער קינסטלערישער סביבה פֿון דער אַזױ גערופֿענער "פּאַריזער שולע" (l'Ėcole de Paris).
דורכגאס פון גיבראלטאר געזען פון א סאטעליט
דער דורכגאס פון גיבראלטאר (,) איז דער דורכגאס צווישן דעם אטלאנטישן אקעאן און דעם מיטלענדישן ים, וואס שייד שפאניע און די בריטישע קאלאניע גיבראלטאר צו צפון פון מאראקא צו דרום.
ביים שמעלסטן פונקט פונעם דורכגאס זענען נאר 13 ק"מ וואסער צווישן אייראפע און אפריקע. א פראם פארט אריבער צווישן די צוויי קאנטינעטן.
די טיף פונעם דורכגאס איז פון 300 ביז 900 מעטער.
וואסער פֿליסט דורכן דורכגאס אין דער מזרח ריכטונג, ווייל דער ווארעמער מיטלענדישער ים פארלירט וואסער מיט אויסדאמפן.
אין 711 איז דער מוסולמענער גענעראל טארק איבן זיאד אריבערגעגאנגען דעם דורכגאס אויפן וועג איינצונעמען שפאניע. מען האט געגעבן א נאמען פארן בערגל פון גיבראלטאר "דזשעבל טארק" = טארקס בערגל (אויף אראביש איז דזשעבל א בערגל). דורכויס די יארן איז דער נאמען געווארן "דזשיבראלטאר".
א דורכגאָס איז א שמאלער נאטירלעכער וואסער קאנאל וואס באהעפט צוויי גרעסערע קערפער פון וואסער, און ליגט צווישן צוויי יבשות.
לויטן אינטערנאציאנאלן געזעץ, האבן די שיפן פון אלע פעלקער די רעכט אדורכצופארן א דורכגאס.
מאנסי () איז א העמלעט אין דער שטאט ראַמאַפאָ, ראַקלענד קאַונטי, אין אָפּסטעיט ניו יאָרק, פלאצירט צפון פֿון ערמאנט; מזרח פֿון וויאלע; דרום פֿון שיכון סקווירא; און מערב פֿון ספרינג וואלי. מאנסי איז א פֿרומע יידישע געגנט מיט 20,071 איינוואוינערס (2017). די דורכשניטלעכע עלטער פון דער באפעלקערונג איז 16.7. פינף און זעכציג פראצענט פון די איינוואוינערס זענען פארהייראט. איבער פערציג פראצענט פון די איינוואוינערס רעדן יידיש אלס מאמע לשון.
דער געגנט איז ערשט געווארן באזעצט דורך דעם מאנסי שבט פון אינדיאנער.
אין 1841 האט מען אויפגעשטעלט די מאנסי באן סטאנציע.
די ערשטע אידן וואס האבן זיך באזעצט אין מאנסי האבן געוואוינט הויפטזעכלעך אין דעם (היינטיגן) ספרינג וואלי געגנט, וואס האט זיך בעיקר באזירט אויף יוניאן ראד דארט ווי די פאפא מיידל שולע געפונט זיך היינט צו טאגס, און האט זיך געצויגן דורכן רט. 45 כמעט ביז ניו זשערסי. די ערשטע שוהל וואס איז אויפגעבויעט געווארן איז קהילת ישראל, אלד נייעק טורנפייק ביים ווינקל פון סאוט מעדיסאן, הארט נעבן דער סאטמארער תלמוד תורה און מיידל שולע קאמפלעקס, און די געגנט וואס ווערט גערעכנט אלס דער צענטער און הארץ פון מאנסי איז דעמאלטס אין יענע יארן נאך געווען טייל פון א גרויסער זומפ וואס האט געהערט צו א געוויסע פארמער וואס האט געוואוינט אין א ביידל וואס איז געשטאנען אויף וואלטער דרייוו.
שפעטער ווען די ישיבה תורה ודעת האט געעפענט אין מאנסי א פיליאל מיטן נאמען בית מדרש עליון צוביסלעך האבן זיך אהינגעצויגן מער און מער יידישע משפחות, אבער טראצדעם, דער אויבנדערמאנטער שוהל קהילת ישראל גייט נאך אן ביזן היינטיגן טאג מיט מניינים שבת און אינדערוואכן, און אזוי אויך איז דא נאך עטליכע חרדישע בתי מדרשים אין דער געגנט.
די ערשטע אידישע איינוואוינערס זענען געווען די תלמידים און איינגעשטעלטע אין בית מדרש עליון, וואס איז געווען געפירט דורך ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש זצ"ל דער לאנג יעריגער מנהל פון תורה ודעת ישיבה אין ברוקלין. הרב דוב בער גרינבוים, דער איידעם פון רבי פייוול וואס איז דערמאנט פריער האט געעפנט די שטאטישער תלמוד תורה און מיידל שולע "ישיבה ד'ספרינג וואלי".
מוצאי שבת מקץ תש״ף איז פארגעקומען א שוידערליכע שטעכעריי אטאקע אין דעם הויז פון הרב חיים לייביש ראטענבערג, קאסאנער רבי, בשעת ווען ער האט געצינדט חנוכה ליכט מיטן עולם.
ישיבות און קהילות.
די גרעסטע חסידישע קהילות אין מאנסי זענען וויזשניץ אויף פיליס טערעס, און סאטמאר אויף מאנסי בולעווארד. די וויזשניצער קהלה וואוינט מערסטנס אין זייער אייגענעם שטעטל "כתר ווילידזש" דרום פון מאנסי, וואס האט א בירגערמייסטער א וויזשניצער חסיד. אנדערע חסידישע קהלות אין מאנסי זענען בעלזא, באבוב, ברסלב, סקווירא, קלויזענבורג, משכנות לאביר יעקב-טאהש, תולדות אהרן, ניקאלשבורג און קאשוי.
דערצו איז דא נאך קהילות און רבנים און מאנסי ווי צום ביישפיל: שינאווע, ראדוויל, קאסאן פארשעי, סאלקא, רבי חיים פלאהר, מכון להוראה, אבני שלמה וואס האט אויפגעשטעלט רבי נתן יוסף מייזעלס און נייטרא. עס איז פאראן דארט אויכעט צוויי באוואסטע ישיבות פאר בעלי תשובה - די ערשטע איז אור שמח, וואו עס לערנען בחורים פון גאנץ אמעריקע און אויכעט פון אייראפע, און די צווייטע איז אור ישראל - א ישיבה פאר ארץ - ישראלדיגע בחורים (די מערהייט פון זיי זענען פון ספרדישן אפשטאם).
ציבור'ישע ארגאניזאציעס.
ראקלאנד קאונטי דעוועלאפמענט קאונסיל (RCDC) ווערט אנגעפירט דורך ר' מענדל האפמאן הי"ו, און פארנעמט זיך מיט צושטעלן סאציאלע געברויכן פאר די איינוואוינער.
ראקלענד אפערטונעטי דיוועלעפמענט אסאושיעישען (RODA) ווערט אנגעפירט דורך "כתר" ווילעדזש, און פארנעמט זיך מיטן צושטעלן סאציאלע געברויכן, בעיקר פאר די עלטערע איינוואוינער.
א באזוך אין מאנסי.
פאר א באזוכער זענען דא פיל פארוויילונגען, געשעפטן, האטעלן, און בתי מדרשים, צוצושטעלן פאר יעדן גרויס און קליין. כאפט א שפאציר אין די וועלדל פון ווייאלע פארק פאר א פארברענג מיט די נאטור. באזוכט די הערליכע בתי מדרשים, און פארברענגט א טאג אין לערנען צווישן די תלמידים פון בית מדרש עליון אדער ישיבה ד'מאנסי.
געשעפטן און פארוויילונגס ערטער.
פין די באוויסטע געשעפטן אין מאנסי איז ראקלענד קאשער וואו סאיז דא צו באקומען מכל מילי דמיטב.
רחובות איז א שטאט אין דער צענטער-געגנט פון ישראל, וואס ליגט נעבן נס ציונה און רמלה, די באפעלקערונג פון רחובות שאצט אפ אומגעפער 107,000 איינוואוינערס. רחובות איז באקאנקט אלס א שטאט פון וויסנשאפט, צוליב דעם וואס ווייצמאן אינסטיטוט פאר וויסנשאפט און דער לאנדווירטשאפטלעכע פאקולטעט פון דעם העברעאישן אוניווערסיטעט געפינען זיך אין דער שטאט.
אין דער שטאט געפינען זיך אויכעט פילצאליגע אידן פון פארשידענע חסידישע קרייזן וואס זענען קאנצענטרירט הויפטזעכלעך אין דער "קרית קרעטשענעוו" געגנט, וואס באדינט אלס א הויפטקווארטיר פון קרעטשענעווער חסידים אין ארץ ישראל, און דארט וואוינט אויכעט דער רבי, רבי מנחם אליעזר זאב ראזנבוים. אויסער דעם, אין רחובות הויפטקווארטירט אויכעט דער דזשיקאווער הויף, אין הויפט פון רבי ישראל אליעזר אדלער. אויכעט קען מען טרעפן דארט פילע וויזשניצער חסידים און נאך.
דער בירגערמייסטער איז רחמים מעלול.
א סאטעליט בילד פונעם אדריאטישן ים.
דער אדריאטישער ים איז א טייל פונעם מיטלענדישן ים וואס שייד איטאליע פון דעם באלקאנער האלבאינזל.
דער מערב בארטן ליגט אין איטאליע, און דער מזרח בארטן איז מערסטנס אין קראאטיע און אלבאניע, און אויך א ביסל אין סלאוועניע, באסניע און הערצעגאווינע און מאנטענעגרא. די עיקר טייכן וואס פליסן אריין אין דעם אדריאטישן ים זענען די רענא, פא, אדיגע, ברענטא, פיאווע, נערעטווע, דרין.
באָראַ פּאַרק (אדער "Boro Park") איז א געגנט וואס געפונט זיך אויף דער דרום-מערב'דיגער זייט פון ברוקלין, ניו יארק. די צאל פון אידישער איינוואוינערס אין דער געגנט ווערט אפגעשאצט כמעט הונדערט טויזנט, און די געגנט ווערט גערעכנט אלס איינע פון די גרעסטע אידישע געגנטער אויף דער גאנצער וועלט. אויך געפונען זיך דארט הונדערטער אידישע מוסדות און בתי מדרשים און צענדליגע חסידישע און ליטווישע קרייזן - די מער באוואסטע פון זיי זענען באבוב, סאטמאר און מונקאטש.
עס איז וואויל באקאנט אין בארא פארק דאס דרייצנטע עוועניו, דאס איז דער צענטער פונקט פון ביזנעס אין בארא פארק, די גאנצע גאס איז פול מיט געשעפטן פון אלע סארטן, און איז א גרויסער ביזנעס צענטער, עס ציט אהין מאסן פון אלע סארט אידן, ספעציעל די וואס קומען פון ארץ ישראל אויף א באזוך.
פון די גרויסע געשעפטען אויף דער דרייצנטער עוונעיו. אייכלער'ס ספרים געשעפט, טויס פאָר יוי.
ראיאטן מיט פאליציי.
שוין אפאר מאל פארגעקומען דארטן געוואלדן ווען די פאליציי האט זיך לויט געוויסע נישט אויפגעפירט איידל ביים באהאנדעלן שטייף קרימינאלן, ווי ביי די גדון באש טויט. און ביי די שיק ארעסט. און פאר צענדליגע יאר צוריק.
פארכאפונג פון פאליציי סטאנציע.
אין בארא פארק, ווען אידן זענען געווען אזוי אויפגעברויזט, אזש זיי האבן זיך אראפגעלאזט צו די 66סטע פריסינקט און איבערגענומען קאנטראל פון דער סטאנציע.
די איבערקערעניש האט זיך אנגעהויבן ב' כסלו תשל"ט, ווען אן עלטערער איד - איירווינג סאסמאן - איז ל"ע דערשטאכן געווארן צום טויט אין א רויבעריי, הי"ד. די אידן האבן שוין פון פריער געהאט פארלאנגט אז די פאליציי זאל צושטעלן מער וואך אין די אידישע גאסן, אבער האבן גע'טענה'ט אז זיי האבן נישט באקומען וואס עס האט זיך פארלאנגט.
יענעם פרייטיג צונאכטס, בעצם יום השבת, האבן זיך א געשאצטע צוויי ביז דריי טויזנט ״חרדי'שע״ אידן אראפגעלאזט צו די 66'סטע פריסינקט און גאר שנעל "ארויסגעזען" די אפיצירן, און טאטאל איבערגענומען די קאנטראל פון דער סטאנציע. זיי האבן געפלונדערט אלעס וואס זיי האבן געזען פאר די אויגן איבערלאזנדיג א חורבן אויף די ערשטע שטאק מיט צעבראכענע פענסטערס, טישן, בענקלעך און טייפרייטערס, אויסגעפליקטע טעלעפאן ליניעס, און גאנצע פעקלעך וויכטיגע פיילס אויסגעשפרייט אויף די גאנצע ארום. די פאליציי האט שפעטער געשאצט די שאדן צו בערך צען טויזנט דאלער.
במשך די כאאס, איז געווען שווערע קולות, און עס איז געגאנגען קלעפ אויף ביידע זייטן. אידן האבן אפן געשאסן שטיינער אום שבת קודש און געזייעט חורבנות ווי זיי האבן נאר געקענט אנקומען. די מאסן זענען געווען גאר אויפגעברויזט פאר די אומשולדיגע טויט פון דעם 65-יעריגער פלאמבער וואס איז אזוי טראגעדיש אומגעברענגט געווארן אויפ'ן וועג אהיים פון שול, קוים עטליכע גאסן פון די פריסינקט.
בערך זיבעציג מענטשן זענען פארוואונדעט געווארן, מערסטנס (62) פאליציי אפיצירן, ווי אויך אן אסעמבלימאן וואס האט פרובירט צו בארואיגן די מאסן אבער איז באקלאפט געווארן דורך די פאליציי אין א מיספארשטענדעניש. זיי אלע זענען אפגעפירט געווארן צו מעמאנעדיס, קאני איילענד, קינגס קאונטי, לוטערן און מעטאדיסט שפיטעלער. מערסטענס זענען אפגעקומען מיט לייכטע ביז מילדע וואונדן, אבער כאטש צוויי אפיצירן זענען ערנסט פארוואנדעט געווארן פון פליענדע ציגל. קיינע ארעסטן זענען אויסגעפירן געווארן.
הרב ברוך גלאק - וואס האט דאן געדינט אלס מעיאר קאטש'ס אידישע ליעיזאן - האט אויך געליטן וואונדן אין די קאפ, ווי אויף אסעמבלימאן שמואל הירש - א דעמאקראט פון די 48'סטע דיסטריקט.
אינמיטן די באלאגאן, האט א איד נעבעך געליטן א הארץ אטאקע, פון וואס ער איז ליידער שפעטער אוועק.
דער מעיאר האט זיך שפעטער יענע נאכט באוויזן אין פארנט פון די פריסינקט, און צוגעזאגט - אין א צעזעצטע אידישע - אז ער וועט אוועקשטעלן מער אפיצירן צו באוואכן די אידישע קווארטלען.
דער איין און צוואנציג יעריגער דזשאוס דזשולב און זיין זיבעצן יעהריגער ברידער דזשימי, זענען ביידע ארעסטירט געווארן און פארשיקט געווארן אין טורמע, און דער זעכצן יעריגער פידעל ריווערא איז פרייגעשפראכן געווארן.
״שומר שבת״ שול.
די ״שומר שבת״ שול אויף 13טער עוועניו אין בארא פארק איז א אייגענארטיקע שול וואס מען טרעפט נישט אזאנס.
א) עס איז צוגעשטעלט פאר יעדן איינעם ממש נישט קיין חילוק מיט א בארד אדער אהן, א ציוני א קנאי, א סאטמערער א קלויזענבורגער, א נארמאלער א משוגענער, א רבי א גאסן קערער, א ארץ ישראל איד אן אמעריקאנער, א גאנצער איד א האלבער איד, יעדער שפירט דארט היימיש.
ב) מען טרעפט דארט מנינים 24 שעה א טאג, שחרית ביז צום זמן מנחה. מנחה ביז זמן מעריב, מעריב ביז צום זמן שחרית.
ג) איהר טרעפט דארט צו עסן און צו טרינקען וויפיל איהר ווילט.
ד) דריי געטרייע שמשים וואס מען זעט אין ערגעץ נישט.
ה) עס איז געפאקט מיט אידן שטענדיג.
ו) דער רב רב טירנויער איז פון אויסגערופענע גרויסע רבנים אין שטאט.
ז) איר קענט דארט טרעפן א היטש קיין לייקוואוד, וויליאמסבורג, מאנסי. מאנרא. און די שמשים וועלן אייך צוהעלפן.
שרי פעלדמאן.
שרי פֿעלדמאן איז געווען א תלמידה פון דער 'תומר דבורה' שולע אין בארא פארק. ויהי היום אדער אין די 1990ער יארן אדער שפעטער אין זומער קעמפ איז זי געווארן פארלוירן ביי א קאמפליצירטן הייק, און מ'האט איבערגעדרייט א וועלט איר אפצוטרעפן און מ'האט איר ב"ה געטראפן נאך עטליכע טעג, ביי א שאסיי אויסגאנג.
זי האט בהשגחה פרטית געטראגן די זעקלעך עסן פון עטליכע חבר'טעס און אזוי האט זי כאטש פארמאגט עסן ביים בלאנדזשען.
זשאַק (חיים-יעקב) ליפּשיץ (פֿראַנצױזיש: "Jacques Lipchitz"), געבױרן דעם 22סטן אױגוסט 1891 אינעם שטעטל דרוסקעניק, גראָדנער גובערניע, רוסלענדישע אימפּעריע (איצט דרוסקינינקײַ אין דער ליטװישער רעפּובליק); געשטאָרבן דעם 16טן מײַ 1973 אין קאַפּרי (איטאַליע).
אַ פֿראַנצױזישער קינסטלער פֿון רוסיש-ייִדישן אָפּשטאַם, ער איז געװען אײנער פֿון די באַקאַנטסטע קוביסטישע סקולפּטאָרן פֿונעם 20סטן יאָרהונדערט.
רבי משה בן מיימון, באקאנט מיט די ראשי תיבות רַמְבַּ"ם, (י"ד ניסן ד'תתצ"ח - כ' טבת ד'תתקס"ה) איז געווען פון די גדולי הפוסקים פון אלע דורות, פון די חשובע פילאסאפן פונעם מיטל־אלטער, און א דאקטער.
רבי משה בן מיימון איז געבוירן געווארן שבת ערב פסח, ד'תתצ"ח (1138), אין דער שטאט קארדאבע (אין היינטיקער שפּאַניע).
זיין פאטער האט געהייסן מיימון בן יוסף, און איז געווען א דיין און אויך א גרויסער חכם ביי אידן.
אין ד׳תתק״ח האט די משפחה פארלאזט קארדאבע צוליב די אינוואזיע פון די אלמאהאדן. אין ד׳תתק״ך איז דער רמב"ם אנטלאפן פון ספרד קיין פאס אין מאראקא, ווייל מען האט אים פאר'מסר'ט פארן קעניג. אין ד׳תתקכ״ה האבן זיי זיך געצויגן קיין עכו אבער נאך פינעף חדשים האבן זיי זיך באזעצט אין פאסטאט, מצרים. דער מלך פון מצרים האט אים גענומען פאר זיין פערזענליכן דאקטער.
לויט דער הלכה טאר נישט א גרויסער טייל יידן זיך באזעצן אין מצרים עס איז דא א לאו דערויף, דער רמב"ם האט אבער נישט געהאט קיין ברירה וויבאלד ער האט געמוזט אהין אנטלויפן פאר זיין לעבן, אזוי ווי דער קעניג האט אים גענומען פאר א דאקטער דארט, האט ער שוין נישט געקענט פון דארט אוועקגיין, ער פלעגט זיך אונטערשרייבן הכותב העובר בכל יום ג' לאוין. זיין היתר איז געווען אזוי ווי די גמרא פארציילט אויף אבטולמס בן ראובן
איינמאל ווען ער איז געפארן אויפן ים מיט זיין משפחה איז געווען א שטורעם ווינט ער איז שיער דערטרונקען געווארן, האט דער רמב"ם געמאכט א נדר אויב ער וועט ניצול ווערן וועט ער יעדן יאר פאסטן דעם טאג, ווען ער איז ניצול געווארן און אנגעקומען קיין ארץ ישראל האט ער גאמאכט א נדר אז די צוויי טאג וואס ער איז אנגעקומען וועט ער מאכן א יום טוב ושמחה, אזוי פלעגט ער זיך פירן
זיין קלוגשאפט.
דער רמב"ם איז געווען פון די גרעסטע געלערנטע און קלוגע לייט, א יידישער הארץ דאקטער אין רפואה, פֿילאָסאָף, און תלמיד חכם. זיינע ספרים און ביכער זענען אנגענומען איבעראל, סיי צווישן אידן און סיי צווישן גוים.
עס איז דא א תפלות הרופא מיוחס צום רמב"ם, אנדערע זאגן אז קומט נישט פון אים.
דער רמב"ם איז געווען א גרויסער שרייבער, ביי אידן איז אנגענומען אז פון זיינע ווערטער קען מען אסאך לערנען אפילו דאס וואס מען זעט נישט ארויס, ווייל צוליב זיין גרויס חכמה איז דארט באהאלטן אסאך, פארהאן הונדערטער און טויזנעטר ספרים וואס וועלן ארויס לערנען פון א ווארט פון רמב"ם גאנצע הלכות, עס ווערט אנגערופן לשונו הזהב דאס גאלדענע לשון.
דאס איז אבער געזאגט געווארן בלויז אויף די ספרים וואס ער זעלבסט האט געשריבן אויף לשון הקודש ווי דער ספר הי"ד, אנדערש איז אבער די פירוש המשניות און מורה נבוכים וואס ער האט עס געשריבן אויף אנדערע לשונות, און דאס וואס מיר האבן איז נישט דער לשון פון רמב"ם.
משנה תורה.
די הויפט ווערק פונעם רמב"ם איז זיין משנה תורה (אויך באקאנט ווי "יד החזקה"): דאס ספר האט האט 14 חלקים, דעריבער הייסט עס אויך י"ד החזקה, י"ד איז גימטריא פערצן.
אין דער הקדמה פון פירוש המשניות שרייבט ער אז ווען איימעצער לערנט תורה שבכתב, און שפעטער זיין חיבור - דארף ער נישט אנקומען צו אנדערע חיבורים.
דער ספר היד האט ער אנגעהויבן שרייבען ווערן ער איז געווען צוועלף יאר נאכן ספר פירוש המשניות ספר היוחסין, עס האט אים עס געדוירט צו שרייבן אסאך יארן טייל ווילן זאגן פינעף יאר. אבער עס ווערט פארציילט אז דער מלך האט אים זייער דערהויבן צוליב זיין חכמה און די אנדערע גרויסע שרים האבן אים מקנא געווען און אנגערדט לשון הרע פארן מלך, דער רמב"ם האט זיך אויף א וואונדערליכן אויפן ארויסגעדרייט פון ווערן גע'הרג'ט, ער איז אנטלויפן אין א הייל ווי ער איז געזעסן במנוחה און האט דארט געשריבן זיין וואונדליכן ספר משנה תורה.
אין די תשובות הרמב"ם וואס ער שרייבט צו ר' יהונתן הכהן שרייבט דער רמב"ם אז ער האט עס געשריבן אין צען יאר.
דער סדר פון רמב"ם ער האט געשריבן און איבערגעשריבן אסאך מאל, יעדעס מאל איז עס געשריבן אויף א צווייטן אופן, ווייל ער האט מחליט געווען אז מען קען עס שרייבן קורצער, אדערער קלאהרער. דעריבער טרעפט מען אסאך כתבי ידות פון רמב"ם מיט שינוי נוסחאות און עס איז שווער מחליט צו זיין וואס איז דער לעצטע נוסח.
עס איז דא אסאך מפורשים און ספרים אויפן רמב"ם, אזוי ווי זיין לשון איז זייער פליסיג און עס ליגט דערין אלע הלכות, זענען געווען אסאך ראשונים וואס האבן געהאלטן אז מען מוז צו זייכענען אויפן רמב"ם וואס דער הלכה איז אזוי און וואס נישט, ווייל אויב נישט וועט מען אנעמען דער רייד פונעם רמב"ם אלעס דאס לעצטע ווארט אין די הלכה, דעריבער געקומען דער ראב"ד און צוגעצייכנט אלע מאל ווי ער איז מחולק. דער ראב"ד איז שטענדיג מחולק מיטן רמב"ם, צומאל שרייבט ער שארפע לשונות אויף אים, ער נעמט אן בדרך כלל ווי רבני אשכנז. דער רמב"ם איז געקומען פון ספרד נעמט ער אן בדרך כלל ווי רבני ספרד. און דער הקדמה פונעם רמב"ם צייכנט דער ראב"ד אז דער רמב"ם האט נישט גוט געטוען דערמיט וואס ער צייכנט נישט אהן קיין מקורות. אבער דאך שרייבט ער אויפן רמב"ם א גרויסע מלאכה האט דער רמב"ם געטון ער האט צוזאמען גענומען פון גמרא בבלי ירושלמי תוספות.
דער רמ"ע מפאנו שרייבט מען זאל נישט מיינען אז דער ראב"ד האט געמיינט קליין צו מאכן דעם כבוד פונעם רמב"ם, ער האט געקריגט מיט אים כדי מען זאל נישט אפ'פסק'נן אינגאנצען ווי דער רמב"ם, און אויך כדי מען זאל זיך נישט נאכשלעפן אנצונעמען אלעס וואס שטייט אין ספר המורה.
דער בעסטער דרוק רמב"ם וואס איז ביז לעצטענ'ס ערשינען איז באקאנט אין די תורה וועלט אלס שבתי פרענקל'ס רמב"ם. ער האט געמאכט א ריזן ווערק, קודם האט ער נייע געזעצט, מיט שיינע אותיות, דערנאך ברענגט ער אלע שינוי נוסחאות פון אלע דרוקן, ועל כולם האט ער צוגעצייכנט יעדער דין און הלכה אין רמב"ם ווי עס ווערט דיסקוסט אין אנדערע ספרים, שו"ת, פוסקים, ספרי דרוש הלכה ואגדה, פלפול. דער רמב"ם פון שבתי פרענקל גייט נישט אראפ פון די טיש פון לומדים, אגב דער לעצטער באנד דערפון איז ארויס געקומען לערך אדר תשס"ז, וואס דערמיט איז געווארן פארפולקאמט.
אנדערע ספרים.
פירוש המשניות: אן ערקלערונג אויף די ששה סדר משנה. ביי די 23 יאר האט ער זי אנגעהויבן צו שרייבן און עס געענדיגט ביין די דרייסיג יאר.
מורה נבוכים: [http://press.tau.ac.il/perplexed/] א פילאסאפיש ספר, געשריבן אויף יידיש-אראביש און פארטייטשט אויף לשון-קודש דורך שמואל איבן תיבון אין יאר ד׳תתקס״ד.
דער רמב"ם האט מסדר געווען די תרי"ג מצות אויף זיין אייגענארטיגן סדר, ער איז אין דעם ספר פונקטליך מברר וואס ער האלט עס גייט אריין אין דעם חשבון פון תרי"ג און וואס ער איז א דרבנן אבער א אסמכתא, ער קריגט אסאך מיט דעם סדר פון רבי סעדיה גאון, אזוי האט אויך אנגענומען שפעטער דער ספר החינוך חוץ מיט מצוה ק"ג וואס דער חינוך איז משנה, אבער דער רמב"ן און אנדערע קריגן אויפן רמב"ם איז פארענטפערן רבינו סעדיה גאון.
זיין גרויסע פרעזענליכקייט.
דער רמב"ן קריגט אויפן רמב"ם ספעציעל אין ספר המצות, אבער ווען עס האט אויסגעבראכן די מחלוקה אויף אים און מען האט מחרים געווען יעדער וואס לערנט דעם ספר מורה נבוכים האט זיך דער רמב"ן זייער אנגענומען אויף אים.
ער שרייבט אויף אים איך בין מעיד הימל אין ערד איז האב געהערט פון אמת'ע מענשטן אז אין גאנץ תימן זענען דא אסאך קהילות וואס זענען עוסק בתורה ובמצות לשמה, זיי דערמאנען ביי קדיש בחייכון וביומיכון ובחיי דרבנן משה בן מימון, ער האט זיי דערלויכטן די תרוה און זיי געשטעלט אין א ליכטיג ווינקעל, ער האט זיך אנגענומען פאר זיי ביי די מלכות, ער האט מבטל געווען די שווערע טעקסעס וואס די רעגירונג האט אויף זיי געלייגט,
מיר האבן מקובל אז גאנצע מצרים, ארם נהרים סוריא ארם צובה פרס תימן אלע האבן זיך אונטערגענומען זיך צו פרין לויטן חיבור פונעם רמב"ם, דער רמב"ם האט פאר זיי אלע אויסגעלערנט תורה, ווען דער רמב"ם איז געקומען קיין מצרים איז רוב מענשטן דארט קעווען קראים, ער האט דארט איינגעפירט שטארקע תקנות, ביז זיי זענען געווארן תורה אידן
די מחלוקת אויף אים און אויף זיינע ספרים.
אין פראנקרייך האבן די רבנים ארויסגעגעבן א חרם אז מען טאר נישט קוקן אין ספר מורה נבוכים, אויך נישט אין די ערשטע פרקים פון ספר המדע וואס דער רמב"ם זאגט אז דארט שטייט מעשה מרכבה ומעשה בראשית, עס איז געדרוקט באריכות אין ספר מנחת קנאות, בראש ר' שם טוב און דער רשב"א. אבער דער רמב"ן האט זיך זייער אנגענומען און געבעטן מען זאל אראפ נעמען די חרם.
זיין הסתלקות און זיין זון.
דער רמב"ם איז נפטר געווארן כ' טבת ד'תתקס"ד (1204), מצרים. זיין גוף איז ארויפגעפירט געווארן קיין ארץ ישראל אויף א וואונדערליכן אופן אין ליגט אין טבריה.
זיין זון איז אויך געווען פון די גדולי הדור רבי אברהם בן הרמב"ם, וואס האט פארפאסט דאס ספר המספיק לעובדי ה'
קאוונע (;) איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין דער ליטע און אן אמאליקע הויפטשטאט. מען קען צוקומען קיין קאוונע דורך דער וויאַ באַלטיקאַ אויטאסטראדא (E67) און דער ווילנא-מעמל (A1) שאסיי. קאוונע געפינט זיך ביים צוזאמענפלייץ פון די צוויי גרעסטע טייכן אין דער ליטע, דער נעמאן טייך און דער נעריס, און נאענט צום קאוונער רעזערווואר, דער גרעסטער קערפער פון וואסער אינגאנצן אין דער ליטע.
קאוונע איז די הויפטשטאט פון דער קאוונער גובערניע.
הרב יצחק אלחנן ספעקטאר איז געווען שטאטס רב אין קאוונע.
ווייכווארג אינזשעניריע באשעפטיגט זיך מיטן אויסארבעטן און אויסהאלטן ווייכווארג און אנטוויקלען פראגראמען אויף א סיסטעמאטישן אופן. דער דיסציפלין פון ווייכווארג אינזשעניריע נעמט איין וויסן, געצייג און מעטאדן פאר ווייכווארג באדערפענישן, ווייכווארג פארקלערן, קאמפיוטער פראגראמירן, ווייכווארג אויספרואוון און ווייכווארג אויסהאלטן טועכצן.
דער ערשטער קאנפֿערענץ פאר ווייכווארג אינזשעניריע איז געהאלטן געווארן אום 1968 דורך דער וויסנשאפט קאמיטעט פון נאַטא.
קראַון הײטס אדער קרוין הייטס (ענגליש: "Crown Heights") איז אַ געגנט אין ברוקלין, ניו יאָרק סיטי. אין קרוין הייטס געפינט זיך "770" דער ביהמ"ד פון ליובאַוויטשער רבין, און דאָס האַרץ און צענטער פון די דרײַ צענטראַלע מוסדות פון ליובאַוויטש - מחנה ישראל, אגודת חסידי חב"ד, און ישיבת תומכי תמימים ליובאוויטש.
אין קרוין הייטס וואוינען בײַ 3,000 אידישע משפחות, צווישן צענדליגער טויזנטער גוים.
אַמאָל פלעגט קרוין הייטס זײַן איינע פון די גרעסטע אידישע קיבוצים אין ניו יאָרק. דאָרט פלעגן זײַן הונדרעטער שולן, ישיבות, און פאַרשידענע אידישע מוסדות, ווי אויך פיל רבישע הויפן. אין די זעכציקער יאָרן, האָט זיך אָנגעהויבן אַן אײַנפלוס פון אַפֿראָ־אַמעריקאַנער אין דער געגנט, און דעריבער האָבן רוב אידן זי פאַרלאָזן. הרב מנחם מענדל שניאורסאָהן, דער אָנפירער פון דעם לובאוויטשער חסידות האָט געהייסן זײַנע חסידים בלײַבן אין דער געגנט.
הײַנט צו טאָג וואוינען דאָרט הונדערט טויזנט אַפראָ־אַמעריקאַנער, און צוואַנציק טויזנט אידן א סאך פון זיי זענען חב"ד חסידים.
א סובמארין איז א שיף וואס פארט אונטערן וואסער. אפט זענען סובמארינען קריג שיפן, אבער מ'קען זיי אויך ניצן פאר וויסנשאפֿטלעכע אדער מסחר צוועקן.
במשך די ערשטע און צווייטע וועלט מלחמות, האט מען אנטוויקלט פראקטישע סובמארינען, בעיקר אין דייטשלאנד. זיי זענען געטריבן דורך א דיזל-עלעקטרישער סיסטעם. א דיזל מאטאר האט געדרייט א גענעראטאר וואס האט אנגעלאדן אסאך באטעריעס בשעת דער סובמארין איז געווען אויפן וואסער. מיט דעם קראפֿט האט מען געטריבן דעם סובמארין ווען ער איז געטונקען אונטער דעם וואסער. ווען די דאזיגע סובמארינען זענען געווען אונטער דעם וואסער זענען זיי געווען א געפאר פאר זייערע שונאים און ס'איז געווען שווער צו זען זיי אבער ווען זיי זענען געווען אויפן וואסער אנצולאדן איז געווען גרינג צו אטאקירן זיי.
רוב מאדערנע מיליטערישע סובמארינען זענען באכוחט מיט יאדערלעכע רעאקטארן. די סובמארינען האבן א סיסטעם צו באקומען לופט פונעם ארומיגן ים-וואסער, אזוי קענען זיי בלייבן אונטער דעם וואסעט ביז עס בלייבט נישט קיין עסן. זייערע וויכטיקסטע פונקציאנען זענען אטאקירן שיפן אדער ארויסשיסן ראקעטן, למשל קרייס מיסלען אדער יאדערלעכע מיסלען. זענען פֿאראן צוויי ערליי סובמארינען: אטאק סובמארינען, וואס זענען קליין און גיך און אטאקירן אנדערע סובמארינען און אויבערפלאך שיפֿן מיט אן אונטערוואסער באמבע וואס הייסט א טארפעדע, און מיסלען סובמארינען, וואס זענען גרעסער און פאמעלעכער, און אויספלאנעוועט בעיקר צו שיסן מיסלען צו ווייטע צילן אויף דער יבשה. מיסלען סובמארינען זענען גענוג גרויס צו טראנספארטירן קאמאנדאס.
דער עניאַגראַם פון דער פערזענלעכקייט א פסיכאלאגישע טעאריע וואס טיילט איין די גאנצע מענטשהייט אין 9 סארט נאטורן. יעדער פון די 9 האט זיך זיין איינגארטיגע קוק אויפן לעבן וואס ברענגט איהם צו וועלן\טוהן\שפירן\פיהלן אנדערש פון די אנדערע סארטן טיפן. איינגעטליך לעבט יעדער פון די 9 סארט טיפן אין א וועלט פאר זיך און יעדער האט זיך זיינע נאטורן און טאלאנטן.
לויט די טעאריע איז נישט אנדערש א מענטש וואס געפינט זיך אין א הויכן שטאפל אדער נידריגן שטאפל. דאס הייסט: אלעמאל באנוצט זיך דער מענטש מיט זיינע ספעציעלע נאטורן, סיי אין נידריגן שטאפל און סיי אין הויכן.
1 - דער פערפעקטער.
דאס לעבן פון דעם סארט טיפ איז געצילט צו דערגרייכן גענצליכקייט. זיי באמערקן גרייזן און פעלערן זייער גרינג און זיי זוכן און גריבלען צו פאררעכטן און פארבעסערן - זיך, יענעם און די גאנצע וועלט. זיי פארמאגן שטארקע גלייכקייט, אויפריכטיגקייט און א ברייטע פאראנטווארטליכקייט. זיי זענען איינגעארדנט, מערקן אויף קליינע איינצעלהייטן וואס דאס פארען זיך מיט דעם איז אסאך מאל מינדערוויכטיג און זיי פראבירן צו אויספירן יעדע פליכט מיט פונקטליכקייט אן קיין גרייזן און פעלערן. זיי זענען מענטשן וואס וועלן קעמפפן אן קיין ציטער פאר ריכטיגקייט און פאר זייערע אידיאלן. זיי שפירן אליין וויאזוי עס איז ריכטיג צו טוהן א זאך, זיי ווייסן וואס מען מעג און וואס מען טאר נישט און זיי נייגן צו זיין קריטיקירער און קריטיקירן אנדערע. עס איז זיי שווער צו נעמען צייט צו פארגעניגנס, זיי פילן א שולד אויף דעם און דערפאר וועלן זיי קודם מאכן וואס זיי 'דארפן' טוהן און דערנאך וואס זיי 'ווילן' טוהן. זיי וועלן אלעמאל פראבירן צו טוהן וואס עס איז ריכטיג, וואס מען דארף און וואס מען מוז, - זיי באנוצן זיך אסאך מיט די ווערטער 'מ'דארף' און 'מ'מוז'. זיי זענען ערנסע מענטשן און זיי נעמען דעם לעבן מיט צו פיל ערנסקייט. זיי נייגן צו נעמען אויף זיך צופיל ווייל נישט אלעמאל וועלן זיי זיך פארלאזן אויף אנדערע אז זיי וועלן טוהן די זאכן אזוי ווי מען דארף. די סארט מענטשן וואס זענען איינסערס (טיפן נומער 1) זענען מענטשן וואס אלץ איז אין זייערע אויגן שווארץ אדער ווייס [גוט אדער שלעכט] נישטא אינמיטן. דער אינמיטן איז א פלאץ וואס ברענגט צו גרייזן, דערפאר דארפן זיי קלארע זאכן אזוי ווי: געזעצן, קאלענדער-צייטן, כללים א. א. וו..זיי זענען געשווינד, טויגליכע, טוהענדיגע און שפארעדיגע. באשטימען זאכן ברענגט זיי צו זארגן - דער זארג פון מאכן א גרייז. זיי מאכן זיך נישט וויסנדיג פון זייערע אומאציאנעלע און נאטורליכע געברויכן, כדי צו אויספאלגן וואס עס זאגט זיי זייער מוח וואס וויזט זיי וואס איז ריכטיג צו טוהן און וויאזוי מען דארף טוהן. זיי וועלן זיך נישט פרעגן וויאזוי שפיר איך נאר וויאזוי דארף איך שפירן. מיט זייער בליק איז דא נאר איין ריכטיגע וועג וויאזוי צו טוהן יעדע זאך און זיי ווייסן די וועג. זיי נייגן צו זיין הארטעניק און עס פעלט אין זיי די פילפארביגקייט. זיי דארפן אלעמאל שפירן אז זיי זענען גערעכט. זייער גרעסטע שרעק איז פון קריטיק וואס ווערט געווענדעט קעגן זיי און זיי קענען שפירן קריטיק קעגן זיי אפילו אין ווערטער וואס נישט דאס איז זייער ציל וועגן זייער גרויס עמפפינדליכקייט צו קריטיק.
2 - דער געבער.
די נומער 2 טיפן זענען ליבליכע מענטשן, וואלענטורן, ווארעמע און גוט-הארציגע. אמערסטנס פון זייער באשעפטיגונג איז צו טרעפן די באדעפענישן פון זייערע ארומיגע און געבן א ענטפער אויף זיי. אויך פאר פרעמדע מענטשן וועלן זיי זיך איילן צו געבן הילף. עס איז פאר זיי וויכטיג צו זיך פילן וויכטיג פאר אנדערע און אז אנדערע דארפן אנקומען צו זיי. עס איז זיי וויכטיג צו האלטן זייער שטאנד אלץ וויכטיגע אין דעם לעבן פון אנדערע. דאס געבן און דאס דארפן אנקומען צו זיי איז זייער מיטל צו פארזיכערן זייערע באציהונגען מען זאל זיי נישט פארלאזן. זיי נייגן צו פארלאזן זייערע אייגענע געברויכן און צומאל אינגאנצן נישט איינערקענען אין זייער אנוועזנהייט. די סארט מענטשן זענען זייער געזעלשאפטליכע, עס איז גרינג פאר זיי זיך צו באליבן ביי מענטשן און צו מאכן פארבינדונגען גרינג. זיי האבן ליב געזעלשאפט און די פארבינדונג מיט מענשן איז זיי זייער וויכטיג. זיי האבן נישט ליב צו זיין אליין און טוהן זאכן אליין, דערפאר וועלן זיי כמעט שטענדיג זיין ארומגענומען מיט געזעלשאפט. ווען זיי וועלן טרעפן אז מען שעצט נישט זייער געבן און זייערע באמיהונגען קענען זיי רעאגירן מיט א אמוציאנעלע דראמאטישע אויסברוך און זיך זעהן אלץ א "פארפייניגטע געהייליגטע". זיי זענען זייער עמפפינדליך און זיי וועלן נישט קווענקלען צו אונטערשפארן אנדערע גייסטליך. זיי וועלן פארגינען און קאמפלימענטירן זייערע נאנטע און וועלן פילן זייער באגליק. דאס געבן און הילף ברענגט זיי צו גרויס צופרידנהייט, ווען די גאנצע וואס זיי ווילן אויף צוריק איז שעצונג. זיי זענען שטאלץ מיט זייער זעלבסטשטענדיגקייט און גלייבן אז זייערע ארומיגע דארפן אנקומען צו זיי און צו זייער הילף, ווען אין אמת'ן אריין זענען זיי די וואס דארפן א באשטעטיגונג און שוץ. זיי וועלן נישט בעטן הילף דירעקט, זיי וועלן ענדערש ווארטן אז אנדערע זאלן איינערקענען זייער ווילן און געברויכן אליין. די צווייערס [טיפן נומער 2] שפירן נישט אז מען ניצט זיי אויס. דורכן מיטל פון געבן און שענקען באנוצן זיי זיך צו דערגרייכן ליבשאפט. זיי ווערן זייער געטשעפעט און פילן זיך פארשטופט ווען מען זאגט אפ זייער הילף און זייער געשאנק. זיי נייגן צו אריינדרינגען אין יענעמס פערזענליכע זאכן ווען זיי העלפן און עצה'ן אויך ווען מען האט זיי נישט געבעטן קיין הילף אדער אפילו מען דארף נישט זייער הילף. זיי שפירן אז זיי ווייסן בעסער פון יענעם וואס איז גוט פאר איהם און וואס ער דארף און דערפאר וועלן זיי ארויפצווינגען זייער הילף אויף יענעם און נעמען אויפזיכטן אויף יענעמ'ס לעבן. עס איז זיי שווער צו זאגן 'ניין', און אפזאגן יענעם. צומאל פילן זיי אז צופיל מענטשן דארפן אנקומען צו זיי.
3 - דער דערגרייכער.
די דרייער טיפן זענען טויגליכע און פוהלטעטיג. זייער לעבן איז פול מיט טעטיגקייטן און באשעפטיגונגען און זייער צענטראלער ציל איז – באגליקן. רוב פון זייער ענערגיע וועלן זיי אריינטאהן צו פאראויס שטופן זייערע צילן און צו דערגרייכן די ענדגילטיגע זאכן וואס זיי האבן זיך אוועקגעשטעלט אנצוקומען אהין ביזן באגליקן און אזוי גיין ווייטער צו די קומענדיגע ציל און קומענדיגן פראיעקט. זיי וועלן פארשטעלן גרייזן און 'מסדר' זיין דער אמת כדי נישט אפצוהאלטן די פליכטן צו ווערן אויסגעפירט – די ציל הייליגט די מיטלען!. זייער זעלבסט-פערזענליכקייט (ווי אזוי זיי נעמען ארויס אין מענטשן'ס אויגן) איז זיי זייער חשוב און זיי זענען זייער זעלבסט וויסנד צו דעם, ביז אזוי ווייט אז זיי אליין זעהען זיך אלס אזעלכע מענטשן ווי זיי ווילן אויסקוקן ביי אנדערע. עס איז דא ביי זיי א אומאטענטישקייט. זיי וועלן וויסן וויאזוי זיך צוצופאסן צו יעדע סיטואציע און ארויסרופן דעם ריכטיגן אויסקוק (רושם). זיי האבן א שטארקע כאריזמע און זענען זייער ציענד און זיי ווייסן זיך צו באנוצן מיט דעם צו פארבינדן נייע פארבינדונגען מיט מענטשן און צו פאראויסשטופן זייערע צילן. זיי שאפן פארבינדונגען גרינג, זיי זענען איינגענעם און עמפפינדליך בעזונדער צו מענטשן און צו דעם אופן וויאזוי די מענטשן קוקן אויף זיי, (וויאזוי זיי נעמען ארויס ביי מענטשן). זיי גייען פון איין ציל צו די צווייטע און זיי קענען פאראויסרוקן אפאר פראיעקטן אויפאמאל. זיי ווייסן צו צונעמען טיף-איינגעדרייטע פראבלעמען און צוקומען צום עיקר, ווען אין שפיץ פון זייער באשעפטיגונג ליגט די וועג צו באגליקן. זיי וועלן זיך קיינמאל נישט באגענוגענען מיט דעם צווייטן פלאץ – די ערשטע פלאץ איז אלעמאל זייערע!. זיי האלטן חשוב א שטאנד און א סטאטוס, זיי האבן ליב איינערקענונג אין זיי, אז מען רעדט פון זיי און אז אלע ווייסן פון זיי (פרסום). זיי זענען טאלאנטפוהל, און זיי האבן נאטורליכע קענטעניסן צו פארקויפן און האנדלען, און דאס צוליב זייער קענטעניס צו דערקענען פון יענעמ'ס אויגן. טראצדעם וואס זיי זענען עמפפינדליך באשעפטיגן זיי זיך נישט מיט געפילן אדער מיטן פארגאנגענהייט. זיי זענען נישט קיין מענטשן וואס מען קען רעדן מיט זיי הארץ-שמועסן (ווי זיך אויסרעדן די הארץ א. א. וו.) און די פארשידנארטיגע קווענקלענישן. זיי מישן נישט אריין געפילן אין די ארבעט און בכלל כאפט די אבעט ביי זיי א גרויסן טייל פונעם לעבן, ביז אזוי ווייט ויי א נייגונג צו ווערן איינגעקויפט צו די ארבעט. זיי נייגן צו פארלאזן זייער פאמיליע און נאנטע געזעלשאפט ווי אויך זייער זעלבסט וויסנשאפט (ווי צום ביישפיל: זיי וועלן נישט פרובירן איינזעהן אדער וויסן וואס עס איז זייער סארט נאטור [זיי וועלן נישט וויסן צו זאגן פון אזא סארט זאך ווי די טעאריע פון די 9 טיפן]).
4 – דער געפיל-פולער.
די פיר-טיפן זענען זייער עמפפינדליך, אויסערגעווינליכע, סענטיטיוו און נאסטאלגישע. זיי ציען צו די מעלענכאליע און טראגישקייט פון דעם לעבן און צו אלץ וואס איז ווייט און נישט דערגרייכבאר. זיי שפרינגען פון א גרויסע פרייד צו א טיפע טרויער און ס'קוקט זיי אויס אז דאס איז די וועג צו שפירן די טיפקייט פון לעבן. דער מיטל וועג איז נישט קיין איינערקענטער פלאץ פאר זיי און עס טוהט זיי אפילו דערשרעקן, וויבאלד דאס איז ביי זיי דער רוטינער-נארמאלער–טרוקענער – לעבן, אן קיין שטורעם און לוסטיגקייט. זיי שפירן א טיפער פעלערהאפט אין זייער לעבן און זיי נייגן צו זיך פארגלייכן צו אנדערע. אנדערע האבן עפעס וואס זיי האבן נישט און זיי לעבן מיט א שטענדיגע דארשט צו דערגרייכן דעם 'עפעס'. עס איז וויכטיג פאר זיי צו זיין אויסער ווי געוויינליך און טוהן זאכן מיט זייער אייגנארטיג אויסערגעוויינליכע וועג. זיי האבן א טאלאנט צו צונעמען זאכן און זענען באשאנקען מיט א אויסגעארבעטער דמיון-קראפט (כוח הדמיון), צו מאל ביזן צוטומלען צווישן דמיון און פאקט. זייער געדאנקען-גאנג (מהלך המחשבה) איז אייגנארטיג און פילפארביג און זיי זענען באשאנקען מיט שטארק-אויסגאערבעטע עסטעטיק (Aesthetic). זיי האבן ליב הארצ-שמועסן (שיחות נפש) און בכלל צו רעדן אויף געפילן. זיי האלטן זיך צוריק און שרעקן זיך זיך באשעפטיגן אין די נארמאלע לעבנסשטייגער און פון סתם-שמועסן (שיחות חולין). זיי ווערן גרינג פארליבט [אין מענטשן] און די ליבשאפט כאפט ביי זיי א צענטראלער טייל פונעם לעבן. אמערסטנס פון זייער לעבן זענען זיי באשעפטיגט צו זוכן די צווילינג-זעהל וואס מיט איר הילף וועלן זיי זיך שפירן פארפולקאמט און גאנץ. זיי זענען זייער אינטואטיווע און זיי זענען באשעפטיגט מיטן זיך זעלבסט זוכן און מיטן זוכן נאך דעם משמעות פון לעבן. זיי זענען קאנצעטרירט אין זיך און זייער לעבן פירט זיך ארום זייערע געפילן. זיי ווערן דרינג געטשעפעט און זיי נייגן צו רעאגירן דראמאטיש און אומפראפארציאנעל. עס איז זיי זייער שווער ווען מען מאכט זיך אומוויסנדיג פון זיי און זיי דארפן האבן אסאך אויפווייזונגען אז מען האט זיי ליב. יי זענען פילפארביג, און די מערסטנס טייל פון זיי זענען באשאנקען מיט א געוויסער פאכמאנישקייט (ווי צום ביישפיל: שרייבן, מאלעווען א. א. וו.) און דערפאר זענען אסאך פון זיי פאכלייט.
5 – דער פארשער.
די פינפערס זענען די מענטשן וואס טראכטן אריין און פרובירן פארשטיין. זיי פירן זיך צו קוקן אויפן לעבן אזויווי זייטיגע צוקוקערס און צו צונעמען דעם לעבן מיט זייער קלארע פארשטאנד אנשטאט צו נעמען א טייל אין דעם לעבן. זיי האבן ליב זיך צו אפזונדערן פון מענשן און זיי דארפן האבן פריוואטקייט און אייגענעם פלאץ כדי צו צונעמען, פארשן און זיך אריינטיפן אין פארשידנארטיגע טעמעס, גלייבנדיג אז ווען זיי וועלן אפלערנען דעם לעבן דעמאלטס וועלן זיי ערשט קענען נעמען א טייל אינעם. די פינעפערס זענען זייער איידל און עמפפינדליך טראץ זייער דערווייטעטע און קאלטע אויסזען. זיי ווייזן נישט ארויס זייערע געפילן אינדרויסן און בכלל נייגן זיי נישט צו זיך פארען און באשעפטיגן מיט געפילן. עס פעלט זיי געזעלשאפטליכע טאלאנטן און קענען נישט פירן סתם-געשפרעכן (שיחות חולין). זיי זענען קלוגע, אינטעלעקטועלן, שעצן וויסנשאפט און דערקענען איין אין זיין וויכטיגקייט. זיי זענען שטילע און שעמעוודיגע און וועלן ענדערש נישט נעמען א טייל אין צוזאמקומס און מסיבות וואס עס איז דא דארט אסאך מענטשן, אבער זיי וועלן זיך פרייען צו זיין אין א קליינע געזעלשאפט פון באקאנטע מענטשן, ווי אויך פירן אינטעלעקטועלע געשפרעכן און זיך איינטיילן מיט די ברייטע וויסנשאפט וואס זיי האבן זיך איינגעשאפט. זיי נייגן צו אנכאפן א שטעלונג אפילו זיי גלייבן נישט אין דעם נאר כדי צו שאפן א דיון און הערן רעאגירונגען פון דעם צווייטנס פראקטיק אין לעבן. מיט די וועג פארברייטערן זיי זייער וויסנשאפט און פארשן די וועלט. די טיפן טראכטן אייגנארטיג, און מיט א אייגענע טראכטן גאנג און זענען טאלאנט פון אין צונעמען זאכן וואס דאס אלעס גיבט זיי די קענטעניס אויסצוטרעפן נייע זאכן (המצאות). זיי פירן נישט אויס פאקטיש מערסטנס פון זייערע בייפאלן ווייל דורכדעם וועלן זיי צוקומען צו זיך רייבן מיט די וועלט – א זאך וואס דערשרעקט זיי זייער און פון דעם האלטן זיי זיך אפ דורך צוריקגעהאלטנהייט.
6 – דער קווענקלדיגער.
די זעקסערס זענען פאראנווארטליכע, איבערגעגעבענע, פארלעסליכע און טעטיגע. זיי זענען זייער פארזיכטיגע און איבערגערכנטע און ארבעטן לויט די אנגענומענע כללים און געזעצן אלץ זייער פארלעסליכקייט צו די ראמען. זיי זענען פעסימיסטישע און קווענקלדיגע און ווערן געפירט דורך א שרעקליך גרויסע ציטער טאמער עפעס וועט זיך פארדרייען. זיי וועלן גלייבן אין עפעס און באלד דערנאך זיך קווענקלען אין די ריכטיגקייט פון דעם. דערפאר איז באשטימען עפעס איז נישט קיין פשוט'ע זאך ביי זיי. שרעק איז א נאטורליכע סיטואציע וואס באגלייט זיי אין דעם טעגליכן לעבן. זיי ווייסן פון דעם שרעק און זיי רעדן דאס ארויס אפענערהייט. די זעקס-טיפן האבן ליב צו געהערן צו א גרופע און צו געהערן צו א מסגרת בכלל. זיי זענען פארלעסליך און זייער איבערגעגעבן צו זייער פאמיליע און נאנטע געזעלשאפט און בכלל צו די גרופע אדער פאייניגונג וואס צו איר געהערן זיי. זיי זענען פול מיט חשדות און וועלן שטענדיג זוכן נאך באהאלטענע כוונות פון מענטשן. אויך ווען מען באציהט זיך צו זיי איינגענעם און נאנט, וועלן זיי מורא האבן אז אפשר איז דא א באהאלטענע סיבה פון אונטער דעם. זיי זענען נישט ספאנטאנישע און וועלן נישט אריינגיין אין באציאונגען אדער א געוויסע סיטואציע אן צו גוט נאכפרעגן און נאכפארשן מיט פונקטליכקייט און מיט א איבערגערעכטנטקייט. זייער באציאונג צו מאכטיגע מענטשן איז צוויי-זייטיג: פון איין זייט געבן זיי די מענטשן זיכערקייט און שטאנדהאפטיגקייט און פון צווייטן זיי זענען זיי מסופק אין זייערע כוונות און זייערע וועגן וויאזוי זיי האנדלען. זיי שפירן די וועלט ווי שטארק סטראשענדיג. די זאך שאפט ביי זיי א געפיל פון אוממעכטיגקייט, און און זיי זאלן זיך נישט קענען פארמעסטן מיט די וועלט, וואס קען זיך דערפירן צו א דעפרעסיע און א פארביטערונג. זיי האבן א גרויסע קענטעניס צו לערנען און צונעמען. זיי זענען פלייסיגע, טויגליכע, פונקטליכע און טלאנטפול צו ארגאניזירן. זיי האבן נישט ליב צו זיין אליין און שעפן זייער גאנצע מעכטיגקייט און זעלבסטזיכערונג פון אינדרויסן. דער זיין צווישן מענטשן פאקלענערט זייער שרעק און אומזיכערונג וואס זיי פילן. עס זענען דא צוויי סארטן זעקסערס: 1. די ציטערדיגע, וואס ציען זיך אויף צוריק פון דעם שרעק. 2. די אומציטערדיגע, וואס שלאגן זיך דירעקט און דרייסט מיטן שרעק.
7 - דער ענטוזיאסטישער.
די זיבענערס זענען ענטוזיאסטישע, אויפגעלייגטע און פרייליכע. זייער בליק אויף די וועלט איז, אז די וועלט איז אנגעפולט מיט געלעגנהייטן. זייענדיג אויף א געזונטע שטאפל וועט זייער געברויך צו זיין אויפגעלייגט זיי פירן צו עקספלאדירן די וועלט און הנאה האבן פון וואס זיי געפונען, און פון דעם וועלן זיי ארויסנעמען זייער פרייליכקייט, דאס וועט צוברענגען אז זייער געברויך צו זיין צופרידן וועט ווערן דערגרייכט. אבער די נעגאטיווע טייל איז אז זיי טוען דאס נאר ווייל זיי ווילן דערמיט אנטלויפן פון נעגאטיווע געפילן און רעאליטעט. זיי זארגן אייביג אז זייער לעבן זאל זיין פאר זיי פול מיט חיות און אינטערעסאנטקייט. זיי זענען די סארט מענטשן וועלכע קוקן שטענדיג אויפן צוקונפט, זיי רוען דערפאר קיינמאל נישט, ווייל שטענדיג טראכטן זיי אז עפעס בעסערס ווי יעצט, ערווארט זיי שפעטער. זיי זענען אויך איבערגעפילט מיט מעלות און גוטע חלקים. זיי זענען זייער שנעלע טראכטער. זיי זענען אייביג פארנומען מיט מאכן און אויסשטעלן וואס און וויאזוי עס וועט זיין. א גרויס חלק פון 7'ערס זענען פול מיט טאלאנטן, שעפעריש און אויסטרעפעריש. אלס ענטוזיאסטן טראכטן זיי נאר פון די גוטע חלקים פון יעדע זאך; זיי ווילן נישט זען –אויף קיין שום וועג‐ ווי מענטשן קוקן אויף די שלעכטע חלקים פון דער מענטשהייט. זיי זענען זייער פראקטישע מענטשן, און זיי קענען זייער גוט פארקויפן און מסביר זיין פאר אנדערע מענטשן זייער שיטה און מהלך, און דערמיט אריינברענגען זייער ענטוזיאזם אין די מענטשן מיט וועמען זיי קומען אין בארירונג ווען דער 7'ער זאל ווען קאנצעטרירן זיינע טאלאנטן אין א געוויסע ביזנעס פעלד, וואלט ער געווען גאר שטארק סוקסעספול, דער פראבלעם איז נאר אז קאנצעטרירן און צילן צו א ציל איז נישט גרינג פארן 7'ער; ער גלייבט דאך אז עפעס בעסער קען קומען 'יעדע ליאדע מינוט', עס איז אים שווער צו פארשמעלערן זיינע אפציעס און אויפארבעטן וויפיל ער האט יעצט, ווייל "פארוואס זאל איך זיך פלאגן פאר אומזיסט? כ'גיי דאך באקומען פרישע מעגליכקייטן באלד"!.
דער הויפט פראבלעם פונעם 7'ער איז אז זיין שטופ צו פארגעניגן און 'ענזשוימענט' איז קאמפולסיוו. דער 7'ער האט אין זיך א שטענדיגע פחד פון נעגאטיווע מחשבות איבער זיך, זיי ווילן נישט קיינמאל טראכטן אז זיי זענען נישט גוט, און דעריבער זוכן זיי דאס אויסצומיידן דורך אוועקלויפן פון מחשבה און זיין פארנומען, אזוי ארום נישט צו דארפן טראכטן. זיי וועלן דעריבער לויפן א גאנצן טאג און פרובירן צו בארואיגן זייער שרעק פון דארפן טראכטן, און דאס איז טאקע די סיבה פארוואס 7'ערס זענען מער אויסגעשטעלט צו ווערן 'עדיקטעד' צו סיי וועלכע זאך, צי איז דאס 'שאפינג', 'געמבלען', 'דראגס' און ארגערס.
זיבענערס האבן א שטארקע מיינונג איבער זיך. זיי צילן נאר צו זייערע מעלות און טאלאנטן, און זיי פרובירן צו באהאלטן זייערע שוואכקייטן. וויבאלד זיי זענען אזוי, קענען זיי שווער פארשטיין אנדערע מענטשן וועלכע פלאגן זיך מיט פראבלעמען, פיזישע ווי גייסטישע, ווייל זיי האבן דאך –כלומרשט נישט קיין שום פראבלעמען, זיי פארהוילן דאך פון רעאליטעט. דאס אוועקפליען פונעם רעאליטעט פון נעגאטיווע עמאציעס און שלעכטע געפילן, איז דער באראמעטער איבער די גייסטישע געזונט מצב פונעם 7'ער: ווי שטארקער ער זוכט צו אנטלויפן פון רעאליטעט, און זוכט זיך צו בויען אויף לופט און צייטווייליגע פארוויילונג, אלס שטארקער וועט זיין דער אויסברוך ווען ער וועט, מיט געוואלד, אריינפאלן אין רעאליטעט; עס קען אים פירן צו שטארקע דעפרעסיעס און ענקזייעטי.
8 -דער דאמינירער.
די אכטערס זענען קאנטראלירערס, פירערס, אומאפהענגיגע און דאמינירערס. זייער גוטער טייל איז אז זיי נעמען אייביג איבער דעם רעדל. אבער די נעגאטיווע טייל איז אז זיי טוען דאס בלויז ווייל זיי ווילן נישט ווערן געפירט דורך אנדערע. אנטשולדיגט, דו וועסט מיר נישט זאגן וואס צו טון! קענסט זיין א צווייטנס באלעבאס! די און ענליכע ווערטער וועט איר זייער אפט הערן פונעם 8'ער, ווייל דער 8'ער וויל נישט ווערן קאנטראלירט דורך אנדערע. אבער נישט ווייל ער וויל זיך אויפפירן ווי א חיה פון וואלד; ער האלט אז ער קען אליינס. אבער נישט נאר דורך אנדערע מענטשן וויל ער נישט קאנטראלירט ווערן; ער האט אויך נישט ליב ווען זיינע מצבים קאנטראלירן אים, ער וויל זיין גענצליך בעה"ב און אין קאנטראל אויף זיין מצב. זייער שטארקע פחד אז אנדערע זאלן זיי נישט קאנטראלירן, וועט ברענגען דערצו –אלס קאנטער‐רעאקציע‐ אז ער זאל קאנטראלירן אנדערע. אויב דער 8'ער איז א געזונטער מענטש –פון גייסטישן שטאנדפונקט‐ וועט ער דאס נישט ארויסווייזן, אבער עס ליגט אין אים און עס קען יעדע ליאדע מינוט אויסברעכן, וואס דאן ווערט ער דאמינירנד און פארלאנגעריש אויף גאר א שלעכטן אופן. אכטערס האבן זייער שטארקע אינסטינקטן און פיזישע אפעטיטן, וואס זיי ווייזן ארויס אנע בושה אדער שולד געפילן. זיי ווילן זייער אסאך ארויסנעמען פון זייער לעבן און זיי האלטן אייביג אז זיי זענען פולקאם גרייט צו עררייכן אלעס וואס פארשמעקט זיי. זיי דארפן דעריבער זיין פינאנציעל‐אומאפהענגיג, דאס מיינט אז זיי דארפן אליינס פארדינען זייער געלט, פון ארבעטן פאר זיך; נישט אונטער א צווייטן –זיי קענען נישט ארבעטן אונטער א בעה"ב. ליבשאפט און צו שטארקע נאנטקייט איז סם פארן 8'ער, ווייל ביי ליבשאַפט פארלאנגט זיך אפט צו לאזן געפירט ווערן דורך א צווייטנס געפילן, און דאס איז דאך איינס פון די שטערקסטע פחדים פונעם 8'ער. אבער ווען ער געטרויעט איינעם, און –פארשטייט זיך‐ ער ווייסט קלאר אז יענער איז אונטער אים, נישט פארקערט, וועט ער ווערן זייער נאנט מיט יענעם, און יענער וועט בענעפיטירן דערפון אויך, ווייל ווען דער8'ער איז אין קאנטראל, נעמט ער זייער גוט 'קעיר' פון זיינע מענטשן.
דער 8'ער איז זייער אויסגעשטעלט צו ווערן שנעל אין כעס. ווען ער ווערט וויי געטון, פארלירט ער זיין באלאנס און ער ווערט אויפגערעגט אזש ס'איז א פחד צו שטיין אין זיינע ד' אמות. עס זענען בכלל דא 8'ערס וואס זענען גרוילליך‐אגרעסיווע מענטשן [וואס דאס קומט פון זייער שטענדיג פחדים אז א צווייטער זאל זיך נישט וואגן זיי צו קאנטראלירן] און זיי האבן א הנאה פון טשעפען מיט אנדערע מענטשן וועמען זיי קוקן אן אלס שוואך און נאריש. די סארט 8'ערס קענען זיין ברוטאל און סכנה'דיג.
9 - דער הארמאניסט.
די ניינערס זענען רואיגע און פרידליכע מענטשן. די פאזיטיווע טייל פון זיי איז אז זיי זוכן שלום און הארמאניע. און די נעגאטיווע טייל איז אז א 'טשעינזש' קענען זיי נישט פארנעמען, עס שטערט זיי די רואיגקייט. א מענטש פון דעם סארט כאראקטער, וויל אייביג זיין רואיג און בשלום, ער האט נישט ליב קיין קאנפליקטן. נישט נאר מיט אנדערע מענטשן זוכט ער צו לעבן אין הארמאניע, נאר אין זיך זעלבסט זוכט ער אויך אייביג נישט אנצואווערטשאפטן קאנפליקטן און ספיקות, אזוי צו טון אדער אזי צו טון. אלס רעזולטאט דערפון וועט ער –ווען ער וועט זען אז עס קומט א מצב וואו עס וועט אויסברעכן א קאנפליקט [סיי אין זיין אייגענעם מח, סיי מיט אנדערע] וועט ער אויפהערן צו לעבן, פשוט און פראסט, ער וועט נישט זוכן א לעזונג דערפאר, ווייל אויב עס איז אריינגערעכנט קאנפליקטן קען ער דאס נישט אויסהאלטן, ער וועט ענדערש אויפגעבן אינגאנצן.
כאטש עס זענען דא 9ערס וואס פירן מער א אקטיווע און סאציאלע לעבנסשטייגער, דאך וועלן זיי אייביג זיין 'ארויסגעסיינט' און נישט‐צום‐באקומען ווען עס קומט א קאמפליצירטע מצב, כאילו דאס וועט זיי ראטעווען פון שווערע מצבים אין זייער לעבן און זיי דערלאנגען פרידליכקייט און רואיגקייט. דער 9ער וועט אייביג זוכן מיטצוגיין מיטן שטראם, ער טוט דאס וויבאלד אזוי איז ער מער באשיצט פון אינערליכע און אויסערליכע קאנפליקטן, אבער דאס שטעלט זיך ארויס אלס מעלה פאר אים, ווייל ער לעבט דעריבער זייער גוט מיט אנדערע מענטשן. בכלל איז דער 9'ער היפש באליבט ביי זיינע ארומיגע און נאנטע פריינט. ער געטרויעט אזעלכע מענטשן וועלכע זעען נאר גוטס אין אנדערע. ער האט אן אפטימיסטישן ציל אין לעבן, ער האלט אז אלעס וועט זיך אויסארבעטן און פאלן אין פלאץ. ער האט ער זייער ליב נאטור, וועלדער און פעלדער, און ער האט א סאלידע און רואיגע צוגאנג צו אנדערע, רוב 9ערס זענען דעריבער געלונגענע עלטערן פאר זייערע קינדער. דאס ערגסטע איז פארן 9'ער ווען עס קומט צו 'טשעינזש', ווען עפעס, א מצב, א צייט, א סביבה טוישט זיך קען ער עס גאר שווער פארנעמען, ווייל ער האט דאך מורא אז מיטן נייעם מצב וועט קומען פרישע קאנפליקטן. ווען דער 9'ער איז שוואך, אין גייסטישן זין פון ווארט, קען 'טויש' אים זייער שווער אפעקטירן.
מען קען זיך טועה זיין און טראכטן אז דער 9ער איז אזוי ווי דער 4'ער. אבער ווען מען וועט גוט אריינטראכטן, וועט מען זען אז דאס וואס דער 9'ער האט ליב נאטור און שטילקייט איז נישט ווייל ער וויל דערמיט עפעס אויסמיידן און דאס איז זיין לעבנססטיל; ער האט דאס ליב ווייל דארטן איז רואיג און הארמאנירט. אין צוגאב צום פאקט אז דער 9'ער –ווי געשריבן‐ איז א מענטש וועלכער גייט מיטן שטראם, אנדערש ווי דעם 4ער וועלכער גייט –אומווילנדיג‐ קעגן דעם שטראם.
פיאנגיאַנג (קארעיש: 평양직할시) איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט אין צפון קארעע, אויפן טיידאנג טייך.
געאָגראַפיע.
פיאנגיאַנג ליגט אויף די ברעגן פון דעם טיידאָנג טייך לעבן זייַן צוזאמענפלוס מיטן געלן ים. נאך א טייַך וואס פלוסט דורך דער שטאָט איז פּאָטהאָנגאַן.
פארמען אַ באַזונדער אַדמיניסטראַטיווע אַפּאַראַט מיט די סטאַטוס פון דעם פּראָווינץ. די באַפעלקערונג פון די מאָדערנע פארשטעט פון פּיאָנגיאַנג איז מער ווי 2,500,000 מענטשן. רובא דרובא פון די בירגער זענען קארעישער.
לויט דער קאָרעיִשער טראדיציע, איז די שטאָט געגרינדעט געווארן אין 2333 פאר דער ציוויליער רעכענונג. אין 427 איז די שטאָט געווארן די הויפּטשטאָט פון קארעע.
אין די יאָר 108 האַן דינאַסטי קאַנגקערד גאָדזשאָסעאָן, גרינדן אין זייַן אָרט אַ נומער פון מיליטעריש דיסטריקץ. די הויפּט - שטאָט פון איינער פון זיי, לולאַן קאָונטי, איז געגרינדעט לעבן די מאָדערן פּיאָנגיאַנג.
אין 427, דער פון קאָגוריאָ הויפּטשטאָט אריבערגעפארן צו פּיאָנגיאַנג רעגירונג. אין 668, די קאָרעיִש שטאַט פון סיללאַ, אין בונד מיט די כינעזיש טאַנג דינאַסטיע האט איינגענומען גאָגוריעאָ. די שטאָט איז געווארן טייל פון סיללאַ, רוען אויף דער גרענעץ מיט די צאָפנדיק חבר - באַלהאַע. אין פּלאַץ פון די סיללאַ דינאַסטיע געקומען קאָרעע. אין יענער צייט, פּיאָנגיאַנג געשטארקט זייַן השפּעה און איז געווען ריניימד סאָגען (서경; 西京; «מערב הויפטשטאט"), כאָטש אין פאַקט איז פּיאָנגיאַנג קיינמאָל נישט געווען די הויפּטשטאָט פון קאָרעע. אין די דזשאָסעאָן דינאַסטיע איז געווען די הויפּטשטאָט פון דער פּראָווינץ פון פענאַנדאָ, און פון 1896 צו די סוף פון יאַפּאַניש קאָלאָניאַל הערשן איז געווען די הויפּטשטאָט פון דעם פּראָווינץ פון דרום פיאנגיאנג.
פּיאָנגיאַנג האט אַ צוויי-ליניעס אונטערערדישע מעטראָ סיסטעם וואָס האט אַ לענג פון 22.5 קילאמעטער (14.0 מ). די היאָקסין ליניע באדינט קוואַנגבאָק, קאָנגוק, הוואַנגגומבאָל, קאָנסאָל, היאָקסין, דזשאָנו, דזשאָנסונג, סאַמהונג און ראַקוואָן סטאנציעס. די טשאָללימאַ ליניע באדינט פּוהונג, יאָנגגוואַנג, פּאָנגהוואַ, סונגני, טאָנגיל, קאַעסאָן, דזשאָנו און פּולגונביאָל סטאנציעס.
עס איז אויך פאראן אַ 53 קילאמעטער (33 מי) לאַנג פּיאָנגיאַנג טראַמוויי סיסטעם און אַ 150 קילאמעטער (93 מי) פּיאָנגיאַנג טראָליבוס סיסטעם.
עס זענען ווייניק אויטאס אין דער שטאָט.
פּיאָנגיאַנג האט עטלעכע פון ספּאָרט קלובן, די פּיאָנגיאַנג סיטי ספּאָרט קלוב. די מערסט פאָלקס ספּאָרט אין פּיאָנגיאַנג איז אַסאָסיאַציאָן פוסבאָל.
פויזן (פויליש: "Poznań";) איז א שטאט אין מערב פוילן, און די הויפטשטאט פון דער גרויספוילישער וואיעוואדעשאפט. אין פארגאנגענהייט איז די שטאט געווען א שווער קריגעריי פונקט צווישן דייטשלאנד און פוילן, א קריגעריי וואס איז געווען איינע פון די אורזאכן צו דעם צווייטן וועלט קריג. די שטאט האט 556,022 איינוואוינער (2009 אפשאצונג).
די שטאט איז געגרינדט געווארן אין דעם 10טן יארהונדערט אלס א פעסטונג פון מיעשקא דער ערשטער, דער פירשט פון פוילן. אין דעם צווייטן העלפט פון דעם 10טן יארהונדערט איז געבויט געווארן אין דער שטאט דער
קאטעדראל – דער עלטסער קאטעדראל אין פוילן. די שטאט האט זיך איבערגעקערט צו דער פוילישער הויפטשטאט אין 1025 מיט דער קרוינונג פון באלעסלאוס דער דרייסטער צו זיין דער פוילישער קעניג. אין דעם 13טן יארהונדערט האט זיך די שטאט אנטוויקלט, און זי האט זיך איבערגעקערט צו א וויכטיקער קולטורעל און געשעפטלעך צענטער.
יארן שפעטער, אין יאר 1793, אין אנהייב פון די פוילישע טיילונג דורך רוסלאנד, פרייסן, און עסטרייך, פרייסן האט באקומען די שטאט צו אירע הענט. נאך דעם אין די פוסטריט פון נאפאלעאן באנאפארטעס קריגערייען די שטאט האט זיך איבערגעקערט צו א טיילונג פון ווארשע גובערניע. אבער נאך דעם דורכפאל פון נאפאלעאן באנאפארטע, און די אייראפעישע גרעניצן דעפיניציע אין ווינער קאנגרעס, די שטאט איז אומגעקערט געווארן צו פרייסן און האט זיך איבערגעקערט צו זיין די הויפטשטאט פון די גרויסע פויזן גובערניע, און פון אנהייב 1848 יאר, א פרייסישע פויזן פראווינץ הויפטשטאט.
אין דער שלום קאנפערענץ וואס איז פארגעקומען אין פאריז אין 1919 נאך דעם ערשטן וועלט קריג איז באשטימט געווארן אז די שטאט וועט אריבערגעפירט ווערן צו די פוילישע הענט. אין יאר 1939 נאך וואס דייטשלאנד האט אויסגערופן א קריג אויף פוילן, די שטאט איז איינגענומען געווארן, און אנגעשלאסן געווארן צו דייטשלאנד. די פוילישע באפעלקערונג פארטריבן געווארן פון דער שטאט, און זייערע פארמעגענס רעקוויזירט געווארן דורך די דייטשן. נאך דעם נאצישער דייטשלאנד דורכפאל אין ענדע פון דעם צווייטן וועלט קריג די שטאט איז אומגעקערט געווארן צו פוילן, און די דייטשע באפעלקערונג איז פארטריבן געווארן אין מזרח דייטשלאנד.
אין יאר 1956 אז פארגעקומען אין שטאט פיל פראטעסטן אנטקעקן דער קאמוניסטישער הערשאפט אין דער מדינה. די פראטעסטן האבן געבראכט צו דעם רעזשים געלאסנקייט, אבער נישט צו זיין מפלה, און טייל פון זיי זיינען צעטריבן געווארן מיט קראפט. אין פארלויף פון די 1960ער און 1970ער יארן, די שטאט איינקווארטירט א סאך אינטערנאציאנאלע יארמארקן.
אין דער שטאט פויזן געפינען זיך מוזייען פון דעם 13טן און פון דעם 16טן יארהונדערט. אין דער שטאט א סאך שולעס פון דראמע, מוזיק, געשעפט, קערפער קולטור, און מייסטערווערק.
פויזן יינדטום.
יידן האבן זיך באזעצט אין פויזן שוין אין דעם 13טן יארהונדערט, און האבן באקומען א פולע גלייכרעכטיקייטן. אין יאר 1600 די יידן זיינען געווען העלפט פון די שטאט איינוואוינערס. אין ענדע פון 16טן יארהונדערט איז אויפגעשטעלט געווארן א יידעשע דרוקעריי אין שטאט. אין 1793, נאך דער אנשליסונג פון פויזן צו פרייסן, איז בטל געווארן די אלע רעכטן וואס די יידן האבן געהאט, אבער אין 19טן יארהונדערט די יידן פון דער שטאט האבן באקומען גלייכרעכטיקייטן צוזאמען מיט די אנדערע פרוסישע יידן.
פון די פראמינענטע רבנים פון דער שטאט, איז באקאנט דער גאון ר' נפתלי כ"ץ זצ"ל ארויסגעבער פון דעם ספר 'סמיכת חכמים', ער איז געווען אין די מיטעלע 1600 יארן, און שפעטער אין די פריע 1800 יארן, דער גאון ר' עקיבא איגר זצ"ל.
דער סמיכת חכמים ליגט באערדיקט אין סטאמבול, טערקיי, צוליב וואס אין די ענדע פון זיין לעבן האט ער געוואלט עולה זיין אויף ארץ ישראל אבער איז געשטארבן אויפן וועג אין טערקיי.
אין יאר 1939, ערב פון דעם צווייטן וועלט קריג, האבן געוואוינט אין דער שטאט ארום 2,000 יידן. מערהייט פון זיי פארניכט געווארן אין חורבן אייראפע.
a>, דער ערשטער רבי פון חב"ד
ליובאװיטשער חסידות שטאמט פון דעם שטעטל ליובאװיטש אין װײסרוסלאנד (הײנט בעלארוס), עס ווערט אויך גערופן חב"ד, װאָס איז ראשי תיבות ח'כמה ב'ינה ד'עת, א טערמין פֿון קבלה.
חב"ד האבן א ברייטע טעאלאגיע, ווייל די שיטה זייערע האט צו טאן בעיקר מיט עניינים וואס זיינען נוגע צו חקירת אלוקות. צווישן די באגריפן וואס חב"ד'ס טעאלאגיע האנדלט מיט איז נמנע הנמנעות, א קאסמיזם, השגחה פרטית אפילו אויף חי צומח דומם, און אנדערע באגריפן.
חב"ד הייזער.
א "חב"ד הויז" מיינט א פלאץ וואו עס וואוינט דארט א חב"ד שליח וועלכע פירט אהן מיט א מנין, תורה שיעורים, הכנסת אורחים, מבצעים א.ד.ג. א חב"ד הויז איז די אדרעס פאר יעדער אידישער געברויך, בפרט ווען מ'געפינט זיך ווייט פונדערהיים.
עס איז שוין דא ארום די גאנצע וועלט איבער דריי טויזענט חבד הייזער היינט צוטאגס, וואס דאס הייסט אז עס רעדט זיך וועגן קארגע צען טויזנט פאמיליעס וואס האבן אוועקגעגעבן זייער גאנצע לעבן, אויף האנדלען מיט פירן אידישע קהילות און אלגעמיינע טעטיקייטן פון הילף צו אידן אין יעדער זאך אין אידישקייט וואס זיי נויטיקן זיך, דאס זעלבע טוען זיי פארשידענע זאכן אויף צו צוציען וואס מער אידן צו אידישקייט, און ספעציעל ארויסראטעווען זיי פון סעמילאציע.
א וויכטיגע טייל פון זייערע וועגן ווי זיי פירן זיך אין דעם "חב"ד הויז", איז צו האנדלען אויך מיט פרייע אידן און זיי ארויסהעלפן (וואס אין דעם זיינען זיי אנדערש פון די מערסטע פרומע קרייזן, וואס האלטן אז מען טאר נישט האבן צו טאן מיט פרייע אידן) - איז געגרינדעט אויף די געדאנקען וואס ווערן ערקלערט אין זייערע ספרי חסידות, וואס דארטן רעדט זיך ארום א סאך אויף די הייליקייט און די נשמה פון יעדן איד, ווי אויך די גרויסע מעלה פון "אהבת ישראל" (ליב האבן יעדן אידן), זיי נעמען א ביישפיל פון דער בעל שם טוב וואס האט אויך זייער ליב געהאט פשוט'ע אידן.
די חסידים וואס טוען אין דעם רופן זיך "שלוחים" (געשיקטע)- דאס הייסט, אז דער רבי האט זיי געשיקט צו דעם פלאץ וואו זיי קומען, אויף צו האנדלען אין די אויבענגעזאגטע טעטיקייטן.
לעצטן רבין'ס שיטות.
דער לעצטער ליובאוויטשער רבי ר' מנחם מענדל שניאורסאהן, האט שטענדיג זיך געמישט אין רעגירונג פאליסי ער פלעגט שרייבן און רעדן צו און פון פאליטיק. ער פלעגט שטורמען בשעת מלחמות אז מען זאל נישט פארהאנדעלן מיט אראבער און אז זיי פארשטייען בלויז דעם מיליטערישען פויסט. באזירט אויף דעם שולחן ערוך חלק אורח חיים סימן שכט האט ער געהאלטען אז צוריק געבען שטחים פון ארץ ישראל איז א סכנה פאר די מיליאנען אידן וואס לעבען דארט. זיין מיינונג האט נישט צו טאן געהאט מיט ציונות, נאר מיט פיקוח נפש. עס איז באקאנט זיין לאזונג פון "אף שעל" וואס האט שטענדיג געטריבן זיינע חסידים קעגן אלע אזוי גערופענע שלום פאליסיס ביזן היינטיגן טאג. ער האט אנגעזאגט זיינע חסידים נישט צו גיין אפיציעל מיט קיין מפלגות, נאר מען זאל שטימן - לויט די הוראה פון זיין הייליגן שווער, כ"ק אדמו"ר מהריי"ץ זיע"א אום תש"ח לפ"ק - פאר דעם "מערסט חרדישע פארטיי" "החרדית ביותר - לדבר ה' זה הלכה".
די אפיציעלע פאליסי זייערער איז אייביג געווען נישט זיך צו מישן אין פאליטיק אבער זייער רעכטער נויגונג האט זיי געטריבן דאס צו ברעכן און עס האט טאקע פיל געשטערט זייערע וואולטעטיגע קירוב ארבעט פון ופרצת.
דער לעצטער ליובאוויטשער רבי, כ"ק אדמו"ר ר' מנחם מענדל שניאורסאהן זצ"ל, פלעגט שטענדיג צו יעדער געלעגנהייט מאנען און פאדערן פון זיינע חסידים צו טאן פעולות צו ברענגן משיח, און מחזק זיין די אמונה און ציפיה צו ביאת המשיח. ער פלעגט אפט מאל מאנען אז מען זאל טאקע מיינען אין הארצן און זיך אזוי פירן אין דער ווירקליכקייט לויט די ברכה פון שמונה עשרה "את צמח דוד עבדך מהרה תצמיח...כי לישועתך קיווינו כל היום". אויך האט ער איינגעפירט מען זאל לערנען אין רמב"ם די הלכות פון גאולה און ימות המשיח, און פיל פון זיינע שיחות זענען געווען איבער דעם טעמע.
שוין פון די ערשטע יארן פון זיין אדמו"רות פלעגט דער ליובאוויטשער רבי זאגן אז דער דור איז דער לעצטער דור פון גלות. אין יאר ה'תשנ"א האט דער ליובאוויטשער רבי אויסגערופן אז מען דארף לאזן וויסן אלע אידן אז זיין שווער (דער פריער'דיגער ליובאוויטשער רבי, רבי יוסף יצחק שניאורסאן) האט שוין געזאגט אלס א נביא: "ענווים, הגיע זמן גאולתכם".
צוליב דעם און צוליב זיין אָפטע רייד וועגן משיח האבן רוב פון זיינע חסידים אנגענומען אין זיין לעבן אז ער איז געווען דער פאסיקסטער פון דעם גאנצן דור צו זיין דער משיח. זיי פלעגן אנווייזן אז ער שטימט צו זיין משיח לויט די כללים פון רמב"ם, ספעציעל לויט'ן כלל אז משיח וועט מחזיר בתשובה זיין פיל אידן צום דרך התורה. אויך פלעגן זיי אנווייזן אויף דאס וואס ער האט גערופן זיין שווער "נשיא דורנו" כאטש ער האט שוין נישט געלעבט. די חסידים האבן דאס אויסגעטייטשט, אז כאטש ער אליין רעדט טאקע אויף זיין שווער, אבער די זאכן וואס ער זאגט שטימען און ווערן צו אים אליין. דאס, לויט וואס איז אנגענומען ביי חסידים אז ווען א רבי וויל רעדן וועגן זיך, רעדט ער פונ'ם טאט'ן א.א.וו. (זע שיחת כ"ק אדמו"ר שליט"א, ש"פ האזינו תשי"ג)
נאך זיין הסתלקות האבן א טייל פון זיינע חסידים אויפגעהערט צו זאגן אז ער איז משיח, און האבן אויסגעטייטשט אז כאטש ער האט וואלט געקענט זיין משיח לויט די כללים פון רמב"ם און איז געווען אין דער ריכטיגע מדריגה, איז אבער דער דור נישט ראוי געווען דערצו (סיידן אויב עס וועט זיין צו אים "תחיית המתים" נאך פאר משיח'ס קומען (ווי עס שטייט אין גמרא וועגן געוויסע צדיקים), וועט ער קענען ווערן צוריק דער "משיח").
אבער א טייל חסידים גלויבן נאך ווייטער אז ער איז דער מלך משיח, באזירט אויף א גמרא וועלכע זאגט אז משיח קען זיין אויך פון די פארשטארבענע. די דאזיגע ווערן אנגערופן "משיחיסטן".
די הויפט חב"ד ארגאניזאציעס, ווי אויך דאס רוב "חב"ד שלוחים", רבנים און ראשי ישיבות האלטן אין איין מלחמה האלטן מיט די וואס מיינען אז ס'איז ריכטיג וועגן דעם צו פובלעצירען, זייער מיינונג איז אז דער ליובאוויטשער רבי האט נישט געוואלט מ'זאל רעדן וועגן ווער איז משיח נאר וועגן זיך צוגרייטן און מתפלל זיין אויף דעם קומען פון משיח.
די ארטאדאקסישע זענען שטארק אנטקעגן דעם געדאנק פון גלייבן אין א געשטארבענעם אלס משיח. און זאגן אז ס'איז פארבאטן לויט דער תורה. די עכט פרומע אידן אבער, וואס גייען לויט דער הלכה און פסקים פון דעם חתם סופר, און זענען זיך נישט סומך בלויז אויף געוויסע מדרשים, האלטן אבער אז עס איז נישט בניגוד צו די יסודות פון דעם אידישן דת.
צווישן די חב"ד'ס רבנים היינט מ'קען צייכן אברהם בערגשטיין, לוי טלזנר, טוביה בלויא, שלום פופר, שלום דב וואלפא.
קירוב: "ופרצת און מבצעים".
a> מיט א איד וואס הייסט " תינוק שנשבה"
אנדערשט ווי די ליטווישע ארגאניזאציעס ווי אש התורה און אור שמח וואס געבן זיך אפ מיט טוישן די לעבנסשטייגער פון משפחות, האלטן זיי נישט פון דער סיסטעם, נאר זיי ליבען יעדן פרייען איד, שמייכלען צו זיי, און טראגן אים שטענדיג אן צו טאן מצוות, ווייל א איד איז א איד נישט קיין חילוק אין וועלכער מצב, און די חיוב פון ערבות פאלט קיינמאל נישט אוועק פון דעם פרומען איד קעגן סיי וואספארא איד.
רוב פון זיי ווערן אליינס רבנים דורך זיך באטייליגן אין זייער ארמיי פון חבד שליחים. יעדער קינד ביז בר מצווה און מיידל ביז בת מצווה דארף זיך באטייליגן אין די ארמיי צבאות ה' וואס מען איז מחזק די קינדער מלחמה צו האלטן אנטקעגן דעם יצר הרע.
די דאזיגע אקציעס שטאמט פון זייער געבורט ארט אין רוסלאנד ווי זיי האבן געקעמפט קעגן אפיקורסות און קאמוניזם וואס האבן אין יענע יארן אוועק געריסן גאנצע פרומע משפחות. נאך דער צווייטער וועלט מלחמה וואס די חסידות האט זיך איבערגעפלאנצט אין א פרייער נייער מאדערנער וועלט, האבן זיי גענומען דעם זעלבן פיבער און דאס אויסגעשפרייט איבער דער גארער וועלט.
אידיש.
זיי פרובירן צו פרעזערווירן די אידישע שפראך. אז יעדע קינד מוז מיטהאלטן די שיחות פון רבי'ן און דאס איז דאך אלץ אויף אידיש דעריבער אפילו זיי זענען רוב בעלי תשובות לערנען זיך זייערע קינדער אידיש אלס דער אידישע שפראך. אויך זאגן זיי אז דער רבי האט זייער שטארק געהאלטן אז מ'זאל רעדן בלויז אידיש.[http://hydepark.hevre.co.il/topic.asp?topic_id=2193886]
חתימת הרב הקדוש לוי יצחק מברדיטשוב
רבי לוי יצחק פון בערדיטשעוו (ה'ת"ק - כ"ה תשרי ה'תק"ע), רב אין בערדיטשעוו, פארפאסער פון דעם ספר "קדושת לוי". באקאנט אלס סנגורן של ישראל.
רבי לוי יצחק איז געבוירן געווארן אין יאר ה'ת"ק צו זיין פאטער הרב מאיר, רב אין הוסאקאוו, א זון פון הרב משה פון זאמושט. און צו זיין מוטער מרת שרה סאשע
רבי לוי יצחק איז באקאנט געווארן יונגערהייט אלס דער עילוי פון ירופלב. נאך זיין חתונה איז ער געפארן צו דעם מעזריטשער מגיד, און ביי אים ער האט געלערנט א פאר יאר.
אין די יארן ה'תקכ"א ביז ה'תקכ"ה איז ער געווען א רב אין ריטשעוואל, פון ה'תקכ"ה איז ער געווען א רב אין זשעליכאוו. אין יאר ה'תקל"א איז ער אריבער קיין פינסק, דארטן איז ער געווען רב און ראש ישיבה. אין יאר ה'תקמ"ה האט ער פארלאזט פינסק צוליב רדיפות פון די דארטיגע מתנגדים און ער איז אריבער קיין בערדיטשעוו (אין אוקראינע), און איז דארט געווען רב ביז זיין פטירה.
רבי לוי יצחק איז באקאנט געווארן אלס געוואלדיגער ווארימער אין געפילישער מענטש, און מיט זיין אויסנאם ליבשאפט צו יעדען ייד, און שטענדיג האט ער געפרואווט נאר צו זעהן דער פאזיטיווער חלק און דאס גוטס ביי סיי וועלכען ייד.
רבי לוי יצחק איז נפטר געווארן כ"ה תשרי ה'תק"ע און ער ליגט אין בערדיטשעוו. (ביז צום היינטיקן טאג ציט זיין ציון יידן וואס קומען זיך אויסבעטן ישועות).
בערדיטשעוו (אוקראיניש: Бердичів; רוסיש: Бердичев; פויליש: Berdyczów) איז א גרויסע שטאט אין זשיטאמירער אבלאסט (גובערניע) אין אוקראיִנע. לאקירט ארום-40 ק"מ צפון זייט פון זשיטאמיר. זי איז געגרינדט געווארן אין 1455, און ביי איר זיינען דא ארום 86,200 איינוואוינער. ריכטיק צו-2003.
פון דעם 16טן יארהונדערט ביז סוף דעם 18טן יארהונדערט, בערדיטשעוו איז געווען אונטער פוילישער הערשאפט.
אין 1732, נאך א באשטעטיקונג פון דער פרוי דומיין טרזה, א פרוי וואס די שטאט איז געווען אין איר פאמיליע אייגנטום, האט מען געלאזט די יידן זיצן דארטן.
נאך דעם האט זיך אנגעהויבן אן אנטוויקלונג אין די יידישע איינוואוינערס, און אזוי אין לויף פון דער צייט די שטאט איז געווארן דער גרויסער צענטער אין דער געגנט. (ספעציעל פון דעם איינוואוינערס שטאנדפונקט).
אין יאר 1765 די צאל יידן אין שטאט געווען 1,220 פון 1,541 איינוואוינערס, און אין-1789 די צאל יידן האט זיך פארגרעסערט צו-1951.
אין 1861 ה'תרכ"א די צאל יידן איז געווען 46,683 איינוואוינערס, די צווייטע גרעסטע קהילה אין רוסלאנד. אין 1926 ה'תרפ"ו די צאל יידן געווען 30,812 איינוואוינערס, וואס 28,584 פון זיי האבן דערקלערט אז יידיש איז זייער מאמע לשון.
פון דעם 17טן יארהונדערט ביז די דייטשע אייננעמונג איז בערדיטשעוו געווען א שטאט צענטער פאר די יידן.
מיט דער דייטשע אייננעמונג תמוז ה'תש"א האט מען אנגעהויבן ליקווידירן די יידן אין בערדיטשעוו.
אין תש"ב האט מען ליקווידירט די אלע יידן אינגאנצן.
ביז דעם סאוועטן פארבאנד אויפשטעל, איז געווען אין בערדיטשעוו זיבעציק שולן.
מאַדאָנאַ (אדער מיט איר צוגאָב נאָמען מאַדאָנע אסתר) איז פֿון די גרעסטע פּאָפּולערע פּאָפּ זינגערס אויך איז זי אן אקטריסע און א ביכער שרייבערין. זי איז געבוירן געווארן ל' אב ה'תשי"ח - 1958, זי האט 3 קינדער, געבוירן אין מישיגן בארצות הברית אמריקה. זי װױֹנט הײַנט אין לאנדאן.
מעדאָנעס ערשטע ליד פֿאַר ראַדיאָ איז געשריבן אין 1984.
זי האט זיך געזעצט לערנען קבלה אין די לעצטערע יארן.
זי האט פארפאסט א ליד מיטן נאמען יצחק לכבוד אונדזער הייליגן רבינו הרב יצחק לוריא אשכנזי האר"י הקדוש פון צפת.
לכבוד דעם האט זי זיך געטוישט איר נאמען צו א מער אידיש קלינגעדיגן משמעות: "אסתר"
ראמאללא איז ביז נישט לאנג געווען אן אראביש דארף. וואס איז אין בנימין חלק פונעם שומרון, אין ארץ ישראל, בערך צען קילאמעטער צפון פון ירושלים, וואו מען גלויבט איז עס אויפן ארט פון דער אוראלטער שטאט בית אל.
איר באפעלקערונג איז 27,460 (2007).
ווען ישראל איז געווארן זעלבסטשטענדיק, און א סך אראבער זענען אנטלאפן צו דעם מערב ברעג, זענען א גרויסע טייל פון זיי אנגעקומען קיין ראמאללא, וואס דאס האט צוביסלעך געמאכט ראמאללא צו א שטאט.
ווען ישראל האט שלום געמאכט מיט די פאלעסטינער, ביי דעם אסלא אפמאך, איז ראמאללא געווארן די אומאפציעלע הויפטשטאט, פון די פאלעסטינער אוטאריטעטן.
היינט איז עס א גרויסע שטאט, און אלע רעגירונג געביידעס פון די פאלעסטינער אוטאריטעט, געפינען זיך דארט.
די גולני בריגאדע איז א בריגאדע אין דער מיליטער פון מדינת ישראל וואס איז אויפגעשטעלט געווארן, ביי די אומאפהענגיקייט מלחמה, אין 1948, און איז געווען איינע פון די צוועלף בריגאדעס, וואס האבן זיך געשלאגן ביי אט דעם קריג.
אין די קומענדיקע יארן האט זי א טייל גענומען אין אלע מלחמות וואס ישראל האט געפירט קעגן אירע שכנים.
ביים אויפשטעלן איז איר ציל געווען, צו באשיצן די צפון טייל פון ישראל פון אן אטאקע, אבער זי האט טיילגענומען אינעם אייננעמען דעם נגב.
היינט איז גולני איינע פון די פינף פיסגייער בריגאדעס פון צה"ל, וואס איז נח"ל, גבעתי, כפיר, פאראשוטיסטן.
איינע פון די איינהייטן איז בארימט געווארן פאר אירע אויפטוען ביי דער צווייטער אינטיפאדע, אגוז.
אלבאניע איז א לאנד אין דרום-מזרח אייראפע. איר הויפטשטאט איז טיראנא. בערך 3.6 מיליאן מענטשן וואוינען אין אלבאניע.
אלבאניע האט גרענעצן מיט סערביע, מאנטענעגרא, גריכנלאנד און מאקעדאניע. זי האט א בארטן אויף דעם אדריאטישן ים צו מערב, און אויפן יאָנישן ים צו דרום-מערב.
די אפיציעלע שפראך איז אלבאניש.
דער שטח פון אלבאניע איז געווען באזעצט נאך פון אוראלטע צייטן. אין יאר 2003, האט מען אנטפלעקט אן אלטע שול גרויס 20 אויף 24 מעטער, פון פאר 1500 יאר, אין סאַראַנדאַ, א שטאט אויפן בארטן קעגן איבער קארפו. ס'איז געווען דאס ערשטע מאל וואס מ'האט געטראפן א זכר פון אן אלטער שול אין יענעם געגנט. אין דער שול האט מען געפונען אויסערגעוויילעכע מאזאאיקעס וואס ווייזן די יידישע ימים טובים, למשל א מנורה, שופר און אן אתרוג. אויך זענען דא בילדער פון א ספר תורה און אנדערע סימבאלן פון תנ"ך.
צווישן 1945 ביז 1992 איז אלבאניע געווען א קאמוניסטיש לאנד און האט אליאירט זיך מיט דעם סאוועטן פארבאנד. דער פירער איז געווען ענווער האדזשא ביז 1986. היינט איז דאס לאנד דעמאקראטיש.
טיראַנאַ (אלבאניש: "Tiranë" אדער "Tirana") איז די הויפטשטאט פון אלבאניע און אויך די גרעסטע שטאט. די באפעלקערונג איז געשאצט 602,041 מענטשן (2008). טיראנא איז געגרינדעט אין 1614. זי איז געווארן די הויפטשטאט פון אלבאניע אין 1920.
די שטאט דינט אלס קנופ פאר די נאציאנאלע שאסייען SH1, SH2 און SH3.
פון טיראנא קען מען פליען קיין אטען, לאנדאן, רימיני, בארי, יאנאווע, רוים, באלאניע, מינכן, פראנקפורט, סטאמבול, ווין און נאך שטעט.
מיכאל פירירא די ליאון איז געווען א גרויסער רייכער מאן, א דאקטער און פון די ראשי קהילה פון דער שטאט ליווארנא, איטאליע, אין די יארן תק"ל — תק"ס.
דער חיד"א האט זיך באקאנט מיט איהם נאך ביי זיין ערשטער נסיעה קיין ליווארנא, ער האט אסאך געהאלפן דעם חיד"א, ער האט איהם באצאהלט צו דרוקן זיין ספר ברכי יוסף, דער חיד"א איז איינגעשטאנען ביי איהם אין הויז, און זיינע קינדער האבן געלערענט תורה ביים חיד"א.
דער חיד"א שרייבט דערוועגן אין זיין ספר מעגל טוב, והשם יתברך נתנני לחן בעיני הגביר החכם המשכיל איש חסד סיר מיכאל פירירא די ליאון. אויך זיינע קינדער גבריאל די ליאון און יעקב די ליאון האבן געגעבן פארן חיד"א אסאך געלט ווי עס שטייט סוף פון זיינע ספרים ברכי יוסף און מחזיק ברכה.
ווען דער חיד"א איז פארטיג געווארן מיט זאמלען געלט פאר די ארץ ישראל אידן, איז ער ווייטער איינגעשטאנען ביים דעם עושר מיכאל, דער חיד"א שרייבט:,הגביר המשכיל המהולל והמשובח סיר מיכאל פירירא די ליאון, איך האב געוואוינט ביי איהם פופצן חדשים, הפליא לעשות עמדי חסדים גדולים, כבוד גדול יתר מאד, הוא וכל בני ביתו (מעגל טוב עמוד 41). אויך שרייבט ער אמאל "נתעלסתי באהבים עם ידיד ואהובי אחי ורעי אנשי חסדי סי' גבריאל וסיר יעקב פירירא והיינו כל הלילה מתענגים (מעגל טוב עמוד 177)..
ווי מען זעהט און אסאך ספרים פונעם חיד"א איז ער געווען א גרויסער שטוף פארוואס דער חיד"א איז געווען באקוועם צו בלייבן אין ליווארנא און איז נישט צוריק געפארן קיין ארץ ישראל, דער חיד"א שרייבט אין זיין ספר צפורן שמיר, סי י"ב, סדר שנהגתי בהקפול שמחת התורה בישיבת מעלת הישיש המשכיל הרופא המובהק הגביר נשא ורם איש חסד כמה"ר מיכל פירירא די ליאון ובניו הגבירים עושי חסד המשכיל כמה"ר גבריאל, והנחמד כמה"ר יעקב".
דער עושר האט אויפגעשטעלט א ישיבה ווי דער חיד"א האט דארט געלערנט אסאך.
אליעזר ריקאנאטי איז געווען א רייכער מאן און א גרויסער תלמיד חכם אין דער שטאט ליווארנא אין איטאליע, אין די צייטן פון חיד"א אין די יארן תק"ל — תק"נ.
ער האט פארמאגט א ישיבה און דער חיד"א איז דארט געווען, ער האט דארט געדאווענט.
דער חיד"א איז געווען נאענט צום דעם עושר און ווען ער איז געשטארבן אין יאר תק"נ דרייצן טעג אין אייר, האט איהם דער חיד"א מספיד געווען, דער הספד איז געדרוקט אין זיין ספר כסא דוד.
דער חיד"א האט מקדיש געווען דעם גאנצן ספר לכבוד דעם תלמיד חכם, ער שרייבט דארט אז די אלע דרשות פון דעם ספר האט ער געדרש'נט אין דער ישיבה פון רבי אליעזר חי שאלתיאל.
ריקאנאטי
פאפא חסידות איז געגרינדעט געווארן אין דער שטאט פאפא, דורך הרב יעקב יחזקיהו גרינוואלד, דער רב פון דער קהילה עדת ישראל, אין דער שטאט פאפא.
זיין ממלא מקום איז געווען הרב יוסף גרינוואלד דער פאפא רב. ר' יוסף גרינוואלד האט איבער געפלאנצט די פאפא חסידות אין אמעריקע נאך דער צווייטער וועלט קריג, מיטן גרינדן די קהילה "קהלת יעקב פאפא" אין וויליאמסבורג, דער פאפא רב איז געווען א שטארקער אנהענגער אין בעלז, און דער פאפא חסידות גייט אין דעם בעלזער דרך.
זיין ממלא מקום איז דער עלטסטער זון האדמו"ר רבי יעקב יחזקיה גרינוואלד פון וויליאמסבורג. זיין צווייטער זון, איז אב"ד תולדות יוסף פאפא אין בארא פארק הרב ישראל מנחם גרינוואלד. זיין דריטער זון, איז דומ"ץ פאפא וויליאמסבורג הרב אהרן גרינוואלד.
דער ליכוד פירער 1 מנחם בגין
דער ליכוד פירער 2 יצחק שמיר
דער ליכוד פירער 3 בנימין נתניהו
דער ליכוד פירער 4 אריאל שרון
ליכוד איז א פאליטישע פארטיי אין ישראל, וואס איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1974, און איז געווען א פאראייניגונג פון עטליכע רעכטע פארטייען אין ישראל, איר ערשטע פירער איז געווען מנחם בעגין, און איז געלאפן יענע יאר פאר די וואלן.
אין יאר 1977, האבן זיי געזיגט און דאס איז געווען דאס ערשטע מאל, וואס די רעכטע זענען געקומען צום מאכט אין ישראל.
נאך בעגין, איז דער פירער פון ליכוד געווען יצחק שמיר וואס איז געווען פרעמיער מיניסטער נאך בעגין.
בנימין נתניהו איז נאכדעם געווען פירער פון ליכוד און ווען ער האט פארלוירן די וואלן צו אהוד ברק אין יאר 1999 האט ער רעזיגנירט און אריק שרון האט אים איבערגענומען און דערנאך ווען אריק שרון האט געגרינדעט די קדימה פארטיי איז נתניהו צוריק געווארן דער אנפירער פון ליכוד.
זייער אגענדע איז א קאפיטאליסטישע, א פרייע מארק, און א נאציאנאליסטישע, וואס מיינט קעגן אפגעבן טעריטאריעס פאר די פאלעסטינער, און קעגן די היינטיקע געריכט אין ישראל וואס נעמט א שטעלונג, און א מיינונג אין יעדע אנגעלעגנהייט.
ביי די כנסת וואלן 2015 האט ליכוד באקומען די מערסטע שטימען און האט געוואונען 29 מאנדאטן אין כנסת.
די אטאמאַנישע אימפעריע (1293–1922) (אטאמאנישע טערקיש: دولتْ علیّه عثمانیّه " Devlet-i Âliye-yi Osmâniyye", טערקיש: "Osmanlı Devleti" אדער "Osmanlı İmparatorluğu"), איז געווען א טערקישער שטאַט. אין יענער צייט איז די שטאַט געווען באוואוסט אלס די טערקישע אימפעריע. די אימפעריע איז געגרינדעט געווארן אין דעם 13טן יארהונדערט אין צפון־מערב אנאטאליע. איר נאכפאלגער איז די רעפובליק פון טערקיי, וואס איז אפיציעל אויפגעשטעלט 29 אקטאבער 1923.
ביים שפיץ פון איר מאכט זענען אירע טעריטאריעס געווען פארשפרייט איבער דריי קאנטינענטן (16טער–17טער יארהונדערט), מיט א קאנטראל איבער א גרויסן טייל פון דרום-מזרח אייראפע, דעם מיטל מזרח און צפון אפריקע. די לענדער זענען געווען פון דעם דורכגאס פון גיבראלטאר (און אום 1553 דער אטלאנטישער בארטן פון מאראקא ווייטער פון גיבראלטאר) אין מערב, ביזן קאספישן ים און דעם פערסישן איינגאס אין מזרח; און פונעם עק פון עסטרייך, אונגארן און טיילן פון אוקראינע אין צפון ביז סודאן, עריטרעע, סאמאליע און תימן אין דרום. די אטאמאנישע אימפעריע האט געהאט 29 פראווינצן, ווי אויך די פרינציפאליטעטן פון מאלדאוויע, זימבערגן, וואלאכיע און סערביע. ארץ ישראל איז געווען אריינגערעכנט ווי א טייל פון דער אטאמאנישער אימפעריע.
במשך זעקס יארהונדערטער איז די אימפעריע געווען דער צענטער פון אינטעראקציעס צווישן די מזרח און מערב וועלטן. מיט דער הויפטשטאט קושטא (איסטאנבול) און ריזיקע לענדער אין דער הערשאפט פון סוליימען דער פראכטיגער מער ווייניגער ווי די לענדער אונטער דער הערשאפט פון יוסטיניאן דער גרויסער מיט 1000 יאר פריער, איז די אטאמאנישע אימפעריע געווען א מוסולמענישער נאכפאלגער פון דער ביזאנטישער אימפעריע.
דער ערשטער קייסער איז געווען אסמאן דער ערשטער.
דער ערשטער אטאמאנישער הערשער וואס האט געהאט דעם טיטל סולטאן איז געווען באאיזיט דער ערשטער. אין 1390 האט ער איינגענומען די לעצטער פעסטונג פון דער ביזאנטישער אימפעריע אין קליין־אזיע. אין 1402 האט די אטאמנישע אימפעריע געכאפט א קלאפ, ווען טימור האט זיי געזיגט אין דעם קאמף פון אנקארא, און די טימורן האבן אים גענומען אין געפענגעניש.
אזוי ווי די אימפעריע איז געווען צווישן מזרח און מערב, איז דער גאנצער האנדל געווארן געפירט דורך די שטעט פון דער אימפעריע, במשך זעקס הונדערט יאר.
דאס ווארט "אטאמאן" שטאמט פונעם נאמען פון אסמאן דער ערשטער, דער גרינדער פון דער אימפעריע און פון דעם הערשנדיקן הויז פון אסמאן (אויך באוואוסט ווי די אטאמאנישע דינאסטיע). דער נאמען אסמאן איז די טערקישע פארעם in פונעם אראבישן נאמען אוטמאַן (). אין אטאמאנישן טערקיש, האט מען גערופן די אימפעריע "Devlet-i ʿAlīye-yi ʿOsmānīye" (), (פשוטו כמשמעו "דער אייבערשטער אטאמאנישער שטאַט") אדער אמאל "ʿOsmānlı Devleti" (). אין מאדערנעם טערקיש, הייסט זי "Osmanlı İmparatorluğu" ("די אטאמאניעש אימפעריע") אדער "Osmanlı Devleti" ("דער אטאמאנישער שטאַט").
אריגינעל האט דאס טערקישע ווארט פאר "אטאמאן" ("Osmanlı") באדייט די שבטים-נאכפאלגער פון אטמאן אין דעם פערצטן יארהונדערט. שפעטער האט מען געניצט דעם נאמען פאר די חשובע מענטשן אין די מיליטער און אדמיניסטראציע. דאס ווארט "טערק" ("Türk") אבער האט מען געניצט פאר די אנאטאלישע פויערן און שבטים־באפעלקערונג.
אין דעם 13טן יארהונדערט איז אנאטאליע געווען צעטיילט אין א געלאטעכץ פון אומאפהענגיקע טערקישע פרינציפאליטעטן, באקאנט ווי די אנאטאלישע בייליקן. איינער פון די דאזיגע בייליקן, אין דעם געגנט פון ביטיניע אויפן גרענעץ פון דער ביזאנטישער אימפעריע, איז געווען אנגעפירט דורכן טערקישן שבט־אנפֿירער אסמאן (געש׳ 1324), א מענטש פון וועמען מען ווייסט כמעט גארנישט, און פון וועמען שטאמט דער נאמען אטאמאן. די ערשטע נאכפאלגער פון אסמאן זענען געווען סיי פון טערקישע אפשטאם סיי ביזאנטישע רענעגאנטן, א גרויסער טייל פון זיי געווארענע מוסולמענער. אסמאן האט פארשפרייט זיין פרינציפאליטעט ווען ער האט באהערשט ביזאנטישע שטעט לענגאויס דעם טייך סאקאריע. ס׳זענען נישט פאראן קיין סך מקורות וועגן דער תקופה, דערפאר איז נישט קלאר וויאזוי די פריערדיגע אטאמאנען האבן געדאנזשעט צו געוועלטיקן איבער זייערע שכנים.
אין דעם יארהונדערט נאכן טויט פון אסמאן דער ערשטער, האט אטאמאנישע הערשאפט אנגעהויבן זיך פארשפרייטן איבער אנאטאליע אין די באלקאן לענדער. אסמאנ׳ס זון, ארהאן, האט איינגענומען די שטאט בורסע אין צפון-מערב אנאטאליע אין 1326, און האט געמאכט זי די נייע הויפטשטאט פון דער אטאמאנישער מדינה. מיט דעם ניצחון האבן די ביזאנטן פארלוירן זייער קאנטראל איבער צפון-מערב אנאטאליע. די וויכטיקע שטאט סאלאניקי איז געכאפט געווארן פון די ווענעטן אין 1387. דער אטאמאנישער ניצחון ביי קאסאווא אין 1389 האט געצייכענט דעם סוף פון סערבישע מאכט אין דעם געגנט, און האט געעפנט דעם וועג פאר אטאמאנישער פארברייטערונג אין אייראפע אריין. דער קאמף פון ניקאפאליס אין 1396, ברייט געהאלטן דער לעצטער גרויסער קרייצצוג פון דער מיטל אלטער, האט נישט געקענט צוריקהאלטן דעם גאנג פאראויס פון די זיגנדיקע אטאמאנישע טערקן.
יידן אין דער אטאמאנישער אימפעריע.
אין די ערטער וואס די אטאמאנישע אימפעריע האט איינגענומען, ווי סטאמבול, זענען געווען פיל יידישע געמיינדעס, וואס די אטאמאנען האבן גערופן "ראמאניאטן". ווען ער האט איינגענומען קושטא, האט דער סולטאן באשלאסן צו באזעצן די שטאט פונדאסניי, און דערפאר האט ער אריבערגעפירט אין דער שטאט טויזנטער יידן, בעיקר פון צענטראל גריכנלאנד און מאקעדאניע.
אחוץ פון זיי האבן א סאך פארטריבענע יידן, בעיקר פון פראנקרייך, פארטוגאל און שפאניע, זיך באזעצט אין דער אטאמאנישער אימפעריע אין די 14טער און 15טער יארהונדערטער.
נאכן פארטרייבן די יידן פון שפאניע, פארטוגאל און פראנקרייך האט דער סולטאן באיזיט דער צווייטער געוואלט מאכן פלאץ פאר זיי אונטער זיין הערשאפט.
שפעטער האבן יידן געוואוינט אין כמעט אלע שטעט פון דער אטאמאנישער אימפעריע, און ספעציעל זענען געווען בארימט די יידישע קהילות פון די שטעט סטאמבול, סאלאניקע, אדריאנאפאל (עדירנע), סאפיע און איזמיר.
אין דער אטאמאנישער אימפעריע זענען אויך געווען יידישע קהילות וואס זענען נישט געווען פון א ספרדישער (שפאנישער) אפשטאמונג. די יידן אין צפון אפריקע האט מען גערופן מאגראבישע יידן אדער מערבדיקע יידן (מאגרעב מיינט מערב, וואס צפון אפריקע ווערט גערופן אויף אראביש, אנדערש פון די מזרח לענדער). ס׳איז שוין געווען א קהילה יידן וואס שטאמען פון צפון אפריקע אין ארץ ישראל, באזונדער פון דער ספרדישער קהילה. אין פארגלייך מיט די מאגראבישע יידן, האט מען גערופן די יידן אין עגיפטן, סיריע און ארץ ישראל מוסתערבים, ווייל זייער לעבנסשטייגער איז געווען ענלעך צו זייערע אראבישע שכנים. די יידן זענען נישט געווען פון די יידן פארטריבן פון שפאניע; זיי האבן אלעמאל געוואוינט אין די מזרח לענדער.
די פרנסות פון די יידן אין דער אטאמאנישער אימפעריע זענען געווען זייער פארשידנארטיג. א סאך יידן האבן געארבעט אין פארזארגן שפייז און וואפן, און האבן אויך פארזארגט די זאכן צו דער אטאמאנישער מיליטער. אנדערע יידן האבן געארבעט אין פאבריקאציע פון פעלן און קליידער. די פארטריבענע יידן פון אייראפע האבן מיטגעברענגט מיט זיי נייע אנטוויקלונגען צו דער אימפעריע.
א גרויסער טייל יידן האבן זיך באשעפטיקט מיט ארבעט וואס איז פארבונדן מיטן ים, ווי למשל פארט ארבעטער און טרעגער. די קהילה פון סאלאניקע איז געווען בארימט מער ווי אלע געמיינדעס צוליב אירע ים־טעטיקייטן; אזוי דער ארטיגער פארט איז געווען געפירט דורך יידן, איז ער געווען פארמאכט שבת און יום טוב, און אויך יעדן טאג א קורצע צייט נאכמיטאג בשעת ווען מען האט געדאווענט מנחה.
דער סולטאן האט געמוטיקט די יידן אויך עוסק זיין אין מסחר, ווייל ער האט געוואלט אנגרייפן די עקאנאמישע סופעריאריטעט פון די אייראפעאישע לענדער.
די יידן פון סאלאניקע און סטאמבול האבן געהאנדלט א סאך מיט פארשידענע אייראפעאישע לענדער.
די יידן זענען געווען ערלויבט צו פארן ארום דער אימפעריע גאנץ פריי, זיך צו באזעצן וואו זיי האבן געוואלט, און צו קויפן אומבאוועגלעכע גיטער. אחוץ דעם, זענען די יידן געווען אנערקענט ווי א רעליגיעזע געמיינדע און האבן געהאט א געוויסע מאס פון אויטאנאמיע אין די געביטן פון רעליגיע, יוסטיץ און געזעלשאפט. גאנץ א שיינע צאל יידן זענען געקומען צו וויכטיקע פאזיציעס אין דער אטאמאנישער אימפעריע, ווי למשל רבי יוסף המון און זיין זון רבי משה המון, וואס זענען ביידע געווען הויף דאקטוירים פון די סולטאנען. אויך דון יוסף נשיא, דער איידעם פון דאנא גראציע, איז צוגעקומען צום ראנג פון א הערצאג און האט געהערשט איבער עטלעכע אינזלען אין דעם אגאישן ים.
אין די טעג פונעם סולטאן מעהמעט דער צווייטער, איז דער יידישער לבוש געווען א רויטער הויב, אן איבערציער פון באוול און שווארצע שיך. דערנאך, אין דער תקופה פונעם סולטאן מוראט דער דריטער, האט מען גע׳אסר׳ט די יידן צו גיין אנגעטון זיידענע קליידער, די פרויען האבן נישט געטארט טראגן טייערע צירונג.
דער סולטאן מוראט דער פערטער האט געמאכט נאך הארבער פאר די יידן מער ווי אלע אנדערע אטאמאנישע סולטאנען. דער דאזיקער מצב פון די יידן האט געברענגט א געוויסע עמיגראציע צו די גרענעץ פראווינצן פון דער אימפעריע און אינדרויסן פון דער אימפעריע. אין דעם 18טן יארהונדערט און אין אנהייב 19טן יארהונדערט זענען די יידישע קהילות ווייטער אראפגעגאנגען. טאג טעגלעך האבן די יידן געליטן פון בילבולים, שטייערן, און נאך.
פונעם פערטן יארצענדלינג פונעם 19טן יארהונדערט זענען געשען דייטיקע ענדערונגען אין די לעבן און פאליטישן צושטאנד פון די יידן. די יידן האבן געבעטן א נאמינאציע וואס זאל זיין גלייך צו דער פאזיציע פון די גריכישע און ארמענישע פאטריארכן. אין 1836 האט דער סולטאן מאהמוט דער צווייטער באשטעטיגט די פאזיציע, און דער ערשטער וואס איז געווען באשטימט איזן געווען רבי אברהם הלוי, מיטן טיטל חכם באשי. ער איז געווען פאראנטווארטלעך אויפן קאפשטייעט און אויך אויף באשטראפן מענטשן פון דער יידישער געמיינדע.
אין דער צווייטער העלפט פונעם 19טן יארהונדערט האבן אויסגעבראכן 40 בלוט-בילבולים אין די לענג און ברייט פון דער אימפעריע, אבער די טערקישע הערשאפט האט געשיצט די יידן, ספעציעל דורכן אינטערווענץ פון בריטישן עסקן, סיר משה מאנטיפיארי
עס ווערט געשאצט אז אין די לעצטע טעג פון דער אימפעריע זענען געווען דארט 375,000 יידן (כולל אין ארץ ישראל).
שלום זכר אדער סעודת זכר אדער זכר איז א מנהג ביי אשכנזים צו האבן א צוזאמענברענגען פרייטיג ביינאכט נאכדעם וואס א יינגל ווערט געבוירן.
עס איז דער מנהג צו טרינקען א לחיים פון ביר מיט נאהיט (ווייסע ארבעס) און "שלום-זכר באנדלעך"אדער וויין אדער בראנפען און נארמאל איז אויך אויסגלייגט קוכן מיט אנדערע נאשן. מענטשן זאגן א סימן צו עסן ארבעס ווייל עס שטייט אין בראשית (כ"ב, י"ז) "והרבה ארבה את זרעך ככוכבי השמים" און די ווארט "ארבה" איז ענדליך צו "ארבעס".
דעם טעם פארוואס מען מאכט א שלום זכור ווערט דערמאנט אין די ספרים איז כדי צו דערמאנען אז ווען דער זון ווערט געבוירן פארגעסט ער אלץ וואס ער האט געלערנט מיטן מלאך אונעם רחם פון דער מאמען. אבער געוויינליך איז עס גאנץ א פרייליכע צייט און מען ווינטשט אן מזל-טוב פאר דעם טאטן פונעם ניי-געבוירענעם.
נאך א טעם ווערט דערמאנט אז מען מאכט עס צוליב דער שמחה אז עס איז געבוירן א קינד, און עס גייט זיין א ברית פארן קינד, לויט דעם טעם איז פארשטענדליך פארוואס מען איז דאן פרייליך.
פּוטער איז א מילכיגער פראדוקט, פראדוצירט פון אויפגעשאלקעטן מילך ביז עס קאנצעטרירט בלויז די פעטנס פון דעם מילך. עס ווערט מיינסטנס געניצט צו שמירן אויף ברויט אדער פרעגלן געקעכצן, און אויך אין געבעקס.
מען מאכט פוטער מערסטנט פון מילך פון קי, אבער קען מאכן זי אויך פון מילך פון אנדערע כשר'ע בהמות ווי שאף און ציגן.
פײַער־מױער (ענגליש: Firewall) אין קאָמפּיוטערײַ, איז א סיסטעם צו פֿאַרמײַדן ניט געװוּנטשנע פֿאַרבינדונגען דורכן קאָמפּיוטער־נעצװערק װעלכע איז פֿאַרבונדן מיט א קאָמפּיוטער. די סיסטעם קען זײַן אױסגעפֿירט דורך ווײכװאַרג (א קאָמפּיוטער פּראָגראַם) אדער דורך האַרטװאַרג.
Firewall פראגראמען.
ווינדאז Firewall אין ווינדאז וויסטע
איינע פון די באקאנטע Firewall פראגראמען איז די Zone Alarm פראגראם.
ווינדאז XP איז די ערשטע אפערירן סיסטעם וועלכע מייקראסאפט האט אײַנגעבויט א-Firewall דערין. אין ווינדאז וויסטע האט מייקראסאפט אײַנגעבױט צוויי Firewall פראגראמען, די סטאנדארט Firewall פראגראם וועלכע איז שוין געווען פראדוצירט אין ווינדאז XP און א נייע פארגעשריטענע Firewall פראגראם אונטערן נאמען Windows Firewall with Advanced Security.
אין מאקאס X איז דער פייער-מויער אײַנגעבױט. מען שטעלט אים פון System preferences…|Security
רבי שמואל סאלאנט (ב' שבט ה'תקע"ו - כ"ט אב ה'תרס"ט) איז געווען רב און אב"ד פון דער אשכנזישער קהילה אין ירושלים במשך 44 יאר.
תולדות חייו.
הרב סאלאנט איז געבוירן ב' שבט ה'תקע"ו אין דער שטאט קיידאן, ליטא, און איז געווארן באוואוסט אלס דער 'קיידאנער עילוי'. נאכהער האט ער געלערט אין סאלאנט ביי רב צבי ברוידא, און אין דער וואלאזשינער ישיבה. צו דרייצן יאר האט ער חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון רב אברהם שמעון טרויב. דער זיווג איז נישט געלונגען און זיי האבן זיך גע'גט נאך דריי יאר. הרב סאלאנט האט געווארט ביז זיין גרושה האט געטראפן א צווייטן זיווג, דערנאך האט ער געזוכט א שידוך פאר זיך אליין. ווען זיין פאטער איז געווען אין דער שטאט סאלאנט, האט צו אים געוואנדן דער ארטישע רב הרב יוסף זונדל סאלאנטער און געבעטן ר' שמואל אלס איידעם, האט זיין פאטער מסכים געווען.
נאך דער פטירה פון הר"ר זונדל סאלאנט איז הרב שמואל באשטימט אלס רב פון ירושלים.
נאהיט (אדער ווייסע ארבעס העבריש; חומוס) איז א מין קטניות פון דער משפחה Fabaceae. דער פרי האט א סאך פראטעין. ער איז פון די ערשטע ירקות וואס זענען געווארן קולטיווירט, און מ'האט געטראפן שיריים דערפון אינעם מיטל מזרח וואס זענען אלט עטלעכע טויזנטער יאר.
יידישע מנהגים.
אשכנזישע יידן עסן נאהיט פרייטיג צונאכט, בפרט ביי א שלום זכר. ס'איז אויך א מנהג צו עסן נאהיט פורים.
רבי יוסף גרינוואלד (נפ' י"ג אב ה'תשמ"ד) איז געווען דער פאפא רב.
ער איז געווען א תלמיד פון זיין גרויסן פעטער, רבי אליעזר דוד גרינוואלד זצ"ל, בעל "קרן לדוד", וועלכער איז געווען סאטמארער רב, און האט אבער נישט זוכה געווען צו קיין קינדער, דעריבער האט ער כמעט ווי אדאפטירט דעם פלימעניק, און אים געהאלטן ווי אן אייגן קינד, און האט אים אפילו חתונה געמאכט, מיט זיין ברודער הגה"ח ר' יעקב יחזקי' גרינוואלד'ס טאכטער, פון וועם זיי האבן געהאט 10 קינדער.
אין דער יוגנט איז ער געווען דיין אין דער שטאט סאטמאר. נאך דער פטירה פון זיין פאטער ר' יעקב יחזקי' גרינוואלד האט ער ממלא מקום געווען זיין פלאץ אין קהל עדת ישראל אין דער שטאט פאפא.
זיין ערשטע ווייב און קינדער זענען אלע אומגעקומען אינעם צווייטן וועלט קריג.
נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האט ער נאכאמאל חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון זיין משפחה הרה"ח ר' יששכר בערמאן וועבער ז"ל, אבער נאך פאר דעם האט ער אימערמידליך געארבעט אויף צו לעבן די עצמות יבשות און זארגן פיזיש און גייסטיש פאר די אומצאליגע יתומים מבני עירו. ער האט אויפגעשטעלט א ישיבה אין דער שטאט סאמבאטהעלי, אבער נאך א קורצער צייט איז געווען קלאר אז אונטער די קאמוניסטן וועט זיין שווער אדער גאר אוממעגליך אנצוהאלטן אידישקייט. האט ער אינאיינעם מיט זיין פאמיליע און ישיבה עמיגרירט קיין אנטווערפן, בעלגיע, וואו ער האט אנגעפירט מיט א ישיבה און א קהילה, ביז ער האט אין אנפאנג שנת תשי"א עמיגרירט קיין אמעריקע, און דארט איבער געפלאנצט זיין ישיבה, און געגרינדעט די קהילה קהלת יעקב פאפא, ווי אויך דאס פאפער חסידות, וועלכע האט זיך מיט די יארן פארגרעסערט און גאר שטארק צושפרייט איבער עטליכע שטעט אין ניו יארק, מאנטרעאל, ארה"ק און אייראפע. א יאר פאר זיין פטירה האט ער אויך געגרינדעט א ישוב "קרית פאפא" אינדרויסן פון שטאט ניו יארק, וואו ער האט באלד אריבער געפירט זיין ישיבה, און דארט איז ער אין ענדע אויך נטמן געווארן.
הגה"צ רבי יוסף איז געווען נשיא פון התאחדות הרבנים פון תש"מ ביז צו זיין פטירה.
ער איז געווען באוואוסט אלץ א גרויסער גאון און צדיק, און פון די פירער פון יהדות אמעריקע נאכ'ן וועלט קריג. ער האט ארויסגעגעבן דעם ספר ויחי יוסף על התורה, און שו"ת ויען יוסף. ער איז נפטר געווארן י"ג אב ה'תשד"מ.
גראז איז דער אלגעמיינער נאמען פאר אלע פלאנצן-זגאלן פון דער משפחה Graminae, אויך באקאנט ווי Poaceae. עס זיינען פלאנצן מיט לענגלעכע בלעטער און מיט זאנגען. די בלומען האבן ניט קיין קרוין-בלעטער און ווערן באשטויבט דורכן ווינט. עטלעכע זגאלן זיינען זייער וויכטיק פאר לאנדווירטשאפט ווי ווייץ און רייז וואס דערנערן געוויסע טיילן פון דער וועלט-באפעלקערונג.
די חכמה פון גראז ווערט אנגערופן אגראסטאלאגיע.
לאָדזש (פויליש: "Łódź") איז די דריטע גרעסטע שטאט אין פוילן, מיט א באפעלקערונג פון 742,000 מענטשן אין 2009. די שטאט געפינט זיך אין צענטער פון פוילן, דרום־מערב פון ווארשע, און איז די הויפטשטאט פון דעם לאדזשער ראיאן. אינעם 19טן יארהונדערט האט לאדזש זיך אנטוויקלט פון א קליין דארף צו א שטאט פון טעקסטיל פאבריקאציע, און מ'האט אים גערופן דעם "פוילישן מאנטשעסטער". איינער פון די פירנדיקע איניציאטארן אין דער טעקסטיל פאבריקאציע אין דער שטאט איז געווען ישראל פאזנאנסקי, וואס האט אויפגעשטעלט גרויסע פאבריקן מיט ארבעטער וואוינונגען ארום זיי.
אין יענער תקופה איז געווען דער שטאטס־רב דער באוואוסטער רב אליהו חיים מייזל.
פאר דער צווייטער וועלט מלחמה האט די יידישע געמיינדע אין לאדזש געציילט צווישן 225,000 און 233,000 נפשות, און איז געווען די צווייטע גרעסטע יידישע קהילה אין פוילן נאך ווארשע. די קהילה האט געהאט א פארצווייגט יידיש חינוך נעצווערק, יידישע צייטונגען און א יידישן טעאטער. בשעת דער מלחמה האט מען פארשפארט די יידן אין דער לאדזשער געטא, וואס איז געווען די ערשטע געטא אין פוילן, און איינע פון די מערסטע באוואוסטע געטאס אין דער געשיכטע פון חורבן אייראפע.
אין דעם 'לאדזשער פנקס' האט דערשיינט א רשימה פון צענדליקע קהילות וואס האבן געהאט שולן און בתי מדרשים אין דער שטאט. צווישן די גרעסטע געמיינדעס זענען געווען די חסידותן פון גער, אלעקסאנדער, איזשביצע-ראדזין און חב"ד.
לאדזש ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אום 1332. אום 1432 האט לאדזש באקומען די רעכטן פון א שטאט.
נאך דעם ווינער קאנגרעס אום 1815 איז לאדזש געווארן א טייל פון קאנגרעס פוילן.
אין דעם 19טן יארהונדערט האט אנטוויקלט אין לאדזש די טעקסטיל אינדוסטריע צוליב די גוטע קוואליטעטן פונעם שטאטישן וואסער. צוליב דעם וואוקס פון דער אינדוסטריע, פלעג מען רופן לאדזש דעם "פוילישן מאנטשעסטער". פון א באפעלקערונג פון 13,000 אין 1840 איז לאדזש געוואקסן צו מער ווי 500,000 אין 1913. פאר דער ערשטער וועלט מלחמה איז לאדזש געווארן איינע פון די ענגסטע באפעלקערטע שטעט אין דער וועלט, מיט 13,280 איינוואוינער א קוואדראט ק"מ.
אין 1990 און 1991 איז די טעקסטיל אינדוסטריע שטארק אראפ, און היינט איז נישט געבליבן אין לאדזש קיין איין גרויסער טעקסטיל פירמע.
לאדזש אין פילמען.
א טייל פון פאוועל פאווליקאווסקי'ס פילם אידא האט מען געמאכט אין לאדזש.
נביאים איז דער נאמען פון דער צווייטער אפטיילונג פון תנ"ך, וואס איז כולל די געשיכטע פון עם ישראל אין ארץ ישראל ביז צום חורבן בית המקדש און די נבואות פון די נביאים. א נביא הייסט איינער וואס הערט און גיט איבער דאס ווארט פונעם באשעפער.
מען לייענט די הפטרה פון נביאים בציבור שבת, יום טוב און תעניתים נאך קריאת התורה.
לויטן רמב"ם, ווערן די ספרים פון תנ"ך צעטיילט אויף דריי דרגות פון קדושה וואס ווענדט זיך ווי אזוי מ'האט זיי געשריבן. משה רבינו האט געשריבן די תורה על פי ד', די ספרים פון נביאים זענען געשריבן מיט נבואה, און די ספרים פון כתובים זענען געשריבן מיט רוח הקודש.
די ספרים פון נביאים.
ס'איז דא תרגום פון יונתן בן עוזיאל אויף נביאים.
ר' צבי הירש גרינוואלד פון אפאטשנא, באקאנט אלס צבי הירש דישקא'ס איז געווען א קאצקער חסיד און דער שווער פון דעם צווייטן קאצקער רבי'ן.
ער איז געבוירן צו זיין פאטער דוב בער און זיין מוטער דישקא.
נאך זיין חתונה האט ער אנגעהויבן פארן צום חוזה פון לובלין. דאס ערשטע מאל וואס ער איז געווען אין לובלין האט דער חוזה געבעטן פונעם בארימטן סופר ר' משה פשעווארסקער צו שרייבן תפילין פאר ר' צבי הירש.
נאכדעם איז ער געווארן נאענט צו דער ייד הקדוש; נאך זיין פטירה איז ער געווארן א חסיד פונעם רבי'ן ר' בונים פון פרשיסחא און פונעם קאצקער רבי'ן.
זיין טאכטער חיה טויבע האט חתונה געהאט מיט ר' דוד, דעם קאצקער'ס זון, אין אלול תקפ"ז.
ער איז נפטר געווארן ט"ז אלול תרי"ב (אור זרוע לצדיק).
אפאטשנא איז א שטאט אין צענטראל פוילן, היינט אין דער לאדזשער וואויוואדעשאפט. די באפעלקערונג איז 23,162 (2007). די שלעזיע - ווארשע באן פארט אדורך אפאטשנא.
אין יאר ת"ר איז דער ראש החסידים אין דער שטאט געווען ר' הערשל דישקעס, א תלמיד פון דעם רבי ר' בונים און א קאצקער חסיד. אין שפעטערע יארן זענען די עיקר חסידים אין דער שטאט געווען גערער און סקערנעוויצער. פון תרט"ז איז הר"ר שמחה אלפוס געווען דער רב.
הרב יצחק מאיר פאדווא, דער ראספזשער רבי און אן איידעם ביי הרב מאיר פון פרשיסחא, האט געוואוינט אין אפאטשנא.
רבי יעקב יחזקי' גרינוואלד איז דער היינטיגער רבי פון פאפא חסידים, און רב פון די קהילה קהלת יעקב פאפא און ווילאמסבורג, ווי אויך קהלת יעקב אין בארא פארק און אין מאנסי.
ער איז דער עלטסטער זון פון רבי יוסף גרינוואלד, דער פריערדיגער פאפא'ער רב.
ער איז געווען דיין בעפאר ער איז געווארן רב, אבער האט אפגעלאזט דאס דיינות ווען ער האט אנגענומען די רבנות פאסטען אין זומער פון תשמ"ד.
ער איז א שטילער איידעלער איד. ער איז א א שטיקל קנאי, בפרט אין "כאניאקישע" ענינים. איינמאל האט ער אליינס אראפגעריסן א פלאקאט (פון פאטאקי-קאמפיין) אין שול, אלס א הוראה אז דער איז א מקום קדוש אין מען טאר נישט דארטן הענגען אזוינע פלאקאטן. דער אקט איז געווען באטראכט ווי א שטארקע גבורה אז א רבי זאל אליינס רייסן פלאקאטן. אויך האט ער ביי א חתונה פון זיינס א מתפלל, וועלכער האט געלאזט כאפן ווידעא (וואס איז נישט ערלויבט אין פאפא) גאר שארף מוחה געווען ברבים. דער מתפלל איז געווארן באליידיגט אבער ס'איז אים נישט אנגעגאנגען.
ער איז א באשיידענער מענטש און פרובירט צו לעבן בשלום מיט יעדן, ובפרט מיט זיינע געשוויסטער: זיינע יונגערע ברידער, ר' ישראל מנחם גרינוואלד אבד"ק פאפא בארא פארק, און ר' אהרן גרינוואלד דער היינטיגער פאפא דיין. און שוואגערס, ר' משה ראזנער אבד"ק טערצאל, און ר' יעקב שלמה מייזליש אבד"ק לימנוב.
די רעפובליק פון באליוויע איז א לאנד אין דרום אמעריקע. איר אפיציעלע הויפטשטאט איז סוקרע אבער דאס רעגירונג ארט איז אין לא פאז. באליוויע איז ארומגענומען פון צפון און מזרח דורך בראזיל, פון דרום דורך פאראגוויי און ארגענטינע, און פון דרום דורך טשילע און פערו. אזוי ארום קומט אויס אז זי איז פון די לענדער וואס האבן נישט קיין גרענעץ צום וואסער בלויז דורך דער יבשה. באליוויע האט מער אינדיאנער (פון די אריגינעלע איינוואוינערס פון דרום אמעריקע) ווי איינוואוינערס פון און אייראפעאישן אפשטאם.
באליוויע האט מער ווי 2,900 זגאלן, כולל 398 זויגערס, מער ווי 1,400 פויגלען (70% פון די באוואוסטע פויגלען פון דער וועלט, זייענדיק דאס זעקסטע מערסטע אלערלייאיק אין דער וועלט), 204 אמפיביעס, 277 רעפטיליעס, און 635 פרישוואסער פיש (אזוי ווי באליוויע איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד). דערצו, זענען פאראן מער ווי 3,000 סארטן פלאטערל, און מער ווי 60 געשטוביקטע בעלי חיים.
אין 2012 איז באליוויעס ברוטא אינלענדישער פראדוקט געשאצט געווארן צו ($27.43 ביליאן ביים אפיציעלן קורס און $56.14 ביליאן לויט דער קויפקראפט פאריטעט. עקאנאמישן געוואוקס איז געשאצט אומגעפער 5.2%, און אינפלאציע בערך 6.9%. אין די אנהייב 1980ער יארן האט די באליווישע עקאנאמיע געכאפט א שטארקן קלאפ ווען די פרייז פון צין איז שווער געפאלן, וואס איז שווער אנגעקומען צו איינעם פון באליוויעס הויפט קוואלן פון איינקומפט און אירע הויפט מינעריי אינדוסטריע.} זייט 1985, האט די רעגירונג פון באליוויע איינגעפירט א פראגראם פון עקאנאמישער סטאביליזאציע כדי צו האלטן פרייזן סטאביל.
באליוויע האט די צווייטע גרעסטע רעזערוון פון נאטירלעכן גאז אין דרום־אמעריקע. די רעגירונג האט א לאנגיעריקן אפמאך צו פארקויפן נאטירלעכן גאז צו בראזיל ביז 2019.
באליוויע פלעג זיין שטארק אפהענגיק אויף אויסלענדישער הילף צו פינאנצירן אנטוויקלונג פראיעקטן. ביים סוף פון 2002 איז די רעגירונג געווען שולדיק $4.5 ביליאן צו אירע אויסלענדישע קרעדיטארן, א דריטל צו אנדערע רעגירונגען. זייט 1987 האט מען געמאכט נייע צייטפלענער פאר די מערסטע חובות צו אנדערע רעגירונגען, דורכן פאריזער קלוב מעכאניזם. דרויסנדיקע קרעדיטארן האבן מסכים געווען דערצו ווייל די רעגירונג פון באליוויע האט דערגרייכט די געלט־ און פינאנץ־צילן פונעם אינטערנאציאנאלן געלטפאנד זייט 1987.
אין 2013 איז די אויסלענדישע הילף געווארן נאר א קליינער פראצענט פונעם בודזשעט א דאנק איינקומפט פון שטייערן אויף עקספארט פון נאטירלעכן גאז.
איינקומפט פון טוריזם איז געוואקסן כסדר זייט 1990.
לויטן צענזוס פון 2012 האט באליוויע 10,027,254 איינוואוינער.
באליוויע אנערקענט 36 אפיציעלע שפראכן אחוץ שפאניש, צווישן זיי איימארא, גוואראני, לעקא און קעטשוע.
פלעטבוש איז א פרומע אידישע ארטאדאקסישע געגענט אין ברוקלין נעבן בארא פארק.
עס זענען דארט נישטא קיין סאך חסידים; בעיקר זענען זיי דארטן מאדערן ארטאדאקסן און ליטווישע מיט ספרדים.
דער אפריקאס ("Prunus armeniaca", "ארמענישער פֿלוים" אין לאטיין) איז א זגאל פון "Prunus". באטאניקערס מיינען אז ער שטאמט פון כינע און צענטראל אזיע, אפשר אויך קארעע און יאפאן.
אפריקאסן (אויך פערשקעס, קארשן און פֿלוימען) זענען שטיינפרוכט.
באשרייבונג.
דער אפריקאס בוים איז קליין (8-12 מעטער); זיינע בלעטער זען אויס ווי א שפיציקן הארץ, ברייט 8 צ"מ. די בלומען זענען ווייס אדער ראזעווע, מיט פינף קרוינבלעטלעך. די פרוכט האט איין זאמען אין א שטיין; איר קאליר איז געל אדער אראַנזש און כמעט האט נישט קיין האר, און איר דיאמעטער איז 2 צ"מ.
טערקיי איז דער הויפט פראדוצירער פון אפריקאסן, איראן דער צווייטער. אין ארמעניע וואקסן אפריקאסן אינעם אררט טאל.
אין דער קעך.
אפריקאסן קען מען עסן רוי אדער געקאכט. געטרוקענטע אפריקאסן האלטן זיך לאנג און זענען אויך געשמאק. מען מאכט אפריקאסן קאנסערוון וואס מען קען שמירן אויף ברויט אדער ניצן ביים קאכן.
מעדיציניש.
אפריקאסן זענען גוט קעגן עצירות. אפילו דריי זענען גענוג.
קאשוי איז א נאמען פון א חסידות וואס שטאמט פון דער שטאט קאשוי, סלאוואקיי.
דער פריערדיגער קאשויער רב, רבי רפאל בלום זצ"ל וועלכער איז געווען א תלמיד פון רבי שאול בראך פון קאשוי, נאך דער צווייטער וועלט קריג האט ער זיך באזעצט אין אמעריקע, אין וויליאמסבורג, און געציילטע יאר שפעטער האט ער געגרינדעט א היימישע שטעטל מיטן נאמען קאשוי אין בעדפארד היללס, וועסטשעסטער קאונטי, ניו יארק. דארט האט ער אויכעט אויפגעשטעלט זיין ישיבה. נאך זיין פטירה אין כ' אדר א ה'תשס"ה האבן זיינע חסידים באקרוינט רבי זיין עלטסטער זון רבי אליעזר חיים בלום פון מאנסי.
א באַר (אדער באַרנע) איז א פרוכט פון א בוים פונעם מין "Pyrus".
דער באר איז קלאציפֿירט אין Maloideae, אן אונטערפאמיליע פון Rosaceae. דער עפל ("Malus domestica") וואס איז ענלעך אין בלומענסטרטקור, געהערט אויך צו דער דאזיגער אונטערפאמיליע. אין ביידע פֿעלער איז די פרוכט צונויפגעשטעלט פון דער כלי פונעם בלומענשטענגל (וואס מען רופט דאס בלומען-בעכערל רערל) שטארק פארגרעסערט, ארומצאמענדיג אין זיין פלייש די פינף כראמסקישע קארפעלן וואס שטעלן צונויף דעם "יאדער" וואס איז באטאניש דער אמתער פרוכט. אנאנדער הויפט קרוב פונעם באר (און במילא פונעם עפל) איז דער קווינץ.
דער באַר איז ראטזאם צו קאנטראלירן פאר'ן עסן צי ס'איז נישט ווערמיג (תולעים). געווענליך ווען ער איז פריש טרעפט זיך נישט אין אים קיין אינסעקטן (שרצים), אויב אבער מען זעט אויף אים פלעקן פון רויטע פינטלעך איז ראטזאם מען זאל גוט ארומוואשן דאס ארט וואו ס'געפינט זיך דער פלעק.
דער באַר איז פון די פרוכט וואס וואקסן אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל, און מען דארף מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות, שמיטה.
דער דאטום וואס פאלט אויף דעם באַר די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש אייר פון דעם זיבעטן יאר ביז חודש תמוז פון דעם אכטן יאר. דער ראסע ספדונה און דער ראסע קוסציה געפינען זיך אויף דעם מארק א גאנץ יאר פון די פרידזשידערן, די נייע פרוכט קומען אויף דעם מארק אין חודש תמוז. דער ראסע ג'נטיל איז א פריצייטיגער פרוכט און איז שוין אויף דעם מארק פון חודש אייר.
דער באַר געפינט זיך שוין אויף דעם מארק נאך אין זיינע ערשטע דריי יאר, דערפאר דארף מען קאנטראלירן און אויף פאסן פאר מען באנוצט זיך מיט זיי וועגן דעם פראבלעם פון ערלה.
קאנזערווען.
אין די פאבריקן ווערט פראדוצירט קאנזערווען קאמפאט פון בארן, די פראדוקציע באשטייט אין אלגעמיין פון אויס סארטירן, רייניגן, שיילן און שנײַדן אויף קלענערע שטיקלעך דעם באר. צו דעם פרוכט ווערט געווענלעך נאר צוגעגעבן וואסער און צוקער און ווערט פארפאקט אין בלעכענע פושקעס. פון דעסט אונטוועגן איז ראטזאם (ווי ס'איז מעגליך) זיי צו עסן נאר מיט א פארלעסלעכן הכשר, אז ס'איז קאנטראלירט געווארן די אלע האלטבארע ארטיקלען מיט וואס דאס ווערט פארארבייט, ספעציעל אין ארץ ישראל וואו ס'איז פארהאן דער פראבלעם פון מצוות התלויות בארץ.
געטריקענטע פרוכט.
פאר דעם טריקענען דארף מען קאנטראלירן דעם באר פון ווערעם און אינסעקטן, און מען דארף אויספירן די מצוות התלויות בארץ. פאר מען גייט זיי עסן דארפן זיי געקאנטראלירט ווערן פון אינסעקטן, און אויך מיט וואס זיי זענען איינגעשמירט געווארן.
==שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל ==
דער איצטיקער שעף פון גענעראל שטאב פון ישראל איז אביב כוכבי.
ער איז דער 21סטער שעף פון מדינת ישראל, פון זינט דער גרינדונג פון די ישראל זיכערהייטס ארמיי,
ליסטע פון שעפן פון גענעראל שטאב פון צה"ל.
גבריאל ״גַבי״ אַשכּנזי (געבוירן דעם 25סטן פעברואר 1954, כ"ב אדר א' ה'תשי"ד) איז דער אויסערן מיניסטער און א כנסת דעפוטאט פון דער חוסן לישראל פארטיי אין דער כחול לבן פֿראקציע. ער איז געווען דער ניינצנטער שעף פון גענעראל שטאב אין צה"ל, די ישראלדיקע ארמיי. ער איז געבוירן אין יאר 1954.
זונטאג י"ד שבט תשס"ט, נאך דער געגאסענע בליי אפעראציע, האט ער געדאווענט ביים כותל צו דאנקען דעם אייבערשטן פאר די נסים אין דער אפעראציע, און צו בעטן פאן באפרייען פונעם געפאנגענעם זעלנער גלעד שליט וואס כאמאס האבן אים געכאפט דעם 25טן יוני 2006.
אהוד ברק, וועלכע דינט אלס זיכערהייטס מיניסטער, האט נאך א סקאנדאל וואס האט אויפגערודערט ישראל, געמאלדן אז יואב גאלאנט, וועט איבערנעמען אשכנזי, ווען אשכנזיס טערמין וועט אפלויפן, אין פעברואר 2011.
יואב גאלאנט דער ערוויילטער שעף, איז נאך א סקאנדאל אויפגעזאגט געווארן, און אנהייב האט יאיר נווה אלטע קאמאנדיר פון צענטראל פראנט, געזאלט ווערן צייטווייליקע שעף, דערנאך איז בני גאנץ, אויסגעוועלט געווארן צו זיין נאכפאלגער פון אשכנזי.
רבי רפאל בלום (נפ' כ' אדר ה'תשס"ה) איז געווען דער קאשויער רב. א גרויסער עניו צדיק און גאון און לוחם קעגן אלע מאדערענע זאכן וואס זענען נאר פארגעקומען.
ער האט אויפגעשטעלט אסאך תלמידים און חסידים וואס זענען פארשפרייט אין גאנץ ניו יארק, אממערסטענס אין וויליאמסבורג און בארא פארק און אויך אין מאנסי, און אזוי אויך אין לאס אנדזשעלעס, קאליפארניע.
ער האט געלערנט אין דער ישיבה פון הרב שאול בראך, שטאטס רב פון קאשוי. פאר דער צווייטער וועלט-מלחמה האט ער געפירט א ישיבה אין מיכאלעוויץ (דעמאלסט טשעכעסלאוואקיי). נאך דער מלחמה איז ער צוריק קיין קאשוי וואו די פארבליבענע רעשטלעך אידן וואס האבן זיך צוזאמגעקליבן דארט, זיינע חברים תלמידים פונעם פריערדיגן רב ר' שאול בראך האבן אין איהם געזעהן פאר די פאסיגסטע מענטש צו צוריקשטעלן די חרוב'ע שטאט מיט אלע רוחניות'דיגע פונקציעס.
רבנות אין קאשוי.
ווען ער איז געווארן רב אין קאשוי נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האט זיך געשאפן א התנגדות מצד די נעאלאגישע אידן דארטן, צוליב וואס ער איז געווען א תלמיד פון ר' שאול בראך זי"ע וואס האט געקעמפט מיטן גאנצן כח אנטקעגען זיי. די ארטאדאקסן האבן צום סוף אויסגעפירט און ער איז געווארן רב, ווי אויך האט ער דארט אוועקגעשטעלט א בית דין צוזאמען מיט ר' יצחק אייזיק אייכענשטיין מ'קיוויאשד פאר אלע שאלות וואס האבן זיך געמאכט, ער האט דארט מתיר געווען אריבער 800 עגונים ועגונות.
א אינטערעסאנטער פאקט איז אין איינעם פון די ביכער אויף דער שטאט קאשוי ווערט דערמאנט אז אין ערשטן יאר נאכן קריג אין די ימים נוראים איז נאך געווען צוויי מנינים די ארטאדאקסן און די נעאלאגן, שוין דעמאלט איז געווען א סאך גרעסערער עולם ביי די ארטאדאקסן, און אין דעם צווייטן יאר איז שוין נאר געווען איין מנין די ארטאדאקסן, וואס ווייזט זיין השפעה וואס ער האט געהאט אין קאשוי, אויך ווערט דארט דערמאנט אז ער איז טאקע געווען רב אין קאשוי אבער געפירט האט ער גאנץ סלאוואקיי.[http://yizkor.nypl.org/images/960/b2558416/0055.gif]
אהבת ישראל.
די נאענטע תלמידים ווייזן אן אז טראץ זיין פובליקע בילד פון קשה כארז, וואס ער האט געניצט אין זיינע מלחמות, איז ער געווען פונקט פארקערט, זיין פריווטאטער ליבליכער שמייכל איז געווען רך כקנה. זיי פלעגן הנאה האבן פון זיין פאטערליכער ליבשאפטליכער שמייכל בשעת ווען זיי האבן אים זיך מיעץ געווען מיט אלע זייערע פערזענליכע שאלות און פראבלעמן, פון ביזנעס פרנסה און סתם הויז און משפחה ספיקות. זיי זאגן אז אזא פיינער מענטש איז נישט געווען אין דעם דור.
התמדה בתורה.
ער איז געווען א מתמיד עצום און געלערנט שטענדיג פון צופרי ביז אויפדערנאכט, דורכאויס זיין גאנץ לעבן האט מען איהם אייביג נאר געטראפן אין בית המדרש איבער א גמרא.
ישיבה.
ער האט געגרינדעט זיין ישיבה אהל שמואל אין וויליאמסבורג, דערנאך איז די ישיבה געווען אין אירווינגטאן און שפעטער אין יאר תשל"ט האט ער זיך ארויסגעצויגן צוזאמען מיט די ישיבה אין קרית קאשוי.בעדפארד היללס נוא יארק.
זייענדיג ווי אויבן דערמאנט א רך כקנה האט ער אריינגענומען אין דער ישיבה אפילו בחורים וואס זענען נישט געווארן אנגענומען אין אנדערע ישיבות, צווישן זיי איז געווען אשכנזישע אין יעקישע וואס האבן נישט געהאט קיין בערד, ער האט מיט זיי זיך אפגעגעבן אין רוב זענען צום סוף געווארן חסידישע אידן אין אויפגעשטעלט חסידישע שטיבער.
דאס אננעמען אשכנזישע אין יעקישע בחורים האט געמאכט א רושם כאילו די ישיבה איז מאדערן. רבי אהרן טייטלבוים האט אמאל ביי א דרשה דאס ערווענט קעגן אים אז ער זאגט מוסר פאר אנדערע און זיינע תלמידים גייען אסאך אן קיין בערד און זענען זייער מאדערן, כאילו ער זאל קודם מאכן אייגענע בדק הבית.
ער איז קודם געווען ראש ישיבה אין צעהלים. און אזוי ווי ער איז געווארן באפוילן פון זיין רבי׳ם דער סטראפקאווער רב אז ער זאל בלייבן ראש ישיבה נאר אויב ער איז פולקאם בעה"ב, האט ער מיט דער הסכמה פונעם צעהלימער רב געעפנט זיין אייגענע ישיבה.
עס דארף באמערקט ווערן אז ער איז געבליבען בידידות מיטן צעהלימער רב, אפילו די בחורים זענען מיטגעגאנגען מיט אים, און די צעלימער ישיבה האט זיך פארשפארט. למשל דער בנין וואס ער האט געהאט אין וויליאמסבורג פאר דער ישיבה איידער ער איז ארויס קיין אירווינגטאן האט ער פארקויפט פאר צעהלים, וואו עס איז געווען דער צעלימער חדר. אזוי אויך דערציילן די תלמידים אז אומצאליגע מאל פלעגט דער צעהלימער רב אריבערשפאצירן די ישיבה אויף ראס סט. פלעגט ער זיך אפשטעלן.
לוחם מלחמות השם.
ער איז געווען א תלמיד פונעם פריערדיגן קאשויער רב ר' שאול בראך זי"ע האט ער גענומען אויף זיך צו זיין דער שומר הדור, און פונקט ווי די רבי'ס פון זיין רבי דער חתם סופר און דער מהר"ם שיק איז ער געשטאנען ווי א געטרייע זין וואס היט אויפן טאטעס פארמעגען זאל נישט ציגרינד גיין, אין לוחם געווען אינטערען פאהן פון חדש אסור מן התורה, אויף יעדער נייער זאך וואס איז געווען לויט אים א פירצה ווייל דאס קען שאטען פאר כלל ישראל.
און אזוי ווייטער אסאך מחאות, פארשטייט זיך אז עס זענען געווען רבנים וואס האבן מתיר געווען די זאכן אבער ער האט גע'אסר'ט. אזוי ארום האט ער זיך פארשאפט אן עקסטרעמער נאמען, אבער אפילו זיינע קריטיקירער זענען שפעטער געקומען צו איהם בעטן ברכות און כאפן א בליק אויף דעם צדיק.
דרויסנדיגע פארבינדונגען.
בלום
אפארטהייד איז א מושג, וואס איז געווען אין זיד-אפריקע, ביז די ניינציקע יארן, פון דעם צוואנציקסטן יארהונדערט, דאס מיינט אז די מינדערהייט ווייסע, האבן געהערשט אויף די שווארצע מערהייט באפעלקערונג, אין דרום אפריקע.
דער באוואוסטער שווארצער רעכט קעמפער, נעלסאן מאנדעלע, איז געווארן פרעזידענט, נאכדעם וואס די אפארטהייד רעגירונג, האט נאכגעגעבן צום דרוק פון דער וועלט, און אפגעשאפט די אפארטהייד.
היינט הערט מען דאס ווארט, אויף מדינת ישראל, אויף וואס זי טוט, קעגן אירע אראבישע בירגער, בעיקר הערט מען, דאס פון לינקע אייראפעישע, און אראבישע לענדער, וואס ישראל האט נישט קיין עקסטערע גוטע באציונגען מיט זיי.
אַ פּאַרטיזאַן אָדער פּאַרטיזאַנער איז אַ קעמפֿער וואָס שטייט מחוץ די רייען פֿון אַ רעגולערער אַרמיי. דער עיקר באַציט מען זיך אַזוי צו יענע קעמפֿער וואָס האָבן אין אייראָפּע, בשעת דער צווייטער וועלט־מלחמה, זיך געשלאָגן קעגן די אַרמייען פֿון נאַצישן דײַטשלאַנד.
פּאַרטיזאַנער־גרופּעס האָבן געשפּילט אַ וויכטיקע ראָלע אינעם קאַמף קעגן די דײַטשן אין אוקראַינע, בעלאַרוס, יוגאָסלאַוויע. אין אַנדערע ערטער איז זייער אויפֿטו געווען קלענער.
עס זענען געווען אַ סך ייִדן צווישן די פּאַרטיזאַנער, אַפֿילו צווישן די אָנפֿירערס, וואָס האָבן געהאַט גאַנצע איינהייטן אונטער זיך. ווידער זענען געווען פּארטיזאַנער־גרופּעס, וואָס זייערע אָנפֿירערס זענען געווען אַנטיסעמיטן און האָבן אַפֿילו אומגעברענגט ייִדן. אין אַ סך גרופעס זענען געווען אי ייִדישע, אי נישט־ייִדישע פּאַרטיזאַנער.
צווישן די ייִדישע פּאַרטיזאַנער וואָס האָבן זיך אויסגעצייכנט זענען געווען אַ צאָל ייִדישע שרײַבער ווי שמערקע קאַטשערגינסקי, אַבֿרהם סוצקעווער און חיים יעלין.
הרב שלמה גורן עם הרב אברהם אלקנה כהנא שפירא מיט ספר הר הבית
a>הרב שלמה גורןהרב שלמה גורן (גרונצ'יק) הרב הראשי לישראל אדער הרב הראשי לצה"ל (כ"א שבט ה'תרע"ח - כ"ד חשוון ה'תשנ"ה) דער גרינדער פון ישראלדיקן מיליטערישן ראבינאט אתלמודישיר איד און שפעטערדיקער אשכנזישער הויפט רב פון ישראל אין דער צייט ווען הרב עובדיה יוסף איז געווען ראשון לציון.
הרב יהודה אונטרמן מיט הרב יוסף שלום אלישיב מיט הרב שלמה גורן (מימין)
הרב שלמה גורן און צפיה גורן האבן דריי קינדער: תחיה שפירא - אויסגעדינט תל אביב דיסטריקט געריכט ריכטער, באהעפט מיט עקאנאמיסט ד"ר אהוד שפירא, פארזיצער פון פסגות אינוועסטמענט הויז און געוועזענער ממלא מקום סעאָ פון באנק לאומי; דרורית תמרי -, באהעפט מיט קאַרדיאָלאָג ד"ר ישראל תמרי, וואָס אויך איבערזעצט יאַפּאַניש פּאָעזיע; און אברהם (רמי) גאָרן - אַדוואָקאַט.
רבי אליעזר חיים בלום (כ"ו תשרי תרצ"ט–ז׳ טבת תשע״ט) איז געווען דער קאשויער רבי.
ער איז געבוירן געווארן כ"ו תשרי ה'תרצ"ט אין די שטאט קאשוי צו זיינע עלטערן רבי רפאל בלום און חנה מלכה א טאכטער פון הרב משה גרינפעלד ז"ל פון מיהאלאוויץ.
ער איז געווען איינער פון די פאסאזשירן וואס זענען מיטגעפארן אין דער קאסטנער באן צוזאמען מיט רבי יואל טייטלבוים.
אום ח"י טבת תשי"ח האט ער געהייראט ציפורה די טאכטער פון רבי מרדכי פריעדמאן שו"ב וועלכע האט געוואוינט אין יאס, בוקארעסט און ברוקלין.
ער האט געוואוינט אין שיכון סקווירא איידער ער האט זיך אוועקגעצויגן קיין מאנסי.
ער איז נפטר געווארן פרייטאג צונאכטס פ׳ ויגש (ז׳ טבת) תשע״ט, ומנוחתו כבוד בהאוהל בקרית קאשוי בעדפארד היללס.
הרבצת התורה ורבנות.
ער איז געווען מנהל פון דער קאשויער ישיבה, און דערנאך האט ער געעפנט אן אייגענע ישיבה מיטן נאמען ״בית שמואל״ אין מאנסי. ער האט אויך מייסד געווען און געפירט די מיידל שולע "בית חינוך הישן" אין מאנסי, און ווען ער האט זיך געצויגן קיין מאנסי האט ער געעפענט זיין ביהמ"ד און כולל בית שמואל ד'קאשוי.
זייענדיג דער עלטסטער זון פון רבי רפאל האט מען אים באקרוינט קאשויער רבי נאך זיין פאטער׳ס פטירה כ' אדר תשס"ה, אין ער האט ממשיך געווען ברבנות והרבצת התורה אויפן שטייגער פונעם טאטן, ער איז געווען א לוחם מלחמות השם בעוז וגבורה, גודר גדר ועומד בפרץ. ווי אויך געווען אן אויסגערופענער עובד ה' בקדושה ובטהרה, פיל אידן האבן זיך געקלאמערט ארום אים מיטהאלטנדיג זיינע פייערדיגע דרשות די ווארימע דאווענען און לעכטיגע טישן.
ער האט געהאט אסאך חסידים און אנהענגערס, ווי אויך איז ער באוואוסט מיט זיינע ידיעות און פארשטאנד, בפרט אין חכמת הרפואה. חרדי'שע אידן פלעגן זיך דורך רעדן מיט אים אין עניני חינוך ושלום בית בעצה ותושי', און זענען געהאלפן געווארן פון זיינע הייליגע ברכות.
דעי איד איז געווען זייער שטארק קעגן בילדער פון אים און ממשיך דרכו פון החתם סופר מיט א געוואלדיגע קיצונישע וועג ווען עס איז געקומען צו א קליינט זאך וואס האט צו טון מיט גויים אזוי וו א האנט זייגער אא"ו.
ספריו.
ער האט ארויסגעגעבן די ספר 'אבות הראשונים' אויף מסכת אבות ליקוט דברי הראשונים.
אויך האט ער פארפאסט די ספרים שיח חיים עה"ת וסוגיות הש"ס, אוצרות שיח חיים - מכתבים.
דער אות I (ארויסגערעדט אי) איז דער ניינטער אות פון דעם לאטיינישן אלפאבעט.
אנטוויקלונג פונעם אות.
I שטאמט פון "י" אין לשון הקודש.
דער אות J (ארויסגערעדט יאָט) איז דער צענטער אות פון דעם לאטיינישן אלפאבעט.
די קעלטישע שפראכן האבן נישט דעם אות J.
J איז ארגינעל געווען אן אנדער וועג פון שרייבן I. אין אסאך שפראכן איז J אזוי ווי א "י" קאנסאנאנט, אבער אין די ראמאנשע שפראכן (פראנצויזיש, פארטוגעזיש, רומעניש) רעדט מען אויס J "זש". דער אויסרעד "דזש" אין ענגליש נעמט זיך פון פראנצויזיש.
דער אות K (ארויסגערעדט קאַ) איז דער עלפֿטער אות פון דעם לאטיינישן אלפאבעט.
K שטאמט פון "כ" אין לשון הקודש.
פלאצירונג פון מעלבארן אין אויסטראליע
מעלבארן איז די צווייטע מערסט באפֿעלקערטע שטאט אין אויסטראליע, מיט א מעטראפאליטאנישער באפעלקערונג פון 3.8 מיליאן (2007). זי איז די שטאַט הויפטשטאט פון וויקטאריע.
אין 1835 האבן בריטישער, וואס זענען געקומען פון טאזמאניע, באזעצט ארום דעם יאַראַ טייך. אין 1847 האט די מלכה וויקטאריע אויסגערופן מעלבארן אלס "שטאט". אין 1851 האט זיך דער דיסטריקט פון וויקטאריע געשיידט פון ניו סאוט וויילס אלס א נייע קאלאניע און מעלבארן איז געווארן איר הויפטשטאט.
מעלבארן איז צעשפרייט אינעם טאל פון דעם יארא טייך.
דער באַרענטס ים איז א טייל פונעם ארקטישן אקעאן וואס ליגט צפון פון נארוועגיע און רוסלאנד. ־־דער אינזל נאוואיא זעמליא שיידט אפ קארא ים פון בארענטס ים. אין דער מיטל עלטער האט מען גערופן דעם ים דער מורמאן ים, אבער היינט רופט מען דעם ים נאכן האלענדישן נאוויגאטאר ווילעם בארענטס.
ברעגן פונעם בארענטס ("מורמאן") ים. פון "Tabula Russiae", Joan Blaeu's, אמסטערדאם, 1614.
דער דרום טייל פונעם בארענטס ים, כולל די פארטן פון מורמאנסק (רוסלאנד) און ווארדא, (נארוועגיע) בלייבן אייז־פֿריי א גאנץ יאר א דאנק דעם צפון־אטלאנטיק שטראם. אין סעפטעמבער איז דער גארער בארענטס ים מער ווייניגער גאנץ אייז־פֿריי. ביז דער ווינטער-מלחמה (1939-40) האט פֿינלאנד׳ס טעריטאריע אויך דערגרייכט דעם בארענטס ים. זיין האוון אין פעטסאמא איז געווען פֿינלאנד׳ס איינציקסטער אייז־פֿריי ווינטער האוון.
ר' יהודה אריה לייב פון שפאלע (ה'תפ"ה - ו' תשרי ה'תקע"ב), באוואוסט אלס "דער שפאלער זיידע", איז געווען א צדיק און א רבי פון חסידים אין רוסלאנד.
מ'האט אים אויך גערופן 'דער שפאליאנסקער'.
אום יאר תפ"ה איז ער געבוירן, אין אומאן, צו זיין פאטער ר' ברוך, און זיין מוטער רחל, אן אייניקל פונעם מהר"ל פון פראג.
ס'דא וואס מישן אויס זיין אידענטיטעט, מיט ר' לייב שרה'ס, ווייל ביידע זענען געווען באקאנט אלץ גיבורי רוח, מיט וואונדערליכע דערציילונגען איבער זייערע העראישע אקטן פאר יודנ'ס וועגן. אבער עס איז קלאר, אז זיי זענען געווען צוויי באזונדערע צדיקים, ווען ער, דער שפאלער זיידע, האט געהייסן יודא לייב, און ליגט אין שטאט שפאלי, און ר' לייב שרה'ס האט געהייסן אריה לייב, און ליגט אין שטאט יאלטיטשקאוו, און זיין פאטער האט געהייסן ר' יוסף, און פון ביידע זענען דא היינט אייניקלעך, מיט א אַטענטיקע אפשטאם.
עס זענען פארהאנען די פאמיליע 'זיידא' וואס שטאמען פונעם שפאלער זיידע.
אייניקלאך פון דעם שפאלער זיידע פֿייערן יעדע יאר אום י"ט שבט א סעודת הודאה פאר א נס וואס איז פארגעקומען דעם זיידען און זיין לעבן געראטעוועט. עס איז אויך פאראן אויף דעם א "[https://shpolerzaide.files.wordpress.com/2014/02/megilas-yud-tes-shvat.pdf מגילת י"ט שבט"] גשעריבען אין שפעטערדיקע יארן דורך זיין אייניקיל ר' משה אהרן גייסינסקי ע"ה.
די ניגונים פון [https://crownheights.info/chabad-news/24495/music-new-single-the-shpoler-zeides-nigun/ 'קול ביער'] און '[https://shpolerzaide.wordpress.com/the-zaides-niggunim/ האפ קאזאק'] זיינען באוואוסט אלס זיינע לידער.
שפּאָלע () איז א שטאט אין טשערקאסער אבלאסט (גובערניע) אין צענטראלער אוקראינע. זי איז דער אדמיניסטראטיווער צענטער פונעם שפאליאנסקי ראיאן. אום 2004 איז די געשאצטע באַפֿעלקערונג געווען 18,400.
אום 1847, איז שפאלע'ס יידישע באפעלקערונג געווען 1,156. ביז 1897, האט די צאל געוואקסן צו 5,388 אין אן אלגעמיינער באפעלקערונג פון 11,933, ד.ה. 45%. ס'האט זיך געהאלטן אויף דער ניוא ביז צו דער צווייטער וועלט מלחמה.
אין די 1800ער איז שפאלע געווען אינעם זוועניגאראדער דיסטריקט אינעם קיעוו ראיאן פון רוסלאנד. נאכן אראפווארפֿן פון דער צארישער רעגירונג איז שפאלע געווארן צו ערשט א טייל פון דער אוקראינישער סאוועטן סאציאליסטישער רעפובליק און דערנאך פון דעם סאוועטן פארבאנד.
אין דער צווייטער וועלט מלחמה, האט נאצי דייטשלאנד זיך אריינגעריסן אין אוקראינע, און די יידישע באפעלקערונג פון שפאלע איז פארטיליגט אום 1942. היינט זענען יידן בערך0.5% פון שפאלע'ס באפעלקערונג.
חברה הצלה איז אזא ערשטע הילף ארגאניזאציע וואס פּריוואַטע יונגעלײַט לויפן צו ראטעווען מענטשן וואס דארפן אנקומען אין שפּיטאָל צו דאקטוירים. עס איז געגרינדעט געווארן דורך הערשל וועבער פון וויליאמסבורג, נאך דעם וואס די אלגעמיינע שטאטישער אַמבולאַנס קאמפאני פלעגט זיך פארזוימן.
הערשל וועבער פארציילט, אז אין די ענדע 1960ער יארן, זייענדיג א יונגערמאן, גייענדיג אויף ראס סטריט אין וויליאמסבורג און פאר זיינע אויגן פאלט א מיטליעריגער איד אראפ און חלש'ט זאפארט אוועק.
"איך בין געווארן פאלרוירן. דער איד האט מיר דא אוועק'געחלש'ט פאר מיר. ממש אויף מיינע פיס. וואס טוט מען איצט. וויאזוי ראטעוועט מען דעם איד. וועמען רופט מען?"
עס נעמט נישט לאנג, דערציילט מיסטער וועבער, נישט מער ווי א "צען מינוט..." און די שטאטישע EMS איז אנגעקומען און האבן פראבירט צו העלפן דעם איד. איבריג צו זאגן אז דאס ווארטן צען מינוט האט ליידער דעם איד געקאסט זיין לעבן.", פארענדיגט הערשל וועבער מיט ווייטאג.
איך האב זיך נישט פארזוימט. די געשיכטע און די דראמא איז מיר נישט ארויס פון קאפ, זאגט וועבער. איך האב געשפירט אז איך מוז עפעס טאן אז אזוינס זאל זיך נישט איבערשפילן. איך האב זיך אנגעהויבן נאכפרעגן וואס מ'קען טאן אין א צייט ווען א מענטש פאלט אוועק. אין בין דעמאלטס געוואויר געווארן פון אזא מין זאך וואס הייסט "אקסיגען" טאנק, און דורך דעם קען דער פאר'חלש'ט אטעמען און נאך קליינע קרישקעלעך וואס איז היינט די אלף בית פון ערשטער הילף.
נאך א קורצע וויילע האב איך געשאפט די ארגאניזאציע וואס הייסט הצלה. מ'האט גערופן מיין טעלעפאן נומער אין שטוב, און מ'האט מיר געלאזט וויסן אז א איד איז אין א צרה, און מ'דארף אים ראטעווען און זאפארט אריינפירן אין שפיטאל.
היינט צוטאגס איז דאס שוין דא אין יעדע אידישער געגענט ווי עס וואוינען אידן איבער דער גאנצער וועלט: לאנדאן, אנטווערפן, בארא פארק, ירושלים, בני ברק און כמעט גאנץ ארץ ישראל, איסט סייד, קראון הייטס, פלעטבוש, מאנרוי, מאנסי, נייטרא, מאונטענס, אויסטראליע, מאנטריאל, טאראנטא, קווינס, פאסייק, און גייטסהעד.
שאסיי 6 (העברעיש: כביש שש) איז א צאל שאסיי אין ישראל פון צפון קיין דרום.
די ישראל רעגירונג האט אים באשלאסן אויפצושטעלן, מחמת פארשידענע סיבות,
איינס, עס האט געפעלט א שאסיי, וואס איז גוט און מאדערניזירט, וואס לויפט אדורך אין ישראל פון צפון צו דרום.
צוויי, די זיכער וועגן אין ישראל זענען זייער פארנומענע שאסייען וואס גייען אריבער שטעט, און עס איז דא א גרויסע פארקער, איז אין די סוף 1990ער יארן, האט ישראל באשטעטיקט זיין אויפבוי, נאכן האבן דעם פלאן שוין פון די זיבעציגער יארן.
דער שאסיי איז נאך ווייט פון פערטיג, לויטן פלאן דארף עס זיין לאנג 247 קילאמעטער, היינט איז ער 138 קילאמעטער לאנג, נאכן פארענדיקן א חלק אין צפון, וואס פארבינדעט יקנעם צום שאסיי.
צו פארן אויף דעם שאסיי צאלט מען וועגנגעלט, און עס ווערט אנקאסירט סוף חודש, עס ווערט גערעכנט עלעקטראניש, דאס צווייטע לאנד אין דער וועלט, צו האבן אזא סיסטעם נאך קאנאדע.
ישראל האט אריינגעלייגט שווערע געלטער, פארן אויפשטעלן דעם שאסיי, דער שאסיי אבער איז א פריוואט געבויטע און דאס געלט גייט פארן פריוואטער אינוועסטירער.
א עקראַן־כאַפּ פֿון Windows Mail
Windows Mail איז א בליצפאסט און א צײַטונג־גרופּע קליענט, וואס קומט ווי א קאמפיוטער פראגראם, און איז אײַנגעבױט אין Windows Vista.
Windows Mail איז דער נאכקומער פון דער Outlook Express קליענט, אבער אנדערש ווי די Outlook Express, וWindows Mail קומט ניט פארבונדן מיט דער Internet Explorer, אויך קען מען איר ניט אינסטאלירן אין פריערדיקע Windows ווערסיעס.
נאָך דעם באַפֿרײַוּנג פֿון דער Windows Vista האָבן מײַקראָסאָפֿט פּראָדוקירט דעם Windows Live װאָס אַנטהאַלט אױך אַ בליצפּאָסט קליענט מיטן נאָמען Windows Live Mail, און אין Windows 7 האָט מײַקראָסאָפֿט אינטעגרירט די Windows Live Mail װי דער אױטאָמאַטישער אױסװײלונג װעלכע מע קען אַראָפּלאָדירן פֿון מײַקראָסאָפֿטס װעבזײַטל.
חברים איז אן ארגענעזאציע וואס טוט איינגלידערן יידן וואלענטורן וואס שטייען גרייט צו יעדע צייט צו העלפן מיט א רעדל פון קאר וואס האט זיך געלעכערט, אדער אויב איר זענט אויסגעשפארט פון די הויז, אדער טאמער איר דארפט נאר א בוסט פארן קאר. אדער צו גלייכענס.
עס איז שוין היינט דא אזא סארט ארגאניזאציע אין מאנרוי, מאנסי, וויליאמסבורג, קראון הייטס, בארא פארק, פלעטבוש, אנטווערפן און מאנטריאל.
די רוימישע אימפעריע אום פֿארשידענע צייטן.
די רוימישע אימפעריע איז געווען א גרויסע אימפעריע מיט א הויפטשטאט אין רוים, און געהערשט דורך א קייסער. דער ערשטער קייסער פון רוים איז געווען יוליוס קייסער, פונעם יאר 27 פאר דער נוצרישער ספירה פריער איז רוים געווען א רעפובליק געהערשט פון א ראט וואס האט געהייסן דער "סענאט".
א סאך היינטיגער לענדער געפינען זיך אין ערטער וואס זענען אמאל געווען אין דער רוימישער אימפעריע, איינשליסנדיג ענגלאנד (אבער נישט סקאטלאנד), שפאניע, פארטוגאל, פראנקרייך, איטאליע, גריכנלאנד, טערקיי, דייטשלאנד, עגיפטן, און דער צפון בארטן פון אפריקע. די שפראך פון דער רוימישער אימפעריע איז געווען לאטיין. דער מערב טייל פון דער רוימישער אימפעריע האט געהאלטן כמעט 1000 יאר, און דער מזרח טייל, כולל גריכנלאנד און טערקיי האט געדויערט נאך טויזנט יאר. דער מזרח טייל האט געהייסן די ביזאנטישע אימפעריע מיט איר הויפטשטאט קושטא.
די גרעסטע רוימישע שרייבער זענען געווען קיקערא און ווערגיל.
הרב דוב בעריש וויידנפֿעלד (הרימלאוו, ה' שבט ה'תרמ"א - ירושלים, י' חשוון ה'תשכ"ו), באוואוסט אלס דער טשעבינער גאון, רב און ראש ישיבה, וועלט'ס פוסק הלכה, און פון די פירערס פון חרדישע יידנטום אין ארץ ישראל.
דוב בעריש איז געבוירן ה' שבט תרמ"א אין הרימלאוו, גאליציע צו זיין פאטער הרב יעקעלע וויידנפעלד, א הוסיאטינער חסיד, אב"ד הרימלאוו און מחבר פון שו"ת כוכב מיעקב. צוויי וואכן נאך זיין בר מצוה איז ער פאר'יתומט פון זיין פאטער.
אין תר"ס האט ער חתונה געהאט מיט יאכעט, טאכטער פון ישראל יוסף קלוגער פון טשעבין.
אין דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די רוסן אים געשיקט אין אן ארבעטס-לאגער אין סווערדלאווסק, סיביר.
נאכן קריג אין תש"ז איז ער געקומען וואוינען אין ירושלים וואו מען האט אים אנערקענט אלס איינער פון די גדולי הדור. קורץ נאכהער איז זיין ווייב נפטר געווארן, און ער האט געהייראט רייזל ליבערמאן. נאך איר פטירה האט ער געהייראט בזיווג שלישי שרל, די אלמנה פון הרב יוסף בערנפעלד, וואס זי איז געווען אן אייניקל פונעם חתם סופר. איר אייניקל האט חתונה געהאט מיט רבי אברהם גענאכאווסקי.
ער איז געווארן איינער פון די מנהיגים פון מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
ער האט אויפגעשטעלט די "כוכב מיעקב" ישיבה אויף זיין פאטערס נאמען אין ירושלים (צום ערשט אין חרל"פ גאס, שערי חסד, און שפעטער אין א נייעם בנין אין חנה גאס, לעבן שיכון חב"ד).
זיינע תשובות זענען געדרוקט מיטן נאמען "דובב מישרים".
וישלח איז די אכטע פרשה אין ספר בראשית, דאס ערשטע ספר אין דער תורה.
דער עיקר טייל פון דער פרשה דערציילט ווי יעקב איז צוריקגעקומען פון חרן קיין ארץ ישראל. אין דעם סוף פון דער פרשה ווערט געברענגט די תולדות פון עשו.
וישלח
מזרח טימאר אדער די דעמאקראטישע רעפובליק פון טימאר לעסטע איז א לאנד אין דרום-מזרח אזיע. עס געפינט זיך אויף דער מזרח זייט פונעם אינזל טימאר, מיט די קלענער אינזלען אטאורא און יאקא, און א קליינער שטח, עקוסי-אמבענא, וואס איז אן עקסקלאווע אין דער מערב זייט פון טימאר,א טייל פון אינדאנעזיע.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז דילי, מיט א באפעלקערונג פון 150,000.
אַנאַליז שטאמט פון דער פֿעסטער פֿארמולירונג פֿון קאלקולוס. ער איז דער טייל פון מאטעמאטיק וואס באהאנדלט דעם באגריף פון א גרענעץ. ער איז כולל די טעאריעס פון דיפערענציאציע, אינטעגראציע, אומענדיקע סעריעס און אנאליטישע פונקציעס. די טעאריעס שטודירט מען אסאך אין קאנטעקסט פון רעאלע צאל, קאמפלעקסע צאל און רעאלע און קאמפלעקסע פונקציעס. ס'איז אבער אויך מעגלעך צו שטודירן די טעריעס אין נארוואס א רוים פון מאטעמאטישע אביעקטן וואס האט א באגריף פון "ווייטקייט".
רעאלער אנאליז.
רעאַלער אַנאַליז איז א געביט פון מאטעמאטישן אנאליז וואס באהאנדלט רעאלע פונקציעס, ד"ה פונקציעס וואס זייערע ווערטן זענען רעאל און רעאלע רייעס.
רעאלער אנאליז באהאנדלט אייגנשאפטן פון צונויפקומען, גרענעצן, קאנטינואיטעט און גלאטיקייט פון רעאלע פונקציעס.
יהדות התורה - איז א פראקציע פון אשכנזישע חרדים וואס איז א פאראייניגונג פון דער חסידישער אגודת ישראל פארטיי און דער ליטווישער דגל התורה פארטיי.
דער רוחניתדיגער מנהיג פון דגל התורה איז דער מנהיג פונעם ליטווישן עולם, הרב אהרן לייב שטיינמאן. די מנהיגים פון אגודת ישראל זענען דער אדמו"ר פון גער, הרב יעקב אריה אלטער, און אויך די אדמו"רים פון וויזשניץ, בעלזא און אנדערע קרייזן. די העכסטע אויטאריטעט פון אגודת ישראל איז די מועצת גדולי התורה.
דער 17טער כנסת (2006).
אגודת ישראל: יעקב ליצמאן, מאיר פרוש, שמואל האלפערט, יעקב כהן
דגל התורה: אברהם ראוויץ, משה גפני, אורי מאקלעוו
דער 18טער כנסת (2009).
אגודת ישראל: מנחם אליעזר מאזעס, יעקב ליצמאן, מאיר פרוש
דגל התורה: משה גפני, אורי מאקלעוו
דער 19טער כנסת (2013).
אגודת ישראל: יעקב ליצמאן, מאיר פרוש, מנחם אליעזר מאזעס, ישראל אייכלער
דגל התורה: משה גפני, אורי מאקלעוו, יעקב אשר
דער 20סטער כנסת (2015).
דגל התורה: משה גפני, אורי מאקלעוו.
דער 21סטער כנסת (2019).
אגודת ישראל: יעקב ליצמאן, מאיר פרוש, יעקב טעסלער, ישראל אייכלער
דגל התורה: משה גפני, אורי מאקלעוו, יעקב אשר, יצחק פינדרוס.
דער יזרעאל טאל וואס ווערט גערופן אין ארץ ישראל עמק יזרעאל איז די געגנט צווישן די בערג פון די מערב ברעג און די בערג, פון דרום, די בערג פון אונטער גליל אויף צפון.
די גרעסטע שטאט אין דער געגנט איז עפולה, און נאך אסאך אראבישע שטעט און דערפער וואס די גרעסטע אראבישע שטאט איז אום על פאכעם, וואס דורכאויס די אינטיפאדע, האבן זיי אנגעפאנגען מיט די אומרוען, ווען זיי האבן פארמאכט שאסיי נומער 65,וואס איז זייער א פארנומענער שאסיי און פירט צום גליל.
גליל איז אין די צפון טייל פון ישראל, וואס איז זייער בערגיג, און טיילווייז דערפיש, די הויפטשטאט פון גליל איז צפת.
די גליל איז איינגעטיילט אין דריי, די אונטער גליל, די אויבער גליל, און די פינגער, די ערד איז דארט זייער פרוכטבאר, וויבאלד דארט רעגנט די מערסטע פון די אנדערע געגנטן אין ישראל, אין די ווינטער איז אויך קעלטער וויבאלד עס איז הויך.
די העכסטע בארג איז די זשארמאק בארג וואס איז פון די מירון בערג, א מיליטערישע באזע געפונט זיך אויף די בארג,
די גליל באפעלקערונג איז א קליינע וויבאלד די האנדלסצענטער פון ישראל איז אין צענטער, און די מענטשן פון די גליל זענען ארעמער פון די מענטשן פון די צענטער.
די גרויסע שטעט אין גליל, צפת, כרמיאל, קרית שמונה, מעלות-תרשיחא,
אראבישע שטעט חורפיש, גוש חלב, ראמא,
הרב יעקב יוסף ריינמאן איז א תלמיד חכם וואס איז מחבר ספרים און א שרייבער. ער איז אן אייניקל פונעם נאראלער רב, הר"ר שלום ריינמאן.
ער איז דער מחבר פון "שופרא דשטרא" און "אביר יוסף".
ער האט אויך געשריבן א סעריע פון היסטארישע מעשה ביכער אונטערן פסעוודאנים אבנר גאלד.
אויך א בוך פון היסטאריע: "דעסטיני: די געשיכטע פונעם יידישן פאלק און דער מערב וועלט", ישיבת בית משה 1995
וָתִיקִין איז א פרי זמן פון דאווענען תפילת שחרית ווען מען זאגט קריאת שמע קורץ פאר נץ החמה, מען ענדיגט ברכות קריאת שמע מיט נץ החמה, און מען הייבט אן די שמונה עשרה פונקט מיטן זון אויפֿגאנג. (אבער אין די צפונדיגע מדינות איז הנץ החמה גאנץ שפעט אין ווינטער און אפטמאל ס'איז דא מנינים וואס דאווענען שחרית פריער.)
בכדי צו קענען דאנזשן דאס, פֿירט מען זיך אין א ותיקין מנין אנצוהייבן דאס דאווענען א געוויסע צייט פאר נץ החמה. אין דער צייט טוט מען זאגן ברכות השחר, קרבנות, פסוקי דזמרה, ברכות קריאת שמע און קריאת שמע, ביז דער צייט וואס די זון גייט ארויף און מען שטעלט זיך דאווענען שמונה עשרה.
דער מקור פונעם ענין פון "ותיקין" געפינט זיך אין דער גמרא, מסכת ברכות, כ"ו, ע"א: "דאמר רבי יוחנן ותיקין היו גומרים אותה [את קריאת שמע] עם הנץ החמה, כדי שיסמוך גאולה לתפלה ונמצא מתפלל ביום".
חז"ל האבן געשעצט דאס דאזיגע דאווענען, און געזאגט (ברכות דף ט') אז ווער עס דאווענט אזוי און איז סומך גאולה צו תפילה לא ניזוק, וועט נישט ווערן געשעדיגט א גאנצן טאג.
בייזשינג אדער פעקין איז די הויפטשטאט פון כינע.
אין ביידזשין איז פֿאָרגעקומען די ביידזשין זומער אלימפיאדע 2008.
די מינג דינאסטיע האבן איינגענומען ביידזשינג פון דער מאנגאלישער אימפעריע אין 1368. אין 1403 האט דזשוּ-די (朱棣), דער דריטער קייסער אין דער מינג דינאסטיע, אריבערגעפירט די הויפטשטאט פון דרום כינע צו ביידזשינג אין צפון. ער האט געגעבן די שטאט דעם נאמען, וואס איז טייטש "די צפונדיקע הויפטשטאט".
הערשל וועבער איז דער גרינדער פון הצלה, אן ארגאניזאציע פאר מעדיצינישער הילף וואס געפינט זיך אין אלע שטעט וואו פרומע יידן וואוינען.
הערשל וועבער איז געווען א סקולענער חסיד, וואס האט געוואוינט אין וויליאמסבורג, ברוקלין.
אין די תש"ך יארן האט ער אויפגעשטעלט חברה הצלה, וואס גיט ערשטע מעדיצינישע הילף אין א נויטפאל. ער האט פינאנצירט אויך א הכנסת אורחים שטיבל און מירון ווי מען קען באקומען אש"ל 365 טעג א יאר.
משה דוד נידערמאן איז אנערקענט ביי די זאליס אלס הויפט פּאָליטישער שתדלן און עסקן פאר די חסידישע איינוואוינער פון וויליאמסבורג אנפירנדיג די פאראייניגטע אידישע ארגאניזאציעס אין וויליאמסבורג.
ער איז דער פאָרזיצער פון רב טוב, אן ארגאניזאציע וואס גיט זיך אפ מיט ראטעווען אידישע פליטים.
אין פירט די פאליטישע קאנעקשאןס פאר די זאליס אין העלפט זיי ביי יעדע מערכה קעגן די ארונים.
און ווי זיינע קעגנער טענה'ן קען עס קומען אפילו אויפן חשבון פון די אלגעמיינע וויליאמסבורגע איינוואוינער.
ספר אור החיים הקדוש דפוס ראשון שנת ה'תק"ב
דער ספר אור החיים איז א ברייטער פירוש אויף חומש וואס הרב חיים אבן עטר האט געשריבן.
דער חיד"א רעכענט זיך פאר א תלמיד פונעם מחבר. ער שרייבט אין זיין ספר שם הגדולים, אז דער ספר אור החיים איז גלייך ווען עס איז געדורקט געווארן שטארק אנגענומען ביי די אשכנזים, ווייל רבי ישראל בעל שם טוב האט געזאגט גרויסע זאכן אויף דעם מחבר.
אין תשע"ג איז גענעדיגט געווארן דער "אור החיים המבואר" דורך עוז והדר, מיטן פירוש "מאורי אור" וועלכע האט געשריבן רבי מנחם מענדל פאמעראנץ, 10 בענדער.
הרב ישראל יאקאבאוויטש, באראן יאקאבאוויטש (ל' שבט ה'תרפ"א - כ"א מרחשון ה'תש"ס) איז געווען דער הויפט רב פון גרויסבריטאניע און דער קאמאנוועלט פֿון תשכ"ז ביז תשנ"א.
ישראל יאקאבאוויטש איז געבוירן אין קעניגסבערג, אסט-פרייסן (היינט קאלינינגראד, רוסלאנד) צו זיין פאטער, הרב יואל יאקאבאוויטש און זיין מוטער () וורעשנער. אין די 1920ער יארן האט זיך די משפחה געצויגן קיין בערלין וואו זיין פאטער איז אויפגענומען געווארן אלס דיין. די משפחה איז אנטלאפֿן פון דייטשלאנד אין 1938 זיך צו ראטעווען פון די נאצישע רדיפות און איז אנגעקומען קיין ענגלאנד, און הרב יואל איז געווארן א דיין אין לאנדאן. ישראל האט דארט געלערנט אין ישיבת עץ חיים און ענדליך באקומען היתר הוראה פון די ראשי ישיבות, הרב אליהו לאפיאן און הרב נחמן שלמה גרינשפאן. ער האט אויך שטודירט אין יידנס קאלעדזש.
ער האט חתונה געהאט מיט אמעלי (מײַליע) מונק, די טאכטער פון הרב אליהו מונק פון פאריז, וואס האט אים געשטיצט אין זיין ארבעט פאר דער קהילה זיין גאנצן לעבן. זיי האבן זעקס קינדער.
זיין ערשטע שטעלע איז געווען רב פון דער בראנדעזבורי שול. אין תש"ט, ווען ער איז געווען אלט 27, איז ער גערופֿן צו ווערן דער הויפט רב פון דער יידישער קהילה פון אירלאנד. דאס איז געווען דער ערשטער טראט אויפן וועג צו א געהויבענער קאריערע אין רבנות. אום תשי"ח איז ער אריבער צו ווערן רב פון דער פינפטע עוועניו שול אין ניו יארק, וואו ער האט געדינט ביז תשכ"ו, ווען ער האט באקומען א "רוף" צו ווערן הויפט רב פון די פאראייניגטע יידישע געמיינדעס פונעם קאמאנוועלט, און ער איז געבליבן אין דעם אמט ביז ער האט זיך פענסיאנירט אין תשנ"א.
הרב יאקאבאוויטש איז נפטר געווארן אין לאנדאן מוצש"ק כ"א מרחשון תש"ס אין דער עלטער פון 78, און מען האט אים געפירט צו קבורה אין הר הזיתים. די רביצין איז נפטר געווארן אייר תש"ע.
די ישיבת עץ חיים אין לאנדאן איז געגרינדעט אינעם איסט ענד פון לאנדאן בערך תר"ע דורך הגאון הצדיק ר' משה יצחק הלוי סגל, זצ"ל (דער פאטער פון הגאון הצדיק ר' יהודה זאב סגל, זצ"ל, דער מאנטשעסטער ראש ישיבה). ר' משה יצחק איז געווען ש תלמיד פון דעם אלטער פון נאווארדיק, וואס האט אים געהייסן מאכן א ישיבה אין וועלכע פלאץ ער זאל זיך געפינען. די ראשי ישיבות זענען געווען הרב אליהו לאפיאן און הרב נחמן שלמה גרינשפאן. נאך דער פטירה פון הרב גרינשפאן איז הרב נתן ארדמאן געווארן ראש ישיבה.
בערך אין יאר תש"ל איז די ישיבה אריבער אין איר היינטיגער געביידע אין גאלדערס גרין.
צווישן אירע תלמידים איז הרב ישראל יאקאבאוויטש.
a>. די באשולדיקטע אין דעם אנגעקלאגטע קאמער.
א וואלטעטיגער ארגענעזאציע זיך אפצוגעבן צו ראטעווען אידן פון איראן. און זיי העלפן פּלאַצירן אין די פרייע וועלט. זיי האבן א הויפט קווארטיר אין וויען עסטרייך ווי די פליטים וואונען דארטן ביז מ'איז זיי מסדר אלע געברויכן און שריפטן צו קומען וואונען אין אמעריקע.
איר פארזיצר איז ר' משה דוד נידערמאן שליט"א.
די ארגאניזאציע איז געשטיצט דורך סאטמארער אידן צוליב דעם וואס זיי ווילן נישט אז די אידן זאלן גיין קיין ארץ ישראל, צוליב די שוועריגקייטן זיי זאלן בלייבן פרומע אידן און צו זיי נישט אסימילירן מיט די ציונים.
ראובן איז געווען דער עלצטער זון פון יעקב אבינו מיט לאה. זיינער קינדער און אייניקלעך זענען שבט ראובן.
בני ראובן בכור ישראל: חנוך ופלוא וחצרון וכרמי.
מאָנאָפּאָל (ענגליש: MONOPOLY) איז א פילם דורכן בארימטן דירעקטאר רידלי סקאט.
עס איז געבויעט אויפן פאפולערן טאוול-שפיל מיטן זעלבן נאמען.
אין עקאנאמיק, א מאנאפאל (פון גריכיש "μονος", אליין אדער איינציק+ "πολειν", פֿארקויפֿן) עקזיסטטירט ווען א געוויסער מענטש אדער אונטערנעמונג האט גענוג קאנטראלע איבער א פראדוקט אדער באדינסט פֿעסטצושטעלן די תנאים צו באקומען דעם פראדוקט. מיט מאנאפאלן איז נישט דא קיין עקאנאמישע קאנקורענץ פארן גוט אדער באדינסט.
אמאל שאפט די רעגירונג א מאנאפאל אין א געוויסן שטח.
א סטאק מאַרק אדער אקציעס מארק איז דער סך־הכל פון קויפער און פארקויפער (א לויזע נעצווערק פון עקאנאמישע טראנסאקציעס, און נישט קיין פיזישער ארט) פון אקציעס, וואס רעפרעזענטירן פארמאגערשאפט טענות אויף געשעפטן; דאס קען איינשליסן סיי ווערטפאפירן וואס מען האנדלט אין א פובליקער בערזע סיי אקציעס וואס ווערן געהאנדלט נאר פריוואט.
א מארק אין וואס מען האנדלט מיט אקציעס פון פארשידענע פירמעס און איז א מאדערנער פארעם פון אינוועסטירונג.
א פשוט'ער ביישפיל.
זינט איר האט געמאכט 300,000 דאלאר און אויסגעגעבן 250,000 דאלאר, איז אייער נעט פראפיט 50,000 דאלאר. אויב ביזנעס גייט גוט און אין דאס צווייטע יאר פארדינט איר 325,000 דאלאר, די אויסגאבן בלייבן די זעלבע, דאן האט איר פארדינט נעט פראפיט 75,000 דאלאר. יעצט וויפיל איז די ביזנעס ווערט אויב איר ווילט דאס היינט פארקויפן?
די ערשטע וועג צו קוקן איז אז די ביזנעס איז ווערט 500,000 דאלאר. ווייל די ווערט פון די בילדינג איז ארויף, די עקוויפמענט אראפ (ווייל עס איז שוין גענוצט), גלייכט עס זיך אויס צו 500,000 דאלאר. אין פאקט וועלן אבער מענטשן מסכים זיין אפצוקויפן אייער רעסטוראנט פאר 1,500,00 דאלאר ווייל די בינזעס גייט דאך פארדינען צום ווייניגסטענס 75,000 דאלאר א יאר, באקומט יענער א 5 פראצענט הרוחה.
יעצט אויב איינער וועט קומען און אייך זאגן אז ער האט נישט גענוג געלט אפצוקויפן אייער רעסטוראנט קענט איר דאס פארקויפן פאר 10 מענטשן וואס וועלן צאלן 150,000 דאלאר יעדער איינער און וועלן באקומען א צענטל פון די פראפיט. דאס קען גיין אסאך ווייטער און איר קענט דאס פארקויפן פאר 3,000 מענטשן וואס וועלן צאלן 500 דאלאר יעדער איינער.
נארמאלערהייט וועלן די 3,000 נייע בעלי בתים האלטן, אויף עפעס א וועג, קאנטראל אויף די ביזנעס. איר קענט אבער טאן קלוגער און אויך בלייבן א שותף אין די אינוועסטמענט, אזוי ארום וועט איר ווייטער קענען זיין באלעבאס אין אייער רעסטוראנט וועלכע איר האט פארקויפט און אריינפאקן 750,000 דאלאר אין באנק אריין.
גענוי דאס איז א סטאק. די גרויסע פירמעס פארקויפן מיליאנען אקציעס פאר א פרייז וואס ווערט אויסגערעכנט לויט די ווערט פון די פירמע. אויב די פירמע פארדינט באקומט יעדער אקציאנער זיין פראצענט אין די ביזנעס. און אונזער פאל, אויב די רעסטוראנט וועט זיך אויסברייטערן און פארדינען א מיליאן דאלאר וועלן די 3,000 אקציאנער פארדינען 333 דאלאר. א מענטש וואס האט אינוועסטירט אין וואל-מארט 10,000 דאלאר פאר 30 יאר צוריק וואלט היינט ארויסגענומען עטליכע מיליאנען דאלארן ווייל די פירמע האט זיך געדאפעלט מיליאנען פראצענט אין די 30 יאר.
דער סטאק מארק איינפאל.
איר זענט א פריוואטער סיטיזן וועלכער האט פארקויפט אייער רעסטוראנט פאר אנדערע פריוואטע סיטיזנס. יעצט וואס וועט זיין אויב איינער פון די אינוועסטירער וויל פארקויפן זיין שעיר? וועט ער מוזן ארויסגיין אויפ'ן גאס און זוכן א קונה וועלכע איז זייער שווער. דער סטאק מארק באשיידט דעם פראבלעם.
דער סטאק מארק (אויך באקאנט אלס דער סטאק עקסטשעינדזש און קען גערופן ווערן אין אידיש די בערזע) איז ווי א סופערמארק וואס פארקויפט אלע ערליי עסן אז איר זאלט נישט דארפן גיין צו יעדע פירמע באזונדער און קויפן דאס וואס זיי מאכן. דער סטאק מארק פארקויפט אלע ערליי סטאקס.
די עקסטשעינדזש מאכט דאס קויפן און פארקויפן זייער גרינג. א מענטש דארף נישט אראפפארן ביז ניו יארק אויב וויל ער קויפן אדער פארקויפן א סטאק אין די ניו יארק סטאק עקסטשיענדזש. ער קען אנרופן א בראוקער און יענער וועט פאר אים אראפגיין. היינט האלט מען שוין אסאך ווייטער ווען מען קען קויפן און פארקויפן אין עטליכע סעקונדעס דורכ'ן טעלעפאן אדער אינטערנעט.
דער סטאק מארק האט נאך א מעלה אז יעדער אינוועסטאר קען גענוי מיטהאלטן וואס טוט זיך אפ אין די פירמע פון וועלכע ער האט געקויפט א שעיר. אויב מאכט יענע פירמע א שלעכטע שריט וועט יעדער באלד וויסן און מען וועט זיך צוריקהאלטן פון צו קויפן פון יענע פירמע. מען קען אויך זען וויפיל מענטשן פון איבער די וועלט האבן געקויפט דעם סטאק אין דעם טאג. אויסער דעם קען יעדער זען די גאנצע היסטאריע פון יעדע פירמע זינט זי איז ארויף אויפ'ן סטאק מארק, ווען זי איז געשטאנען גוט און ווען נישט און פאר וויפיל זי האט פארקויפט א שעיר.
בעפאר א פירמע האלט ביים שליסן א גרויסע געשעפט וועט זי אראפרופן עטליכע ביזנעס אנאליסטן און זיי צייגן וואספארא אינוועסטמענט זי גייט מאכן. די אנאליסטן שטודירן דאס אדורך און אויב עס געפעלט זיי גיבן זיי ארויס א באריכט אז עס לוינט זיך אריינצולייגן געלט אין די פירמע ווייל עס גייט בקרוב שטייגן דורך א פרישע געשעפט וואס זי שליסט יעצט. יעדע אנגעזעענע בינעס דזשורנאל האט אזעלכע אנאליסטן און די בראוקערס און אינוועסטארס דארפן באשליסן וועמען צו גלייבן.
דורך דאס געלט וואס קומט אריין פון טויזענטער קויפער האט יענע פירמע געלט צו שליסן דעם געשעפט. אויב ארבעט זיך עס נישט אויס האט יעדער שאדן געהאט זיין געלט.
קארפאראציעס.
יעדע ביזנעס וואס וויל פארקויפן אקציעס אויפ'ן סטאק מארק צו א צאל פארשידענע מענטשן טוט דאס דורך איבערטוישן די ביזנעס צו א קארפאראציע. די פראדעצור פון איבערטוישן א ביזנעס צו א קארפאראציע ווערט אנגערופן "אינקארפארעטינג".
אויב איר עפענט א רעסטוראנט און איר אליינס האט געקויפט די בילדינג, עקוויפמענט, און סופלייס דאן זענט איר דער איינציגסטער וואס מאכט אלע באשלוסן אין די ביזנעס און יעדע דאלאר פראפיט גייט פאר אייך אין טאש אריין. דאס ווערט אנגערופן אין די ביזנעס וועלט א "סאל פראפיעטארשיפ".
אויב עטליכע מענטשן אינוועסטירן אין א רעסטוראנט צוזאמען וועלן אלע דריי זיך מוזן צוטיילן מיט די געלט און קיינער וועט נישט קענען מאכן קיין באשלוסן אן די צושטימונג פון די אנדערע צוויי שותפים. דאס ווערט אנגערופן א "פארטנערשיפ".
א קארפאראציע איז אנדערש און איז גאנץ אן אינטערעסאנטער באגריף. א קארפאראציע איז א "פאקטישער פערזאן". די קארפאראציע איז רעגיסטרירט ביי די רעגירונג, עס האט א סאשעל סעקיוריטי נומער, עס קען באזיצן פראפערטי, עס קען גיין אין געריכט צו קלאגן מענטשן, קען אנגעקלאגט ווערן, און מאכן געשעפטן. א קארפאראציע האט סטאק וואס קען ווערן געקויפט און פארקויפט און אלע באזיצער פון די קארפאראציע האלטן סטאק אקציעס אין די קארפאראציע צו רעפרעזענטירן זייער אייגנטום. איין אומגלויבליכע כאראקטעריסטיש (אייגנשאפט) פון דעם "פאקטישער פערזאן" איז אז עס האט אן אומבאשטימטע און מעגליכע אומגעמאסטענע לעבנס שפאן.
עס איז פאראן א גאנצע קערפערשאפט פון געזעצן וועלכע קאנטראלירן קארפאראציעס – די געזעצן זענען אין פלאץ צו באשיצן די אקציאנער און די פובליק.
די געזעצן קאנטראלירן א רייע זאכן וויאזוי א נייע קארפאראציע אפערירט און איז ארגאניזירט. צום ביישפיל, יעדע קארפאראציע האט א באורד אוו דירעקטארס (אפילו אויב איינער האלט אלע אקציעס פון די פירמע איז פאראן א באורד וועלכע איז ער אליינס). די אקציאנער פון די פירמע טרעפן זיך יעדעס יאר און וועלן אויס ווער עס זאל זיין אין די באורד. די באורד מאכט אלע באשלוסן און נעמט אויף די אפיצירן (דער פרעזידענט און אנדערע וויכטיגע אפיצירן). די באורד באשליסט וויפיל אקציעס די פירמע זאל פארקויפן. א פירמע מעג האבן מיליאנען אקציעס און קען זיין א פריוואט-געהאלטענע פירמע אדער א פובליק-געהאלטענע פירמע. דער חילוק איז: אין א פריוואט-געהאלטענע פירמע זענען פאראן א גרופע מענטשן וואס קענען זיך גוט איינע די אנדערע און מאכן ביזנעס צוזאמען. א פובליק-געהאלטענע פירמע איז די אייגנטום פון טויזענטער און אמאל מיליאנען מענטשן וועלכע האנדלן זייערע אקציעס אויף א פובליק סטאק עקסטשעינדזש. אין אנדערע ווערטער איז די באורד די מוח פון דעם "פאקטישן פערזאן".
די סיבה פארוואס מענטשן עפענען קארפאראציע ביזנעסער איז כדי זיי זאלן קענען צוזאמענקלויבן אסאך געלט פאר אינוועסטמענטס. לאמיר זאגן אז איר באשליסט צו עפענען אן עירליין. רוב מענטשן קענען אזא זאך נישט טאן ווייל זיי האבן נישט דאס געלט צו קויפן אפילו איין פליגער וועלכע קאסט מיליאנען. דורך א קארפאראציע איז עס אבער יא מעגליך ווייל מען נעמט צוזאמען געלט פון טויזענטער אינוועסטארס וועלכע קויפן אקציעס אין די ביזנעס.
נאך א וויכטיגע סיבה פארוואס עס איז כדאי צו האבן א קארפאראציע ביזנעס איז צו לימיטירן לייביליטי (אחריות). אויב די ביזנעס ווערט געקלאגט אדער גייט ארויס פון ביזנעס איז נישטא קיין שאדן פאר קיינעם. די ביזנעס באצאלט דאס געלט. אין א פריוואטע ביזנעס וועט דער פארוואלטער מוזן באצאלן דאס געלט פון זיין טאש און ווער רעדט נאך אויב ער גייט באנקראט איז ער כמעט א פארטיגער אויף זיין לעבן.
דער סטאק און זיינע פרייזן.
1) זיי קענען דאס אוועקלייגן אין באנק און דאס האלטן פאר א רעגנדיגע טאג.
2) זיי קענען פארטיילן דאס געלט פאר די אקציאנער וואס וועט אויסקומען א דאלאר פאר יעדן.
3) זיי קענען ווידער-אינוועסטירן דאס געלט צו פארגרעסערן די ביזנעס.
4) אדער קענען זיי מאכן א קאמבינאציע פון אלע אינאיינעם.
אויב די באורד באשליסט באלד צו פארטיילן דאס גאנצע געלט פאר די אקציאנער דעמאלט ווערט דאס אנגערופן א אינקאם סטאק, וואס טייטש אז די אקציאנער באקומען א פראצענט פון די הרוחה וואס די פירמע פארדינט. אויב די באורד באשליסט צו אינסוועטירן דאס געלט דעמאלט וועט די סטאק ווערן א גראוט (וואקסנדיגע) סטאק וועלכע פרובירט צו ווערן גרעסער און גרעסער.
אין א אינקאם סטאק וועט דער פרייז בלייבן בערך די זעלבע פון יאר צו יאר ווייל די פירמע וועט צוביסלעך ווערן גרעסער אדער קלענער. די שעיר הלאטער וועלן ערליך באקומען זייערע געלטער און האפנטליך וועט די טשעק גרעסער ווערן פון יאר צו יאר.
א גראוט סטאק ארבעט אינגנאצן אנדערש. קיינער באקומט נישט קיין געלט ווילאנג מען פארקויפט עס נישט. די פירמע האלט דאס גאנצע געלט און וועט שטענדיג אינוועסטירן פאר מער ביזנעס. די פירמע וועט מעגליך שאפן גענוג געלט צו עפענען נאך א פליגל אין אן אנדערע שטאט און דאן וועט די פירמע ווערט זיין דאפעלט און אויך איר סטאק וועט זיך דאפלן. ווען דער אקציאנער וועט באשליסן אז דער סטאק איז שוין גענוג טייער און עס לוינט זיך אים יעצט צו מאכן דאס געלט וועט ער פארקויפן זיינע אקציעס פאר אנדערע וואס זוכן צו קויפן די זעלבע זאך און ער וועט פארדינען דאס געלט. מענטשן טוען דאס פאר יארן לאנג און נעמען ארויס 100 און 1,000 מאל אזויפיל וויפיל זיי האבן אריינגעלייגט.
יעדע סטאק ווערט נאכגעפאלגט דורך די סעקיוריטיס ענד עקסטשעינדזש קאמיסיע וועלכע'ס פליכט איז צו צוזאמענקלויבן אלע פינאנציעלע אינפארמאציע פון יעדע פירמע וואס איז אויפ'ן סטאק מארק און דאס מאכן גרייט פאר די פובליק צו זען. עס זענען פאראן א רייע פון וועגן וויאזוי די אינוועסטארס רעכנען אויב עס לוינט זיך צו קויפן דעם סטאק אדער נישט. זיי נוצן ספעציעלע וואורק פאפירן אין וועלכע זיי פאלגן נאך פארשידענע אנגעגעבענע סימינים פון די פירמע און דער סטאק פרייז.
סטאק אינדעקסן.
דער קאנצעפט פון א סטאק עוורעדזש איז זייער פשוט. יעדע סטאק פון יעדע פירמע גייט ארויף און אראפ יעדן טאג געוואנדן לויט'ן מארק. יעצט ווען אסאך סטאקס ליגן צוזאמען אויף איין ליסטע צייגן זיי בעסער וועלכע עס גייט ארויף און וועלכע עס גייט אראפ. לאמיר זאגן אז די נעסדעק עוורעדזש גייט אראפ מיט עטליכע פונקטן און נאר איין פירמע פון די 30 איז געשטיגן אין דעם זעלבן טאג, איז א גוטער סימן אז די פירמע מאכט אסאך ביזנעס טראץ וואס די מארק גייט נישט גוט. ווער עס לייענט און הערט וועגן סטאקס וועט כסדר הערן די ציפערן פון די גרויסע סטאק עוורעדזשעס ווי די דאו דזשאונס אינדוסטריאל עוורעדזש, די ען-וויי-עס-אי קאמפאסייט אינדעקס, די נעסדעק, די S&P 500, און די ראסעל 2000. די אלע עוורעדזשעס רעפרעזענטירן יעדע איינע אנדערע קאטעגאריעס פון פירמעס און מאכן דעם סטאק מארק פארמעסט מער עפעקטיוו.
דאו דזשאונס אינדוסטריאל עוורעדזש. די אזויגערופענע דאו איז איינע פון די וועלט'ס מערסט באקאנטע מארק אנווייזונגען דורך אירע אויסגעקליבענע 30 פירמעס וועלכע פארמירן דעם עוורעדזש. די 30 פירמעס באשטייען פון אלע הויפט מארק סארטן וועלכע גיבן צוזאמען א קלארן בילד וואס די עקענאמיע טוט אין לאנד. ארגינעל איז די דאו געווען א ריכטיגע עוורעדזש מיט דעם וואס די פרייזן פון די 30 סטאקס זענען געווען אייניג איינגעטיילט צו 30. מיט דער צייט האט מען אבער איינגעזען אז צו זיין 100 פראצענט אויסגעהאלטן אין פאל א סטאק צעטיילט זיך אדער צאלט א דיווידענד האט מען געמוזט אויסגלייכן דעם נומער 30. היינט צו טאג, איבער 100 יאר שפעטער, זענען די סומעס פון די פרייזן פון די 30 סטאקס איינגעטיילט ביי א ציפער וועלכע איז ווייניגער ווי איינס! ווייל א ריר אין א סטאק פון איין דאלאר ביי א פירמע וואס פארקויפט אירע אקציעס פאר 100$ האט די זעלבע השפעה ווי אויב דאס זעלבע וואלט פאסירט מיט די 20 דאלארדיגע סטאק. אין אנדערע ווערטער איז די דאו היינט א ריכטיגע פרייז געוואויגענע סטאק אינדעקס. די דאו איז געגרינדעט געווארן אין 896' דורך טשארלס דאו צו רעפרעזענטירן די ביזנעס מארק וועלכע האט דעמאלט אנטהאלטן די אידוסטריס פון צוקער, לעדער, טאבאקא, גאזאלין, גומען, און קוילן. היינט צו טאג זענען דארט אויסגערעכנט די סטאקס פון די גרעסטע ריטעילערס, אויל פירמעס, אפטייקווארג פירמעס, און אינטערטעימענט פירמעס. די איינציגסטע פירמע פון די ארגינעלע ליסטע וועלכע איז נאך היינט אויסגערעכנט אויף די ליסטע איז דזשענערל עלעקטריק.
S&P 500. די S&P איז געגרינדעט געווארן אין 920' דורך די פירמע סטאנדארט ענד פארס (S&P) און רעפרעזענטירן 500 פירנדיגע פירמעס פון די הויפט אינדוסטריס ווי טראנספארטאציע, יוטיליטיס, פינאנציעלע סערוויסעס, טעכנאלאגיע, העלט קעיר, ענערגיע, קאמיוניקאציע, סערוויסעס, מאטריאלן, קאנסומער פראדוקטן, און נאך. אסאך עקספערטן זענען ביי דער מיינונג אז די S&P שפיגעלט אפ די מארק נאך בעסער ווי די דאו ווייל עס נעמט אריין מער פירמעס און פון מער אפטיילונגן. רוב גרויסע געלט מענעדזשערס און פענסיע אדמיניסטראטארן נוצן די S&P אלס זייער באנקמארק וואו זיי שפיגלן די סך הכל וואוקס פון זייערע פאנדן קעגן די סטאק מארק.
די S&P אינדעקס ווערט צוזאמענגערעכנט לויט די ווערט פון יעדע סטאק באזונדער, צעטיילט לויט די נומער פון אקציעס וואס ווערן געהאלטן דורך די פובליק. די פירמעס וועלכע פארמאגן די מערסטע אקציעס מאכן די גרעסטע אימפאקט אויפ'ן אינדעקס. אזא סארט סיסטעם ווערט אנגערופן א מארק געוואויגענע אינדעקס. ען-וויי-עס-אי קאמפאסייט אינדעקס. די אינדעקס צייגט די מארק ווערט פון אלע פירמעס וועלכע האנדלן אויפ'ן ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש. די אינדעקס ווערט אויטאמאטיש געטוישט נאך יעדע טראנזאקציע וואס ווערט געמאכט אינעם מארק. יעדע 15 סעקונדעס טוישט זיך די אינדעקס און דאס ווערט געשיקט עלעקטראניש צו אלע בראקערס און ווערט געוויזן אויף א גרויסע סקרין אינעם ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש געביידע. ווען איר הערט די נייעס פון סטאקס וועלן די רעפארטער דאס געווענליך באצייכנען אלס די ציפערן פון די ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש ווייל די אינדעקס צייגט יעדע דעטאל אין יעדע פון אירע סטאקס. נעסדעק. די נעסדעק איז דער אלגעמיינער סטאק עוורעדזש וואו עס זענען געליסטעט רוב דורכשניטליכע פירמעס. דאס ווארט נעסדעק באדייט: די נאציאנאלע אסאסיאציע אוו סעקיוריטיס דילערס אויטאמאטישע אפשאצונג סיסטעם. די ליסטע האט זיך ארגינעל אנגעהויבן מיט 100 פירמעס און פארמאגט היינט איבער 5 און א האלב טויזענט פירמעס. וויבאלד די נעסדעק אינדעקס פארמאגט זייער אסאך פירמעס וועלכע באלאנגן צו די טעכנאלאגיע סעקטאר וועמענס מארק שטראם טוישט זיך זייער שנעל קען די גאנצע אינדעקס אמאל זיין אומאינטערעסאנט, אדער בעסער געזאגט אויסוועפיק, און ווייניג מענטשן וועלן דארט האנדלן.
ראסעל 2000. די ראסעל אינדעקס מעסט די פארשטעלונג פון 2,000 קלענערע פירמעס וועלכע האבן נארוואס אנגעהויבן וואקסן און זענען ארויף אויפ'ן סטאק מארק. די אינדעקס איז אויך מערערע מאל נישט אינטערעסאנט און ווייניג מענטשן וועלן זוכן דארט צו האנדלן ווייל זייער אסאך פון די פירמעס זענען ניי און פארמאגן ווייניגער קאפיטאל ווי די גרויסע פירמעס אויפ'ן דאו אדער S&P
עס זענען פאראן נאך גרויסע עוורעדזשעס ארום די וועלט אבער קיינע פון זיי פארנעמען נישט אזא וויכטיגן ארט אין די וועלט'ס מארק ווי די סטאק מארק אין אמעריקע, די וועלט'ס עקענאמישער הויפט קווארטיר.
ווי געזאגט טוען די עוורעדזשעס צייגן די גענעראלע געזונטהייט פון אלע סטאק פרייזן אינאיינעם וואס גיט די ריכטיגע בליק וואס די עקאנאמיע טוט לויט די סטאק עוורעדזשעס. ווען די עקאנאמיע גייט גוט וועט זיך עס די ערשטע אנזען אויפ'ן סטאק מארק ווען א גרויסע צאל סטאקס וועלן זיך הייבן און מאכן דעם גאנצן אינדעקס העכער מיט א געוויסע צאל פונקטן. אין די סטאק מארק וועלט רופט מען אן די צייטן אלס א בול (ביק) מארק און פארקערט וועט מען עס רופן א בער מארק.
בערזעס און בערזע-מעקלערס.
עס זענען פאראן דריי גרויסע בערזעס אין די פאראייניגטע שטאטן וועלכע זענען: די ניו יארק בערזע, די אמעריקן בערזע, און די נעסדעק.
יעדע פירמע וועלכע וויל גיין אויפ'ן סטאק מארק מוז זיך רעגיסטרירן צו איינע פון די עקסטשעינדזשעס. צום ביישפיל די ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש פארמאגט איבער 3,000 פירמעס אויף איר ליסטע וועלכע פארמאגן צוזאמען נאנט צו 250 ביליאן אקציעס וועלכע זענען ווערט בערך 10 טריליאן דאלאר. ווען איינער וויל קויפן א סטאק פון איינע פון די 3,000 וועט ער מוזן גיין צו די ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש וועלכע איז ווי א געשעפט וואס פארקויפט פראדוקטן.
פארשטייט זיך אז קיינער וויל נישט אראפפארן קיין ניו יארק אדער נעמען א באן קיין וואל סטריט צו קויפן א סטאק, נאר ער רופט אן א בראקער וועלכער איז א מענטש אדער פירמע וועלכער איז אויטאריזירט צו קויפן און פארקויפן סטאקס און ער האט די ערפארונג. עס זענען פאראן צענדליגער בראקער פירמעס אין אלע עקן פון לאנד, אריינגערעכנט די ריזן פירמעס ווי מעריל לינטש, טשארלס שוואב, און מארגן סטענלי. די בראקער פירמע האנדלט פאר מיליאנען מענטשן און פירמעס און מיט זייער ערפארונג ווייסן זיי וויאזוי צו האנדלן און ווען צו האנדלן. דער מענטש צאלט פאר דעם בראקער א קליינע אפצאל צווישן 10$ און 100$ אדער א פראצענט פון די טראנזאקציע, געוואנדן לויט די פירמע.
הייטיגע צייטן האט די אינטערנעט איבערגענומען א גרויסע טייל פון די סטאק מארק האנדל און יעדער אינדיווידועלער מענטש קען אליינס האנדלן אויף סיי וועלכע סטאק דורך די אויטאריזאציע פון א אינטערנעט פירמע וועלכע גיט די סערוויסעס. כמעט אלע גרויסע בראקערס, בענק, און כלערליי אינטערנעט פירמעס גיבן די סערוויס און דער האנדלער קען באטראכטן די ווערט פון זיינע סטאקס 24 שעה א מעת לעת. עס זענען אפילו פאראן אזויגערופענע אף האוער טרעיד פירמעס וועלכע לאזן קויפן און פארקויפן סטאקס אפילו אינמיטן די נאכט ווען די מארק איז פארשפארט.
אויסער די ארגינעלע סטאק מארק זענען פאראן אסאך "אווער די קאונטער" סטאקס וועלכע פארקויפן זיך איבער'ן לאנד. די סארט סטאקס זענען געווענליך אומפארלעסליך ווייל די פירמעס קענען געווענליך נישט דעגרייכן די סטאנדארטן וועלכע עס פארלאנגט זיך צו רעגיסטרירן מיט איינע פון די סטאק עקסטשעינדזשעס.
סטאק אפציעס.
סטאק אפציעס איז א ספעציעלע סטאק האנדל צווישן פירמעס און אירע ארבייטער. זייער אסאך פירמעס, פריוואטע און פובליק, אפערן סטאק אפציעס פאר אירע ארבייטער פאר א געוויסע צאל אקציעסאקציעס אין א געוויסע צייט און געוויסער פרייז. עס זענען פאראן עטליכע סיבות פארוואס די פירמעס ווילן געבן סטאק אפציעס. ערשטנס ווילן זיי מיט דעם באקומען גוטע ארבייטער וועלכע וועלן זיך צוכאפן צו דעם געדאנק, און אינעם צווייטן טריט מאכט דאס דעם ארבייטער שפירן ווי ער איז א טייל פון די ביזנעס וויבאלד ער האט סטאקס פון די פירמע און דאס מאכט אים פלייסיגער ארבעטן. נאך א סיבה וואס ברענגט פירמעס צו אפערן סטאק אפציעס איז צו האלטן ווי מער קעש דורך געבן קאמפענסאציע אלס א שטילער טייל פון די געהאלט.
די פירמעס באשטימען א ביליגערן פרייז פאר די סטאק אפציעס און דער ארבייטער קען נישט דעגרייכן די סטאק פאר א געוויסע צייט וועלכע איז באשטימט געווארן פון פאראויס. דאס גיט די פירמע א געלעגנהייט צו טרעפן ארבייטער מיט גוטע כשרונות וועלכע וועלן אויך וועלן בלייבן אין די פירמע אפילו אויב עס שמעקט זיי עפעס נישט צוליב די האפענונג פאר די ריוח וואס זיי וועלן באקומען פון די סטאק אפציעס.
רוב פירמעס וועלן צעטיילן די סטאק אפציעס צו עטליכע יאר אז דער ארבייטער זאל נאר קענען קויפן די סטאק אפציעס צעטיילט אביסל יעדעס יאר און אזוי וועט ער וועלן בלייבן אין די פירמע פאר נאך א יאר און נאך א יאר. יעדע סטאק אפציע קומט מיט אן עקספירעישן דאטום ביז ווען מען קען עקסערסייזן די אפציעס דורכ'ן איבערטוישן די אפציעס צו עכטע סטאקס און דערמיט פארדינען לויט די סטאקס געוואוקס און די בענעפיט פון דער ביליגער פרייז וואס ער צאלט דערפאר.
אין א פריוואטע פירמע וועט די באורד אוו דירעקטארס פון די פירמע מאכן א שטימע וועלכע זיי האלטן איז אייניג צו די פירמעס אינערליכע ווערט פון די שעיר און לויט דעם וועט מען געבן די סטאק אפציעס פאר די ארבייטער. פארשטייט זיך אז אויך סטאק אפציעס זענען אן איינשטעל. מען קען טאקע פארדינען אסאך געלט מיט די בענעפיט פון א ביליגע פרייז אבער אויב די פירמע גייט באנקראט אדער אויב זי הייבט אן פאלן וועלן די ארבייטער מיט סטאק אפציעס ארויסקומען מיט א דורכפאל.
ווען מען רעדט אדער לייענט פון סטאקס קומט שטענדיג אויפ'ן געדאנק דער טערמין "וואל סטריט" (ענגליש: "Wall Street"). יעדער וואס וואוינט אין ניו יארק איז שוין זיכער דארט געווען און אויב נישט איז כדאי צו כאפן א בליק אויף די עטליכע גאסן וואו די עקאנאמיע פון די וועלט ווערט געהאנדלט און אניליזירט. וואל סטריט געפינט זיך אונעם אונטערשטן טייל פון מאנהעטן (לאוער מאנהעטן) און איז די היים צו די וועלט'ס גרעסטע סטאק עקסטשעינדזש און פינאנציעלע געביידעס.
וואל סטריט איז געגרינדעט געווארן אין 792' נאכדעם וואס א גרופע פון 24 מענער האבן אפגעהאלטן א היסטארישע מיטינג, באקאנט אלס די באטענוואוד אגרימענט, אין וועלכע זיי האבן באשלאסן צו עפענען א אפיציעלע סטאק עקסטשעינדזש געביידע וואו מענטשן וועלן קענען קומען האנדלן מיט סטאקס. זייער פלאן האט זיך גאר שנעל אויסגעארבעט און ביז א יאר דערויף האבן זיי געגרינדעט די ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש וועלכע איז שפעטער קווארטירט געווארן אויף 11 וואל סטריט. וואל סטריט זעלבסט איז באקאנט אין די היסטאריע אלס איינע פון די וויכטיגסטע גאסן אין די אמעריקאנער געשיכטע וועלכע האט געדינט פאר די פעדעראלע רעגירונג ווען ניו יארק איז געווען אמעריקע'ס הויפט שטאט צווישן 785' און 790'. די גאס איז געבויט געווארן מיט שטארקע געביידעס און הויכע ווענט זיך צו באשיצן פון די אינדיאנער און איז שפעטער נאמינירט געווארן וואל סטריט.
די ערשטע סטאק עקסטשעינדזש אין אמעריקע איז אויפגעשטעלט געווארן אין פילאדעלפיע אבער די פינאנציעלע ריזן אין וואל סטריט האבן איבערגענומען די קאנטראל פון אמעריקע'ס פינאנציעלע מארקס און ביז'ן היינטיגן טאג איז וואל סטריט געבליבן די וויכטיגסטע און פארנומענסטע פינאנציעלע ארט אין די וועלט.
וואל סטריט טראגט מיט זיך א גלענצענדע היסטאריע פון צענדליגער זאטע יארן אין אמעריקע וועלכע זענען נאר געקומען א דאנק די אפטימיזם וואס דאס לאנד האט געהאט נאכדעם וואס וואל סטריט האט מצליח געווען נאכאנאנד. אבער וואל סטריט דערמאנט אויך פון עטליכע ביטערע טעג וועלכע האבן געלאזט א שטארקע עפעקט אויף די גאנצע עקאנאמיע אין אמעריקע. די ערשטע ערנסטע וואל סטריט קראך האט פאסירט אין 929' ווען די סטאק פרייזן זענען א לאנגע צייט בעפאר געווען 400 פראצענט העכער ווי זייער עכטע ווערט און עס האט אין א שיינעם טאג געפלאצט. עס איז געווען אקטאבער 23 אינדערפרי ווען די מארק האט זיך געעפענט מיט א פארלוסט פון 31 פראצענט. ביז אינמיטן טאג זענען אלע סטאקס געפאלן מיט איבער 49 פראצענט און עטליכע טעג דערויף איז די גאנצע סטאק מארק צוזאמענגעפאלן און אסאך בראקערס און אינוועסטירער האבן ארויסגעטאנצן פון די פענסטער צו זייער טויט צוליב די דעפרעסיע וועלכע האט דארט געהערשט. די שוידערליכע קראך האט עפעקטירט אמעריקע אין יעדעס ווינקל און דאס לאנד איז אריין אין א אפיציעלע דעפרעסיע תקופה וועלכע האט זיך ערשט געענדיגט אנהויב פון די צווייטע וועלט קריג.
די צווייטע גרויסע קראך וועלכע א גרויסע טייל פון די ליינער וועלן געדענקן איז געווען אין 987' און איז שפעטער באקאנט געווארן אלס דער שווארצער מאנטאג. עס האט פאסירט אום אקטאבער 19 ווען די דאו דזשאונס איז געפאלן א שטוינענדיגע 508 פונקטן וועלכע איז געווען די גרעסטע פאל אין די סטאק מארק'ס היסטאריע. די וואל סטריט קאנטראלירער האבן פרובירט איינרעדן די וועלט אז עס איז געווען א קאמפיוטערייזד פראבלעם אבער עס האט גארנישט געהאלפן און אלע סטאקס האבן געטראסקעט היסטעריש איבערלאזנדיג א פארצווייפעלטע וועלט פון אינוועסטירער.
די לעצטע בער מארק אויף וואל סטריט געדענקן מיר אלע. עס איז געווען ענדע זומער 00' נאך עטליכע יארן פון אומגעהויערע סוקסעס פון די אזויגערופענע דאט קאם פירמעס וועלכע זענען אויפגעשטאנען יעדן אינדערפרי און רייך געמאכט אסאך מענטשן דורך אויפגעבלאזענע ציפערן וועלכע די פירמעס האבן געקאכט אין זייערע ביכער נוסח ענראן און וואורלד קאם... די אויפגעבלאזענע מארק האט געקראכט און מיליאנען מענטשן האבן פארלוירן שווערע געלטער טראץ די פילע ווארענונגן פון עקספערטן וועלכע האבן א גאנצן זומער געווארנט אז די צייט וועט קומען.
זינט יענעם סעפטעמבער איז נאך נישט געווען קיין ערנסטע מוצלח'דיגע טעג אין וואל סטריט אבער די וועלט איז אפטימיסטיש אז די גוטע צייטן וועלן צוריקקומען ספעציעל נאכדעם וואס די מארק האט איבערגעלעבט אמעריקע'ס אויפטרייסלונג אום סעפטעמבער דעם עלפטן.
קאקאשעס איז דער נאָמען פון אן עסנווארג פראדוצירט פון א מין קוקורוזע קערנדלעך, וואס ווערן געהייצט ביז זיי ווערן אויפגעבלאזן און עקספלאדירט.
מען קען הייצן דעם פאפקארן אין א טאפ, אַ מיקראָכוואַלניק אָדער ניצן באזונדערע געצייג פאר קאָקאָשעס. פארן הייצן געט מען צו די קערנדלעך זאַלץ און בוימל אָדער פּוטער.
קאָקאָשעס (אָן בוימל און זאַלץ) האבן אַ הויכן פּראָצענט פון דערנערישן פיבער און האט נישט קיין נאַטריום, פעט און צוקער. אין דער מערב וועלט ווערט רעקאמענדירט נישט צו געבן קאָקאָשעס צו עופעלעך, פֿאַר מורא וועגן דערשטיקונג פון א קערנדל.
ענגליש.
אויף ענגליש הייסט קאקאשעס "popcorn" ("פאפקארן"). דער נאמען איז א פארקירצונג פון די ענגלישע ווערטער" popped corn" וואס איז טייטש צעשפאלטענע קוקורוזע.
קאָקאָשעס איז געווען אַ פאָלקס עסן צווישן די אינדיאנער פון צענטראַל־אַמעריקע, וואָס האבן זיי אויך געניצט אין צירונג. די אייראפעישע קאלאניסטן האבן אויסגעלערנט פון די אינדיאַנער צו מאַכן די קאָקאָשעס. אינעם 19טן-יאָרהונדערט פלעג מען פארקויפן קאָקאָשעס אין די גאסן, פּאַרקן און יארידן. אין 1893, האט מען געשאפן א באוועגלעכע קאקאשע מאשין באשעפער, דורך אַ פירמע פון שיקאַגאָ. אין 1912 האט מען אנגעהויבן פארקויפן קאָקאָשעס אין פֿילם קינאָס און ענדלעך איז געווארן א פאַרבינדונג צווישן קאָקאָשעס און דער קינאָ. ביי דער גרויסער דעפּרעסיע, קאָקאָשעס איז געווען איינער פון די איינציגע פֿאַרבייַסן וואס מען האט זיך ערלויבט צו קויפן, און פון דעמאלסט האט די קאָקאָשעס געשעפט געבליט.
רבי אברהם המלאך זצ"ל (ה'ת"ק - י"ב תשרי ה'תקל"ז) איז געווען א גרויסער פרוש און שטארק דבוק אינעם אייבערשטער ביז אלע האבן אים גערופן "דער מלאך".
רבי אברהם איז געבוירן אין יאר ה'ת"ק צו זיין פאטער הרב דוב בער פון מעזריטש באקאנט אלס דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת קיילע. מ'דערציילט אז דער פאטער האט געהאט אין שטוב א שטאמבוים מגילת יוחסין ביז דוד המלך ע"ה.
רבי אברהם איז נפטר געווארן אין כוואסטוב י"ב תשרי ה'תקל"ז, אין עלטער פון זיבען און דרייסיג יאר.
"צו דער חתונה פון מיין זיידע רבי אברהם המלאך איז געקומען נאר די מוטער פון דער כלה, ווייל דער פאטער פון דער כלה (ר' משולם פייוויש הלוי פון קרעמניץ) האט נישט געוואלט מבטל זיין זיין לערנען. ווען זי איז צוריקגעקומען אהיים האט זי פארציילט איר מאן אלץ וואס האט פאסירט און זי האט אים נארייעט צו פארן דארטן זען זיין מחותן ז"ל און זיין איידעם ז"ל. ער האט אבער נישט מבטל זיין דאס לערנען, האט ער דערפאר געמאכט א שטענדער אזיינס וואס האט געהאנגען ארום זיין האלדז, אויף דעם איז געליגן א משניות וואס ער האט געלערנט דעם גאנצן וועג. אזוי פארנדיג ביז ער איז אנגעקומען צום מגיד, האט ער צוגעגרייט עטלעכע שווערע קושיות אין לערנען. ווען ער איז געקומען צו זיין מחותן צו דעם זיידן רבי ר' בעריש האט אים דער הייליגער זיידע אלע קושיות פארענטפערט איידער ער האט נאך גיפרעגט.
"און זיין איידעם הה"ק דעם מלאך האט ער נאך נישט געקענט זען זיין הייליגע פנים ווייל ער איז געווען פארמאכט אינעם אלקער און ער האט באפוילן זיין משמש זאגן אים צו ווארטן ביז עס וועט קומען די צייט וועט ער אים לאזן קומען פאר אים. פרייטאג צונאכט האט ער געהייסן אים קומען, און ווען ער איז געקומען פאר אים איז ער געפאלן חלשות. פרעגט אים זיין איידעם דער מלאך „וואס איז דער שווער פארחלשט?" האט ער אים געזאגט ווייל ער האט געזען די צוויי מלאכים וואס באגלייטןו א מענטש ווען שבת קודש קומט אריין און ער האט געכאפט א פחד און א שרעק. זאגט אים זיין איידעם דער מלאך: „שווער! דאס זענען אייערע צוויי מלאכים, און אז איר העט נאך גיזען מיינע צוויי מלאכים וואס העט איר גיזאגט?"
כוואסטוב ("פֿאַסטיוו", "פֿאַסטאוו") איז א שטאט אינעם קיעוו אבלאסט (גובערניע) אין צענטראלער אוקראינע. די שטאט באדינט ווי דער אדמיניסטראטיווער צענטער פון דער כוואסטובער ראיאן, אבער די שטאט איז אויך א באזונדערער ראיאן אינעם אבלאסט. די באפעלקערונג איז בערך 50,500 (אום 2004).
פלאצירט אויף א קנופ פון באן ליניעס, כוואסטוב איז א חשובע סטאנציע אויף דער באן רוטע פון צענטראלער אייראפע אין רוסלאנד און אזיע.
Windows Sidebar (ניט אָפֿיציעלער טײַטש: Windows־זײַט־פּאַס) איז אַן אַײַנגעבױטע פראגראם אין Windows אפערירן סיסטעמען זײַט Windows Vista וואס פאראנקערט א זײַטפּאַס אױף דער עקראנארט (Desktop). דאָס פּראָגראַם דערלױבט אָפּערירן און אינסטאַלירן פֿאַרשײדענע װינדאָז־המצאות (װאָס זײַנען באַקאַנט װי גאדזשעטן (Gadgets)) װעלכע זײנען גראדע אױף דער Windows Sidebar אָדער אפגעטײלט פֿון אים.
די Windows Sidebar קען דורכפירן פארשײדענע אױפגאבעס, װי ארױסװײַזן א זײגער אדער דעם פראצעסאר באניץ. די המצאה פראגראם איז באזירט אויף HTML און אנדערע סקריפט קאדן, אזױ קען יעדער בױען אײגענע המצאות. דאָך, Windows Vista קומט מיט מיט עלף אײַנגעבױטע המצאות.
די Windows Sidebar איז איניציִיִרט געװאָרן בערך אינעם יאר 2000 װי אַ טײל פון דער Windows SideShow. אין Windows 7 װעלן מײַקראָסאָפֿט נאָך מער אנטװיקלען די Windows Sidebar, און עס װעט זײן אינטעגרירט מיט דער Internet Explorer און מיט דער Windows Media Center.
דער קאליר אָראַנזש ליגט צווישן רויט און געל אינעם אנזעעוודיק ספעקטער מיט א כוואליעלענג פון בערך 585 – 620 נ"מ.
דער קאָליר נעמט זיין נאמען פון דעם ענגלישן ווארט orange אָראַנזש פארן מאראנץ, נאָך דעם אויסזען פון דעם צייַטיקן פרוכט. פריער פלעג מען רופן דעם קאליר "געל"-"רויט".
בני ברק איז א אידישע פרומע שטאָט אין געגנט גוש דן וואס איז אין תל אביב דיסטריקט פון ישראל, וואס דארטן זײַנען פּלאַצירט פילע חסידישע הויפן און אויך די ליטווישע וועלט בארימטע פאנאוועזשער ישיבה. דעם 27סטן סעפטעמבער 2012 איז בני ברק געווען די צענטע גרעסטע שטאט אין ישראל, מיט א באפעלקערונג פון 176,556.
די שטאט ווערט דערמאנט אין דער הגדה של פסח: מַעֲשֶׂה בְּרַבִּי אֱלִיעֶזֶר וְרַבִּי יְהוֹשֻעַ וְרַבִּי אֶלְעָזָר בֶּן עֲזַרְיָה וְרַבְּי עֲקִיבָא וְרַבִּי טַרְפוֹן שֶהָיוּ מְסֻבִּין בִּבְנֵי בְרַק, וְהָיוּ מְסַפְּרִים בִּיצִיאַת מִצְרַיִם כָּל אוֹתוֹ הַלַּיְלָה עַד שֶׁבָּאוּ תַלְמִידֵיהֶם וְאָמְרוּ לָהֶם: רַבּוֹתֵינוּ, הִגִּיעַ זְמַן קְרִיאַת שְׁמַע שֶׁל שַׁחֲרִית.
בני ברק רעכנט זיך ארעמע שטאט ווייל א סאך איינוואוינערס ארבעטן נישט און לערנען נאר תורה.
שילד ביים אריגינעלן אריינגאנג צו בני ברק, ראג רבי עקיבא גאס און זשאבאטינסקי
שטאטראט.
ביי די מוניציפאלישע וואלן אין 1959 האבן די חרדים באקומען 5 מאנדאטן, מפד"ל 4 מאנדאטן, דער מערך 3 מאנדאטן, חרות 2 מאנדאטן און די ליסטע פון די עדות המזרח איין מאנדאט..
ביי די מוניציפאלישע וואלן אין 1965 האבן די חרדים באקומען 5 מאנדאטן, מפד"ל 3 מאנדאטן, דער מערך 3, גח"ל 2 און די באוועגונג פאר אחוה 2.
ביי די מוניציפאלישע וואלן אין 1969 האבן די חרדים באקומען 6 מאנדאטן אין דער שטאטראט, מפד"ל 4 מאנדאטן, מערך 3 און גח"ל 2 מאנדאטן.. נאך די וואלן האט ישראל גאטליב פון מפד"ל אויפגעשטעלט א קאאליציע מיט מערך און גח"ל, איבערלאזנדיק די תורה בלאק אין אפאזיציע.
ביי די מוניציפאלישע וואלן אין דעצעמבער 1973 האט מפד"ל באקומען 5 מאנדאטן, אגודה און פועלי אגודה וואס זענען געלאפן צוזאמען האבן באקומען 3 מאנדאטן, נאמני תורה ספרדיים 2 מאנדאטן, דער מערך 3 מאנדאטן און ליכוד 2 מאנדאטן.
אזוי ווי ס'איז נישט געווען מער ווי איין ליסטע, האבן די בירגער פון בני ברק נישט געדארפט וויילן.
ביי די מוניציפאלישע וואלן אין 2013 איז חנוך זייבערט געוויילט געווארן בירגערמייסטער.
שטאט׳ס רבנים.
רעליגיעזע באדינונגען אין בני ווערן געפירט דורך דעם שטאטראט (און נישט דורך א ״רעליגיע־ראט״ ווי אין אנדערע שטעט אין ישראל). אויך דעם שטאט׳ס רב ווערט געוויילט דורך דעם שטאטראט.
ווען מען האט באשטימט הרב יעקב לאנדא רב אין 1936 און דערנאך ווי הויפט רב פון בני ברק, האבן א טייל איינוואוינער ווייטער געהאלטן רב יוסף צבי קאליש אלס שטאט׳ס רב ביז זיין פטירה אין 1957, און האבן נישט מקבל געווען זיין נאכפאלגער. הרב קאליש האט ווייטער געפירט איינשרייבן פאר חתונות אלס רב פון דער שטאט.
לויט די דאטן פונעם צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק ריכטיג פאר דעצעמבער 2013, וואוינען אין בני ברק 172,485 באוואוינער. די באפעלקערונג וואקסט מיט א יערלעכער ראטע פון ‎2.2%‏.
אין בני ברק האט געוואוינט הרב אברהם ישעיהו קארעליץ דער "חזון איש" וואס האט געשטעלט חרדישן יידנטום אין ארץ ישראל אויף זיינע פיס אין דער תקופה ווען די מדינה איז אויפגעשטעלט געווארן, און בארימטע ליטווישע רבנים, כולל הרב יעקב ישראל קאניעווסקי (דער סטייפלער), רב אלעזר מנחם מן שך און הרב חיים גריינימאן, ווי אויך דער רב פון זכרון מאיר, הרב שמואל וואזנער
היינט, וואוינען פיל אשכנזישע רבנים אין בני ברק ווי הרב אהרן לייב שטיינמאן, הרב חיים קאניעווסקי און הרב נסים קארעליץ.
אזוי אויך א סך רבי'ס פון חסידים וואוינען, אדער האבן געוואוינט, אין בני ברק, ווי דער גערער, נאדווארנער, לעלאווער, וויזשניצער, אלעקסאנדער, ראדזינער, מאדזשיצער און סטריקאווער רבי'ס.
דעקל פון זיין פרעמיערע אלבאם
אברהם טל איז א ישראלדיקער זינגער. ער איז צום ערשטן מאל באקאנט געווארן אין דער שוטי הנבואה טרופע, דארט איז ער געווען א זינגער צווישן די יארן 2000 ביז איר דערונטערגאנג אינעם יאר 2007. פון זיינע באוווּסטע ניגונים זײַנען "מי" און "קול גלגל".
זיין ערשטע סאליסטקע איז געווען "אדם צובר זיכרונות" וואס ער האט געשאפן פארן פראיעקט עבודה עברית, א פראיעקט צו באנייען אלטע העברעישע ניגונים ביי דער פייערונג פון 60 יאר צו מדינת ישראל. אויך איז דער ניגון איינגראדירט געווארן אויף דער צווייטער ארט ביים העברעישן יערליכן הייסן פאראד פון גלגלץ צום יאר ה'תשס"ח.
הרב אברהם ראוויץ (כ"ו טבת ה'תרצ"ד, 13טן יאנואר 1934, תל-אביב – א' שבט ה'תשס"ט, 26סטן יאנואר 2009, ירושלים) איז געווען א כנסת דעפוטאט פון יהדות התורה אין דער דגל התורה פארטיי. ער איז געווען אן אונטער-מיניסטער און אן אונטער-פארזיצער פונעם כנסת.
הרב ראוויץ איז געבוירן תרצ"ד אין תל אביב פאטער רבי אריה לייב ראוויץ און מוטער הדסה ראוויץ, פאלעסטינע (היינט ישראל) און ער האט געלערנט אין דער חברון ישיבה, וואו ער האט באקומען היתר הוראה. אין די יארן פאר דער מדינה האט ער זיך צוגעשטעלט צו דער לח"י ארגאניזאציע, און שפעטער האט ער געדינט אין צה"ל. צווישן די יארן תש"י - תש"ל איז ער געווען טעטיג אין דער ארגאניזאציע "יד לאחים - פעילים".
אברהם ראוויץ האט געגרינדעט דאס ארזי הבירה פערטל אין ירושלים צוזאַמען מיט יוסף חיים זאדה.
ער האט געדינט אלס כנסת דעפוטאט פונעם 12טן כנסת ביזן 17טן כנסת, וואו ער איז געווען דער פירער פון דער דגל התורה פארטיי. ער איז געווען אן אונטערמיניסטער פאר בויען און באהויזונג, אונטערמיניסטער פון בילדונג, אונטערמיניסטער פאר פֿארזארג, און פארזיצער פון דעם פינאנץ קאמיטעט אין דעם כנסת.
מיט זיין ווייב אביגיל האט ער געוואוינט אין בית וגן, ירושלים.זיי האבן געהאט צוועלף קינדער.
די נאכט פון ר"ח שבט איז ער נפטר געווארן אין דעם הדסה שפיטאל, עין כרם, ירושלים.
בייזש איז א זייער בלאסער געל-קרעם קאליר.
דאס ווארט שטאמט פון א וואלנער שטאף מיטן נאמען "beige" וואס האט נאך זיין נאטירלעכן קאליר. היינט ניצט מען דאס ווארט פאר א ריי פון העלע צופֿארבן וואס זען אויס גאנץ נייטראל, אויך פאר העלע ברוין שאַטירונגען.
אינדעך איז א קאליר צווישן בלא און וויאלעט, מיט א כוואליע לענג פון 420-450 נאנאמעטער אויפן עלעקטראמאגנעטישן ספעקטער.
דאס ווארט נעמט זעך פונעם נאטירלעכן פארב אינדעך.
א פארב איז א סובסטאנץ מיט א קאליר וואס מען ניצט צו געבן דעם קאליר צו א שטאף, אמאליגע צייטן זענען רוב פֿארבן געמאכט געווארן פון פלאנצן, ד.ה. פון די ווארצלען, יאגדעס און האלץ. היינטיגע צייטן טוט מען סינטעטיזירן פארבן. מען ניצט סינטעטישע פארבן, וואס זענען אסאך ביליגער פון נאטורליכע פארבן.
די חכמה פון אלע פארבן און קאלירן הייסט כראמאַטאלאגיע אדער כראמאַטיק.
דער אות L (ארויסגערעדט על) איז דער צוועלפֿטער אות פון דעם לאטיינישן אלפאבעט.
באַטײַטן פונעם אות.
אין רוימישע ציפערן שרייבט מען L פאר 50.
דער אות M (ארויסגערעדט עם) איז דער דרייצנטער אות פון דעם לאטיינישן אלפאבעט.
אין רוימישע ציפערן שרייבט מען M פאר 1000.
אקספֿארד () איז א שטאט אין דרום-מזרח ענגלאנד, 80 ק"מ צפון־מערב פון לאנדאן, און איז די גראפנשאפט-שטאט פון אקספארדשיר. זי האט א באפֿעלקערונג פון 151,000. די טייכן טשערוועל און טעמז פליסן דורך אקספארד, און קומען צוזאם דרום פון דער שטאט צענטער.
אין אקספארד געפינט זיך דער אוניווערסיטעט פון אקספארד, דער עלצטער אוניווערסיטעט אין דער ענגליש רעדענדיג וועלט.
אקספארד איז 39 ק״מ צפון־מערב פון רעדינג און 82 ק״מ צפון־מערב פון לאנדאן, 42 ק״מ צפון־מזרח פון סווינדן, 58 ק״מ מזרח פון טשעלטנהאם און 69 ק״מ מזרח פון גלאסטער, 47 ק״מ דרום־מערב פון מילטן קינס, 61 ק״מ דרום־מזרח פון איוושעם, און 69 ק״מ דרום פון ראגבי.
240px
בראַדפֿארד ("בראַדפֿארד") איז א שטאט אין מערב יארקשיר, ענגלאנד, 8.6 מייל (13.8 ק"מ) מערב פון לידז, און 13 מייל (20.9 ק"מ) צפון-מערב פון ווייקפֿילד. זי האט א באפֿעלקערונג פון 293,717.
א הערב, אין דער אייראפעאישער טראדיציע, איז א דעסן וואס געהערט א געוויסן מענטש (אדער א גרופע מענטשן) וואס זיי ניצן אין פארשידענע אופֿנים. אין היסטאריע, די ריטערס פֿלעג ניצן זיי כדי זיך אונטערשיידן פון די פון די שונאים'ס זעלנערס. א הערב האט א פֿארמעלע באַשרײַבונג וואס מ'רופֿט א בלאַזאן.
אין מאדערנע צײַטן ניצט מען נאכאלץ הערבן פארשידענע אינסטיטוציעס און אויך יחידים (למשל אסאך אוניווערסיטעטן האבן פרינציפן וויאזוי צו ניצן זייער הערב).
אוהל פון די אמשינאווער רביס
דאס אמשינאווער חסידות שטאמט פון ווארקא. דער ערשטער אמשינאווער רבי איז געווען הרב יעקב דוד קאליש, א זון פון דעם אלטן ווארקער רבי און רב פון אמשינאוו אין קאנגרעס פוילן.
דער אלטער ווארקער רבי, רבי יצחק פון ווארקא, איז געווען א תלמיד פון רבי דוד לעלאווער (תק"ו-תקע"ד), א תלמיד פונעם חוזה פון לובלין, וואס איז געווען א תלמיד פונעם רבי'ן אלימלך פון ליזשענסק, וואס איז געווען א תלמיד פונעם מגיד, הרב דוב בער פון מעזריטש, דער הויפט תלמיד פונעם בעל שם טוב, דער מייסד פון חסידות. נאך דער פטירה פון ר' דוד לעלאווער איז רבי יצחק געווארן א חסיד פונעם רבי'ן ר' בונם פון פרשיסחא.
דער ערשטער אמשינאווער רבי איז געווען רבי יעקב דוד קאליש (יד דוד), א זון פון רבי יצחק פון ווארקא. ער איז נפטר געווארן ה'תרל"ח אין מעראן, איטאליע און זיין זון רבי מנחם האט גע'ירש'נט די רביסטעווע.
דער צווייטער זון פון רבי מנחם, רבי שמעון שלום, איז געווארן רבי אין אטוואצק. ווען די ישיבה בחורים פון מיר, קלעצק, ראדין און נאווהארדאק זענען אנטלאפן פון פוילן קיין יאפאן און שאנכיי אין דער צווייטער וועלט מלחמה איז רבי שמעון שלום געווען איינער פון די פירערס וואס האבן געפועלט אדורכצופירן דאס ענין. אונטער די יאפאנער האבן געוואוינט אין שאנכיי 26,000 יידן.
רבי ירחמיאל יהודה מאיר קאליש (1901-1976) פון אמשינאוו, רבי שמעון שלום'ס א זון, איז געבוירן געווארן אין פשיסכע, פוילן. ער האט געלערנט תורה ביי זיין זיידן, רבי מנחם פון אמשינאוו.
יוֹסֵף -איז געווען דער עלטערער זון פון יעקב און רחל. מען רופט אים יוסף הצדיק. אין פסוק שטייט אז זיין מאמע רחל האט אים געגעבן דעם נאמען ווייל זי איז געווען קינדערלאז יארן לאנג און יעצט האט זי געבעטן נאך א זון: "וַתִּקְרָא אֶת שְׁמוֹ יוֹסֵף, לֵאמֹר יֹסֵף ה' לִי בֵּן אַחֵר" (בראשית פרק ל' כ"ד). יוסף איז געווען יעקב'ס בן זקונים. ער איז נפטר געווארן א' תמוז.
יוסף און זיין משפחה.
יוסף האט חתונה מיט אסנת אין מצרים. זיי האבן געהאט צוויי קינדער, מנשה און אפרים.
סטאַמבול (; פֿריער ביזאנץ און דערנאך קושטא אדער קאנסטאנטינאפאל'") איז די גרעסטע שטאט אין טערקיי און די דריטע גרעסטע אין דער וועלט. די שטאט נעמט איין 27 דיסטריקטן פונעם סטאמבול פראווינץ. זי איז געבויט אויף זיבן בערג און געפֿינט זיך אויפן באספארוס דורכגאס און רינגלט ארום דעם נאטירלעכן האוון וואס איז באקאנט אלס דער גאלדענער הארן, אין צפון-מערב פון לאנד. די שטאט ציט זיך סיי אויף דער אייראפעישער זייט (טראקיע) און סיי אויף דער אזיאטישער זייט (אנאטאליע) פונעם באספארוס, און איז די אייציגע מעטראפאליע אין דער וועלט וואס ליגט אין צוויי קאנטינענטן. סטאמבול איז אמאל געווען די הויפטשטאט פון דער רוימישער אימפעריע (330–395), פון דער ביזאנטישער אימפעריע (395–1204 און 1261–1453), פון דער לאטיינישער אימפעריע (1204–1261), און פון דער אטאמאנישער אימפעריע (1453–1922).
סטאמבול איז די קולטור און פינאנץ צענטער פֿון טערקיי. די שטאט איז אויסגעקליבן ווי די בשותפותדיקע אייראפעישער הויפטשטאט פון קולטור פאר 2010.
סטאמבול האט א סך־הכול באפעלקערונג פון עטלעכע 15 מיליאן באוואוינער, און איז איינע פון דער וועלט׳ס מערסט באפעלקערטע שטעט און איז די גרעסטע שטאט אין אייראפע.
די שטאט איז געגרינדעט געווארן בערך אין יאר 660 פאר דער ציווילער רעכענונג מיטן נאמען ביזאנץ ("Βυζάντιον בוזאנטיאן"), און איז געוואקסן אין גרייס און השפעה, ביז זי איז געווארן איינע פון די חשובסטע שטעט אין דער גאנצער היסטאריע.
אומגעפער אויסלענדישע באזוכער זענען אנגעקומען אין סטאמבול אין 2015, פינף יאר נאך ווען ער איז געווארן אנגערופן אן אייראפעאישע הויפטשטאט פון קולטור, איז דערפאר די שטאט דער וועלט׳ס פינפט־פאפולערסטער טוריסטן־ציל. די גרעסטע אטראקציע אין דער שטאט איז איר היסטארישער צענטער, טיילווייז גערעכענט א וועלט ירושה ארט פון אונעסקא, און איר קולטור־ און פארוויילונג־קנופ איבער דער שטאט׳ס נאטירלעכן האוון, דער גאלדענער הארן, אין דעם בעיאגלו דיסטריקט. סטאמבול ווערט גערעכנט א וועלטשאט וואס האט איינע פון דער וועלט׳ס גיכסט־וואקסנדע מעטראפאליטאנישע עקאנאמיעס, אין דער וועלט. זי גאסטירט די הויפטקווארטירן פון פיל טערקישע פירמעס און מעדיע אויסגאנגען און רעכנט מער ווי א פערטל פון טערקיי׳ס ברוטא אינלענדישן פראדוקט. סטאמבול האט אין די לעצטע צוואנציג יאר אנגעבאט פינף מאל פאר דער זומער אלימפיאדע.
סטאמבול ליגט אויף די ברעגן פון דע באספארוס דורכגאס, א פאס פון וואסער וואס צעטיילט אייראפע און אזיע, וואס איז לאנג עטעלכע 30 קילאמעטער. די שטאט איז געבויט פון ביידע זייטן פונעם דורכגאס און צעשפרייט זיך לענגאויס דעם ים פון מארמארא. דריי בריקן פארבונדן דעם אזיאטישן טייל פון דער שטאט מיט דעם אייראפעאישן טייל אריבער דעם באספארוס. די ערשטע ווערט גערופן די " באספארוס בריק " אדער די "ערשטע באספארוס בריק"; די צווייטע בריק, אויך גערופן "פאטי סולטאן מעהמעט בריק" אדער די "צווייטע באספארוס בריק", ליגט פינף ק"מ צפון פון דער ערשטער. די דריטע און די נייסטע בריק איז געווידמעט געווארן אין דעם היינטיקן יארצענדלינג 10 ק״מ צפון פון דער צווייטער בריק.
די מערבדיקע, אייראפעאישע, זייט פון דער שטאט איז געבויט פון די צוויי זייטן פון דעם גאלדענעם הארן, א ים־האלדז וואס דרינגט אריין פונעם באספארוס טיף אין דעם אייראפעאישן שטח. דריי בריקן גייען אריבער דעם גאלדענעם הארן: דער גאלאטא בריק (Galata Köprüsü) נאנט צום ארט ווי ער טרעפט דעם באספארוס, אטאטורק בריק (Atatürk Köprüsü) אומגעפער 750 מעטער ווייטער און האליטש (Haliç Köprüsü) וואס טרעגט דעם אינעוועניגסטן גיך־שאסיי פון דער שטאט (Çevre yolu - D100/O-1). פון דרום גרענעצט די שטאט דעם ים פון מארמארא, און פון צפון דערגרייכן די פארשטעט ביז צום שווארצן ים.
די שטאט געפינט זיך אין אן ערדציטערניש זאנע; און יעדע עטלעכע יאר פאסירט אין דער שטאט אן ערדציטערניש. סטאמבול איז נאנט צום צפון-אנאטאליע שפאלט (KAFK, Kuzey Anadolu Fay Hattı) - א טעטיגער שפאלט וואס איז פאראנטווארטלעך פאר א סך ערדציטערנישן אין די לעצטיקע יארן. די נאנטקיים פון דער שטאט צום ים פון מארמארא פארגרעסערט די געפאר צו דער שטאט, ווייל מיט אן ערדציטערניש קען קומען צונאמי כוואליעס.
סטאמבול׳ס הויפט אויטאסטראדן זענען O-3, O-2, O-1 און O-4. דער O-1 איז דער אינערן רינג-שאסיי און גייט איבער דער (ערשטער) באספארוס בריק. דער O-2 איז דער שטאט׳ס דרויסנדיגן רינג-שאסיי און גייט אריבער דער סולטאן מעהמעט (צווייטער באספארוס) בריק, דערנאך ציט ער זיך מערב קיין עדירנע. דער O-4 ציט זיך ווייטער מזרח קיין אנקארא. אין 2011, האבן די ערשטע און צווייטע בריקן אויף דעם באספארוס געטראגן עטלעכע יעדן טאג. אחוץ די בריקן איבערן באספארוס איז אויך פאראן דער 14.6 ק״מ לאנג אייראזיע טונעל (געענפט דעם 20סטן דעצעמבער 2016) אונטערן באספארוס צו פארן צווישן די אזיע און אייראפע זייטן פון טערקיי.
סטאמבול׳ס לאקאלע פובליקע טראנספארטאציע סיסטעם שליסט איין א נעצווערק פון טראמווייען, באנען, מעטרא, בוסן און פראמען. פארגעלט אריבער אלע טיילן פון דער טראנספארט סיסטעם איז אינטעגריט ניצן דעם סטאמבולקארט, איינגעפירט אין 2009. די ערשטע טראמווייען אין סטאמבול זענען געפירט דורך פערד, אין 1872, דערנאך האט מען געפירט די טראמען מיט עלעקטריע, ביז אין די 1960ער יארן האבן מען אויפגעהערט די טראמווייען. אין די 1990ער יארן האט מען איינגעפירט א נייע טראמוויי סיסטעם וואס טראגט יעדן טאג. אין 1875 האט געעפנט דער ״טונעל״, די צווייט־עלצטע אונטערערדישע באנליניע אין דער וועלט (נאך לאנדאנ׳ס מעטראפאליטאנע אייזנבאן).
טעקסט=דער סטאמבול מעטרא האט פינעף ליניעס אויף דער אייראפעאישער זייט און איין ליניע אויף דער אזיאטישער זייט, און מען האלט אינמיטן בויען נאך דריי ליניעס. די צוויי זייטן פון דעם סטאמבול-מעטרא זענען פארבונדן אונטערן באספארוס דורך דעם מארמאריי טונעל, אנגעהויבן אין 2013 ווי די ערשטע באן פארבינדונג צווישן טראקע און אנאטאליע. ביז דעמאלסט האבן נאר בוסן באזארגט טראנספארטאציע צווישן די צוויי העלפט פון דער שטאט, מיט פאסאזשירן רייזעס יעדן טאג.
İDO (סטאמבול ים־בוסן) אפערירט א קאמבינאציע פון פאסאזשירן פראמען און אויטא-מיט-פאסאזשירן פראמען צווישן פארטן אויף ביידע זייטן פונעם באספארוס, צפונדיק ביזן שווארצן ים. מיט נאך צילן ארום דעם ים פון מאראמארא אפערירט İDO די גרעסטע שטאטישע פראם־אפעראציע אין דער וועלט. דער גרעסטער טייל פון באזוכער קומען אריין אין טערקיי מיט עראפלאנען, אבער אומגעפער א האלבער מיליאן פרעמדע טוריסטן קומען אריין אין דער שטאט יעדע יאר דורכן ים.
סטאמבול האט עטלעכע גרויסע געביידעס, איינע פון זיי די האגיא סאפיא, געבויט פאר א קלויסטער אבער היינט א מוזיי.
א קלאנג איז וואס מען הערט ווען קלאנג כוואליעס גייען אדורך א מעדיום צום אויער.א קלאנג ווערט פראדוצירט פון מעכאנישע ציטערונגען. א קלאנג כוואליע איז א שטערונג וואס פארט אדורך א מעדיום, וואס קען זיין א סאליד, א פליסיקייט אדער א גאז, אבער נישט אדורך א וואקיום.
אין לופט איז די גיך פון קלאנג 331.5 מעטער/סעקונדע. דאס ווערט מער וואס העכער ווערט דער טעמפעראטור פון דער לופט; למשל ביי 20 °C איז די גיך 343 מעטער/סעקונדע.
א מענטש קען הערן א קלאנג צווישן 20 הערץ (Hz) און ‎20,000 Hz‏.
טאקיא איז די הויפטשטאט פון יאפאן. צען פראצענט פון אלע יאפאנעזער וואוינען אין טאקיא. די שטאט האט א באפעלקערונג פון 12,790,000 אין (2007).
טאקיא איז יאפאנ'ס גרעסטע קנופ פאר באן, שאסייען און לופט טראנספארטאציע. פובליקע טראנספארטאציע איז בעיקר א ברייטע נעצווערק פון ריינער און עפֿעקטיווע באנען און אונטערגרונטן; אויך זענען דא אויטאבוסן און טראמווייען.
טאקיא אינטערנאציאנאלער פליפארט האט מערסטנס אינלענדישע פליען. אויסנווייניג פון טאקיא איז דא, נאריטא אינטערנאציאנאלער פליפארט, איז דער הויפט טויער פאר אינטערנאציאנאלע פֿארערס.
מאפע פון טאקיא אונטערגרונט סיסטעם
דער גראַם (פון גריכיש/לאטיין "gramme"; בקיצור ג׳), סימבאל g, איז אן איינס פון מאסע.
אריגינעל איז דער גראם באשטימט "דער אבסאלוט געוויכט פון א פארנעם פון ריין וואסער גלייך צו קוב פון א הונדערטל טייל פון א מעטער, ביי דער טעמפעראטור פון צעגייעדיגן אײַז" (שפעטער געענדערט צו 4 °C), היינט איז א גראם באשטימט צו זיין איין טויזנטל פון דער באזע איינס פון דער אינטערנאציאנאלער סיסטעם, דער קילאגראם, אדער 1×10-3 ק"ג.
הרב שמואל (שמעלקע) האלפערט (געב' 5טן פעברואר 1939), כנסת דעפוטאט פון דער יהדות התורה ליסטע.
שמואל האלפערט איז געבוירן אין דער שטאט קלויזענבורג, רומעניע. זיין פאטער, לייבוש בער, איז געווען דער שטאטישער רב פון וואסלוי אין מאלדאווער פראווינץ. ער איז א וויזשניצער חסיד און האט געלערנט אין דער וויזשניצער ישיבה, וואו ער האט באקומע היתר הוראה. ער איז א מחנך.
ער האט א ווייב און זעקס קינדער, און ער וואוינט אין בני ברק.
דזשאָען סטעפֿאַני זשערמענאַטאָ (געב' דעם 20סטן מערץ 1986) מער באַקאַנט מיט איר בינע נאמען לײדי גאַגאַ (מרת גאגא) איז אן אמעריקאנער זינגערין און לידער שרייבערין, בעיקר פון דעם עלעקטרא זשאנער. אין אויגוסט 2008 האט זי פובליצירט איר ערשטן אלבאם "The Fame" מיט די סינגלען "Just Dance" און "Poker Face" װאָס איז געװען װי די העכסטע ליד אין איבער 15 לענדער. אין 2009 די סינגל "Love Game" און "Paparazzi". פֿעברואַר 2010 האָט זי פּובליצירט איר סינגל "Telephone" װעלכע האָט דערגרײכט די העכסטע שטאָפּלען אין דער גאָרער װעלט. אין פעברואר 2011 האט זי פובליצירט איר סינגל "Born This Way". אין מאי 2011 האט זי פובליקירט זירע אלבאם "Born This Way", און ס'האט זיך פארקויפט איבער א מיליאן קאפיס אינעם פאראייניגטע שטאטן, אינעם אלבאם איז אריינגערעכנט טעמעס פון סעקסואליטעט און רעליגיע.
זי האָט געלערנט אַלס מײדל אין אַ קאטוילישע שולע, נאָר פֿון מײדלאַך.
די פלשתים זענען געווען א פֿאלק אין די תנ"ך צייטן וואס האבן געוואוינט אין דרום ארץ ישראל ביים בארטן פונעם מיטלענדישן ים.
אין ספר בראשית שטייט אז דער מלך פון די פלשתים איז געווען אבימלך און זיין שעף פון גענעראל שטאב האט געהייסן פֿיכול.
די פינף עיקר שטעט פון די פלשתים זענען געווען: עזה, אשקלון, אשדוד, עקרון און גת. (ספר שופטים)
פרעמישלאן, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער פרעמישלאנער דינאסטיע וואס ציעט זיך פון רבי רבי מאיר (הגדול) פון פרעמישלאן, א תלמיד פונעם בעל שם טוב.
דער פרעמישלאנער בוים.
רבי מאיר (הגדול) פון פרעמישלאן זצ"ל (ה'תס"ג - כ"ב מנחם אב ה'תקמ"א), רבי פון פרעמישלאן.
רבי איציקל פון קאלוש.
רבי יצחק לייפער (ה'תק"ל - ו' שבט ה'ת"ר), רבי אין קאלוש.
רבי יחיאל מיכל פון קאמארנא.
רבי יחיאל מיכל (- ט' ניסן ה'תקצ"ג) פון קאמארנא.
רבי מאיר'ל פרעמישלאנער.
רבי מאיר פון פרעמישלאן (- כ"ט אייר ה'תר"י).
ברעזאן.
רבי דוב בער, פון ברעזאן.
מיקאליאוו.
רבי שלמה רעדליך פון מיקאליאוו (נפטר כ"ב מרחשון תרי"א), איידעם פון רבי ארון אריה לייב פון פרעמישלאן.
אקוואמארין איז א קאליר וואס איז א צופארב פון ציאן.
דער נאמען איז פון דעם מינעראל אקוואמארין. אקוואמארין איז אן איידלשטיין וואס מען טרעפט בעיקר אין גראניט שטיינער.
פרעמישלאן (,) איז א שטעטל אין לוויווער אבלאסט (פראווינץ) אין אוקראינע. זיין באפעלקערונג איז 7,565 (2001).
אין 1900 האבן געוואוינט אין פרעמישלאן 2,934 יידן.
דער בית מדרש פון בעלזא אין ירושלים
בעלזא איז א חסידות געגרינדעט דורך הרב שלום רוקח אין דער שטאט בעלזא אין מזרח גאליציע, אמאל פוילן, היינט אוקראינע. דער הויף ציילט צענדליגער בתי מדרש און חינוך אין אסאך יידישע קהילות אויף דער וועלט.
הרב שלום.
הרב שלום, וואס ווערט גערופן "דער ערשטער בעלזער רב" איז געווען באקאנט אלס וועלט'ס בארימטער בעל מופת צו וועמען צענדליגער טויזנטער אידן און נישט אידן האבן געשטראמט אויף ישועות און רפואות. צו ווערן אויסגעהאלפן און אויסגעהיילט. ביי א סאך תלמידים פון דעם חוזה פון לובלין, רבי יעקב יצחק הורוויץ, איז ער געווען אנגענומען אלס דער ממשיך דרכו. ער האט אויפגעבויעט אין זיינער צייט די שענסטע שול אין גאליציע. ער איז נפטר געווארן כ"ז אלול ה'תרט"ו, און ליגט אין שטאט בעלזא.
הרב יהושע.
הרב יהושע, "דער מיטעלער בעלזער רב", נאך אים האט איבער גענומען דאס רבנות פון דעם שטעטל בעלזא זיין יונגסטער זון הרב יהושע רוקח, באקאנט אלס דער גרויסער לוחם קעגן דער רעפארם באוועגונג און משכילים. ער האט געגרינדעט אן ארטאדאקסישע באוועגונג אין גאליציע באקאנט אלס 'מחזיקי הדת'. אויך האט ער געגרינדעט דעם ערשטן ארטאדאקסישן צייטשריפט אונטערן נאמען 'קול מחזיקי הדת'. ער איז נפטר געווארן כ"ג שבט תרנ"ד אין וויען, עסטרייך נאך א געפאהרפולער אפאראציע וואס ער איז אריבער, און ליגט אין בעלזא.
הרב ישכר דוב.
נאך הרב יהושע איז דאס רבנות פון בעלזא אריבער צו זיין צווייטן זון הרב ישכר דוב רוקח, אנגערופן "דער פריערדיגער בעלזער רב". באקאנט אלס חכם הרזים און א געוואלדיגער קלוגער מענטש. אויך זיין גאונות און גדלות בתורה האט באקומען א נאמען און צעשפרייט געווארן איבער גאנץ אייראפע ווי אויך ארץ ישראל און אמעריקע. ביי דער ערשטער וועלט'ס קריג האט ער אויסגעוואנדערט אויף אונגארן ווי ער האט זיך אויפגעהאלטן און מונקאטש און אין ראצפערט. זייענדיג און מונקאטש האט אויסגעבראכן די באקאנטע מחלוקה צווישן מונקאטש און בעלזא, הויפטזעכטליך צוליב דער קפידא פון דעם ארטיגן שטאט'ס רב רבי חיים אלעזר שפירא באקאנט אלס מחבר פון ספר ׳מנחת אלעזר׳. ער איז נפטר געווארן כ"ב מרחשוון תרפ"ז, און ליגט אין בעלזא.
הרב אהרן.
נאך הרב ישכר דוב איז געקרוינט געווארן זיין עלטסטער זון רבי אהרן רוקח אלס רב פון דער שטאט בעלזא. באקאנט אלס זעלטענער פרוש און קדוש וטהור, עס איז געפאלען א שרעקליכע פחד דקדושה אויף יעדער וואס האט נאר געקוקט אויף זיין הייליגער געזיכט, אלע צדיקים פון זיין דור האבן זיך מכניע געווען פאר אים, ער איז אנגענומען אלס דער ריכטיגער 'צדיק הדור' פון זיינער צייט ביי אלע חסידישע און אפילו טייל ליטווישע קרייזן אן אויסנאם.
נאך דער חורבן אייראפע האט רבי אהרן רוקח זצ"ל, וועלכער איז געווען באקאנט אלס א מלאך אלוקים מיט זיין הייליגער פירונג, צוריק אויפגעבויט די קהילה אין ארץ-ישראל און אין חוץ-לארץ. ער איז נפטר געווארן פלוצלינג מוצאי שבת עקב כ"א אב תשי"ז אין ירושלים עיר הקודש, זיין פטירה האט אויפגעשוידערט דעם גאנצן ארטדאקסישן יודענטום איבער דער גארער וועלט. ער ליגט אין הר המנוחות אין גבעת שאול, ירושלים.
הרב ישכר דוב (היינטיקער רבי).
ניין יאר נאך זיין פטירה האט מען אויפגענומען זיין פלומעניק הרב ישכר דוב רוקח, די הכתרה איז פארגעקומען נאך דעם וואס ער האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון דעם וויזשניצער רבי'ן משה יהושע האגער אין אדר ה'תשכ"ו, נאך איידער ער איז געווארן אכצן יאר אלט.
אונטער זיין הנהגה האט דאס חסידות געבליעט. די הויפטקווארטיר געפינט זיך אין קרית בעלזא, ירושלים, וואו מ'האט געבויעט דעם בעלזער בית מדרש אין א ריזיגער געביידע, אויפן סטיל פונעם בית מדרש אין דער שטאט בעלז. לעבן דעם בית מדרש געפינט זיך דעם רבי'נס הויז, און אין דער ארומיגן געגנט וואוינען בערך טויזנט בעלזער חסידים.
דער רבי לייגט אריין א ספעציעלע ארבעט אין חינוך, וואו ער מאכט חידושים אין נייע איינפירונגען, ווי צום ביישפיל דעם באניץ פון פסיכאלאגן און סאציאלע באדינונגען אין זיינע מוסדות, און אויך אין קירוב רחוקים. ער האט אויפגעשטעלט די ארגאניזאציעס "תורה ואמונה" "צהר" אין "הידברות", וועלכע זענען באקאנט און דעם עולם התשובה אין ארץ ישראל. אויך האט דער רבי סטימולירט ר' מיילעך פירער אויפצושטעלן די עזרה למרפא ארגאניזאציע.
אין ארץ ישראל האט בעלזא שטיבלעך אין בני ברק, אשדוד, בית שמש, תל אביב, קרית גת, נוף הגליל און חיפה; אין חו"ל אין בארא פארק, מאנסי, וויליאמסבורג, מאנטרעאל, אנטווערפן, לאנדאן, מאנטשעסטער, ציריך, ווין,
מעלבארן און סאא פאולא.
א קליינט צאל פון די חסידים האבן זיך נישט געוואלט אונטערווארפן אונטערן נייעם רבי'ן און האלטן זיך נאך בעלזער חסידים פון רבי אהרן רוקח זצ"ל. זיי האבן אנגענומען אלס רבי יהושע רוקח, אדמו"ר פון מאכניווקא.
בעלזער ישיבות.
אין יאר תשס"ו האט מען אויפגעשטעלט א ישיבה פאר עלטערע בחורים וואס האבן שוין געלערנט דריי יאר אין ישיבה גדולה. די ישיבה איז געווען אין ירושלים אין דעם בנין פון קאלעוו אין שיכון חב"ד, ווי אויך אין הר חוצבים, און געפינט זיך היינט אין גבעת שאול, ירושלים, אינעווייניג פון דער באקאנטער דיסקין געביידע
אין אלול פון יאר תשע"ג האט מען אויפגעשטעלט די ישיבה קדושת אהרן וואס געפינט זוך אינעם גרויסן בעלזער בית המדרש אין ירושלים.
בעלז האט ישיבה קטנות אין ירושלים, בית חלקיה, טעלז סטאן, קוממיות, בני ברק, אשדוד, בית שמש, לאנדאן, מאנטשעסטער, אנטווערפן, מאנטרעאל, בארא פארק און מאנסי.
אַמבאַסאַדאר איז דער העכסטער ראנג פון א דיפלאמאט וואס דינט זיין לאנד אין א פֿרעמד לאנד. ער האט אן אמבאסאדע, ד.ה. א געביידע וואס יענע לאנד אנערקענט אלס טעריטאריע פון דעם אמבאסאדאר'ס לאנד. געוויינלעך געפֿינט זיך די אמבאסאדע אין דער הויפטשטאט.
די טיטלען פון דיפלאמאטן זענען געווארן אוועקגעשטעלט ביים קאנגרעס פון ווין אין 1815.
a> צו א גוי, ערב פסח תשע"א
הרב רבי ישכר דוב רוקח (געב. ח' שבט ה'תש"ח) איז דער היינטיגער און פינפטער רבי פון די בעלזער חסידים.
רבי ישכר דוב איז געבוירן צו זיין פאטער הרב מרדכי רוקח דער בילגורייער רב, וועלכער איז געווען א זון פון רבי ישכר דוב רוקח, דער דריטער בעלזער רב, און איז געווען א ברודער מיט ר' אהרן רוקח, דער פערטער בעלזער רב, און צו זיין מוטער מרים, א טאכטער פון ר' הערשל גליק פון סאטמאר, רומעניע. דער בילגורייער רב איז נפטר געווארן פלוצלונג ווען זיין זון ישכר דוב איז געווען איין יאר אלט, און ער איז געהאדעוועט געווארן און אויפגעוואקסן אין הויז פון זיין פעטער, דעם בעלזער רב.
אום ט"ו אדר תשכ"ה האט רבי ישכר דוב געהייראט מרת שרה, די טאכטער פון רבי משה יהושע האגער, וואס איז שפעטער געווארן וויזשניצער רבי. די חתונה איז באשריבן און פארגעשטעלט געווארן דורך די מאסן מעדיע אלס די גרעסטע זייט נאך דעם שרעקליכן חורבן אייראפע.
לויט די אפשאצונג פון די איזראעלישע פאליציי, האבן אומגעפער צוואנציג טויזנט מענטשן אנטייל גענומען אין דער חופה. אין דעם ערשטן אנדערהאלב יאר נאך זיין חתונה האט די פארפאלק געוואוינט אין קרית וויזשניץ און שפעטער האט זיך אומגעקערט אין ירושלים.
י"ב תמוז ה'תשכ"ו ווען ער איז געווען אכצן יאר אלט, האט מען איהם באקרוינט רבי.
אין תשל"ו איז געבוירן זייער איינציגע קינד, הרב אהרן מרדכי. ט"ז אב ה'תשנ"ג האט ער געהייראט זיין ווייב מרת שרה לאה, טאכטער פון רבי שמעון לעמבערגער, מאקאווער רב פון קרית אתא.
ר' אהרן מרדכי האט דרייצן קינדער. דער עלטסטער איז הרב שלום רוקח, וועלכע האט חתונה געהאט י"ב סיון תשע"ג מיט די טאכטער פון הרב יחיאל מאיר פאנעט, מרבני בעלזא.
הנהגה.
ווען רבי אהרן רוקח, דער פערטער בעלזער רב, איז נפטר געווארן אין תשי"ז האט ער נישט איבערגעלאזט קיין זון. די מערסטע בעלזער חסידים האבן געווארט אויף דעם יונגן ישכר דוב ביז ער וועט קענען איבערנעמען די הנהגה. רבי ישכר דוב איז אויפגענומען געווארן אלס בעלזער רב אין יאר ה'תשכ"ו.
באקאנט מיט זיין מוראדיגער כח הנהגה, מיט צוזאמהאלטן אזא גרויסע חסידות, און מיט נייע איינפירונגען לחיזוק הדת. און האט איינגעפירט פארשידענע קליינע ענדערוגען אינעם נוסח התפלה, נייע געדאנקען אין חינוך הבנים והבנות.
מחלוקת.
בשנת תשמ"א, אין דער צייט וואס בעלזער חסידות אין שפיץ פון דעם יונגן בעלזער רב האט זיך שוין געהאט צושפרייט און אויסגעברייטערט, האט אויסגעבראכן א גרויסע מלחמה קעגן איר, וואס אין שפיץ פון דער מערכה זענען געשטאנען די סאטמארער פארטיי מיט דער עדה החרדית פון ירושלים עיה"ק.
דער בעלזער רב האט נישט געהאלטן ביים מיטגייען מיט זיי, וואס דאס האט צוגעברענגט צו אסאך רייבערייען מיט די צוויי אויבנדערמאנטע קהילות, וואס אין יאר תשמ"א האט דאס אויסגעבראכן אין א שווערער מערכה, וואס אין דעם האבן די ערשטע געוואלט אונטער ברענגען די בעלזער קהילה.
זיין אויפטון.
רבי ישכר דוב איז טעטיג אין עטלעכע פראנטן.
[http://video.google.com/videoplay?docid=5054404959140927221&q=rebbe דער רב ביי חנוכה ליכט]
ישכר דוב
פּירסינג איז א קאסמעטישע פראצעדור פון ארײַנבױערן א לאָך אין דעם קערפער כדי צו זיך דארט באַצירן. דאס איז א גאר אלטער שטייגער נאך פון די צייטן פון דער תורה. די פלעצער װעלכע מען מאַכט געװײנטלעך פּירסינג זײַנען: דער אױער־לעפּל, דער פופיק, דער ברעם, דער אפל, די צונג, די נאָז, די ליפ און די געשלעכטלעכע גלידער.
פירסינג איז ניט אסור על פי התורה אבער פון דעסטװעגן מאַכט מען דאָס ניט אַלס "לא תחבול". אבער ס'איז אן אלטער מנהג ביי פרויען די מאכן לעכער אין די אויערן־לעפל כדי צו הענגען אויער־רינגלעך.
דאס ווארט "אלפאבעט" שטאמט פון אוראלט גריכיש "Αλφάβητος" אַלפֿאַבעטאס, פון "אלפא" און "בעטא," די ערשטע צוויי אותיות אינעם גריכישן אלפאבעט. היינטצוטאג זענען דא צענדליגע אלפאבעטן. רוב פון זיי האבן אותיות געמאכט פון שטראכן אבער טייל ניצן נישט קיין שטראכן (למשל ברייל, מיט געהויבענע פינטעלעך).
אנדערע אלפאבעטן זענען דער לאטיינישער אלפאבעט, ברייט גענוצט היינט, דער קירילישער אלפאבעטן, גענוצט פאר רוסיש און אוקראיניש, דער אראבישער אלפאבעט און האנגול, גענוצט פאר קארעיש.
אוגאנדע איז אַ לאנדגעשלאסן לאַנד אין מיזרח אַפֿריקע. איר הויפטשטאט איז קאמפאלא. זי גרענעצט קעניע צו מזרח, סודאן צו צפון, די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא צו מערב, רוואנדע צו דרום־מערב און טאנזאניע צו דרום.
אוגאנדע איז א לאנד רייך אין נאטירלעכע רעסורסן (בעיקר גאלד, קופער, קאבאלט, צין און טונגסטן).
מומביי (מאראטיש: मुंबई, פריער באמביי, איז די הויפטשטאט פון דעם אינדיאנער שטאַט פון מאהאראשטרא. מיט א באפעלקערונג פון 13,662,885, זי איז די צווייטע מערסטע באפעלקערטע שטאט אין דער וועלט. צוזאמען מיט די שכנותדיגע פֿארשטעט נאווי מומביי און טהאנע, איז דאס, מיט 19 מיליאן, דער וועלט'ס פינפטער מערסטער באפעלקערטער מעטראפאליטאנער שטח. מומביי איז א נאטירלעכער טיפֿער האוון אויפן מערב בארטן פון אינדיע. איר פארט באהאנדלט מער ווי העלפט פון אינדיע'ס ים-פֿראכט.
דער הויפט פינאנציעלע האנדל ווערט אנגעפירט דא אין דער באמביי בערזע.
די שטאט איז זער גרויס, אריינפֿארן ארבעטן אין דער שטאט קען דויערן א שעה און נאך.
די גרופע אינזלען וואס האבן אנטוויקלט צו דער שטאט מומביי געפינען זיך אויפן מערב בארטן פון אינדיע. ווען די בריטישע סוחרים זענען געקומען אינעם 17טן יארהונדערט האבן זיי אנגעהויבן שאפן פון דעם האוון א שטאט. זייט דעמאלסט האט די שטאט געוואקסן דורן א רייע פון ארבעט צוריקנעמען יבשה פונעם ים, און היינט איז די שטאט טאקע איין באדן.
אין 1997 האט דער פארלאמענט געענדערט דעם נאמען פון דער שטאט אויף מומביי.
טעראר אטאקעס.
לעצטנס איז מומביי געווארן דער ציל פון עטלעכע טעראר אטאקעס, טייל פון זיי גאר גרויס. אין 1993 זענען מער ווי 250 מענטשן געהרגעט געווארן אין א סעריע פון אויפרייסונגען פון אויטא באמבעס אין דער שטאט, וואס איסלאמישע טעראריסטן האבן אנגעפירט. אין 2003 זענען מער ווי 200 מענטשן געהרגעט געווארן אין אויפרייסונגען אין דער מומביי אונטערגרונט באן.
אום דער 26טן נאוועמבער 2008 האט אנגעהויבן אין דער שטאט א קאארדינירטע טעראר אטאקע וואס האט אויסגעהרגעט און פארוואונדער הונדטערטע בירגערס, אינדיאנער און מערבדיקערס. טעראריסטן באוואפן מיט ביקסן האבן געהערשט אויף עטלעכע ערטער, געהרגעט בירגערס און גענומען ערבניקעס. די אטאקע איז געווען גלײַכצײַטיק אין פארשידענע ערטער, פון זיי: טשהאראפאטי שיוואזשי סטאנציע, טאזש מאהאל האטעל, אבערוי טריידענט האטעל און דעם מומביי חב"ד הויז. אין די אטאקעס האבן זיי געהרגעאט מער ווי 195 מענטשן און פארוואונדעט מער ווי 300. דעם רב פונעם חב"ד הויז, הרב גבריאל האלצבערג און נאך פינף יידן האט מען געמערדעט קאלטבלוטיק.
די ערטער וואס מען האט אטאקירט
אום דעם 26טן נאוועמבער 2008 האט אנגעהויבן אין דער שטאט מומביי א קאארדינירטע טעראר אטאקע פון א גרויסער גרופע פון פאקיסטאנער טעראריסטן וואס האט אינפֿילטרירט פונעם ים און האט אויסגעהרגעט און פארוואונדעט הונדטערטע בירגערס, אינדיאנער און מערבדיקערס. טעראריסטן באוואפן מיט ביקסן האבן געהערשט אויף עטלעכע ערטער, געהרגעט בירגערס און גענומען ערבניקעס. די אטאקע איז געווען גלײַכצײַטיק אין פארשידענע ערטער, פון זיי: טשהאראפאטי שיוואזשי סטאנציע, טאזש מאהאל האטעל, אבערוי טריידענט האטעל און דעם מומביי חב"ד הויז. אין די אטאקעס האבן זיי געהרגעאט מער ווי 195 מענטשן און פארוואונדעט מער ווי 300.
די טעראריסטן זענען אנגעקומען אין מומביי ארום ניין אזייגער אין דער אוונט. זיי זענען אריין אין א באן סטאנציע וואו זיי האבן געשאסן אויף מענטשן וואס זענען ארויסגעקומען פון די באנען און געווארפֿן גראנאטן. די האטעלן זענען איינגענומען געווארן דורך טעראריסטן וואס האבן געשאסן ווילדערהייט און געווארפן גראנאטן. א טייל פונעם האטעל איז ארויף אין די פֿלאמען. צו די זעלבע צייט האבן צוויי פון די טעראריסטן אויסגעזיכט דאס חב"ד הויז און געפֿאנגען די יידן וואס האבן זיך געפונען דארטן.
דערווײַל האט די אינדישע ארמיי זיך געגרייט צו באפאלן די איינגענומענע געביידעס. פרייטאג נאכן זמן פון ליכט בענטשן האבן די אינדישע קאמאנדאס מצליח געווען איבערצונעמען די געביידע. ווען זיי זענען אריין האבן זיי געטראפֿן אז די מערדער האבן קאלטבלוטיק געשאסן אלע יידן.
חב"ד הויז.
דאס חב"ד הויז אין מומביי געפינט זיך אין "נארימאן הויז" און איז געווען געפירט ביז דער אטאקע פון הרב גבריאל האלצבערג און זיין ווייב רבקה האלצבערג. די טעראריסטן האבן אויסגעקליבן חב"ד הויז אלס א ציל, ווייל דאס איז א צוזאמענקומף פונקט פאר יידן. מיטוואך דעם 26טן נאוועמבער איז אנגעקומען די בשורה אז טעראריסטן זענען אריין אינעם הויז, און אז הרב האלצבערג מיט זיין ווייב, הרב לייבוש טייטלבוים (זון פונעם וואלאווער רב אין ניו יארק) און בן-ציון קראמאן פון קרית באבאוו אין בת ים געפינען זיך דארטן. טייטלבוים און קראמאן זענען געווען אין אינדיע אלס משגיחים פון כשרות וואס געבן אן אויפֿזיכט פון א כשר'ער פראדוקציע אונטער דעם וואלאווער הכשר.
מאנטאג איז פארגעקומען א הספד פאר די האלצבערגס אין דער כנסת אליהו שול אין מומביי.
הרב אריה לייבוש טייטלבוים (ה'תשל"א - כ"ט מרחשון ה'תשס"ט) איז געווען א משגיח אויף כשרות. ער איז געהרגעט געווארן על קידוש ד' אין א טעראר אטאקע אין מומביי.
לייבוש איז געבוירן אין תשל"א צו זיין פאטער הרב נחום אפרים טייטלבוים, דער וואלאווער רב (א זון פונעם נירבאטער רב און א נעפֿע פונעם ברך משה פון סאטמאר).
אלס בחור האט ער געלערנט אין דער "בנין דוד" ישיבה אין וויליאמסבורג. ער איז געווען באקאנט אין ישיבה פאר זיינע ברייטע ידיעות. שפעטער האט ער געלערנט אין דער סאטמארער ישיבה "תורת משה" אין מאנטרעאל.
ער האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון דעם תולדות אברהם יצחק רבי'ן.
אין די לעצטע יארן האט ער אנגעהויבן ארבעטן פאר זיין פאטער'ס כשרות ארגאניזאציע, און צוליב דעם פלעג ער אסאך ארומפארן צו עסנווארג פאבריקן איבער דער וועלט.
אויף זיין לעצטן טאג איז ער ארויס פון זיין האטעל גיין אין בית חב"ד וואו ער האט געוואלט דאווענען מנחה און מעריב. פון דארט האט ער געדארפט ארויספארן אויפן פליפעלד מיט זיין חבר דער משגיח ר' בנצין קראמאן, וואס האט געארבעט מיט אים אין כשרות. זיין קערפער איז געטראפן געווארן איבערגעבויגן אויף דער גמרא וואס איז געווען אנגעזאפט מיט זיין בלוט אינעם אוצר הספרים פון חב"ד הויז. ער איז געזעסן דארט און געלערנט תורה ווען די מערדער זענען אריינגעקומען און האבן אים דערמארדעט. מען שאצט אפ אז דאס האט פאסירט מיטוואך אוונט שפעט צווישן ניינע און צענע.
טראנספארט פאר לאנדאן (TfL) איז דער לאקאלע רעגירונג קערפער פאראנטווארטליך פאר רוב אספעקטן פון דער טראנספארט סיסטעם אין גרויסלאנדאן אין ענגלאנד. זיין ראלע איז דורכצופֿירן די טראנספארט סטראטעגיע און צו פארוואלטן מיט טראנספארט דינסטן איבער לאנדאן.
פארוואלטונג.
TfL ווערט קאנטראלירט דורך א דירעקטאריום מיט מיטגלידער באשטימט דורכן בירגערמייסטער פון לאנדאן, היינט באריס זשאנסאן, וואס איז דער פארזיצער פונעם דירעקטארשאפט. דער קאמיסיאנער פון טראנספארט פאר לאנדאן (פיטער הענדי זיין דעם 17טן יאנואר 2006) רעפארטירט צום דירעקטאריום און א פארוואלטונג גרופע מיט פונקציאנעלע פאראנטווארטליכקייטן.
פריערע היסטאריע.
אין דער צייט צווישן 14טן און 15טן יארהונדערט האט זיך רוסלאנד אנגעהויבן גרינדן ארום די שטאט מאסקווע און האט זיך זייער שנעל אויסגעברייטערט צו מזרח און צפון ביזן אטלאנטישן אקעאן. אין 18טן יארהונדערט האט רוסלאנד שוין פארמאגט די טעריטאריע וואס זי פארמאגט היינט און אויך א טייל פון ריזיגע טייכן און וואסערן אויסערן לאנד אויף וועלכע זי האט געהאט די פולע קאנטראל. איר שנעלע וואוקס האט אסאך אויסגעמאכט צו האנדל און גוטע עקענאמישע דעוועלאפמענטס. אין אירע בעסטע יארן, וועלכע איז געווען הארט פאר די ערשטע וועלט קריג, איז רוסלאנד פאררעכנט געווארן פון די שטערקסטע אימפעריעס, פארמאגנדיג ארום 20 מיליאן קוואדראט קילאמעטער וועלכע באטרעפט נאנט צו א זעקסטל פון דער וועלט'ס סך הכל ערד.
דאס הארץ פון רוסלאנד איז פון אנפאנג אן געווען מאסקווע אבער די גרעסטע טייל פון דער באפעלקערונג האט אין אנפאנג געוואוינט אין און ארום סיביר. רוסלאנד'ס שכנים האבן געהאט א שוואכע נאנטשאפט מיט דער גרויסער אימפעריע ווייל זיי זענען אממערסטענס באשטאנען פון שטארק גלויביגע פראטעסטאנטן אדער מוסלמענער וועלכע האבן זיך געשפירט ווי מורישקעס קעגן די רוסן וועלכע האבן פאטראלירט די גרעניצן מיט גרויס שטאלצקייט. די רוסישע אימפעריע האט אריינגענומען אוקריינע, בעלארוס, פינלאנד, און די באלטישע פראווינצן (היינט לעטלאנד און עסטלאנד) און נאך אסאך אזיאנער לענדער. ווען די יו.עס.עס.אר. איז געגרינדעט געווארן איז די רוסישע אימפעריע געווארן אויס און אלע געוועזענע לענדער אין די אימפעריע זענען געווארן זעלבשטענדיג. ווען די פסס״ר איז צוזאמענגעפאלן אין 1991 איז די רוסלענדישע פעדעראציע געווארן די פרינציפאלער נאכפאלגער שטאַט.
רוסלאנד'ס באפעלעקערונג איז קיינמאל נישט געווען קיין גרויסע קעגן איר גרויסקייט אין טעריטאריע. אזוי שפעט ווי אין די אנפאנג יארן אינעם 18טן יארהונדערט האט רוסלאנד פארמאגט ווייניגער איינוואוינער ווי פראנקרייך וועלכע איז בערך א צוואנציגסטל די גרויסקייט. די רוסישע האבן שטילערהייט אויפגעבויט א שטארקע מיליטער וועלכע איז ערשט באוואוסט געווארן אין די מיטעלע יארן פונעם 17'טן יארהונדערט ווען זי האט אנגעהויבן אויסשפרייטן איר אימפעריע אין אזיע. דאס רוסישע פאלק האט זיך געגרינדעט מיט גריכישע און רומענישע מענטשן וועלכע האבן זיך מיט הונדערטער יאר פריער געהאט באזעצט אינעם שפעטערדיגן אייראפעאישן טייל פון רוסלאנד. אין די צפון געגענטער האבן געוואוינט א מין פאלק וועלכע האבן זיך גערופן די סלעוון. די סלעוון זענען שפעטער געווארן די ריכטיגע רוסן און האבן מער אויפגעטאן ווי די קלוגערע גריכישע און רומענישע איינוואוינער. מיט די יארן האט רוסלאנד צובאקומען מיגראנטן פון אלע סארטן פון גאנץ אזיע און אויך פון אייראפע וועלכע האבן צוזאמען פארמירט די מאדערענע רוסלאנד. ווען רוסלאנד איז שוין געווען די ריכטיגע "רוסלאנד" האט זי מער נישט באקומען צופיל נייע מיגראנטן נאר איז געוואקסן נאטירליך.
רוסלאנד האט געהאט הונדערטער קעניגן און הערשער וועלכע האבן געפירט העפטיגע קריגערייען איינע מיט די אנדערע. יעדע עטליכע יאר איז דאס לאנד אריבער פון איין הערשאפט צו אן אנדערע. אין אנפאנג פון דעם 19טן יארהונדערט איז רוסלאנד דאס ערשטע מאל פארמישט געווארן אין א קריג מיט די אייראפעאישע לענדער ווען דער וועלט'ס באקאנטער הערשער פון פראנקרייך, נאפאלעאן, האט געהאלטן נאנט ביים אייננעמען גאנץ רוסלאנד. אין ענדע האבן די רוסן אים באזיגט און מיט דעם געשאפן איר נאמען אלס א וועלט מאכט און גרויסע אימפעריע. אין יענע יארן האט די וועלט'ס גרעסטע אימפעריע, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, דורכגעפירט די היסטארישע אינדוסטריעלע רעוואלוציע וועלכע האט געטוישט די וועלט מיט א נייע עקענאמישע פנים און וואוין סטיל. רוסלאנד האט זיך געלעבט איינזאם און האט קיינמאל נישט אויפגעצויגן די רעוואלוציע. די אינדוסטריעל רעוואלוציע האט ערשט דערגרייכט רוסלאנד אין אונזער תקופה ווען די וועלט איז אריין אינעם 20טן יארהונדערט.
אין 1856 האבן בריטאניע מיט פראנקרייך באזיגט רוסלאנד אין די דריי יעריגע קרימעישע מלחמה, א שריט וואס האט איבערצייגט רוסלאנד אז די אינדוסטריאליזירטע לענדער האבן בעסערע שאנסן צו בויען מיליטערישע כוחות. רוסלאנד, אונטער די פירערשאפט פון דעם לאנג יעריגן פירער מיכאיל ראמאנאוו, האט זיך טאקע דעמאלט גענומען צו דער ארבעט און אנגעהויבן אויפציען די אייראפעאישע עקאנאמישע סיסטעמען וועלכע האט שפעטער אסאך צוגעהאלפן די רוסן אין די ערשטע וועלט קריג. נאך די קריג האט אויסגעבראכן אינערליכע קאנפליקטן וועלכע האט אונטערגעברענגט די ראמעינאוו רעגירונג. נאך ראמעינאוו איז אלעקסאנדער דער דריטער געווארן קייסער (צאר) און ווען ער איז געשטארבן איז עס אריבער צו זיין זון ניקאלאס דער צווייטער. ניקאלעס האט געהערשט אין רוסלאנד פאר א לענגערע צייט אריינגערעכנט די שווערע יארן בעפאר און בעת דעם ערשטן וועלט קריג.
רוסלאנד ביים ערטשן וועלט קריג.
הארט בעפאר דעם ערטשן וועלט קריג האט אויסגעבראכן האט רוסלאנד געהאט א שווערע צייט נאכדעם וואס די ארבעט'ס קראפט אין פעטערבורג איז ארויס אין אן ערנסטע סטרייק וועלכע האט געהאלטן ביים פארקריפלען די עקענאמיע פון גאנץ רוסלאנד. די ארבייטער האבן פארלאנגט אסאך נייע פראגראמען און מער פרייהייט. אין די ערשטע פאזעס פון די סטרייק, וועלכע איז פארצייכנט געווארן אין די היסטאריע אלס די רוסישע רעוואלוציע פון 1905, האבן טויזנטער ארבייטער מארשירט צו די ווינטער פאלאץ (א רעגירונגס געביידע) מיט געווער אין די הענט גרייט צו רעוואלטירן קעגן די רעגירונג אויב נויטיג. יענער פרואוו איז דורכגעפאלן ווען די רוסישע ארמיי האט זיך דערוואוסט פונעם פלאן און צו געשטעלט אסאך טרופן ארום די געביידע וועלכע האבן געשאסן אויף די דערביטערטע ארימע ארבייטער, אומברענגנדיע און פארוואונדנדיג הונדערטער. אבער עס האבן באלד דערויף נאכגעפאלגט פרישע מארשן מיט צענדליגער טויזענטער מענטשן וועלכע די רעגירונג האט געמוזט אין אכט נעמען, ספעציעל ווען די וואלן האבן זיך אונטערגעריקט און דער נייער קאנדידאט פאר פרעמיער מיניסטער, פיאטער סטאליעפין, האט געוואלט געוואונען די וואלן. סטאליעפין האט שפעטער געוואונען די וואלן און באלד נאכגעגעבן אויף טייל פון די פארלאנגונגען.
דאס לאנד איז נאך געווען אפגעמוטשעט פון די נארוואס דורכגייענדיגע רעוואלטן ווען די ערשטע וועלט קריג האט אויסגעבראכן און איז נישט גרייט געווען צו גיין אין קריג. די רוסישע האבן זיך דעמאלט געמאכט א חשבון אז אויב זיי וועלן מיטשטיין מיט די דייטשן וועלן זיי האבן די בעסטע שאנסן פאר'ן צוקונפט. נישט וועלנדיג איז זי צוביסלעך אריינגעשלעפט געווארן טיפער און טיפער אינעם פלאנטער, פירנדיג העפטיגע מלחמות אויף דריי אנדערע פראנטן. די רוסן האבן אפגעהאלטן א רייע זיגן און זיך באלד געזען אינדרויסן פון קריג ערווארטנדיג רואיגערע צייטן ווען א פרישע רעוואלוציע האט אויסגעבראכן אין לאנד, דאסמאל פיל שטערקער ווי אין 905', און האט ליקווידירט די ניקאלעס תקופה. ניקאליי איז אריינגעזעצט געווארן אין תפיסה און שפעטער דערמארדעט געווארן דורך עקסטרעם קאנסערוואטיווע רעוואלטירער, אן אקט וואס האט געפירט רוסלאנד צו א ציווילע קריג וועלכע איז געוואונען געווארן אין 1921 דורך די קורץ געגרינדעטע קאמוניסטישע פארטיי. די קאמוניסטן האבן זיך באלד גענומען צו די עבודה און געגרינדעט די יו.עס.עס.אר. וועלכע איז געווארן די גרעסטע קאמוניסטישע פאראיין און וועג ווייזער פאר אסאך אנדערע לענדער.
די סטאלין תקופה און דער צווייטער וועלט קריג.
אין 927' איז דער ערשטער קאמוניסטישער פירער ווילאדימיר לענין קראנק געווארן און עס האט זיך אנגעהויבן געפערליכע קריגערייען ווער עס זאל איבערנעמען די פירערשאפט. די צוויי הויפט קאנדידאטן זענען געווען סטעפאן טראטסקי, א לאנג יעריגער גענעראל אין די רויטע ארמיי, און דזשאסעף סטאלין, די פארטיי'ס סעקראטאר זינט איר גרינדונג. כאטש טראטסקי איז געווען א געלערנטער און זיגרייכער גענעראל און מיליטערישע פירער, האט אבער סטאלין'ס שטארקייט אין ארגאניזאציע מער אויסגענומען די קאמוניסטן און רוב דעלעגאטן האבן אים אנגעפאנגען שטיצן. טראטסקי האט נישט נאכגעלאזט און אנגעהויבן מאכן מהומות וועלכע האט געפירט צו ערנסטע שלאכטן אינערהאלב די פארטיי. זעענדיג אז די מצב פארערגערט זיך האט די פארטיי זיך פאראייניגט און ארויסגעווארפן טראטסקי פון די פארטיי. טראטסקי האט באלד אפגעצויגן פון רוסלאנד און איז אין 940' דערמארדעט געווארן אין מעקסיקא דורך סטאלינ'ס אגענטן וועלכע האבן אים נאכגעזוכט אין די גאנצע וועלט.
ווערנדיג 50 יאר אלט איז סטאלין געקרוינט געווארן אלס דער צווייטער און מעכטיגסטער סאוויעט פירער וועלכער האט געווארפן א פחד אויף גאנץ אזיע און זיין שרעקעדיגער נאמען האט דערגרייכט ביז אין די מערב לענדער. סטאלין האט אויסגעארבעט די גאנצע געפלאנטע עקאנאמישע סיסטעם און אנגעקניפט גאר נאנטע באציאונגען מיט אנדערע קאמוניסטישע לענדער אויף וועלכע די גאנצע עקאנאמיע האט זיך געהאלטן. אלע פראדוקציע אין לאנד איז ביז עטליכע יאר געדאפעלט געווארן און יעדעס ביסל פארדינטע געלט איז געגאנגען צו די מיליטערישע קאסעס וועלכע האט זיך אויפגעטריסטעט מיט אסאך נייע וואפן און טרופן. סטאלינ'ס פלענער האבן זיך זייער שנעל אויסגעארבעט און דאס לאנד האט געהאט אויסערגעווענליכע הצלחה אין סיי וועלכן הינזיכט. די ערשטע קריזיס וואס האט דערגרייכט סטאלין'ס רעגירונג איז געווען די עפידעמיק אויסברוך אין 932' וועלכע האט עלימינירט געשאצטע 5 ביז 7 מיליאן רוסישע איינוואוינער.
עס איז גוט באקאנט אז סטאלין (ימ"ש) איז געווען א מאסן מערדער וועלכער האט אנגעפירט איינע פון די וועלט'ס גרעסטע טעראריסטישע קאמפיינס און איז לויט טייל היסטאריקער פאררעכענט געווארן אלס דער ערשטער היטלער. אין די מיטעלע 1930 יארן האט סטאלין אויסגע'שחט'ן וועמען עס האט זיך אים געדאכט אז ער איז נישט גענוג לאיאל צו זיין רעגירונג אדער האט פלענער אים אונטערצוברענגן. צוויי דריטל פון די קאמוניסטישע פארטיי'ס צענטראלע קאמיטע זענען געשאסן געווארן אונטער פארמאכטע טירן ווייל זיי זענען נישט געווען 100 פראצענט צופרידן מיט סטאלינ'ס פאליסיס. מער ווי האלב פון די עלטערע מיליטערישע פירער זענען אומגעבראכט געווארן אן קיין פראצעס פאר'ן נישט וועלן אויספאלגן א מערדערישע פארלאנג פון סטאלין אין 937'. אויסער די קעי.דזשי.בי. האט סטאלין אויפגעשטעלט א ספעציעלע פאליציי קראפט (ען.קעי.ווי.די.), גארנישט בעסער ווי די עס.עס., וועלכע האבן ארעסטירט עטליכע מיליאן מענטשן אין ווינציגער פון צוויי יאר. מען שאצט אז די ספעציעלע פאליציי האט געשאסן צום טויט מער ווי א מיליאן מענטשן און נאך צוויי מיליאן מענטשן זענען אומגעקומען אין זייערע ארבעטס לאגערן וואו מען האט זיי אויפגעהאלטן נאכ'ן ארעסט.
נאך בעפאר די צווייטע וועלט קריג האט אויסגעבראכן האט סטאלין געמאכט שטילע פארהאנדלונגן מיט פראנקרייך און בריטען, אויס מורא אז דייטשלאנד זאל איר נישט אויסכאפן אין איר קריג מיט יאפאן וועגן אירע קוריל אינזלן. סטאלין האט אבער באלד דערויף אפגעהאקט זיינע פארהאנדלונגן און געשלאסן אן אפמאך מיט דייטשלאנד איבער פוילן וועלכע די רויטע ארמיי האט געהאלפן אייננעמען אין דייטשלאנד'ס אפיציעלע אקט אין אויסברוך פון די צווייטע וועלט קריג. די רוסן האבן זיך שפעטער צוטיילט מיט די רויב און גענומען האלב פוילן אונטער אירע לאפעס. צענדליגער טויזענטער פוילישע זענען דאן געליפערט געווארן קיין סיביר וואו מען האט זיי גענוצט אין ארבעט'ס לאגערן.
אין דער זעלבער יאר (939') איז רוסלאנד געווען פארמישט אין א באזונדערע קריג מיט פינלאנד איבער אן אינזל (לענינגראד) וועלכע די רוסן האבן געהאלטן פאר זייערס נאך מיט יארן פריער. די רויטע ארמיי האט דעמאלט גרינג באזיגט די פינישע און איינגענומען דאס וואס זיי האבן געוואלט און עס צוגעלייגט צו די יו.עס.עס.אר. אימפעריע. די ליג אף נעישאנס האבן דאס שארף פארדאמט און האבן ארויסגעווארפן רוסלאנד פון איר מיטגלידערשאפט. פון דארט און ווייטער איז עס שוין געגאנגען ווי אין א קייט. די רוסישע נצחונות האט איר געשטופט ווייטער ביז אין די באלקאן לענדער וואו די רויטע ארמיי איז אנגעפאלן מערערע לענדער אן קיין שום פריערדיגע פארלאנג אדער ווארענונג. אין 940' האט היטלער אנגעהויבן מאכן ערנסטע פלענער צו באפאלן זיין שותף לדבר עבירה. די רוסישע שפיאנאזש האט אויפגעכאפט גענוג אינפארמאציע איבער דעם געפלאנטן אנפאל אבער סטאלין האט אלעס אוועקגעמאכט נישט וועלנדיג גלייבן אז היטלער וועט אים פארדאמען און אנפאלן. ווען די ערשטע דייטשע אנפאל אויף רוסלאנד איז צושטאנד געקומען אין 941' איז די רויטע ארמיי נישט גרייט געווען און האט געליטן שווערע מפלות. די דייטשע איבערראשענדע אינוואזיע האט גענצליך געטוישט רוסלאנד'ס גאנג אין די קריג. סטאלין האט באלד דעקלערט קריג קעגן נאצי-דייטשלאנד און די פאטיסטישע אקס לענדער ווי אונגארן, פינלאנד, איטאליע, און ראמעיניע האבן אלע דעקלערט קריג קעגן די יו.עס.עס.אר. אמעריקע וועלכע איז אינעם זעלבן יאר אריינגעשלעפט געווארן אין די קריג האט באלד אנגעקניפט פריינטשאפט מיט רוסלאנד און געשיקט וואפן און ארטילערי אין די ווערד פון 12 ביליאן דאלאר. עטליכע מאנאטן דערויף האט סטאלין אונטערגעשריבן די היסטארישע טשארטער אטלאנטיק דעקלעראציע פון די יונייטעד נעישאנס וועלכע האבן מיט א קאאליציע פון 22 אליאירטע לענדער זיך אונטערגענומען צו דערשטיקן די פאטיסטישע דריי-אקס.
אין די ערטשע מאנאטן פון די קריג האט רוסלאנד געליטן מפלות איינע נאך די אנדערע, אזוי ווייט אז די דייטשע קראפטן האבן שוין געהאט איינגענומען די גאנצע מערב טייל פון רוסלאנד אינאיינעם מיט אלע רעפאבליקס און אין מזרח איז די דייטשע ארמיי געשטאנען קארגע 20 מייל (30 קילאמעטער) פון מאסקעווע. ביי יענעם פונקט האבן זיך די סאוויעטישע קראפטן געשטארקט און אנגעהויבן פארטרייבן די דייטשע ארמייען מיט אן אויסערגעווענליכע שנעלקייט. די קאלטע ווינטער פון 942' האט גוט אויסגעמאכט פאר די רוסן וועלכע האבן דאן באקומען די אויבערהאנט אויף די דייטשן וועלכע האבן נישט געקענט נוצן זייערע מאשינערי אין די הויכע שנייען. אין יאנואר 943' האט רוסלאנד שטארק צוקלאפט די דייטשע ארמייען אין די היסטארישע סטאלינגראד שלאכט וועלכע איז געווען דער אנפאנג פון א רייע זיגרייכע שלאכטן אין וועלכע די סאוויעטישע כוחות האבן גענצליך פארטריבן די דייטשן פון רוסישע ערד. די רוסן האבן אויך דעמאלט אפגעהאלטן שטוינענדע זיגן אין פוילן, ראמעיניע, און פון דארט גלייך קיין דייטשלאנד ביז אין אפריל 945' ווען זי האט ארומגענומען בערלין מיט די הילף פון די אליאירטע קראפטן.
ביז אין מאי איז די קריג אין אייראפע גענצליך פארטיג געווארן אבער די צווייטע וועלט קריג האט ווייטער אנגעהאלטן מיט די פארביסענע יאפאן וועלכע האט געגעבן שווערע פארלוסטן פאר די אמעריקאנער ים־פלאט אין דעם פאציפישן אקעאן. אום 9טן אויגוסט, איין טאג נאכדעם וואס אמעריקע האט געווארפן די ערטשע אטאם באמבע אויף היראשימא, האט די יו.עס.עס.אר. געמאלדן קריג קעגן יאפאן. אירע כוחות האבן זיך באלד אריינגעריקט מיט א שטארקייט אין די צפון יאפאנעזישע אינזלן און אקופירטע שטעט. פון דארט האט שוין נישט גענומען לאנג ביז די יאפאנעזישע האבן זיך אונטערגעגעבן נאכדעם וואס אמעריקע האט געווארפן די צווייטע אטאם באמבע.
דער סאוועטן־פארבאנד האט געליטן די גרעסטע פארלוסטן (אין כמות) אין די צווייטע וועלט קריג. די אייראפעאישע טייל פון לאנד איז געווען שטארק ריאונירט און אלע ביזנעסער זענען געגאנגן א גאנג. אין די ערשטע יארן האט מען געשאצט אז רוסלאנד האט פארלוירן 20 מיליאן מענטשן [סאלדאטן און ציווילע] דורכאויס די זעקס קריג יארן. די ציפער איז אבער פיל געשטיגן ווען פרעזידענט גורבאטשאוו'ס רעגירונג האט דאס מער פונקטליך שטודירט און האט דערגרייכט צווישן 28 און 29 מיליאן מענטשן.
קורץ נאך די קריג האט סטאלין אריינגעשיקט זיינע כוחות אין אייראפע און גענומען ברייטע פארציעס אין מזרח אייראפע און אין יאפאנ'ס געוועזענע אקופירטע לענדער אין מזרח אזיע. סטאלין האט פעסט אנטייל גענומען אין אלע היסטארישע קאנפערענצן נאך די קריג און אויך אין די גרינדונג פון די יונייטעד נעישאנס. נאך די נארישע פארהאנדלונגן איבער דייטשלאנד, האט רוסלאנד באקומען די מזרח טייל פון די 4 טיילן אין וועלכע בערלין איז צושפליטערט געווארן.
די קאלטע קריג הויבט זיך אן.
די מלחמה צייט פריינטשאפט צווישן רוסלאנד און די אליאירטע איז נאר געווען א כמו פריינטשאפט וועלכע לענדער קניפן געווענליך אן ווען מען גייט צוזאמען קעגן א פיינט, נוסח עמון ומואב... רוסלאנד האט באמת געהאט אסאך אנדערע פלענער אויף נאך די קריג ווי זי האט געזאגט די אליאירטע לענדער אין די ערשטע קאנפערענצן נאך די קריג. אמעריקע און בריטען האבן געזוכט איינצושטעלן דעמאקראטיע אין אייראפע און האבן געגרינדעט שפעטער די באוואוסטע מארשאל פלאן וועלכע האט געשענקט ביליאנען דאלארן פאר די מלחמה געליטענע לענדער אז זיי זאלן זיך קענען צוריקכאפן.
סטאלין האט אבער געהאט אנדערע פלענער און האט נישט געוואלט אקצעפטירן דעם מארשאל פלאן נאר אנשטאט אנגעהויבן ארויפצוואונגען קאמוניזם מיט'ן זעלבן סטיל ווי ער האט דאס געטאן אין זיין אייגן לאנד. רוסלאנד האט אוועקגעמאכט די מערב סטיל עקענאמיע סיסטעם וועלכע איז געווען געשטעלט אויף גלאבאלע האנדל און האט ליבערשט פארברייטערט און געשטארקט די האנדל אין די יו.עס.עס.אר. און שפעטער מיט אנדערע קאמוניסטישע לענדער. ביידע גרויסמאכטן האבן זיך גענומען מיט אלע באקן צו בויען מיליטערישע מאכט און עס האט זיך מיט די צייט אויסגעפארמעט א ברוגז טאנץ צווישן די צוויי גרויסמאכטן אין וועלכע עס איז יעדע שטיק צייט געווען אן אנדערער צייטווייליגער געוואונער.
רוסלאנד איז אנגעגאנגען מיט איר ארבעט צו פארשפרייטן קאמוניזם ביז אין 1948 ווען זי האט איינגעשעטעלט די לעצטע קאמוניסטישע רעגירונג אין טשעכאסלאוואקיע. די יו.עס.עס.אר. האט אין יענע יארן געהאט קאנטראל אויף פוילן, אונגארן, ראמעיניע, בולגאריע, יוגאסלאוויע, אלבאניע, און מזרח דייטשלאנד. די שנעלע דעוועלאפמענטס און הארבע פאליסיס וואס די קאמוניסטן האבן דורכגעפירט האט אלאמירט די מערב לענדער און האט געפירט צו די גרינדונג פון נאט"א (נארט אטלאנטיק טריטי ארגאניזאציע) אין 949'. אינעם זעלבן יאר האט די יו.עס.עס.אר. געגרינדעט א פארקערטע ארגאניזאציע וועלכע זי האט א נאמען געגעבן סי.עם.אי.עי. (קאונסיל אף מיוטשעל עקאנאמיק אסיסטענט) מיט אלע קאמוניסטישע לענדער אלס מיטגלידער.
די קרושטשאוו תקופה.
סטאלין האט אנגעהאלטן זיין פירערשאפט אמט ביז זיין טויט אין 953' ווען ער איז נאכגעפאלגט געווארן דורך א געקליבענע צאל הויכראנגיקע אפיצירן וועלכע האבן געפירט די רעגירונג ביז אין 955' ווען ניקיטע קארוטשעוו האט באוויזן צו געווינען די פירערשאפט בענקל, נוצנדיג ענדליכע טאקטיקן וואס סטאלין האט גענוצט אין די 920' יארן. קרושטשאוו האט שטילערהייט אנגענומען א פארקערטע פאליסי ווי סטאלין וועלכע איז געווען מער יושר'דיג און נארמאל. א שיינעם טאג האט קארוטשאוו צוזאמענגענומען זיין גאנצע קאבינעט אונטער פארמאכטע טירן און אפגעהאלטן אן אנטי-סטאלין רעדע מיט אלע מפרשים. צווישן זיינע ווערטער האט ער געזאגט אז סטאלין האט פארקיווערט די סאוויעטישע פירערשאפט צו א פערזענליכע קולט פאר זיין אייגענע כבוד מיט קאטאסטראפישע קאסעקווענצן פאר די פארטיי און לאנד. ער האט אין יענעם רעדע שארף פארדאמט סטאלינ'ס טעראריסטישע מאסן ארעסטן און דעפארטאציע און דאס אומברענגן מענטשן אן א געריכטליכע אורטייל. ער האט אויך באשולדיגט סטאלין פאר די שווערע מלחמה פארלוסטן וועלכע ער האט אנגעלייגט אויף סטאלינ'ס געקניפטע פריינטשאפט מיט דייטשלאנד בעפאר די ערשטע וועלט קריג.
קארוטשאוו האט באשוואוירן זיינע מיניסטארן נישט צו פארשפרייטן די תוכן פון זיין רעדע. אבער עס האט ארויסגערינען צו די מידיא צו די שטוינונג פון די קאמוניסטן און די גאנצע וועלט. זעענדיג אז ער האט מער נישט וואס צו באהאלטן האט קארוטשאוו אפען אנגעהויבן צו "די-סטאליניזירן" רוסלאנד, טוישנדיג אלע פלאקאטן וועלכע האבן געהאלטן סטאלינ'ס בילד און אראפגענומען זיין דערמאנונג פון יעדע פאבליק אינסטיטוט. עס זענען געשריבן געווארן צענלדיגער ביכער אראפצונעמען די רעפוטאציע פון סטאלין און אויפקלערן זיין אומגערעכטיקייט. נישט לאנג דערנאך איז סטאלינ'ס קערפער באזייטיגט געווארן פון איר פראמינענטן ארט אינעם רויט'ן סקווער.
אין 961' האט מזרח דייטשלאנד אנגעהויבן צו מאכן קונצן ווען צענדליגער דעמאנסטראציעס זענען דורכגעפירט געווארן דורך מיליאנען ארבייטער און רוסלאנד האט געמוזט אריינשיקן איר ארמיי צו מאכן ארדענונג. די מזרח איינוואוינער האבן דאס נישט געוואלט דולדן און האבן אין די מאסן אנגעהויבן אנטלויפן צו מערב דייטשלאנד וועלכע איז געווען אקופירט דורך די מערב לענדער. מען שאצט אז ארום 2.5 מיליאן מענטשן זענען אנטלאפן פון מזרח דייטשלאנד אין דעם יאר. זעענדיג וואס ער ווארט זיי, האבן די רוסן אויפגעבויט דעם היסטארישן בערלינער וואנט וועלכע האט אפגעטיילט דייטשלאנד מיט געוואלד און סימבאליזירט קאמוניזם אויפ'ן העכסטן שטאפל.
קארוטשאוו האט געטוישט וואס ער האט געוואלט טוישן אבער ער האט אונטערגעהינקעט מיט זיין פירערשאפט און עקאנאמיע סטאביליזם און אסאך מיניסטארן האבן פארלאנג ער זאל רעזיגנירן. נאכדעם וואס די קובאנער מיסיל קריזיס איז אריבער אין 1962 מיט רוסלאנד'ס דורכפאל איז די דרוק פאר זיין רעזיגנאציע שטערקער געווארן און ער האט אנגעהויבן פארלירן שטיצע אינערהאלב זיין אייגענע רעגירונג.
ברעזשנעוו נעמט איבער.
אין 964' האט די רעגירונג פאררופן אינערליכע וואלן און אויסגעקליבן ליאוניד ברעזהנעוו אלס דער נייער פירער פון די יו.עס.עס.אר. און פרעזידענט פון די קאמוניסטישע פארטיי. ברעזהנעוו איז געווען אין אפיס 18 יאר ביז זיין טויט און האט אויסגעפירט זיין צוזאג צו סטאביליזירן דאס לאנד'ס עקענאמיע.
ברעזהנעוו האט געהאט אסאך שוועריקייטן אנצוהאלטן די בערישע לאפעס אין אייראפע. צווישן זיינע יארן אין אפיס האט ער געמוזט אריינשיקן טרופן אין פוילן, אונגארן און שפעטער אין טשעכאסלאוואקיע צוריק צושטעלן די קאמוניסטישע פירערשאפט אין די אלע לענדער. ברעזהנעוו האט אין זיינע צייטן אנגעקניפט גאר נאנטע באציאונגן מיט די קאמוניסטישע כינע און צפון קארעא און האט פארמערט איר האנדל מיט זיי מיט 80 פראצענט. וואו אימער עס האט אויסגעבראכן א קאנפליקט מיט א קאמוניסטיש לאנד האט יענע לאנד באקומען די פולסטע שטיצע פון רוסלאנד. דער בעסטער ביישפיל איז די וויעטנאם קריג אין די פריע 960' יארן ווען די צפון וויעטנאמער האבן זיך געשטארקט קעגן די דעמאקראטישע דרום און זיי געוואלט צוריק פאראייניגן. די קריג האט אריינגעצויגן אלע מערב לענדער וועלכע האבן אויפ'ן באפעל פון די יו-ען אריינגעשיקט טויזענטער טרופן אין שפיץ פון די פאראייניגעטע שטאטן זיך אנצונעמען פאר די געליטענע דרום איינוואוינער. די רוסישע האבן דאן ארויסגעהאלפן די צפון מיט מיליטערישע געצייג און שפעטער ווען די צפון האט אפגעהאלטן איר זיג קעגן די מערב לענדער, האט רוסלאנד איר געהאלפן צוריק פאראייניגן דאס לאנד און אויפשטעלן א נייע רעגירונג.
אין 979' האבן סאוויעטישע כוחות אריינמארשירט קיין אפגאניסטאן צו דערשטיקן די אפגאנער נאציאנאליסטן וועלכע האבן זיך געשטארקט אין לאנד. די סאוויעטן האבן אבער נישט מצליח געווען און ברעזהנעוו האט פארשעמטערהייט ארויסגעצויגן זיינע טרופן, איבערלאזנדיג א חורבן נאך זיך וועלכע האט אומגעברענגט 15,000 סאוויעטישע טרופן און איבער א מיליאן אפגאנער.
גארבאטשאוו, יעלצין, און דער צוזאמענפאל פון קאמוניזם.
נאך ברעזהנעוו האט רוסלאנד געהאט צוויי פירערס אין ווייניגער פון צוויי יאר. ביידע זענען געווען עלטערע וועטארן קאמוניסטישע פארטיי מיטגלידער וועלכע האבן געהאט גרויסע פלענער אבער זענען קראנק געווארן און געשטארבן. אין 985' האט די צענטראלע קאמיטע באשטימט דעם 54 יעריגן מיכאעל גורבאטשאוו אלס דער נייער סאוויעטישער פירער. גורבאטשאוו איז געווען דער יונגסטער פרעזידענט אין רוסלאנד'ס געשיכטע.
גורבאטשאוו איז געווען אן ארגיקולטור ספעציאליסט וועלכער האט זיך פארלייגט צו פארבעסערן די ענווייראמענט. ער האט געעפענט ספעציעלע פראגראמען צו פארמינערן דאס באנוץ פון אלקהאל און האט געטאן אסאך אויסצורייניגן די חורבנות וואס די טשערנאביל נוקלעארע עקסידענט האט אנגעמאכט. גורבאטשאוו האט אוועקגעשטעלט זיין אמט אלס א מער פאליטישע ווי פירערישע. ער האט געגרינדעט נייע קאמיטע'ס אינערהאלב די רעגירונג און געעפענט פאבליק פריינטשאפט מיט די מערב לענדער. די ענדע פון די קאלטע קריג איז צו פארדאנקן גורבאטשאוו וועלכער האט גענצליך רעפארמירט די אויסערן מיניסטעריום און זיך עטליכע מאל אוועקגעזעצט פארהאנדלן פאר נייע נוקלעארע רעדוקציע טריטיס מיט די צוויי אמעריקאנער פרעזידענטן: ראנאלד רעיגן און דזשארדזש בוש (סיניער).
אין יענע צייטן האט קאמוניזם אנגעהויבן אונטערצופאלן ווען אסאך, רוסיש קאנטראלירטע, אייראפעאישע לענדער האבן זיך געגרינדעט אייגענע יוניאנס און זיך געשטארקט איבער די קאמוניסטן. אויך אין רוסלאנד זעלבסט האבן צענדליגער יוניאנ'ס אנגעהויבן צו שאקלן די קאמוניסטישע רעגירונג און צוזאמען מיט די אינטערנאציאנאלע דרוק האט עס אריינגעשטעלט דאס גאנצע קאמוניסטישע באגריף אין א קריזיס פון וועלכע די קאמוניסטן זענען מער נישט ארויסגעקראכן. פון דארט און ווייטער איז אלעס געגאנגען בארג אראפ און גורבאטשאוו איז באשולדיגט געווארן פאר אלעם. באריס יעלצין האט גוט אויסגענוצט די געלעגנהייט און אנגעהויבן צוציען די מאסן צו זיך, נוצנדיג א שטארקע פראפאגאנדע וועלכע איז געווען געצילט קעגן גורבאטשאוו. מיט דער צייט האט יעלצין געוואונען די שטיצע פון די ארמיי וועלכע האבן אין א שיינעם צופרי (אויגוסט 22 991') פארלאזט מאסקעווע און גורבאטשאוו'ס רעגירונג איז זאפארט צוזאמענגעפאלן. אין די פאלגנדע 12 טעג האבן אלע צען רעפובליקן פון דעם געוועזענעם סאוועטן פארבאנד דעקלערט זעלבשטענדיקייט, א שריט וועלכע האט גענצליך אויפגעלעזט דעם סאוועטן פארבאנד. גארבאטשאוו האט אנאנסירט זיין רעזיגנאציע אויף די טעלעוויזיע און יעלצין האט זיך באשטימט אלס דער ערטשער פרעזידענט פון דעם זעלבשטענדיגן רוסלאנד.
רוסלאנד זינט איר זעלבשטענדיקייט.
די יו.עס.עס.אר. איז צוזאמענגעפאלן אין 1991 און געווארן אן אינדעפענדענט לאנד. די נייע אינדעפענדענט לאנד האט זיך באגעגענט מיט אויסערגעווענליכע עקאנאמישע און פאליטישע קריזיס וועלכע האט געצווינגען די רעגירונג אנצונעמען ווייטאגליכע פאליסיס. די ערטשע קריזיס איז אנטשטאנען באלד נאכ'ן צוזאמענפאל פון די יו.עס.עס.אר. צווישן פרעזידענט באריס יעלצין און די לאגיסלאטור. דער הויפט געפעכט איז געגאנגען איבער די מאכט אין אפיס אבער עס האט אויך אסאך אריינגענומען די עקאנאמישע פאליסיס און רוסישע נאציאנאליזם און נאציאנאלע פראכט.
ווי דערמאנט איז רוסלאנד געווען א "סופערפאוער" וועלכע איז געווען ווי א וועלט פאר זיך. זינט איר זעלבשטענדיקייט איז זי געווען געצוואונגען זיך צו בייגן פאר די מערב לענדער כדי צו סטאביליזירן די עקאנאמיע. פרעזידענט יעלצין האט דאס זייער גוט פארשטאנען און באלד אנגעהויבן מאכן נאנטע פריינטשאפט מיט די מערב לענדער, א שריט וואס האט שטארק ארויסגענומען פון די כלים די פארביסענע קאמוניסטן.
ווי דערמאנט האט די יו.עס.עס.אר. אנגעהויבן אויפגעבן אלע אקופירטע לענדער נאך היבש בעפאר די סאוויעט פארבאנד איז צושטיקעלט געווארן. נאכ'ן צוזאמנפאל האט די נייע רוסלאנד אויפגעגעבן נאך אסאך לענדער. די איינציגסטע לאנד וואס האט נאך פארלאנגט זעלבשטענדיקייט איז געווען טשעטשניע. די טשעטשניער האבן געהאט א שטארקע האס קעגן די רוסן נאך פון אנפאנג 19'טן יאר-הונדערט ווען רוסלאנד האט דאס ערטשע מאל אינוואנדירט טשעטשניע. אין יאר 920' האבן די טשעטשניער געמאכט אן אויפשטאנד קעגן די סאוויעטישע רעזשים וועלכע איז דורכגעפאלן. ביי די צווייטע וועלט קריג האט סטאלין באשולדיגט די טשעטשניער מיט'ן קאלאבארירן מיט די דייטשן. סטאלין האט זיי הארב באשטראפט מיט'ן דעפארטירן אלע טשעטשניער קיין צענטראל אזיע אין אן אכזריות'דיגע גירוש וועלכע האט פארשניטן אסאך לעבנס. סטאלינ'ס סוקסעסאר, קארוטשעוו, האט אין זיינע צייטן ערלויבט די טשעטשניער זיך אומצוקערן צו זייער היימלאנד. אבער די האס איז געבליבן אריינגעבאקן אין די טשעטשניער ביז'ן היינטיגן טאג.
נאכ'ן צוזאמענפאל פון די יו.עס.עס.אר. איז טשעטשניע'ס מאכט אריינגעפאלן אין עקסטרעם טשעטשניער נאציאנליסטן וועלכע האבן אויסגעקליבן דעזהאקהאר דודעיעוו אלס זייער פירער. דודעיעוו איז געווען אן אויסגעשפראכענער טעראריסט וועלכע האט אנגעפירט א טעראר נעטווארק קעגן רוסלאנד אויף א ריזיגן פארנעם. צענדליגער קינדנעפינגס און משכונות פארכאפונגן זענען אפגעשפילט געווארן יעדן צווייטן טאג מיט די הילף פון די טשעטשניער רעגירונג. דודעיעוו'ס אפאנענטן האבן עטליכע מאל פרובירט אראפצוזעצן דודעיעוו מיט די הילף פון די רוסישע רעגירונג, אבער אן ערפאלג. נאך עטליכע דורכפאלן האט רוסלאנד אריינגעשיקט טרופן קיין טשעטשניע צוריק איינצושטעלן קאנטראל. די באשלוס האט אריינגעשלעפט רוסלאנד אין א בלוטיגע קריג מיט טשעטשניע וועלכע האלט נאך אן ביז'ן היינטיגען טאג מיט צענדליגער פארלוסטן יעדן טאג.
די רוסישע מיליטער איז געווען שוואך טרענירט און אפגעשוואכט מאראליש אין יענע צייטן און האבן געהאט א שווער פעלד מיט די טשעטשניער. עס האט געדויערט מער ווי 2 יאר און טויזענטער פארלוסטן ביז עס איז געלונגן פאר די מיליטער אפצורוימען דודעיעוו מיט א ראקעט מיסיל. די מצב איז אבער פיל ערגער געווארן נאך די אטאקע און מען האט געזען אז עס וועט קיינמאל נישט נעמען קיין עק. אין 996' האט יעלצינ'ס סעקיוריטי עדווייזער דעגרייכט א וואפן שטילשטאנד מיט טשעטשניע. די קריג האט זיך טאקע אפגעשטעלט אבער די טעראריסטישע אקציעס פון די עקסטרעמע רעבעלן גרופעס האבן נישט נאכגעלאזט. אין אויגוסט 999' האבן די רעבעלן געמאכט א פעסטן אויפשטאנד אין איינגענומען עטליכע טשעטשניער שטעט און אויסגעפירט עטליכע באמבארדירונגן אין רוסישע שטעט וועלכע האבן איבערגעלאזט אסאך פארלוסטן. אין סעפעטמבער האבן די רוסן געלאנטשט א רייע לופט אנדייטונגן קעגן פיינטליכע צילן אין טשעטשניע. דער הויפט ציל איז געווען די שטאט גראזני וועלכע איז געווען די הויפט שטאט פאר די רעבעלן. אין אקטאבער זענען די רוסישע ערד טרופן אריין קיין טשעטשניע מיט'ן ציל צו אינוואדירן גאנץ טשעטשניע. די שלאכטן זענען געווען שווערע אבער די רוסן האבן געמאכט פארשריט. ביז אין דעצעמבער איז גאנץ טשעטשניע געווען אונטער רוסישע קאנטראל אויסער די שטאט גראזני אין וועלכע די רעבעלן האבן געפירט א גורילע קריג מיט די רוסן וועלכע האבן זיי פארטריבן ארויף אויף די בערג פון וואו די רעבעלן פירן נאך היינט אן זייערע טעראריסטישע אטאקעס.
א שיכפּוצער איז איינער וואס פוצט אין גלאנצט אויס שיך פאר איינקומפט.
אמאל איז די שיך פוץ שמירעכטס נישט געווען צובאקומען פאר די המון, דעריבער האט מען געדארפט צוקומען צו א פוצער זאל אויסגלאנצן די שיך.
היינט איז עס שוין מער א לוקסוס, ווי מענטשן לאזן זיך פיצן די שיך און די זעלבע צייט טרינקט מען א קאווע, ליינט א צייטונג, אדער ערלעדיגט ביזנעס אויפן צעלפאן.
טאג שריפט איז געווען א טעגליכע צייטונג אויף מאמע לשון אידיש.
אין צוגאב צו די נייעס האט "טאג שריפט" געהאט יעדן טאג קעסטלעך, ווי היסטאריע און וויסנשאפטליכע ידיעות. טיילמאל האבן זיי אויך וויצן און "קארטאנס".
די צייטונג איז אויך אנגעקומן אן צו אירע ליינער טעגליך, דורך צו זייער ע-פאסט אדרעסן.
זיי האבן אויך א וועב-זייטל.
דעם חרדישן ווערסיע האט ערשיינט פון אינמיטן 2008 ביז 16טן מערץ 2009.
נהריה באן סטאנציע באדינט די שטאט נהריה און די געגנט פון מערב גליל, און איז די מערסטע צפונדיקע באן סטאנציע פון ישראל באנען. די סטאנציע געפֿינט זיך אין צענטער פון דער שטאט העיר נהריה אויף דער בארטן באן.
די סטאנציע איז געווארן אויפגעשטעלט אין די טעג פונעם בריטישן מאנדאט אויף דער באן רוטע ביירוט-טריפאלי-חיפה. אום דעם ערשטן יולי 1945 האט אנגעהויבן א פאסאזשירן ליניע פון נהריה קיין חיפה, וואס האט געארבעט ביז דער מלחמת השחרור. צוויי יאר נאכן אויפשטעלן די מדינה איז דער ליניע געווארן באנייט (מיט צוויי באנען טעגליך אין יעדער ריכטונג), אבער דאס האט נאר געהאלטן צוויי יאר. נאר אין יאר 1958 האט מען ווידעראמאל אנגעהויבן די ליניע. די ליניע קיין ביירוט (דורך ראש הנקרה) איז בכלל נישט באנייט נאך דער פרייהייט מלחמה, אבער אין די ערשטע יארן פון דער מדינה זענען די באנען נאך געפארן אין צפון - מיליטערישע באנען זענען געפארן קיין אכזיב און לאסטבאנען קיין בצת.
שרית חדד (געבוירן אין עפולה מיטן נאמען שרה חוּדָדָטוֹב דעם 20סטן סעפטעמבער 1978) איז א בארימטע ישראלדיקע זינגערין. זי האט געבראכט 12 אדער 13 דיסקן פון מוזיק. זי איר גאר באליבט. זי האט ביז האנט נישט חתונה געהאט.
חסד 24/7 איז דער נאמען פון א זאמעל פון אסאך ארגאַניזאציעס, וואס האט זיך געגרינדעט פאר איבער צוואנציג יאר צוריק, אויף צו געבן הילף פאר קראנקע און משפחה ארום, אין אסאך הינזיכטן, פון פירן אין שפיטעלער באזוכער, ביז קאכן עסנס און פארטיילן געזונטע 'מילגרוים זאפט' פאר די שוואכע חולים און אלטע, און פיל מער.
חסד האט זיך אנגעהויבן ביי איר גרינדונג, אינעם סקווערער שטעטל, און עס האט געהייסן 'חסד דשיכון סקווירא', היינט ווערט עס גערופן 'חסד 24/7 און עס ווערט עס געפירט דורך שלום פסח גרינבערג פון סקווירא.
חסד האט היינט קרוב צו דריי הונדערט איינגעשטעלטע, וואס ארבעטן פאר חסד געברויכן, א שיינע חלק פון זיי זענען 'וואלאנטירן', וואס גייען אין שפיטעלער משמח זיין, און וואס פירן באזוכער צו שפיטעלער איבער גאנץ ניו יארק, און צומאל ביז זיבן אכט שעות ווייט אויכעט.
די וואלענטירן פון חסד האבן געאייגנט פאר דעם צוועק א ספעציעלע סערוויס, וואס געבט טויזנטער פלעשלעך מילגרוים זאפט פאר חולים, אומזינסט, וואס ווערט פארטיילט איבער גאנץ ניו יארק אין אלע שפיטעלער און אויך אפגעשיקט צו די הייזער פון נצרכים.
הרב איסר זלמן מעלצער (ה' אדר ה'תר"ל - י' כסלו ה'תשי"ד; 1870 – 1954) איז געווען א רב, דער ראש ישיבה אין סלאבאדקע, סלוצק, קלעצק און אין דער עץ חיים ישיבה אין ירושלים, און א פוסק. ער האט געשריבן דאס ספר "אבן האזל" אויף דער משנה תורה פונעם רמב"ם.
ער ווערט פאררעכנט איינער פון די גדולי הדור פון די סוך ת"ר יארן.
הרב איסר זלמן מעלצער איז געבוירן ה' אדר תר"ל (1870) אין דער מיר (היינט אין בעלארוס), צו זיין פאטער הרב ברוך פרץ (דעם אכטן דור פונעם פנים מאירות) און זיין מוטער מורקא רייזל (א טאכטער פון הרב דוד הוטנער). מען פלעג רופן אים "זונדל". צו צען יאר האט ער אנגעהויבן לערנען ביים שטאטישן רב פון דער מיר, הרב יום טוב ליפמאן, מחבר ספר "מלבושי יום-טוב". ביי די עלף יאר האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער מירער ישיבה.
לערנען אין ישיבה.
נאך דער בר מצוה, אום ה'תרמ"ד, האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער וואלאזשינער ישיבה, אונטער דעם ראש ישיבה דעם נצי"ב און זיין איידעם הרב חיים סאלאווייטשיק, וואו ער איז געבליבן זיבן יאר. זיין נאענטער חבר אין וואלאזשין איז געווען זעליג ראובן בענגיס. איסר זלמן איז געווען איינער פון די בחורים אין דער חבורה פון ר' חיים (סאלאווייטשיק) מיט וועמען ער פלעג צוגרייטן דעם שיעור.
בשעת זיינע יארן אין דער ישיבה איז ער געווען טעטיג אין דער ארגאניזאציע "נס ציונה" מיט דער ציל פון גיין וואוינען אין ארץ ישראל (דאס איז געווען א געהיימע ארגאניזאציע-ווען די רוסישע רעגירונג האט זי אנפלעקט, האט זי פארמאכט די ארגאניזאציע). אין שפעטער יארן האט רבי איסר זלמן מיט זיין שוואגער רבי משה מרדכי עפשטיין אנטייל גענומען אין דער גרינדונג פו דער שטאט חדרה, וואו ער האט געקויפט א פארצעל, און האט געפֿלאנצט דארטן א סאָד פון אתרוגים.
אום תר"ן האט ער אנגעהויבן לערנען אין דעם חפץ חיים'ס ישיבה אין ראדין, דארטן האט מען גערופן אים "זוניא מירער". ער האט געאהאט א קביעות אין לערנען מיט ר' אברהם דער זון פונעם חפץ חיים.
זיין חתונה.
ווען שרגא פייוול פראנק - דער גביר פון דעם שטעטל אַלעקסאט אריבער דעם נעמאן טייך פון קאוונע (היינט א פארשטאט פון קאוונע) - איז נפטר געווארן, האט זיין אלמנה גאלדא געוואלט מקיים זיין זיין צוואה חתונה מאכן זייער טעכטער צו אויסגעצייכנטע תלמידי חכמים. זי איז געפֿארן צו דער וואלאזשינער ישיבה בכדי צו טרעפֿן א שידוך פֿאר איר עלצטער טאכטער. דער ראש ישיבה - הרב נפתלי צבי יהודה בערלין האט זיך געקווענקלט צווישן רב משה מרדכי עפשטיין און רב איסר זלמן מעלצער. טא האט זי געבעטן איר שוואגער - איר שוועסטער'ס מאן - צו פֿארהערן זיי ביידע, אבער האט שווער געקענט מכריע זיין. ווען זיי זענען געפארן, זי און איר שוואגער מיט די צוויי תלמידים צום קאוונער רב, הרב יצחק אלחנן ספעקטאר, אויך ער האט שווער געקענט קלויבן צווישן זיי. צום סוף האט ער געפרעגט צי זי האט אין שטוב נאך א טאכטער חתונה צו מאכן, און טאקע אום תרנ"ב האט איר טאכטער חיה מנוחה חתונה געהאט מיט הרב משה מרדכי עפשטיין, און איר טאכטער ביילא הינדא האט חתונה געהאט מיט הרב איסר זלמן מעלצער.
ווען איסר זלמן איז געווארן א חתן איז ער שוין געווען א יתום, ווייל זיין פאטער איז נפטר געווארן פריער. ער איז צוריקגעגאנגען אלס חתן צו זיין מאמענס שטוב. דארט האט ער געכאפט א לונגען אנטצינדונג. די משפחה איז געווען זייער ארעם און האט נישט געהאט א געלט צו באצאלן א דאקטער. אינצווישנצייט האט אויסגעבראכן אין מיר א שריפה, במילא איז די משפחה אנטלאפֿן פון מיר. וואו זיי זענען אנגעקומען האבן די ארטיגע יידן געדונגען פאר זיי א שטוב און האבן באזארגט דעם חולה א טעפל מילך יעדן טאג. מ'האט מודיע געווען די משפחה פון דער כלה אז דער חתן איז קראנק. זי האט געפרעגט די דאקטוירים, און זיי האבן געזאגט אז ער וועט נאך לעבן א יאר. די כלה איז געווען צופרידן מיט דעם, אבער איר משפחה האט געוואלט פרעגן ביים חפץ חיים. ער האט געענטפֿערט גאנץ קורץ: זענען דא מענטשן וואס זענען געזונט, און ס'זענען דא מענטשן וואס לעבן לאנג. זיי האבן חתונה געהאט און געלעבט צוזאם העכער פון זעכציג יאר.
נאך דער חתונה האט ר' איסר זלמן זיך געצויגן אין קאוונע, וואו ער האט געלערנט אונטער דעם קאוונער רב.
די סלאבאדקער ישיבה.
אום תרנ"ד האט דער אלטער פון סלאבאדקע געזוכט א מגיד שיעור פאר זיין ישיבה "כנסת ישראל" (במקום ר' איצעלע פאנאוועזשער). ער האט געקליבן די צוויי שוואגערס, ר' איסר זלמן מיט ר' משה מרדכי עפשטיין צו ווערן מגידי שיעור. ר' איסר זלמן איז דעמאלסט געווען אלט 24. ער איז געקומען אונטער דער השפעה פון דער מוסר באוועגונג, וואס דער אלטער איז געווען איינער פון איר פירערס. ער איז געבליבן אין סלאבאדקע דריי יאר.
סלוצקער ישיבה.
אום תרנ"ז (1894) האט דער סלוצקער רב, רבי יעקב דוד ווילאווסקי (דער רידב"ז), געבעטן דעם אלטער פון סלאבאדקע צו העלפֿן אים גרינדן א ישיבה אויפן דרך פון מוסר. דער אלטער האט געשיקט רבי איסר זלמן קיין סלוצק פאר דעם צוועק מיט א חבורה פון 14 תלמידים. נאכדעם וואס דער רידב"ז האט זיך געצויגן אין אמעריקע (און דערנאך אין ארץ ישראל), האט מען באשטימט רבי איסר זלמן דער סלוצקער רב אין תרס"ג; ער האט געדינט אין דעם רבנות צוואנציג יאר, ביז תרפ"ג.
אין תר"ף האט הרב מעלצער באקומען א בריוו פון הרב הערש פסח פראנק פון ירושלים מיט א בקשה אז ער זאל אריבערפירן זיין ישיבה דארטן. אבער דעמאלסט איז נישט געווען קיין שעת הכושר.
די סאוועטן רעגירונג האט אים גערודפט צוליב זיין ארבעט פאר תורה און יידישקייט, ביז אין תרפ"א איז די ישיבה אנטלאפן פון סלוצק אינמיטן דער נאכט אונטער זיין איידעם רבי אהרן קאטלער ביז זיי זענען געקומען קיין קלעצק, וואס איז דעמאלסט געווען אין פוילן. חודש אדר תרפ"א האט מען באפרייט הרב מעלצער און ער איז אריבער צוריק צו דער ישיבה.
אלול תרפ"ג האט הרב מעלצער געטראפן די גדולי ישראל ביי דער כנסיה גדולה אין ווין, און זיי האבן אים געזאגט אז ער זאל זיך באזעצן אין ירושלים. ווינטער תרפ"ד האט רבי אהרן קאטלער איבערגענומען ווי ראש ישיבה און הרב מעלצער איז געפארן קיין ירושלים.
ווען הרב מעלצער איז אנגעקומען אין ארץ ישראל סוף חודש טבת תרפ"ה 1925 האט מען אים באשטימט ראש ישיבה פון דער עץ חיים ישיבה אין ירושלים, אן אמט וואס ער האט געהאלטן ביז זיין לעצטן טאג. אין ירושלים האט ער געשריבן די זיבן בענדער פון זיין ספר "אבן האזל", באזירט אויף זיינע שיעורים אין עץ חיים. אויך האט ער ארויסגעגעבן הגהות אויפן חידושי הרמב"ן אויף ש"ס.
ער איז געווען נאענט מיט הרב אברהם יצחק הכהן קוק, מיט וועמען ער האט א סך פארברענגט.
הרב מעלצער איז נפטר געווארן י' כסלו ה'תשי"ד, און מען האט אים באערדיקט אין הר המנוחות.
זיין ארבעט פארן ציבור.
ער האט זיך באטייליקט אין אגודת ישראל גלייך ווען זי איז געגרינדעט געווארן. ער איז געווען אין אלע דריי כנסיות גדולות און אין זיינע שפעטערע יארן איז ער געווארן פארזיצער פון דער מועצת גדולי התורה. אויך האט ער געגרינדעט די "וועד הישיבות" אין ווילנע, צוזאמען מיטן "חפץ חיים" און רבי חיים עוזר גראדזענסקי.
רבי נפתלי צווישן טאטן זיין פארגייער און איידעם
רבי נפתלי צבי האלבערשטאם (כ"ה סיון ה'תרצ"א - י"ב אדר ב' ה'תשס"ה) איז געווען דער באבאווער רבי.
רבי נפתלי'טשע איז געבוירן אין באבאוו כ"ה סיון תרצ"א צו זיין פאטער הרב שלמה האלבערשטאם, דער דריטער באבאווער רב, א זון פון הרב בן-ציון האלבערשטאם, רב אין באבוב, א זון פון הרב שלמה האלבערשטאם, רב אין באבאוו, א זון פון רבי מאיר נתן האלבערשטאם, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים", און צו זיין מוטער מרת בלומה רחל, א טאכטער פון זיין פעטער הרב חיים יעקב טייטלבוים רב אין לימאנאוו.
כ"ה סיון תש"ד איז רבי נפתלי צבי געווארן בר מצווה. ער איז געווען דעמאלסט מיט זיין פאטער אין דער גרויסווארדיין געטא, פארשטעקט אין דעם בונקער אונטערן שפיטאל. זיין פאטער האט געהאט א שטארקע הקפדה זיך צו טובל'ן פאר תפילין לייגן. זיי האבן באשלאסן ארויפצוגיין אויפן דאך זוכן אן עצה. דארטן האבן זיי געטראפן א שיסל וואסער, וואס זיי האבן געגאסן אויף זיך תשעה קבין. בשעת מעשה האט דער טאטע געזאגט פאר נפתלי צבי אז ער זאל מיט דער טבילה מכוון זיין א הכנה "אומצוקומען על קידוש השם".
צום סוף פון דער צווייטער וועלט מלחמה האט זיין פאטער ר' שלמה געזדאנזשעט צו שיקן אים אלס בחור קיין ארץ ישראל. אזוי ווי ר' שלמה איז געבליבן אין אייראפע האט נפתלי צבי נישט געוווּסט צי זיין פאטער איז ניצול געווארן פון דער קריג. ער האט געוווֹינט עטלעכע יאר אין ארץ ישראל ווו ער האט באקומען היתר הוראה. ער האט דארט געלערנט אין דער סלאנימער ישיבה, און זיך געדרייעט ביי דעם די סלאנימער חסידים ווי הר"ר מאטל מסלאנים, צווישן זיינע חברים זענען געווען הר"ר יעקב מאיר שעכטער, ער האט זיך אויך דאן געדרייעט צווישן די נטורי קרתא קרייזן, און זיך גע'חבר'ט מיט הרב ר' עמרם בלוי, ווען דער סאטמארער רבי רבי יואל טייטלבוים, איז געווען אין די יארן פון תש"ו - תש"ז אין ארץ ישראל, איז רבי נפתלי'טשע געווען פון זיינע נאנטע חסידים, אין די שפעטערע 40סטע יארן איז ער דערגאנגען אז זיין פאטער לעבט נאך און וווינט אין ניו יארק, האט ער אליין געוואנדערט קיין ניו יארק.
רבי נפתלי'טשע איז ביים טאטע'נס לעבן אים געשטאנען צו דער האנט אלע יארן ביים בויען די באבאווער אימפעריע, און ער האט זיך מוסר נפש געווען פאר'ן טאטן און פאר באבוב. נאך זיין פאטער'ס פטירה ר"ח אב ה'תש"ס האט מען אים געקריינט אלס באבובער רבי. בעת ער איז געווארן רבי איז ער שוין געווען שטארק אפגעשוואכט; אבער די חסידים זענען געווען שטארק נתפעל פון זיין צדקות, און האבן דערציילט איבער אים אפענע געוואלדיגע מופתים.
נאך זיין פטירה, האט אויסגעבראכן א חילוקי דעות ווער ס'זאל זיין זיין ממלא מקום, זיין איידעם רבי מרדכי דוד אונגער אדער זיין האלב-ברודער רבי בן ציון אריה לייבוש האלבערשטאם.
רבי נפתלי'טשע האט נישט לאנג מאריך ימים געווען אויף דער רביסטעווע. ער איז נפטר געווארן י"ב אדר ב' ה'תשס"ה (2005), און ער ליגט צוזאמען אין אהל מיט זיין פאטער אין פלאראל פארק בית עלמין, ניו דזשערסי.
געפילטע קישקע איז מאכל פון מזרח-אייראפעישע יידן, געמאכט פון דער גראבער קישקע פון רינדער געפֿילט מיט געפרעגלטן ציבל, מעל, שמאלץ און געווירצן.
די געקאכטע קישקע קען זיין יעדן פֿארב פון ווייס-גרא ביז ברוין-אראנזש, דאס ווענדט זיך אין וויפל געווירצן מען לייגט אריין בעיקר די פאפריקע. היינטיגע צייטן ניצט מען סינטעטישע איינוויקלונג אנשטאט עכטע קישקע פו א בהמה. ענלעך צו קישקע איז מעגעלע, מען מאכט דאס אין שטוב מען פילט אן די הויט פונעם האלדז פון א הינדל אדער אן אינדיק.
די קישקע מאכט מען געווענלעך פרייטאג, און מען לאזט זי קאכן אין דעם טשאלנט, וואס מען עסט שבת בייטאג.
די גרויסע שול אין חדרה
חדרה איז א שטאט אין חיפה דיסטריקט אין ישראל, אויפן ברעג פונעם מיטלענדישן ים. זי ליגט 45 ק"מ פון חיפה (אין צפון) אן תל אביב (אין דרום). חדרה האט באקומען דעם סטאטוס פון א שטאט אין 1952. די שטאָט איז אַ מיטגליד פון פארום 15.
די שטאט האט א באפעלקערונג פון 77,100 וואס איז כולל אסאך אימיגראנטן זייט 1990, מערקווערדיק פון עטיאפיע און דער געוועזענער סאוועטן פארבאנד.
חדרה איז געגרינדעט אין 1891 דורך יידן פון ליטע.
מען האט געבויט די גרויסע שול אין חדרה צווישן די יארן 1936 - 1940.
א קראַנקייט אדער חלאַת איז א מעדיצינישע צושטאנד פונעם קערפער אדער מוח פון א לעבעדיקן באשעפעניש וואס שאפט ווייטאג, אומבאקוועמקייט, צרות אדער טויט צום מענטש וואס ליידט פון דער קראנקייט.
ווען די קערפּער פונקציאנירט שוין נישט מיטן פולן ברען, איז מען קראנק.
א קראנקייט קען קומען פון דרויסן, פון באקטעריע, ווירוסן אדער פאראזיטן, אדער פון דרינען, פון א גענעטישן פעלער אדער א כראנישער ענדערונג אינעם קערפער.
ווען א מענטש ליידט פון א קראנקייט איז א דאקטער מטפל מיט אים; ווען א בעל חי ליידט פון א קראנקייט ווערט דאס באהאנדלט דורך א וועטערינאר.
סיבות פון קראנקייטן.
איינע פון די מערסטע פארשפרייטע סיבות פון קראנקייטן איז שוואכע היגיענע און א מאנגל פון ריין וואסער.
פארמיידן קראנקייטן.
עס זענען פאראן קראנקייטן וואס זענען זייער פארשפרייט אדער האבן שווערע רעזולטאטן, און מען טוט זיי קאנטראלירן אפילו ביי געזונטע מענטשן. אז מען טרעפט אזא קראנקייט גאנץ פרי קען מען זיי היילן איידער זיי שאפן פראבלעמען. למשל, פארשידענע ראקן קען מען היילן נאר ווען מען טרעפט זיי גאנץ אין אנהייב.
נאך א ביישפיל איז אימוניזירונג. דער פרינציפ דערפון איז צו גרייטן דעם קערפער צו דער קראנקייט. דער קערפער האט זיין אייגענע פארטיידיקונג קעגן קראנקייטן, וואס הייסט די אימיון סיסטעם. די אימיון סיסטעם געדענקט וועלכע קרענק דער מענטש האט שוין געליטן. ווען א מענטש היילט זיך פון א קראנקייט שאפט די אימיון סיסטעם אנטיקערפערס קעגן דער קראנקייט. למשל, מען גיט א קליין קינד וואס האט קיין מאל נישט געווען קראנק מיט מאזלען א צארטע פארעם פון דעם מאזלען־ווירוס. די אימיון סיסטעם פונעם קינד הייבט אן שאפן אנטיקערפערס קעגן דעם ווירוס. ווען שפעטער קומט דאס קינד אין קאנטאקט מיט דעם זעלבן ווירוס, געדענקט די אימיון סיסטעם און קען קעמפן קעגן דעם ווירוס.
העפלה איז די אומלעגאלע עליה קיין פאלעסטינע פון יאר 1933 ביז מאי 14 די לעצטע טאג פונעם בריטישן מאנדאט, הונדערט צוואנציק טויזנט יידן זענען ארויף געקומען קיין פאלעסטינע, און א גרויסע טייל זיך געראטעוועט פון די נאצישע נעגל אין אייראפע.
דאס בריטישע הערשאפט, האט פארלייגט גרויסע כוחות, צו שטערן דאס ארויפקומען קיין פאלעסטינע דורך יידן, און אזוי ארום אפגעהאלטן פון טויזענטער יידן געראטעוועט צו ווערן, פון די נאצישע מארד מאשין.
דער טראמוויי אויף יפו גאס
קאנסטרוקציע פון דער רויטע ליניע אויף הערצל בולעווארד
ירושלים לייכטע באנען איז א גראנדיזער פראיעקט צו פארבעסרן די טראנספארטאציע אין ירושלים, די ערשטע ליניע איז די רויטע רוטע וואס לויפט פון נווה יעקב אין צפון, ביז הר הרצל אין דרום, וואו עס געפונט זיך יד ושם, די מוזיי פארן חורבן פון יידן אין אייראפע, די רוטע איז לאנג 13 קילאמעטער, און האקט א דורך פארנומענע שאסייען אין ירושלים, וואס ברענגט צו א גרויסע פארקער, דאס וויכטיגסטע גאס אין ירושלים די יפו גאס איז אויפגעאקערט און ארבעטער לייגן שינעס פארן באן.
דער פלאן האט געלויטעט אז די יפו גאס וועט פארמאכט ווערן פאר אנדערן פארקער, און בלויז די באן וועט קענען אריבער פארן די גאס, איינמאל די באן פאנגט אן צו פונקציאנירן.
די באן דארף זיין פריינטליך צום געגנט, און וועט נישט פארפעסטיקן די לופט, ווי אויך וועט זי האבן די דורכגאנג ביי גאס ראגן, וואו זי וועט נישט מוזן ווארטן אויף רויטע לעקטערס, צו אפשטעלן די באן אזוי אז זי וועט לויפן און מאכן דעם גאנצן וועג און אומגעפער א האלבע שעה, א וועג וואס מיט אן אויטא האט געדויערט פריער א שעה.
די צווייטע פאזע פון פלאן לויטעט דאס פארלענגערן די גערעלסן פון פסגת זאב אין צפון ביז נווה יעקב, און פון דרום ביז הדסה עין כרם שפיטאל.
אין יוני 2015 האט מען באשטעטיקט בויען די גרינע ליניע, לאנג 19.6 ק״מ, וואס וועט האבן אן איבערבייט מיט דער רויטע ליניע ביי דער צענטראלער סטאנציע.
די בלויע ליניע איז א ליניע דערווייל פאר מאסן טראנספארטאציע, און אין די קומענדיקע יארן וועט איבערגעקוקט ווערן די וויכטיקייט צו עס זאל געבויט ווערן א לייכטע באן ליניע.
די מאפע ווייזט די רויטע רוטע און די בלויע רוטע
אין 1998 האט די רעגירונג פון ישראל אנגענומען החלטה נומער 3913, וואס האט אנטהאלטן א פאראגראף וועגן אויפשטעלן א טראמוויי אין ירושלים.
a> שער מזרח פון דער רויטער ליניע
אין 2000 האט די ירושלים שטאטראט אנגעהויבן ווערקן צוגרייטן דאס אויפשטעלן פונעם טראמוויי אויף דער רויטע ליניע און בויען די אינפראסטרוקטור פון דער בלויער ליניע. א טייל פון די ווערק איז געווען פארברייטערן עקזיסטירנדע גאסן און גראבן א טונעל אונטער כיכר צה"ל.
דעם 13טן סעפטעמבער 2005 האט מען אנגעהויבן אויפשטעלן די סטרונעס בריק צווישן יפו גאס און שדרות הרצל.
אין אנהייב דעצעמבער 2005 האט די סיטיפאס פירמע געבעטן דערלויבעניש אראפצולייגן די שינעס און אויפשטעלן אן אויפהאלטונג שטח.
קאנסטרוקציע פון דער רויטע ליניע האט מען אנגעהויבן אפריל 2006 און האט געענדיגט אין 2011. די ליניע האט 23 סטאנציעס אויף נייע צווילינג-גערעלסן לאנג 13.8 ק"מ. די ליניע וועט זיין פון פסגת זאב אין צפון מזרח, דרום לענגאויס שאסיי 1 ביז יפו גאס. ווייטער וועט זי גיין לענגאויס דער יפו גאס מערבדיג ביז דער ירושלים צענטראלער בוס סטאנציע, און וועט ממשיך זיין צו דרום מערב, אריבערגייענדיג די סטרונעס בריק דורכאויס הרצל בולוואר ביזן בית הכרם געגנט, און ענדיגן לעבן בית וגן.
אום 24סטן פעברואר 2010, האט סיטיפאס, די פירמע פאראנטווארטלעך פאר דער באן, געמאכט פרואוואונגען פון פראנצויזישער בארג אויפהאלטונג צענטער, ביז נביאים גאס. די אפעראציע איז געקריינט געווארן מיט הצלחה.
פון יאנואר ביז אויגוסט 2011, זענען אנגעגאנגען כסדרדיגע פרואוואונגען פון דער סיסטעם. פרייטאג דעם 19טן אב תשע"א (19טן אויגוסט 2011) האט די רויטע ליניע אנגעהויבן אפערירן אין א פארקלענערטן ראם, ביז אין פיר חדשים וועט אנהייבן די פולע דינסט. ביי דער ערשטער פאזע [ביז אנהייב סעפטעמבער פארט מען אויף דער באן בחינם.
די סטרונעס בריק.
כדי צו בויען די רויטע ליניע איז געווען נייטיק צו לייזן דעם פראבלעם פון באהעפטן די יפו גאס מיט הערצל בולוואר ביים אריינגאנג צו ירושלים. צוליב דער גרויסער פארקער אין דעם געגנט איז נישט מעגלעך אז דער טראמוויי זאל גיין דורך די גאסן אין דעם ארט, און אויך צו בויען די טראמוויי אונטער די גאסן וואלט געשטערט די פארקער אין אן אומאפגענומענען אופן. צום סוף, טראץ דער געגנשאפט פון די לאקאלע איינוואוינער, האט מען באשלאסן אז דער טראמוויי וועט אריבערגיין א בריק. די בריק האט געפלאנעוועט דעם שפאנישן ארכיטעקט סאנטיאגא קאלטראווא אלס די סטרונעס בריק. אינמיטן דער בריק איז א זייל פון שטאל הויך 130 מעטער, פון וואס ציען זיך 66 סטרונעס וואס האלטן אויף די בריק. די בריק האט א באדעקטן שטעג פאר פוסגייער. די סטרוקטור איז כולל א בריק פאר פוסגייער, מיט א גלעזערנער וואנט.
אין אפריל 2007 האט מען געלייגט דעם ערשטן טייל פון דער בריק. דעם 25סטן יוני 2008 האט מען געווידמעט די בריק פאר פוסגייער. אנהייב אפריל 2009 האט מען געענדיגט די ארבעט פון בויען די בריק און מען האט זי איבערגעגעבן צו דער סיטיפאס פירמע.
כלל געביידע און טראמוויי אויף יפו גאס
די יפו גאס () איז א הויפט גאס, פון די עלטסטע און לענגסטע גאסן אין מערב ירושלים, וואס ציעט פון דעם טויער פון ירושלים אלטשטאט ביי יפו טויער ביזן אריינגאנג צו דער שטאט אין רוממה.
די ירושלימע שטאטראט, די האנדלסצענטער בן יהודה גאס און קעניג דזשארדזש, דער אלטער באוואוסטער מחנה יהודה מארק, די צענטראלע אויטאבאס סטאנציע און די נייע שנעלע באן קיין תל אביב, וואס איר סטאנציע געפינט זיך אויף דער יפו גאס, פארשידענע רעגירונגס געביידעס, בענק, פאסט, ווי אויך האטעלן, נאכט לאקאלן, שענק אא"וו.
א פלאן פאר א לייכטע באן סיסטעם אין גוש דן
די תל אביב לייכטע באן איז א פלאן צו בויען א לייכטע באן טראנספארטאציע סיסטעם אין תל אביב, ישראל.
אין גוש דן, בויט מען א לייכטע באן, וואס וועט אין געוויסע טיילן דינען אלס אן אונטערערדישע באן, וואס וועט פארן פון פתח תקוה, אריבער בני ברק, רמת גן, תל אביב-יפו, בת ים, דער פלאן פון בויען א באן סיסטעם אין תל אביב, איז שוין פון די בריטישע מאנדאטארישע צייטן, וואס איז קיינמאל נישט צושטאנד געקאמען, און אפילו יעצט איז דא פראבלעמען מיט די שטאטראטן, ווי דער באן פארט אריבער מיטן טראנספארטאציע מיניסטעריום.
איין ליניע וואס איז שוין אריבער אלע ביוראקראטישע קריגערייען, איז די רויטע ליניע. וואס האלט אינמיטן געבויט ווערן. די באן ווערט געבויעט אויף זשאבאטינסקי גאס, אין פתח תקוה, ביז תל אביב, אויף מנחם בעגין, ווי עס וועט פארן ביזן אלטשטאט יפו, אין דרום קיין בת ים, ווען אויף א שפעטערע פאזע וועט עס פארלענגערט ווערן ביז קיין ראשון לציון משה דיין באן סטאנציע. די באן אינפראסטרוקטור האלט טיף אינמיטן געבויט ווערן, ווען לויטן פלאן וועט דאס זיין גרייט פארן באנוץ פונעם ציבור, ענדע יאר 2021.
די גרינע ליניע וואס דארף געבויט צו ווערן פון צענטער ראשון לציון, אריבער קיין חולון, אויף תל אביב, איז אריבער שווערע קריגערייען צווישן די תל אביבע שטאטראט, און דער פינאנץ מיניסטעריום. וויבאלד דער פלאן לויטעט אז דער באן וועט לויפן אויף אבן גבירול בולוואר, די שטאטראט וויל אז די באן זאל לויפן אונטערערדיש, און די פינאנץ מיניסטעריום, וויל נישט באצאלן פארן בויען טונעלן, איז דערווייל גרייט מען צו די ליניע ביז יפו אויפן ערד און בנימין נתניהו האט געפאסט דעם באשלוס אז אין צענטער פון תל אביב וועט די גרינע ליניע לויפן אונטערערדיש פאר פיר קילאמעטער און אין צפון תל אביב וועט דאס ווידעראמאל ארויפקומען אויפן אויבערפלאך פונעם גאס. די ליניע צעטיילט זיך אין צוויי סיי אין דרום און סיי פון צפון פון די שטאט תל אביב, און וועט האבן א פארבינדונגס סטאנציע מיטן רויטן ליניע ביי די קארלבאך סטאנציע אין שטאט. לויטן פלאן וועט די באן ליניע געעפנט ווערן פארן פובליק אין יאר 2024, ווען די צוגרייטונגען צום בויען ווערן שוין געמאכט.
די ליל ליניע איז א באן וואס וועט לויפן פון צענטער שטאט תל אביב ווען ביים אנהייב פון דער ליניע טרעפט זיך די באן מיטן רויטע ליניע, ביי די ארלאזאראוו סטאנציע, אין ארומקרייזן די דרום חלק פון שטאט, דערנאך קיין מזרח ריכטונג צו די שטעט אור יהודה און יהוד, ווי אויך א פארבינדונג צו גבעת שמואל און בר אילן אוניווערסיטעט. די ערשטע צוגרייטונגען זענען שוין געמאכט געווארן און וועט לויטן פלאן געעפנט ווערן אין יאר 2024
די ברוינע ליניע איז א ליניע וואס לויפט אין דרום גוש דן, און איז די איינציקסטע וואס וועט נישט דורכגיין תל אביב זעלבסט. די באן הייבט זיך אן אין מערב ראשון לציון און וועט דורכפארן די משה דיין באן סטאנציע, אריבערפארן לענגאויס די צענטער פונעם שטאט און די מזרח פון שטאט, דארט וועט די באן אריבער קיין באר יעקב, דערנאך צו רמלה און קיין לוד. און די לעצטע פאר חדשים איז באשטעטיגט געווארן א פארלענגערונג צום פלאן, וואס וועט ברענגען די לייכטע באן ליניע צו בן גוריון פליפעלד. די טראנספארטאציע מיניסטעריום האט געגעבן רעכט פארן ראשון לציון שטאטראט פארצוגיין מיטן פלאן און אויפטרייבן געלט, צו פארשנעלערן דאס בויען און עפענען פארן ציבור. דערביי ארבעטענדיג זעלבסטשטענדיק פונעם רעגירונג'ס געשטעלטע געזעלשאפט נת"ע
אין צוגאב פלאנירט נת״ע", "א פולקאמע מעטרא אונטערגרונט באן, וואס וועט פארבינדן די שטעט פון די מעטראפאלין ווי ראש העין, רעננה, רחובות און כפר סבא. די פלענער ווערן צאמגעשטעלט די טעג און ווארשיינליך וועט דאס פארעפנטליכט ווערן אין די נאנטע צוקונפט, די סקיצע לויטעט א הויפט ליניע וואס לויפט אין צפון-דרום ריכטונג, וואס האט צוויי פליגלען וואס טרעפן זיך אין תל אביב. א צווייטע ליניע וואס לויפט אין מזרח-מערב ריכטונג, פון ראש העין קיין תל אביב און א דריטע ליניע וואס לויפט אין א האלבע קרייז ארום תל אביב וואס וועט פארבינדן אלע ליניעס פון דער לייכטער באן, אונטערגרונט באן און אויך געוויסע סטאנציעס פון ישראל באנען, פאר גרינגערע פובליק טראנספארטאציע אין גוש דן געגנט. עס מעגליך אז די קרייז מעטרא באן וועט אויך אנקומען צום פליפעלד, אלנפאלס וועלן די באנען נישט זיין גרייט אין דער נאנטער צוקונפט, נישט פאר 2030.
ישראל האט אן אנטוויקלטן טראנספארט סיסטעם, וואס שליסט איין שאסייען, אויטאבוס ליניעס, באנען און פלי טראנספארט.
פלי טראנספארט.
אין ישראל זענען דא 48 פליפארטן.
דער גרעסטער פליפארט איז בן גוריון פליפעלד, מיט דריי טערמינאלן און אינטערנאציאנאלע פליען.
רויטער ים.
שאַקיראַ איז א פּאָפולערע לאטײַן־אמעריקאנער פאפ זינגערין און א לידער שרײַבערין.
זינט 2001 איז זי באװוּסט געװאָרן אױך בײַ די ענגליש־רעדער נאָך װאס זי האָט פובליקירט איר ערשטן אלבאם אויף ענגליש.
פארקינסאן קרענק איז א מחלה פונעם מוח (צענטראלע נערוונסיסטעם) אז די גלידער פון דעם מענטש ווארפן זיך אן קאָטנראל.
די מוסקלען האלטן שוין נישט צוזאם די קערפּערליכע טיילן.
מנחה גדולה איז זעקס אין א האלב שעה נאכן אנהייב פונעם טאג, גערעכנט לויט שעות זמניות. דאס איז די ערשטע צייט ווען מען מעג דאווענען מנחה.
רעכענען דעם זמן פון מנחה גדולה.
דער זמן פון מנחה גדולה איז זעקס און א האלב שעות זמניות אין דעם טאג, ד.ה. א האלבע שעה (זמנית) נאך חצות. אין ווינטער, ווען א שעה זמנית איז ווינציגער ווי 60 מינוט, איז לכתחילה רעכענט מען מנחה גדולה 30 מינוט נאך חצות, לחומרא.
דער זמן פון דאווענען מנחה.
כאטש מען מעג דאווענען מנחה פון מנחה גדולה, האלטן אסאך פוסקים אז דער לכתחילה'דיקער זמן פון מנחה איז מנחה קטנה.
אין די ליטווישע ישיבות איז דער מנהג צו דאווענען מנחה גדולה. אויך אין ארבעטספלעצער מאכט מען אפט א מנין צו מנחה אין דער מיטאג פויזע (בפרט אין ווינטער ווען ס'איז צו שפעט צו דאווענען מנחה נאך דער ארבעט) קומט אויס אז מען דאווענט מנחה גדולה.
זמן מנחה גדולה אין ירושלים.
פאלגנד איז א טאבעלע פון דעם זמן פון מנחה גדולה אין ירושלים דעם 1טן פון יעדן מאנאט.
(*) אויפן זומער זייגער
שלש־סעודות גריפן רעווא דרעווין כנגד יעקב אבינו בחיר שבאבות איז די לעצטע שבתדיקע סעודה צװישן די דרײ שבתדיקע סעודות װאס מען דאַרף עסן לויט דער הלכה במשך דעם שבת. גלײך װי די ערשטע צװײ סעודות, אױך שלש סעודות דארף מען עסן המוציא, אבער פון דעסטװעגן איז די סעודה גרינגער װי די אַנדערע צװײ, און בדיעבד (ענגיק) קען מען יוצא זיין מיט פירות אדער מיני מזונות, װי למשל האָבן די חזל באַשטימט פאַר אָרעמע־לײַט װאס האָבן ניט קײן געלט צו קױפן פאר שלש סעודות: "עשה שבתך חול ואל תזדקק לבריות", אנדערש װי די ערשטע צװײ סעודות, װאָס פֿאָדערן יאָ צו זײַן אָפּהענגיק צו אַנדערע.
חסידים זײַנען זיך נוהג צו ארײנשלעפן דעם שלש סעודות טיפער אין דער נאַכט.
נאך שלש סעודות קומט מלווה מלכה.
ראָוונע (, ריוונע;, "ראוונא";;) איז א היסטארישע שטאט אין מערב אוקראינע, אין דער היסטארישער ראיאן פון וואהלין. זי איז די אדמיניסטראטיווער צענטער פון דעם ראוונער אבלאסט (פראווינץ), און אויך דער אדמיניסטראטיווער צענטער פון דער ארומיגער ריוונענסקי ראיאן אינעם אבלאסט. די שטאט אליין איז אויך א באזונדערע ראיאן אין אבלאסט.
ראוונע איז א וויכטיקער טראנספארטאציע קנופ, מיט דעם אינטערנאציאנאלן ראוונער פלוגפארט, און באן פארבינדונגען קיין זבאלדוניוו, סארני און קאוולע, ווי אויך שאסייען קיין בריסק, קיעוו און לעמבערג.
די באפעלקערונג איז בערך 249,900 (אין יאר 2004).
דער רבי ר' בער איז געווען מגיד אין ראוונע.
האר איז א פֿאדעם פון פראטעין (קעראטין) וואס וואקסט ארויס פון דער הויט ביי זויגערס. אין האר געפינט זיך די מינעראלן צינק, סיליקאן, אייזן און כלאר. ביי א געזונטן מענטש וואקסן מער ווי הונדערט טויזנט האר.
די האר אויפן קאפ קען וואקסן גאר לאנג, דערפאר טוט מען זיי שערן מיט א שערל אדער א שער מאשין.
אַנאַטאָלי (תּנחום) קאַפּלאַן (רוסיש: "Анатолий Львович Каплан") - געבױרן דעם 10טן יאַנואַר 1903 אין ראָגאַטשעװ, מאָלעװער גובערניע (רוסלענדישע אימפּעריע - איצט אין װײַסרוסלאַנד); געשטאָרבן דעם 3טן יולי 1980 אין לענינגראַד (איצט פּעטערבורג אין רוסלאַנד).
אַ באַקאַנטער סאָװעטיש-ייִדישער גראַפֿיקער, מאָלער און סקולפּטאָר. ער האָט געשאַפֿן אַ היפּשע צאָל קינסטלערישע װערק (איבערהױפּט ליטאָגראַפֿיעס) לױט די מאָטיװן פֿון דער ייִדישער ליטעראַטור און פֿאָלקלאָר, אַרײַנגערעכנט די סעריע "ייִדישע פֿאָלקסלידער", די אילוסטראַציעס צו שלום-עליכמס ביכער "טעוויע דער מילכיקער", "סטעמפּעניו", "דאָס פֿאַרכישופֿטע שנײַדערל" וכדומה.
אַ חוץ כלערלײ קינסטלערישע אױסשטעלונגען אין ראַטן-פֿאַרבאַנד, האָט תּנחום קאַפּלאַן אױך אָנטײלגענומען אין העכער 25 ענלעכע אונטערנעמונגען אין אױסלאַנד, בתוכם די אױסשטעלונגען לכבוד דעם 100סטן געבורטסטאָג פֿון שלום-עליכם אין ניו-יאָרק (1959) און פּאַריז (1960); די אױסשטעלונגען אין לאָנדאָן (1961), טאָרינאָ און מילאַן (1962); לאָס-אַנזשעלעס (1963); װענעדיג (1966); רױם, פּראָג, באַזעל (1967); לײַפּציג, בראַונשװײַג (1971) און אַזױ װײַטער.
שפרינגען מיט א טיטשקע איז א פעלד ספארט אין וואס מען ניצט א בייגיקע טיטשקע צו שפרינגען אריבער א שטאנג. דאס איז איינע פון די ספארטן אין דער אלימפיאדע.
דער ספארט האט אנגעהויבן אין סקאנדינאוויע אינעם 19טן יארהונדערט. ס'איז געווען א טאקטיק וויאזוי צו אנטלויפן אריבער א וואסער.
אױבערלאַנד איז א טייל פון אונגארן, וואס געפונט זיך אין מערב זייט פון לאנד, און נעמט אריין אין זיך חלקים פון טשעכיי, סלאוואקיי און עסטרייך.
די יידן זענען אלע געווען אשכנזים, וואס מייסטנס זענען זיי געווען קעגן די רעיון החסידות, און זענען געגאנגען אויפן דרך פונעם חתם סופר.
די נעאלאגן פון די געגנט זענען געווען זייער גרויס, און בעיקר איז באוויסט די קוראל טעמפל אין בודאפעשט, אלס די גרעסטע טעמפל אין אונגארן.
אלע יידן אין אונגארן, האבן מיטגעטיילט דעם חורבן, און פון בערך אכט הונדערט, זענען פיר הונדערט פופציג טויזנט אומגעקומען און די פארניכטיגונגס לאגערן, און אויף טויט מארשן.
די שארית הפליטה איז אין אנהייב צוריקגעקומען, מיינענדיק אז מען קען אלעס אויפשטעלן פון דאסניי, אבער די קאמוניסטן האבן פארכאפט די מאכט, און די וואס זענען נישט ארויס גענוג פרי, זענען פארכאפט געווארן אינעם נעץ.
אין יאר 1956, ביי דער אונגארישער רעוואלוציע, זענען רוב יידן וואס זענען געווען אין אונגארן אנטלאפן קיין עסטרייך און פון דארט קיין ישראל, פאראייניקטע שטאטן.
ביי די חסידים אין אונטערלאנד, און אין מארמאראש, פלעגט מען זאגן, אז די גרעניץ צווישן אויבערלאנד און אונטערלאנד, איז דער חיות גארטן, אין בודאפעשט.
פּעטערבורג ("סאַנקט-פּיטירבורק") איז אַ שטאָט אין רוסלאַנד ביים נעווא טייך אויפן שפּיץ פונעם איינגאָס פון פינלאַנד אויפן באַלטישן ים. אין פאַרשידענע תקופות פון איר געשיכטע האָט די שטאָט פאַרמאָגט אַנדערע נעמען, ווי פּעטראָגראַד (, 1914–1924) און לענינגראַד (, 1924–1991).
געגרינדעט פונעם צאר פעטער דער ערשטער פון רוסלאנד אום 27סטן מײַ, 1703, איז זי געווען די הויפּטשטאָט פון דער רוסלענדישער אימפעריע מער ווי צוויי הונדערט יאָר (1713–1728, 1732–1918). פּעטערבורג האָט אויפגעהערט דינען ווי הויפּטשטאָט אום 1918 נאָך דער רוסישער רעוואָלוציע פון אָקטאָבער 1917. זי איז רוסלאנדס צווייטע גרעסטע און אייראפע'ס פערטע גרעסטע שטאט נאך מאסקווע, לאנדאן און סטאמבול. די שטאט האט 4.6 מיליאן איינוואוינערס, און מער ווי 6 מיליאן מענטשן וואוינען אין דער סביבה. פעטערבורג איז א הויפט אייראפעישער קולטורעלער צענטער, און א וויכטיגער רוסישער פארט אויפן באלטישן ים.
פעטערבורג איז א הויפט טראנספארט קנופ. אין 1837 איז געבויט געווארן די ערשטע רוסישע באן.
רבי אלחנן בונים װאַסערמאַן (ה'תרל"ה 1874 - י"א תמוז ה'תש"א 1941) פון די גרעסטע פרומע רבנים און ראשי ישיבות אין אייראפע צווישן די צוויי וועלט מלחמות, און פון די אגודת ישראל אנפירערס. דער פארפאסער פון די ספרים "קובץ שיעורים" און "קובץ הערות" אויף דעם תלמוד. זיין ספר "קובץ שיעורים" איז גערעכענט צו איינער פון די קלאסישע לערן-ספרים אין דער ישיבישער וועלט.
זיין לעבן געשיכטע.
געבוירן געווארן אין שטאט בירזש אין ליטע. ארום ה'תר"ן (1890) יאר, האָט זיך זיין פאמיליע איבערגעצויגן קיין בויסק אין היינטיקן לעטלאנד. פון דארטן איז רבי אלחנן וואסערמאן געגאנגען לערנען זיך אין דער טעלזשער ישיבה, ביי רבי שמעון שקאפ, און ביי רבי אליעזר גארדאן.
אין ישיבה ער איז אנטפעלקט געווארן אלס אן עילוי, און נאך א פאר לערניארן, ער האט זיך געווענדט צו זיך לערנען ביי רבי חיים בריסקער.
אין יאר ה'תרנ"ט (1899) ער האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון הרב מאיר אטלאס, וואס ער איז געווען אין יענער צייט דער רב פון דער שטאט סאלאנט.
אין די יארן ה'תרס"ג - ה'תרס"ד (1903) ער האט געגרינדט די אמסיסטלאווער ישיבה אין רוסלאנד צוזאמען מיט רבי יואל באראנטשיק פון ריגע. אין יאר תרס"ז (1907) ער איז צוגעקומען קיין ראדין, און ער האט זיך געלערנט אין "כולל קדשים" ביי דעם חפץ חיים, און ער איז געווארן זיין אויסגעצייכנטער תלמיד מובהק. אין כולל קודשים האט ער געלערנט חברותא דריי יאר מיט הרב יוסף שלמה כהנעמאן.
אין יאר תר"ע (1910) ער האט אונטערגענומען דעם אמט פון ראש ישיבה אין שטאט בריסק, אבער נאכן אויסברוך פון דער ערשטער וועלט מלחמה אין 1914, ווען די באוואוינער פון בריסק האבן זיך אנגעהויבן פארלאזן די שטאט, האט ער צוריקגעקערט קיין ראדין. אנהייב תרע"ו איז ער צוזאמען מיט זיין ישיבה אנטלאפן קיין סמילאוויטש.
אין יאר (1921) איז געווארן מעגלעך צו פארלאזן רוסלאנד, און ער האט זיך צוריקגעצויגן אין פוילן. דארט האט ער אויפגענומען פירן די ישיבה "אהל תורה" אין באראנאוויטש. זיין ישיבה איז געווען א ישיבה פאר יונגע בחורים.
ער איז געווען נאענט צו רבי יוסף ראזין און זיין שוואגער רבי חיים עוזר גראדזענסקי.
געמארדט געווארן אין חורבן אייראפע אין יאר ה'תש"א, (1941) א איינציקע טעג נאך דער נאצישער דורכדרינגונג קיין קאוונע. זונטיק פארנאכט ווען רבי אלחנן וואסערמאן האט געהאלטן אינמיטן לערנען מיט רבי יוסף חיים זאקס און אנדערע ראשי ישיבות זענען אריינגעקומען פיר שאוליסטן און זיי ארויסגעשלעפט און געהרגעט.
אויף זיין נאמען איז אויפגעשטעלט געווארן אור אלחנן ישיבה דורך זיין זון הרב שמחה וואסערמאן, און הרב משה חדש.
זיין געזעלשאפטלעכער אויפטו.
הרב וואסערמאן איז געווען פון די ציוניזם קעגנערס. און ער האט אויכעט געשריבן צו די מזרחי-באוועגונג רבנים אן אפענער בריוו, וועלכער אין אים דערקלערט ער זיין אפגרענצונג (באווארעניש) פון זייער באוועגונג. (דער בריוו הייסט "הנאום והמכתב" פארעפענטלעכט אין "קובץ מאמרים" דער ערשטער טייל). זיין סיסטעם-דערקלערונג האט ער געשריבן אין זיין ספר "קובץ מאמרים". ער האט קארעספאנדירט אין געזעלשאפטלעכע-טעמעס מיט דעם חזון איש און רבי יוסף ראזין. זייענדיק אין ראדין האט זיך אים געטראפן צו לערנען א קורצע צייט מיט הרב קוק. כאטשיק ער האט זיך קעגנגעשטעלט צו זיין סיסטעם, האט ער אים געשיקט א בריוו נאכצופרעגן וואס מאכט ער, ווען ער איז קראנק געווארן.
ער איז געווען פון די "אגודת ישראל" רבנים, און ער האט אנגעוויזן דעם וועג צו אגודת ישראל אלס א פארטיי וואס איר צוועק איז צו פארשטארקן דאס יידנטום. אין דעם דריטן אגודת ישראל קאנגרעס אין שטאט מארינבאד, טשעכיי, יאר תרצ"ז, ער איז געשטאנען אין דעם שפיץ פון געציילטע מיינונגען וואס האבן געהאט א קעגנערשאפט צום טיילונג פלאן. זיין צוגאנג איז אפגעשטופט געווארן צוליב די פילע לאדענישן, וואס איז קלאר געווארן אז רוב רבנים שטיצן אונטער אין אן אויפשטעלונג פון א יידישן שטאט, אויך אויף א קליינעם טייל פון ארץ ישראל.
"די הויפט עבודה זרהס וועמען יידן דינען און זיינען מקריב קרבנות, אין דער היינטיקער צייט זיינען צוויי: סאציאליזם און נאציאנאליזם... האט פאסירט א וואונדער: אין הימל האט מען די ביידע עבודה־זרהס צוזאמענגענומען אין איינעם, און פון דער הרכבה – נאציאנאל-סאציאליזם – געשאפן א שרעקליכן מטה זעם צו שלאגן יידן מערדערלעך בכל קצווי ארץ. די זעלבע טומאות צו וועלכע מיר האבן געדינט, זיי שלאגן אונז. "תיסרך רעתך".
פאר איז ער מיט זיינע תלמידים גענומען געווארן צום טויט דורך די נאצישע, ער האט אויסגערופן: "עלינו לזכור שבאמת נהיה מקדשי השם ולא תעלה על דעתנו חלילה מחשבה פסולה, שהיא בבחינת פיגול הפוסל את הקורבן. אנו מקיימים עתה את המצווה הגדולה ביותר - קידוש השם. האש שתבער בעצמותינו היא האש אשר תקים מחדש את העם היהודי". הוא הביע תקווה שקורבן היהודים באירופה יסייע להציל את אחיהם בארצות הברית.
זיין זון הרב אליעזר שמחה וואסערמאן, האט פארטגעזעצט זיין פאטער׳ס כלל ארבעט נאך זיין טויט ביי דער חורבן אייראפע. די שמועסן און די ארטיקלען וואס זיין זון האט געשריבן זײַנען אַרײַנגעלייגט געװאָרן אינעם קובץ מאמרים ואגרות חלק ב'.
זיינע וועלטקוקן.
אין זיינע ארטיקלען וואס זיי זיינען פארעפענטלעכט געווארן אין צייטשריפטן, און זיי זיינען איינגעזאמלט געווארן נאך זיין טויט. אין "קובץ מאמרים", רבי אלחנן וואסערמאן האט אויסגעדריקט נעגאטיוו אנטקעגן די וועלטלעכקייט און דער ציוניזם. נאך חורבן אייראפע, אגודת ישראל מֶעסִיק געווארן. און אזעלכע וועלט קוקן ווי ער האט אויסגעדריקט מען קען געפינען בעיקר אין די עדה החרדית קרייזן.
ווי פּראבּירט מען א מענטש, ווי זאל מען וויסן וואס ער איז אין זיין פנימיות? לפי מהללו, מען זאל זען וועמען ער איז מהלל. אויב ער שטענדיק מהלל טובים, איז זיין שורש טוב, אויב מען זעט אז ער איז מהלל רשעים, איז א סימן דאס ער איז אליין דאס זעלבע (שערי תשובה לרבינו יונה). בשעת מען זעט וועמען די נאניאנאלע-רעליגיעזע זיינען מהלל און מכבד, ווייס מען וואס זיי אליין זיינען".
"קומט אויס אז אויב יידן בלייבן אן תורה, גייט זיי אונטער אין פארלויף פון איינציקע צענדליקער יאר. דערקעגן אן ארץ ישראל, קען דאס יידישע פאלק עקזיסטירן 2000 יאר... ארץ ישראל איז נויטיק פאר יידן, אבער אן תורה האבן מיר קיין יידן נישט".
בירזש (ליטוויש: Biržai) איז א שטאט אין צפון-מזרח ליטע אויפן ברעג פון די טייכן אפאשטשא און אגלואנא און לעבן דער סירואיניס אזערע, נישט ווייט פונעם גרענעץ מיט לעטלאנד, 42 ק"מ צפון פון קופישאק. אין די טייכן געפינען זיך פיר אינזלען; אויף איינעם פון האט מען געבויט א פאלאץ אין 16טן יארהונדערט, וואו נאפאלעאן האט גערוט ווען ער האט מארשירט אדורך ליטע. בירזש איז פון די עלטסטע שטעט אין ליטע און ווערט שוין דערמאנט אין דאקומענטן פון יאר 1455.
במשך די יארן 1492-1806 האט בירזש געהערט צו די אדעלן פון דער ראדוויל משפחה. זי האט באקומען מאגדעבורג רעכט אום 1589. יעדע וואך זענען געווען צוויי מארק טעג אין בירזש.
בירזש איז פלאצירט אויף איינער פון די שאסייען פון ווילנע קיין ריגע.
אום 1900 איז די יידישע באפעלקערונג געווען 2501.
הרב אברהם לייטנער (נפ׳ י"ח חשוון ה'תשס"ח) איז געווען א רב אין מאנטעווידעא, אורוגוויי. ער איז געווען א גרויסער תלמיד חכם. ער האט געוואוינט אין וויליאמסבורג, ברוקלין, און איז געווען אנגענומען אלס רב ומורה צדק ביי די סאטמארער קרייזן.
ער איז געווען באטראכט אלס א חשובער רב בשעת ווען ר' יואל האט געלעבט וואס איז געווען א חסיד נישט נאר א סימפאטיקער עס איז געווען א מנהג פון ר' יואל מיט אים צו שמועסן איבער עניני הנהגה יעדן טאג בשעתן צאמלייגן טלית און תפילין.
ער איז געווען א תלמיד פון רב דושינסקי.
ער איז געווען דער פירער פון די מער עקסטרעמע, פרומע קרייזן אין סאטמאר, ווי דער בני יואל.
האבנדיג געווען פון די שווארצע ביים לעבן פון סאטמארער רב. זיי זענען געווארן אנגערופן "שווארצע" דורך דעם דעמאלסדיגן ראש הקהל פון סאטמאר, איז ער געווען פון די גרעסטע חסידים פון ברך משה, וואס כידוע האבן די אלגעמיינע סאטמארע פרומע און נאנטע צו פאוער זיך קעגן געשטעלט די ברך משה. אחוץ די פרומע שווארצע וואס זיי זענען געווען נרדפים פון אלטן הנהגה האבן זיי זיך געפרייט צו קענען צוריק קומען קיין סאטמאר.
אבער ביי די פרשה פון ווען די ברך משה האט געזאגט אויפן קאשוי רב אז ער איז משוגע האט ער זיך צוקריגט מיטן ברך משה און אנגעהויבן צו שטיצן די שונאים פון ברך משה צו יעדן געלעגנהייט אבער נאר באהאלטן ביז די סקול דיסטריקט פרשה איז אלעס ארויסגעקומן אויף די אפענקייט, ווען פורים כטוב לב המלך ביין בעת משתה היין, אינמיטן די באקאנטע הייסע קאכעניש, ווען דער רבי ר' משה טייטלבוים איז געווען גאר ברוגז אויף אים, האט אים דער ברך משה אנגערופן, נישט שיינע...
אבער מען מוז צולייגען כמה פעמים ווען ער איז גאר שטארק מיט געשטאנען מיט די ברך משה ביי געוויסע שווערע מערכות וואס סאטמאר האט געפירט אקעגין די וועלט, למשל ווען סאטמאר האט זיך געקריגט מיט ליבאוויטש און חבד האט זייער אינטערגעריסען און כפר חבד הרב אברהם האט אלע סאטמארע דיינים ארויס זייער שטארק זיך אנעמען פאר כבוד התורה זייענדיג א אינגערמאן מיט א רעספעקט ווי א רב פון די אלטען דור, אויכעט ביי די מערכה וואס סאטמאר געפירט קעגין בעלזא איז ער געווען בראש המערכה צוזאמען מיט די ברך משה קאשוי רב און רבי לייבוש לייזער מפשעווארסק,
ביי די חלב פרשה איז ער אויך מיטגעשטאנען מיט די דיינים פון קהל יטב לב,
ער האט נישט מורה געהאט פון קיינעם וועען עס איז געקומען צום אמת
ווען דער ברך משה האט ממנה געווען זיין זון רבי זלמן לייב צו זיין דער ווילאמסבורגער רב איז רבי אברהם שלא כדרכו ארויס פון זיין וועג מחזק זיין די הנגהת התורה פון הרב זלמן לייב מיט זיין בית דין ער האט געזאגעט הייסע דרשות פון די גרויסע סיעתא דישמיא וואס דער ברך משה האט געהאט אהער צו שטעלן בנו החביב אויף די שטיל פון זיין פעטער דער מייסד הקהלה, און פון דעמאלט איז ער געווען א אפטע גאסט און סאטמאר פרייענדיג זיך צו זעהן ווי סאטמאר שפאנט אויף די אלטע אויסגעטרעטנע וועג, און רבי זלמן לייב האט זיך זייער גרעכענט מיט זיין מיינוג אלעס וואס באלאנג די עניני הקהלה וכו' ובפרט ווען די אנדערע צד איז געווען און קארט האט ער זייער מוחה געווען,
רבי מאטעלע וויזניצער שליט"א, דערציילט אז ער געדענקט דעם פאטער פון ר' אברהם אין דער שטאט גראסווארדיין. ער איז געווען אן ערליכער איד און פלעגט הויך שרייען "יהא שמיה רבה".
צווישן קראנטע רבנים, איז געווען באקאנט אז אויף ר' אברהם האט מען זיך געקענט פארלאזן אויף גאר האקעלע שאלות, - איין משל, אויף דער שאלה וועגן חתונה האבן מיט מינקת חבירו, וואס עפ"י הלכה דארף מען ווארטן צוויי יאר, כ"ד חודש, אויב וועגן סיבות וויל מען חתונה האבן פריער, דארף מען האבן רשות פון גדולי הדור. צווישן גדולי הרבנים, האט מען גערעכנט ר' אברהם'ן פון די גדולי הדור, אז ער איז געווען א בר סמכא צו ענטפערן אויף דער דאזיגער שאלה, וואס אנדערע רבנים האבן מורא, האבן זיי געשיקט צו ר' אברהם.
אין הלכות ריבית איז ער געווען א חד במינו מיט זיין קלארקייט ביז הלכה למעשה עס זענען געווען פעלער וואס דער טשאקעווער רב אין אנדערע האבן נישט געוואלט פסק'נען און ער האט געפסק'נט.
בערוב ימיו האט רבי אברהם געפירט צוויי הייסע מערכות איינס אקעגן דעם עירוב און ווילאמסבורג. און די צווייטע מערכה איז געווען אקעגן בויען הייזער פאר ארטיסטן און רבי אברהם האט געזאגט ארור האיש אשר יבנה ביתו לארטיסטן.
מיט זיין שטארקן קנאות האט ער געהאט אויפגערעגט אסאך אידן, איבערהויפט מיט זיין עקשנות'דיגן קאמף קעגן דעם קרית יואל סקול דיסטריקט. אבער ר' אברהם האט זיך נישט געשראקן, אזוי ווי עס שטייט ומרדכי לא יכרע ולא ישתחוה. זיינע קינדער האבן גאר שטארק געהיטן אויף אים ווייל ער האט געכאפט אמאל א נערווען בראך און האבן אים נישט געלאזט קעמפן, עס איז זיי נישט געלונגען אייביג אים צוריקצוהאלטן.
ער איז נפטר געווארן י"ח חשוון ה'תשס"ח. ביי זיין לויה האבען טויזנטער מלווה געווען. צווישן די מספידים איז געווען רבי זלמן לייב מסאטמאר. ער ליגט באגראבן אין דעם מאנטעוועדא'ער חלקה, וואס איז אינקארפארירט אין דעם בני יואל בית הקברות אין מאנרא, ניו יארק.
מעדיצין איז די וויסנשאַפֿט וואָס פֿאַרנעמט זיך מיטן פֿאָרשן, דיִאַגנאָזירן, און באַהאַנדלען קראַנקייטן, כּדי אויסצובעסערן דעם געזונט. אויך מיינט דאס די מעדעצינען אליין וואס ווערט גענוצט דערפאר. די מעדיצין איז באַזירט אויף די באַגריפֿן סײַ פֿון נאַטור־וויסנשאַפֿט, סײַ פֿון הומאַניסטיק, און גייט פֿאָרויס אין פּאַראַלעל מיט זיי. אין גאַנג פֿון איר אַנטוויקלונג האָט זיך די מעדיצין פֿאַרשפּרייט אין פֿאַרשיידענע צווײַגן. מע שיידט אונטער, למשל, צווישן דער אינטערנאַלער מעדיצין, מעדיצין פֿון אויגן־נאָז־און־האַלדז, וכ´. מע קען אויך קאַטעגאָריזירן די מעדיצין לויט געזעלשאַפֿטלעכע קאַטעגאָריעס: מיליטערישע, לעגאַלע, פֿון שפּיטעלער און דאָס גלײַכן.
מעדיצין זוכט צו היילן קראנקע דורך מעדיקאמענטן, כירורגיע און טעראפיע.
דער פאטער פון ביאלאגיע ווערט גערעכנט אריסטו, וואס האט אוועקגעלייגט די יסודות פון פארגלייכיגער אנאטאמיע און פון עמבריאלאגיע (אנטוויקלונג טעאריע פונעם עמבריאן).
אין דער העלעניסטישער תקופה איז געגרינדעט געווארן אין אלעקסנדריע, עגיפטן, א שולע פאר מעדיצין, וואו מען האט געפארשט אנאטאמיע און פיזיאלאגיע דורך פאלמעסן די קערפער פון טויטע פארברעכער.
מעדיצין אין אוראלט רוים איז, אזוי ווי אנדערע געביטן פון וויסנשאפט, באאיינפלוסט געווארן פון גריכנלאנד. דער גריך אסקלעפיאדעס (ערשטער יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג) האט אונטערשיידט צווישן אקוטע און כראנישע קראנקייטן, האט געניצט מאסאזש און האט דערקענט גייסטיקע קרענק. דער גריך גאלען (200-129), דער גרעסטער געלערנטער פון מעדיצין אין דער רוימישער אימפעריע, איז געווען דער ערשטער אויסצופירן פיזיאלאגישע אויספרואוון, האט פעסטגעשטעלט אז בלוט פליסט אין די אדערן (נישט לופט אזוי די פריערדיקע האבן געהאלטן) אבער אן צו פארשטיין די בלוט צירקולאציע און האט געפארשט די צענטראלע נערוון סיסטעם (דורך עקספערימענטן מיט לעבעדיקע מאלפעס און אנדערע זויגערס). זיינע פילע וויסנשאפטלעכע שאפונגען זענען געווען די מעדיצינישע ליטעראטור אינעם מיטל אלטער. אבער צוליב עטלעכע גרייזיקע פארשטאנדן אינעם איז די אנטוויקלונג פון מעדיצין געווארן צוריקגעהאלטן פאר א לענגערער תקופה.
אין די לענדער פונעם כאליפאט האבן יידישע און מוסולמענישע דאקטוירים אנטוויקלט מעדיצין. מען האט איבערגעזעצט די שריפטן פון גאלען און היפאקראטוס אויף אראביש און העברעיש, און אויך האבן זיי פארפאסט נייע ביכער וועגן מעדיצין. אין קארדאבע און טולוז האט מען אויפגעשטעלט שולעס פאר מעדיצין. אל-ראזי פון באגדאד (923-865) האט געשריבן וויאזוי צו געבן א דיאגנאזע צווישן פאקן און מאזלען. איבן סינא (1037-980) האט פארפאסט דעם "קאַנאן" וואס האט געברענגט צוזאמען גאר די מעדיצינישע וויסן פון יענער צייט, און דאס איז געווארן דאס חשובסע בוך אין דער מיטל אלטער.
דער 19טער יארהונדערט האט געברענגט א שטארקע אנטוויקלונג אין מעדיצין. מען איז געוואויר געווארן אז עטלעכע קראנקייטן און אינפעקציעס קומען פון גאר קליינע באשעפענישן - די באקטעריע. אין 1862 האט לואי פאסטער געשאפן אימוניזירונגען קעגן הידראפאביע, אנטראקס און כאלערע, און האט רעקאמענדירט אז מ'זאל אנווארעמען מילך צו היטן קעגן באקטעריע, וואס מ'רופט פאסטעריזאציע.
אין דעם סוף פון דעם 19טן יארהונדערט זענען געווען א סעריע פון אנטדעקונגען וואס האבן שטארק געענדערט די וועלט פון מעדיצין. אין 1895 האט ווילהעלם רענטגן אנטפלעקט די שטראלן וואס מען רופט אויף זיין נאמען. אין 1898 האבן פיער און מארי קירי אנטפלעקט ראדיאאקטיוויטעט. אין דעם פעלד פון גייסטיקע קרענק האט זיגמונד פרויד אוועקגעלייגט די יסודות פון פסיכיאלאגיע. די פעלדער פון כעמאטעראפיע, אימונאלאגיע און דערנערונג זענען געווארן אנטוויקלט אין דעם 20סטן יארהונדערט.
קנאות איז גאר א הייליגע מידה, ווען מען מיינט דערמיט זיך אנצונעמן פאר גאט
פנחס בן אלעזר בן אהרן הכהן ווערט אנגערופן א קנאי אזוי ווי עס שטייט אין פסוק תחת אשר קנא לאלקיו.
אין די צייטן פונעם צווייטן בית המקדש איז געווען א גרופע וועלכע האבן געהייסן "קנאים".
היינטיגע צייטן רופט מען אן קנאים די וואס זענען קעגן דער אנטשטייאונג פון מדינת ישראל. די הויפט גרופעס זענען די קרייזן פון סאטמאר, עדה החרדית, און נטורי קרתא.
טשאנדיגאר (Chandigarh) איז א שטאט אין צפון אינדיע דינט אלס די הויפטשטאט פון די ראיאנען פּוּנזשאַב און האַריאַנאַ. דער אויסטייטש פון דעם נאמען אין הינדיש איז "דער פעסטונג פון טשאנדי" טשאנדי א געוויסער אפגאט.
אידישע היסטאריע.
קיין איד האט נאך קיינמאל באטרויטן דעם באדן, צוליב די ווייטע רוחות ווי דאס איז.
סאטורן (סימבאל:; ענגליש: "Saturn") איז דער זעקסטער פלאנעט פון דער זון און דער צווייטער גרעסטער פלאנעט אין דער זון סיסטעם, נאך יופיטער. סאטורן, צוזאמען מיט יופיטער, אוראנוס און נעפטון, איז קלאסיפירט אלס א גאז ריז.
דער סימבאל פון סאטורן איז א שערפ (יוניקאד:).
דער פלאנעט סאטורן באשטייט פון הידראגען, מיט א קליינער פראפארציע פון העליום און שפורעלעמענטן. דער אינעווייניק באשטייט פון א קליינער יאדער פון שטיין און אייז, ארומגענומען מיט א דיקער שיכטע פון מעטאלישן הידראגען און א גאזישער דרויסנדיקער שיכטע. ווינט גיכן אויף סאטורן קען גרייכן 1800 ק"מ א שעה, אסאך גיכער ווי אויף יופיטער. סאטורן האט א פלאנעטיש מאגנעטיש פעלד מיטנדיק אין שטארקייט צווישן דעם פון דער ערד און דעם קראפֿטיגערן פֿעלד ארום יופיטער.
דעם פלאנעט׳ס מערסט בארימטע אייגנקייט איז זיין פראמינענטע רינג סיסטעם וואס באשטייט מערסטנס פון אייז טיילכעלן, מיט א קלענערער מאס פון שטיינברעך און שטויב. נישט ווייניגער ווי 62 לבנות ארביטירן סאטורן, פון זיי 53 האבן אפיציעלע נעמען. דאס איז אחוץ די הונדערטער לבנה׳לעך אין די רינגען. טיטאן, סאטורנ׳ס גרעסטע לבנה, און די צווייט־גרעסטע אין דער זון־סיסטעם, איז גרעסער פונעם פלאנעט מערקור, אויבוואויל מיט א קלענערע מאסע, און איז די איינציקע לבנה אין דער זון־סיסטעם וואס מען ווייסט אז זי האט א ממשותדיקן אטמאספער.
פיזישע כאראקטעריסטיק.
צונויפגעשטעלט בילד וואס פארגלייכט די גרייסן פון סאטורן און ערד
סאטורן איז א גאז ריז ווייל בעיקר באשטייט ער פון וואסערשטאף און העליום. ער האט נישט קיין דייטלעכן אויבערפלאך, אבער ס׳איז מעגלעך אז ער האט א סאלידן יאדער. סאטורנ׳ס ראטאציע איז גורם אז ער זאל האבן די פארעם פון אן אבלאטן ספֿערויד; דאס הייסט, פלאטשיק ביי די פאלוסן און פוישיק ביי זיין עקוואטאר. זיינע עקוואטארישע און פאלוס־ ראדיוסן ענדערן זיך מיט כמעט 10%: 60,268 ק״מ קעגן 54,364 ק״מ. יופיטער, אוראנוס און נעפטון, די אנדערע ריז־פלאנעטן אין דער זון־סיסטעם, זענען אויך אבלאט, אבער נישט אזוי שטארק ווי סאטורן. די קאמבינאציע פון דעם בייכל און דער ראטאציע ראטע פועל׳ט אז די עפעקטיווע אויבערפלאך גראוויטאציע ביים עקוואטאר, 8.96 מ/ס2, איז 74% פון ביי די פאלוסן און איז ווייניגער ווי די אויבערפלאך גראוויטאציע פון דער ערד. אבער, די עקוואטארישע אנטרינונג-גיך פון קרוב צו 36 ק״מ/ס איז א סך גרעסער ווי פון דער ערד.
סאטורן איז דער איינציגער פלאנעט אין דער זון־סיסטעם וואס איז ווייניגער געדעכט ווי וואסער—אומגעפער 30% ווייניגער. כאטש דער יאדער פון סאטורן איז פיל געדעכטער ווי וואסער, די דורכשניטלעכע געדיכטקייט פונעם פלאנעט איז 0.69 ג/צ״מ3 צוליב דעם אטמאספער. יופיטער האט 318 מאל אזויפיל מאסע ווי די ערד, און סאטורן האט 95 אזויפיל מאסע ווי די ערד. צוזאמען האלטן יופיטער און סאטורן 92% פון דער גארער פלאנעטארישער מאסע אין דער זון־סיסטעם.
כאטש סאטורן באשטייט מערסטנס פון וואסערשטאף און העליאום, איז דער מערסטער טייל פון זיין מאסע נישט אין דער גאז פאזע, ווייל וואסערשטאף פארלירט די אייגנשאפטן פון א גאז ווען די געדעכטקייט איז העכער פון 0.01 ג/צ״מ3, וואס פאסירט ביי א ראדיוס וואס אנטהאלט 99.9% פון סאטורנ׳ס מאסע. די טעמפעראטור, דרוק און געדעכטקייט אינערהאלט סאטורן ווערן אלע העכער וואס נענטער מען קומט צום יאדער, וואס איז גורם אז וואסערשטאף זאל ווערן א מעטאל אין די טיפערע שיכטעס.
די אנגענומענע מאדעלן פון פלאנעטן זענען משמע אז אינעווייניק פון סאטורן איז ענלעך צו דעם פון יופיטער, וואס האט א קליינעם שטייניגן יאדער ארומגענומען מיט וואסערשטאף און העליאום מיט שפור־קוואנטיטעטן פון פארשידענע אויסוועפיקע מאטריאלן. דער יאדער איז ענלעך אין צוזאמענשטעל צו דער ערד, אבער מער געדעכטיק. אין יאר 2004, האבן וויסנשאפטלער געשאצט אז דער יאדער מוז זיין 9–22 מאל די מאסע פון דער ערד, וואס פאסט פאר א דיאמעטער פון עטלעכע 25,000 ק״מ. דאס ווערט ארומגענומען מיט א געדעכטערער פליסיקער שיכטע פון מעטאלישן הידראגען, דערנאך מיט א פליסיקער שיכט פון מאלעקולארישן הידראגען איינגעזאפט מיט העליאום וואס ביסלעכווייז טוישט זיך צו א גאז וואס העכער מען גייט. די דרויסנדיקסטע שיכטע שפאנט 1,000 ק״מ און באשטייט פון גאז.
אבסערוואציע.
סאטורן איז דער ווייטסטער פון די פינעף פלאנעט וואס זענען גרינג זעבאר מיטן נאקעטן אויג פון דער ערד—די אנדערע פיר זענען מערקור, ווענוס, מאדים און יופיטער. (אוראנוס און אמאל 4 וועסטא זענען זעבאר צום נאקעטן אויג אוין טונקעלע הימלען.) אז מען קוקט אויף סאטורן אין דעם נאכט־הימל זעט א העל, געלן פונקט פון ליכט מיט א העלקייט געוויינלעך צווישן +1 און 0. עס דויערט אומגעפער 29.5 יאר ביז סאטורן ענדיגט א גאנצע הקפה פונעם עקליפטיק קעגן דעם הינטערגרונט קאנסטעלאציעס פון די מזלות. רוב מענטשן דארפן אן אפטישע הילף (גאר גרויסע בינאקלען (א קליינעם טעלעסקאפ) וואס פארגרעסערט כאטש 30 מאל צו זען א בילד פון סאטורנ׳ס רינגען מיט א קלארער רעזאלוציע. צוויי מאל אין יעדן סאטורן־יאר (בערך יעדע 15 ערד־יאר), ווערן די רינגען פארשוואונדן פונעם אויסבליק, צוליב דעם וואס זיי זענען פארווינקעלט און ווייל זיי זענען גאר דין. די נעקסטע אזעלכע "פארשווינדונג" וועט פאסירן אין יאר 2025, אבער דעמאלסט וועט סאטורן זיין גאנץ נאנט צו דער זון (קוקנדיק פון דער ערד) און מען וועט נישט קענען א סך זען.
סאטורן מיט זיינע רינגען קען מען זען צום בעסטן ווען דער פלאנעט איז ביי, אדער נאנט צו, אפאזיציע, די קאנפיגוראציע פון א פלאנעט ווען ער האט אן עלאנגאציע 180°, און דערפאר זעט ער אויס אנטקעגן דער זון אין דעם הימל. א סאטורן־אפאזיציע פאסירט יעדע יאר—אומגעפער יעדע 378 טעג—און דעמאלסט זעט אויס דער פלאנעט זייער העל. סיי די ערד סיי סאטורן ארביטירן די זון אויף עקצענטרישע ארביטן, במילא ענדערט זיך זייערע ווייטן פון דער זון מיט דער צייט, אויך דער דיסטאנץ צווישן זיי, קומט אז די העלקייט פון סאטורן איז אנדערש פון איין אפאזיציע צו דער צווייטער. אויך זעט אויס סאטורן העלער ווען די ווינקל פון די רינגען איז אזוי אז זיי זענען מער זעבאר. צום ביישפיל, ביי דער אפאזיציע וואס האט פאסירט דעם 17טן דעצעמבער 2002, האט סאטורן אויסגעזען דעם העלסטן צוליב א גוטער אריענטאציע פון זיינע רינגען רעלאטיוו צו דער ערד, כאטש סאטורן איז געווען נענטער צו דער ערד און דער זון סוף 2003.
פון צייט צו צייט ווערט סאטורן אקולטירט דורך דער לבנה (ד״ה, די לבנה באדעקט סאטורן אין דעם הימל). אזוי ווי אלע פלאנעטן אין דער זון־סיסטעם, פאסירן די אקולטאציעס פון סאטורן אין "סעזאנען". סאטורן־אקולטאציעס פאסירן 12 אדער מערערע מאל במשך א תקופה פון 12 מאנאטן, און דערנאך קומט א תקופה פון פינעף יאר אן קיין שום אקולטאציע. אויסטראלישע אסטראנאמיע מומחים היל און הארנער קלערן אויף די סעזאנען פון די סאטורן אקולטאציעס אזוי:דאס איז א תוצאה פונעם פֿאקט אז דער לבנה׳ס ארביט ארום דער ערד איז אנגעבויגן צום ארביט פון דער ערד ארום דער ערד – במילא רוב פון דער צייט, גייט די לבנה העכער אדער נידריגער פון סאטורן אין דעם הימל, און קיין אקולטאציע פאסירט נישט. נאר ווען סאטורן ליגט נאנט צו דעם פונקט וואו דער ארביט פון דער לבנה טרעפט דעם "פלוין פון דעם עקליפטיק" קען פאסירן אן אקולטאציע – און אין אזא פאל פאסירן אקולטאציעס יעדע מאל די לבנה גייט אדורך, ביז סאטורן רוקט זיך אווען פון דעם אריבערגאנג פונקט.
יד ושם איז א מוזיי אין ירושלים וואס איז אויפֿגעשטעלט געווארן אלס אנדענק פון דעם חורבן אייראפע. עס איז דארט דא א ליסטע פון עטליכע מיליאן אומגעקומענע וואס די נאענטע פון די מענטשן קענען זעהן מער פרטים.
אויך איז דארט דא פיל בילדער פון קינדער און ערוואקסענע וואס האבן ליידער נישט איבערגעלעבט דעם חורבן.
דער פּלאַץ איז ליגן אין יער ירושלים אויף די מערב שיפּוע פון הר הרצל ("בארג פון רעמעמבראַנסע"). עס איז 804 מעטער אויבן ם מדרגה.
דער יוליאנישער קאַלענדאַר איז א קאלענדאר וואס יוליוס קייסער, דער פֿירער פון דער רוימישער אימפעריע, האט איינגעפירט אום 46 פאר דער ציווילער רעכענונג, אנשטאט דעם פֿריערדיקן רוימישן קאלענדאר, וואס האט גערעכנט די מאנאטן לויט דער לבנה.
אין דעם יוליאנישן קאלענדאר רעכנט מען א זון יאר פון 365 טעג צעטיילט אויף 12 מאנאטן, און מען לייגט צו אן עיבור טאג יעדע פֿערטע יאר, קומט אויס אז דאס דורכשניטלעכע יוליאנישע יאר האט 365.25 טעג. טייל לענדער האבן נאך געניצט דעם קאלענדאר אריין אינעם 20סטן יארהונדערט, און אסאך פון די ארטאדאקסישע קירכעס ניצן דעם קאלענדאר.
ס'בלייבט א פראבלעם מיטן קאלענדאר וואס דאס יאר אין אמת'ן איז קערצער פון 365.25 טעג, קומט אויס אז במשך 128 יאר פארדינט מען א טאג. צוליב דעם האט מען איינגעפירט דעם גרעגאריאנישן קאלענדאר וואס האט נאר 97 עיבור יארן במשך 400 יאר, אנשטאט 100 עיבור יארן אינעם יוליאנישן קאלענדאר.
דער יוליאנישער רעפֿארעם.
דאס אלטע רוימישע יאר האט געהאט 355 טעג; דער רעפֿארעם האט צוגעלייגט 10 טעג צו א יאר, בכדי דאס יאר זאל זיין לאנג 3656 טעג. מען האט צוגעגעבן צוויי טעג צו יאנואריוס, סעקסטיליס און דעצעמבער, און איין טאג צו אפריליס, יוניוס, סעפטעמבער און נאוועמבער. יוליוס האט געענדערט דעם נאמען פון קווינטיליס (דער פינפטער מאנאט, ווייל אריגינעל האט דאס יאר אנגעהויבן אין מערץ) אויף זיין נאמען "יוליוס".
ז' טבת — דריי פֿירערס פון יידן אין בבל זענען איינגעזעצט: דער ראש הגולה - הונא מרי בר מר זוטרא, רב אמימר בר רב ינוקא און משרשיא בר פקוד. שפעטער האט מען זיי געהרגעט (איגרת רב שרירא גאון)
נטורי קרתא איז א גרופע אידן וואס זענען פארנומען צו אקטיוואזירן און קעמפן קעגן דעם עקזיסטענץ פון מדינת ישׂראל רעגירונג און דעם אידיאל פון ציונות.
ארגינעל איז דאס געגרינדעט געווארן דורך ר' עמרם בלוי ווען ער האט זיך אפגעטיילט פון די מער מעסיגע עדה החרדית.
זיי פארופען זיך אויף דעם ספר ויואל משה פון סאטמארער רב אז משיח קען נישט קומען אויב די אידישע מדינה שטייט נאך ווייל דאס איז קעגן די תורה.
ערגעץ אין די ל' יארן האט א גרופע פון די ארגינעלע נטורי קרתא באשלאסען צו מאכן פּראָטעסטן צוזאמן מיט חאמאס און שטענדיג בעטן העצן און שרייען אויפן אונטערגאנג פון ארץ ישראל.
פון זייערע פירער איז ר' משה הירש פון ירושלים. און ר' משה בער בעק פון מאנסי
דערפאר איז אין ארץ ישראל לעצטענס אנטשטאַנען א טיילונג צווישן די מער מעסיגע קאצינעלנבויגן משפחה און ר' משה הירש'ס משפחה.
איינע פון די הויפט רעדנער אין ניו יארק איז ר' ישראל דוד ווייס פון מאנסי, וואס קומט פון א מער אויבערלענדישע שטוב, וואס אריגינאל קומט די משפחה פון די שטאט מונקאטש און זיין טאטע האט געהאט פערזענליכע באציאונגען מיטן מנחת אלעזר זצוק"ל און אסאך איבערגענומען פון איהם, אין קענענדיג גוט ענגליש איז ער זייער אפציעלער רעדנער אויף ענגליש ביי זייערע פראטעסטן (אמאל איז געווען זייער אפיציעלער רעדענער אויף ענגליש א בחור מוטן נאמען חיים צבי פריימאן וואס ריפט זיך איש ירושלים, ער קומט פון א יעקישע שטוב פון וואשינגטאן הייטס, לעצטענס רעדט ער שוין נישט ביי זייערע פראטעסטן, מאנכע שרייבן דאס צו צי דעם וואס עס גייען פאר רייבערייען אינערהאלב זייער פארטיי.)
א גרופע פון נטורי קרתא זיינען געפארען צו איראן כסלו תשס"ז פאר א קאנפערענץ אפצולייקענען די צווייטע וועלט'ס קריג. וואס האט אויסגערופען שטורעמישע פראטעסטן ביי די גאנצע יהדות החרדית (וואס געווענדליך ווען זיי זענען געפארן פאר זייערע אוואנטוערישע מיסיע'ס קיין איראן האט מען זיי בדרך כלל איגנארירט), אבער דא ווען מען האט געטשעפעט דעם פונטל, ווי זיי האבן זיך געטראפן מיט אזאלעכע וויסטע שונאי ישראל ווי דעיוויד דיוק, אין זיך געהאלזט מיט זיי, האבן די אידישע ארגענעזאציע'ס מחליט געווען אז לא עת לחשות אין אונז קענען מער נישט שווייגען אין צוקוקען ווי א היפעלע אוואנטוראיסטן טוען וואס זיי ווילען בשם די יהודות החרדית, אין שארפע בריוו זענען ארויס געקומען דורך די בית דין צדק פון די עדה החרדית אין ירושלים, ווי אויך פון דעם סאטמארער בית דין פון וויליאמסבורג, אין נאך צענדליגע רב'נישע קערפערשאפטן.
גאָלד איז אַ געל-אָראַנזש קאָליר, וואס רעפרעזענטירט דעם קאָליר פון גאָלד.
אין נאטור.
דער גאָלדפיש איז אַ פרישוואסער פיש וואס אסאך מענטשן האלטן אין שטוב.
מערילאַנד (ענגליש: "Maryland") איז א שטאַט אין דעם מיטל-אטלאנטישן ראיאן פון די פאראייניגטע שטאטן, אין דרום-מזרח פונעם מזרח בארטן. די הויפטשאט איז אנאפאליס, און זיין גרעסטע שטאט איז באלטימאר. ער גרענעצט ווירדזשיניע, וועסט ווירדזשיניע און דעם דיסטריקט פון קאלומביע צו דרום און מערב, פענסילוועניע צו צפון, און דעלאווער צו מזרח. ער איז אזוי גרויס ווי בעלגיע.
די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 6,177,224
די רעגירונג פון מערילאנד האט אן עקזעקוטיוו, א לעגיסלאטור און א געריכטיקע מאכט.
דער עקזעקוטיוו ווערט געפירט דורך דעם גובערנאטאר, היינט לארי האגאן, א רעפובליקאנער, וואס איז געוויילט געווארן פאר א צווייטן קאדענץ אין 2016. די לעגיסלאטור, די מערילאנד אלגעמיינע פארזאמלונג, האט צוויי קאמערן, א סענאט און א הויז פון דעלעגאטן. דער שטאַט האט 47 דיסטריקטן, און יעדער דיסטריקט וויילט איין סענאטאר און דריי דעלעגאטן, פאר א קאדענץ פון פיר יאר. ביידע קאמערן האבן א מאיאריטעט פון דעמאקראטן.
יידן אין מערילאנד.
די גרעסטע יידישע געמיינדעס אין מערילאנד געפינען זיך אין דער שטאט באלטימאר און אין די צפונדיקע פארשטעט פון וואשינגטאן. די גרעסטע חרדישע קהילה איז אין באלטימאר, וואו עס געפינט זיך די נר ישראל ישיבה, איינע פון די חשובע ליטווישע ישיבות אין אמעריקע.
א גרויסער טייל פון ישראלים אין מערילנד וואוינען אין די שטעט ראקוויל און סילווער ספרינג, וואס איז צפון פון וואשינגטאן. די ישראלים מערסטנס ארבעטן אין דעם אמעריקאנישן פארשונגס אנשטאלט NIH אדער אין איינע פון די היי-טעק פירמעס.
געגאָסענע־בלײַ אָפּעראַציע (אין העברעיש: מבצע עופֿרת־יצוקה) איז א מיליטער אפעראציע פון צה"ל קעגן כאמאסטאן אינעם עזה־שטרײַף. עס האט זיך אָנגהױבן דעם 27סטן דעצעמבער 2008 אין דער פרי (UTC) װען צה"ל האט אטאקירט פון דער לופטן. בעת די ערשטע אטאקע זײַנען געהרגעט געװאָרן 155 פאלעסטינער און פיל פארװוּנדעט געװארן.
דער נאמען פון דער אפעראציע.
דער נאמען פון דער אפעראציע איז גענומען געװאָרן פונעם ליד "לכבוד החנוכה", פון חיים נחמן ביאליק, װאס האט געשריבן אינעם יאר 1916.
שבת, דעם 27סטן דעצעמבער, האט ישראל אנגעפאנגען מיט א נייעם קאמפיין, אונטערצודריקן דעם ענדלאזן טעראר וואס כאמאס פירט דורך קעגן ישראל, אכט יאר נאכאנאנד, פונעם עזה פאס.
אמאל באשטייט עס פון אויפרייסן מינעס לענגאויס דאס גרעניץ צוים, מערסטנטייל אריינשיסן ראקעטעס אין ישראל טעריטאריע, און דערביי אומברענגען, פארווונדען ציווילע, און סתם אנמאכן א חורבן, דאס איז די סיטואציע, פון וואס די מערב טייל פונעם נגב, וואס גרעניצט זיך מיטן עזה פאס, ליידט שוין פאר די פארגאנגענע אכט יאר.
ישראל מיטן גארנישט טאן, האט געגעבן א פרייע האנט פאר די טעראר גרופעס זיך צו ארגאניזירן און זיך באוואפענען אי געווער ווי אר.פי.זשי. קעגן טאנקן, אי קאסאם, אדער גראד ראקעטן, וואס זענען טאקע אלטמאדיש, און זייער אפעקט איז א מינימאלע, אבער עס איז גענוג צו מאכן קאפוויי פארן ישראל באפעלקערונג.
דער טרוים פון כאמאס איז שטענדיק געווען, צו אריינשלעפן די ישראל ארמיי אינעם פאסטקע, דורכן זיי מאכן אטאקירן די עזה פאס, און כאמאס וועט ווייזן וואס זי קאן.
די ישראל גענעראל שטאב, האט טאקע באשלאסן ארויסצוגיין מיט אן אטאקע קעגן די טעראר גרופעס, אבער מיט די לופט כוחות, אויף דעם האבן די טעראריסטן נישט קיין ענטפער, און וואס זיי קענען טאן איז באשיסן שטעט, אין א ראדיאס פון פערציג קילאמעטער פון עזה מיט ראקעטן, און הערמאטן.
די לופט כוחות האבן אטאקירט וויכטיקע צילן, און אומגעברענגט הונדערטער פאלעסטינער רוב פון זיי כאמאס קעמפער. די צאל פון די געהרגעטע שטײט איצט בײ ארום 1001 פאלעסטינער און גענױ 13 ישראלדיקע.
די עגיפטישע האבן פרובירט אויסצוהאמערן א המשך צום פייער אפשטעל, וואס איז געווען אין קראפט בעפאר די קריג האט זיך אנגעפאנגען אבער די כאמאס האט זיך איינגעעקשנט אויף אירע תנאים, און ישראל קאן זיך נישט ערלויבן נאכצוגעבן אויף די פונקטן פונעם כאמאס, די עגיפטישע האבן דערנאך דערקלערט, אז כאמאס איז שולדיק אין דעם וואס פאלעסטינער בלוט ווערט פארגאסן אין די גאסן, דורכן פארלאנגען פון ישראל תנאים וואס קאנען נישט דורכגעפירט ווערן.
דעם דריטן יאנואר ביינאכט, ד'"ה מוצ"ש, זענען די ערשטע זעלנער אריין אין עזה, ווי זיי האבן זיך אנגעשטויסן מיט כאמאס קעמפֿער.
די כח וואס איז אריין אין עזה איז געווען א שטארק,ע און נעמט אריין די גולני בריגאדע, פאראשוטיסטן בריגאדע, און די גבעתי בריגאדע, און דאס אלץ רעכנט נישט אריין די געפאנצערטע קרעפטן, וואס איז טאנקן און בולדאזערס, און ישראל האט גענוצט די קאנאנען, און הערמאטן קרעפטן, מיטן ציל צו "פארווייכערן פאזיציעס" פון די פיינט.
ישראל האט יעדן טאג געמאכט, א הומאניטארישע וויילע ווען אלע ציווילע אין עזה קענען זיך גיין באזארגן מיט שפייז, און אנדערע נויטבאדערפטיקע ארטיקלן, די טעראריסטן האבן אויסגענוצט די צייט זיך ארומצורירן, אויסנוצענדיק די ישראל וווילטעטיקייט,
ווי אין אלע מלחמות אין באוווינטע געגנטער, און דערצו א שונא וואס ניצט אויס די ציווילע, פאר אירע קעמפערישע צוועקן, צו מאכן זיכער אז ישראל ברענגט אום ווי מער ציווילע, איז זייער שווער צו צילן אויף א שונא, דערפאר זענען די צאל ציווילע אומגעקומענע, זייער הויעך, און עס רעכנט אריין מענטשן, וואס די כאמאס האט געהרגט פארן נישט אויספאלגן זייערע באפעלן, ווי די פאטאך צייטונג וואס קומט טעגליך ארויס אין ראמאללא האט איבערגעגעבן, אז צענדליקע מענטשן ווערן אומגעברענגט אין עזה דורך די כאמאס און דערנאך באשולדיקן זיי ישראל.
14 ישראלער זענען אומגעקומען, פון זיי ניין סאלדאטן, און פינעף ציווילע. ביי די פאלעסטינער בערך 1300, וואס פון זיי צווישן, פינעף און זעקס הונדערט כאמאס קעמפער, און די איבריקע ציווילע, די שאדן פאר ישראל איז פיר ביליאן שקל, פון די פאלעסטינער נאך נישט אפגעשאצט געהעריק. די כאמאס טענהט אז בלויז פינעף און פערציג, פון זייערע קעמפער זענען אומגעקומען.
לויט אינפארמאציע וואס די ארמיי האט פארעפנטליכט, זענען 711 פון די אומגעקומענע, טעראריסטן פון די פארשידענע פראקציעס, וואס די מיליטער האט אידענטיפיצירט, 150 וויסן זיי נישט, דאס מיינט מענטשן מיט א פאטענציאל צו זיין טעראריסטן, די רעשט עלטערע, פרויען, און קינדער.
משה (חיים) מאָנטיפֿיאָרי (געבוירן ט' מרחשון ה'תקמ"ה - 28סטן יולי 1885, ט"ז אב ה'תרמ"ה) איז געווען אן עסקן אין לאנדאן, ענגלאנד און א מיטגליד אין דעם בריטישן פארלאמענט.
משה מאנטיפיארי איז געבוירן אין ליווארנע, איטאליע, אין יאר 1784 ה'תקמ"ה. זיינע עלטערן זענען געווען ליווארנער אפשטאמיגע וואס האבן דאן געוואוינט אין לאנדאן, און זענען פונקט געווען אויף א באזוך אין זייער היים שטאט ווען ער איז געבוירן.
משה האט אנגעהויבן זיין קאריערע אלס א יונגער געהילף אין שפייז און טיי געשעפטן אין לאנדאן. שפעטער איז ער געווארן איינער פון די צוועלף "אידישע מעקלער" אין דער בערזע פון דער שטאט לאנדאן. ער האט דאן אנגעהויבן געשעפטן מיט זײַן ברודער אברהם, און זײער פירמע 'מאנטיפיארי ברידער' האט זיך ערווארבן א שטארקע רעפוטאציע.
אין יאר ה'תקע"ב 1812 האט משה מאנטיפיארי חתונה געהאט מיט יהודית קאהן, א טאכטער פון לוי בארענט־קאהן. איר שוועסטער חנה האט חתונה געהאט מיט נתן מאיר ראטשילד, און די צווײ שוואגערס האבן צוזאמען געפֿירט געשעפטן.
משה און זיין ווייב יהודית האבן נישט זוכה געווען צו קינדער, ער איז נפטר געווארן תרמ"ה 1885 אלט, זייענדיג גאנצע 100 יאר, און ער ליגט אין ראמסגייט, ענגלאנד.
יתרו מיט משה רבינו (ציכונג)
יתרו ווערט גערופן כהן מדין דאס מיינט דער האר פונעם לאנד מדין, דער טאטע פון צפורה די ווייב פון משה רבנו. אין דער תורה ווערט ער אויך גערופן מיט דעם נאמען רעואל. און אויף זיין נאמען ווערט גערופן די פינפטע פרשה און סדר שמות פרשת יתרו.
דער מדרש ברענגט אז יתרו האט געהאט זיבן נעמען: יתר, יתרו, חובב, רעואל, חבר, פוטיאל און קיני (זעט מדרש תנחומא, פרשת שמות סימן י"א, דיבור המתחיל "מה כתיב").
מען טרעפט אויך דערמאנט אין די ווערטער פון חז"ל אז כאטש ער האט אפגעדינט אלע עבודה זרות וואס זענען געווען אין זיין צייט, און איז אויך געווען פון די נאנטע ראטגעבער ביי פרעה (שמות רבה כז, ו) - האט ער צום סוף אנערקענט אין אידישן תורה און גאט, און זיך מגייר געווען.
און דעריבער איז ער אנדערש געווען פון איוב און בלעם הרשע וועלכע זענען אויך געווען אין זיין צייט פין פרעה'ס עצה געבער (בבלי, מסכת סוטה דף י"א עמ' א).
יוסף אָסטראָװסקי (רוסיש: "Иосиф Меерович Островский") - געבױרן אין 1935 אין שעפּעטיװקע, אוקראַיִנע; געשטאָרבן אין 1993 אין ירושלים.
אַ באַקאַנטער סאָװעטיש-ייִדישער מאָלער. אין די 1970-1990ער יאָרן האָט ער געשאַפֿן אַ גאַנצע סעריע קינסטלערישע װערק, װאָס זײערע פּערסאָנאַזשן זײַנען געװען כלזמרים, בעל-מלאכות, זקנים-חכמים און אַנדערע אײַנװױנער פֿון אַמאָליקע ייִדישע שטעטלעך. האָט ער אױך געשילדערט אײניקע תּנ"כישע מעשיות.
זינט 1989 האָט יוסף אָסטראָװסקי געלעבט און געאַרבעט אין מדינת-ישראל.
דער נֶגֶב איז דער דרום טייל פון ישראל, וואס פארנעמט 60 פראצענט פונעם גאנצן לאנד, זיין וועטער איז א מדברדיקע בייטאג הייס און טרוקן ביינאכט קאלט. זיין מזרח טייל גרעניצט זיך מיט יארדאניע ביז מדבר יהודה און די ים המלח, דאס זעלבע אויף צפון, און מיט דער שפלה אדער נידעריקן טייל וואס אין דער געגנט געפינט זיך רחובות, גדרה, פון מערב דער מיטלענדישער ים אשקלון, עזה פאס, און די גרעניץ מיט עגיפטן, אראפ ביזן ים סוף ווי עס געפונט זיך אילת.
די הויפטשטאט פונעם נגב איז באר שבע וואס איז די גרעסטע שטאט, אין דער געגנט, די באפעלקערונג אין דעם נגב איז בערך, אנדערט האלבע מיליאן, דאס רוב יידן, דאס איבריגע בעדואינער.
רבי משה יהושע האגער (י"ג סיון ה'תרע"ו - כ' אדר תשע"ב) איז געווען דער פינפטער רבי פון דעם "וויזשניצער חסידות" און דער נשיא פון דער "מועצת גדולי התורה" פון אגודת ישראל. ער איז געווען דער עלטסטער זון פון הר"ר חיים מאיר האגער, דער "אמרי חיים" פון וויזשניץ. ער איז אנגענומען געווארן אלס רבי אין יאר ה'תשל"ב נאך דער פטירה פון זיין טאטן. ער האט ביזן לעצטן טאג געוואוינט אין "קרית ויזניץ" בני ברק אין ארץ ישראל, וואו ער האט אנגעפירט אן עדה פון טויזנטער יידן וואס זענען פארשפרייט איבער דער גארער וועלט.
ער איז באקאנט מיטן נאמען ״ישועות משה״.
זיינע ממלאי מקום זענען הרב ישראל האגער און הרב מנחם מענדיל האגער.
ר' משה יהושע איז געבוירן י"ג סיון תרע"ו צו זיין פאטער רבי חיים מאיר האגער, דעמאלסט רב אין ווילחאוויץ, און זיין מוטער מרגלית טווערסקי, א טאכטער פון רבי וועלוול רחמיסטריווקער. די וואך ווען ער איז געבוירן געווארן איז געווען פרשת שלח, און דער זיידע דער בעל אהבת ישראל האט גע'עצה'עט אז מ'זאל אים געבן דעם נאמען נאך משה רבינו און יהושע בן נון.
ווען ער איז אלט געווען 18 יאר (נאך אלס בחור) איז ער שוין געווען א רב אין דער שטאט ווילחאוויץ, וואו עס האבן געוואוינט אסאך וויזשניצער חסידים, און די זעלבע ארט וואו זיין טאטע ר' חיים מאיר איז אויך געווען רב אלס אינגערמאן. נאך דער מלחמה האט אים זיין פעטער ר' אליעזר האגער ז"ל אויפגענומען אלס ראש ישיבה אין זיין ישיבה אין תל אביב, און ער איז געבליבן ראש ישיבה נאך דער פטירה פון זיין פעטער ביז נאך דער פטירה פון זיין טאטן, ווען ער איז געווארן רבי.
ווען זיין טאטע ר' חיים מאיר האט געבויט "שיכון ויזניץ" אין בני ברק האט ער אויפגענומען זיין זון אלס רב פון שיכון און צוגאב צו די פאסטן פון ראש ישיבה פון דער וויזשניצער ישיבה "בית ישראל ודמשק אליעזר" וואס האט זיך אויך אריבער געצויגן פון תל אביב צום נייעם שיכון אין בני ברק.
ער איז באקאנט געווען אלס א גרויסער למדן און מתמיד, הייליגער יוד אין גרויסער עובד ה'. און מיט פירן ווארימע דערהויבענע שבת'דיגע און יום טוב'דיגע טישן ביז שפעט אין דער נאכט, און מיט אריינברענגען ווארימקייט און חסידות אין בחורים און אינגעלייט.
פון ארץ ישראל און פון דער גאנצער וועלט האט מען געשטרוימט צו איהם לקבלת עצה וברכה. ביי די חסידים פארציילט מען איבער טויזנטער מופתים וואס גייען ארויס פון זיין טיש.
במשך זיין הנהגה, האט ער פארברייטעט אין פארגרעסערט די וויזשניצער מוסדות אין ארץ ישראל און חוץ לארץ, און אויך מקרב געווען הונדערטער בחורים אין אינגעלייט צו דרך החסידות דורך די ארגונים וואס ער האט געגרינדעט "צעירי ויזניץ" אין "חיים מאירים".
בשנת תשס"ג איז רבי משה יהושע אפגעשוואכט געווארן, און זיין עלטסטער זון האט אנגעהויבן צו פירן דעם עדה, דורך פירן די באטע'ס (טיש'ן) פארן עולם, און אנגעהויבן הערש'ן אויף די אלע מוסדות וואס האבן באלאנגט צום פאטער, רוב רובם פונעם וויזשניצער ציבור האט און איהם געזעהן און געהאלטן אלס דעם פירער פון וויזשניצער געביידע, א טייל פונעם וויזשניצער ציבור גייען נאך נאך דעם יונגערן זון רבי מנחם מענדיל וועלכער האט געעפנט אן אייגענע הויף "מרכז חסידי וויזשניץ" און בני ברק.
די לעצטע דרשה פון רבי משה יהושע אין ישיבה איז געווען פתיחת הזמן אייר תשס"ב, אין אנפאנג תשס"ג ווען ער איז קראנק געווארן און אפגעשוואכט, פלעג ער ווייטער ארויסקומען כמעט יעדן שבת אויף איין שעה צום טיש, און האט ווייטער אויפגענומען דעם עולם פאר קוויטלעך. זייט דעמאלטס האט ער מער נישט געזאגט דברי תורה ביים טיש ווי די פארגאנגענע יארן.
a> (רעכטס) מיט דעם ״ישועות משה״ (אינמיטן)
נאך זיין ערשטע ווייב'ס פטירה, האט ער חתונה געהאט בזיווג שני אין תש"ס (1999) מיט אן אלמנה, מרת שיינדל בת גיצא ראכיל, וועלכע איז געווען פריער די ווייב פון רבי יהושע סג"ל דייטש זצ"ל, א רב אין אונגארן און שפעטער אין דער קאטאמאן געגנט אין ירושלים.
רבי פון כלל ישראל.
ר' משה יהושע געווען פון די שטערקסטע לוחמים קעגען "גיוס בנות", נאך אלס רב. ער האט געזען יעדן יידישקייט פראבלעם אלס א "חינוך פראבלעם", אןן שטענדיג גערעדט אין געשטדלט אז מען זאל טון אין חינוך. ר' משה יהושע האט איינגעפירט אין ארץ ישראל די "מהדרין בוסן", אז מענער אין ווייבער זאלן נישט זיצן אויסגעמישט. ר' משה יהושע איז געווען פערזענליך פארנומען מיט דער גאנצער רעוואלוציע פון "מהדרין". ער האט אויסגערופן און מחזיק געווען לערנען "חובת הלבבות".
ער איז באקרוינט אלס נשיא מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל, און טרעט אויף מיט פייערדיגע דרשות ביי די פארזאמלונגען, סיומי הש"ס, א.א.וו, אנגעפירט דורך אגודת ישראל.
קוויטלעך.
פון גאנץ ארץ ישראל, זענען מענטשען געקומען צו גיין נעמען א ברכה פון רבין, אין פון די קאנצע וועלט האט מען גערופען אין געשיקט טעלעגראמען צו באקומען זיין ברכה.
יעדן טאג נאך טאג זענען זיך יודן געקומען זיך אויס וויינען דאס הארץ, מיט יעדער סארט ווייטאג וואס איז נאר שייך. דער רבי האט געמאכט יעדעם פילן ווי עס ווערט ממש ווי זיין אייגענעם פראבלעם.
עס האט זיך געמאכט אז אין די שפעטטלער פון גאנץ ארץ ישראל האט זיל געמאכט א גרויס סטרייק, און הונדערטער מענטשן זענען געקומען וויינען צום רבין איבער עניני רפואה יענע טעג ביי די קוויטלעך. איז כדי צו באטאנען אז דענסמאל איז דער ראש ממשלה יצחק שמיר געקומען באזוכן דעם רבין. און כמעט די גאנצע צייט פון דער באזוך האט דער רבי אויז געניצט וועגן דעם סטרייק אין די שפיטעלער אז מען זאל מאכן עפעס א געזעץ קעגן סטרייקן אין שפיטעלער.
עס איז נישט אן געקומען גרינגן פארן רבין וואס האט געהאט אזוי פיל שיעורים אין זיין סדר היום אויף צו נעמען אזוי פיל הונדערטער מענטשן יעדן טאג. בפרט יעדן דינסטאג האט זיך דער רבי געפירט מיט א תענית דיבור. די נאנטע חסידים וואס האבן געהאט א לענגערע זאך אדורךצורעדן האבן געוויסט נישט צו קומען דינסטאג.
בפרשת וארא תשנ"ז האט דער רבי זיך אנגערופען ביים ענדע פון זיינע דברי תורה נאכן זאגן - ה' יעזרנו על דבר כבוד שמו: "קומט צו מיר אריין א בחור מיט א קוויטל פרעג איך אים גייסטו און מקוה יעדן טאג... איינער וואס גייט נישט און מקוה קען איך עם נישט ליינען א קוויטל.
קענען ש"ס ופוסקים.
אפילו אלס רבי פלעגט ער זיך פירן אנצוהויבן אסאך פון זיינע מוסר שמוסן אין דער ישיבה מיט א פשעטל.
עס איז פאראן צווישן זיינע חסידים, הונדערטער טעיפס פון ויכוחים אין לערנען מיט גדולים פון דעם דור אין להבחל"ח גדולי התורה פון פריער'דיגע יארן, ווי דער קלויזענבורגער רב זצ"ל, רבי חיים קרייזווירטה זצ"ל, רבי אברהם חיים ברים זצ"ל, רבי פינחס הירשפרונג זצ"ל, רבי יוסף שלום אלישיב זצ"ל, רבי שמואל הלוי וואזנער בעל "שבט הלוי" זצ"ל, און נאך אסאך.
אין זיינע לעצטע יארן זענען ארויסגעקומען עטליכע קבצים מיט פילפולים אין וויכוחים אין לערנען פון רבי משה יהושע.
אין די ספרים פון ר' משה יהושע זענען געווען כסדר אריינגעשטעקט קליינע צעטליך (בוק-מארק), אלס צייכן צו געדענקען ווי ער האט נעכטן פארענדיגט, אזוי פלעגט ער מסיים זיין הונדערטער ספרים אין אלע מקצועות התורה. על פי השמועה פלעגט די גמרא צעטעלע זיך ארויף ריקן יעדן טאג 86 בלאט.
אין טעג וואס דער סדר היום איז געווען צוגעשטערט אדער אנגעפילט מיט נאך זאכן ווי למשל אין דער וואך פון דעם אכטן "סיום הש"ס עולמי" האט ר' משה יהושע אויך חתונה געמאכט אן אייניקל, האט מען געזעהן אז אנשטאט תהילים אדער אן אנדערן שיעור וואס ער פלעגט זאגן ביים "בין גברא לגברא" אדער משניות וואס ער פלעגט זאגן אויסענווייניג אין אזעלעכע פעלער, האט ער מיטגעשלעפט מיט זיך א קליינע גמרא כדי אנצויאגן די באשטימטע סומע בלעטער.
דער רבי פלעגט לערנען קצות און נתיבות על הסדר. ר' יחיאל שטיינמעץ וואס איז היינט דער בעל מנגן אין קאסוב, פארציילט אז דער רבי פלעגט אין זיין אפרוה פלאץ אין סעינט מאריץ אין דער שווייץ, בעטן איינער פון די בחורים וואס זענען מיטגעפארן משלים צו זיין מנין, אז זיי זאלן אויף בלייבן מיט אים ביינאכט, און ער פלעגט מיט זיי לערנען נתיבות על הסדר איין שטיקל נאך דעם אנדערן. ווי פאר שטייט זיך צופיל האבן די בחורים נישט געקענט מיט האלטן אבער דער רבי האט פארט געוואלט האבן א חברותא, צו מאל פלעגט דער רבי זען אז דער בחור איז מיעד, האט דער רבי זיי געשיקט שלאפן און ער אליין איז געבליבן לערנען ביז אינדערפרי.
דער יוד וואס פלעגט פארדינגען דירות אין עיה"ק צפת פאר די וואס קומען זיך אפרוען, האט פארדינגען א דירה פאר דעם רבי'ן נאך אלס רב, און דער יוד זעט אז דער רבי גייט נישט אין ערגעץ און בלייבט אין דער דירה א גאנצן טאג. דעם יוד האט דאס פארדראסן ווייל מען וועט זאגן אז דער רב האט נישט געהאט קיין גוט'ן אויסרוה ביי זיין אכסניא, איז ער צן געגאנגען צום רב אין געזאגט "רב איר זענט געקומען זיך דא אויסרוהען נישט גיין שפאצירן נישט זיצן א גאנצן טאג און לערנען" האט אים דער רבי געזאגט: "וואס מיינט איר, איך פאר אוועק פון שיכון וויזשניץ - איך וויל קענען לערנען לענגערע שעות ברציפות און אין שטאט האלט מען מיך אין איין באדערען מיט די קהל'ישע פראבלעמען פאר איך אוועק אביסל אז איך זאל זיך קענען מחיה זיין מיטן לערנען.
ר' משה יהושע איז צווישן די חסידים געווען מפורסם מיט זיין גרינטליכע דרך הלימוד, אלס מדייק אין דברי רש"י, דערקענענדיג יעדעס איבעריג ווארט, ער האט געהאט א געשמאק אין ווייזען ווי רש"י באווארענט אסאך קשיות אין תירוצים אין חידושים פון אחרונים שפעטער, אזוי ווייט אז ער האט געקענט זעהן גאנצע קצות'ען אין אין איין ווארט פון רש"י.
לימוד בעיון.
אין וויזשניץ לייגט מען א שטארקן דגוש אויף לימוד העיון, דורכצולערנען די גמרא גרונטליך מיט דעם ר"ן ביז צום מנחת חינוך אויף אלע סארט שאלות וואס זענען נוגע להלכה ולמעשה.
ר' משה יהושע פלעגט פיל מאל פארלערנען שיעורים אין פארשידענע מקצועות, פאר די בחורים, וועלכע האבן געשלינגען מיט דורשט די טיפזיניגע שיעורים און זיך מפלפל געווען בפלפולא דאורייתא.
דער רבי פלעגט זיך כסדר נאך פרעגן צו די בחורים ניצן אויס אלע צייט אויף תורה. ספעציעל האט ער מייסד געווען מיט פילע יארן צוריק דער ישיבה "שובה ישראל" סיי פאר כולל יונגע לייט סיי פאר בעלי בתים אין אויך די בחורים פון די וויזשניצער ישיבות זאלן אויסניצן די הייליגע טעג מיט לערנען. דאס פלעגט זיך אנהויבען א' סליחות ביז נאך שמחת תורה, דער רבי פלעגט פארעפענטליכטן א "סוגיא" וואס מען זאל דורכארבייטן במשך די טעג פון בין הזמנים. צו דעם זענען ערשינען מערערע קובצים און קונטרסים אז מען זאל אלעס האבן כשולחן הערוך מוכן לאכול, וואס דאס האט געברענגט א געוואלדיגע דיבוק חברים און קנאת סופרים.
צו דעם האט מען געברענגט אינטערעסאנטע בעלי דרשנים צו יעדן זמן, וועלכע האבן געהאלטן באצויבערט די פארזאמעלטע און בארייכערט די ידיעות.
דער מעמד פתיחה רבתי.
דער הויכפונקט פאר די תלמידי ישיבות אין וויזשניץ, איז לויט די חסידים, די "פתיחה" וואס דער רבי פלעגט האלטן פערזענליך פאר די בחורים.
על פי רוב פלעגט דער רבי אונהויבן די פתיחה מיט א פילפול פון א סוגיא פון די גמרא פון דעם זמן, אין דאס נאך דעם אויס טייטשען אין מוסר פאר שטייט זיך אז א גרויס חלק פון די מוסר איז אלץ גווען אויף נישט באטלען קיין צייט ווי עס איז באקאנט איך דער אליינס געווען שטארק אויס געארבעט אין דעם אין דאס געזען אלץ א – אזוי מיט זיין אייגענעם לשון - א "יסוד החיים" אז מען זיך דאס איטערנעמען, אין דאס וועט פירען דעם מענטש צו האבען א תורה'דיג לעבען.
ער האט כמה פעמים געזאגט ברבים ״מענטשן קומען מיך פרעגן זיי ווילן זיך עפעס אונטערנעמן, זאג איך פאר יעדעם איינעם אלע מאל: נעם דיך אונטער, נישט אן צו ברענגען קיין צייט, אויס צו ניצען די צייט".
דער רבי האט געזאגט טויזנטער שיעורים אין געהאלטן פילפולים ברבים אדער ביי באזוכן אנדערע גדולי התורה און מען האט קיין מאל נישט געהערט פון רבין זאגן דאס ווארט "חלות".
אפילו מיט גרויסע תלמידי חכמים גדולי הפוסקים האט ער א סאך מאל געפרעגט קשיות שאלות סתירות וואס אים אליינס שווער געווארן ביים לערנען, אויב האבן זיי געוואלט ענטפערן מיט די סארט נייע תירוצים האט דער רבי עס נישט געוואלט אן נעמען.
ער האט אבער שטארק געשטופט ריתחא דאורייתא דער רבי זאגט כסדר: "דער עיקר איז מען זאל ליגן אין לערנען, מיר קומען דא נישט מתיר זיין קיין עגונות".
דער רבי האט זייער נישט ליב געהאט אז א בחור זאל לערנען פון די קיצורים ווי קיצור שולחן ערוך און משנה ברורה ער פלעגט זאגען אז מען דארף אנהויבן פון די מקורות, די סוגיא אין די גמרא, טור בית יוסף ביז צו פרי מגדים.
נאך קוקן מראה מקומות איז געווען א שטארקע זאך ביים רבין ער פלעגט פארהערן די בחורים אין פארהאלטן צו זען אויב מען האט נאך געקוקט די מראה מקומות "ווען עס שטייט עיין שם, מיינט עס עיין שם"
חסידים קענען לערנען.
דער רבי האט כמה פעמים נאך געזאגט פון בעלזער רב זצ"ל אז איינער לערנט תורה צו ווייזן אז חסידים קענען לערנען אין תורה לשמה.
דער זעלבער איז אבער פאר קערט דער רבי האט נישט געלאזט קיין מאל פארגעסן אז דער תכלית פון לימוד התורה איז דביקות הבורא און מיט דעם דארף מען זיך אויס ארבעטן אלע אברים צום באשעפער.
לימוד ברבים.
עס שטייט אין ספר "מקור ברוך" אז דעם רבי'נס זיידע דער "אהבת ישראל" אז לערנען איין דף גמרא ברבים איז מער ווי לערנען צען בלאט גמרא ביחיד.
דערפאר, פאדערט דער רבי כסדר פונעם ציבור איבער דער וויכטיגקייט פון לערנען אינאיינעם ברבים אין בית המדרש, און דווקא ברבים, ווייל דער כח פון א רבים איז זייער גרויס.
ספעציעל האט דאס דער רבי מדגיש געווען נאכדעם וואס אין פרשת משפטים יאר תשל"ז לפ"ק האט פאסירט א שרעקליכע טראגעדיע אין א"י, דאן האט דער רבי ארויפגעלייגט א שטארקע התחייבות פון לימוד התורה ברבים אויף אלע בעלי בתים פון דער קהילה.
כמה וכמה פעמים איז דער רבי שליט"א אליינס ערשינען אין ביהמ"ד אין זיך געזעצט אויפן פלאץ לערנען גמרא ברבים אין צו מחזק זיין די ענין. עס איז באלד געווארן שמיע אין די ישיבה ווי די בחורים האבן געהאט די פריוויליגיע צו זען ווי דער רבי זיצט און לערנט מיט א קליינטישק ש"ס לעבן זיך בלעטערנדיג און נאכקוקנדיג פון איין עק ש"ס ביז צום אנדערן.
דער רבי פלעגט האבן א גאר אינטערעסאנטן מנהג אז יעדע פאר שורות פלעג ער צו קושן די גמרא, ער פלעגט זיך שטארק צו שאקלען אין צופייער פון חשק התורה אין דער מיט. די וואס האבן געקענט זען ווי דער רבי האלט אין וואס דער רבי לערנט האבן גזענען אז דער רבי האט געלערענט צווישן זיבן ביז פופצן בלעטער גמרא אין דער קארגער שעה מיט נאך קוקן אנדער מראה מקומות אין דער מיט.
תורה מיט קדושה.
דער רבי פלעגט זאגן אין זיין מוסר פאר די בחורים אז מען קען לערנען א סאך תורה אבער אן קדושה אן שמירת עינים איז דאס גארנישט ווערט. "מיט איין מאל גיין אויף אן אויטאבוס אין שטאט אריין (פון שיכון צו דער שטאט) קען מען פארלירן די גאנצע תורה.
אויב מען גייט נישט אין מקוה יעדן טאג האט ער געהאלטן איז די גאנצע תורה גארנישט ווערט.
אלס רבי פלעגט דער רבי יעדן פרייטאג דאווענען מיט די בחורים און אין נאך דעם דאווענען פלעגט דער רבי רעדן אין לערנען (דאס האט זיך אויף געהערט תשנ"ד) עס לעגט צו גיין אז די פאר קאנאנען בחורים זענען געווען פים פארנט און ארום און ארום זענען געשטאנען אלע בחורים פון דער ישיבה.
דריי מוסר ספרים.
דער רבי האט געהאט דריי אויס געלערענטע מוסר ספרים א "חובות הלבבות" א "ראשית חכמה" אין א "שולחן הטהור" פון ר' אהרעלע ראטה (וואס האט אן הסכמה פונעם רבינס זיידע דער "אהבת ישראל"). די דריי ספרים האט מען אלעמאל געמוזט מיט נעמען מיטן רבין וואו דער רבי איז נאר געגאנגען אפילו א קורצע צייט איז דער רבי נישט געווען אן די דריי אויסגלענעטע ספרים קיין ירושלים קיין אמעריקע אויפן פליגער ווי נאר.
ראשית חכמה.
דער רבי פלעגט שטענדיג לערנען פארן דאווענען ראשית חכמה און פלעגט זאגען ביי דער תורה אין די מוסר אז מען זאל לערנען אין דעם ספר.
א חסיד דער ציילט אז ער האט געזען א מאל דעם רבינס ראשית חכמה ווי ער איז מאריך אז מען דארף מוחל זיין יעדן יוד, אפילו איינער וואס איז אים מצער להכעיס אין אפילו מערער מאל אין דאס איז געווען אונטער געשירעט מיט א פעדער.
חובת הלבבות.
עס שוין א מנהג פון זיין זיידע דער אהבת ישראל צו לערנען ידען טאג פארן דאווענען פרק ד' פון שער ייחוד המעשה, דער רבי פלעגט נאך זאגן ביי די תורה אין ביי די שמועסן אין מוסר גאנצע שטיקער חובת הלבבות אויפן לשון ממש.
דער ספר האט דער רבי געהאט אן עקסטערן געפיל אין אין געפירט כמה וכמה אנדערע סדרים ווי אזוי דאס צו לערנען, די וועלט ווייס דאס מערסטע פון די שער חשבון הנפש וואס איז אנגעטיילט אויף דרייסיג חשבונות אין מען דאס לערענט מען יעדען טאג פון דעם חודש איין חשבון. (עס איז נישט קיין נייע סדר, דאס האט שוין א מקור אין די דשזטאמער תהילים וואס נאך יעדען יום תהילים האט דאס זיין חשבון פון חובת הלבבות) אויך אין אן אנדערע זמן האט דער רבי אייגעפירט אז ידער מגיד שיעור ברבים זאל פארלערנען צען מינוט חובת הלבבות [פון שער יחוד המעשה] איידער ער הייבט אן דעם שיעור
עס איז פארהאן איין דריק חובת הלבבות וואס האט פינקט דריי הונדערט אין זעכציג בלעטער, האט איינער פון די חסידים מציע געווען פאר׳ן רבין אז מען קען דאס צעטיילן אויפן יאר און דער רבי האט דאס שטארק מעודד געווען.
דער רבי פלעגט זאגן אז די אלע שיעורים זענען נישט אז מיט דעם איז מען יוצא, עס איז נאר אז לפחות דאס זאל מען טון. דער רבי פלעגט זאגן פאר די בחורים אז א בחור דארף לערנען כאטש א האלבע שעה מוסר יעדן טאג.
שולחן הטהור.
דער רבי פלעגט דאס לערנען ביי עס דער ספר איז מפורסם ביי עובדי השם א ספר פאר דיע וואס ארבעטען אויף שבירת הטבע, די וואס האבען א מאל געהאט א געלעגען הייט צו זהען דעם רבין עסען א מאלצייט אינדערהיים קען נישט אויפהערן צו רעדען ווי אזוי דאס איז צו געגאנגען.
דאס לעצטע מאל דער רבי איז געווען אין אמעריקע איז געווען תש"ס ביי א חתונה אין דעם סקווערער הויף. ביים הערליכן באזוך און אמעריקע ביי איינע פון די אכסניות האט איינער אריין גענומען צו רבין אין צומען א מאלצייט האט דער רבי געהאט שוין אפן דעם שולחן הטהור און דער רבי רופט זיך אן צו אים ווען מען לערנט דאס פאר גייט דער אפעטיט.
אנפילן די צייט.
דער וויזשניצער ראש ישיבה פון בארא-פארק, הרה"ג ר' מיכל דאסקל, פארציילט אז ער פלעגט נאכצוקוקן דעם רבי'ן אלס רב ביים ליינען – און דענסמאל איז געווען איינגעפירט אין ביהמ"ד הגדול אז מען האט געמאכט אסאך הוספות ביים ליינען אןן דער רבי האט געהאט אן עקטערן מסכתא וואס ער האט דענסמאל געלערנט בין גברא לגברא און ער האט אליינס מיט געהאלטן ווי במשך א פאר חדשים האט דער רב געענדיגט גאנץ מסכת פסחים נאר פון די מינוטן.
דער רבי וואס האט נישט געקענט צו קוקן ווי דער עולם ברענגט אן די צייט, האט ער דאס שפעטערע יאהרן אלץ רבי דאס מבטל געווען אין מען האט אויף געהערט צו מאכן הוספות.
מיסטערישע זאכן ביים לערנען.
במשך די ימי החנוכה איז דער רבי דורך געלאפן דעם גאנצן ש"ס עס איז נישט קלאר ווי אזוי. אבער בערך, די ערשטע נאכט פלעגט ער בעטן ברכות גמרא, אינדערפרי פארטאגס א שבת, נאך שחרית אן עירובין בערך אזוי.
דער רבי פלעגט זיך א סך מפלפל זיין און לערנען מיט גדולי התורה די חסידים וואס פלעגן אויסהערן האבן געזען בײַם רבין אן אינטערעסאנטן מנהג ווי דער פאלגנד אויב דער גדול האט נאך געזאגט עפעס פון ש"ס ד.מ. גמרא רש"י תוספות אדער רמב"ם קצות (עס קען זיין נאך ביי די אלע איז עס דא אויף געכאפט אויף א טעיפ רעקאָרדער...) דער רבי בעט אז ער וויל מען זאל עם דאס ווייזן האבן דענסמאל שוין די חסידים פון ארום שוין פארשטאנען אז עפעס טויג נישט, און דער רבי אנשטאט זאגן נישט דא אזא רמב"ם, נישט דא אזא רש"י, נישט דא אזא קצות, זאגט עס אויף א שיינעם אופן.
אלגעמיין זענען מענטשן זייער צוגעוואוינט אז מען טרינקט מיט א קאווע ביים לערנען, ביים רבין איז דאס נישט געגאנגען אזוי, ער פלעגט צו מאכן די גמרא אויס טרינקען די קאווע צו האבן כח צום לערנען אין נאך דעם אויף געמאכט דעם ספר און ווייטער געלטענט
דער רבי פלעגט האבן אויף יעדער מסכתא אנדערע אחרונים וואס ער פלעגט אין זיי לערנען אבער נישט די גאר לעצטיגע.
אלץ איז דער רבי אויף געקומען מיט נייע עיצות.
במשך די יארן האט דער רבי פראבירט מחזיק צו זיין לימוד התורה ביי זיינע חסידים אין תלמידים. איין מאל האט דער רבי איין געפירט אז מען זאל לערנען צו זאמען מצוות אין ספר מינחת חינוך, איין מאל אז מען דארף ידען טאג האבן ביז סוף טאג א חידוש אין לערנען עס מיז נישט זיין אן אייגענער חידוש עס דארף אבער זיין עפעס א כאפ, דער גאנצער עולם זאל לערנען במשך די וואך די זעלע צוויי באלט גמרא מיטן ר"ן, אז די בחורים פון חיץ לארץ זאלען יעדער וואך א היים שרייבען א חידוש צו זייערע עלטערן אין דיע וואס וואנען דארט זאל איבער זאגען א פשעטעל אינדערהיים
הוראה.
דער רבי האט שוין געהאט הוראה אלס בחור פון 17 יאהר, אין געווען רב אין דער שטאט ווילחאוויטץ געעפנט א ישיבה אין גרויסווארדיין פאר דער מלחמה אין תל-אביב נאך דער מלחמה צוזאמען מיט זיין פעטער דער בעל דמשק אליעזר. נאך דעם וואס זיין פעטער איז אוועק יונגערהייט אן קיין קינדער דער רבי גפירט די ישיבה ביז זיין טאטע דער וויזשניצער רבי זצ"ל דער "אמרי חיים" איז ארויף געקומען קיין ארץ ישראל.
הרה"ח רבי אליעזר לעבעוויטש נ"י פארציילט וואס ער האט געוואוינט אין שיכון וויזשניץ זיין מאמע פלעגט אים שיקן צום רבי'ן אלס רב מיט שאלות פון די הינדלעך מיט לעבער אדער פיפקל און דער רבי פלעגט אים ענטפערן די שאלה מיט גרויסן יו"ד שלחן ערוך אפן.
איין תורה פאר א דוגמא ווי אזי דער רבי פלעגט זאגען.
שב"ק ס"ג פרשת וארא תשנ"א, פאר דעם עצרת תפלה ביים כותל צו דאווענן וועגן דעם ערשטען גאלף מלחמה - פאר'ן פופצענטער און יאנואר
נעמט אין אכט: דאס איז געשריבען (כמעט) ווארט-ביי-ווארט ווי דער רבי האט געזאגט, כדי די ווערטער זאלן האבן מיט זיך די ווארימקייט, וואס איז געזאגט געווארען מיט דעם ווארעמען תניעה. די שלש-סעודות תורה איז געזאגט געווארן אין היכל ישיבת וויזשניץ קרית וויזשניץ. פאר די תורה האט דער רבי פאר-געזינגען דער ניגון "ותגלה ותראה מלכותו עלינו בזמן קרוב" וואס איז מיוחס נאך הרה"ק מריזש'ן זי"ע.
ויהי ביום דבר ה' אל משה בארץ מצרים (שמות ו, כח). האב איך געקלערט בדרך אפשר, ויהי איז לשון צער, ביום דאס איז דאס איז צוויי מאל יום, צוויי מאל יום איז בגימ' יבק, וואס איז נוט' יעננו ביום קראנו, עס קומט א זמן וואס דער כלל ישראל איז אביסל אנגעווייטיגט, דארף מען זיך נעמען אביסעלע – יעננו ביום 'קראנו' – מען דארף זיך נעמען שרייען צום הייליגן באשעפער, און עס וועט זיין יעננו ביום קראנו, מען דארף א תפילה טוהן צום בורא כל עולמים, אז פון ויהי זאל שוין ווערן ביום, לעכטיגקייט, עס זאל שיון קומען די לעכטיגע מינוט עס זאל שוין לעכטיג ווערן פארן גאנצן כלל ישראל. מיר דארפן אויך עפעס צולייגן צו דעם עסק אביסעלע, ויהי ביום עה"כ גימ' צ, אביסל קדושה וטהרה דארפן מיר אריין לייגן אין קאפ אריין, זאל זיך יעדער איינער מזדרז זיין וויפיהל ער קען, זיך אביסל משפר זיין די רמ"ח אברים ושס"ה גידים, ער זאל זיין א בחינה פון צדיק יסוד עולם. דבר עה"כ גימ' אור, רומז לתורה, נר מצוה ותורה אור (משלי י' כ"ג), השם, עס זאל זיין תורה מיטן הייליגען באשעפער - דביקות הבורא, מזדרז זיין זיך אביסעלע אין תורת ה' מיט דביקות הבורא און קדושה וטהרה, אל משה גימ' שעה עה"כ, די צייט דארף אוועק גיין פאר תורת ה', [מען דארף זאגען] איך האב נישט קיין צייט מבטל צו זיין, יעדער מענטש דארף זיך אין אזא צייט אנהייבן אביסל מזדרז צו זיין, איך האב נישט קיין צייט אויף פיסטע נארישקייטן, משה רומז לשבת קודש, ווי דער הייליגער טאטע ברענגט משה איז די ר"ת פון שבת מכל המעשים, אוועקגעבן די צייט - ווי אזוי קום איך צו צום הייליגען שבת - צו דער הייליגער תורה, בארץ מצרים, א מענטש איז נעבעך איינגעטינקען אין ארציות פון מצרים נעבעך, אבער סוף כל סוף תורה און שבת שלעפט ארויס פון אימעטום, בארץ מצרים, ס"ת גימ' עין, והר"ת אתוון בם רומז לתורה עדה"כ ודברת בם, דאס אויג דארף זיין א תורה'דיג אויג, זיך אכטונג געבן אויף די אויגן, דאס איז דער טייטש אזוי פיהל אז מ'דארף זיך אכטונג געבן אויף די רמ"ח איברים און שס"ה גידים, מ'זאך לעבן מיט קדושה וטהרה און תורת ה' מיטן הייליגען שבת, דאס וועט אונז ארויס שלעפן פון אלע מצרים, ה' אל משה בארץ מצרים, שם הוי' איז רחמים, אל משה בארץ מצרים, ר"ת עה"א גימ' אלקים עה"כ, אלקים דאס איז מדת הדין, עס וועט זיין המתקת הדינים בשם הוי' בחסד ורחמים.
פארשטייט זיך דאך אביסעלע אז מ'טוהט זיך אביסעלע א קוק איהם, די וואך האבן מיר די פרשה פון יציאת מצרים, יעדער איינער שטייט און ווארט עס זאל שוין זיין ישעות ה'.
[מען האט פריער געזינגען] ותגלה ותראה מלכותו עלינו, עס איז שוין די העכסטע צייט, מ'דארף צוגיין אביסעלע מיט בטחון מיט התחזקות מיט שמחה דארף מען צוגיין צו דים עסק, מ'טאהר זיך נישט פארלירן אויף דער וועלט מ'טאהר זיך נישט אביסל אביסל פארלאזן זיך, איין באשעפער אויף דער וועלט. אין מס' ברכות דף מ', ברענגט די גמרא א פלוגתא רב מיט ר' יוחנן, צו מען דארף זאגען מלכות אויכט ביי יעדער ברכה, אדער נאר א שם אליין, רב האלט אז א שם אליין איז אויך גיט, ר' יוחנן האלט ניין, ברכה שאין בה שם ומלכות אינה ברכה, בברכת הניסים האלטען רוב שיטות אז עס דארף זיין מלכות אויכעט, דער ראב"ד לערנט אז עס דארף נישט זיין קיין מלכות ביי אלע ברכות הניסים, איינס פון די ראוית פון דער ראב"ד איז די גמרא ברענגט אין ברכות נ"ד ע"א, מנין שצריך לברך על הנס ויליף מיתרו, שאמר ברוך ה' אשר היצל אתכם מיד מצרים, ושם נאמר רק שם הוי' בלי מלכות, ש"מ דבלי מלכות נמי הוי ברכה, אכן המהרש"א שם מקשה באמת איך אמר יתרו שם בלי מלכות הלא קי"ל כר' יוחנן דברכה שאין בה שם ומלכות לא הוי ברכה, ומתרץ המהרש"א שכיון שאמר אשר הציל אתכם וגו' מתחת יד מצרים היא במקום מלכות - שממשלתו בכל.
איז אזוי, דער שם הוי' ווייזט ווי גרויס דער הייליגער באשעפער איז, הוי' איז היה הוה ויהיה, ער קען באווייזן ניסים, סיי אין מצרים אין סיי ביים ים סוף, אין סיי מ'האט גיזעהן וואס הייסט הייליגער באשעפער.
ווידער מלכות ווייזט אויף מלך העולם ער איז דער מלך פון דער וועלט, ער איז משגיח בתחתנים אויף יעדער פרט און פרט יז דא השגחה פרטית - דאס וויזט מלך העולם.
כי רם ה' דער באשעפער איז זייער גרויס אלעס קען ער טוהן אויף דער וועלט, ושפל יראה - ער קוקט אופן שפל אויך, דער בשר ודם אויף דער וועלט קוקט ער אויך נאר אן.
רם על כל גוים ה' – אלע פעלקער ווייסן אז דער באשעפער איז רם, אז דער בורא על עולמים קען אליס, ער איז הכל יכול, ער קען באווייזן שידוד אין שינויים אויף דער וועלט, אבער וואס דען, זיי שרייען על השמים כבודו ער איז נאר אין הימל ער איז נישט משגיח בתחתונים, אבער (דער אמת איז) מי כה' אלוקינו המגביהי לשבת, ער איז טאקע הויעך – דער הייליגער באשעפער, אבער המשפילי לראות בשמים ובארץ, דאס איז אלקינו מיר ווייסען אז דער באשעפער איז משגיח בתחתושנים על כל צעד ושעל, השגחת הבורא אויפן גאנצן כלל ישראל נישט נאר על השמים כבודו, נאר אויף דער וועלט אויכעט – דאס איז (דער טייטש פון) מלכות.
שטייט, ויחד יתרו על כל הטובה אשר עשה ה' לישראל אשר היצלו מיד פרעה – האט געזאגט - מי ה' אשר אשמע בקולו, האט עם דער באשעפער גדארפט באצאהלן אויף דעם וואס ער איז גיווען א כופר באלוקי ישראל, אבער נישט אויף דעם האט עס דער באשעפער באצאהלט נאר על כל הטובה אשר עשה ה' לישראל פאר די יודענס וועגן אשר הצילו מיד מצרים, דער באשעפער האט ארויס געוויזן דארט וואס איז דער טייטש אהבה צום כלל ישראל, השגחה אויף יעדן יוד בפרט אויפן גאנצן כלל ישראל, אשר היצלו מיד מצרים דאס האט זיך דער באשעפער אנגענומען, אשר עשה ה' – וואס דער הייליגער באשעפער האט געטוהן – איז נאר געווען לישראל, פאר יודענס וועגן.
דאס איז דער טייטש מלך העולם אז דער באשעפער איז משגיח בתחתונים, פארשטייט זיך דאך אז מיר זאגן א ברכה ברוך אתה ה' מלך העולם אויכעט מלך העולם איז דער טייט אז ער איז א מלך פון די גאנצע וועלט, אין עוה"ז. איוף יעדן פרט אין פרט, אין בפרט אויפן כלל ישראל, איז ממילא פארשטייט זיך דאך אז מיר האבן א מלך העולם א משגיח עלינו איז ממילא דארפמען מער בטחון אין שמחה אריין קומען אין די אברים, וויסען אז עס איז דא א הייליגער באשפער, אין ער וועט אינז ארויס שלעפן פון אלע זאכען וואס טויגן נעבעך נישט, פון אלע עגמת נפש'ער. [ותיגלה ותראה מלכותו עלינו בזמן קרוב]
יעדער איינער שטייט מ'ווארט וואס וויט זיין אין פופצענטער (היום הכרעה של האו"ם), מיר האבן א הייליגען באשעפער אויף דער וועלט. [מען האט פריער געזאגט אין די זמירות] מכל אום גבר עלינו חסדו - מכל אום גבר אלע גבורות גייען אוועק אויף די אומות העולם, אבער, עלינו חסדו (אהבת ישראל). עלינו חסדו, ר"ת במס"ק טו (פופצענטער), אויף דעם דארפם מיר זיך פארלעזן, אויך אויף דעם דארפן מיר ווארטן, אז עלינו חסדו, חסדי הבורא זאל שוין קומען אופן כלל ישראל, עס איז אייביג דא.
איך האב מיר גיקלערט טאקע בדרך אפשר, מיר האבן יעצט א זמן פון שובבי"ם, א זמן פון תשובה, תשובה לייגט זיך אויס, ת איז תפילה, ש ב איז שמחה בטחון, אין דער ו ה איז אז עס וועט אי"ה זיין ו-ה עס וועט קומען א צייט בקרוב האפן מיר אז עס וועט זיין דער [פילער] שם יה-וה, מיט א ביטחון'דיג הארץ אז דער באשעפער אל יעזבנו ואל יטשנו, ער וועט נישט אפלאזן אינז.
מיר האפן דאך אז עס איז זיך מתקרב די צייט (פון משיח), סוף כל סוף, די גאנצע וועלט, די אנשי כנה"ג האבן מתקן גיווען ביי די ברכה פון מחיה המתים, דאס איז נישט קיין ברכה לבטלה, יודן טייערע, ונאמן אתה להחיות מתים בריך אתה ה' מחיה המתים, וואס הייסט דאס וואס, איז פשוט אין די ווערטער, עס וועט קומען א צייט אז עס וועט אויף לעבן א נייע וועלט, ביום ההוא יהיה ה' אחד ושמו אחד, אני מאמין באמונה שלמה שתהיה תחית המתים, אני מאמין באמונה שלימה בביאת המשיח, מען דארף צוגיין מיט אביסעלע מער בטחון, מיט מער שמחה מער התחזקות אז מיר האבן א אחד יחיד ומיוחד, א מושל בכל - ער איז א מושל אויף די גאנצע וועלט, אלע קרוצי חומר און איינעם אלעס איז ער, דער מושל איבער די גאנצע וועלט, ממילא גייט מען אריין אין בטחון אין שמחה.
מיר האפן זיך אי"ה צוזאמקומען מאנטיג נאך מיטאג מען זאל מתפלל זיין און איינעם, אל כביר לא ימאס, ברוב עם הדרת מלך, מיר גייען זיך צוזאמעקומען בעטן דעם הייליגער באשעפער, פארשטייט זיך דאך אז יעדער איינער וואס האט אביסעלע א רגש הלב משתתף צו זיין זיך בצערן של ישראל וועט זיך אוודאי משתתף זיין ביי די (שמחה) [תפילה] דארט ביים כותל, מאנטיג, און מיר האפן אי"ה אז די תפילות וועלן נתקבל ווערן צום הייליגער באשעפער יודען ווינען זיך אויס דעם הארץ פארן הילליגען באשעפער, מען גוט זיך ארויס דעם רגש הלב צום בורא כל עולמים, מען איז מתפלל זעהט זיך אן די תפילות בשמים נעמן זיך אריין די תפילות, מיין איך אין האף אז יעדער יוד וועט זיך משתתף זיין דארט בצערן של ישראל, בתפילת ישראל, אונאיינעם דאווענען צום הייליגען באשעפער, און איינים זאגן תהילים זיך אויס וויינען דאס הארץ, זיך אויס רעדן דאס הארץ פארן הייליגען באשעפער, און אי"ה וועלען מיר זוכה זיין צו א שמחה'דיגע וועלט אין צו א ישועה'דיגע וועלט מען זאל שוין זעהן מיט די אויגן, ותחזינה עינינו בשובך לציון ברחמים, מיט די אויגן זאל מען זעהן אז עס איז דא ישועת ה' אין ישועת כלל ישראל, מיט שמחה אין בטחון האפן מיר אי"ה צו התיצבו וראו את ישועת ה', דאס איז גיווען ביי יציאת מצירם אין בא קרית ים סוף, מיר וועלן זוכה זיין צו זעהן אי"ה די לעכטיגע מינוט עס זאל זיין ביום ההוא יהיה ה' אחד ושמו אחד, לאמיר זוכה זיין צו ישועת ה' בביאת גואל צדק בב"א.
לאחרונה.
אזוי ווי דער שטייגער איז ביי אסאך חסידישע הויפן, האט מען נישט אנגענומען ארויסצוגעבן (דרוקן) חידושים און פילפולים פון א רבי'ן ביי זיין לעבן, און אפילו ווען דער רבי האט אנגעהויבן א מוסר שמוס מיט א פילפול האבן די וויזשניצער חסידים דאס נישט מיט געדרוקט אין די קונטריסים נאר אין קורצן געשריבן "רבינו פתח בפילפול בסוגיא.. " און נאך געשריבן דעם מוסר חלק.
אבער עס זענען דא חסידים וואס האבן צו זאמען גענומען ביי זיך פריוואט אסאך טעפס פון שיעור פילפולים פון רבי'ן מיר אנדערע גדולים אין אין די לעצטע צען יאר זען אסאך געדרוקט געווארן אין קובץ תורנית איבער דער וועלט.
משה יהושע
וויזשניץ אין בוקאווינא, אמאל אין רומעניע, היינט אין אוקראינע, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארט האט געוואוינט רבי מענדיל האגער זצ"ל באקאנט אלץ "דער צמח צדיק", דער גרינדער פון דער וויזשניצער דינאסטיע, אן אפצווייג פון דער קאסאווער דינאסטיע.
וויזשניץ איז היינט איינע פון די גרעסטע חסידות'ן, מיט אומגעפער צען טויזנט משפחות צווישן די פארשידענע וויזשניצער הויפן, די גרעסטע און צענטראלע הויפטקווארטירט אין קרית וויזשניץ, בני ברק און ציילט אפ אומגעפער 3,500 משפחות. דער היינטיגער רבי איז רבי ישראל האגער, דער עלטערער זון פונעם פריערדיגן רבי׳ן רבי משה יהושע, דער ״ישועת משה״.
דערצו איז פאראן א הויף אונטער דעם נאמען "מרכז חסידי וויזשניץ" וואס געפינט זיך אויף עזרא גאס, אונטער דער פירערשאפט פון רבי מענדיל האגער. אנדערע אפצווייגן פון דער וויזשניצער חסידות זענען: וויזשניץ מאנסי, וואס רעכנט אומגעפער 2,000 משפחות, סערעט וויזשניץ און "שאץ וויזשניץ״ אין חיפה. אזוי אויך זענען פאראן נאך א פאר קליינע הויפן וואס שטאמען פון דעם וויזשניצער גזע אזוי ווי ווישאווא, אנטאניא, דזשיקאוו וויזשניץ, און קאסאוו וויזשניץ.
נאך דעם שרעקליכן חורבן אייראפע האט רבי חיים מאיר האגער, דער "אמרי חיים", פון מארמאראש ראמעניע איבערגעפלאנצט דאס חסידות אין ארץ ישראל. נאך זיין פטירה אין יאר ה'תשל"ב איז דאס חסידות צוטיילט געווארן צו צוויי הויפן לויט דער צוואה. זיין עלטסטער זון רבי משה יהושע האט איבערגענומען די רעביסטעווע און אויפגעשטעלט א חצר אין בני ברק, און זיין זון רבי מרדכי האגער האט אויפגעשטעלט זיין חצר אין מאנסי, ניו יארק.
בני ברק.
רבי משה יהושע האט געדינט אלס נשיא פון דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל. דער צענטער פונעם חסידות איז אין קרית וויזשניץ אין בני ברק, וואו מער ווי 2,300 משפחות וואוינען. דאס חסידות האט קאנצענטראציעס פון חסידים אין ירושלים, רחובות, אלעד, ביתר עילית, בית שמש, מודיעין עילית, אשדוד, חיפה, עפולה און צפת. אין חו"ל זענען פאראן וויזשניצער שטיבלעך אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע - בארא פארק, וויליאמסבורג און מאנסי, און אין אייראפע - אין אנטווערפן, לאנדאן און מאנטשעסטער. עס זענען אויך דא עטליכע משפחות פון וויזשניץ אין ציריך, וויען און מעלבארן.
אוהל אדמו"רי וויזשניץ אין דעם "שומרי שבת" בית החיים אין בני ברק
פראקטיש האט זיך דאס חסידות צעשפאלטן אין די לעצטע יארן פון רבי משה יהושע צווישן זיינע צוויי זון. דער בכור רבי ישראל האט געפירט דאס חסידות בפועל צוליב זיין פאטערס קראנקייט. רבי מנחם מענדיל האט געדינט אלס אב"ד קריית וויזשניץ אין בני ברק, אבער למעשה האט ער געפירט אן אייגענעם הויף.
היינט איז רבי ישראל וויזשניצער רבי אין בני ברק, און רבי מענדיל פירט א הויף "מרכז חסידי וויזשניץ" אין בני ברק.
די איידעמער פונעם ״ישועת משה״ זענען: דער סקווערער רבי - הרב דוד טווערסקי, דער סאטמארער רבי - הרב אהרן טייטלבוים, דער בעלזער רבי - הרב ישכר דוב רוקח און רב מנחם ערנסטער, ראש ישיבה פון דער וויזשניצער ישיבה.
מאנסי.
רבי מרדכי האט זיין צענטער פונעם חסידות אין מאנסי, ניו יארק. זיינע חסידים האבן שטיבלעך אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע - בארא פארק, וויליאמסבורג און מאנסי, און אין אייראפע - אין אנטווערפן, לאנדאן און מאנטשעסטער. אין ארץ ישראל זענען דא פיליאלען פונעם מאנסי-וויזשניצער הויף אין ירושלים, בני ברק און בית שמש אין הויפט פון רבי ברוך שמשון האגער, זון פון רבי מרדכי פון וויזשניץ-מאנסי רבי און איידעם פון זיין שוועסטער-קינד דער וויזשניצער רבי פון בני ברק רבי ישראל.
דער אפיציעלער רב פון דער וויזשניצער קהילה איז געווען רבי משה יהושע האגער, ביז דעם טאג ער איז געקרוינט געווארן רבי. נאכדעם וואס ער איז געווארן רבי, האט מען ממנה געווען אלס רב זיין עלטערן זון רבי ישראל (דער היינטיגער רבי), און שפעטער אין ה'תש"ן זיין יונגערער זון רבי מענדיל. געציילטע יארן שפעטער ווען רבי ישראל איז צוריקגעקומען קיין וויזשניץ, למעשה פלעגט דינען אלס רב פון דער קריה דער דיין רבי משולם זושא לוריא ביז צו זיין פטירה אין ה'תשע"ז, און נאך אים האט באקומען די אויפגאבע רבי יעקב מאיר שטערן. אלס ראש בית דין פונעם וויזשניצער בית דין איז באשטימט רבי משה שאול קליין.
אין אנדערע שטעט אין ארץ ישראל דינען אלס רבנים פון דער וויזשניצער קהילה די פאלגנדע: הרב צבי הירש וויזשניצער אין אשדוד, הרב מנחם מענדל פקשר און הרב שרגא פייוול וויינבערגער אין אלעד, הרב מרדכי שלמה שטיינמעץ אין הר נוף ירושלים, הרב קלמן ווייס אין בית שמש, הרב שלמה איצקאוויטש אין ביתר עילית, הרב ברוך שטערנבוך אין מודיעין עילית, הרב חיים מאיר גרינבוים אין חיפה און הרב מענדל טובאק אין עפולה. אנדערע באדייטענע רבנים זענען הרב משה שטיין מו"צ אין דעם בית דין פון הרב וואזנער און הרב אברהם צבי הכהן מו"צ אין שיכון ה' געגנט אין בני ברק.
אפשטאם פון וויזשניץ.
רבי יעקב קאָפל חסיד (- ט"ו אלול ה'תקמ"ז). בעל תפלה פונעם בעל שם טוב.
רבי צבי הערש (ה'תפ"ה (אומגעפער) - ז' טבת ה'תק"ם).
רבי צבי איז געווען א זון פון רבי ישראל בעל שם טוב, דער גרינדער פון חסידות.
ער האט געלערנט ביי זיין פאטער און ביי זיין פעטער ר' גרשון קיטאווער.
נאך זיין פאטער'ס פטירה האט רבי צבי געפירט ביז דער ערשטער יארצייט. דעמאלסט האט ער געזאגט אז ער האט געהאט א חלום אז זיין פאטער האט אים געהייסן איבערגעבן די רביסטעווע צו רבי דוב בער פון מעזריטש. נאך דעם האט רבי צבי הערש נישט געפירט ווייטער.
רבי צבי איז נפטר געווארן ז' טבת ה'תק"ם, אין ער ליגט אינעם אלטן בית החיים אין פינסק.
זיין פאמיליע.
רבי צבי האט געהייראט בזיווג שני מיט א טאכטער פון הרב שמואל חסיד פון פינסק. ער האט זיך געצויגן קיין פינסק וואו ער האט געעפֿנט א שטיבל.
אַ שטום־לשון איז אַזאַ לשון װאָס װערט אָפֿט מאָל געניצט דורך די װאָס זענען שטום (װאָס קענען נישט רעדן) אָדער טױב, און אױך דורך זײערע קרובֿים און חבֿרים. שטאָטס צו ניצן קלאַנגיקע סימנים פּראָדוצירט אינעם מױל, ניצט עס סימנים געשאַפֿן דורך באַװעגונגען פֿון די הענט, דעם פּנים, און אַנדערע טײלן פֿון גוף. אַזױ אַרום קען אַ מענטש קאָמוניקירן מיט אַנדערע אױף אַ פֿליסיקן אופֿן אָן צו ניצן קײן שום קלאַנגען.
עס זענען פֿאַראַן אַ סך אַזעלעכע לשונות: אַ סך לענדער האָבן דאָס אײגענע שטום־לשון. אַפֿילו ענגלאַנד און אַמעריקע האָבן באַזונדערע שטום־לשונות װאָס אײנער װאָס רעדט אײנס פֿון זײ פֿאַרשטײט לחלוטין נישט דאָס צװײטע.
די שטום לשון אין ישראל, איז באזירט אויפן דייטשיש שטום לשון. נאכדעם וואס א געוויסער מארקוס רייך, האט געגרינדעט א שולע פאר טויבע מענטשן, אין דייטשלאנד, און איז געווען פארעכנט פון די בעסטע שולעס פאר די טויבע. שפעטער אין 1932, איז געפענט געווארן אין ירושלים א שולע, וואס אירע לערערס זענען געקומען פון רייכס שולע, אזוי האט זיך אנגעפאנגען די שפראך אין ישראל. (היינט איז עס שוין נישט דאס זעלביקע ווי דייטשיש)
די פֿירמע גוגל () איז דער אייגענטימער פון דער גרעסטער זוכמאשין אינעם אינטערנעץ. דער נאמען "גוגל" שטאמט פונעם נומער גוגאל.
די פירמע מיט איר זוכמאַשין.
די דאָזיגע פירמע איז אויפגעשטעלט געוואָרן אין 1998 דורך לעררי פעידזש און סערגעי ברין, צוויי סטודענטן פון סטאנפארד אוניווערסיטעט. דער פירמע'ס איינציגער פּראָדוקט איז געווען די גוגל זוכמאַשין, וואס איז געוואָרן שנעל אויפגעכאַפט און ביז א קורצער צייט האט עס געהאַט מיליאָנען באַניצערס.
מאנאפאל.
אבער היינט צוטאגס פירט זיך די אינטערנעט, און נעמט א פירענדע ראלע אין איר גאנצער אויספארמונג און פאפולערקייט פונעם קאלעקטיווען אינטערנעט. אמת עס איז טאקע געווען אינטערנעט פאר גוגל אויכט, אבער זיי האבן איבערגענומען די ראלע פון אפמאכן וועלכער וועבסייט ווערט באקאנט און באניצט און וועלכער נישט. גוגל האט געטוישט און איינגענומען דעם אינטערנעט פענאמען. און זיי זענען דער גרעסטער כוח וואס פירט ווייטער איר דינאמישקייט יעדן טאג מיט נייע ערפינדונגען.
גוגל האט זיך אריינגעשטעלט אינדערמיט און געווארן די אגענט וואס דעליווערט דעם אינטערנעט פארן מענטש. און זי באשלוסט וויאזוי, ווען, ווער, ווי, וואס און פארוואס, דאס ווערט אויפגענומען ביים מענטש.
אין אויגוסט 2004 איז די פירמע אַרויף אויף דער בערזע פאַר $85 פּער אקציע, פארדינענדיג דערביי 1.67 ביליאָן דאָלער. ביז'ן ענדע 2004 האָבן זיך די אקציעס געהויבן אויף באַלד $200, און ביים סוף 2005 האָט עס געהאַלטן ביי $400.
וואַקסענדיג אַלץ גרעסער האָט גוגל געהאַלטן אין איין שאַפן און אַרויסגעבן נייע פראָדוקטן, די מערסטע פון זיי אַלץ באדינונגען אויפ'ן אינטערנעץ.
היינט צוטאגס איז גוגל די גרעסטע זוך מאשין אויפן אינטערנעט, כמעט צוויי מאל אזוי גרויס ווי איר נאנטסטער קאנקורענט: יאהו.
איין זאך וואס זי צייכענט זיך אויס איז די שיינע דעזיין וואס איז נישט אנגעפאטשקעט מיט צופיל צעמישטע שרייענדע ווערטער און לינקס. איר הויפט בלאט איז ווייס ציכטיג און ליידיג און נישט אנגעפילט מיט אינפארמאציע.
חורבן אייראפע אדער גזירות ת"ש-תש"ה (, פון א גריכיש ווארט גענצליך פארברענט;, חורבן און פארטיליגונג) באדייט דעם חורבן פונעם אידישן לעבן אין אייראפע, סיסטעמאטישער מארד פון אומגעפער זעקס מיליאן אידן, און פארניכטונג פון טויזנטער אידישע קהילות ביי דעם צווייטן וועלט קריג. אויסגעפירט דורכן מערדער היטלער דער פירער פון נאצי דייטשלאנד און זיין רעגירונג, מיט די הילף פון אירע פארבינדעטע, אלס די אפיציעלע אגענדע פון דער נאצי פארטיי צו לעזן די "יודענפראגע" און פארוויסטן די וועלט פון יעדן איד.
הגם נאצי דייטשלאנד האט נאך מיליאנען מענטשן פון פארשידענע אנדערע קרייזן פארטיליקיט, למשל די ציגיינער, איז אבער די אידן געווען מיט א סיסטעם, פון פונקטליכע ליסטעס און מאפעס, מיט נומערן און העכסט געהיימע פלענער מער פון די מיליטערישע סודות, קודם דורך שיסן, און ווען די דייטשע סאלדאטען זענען געווארן דעמאליזירט פון אזויפיל שיסערייען האט מען אויפגעשטעלט גאז קאמערן צו עלעמינירן דעם פראבלעם דורך פארשנעלערן און פארשטילערן דעם מאסן פארטיליקונג. אין דער היסטאריע פון די יידן האט מאן טאקע מער ווי איין מאל זיי רודף געווען, דאך איז חורבן אייראפע גאנץ באזונדער אין פארנעם, בפרט דער עטנישער מארד פון נישט נאר יידן, נאר אפילו וואס די רשעים האבן גערופן האלב-יידן, און אפילו ווען זיי האבן געשמד'ט. אין געוויסע צייטן האט מען פרובירט אויסמערדן די רויטל אינדיאנער, און די ארמענער, און פארשידענע שבטים אין אפריקע און אזיע, אבער אזא אכזריות יארן לאנג ווי די נאציס האבן אדורכגעפירט האט נישט קיין פארגלייכן.
דער חורבן האט פאסירט אין יעדן ארט וואו די דייטשע אינוואזיע איז צועקומען, כולל צפון אפריקע. די ציל פון די נאציס איז געווען פארטיליקן יעדן ייד, לויט זייער דעפיניציע, אויך אזעלכע וואס זענען האלב־יידן (וואס לויט דער הלכה זענען נישט קיין יידן), און אויך יידן וואס האבן זיך גע׳שמד׳ט. אין אנהייב האבן זיי געשאסן די קרבנות אריין אין גרובן. ביסלעכווייז האבן זיי אויפגעשטעלט אן עקספלאטאציע אין טויטונג אדמיניסטראציע וואס האט איינגעשלאסן די געטאס, ארבעטס לאגערן און טויט לאגערן. אן אויסקום פון דער תקופה פונעם חורבן איז געווען די ליקווידאציע פון גאר א סאך יידישע קהילות וואס האבן עקזיסטירט און געבליט אין דער ברייט און דער לענג פון צענטראל- און מזרח-אייראפע. דער איינפלוס פונעם חורבן אויף די יידישע געמיינדעס אין אייראפע איז געווען קאטאסטראפיש און אומפארענדערלעך. די נומערישע אויסראטונג פון די יידן, צוזאמען מיט דער פארטיליקונג פון די יידישע צענטערס פון גייסטליכקייט און קולטור אין דעם געשפרייט צווישן צענטראל-רוסלאנד און האלאנד און פראנקרייך אין מערב, און טריפאלי אין דרום, האט צעהאקט דעם המשך פון דער יידישער טראדיציע וואס איז געווארן וואס איז געוועבט געווארן דורכאויס הונדערטער הונדערטער יארן. נאך דער מלחמה איז אריבער דער צענטער פון יידיש לעבן פון אייראפע קיין ישראל און צפון אמעריקע.
יידישע פרויען און קינדער פון אונגארן ביים באן פעראן אין אוישוויץ, מיי 1944
כאטש וואס רדיפות אויף אן עטנישער באזע זענען נישט זעלטן אין דער היסטאריע פון דער מענטשהייט, און אוודאי נישט אין דער יידישער היסטאריע, דאך ווערט די חורבן אייראפע גערעכנט אן אויסנאם סיי אין אירע דימענסיעס און פארנאם, סיי אין די פרעצעדענטישע סיסטעמען פון פארניכטונג און סיי אין דער גרונט־אידעאלאגיע, וואס איז געווען נישט רעליגיעזיש נאר ראסיסטיש־עטניש. פעלער פון מאסן רציחה אויף א נאציאנאליסטישן, ראסיסטישן אדער אידעאלאגישן גרונט האבן פאסירט אויך פריער פאר דער חורבן אייראפע - למשל דער טשערקאסער פעלקערמארד אינמיטן דעם 19טן יארהונדערט אדער דער ארמענישער פעלקערמארד ביי דער ערשטער וועלט מלחמה, און אויך נאכהער, בעיקר אין אפריקע און אין אזיע; אבער דאס האט קיינמאל נישט פאסירט מיט אזא ארגאניזירטער סיסטעם אזוי ווי נאצי דייטשלאנד האט עס אויסגעפירט.
ס׳איז ברייט אנגענומען צו רעכענען דעם אנהייב פון דער תקופה פון חורבן אייראפע אין 1933, ווען די נאציס האבן איבערגענומען די רעגירונג אין דייטשלאנד, וואס פון דעמאלסט אן האבן אנגעהויבן די רדיפות קעגן יידן אין דייטשלאנד. ס׳איז אויך פאראן א מער באגרענעצטע דעפיניציע, אז די חורבן אייראפע האט אנגעהויבן אין די טעג פון דער צווייטער וועלט מלחמה אין זומער 1939 נאך דער אינוואזיע פון פוילן און דער אנהייב פון פארטרייבן יידן אריין אין געטאס. דער חורבן איז אריין אין א נייער פאזע מיט דעם אנהייב פון די מאסן־רציחות נאך דער אינוואזיע פונעם סאוועטן פארבאנד אין יוני 1941, וואס האט געענדיגט נאר מיט דער באפרייאונג פון די פארטיליגונג לאגערס דורך די אליאירטע קראפטן אין 1945.
פאר דער מלחמה, האט די פאליטיק פון דייטשלאנד פאקוסירט בעיקר אויף לעגאליזירטער דיסקרימינאציע און סטימולירן עמיגראציע פון יידן ארויס פון לאנד. אין דער תקופה פון דער מלחמה האט פאסירט אן ערנסטע פארערגערונג אין באציאונג צו די יידן. נאך ווען זיי האבן איינגענומען ברייטע שטחים פון אייראפע, האבן די נאציס אנגעהויבן פארטרייבן די יידן פון דייטשלאנד און טייל פון די איינגענומענע שטחים פון זייערע הייזער און האבן זיי קאנצענטריט אין געטאס און אין לאגערס. דערנאך, מיט דער דייטשער אינוואזיע צום ראטנפארבאנד, האבן זיי אויך אנגעהויבן מאסן שחיטות, טיילמאל אין ספעציעלע פארניכטונגס לאגערן וואס זיי האבן אויפגעשטעלט פאר דעם צוועק, וואו זיי האבן געניצט געוויסע מעטאדן פון רציחה, כולל גאז קאמערן, וואו זיי האבן דערמארדט די קרבנות דורך פארגיפטיקן זיי מיט פאבריצירטער גאז.
די נאצי פארטיי וואס איז אויפגעשטעלט געווארן אין 1920 האט זיך שטארק באזירט אויף דער פאלקיסטישער אידעאלאגיע, מיט אירע אנטיסעמיטישע געדאנקען. דער פירער פון דער פארטיי, אדאלף היטלער, וואס איז געווען געשטיצט דורכן גענעראל לודנדארף, דער דייטשער שעף פון גענעראל שטאב ביי דער ערשטער וועלט־מלחמה, האט געשאפן פיינט פון יידן פאר איר אידעאלאגישן פונדאמענט.
פאזעס פונעם חורבן.
ערשטע פאזע, צווישן די יארן 1933–1939: רדיפות פון די יידן אין נאצי דייטשלאנד
צווייטע פאזע, צווישן די יארן 1939–1941: אנהייב פון דער צווייטער וועלט־מלחמה
דריטע פאזע, צווישן די יארן 1941–1943: מאסן פארטיליקונג
פערטע פאזע, ה 1943–1945: צוריקצי און אויספרואוו צו פארווישן די פארטיליקונג
רבי חיים האלבערשטאם זצ"ל דער צאנזער רב
רבי חיים האלבערשטאם (ה'תקנ"ז - כ"ה ניסן ה'תרל"ו), רב אין צאנז, דער פארפאסער (מחבר) פון די ספרים "דברי חיים", באקאנט אלס דער צאנזער רב.
רבי חיים איז געבוירן אין יאר ה'תקנ"ז אין דער שטאט טארניגראד, פוילן, צו זיין פאטער הרב אריה לייביש האלבערשטאם, אן אייניקל פון הרב צבי הירש חריף, רב אין האלבערשטאט (פארפאסער פון די ספרים שו"ת עטרת צבי און כוס ישועות אויף מסכתות, א זון פון הרב נפתלי הירץ אשכנזי רב אין לעמבערג). און צו זיין מוטער מרת מרים די טאכטער פון הרב דוד פון טארניגראד, א זון פון הרב זלמן, א זון פון הרב דוד רב אין יאריטשאוו, דער יונגסטער זון פון הרב צבי אשכנזי, באקאנט אלס דער חכם צבי.
רבי חיים'ס פאטער, רבי לייביש, האט זיך באשעפטיגט אין האנדל, זיך צו ערנערן פון זיינע אייגענע הענט. אין א געלעגנהייט ווען רבי לייביש איז געפארן קיין דאנציג האנדלען האט ער אנגעטרויטן ביי זיין רבי'ן הרב אברהם משה א זון פון הרב צבי הירש פון פשעווארסק, (באקאנט אלס "דער ערשטער רבי משה'לי פשעווארסקער"), האט ער געהערט ווי זיין רבי האט זיך אויסגעדריקט צו די רביצין אז זיי דארפען האבען א געוויסע סומע געלט צו קענען חתונה מאכן זייער טאכטער. רבי לייביש האבנדיג ביי זיך די סומע, האט ער דאס דירעקט געגעבן דעם רבי'ן, דארפער האט ער באקומען א ברכה פון זיין רבי'ן ער זאל געהאלפן ווערן מיט קינדער (ער האט דעמאלס נאך נישט געהאט קיין קינדער) און האבן א זון וואס וועט באלייכטן די וועלט.
ווען רבי חיים איז געווען אלט קנאפע צוויי יאר זענען זיינע עלטערן פונקט געווען מיט אים אין דער שטאט בראד ווען ס'האט אויסגעבראכן דער גרויסער פייער (שריפה), צוזאמען מיט די אנדערע יידן זענען זיי אנטלאפן אין דעם נאנטן שטעטל סאסאוו.
אנקומענדיג קיין סאסאוו איז זיין מוטער באלד אריין געלאפן מיט א געוואלד צום רבי'ן רבי משה לייב סאסאווער, באקלאגנדיג, אז דער קליין יונגעלע איז זייער איבערגעשראקן און זי קען אים נישט בארוהיגן. אויף דער פראגע פון רבי משה לייב סאסאווער פארוואס ער וויינט, האט ער געזאגט, איך האב געזען ווי יידן לעשן און די דייטשן צינדן אָן !!
יארן שפעטער פלעגט דער צאנזער רב אסאך דערציילן פון דער צייט וואס ער איז געווען אין סאסאוו, ווען זיינע חסידים האבן זיך געוואונדערט, ווי אזוי ער קען געדענקען פון ווען ער איז קוים אלט געווען צוויי יאר, האט ער געענטפערט: גלייבט מיר, ווען איך זאל וועלן, וואלט איך געקענט מיך דערמאנען אלס וואס איז מיט מיר פארגעקומען פון מיין באשאפן, נאר, אויב שוין אנשטרענגען דעם זכרון, דארף מען בעסער זיך דערמאנען אויף וואס מען דארף תשובה טון.
יונגערהייט האט רבי חיים געלערנט אין טארניגראד ביי רבי אליעזר הורוויץ פארפאסער פון ספר "נועם מגדים וכבוד התורה", זיין רבי פלעגט שטענדיג איבערזאגן דעם קל וחומר וואס ער האט געהערט פון זיין יונגן תלמיד, מה דאך סאלדאטן פון א קעניג מוזן וויסן זייערע אויפגאבן אויסנווייניג, איז דאך זיכער אז יידישע קינדער וואס זענען סאלדאטן פון קעניג פון אלע קעניגן (מלך מלכי המלכים) מוזן וויסן אלע תרי"ג מצוות אויסנווייניג.
אין עלטער פון דרייצן יאר האט רבי חיים באקומען סמיכה פון זיין רבי מובהק, רבי משה יהושע העשל אורנשטיין, פארפאסער פון ספר "הים התלמוד", וועלכער איז אויפגענומען געווארן רב אין טארניגראד אין יאר ה'תקס"ח.
אויך האט ער געלערנט ביי רבי שלמה זלמן העלער רב אין פרעמישלא. רבי חיים האט אויך באקומען היתר הוראה פון רבי אפרים זלמן מרגליות פון בראד. רבי חיים איז געווען באקאנט אין זיין דור ווי איינע פון די גדולי הדור, אזוי קען מען דערקענען פון זיין קארעספאנדענץ מיט די גרעסטע רבנים אין זיין דור.
נאך א קורצע צייט איז רבי משה יהושע העשל אורנשטיין אוועק פון טארניגראד, אויף זיין פלאץ איז אויפגענומען געווארן אלס רב, רבי יוסף הורוויץ-שטערנפעלד, א ברודער פון רבי יעקב יוסף הורוויץ, דער חוזה פון לובלין, רבי חיים איז באלד צוגעצויגן געווארן צום נייעם רב, וועלכער האט אים אויסגעלערנט די פונדאמענטן (יסודות) פון דעם דרך החסידות.
רבי נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב איז געווען זיין רבי מובהק אין חסידות, פון אים האט ער געשעפּט צוועלף יאר תורה און עבודה. נאך די פטירה פון ראפשיצער רב איז רבי חיים געפארן צו רבי הערש'לע זידיטשובער.
חסידים דערציילן ווען רבי חיים איז געקומען דאס ערשטע מאל צו רבי הערש'לע זידיטשובער האט רבי הערש'לע זידיטשובער אים ענטפאנגען מיט גרויס פרייד, און דערביי זיך שטארק צעוויינט. ווען די נאנטע האבן אים געפרעגט, ווי קומט דער גרויסער געוויין אין מיטן אזא גרויס פרייליכקייט, האט רבי הערש'לע געענטפערט, צו ענטפאנגן אזא גאסט האט אין מיר טאקע געשאפן א גרויס פרייד, אבער זיין קומען האט מיך דערמאנט, אז דער ראפשיצער רב איז שוין נישט מיט אונז האב איך מיך שטארק צעוויינט.
רבי חיים האט נאך אלץ יונגער-מאן אריינגעכאפט צו פארן צו רבי אברהם יהושע העשל פון אפטע, דער אוהב ישראל. אויך צו רבי מאיר הלוי ראטטענבערג, דער אור לשמים, איז רבי חיים געפארן נאך אלץ יונגער-מאן. ווען רבי מאיר אפטער האט דאס ערשטע מאל געזעהן רבי חיים'ן האט ער פון גרויס באגייסטערונג געמאכט א די ברכה שהחיינו בשם ובמלכות.
אויסערדעם איז רבי חיים געווען אומגעפער ביי אלע צדיקים און זיין דור.
שוין אין זיין צייט האט דאס צאנזער חסידות געציילט טויזנטער חסידים. רוב פון זיינע זין און איידעמעס זענען געווען רבי'ס, און זיינע קינדער און אייניקלעך האבן אויפגעשטעלט אסאך חסידישע הויפן. די צאנזער הויפן וואס ווערן געפירט היינט זענען: צאנז-קלויזנבורג, זשמיגראד, באבוב און סטראפקאוו.
לייפניקער שידוך.
ווען דעם לייפניקער רב'ס זון, הרב יהושע העשיל תאומים-פרענקל איז אמאל געפארן קיין לייפציג, האט ער זיך בארעכענט, און איז אויפן וועג אריין געפארן קיין טארניגראד כאפן א שמועס מיט רבי חיים'ל, דער יונגער עילוי, וואס ער האט אזויפיל געהערט רעדן איבער אים. אבער וויפיל ער האט געהערט איז דאס נאך גארנישט געווען קיין פארגלייך צו וואס ער הטו געזען פאר זיך, פון גרויס באגייסטערונג פאלט אים איין צו שדכן'ען דעם בחור פאר זיין שוועסטער רחל'ע, און שרייבט זאפארט א בריוו פאר זיין פאטער, אז ער האט געטראפן א פאסיגן בחור פאר זיין געראטענע טאכטער.
דער אייבערשטער פירט זיין וועלט, די זעלבע צייט וואס דער בריוו איז אנגעקומען צום לייפניקער רב איז רבי חיים'לס פאטער רבי לייביש געפארן קיין אולמיץ, און ווי זיין שטייגער פלעגט זיין, האט ער זיך אויפגעהאלטן אויפן וועג עטליכע טעג ביים לייפנקער רב אויף דורך צושמועסן פארשידענס.
דער לייפניקער רב לייענט דעם בריוו איינמאל און נאכאמאל, און ער האט געוויסט אויב זיין זון איז אזוי באגייסטערט פון דעם [עילוי], מוז ער טאקע זיין א ספעציעלער אויסנאם וואס מ'טאר נישט אדורך לאזן. אבער ער האט גארנישט געקענט טוהן, ער איז שוין געווען פארבונדן מיט רבי אפרים זלמן מרגליות פון בראד, וועמען ער האט שוין געגעבן זיין צושטימונג צו שליסען מיט אים א שידוך, נאר ער ווארט נאך דער צושטימונג פון די אנדערע זייט, וועלכע ער האט געגעבן צייט א וואך צו ענטפערן. ער האט געפרעגט דעם ניקלשבורגער רב, רבי מרדכי באנעט וואס צוטוהן, און ער האט געענטפערט קורץ מיט א שפריכווארט, "דאס וואס איר פרעגט וועגן שידוך, וואס קען דען זיין בעסער ווי חיים מיט ברוך, א געבענטשט לעבן אויף אייך און אלע יידן". דער לייפניקער רב האט איבערגעווארט די פּאָר טעג און ווען פון בראד איז נישט געקומען קיין אנטווארט האט ער דערציילט פאר רבי לייביש'ן וועגען דעם שידוך וואס זיין זון האט פארגעשלאגן.
די פרייד פון רבי לייביש'ן, הערענדיג אז דער לייפניקער רב וויל זיך מיט אים משדך זיין איז שווער צובאשרייבן, א קלייניקייט א שידוך מיטן לאנד-רב פון מערן, הערשט יעצט וועט זיין עילוי האבן זיין ריכטיגן אויסשטייגונג (תכלית), און זעלבספארשטענדליך האט ער זאפארט צוגעשטימט דערצו. נאכדעם וואס מען האט אפגעשריבן די תנאים איז אנגעקומען א שליח פון רבי אפרים זלמן מרגליות פון בראד אז ער וויל ענדיגן דעם שידוך, דעמאלס האט דער לייפניקער רב געזען אז דער שידוך איז אפגעשריבן פון אויבן.
רודניק איז געווען א חסידיש שטעטל אנהענגער (חסידים) פון דעם ראפשיצער רב. ווען דאס רבנות אין רודניק איז פריי געווארן זענען די שטאט פארוואלטערס אריין געפארן צום ראפשיצער רב, פרעגן זייער רבי'ן וועמען מען זאלן אויפנעמען אלץ רב אין זייער שטעטל. דער ראפשיצער רב האט געעפנט א חומש און עס האט זיך אויפגעמישט ביים פסוק ראה נתתי לפניך את החיים וגו' ובחרת בחיים למען תחיה (דברים ל' ט"ו-י"ט). רופט זיך אן דער ראפשיצער רב צו זיי, חיים דער זון פון רבי לייביש, ער איז דער פאסיגער רב פאר אייך, כאטש א יונגער מאן, אבער ער וועט נאך פארשיינען א וועלט מיט זיין גאונות. זעלבספארשטענדליך, די שטאט פארוואלטערס זענען אריין געפארן קיין לייפניק און אויפגענומען רבי חיים אלס רב אין רודניק.
שפעטער איז ער געווארן אויפגענומען אלס רב אין צאנז וואו ער איז באקאנט געווארן אלס רבן של כל בני הגולה.
אין יאר ה'תרכ"ז האט דער געזונט צושטאנד פון רבי חיים אנגעהויבן שוואכער צו ווערן און ער האט אויפגעהערט ארומצופארן. אין יאר ה'תרל"ו איז זיין פיזישער גייסט שטארק אראפגעקלאפט געווארן איבער דעם געריכט וואס איז געפירט געווארן קעגען דעם צאנזער בית דין. פאר פסח האט רבי חיים געלאזט פאלען פארשידענע איינוויזונגן אז זיין צייט איז קורץ. רבי חיים איז נפטר געװארן כ"ה ניסן ה'תרל"ו.
נאך דער פטירה פון זיין ערשטע ווייב האט רבי חיים געהייראט בזיווג שני איר שוועסטער, א צווייטע טאכטער פון ברוך טעם. זי איז נפטר געווארן אן קינדער.
בזיווג רביעי האט רבי חיים געהייראט מרת רבקה פון גארליץ א טאכטער פון הרב אלימלך טארם, א זון פון הרב נתן לייב, א זון פון הרב מנחם מענדל רב אין רימאנאוו.
דער 21סטער יארהונדערט איז די צייט צווישן די יארן 2001 - 2100.
ReadyBoost איז א טעכניק זינט Windows Vista אָפּערירן סיסטעם, װאָס דערלױבט צו נוצן פֿאַרשײדענע בליץ זיכרונות (למשל USB2־דיסק־לײענערס אָדער SD קארטעס) װי א דיסק טאָרבע (disk cache). דער ציל איז צו פֿארשנעלערן די קאמפיוטער פראגראמען ארױפֿגאַנג.
דער באשטײטײל קען אדמיניסטרירן צװישן 256MB ביז 4 GB.
אַניקשט (, אַניקשטשײַ) איז א שטאט און א נארטע (סקי) קורארט אין ליטע, 30 ק"מ מערב פון אוטיאן.
ביז דער ערשטער וועלט מלחמה איז אַניקשט געווען א שטעטל אין דער קאוונער גובערניע פון דער רוסלענדישער אימפעריע. איר יידישע באַפֿעלקערונג איז געווען 2754 אין 1900.
אַניקשט איז געגרינדעט אין 1440 און האט באקומען מאגדעבערג רעכטן אין 1516.
רודניק () איז א שטאט אין ניסקער פאוויאט, אונטערקארפאטיע, פוילן, מיט א באפֿעלקערונג פֿון 6,765 (30.06.2008). די שטאט ליגט לעבן דעם סאן טייך. די שטאט געפֿינט זיך 6 ק"מ דרום-מערב פון אולאנאוו און 49 ק"מ צפון-מזרח פון ריישע.
ביז דער צווייטער וועלט מלחמה איז די באפֿעלקערונג פונעם שטעטל געווען בעיקר יידן. באוואוסטע פערזענלעכקייטן אין רודניק זענען געווען די רבנים רבי חיים האלבערשטאם שטאט'ס רב פֿון תקנ"ו ביז ער איז געווארן רב אין צאנז תק"צ, רבי ברוך האלבערשטאם פון תרי"ט ביז תרמ"ט, רבי צבי הירש האלבערשטאם פון תרמ"ט ביז תרע"ח, רבי אברהם האלבערשטאם פון תרע"ח ביז ??, רבי אריה לייביש טייטלבוים פון תרמ"ט ביז תרפ"ג, רבי בנימין טייטלבוים - האלבערשטאם פון תרפ"ג ביזן צווייטן וועלט קריג.
רב מנחם מענדל טייטלבוים (געבוירן י"ט אדר ב' תשכ״ז) איז דער סאטמארער רב אין וויליאמסבורג, ברוקלין, ניו יארק. אויך איז ער ראש ישיבה פון דער ישיבה לצעירים פאר אינגע בחורים אין וויליאמסבורג. ער האט פריער געדינט אלס רב פון די סאטמארער חסידים אין אנטווערפן, בעלגיע. פאר דעם איז ער געווען רב פון קהל עצי חיים סיגעט אין וויליאמסבורג. ער ווערט באטראכט אין אלגעמיין דורך אלטוועלטליכע סאטמארער חסידים אלס א צוקונפטיגער מנהיג און רבי פון סאטמאר.
ער איז באקאנט מיט זיינע ווארעמע דרשות וועלכע קענען טייל מאל ארויסברענגען געוויין פון תפלה און תשובה ווי אויך זיינע באטעס צו מיט די אינגעלייט און בחורים פונעם חסידות. יעדן ראש השנה ווען זיין טאטע דער סאטמארער רבי אין מאנרא פראוועט אין שטאט וויליאמסבורג פארט ער ארויס בשליחותו צו פראווען די תפילות אין קרית יואל.
ר' מנחם מענדל איז געבוירן געווארן י"ט אדר ב' תשכ״ז, דער עלטסטער זון פון רבי אהרן טייטלבוים, סאטמארער רבי אין מאנרא און מרת סאשא, טאכטער פון רבי משה יהושע האגער, וויזשניצער רבי אין בני ברק און מרת לאה אסתר, א טאכטער פון רבי חיים מנחם מענדל פאנעט הי״ד, דעעשער רבי, נאך וועמען ער הייסט.
אין סאטמאר איז ער באקאנט אלס " ר' מענדעלע" בלשון חיבה, ווייל ער איז דער ערשטער אייניקל וואס האט חתונה געהאט ווען זיין זיידע, דער ברך משה זי"ע, איז געווארן רבי.
זיין קאריערע האט זיך אנגעהויבן אין אנטווערפן, וואו דער ברך משה האט אים נאך אויפגענומען אלס רב אין דעם סאטמארער קהילה. אין תשס״ו נאך די פטירה פון זיין זיידע דער ברך משה זי״ע, האט ער זיך צוריקגעקערט קיין אמעריקע ווי זיין טאטע האט איהם ממנה געווען אלס סאטמארער רב אין וויליאמסבורג.
יוסף מרדכי כהנא איז געווען דער הויפט סטראגעטיסט פון דער זאלוינישער פראקציע פון סאטמאר, אלע פאליטישע און לעגאלע שריט גייען דורך זיין האנט.
אויך איז ער א אקטיווער מיטגליד אין דעם קאמיטעט פון דער סאטמאר ישיבה גדולה.
ער איז באקאנט אלס רייכער מאן, און אלס גאר כיטרער יונג.
אַן אוניווערסיטעט איז אַן אָרט וווּ סטודענטן שטודירן הויכע לימודים: וויסנשאַפט פֿאָרשונגען און פֿאַכן. נאָכן לערנען מיט הצלחה, באַקומט מען אן אקאדעמישן דיפלאם.
מערסטנט, מוז מען פארמאגן א מאטורע (באשיינונג דאָקומענט) כדי זיך צו אנגעבן אינעם אוניווערסיטעט.
רבי צבי הירש האלבערשטאם זצ"ל (ה'תר"י - ט"ו מנחם אב ה'תרע"ח), רב אין רודניק.
רבי הערשעלע איז געבוירן אין רודניק אין יאר ה'תר"י, צו זיין פאטער הרב ברוך האלבערשטאם, דער גארליצער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים. און צו זיין מוטער מרת פעסיל א טאכטער פון סיגעטער רב, הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, דער ייטב לב.
רבי הערשעלע האט אין א געלעגנהייט זיך אויס געדריקט, "פון ווען איך בין געקומען צו מיין פארשטאנד האב איך אויפגעפאסט נישט צו שלאפן ווען טאג און נאכט קומען צוזאמען, סיי אינדערפרי און סיי באנאכט".
נאך זיין חתונה איז רבי הערשעלע אין יאר ה'תרכ"ח אריבער וואוינען קיין צאנז נעבען זיין זיידען דער צאנזער רב, דארט איז ער געווען פון די חבורה אייניקלעך וואס דער זיידע האט מיט זיי געלערנט טעגליכע שיעורים. אין יענע צייט איז ער געזעצען אין געהארעוועט אין תורה און אויסגעשטיגן אין לערנען, אין יאר ה'תרל"ה האט אים דער צאנזער רב געשיקט קיין סיגעט נעמען שימוש ביים צווייטן זיידען דער ייטב לב. נאך א קורצער צייט האט אים דער סיגעטער רב געגעבן היתר הוראה, ווען ער איז צוריק געקומען קיין צאנז האט אים דער צאנזער זיידע פארהערט אין אים אויך מסמך געווען, זאגענדיג "ער איז אן אוסערגעווענליכער בעל הוראה".
אין יאר ה'תרל"ז איז רבי הערשעלע געווארן רב אין ניסקא, דארט איז ער געווען אומגעפער צען יאר ביז אין יאר ה'תרמ"ז, ווען זיין פאטער דער גארליצער רב איז געווארן רב אין גארליץ, האט מען אויפגענומן רבי הערשעלען אלס רב אין רודניק אויף זיין פאטער'ס ארט.
רבי הערשעלע איז געווען אויסגעקאכט אין תורת הקבלה ווי זיין זון רבי זלמן לייב (שפעטער באקאנט אלס דער קלויזנבורגער רב) דערצייילט, מאנכע מאל האט ער אים געזאגט טיפע זאכען, ער האט זיך געווינדערט, אז ס'איז נאך פארהאן אין דעם דור א מענטש וואס זאל קענען דאס דערגרייכן.
ביי די ערשטע וועלט קריג איז רבי הערשעלע אנטלאפן מיט זיין פאמיליע קיין אונגארן, די צווייטע נאכט חנוכה ה'תרע"ה זענען זיי אנגעקומן קיין קליינווארדיין, דארט האט ער געזוכט ווי צו זיין, זיין'ס א באקאנטער הרב מענדל מאיר יעקאבאוויץ האט אים אוועק געגעבען זיין וואוינונג.
רבי הערשעלע איז נפטר געווארן אין קליינווארדיין, ט"ו מנחם אב ה'תרע"ח, זיין זון רבי זלמן ליב האט מיט גרויס אנשטרענגונג ערלעדיגט אז מען זאל אים ברענגען קיין גארליץ צו קברי אבות, אזויווי רבי הערשעלע האט געוואלט.
רבי ברוך האלבערשטאם זצ"ל (ה'תקפ"ט – א' אדר ה'תרס"ו), דער גארליצער רב, דער פינפטער זון פון "דברי חיים".
רבי ברוך'ל איז געבוירן אין יאר ה'תקפ"ט אין דער שטאט רודניק, גאליציע, צו זיין פאטער הרב חיים האלבערשטאם, דער צאנזער רב. און צו זיין מוטער מרת רחל פייגא די טאכטער פון הרב ברוך תאומים-פרענקל, דער ברוך טעם.
נאך אלס יונגערמאן אין יאר ה'תרט"ז איז שוין רבי ברוך'ל געווען רב אין גארליץ, ווען די שטאט הענדלער'ס האבן זיך באקלאגט אז זיי דארפן א רב מיט ערפארונג, האט רבי ברוך'לס פאטער אים געהייסען אנטרעטן דאס רבנות פאר הרב שמואל טייטלבוים. אומגעפער אין יאר ה'תר"ך איז רבי ברוך'ל אויפגענומן געווארן רב אין רודניק, ער איז געווען דארט רב דרייסיג יאר ביז ה'תר"ן, ווען ער איז צוריק געקומען קיין גארליץ.
רבי ברוך'ל איז נפטר געווארן ב' דר"ח אדר ה'תרס"ו, און עלטער פון זעקס און זיבעציג יאהר.
ווינטער ה'תר"ט האט רבי ברוך'ל געהייראט מרת פעסיל א טאכטער פון סיגעטער רב, הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, דער ייטב לב. זייערע קינדער.
גארליץ (הויף)
האלבערשטאם, ברוך
באַזעל (,,) איז די דריטע מערסטע באפֿעלקערטע שטאָט אין דער שווייץ, און האט 166,209 איינוואוינערס (2008). מיט 731,000 איינוואוינערס אינעם מעטראפאליטאנעם שטח וואס איז פארשפרייט איבער קאנטאן און לאנד גרענעצן, איז באזעל דער צווייטער גרעסטע שטאטישער שטח זייט 2004.
באזעל איז אן ערשט קלאסיק ארט פאר טראנספארטאציע, מיט גוטע פארבינדונגען פאר לופט-פֿראכט, שיפֿן פונעם צפון ים ברענגען סחורה איבערן ריין, אחוץ דעם וואס די הויפט שאסייען און באן רוטעס קומען צוזאם אין באזעל.
הרב חיים קרייסווירטה (ה'תרע"ח - ט"ז טבת ה'תשס"ב) איז געווען דער אב"ד פון דער מחזיקי הדת קהילה, אנטווערפן קנאַפע פֿופֿציג יאר.
חיים קרייסווירטה איז געבוירן אין וואויניטש, מערב-גאליציע, אין יאר תרע"ח צו זיינע עלטערן הרב אברהם יוסף שערמאן און פערל קרייסווירטה. ער איז באקאנט געווארן ווי דער "קראקעווער עילוי". ביי די פופצן יאר איז ער שוין געווען א מגיד שיעור אין ישיבות.
ער איז אנגעקומען אין דער ליטע וואו ער האט חתונה געהאט מיט מרת שרה, די טאכטער פון רבי אברהם גראדזינסקי, דער משגיח פון דער סלאבאדקער ישיבה און מחבר פון "תורת אברהם" (דערמארדעט כ"ט תמוז תש"ד). אין ת"ש, ווען די נאציס זענען אריין אין פוילן, האט מען אים ארויסגעפירט אין וואלד כדי צו שיסן אים. ווען דער נאצי האט אים געהאלטן ביי שיסן, האט ער געבעטן רשות צו דאווענען. ער האט געדאוונט צום אייבערשטן, "ראטעווע מיך בזכות מיין לערנען תורה, און טאמער דאס איז נישט גענוג, ראטעווע מיר פון טויט בזכות וואס איך האב געטון פאר ר' ישעיה'לע משנה". רבי חיים האט געווארט אויפן שאס, אבער דער דייטשער זעלנער האט געקווענקלט. "זעט, איך אויך האב א ווייב מיט קינדער אין דייטשלאנד. דו זעסט אויס אן ארדנטלעכער מענטש, און איך וויל נישט הרגענען אזא יונגן מענטש אצינד. כ'וועל שיסן צוויי מאל אין דער לופט כדי מ'זאל מיינען אז איך האב דיך געהרגעט, און דו אנטלויף וואס גיכער.
זיי זענען אנטלאפן אין מאסקווע, און פון דארט זענען זיי ענדלעך אנגעקומען אין ארץ ישראל, וואו רבי חיים האט ממשיך געווען לערנען.
אין תש"ח איז ער געווארן באשטימט ראש ישיבה אין שיקאגא, און ער איז געבליבן אין דעם אמט ביז תשי"ד, ווען מען האט אים באשטימט אב"ד פון דער מחזיקי הדת קהילה אין אנטווערפן.
ער איז נפטר געווארן אין אנטווערפן ט"ז טבת תשס"ב. מען האט אים אריבערגעפירט אין ארץ ישראל און באערדיגט אין הר המנוחות. זיין אלמנה איז נפטר געווארן כ' סיון תשע"ב אין לייקוווד, אמעריקע.
הרב מרדכי האגער (י"ח תמוז, תרפ"ב - כ״ט אדר תשע״ח), אויך באוואוסט אלס ר' מאָטעלע, איז געווען דער פינפטער רבי פון דעם "וויזשניצער חסידות". ער און זיין ברודער רבי משה יהושע האגער, דער "ישועות משה", האבן זיך צעטיילט דאס חסידות פון וויזשניץ נאך דער פטירה פון זייער פאטער, רבי חיים מאיר האגער, דער „אמרי חיים". ר' מאָטעלע האט זיך הויפטקווארטירט אין מאנסי און ר' משה'לע איז געבליבן אין בני ברק.
רבי מרדכי איז געבוירן אין יאר ה'תרפ"ב צו זיין פאטער, רבי חיים מאיר האגער פון וויזשניץ, און זיין מוטער מרת מרגליא, א טאכטער פון רבי וועלוועלע טווערסקי פון רחמיסטריווקא. זייט זיינע קינדערישע יארן איז ער געווען אנגעקניפט צו זיין זיידן רבי ישראל האגער דער "אהבת ישראל". יונגערהייט האט ער איבערגעלאזט זיין פאטער'ס שטוב און געגאנגען לערנען א שטיקל צייט ביים סאטמארער רבין, רבי יואל טייטלבוים.
שפעטער איז ער אריין לערנען אין דער ישיבה פון דעם בעל ויחי יוסף פון פאפא וועמען ער האט פארעכנט פאר זיין רבי'ן. אין די ביטערע קריגס-יארן, איז זיין טאטע דער אמרי חיים געראטעוועט געווארן מיט אלע קינדער בדרך נס. (א גרויסער אנטייל אין דער רעטונג פון דער משפחה האט גענומען די שוועסטער פונעם רבי'ן הרבנית מרת שבע ברכה ערנסטער דער רבי האט געפלוכטעט קיין בוקארעסט, רומעניע, אום י”ט אייר, א טאג נאך ל”ג בעומר. שפעטער, נאכדעם וואס ער איז שוין אנגעקומען צו א זיכערן ארט, פלעגט ער יעדעס יאר אפצייכנען די אומפארגעסליכע געשעעניש און פראווען א לחיים טיש לכבוד דער הצלה און אומגעהויערע ניסים וואס דער אייבישטער האט געמאכט.
נאך דער קריג איז ער צוריק קיין גרויסווארדיין, וואו ער האט מרביץ תורה געווען פאר בחורים פליטים וועלכע האבן איבערגעלעבט דעם קריג, און אין זיי אריינגעבלאזן א פרישן חיות פון תורה און עבדות ה׳.
חודש סיון ה'תש"ה, זייענדיג אין בוקארעסט, האט דער רבי חתונה געהאט מיט הרבנית פייגא מלכה, די טאכטער פון רבי יעקב יוסף טווערסקי, דער פריערדיגער סקווערער רבי. נאכדעם וואס זי איז נפטר געווארן א קורצע צייט נאך דער חתונה, האט דער רבי חתונה געהאט מיט איר שוועסטער, הרבנית מרת סימא מירל, און מיט איר
האט ער אויפגעשטעלט זיין בית נאמן בישראל אין דער שטאט דארנא, רומעניע.
ווען זיין שווער דער סקווערער רבי האט פארלאזט דעם מיט בלוט-געווייקטן אייראפעישן באדן, האט דער רבי זיך אנגעשלאסן און אינאיינעם אפגערייזט קיין אמעריקע, וואו איז אנגעקומען גענוי מיט זיבעציג יאר פאר זיין פטירה, ער”ח ניסן תש”ח. זאפארט נאך דעם אנקום קיין אמעריקע, האט דער רבי אנגעהויבן דינען אלס רב פאר די ארטיגע וויזשניצער חסידים, צום ערשט האט ער זיך באזעצט אין בארא פארק, און נאכהער אין וויליאמסבורג.
אין יענע יארן האט ער געוואוינט קעגנאיבער דעם הויז פונעם סאטמארער רבי הרה"ק רבי יואל טייטלבוים, פון וועם ער איז געווען א תלמיד וחסיד מובהק, און דעריבער איז ער געווען אן אפטער גאסט ביים רבי’ן אין שטוב, און צומאל אפילו פארברענגט גאנצע נעכט בעניני השקפה, און גלייכפאלס האט ער אויך גענאסן פון אן אויסטערלישע הערצה און חביבות פונעם רבי'ן.
אין יאר ה'תשכ"ד, האט דער רבי באשלאסן צו פארלאזן די שטאט, זעענדיג אז ישיבת כרכים קשה, און ס’איז שווער מחנך צו זיין דורות אין שטאט. טראץ וואס ס’איז געווען ביטער שווער, און ס׳האט אויסגעזען ווי אן אוממעגליכע זאך, האט דער רבי זיך אויפגעהויבן מיט א גרופע משפחות פון חסידים און זיך געצויגן קיין מאנסי, אין אפסטעיט ניו יארק, און דארט געגרינדעט א נייע שכונה פאר חסידי וויזשניץ. תמוז תשכ״ד איז אפיציעל באנייעט געווארן דאס נייע וויזשניצער שטעטל אין מאנסי.
ביז ווען זיין פאטער דער אמרי חיים האט נאך געלעבט, פלעגט דער רבי פארן יעדעס יאר קיין ארץ ישראל, און דארט געדאוונט פאר’ן עמוד און געדינט אלס בעל תוקע.
אין ה'תשל"ב, נאך דער פטירה פון זיין טאטן, זענען ביידע ברידער באקרוינט געווארן רבי'ס. אין ארץ ישראל האט איבערגענומען דער פירערשאפט דער עלטערער ברודער, רבי משה יהושע, און אין אמעריקע רבי מרדכי.
כ״ט אדר תשע״ח צופרי, איז ער נפטר געווארן אין שפיטאל אין מאנהעטן, ניו יארק, און באערדיגט געווארן אין בית החיים ד'קהל תורת חיים וויזשניץ מאנסי, אין א ריזיגער לוויה וואס איז ארויס פון בית המדרש הגדול לבוש מרדכי אין מאנסי. לויט דער צוואה, זענען אלע זיינע זין באקרוינט אלס רבי'ס, יעדער אין זיין וואוינארט.
הנהגות.
רבי מאטאלע איז געווען אנגעקניפט צו זיין זיידן רבי ישראל האגער דער "אהבת ישראל
ער פלעגט אסר׳ן פאר זיינע חסידים די איינוואוינערס פון בארא פארק און וויליאמסבורג צו טראגן אום שבת, טראצדעם וואס עס איז פאראן דארט אן עירוב.
זיינע דברי תורה זענען געווען באווירצט מיט גימטריא לויטן וויזשניצער שטייגער.
ער האט דערמונטערט זיינע חסידים וואס זענען אייגענטימערס פון געשעפטן און חתונה זאלן, אנצונעמען צום ארבעט נאר אידן.
ער האט נישט געלאזט כאפן בילדער פון אים און ער האט זייער שטארק געקעמפט קעגן דעם. די חתונות אין דעם וויזשניצער הויף אין מאנסי ווערן נישט פילמירט, און אין בית מדרש זענען אויפגעהאנגען צעטלעך וואס מעלדען צום עולם אז מ'טאר נישט כאפן קיין בילדער. און טאקע עס איז גאר א זעלטענע זאך צו טרעפן דעם רבינ'ס בילדער אין סיי וועלכע חרדי'שע וואכנשריפטן אדער צייטונגען.
ער האט דערמונטערט ביי זיך אין דער משפחה חתונות צווישן שוועסטער-קינדער, און אין 99 פראצענט פון די שידוכים, זענען סיי דער חתן און סיי די כלה אייניקלעך/אור אייניקלעך פונעם רבי'ן.
מרדכי
אדם טשערניאַקאוו איז געווען די יודנעלטעסטע פון דער ווארשעווער געטא, פון פאך אויס איז ער געווען אן אינזשעניר, און האט נישט צופיל געהאט מיט די יידישע קהילה פירער, די נאציס אבער, האבן אים אויסגעקליבן צו זיין דער פארשטייער פון דער געטא אין ווארשע.
ער האט א סאך געטאן מיט געבן הילף פאר די יידן, און ער האט נישט קאלאבארירט מיט די נאציס, ווען די נאציס האבן פון אים פארלאנגט, ער זאל ארויסגעבן א ליסטע פון די יידן אין געטא איז ער באגאנגען זעלבסטמארד.
ער האט געגעבן שטיצע פאר די יידישע יתומים אנטשטאלט פון יאנוש קורטשאק, און אסאך אנדערע וווילטעטיקע ארגאניזאציעס, ער איז געווען קעגן די אויפשטאנד, אבער אזוי אויך, איז ער געשטארבן לאנג בעפאר עס האט זיך אנגעפאנגען.
יאנוש קורטשאק (כ"א תמוז ה'תרל"ח - כ"ד אב ה'תש"ב) איז געווען א גרויסער מחנך אין ווארשע, פון פאר דער מלחמה, און אין דער געטא, ער האט אנגעפירט דעם יתומים אנטשטאלט פון דער געטא.
ווען די נאציס האבן פארשיקט דעם אנטשטאלט קיין טרעבלינקע איז יאנוש מיטגעגאנגען, כאטש ער האט געהאט די ברירה זיך צו ראטעווען.
טרעבלינקע איז געווען איינע פון די טויט לאגערן אין פוילן ווי די יידן פון ווארשע זענען אומגעקומען, און פון די אומגעגנט.
בערך ניין הונדערט טויזנט מענטשן זענען דארט אומגעקומען, ניין און ניינציק פראצענט יידן, דאס איבריקע ציגיינער, און עטליכע הונדערט פוילישע.
די טויט מיטל איז געווען מיט גאז, און גאז קאמערן, וואס יידישע מענטשן פלעגן צו טאן די ארבעט, אזוי אויך איז געווען אינעם לאגער, א פלאץ ווי מען פלעגט סארטירן די קליידער, און נעמען גאלד, און זילבער פון די טויטע, און עס זענען געווען יידן, וואס פלעגן נעמען די טויטע קערפערס, לייגן אויף נעצן, מיט העלצער געווייקט אין נעפט, און פארברענען די קערפערס, דערפאר איז שטענדיק געווען א שווערע רויעך אין די געגנט פון טרעבלינקע.
אן אויפשטאנד איז פארגעקאמען אין די לאגער, און א טייל פון די צוואנגס ארבעטער, איז געלונגען צו אנטלויפן, דעמאלסט איז מען געוואר געווארן, וואס דאס איז טרעבלינקע, די לאגער איז געווארן פארניכטעט אינעם אויפשטאנד, און האט אויפגעהערט צו פינקציאנירן אין ענדע פון
היינט איז דארט א מוזעאם פון די חורבן, און אן אפצייכענונג פון א בית עלמין, וואס האט קברים, צו אפצייכענען די שטעט פון ווי טראנספארטן זענען געשיקט געווארן, און די לענדער.
אויסער פוילישע יידן, זענען דארט געברענגט געווארן יידן פון דייטשלאנד, עסטרייך, טשעכאסלאוואקיי, בולגאריע און גריכנלאנד.
מרדכי אניעלעוויטש (ה'תרע"ט - ג' אייר ה'תש"ג) איז געווען דער אנפירער פון דער יידישע קאמף ארגאניזאציע (ŻOB זשאב) בײַם ווארשעווער געטא אויפשטאנד קעגן די נאציס טבת-ניסן תש"ג.
מרדכי איז געבוירן אין אן ארימער פאמיליע אין ווישקאוו, פוילן.
זיין יוגנט האט ער פארברענגט אין ווארשע, וואו ער האט געלערנט אין א העברעישער שולע, זיין יידיש איז נישט געווען קיין גוטע. ער האט געלערנט געזעץ.
ער איז געווארן אן אנפירער ביי דער ציוניסטישער באוועגונג השומר הצעיר.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער אנטלאפן קיין ווילנע, אבער האט זיך צוריק געקערט קיין ווארשע.
איידער דעם אויפשטאנד איז ער געווארן הויפט קאמאנדיר, פון דעם קאמיטעט וואס איז באשטאנען פון דער יידישער קאמף ארגאניזאציע. ער איז אומגעקומען דעם 8טן מיי (ג' אייר) 1943, ווען די בונקער פון די אנפירער איז געפאלן, אויף מילא אכצן.
אגוז איז א ספעציעלע איינהייט אין דער גולני בריגאדע וואס איר ציל איז זיך שלאגן קעגן טעראר, ד"ה גערילא טאקטיקן,
זי ספעציאליזירט זיך אין קעמפן ענג באוווינטע געגנטער, ווי אין יהודה און שומרון, און זיך פארמאסקירן זיך, אויסנוצן די טונקלקייט פון די נאכט און אטאקירן, זיי באנוצן זיך מיט ספעציעלע אויגן טראפן צו צו שווארץ מאכן די ווייסלעך פון די אויג, אויך א מאסטיק פארן מויל וואס מאכט די ציינער גענצליך שווארץ, דאס זענען מייסטענס די וועגן צו דערקענען א מענטש אין די פינסטער.
דאס זעלבע איז אין וועלדער, אין די מדבר, יעדע געגנט מיט איר אייגנארטיקייט, און אגוז וועט אריינגיין אינעם געגנט, און קיינער וועט נישט וויסן אז זיי זענען דארט געווען.
די M16 ביקס איז א שטארק פאפולערע און זייער באנוצטע ביקס, וואס די מיליטער פון די פאראייניקטע שטאטן, האט ארויסגעגעבן אין די צייטן פון די וויעטנאם קריג, עס איז פארהאן די לאנגע וואס וועגט זעקס און א האלב פונט, די קורצע וואס וועגט אביסל ווייניגער פון פיר און א האלב פונט.
די קורצע, איז די ביקס וואס מען האט זיך באניצט זייער אסאך אין ישראל, ביז די M4 וואס איז מער מאדערניזירט איז ארויסגעקאמען.
היינט איז דער טאר, אדער אין העברעיש תבור, די ביקס אויפן שלאכטפעלד.
עוזי איז א קורצע אויטאמאטישע מאשין ביקס, וואס דער ישראל מיליטער האט פאבריצירט אין די ענדע פופציקע יארן.
עס איז קורץ, און דערפאר זייער גוט פאר נאנטע קאמפן איינער קעגן צווייטן, עס ווערט זייער אסאך פארהאקט, און וועגן דעם ווערט עס נישט היינט צופיל באנוצט.
די ישראל מיליטער האט פארדינט מיליאנען פון דעם, נאכן פארקויפן פאר אלע ארמייען, און אנדערע סארט מענטשן.
די ישראל מיליטער האט אויך פאבריצירט די גליל מאשין געווער, וואס איז נישט אזוי באוויסט, ישראל האט זיך באנוצט מיטן עוזי ביים זעקס טאגיקער מלחמה, און מיטן גליל ביי דער ערשטער לבנון מלחמה.
Windows Live (װינדאָס־לײַװ) איז דער קאלעקטיװער מארקע־נאמען פאר עטלעכע באדינונגען און קאמפיוטער פראגראמען פראדוקטן פון מײקראָסאָפֿט. די מערהײט פון די באדינונגען זײנען װעב־אפליקאציעס (צוטריטלעך פון א בלעטערער), אבער עס זײנען דא אױך אפליקאציעס װעלכע מען דארפ אינסטאלירן. עס זײַנען פֿאַראַן דרײַ װעגן מיט װי אזױ Windows Liveס באַדינונגען זײנען אָנגעבאָטן: אַלגעמײנע װינדאָס־לײװ אַפליקאציעס, װעב באַדינונגען און מאביל באדינונגען.
װינדאָס־לײַװ איז צום ערשטן באַפֿרײט געװאָרן אין נאוועמבער 1, 2005. בײ איר ערשטן באַפרײונג האָט װינדאס־לײװ ארײנגערעכנט א טײל אײגנשאַפֿטן פֿון דער MSN, אבער פֿונדעסטװעגן איז MSN געבליבן זײענדיק צו דער זײט פון װינדאס־לײװ.
די װינדאָס־לײַװ װערט נענטער און נענטער צו דער Windows אפערירן סיסטעם, למשל אין Windows Vista איז אײַנגעבױט א לינק אראפצולאדירן דעם Windows Live Messenger און אין Windows 7 װעלן די װינדאָס־לײװ אַפליקאציעס פֿאַרבײטן די Windows Mail, Windows Movie Maker און די Windows Photo Gallery.
א טײל פֿון די װינדאָס־לײַװ באַדינונגען זײַנען: Live Search, Windows Live Messenger, Windows Live Hotmail, Windows Live OneCare, און די Windows Live Spaces.
רבי ראובן מרגליות (ה'תר"ן- ז' אלול ה'תשל"א) איז איינער פון די אויסגערופענע תלמידי חכמים פון די יארן תר"ן ת"ש, ער האט קודם געוואוינט אין לעמבערג אייראפע און שפעטער אין ארץ ישראל.
ער האט מחבר געווען גאר נוצבארע און וואונדערליכע ספרים, וואס די וועלט האט זייער הנאה דערפון, עס איז א צוזאמווארף פון מדרשי חז"ל און ספרי קודש. ער איז א גרויסער קענער און וויסער אין אלע מקצועות התורה וואס נאר מעגליך, אבער ספעציעל האט ער זיך אויסגעצייכנט אין מדרשי חז"ל און פריערדיגע ספרים ראשונים.
ניצוצי אור זענען הערות און הגהות אויפן זוהר, תיקוני זוהר, זוהר חדש און נאר ספרי קבלה.
עס צייכנט אהן שטענדיג ווען אזא סארט מאמר וואס שטייט אין זוהר שטייט אויך אין אנדערע מדרשי חז"ל, ש"ס, אדער עס איז דערויף דא א ספעציעל ביאור אין ספרי קבלה און אנדערע ספרי קודש.
עס איז שטארט נוצבאראר ספר, פאר די וואס זוכן מראה מקומות פון זוהר און פון מדרשי חז"ל.
געשריבן דורך הגאון רבי ראובן מרגליות.
מלאכי עליון איז א ספר אויף סדר הא"ב, די נעמען פון מלאכים וואס ווערן דערמאנט אין מדרשי חז"ל, און אין ערשטע ספרים, די מקורות און וואס זענען זייער פעולות.
געשריבן מיט גרויס בקיאות דורך הרב ראובן מרגליות.
שערי זוהר א ספר אויף מסכתות הש"ס, וואו יעדער מאמר פון ש"ס ווערט געברענגט אין זוהר, אבער וואו עס שטייט ענדליך דערפון אין זוהר.
דער פארפאסער פון דעם ספר איז הרב ראובן מרגליות.
שאלות ותשובות מן השמים האט מחבר געווען א קדמון הרב יעקב הלוי ממרייוש, עס איז דא וואס זאגען ער איז געווען רבינו תם, וואס האט אויך געהייסן רבי יעקב תם, אבער לויט ווי עס זעהט אויס איז ער געווען א צווייטער, און איהם האט מען אויך גערופן רבינו יעקב תם. ווייל ער איז געווען א איש תם יושב באהלי של תורה. פון ספר חרדים זעהן אויס אז ער איז געווען א שוואגער מיטן מרדכי, אבער די כותבי הדורות זאגן אז די כוונה איז דער ר"י האור זרוע וואס ער איז געווען א שוואגער מיטן מרדכי און נישט דער ר"י תם.
ער איז געווען א גרויסער אפגעהיטענער מאן, א הייליגער און גאט פארטיגער מאן, ער איז געזעסן און געלענערט אין בית המדרש, און אויב האט ער געהאט ספיקות ווי וועלכע שיטה און ווי וועלכע צד אין א מחלוקה פון ראשונים מען זאל אנעמעמן האט ער געפרעגט אין הימל און מען האט איהם געענטפערט, ער האט די תשובות אפגעשריבן.
די תירוצים פון הימל זענען געענטפערט געווארן דורך פסוקים און דורך באהלאטענע ווערטער נישט אייביג קען מען גלייך פארשטיין וואס דער תירוץ איז. עטליכע מאהל אין די תשובות זעהט מען א ספעציעל נאנטעקייט צום שיטות הרי"ף וואס האט געהייסן יצחק, וואו ער דריקט זיך אויס "ואת בריתי אקים את יצח"ק".
מיר האבן היינט נאנט צו ניינציג שאלות און תשובות. דער ספר ווערט געברענגט אין פריערדיגע ספרים וואס האבן עס געזעהן אין כתב יד ווי דער שו"ת רדב"ז, און אויך דער ספר שבלי הלקט, השלם ברעגנט אסאך פסקים דערפון. אויך דערמאנט עס דער חיד"א אין זיין ספר שם הגדולים, און אין אנדערע זיינע ספרים, אז ער האט עס געזעהן אין כתב יד.
עס איז געדרוקט אין אסאך פלעצער, און אויך מיט הגהות און הערות פון הרב ראובן מרגליות, וואו ער שרייבט מקורות ווער נאך עס ברענגט יעדע תשובה, און וואו עס האט א מקור אין הלכה.
רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם זצ"ל (כ' שבט ה'תקע"ו – ו' טבת ה'תרנ"ט) שינאווער רב, באקאנט אלס דער דברי יחזקאל. ער איז געווען דער עלצטער זון פון דעם דברי חיים.
רבי יחזקאל שרגא איז געבוירן אין טארניגראד כ' שבט ה'תקע"ו, צו זיין פאטער הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים, און צו זיין מוטער מרת רחל פייגא א טאכטער פון הרב ברוך תאומים-פרענקל, דער ברוך טעם. ער האט געהייסן יחזקאל נאך זיין עלטער-זיידן רבי יחזקאל יהושע פייוויל תאומים-פרענקל, דער פאטער פון ״ברוך טעם״.
ווען די מוטער פון רבי יחזקאל שרגא האט אים געטראגן, איז זי געווען ביים חוזה פון לובלין, האט דער חוזה זיך אונטערגעהויבן פאר איר, ערקלערנדיג אז דאס קינד וואס זי טראגט וועט נאך באלייכטן די וועלט. רבי יחזקאל שרגא האט זיך בארימט אז ער האט נאך זוכה געווען דערמאנט צו ווערן אין א קוויטל ביים חוזה פון לובלין.
רבי יחזקאל שרגא פלעג פארן צו די צדיקים רבי צבי הירש פון רימאנאוו, רבי שר שלום פון בעלזא, רבי נפתלי ראפשיצער, רבי ישכר בער פון ראדאשיץ און רבי מאירל פון פרעמישלאן.
רבי יחזקאל שרגא איז געווען א קורצע צייט רב אין רודניק. נאך דער פטירה אין תר"ח פון זיין דריטן שווער, הרב יהודה צבי הירש אייכנשטיין אב"ד ראזלא, איז רבי יחזקאל שרגא אויפגענומען געווארן רב אין ראזלא אויף זיין שווער'ס ארט.
אין יאר ה'תרט"ז איז רבי יחזקאל שרגא געווארן אויפגענומען אלס רב אין שינאווא, און אין יאר ה'תרכ"ח איז ער געווארן רב אין סטראפקאוו.
אין יאר תרכ"ט האט ער באזוכט ארץ ישראל, און ער האט פארזוימט אין צפת און ירושלים. אין צפת האט ער געגרינדעט א שול און א מקוה וואס זענען נאך דא היינט. די שול הייסט היינט די צאנזער קלויז, און די קאלטע מקוה דארט איז דעם שינאווער רב'ס מקוה. אין תרל"א איז ער צוריקגעפארן אין דער גאליציע.
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין תרל"ו איז רבי יחזקאל שרגא פארבליבן אין צאנז מיט א פאדערונג אויף דעם רבנות אלס עלצטער זון. נאך א צייט ווען איינער האט געשריבען א שענדלכן ארטיקל אין א צייטונג קעגן רבי יחזקאל שרגא, האט ער געזאגט אז מען לייגט שוין אין די צייטונגען וועל איך גיין, און ער איז צוריק געפארן קיין סטראפקאוו. אין יאר ה'תרמ"א (אומגעפער) האט רבי יחזקאל שרגא אנגענומען דעם פארלאנג פון דער שינאווער געמיינדע און ער איז ווידער געווארן רב אין שינאווא.
א קורצע צייט פאר זיין פטירה איז רבי יחזקאל שרגא געלעמט געווארן, און איז נפטר געווארן ו' טבת ה'תרנ"ט. (זיין ברודער דער גארליצער רב האט געזאגט ביי זיין הספד, "די וועלט זאגט אז מיין ברודער איז געווארן געלעמט, און איך זאג, די וועלט איז געווארן געלעמט"). ער ליגט אין שינאווא.
נאך דער פטירה פון זיין ערשטן זיווג איז רבי יחזקאל שרגא געפארן צו זיין רבין דער שר שלום פון בעלזא, מיט דעם פלאן צו בלייבן דארט א "יושב" זיצן און לערנען און דינען דעם אייבערשטן, נאך עטליכע מאנאטן האט אים דער שר שלום געזאגט ס'שטייט אין פסוק לא טוב היות אדם לבדו, איז רבי יחזקאל שרגא אהיים געפארן און נאכאמאל געהייראט.
ט"ו שבט ה'ת"ר האט רבי יחזקאל שרגא געהייראט בזיווג שני מרת דבורה (ה'תקפ"ד (אומגעפער) - ה'תר"ד (אומגעפער)) א טאכטער פון זיין שוואגער הרב מרדכי זילברשטיין, רב פון האלאשיץ, אן איידעם פון זיין ערשטען שווער דער אריה דבי עילאי.
צו דער חתונה האט מען פארשפראכן פאר רבי יחזקאל שרגא קעסט אויף דריי יאר און א שטיצע פון אכט גילדן א וואך, פון איר עלטער-זיידן דער ישמח משה. נאך דער פטירה פון דעם ישמח משה כ"ח תמוז ה'תר"א האט רבי יחזקאל שרגא געפאדערט פון רבי אלעזר ניסן טייטלבוים דער זון פון ישמח משה ער זאל אנהאלטן דעם פאטער'ס פליכטן צו אים, רבי אלעזר ניסן האט געהאלטן אז דער פאטער אליין האט אויך נישט געהאט קיין פליכט, און ער זיכער נישט, זיי האבן באשלאסן צו פאלגן דעם צאנזער רב, וועלכער האט געשריבן א לענגערע תשובה איבער דעם, און פירט אויס אז מען מוז ווייטער באצאלן פאר רבי יחזקאל שרגא זיין קעסט ביז דער ענדע פון די דריי יאר.
ראש חודש כסליו ה'תר"ו אדער ה'תר"ז האט רבי יחזקאל שרגא געהייראט בזיווג שלישי מרת בריינדיל א טאכטער פון הרב יהודה צבי הירש אייכנשטיין רב אין ראזלא, א זון פון הרב משה אייכנשטיין רב אין סאמבור, אין אן איידעם פון זיין פעטער (זיין פאטער'ס ברודער) הרב צבי הירש אייכנשטיין רב פון זידיטשוב דער עטרת צבי, פון זיי איז נישט געווען קיין קינדער.
בזיווג חמישי האט רבי יחזקאל שרגא געהייראט אין יאר ה'תרמ"ב (אומגעפער) מרת שיינדיל א טאכטער פון הרב אברהם געווירצמאן פון גארליץ, אן אייניקל פון נועם אלימלך און דער זיידע פון רבי איציקל פשעווארסקער.
דערציילונגען.
הרב יוסף צבי דושינסקי איז אמאל געווען ביים שינאווער רב, און ביים געזעגענען האט דער רב אים אנגעוואונטשן "זאל דער אייבערשטער העלפן: למען ירבו ימיכם וימי בניכם על האדמה אשר נשבע ד' ". דער נוסח פון דער ברכה האט אויסגעקוקט אינטרעסאנט, ערשטנס ווייל הרב דושינסקי האט דעמאלסט נישט געהאט קיין קינדער, און צוויטנס ווייל ער האט געוואוינט נישט אין ארץ ישראל נאר אין אונגארן. יארן שפעטער איז די ברכה מקויים געווארן ווען מ'האט אויפגענומען הרב דושינסקי אלס אב"ד פון ירושלים און דארט איז געבוירן צו אים זיין זון הרב ישראל משה דושינסקי, און ער האט טאקע זוכה געווען צו אריכות ימים.
אין בארניוו האט געוואוינט א ראזוואדאווער חסיד, ר' יחיאל מאיר, א מקורב פון רבי משה ראזוואדאווער, וואס איז אמאל אויסגעקומען צו האבן א משפט דעם צווייטן טאג שבועות. זיינע קינדער האבן אים מזכיר געווען ביים שינאווער רב. האט דער שינאווער רב געהייסן אז ר' יחיאל מאיר זאל קומען אויף שבועות קיין שינאווא. ר' יחיאל מאיר האט געפרעגט זיין רבי, און דער ראזוואדאווער רב האט מסכים געווען.
געפינענדיק זיך אין דער פרעמד אויף יום טוב האט ר' יחיאל מאיר געהאט גרויס חלישות הדעת. ערשט דעם צווייטן טאג שבועות ביים טיש האט דער שינאווער רב גערופן ר' יחיאל מאיר און האט אים געגעבן שיריים א קאפ פון פיש, זאגנדיק "נעם א קאפ ווייל דו דארפסט דאך האבן א קאפ". דער ראזוואדאווער חסיד האט בכלל נישט פארשטאנען די רייד.
אסרו חג קומען אן זיינע קינדער קיין שינאווא און דערציילן אז נעכטן האט געדארפט פארקומען דער משפט אין געריכט. דער פראקוראר האט געריטן א פערד און דאס פערד איז פלוצלונג געווארן ווילד און האט אנגעהויבן קאפען און שטויסן און געלאזט דעם פראקוראר אויף טויט. ערשט יעצט האט ר' יחיאל מאיר פארשטאנען וואס דער שינאווער רב האט געמיינט ווען ער האט אים געגעבן שיריים.
האלבערשטאם, יחזקאל שרגא
רבי דוד האלבערשטאם זצ"ל (ה'תקע"ח - כ"ה אלול ה'תרנ"ג) רב אין קשאנאוו, דער צווייטער זון פון דעם דברי חיים. באקאנט אלס "דער קשאנאווער רב".
רבי דוד'ל איז געבוירן אין רודניק אין יאר ה'תקע"ח, דער צווייטער זון צו זיין פאטער הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים, און צו זיין מוטער מרת רחל פייגא א טאכטער פון הרב ברוך תאומים-פרענקל, דער ברוך טעם. זיין פאטער פלעגט אים רופן "דער הייליגער רב".
פון יונגערהייט איז רבי דוד'ל געזעצן און געלערנט מיט א געוואלדיגע פלייסיקייט, מען האט געזאגט אויף רבי דוד'ל א גוזמא, "ער לערנט פינף און צוואנציג שטונדן א טאג".
רבי דוד'ל האט געלעבט מיט אן אויסערגעווענלעכע מינימאלע פארברויך, און מיט א צוריק געהאלטנקייט פון אלע וועלטלעכע פארגעניגן'ס. זיין עלטערער ברודער דער שינאווער רב האט אים געריפן דער צדיק הדור.
רבי דוד'ל איז געפארן צו רבי צבי הירש פון רימאנאוו, צו דעם סבא קדישא פון ראדאשיץ און נאך צדיקים. רבי דוד'ל איז געווען שטארק באפריינדעט (בידידות) מיט דעם תפארת שלמה פון ראדאמסק.
אין יאר ה'תרי"א האט מען אויפגענומען רבי דוד'ל רב אין קשאנאוו, זיין פאטער דער צאנזער רב איז געקומען צו זיין באקרוינונג. דאס רבנות איז אים נישט אזוי לייכט אנגעקומען, פון איין זייט איז רבי דוד'ל געווען א געוואלדיגער עניו און זייער א ווייכער פון נאטאר, פון די אנדערע זייט האט ער זיינע אויפטראגן דורך געפירט מיט א שטארקע פעסטקייט אן קיין שום נאכגעבן (פשרות).
א שווערן קאמף האבן אנגעפירט קעגן אים די ראדאמסקער חסידים. נאך דעם וואס רבי דוד'ל איז געווארן רב, האט ער אוועק געשטעלט א שליח צבור אויף וועמען מען האט גערעדט אז ער פירט זיך נישט ארנטליך, וועלכער איז געווען פון די ראדאמסקער חסידים. דערפאר האבן זיי שטארק גערודפט רבי דוד'ל און ער האט געמוזט זיך אויסבאהאלטן פון דער שטאט אויף א לענגערער צייט פאר שרעק פון די רעגירונג'ס לייט.
ווידער אמאל יארן שפעטער, אין יאר ה'תרל"ו האט רבי דוד'ל געלייגט א חרם אויף רבי העשע גראס וועלכער איז געווען א פערזענליכקייט און א תלמיד חכם, וויבאלד ער האט פארטיידיגט זיינע קעגנער, די סאדיגורא זייט, און ער האט געמוזט איבער בעטן רבי דוד'ל מיט גרויס שאנדע. מיט פיל אינטערווענירונג האבן רבי דוד'לס גוטע פריינד ערלעדיגט מען זאל אים נישט איינזעצן, און זאל נישט ווידער דארפן אנטלויפן.
דער טריסקער מגיד האט געזאגט אויף אים: "איך האב דאך עפעס געקענט אלטע צדיקים, אבער אזוי מ'זאל האבן אויף זיך דעם צלם אלקים אינגאנצן אזוי ווי מ'האט אים איבערגעגעבן אין דעם סאנזער רב'ס א זון ר' דוד'ל, ער וואוינט דאכט זיך מיר אין קשאנאוו, ער האט דעם גאנצן צלם אלקים".
רבי דוד'ל איז נפטר געווארן כ"ה אלול ה'תרנ"ג.
דער גלות־נאַציאָנאַליזם איז אַ פּאָליטישע און פֿילאָסאָפֿישע אידיִאָלאָגיע אױסגעטראַכט פֿון נתן בירנבױם אינעם אָנהײב פֿונעם 20סטן יאָרהונדערט. עס האַלט אַז ייִדן דאַרפֿן ניט קײן לאַנד אָדער מדינה צו האָבן אַ נאַציאָנאַלע עקסיסטענץ. דערצו זײַנען ייִדן שױן אַ פֿאָלק פֿון פֿאַרשײדענע רײַכע עדות/נאַציעס אינעם גלות. דער גלות־נאַציאָנאַליזם האַלט אַז ייִדן דאַרפֿן נאָר אָנערקענונג און האַלבאױטאָנאָמיע, צו שאַפֿן אַ געזונטע נאַציאָנאַלע קולטור אין גלות. אין אַ געוויסן זין איז דאָס טאַקע ניט קיין "נאַציאָנאַליזם".
בירנבױמס מאָטאָ איז געװען "ישׂראל גײט פֿאַר ציון". ד"ה ייִדן און זײערע קולטורן אין גלות זײַנען װיכטיקער װי אַ בענקשאַפֿט נאָך דעם װאָס איז נאָך נישטאָ.
פֿאַר דער צװײטער װעלט־מלחמה האָבן מער װי 75% פֿון דער װעלטס ייִדן געהערט צו דער ייִדיש־רעדנדיקער עדה. בירנבױם און אַנדערע גלות־נאַציאָנאַליסטן האָבן געמײנט אַז אַ אינטערנאַציאָנאַלע גלות־קולטור װעט געבױט װערן אין יענער שפּראַך. אָבער חײם זשיטלאָװסקי, אַ באַרימטער פֿילאָסאָף, האָט געמײנט אַז אַלע עדות, אַרײַנגענומען די לאַדינאָ און מזרחדיקע עדות, האָבן אַ רעכט צו אָנערקענוג און האַלבאױטאָנאָמיע, אפֿילו אין אַ צוקונפֿטיקער ייִדישער מדינה.
נתן בירנבױמס געדאַנקן זײַנען אָנגערעגנט געװאָרן פֿון שמעון דובנאָװס "בריװן װעגן אַלטע און נײַע ייִדישקײט" און קאַרל רענערס "דער קאַמף דער עסטרײַכישן נאַציע און דעם שטאָט".
בײַם הײַנטיקן טאָג קעמפֿן די גלות־נאַציאָנאַליסטן אי קעגן דער העגעמאָניע פֿונעם ציוניזם,װי די הױפּט־אידיִאָלאָגיע פֿון נאַציאָנאַל־באַװוּסטזיניקע ייִדן, אי קעגן דער אַסימילאַציע; װאָס האַלט אַז ייִדן זײַנען נאָר אַ רעליגיעזישע גרופּע אָדער,נאָך ערגער, אַ דערװײַליקע גרופּע.
רעפֿערענץ.
גאָלדשמיט, עמנואל. "מאָדערן ייִדישע קולטור". ניו־יאָרק: פֿאָרדאַם אוניװערסיטעט פֿאַרלאַג, 2000
צבי (הערשל) שטעמער (ה'תרפ"ט - ט"ו טבת ה'תשס"ט) איז געווען א חשובער קלויזענבורגער חסיד וואס איז געווען טעטיג אין אויפשטעלן קרית צאנז אין נתניה און די צאנז-קלויזנבערגער קהילה אין בני ברק. ער איז אויך געווען א מיטגליד אין דער הנהלה פון מפעל הש"ס.
הערשל שטעמער איז געבוירן אין ווארמז, דייטשלאנד אין יאר תרפ"ט, א יונגערער ברודער פון גרשון שטעמער, דער ראש הקהל פון דער עדה החרדית. צו דריי יאר האט זיין משפחה עמיגרירט קיין ארץ ישראל. ווען ער איז געווען נאך א קליין קינד איז ער פאר'יתומ'ט פון זיין מאמע.
ער איז נפטר געווארן שבת־צו־נאכט פ' ויחי (ט"ו טבת) תשס"ט אין בני ברק, און באערדיגט אין דער צאנזער חלקה פון דעם נתניה בית החיים.
צאנז-קלויזענבערג.
נאך זיין חתונה איז ער געווען שטארק טעטיג צווישן קלויזענבערגער חסידים, און אסאך אנדערע האבן אויך געקענט אים. אפילו אלס יונגערמען פלעגן קומען צו אים יונגע פאר-פֿאלק ער זאל העלפן מיט זייער שלום בית.
ער האט געפירט א גרויסע גמ"ח קאסע וואס האט אויסגעבארגט געלט אין סכומים פון הונדערטער טויזנטער שקלים.
ווען מ'האט אויפֿגעשטעלט קרית צאנז אין נתניה איז ר' הערשל געווען אן אינטעגראלער טייל פון דעם ענין. נאכדעם האט ער זיך געצויגן קיין בני ברק וואו ער האט אנגעהויבן אויפשטעלן די קלויזענבערגער קהילה פון דער שטאט. ער האט פארדינט פרנסה אלס א מחנך אין קרית צאנז. ווען דער קלויזענבערגער רבי האט אויפגעשטעלט דעם מפעל הש"ס האט מען גערופן ר' הערשל צו באטייליגן אין דער הנהלה.
Windows Calendar (װינדאָס־קאַלענדאַר) איז אַ קאַלענדאַר אפליקאציע אײַנגעבױט אין Windows Vista. די װינדאָס־קאַלענדאַר איז תּומך א iCalendar טעקע־מוסטער, און האָט די מעגלעכקײַט צו פּובליקירן די קאלענדאר פֿונקציעס צו דער נעץ מיט נוצן HTTP אדער WebDAV. אױך קען מען זײ פובליקירן אין אַ לאָקאַלער נעצװערק.
די Windows Calendar איז ענדלעך צו דעם Microsoft Outlook קאלענדאר, אױסער דעם װאָס מען קען פּובליקירן די קאלענדאר פֿונקציעס צו דער נעץ און עס קומט אײַנגעבױט מיט דער Windows, מען דאַרף עס ניט קױפן באַזונדער מיט דער Microsoft Office.
אין Windows 7 קומט דער קאַלענדאַר װי אַ טײל פֿון דער Windows Live און עס קומט ניט מער װי אַ טײל פון דער Windows אָפּערירן סיסטעם.
נר למאור איז א ספר וואס האט געשריבן הרב ראובן מרגליות, עס איז א פירוש אויפן ספר אור החיים אויף חמשה חומשי תורה. געדרוקט דאס ערשטע מאל אין ירושלים תרצ"ב, און דערנאך איז עס געווארן איבערגעדורקט מיט פיהל הוספות און תיקונים אין יאהר תשט"ז.
עס אנטהאלט אלע מראה מקומות און הערות אויף דעם ספר, געשריבן זייער פאכמאניש, מיט גרויס בקיאות און פארשטאנד, צענדליגער טויזנעטר מראה מקומות און הערות, ווי דער שטייגער איז ר' ראובן מרגליות איז.
מלחמות ה' איז א בריוו וואס עס האט געשריבן רבי אברהם בן הרמב"ם, ווי ער נעמט זיך אהן פארן כבוד פון זיין טאטע דער רמב"ם.
אין זיינער צייט האט מען געלייגט אין חרם ווער עס ווערט לערנען דעם ספר מורה נבוכים, ווייל מען האט געזעהן אז מען הייבט אהן צו לערנען אין חקירה, און מען טרעפט דארט זאכן וואס דורך דעם וועט מען אפלאזאן מקיים זיין די מצות פון די תורה, דער רשב"א מיט אנדערע גדולי ישראל האבן דאן אויסגערופען א חרם אז מען טאר נישט עוסק זיין אין מורה נבוכים, דערויף האט געשריבן רבי אברהם דער זיהן פון רמב"ם ווי ער פאר ענטעפערט זיין טאטע.
עס איז איבערגעדרוקט געווארן דורך רבי ראובן מרגליות, מיט הערות.
ר' יוסף מאיר הורוויץ איז דער עלטסטער זון פון ר' בעריש ספינקער. ער האט געהייראט מרת הינדא, טאכטער פון רבי מנחם אליעזר זאב ראזנבוים, דער קרעטשענעווער רבי פון רחובות.
אין דעם הויף פון זיין זיידן און אונטער זיין אויפזיכט איז ער געשטיגן בתורה ועבודה.
ווילאנג זיין טאטע האט געלעבט איז ער געווען דער ראש הכולל אין ספינקא און א בוחן אין תלמוד תורה.
ביי דער לויה פון זיין פאטער האט אים זיין פעטער ר' בעריש מייזליש געקרוינט אלס ממשיך השלשלת.
רבי אהרן האלבערשטאם זצ"ל אבד"ק צאנז (ה'תקפ"ו – ר"ח מנחם אב ה'תרס"ג), באקאנט אלץ דער קרייזער רב, דער פערטער זון פון "דברי חיים".
רבי אהרן איז געבוירן אין יאר ה'תקפ"ו אין דער שטאט רודניק, גאליציע, צו זיין פאטער הרב חיים האלבערשטאם, דער צאנזער רב דער דברי חיים. און צו זיין מוטער מרת רחל פייגא א טאכטער פון הרב ברוך תאומים-פרענקל, דער ברוך טעם.
רבי אהרן האט זיך געהאלטן פאר א תלמיד מובהק פון הרב צבי הירש פון רימאנאוו, אויך איז ער געפארן צו הרב דוד טווערסקי פון טאלנא, צום שר שלום פון בעלזא, צו הרב אברהם טווערסקי דער טריסקער מגיד און צו דער רבי ר' מאיר פון פרימשלאן
אין יאר ה'תרי"ז איז רבי אהרן אויפגענומען געווארן דורך די קהילה פון די שטאט סאנז מיט די הסכמה פון זיין פאטער דער צאנזער רב, אלץ רב פון צאנז. דער צאנזער רב דער דברי חיים האט דעמאלטס געפרעגט די ראשי קהלה מיט א ווערטל אויב מיין זון וועט זיין רב וועל איך ווערען דער אלטער רב? וויי לאנג איך בין דא געווען רב איז נישט געווען קיין שום קינדער נפלים
נאך דער פטירה פון זיין פאטער דעם צאנזער רב, האט זיך געשאפן א דיסקוסיע איבער דעם צאנזער רבנות. היות דער שינאווער רב איז נישט געקומען די לעצטע יארען פון טאטען דער צאנזער רב קיין צאנז האט ער נישט געוויסט אז דער דברי חיים האט אנגעזאגט אז זיין זון רבי אהרן דער קרייזער רב זאל זיין זיין ממלא מקומו און אפילו געשיקט חסידים זאלן פארן צו אים, אבער זיין ברודער דער שינאוואער רב האט געהאלטן, אלס עלטסטער זון, געהערט דאס רבנות צו אים. נאך א פאר חדשים פון איבערמידליכע כוחות און בקשות פון דער גארליצע רב און זיין שוועסטער הרבנית נחמ'לע און נאך, האט דער שינאווער רב זיך איבער געשמוסט מיט ידידו רבי שלמה מונקאטשער וואס האט אים גע'עצה'עט צריק צו פארען קיין סטראפקוב ווי ער איז דעמאלטס געוועזן רב. אין א געלעגנהייט שפעטער איז דער שינאוואער רב געווען אין צאנז, איז ער געווען באזוכן דעם ברודער דער צאנזער רב רבי אהרן, שמועסנדיג אין קבלה, האט דער שינאוואער רב געגעבען א קלאפ אין טיש, אז ער איז מוחל אויף דעם צאנזער רבנות.
רבי אהרן איז נפטר געווארן שבת קודש ר"ח מנחם אב ה'תרס"ג, אין ליגט אין צאנז אין פאטער'ס אהל.
אין חודש תמוז איז רבי אהרן געפארן קיין וויען זיך היילן, ליידער האבן די דאקטוירים אים נישט מער געקאנט העלפן, ער איז צוריק געקומען קיין צאנז. ערב שבת אדער א טאג פריער נאכדעם וואס ער האט געלערנט אין זוהר הקדוש איבער פטירת אהרן הכהן, האט ער געבעטן אז מען זאל אים נעמען אין דער מקוה, דאן איז ער געגאנגען צו זיין שוועסטער מרת נחמה די ווייב פון הרב יצחק טוביה רובין - זי האט געוואוינט אין זייער פאטער'ס הויז - ער האט געקושט די ווענט און געזאגט פאר דער שוועסטער שיק מיט מיר א גרוס פאר'ן טאטן. שבת ביינאכט נאך קידוש איז ער נפטר געווארן, זי"ע.
צאנז (הויף)
האלבערשטאם, אהרן
רבי יצחק ישעיה האלבערשטאם הי"ד (ה'תרכ"ד – ג' אלול ה'תש"ג), דער טשחויווער רב, דער יונגסטער זון פון דברי חיים.
רבי ישעיה'לע איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ד, אויף די עלטער בן זקונים פון זיין פאטער הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים. און צו זיין מוטער מרת רעכיל דבורה, א טאכטער פון הרב יחיאל צבי הירש אונגאר פון טארנא, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר דער דאמבראווער רב.
נאך זיין חתונה האט רבי ישעיה'לע געגעסען קעסט ביי זיין עלטער שווער רבי יהושע רוקח אין בעלזא צוזאמען מיט זיין פעטער רבי ישכר דוב רוקח, זיין שווער האט געזאגט אז מיר קענען נישט בייסעפטען מיט וועלכע קדושה דער דברי חיים האט אראפגעברענגט זיינע קינדער, ספעציעל די וואס זענען געבוירן אויף די עלטער.
אין עלטער פון ניינצעהן יאר איז רבי ישעיה'לע אויפגענומען געווארן רב אין טשחויוו, ער האט אבער זיך דארט אפגעליטען איבער זיין פעסטקייט אין יידישקייט. אין יאר ה'תרנ"ג איז ער אוועק קיין סאטמאר, נאכהער איז ער אריבער קיין קראקא.
רבי ישעיה'לע איז פארברענט געווארן איינגעהילט אין פאטער'ס טלית, אויף קידוש השם ג' אלול ה'תש"ג, הי"ד.
בזיווג שני האט רבי ישעיה'לע געהייראט מרת אסתר א טאכטער פון הרב יעקב צבי רבי פון פאריסאוו.
בזיווג שלישי האט רבי ישעיה'לע געהייראט מרת הינדא א טאכטער פון הגה"צ ר' מנחם מענדיל בן הרה"צ ר' נפתלי צבי בהגה"ח ר' נתן נטע פרנס מיאשינצע וואס זיין מוטער - פון הגה"צ ר' מנחם מענדיל - איז געווען מרת רבקה בת רבי אלימלך טארעם פון רימאנאוו-גארליץ; נישט געהאט קיין קינדער.
האלבערשטאם, יצחק ישעיה
רבי שלום אליעזר האלבערשטאם (ה'תרכ"ב – ט"ז סיון ה'תש"ד), דער ראצפערטער רב, דער זעקסטער זון פון דברי חיים.
רבי שלום אליעזר איז געבוירן חול המועד פסח אין יאר ה'תרכ"ב (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים. און צו זיין מוטער מרת רעכיל דבורה, א טאכטער פון הרב יחיאל צבי הירש אונגאר פון טארנא, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר דער דאמבראווער רב. דער פאטער האט אים א נאמען געגעבן נאך צוויי גיטע פריינד, דער שר שלום פון בעלזא און רבי אליעזר'ל דזשיקאווער.
רבי שלום אליעזר האט געגעסן קעסט ביי זיין שווער צען יאר. ווען די רוסישע רעגירונג האט פארלאנגט ער זאל צוריק פארן קיין גאליציע, האט ער זיך באזעצט אין שינאווא לעבן זיין ברודער. שפעטער האט ער געוואוינט א צייט אין טארנע. אין יאר ה'תר"ס איז רבי שלום אליעזר אריבער קיין אונגארן, ערשטנס האט ער פארברענגט אין טעגלאש א האלב יאר, שפעטער האט ער זיך באזעצט אין ראצפערטווי ער איז געווען די זקן צדיקי הדור וואס יעדער האט זיך געפארכטן מיט וואס ער האט געזאגט אין ער איז אויך געווען א גרויסע בעל מופת
רבי שלום אליעזר איז אומגעקומען אין אושוויץ אויף קידוש השם ט"ז סיון ה'תש"ד, הי"ד.
ראצפערט (הויף)
האלבערשטאם, שלום אליעזר
Windows Meeting Space איז דער נאָמען פון אַ צוזאַמענאַרבעט קאמפיוטער פראגראם אין Windows Vista װאָס שטיצט א קאלעג צו קאלעג לאָקאַלער נעצװערק ביז 10 באַנוצער.
מיט דער Windows Meeting Space קען מען באַשטימען אד האק צוזאַמענטרעפֿן, טראַנספֿערירן טעקעס צװישן די באַנוצער, זיך מיטטײלן אפּליקאַציעס, אָדער פּשוט שמועסן אין דעם נעצװערק אין דעם פֿײַער־מױער שטח.
Windows Meeting Space פֿאַרבײַט די אלטע Windows NetMeeting אַפּליקאַציע װאָס איז דערשינען אין די פֿריעדיקע Windows װערסיעס. אָבער די מעגלעכקײַט פֿון זיך באַנוצן מיט אַ מיקראָפֿאָן און אײַנשטעלן אױדיאָ אדער װידעאָ קאָנפֿערענצן זײַנען אָפּגעראַמט געװאָרן פֿון Windows Meeting Space.
טערעזנשטאט איז געווען איינע פון די פילע לאגערן וואס די נאציס האבן אויפגעשטעלט, די ציל מיטן אויפשטעלן איז אבער געווען אנדערש ווי געוויינטליך, דהיינו צו ווייזן פארן רויטע קרייץ, און פאר די וועלט, ווי גוט די נאציס גיבן זיך אפ מיט די יידן.
די לאגער איז געווען אן אלטע פעסטונג, און פאר די מלחמה, איז דארט געווען א מיליטערישע באזע, פון דער טשעכישער ארמיי.
ווען די נאציס האבן איינגענומען טשעכאסלאוואקיי, האבן זיי דארט אויפגעשטעלט די לאגער, און אהינגעשיקט אסאך דייטשע, און טשעכישע יידן, און פארארדענט פון זיי עס אויפצושטעלן ווי א יידישע שטאט פון בלויז יידן, די שטאט האט געהאט אלעס וואס יעדע שטאטישע אדמיניסטראציע האט, ווי טראנספארטאציע, קאמוניקאציע, פאסט, און בילדונג, געזונט, אא"וו, דער זיכערהייט אין דער געטא, איז געווען די "ארדענונגסדינסט", אדער די יידישע פאליציי, און פונדרויסן עס-עס וועכטער, די געטא איז געווען ארומגענומען מיט א צוים, און איינער וואס האט זיך דערוואגט זיך אדורך שווערצן איז גלייך דערשאסן געווארן.
אין ענדע נאוועמבער 1941 זענען די ערשטע יידן אנגעקומען, עס איז געווען זייער באוואוסט אויף פאמיליעס מיט קינדער, אין דער געטא האבן געלערנט פופצן טויזנט קינדער אין די שולעס, לויט א באריכט וואס מען האט געפונען אין א פראטאקאל באהאלטן אין דער געטא.
דער יודנעלטעסטער, האט געהייסן יעקב עדלשטיין א טשעכישע ציוניסטישע עסקן, וואס האט אסאך געטאן ארויסצוהעלפן די מענטשן, אין די שווערע הונגער וואס האט דארט געהערשט, ער האט זיך נישט דערשראקן פון זיך אויסטענהן מיט אדאלף אייכמאן, און מיט אנדערע נאצישע פירער, ער איז אומגעקומען אין אוישוויץ מיט א סאך אנדערע יידן פון טרעזנשטאט.
144,000 יידן זענען געווען אין טערעזנשטאט, פון דעם זענען געבליבן 19,000, ווען דער קריג איז פאריבער, איבער דרייסיג טויזנט זענען געשטארבן פאר הונגער, און די איבריגע האט מען פארשיקט צו די פארניכטיגונגס לאגערן, אדער צו שטעט אין פוילן ווי זיי זענען דארט אומגעבראכט געווארן.
רבי משה האלבערשטאם זצ"ל (ט' מנחם אב ה'תר"ב – י"ב חשוון ה'תרע"ט), באקאנט אלס רבי משה'לי שינאווער.
רבי משה'לי איז געבוירן געווארן ט' מנחם אב ה'תר"ב, צו זיין פאטער הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם, דער שינאווער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער צאנזער רב. און צו זיין מוטער מרת דבורה א טאכטער פון הרב מרדכי זילברשטיין, רב פון האלאשיץ, אן איידעם פון, הרב אריה לייביש ליפשיץ, דער אריה דבי עילאי.
רבי משה'לי איז געווארן א יתום פון זיין מאמע זייער יונג, און איז אויפגעצויגן געווארן ביי זיין פעטער הרב משה אונגאר, וואס האט געוואוינט אין צאנז, דערמיט האט ער זוכה געווען צו דרייען זיך ביים זיידן דער צאנזער רב, אין צו געניסן און שעפען פון אים קדושה און יראת שמים.
רבי משה'לי איז געווען א געוואלדיגער תלמוד חכם. זיין פאטער, דער שינאוואער רב, האט אים איבערגעגעבן דאס רבנות אין שינאווא נאך עטליכע יאר פאר זיין הסתלקות, און אים געריפען יונגער רב. נאך די פטירה פון זיין פאטער האט מען אים אויפגענומען אלס ממלא מקום פון פאטער, רב אין שינאווא. ביים ערשטן וועלט קריג איז רבי משה'לי אנטלאפען קיין וויען.
רבי משה'לי איז נפטר געווארן עש"ק י"ב חשוון ה'תרע"ט, און ליגט אין צאנז נעבען דעם אוהל פון צאנזער רב.
זיין פאטער דער שינאוואער רב האט אין א געלעגנהייט זיך אויסגעדריקט, ווער ס'וועט אים געבען א געוויסע סומע געלט וועט ער אים געבען זיין זון רבי משה'לי פאר א חתן. ס'איז דארט געווען א בעה"ב פון די שטאט בריגל הרב מאיר צבי הירש טענענבוים, ער האט דירעקט אויס געצאהלט די סומע, דער שינאוואער רב האט נישט געוואלט צוריק ציהען פון זיינע רייד, אין רבי משה'לי האט געהייראט זיין טאכטער מרת אסתר מינדל.
שינאווא (הויף)
האלבערשטאם, משה
רבי אריה לייביש האלבערשטאט זצ"ל (ה'תק"ל – ט"ו תמוז ה'תקצ"א) איז געווען דער פאטער פון צאנזער רב דער דברי חיים.
רבי לייביש איז געבוירן אין יאר ה'תק"ל (אומגעפער) צו זיין פאטער הרב שמחה פון בראד, אן אייניקל פון הרב צבי הירש "חריף" רב אין האלבערשטאט.
רבי לייביש איז געווען א גרויסער תלמיד חכם, דאך האט ער זיך באשעפטיגט אין האנדל, אויף זיך צו ערנערן פון זיינע אייגענע הענט. אין א געלעגנהייט ווען רבי לייביש איז געפארן קיין דאנציג האנדלען האט ער אנגעטרויטן ביי זיין רבין הרב אברהם משה א זון פון הרב צבי הירש פון פשעווארסק, (באקאנט אלץ "דער ערשטער רבי משה'לי פשעווארסקער"), האט זיין רבי זיך אויסגעדריקט צו דער רביצין אז זיי דארפן האבן א געוויסע סומע געלט צו קענען חתונה מאכן זייער טאכטער. רבי לייביש האבנדיג ביי זיך די סומע, האט ער דאס דירעקט געגעבן דעם רבין, דערפאר האט ער באקומען א ברכה פון זיין רבין "ער זאל געהאלפן ווערן מיט קינדער (ער האט דעמאלס נאכנישט געהאט קיין קינדער) און האבן א זון וואס וועט באלייכטן די וועלט".
אויף זיין עלטער איז רבי לייביש אויפגענומען געווארן דיין אין פשעמישל, אין בית דין פון הרב יוסף אשר ערענבערג.
רבי לייביש איז נפטר געווארן ט"ו תמוז ה'תקצ"א.
האלבערשטאט, אריה לייביש
רבי מאיר נתן האלבערשטאם זצ"ל (ה'תקפ"ה – ט"ו מנחם אב ה'תרט"ו). ער איז געווען דער דריטער זון פון דעם דברי חיים.
רבי מאיר נתן איז געבוירן און יאר ה'תקפ"ה, צו זיין פאטער הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים, און צו זיין מוטער מרת רחל פייגא א טאכטער פון הרב ברוך תאומים-פרענקל, דער ברוך טעם.
רבי מאיר נתן איז נפטר געווארן זייער יונג ט"ו מנחם אב ה'תרט"ו.
רבי משה אונגאר זצ"ל (ה'תק"ף – י"ח תשרי ה'תרנ"ח), פון צאנז.
רבי משה איז געבוירן און יאר ה'תק"ף (אומגעפער) צו זיין פאטער הרב מרדכי דוד אונגאר דער דאמבראווער רב. און צו זיין מוטער מרת חיה שרה פון טשמעלאוו
רבי משה האט געוואוינט נאך זיין חתונה אין צאנז אין געגעסן קעסט ביים זיין שווער דער צאנזער רב. אויף די עלטער איז רבי משה ארויף קיין ארץ ישראל אין זיך באזעצט אין צפת.
רבי משה איז נפטר געווארן אין צפת י"ח תשרי ה'תרנ"ח, און ליגט אין צפת.
רבי משה האט געהייראט מרת מרים די עלצטע טאכטער פון דעם צאנזער רב, הרב חיים האלבערשטאם. זייערע טעכטער.
דאמבראווא (הויף)
רבי מרדכי דוב טווערסקי זצ"ל (ה'ת"ר – כ"ב אלול ה'תרס"ג), דער הארניסטייפלער רב.
רבי מרדכי דוב איז געבוירן אין הארניסטייפל ביים פינפטן חנוכה לעכטעל כ"ט כסליו ה'ת"ר צו זיין פאטער הרב משולם זוסיא אווערבאך, רב אין טאלמיטש, א זון פון רבי מיכל'ע קירימער, א זון פון רבי הערש מענדל פון האניפאלי, א זון פון הרב משולם זוסיא (אוערבאך) פון האניפאלי, באקאנט אלס דער רבי ר' זושא. און צו זיין מוטער מרת שטערנא פייגא א טאכטער פון הרב יעקב ישראל טווערסקי, רב אין טשערקאס, (אן איידעם פון הרב דובער שניאורסאהן, דער מיטלער רבי פון ליובאוויטש), א זון פון הרב מרדכי טווערסקי דער מגיד פון טשערנאבל. רבי מרדכי דוב האט געהייסען נאך די צוויי זיידעס.
רבי מרדכי דוב איז געווארן א יתום פון זיין מוטער אין עלטער פון זעקס (אדער ניין) יאר, ער איז אויפגעצויגן געווארן ביי איר פאטער, "דער טשערקאסער", פון דארט נעמט זיך זיין פאמיליע נאמען טווערסקי.
אין יאר ה'תרכ"ג נאך וואס זיין פאטער איז געווארן רב אין טשערקאס איז רבי מרדכי דוב געווארן רב אין הארניסטייפל, אוקראינע, אויף זיין פאטער'ס ארט.
רבי מרדכי דוב איז נפטר געווארן כ"ב אלול ה'תרס"ג.
זיין רבי'צן מרת רייצא איז נפטר געווארן כ"ה תמוז ה'תרע"ח.
אין עלטער פון דרייצן יאר, אין טאג פון זיין בר מצוה, איז רבי מרדכי דוב פארלויבט געווארן און אין יאר ה'תרט"ו געהייראט מרת רייצא א טאכטער פון הרב חיים האלבערשטאם דער צאנזער רב.
וויבאלד רבי מרדכי דוב האט נישט געהאט קיין ערלויבעניש ארויסצופארן פון דער רוסלענדישער אימפעריע, איז די חתונה פארגעקומען אין הוסיאטין, וואס האט זיך געפונען אויף דעם גרעניץ צווישען רוסלאנד און גאליציע (אין דער עסטרייכער אימפעריע). זיי האבן געהאט ניין קינדער, פיר זין און פינף טעכטער.
רבי אליעזר ירוחם באראן זצ"ל (ה'תק"ץ - ג' ניסן ה'תרמ"ה)
רבי אליעזר ירוחם איז געבוירן אין יאר ה'תק"ץ (אומגעפער) צו זיין פאטער הרב ישראל יצחק באראן, רב אין ראדאשיץ, א זון פון הרב ישכר בער באראן, דער סבא קדישא פון ראדאשיץ. און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב יהודה ליב הלוי הורוויץ, א זון פון הרב ראובן הלוי הורוויץ, רב אין זארנאווצע, דער פארפאסער פון ספר דודאים בשדה.
רבי אליעזר ירוחם האט געוואינט ביי זיין שווער אין צאנז, נאך דער פטירה פון צאנזער רב ה'תרל"ו האט ער געוואוינט אין קראקא, דארט האט ער אנגעפירט די צאנזער רביסטעווע.
רבי אליעזר ירוחם איז נפטר געווארן אין קראקא ג' ניסן ה'תרמ"ה, מען האט אים געלייגט אויף דעם אלטען בית עולם
אין יאר ה'תרי"ט האט רבי אליעזר ירוחם געשריבן אן הקדמה אויף דעם ספר דודאים בשדה פון זיין זיידען, וואס ער האט דאן ארויסגעגעבען.
באראן, אליעזר ירוחם
ציעשינאוו () איז א שטעטל אין לובאטשאווער פאוויאט, אונטערקארפאטישע וואיעוואדעשאפט, פוילן. זי האט א באפעלקערונג פון 1,916 (30.06.2008).
אין 1921 האבן געוואוינט 929 יידן אין ציעשינאוו.
רבי שמחה ישכר בער האלבערשטאם זצ"ל (ה'תר"ל - כ' טבת ה'תרע"ד), רב אין ציעשינאוו, גאליציע.
רבי שמחה ישכר בער איז געבוירן אין סטראפקאוו אין יאר ה'תר"ל, צו זיין פאטער הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם, "דער שינאווער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". אין צו זיין מוטער מרת חנה רחל א טאכטער פון הרב צבי הירש רומערז, רב אין לעשנוב, (א ברידער פון מרת מלכה די רביצין פון דעם שר שלום פון בעלזא).
יונגערהייט איז שוין דער אסטראווצער גאון געווען באגייסטערט פון רבי שמחה ישכר בער, דער "בית יצחק" האט זיך אויסגעדריקט אויף אים, ער האט נאך נישט געזען א זיין יונגן למדן.
נאך זיין חתונה איז רבי שמחה ישכר בער געבליבן אין בעלזא ביי זיין שווער, ווי ער האט זיך אנגעזאפט מיט תורה און עבודה, און זיין שווער האט אים צוגעוויסן וויאזוי צו זיין א פירער ביי כלל ישראל.
אין יאר ה'תרנ"ג איז רבי שמחה ישכר בער אויפגענימן געווארן רב אין ציעשינאוו, חנוכה ה'תרנ"ט, (דאס יאר וואס זיין פאטער דער שינאווער רב איז נפטר געווארן) האט אים זיין פאטער געהייסן צינדן אין זיין מנורה, חסידים האבען דאס אויסגעטייטשט פאר א צייכען אז ער גיבט אים איבער זיין ארט.
רבי שמחה ישכר בער איז געווען אן אויסגעשפראכנער קעגנער פון די ציוניסטישע באוועגונג, דערפאר האבען זיי אים שטענדיג פראבירט צובאשמוצען אין די יידישע פרעסע.
רבי שמחה ישכר בער פלעג פאסטן יעדן פרייטאג אין די וואכן פון שובבי"ם. איינמאל אין זיינע לעצטע יארן איז ער געווען שוואך פון פאסטן האט ער געאיילט צו מאכן קידוש פאר זעקסע (ווייל ס'איז דא א הקפדה נישט צו מאכן קידוש פרייטאג צונאכט צווישן זעקסע און זיבענע) און ער האט שוין געהאלטן דעם בעכער אין זיין האנט ווען ער האט געהערט דער זייגער קלאפט די שטונדע זעקס, איז ער געבליבן מיטן בעכער אין זיין האנט צוליב דעם כבוד פונעם קידוש בעכער.
רבי שמחה ישכר בער איז געווארן קראנק אין תר"ע, און איז נפטר געווארן כ' טבת ה'תרע"ד.
האלבערשטאם, שמחה ישכר בער
דער קעלצער פאגראם האט פאסירט אין דער שטאט קעלץ אין יאר 1946. קעלץ איז באוואוסט געווארן פאר דעם פאגראם וואס איז דארט פארגעקומען אין 1946, אויף די יידישע איינוווינער וואס זענען געבליבן לעבן נאכן חורבן.
אין יענער צייט זענען אומגעקומען 350 יידן איבער גאנץ פוילן, און דערפאר זענען, הונדערט טויזנט יידן אנטלאפן פון פוילן, דאס רוב קיין ארץ ישראל.
רבי יצחק טוביה רובין זצ"ל (י"ג תמוז ה'תרי"ח - ט"ו תמוז ה'תרפ"ז) פון צאנז
רבי יצחק טוביה איז געבוירן אין דאמבראווא דינסטאג נאכט י"ג תמוז ה'תרי"ח, צו זיין פאטער פון הרב מאיר רובין, פון גלאגאוו, א זון פון הרב מנחם מענדל רובין פון גלאגאוו, (אן איידעם פון הרב מאיר ראטענבערג פון אפטא, דער אור לשמים), א זון פון הרב אשר ישעיה רובין פון ראפשיץ. און צו זיין מוטער מרת מירל גאלא א טאכטער פון הרב יוסף אונגאר
רבי יצחק טוביה איז נפטר געווארן ט"ו תמוז ה'תרפ"ז. ער ליגט אין אוהל פון זיין שווער - דער צאנזער רב.
זונטאג ח' כסלוה'תרכ"ג - ביי די פיר און א האלבן יאר - איז רבי יצחק טוביה געווארן פארלויבט מיט מרת נחמה א טאכטער פון הרב חיים האלבערשטאם דער צאנזער רב, די תנאים זענען געווען אין צאנז זונטאג ג' אדר ב' ה'תרכ"ז. די חתונה איז פארגעקומען זונטאג נאכט י"ז כסלו ה'תרל"ג.
(דער פשעווארסקער רבי, רבי יעקב לייזער האט דערציילט אז ער האט געהערט פון רבי לייביש טאמאשאווער, א זון פון רבי יצחק טוביה, אז דער צאנזער רב האט באשטימט די זמן חתונה אין זעלבן טאג וואס רבי יצחק טוביה איז בר מצוה געווארן, ער זאל אנהייבן לייגן טלית אין תפילין צוזאמען, לויט דעם שטימט נישט די דאטום'ס).
רבי אהרן הורוויץ זצ"ל (ה'תר"י - י"ב אדר א' ה'תרפ"ז), באקאנט אלס דער בייטשער רב.
רבי אהרן, איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תר"י, צו זיין פאטער הרב מאיר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, דער אמרי נועם, א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס רבי אליעזר'ל דזשיקאווער, א זון הרב נפתלי צבי הורוויץ דער ראפשיצער רב. און צו זיין מוטער מרת דבורה א טאכטער פון הנגיד הרב קלמן פיעצליס פון קראקא.
אין יאר ה'תרמ"ו האט מען אויפגענומען רבי אהרן אלס רב אין בייטש.
רבי אהרן איז נפטר געווארן י"ב אדר א' ה'תרפ"ז, און ליגט אין קאשוי.
הורוויץ, אהרן
רבי בצלאל יהושע מאשקאוויטש זצ"ל (ה'ת"ר - ה' תמוז ה'תרע"ה), רבי אין גלינע
רבי בצלאל יהושע איז געבוירן אין יאר ה'ת"ר (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יחיאל מיכל מאשקאוויטש רב אין גלינע, פארפאסער פון ספר קב ונקי, א זון פון הרב משה פון סאטינאוו, א זון פון הרב חיים פון סאטינאוו, א זון פון הרב יוסף פון יאמפאלא, א זון פון הרב יחיאל מיכל דער מגיד פון זלאטשוב. און צו זיין מוטער מרת פרומיט רעכלי א טאכטער פון הרב מאיר פון פרעמישלאן, א זון פון הרב אהרן לייב פון פרעמישלאן א זון פון הרב מאיר (הגדול) פון פרעמישלאן.
אין זיינע יונגע יארן איז רבי בצלאל יהושע געפארן קיין סאדיגורא און אויך צו די אנדערע רוזשינער קינדער פון טשארטקאוו און הוסיאטין. נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תרכ"ז איז רבי בצלאל יהושע געווארן רבי אין גלינע אויף זיין פאטער'ס ארט. רבי בצלאל יהושע האט געפירט זיין רביסטעווע אויף א ברייטן פארנעם אויף דעם שטייגער פון די רוזשינער קינדער.
רבי בצלאל יהושע איז נפטר געווארן ה' תמוז ה'תרע"ה, זאגנדיג די ווערטער "אור זרוע לצדיק" ביי קבלת שבת.
מאשקאוויטש, בצלאל
a>, דער העכסטער בארג אין אפריקע
א בארג איז א מאסע פון שטיינער און ערד וואס איז הויך עטלעכע הונדערטע מעטער העכער פון דער ארומיגער געגנט. רוב בערג אין דער וועלט האבן נישט ענצעלע שפיצן, נאר זיי שאַפֿן א באַרגרוקן.
א בארג איז שיפער פון א בערגל.
א גרויסער טייל פון די בערג געפינען זיך אין בארגקייטן, וואס קען ווערן באשאפן דורך באוועגונג פון טעקטאנישע פלאטעס. די גרעסטע בארגקייטן אין דער וועלט געפינען זיך אין צוויי גרויסע פאסיקן: דער "וועלט פאסיק", וואס גייט ארום דעם פאציפישן אקעאן, און א מזרח-מערב פאסיק איבער אזיע און אייראפע. דער העכסטער בארגקייט אין דער וועלט איז די הימאלייע, מיט דעם העכסטן שפיץ, עווערעסט, הויך 8,848 מעטער איבערן ים אויבערפלאך.
רבי ברוך תאומים-פרענקל (ה'תק"ך - ז' תמוז ה'תקפ"ח) באקאנט אלס "דער לייפניקער רב", דער ברוך טעם.
רבי ברוך איז געבוירן אין אסטראווצע אין יאר ה'תק"ך צו זיין פאטער הרב יהושע חזקיה יחזקאל פייוויל תאומים-פרענקל. רב אין אסטראווצע, א זון פון הרב יוסף, רב אין אסטראווצע.
רבי ברוך איז געווען רב ווישניצא דריי און צוואנציג יאר פון ה'תקל"ח. נאכהער אין יאר ה'תק"ס איז ער געווארן רב אין לייפניק ביז ער איז נפטר געווארן.
רבי ברוך איז נפטר געווארן ז' תמוז ה'תקפ"ח.
אַנקאַראַ () איז די הויפטשטאט פון טערקיי און זיין צווייטע גרעסטע שטאט, נאָך סטאמבול. די שטאט איז הויך 938 מעטער איבערן ים שפיגל. אין 2007 איז איר באַפֿעלקערונג געווען 3,901,201, כולל אכט דיסטריקטן אונטער דער שטאט'ס אדמינסטראציע. אנקארא איז אויך די הויפטשטאט פונעם אנקארער פראווינץ.
נאך דער ערשטער וועלט מלחמה איז רוב פון דער אטאמאנישער אימפעריע געווען אקופירט. האט דער פירער פון דער טערקישער נאציאנאליסטישער באוועגונג, קעמאל אטאטורק, הויפטקווארטירט זיין ווידערשטאנד באוועגונג אין אנקארא אין 1920. נאך דער מלחמה פון אומאפהענגיגקייט, האבן די טערקישע נאציאנאליסטן געביטן די אטאמאנישע אימפעריע מיט דער רעפובליק פון טערקיי דעם 29סטן אקטאבער 1923. מיט עטלעכע טעג פריער, דעם 13טן אקטאבער, איז אנקארא געווארן די נייע הויפטשטאט אנשטאט סטאמבול.
מצבה פון אריה דבי עילאי
רבי אריה לייביש ליפשיץ זצ"ל, (ה'תקכ"ז - י"ז טבת ה'תר"ו), רב אין ווישניצא, דער אריה דבי עילאי, באקאנט אלס רבי לייביש חריף.
רבי לייביש איז געבוירן אין יעראסלאוו אין יאר ה'תקכ"ז (אומגעפער) צו זיין פאטער ר׳ חיים ליפשיץ (ר׳ חיים ״ציצית מאכער״), אן אייניקל פון הרב נתן נטע שפירא, דער מגלה עמוקות. אויף זיין טאטע'ן האט שוין דער רבי פון לובלין מעיד געוועהן אז ער איז א בעל רוח הקודש.
ביי די ניין יאר האט ער שוין גע'שמ'ט אלס עילוי און בקי אין ש"ס בבלי און ירושלמי, און איז דעמאלטס געווארן א תלמיד פון הגאון המפו' רבי יצחק חריף אבד"ק סאמבור בעמח"ס שו"ת פני יצחק. שפעטער איז ער געווארן א תלמיד פון קצות החושן.
זיין רבי אין חסידות איז געווען דער חוזה, אויך איז ער געפארן צום קאזשניצער מגיד און רבי מענדעלע רימאנאווער.
אין יאר ה'תר"ס איז רבי לייביש געווארן רב אין קרעשאוו, נאכהער אין בילגוריי, אין יאר ה'תקס"ח ווען זיין שווער דער ישמח משה איז געווארן רב אין אוהעל האט רבי לייביש איבער גענומען דאס רבנות אין שינאווא, אין יאר ה'תק"ץ איז רבי לייביש אויפגענומען געווארן רב אין ווישניצא און איר אומגעגנט (אריין רעכנדיג בריגעל און באכניא). חול המועד סוכות ה'תקצ"ח איז רבי לייביש פארטריבן געווארן פון ווישניצא אין ער האט זיך באזעצט אין בריגעל.
צווישן די וועלכע זענען געפאָרן צום אריה דבי עילאי זענען אויך געווען די צדיקים: רבי מרדכי דוד דאמבראווער, רבי בעריש אָשפיצינער, רבי שלום קאמינקער, רבי הערש משרת פון רימאנאוו, רבי אשר'ל ראפשיצער, דער צאנזער רב, רבי אליעזר'ל דזשיקאווער, רבי אָרון קראקאווער און זיינע קינדער.
רבי לייביש איז נפטר געווארן י"ז טבת ה'תר"ו אין בריגעל.
רבי לייביש האט געהייראט בזיווג ראשון די טאכטער פון א נגיד אין פרעמישלא, וואס האט געזוכט אן איידעם א למדן; אבער זי האט געוואלט אז ער זאל עוסק זיין אין מסחר, און זיי האבן זיך גע׳גט.
ליפשיץ, אריה לייביש
דער אַנאַנאַס איז א טראפישער פרוכט וואס ווערט קולטיווירט אין 82 לענדער אין דער וועלט. ער איז דער פרוכט פון דעם אנאנאס פלאנץ. מען קען עסן אנאנאס פריש אדער געטרוקענט.
אין די פאבריקן ווערט פראדוצירט קאנזערווען קאמפאט פון אַנאַנאַס, די פראדוקציע באשטייט אין אלגעמיין פון אויס סארטירן, רייניגן, שיילן און שניידן אויף קלענערע שטיקלעך דעם אַנאַנאַס, צו דעם פרוכט ווערט געווענלעך נאר צוגעגעבן וואסער און צוקער און ווערט פארפאקט אין פושקעס.
אויפן אַנאַנאַס פרוכט מאכט מען די ברכה בורא פרי האדמה. (כאטש די אנאנאס פלאנצונג האלט אן עטליכע יאר, אבער יעדן ווינטער שטארבט ער ביזן ערד, און יעדן זומער גיט ער ארויס א פרישן שטאם פון די ווארצלען).
געווענליך געפינט זיך נישט קיין ווערעם (תולעים) אדער אינסעקטן (שרצים) אינעם אַנאַנאַס, אויב אבער מען זעט אנצייגינגן אז ס'איז ווערמיג דארף מען עס גרונטליך קאנטארלירן און אפרייניגן פאר דעם ניצן. אין ווינטער תשע"ד איז נתעורר געווארן א פראבלעם אין אמעריקע מיט קליינע אינסעקטן אויף די שאל פון אנאנאס.
דער אַנאַנאַס איז פון די פרוכט וואס מערסטנס טייל ברענגט מען זיין פון חוץ לארץ, דאך איז פאראן פון דער ראסע קאיען (Cayenne) וועלכע וואקסן אין ארץ ישראל, דערפאר דארף מען נאך פארשן פון וואנען זיי קומען, צי מען דארף מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות, שמיטה.
דער דאטום וואס פאלט אויף דעם אַנאַנאַס די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון ראש השנה פון דעם זיבעטן יאר, וויבאלד דער אַנאַנאַס האט א דין ווי גרינצייגן (ירקות).
רבי נפתלי האלבערשטאם זצ"ל (י"ד חשוון ה'תקצ"ח - כ"א כסליו ה'תרכ"ד), דער עלסטער זון פון שינאווער רב.
רבי נפתלי איז געבוירן אין אוהעל י"ד חשוון ה'תקצ"ח, צו זיין פאטער הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם, דער שינאווער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם דער צאנזער רב. און צו זיין מוטער מרת טאבע די טאכטער פון הרב אריה לייביש ליפשיץ, דער אריה דבי עילאי, אן איידעם פון הרב משה טייטלבוים, דער ישמח משה. רבי נפתלי האט געהייסן נאך דעם ראפשיצער רב, דער רבי פון זיין זיידן דער צאנזער רב. רבי נפתלי איז אלט געווען איין יאר ווען זיין מוטער איז נפטר געווארן.
נאך זיין צווייטע חתונה האט רבי נפתלי זיך באזעצט נעבען זיין שווער אין טשערקאס, דארט האט ער געלערנט צוזאמען מיט זיין שוואגער רבי מרדכי דוב טווערסקי פון הארניסטייפל.
רבי נפתלי איז פליצלונג נפטר געוארן ביי די זעקס און צוואנציג יאר, כ"א כסליו ה'תרכ"ד. זיין פאטער דער שינאוואער רב, איז געפארן מיט זיין ברודער רבי משה'לי געבען חליצה פאר די אלמנה.
בזיווג ראשון האט רבי נפתלי געהייראט מרת פרומא א טאכטער פון הרב אהרן רובין פון ראפשיץ, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין רב אין ראפשיץ, אן איידעם פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב, נאך עטליכע יאר, און זיי האבען נאך נישט געהאט קיין קינדער האט דער זיידע דער צאנזער רב זיי געהייסען זיך גט'ן.
בזיווג שני האט רבי נפתלי געהייראט א טאכטער פון הרב נח שמעיה שניאורסאהן, (אן איידעם פון הרב יעקב ישראל טווערסקי פון טשערקאס, א זון פון הרב מרדכי טווערסקי, דער טשערנאבילער מגיד, א זון פון הרב מנחם נחום טווערסקי, דער מאור עינים), א זון פון הרב דובער פון ליובאוויטש, דער מיטלער רבי פון ליובאוויטש, א זון פון הרב שניאור זלמן פון לאדי, דער תניא.
אין יאר ה'תרנ"ה האט רבי נפתלי'ס פאטער דער שינאוואער רב ארויס געגעבן זיינע חידושים מיטן נאמען אילה שלוחה.
רבי פנחס תאומים-פרענקל זצ"ל (ה'ת"ר - ה'תרל"ד), רב אין בוקאווסק און ציעשינאוו
רבי פנחס איז געבוירן אין יאר ה'ת"ר (אומגעפער), אן איינציגער זון (בן יחיד) צו זיין פאטער הרב דוב בעריש תאומים-פרענקל, רב קניעניטש און ציעשינאוו, א זון פון הרב יהושע העשיל תאומים-פרענקל פון קאמארנא, א זון הרב ברוך תאומים-פרענקל דער ברוך טעם. און צו זיין מוטער א טאכטער פון הנגיד הרב יונה תאומים-פרענקל פון יעראסלאוו, א זון פון הרב אהרן אריה יהודה לייביש תאומים-פרענקל פון זאוויכוואסט, א ברודער פון ברוך טעם.
רבי פנחס איז געווען רב אין בוקאווסק, אין יאר ה'תרכ"ט איז ער אויפגענומען געווארן רב אין ציעשינאוו אויף זיין פאטער'ס ארט.
רבי פנחס איז נפטר געווארן זייער יונג, אין יאר ה'תרל"ד.
תאומים-פרענקל, פינחס
רבי אלעזר בינדיגער זצ"ל (ה'ת"ר - ה'תר"ם) פון שינאווא.
רבי אלעזר איז געבוירן אין יאר ה'ת"ר (אומגעפער) צו זיין פאטער הרב שמואל זאנוויל בינדיגער פון בארדיעוו, א זון פון הרב ברוך אברהם בינדיגער רב אין האנאשאוויץ (ער איז נפטר געווארן א' אלול ה'תרל"ה), א זון פון הרב שרגא פֿייוול בינדיגער, אן אור-אייניקל פון בית שמואל אויף אבן העזר. און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב נפתלי ווייסבלום פון ליזשענסק, א זון פון הרב אליעזר ווייסבלום פון ליזשענסק, א זון פון נועם אלימלך.
נאך זיין חתונה האט רבי אלעזר געגעסן קעסט ביי זיין שווער, ביז ווען ער איז נפטר געווארן.
רבי אלעזר איז נפטר געווארן יונגערהייט, אין יאר ה'תר"ם (אומגעפער), און האט איבערגעלאזט צווי יונגע יתומים, וועלכע זענען אויפגעצויגן געווארן ביים זיידן דער שינאווער רב
בינדיגער, אלעזר
רבי נפתלי רובין זצ"ל (ה'תרכ"א - י"ג ניסן ה'תרח"ץ) רב אין ווישניצא, מערב גאליציע.
רבי נפתלי איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"א צו זיין פאטער הרב שמואל רובין רב אין קארטשין, א זון פון הרב אהרן רובין פון רימאנאוו, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ.
נאך זיין חתונה האט רבי נפתלי געגעסען קעסט ביי זיין שווער אין שינאווא, דארט האט ער געלערנט אונאיינעם מיט זיין שוואגער דער פריסטיקער רב. זיי האבן געלערנט מיט אן אויסערגעווענליכע פלייסיגקייט, זייערע ווייבער האבן זיך באקלאגט אז זיי האבן געהייראט מלאכים.
רבי נפתלי'ס שווער האט געזארגט אז מען זאל אים אויפנעמען רב אין ליזשענסק, אין יאר ה'תרמ"ט איז ער געווען רב אין קאלוואריע, אין יאר ה'תרנ"ט איז ער געווארן דיין אין נאכהער רב אין ווישניצא.
רבי נפתלי איז נפטר געווארן י"ג ניסן ה'תרח"ץ אין עלטער פון זעקס און אכציג יאר.
רובין, נפתלי
רבי מנחם מענדל האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרכ"ד - כ"א אדר ה'תרפ"ו) רב אין פריסטיק און דוקלא
רבי מענדל'ע איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ד, צו זיין פאטער הרב אריה לייביש האלבערשטאם, רב אין דוקלא, א זון פון הרב דוד האלבערשטאם רב אין קשאנאוו, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים. און צו זיין מוטער מרת מרים א טאכטער פון הרב אביגדור האלבערשטאם, רב אין דוקלא א ברידער פון דברי חיים.
אין יאר ה'תרנ"ה איז רבי מענדל'ע געווארן רב אין פריסטיק, נאך זיין פאטער'ס פטירה האט ער אויך איבערגענומען דעם פאטער'ס ארט, אלס רב אין דוקלא.
רבי מענדל'ע איז נפטר געווארן כ"א אדר ה'תרפ"ו, אין ליגט אין פריסטיק
האלבערשטאם, מנחם מענדל
רבי אברהם שלום האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרט"ז - ו' סיון ה'ת"ש), דער סטראפקאווער רב.
רבי שלום איז געבוירן אין יאר ה'תרט"ז (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם, דער שינאווער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים. אין צו זיין מוטער מרת חנה רחל א טאכטער פון הרב צבי הירש רומערז, רב אין לעשנוב, (א ברידער פון מרת מלכה די רביצין פון דעם שר שלום פון בעלזא).
ארגינעל איז רבי אברהם שלום'ס נאמען געווען שלום, דעם נאמען אברהם האט מען שפעטער צוגעגעבן.
זיין פאטער דער שינאווער רב האט געזאגט אויף רבי שלום, "גברא דמאריה סייעה", און ער האט פאראויס געזאגט אז ער וועט אראפצוהען ישועות פאר יידן, און ספעציעל פאר קינדער לאָזיגע מענטשן. רבי שלום האט געלערנט אין צאנז ביים דיין הרב ישראל מאיר פרידמאן, ווען ער איז געווען אין סטראפקאוו האט ער אים דארט אויסגעהאלטן מעהר פון דרייסיג יאר, ער זאל זיך קענען מיט אים באראטן אין הלכה.
אין יאר ה'תרנ"ח איז רבי שלום געווארן רב אין סטראפקאוו, ביים ערשטן וועלט קריג איז רבי שלום אוועק קיין בודאפעשט, אין יאר ה'תרע"ט האט ער זיך באזעצט אין אונגוואר, נאכהער איז ער צוריק קיין סטראפקאוו. אין יאר ה'תר"ץ (אומגעפער), ווען רבי שלום האט געקרוינט זיין זון רבי מענדל אלס יונגער רב אין סטראפקאוו, האט זיך רבי שלום באזעצט אין קאשוי, ער איז געווען דארט שטארק בייפריינדעט מיט דעם רב, הרב שאול בראך, און מיט דעם ראש בית דין, הרב שמואל ענגיל.
רבי שלום האט געשטרעבט ארויף צוגיין קיין ארץ ישראל, אין יאר ה'תרצ"ג האט ער פארקויפט זיינע זאכן אין געפארן קיין פרעשבורג, דארט האט ער געווארט אויף זיינע פאפירן, ווען ער האט געזען אז ס'שלעפט זיך איז ער צוריק קיין קאשוי, אונצווישן איז ער נישט געזונט געווארן, און זיין פלאן האט זיך מער נישט אויסגעפירט.
רבי שלום איז נפטר געווארן שבועות ו' סיון ה'ת"ש, אין קאשוי.
האלבערשטאם, אברהם שלום
רבי אריה לייביש האלבערשטאם זצ"ל (ה'תר"ך - ג' תמוז ה'תר"ץ), פון טארנא
רבי לייביש'ל איז געבוירן אין יאר ה'תר"ך (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם, "דער שינאווער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". אין צו זיין מוטער מרת חנה רחל א טאכטער פון הרב צבי הירש רומרעז, רב אין לעשנוב, א ברודער פון מרת מלכה די רביצין פון דעם שר שלום פון בעלזא.
רבי לייביש'ל האט געוואוינט אין טארנא, און איז געווען דארט דער אנפירער (רבי) פון די צאנזער און שינאוואער חסידים.
רבי לייביש'ל איז נפטר געווארן אין טארנא ג' תמוז ה'תר"ץ, און ליגט אין טארנא.
"זיין מצבה"כתר תורה. פ' נ'ארי נפל מי לא ירא, יום חשך ואפלהיום מהומה בא אלינו, חשך השמש בצהריםבהלקח מאתנו תפארת ראשנוזאת השרפה בית ישראל עלי' יבכיוןאוי נא לנו אבידה גדולה אבדנו בעונינוכי הורם עטרת ראשנו רבינו אדונינומנהלינו ומדריכנו, עמד בפרץ בגופו ונפשותורתו ועבודתו באמת ובתמיםה"ה הה"ק מרן מו' ארי' ליבוש זצ"ל לה"הבהרב הגאון הקדוש רש"כ בה"ג אדמו"ר מו' יחזקאל שרגא זצ"ל לה"ה אב"דק שינאוואנשמתו יצאה בטהרה ונפטר בשם טוב ביום א'לס' ואסף איש טהור ג' תמוז צר"ת, ת.נ.צ.ב.ה.
רבי לייבישל האט געהייראט בזיווג ראשון א טאכטער פון זיין ברודער רבי משה'לע שינאווא.
בזיווג שני האט רבי לייבישל געהייראט מרת מלכה אן אייניקל פון שר שלום פון בעלזא און פון רבי שמעון פון יעראסלאוו, (זי איז נפטר געווארן ט"ז חשון ה'תרצ"ב).
האלבערשטאם, אריה לייביש
רבי יוסף זאב האלבערשטאם זצ"ל (ה'תקצ"ז - כ"ג אלול ה'תרכ"ב) פון קשאנאוו.
רבי יוס'עלע איז געבוירן אין יאר ה'תרצ"ז (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב דוד האלבערשטאם, דער קשאנאווער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים. און צו זיין מוטער מרת עכסה גיטל א טאכטער פון הרב יוסף זאב פון טארניגראד, זי איז געווען דער זעקסטער דור פון מרת עכסה א טאכטער פון אריה"ק וועלכע איז געקומען פון ארץ ישראל קיין פוילן.
רבי יוס'עלע איז נפטר געווארן כ"ג אלול ה'תרכ"ב, אויף זיין מצבה איז איינגעקריצט אז זיין זיידע דער צאנזער רב האט געזאגט אויף אים, ער איז א "יחיד במינו במדות ההשתוות".
רבי אריה לייביש האלבערשטאם זצ"ל (ה'תקצ"ח - אדר א' ה'תרס"ח), דוקלער רב.
רבי לייביש איז געבוירן אין יאר ה'תקצ"ח, צו זיין פאטער הרב דוד האלבערשטאם, "דער קשאנאווער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת עכסה גיטל די טאכטער פון הרב יוסף זאב פון טארניגראד, זי איז געווען דער זעקסטער דור פון מרת עכסה די טאכטער פון אריה"ק וועלכע איז געקומען פון ארץ ישראל קיין פוילן.
אין יאר ה'תרל"ז ווען רבי לייביש'ס שווער, רבי אביגדור האלבערשטאם, איז נפטר געווארן, האט מען אויפגענומן רבי לייביש, אויף דעם אנווייזונג פון זיין פעטער הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם, דער שינאווער רב, אלס רב אין דוקלא. די קהלה לייט האבען געהאלטען אז רבי לייביש איז נאך צו יונג, ער איז נאך נישט געווען קיין דרייסיג יאר, האבען זיי געברענגט אלץ ראש בית דין הרב שמואל ענגיל פון בילגאריי (שפעטער געווען דער רב אין ראדאמישלא), און נאכהער הרב דוד צבי (רבי טעבלי) זעהמאהן, פארפאסער פון די ספרים "שו"ת קב נקי" און "מנחת סולת".
רבי לייביש איז נפטר געווארן אדר א' ה'תרס"ח.
רבי משה האלבערשטאם זצ"ל (ה'ת"ר - ה' אדר ה'תרע"ה), רב אין קשאנאוו
רבי משה איז געבוירן אין יאר ה'ת"ר (אומגעפעהר), צו זיין פאטער הרב דוד האלבערשטאם, "דער קשאנאווער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת לאה זיסל צינץ, זי איז געווען אן אייניקל פון "יד הקטנה". רבי משה איז ערצויגן געווארן ביים זיידן דער דברי חיים
רבי משה איז נפטר געווארן ה' אדר ה'תרע"ה.
רבי נפתלי האלבערשטאם זצ"ל (ה'תר"י - כ"ט תמוז ה'תרפ"ג), רב אין קשאנאוו
רבי נפתלי איז געבוירן אין יאר ה'תר"י (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב דוד האלבערשטאם, "דער קשאנאווער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת לאה זיסל צינץ, זי איז געווען אן אייניקל פון "יד הקטנה". רבי נפתלי האט געגעסען קעסט ביים זיידען דער דברי חיים.
אין יאר ה'תרנ"ג נאך די פטירה פון רבי נפתלי'ס פאטער, רבי דוד'ל קשאנאווער, האט זיך געשאפן אן ערנסטע פארמעסט איבער דעם רבנות אין קשאנאוו. לויט אנווייזינגן פון פאטער האט מען אויפגענומן רבי נפתלי אלס רב, די צאנזער חסידים אין שטאט האבען געהאלטן מיט רבי נפתלי, אויך זיין פעטער הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם "דער שינאווער רב" האט געהאלטען מיט רבי נפתלי, שטארק לויבענדיג אים, אלץ א פארצייטישער בעל הוראה וואס איז פעהאיג צו זיין רב אין סיי וועלכע גרויסע יידישע שטאט.
דאגעגען האט געקאנדעדירט הרב יוסף אלימלך האלבערשטאם, א זון פון הרב משה האלבערשטאם, רבי נפתלי'ס א ברידער, די ראדאמסקער חסידים האבען געהאלטען מיט רבי יוסף אלימלך, אזוי אויך די רעגירונג'ס לייט. אין ענדע זענען ביידע געווען רב אין ביידע האבען געקריגען געהאלט. אין יאר ה'תרס"ז נאך די פטירה פון רבי יוסף אלימלך איז רבי נפתלי געווען אליין רב.
רבי נפתלי איז נפטר געווארן כ"ט תמוז ה'תרפ"ג.
רבי נפתלי האט געהייראט בזיווג ראשון א טאכטער פון הרב אברהם יהושע העשיל קאצנעלנבויגען רב אין טלוסט.
בזיווג שני האט רבי נפתלי געהייראט א טאכטער פון הרב משה האגער פון ראדאוויץ.
רבי אלעזר ווייסבלום זצ"ל (ה'תקצ"ט - ט"ו תמוז ה'תר"ע), "רבי אלעזר ריישער"
רבי אלעזר ריישער איז געבוירן אין יאר ה'תקצ"ט צו זיין פאטער הרב אלימלך ווייסבלום פון רודניק, א זון פון הרב מנחם יששכר מענדל בער ווייסבלום פון פשעווארסק, א זון פון הרב אלעזר ווייסבלום, א זון פון "נועם אלימלך". ביי עלף יאר איז ער געווארן פאר'יתומ'ט פון טאטע מאמע.
זיין ערשטע רבנות שטעלע איז געווען בוקאווסק. דערנאך האט ער געדינט א קורצע צייט אין פשעווארסק. נאכער האט ער זיך באזעצט אין ריישא.
רבי אלעזר ריישער איז נפטר געווארן ט"ו תמוז ה'תר"ע. אין ליגט אין סאקאלאוו.
רבי אלעזר ריישער האט געהייראט בזיווג ראשון מרת בריינדיל די טאכטער פון הרב דוד האלבערשטאם, דער קשאנאווער רב.
מרת קריינדל פינקל, די פרוי פון הרב שלמה הורוויץ א זון פון הרב צבי הירש הורוויץ פון ראזוואדאוו. זי איז אומגעקומען אין ריישא הושענא רבה ה'תש"ג, אין ער איז שפעטער אומגעקומען מיט זיינע קינדער שיינדל, גיטל, אלעזר, און בילא, הי"ד.
זכרו לנצח.
עס זענען ליידער נישט געבליבן דורות פון דעם צדיק, אבער פאר עטליכע יאר צוריק האט זיך געגרינדעט דער "קרן תולדות אלעזר", אלס א מוסד על שמו. דער "קרן" שליסט היינט איין צוויי כוללים "תולדות אלעזר" אין ירושלים, און א צדקה קאסע וואס פארטיילט צענדליגער טויזענטער דאלארן יערליך פאר אייניקלעך פונעם רבי ר' אלימלך זי"ע.
פיל אידן דערציילן גרויסע מופתים וואס זיי האבן פערזענליך געהאט דורך שטיצן דעם "קרן", ווייל גדולים צדיקים במיתתם יותר מבחייהם.
ווייסבלום, אלעזר
גערער חסידים שטאמען פון פּױלן, פֿאר'ן קריג איז גער געווען דאס גרעסטע חסידות. היינט איז גער דאס גרעסטע חסידות אין ארץ ישראל, און פֿון די גרעסטע אויף דער וועלט, מיט בערך 12 טויזנט משפחות. דאס חסידות איז הויפטקווארטירט אין ירושלים, אין דעם צענטראלן בית מדרש פונעם רבי׳ן אויף ירמיהו גאס. ביי די גרויסע נסיעות, שבועות און ראש השנה, דאווענען צוזאמען אומגעפער 17,000 מענער, בחורים און יינגלעך, ווי אויך א פאר טויזנט פרויען אין דער ווייבער־שול גאלעריע.
דער היינטיגער רבי הייסט רבי יעקב אריה אלטער.
זיי זענען באקאנט אלס שארפזיניקע חברה לייט, און אָפּגעשיידטע פון זייערע פרויען איינגעפירט דורך איינע פון זייערע רביס, דער בית ישראל רבי ישראל אלטער, וואס האט געשטארקט זיינע חסידים נישט צו האבן קיין סעקסועלע אפיר מיט די ווייבער ווי ווייניגער, כדי צו זיין הייליג און כל כולו פארטאן מיט גאָט.
גערער חסידים אין ישראל וואוינען אין ירושלים, בני ברק, אשדוד, בית שמש, תל אביב, חיפה, ערד, חצור הגלילית און קריית גת, מיט קלענערע קהילות אן עמנואל, פתח תקוה און קרית אתא. אין חוץ לארץ זענען די הויפט קרייזן פון גערער חסידים אין בארא פארק, פלעטבוש, מאנסי, לייקוווד, טאראנטא, סטאמפארד היל און גאלדערס גרין אין לאנדאן, מאנטשעסטער, אנטווערפן, מאנטרעאל, ציריך און מעלבארן.
אין אנהייב יאר תש״ף האבן א טייל גערער חסידים זיך אפגעטיילט און האבן אויפגעשטעלט א באזונדערע קהילה אונטער דעם געוועזענעם ראש ישיבה פון ״שפת אמת״, הרב שאול אלטער.
דאס גערער חסידות האט זיך אויסגעוואקסן פונעם קאצקער חסידות פון דעם פרשיסחער חדר. רבי יעקב יצחק פון פרשיסחא, דער "ייד הקדוש" איז געווען א תלמיד פונעם חוזה פון לובלין; נאך אין זיין רבי'נס צייט האט ער געפירט א חברה פון די חשובע חסידים פונעם חוזה. נאך דער פטירה פונעם ייד הקדוש, האט מען אויפגענומען זיין תלמידו רבי בונים פון פרשיסחא צו פירן די רעביסטעווע. נאך דער פטירה פונעם רבין רבי בונים האט דאס חסידות זיך צעשפאלטן. טייל האבן באקריינט דעם זון רבי בונים, רבי אברהם משה פאר זייער רבין, און דער צווייטער טייל, אונטער רבי יצחק מאיר אלטער, האט באקריינט רבי מנחם מענדל פון טאמאשאוו פאר זייער רבין. רבי מנחם מענדל, באקאנט ווי דער קאצקער רבי, האט געפירט שארף אין חסידות, און האט געפאדערט פון די חסידים מען זאל זיך אינגאנצן אפרייסן פון עולם הזה, און זיך דערווייטן פון כבוד און אפשטויסן פון שקר. נאך זיין פטירה אין תרי"ט (1859), האבן די חסידים באקריינט רבי יצחק מאיר אלטער פאר זייער רבין. רבי יצחק מאיר האט אריבערגפירט דעם הויף קיין גער; דעם קאצקער הויף האט ער איבערגעלאזט צום זום פונעם אלטן קאצקער רבין, רבי דוד.
ביז 1928 האבן זיך באזעצט אין תל אביב הונדערטער גערער חסידים. אין 1938 האט תל אביב געהאט זיבן גערער שטיבלעך מיט בערך טויזנט מתפללים, אונטער דער פירערשאפט פון הרב שאול משה זילבערמאן.
רבי יחיאל הורוויץ זצ"ל (ה'תר"י - י' שבט ה'תרפ"ח), רב אין פאקשיווניץ, פוילן.
רבי יחיאל איז געבוירן אין יאר ה'תר"י צו זיין פאטער הרב מאיר הורוויץ פון דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת דבורה די טאכטער פון הנגיד הרב קלמן פיעצלעס פון קראקא.
אין יאר תר"ם (אומגעפער) איז רבי יחיאל געווארן רב אין פאקשיווניץ, אין יאר ה'תרנ"ב (אומגעפער) האט מען פארטריבן אלע פרעמדע בירגער פון קאנגרעס פוילן, איז רבי יחיאל געווען געצווינגען צוריק צוקומען קיין גאליציע, און האט זיך באזעצט אין טארנא.
רבי יחיאל איז נפטר געווארן י' שבט (אדער י"ד שבט) ה'תרפ"ח, און ליגט אין דזשיקאוו אין דזשיקאווער אהל.
הורוויץ, יחיאל
רבי משה יוסף טייטלבוים זצ"ל (ה'תר"ה - כ"ד טבת ה'תרנ"ז) איז געווען רב אין איהעל.
רבי משה יוסף איז געבוירן אין יאר ה'תר"ה צו זיין פאטער הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, דער ייטב לב, אן אייניקל פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת רחל א טאכטער פון הרב משה דוד אשכנזי רב אין טאלטשאווא.
רבי משה יוסף האט געגעסען קעסט ביי זיין עלטער-שווער דער צאנזער רב, ער איז געווען פון די שארפע קעפ פון דער חבורה און ער האט געדינט ווי א ראש ישיבה צוזאמען מיט דעם ערשטען באבאווער רב פאר די יונגעלייט וואס האבן געלערנט ביים זיידן אין בית המדרש.
רבי משה יוסף איז געווען רב אין זבאראוו, סטראפקאוו און איהעל.
רבי משה יוסף איז געפארן צו א סיום הש"ס קיין מאקאווא, אויף דעם וועג צוריק האט ער גענעכטיגט אין בעקעש-טשאבא, האט ער זיך אויסגעדריקט ער ווייס נישט פארוואס ער איז דא אהער געקומען, פיר אזייגער פארטאג האט ער זיך אויפגעהויבן צו גיין צו די באן, און ער איז פלוצלינג נפטר געווארן כ"ד טבת תרנ"ז. מען האט אים געפירט קיין אוהעל, און נאכהער קיין סיגוט, אין ער ליגט דארט אין פאטער'ס אהל.
טייטלבוים, משה יוסף
טיבאר סעקעלי () (14טן פעברואר 1912 – 20סטן סעפטעמבער 1988) איז געווען אן אויספארשער, עספעראנטיסט, שרייבער און אדוואקאט פון א יידישן אפשטאַם.
סעקעלי איז געבוירן אין ספיסקא סאבאטא, פאפראַד, אין היינטיקן סלאוואקיי. זיין פאטער איז געווען א וועטערינאַר. אין 1922 הא די פאמיליע געצויגן קיין קיקינדע (אין וואויוואדינע). דארטן האט ער געקאנטשעט פאלקשולע. דערנאך האבן זיי געצויגן קיין ניסקיטש (מאנטענעגרא) וואו ער האט געלערנט אין גימנאזיע. שפעטער האט ער שטודירט אין זאגרעב וואו ער האט באקומען אן אוניווערסיטעט דיפלאם אין געזעץ.
ער האט געארבעט אלס זשורנאליסט אין זאגרעב. אין 1939 איז ער געפארן קיין ארגענטינע אפגעבן א באריכט וועגן יוגאסלאווישע עמיגראנטן, אבער ער איז געבליבן דארט 15 יאר ארומפארענדיק און פארשנדיק. ער איז צוריקגעקומען קיין יוגאסלאוויע אין 1954 און ער האט געוואוינט אין בעלגראד, אבער ער האט נאכאלץ ארומגעפארן אסאך. פון 1972 האט ער געוואוינט אין סובאטיקא (וואויוואדינע) אין היינטיגער סערביע, וואו ער איז געווען א דירעקטאר פון א מוזיי ביז סוף ימיו. ער איז געשטארבן אין סובאטיקא, און ער ליגט דארטן.
רבי שמעון אלטער תאומים-פרענקל זצ"ל (ה'תר"י - ט"ו ניסן ה'תרס"ב), רב אין פאדגארזע
רבי שמעון אלטער איז געבוירן אין יאר ה'תר"י צו זיין פאטער הרב יחזקאל שרגא פייביש תאומים-פרענקל רב אין קלאסנא–וויעליטשקא, א זון פון הרב יהושע העשיל תאומים-פרענקל פון קאמארנא, א זון פון הרב ברוך תאומים-פרענקל דער "ברוך טעם".
איו יאר ה'תרכ"ז אין עלטער פון זיבעצן יאר האט דער דברי חיים - רבי שמעון אלטער'ס עלטער-פעטער - אים אריינגעזעצט אלס רב אין פאדגארזע.
רבי שמעון אלטער איז נפטר געווארן ט"ו ניסן ה'תרס"ב.
רבי נפתלי הורוויץ זצ"ל (ד' טבת ה'תר"ה – י"ח תשרי ה'תרע"ו). רב אין מעליץ.
רבי נפתלי איז געבוירן ד' טבת ה'תר"ה, צו זיין פאטער הרב יהודה הורוויץ, א זון פון הרב יעקב הורוויץ רב אין מעליץ, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב חיים מאיר יחיאל, דער ״שרף״ פון מאגלניצא (אן איידעם פון הרב אלעזר פון ליזשענסק, א זון פון "נועם אלימלך"), א זון פון הרב אבי עזרא זעליג פון גרעניץ און אן איידעם פונעם קאזשניצער מגיד.
הרב חיים האלבערשטאם דער "דברי חיים", דער "גוטער יוד" פון ניישטאט, רבי נפתלי האט געגעסען קעסט ביים זיידען הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו צוזאמען מיט הרב צבי אלימלך שפירא פון בלאזשאוו.
אין יאר ה'תרל"ט איז רבי נפתלי געווארן רב אין מעליץ אויף דעם פאטער'ס ארט, ביי די ערשטע וועלט קריג איז ער אנטלאפען קיין וויען.
רבי נפתלי איז נפטר געווארן אין וויען י"ח תשרי ה'תרע"ו, מען האט אים געפירט צו קבר אבות, קיין מעליץ.
הורוויץ, נפתלי
רבי שלמה האלבערשטאם זצ"ל (ה'תר"ז - א' תמוז ה'תרס"ה), דער ערשטער באבאווער רב.
רבי שלמה איז געבוירן אין דזשיקאוו אין יאר ה'תר"ז, צו זיין פאטער הרב מאיר נתן האלבערשטאם, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת ביילא א טאכטער פון, הרב אליעזר הורוויץ, "דער דזשיקאווער רב", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". ביי די אכט יאר איז ער געווארן א יתום פון פאטער, ער איז ערצויגען געווארן ביים זיידן "דער צאנזער רב".
אין עלטער פון אכט יאר איז רבי שלמה געווארן א יתום פון זיין פאטער, און איז אויפגעצויגן געווארן ביי זיין זיידן דער צאנזער רב. דער זיידע האט אין אים אריינגעלייגט געוואלדיגע כוחות, אין רבי שלמה איז אויסגעשטיגן א געוואלדיגער תלמיד חכם. רבי שלמה האט געלערנט ביים זיידן צוזאמען מיט זיין שוועסטער-קינד רבי משה'לע בארדיאווער, דער זיידע האט זיי איבערגעגעבן די אויפגאבע מסדר צו זיין זיינע תשובות.
אין יאר ה'תרכ"ה האט דער זיידע "דער דברי חיים" אריין געשטעלט רבי שלמה אלס רב אין בוקאווסק, אין יאר ה'תרל"ט איז ער געווארן רב אין אשפעצין, אין יאר ה'תר"ם איז ער אריבער קיין ווישניצא, אין יאר ה'תרנ"ב איז ער אריבער קיין באבאוו.
רבי שלמה איז נפטר געווארן אין באד-נויהיים, דייטשלאנד, א' תמוז ה'תרס"ה, מען האט צוריק געפירט קיין באבאוו און דארט געלייגט.
בזווג שני האט רבי שלמה געהייראט מרת רעכיל בריינדל א טאכטער פון הרב מנשה טייטלבוים.
האלבערשטאם, שלמה
רבי אריה לייבוש האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרי"ב - כ"א אדר א' ה'תרצ"ג), רב אין גריבאוו און צאנז.
רבי לייבוש איז געבוירן אין יאר ה'תרי"ב צו זיין פאטער הרב אהרן האלבערשטאם, דער קרייזער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים", און צו זיין מוטער מרת חנה עלקא א טאכטער פון הנגיד הרב יעקב וויינבערגער פון דוקלא.
רבי לייבוש האט געלערנט ביים זיין זיידן "דער דברי חיים", ער האט געזאגט אויף רבי לייביש אז ער האט א מח ווי דער "ישועות יעקב".
אין יאר ה'תרמ"ו (אדער ה'תרמ"א) האט מען אויפגענומען רבי לייביש אלס רב אין גריבאוו. נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תרס"ד, איז ער געווארן רב אין צאנז.
רבי לייבוש איז נפטר געווארן כ"א אדר א' ה'תרצ"ה, אין ליגט אין צאנז אין דעם צאנזער אוהל.
עקראן־כאַפּ פֿון Windows Fax and Scan
Windows Fax and Scan (וWFS) איז אַן אינטעגראַלע פֿאַקס און אַ סקאַנער אַפּליקאַציע װאָס קומט מיט דער Windows Vista אפערירן סיסטעם (אין די פאָלגנדיקע װערסיעס: Vista Business, Vista Enterprise, Vista Ultimate און Windows Server 2008).
מיט דער Windows Fax and Scan, קען מען שיקן און באַקומען פֿאַקסן, סקאַנירן פון דעם לאָקאַלן קאָמפּיוטער אָדער פֿון אַ נעצװערק און שיקן דעם סקאַנירטן דאָקומענט צו אַ פֿאַקס אָדער צוגעבונדן מיט אַ בליצבריװ. Windows Vista האָט נאָך אַ כּלי צו סקאַנירן װאָס איז מער פּאַסיק פֿאַר בילדער. דער כּלי הײסט Windows Photo Gallery.
רבי משה האלבערשטאם זצ"ל (ה'תר"ט - כ' תשרי ה'תרס"ד), רב אין בארדיאוו
רבי משה'לע איז געבוירן אין יאר ה'תר"ט (אומגעפער) צו זיין פאטער הרב ברוך האלבערשטאם, דער גארליצער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים. און צו זיין מוטער מרת פעסיל א טאכטער פון סיגעטער רב, הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, דער ייטב לב.
רבי משה'לע געווען א תלמיד מובהק פון זיין זיידען דער צאנזער רב. אלס יונגערמאן האט זיין פאטער דער גארליצער רב אים געשיקט צום ראדאמישלער רב הרב שמואל ענגיל ער זאל אים פארהערען הלכות נדה, דער ראדאמישלער רב איז שטארק באגייסטערט געווען פון זיין קלארען פארשטאנד אין שארפן מח, ער האט געזאגט, אז רבי משה האט צוגעטראפן צו יעדען סדרי טהרה כאטש ער האט דאס נאך קיינמאל נישט געזעהן.
אין יאר ה'תרל"ד אויף דעם פארשלאג פון רבי משה'לעס זיידע דער צאנזער רב, האט מען אים אויפגענומען אלס רב אין בארדיאוו (בארטפעלד), אויף דעם ארט פון הרב חיים אברהם אורנשטיין וואס איז נפטר געווארן ה'תרל"א.
רבי משה'לע צוזאמען מיט זיין שוועסטערקינד דער ערשטער באבאווער רב הרב שלמה האלבערשטאם האבען זיך אפגעגעבן מיט דאס צוגרייטען צום דרוקן דעם ספר "שו"ת דברי חיים" פון זייער זיידען דער צאנזער רב.
אין חודש סיון ה'תרס"ג איז רבי משה'לע געווארן געלעמט אויף דער לינקער זייט (א סטראוק), אפאר מאנאט שפעטער אין עלטער פון זעקס און פופציג יאר - נאך ביים פאטער'ס לעבען - איז רבי משה'לע נפטר געווארן, ד' חול המועד סוכות כ' תשרי ה'תרס"ד.
רבי שלום האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרט"ו - ה'תש"ב), רב אין ניסקא
רבי שלום איז געבוירן אין יאר ה'תרט"ו, צו זיין פאטער הרב ברוך האלבערשטאם, "דער גארליצער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת פעסיל א טאכטער פון סיגוטער רב, הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, "דער ייטב לב".
אין יאר ה'תר"ן (אומגעפעהר) ווען רבי שלום'ס ברידער רבי הערשע'לע איז געווארן רב אין רודניק איז רבי שלום געווארן רב אין ניסקא
רבי שלום איז אומגעקומען אין די צווייטע וועלט קריג אויף קידוש השם ה'תש"ב, הי"ד.
רבי אלישע האלבערשטאם זצ"ל (ה'תר"ך - ט"ו ניסן ה'תש"א) איז געווען רב אין גארליץ.
רבי אלישע איז געבוירן אין יאר כת"ר, צו זיין פאטער הרב ברוך האלבערשטאם, "דער גארליצער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת פעסיל א טאכטער פון סיגוטער רב, הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, "דער ייטב לב".
רבי אלישע האט געלערנט ביי זיין שווער רבי מרדכי דוב, דער הארנסטייפלער רב, פופצן יאר, ער האט באקומעו סמיכה ב' קדושים אין יאר ה'תרנ"ה פון הרב חיים איסר הורוויץ רב אין וויטקאוו, י"ט חשוון ה'תרנ"ו פון הרב נפתלי צבי גאלדבערג ראב"ד אין טארנא, ב' חוקת אין יאר ה'תרנ"ט פון הרב נתן גאלדבערג רב אין לימאנאוו, און י"ד חשוון ה'תרס"ד פון הרב שמואל ענגיל רב אין ראדאמישל.
איו יאר ה'תרס"א איז רבי אלישע געווען רב אין קראס-קראסנא; אין יאר ה'תרס"ה איז ער געווארן ראב"ד איו גארליץ, נאך זיין ברודער'ס פטירה אין יאר ה'תרע"ח איז ער געווארן רב.
ווען די צווייטער וועלט מלחמה איז אויסגעבראכן איז ער אנטלאפן קיין סאמבאר. פון דארטן האט מען אים אריבערגעפירט אין סיביר.
רבי אלישע איז נפטר געווארן אין סיביר רוסלאנד פסח ביים סדר אנווייזנדיג אין דער הגדה אויף "ויהי בחצי הלילה", ט"ו ניסן ה'תש"א.
זיין רביצין מרת יוכבד רבקה איז אויך נפטר געווארן דארט י"ט תשרי ה'תש"א.
האלבערשטאם, אלישע
רבי סיני האלבערשטאם (ה'תר"ל - כ"ו תמוז ה'תש"א), רב אין זשמיגראד
רבי סיני איז געבוירן אין אנהייב יאר ה'תר"ל, צו זיין פאטער הרב ברוך האלבערשטאם, "דער גארליצער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת פעסיל א טאכטער פון סיגוטער רב, הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, "דער ייטב לב".
רבי סיני איז געווען "יונגער רב" פון גארליץ נאכהער איז ער געווען רב אין קאלאשיץ, אין יאר ה'תרס"ז האט מען אים אויפגענימען אלץ רב אין זשמיגראד. נאך זיין פאטער'ס פטירה האט ער אנגעהויבן פירן א הויף.
כ"ג סיון תש"א איז רבי סיני מיט זיין משפחה פארטריבן געווארן אין סיביר, וואו ער איז נפטר געווארן כ"ו תמוז ה'תש"א.
רבי משה יהודה לייב שפירא זצ"ל (ה'תרי"ג - ב' חשוון ה'תרע"ז), רב אין סטריזשעוו
רבי משה לייב איז געבוירן אין יאר ה'תרי"ג צו זיין פאטער הרב שלמה שפירא רב אין מונקאטש, דער "שם שלמה", א זון פון הרב אלעזר שפירא רב אין לאנצהוט, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא רב אין דינאוו, דער "בני יששכר". און צו זיין מוטער מרת חיה פרימא רבקה א טאכטער פון הרב יקותיאל שמעלקא ערבליך א זון פון הרב משה יהודה לייב ערבליך, רב אין סאסוב באקאנט אלס רבי משה לייב סאסאווער.
רבי משה לייב האט געגעסען קעסט ביים זיידען דער "דברי חיים" פיר יאר, פון זיין חתונה ה'תרל"ב ביז די פטירה פון צאנזער רב ה'תרל"ו. און פון אים האט ער מקבל געווען רוב פון זיינע הנהגות ומנהגים.
רבי משה לייב איז געווען רב אין בייאטש, סאסוב, און סטריזשעוו
ביי די ערשטע וועלט קריג איז רבי משה לייב אנטלאפען קיין וויען און ער איז דארט נפטר געווארן ב' חשוון ה'תרע"ז, און מען האט אים געברענגט קיין מונקאטש צו קברי אבות.
זייו ווייב מרת חנה איז נפטר געווארן כ"ט טבת ה'תרצ"ב אין עלטער פון ניין און זיבעציג יאר.
רבי אריה לייביש טייטלבוים זצ"ל (ה'ת"ר - י"ז אלול ה'תרפ"ג), רב אין קרעשאוו.
רבי לייביש איז געבוירן אין יאר ה'ת"ר (אומגעפעהר) צו זיין פאטער הרב ירוחם טייטלבוים פון טארנא, א זון פון הרב משולם זלמן יהונתן ליפשיץ, א זון פון אריה דבי עילאי
רבי לייביש איז געווען רב אין קרעשאוו, און ווען זיין שווער רבי ברוך האלבערשטאם איז געווארן רב אין גארליץ, האט ער אים איבערגעגעבן דאס רבנות אין רודניק, ציזאמען מיט זיין זון רבי צבי הירש האלבערשטאם.
רבי לייביש איז נפטר געווארן אין בערלין י"ז אלול ה'תרפ"ג.
גוגל איז א זוכמאשין וואס איז פארשפרייט דורך דער גוגל פירמע. זי איז הײַנט די פאפולערסטע זוכמאשין אויף דער אינטערנעץ, וואס באהאנדלט יעדן טאג הונדערטע מיליאנען בקשות צו טרעפן אינהאלט אין וועב ערטער מיט אירע גארע באדינסטן.
בלאט ראנג.
דער אויפטו פון דער גוגל זוכמאַשין איז געווען אין דער "בלאַט ראַנג" סיסטעם, אויף וועלכע די צוויי גרינדערס האָבן געשריבן אַ פּאַפּיר זייענדיג נאָך אין סטענפאָרד. דער בלאַט ראַנק סיסטעם האָט אויסגעאַרבעט אַ ווערט פאַר יעדן וועב בּלאַט, געבויט הויפטזעכליך אויף די צאָל לינקס צו דעם בלאַט און דער בלאַט ראַנק פון די וועב בלעטער וואס לינקן אהין.
זייער חשבון אז וועלכעס סייטס עס האט די מערסטע לינקס ברויך זיין פאפולער אויפן אינטערנעט. דערפאר טוט זי שטופן די דאזיגע סייטס פארן זוכער אין די נאז. גוגל איז דאך א ראבאטישער פראגראם און קען נישט וויסן וויפל טראפיק א וועב סייט האט באמת. ער קען נאר מאכן סייענטיפישע טעאריע'ס פארוואס א וועב סייט איז, אדער ברויך זיין, פאפולער. און לויטן אנפירונג פון דעם ביזנעס חשבון פון זייערע טעכניקער מאכט דאס א סייט וואס האט מער לינקס מער פאפולער, דורך דאס מער עקספאוזען פאר די מענטשהייט, און דאס באגראבט רעלאטיוו די חשיבות פון אנדערע סייטס.
Google Suggest.
‫ווי נאר איהר לייגט אריין א אות אין דעם "זוך" קעסטל, קומט תיכף ארויף א ליסט מיט ווערטער וועלכע פאנגען זיך אן מיט דעם אות. ווען איהר לייגט אריין נאך אן אות, וועט עס ווייזען ווערטער וואס פאנגען זיך אן מיט די צוויי אותיות, און אזוי ווייטער. ווען איהר קליקט אויף א ווארט פיהרט גוגל דורך א זיך-אקציע אויף דעם ווארט.
גוגל אויף יידיש.
עס איז מעגליך צו זוכן נייעס און וועב בלעטער אויף [http://www.google.com/intl/yi/ יידיש].
רבי אברהם חיים הורוויץ זצ"ל (דער ערשטער) (ה'תקמ"ב - כ"ה מנחם אב ה'תקצ"א), רב אין לינסק.
רבי אברהם חיים איז געבוירן אין יאר ה'תקמ"ב, צו זיין פאטער הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב", א זון פון הרב מנחם מענדל ראַבין, רב אין לינסק באקאנט אלס "רבי מענדעלע לינסקער". און צו זיין מוטער מרת רבקה א טאכטער פון הנגיד הרב צבי הירש גאלדהאמער פון דוקלא.
אין יאר ה'תקע"ח נאך ביים פאטער'ס לעבען איז רבי אברהם חיים שוין געווארן רב אין לינסק,
אין יאר ה'תקפ"ז נאך די פטירה פון זיין פאטער, איז רבי אברהם חיים געווארן רבי אין לינסק אויף זיין פאטער'ס ארט.
רבי אברהם חיים איז נפטר כ"ה מנחם אב ה'תקצ"א. דער שר שלום פון בעלזא האט געזאגט אז ווער ס'גייט צו זיין ציון איז "קרובה ישועה לבוא".
הורוויץ, אברהם חיים
רבי יעקב הורוויץ זצ"ל (ה'תקנ"ב - י"ט טבת ה'תקצ"ט), רב אין מעליץ.
רבי יענקלי איז געבוירן אין יאר ה'תקנ"ב (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב, א זון פון מנחם מענדל ראַבין, רב אין לינסק באקאנט אלס רבי מענדעלע לינסקער. און צו זיין מוטער מרת רבקה א טאכטער פון הנגיד הרב צבי הירש גאלדהאמער פון דוקלא.
אין יאר ה'תקס"ד (אומגעפער), האט זיין פאטער אריינגעזעצט רבי יענקלי אלס רב אין קאלבאסאוו, די איינוואוינער האבען אים זייער שטארק געשעצט, אין יאר ה'תק"ע ווען מען האט אויפגענומען רבי יענקלי אלס רב אין מעליץ, האט מען אים נישט געוואלט אוועק לאזן פון שטאט, האט ער זיך געמוזט ארויס כאפן אין מיטן פון דער נאכט.
רבי יענקלי איז נפטר י"ט טבת ה'תקצ"ט.
הורוויץ, יעקב
רבי אליעזר הורוויץ (ה'תק"ן - ג' חשוון ה'תרכ"א), רב אין דזשיקאוו.
רבי אליעזר'ל איז געבוירן אין יאר ה'תק"ן (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב," א זון פון מנחם מענדל רובין, רב אין לינסק, באקאנט אלס רבי "מענדעלע לינסקער". און צו זיין מוטער מרת רבקה די טאכטער פון הנגיד הרב צבי הירש גאלדהאמער פון דוקלא.
רבי אליעזר'ל האט געגעסן קעסט ביי זיין שווער אין ראווא-רוסקא. ווען זיין שווער איז געווארן א יורד רח"ל האט ער זיך ערשט באשעפטיגט מיט האנדלען פון וויין, נאכהער איז ער געפארן קיין ראפשיץ וואוינען נעבן פאטער. נישט וועלנדיג אננעמען קיין רבנישע שטעלע, האט ער - האבנדיג א זייער א שיינע און זיסע שטימע - זיך געפרואווט צו ערנערען פון חזנות, אבער נישט קענענדיג ביישטיין די פינאנציעלע ענגשאפט, איז ער געווארן רב אין דזשיקאוו.
רבי אליעזר'ל איז נפטר ג' חשוון ה'תרכ"א, אין ליגט אין דזשיקאוו.
הורוויץ, אליעזר
רבי מאיר הורוויץ זצ"ל (ה'תקע"ט - ח' תמוז ה'תרל"ז), רב אין דזשיקאוו, דער "אמרי נועם".
רבי מאיר'ל איז געבוירן אין ראווא-רוסקא אין יאר ה'תקע"ט, צו זיין פאטער הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב", א זון פון מנחם מענדל ראַבין, רב אין לינסק, באקאנט אלס "רבי מענדעלע לינסקער". און צו זיין מוטער חיה א טאכטער פון הנגיד הרב יחיאל איכל רויזנפעלד פון ראווא-רוסקא.
רבי מאיר'ל איז נאך אויפגעצויגן געווארן עטלעכע יאר ביים זיידן דער "ראפשיצער רב", נאכהער ביים פעטער רבי אשר ישעיה רובין, אויך האט ער געלערנט ביי רבי הערשעלע פון רימאנאוו. זיין פאטער האט אים גערופן יונגערהייט "מיין גאון". רבי מאיר'ל איז געווארן רב אין דזשיקאוו נאך ביים פאטער'ס לעבן. נאך דער פטירה פון פאטער האט זיך דאס דזשיקאווער חסידות שטארק אנטוויקלט, רבי מאיר'ל האט געמוזט צובויען א נייעם בית המדרש מיט א מקוה, סוכה, און א ספעציעלע שטוב פאר ערב פסח. רבי מאיר'ל איז געווען פאררעכענט אלס א גרויסער עושר, ס'איז ביי אים געווען "תורה וגדולה במקום אחד".
נאך דער פטירה פון הרב חיים האלבערשטאם, דער צאנזער רב - ה'תרל"ו - האט רבי מאיר'ל געזאגט אז זיין צייט איז נאנט. רבי מאיר'ל האט געליטן יארן לאנג פון א כיראנישע קרענק אין די דארמען, דארום פלעגט ער אלע יאר פארן קיין קארלסבאד נעמען טערמישע בעדער. אין דעם יאר - ה'תרל"ז - האט ער נישט געוואלט פארן, אבער זיינע נאנטע מענטשן האבן אים דאך צוגערעדט. רבי מאיר'ל איז נפטר געווארן אין קארלסבאד ח' תמוז ה'תרל"ז זיצנדיג אין זיין שטול און רייכערנדיג זיין פאקע-ציבעך, ער האט זיך אונטערגעזאגט "הנשמה לך והגוף פעלך חוסה על עמלך". צוויי טויזנט גולדן האט מען באצאלט אז מען זאל ערלויבן צו פירן אים קיין דזשיקאוו.
הורוויץ, מאיר
רבי משה הורוויץ זצ"ל (ה'תקפ"ד - י' סיון ה'תרנ"ד), רב אין ראזוואדאוו.
רבי משה'לי איז געבוירן אין יאר ה'תקפ"ד, צו זיין פאטער הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב", א זון פון מנחם מענדל ראַבין, רב אין לינסק, באקאנט אלס "רבי מענדעלע לינסקער". און צו זיין מוטער א טאכטער פון הנגיד הרב יחיאל איכל רויזנפעלד פון ראווא-רוסקא.
רבי משה'לי איז געווען רב אין ראזוואדאוו.
רבי משה'לי האט יארן שטארק געליטען אום לעצטען יאר איז ער געלעגען שבועות אין בעט, שבת האט ער זיך בעסער געפילט, זונטאג איז ער נפטר געווארן י' סיון ה'תרנ"ד), אין ראזוואדאוו. די ירושה איז צוטיילט געווארן מיט א גורל דורך דעם דיין הרב אלעזר רוזן.
הורוויץ, משה
רבי נפתלי חיים הורוויץ זצ"ל (ה'ת"ר - י' תשרי ה'תרנ"ה), "דער וואונדער צדיק".
רבי נפתלי חיים איז געבוירן אין יאר ה'ת"ר (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב מאיר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת דבורה א טאכטער פון הנגיד הרב קלמן פיעצליס פון קראקא.
רבי נפתלי חיים איז געווען דער קרוין-פרינץ איבער צונעמען דאס רבנות אין דזשיקאוו און צו פירן ווייטער דאס דזשיקאווער חסידות, דאך האט ער זיך ענדערשט אויס געוועלט זיך צו פירן אבגעזונדערט און פארשלאסן. ער האט געלערנט אין צאנז ביי זיין עלטער-שווער דער "דברי חיים", און איז געווען איינגעטוהן און לערנען מיט א פולע אבגעזונדערטקייט, ער איז ארויס פון שטוב נאהר אויף צו גיין און מקוה און צום דאווענען, ער האט מיט קיינעם געשמועסט אויך נישט קיין דברי תורה אדער חסידות.
אין דער צייט האט מען רבי נפתלי חיים איינגעבאטן פארשידענע רבנישע שטעלעס, ער האט זיי אלע אפגעווארפן. ווען ער איז צוריק געפארן קיין דזשיקאוו, האט זיין פאטער, "דער אמרי נועם" - וועלכער איז שטארק נישט געזונט געווען - אים געוואלט איבער געבן דאס רבנות, אבער אויך דאס האט ער - צום גרויס איבערראשונג פון זיין פאטער - קאטעגאריש אפגעזאגט. זעענדיג אז ער האט נישט קיין מנוחה פון מענטשן וואס קומען אים מוטשען פאר ברכות האט ער באשלאסן ארויף צו פארן קיין ארץ ישראל, ערשט האט ער זיך באזעצט אין צפת נאכהער איז ער געפארן קיין ירושלים.
רבי נפתלי חיים האט געהאט א מנהג ווען ער האט גערעדט מיט מענטשן פלעג ער ענדיגן דעם שמועס מיטן ווארט "והכהנים" אינעם ניגון פון דער עבודה פון יום כיפור. קיינער האט דאס נישט פארשטאנען ביז ער איז נפטר געווארן יום כיפור ביי דער עבודה פון מוסף, י' תשרי ה'תרנ"ה.
בראך איז דער אריינפאר פון א געוועב, סטרוקטור, אדער טייל פון א מענטשליכער איבר זיך צו אוועקרורן און ארויסשטעקן פון איר, און דורך איר, נאטורליכער מוסקל טישו וואס האלט איר געוויינלעך צוזאמן פעסט אינעם קערפער.
דאס מערסטע טרעפליכער "בראך" איז ביי די מוסקלען וואס האלטן אן אדער ארום דעם בויך. דאס ווערט פאראורזאכט דורך א שוואכקייט אין די מוסקלען אין דער וואנט פונעם בויך, וואס לאזט נאך טיילן פונעם געדערעם ארויסצוגיין און זיך אוועקרורען פון איר נאטורליכן פלאץ.
רבי יהושע הורוויץ זצ"ל (ט"ו אדר ב' ה'תר"ח - י"א טבת ה'תרע"ג), רב אין דזשיקאוו, "דער עטרת ישועה".
רבי יהושע'לי איז געבוירן אין דזשיקאוו שושן פורים, ט"ו אדר ב' ה'תר"ח, צו זיין פאטער הרב מאיר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת דבורה א טאכטער פון הנגיד הרב קלמן פיעצליס פון קראקא.
פון קליינערהייט האט זיך שוין אנגעזען אז רבי יהושע'לי וועט אויסוואקסן א גדול בתורה, ער איז געווען אויס געצייכנט מיט א שארפן מח און וואוּנדערליכן זכרון. ווען רבי יהושע'לי איז נאך געווען גאהר יונג האט ער זיך שוין געשריבן מיט די גרעסטע גדולים אין זיין צייט. מערקווירדיג איז צו ליינען די טיטעל'ן וואו מיר געפינען אין ספר "שו"ת חסד לאברהם" דאטועירט י"ח אדר ה'תרכ"ו, ווען רבי יהושע'לי איז קוים געווארן אכטצעהן יאר, "לכבוד ידידי הרב המופלג החכם ושלם בנש"ק כש"ת מוה"ר יהושע הורוויץ שליט"א".
אין עלטער פון אכצן יאר האט רבי יהושע'לי ארויסגעגעבן זיין "ספר עמק הלכה" אויף די שווערסטע סוגיות אין ש"ס, געבויט אויף דעם וועג פון פלפול, דאס ספר האט געהאט א געוואלדיגען אפקלאנג אין די תורה וועלט, ספעציעל אז מען לייענט די הסכמה פון דעם דאמאלסדיגען גדול הדור הרב יוסף שאול נאטאנזאן, "דער שואל ומשיב", וואו ער שרייבט דארט צווישן די ווערטער, "ולא אכחד קושט דברי אמת אשר הוא צעיר לימים, ולפי מעט השנים הרבה מקנתו וראיתי איל מנגח ימה וצפונה על הדרך הנהוג לפנים כמו הספר דורש לציון להגאון בעל נודע ביהודה'"", (איך וועל נישט אפלייקענען דעם ווארהייט ער איז נאך יונג, לויט זיין ביסעל יארן האט ער פיל געקויפט און איך זעה א הערש וואס קעמפט רעכטס און לינקס אויף א וועג פון פריערדיגע ענליך צום ספר פון נודע ביהודה).
זיין פאטער "דער אמרי נועם" האט אויף אים געזאגט, אז ביי צוואנציג יאר האט ער שוין צוויי מאל איבער געלערנט דעם ספר הזהר.
אויף זיינע עלטערע יארן האט "דער אמרי נועם" געקרוינט זיין זון רבי יהושע'לי אלס יונגער רב, אין אים איבער געגעבען צו פירען דאס רבנות אין דזשיקאוו, ער האט דאס געפירט מיט א געוואלדיגע פעסטקייט, די ראשי הקהל האבען געמוזט אלעס מיט אים איבער ריידען.
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תרל"ז האט מען אויפגענומען רבי יהושע'לי אלס דזשיקאווער רבי, נאכפאלגער פון פאטער. רבי יהושע'לי מיט זיין קלוגען און טאלענטפולער פארנעם האט געצויגן צו זיך מענטשן פון נאנט און פון ווייט, תלמידי חכמים, בעלי בתים און המון עם, אלעס האט ביי אים געטראפען אן ארט זיך צו דערהייבן אין תורה, עבודה און יראת שמים.
אנדערשט ווי זיינע רבי'ס און זיידעס האט רבי יהושע'לי זיך פארנומען מיט וועלטליכע פראבלעמען, ספעציעל מיט פראבלעמען פון יידישקייט, ער האט פארלאנגט מ'זאל אים טעגליך פארליינען די וויענער צייטשריפט "נויע פרייע פרעססע". פאר די ערשטע וועלט קריג האט רבי יהושע'לי פאראויס געזאגט אז דייטשלאנד וועט פארלירן, פון די עסטרייכער קעניגרייך האט ער אפגעלאכט, ער האט געזאגט אז עסטרייך- אונגארן איז גלייך ווי רבי זאנוויל אין ראפשיץ וואס האט פארלוירן זיין טלית און תפילין... געווען איינמאל אין דער ראפשיצער רב זעהט ווי רבי זאנוויל איז זייער צוגעלייגט און זוכט עפעס איבערראל, פרעגט אים דער ראפשיצער רב וואס זוכסטו אזוי שטארק? זאגט רבי זאנוויל איך האב פארלוירן מיין טלית און תפילין, רופט זיך אן דער ראפשיצער רב צו אים, (באקאנט געווען פאר זאגען ווערטלעך) דארפסט דאך נישט זיין צוגעלייגט, דער טלית איז א טערקישער, די תפילין זענען איינס פון רש"י און איינס פון ר"ת דער סידור איז פון בארדיטשוב, וואס איז דיין נאר דאס בייטעלע... דאס זעלבע האט רבי יהושע'לי געזאגט אויף די עסטרייכער קעניגרייך אלע לענדער וועלען נעמען זייערס, און זי וועט בלייבען מיט איר וויען.
ביי דעם ערשטער צוזאמענקומפט פון מחזיקי הדת אין לעמבערג אין יאר ה'תרל"ט, וועלכער איז גערופען געווארן דורך דעם בעלזער רב און רבי שמעון סופר פון קראקא, איז רבי יהושע'לי געווען פון די הויפט רעדנערס, דער בעלזע רב האט אים געזעצט לעבן זיך.
רבי יהושע'לי איז נפטר געווארן שבת קודש י"א טבת ה'תרע"ג, און ליגט אין אהל אין דזשיקאוו.
צו "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", דער זיידע פון רבי יהושע'לי, איז איינמאל געקומען צו פארן זיין חסיד הרב לייביש רייך פון ריישא, א זון פון הנגיד הרב אליהו רייך. ווען ער איז אריין צום רבי'ן מיט א קוויטל זיך געזעגענען, האט ער אריין געשריבן אין קוויטל אז ער האט שוין א גרויסע טאכטער צום הייראטן, און דער רבי זאל אנוואונטשן און דאווענען ס'זאל אים אונטערקומען א גוטער חתן. "רבי אליעזר'ל" האט זיך פארטראכט עטוואס, נאכהער האט ער זיך אנגערופן צו רבי לייביש "נו זיי דיך משדך מיט מיר, איך האב אן אייניקל יהושע'לי זאל לעבן, א געשמאק בחור'ל, ס'וואלט געווען א גוטער און פאסיגער שידוך", זעלבספארשטענדליך רבי לייביש האט גלייך צו געשטימט. "רבי אליעזר'ל" איז אריין צו זיין זון "דער אמרי נועם" און זאגט אים "מאיר, געב אריין לעקאך מיט בראנפען כ'האב א שידוך געטון מיט דיין יהושע'לע'"", די מחותנים האבן געטרינקען לחיים און זיך געוואונטשן מזל טוב. אין א קורצער צייט שפעטער איז פארגעקומען די חתונה.
הורוויץ, יהושע
רבי אביגדור הורוויץ זצ"ל (ה'תר"ן - ה'תש"ב), רב אין בארניוו.
רבי אביגדור איז געבוירן אין יאר ה'תר"ן (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יצחק הורוויץ, רב אין בארניוו, באקאנט אלס "רבי איטשעלע בארניווער" א זון פון הרב אברהם שמחה הורוויץ, רב אין בארניוו, א זון פון הרב ישראל הורוויץ, רב אין בארניוו, א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת חנה די טאכטער פון רבי אביגדור'ס פעטער הרב ראובן הורוויץ, רב אין דעמביץ, א זון פון "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער".
אין יאר ה'תרפ"ה האט "רבי איטשעלע בארניווער" אנגעטרויטען דאס בארניווער רבנות פאר זיין זון רבי אביגדור, ער איז געווען דער פערטער דור, רב אין בארניוו. רבי אביגדור האט צוריק געברענגט קיין בארניוו דעם יידישען קרוין פון תורה און מצוות, זיין שטוב האט געדינט אלס פארזאמלונגס ארט פאר אלע שטעטישע חסידישע אידן.
רבי אביגדור איז אומגעקעמען אין יאר ה'תש"ב, צוזאמען מיט זיין גאנצע פאמיליע, הי"ד.
רבי אברהם הורוויץ זצ"ל (ה'תרמ"ה - ה'תש"ב), גערופן רבי ״אברהם'לי דעמביצער״.
רבי אברהם'לי איז געבוירן אין יאר ה'תרמ"ה (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אליהו הורוויץ, רב אין זאלין, באקאנט אלס "דער זאלינער רב", א זון פון הרב נפתלי חיים הורוויץ, פון דזשיקאוו - ירושלים, "דער וואונדער רבי", א זון פון הרב מאיר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב".
רבי אברהם'לי האט געוואוינט נעבן זיין שווער אין דעמביץ. ער פלעגט אפט קומען קיין דזשיקאוו, דארט פלעגט ער אנזיצן א לענגערע צייט ביי זיין בעל אכסניא ר' ישראל קאלאמייער. ער איז געווען א געוואלדיגער תלמיד חכם, דערפאר האבן די שטאט'ס מענטשן אים אפגעגעבן א גרויס רעספעקט, און פלעגן אים שיין אונטערשטיצן. זיין באנעמונג איז געווען זייער מאדנע, ער איז געזעסן אין בית המדרש א גאנצן טאג, ער האט נאר געגעסן מילכיגס.
רבי אברהם'לי איז אומגעקעמען אין יאר ה'תש"ב, הי"ד.
רבי אברהם הורוויץ זצ"ל (ה'תר"ן - ה'תש"ג), רבי אברהם'לי פאקשיווניץ.
רבי אברהם'לי איז געבוירן אין יאר ה'תר"ן (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יחיאל הורוויץ, רב אין פאקשיווניץ, א זון פון הרב מאיר הורוויץ פון דזשיקאוו, "דער אמרי נועם",א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב".
נאך די פטירה פון הרב נפתלי הורוויץ דער עלטערער ברודער פון רבי אברהם'לי, איז רבי אברהם'לי געווארן רב אין פאקשיווניץ. ער האט דארט אויף געשטעלט א ישיבה "בית יחיאל" אויף זיין פאטער'ס נאמען און דארט מרביץ תורה געווען.
ביים אויסברעכען פון דער צווייטער וועלט קריג איז רבי אברהם'לי אנטלאפען קיין באכניא און ער איז דארט אומגעקומען אויף קידוש השם אין יאר ה'תש"ג, הי"ד.
רבי מנחם מענדיל האגער (געבוירן ה' כסלו ה'תשי"ח) איז דער וויזשניצער רבי פון מרכז חסידי וויזשניץ, אין עזרא גאס, בני ברק.
ער איז דער יונגערער זון פונעם פריערדיקן וויזשניצער רבי'ן רבי משה יהושע האגער, דער "ישועות משה", און פון מרת לאה אסתר, טאכטער פון רבי חיים מנחם מענדל פאנעט פון דעעש הי״ד.
א יאר נאך זיין בר מצווה איז ער געפארן קיין אמעריקע צו לערנען אין דער סקווערער ישיבה.
ער האט געהייראט מרת מרים, די טאכטער פון הרב אברהם דוד הורוויץ, שטראסבורגער רב, ב׳ אדר ב׳ תשל״ו.
ביז זיין פאטערס פטירה כ' אדר ה'תשע"ב האט ער געדינט אלס רב פון קרית וויזשניץ, בני ברק. פאר א קליין שטיקל צייט, נאך איידער ער איז געווארן דער רב פון וויזשניצער שיכון, פלעגט ער אויך דינען אלס רב פון דער וויזשניצער קהילה אין אנטווערפן.
רבי מענדיל איז געקרוינט געווארן אלס אב"ד קרית וויזשניץ, בני ברק, י' סיון ה'תש"ן ביי דער היסטארישער פארזאמלונג פון "התוועדות העולמית דחסידי וויזשניץ" וואו זיין טאטע דער וויזשניצער רבי האט אים מכתיר געווען במעמד אלפי ישראל.
אין די לעצטע יארן האט רבי מענדיל אנגעהויבן צו פירן ווי אויך האט ער אנגעהויבן צו בויען מוסדות און געקויפט א א גרויסן שטח אין בני ברק, און בויעט אויף בתי מדרשים אין ארץ ישראל און אין דער גאנצער וועלט. אויסער בני ברק, האט ער אויך מוסדות וואס געפונען זיך אין אשדוד, אלעד, ירושלים, אנטווערפן, וויליאמסבורג, בארא פארק, מאנסי און לאנדאן. צווישן זיינע פראמינענטע און מער בארימטע חסידים זענען אריינגערעכנט: הרב ישראל גרינבערגער, רב פון דער וויזשניצער (רבי מענדל) קהילה אין פתח תקווה און אלעד און מחבר ספר שו"ת "שובה ישראל", דער עשיר און פילאנטראפ חיים שטערן פון קווינס און הרב שלמה שטיינמעץ פון וויליאמסבורג.
שוואנצונעס.
אום חודש תמוז ה'תשע"ח האט רבי מענדיל געגעבן א דרשה פאר זיינע חסידים אין ניו יארק, און אין ארץ ישראל אין וועלכער ער האט פארלאנגט פון זיינע חסידים צו האבן הונדערט פראצענט געטריישאפט און איבערגעגעבנקייט צו אים, און ווער ס'קען נישט אויסהאלטן די ערפארדערונגען זאל ארויסנעמען זאפארט זיינע קינדער פון די מוסדות און זאל גייען זוכן פאר זיך אן אנדערע פלאץ. ער האט געזאגט אז ער וויל נישט האבן קיין "באטשיס" (א ווארט וואס שטאמט אורשפרינגליך פון אונגאריש און מיינט פעטער, אבער האט אויך א צוזעצליכע באדייטונג - "קאלטע חסידים"), און אז די וואס ווילן בלייבן זיינע חסידים מוזן איהם פאלגן אן קיין קושיות און בלינדערהייט זיין זיינע "שווענץ" ("געטרייע הייסע חסידים"). די דרשה וואס האט געדויערט אומגעפער צוויי שטונדען האט פאראורזאכט א שטורעם אין דער גאנצער חרדישער וועלט און האט מיטגעשלעפט מיט זיך צאלרייכע רעאקציעס (די מערהייט פון זיי איז רעאקציעס וואס קריטיקירן אפ לכאורה די גאנצע התנהלות פונעם רבי'ן און פונעם הויף "מרכז חסידי וויזשניץ", און א חלק שילדערן און פארגלייכן דעם הויף צו א סעקטע, צוליב די שטרענגע תקנות וואס זענען איינגעפירט דארט). דורכאויס דער דרשה האט רבי מענדיל געמאכט א ליד מיט די פאלגנדע ווערטער: "די שיטה הקדושה פונעם הייליגן ישועות משה, דהיינו שוואנצנות". ער האט באפוילן פאר זיינע חסידים צו זינגען דאס ליד אין פארזאמלונגען און אין יעדער אנדערער געלעגנהייט. שפעטער, איז דאס ליד פארשפרייט געווארן אומעטום, און ווערט היינט צו טאגס אפגעשפילט ביי פילצאליגע חתונות און אנדערע פאראנשטאלטונגען ארום דער חרדישער וועלט.
רבי מנחם מענדיל און זיין ווייב מרת מרים האבן איין זון און דריי טעכטער.
מענדיל
רבי אברהם הורוויץ זצ"ל (אדר ה'תקפ"ג - ל' שבט ה'תרס"ה), רב אין שענדישאוו.
רבי אברהם איז געבוירן אין אדר ה'תקפ"ג, צו זיין פאטער הרב יעקב הורוויץ רב אין מעליץ, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב אברהם מרדכי פון פינטשאוו.
רבי אברהם איז געווען רב אין שענדישאוו אומגעפער פופציג יאר. ער איז געווען א געוואלדיגער מתמיד, און שטענדיג געזעצן און געלערנט.
רבי אברהם איז נפטר געווארן זונטאג אינדערפרי ל' שבט ה'תרס"ה. ער איז געווען דער לעצטער אייניקל פון "ראפשיצער רב". זיין ברודער'ס זון דער מעליצער רב האט אים מספיד געווען אין די גרויסע שול, אויך זיין זון "דער סטריזשעווער רב" האט אים מספיד געווען.
רבי אברהם האט געהייראט מרת ראכיל א טאכטער פון מרת פריידא, א טאכטער פון הרב אברהם זאב וואלף פרענקל דער "משיב כהלכה".
רבי אברהם חיים הורוויץ זצ"ל (דער צווייטער) (ה'תק"ץ - כ"ג חשוון ה'תרס"ה), רב אין לינסק.
רבי אברהם חיים איז געבוירן אין יאר ה'תק"ץ (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב מנחם מענדל הורוויץ (דער ערשטער), רב אין לינסק, א זון פון הרב אברהם חיים הורוויץ, רב אין לינסק, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב. און צו זיין מוטער מרת פריידא א טאכטער פון הרב מנחם נחום ענגלארד פון פאשאוו.
רבי אברהם חיים איז געפארן צום שר שלום פון בעלזא, און איז געווען א תלמיד פון הרב חיים האלבערשטאם "דער דברי חיים".
נאך דער פטירה פן זיין פאטער אין יאר ה'תרכ"ב איז רבי אברהם חיים געווארן רב אין לינסק.
רבי אברהם חיים איז נפטר געווארן כ"ג חשוון ה'תרס"ה, אין ליגט אין לינסק.
רבי אברהם חיים הורוויץ זצ"ל (ה'תר"י - כ"ט תשרי ה'תרע"ט), "דער פלאנטשער רב".
רבי אברהם חיים איז געבוירן אין יאר ה'תר"י, צו זיין פאטער הרב משה הורוויץ רב אין ראזוואדאוו, א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס רבי אליעזר'ל דזשיקאווער, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב. און צו זיין מוטער א טאכטער פון סיגוטער רב, הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, "דער ייטב לב".
רבי אברהם חיים איז געווען באקענט אין זייינע יונגע יארן אלס גרויסער למדן, אין ראזוואדאוו האט ער געלערנט מיט זיין שוואגער רבי שלום דוד אונגאר. יונגעהייט האט ער זיך געלאזט פארהערן ביים צאנזער רב, וועלכער האט אים אנגעזאגט, "זאלסט לערנען אסאך ש"ך, ס'שארפט אויס דעם שכל".
רבי אברהם חיים איז אופגענומען געווארן רב אין פלאנטש, וואס געפינט זיך אויף דער פוילישער זייט. נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תרנ"ד האט ער אנגעהויבן פראווען דארט רביסטעווע, ס'ווערט דערציילט אז ער האט דארט געהאט צענדליגע טויזנט חסידים.
ווען קאנגרעס פוילן האט פארטריבן אלע פרעמדלינגען האט רבי אברהם חיים זיך באזעצט אין ראדאמישל און דארט אנגעפירט מיט זיין רעביסטעווע. אין ראדאמישל האט זיך געשאפן א שפאנונג צווישן רבי אברהם חיים אין דעם ארטיגן רב רבי שמואל ענגיל, ווען די חסידים פון שטאט האבן געוואלט אויפנעמן רבי אברהם חיים אלס רב. אין יאר ה'תרע"א איז רבי אברהם חיים אריבער וואוינען קיין ריישא.
די עבודה פון רבי אברהם חיים איז געווען זייער אויסגערופן, מען האט אים שטענדיג געזעהן זיצן אין זיין שטיל און לערנען, פערציג יאר האט ער זיך נישט געלייגט אין קיין בעט. זיין דאווענען איז געווען מיט אגעוואלדיגן ברען, וועלכע האט אריינגעברענט א גייסטליכן לעבן אין אלע ארומיגע מענטשן.
רבי אברהם חיים האט פארמאגט א זיסע שטומע און מוזיקאלישע טאלענטן, פרייטאג צו-נאכטס פלעגן חסידישע יידן ליב האבן צו קומען צו זיינע טישן הערן זיינע זמירות פון שבת קודש. רבי אברהם חיים האט פארפאסט אסאך ניגונים וועלכע ווערן נאך שטענדיג געזינגן אין חסידישע הייפער.
רבי אברהם חיים איז נפטר געווארן כ"ט תשרי ה'תרע"ט, אין ריישא.
מאַרק ראָטקאָ (ענגליש: "Mark Rothko"; רוסיש: "Марк Ротко"; לעטיש: "Marks Rotko") - געבױרן אַלס מאַרקוס ראָטקאָװיטש דעם 25סטן סעפּטעמבער 1903 אין דװינסק (אױך באַקאַנט װי "דינעבורג"), װיטעבסקער גובערניע, רוסלענדישע אימפּעריע (איצט דאַוגאַװפּילס, לעטלאַנד); געשטאָרבן דעם 25סטן פֿעברואַר 1970 אין ניו-יאָרק.
ער איז געװען אַ פּראָמינענטער אַמעריקאַנער קינסטלער פֿון ייִדישן אָפּשטאַם, אַ פֿאָרשטײער פֿונעם אַבסטראַקטן עקספּרעסיאָניזם, אײנער פֿון די גרונטלײגערס פֿון דער "פֿאַרבפֿעלד-מאָלערײַ".
לעמבערג (אױך לוואָוו, אין אַלטן באַנוץ לעמבעריק,,,) הײסט הײנט לוויוו. זי איז די גרעסטע שטאט אין אסט־גאליציע, הײנט מערב-אוקראינע, און די הויפטשטאט פון דער לעמבערגער גובערניע.
היינט ווערט עס גערעכנט איינער פון די הויפט קולטורעלע צענטערן אין אוקראינע. די אַלטשטאָט פֿון לעמבערג יז א אונעסקא װעלטגעשיכטע פּלאַטץ.
די שטאָט האט געגרינדעט דער מלך דניאל פון גאליציע אינעם 13טער יארהונדערט און הייסט זיך אויפן נאמען פון זיין זון ״לעוו״, פרינץ פון וואהלין.
דוד אלעזר ((27סטן אויגוסט 1925 - 15טן אפריל 1976) איז געווען דער ניינטער שעף פון גענעראל שטאב פון צה'"ל און דער אנפירער ביי דער יום כיפור מלחמה.
ער איז געבוירן אין סאראיעווא, יוגאסלאוויע 1925, און געקומען קיין ארץ ישראל אין יאר 1940.
ביים זעלבסטשטענדיגקייט קריג האט ער קאמאנדירט אויף א רעגימענט פון דער הראל בריגאדע אין די פלמ"ח.
געווען א גלעצנדע גענעראל, ביי די זעקס טאגיקער קריג איז ער געווען דער גענעראל אויפן צפון פראנט.
א יאר בעפאר דער יו"כ מלחמה האט אויסגעבראכן, איז ער געווארן דער שעף פון גענעראל שטאב, נאכן קריג איז ער געווען דער שעיר
לעזאזל פון דער אגראנאט קאמיסיע, און ער האט אפגעטרעטן פון אמט.
צוויי יאר נאכן קריג, איז ער געשטארבן פון א הארץ אטאקע, ווען ער איז געשווימען אין א שווים באסיין, אלט זייענדיק 51 יאר, אין יאר 1976.
גאָלדע מאיר (אדער גאלדע מאירסאָן) (3טן מיי 1898; י"א אייר ה'תרנ"ח אין קיעוו - 8טן דעצעמבער 1978; ט' כסלו ה'תשל"ט) איז געווען די פערטע פרעמיער מיניסטארין פון ישראל.
געבוירן אין אוקראינע אין 1898, זייענדיק גאר יונג, האט איר פאמיליע עמיגרירט קיין מילוואקי, אמעריקע.
ווען זי איז אלט געווען 23, איז זי געקומען וווינען קיין פאלעסטינע, אין קיבוץ מרחביה.
זי איז געווען א דיפלאמאט פוו דער יידישער אגענטור, איידער דעם זעלבסטשטענדיגקייט קריג, און געווען א ישראל דיפלאמאט אין רוסלאנד נאכדעם האט זי געדינט אלס מיניסטארין אין פארשידענע פאזיציעס. ווען לוי אשכול איז געשטארבן, האט מען זי אויסגעקליבן אלס פרעמיער, און ביי די נאציאנאלע וואלן האט זי געווינען. זי איז געווען פון 1969 ביז נאך דער יום כיפור מלחמה, און אין יאר 1974 האט זי רעזיגנירט.
זי האט פארארדענט די אפעראציע, אומצוברענגען די פאראנטווארטליכע, אין די ישראלדיקע ספארטלער אומקום ביי די מינכן אלימפיאדע, אין יאר 1972.
זי איז געווען באוואוסט אלס די באבע פון מדינת ישראל. זי איז געשטארבן אין 1978 אלט זייענדיק אכציק יאר, און דריי מאנאטן איידער זי איז געשטארבן, האט מנחם בעגין אונטער געשריבן דעם שלום אפמאך, צווישן ישראל און עגיפטן.
פון אירע באוואוסטע זאצן, נישטא א פאלק וואס הייסט פאלעסטינע פאלק, איך קאן נישט פארגעבן פאר די אראבער, פארן אונדז צווינגען מלחמה צו האלטן מיט זיי.
האבן צוויי זין, מנחם, און שרה.
אנוואר סאדאט (25סטן דעצעמבער, 1918 - 6טן אקטאבער, 1981) איז געווען דער פרעזידענט פון עגיפטן, פון 1970 ביז 1981. דער אינזשעניר פון דער יום כיפור מלחמה.
ער איז געווארן פרעזידענט נאכדעם וואס גאמאל אבדול נאסער איז געשטארבן אין 1970,
אין יאר 1977, ווען מנחם בעגין האט געווינען די וואלן אין ישראל, שפעטער איז ער געקומען באזוכן אין ישראל.
דערנאך האבן זיי ביידע אונטער געשריבן אויף א שלום אפמאך, אין קעמפ דעוויד מיט דזשימי קארטער.
ביי א צערעמאניע אין 1981, אפצוצייכענען אכט יאר צו דער יום כיפור מלחמה, איז ער געשאסן געווארן דורך אן איסלאמישע עקסטרעמיסט, פון דער מוסולמענער ברודערשאפט, אלטזייענדיק 63, ער איז באוואוסט פאר זיין רעדע, מער נישט קריג, מער נישט בלוט פארגיסונג, וואס ער האט געהאלטן ביים שלום פראצעס מיט ישראל אין וואשינגטאן די סי.
זיין נאכפאלגער איז כאסני מובאראק.
דער יידישער וועלט קאנגרעס, געגרינדעט געווארן אלס שירעם ארגאניזאציע, פאר אלע געמיינדעס, און יידישע ארגאנזאציעס, איבער דער וועלט,
געגרינדעט אין גענף, אין אויגוסט 1936, צו שטיצן און ארויסהעלפן, סאציאלע, קולטורע לעבן, אין יידישע קהילות.
און אויך פאליטיש אין לענדער, און אלוועלטליכע פאליטיק, אירע גרינדערס זענען געווען סטיווען ווייז און נחום גאלדמאן.
די ליטאני אקציע האט זיך אנגעפאנגען נאך דעם, וואס טעראריסטן זענען געקומען מיט שיפעלעך, פון לבנון, זיי האבן פארכאפט אן אויטאבוס אויפן כביש החוף, דער שאסיי ביים ים, נישט ווייט פון קיסאריה און האבן אים געפירט אין דער ריכטונג פון תל אביב, און האבן געשאסן אויף פארביי פארענדע מאשינען.
זיכערהייטס קרעפטן האבן באוויזן אפצושטעלן דעם אויטאבוס אין הרצליה, אבער אין די שיסערייען האט די באס אויפגעריסן אין פלאמען, און 35 ציווילע זענען אומגעקאמען, די גרעסטע טעראר אטאקע וואס ישראל האט דורכגעלעבט.
אויף דעם האט מנחם בעגין געשיקט די מיליטער קיין לבנון. אויפן אפעראציע ווי די אינפרעסטראקטור פון די טעראר גרופעס קעגן ישראל האט זיך געפונען. די ציל איז געווען אנצוקומען צום ליטאני טייך, וואס געפונט זיך אין דרום לבנון אסאך געווער און זאפאסן, זענען פארניכטעט געווארן, און 21 זעלנער פון צה"ל זענען געהרגט געווארן.
פינעף טעג האט עס אנגעהאלטן פון 14, ביז דעם 19טן מערץ, ווען די ארמיי האט פארלאזט די דרום טייל פון לבנון, האט זי איבערגעגעבן קאנטראל פאר די פאלאנגען קריסטליכע מיליציע פון לבנון, כדי ארויס צו העלפן די קריסטליכע זייט ביים לבנון ברודער קריג.
רבי אברהם צבי הירש הורוויץ (ה'תרמ"ז - י"ז אדר ה'תשכ"א) איז געווען "דער בייטשער רבי".
רבי אברהם הירש איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תרמ"ז, צו זיין פאטער דער הרב אהרן הורוויץ, רב אין בייטש, א זון פון הרב מאיר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת טילא א טאכטער פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער צאנזער רב".
רבי אברהם הירש איז געווען א קורצע צייט אין טארנא, אין יאר ה'תרע"ג האט ער זיך איבערגעצויגען קיין ניו יארק, וואו ער האט אנגעפירט מיט דער בייטשער רביסטעווע.
רבי אברהם הירש איז נפטר געווארן י"ז אדר ה'תשכ"א, מען האט אים געפירט קיין ארץ ישראל, און ליגט אין קרית צאנז, נתניה.
רבי אברהם שמחה הורוויץ זצ"ל (אלול ה'תר"ו - ט"ו אדר א' ה'תרע"ו), רב אין בארניוו.
רבי אברהם שמחה איז געבוירן מיט א ברכה פון "רבי הערשעלע רימאנאווער" אין יאר ה'תר"ו, צו זיין פאטער הרב ישראל הורוויץ רב אין בארניוו, א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער ביילא א טאכטער פון הרב אברהם חיים הורוויץ, (דער ערשטער) רב אין לינסק.
אין יאר ה'תר"ל נאך די פטירה פון זיין פאטער איז רבי אברהם שמחה, אין עלטער פון פיר און צוואנציג יאר, געווארן רב אין בארניוו אויף זיין פאטער'ס ארט.
רבי אברהם שמחה איז נפטר געווארן פרייטאג צונאכט'ס ט"ו אדר א' ה'תרע"ו, מוצאי שבת האט מען אים געלייגט אין הר הזיתים, לעבן זיין ידיד הרב נפתלי חיים הורוויץ "דער וואָנדער רבי".
זיין צווייטע ווייב מרת פייגא איז נפטר געווארן י"א תמוז ה'תרע"ו, אין ליגט אויך אין הר הזיתים.
הורוויץ, אברהם שמחה
יוגאסלאוויע איז געווען א פעדעראציע פון עטליכע לענדער אין די באלקאנער האלבאינזל, וואס איז אויפגעשטעלט געווארן נאכן צוזאמענבראך פון דער עסטרייך אונגארישער אימפעריע אינעם ערשטן וועלט קריג. יוגאסלאוויע איז טייטש די "לאנד פון די דרום סלאוון".
און אין יאר 1991, האט זיך אנגעפאנגען די פונאנדערפאל פון די זעקס לענדער וואס האבן געהערט צו די פעדעראציע. סלאוועניע, מאקעדאניע האבן זיך אפגעטיילט אן קיין איבערקערעניש. אבער ווען קראאטיע, און באסניע, האבן זיך אפגעטיילט, האט זיך אנגעפאנגען א שרעקליכע בלוט פארגיסונג און פעלקער מארד פון סערביע און איר פרעזידענט סלאבאדען מילאסעוויטש. די זעקסטע לאנד איז מאנטאנעגרא.
נאט"א האט אנגעפירט מיט צוויי מלחמות קעגן די סערבן, איינס אין יאר תשנ"ה, און נאכדעם אין תשנ"ט.
רבי אלטער זאב הורוויץ זצ"ל (ה'תר"י - י"ד ניסן ה'תר"ץ), רב אין סטריזשעוו.
רבי אלטער'ל איז געבוירן אין יאר ה'תר"י (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אברהם הורוויץ רב אין שענדישאוו, א זון פון הרב יעקב הורוויץ רב אין מעליץ, הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת פרידא, א טאכטער פון הרב אברהם זאב וואלף פרענקל, "דער משיב כהלכה".
אין יאר ה'תרמ"ב ווען דער דאמאלסדיגער סטריזשעווער רב - הרב שלמה שפירא - איז געווארן רב אין מונקאטש, נאכהער וואס די סטריזשעווער געמיינדע האט נישט באקומען קיין פאזיטיוון אנטווארט פון מונקאשער רב, ער זאל צוריק קומען אדער שיקן זיין זון הרב משה יהודה ליב שפירא אלס רב, האבען זיי אויפגענומען רבי אלטער'ל רב אין סטריזשעוו. נאך וואס רבי אלטער'ל איז שוין געווען אויפגענימען אלס רב, איז דער מונקאשער רב געקומען מיט זיין זון און אים געמאכט רב. א שארפע קריגעריי האט זיך געשאפען צווישן די שטיצערס פון די צוויי רבנים. א לאנגע אויסגעצויגענע דין תורה איז פארגעקומען, דער דיין פון רבי אלטער'לס זייט, הרב משה אפטער פון טארנא, און דער בורר הרב דוד כהן ראפאפארט פון ראווא האבן ארויסגעגעבן א פסק אז דאס רבנות איז פון רבי אלטער'ל, צו דעם האט צוגעשטימט דער מהרש"ם און דער בית יצחק, דאגעגען האט דער דיין פון פון רבי משה לייב, דער דיין פון בערעגסאז ארויסגעגעבן א פסק אז דאס רבנות איז פון רבי משה לייב, מיט אים האט מיטגעשטימט דער מנחת אלעזר און נאך פארשידענע רבנים פון אונגארן.
רבי אלטער'ל איז נפטר געווארן אין סטריזשעוו, ערב פסח י"ד ניסן ה'תר"ץ, אין ער ליגט אין דארט.
רבי אלטער יחזקאל אליהו הורוויץ הי"ד (ג' חשוון ה'תרמ"ה - ז' אדר ב' ה'תש"ג), רב אין דזשיקאוו.
רבי אלטער'ל איז געבוירן ג' חשוון ה'תרמ"ה, צו זיין פאטער הרב יהושע הורוויץ, "דער עטרת יהושע", א זון פון הרב מאיר הורוויץ, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, א זון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב", און צו זיין מוטער א טאכטער פון הנגיד הרב לייביש רייך פון ריישא.
רבי אלטער'ל איז געבוירן צו אכט מאנאט, פאר זיין ברית איז געקומען א טעלעגראם פון זיין פעטער הרב נפתלי חיים הורוויץ "דער וואונדער רבי" פון ירושלים, אז דאס קינד וועט בלייבן לעבן.
קליינערהייט איז רבי אלטער'ל געווען זייער שוואך, און שטארק נישט געזונט מיט זייער א שווערן אטעם, זיין פאטער האט אים דאמאלס צו געגעבן א נאמען "אלטער", פון דאן האט מען אים אזוי גערופן.
אין יאר ה'תרס"ט האט זיין פאטער אויף אים ארויף געלייגט דאס רבנות אין דזשיקאוו. וויבאלד ער איז געווען זייער א צוגעלאזענע מענטש האט ער געצויגן צו זיך א געוואלדיגע ליבשאפט, דערפאר האט ער קיינמאל נישט געהאט קיין קעגנער. אין לעצטן יאר פון פאטער, האט זיין פאטער געשיקט זיינע חסידים מיט קוויטלאך צו רבי אלטער'ל, פון דאמאלס האט ער אנגעהויבן צו פירן רביסטעווע.
ביי דעם ערשטן וועלט קריג איז רבי אלטער'ל אנטלאפן צו זיין שווער קיין וויזשניץ, און נאכהער איז ער געווען אין גרויסווארדיין, ווען ער איז צוריק געקומען מאט ער זיך באזעצט אין טארנא, דאס רבנות אין דזשיקאוו האט געפירט דער דיין הרב שמעון הערץ. אין טארנא האט רבי אלטער'ל אנגעפירט מיט א ישיבה "בית דזיקוב".
אום (טבת) תרפ"ו איז ער געפארן קיין לאנדאן, ענגלאנד און געפירט א שבת אינעם דזשיקאווער שטיבל אין ווייטשעפל.
רבי אלטער'ל איז אומגעקומען ז' אדר ב' ה'תש"ג אין דער קראקעווער געטא.
רבי יעקב יצחק הורוויץ זצ"ל (ה'תרכ"ד - כ"א ניסן ה'תרצ"ד), רב אין בארניוו, "רבי איטשעלע בארניווער".
רבי איטשעלע איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ד, אלס עלצטער זון צו זיין פאטער הרב אברהם שמחה הורוויץ, רב אין בארניוו, א זון פון הרב ישראל הורוויץ, רב אין בארניוו, א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב מרדכי צבי הירש וויינבערגער פון דוקלא.
רבי איטשעלע האט געהאט היתר הוראה פון הרב דוב בעריש ראפאפארט רב אין ראווא און פון הרב שמואל ענגיל רב אין ראדאמישל. פון יאר ה'תר"ן איז ער געווען דיין אין בארניוו, אין יאר ה'תרס"ט ווען זיין פאטער איז ארויף געפארן קייןארץ ישראל האט זיך אויסגעבראכן א קריגעריי אויף דעם רבנות, צווישן רבי איטשעלע און זיין יונגערן ברודער רבי אלטער אליעזר, צום סוף האבן זיי זיך פארגלאכט און רבי איטשעלע האט באצאלט פאר'ן ברודער זיבן קראנען א מאנאט ער זאל זיך ציען קיין ריגליץ. אין זיינע לעצטע יארן האט רבי איטשעלע אנגעטרויטן דאס בארניווער רבנות פאר זיין זון רבי אביגדור, און ער איז געווארן רב אין זאוויכוואסט.
רבי איטשעלע איז נפטר געווארן אין זאוויכוואסט שביעי של פסח כ"א ניסן אין יאר ה'תרצ"ד (אומגעפער).
בזיווג שני האט רבי איטשעלע געהייראט מרת מירל א טאכטער פון זיין פעטער הרב צבי הירש הורוויץ, רב אין ראזוואדאוו. זי איז נפטר געווארן אין ראזוואדאוו אין עלטער פון זיבעציג יאר כ"ו ניסן ה'תרצ"ז, אן קינדער.
רבי אלטער אליעזר הורוויץ זצ"ל (תר"ל - כ"ט חשוון תש"ג) איז געווען א חסידישער רב אין ריגליץ, גאליציע.
רבי אלטער איז געבוירן אין יאר תר"ל (אומגעפער), צו זיין פאטער רבי אברהם שמחה הורוויץ, רב אין בארניוו, א זון פון רבי ישראל, רב אין בארניוו, א זון פון רבי אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס רבי אליעזר'ל דזשיקאווער, א זון פון רבי דער ראפשיצער רב, און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב מרדכי צבי הירש וויינבערגער פון דוקלא. ער איז געווארן אן איידעם ביי רבי משה אן אייניקל פונעם מאור ושמש.
אין יאר תרס"ט ווען זיין פאטער איז ארויף געפארן קיין ארץ ישראל האט זיך אויסגעבראכן א קריגעריי אויף דעם בארניווער רבנות, צווישן רבי אלטער און זיין ברודער רבי איטשעלע, אין דער ענדע האבן זיי זיך פארגליכן און דער ברודער האט באצאלט פאר רבי אלטער זיבן קראנען א מאנאט ער זאל זיך ציען קיין ריגליץ, און איבערנעמען דאס רבנות דארט. שפעטער איז רבי אלטער געווארן רב אין סטאשאוו, פוילן.
רבי אלטער איז אומגעקומען אויף קידוש השם ביים חורבן אייראפע אין תש"ג, זיין יארצייט ווערט געהאלטן כ"ט חשוון.
רבי ישראל הורוויץ זצ"ל (ה'תקע"ד - ר"ח ניסן ה'תר"ל), רב אין בארניוו.
רבי ישראל'יש איז געבוירן אין יאר ה'תקע"ד, צו זיין פאטער הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב", א זון פון מנחם מענדל ראַבין, רב אין לינסק, באקאנט אלס "רבי מענדעלע לינסקער". און צו זיין מוטער א טאכטער פון הנגיד הרב יחיאל איכל רויזנפעלד פון ראווא-רוסקא.
רבי ישראל'יש איז אויפגענומען געווארן אלס ערשטער רב אין בארניוו, ס'איז געווען א שטאט פון בני תורה. כאטש ער איז געווען באוואוסט אלס געוואלדיגער בעל מופת, א בעל מקובל און א הייליגער מענטש, דאך האט ער נישט געוואלט פירן קיין רביסטעווע, און ער האט פארטריבן די וואס זענען געקומען זיך פראוון ביי אים. ער האט געלערנט מיט אויסגעצייכענטע בחורים, און ער האט איינגעפירט אז יעדן שבת זאל זאגן איינער פון די בחורים א פילפול.
רבי ישראל'יש איז נפטר געווארן ר"ח ניסן ה'תר"ל.
אין יאר ה'תקפ"ח האט רבי ישראל'יש געהייראט בזיווג ראשון מרת יוכבד א טאכטער פון הרב דוד האגער פון זאבלאטאוו, א זון פון אהבת שלום פון קאסאוו.
בזיווג שלישי האט רבי ישראל'יש געהייראט די אלמנה פון הרב דוד לעזער פון טארנא.
רבי ראובן הורוויץ זצ"ל (ה'תק"ף - ה'תרמ"ה), רב אין דעמביץ.
רבי ראובן איז געבוירן אין יאר ה'תק"ף (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב", א זון פון מנחם מענדל ראַבין, רב אין לינסק, באקאנט אלס "רבי מענדעלע לינסקער". און צו זיין מוטער א טאכטער פון הנגיד הרב יחיאל איכל רויזנפעלד פון ראווא-רוסקא.
רבי ראובן איז געווען זייער יונג ווען מען האט אים אויפגענימען רב אין דעמביץ, (און אנפאנג האט ער געהאט שווערע קעגנערס). ער פלעגט נישט צושלאפן גאנץ שבת, דערפאר פלעגט ער טאנצן אגאנצן טאג, די חסידים האבען זיך איינגעטיילט צו טאנצן מיט אים א גאנצן שבת.
רבי ראובן איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרמ"ה (אומגעפער)
רבי אלטער ישעיה הורוויץ זצ"ל (ה'תר"ז -כ"ז טבת ה'תרנ"ה), רב אין דעמביץ.
רבי אלטער איז געבוירן אין יאר ה'תר"ז, צו זיין פאטער הרב ראובן הורוויץ רב אין דעמביץ א זון פון אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשעקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב.
רבי אלטער האט איבער גענומען דעם פאטער'ס פלאץ אלס רב אין דעמביץ, ער איז געווען זייער באליבט ביי אלעמען, ער האט געהאט געוואלדיגע פעהיגקייטן אין האנדעל, אויך די פערד הענדלערס פלעגען צו קומען זיך באראטן מיט אים.
רבי אלטער איז נפטר געווארן זייער יוג אין עלטער פון אכט און פערציג יאר, מיטוואך כ"ז טבת ה'תרנ"ה, מען האט אים געלייגט אין פאטער'ס אהל.
רבי אלטער האט געהייראט מרת רייצא, זיי האבען נישט געהאט קיין קינדער.
רבי שמואל הורוויץ זצ"ל (ה'תרכ"ט - ה'תרפ"ג), רב אין דעמביץ.
רבי שמואל איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ט (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב ראובן הורוויץ רב אין דעמביץ, א זון פון אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשעקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב".
רבי שמואל איז נאך זיין חתונה געווען א צייט רב אין פריסטיק, אין יאר ה'תרנ"ה נאך זיין ברידער רבי אלטער'לס פטירה האט זיך געשאפן א קריגעריי צווישן רבי שמואל און זיין שוואגער הרב בצלאל הורוויץ, ביז "דער שינאווער רב" האט געפסקנט אז דאס רבנות געהערט צו רבי שמואל און זיין שוואגער איז אוועק קיין פילזנא.
רבי שמואל איז נפטר געווארן אין עלטער פון פיר און פופציג יאר, אין יאר ה'תרפ"ג (אומגעפעהר), מען האט אים געלייגט אין פאטער'ס אהל.
רבי נפתלי הורוויץ זצ"ל (ה'תרל"ג - ה'תש"ג), "רבי נפתלי'טשע דעמביצער".
רבי נפתלי'טשע איז געבוירן אין יאר ה'תרל"ג (אומגעפעהר), דער יונגסטער זון צו זיין פאטער הרב ראובן הורוויץ, רב אין דעמביץ, א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשעקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב".
רבי נפתלי'טשע האט געהאט יונגערהייט זייער א הערלעכע שטימע, און איז געווען א געוואלדיגער טאלאנטפולער זינגער. אין א געלעגענהייט ווען זיין פעטער דער דזשיקאווער רב דער אמרי נועם האט חתונה געמאכט, האט רבי נפתלי'טשע געוואלט פארן זינגען ביי דער חתונה, אבער זיין עלטערער ברודער רבי אלטער'ל האט אים פארבאטן צו פארן, וויבאלד די באציאונגען צווישן דעמביצער הויף און דזשיקאווער הויף איז נישט געווען אמבעסטן. רבי נפתלי'טשע האט דאך געוואלט פארן, אבער ער איז געווארן הייזעריק און פארלוירן זיין שטימע און מער קיינמאל נישט געקענט זינגען, מיטאמאל זיין א בעל תפלה. רבי נפתלי'טשע איז געווען א גרויסער קעמפֿער קעגן דער ציוניסטשער באוועגונג, ווען זייער אנפירער הערצל איז געשטארבן האט רבי נפתלי'טשע געמאכט א סעודת הודאה.
נאך דער פטירה פון זיין שווער האט רבי נפתלי'טשע אנגעפירט מיט זיין שווער'ס געשעפטן אין דוקלא, אבער ליידער האט ער נישט געהאט קיין ערפאלג, און איז צוריק געקומען קיין דעמביץ. די יארן פון ה'תרפ"ד ביז ה'תרצ"ד האט רבי נפתלי'טשע פארברענגט אין אמעריקא, ער האט דארט שטארק מצליח געווען, אבער ליידער האט אים זיין זון אלעס פארלוירן.
ווען רבי נפתלי'טשע איז צוריק געקומען קיין דעמביץ האט רבי נפתלי'טשע געוואלט ווערן ראש בית דין, אבער זיין ברודער'ס זון הרב צבי אלימלך הורוויץ דער דאמאלסדיגער רב אין דעמביץ - וועלכער איז געווען א געוואלדעגער קעמפֿער קעגען דער ציוניסטשער באוועגונג - האט אים נישט צוגעלאזט, האלטנדיג, אז רבי נפתלי'טשע איז נישט גענוג קעמפֿער. רבי נפתלי'טשע איז געבליבן וואוינען אין דעמביץ אלס נישט אפיציעלער רב.
רבי נפתלי'טשע איז אומגעקומען אין דער צווייטער וועלט מלחמה, הי"ד.
רבי אליהו הורוויץ זצ"ל (ה'תר"ך - ו' מנחם אב ה'תרפ"ג), "דער דזשאלינער רב".
רבי אליהו איז געבוירן אין יאר ה'תר"ך (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב נפתלי חיים הורוויץ, "דער וואנדער רבי", א זון פון הרב מאיר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת יוכבד רבקה די טאכטער פון הרב משה אונגאר פון צאנז, אן איידעם פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים".
רבי אליהו איז ערשט געווען רב אין גאראיעץ אין יאר ה'תרמ"ה (אומגעפער) איז ער געווארן רב אין דזשאלין ביז די ערשטע וועלט קריג, נאכהער האט ער געוואוינט אין ריישא.
רבי אליהו איז נפטר געווארן אין ריישא, ו'מנחם אב ה'תרפ"ג.
רבי בצלאל הורוויץ זצ"ל (ה'תרכ"ה - ה'תר"ס), רב אין פילזנא.
רבי בצלאל איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ה, צו זיין פאטער הרב נפתלי חיים הורוויץ, "דער וואנדער רבי", א זון פון הרב מאיר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת יוכבד רבקה די טאכטער פון הרב משה אונגאר פון צאנז, אן איידעם פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים".
אין יאר ה'תרנה ווען זיין שוואגער רבי אלטער ישעיה דער דעמביצער רב איז נפטר געווארן, נישט איבערלאזונדיג קיין קינדער, האט רבי בצלאל געפירט א קאמפף אויף דעם רבנות פון דעמביץ מיט זיין שוואגער רבי שמואל, אומגעפעהר דריי יאר האט געצויגען דאס פייער ביז דער שינאווער רב האט ארויס גיגיבען א פסק אז דאס רבנות געהערט צו זיין שוואגער רבי שמואל, אבער זיין שוואגער דארף אויסצאהלן פאר רבי בצלאל דריי טויזנט גילדען אז רבי בצלאל זאל קענען ווערען רב אין פילזנא.
רבי בצלאל איז נפטר געווארן יונג אין יאר ה'תר"ס (אומגעפער).
רבי אליעזר ניסן הורוויץ זצ"ל (ה'תר"ל - ה'תרע"ו), פון צפת.
רבי אליעזר ניסן איז געבוירן אין יאר ה'תר"ל (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב נפתלי חיים הורוויץ, "דער וואנדער רבי", א זון פון הרב מאיר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת יוכבד רבקה די טאכטער פון הרב משה אונגאר פון צאנז, אן איידעם פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים".
רבי אליעזר ניסן האט נישט געוואלט אננעמען קיין רבנות, ווען די צאנזער חסידים אין צפת האבן אים געמוטשעט ער זאל זיין זייער רב, איז ער אוועק פון צאנזער קלייזל דאווענען אין קארלין.
רבי אליעזר ניסן איז נפטר געווארן ב' תמוז ה'תרע"ו, אין ליגט אין צפת נעבן אריה"ק.
רבי שלמה האלבערשטאם זצ"ל (א' כסלו ה'תרס"ח - א' מנחם אב ה'תש"ס), דער דריטער באבובער רב.
רבי שלמה איז געבוירן אין באבאוו א' כסלו ה'תרס"ח, צו זיין פאטער הרב בן-ציון האלבערשטאם, רב אין באבאוו, א זון פון הרב שלמה האלבערשטאם, רב אין באבוב, א זון פון רבי מאיר נתן האלבערשטאם, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת חיה פראדיל א טאכטער פון הרב שלום אליעזר האלבערשטאם, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים".
אין תרצ"א האט זיין פאטער זיך געצויגן קיין טשעבין, און איבערגעלאזט ר' שלמה אלס "יונגער רב" אין באבאוו.
אלס יונגערמאן אין באבאוו האט ער געפירט די נעצווערק פון 30 באבאווער ישיבות אין גאליציע.
אין תרצ"ט ווען די נאציס זענען אריין אין גאליציע איז די משפחה אנטלאפן און געוואנדערט ביז לעמבערג. רוב פון דער משפחה איז אומגעקומען דארט, אבער ר' שלמה, מיט איין זון נפתלי צבי, האבן זיך געראטעוועט און געוואנדערט ווייטער. ש"ק פרשת בהעלתך זענען זיי געווען אין ניימארק און די געשטאפא האט זיי געכאפט פרובירנדיק זיך אריבערכאפן איבערן גרענעץ אין סלאוואקיי. מיט נסים זענען זיי באפרייט געווארן. ענדלעך זענען זיי געקומען קיין בוקארעסט, רומעניע, וואו זיי האבן זיך באהאלטן ביז נאך דער מלחמה.
ער איז אנגעקומען קיין אמעריקע נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, וואו ער האט ווידעראמאל אויפגעשטעלט דאס באבאווער חסידות אינעם קרוין הייטס געגנט פון ברוקלין, ניו יארק. שפעטער האט ער זיך געצויגן קיין בארא פארק, וואו דאס חסידות איז היינט הויפטקווארטירט.
רבי שלמה איז נפטר געווארן א' מנחם אב ה'תש"ס. ער ליגט אין פלאראל פארק בית עלמין, ניו דזשערסי און מען האט געשטעלט דארט אן אהל אויף זיין קבר.
קלימאַט באדייט די דורכשניט וועטער באדינגונגען אין א געוויסן ארט במשך א לענגערער צײַט.
דער קלימאט איז די לאנג-משכ'דיקע פארויסזאגנדיקע לאגע פֿון דער אטמאספער. עס ווירקן אויף אים פֿיזיקאלישע אייגנשאַפֿטן ווי בערג, טייכן, מדבריות, אראפדריקונגען און נאך.
די עיקר עלעמענטן פֿון וועטער און קלימאט: טעמפעראטור, לופטדרוק, ווינט, אפזעץ (רעגן, שניי, טוי), פייכטקייט און זונשיין. זיי העלפֿן מענטשן צו באשרײַבן די צושטאנדן פון וועטער און קלימאט.
די מערסטע גענוצטע קלאסיפיקאציע סיסטעם פון קלימאט איס די פון וולאדימיר קעפן. מען גיט נעמען פאר די פארשידנארטיקע קלימאטן למשל: מילד, פארטרוקנט, קאלט, טרוקן, טראפיש, עקוואַטאריש, מיטלענדיש.
די געאגראפישע ברייט פון אן ארט איז שטארק משפיע אויף זיין קלימאט.
וועטער און קלימאט.
די וועטער ווייסט יעדער וואס עס מיינט. דאס איז די טעמפעראטור, ווינט שנעלקייט, פייכטקייט און טרוקנקייט, זון אדער וואלקן פון יעדע באזונדערע געגענט. יעדע געגענט האט זיך איר אייגענע וועטער אויסשטעל און אויב עס רעגנט אין ניו יארק סיטי מיינט נאך נישט אז עס רעגנט אין אלבאני. אין אנדערע ווערטער איז טייטש אז וועטער איז א קורצע טערמין וועלכע איז שייך צו א לאקאלע געגענט און יעדע געגענט האט זיך איר אייגענע וועטערס.
קלימאט איז די אויסשטעל פון די וועטערס פון א גרויסע ראיאן אין א לאנגע טערמין. א קלימאט ווערט באצייכנט אויף די דורכשניטליכע וועטערס זומער און ווינטער פון איין ראיאן אין משך פון א לענגערע צייט. צום ביישפיל ניו יארק האט א קאלטע קלימאט אין די ווינטער מיט אסאך שניי און ווינטן און א הייסע שטיקיגע זומער מיט אסאך פייכקייט. דאס איז געזאגט אויף גאנץ ניו יארק און אירע ארומיגע סטעיטס כאטש די וועטער אויסשטעל אינערהאלב די שטעט זענען קיינמאל נישט די זעלבע.
קלימאט קען גערעכנט ווערן אויף קלענערע און גרעסערע דורכשניטליכקייטן. מען קען באצייכנען א סטעיט אדער ראיאן וואספארא קלימאט זי האט און אזוי אויך קען מען באצייכענען א גאנצע קאנטינענט וואספארא קלימאט זי פארמאגט כאטש איין העלפט איז קאלט און די אנדערע ווארעם.
די טערמין צו באטראכטן קלימאט איז זייער לאנג. מען דארף צוריק קוקן הונדערטער יארן צו קענען שטודירן און פארשטיין די קלימאט פון א ראיאן. יעצט אויב עס מאכט זיך אין א געגענט א ווינטער אדער צוויי וועלכע זענען נישט קאלט אדער עס פאלט ווייניגער שניי, איז עס נאך נישט קיין שום צייכן אז עס האט פאסירט א טויש אין קלימאט ווייל דער דריטער ווינטער קען צוריק ווערן קאלט און יא פאלן אסאך שניי און דעמאלט זעט מען אז די געוועזענע צוויי ווינטערס זענען נאר געווען ווי א בארואיגונגס צייט אפשניט אינעם קלימאט.
אונטערארקטיש.
ראיאנען מיט א אונטערארקטישן קלימאט (האבן א לאנגען ווינטער, אפטמאל זייער קאלט, און קורצע ווארעמע זומערן).
מילד.
מילדע קלימאטן האבן פיר סעזאנען. טערקיי און מערסטע אייראפעישע לענדער האבן מילדע קלימאטן.
פארטרוקנט.
פארטרוקנטע קלימאטן זענען זייער וואַרעם, ווי מדבריות. זיי האבן איין אדער צוויי סעזאנען ווי: סאודי אראביע און רוב אפֿריקאנער לענדער.
טראפיש.
טראפישער קלימאטן האבן ווארעמע טעמפעראטור און צויי סעזאנען; נאַס און טרוקן.
מיטלענדיש.
דער מיטלענדישער קלימאט איז געוויינטלעך ווארעם און טרוקן אין זומער, קאלט און נאס אין ווינטער.
רבי טוביה הורוויץ זצ"ל (ה'תר"ה - ה'תרע"ח), רב אין מיידאן.
רבי טוביה איז געבוירן אין יאר ה'תר"ה (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב מאיר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת דבורה א טאכטער פון הנגיד הרב קלמן פיעצליס פון קראקא.
רבי טוביה איז געווען רב אין מיידאן, ביי די ערשטע וועלט קריג איז ער אנטלאפן קיין וויען.
רבי טוביה איז נפטר געווארן אין וויען, ה'תרע"ח (אומגעפער).
רבי בן-ציון הורוויץ זצ"ל (ה'תרכ"ה - ה'ת"ש), רב אין מיידאן.
רבי בן-ציון איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ה, צו זיין פאטער הרב טוביה הורוויץ, רב אין מיידאן, א זון פון הרב מאיר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב".
רבי בן-ציון איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ה, ער איז יונגערהייט געווארן א יתום פון זיין מוטער, און איז אויפגעצויגן געווארן ביי זיין פעטער "רבי יהושע'לי". רבי בן-ציון איז געווען פון די ארגאניזירערס פון די אסיפת הרבנים (רבנישע צוזאמענקומפט) אין קראקא אין יאר ה'תרס"ג. ביי די ערשטע וועלט קריג איז רבי בן-ציון אנטלאפען קיין וויען. נאך די פטירה פון פאטער, איז רבי בן-ציון געווארן רב אין מיידאן, אלס ממלא מקום פון פאטער.
רבי בן-ציון איז אומגעקומען אין ריישא אין יאר ה'ת"ש, הי"ד.
רבי טוביה הורוויץ זצ"ל (ה'תרנ"ג - י' שבט ה'תש"ג), "רבי טוביה'לע".
רבי טוביה'לע איז געבוירן אין מיידאן אין יאר ה'תרנ"ג, צו זיין פאטער הרב בן-ציון הורוויץ, רב אין מיידאן, א זון פון הרב טוביה הורוויץ, רב אין מיידאן, א זון פון הרב מאיר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת גאלדא לאה די טאכטער פון הרב פנחס ראבינאוויץ פון קינצק, א זון פון הרב צמח ראבינאוויץ פון שידלאווצא, א אייניקל פון "יוד הקדוש פון פשיסחא".
רבי טוביה'לע איז אויף געצויגען געווארן ביי זיין עלטער-פעטער הרב ישראל האגער (אן איידעם פון זיין עלטער זיידן "דער אמרי נועם"). ביים ערשטן וועלט קריג זענען זיי צוזאמען אנטלאפן קיין בודאפעשט, ענדע קריג איז ער געפארן קיין וויען צו זיין פאטער.
אין יאר ה'תר"ף איז רבי טוביה'לע צוריק געקומעו קיין גאליציע, רבי טוביה'לע איז געווארן זייער טעטיג אין צוריק צוברענגען דעם יוגנט צו יידישקייט, (פון זיינע באקאנטע אויפטוהן איז וואס ער האט צוריק געברענגט דעם באוויסטען ד"ר נתן בירנבוים צו יידישקייט).
איבער זיין שווערען פינאנציעלען אומשטאנד האט רבי טוביה'לע אנגענומען דאס רבנות איו זלאטשאוו. נאך וואס הרב מאיר יהודה שפירא איז אוועק פון סאנוק, איז פאר געקומען א שווערער קאמף צווישן די פרומע יידן קעגן די ציוניסטן איבער דעם רבנות, די פרומע יידן האבן געזיגט און האבן אויפגענומען אין יאר ה'תרצ"ג רבי טוביה'לע רב אין סאנוק.
אגודת ישראל און בית יעקב.
גלייך פון די ערשטע צוזאמענקומפט אין קאטאוויץ, איז רבי טוביה'לע געווען זייער אן אקטיווער מיטגליד פון אגודת ישראל, ער האט געהאט א גרויסען אַנטייל אין אריינברענגען דעם באוועגונג פון אגודת ישראל ביי די גאליציאנער רבי'ס. ביי די ערשטע כנסיה הגדולה איז רבי טוביה'לע אויסגעוועהלט געווארן אלס מעמבער פון וועד הפועל העולמי, און אלס וויצע-פרעזידענט פון אגודת ישראל.
רבי טוביה'לע האט ארום גערייזט די וועלט אין אויפטראג פון אגודת ישראל צו יעדער שווערער אויפגאבע, ספעציעל ווען ס'האט געפאדערט פארטרויען און דיסקרעט. ווען הרב חיים עוזר גראדזענסקי איז אויסגעוועלט געווארן אלס פרעזידענט פון מועצת גדולי התורה האט ער געשטעלט א באדינגונג אז רבי טוביה'לע זאל זיין, זיין פערזענליכער סעקרעטאר.
רבי טוביה'לע האט גענומען אן אנטייל אין דעם גרינדונג פון די בית יעקב סעמינאר, אין יאר ה'תרפ"ד איז ער ארויס געפארן קיין וועסט-אירופע צו שאפן געלט פאר בית יעקב, ער האט דאן פארברענגט אין ענגלאנד און אומגעפעהר צוויי יאר אין אמעריקא, אין יאר ה'תרפ"ז איז ער נאך אמאל ארומגעפארן דאמאלס האט ער אויך באזוכט און פראנקרייך, זיינע רייזעס זענען געווען מיט גרויס ערפאלג, און צוברענגען צום ענדיגען דעם בוי פון דעם סעמינאר.
רבי טוביה'לע איז געווען פאררעכענט אין וועסט-אייראפע אלס אמבאסאדער פון דער יידישער באפעלקערונג פון אסט-אייראפע.
רבי טוביה'לע איז געווען א טאלענטפולער שרייבער, זיינע ארטיקלען זענען צוריק צופונדען אין אלע יידישע אוסגאבן צ.ב.ש. דער יוד, דאס יידישע טאגבלאט, יוגנטבלעטער, א.ז.ו.
רבי טוביה'לע איז אומגעקומען צוזאמען מיט זיין פרוי אין בעלזשיץ י' שבט ה'תש"ג, הי"ד.
אין יאר ה'תרע"ח האט רבי טוביה'לע געהייראט א טאכטער פון הרב יהושע שפירא רב אין ריבאטיטש, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא רב אין בלאזשאוו.
דער צעל יאָדער איז דער מיטלסטער טייל וואס געפונט זיך אין מייסטענס אלע איוקערעיוטישע צעלן. דאס אנטהאלט ס'רוב פונעם צעלס גענעטישן מאטריאל, ארגאניזירט אין מערערע לאנגע געשטרענגלטע די.ען.עי. מאלעקולן קאמפלעקסירט אין א גרויסע אויסוואל פון פראטעינען, ווי היסטראנען און כראמאזאמען.
אין 1852 האט ראבערט רעמאק אויסגעפונען אז צעלן ווערן געשאפן דורך זיך צעטיילן.
רבי נפתלי הורוויץ זצ"ל (ה'תר"ל - י' חשוון ה'תרצ"ב), רב אין פאקשיווניץ, פוילן.
רבי נפתלי'ש איז געבוירן אין פאקשיווניץ אין יאר ה'תר"ל (אומגעפער), צו זיין פאטער יחיאל הורוויץ, רב אין פאקשיווניץ, א זון פון הרב מאיר הורוויץ פון דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת מרים די טאכטער פון הרב דוד האלבערשטאם, "דער קשאנאווער רב", א זון פון "דעם דברי חיים".
אין יאר ה'תרנ"ב (אומגעפער) ווען מען האט פארטריבן אלע פרעמדע בירגער פון קאנגרעס פוילן, איז רבי נפתלי'ש געווען געצווינגען צוריק צוקומען קיין גאליציע צוזאנמען מיט זיין פאטער, און זיי האבען זיך באזעצט אין טארנא. אין יאר ה'תרס"ט איז רבי נפתלי'ש צוריק קיין פאקשיווניץ, אין געפאדערט דאס רבנות אלס חזקה, דאגעגען האבען די גערער און קוזמירער חסידים און אויך דזשיקאווער חסידים נישט געהאטלטען אז ער איז געניג פעהיג דערצו, ס'האט אויסגעבראכען א שווערע קריגעריי צווישן די צוויי זייטן, אזוי ווייט אז איינער האט נישט געגעסען ביים אנדערען. נאך די ערשטע וועלט קריג האט זיך די קריגעריי אפגעשטעלט און רבי נפתלי'ש איז געווען רב ביי אלעם.
רבי נפתלי'שס איז נפטר געווארן י' חשוון ה'תרצ"ב, און ליגט אין טארנא.
רבי נפתלי'שס טאכטער מרת חנה שרה האט געהייראט הרב משה העשעל, "דער קאפיטשניצער רבי", א זון פון הרב יצחק מאיר העשעל, רב אין קאפיטשניץ זי איז נפטר געווארן כ"ט ניסן ה'תשל"ד.
רבי צבי הירש הורוויץ זצ"ל (ה'תר"ט - חשוון ה'תרע"ט), "דער ראזוואדאווער רב".
רבי הערש'עלע איז געבוירן אין יאר ה'תר"ט (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב משה הורוויץ רב אין ראזוואדאוו א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער א טאכטער פון סיגוטער רב, הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, "דער ייטב לב".
רבי הערש'עלע איז געווען דער ממלא מקום פון פאטער, רב אין ראזוואדאוו. רבי הערש'עלע איז געווען פון די אנגעזעהנע רבי'ס אין זיין צייט. ביי די ערשטע וועלט קריג איז ער אנטלאפען קיין וויען. ווען ער איז צוריק געקומען האט ער זיך באזעצט איו ריישא.
רבי הערש'עלע איז נפטר געווארן אין חודש חשוון ה'תרע"ט, אין ריישא, און מען האט אים געלייגט אין ראזוואדאוו.
רבי הערש'עלע האט געהייראט בזיווג ראשון א טאכטער פון הרב יחיאל וויגשאהל רב אין פריסטיק.
רבי שמואל שמעלקא הורוויץ זצ"ל (ה'תקל"ז - ה'תק"ע), רב אין רומאן, מאלדאוויע.
רבי שמעלקא איז געבוירן אין יאר ה'תקל"ז (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב מנחם מענדל ראַבין, רב אין לינסק, באקאנט אלס "רבי מענדעלע לינסקער". און צו זיין מוטער מרת "ביילא" א טאכטער פון הרב יצחק הורוויץ, רב אין אה"ו, באקאנט אלס "רבי איציקל האמבורגער". (דער נאמען הורוויץ נעמט זיך פון זיין מוטער'ס שטוב). רבי שמעלקא איז געווען א ברודער פון ראפשיצער רב.
רבי שמעלקא איז געווען רב אין רומאן, מאלדאוויע, נאכהער איז ער געווארן רב אין באר.
ווען רבי שמעלקא האט געשפירט אז ס'איז געקומען זיין צייט, איז ער געפארן קיין לינסק, ער איז דארט נפטר געווארן אין עלטער פון דריי און דרייסיג יאר, און ער ליגט אין פאטער'ס אהל
לשון הקודש איז דער אור אַלטער שפּראַך וואס מ'נוצט ווען מען לערנט תורה. דאס איז די שפראך וואס מען האט גערעדט בשעת מתן תורה און איז פארבליבן געווארן אלס א הייליגע שפראך ביי די יידן במשך זייערע אלע דורות.
לויט די ארטאדאקסישע-יידישע טראדיציע איז דאס די ערשטע שפראך פון דער וועלט ביז דור הפלגה ווען די שפראכן האבן זיך צעטיילט צו 70 שפראכן. אין מדרש שטייט אז מיט די שפראך האט גאט באשאפן דער הימל און די ערד.
לשון קודש האט זיך אנטוויקלט במשך די דורות אין פארשיידענע וועגן, און פון איר האט זיך אנטוויקלט העברעיש.
רבי משה חיים אפרים (ה'תק"ב אדער ה'תק"ח, מעזשביזש - י"ז אייר ה'תק"ס, מעזשביזש) פון סודילקאוו איז געווען גאר א הייליגער מאן, א זון פון רעביצין אדל די טאכטער פון בעל שם טוב, און א ברודער פון רבי ברוך מעזשביזשער און פון פייגא דאס אייניקל פון בעש"ט.
ער איז נסתלק געווארן אין יאהר תק"ס.
ער האט מחבר געווען דעם ספר דגל מחנה אפרים.
סדילקאוו איז געווען א שטעטל אין (וואהלינער ראיאן) אין אוקראינע, 80 ק"מ דרום-מזרח פון ראוונע, 5 ק"מ מזרח פון שעפעטיווקע.
אין יאר 1900 האבן געוואוינט אין סודילקאוו 2713 יידן.
דגל מחנה אפרים איז א חסידיש ספר אויף די פרשיות פון דער תורה.
עס איז קליינע מאמרים אבער גאר טיפע און שארפע ווערטער, דאס איז וואס עס האט משיג געווען דער גאון און צדיק רבי משה חיים אפרים מסדילקאב.
ער ברענגט דארט זייער א סאך פון זיין זיידע דער בעל שם טוב, אויף יעדן בלאט ווערט עטליכע מאל געברענגנט "שמעתי מאא"ז".
עס איז דא אין פרשת צו פון דעם ספר א לאנגען דרוש אויף שבת הגדול שנת תקמ"ב וואס ער האט געזאגט, אזוי אויך ביי האזינו איז דא א דרשה פאר שבת תשובה, דערנאך איז דא לקוטים, כוונת המקוה פון בעל שם טוב און אמרות טהורות.
רבי רפאל הורוויץ זצ"ל (ה'תרנ"ו - י' כסלו ה'תשל"א), "קאלאמייער רבי".
רבי רפאל איז געבוירן אין יאר ה'תרנ"ו, הרב אלטער אליעזר הורוויץ, רב אין ריגליץ א זון פון הרב אברהם שמחה הורוויץ, רב אין בארניוו, א זון פון הרב ישראל הורוויץ, רב אין בארניוו, א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת מרים א טאכטער פון הרב משה עפשטיין, א זון פון הרב קלונימס קלמן עפשטיין, א זון פון "דער גוטער יוד" פון ניישטאט.
רבי רפאל איז געווען דער "קאלאמייער רבי" אין בארא פארק, ברוקלין, ניו יארק.
רבי רפאל איז נפטר געווארן י' כסלו ה'תשל"א.
רבי רפאל האט געהייראט מרת חיה, א טאכטער פון הרב אליעזר ניסן הורוויץ, פון צפת, א זון פון הרב נפתלי חיים הורוויץ, "דער וואונדער צדיק", א זון פון "דעם אמרי נועם".
(מרת מרים די מוטער פון מרת חיה האט נאך די פטירה פון איר מאן געהייראט אין חודש אלול ה'תרפ"ב בזיווג שני הרב ישראל האגער, "דער אהבת ישראל", ער איז געווען דער שדכן פון מרת חיה).
רבי חיים יהודה הורוויץ זצ"ל (ה'תר"ם - ה'תש"ג), פון ריישא.
רבי חיים יהודה איז געבוירן אין יאר ה'תר"ם (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אלטער זאב הורוויץ, רב אין סטריזשעוו, א זון פון הרב אברהם אבא הורוויץ, רב אין שענדישאוו, א זון פון הרב יעקב הורוויץ, רב אין מעליץ, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת יהודית א טאכטער פון הרב סענדער ראדימישלער פון מעליץ.
רבי חיים יהודה האט זיך אפגעזאגט פון זיין א רב, ער האט געוואונט אין ריישא און ער האט זיך אונגאנצען אוועק געגעבען אויפצוטוהן און ארויסהלפען פארן יידישן פאבליק. רבי חיים יהודה האט געהאט א נאנטען צוגאנג צו די גרויסע רעגירונג'ס לייט, זיי האבען געגלייבט אין זיין פערזענלעכקייט אלס פארטרעטער פון דאס יידישע באפעלקערונג. מען האט אים גערופען "דער אויסערן מיניסטער פון בעלזא", דאגעגען האט ער געהאט א גרויסע קעגנערשאפט פון די ציוניסטען אין ריישא.
רבי חיים יהודה איז אומגעקומען אין ריישא, הי"ד.
רבי קלונימוס קלמן הורוויץ זצ"ל (ה'תר"ס - ה'תש"ג), רב אין סטריזשעוו.
רבי קלמן איז געבוירן אין יאר ה'תר"ס (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב חיים יהודה הורוויץ, א זון פון הרב אלטער זאב הורוויץ, רב אין סטריזשעוו, א זון פון הרב אברהם אבא הורוויץ, רב אין שענדישאוו, א זון פון הרב יעקב הורוויץ, רב אין מעליץ, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב".
רבי קלמן איז געווען רב פאר א האלבע שטאט אין סטריזשעוו, אויף זיין זיידען, רבי אלטער'לס ארט. איבער דעם רבנות האט געהערשט א קריגעריי, פילע שטאט'ס לייט האבען געוואלט אויפנעמען רבי נחמיה'לע א זון פון הרב משה יהודה ליב שפירא, (וועלכער האט שוין געפירט א דין תורה מיט זיין זיידען איבער דעם רבנות), רבי קלמן האט געווינען ביי די וואלען און איז געווען דער אנערקענטער רב ביי די רעגירונג אנטשטאלטען. אזוי ווי זיין פאטער האט זיך רבי קלמן אויך אוועק געגעבען אויפצוטוהן און ארויסהלפען אנדערע, ביי די צווייטע וועלט קריג איז ער אנטלאפען קיין לעמבערג, ער האט זיך געשאפען א סאוויעטישן פאספארט, און ער האט ארגאניזירט און געשיקט פון דארט פעקלעך קיין סיביר פאר זיינע שטאט'ס לייט.
רבי קלמן איז אומגעקומען אין רוסלאנד, הי"ד.
רבי קלמן האט געהייראט מרת צביה א טאכטער פון זיין פעטער הרב יוסף חיים פרענקל, פון שענדישאוו, אן איידעם פון זיין זיידן, הרב אלטער זאב הורוויץ.
רבי צבי אלימלך הורוויץ זצ"ל (ה'תר"ס - ה'תש"ג), רב אין דעמביץ.
רבי הערשעלע איז געבוירן אין יאר ה'תר"ס (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב שמואל הורוויץ, רב אין דעמביץ, א זון פון הרב ראובן הורוויץ, רב אין דעמביץ, א זון פון אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשעקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת גיטלה די טאכטער פון הרב יחיאל וואגשאהל פון פריסטיק.
אין יאר ה'תרפ"ג ווען רבי הערשעלעס פאטער רבי שמואל איז נפטר געווארן, האט רבי הערש'עלע נאך נישט געהאט קיין היתר הוראה, דעראיבער האט זיך געשאפן א קריגעריי אין די שטאט, צו מ'זאל אים לאזען ווערן רב אויף דעם פאטער'ס ארט, אדער מ'זאל אויף נעמען הרב שלמה זלמן פרענקל רב אין יאדלאווא, צום ענדע איז רבי הערש'עלע געווארן אויפגענימען אלס רב.
רבי הערשעלע איז פארברענט געווארן אין מעליץ אויף קידוש השם, הי"ד.
רבי הערשעלע האט געהייראט מרת הינדא די טאכטער פון הרב יהושע שפירא פון דינוב, נאך אכצן יאר איז אים געבוירן פיר טעכטער. זי איז אומגעקומען אויף קידוש השם מיט אירע פיר טעכטער, הי"ד.
רבי ישראל יוסף הורוויץ זצ"ל (ה'תר"ן - י"ז מנחם אב ה'תשכ"ח), ריגליצער רב.
רבי יוס'עלע איז געבוירן אין יאר ה'תר"ן (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אלטער אליעזר הורוויץ, רב אין ריגליץ, א זון פון הרב אברהם שמחה הורוויץ, רב אין בארניוו, א זון פון הרב ישראל הורוויץ, רב אין בארניוו, א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת מרים א טאכטער פון הרב משה עפשטיין, א זון פון הרב קלונימס קלמן עפשטיין, א זון פון "דער גוטער יוד" פון ניישטאט.
אין יאר ה'תרצ"ב איז רבי יוס'עלע געפארן וואוינען קיין אמעריקא, דארט איז ער געווען רב פון די קהלה בארניוו.
רבי יוס'עלע איז נפטר געווארן י"ז מנחם אב ה'תשכ"ח.
רבי נפתלי הורוויץ זצ"ל (ה'תר"ע - כ"א תמוז ה'תשכ"ה), ריגליצער רב.
רבי נפתלי איז געבוירן אין יאר ה'תר"ע, צו זיין פאטער הרב ישראל יוסף הורוויץ, דער ריגליצער רב, א זון פון הרב אלטער אליעזר הורוויץ, רב אין ריגליץ און סטאשאוו, א זון פון הרב אברהם שמחה הורוויץ, רב אין בארניוו, א זון פון הרב ישראל הורוויץ, רב אין בארניוו, א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת רבקה א טאכטער פון הרב יצחק הורוויץ, "דער סטוטשינער רב".
פון זיין יוגנט נאך אין גאליציע האט רבי נפתלי זיך ארויסגעוויזן מיט זיינע שטארקע טאלענטן אלס אן אנפירער פון דער ארגאניזאציע צעירי אגודת ישראל. ער איז געווען א קונסטליכער רעדנער און א שרייבער אין פארשידענע צייטשריפטן.
ביי דעם צווייטן וועלט קריג איז רבי נפתלי אנגעקומען קיין שאנכיי, און פון דארט אין יאר ה'תש"ו איז ער געפארן קיין אמעריקא. רבי נפתלי איז געווען רב פון דער שול "אוהל אברהם משכן יוסף" אין בארא פארק, ער איז געווען באוואוסט אלס תלמיד חכם אין רירנדיגער בעל דרשן.
רבי נפתלי איז נפטר געווארן כ"א תמוז ה'תשכ"ה, נאך א קורצער קרענק. ביי זיין לויה האבען אנטייל גענימען אן אויסגעריפענער צאל רבי'ס און רבנים. ס'האט אים מספיד געווען דער נאראלער רב הרב חיים מאיר שפירא, זיין מחותן הרב אלחנן זאב טייץ, אין נאמען פון אגודת הרבנים הרב פנחס טייץ רב פון עליזאבעט, ניו דזשערסי, הרב אליעזר קירשנער רב פון דער שול בני יהודה אין בארא פארק, און דער ציעשינאווער רבי.
זיינע פארפאסונגען.
אויך איז צו געפינען זיינע ארטיקלען אין פארשידענע אויסגעבעס צ.ב.ש. אידישער אלמאנאך, ארטאדאקסישע טריבונע, א.ז.וו., ער האט זיך אונטערגעשריבן נפתלי ראפשיצער, א בנן של קדושים, הרב בן הרב.
אָדל (ה'ת"ף-ה'תקמ"ז) איז געווען די טאכטער פון בעש"ט.
אָדל האט חתונה געהאט מיט ר' יחיאל אשכנזי מען האט אים גערופן ביי חסידים 'דער דייטשל', וויבאלד ער איז געקומען פון דייטשלאנד. ער ווערט פאררעכנט ביי חסידים ווי א צדיק נסתר, ער האט געהאט דריי קינדער פון אדל, א טאכטער פייגא און צוויי זין ר' משה חיים אפרים פון סדילקאוו דער בעל דגל מחנה אפרים, און ר' ברוך פון מעזשביזש.
דאס חשיבות פון אדל.
אדל די טאכטער פון בעל שם טוב איז געווען באקאנט ביי חסידים אלס א גרויסע צדיקת, דער בעל שם טוב האט אמאל געזאגט אויף איר אז איר נשמה קומט פון די ריינע אוצר נשמות, זי איז מרומז אין פסוק א'ש ד'ת ל'מו. (דברים)
איר אייניקל ר' נחמן מברסלב האט אמאל געזאגט אז דעריבער האט זי דער בעל שם טוב געהאלטן חשוב ווייל זי האט שטענדיג געברענט צו טוהן גוטס, זי האט אייביג זיך געדרייט מיט מחשבות וואס נאך קען איך טוען א נחת רוח פאר השי"ת.
דער תלמיד פון בעל שם טוב, ר' נחמן האראדענקער, האט זיך משדך געווען די שוועסטער פון דעם צדיק ר' יצחק מדרוביטש, דער טאטע פון ר' מיכל מזלאטשוב. דער בעל שם טוב איז געווען דער שדכן, און האט אים געזאגט ווען דו וועסט האבן א קינד, און מיין טאכטער אדל וועט האבן א טאכטער וועלן מיר זיך משדך זיין, דאס וועט זיין שדכנות געלט. האט אים ר' נחמן האראדענקער געזאגט איך בין דאך א יחסן איך בין זיך מתיחס ביז דוד המלך, האט אים דער בעל שם טוב ארויסגענומען א כתב יחוס און געוויזן ער קומט אויך פון דוד המלך ע"ה.
רבי אפרים הורוויץ זצ"ל (ה'תר"ל - ה'תרצ"ב), "דער ראזוואדאווער רב".
רבי אפרים'ל איז געבוירן אין יאר ה'תר"ל (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב צבי הירש הורוויץ, רב אין ראזוואדאוו, א זון פון הרב משה הורוויץ רב אין ראזוואדאוו, א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב יחיאל וויגשאהל רב אין פריסטיק.
רבי אפרים'ל איז געווען אלס ממלא מקום פון פאטער, רב אין ראזוואדאוו, אבער זיין פעטער רבי מנשה'לע האט געפירט מיט אים א שווערע קריג איבער דאס רבנות. רבי אפרים'ל האט עס געהאט זייער שווער פינאנציעל ער איז דערפאר ארום געפארן זיך צוזאמען שטלען געלט אין וועסט אירופא. אין יאר ה'תר"ץ איז ער צוריק געקומען קיין ראזוואדאוו.
רבי אפרים'ל איז פלוצלינג נפטר געווארן אין יאר ה'תרצ"ב, אין ראזוואדאוו.
רבי נפתלי הורוויץ זצ"ל (ה'תר"ן - ה'תש"ב), "דער ראזוואדאווער רב".
רבי נפתלי'טשע איז געבוירן אין יאר ה'תר"ן (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אפרים הורוויץ, א זון פון הרב צבי הירש הורוויץ, רב אין ראזוואדאוו, א זון פון הרב משה הורוויץ רב אין ראזוואדאוו, א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב אברהם חיים הורוויץ דער פלאנטשער רב.
רבי נפתלי'טשע האט געפירט א ביטערן קאמפף מיט זיין יונגערן ברידער רבי משה איבער דעם רבנות פון ראזוואדאוו, זיי האבען זיך אויסגעמיטען פון צו טרעפען אפילו אויף שמחות, נאר פורים האבען זיי זיך געשיקט משלוח מנות. נאך א דין תורה זענען ביידע געבליבען רבנים איינער אויף א דריטעל פון געהאלט און דער אנדערע אויף צוויי דריטעל. ער האט פארמאגט זייער א שטארקע שטומע, מענטשען פלעגען קומען צו זיינע טישען צו הערען וואו ער זונגט דעם פאטערס ניגונים (מעלאדיעס) מיט א שטארקן דביקות, אומגעפעהר ביז צוויי שטונדען נאך האלבע נאכט.
רבי משה הורוויץ זצ"ל (דער צווייטער) (ה'תר"ס - ה'תש"ב), "דער ראזוואדאווער רב".
רבי משה'לע איז געבוירן אין יאר ה'תר"ס (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אפרים הורוויץ, א זון פון הרב צבי הירש הורוויץ, רב אין ראזוואדאוו, א זון פון הרב משה הורוויץ רב אין ראזוואדאוו, א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב אברהם חיים הורוויץ דער פלאנטשער רב.
רבי משה'לע האט געפירט א ביטערן קאמפף מיט זיין עלטערן ברודער רבי נפתלי איבער דעם רבנות פון ראזוואדאוו, זיי האבן זיך אויסגעמיטן פון צו טרעפן אפילו אויף שמחות, נאר פורים האבן זיי זיך געשיקט משלוח מנות אנאנד. דער גרעסער טייל פון שטאט האט אים געשטיצט וועגן זיין קלוגשאפט און זיין יראת שמים און האלטנדיג אים פאר מער למדן. נאך א דין תורה זענען ביידע געבליבן רבנים רבי נפתלי אויף א דריטל פון געהאלט, און רבי משה'לע אויף צוויי דריטל.
רבי משה'לע איז אנטלאפן פון די נאציס ימ"ש ביז קיין לודמיר, דארט האבן זיי אים געכאפט און ווילינדיג אים פארברענען איז ער אליין אריין געשפרינגען אין פייער אנגעהילט אין טלית און תפילין, הי"ד.
רבי אלעזר הורוויץ זצ"ל (ה'תרמ"א - ו' כסלו ה'תש"ג), "דער גראדזיסקער רב".
רבי אלעזר איז געבוירן אין יאר ה'תרמ"א, צו זיין פאטער הרב אברהם חיים הורוויץ, "דער פלאנטשער רב", א זון פון הרב משה הורוויץ, "דער ראזוואדאווער רב", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב בצלאל פילזנער אדער וויינבערגער.
אין יאר ה'תרנ"ז (אומגעפער), נאך וואס רבי אלעזר האט געהייראט, איז ער געפארן קיין בוקאווסק נעמען ביי זיין שווער שימוש (פראקציע) אין הוראה און קבלה, אין יאר ה'תרס"ט איז ער געווארן רב אין גראדזיסק. ביים ערשטן וועלט קריג איז ער אוועק קיין טארנא, דארט האט מען אים אויפגענומען אלס דיין, און ער האט זיך געעפענט דארט א בית המדרש. אין יאר ה'תרע"ט נאך זיין פאטערס פטירה, האט ער איבערגענומען דאס פירן רביסטעווע. ער איז געווען שטארק אנגענומען, אויך פון קאנגרעס פוילן איז מען געקומען זעהן זיין וואונדערליכע עבודה. ער האט אנגעפירט מיט א ישיבה, ווי ער האט געזאגט אליין שיעורים.
ביים צווייטן וועלט קריג האט רבי אלעזר זיך אויסבאהאלטן אין א בונקער ווען די נאציס ימ"ש האבן אים געטראפן, איז געווען זיין לעצטער וואונטש, מ'זאל אים ברענגען זיין פאטערס טלית און העמדל, מיט א שרעקליכען אויסשריי "שמע ישראל" איז רבי אלעזר דערשאסן געווארן ו' כסלו ה'תש"ג, הי"ד.
בערנארד מעדאף (; 29סטן אפריל 1938 - 14טן אפריל 2021) איז געווען אן אמעריקאנער וואס מ'האט אים באשולדיגט מיט שווינדלען אין די סארט פאנזי סקיעם שווינדל.
ער איז געווען א באקאנטער גרויסער אידישער פילאנטראפ וואס וואוינט אין ניו יארק סיטי.
ער איז געווען דער פארזיצער פון דער נאזדאק בערזע.
זיין שווינדל האט באטראפן איבער פופציג ביליאן דאלער.
אום 29סטן יוני 2009, איז מעדאף פאראורטיילט געווארן צו 150 יאר טורמע.
מעדאף איז געזעסן אין דער בוטנער פעדעראלע קארעקשן קאמפלעקס אין נארט קאראליינע. וואו ער איז נפטר געווארן דעם 14טן אפריל 2021, אין עלטער פון 82 יאר.
מעדאף, בערנארד
רבי חנינא הורוויץ זצ"ל (ה'תקפ"ב - ב' חשוון ה'תרמ"ב), רב אין אולינוב.
רבי חנינא איז געבוירן אין יאר ה'תקפ"ב (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יעקב הורוויץ, רב אין מעליץ, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב, א זון פון מנחם מענדל רובין, רב אין לינסק באקאנט אלס רבי מענדעלע לינסקער. און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב אברהם מרדכי פון פינטשוב.
פון יאר ה'תרל"ב איז רבי חנינא געווען רב אין אולינוב.
רבי חנינא איז נפטר ב' חשוון ה'תרמ"ב.
רבי חיים יעקב הורוויץ זצ"ל (ה'תרי"א - ה'תרע"ה), פון אולינוב.
רבי חיים יעקב איז געבוירן אין יאר ה'תרי"א, צו זיין פאטער הרב חנינא הורוויץ, רב אין אולינוב, א זון פון הרב יעקב הורוויץ, רב אין מעליץ, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב. און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס רבי אליעזר'ל דזשיקאווער, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב.
רבי חיים יעקב איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרע"ה (אומגעפער).
רבי מרדכי דוד הורוויץ זצ"ל (ה'תרכ"ו - ה'תש"ב), רב אין אלפין און אולינוב.
רבי מרדכי דוד איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ו, צו זיין פאטער הרב חיים יעקב הורוויץ, א זון פון הרב חנינא הורוויץ, רב אין אולינוב, א זון פון הרב יעקב הורוויץ, רב אין מעליץ, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב", א זון פון מנחם מענדל רובין, רב אין לינסק באקאנט אלס "רבי מענדעלע לינסקער". און צו זיין מוטער מרת רחמה א טאכטער פון הרב משה אונגאר, אן איידעם פון הרב חיים האלבערשטאם "דער צאנזער רב".
פון יאר ה'תרמ"ו איז רבי מרדכי דוד געווען רב אין אלפין, נאך די ערשטע וועלט קריג איז ער געווארן רב אין אולינוב. ער איז געווען א אויסנאם פלאסיגער מענטש, ער איז אויפגעשטאנען אין מיטען נאכט און געלערנט עטליכע שטונדען נאכאנאנד.
רבי מרדכי דוד איז אומגעקומן אויף קידוש השם, הי"ד.
רבי מנחם מענדל הורוויץ זצ"ל (ה'תרמ"ג – ה'תש"ג). רב אין מעליץ.
רבי מענדל איז געבוירן ה'תרמ"ג (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב נפתלי הורוויץ, רב אין מעליץ, א זון פון הרב יהודה הורוויץ, א זון פון הרב יעקב הורוויץ רב אין מעליץ, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת רעכיל א טאכטער פון הרב אביש קאנער פון סאניק.
רבי מענדל האט געוואונט נאך זיין חתונה אין וויעליטשקא און געגעסן קעסט ביי זיין שווער, וויבאלד ער איז געווען א געוואלדיגער מתמיד און ירא שמים האט אים זיין פאטער רבי נפתלי געברענגט קיין מעליץ, ער זאל אים ארויסהעלפן מיט דעם רבנות און דער רעביסטעווע. ביים ערשטן וועלט קריג איז רבי מענדל אנטלאפען מיט זיין פאטער קיין וויען, זיין פאטער איז דארט נפטר
געווארן י"ח תשרי ה'תרע"ו. ווען רבי מענדל איז צוריק געקומען פון וויען, האט ער איבערגענומען דאס רבנות.
ביי דעם צווייטן וועלט קריג איז רבי מענדל אנטלאפן קיין ראדימישלא אין געטא דארט האט ער ארגאניזערט א מנין שבת צום דאווענען, ווען די נאציס האבן זיי געכאפט, האט מען זיי אוועק געפירט אויסער דער שטאט, אין זיי דערשאסן, הי"ד.
הורוויץ, מנחם מענדל
רבי מנחם מענדל הורוויץ זצ"ל (ה'תקס"ה - כ"ח טבת ה'תרכ"ב), רב אין לינסק.
רבי מענדל איז געבוירן אין יאר ה'תקס"ה (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אברהם חיים הורוויץ (דער ערשטער), רב אין לינסק, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב, א זון פון הרב מנחם מענדל ראַבין, רב אין לינסק, באקאנט אלס רבי מענדעלע לינסקער. און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב שמואל שמעלקא הורוויץ, רב אין ראמאן און באר אין בוקאווינע, באקאנט אלס רבי שמעלקא בארער, (אן איידעם פון הרב חיים, רב אין טשערנאוויץ דער באר מים חיים), א זון פון הרב מנחם מענדל ראַבין, רב אין לינסק.
רבי מענדל האט נאך אריינגעכאפט צופארן מיט זיין פאטער צום חוזה פון לובלין.
נאך דער פטירה פון זיין פאטער אין יאר ה'תקצ"א איז געווען פון די שטאט'ס לייט אין לינסק אזעלכע וואס האבן נישט געוואלט אויפנעמען רבי מענדל אלס רב אויף זיין פאטער'ס ארט, ביז דער רבי ר' הערש פון רימאנאוו איז געקומען קיין לינסק און האט באפוילן זיין משמש זאל אויסרופן אז אלע שטאט'ס לייט זאלן קומען צו אים אונטערשרייבן דעם קאנסוס אויף צונעמען רבי מענדל אלס רב. די שטאט'ס לייט זענען זאפארט געקומען, אויסער איין גביר וואס האט זיך געוואגט צו ווידערשפעניגן דעם רבי ר' הערש און געזאגט פאר דעם משמש אז פאר קיין פרייז וועט ער נישט אונטערשרייבן. נאך דעם וואס ער האט צוויי מאהל אנטזאגט דעם משמש, האט דער רבי ר' הערש אים געשיקט זאגן "אויב ער וועט נישט אונטערשרייבן, וועט מען נישט דארפן זיין אונטערשריפט", דער פארשוין האט זיך פארט נישט גערירט.
דער רבי ר' הערש האט געזאגט פאר רבי מענדל ער וויל גיין זיך איינטינקען אין מקוה, זיי זענען געגאנגען צום טייך, נאך וואס זיי האבן זיך איינגעטינקען אויף דעם וועג צוריק אין שטאט האט מען זיי שוין געלאזט וויסן אז דער פארשוין האט זיך איבערגעבויגן צו שעפן וואסער פון ברונעם און איז אריינגעפאלן, און דארט אומגעקומען. צומארגנ'ס האט מען אויפגענומען רבי מענדל רבי אין לינסק, אָן קיין שטערונגען.
רבי מנחם מענדל איז נפטר געווארן כ"ח טבת ה'תרכ"ב, און ליגט אין לינסק.
רבי מאיר הורוויץ זצ"ל (ה'תרי"ז - ד' ניסן ה'תרפ"ד), רב אין לינסק.
רבי מאיר'ל איז געבוירן אין יאר ה'תרי"ז (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אברהם חיים הורוויץ (דער צווייטער), רב אין לינסק, א זון פון הרב מנחם מענדל הורוויץ, רב אין לינסק, א זון פון הרב אברהם חיים הורוויץ, רב אין לינסק, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב. און צו זיין מוטער מרת מרים יוכבד א טאכטער פון הרב ישכר דוב בעריש בעער, רב אין איסטריק און ליטאוויסק, א זון פון הרב שמואל זיינוויל בראווער, רב אין ליטאוויסק..
נאך זיין חתונה האט רבי מאיר'ל געוואוינט אין צאנז און געגעסן קעסט ביי זיין שטיף-שווער דער צאנזער רב, דארט איז רבי מאיר'ל געקרוינט געווארן אלס דיין אין צאנז אין בית דין פון צאנזער רב. נאך די פטירה פון צאנזער רב, איז רבי מאיר'ל צוריק קיין לינסק, פון דארט פלעגט ער פארן קיין שינאווא צום שינאווער רב, וועלכער האט ארויסגעוויזען א געוואלדיגע ליבשאפט צו רבי מאיר'ל, און פלעגט אים ריפן "שוואגער". (זיי זענען אויך געווען מחותנים, רבי מאיר'לס שוועסטער חיה יהודית איז געווען א שניר פון שינאווער רב, די ווייב פון סטראפקאווער רב.
אין יאר ה'תרנ"ז (אומגעפער) ווען זיין פאטער רבי אברהם חיים (דער צווייטער) איז קראנק געווארן, האט מען אויפגענימן רבי מאיר'ל אלס יונגער רב אין לינסק. נאך זיין פאטער'ס פטירה כ"ג חשוון ה'תרס"ה איז ער געווארן רב אויף זיין פאטער'ס ארט.
רבי מאיר'ל האט זיך אנגעליטן פון די באקאנטע קרענק און איז נפטר געווארן ד' ניסן ה'תרפ"ד, אין ליגט אין לינסק.
אין יאר ה'תר"ל (אומגעפער) האט רבי מאיר'ל געהייראט מרת הינדא רחמה א טאכטער פון הרב נפתלי צבי פרנס, פון צאנז, אן אייניקל פון מגלה עמוקות.
(רבי נפתלי צבי איז נפטר געווארן זייער יונג, זיין ווייב די אלמנה, מרת רבקה א טאכטער פון הרב אלימלך טורם האט געהייראט בזיווג רביעי הרב חיים האלבערשטאם דער צאנזער רב. אירע קינדער - צוויי זונען און די טאכטער הינדא רחמה זענען אויפגעצויגן געווארן ביים צאנזער רב ויי אייגענע קינדער, אין ער האט זיי חתונה געמאכט ווי זיינע אייגענע קינדער).
רבי מנחם מענדל הורוויץ זצ"ל (דער צווייטער) (ה'תרמ"ד - ה'תש"ג), רב אין לינסק.
רבי מענדל'י איז געבוירן אין יאר ה'תרמ"ד (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב מאיר הורוויץ רב אין לינסק, א זון פון הרב אברהם חיים הורוויץ (דער צווייטער), רב אין לינסק, א זון פון הרב מנחם מענדל הורוויץ, רב אין לינסק, א זון פון הרב אברהם חיים הורוויץ, רב אין לינסק, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב. און צו זיין מוטער מרת הינדא רחמה א טאכטער פון הרב נפתלי צבי פרנס, פון צאנז, אן אייניקל פון מגלה עמוקות.
נאך זיין חתונה האט רבי מענדל'י געוואוינט אין סטראפקאוו אין געגעסען קעסט ביי זיין שווער, נאכהער האט ער זיך געצויגן מיט זיין שווער קיין קאשוי. אין יאר ה'תרפ"ג ווען זיין פאטער איז נפטר געווארן איז רבי מענדל'י אויפגענומען געווארן אלס ממלא מקום פון פאטער, רב אין לינסק, מיט אים האט זיך געשלאסן דאס לינסקער רבנות וואס האט זיך געצויגן איבער צוויי הונדערט יאר.
רבי מענדל'י איז דערשאסן געווארן אין זעסלאוו ה'תש"ג, הי"ד.
Wi-Fi איז אַ האַנדל־מאַרקע (געגרינדעט 1999) פֿאַר פֿאַרשײדענע סטאַנדאַרטן פֿאַר פּראָדוקטן פֿון אָנשנוריק נעצװערקן (Wireless Networks) אין אַ לאָקאַלער תּחום, Wi-Fi איז באַזירט אױף דער 802.11 IEEE סטאַנדאַרט.
די Wi-Fi סטאַנדאַרטן דערלױבן פֿאַרשפּרײטן אַן אָנשנוריקע קאָמוניקאַציע נעצװערק וועלכע אין איר איז טראַנסמיטירט IP דאַטן פעק צװישן די פֿאַרשײדענע קאָנסומענטן אין אַ װײַטקײַט פֿון צענדליקער אָדער טױזנטער מעטערס. דער נאָמען Wi-Fi איז די קירצונג פֿון Wireless Fidelity װאָס באַדײַט "אָנשנוריק טרײַהײַט".
די Wi-Fi נעצװערק אַרבעט אין אײנע פֿון צװײ פֿאַלן: אד האק אדער אינפֿראַסטרוקטור (WAP). די ערשטע פֿאַל איז א ניט אַדמיניסטראַטיװע נעצװערק װעלכע אַלע קאָנסומענטן פֿאַרבינדן זיך צוזאַמען אָן קײַן באַזונדערע אינפֿראַסטרוקטור. אין דער צװײטער פֿאַל איז די נעצװערק אָרגאַניזירט דורך א צוטריט פּונקט (WAP) אין אַלגעמײן קאָמבינירט מיט אַ רוטירער.
דער עיקר מעלה פון א Wi-Fi נעצװערק איז די פּשוטקײַט פֿון צונױפֿשטעלן די נעצװערק אױסשטאַטונגען און
איר ביליקײַט. אַ סך שויס קאמפיוטערס װערן פֿאַרקױפֿט מיט אַן אײַנגעבױטע Wi-Fi קאַרטע.
סאציאַל־וויסנשאַפֿט נעמט אַרײַן אקאדעמישע דיסציפלינען וואס באהאנדלען די שטודיע פון דעם געזעלשאפטלעכע לעבן פון גרופעס פון מענטשן און איינציגע מענטשן כולל אנטראפאלאגיע, קאמוניקאציע שטודיעס, קרימינאלאגיע, עקאנאמיק, געאגראפיע, היסטאריע, פאליטישע וויסנשאפט, פסיכאלאגיע, און סאציאלאגיע.
רבי טוביה הורוויץ זצ"ל (ה'תרכ"ה - י"ב ניסן ה'תש"א), רב אין שענדישאוו.
רבי טוביה איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ה, צו זיין פאטער הרב אברהם הורוויץ רב אין שענדישאוו, א זון פון הרב יעקב הורוויץ, רב אין מעליץ, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת רייזא א טאכטער פון הרב מנחם מענדל וויינבערגער פון דוקלא.
אין יאר ה'תרס"ה נאך דער פטירה פון זיין פאטער, איז רבי טוביה געווארן רב אין שענדישאוו. נאך דעם ערשטן וועלט קריג האט רבי טוביה זיך באזעצט אין קראקע. צווישן די יארן תרפ"ב און תרפ"ז האט ער באזוכט אין ניו יארק, וואו ער האט געגרינדעט די "עזרת אלמנות ויתומים".
רבי טוביה איז אומגעקומען דורך די נאציס י"ב ניסן ה'תש"א נישט ווייט פון לובלין, וואו מען האט אים קובר געווען.
רבי ישראל דוד הורוויץ זצ"ל (כ"ג תשרי ה'תרנ"ט - י"ז טבת ה'תשכ"ז), "דער שענדישאוו-שאצער רבי" פון ניו יארק.
רבי ישראל דוד איז געבוירן אין שענדישאוו אין שמחת תורה ה'תרנ"ט, צו זיין פאטער הרב טוביה הורוויץ, רב אין שענדישאוו, א זון פון הרב אברהם הורוויץ, רב אין שענדישאוו, א זון פון הרב יעקב הורוויץ, רב אין מעליץ, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת טשארנע א טאכטער פון הרב אשר משה לעמל דים.
אין יאר ה'תרפ"ח איז רבי ישראל דוד געפארן וואוינען אין אמעריקא, ער האט דארט געעפענט דעם שאצער בית המדרש אין ניו יארק. ער האט געפירט אן אפענע שטוב, ווי אלע געסט האבען געפילט א נאנטקייט. ער איז געווען אן אקטיווער מיטארבעטער אין פארשידענע וואוילטעטיגע און תורה'דיגע ארגאניזאציעס אין אמעריקא.
רבי ישראל דוד איז נפטר געווארן אין יאר ה'תשכ"ז.
בזיווג שני האט ער געהייראט די טאכטער פון רבי איתמר פון נאדווארנא.
רבי ישראל הורוויץ זצ"ל (ה'תר"י – ה'תר"ס) איז געווען דער דזשיקאווער רב פון מעליץ.
רבי ישראל איז געבוירן אין יאר ה'תר"י (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יהודה הורוויץ, א זון פון הרב יעקב הורוויץ, רב אין מעליץ, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב חיים מאיר יחיאל, דער "שרף" פון מאגלניצא (אן איידעם פון הרב אלעזר פון ליזשענסק, א זון פון "נועם אלימלך"), א זון פון הרב אבי עזרא זעליג פון גרעניץ, דער איידעם פונעם קאזשניצער מגיד.
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תרל"ט האט רבי ישראל געהאלטן אז דאס מעליצער רבנות געהערט צו אים, אבער זיין ברודער רבי נפתלי האט שוין דאס פריער איבערגענומען, ער האט זיך געעפענט אן אייגן בית המדרש, וואו ס'האט געדאווענט די דזשיקאווער חסידים.
רבי ישראל איז נפטר געווארן יונג אומגעפער אין יאר ה'תר"ס.
הורוויץ, ישראל
רבי יצחק הורוויץ זצ"ל (ה'תרס"ב – כ"ב תמוז ה'תשל"ח) איז געווען דער מעליצער רבי פון ניו יארק.
רבי יצחק איז געבוירן ה'תרס"ב (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב נפתלי הורוויץ, רב אין מעליץ, א זון פון הרב יהודה הורוויץ, רב אין מעליץ, א זון פון הרב יעקב הורוויץ, רב אין מעליץ, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת רעכיל א טאכטער פון הרב אביש קאנער פון סאניק.
רבי יצחק איז געווען רב אין אזעריאן און קיפוטשוב אין וואהלין. נאך די ערשטע וועלט קריג איז ער געפארן קיין אמעריקא, דארט ער איז געווען רב אין קליוולאנד. נאכהער האט ער זיך באזעצט אין מאנהעטען ניו יארק, אלס מעליצער רבי. ער איז געווען א מוזיקאלישער קונסטלער זיינע פארפאסונגען און מוזיק-פלאטעס האבען געהאט א גרויסן ערפאלג.
רבי יצחק איז נפטר געווארן כ"ב תמוז ה'תשל"ח.
הורוויץ, יצחק
רבי יצחק הורוויץ זצ"ל (ה'תרכ"ב - כ"ד אדר א' ה'ת"ש), "דער סטוטשינער רב".
רבי איציקל איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ב, צו זיין פאטער הרב משה הורוויץ, רב אין ראזוואדאוו, א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער א טאכטער פון סיגוטער רב, הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, "דער ייטב לב".
אין יאר ה'תרמ"ד איז שוין רבי איציקל געווען רב אין סטוטשין, נאך פאר דער צווייטער וועלט קריג איז רבי איציקל געפארן וואוינען קיין טארנא, זיינע אנהענגער האבן אים אויף געשטעלט דארט א גרויס הויז מיט א בית המדרש געגענאיבער די גרויסע שול. ער איז געווען א רבי מיט אן פארצייטעשן כאראקטער, א גרויסער למדן און צדיק, ער איז געווען יארן לאנג אפגעזונדערט פון אלע וועלטליכע זאכן, געווען אריין געטוהן אין תורה און עבודה. רבי איציקל האט פארמאגט אויסנאמע מוזיקאלישע טאלענטן, וואס האט געצויגן די מאסן צו הערען זיין זיסן דאווענען באגלייט מיט ראזוואדאווער ניגונים.
אויף זיין עלטער האט רבי איציקל אסאך ארום גערעדט וועגן דער גאולה און פון משיח, ער איז געווען פאררעכענט פון די עלצטע רבי'ס.
רבי איציקל איז געווען א פייערדיגער קעמפער קעגען דער ציוניסטישער באוועגונג, ער איז געווען דער וואס האט צוריק געהאלטן די מעליצער יידן פון אויפשטעלן א מעליצער קאלאניע אין לאנד.
רבי איציקל איז נפטר געווארן אין סאניק אנטלויפענדיג פון די נאציס כ"ד אדר א' ה'ת"ש.
בזיווג שני האט רבי איציקל געהייראט א טאכטער פון הרב יואל הירשפעלד.
מונקאַטש (,,) איז א שטאט אין קארפּאטן־לאנד, היינט א טייל פון אוקראינע.
אידן האבן זיך באזעצט אין מונקאטש אין די אנפאנג ת"ק יארן.
דער ערשטער חסידישער רבי וואס זאל דינען אלס רב אין דער שטאט איז געווען רבי צבי אלימלך שפירא בעל בני יששכר און צוליב א מסירה איז ער צוריק צו זיין פריערדיגן וואינארט דינאוו וואס איז צוריק געווארן רב ושם מנ"כ.
זיין אייניקל רבי שלמה שפירא בעל שם שלמה איז גערופן געווארן פון סטריזשעוו, גאליציע, און איז אויפגענומען געווארן אלס רב.
נאכן הסתלקות פונעם שם שלמה זי"ע איז אויפגענומען געווארן אויף זיין אמט רבי צבי הירש שפירא באקאנט אלס דער "דרכי תשובה".
מיטן הסתלקות פונעם ״דרכי תשובה״ אין יאר תרע"ד איז אויפגענומען געווארן זיין בן יחיד רבי חיים אלעזר שפירא דער בעל "מנחת אלעזר" אלס רב און אב"ד פון מונקאטש והגלילות.
אונטער זיין פירערשאפט האט זיך מונקאטש אנטוויקלט צו ווערן די צענטער פון תורה און חסידות אין קארפאטן אונגארן. 60 פערצענט פון די שטאט'ס איינוואוינער זענען געווען אידן, אן ערך פון 16,000 אידן. דער מנחת אלעזר זי"ע האט באוויזן אויפצושטעלן חדרים און די בארימטע ישיבה רבתי "דרכי תשובה" וואו עס האבן געלערנט הונדערטער בחורים וואס זענען געקומען צו פארן קיין מונקאטש פון איבער גאנץ אייראפע.
נאך דער פטירה פון דעם מנחת אלעזר איז געווארן רב זיין רבי ברוך יהושע ירחמיאל ראבינאוויטש און ער איז געווען רב ביז די צווייטע וועלט מלחמה
אין די פינסטערע מלחמה יארן זענען צענדליגער טויזנטער אידן פון מונקאטש און דער גאנצער געגנט איינגעשפארט געווארן אין צוויי געטא'ס אין מונקאטש ווי זיי זענען געווען ביז די נאצי'ס ימ"ש האבן ליקווידירט די געטא'ס אינ'ם טאג ב' סיון תש"ד און זיי געפירט קיין אוישוויץ הי"ד.
אינעם אומגעגענט.
אינעם אומגעגענט פון מונקאטש, זענען דא פארשידענע קור-ערטער, ווי די מונקאטשער אידן פלעגן א שטייגער האלטן א מיל, דאס טייטש ווי אין ניו יארק די קאנטרי, און דארט איז פארהאנען א שטאט, נישט ווייט, מיט'ן נאמען באַטיאָוואָ, וואס איז אמאל געווען טשעכסלאוואקיע, און היינט אוקריינא, אבער איז געבענטשט מיט שיינע פאנאראמעס.
רבי יהודה הורוויץ זצ"ל (ה'תק"ף - ט' טבת ה'תרל"ט), רב אין מעליץ.
רבי יהודה'לע איז געבוירן אין יאר ה'תק"ף, צו זיין פאטער הרב יעקב הורוויץ, רב אין מעליץ, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב, א זון פון מנחם מענדל רובין, רב אין לינסק באקאנט אלס רבי מענדעלע לינסקער. און צו זיין מוטער מרת רבקה א טאכטער פון הרב אברהם מרדכי פון פינטשאוו.
אין יאר ה'תקצ"ט נאך די פטירה פון זיין פאטער, איז רבי יהודה'לע אויפגענומען געווארן אלס רב אין מעליץ אויף זיין פאטער'ס ארט. רבי יהודה'לע איז געווען א תלמיד פון "דברי חיים" און פון זיין פעטער רבי אליעזר'ל דזשיקאווער.
רבי יהודה'לע איז נפטר ט' טבת ה'תרל"ט.
רבי יהודה הורוויץ זצ"ל (י"ג תמוז ה'תרנ"ב - ט' חשוון ה'תשמ"ב), "דער סטוטשינער רב".
רבי יהודה'לע איז געבוירן י"ג תמוז ה'תרנ"ב, צו זיין פאטער הרב יצחק הורוויץ, רב אין סטוטשין, א זון פון הרב משה הורוויץ, רב אין ראזוואדאוו, א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער אסתר ליבא א טאכטער פון הרב מנחם מענדל אייכנשטיין פון זידיטשוב.
ווען זיין פאטער איז געפארן קיין טארנא איז רבי יהודה'לע געווארן רב אין סטוטשין אויף זיין פאטערס ארט, און ער האט דארט פאהרגעלערנט שיעורים פאר בחורים. זיין פאטער רבי איציקל האט באפוילן רבי יהודה'לע, ער זאל נעמען קוויטלעך ביי זיינע אנהענגערס, און ער אליין האט געשיקט מענטשן זיך פראוון ביי אים.
נאך דעם צווייטן וועלט קריג וואס רבי יהודה'לע האט דורכגעבראכט מיט איבערמענטשליכע קרעפטען איז ער אנגעקומען קיין אמעריקא און זיך באזעצט אין בארא פארק וואו ער האט ווייטער אנגעפירט זיין עבודה אלס סטוטשינער רב פון ניו יארק.
רבי יהודה'לע איז נפטר געווארן ט' חשוון ה'תשמ"ב.
רבי חיים מנחם (מענדל) דוד הורוויץ זצ"ל (ה'תרס"ד - כ"ג תשרי ה'תש"ה) איז געווען דער לעצטער רב אין דזשיקאוו.
רבי מענדל'ע איז געבוירן אין יאר ה'תרס"ד, צו זיין פאטער הרב אלטער יחזקאל אליהו הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, א זון פון הרב יהושע הורוויץ, "דער עטרת יהושע", א זון פון הרב מאיר הורוויץ, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, א זון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת חוה א טאכטער פון הרב ישראל האגער, רב אין וויזניץ, "דער אהבת ישראל".
רבי מענדל'ע איז אויפגעצויגען געווארן אונטער דעם איינפלוס פון זיין זיידען "דער עטרת ישועה", ביי די ערשטע וועלט קריג איז ער אנטלאפען קיין גרוסווארדיין צום זיין זיידען "דער אהבת ישראל". נאך די קריג האט רבי מענדל'ע געלערנט אין טארנא ביי "רבי מאיר אריק" און ער האט באקומען פון אים היתר הוראה.
אין יאר ה'תרפ"ד ווען רבי מענדל'ע איז נאך נישט אלט געווען צוואנציג יאר האט מען אים אויפגענימן אלס רב אין דזשיקאוו, צו דעם ערשטען שבת איז זיך צוזאמען געקימען אין דזשיקאוו אלע רבי'ס פון דעם דזשיקאווער דינאסטיע אנטייל נעמען אין גרויסען מאמענט פון רבי מענדל'ע אויפנאמע. א זעלטענע ערשיינונג איז געווען אויף זיין כתב רבנות וואס איז געווען אינטערגעשריבן אויך פון אלע ארומעגע דערפער.
רבי מענדל'ע איז פארשיקט געווארן קיין מאטהאוזן אין צוואנגס לאגער, ווי מען האט אים אויסגעפאניקט ביי די ארבייט, ביז ער איז דארט נפטר געווארן אין שפיטאל, שמחת תורה כ"ג תשרי ה'תש"ה.
רבי אשר ישעיה הורוויץ זצ"ל (ה'תר"ך - ה'תרצ"ה), רב אין רימונוב.
רבי אשר ישעיה איז געבוירן אין יאר ה'תר"ך (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב מאיר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת דבורה א טאכטער פון הנגיד הרב קלמן פיעצליס פון קראקא.
רבי אשר ישעיה האט געוואונט אין רימונוב ביי זיין שווער. אין יאר ה'תרס"ה האט ער זיך באזעצט אין קראקא און ביי די ערשטע וועלט קריג איז ער אנטלאפן קיין וויען און זיך דארט באזעצט.
רבי אשר ישעיה איז נפטר געווארן כ"ד חשוון אדער כ"ז חשוון ה'תרצ"ה, מען האט אים געברענגט קיין קראקא.
רבי אשר ישעיה רובין זצ"ל (ה'תקל"ה - י"ד ניסן ה'תר"ה), איז געווען דער רב אין ראפשיץ, מערב גאליציע.
רבי אשר'ל איז געבוירן אין ווארשא אין יאר ה'תקל"ה (אומגעפעהר), צו זיין פאטער "דער שניידער" הרב אליעזר ליפמאן רובין פון די צדיקים נסתרים אין ווארשא. און צו זיין מוטער מרת פֿרומעט א טאכטער פון הרב אשר, רב אין נאראל, באקאנט אלס "דער גרויסער רבי אשר'ל", אן איידעם פון הרב מאיר איש הורוויץ, רב אין טיקטין, באקאנט אלס דער "מהר"ם טיקטין".
רבי אשר'ל איז געפארן צו די ראשי החסידות פון זיין דור, דער חוזה פון לובלין, דער קאזשניצער מגיד, רבי מענדלע רימאנובער, און צום אוהב ישראל.
אין יאר ה'תקפ"ז נאך זיין שווער'ס פטירה, איז רבי אשר'ל געווארן דער ממלא מקום, רב אין ראפשיץ. די ראפשיצער חבריא זענען ווייטער געפארן צו רבי אשר'ל, וו.צ.ב.ש. רבי שמעון יעראסלאווער האט אויסגערימט זיין ענוה, דער דברי חיים האט געזאגט ער איז די ליכט פון די וועלט, רבי שלום קאמינקא.
רבי אשר'ל איז נפטר געווארן ערב פסח י"ד ניסן ה'תר"ה, אין דעם מאמענט האט מען ערשט פארשטאנדן וואס זיין רבי דער חוזה האט געזאגט ווען ער האט אים געזען דאס ערשטע מאל, "א שיינער קרבן פסח'ל".
אויף דעם פארשלאג פון זיין רבין דער חוזה פון לובלין האט רבי אשר'ל געהייראט מרת רייצא די איינציגע טאכטער (בת יחידה) פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב".
רובין, אשר ישעיה
ילקוט המכירי איז א מדרש אויף תהלים. דאס האט מחבר געווען איינע פון די קדמונים רבי מכיר בן רבי אבא מארי בן רבי טודרוס בן ר' מכיר בן רבי יוסף בן רבי אבא מארי הזקן.
ער האט געלעבט אין די יאהרן ה'ק"ב — ה'קע"ה.
עס איז צוזאמענגענומען פון אלע מדרשי חז"ל ווי ש"ס ירושלמי מדרשים, אויך געפינט זיך דארט אזוינע מדרשים וואס מיר האבן נישט.
דאס ערשטע מאהל איז געדרוקט געווארן אין יאהר ה'תרנ"ח, דורך דעם באקאנטער מדרש זאמלער און שרייבער שלמה באבער.
רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל (ה'תקמ"ג - י"ח טבת ה'תר"א), רב אין דינאוו, "דער בני יששכר".
רבי הערש מיילעך איז געבוירן אין יאר ה'תקמ"ג (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב פסח לאנגזאם, פון יאווארניק, אן אייניקל, פון רבי שמשון אסטראפאלער, און צו זיין מוטער א ניכטע פון רבי אלימלך פון ליזשענסק. רבי פסח איז געווען א מלמד פון קינדער און געהאנדלט מיט ספירט, מ'האט אים גערופן "רבי פסח יאווארניקער".
עס ווערט דערציילט אז דער צדיק רבי אלימלך האט געזאגט פאר דער מוטער פון בני יששכר אז ווען איר קינד וועט געבוירן ווערן זאל זי אים רופן מיט נאמען אלימלך אזוי ווי ער הייסט, די מוטער האט אבער געהאט מורא אז דאס מיינט אז רבי אלימלך וועט נישט לעבן און דעריבער הייסט ער געבן נאך אים א נאמען דעריבער ווען ער איז געבוירן האט זי אים גערופען "צבי אלימלך", ווען זי איז שפעטער געקומען און דאס פארציילט פאר רבי אלימלך האט ער געזאגט: "א הירש איז נישט קיין מלך" דעריבער וועט ער זיין א האלבער אלימלך.
רבי הערש מיילעך איז געווען רב אין צען פארשידענע שטעט, ער האט איטליכע פאָר יאר געטוישט זיין ארט. ווען ער האט זיך דערוואוסט ס'איז פריי געווארן א רבנות האט ער קאנדאדירט פאר דעם רבנות. ווען ער איז אויפגענומען געווארן, האט ער אריין געשטעלט דיינים, פארראכטען וואס ס'האט אויסגעפעלט, און ווייטער געזוכט א פריש רבנות. אין יאר ה'תקנ"ט אין עלטער פון זעכצן יאר, איז ער שוין געווען דיין אין דינאוו, אין בית דין פון רבי יהושע רב אין דינאוו. אין יאר ה'תק"ע איז ער שוין געווען אין ריבאטוטש, דאן איז ער געווען אין סטריזשעוו, לאנצהוט, קאלאמיי, האלאשיץ, בערטש, דזשילבערץ, דובעצק, אין יאר ה'תקפ"ה איז ער געווארן רב אין מונקאטש. נאכהער איז ער געווען צוריק אין דינאוו אלס רב.
רבי הערש מיילעך איז נפטר געווארן י"ח טבת ה'תר"א, אין עלטער פון זיבן און פופציג יאר.
שפירא, צבי אלימלך
רבי אלעזר שפירא זצ"ל (ה'תקס"ח - י"ב אלול ה'תרכ"ה) רב אין לאנצהוט.
רבי אלעזר'ל איז געבוירן אין ריבאטיטש אין יאר ה'תקס"ח, צו זיין פאטער הרב צבי אלימלך שפירא, "דער בני יששכר". און צו זיין מוטער מרת חנה מינדל א טאכטער פון הרב שמואל פון טשיטש.
אין יאר ה'תקפ"ט האט זיין פאטער אריין געשטעלט רבי אלעזר'ל, רב אין ריבאטיטש, אין יאר ה'תקצ"ח איז ער אריבער קיין סטריזשעוו, נאך דעם פאטערס פטירה אין יאר ה'תר"א האט ער אנגעפאנגען פראווען רביסטעווע, אין יאר ה'תרי"ז איז ער געווארן רב אין לאנצהוט.
רבי אלעזר'ל איז נפטר געווארן י"ב אלול ה'תרכ"ה.
שפירא, אלעזר
רבי שמואל שפירא זצ"ל (ה'תק"ע - ה'תר"ך) פון פרעמישלא.
רבי שמואל איז געבוירן אין יאר ה'תק"ע (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב צבי אלימלך שפירא, "דער בני יששכר". און צו זיין מוטער מרת חנה מינדל א טאכטער פון הרב שמואל פון טשיטש.
רבי שמואל איז געווען א תלמיד פון רבי שמעון יעראסלאווער, ער האט נישט געוואלט איבערנעמען דעם פאטערס רבנות.
רבי שמואל איז נפטר געווארן ה'תר"ך (אומגעפער).
רבי דויד שפירא זצ"ל (ה'תקס"ד - י"ט אדר ה'תרל"ד), רב אין דינאוו.
רבי דויד'ל איז געבוירן אין סטריזשעוו אין יאר ה'תקס"ד, צו זיין פאטער הרב צבי אלימלך שפירא, "דער בני יששכר". און צו זיין מוטער מרת חנה מינדל א טאכטער פון הרב שמואל פון טשיטש. (זיין פאטער האט אים געהייסען צולייגען דעם אות "י" צו זיין נאמען אלס סגולה פאר א רפואה שלימה).
נאך זיין פאטערס פטירה אין יאר ה'תר"א איז רבי דויד'ל געווארן רב אין דינאוו.
רבי דויד'ל איז נפטר געווארן י"ט אדר ה'תרל"ד.
שפירא, דויד
רבי שלמה שפירא זצ"ל (ה'תקצ"ב - כ"א סיון ה'תרנ"ג) רב אין מונקאטש.
רבי שלמה איז געבוירן אין ריבאטיטש ביים זיבעטן לעכטל פון חנוכה ה'תקצ"ב, צו זיין פאטער הרב אלעזר שפירא, רב אין לאנצהוט, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא, "דער בני יששכר". און צו זיין מוטער מרת טויבע חוה א טאכטער פון הרב יהושע העשל האלעס פון דוקלא. (דער זיידע דער בני יששכר האט געשיקט א שליח מיט דעם נאמען "מטעם הכמוס").
אויף דעם וועג צוריק פון זיין פארלויבונג אז רבי שלמה צוזאמען מיט זיין פאטער אנגעטרויטן ביי הרב מאיר פון פרעמישלאן, ער האט אים געגעבן דעם ספר "תומר דבורה", אלס צייכן "זאלסט זאגן דיבורים".
נאך זיין חתונה איז רבי שלמה געווען אין סאסוב מען האט אים דארט אויפגענומען אלס דיין, אין יאר ה'תרי"ז איז רבי שלמה געווארן רב אין סטריזשעוו, אין ה'תרמ"ב האט רבי שלמה אנגענומען דאס רבנות אין מונקאטש.
רבי שלמה איז נפטר געווארן כ"א סיון ה'תרנ"ג.
באיאן איז א חסידות געגרינדעט אין דער שטאט באיאן, אוקראינע, וואס שטאמט פֿון דעם הייליגן רוזשינער רבי'ן.
דער ערשטער באיאנער רבי איז געווען רבי יצחק פֿרידמאן (תר"י - תרע"ה) פֿון באיאן, בוקאווינע, דער „פחד יצחק" פֿון באיאן. זײַן פֿאטער איז געווען רבי אברהם יעקב פֿרידמאן פֿון סאדיגורא, א זון פֿון רבי ישראל פֿון רוזשין, וואס האט געגרינדעט דאס שושלת רוזשין.
נאך דער פטירה פֿונעם פחד יצחק האבן זײַנע פֿיר זין אנגעהויבן צו פֿירן רעביסטעוועס.
דער באיאנער הויף געפֿינט זיך הײַנט צוטאגס אין ירושלים ארץ ישראל מיט מוסדות איבער דער וועלט.
רבי ישעיה נפתלי הירץ שפירא זצ"ל (ה'תקצ"ח - ד' סיון ה'תרמ"ה), רב אין דינאוו.
רבי ישעיה נפתלי איז געבוירן אין יאר ה'תקצ"ח (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב דויד שפירא, רב אין דינאוו, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא, "דער בני יששכר". און צו זיין מוטער מרת רחל מינא.
נאך זיין פאטערס פטירה אין יאר ה'תרל"ד איז רבי ישעיה נפתלי געווארן רב און רבי אין דינאוו אויף זיין פאטער'ס ארט. ער איז געווען זייער אן אנגעשוואכטער מענטש, דאך האט ער זיך מיטגעטיילט מיט יעדן איינעמס פראבלעמען. רבי ישעיה נפתלי פלעגט דאווענען מיט שטארקע געשרייען און מיט א פלאם פייער. ווען רבי ישעיה נפתלי איז געווען ביים צאנזער רב האט דער צאנזער רב געזאגט פאר זיינע קינדער זיי זאלן קוקן אויף רבי ישעיה נפתלי, מ'קען פון אים שעפן יראת שמים.
רבי ישעיה נפתלי איז נפטר געווארן יונגערהייט ד' סיון ה'תרמ"ה. ביי חסידים האט מען געזאגט אז זיינע קישקעס זענען פארברענט געווארן פון זיין גרויסן ברען. זיין ברודער דער בלאזשאווער רב האט געזאגט ווען רבי ישעיה נפתלי וואלט געהאט קעגנערס אזוי ווי ביי אים וואלט ער לענגער געלעבט.
שפירא, ישעיה נפתלי הירץ
רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל (ה'תר"א - ה' ניסן ה'תרפ"ד), רב אין בלאזשאוו.
רבי הערש מילך איז געבוירן אין יאר ה'תר"א, (נאך אין יאר וואס זיין זיידע דער בני יששכר איז נפטר געווארן), צו זיין פאטער הרב דויד שפירא, רב אין דינאוו, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא, "דער בני יששכר". און צו זיין מוטער מרת רחל מינא.
רבי הערש מילך איז געווען רב אין ריבאטוטש, נאכהער אין יאר ה'תרכ"ג איז ער געוארן רב אין בלאזשאוו, נאהנט צו זעכציג יאר, נאך זיין פאטער'ס פטירה י"ט אדר ה'תרל"ד האט ער אנגעהויבן פראווען רעביסטעווע. אין זיין יוגנט איז ער געפארן מיט זיין פאטער צום הייליגן רוזינער און צום שר שלום פון בעלזא, ביי זיבעצען יאר האט ער שוין געדענקט דעם ספר "ברית כהונת עולם" אויף אויסנווענדיג. אין א געלעגענהייט ווען ער האט זיך געשפארט אין לערנען מיט דעם ווייטצענער רב הרב יצחק זילבערשטיין וועגען א היתר עגונה האט ער זיך אויסגעדריקט, אז אין עלטער פון פיר און צוואנציג יאר האט ער שוין געקענט ארבעה חלקי שולחן ערוך אויף אויסנווענדיג. נאך זיין חתונה האט ער געגעסן קעסט ביים צאנזער רב, און ער איז געווען פון די חבריא יונגעלייט וואס דער צאנזער רב האט מיט זיי געלערנט, און ער האט באקומען היתר הוראה פון צאנזער רב.
אין יאר ה'תרפ"ג האט רבי הערש מילך זיך באזעצט אין ריישא, דארט האט ער זיך געקויפט א הויז אין געעפנט דאס בלאזשאווער קלייזעל. אין טאג פון זיין זיידן רבי דויד'ל דינאווער'ס יארצייט י"ט אדר האט ער באקומען א לונגען אנצינדונג, און צוויי וואכן שפעטער איז ער נפטר געווארן ה' ניסן ה'תרפ"ד.
שפירא, צבי אלימלך (בלאזשאוו)
רבי מאיר יהודה שפירא זצ"ל (ה'תר"ו - י"ט תשרי ה'תרס"ח), רבי אין בוקאווסק.
רבי מאיר'ל איז געבוירן אין יאר ה'תר"ו, צו זיין פאטער הרב דויד שפירא, רב אין דינאוו, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא, "דער בני יששכר". און צו זיין מוטער מרת רחל מינא.
רבי מאיר'ל איז געווען רבי אין בוקאווסק, נאענט צו דריי און דרייסיג יאר. טויזנטער יידן פלעגן זיך צו פראווען ביי אים.
אין יאר ה'תרמ"ג נאך דערפטירה פון זיין פעטער הרב משה שעהנפעלד, האט זיין זון הרב צבי אלימלך שעהנפעלד געבעטן רבי מאיר'ל ער זאל דערווייל זיין רב אין דזשילבערץ ביז ער וועט אויפוואקסן אין קענען ווערן רב אויף זיין פאטער'ס ארט.
רבי מאיר'ל איז נפטר געווארן אין עלטער פון דריי און זעכציג יאר, דעם דריטן טאג חול המועד סוכות, י"ט תשרי ה'תרס"ח.
שפירא, מאיר יהודה
על אקצא אינטיפאדע (אױך אַל־אַקצאַ־אינטיפֿאַדע) איז דער אויפוואכונג פון טעראר מצד די פאלעסטינער באפעלקערונג אין ארץ ישראל קעגן די אידן דאס האט זיך אנגעהויבן נאך א וויזיט פון אריק שרון, אויפן הר הבית אין סעפטעמבער 2000, מיט זיינע מענטשן, און באגלייטער, האבן די פאלעסטינער אנגעפאנגען מיט געוואלדטאטן, ווי צענדליקע זענען פארווונדעט געווארן, נאכפאלגענדיק דאס האבן די אראבער אין ישראל, און אין מערב ברעג, דורכגעפירט ווילדע ראיאטן, און 26 פאלעסטינער זענען אומגעקאמען, אין מערערע פארווונדעטע.
די פאליציי אין ישראל האבן ביי די ווילדע ראיאטן, זיך אויפגעפירט זייער אגרעסיוו, און האבן געשאסן און אומגעברענגט צוויי ישראלדיקע אראבער, וואס דאס האט אריסגעברענגט די אראבער אין די מאסן צו די ראיאטן, און נאך עלף זענען אומגעקאמען.
די אינטיפאדע האט זיך אנגעפאנגען אין אום על פאכעם, א שטאט וואס געפונט זיך צווישן חדרה, און עפולה, אויף שאסיי נומער 65, און ביי די געוואלדטאטן האבן זיי אפגעשטעלט די פארקער אויפן שאסיי, וואס איז א צענטראלע שאסיי וואס פירט צום גליל.
דורכאויס די אינטיפאדע, זענען 1,060 ישראלער געהרגט געווארן, און נאנט צו 3,500 פאלעסטינער זענען געהרגט געווארן.
עס האט אנגעהאלטן פיר יאר און פינעף מאנאטן, ווי הונדערטע ציווילע זענען אומגעקאמען, און פארוואונדעט געווארן, דורכאויס די צווייטע אינטיפאדע, (די ערשטע איז געווען אין 1987, ווען א ישראלער האט אומווילנדיק, אראפגעקלאפט א פאלעסטינער קינד אין עזה.
די פראגע וואס האט זיך געדרייט איז, ווער האט אנגעצינדען די פייער, די לינקע טענהן, ווייל שרון איז ארויף אויפן הר הבית, זענען די אראבער געווארן אויפגעברויזט, פון די אנדערע זייט, די רעכטע זאגן די אינטיפאדע האבן זיי שוין געהאט אין פלאן נאך פון פריער, נאר האבן געווארט אויף אן אויסרייד.
דערווייל איז שרון געווארן פרעמיער מיניסטער, און נאך א זעלבסטמארד אטאקע וואס האט אויפגערודערט די לאנד, פסח אויפדערנאכט ביי א סדר, אין די פארק האטעל אין נתניה, וואס 29 זענען אומגעקאמען אין די אטאקע, האט געברענגט דערצו דער באשלוס פון אן אפעראציע קעגן די טעראר, פון די מערב ברעג, צהל איז אריין אין די שטעט זשענין, שכם, און נאך, און פארניכטעט, און קאנפיסקירט מערערע וואפן, 22 זעלנער, און 52 פאלעסטינער זענען געהרגט געווארן אין די שלאכטן.
טייל פון די טעראר אטאקעס.
דאס איז א טיילווייזע ליסטע פון שוידערליכע טעראר אטאקעס, וואס האבן געכאפט די קעפלעך אין די צייטונגען; עס זענען געווען נאך אסאך נישט אזעלכע באוויסטע.
רבי משולם זוסיא זצ"ל (ה'תס"ה - ב' שבט ה'תק"ס), פון אניפאלי, באקאנט אלס "דער רבי ר' זושא".
דער רבי ר' זושא איז געבוירן (אומגעפעהר) אין יאר ה'תס"ה, צו זיין פאטער הרב אליעזר ליפמאן. און צו זיין מוטער מרת מירל. רבי אליעזר ליפמאן איז געווען א רייכער מענטש ער האט פארמאגט אן ארענדע נעבן טיטשין, גאליציע, (אכט קילאמעטער פון דער שטאט ריישא), דער רבי ר' זושא האט געזאגט אויף זיין פאטער ער איז געווען א "מרא דחושבנא". אויף זיין מוטער האט דער רבי ר' זושא געזאגט, אז זי האט מיטאמאל נישט געקענט דאווענען פון א סידור, נאר ברכות זאגן האט זי געקענט. דערצו האט ער געזאגט אז אויף דעם ארט וואו זי האט געזאגט ברכות יעדן אינדערפרי, האט גערוט די שכינה הקדושה.
"פ"נ איש תם וישר האלוף התורני מו"ה ר' אליעזר ליפמאן ב"ר משה זצ"ל נפטר י"א אדר"
וואנדערונגען.
די צוויי הייליגע ברידער דער רבי ר' זושא מיט דער רבי ר' אלימלך האבן זיך ארויסגעלאזט אפרעכטן גלות. זיי זענען געגאנגען פון שטאט צו שטאט, ביז גאר ווייטע ערטער.
אין זיין יוגנט האט דער רבי ר' זושא געוואוינט אין פארשידענע פלעצער צווישן זיי אין אוסטראה, נאכהער האט ער זיך באזעצט אין האניפאלי.
דער רבי ר' זושא האט געלעבט לאנגע יארן, אומגעפעהר פינף און ניינציג יאר, אויפן ספר "שו"ת מאיר נתיבים" (געדריקט אין יאר ה'תקנ"א) איז דא אן הסכמה פונעם רבי ר' זושא, ווערט ער שוין דארט באטיטלט "הישיש".
די לעצטע זיבן יאר פאר דער רבי ר' זושא איז נפטר געווארן, איז ער געלעגן אין בעט מיט שטארקע יסורים, ער האט אויף זיך אונטערגענומען צו ליידן יסורים לכפרת ישראל.
רבי מאט'עלע טשערנאבילער פלעגט זאגן, אז דער רבי ר' זושא איז געווען, "דער אמת'ער צדיק הדור, ער האט אויף זיך געטראגן דעם יאך פונעם גאנצן כלל ישראל".
דער רבי ר' זושא איז נפטר געווארן ב' שבט ה'תק"ס, און ער ליגט אין אניפאלי נעבן זיין רבי'ן, "דער רבי ר' בער פון מעזריטש", און נעבן זיין גיטרייען גוטן פריינד הרב יהודה ליב הכהן, דער פארפאסער פון ספר "אור הגנוז".
"פ"נ קדוש ה, אדמו"ר הרב החסיד המפורסם רשכבה"ג עובד ה מאהבה והשמח ביסורים ורבים השיב מעון כ"ש מו"ה רבי משולם זיסל ברא"ל זלה"ה שנת תק"ס ב' שבט"
רבי אריה לייביש מרדכי האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרל"ב – כ"ז חשוון ה'תרצ"א), פון שינאווא, באקאנט אלס רבי לייביש מרדכי.
רבי לייביש מרדכי איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תרל"ב (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב משה האלבערשטאם רב אין שינאווא, א זון פון הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם, דער שינאווער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער צאנזער רב.
רבי לייביש מרדכי האט געוואוינט אין שינאווא, און אין יאר ה'תרפ"ב האט ער זיך באזעצט אין קראקא, ער איז געווען באקאנט פאר זיין גלייכקייט און ערליכקייט, טויזענטער חסידים פון נאנט און ווייט פלעגען קומען זיך פראווען ביי אים.
איעדעס מאל וואס רבי לייביש מרדכי פלעגט קומען קיין צאנז האט ער אויפגעפאסט נישט צו נעכטיגן דארט, ער האט געזאגט אז דער פאטער ריפט אים, איינמאל ווען ער האט זיך נישט געפילט גוט, איז ער געבליבן איבערנעכטיגן, און ער איז פלוצלינג נפטר געווארן כ"ז חשוון ה'תרצ"א, און ליגט אין צאנז נעבען זיין פאטער.
רבי דוד האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרל"ח – ה'תרצ"ה), רב אין סאקאלאוו.
רבי דוד איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תרל"ח, צו זיין פאטער הרב משה האלבערשטאם רב אין שינאווא, א זון פון הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם, דער שינאווער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער צאנזער רב.
אין יאר ה'תר"ס איז רבי דוד געווארן רב אין סאקאלאוו. ביים ערשטן וועלט קריג איז רבי דוד אנטלאפן קיין וויען.
רבי דוד איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרצ"ה (אומגעפער), און ער ליגט אין אמעריקא.
אקטיוויזם איז טאן אסאך קליינע זאכן.
אן עסקן איז דער וואס איז פארנומען אויפצוטאן פארן ציבור לשם שמים און אן באצאלט. אויף א מער היימישער שפראך, הייסט אזא איינער 'א שוויצער', איינער וואס שוויצט אסאך אויפצוטון ביי יעדע מצב, וואס ער מאכט צומאל אליינס.
ביי די חרדישע וועלט פירט אן עסקן די גאנצע לעבן, ווייל זיי האבן דאך נישט קיין וואלן סיסטעם צו מאכן ווער עס זאל פירן די שוואכע קומט דאס אטאמטיש אויס אז ווער עס איז אקטיוו דער איז דער פירער.
וויען (;;) איז די הויפטשטאט פון עסטרייך, און אויך איינער פון די ניין שטאטן פון עסטרייך. מיט א באפעלקערונג פון 1.7 מיליאן, איז וויען קלאר די גרעסטע שטאט אין עסטרייך, ווי אויך דער קולטור, עקאנאמישער און פאליטישער צענטער. זי איז די 10טע גרעסטע שטאט אין דעם אייראפעישן פארבאנד.
וויען ליגט אין דער מזרח זייט פון עסטרייך גאנץ נאנט צו טשעכיי, סלאוואקיי און אונגארן.
אנהייב, איז וויען געגרינדעט געווארן אלס א קעלטישער שטאט, אומגעפער 500 יאר פאר דער קריסטלעכער ציילונג. 15 יאר פאר דער ציילונג, וויען איז פארוואנדלט געווארן אין א גרענעץ שטאט, און א מיליטערישן לאגער מיטן נאמען "ווינדאבאנא" איז אויפגעשטעלט געווארן דארט מיט א ציל צו באשיצן די רוימישע אימפעריע פון די פארצייטישע דייטשע שבטים. אין די מיטל אלטער יארן, איז וויען געווען די הויפטקווארטיר פון דער באבאנבערגער דינאסטיע, און נאכדעם פון דעם האפסבורגער הויז. דערנאך האט זיך די שטאט פארוואנדלט אין א הויפטשטאט פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע. די אינוואזיעס פון די אטאמאנישע סאלדאטן אין דער 16סטן יארהונדערט און אין דער 17סטן יארהונדערט האבן זיך אפגעשטעלט און אויפגעהערט אין וויען. אין יאר 1526 דורך דער צייט פון סולטאן סוליימאנ'ס הערשאפט, וויען איז געשטאנען בעפאר א ווירקליכער און א וועזנטליכער געפאר, פאלגנדיג א באלאגערונג וואס די שטאט איז געלייגט געווארן אין. אין יאר 1683 די שטאט איז ווידערמאל געשטאנען בעפאר א סכנה.
א בליק אויף דער שטאט
צווישן די יארן 1806 און 1867, איז וויען געווען די הויפטשטאט פון דער עסטרייכישער אימפעריע, און אנפאנג פון יאר 1867 און ביז יאר 1918, די הויפטשטאט פון דער עסטרייך אונגארישער אימפעריע. אין יאר 1815, איז אפגעהאלטן געווארן אין דער שטאט דער "וויענער קאנגרעס" אין וועלכן האט מען באשטימט פונדאסניי די נאציאנאלע גרענעצן פון אייראפע, נאכדעם וואס נאפאלעאן באנאפארטע האט פארלוירן אין דער "וואטערלו" באטאליע.
אין דער ענדע פון דער 19סטן יארהונדערט און אנהייב דער 20סטן יארהונדערט, האט וויען באדינט אלס גאר א וויכטיגן צענטער פון קולטור און וויסנשאפט אין דעם אייראפעישן קאנטינענט.
דער שענברון שלאס אין וויען
מוזיקער פון וויען.
פילע בארימטע מוזיקער זענען געבוירן געווארן אין וויען, צווישן זיי זענען ווי פאלגנד: פראנץ שובערט, יאהאן שטראוס דער פאטער, יאהאן שטראוס דער זון, ארנאלד שיינבערג און פריץ קרייזלער.
בארימטע מוזיקער וואס זענען געקומען ארבעטן אין ווין פון אנדערע טיילן פון עסטרייך און דייטשלאנד זענען יאזעף היידן, וואלפגאנג אמאדעוס מאצארט, לודוויג וואן בעטהאוון, אנטאן ברוקנער, יאהאנעס בראהמס און גוסטאוו מאהלער.
אנזיכט אויף דעם ביוראס-קווארטאל פון וויען ביינאכט
דער טי-מאביל צענטער אין וויען
יידישע געמיינדע.
פילצאליגע אידן האבן געוואוינט אין וויען פאר דעם חורבן אייראפע.
נאך דער צווייטער וועלט קריג האט מען אויפגעשטעלט די אידישע געמיינדע פונדאסניי, און היינט צו טאגס וואוינען אין וויען הונדערטער יידישע משפחות פון פארשידענע היימישע קרייזן חסידישע און ליטווישע. דורך די פארלויפענע יארן זענען אויפגעשטעלט געווארן בתי מדרשים, ישיבות, חדרים, כוללים, מיידל שולעס און כשר'ע געשעפטן. אלס רב פון דער חסידישער קהילה און פון בית המדרש "קהל חסידים" דינט רבי אברהם יונה שווארץ.
דערצו, איז דא א קהילה אין וויליאמסבורג, אין פאראייניקטע שטאטן וואס רופט זיך "קהל עדת יראים וויען" פון חרדי'שע אידן אפשטאמיג פון וויען.
וויענער שטאט-טעמפל, די איינציגסטע שוהל וואס האט איבערגעלעבט די קריסטאל נאכט
רבי מנחם מענדל האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרל"ג - ו' אייר ה'תשי"ד), דער סטראפקאווער רב.
רבי מענדל איז געבוירן אין יאר ה'תרל"ג, צו זיין פאטער הרב אברהם שלום האלבערשטאם, רב אין סטראפקאוו, א זון פון הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם, "דער שינאווער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". אין צו זיין מוטער מרת חיה יהודית א טאכטער פון הרב אברהם חיים הורוויץ (דער צווייטער) פון לינסק,אן אור-אייניקל פון ראפשיצער רב.
רבי מענדל האט געהאט היתר הוראה פון הרב שמואל ענגיל רב אין ראדאמישל. נאך ביים פאטער'ס לעבן איז ער שוין געווען ראש הישיבה און רב אין סטראפקאוו, נאך זיין פאטער'ס פטירה איז רבי מענדל געווארן רבי.
ביי די צווייטע וועלט קריג איז רבי מענדל אנטלאפן קיין באדאפעסט און פון דארט קיין פרעשבורג, פון פרעשבורג האט מען אים אריבער געשמאגעלט קיין שווייץ.
חנוכה ה'תש"ז איז רבי מענדל אנגעקומן קיין ברוקלין און הרב ישראל זופניק האט אים געעפענט א בית המדרש דברי יחזקאל.
ווען רבי מענדל איז קראנק געווארן איז דער סקווערער רבי און דער סאטמערער רבי געווען ביי זיין בעט, זיי האבען געהייסן מ'זאל אים אריין פירן אין שפיטאל, ווי ער איז נפטר געווארן מוצאי שבת ו' אייר ה'תשי"ד, אין ברוקלין. אויף דעם פארלאנג פון דעם סאטמערער רבי האט מען אים ארויפגעפירט קיין ארץ ישראל, ער ליגט אין דעם הר המנוחות אין ירושלים.
רבי מענדל האט געהייראט בזיווג ראשון מרת אסתר א טאכטער פון הרב יעקב קאפיל פרנס
רבי שלום ראזענפעלד זצ"ל (ה'תק"ס - כ' חשוון ה'תרי"ב), רב אין קאמינקא
רבי שלום איז געבוירן אין ראווא אין יאר ה'תק"ס, צו זיין פאטער ר' יעקב יוסף הלוי ראזענפעלד, א זון פון ר' שלום הלוי ראזענפעלד, באקאנט מיט דעם נאמען "דער ראווער גראף". און צו זיין מוטער מרת יענטא א טאכטער פון, ר' יהושע צבי העשיל, פון באר.
דער ראווער עילוי.
צדיקים האבן געזאגט אז רבי שלום האט זייער א הויכע נשמה, דער שר שלום פון בעלז און דער רוזשינער האבן געזאגט אז זיין נשמה איז פון דעם ווילנער גאון.
אין זיין יוגנט האט רבי שלום געלערנט ביי הרב צבי הירש חריף און ביי הרב שלמה קלוגער ווען זיי זענען געווען אין ראווא.
רבי שלום שרייבט צום ענדע פון מסכת נדה פון זיין ש"ס היום בן תשע שנים אנכי, היום סיימתי ש"ס
נאך זיין חתונה האט רבי שלום געוואוינט אין זיין שטאט ראווא ביז אין יאר ה'תקפ"ב, אין עלטער פון צוויי און צוואנציג יאר, ווען מען האט אים אויפגענומען רב אין יאריטשאוו, (צדיקים האבן גערופן די שטאט יראה - תשובה). פופצן יאר איז רבי שלום געווען רב אין יאריטשאוו נאכהער איז ער אין יאר ה'תקצ"ז געווארן רב אין קאמינקא.
רבי שלום איז נפטר געווארן אין קאמינקא כ' חשוון ה'תרי"ב, און מען האט אים דארט געלייגט.
ראזענפעלד, שלום
סקולען איז א שטאט אין בעסאראביע (היינט מאלדאווע) וואס איז געווען דער וואוינארט פון רבי אליעזר זוסיא פארטוגאל ז"ל. ער איז געראטעוועט געווארן פון ראמעניע אונטער די נעגל פון די קאמוניסטן און אנגעהויבן צו פארשפרייטן חסידות סקולען אין ברוקלין, ניו יארק, קודם אין קרוין הייטס און דערנאך אין וויליאמסבורג.
זיין זון רבי ישראל אברהם איז געווארן רבי נאך אים.
זיי ביידע טאטע מיטן זון זענען גרויסע קאמפאזיטארן פון אידישע ניגונים.
רבי יהושע ראזענפעלד זצ"ל (ה'תק"ץ - י"ז חשוון ה'תרנ"ז), רב אין קאמינקא
רבי יהושע איז געבוירן אין יאר ה'תק"ץ (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב שלום ראזענפעלד. און צו זיין מוטער מרת חנה גאלדא א טאכטער פון הרב נפתלי נתן הירש, "דער קרעשוב'ער גראף".
רבי יהושע איז געווען רב אין יאריטשאוו, נאכהער איז ער געווארן רב אין קאמינקא.
רבי יהושע איז נפטר געווארן י"ז חשוון ה'תרנ"ז.
רבי אלעזר הלוי ראזענפעלד זצ"ל (י' ניסן ה'תרכ"ב - ז' מנחם אב ה'תש"ג) רבי אלעזר'ל אשפעצינער.
רבי אלעזר'ל איז געבוירן געווארן י' ניסן ה'תרכ"ב אין קאמינקא, צו זיין פאטער הרב יהושע ראזענפעלד, רב אין קאמינקא, א זון פון הרב שלום ראזענפעלד, רב אין קאמינקא. און צו זיין מוטער מרת שיינדל א טאכטער פון הרב שמואל צבי הירש, פון דרישקאפאלי, א זון פון הרב אלעזר רוקח פון די חכמי בראד (דער פאטער פון דער שר שלום פון בעלזא).
נאך זיין חתונה האט רבי אלעזר'ל געגעסען קעסט איין יאר ביי זיין שוואגער הרב יצחק טוביה רובין אין צאנז.
אין יאר ה'תרמ"ה איז רבי אלעזר'ל געווארן רב אין באכניא, אין יאר ה'תרנ"ז רב אין קאמינקא, און אין יאר ה'תרס"ז האט ער זיך באזעצט אין אשפעצין (פון דארט נעמט זיך דער נאמען רבי אלעזר'ל אשפעצינער). ט"ו מנחם אב ה'תרצ"ו איז רבי אלעזר'ל ארויף געפארן קיין צפת, און ווינטער ה'תרצ"ז האט רבי אלעזר'ל זיך באזעצט אין ירושלים און געגרינדערט א בית המדרש אין מאה שערים, זומער ה'תרצ"ט איז רבי אלעזר'ל צוריק געקומען קיין אשפעצין.
רבי אלעזר'ל איז נפטר געווארן ז' מנחם אב ה'תש"ג.
רבי אשר מאיר האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרי"ח - ה'תרצ"ה) רב אין באכניע.
רבי אשר מאיר איז געבוירן אין יאר ה'תרי"ח, צו זיין פאטער, הרב יוסף זאב האלבערשטאם, פון קשאנאוו, א זון פון הרב דוד האלבערשטאם, דער קשאנאווער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים. און צו זיין מוטער מרת צפורה א טאכטער פון הרב מנחם מענדל רובין פון גלאגאוו, (אן איידעם פון הרב מאיר הלוי ראטנבערג פון אפטא, דער אור לשמים), א זון פון הרב אשר ישעיה רובין פון ראפשיץ.
דער פשעווארסקער רבי, רבי יענקלי דערציילט, ווען רבי אשר מאיר איז געבוירן האט זיין פאטער רבי יוס'לע געפרעגט דעם זיידן דער צאנזער רב וועלכען נאמען ער זאל אים געבען, האט ער אים געהייסן א נאמען געבען נאך זיין רביצין'ס זיידע, דער פאטער האט פארשטאנן אז ער מיינט זיכער איר זיידן רבי אשר'ל ראפשיצער, ביים ברית ווען דער צאנזער רב האט געזאגט ויקרא שמו בישראל האט רבי יוס'עלע געזאגט אשר, איז דער צאנזער רב געבליבן שטיין אין געזאגט נו !, האט מען הערשט ריכטיג פארשטאנן אז ער האט געמיינט דעם זיידן דער אור לשמים האט דער פאטער צוגעלייגט מאיר, איז דער נאמען געבליבן אשר מאיר.
(דער אנציקלופדיה לחכמי גליציה ברענגט, ווען רבי אשר מאיר איז געבוירן האט דער צאנזער רב געזאגט, זיינע אויגן שיינען אזוי ווי די אויגן פון רבי מאיר'ל פון פרעמישלאן, דערפאר האט ער אים א נאמען געגעבן מאיר).
רבי אשר מאיר איז געווען דער עלצטער אור-אייניקל פון דברי חיים. אלס יונגערמאן האט זיין זיידע געלערנט מיט אים א שיעור אין קבלה, הרב מאיר אריק דער טארנא רב האט געזאגט אויף אים אז ער איז א גאון אין נגלה און נסתר. אין יאר ה'תרל"ו נאך ביים לעבען פון צאנזער רב, איז ער געווארן רב אין אלט-צאנז, אין יאר ה'תרמ"ג האט מען אים אויפגענימען רב אין באכניא.
רבי אשר מאיר איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרצ"ה (אומגעפער).
Active Directory י(AD) איז אַ טעכנאָלאָגיע געשאַפֿן דורך מײַקראָסאָפֿט װעלכע באַזאָרגט פֿאַרשײדנע נעצװערק סערװיזן. עס איז באַפרײַט געװאָרן צום ערשטן אין Windows 2000 Server און עס איז זײער אַנטװיקלט געװאָרן אין Windows Server 2003 און אין Windows Server 2008.
Active Directory דערלױבט אַדמיניסטראַטאָרן צו באַשטימען פּאָליסן און צעװיקלען װײכװאַרג פֿאַר אַן אָרגאַניזאַציע. Active Directory נעצװערק קען װאַריִיִרן סײַ אַ קלײן אינסטאַלאַציע מיט עטלעכע הונדערטער אָביעקטן, און סײַ אַ ריזיקע אינסטאַלאַציע מיט מיליאָנען אָביעקטן.
אַ Active Directory סטרוקטור איז אַ היעראַרכישע גערעם פֿון אַן אָביעקט װאָס באַדינט װי אַ Directory Service אין דרײַ הױפּט קאַטעגאָריעס: רעסורסן (װי צום בײַשפּיל דרוקערס), סערװיזן (צום בײַשפּיל בליצפּאָסטן) און באַנוצער חשבונות און גרופּעס. די AD באַזאָרגט אינפֿאָרמאַציע פֿונעם אָביעקט, אָרגאַניזירט דעם אָביעקט, קאָנטראָלירט דעם צוטריט און שטעלט אײַן די זיכערקײַט פֿונעם אָבײעקט.
יעדער אָביעקט רעפּרעזענטירט אַן אײנציקע זאַך מיט זײנע אַטריבוטן (אײגנקײַטן), למשל אַ באַנוצער, אַ קאָמפּיוטער צי אַ דרוקער. אַזעלכע אָביעקטן האַלטן אין זיך אַנדערע אָביעקטן.
Active Directory אַרבעט צוזאַמען מיט דער DNS־דינער, די AD דערהײַנטיקט נאָכאַנאַנד DNS־רעקאָרדן צו דער DNS דאַטן־באַזע.
רבי אהרן האלבערשטאם הי"ד (ה'תרכ"ה - כ"ו סיון ה'תש"ב) רב אין ביאלא-ביליץ.
רבי אהרן איז געבוירן אין צאנז אין יאר ה'תרכ"ה, צו זיין פאטער, הרב יוסף זאב האלבערשטאם, רב אין באכניא, א זון פון הרב דוד האלבערשטאם, "דער קשאנאווער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת צפורה א טאכטער פון הרב מנחם מענדל רובין פון גלאגאוו, (אן איידעם פון הרב מאיר הלוי ראטטענבערג פון אפטא, "דער אור לשמים"), א זון פון הרב אשר ישעיה רובין פון ראפשיץ.
פון קליינעהייט האט רבי אהרן געדארשט צו לערנען, ער איז געווען דאס ליבלינגס קינד פון זיין עלטער זיידן דער צאנזער רב וועלכער פלעגט אים שטענדיג פארהערן. דער צאנזער רב האט געזאגט פאר זיין פאטער דער קשאנאווער רב, דיין אייניקל האט א נשמה פון איינעם פון די גדולים פון פאר דריי הונדערט יאר.
אין עלטער פון דרייצען יאר האט רבי אהרן געענדיגט ש"ס. אין יאר ה'תרמ"ט איז ער געווארן רב אין ביאלא נעבען ביליץ.
רבי אהרן איז אומגעקומן אויף קידוש השם כ"ו סיון ה'תש"ב, הי"ד.
Windows Server 2008 איז די לעצטע דינער אפערירן סיסטעם פֿון Microsoft. עס איז באַפֿרײַט געװאָרן פֿעברואַר 27, 2008 (כ"א אדר א' ה'תשס"ח). Windows Server 2008 איז דער נאָכקומער פֿון Windows Server 2003.
Windows Server 2008 איז געבױט אױף דער זעלבער קאָד־נאָמען פֿון Windows Vista, און עס האָט פיל ענדלעכע אײגנקײַטן װי די Windows Vista. נאָך דעם איז אַרױס די Windows Server 2008 R2 װערסיע װעלכע איז געבױט אױפֿן Windows 7 קאָד־נאָמען.
דינער־יאָדער.
Windows Server 2008 איז כּולל אַ דינער־יאָדער (Server Core). דינער־יאָדער איז אַזאַ סאָרט אינסטאַלאַציע װעלכע קומט אָן אַ Windows Explorer שאָל, אַלע אײַנשטעלונגען װערן ערלײדיקט דורך אַ באַפֿעל־ליניע רױם (command line interface).
Active Directory אױפֿגאַבעס.
Active Directory איז פֿאַרברײטערט געװאָרן מיט אידענטיטעט, באַשטעטיקונג און דיגיטאַלע רעכטן אַדמיניסטראַציע סערװיזן. די Active Directory ביז די Windows Server 2003 װאָס דערלױבט צענטראַליזירן און אַדמיניסטרירן לאָקאַלע גרופּעס פּאָליסן פֿאַר בשותּפֿותדיקע קאָמפּיוטערס באַניצערס האָט געטױשט איר נאָמען צו Active Directory Domain Services ו(AD DS) און עס איז צוגעקומען נײַע AD סערװיזן.
Windows Server 2008 64Bit איז כּולל אַ Hyper-V.
רבי אביגדור האלבערשטאם זצ"ל (ה'תקפ"ח – כ"א אדר ה'תרל"ז) רב אין דוקלא.
רבי אביגדור איז געבוירן אין פשעמישל אין יאר ה'תקפ"ח צו זיין פאטער הרב אריה לייביש האלבערשטאט, אן אייניקל פון הרב צבי הירש חריף, רב אין האלבערשטאט. און צו זיין מוטער מרת מרים די טאכטער פון הרב דוד פון טארניגראד, אן אייניקל פון הרב צבי אשכנזי, "דער חכם צבי."
ביי די דריי יאר ה'תק"ל איז רבי אביגדור געווארן א יתום, און איז ערצויגן געווארן ביי זיין ברודער הרב חיים האלבערשטאם, "דער צאנזער רב".
רבי אביגדור איז געווען רב אין באבוב, ווען הרב נתן יהודה ליב אשכנזי, דער דאמאלסדיגער רב אין דוקלא, איז אריבער קיין טיסמעניץ, האט מען לויט דעם פארלאנג פון זיין ברודער "דער צאנזער רב", אויפגענימען רבי אביגדור אלס רב אין דוקלא.
רבי אביגדור איז נפטר געווארן כ"א אדר ה'תרל"ז.
רבי חנה האלבערשטאם הי"ד (ו' תמוז ה'תרמ"ד - י"ח תשרי ה'תש"ג) רב אין קאלאשיץ.
רבי חָנה איז געבוירן ו' תמוז ה'תרמ"ד צו זיין פאטער הרב מנחם מענדל האלבערשטאם, רב אין פֿריסטיק, א זון פון הרב אריה לייביש האלבערשטאם, רב אין דוקלא, א זון פון הרב דוד האלבערשטאם רב אין קשאנאוו, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת פייגא ביילא א טאכטער פון הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם, "דער שינאווער רב".
פאר רבי חנה איז געבוירן, איז זיין מוטער די פריסטיקער רביצין אריין צו איר פאטער דער שינאווער רב, וועלכער האט זיך געקליבן צו פארן קיין קרעניץ זיך אויסרוען, זי האט געוויינט ביים זיידן ער זאל איר אנווינטשן אז זי זאל האבן א לייכטן געבורט און דאס קינד זאל בלייבן לעבן, (ווייל ביז דאן האבן זיך נישט געהאלטן ביי איר קיין קינדער ל"ע). דער פאטער האט איר געענטפערט, די טראגסט אין דיר א צדיק, האט זיך דער משב"ק רבי אנשיל אנגערופן מיט א ווערטל, א צדיקת, האט דער פאטער איבערגעזאגט, ניין, א צדיק.
ער האט חתונה געהאט מיט זיין ווייב פעסיל, א טאכטער פון הרב משה האלבערשטאם דער בארדיובער רב, דער עלטסטער זון פון הרב ברוך האלבערשטאם פון גארליץ, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער צאנזער רב.
רבי חנה איז יונגערהייט שוין געווען רב אין קאלאשיץ, ביי דעם ערשטן וועלט קריג איז ער אנטלאפן קיין קאשוי, דארט האט ער געוואוינט זיבן יאר. אין יאר ה'תרפ"ג איז ער צוריק געקומען קיין גאליציע און זיך באזעצט אין ריישא, דארט האט ער געפירט א ישיבה זרע קודש פאר יונגע בחורים.
רבי חנה איז געווען איינע פון די אנגעזעהנע רבי'ס אין זיין צייט, און ער איז געווען אן אויסגערופענער קעמפער קעגן דער ציוניסטישע באוועגונג. רבי חנה איז געווען א פייערדיגער שטיצער פון "קופת רבי מאיר בעל הנס", דערפאר האט ער נישט צוגעלאזט די פושקעס פון ישיבת חכמי לובלין.
רבי חנה איז דערשאסן געווארן דעם צווייטן טאג חול המועד סוכות, י"ח תשרי, ה'תש"ג, אין עלטער פון 58 יאר, הי"ד. מקום קבורה.
האלבערשטאם, חנה
רבי ברוך האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרל"ה - י"א תשרי ה'תרע"ז), רב אין קשאנאוו
רבי ברוך'ל איז געבוירן אין יאר ה'תרל"ה (אומגעפעהר), צו זיין פאטער הרב משה האלבערשטאם, רב אין קשאנאוו, א זון פון הרב דוד האלבערשטאם, "דער קשאנאווער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת מישקיט א טאכטער פון הרב ישראל אלימלך אונגאר, רב אין זשאבנא, א זון פון הרב יוסף אונגאר פון דאמבראווא.
רבי ברוך'ל איז נפטר געווארן י"א תשרי ה'תרע"ז.
מרת רעכיל בריינדל איז אומגעקומן אויף קידוש השם י"ד אדר א' ה'תש"ג.
רבי יוסף אלימלך האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרכ"ט - ח' טבת ה'תרס"ז), רב אין קשאנאוו
רבי יוסף אלימלך איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ט (אומגעפעהר), צו זיין פאטער הרב משה האלבערשטאם, רב אין קשאנאוו, א זון פון הרב דוד האלבערשטאם, "דער קשאנאווער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת מישקיט א טאכטער פון הרב ישראל אלימלך אונגאר, רב אין זשאבנא, א זון פון הרב יוסף אונגאר פון דאמבראווא.
רבי יוסף אלימלך איז געווען דאס ליבלינגס קינד פון זיין זיידע דער קשאנאווער רב, ער איז געפארן מיט אים אויף א שבת קיין יאווארויזשנא, אים צו מאכן דארט רב. נאך זיין זיידן'ס פטירה האט רבי יוסף אלימלך קאנדידירט פאר דעם קשאנאווער רבנות קעגען זיין פעטער רבי נפתלי, ער האט געהאט פיעל אנהענגער וויבאלד ער איז געווען א געלונגינער רעדנער, א בעל תפלה און אן עושר.
נאך וואס ער איז אויסגעוועלט געווארן אלס אפיציעלער רב דורך די רעגירונג, איז ער געווען אויף זיין זיידן'ס ציון, אויף דעם וועג צוריק איז ער געלעמט געווארן.
רבי יוסף אלימלך איז נפטר געווארן זייער יונג אין עלטער פון אכט און דרייסיג יאר, ח' טבת ה'תרס"ז.
רבי חיים נחום האלבערשטאם זצ"ל (ה'תר"ם - י"ב ניסן ה'תרפ"א), רב אין מאשציסק
רבי חיים נחום איז געבוירן אין יאר ה'תר"ם, צו זיין פאטער הרב משה האלבערשטאם, רב אין קשאנאוו, א זון פון הרב דוד האלבערשטאם, "דער קשאנאווער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת שרה שיינא די טאכטער פון הרב מרדכי שניאור זלמן שניאורסאהן רב אין זיטאמיר.
רבי חיים נחום איז אויף גענימן געווארן אין יאר ה'תרס"ה רב אין מאשציסק.
רבי חיים נחום איז נפטר געווארן י"ב ניסן ה'תרפ"א.
אום על פֿאַכעם (אַראַביש: أمّ الفـَحـْم), איז א שטאָט אין חיפה דיסטריקט אין ישראל. לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטק, האט די שטאט 46,600 איינוווינער, זי איז דעקלערט געווארן אלס שטאט, אין 1984, איר שטח איז גרויס 22,253 דונאם די יערליכע וויקס ראטע האלט ביי 2.7 פראצענט א יאר, רוב איינוווינער זענען מוסלמענער.
דער נאמען פחם מיינט אויף אַראַביש, און העברעיש, קוילן, די שטאט איז געווען באוואוסט, אלס האנדלסצענטער פאר קוילן פאר הייצונג.
ביי דעם זעלבסטשטענדיגקייט קריג, איז אום על פאכעם געווען א דארף, מיט 4,500 איינוווינער, און די איראקע ארמיי איז דארט
געווען, לויט די וואפן שטילשטאנד צווישן ישראל און יארדאניע, איז דאס דארף אריבער צו ישראל, און די איינוווינער האבן באקומען
זי איז דער צענטער פון דער "איסלאמישער באוועגונג אין ישראל", און די שטאט איז באוואוסט, פאר אירע עקסטרעמיסטישע אנשויאונגען,
ביי דער על אקצא אינטיפאדע, האבן זיך די ראיאטן אנגעפאנגען דארט, אויף א שאסיי וואס פירט פון חדרה, קיין עפולה,
זי איז א צענטראלע שטאט אין דער געגנט, וואס ציט אסאך קונדן, און איז באוואוסט מיט איר מעבל, איבערן גאנצן לאנד.
רבי אריה האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרמ"ח - ח' אלול ה'תש"ג), פון גארליץ
רבי אריה איז געבוירן אין יאר ה'תרמ"ח, צו זיין פאטער הרב משה האלבערשטאם, רב אין קשאנאוו, א זון פון הרב דוד האלבערשטאם, "דער קשאנאווער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת שרה שיינא די טאכטער פון הרב מרדכי שניאור זלמן שניאורסאהן רב אין זיטאמער.
רבי אריה איז געווען א תלמיד פון הרב פנחס יהושע בומבאך רב אין אושפצין, ער האט אין זיין יוגנט אנגעווארפן פארשידענע רבנות פארשלאגן.
רבי אריה איז געוואן דער פרעזידענט פון אגודת ישראל אין גארליץ, ער איז געווען די רעכטע האנט פון דעם רב אין גארליץ אין זיין קאמפף קעגען די אויפגעקלערטע ווינטן.
רבי אריה איז אומגעקומן אויף קידוש השם ח' אלול ה'תש"ג.
רבי יחיאל נתן האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרכ"ה - ז' ניסן ה'תרצ"ד), רב אין בארדיאוו
רבי יחיאל נתן איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ה, צו זיין פאטער הרב משה האלבערשטאם, רב אין בארדיאוו, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, דער גארליצער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים'. און צו זיין מוטער מרת רחל פייגא א טאכטער פון הרב אהרן האלבערשטאם, דער קרייזער רב, א זון פון דברי חיים.
רבי יחיאל נתן האט נאך אריין געכאפט צו קענען זיין זיידען דעם צאנזער רב, און זיך איינזאפּען מיט זיין קדושה. אין יאר ה'תרמ"ה איז ער געווען רב אין אלט-צאנז, אין יאר ה'תרס"ד איז ער געווארן רב אין בארדיאוו אויף זיין פאטער'ס ארט.
רבי יחיאל נתן איז נפטר געווארן, ז' ניסן ה'תרצ"ד, (אדער ה'תרצ"ג).
רבי שמואל האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרכ"ו - ה'תש"ד), פון בארדיאוו
רבי שמואל איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ו (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב משה האלבערשטאם, רב אין בארדיאוו, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, דער גארליצער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים. און צו זיין מוטער מרת רחל פייגא א טאכטער פון הרב אהרן האלבערשטאם, דער קרייזער רב, א זון פון דברי חיים.
אין יאר ה'תרס"ב האט רבי שמואל געדריקט דעם ספר פון זיין זיידען שו"ת דברי חיים, ער איז געווען דער גבאי פון קופת רבי מאיר בעל הנס אין בארדיאוו.
רבי שמואל איז אומגעקומען אין דער צווייטער וועלט מלחמה, הי"ד.
רבי אריה לייביש האלבערשטאם זצ"ל (ה'תר"ל - ה'תש"ב), פון מושינא
רבי לייביש איז געבוירן אין יאר ה'תר"ל, צו זיין פאטער הרב משה האלבערשטאם, רב אין בארדיאוו, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, "דער גארליצער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת רחל פייגא א טאכטער פון הרב אהרן האלבערשטאם, דער קרייזער רב, א זון פון " דברי חיים".
רבי לייביש האט ארויס געהאלפען זיין שווער מיט דיינות אין סקאהל, אין יאר ה'תרס"ד איז ער געווארן רב אין מושינא.
רבי לייביש איז אומגעקומען אין דער צווייטער וועלט מלחמה, הי"ד.
רבי יהושע האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרל"ח - ה'תש"ג), רב אין דאלינא
רבי יהושע איז געבוירן אין יאר ה'תרל"ח, צו זיין פאטער הרב משה האלבערשטאם, רב אין בארדיוב, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, "דער גארליצער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת רחל פייגא א טאכטער פון הרב אהרן האלבערשטאם, דער קרייזער רב, א זון פון " דברי חיים".
אין יאר ה'תרס"ט נאך דער פטירה פון זיין שווער הרב יהודה צבי הירש אייכנשטיין איז רבי יהושע געווארן רב אין דאלינא. ביי דער ערשטער וועלט-מלחמה איז ער אנטלאפן קיין האלמין, אונגארן, אין יאר ה'תרפ"ב איז ער צוריק געקומען קיין דאלינא.
ווען די נאציס ימ"ש האבען געפירט רבי יהושע צום הרגענען האט ער זיך אויסגעבעטן מ'זאל אים לאזן זאגן נשמת, ער האט זיך איינגעהילט אין זיין טלית און געזאגט נשמת מיט א אויסגעגאסן הארץ, ווען ער האט געענדיגט האבען זיי אים אומגעבראכט, הי"ד.
רבי יצחק האלבערשטאם זצ"ל (ה'תר"ם - כ"ט אלול ה'תש"ג), פון בארדיאוו
רבי איציקל איז געבוירן אין יאר ה'תר"ם (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב משה האלבערשטאם, רב אין בארדיאוו, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, "דער גארליצער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת רחל פייגא א טאכטער פון הרב אהרן האלבערשטאם, דער קרייזער רב, א זון פון " דברי חיים".
רבי איציקל האט זיך איבערגעצויגן פאר די צווייטער וועלט מלחמה קיין אמעריקא, דארט האט ער ווייטער אנגעפירט דאס בארדיאווער רביסטיווע.
רבי איציקל איז נפטר געווארן ערב ראש השנה כ"ט אלול ה'תש"ג.
רבי נפתלי האלבערשטאם זצ"ל (נפטר ו' אלול ה'תרפ"א), רב פון רודניק.
רבי נפתלי איז געבוירן צו זיין פאטער הרב צבי הירש האלבערשטאם, רב אין רודניק, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, דער גארליצער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב ישראל הורוויץ, רב אין בארניוו, א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, "דער דזשיקאווער רב", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב".
רבי נפתלי איז נפטר געווארן ו' אלול ה'תרפ"א.
דער קרית יואל סקול דיסטריקט איז א רעגירונגס געשטיצטע פובליק סקול אין קרית יואל, מאנרא, וואס ווערט גענוצט צו העלפן קינדער מיט ספעציעלע געברויכן אין א היימיש אידישע סביבה.
דער סקול דיסטריקט איז צושטאנד געקומען אין יאר 1990. מיט פיער יאר שפעטער איז אנטשטאנען א מהומה איבער א קלאנג אז מ'האט דארט אנגעבליך אראפגענומען די מזוזות פון די טירן פון איין געביידע ס'זאל הייסן א סעקולערע סקול כדי צו קענען באקומען די שטאטישע רעגירונג געלטער פאר די ערציאונג פון ספעציעלע קינדער.
דער היתר האט געגעבן דער רב פון קרית יואל ר' אהרן טייטלבוים און זיין טאטע דער פריערדיגער סאטמארער רבי צוזאמען מיט די דיינים פון קהל יטב לב ד'סאטמאר, אז היות די דאזיגע אנטשטאלט איז גענצליך אויפגעהאלטן דורך דער רעגירונג, זענען די אידן דארט בלויזע ארבעטער און זענען נישט אחראי אויף די ווירטשאפט פון דער שולע, פונקט ווי איינער זאל ארבעטן אין א פאסטאמט אדער סיי וועלכער גויאישע אנטשטאלט.
אנטקעגן דעם האבן זיך ארויסגעשטעלט מיט גרויסע מחאות און קאמפן דער וויזשניצער רבי פון מאנסי, רבי יחזקאל ראטה, רבי אברהם לייטנער, דער סאלקער רב רבי אליעזר פיש, רבי רפאל בלום קאשויער רב, רבי יודל גרובער, רבי שמחה בונם וואלדענבערג, רבי דניאל ביטון, משה בער בעק, הרב דאמב און אלע רבנים פון די בני יואל. איבער דער מיינונג פונעם גאב"ד ירושלים רבי משה אריה פריינד זענען דא צוויי דעות, אין דעם קונטרס דבריהם הן הן זכרונם ארויסגעגעבן דורך זיין שוואגער רבי מענדל טארים ווערט געשריבן אז ער איז געווען שטארק דערקעגן און אויך געשריבן א בריוו און זיך אויסגעדרוקט גאר שארף אקעגן דעם רב ר' אהרן טייטלבוים, פון די אנדערע זייט איז דא א בריוו פון איהם ווי ער ציהט צוריק פון וואס ער האט געשריבן, און אזוי אויך האט ער אויפגענומען דעם רב פון קרית יואל אויף א שיינעם באזוך אויך נאכן זאגן די מכלומר'שטע מימרא.
פון דער אנדערער זייט זענען דא רבנים וגדולי תורה וועלכע האבן זיך צוגעשטעלט צו דער מיינונג פונעם סאטמארער רבי'ן אז עס איז להלכה נישט קיין שום פראבלעם, ווי הגאון רבי משה ניישלאס דער רב פון סקווירא וועלכער האט געשריבן א בריוו אז ער האט פערזענליך באזוכט אין דעם מוסד און עס איז נישט דא קיין שום חשש, אויך רבי נתן געשטעטנער בעל להורות נתן פון בני ברק וועלכער האט געשריבן א תשובה להלכה להיתר, הגאון רבי משה שטערנבוך ראב"ד פון דער עדה החרדית, און אזוי איז אויך די מיינונג פון הגאון רבי שמואל הלוי וואזנער בעל שבט הלוי.
דער רב פון קרית יואל האט דעמאלטס געהאלטן אין איין שרייען אז ער איז מוכן ומזומן זיך מפלפל צו זיין מיט יעדעם איינעם איבער דעם ענין און אויפווייזן זיין גערעכטיגקייט עפ"י הלכה, און קיינער איז נישט געקומען צו אים זיך טענה'ען און הערן זיין מיינונג, וואס דאס וואלט געווען די מינימאלסטע זאך צו קומען צום לאקאלן שטאט'ס רב און הערן וואס ער האט צו זאגן, לעומת זה האבן די אנדערע ג'טענהט אז די צד שכנגד זענען אסאך מער, און עלטרע רבנים און זיי דארפן זיך נישט אראפ-לאזן און זיך קומען אויס טענה'ן.
למעשה, קוקט דאס אויס ווי א געהעריגער אידישער חדר אדער שולע, טרעפנדיג זיך אויסריידן אויף יעדער זאך פארוואס עס איז לעגאל אויסגעהאלטן, צום ביישפיל פאר פסח לערנט מען מיט די קינדער יציאת מצרים מיטן אויסרייד אז עס איז "היסטאריע" און נישט דוקא רעליגיע.
אויך האבן קעגן דעם געקעמפט די גאר פרייע ליבעראלע אידן וואס האסן רעליגיע, זיי האבן געטענה'ט פונקט פארקערט פון די קנאים, אז דאס איז נישט סעקולער, אפילו מען האט אראפגענומען די מזוזות, ווייל מ'לערנט דארטן אידישע לימודים פון דער תורה, דעריבער טארן זיי נישט באקומען רעגירונג שטיצע, וואס די סאטמארער האבן אופגעוויזן אז די שולע איז אפען אויך אין יידישע ימים טובים אין ווי דער אסימילירטער סופעראיטענטעד בערנאדא האט דעקלערט מיר האבן שווער געארבעט אויסצורייסן דעם באשעפער'ס נאמען פונעם סקול, [http://supct.law.cornell.edu/supct/html/93-517.ZS.html סופרים קארט אורטייל]
אין דער ענדע, שווערע פארדרייטער לעגאלע קאמפן און פאליטישע דרוק צו שפילן זיך מיט די ווערטער פון געזעץ, האט דער קרית יואל סקול דיסטריקט באזיגט אלע אירע שטערערס, אבער מיט א פעטן פרייז פון פאליטישע שונאים מבית ומבחוץ.
דארטן ווערן אויפגעהאלטן הונדערטע קינדער וואס באקומען הילף און בילדונג דורך פראפעסיאנאלע לערערס, פון דעם קרית יואל אומגעגנט.
ספרים און קונטרסים.
אין לויף פונעם קאמף זענען ארויסגעגעבן אומצאליגע קונטרסים פון ביידע זייטן איבער די נושא.
מצבה פון רבי שלום מבאטש שולשלת דיז'יקוב
דזשיקאוו אדער דזיקוב אין וועסט גאליציע, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער דזשיקאווער דינאסטיע וואס ציעט זיך פון רבי אליעזר הורוויץ, באקאנט אלס רבי אליעזר'ל דזשיקאווער, וואס איז אן אפצווייג פון דער ראפשיצער דינאסטיע
דער גרינדער פונעם דזשיקאווער חסידות איז געווען ר' אליעזר'ל דזישקאווער, א זון פון רבי נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב. רבי אליעזר'ל האט מקבל געווען תורה און חסידות פון זיין פאטער, רבי ישכר בער פון ראדאשיץ און רבי הירש משרת פון רימאנאוו. אין תר"ח, צוואנציג יאר נאך זיין פאטער'ס פטירה, האט ער אנגעהויבן פירן א רביסטעווע אין דזשיקאוו. נאך זיין פטירה אין תרכ"א, איז זיין נאכפאלגער אין דזשיקאוו געווען זיין צווייטער זון ר' מאיר. זיין עלצטער זון ר' ישראל האט אנגעהויבן פירן אין בארניוו, זיין דריטער זון ר' ראובן אין דעמביץ און זיין פערטער זון ר' משה אין ראזוואדאוו.
כ"ב אייר תשע"ב האט מען מכתיר געווען אין רחובות רבי ישראל אליעזר אדלער דזשיקאווער רבי.
דער דזשיקאווער בוים.
רבי אליעזר הורוויץ זצ"ל (ה'תק"ן (אומגעפער) - ג' חשוון ה'תרכ"א), רב אין דזשיקאוו.
רבי מרדכי דוד אונגאר זצ"ל (ה'תק"ל – ז' שבט ה'תר"ג), רב אין דאמבראווא.
רבי מרדכי דוד איז געבוירן און יאר ה'תק"ל (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב צבי הירש אונגאר פון פוילן און צו זיין מוטער מרת מושקיט.
רבי מרדכי דוד איז געפארן לערנען קיין קאזשניץ וואו ער האט געהערט שיעורים פון דעם עבודת ישראל. יונגערהייט איז רבי מרדכי דוד שוין געווען ביים רבי'ן רבי אלימלך פון ליזשענסק, נאכהער איז רבי מרדכי דוד געווען א תלמיד מובהק פון דעם חוזה פון לובלין. רבי מרדכי דוד האט זיך באזעצט אין דאמבראווא פון דארט האט זיך אנגעהויבן זיין רבישע קייט.
רבי מרדכי דוד איז נפטר געװארן אין ז' שבט ה'תר"ג.
רבי יוסף אונגאר זצ"ל (ה'תק"ס – ב' חשוון ה'תרכ"ז), רב אין דאמבראווא.
רבי יוס'לע איז געבוירן און יאר ה'תק"ס, צו זיין פאטער הרב מרדכי דוד אונגאר, רב אין דאמבראווא, א זון פון הרב צבי הירש אונגאר פון פוילן.
אין עלטער פון זיבן יאר האט זיין שווער מיטגענומען רבי יוס'לע צום חוזה. רבי יוס'לע איז געווען רב אין קאזשניץ אומגעפער צוואנציג יאר, אין יאר ה'תר"ג נאך די פטירה פון זיין פאטער האט מען אים אויפגענומען אלס ממלא מקום פון פאטער, רב אין דאמבראווא.
רבי יוס'לע איז נפטר געװארן אין ב' חשוון ה'תרכ"ז.
רבי יחיאל צבי הירש אונגאר זצ"ל (ה'תק"ע – הושענא רבה ה'תרמ"ד), פון טארנא.
רבי הערש'עלע איז געבוירן און יאר ה'תק"ע (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב מרדכי דוד אונגאר, רב אין דאמבראווא.
רבי הערש'עלע איז נפטר געװארן אין הושענא רבה ה'תרמ"ד.
רבי ישראל אלימלך אונגאר זצ"ל (ה'תק"ף – ז' אלול ה'תרכ"ז), רב אין זשאבנא.
רבי ישראל אלימלך איז געבוירן און יאר ה'תק"ף (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יוסף אונגאר, רב אין דאמבראווא, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר, רב אין דאמבראווא. און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב משה אליקים בריעה פון קאזשניץ.
רבי ישראל אלימלך איז געווען דער ממלא מקום פון פאטער, רב אין דאמבראווא, ער האט זיך אריבער געצויגען קיין זשאבנא, דער צאנזער רב האט אים באפוילן צו נעמען קוויטלעך.
רבי ישראל אלימלך איז אוועק זייער יונג באלד נאך זיין פאטער'ס פטירה, ז' אלול ה'תרכ"ז.
רבי מרדכי דוד אונגאר זצ"ל (ה'ת"ר – י' אייר ה'תרס"ו), רב אין זשמיגראד.
רבי מרדכי דוד איז געבוירן און יאר ה'ת"ר (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יחיאל צבי הירש אונגאר, פון טארנא, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר, רב אין דאמבראווא. און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב שמשון פון זוולין.
רבי מרדכי דוד איז געווארן אין יאר ה'תרל"ג, דער ממלא מקום פון שווער, רב אין זשמיגראד.
רבי מרדכי דוד האט געליטען אויפן הארץ און איז נפטר געװארן י' אייר ה'תרס"ו.
ס'האט אים מספיד געווען זיין איידעם רבי אשר ישעיה רובין, דער ראש הקהל רבי משה נתן אורנשטיין, און הרב משה יהודה ליב שפירא רב אין סטריזשעוו.
סיגעט (,) איז א שטאט אין מארמאראש, צפון זיבנבערגן, היינט אין מאראמאראשער קאנט. (דאס ווארט סיגעט Sziget איז טײַטש אינזל אויף אונגאריש.) זי איז געווען אונטער דער הערשאפֿט פון עסטרייך־אונגארן ביז דער ערשטער וועלט מלחמה. נאכהער איז זי אריבער צו רומעניע, און אין יאר 1940 איז זי אריבערגעפירט צו אונגארן. נאך דער צווייטער וועלט מלחמה איז זי צוריק צו רומענישער הערשאפֿט.
סיגעט איז נישט ווײַט פון ספינקא.
לויטן 1910 צענזוס, האט די שטאט געהאַט 21,370 אײַנוואוינער; זיי זענען געווען 17,542 (82.1%) אונגאריש רעדער, 2,002 (9.4%) רומעניש, 1,257 (5.9%) דייטשיש, און 32 אוקרייניש רעדער.
די צאל יידן איז געווען 7981 (37%); זיי זענען גערעכנט צווישן די אונגאריש און דייטשיש רעדערס.
יידן אין סיגעט.
כאטש יידן זענען שוין געווען אין דעם זיבנבערגן פראווינץ זײַט דעם יאר 1571, האבן יידישע משפחות נישט געקומען קיין סיגעט ביזן 18טן יארהונדערט. א צענזוס אין 1728 ציילט נאר 4 יידישע משפחות אין דער שטאט. נאר אין יאר 1740 זענען געווען גענוג משפחות אין דער שטאט צו האבן א מניין קבוע. אין 1787 איז די באַפֿעלקערונג געווען 3,495, צווישן זיי 142 יידן.
אין יאר 1772, ווען מען האט צעטיילט פוילן, זענען געקומען קיין סיגעט יידן פון גאליציע און אין 1807 האט מען אויפֿגעשטעלט די ערשטע שול אין דער שטאט. אין 1828 זענען די יידן שוין געווען 11% פון דער באפעלקערונג.
אין צווייטן העלפֿט פונעם 19טן יארהונדערט איז די צאל יידן געווען 7,981. נאך דעם איז די צאל געשטיגן ביז 10,609 וואס איז 38% אין יאר 1930. לויט דער ענציקלאפעדיע יודייקא, פאר דער צווייטער וועלט מלחמה, איז די צאל יידן אין סיגעט געווען די העכסטע פון אלע אונגארישע שטעט - 10,144 - 39% רוב פון זיי חרדים.
סיגעט איז געווען א גרויסער יידישער צענטער, און חשובע רבנים האבן געדינט דארט אלס אב"ד, מיט אן איינפלוס גאנץ ווײַט פון דער שטאט.
רבי יעקב יצחק אונגאר זצ"ל (ה'תקצ"ח – ה'תרנ"ב), רב אין זשאבנא.
רבי יעקב איטשע איז געבוירן און יאר ה'תקצ"ח, צו זיין פאטער הרב ישראל אלימלך אונגאר, רב אין זשאבנא, א זון פון הרב יוסף אונגאר, רב אין דאמבראווא, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר, רב אין דאמבראווא. און צו זיין מוטער מרת מאטיל א טאכטער פון הרב יחיאל קאריצער, א זון פון הרב שמואל קאריצער, אן איידעם פון חוזה פון לובלין.
רבי יעקב איטשע איז געווען דער ממלא מקום פון פאטער, רב אין זשאבנא.
רבי יעקב איטשע איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרנ"ב.
רבי משה אליקים בריעה אונגאר זצ"ל (ה'תרי"ג – כ"א טבת ה'תרע"ז), רבי אין דאמבראווא.
רבי משה אליקים איז געבוירן אין דזשאבנא אין יאר ה'תרי"ג, צו זיין פאטער הרב ישראל אלימלך אונגאר, רב אין זשאבנא, א זון פון הרב יוסף אונגאר, רב אין דאמבראווא, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר, רב אין דאמבראווא. און צו זיין מוטער מרת מאטיל א טאכטער פון הרב יחיאל קאריצער, א זון פון הרב שמואל קאריצער, אן איידעם פון חוזה פון לובלין.
רבי משה אליקים איז געווען, רבי אין דאמבראווא, אין יאר ה'תרע"ד איז ער אנטלאפן קיין קאשוי.
רבי משה אליקים איז נפטר געווארן אין קאשוי כ"א טבת ה'תרע"ז, און ליגט אין זיידן'ס אוהל אין דאמבראווא.
רבי משה אליקים האט געהייראט בזיווג ראשון מרת רבקה א טאכטער פון הרב אברהם הורוויץ, רב אין שענדישוב. בזיווג שני האט רבי משה אליקים געהייראט איר שוועסטער מרת חיה.
רבי מרדכי דוד אונגאר זצ"ל (ה'תרי"ח – ה'תרע"ו), פון צאנז.
רבי מרדכי דוד איז געבוירן און יאר ה'תרי"ח, צו זיין פאטער הרב ישראל אלימלך אונגאר, רב אין זשאבנא, א זון פון הרב יוסף אונגאר, רב אין דאמבראווא, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר, רב אין דאמבראווא. און צו זיין מוטער מרת מאטיל א טאכטער פון הרב יחיאל קאריצער, א זון פון הרב שמואל קאריצער, אן איידעם פון חוזה פון לובלין.
רבי מרדכי דוד האט געוואוינט אין צאנז און געגעסען קעסט ביי זיין עלטער-שווער דער צאנזער רב. נאך דעם צאנזער רב'ס פטירה האט ער געעפנט זיין אייגען בית המדרש אין צאנז.
רבי מרדכי דוד איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרע"ו.
רבי שלום דוד אונגאר זצ"ל (ה'תר"ך – ב' דראש חודש אלול ה'תרפ"ג), רב אין זשאבנא.
רבי שלום דוד איז געבוירן און יאר ה'תר"ך, צו זיין פאטער הרב יעקב יצחק אונגאר א זון פון הרב ישראל אלימלך אונגאר, רב אין זשאבנא, א זון פון הרב יוסף אונגאר, רב אין דאמבראווא, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר, רב אין דאמבראווא. און צו זיין מוטער מרת חנה א טאכטער פון הרב מאיר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב".
רבי שלום דוד איז אויסגעשטיגען ביי זיין שווער פאר איינע פון די אנגעזעהנע גדולים אין גאליציע, ער אליין האט דאס שטענדיג געפריווט צו פארשטעקן, ווען ער האט געדריקט זיין זיידען'ס "תשובות אמרי נועם", אדער זיינע "תשובות יד שלום" האט ער זיי געדריקט אהנע צו פארמעלדן זיין נאמען.
רבי שלום דוד איז געווען רב אין ראקאוו, פוילן, אין יאר ה'תרנ"ב נאך זיין פאטער'ס פטירה איז ער געווארן רב אין זשאבנא אויף זיין פאטער'ס ארט. אין יאר ה'תרע"ד איז ער אנטלאפן קיין וויען, ווען ער איז צוריק געקומען קיין גאליציע אין יאר ה'תרע"ט האט ער זיך באזעצט אין טארנא.
רבי שלום דוד איז נפטר געווארן אין וויען ב' דראש חודש אלול ה'תרפ"ג.
משה דוב בער הלוי בעק (ג' סיון ה'תרצ"ד - ד' אייר, ה'תשפ"א איז געווען פון די עקסטרעמיסטישער נטורי קרתא גרופע אין אמעריקע וואס זענען פעסט אין קאמפף קעגן ציונות.
ער איז געבוירן געווארן אין בודאפעשט אין יאר ה'תרצ"ד. ער האט געלערנט אלס בחור אין דער וויזשניצער ישיבה אין בני ברק, און שפעטער האט ער זיך מצרף געווען צו דער גרופע פון די מורדים דארט. ער האט געהייראט מרת ברכה, טאכטער פון רבי וועלוועל אייזנבאך וועלכער איז געווען א סימבאל און א שטאלץ פון די מערקווערדיגע פארצייטישע אידן אין ירושלים, און פון די איינציגער וואס האבן זוכה געווען צו זעהן דעם זעקסטן דור נאך אין זייער לעבן.
אלס בחור ןוען ער פלעגט לערנען אין ישיבה, איז ער קיינמאל נישט ארויס אויף דער גאס אונטערן זון שיין, אזא התמדה האט ער געהאט!
ער פלעגט וואוינען אין מאנסי און געפירט א שול מיטן נאמען "בית יהודי", וואס האט צוויי מאל אפגעפלאקערט.
ער האט ארויסגעגעבן ספרים אויף צניעות, קעגן קרית יואל סקול דיסטריקט און קעגן ציונות און נאך.
איינע פון זיינע קאנטראווערסיעלע שיטות זענען, אז כדי צו בארואיגן די אראבער וואס זענען גערעגט אויף די ישראלים, דארף מען פארן צו זיי, זיך חבר'ן מיט זיי, זיי אויפקלערן אז נישט אלע אידן האלטן ווי די ציונים, ער מיט זיינע מענטשן זענען ספעציעל נאענט געווען מיט יאסיר אראפאט. ער איז געגאנגען עטליכע מאל אים באזוכן, און אויך האט ער זיך געטראפן מיט דעם טרויעריג-בארימטן אנטיסעמיט מאכמוד אכמעדיניזשאד, דער געוועזענער פרעזידענט פון איראן.
עס עקזיסטירן ארום אים עטליכע סארט עלעמענטן, טייל פון זיי קומען אויסדרוקליך צוליב זיין קנאישער שיטה, א טייל קומען בלויז צוליב זיינע שיטות אין אידישקייט און האבן גאר בכלל נישט קיין שייכות אדער זענען גאר קעגן זיינע קנאישע שטיק, א טייל קומען בלויז צוליב דעם וואס זייערע גדולים האבן געהאלטן פון איהם א שטייגער ווי די ריבניצער חסידים נאכדעם וואס זייער רבי און מנהיג חיים זאנוויל אבראמאוויטש האט זיך מורא'דיג נוהג כבוד געווען אין אים, אזוי אויך די מאנטעווידעאר חסידים, און די נאכפאלגער פון קאשויער רב.
זיין ברודער רבי אברהם צבי הלוי בעק איז דער רב פון דער ארטאדאקסישער קהילה "עדת ישראל" אין מעלבארן אויסטראליע. געבוירן תרפ"ו און אועעק ה' תמוז תשע"ח.נאר צען טעג נאך זיין עליה לארץ ישראל צו בית שמש.פאר מעלבורן געווען רב פון חסידי בעלזא אין מונטריאל.
ער איז געשטארבן אום פרייטאג פרשת תזריע-מצורע, תשפ"א, אין עלטער פון 88 יאר.
רבי יהודה אונגאר זצ"ל (ה'תרכ"ב – י"ז סיון ה'תרצ"ט), רב אין סאקאלאוו.
רבי יהודה איז געבוירן און יאר ה'תרכ"ב (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יעקב יצחק אונגאר א זון פון הרב ישראל אלימלך אונגאר, רב אין זשאבנא, א זון פון הרב יוסף אונגאר, רב אין דאמבראווא, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר, רב אין דאמבראווא. און צו זיין מוטער מרת חנה א טאכטער פון הרב מאיר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב".
רבי יהודה איז געווען רב אין סאקאלאוו, אין יאר ה'תרס"ה איז ער אריבער וואוינען קיין ריישא, נאכהער האט ער זיך באזעצט אין ניימארקט.
רבי יהודה איז נפטר געווארן אין וויען י"ז סיון ה'תרצ"ט.
רבי חיים אליעזר אונגאר זצ"ל (ה'תרכ"ה – ה'תר"ף), רב אין ראדליב.
רבי חיים אליעזר איז געבוירן און יאר ה'תרכ"ה (אומגעפעהר), צו זיין פאטער הרב יעקב יצחק אונגאר א זון פון הרב ישראל אלימלך אונגאר, רב אין זשאבנא, א זון פון הרב יוסף אונגאר, רב אין דאמבראווא, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר, רב אין דאמבראווא. און צו זיין מוטער מרת חנה א טאכטער פון הרב מאיר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב".
פון יאר ה'תר"ן איז רבי חיים אליעזר געווען רב אין ראדליב, אין יאר איז ער אריבער וואוינען קיין ריישא, נאכהער האט ער זיך באזעצט אין ניימארקט.
רבי חיים אליעזר איז נפטר געווארן אומגעפעהר אין יאר ה'תר"ף ער ליגט אין טארנא.
רבי ישראל יוסף אונגאר זצ"ל (ה'תרכ"ח – א' דראש חודש תמוז ה'תש"ב), פון טארנא.
רבי ישראל יוסף איז געבוירן און יאר ה'תרכ"ח, צו זיין פאטער הרב יעקב יצחק אונגאר א זון פון הרב ישראל אלימלך אונגאר, רב אין זשאבנא, א זון פון הרב יוסף אונגאר, רב אין דאמבראווא, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר, רב אין דאמבראווא. און צו זיין מוטער מרת חנה א טאכטער פון הרב מאיר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב".
רבי ישראל יוסף האט געלערנט ביי זיין פעטער הרב יהושע הורוויץ דער דזשיקאווער רב. אין יאר ה'תרע"ג האט ער אנגעהויבן פראווען רביסטעווע אין טארנא, ס'איז געווען ביי אים א גרויס געגייעכטס, ספעציעל אין די ימים נוראים צו הערען זיינע תפילות אויף דעם ראפשיצער נוסח.
רבי ישראל יוסף איז ארויסגעפירט געווארן ביי די צווייטע אקציע מיט זיין פאמיליע א' דראש חודש תמוז ה'תש"ב.
רבי אלעזר אונגאר זצ"ל (ה'תר"ן – ב' אלול ה'תש"ג), רב אין זשאבנא.
רבי אלעזר'ל איז געבוירן און יאר ה'תר"ן, צו זיין פאטער הרב שלום דוד אונגאר, רב אין זשאבנא, א זון פון הרב יעקב יצחק אונגאר, א זון פון הרב ישראל אלימלך אונגאר, רב אין זשאבנא, א זון פון הרב יוסף אונגאר, רב אין דאמבראווא, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר, רב אין דאמבראווא. און צו זיין מוטער מרת בלומה חנה א טאכטער פון הרב משה הורוויץ רב אין ראזוואדאוו, א זון פון "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון דעם "ראפשיצער רב".
רבי אלעזר'ל האט געלערנט אין זיין יוגנט ביי זיין פאטער'ס תלמיד הרב שלמה ישכר טייכטאל. אין יאר ה'תרע"ט איז ער געווארן רב אין זשאבנא. אין יאר ה'תרפ"ג איז ער געווארן רבי אויף זיין פאטער'ס ארט אין טארנא.
רבי אלעזר'ל איז נפטר אוועק געפירט געווארן ב' אלול ה'תש"ג מיט דעם טראנספארט קיין באכניא און איז אונגעקומען אין די באן, הי"ד.
רבי נפתלי אונגאר זצ"ל (ה'תרמ"ב – כ"ג סיון ה'תש"ב), רב אין ניימארקט.
רבי נפתלי איז געבוירן און יאר ה'תרמ"ב (אומגעפעהר), צו זיין פאטער הרב יהודה אונגאר, רב אין סאקאלאוו, א זון פון הרב יעקב יצחק אונגאר א זון פון הרב ישראל אלימלך אונגאר, רב אין זשאבנא, א זון פון הרב יוסף אונגאר, רב אין דאמבראווא, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר, רב אין דאמבראווא. און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב יהושע חריף.
פון יאר הקתרצ"ט איז רבי נפתלי געווען רב אין ניימארקט.
רבי נפתלי איז אומגעקומען אויף קידוש השם כ"ג סיון ה'תש"ב.
רבי נפתלי צבי אונגאר זצ"ל (ה'תר"ם – ט"ז אב ה'תש"ב), פון דאמבראווא.
רבי נפתלי צבי איז געבוירן אין דאמבראווא אין יאר ה'תר"ם, צו זיין פאטער הרב משה אליקים בריעה אונגאר, א זון פון הרב ישראל אלימלך אונגאר, רב אין זשאבנא, א זון פון הרב יוסף אונגאר, רב אין דאמבראווא, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר, רב אין דאמבראווא. און צו זיין מוטער מרת רבקה א טאכטער פון הרב אברהם אבא הורוויץ, רב אין שענדישוב.
רבי נפתלי צבי איז געזעצען אויף קעסט ביי זיין שווער אין בארדיוב, ער האט דערפאר אפגעטרויטן פאר זיין יונגערין ברודער דאס רבנות פון דאמבראווא, אויך האט ער אפגעזאגט דעם פארשלאג פון אלט-צאנז. רבי נפתלי צבי האט געגרינדעט א ישיבה אין בארדיוב ווי ער האט מרביץ תורה געווען, ער האט זיך אויסגעוויזען אלס געוואלדעגער בעל מסביר.
רבי נפתלי צבי איז אומגעקומען אין דזשאלין ט"ז אב ה'תש"ב הי"ד.
דאמבראווא (אדער דאמבראוו) אין מערב גאליציע, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער דאמבראווער דינאסטיע וואס ציעט זיך פון הרב מרדכי דוד אונגאר.
דער דאמבראווער בוים.
רבי שלום ראזענפעלד זצ"ל (דער צווייטער) (ה'תרי"ג - ה'תר"ץ), רב אין קאמינקא
רבי שלום איז געבוירן אין יאר ה'תרי"ג (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יהושע ראזענפעלד, רב אין קאמינקא, א זון פון הרב שלום ראזענפעלד, רב אין קאמינקא. און צו זיין מוטער מרת שיינדל א טאכטער פון הרב שמואל צבי הירש, פון דרישקאפאלי, א זון פון הרב אלעזר רוקח פון די חכמי בראד (דער פאטער פון דער שר שלום פון בעלזא).
אין יאר ה'תרנ"ז נאך די פטירה פון זיין פאטער איז רבי שלום געווארן רב אין קאמינקא.
רבי שלום איז נפטר געווארן אין יאר ה'תר"ץ (אומגעפער).
רבי חיים אלכסנדר ראזענפעלד זצ"ל (ה'תרמ"ב - ה'תש"ג), רב אין זאסאלע
רבי חיים אלכסנדר איז געבוירן אין יאר ה'תרמ"ב, צו זיין פאטער הרב אלעזר ראזענפעלד פון אושפצין, א זון פון הרב יהושע ראזענפעלד, רב אין קאמינקא, א זון פון הרב שלום ראזענפעלד, רב אין קאמינקא. און צו זיין מוטער מרת פראדיל א טאכטער פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער צאנזער רב".
רבי חיים אלכסנדר איז אומגעקומען אויף קידוש השם אין יאר ה'תש"ג (אומגעפער), צוזאמען מיט זיין פאמיליע, הי"ד.
רבי שלום ראובן ראזענפעלד זצ"ל (ה'תרמ"ה - י"ט תשרי ה'תרע"ח), פון אשפעצין
רבי שלום ראובן איז געבוירן אין יאר ה'תרמ"ה, צו זיין פאטער הרב אלעזר ראזענפעלד פון אושפצין, א זון פון הרב יהושע ראזענפעלד, רב אין קאמינקא, א זון פון הרב שלום ראזענפעלד, רב אין קאמינקא. און צו זיין מוטער מרת פראדיל א טאכטער פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער צאנזער רב".
רבי שלום ראובן איז נפטר געווארן יונג אין א מגיפה, י"ט תשרי ה'תרע"ח.
רבי חיים יעקב יוסף ראזענפעלד זצ"ל(- ה'תש"ג), קשאנאווער רבי אין לעמבערג.
רבי חיים יעקב יוסף איז געבוירן צו זיין פאטער הרב שלום ראזענפעלד (דער צווייטער), א זון פון הרב יהושע ראזענפעלד, רב אין קאמינקא, א זון פון הרב שלום ראזענפעלד (דער ערשטער), רב אין קאמינקא. און צו זיין מוטער האט געהייראט מרת ביילא א טאכטער פון הרב אברהם אבא הורוויץ, רב אין שענדישאוו, א זון פון הרב יעקב הורוויץ רב אין מעליץ, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב".
מאסן־מעדיע איז דער נאמען וואס מען גיט צו די קאמוניקאציע מיטלען וואס דערגרייכן דעם ברייטן ציבור. דער נאמען שטאמט פון די 1920ער יארן ווען מען האט אנגעהויבן מיט ברייטע צירקולאציע צייטונגען און צייטשריפטן.
שפעטער זענען צוגעקומען ראדיא, טעלעוויזיע, אינטערנעץ און אנדערע מאסן־מעדיע.
אויך באקאנט ווי מאסן־מעדיע זענען די ארגאניזאציעס וואס קאנטראלירן די טעכנאלאגיעס ווי פילם סטודיאס, פֿארלאגן, און ראדיא און טעלעוויזיע סטאנציעס.
פארשיידענע מאסן־מעדיע.
אנדערש ווי א געווענלעכן טעלעפאן, וואס שאפט קאמוניקאציע צווישן צוויי פארטייען, שאפט מאסן־מעדיע קאמוניקאציע צו א גרויסער גרופע.
עירוב געווענליך מיינט דאס עירובי חצרות, בכדי צו קענען טראגן שבת אין אן ארט וואס ארומגענומען מיט מחיצות אבער וואו מען וואוינט דארט אין פארשידענע הײַזער. עירוב קען אויך מיינען "עירובי תחומין" אדער "עירוב תבשילין".
עירוב חצירות.
דאס מאכן א עירוב חצירות איז א תקנה‎‎‎ פון שלמה המלך, די תקנה איז אז ווען צוויי אדער מער מענטשן וואוינען אין איין חצר ווערט דאס פאררעכנט ווי א רשות הרבים און מען טאר דארט נישט טראגן שבת, און אויב מאכט מען א עירוב און יעדער איז זיך משתתף אין די איין ברויט וואס ווערט געלייגט אין איין הויז ווערט יא די חצר פאררעכנט ווי א רשות היחיד צו מעגן מטלטל זיין שבת דארט. אויך ווען א שטח האט א דין פון א כרמלית און מען נעמט אים ארום מיט מחיצות קען עס ווערן א טייל פון אן עירוב.
צורת הפתח.
די תקנה פון עירובי חצירות איז נאר פאר אזעלכע חצירות וואס זענען ארומגענומען מיט געהעריגע מחיצות, אבער א חצר וואס האט נישט קיין גאנצע מחיצה קען מען אין דעם נישט טראגן נאר אויב מען מאכט א צורת הפתח, וואס דאס זענען אזעלכע שטאנגען וואס שטריק לויפט אויף דעם פון אויבן, און דאס ווערט פאררעכנט ווי א טיר פאר דעם חצר, אזוי ארום קען מען נאכדעם מאכן עירובי חצירות.
מען האט דאס געמאכט אין [http://www.israel613.com/books/LIST_400_CITIES_ERUV-H.pdf פיל גרויסע שטעט] אין אייראפע.
עס זענען דא וואס זאגן אז אין טייל שטעט האט מען דאס נישט געלאזט מאכן צוליב דעם אז עס וועט נשתכח ווערן הלכות הוצאה והכנסה. דער תוספות יום טוב זאגט אז אין ירושלים בזמן בית המקדש איז וועגן דעם נישט געווען קיין עירוב.
אבער אנדערע זאגן אז דאס וואס מען האט נישט געמאכט קיין עירוב אין פארשידענע שטעט איז צוליב אנדערע סיבות און נישט עס זאל נישט פארגעסן ווערן די הלכה פון נישט טראגן. ווייל אלס הוצאה והכנסה זאל נישט פארגעסן ווערן, האט מען געטון איינע פון די צוויי זאכן אדער אז איינער פון שטאט זאל נישט טראגן, און אין מערסטנ'ס פעלער האט מען פשוט געלאזט ביים עק שטאט א קליין שטיקל פלאץ וואו ס'נישט דא קיין עירוב און מ'האט מפרסם געווען אין שטאט אז יענע גאס האט נישט קיין עירוב,אזוי ווי ס'שטייט אין שולחן ערוך.
רשות הרבים.
אויב א פלאץ הייסט א רשות הרבים מן התורה דאן העלפט נישט קיין צורת הפתח, און נישט קיין עירוב חצירות, און אז מען טראגט אין א רשות הרבים בשוגג איז מען חייב חטאת.
א רשות הרבים איז א פלאץ מיוחד פאר אסאך מענטשן ווי א מארק פלאץ אדער א שאסיי, און עס מיז זיין 16 אמות ברייט, און עס איז א מחלוקת ראשונים אויב עס מוזן זיך באניצן מיט דעם רשות הרבים ששים רבוא מענטשן אז דאס זאל זיין א רשות הרבים מן התורה.
אין ירושלים און בני ברק און רוב שטעט אין ארץ ישראל איז דא אן עירוב צו טראגן שבת.
ברוקלין און מאנהעטן.
צי קען מען דאס היינט מאכן און טראגן דערמיט אין שבת.
אלע ליטווישע גדולים אין ניו יארק האבן געהאלטן אז מאנהעטן און ברוקלין האבן א דין רשות הרבים מן התורה, און מען קען דא נישט מאכן קיין עירוב, טייל פון זיי, וואס רעכנט אריין ר' אהרן קאטלער, האבן געהאלטן אז עס פעלט נישט אויס קיין ששים רבוא, און ממילא איז פשוט אז די פלעצער האבן א דין רשות הרבים, אנדערע, און דאס רעכנט אריין ר' משה פיינשטיין, האבן געהאלטן אז ששים רבוא ברויכן זיך נישט ציזאם קימען אין איין גאס, עס איז געניג אז אין די שטאט איז דא ששים רבוא, און לויט זיי איז אויך מאנהעטן און ברוקלין א רשות הרבים מן התורה און מען קען נישט מאכן קיין עירוב.
אנדערע גדולי ישראל וואס דאס רעכנט אריין דער סאטמארער רבי ר' יואל טייטלבוים האבן געהאלטן אז מען זאל נישט מאכן קיין עירוב צוליב מכשולות וואס קען ארויסקומען פון נישט קענען הלכות הוצאה בשבת.
פון דער אנדערער זייט איז געווען ר' יהונתן שטייף און ר' מיכאל בער ווייסמאנדל וואס האבן געהאלטן אז מען דארף יא מאכן א עירוב אין ברוקלין און מאנהעטן, ר' מיכאל בער האט געוואלט מצרף זיין די בריקן פון דער סאבוויי פאר פי תקרה און צורת הפתח.
בארא פארק און וויליאמסבורג.
אין יאר תש"ס האט הרב אפרים בלומענבערג אנגעהויבן א נייער עירוב אין בארא פארק מיט דער השגחה פון הרב חיים לייב כ"ץ, די קהילות וואס שטיצן דאס זענען בעלז און קלויזנבורג, און די קעגנער זענען סאטמאר און באבוב.
אין יאר תשס"ג האט מען געמאכט אן עירוב אין וויליאמסבורג מיט דער הסכמה פון הרב שלום קרויז, אודווארער רב, און הרב אפרים פישל הערשקאוויטש. די קהילות וואס שטיצן דאס זענען, צווישן אנדערע, פאפא, באיאן, קלויזנבורג, בעלז און וויזניץ ב"ב. פארשידענע אנדערע קהילות אין שטאט אין שפיץ פון סאטמאר זענען דערקעגן.
אייראפע.
אין אנטווערפן איז דא אן עירוב נאך פון פארן קריג.
רבנים פון פריערדיגן דור אין אמעריקע וואס שטיצן.
רבי יונתן שטייף
רבנים פון פריערדיגן דור אין אמעריקע דערקעגן.
הרב אהרן קאטלער
רבי צבי מנחם (אויערבאך) זצ"ל (ה'תק"י - כ"ח טבת ה'תקע"ד), רב אין אניפאלי, באקאנט אלס "רבי הערש מענדל".
רבי הערש מענדל איז געבוירן אין יאר ה'תק"י (אומגעפעהר), צו זיין פאטער הרב משולם זושא פון האניפאלי, באקאנט אלס "דער רבי ר' זושא".
אלס יונגערמאן האט רבי הערש מענדל געוואוינט אין בראד, דארט האט "רבי הערש מענדל" זיך געדרייט ביי "רבי מיכל'ע זלאטשעווער" וועלכער האט דאמאלטס געוואוינט אין בראד.
אויך איז רבי הערש מענדל געווען א תלמיד פון הרב משה סופר פון פשעווארסק "דער פארפאסער פון ספר אור פני משה", רבי הערש מענדל שרייבט אויף זיין רבי'ן, ווען "ער האט געשריבען זיין ספר איז א פלאם פייער ארויס געקומען פון זיינע געשריבענע אותיות".
נאכהער איז רבי הערש מענדל געווען רב אין האניפאלי, קארט האט ער געפירט זיין רבי'סטעווע, אין זיינע לעצטע יארן האט ער געוואינט אין דינאוויץ.
רבי הערש מענדל איז נפטר געווארן כ"ח טבת ה'תקע"ד, (איין וואך נאך זיין יונגערן ברודער), און ער ליגט אין דינאוויץ
אין יענע צייט איידער רבי הערש מענדל איז נפטר געווארן, האט געדארפט ארויסקומען די גזירה פון נעמען קינדער אין מיליטער האט רבי הערש מענדל געזאגט, אויב אזוי וויל ער נישט בלייבן לעבן. האט זיין רבי'צין מרת סימא געזאגט אז אויך זי וויל שוין נפטר ווערן פון דער וועלט. האט "רבי הערש מענדל" געזאגט: דו וועסט נאך לעבן צען יאר.
אזוי איז געווען, רבי הערש מענדל איז דעמאלטס נפטר געווארן און זי ערשט צען יאר שפעטער.
די איידיע פון מאדערניזאציע שטאמט פון דאס טעאריע אז געזעלשאפטן טוישן זיך זיך אין לעבן צו זיך פירן ווי די מאדע פון דור וואס מלעבט אין זיינער צייט.
היסטאריקער זאגן אז זיי זעהן דאס בחוש ווען זיי באטראכטן אלע געזעלשאפטן לויט די דורות אז אייביג איז דער קינד אדער אייניקל מער פארגעשריטן אדער מער פונקליכער "מאדערן" פון די פריערדיגע דורות.
"דער ארטיקל דא באשרייבט דאס צאנז-קלויזענבורג'ער חסידות וועלכע איז געגרינדעט געווארן דורך האדמו"ר ר' יקותיאל יהודה האלבערשטאם זצוקללה"ה. פאר אינפארמאציע אויף דעם ארגינעלן צאנזער חסידות וואס איז געגרינדעט געווארן דורך הרה"ק ר' חיים האלבערשטאם זיע"א זעט צאנז (הויף)"
דער סימבאל פון צאנז קלויזענבורג
קלויזענבורג.
קלויזענבורג איז דער נאמען פון א חסידישן הויף וואס איז געגרינדעט געווארן דורך האדמו"ר ר' יקותיאל יהודה האלבערשטאם זצוקללה"ה (א זון פונעם רודניקער רב, הרב צבי הירש האלבערשטאם, וואס איז געווען א זון פון גארליצער רב אן אייניקל פון דברי חיים פון צאנז) וואס האט ממשיך געווען אין דעם וועג פון זיין הייליגן זיידן דעם "דברי חיים און זיין זייזען דער יטב לב פון סיגעט".
דער קלויזענבורגער רבי פון קרית צאנז ר' יקותיאל יהודה וואס איז געווען רב פון קהילת הספרדים אין דער שטאט קלויזנבורג, רומעניע, פאר'ן צוויטן וועלט קריג, האט אויפגעבויט יודישקייט און חסידות נאכן קריג און האט גערופן זיינע מוסדות און זיינע שטעטלעך אין ארץ ישראל מיטן נאמען קרית צאנז אויפן נאמען פון זיין זיידן דער צאנזער רב דער דברי חיים זי"ע.
די וואוילטעטיגקייטן פונם רבי'ן זענען נישט נאר געווען פאר זיינע חסידים נאר פאר גאנץ כלל ישראל, ווי ס'איז באוואוסט האט ער אויפגעשטעלט מפעל הש"ס און דעם לאניאדא שפיטאל אין קרית צאנז, נתניה.
בילד סי.די פון ערשטע ווערסייע
סטאַרקראַפֿט (ענגליש: StarCraft) איז א סטראטעגישע עכטע צייט ווידעאשפיל, ער איז געגינדעט געוורט דוך Blizzard אינעם יאר 1998
אין דער שפיל גיפט דריי ראסן מיט פארשיידענע וועגן צו זיך אנטוויקלען
די ראסן.
אין דער שפיץ פון דער זערג שטייט די Overmind וועלכע ווערט געהאפן מיט עטלעכע אונטער־מוחות צו קאנטראלירן אויף זיינע אלמעכטיקע גריבלערס.
רבי יחיאל מיכל (אווערבוך) זצ"ל (ה'תקמ"ה - כ"ה סיון ה'תרט"ז), רב אין דינאוויץ, באקאנט אלס "רבי מיכל'ע קירימער".
רבי מיכל'ע איז געבוירן אין יאר ה'תקמ"ה, צו זיין פאטער הרב צבי מנחם פון האניפאלי, באקאנט אלס "רבי הערש מענדל", א זון פון הרב משולם זוסיא (אוערבאך) פון האניפאלי, באקאנט אלס "דער רבי ר' זושא". און צו זיין מוטער מרת סימא א טאכטער פון הרב דוב בער פון אוליאנאוו, א זון פון הרב צבי הירש, א זון פון דעם בעל שם טוב.
אין יאר ה'תקע"ד נאך דער פטירה פון זיין פאטער "רבי הערש מענדל", איז רבי מיכל'ע אין עלטער פון דרייסיג יאר, אויפגענימען געווארן אלס רב אין דינאוויץ, פאדאליע, אין דער רוסלענדישער אימפעריע (היינט אוקראינע) אויף זיין פאטער'ס ארט, און ווייטער אנגעפירט מיט זיין רבי'סטיווע.
רבי מיכל'ע איז געווען א תלמיד פון הרב ישראל פרידמאן, "דער ריזשינער".
איינמאל ווען רבי מיכל'ע איז געווען ביים ריזשענער אין סאדיגורא אויף שבת, האט פרייטאג צו נאכטס אינמיטן דער סעודה דער ריזשינער אים אריינגערוימט אין אויער," "ווען איך וועל ארויפקומען אויף יענער וועלט, וועל איך מיך מתדיין זיין מיט מיינע עלטערען פארוואס זיי האבן אראפגעברענגט אזא הייליגע נשמה ווי איך, אין אזא דור השפל".
דעמאלטס ווען מען האט ארעסטירט דעם ריזשינער האט מען אויך ארעסטירט רבי מיכל'ע, דער ריזשינער איז שפעטער באפרייט געווארן צייטווייליג, און האט געמוזט אנטלויפן פון רוסלאנד. רבי מיכל'ע איז געזעסען צוויי יאר אין געפענגעניש. אין ענדע האבן די רשעים אים פאראורטיילט צו פארשיקן קיין סיביר. די חסידים האבן זיך מוסר נפש געווען, און אים געראטעוועט. זיי האבן אינטערגעשמירט א באנדע רויבער, וועלכע זענען באפאלן די וועכטער, ווען זיי זענען דורך געפארן אין וואלד קיין סיביר. נאך א קורצן קאמף איז זיי געלונגען אים צו באפרייען. און אים אריבער געשווערצט קיין אונגארן, ווי ער האט זיך באזעצט אין קירעמא. (נישט ווייט פון בארדיוב-בארטפעלד).
רבי מיכל'ע איז נפטר געווארן כ"ה סיון ה'תרט"ז, און ער ליגט אין קירעמא.
רבי ישראל אברהם (אויערבאך) זצ"ל (ה'תקל"ב - כ"א טבת ה'תקע"ד), פון טשערנאסטראה (טשארנא-אוסטראה), אין אוקריינא. באקאנט אלס "דער טשערנאסטרער".
רבי ישראל אברהם איז געבוירן אין יאר ה'תקל"ב, אויף די עלטער פון זיין פאטער הרב משולם זושא פון האניפאלי, באקאנט אלס דער רבי ר' זושא. און צו זיין מוטער מרת הענדל.
אין ענדע יאר ה'תקנ"ח ווען רבי ישראל אברהם'ס שווער "רבי וועלוועלע טשערנאסטרער" איז ארויפגעפארן קיין ארץ ישראל איז רבי ישראל אברהם געווארן רב אין טשערנאסטראה (טשארנא-אוסטראה) אויף זיין פאטער'ס ארט.
די רביצין.
זיין רביצין ציזיא חנה איז געווען שטארק באקאנט אלס צדיקת, זי האט געפירט רביסטיווע און חסידים פלעגן קומען זיך פראוון ביי איר. ווען רבי מאטעלע טשערנאבלער איז געווען אין טשערנאסטראה איז ער געגאנגען שלש סעודות צו איר טיש.
אויף די עלטער איז זי ארויפגעפארן וואוינען קיין ארץ ישראל, און איז אומגעקומען דארט אינעם ערד ציטערניש כ"ד טבת ה'תקצ"ז אין טבריא, אין ליגט נעבען פאטער אין בית החיים פון טבריא.
רבי ישראל אברהם איז נפטר געווארן זייער יונג אין עלטער פון צוויי און פערציג יאר כ"א טבת ה'תקע"ד, (איין וואך פאר זיין עלטערן ברודער), און ער ליגט אין טשערנאסטראה
רבי משולם זוסיא יצחק אווערבאך זצ"ל (ה'תקע"ט - ה'תרמ"ב), רב אין טאלמיטש.
רבי זושא איז געבוירן אין יאר ה'תקע"ט, צו זיין פאטער הרב יחיאל מיכל (אווערבוך) פון קירומא, באקאנט אלס רבי מיכל'ע קירומער, א זון פון הרב צבי מנחם (אויערבאך) פון האניפאלי, באקאנט אלס רבי הערש מענדל, א זון פון הרב משולם זושא פון האניפאלי, באקאנט אלס "דער רבי ר' זושא". און צו זיין מוטער מרת ביילא א טאכטער פון הרב יצחק האלבערשטאט רב אין קאנסטאנטין, אן אייניקל פון רבי יעקב עמדין און דער חכם צבי.
נאך זיין חתונה האט רבי זושא געוואוינט אין רוסלאנד מיט זיין שווער אין הארניסטייפל, נאכהער איז ער געווארן רב אין טאלמיטש.
רבי זושא איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרמ"ב.
אויערבאך
טאלמיטש (;) איז א קליינע שטאט אין סטאניסלאווער גובערניע, אין מערב אוקראינע (אסט-גאליציע). זי איז די הויפטשטאט פון דער טאלמיטשער ראיאן.
די באפעלקערונג איז בערך 8,800 (אין יאר 2001).
טאלמיטש ליגט ביים טאלמאטשיק טייכל, וואס איז ברייט פיר מעטער, און דערברייטערט זיך ביז 12 מעטער ביי זיין צוזאמענפלוס מיטן נעסטער טײַך, פון די גרעסטער טייכן אין אייראפע (ברייט 400 מעטער דארטן). דער נעסטער שיידט דעם טאלמיטש פראווינץ פון די שכנותדיקע שטעט, בוטשאטש און האראדענקע.
די שטאט איז געקומען אונטער עסטרייכער הערשאפט אין 1772.
טאלמיטש איז געווען דער אדמיניסטראטיווער צענטער פון א פאוויאט (דיסטריקט) אין דער צווייטער פוילישער רעפובליק. אין 1921, איז איר באפעלקערונג געווען בערך 5,000, מערסטן פאלאקן און 2,012 יידן, מיט עטלעכע פון דער ארמענישער מינאריטעט. אין די ארומיקע דערפער האבן די אוקראינישע דאמינירט. אינעם צווייטן וועלט קריג, האבן די דייטשן געמערדעט די יידן. די פאלאקן און ארמענישע וואס האבן איבערגעלעבט האבן די סאוועטן פארטריבן פון טאלמיטש נאך 1945. רוב פון זיי האבן זיך באזעצט אין אונטערשלעזיע.
רבי חיים האלבערשטאם, גרינדער פונעם צאנזער חסידות
צאנז (אדער סאנדז) אין מערב גאליציע, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער צאנזער דינאסטיע וואס ציעט זיך פון רבי חיים האלבערשטאם, באקאנט אלס דער דברי חיים.
נאך זיין פטירה (כ"ה ניסן ה'תרל"ו) איז זיין נאכפאלגער געווען זיין פערטער זון, רבי אהרן האלבערשטאם, וואס האט געדינט ווי רב און אדמו"ר פון צאנז, אבער מיטן נאמען 'קרייזער רב', דער טיטל וואס ער האט געהאט ביי זיין פאטערס לעבן פון תרט"ו.
נאך זיין פטירה א' אב תרס"ו איז געווען זיין נאכפאלגער אלץ צאנזער רב זיין זון רבי אריה לייבוש האלבערשטאם, מיטן נאמען באקאנט אלס רבי לייבוש צאנזער, און נאך זיין פטירה כ"א אדר א' תרצ"ה האט מען אויפגענומען זיין זון אלץ צאנזער רב רבי מרדכי זאב האלבערשטאם וואס איז געהרגעט געווארן ביים חורבן אייראפע כ"ו סיון תש"ב צוזאמען מיט זיין זון רבי ברוך, זיין ממלא מקום אין גריבאוו. רוב פון די חסידים זענען אומגעקומען ביים חורבן.
זעקס פון די קינדער פונעם צאנזער רב רבי חיים האלבערשטאם האבן אויפגעשטעלט חסידות'ן מיט נייע נעמען, און די צאנזער חסידים פון די גאנצע וועלט האבן זיך צעטיילט צווישן זיי; וואס רוב זענען אריבערגעגאנגען צו זיין בכור, רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם פון שינאווא, אבער אין שטאט צאנז און אין אירע שטעט ארום זענען רוב איינוואינער געווען חסידים פון רבי אהרן וואס איז געשטעלט געווארן דורך זיין טאטן בחייו אלץ זיין ממלא מקום. [און אזוי ווייטער ביזן לעצטן צאנזער רב רבי מרדכי זאב]. אדער ביי רבי יצחק טוביה ראבין, איידעם פון צאנזער רב, וואס ער האט איבער גענומען די שטוב און בית המדרש (נישט די שטאטישע, נאר די חסידישע) פון זיין שווער, דעם צאנזער רב. און אזוי איז דער צאנזער הויף געוואקסען מיט טויזנטער חסידים ביז דער מלחמה וואס דאן האט זיך געציילט אין שטאט צאנז גופא קרוב צו צוויי טויזנט חסידים. אויך אין די שפעטערע דורות האבן זיך די הויפן ווייטער צעשפרייט אויף צענדליגע רעביסטעוועס.
דער צאנזער בוים.
רבי חיים האלבערשטאם זצ"ל (ה'תקנ"ז - כ"ה ניסן ה'תרל"ו), רב אין צאנז, דער דברי חיים.
(די קינדער פון ערשטען ווייב מרת רחל פייגא (ה'תק"ס (אומגעפער) - כ' ניסן ה'תר"ה), א טאכטער פון רבי ברוך תאומים-פרענקל, דער ברוך טעם).
(די קינדער פון דריטן ווייב מרת רעכיל דבורה א טאכטער פון רבי יחיאל צבי הירש אונגאר פון טארנא).
שינאווער צווייג.
רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם זצ"ל (כ' שבט ה'תקע"ו – ו' טבת ה'תרנ"ט), דער שינאוואער רב.
(די קינדער פון ערשטען ווייב מרת טאבע (- ה'תקצ"ט), א טאכטער פון רבי אריה לייביש ליפשיץ, רב אין ווישניצא, דער אריה דבי עילאי).
(די קינדער פון צווייטן ווייב מרת דבורה (- ה'תר"ד (אומגעפער)), א טאכטער פון רבי מרדכי זילברשטיין, רב פון האלאשיץ, אן איידעם פון זיין ערשטען שווער דער אריה דבי עילאי).
(די קינדער פון פערטען ווייב מרת חנה רחל א טאכטער פון רבי צבי הירש רומערז רב אין לעשנוב, א ברודער פון מרת מלכה די ווייב פון דעם שר שלום פון בעלזא.
דער נעסטער ("דניסטער"; ניסטרו) איז א טײַך אין מזרח אייראפע.
דער נעסטער קומט ארויס אין אוקראינע, לעבן דראהביטש נאענט צום פוילישן גרענעץ, און פליסט אין דער ריכטונג צום שווארצן ים. א שטיק וועג איז ער דער גרענעץ צווישן אוקראינע און מאלדאווע, נאך דעם פליסט ער דורך מאלדאווע 398 ק"מ און צעשיידט איר הויפט טעריטאריע פון טראנסניסטריע. שפעטער ווערט ער נאך א טייל פונעם מאלדאווע-אוקראינע גרענעץ, און דערנאך פליסט ער דורך אוקראינע צום שווארצן ים.
דער נעסטער איז וויכטיק פאר טראנספארטאציע און מסחר. צוויי מאל א יאר פלייצט ער איבער זיינע ברעגן - אנהייב מערץ, ווען די שניי און אײַז ווערט געשמאלצן, און נאכאמאל אין מיי ווען די שניי צעגייט אין די קארפאטישע בערג, דער קוואל פונעם נעסטער.
די הויפט בייטייכן זענען די טייכן סטרי, רעוועט, זברוטש און סערעט.
מועצת גדולי התורה איז די רבנישע קערפערשאפט פון דער אגודה, וואס זיי זענען די פירענדע אויטאריטעט פון אגודה פאליטישע שליחים ווי אין כנסת אדער אין דער פרעסע. ביז דער צווייטער וועלט מלחמה איז געווען איין מועצת גדולי התורה, פון דער וועלט אגודה ארגאניזאציע.
אין אמעריקע איז אויפגעשטעלט א באזונדערע מועצת גדולי התורה אין תש"ע. ביז ניסן תש״פ איז דער נאוואמינסקער רבי געווען דער נשיא.
אין ארץ ישראל איז דער וויזשניצער רבי געווען דער נשיא.
ביז דער צווייטער וועלט מלחמה.
אין קאטאוויץ האט מען באשטימט מיטגלידער אין דער מועצה דער גערער רבי דער "אמרי אמת", רבי שלום דובער שניאורסאהן דער ליובאוויטשער רבי, הרב חיים סאלאווייטשיק, הרב יצחק אייזיק הלוי, הרב מאיר שמחה פון דווינסק, רבי חיים עוזר גראדזענסקי, רבי איצעלע פאנעוועזשער, הרב שלמה זלמן ברויער, הרב זאב פיילכנפעלד פון פויזן, הרב דוד צבי האפמאן און הרב קאפל רייך פון בודאפעשט.
ביי דער כנסיה גדולה אין ווין אין תרפ"ג (1923) זענען די מיטגלידער אין דער מועצת געווען: דער חפץ חיים, דער גערער רבי, דער טשארטקאווער רבי, רבי חיים עוזר גראדזענסקי, רבי מאיר אריק, דער סאקאלאווער רבי, דער ראדזינער רבי, הרב מאיר דן פלאצקי, הרב משה מרדכי עפשטיין, הרב מאיר שפירא פון לובלין, הרב אברהם מענדל שטיינבערג פון בראד, הרב קלמן וועבער פון פישטיאן און הרב שלמה זלמן ברויער.
אין תרצ"ז זענען די מיטגלידער פון דער מועצת געווען: רבי אברהם מרדכי אלטער (גערער רבי), רבי יצחק מנחם מענדל דאנציגער אלעקסאנדער רבי, רבי דוד בארנשטיין סאכאטשאווער רבי, רבי אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא, רבי מרדכי שלום יוסף פרידמאן פון פשעמישל, הרב אלחנן וואסערמאן, הרב אהרן לעווין, הרב אהרן קאטלער, הרב בן ציון יועזר (טורדער רב און פרעזידענט פון דער קאנצעלאריע פון התאחדות קהילות החרדים אין רומעניע), הרב דוב בער אב"ד אזשארקאוו, הרב משה בלום אב"ד זאמאשטש, הרב זלמן  סאראצקין, הרב יהודה לייב צירעלסאן, הרב יוסף צבי דושינסקי, הרב מנחם זעמבא, הרב מרדכי ראטנבערג רב פון מחזיקי הדת אין אנטווערפן, הרב עקיבא סופר און הרב שמואל דוד אונגאר. דער נשיא פונעם מועצת איז געווען המועצה היה הרב חיים עוזר גראדזענסקי.
נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האט מען באשלאסן אויפצושטעלן באזונדערע מועצות אין ישראל, אייראפע און די פאראייניגטע שטאטן. די ערשטער מיטגלידער אין דעם מועצת אין ישראל זענען געווען רבי אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא, הרב אברהם יצחק קליין, רבי ברוך האגער, סערעט וויזשניצער רבי, הרב דוב בעריש ווידנפעלד, הרב זלמן סאראצקין, הרב יוסף כהנעמאן און הרב מאיר קארעליץ. אקגען דער כנסיה גדולה פון אגודת ישראל אין תש״י האט מען באנייט די מועצת גדולי התורה אונטער הרב איסר זלמן מעלצער.
אין תשי״ד זענען די מיטגלידער פונעם מועצת געווען: הרב אברהם יעקב פרידמאן (סאדיגורא), הרב אברהם יצחק קליין, הרב אליעזר יהודה פינקל, מירער ראש ישיבה, הרב אשר זאב ווערנער רב פון טבריה, הרב ברוך האגער (סערעט וויזשניץ), הרב דוב בעריש ווידנפעלד, הרב יחזקאל אבראמסקי, הרב ישראל אלטער (גער), הרב יוסף אדלער, הרב יחזקאל סרנא, ראש ישיבה פון חברון, הרב מאיר קארעליץ, הרב משה יחיאל הלוי עפשטיין (אזשאראוו),  רבי מרדכי שלום יוסף פרידמאן (סאדיגורא - פשעמישל), הרב עקיבא סופר, הרב שבתי יגל, ראש ישיבה אין סלאנים, הרב חיים מאיר האגער (וויזשניץ), הרב יעקב חנוך סענקעוויטש, ראש ישיבת שפת אמת; הרב זלמן סאראצקין אין געווען נשיא פונעם מועצת.
אין תש״ך האבן די מיטגלידער כולל געווען: הרב זלמן סאראצקין, הרב ישראל אלטער, הרב דוב בעריש ווידנפעלד, הרב אליעזר יהודה פינקל, הרב יחזקאל סרנא, רבי אברהם יעקב פרידמאן, הרב יחיאל מרדכי גארדאן, הרב משה יחיאל הלוי עפשטיין, הרב מרדכי שלום יוסף פרידמאן (מפשעמישל), הרב משה חברוני.
אין תשמ״א זענען די מיטגלידער געווען: הרב אלעזר מנחם מן שך, רבי שמחה בונים אלטער (גער), רבי משה יהושע האגער (וויזשניץ), רבי שלום נח בערעזאווסקי (סלאנים), הרב שמואל אליהו טאוב (מאדזשיץ), רבי אברהם יעקב פרידמאן (סאדיגורא), הרב יחיאל יהושע ראבינאוובטש (ביאלא), הרב פינחס מנחם אלטער (ראש ישיבת שפת אמת), הרב משה שמואל שפירא, הרב שמחה זיסל ברוידא (ראש ישיבת חברון), הרב אברהם יעקב זאלאזניק, הרב ברוך שמעון שניאורסאן (ראש ישיבת טשעבין), הרב יוחנן סופר (ערלוי), הרב נסים קארעליץ, און הרב ישכר דב רוקח, (בעלז).
מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.
אין תשמ״ט האבן די ליטווישע זיך צעטיילט פון אגודת ישראל, און זיי האבן אויפגעשטעלט א באזונדערע מועצת גדולי התורה אונטער הרב שך, מיט די מיטגלידער: דער בעלזער רבי, הרב שמחה זיסל ברוידא ראש ישיבת חברון, הרב אהרון יהודה לייב שטיינמאן, הרב משה שמואל שפירא ראש ישיבת באר יעקב, הרב נסים קארעליץ, הרב אברהם יעקב זאלאזניק ראש ישיבת עץ חיים, הרב מיכל יהודה ליפקאוויטש, הרב מרדכי מן ראש ישיבת בית הלל, הרב צבי מארקאוויטש ראש ישיבת קארלין, הרב חיים פנחס שיינבערג ראש ישיבת תורה אור, הרב זלמן ראטבערג ראש ישיבת בית מאיר, הרב בנימין ביינוש פינקל ראש ישיבת מיר און הרב אברהם פארבשטיין ראש ישיבת חברון. הרב יוסף שלום אלישיב און הרב חיים קאניעווסקי זענען אויך אפיציעל אין דער מועצה אבער פראקטיש האבן זיי זייער זעלטן משתתף געווען אין די אסיפות. אין תשס"ג האט מען באשטימט נייע מיטגלידער: הרב גרשון עדלשטיין, הרב שמואל אויערבאך, הרב מאיר צבי בערגמאן, הרב נסים טאלעדאנא, הרב נתן צבי פינקל, הרב ברוך ראזנבערג און הרב יצחק שיינער.
אין תשע"ב האט זיך געשאפט א שפאלט אין דגל התורה, צוליב דעם האט מען באשטימט נייע מיטגלידער צו דעם מועצת. צו די וועטעראנער מיטגלידער (די רבנים שטיינמאן, קארעליץ, עדלשטיין, אויערבאך, בערגמאן און שיינער), זענען צוגעקומען: הרב בערל פאווארסקי, הרב יצחק זילבערשטיין, הרב אריה פינקל, הרב ברוך מרדכי אזרחי, הרב משה יהודה שלעזינגער, הרב יהודה עדס, הרב דוב יפה, הרב משה הלל הירש און הרב דוד כהן. שפעטער האט הרב עדס פארלאזט דעם מועצת צוליב זיין געזונט. זייט תשע"ב, האט הרב שמואל אויערבך מער נישט משתתף געווען אין די אסיפות פונעם מועצת.
אין שבט תשע"ג, נאך די וואלן צום 19טן כנסת, זענען צוזאמענגעקומען דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה מיט דעם מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל און זיי האבן פארעפנטלעכט א החלטה קעגן אן ענדערונג אין דעם סטאטוס קווא וועגן גיוס בני ישיבות.
מועצת גדולי עולם התורה.
אין אדר תשע"ח, נאך דער פטירה פון הרב שמואל אויערבאך, האבן זיינע פאלגער אויפגעשטעלט א נייע "מועצת גדולי עולם התורה", מיט די מיטגלידער: הרב עזריאל אויערבאך, הרב יהושע גרשון ערענבערג, הרב בן ציון באראדיאנסקי, הרב אשר דויטש, הרב ברוך שמואל דויטש, הרב דב אהרון זאלאזניק, הרב שמואל מארקאוויטש, הרב צבי פרידמאן, הרב ישראל יצחק קאלמאנאוויטש, הרב צבי ראטבערג, הרב זבולון שוב, הרב משה שמידע און הרב צבי שענקער.
יאהאן מאַראָן איז געווען א קריסטליכער בישאף וואס האט געוואוינט אין לבנון. ער איז געווען דער גרינדער פון דער מאראניטישע קירכע.
די מאראניטישע קירכע האט א פאר מיליאן נאכפאלגער, בעיקר קריסטן וואס וווינען, און שטאמען פון לבנון, און וווינען דארט, היינט איז זי פארשפרייט אין אייראפע, און איבער די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, אין ישראל זענען פאראן צוויי דערפער וואס זענען מאראניטיש, בירעם און גוש חלב, בירעם איז חרוב געווארן ביי דעם זעלבסטשטענדיגקייט קריג אין 1948, און די איינוווינער זענען געגאנגען וווינען אין גוש חלב, זיי דינען אין צה"ל, זייער אפציעלע שפראך איז אראמיש, און דאס איז די שפראך, אויף וואס זיי דאווענען, נישט לאטייניש ווי ביי די אנדערע קריסטליכע קירכעס.
די מאראנען זען זיך אלס נאטורליכע בעלי בתים פון לבנון, וואס האט צוגעברענגט צו מערערע שטרייטן, צווישן די עטנישע גרופעס וואס געפונען זיך אינעם לעוואנט. ספעציעל די לבנון ברודער קריג, ווען די פאטריארך, פונעם מאראנישן קירכע, האט געשטיצט די קריסטליכע ראדיקאלן.
גוש חלב איז א דארף אין דעם אויבער גליל ראיאן פון ישראל, עס געפונט זיך זיבן קילאמעטער מזרח פון מירון, איר באפעלקערונג איז מאראניש קריסטליך, און גריכיש ארטאדאקסן, ווי אויך מוסלמענער, די באפעלקערונג איז 2,700, 64% זענען קריסטן,
עס איז אויפן ארט פון אן אלטער שטאט, גוש חלב, וואס ווערט דערמאנט אין דער גמרא, און מען האט געפונען דארט אן אלטן בית הכנסת, און אויך אן אלטן בית עלמין, פון יענער תקופה.
אויף אראביש איז דער נאמען דזשיש, דער בירגערמייסטער הייסט עליאס עליאס,
דער סייקס-פיקא פארשטענדעניש פון 1916 צווישן פראנקרייך און דעם פאראייניגטן קעניגרייך, וואס צווישן אנדערע ווערן צוטיילט די לענדער פונעם בריטישן מאנדאט, און דעם פראנצויזישן מאנדאט, ביי דער ענדע פון דער ערשטער וועלט מלחמה.
לויטן פארשטענדעניש איז איראק יארדאניע פאלעסטינע, אונטער דעם בריטישן מאנדאט, סיריע לבנון, אונטערן פראנצויזישע מאנדאט.
א גראד-ווינקל דרײַעק און זײַן היפאטענוז, "h", מיט די אנדערע זײַטן, "c1" און "c2".
א היפאטענוז איז די לענגסטע זײַט פון א גראָד-ווינקל דרייעק, די זײַט אנטקעגן דעם גראד ווינקל. די לענג פונעם היפאטענוז קען מען רעכענען מיטן פיטאגאראס פרינציפ, לויט וואס דער קוואדראט פון דער לענג פונעם היפאטענוז איז גלײַך צום באטרעף פון די קוואדראטן פון די צוויי אנדערע זײַטן.
צום ביישפיל, ווען איינע פון די אנדערע זײַטן איז לאַנג 3 מעטער (מיט קוואדראט, 9 מ²) און די צווייטע איז לאנג 4 מ (מיט קוואדראט, 16 מ²). די סומע פון די צוויי קוואדראטן איז 25 מ². די לענג פונעם היפאטענוז איז דער קוואדראט ווארצל דערפון, ד"ה 5 מ.
דאס ווארט "היפאטענוז" שטאַמט, לויט טייל מקורות, פון גריכיש ὑποτείνουσα (היפאטיינוזא), א צוזאמענשטעל פון היפא- ("אונטער") און טייניין ("ציען").
שינאווא, וועסט גאליציע, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, דורך דעם וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער שינאווער דינאסטיע וואס ציעט זיך פון רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם, באקאנט אלס דער שינאווער רב, וואס איז אן אפצווייג פון דעם צאנזער דינאסטיע.
(אין ווירקליכקייט האבען דארט שוין געוואוינט פריער אנדערע חסידישע רבנים, צ.ב.ש. רבי משה טייטלבוים דער ישמח משה).
טראץ דעם וואס דער שינאווער רב איז געווען דער עלצטער זון און א גרויסער אנהענגער פון זיין פאטער רבי חיים האלבערשטאם דער צאנזער רב, דאך האט ער שוין אין יאר ה'תרט"ו נאך ביים פאטער'ס לעבן אנגענימען קוויטלעך און מיט פארשידענע אויפפירונגן (מנהגים) זיך געפירט אנדערש ווי זיין פאטער, און אויך ביי געוויסע זאכען וואס האבן געהאט צוטוהן מיט הלכה האט ער געפסקנט נישט ווי דער פאטער.
דער שינאווער בוים.
רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם (כ' שבט ה'תקע"ו – ו' טבת ה'תרנ"ט), דער שינאווער רב.
שינאווא () איז א שטאט אין דרום-מזרח פוילן (וועסט גאליציע). זי האט א באפעלקערונג פון 2,127 איינוואוינער (30.06.2008). זייט 1999, איז שינאווא אינעם אונטערקארפאטישן פראווינץ.
במשך דעם חורבן אייראפע, איז געווען אין שינאווא א געטא, אין יעראסלאוו באצירק.
רבי אלימלך בינדיגער זצ"ל (ה'תר"ך - ה'תרפ"ה), רב אין שינאווא
רבי אלימלך איז געבוירן אין שינאווא אין יאר ה'תר"ך (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אלעזר בינדיגער פון שינאווא, א זון פון הרב שמואל זאנוויל בינדיגער פון בארדיאוו, א זון פון הרב ברוך אברהם בינדיגער פון האנאשאוויץ. און צו זיין מוטער מרת חיה שרה א טאכטער פון הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם, "דער שינאווער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער צאנזער רב.
רבי אלימלך'ס מוטער מרת חיה שרה האט אים אמאל געברענגט אלס קינד צו איר פאטער דער שינאווער רב, האט דער שינאווער רב געזאגט פארזארגט, "צו שטיל", (רבי יענקלי לייזער דער פשעווארסקער רבי האט ערקלערט אז דער שינאווער רב האט געהאלטן א קינד דארף זיין ווילד).
אין יאר ה'תרס"ו ווען זיין שווער איז אריבער וואוינען קיין צאנז, איז רבי אלימלך געווארן רב אין שינאווא אויף זיין שווער'ס ארט. ביי דער ערשטער וועלט קריג איז רבי אלימלך אנטלאפן קיין אונגארן, און אויף דער איינלאדונג פון הרב יחזקאל פאנעט, דער רב אין דעעש, איז ער געבליבן וואוינען אין דעעש, נאכהער האט ער זיך געצויגן קיין ווארסעהעלי.
רבי אלימלך איז נפטר געווארן אין ווארסעהעלי אין יאר ה'תרפ"ה (אומגעפער).
רבי ישכר בלויגרונד זצ"ל (ה'תר"ל - ה'ת"ש), רב אין קאלוואריע
רבי ישכר איז געבוירן אין לימאנאוו אין יאר ה'תר"ל (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב הגביר זושא בלויגרונד פון לימאנאוו.
נאך זיין חתונה האט רבי ישכר געוואוינט אין שינאווא, דארט איז ער געווען דער שרייבער פון זיין עלטער-שווער הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם, דער שינאווער רב. אין יאר ה'תרנ"ז איז ער אויפגענומען געווארן רב אין קאלוואריע, דער שינאווער רב איז מיטגעפארן צו זיין באקרוינונג.
רבי ישכר איז נפטר געווארן אין יאר ה'ת"ש און ליגט אין קראקא.
טיף פרעגלען איז א קאכן מעטאד אין וואס די עסן ווערט איינגעטונקן אין אויפגעקאכטע אויל אדער פעטענס.
עס ווערט קלאסיפיצירט אלס א "טרוקן קאכעריי" ווייל עס אנטהאלט נישט קיין וואסער, און דאס איז מער הייס.
עס נעמט פיל שנעלער ווי קאכן דורך וואסער.
אַ קינא איז אַ מין טעאַטער װאו מענטשן זעען פילמען. אין אַ נאָרמאַלער קינאָ ס'זענען פאַראַן אַ פּאָר הונדערט בענקלעך, אַ מאַשין װאָס שײנט די בילדער אױף אַן עקראַן.
אין אַ קינאָ עסט מען קאָקאָשעס (פּאַפּקאָרן) אָדער זיסװאַרג.
אײדער די פילמען טוען זיך אָנהײבן, זעט מען די רעקלאַמעס פאַר די קומענדיקע פילמען. אין די לעצטערע יאָרן זעט מען אױך רעקלאַמעס פאַר פּראָדוקטן װאָס מ'פאַרקױפט אין קראָמען.
שמן־זית איז בוימל געמאַכט פון מאַסלינעס. ער ווערט באניצט אסאך אין מיטלענדישן קאכן.
עס ווערט פארעכענט ווי א בעסערע מין בוימל פון די אנדערע בוימלען.
דאס איז מער א ביטערער טעם ווי אנדערע בוימלען.
שמן־זית איז געווען דורכאויס די היסטאריע אין אור-אלטע צייטן ביז איצט אין טייל געגנטער דער הויפט באשטאנדטייל פון קאסמעטיק. אויך אין די צייטן פון דער תורה טרעפן מיר אז מען זאלבט מיט דעם די מלכים און כהנים.
מען ניצט דאס פאַר קאָכן עסן און אויך צו מאכן מיט דעם סאָס אױף סאַלאַט, ברױט, און אַנדערע מינים עסנװאַרג.
דער נס חנוכה איז געשען מיט "שמן זית"
דער אינדישער אקעאן איז דער אקעאן ארומגענומען מיט אזיע צו צפון, אויסטראליע און דער פאציפישער אקעאן צו מזרח, דער דרום אקעאן צו דרום, און אפריקע און דער אטלאנטישער אקעאן צו מערב. ער נעמט זײַן נאמען פון דעם דרום אזיע לאנד אינדיע וואס געפונט זיך אויף זיין בארטן. די בוכטע פון בענגאל, דער אראבישער ים, דער פערסישער איינגאס און דער ים געהערן אלע צו דעם אקעאן.
דער טיפֿסטער פונקט אינעם אינדישן אקעאן געפינט זיך אין דעם זשאווא אַקאפ, און איז טיף 25,344 פיס. דער דורכשניט טיף איז 13,002 פיס. דער שטח פונעם אינדישן אקעאן 28,350,000 קוואדראט מייל.
צווישן די גרויסע טייכן וואס פליסן אריין אינעם אינדישן אקעאן זענען די זאמבעזי, שאט אל-אראב, אינדוס, גאנגעס און בראהמאפוטרא.
פון 1405 ביז 1433, האט אדמיראל זשענג הע געפירט גרויסע פלאטן פון דער מינג דינאסטיע אויף עטלעכע נסיעות צום מערב אקעאן (דער כינעזישער נאמען פארן אינדישן אקעאן) און ער איז אנגעקומען צום בארטן פון מזרח אפריקע.
אין 1497 איז דער פארטוגעזישער נאוויגאטאר וואשקו דא גאמא ארומגעפארן דעם קאפ פון גוטער האפנונג און איז געווארן דער ערשטער אייראפעישער אפשיפן אין אינדיע און, שפעטער, אין דעם ווייטן מזרח.
קדימה איז א פאליטישע פארטיי אין ישראל, געגרינדעט דורך אריאל שרון.
איר פארזיצערין איז געווען ציפי ליבני ביז ד' ניסן תשע"ב, ווען קדימה האט געוויילט שאול מופז איר נייער פארזיצער.
ארון הקודש פון איין שטיק גין גאלד
הרב יוסף שלמה כהנעמאן, גרינדער פון דער ישיבה
די פאנעוועזשער ישיבה געפינט זיך אין בני ברק. זי ווערט גערעכנט איינע פון דער חשבסטע ליטווישע ישיבות היינט צוטאגס.
הרב יוסף שלמה כהנעמאן האט געגרינדעט די ישיבה אין דער שטאט פאנעוועזש אין ליטע.
די ערשטע ראשי ישיבות זענען געווען רבי שמואל ראזאווסקי צוזאמען מיט רבי אלעזר מנחם מן שך, רבי אברהם אבא גראסבארד און הרב דוד פאווארסקי. רבי אברהם אבא גראסבארד איז געווען דער ערשטער משגיח; נאך זיין פטירה איז זיין ממלא מקום געווען רבי אליהו דעסלער.
היינט זענען די ראש ישיבות רבי גרשון עדלשטיין, רבי בערל פאווארסקי און הרב שמואל מארקאוויטש.
אין דער ישיבה לערנען בערך 1700 בחורים. אחוץ דעם איז דא א כולל פון טויזנט יונגעלייט.
די ישיבה איז געגרינדעט געווארן אין פאנאוועזש, ליטע.
אין יאר ה'תרפ"ה ווען הרב יוסף שלמה כהנעמאן איז געווען דארט שטאט׳ס רב, האט מען געווידמעט די נייע ישיבה געביידע וואס מ׳האט געבויט עטלעכע פיר יאר לעבן דעם אלטן בית המדרש אין "גליקל'ס קלויז". די געשעעניש האט געפייערט מיט גרויסן פראכט ווען ס׳איז געווען אנוועזנד פערזענלעכייטן פון פון די נאציאנאלע און מוניציפאלע רעגירונגען, ווי אויך רבנים פון אנדערע שטעט, און דעם מעמד איז געווען ברייט באשריבן אין די ליטווישע יידישע צייטונגען. דאס געלט פארן בוי־פראיעקט איז געקומען מערסטנס פון ווען הרב כהנעמאן איז געפארן קיין דייטשלאנד אין אויגוסט 1920פארן צוועק פון זאמלען נדבות פאר דער ישיבה. זומער תרפ״ח האט מען פארברייטערט דעם "קאמפוס" פון דער ישיבה נאכאמאל: מיט א נדבה פון דעם פאנאוועזשער גביר יעקב דוב רובינשטיין, האט מען צוגעשטלעט די גרויסע פראכטפולע געביידע "רובינשטיין הויז" פאר דער ישיבה קטנה און דער מכינה. אין דעם בנין האט מען אויך אויפגעשטעלט צימערן פאר אן אינטערנאט און אן עסזאל. אלס משגיח אין "רובינשטיין הויז" האט מען באשטימט הרב אברהם אבא גראסבארד, וואס איז שפעטער געווערן דער ערשטער משגיח פון דער ישיבה אין ארץ ישראל. אין ווינטער פון יאר ה'תרפ"ט (1928–1929) האבן געלערנט אין דער ישיבה גדולה הונדערט בחורים, אין דער ישיבה קטנה אין רובינשטיין הויז – 105 בחורים, און אין דער מכינה - פינף און זעכציק.ה' אייר פלאטערט פאן העכער די בנין הישיבה
מחלוקת פאנאוועזש.
ס'גייט איצט אן דארטן א מעכטיגע קריג צווישן רבי אליעזר כהנעמאן, אן אייניקל פון גרינדער בן אחר בן, מיט זיין איידעם הרב שמואל מארקאוויטש. למעשה זענען די בחורים צעטיילט האלב און האלב, אבער בעלות וואס זעט זיך אן אין סטאטוס קווא ווי אדמיניסטראציע און כבוד, איז מער פאר הרב כהנעמאן, צוליב דעם וואס אלע ליטווישע ראשי ישיבות און רבנים פון בני ברק זענען מיט אים. אבער הרב מארקאוויטש האט דעם גרעסטן ליטווישן רב, הרב יוסף שלום אלישיב אויף זיין זייט דעריבער האלט ער דאס אן. זיין טענה איז אז ער האט באקומען אויף נדן א צוזאג די ראש ישיבהשאפט, און דער זון וועט נאר בלויז זיין מנהל. און די סיבה פארוואס הרב אלישיב איז מיט אים איז צוליב א צוואה פון הרב שך אז דער בעלות פון דער ישיבה איז נישט ווי אדמורות און דאס גייט נישט בירושה דעריבער דארף דאס נישט גיין פארן זון.
באקאנטע תלמידים.
פאריסאוו איז דער נאמען פון א חסידישן הויף וואס איז געגרינדעט פון הר"ר יהושע אשר ראבינאוויטש, א זון פונעם ייד הקדוש, אין פאריסאוו, פוילן.
היינט צוטאגס איז עס א ירושלימער חסידות.
דער היינטיגער פאריסאווער רבי איז א זון פון הגה"ק רבי בנימין ראבינאוויטש זצ"ל חבר הביד"צ פון דער עדה החרדית.
ער וואוינט אין ירושלים און מייסטנס זיינע חסידים זענען ירושלימער קנאים וואס פירן זיך על דרך הבעש"ט.
ער האט אויך אנהענגער אין חוץ לארץ.
אין די כּנסת װאַלן 2009 האָט קדימה געװוּנען די גרעסטע פּאַרטײ מיט 28 מאַנדאַטן און אונטער איר דער ליכּוד מיט 27 מאַנדאַטן. אַצינד איז די פֿראַגע װער װעט נעמען דעם פּרעמיערע צי ציפּי ליבֿני פֿון קדימה װאָס האָט געװוּנען די װאַלן, צי בנימין נתניהו, װאָס שטײט בראָש דעם נאַציאָנאַלן לאַגער רעגירונג.
די אנדערע פארטייען באקומען נישט קיין מאנדאטן.
דער טערמין נארמאל איז געווענליך צו באטיטולן יעדעס פיראכץ, געשעניש, זאך. א.א.וו. וואס פעלט אן אפנויג פון איר דורכשניטליכער מיטל-מעסיגקייט.
"נישט נארמאל" איז אפט באנוצט אין א נעגאטיווער זין (ווי אנצודייטן אז א מענטשס פיראכץ אדער סיי וואסערע סיטואציע איז אומריכטיג אדער קראנק א.ד.ג.)
דער אקספארד ווערטערבוך טייטשט דאס: "צושטעלן זיך צו א סטאנדארט". אבער אין ברייטערן אפטייטש פון דעם מידה איז דאס נישט דוקא צום עצם סטראקטור פון סטאנדארט נאר אפילו בלויז צום אידיאלאגיע דערפון און נישט צום עצם סטאנדארט.
די טעמים און סיבות קענען זיין פארשידענארטיק פארוואס א מענטש איז נארמאל: סיי נעגעטיווע ווי פחד אדער בושה א.א.וו. אדער פאזיטיווע ווי הייליגקייט אדער ליבע און שעצונג צום סטאנדארט.
אויב איינער וואונט אין א ציוויליזאציע מיט א אן אייגענארטיגער קאלטור וואס פירט זיך איין וועג און דער יחיד פירט זיך פארקערט איז ער נישט נארמאל רעלאטיוו צווישן זיין געזעלשאפט.
אֲבִיגְדוֹר "איוועט" ליבערמאן (געבוירן דעם 5טן יולי 1958 אין קעשענעוו) איז דער פינאנץ מיניסטער פון ישראל און א כנסת-דעפּוטאט. ער איז פריער געווען פארטיידיקונגס מיניסטער פון ישראל. ער איז געווען א מיניסטער און א וויצע פּרעמיער-מיניסטער אין דער קאָאליציע-רעגירונג פונעם פרעמיער מיניסטער אהוד אלמערט. ער איז געווען דער הויפט פון דער קאנצעלאריע אין דער פריערדיקער רעגירונג פון בנימין נתניהו.
ער פירט אן און האט געגרינדעט די דריטע לויט דער גרייס פארטיי אין דער איצטיקער ישראלדיקער כנסת "ישראל ביתינו".
ער ווערט פארעכענט פאר א רעכטן פאליטיקער, זייער שארף עקסטרעם קעגן די פאליסטינער אין דעם מיטל מזרח קאנפליקט.‏‏
ליבערמאן איז געבוירן געווארן צו זיינע עלטערן לעוו און אסתר פורה פון קעשענעוו. ער איז ארויף קיין ישראל פונעם סאוועטן פארבאנד פון מאלדאווע.
אין זיינע יונגע יארן איז ער געווען א מיטגליד אין דער גרופע כ"ך.‏‏‏‏‏‏
סוף חודש מיי 2016 האט ליבערמאן געפירט א קאאליצישע פארהאנדלונג מיטן ליכוד און האט דערגרייכט אן איינשטימונג וועגן איינשליסן זיין כנסת פראקציע אין דער קאאליציע, וואו ער איז געווארן פארטיידיגונגס מיניסטער. אלס רעאקציע האט ארלי לוי-אבעקאסיס פארלאזט "ישראל ביתנו", און צוויי מיניסטארן האבן פארלאזט די רעגירונג, משה יעלון און אבי גבאי.
ליבערמאן מיט זיין ווייב אלה (ציפקין) האבן דריי קינדער, יעקב, עמוס, און מיכל.
הרב אביגדור מילער זצ"ל, (ראש חודש אלול חודש הרחמים והסליחות ה'תרס"ח 1908 - כ"ז ניסן ה'תשס"א 2001) איז געווען פון די לעצטע בעלי מוסר בדורנו און א מגיד נפלא.
ער איז געוועזן א רב אין טשעלסי און אין ברוינסוויל און אין פלעטבוש און איז אויך געווען פארטאן אין חינוך דורך זיין א לערער אין בית יעקב און א משגיח אין ישיבת חיים בערלין. זיין שול איז סוף ימיו געווען אויף אוישען פארקוויי, קעגן איבער דער מירער ישיבה.
ער האט געפירט א קהילה פון בעלי תשובה וואס האבן זיך אנגעקלעבט אין אים דורכאויס זיינע יארן וואס ער האט געדינט ברבנות און הרבצת התורה. ער איז באקאנט געווען מיט זיינע דרשות פון מוסר וואס די טעיפס און סי. דיס. און ספרים ווערן געהערט און געלערנט ביי טויזענטער. אפילו ער איז געווען א מוסר'ניק און ליטוואק האבן זיך ביי זיינע מוסר רייד געווייקט פיהלחסידישע אידן.
זיין שארפע פעדער און אריטארישן קראפט האט ער גענוצט צו שטארקן די אמונה און ליבשאפט צו גאט און צו דער מסורה ביי די מאסן.
די אלגעמיינע חרדישע גאס האט אויף אים זייער ארויף געקוקט, ער איז געווען באקאנט אלס טיעפער בעל השקפה, ער איז געווען עקסטרעם קעגן גואישע פירצות און אויך זיין נאכאנאנדיגע זיך קאכן אין נפלאות הבורא, ער איז אנטלאפן פון כבוד כמתכוי קשת. ער איז געווען א געוואלדיגער רעטאריקער און פארמאגט א קונסט צו מאכן אינטערסאנט זיין שפראך, ער האט געצויגן צו זיך מאסן מענטשן, עס איז וואול באקאנט אז ביי זיינע שיעורים זענען געזעסן טיפע קעפ, גרויסע דאקטוירים און אדוואקאטן, וואס האבן געפונען א טרייסט אין זיינע איבערווייזן אז עס געפינט זיך א גאט אויף דער וועלט, ער האט איבערגעוויזן אינעם אמת פון תורת משה רבינו, אז אפילו דער גרעסטער אויבער חכם איז בטל געווארן פאר זיין שכל און קלוגשאפט.
ר' אביגדור איז געבוירן געווארן אין באלטימאר, אמעריקע און ער איז דארט געווען ביז די זיבעצן יאר. אין יענער צייט איז נישט געווען קיין ערליכע אידישע ישיבה נאר אין ניו יארק דעריבער ווען ער איז אלט געווארן זיבעצן יאר איז ער געקומען לערנען אין דער ישיבה אין ניו יארק. שפעטער איז ער געפארן אין אייראפע אין סלאבאדקע לערנען, ער האט דארט חתונה געהאט אין קאוונע ביי א רב. ער איז דארט געבליבן ביז די יארן וואס איז געווארן ענג פאר אידן אין אייראפע, דאן איז ער אנטלאפֿן מיט זיין ווייב קיין אמעריקע צוריק.
ווייניגע פאקטן איבער אים פון זיין יוגנט זענען באמת באקאנט סיי צוליב דעם וואס זיין סביבה איז אדער לא עלינו געווארן אפגעפארן אין רוסלאנד פון קאמוניזם אדער פון היטלער אדער פון אמעריקע.
ער איז פון אייביג אן געווען א דורכגעטראכטער פאזיטיווער שטילער כאראקטער. ער האט שפעטער פארציילט ביי זיינע שיעירום אז די פאזיטיווקייט טייל איז אין גרויסן חלק צושטאנד געקעומען דורך די השפעה פון א פערטער קלאס פרויען טיטששער אין באלטימאר ווען ער איז בלויז אלט געווען 9 יאר, פלעגט זי אים מקבל פנים זיין יעדן טאג אין קלאס מיט אלע קינדערליך ווי גוט די טאג איז האט ער זיך אויסגעפארעמט א פאזיטיווער דרך אין זיין עבודת ה' וואס האט לויט אים געטריבן די רעשטע פון די עטליכע ניינציג יאר רייכער לעבן.
פרייליכקייט.
די זאך איז געווען דער גאנצער יסוד און נאכאנאנדיגער באשעפטיגונג פון זיין לעבן. ער האט געהלאטן אז א נרגן איינער וואס איז נישט פארטאן אין גוטס איז דער גרעסטער מושחת און בעל עבירה און האט נישט קיין זכות קיום אויף די וועלט.
אזוי איז ער געווען פון נאטור אויס זייער אן אויסגערעכענטער קאלט בלוטיגער טרוקענער מענשט און נישט געווארן עקסייטעט פאר צופיל. בטבעו איז ער נישט געווען א מענטש וואס האט זיך געלאזט ווערן אויפגעהייטערט און בשמחה פון זאכן און מענטשן ארום זיך, [עס פעלט דא עפעס וואס מען קען נישט פארשטיין] מכוח שלעכטע מידות וואס ער האט געזאגט אז ער מיינט נישט חלילה קיין שלעכט און ער איז געבוירן א קאלטער. ער האט דאס אנערקענט פיל מאל און געזאגט אז ער ארבייט דערויף און האט טאקע מעורר געווען אנדערע שטענדיג צו טאן פאר אנדערע לפנים משורת הדין.
זיין גרונט צו אידישקייט איז געווען שמחת החיים, איינצוזען אז דאס לעבן איז באשאפן גווארן מיטן איין איינציגן ציל להטיב עם בריותיו, ווי עס שטייט "עולם חסד יבנה", ער האט דאס טאקע אפגעשפיגלט אין פערזענליכען לעבן, ווען ער פלעגט שרייען און וויינען פאר שמחה ביי די נייציג יאר ווי א קליין בעיבי פרייענדיג זיך איבער די בריאה, עס איז געווען א מחזה הוד, ווען ער פלעגט אויפהייבן דעם עפל ביי זיינע שיעורים און זיך קאכן בפרטי פרטים ווי גוט טיעף און געשמאק דאס איז צו זעהן שמעקן און עסן. זיין בארד איז קיינמאל ווייס געווארן. און ביזן לעצטן טאג האט ער אויסגערעכנט אלע נסים פון זיין לעבן. אנגעהויבן פון די ניין יאר ווען ער איז אראפגעפלאן אויף א שטעקן און דאס האט פארפעלט מיט א סענטימיטער אים בלינד צו מאכן דעם אויג. אדער ווען ער פלעגט גיין שפאצירן יעדן טאג און זיך אפשטעלן פאר מיר ישיבה ווייזן און מסביר זיין פאר די בחורים ווי אינטערסאנט דער דענדערליין ארבייט. איבער און איבער, פלעגט ער הייסט פאר יעדן בחור, נאכן פרעגן צו ער האט פארשטאנען ער זאל דאס איבעזאגן פאר זיין חבר...
ער האט טאקע געווען די לעצטע מינוטן פון זיין גסיסה מיט א שמייכל זאגנדיג אז ער האט געהאט א מוראדיג געשמאק לעבן וואס קיינער האט נאך נישט געהאט לויט אים, און דעריבער קען ער נישט זיין טרויעריג אפילו ער ווייסט אז זיין לעבען אויף דער וועלט ענדיגט זיך.
ספעציעל איז געווען באקאנט זיין ארבייט פורים און ביי חתונות, ער פלעגט זיך אנטאן פאיאץ־היטלעך און אלע מינע אינטערעסאנטע קליידער צו מאכן לאכן דעם עולם, ער פלעגט טאנצן שעות אויף שעות צוריקציוועגס און קלאפן מיט די הענט אויף די טישן מיטן גאנצן כוח, עס איז כמעט געווען א נס ווייל געווענליך א 90 יאריגער איד האט נישט די כוחות, אויך האט ער געהייסן זינגן לאנג די זעלבע ניגונים נישט לויפן שנעל פון איינס צום צווייטן נאר זיך פארטיפן און לאזן דעם זעלבן הרגש ווערן מער און מער.
זיין באליבטסטער ניגון איז געווען "אנא אנא אנא עבדא דקודשא בריך הוא" וואס אויף דעם האט ער געטאנצן דער לענגסטער.
א אייניקל איז אמאל אריינגעקומען אין קאך אומגעראכטן טרעפט ער זיין זיידן ר' אביגדור איינגעטונקען זיין קאפ אין א בעקן וואסער, פרעגט ער אים וואס איז דאס, ענטפערט אים ר' אביגדור: "איינער האט זיך אפגערעדט פאר מיר אז די לופט איז פארפעסטיגט און איך האב פארלוירן די ריכטיגע אהבת ה' פון די לופטן האב איך מיך געמוזט איינהאלטן דעם אטעם פאר א לאנגע צייט אונטערן וואסער און דערנאך אויסשרייען ווי גוט די לופט איז"...
איינמאל איז זיין אייניקל, א טאטע פון א שטוב מיט קינדער און א אנפירער פון דער הצלה, געשטארבן ר"ל אין זייער מיאוסן טראגישן אומגלוק, עס איז געווען ווען יענער איז געפארן צום כותל מיט זיין זון צו דער בר מצוה. דאס איז געווען הארט פארן שיעור דאנערשטאג, און א צעטל איז געהאנגען איבערן אנזאג ווי די לוויה וועט פארקומען, ווען ער איז אראפגעקומען האט ער דאס באמערקט און געהייסן אראפנעמען דעם צעטל. ער האט פארגעלערנט דעם שיעור איבער'חזר'נדיג די יסודות פון זיין השקפה איבער שמחת החיים. דערנאך אויף דער פריוואטער שאלה פארוואס אזא שטארקייט בשעת ווען די אברים פון זיין אייניקל ווערן נאך צאמגעקליבן פון דער סצענע צו ווערן געברענגט צו דער טהרה, האט ער געזאגט אז רוב אידן האבן נאך נישט געוואוסט און די צעטל וואלט זיי צושטערט די שמחה און ער זעלבסט איז באמת געווען מער פרייליך דאנקענדיג גאט פאר אז טייערע מתנה פון זיין אייניקל וואס האט געלעבט עטליכע דרייסיג יאר, און קיין איין אנדערע אייניקל איז נאך נישט געשטארבן.
איינמאל ווען ער האט געהאט א באלון אויף די אדערן פון הארץ און מען האט אים ארויסגעפירט פון אפערעיטינג רום, האט ער באמערקט זיינע 3 טעכטער מיט פארוויינטע אויגן איבערן תהלים, האט ער זיך אנגערופן אז ווען ער איז געווען אינג האט ער נישט געחלומט פון האבן פרומע קינדער נאר אזוי ווי די שטייגער פון אמעריקע אז די קינדער זענען דאן געווארן גוים, זעהנדיג ווי ערליך זיינע קינדער זענען, פרייט ער זיך אז ער האט יסורים, ווייל בלויז אזוי וועט ער נאך האבן עפעס עולם הבא.
עס פארציילט זיין טאכטער אז זיי האט אים אמאל געזען שפאצירן אויף די גאס, אזוי ווי ער האט אים באמערקט, רופט ער זיך אהן: די ווייסט איך האב פונקט געטראכט פון דיר, איך געב אהם א לויב און דאנק פאר השי"ת ער האט מיר געגעבן געלד די צו מאכן חתונה, זאגט אים זיין טאכטער טאטע'שע איך האב שוין חתונה געהאט פאר איבער פופציג יאר צוריק ? זאגט ער איהר, זאלסט וויסן יעדן טאג לויב איך דערויף פאר השם יתברך.
התעוררות.
אויך איז ער געווען א שטארקער שעמעדיגער מענטש, ער האט ביי די פופצן יאר געזאגט א דרשה פאר איבער טויזנט אידן כדי זיך צו ברעכן די מידת הבושה.
ער האט געהאלטן אז עס איז דא א געוויסער פונקט וואס אלע חשבונות דארפן ווערן אויס צוליב די הרגש וואס ברויך זיך שטארקן אויפן שכל.
אבער ווען עס איז געקומען צו זיינע אויסגערעכנטע פרינציפן ווען ער האט פארשטאנען און געהאלטן אז עס איז פארמישט אין די זאכן וואס האבן צוטין מיט אידישקייט, איז ער געשטאנען דערוף מיט א גרויסע עקשנות, ער האט נישט נאכגעגעבן איין קלייניגקייט פאר די וועלט.
ער פלעגט נישט גיין צו קיין חתונות אדער טאמער איז ער געגאנגען ווי למשל צו אייניקלעך, האט ער זיך טאקע בלויז אויפגעהאלטן דארטן פאר פופצען מינוט און אפגעטאנצען מיט זיין מאנטל אין האנט, אבער ער האט אזוי לעבעדיג געטאנצען מיט אזא הופקע אז יונגע בחורים קענען נישט אזוי טאנצן, ער פלעגט טאנצען ווי א קלאון, זיך נאריש געמאכט, און געמאכט לאכן דעם עולם.
זיין עבודת הקדוש פאר שמחה האט אים איז נישט אייביג געווען צו פארשטיין, ער האט מקיים געווען דאס וואס עס שטייט ביי דוד המלך ע"ה, יעדן טאג פלעגען מענשטן שטיין און זיך וואונדערן אויף אים אויף זיין מאדנער התנהגות'ער. ווי למשל אסאך מאל פלעגט ער זיך זיך אפשטעלן אויפן גאס ביי א פרוכט געשעפט און טראכטן אויף די וואנדער פון נאטור ווי אזוי השי"ת פירט די וועלט, ער איז געווען אזו פרייליך דערפון ביז ער האט אנגעהויבן צו לאכן צו זיך אלייןס...
ווען ער האט געלעבט זענען געווען אזעלכע וואס האבן אים גערעכנט אלץ צו עקסטערם אבער ווען ער איז פארשטארבן האבן אלע קרייזן אים אנערקענט אלס ריז אין השקפה און מוסר וואס זיינס גלייכן איז נישט געווען דורות.
איין אזא אנעקדאוט איז געווען באשריבן אין די צייטונגען בשעתם און האט אנגעמאכט לויט טייל א חילול ה' געווען איז דאס ער איז געווארן ארעסטירט פאר אנשרייען א ראביי ביי א אוי.יו. קאנווענשאן אין פארענט פון  טויזנטער פרייע און מאדערענע איד, ער האט זיך אויך דאן נישט צוריק געהאלטן פון געבן עטליכע געזונטע קלעפ פאר דעם ראביי, ווייל די רב האט גערעדט קעגן ר' אהרן קאטלערס כוונה צו אריבערפלאנצן די ישיבה קאלטור פון אייראפע קיין אמעריקע. ער האט זיך אויסגעריסן פון הונדערטער אידן וואס האבן אים געוואלט אפהאלטן אויפן וועג ארויף צום פאדיאום, וואס ער האט נישט געוואלט זיך זעצן אין אנפאנג צוליב תערובות, כאטשיג ער איז געווען א יאנג איזריאל רב.
די אייניקליך האבן זיך שטארק געשעמט מיט דעם, אבער ער האט זיי פרובירט צו בארואיגן, ער האט זיי געזאגט אז ער האט א צוואה און שליחות פון ר' אהרן קאטלער דאס צו טאן, ווייל איידער ר' אהרן איז געשטארבן האט ר' אהרן אים געזאגט אין שפיטאל ער זאל זיך אנעמען פאר די כבוד פון זיין פראיעקט און דאס באקעמפן מיט אלע מעגליכקייטן.
לויט ווי די משפחה פארציילט זענען דאן דארט געווען נאך עטליכע פרומע רבנים וואס זענען געזעצן צום סוף פון זאל מיט אים, זיי זענען אבער געווען אין א גרויסן פארלעגנהייט ווייל ער האט זיי אויפגעפאדערט מיטגיין מיט אים און געבן קלעפ פאר דעם ראביי אויבן אן, אבער זיי זענען נישט געווען גערייט פאר אזא סארט מסירת נפש, ר' אביגדור האט זיך דאן מיט זיי גע'טענה'ט, ער האט זיי געזאגט זיי זאלן איבערלאזן די היט און ברילן און גיין אן די קליידונג, ער האט זיי דאן אויך געזאגט אז ער האלט זיך פאר א גיבור וואס וועט נישט לאזן הארגענען קיינעם. אבער זיי האבן פארט מורא געהאט ער האט זיך שיינערהייט און רואיגערהייט צאמגעלייגט די ברילן און זיך אנגעגארטעלט און ארויפשפארצירט צו טאן זיין אקט.
די אייניקלעך האבן דערנאך פארציילט אז זיי האבן שוין געוויסט אז עפעס גייט דא זיין צרות מיטן זיידן בעפאר ער איז געגאנגען, ווייל זיין מנהג איז געווען נישט צו גיין אויף קיין שום קאנוועשאן און קיין שום צוזאמקנופט פון אידן כדי נישט צו נעמען כבוד.
און 1938 ווען אייראפע האט אנגעהויבן צו ברענען האט ער איבערגעלאזט אלץ און אנטלאפן מיט זיין ווייב קיין אמעריקע אין א סובארב פון באסטאן מיטן נאמען טשעלסי וואס איז דאן געווען אן עיר ואם בישראל, ער האט געדינט ברבנות מיט מסירת נפש אויף אן אינטערסאנטן וועג, גראד ווען ער איז אנגעקומען האט ער זיך ערקלערט אלס פריוואטער מלמד, ער האט אויסגערופן אין שול נאכן דאווענען שבת צופרי, אז ער שטייט גרייט פאר ווער עס וויל לערנען אן קיין געלט. און קיינער האט זיך נישט אנגערופן נאר איין זון פונעם קצב פון דער שטאט וואס האט אים שפעטער געהאלפן רעקרוטירן נאך קינדער פאר תורה.
זייענדיג אין אמעריקע פאר די מלחמה האט ער געזען ערשט האנטיג און זעלבסט געקעמפט די מלחמה קעגן די רעפארם און מאדערן ארטאדאקסישע קרייזן.
ער געלערענט בחברותא מיט הרב משה ביק אבד"ק מעזשביזש, וואס זיי זענען שפעטער געווארן גדולים פונעם כור הברזל אמעריקע און האבן געדינט ברבנות אין אייראפע, א דאנק די השפעה פון הרב יעקב יוסף הערמאן.
נאך דעם וואס ער האט געלערנט אין היי סקול אין בלאטימאר איז ער געקומען קיין מאנהעטן אין די לאוער איסט סייד, צו לערנען אין ישיבת רבינו יצחק אלחנן, וואס איז היינט באקאנט אלס ישיבה יוניווערסעטידאס איז דאן געווען די איינציגסטע בית המדרש פאר בחורים אין אמעריקע, דארטן האט ער זיך אויסגעצייכענט אלס מתמיד און פלייסיגער פול מיט כוחות, א אינגער מענטש וואס וועט וואקסן צו גדלות, ער איז געווען ערוועילט דורך רוב שטימעס צו פארטרעטען דער סטודענט פאראיין אלס איר פרעזידעט, און אויך געדינט אלס בעל קורא.
זייענדיג אן געלענטער עהרליכן איד וואס נישט זייער ווייניג גרויסע אידן האבן באקומען א קאלעזש חינוך, האט ער טאקע מקדיש געווען זיין לעבן צו באקמעפן די אמעריקע פראבלעם פון קאלאדזש.
ער פלעגט אייביג הייסן געבן צדקה אביסל מער פאר אמעריקאנע צוועקן ווי מ'געט פאר ארץ ישראלדיגע.
אויך פלעגט ער נישט לאזן גיין קיין בחורים און קיין אינגעלייט לערנען קיין ארץ ישראל, ווען זיי האבן זיך פאר'עקשנ'ט אז זיי מוזען גיין אהין צוליב שידוכים אז טאמער מען גייט דארטן הייסט מען א בעסערע בחור, האט ער זיך נאך אלטס קעגן געשטעלט און האט יענעם פרובירט מאכן פילן אז מיט דעם וואס ער וועט דא בלייבן לערנען אין אן אמעריקאנע ישיבה בויט ער תורה אין אמעריקע.
לוקסוס.
ער פלעגט שטענדיג זאגן אז די שורש פון דעם שווערן נסיון צו זיין א איד אין אמעריקע איז בעיקר וועגן לוקסוס.
ער איז געווען א גרויסער לוחם דערקעגן. ער איז געשלאפן זעכציג יאר אויף א ברעט ווייל א מאטראץ פעלט זיך נישט אויס, און עס איז ווארשיינליך בעסער פארן רוקן א ברעט. ער האט געהאט די זעלבע בענקלעך און מעבל אין זיין קהילה און הויז פאר איבער זעכציג יאר.
דעם לעצטן טאג פון זיין לעבן ווען זיין זון האט אים געפרעגט פארוואס ער איז אזוי בשמחה מען דארף דאך זיין ערנסט ווען מען גייט ארויף צום בית דין של מעלה מקבל פנים זיין די שכינה און געבן א דין וחשבון, האט ער זיך צושריגן מיט אלע זיינע לעצטע כוחות, איך בין דאך נישט געווען קיין איין וואקאציע מיין גאנצן לעבן!
ער האט קיינמאל נישט געוואלט לייגן א קלינגער ביי זיין דירה אויף אוישן פארקוועי גאס כאטש ער האט געוואוינט אויפן צווייטן שטאק, זיינע קינדער האבן זיך גע'טענה'ט מיט אים און אים געזאגט אז א ניינציג יעריגער איד דארף זיך נישט אראפשלעפן שטענדיג ווען איינער וויל אריינקומען צו עפענען די טיר. אבער ער האט געענטפערט אז דאס איז אן אמעריקאנער לוקסוס.
ר' אביגדור האט געהאט א שטארקע נטיה צו חסידות, ער האט שטארק שטארק חשוב געהאלטן אלע סארט חסידישע אידן, אבער מער פון יעדען האט ער ליב געהאט די חסידות "סאטמאר, ער האט זיך שטענדיג אויסדרוקט מיט טרערן אין די אויגן, און מיט א קוויטשעדיגער קול, אז ווען ער זעהט אין זיין געגענט אויף קינגס הייוועי די גאלדן פלאו טראק דערמאנט ער זיך צוריק וואסערע נס אידישיקייט האט געהאט מיטן סאטמארער אריבערפלאנצונג אין אמעריקע. ער האט געזאגט די גרויסע ווערטער חלב ישראל אויף א מאשין אן קיין בושה איז א זאך וואס מאכט דעם היינטיגן עולם נישט פארשטיין די נסיון פון אמעריקע וואס ער און זיין דור האבן געהאט. ער האט אסאך מאל געזאגט אז ער פארעכענט סאטמאר רב אלס דער מציל אין דעם הינזיכט, ווייל ער האט אויפעגעשטעלט א פמליה של הקב"ה וואס האבן דעפנירט דעם אמעריקאנעם לוקסוס לעבנסשטייגער און זיך אנגעפיפען אינעם סיסטעם סאטמאר רב האט באוויזען אויך אויפצושטעלן עשירים אדירים מיט פיאות פולער בארד בלויז אידיש שפראך און שווארצע לאנגע רעקלעך גענוי ווי אין אייראפע. מיט דעם האט מען ענדגילטיג געטוישט היסטאריע דאס האט געוויזן אז דער ארגינעלער תורה האט יא א מקום אין דעם טמא'נעם לאנד.
ער פארציילט אז די שטאלץ פון אידישקייט וואס סאטמאר האט אריינגעברענגט איז אים פערזענליך אויך צוניץ געקומען, ווייל אלס רב פלעגט ער זיך פירן מיט די שווארצע טראגע און פולן בארד, וואס אין יענע צייטן איז דאס געווען א בחינה פון זיך רייצן מיט די גוים, געווען אזעלכע וואס האט אים געזאגט אז דאס גיין אזוי טוט אויסרופן אנטיסעמיטיזם. איינמאל ווען ער איז געווען יונג האט גאר א אידענע אים אנגעשפיגן אויף א סאבוועי מיינענדיג אז ער איז א סאטמארער האט זי געשריגן אויף אים "איהר סאטמארער האבן גורם געווען היטלער מיט ענקער אנדערשטיגער פיראכץ און לבוש." ער האט איר אנגעכאפט ביי די האר און ארויפגעשלעפט צו דער גאס ביז פאליציי איז אנגעקומען און אפגעשריבן פאר איר א טיקעט פארן שפייען...
מיט פאטעס פלעגט ער זאגן אז מען קען מיינען אז היטלער האט געמאכט א חילוק צווישן די דייטשע און עסטרייכישע אידן, און צווישן די פולישע חסידים, ער פלעגט זאגן אז מען זעהט אז די פיינטשאפט פון היטלער און די נאציס זענען נישט געווען דירעקט אויף חסידישע אידן, פונקט פארקערט דער עיקר מיט וואס זיי האבן אויפגערייצט די מאסן איז געווען ווייל יידן האבן זיך געמישט און די אונערוויזטעטען און דאקטויערן און לויערס און פינאנציעלע אינסטיטוציעס.
בעיקר פארוואס ער האט אזוי זיך פארליבט אין סאטמאר איז ווייל דער געבורט ראטע פער פאמיליע אין וויליאמסבורג איז געווען דאס העכסטע, צו האבן אסאך קינדער האט ער געזען א נקמה אויף היטלער, און אויך די ערשטע מצוה אין דער תורה פון פרו ורבו, און אויך ווייל אנדערשט ווי די ליטוויקעס און רוב חסידים האבן זיי געשטופט דעם עולם צו גיין ארבייטען און נישט מאכן א קאריערע פון כוללים,
ער האט געלאזט בצוואה פאר זיינע קינדער געשריבן אז ער באפעלט נישט אבער ווער עס וויל אים טאן א נחת רוח פאר זיין נשמה נאכן טויט זאל זיך אנגעהערן און באפריינדען צו חסידים וואס דאווענען בנוסח ספרד און הויפטזעכליך מחסידי סאטמאר.
איין אייניקל וואס איז זעלבסט א גרויסער באקאנטער רב אין לעיקוואוד, ר' שמחה בונם קאהן, פארט יערליך אויף שבת נחמו קיין קרית יואל שוין זעקס יאר זינט די פטירה פון זיין זיידן און שטייט איין ביי ר' דוד עקשטיין.
ער פלעגט זיך כסדר בארימען מיט זיין אייניקל ר' שמחה בונם אלס איינער וואס האט געברענגט די סאטמאר השקפה פון ארבייטען און אז בעלי בתים זענען פונקט אזוי חשוב ווי כולל אינגעלייט קיין לעיקוואוד, אין דאס איז די סוד פון זיין הצלחה אז אלע עשירים און פראפעשענעלס און בעלי בתים פון לעיקוואד האבן געטראפן א רב וואס האט זיי געמאכט האבן שיעורים ביידערנאכט און געמאכט פילן אלס חשובע אידן ער האט אראפגענומען פון זיי די שאנדע וואס הערשט ביי די אמעריקאנער און אידן וואס שטאמען פון ליטע אז מ'קוקט אראפ א בעל הבית.
דער אייניקל הרב שמחה בונם קאהן איז טאקע געווען זיין נאנטסטער אייניקל, וואס איז געווען א גבאי ביי ר' משה פיינשטיין און אים איבערגעלאזט אויפן הסכמה פון ר' משה און זיך אנגעהויבן צו דרייען ביי ר' מילער נאך פאר ער איז געווארן זיין אייניקל.
ער פלעגט שטענדיג וויינען מיט התרגשות ביי זיינע דרשות אז טייל מאל כאפט זיך אים אן א רייץ צו נעמען א טעקסי בלויז דורכפארן בעדפארד ענוועניו אין וויליאמסבורג צו זעהן די סאטמאר בא'חנ'טע אינגעלעך מיט זייער לבוש און זיי בלויז זיי בענטשן פון טיפן הארץ.
א חשובער איד פון וויליאמסבורג א.ז. (פון די בני יואל קרייזן) פארציילט אז ער איז געווען א שליח פון ר' אביגדור פאר איבער צוואנציג יאר צו טראגן יעדן ערב פסח קמחא דפסחא געלט פאר א צאל משפחות וואס זיי דרייען זיך דווקא אין סאטמאר און וואונען דווקא אין וויליאמסבורג האבן מער ווי זעקס קינדער. און דער סכום האט יערלך באטראפן מער ווי פופצען טויזענט דאלער. ער האט דערביי אנגעווארענט יענעם נישט צו פארציילן פאר קיינעם. יענער האט עובר געווען אויף דעם ציווי בלויז נאכדעם וואס ר' אביגדור איז שוין פארשטארבן.
ער האט אמאל פארציילט אז ער האט שפאצירט א וועג פון 6 שעה פון זיין וואונונג אין בראנסוויל צו וויליאמסבורג אין יום טוב שמחת תורה בלויז קענען מיט צוהאלטן די הקפות אין סאטמאר ראדני. און ווען ער איז אנגעקומען אין ראדני האט ער געזען דער אלטער רבי רבינו יואל טאנצן מיט אזא התלבות אז אין זיין דמיון האט זיך מצייר געווען א מלאך וואס טאנצט דא מיט די תורה האט ער אויך מיט געטאנצט מיט אזא התלהבות אז די פוס האבן אים וויי געטאן פאר חדשים נאכדעם.
ר' סענדער דייטש פארציילט אין זיין ספר בוצינא קדישא אז רבי יואל טייטלבוים פלעגט אים לאזן רופן שטענדיג ווען ער האט געוואלט מודיע זיין פאר די וועלט אז אידן זענען קעגן מדינת ישראל. ר' סענדער זאגט אז דער סאטמארער רבי האט געהאלטן אז ער איז דער גרעסטער ירא שמים צווישן די ליטווישע גדולים וואס קימערן זיך צו מוסרן אידן אויפן ענגלישן שפראך, דערפאר איז בלויז ער דער שליח דאס צו טאן אין ענגליש, און ר' סענדער פארציילט אז ר' אביגדור פלעגט מיט אים זיצן אין א זייטיגן צימער פאר שעות און שעות, און דער רבי ר' יואל פלעגט זיך קאכן און אויפהייטערן קעגן די ציונים, שרייען און קאכן אלייןס אין צימער, אזוי ווייט אז זיי האבן פשוט מורא געהאט דארטן צו בלייבן, פון אנדערן צימער האבן זיי אפגעשריבן א סקעטש, און יעדע האלבע שעה געקומען ווייזן דעם רבין צו ער איז מסכים צום נוסח, דער רבי האט געהייסן טוישן און טוישן און געשריגן אויף ביידע פארוואס זיי פארשטייען אים נישט. ר' אביגדור כאטשיג וואס ער איז געווען א פרעמדער רב וואס האט נישט געהאט קיין שייכות צו ר' יואל, האט נאך מער געציטערט פון ר' סענדער פון ר' יואל, ווייל ער האט מער פארשטאנען צו די הייליגע רוגזא אז דאס איז ווי א געטליכער פייער, ווי ר' סענדער וואס ער זאגט אויף זיך אז ער האט דא נישט אזוי שטארק משיג געווען.
ר' אביגדור האט קיין איינמאל נישט פארציילט פאר קיינעם דערוועגן. און אויך נישט געגעבן פאר ר' סענדער רשות דאס צו באשרייבן דערוועגן אין זיין ספר, ער האט קיינמאל נישט גערעדט פון די דאזיגע טראסט און חיבה יתירה וואס ר' יואל האט אים ארויסגעוויזן, אחוץ איינמאל ווען ער האט גערעדט פון אמונת צדיקים, האט ער בלויז געזאגט אז ווען מען האט אים אמאל געלאזט רופן פון סאטמאר רבס שטוב, אז דער רבי רופט האט ער נישט געקענט שלאפן פון גרויס פחד... (ער האט נישט פארציילט אז דאס איז געווען א רעגולארע זאך ווי ר' סענדער האט געזאגט), ער זאגט אז ער האט זיך געשפירט ווי די אידן פאר קבלת התורה.
ער פלעגט זיך טענה'ען מיט די בני יואל אידן וואס אפאר פון זיי זענען געווען זיינע אנהענגער, און האבן צו אים געזאגט אז ווען סאטמאר רב ר' יואל איז אוועק קען מען נישט מאכן קיין פאסענדער מנהיג, אז זיי זענען די ערגסטע סכנה פארן יהדות. ווען זיי פלעגן אים זאגן אז ער איז זייער מנהיג, האט ער זיי געזאגט אז ער איז זיי נישט מקבל אלס תלמידים נאר זיי ברויכן זיך אונטערווארפן דעם ברך משהס הנהגה, און ער האט געהאלטן ווארט און זיי אויפגעהערט צו ענטפערן אויף אפילו פריוואטע שאלות, אבער טראץ זיין עקשנות זיי צו פארטרייבן, און טראץ וואס זיי האבן אים נישט געפאלגט, האט ער זיי ווייטער מכבד זיין און אפילו זיי אנרופן פערזענליך שואל עצה צו זיין און זיך דורכרעדן איבער זיי בנוגע א סאטמאר'ע אישו וואס ער האט געוואלט פארשטיין על בריה. אין פאקט זענען געווען אסאך בני יואל אידן וואס האבן זיך געדרייעט ביי אים, און האבן געלערנט פון אים זייער אסאך.
ליובאוויטש.
כאטש ער איז נישט געווען קיין חב"ד חסיד, האט ער פארט געהאט א שייכות מיט חב"ד חסידים און מיטן ליבואוויטשער רבין.
ווער ס'הערט צו די קאסעטטעס קען באמערקן אז יעדעס יאר חנוכה פלעגט ער צו רעדן פון די חב"ד שלוחים אין רוססלאנד און פון זייער מסירות נפש.
ער האט זיך אויך אנגעשטרענגט און געגאנגען צו די לויה פון האדמור מליובאוויטש זצ"ל.
ער האט זיך אמאל אויסגעדריקט צו איינעם וואס האט געוואלט ער זאל נעמען א שטעלונג בנוגע א קאנטראווערסיאלע ענין פון ליובאוויטש "איך כלפי דעם ליובאוויטשן רבי, בין גלייך ווי א מורישקע נעבן א ריז".
די קינדער און אייניקלעך פארציילן אז פאר ער איז געשטארבן, האט ער געלאזט צוואה און געבעטן אז מען זאל נאר רעדן אידיש, אפילו זיינע טויזנטער טעיפס זענען בעיקר אויף ענגליש, האט ער אבער אייביג מוסר מודעה געווען אז דאס איז די סיבה ווייל זיינע שיעורים איז בעיקר געצילט פאר בעלי תשובות וואס רעדן נישט, און קענען נישט, קיין אידיש. אינדערהיים פלעגט ער טאקע נאר רעדן בלויז א ריינע אלטמאדישע אידיש. ווארשיינליך אנצוהאלטן דעם דרך ישראל סבא פון אמאל מיט איר ארגינעלן פארעם.
זיי זאגן עדות אז במשך זינט די געבורט פון עלטסטן בכור א צירקע זעכציג יאר האט ער אין שטוב נישט גערעדט קיין איין ווארט ענגליש צו קיינעם בלויז, ווען איינער האט נישט געקענט קיין אידיש. און דאך אויף די טעיפס רעדט ער אן ענגליש וואס איז זייער הויך און קונסטלעריש. עס מיז אבער ווערן באטאנעט אז עס איז דא פון אים איבער הונדערט טעיפס אויף אידיש דווקא, זיי אידיש איז מיט א זעלטן שיינע שפראך, עס איז גאר רייך מיט ווערטער, יעדעס ווארט וואס ער זאגט סיי אין ענגליש סיי אין לשון קודש צב"ש ווען ער זאגט נאך א פסוק פארטייטש ער איהר אין אידיש, מיט א רייכער שפראך, ער האט גאר גוט באזיצט דעם אידישען שפראך אסאך מער ווי אנדערע וואס רעדן דאס א גאנצען טאג, און ווי שרייבער וואס שרייבן אידיש אין צייטונגען אדער ביכער.
ער פלעגט הייסן גיין מוחה זיין קעגן די דעמאקראטישע פאליטיקער וואס האבן געשטיצט תועבה, געיז און אבוארטען. אויף דער בימה אין זיין שול פלעגט אייביג זיין אנגעפילט מיט פעטישענס פאר כל מיני מוחאות אפצושיקן וועכענטליך צו די געזעץ געבער קיין וואשינגטאן אדער אלבאני אדער סיטיהאל. זיין עקסטרעימקייט האט אים באליבט אויף די סאטמארער מאסן און ביי סתם אידישע קנאים. זיינע ספרים און טעיפס זענען פיל מיט לאזונגען און שארפע ווערטער וואס ווערן פארנוצט ביי די אויבענדערמאנטע לטובת זייערע מערכות אין אידישקייט.
ער איז אמאל געווען דער איינציגסטער איד ביי א צוזמאנקנופט פון גלחים קעגן די טעלעוויזיע פראבעלם, ער פלעגט דאס שטענדיג דערמאנען וואסארא חילול ה' דאס איז געווען אז קיין איין איד האט זיך נישט דארטן באטייליגט אחוץ אים. ער האט כסדר גערעדט פון יענעם מעמד און דאס באצייכענט אלס א קידוש ה' אז מען האט פארברענדט דארטן טעלעוויזיעס.
ווען משה גבאי איז געווארן איבערגעפארן דורך אייזעק לעפקאוויטש און מען האט געמיינט נאך אז ער וועט דאס נישט איבערלעבן, האט איינער געפרעגט פארוואס אזא מיאסע טויט שטראף האט ער געזאגט צוליב דעם וואס סאטמאר האט יענע צייט אינדארסט קאטש ווא איז געווען פאר תועבה קעגן אנדערע מער קאנסערוועטיוו קאנדידאטן, און דער חילול ה' דערפון אז סאטמאר דער פרומסטער קרייז ביי אידן זאל גאר דאס טאן איז געווען אן היסטארישער מרידה במלכות שמים, וואס טאקע די רבנים האבן נישט מיטגעשטימט אבער די אדמו"ר האט זיך אויסגעלאכט פון די רבנים מיטן הילף פון זיין גבאי, וואס כידוע האבן דאן קאשוי רב מיט ר' אברהם לייטנער זיך געבעטן ביים ברך משה נישט דאס טאן און גארנישט האט געהאלפן.
ער האט פארציילט אז ווען וויליאם קונסטלער דער לויער פאר די מאפיע איז געשטארבן פון קענסער, האט ער אנגעצינדען די ניו יארק פאסט אויף אוישן פארקוועי און געמאכט א טאנץ ארום דעם פייער, אלס'ן ענין פון זיך משריש זיין דעם אמונה חושית פון "ושולימת רשעים תראה".
זיין אייניקל האט אים אמאל געפרעגט פארוואס ער פארפירט אזוי קעגן די היימישע מוסדות וואס נעמען געלט פאר די תועבה קאנדידאטן מ'בויט דאך דערמיט פון זייערע געלטער און ליבעראלע פראגראמן אויף תורה אידישקייט, האט ער זיך צושריגן וויאזוי קען מען בויען תורה מיט אזעלכן געלט, הקב"ה ערקלערט דאך אני ה' שונא זימה, מ'מאכט א יד אחת מיטן זימה און מ'בויט נאך דערמיט תורה. ער האט אויסגעפירט אז ער האט פשוט באמת פיינט אלע שונאי ה' און ער קען זיך נישט איינהאלטען פון רעדן און פארפירן קעגן זיי אפילו דאס שטערט די מוסדות און פארטייען.
ער איז געווען פייער קעגן אידישע שטרעמונג אן תורה אלס איר איינציגער ציל, און די ציונות באוועגונג איז אויך נישט געווארן אפגעשוינט פון זיינע דרשות מוחאות.
על אף וואס ער האט געהאט גרויס סימפאטיע צו סאטמאר איז ער אבער דירעקט נישט נאכגעגאנגען אין זייער שיטה.
ער פלעגט אפט זאגן אז ער פארשטייט נישט די חילוק צווישן א אידישע רעגירונג אין ארץ הקודש ביז א אידישער רעגירונג אין אפסטעיט מאנרוי קרית יואל, - בתנאי אויב פרומע תורה אידן פירן דאס זענען ביידע הייליג און טייער.
ער פלעגט באיינפלוסן זיינע צוהערער צו גיין שטימן אין ארץ ישראל, און ארויסוואוטן די לינקע ליבעראלע פרייע אידן פון פאוער.
זיין ערשטער בוך "ריזשאוס או יוט" האט א גרויסער פובלישונג פירמע פעלדהיים נישט געוואלט פובליקירן צוליב די שארפע לאזונגען קעגן די פרייע אידן און ארץ ישראל. איין אויסשניט וואס האט דאן ארויסגערופן גרימצארן ביים אלגעמיינעם אידענטום איז געווען זיין ארויסזאג אז "דער כותל מערבי וואלט בעסער געווען ווען ער בלייבט אין אראבישע הענט צוליב זייער צניעות און צוליב די אידישע אויסגעלאסנקייט וואס פארשוועכט היינט צוטאגס דעם מקום קדוש".
חורבן אייראפע.
ער פלעגט זאגן שטענדיג אז מען דארף אנקוקן דעם חורבן אייראפע אלס יד ה'. א שטראף זיך צו לערנען דערפון א מוסר וויבאלד גאט טוט נישט גארנישט סתם אזוי ווער רעדט נאך פון רציחה. ווי די נביא שרייט (אין ירמיהו ב,ל) "לשוא הכיתי את בניכם מוסר לא לקחו" אז השי"ת איז זיך מתמרמר אז זיינע שטראפן זענען אומזינסט ווייל מ'לערענט זיך נישאט אפ פון די שטראפן אויף זיינע באליבטע קינדער.
דעריבער פלעגט ער זאגן אז די 6 מיליאן טויטע אין אוישוויץ זענען גארנישט קיין קדושים ווי רוב אידן רופן זיי, ווייל דאס מאכט חלילה האבן טענות אויף גאט אז ער זאל האבן געהארגעט היייליגע לייט.
ער שרייבט אז די "יצר הרע איז זיך מחיה און פארדינט גאר אסאך פון די אלע פרומע אידן וואס זאגן אז די צווייטע וועלט מלחמה אידן זענען געווען הייליג".
זיין מעסעזש וואס ער האט געזען אין היטלער אלס א גוטער זאך. ווייל ער האט געוואונט אין אייראפע פאר די מלחמה און לויט ווי ער האט דעמאלטס שוין מורא געהאט האט זיך כלל ישראל געדארפט ענדיגן צו עקזיסטירן דורך די פילע אפיקורסות און פרייהייט וואס האט דאן געבוזשעוועט, ער פארציילט אז אין סלאבאדקע, די שטאט פון דער ישיבה וואו ער האט געלערענט, האט יעדע 5 מינוט ארויסגעפארן א געפאקטער באס פון אידן זיי צוטראגן צו דער ארבעט בעצם יום השבת. אין דער שטאט האבן געוואוינט רוב אידן און די צענדליגע טויזנטער און עס איז שוין כמעט נישט געווען קיין מנין שומרי שבת.
ער האט שטענדיג געזאגט אז היטלער ימ"ש איז גאטס שליח צו ראטעווען די אידישקייט דורכן סאטמארער רב ר' יואל טייטלבוים און אנדערע גדולים וואס האבן זיך יא געראטעוועט און פון דאס ניי צוריק אויסגעפארעמט אידישקייט מער לויטער און ארגינעל מיט די רעליגיע לויט די תורה. ער האט אפילו איינמאל אנגעכאפט א מלחמה איבערלעבער און אים ארויסגעפירט פון זיין שול ווען יענער האט זיך פרובירט איינטענה'נען מיט אים אז די זעקס מיליאן טויטע זענען יא געווען הייליג. זיינע מקורבים האבן דערנאך בארואיגט יענעם איד אז ער וואלט אים ווען אנגעבראכן די ביינער פאר דעם חטא און ער זאל זיך פרייען אז ער איז ארויס גאנץ...
רוב לעבן האט ער מקדיש געווען צו לערנען גמרא רש"י תוספות איבער און איבער.
ער האט געהאט א געניעלען סטייל וויאזוי פארצולערנען און לערנען פאר זיך אז מען זאל דאס געדענקן, עפעס איין שורה אפאר מאל און דערנאך ערשט גיין צו די נעקסטע שורה.
ער איז געווען אבער א באהאלטענער תלמיד חכם אויף לומדות. ער זאגט אז ער האט געלערענט שב שמעתא אלס קינד ביים וואסער. און אויך פארציילט אן אייניקל אז די לעצעט וואך אין שפיטאל האט ער זיך פארהערט מיט אים אין קצות החושן.
דאס איז זיכער אז ער פלעגט פארמיאוסן אין די לומדים און די לומדישע לייף סטייל ישיבות. וואס מ'לערנט נישט געהעריג אגדתא ווייל זייענדיג א מוסר'ניק האט ער געזען אין אגדתא דער עיקר ויסוד חלק צו תורה.
אבער ער פלעגט פארלערנען קצות החושן איינמאל א וואך אין זיין זון'ס ישיבה.
הרב מרדכי וויינבער די ראש ישיבה פון ישיבה גדולה ד'מאנטריאל האט אמאל ערקלערט פאר זיינע תלמידים: "איך שטים נישט אלעס מיט וואס ראביי מילער זאגט, אבער ווער בין איך זיך צו קריגן אויף א איד וואס ענדיגט ש"ס יעדע איינציג יאר נאכאמאל און נאכמאל".
מוסר.
ווען ער איז שוין געווען א גרויסער בחור, האט זיך זיין לעבן דראסטיש געטוישט אונטער דער השפעה פון ר' יעקב יוסף הערמאן זצ"ל, וואס האט פארגעלערנט אן אומערלויבטער מוסר שמועס פאר פינף סעלעקטירטע מבקשים אין די דארמיטארי פון זיין צימער בין הסדרים אין ישיבה אוניווערסיטעט אין דעם ספר מסילת ישרים וואס בלויז ער פון די פינעף האט באקומען רשות זיך צו אריבערקריכן באהאלטענערהייט א ווינדאו פון א פייער עסקעיפ אז קיין איין בחור זאל אים נישט נאכטאן, ער איז דערנאך געפארן לערנען אונטער זיין השפעה קיין אייראָפּע.
די מוסר האט אים שטארק אויסגעפארעמט זיין לעבן, און די דאנערשטאג נאכט שיעור איז געווען די הויך פונקט פון זיין לעבן פאר איבער פערציג יאר וואס כלל ישראל האט זיך איינגעהערט ווי "ער רעדט צום באשעפער" פאר איבער א שעה ווי א קליין קינד רעדט צו זיין מאמען.
דאס איז צושטאנד געקומען נאכער וואס ר' שרגא משה קאלמאנאוויטש מירער ראש ישיבה האט אויפגעפאדערט פון א גרופע אינגע ספרדים וואס זענען געקומען דאן פון סיריע זיי זאלן זיך ווענדן צו ר' אביגדור זיי ווייזן די ערשטע טרעפ אין אידישקייט, די ספרדישע בחורים האט מיט חוצפה געזאגט פאר ר' אביגדור אז אידישקייט אינטערסירט זיי ווייניג האט ר' אביגדור אנגעהויבן צו רעדן פון די ניקס און אזוי אריינגפארן ביזן רמב"ם, די שיעור איז געווארן איינגעפירט אין מירע ישיבה און אשכנזים האבן זיך צוגעכאפט דערצו..
ער האט נישט געהאלטן פון קיין מעשיות און כמעט קיינמאל גארנישט פארציילט קיין דראמא ווי די רעדענער נאר פשוט געהייסן מאכן עקסערסייז ער האט געהייסן מען זאל שווייגן אינמיטן און איבערגעדרייט די טעיפ אויף די אנדערע זייט. אזוי אויך האט ער געהייסן נאכזאגן אדער נאכטן נאך אים, ווי גוט דער באשפער איז, אדער אז מען זאל זאגן הויך און קלאר "איך האב דיך ליעב גאט. ער האט געהייסן עפענען די פענסטער ביים שיעור אז די זשערמס פון אזויפיל מענטשן זאלן ארויסגיין טאמער איז געווען ווינטער האט ער אנגעצינדן הויך די סטיעם און נאכאלטס געפענט די פענסטר.
סלאבאדקע.
אין 1932 ביי די 24 יאר אלט איז ער זיך איינמאל געגאנגען צוהערן צו א שמועס פון ר' אייזק שעהר אן איידעם ביים אלטן פון סלאבאדקע וואס איז געקומען דאהי קיין ניו יארק זאמעלן געלט, דעם שמועס אין א מאנהעטען האטעל לאבי איבער די מוסר מהלך איז אים זייער געפאלן און נאך די התייעצות מיט הרב דעוויס האט ער זיך געפאקט פעק און געפארן לערנען קיין סאלאבאדקע. ר' אייזעק שעהר האט דערנאך זיך אויסגעדרוקט אז קיין געלט האט ער נישט געמאכט אין זיין וויזיט קיין אמעריקע צוליב די דיפרעסיע יארן אבער א תכשיט פארן ישיבה האט ער זיך יא איינגעהאנדעלט און די נסיעה האט זיך אויסגעצאלט דורך ברענגן ר' אביגדור קיין סאלאבאדקע. שפעטער אין זיין לעבן האט ער געזאגט אז אלעס וואס ער זאגט און רעדט איז פון זיין רבי ר' אייזק שער
ר' אייזעק שעהר'ס איידם הרב שולמאן דער שפעטערער ראש ישיבה און ווידער איבערפאלנצער פון סלאבאדקע אין בני ברק איז אויך געווען זיין שדכן. און האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון א רב אין גלילות פון קאוונע וואס איז געווען א גרויסער מוסרניק אין 1935.
זיין גורל צו פארן קיין אייראפע האט ער אבער אייביג געגעבן דאס דאנקבארקייט פאר דעם תורה ריז הרב יעקב יוסף הערמאן וואס דאן געווען טעטיק צו מוטיגען בחורים צו גיין לערנען קיין אייראפע זיי אפצוראטעווען פון אמעריקעס חורבן. צווישען זיי זיין חברותא ר' משה ביק און הרב דעיוויס זצ"ל, פון פיקסוויל, און ר' מרדכי גיפטער זצ"ל, פון טעלז, קליוולאנד, ר' ברוך קאפלאן דער שפעטערדיגער גרינדער פון בית יעקב נעץ שולעס איבערפלאנצונג אין אמעריקע. און ר' נתן וואכטפויגל דער לעיקוואודער משגח, און נאך.
קבלה.
זייענדיג א ליטוואק, און אויך א פילאסאף, על דרך ושיטת הרמב"ם און בעל חובת הלבבות, איז ער געווען א גרויסער חסיד פון שכל. ער פלעגט נאר רעדן זאכן וואס האט געהאט מיטן שכל, מען האט קיינמאל נישט געהערט פון אים קיין קבלה'דיגע באגריפן פון זוהר, אבער זיינע זאכן דורכן שכל, האבן כמעט אלע געשטימט מיטן זוהר, די חסידים וואס פלעגן קומן צו זיינע שיעורים פלעגן אים אייביג פרעגן איבער העכערע מיסטישע באגריפן פון חז"ל, פלעגט ער רוב מאל ענפערן אז די זאכן זענען משלים און רעיונות נישט פאקט.
א גערער חסיד דרוקט היינט איבער זיינע ספרים אויף עברית און פארפעלט נישט אין קיין איין שטיקל אנצוצייכענען א זוהר הקדוש אדער מדרש אדער אפילו לעצטיגע קבלה רעיונות, וואס דער דרוקער אלס חסיד איז שטארק באהאווענט אין די ספרים און לייגט דאס אלס פערעפערענצן צו יעדע רעיון פון ר' אביגדור אז דאס איז שוין געשטאנען אין קבלה. כאטשיג וואס בשעת ער האט געלעבט פלעגט ער זאגן אז ער איז נישט עוסק אין קבלה.
ער האט טאקע געשריבן און אוועקגענומען פון זיינע קינדער און אייניקלך די רשות צו איבערזעצן זיינע ספרים פון ענגליש אויף העברעיש און דאס פארשריבן אז בלויז יענער גערער חסיד מעג דאס טאן.
ער האט זיך נישט געפירט בחסידות און אפט מאל מבזה געווען קעגן זייער התנהגות אבער ער פלעגט אייביג זאגן אז דער אמת איז ביי די חסידים. מיטן משל פון חפץ חיים אז ווען מען איז געקומען צו אים זיך אפרעדן אז די חסידים טרעטן אויפן שלחן ערוך און דאווענען שפעט, האט דער חפץ חיים גענטפערט: "זיי דאווענען שפעט טאקע אבער מיר ליטוואקעס דאווענען שוין נישט בכלל".
פרישות.
פאר איבער דרייסיג יאר וואס מען ווייסט זיכער אז ער האט נישט געגעסן קיין מזונות, בלויז געשלאפן אויף א ברעט אונטערן רוקן. און געגעסן נאר פרוכט, און פלייש אויב די ווייב האט דאס ספעציעל געקאכט און אליינס כשר געמאכט.
מורא.
ער האט געהאלטן אז די תכונה פון פחד איז דער חשבסטער יסוד אין הלכות נזיקין. און אזוי אויסגעטיישט אדם המבעה.
ער פלעגט אראפבאגלייטן יעדן איינעם נישט קיין חילוק א קינד פרוי און אפילו זיין אייגענע זינען פון זיין הויז אויף די עלטערע יארן ווען מען האט אים געפרעגט פארוואס ער מאכט זיך אזוי משוגע צו מקיים זיין די מצווה פון לוויה, האט ער גענטפערט מיט א רעש, פארוואס מען טייטשט אים אויס פאלטש, ער ציטערט פשוט אז זיי וועלן אראפפאלן באגלייט ער זיי.
א חסידישער סאטמארער אינגערמאן פון בארא פארק האט אמאל אריינשפאצירט צו אים קיין פעלטבוש פאר א תפילה פרייטיג צונאכטס, ר' אביגדור האט אים נאכן דאווענען ברייט מקבל פנים געווען און געמיינט אז ער איז א ירושלימער גאסט אין געגענט פאר שבת. ר' אביגדור האט פארבעטן יענעם צו שלאפן און עסן ביי זיך ביז נאך שבת. ווען דער אינגערמאן האט זיך פרובירט ארויסדרייען אז ער וויל נישט מטריח זיין דעם צדיק, האט ער אים געזאגט אז ער מיינט נישט די מידת פון הכנסת אורחים ער האט פשוט מורה פאר יענעם אויפן לאנגן וועג צוריק צו זיין אכסניא, ווייל די מענטשן פון די העכערע אוישן פארקוועי גאסן וועלן אים נאכשרייען צוליב דאס אינטערסאנקייט פון אים אלס ירושליםער איד מיטן שטריימל און בעקיטשע, וואס די געגענט פרייע און מאדערענע אידן וועלן מאכן שפאס פון אים. דער אינגערמאן האט געגעסן ביי אים ווייל ער האט געוואלט צוזעהן זיין עבודה אבער דערנאך האט אים ר' אביגדור מפציר געווען אז ער זאל שלאפן ביי אים אויכט האט דער אינגערמאן אים ענדליך מגלה געווען אז ער וואונט אין בארא פארק און געזאגט אז זיין ווייב אין קינדער זארגן זיך פאר אים. האט ער אים נישט געלאזט אהיים גיין נאר אנעם שטריימל...
ער פלעגט שטענדיג שרייען קעגן די עלטערן וואס זענען פרום און חסידיש אבער ווען זייערס א קינד געשענט עפעס זעהן זיי נישט אז זיי זענען פושעים נאר זאגן ה' לקח וה' נתן און מען דארף זיי הארגענען פארן לאזן די בליטש אדער די פייער אז קליינע קינדער קענען דערצו צוקומען.
יראת שמים.
ווען ער איז געווען אין שפיטאל האט ער נישט אריינגעלאזט קיין פרויען שוועסטער.
ער זאגט ביי איינע פון די שמועסן אז ביי א ניינציג יעריגער איד האט די יצר הרע מער שליטה דעריבער דארף מען מתפלל זיין אין שפיטאל אז ווען א פרויען שוועסטער קומט אין צימער צו וועלן ארויסטאנצן פון דעם פענסטער.
אן אייניקל איז אמאל דורכגעפארן אוישן פארקוויי זיין שול און הויז, האט ער געזען די טירן ברייט אפֿן, אזוי ווי ער האט געוואוסט דעם סדר פון ר' אביגדור זיין זיידע איז צו זיין מוראדיג געווארענט אין יעדער זאך, איבערהויפט שמירה אויף דער שול, האט ער זיך אפגעשטעלט און אריין געגאנגען אין שול זעהן וואס איז געשען, ער קומט אריין זעהט ער א פרוי זיצט דארטן, ער פרעגט זי צי ער קען זי העלפֿן? הערט ער זיין זיידע זיך אנרופֿן ווער איז דארטן? גייט ער צו צום זיידן און זאגט אז איך בין דאס פארוואס איז דער טיר אפן? זאגט אים דער זיידע זעסטו נישט קיין אשה דא?
די וועלט האט אויף אים געקוקט אלס מאדנע און מודה געווען צו אלץ וואס ער זאגט אבער מען האט זיך פֿארענטפֿערט אז ער איז א גרויסער בעל כוח וואס נאר ער קען טאן זיין דרך ה' ווייל ער איז א עקשן, ווען זיין אייניקל האט אים אמאל פארציילט אז די ליטווישע וועלט האלט גאר שטארק פון אים אבער זיי זענען נישט מסכים אז זיין דרך איז פאר יעדן ווייל בלויז ער האט כוח זיך צו פראגראמירן דאס לעבן אלס א מוסר'ניק. האט ער גענטפערט גלייב מיר אז עס קומט מיר אן שווערער ווי אלעמען, איך טוה נאר איין זאך וואס איז א טריק וואס זיי ווייסן נישט פון דעם טריק איך האב מיך ערקלערט אלס א קנעכט און שטענדיג ווי איך גיי און ווי איך שטיי אגאנצעטן טאג חזר איך איבער איך בין אן עבד ה' איך בין אן עבד ה'. און אזוי אפשר היינט צוטאגס פיל איך מיך נענטער ווי זיי צום באשעפער אבער נישט מכוח ראבאט נאר איך האב אזא ציטער אז איך קען שוין דאס נישט פארגעסן...
מענטשן וואס האבן אים געקענט האבן געמיינט טאקע אז דאס איז אזא משוגעת, אז ער רעדט צו זיך אלייןס קיינער האט קיינמאל נישט צוזאמגעשטעלט אז ער האט דאן געזאגט פאר זיך אין בין אן עבד ה מיליאנען מאל דורכאויס זיין לעבן...
ער פלעגט האבן א מנהג אויף די עלטער נישט אויסטאן דעם הוט קיינמאל אפילו אין שטוב בשעתן לערנען און עוסק זיין אין שרייבן זיינע ספרים און בשעתן עסן. ווען די קינדער האבן סוף ימיו אים געבעטן ער זאל דאס אויסטאן האט ער געזאגט אז ער פארגעסט שוין אביסל און דאס העלפט אים דערמאנען פון זיין פחד הבורא.
ער האט אייביג מקפיד געווען צו ארומגיין ציכטיג און זויבער אן קיין מינדערסטע פלעק אלס זיין סטאטוס ווי אן עבד פארן קעניג פון דער וועלט.
ליבע.
כאטשיג ער איז געווען מטבעו א קאלטער מענטש האט ער זיך אפגעגעבן ארויסווייזן ליבשאפֿט און ווארעמקייט פֿאר אלעמען ארום זיך. און ער פלעגט שטענדיג מעורר זיין יעדן צו שמייכעלען צום שכן. ער פלעגט אפט מאל אינמיטן שיעור הייסן זיך אפשטילן פאר א מינוט און יעדער איינער זאל אנקוקן זיין שכן פרויען די פרויען און מענער די מענער און פראקטיצירן צו שמייכלן מיט מחשבות פון ליבשאפט צו יענעם.
אהבת ה'.
ער פלעגט זיך ארום דרייען אין טאש שטענדיג מיט עפעל קערנדליך, ווען ער איז געשטארבן האט מען געטראפן איבער זעקס פילע פאטעיטא זעק אנגעפילט מיט עפל קערנדליך ביי אים אינדערהיים אין סטארעזש; דאס פלעגט ער זיך קאכן טאג אין נאכט אין די וואונדער פון באשעפערס וועלט. אין פארענט פון זיין שטענדער אין שול איז אייביג געלעגן א באטל ניו יארק סיטי סינק וואסער, אלס א שוויתי ה' לנגדי תמיד, זיך צו דערמאנען דעם טובת ה'.
זומער פלעגט ער אייביג יעדן שבת רופן די אייניקלעך און שפילן מיט זיי להשריש את אהבה לבוראם אין זייערע אינגע הערצער, אז מען האט געפליקט מעלאנע קערנדליך...
באשיידן.
געווען יארן לאנג משגיח אין ר' חיים בערלין ישיבה, קיין איין תלמיד פון דארטן האט נישט געוואוסט אז ער איז עפעס א זאך. רוב האבן אויף אים נאכאלץ היינט א ביטול צוליב די גרויסע געלט קנסות וואס ער פלעגט לייגן אין לויט זייערע אויגן אומ-בארעכטיגט, אויף אזוי ווייט האט ער זיך באהאלטן אין חיים בערלין ישיבה אז ווען ער איז געשטארבן זענען נישט געווען קיין שום אפיציעלע פארשטייער פון דער ישיבה חיים בערלין אפילו נישט איר ראש ישיבה וואס וואוינט עטליכע גאסן אוועק. אין די לוויה איז געווען פון די גרעסטע אין ברוקלין'ס היסטאריע און חרדישע היסטאריע.
זיינע אייגענע טעכעטער און זין האבן קיינמאל נישט גערעדט פון אים עפעס גדלות בשעתן לעבן. פארענטפערענדיג זיך אז ער האט זיי אויסגעפאפט מיט פילע זאכן, און בלויז ווען ער איז געשטארבן האבן האבן זיי אנגעהויבן צו כאפן ווי גרויס ער איז געווען.
זיין רעביצין האט קיינמאל נישט צוגאלאזט די חסידים אים צו מוטשען זאגענדיג אז איר מאן איז בלויז גוט פאר בעלי תשובה...
זיינע קינדער און אייניקלעך זענען מודה און האבן שוין עטליכע מאל געבעטן מחילה פון אסאך חסידים וואס זיי האבן פראבירט צו פארטרייבן די חסידים וואס פלעגן קומען מוטשען דעם זיידן און זיי האבן נישט געהאט קיין שכל צו באמערקן אז ער איז א גדול.
ער פלעגט נישט לאזן אינגעלייט צו מארקעטען ווער רעדט נאך פובלישונג פארשפרייטער קאמאפניס זיך אפגעבן מיטן מפרסם זיינע טעיפ און ספרים, זאגענדיג פאר זיי אז קיינער קויפט דאס נישט צופיל... נאר בלויז ער מיט זיין רעביצן האבן זיך אפגעגעבן מיט די געשעפטן ביזן לעצטן מינוט אויב זיי האבן געדארפט טעיפס אדער ספרים.
ער האט געזאגט אויף די פראגע פון סאטמארער אידן פארוואס ער האט נישט געדרוקט אין לשון קודש זיינע ספרים, אז ער קען טאקע גאר שיין שרייבן אין לשון קודש, און פאר זיך שרייבט ער אלעס קודם אין לשון קודש, אבער וויבאלד קיין איין תלמיד חכם וועט סיי ווי נישט קויפן זיין ספר וועט ער פארלירן געלט, דעריבער דרוקט ער דאס דווקא אין ענגליש נישט צו פארלירן אזויפיל געלט.
איינמאל האט זיך אוועקגעשטעלט א גאנצע משפחה פון פאריז נאכן דאנערשטאג שיעור און מיט התרגשות זיך פארגעשטעלט אלס געווארענע בעלי תשובה דורך זיינע טעיפס, ער האט זיך נישט אפגעשטעלט נאר ווייטער געגאנגען און געזאגט מיט א שמייכל "שכוח פארן מאכן אן אלטן איד פרייליך".
שתיקה.
שווייגן איז געווען א גרויסער יסוד אין זיין לעבן. און שטענדיג אויפגעפאדערט אז מען זאל שווייגן. אז מען איז געקומען צו אים איבער שלום בית האט ער גארנישט געוואלט רעדן נאר איבער דעם.
ער איז געווען א מאדנער שותק, אז ווען מען האט אים עפעס געפרעגט נישט קיין חילוק ווער האט ער אפט מאל נישט געהאט קיין פראבלעם צו לאזן דעם שואל שטעקן מיט די שאלה און נישט ענטפערן...
ביי זיינע מסיבות און צוזאמענקומען וואס ריזן עולם פלעגן קומן צו אים געבן כבוד ווי למשל ביי זיין אייניקלעך'ס חתונה, אדער ביים יערליכן דינער פון זיין זון'ס ישיבה. האט ער זיך אוועקעגשטעלט ביי דער טיר, נישט אויבן אן, און יעדן איינעם געשמייכלט און זיך באדאנקט פארן קומן מיט א ברכה, און קיין ווארט נישט מער.
אפט מאל פלעגט ער שפאצירן און מענטשן האבן זיך געוואלט צושארן צו אים אבער ער האט זיי איגנארירט...
רעדן.
מיט דעם אלעם האט ער געהאלט אז יעדער איד מוז קענען רעדן מיט רעטאריק ער האט קיינמאל נישט חלילה וחס געהייסן לערנען ספרים חיצנוים אחוץ ביי מידות וואס דאס איז געווען חשבון הנפש וואס ר' ישראל סאלאנטער האט געהייסן איבערדרוקן און פארשפרייטן. און דאס אנדערע בוך פון דעיל קאנארגי צו שארפן דעם צונג.
זיינע ספרים זענען פיל מיט חכמות חיצונית, און איז באקאנט מיט יעדעס ווארט פון כפירה און מינות זיי אפצואווענדען, זיין בית הכסא איז געווען א ביבליאטעק פון אלע ביאלאגיע, פיזיק, און וויסנשאפט ביכער, זאגנדיג אז מען טאר נישט אין זיי אריינקוקן נאר ער ווייל ער טוט זיי אפווענדן און אויך נאר אין בית הכסא ווייל עס איז טמא. און אויך נאר צוליב דעם וואס ער האט אנגעפרעגט ביי גרויסע פוסקים און זיי האבן אים געגעבן א היתר.
על אף וואס זיינע ביכער זיינע געווידמעט גאנצעטע פרקים אפצואווענדן כל מיני אפיקורסות, זענען רוב פון זיינע טעיפס און שיעורים נישט עוסק נאר אין אהבת ה' און חסד ה'. אחוץ ניטל נאכט וואס ער האט אויסגעניצט אפצושפעטן פון קריסטנטום און עוואלוציע.
אבער בעיקר זעהט מען אז ער איז באקאנט געווען אין די אלע וויסענשאפטן אויסצינוצען דאס אנציווארימען הערצער פון זיינע צוהערער און זיך אליינס צו זיך פארוואונדערן און אויפלעבן צו די גוטע טיפע גוטס און גענדאדע און נפלאות הבורא פאר די וועלט.
זיינע קינדער פארציילן אז זיי האבן אים קיינמאל נישט געזען זיצען און קוקן עפעס אנדערשט ווי א גמרא אדער ספר און אלע זיינע סייענס פארשונגען וואס ער האט געהאט געלערענט אין בית הכסא האבן אנדערע פאר אים געברענגט כדי לוחם צו ווייזן די פירצות פונעם דור.
זיין חכמה האט זיך דאס מערסטע ארויסגעוויזן וויאזוי ער האט אייביג געקענט ענטפערן די לעצטע פופצן מינוט פון דאנערשטאג שיעור פאר מער ווי פערציג יאר און איז פארשפרייט אין די הונדערטער טויזנטער קאפיס בכל קצוות תבל.
קריטיק אויף אים.
אין דער איד איז בשעתו געווען אפגעדרוקט וועכענטליכע העצערייען אז מען טאר נישט הערן זיינע טעיפס צוליב דעם חרם פון חתם סופר נישט זאגן דברי תורה בלשון הגוים.
אלס ענטפער צו דעם האט דער איד אפגעדרוקט אסאך בריוון וואס האבן עדות געזאגט אויף זיין גדלות נאר אז ער איז נישט קיין גדול וואס א יוצאי אונגערן זאל זיך מאכן פאר א רבי צוליב דעם חתם סופר'ס איסור.
מנהיג ישראל.
נישטא קיין מדינה און שטאט ווי זיינע טעיפס זענען נישט אנגעקומען.
ער פלעגט ענטפערן שאלות 2 מאל א טאג אויפן טעלעפאן בשעת'ן עסן מיטאג און נאכטמאל.
אידן פון אלע שיכטן און קרייזן פלעגן קומן צו פארן איבערהויפט צו זיין דאנערשטאג נאכט שמועס, ווי ר' בנציון פעלדמאן פון מאנסי, ר' שמחה בונעם קאהן פון לעיקוואד, דער ווינער דיין פון בארא פארק און אזוי ווייטער רבנים עסקנים און גרויסע תלמידי חכמים פון די נאנט און פון די ווייט האבן זיך נישט געוואלט פארפעילן אפילו איין שיעור און האבן זיך געשלעפט שעות מיטצוהאלטן די דברי אלוקים חיים.
ער האט אייביג געזאגט אז מען זאל אים נישט אויסהערן נאר יעדער איינער האט ער געזאגט וועמען צו פרעגן א שטאפן היט דעם ברך משה און א הויכער היט ר' שלמה באבובער און די ליטווישע אידן זייערע פירער און די ספרדים זייערע און פארן רוסישען אדער בעל תשובה טיפ ליבאווישטער רבין. א.א.וו.
ער פלעגט פארנוצען רוב צייט פון זיינע מוסר שמועסן ארום רעדן די מעלות פון אנדערע גדולי הדור, וו.צ.ב. דער ברך משה האט ער געזאגט אז אזא עניו און הכנעהדיגער מענטש פאר גדולי ישראל איז נישט באשאפן געווארן. אדער אז ער האלט אז דער ליבאוויטשער רבי קען זיין משיח. אדער אז דער באבאובער רבי איז א איש שלום און א זעלטענער בעל מידות וואס שאפט א פראכט און כבוד פארן אידישן פאלק. און אז אידן דארפן ווען זעהן צו משפיע זיין ביי די רעפובליקאנער פארטיי אז ר' אהרן קאטלער זאל ווערן פרעזידענט פון אמעריקע. קיינער איז נישט געקומען דארטן פון מאנסי מאנרוי וויליאמסבורג צו הערן אז אנדערע גדולים פון זיין'ס גלייכן זענען ערליך און מען זאל זיך ווייקן ביי זיי מען איז געקומען הערן וואס ער האט צו פארציילן אבער ער האט זיך געקשענט און כמעט נישט פארפעלט קיין איין וואך אויסצורימען א גדול אינעם דור וואס לעבט.
אפילו ער איז זיך געזעצן פארשפארט אין זיינע ד' אמות און זיין פארשטופט ווינקל אין א מאדערן נישט פרומען געגענט אין אוישן פארקוועי אוועק פון יעדן פירסום און פובליק.
האט ער באפוילן פאר אלע זיינע מענטשן צו מופן קיין וויליאמסבורג אדער בארא פארק אדער ארצפצו פון פלעטבוש ווא איז געווען פרומער, ער פלעגט אויך אויפאדען אז מען זאל זיך באטייליגן אין פרומע חרדישע צוזאמקונפטן אפילו דאס איז נישט ממש פאר תורה. ער האט באפוילן יעדן צו גיין צום סיום הש״ס און צו דער בעלזער חתונה און צו די סאטמארער יערליכע כ"א כסליו מסיבות, זאגנדיג דייקא נישט צוליב דער תורה נאר צוליב דעם אז איבעראל וואו עס איז דא א גרויס צוזאמקום פון אידן רוהט די שכינה אין מער פראפאראנץ ווי א קליינער צוזאמקום. און אויב איז דאס היסטאריש גרויס אין פאפולאציע איז דער שכינה דארטן אין היסטארישע פראפאראנצן.
זיין לוויה.
בעמעד פון צענדליגע  טויזנטער אידן האט מען ארויסבאגלייט זיין ארון פון זיין באשיידען הויז און שול'כל אפצופארן אויף וועג קיין קענעדי ערפארט עס האבן זיך באטייליגט און מספיד געווען ר' חיים פנחס שיינבערג, ר' יוסף ראזענבלום, ר' שמואל בירענבוים, אן אייניקל זיין ממלא מקום אלס רב אין זיין לעצטער שול, און רבי יעקב פערלאוו נאוואמינסקער רבי וואס האט גערעדט בשם אגודת ישראל און ישיבת חיים בערלין. ר' שמואל מילער זיין עלטסטער זון, וואס האט געוויינט אז די וועלט האט נישט געוואוסט זיין טאטענס גדלות בתורה בלויז זיין יראת שמים, און זיין אייניקל ר' שמחה בונם כהן פון לעיקוואד וואס האט געבעטען מחילה בשם כל ישראל אז מען האט נישט איינגעזען זיין גדלות און מען האט חוזק געמאכט פון אים איבעראל בשעת ער האט געלעבט דאס האט נישט איבערגעלאזט קיין איין טרוקן אויג ביי די פארזאמלטע און קולות ויללות האבן בוקע געווען רקיעים פון עלטערע אידן רבנים און קיינער האט זיך נישט געקענט איינהאלטן פון וויינען אויף דעם צער פונעם שר וגודל בישראל שנפל בלמחמה וואס האט געליטן און נישט געהאט קיין מנוחה און תענוג פאר זיך אויף די וועלט.
ער איז געקומען לקבורה אויפן הר הזתים במעמעד פון  טויזנטער אידן, עס האבן דארטן מספיד געווען רבי נתן צבי פינקל, מירער ראש ישיבה, רבי מתתיהו סאלאמאן וואס האט פונקט געוויילט אין ארץ ישראל און ר' משה שטערנבוך און תלמדים און די קינדער.
געקליבענע אנעקדאטן.
ער האט ארויסגעראטעוועט די משפחה פון ר' אלי שוועי מיט זיין פאטער, ווייל אין קאוונע האט ער זיך באקענט מיט א אמעריקאנער אמבאסאדאר וואס איז געווען געבוירן אין בלאטימאר און יענער האט געלערנט אין די זעלביגע היי סקול, און ר' אביגדור האט אויסגעפועלט וויזעס פאר די שוועי משפחה.
לוחם מלחמות ה'.
ער איז געווען א פעלזן פעסטער מענטש זיך נישט גערורט פאר קיינעם אין די שטורמישסטע צייטן. געפירט קאמפן און אלעס מיט א רואיגקייט כאטשיג ביי אלע זיינע אישוס איז ער געווען איינער אלייןס. און די חרדישע וועלט האט אים נישט אקעצעפטירט און גאר געלאכט פון אים.
ער האט אויך אמאל זיך אפגעשטעלט אינמיטן זייןס א דרשה און געהייסן דעם ראש הקהל פון קהילה זיך אויפשטלען און ארויסגיין ווייל יענער האט געשמייכלט ווען ער האט גערעדט פונעם איסור פון טראגן קעריזשעס אין שבת אויף די גאס מחמת איסור הוצאה.
התמדה.
פארגעלערנט זעקס און דרייסיג שיעורים א וואך. נישט קיינמאל געגאנגען אין ערגעץ נישט זיך נישט צו שטערן פון זיינע שיעורים, אפילו צו די אייגענע אייניקלעך'ס חתונה, פלעגט ער קומן, אפטאנצן מיט דעם מאנטל אין די הענט, און זיך אוועק גיין צוריק צו זיין גמרא.
ר' מרדכי גיפטער האט געזאגט אז די "אפגעריבענע צוריסענע ערבלעך פון זיין חאלאט וואס האט זיך שוין צולעכערט פון אזויפיל רייבן אויפן שטענדער נאכאנאנד האט אים געמאכט אויך גיין לערנען תורה" ד.ה. די אזא תשוקהדיגער התמדה וואס ער האט געזען ביי ר' אביגדור האט אים באיינפלוסט אז אפשר איז יא עפעס גוטס אין די תורה. און ער איז דערנאך אויפגעוואקסן ר' מרדכי גיפטער דער מנהיג ישראל פון טעלז.
די בחורים אין חיים בערלין פארציילן אז ער האט נישט זיך געפירט ווי קיין געהעריגער משגיח נאר ער פלעגט זיך אראפזעצן ביים טיר און זיך לערנען און זיך נישט קימערן מיט גארנישט נאר טאמער מען איז געקומען שפעט האט ער געהייסן געבן געלט. זיי האבן קיינמאל פון אים געהערט עפעס השקפה אדער רעדן מיט די בחורים פריוואט, ער האט בלויז געלערנט פאר זיך בלאט נאך בלאט אגאנצען טאג און אויפגעפאסט מען זאל נישט קומען שפעט.
אינטערנעט.
ער האט געזאגט אז די אינטערנעט איז אסור פאר די דאזיגע קרייזן וואס זייערע רבנים אסרן דאס. ווען א אינגער בעל תשובה האט אים געזאגט אז ער וויל אפדרוקן זיין תורה אויפן אינטערנעט כדי פרייע אידן זאלן דאס אויך קענען לערנען און צוריקומען צו תורה, האט ער יענעם געזאגט אז ער ווייסט נישט פונקטליך וויאזוי אינטערנעט ארבעט דעריבער וויל ער נישט געבן רשות דאס אפדרוקן.
זיינע טעיפס און ספרים.
טויזענטע טעיפס און טייל אויף אידיש זענען פארשפרייט, אויך פילע ספרים געשריבן פינעף על התורה דריי אויף אידישע היסטאריע און דריי אויף השקפה, איין'ס אויף תפילה, איינס אויף שלום בית, און איינס אויף נפלאות הבורא, עס קומן נאך היינט ארויס כסדר נייע ספרים וואס תלמידים דרוקן אפ זייערע רשימות פון ווען ער האט געלעבט. און בארבייטן זיינע ווערק אין אנדערע שפראכן. - זיינע ספרים זענען שוין לעת עתה געדרוקט אויף לשון קודש - אידיש - עברית - ענגליש - פראנצויזיש - פארטוגעיזיש, און ספאניש.
סלאבאדקער ישיבה איז דער נאמען וואס מען רופט די באקאנטע ישיבה כנסת ישראל פון אמאל אין דער ליטע וואס האט אוועקגעשטעלט א מהלך אין תנועת המוסר פון אנקוקן דעם מענטש אלס אזא איינער ווי די באפעל פון גאט אנפאנג תורה. צלם אלוקים. און איז געוועזן פאר'ן חורבן אייראפע אין רוסלאנד אונטער די פירערשאפט פונעם אלטער פון סלאבאדקע.
די משגיחים זענען געווען רבי דוב הירש העלער און רבי אברהם גראדזינסקי.
הר"ר אביגדור מילער איז געווען דארטן א תלמיד און אריבערגעפלאנצט די תורה נאך דער צווייטער וועלט מלחמה קיין אמעריקע וואס ער האט זיך געראטעוועט פונעם חורבן אייראפע דורך זייענדיג א אמעריקאנער פאספארט האלטער און אנטלאפן.
זיי האבן זיך ארגינעל אריבערגעפלאנצט קודם קיין חברון וואס רוב תלמידים זענען דערמארדעט געווארן אין פרעות תרפ"ט. נאכדעם האט די חברונער ישיבה געעפנט אין ירושלים
עס איז היינט אויך אן עליטישע ישיבה וואס געפינט זיך אין בני ברק, אבער דארטן לערנט מען שוין נישט קיין מוסר צוליב דעם באפעל פון חזון איש.
Shaggy (שאַגי) (געבױרן 1968) איז אַ דזשאַמײַקער־אַמעריקאַנער רעגיי זינגער. ער איז ספעציעל באַװוּסט געװאָרן צוליב זײַן באַזונדערע אונטער־באַריטאָן שטימע.
שאַגי איז געבױרן געװאָרן אין דזשאמייקע און זײַן משפּחה האָט זיך אַריבערגעצױגן קײַן פלעטבוש.
פאס בילד פון הרב שך אלס בחור
הרב אלעזר מנחם מן שך (געבוירן י"ט טבת ה'תרנ"ח – ט"ז חשוון ה'תשס"ב) איז געווען דער מנהיג פון דער ליטווישער תורה וועלט און דער ראש ישיבה פון דער פאנאוועזשער ישיבה אין בני ברק. ער האט געגרינדעט די פּאליטישע תורה פארטיי "דגל התורה".
אין ליטא.
הרב שך איז געבוירן אינעם שטעטל וואבוילניק אין צפון ליטא, זיינע עלטערן, עזריאל און בת שבע, זענען געווען פשוטע יידן און סוחרים. שוין יונגערהייט איז ער באוואוסט געווארן אלס עילוי און צו עלף יאר אלט האט זיין מוטער אים געשיקט קיין פאנעוועזש צו לערנען ביים רב, הרב יצחק יעקב ראבינאוויטש. ווען ער איז געווען אלט 13 איז ער אריבער צו סלאַבאדקע אונטער הרב נתן צבי פינקל, באקאנט ווי דער "אלטער פון סלאַבאדקע". ער איז געווארן שטארק מושפע פון רבי ישראל מאיר קאגאן פון ראדין, דער חפץ חיים.
שפעטער.
ט"ז אב תרפ"ג (1923) איז הרב שך געווארן א חתן צו גוטל גילמאווסקי, א טאכטער פון פרומא רבקה, שוועסטער פון הרב איסר זלמן מעלצער. נאך דריי חדשים, צווישן יום כיפור און סוכות תרפ"ד (1923), האבן זיי חתונה געהאט אינעם שטעטל ניסעוויז לעבן סלוצק, א שטילע חתונה וואו קיין מענטש נישט פון הרב שכ'ס משפחה איז געווען אנוועזנד. הרב מעלצער איז געווען דער אונטערפירער פון הרב שך.
נאך דער חתונה האט ער געוואוינט א שטיק צייט אין מיר, וואו זיין שווער האט געוואוינט. אין יענער תקופה איז ער געווארן נאנט מיטן מירער רב, הרב אברהם צבי קאמאי. דער קשר צווישן זיי איז געבליבן לאנגע יארן; טייל פון די בריוו וואס זיי האבן געשריבן איינער מיט אנאנד זענען פארעפנטלעכט געווארן אין רב שכ'ס ספר "אבי עזרי".
געווען א "תלמיד חבר" פון דעם בריסקער רב.
געווען ראש ישיבה אין קלעצק און קארלין אין אייראפע פאר דער מלחמה.
ווען הרב יוסף שלמה כהנעמאן האט געעפנט די פאנאוועזשער ישיבה אין בני ברק אין תש"ד, האבן די תלמידים פון דער לאמזשער ישיבה אין פתח תקווה, דעמאלסט די פירנדיקע ליטווישע ישיבה אין ארץ ישראל, מורא געהאט פונעם נייעם קאנקורענץ. האבן זיי פארגעשטעלט צום ראש ישיבה, רבי ראובן כ"ץ, צו ברענגען צו דער ישיבה הרב שך, און ער האט אים טאקע גערופן צו ווערן א ר"מ אין דער ישיבה. ער איז אריבער אליין צו וואוינען אין פתח תקווה, און יעדן שבת פלעג ער צוריקפארן צו זיין משפחה אין ירושלים.
שפעטער איז ער געווארן א מגיד שיעור און ראש ישיבה אין דער פאנאוועזשער ישיבה לאנגע יארן.
אין שבט תשמ״ו, איז נפטר געווארן הרב יעקב לאנדא, שטאטס רב פון בני ברק. הרב לאנדא איז געווען א חב״דסקער חסיד. אין זיין צוואה הרב לאנדא אז מען זאל באשטימען זיין זון, הרב משה יהודא לייב לאנדא, ווי זיין ממלא מקום. הרב משה לאנדא איז געווען אן אויסגשפראכענער חב״דסקער חסיד און א מגיד שיעור אין דער תומכי תמימים ישיבה אין כפר חב"ד. די ליטווישע האבן זיך דערקעננט שטארק אז ער זאל ווערן רב און האבן געפאדערט וואלן פארן רבנות פון דער שטאט. דער בירגערמייסטער משה אירנשטיין אבער האט זיך געמאכט נישט וויסנדיק פון זייער שטעלונג און האט אויסגערופן דעם זון ווי דער נייער שטאטס רב ביי זיין פאטער׳ס לוויה. הרב שך האט נישט געפאלן די מעשה. ביי די נעקסטע וואלן פאר בירגערמייסטער פון בני ברק האט דגל התורה געשטעלט זייער אייגענעם קאנדידאט, און האט אויסגערופן אז זיי וועלן נישט אנערקענען דעם נייעם שטאטס רב. אין פאראלעל האט ער געהייסן רב חיים שאול קארעליץ אויפצושטעלן א באזונדערע קהילה, מיט אן אייגענעם בית דין, לאקאלע רבנים, א כשרות סיסטעם און נאך. די קהילה "שארית ישראל" עקזיסטירט נאך היינט.
קשאנאוו, וועסט גאליציע, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, דורך דעם וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער קשאנאווער דינאסטיע וואס ציעט זיך פון רבי דוד האלבערשטאם, באקאנט אלס דער קשאנאווער רב, וואס איז אן אפצווייג פון דער צאנזער דינאסטיע.
קשאנאווער רבנים און רבי'ס פון דער קשאנאווער דינאסטיע.
רבי דוד האלבערשטאם זצ"ל, דער ערשטער קשאנאווער רב.
דער קשאנאווער קייט.
רבי דוד האלבערשטאם זצ"ל (ה'תקע"ח - כ"ה אלול ה'תרנ"ג) קשאנאווער רב.
רבי יקותיאל יהודה (זלמן ליב) האלבערשטאם הי"ד (ה'תר"ס - ה'תש"ב) פון דאלינא.
רבי זלמן ליב איז געבוירן אין יאר ה'תר"ס (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב משה האלבערשטאם פון באכניא, א זון פון הרב אשר מאיר האלבערשטאם, רב אין באכניא, א זון פון הרב יוסף זאב האלבערשטאם, פון קשאנאוו, א זון פון הרב דוד האלבערשטאם, "דער קשאנאווער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת פעסיל א טאכטער פון הרב צבי הירש האלבערשטאם, רב אין רודניק, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם "דער גארליצער רב".
רבי זלמן ליב איז געווען באקאנט אלס תלמיד חכם, ער האט ארויסגעהאלפען זיין שווער מיט זיין רבנות אין דאלינא.
רבי זלמן ליב איז אומגעקומען אויף קידוש השם אין יאר ה'תש"ב (אומגעפעהר), הי"ד.
רבי זלמן ליב האט געהייראט א טאכטער פון הרב יהושע האלבערשטאם, רב אין "דאלינא", א זון פון הרב משה האלבערשטאם רב אין בארדיאוו.
רבי נפתלי צבי הירש האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרכ"ב - כ"ט אייר ה'תר"ף) רב אין גלוסק.
רבי נפתלי הירש איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ב, צו זיין פאטער, הרב יוסף זאב האלבערשטאם, פון קשאנאוו, א זון פון הרב דוד האלבערשטאם, "דער קשאנאווער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת צפורה א טאכטער פון הרב מנחם מענדל רובין פון גלאגאוו, (אן איידעם פון הרב מאיר הלוי ראטנבערג פון אפטא, "דער אור לשמים"), א זון פון הרב אשר ישעיה רובין פון ראפשיץ.
רבי נפתלי הירש איז געווען רב אין גלוסק, נאכעהר איז ער אריבער וואוינען קיין פיקעלי נעבען צאנז.
רבי נפתלי הירש איז נפטר געווארן כ"ט אייר, אין יאר ה'תרצ"ה (אומגעפעהר).
גארליץ, וועסט גאליציע, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, דורך דעם וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער גארליצער דינאסטיע וואס ציעט זיך פון רבי ברוך האלבערשטאם, באקאנט אלס דער גארליצער רב, וואס איז אן אפצווייג פון דעם צאנזער דינאסטיע.
גארליצער רבנים און רבי'ס פון דער גארליצער דינאסטיע.
רבי ברוך האלבערשטאם זצ"ל (ה'תקפ"ט – א' אדר ה'תרס"ו), דער גארליצער רב.
דער גארליצער בוים.
רבי אביגדור צבי האלבערשטאם הי"ד (ה'תרמ"ד - ה'תש"ב), רב אין אלט-צאנז און בארדיאוו
רבי אביגדור צבי איז געבוירן אין יאר ה'תרמ"ד, צו זיין פאטער הרב יחיאל נתן האלבערשטאם, רב אין בארדיאוו, א זון פון הרב משה האלבערשטאם, רב אין בארדיאוו, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, "דער גארליצער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת ברכה רעכל בריינדל א טאכטער פון הרב אריה לייביש האלבערשטאם, רב אין דוקלא, א זון פון הרב דוד האלבערשטאם, "דער קשאנאווער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים".
אין יאר ה'תרס"ד ווען זיין פאטער איז אריבער קיין בארדיאוו, איז רבי אביגדור צבי געווארן רב אין אלט-צאנז אויף זיין פאטער'ס ארט. נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תרצ"ג האט מען אופגענימן רבי אביגדור צבי רב אין בארדיאוו.
רבי אביגדור צבי איז אומגעקומען אויף קידוש השם, הי"ד.
ברכת החמה אדער קידוש החמה איז די ברכה וואס מען זאגט ווען מען זעט די זון אין דעם אנהייב פון יעדן זון ציקל פון 28 יאר, ווען לויט דער יידישער מסורה קערט צוריק די זון צו איר ארגינעלן ארט אין דער צייט ווען די וועלט איז באשאפן געווארן.
די ברכה אין די מקורות.
די ברייתא ווערט אויך געברענט אין מדרש רבה אויף ספר ויקרא (פרשה כג, פסקה ח).
ווען זאגט מען די ברכה.
דאס לעצטע מאל ווען מ'האט געזאגט די ברכה איז געווען י"ד ניסן ה'תשס"ט (8טן אפריל 2009), און דאס קומענדיקע מאל וועט זיין כ"ג ניסן ה'תשצ"ז (8טן אפריל 2037).
די ברכה קען מען זאגן נאר מיטוואך, איין מאל יעדע 10,227 טעג (דאס איז 28 מאל 365.25 טעג).
רבי אברהם אביש האלבערשטאם הי"ד (ה'תרנ"ד - ה'תש"א), פון סאטמאר
רבי אברהם אביש איז געבוירן אין יאר ה'תרנ"ד, צו זיין פאטער הרב סיני האלבערשטאם, רב אין זשמיגראד, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, "דער גארליצער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת רוחמה די טאכטער הרב נפתלי הורוויץ פון מעליץ.
רבי אברהם אביש איז געווען דיין אין סאטמאר.
רבי אברהם אביש איז אומגעקומן אויף קידוש השם אין אוקריינע אין יאר ה'תש"א.
מצבה רבי חנניה יו"ט ליפא טייטלבוים
רבי חנניה יום-טוב ליפא טייטלבוים, אויך געשריבן רבי חנניה יו״ט ליפא טייטלבוים, (ו' סיון ה'תקצ"ו - כ"ט שבט ה'תרס"ד), רב אין סיגעט, באקאנט אלס דער ״קדושת יום טוב״.
רבי חנניה יו"ט ליפא איז געבוירן צו זיין פאטער הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, דער ״ייטב לב״, א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ״ישמח משה״, און צו זיין מוטער מרת רחל א טאכטער פון הרב משה דוד אשכנזי, רב אין טאלטשאווא.
אין יאר ה'תרכ"ד איז רבי חנניה יו"ט ליפא אויפגענומען געווארן אלס רב פון טעטש, ער איז געווען דארט רב ניינצן יאר. אין יאר ה'תרמ"ג האט ער איבערגענומען דאס רבנות און רביסטעווע פון סיגעט.
קדושת יום טוב
רבי חנניה יו"ט ליפא איז נפטר געווארן כ"ט שבט ה'תרס"ד.
רבי חנניה יו"ט ליפא האט געהייראט בזיווג ראשון א טאכטער פון הרב מנשה רובין, רב אין ראפשיץ.
ממלא מקומו.
נאך דער פטירה פונעם קדושת יו"ט אין יאר תרס"ד, האט זיין עלצטער זון רבי חיים צבי טייטלבוים זצ"ל באקאנט אלס דער "עצי חיים" ממלא מקום געווען, דער עצי חיים איז געווען דער פאטער פונעם לעצטן סאטמארער רבי ר' משה טייטלבוים זצ"ל נפטר תשס"ו. ווען דער עצי חיים איז אין יונגען עלטער פון 46 פלוצלינג נסתלק געווארן האט זיין זון רבי יקותיאל יהודה הי"ד, וואס איז נאך דעמאלטס געווען א בחור פון 14 יאר, ממלא מקום געווען דאס רבנות אין סיגעט. ער איז געווען דארט רב ביז דער דעפארטירונג, אייר תש"ד.
טייטלבוים, חנניה יו"ט ליפא
רבי אהרן האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרנ"ה -), גארליץ - וויעליטשקא רבי
רבי אהרן איז געבוירן אין יאר ה'תרנ"ה, צו זיין פאטער הרב אלישע האלבערשטאם, רב אין גארליץ, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, "דער גארליצער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת יוכבד רבקה א טאכטער פון זיין פעטער הרב מרדכי דוב טווערסקי, "דער הארניסטייפלער רב".
רבי צבי מנחם מענדל האלבערשטאם זצ"ל (ה'תר"ם - ה'תשכ"ז), גארליץ - ראפשיצער רבי אין אמעריקא
רבי צבי מנחם מענדל איז געבוירן אין יאר ה'תר"ם (אומגעפעהר), צו זיין פאטער הרב אלישע האלבערשטאם, רב אין גארליץ, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, "דער גארליצער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת יוכבד רבקה א טאכטער פון זיין פעטער הרב מרדכי דוב טווערסקי, "דער הארניסטייפלער רב".
רבי צבי מנחם מענדל איז נפטר געווארן אין מיו יארק אין יאר ה'תשכ"ז.
רבי צבי מנחם מענדל האט געהייראט מרת חנה מינדל א טאכטער פון הרב מנשה מאריליעס, רב אין דיבעצק.
רבי נפתלי חיים האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרנ"ה - י' שבט ה'תש"ד), פון גארליץ.
רבי נפתלי חיים איז געבוירן אין יאר ה'תרמ"ה (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אלישע האלבערשטאם, רב אין גארליץ, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, "דער גארליצער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת יוכבד רבקה א טאכטער פון זיין פעטער הרב מרדכי דוב טווערסקי, "דער הארניסטייפלער רב".
רבי נפתלי חיים איז געווען גבאי פון כולל חיבת ירושלים גאליציע אין גארליץ.
ער איז געווארן אב"ד פון גארליץ.
רבי נפתלי חיים איז אומגעקומן אין יאקוצק, סיביר אום י' שבט, ה'תש"ד. און איז באערדיגט געווארן דארט.
האלבערשטאם, נפתלי חיים
רבי ברוך האלבערשטאם זצ"ל (נפ' ט"ו אב תשמ"ב), גארליצער רבי אין בני ברק.
רבי ברוך איז געבוירן צו זיין פאטער הרב אלישע האלבערשטאם, רב אין גארליץ, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, "דער גארליצער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת יוכבד רבקה א טאכטער פון זיין פעטער הרב מרדכי דוב טווערסקי, "דער הארניסטייפלער רב".
אדמו"ר חיים צבי טייטלבוים פון סיגעט, מחבר פון "עצי חיים"
רבי חיים צבי טייטלבוים (ה'תר"ם- ו' שבט ה'תרפ"ו), באקאנט אלס דער "עצי חיים", איז געווען דער דריטער סיגעטער רב פון דער טייטלבוים פאמיליע.
רבי חיים צבי איז געבוירן אין טעטש, אונגארן, אין יאר ה'תר"ם, צו זיין פאטער הרב חנניה יו"ט ליפא טייטלבוים, רב אין סיגעט, א זון פון הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, דער "ייטב לב", א זון פון הרב
אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער "ישמח משה". און צו זיין מוטער חנה א טאכטער פון הרב יואל אשכנזי
רב אין זלאטשעוו, א זון פון הרב משה דוד אשכנזי, רב אין טאלטשאווא.
אלס בחור איז ער געפארן צום "בית יצחק" צו באקומען ביי אים היתר הוראה. ווען דער בית יצחק האט אים געפרעגט זיין נאמען, האט ער געענפערט "חיים הירש טייטלבוים" אן צו זאגן אז ער איז א זון פונעם סיגעטער רב.
דער בית יצחק האט אים פארהערט און געשריבן פאר אים א היתר הוראה. ארויסגייענדיג פון שטוב, האט דער בית יצחק אים באגלייט צו דער טיר, וואו ער האט געזען א ייד שטיין. האט ער אים געפרעגט וואס ער וויל, האט יענער געענטפערט
"כ'בין דער גבאי פון חיים צבי", האט דער בית יצחק צוריקגעפרעגט, "און ווער איז חיים צבי?", ענטפערט אים דער גבאי "דאס איז דעם סיגעטער רבי'נס זון". הערנדיג דאס האט דער בית יצחק גערופן חיים צבי ער זאל אים צוריקגעבן די היתר הוראה, ווייל ער וויל שרייבן פאסנדיג פארן סיגעטער רבי'נס זון. אבער חיים צבי האט אנגרופן אז ער איז געקומען נעמען היתר הוראה פאר זיך, און נישט פאר זיין פאטער.
נאך דער פטירה פון זיין פאטער אין יאר ה'תרס"ד, איז רבי חיים צבי געווארן אויפגענומען רב און אב"ד אין סיגעט, אויף זיין פאטער'ס ארט.
רבי חיים צבי איז פלוצלינג נפטר געווארן פון א מח בלוטשטורץ אין קליינווארדיין ו' שבט ה'תרפ"ו. מען האט אים געפירט צו קבורה צומארגן אין סיגעט.
טייטלבוים, חיים צבי
רַמלה (פון אראביש - זאמד) איז די הויפט שטאט פון צענטער דיסטריקט (ישראל) פון ישראל.
אום 13טן יוני 2017 זענען פארגעקומען וואלן פאר בירגערמייסטער פון רמלה. די קאנדידאטן זענען געווען: מיכאל ווידאל, מאטי יצחקי און עדי שטערנבערג. ווידאל האט באקומען 10801 שטימען (53.7%) און ווערט דער נייער בירגערמייסטער.
בויגן באסיין.
דער בויגן באסיין איז אן אונטערעדישער באסיין אין צפון פון דער שטאט פאר האלטן וואסער. דעם באסיין האט מען אויסגעגראבט אין דער תקופה פון דעם פינפטן אבאסישן כאליף, הארון אל-ראשיד (‎763-809). די ארבעט האט געענדיקט אין יאר 789, לויט אן אראבישער שריפט וואס געפינט זיך אינעם איינגאנג.
רבי אריה לייביש האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרע"ג - י"ח טבת ה'תשס"ז), זשמיגראדער רבי אין ארץ ישראל און מחבר פון "אריה שאג".
רבי אריה לייביש איז געבוירן אין יאר ה'תרע"ג, צו זיין פאטער הרב סיני האלבערשטאם, רב אין זשמיגראד, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, "דער גארליצער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת רחמה די טאכטער הרב נפתלי הורוויץ פון מעליץ.
רבי אריה לייביש איז געווען פון די אויסגעוועלטע תלמידים פון ישיבת חכמי לובלין, א באליבטער תלמיד פון רבי מאיר שפירא און רבי שמעון זעליחאווער. אין דער צוויטער וועלט מלחמה איז ער אנטלאפן קיין סיביר. נאך די קריג איז ער ארויף קיין ארץ ישראל, נאך פארשידענע וואלגערנישן האט ער זיך באזעצט אין בני ברק, און געעפענט דארט זיין בית המדרש.
אדמו"ר מבובוב הרב בן-ציון האלבערשטאם דער הקדושת ציון
רבי בן־ציון האלבערשטאם הי"ד (י' אייר ה'תרל"ד - ד' מנחם אב ה'תש"א) איז געווען דער צווייטער באבאווער רב.
רבי בן-ציון איז געבוירן אין בוקאווסק י' אייר ה'תרל"ד, צו זיין פאטער הרב שלמה האלבערשטאם, שפעטער רב אין באבוב, א זון פון רבי מאיר נתן האלבערשטאם, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת רבקה הענא א טאכטער פון הרב יהושע ראזענפעלד, רב אין קאמינקא, א זון פון הרב שלום ראזענפעלד, רב אין קאמינקא.
רבי בן-ציון איז געווען דער יונגער רב אין ווישניצא נאך ביים פאטער'ס לעבן. אין יאר ה'תרס"ה נאך זיין פאטער'ס פטירה, האט רבי בן-ציון איבערגענומען זיין פאטער'ס ארט אין באבאוו. ער האט שטארק אנטוויקעלט די ישיבה אין ווישניצא. ביי דעם ערשטן וועלט קריג איז רבי בן-ציון אנטלאפן קיין פישטיאן, וויען, און מארינבאד. אין יאר ה'תרע"ט איז ער צוריק געקומן קיין קראקע, דארט האט ער געעפענט די ערשטע עץ חיים ישיבה.אין יאר ה'תרפ"א איז ער אריבער מיט זיין ישיבה קיין באבאוו, פון דארט האט זיך זיין ישיבה שטארק פארצווייגט, ביז דעם צווייטן וועלט קריג האט ער געהאט אומגעפער פופציג ישיבות אין גאליציע. אין יאר ה'תרצ"ב איז רבי בן-ציון אריבער קיין טשעבין.
רבי בן-ציון איז אומגעקומען אויף קידוש השם ד' מנחם אב ה'תש"א, הי"ד.
רבי בן-ציון האט געהייראט בזיווג ראשון מרת תרצה, א טאכטער פון הרב נפתלי הורוויץ פון מעליץ.
האלבערשטאם, בן-ציון
רבי דוד האלבערשטאם זצ"ל (י"ג אדר ה'תרנ"ז -), קשאנאווער רבי אין אמעריקא.
רבי דוד איז געבוירן י"ג אדר ה'תרנ"ז, צו זיין פאטער הרב ברוך האלבערשטאם, א זון פון הרב משה האלבערשטאם, רב אין קשאנאוו, א זון פון הרב דוד האלבערשטאם, "דער קשאנאווער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת רעכיל בריינדל די טאכטער פון הרב אברהם חיים הורוויץ (דער צווייטער), רב אין לינסק, א זון פון הרב מנחם מענדל הורוויץ רב אין לינסק, א זון פון הרב אברהם חיים הורוויץ רב אין לינסק.
רבי מנחם בנימין בן-ציון הלוי ראטטענבערג זצ"ל, (ה'תרמ"א - כ"ג ניסן ה'תשי"ז), וואוידיסלאווער רבי אין ברוקלין.
רבי מנחם בנימין בן-ציון איז געבוירן אין וואלבראם אין יאר ה'תרמ"א, צו זיין פאטער, הרב אהרן האלבערשטאם, רב אין ביאלא-ביליץ, א זון פון הרב יוסף זאב האלבערשטאם, רב אין באכניא, א זון פון הרב דוד האלבערשטאם, "דער קשאנאווער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת רבקה רחל א טאכטער פון הרב אלטער מאיר דוד הלוי ראטנבערג, רבי פון וואלבראם, א זון פון הרב יצחק מענדל הלוי ראטנבערג, א זון פון הרב פנחס הלוי ראטנבערג, פון אפטא, א זון פון הרב מאיר הלוי ראטנבערג פון אפטא, "דער אור לשמים".
אין יאר ה'תרפ"ב איז רבי מנחם בנימין בן-ציון געקומען קיין אמעריקא און געעפענט זיין בית המדרש "דברי חיים", ער איז געווען פון די אנפירערס פון אגודת ישראל און פון אגודת האדמורי"ם.
רבי מנחם בנימין בן-ציון נפטר געווארן כ"ג ניסן ה'תשי"ז.
אין יאר ה'תרנ"ט האט רבי מנחם בנימין בן-ציון געהייראט בזיווג ראשון מרת ברכה א טאכטער פון הרב מרדכי זאב הלוי שטערנפעלד-הורוויץ, זי איז נפטר געווארן ט' אייר ה'תרס"א.
רבי חיים ברוך האלבערשטאם הי"ד (ה'תרמ"ז - ה'תש"ב), רב אין פריסטיק.
רבי חיים ברוך איז געבוירן ה'תרמ"ז (אומגעפעהר), צו זיין פאטער הרב מנחם מענדל האלבערשטאם, רב אין פריסטיק, א זון פון הרב אריה לייביש האלבערשטאם, רב אין דוקלא, א זון פון הרב דוד האלבערשטאם רב אין קשאנאוו, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת פייגא ביילא א טאכטער פון הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם, "דער שינאווער רב".
אין יאר ה'תרפ"ו נאך זיין פאטער'ס פטירה איז רבי חיים ברוך געווארן רב אין פריסטיק.
רבי חיים ברוך איז אומגעקומן אויף קידוש השם, הי"ד.
נאָרד־קאַראָלײַנע (אדער צפֿון־קאַראָלײַנע) איז א שטאַט אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע.
ער גרענעצט דרום קאראליינע און דזשארדזיע צו דרום, טענעסי צו מערב, ווירדזשיניע צו צפון אן דעם אטלאנטישן אקעאן צו מזרח.
די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז
די הויפטשטאט איז ראלי און די גרעסטע שטאט איז שארלאט.
רבי יחיאל מיכל צבי האלבערשטאם הי"ד (ה'תר"ן - י' תמוז ה'ת"ש), דיין אין ריישא
רבי יחיאל מיכל צבי איז געבוירן אין יאר ה'תר"ן (אומגעפעהר), צו זיין פאטער הרב יוסף אלימלך האלבערשטאם, רב אין קשאנאוו, א זון פון הרב משה האלבערשטאם, רב אין קשאנאוו, א זון פון הרב דוד האלבערשטאם, "דער קשאנאווער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת עטיל א טאכטער פון הרב אברהם אבא אינגבער.
רבי יחיאל מיכל צבי איז געווען דיין אין ריישא.
רבי יחיאל מיכל צבי איז אומגעקומן אויף קידוש השם, י' תמוז ה'ת"ש, הי"ד.
מציצה בפה איז א גאָר אלטער מנהג ישראל, אז דער מוהל וואס מל'עט אפ דעם קליינעם קינד און ברענגט אים אריין לבריתו של אברהם אבינו, זייגט ארויס מיטן מויל דאס בלוט פונעם פרישן ווּונד ביים שניט דארטן ווי מען האט גע'מל'עט דאס קינד.
מקור אין ש"ס און פוסקים.
און אזוי אויך אין שולחן ערוך.
דאס הייסט אז שוין אין דער גמרא'ס צייטן האט מען געהאלטן אז מען נעמט אוועק בלוט פון א וואונד האט דאס ווייניגער שאנסן צו ווערן אייטערדיק.
אין מאדערנע צייטן.
אבער זינט די רעפארמער האבן אייביג אפגעשפעט פון דעם מנהג האבן די ארטאדאקסן דאס מער פארהייליגט נאר צוליב דעם אנצוהאלטן זייער אידישקייט פאר אלע פרייזן.
אין יאר תשס"ו 2005 האט דער ניו יארק סיטי געזונטהייט ביורא ארויסגעגעבן שארפע רעקעמענדאציעס דאס צו ענדיגן צוליב דעם וואס דאקטוירים האבן פעסטגעשטעלט אז איבער 7 קינדער זײַנען געווארן אנגעשטעקט מיט א שעדליכן פארעם פון "הערפּיס" קרענק וואס דער מוהל האט אריבער געפירט פון זיין נאקעטן מויל צו דעם קליינעם קינדס וואונד, און זינט גרויסע ערוואקסענע האבן די "אנטי-באדי'ס" דאס צו באקעמפן און א קליין קינד האט נאך נישט די "אנטי-באדי'ס" איז דאס טויטליך פארן קינד.
חסידישע רבנים פרובירן איצט אפצושרייען די גזירה אז די סיטי העלט דעפארטמענט זאל זיך נישט מישן און לאזן אנהאלטן דעם אור אלטן הייליגן מנהג טראץ די זיבן קרבנות ווייל זיי ווייזן אן אז טויזנטער קימפעט-קינדער ווערן געמל'ט אויף דעם אופן און עס האט גארנישט פאסירט ממילא ווייזן די סטאטיסטיק אז די זארגן פון די דאקטוירים זענען פאלטש באזירט.
אויגן זענען די אָרגאַנען פונעם מענטש אדער בעל־חי וואָס קען זען דורך דערשפּירן ליכטיגקייט.
עס כאַפט די דיפערעץ פון קאָלירן.
אויכעט קען מען זען וואס מען עסט, און דעמאלטס איז דאס עסן בעסער און געשמאקער.
די אויגן באָליס האלטן זיך אינעם סאַקעט פון קאָפּ מיט מוסקלען, וואָס ציען דאָס אין אלע ריכטונגען גרינגערהייט אויטאמאטיש וואו מען וויל נאר קוקן.
די וואג פון אן אויג איז בערך א גראם
די אויג מוסקלען זענען די מערסטע אקטיוו פון אלע מוסקלען אינעם מענטש, זיי באוועגן זיך הונדערט טויזנט מאל א יעדן טאג.
ביי ארטראפאדן זענען די אויגן צוזאמענגעשטעלט פון א סאך איינצן וואס יעדער איינער האט זיין אייגענעם לינז.
קאלירן.
עס איז אַ וואונדערליכע פיל קאלירן ווידעא קאמארע, און ארבעט פון זיך אליין אגאנצן טאג.
עס סאָרטירט אלע בילדער און געשעענישען אינעם מוח.
הינטן פון אויג איז דא די "רעטינא" און אין פארנט דאס הארנהייטל,
די אויגן קענען ווערן אָפּגעשוואַכט, איז דא היינט ברילן צו קענען זען גוט.
עס איז שיין ארום באַוואַקסן מיט אויגן ברעמען.
אויגן בליק.
א מענטשליכע אויג בלינקט יעדע 0.3 סעקונדעס, און אין משך פון א יאר בלינקט אן אויג 6,205,000 מאל, דאס הייסט אז ווילאנג איר ליינט דורך דעם זאץ וועט איר האבן געבלינקט צוויי... בעצם דריי מאל!!!
די הרצליה באן סטאנציע איז א באן סטאנציע פון ישראל באנען. זי געפינט זיך צווישן הרצליה פיתוח און די אנדערע געגנטן פון הרצליה.. די סטאנציע געהערט צו דער בארטן ליניע תל אביב-כפר סבא.
די היינטיגע סטאנציע האט מען געעפנט אין אפריל 2004. דער זאל וואו מען קויפט בילעטן איז באזונדער פון די פעראנען, וואס מען דערגרייכט דורך א טונעל.
רבי יעקב ישראל האלבערשטאם זצ"ל (-), רב אין ציעשינאוו און יעראסלאוו.
רבי יעקב ישראל איז געבוירן צו זיין פאטער הרב משה האלבערשטאם, רב אין קשאנאוו, א זון פון הרב דוד האלבערשטאם, "דער קשאנאווער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת שרה שיינא די טאכטער פון הרב מרדכי שניאור זלמן שניאורסאהן רב אין זיטאמער.
רבי יעקב ישראל איז אויפגענומען געווארן רב אין ציעשינאוו און יעראסלאוו.
האלבערשטאם, יעקב ישראל
אן אלקאהאליש געטראנק (א שארפֿע משקה) איז א געטראנק וואס אנטהאלט עטאנאל, איינער פון כעמישע אלקאהאלן. אנדערש ווי אנדערע אלקאהאלן, עטאנאל איז נישט קייו סם פארן קערפער פון מענטש, נאר ווען מען טרינקט צופיל.
טראגט זיך ארום א אידיעלע פארזארגט און פארדאגעט, פון ווי וועט מען דעקן די חובות, קומט אבער דאס גלעזעלע משקה און צושמייכלט דאס האַרץ, עס מאכט גרינג און לעבעדיג דעם מענטש צו דאנקן און לויבן דעם בורא כל העולמים פאר די גוט וואס מען האט אינגאנצן פארגעסן, מווערט גרינג און פלינק, יונג און פריש, דאס געזאנג און שמחה ערוועקט חיות און ענערגיע צו טאן דאס פליכט מיט פלייס און זיכערקייט.
אמאל זענען מענטשן אזוי שטארק גענייט צו טרינקען אלקאהאל אז עס איז ביי זיי א קראנקייט, וואס ווערט גערופן אלקאהאליזם.
פאר ראקעוועי (איז א געגנט אין קווינס, ניו יארק אין די פאראייניקטע שטאטען, עס האט אין זיך אידישע איינוואוינער, מערסטענטייל נישט חסידישע אידן, עס באשטייט פון אשכנזישע, ספרד'ישע, און א גרויס חלק פון בעלי תשובות.
עס זענען דארט דא עטלעכע שולן, תלמוד תורות, און חשובע רבנים וואס פירן אן דעם ציבור.
פאסעיק איז א שטאט וואס געפונט זיך אויף דעם פאסעיק טייך אין ניו זשערסי נישט ווייט פון נוארק אין די פאראייניקטע שטאטן, אין פאסעיק עס איז דא א היפשער טייל פון יידישע איינוואוינערס. די יידישע באפעלקערונג באשטייט הויפטזעכטליך פון ליטווישע אשכנזישע יידן, אבער מען קען דארט טרעפן ספרד'ישע, און אויכעט פילע בעלי תשובה
עס איז פאראן דארט עטליכע בתי מדרשים, חדרים און נאך עטליכע יידישע מוסדות און חשובע רבנים וואס פירן אן דעם ציבור. וויבאלד עס איז דא דא דארט א סאך יידן, האט מען געגרינדעט אויכעט ארטיגע חברה הצלה.
מוסדות חסידי באבוב פון ירושלים עיר הקודש אין ארץ ישראל, חגי סטריט
באבאוו, וועסט גאליציע, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, דורך דעם וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער באבאווער דינאסטיע וואס ציעט זיך פון רבי שלמה האלבערשטאם, באקאנט אלס "דער ערשטער באבאווער רב", וואס איז א אפצווייג פון דער צאנזער דינאסטיע.
דער ערשטער באבאווער רבי שלמה האלבערשטאם, איז געווען אן אייניקל פונעם צאנזער רב. נאך זיין פטירה (א' דר"ח תמוז) האט זיין זון רבי בן ציון האלבערשטאם הי"ד איבערגענומען זיין פלאץ, ביז זיין פטירה ווען ער איז גע'הרג'עט געווארן דורך די נאציס ימ"ש (ד' אב ה'ת"ש), וואס שפעטער האט זיין זון רבי שלמה האלבערשטאם זי"ע איבערגענומען זיין פלאץ, באקרוינט געווארן אין לאנדאן דורך באבאווער חסידים. דערנאך האט ער איבערגעפלאנצט דאס באבאוו'ער חסידות אויף דעם אמעריקאנער באדן, הויפּטקוואַרטירט אין בארא פארק,ברוקלין, וואס שטייט ביז היינטיגן טאג. ער איז געווען רבי ביז זיין פטירה (ר"ח אב תש"ס) און זיין זון רבי נפתלי צבי האלבערשטאם האט איבערגענומען זיין פלאץ וואס ער האט געפירט פאר פיר און א האלב יאר ביז זיין פטירה (י"ב אדר ב' ה'תשס"ה). אומגעפער אין דעם זעלבן צייט איז אויפגענומען געווארן דער יונגערער ברודער רבי בן ציון אריה ליבוש האלבערשטאם אלס רב הצעיר.
רבי נפתלי צבי האלברשטאם האט נישט איבערגעלאזט קיין זין, בלויז צוויי טעכטער.
נאך רבי נפתלי'ס פטירה האט זיך די הנהגה געטיילט. דער גרעסטער טייל זענען געבליבן אין בית המדרש מיט זיין ברודער רבי בן ציון אריה ליבוש האלבערשטאם וועלכע האט ביז דאן געדינט אלס רב הצעיר. אין איבער א דריטל פון די חסידים זענען אריבער געגאנגען צו זיין איידעם רבי מרדכי דוד אונגער אלס רבי פון "באבאוו 45". אזוי אויך איז נתמנה געווארן דער עלטערער איידעם רבי יהושע רובין אלס רב פון באבאוו 45.
באבאווער חסידים זענען מייסטנס פון גאליציאנער אָפּשטאַם.
ס'זענען פאראן באבאווער שטיבלעך אין וויליאמסבורג, ברוקלין, מאנסי, מיאמי, מאנטרעאל, טאראנטא, אנטווערפן און לאנדאן. אין ארץ ישראל זענען דא באבאווער שטיבלעך אין ירושלים, בני ברק, אשדוד און ביתר עילית און א באבאווער קווארטל קרית באבוב אין בת ים.
באבאווער רבנים און רבי'ס פון דער באבאווער דינאסטיע.
רבי שלמה האלבערשטאם זצ"ל (ה'תר"ז - א' תמוז ה'תרס"ה), דער ערשטער באבאווער רב
דער באבאווער בוים.
רבי מאיר נתן האלבערשטאם זצ"ל (ה'תקפ"ה – ט"ו מנחם אב ה'תרט"ו). דער פאטער פון דעם ערשטען באבאווער רב.
ר' שלמה האלבערשטאם - ערשטער באבאווער רב.
דאס באבאווער חסידות האט אנגעהויבן מיט רבי שלמה האלבערשטאם אין דעם גאליציאנער דארף באבאוו, וואו זיינע חסידים זענען פריער געווען חסידים פון זיין זיידן, רבי חיים האלבערשטאם (מחבר פו "דברי חיים").
די ערשטער ישיבה אין פוילן (אין מאדערנע צייטן) איז געגרינדעט דורך דעם ערשטן באבאווער רב אין תרמ"א אין ווישניצא (ער איז דעמאלטס געווען שטאטס רב דארטן); ער האט מיטגענומען די ישיבה ווען ער האט אויפגענומען דאס רבנות אין באבאוו.
ר' בן ציון האלבערשטאם ״קדושת ציון״ – צווייטער באבאווער רב.
רבי בן ציון האלבערשטאם, מחבר פון "קדושת ציון", האט ממשיך געווען זיין פאטער'ס ארבעט. די באבאווער ישיבה איז לכתחילה געווען נאר אין באבאוו. מיטן שפרייט פונעם חסידות האט געוואקסן די צאל בחורים אין דער ישיבה, און דער רבי האט אויפגעשטעלט זעכציג פיליאלן מיטן נאמען "עץ חיים" דורכאויס וועסט גאליציע.
אין דער צווייטער וועלט מלחמה איז דאס באבאווער חסידות אינגאנצן חרוב געווארן. דער רבי איז אומגעקומען אין חורבן אייראפע צוזאם מיט טויזנטער פון זיינע חסידים.
רבי שלמה האלבערשטאם - דריטער באבאווער רב.
קנאפע 300 חסידים האבן איבערגעלעבט. דעם צווייטן רבי'נס זון רבי שלמה האלבערשטאם האט אונטערגענומען דעם עול ווידערצובויען באבאוו. ער האט זיך ערשט באזעצט אין דער וועסט זייט פון מאנהעטן; שפעטער געצויגן קיין בעדפארד-סטייוועסאנט אין ברוקלין דערנאך קיין בארא פארק, מ'פלעג זאגן אויף אים אז ער איז א גאון אין מדות. ער האט זיך שטארק דערווייטערט פון מחלוקת. ער האט זוכה געווען צו זען אן אימפעריע פון טויזנטער חסידים וואס ער האט איינגעפלאנצט פון בלוט און שווייס נאכן ביטערן חורבן.
פערטער באבאווער רב.
נאך דער פטירה פונעם דריטן רבי'ן ר' שלמה האלבערשטאם - ר"ח אב תש"ס, האט איבערגענומען די הנהגה זיין עלטסער זון רבי נפתלי צבי האלבערשטאם, ליידער איז ער נישט געווארן געזונט נישט לאנג נאכן איבערנעמען די קרוין. כ"א אדר תשס"ד איז ער צוזאם געפאלן פון א שטארקער הארץ אטאקע, און א יאר דערויף י"ב אדר ב תשס"ה איז ער נסתלק געווארן. ער האט אלע יארן פאר ער איז געווען רבי אויפגעשטעלט צוזאמען מיט זיין טאטן די באבאווער מוסדות און אליין אנגעפירט מיט זיי. אזוי אויך האט זיין הארץ געבלוטיגט פאר א צווייטן איד'ס צרה און האט זיך אסאך באשעפטיגט מיטן העלפן אידן. אלס רבי איז ער ברייט באקאנט געווארן אלס א גט'ליכער מאן. גאר אסאך אידן פון אלע עקן וועלט, זענען געהאלפן געווארן ביי אים מיט ישועות ורפואות.
באבאוו היינט.
הרב בן ציון אריה לייבוש האלבערשטאם
נאך דער צעטיילונג פונעם באבאווער הויף זענען דא צוויי נאכפאלגער פון רבי נפתלי צבי
די תלמידי הישיבות אין באבאוו האבן ארויס גע'געבן א חודש'ליכן קובץ ביז תש"ס. עס האט געהייסן "כרם שלמה".
און די תלמידי הישיבות אין באבאוו 45 געבן ארויס א חודש'ליכן קובץ, "עץ חיים".
פרשת משפטים איז די זעקסטע פרשה אין ספר שמות, זי קומט נאך פרשת יתרו.
מען ליינט די הפטורה אין ספר ירמיהו, פרק ל"ד, דארט שרייבט ירמיהו די דינים פון אן עבד עברי און זאגט דאס פאלק מוסר וואס זיי היטן נישט די דינים. רוב יארן ליינט מען נישט די הפטורה משפטים, נאר די יארן מיט א קביעות השא, השג, החא, בשז אדער גכז. אין אנדערע פשוטע יארן ליינט מען די הפטורה פון פרשת שקלים, אין אנדערע עיבור יארן ליינט מען די הפטורה אדער פון ראש חודש אדער "מחר חודש".
רבי חיים יהושע האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרע"ב - ג' כסלו ה'תש"ג), פון באבאוו.
רבי חיים יהושע איז געבוירן אין באבאוו אין יאר ה'תרע"ב, צו זיין פאטער הרב בן-ציון האלבערשטאם, רב אין באבאוו, א זון פון הרב שלמה האלבערשטאם, רב אין באבאוו, א זון פון רבי מאיר נתן האלבערשטאם, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת חיה פראדיל א טאכטער פון הרב שלום אליעזר האלבערשטאם, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים".
רבי חיים יהושע איז נפטר געווארן פון טיפוס אין טאשקענט ג' כסלו ה'תש"ג.
רבי יחזקאל דוד האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרע"ד - כ"ה אדר ב' ה'תשל"ח) פון פאקשיווניץ.
רבי יחזקאל דוד איז געבוירן אין באבאוו אין יאר ה'תרע"ד (אומגעפעהר), צו זיין פאטער הרב בן-ציון האלבערשטאם, רב אין באבאוו, א זון פון הרב שלמה האלבערשטאם, רב אין באבוב, א זון פון רבי מאיר נתן האלבערשטאם, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת חיה פראדיל א טאכטער פון הרב שלום אליעזר האלבערשטאם, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים".
רבי יחזקאל דוד איז נפטר געווארן אין ניויארק כ"ה אדר ב' ה'תשל"ח, און ליגט אין פלאראל פארק בית עלמין, ניו דזשערסי נעבן זיין ברודער'ס אהל.
דער לאטיינישער אלפאבעט, אויך גערופֿן גלחישער שריפֿט, איז הײַנט די מערסטע באַניצטע אלפאבעטישע שריפט סיסטעם אין דער וועלט. ער האט זיך אַנטוויקלט פֿון דעם מערבד'יגן גריכישן אַלפֿאַבעט און די אור-אלטע רוימען האבן אים פֿונאַנדערגעבויט צו שרײַבן די לאטיינישע שפראך.
אין די מיטל-אלטער, האט מען אים אַדאָפּטירט פאר די ראמאנשע שפראכן, די גראָדע אפּשטאמלינגען פון לאטיין, ווי אויך צו די קעלטישע, דײַטשישע, באַלטישע, און טייל סלאווישע שפראכן, און ענליך צו רוב שפראכן פון אייראפע.
מיט דער אייראפעישער קאלאניזאציע צוזאמען מיטן קריסטליכן מיסיאנעזירן, האט זיך דער לאטיינישער אלפאבעט פארשפרייט אין אנדערע קאנטינענטן און איז געווארן געניצט פאר אלערליי שפראכן. אזוי אויך שרייבט מען היינט אויך טערקיש מיטן לאטיינישן אלפאבעט.
רבי אפרים דוד האלבערשטאם הי"ד (ה'תרמ"ה - ה'תש"ב), רב אין יאשליסק און אדמו"ר אין מישליניץ.
רבי אפרים דוד איז געבוירן אין יאר ה'תרמ"ה (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יחיאל נתן האלבערשטאם, רב אין בארדיאוו, א זון פון הרב משה האלבערשטאם, רב אין בארדיאוו, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, דער גארליצער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים. און צו זיין מוטער מרת ברכה רעכל בריינדל א טאכטער פון הרב אריה לייביש האלבערשטאם, רב אין דוקלא, א זון פון הרב דוד האלבערשטאם, דער קשאנאווער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים.
רבי אפרים דוד איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תרנ"ו אין צאנז, אין יאר ה'תרפ"ה איז ער געווארן רב אין יאשליסק, אין יאר ה'תר"ץ האט ער זיך באזעצט אין מישליניץ און געפיערט דארט א ישיבה.
רבי אפרים דוד איז אומגעקומען אויף קידוש השם צוזאמען מיט זיין ווייב אין ניין קינדער, הי"ד.
רבי חיים האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרמ"ב – ה'תשט"ז), דער טשחויווער רב.
רבי חיים'ל איז געבוירן אין יאר ה'תרמ"ב, צו זיין פאטער הרב יצחק ישעיה האלבערשטאם, רב אין טשחויוו, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת פריידא א טאכטער פון הרב יחיאל העשיל פון קריליוויטש, (אן איידעם פון מיטעלער בעלזער רב הרב יהושע רוקח), א זון פון הרב יצחק מאיר פון זינקוב, א זון פון אפטער רב, הרב אברהם יהושע העשיל, דער אוהב ישראל.
רבי חיים'ל איז אויפגעצויגן געווארן ביי זיין זיידן דער מיטעלער בעלזער רב הרב יהושע רוקח, דארט האט ער געלערנט צוזאמן מיט הרב אהרן רוקח שפעטער דער בעלזער רב.
אין יאר ה'תרפ"ג האט רבי חיים'ל זיך באזעצט אין אמעריקא און אנגעפירט דארט דעם טשחויווער רביסטעווע. ער איז געווען א טעטיגער מיטארבייטער פון אגודת האדמורי"ם.
רבי חיים'ל איז נפטר געווארן ה'תשט"ז.
רבי יעקב צבי האלבערשטאם הי"ד (ה'תרנ"ו – ה'תש"ג), רב אין סוכא.
רבי יעקב צבי איז געבוירן אין יאר ה'תרנ"ו (אומגעפעהר), צו זיין פאטער הרב יצחק ישעיה האלבערשטאם, רב אין טשחויוו, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת אסתר א טאכטער פון הרב יעקב צבי רבי פון פאריסאוו.
רבי יעקב צבי איז געווען רב אין סוכא, אויף דעם פארלאנג פון זיין פאטער האט ער געגרינדט די ישיבות "דברי חיים" אין קראקא, סוכא און קשאנאוו.
רבי יעקב צבי איז אומגעקומן אויף קידוש השם אין יאר ה'תש"ג, הי"ד.
רבי חיים האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרמ"ב – י"ט כסלו ה'תש"ב), רב אין סאטמאר.
רבי חיים'ל איז געבוירן אין יאר ה'תרמ"ב, דער עלצטער זון צו זיין פאטער הרב שלום אליעזר האלבערשטאם, רב אין ראטצפערט, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת מרים שרה א טאכטער פון זיין שוואגער הרב מרדכי דוב טווערסקי, דער הארנאסטייפלער רב.
רבי חיים'ל איז געווען דיין און שפעטער ראב"ד אין סאטמאר, זיין זיידע דער הארנאסטייפלער רב האט זייער געשעצט זיין שארפן פארשטאנד, דעד תורה קארעספאנדענץ צווישן זיי איז געדריקט אין ספר שושנת העמקים.
רבי חיים'ל איז נפטר געווארן י"ט כסלו ה'תש"ב), אין סאטמאר.
רבי חיים'ל האט געהייראט בזיווג ראשון מרת שפרה צפורה א טאכטער פון הרב אברהם שלום פנחס הלוי ראטטענבערג פון וואלבראם און טשענסטאכאוו.
רבי משולם זושא יצחק האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרמ"ד – כ"ג אייר ה'תש"ד), פון.
רבי משולם זושא איז געבוירן אין יאר ה'תרמ"ד (אומגעפעהר), צו זיין פאטער הרב שלום אליעזר האלבערשטאם, רב אין ראצפערט, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת מרים שרה א טאכטער פון זיין שוואגער הרב מרדכי דוב טווערסקי, דער הארנאסטייפלער רב.
רבי משולם זושא איז געווען די רעכטע האנט פון זיין פאטער אין ראצפערט.
רבי משולם זושא איז אומגעקומן אויף קידוש השם כ"ג אייר ה'תש"ד, אין אוישוויץ.
אין יאר ה'תרע"א האט רבי משולם זושא געהייראט בזיווג ראשון מרת רחל א טאכטער פון הרב נפתלי טייטלבוים פון נירבאטור.
די צוויי ברידער אין אַלטע צייטן...
א ברודער קריג צווישן דעם עלטערן זון ר' אהרן טייטלבוים און זיינע חסידים די ארונים, מיטן יונגערן ברודער ר' זלמן לייב טייטלבוים מיט זיינע חסידים זאלוינים, ווער עס האט איבערגענומען די פירערשאפט פון סאטמאר חסידות מיט אלע מוסדות און חסידים.
בראשית.
ביזן יאר תשנ"ט, איז געווען די אנגענומענע מיינונג צווישן סאטמארער חסידים, אז ר' אהרן גייט זיין דער צוקנופטיגער ממלא מקום פון זיין טאטע און אז ער גייט איבערנעמען די גאנצע סאטמארער אימפעריע נאך זיין טאטע'נס פטירה, צוליב ווארשיינליכע סיבות. איינס, ער איז דאך דער עלצטער זוהן, צוויי, אלס רב אין קרית יואל, האט ער פארנומען די העכסטע פאזיציע אין סאטמאר נאך זיין טאטע, דריטנס, עס איז נישט געווען קיין שום ערנסטע רעדע פון א צווייטע קאנדידאט. ועל כולם, דורכאויס די יארן פלעגט זיין טאטע שטענדיג ארויסווייזן א ספעציעלע שעצונג צו ר' אהרן און אנדייטן אז ער וויל אז נאר ר' אהרן זאל זיין זיין ממלא מקום.
אין יאר תשנ"ו איז דער רבי אריינגעפאלן אין שפיטאל און ער האט געמוזט דורכגיין אן אפעראציע אויף די נירן. איידער די אפעראציע האט דער רבי אריינגערופן אלע זיינע קינדער, יעדן באזונדער, און זיי באפוילן אז ער וויל אז ר' אהרן זאל זיין זיין נאכפאלגער און קיינער זאל נישט זיין קיין שטער קעגן איהם. אויך האט דער רבי אמאל זיך אויסגעדרוקט אז ער "איז בלויז א בריק צו זיין זוהן ר' אהרן", מיינענדיג צו זאגן אז ער איז לעולם נישט ראוי צו זיין דער ממלא מקום פון זיין פעטער ר' יואל אבער ר' אהרן איז יא ראוי, דעריבער איז ער א "בריק" צווישן ר' יואל און ר' אהרן.
דער רבי'ס געזונט צושטאנד.
אין יאר תשנ"ט האט דער צוקונפט פון ממלא מקום אין סאטמאר זייער פלוצלינג און דראמאטיש זיך געטוישט. עס איז פלוצלינג אריינגעקומען אין בילד א צווייטער קאנדידאט און א קאנקורענץ קעגן ר' אהרן. דאס איז דער דריטער זוהן פון רבי'ן, רבי זלמן לייב.
עס ווערן אנגעגעבן פארשידענע אורזאכן און פאסירונגען וואס האבן זיך אנטוויקלט, וואס האט צושטאנד געברענגט צו דער ערווארבונג פון ר' זלמן לייב אלס א קעגנער פון ר' אהרן. דאס ערשטע איז דער געזונט צושטאנד פון דער רבי, וואס האט צוביסלעך אנגעהויבן צו נאכלאזן און אפגעשוואכט ווערן, אנגעהויבן פון בערך דעם יאר תשנ"ו - תשנ"ז.
זינט בערך תשנ"ז האט דער רבי אויפגעהערט צו האלטן רעדעס אין די עפענטליכקייט, צוליב דעם וואס ער האט געהאלטן אין איין איבערזאגן זיינע זאצן נאכאמאל אין נאכאמאל, און דאס האט געברענגט א בזיון פאר איהם. אויך, ווי שפעטער אין די יארן, האט ער ווייניגער זיך געקענט קאנצעטרירן צו האלטן א שמועס מיט א מענטש, אין געוויסע צייטן פלעגט ער איבערפרעגן די זעלבע פראגעס. מיט דעם אלעם, די רעגלמעסיג רוטין פון וואס ער איז געווען געוואוינט פון אלס יוגנט האט ער יא געקענט פונקציאנירן אפי' אין די גאנץ לעצטע יארן, ווי למשל דאווענען פארן עמוד, אדער מסדר קידושין זיין און ענליכס.
איחוד התלמידים.
פון ווען דער רבי'ס געזונט צו שטאנד האט אנגעהויבן צו נאכלאזן, איז דער רבי געווארן ווייניגער און ווייניגער אקטיוו, און דער מאכט איבער סאטמאר האט צוביסלעך אנגעהויבן צו אריבערגיין צו ר' אהרן. אין יענע תקופה איז געגרינדעט געווארן דער ארגענעזיציע, איחוד התלמידים, וואס דער ציל איז געווען צו צוזאמען האלטן און בויען א קשר צווישן די סאטמארער חסידים, ספעציעל די אינגעלייט. די ארגענעזאציע, פלעגט צו ארגענאזירן שבת התוועדות אין אלע סאטמארער צענטערן איבער די וועלט, ווי ר' אהרן פלעגט קומען צו פארן אין פראווען שבתים מיט סאטמארער אינגעלייט. אויך פלעגן זיי צישטעלן סאציאלע סערוויסעס פאר די מעמבערס, ווי למשל, ביליגע פסח פראדוקטן, כפרות, ארבע מינים, אין ענליכס.
קאלטע קריג מיט משה פרידמאן.
a>, אין יאר תשס"א, איינס א האלב יאר נאך וואס די מחלוקה מיט ר' זלמן לייב האט אויסגעבראכן, דער גבאי, משה פרידמאן, שטייט אינדערמיט.
באותו זמן האט צוביסלעך אונטער די קוליסן זיך אנגעהויבן צו אנטוויקלען א קאלטע קריג צווישן ר' אהרן און דער רבי'ס הויפט גבאי, משה פרידמאן, אדער ווי מ'רופט איהם אין סאטמאר, "משה גבאי". דער גבאי איז אלס געווען דער נאנטסטער מענטש צום רבי'ן. וואס דאס האט איהם אטאמאטיש געגעבן א שטארקע מאכט אין סאטמאר. אויך איז דער גבאי אנגענומען צו זיין א שטארק קוראזשפולער, עקשנות'דיג און כיטרע מענטש. דער סיבה וואס האט געברענגט צו דעם שטרייט איז נישט קלאר. די אהרונים ארגומענטירן אז עס איז פשוט געווען זיין פערזענליכער אינטערעסע, און זיין גליסטענישט נאך מאכט און געלט, ווייל ר' אהרן האט געפירט זיין ווירטשאפט מיט די אויסשליסונג פון דעם גבאי, וואס דאס האט פארדראסן דעם גבאי, אז זיין צוקנופטיגער מאכט ווערט דא אנגעוואוירן. די אהרונים באריכטן אז דער גבאי'ס נאנטסטער קאנפידאנט און שותף, אליעזר קעסטנעבוים, האט אמאל זיך אויסגעדרוקט "אדער בין איך דער פילאט אדער וועט דער עראפלאן קראכן", מיינענדיגע צו זאגן אז אויב איז דער גבאי נישט אין מאכט, וועלן זיי אנווערן אלעס אויף דער וועלט און זיך נישט אפשטעלן פאר גארנישט, צו פארזיכערן זייער מאכט אין סאטמאר.
פון דער אנדערער זייט ארגומענטירן די זאליס, אז דער גבאי איז בכלל נישט געווען באזארגט און עס האט איהם נישט אינטערסירט קיין מאכט און פירערשאפט. נאר די איגנאריזם און גרויסהאלטערישקייט פון ר' אהרן וואס האט איהם אזוי פארפיינפייטעט די אלע יארן ביי אזויפיל מענטשן אין סאטמאר האט דערגרייכט דעם גבאי מיט זיין שטאב. אזוי אז דער גבאי האט אנגעהויבן איינציזעהן אין די אומענטשליכע באנעמונג פון ר' אהרן. אויך ארגומעטירן די זאליס אז די פריצייטיגע רביסטעווע געפראוואכעטס און פירערשאפט פון ר' אהרן בשעת זיין טאטע לעבט נאך, האט אויך געטון פארדראסן דעם גבאי, ווייל דער גבאי האט געהאלטן אז עס איז א פחיתת הכבוד קעגן זיין טאטע. טייל זאליס גייען אזוי ווייט און עקסטרעם, און טענה'ן אז דער רבי זעלבסט האט אויך אנגהויבן צו שפירן א שלעכטן טעם אין ר' אהרן און אנגעהויבן צו איינזעהן אז ר' אהרן איז אפשר נישט דער בעסטער קאנדידאט אלס ממלא מקום. פארשטייט זיך אז דאס ווערט שטארק אפגעשלאגן פון די אהרונים, טענה'נדיג אז עס לייגט זיך נישט אויפן שכל אז דער רבי אויף דער עלטער, זאל זיך אזוי עקסטרעם אויסדרייען זיין מיינונג, אין דער צייט וואס עס האט גארנישט אויסערגעווענליך פאסירט וואס זאל דאס ציברענגן.
ר' אהרן אין וומ"ס.
בערל פרידמאן, דער ראש הקהל פון די אהרונים קהלה, האט געהאט פארציילט אדר תשס"ו, ביי א געוויסע אהרונישע אסיפה, אז אין ווינטער תשנ"ט האט איהם דער רבי פערזענליך אנגערופן אויפן טעלעפאון, און געבעטן אז ער וויל אז ר' אהרן זאל אריבערקומען וואוינען אין וויליאמסבורג פאר געוויסע צייטן אין יאר איהם ארויסהעלפן מיט די הנהגה אין וומ"ס, אויך האט ער פארציילט אז תיכף נאך וואס דער רבי האט דאס פארלאנגט האט ער קאנפערירט מיט יעקב כהנא, דער ראש הקהל פון די זאלונישע קהלה, און יעקב כהנא האט איהם פארציילט אז דער רבי האט איהם אויך גערופן מיטן זעלבן פארלאנג, נאך פארציילט ר' בערל פרידמאן, אז מ'האט שוין געהאט אויסגעארבעט מיט ר' אהרן זעלבסט אז ער גייט אריינקומען קיין וויליאמסבורג פאר איין מאל א וואך, און אויך אפאר שבתים דורך דעם ווינטער. די זאליס האבן עס דערווייל נאך נישט אפגעלייקנט.
די מחלוקה עקספלאדירט!
גאנץ אנהויב האט די קריג אויסגעקוקט צו זיין זייער שטיל און אומשעדליך, אויף אזוי ווייט אז עס זענען געווען אסאך מענטשן אין סאטמאר וואס זענען געווען אזוי נאיוו אז זיי האבן נישטאמאל געגלייבט אז עס עקזיסטירט אזא מחלוקה.
חוה"מ פסח תשנ"ט האט די מחלוקה עקספלאדירט אין די עפנטליכקייט מיטן גרעסטן אימפעט, און מיט ווייטגרייגעכנדיגע קאנצעקווענצן. דאס האט פאסירט נאכדעם וואס דער רבי האט שוין לאנג געבעטן ר' אהרן אז אזוי ווי עס איז אים שוין שווער אליין צו טראגן די עול הרבנות זאל ער אריינקומען קיין וויליאמסבורג אפאר מאל א וואך און ארויסהעלפן די קהלה אבער ר' אהרן האט קיינמאל נישט געוואלט, יענעם חוה"מ האט דער רבי נאכאמאל געבעטן ר' אהרן ער זאל אננעמען ארויסצוהעלפן און עס האט שוין געהייסן אז ביינאכט גייט פארקומען די עמטליכע דרשה פון ר' אהרן די חסידים געדענקן נאך ווי מען איז דורכגעגאנגען דען רבי'ן אפציגעבן די מזל איז און דער רבי האט איז געווען זייער פרייליך אז ר' אהרן קומט קיין וויליאמסבורג ווען דער גבאי (וואס איז פערזענליך צעקריגט מיט רבי אהרן) איז געוואר געווארן האט ער שנעל אנגעהויבן צוריקצידרייען דאס רעדל אז די גאנצע דרשה איז אפגערופן געווארן.
אנשטאט דעם האט דער גבאי געברענגט רבי זלמן לייב פון ירושלים מיט צוויי חדשים שפעטער אז ער זאל זיין רב אין וויליאמסבורג; די אהרונים זאגן אז עס לייגט זיך נישט אויפן שכל אז דער רבי זאל אים האבן צוריקגערופן נאכדעם וואס ער האט אים נארוואס געשיקט קיין ירושלים.
עיקר שכחתי.
פון ווען די מחלוקה האט אויסגעבראכן איז דער עיקר ארגומענט פון די אהרונים געווען אז די גבאים וואס זענען געשוואוירענע שונאים פון ר' אהרן, מאנאפאלירן און קאנטראלירן דעם רבי'ן, און פירן אלעס אויף זייער אייגענע באשלוסן.
איינע פון די אינצידענטן וואס האבן שטארק אנגעצייגט אויף דעם ארגומענט האט זיך אפגעשפילט ביים הכתרה צערעמאניע פון ר' זלמן לייב חשון תש"ס. דאמאלטס האט זיך דער רבי אויפגעשטעלט רעדן לכבוד המאורע, דער רבי האט גערעדט א שטיקל וויילע און גארנישט דערמאנט פון ר' זלמן לייב, דער עולם איז געזיצן געשפאנט ווארטענדיג ווען דער רבי גייט שוין רעדן פון די הכתרה, דער רבי האט געענדעגט רעדן אן דערמאנען א ווארט און זיך אראפגעזעצט. דער עולם מיט אלע רבנים האבן זיך אנגעקוקט איינער דער אנדערן מיט וואונדער און געפלעפט, נישט וויסן צו לאכן אדער וויינען. ביז דער גבאי איז צוגעגאנגן צום רבי'ן און עפעס אריינגעשעפשעט אין די אויער, און דער רבי האט זיך אויפגעשטעלט אויסרופענדיג "עיקר שכחתי!" (די הויפט זאך האב איך פארגעסן) און ער האט אנגעוואונטשן רבי זלמן לייב אז ער זאל מצליח זיין מיט דער רבי'סטעווע.
די אומ-ערשיינונג פון רבי'ן צו שמחות און מסיבות.
ר' אהרן טייטלבוים מיט זיין טאטע אין יאר תשס"ד ביי די שידוך שליסן פון זיין עלצטע אייניקל, רויזא בלומאאיינע פון די מערסטע דראמאטישע אין קריאזע פאסירונגען פון די מחלוקה איז געווען די אומערשיינונג פון רבי'ן צו שמחות און מסיבות. איינע פון די ערשטע מאל וואס עס האט פאסירט איז געווען אלול תש"ס ווען ר' מענדל טייטלבוים, דער עלצטער זוהן פון ר' אהרן, האט בר מצוה געמאכט זיין זוהן. עס איז געווען דער ערשטער בר מצוה אור אייניקל פון רבי'ן. יענעם שבת האט ר' מענדל געדאווענט צוזאמען מיטן רבי'ן אין וויליאמסבורג, ווי מען פירט זיך אז דער בר מצוה בחור איז עולה לתורה, אבער וויבאלד דער גבאי האט קאנטראלירט די עליות האט דער בר מצוה בחור נישט באקומען קיין עלי', און צום סוף ביי מפטיר איז געווען געשלעגרייען.
זייט די מחלוקה איז דער רבי נישט געקומען צו קיין שמחות פון דריי קינדער, ר' אהרן, א זוהן ר' שלום אליעזר און אויך צי ר' בעריש מייזליש אן איידעם.
אויך יעדע דינער וואס איז געווען פאר א מוסד אינטער די הערשאפט פון ר' אהרן איז דער רבי נישט געקומען, ווי למשל בארא פארק אין קרית יואל.
אויך ווען די אויוונדערמאנטע קינדער און אייניקלעך האבן געוואלט באזוכן פערזענליך דעם רבי'ן צו אינדערהיים אדער אין שפיטאל האבן זיי אלס געדארפט אויסשטייט טשעפערייען און רדיפות פון די גבאים.
ביי יעדער שמחה האט רבי אהרן זיך אפגרעדט און געוויינט אז מ'לאזט נישט זיין טאטען זיך באטייליגן צו שמחות.
די זאליס טענה'ן אבער אז דאס אלעס איז זיך ר' אהרן אליין שולדיג ווייל ער האט געווידערשפעניגט אין זיין טאטע מיטן גיין אין געריכט, און עס ווענד זיך נאר אין איהם אז זיין טאטע זאל זיך באטייליגן, אויב ער גייט ארויס פון געריכט.
אויך טוען די זאליס אנמערקען אז ר' אהרן איז געווען דער ערשטער צו פירן פאליטיק מיט שמחות, ווי זיי געבען אן א געשיכטע אז ער האט אין יאר תשנ"ח נישט געלאזט זיין טאטע'ן גיין צי די בר מצוה פון זיין אייניקעל ר' ליפא די זוהן פון זיין ברודער ר' זלמן לייב ווען ר' זלמן לייב איז געווען רב אין ירושלים, ר' אהרן האט נאך דעמאלטס געהאט געהעריגע צוטריט ביי זיין טאטע'ן אין שטוב, זיין טאטע האט שוין געהאט ציגעזאגט פאר זיין אייניקעל און פאר זיין זוהן אז ער גייט פארען צי די בר מצוה, די קהילה אין ירושלים האט זיך שוין געגרייט דערצו, איז ר' אהרן ספעציעל אראפגעפארען קיין פלארידע ווי זיין טאטע איז דעמאלטס געווען אויף אפרי און ער האט אנגעדרייט אלע וועגן אז זיין טאטע זאל נישט פארן און ער האט דעמאלטץ אויסגעפירט און זיין טאטע איז נישט געפארען. דעריבער, ארגומענטירן די זאליס, אז עס איז פארשטענדליך אז דאס האט אים צירוקגעקלאפט שפעטער ווען ער האט פארלוירען די צוטריט צו זיין טאטע'ן אין שטוב.
די אהרונים זאגן אז די מעשה איז פאלש און אומאקוראט, נאר אדרבא זיי געבן אן א פארקערטע געשיכטע, ווען ר' זלמן לייב האט חתונה געמאכט איינע פון זיינע קינדער אין וויליאמסבורג האט זיין רביצין וואס איז פון א בני יואל'שע משפחה, איר ברודער איז הרב מאיר שפיץ אן אויסגערופענער בני יואל, האט זי אנגעדרייט אז זיין קינד זאל נישט גיין זיך לאזן בענטשן פונעם זיידען די סאטמאר רבי, אינעם טאג פון די חופה, צוליב וואס דער רבי האט געטשעפעט איר ברודער, דער רבי האט דאס זייער באנג געטאן און האט געסטראשעט אז ער גייט נישט צו די חתונה. איז דעמאלטס ר' אהרן אריין צו זיין טאטען און זיך געבעטן בתחנונים אז ער זאל קומען צו די חופה, און בארואיגט זיין געוויסן.
די זאליס לייקענען די מעשה.
די איין איינציגע מאל וואס דער רבי האט זיך באטייליגט ביי א שמחה פון ר' אהרן'ס משפחה איז געווען ביי די שידוך שליסונג פון זיין ערשטן אייניקל די טאכטער פון זיין זוהן ר' מענדל. די שמחה איז געפראוועט געווארן ביים רבי'ן אינדערהיים מיט דער באטיילגונג פון בלויז די משפחה. דער גבאי איז נישט געווען אינעם אנוועזענהייט. דעמאלטס האבן די אהרונים פובליצירט בילדער ווי דער רבי איז זייער פריינטליך צו ר' אהרן, צו צייגן פאר די וועלט אז דער רבי האט גארנישט פערזענליך קעגן ר' אהרן.
שלאכט איבער די קהלה פארמעגנס אין וויליאמסבורג.
די ערשטע מאל וואס די ברודער טרעפן זיך זינט די מחלוקת. ביים שבעה פונעם אלעסקע רבי זאל זיין געזונט.
אין די זעלבע צייט איז און די צוויי אנדערע גרעסטע סאטמארער צענטערן, קרית יואל און בארא פארק אויך אנגעגאנגען רענגלערייען איבער די אייגענטימערשאפט. לויט טייל אנאליסטן זענען די ווערד פון פארמעגנס אין די צוויי צענטערן מער ווערד ווי וויליאמסבורג.
אין קרית יואל בנוסף צו די קהלה פארמעגנס איז דארט דא א פאליטישע רעגירונג וואס באשטייט פון א מאיאר און 4 טראסטיס.
אין ביידע צענטערן האבן די אהרונים די פולע קאנטראל.
אין קרית יואל ווי די רעגירונג ווערט באשטימט דורך וואלן, די ערשטע מאל וואס עס איז פארגעהאלטן וואלן זינט די מחלוקה, איז עס געווען זייער היציג די קאמפיין, אבער אלע זאליס פארלוירן, און די גאנצע רעגירונג איז לויטער אהרונים.
אין בארא פארק האבן די זאליס, סיון תשס"ו גערופן צו די"ת די אהרונים, און בערך די זעלבע צייט אריין אין געריכט, אבער זענען דורכגעפאלן אין געריכט און די אהרונים זענען די פירערס.
און ירושלים, וואס איז אביסעל קלענער ווי בני ברק זענען די זאליס בעה"ב.
אין מאנטרעאל איז געווען וואלן און די קהלה שבט תשס"ז. נאכדעם וואס עטליכע ארונים האבן פרובירט נעמען די סאטמערע געביידעס אויף זייער נאמען אבער דער אקט איז פארשריגן געווארן דורכן רב פון די קהלה, רב דוד דוב מייזליש, ווי ער האט עפענטליך געזאגט אז ר' אהרן האט איהם פערזענליך געזאגט אז ער פארדאמט דאס, און מ'האט פאהאדנדעלט און מחליט צוריק צו שטעלן אלעס אויף די נאמען פון די קהלה און עס איז באשטימט געווארן צו מאכן וואלן פאר א נייע קהל. עס זענען ארויסגעשטעלט געווארן צוויי ליסטעס. איין ליסטע איז געווען א צוזאמענשטעל פון דריי זאלונים, דריי ארונים און איין נייטראלער, אינדארסירט דורכן רב, די צווייטע ליסטע איז געווען א בלויזע ארונישע ליסטע, און די באלאנסירטע ליסטע האט געווינען 118 קעגן 98. און די קהילה האט עמטליך אויפגענומען ר' מרדכי קאהן א זאלוני אלץ ראש הקהל.
אין לאנדאן האט שוין געהאט עקזיסטירט צוויי גרויסע שוהלן, נאך איידער די מחלוקה, איינס דער עלטערע אויף קעזענאוו ראוד, שפעטער ווען דער ביהמ"ד איז אויסגעוואקסן האט מען געבויט א נייע און א גרעסערע שוהל אויף קלעפטאן-קאמאן ראוד, ווי דער רב דאווענט. דער אלטער שוהל איז ווייטער געבליבן אין באניץ וויבאלד עס איז און אן אנדערן געגענט. שפעטער ווען די סאטמארער מחלוקה האט אויסגעבראכן, האט זיך אזוי אויסגעשטעלט אז דער אלטער שוהל איז אריינגעפאלן צו די זאליס און דער נייער שוהל צו די אהרונים.
די מוסדות אין לאנדאן, איז אזוי אויסגעשטעלט אז די חדר און די מיידל סקול איז א באזונדערע הנהלה מיט א באזונדער בעלות. האט זיך אזוי אויסגעשטעלט אז די חדר פירן די זאליס און די סקול פירן די אהרונים.
די איבעריגע צענטערן זענען אדער אומקלאר און אומבאשטימט, אדער זענען זיי מינדערוויכטיג.
אין וויליאמסבורג און אין מאנסי האבן די אהרונים געעפנט א נייע שפלינטער קהילה און מוסדות.
אין קרית יואל און אין בארא פארק האבען די זאליס געעפנט א נייע שפלינטער קהילה און מוסדות.
נאך דער פטירה פון ברך משה.
a> וואס זיי זאגן אז ר' משה טייטלבוים האט אין יאר תשס"ב אונטערגעשריבן אז ר' זלמן לייב טייטלבוים זאל זיין זיין נאכפאלגער אין וויליאמסבורג תיכף נאך די פטירה פון דעם פריערדיגן רבי ז"ל, ניסן תשס"ו, האבן די חסידים פון ביידע זייטן פראקלאמירט אז זייער אויסדערוועלטער רבי, איז לויט די צוואה פון ר' משה טייטלבוים דער ממלא מקום פון זיין טאטע. צום ערשט האבן די אהרונים געזאגט אז זיי האבן א צוואה בעל פה, פון יאר תשנ"ו, ווי דער רבי האט איבערגעגעבן די הנהגה פאר ר' אהרן, דאס איז שפעטער אנאנסירט געווארן דורך ר' הירצקא צוויבל, דער ראש הכולל פון דער סאטמארער כולל אויף קליימער סטריט, וואס לויט זיין עדות'שאפט איז ער געווען דער איש מיהאמן, מיט וועם דער רבי האט זיך דורכגעשמועסט האקעלע און וויכטיגע עדות'שאפטן. רב צוויבל האט פארגעליינט די צוואה ברבים ביי א גרויסע כינוס פון אהרונים אין וויליאמסבורג. די עדותשאפט איז שפעטער קאראבארירט געווארן ביי מערערע יחידים, ר' ארי' לייב גלאנץ און ר' ישרא' חיים הורוויץ, דער סאטמארער רב אין מאנטשעסטער. פון די אנדערע זייט, אן עפענטליכער פארליינונג פון א שפעטערע ווערסיע פון די צוואה, טוט באשטעטיגן אז ר' משה האט בוחר געווען ר' זלמן לייב צו זיין זיין נאכפאלגער. די אהרונים שלאגן דאס אפ זאגענדיג אז עס איז זייער שטארק מעגליך אז דער רבי האט געליטן פון נאכווייען פון די אלצהיימערס מחלה בשעת ער האט דאס אינטערגעשריבן, און אויך אז ער איז פארפירט געווארן מיט געוואלד דורך זיינע גבאים, בפרטיות ר' משה פרידמאן. אויך געבן זיי צו אז די תשנ"ו צוואה טוט באשטעטיגן אז אלע נאכפאלגענדע ווערסיע'ס פון א צוואה זאל נישט האבן קיין שום תוקף, ווייל ר' משה טייטלבוים (דאמאלטס אכציג יאר אלט) האט געהאלטן - לויט די אהרונים - בשיטה אז איינער העכער אכציג יאר איז מער נישט ראוי צו טוישן א צוואה, ווי אזוי דער רבי האט געהאלטן ע"פ הלכה.
די אנגעבליכער נייערע צוואה, פון תשס"ב, איז פארגליינט געווארן ביי די הכתרה פון ר' זלמן לייב אין דעם רבי'נס הויז אין וויליאמסבורג, כ"ח ניסן נאכמיטאג, (צוויי טאג נאך די פטירה). ר' זלמן לייב האט שפעטער באקומען די שטיצע פון די סאטמארער בי"ד אין וויליאמסבורג, וואס האבן אלע מסכים געווען צו די פארגעליינטע צוואה און האבן איהם געקרוינט אלס דער לעגיטימער ממלא מקום. די אהרונים צייגן אן אז דער אזוי גערופענער "בי"ד פון וויליאמבורג" איז קיין בי"ד נישט און איז בלױז געגרינדעט געװארן פאר פאליטישע צװעקן צו קענען פארשטארקן ר׳ זלמן לייב׳ס פּאזיציע אז ס׳זאל אױסזען לעגיטים, ממילא איז דאס קיין שום חידוש, און עס ווערט נישט פארעכנט אלס אטוריטעטיוו ביי אלע סאטמארער חסידים.
ר' אהרן מיט זיינע חסידים האלטן זיך אבער פעסט ביי זייער פאזיציע אפי' נאך די הכתרה פון ר' זלמן לייב, דערקלערנדיג "די צוואה פון דער רבי טוט נישט באשליסן ווער דער נאכפאלגער זאל זיין. נאר די סאטמארער ראשי הקהלה קען מאכן די החלטה. דאס איז ווי אזוי דער רבי זעלבסט איז אויסגעוועלט געווארן. און דאס איז ווי אזוי זיין נאכפאלגער וועט אויסגעוועלט ווערן." ביידע צדדים האבן מודיע געווען אז זיי וועלן אריינגעבן נאך לעגאלע פארלאנגען אין די ניו יארקער געריכט.
דער ערשטער שבת.
רבי אהרן טייטלבוים מיט זיינע חסידים און וויליאמסבורג דעם ערשטן שבת נאך דער פטירה פון זיין טאטן אין א פראוויזארישן שאטער
רבי אהרן האט פארברענגט דעם ערשטן שבת נאך דער פטירה פון זיין פאטער אין וויליאמסבורג, אויפשטעלנדיג א פראוויזארישן שאטער אין א שפיל-פלאץ פון א לאקאלער פובליק-שולע.
עס איז געווען מערקבאר ווי רבי שלמה זלמן שטיין, א גאר נאנטער בן בית ביי רבי משה טייטלבוים, וועלכער איז געבליבן אין רבי'נס שטוב ביז נאך דער פטירה, האט דעם ערשטן שבת באגלייט רבי אהרן פון זיין שטוב אויף יוז סטריט, גענוי אזויווי ער פלעגט אלע יארן באגלייטן רבי משה פון זיין שטוב צום ביהמ"ד.
דעמאלטס איז רבי שלמה זלמן געווארן א גאר נאנטער בן בית ביי רבי אהרן.
רבי חיים יצחק אייזיק האלבערשטאם הי"ד (ה'תרנ"ט - ה'תש"ג), רב אין סלאטפינא
רבי חיים אייזיק איז געבוירן אין יאר ה'תרנ"ט (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יהושע האלבערשטאם רב אין דאלינא, א זון פון הרב משה האלבערשטאם, רב אין בארדיוב, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, "דער גארליצער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב יהודה צבי הירש אייכנשטיין.
ביי די ערשטע וועלט קריג ווען זיין פאמיליע איז אנטלאפען קיין האלמין, אונגארן, האט רבי חיים אייזיק געלערנט דארט ביים האלמינער רב, רבי אליהו קליין, נעכהער איז ער געפארן לערנען קיין סיגעט ביים עצי חיים.
אין יאר ה'תרפ"ה איז רבי חיים אייזיק געווארן רב אין סלאטפינא, דארט האט רבי חיים אייזיק אנגעפירט מיט א ישיבה פון אומגעפעהר הונדערט און פינפצוג בחורים.
רבי חיים אייזיק איז אומגעקומען אויף קידוש השם ב' סיון ה'תש"ג אין אושוויץ.
רבי יעקב האלבערשטאם זצ"ל (ח' כסלו ה'תרנ"ז - ד' חשוון ה'תשכ"ח), רב אין טשאקאווע.
רבי יעקב איז געבוירן ח' כסלו ה'תרנ"ז, צו זיין פאטער הרב סיני האלבערשטאם, רב אין זשמיגראד, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, "דער גארליצער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת רחמה די טאכטער הרב נפתלי הורוויץ פון מעליץ.
קורץ נאך זיין חתונה האט רבי יעקב צוזאמען מיט זיין שווער (דער שאצער רבי) זיך געצויגן קיין קעלין, דייטשלאנד, דארט האט ער זיך שטארק אפגעגעבן מיט צדקת רמבעה"נ. רבי יעקב איז געקרוינט געווארן אלס פרעזידענט פון דעם כולל חיבת ירושלים פאר מערב אייראפע (דייטשלאנד, פראנקרייך, האלאנד, בעלגיע, שווייץ).
רבי יעקב איז אויפגענומען געווארן רב אין טשאקאווע אין יאר ה'תרפ"ג, דארט איז רבי יעקב געווען שטארק טעטיג אין איינפלאנצן און באפעסטיגן דאס יידישקייט אין שטאט.
אין יאר ה'תרצ"ד האט רבי יעקב פאראויס געזען די חורבן אייראפע, און ער האט זיך געקליבן ארויף צופארן קיין ארץ ישראל, טראצדעם וואס זיינע נאנטע מענטשן האבן געפרואווט אים אפצורעדן דערפון, אנצייגענדיג ווי איינגעשטעלט די וועגן זענען געווען, דאך איז רבי יעקב געווען ביי זיין באשלוס. נאך שווערע מיה איז אים געלונגען ארויף צוקומען קיין ארץ ישראל ר"ח אדר ה'תרצ"ה, אין זיך באזעצט אין ירושלים.
אין ירושלים האט רבי יעקב אויפגעשטעלט זיין ישיבה "דברי חיים", אין יאר ה'תרצ"ט איז ער געפארן קיין אמעריקא שאפן געלט פאר זיין ישיבה. מיט דעם אויסבראך פון דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער געווען געצווינגן צו בלייבן אין אמעריקא, און ער האט זיך געעפנט זיין בית המדרש אין דער איסט סייד, ניו יארק.
רבי יעקב איז נפטר געווארן ד' חשוון ה'תשכ"ח, און ליגט אין פלאראל פארק בית עלמין, ניו דזשערסי, אין דער באבאווער חלקה.
רבי חכם צבי האלבערשטאם" מטשאקאווע (י"ג סיון ה'תרצ"ז - ה' ניסן ה'תשל"ב), פון בני ברק.
רבי חכם צבי איז געבוירן י"ג סיון ה'תרצ"ז, צו זיין פאטער הרב יעקב האלבערשטאם, רב אין טשאקאווע, א זון פון הרב סיני האלבערשטאם, רב אין זשמיגראד, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, "דער גארליצער רב", א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער דברי חיים". און צו זיין מוטער מרת איידל דינה, א טאכטער פון הרב שלום מאסקאוויטש, שאצער רבי אין לאנדאן.
אין עלטער פון צוועלף יאר איז רבי חכם צבי געווארן א יתום פון זיין מוטער, פאר זיין בר מצוה האט דער טשעבינער רב אין פארהערט מסכת שבת אויסנווענדיג.
רבי חכם צבי איז אומגעקומען צוזאמען מיט זיין עלצטן זון רבי שמואל, אין אן אויטא אומפאל, אויפן וועג קיין ירושלים פארנדיג צו באקן מצות, ה' ניסן ה'תשל"ב, און ליגט אין הר הזיתים,ירושלים, אין דער גאליציאנער חלקה.
שוואַנגערשאפט אדער שוואנגערונג, איז א נאטירליכער צושטאנד ווען א פרוי (אדער א נקבה פון א זויגער) איז טראָגעדיג מיט א קינד אין רחם)
דאס נאכפארשן ווי אזוי א קינד ווערט געבוירן במשך די ניין מאנאטן הייסט עמבריאלאגיע.
דאס ניין חדשים שוואנגערשאפט איז נאר דער פראצעס פון א מענטש. א בעל חי האט אנדערע חדשים און אנדערע צייטן וואס זי שוואנגערט, די גמרא אין מסכת בכורות זאגט אז די שוואנגערשאפט פון א שלאנג דויערט זיבן יאר.
א שייטל איז א דעקונג פארן קאפ וואס זעט אויס ווי האר, אדער געמאכט פון עכטער האר אדער סינטעטיש.
א שייטל איז געוועזן זייער פאפולער אין דער אייראפישער קולטור ביז אנהייב דעם 20סטן יארהונדערט (ביז יאר 1900). היינט זיינען ממשיך דאס גיין פרומע פרויען אדער אזעלכע וואס ליידן פון אפגעקאלעכטע קעפּ.
יידישע פרומע ארטאדאקסישע פרויען דעקן צו די האר פונעם קאפ נאך דער חתונה, אבער מיידלעך פאר דער חתונה גייען יא מיט די אייגענע הארעלעך כדי זיך צו ווייזן אז זיי זיינען נאך פריי פאר בחורים צו חתונה האבן מיט זיי. ווען זיי זיינען שוין געווארן ווייבער, פארדעקן זיי די קאָפּ מיט א שייטל, א נאכגעמאכטע האר וואס זעט אויס ווי עכטע האר, צוליב צניעות. טייל פרויען שערן זיך אפ די האָר אינגאנצן אדער נאר א טייל האר נאך דער חתונה.
עס איז דא א מחלוקת אין די פוסקים צי א פרוי מעג גיין מיט א שייטל אויף דער גאס צו זי דארף באדעקן מיט א זאך וואס זעט נישט אויס ווי האר. דער באר שבע איז פון די הויפט אוסרים אז פרויען טארן נישט גיין מיט אויפגעדעקטע שייטלען, נאר אויב עס איז צוגעדעקט אונטער א טיכל; אויך דער חתם סופר האט אנגענומען אזוי. אבער פון רמ"א און פון מגן אברהם זעט אויס אז מען מעג יא דערין גיין אויף דער גאס.
אין די חסידות פון צאנז איז עס געווען זייער אסור, דער דברי חיים האט עס גע'אסר'ט, אבער אסאך אייניקלעך און ממשיכי דורך ווי באבוב גיין מיט שייטלען. דער ליובאוויטשער רבי איז מתיר און מצווה געווען אין אגרות קודש פון זיין אויף אלע פרויען גיין מיט שייטלן
די דזשערוזאלעם פאסט ("The Jerusalem Post") איז א אידישע טאג צייטונג אויף דער ענגלישער שפראך וואס ערשיינט פון ירושלים און ווערט פארקויפט איבער דער וועלט.
די צייטונג איז געגרינדעט אין 1932 מיטן נאמען "The Palestine Post" (די פאלעסטינע פאסט) אונטער גרשון אגראן. מען האט געטוישט איר נאמען צו Jerusalem Post אין 1950.
לינסק אדער ליסקא אין אסט גאליציע, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דעם לינסקער דינאסטיע וואס ציעט זיך פון הרב אברהם חיים הורוויץ (דער ערשטער), דער עלצטער זון פון רבי נפתלי צבי הורוויץ פון ראפשיץ. די לינסקער דינאסטיע איז אן אפצווייג פון דער ראפשיצער דינאסטיע.
לינסקער רבנים און רבי'ס פון דער לינסקער דינאסטיע.
רבי אברהם חיים הורוויץ זצ"ל (דער ערשטער) (ה'תקמ"ב - כ"ה מנחם אב ה'תקצ"א), רב אין לינסק פון תקע"ח. ער האט אנגעהויבן פירן א רביסטעווע נאך זיין פאטערס פטירה אין תקפ"ז.
רבי אברהם חיים (דער ערשטער).
רבי מנחם מענדל (דער ערשטער).
רבי אברהם חיים (דער צווייטער).
רבי מאיר'ל.
רבי מנחם מענדל (דער צווייטער).
רבי יענקעלע.
צניעות שילד אין מאה שערים, ירושלים
צניעות איז א עטישע און מאראלישע מדה וואס ווייזט אויף איידלקייט. יעדע באגריף אדער באשעפעניש וואס האט א סעקסואלער ציאונג קראפט, ווי למשל פרויען אדער געוויסע מאן'ס גלידער, אדער טעמעס וואס רייצן אן די הארמאנען פון א מענטש צו וועלן האבן סעקס, ווערט באהאלטן און דערשטיקט דורך איגנארירען.
צוליב איר שטארקע קראפט וואס א מענטש קען נישט קאנטראלירן איז נאר איגנארירען דער איינציגער אויסוועג פטור צו ווערן פון אירע ציאונגען. דאס איז דער ווייזונג אז א מענשט איז אפגעהיטן און הייליג און ער לאזט זיך נישט אריין אין נסיונות.
גאָר אסאך פארבאטונגן מצוות און מנהגים פון די אידשע טראדיציע ווערן אנגעגעבן אלס דער ציל און טעם אדער סיבא וועגן צניעות פאקטאר
אויך ווען הלכה'דיג איז עס גענצליך מותר האלטן זיך חסידים דערפון צוריק ווען אנדערע זעען צו. ווי צ״ב גיין האנד ביי האנד אדער זיך קושן און ארומנעמען מיט גרויסע טעכטער אדער מיט דער אייגינער פרוי ווען זי איז ריין ווייל דאס קען אנווארעמען די הארמאנאנען פון מאנצבילן.
ביי טייל חרדים איז דא ספעציעלע עסקנים וואס געבן זיך אפ מיט האלטן די צניעות סטאנדארטן, און צוריק האלטן די דאזיקע געפאלנקייטן אויף ווי ווייט מעגליך, דורך באקעמפן די באטרעפענדע און צושטערן נידעריגע געשעענישן. - זיי הייסן געווענליך משמרת הצניעות און רופן ארויס א פחד ביי פורקי עול.
רבי משה פיינשטיין האט געפסקענט אז צניעות איז א באגריף וואס מ'קען נישט אין אלגעמיין אפטיטלען לויט אפאר פרומע קנאים נאר מוזן נאכגעפארשט ווערן וויאזוי איז דער מנהג המקום אויב איז דער סדר צו גיין.
די נח"ל בריגאדע, איז איינע פון די פינף בריגאדעס אין ישראל, פון די פוסגייער קרעפטן אינעם מיליטער.
געגרינדעט אין 1982 ביי דער ערשטער לבנון מלחמה קעגן לבנון, און ביז היינט פארנעמט זי זיך מייסטנס, מיטן זיצן אויפן צפון גרעניץ, וואס איז לבנון, און סיריע, אזוי אויך אינעם מערב ברעג, די נח"ל בריגאדע איז קיינמאל נישט געווען אין דרום, ביים עזה שטרייף גרעניץ, ביזן פארגאנגענע ווינטער, צום ערשטן מאל.
ביי דער צווייטער לבנון מלחמה, איז די נח"ל געווען די ערשטע פיסגייער בריגאדע, אריינצוגיין אין לבנון, און די לעצטע ארויסצוגיין.
ביי דער על אקצא אינטיפאדע האט זי טיילגענומען אין די שלאכטן פון אפעראציע חומת מגן, קעגן די טעראר פון די מערב ברעג, און די פארכאפונגען פון טעראריסטן, ווערט געווענליך געטאן דורך נח"ל זעלנער.
די נח"ל בריגאדע פארמאגט פיר רעגינמענטן, איינס איז די ספעציעלע איינהייט, גדס"ר אדער 934. שחם אדער 931, בזלת אדער 50, גרניט אדער 932, יעדע טייל פון דער ארמיי האט א נומער, און א נאמען, צו אידענטיפיצירן די זעלנער.
אן אויספארשונג האט געוויזן, אז די באזע פון טרענירונגען, פונעם נח"ל, האט צוגעברענגט מענטשן, צו ליידן פון א ביטערער מחלה ל״ע.
אויסער די אויבן דערמאנטע רעגימענטן, איז דער דרוזישער רעגימענט וואס הייסט חרב, אדער 299. זייער סימן איז צוויי שווערדן, אויף א בלויע הונטערגרונט, מיט א מגן דוד אונטער די שווערדן, עס ווערט פארעכנט ווי א טייל פון דער נח"ל בריגאדע.
די בערעט פון דער בריגאדע איז גרין, די שיך רויטלעך ברוין, און זייער סימן א שווערד, און א סערפ.
א מאלצייט וואס מ'עסט מוצאי שבת, אזוי ווי עס ווערט געברענגט איו שולחן ערוך, אורח חיים. חסידים נוצן דאס אויס אלס א פארברענגען זיך צאם צו זעצן און שמועסן חיזוק און אינספיראציע.דער ווילנער גאון איז געווען שטארק מקפיד אויף סעודת מלוה מלכה.
עס שטאמט פון שלמה המלך.
היינט נוצט מען דאס אויס צו מאכן גרויסע באנקעטן צו אפעלירן געלט פאר מוסדות פון די מאסן.
די שער בלאט פון דער ערשטע דרוק פונעם ספר לחם שמנה
רבי מנשה רובין זצ"ל (ה'תקנ"ה - ה'תרכ"א), רב אין ראפשיץ, וועסט גאליציע.
רבי מנשה איז געבוירן אין יאר ה'תקנ"ה (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ, באקאנט אלס "דער רבי ר' אשר'ל". און צו זיין מוטער מרת רייצא א טאכטער פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב".
רבי מנשה איז געווען דער ממלא מקום פון פאטער, רב אין ראפשיץ.
רבי מנשה איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרכ"א.
רבי אהרן רובין זצ"ל (ה'תק"ס - ה'תרי"ז), רב אין רימאנאוו.
רבי אהרן איז געבוירן אין יאר ה'תק"ס (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ, באקאנט אלס "דער רבי ר' אשר'ל". און צו זיין מוטער מרת רייצא א טאכטער פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב".
רבי אהרן האט געזאלט ווערן רב אין בלאזשאוו, (אין ספר משיב כהלכה פון רבי אברהם זאב וואלף פרענקל איז פארהאן א תשובה וואו ער האלט אז מען זאל אויפנעמן רבי אהרן אלס רב אין בלאזשאוו) ער איז געווען רב אין רימאנאוו.
רבי אהרן איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרי"ז.
רבי אלימלך רובין זצ"ל (ה'תקס"ה - ב' תמוז ה'תר"ט), רב אין סאקאלאוו.
רבי אלימלך איז געבוירן אין יאר ה'תקס"ה (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ, באקאנט אלס "דער רבי ר' אשר'ל". און צו זיין מוטער מרת רייצא א טאכטער פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב".
רבי אלימלך איז געווען, רב אין סאקאלאוו.
רבי אלימלך איז נפטר געווארן ב' תמוז ה'תר"ט.
רבי מנחם מענדל רובין זצ"ל (ה'תקס"ו - א' ר"ח אלול ה'תרל"ג), רב אין גלאגאוו.
רבי מנחם מענדל איז געבוירן אין יאר ה'תקס"ו, צו זיין פאטער הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ, באקאנט אלס "דער רבי ר' אשר'ל". און צו זיין מוטער מרת רייצא א טאכטער פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב".
רבי מנחם מענדל איז געווען עטליכע יאר אין אפטא ביי זיין שווער, פון יאר ה'תר"ה איז ער געווען רב אין גלאגאוו.
רבי מנחם מענדל איז נפטר געווארן א' ר"ח אלול ה'תרל"ג.
רובין, מנחם מענדל
רבי יחיאל רובין זצ"ל (ה'תק"ע - כ' תמוז ה'תר"ך), רב אין קאלבאסאוו.
רבי חיליש איז געבוירן אין יאר ה'תק"ע, צו זיין פאטער הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ, באקאנט אלס "דער רבי ר' אשר'ל". און צו זיין מוטער מרת רייצא א טאכטער פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב".
אין יארה'תקצ"ה, אין עלטער פון פינף און צוואנציג יאר, איז רבי חיליש אויפגענימן געווארן רב אין קאלבאסאוו.
רבי חיליש איז נפטר געווארן כ' תמוז ה'תר"ך.
רובין, יחיאל
ראפשיץ אין מערב גאליציע, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער ראפשיצער דינאסטיע וואס ציעט זיך פון רבי נפתלי צבי הורוויץ, באקאנט אלס דער ראפשיצער רב.
ראפשיצער רבנים און רבי'ס פון דער ראפשיצער דינאסטיע.
רבי נפתלי צבי הורוויץ זצ"ל (ו' סיון ה'תק"ך - י"א אייר ה'תקפ"ז). רב אין ראפשיץ.
דער ראפשיצער בוים.
רבי שמואל רובין זצ"ל (ה'תקצ"ה - ה'תרס"ד), רב אין קארטשין.
רבי שמואל איז געבוירן אין יאר ה'תקצ"ה (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אהרן רובין רב אין רימאנאוו, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ, באקאנט אלס "דער רבי ר' אשר'ל".
אין יאר ה'תרל"ז אומגעפער איז רבי שמואל אויפגענימן געווארן רב אין קארטשין.
רבי שמואל איז נפטר געווארן אין קראקא כ' תמוז ה'תרס"ד.
רבי אשר רובין זצ"ל (ה'תרכ"ה - א' אדר ה'תרצ"ב), רב אין קארטשין.
רבי אשר'ל איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ה צו זיין פאטער הרב שמואל רובין רב אין קארטשין, א זון פון הרב אהרן רובין פון רימאנאוו, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ.
רבי אשר'ל איז געווען דיין און נאכהער רב אין אנדריחאוו, אין יאר ה'תרס"ד נאך זיין פאטער'ס פטירה איז ער געווארן רב אין קארטשין.
רבי אשר'ל איז נפטר געווארן א' אדר ה'תרצ"ב.
רבי יצחק רובין זצ"ל (ה'תקצ"ה - כ' אלול ה'תרל"ד), רבי אין בראד, באקאנט אלס רבי איציקל בראדער.
רבי איציקל איז געבוירן אין יאר ה'תקצ"ה (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אלימלך רובין רב אין סאקאלאוו, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ, באקאנט אלס "דער רבי ר' אשר'ל".
רבי איציקל האט געוואוינט אין בראד און ער האט דארט געפירט רביסטעווע.
רבי אברהם יהושע העשיל רובין זצ"ל (ה'תקצ"ה - א' ראש חודש חשוון ה'תרס"ט), רב אין יאסלא.
רבי אברהם יהושע העשיל איז געבוירן אין יאר ה'תקצ"ה (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אלימלך רובין רב אין סאקאלאוו, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ, באקאנט אלס "דער רבי ר' אשר'ל".
רבי אברהם יהושע העשיל איז געווען רב אין סאקאלאוו, אין יאר ה'תר"ל האט מען אים אויפגענימן אלס ערשטער רב אין יאסלא, ער האט זיך אנגעבארגט פערציג טויזנט גילדן, צו העלפן בויען די ערשטע שול אין יאסלא. ווען רבי אברהם יהושע העשיל האט נישט געקענט אויסצאלן זיין שולד האט ער געמאכט א געשעפט מיט זיין מחותן הנגיד רבי אביש'ל קאנער (רבי אברהם יהושע העשיל'ס זון, רבי צבי יוסף, איז געווען אן איידעם ביי רבי אביש'ל), ער זאל אויסצאלן דעם שולד, דעפאר וועט רבי אברהם יהושע העשיל אפטרעטן דאס רבנות פון יאסלא פאר זיין זון רבי צבי יוסף. רבי אברהם יהושע העשיל האט זיך אריבערגעצויגן קיין ריישא פון דארט איז ער ארויפגעפארן קיין ירושלים, און אין יאר ה'תר"ן האט ער זיך באזעצט אין צפת, דארט איז ער געווען ראש בית דין ביז זיין פטירה.
רבי אברהם יהושע העשיל איז נפטר געווארן אין צפת, א' ראש חודש חשוון ה'תרס"ט.
רבי נפתלי צבי רובין זצ"ל (ה'תר"ח - ה'תר"ס), רבי אין ראדיכאוו.
רבי נפתלי צבי איז געבוירן אין יאר ה'תר"ח (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יצחק רובין, פון בראד, באקאנט אלס רבי איציקל בראדער, א זון פון הרב אלימלך רובין רב אין סאקאלאוו, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ, באקאנט אלס "דער רבי ר' אשר'ל". און צו זיין מוטער מרת איידיל א טאכטער פון הרב שלום רוקח דער שר שלום פון בעלזא.
רבי נפתלי צבי איז געווען רבי אין ראדיכאוו.
רבי נפתלי צבי איז נפטר געווארן אין יאר ה'תר"ס (אומגעפער).
"לעבעדיק און פֿריילעך", ווין, 2009.
קלעזמער גענומען פֿון די ווערטער "כלי זמר", באַדייט אַלץ אונטער ייִדישער נגינה: מוזיק, טאַנץ און חתונה געזאַנגען.
שטאַמט פֿון די ייִדן פֿון מזרח אייראָפּע אין די יאָרן 1500 אין ווייטער. אויך דער מוזיקאַנט וואָס שפּילט כּלי־זמר מוזיק הייסט אַ קלעזמער' (לשון־רבים: (קלעזמארים) בעיקר שפּילט מען טאַנץ ניגונים פֿאַר חתונות, און אויך בײַ אַ הכנסת ספר תורה.
א. אַ טראַדיציאָנעלן ייִדישן מוזיקער-אינסטרומענטאַליסט אָדער די עטלעכע מוזיקער פֿון אַזאַ מין, וועלכע שפּילן טראַדיציאָנעלע מזרח-אייראָפּעישע אשכנזישע מוזיק אויף ייִדישע שמחות.
ב. מוזיקער בכּלל, באַזונדערס פֿון אַ ייִדישן אָפּשטאַם.
ג.הײַנטצײַטיקער/הײַנטצײַטיקע מוזיקער וועלכע פּראַקטיצירן אַ שפילן, וואָס אימיטירט די טראַדיציאָנעלע כּלי־זמר-מוזיק,אָפֿט איבערגעפֿלאכטן מיט הײַנטצײַטיקע מוזיק-טראַדיציעס פֿרעמדע פֿאַר טראַדיציאָנעלע כּליזמר.
ד. די מוזיק פֿון כּליזמר אָדער/און זייער מלאכה, ווי אויך אַלצדינג וואָס איז דערמיט פֿאַרבונדן /אויך 'כּליזמריי'/.
ה. אַן אייפעמיזם גענוצט /געוויינטלעך ניט באַרעכטיקט/ צו באַצײַכענען אַ יעדן מין פֿון ייִדישער מוזיק בכּלל, ניט נאָר די טראַדיציאָנעלע ייִדישע אינסטרומענטאַלע מוזיק בפרט.
רבי שמואל שמעלקא רובין זצ"ל (ה'ת"ר - ח' אדר ה'תרס"א), פון סערעט.
רבי שמעלקא איז געבוירן אין יאר ה'ת"ר (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יצחק רובין, פון בראד, באקאנט אלס רבי איציקל בראדער, א זון פון הרב אלימלך רובין, רב אין סאקאלאוו, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ, באקאנט אלס "דער רבי ר' אשר'ל". און צו זיין מוטער מרת איידיל א טאכטער פון הרב שלום רוקח דער שר שלום פון בעלזא.
רבי שמעלקא איז אויף געצויגן געווארן ביי זיין זיידן אין בעלזא, נאך זיין חתונה איז ער געפארן קיין סערעט און אנגעפירט דארט מיט זיין רביסטעווע פון תרלֹ"ה ביז זיין פטירה אין תרס"א.
רבי שמעלקא איז נפטר געווארן ח' אדר ה'תרס"א.
אזא סאָציאַלער, פריי-אידישער קולטור צענטער פּלאצירט אין א ריזיגער געביידע אויף דער 92טער גאס ראג לעקסינטאן עוועניו, אין דער וועסט סייד פון מאנהעטן, ניו יארק סיטי.
דער צענטער ווערט פינאנצירט דורך רייכע אידישע עשירים, מיטן ציל צו צוזאמהאלטן די פרייע אידן זיי זאלן זיך נישט אסימילירן צווישן די גוים אין אמעריקע; זיי זאלן פארברענגען סאציאל אינאיינעם מיט ספארטס און איבונגען און שיינע פראגראמען. אין דעם צענטער ווערן אויך אפגעהאלטן דרשות פון פּאפולערע אידן.
זייער'ס א בלאג אנטטהאלט א לוח מיט בילדער פון די געשעענישן און אויפטריטן אין זייער צענטער.
רבי אלימלך רובין זצ"ל (דער צווייטער) (ה'תרי"ג - כ' חשוון ה'תרס"ה), פון יאוואראוו, באקאנט אלס רבי מיילך יאווארעווער.
רבי אלימלך איז געבוירן אין בעלזא אין יאר ה'תרי"ג (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יצחק רובין, פון בראד, באקאנט אלס רבי איציקל בראדער, א זון פון הרב אלימלך רובין, רב אין סאקאלאוו, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ, באקאנט אלס "דער רבי ר' אשר'ל". און צו זיין מוטער מרת איידיל א טאכטער פון הרב שלום רוקח דער שר שלום פון בעלזא.
סגי נהור.
אלס קינד אין עלטער פון צוויי יאר איז רבי אלימלך בלינד געווארן פון א קינדער קרענק (פּאָקן), זיין מוטער מרת איידיל (זי האט שוין פריער פארלוירן עטליכע קינדער) האט גענימן דאס קינד און געלייגט אויף איר פאטער דער שר שלום'ס בעט און געזאגט "נעם דאס אויך", האט איר פאטער געזאגט "עס וועט אים נישט פעלן די אויגן", און איר צוגעזאגט אז ס'וועט אים נישט שאדן.
דער וואונדער פון דעם בעלזער רב'ס ברכה איז געווען א געוואלדיגע איבערראשונג פאר אלע וואס האבן געקענט רבי אלימלך'ן, נאכדעם וואס זיין מלמד האט פאר אים געמאכט ספעציעלע אותיות פון וואקס, האט רבי אלימלך דורך געלערנט ש"ס און פוסקים, ער האט געדענקט ש"ס פון אויסנווענדיג.
דיאמאנד הענדלערס פלעגן ברענגן דימנאנד שטיינער צו רבי אלימלך'ן אנצושעצן, ער פלעגט לייגן די שטיינער אין מויל און אזוי ארום שעצן דעם שטיין.
רבי אלימלך איז געווען אמאל ביי זיין ברודער רבי שמעלקא אין סערעט וועלכער האט געוואוינט נעבן די באן סטאנציע, האט רבי אלימלך'ן, גענימן ערלויבעניש און דורך געטאפט מיט זיינע הענט דעם ערשטען לאקאמאטיוו אין די לענג און אין די ברייט, ווען ער איז אריין אין שטוב האט ער פון צוויי קילא וואקס נאכגעמאכט א גענויען מאדעל פון דעם לאקאמאטיוו, ווען דער דירעקטאר פון די סטאנציע האט דערפון געהערט האט ער געשאנקן א פרייס פאר רבי אלימלך'ן, צו מעגן פארן אויף די באנען א גאנץ לעבן פאר א פערטעל פרייז.
נאך וואס רבי אלימלך איז א חתן געווארן איז ער געפארן קיין קאמינקא לערנען ביי רבי יהושע'לע קאמינקע. נאך זיין מוטער'ס פטירה י"ד כסלו ה'תרמ"ו האט רבי אלימלך זיך געצויגן קיין שעברעשין אין רוסלאנד, נאכהער אין יאר ה'תר"ן ווען ער האט געמוזט פארלאזן רוסלאנד האט ער זיך באזעצט אין יאוואראוו.
רבי אלימלך איז נפטר געווארן אין בעלזא כ' חשוון ה'תרס"ה, אין ליגט אין בעלזא.
רבי מאיר רובין זצ"ל (ד' חשוון ה'תק"ץ - כ"ט תשרי ה'תרנ"ח), פון גלאגאוו.
רבי מאיר'ל איז געבוירן אין ראפשיץ ד' חשוון ה'תק"ץ, צו זיין פאטער הרב מנחם מענדל רובין, רב אין גלאגאוו, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ, באקאנט אלס "דער רבי ר' אשר'ל". און צו זיין מוטער מרת חוה אסתר א טאכטער פון הרב מאיר ראטטענבערג פון אפטא, דער אור לשמים.
רבי מאיר'ל איז געווען עטליכע יאר אין דאמבראווא ביי זיין שווער, נאך זיין פאטער'ס פטירה איז ער געווען רב אין גלאגאוו, נאכהער האט ער געוואוינט אין ריישא.
רבי מאיר'ל איז נפטר געווארן אין עלטער פון אכט און זעכציג יאר כ"ט תשרי אדער ל' תשרי ה'תרנ"ח.
רבי יעקב יוסף רובין זצ"ל (ה'תקצ"ה - כ"ד מנחם אב ה'תרל"ג), רב אין גלאגאוו.
רבי יעקב יוסף איז געבוירן אין יאר ה'תקצ"ה (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב מנחם מענדל רובין, רב אין גלאגאוו, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ, באקאנט אלס "דער רבי ר' אשר'ל". און צו זיין מוטער מרת חוה אסתר א טאכטער פון הרב מאיר ראטטענבערג פון אפטא, דער אור לשמים.
רבי יעקב יוסף איז געווען רב אין גלאגאוו.
רבי יעקב יוסף איז נפטר געווארן כ"ד מנחם אב ה'תרל"ג.
רבי יעקב יוסף האט געהייראט בזיווג ראשון א טאכטער פון הרב אריה לייביש נייהויז.
רבי חיים יחיאל רובין זצ"ל (כ"ג ניסן ה'תרי"ד - ה'תרע"ח), רבי אין דאמבראווא.
רבי חיים יחיאל איז געבוירן אין דאמבראווא ערב שבת קודש כ"ג ניסן ה'תרי"ד, צו זיין פאטער פון הרב מאיר רובין, פון גלוגוב, א זון פון הרב מנחם מענדל רובין פון גלוגוב, (אן איידעם פון הרב מאיר ראטטענבערג פון אפטא, דער אור לשמים), א זון פון הרב אשר ישעיה רובין פון ראפשיץ. און צו זיין מוטער מרת מירל גאלא א טאכטער פון הרב יוסף אונגאר, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר, דער דאמבראווער רב.
רבי חיים יחיאל איז געווען רב אין לימאנא נאך זיין זיידן'ס פטירה איז ער געווען דער ממלא מקום, רב אין דאמבראווא.
רבי חיים יחיאל איז נפטר געווארן אין בערלין אין יאר ה'תרע"ח.
רבי שלום רובין זצ"ל (כ"ו אלול ה'תרט"ז - ה'תרפ"ד), פון ריישא.
רבי שלום איז געבוירן ערב שבת קודש כ"ו אלול ה'תרט"ז, צו זיין פאטער פון הרב מאיר רובין, פון גלוגוב, א זון פון הרב מנחם מענדל רובין פון גלוגוב, (אן איידעם פון הרב מאיר ראטטענבערג פון אפטא, דער אור לשמים), א זון פון הרב אשר ישעיה רובין פון ראפשיץ. און צו זיין מוטער מרת מירל גאלא א טאכטער פון הרב יוסף אונגאר, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר, דער דאמבראווער רב.
רבי שלום איז געווען גלאגאווער רבי אין ריישא.
רבי שלום איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרפ"ד.
רבי יצחק רובין זצ"ל (דער צווייטער) (ה'תרמ"ד - ח' תשרי ה'תשל"א), פון יאוואראוו, באקאנט אלס רבי איציקל יאווארעווער.
רבי איציקל איז געבוירן אין יאר ה'תרמ"ד, צו זיין פאטער הרב אלימלך רובין פון יאוואראוו, א זון פון הרב יצחק רובין, פון בראד, באקאנט אלס רבי איציקל בראדער, א זון פון הרב אלימלך רובין, רב אין סאקאלאוו, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ, באקאנט אלס "דער רבי ר' אשר'ל". און צו זיין מוטער מרת חנה פעשא א טאכטער פון הרב יעקב משה פון היבנוב.
אומגעפער אין יאר ה'תרפ"ט איז רבי איציקל געקומן קיין אמעריקא ווי ער האט ווייטער אנגעפירט די יאוואראווער רביסטעווע, אין יאר ה'תשי"ז איז ער ארויף קיין ארץ ישראל, דער בעלזער רב זכרונו לברכה איז אים אקעגן געגאנגן שבת אינדערפרי און אים באגלייט אין בית המדרש. ווען מען האט אויפגענומען רבי ישכר דוב רוקח, דעם היינטיגן בעלזער רב, אלס רבי האט רבי איציקל אים געקרוינט, און אלס ראפשיצער אייניקל אים אפגעגעבן דאס ערשטע קוויטל.
רבי איציקל איז נפטר געווארן אין ירושלים ח' תשרי ה'תשל"א.
רבי צבי יוסף רובין זצ"ל (ה'תרט"ו - חנוכה ה'תרפ"ט), רב אין יאסלא.
רבי הירש יוסף איז געבוירן אין יאר ה'תרט"ו, צו זיין פאטער הרב אברהם יהושע העשיל רובין רב אין יאסלא, א זון פון הרב אלימלך רובין, רב אין סאקאלאוו, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ, באקאנט אלס "דער רבי ר' אשר'ל". און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב שמואל זיינוויל בינדיגער
נאך זיין חתונה איז רבי הירש יוסף אריבער וואוינען ביים שווער אין סאנוק, דארט האט ער געעפנט א פריוואטע באנק און אנגעפירט מיט גרויסע געשעפטן פון האלץ, וועלדער און גיטער.
אין יאר ה'תרמ"ח ווען זיין פאטער איז ארויף קיין ארץ ישראל האט דער פאטער באפוילן מ'זאל אויפנעמן רבי הירש יוסף אלס רב אין יאסלא, דער שינאווער רב איז געקימן צופארן מיט זיינע חסידים אויף שבת אנטיילנעמן אין זיין באקרוינונג.
רבי הירש יוסף איז נפטר געווארן חנוכה ה'תרפ"ט.
רבי אלעזר רובין זצ"ל (ה'תרכ"ג - ט"ז טבת ה'תרצ"ג), פון סאסאוו גלאגאוו, מחבר ספר זכרון אלעזר.
רבי אלעזר איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ג צו זיין פאטער הרב יעקב יוסף רובין, רב אין גלאגאוו, א זון פון הרב מנחם מענדל רובין, רב אין גלאגאוו, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ, באקאנט אלס "דער רבי ר' אשר'ל". מרת העסא א טאכטער פון הרב אלעזר פון קאזשניץ..
רבי אלעזר איז געווען רב אין סאסאוו, אין יאר ה'תר"ף ווען זיין ווייב איז נפטר געווארן איז ער געפארן קיין אמעריקא, דארט האט ער געעפנט זיין בית המדרש אין אנגעפירט מיט דער סאסאווער רביסטעווע אין ניו יארק.
רבי אלעזר איז נפטר געווארן אין ניו יארק, ט"ז טבת ה'תרצ"ג.
רבי אלעזר האט געהייראט בזיווג ראשון די טאכטער פון רבי אורי פון ראהטין זצ"ל
רבי אריה לייביש רובין זצ"ל (ה'תרמ"א - כ"ו אייר ה'תש"ב) פון ציעשינאוו און טאמאשאוו, באקאנט אלס רבי לייביש'ל טאמאשאווער.
רבי לייביש'ל איז געבוירן אין צאנז אין יאר ה'תרמ"א, צו זיין פאטער פון הרב יצחק טוביה רובין, פון צאנז, א זון פון הרב מאיר רובין, פון גלאגאוו, א זון פון הרב מנחם מענדל רובין פון גלאגאוו, (אן איידעם פון הרב מאיר ראטטענבערג פון אפטא, דער אור לשמים), א זון פון הרב אשר ישעיה רובין פון ראפשיץ. און צו זיין מוטער מרת נחמה א טאכטער פון הרב חיים האלבערשטאם, דער צאנזער רב.
רבי לייביש'ל האט ארויס געהאלפן זיין שווער מיט דעם ציעשינאווער רבנות, נאך זיין שווער'ס פטירה אין יאר ה'תרע"ד איז רבי לייביש'ל געווארן רב אין ציעשינאוו.
אין יאר ה'תרפ"ג ווען זיין שוואגער רבי יחזקאל שרגא איז עלטער געווארן און איז שוין געווען פעהיג איבער צונעמן דאס רבנות, האט רבי לייביש'ל אים אנגעטרויטן דאס רבנות, און איז אריבער קיין טאמאשאוו וואו ער איז שפעטער אויפגענומען געווארן אלס רב.
רבי לייביש'ל איז נפטר געווארן כ"ו אייר ה'תש"ב אין סיביר.
רבי אשר ישעיה רובין זצ"ל (ה'תר"ו - כ"א אלול ה'תרע"ד), פון קאלבאסאוו.
רבי אשר'ל איז געבוירן אין יאר ה'תר"ו, צו זיין פאטער הרב יחיאל רובין, רב אין קאלבאסאוו, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ, באקאנט אלס "דער רבי ר' אשר'ל". און צו זיין מוטער א טאכטער פון הנגיד הרב אליהו רייך פון ריישא.
רבי אשר'ל איז אלט געווען פערצען יאר ווען זיין פאטער רבי חיליש איז נפטר געווארן, זיין מוטער האט געוואלט מ'זאל אויסווארטן מיט דעם רבנות ביז רבי אשר'ל וועט אינטערוואקסן און נישט אויפנעמן זיין שוואגער רבי אברהם אהרן טייטלבוים. ווען רבי אשר'ל איז צוריק געקומן קיין קאלבאסאוו איז שוין זיין שוואגער געווען רב, רבי אשר'ל האט געמוזט אקסעפטירן דעם פאקט.
רבי אשר'ל איז נפטר געווארן אין עלטער פון אכט אין זעכציג יאר כ"א אלול ה'תרע"ד.
רבי שרגא פייוויש הי"ד (ה'תרל"ח (אומגעפער) - ב' אייר ה'תש"ג), פון יאוואראוו.
רבי פייווישל איז געבוירן אין יאר ה'תרל"ח (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אלימלך רובין פון יאוואראוו, א זון פון הרב יצחק רובין, פון בראד, באקאנט אלס רבי איציקל בראדער, א זון פון הרב אלימלך רובין, רב אין סאקאלאוו, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ, באקאנט אלס "דער רבי ר' אשר'ל". און צו זיין מוטער מרת חנה פעשא א טאכטער פון הרב יעקב משה פון היבנוב.
רבי פייווישל איז געווען דער ממלא מקום פון פאטער, רב אין יאוואראוו, (נאך די פטירה פון פאטער אין יאר ה'תרס"ה האט רבי פייווישל נישט געוואלט איבערנעמן דאס רבנות, ביז דער פריערדיגער בעלזער רב, רבי ישכר דוב רוקח האט אים באפוילן אז ער מיז.
רבי פייווישל איז אומגעקומן אויף קידוש השם ב' אייר ה'תש"ג, הי"ד.
רבי ברוך רובין זצ"ל (ח' אדר ב' ה'תרכ"ד - ל' כסלו ה'תרצ"ו), פון בריזדאוויץ.
רבי ברוך'ל איז געבוירן אין דאמבראווא דינסטאג נאכט ח' אדר ב' ה'תרכ"ד, צו זיין פאטער הרב מאיר רובין, פון גלוגוב, א זון פון הרב מנחם מענדל רובין פון גלוגוב, (אן איידעם פון הרב מאיר ראטטענבערג פון אפטא, דער אור לשמים), א זון פון הרב אשר ישעיה רובין פון ראפשיץ. און צו זיין מוטער מרת מירל גאלא א טאכטער פון הרב יוסף אונגאר
נאך זיין חתונה איז רבי ברוך'ל געווען אין מיקאלייעוו ביי זיין שווער, ער האט פארברענגט מיט זיין שווער צוויי שטונדן יעדען טאג צו פארשרייבן זיינע דברי תורה.
רבי ברוך'ל האט נאך אריין געכאפט צו זיין ביים צאנזער רב, און איז געווען א באליבטער תלמיד פון שינאווער רב.
אין יאר ה'תרנ"ה איז רבי ברוך'ל געווארן רב אין בריזדאוויץ אין אומגעבונג פון זידיטשוב, זיין שווער האט געגעבן אן הבטחה (צוגעזאגט) אזוי לאנג ווי רבי ברוך'ל וועט דארט זיין וועט נישט אויסברעכן קיין פייער אין שטאט.
ביי די ערשטע וועלט קריג איז רבי ברוך'ל אנטלאפן קיין דעעש, אין יאר ה'תרע"ז האט ער זיך באזעצט אין סאמאש-איואר און איז דארט געווען באקאנט אלס קאלאמייער רבי.
רבי ברוך'ל איז נפטר געווארן ל' כסלו ה'תרצ"ו.
רבי חיים ברוך רובין הי"ד (ה'תרמ"ב - ג' אלול ה'תש"ג) רב אין ווישניצא, מערב גאליציע.
רבי חיים ברוך איז געבוירן אין שינאווא אין יאר ה'תרמ"ב צו זיין פאטער הרב נפתלי רובין, רב אין ווישניצא, א זון פון הרב שמואל רובין, רב אין קארטשין, א זון פון הרב אהרן רובין פון רימאנאוו, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ. און צו זיין מוטער מרת מרים מלכה א טאכטער פון הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם דער שינאווער רב.
נאך זיין חתונה האט רבי חיים ברוך האט זיין שווער אים געעפנט א פריוואטע באנק אין ווישניצא, דארט האט רבי חיים ברוך באזוכט יעדען טאג צוויי שטונדן, זיין שוואגער רבי מרדכי עפשטיין האט זיך אפגעגעבן מיט פירן די באנק. ווען די רוסין האבן קאנפיסקירט די באנק איז זיין שוואגער געווארן ניישטאטער רבי אין לאדז, רבי חיים ברוך איז געווארן יונגער רב אין ווישניצא, אין יאר ה'תרח"ץ נאך זיין פאטער'ס פטירה איז רבי חיים ברוך געווארן דער לעצטער רב אין ווישניצא.
ג' אלול ה'תש"ג האבן די נאציס ימ"ש אנטפלעקט רבי חיים ברוך באהעלטעניש, ער האט זיי נישט נאכגעגעבן זייער באפעל אויסצוטוהן זיין קאפל, האלטענדיג זיינע הענט אויף דעם קאפ האבן זיי אים געפירט צום טויט מיט ביטערע קלעפ, ביז ס'האט זיך געגאסן פון אים בליט, ער האט אויסגעשריגן פאר די ארימעגע יידן, מ'זאל זיך שטארקן צו גיין אויף קידוש השם אין איז דערשאסען געווארן הי"ד.
דעם בעל שם טוב'ס חתימה
רבי ישראל בן אליעזר זצ"ל, דער בעל שם טוב (בעש"ט) (י"ח אלול ה'תנ"ח – ו' סיון ה'תק"ך), איז געווען דער גרינדער פון חסידות.
רבי ישראל איז געבוירן אינעם שטעטל אקופ אין די קארפאטן בערג, י"ח אלול ה'תנ"ח (אומגעפער), צו זיין פאטער רבי אליעזר, און צו זיין מוטער מרת שרה. זיין פאטער האט געשטאמט פון רבי אליעזר, דעם ברודער פון רמ"א, און איידעם פון מהרש"ל.
רבי ישראל איז פאר'יתום'ט געווארן אלס יונג קינד פון ביידע עלטערן. זיין פאטער רבי אליעזר האט אים איבערגעלאזט ביי די דריי יאר. אין ספר שבחי בעש"ט ווערט פארציילט אז פאר זיין טאטע איז אוועק האט ער אים געזאגט: "ישראל'יקל," "דו זאלסט נישט מורא האבן פאר קיינעם נאר בלויז פארן באשעפער, אויסערדעם דארפסטו פון קיינעם נישט האבן קיין מורא."
די ווערטער זענען אים אריין טיף אין זיין זעל און דערפון האט ער אויסגעפארעמט זיין וועג.
נאכדעם וואס רבי ישראל איז געווארן א יתום, האבן די מענטשן פון שטאט זיך אפגעגעבן מיט אים, און אים אריין געברענגט אין חדר. ער איז דארט שטארק געשטיגן, אבער וויבאלד רבי ישראל פלעגט שטענדיג אנטלויפן פון חדר און זיך אויסבאהאלטן אין וואלד, האבן זיי אויפגעהערט זיך אפגעבן מיט אים.
ווען ער איז גרעסער געווארן האט ער זיך אונטערגענומען צו פירן די קליינע קינדער אין חדר אריין, און זיי צו פירן אין בית המדרש ענטפערן אמן יהא שמיה רבא. אויפן וועג פלעגט ער זינגן מיט זיי, אז מען האט דאס געקענט הערן פונדערווייטנס. נאכהער איז ער געווארן דער אויפפאסער פון בית המדרש, אזוי ארום האט ער געקענט אויף זיין גאנצע נעכט קיינער זאל נישט וויסן.
דער ספר שבחי בעל שם טוב ברענגט אז ער האט געהערט פון רבי שמשון, דעם רב אין ראשקאוו, א זון פון דעם תולדות, אז עס איז געווען א מענטש וואס מען האט אים גערופן רבי אדם בעל שם, וואס ער האט געהאט כתבים וואס זענען געווען סודות התורה, פאר ער איז נפטר געווארן, האט ער אנגעזאגט פאר זיין זון, ער זאל איבערגעבן די כתבים פאר א ייד אין אקופ וואס הייסט רבי ישראל בן אליעזר, ער איז פערצן יאר אלט, און די כתבים געהערן צו זיין שורש נשמה, אויב דו וועסט האבן די זכיה וועט ער לערנען אין זיי מיט דיר.
דער זון פון רבי אדם בעל שם איז אנגעקומען קיין אקופ, ס'איז אים אבער נישט איינגעפאלן אז דער רבי ישראל זאל גאר באדייטן דעם אויפפאסער פון בית המדרש, הערשט נאך א צייט זוכנדיג האט ער איינגעזען אז דאס איז טאקע וועמען ער דארף איבערגעבן די כתבים. דער בעש"ט איז איינגעגאנגען צו לערנען מיט אים צוזאמען און זיי האבן זיך ארויסגעצויגן אין וואלד און דארט געהארעוועט אין לערנען אינאיינעם, נגלה און נסתר צוזאמען.
אויסער דעם האט דער בעש"ט געהאט נאך א רבי'ן וואס ער דערמאנט אין א בריוו צו זיין שוואגער, רבי גרשון קיטובער, אין תולדות שטייט אז דאס איז געווען דער נביא אחיה השילוני, וואס ער האט געלערנט פון משה רבינו ע"ה, און ער איז געווען דער רבי פון אליהו הנביא.
מיט זיין שוואגער.
נאך דער פטירה פון רבי אדם בעל שם'ס זון, האט רבי ישראל זיך אוועק געצויגן קיין בראד, ער איז דארט געווארן א מלמד, און ביז א קורצע צייט איז ער באקאנט געווארן אלס א גרויסער למדן און א קלוגער מענטש, אלע פראבלעמען פון דער קהלה און דין תורה'ס האט מען געברענגט צו אים.
איינמאל איז געקומען צו אים רבי אפרים פון קיטוב דער פאטער פון רבי גרשון קיטובער וועגן א דין תורה, נאך דעם פסק האט רבי אפרים פארגעשלאגן פארן בעש"ט זיין טאכטער חנה פאר א כלה, דער בעש"ט האט צוגעשטימט, אבער מיט א באדינגונג, אז מען זאל נישט שרייבן אויף אים קיין שום טיטל אינעם תנאים נאר זיין נאמען ישראל בן אליעזר. אויפן וועג אהיים איז רבי אפרים נפטר געווארן, די קינדער זענען געווארן ערשטוינט ווען זיי האבן געטראפן צווישן זיינע פאפירן א תנאים פאר דער טאכטער מיט אן אומבאקאנטן מענטש.
ווען דער בעש"ט האט געענדיגט זיין מלומדת האט ער זיך פארשטעלט ווי א פשוטער מענטש, מיט א קורץ פעלציל און א דיקן פאסיג, און איז געפארן קיין קיטוב צו רבי גרשון אין שטוב, דארט האט דער בעש"ט ארויס גענומען דעם תנאים און געזאגט פאר רבי גרשון ער זאל אים צוגרייטן די כלה חתונה צו האבן. רבי גרשון איז אינגאנצן פארטומלט געווארן צו זען אזא פראסטן חתן, ער האט גערופן זיין שוועסטער און איר פארציילט אלץ וואס האט פאסירט, האט זי געענטפערט אז דער פאטער האט אזוי געטון האט זי נישט וואס אריינצוקלערן, און איז גרייט מיט אים צו הייראטן. פאר דער חופה האט דער בעש"ט געבעטן אז ער וויל רעדן מיט דער כלה, ער האט איר אויסגעזאגט די גאנצע ווארהייט און איר באשוואוירן קיינעם נישט צו פארציילן.
נאך דער חתונה האט זיין שוואגער רבי גרשון געבעטן זיין שוועסטער זי זאל אים אפלאזן, און אויב נישט בעט ער זי זאל אוועק פארן וואוינען ערגעץ אנדערש, וויבאלד ער קען נישט פארליידן די שאנדע. זיי זענען אוועק געפארן אין דעם געבירג דארט האט דער בעש"ט זיך אויסבאהאלטן זיבן יאר.
שפעטער האט ר' גרשון איינגעזען די גרויסקייט פון זיין שוואגער און איז געווארן א תלמיד פון זיין שוואגער דעם בעש"ט. עס איז אינטערסאנט אז אין ספר עבודת ישראל שטייט אז ר' גרשון קיטעווער האט אויסגעלערנט א געוויסן אופן פון עבודת השם פאר זיין שוואגער דעם בעל שם טוב, עס איז דא וואס ווילן מאכן א גרייז אין עבודת ישראל אז נישט ר' גרשון האט עס געזאגט פארן בעל שם טוב נאר פארקערט דער בעל שם טוב האט עס געזאגט פאר ר' גרשון. ר' גרשון ווערט אויך דערמאנט אין ספר פרי מגדים הל' תשעה באב.
דרך הבעל שם.
אין די ערשטע יארן איז דעם בעל שם טוב'ס התנהגות געווען גאר בפשטות. ער האט זיך געדרייט צווישן מענטשן און געשמועסט מיט זיי, און האט אזוי פארהוילן זיין גרויסקייט אין עבדות השם. פון גאר יונג האט ער זיך געדרייט און מתבודד געווען אין די וועלדער, ער האט נישט געוואלט זיין צווישן מענטשן.
מיט דער צייט איז ער באקאנט געווארן אלס א "בעל שם", א טיטל וואס מען פלעגט געבן פאר די וואס האבן זיך באניצט מיט קמיעות און סגולות אויף צו פועל'ן ישועות. ער איז ספעציעל באקאנט געווארן מיט זיין קענטעניס צו היילן קראנקע, און עס פלעגן קומען צו אים אידן און גוים צוגלייך זיך היילן.
אין ספר תולדות יעקב יוסף שטייט אז עס האט זיך אנטפלעקט צו אים דער נביא אחיה השילוני. דער תולדות שרייבט הרבי הידוע של מורי.
שפעטער ווען ער איז באקאנט געווארן אין דער וועלט האבן די חסידים געזען אויף אים אפענע רוח הקודש און דביקות אלקות וואס מען טרעפט ביי תנאים און אמוראים. דער מאור עינים ברענגט אראפ אז דער בעל שם טוב האט געקענט זען מסוף העולם ועד סופו. דער דגל מחנה אפרים שרייבט ער האט געהאט כוחות נשגבות איבערצודרייען א גזר דין פאר רחמים.
דער בעש"ט האט געזאגט, ער איז נישט אראפ געקומען מחדש זיין עפעס, נאר ״להכניס חיות בעצמות היבשות״.
אין פשוט'ן אפטייטש מיינט דאס, מ'זאל נישט טון מצות און לערנען תורה, כמצות אנשים מלומדה, נאר מיט א חסידישן חיות, וואס דאס מיינט מ'זאל משיג זיין וואס עס מיינט לערנען תורה לשמה, וואס אויף דעם זענען די חסידישע ספרים מסביר באריכות.
יעדער מענטש פארשטייט דאס אנדערש, וועגן דעם האבען זיינע נאכפאלגערס געזאגט תורה, שטענדיג לויט דער תכונת הנפש פון די צוהערער, עס האט זיך געוואנדן ווער עס איז דארט געשטאנען און צוגעהערט, לויט זיי האבן די צדיקים געזאגט תורה, אזוי שטייט אין דער הקדמה פון ספר התניא.
ביזן בעש"ט האבען נאר יחידי סגולה, גאונים וקדושים וואס האבן געלערנט און משיג געווען ספרי קבלה, געוואוסט וואזוי א איד קען זיין נאנט צו השי"ת.
דער בעש"ט האט געעפענט א טיר, אז אפילו א פשוטער איד, אפילו א איד וואס איז פארזינקען מיט טירדות, דאך מיט דער הילף פון צדיקים, קען ער זיין נאנט צו השי"ת, ממש אין מדרגות, וואס פארן בעש"ט האבען צו דעם נישט געקענט צוקומען נאר יחודי סגולה אין דור.
עס שטייט אין הקדמת ספר הבעש"ט, בשם הרה"ק רבי מרדכי מטשערנאביל זצוק"ל, אז ביז משיח וועט קומען, ווען א איד וועט גיבן א קרעכץ, אפילו אינעם ווייטן דייטשלאנד, וועט דאס זיין פונעם כח השפעה פון בעש"ט וואס ער האט אראפ געברענגט אן התעוררת צו דערוועקן אידן צו אידישקייט. עס שטייט אין ספה"ק היכל הברכה-קאמארנא הר"ב ישרא"ל ב"ן אליעז"ר בגי' שמע ישראל י' אלקינו ה' אחד = 1018
אויף צו פארשטיין טיף דעם דרך הבעש"ט פארלאנגט זיך א גרינטליכער פארשטאנד אין תורת הקבלה, ספעציעל זוהר און כתבי אר"י. במשך פון די יארן זענען געבליבן ווייניג וואס זענען אין דעם שטארק באקאנט. אויך די הויכע אנווייזונגען פון חסידות--דביקות, פרישות פון ענינים גשמיים, יחודים און כוונות--זענען פון אלע יארן געווען פאסיג נאר פאר יחידי סגולה, און האבן פארלאנגט ספעציעלע פיזישע, מענטאלישע, און גייסטישע קראפטן. נאך דער תקופה פון דעם חוזה פון לובלין און זיינע תלמידים האבן ווארשיינליך נישט עקזיסטירט מער קיין ערנסטע נאכפאלגערס און פראקטיצירערס פון דער הויכער תורת החסידות, עכ"פ אויף א מאסן פארנעם.
די מנהגים און אנווייזונגען פון חסידות, ספעציעל די גייסטישע עלעמענטן וואס האבן געלערנט פון שמחה, אהבת ישראל, תורה לשמה, א.א.וו. זענען יא געווארן שטארק אנגענומען ביים המון עם, און דער גייסט פון חסידות איז דאס וואס עס איז צום מערסטנס געבליבן אויף היינט.
פארשידענע חסיד'ישע הויפן האבן אנגענומען צו לייגן א דגוש אויף אנדערע עלעמענטן פון דרך החסידות. אין די חסיד'ישע הויפן פון וויזניץ איז עס דאס פראווען די הייליגקייט פון שבת. אין סקווירא (טשערנאבעל) מתקן זיין די זיבן מידות חג"ת נהי"ם [ח'סד ג'בורה ת'פארת נ'צח ה'וד י'סוד מ'לכות], איינער פון זיי איז זיך באהעפטן צום צדיק. ליובאוויטש איז געווען מחולק מיט דעם און האבן געהאלטן אז מ'דארף רעדן פון חסידות אסאך, פון חב"ד [ח'כמה ב'ינה ד'עת]. דערפאר לערנען זיי דאס פונעם תורת החסידות, וואס דער בעל התניא ספר התניא האט ספעציעל געמאכט. אין תולדות אהרן איז עס דאס דאווענען. אין די אונגערישע קהלות ווי סאטמאר און פאפא איז עס מערסטנס די ענינים פון אידישן לבוש און שפראך און זיך דערווייטערן פון מאדערנקייט, וואס האט אויך א שטארקן באזיס אין דעם דרך פון חתם סופר.
דער גרויסער רבי פון צאנז, ר' חיים האלבערשטאם האט אין זיינער צייט, מיט 130 יאר צוריק זיך, אויסגעדרוקט אז דער דרך הבעל שם איז מער נישטא. דער סאטמארער רב, רבי יואל טייטלבוים האט מיט 80 יאר שפעטער אויך געזאגט ענליכע ווערטער, אז דער דרך הבעש"ט איז פארגעסן געווארן. דער צדיק רבי ר' יעקב יוסף מסקווירא, האט זייער געקאכט אקעגן די רייד, און האט געזאגט חלילה אזוי צוזאגן, דעם בעל שם'ס כח און דרך איז נצחיות.
איינער פון די גרעסטע גדולים און גרויסע לייט אין דעם ערשטן דור פון דעם מגיד פון מעזריטש און פון זיינע תלמידים, וואס האבן זייער חשוב געהאלטן דעם בעל שם טוב, איז געווען דער חיד"א. און אין שו"ת דברי חיים ברענגט ער דערפון א ראיה, אז גדולי ישראל האבן יא אנגענומען דעם וועג פון בעל שם טוב עיי"ש. וואס כאטש ער איז געווען א ספרדי, און אין זיין געגנט אין איטאליע האט מען דאך כמעט נישט געוואוסט פון חסידות, דאך שרייבט ער זייער שיין אויף רבי ישראל בעל שם און אויף זיינע תלמידים. ער שרייבט אויף אים: "הרב החסיד קדוש מהר"י בעל שם טוב הגיד גדולת נשמת מהרבינו חיים (בן עטר)." (שם הגדולים ערך אור החיים וערך צפנת פענח). אויך דעם צפנת פענת פון רבי יעקב יוסף פון פולנאה ברענגט דער חיד"א אין זיינע ספרים (שם הגדולים ערך צפנת פענח, און רוח חיים, און אין זיין ספר כסא דוד דרוש י"ד). אויך שרייבט ער אויף אים אין שם הגדולים: "הקדמות רבו הרב המפורסם קדוש יאמר לו מהר"ר ישראל בעל שם טוב". אויך ווערט דערמאנט די חבורה פון בעל שם טוב אין זיין ספר ברכי יוסף (יורה דעה סי' רצ"ט סעי' א') אז ער האט געזען חסידים וואס גייען מיט קליידער פון זיידן און זענען מקפיד נישט צו גיין מיט וואל ער האט זיי געפרעגט דעם טעם און זיי האבן אים געענטפערט, ער שרייבט אזוי: "זה שנים כן באו סיעת ספריא מקרית חוצות לשכון כבוד בארץ, ותרי מינייהו רבנן המתקדשם והמטהרים בהדרי הדרים, ועין רואה הני מאני דרבנן מכף רגל ועד ראש לבושי משי ואיבעיא להו לרבנן מה מצוה זו ומצאה הקפידה באמור רבנן בטעמא", עיי"ש. אויך דערמאנט ער אסאך מאל אין זיינע ספרים רבי גרשון קיטאווער, א שוואגער און א תלמיד פון בעל שם טוב. אויך ברענגט ער נאך תלמידים פון בעל שם טוב ווי רבי יוסף דער טאטע פון רבי ישראל נחמן מדראהביטש (חומת אנ"ך שה"ש א').
דער בעל שם טוב איז נסתלק געווארן ה'תק"ך (22סטן מיי, 1760) ו' סיון דער ערשטער טאג שבועות. דער ספר דרכי חיים ושלום ברענגט אראפ פון מונקאטשער רב א מערקווירידיגע זאך פארוואס ס'דא וואס זאגן אז ער איז נסתלק געווארן די צווייטע טאג, אז אין אמת'ן איז דער בעל שם טוב נסתלק
געווארן ביום א' דשבועות, נאר די תלמידים האבן נישט געוואלט אז מען זאל מקיים זיין יתעסקו בו עממים, האבן זיי געזאגט אז ער איז נסתלק געווארן דעם צווייטן טאג.
בשעת דער בעל שם טוב איז נסתלק געווארן זענען געשטאנען ארום זיין בעט די גאנצע חבריא, זיינע גרויסע תלמידים. אין סוף ספר אגרא דכלה שטייט אז בשעת'ן הסתלקות פון בעל שם טוב האט ער געזאגט אצינד ווייס איך זיכער פארוואס איך בין באשאפן געווארן און וואס איך האב געמוזט אויפטון אויף דער וועלט.
דער קאמארנער ברענגט אין חומש היכל הברכה אז דער בעל שם טוב איז אוועק בשעת ער האט געזאגט דעם פסוק "אל תבואני רגל גאווה", און האט אויסגעפירט "והתמכרתם שם ואין קונה" ווייל מען וועט אויסגיין צו אור אין סוף ברוך הוא.
אין ספר שבחי בעש"ט ווערט דערציילט אז ווען ער איז אוועק פון דער וועלט, האט דער גרויסער זייגער אינעם צימער אויפגעהערט צו פונקציאנירן, און האט זיך אפגעשטעלט.
צווישן די נענטסטע אייניקלעך צום בעל שם טוב היינט איז רבי דוד טווערסקי, סקווערער רבי, וואס איז אן אייניקל פון רבי צבי הערש.
זיינע מאמרים און ספרים.
דער בעל שם טוב האט איבערגעלאזט א אוצר און שלל פון מאמרים וואס יעדעס ווארט פאר זיך איז א ליכטיגקייט און לעבעדיגקייט, פון יעדער מאמר באזונדער קען מען זיך אסאך לערנען.
עס איז אינטערעסאנט ווען מען פארטיפט זיך אין זיינע מאמרים, און דערנאך זעט מען ווי זיינע תלמידים שרייבן אראפ דעם מאמר, און וויאזוי די שפעטערדיגע רביים ברענגן דאס ארויס, זעהט מען יעדער רבי לערנט עפעס אנדערש ארויס, יעדער מחבר ספר האט א חידוש, א נייער דערהער, דאס איז וויבאלד זיינע מאמרים און געדאנקען זענען גאר טיף און נעמען ארום גאנצע סוגיות פון קבלה און סודות, זיי רירן אן שרשי יסודות הדת, דעריבער טרעפט מען דערין אייביג נאך און נאך.
דער בעל שם טוב זעלבסט האט גארנישט געשריבן אבער זיינע תלמידים האבן געשריבן, צווישן די ספרים איז צוואות הריב"ש כתר שם טוב, אויך זענען זיינע מאמרים געדרוקט למאות ולאלפים אין די ספרים פונעם תולדות יעקב יוסף, דגל מחנה אפרים, און אין די ספרים פון זיין גרויסן תלמיד רבי דוב בער פון מעזריטש מגיד דבריו ליעקב, ליקוטי אמרים, אמרי צדיקים, אור תורה, ליקוטי יקרים, דער ספר אור הגנוז לצדיקים און אויך אין זיין ספר נר מצוה, אויך אין די קאמארנע ספרים ווערט מבואר זייער אסאך פון זיינע רייד.
דערנאך האבן פארשידענע מלקטים פרובירט צאמנעמען די רייד פון בעל שם טוב לפונדק אחד ווי דער ספר דרש טוב.
ביז עס האבן זיך צאמגעשטעלט צוויי מחברי ספרים, איינער ר' נתן נפתלי קאלביעל און דער צווייטער רבי מנחם מענדל גאווראטשוב א גערער חסיד און האבן אין יאר תרמ"ו ? צאמגענומען אלע מאמרים וואס זיי האבן געטראפן און עס מסדר געווען אויף דער תורה און חמש מגילות און ארויס געגעבן דעם ספר בעל שם טוב על התורה. עס איז א וואונדערבארער ליקוט, און רוב מחברי ספרים אויף דעם אופן האבן זיך געלערנט פון די צוויי מחברים ווי אזוי מען זאל מחבר זיין א ספר א פנים מיט א פי' פון אונטען [ביז זיינע צייטן זעט מען דאס זעלטן], זייט דעמאטלס זענען ארויס פארשידענע ספרים וואס פרובירן אויך צאמנעמען די מאמרים און משלים זיין דאס וואס גאווראטשוב האט פארפעלט, אבער קיינער האט נאך נישט עס אזוי גוט געמאכט ווי ער.
צווישן די תלמידים פונעם בעל שם טוב. ווערן גערעכנט זיין יורש רבי ר' דוב בער באקאנט מיטן נאמען דער "מעזריטשער מגיד", רבי יעקב יוסף פון פאלאנע (דער "תולדות"), רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו, רבי וואלף קיצעס, רבי חיים קראסנער, רבי נחמן האראדענקער, רבי אריה לייב פון שפאלע, רבי מנחם מענדל פון וויטעבסק, רבי נחום טשערנאבלער, רבי פנחס קאריצער און רבי שמואל פון קאמינקא.
זיין קבר.
ס'איז געווען מקובל, אז איבערן הייליגן ציון איז געווען א דעכל מיט פיר שטאנגן, לעצטענס האט מען געבויעט א גאנצע אוהל, [וואס איז גראדע נישט געווען לרצון פון די אייניקלעך און ממשיכי דרך החסידות] אבער ס'איז גראדע גאנץ שיין אהערגעשטעלט.
אין ליקוטי מוהר"ן (ח"ב סי' ק"ה) שטייט אז דער קבר פון בעל שם טוב איז הייליג ווי קדושת ארץ ישראל.
די תלמידים און נאכפאלגער פונעם בעל שם טוב פלעגן זיך צאמקומען אין מעזשביזש אפילו נאכן הסתלקות פון בעל שם טוב און פלעגן חזר'ן און לערנען וואס ער האט געלערנט.
אין די לעצטע יארן זענען פוקד זיין קבר אסאך אידן פון דער גארער וועלט, אידן קומען זיך צוזאמען צום ציון הקדוש און גיסן זיך אויס דאס הארץ, דאס פלאץ איז ספעציעל מעורר. דער בית החיים אין מעזשביזש איז אן אריגינאלער בית החיים, עס איז נישט גערירט, אלע מצבות שטייען דארט שוין זייט מען האט עס געשטעלט, ארום דעם בעל שם טוב ליגן אסאך פון זיינע אייניקלעך, ווי רבי ברוך פון מעזשביזש, דער דגל מחנה אפרים, ר' ישראל דער טויטער א ברודער פון ר' נחמן מברסלב, און נאך. אויך ליגן דארט אסאך רבנים פון מעזשביזש, און גרויסע תלמידים פונעם בעל שם טוב ווי ר' וואלף קיצעס, ר' ישראל פאליצקער ר' צבי סופר, אויך דער אפטער רב וואס איז שפעטער געווען רב אין מעזשביזש ליגט דארט.
דער ציון פון בעל שם טוב איז איבערגעבויט מיט א הערליכער געבוי, אויך דער גאנצער בית החיים איז ארום גענומען מיט א מויער, לעצטנס האט מען דארט געבויעט א שיינע שול און א מקוה, ווי אויך אן עס זאל און א כשר'ע קיך, דער גריסער אידישער קברים בויער ישראל מאיר גבאי האט דארט געבויט גאנצע נייע הייזער און שטיבער ארום דעם ציון ווי פאר א פאר פיאסטער קען מען דארט איינשטיין, אויך האט ער געטראפען דעם בית המדרש המיוחד ווי דער בעל שם טוב האט געדאווענט און עס איבערגעבויט ממש ארגינאל ווי עס האט אויסגעזען אין דער צייט פון בעל שם טוב.
עס קומט דארט אהין אסאך רבי'שע הויפן צו פראווען א שבת ביים בעל שם טוב, ספעציעל איז באקאנט דער לעלאווער רבי שמעונ'לע לעלובער, און דער מאקאווער רבי, ר' יצחק זעליג מארגענשטערן שליט"א דער קאצקער רבי. אויך דער באקאנטער זינגער מרדכי בן דוד פארט אהין פראווען מיט אסאך אנהענגער א שבת אין מעזשביזש, גאנץ לעצטנס האט ער פארפאסט א שיינעם ניגון ווי ער לייגט אראפ וויאזוי מעזשביזש לעבט ווידער אויף מיט אידן דערמיט וואס מען פארט אהין אויף א שבת ביים גרינדער פון חסידות אין מעזשביזש.
דרויסנדיגער לינק.
[http://www.nachalnovea.com/breslovcenter/movies/bst.html בילדער פארשטעלונג פון דעם געבורטארט פון חסידות]
רבי יעקב ישראל ישורון רובין הי"ד (ל' כסלו ה'תרמ"ה - ט"ו סיון ה'תש"ד), פון סאסרעגן.
רבי יעקעלע איז געבוירן אין זידיטשוב ל' כסלו ה'תרמ"ה, צו זײַן פאָטער הרב ברוך רובין, רב אין בריזדאוויץ, אַ זון פון הרב מאיר רובין, פון גלאגאוו, אַ זון פון הרב מנחם מענדל רובין פון גלאגאוו (אַן איידעם פון הרב מאיר הלוי ראטנבערג פון אַפּטא, דער אור לשמים), אַ זון פון הרב אשר ישעיה רובין פון ראפשיץ. און צו זײַן מוטער מרת שרה שלאמצא אַ טאָכטער פון הרב מנחם מענדל אייכנשטיין, אַ זון פון הרב יצחק אײַזיק אייכנשטיין פון זידיטשוב.
(נאָך רבי יעקעלע'ס געבורט האָט זײַן מוטער די יולדת געחלומט ווי איר זיידע רבי אייזיקל זידיטשובער האט זיך באוויזן צו איר, אין איר באפוילן א נאמען צוגעבן דאס קינד יעקב, ווייל ער וועט זיין א חכם, אויך איר שווער רבי ברוך'ל האט אזוי באפוילן, וועגן אן אייגענעם פראבלעם האבן די עלטערן זיך נישט געוואלט רעכענן דערמיט, אבער איר פאטער איז פלוצלונג אנגעקומן צום ברית, און ביים נאמען געבן האט ער געזאגט פון זיך אליין "ויקרא שמו בישראל יעקב ישראל ישורון").
(מיט דער צייט האט מען אים געריפן וישורון, מיט א "ו" פון אנפאנג, ער פלעגט זיך אונטערשרייבן יי"ו וועלכע באטרעפט די באקאנטע גימטריא, זעקס און צוואנציג).
אין עלטער פון ניין יאר האט רבי יעקעלע שוין געלערנט הלכות מליחה. אין יאר ה'תרס"ו האט ער באקומן סמיכה פון מהרש"ם, פון סטאניסלאווער רב, פון ערוגת הבשם, און נאך אנדערע.
אין יאר ה'תרס"ז איז רבי יעקעלע געווארן אויפגענימן רב אין סאליצא. אין יאר ה'תרע"ו איז ער געפאנגן געווארן דורך די רוסין, זיין מוטער האט געהאט אן אדיענץ מיט דעם קיסר פראנץ יאזעף און ביי אים אינטערווענירט וויאזוי אים צום באפריין. נאך זיין באפרייאונג איז ער אריבער קיין סאסרעגן די זידיטשובער חסידים האבן אים אויפגעשטעלט א הערליך בית המדרש.
רבי יעקעלע איז אומגעקומן אויף קידוש השם ט"ו סיון ה'תש"ד, הי"ד.
רבי יצחק רובין זצ"ל (ה'תר"ם - כ"ט תשרי ה'תרע"ו), דיין אין צפת.
רבי איציקל איז געבוירן אין יאר ה'תר"ם, צו זיין פאטער הרב אברהם יהושע העשיל רובין רב אין יאסלא, א זון פון הרב אלימלך רובין, רב אין סאקאלאוו, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ, באקאנט אלס "דער רבי ר' אשר'ל". און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב שמואל זיינוויל בינדיגער
זיין עלטער-שווער דער שינאווער רב האט אים שטארק ליב געהאט, ער האט געלערנט מיט אים יעדע נאכט ספרי קבלה, נאך דעם שינאווער רב'ס פטירה האט רבי איציקל געזאגט, ער האט שוין מער נישט קיין רבי, און ער איז אין יאר ה'תרס"ד ארויף געפארן קיין ארץ ישראל. דער רידב"ז האט אים אויפגענומן אין בית דין פון צפת נאך ביים פאטער'ס לעבן, ווען דער פאטער איז געווען ראש בית דין.
רבי איציקל איז נפטר זייער יונג אין עלטער פון זעקס און דרייסיג יאר כ"ט תשרי ה'תרע"ו אין ליגט נעבן פאטער אויף דעם בית החיים אין צפת.
רבי אשר ישעיה רובין זצ"ל (ה'תרל"ו - ט"ו אדר ה'תרע"ו), רבי פון זאלקווא אין קשאנאוו.
רבי אשר ישעיה איז געבוירן אין יאר ה'תרל"ו, צו זיין פאטער הרב נפתלי צבי רובין, פון ראדיכאוו, א זון פון הרב יצחק רובין, פון בראד, באקאנט אלס רבי איציקל בראדער, א זון פון הרב אלימלך רובין רב אין סאקאלאוו, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ, באקאנט אלס "דער רבי ר' אשר'ל". און צו זיין מוטער מרת תמר א טאכטער פון הרב אריה לייביש נייהויז פון טאמאשאוו.
רבי אשר ישעיה איז נפטר געווארן ט"ו אדר ה'תרע"ו.
רבי מאיר יוסף רובין הי"ד (-), פון קערעסטיר.
רבי מאיר יוסף צו זיין פאטער הרב ברוך רובין, רב אין בריזדאוויץ, א זון פון הרב מאיר רובין, פון גלאגאוו, א זון פון הרב מנחם מענדל רובין, פון גלאגאוו, (אן איידעם פון הרב מאיר ראטנבערג פון אפטא, דער אור לשמים), א זון פון הרב אשר ישעיה רובין פון ראפשיץ. און צו זיין מוטער מרת שרה שלאמצא א טאכטער פון הרב מנחם מענדל אייכנשטיין, א זון פון הרב יצחק אייזיק אייכנשטיין פון זידיטשוב.
רבי מאיר יוסף איז אומגעקומן אויף קידוש השם אין אושוויץ, הי"ד.
רבי יצחק מארילעס זצ"ל (ה'תקע"ה - ה'תרנ"ב), רב אין ראפשיץ, וועסט גאליציע.
רבי יצחק איז געבוירן אין יאר ה'תקע"ה (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב שמעון מארילעס, פון יעראסלאוו, באקאנט אלס "דער רבי שמעון יעראסלאווער". און צו זיין מוטער מרת ביילא.
רבי יצחק איז געווען דער ממלא מקום פון שווער, רב אין ראפשיץ.
רבי יצחק האט געגרידערט א אפטיילונג פון מחזיקי הדת אין ראפשיץ, ער האט פארטרויטן מחזיקי הדת ביי דעם רבנים צוזאמנקומפט אין לעמבערג.
רבי יצחק איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרנ"ב (אומגעפער).
רבי מנחם מענדל מארילעס זצ"ל (ה'ת"ר - ה'תר"ף), רב אין ראפשיץ.
רבי מענדל איז געבוירן אין יאר ה'ת"ר (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יצחק מארילעס, רב אין ראפשיץ, א זון פון הרב שמעון מארילעס, פון יעראסלאוו, באקאנט אלס "דער רבי שמעון יעראסלאווער". און צו זיין מוטער מרת שרה א טאכטער פון הרב מנשה רובין, רב אין ראפשיץ, א זון פון רבי ר' אשר'ל, רב אין ראפשיץ.
רבי מענדל איז געווען דער ממלא מקום פון שווער, רב אין דובעצק, און נאכהער אין ראפשיץ.
רבי מענדל איז נפטר געווארן אין יאר ה'תר"ף.
חסידות איז אַ שטרעמונג וואָס איז געגרינדעט געוואָרן דורכן בעל שם טוב, באַזירט אויף יסודות אין תורת הקבלה. די יסודות פון חסידות זענען צו דינען דעם באשעפֿער מיט אינערלעכקייט פֿון האַרץ. חסידות האט שטאַרק באַטאָנט לויטערקייט פון האַרץ, אַהבת ישׂראל, און התקשרות און אמונה אין צדיקים. אַן עקסטערן דגוש ווערט געלייגט אויף שבירת המדות, אויסצורײַסן גאווה, כּעס, א.ד.ג. און זיך ברעכן די תּאוות הגשמיות.
"חסידים" זענען די ייִדן וואָס פֿירן זיך לויט די אויבנדערמאָנטע יסודות פון דרך הבעש"ט.
דער ריכטיקער אָפּטײַטש פֿון דעם וואָרט "חסיד" איז פֿון "מתחסד" עם קונו, ד.ה. ער טוט מער ווי מען ברויך צו טאָן כּלפּי די חובות היהודי לבוראו.
היסטאָריע פֿון חסידות.
די שרשים פֿון חסידות זענען געשטעלט געוואָרן אין די שטעט און שטעטלעך פֿון אוקראַיִנע און וואהלין. נאכ'ן הסתלקות פֿון בעש"ט איז איבערגעגאַנגען די הנהגה צו רבי דוב בער ממעזריטש, באַקאַנט ווי דער מעזריטשער מגיד. אין יענער צײַט האָבן אָנגעהויבן צוגעקומען חסידים און תּלמידים פֿון פּוילן און גאליציע (ר' אלימלך פֿון ליזשענסק, חוזה פֿון לובלין, שפּעטער ר' שלום מבעלזא, שפּעטער דברי חיים צאַנז, און קאָצק גור אין פוילן, וכו'), און אפֿילו פֿון ווײַטער אונגעריש-עסטרײַכישער אימפּעריע (ר' פנחס הורוויץ בעל הפלאה, וכו').
נאָכן הסתלקות פֿונעם מעזריטשער מגיד האָט זיך די הנהגה פֿונאַנדערגעטיילט צווישן די גרויסע תּלמידים, איבערהויפּט: ר' שניאור זלמן פֿון ליאַדי, ר' מנחם נחום פֿון טשערנאָביל, און ר' אלימלך פֿון ליזשענסק.
די תּלמידים פֿון ר' אלימלך, איבערהויפּט דער חוזה פֿון לובלין און זײַן תּלמיד ר' נפֿתּלי ראַפּשיצער, האָבן געהאָלפן נאָך מער פֿאַרשפּרייטן די תּורת החסידות
אויף ווײַט און ברייט דורך זייערע צאָלרײַכע תּלמידים און חסידים. דאַן האָט חסידות געשלאָגן וואָרצלען אין אַזעלכע ווײַטע ערטער ווי אונגערן דורך דעם חוזה'ס תּלמיד בעל ישמח משה.
נאָך דער צווייטער וועלט–מלחמה.
נאָכן חורבן אין אייראָפּע האָבן זיך איבערגעפֿלאַנצט אַ סך חסידישע הויפֿן, גרויסע און קליינע, אין ארץ ישׂראל און אַמעריקע. חסידות אין מאָדערנע צײַטן האָט פֿאַרשפּרייט אין כּלל–ישׂראל די ליבשאַפֿט צו וואַרעמער
נגינה און מער מנהגים באַזירט אויף קבלה, און אמונת–צדיקים.
חסיד'ישע הויפֿן זענען געוואָרן אלץ מער פֿאַרברייטערט און פֿאַרצווײַגט און מיט דעם זענען מיטגעקומען נײַע שוועריקייטן צו קענען אָנהאַלטן דעם אָריגינעלן דגוש פֿון חסידות אויף עבודת–השם מיט אינעווייניגסטע פֿון האַרץ, און
אויף צו געדענקען און פֿארשטיין די טיפֿע תּורת–החסידות פֿון בעש"ט ותּלמידיו. אויך זענען חסיד'ישע הויפֿן געוואָרן מער פּאָליטיזירט און פּאַרטיייִש, און אַ סך זענען הײַנט מיטן געדאַנק אַז דער חסידישער לעבנסשטייגער איז
מײַסטנס אויף אָנצוהאַלטן ייִדן בײַ ייִדישקיט. עס איז באַקאַנט אַז דער סאַטמאַרער רבֿ, ר' יואל טייטלבוים, האָט געשריבן אַז "נשתכח תורת הבעש"ט". ער שרײַבט בפֿירוש דאָרטן אין ויואל משה "וצריך בינה יתירה להתבונן בדבריהם הקדושים".
עס זענען דאָ אַ סך חסידים וואָס האַלטן נאָך שטאַרק אָן מיט די אָריגענעלע יסודות, און עס קען נאָך ווערן געפֿונען הײַנט בני עלי' וואָס האָרעווען אין תּורת–החסידות און אין תּורת–הקבלה אויף וואָס דאָס איז געגרינדט, און אַרבעטן אויף תּורה לשמה, שבֿירת–המדות, און התדבֿקות לצדיקי אמת.
התנגדות.
פֿון סאַמע אָנפֿאַנג זענען געווען שטאַרקע חולקים אויפֿן נײַעם דרך. ספּעציעל אין ליטע זענען אַרויסגעגעבן געוואאָרן צאָלריכע חרמים קעגן חסידים, א טייל פֿון וועלכע דער גר"א האָט זיך אין זיי אָנגעשלאָסן, און די ערשטע מיטגלידער פֿון חסידות האָבן געהאַט אויסצושטיין גאָר שטאַרקע רדיפֿות.
די הויפּט–טענות קעגן די חסידים האָבן באַשטייט אין דעם וואָס מען האָט משנה געווען אינעם נוסח התּפלה פֿון נוסח אַשכּנז צום נוסח אר"י, און אַז די חסידים האָבן מיקל געווען אין געוויסע הלכות, ווי צ.ב.ש. זמן–תּפלה, א.ד.ג.
אויך איז געווען שטאַרק דאָס חשד אַז חסידות איז נישט מער ווי אַ כּת מיט מאָדנע געפֿירעכץ וואָס וועט צוברענגן צו אַ פֿאַרצווייפלונג אין יהדות צום גלײַכן ווי דער כת פון שבתי צבי.
מיטן אָנקום פֿון דער השׂכּלה איז די התנגדות קעגן חסידים שוואַך געוואָרן דורך דעם וואָס חסידים און מתנגדים האָבן אײַנגעזען אַז זיי מוזן פֿירן אַ געאייניקטן קאַמף קעגן השׂכּלה.
איינע פון די גרעסטע גדולים און גרויסע לייט אין דעם ערשטער דור פון דעם מגיד פון מעזריטש אין פון זיינע תלמידים, וואס האבן יא אנגענומען חסידות און זיי געהאלטן פאר גאר גרויסע לייט, איז געווען דער חיד"א. און אין שו"ת דברי חיים ברענגט ער דערפון א ראיה, אז גדולי ישראל האבן יא אנגענועמן חסידות עיי"ש. וואס כאטש ער איז געווען א ספרדי, און אין זיין געגענט אין איטאליע האט מען דאך כמעט נישט געוואוסט פון חסידות, דאך שרייבט ער זייער שיין אויפן רבי ישראל בעל שם און אויף זיינע תלמידים. ער שרייבט אויף איהם הרב החסיד קדוש מהר"י בעל שם טוב הגיד גדולת נשמת מהרבינו חיים (בן עטר) שם הגדולים ערך אור החיים וערך צפנת פענח). אויך דער צפנת פענת פון רבי יעקב יוסף פון פולנאה ברענגט דער חיד"א אין זיינע ספרים (שם הגדולים ערך צפנת פענח, און רוח חיים, און אין זיין ספר כסא דוד דרוש י"ד). אויך שרייבט ער אויף איהם אין שם הגדולים הקדמות רבו הרב המפורסם קדוש יאמר לו מהר"ר ישראל בעל שם טוב. אויך ווערט דערמאנט די חבורה פון בעל שם טוב אין זיין ספר ברכי יוסף (יורה דעה סי' רצ"ט סעי' א') אז ער האט געזעהן חסידים וואס גייען מיט קליידער פון זיידן און זענען מקפיד נישט צו גיין מיט וואל ער האט זיי געפרעגט דעם טעם און זיי האבן איהם געענטפערט, ער שרייבט אזוי: זה שנים כן באו סיעת ספריא מקרית חוצות לשכון כבוד בארץ, ותרי מינייהו רבנן המתקדשם והמטהרים בהדרי הדרים, ועין רואה
הני מאני דרבנן מכף רגל ועד ראש לבושי משי ואיבעיא להו לרבנן מה מצוה זו ומצאה הקפידה באמור רבנן בטעמא עיי"ש. אויך דערמאנט ער אסאך מאל אין זיינע ספרים רבי גרשון מקיטוב, א שוואגער און א תלמיד פון בעל שם טוב.
אויך ברענגט ער נאך תלמידים פון בעל שם טוב ווי רבי יוסף דער טאטע פון רבי ישראל נחמן מדראהביטש (חומת אנ"ך שה"ש א').
דער תולדות יעקב יוסף ברענגט ער אזוי: שפירש בספר בן פורת יוסף להרב החסיד מוהר"ר יעקב יוסף כ"ץ ז"ל תלמיד הרב עיר וקדיש מהר"ר ישראל בעל שם טוב ז"ל שבא לידינו מקרוב.
פון דער אנדערע זייט, די רביים פון חסידים ברענגן אויך דעם חיד"א זייער שיין, עס איז מקובל ביי חסידים זייער שיינע רייד פון רביים אויף איהם ווי עס שטייט אין ספר אהל אלימלך סי' רפ"א. וואס עס האט געזאגט אויף איהם דער צדיק רבי אלימלך מליזנעסק, ספעציעל איז באקאנט אז רבי צבי אלימלך מדינוב דער מחבר פון ספר בני יששכר ברענגט איהם זייער אסאך אין זיינע ספרים, אין א פלאץ שרייבט ער אויפן חיד"א אזוי: איך ווייס נישט ווי דער מראה מקום דערפון איז נישט אין סוגיות הש"ס, אבער וויבאלד דער חיד"א א רב מובהק אין זיין דור שרייבט אזוי בבית דין של מטה, פסק'נט מען אזוי אויך אין בית דין של מעלה (בני יששכר ח"ב חודש תשרי דרוש י"ד). אויך ברענגט דער בני יששכר זיינע ספרים ראש דוד, דבש לפי, און ער האט געשריבן דערויף הערות, די היסטאריע ספרים שרייבט אז דער בני ייששכר אין זיין שניט אין דרוש ענדעלט זייער צום שניט פון חיד"א.
אפרוף פונעם חפץ חיים.
אין ספֿר חיי החפץ חיים, (מחבר ר' ארי' לייב בן החפץ חיים) שטייט, דער חפץ חיים האָט געזאָגט, ער איז מקנא די חסידים מיט דריי זאַכן, 1) פֿון די זאַכן, אַז דער חינוך בײַ די חסידים האַלט זיך זייער שטאַרק, ווײַל, ווען אַ משׂכיל קומט אין אַ ליטווישער שטאָט, און רעדט צו די קינדער, וועט מען איבער טראַכטן אויב עס איז פּאַסיק אים צו שטערן, אויב עס איז לשון–הרע, א.ד.ג, אין די צײַט וואָס מענטשן טראַכטן וואָס צו טון, איז דער משׂכיל משחית דעם חינוך - אָבער אויב גייט דער משׂכיל אין אַ חסידישער שטאָט, און רעדט צו אַ קינד, וועט די גאַנצע שטאָט אים אַרויסבאַגלייטן מיט בזיונות בתופים ובמחולות, און עס איז אים נישט מעגלעך צו שעדיקן דעם חינוך (נ"ב מהכותב: עס גלייבט זיך נישט פֿונעם לשון אין ספר חיי הח"ח, אַז דער חפץ חיים רעדט דאָ פֿון אונגאַרישע חסידים דווקא, ער שרײַבט דאָס בפֿירוש אויף אלע חסידים).
אויך שטייט אַז דער חפץ חיים האָט געפֿרעגט דעם מהרש"ב פֿון לובאַוויטש, ווי אַזוי ער האָט געפּועלט בײַ זײַנע תּלמידים, זיי זאָלן לאָזן וואַקסן די בערד, ווײַל דער חפץ חיים האָט זיך זייער אַ סך געבעטן בײַ זײַנע תּלמידים זיי זאָלן לאָזן וואַקסן די בערד, און ער האָט נישט געפּועלט (אַזוי ווי עס פֿלעגט גיין אין ליטווישע ישיבֿות) האָט דער מהרש"ב געענטפֿערט, אַז ער האָט נאָך קיין מאָל נישט גערעדט וועגן לאָזן וואַקסן די בערד, די תּלמידים, האָבן דאָס אַליין פֿאַרשטאַנען.
ספרי יסוד פון חסידות.
- ביי אסאך חסידים גייען נישט די ספרים אראפ פון טיש.
צדיקים האבן געזאגט: מ'דארף זיך פארזעצן (פאר'משכנ'ן) די שטריימל, צו קויפן א חסידיש ספר.
חסיד שוטה.
א פרומער משוגענער רופט די גמרא אן א "חסיד שוטה". הגם די ריכטכע דעפיניציע איז געזאגט געווארן אויף איינעם וואס ווייסט נישט וויאזוי צו זיין פרום, דהיינו ער גייט אין מקוה אין יום הקדוש, איז עס אויסגענוצט געווארן ביי שונאי חסידים אלץ א שפּאָט נאמען.
מעליץ אין וועסט גאליציע, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער מעליצער דינאסטיע וואס ציט זיך פון הרב יעקב הורוויץ, וואס איז אן אפצווייג פון דער ראפשיצער דינאסטיע.
מעליצער רבנים און רבי'ס פון דער מעליצער דינאסטיע.
רבי יעקב הורוויץ זצ"ל (ה'תקנ"ב - י"ט טבת ה'תקצ"ט), רב אין קאלבאסאוו און מעליץ.
מעליצער קייט.
שאנכיי () איז די מערסטע באפעלקערטע שטאט אין כינע און איינע פון די גרעסטע מעטראפאליטאנע שטחים אין דער וועלט, מיט העכער פון 20 מיליאן מענטשן. שאנכיי געפינט זיך אויף כינע'ס מזרח בארטן ביים מויל פונעם יאנגצע טייך. זי ווערט אדמיניסטריט אלס א מוניציפאליטעט פון דער מענטשנ'ס רעפובליק פון כינע מיט פראווינצן סטאטוס.
ארגינעל א פֿישעריי און טעקסטיל שטאט, איז שאנכיי געוואקסן צו חשיבות אין דעם 19טן יארהונדערט צוליב איר גינסטיקער פארט פלאץ און ווי איינע פון די שטעט געעפנט צו פֿרעמדן האַנדל דורך דעם 1842 אפמאך פון נאנקין. די שטאט האט געבליט אלס א צענטער פאר מסחר צווישן מזרח און מערס, און איז געווארן א פֿיל־נאציאנאלער מיטלפונקט פון פינאנץ און באשעפֿטיגונג ביז די 1930ער. פֿונדעסטוועגן, שאנכיי'ס וואוילטאג איז געווארן אפגעהאקט נאכן 1949 כינעזישן ברידערקריג און דאס אויפֿהערן פון פרעמדע אינוועסטירונג. די עקאנאמישע רעפארמען אין 1990 האבן גורם געווען אינטענסיווע אנטוויקלונג און פינאנצירונג אין שאנכיי, איז די שטאט געווארן אין 2005 דער וועלט'ס מערסטער באשעפטיגסטער פֿראכט פארט.
ביי חרדי'שע אידן איז דאס אממערסטנס באקאנט צוליב דעם וואס דער וועלט בארימטער מירער ישיבה האט זיך דארטן אויפגעהאלטן אין פארלויף פון דער צווייטער וועלט מלחמה יארן ווען די וועלט האט געפלאקערט און אזוי ארום זענען זיי געראטעוועט געווארן פון א (כמעט) זיכערן טויט.
היינט איז שאנכיי דער גרעסטער צענטער פון האנדל און פינאנץ אין דער כינעזישער יבשה, און איז געשילדערט געווארן אלס "פארשטעלונג" פון דער וועלט'ס גיכסטערע וואקסנדיגע עקאנאמיע.
אין דער תקופה פון דער סונג דינאסטיע (960 - 1279) האט זיך שאנכיי אנטוויקלט פון א דארף אין א האנדל שטעטל מיט א פארט, דורך פליטים וואס זענען געקומען פון צפון כינע. אין 1172 האט מען געבויט אין דער שטאט א מויער ביים בארטן ים. אין דער תקופה פון דער יואן דינאסטיע איז שאנכיי געווארן אין 1292 דער אדמיניסטראטיווער צענטער פונעם ראיאן. אין 1297 איז שאנכיי געווארן אפיציעל א שטאט.
אין די צייטן פון דער מינג דינאסטיע האטט די שטאט שטארק אנטוויקלט. אין 1554 האט מען ארומגענומען די שטאט מיט א מויער צו שיצן זי פון יאפאנעזער פיראטן, וואס האט געשטיצט די אנטוויקלונג פון דער שטאט. אבער אין 1525 האט די מינג דינאסטיע געאסר'ט שיפן ארויספארן אין ים פון שאנכיי.
ביי דער טשינג דינאסטיע איז שאנכיי געווארן איינע פון די חשובסטע פארט שטעט אין דער יאנגצע דעלטע. צוויי ענדערונגען אין דער פאליטיק האבן געווירקט צו העכערן דעם סטאטוס פון דער שטאט. ערשטנס, אין 1684 האט דער קייסער קאנגשי (1662 - 1723) אנולירט דעם פארבאט אויף שיפן ארויספארן אין ים פון שאנכיי פארט. צווייטנס, אין 1732 האט דער קייסער יונצאנג (1678 - 1735) אריבערגעפירט דאס צענטראלע צאל הויז פון סונדזיאנג קיין שאנכיי, אזוי גיבנדיק צו דער שטאט שליטה אויפן אויסערן האנדל פונעם גאנצן ראיאן.
רשכבה"ג הרב יצחק אלחנן ספקטור פון קובנא ליטא
ליטוואַקעס זענען יידן וואס שטאַמען פון ליטע (דאס מיינט די אלטע ליטע, וואס איז כולל ווייסרוסלאנד). די ליטוואקעס זיינען שטארק פרום און אסאך פון זיי פירן זיך לויטן גר"א שטרענג לויט דעם שלחן ערוך.
לערנען תורה איז ביי זיי דאס עיקר לעבן.
היינט אין אמעריקע האבן זיי אַדאָפּטירט געוויסע פירונגען פון די חסידים, אבער זענען נאך אלץ מער וועלטליך און מאדערן.
היינטיקע רעליגיעזע ליטוואקעס רעדן יידיש (ליטווישן דיאלעקט) און אויך די שפראך פון לאנד, ווי למשל אין אמעריקע רעדן זיי ענגליש און ארץ ישראל העברעיש. די בחורים שניידן אדער שערן זיך די בארד. באהאלטן די פיאות אונטער די אויערן.
רבי דוד הורוויץ זצ"ל (ה'תרמ"ב - ה'תש"ב), "דער פשעצלאווער רב".
רבי דוד איז געבוירן אין יאר ה'תרמ"א, צו זיין פאטער הרב אברהם חיים הורוויץ, "דער פלאנטשער רב", א זון פון הרב משה הורוויץ, "דער ראזוואדאווער רב", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב בצלאל פילזנער אדער וויינבערגער.
רבי דוד איז געווען רב אי פשעצלאוו, נאך די פטירה פון זיין פאטער איז רבי דוד געווארן רבי אין ריישא.
רבי דוד איז אומגעקומן אויף קידוש השם הי"ד.
נצרת איז אן אראבישע שטאט אין ישראל, און די הויפטשטאט פון דער גליל געגנט. עס איז אויך געווען די היימשטאט פון יויזל, דער קריסטלעכער משיח.
נצרת האט אַ באפעלקערונג פון 65,000, פון זיי זענען 69.6% מוסולמענישע אַראַבער און -30.4% אַראַבער - קריסטן.
א ווארצל איז אן ארגאן פון העכערע פלאנצן (נישט ביי מאך און אלגען, וואס האבן ניט קיינע ווארצלען) וואס זופט אריין וואסער און מינעראלן פון דער ערד אין די פלאנץ. די ווארצל האט ניט קיין גרינעם קאליר ווי אנדערע טיילען פון דער פלאנץ. ווארצלען האבן פארשיידענע צורות. זיי קענען זיין הענגענדיק אין דער לופט ווי ביים פיקוס בוים, זיי קענען זיין דאר אדער גראב און קענען שפייכערען צוקער און פארב אין זיך, ווי ביי די מערעלעך.
עטלעכע פלאנצן טיילן קוקן אויס ווי ווארצלען, אבער זיינען עס נישט, ווייל זיי קענען פראדוצירן כלאראפיל, וואס שטאמט פון איבערערדיגע ארגאנען. אזוי איז די קארטאפל ניט קיין ווארצל, און אויך ניט דער קאלראבי.
ג' אדר ג'תי"ב - געקאנטשעט דאס בויען פונעם צווייטן בית המקדש דורך די יידן וואס זענען צוריקגעקומען פון גלות בבל
שמואל ווידער (תש״ך - י״ז אדר תשע״ח) איז געווען דער רעדאקטאר פון דער יידיש וואכן צייטונג דער בלאט.
ער איז יארן לאנג געווען א בדחן אויף חסידישע חתונות אין וויליאמסבורג, ברוקלין.
ער האט רעוואלוציאנירט דעם חסידישן נייעס סטאנדארט און אים פיל פארבעסערט דורך צוטיילן כבוד פאר אלע עסקנים עשירים און רבנים.
ער האט אויך געדינט אלס פארזיצער ביי פילע ארונישע צוזאמקונפטן.
ער איז געווען א זעלטענע איש החסד אריינגערעכנט דאס מיסד זיין די ארגאנאזאציע "מאורות" פאר עלטערן וואס האבן פאלוירן א קינד, און נאך פילע פראיעקטן וואס רוב קומט איצט ארויס לאחר פטירתו.
און ווען ער האט אומגעבעטענערהייט ארויסגעשטעלט די אדרעסן פון גדולי ישראל פון בני ברק אז מען זאל זיי שיקן בריוו אין די זומער מאנאטן בנוגע גיוס, האט מען אים ארויסגעשטעלט פון זיין רעדאקטער אין דער בלאט.
און די לעצטע חדשים פון זיין לעבן האט ער עוסק געווען און איבער פרישן די ארונישע "חתונה תקנות" און האט ווינטער תשע"ח נאך אפגעהאלטן צוויי לייוו פאנעלן איבער די תקנות אויף די פארלאנג פון מורו ורבו רבי אהרן טייטלבוים שליט"א
ער איז נפטר געווארן י״ז אדר תשע״ח נאכן זיין נישט געזונט א שטיק צייט, און ער איז באערדיגט געווארן אין דעם קרית יואל בית עולם.
די צייטונג ״דער בלאט״, וואס ער האט אזוי פיל יאר געשטאנען אין שפיץ, האט ארויס געגעבן א ספציעלע ביילאגע מיט 30 זייטן לכבודו.
הערשל פרידמאן איז א סאטמארער ארונישער חרדישער יידישער שריפט שטעלער. זיינע ארטיקלען לויפן בעיקר אין דער איד אבער אויך אין אנדערע פילע זשורנאלן און אידישע צייטונגען ווי די צייטשריפט, דער בלאט און דער שטערן, אונטערן פענע נאמען "פ. הירש" און "באב"ד" און נאך נעמען. ווי אויך זאגט ער א וועכנטליכן אנאליז אויף דער חרדישער "קול מבשר" אינפארמאציע ליניע.
ער האט באארבעט דאס בוך "דער מייסטער שפיאן" וועלכער איז ארויסגעגעבן געווארן אין ניסן תשס"ג דורך די אידישע פענע און הוצאת חן.
אין דעם בוך באשרייבט ער דאס שטורמישע לעבן פונעם בריטישן שפיאן סידני ריילי, און ווי דערנאך וואס ער איז געוואויר געווארן אז ער איז א איד, איז ער געווארן א בעל תשובה און געפארן קיין ירושלים מיטן נאמען ראובן און איז דארט נסתלק געווארן אום י"א ניסן תש"ד און איז באהאלטן געווארן אין הר הזתים קעגן איבערן מקום המקדש.
תלמיד חכם.
ער לערנט פאר שיעורים אין סאטמאר בית המדרש אין קרית יואל.
ער האט מחבר געווען א ספר "שבעה רועים" א שיינער ליקוט אויף די זיבן אושפיזן, און נאך ספרים אויף אידיש ווי "מאפילה לאור גדול" א באשרייבונג פונעם נס ההצלה פון סאטמארער רבי'ן זצ"ל ר' יואל, און נאך.
ער איז א זון פון דעם לעגענדארן רעדאקטאר פון "דער איד", משה פרידמאן, און א ברודער פון דעם היינטיגן רעדאקטאר פון "דער איד", אהרן פרידמאן.
יורי (יודקאַ בערקאָװיטש) לעװיטאַן (רוסיש: "Юрий Борисович Левитан"; 2טן אָקטאָבער 1914, װלאַדימיר - 4טן אױגוסט 1983, בעסאָנאָװקאַ, בעלגאָראָדער געגנט, רוסלאַנד) איז געווען א סאוועטישער ראדיא דיקטאר.
לעוויטאן איז געבוירן דעם 2טן אקטאבער 1914 אין וולאדימיר, רוסלאנד, אין אַ ייִדישער משפּחה.
יורי לעװיטאַן איז געװען אַ באַרימטער דיקטאָר פֿון דער צענטראַלער סאָװעטישער ראַדיאָ אין די 1930-1980ער יאָרן. אַ דאַנק דער אױסדריקלעכקײט און זעלטענעם טעמבער פֿון זײַן קול, האָט מען אים באַאױפֿטראָגט פֿאָרלײענען די װיכטיקסטע דערקלערונגען און מעלדונגען. ער איז געװען דער ערשטער, װאָס האָט עפֿנטלעך מודיע געװען װעגן אַזעלכע היסטאָרישע געשעענישן װי דאָס אָנפֿאַלן פֿון היטלער-דײַטשלאַנד אױף ראַטן-פֿאַרבאַנד דעם 22סטן יוני 1941, דאָס אײַננעמען פֿון בערלין דורך דער סאָװעטישער אַרמײ און די אומבאַדינגטע קאַפּיטולאַציע פֿון דײַטשלאַנד דעם 8טן מײ 1945, די פּטירה פֿונעם סאָװעטישן אָנפֿירער יאָסיף סטאַלין דעם 5טן מערץ 1953, דער פֿלוג אין קאָסמאָס פֿון יורי גאַגאַרין דעם 12טן אַפּריל 1961, און אַזױ װײַטער. זײַנע ראַדיאָ-אױפֿטריטן פֿלעגן זיך כסדר אָנהײבן מיט די װערטער "...Внимание! Говорит Москва" ("װנימאַ'ניִיע! גאַװאַרי'ט מאַסקװאַ- אַכטונג! עס רעדט מאָסקװע...).
דער נאָמען פֿון יורי לעװיטאַן איז געװאָרן באַזונדערס פּאָפּולער אין די יאָרן פֿון דער גרױסער פֿאָטערלענדישער מלחמה (װי רופֿט מען אָן אין רוסלאַנד און אײניקע אַנדערע לענדער פֿונעם געװעזענעם ראַטן-פֿאַרבאַנד דעם סאָװעטיש-דײַטשן קריג פֿון 1941-1945 אַלס דער עיקרדיקער טײל פֿון דער צװײטער װעלט מלחמה). מיט פֿאַרבאַהאַלטענעם אָטעם, מיט אומרו און האָפֿענונג צוגלײַך, האָבן דאַן מיליאָנען מענטשן אין אַלע עקן פֿון דעם גרױסן לאַנד געהערט די ידיעות װעגן דעם מצב אױף די מלחמה-פֿראָנטן, פֿאָרגעלײענט פֿון אָט דעם מענטשן.
אין דער נאָכמלחמהדיקער צײַט, האָט יורי לעװיטאַן פֿאָרגעלײענט פֿאַרן ברײטן עולם ראַדיאָ-צוהערער װיכטיקע פּאָליטישע דאָקומענטן, געפֿירט רעפּאָרטאַזשן פֿון מלוכישע און געזעלשאַפֿטלעכע אונטערנעמונגען, אָנטײלגענומען אין טאָניפֿיצירן קינסטלערישע פֿילמען, דערקלערט "די מינוט פֿון שװײַגן" אין די יערלעכע ראַדיאָ - און טעלעוויזיע פּראָגראַמען לכבוד דעם אָנדענק פֿון די געפֿאַלענע סאָװעטישע קריגסלײַט און די קרבנות פֿון דער ציװילער באַפֿעלקערונג בשעת דער מלחמה קעגן די נאַצישע שונאים "ימ"ש".
יורי לעװיטאַן איז נפֿטר געװאָרן בעת אַ באַגעגעניש מיט מלחמה-װעטעראַנען אין 1983. צו קבורה האָט מען אים געבראַכט אױפֿן "נאָװאָדעװיטשיע"-צווינטער אין מאָסקװע.
מוסף איז איינע פון די תפילות וואס יידן דאווענען. מען זאגט נישט מוסף יעדן טאג, נאר שבת, יום טוב, חול המועד און ראש חודש. די צייט פֿון מוסף איז נאך שחרית א גאנצן טאג, אבער לכתחילה זאל מען דאווענען מוסף פאר זיבן שעהן אין טאג.
פאר מוסף טאר מען נישט עסן א סעודה, אבער מען מעג טועם זיין א ביסל. (שבת און יום טוב מאכט מען קידוש פארן טועם זיין.
רבי אלטער אליעזר הורוויץ זצ"ל (ה'תר"ן - י"ב אדר ה'תרצ"ז), רב אין קאשוי.
רבי אלטער'ל איז געבוירן אין יאר ה'תר"ן (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אהרן הורוויץ, רב אין בייטש, א זון פון הרב מאיר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון הרב נפתלי צבי הורוויץ "דער ראפשיצער רב". און צו זיין מוטער מרת טילא א טאכטער פון הרב חיים האלבערשטאם, "דער צאנזער רב".
רבי אלטער'ל איז געווען דער ממלא מקום פון פאטער אין קאשוי.
רבי אלטער'ל איז נפטר געווארן י"ב אדר ה'תרצ"ז.
רבי יוסף הורוויץ זצ"ל (-), פון קראס.
רבי יוסף איז געבוירן צו זיין פאטער הרב נפתלי צבי הורוויץ פון לינסק, א זון פון הרב מנחם מענדל הורוויץ (דער ערשטער), רב אין לינסק, א זון פון הרב אברהם חיים הורוויץ, רב אין לינסק, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב.
רבי נפתלי צבי הורוויץ זצ"ל (-), פון לינסק.
רבי נפתלי צבי איז געבוירן צו זיין פאטער הרב מנחם מענדל הורוויץ (דער ערשטער), רב אין לינסק, א זון פון הרב אברהם חיים הורוויץ, רב אין לינסק, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב. און צו זיין מוטער מרת פריידא א טאכטער פון הרב מנחם נחום ענגלארד פון פאשאוו.
רבי נפתלי צבי איז נפטר יונג נאך ביים פאטער'ס לעבען.
רבי ישראל הורוויץ זצ"ל (-), פון ווייסליץ.
רבי ישראל איז געבוירן צו זיין פאטער הרב מנחם מענדל הורוויץ (דער ערשטער), רב אין לינסק, א זון פון הרב אברהם חיים הורוויץ, רב אין לינסק, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב. און צו זיין מוטער מרת פריידא א טאכטער פון הרב מנחם נחום ענגלארד פון פאשאוו.
רבי ישראל איז געווען א תלמיד מובהק פון דעם צאנזער רב, ער איז געווען פון די געציילטע וואס האבן באקומען היתר הוראה פון זיין רבין דער צאנזער רב.
אויף דעם פארשלאג פון זיין רבין האט מען אויפגענימען רבי ישראל רב אין ווייסליץ.
רבי יעקב הורוויץ זצ"ל (ה'תר"ן - מוצאי יום כפור ה'תש"ג), ראש בית דין אין לינסק.
רבי יעקב איז געבוירן אין יאר ה'תר"ן (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב מאיר הורוויץ רב אין לינסק, א זון פון הרב אברהם חיים הורוויץ (דער צווייטער), רב אין לינסק, א זון פון הרב מנחם מענדל הורוויץ, רב אין לינסק, א זון פון הרב אברהם חיים הורוויץ, רב אין לינסק, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב. און צו זיין מוטער מרת הינדא רחמה א טאכטער פון הרב נפתלי צבי פרנס, פון צאנז, אן אייניקל פון מגלה עמוקות.
רבי יעקב האט נאך אריינגעכאפט צו קענען די צדיקים פון פריערדיגען דור, אויף די עלטער האט ער זיך בארימט "כ'האב נאך זוכה געווען צו זעהן דעם גארליצער רב זאגן לא-ל אשר שבת, און צוויי שנירליך טרערן האבן זיך גיגאסען פון די אויגן".
נאך זיין חתונה האט רבי יעקב געגעסן קעסט ביי זיין שוויגער (זיין שווער האט שוין נישט געלעבט) אין א יאוואראוו, פון דארט האט ער זיך אנגעהויבן צו דרייען ביים בעלזער רב רבי ישכר דוב רוקח.
רבי יעקב איז דערשאסן געווארן אין זעסלאוו מוצאי יום כפור ה'תש"ג, הי"ד.
דעאדאראנט אין א שמיראכץ פארעם.
דעאדאראנט איז א קאסמעטיק מיטל קעגן קערפער שטונק אדער עיפוש וואס איז פאראורזאכט פון שווייס. בעיקר באניצט מען דעאדאראנט אויף די פאַכוועס. עס קען קומען אין פארעם פון א שפריץ אדער שמיראכץ.
א געי שוויץ באד אין אמעריקע
א גיי מרחץ, אדער גיי סאַאונע איז א בית מרחץ וווהין עס גיין האמאסעקסועלע מאנסבילן באדן, טרינקען, זיצן ארום דעם באר און האָבן געשלעכטלעכע באַציִוּנגען אין פריוואטע פארמאכטע צימערן.
דינאוו אין גאליציע, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער דינאווער דינאסטיע וואס ציעט זיך פון רבי צבי אלימלך שפירא, באקאנט אלס דער בני יששכר.
דינאווער רבנים און רבי'ס פון דינאווער דינאסטיע.
רבי צבי אלימלך שפירא (ה'תקמ"ג - י"ח טבת ה'תר"א), רב אין דינאוו, דער בני יששכר.
דער דינאווער בוים.
רבי יהושע שפירא זצ"ל (י' סיון ה'תרכ"ב - י"ב אדר א' ה'תרצ"ב), רב אין ריבאטוטש.
רבי יהושע'לי איז געבוירן י' סיון ה'תרכ"ב, צו זיין פאטער הרב צבי אלימלך שפירא, רב אין בלאזשאוו, א זון פון הרב דויד שפירא, רב אין דינאוו, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא, "דער בני יששכר". און צו זיין מוטער מרת שרה, א טאכטער הרב משה הורוויץ, רב אין ראזוואדאוו.
פון זיין יוגנט האט מען שוין געזען אויף רבי יהושע'לי זיין הייליגן געפירעכטס, און זיין פלייסיקן לערנען, וואו ער פעלגט נישט פארברענגן קיין איבעריגע מינוט. רבי יהושע'לי האט נאך אריינגעכאפט צו לערנען יונגערהייט פון זיין זיידן דער ראזוואדאווער רב, אויך געפינט מען א תשובה פון זיין עלטער זיידן דער ייטב לב צו אים.
רבי יהושע'לי איז געווען רב אין ריבאטוטש און אין יאר ה'תרמ"ה האט מעו אים אויפגענומען אלס יונגער רב אין בלאזשאוו, נאך דעם ערשטן וועלט קריג האט רבי יהושע'לי זיך באזעצט אין ריישא, און מיט דעם איינשטימונג פון זיין פאטער האט ער אנגעהויבן פראוון דארט רעביסטעווע.
רבי יהושע איז נפאר געווארן י"ב אדר א' ה'תרצ"ב.
שפירא, יהושע
דזשיקאוו () איז א שטאט אויפן מזרח ברעג פונעם ווייסל דרום פונעם מויל פונעם סאן טייך, אין ריישער פראווינץ פון פוילן. זי געפינט זיך 50.35 גראד צפון און 21.40 גראד מזרח, אין וועסט גאליציע. די שטאט האט שוין געהייסן דזשיקאוו אינעם צענזוס פון 1765.
אין יאר תט"ו האט מען אויסגעהרגעט די יידן אין דזשיקאוו, און אין יאר תקי"ז איז געווען אן עלילת דם ווען מ'האט זיי באשולדיקט מיט הרגענען א קריסטליך יינגל, און זיי האבן געמערדט עטלעכע יידן. אבער שפעטער ווען דאס יינגל איז צוריקגעקומען צו דער שטאט לעבעדיגערהייט, האט די גראַפֿיניע טארנאווסקא באצאלט פארגיטיקונג צו דער יידישער קהילה פון דער שטאט.
אין תע"ח האט די גראפיניע טארנאווסקא געבארגט צו דער יידישער קהילה 1,000 פֿלארין צו בויען א שול. אין תקל"ט האבן וואלף און גימפל לעווקאוויטש באצאלט פארקויף-שטייער אלס קצבים צוזאמען מיט שמואל זעלמאנאוויטש.
בערך תר"ך האט די דזשיקאווער קהילה אויפגענומען אלס רב רבי אליעזר הורוויץ, א זון פונעם ראפשיצער רב. ער האט אויפגעשטעלט אין דזשיקאוו א רבי'שן הויף און דאס שטעטל איז געווארן א חשוב חסידיש שטעטל.
זונטאג צום גדליה ת"ש האט די דייטשע ארמיי אינוואדירט די שטאט. דעמאלסט האבן געוואוינט אין דזשיקאוו 3800 יידן. א פאר וואכן שפעטער האבן די דייטשן געגנבעט פון די יידן זייער גאנצע פארמעגן און האבן זיי פארטריבן פון דער שטאט. אום חודש אב תש"ב האבן אויסגעזידלט די קהילה.
רבי מנחם מענדל פנחס שפירא זצ"ל (ה'תקצ"ח - ה'תרע"ב), רב אין לאנצהוט.
רבי מענדל'ע איז געבוירן אין יאר ה'תקצ"ח (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אלעזר שפירא, רב אין לאנצהוט, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא, "דער בני יששכר". און צו זיין מוטער מרת טויבע חוה א טאכטער פון הרב יהושע העשל האלעס פון דוקלא.
נאך זיין פאטער'ס פטירה האט זיך געשאפן א רייבעריי איבער דעם רבנות אין לאנצהוט, דער שטעטישע קרייז האט געוואלט אויפנעמן רבי מענדל'ע אלס רב, דאגעגן דער חסידישער קרייז האט געוואלט דעם ברודער רבי שמחה,
נאך א האלב יאר איז רבי מענדל'ע אויסגעוועלט געוווארן אלס עמטליכער רב.
רבי מענדל'ע איז נפטר געווארן אין ה'תר"ע (אומגעפער).
רבי שמחה שפירא זצ"ל (ה'ת"ר - ה'תרע"ב), רב אין לאנצהוט.
רבי שמחה'לע איז געבוירן אין יאר ה'ת"ר (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אלעזר שפירא, רב אין לאנצהוט, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא, "דער בני יששכר". און צו זיין מוטער מרת טויבע חוה א טאכטער פון הרב יהושע העשל האלעס פון דוקלא.
נאך זיין פאטער'ס פטירה האט זיך געשאפן א רייבעריי איבער דעם רבנות אין לאנצהוט, דער שטעטישע קרייז האט געוואלט אויפנעמן רבי שמחה'לעס ברודער רבי מענדל'ע אלס רב, דאגעגן דער חסידישער קרייז האבן געוואלט אויפנעמן רבי שמחה'לע אין ווענען זיי האבן געזען אלס פאסיגער נאעפאלגער פון רב,
רבי שמחה'לע איז נפטר געווארן מוצאי יום כפור ה'תרע"ג נאכדעם וואס ער האט געדאוונט נעילה פאר'ן עמוד, אין ליגט אין פאטער'ס אהל.
רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל (ה'תר"א - כ' אדר ה'תרס"ד), רב אין בערטש.
רבי הערש מילך איז געבוירן אין יאר ה'תר"א, צו זיין פאטער הרב אלעזר שפירא, רב אין לאנצהוט, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא, "דער בני יששכר". און צו זיין מוטער מרת טויבע חוה א טאכטער פון הרב יהושע העשל האלעס פון דוקלא.
רבי הערש מילך איז געווען רב אין בערטש נאך זיין פאטער'ס פטירה האט ער געפירט דארט רביסטעווע.
רבי הערש מילך איז נפטר געווארן כ' אדר ה'תרס"ד.
בזיווג שני האט רבי הערש מילך געהייראט א טאכטער פון הרב יהושע אלעזר חודאראוו
רבי מאיר משולם שפירא זצ"ל (ה'ת"ר - ה'תר"ף) פון לאנצהוט.
רבי מאיר משולם איז געבוירן אין יאר ה'ת"ר (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב שמואל שפירא פון פרעמישלא א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא, "דער בני יששכר". און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב נפתלי הערץ לאבין.
רבי מאיר משולם האט זיך דערווייטערט פון רבנות און אלע אנדערע עפענטליכע אקטיוועטעטן, ער האט זיך פארנומען מיט דעם דריקען פון זיין זיידען'ס ספרים, דערפאר איז ער שטענדיג ארומגעפארן צוזאמען צושטעלן פנאמעראנטן, זיין מחותן און שוועסטער-קינד דער בלאזשאווער רב האט אים אויסגעהאלטן.
רבי מאיר משולם האט געדאוונט שחריתים ימים נוראים ביים בלאזשאווער רב.
רבי מאיר משולם איז נפטר געווארן אין יאר ה'תר"ף (אומגעפער).
רבי מאיר שפירא הי"ד (ה'תרמ"ד - ה'תש"ב) רב אין בלאזשאוו.
רבי מאיר'ל איז געבוירן אין יאר ה'תרמ"ד (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יהושע שפירא, רב אין ריבאטוטש, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא, רב אין בלאזשאוו, א זון פון הרב דויד שפירא, רב אין דינאוו, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא, "דער בני יששכר". און צו זיין מוטער מרת מרים, א טאכטער פון הרב מנחם מענדל מארילעס רב אין ראפשיץ, אן אייניקל פון רבי שמעון יעראסלאווער.
רבי מאיר'ל איז געווען דער לעצטער רב אין בלאזשאוו.
פאר מען האט אוועק געפירט רבי מאיר'ל, האט ער איבער געגעבן זיינע כתבים פאר א גועאישן שכן אפצוהיטן, נאך די צווייטער וועלט קריג האט זיין ברודער דער בלאזשאווער רב פון אמעריקא זיי אויסגעלייזט, אין אוועק געגעבן פאר זיין תלמיד און חסיד הרב שלמה יהודה אינטראטער, פון ריישא.
רבי מאיר'ל איז אומגעקומן אויף קידוש השם אין יאר ה'תש"ב (אומגעפער), הי"ד.
רבי ישראל שפירא הי"ד (ה'תר"ן - א' חשוון ה'תש"ן) רב אין פראכניק באקאנט אלס דער בלאזשאווער רבי.
רבי ישראל איז געבוירן חשוון ה'תר"ן, צו זיין פאטער הרב יהושע שפירא, רב אין ריבאטוטש, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא, רב אין בלאזשאוו, א זון פון הרב דויד שפירא, רב אין דינאוו, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא, "דער בני יששכר". און צו זיין מוטער מרת צפורה א טאכטער פון הרב יעקב דאכנער, פון דעלאטין
רבי ישראל איז געווען רב אין פראכניק, נאך זיין פאטער'ס פטירה האט ער זיך באזעצט אין איסטעריק.
רבי ישראל האט נאך געקענט די גדולי ישראל פון פאר דער ערשטער וועלט קריג, רבי ישראל האט אנטייל גענומען אין דער ערשטער כנסיה הגדולה אין וויען אין יאר ה'תרפ"ג.
נאך דער צווייטער וועלט קריג האט רבי ישראל געוואוינט א קורצע צייט אין בריסל נאכהער איז ער געקומען קיין אמעריקא און געעפנט זיין בית המדרש אין וויליאמסבורג, און שפעטער זיך געצויגן קיין בארא פארק.
רבי ישראל איז נפטר געווארן אין עלטער פון הונדערט יאר ב' חשוון ה'תש"ן אין ניו יארק, מען האט אים געפירט קיין ארץ ישראל אין ליגט אין הר הזיתים.
נאך זיין פטירה איז זיין שטיף־זון רבי צבי יהודה שפירא (פריער קושיצקי; תרצ"ו - ט"ז תמוז תשע"ה) געווארן זיין ממלא מקום.
רבי ישראל האט געהייראט בזיווג ראשון מרת פערל, א טאכטער פון הרב שלום דוד אונגאר רב אין זשאבנא.
בזיווג שני האט רבי ישראל געהייראט מרת בראניע א טאכטער פון הרב משה מנחם מאלכיאר.
שפירא, ישראל
רבי יוסף שפירא זצ"ל (ה'תרכ"ח - ז' חשוון ה'תר"ן), פון בלאזשאוו.
רבי יוסעלע איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ח, צו זיין פאטער הרב צבי אלימלך שפירא, רב אין בלאזשאוו, א זון פון הרב דויד שפירא, רב אין דינאוו, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא, "דער בני יששכר". און צו זיין מוטער מרת שרה, א טאכטער הרב משה הורוויץ, רב אין ראזוואדאוו.
רבי יוסעלע איז געווען אן אנגעזעהנער תלמוד חכם, אין יאר ה'תרמ"ז איז רבי יוסעלע קראנק געווארן און פארבליבן געלעמט אויף א האלבן קערפער.
רבי יוסעלע איז נפטר געווארן זייער יונג אין עלטער פון צוויי און צוואנציג יאר ז' חשוון ה'תר"ן.
רבי דוד שפירא זצ"ל (ה' שבט ה'תרל"ז - כ"ט שבט ה'תרפ"ד), רב אין בוקאווסק.
רבי דוד איז געבוירן ה' שבט ה'תרל"ז, צו זיין פאטער הרב מאיר יהודה שפירא, רב אין בלאזאוו, א זון פון הרב דויד שפירא, רב אין דינאוו, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא, "דער בני יששכר". און צו זיין מוטער מרת מרים א טאכטער פון הרב ישראל אן איידעם פון הרב חיים האגער פון קאסאוו.
אין יאר ה'תרס"ט נאך די פטירה פון זיין פאטער איז רבי דוד געווארן רבי אין בוקאווסק אויף זיין פאטער'ס ארט, ביי די ערשטע וועלט קריג איז רבי דוד אנטלאפן אונגארן, ווען ער איז צוריק געקומען קיין גאליציע, האט ער זיך באזעצט אין סאנוק ביי זיין שוואגער.
רבי דוד איז געווען אין סאנוק א פערזענליכער גוטער פריינד פון דארטיגן רב, הרב יהודה מאיר שפירא, כאטש רבי דוד איז געווען א קעגנער פון דעם געדאנק פון אגודת ישראל.
רבי דוד איז נפטר געווארן יונג כ"ט שבט ה'תרפ"ד.
רבי נחמיה שפירא זצ"ל (ה'תרל"ד - ה'תש"ב), רב אין סאסאוו און סטריזשעוו
רבי נחמיה איז געבוירן אין יאר ה'תרל"ד צו זיין פאטער הרב משה יהודה ליב שפירא רב אין סטריזשעוו, א זון פון הרב שלמה שפירא רב אין מונקאטש, דער "שם שלמה", א זון פון הרב אלעזר שפירא רב אין לאנצהוט, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא רב אין דינאוו, דער "בני יששכר". און צו זיין מוטער מרת חנה א טאכטער פון הרב ברוך האלבערשטאם, דער גארליצער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם דער דברי חיים,
רבי נחמיה איז געווען רב אין סאסוב, ביי דער ערשטע וועלט קריג איז ער אנטלאפן קיין וויען נאך זיין פאטער'ס פטירה איז ער געקומען קיין סטריזשעוו.
רבי נחמיה איז אומגעקומען אויף קידוש השם אין יאר ה'תש"ב הי"ד.
רבי שמואל שפירא זצ"ל (ה'תרכ"ב - י"ט שבט ה'תרצ"ז), רב אין רעדים.
רבי שמואל איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ב, צו זיין פאטער הרב מנחם מענדל פנחס שפירא, רב אין לאנצהוט, א זון פון הרב אלעזר שפירא, רב אין לאנצהוט, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא, "דער בני יששכר".
אין יאר ה'תרמ"ה איז רבי שמואל געווארן רב אין גלאגאוו און אין יאר ה'תרס"ד איז ער געווארן רב אין רעדים.
רבי שמואל איז נפטר געווארן י"ט שבט ה'תרצ"ז (אומגעפער).
רבי אלעזר שפירא זצ"ל (ה'תרכ"ה - י"ט תמוז ה'תרצ"ז), רב אין לאנצהוט.
רבי אלעזר איז געבוירן אין ענדע חודש אלול ה'ת"ר, צו זיין פאטער הרב שמחה שפירא רב אין לאנצהוט, א זון פון הרב אלעזר שפירא, רב אין לאנצהוט, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא, "דער בני יששכר". און צו זיין מוטער מרת רבקה הענטשא א טאכטער פון הרב ישראל ליב וואהרמאן, א זון פון רב אין בוטשאטש.
רבי אלעזר איז אויפגענומען געווארן רב אין אוזשיראן, נאך זיין פאטער'ס פטירה איז ער געבליבן אין לאנצהוט.
רבי אלעזר איז נפטר געווארן י"ט תמוז ה'תרצ"ז, אין ליגט אין לעבן זיין פאטער.
רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל (-), רב אין לאנצהוט.
רבי צבי אלימלך איז געבוירן אין ענדע חודש אלול ה'ת"ר, צו זיין פאטער הרב שמחה שפירא רב אין לאנצהוט, א זון פון הרב אלעזר שפירא, רב אין לאנצהוט, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא, "דער בני יששכר". און צו זיין מוטער מרת רבקה הענטשא א טאכטער פון הרב ישראל ליב וואהרמאן, א זון פון רב אין בוטשאטש.
נאך זיין פאטער'ס פטירה איז רבי צבי אלימלך געווארן רב אין לאנצהוט.
רבי יוסף שפירא זצ"ל (ה'תר"ך - י"ז אדר א' ה'תרצ"ב), רב אין דינאוו.
רבי יוסף איז געבוירן אין יאר ה'תר"ך (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב צבי אלימלך שפירא, רב אין בערטש א זון פון הרב אלעזר שפירא, רב אין לאנצהוט, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא, "דער בני יששכר". און צו זיין מוטער מרת פריידא א טאכטער פון הרב יהודה הורוויץ, א זון פון הרב יעקב הורוויץ רב אין מעליץ.
רבי יוסף איז געווען רב אין דינאוו אויף זיין שווער'ס ארט.
רבי יוסף איז נפטר געווארן י"ז אדר א' ה'תרצ"ב.
אַנאַסטסיע 2004 אין איר אײראָפּע טור
אַנאַסטאסיע () (געבױרן דעם 17טן סעפטעמבער, 1968) איז אַ באַװוּסטע אַמעריקאַנער פּאָפּ זינגערין און אַ לידער שרײַבערין. זי איז טאַלאַנטירט מיט אַ גאָר הױכע שטימע.
ר' עמרם בלוי (1900 — 1974) דער גרינדער פון די נטורי קרתא, איז א ירושלימער איד וואס האט געקעמפט טאג און נאכט קעגן חילול שבת אין ירושלים און אלע פרייע פרצות וואס האט זיך דארט אפגעטאן.
בלוי איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו רב שלמה יצחק און אסתר שיינא (שיינדל), א טאכטער פון הרב ישעיהו ארנשטיין, א פינפטער דור אין ירושלים צו א משפחה וואס איז ארויפגעקומען אין ארץ-ישראל סוף דעם 18טן יארהונדערט.
זיין ברודער איז געווען דער אגודת ישראל עסקן אין ארץ ישראל ר' משה בלוי.
ער האט חתונה געהאט מיט הינדא וועבער און זיי האבן געהאט צען קינדער
ער האט סוף יארן חתונה געהאט בזיווג שני מיט א גיורת מיטן נאמען רות בן-דוד און זיינע קינדער זיינען געלאפן צו רבנים זיי זאלן ביי אים פועלן, נישט חתונה האבן מיט איר, אבער ער האט מגלה געווען פאר רבי יואל טייטלבוים פון סאטמאר זיין טעם, און רבנים האבן אים פארשטאנען, אבער די חברי הביד"ץ העדה החרדית האבן אים אריינגעלייגט אין חרם דערפאר.
נאך וואס ער האט חתונה געהאט מיט דער גיורת האט ער געמוזט אפלאזן זיין געבוירן-שטאט ירושלים און איז געגאנגען וווינען אין בני ברק. שפעטער האבן זיי צוריקגעצויגן קיין ירושלים.
אין תשל"ד איז ער נפטר געווארן און מען האט אים באגראבן אין הר המנוחות.
זיין קנאות.
ער פלעגט אלע מאל רעדן בראש המערכות צי איז דאס געווען אקעגן גיוס בנות, אדער די שווים באסיין, די נאכט לאקאל, וואס די פרייע האבן געוואלט בויען אין מאה שערים, אדער חילול שבת.
מ'האט אים פיל מאל ארעסטירט אין תפיסה צוליב זיינע אגיטאציעס אבער דאס האט אים נישט אפגעשוואכט פון זיינע מערכות אדרבה דאס האט אים געגעבן חיזוק אנצוגיין אויף ווייטער.
אין תפיסה זענען אים געקומען באזוכן גדולי ישראל אי מחזק זיין און ווייזען סימפאטישקייט פאר זיינע מערכות ובתוכם דער חזון איש. ווען מען האט אים געברענגט אין געריכט האט ער אויסגעשריגן איני מכיר אין דעם געריכט, און עס האט נישט געהאלפן.
בלאָזשאוו () איז א שטעטל אין ריישער פאוויאט, אונטערקארפאטישער פראווינץ, פוילן, מיט א באפעלקערונג פון 2,121 (30.06.2008).
יידן אין בלאזשאוו.
צויי חסידישע יינגעלעך אין בלאזשאוו (בערך תר"ץ)
אין 1890 האבן געוואוינט אין בלאזשאוו 940 יידן.
רבי שמואל טייטלבוים (ה'תקע"ד - ט' חשוון ה'תרמ"ט), רב אין גארליץ.
רבי שמואל איז געבוירן און יאר ה'תקע"ד (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת רויזא בלימא א טאכטער פון הרב אהרן, רב אין חאדאראוו.
אין יאר ה'תרט"ז ווען רבי שמואל'ס ברודער דער ייטב לב איז אריבער פון גארליץ קיין דראהאביטש, האט ער געוואלט איבער געגעבן דאס רבנות פון גארליץ פאר זיין איידעם הרב ברוך האלבערשטאם. אבער וויבאלד די שטאט הענדלערס האבן פארלאנגט מען זאל אויפנעמען א רב מיט מער ערפארונג, האט דער צאנזער רב געהייסען זיין זון רבי ברוך'ל אריבער צוהען זיך קיין רודניק, און ער האט געשיקט רבי שמואל ווערען רב אין גארליץ.
רבי שמואל איז נפטר געווארן אין קראקא ט' חשוון ה'תרמ"ט.
רבי נחום צבי טייטלבוים (-), רב אין דראהאביטש.
רבי נחום צבי איז געבוירן צו זיין פאטער הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת רויזא בלימא א טאכטער פון הרב אהרן, רב אין חאדאראוו.
רבי נחום צבי האט געוואוינט אין דראהאביטש, אין דארט אנגעפירט זיין רעביסטעווע.
זשעק אבראמאף (געבוירן דעם 28סטן פעברואר, 1959) איז א אידישער ארטאדאקסישער געוועזענר לאביאיסט אין וואַשינגטאָן און ביזנעסמאן, וואס איז געווארן אנגעקלאגט אין קארופּציע אין 2006.
זיין סוקסעס אין לאַביאונג איז געקומן מיטן פלוצלינגען אויפשטייג פון קאנסערוועטיוו רעפּובליקאנע פאליטיקער וואס האבן איבערגענומן אלע דריי הייזער פון מאכט אין וואשינגטון; דער סענאט, קאנגרעס און דעם ווייסן הויז. זייענדיג א טיעף רעליגיעזער מענטש, האט ער אויסגענוצט זיין פרומקייט צו מאכן פארבינדונגן מיט דער קריסטליכער רעפובליקאנער נייע פאליטיקער. און די ביזנעס וועלט האט געזען אז ער האט די פארבינדונגען האבן זיי אנגעהויבן צו האנדעלן און באיינפלוסן וואשינגטון לטובת זייערע אינטערעסן דורך אים צאלן.
ער זאגט אז ביי די דרייצן יאר האט ער אנגעהויבן היטן די תורה, פון זיך אליינס.
אבראמאוו
רבי אברהם אהרן טייטלבוים זצ"ל (ה'תקפ"ו - י"ב אלול ה'תר"ע), רב אין קאלבאסאוו
רבי אברהם אהרן איז געבוירן אין יאר ה'תקפ"ו צו זיין פאטער הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, דער ייטב לב, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת רחל א טאכטער פון הרב משה דוד אשכנזי רב אין טאלטשאווא.
רבי אברהם אהרן האט געפריווט צו האנדלען מיט וויין און דערפאר געפארן עטליכע מאל קיין אונגארן אבער האט נישט געהאט קיין ערפאלג.
אין יאר ה'תרכ"ב צוויי יאר נאך זיין שווער'ס פטירה האט מען אויפגענומען רבי אברהם אהרן רב אין קאלבאסאוו אויף זיין שווער'ס ארט.
ס'האט זיך איבער דעם רבנות אין קאלבאסאוו געשאפן א שווערע קריגעריי, וועלכע האט צוטיילט די שטאט אין צוויי פארטייען. די צאנזער חסידים האבן געהאלטן מיט רבי אברהם אהרן און צו זיין באקרוינונג איז געקומען זיין פאטער דער סיגעטער רב צו פארן פון אונגארן, דאגעגען האט זיין שוויגער געוואלט אז מען זאל אויסווארטן ביז איר זון רבי אשר'ל וואקסט אונטער און מען זאל אים אויפנעמן אלס רב. די דזשיקאווער חסידים האבן געהאלטן מיט איר און האבן געברענגט א דיין רבי וואלף קרייזמאן פון ריישא, ביז ווען דעם צאנזער רב'ס קפידה האט אים געשאד.
רבי אברהם אהרן איז נפטר געווארן י"ב אלול ה'תר"ע. מען האט געלייגט ווי ער האט באפוילן, אינדרויסן פון זיין שווער'ס אהל.
רבי אליהו בצלאל טייטלבוים זצ"ל (ה'תר"י - כ"ט מנחם אב ה'תרע"ח), רב אין טעטש.
רבי אליהו בצלאל איז געבוירן אין גארליץ אין יאר ה'תר"י צו זיין פאטער הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, דער ייטב לב, א אייניקל פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת רחל א טאכטער פון הרב משה דוד אשכנזי רב אין טאלטשאווא.
אין יאר ה'תרל"ה האט זיין פאטער אויפגענומען רבי אליהו בצלאל אלס רב אין פאליען-ריסקעווע, ביז אין יאר ה'תרמ"ג ווען זיין ברודער דער קדושת יום טוב איז אריבער קיין סיגעט איז רבי אליהו בצלאל געווארן רב אין טעטש.
רבי אליהו בצלאל איז נפטר געווארן כ"ט מנחם אב ה'תרע"ח.
רבי יחיאל טייטלבוים הי"ד (י' שבט ה'תרכ"ח - כ"ב תמוז ה'תש"ב), רב אין קאלבאסאוו.
רבי יחיאל איז געבוירן י' שבט ה'תרכ"ח, צו זיין פאטער הרב אברהם אהרן טייטלבוים, רב אין קאלבאסאוו, א זון פון הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, דער ייטב לב, א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת רייצא א טאכטער פון הרב יחיאל רובין, רב אין קאלבאסאוו, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין רב אין ראפשיץ.
רבי יחיאל איז געווען א צדיק אינגאנצן אויסגעטוהן פון דער וועלט, ער האט שטונדען פארברענגט זיך גרייטן צום דאווענען. רבי יחיאל איז אויסגעוועלט געווארן דורך זיין פאטער אלס זיין ממלא מקום, רב אין קאלבאסאוו, אבער ס'האט זיך געשאפן קעגען אים אן אפאזיציע פון די דזשיקאווער חסידים. אין יאר ה'תר"ץ איז רבי יחיאל ארויס מיט א קאמפף קעגען דעם אויפנעמען פון זיין שוועסטער-קינד רבי מענדעלע רובין אלס דיין, מ'האט געזעצט א בוררות צוזאמען געשטעלט פון הרב שמואל אהרן מיללער רב אין לאבאווא, הרב יהושע ווידערקעהר רב אין פשעמישעל, אין הרב אברהם יצחק הורוויץ רב אין פראוויזנא, זיי האבן ארויס געגעבען זייער פסק אז דאס רבנות געהערט צו רבי יחיאל, אבער זיי האבן געווירקט אויף רבי יחיאל ער זאל צולאזען רבי מענדעלע אלס דיין.
רבי יחיאל איז אומדעקומען אויף קידוש השם כ"ב תמוז ה'תש"ב הי"ד.
רבי יחיאל האט געהייראט מרת דבורה א טאכטער פון הרב אריה לייביש ראזענפעלד רב אין מאשציסק.
רבי דוד טייטלבוים הי"ד (ה'תר"ל - ה'תש"ד), רב אין עטשעד.
רבי דוד איז געבוירן אין קאלבאסאוו אין יאר ה'תר"ל, צו זיין פאטער הרב אברהם אהרן טייטלבוים, רב אין קאלבאסאוו, א זון פון הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, דער ייטב לב, א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת רייצא א טאכטער פון הרב יחיאל רובין, רב אין קאלבאסאוו, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין רב אין ראפשיץ.
נאך זיין חתונה האט רבי דוד געוואוינט ביי זיין שווער אין יעראסלאוו, און ער איז דארט געווען דיין, אבער וויבאלד אין יעראסלאוו האט געהערשט ווינטען פון השכלה האט רבי דוד זיך געזארגט פאר דער ערצואונג פון זיינע קינדער. מיט דער פארמיטלונג פון זיין פעטער דער קדושת יום טוב האט מען אים אויפגענומען אלס רב אין עטשעד.
רבי דוד איז אומגעקומען אויף קידוש השם איו יאר ה'תש"ד הי"ד.
רבי דוד האט געהייראט א טאכטער פון הרב שמעון מארילעס (דער צווייטער) רב אין יעראסלאוו. דער איינציגער זון זייערע, וועלכער האט איבער געלעבט דעם חורבן איירופע
סאביבאר איז געווען א נאצי פארניכטונג לאגער אין דעם לובלינער ראיאן פון באזעצטן פוילן. יידן, כולל יידישע סאוועטע געפֿאנגענע (און אפשר אויך ציגיינער) זענען געפירט געווארן קיין סאביבאר אויף דער באן, און פארשטיקט אין גאז קאמערן דורך דעם ארויסשטויס פון א בענזין מאטאר. 200,000 מענטשן זענען אומגעקומען אין סאביבאר. טאמאס בלאט טענה'ט אז מ'האט געמערדט מער ווי א פערטל מיליאן יידן אין סאביבאר.
נאך א דערפֿאלגרייכן אויפשטאנד אין אקטאבער 1943 האבן העלפט פון די 600 ארעסטאנטן געמאכט פליטה. נאכהער האט מען פארמאכט דעם לאגער און איבערגעפלאנצט מיט ביימער.
אויפשטעלן דעם לאגער.
סאביבאר איז געווען איינער פון פיר פארניכטונגס לאגערן וואס זענען אויפגעשטעלט געווארן אין דער ריינהארד אקציע, וואס איר ציל איז געווען אויסהרגענען אלע יידן אין דעם טייל פון פוילן אקופירט דורך די דייטשן.
מײַלי סײַרוס פֿינעף מינוט פֿאַר דעם רעקאָרד
מײַלי סײַרוס (געבױרן דעם 23סטן נאוועמבער, 1992) איז אַ גאלדענע גלאבוס פּריז נאָמינירטע אַמעריקאַנער זינגערין און אַקטריסע. זי איז אַ יוגנט־פּאָפּ, פּאָפּ־ראָק, קאַנטרי פּאָפּ זינגערין און אַ לידער שרײַבערין.
סײַרוס האָט אָנגעהױבן זיך אינטרעסירן אין פּיעסע װען זי איז געװען 9 יאָר אַלט, בעת אירע עלטערן האָבן געװױנט אין טאָראָנטאָ אין קאַנאַדע.
סעפּטעמבער 2007 האָט זי פּובליקירט איר סינגל "See You Again" װאָס האָט דערגרײכט צו די "הכסטע 10" פֿאַרמעסטונג אין אױסטראַליע, אין 2008 די סינגל 7 Things און אין 2009 די סינגל The Climb. אויגוסט 2009 האט זי פובליקירט אירע מערסטע פארקויפטע סינגל "Party in the U.S.A". יוני 2010 האט זי פובליקירט איר אלבאם "Can't Be Tamed".
ר' משה הירש (געבױרן 1930, אוועק י"ח אייר תש"ע) איז געווען אן אמעריקאנער איד וואס האט געלערנט אין תורה ודעת ישיבה אין ברוקלין.
ער איז געווארן אן איידעם ביי ר' זעליג ראובן קאצינעלנבויגן ז"ל, און איבערגענומן פון זיין שווער די נטורי קרתא פירערשאפט. ער פלעגט זיך טרעפן זייער אסאך מיטן יאסיר אראפאט און איז געווען א
ל"ג בעומר תש"ע איז ער נפטר געווארן, נאך א לענגערער קרענק, אין מאה שערים, ירושלים.
רבי שמואל שמעלקא עזריאל תאומים-פרענקל זצ"ל (ה'תרכ"ז - כ"ב חשוון ה'תרצ"ד), רב אין קלאסנא-וויעליטשקא.
רבי שמואל שמעלקא עזריאל איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ז, צו זיין פאטער הרב פנחס תאומים-פרענקל רב אין ציעשינאוו, א זון פון הרב דוב בעריש תאומים-פרענקל, רב קניעניטש און ציעשינאוו, א זון פון הרב יהושע העשיל תאומים-פרענקל פון קאמארנא, א זון הרב ברוך תאומים-פרענקל דער ברוך טעם. און צו זיין מוטער מרת דרעזיל א טאכטער פון הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם דער שינאווער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם דער צאנזער רב.
נאך זיין שווער'ס פטירה אין יאר ה'תרמ"ה איז רבי שמואל שמעלקא עזריאל געווארען רב אין קלאסנא-וויעליטשקא אויף זיין שווער'ס ארט. זיין זיידע דער שינאווער רב איז געפארן מיט אים צו זיין באקרוינונג, ער האט געזאגט 'רבי שמואל שמעלקא עזריאל איז שוין דער אכט-און-צוואנציגסטער דור פון רבנים פון זיין פאמיליע.
רבי שמואל שמעלקא עזריאל איז נפטר געווארן כ"ב חשוון ה'תרצ"ד.
בזיווג שני האט רבי שמואל שמעלקא עזריאל געהייראט בזיווג שני מרת איטא א טאכטער פון הרב נפתלי האלבערשטאם רב אין קשאנאוו
רבי יהושע העשיל תאומים-פרענקל זצ"ל (- ה'תרנ"ד), רב אין סאפקאוו.
רבי יהושע העשיל איז געבוירן צו זיין פאטער הרב פנחס תאומים-פרענקל רב אין ציעשינאוו, א זון פון הרב דוב בעריש תאומים-פרענקל, רב קניעניטש און ציעשינאוו, א זון פון הרב יהושע העשיל תאומים-פרענקל פון קאמארנא, א זון הרב ברוך תאומים-פרענקל דער ברוך טעם. און צו זיין מוטער מרת דרעזיל א טאכטער פון הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם דער שינאווער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם דער צאנזער רב.
רבי יהושע העשיל איז געווען רב אין סאפקאוו.
רבי יהושע העשיל איז נפטר געווארן יונג אין ה'תרנ"ד (אומגעפער).
רבי יקותיאל יהודה האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרנ"ג - ה'תש"ג), שינאווער רבי אין צאנז.
רבי יקותיאל יהודה איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תרנ"ג (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אריה לייביש מרדכי האלבערשטאם פון שינאווא, א זון פון הרב משה האלבערשטאם רב אין שינאווא, א זון פון הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם, דער שינאווער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער צאנזער רב. און צו זיין מוטער מרת דבורה א טאכטער פון הרב ישראל יעקב יוקל טייטלבוים, רב אין וואלאווע, א זון פון הרב שמואל טייטלבוים, רב אין גארליץ, א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון דעם ישמח משה.
רבי יקותיאל יהודה איז געווען דער ממלא מקום פון פאטער, שינאווער רבי אין צאנז.
רבי יקותיאל יהודה איז אומגעקומען אויף קידוש השם אין יאר ה'תש"ב (אומגעפער) מיט זיין פאמיליע הי"ד.
אין יאר ה'תרע"ב האט רבי יקותיאל יהודה געהייראט א טאכטער פון הרב שמואל שפירא רב אין רעדים, א זון פון הרב מנחם מענדל פנחס שפירא רב אין לאנצהוט, א זון פון הרב אלעזר שפירא פון לאנצהוט.
רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם הי"ד (ה'תרנ"ה - ה'תש"ג), שינאווער רבי אין שינאווא.
רבי יחזקאל שרגא איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תרנ"ה (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אריה לייביש מרדכי האלבערשטאם פון שינאווא, א זון פון הרב משה האלבערשטאם רב אין שינאווא, א זון פון הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם, דער שינאווער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער צאנזער רב. און צו זיין מוטער מרת דבורה א טאכטער פון הרב ישראל יעקב יוקל טייטלבוים, רב אין וואלאווע, א זון פון הרב שמואל טייטלבוים, רב אין גארליץ, א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון דעם ישמח משה.
ווען זיין פאטער איז אריבער קיין קראקא איז רבי יחזקאל שרגא געווארן דער ממלא מקום, אלס שינאווער רבי אין שינאווא.
רבי יחזקאל שרגא איז אומגעקומען אויף קידוש השם אין יאר ה'תש"ג (אומגעפער) מיט זיין פאמיליע הי"ד.
רבי יקותיאל יהודה האט געהייראט א טאכטער פון הרב יהושע האלבערשטאם רב אין באכניא א זון פון הרב אשר מאיר האלבערשטאם רב אין באכניא.
מוסטאַפֿאַ קעמאַל אַטאַטורק (; 1881 – 10טן נאוועמבער 1938) איז געווען, דער גרינדער פון דער נייער טערקישער רעפובליק, נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, און איר ערשטער פרעזידענט.
ער האט אויפגעשטעלט דאס לאנד צו א סעקולארע, האט איינגעפירט מערבדיקע קליידער, געטוישט טערקיש אויף לאטיינישע בוכשטאבן, אפגעטיילט רעליגיע פונעם לאנד, און דער הויפט פראיעקט, א נייע קאנסטיטוציע.
די טערקישע רעפובליק איז געגרינדעט געווארן דעם 29סטן אקטאבער 1923, און מוסטאפא קעמאל איז דערוויילט געווארן איר ערשטער פרעזידענט.
Windows Movie Maker (טײַטש: Windows־פֿילם־באַשאַפֿער) איז אַ גרונטיקע װידעאָ באַשאַפֿער־ רעדאַקטירונג קאָמפּיוטער פּראָגראַם װעלכע איז ניכלל אין פֿאַרשײדענע Windows־װערסיעס. עס איז כּולל פֿאַרשײדענע אײנגנקײַטן װי עפֿעקטן, טראַנזיטאַציעס (װיזועלע איבערגאַנגען), טיטלען/קרעדיטן, לױף־אױדיאָ, צײַט־ליניע, דערצײלונג און אױטאָמאַטיש־פֿילם. מען קען שאַפֿן נײַע עפֿעקטן און טראַנזיטאַציעס אָדער קען מען רעדאַקטירן עקזיסטירטע־ דורך אַן XML קאָד.
Windows ME איז געװעזן די ערשטע אָפּערירן־סיסטעם װעלכע האָט כּולל געװען די Windows Movie Maker. הײַנט צוטאָגס, אין Windows 7 קומט די Windows Movie Maker װי אַ טײל פֿון דער Windows Live װאָס מען קען אַראָפּלאָדירן אומזיסט פֿון מײַקראָסאָפֿטס װעבזײטל און עס איז מער ניט ניכלל װי אַ טײל פֿון די Windows אָפּערירן סיטעמען.
פרשיסחא איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האט געוואוינט רבי יעקב יצחק, באקאנט אלס דער ייד הקדוש, דער גרינדער פון דעם פרשיסחא שטייגער אין חסידות, וואס פון אים האט זיך געצויגן א פארצווייגטער חסידישע דינאסטיע. די ביאלער רבי'ס זענען ממשיך די פרשיסחא דינאסטיע.
א גרויסער טייל פון די חסידישע הויפן אין קאנגרעס פוילן זענען געווען נאכפאלגער פון פרשיסחא. נאך דער פטירה פונעם ייד הקדוש, איז זיין תלמיד רבי שמחה בונם געווארן דער הויפט ממלא מקום אין פרשיסחא, וואס האט געפירט קנאפע פערצן יאר ביז זיין פטירה סוף תקפ"ז. נאכדעם האט זיך דאס חסידות צעשפאלטן; א גרויסער טייל האבן געפאלגט רבי מנחם מענדל פון קאצק, וואס האט געפירט אויף א שארפן אופן. נאך א גרופע איז געבליבן אין פרשיסחא אונטערן זון פונעם רבי'ן ר' בונם, רבי אברהם משה; ער איז נפטר געווארן צוויי יאר שפעטער און רוב פון זיינע חסידים האבן מקבל געווען די רעביסטעווע פון רבי יצחק קאליש, דער אלטער ווארקער רבי.
אויך די קינדער פונעם ייד הקדוש האבן געפירט הויפן. דער עלטסטער זון, רבי ירחמיאל האט געפירט אין פשיסחא, און דער צווייטער זון, רבי יהושע אשר, האט געפירט אין זשעליכאוו און פאריסאוו. דער יונגסטער זון רבי נחמיה האט געפירט אין ביכאוו.
פון קאצק האבן זיך אויך אנטוויקלט די חסידותן פון גער, טשעכאנאוו, סאכאטשאוו, גאסטינין און פילץ. פון ווארקא האבן זיך אנטוויקלט די חסידותן פון אמשינאוו, ראדזימין, אלעקסאנדער, סטריקאוו און סקערנעוויץ. רבי מרדכי יוסף ליינער האט זיך געשיידט פון קאצק און אויפגעשטעלט א הויף אין איזשביצע, פון וואנעט שטאמט דאס ראדזינער חסידות, און זיין הויפט חסיד, רבי יהודה לייב אייגער האט געפירט זיין הויף אין לובלין.
פרשיסחער בוים.
רבי יעקב יצחק ראבינאוויטש (ה'תקכ"ז - י"ט תשרי ה'תקע"ד).
רבי ברכיה טייטלבוים (ה'תרכ"ה - נפטר י"ב ניסן ה'תרע"ז, 1865 - נפטר 4טן אפריל 1917) איז געווען רב אין איהעל.
רבי ברכיה איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ה (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב משה יוסף טייטלבוים, רב אין איהעל, א זון פון הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, דער ייטב לב, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת הינדא א טאכטער פון הרב דוד האלבערשטאם, דער קשאנאווער רב.
פון נאך זיין חתונה מיט מרת אלטע מלכה, א טאכטער פונעם בלאזשאווער רב, הרב צבי אלימלך שפירא, איז רבי ברכיה געבליבן ביי זיין שווער אין בלאזשעוו, אין יאר ה'תרנ"ז נאך זיין פאטער'ס פטירה האט ער איבערגענומען דאס רבנות אין איהעל, אבער ער איז געבליבן וואוינען ביי זיין שווער. פאר דער געמיינדע אין איהעל האט רבי ברכיה געדינגען אלס דיין רבי אליעזר שווארטץ פון שאראש-פאטאק, און זיין געהאלט האט זיין מוטער גענומען.
אין יאר ה'תרע"ב האט דער מונקאטשער רב דער דרכי תשובה ארויס געגעבן א פסק אז רבי ברכיה שוואגער רבי דוד דוב מייזילש זאל איבערנעמען דאס רבנות, וויבאלד מ'קען נישט לאזען א געמיינדע אן א רב פופצן יאר. דאגעגן איז ארויס די רבנים פון דער פאמיליע טייטלבוים אין שפיץ פון סיגעטער רב דער קדושת יו"ט מיט א בירור הלכה און פראטעסט קעגן דעם מונקאטשער פסק.
ביי די ערשטע וועלט קריג איז רבי ברכיה אנטלאפן קיין בודאפעשט אין איז דארט נפטר געווארן י"ב ניסן ה'תרע"ז, און ער ליגט אין סיגעט.
דאָס בוך רעװאָלוציאָנערע װאָרצלען פֿון מאָדערנעם ייִדיש פּובליקירט 2008
באַרי טראַכטנבערג איז אַ פּראָפֿעסאָר פֿון דער ייִדישער געשיכטע אין דעם אוניװערסיטעט פֿון שטאָט ניו־יאָרק אין אָלבאַני. זײַן בוך "רעװאָלוציאָנערע װאָרצלען פֿון מאָדערנעם ייִדיש, 1917-1903" איז אַרױס אינעם פֿאַרלאַג פֿונעם סיראַקוזער אוניװערסיטעט אין 2008.
דעקל בוך פֿון "שטאָט־קאָדן׃ לייענענדיק די מאָדערנע שטאָטישע ראָמאַנען"
חנה װירט־נשר איז אַ ייִדישע פּראָפֿעסאָרין און איז די גרינדער־דירעקטאָרין פֿון גאָלדרײַך־אינסטיטוט פֿאַר ייִדישער שפּראַך, ליטעראַטור און קולטור. זי פֿאַרנעמט די קאַטעדרע פֿאַר שטודירן די ייִדישע דערפֿאַרונג אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן אויפֿן נאָמען פֿון שמואל און פּערי האַבער בײַם תּל־אבֿיבֿער אוניװערסיטעט. זי איז די מחברין פֿון "שטאָט־קאָדן׃ לייענענדיק די מאָדערנע שטאָטישע ראָמאַנען" און פֿון "רוף דאָס ענגליש׃ די שפּראַכן פֿון דער אַמעריקאַנער ייִדישער ליטעראַטור".
רבי אברהם שמואל בנימין סופר זצ"ל (א' אדר א' ה'תקע"ה - י"ט טבת ה'תרל"ב), רב אין פרעשבורג. באקאנט אלס דער כתב סופר.
רבי אברהם שמואל בנימין איז געבוירן ראש חודש אדר ה'תקע"ה, צו זיין פאטער הרב משה סופר דער חתם סופר און צו זיין מוטער מרת שרל א טאכטער פון הרב עקיבא גינז אייגער. רב אין פוזנא.
רבי אברהם שמואל בנימין איז נפטר געווארן י"ט טבת ה'תרל"ב.
סופר, אברהם
מזרח־אייראפע איז א טערמין צו באטיטלען דעם געא-פאליטישן ראיאן וואס באשטייט פון דעם מערסטן מזרח טייל פונעם אייראפעישען קאנטינענט. דורכאויס היסטאריע און אויף א קלענערן פארנעם היינט צוטאגס, זענען טיילן פון מזרח אייראפע קענטליך אנדערשט כלפי מערב אייראפע און אנדערע ראיאנען צוליב קולטורעלע, רעליגיעזע, עקענאמישע, און היסטארישע סיבות.
דעפיניציעס.
עס זענען פאראן פארשידענע דעפיניצעס וואס גענוי רופט מען מזרח-אייראפע.
פארברייטערטע דעפיניציע פון מזרח-אייראפע.
ביז דער קאמוניסטישער בלאק איז איינגעפאלן פלעג מען רופן די אלע לענדער מיט א קאמוניסטישער רעגירונג מזרח-אייראפע אדער דער מזרח בלאק.
כאטש גריכנלאנד און טערקיי געפינען זיך אין דער מזרח זייט פון אייראפע, רעכנט מען זיי נישט אין מזרח-אייראפע, אזוי ווי זיי האבן נישט געהאט קיין קאמוניסטישטע רעגירונג.
די באלטישע לענדער (ליטע, לעטלאנד און עסטלאנד), וואס מ'פלעג רעכענען זיי אין מזרח-אייראפע, געפינען זיך סיי געאגראפיש און סיי קולטורעל אין צפון-אייראפע.
פראבלעמען מיט דער פארברייטערטער דעפיניצע.
די טיילונג פון די טעג פון דער קאלטער קריג צווישן מזרח און מערב אייראפע איז געווען באזירט אויף די טיילונג צווישן נאטא און דעם מזרח בלאק, וואס גייט נישט אן היינט זייט דער מזרח בלאק איז צונויפגעפאלן און דער אייראפעישער פארבאנד האט זיך פארברייטערט איינצונעמען טייל מזרח לענדער.
רוב מדינות אין מזרח אייראפע האבן היינט א ליבעראלע רעגירונג מיט א דעמאקראטישער הערשאפט. למשל אונגארן וואס האט באלאנגט לכתחילה אין דער מזרח-אייראפעישן קאטאגאריע, איז דאך גאר שטארק מאדערעניזירט על כל פנים פונקט ווי די לענדער אין מערב אייראפע.
שיקל פישמאן ביי איינע פון זיינע אויפטריטן אין אוניווערסיטעטן לטובת א קליינע שפראך
יושע אהרן "שיקל" פֿישמאן (18טן יולי 1926 פילאדעלפיע – 1טן מערץ 2015, י' אדר תשע"ה, בראנקס) איז געווען וועלט-בארימט אלס א ברייט-פארצווייגטער ווייט-גרייכנדער יידישיסט און לינגוויסט, אין אמת'ן אריין נישט נאר לטובת יידיש נאר אויך א כללית'דיגער עסקן פאר אלע מיניאריטעט שפראכן.
ער איז געבוירן אין האט געוואוינט אין פילאדעלפיע דארטן זיך געהאדעוועט אין פובליק שולע אבער זיין אידישיסטישער טאטע האט אין אים אנגעצינדן א רייץ אן אהבה צו דער אידישער מאמע לשון - יעדן טאג ביים נאכטמאל האט ער געהאקט אין טיש און געפאדערט פון די קינדער: "וואס האט איר היינט אויפגעטאן פאר אונזער יידישער שפראך?!"
אלס בחור האט ער געלערנט תורה עם דרך ארץ אין ישיבה אוניווערסיטעט.
אין 1948 איז ער געווען א תלמיד פון דעם גרויסן יידישן לינגוויסט מאקס וויינרייך.
ער האט באקומען א דאקטאר טיטל אין דער שטודיע פון מיניאריטעט חינוך.
אין 1951 האט ער געהייראט געלא שווייד (1925-2017).
ער איז געווען אן סגן פראפעסער אויף פסיכיאלאגיע אין די אוניווערסיטעט פון פענסילוועניע און האט שפעטער פארנומען א סך פראפאסארישע שטעלעס אין פארשידענע אוניווערסיטעטן ארום אמעריקע אינעם לינגוויסטיק געביט.
ער האט שוין אפגעשריבן הונדערטער ווערק און ארטיקלען לגבי וויאזוי צו ראטעווען - און בכלל ארום דעם מצב פון קליינע שפראכן.
הרב שמעון סופר, דער "מכתב סופר"
הרב שמעון סופר (י"ג טבת ה'תקפ"א - י"ז אדר ב' ה'תרמ"ג), רב אין מאטערסדארף און קראקא. באקאנט אלס דער מכתב סופר. הרב שמעון איז געווען א זון פונעם חתם סופר און איינער פון די גרעסטע רבנים אין דער עסטרייכער אימפעריע אין דעם צווייטן העלפט פונעם 19טן יארהונדערט.
רבי שמעון איז געבוירן אין פרעשבורג י"ג טבת ה'תקפ"א, צו זיין פאטער הרב משה סופר דער חתם סופר און צו זיין מוטער מרת שרל א טאכטער פון הרב עקיבא אייגער, רב אין פוזנא.
ביי די זיבעצן יאר האט ער געהייראט מרת מרים, א טאכטער פונעם גביר ר' דוב בער שטערנבערג פון קראלי. נאך דער חתונה האט ער געוואוינט נאענט צו זיין פאטער אין פרעשבורג. אין תר"א, נאך זיין פאטערס פטירה, האט ער זיך געצויגן קיין קראלי, וואו ער האט געוואוינט צוויי יאר.
אין תר"ב איז ער געווארן רב אין מאטערסדארף, און אין תר"ך האט מען אים גערופן צו ווערן רב און אב"ד אין קראקע, און ער האט געדינט אין דעם אמט 22 יאר ביז זיין פטירה.
אין תרל"ט איז ער געוועלט געווארן צו זיצן אין פארלאמענט אין וויען. ער איז געווען איינער פון די פירער פון דער "מחזיקי הדת" קהילה אין גאליציע.
רבי שמעון איז נפטר געווארן י"ז אדר ב' ה'תרמ"ג.
leftבחדרי חרדים אין יידיש מיינט דאס "אין די צימערן פון חרדים" דאס איז דער נאָמען פון א פרומער אינטערנעץ וועב סייט אויפן ישראלישן הייד פארק שמועס גרופעס פלאטפארמע אינעם אינטערנעץ וווּ עס ווערט געמאלן דארט אלע אידישע ברעיקינג נייעס און פאליטישע אנטוויקולינגען אין אלע קרייזן און שיכטן פון איבער די גארער אידישער וועלט, איבערהויפט פון ארץ ישראל'דיגע חרדים אינעם העברעישן שפראך.
דער גרינדער אין מנהל איז ר' מאיר גל שליט"א
בחדרי חרדים איז היינט צוטאגס דער בעסטער פּלאץ פאר נאכאנאנדיגע נייעס און שמועסן אינערהאלב די חרדישע געשענישען, עס ווערט געליינט און געשריבן דורך אינווייניגסטע פאליטיקער און זשורנאליסטן.
יתד נאמן איז א פרומע טעגליכער צייטונג, אויפן העברעישן שפראך, וואס איז אויפגעשטעלט געווארן דורך הרב שך אין יאָר 1985 דער פירער פון דגל התורה. דער ערשטער רעדאקטאר איז געווען ישראל געליס, און נאך אים ס'זיינען געווען צוויי רעדאקטארן - נתן זאב גראסמאן און יצחק ראט.
פון אנפאנג ווען עס איז ערשינען האט דאס געהייסן נאר "יתד" וואס דאס איז די ראשי תיבות פון י'הדות ד'עת ת'ורה. נאך דעם האבן זיי צוגעלייגט דאס ווארט "נאמן", מיינענדיג אויך א באגלייבטער נאגל.
אירע גייסטליכע פירער זענען געווען רבי יוסף שלום אלישיב פון ירושלים און רבי אהרן לייב שטיינמאן.
עס קומט ארויס וועכנטליך אויף ענגליש אין אייראפע און אין אמעריקע. דער אמעריקאנער "יתד" ווערט געדרוקט אין מאנסי.
זי דינט די ליטווישע קרייזן.
רבי ישראל יעקב יוקיל טייטלבוים זצ"ל (ה'ת"ר - ט"ו אלול ה'תרפ"ד), רב אין וואלאווע.
רבי יוקיל איז געבוירן און יאר ה'ת"ר, צו זיין פאטער הרב שמואל טייטלבוים רב אין גארליץ, א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב מנחם מענדל הורוויץ פון סקאהל, אן אייניקל פון רבי מענדלע לינסקער.
נאך זיין חתונה האט רבי יוקיל געגעסען קעסט ביי זיין שווער צוויי יאר אין גארליץ, און נאכהער צוויי יאר אין סיגעט. אין יאר ה'תרכ"ב איז רבי יוקיל אויפגענומען געווארן רב אין בערבעשט.
אין יאר ה'תרמ"ט איז רבי יוקיל אריבער קיין גארליץ איבערצונעמען זיין פאטער'ס ארט, אבער ס'האט דארט אויסגעבראכען א שווערע קאמף צווישען רבי יוקיל אין זיין שוואגער רבי ברוך'ל איבער דעם גארליצער רבנות, מ'האט געזעצט א בוררות ביי וועלכען רבי שמואל ענגיל האט ארויס געגעבען זיין פסק אז די געמיינדע דארף באשליסן וועמען זיי ווילען אויפנעמען, וויבאלד ביידע האבן רעכט צו בלייבן אין גארליץ.
אין יאר ה'תרנ"ד איז רבי יוקיל אויפגענומען געווארן רב אין וואלאווע.
רבי יוקיל איז נפטר געווארן ט"ו אלול ה'תרפ"ד.
רבי משה דוד טייטלבוים זצ"ל (ה'תרט"ו - כ"א אדר ב' ה'תרצ"ה), רב אין מאדיאר-לאפאש.
רבי משה דוד איז געבוירן אין יאר ה'תרט"ו, צו זיין פאטער הרב ישראל יעקב יוקל טייטלבוים רב אין וואלאווע, א זון פון הרב שמואל טייטלבוים רב אין גארליץ, א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים פון אוהעל דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת הענדל א טאכטער פון זיין פעטער הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, דער ייטב לב.
רבי משה דוד איז אויפגעצויגען געווארן ביי זיין זיידען דער ייטב לב, און איז געווען א תלמיד פון צאנזער רב. ווען רבי משה דוד האט געהייראט האט זיין אור-עלטער-שווער דער צאנזער רב זיך געשטעלט דערויף אז די חתונה זאל פארקומען אין צאנז.
רבי משה דוד האט געגעסען קעסט א יאר ביים צאנזער רב. אין יאר ה'תרמ"ב איז רבי משה דוד אויפגענומען געווארן רב אין מאדיאר-לאפאש, ער איז געווען דארט רב איבער פופציג יאר, און געפירט דארט א ישיבה פאר אומגעפער הונדערט בחורים.
רבי משה דוד איז נפטר געווארן כ"א אדר ב' ה'תרצ"ה.
רבי נפתלי טייטלבוים זצ"ל (- ג' אלול ה'תרח"ץ), רב אין נירבאטור.
רבי נפתלי איז געבוירן צו זיין פאטער הרב ישראל יעקב יוקיל טייטלבוים רב אין וואלאווא, א זון פון הרב שמואל טייטלבוים רב אין גארליץ, א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת הענדל א טאכטער פון זיין פעטער הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, דער ייטב לב.
רבי נפתלי איז געווען רב אין נירבאטור.
רבי נפתלי איז נפטר געווארן אין בודאפעסט ג' אלול ה'תרח"ץ.
פאלעסטינע פליטים זענען די אנטלאפענע פון 1948, פון אינערהאלב דעם נייעם געגרינדעטן לאנד ישראל,
זיי זענען אנגעקומען קיין יארדאניע, סיריע, לבנון, אבער מייסטנס זענען אנטלאפן צום מערב ברעג, און צום עזה שטרייף.
לויט דער אפשאצונג פון די פאראייניגטע פעלקער זענען אנטלאפן 720,000 טויזנט פאלעסטינער, ישראל שאצט עס אויף ביז 600,000.
רבי שלמה טייטלבוים הי"ד (ג' אלול ה'תרל"ה - ב' אלול ה'תש"ב), ראש בית דין אין ריגליץ.
רבי שלמה איז געבוירן צו זיין פאטער הרב ישראל יעקב יוקיל טייטלבוים רב אין וואלאווע, א זון פון הרב שמואל טייטלבוים רב אין גארליץ, א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת הענדל א טאכטער פון זיין פעטער הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, דער ייטב לב.
רבי שלמה איז געווען ראש בית דין אין ריגליץ, ער האט אנגעפירט דעם בעשטער שטיבל אין גארליץ.
רבי שלמה איז אוועק געפירט געווארן מיט דעם צווייטן טראנספארט ב' אלול ה'תש"ב הי"ד.
רבי אהרן טייטלבוים הי"ד (אלול ה'תרמ"א - ג' סיון ה'תש"ד), רב אין וואלאווע.
רבי אהרן איז געבוירן אין אלול ה'תרמ"א, צו זיין פאטער הרב ישראל יעקב יוקיל טייטלבוים רב אין וואלאווע, א זון פון הרב שמואל טייטלבוים רב אין גארליץ, א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת הענדל א טאכטער פון זיין פעטער הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, דער ייטב לב.
אין יאר ה'תרס"ה האט זיין פאטער געשטעלט רבי אהרן אלס ראש בית דין פון וואלאווע, נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תרפ"ד איז רבי אהרן אויפגענומען געווארן רב אויף זייין פאטער'ס ארט. נאך זיין ברודער רבי נפתלי'ס פטירה איז רבי אהרן אויפגענומען געווארן רב אין נירבאטור.
רבי אהרן איז געווען באקאנט אין זיין קאמף קעגען די ציוניסטישע באוועגונג, און א קעגנער פון דעם געדאנק פון דער אגודה.
רבי אהרן איז אומגעקומען אויף קידוש השם ג' סיון ה'תש"ד הי"ד.
רבי מרדכי דוד טייטלבוים זצ"ל (- ו' כסלו ה'תר"ף), דיין אין סטוטשין.
רבי מרדכי דוד איז געבוירן צו זיין פאטער הרב נחום צבי טייטלבוים פון דראהאביטש, א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת מלכה א טאכטער פון הרב מרדכי דוד אונגאר רב אין דאמבראווא.
רבי מרדכי דוד איז געווען דיין אין סטוטשין, אין יאר ה'תרס"ב איז ער ארויף קיין ארת ישראל.
רבי מרדכי דוד איז נפטר געווארן אין צפת ו' כסלו ה'תר"ף.
טייטלבוים, מרדכי דוד
רבי מנשה טייטלבוים זצ"ל (- כ"ט אייר ה'תרס"ה), פון בריגעל.
רבי מנשה איז געבוירן צו זיין פאטער הרב נחום צבי טייטלבוים פון דראהאביטש, א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת מלכה א טאכטער פון הרב מרדכי דוד אונגאר רב אין דאמבראווא.
רבי מנשה איז נפטר געווארן כ"ט אייר ה'תרס"ה.
בערלינער זאאלאגישער גארטן באן סטאנציע
די זאָאָלאָגישער גאָרטן באֵן סטאַנציע () איז איינע פון די צענטראלע באן סטאנציעס אין בערלין. פון דער באן סטאנציע קען מען פארן מיט דעם מעטרא און מיט דער באן צו א סך צילן אין דייטשלאנד און אין דער פראווינץ בראנדענבורג. די סטאנציע ליגט לעבן דעם זאאלאגישן גארטן פון וועסט בערלין און לעבן דער הויפט גאס "קורפירסטנדאם". אין די יארן פון דער בערלינער טיילונג, די סטאנציע איז געווען די צענטראלע סטאנציע פון וועסט בערלין. איצט האט די סטאנציע "לערטער באנהויף" גענומען איר פלאץ.
גענדאדי עסטרייך איז א פראפעסאר און שרייבער אויף אידישקייט און אידיש.
ער איז געבוירן און אויפגעוואקסן אין א קליין שטעטל אין אוקריינא, דערנאך האט ער עמיגרירט קיין רוסלאנד וואו ער האט געהאט א שטעלע אלץ עלעקטראנישער אינזשעניר אין א מאסקווער אוניווערסיטעט, שפעטער איז ער געווארן א רעדאקטאר פון א אידישער זשורנאל.
ער וואוינט היינט סיי אין אקספארד און אויך אין ניו יארק צוליב זיין ארבעט.
ער דינט איצט אלס אסאסיאצירטער פראפעסער אין ען.וויי.יו. אוניווערסיטעט אויף אידישקייט לימודים.
ער איז דער קארעספאנדאט פונעם אייראפעישען ביורא פארן יידישן פארווערטס. און דער קא-רעדאקטאר פונעם אידישן אויסגאבע די צוקונפט.
א סופרים קארט איז די העכסטע געריכט פון א לאנד וועלכע דינט אלס לעצטע מעגליכקייט צו באוועגן א פריערדיגע פסק פון א נידעריגערע געריכט.
די מאכט פון א סופרים קארט איז געוואנדן לויט יעדע לאנד און אזוי אויך די סיסטעם פון ערוועלן די ריכטער.
דאס העכסטע געריכט פון די פאראייניגטע שטאטן, געגרינדעט געווארן אין 1789, איז דאס העכסטע פעדעראלע געריכט אין די פאראייניגטע שטאטן. ניין ריכטער זיצן אויפן געריכט.
די הויכגעריכט אין ישראל איז דער העכסטער געריכט אין ישראל'ס יוסטיץ סיסטעם. דער געריכט זיצט אין ירושלים.
די לאָגאָ פֿון װאָלקאַני אינסטיטוט
דער װאָלקאַני אינסטיטוט (העברעיש: מכון וולקני אדער מנהל המחקר החקלאי) איז די גרעסטע אינסטיטוציע פאר פארשונג אין לאנדווירטשאפט אין ישראל. דער אינסטיטוט געפינט זיך אין דער שטאט ראשון לציון.
רבי אלעזר רוקח זצ"ל (ה'תק"ע - י"ט כסלו ה'תרמ"ב), פון בעלזא. דאס עלצטע קינד און דער בכור פון דעם שר שלום פון בעלזא.
רבי אלעזר'ל איז געבוירן און יאר ה'תק"ע (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב שלום רוקח פון בעלזא, באקאנט אלס דער "שר שלום", און צו זיין מוטער מרת מלכה, א טאכטער פון הרב ישכר דוב רומערז רב אין סקאהל.
אויף רבי אלעזר'ל האט מען געזאגט ער האט דאס אויסזען פון זיין פאטער; דער רוזשינער האט געזאגט, ס'איז צו דערקענען אויף אים אז ער איז דאס ערשטע כח פון פאטער.
אין יאר ה'תרט"ו נאך זיין פאטער'ס פטירה, האט רבי אלעזר'לס יונגסטער ברודער רבי יהושע'לע איבער גענומען די רביסטעוווע פון פאטער, אין רבי אלעזר'ל איז געבליבן וואוינען אין בעלזא און זיך ערנערט פון זיין וויין געשעפט.
רבי אלעזר'ל איז נפטר געווארן י"ט כסלו ה'תרמ"ב. און ליגט נעבן זיין פאטער.
זיין מצבה איז איינע פון די פיר אויפן בית החיים אין בעלזא, וועלכע זענען נישט געשעדיגט געווארן אין דעם צווייטן וועלט קריג.
רבי משה רוקח (ה'תקע"ה - ב' אייר ה'תרמ"ז), פון קארעוו.
רבי משה איז געבוירן און יאר ה'תקע"ה, דער פערטער זון צו זיין פאטער הרב שלום רוקח, פון בעלזא באקאנט אלס דער שר שלום. און צו זיין מוטער מרת מלכה א טאכטער פון הרב ישכר דוב רומערז רב אין סקאהל.
רבי משה איז געווען רב און אן אדמו"ר אין מיעכאוו און אין קארעוו.
רבי משה איז נפטר געווארן ב' אייר ה'תרמ"ז.
דזשעסיקאַ סוטאַ () (געבױרן דעם 15טן מײַ 1982) איז אַן אַמעריקאַנער טאַנצערין, זינגערין און אַן אַקטריסע. זי איז בעיקר באַװוּסט װי אַ מיטגלידערין אין דער פּאָפּ־טרופּע פּוסיקאַט דאָלז.
זי איז פֿון אַ קאַטױלישע און ייִדישע אָפּשטאַם, איר מאַמע איז אַ קאַטױלישע. דזשעסיקאַ האָט אָנגעהױבן טאַנצן װען זי איז געװען 3 יאָר אַלט. זי האָט זיך געלערנט טאַנצן אין דער "נײַע װעלט שולע פֿאַר קונסטן" װען זי איז געװען 14 יאָר אַלט. זי איז פֿאַרבונדן געװאָרן מיט דער פּוסיקאַט דאָלז טרופּע אינעם יאָר 2002. אין דער טרופּע איז זי באַקאַנט מיטן צוגאָב־נאָמען "פּין־אַפּ־דאָל" (Pin-up Doll).
אָסיפּ (יאָסל) צאַדקין (רוסיש: "Осип Цадкин"; פֿראַנצױזיש: "Ossip Zadkine"; דעם 14טן יולי 1890 - 25סטן נאָװעמבער 1967) איז געװען אַ פּראָמינענטער פֿראַנצױזישער סקולפּטאָר, מאָלער און גראַפֿיקער פֿון רוסיש-ייִדישן אָפּשטאַם.
ער איז געבױרן געװאָרן אין סמאָלענסק (רוסלענדישע אימפּעריע) אין אַ ייִדיש-שאָטישער משפּחה (זײַן פֿאָטער, אהרן צאַדקין, אַ לערער פֿון די קלאַסישע שפּראַכן אינעם סמאָלענסקער קריסטלעכן סעמינאַריום, איז געװען אַן אָרטיקער ייִד און זײַן מוטער, סאָפֿיע לעסטער, האָט געשטאַמט פֿון דער משפּחה פֿון שאָטישע אימיגראַנטן, װאָס האָבן זיך באַזעצט אין רוסלאַנד שױן אין דער תּקופֿה פֿונעם קײסער פּעטער דעם גרױסן).
זײַנע קינדערשע יאָרן האָט אָסיפּ פֿאַרבראַכט אין וויטעבסק, דער הױפּטשטאָט פֿון דער שכנישער גובערניע (איצטער אין װײַסרוסלאַנד). אין 1900-1904 האָט ער זיך געלערנט דאָרטן אין דער 4-יעריקער שטאָטישער שולע (אגב, די ערשטע צװײ יאָר - צוזאַמען מיט מאַרק שאַגאַל), און שפּעטער צו (אױכעט אײנצײַטיק מיט שאַגאַלן) - אין דער קינסטלערישער שולע פֿון יהודה פּען.
אין 1905 איז אָסיפּ געפֿאָרן קײן ענגלאַנד, װוּ, במשך פֿון עטלעכע יאָרן, האָט ער געאַרבעט אין סטאָליער-װאַרשטאַטן, זיך געלערנט אין אָרטיקע קינסטלערישע שולן, שטודירט די קלאַסישע קונסט אין די זאַלן פֿונעם "בריטישן מוזײ" אין לאָנדאָן.
אין 1910 האָט אָסיפּ צאַדקין זיך באַזעצט אין פּאַריז, װוּ ער האָט געדונגען אַן אַטעליע אינעם באַרימטן "בינשטאָק" ("La Ruche"). אין 1911 האָט ער צום ערשטן מאָל אױסגעשטעלט זײַנע סקולפּטור-בילדער אין דעם "סאַלאָן פֿון די אומאָפּהענגיקע" ("Salon des Indépendants") און דעם "האַרבסט-סאַלאָן" ("Salon d'Automne"). דערנאָך האָט ער אָנטײלגענומען אין די קינסטלערישע אױסשטעלונגען אין פּעטערבורג (1912), בערלין (1914) און לאָנדאָן (1914). ער האָט זיך באַקענט מיט גיִיאָם אַפּאָלינער ("Guillaume Apollinaire"), בלעז סאַנדראַר ("Blaise Cendrars"), אַמעדעאָ מאָדיליאַני ("Amedeo Modigliani"), זשאַק ליפּשיץ ("Jacques Lipchitz"), קאָנסטאַנטין בראנקוזי ("Constantin Brancusi"), פּאַבלאָ פּיקאַסאָ ("Pablo Picasso"), אַנרי מאַטיס ("Henri Matisse") און אַנדערע פּראָמינענטע פֿאָרשטײער פֿון דער פּאַריזער קינסטלערישער און ליטעראַרישער סביבה.
אָסיפּ צאַדקין האָט זיך באַטײליקט אַלס אַ פֿרײַװיליקער אין דער ערשטער װעלט-מלחמה (געדינט אין דער פֿראַנצױזישער אַרמײ, און אין 1916 איז פֿאַרװוּנדעט געװאָרן בעת אַ דײַטשישער גיפֿטגאַזן-אַטאַקע).
אין די 1920ער יאָרן האָט דער קינסטלער אױסגעאַרבעט זײַן אײגענעם נוסח, באַזירט אױפֿן פֿאַראײניקן די פּרינציפּן פֿון קוביזם און עלעמענטן פֿון די אַרכאַיִשע "פּרימיטיװע" קונסטן. בכדי צו דערגרײכן אַ העכערן אױסדריקלעכקײט-ניװאָ פֿון זײַנע װערק, פֿלעגט ער אױסנוצן פֿאַרשײדנאַרטיקע מאַטעריאַלן, מאָדעלירן עפֿענונגען און ריסן, שאַפֿן בולטע און אַרײַנגעבױגענע אױבערפֿלאַכן, פֿאַרבן און באַדעקן זײ מיט צײכענונגען און אַלפֿאַבעט-טעקסטן, וכדומה. אַזױ אַרום, עס האָט זיך צומאָל געשאַפֿן אַן אײַנדרוק, אַז דער סקולפּטור-רױם איז גלײַך װי אױסגעקערט געװאָרן אױף דער לינקער זײַט.
אין 1941-1945, בשעת דער צװײטער װעלט-מלחמה, האָט ער געלעבט און געאַרבעט אין די פֿאַראײניקטע שטאַטן. אין 1945 האָט ער זיך אומגעקערט קײן פֿראַנקרײַך.
אין די נאָכמלחמהדיקע יאָרן, זײַנען צאַדקינס גרױסע רעטראָספּעקטיװע אױסשטעלונגען פֿאָרגעקומען אין די מוזײען פֿון אַמסטערדאַם, פּאַריז און ראָטערדאַם. אין 1953 האָט מען אױפֿגעשטעלט אין ראָטערדאַם זײַן באַקאַנטע דענקמאָל-סקולפּטור "די צעשטערטע שטאָט" (װי באַװוּסט, בשעת דער צװײטער װעלט-מלחמה, האָבן די נאַציס חרוב געמאַכט דעם צענטראַלן טײל פֿון אָט דער האָלענדישער שטאָט).
הײַנט-צו-טאָג, דעם קינסטלערס װערק געפֿינען זיך אין די גרעסטע מוזײען פֿון דער װעלט.
אָסיפּ צאַדקין איז נפֿטר געװאָרן אין 1967 אין פּאַריז. צו קבורה האָט מען אים געבראַכט אױפֿן "מאָנפּאַרנאַס"-צווינטער. אין 1982, אין דעם הױז אױף דער פּאַריזער גאַס d'Assas, װוּ ער האָט געלעבט און געאַרבעט זינט 1928, האָט מען געעפֿנט זײַן מוזײ.
דרום טיראָל (דייטשיש: Südtirol, איטאליעניש: Alto Adige) איז א דייטשיש-שפראכיגער ראיאן אין צפון איטאליע, און זײַן הויפטשאט איז באָצן.
ער געפינט זיך אין די מזרח אלפן.
מובאראק, דער פערטער פרעזידענט פון עגיפטן
מוכאַמאַד כאסני מובאַראַק (4טן מיי
1928—25סטן פעברואר 2020) איז געווען דער פערטער פרעזידענט פון עגיפטן, אין אמט פון 14טן אקטאבער 1981 א וואך נאכן געשאסן ווערן פון אנוואר סאדאט 6טן אקטאבער 1981 ביזן 11טן פעברואר 2011.
ער איז געבוירן אין על-מעסעלעכא, עגיפטן, צפון פון קאהיר אין 1928, צו א פאמיליע וואס האט זיך באשעפטיקט מיט לאנדארבעט.
אבער ווען ער איז עלטער געווארן, איז ער אריין אין דער אקאדעמיע פון פליער, און ביי דער זעקסטאגיקע מלחמה איז ער געווען א קאמאנדיר פון א לופט באזע. נאך דער מלחמה, איז ער געווארן באויפטראגט צוריק אויפצושטעלן די לופט כוחות, און ער איז געווארן דער שעף פון די לופט כוחות פון עגיפטן, און ביי דער יום כיפור מלחמה, איז עס שוין געווען אסאך שטערקער, און מער פארגעשריטן ווי בעפאר.
ער איז געוואקסן אין ראנג פון אינערהאלב די עגיפטען לופט פלאט רייען ביז ער איז געווארן וויצע פרעזידענט. און דערנאך פרעזידענט, מובאראק ווערט פארעכענט אלס איינער פון די שטערקסטע איינפלוסרייכסטע פירער אין מיטל מזרח אין אויף די אראבישע וועלט.
ווען אנוואר סאדאט איז געהרגט געווארן אין 1981, איז ער געווארן פרעזידענט פון עגיפטן, און זייענדיק איינער פון די מאכטפולסטער פירער פון דעם מיטל מזרח, און דער אראבישער וועלט, שפילט ער א ראלע אין די פאליטיק, אי בנוגע ישראל אי אין אנדערע עניינים.
ער האט רעזיגנירט פון אמט 11טן פעברואר 2011, און די ארמיי האט איבערגענומען דאס פירערשאפט אין לאנד.
איז געווען זייער ליב געהאט דורך מרן רבי עובדיה יוסף, וואס אויך דערקלערט עטלעכע מאל צו דאַוונען פֿאַר די היילונג און הצלחה פון כאסאני מובאַראַק. מרן רבי עובדיה יוסף האט געזאגט אַז ער ליב ישראל און ליב שלום.
ווייב סוזן מובאראק. די פּאָר האט צוויי זון, גאַמאַל מבבארכ און הלאַאַה מבבארכ.
רבי משה סופר זצ"ל (ז' תשרי ה'תקכ"ג - כ"ה תשרי ה'ת"ר) רב אין פרעשבורג, באקאנט אלס דער חת"ם סופר, האט געהייראט בזיווג ראשון מרת שרה א טאכטער פון הרב משה יערוויץ רב אין פראסניץ. זי איז נפטר געווארן אין יאר ה'תקע"ב, זי האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער.
בזיווג שני האט דער חת"ם סופר געהייראט מרת שרל א טאכטער פון הרב עקיבא גינז אייגער. רב אין פוזנא. זייערע קינדער:האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון רבי עקיבא אייגער. זיי האבן געהאט פיר זין און זיבן טעכטער.
[http://www.geni.com/people/Harav-Hagaon-Moshe-%D7%A9%D7%A8%D7%99%D7%99%D7%91%D7%A8-%D7%96%D7%A6%D7%A7-%D7%9C-%D7%90%D7%91-%D7%93-%D7%A4%D7%A8%D7%A1%D7%91%D7%A8%D7%92-Schreiber-ZT-L-AB-D-Pressburg-Chasam-Sofer/6000000001398290180#/tab/overview דער חת"ם סופר אויף GENI]
קדיש זאגט מען ביים דאווענען, און ווען מען איז אין יאר פון טאטע אדער סיי וועלכע אנדערע קרובים'ס טויט.
נוסח.
וְיַמְלִיךְ מַלְכוּתֵהּ וְיַצְמַח פֻּרְקָנֵהּ וִיקָרֵב מְשִׁיחֵהּ.
בְּחַיֵּיכוֹן וּבְיוֹמֵיכוֹן וּבְחַיֵּי דְכָל בֵּית יִשְׂרָאֵל,
יְהֵא שְׁמֵהּ רַבָּא מְבָרַךְ לְעָלַם וּלְעָלְמֵי עָלְמַיָּא,
וְיִתְעַלֶּה וְיִתְהַלָּל, שְׁמֵהּ דְקֻדְשָׁא בְּרִיךְ הוּא.
לְעֵלָּא מִן כָּל בִּרְכָתָא (אין די עשי"ת: לְעֵלָּא לְעֵלָּא מִכָּל בִּרְכָתָא)וְשִׁירָתָא תֻּשְׁבְּחָתָא
תִּתְקַבַּל צְלוֹתְהוֹן וּבָעוּתְהוֹן דְּכָל-בֵּית יִשְׂרָאֵל, קֳדָם אֲבוּהוֹן דְבִשְׁמַיָּא, וְאִמְרוּ אָמֵן.
יְהֵא שְׁלָמָא רַבָּא מִן שְׁמַיָּא וְחַיִּים עָלֵינוּ וְעַל כָּל יִשְׂרָאֵל. וְאִמְרוּ: אָמֵן
עוֹשֶׂה שָׁלוֹם (בעשי"ת הַשָּׁלוֹם) בִּמְרוֹמָיו הוּא יַעֲשֶׂה שָׁלוֹם עָלֵינוּ וְעַל כָּל יִשְׂרָאֵל וְאִמְרוּ: אָמֵן.
כ"ק מרן אדמו"ר נפתלי צבי לאבין פון זידיטשוב
רבי נפתלי צבי לאַבין (ה'תרע"ו -ט' אדר ה'תשס"ט) איז געווען דער זידיטשויווער רבי אין אמעריקע.
ר' נפתלי צבי איז געבוירן תמוז תרע"ו אין קאלאמיי, גאליציע, דער בכור פון זיין פאטער רבי אלכסנדר יוסף ליפא פון זידיטשויוו און זיין מוטער הינדא. זיי האבן געצויגן קיין בערעגסאז, דארט האט ער געלערנט ביים "חקל יצחק" פון ספינקא, וואס האט אים געגעבן היתר הוראה. אלס קינד האט ער זוכה געווען צו זיין ביים בעלזער רב, רבי אהרן רוקח און ביים אמרי אמת פון גער. ער איז געווען אין דער חבורה פונעם "שומר אמונים" רבי, ר' אהרן ראטה. זיין פעטער דער מאַקאָווער רבי איז געווען דער שווער פונעם בעלזער רב ר' אהרן.
בשעת דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער אנטלאפן קיין סאטמאר. שפעטער איז ער אנטלאפן קיין דעזש וואו ער האט געלערנט מיט רבי משה יהושע האגער, שפעטער דער וויזשיניצער רבי.
נאך דער מלחמה איז ער געווארן א דיין אין דער קהילה שארית הפליטה וואס דער קלויזענבערגער רב האט אויפגעשטעלט.
פון תש"י (בערך) ביז תשכ"ט האט ער געוואוינט אין לאנדאן, ענגלאנד. נאכדעם האט ער געוואוינט צוויי יאר אין מאנטרעאל, קאנאדע ביז אין יאר תשל"א האט ער געצויגן קיין וויליאמסבורג, ניו יארק סיטי.
ר' נפתלי צבי איז נפטר געווארן דאנערשטאג ט' אדר תשס"ט און איז נטמן געווארן אין דעם קרית יואל בית עולם לעבן דעם סאטמארער רב, רבי יואל טייטלבוים.
רבי צבי הירש אייכנשטיין זצ"ל (ה'תקכ"ג - י"א תמוז ה'תקצ"א) רבי אין זידיטשוב, באקאנט אלס דער עטרת צבי.
רבי הערשעלע איז געבוירן אין יאר ה'תקכ"ג, דער עלצטער זון צו זיין פאטער, הרב יצחק אייזיק אייכנשטיין, פון סאפרין (א דארף אין גאליציע לעבן סאמבאר). און צו זיין מוטער מרת הינדא א טאכטער פון הרב צבי.
אויף רבי הערשעלע האט זיך שוין קליינערהייט אָנגעזען זיין שארפער מח און זיין געוואלדיגער בקיאות, ער איז געווען באקאנט אלס עילוי, און פלעגט לערנען יעדען טאג זיבען בלאט גמרא, און זיי איבער חזר'ן נאך זיבן מאל. ער האט געלערנט בחברותא מיט ר' יעקב משולם ארנשטיין, דער מחבר פון "ישועות יעקב".
דורך די ווירקונג (השפעה) פון זיין ברודער רבי משה, איז רבי הערשעלע געפארן קיין לובלין, און געווארן א תלמיד מובהק פונעם חוזה.
רבי הערשעלע האט געקוועלט אין קבלה און פלעגט שטענדיג לערנען דעם ספר הזוהר, חסידים האבן געזאגט אז זהר איז ראשי תיבות רבי הערשעלע זידיטשובער.
רבי הערשעלע איז נפטר געווארן י"א תמוז ה'תקצ"א.
אייכנשטיין, צבי הירש
די עקאנאמיע איז די סיסטעם פון פראדוקציע, האנדלען, פארטיילונג, און פארניץ פון סחורה און דינסטן פון א לאנד.
דאס ווארט "עקאנאמיע" שטאמט פון גריכיש οἰκονομία "הויזגעזינד פארוואלטונג".
אין א מארק־באזירט עקאנאמיע, טוט מען פראדוצירן גוטער און דינסטן לויט די פארזארג און נאכפרעג צווישן מענטשן, אן שטערן.
מיכאל קרוטיקאוו (געבוירן 1957 אין מאָסקווע) איז א פראפעסאר און שרייבער אויף אידיש און אידישקייט.
ער האט זיך געלערנט אין מאסקעווע זיין דאקטאראט וואס ער האט נאכער באקומען פונעם פרעסטוזשפולן אקספארד אוניווערסיטעט. שפעטער האט ער עמיגרירט קיין אמעריקע ווי ער האט באקומען זיין פי.עיטש.די. אינעם אידישן טעאלאגישער סעמינאר.
ער שרייבט אויף אידיש רוסיש עברית און ענגליש.
ער האט שוין רעדאקטירט הונדערטע ארטיקלן אפהאנדעלונגן זשורנאלן און ביכער איבערן אידישן שפראך און אידישן קולטור פון די אידישיסטן.
ער וואוינט היינט און ען ארבער, מישיגן און רעדאקטירט די ייוו"א ענציקלאפעדיע צו דאקומענטירן די קדושים פונעם האלאקאסט.
דער ריקצוג פלאן איז דער נאמען פונעם פלאן וואס ישראל האט איינזייטיג אדורכגעפירט אין יאר 2005 ווען זי האט אויסגעליידיגט די יידישע זידלונגען אין גוש קטיף.
יישובים.
נוה דקלים | נצר חזני | פאת שדה | קטיף | רפיח ים | שירת הים | שליו | תל קטיפא | בדולח | בני עצמון | גדיד | גן אור | גני טל | כפר ים | כרם עצמונה | מורג | נצרים | אלי סיני | דוגית | כפר דרום | ניסנית | גנים | כדים | חומש | שא-נור
די אלוועלטלעכע דעקלאראציע פון מענטשרעכט איז א "דעקלאראציע" פון די פאראייניגטע פעלקער אלגעמיינע פארזאמלונג וואס רעדט וועגן גרונטלעכע מענטשן רעכט -- רעכט וואס אלע מענטשן האבן ווייל זיי זענען מענטשיש. זי איז געווארן אנגענומען דורך דער פאראייניקטע פעלקער אלגעמיינע פארזאמלונג דעם 10טן דעצעמבער, 1948.
די דעקלאראציע איז פארטייטשט אויף מער ווי 300 שפראכן.
רבי שמואל ענגיל (ל' ניסן ה'תרי"ג - י"ט אדר א' ה'תרצ"ה) איז געווען דער אב"ד פון גרויס ראדאמישל און ראב"ד אין קאשוי. זיינע תשובות זענען געדרוקט אינעם ספר "שו"ת מהר"ש ענגיל".
רבי שמואל איז געבוירן אין טארנא, מערב גאליציע (היינט פוילן) צו זיין פאטער הרב זאב וואלף ענגיל, און צו זיין מוטער אסתר (- כ"ד כסלו). רבי שמואל איז געבוירן פון א ברכה וואס דער צאנזער רב האט אנגעווינטשן זיין מוטער, נאכדעם וואס ס'איז אריבער עטליכע יארן פון ווען זי האט געהייראט.
רבי שמואל איז געווען א פייערדיקער אנהענגער (חסיד) פון צאנזער רב און פון זיינע קינדער, ער פלעג פארן צום צאנזער רב, און נאך זיין פטירה איז ער געפארן צו זיין זון דער שינאווער רב.
אין עלטער פון זעקס יאר איז רבי שמואל געווארן א יתום פון זיין פאטער, און ער איז געבליבן לערנען אין צאנז. ווען רבי שמואל איז בר מצוה געווארן האט שוין געדענקט אויסנווייניג ש"ס מיט תוספות, פאר זיין חתונה האט ער שוין געדענקט דעם גאנצן פרי מגדים און חות דעת.
ער האט באקומען היתר הוראה פון הרב יוסף שאול נאטאנזאן (דער ״שואל ומשיב״) און פון הרב שניאור זלמן פראדקין (דער ״תורת חסד״).
אין תרל"א האט די קהילה אין בילגוריי, קאנגרעס פוילן, גענומען אים פאר זייער רב. אבער ער איז געווען אן עסטרייכער (פון גאליציע) און דערפאר האבן די רוסן (וואס האבן געהערשט אין קאנגרעס פוילן) פארטריבן אים און ער איז צוריק אין גאליציע וואו ער האט זיך באזעצט אין רודניק. אין תרמ"א איז ער געווארן רב אין דוקלא. אין תרמ"ח איז ער געווארן אב"ד אין ראדאמישל. ביי דער ערשטער וועלט מלחמה האט ער איבערגעלאזט ראדאמישל און האט געוואוינט אין ווייטצען, אונגארן. נאך דער מלחמה אונטערוועגס אהיים איז ער געווען אין קאשוי, אונגארן (היינט סלאוואקיי), וואו מען האט אים געבעטן צו בלייבן און ער געווארן ראש בית דין דארט.
נאך דער פטירה פון זיין רבי׳ן, דעם צאנזער רב, האט ער מקבל מרות געווען פון זיין זון רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם, דער שינאווער רב.
ער איז נפטר געווארן י״ט אדר תרצ״ה און ער ליגט אין קאשוי.
הרב שמואל ענגיל האט געהייראט מרת שפרינצא, טאכטער פון הרב אברהם הורוויץ פון שענדישאוו.
זיין איידעם איז געווען הרב דוד היילפערן.
הרב אלחנן היילפרין אין גאלדערס גרין, לאנדאן איז געווען זיין אייניקל.
סקאָטלאַנד אָדער שאָטלאַנד (ענגליש: "Scotland"; גאַליש: "Alba" "אַל׳אַפע") איז אַ לאַנד װאָס איז אַ טייל פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, וואס באדעקט דעם צפון דריטל פונעם אינזל גרויסבריטאניע. סקאָטלאַנד האט אַ לאנד גרענעץ פון 154 ק״מ מיט ענגלאנד צום דרום־מזרח. סקאָטלאַנד האט בארטנס אױף דעם צפון ים צו מזרח, דער אטלאנטישן אקעאן צו מערב און אױך דעם אירישן ים צו דרום־מערב.
סקאָטלאַנד איז אמאל געװען אן אומאפהענגיק לאנד מיט אן אײגענער רעגירונג. יעצט אבער איז עס איינער פֿון די פיר טײלן פֿון דעם פאראײניגטן קעניגרײך. אין יאָר 1603 איז דער מלך פון סקאָטלאַנד זשיימס דער זעקסטער פון סקאטלאנד געװארן אױך מלך איבער ענגלאנד. אין 1707 האָט דער פארלאמענט פון סקאָטלאַנד באהאפֿטן מיטן ענגלישן פארלאמענט צו װערן דער פאלאמענט פֿון גרויסבריטאניע, און אין 1801 האָט גרויסבריטאניע פֿארבונדן מיט אירלאנד צו װערן דאָס פאראײנגטע קעניגרײך פֿון גרױסבריטאניע און אירלאַנד. כאטש סקאָטלאַנד איז נישט אומאפהענגיק, דורכאױס זײַן היסטאריע האָט סקאָטלאַנד געהאט אן אײגענע געזעץ סיסטעם און אן אײגענע שולע סוסטעם, און אן אײנציקע קולטור.
זײט 1999 האָט סקאָטלאַנד אן אײגענעם פארלאמענט. טראץ דעם װערן אסאך זאכן געפירט פֿון דעם װעסטמינסטער פארלאמענט אין לאנדאן, ענגלאנד. טײל מענטשן אין סקאָטלאַנד האַלטן אז דאָס לאַנד זאל װערן נאכאמאל אומאפהענגיק.
צפון סקאָטלאַנד האָט פֿיל בערג, און װײניג מענטשן װאױנען דארט. רוב מענטשן װאױנען אינעם נידריגן צענטראלן שטח, אָדער ארום דעם בארטן. ארום דעם מערב בארטן און צו צפון־זענען דאָס אסאך אינזלען.
די הױפטשטאט פֿון סקאָטלאַנד איז עדינבורג, אױפן מזרח בארטן, אבער די גרעסטע שטאָט איז גלאזגוי. כמעט העלפט פֿון סקאָטלאַנד׳ס באפעלקערונג װאױנען אין גלאזגױ אָדער דעם ארומיגן שטח. אנדערע שטעט אין סקאָטלאַנד זענען אבערדין, דאנדי, אינװערנעס, סטירלינג און פערטה.
די באפעלקערונג פֿון סקאָטלאַנד איז 5,194,000 (אפגעשאצט 2009).
סקאטלאנד ווערט צעטיילט אין 32 אדמיניסטראטיווע אפטיילן אדער לאקאלע ראטן, גערופן ראט-שטחים ("council areas"). גלאזגא שטאָט איז דער גרעסטער ראט-שטח לויט באפֿעלקערונג, און הויכלאנד באדעקט דעם גרעסטן שטח. די סקאטישע רעגירונג גיט איבער געוויסע רעגירונגס-קראפט צו יעדן אפטייל, איינשליסנדיק בילדונג, סאציאלע באדינונגען, און שאסייען און טראנספארטאציע.
סקאטלאנד פארנעמט א דריטל פון די בריטישע אינזלען, און געפינט זיך צפון־מערב פון דער יבשה פון אייראפע.
דער שטח פון סקאטלאנד איז 78,772 ק"מ². סקאטלאנד האט א גרענעץ אויף דער יבשה נאר מיט ענגלאנד, וואס איז לאנג 96 קילאמעטער (60 מייל). דער מערב בארטן פון סקאטלאנד איז אויפן אטלאנטישן אקעאן און דער מזרח בארטן איז אויפן צפון ים. אירלאנד געפינט זיך 30 ק"מ פון דרום קינטייר, נארוועגיע איז 305 ק"מ צו מזרח און די פארא אינזלען זענען 270 ק"מ צו דרום.
סקאטלאנד׳ס העכסטער פונקט איז דער שפיץ פון בען נעוויס, אין לאכאבער, הויך 1344 מ איבערן ים פלאך, און סקאטלאנד׳ס לענגסטער טייך, דער טייך טיי, פלוסט א דיסטאנץ פון 190 ק״מ.
מייקל בלומבערג (ענגליש: "Michael Bloomberg"; געבוירן דעם 14טן פעברואר 1942) איז אן אמעריקאנער פרייער אידישער ביזנעסמאן, פּאָליטיקער, פילאַנטראָפּ און מחבר. דער באַזיצער פון בלומבערג נייעס. ערהאט געדינט 12 יאָר (2002–2013) אלס בירגערמייסטער פון ניו יארק סיטי, פון 2002 ביז 2013, און איז געווען א קאנדידאט אין די 2020 דעמאקראטישע פרעזידענטליכע פריימעריס.
אין די 2020 "פארבס" רשימה פון די וועלטס ביליאַנערן, איז ער געווען דער אכט-רייכסטער מענטש; זיין נעץ ווערט איז געשאצט בייַ 60.1 $ ביליאָן.
אין נאָוועמבער 2019 האָט בלומבערג אָפיציעל אָנגעהויבן זײַן קאַמפּיין פאר דער דעמאָקראטישער נאמינאציע פאר פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן אין די 2020 וואלן. ער האָט געענדיקט זיין קאַמפּיין אין מערץ 2020, נאכדעם ווי ער האָט נאר געווינען 61 דעלעגאטן. בלומבערג האט זעלבסט-פינאנצירט 935,000,000 $ פֿאַר די פריימערי קאַמפּיין, מאכנדיג א רעקאָרד פֿאַר די טייַערסטע יו. עס. פּרעזידענט פריימערי קאַמפּיין.
פרי לעבן און בילדונג.
בלומבערג איז געבוירן אין באָסטאָן, מאַסאַטשוסעטס צו א אידישע כשרות-היטער פאמיליע. דער פאָטער זיידע פון בלומבערג, אלעקסאנדער "עליק" בלומבערג, איז געווען אַ פּוילישער איד. בלומבערגס מוטערלעך זיידע, מאקס רובענס, איז געווען אַ ליטווישער אימיגראַנט פון היינטיקן בעלארוס. זיין מוטער באבע איז געבוירן אין ניו יארק צו ליטווישע עלטערן.
בלומבערג האט גראדואירט אין 1964 אלס אן אינזעשניר אין דזשאנס האפקינס אוניווערסיטעט. ער האט שפעטער באקומען א ביזנעס דיפלאם אין הארווארד.
ביזנעס קאַריערע.
נאכ'ן גראדואירן האט ער אנגענומען א דזשאב ביי סאלאמאן בראדערס אלס א קלוירק, פאר $9000 א יאר, ער האט זיך ארויפגארבייט און געווארן א שותף אין די פירמע.
נאכ'ן באזייטיגט ווערן אין 1981 האט בלומבערג גענוצט זיין 10 מיליאן דאלאר פארגיטיגונג צו שאפן די בלומבערג פירמע, וואס האט זיך ציוואקסען אלעס א ריזיגער מעדיע אימפעריע.
רייכטום.
אין די 2019 "פארבס" רשימה פון די וועלטס ביליאַנערן, איז ער געווען דער נייַנט-רייכסטער מענטש; זיין נעץ ווערט איז געשאצט בייַ 55.5$ ביליאָן.
בירגערמייסטער פון ניו יארק סיטי.
אין 2002 איז ער ערוויילט געווארן אלס 108טער מאיאר פון ניו יארק סיטי, און ווידערוויילט געווארן אין 2005 און אין 2009. בלומבערג איז געווען אַ מיטגליד פון דער דעמאָקראַטישע פארטיי פֿאַר רובֿ פון זיין לעבן. ווען ער האט איינגעזען אז ער וועט נישט קענען געווינען די דעמאקראטישע מאיאר פריימערי פארמעסט, האָט ער באַשלאָסן צו לויפן פאר מעיאר אויף דער רעפובליקאנער טיקעט. דער ארויסגייענדיגער מעיאר רודי זשוליאני האט איהם געשטיצט, און ער איז ערוויילט געווארן אלס מעיאר.
בלומבערג, ווי רודי זשוליאני, איז פון די איינציגסטע ווידערוויילטע רעפובליקאנע מאיארן אין די מערסטנס דעמאָקראַטישער שטאָט.
אין די ערשטע צייטן איז ער נישט געווען אזוי פאפולער, א לאנגע צייט זענען זיינע אפפרואוועל נומערן געווען נידריג, אבער אלס א געניטער ביזנעסמאן האט ער ארויפגעארבעט די שטאט פינאציעל, און דאס האט אים געמאכט פאפולער, כאטש זיינע קאמוניקאציע טאלאנטן זענען נישט זייער גוט.
ער האט אסאך מאל געהאט דורכפעלער, אסאך מאל האט ער געוואלט איינפירן זאכן אין דער שטאט, וואס האט זיך אים נישט איינגעגעבן, אבער מיט עקשנות גייט ער ווייטער אן.
איינע פון די זאכן וואס ער וועט געדענקט ווערן איז אז ער האט באוויזן צו מאכן די בילדינג דעפארטמענט זעלבשטענדיג נישט צו זיין אונטערגעווארפן אונטער פארשידענע אינטרעסן גרופעס, אויך וויבאלד ער האט פינאצירט זיין קאמפיין צו ווערן בירגערמייסטער, דארף ער נישט אנקומען צו רעפובליקאנער אדער דעמאקראטישער פארטיי, דעריבער טוט ער זאכן ווי אזוי אים געפעלט.
ער האט פארשארפט דעם קאמפיין פון געבן טיקעטס, זייט ער איז אריין אין אפיס טיילט די ניו יארקער פאליס פארקינג און וויעלעשאנס טיקעטט אסאך מער ווי פאר דעם, דאס ברענגט אריין גאר אסאך געלד פאר די שטאט, אבער עס רעגט אויף אסאך איינוואנער און באזוכער פון די שטאט.
אין 2007 האט ער זיך צוריק ארויסגעצויגן פון די רעפובליקאנער פארטיי און געווארן פאליטיש זעלבסטשטענדיג.
בעת געגאסענע בליי אפעראציע, אין יאנואר 2009, האָט ער באזוכט ישראל אלס סאָלידאַריטעט און שטיצע, און אויסגעדריקט פול שטיצע פאר מדינת ישראל זיך צו פארטיידיקן.
2020 פּרעזידענט קאמפיין.
אין נאוועמבער 2019 האט ער זיך דערקלערט אלס קאנדידאט פאר די דעמאקראטישע נאמינאציע פאר פרעזידענט, מיטן ציל עווענטועל צו באַזיגן דאָנאַלד טראַמפּ. אין פעברואר 2020 האט ער זיך ארויסגעצוידן פונעם פארמעסט, נאָך פארלירן צו די פירנדע קאַנדידאַט דזשאָו ביידען.
גאָר אַ רייכער ביליאנער, וועלכער האט געשפענדעט א סך געלט פון זיין אייגן פארמעגן צו ווערן דערוויילט אלס מעיאר פון ניו יארק סיטי. סאיז אים געלונגען, פאר דעם פרייז פון עטליכע הונדערט דאלער א שטימע...
ער איז גע'גט, און האט צוויי טעכטער. ער רעדט ענגליש און שפּאַניש.
רבי אברהם ישכר בער אביגדור זצ"ל רב אין טערוויע-וואלאסק
רבי אברהם ישכר בער אביגדור זצ"ל (ה'תקצ"ב - י"ב אלול ה'תרפ"א), רב אין טערוויע וואלאסק.
רבי אברהם ישכר בער איז געבוירן אין יאר ה'תקצ"ב, צו זיין פאטער הרב יעקב אביגדור, רב אין פודקאמין און בראד.
אין יאר ה'תרי"ד האט מען אויפגענומען רבי אברהם ישכר בער אלס רב אין טערוויע וואלאסק א קליין שטעטעלע נעבען לינסק. רבי אברהם ישכר בער איז געווען דארט רב אומגעפער זעכציג יאר, און געזעצען דארט און געהארעוועט אין לערנען. מען האט אים געהאלטן פאר א העכערע מענטש (בעל מדרגה) און א בעל מקובל, און מען פלעגט אים אפגעבען קוויטלעך.
רבי אברהם ישכר בער האט נאך אריינגעכאפט צו פארן צום שר שלום פון בעלזא, און אן עקסטערע ליבשאפט האט צו אים ארויסגעוויזען די צדיקים צו וועמען ער פלעגט פארן, דער צאנזער רב, רבי אליעזר'ל דזשיקאווער און רבי דויד'ל דינאווער. רבי הערשעלע ליסקער אין דער שינאווער רב זענען געווען פון זיינע נאנטע גוטע פריינד.
ביי די ערשטע וועלט קריג איז רבי אברהם ישכר בער אנטלאפן קיין פראג ביז נאך די קריג, נאכהער איז ער צוריק געקומען קיין טערוויע.
רבי אברהם ישכר בער איז נפטר געווארן י"ב אלול ה'תרפ"א.
עמינעם איז דער בינע־נאָמען פֿון מאַרשאַל ברוס מאַטערס, דער דריטער (געבױרן דעם 17טן אקטאבער, 1972) אַ פּאָפּולערער ראַפּער. אינעם יאָר 2001 האָט ער אַרױסגעגעבן אַן אַלבאָם מיט דער טרופּע D12.
אָנהײב 2009 האָט ער געזונגען מיט דאָק' דרע און מיט 50 צענט אין דעם אַלבאָם Relapse די סינגל "Crack a Bottle".
אפּריל 2009 האָט ער אַרױסגעגעבן די סינגל We Made You װעלכע איז געװען בײַ די העכסטע שטאָפּלען פֿון איבער דער גאָרער װעלט װי אַ הײס ליד.
צאַנז אדער סאנץ () איז א שטאט אין דער קליינפוילישער וואיעוואדעשאפט פון פוילן, 47 ק"מ דרום פון טארנא.
אין יאר 1298 ווערט נייסאנץ'", דאס ערשטע מאל דערמאנט אין היסטארישע אקטן. אין יענעם יאר האט קעניג ווארצלאוו דער צווייטער פון בעמען, וואס האט דעמאלס געהערשט איבער פוילן, געגרינדערט די שטאט נאענט צום וואסער קאמיעניעץ, וואו עס האט זיך געפינען דאס דארף קאמיעניצא, וואס האט ביז דעמאלס געהערט צום קראקעווער בישאף. דער נאמען קאמיעניצא ווערט נאך באניצט אין יאר 1317 שפעטער הייסט שוין די שטאט אויסשליסליך נייסאנץ ("Nowy Sącz").
אין דער צייט פון קעניג וולאדיסלאוו לאקיעטעק, האט סאנץ שוין געשפילט א ראלע פון איינער פון די וויכטיקסטע שטעט אין לאנד. אין יענע צייט איז שטארק געשטיגן דער האנדל מיט אונגארן, פון וואנען מען פלעגט אריינפירן וויין, זאלץ, אייזן, שטאָל, קופער, פערד און פארשידענע אנדערע ארטיקלען. סאנץ, וואס האט שטארק קאנקורירט מיט קראקע, האט אויסגעניצט די אינערליכע פאליטישע לאגע אין לאנד. אין יאר 1312 האבן זיך די בירגער פון קראקע, מיט דעם וואיט אלבערט אן דער שפיץ, צעבונטעוועט קעגן קעניג, און געפרוווט צו באזעצן אלס קעניג פון פוילן א פארדייטשטן שלעזישן פירשט. וולאדיסלאוו לאקיעטעק האט דעם קראקעווער בונט דערשטיקט און אלס שטראף, צווישן אנדערע, געגעבן פאר סאנץ די פרעווילעגיעס וואס עס האט פריער פארמאגט קראקע: הענדלערס וואס זענען פארבייגעפארן סאנץ אויפן וועג פון קראקע אדער קיין קראקע, האבן זיך באדארפט אפשטעלן און פארקויפן אין סאנץ זייערע סחורות, אזוילאנג ווי די שטאט וועט זיי נישט לאזן ווייטער פארן ("שטאפלרעכט").
אין יאר 1327 האט דער זעלבער קעניג געגעבן סאנץ דאס רעכט איינצופירן א יארמארק דער 13טער יולי. אלע הענדלערס וואס האבן זיך געקליבן אויף דעם דאזיגן יארמארק, סיי פון טשכויוו און פון קראקע, סיי פון אונגארן אויפן וועג דורך ריטרע און אלטסאנץ זענען געווען באפרייט פון צאל און אלע אנדערע אפצאלן, אין די צייט פון אכט טעג פארן יריד, און אכט טעג נאכן יריד.
דער זון פון לאקיעטעק, קעניג קאזשימיעזש דער גרויסער האט די שטאט באשאנקען מיט נאך ברייטער פרעווילעגיעס, סאנדזער בירגער זענען באפרייט געווארן פון צאל אויפן וועג קיין רייסן (אסט גאליציע) און קיין אונגארן. פון איין קעניג צום אנדערען האבן זיך די פרעווילעגיעס זיך מער פארברייטערט.
די לאגע אין סאנץ האט געברענגט דערצו, אז דארט זענען אפט פארגעקומען וויכטיקע פאליטישע צוזאמענפארן און קעניגליכע באראטונגן.
דאס רייכטהום פון דער שטאט האט געהאלטן אין איין וואקסן, אין 16טן יארהונדערט, האבן צו דער שטאט סאנץ געהערט זעקס דערפער. אויסערדעם, וואס סאנץ איז געווען א האנדלס-צענטער, האט זיך אויך דארט אנטוויקלט א באדייטנדיקע אינדוסטריע, ווי די פראדוקציע פון סערפעס און אזוי אויך די וועבעריי פון וואָל-שטאפן.
א שול אדער בית כנסת איז א הויז וואו יידן דאווענען צו זייער גאָט.
שחרית מנחה און מעריב, דריי מאל א טאג קומט זיך אהין צונויף מיט א געזעמל פון צען יודן, ס'זאל זיין א מנין.
ספעציעלע הלכות זענען דא דערביי: מען טאר דארט גארנישט רעדן אויסער דאס דאווענען. אפילו לערנעו טאר מען נישט.
דערפאר מאכט מען היינט אז עס זאל שוין מער נישט זיין קיין שוהלן, נאר בתי מדרשים וואו דארט מעג מען יא רעדן - נישט אין צייט פון דאווענען פארשטייט זיך.
אין רוב ארטאדאקסישע שולן, איז פארהאנען א ווייבערשול, אדער ווי מ'רופט עס, עזרת נשים, וואס איז געאייגענט פאר די פרויען וואס קומען דאווענען, און זענען הינטער א מחיצה לויט דער הלכה נישט צו דאווענען אין פארנט פון א פרוי.
רבי משה יהודה לייב ערבליך זצ"ל (ה'תק"ה - ד' שבט ה'תקס"ז) רב אין סאסאוו, באקאנט אלס רבי משה לייב סאסאווער.
רבי משה לייב איז געבוירן אין בראד אין יאר ה'תק"ה, צו זיין פאטער הרב יעקב ערבליך, פון בראד, א זון פון הרב יוסף יוסקא (ערבליך), רב אין פאדקאמין, פארפאסער (מחבר) פון ספר אהל יוסף.
דער פאטער רבי יעקב איז געווען פון די באקאנטע תלמידי חכמים וואס זענען געזעצן און געהארעוועט אין תורה טאג און נאכט אין דער בראדער קלויז, און זיך נישט פארנומען מיט קיין שום ארבעט. זיין ווייב האט אביסל געהאנדלט, און דערפון אריינגעברענגט אויף ברויט און וואסער.
אין יאר ה'תק"ה נאך דעם וואס רבי משה לייב איז געבוירן, האט זיין ווייב מער נישט געקענט ארויסגיין האנדלען. רבי יעקב האט געזען אז ער מוז עפעס טוהן, האט ער זיך פארדינגן אלס מלמד ביי א גביר אין סאסאוו אויף צו לערנען מיט זיינע קינדער, און ער האט זיך אריבערגעצויגן קיין סאסאוו. נאך פינף יאר האט זיך יענער גביר אוועקגעצויגן פון סאסאוו, און רבי יעקב איז ווידער געבליבן אָן פרנסה, און ער איז פלוצלונג קראנק געווארן און דערפון בלינד געווארן, אז ער האט זיך נישט מער געקענט באשעפטיגן מיט קיין פאך.
די רביצין איז געבליבן פארביטערט, ס'האט נישט געפינען קיין לעזונג צו איר שווארן לאסט, ביז איין טאג קלאפט ביי איר א באקאנטע, און פארציילט, מיין מאן פירט א בעקעריי אין נויטיקט זיך אין עמיצן וואס זאל אים צוהעלפן, פילייכט וואלט משה לייב'לע געקומען ארבעטן אין געוועלב, און איר מאן וועט אים באלוינען דערפאר. משה לייב'לע האט געהארכט דעם שמועס, און האט מיט צופרידנהייט צוגעשטימט צו שפייזן זיינע צובראכענע עלטערן. ווען ביים בעקער איז נישט מער געווען אזויפיל ארבעט איז רבי משה לייב'לע ארומגעגאנגען איבער די געשעפטן פרעגען ווער ס'דארף הילף. אזוי ארום איז משה לייב'לע געווארן שטאטס-משרת, און יעדער וואס האט געדארפן הילף האט געוואוסט זיך צו ווענדען צו אים. איין טאג האט ער אויפגעהאקט אייז צו שעפען וואסער, און איין טאג האט ער געהאקט האלץ, און אן אנדערען טאג איז ער ארומגעגאנגן איינמאנען חובות, און אזוי ווייטער.
פון איין זייט איז משה לייב'לע געווען צופרידן צו שפייזן זיינע צובראכענע עלטערן. אבער יעדע פרייע מינוט פלעג ער זיך אריינכאפן אין בית המדרש און אויסגיסן זיין הארץ צום אייבערשטען ער זאל אים דערמעגלעכן צו קענען זיצן און לערנען תורה.
משה לייב איז געווארן א תלמיד מובהק פון דעם רבי'ן ר' שמעלקא, ביי וועמען ער האט געלערנט זיבן יאר.
אין יאר ה'תקמ"ג האט מען אויפגענומען רבי משה לייב אלס רב אין סאסאוו.
רבי משה לייב איז נפטר געווארן ד' שבט ה'תקס"ז, אין סאסאוו.
די הילע פֿונעם לידער באַנד "וואַלדיקס", 1940
אַבֿרהם סוצקעווער (15טן יולי, 1913 - 20סטן יאַנואַר, 2010), איז געװען אַ ייִדישער דיכטער און פּאַרטיזאַן פֿון דער צװײטער װעלט מלחמה.
אַבֿרהם סוצקעווער איז געבױרן געװאָרן דעם 15טן יולי 1913 (י' תמוז תרע"ג) אין סמאָרגאָן, דאן ליטע הײַנט בעלאַרוס, אַ שטעטל אַרום זיבעציג ק“מ פֿון װילנע. זײַן זיידע פֿון דער מאַמעס צד איז געווען דער רבֿ שבתי פֿײַנבערג, מחבר פֿון ספֿר „אפֿיקי מגינים“ אויפֿן שולחן־ערוך. אין סעפּטעמבער 1915 האָבן קאָזאַקן פּאָגראָמירט און אונטערגעצונדן סמאָרגאָן. די ייִדן האָט מען פֿאַרטריבן פֿון שטאָט. ווי אַנדערע משפּחות, האָבן די סוצקעווערס געפֿונען אַ מקום־מיקלט אין סיביר, אין דער געגנט פֿון אָמסק, בײַם טײַך אירטיש. דאָרטן איז ער צו זיבן יאָר פֿאַריתומט געוואָרן פֿון זײַן פאָטער.
נאָך דער ערשטער וועלט מלחמה האָט זיך זײַן משפּחה איבערגעקליבן קיין װילנע, דעמאָלט אונטער פּוילישער הערשאַפֿט, װוּ ער האָט זיך געלערנט אין אַ תּלמוד־תּורה און שפּעטער אין אַ פּויליש־שפּראַכיקער ייִדישער גימנאַזיע. צו 14 יאָר אָנגעהויבן שרײַבן פּאָעזיע, צו ערשט אויף העברעיִש, שפּעטער אויף ייִדיש. אין 1930 געוואָרן אַ מיטגליד פֿון דער ייִדישיסטישער סקויטן־אָרגאַניזאַציע „בין“, געגרינדט דורכן לינגוויסט מאַקס ווײַנרײַך. זײַן ערשט ליד איז דערשינען אין 1932 אין אַן אויסגאַבע פֿון דער „בין“.
אין 1934 אַרײַנגעטראָטן אין דער גרופּע פּאָעטן „יונג ווילנע“ (שמערקע קאַטשערגינסקי, לייזער וואָלף, סיאָמקע קאַהאַן, חיים גראַדע א“אַ), און אָנגעהויבן זיך דרוקן אָפֿטער אין פֿאַרשיידענע ליטעראַרישע צײַטשריפֿטן. כּסדר געלערנט ווי אַן אויטאָדידאַקט און געווען נאָענט צום ייִוואָ. אין 1937 איז אַרויס אין וואַרשע זײַן ערשטער פּאָעזיע־באַנד "לידער".
נאָכן דײַטשן אָנפֿאַל אויף ליטע אין יוני 1941, אין גאַנג פֿון דער צװײטער װעלט מלחמה, געבליבן פֿאַרשפּאַרט צוזאַמען מיט זײַן פֿרוי פֿריידקע אין ווילנער געטאָ. באַטייליקט אין גײַסטיקן ווידערשטאַנד : רעטונג פֿון זעלטענע ספֿרים און דאָקומענטן, אָרגאַניזאַציע פֿון אַ קולטור־לעבן אין געטאָ. אַקטיוו אין די רייען פֿון דער פֿאַראייניקטער פּאַרטיזאַנער־אָרגאַניזאַציע (פֿ.פּ.אָ.). דעם 12טן סעפּטעמבער 1943 אַנטלאָפֿן פֿון געטאָ מיט אַ גרופּע קעמפֿער און זיך אָנגעשלאָסן אין אַ פּאַרטיזאַנער־אָפּטייל וואָס האָט באַקעמפֿט די דײַטשן אונטער סאָוועטישער קאָמאַנדע אין די נאַראָטשער וועלדער.
אין געטאָ און אין וואַלד האט ער כּסדר געשריבן. זײַנע אַ פּאָעמע איז דערגאַנגען ביז מאָסקווע און געמאַכט אַ שטאַרקן רושם אויף ייִדיש־רוסישע שרײַבער ווי באָריס פּאַסטערנאַק, איליאַ ערענבורג און וואַסילי גראָסמאַן. רעכענענדיק אַז ער קען צוניץ קומען אין מאָסקווע פֿאַר דער אַרבעט פֿון ייִדישן אַנטיפֿאַשיסטישן קאָמיטעט, האָט די סאָוועטישע מאַכט געשיקט אַ ספּעציעלן עראָפּלאַן אים אַהינצוברענגען. במשך דער מלחמה האָט סוצקעווער אָנגעשריבן איבער אכציג לידער.
נאָך דער באַפֿרײַונג האט ער פאר א קורצע צייט געוווינט אין מאָסקווע, אין לאָדזש און אין פּאַריז. דעם 12טן פֿעברואַר 1946 אַרויסגעטראָטן ווי דער ערשטער ייִדישער עדות אויפֿן נירנבערגער פּראָצעס קעגן די נאַצישע קריגס־פֿאַרברעכער. אין סעפּטעמבער 1947 זיך באַזעצט אין ארץ־ישׂראל. דאָרטן געוואָרן דער גרינדער און רעדאַקטאָר פֿונעם זשורנאַל די גאָלדענע קייט (תּל־אָבֿיבֿ 1949 - 1995) — די העכסטע טריבונע פֿון דער נאָכמלחמהדיקער ליטעראַטור אויף ייִדיש.
צווישן 1948 און 1996 זײַנען אַרויס אין ישׂראל קרובֿ צו דרייסיג ביכער מיט סוצקעווערס פּאָעזיע און פּאָעטישער פּראָזע. צו זײַנע יובילייען — 50 יאָר אין 1963, 70 אין 1983 — זענען דערשינען באַזונדערע בענד מיט קריטישע עסייען וועגן אים. ער האָט באַקומען הויכע ליטעראַרישע אויסצייכענונגען אין ישׂראל און אין אַנדערע לענדער. אַזעלכע שרײַבער ווי טשעסלאַוו מילאָש און ערי דע לוקאַ האָבן אים באַגריסט ווי איינעם פֿון די וויכטיקסטע פּאָעטן פֿון 20סטן יאָרהונדערט. זײַנע װערק זײַנען איבערגעזעצט געוואָרן אין העברעיִש, ענגליש, דײַטש, פֿראַנצייזיש און פֿאַרשיידענע אַנדערע לשונות.
ער איז ניפֿטר געוואָרן ד' שבֿט תּש"ע (דעם 20סטן יאַנואַר 2010) אין תּל־אָבֿיבֿ, אין עלטער פֿון 96 יאָר.
רבי שלום יוסף פרידמאן זצ"ל (י"ג תשרי ה'תקע"ג - י"א אלול ה'תרי"א) פון סאדיגורא. דער עלטסטער זון פון דעם רוזשינער.
רבי שלום יוסף איז געבוירן י"ג תשרי ה'תקע"ג, צו זיין פאטער הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישט, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד.
דער רוזשינער האט אים א נאמען געגעבן שלום נאך זיין פאטער, און יוסף נאך יוסף הצדיק, וויבאלד זיין ברית איז געווען אין טאג פון דער אושפיזא פון יוסף.
נאך זיין פאטער'ס פטירה ג' חשוון ה'תרי"א איז רבי שלום יוסף געווארן דער ממלא מקום פון פאטער, אלס רבי אין סאדיגורא, ער האט אבער נישט לאנג געלעבט נאך דעם, און איז נאך אין יאר פון פאטער נפטר געווארן.
רבי שלום יוסף איז נפטר געווארן אין עלטער פון ניין און דרייסיג יאר אין לייפציג, י"א אלול ה'תרי"א, און ליגט אין לייפציג.
רבי מנחם נחום פרידמאן זצ"ל (ה'תקפ"ג - י"ד כסלו ה'תרכ"ט) פון שטעפאנעשט, רומעניע.
רבי מנחם נחום איז געבוירן אין רוזשין אין יאר ה'תקפ"ג, צו זיין פאטער הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד.
אין יאר ה'תרי"ב האט רבי מנחם נחום זיך געצויגן אין רומעניע און איז געווארן רבי אין שטעפאנעשט, רומעניע, פון וואו זיין איינפלוס (השפעה) האט זיך פארשפרייט איבער גאנץ רומעניע.
רבי מנחם נחום איז נפטר געווארן אין יאס, י"ד כסלו ה'תרכ"ט ביי די 45 יאר. ער ליגט אין אן אוהל דארט.
רבי דוד משה פרידמאן זצ"ל (שבועות, ז' סיון ה'תקפ"ז - הושענא רבה כ"א תשרי ה'תרס"ד) פון טשארטקאוו.
רבי דוד משה איז געבוירן אין רוזשין דעם צווייטן טאג שבועות, ז' סיון ה'תקפ"ז, צו זיין פאטער הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד.
דער רוזשינער האט געזאגט אויף זיינע זעקס זון אז זיי זענען מכוון אנטקעגען די זעקס סדרים פון משניות, לויט דעם איז רבי דוד משה, וועלכער איז געווען דער פינפטער זון פון זיין פאטער, אנטקעגען דעם סדר קדשים, דער פאטער האט טאקע געזאגט אויף רבי דוד משה, ער איז קדש הקדשים.
פון קינדווייז אָן האט רבי דוד משה זיך אויסגעצייכנט מיט זיין הייליגקייט, און מיט זיין אפגעזונדערטקייט פון אלע וועלטליכע זאכען. ווען מען האט געפרעגט דעם טארנא רב רבי מאיר אריק פארוואס ער איז זיין חסיד האט ער געענטפערט: ווייל ער איז א גאון און א חד בדרא אין די מצוה פון "יראת מאלקיך".
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תרי"א האט רבי דוד משה געפירט זיין רביסטעווע אין פוטיק, אין יאר ה'תרכ"ה האט ער זיך באזעצט אין טשארטקאוו און געגרינדערט דארט דעם וואונדערליכן טשארטקאווער קייט.
רבי דוד משה איז נפטר געווארן הושענא רבה ביים זאגען "נשמת", כ"א תשרי ה'תרס"ד, און ליגט אין טשארטקאוו.
פרידמאן, דוד משה
גראוויור פון רבי אברהם יעקב פון סאדיגורא
רבי אברהם יעקב פרידמאן (כ' חשוון ה'תק"ף - י"א אלול ה'תרמ"ג), פון סאדיגורא, איז געווען דער צווייטער זון פון דעם רוזשינער.
רבי אברהם יעקב איז געבוירן כ' חשוון ה'תק"ף, צו זיין פאטער הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד.
נאך זיין ברודער רבי שלום יוסף'ס פטירה, י"א אלול ה'תרי"א, איז רבי אברהם יעקב געווארן דער ממלא מקום פון פאטער און ברודער, אלס רבי אין סאדיגורא.
זיין איינפלוס האט געהאט א ווייטן פארנעם, זיינע אנהענגערס האבן זיך געציילט אין טויזנטער, צווישן זיי באקאנטע רבי'ס און רבנים. רבי אברהם יעקב איז געווען דער פרעזידענט (נשיא) פון צדקת רמבה"נ פאר גאנץ רוסלאנד, דורך זיין אינטערווענירונג האט מען אויפגעשטעלט די אלע הייזער פון כולל וואהלין אין ירושלים.
נאך שבועות ה'תרמ"ג איז רבי אברהם יעקב קראנק געווארן, די דאקטוירים האבן פעסטגעשטעלט אז זיין מאגן איז איינגעטריקנט געווארן פון אזויפיל פאסטן. י"א אלול, דעם זעלבן טאג וואס זיין עלטערע ברודער איז נפטר געווארן, האט ער געזאגט דברי תורה אויף דעם פיוט "נאפד נקמה סתרו יושר", ער האט געדאוונט זיין לעצטן מעריב, און איז נפטר געווארן י"א אלול ה'תרמ"ג, ער ליגט אין סאדיגורא אין פאטער'ס אוהל.
בזיווג שני האט רבי אברהם יעקב געהייראט מרת "גיטל", א טאכטער פון זיין ברודער רבי מנחם נחום פרידמאן פון שטעפאנעשט.
פרידמאן, אברהם יעקב
אנטיסעמיטיזם איז האַס אנטקעגן אידן אלץ א רעליגיעזע גרופע, עטניציטעט, אדער ראסע. אנטיסעמיטיזם ווערט אנגעטייטלט אלץ דער גורם פאר מאסן מערדער און אויסערגעווענליכע אונטערדריקונגען פון אידן במשך פון די אידישע היסטאריע אין גלות.
מקור פון דער טערמין.
דער טערמין שטאמט פון די ווערטער אנטי-שם. עס איז גענוצט געווארן צום ערשטן מאל אין 1879 דורך ווילהעלם מאַר, א דייטשער אידן פיינט, אין זיין בוך דער וועג צו זיג פון גערמאנטום איבער דאס אידנטום. מאַר האט גענוצט דעם טערמין אלץ א שענערע לשון פאר אידן-האס, אין פאַרהאַנג צו זיין מיינונג אז אידן, מיט'ן עקזיטירן אליין, באשטייען א סכנה פאר'ן דייטשן פאלק און זייער לעבנסגאנג און עטיק.
טראץ דעם וואס אראבער האלטן זיך אויך פאר אפשטאמיגע פון שם, ווערט דער טערמין נאר גענוצט לגבי פיינטשאפט פון אידן.
הינטערגרונט פון נאציזם.
די דייטשן האבן געטענה'ט אז א יידישע מינאריטעט ווילן איבערנעמען די הערשאפט און אויסהרגענען מענטשן אזוי ווי די יידישע קאמוניסטן האבן געפירט אינעם סאוועטן פארבאנד. אלס ראיה דערצו האבן זיי געברענגט די יידישע פירער פון די לינקע אין דייטשלאנד, ראזא לוקסעמבורג מיט קורט אייזנער. אין דער זעלבער צייט האבן זיי אויך געטענה'ט אז יידן זענען קאפיטאליסטן וואס פארדרייען די וועלט כדי זיי זאלן פארדינען.
נאך א "טענה" וואס זיי האבן געניצט איז געווען די (געפעלשטע) פראטאקאלן פון זקני-ציון.
פֿײסבוק () איז א סאציאלער נעצווערק וואס באניצער קומען זיך צונויף אויף דער אינטערנעץ דארטן אין איין נעצווערק צו שמועסן און זיך באפריינדען איינער מיטן אנדערן.
די דאזיגע באנוצער טרעפן זיך דורך אייגענארטיקן געצייג וואס מאכט גרינג צו זוכן נייע און אלטע חברים לויט דער געגנט, איגענט, ארבעטס פלאץ, שולע, אמונה א.א.וו. צו זיך פארבינדן מיט אנדערע מענטשן.
מ'שיקט א חבר א ביטע אדער מעלדונג און יענער קען דאס אפזאגן אדער אנעמען און מ'ווערט חברים, מ'האט א פראפיל און מ'קען זיך נאטירן פובליק אלע משוגעתן, האביס אדער סתם פארברענגען און רעדן פון זיך אזוי אז אנדערע וואס ווילן קענען דאס מיטהאלטן און ענטפערן אדער סתם דאס זען.
מען קען קאמוניקירן פובליק אדער פריוואט.
דער גרינדער איז א אינגער הארווערד אוניווערסיטעט סטודענט מארק צוקערבערג וואס צוזאמען מיט זיינע שלאף-צימער חברים האבן דאס געפענט און א געריכטליכע קלאגע פון זיינע געוועזענע חברים פרובירן צו ווערן אנערקענט אלס שותפים אינעם אייגנטום.
זיי האבן שוין היינט צוטאגס צוויי הונדערט מיליאנען באניצער.
דער נאמען פייסבוק האבן זיי געגעבן צוליב דעם וואס דער וועבזייטל איז לכתחילה געווען בלויז פאר אוניווערסיטעט סטודענטן און ווען א סטודענט קומט ס'ערשטער מאל אין קאלעדזש גיט מען אים אזא ביכל וואס הייסט אזוי צו זיך דערקענען מיט זיינע חברים און לערערס. דער נאמען איז שוין אזוי פארבליבן אפילו דאס ניצן היינט אלע סארטן מענטשן.
דער וועב סייט האט שוין דורכגעלעבט פארשידענע קאנטראווערסיעס פון פארשידענע סארטן מענטשן וואס זענען נישט איינשטימונג מיט איר צו פריינטליכער שטימונג ווי למשל דאס איז שוין געווען בלאקירט אין סיריע און אין איראן. אויך איז דאס לויט געוויסע קלוגע לייט צו שטארק א צייט פארברענגער דורך צופיל פריינשאפט מער ווי נארמאל לויט זיי. אויך זענען געוויסע לייט אנגעווייטאגט אז דאס איז צופיל מאל א שטער פאר פריוואטקייט.
רבי מרדכי (שרגא) פייוויש פרידמאן זצ"ל (כ' אייר ה'תקצ"ד - כ"ב אייר ה'תרנ"ד), פון הוסיאטין. דער זעקסטער און יונגסטער זון פון דעם רוזשינער.
רבי מרדכי פייוויש איז געבוירן ל"ה בעומר כ' אייר ה'תקצ"ד, צו זיין פאטער הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד.
דער רוזשינער האט געזאגט אויף זיינע זעקס זון אז זיי זענען מכוון אנטקעגען די זעקס סדרים פון משניות, לויט דעם איז רבי מרדכי פייביש, וועלכער איז געווען דער זעקסטער זון פון זיין פאטער, אנטקעגען דעם סדר טהרות.
נאך זיין פאטער'ס פטירה, י"א אלול ה'תרי"א, האט רבי מרדכי פייוויש געוואונט דריי יאר אין מיקאלאניץ, שפעטער האט ער געוואונט א צייט אין סטריסאוו אין יאר ה'תרכ"ה האט רבי מרדכי שרגא זיך באזעצט אין הוסיאטין.
רבי מרדכי פייוויש איז נפטר געווארן ל"ז בעומר, כ"ב אייר ה'תרנ"ד.
רבי מרדכי פייוויש האט געהייראט ט' תמוז ה'תר"י אין סאדיגורא מרת ברכה דינה א טאכטער פון זיין טאנטע (זיין מוטער'ס שוועסטער) הרב דוד צבי קאבלאנסקי.
ביי זיין חתונה, וועלכע איז פארגעקומען פיר מאנאטן פאר דער הייליגער רוזשינער איז נפטר געווארן - זענען זיך צונויפגעקומען צענדליגע טויזנטער יידן צו זיין ווען דער רוזשינער פירט זיין יונגסטן זון אונטער די חופה.
רוזשין אין דער רוסלענדישער אימפעריע (היינט אוקראינע), איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארט האט געוואוינט רבי ישראל פרידמאן זצ"ל דער גרינדער פון דער רוזשינער דינאסטיע.
דעם הויף האט געגרינדעט הרה"צ ישראל פרידמאן. די הויפן פון באהוש, סאדיגורא, באיאן, טשארטקאוו, וואסלוי, הוסיאטין שטאמען אלע פון חסידות רוזשין.
דער רוזשינער בוים.
רבי ישראל פרידמאן זצ"ל, (ג' תשרי ה'תקנ"ז - ג' חשוון ה'תרי"א) פון רוזשין, באקאנט אלס דער הייליגער רוזשינער.
רבי יצחק פרידמאן זצ"ל (דער ערשטער) (ה' אלול ה'תקצ"ה - י' אלול ה'תרנ"ו) פון באהוש.
רבי יצחק איז געבוירן ה' אלול ה'תקצ"ה, צו זיין פאטער הרב שלום יוסף פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת בלומא רייזל, א טאכטער פון הרב דן יונגערלייב, פון ראדוויל.
רבי יצחק האט ערשט געוואוינט אין פאטיק, אין יאר ה'תרט"ז איז ער אריבער קיין איזמאיל, בסרביה, עטליכע יאר שפעטער האט ער זיך באזעצט אין באהוש, מאלדאוויע. רבי יצחק האט דארט געגרינדעט א חסידיש הויף, וואו טויזנטער חסידים האבן זיך אנגעקלעבט אין אים.
רבי יצחק איז נפטר געווארן י' אלול ה'תרנ"ו, און ליגט אין באהוש.
רבי מנחם נחום דוב בער פרידמאן זצ"ל (ה'תר"ג - כ"ז מנחם אב ה'תרמ"ג), פון סאדיגורא.
רבי נחום בערניו איז געבוירן ה'תר"ג, צו זיין פאטער הרב שלום יוסף פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת בלומא רייזל, א טאכטער פון הרב דן יונגערלייב, פון ראדוויל.
אין יאר ה'תרי"א איז רבי בערניו געווארן א יתום פון זיין פאטער און זיידען, און ער איז אויפגעצויגן געווארן ביי זיין ברודער הרב יצחק פרידמאן פון באהוש.
נאך זיין חתונה איז רבי בערניו פארבליבן אין סאדיגורא ביי זיין שווער, אין וועמען ער איז געווען בייהאפטן מיט א געוואלדיגן רעספעקט. רבי בערניו איז געווען אויסגעריפן מיט זיין טיפע אינערליכע עבודה, אין מיט זיין קורצע און קלארע אויסשפראך
רבי בערניו איז נפטר געווארן אין וויען, כ"ז מנחם אב ה'תרמ"ג.
קעלי קלערקסאָן () (געבױרן דעם 24סטן אַפּריל 1982) איז אַן אַמעריקאַנער פּאָפּ זינגערין און צו מאָלן אַן אַקטריסע. זי איז געװען די ערשטע געװינערין אין דעם ערשטן סעזאן פֿון דעם רעאַליטעט־טעלעװיזיע־פּראָגראַם "אַמעריקאַן אײַדאָל".
אָנהײב 2009 האָט זי פראָדוצירט די סינגל "My Life Would Suck Without You" ("מײַן לעבן װאָלט געװען אין דר'ערד אָן דיר") שפּעטער סוף מערץ די סינגל "I Do Not Hook Up".
Katy Perry at the 2019 iHeartRadio Music Awards
קייטי פערי () איז דער בינע־נאָמען פֿון די פּאָפּולערע פּאָפּ זינגערין קעטרין עליזאַבעט הודסאָן. זי איז געבױרן געװאָרן דעם 25סטן אָקטאָבער 1984 אין קאַליפֿאָרניע. זי איז זײער באַװוּסט געװאָרן צוליב אירע הײסע סינגלען "I Kissed A Girl" (טײַטש: "איך האָב געקושט אַ מײדל") און "Hot'n'cold" (טײַטש: הײס און קאַלט) װאָס זײַנען געװען אין איבער 20 מדינות פֿון די העכסטע הײסע לידער. אויגוסט 2010 האט זי ארויסגעגעבן איר אלבאם "Teenage Dream" און עס איז אנגעקומען צו נומער איינס אויף די ליסטע פון דאס מערסטע פארקויפטע אלבאמס אין די פאראייניגטע שטאטן.
מײקל יאזעף זשעקסאָן (; 29סטן אויגוסט 1958 - 25סטן יוני 2009) איז געװען אַן אַמעריקאַנער פּאָפּ־זינגער, מוזיקער, לידער־שרײַבער, טענצער, רעקאָרד־פּראָדוצירער, פֿאַרװײַלער, אַקטיאָר און כאָרעאָגראַף. ער איז באַקאַנט װי דער קעניג פֿון פּאפּ און האָט זײער אַ סך אָנהענגערס. ער האָט אָנגהױבן זײַן קאַריערע װען ער איז געװען 5 יאָר אַלט.זײַנע קאָמפּאַקטלעך זענען צװישן די מערסטע פֿאַרקױפֿטע אין דער געשיכטע פֿון "פּאָפּ-מוזיק". זײַן מוזיק-פֿילמען זענען נאָך גאָר פּאָפּולער אױפֿן אַמעריקאַנעם טעליװיזיע קאַנאַל MTV.
זשעקסן האט אנגעהויבן שפילן מיט זיינע עלטערע ברידע דזשעקי, טיטא, דזשערמען און מארלאן אין ״די זשעקסאן 5״ אין 1964. אין 1971, האט ער אנגעהויבן א סאלא קאריערע בלייבנדיק א מיטגליד אין די זשעקסאן 5. גינעס וועלט רעקארדס שרייבט אז ער דער מערסט דערפאלגרייכער פארוויילער אין דער היסטאריע. זשעקסאן ווערט אויך געדענקט פאר געבן געלט פאר צדקה ענינים.
רבי שלמה פרידמאן זצ"ל (י"א תשרי ה'תר"ד - כ' טבת ה'תרמ"א), פון סאדיגורא. דער צווייטער זון פון סאדיגורער רבי'ן.
רבי שלמה'ניו איז געבוירן אין קארלין, י"א תשרי ה'תר"ד, צו זיין פאטער הרב אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת מרים, א טאכטער פון הרב אהרן פערלאוו, דער בית אהרן, א זון פון הרב אשר פערלאוו פון קארלין-סטאלין.
רבי שלמה'ניו האט באהאלטען זיין שטארקע עבודה אין לערנען און צדקה, נאר ביים דאווענען האט מען געזען ווי ער קאכט פאר'ן אויבערשטן ווי א קעסעל אויפ'ן פייער.
רבי שלמה'ניו איז געווען דער רעכטע האנט פון זיין פאטער אין סאדיגורא.
רבי שלמה'ניו איז נפטר געווארן נאך ביים פאטער'ס לעבען כ' טבת ה'תרמ"א, און ער ליגט אין סאדיגורא.
מאַיאַ פּליסעצקאַיאַ (רוסיש: "Майя Михайловна Плисецкая"; ענגליש: "Maya Plisetskaya") - געבױרן דעם 20סטן נאָװעמבער 1925 אין מאָסקװע.
מאַיאַ פּליסעצקאַיאַ איז אַ רוסישע און סאָװעטישע באַלעט-טענצערין פֿון ייִדישן אָפּשטאַם, אײנע פֿון די סאַמע פּראָמינענטע באַלערינעס פֿונעם 20סטן יאָרהונדערט.
רבי יצחק פרידמאן זצ"ל (ב' תשרי ה'תר"י - י"ז אדר ה'תרע"ז), פון באיאן. דער דריטער זון פון סאדיגורער רבי'ן. באקאנט מיטן נאמען דער פחד יצחק, האט געדינט אלס דער ערשטער באיאנער רבי.
רבי יצחק איז געבוירן אין דעם צווייטן טאג ראש השנה, ב' תשרי ה'תר"י, צו זיין פאטער הרב אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת מרים, א טאכטער פון הרב אהרן פערלאוו, דער בית אהרן, א זון פון הרב אשר פערלאוו פון קארלין-סטאלין.
אין יאר ה'תרמ"ג נאך די פטירה פון זיין פאטער, האט רבי יצחק אנגעהויבן צו פראוון זיין רביסטעווע אין סאדיגורא צוזאמען מיט זיין ברודער רבי ישראל, חשוון ה'תרמ"ז האט רבי יצחק זיך אוועק געצויגן קיין באיאן, דארט האט ער געגרינדערט דעם ביאינער חסידות, וואו טויזענטער חסידים האבן זיך באהאפטן צו אים.
ביי די ערשטע וועלט קריג איז רבי יצחק אנטלאפן קיין וויען אין איז דארט נפטר געווארן י"ז אדר ה'תרע"ז, און ער ליגט אין וויען.
יצחק
רבי ישראל פרידמאן (כ' שבט ה'תרי"ב - י"ג תשרי ה'תרס"ז), פון סאדיגורא. דער פערטער זון פון רבי אברהם יעקב פרידמאן.
רבי ישראל איז געבוירן אין סאדיגורא כ' שבט ה'תרי"ב, צו זיין פאטער הרב אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת מרים, א טאכטער פון הרב אהרן פערלאוו, דער בית אהרן, א זון פון הרב אשר פערלאוו פון קארלין-סטאלין.
אין יאר ה'תרמ"ג נאך די פטירה פון זיין פאטער האט רבי ישראל איבערגענומען זיין פאטער'ס ארט, און אנגעהויבן צו פראוון זיין רביסטעווע אין סאדיגורא.
רבי ישראל איז נפטר געווארן י"ג תשרי ה'תרס"ז, און ער ליגט אין סאדיגורא.
פרידמאן, ישראל
רבי אברהם מתתיהו פון שטעפאנעשט
רבי אברהם מתתיהו פרידמאן זצ"ל (כ"ה כסלו ה'תר"ז - כ"א תמוז ה'תרצ"ג), פון שטעפאנעשט.
רבי אברהם מתתיהו איז געבוירן אין סאדיגורא כ"ה כסלו ה'תר"ז, צו זיין פאטער הרב מנחם נחום פרידמאן פון שטעפאנעשט, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. דער רוזשינער האט באפוילן מען זאל אים א נאמען געבען אברהם נאך זיין זיידן רבי אברהם המלאך און מתתיהו מענינא דיומא, וויבאלד ער איז געבוירן חנוכה.
אין יאר ה'תרכ"ט נאך די פטירה פון זיין פאטער האט רבי אברהם מתתיהו איבערגענומען דעם פאטער'ס ארט אין שטעפאנעשט. זיין עבודה איז געווען מיט א געוואלדיגע באהעפטונג (דביקות) צום אייבערשטן, אינגאנצן אויסגעטוהן פון די וועלט. שטונדן לאנג האט געדוערט זיין דאווענען, נאכהער האט ער עטוואס בייביסן, אין אלעס אויסגעטיילט פאר שיריים.
רבי אברהם מתתיהו איז נפטר געווארן פרייטיק-צונאכטס כ"א תמוז ה'תרצ"ג, איבער פופציג טויזענט מענטשען האבן אים באגלייט ביי זיין לויה. ה' חשוון ה'תשכ"ט האט מען אריבער געברענגט זיין קערפער קיין ארץ ישראל, אין חלקת נחלת יצחק, און זיין קערפער איז נאך געווען גאנץ !!!
י"ח חשוון ה'תרכ"ב האט רבי אברהם מתתיהו געהייראט בזיווג ראשון א טאכטער פון הרב יצחק רייך, אן איידעם פון הרב אשר ישעיה רובין פון ראפשיץ. נאך עלף יאר האט ער איר גע'גט אן קינדער.
בזיווג שני האט ער געהייראט מרת שרה צפורה א טאכטער פון הרב יוסף מאנזאהן, אן איידעם פון דער ריזשינער, זי האט מיט געברענגט דריי קינדער פון איר ערשטער מאן.
אברהם
א קאָנװערט איז דער פאַפירנער האַלטער װאָס האַלט בריװ װאָס װערן געשיקט דורכן פּאָסט אָדער האַלטן אַנדערע װיכטיקע דאָקומענטן. קאָנװערטן האָבן אַ ספּעציעלע מין כּלי (אױסקלעפּן מאַטעריאַל) װאָס אַרבעטן נאָך דעם װאָס מ'לעקט אַ טײל פונם קאָנװערט, אדער וואס קלעבט זיך אליין ווען מען נעמט אַראפ דעם דעקונג פאפיר. קאָנװערטן קומען אין אַלע מינים גרײס צו האַלטן בריװן, דאָקומענטן, פּאָסט קאַרטלעך, טשעקן, קאָנטראַקטן און אַזױ װײטער.
מען קלעבט ארויף אויפן קאנווארט (אויף דער רעטער זײַט אין דער הייך) א פאסטמארקע, מיט דעם באַצאָלט מען פארן ליווערן דעם בריוו.
רבי ישראל שלום יוסף פרידמאן זצ"ל (י"ג תשרי ה'תרט"ז - כ"ג ניסן ה'תרפ"ג), רבי אין באהוש.
רבי ישראל שלום יוסף איז געבוירן י"ג תשרי ה'תרט"ז, צו זיין פאטער הרב יצחק פרידמאן פון באהוש, א זון פון הרב שלום יוסף פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת שיינא רחל א טאכטער פון הרב דוד האגער פון זאבלאטאוו.
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תרנ"ז איז רבי ישראל שלום יוסף אויפגענומען געווארן אלס ממלא מקום פון פאטער רבי אין באהוש.
רבי ישראל שלום יוסף האט אריינגעלייגט אסאך האראוואניע אין דעם ערציאונג פון דעם יונגן דור, ער האט אויפגעשטעלט אין זיין הויף די ערשטע ישיבה גדולה אין ראמעניע, וועלכע האט ארויגעשטעלט די צוקונפטיגע גדולי התורה פון ראמעניע
רבי ישראל שלום יוסף איז נפטר געווארן אסרו חג פסח כ"ג ניסן ה'תרפ"ג, און ליגט אין באהוש.
דאס קביעות פון א יידישן יאר איז א סימן וואס באצייכנט דעם קאלענדאר פונעם יאר. ס'איז פאראן זיבן קאלענדארן פאר פשוטע יארן און זיבן קאלענדארן פאר עיבור יארן.
באדייט פונעם קביעות.
דאס קביעות האט דריי אותיות. דער ערשטער אות (ב, ג, ה אדער ז) באצייכנט דעם ערשטן טאג פון ראש השנה, דער צווייטער אות (ח, כ אדער ש) באצייכנט וויפיל טעג האבן די חדשים מרחשון און כסלו, און דער דריטער אות (א, ג, ה אדער ז) באצייכנט דעם ערשטן טאג פון פסח.
למשל, דאס קביעות גכ"ה פשוטה באצייכנט א פשוט יאר פון צוועלף חדשים ווען ראש השנה געפאלט דינסטיק, מרחשון האט 29 טעג און כסלו האט 30 טעג, און פסח געפאלט דאנערשטיק.
די זיבן קאלענדארן פון פשוטע יארן האבן די קביעותן: בחג, בשה, גכה, הכז, השא, זחא, זשג
די זיבן קאלענדארן פון עיבור יארן האבן די קביעותן: בחה, בשז, גכז, החא, השג, זחג, זשה
רבי דוד פרידמאן זצ"ל (ה'תרכ"ד - ה' שבט ה'תרמ"ט), פון באהוש.
רבי דוד איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ד, צו זיין פאטער הרב יצחק פרידמאן פון באהוש, א זון פון הרב שלום יוסף פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת שיינא רחל א טאכטער פון הרב דוד האגער פון זאבלאטאוו.
רבי דוד איז געווען זייער באליבט ביים פאטער, ער האט אים געריפען דער חכם. כאטש וואס ער איז געווען זייער יונג, האבן זיך דעם פאטער'ס חסידים ארום געכאפט ארום אים, און זיי האבן זיך שטארק גערעכנט מיט אים.
רבי דוד איז נפטר געווארן אין עלטער פון פינף און צוואנציג יאר ה' שבט ה'תרמ"ט, און ליגט אין באהוש אינעם אוהל וואס מען האט שפעטער געשטעלט פאר זיין פאטער.
פרידמאן, דוד
אורי דן (6טן מיי 1935 ג' אייר ה'תרצ"ה - 24סטן דעצעמבער 2006 ג' טבת ה'תשס"ז) איז געווען א ישראל'דיגער זשורנאליסט שריפט שטעלער.
ער איז געווען דער אפיציעלער ביאגראפער פון אריק שרון.
ער האט געשריבן ארטיקלען פאר ידיעות אחרונות, מעריב און דעם ניו יארק פאסט.
רבי אברהם יהושע העשיל פרידמאן זצ"ל (כ"ט טבת ה'תרי"ח - ט"ו אלול ה'ת"ש), פון אדזשאד און גאלאץ.
רבי אברהם יהושע העשיל איז געבוירן ערב ראש חודש שבט ה'תרי"ח, צו זיין פאטער הרב יצחק פרידמאן פון באהוש, א זון פון הרב שלום יוסף פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת שיינא רחל א טאכטער פון הרב דוד האגער פון זאבלאטאוו.
נאך זיין חתונה איז רבי אברהם יהושע העשיל געבליבן וואוינען אין שטעפינעשט ביי זיין שוואגער, שפעטער האט ער זיך צוריק געצויגן קיין באהוש נעבען פאטער. נאך זיין פאטער'ס פטירה - י' אלול ה'תרנ"ו - האט ער זיך באזעצט אין אדזשאד און ער האט דארט אויפגעשטעלט זיין הויף, ביי די ערשטע וועלט קריג איז ער אנטלאפען קיין גאלאץ, און איז דארט פארבליבען.
רבי אברהם יהושע העשיל איז געווען באוואוסט אלס העכערער מענטש, הונדערטער מענטשן זענען געהאלפן געווארן פון זיינע ברכות. זיין קידוש פרייטיג-צונאכטס איז געווען גאר דערהויבן, פון גרויס קאכעניש איז כמעט נישט געבליבן קיין וויין אין בעכער, נאך קידוש האט מען געמוזט צוגיסן ס'זאל זיין וואס צו טרינקען.
רבי אברהם יהושע העשיל איז געווען א לעבעדיגער מוסר ספר אין פארנעמן פּײַן מיט ליבשאפט (יסורים באהבה), א ייד וואס האט זיך קיינמאל נישט באקלאגט, כאטש ער איז געזעצן אכטצן מאל שבעה רח"ל אין זיין לעבען.
רבי אברהם יהושע העשיל איז נפטר געווארן ט"ו אלול ה'ת"ש, און ליגט אין גאלאץ.
רבי משה יהודה לייב פרידמאן זצ"ל (חמשה עשר בשבט ה'תרכ"ה - י' אלול ה'תש"ז), פון פאשקאן.
רבי משה יהודה לייב איז געבוירן חמשה עשר בשבט ה'תרכ"ה, צו זיין פאטער הרב יצחק פרידמאן פון באהוש, א זון פון הרב שלום יוסף פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת שיינא רחל א טאכטער פון הרב דוד האגער פון זאבלאטאווא זון פון אהבת שלום פון קאסאוו, און אן איידעם פון רבי משה לייב סאסאווער.
נאך זיין פאטער'ס פטירה - י' אלול ה'תרנ"ו - האט רבי משה יהודה לייב זיך באזעצט אין פאשקאן און ער האט דארט אויפגעשטעלט זיין הויף, נאך די צווייטע וועלט קריג איז ער געווען אין בוקארעסט.
דער פריערדיגער סקולענער רבי, רבי אליעזר זוסיא פארטוגאל האט פארציילט: ווען זיין זון דער היינטיגער סקולענער רבי איז אלט געווען ניין יאר, איז ער פלוצלינג קראנק געווארן, און זיין מויל איז פארקרימט געווארן, ס'האט זיך שטארק אנגעזען אויף זיין געשטאלט, און ווען ער האט גערעדט האט עס אויסגעזען ווי זיין מויל איז אויף איין זייט. דער סקולענער רבי איז אריבערגעפארן קיין פאשקאן מיט זיין יונגעל אין זיך אויסגערעדט פאר זיין רבי'ן רבי משה יהודה לייב זיין עגמת נפש. אין מיטן טיש האט רבי משה יהודה לייב זיך אויסגעדרייט צום יונגל אין אים געזאגט שארפעהייט איך הייס דיר רעדן גלייך, דער סקולענער רבי האט אויסגעפירט, ער האט אים אוועקגענומען די קראנקייט פונקט ווי איינער נעמט אראפ א שטאפער פון א פלאש.
רבי משה יהודה לייב איז נפטר געווארן אין בוקארעשט אין טאג פון זיין פאטער'ס יארצייט,י' אלול ה'תש"ז, און ליגט אין באהוש.
רבי יעקב פרידמאן (כ"ה חשוון ה'תרל"ח - י"ח חשוון ה'תשי"ז), פון הוסיאטין און תל אביב.
רבי יעקב איז געבוירן אין באהוש כ"ה חשוון ה'תרל"ח, צו זיין פאטער הרב יצחק פרידמאן פון באהוש, א זון פון הרב שלום יוסף פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת שיינא רחל א טאכטער פון הרב דוד האגער פון זאבלאטאוו א זון פון אהבת שלום פון קאסאוו, און אן איידעם פון רבי משה לייב סאסאווער.
נאך זיין חתונה האט רבי יעקב געגעסען קעסט ביי זייין שווער אין הוסיאטין, אין געזעצען אין געלערנט מיט איין אויסנאמע פלייסיגקייט, ווי איינער וואס קען זיך נישט אנזעטיגען. ביי די ערשטע וועלט קריג איז ער אריבער קיין פראנקפורט, און פון דארט קיין וויען. אין יאר ה'תרצ"ז איז ער ארויף קיין ארץ ישראל צוזאמען מיט זיין שווער.
רבי יעקב איז נפטר געווארן י"ח חשוון ה'תשי"ז, און ליגט אין טבריה.
רבי מנחם מענדל פרידמאן זצ"ל (ג' תמוז ה'תרל"ו - י"א תשרי ה'תש"ג), פון באהוש.
רבי מנחם מענדל איז געבוירן ג' תמוז ה'תרל"ו, צו זיין פאטער הרב דוד פרידמאן, פון באהוש, א זון פון הרב יצחק פרידמאן פון באהוש, א זון פון הרב שלום יוסף פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת דבורה א טאכטער פון הרב אברהם יהושע העשל, פון מעזיבוז.
רבי מנחם מענדל האט אנגעפירט מיט דער ישיבה בית ישראל וואס איז אויף געשטעלט געווארן אין באהוש, צוזאנען מיט זיין שוואגער רבי דוד טווערסקי. נאך זיין שווער'ס פטירה - כ"ג ניסן ה'תרפ"ג - איז ער געווארן רבי פון באהוש צוזאמען מיט זיין שוואגער. ערשט ווען זיין שוואגער האט זיך אוועק געצויגן קיין יאס האט ער איבערגענומען די רביסטעווע אליין.
ווען דער אנטיסעמיטשע פארטייען האבן אנגעהויבן צו געוועלטיגן, און מען האט גענומען פייניגן די יידן דורך די אייזירנע געווארדיע, האט רבי מנחם מענדל זיך קאמפלעט אוועק געגעבן צו העלפען זיינע ברודער.
רבי מנחם מענדל איז נפטר געווארן י"א תשרי ה'תש"ג ער ליגט אין באהוש.
רבי שלום יוסף פרידמאן זצ"ל (ה'תרל"ח - פורים י"ד אדר ה'תר"ף), פון שפיקוב.
רבי שלום יוסף איז געבוירן אין באהוש אין יאר ה'תרל"ח, צו זיין פאטער הרב דוד פרידמאן, פון באהוש, א זון פון הרב יצחק פרידמאן פון באהוש, א זון פון הרב שלום יוסף פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת דבורה א טאכטער פון הרב אברהם יהושע העשל, פון מעזיבוז.
נאך זיין תחונה איז רבי שלום יוסף אריבער פון ראמעניע קיין רוסלאנד אין זיך באזעצט אין שפיקאוו ביי זיין שווער. ער איז געווען דער איינציגסטער רוזשינער אייניקל וואס האט געהאט ערלויבעניש צו וואוינען אין רוסלאנד.
רבי שלום יוסף איז נפטר געווארן פורים י"ד אדר ה'תר"ף ער ליגט אין שפיקאוו.
רבי דוד פרידמאן הי"ד (ה'תרנ"ח - כ"ז חשוון ה'תש"א) פון פלויעשט.
רבי דוד'ל איז געבוירן אין שפיקאוו אין יאר ה'תרנ"ח, צו זיין פאטער הרב שלום יוסף פרידמאן פון שפיקאוו, א זון פון הרב דוד פרידמאן, פון באהוש, א זון פון הרב יצחק פרידמאן פון באהוש, א זון פון הרב שלום יוסף פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת פייגא א טאכטער פון הרב מרדכי טווערסקי, פון שפיקאוו.
אין יאר ה'תר"ץ האט רבי דוד'ל זיך אריבערגעצויגן קיין פלויעשט אין געגרינדערט דארט זיין בית המדרש, ווי ער האט אנגעפירט מיט זיין רעביסטעווע.
אין אנפאנג פון יאר ה'תש"א איז רבי דוד'ל באשולדיגט געווארן דורך די פאשיסטין "די אייזערנע געווארדיע" אלס מיטארבייטער פון די קאמאניסטן, און מען האט אים ארעסטירט אלס פאררעטער, נאך א קורצע צייט האט מען אים פאראורטיילט צום הארגענען, צוזאמען מיט נאך צען יידן. די טעג ביז צום אויספירן פון דער טויטשטראף, האבן די רוצחים אים געפייניגט אויף א שרעקליכן אויפן, אבער זיין גייסט האבן זיי אים נישט צובראכן.
רבי דוד'ל איז אומגעקומען אויף קידוש השם כ"ז חשוון ה'תש"א הי"ד, זיין ארון האט מען ארויפגעברענגט אין יאר ה'תשכ"ט קיין ארץ ישראל אין ער ליגט אין חלקת נחלת יצחק אין תל אביב.
זיין רביצין מרת בת-שבע איז נפטר געווארן י"ז חשוון ה'תשכ"ד אין ליגט אין חלקת נחלת יצחק אין תל אביב.
רבי יצחק פרידמאן זצ"ל (דער צווייטער) (כ"ו אייר ה'תרס"ג - י"ד מנחם אב ה'תשנ"ב), באהושער רבי
רבי יצחק איז געבוירן אין שפיקאוו, כ"ו אייר ה'תרס"ג, צו זיין פאטער הרב שלום יוסף פרידמאן פון שפיקאוו, א זון פון הרב דוד פרידמאן, פון באהוש, א זון פון הרב יצחק פרידמאן פון באהוש, א זון פון הרב שלום יוסף פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת פייגא א טאכטער פון הרב מרדכי טווערסקי, פון שפיקאוו.
אין יאר ה'תר"ף האט רבי יצחק באקומען היתר הוראה פון רבי יהודה לייב צירלסאן פון קעשענעוו.
דאס זעלבע יאר האט אויסגעבראכן א מגיפה פון טיפוס אין אוקראינע וועלכע האט אומגעבראכט אסאך קרבנות. רבי יצחק האט פארלוירן ביידע עלטערן ביי דער מגיפה, זיין מוטער איז אוועק סוף שבט, און זיין פאטער איז אוועק פורים. ער אליין האט אויך געליטן און האט נישט געקענט זיצן שבעה.
די חסידים פון פאטער האבן אויפגענומען די צוויי יתומים רבי יצחק מיט זיין עלטערן ברודער רבי דוד'ל אלס זייער רבי.
חנוכה ה'תרפ"א איז רבי יצחק געלונגען צו אנטלויפן אין ראמעניע און איז אנגעקומען קיין באהוש. דארט איז ער געווען א בן בית ביי זיין פעטער רבי מענדל באהושער, וואס האט אים גענומען פאר אן איידעם.
אין יאר ה'תר"ץ איז ער אריבער קיין בוקארעסט, ווי ער האט אנגעפירט מיט הצלה אקטיוועטין אויף אומבאשרייבארן פארנעם.
פסח שני ה'תשי"א איז רבי יצחק אנגעקומען קיין ארץ ישראל מיט זיין ווייב און טאכטער. ער האט זיך באזעצט אין תל אביב וואו אנדערע רבי'ס רוזשינער אייניקלעך האבן געוואוינט. מיטן לויף פון די יארן איז דער עולם פרומע יידן אין תל אביב געווארן וואס קלענער, און אין תשמ"ז איז ער אריבער צו זיין נייעם בית מדרש אין רחוב חגי, בני ברק.
זומער יעדע יאר פלעגט ער פארן קיין אראזע, שווייץ.
רבי יצחק איז נפטר געווארן י"ד מנחם אב ה'תשנ"ב אין ער ליגט אין חלקת נחלת יצחק אין תל אביב.
ישראל יוסף זעווין (ה'תרל"ב - ה'תרפ"ז) איז געווען א יידישער שרייבער, וועלכער האט געשריבן אויף העברעאיש, יידיש און ענגליש, אין די פאראייניגטע שטאטן.
ער האט געשריבן אונטער פארשידענע פּסעוודאנימען, פון וועלכע ער איז צום מערסטנס באקאנט מיט זיינע שריפטן אונטערן נאמען תשר"ק. ער האט אסאך געשריבן איבער די לעבנסשטייגער פון די אימיגראנטן אין יענע יארן.
ווי אויך האט ער געשריבן פיל לייכטע מעשיות און משלים פאר קינדער און די יוגנט אין די פאפולערע צייטונגען, ווי: יידישעס טאגעבלאט, די יודישע פרעסע, העברי, הלאום, העם און נאך. ווי אויך איז ער דער מחבר פונעם ספר "דער אוצר פון אלע מדרשים", מנחם אב, תרפ"ו, ניו יארק. 107 מדרשים פון חז"ל איבערגעארבעט אויף יידיש.
ער איז געבוירן אין בעלארוס אין א חסידישער משפחה. אין 1889 האט ער אימיגרירט אין אמעריקע, וואו ער האט זיך באזעצט אין פילאדעלפיע.
רבי יעקב דוד פרידמאן זצ"ל (ה'תרנ"ד - כ"ב מנחם אב ה'תשט"ו), פון פאשקאן און יפו.
רבי יעקב דוד איז געבוירן אין באהוש אין יאר ה'תרנ"ד, צו זיין פאטער הרב משה יהודה לייב פרידמאן פון פאשקאן, א זון פון הרב יצחק פרידמאן פון באהוש, א זון פון הרב שלום יוסף פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת אלטא נחמה גיטל, א טאכטער פון הרב מנחם נחום דוב בער פרידמאן, פון סאדיגורא.
נאך דעם חורבן אייראפע האט רבי יעקב דוד געוואוינט אין בוקארעסט ווי ער האט זיך אוועק געגעבען אויפצוהייבן און ארויסהעלפען די אלע צובראכענע יידן, אין יאר ה'תש"י איז אים געלונגן ארויס צוגיין פון ראמעניע און ארויף צופארן קיין ארץ ישראל. אין ארץ ישראל האט רבי יעקב דוד זיך באזעצט אין יפו, ביז קורץ איז זיין שטוב געווארן ווי א מאגנעט פאר חסידישע יידן און ספעציעל פאר די ראמענישע יידן, און דורך זיין ווירקונג האט ער צוריק געברענגט אסאך יידן צו יידישקייט.
רבי יעקב דוד איז נסתלק געווארן כ"ב מנחם אב ה'תשט"ו, און ער ליגט אין ביה"ח נחלת יצחק אין תל אביב.
זיין רביצין מרת חיה שרה סימא איז נפטר געווארן ט' כסלו ה'תשל"ח.
יעקב דוד
קוואנטיטעט איז א צאל וואס מעסט וויפיל איז דא פון א געוויסער זאך.
מען קען מעסטן קוואנטיטעט מיט א צאל, למשל וויפל אויטאס אדער אייער. אנדערע זאכן מעסט מען לויט זייער געוויכט, למשל צוקער אדער זאמד. א לאנד קען מעט מעסטן לויט זיין שטח.
באר המים מיט רמת השרון שדרות ווייצמאן גאס
רמת השרון איז א שטאט אין תל אביב דיסטריקט, ישראל, וואס ליגט צווישן תל אביב און הרצליה. זי איז געגרינדעט געווארן אין 1923. צו צפון גרענעצט זי הרצליה און דעם קיבוץ גליל ים, צו דרום תל אביב, צו מזרח הוד השרון און צו דרום־מזרח פתח תקוה. אין 1948 האט רמת השרון באקומען דעם סטאטוס פון א לאקאלן ראט און אין 2002 איז ער געווארן א שטאט.
אין רמת השרון וווינען 38,000 מענטשן. רמת השרון איז איינע פון די רייכסטע און טייערסטע שטעט אין ישראל. אין דער שטאט געפינט זיך די מיליטערישע אינדוסטריע פון ישראל, דער נאציאנאלער טעניס פלאץ און דער גלילות הויפט קווארטיר פונעם אויסשפיר אפטיילונג פון צה"ל, און פונעם מוסד (אגענטור).
דער בירגערמייסטער איז אבירם גרובער, געוויילט אין 2016.
סיירת מטכ"ל (העברעיש, טײַטש: אלגעמיינער שטאב רעקאנעסאנס) איז אן עליטע איינהייט אין צה"ל וואס פירט דורך ספעציעלע אפעראציעס, ווייט אונטער די קוליסן פון די נייעס.
פון אירע אקטן איז די ענטעבי אפעראציע, גאר באוויסט. און אטאקעס אין לבנון צו עלימינירן טעראריסטן וואס האבן געשטעלט ישראלדיקע בירגער אין געפאר, און נאך אסאך פילע אקציעס, וואס זענען נאך א געהיימניס ביזן היינטיקן טאג.
די איינס איז געווארן אויפגעשטעלט אין יאר 1957.
דער פֿאָרװערטס איז אַ ייִדישע צײַטונג זייט ה'תרנ"ז, װאָס דערשײַנט אין ניו־יאָרק.
די צײַטונג איז געגרינדעט געוואָרן דעם 22סטן אַפּריל, 1897, און האָט תּמיד געקעמפֿט פֿאַר סאַציאַלער גערעכטיקייט, געהאָלפֿן דורות אימיגראַנטן זיך צוגעוווינען צו דער אַמעריקאַנער געזעלשאַפֿט, און געווען די ערשט צו דרוקן וויכטיקע נײַעס־אַרטיקלען אינעם 20סטן יאָרהונדערט. אונטער דער אָנפֿירונג פֿונעם ערשטן רעדאַקטאָר, אַב קאַהאַן, האָט דער "פֿאָרווערטס" מיט זיך פֿאָרגעשטעלט דאָס קול פֿונעם ייִדישן אימיגראַנט.
אין די 1930ער יאָרן איז דער "פֿאָרווערטס" געוואָרן איינע פֿון די בעסטע טאָג־צײַטונגען אין אַמעריקע מיט אַ טיראַזש וואָס האָט דערגרייכט 275,000 קאָפּיעס. דער "פֿאָרווערטס" האָט געהאַט אַ השפּעה אין דער גאַנצער וועלט און אַפֿילו אינעם "ווײַסן הויז" אין וואַשינגטאָן. נאָך טויזנטער מענטשן האָבן זיך צוגעהערט יעדן טאָג צו דער "פֿאָרווערטס"־ראַדיאָ־סטאַנציע "WEVD". אינעם "פֿאָרווערטס" האָבן זיך געדרוקט שרײַבערס פון דער ייִדישער ליטעראַטור, צווישן זיי: מאָריס ראָזענפֿעלד, שלום אַש, אַבֿרהם רייזען, דוד בערגעלסאָן, י. י. זינגער, חיים גראַדע און די נאָבעל־לאַורעאַטן י. באַשעוויס און אלי וויזעל.
דער "פֿאָרווערטס" איז הײַנט אַ וואָכנצײַטונג, וואָס דינט ווי די הויפּט־פּובליקאַציע פֿאַרן ייִנגערן דור ייִדישע שרײַבערס. באָריס סאַנדלער, וועלכער איז געוואָרן הויפּט־רעדאַקטאָר אין 1998, האָט איבערגעמאַכט דעם "פֿאָרווערטס". איצט איז דער "פֿאָרווערטס" געוואָרן אַן אינטערנאַציאָנאַל־אָנערקענטע צײַטונג מיט אַ הויכן סטאַנדאַרד פֿון פּאָליטישער און קולטורעלער קריטיק, וואָס ציט צו לייענער פֿון אַ סך לענדער. יונגע רעדאַקטאָרן און שרײַבערס העלפֿן צו פֿאַרהײַנטיקן די צײַטונג. די "פֿאָרווערטס"־ראַדיאָ־שעה קען מען ווײַטער הערן יעדע וואָך און אויף דער אינטערנעץ.
זי איז אמאל געווען אַ גרויסע ײַדיש רעדענדיגע טאג צייטונג אין אמעריקע. היינט צו טאג איז דער פארווערטס א וואכן צייטונג. זײַ האבן אויך אן ענגלישע אויסגאבע, "דהי פֿאָרוואָרד", וואס דינט זײַער ליבעראלער אגענדע און לעבן־אויסקוק.
זײַן היינטיגער רעדאַקטאָרשע איז שרה רחל שעכטער, טאכטער פונעם לינגוויסט ד״ר מרדכי שעכטער; דער אסיסטענט־רעדאקטאר איז איציק גאָטעסמאַן.
קריטיק קעגן וויקיפעדיע.
אין אקטאבער 2006 האבן פארווערטס פובליקירט אן ארטיקל וואס קריטיקטירט די יידישע וויקיפעדיע און טענה'ט אז אירע ארטיקלען זיינען זייער קליין און פאסיק בלויז צו דער פרומער געמיינדע (וואס דערפאר וואלט דאס געדארפט הייסן "חרדיפעדיע"). א ראיה דערפון ברענגען זיי פון דעם ערשטן ארטיקל "צעטל קטן" וואס איז זייער קליין געשריבן אָן ברייטע אינפארמאציע. אויך שרייבן זיי אז דאס ווארט "חורבן" איז נישט עקזיסט אין דעם וויקיפעדיע לעקסיקאן. ([http://yiddish.forward.com/archive/forverts/2006/1027/item4.html פארבינדונג צו דער ארטיקל])
עס איז אינטרעסאנט אויפצומערקן אז זייערע אלע 3 טענות האט נישט קיין אונטערשטעל. 1. דער ארטיקל "צעטל קטן" איז פון די קלענסטע ארטיקלען אין דער וויקיפעדיע. 2. לפחות 50% פון אונדזערע ארטיקלען האבן גארנישט צו טון מיט פרומקייט, נאר פארקערט, פילע ארטיקלען פארטוהען זיך מיט וועלטלעכע טעמעס. 3. דאס ווארט "חורבן" איז שוין לאנג עקזיסט אין דער חורבן ארטיקל.
רבי מנחם נחום פרידמאן זצ"ל (כ"א כסלו ה'תרכ"ט - י"ט מנחם אב ה'תרצ"ו), פון באיאן און טשערנאוויץ, איז געווען דער צוויטער באיאנער רבי.
רבי נחום'ניו איז געבוירן שבת פרשת וישב כ"א כסלו ה'תרכ"ט, צו זיין פאטער הרב יצחק פרידמאן, פון באיאן, דער פחד יצחק, א זון פון הרב אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת מלכה א טאכטער פון הרב יוחנן טווערסקי, פון רחמיסטריווקא.
נאך זיין חתונה איז רבי נחום'ניא געבליבן ביי זיין שווער אין הוסיאטין דריי יאר, נאכהער איז ער צוריק געפארן קיין באיאן צו זיין פאטער. אין יאר ה'תרנ"ה איז ער געפארן קיין רוסלאנד באזוכען זיין זיידן אין רחמיסטריווקא.
ביי די ערשטע וועלט קריג אין יאר ה'תרע"ד איז רבי נחום'ניו אנטלאפן צוזאמען מיט זיין פאטער קיין וויען. ווען זיין פאטער איז נפטר געווארן האבן די באיאנער חסידים אויפגענומען רבי נחום'ניא אלס ממלא מקום פון פאטער.
ז' אב ה'תרצ"ו איז רבי נחום'ניו געפארן קיין וויען זיך היילען, אבער זיין צושטאנד איז געווארן שוואכער, און ער איז נפטר געווארן אין וויען י"ט מנחם אב ה'תרצ"ו, אין ליגט אין וויען
פרידמאן, מנחם
רבי ישראל פרידמאן זצ"ל (כ"ד אלול ה'תרל"ח - א' ר"ח אלול ה'תשי"א), פון לייפציג.
רבי ישראל איז געבוירן דעם ערשטען טאג סליחות כ"ד אלול ה'תרל"ח, צו זיין פאטער הרב יצחק פרידמאן, פון באיאן, א זון פון הרב אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת מלכה א טאכטער פון הרב יוחנן טווערסקי, פון רחמיסטריווקא.
ווען רבי ישראל איז געבוירן געווארן האט זיין זיידע דער ערשטער סאדיגורער רבי זיך אויסגעדריקט, "ער איז געקומען ווי א גרויסע חסיד!".
רבי ישראל איז געווען זייער יונג ווען ער האט גענדיגט (מסיים) ש"ס בעיון, און זיין פאטער איז ספעציעל געקומען זיך באטייליגן אין דער סעודה.
נאך די ערשטע וועלט קריג איז רבי ישראל געפארן פון וויען קיין לייפציג, אין יאר ה'תרצ"ט איז רבי ישראל אנטלאפן קיין שווייץ און אפאר חדשים שפעטער איז ער ארויפגעפארן קיין ארץ ישראל אין זיך באזעצט אין תל אביב
רבי ישראל איז נפטר געווארן א' ר"ח אלול ה'תשי"א, אין ליגט אין צפת
משה שרת (שערטאק) (15טן אקטאבער 1894 - 7טן יולי 1965) איז געווען אויסערן מיניסטער פון ישראל, פון 1948, ביז ווען דוד בן-גוריון, האט רעזיגנירט פון דער פרעמיערשאפט.
ער איז געווען דער צווייטער פרעמיער מיניסטער, פון 1954 ביז 1955, ווען די פרשה פון פנחס לבון איז באוואוסט געווארן. דעמאלט איז ער געצווינגען געווען צו אפטרעטן פון אמט, און בן-גוריון איז צוריק געקומען צו דער מאכט.
דער באנקנאט פון צוואנציק נייע שקל האט זיין בילד.
לעבנגעשיכטע.
ער איז געבוירן דעם 15טן אקטאבער 1894, אין דער שטאט כערסאן אין אוקראינע, צו זיין פאטער יעקב שערטאק און פניה לעוו. אין יאר 1906 איז ער געקומען מיט זיין פאמיליע קיין ארץ ישראל, וואו זיי האבן געוווינט אין אן אראביש דארף, צפון פון ראמאללא, און אין יפו, וואו ער האט זיך אויסגעלערנט אראביש, פאר דעם ערשטן וועלט קריג, האט ער געלערנט געזעץ אין אוניווערסיטעט אין סטאמבול, און ביי דער מלחמה איז ער געווען א זעלנער אין דער טערקישער ארמיי.
נאך דער קריג האט ער אטייל גענומען אינעם פאליטיק, און ער האט געלערנט עקאנאמיק אין לאנדאן, אין 1931, איז ער געווארן פארטרעטער פון חיים ארלאזאראוו, און ווען ארלאזאראוו איז אומגעברענגט געווארן, האט ער פארנומען זיין ארט, אלס הויפט פון לאנדס אפטיילונג פון דער יידישער אגענטור, וואס איז געווען דער אויסערן פאליטיק פונעם ישוב אין ארץ ישראל.
ביי דער דעקלעראציע פון ישראל איז ער געווארן אויסערן מיניסטער, אינעם איבערגאנגס רעגירונג ביז צו די וואלן, און אויך נאכדעם ביז ווען ער איז געווארן פרעמיער, און נאכדעם איז ער צוריק געווארן אויסערן מיניסטער ווען ער האט אפגעטרעטן פון בענקל.
אין 1956, ביי דער סיני מלחמה, האט ער געשטימט קעגן דעם קריג, און דערפאר האט מען אים אויפגעזאגט פון אמט, און איז געבליבן פון בן-גוריונ'ס געשוווירענע פיינט.
ער איז געשטארבן אום 1965, און ער איז באגראבן אין טרומפלדאר בית עלמין אין תל אביב.
ער מיט זיין ווייב ציפורה מאיראוו האבן געהאט דריי זין, יעקב שרת, יעל מדיני, און חיים שרת.
צד"ל איז די קריסטליכע מיליציע, און שפעטער מיליטער פון דרום לבנון, וואס צה"ל האט געהאלפן אויפשטעלן, דורכאויס די לבנון ברודער קריג, נאך דער ערשטער לבנון מלחמה.
איר אויפגאבע איז געווען באשיצן די צפון גרענעץ פון ישראל, אין דער זיכערהייט זאנע.
אין יאר 2000, נאכן צה"ל ריקצוג פון לבנון, און כעזבאלא האט איבערגענומען קאנטראל פון דרום לבנון, זענען אסאך צד"ל זעלנער אריינגעלאזט געווארן אין ישראל, זיי האבן זיך באזעצט בעיקר אינעם גליל טייל פונעם צפון.
בוכענוואלד קאנצעטראציע לאגער ביים באפרייען.
פעלקער מארד איז דאס סיסטעמאטישע אויסמארדן פון א פאלק, ווי דאס וואס די נאציס האבן געטאן צו פארשיידענע פעלקער, ווען זיי האבן איינגענומען זייער לאנד אדער טעריטאריע, אדער קעגן די יידן.
אדער ווי דער פרעזידענט פון סודאן ווער היינט באשולדיקט אויף פעלקער מארד, פארן אויסראטן הונדערטע טויזנטער קריסטן, אדער אנטיסעמיטן, און אנטי ישראלער באשולדיקן ישראל קעגן די פאלעסטינער.
באָריס סאַנדלער (געב׳ דעם 6טן יאנואר 1950 אין בעלץ) איז אַ זשורנאַליסט און דער געוועזענער רעדאַקטאָר פון פֿאָרווערטס.
סאנדלער איז געבוירן געוואָרן אין יאָר 1950 אין בעלץ (היינט אין מאָלדאָווע). צו יענער צײַט איז די פֿראַגע פֿון דער ייִדישער קולטור און ליטעראַטור אין ראַטן־פֿאַרבאַנד "ענדגילטיק געלייזט געוואָרן". די היים און גאַס אין דער שטאָט בעלץ (מאָלדאַוויע) זײַנען געוואָרן דער שפּראַך־ און שטייגער־מקור פֿון אַ ייִדיש לעבן, וואָס סאַנדלער האָט אײַנגעזאַפּט אין זיך אין די קינדער־יאָרן און שפּעטער באַשריבן עס אין זײַנע פּראָזע־ווערק.
צו פֿינעף יאָר הייבט ער אָן זיך לערנען מוזיק. נאָך זײַענדיק אַ סטודענט פֿונעם קונסט־אינסטיטוט אין קעשענעוו, הייבט ער אָן אַרבעטן, ווי אַ פֿידלער, אינעם סימפֿאָנישן אָרקעסטער בײַ דער מאָלדאַווישער מלוכישער פֿילהאַרמאָניע. דער קאַריערע פֿון אַ פֿידלער האָט ער אָפּגעגעבן בסך־הכּל אַרום פֿערציק יאָר.
אַ גרויסע השפּעה אויף זײַן אומקער צו מאַמע־לשון און צום אָנהייבן שאַפֿן אויף ייִדיש האָט געהאַט דער שרײַבער יחיאל שרײַבמאַן. מיט שרײַבמאַנס אַרײַנפֿיר־וואָרט ווערן אָפּגעדרוקט אינעם מאָסקווער זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד", 1981, זײַנע ערשטע דרײַ נאָוועלן. שפּעטער ווערט ער דאָרט אַ מיטגליד פֿון דער רעדאַקציע־קאָלעגיע. אינעם זעלבן יאָר קומט ער אָן אויף די ערשטע יידישע ליטעראַרישע קורסן בײַם מאָסקווער ליטעראַטור־אינסטיטוט אויף גאָרקיס נאָמען, וואו ער האט שטודירט מיט לעוו בערינסקי, משה פּען און וועלוול טשערנין. זײַן ערשט בוך — "טרעפּלעך אַרויף צו אַ נס", איז דערשינען אין יאָר 1986.
אין יאָר 1989 האָט באָריס סאַנדלער געגרינדעט בײַ דער מאָלדאַווישער נאַציאָנאַלער טעלעוויזיע די ערשטע אין ראַטן־פֿאַרבאַנד ייִדישע טעלעוויזיע־פּראָגראַם, "אויף דער ייִדישער גאַס" און געפֿירט זי אויף ייִדיש. לויט זײַן איניציאַטיוו, איז געשאַפֿן געוואָרן אין קעשענעוו די ייִדישע ביבליאָטעק אויף איציק מאַנגערס נאָמען. באָריס סאַנדלער איז אַ מחבר פֿון סצענאַרן פֿאַר צוויי פֿילמען. פֿון 1990 ביז זײַן עולה זײַן קיין ישׂראל אין 1992, רעדאַגירט ער דעם ייִדישן טייל פֿון דער צוויישפּראַכיקער צײַטונג "אונדזער קול" (קעשענעוו).
אין ישׂראל ווערט סאַנדלער אָנגעשלאָסן אינעם פֿאַראיין פֿון ייִדישע שרײַבערס און זשורנאַליסטן, וווּ ער איז אויסגעוויילט געוואָרן פֿאַרן וויצע־פֿאָרזיצער. ער אַרבעט אינעם ירושלימער העברעישן אוניווערסיטעט, שאַפֿט און לאָזט אַרויס דעם קינדער־זשורנאַל "קינד־און־קייט", נעמט איבער די פֿאַרוואַלטונג פֿונעם "לייוויק־פֿאַרלאַג", וווּ נאָך אַן איבעררײַס הייבן אָן ווידער אַרויסצוגיין ביכער פֿון ייִדישע מחברים.
אין יאָר 1998 נעמט סאַנדלער אָן די פֿאַרבעטונג צו אַרבעטן אין דער עלטסטער ייִדישער צײַטונג "פֿאָרווערטס", ניו־יאָרק, וווּ אין גיכן ווערט ער דער הויפּט־רעדאַקטאָר. אונטער זײַן השגחה פלעגט דערשײַנען יעדער וואָך אויך די ראַדיאָ־פּראָגראַם "די פֿאָרווערטס־שעה", און די חודשדיקע פּובליקאַציע פֿאַר סטודענטן "ווײַטער".
זײַנע ווערק זײַנען איבערגעזעצט אויף רוסיש, ענגליש, פֿראַנצייזיש, עבֿרית, רומעניש, דײַטש און אַנדערע שפּראַכן.
באָריס סאַנדלער איז אַ מחבר פֿון סצענאַרן פֿאַר צוויי פֿילמען: "גיב זיך ניט אונטער, ייִדיש" (1991), און "וווּ איז מײַן היים?" (1992); 10 ווידעאָ־דאָקומענטאַרן "מאָנאָלאָגן פֿון ייִדישע שרײַבערס". אַרויסגעגעבן 24 ביכער פֿון קינסטלערישער פּראָזע: "טרעפּלעך אַרויף צו אַ נס" (מאָסקווע, 1986), "סטופּעני ק טשודו" (מאָסקווע, 1988), "דער ענין נומער "5390 (ירושלים, 1992), דער אַלטער ברונעם (תל אביב, 1994), טויערן (ירושלים, 1997), "Die grunen Apfel des Paradieses" (בערלין, 2003), "גלינאַ אי פּלאָט׳" (2003), "ווען דער גולם האָט פֿאַרמאַכט די אויגן" (ירושלים, 2004), "נישט געשטויגן, נישט געפֿלויגן" (ניו־יאָרק, 2007), "רויטע שיכעלע פֿאַר רייטשעל" (ניו־יאָרק, 2008), "אין קלאַנגענעץ פֿון נצח" (ניו־יאָרק, 2010), "למד־וואָווניקעס פֿון מײַן זכּרון" (ניו־יאָרק, 2011), "זעליאָניִע יאַבלאָקי ראַיאַ, רוסיש, ניו־יאָרק 2011), "Stones Don't Bear Witness (ניו־יאָרק, 2011), "קיינעמסדאָרף", ניו־יאָרק, 2012), "אַפּאָקריפֿן" (ניו־יאָרק, 2014), "Red Shoes for Rachel" (Syracuse University Press, 2017), "עקספּרעס־36", רוסיש, (מאָסקווע, 2017), "העלפֿאַנד עלי און קלעפּטשיק־בעבטשיק", ייִדיש און רוסיש (ביראָבידזשאַן, 2018), "Tall Tales About Animals Wits Tails", ענגליש און רוסיש (ניו־יאָרק, 2019), 2 בענד פּראָזע: "אַנטיקלעך פֿונעם סאַקוואָיאַזש" און "דעטעקטיוו ר׳ מאיר אָקון און אַנדערע פּאַרשוינען", ניו־יאָרק, 2019), "דענ׳ פּאַמיאַטי וו גאָראָדקיע אַמנעזיע", רוסיש (ניו־יאָרק, 2020), "אַ גוט מאָרגן", ייִדיש, ענגליש, רוסיש (ניו־יאָרק, ביראָבידזשאַן, 2020),
סאַמדלער איז אַ לאַורעאַט פֿון פּרעסטיזשפֿולע פּרעמיעס פֿאַר ליטעראַטור אין ישׂראל, פּשאַ און קאַנאַדע.
רבי אברהם יעקב פרידמאן הי"ד (כ"ד ניסן ה'תרמ"ד - ב' אלול ה'תש"ב), פון באיאן און לעמבערג.
רבי אברהם יעקב איז געבוירן אין סאדיגורא כ"ד ניסן ה'תרמ"ד, צו זיין פאטער הרב יצחק פרידמאן, פון באיאן, א זון פון הרב אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת מלכה א טאכטער פון הרב יוחנן טווערסקי, פון רחמיסטריווקא.
נאך זיין חתונה האט רבי אברהם יעקב געגעסען קעסט ביי זיין שווער אין לויעב, נאך די פטירה פון זיין שווער איז ער צוריק געפארן קיין באיאן צו זיין פאטער.
ביי די ערשטע וועלט קריג איז רבי אברהם יעקב אנטלאפן קיין וויען צוזאמען מיט זיין פאטער, נאך די קריג האט רבי אברהם יעקב זיך באזעצט אין לעמבערג און דארט אנגעפירט זיין רבישין הויף.
רבי אברהם יעקב איז אומגעקומען אויף קידוש השם הי"ד ב' אלול ה'תש"ב.
רבי אברהם יעקב האט געהייראט י"ח סיון ה'תרנ"ה, מרת חנה הי"ד (- ב' אלול ה'תש"ב), א טאכטער פון הרב מרדכי טווערסקי, פון לאיעוו, א זון פון הרב מנחם נחום טווערסקי פון לאיעוו, א זון פון הרב אהרן טווערסקי פון טשערנאביל. זיי האבן נישט זוכה געווען צו קינדער.
רבי אבי עזרא זעליג שפירא זצ"ל (ה'תקצ"ו - י"ט מנחם אב ה'תרמ"ה), פון סטרי
רבי זעליג'ל איז געבוירן ה'תקצ"ו (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב חיים מאיר יחיאל שפירא, פון מאגלניצא, באקאנט אלס "דער שרף", א זון פון הרב אבי עזרא זעליג שפירא, פון גרעניץ, אן איידעם פון קאזניצער מגיד. און צו זיין מוטער מרת פייגא א טאכטער פון הרב אלעזר ווייסבלום פון ליזשענסק, א זון פון הרב אלימלך פון ליזשענסק, דער נועם אלימלך.
נאך זיין חתונה איז רבי זעליג'ל געבליבן וואוינען אין סאדיגורא, הערשט נאכדעם וואס זיין שווער איז נפטר געווארן, אין יאר ה'תרמ"ג, האט רבי זעליג'ל זיך געלאזט איינבעטען ביי זיינע אנהענגער און זיך געצויגן קיין סטרי און אנגעהויבן פראווען רביסטווע.
רבי זעליג'ל איז נפטר געווארן י"ט מנחם אב ה'תרמ"ה, און ליגט אין סאדיגורא.
רבי אברהם יהושע העשל זצ"ל (ה'תקצ"ב - י"ט תשרי ה'תרמ"א), פון מעזשביזש.
רבי העשי'ניו איז געבוירן אין יאר ה'תקצ"ב, צו זיין פאטער הרב משולם זוסיא העשל פון זשינקאוו, א זון פון הרב יצחק מאיר העשל, פון זשינקאוו, א זון פון הרב אברהם יהושע העשיל, רב אין אפטא, דער "אוהב ישראל". און תו זיין מוטער מרת סימא א טאכטער פון הרב ישראל, אן איידעם פון הרב משה צבי פון סאווראן.
נאך זיין חתונה איז רבי העשי'ניו געבליבן וואוינען אין סאדיגורא אין געגעסן קעסט ביי זיין עלטער-שווער דעם רוזשינער, וועלכער האט אים זייער ליב געהאט. נאך די פטירה פון זיין שווער איז רבי העשי'ניו צוריק געפארן קיין זשינקאוו, אין יאר ה'תרכ"ד נאכדעם וואס זיין פאטער איז נפטר געווארן האט ער זיך געצויגן קיין מעזשיביזש אין זיין זיידן'ס הויז וועלכן ער האט אפגעקויפט.
רבי העשי'ניו איז נפטר געווארן אין עלטער פון ניין און פערציג יאר אין י"ט תשרי ה'תרמ"א, און ליגט אין קאמינקא.
רבי אברהם יעקב פרידמאן (דער צווייטער) (ח' מנחם אב ה'תרמ"ד - ה' טבת ה'תשכ"א), רבי פון סאדיגורא און תל אביב, דער "אביר יעקב".
רבי אברהם יעקב איז געבוירן אין סאדיגורא ח' מנחם אב ה'תרמ"ד, צו זיין פאטער הרב ישראל פרידמאן, פון סאדיגורא, א זון פון הרב אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת בת שבע א טאכטער פון הרב שלום יוסף פרידמאן, פון סאדיגורא.
אין יאר ה'תרס"ז נאך דער פטירה פון זיין פאטער האט רבי אברהם יעקב איבערגענומען דעם פאטער'ס ארט אין סאדיגורא. צוזאמען מיט זיין יונגערן ברודער רבי שלמה'ניו האט ער אויפגעשטעלט א ישיבה אין סאדיגורא און זיך אליינס אפגעגעבן מיט די בחורים.
ביים ערשטן וועלט קריג איז רבי אברהם יעקב אנטלאפן קיין וויען צוזאמען מיט זיין פעטער דעם פחד יצחק, נאך דעם קריג איז ער געבליבן וואוינען אין וויען. אין יאר ה'תרצ"ח זענען די נאציס אריין קיין וויען, און די ערשטע זאך מיט וואס זיי האבן זיך פארנומען איז געווען אפשפעטן פון די יידן, און זיי האבן געצווינגען די רבי'ס צו קערן די גאסן. רבי אברהם יעקב האט געמאכט א נדר, אויב ער וועט זוכה זיין ארויף צופארן קיין ארץ ישראל וועט ער קערן די גאסן אין ארץ ישראל.
זיינע אנהענגער האבן זיך שטארק געמוהט ארויסצוברענגען רבי אברהם יעקב פון וויען נאך א שווערער אינטענסיווער ארבעט איז זיי געלונגען צו באקומען פאר אים א וויזע קיין ארץ ישראל. כ"ג אלול ה'תרח"ץ איז רבי אברהם יעקב אנגעקומען קיין ארץ ישראל און זיך באזעצט אין תל אביב.
יארן לאנג איז ער געווען א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל, און א שטיק צייט איז ער געווען איר נשיא.
רבי אברהם יעקב איז נפטר געווארן פרייטיק צונאכטס ה' טבת ה'תשכ"א, און ליגט אין חלקת נחלת יצחק אין תל אביב.
י"ז מנחם אב ה'תרס"ב האט רבי אברהם יעקב געהייראט מרת בלומה רייזיל (- ו' אייר ה'תשי"ח, א טאכטער פון הרב יצחק מאיר העשל פון קאפיטשיניץ. זיי האבן נישט זוכה געווען צו קינדער.
אברהם יעקב
לוי לעווייעוו (געבוירן 30סטן יולי 1956 אין סאמארקאנד, אוזבעקיסטאן) איז א סוחר אין דיאמאנטן און א ביליאנער.
לוי לעוויעוו איז געבוירן צו זיינע עלטערן צו אבנר און חנה לעוויעוו פון דער בוכארישער קהילה, איז א גרויסער ביליאנער פון דיאמנאנטן האנדל.
ער איז דער רייכסטער חרדישער ייד היינט צוטאגס און א גרויסער בעל צדקה.
ער איז דער פארזיצער פון דער אפריקע ישראל געזעלשאפט, וואס ער האט אפגעקויפט פון באנק לאומי.
ער בריינגט יידישקייט אין אלטן רוסלאנד אינעם אלטן קאמוניסטישען סאוועטן פארבאנד מיט איבער צוויי הונדערט מוסדות און אידישע שולעס מיטן נאמען "אור אבנר" נאך זיין פאטער.
ער איז א ליובאוויטשער חסיד, און א ספרדישער אפשטאַמיגער פון רוסלאַנד.
אלע שלוחים פון ליובאוויטש פירן אן אדער באקומען געלט פון זיינע צדקה קאַסעס.
ער האט אפגעקויפט די ישראל ספּאָרט גרופע "מכבי".
פנחס לבון (לאַוואָן) איז געווען פארטיידיגונקס מיניסטער פון ישראל אינדערצייט ווען משה שרת איז געווען פרעמיער מיניסטער.
לבון איז געבוירן געווארן אין גאליציע צו זיין פאטער הרב יוסף לוביאניקער מחבר פון חוט המשולש.
ער האט חתונה געהאט צום ערשטן מאל מיט א פרוי מיט צוויי קינדער. אבער גלייך נאך דער חתונה איז ער געוואויר געווארן אז זי איז א זונה און ער האט זי גע׳גט.
א יאר נאכהער האט ער געהייראט בזיווג שני לוסי עלשטיין. זיי האבן נישט געהאט קיין קינדער.
לבון פרשה.
ווען לבון איז געווען פארטיידיקונגט מיניסטער האט ישראל געהאט א שפיאנאזש נעץ אין עגיפטן, און ווי באלד ישראל האט מורא געהאט, אז בריטאניע וויל זיך ארויס ציען פונעם סועץ קאנאל געגנט, און דערביי וועט עגיפטן זיך שטארקן קעגן ישראל, האט מען באשלאסן אין ישראל אז די שפיאנאזש נעץ וועט טוען סאבאטאזש קעגן ענגלאנד און אמעריקא.
די געהיים פאליציי אין עגיפטן האט זי געכאפט, און דערביי האט זיך אנגעפאנגען די פראגע ווער עס האט פארארדענט די גייען טוען די סאבאטאזש. די חברים פונעם נעץ זענען געזעצן אין טורמע איינער איז באגאנגען זעלבסטמארד, אפאר זענען געהאנגען געווארן.
דאס געשעעניש רופט מען אין ישראל די פרשה מיט דער הא הידיעה, זי האט באשעפטיקט דאס געזעלשאפט אויף יארן, מיט באשולדיקונגען און אסאך פאליטיק.
א MAC אדרעס (ראשי תיבות פון Media Access Control, "מעדיע צוטריט קאנטראל") איז אַן אײגנארטיגער אידענטיפיצירער װעלכע איז באשטימט צו נעצװערק־אדאפטירערס אדער נעצװערק־קארטעס כדי זײ צו אידענטיפיצירן און קענען קאמיוניקירן מיט זיי. MAC אדרעסן ווערן באנוצט אלס א נעצווערק אדרעס פאר כמעט אלע IEEE 802 נעצווערק טעכנאלאגיעס, אריינגערעכנט ווייפיי און אינטערנעט. לאגיש גערעדט, ווערן די MAC אדרעסן באניצט אין דער ערשטער שיכטע פון דעם OSI Model.
MAC אדרעסן ווערן געוועליך באשטימט און ארויפגעלייגט דורך די פראדוצירער פון א יעדע נעצווערק אינטערפעיס קארטל (ניק), דער MAC אדרעס ווערט ארויפגעלייגט אויף דעם הארטווארג פון דער כלי.
אַ שירעם איז אַ כּלי װאָס מ'ניצט צו אָפּהיטן דעם גוף פון װערן נאַס צוליב רעגן.
דאס שירעם װערט געמאַכט אין אַ סך סטילן און זענען אַ ביסל אַנדערש אין יעדן לאַנד און בײ יעדער קולטור. אױכעט, אָפט מאָל געפינט מען פאַרשידענע סטילן פאַר קינדער, פרױען, און מענער. מ'קען מאַכן שירעם פון גומע, האַרטע פּלאַסטיק און אַפילו פון פּאַפּיר. שירעם קומען אין פאַרשידענע פאַרבן, אָבער שװאַרץ און בלױ זענען די פּאָפּולערסטע בײ די אַמעריקאַנער באַפעלקערונג. אױכעט געפינט מען שירעם װאָס טראָגן די לאָזונגען פון פאַרשידענע פירמעס, ספּאָרט מאַנשאַפטן און אַזױ װײטער.
א לאַפּע (מערצאָל: לאַפּעס) איז א ווייכער פֿוס פון א זױג-חיה מיט פיר פיס װאָס האָט װײכע סעקציעס אױף װאָס זײ גײן צו פוס.
דאָס װאָרט קען אױך מײנען אַ הענטעלע פון אַ קלײן קינד אָדער אַ האנט פון עפּעס װאָס איז נישט קײן לעבעדיקע אָביעקט, למשל אַ ליאַלקע אָדער אַ מאַריאַנעט.
רבי שלום שכנא פון פראהבישט (ה'תקכ"ט - י"ד תשרי ה'תקס"ג) איז געווען א זון פון רבי אברהם המלאך און דער טאטע פון רבי ישראל פון רוזשין.
ער איז נסתלק געווארן ערב סוכות תקס"ג.
רבי שלום שכנא איז געבוירן אין מעזריטש (היינט אוקראינע) צו זיין פאטער רבי אברהם המלאך פון כוואסטאוו און זיין מוטער, א טאכטער פון רבי פייוויש פון קרעמניץ, דער "משנת חכמים". אום י"ב תשרי תקל"ח, ביי דער עלטער פון אכט יאר, איז ער פאר'יתומם געווארן פון זיין פאטער. זיין מוטער האט נישט חתונה געהאט נאכאמאל, און האט אים געשיקט מיט זיין עלטערן ברודער ישראל חיים צו רבי שלמה פון קארלין אז ער זאל זיי מחנך זיין צו תורה און חסידות.
ער האט חתונה געהאט מיט חוה,טאכטער פון רבי אברהם פון קאריסטשאוו, דער איידעם פון רבי מנחם נחום טווערסקי פון טשערנאביל, וואס איז געווען אין יענער צייט מגיד אין פראהבישט. ווען רבי מנחם נחום האט האט איבערגענומען דאס מגידות אין טשערנאבל, איז רבי שלום שכנא געווארן מגיד אין פראהבישט. צווישן זיינע תלמידים ווערט גערעכנט רבי נתן בראסלעווער.
רבי אהרן פרידמאן זצ"ל (י"ב תשרי ה'תרל"ז - י"ט תשרי ה'תרע"ג), פון סאדיגורא.
רבי אהרן איז געבוירן י"ב תשרי ה'תרל"ז, צו זיין פאטער הרב ישראל פרידמאן, פון סאדיגורא, א זון פון הרב אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת אסתר א טאכטער פון הרב יצחק פרידמאן, פון באהוש.
אין עלטער פון דרייסיג יאר, נאך די פטירה פון זיין פאטער י"ג תשרי ה'תרס"ז האבן דעם פאטער'ס חסידים אויפגענומען רבי אהרן אלס רבי אויף זיין פאטער'ס ארט.
רבי אהרן איז נפטר געווארן אין עלטער פון זעקס און דרייסיג יאר, אין דעם זעלבען טאג פון זיין ברית, ביי די אושפיזא פון אהרן י"ט תשרי ה'תרע"ג, און ליגט אין סאדיגורא.
הרב יונה צבי בערענפֿעלד (ה'תקצ"ד - כ"ז חשוון ה'תרנ"א) איז געווען איינער פון די גרויסע תלמידים פון אברהם שמואל בנימין סופר. אין שנת תר"ט איז ער געווארען א חתן מיט אסתר, א טאכטער פונ'ם חתם סופר אבער זי איז אוועק נאך פאר דער חתונה און ער האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון דוד לייב כ"ץ דיעמאנט זצ"ל. ער האט באקומען סמיכה פון די פאלגנדע רבנים כתב סופר, מהר"ם שי"ק און ר' יהודה אסאד.
קודם איז ער געווען רב אין אירשא און אין שנת תרל"ב איז ער געווארן רב אין דעברעצין ושם מנוחתו כבוד.
שנת תשמ"ט האט זיין אייניקל עקיבא משה אדלער פון די ראשי קהילה אין מאנטשעסטער געדריקט זיינע ספרים איין באנד שו"ת חידושים און צוויי בענדער דרשות חוץ אסאך חי' וואס זיינען פארלוירן געווארן ביים צווייטן וועלט קריג.
בערענפעלד, יונה צבי
רבי אהרן פרידמאן זצ"ל (ה'תר"ן - י"ג חשוון ה'תש"ב), פון באיאן און טשערנאוויץ.
רבי אהרן איז געבוירן אין באיאן אין יאר ה'תר"ן, צו זיין פאטער הרב מנחם נחום פרידמאן פון באיאן-טשערנאוויץ, א זון פון הרב יצחק פרידמאן, פון באיאן, א זון פון הרב אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב מרדכי פייבוש פרידמאן, פון הוסיאטין.
ביי די ערשטע וועלט קריג אין יאר ה'תרע"ד איז רבי אהרן אנטלאפן צוזאמען מיט זיין פאטער און זיידע קיין וויען. נאך זיין זיידען'ס פטירה אין יאר ה'תרע"ז, ווען זיין פאטער האט אנגעהויבן פירן זיין רביסטעווע אין טשערנאוויץ איז רבי אהרן געווען דעם פאטער'ס רעכטע האנט. נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תרצ"ו האט רבי אהרן נישט געוואלט איבערנעמען די רביסטעווע, הערשט אין יאר ה'תרח"ץ האט ער זיך געלאזט צורעדן און אנגעהויבן פירן רביסטעווע.
אין יאר ה'תש"ב זענען די נאציס ימ"ש אריין קיין טשערנאוויץ, און שמחת תורה איז רבי אהרן פארשיקט געווארן צוזאמען מיט אלע יידן, ווען זיי זענען אנגעקומען נעבען אוודאווקא, איז רבי אהרן קראנק געווארן און איז נפטר געווארן י"ג ניסן ה'תש"ב.
אהרן
ריטשע איז א קליין שטעטל אין די גלילות פון איהעל אין צפון אונגארן לעבן דעם גרענעץ מיט סלאוואקיי.
בשעת די נאצים זענען דארטן אריין געקומען בערך צווישן 60 - 80 אידישע נפשות לויט די לעצט פארבליבענע איבערלעבער.
עס האט געהערשט א גרויס רחבות דארט אין שטעטל ווייל דער בארומטער אקטיאר פון האליוואוד אדאלף צוקער איז א דארטיגער געבוירענער און ער פלעגט קומען דארטן יערליך וויזיטן און ער פלעגט מיטברענגען גרויסע באשטייערונגען און פארטיילן פאר די דארטיגע געזעלשאפט
און די פריערדיגע יארן איז דאס געווען א גרויסער האנדלס פלאץ מיט אסאך סוחרים אבער אין די שפעטער יארן פון פאר די קריג איז די שטעטל געווארן אויסגעשפילט און ווען ער פלעגט אהין קומען פלעגן אסאך מענטשן קומען אהין און זיך אנגעבן אז זיי וואוינען דארטן כדי צו קענען נהנה זיין פון זיין מתנת יד
מאנכע האבן נישט געוואלט נעמען פון זיינע ביישטייערונגען ווייל ער פלעגט אייניג איינטיילן צווישן די אידן און להבדיל קריסטן
איינמאל ווען ער איז געקומען איז ער געקומען מיט א סוויטע פון פופצן אויטאמאבילן וואס עס איז געווען בכלל א חידוש אן אויטא אין יענע יארן.
רבי דוד היילפרין זצ"ל (ה'תקפ"א - י"ח שבט ה'תרנ"ד) פון בארדיטשוב, אן איידעם פון דער הייליגער רוזשינער.
רבי דוד איז געבוירן אין יאר ה'תקפ"א צו זיין פאטער הרב יעקב יוסף היילפרין, פון בארדיטשוב, א זון פון הרב ישראל היילפרין, פון בארדיטשוב, א זון פון הרב יוסף היילפרין, באקאנט אלס רבי יוסילי חריף, אן אור-אייניקל פון הרב יחיאל היילפרין, פון מינסק, דער פארפאסער פון "סדר הדורות".
זיין פאטער רבי יעקב יוסף איז געווען אן אויסגערופענער עושר, ווען ער פלעגט גיין ערב שבת אין מקוה, איז געשטאנען אויף ביידע זייטן פון וועג יידן וואס האבן גענומען צדקה, און ער האט יעדעם איינעם געגעבן א קליין זעקעלע מיט ריין זילבערנע מטבעות.
נאך זיין חתונה האט רבי דוד געוואוינט אין סאדיגורא ביי זיין שווער, ארום אים האבן זיך צוזאמען גענומען דערהויבענע יונגעלייט, וואס רבי דוד איז געווען זייער וועגווייזער אין תורה און חסידות.
אין יאר ה'תרמ"ז האט רבי דוד געשריבן זיין צוואה, און ער איז נפטר געווארן י"ח שבט ה'תרנ"ד, און ליגט אין סאדיגורא.
זיין רביצין מרת לאה איז נפטר געווארן י"ד שבט ה'תרמ"ב, און ליגט אין בארדיטשוב
רבי ישראל פרידמאן זצ"ל (י' אייר ה'תרי"ד - י"ג כסלו ה'תרצ"ד), איז געווען דער צווייטער טשארטקאווער רבי.
רבי ישראל איז געבוירן אין פאטיק, י' אייר ה'תרי"ד, צו זיין פאטער הרב דוד משה פרידמאן פון טשארטקאוו א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת פייגל, א טאכטער פון הרב אהרן טווערסקי פון טשערנאביל. ער האט געהאט דעם נאמען "ישראל" נאך זיין זיידער דער רוזשינער.
אין עלטער פון דריי יאר האט רבי ישראל'ס זיידע רבי אהרן פון טשערנאבל געזאגט אויף אים: ער וועט זיין א גרויסער מנהיג ישראל. שוין אין זיינע יונגע יארן האט רבי ישראל ערשטוינט די גדולי ישראל מיט זיין גרויסקייט אין לערנען.
הושענא רבה ביינאכט ה'תרס"ד א האלבע שטונדע פאר זיין פאטער איז נפטר געווארן, האט דער פאטער געהייסן ברענגען זיין שטול און באפוילן זיין זון רבי ישראל זאל זיך זעצן אויף דער שטול און ערפילן זיין ארט. ווען רבי ישראל האט נישט געוואלט זיך זעצן האט דער פאטער אים נאך אמאל באפוילן. רבי ישראל האט זיך געזעצט און גלייך אויפגעשטעלט, ביז דער פאטער האט אים שטרענג געזאגט ער זאל בלייבן זיצן און אים אנגעוואונטשן: "דו זאלסט זיין א רבי, און אלע ברכות וואס די וועסט ווינטשן יידישע קינדער זאלן גערעכנט ווערן ווי איך האב זיי געוואונטשן, און זאלסט זוכה זיין ארויף צוגיין צוזאמען מיט יידישע קינדער קיין ארץ ישראל", און באפוילן רבי ישראל זאל ענטפערן "אמן", האט ער געזאגט "אמן, מיט דיר אין איינעם".
טויזנטער חסידים האבן געשטראמט צו זיין הויף. צווישן זיי זענען געווען רבנים און גדולי תורה, ווי רבי מאיר שפירא וואס האט געגרנידעם דעם דף היומי.
רבי ישראל איז געווען שטארק פארזארגט איבער די אלע אויפגעקלערטע און פרייע באוועגונגן וואס האבן זיך געשאפן אין יענע יארן אפצורייצן דעם יידישן יוגנט פון יידישקייט, אין יאר ה'תרע"ב האט רבי ישראל אויפגעשטעלט די ארגאניזאציע הסתדרות החרדים אין טשערנאוויץ צוזאמען מיט די אנדערע רוזשינער רבי'ס, וויזשניצער און קאסאווער רבי'ס, אויף צו באקעמפן די אלע אויפגעקלערטע און פרייע באוועגונגען, וועלכע איז שפעטער געווארן א טייל פון אגודת ישראל.
ביים ערשטן וועלט קריג איז רבי ישראל אנטלאפן קיין וויען, ער האט זיך דארט באזעצט און נישט מער געוואלט צוריק פארן נאכן קריג, וויבאלד וויען איז נענטער קיין ארץ ישראל.
ביי דער גרינדונג פון דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל אלול ה'תרפ"ג איז אויסגעוועלט געווארן די דריי אויסגערופנסטע גדולי ישראל אלס עהרע פרעזידענט, רבי ישראל, דער חפץ חיים און דער אמרי אמת.
זיינע תורות זענען געדרוקט אין "גנזי ישראל".
רבי ישראל איז נפטר געווארן ערב שבת י"ג כסלו ה'תרצ"ד, און ליגט אין וויען.
ישראל
בלעק אײד פּיס () איז דער נאָמען פֿון אַן אַמעריקאַנער היפּ־האָפּ טרופּע אין לאָס־אַנדזשעלעס. די מיטגלידער אין דער גרופּע אין 2009 זײַנען: וויליאם דזשיימס אדאמס, אַפּל־דע־אַפּ, טאַבו מיט פֿערגי. זינט די פּובליקאַציע פֿון דער אַלבאָם Elephunk אין 2003 זײַנען זײ זײער פּאָפּולער איבער דער גאָרער װעלט.
הײסע סינגלען.
פֿאָלגנדיק זײנען זײערע הײסע סינגלען װעלכע האָבן געװוּנען פּריזן און װערן אָפֿט געשפּילט אין דער ראַדיאָ.
רבי ישראל פרידמאן זצ"ל (ט"ז כסלו ה'תרי"ח - כ"ט כסלו ה'תש"ט), פון הוסיאטין.
רבי ישראל איז געבוירן אין סטריסאוו ט"ז כסלו ה'תרי"ח, צו זיין פאטער הרב מרדכי פייביש פרידמאן, פון הוסיאטין, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת ברכה דינה א טאכטער פון הרב דוד צבי קאבלאנסקי, א שוואגער פון רוזשינער.
נאך זיין פאטער'ס פטירה, ל"ז בעומר, כ"ב אייר ה'תרנ"ד, האט די חסידים אויפגענומען רבי ישראל אלס ממלא מקום אין הוסיאטין.
ביי די ערשטע וועלט קריג איז רבי ישראל אנטלאפען קיין וויען, ער איז דארט געבליבן ביז אין יאר ה'תרצ"ז, ווען ער איז ארויף געפארן קיין ארץ ישראל אין זיך באזעצט אין תל אביב.
אין יאר ה'תש"ב (1942) האבן די דייטשן אנגעהויבן זיך דערנענטערן צו ארץ ישראל און א גרויסער פחד איז געפאלן אויפן יידישן יישוב, דערפאר האט הרב יעקב לאנדא, רב פון בני ברק, זיך געוואנדן צום הוסיאטינער רבי׳ן און האט אים געבעטן צו דאווענען פאר א ישועה פונעם צורר. דער רבי האט מסכים געווען און איז געגאנגען דאווענען אין ירושלים ביים קבר פון הרב חיים אבן עטר (דער אור החיים), און נאך זאגן תהילים דארט האט ער געזאגט צום עולם אז "דער צורר וועט נישט האבן קיין שליטה אין אונזער לאנד", און מיט דעם האט ער בארואיגט די חסידים.
רבי ישראל איז נפטר געווארן ביים פינפטן חנוכה לעכטל כ"ט כסלו ה'תש"ט, ביים עלטער פון 91, אין ליגט אין אלטן בית החיים פון טבריה. יעדע יאר אויף זיין יארצייט באריכט מען סעודות הילולא און אן עולם גייט צו זיין ציון.
זיין ערשטע רביצין איז נפטר געווארן ט"ז סיון ה'תרנ"ב.
זיין צווייטע רביצין איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרצ"ו אין ליגט אין וויען.
בזיווג שני האט רבי ישראל געהייראט א טאכטער פון הרב חיים האגער פון אנטוניא.
רבי שלום יוסף פרידמאן זצ"ל (ה'תר"ך - ז' טבת ה'תרמ"ג), פון הוסיאטין.
רבי שלום יוסף איז געבוירן אין יאר ה'תר"ך, צו זיין פאטער הרב מרדכי פייביש פרידמאן, פון הוסיאטין, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת ברכה דינה א טאכטער פון הרב דוד צבי קאבלאנסקי, א שוואגער פון רוזשינער.
רבי שלום יוסף איז נפטר געווארן זייער יונג, אין עלטער פון דריי און צוואנציג יאר ז' טבת ה'תרמ"ג.
רבי נחום מרדכי פרידמאן זצ"ל (י"ז שבט ה'תרל"ד - י"ח אדר ב' ה'תש"ו), פון טשארטקאוו.
רבי נחום מאט'ניו איז געבוירן אין טשארטקאוו, י"ז שבט ה'תרל"ד, צו זיין פאטער הרב ישראל פרידמאן, פון טשארטקאוו, א זון פון הרב דוד משה פרידמאן פון טשארטקאוו א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת שבע רוחמה, א טאכטער פון הרב אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא.
נאך דער פטירה פון פאטער י"ג כסלו ה'תרצ"ד, האט רבי נחום מאט'ניו נישט געוואלט איבערנעמען די רביסטעווע פון פאטער, ווען זיין מוטער האט אים באפוילן אז ער מיז אנהייבן צו פראוון האט ער געפויעלט ביי זיין יונגערן ברודער רבי בערניו זאל פראוון מיט אים אונאיינעם.
רבי נחום מאט'ניו איז געלונגען אין יאר ה'תרצ"ו צו אנטלויפן פון וויען קיין ארץ ישראל אין די לעצטע מאמענטן פאר דער דייטש ימ"ש איז אריין קיין וויען.
רבי נחום מאט'ניו איז נפטר געווארן י"ח אדר ב' ה'תש"ו, און ליגט אין הר הזיתים.
זיין רביצין איז נפטר געווארן י"ג חשוון ה'תשי"ט אין ליגט אין הר הזיתים.
רבי דוב בער פרידמאן זצ"ל (ה'תרמ"ב - כ"ד אלול ה'תרצ"ו), פון טשארטקאוו.
רבי בער'ניו איז געבוירן אין טשארטקאוו, אין יאר ה'תרל"ד, צו זיין פאטער הרב ישראל פרידמאן, פון טשארטקאוו, א זון פון הרב דוד משה פרידמאן פון טשארטקאוו א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת שבע רוחמה, א טאכטער פון הרב אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא.
נאך זיין חתונה איז רבי בער'ניו געבליבן אין באיאן ביי זיין שווער פיפצען יאר ביז די ערשטע וועלט קריג, ווען ער איז אנטלאפן קיין וויען.
זיין פאטער האט אים באפוילן זיך אריין צוטוהן אלס אקטיווער מיטארבייטער פון אגודת ישראל, ווי ער איז שפעטער אויסגעוועלט געווארן אלס מעמבער פון וועד הפועל העולמי פון אגו"י.
נאך די פטירה פון פאטער י"ג כסלו ה'תרצ"ד, האט זיין עלטערער ברודער רבי נחום מאט'ניו נישט געוואלט איבערנעמען די רביסטעווע פון פאטער, ווען זיין מוטער האט אים באפוילן אז ער מיז אנהייבן צו פראוון, האט ער געפויעלט ביי רבי בערניו זאל פראוון מיט אים אונאיינעם.
רבי בערניו איז נפטר געווארן כ"ד אלול ה'תרצ"ו, און ליגט אין וויען.
דוב בער
רבי מרדכי זוסיא טווערסקי זצ"ל (ה'תר"ך - כ"ז אדר ה'תרצ"ו), פון האצעליס-יאס.
רבי מרדכי זוסיא'לי איז געבוירן אין טריסק, צו זיין פאטער הרב מנחם נחום טווערסקי פון טריסק-בריסק, א זון פון הרב אברהם טווערסקי "דער טריסקער מגיד", א זון פון הרב מרדכי טווערסקי, פון טשערנאבל, א זון פון הרב מנחם נחום טווערסקי, "דער מאור עינים". און צו זיין מוטער מרת חיה, א טאכטער פון הרב דוד טווערסקי, פון טאלנא.
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תרמ"ז האט רבי מרדכי זוסיא'לי נישט געוואלט פירן קיין רביסטעווע אין זיך געעפנט א סטאלעריי פאבריק.
ווען ס'זענען געקומען יידן פון דעם שטעטל האצעליס, כערסאנער גובערניע, און דערציילט אז זיי זענען ארומגענומען מיט גויים און לעבן שטענדיג אין א שרעק, און זיי בעטן אז ס'זאל קומען א צדיק וואוינען אין זייער שטעטל וואס זיין זכות זאל אויף זיי שיצן. אין תרנ"א האט זיין מוטער געווירקט אויף רבי מרדכי זוסיא'לי ער זאל דארט אריבער גיין וואוינען. שפעטער האט ער זיך געצויגן קיין באהוש, רומעניע, און דערנאך קיין יאס וואו מ'האט אים גערופן "דער רוסישער רבי".
סאיז געדרוקט פון אים דאס הייליגע ספר "נועם מרדכי" (ירושלים תשס"ה) דורך זיין אור אייניקל בן אחר בן הרב יצחק דוד טווערסקי שליט"א.
רבי מרדכי זוסיא'לי איז נפטר געווארן כ"ז אדר ה'תרצ"ז, און ליגט אין יאס.
רבי דוד אהרן טווערסקי הי"ד (ה'תרל"ב - ה'תש"א) פון זשאריק.
רבי דוד אהרן איז געבוירן אין יאר ה'תרל"ב (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יעקב אריה לייב טווערסקי פון קאוולע, א זון פון הרב אברהם טווערסקי "דער טריסקער מגיד", א זון פון הרב מרדכי טווערסקי, פון טשערנאבל, א זון פון הרב מנחם נחום טווערסקי, "דער מאור עינים". און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב יוחנן טווערסקי, פון רחמיסטריווקא.
רבי דוד אהרן האט זיך אוועקגעצויגן פון וואהלין און זיך באזעצט אין זאוויריטשא, פוילן, אבער ווען ס'האט זיך געשאפן א שפאנונג צווישן זיינע חסידים און די ראדאמסקער חסידים איז ער אריבער קיין זשאריק, און אין יאר ה'תרס"ו האט מען אים דארט אויפגענומען אלס רב.
ביי די צווייטע וועלט קריג איז רבי דוד אהרן אריבער קיין אוסטראה צו זיין זון רבי אברהם, און איז דארט אומגעקומען אויף קידוש השם הי"ד.
דוד אהרן
רבי מנחם מענדיל האגער זצ"ל (דער ערשטער) (כ"ד אייר ה'תק"ץ - כ"ט תשרי ה'תרמ"ה) פון וויזשניץ. באקאנט אלס "דער צמח צדיק".
רבי מנחם מענדיל איז געבוירן אין קאסאוו כ"ד אייר ה'תק"ץ, צו זיין פאטער הרב חיים האגער רב אין קאסאוו, א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער רב אין קאסאוו "דער אהבת שלום", א זון פון הרב יעקב קאפל חסיד. און צו זיין מוטער מרת צפורה (-י"ט טבת ה'תרל"א), א טאכטער פון הרב יהודה מאיר שפירא פון שעפעטיווקא, א זון פון הרב פנחס שפירא פון קאריץ.
רבי מנחם מענדיל איז נפטר געווארן ערב ראש חודש חשוון ה'תרמ"ה, און ליגט אין וויזשניץ.
מנחם מענדיל
ר' אליעזר אדלער [לייזער אדלער] (ה'תרכ"ו - ט"ו טבת ה'תש"ט) איז געווען דער מייסד פון דער יידישער קהילה אין גייטסהעד. ער איז געבוירן אין סטאניסלאוו.
אליעזר איז געווען פון א רייכער משפחה. ביי אכט יאר אלט האט ער פארלוירן זיין טאטע, און מיט דעם האט זיך געענדיגט די פרנסה. ביי 14 יאר האט ער מחליט געווען צו העלפן זיין מאמע און די משפחה מיט פרנסה, איז ער געפארן צו זיין עלטסטן ברודער מאיר, וואס האט געפירט א באנק אין גאלאץ, ראמעניע, בתנאי אז ער דארף נישט ארבעטן שבת. למעשה האבן זיי געפאדערט צו ארבעטן שבת, איז איז ער אין יאר תר"ם געפארן קיין ליווערפול, ענגלאנד. אזוי ווי ס'נישט געווען קיין יידישקייט דארטן איז ער געפארן קיין ניוקאסל דארט האט ער געזען אז עס נישט קיין ריכטיגע יודישקייט. האט ער געקויפט א געשעפט אין גייטסהעד וואס איז אריבער דעם טיין טייך פון ניוקאסל, און ארויסגעשלעפט א מנין שומרי שבת און מייסד געווען קהילת גייטסהעד אין יאר תרמ"ז. אסאך יארן נאכדעם האבן זיי געבויט די בלעכענע שול. 1938 זיינען אנגעקומען אסאך פליטים פון דייטשלאנד און נאך אייראפעישע לענדער.
ער איז געווען באקאנט אלס קלוגער יוד און תלמיד חכם, ביי 50 יאר האט ער זיך פענסיאנירט פון זיין ביזנעס מיט אומבאוועגלעכע גיטער און זיך געזעצט לערנען א גאנצן טאג. אסאך מענטשן פלעגן זיך קומען דורך רעדן מיט אים.
ער האט איבער געלאזט א שיינע דור משפחות היילפרין, ראטענבערג, רייך און אדלער.
הרב שאול בוימאן איז דער מחבר פונעם ספר מפתחי חכמת אמת וואס איז א הקדמה צו קבלה און חסידות. ער איז געבוירן אין פארצעווע תרע"ד געלערנט קודם אין תומכי תמימים ליובאוויטש אין ווארשע, פוילן, נאכדעם אין דער כנסת יצחק ישיבה אין סלאבאדקע און אין קאמעניץ.
דער ספר האט ער מחבר געווען אלס בחור און האט באקומען אן הסכמה פון הר"ר שמעון זעליכאוו זצ"ל א חוץ וואס ער האט שוין דיין געהאט סמיכה פון ר' ברוך בער לייבאוויץ.
ער האט חתונה געהאט בשנת ת"ש מיט דער טאכטער פון ר' אברהם מרדכי רוגובי דער עורך פון דער יודישער צייטונג דאס יודישע טאגבלאט.
דער מחבר איז אוועק ביי דער צווייטער וועלט מלחמה צוזאמען מיט זיין פרוי.
בוימאן, שאול
באהוש, אין מאלדאוויע, רומעניע, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארט האט געוואוינט רבי יצחק פרידמאן דער ערשטער באהושער רבי און גרינדער פון דער באהושער דינאסטיע אן אפצווייג פון דער רוזשינער דינאסטיע. דאס חסידות איז הויפטקווארטירט היינט אין בני ברק.
דער באהושער בוים.
רבי ישראל פרידמאן, (ג' תשרי ה'תקנ"ז - ג' חשוון ה'תרי"א) פון רוזשין, באקאנט אלס דער רוזשינער.
סאדיגורא איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארט האט געוואוינט רבי אברהם יעקב פרידמאן זצ"ל דער ערשטער סאדיגורער רבי און גרינדער פון דער סאדיגורער דינאסטיע אן אפצווייג פון דער רוזשינער דינאסטיע.
דער זעקסטער רבי, רבי ישראל משה פרידמאן, דער איינציקער זון פון רבי אברהם יעקב פרידמאן, איז נפטר געווארן כ"א אב תש"פ אין בני ברק.
דאס סאדיגורער חסידות האט היינט עטלעכע הונדערטער משפחות. עס פירט חדרים, ישיבות און כוללים, מיט בתי מדרשים און שטיבלעך אין בני ברק, תל אביב, ירושלים, מודיעין עילית, ביתר, אשדוד און אלעד. אין חוץ לארץ זענען דא סאדיגורער קלויזן אין לאנדאן, אנטווערפן און ניו יארק.
דער רוזשינער רבי האט זיך באזעצט אין סאדיגורא אין תר"ב און געפירט זיין הויף דארטן. נאך זיין פטירה ג' מרחשון תרי"א האט זיין בכור רבי שלום יוסף האט איבערגענומען די רביסטעווע, אבער ער האט נישט מאריך ימים געווען און ער איז נפטר געווארן י"א אלול תרי"א. נאך זיין פטירה האט געפירט דער רוזשינערס צווייטער זון, רבי אברהם יעקב, באוואוסט ווי דער "אלטער רבי פון סאדיגורא".
צווייטער דור.
נאך דער פטירה פון רבי אברהם יעקב האבן זיינע צוויי זין אנגעהויבן פירן רעביסטעוועס, רבי יצחק (דער "פחד יצחק") און רבי ישראל (דער "אור ישראל"). נאך עטלעכע יאר האט רבי יצחק אריבערגעפירט זיין הויף קיין באיאן, און רבי ישראל איז געבליבן אין סאדיגורא.
דריטער דור.
נאך דער פטירה פונעם אור ישראל, האט געפירט אין סאדיגורא זיין זון רבי אהרן (געב' י"ב תשרי תרל"ז), דער "קדושת אהרן". רוב פון זיין פאטערס חסידים זענען געפארן צו אים. זעקס יאר נאך זיין פאטער'ס פטירה איז ער נפטר געווארן, י"ט תשרי תרע"ג. ער איז געווען אן איידעם ביי רבי שלום יוסף, א זון פון רבי מרדכי פייוויש פרידמאן פון הוסיאטין. אין זיין תקופה האט מען אויפגעשטעלט די "אור התורה" ישיבה אין סאדיגורא.
פערטער דור.
נאך רבי אהרנ'ס פטירה, האט אים נאכגעפאלגן זיין איינציגער זון רבי מרדכי שלום יוסף, דער "כנסת מרדכי". ווען די ערשטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן איז ער אריבער קיין ווין, צוזאמען מיט די אנדערע רבי'ס פון דער רוזשינער גזע. אין תרפ"ג (1923) האט ער אויפגעשטעלט די "משיבת נפש" ישיבה אין פשעמישל. א גרויסער טייל פון די תלמידים פון דער ישיבה האבן געלערנט ווייטער אין ישיבת חכמי לובלין. ער האט געשיקט די חסידים קיין ארץ ישראל, וואו זיי האבן געעפנט שולן.
ער איז שוין אין זיינע יונגערע יארן געווארן א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה, און דער נשיא פון דער קרן התורה פון אגודת ישראל.
אין תרצ"ד האט ער זיך באזעצט אין פשעמישל וואו א סך פון זיינע חסידים האבן געוואוינט.
אין אדר תרצ"ט איז ער ארויף אין ארץ ישראל צוזאמען מיט זיין זון רבי אברהם יעקב, וואס איז געבוירן געווארן ה' אלול תרפ"ח. דער כנסת מרדכי האט אויפגעשטעלט דעם סאדיגורער בית מדרש אין פנקס גאס, תל אביב. אין די תש"ך יארן האט רבי אברהם יעקב אויפגעשטעלט די רוזשינער ישיבה אין בני ברק.
דער כנסת מרדכי איז נפטר געווארן כ"ט ניסן תשל"ט און באערדיקט אינעם נחלת יצחק בית עלמין אין גבעתיים.
פינפטער דור.
נאך זיין פאטערס פטירה אין תשל"ט, האט רבי אברהם יעקב, דער "עקבי אבירים", יארן לאנג געפירט אין זיין פאטערס בית מדרש אין תל אביב. זיינע לעצטע יארן האט ער געוואוינט אין בני ברק, וואו ער האט אויפגעשטעלט א נייעם בית מדרש. זיין איינציקער זון, הרב ישראל משה פרידמאן, איז געווען דער רב פונעם סאדיגורער קלויז "אור ישראל" אין גאלדערס גרין, לאנדאן, און רב פון דעם סאדיגורער חסידות. זיין איידעם הרב פנחס שפירא (דער זון פונעם אגודת ישראל כנסת דעפוטאט אברהם יוסף שפירא) איז רב פונעם סאדיגורער בית מדרש "כנסת מרדכי" אין תל אביב.
זעקסטער דור.
נאך דער פטירה פונעם עקבי אבירים י"ט טבת תשע"ג, האט זיין איינציקער זון רבי ישראל משה איבערגענומען די רביסטעווע.
רבי ישראל משה איז נפטר געווארן כ"א אב תש"פ נאכן ליידן א יאר מיט א שווערער קרענק און מען האט אים באערדיקט דעם זעלבן טאג אין בית עלמין נחלת יצחק.
זיבעטער דור.
נאך דער פטירה פון רבי ישראל משה האט מען באשטימט רבי העשיל (זיין פינפטער זון) רבי אין בני ברק. דער עלטסטער זון באקאנט אלס מש״י איז געווארן רבי אין ירושלים און רבי אהרן בער אין לאנדאן.
רבי יצחק פרידמאן זצ"ל (ב' חשוון ה'תרמ"ו - י"א כסלו ה'תרפ"ה), פון רימאנאוו.
רבי יצחק איז געבוירן ב' חשוון ה'תרמ"ו, צו זיין פאטער הרב ישראל פרידמאן, פון סאדיגורא, א זון פון הרב אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת בת שבע א טאכטער פון הרב שלום יוסף פרידמאן, פון סאדיגורא.
אין יאר ה'תרע"ג נאך דער פטירה פון זיין עלטער-שווער רבי יוסף הכהן פון רימאנאוו, האט רבי יצחק אנגענומען דעם פארשלאג פון רימאנאוו, און זיך דארטן באזעצט.
אין יאר ה'תרע"ד ביי דער ערשטער וועלט מלחמה איז רבי יצחק אנטלאפן קיין בודאפעסט און פון דארט קיין וויען. אין וויען האט ער געלעבט מיט א געוואלדיגן ענקשאפט, אבער ווען זיינע חסידים פון ניו יארק האבן אים געבעטן ער זאל אהון קומען האט ער נישט געוואלט בשום אופן, הערשט אין יאר ה'תרפ"ד האט ער זיך געלאזט איבער רעדן און געפארן באזוכן זיינע חסידים און איז אנגעקומען קיין ניו יארק א' סיון ה'תרפ"ד.
אונמיטן קידוש פרייטיק-צונאכטס ב' כסלו ה'תרפ"ה האט רבי יצחק פלוצלינג פארלוירן דעם אטעם, די דאקטוירים האבן פעסטגעשטעלט אז ער ליידט אויף א שווערן לונגען אנצונדינג, און ער איז נפטר געווארן א וואך שפעטער י"א כסלו ה'תרפ"ה און ער ליגט אין ברוקלין.
אין יאר ה'תרס"ג האט רבי יצחק געהייראט מרת שרה דבורה, א טאכטער פון הרב אשר ישעיה הורוויץ, פון רימאנאוו, (אן איידעם פון הרב יוסף הכהן פון רימאנאוו, א זון פון הרב צבי הירש פון רימאנאוו), א זון פון הרב מאיר הורוויץ "דער אמרי נועם". זייערע קינדער.
רבי חיים מאיר יחיאל שפירא זצ"ל (י' כסלו ה'תרכ"ד - א' ר"ח אייר ה'תרפ"ד), פון דראהביטש, באקאנט אלס רבי חיים מוניא.
רבי חיים מוניא איז געבוירן אין סאדיגורא, צו זיין פאטער הרב אבי עזרא זעליג שפירא פון סטרי, א זון פון הרב חיים מאיר יחיאל שפירא, פון מאגלניצא, באקאנט אלס "דער שרף", א זון פון הרב אבי עזרא זעליג שפירא, פון גרעניץ, אן איידעם פון קאזשניצער מגיד. און צו זיין מוטער מרת הדסה פייגא (- י"א תשרי ה'תרצ"ב), א טאכטער פון הרב אברהם יעקב פרידמאן, פון סאדיגורא, א זון פון דעם הייליגן רוזשינער.
נאך דער פטירה פון זיין פאטער י"ט מנחם אב ה'תרמ"ז האט רבי חיים מוני'א נישט געוואלט איבערנעמען זיין פאטער'ס רעביסטעווע, הערשט נאך דעם וואס זיין שווער דער באהושער רבי האט אים באפוילן איז רבי חיים מוני'א אריבער קיין דראהביטש און אנגעהויבן פירן דארט.
ביי דער ערשטער וועלט מלחמה איז רבי חיים מוני'א אנטלאפן קיין אונגארן און פון דארט איז ער ענדליך אנגעקומען קיין וויען.
אין יאר ה'תרע"ח האט רבי חיים מוני'א געגרינדעט אין וויען - צוזאמען מיט נאך אנדערע רוזשינער אייניקלעך - די ארגאניזאציע "ישוב ארץ ישראל", אין דעם עפנטליכן אויפרוף (קול קורא) ביים גרינדן פון דער ארגאניזאציע, ווערט ערקלערט זייער ציל, צו זארגן אז ארץ ישראל זאל נישט זיין בלויז אן ארט ווי יידן זאלן אנטלויפן אלס פאלק, נאר ס'זאל אויך זיין אן ארט פאר דער תורה, ווייל ס'איז קלאר אז דער סעקרעט פון עקזיסטענס פון דעם יידישן פאלק איז נאר דער עוויגקייט פון דער תורה.
אין יאר ה'תרפ"ב איז רבי חיים מוני'א אנגעקומען קיין ארץ ישראל און זיך באזעצט אין ירושלים, אויף רחוב דוד אין שכונת בוכרים.
רבי חיים מוני'א איז נפטר געווארן א' ר"ח אייר ה'תרפ"ד, און ער ליגט אין הר הזיתים.
זיין רביצין מרת שבע איז נפטר געווארן כ' אדר א' ה'תרצ"ו. און זי ליגט אין הר הזיתים.
אַנטאן דרעקסלער (13טן יוני 1884 - 1942) איז געווען איינער פון די גרינדער פון דער נאצי פארטיי, אין דייטשלאנד.
די נאצי פארטיי איז געגרינדעט געווארן, 1919 א יאר נאך דער ענדע פון דער ערשטער וועלט מלחמה, און לויט זיינע טענות איז פארהאן אן אפענע פארבינדונג, צווישן יידן, קאפיטאליסטן, זעלבסטשטענדיקע בויערס, וואס ווילן אונטערברענגען דאס דייטשע פאלק,
און דערפאר מוז מען צוטרעטן די פיינט פון די דייטשן.
ער איז אויפגעזאגט געווארן דורך היטלער א קורצע צייט נאכדעם וואס היטלער איז געווארן א מיטגליד אין דער נאצי פארטיי.
גדעון הויזנער און ראבערט סערוואטיוס ביים אייכמאן פראצעס
גדעון הויזנער (26סטן סעפטעמבער 1915, לעמבערג - 1990) איז א געוועזענער פראקוראר, פון ישראל, און פון די הויפטן אין די אנקלאגע, קעגן אדאלף אייכמאן,
די טענות אינעם געריכט האט ער אויסגעשטעלט, וואס איז באשטאנען פון דערציילן דאס געשיכטע פונעם שואה, און דאס באשולדיגונג פון אייכמאן, אלס ארכי מערדער פונעם יידישן פאלק, אויף אייכמאן פערזענליך, און דערנאך פארלאנגען דאס טויט אורטייל.
זיין רעדע אינעם געריכט איז זייער א באוואוסטע רעדע אין דער היסטאריע פון מדינת ישראל.
ער האט אנגעפאנגען זיין רעדע אזוי. איך שטיי דא פאר ענק יידישע ריכטער, אלס אקלאגער קעגן אייכמאן, איך שטיי נישט אליין, מיט מיר שטייען, אויף דער פלאץ און אויף דער שעה, זעקס מיליאן אנקלעגער, אבער זיי קענען נישט אויפשטיין אויף זייערע פיס, און אנטייטלען מיט א באשולדיגונגס פינגער, קעגן דעם גלאזערנעם קאסטן, און אויסרופן קעגן דער וואס זיצט אין דעם, איך באשולדיג: פארוואס? ווייל זייער אש און זאמד, איז צושפרייט אויף די בערגלעך פון אוישוויץ, אוף די פעלדער פון טרעבלינקע, און עס איז פארשוועמט געווארן אין די טייכן פון פוילן. אויב וויל מען זיי באגראבן אין זייערע היים ערטער, איז עס צושפרייט אויף די לענג און די ברייט פונעם אייראפעאישן קאנטינענט, זייער בלוט שרייט פון דער ערד, אבער זייער שטומע ווערט נישט געהערט. וועל איך זיין פאר זיי א פארשטייער, און ווי א שליח פון מדינת ישראל, וועל איך אין זייער נאמען זאגן, דאס שרעקליכע באשולדיגונג.
הויזנער, גדעון
יוליוס שטרייכעראיז געווען א נאצי אנפירער און א ראדיקאלער אנטיסעמיט, דער שרייבער און ארויסגעבער, פון דער אנטיסעמיטישער וועכנטלעכער צייטונג, דער שטירמער.
ער האט אנגעפירט די באיקאט קעגן יידישע פראדוקטן, אויף דעם 1טן אפריל, און ער איז געווען פון די פלאנירער פון די נירנבערג געזעצן קעגן די יידן, אין ה'תרצ"ח האט ער שוין געהאלטן אז מען מוז אומברענגען דאס יידישע פאלק.
ער איז פאראורטיילט געווארן צום טויט, ביים נירנבערג פראצעס און ער איז געהאנגען געווארן אין 1946.
שמחה זארין (1902 - 1974) איז געווען א הויפט פון א פארטיזאנער גרופע, אין ווייסרוסלאנד, אין דער געגנט פון מינסק,
אין זיין איינהייט איז געווען אכט הונדערט קעמפערס, אלע פון זיי ידן, וואס זענען אנטלאפן פון די געטאס, ער האט אויך געהאט א ציווילע אפטיילונג מיט ארבייטער, און א שולע.
שמואל זיגלבוים (; 21סטן פעברואר 1895 - דעם 12טן מיי 1943, לאנדאן) איז געווען פון די הויפטן פון דעם בונד אין פוילן, ער האט געוווינט אין לאדזש. ביי דעם קריג איז ער געווען א קורצע צייט א מיטגליד אין דעם ווארשעווער יודנראט. דערנאך איז ער אנטרינען קיין ענגלאנד.
אין 1942 איז ער באשטימט געווארן דורך דער פוילישער רעגירונג אין גלות, וואס האט זיך געפונען אין ענגלאנד, אלס מיטגליד פונעם פוילישן קאנגרעס, און די אנגעלעגנהייטן פונעם יידישן פאלק אין פוילן.
ער האט פרובירט צו צעוויסן טון די וועלט, די בארבארישע אקטן, וואס די נאציס האבן דורכגעפירט אין פוילן, און ווען די ווארשעווע געטא איז פארניכטעט געווארן, איז ער באגאנגען זעלבסטמארד, נאכן הערן אז זיין ווייב און קינד זענען געווען צווישן די אומגעקומענע.
ער איז געשטארבן דעם 12טן מיי, צוויי וואכן נאכן פאלן פון דער געטא.
קאפאוואר (Kapuvár) איז א קליין אוראלט שטעטל אין שאפראנער דיסטריקט, צפון-מערב אונגארן מיט 11,000 איינוואוינער. זי געפינט זיך 30 ק"מ מזרח פון צעלעם, עסטרייך און 34 ק"מ מזרח פון שאפראן.
אין יאר תר"ס האבן געוואוינט 503 יידן אין קאפאוואר.
איר לעצטער רב איז געווען הרב דוד סניידערס הי"ד, און דער דיין איז געווען הרב אברהם צבי אונגער הי"ד
רבי חיים האגער (כ"ג אייר ה'תרכ"ג - כ"ה כסלו ה'תרצ"ב), איז געווען דער ערשטער אנטאניער רבי.
רבי חיים איז געבוירן ל"ח בעומר, כ"ג אייר ה'תרכ"ג, צו זיין פאטער הרב ברוך האגער, פון וויזשניץ, א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער פון וויזשניץ, באקאנט אלס "דער צמח צדיק", א זון פון הרב חיים האגער פון קאסאוו, "דער תורת חיים", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער, פון קאסאוו, "דער אהבת שלום". און צו זיין מוטער מרת צפורה א טאכטער פון הרב אריה ליב שפירא פון זשיטאמיר, א זון פון הרב שמואל אברהם אבא שפירא פון סלאוויטא, אן אייניקל פון הרב פנחס שפירא פון קאריץ.
אין עלטער פון דרייצן יאר האט רבי חיים שוין געהאט היתר הוראה פון בית שלמה, הרב יצחק אהרן איטינגע דער לעמבערגער רב, כוכב מיעקב, בית יצחק און נאך אנדערע.
רבי חיים האט זיך באזעצט אין אנטאניא, נאך זיין פאטער'ס פטירה, כ' כסלו ה'תרנ"ג, האבן די חסידים געקרוינט רבי חיים אלס רבי, אלס איינער פון די ממלא מקום׳ס פון פאטער.
ביי דער ערשטער וועלט קריג אין ענדע פון יאר ה'תרע"ד איז רבי חיים אנטלאפן קיין וויען; פיר יאר איז רבי חיים דארט געבליבן. נאך דער קריג איז ער אריבער קיין סטאניסלאוו.
רבי חיים איז נפטר געווארן אין קראקא ביים ערשטן חנוכה לעכטל כ"ה כסלו ה'תרצ"ב, און ער ליגט אין סטאניסלאוו.
מַכַּבי אַשדוד (אויסגערעדט: "מאַקאַבי אַשדאָד") איז א קױשבאָל גרופע פון אַשדוד, ישראל.
די גרופּע איז געגרינדעט אין 1961. די גרופּע שפילט אין געל און בלוי. די גרופּע געהערט צום ערשטן טייל פון ישראל.
רבי חיים מאיר יחיאל שפירא זצ"ל (ה'תרט"ז - ה'תרל"ג), פון גראדזשיסק.
רבי חיים מאיר איז געבוירן אין יאר ה'תרט"ז (אומגעפער) צו זיין פאטער הרב אלימלך שפירא פון גראדזשיסק, א זון פון הרב חיים מאיר יחיאל שפירא, פון מאגלניצא, באקאנט אלס "דער שרף", א זון פון הרב אבי עזרא זעליג שפירא, פון גרעניץ, אן איידעם פון קאזשניצער מגיד.
געשיכטע און הסתלקות.
רבי חיים מאיר איז געווען א גרויסער למדן און א שטארק חסידישער יונגערמאן וואס מען האט אויף אים אנגעהאנגן גרויסע האפענונגן, אבער ער האט נישט לאנג מאריך ימים געווען און איז נפטר געווארן אומגעפער אין עלטער פון זיבעצן יאר, אין יאר ה'תרל"ג.
רבי יוסף מאנזאהן זצ"ל (- י"ח שבט) פון בארדיטשוב, אן איידעם פון דעם הייליגן רוזשינער.
רבי יוסף איז געבוירן צו זיין פאטער הרב דוד מאנזאהן, פון בארדיטשוב, וועלכער האט געשטאמט פון די באקאנטע מיוחסדיגע פאמיליעס.
רבי יוסף איז געווען באקאנט אלץ א דערהויבענער מענטש, נאך זיין חתונה איז רבי יוסף געבליהן וואוינען ביי זיין שווער און רוזשין און שפעטער אין סאדיגורא, וואו ער איז נאך מער אויסגעשטיגן.
רבי יוסף איז נפטר געווארן י"ח שבט ?, און ליגט אין סאדיגורא.
רבי יצחק טווערסקי (ה'תקע"ב - י"ז ניסן ה'תרמ"ה) פון סקווירא, באקאנט אלס "רבי איציקל סקווערער", איז געווען דער ערשטער סקווערער רבי.
רבי איציקל איז געבוירן אין יאר ה'תקע"ב, צו זיין פאטער הרב מרדכי טווערסקי, "דער טשערנאבלער מגיד", א זון פון הרב מנחם נחום טווערסקי, "דער מאור עינים", און צו זיין מוטער פייגעלע, א טאכטער פון ר' דוד לייקעס. ר' איציקל איז געווען דער זיבעטער פון די אכט זין פונעם טשערנאבלער מגיד.
אנדערש ווי זיינע זיבן ברידער, וועלכע האבן באלד אנגעהויבן פירן רבי'שע הויפן אויסגשפרייט איבער אוקראינע, האט ר' איציקל נישט אנגעהויבן שנעל צו פירן א רבי'סטווע גלייך נאך זיין פאטער'ס פטירה. ערשט נאך דער פטירה פון זיין צווייטער פרוי מלכה, די טאכטער פון דעם רוזשינער, און דאס חתונה האבן מיט זיין דריטער פרוי, חנה סימא, די טאכטער פון ר' נפתלי צבי פון סקווירא, וואס איז געווען א זונס זון פון ר' צבי הערש, זון פונעם בעל שם טוב, האט זיך ר' איציקל באזעצט אין דער שטאט סקווירא, דאס פריערדיגע וואוין-ארט פון זיין פארשטארבענעם שווער, און אנגעהויבן פירן רבי'סטעווע.
ווען ר' איציקל סקווערער האט גענומען די רביצין חנה סימא, האט ער געזאגט אזוי, איך מיין נישט קיין כבוד און נישט קיין געלט, מיטן טון דעם שידוך, איך וויל נאר ממשיך זיין בעשמ'סקע הייליגע נשמות אויף דער וועלט.
די שטאט סקווירא אין אוקראינע איז געווען א גרויסע און באקאנטע שטאט פון חסידים פון אלע סארטן. ספעציעל האבן געוואוינט דארט חסידים פונ'ם רוזשינער און זיינע זין, איבערהויפט פון דעם סאדיגורער זצ"ל. ר' איציקל האט זיך אבער קונה שם געווען און פיל חסידים האבן אנגעהויבן צו פארן צו אים. צווישן די חסידים וואס זענען צו אים געפארן זענען געווען אזעלכע וואס האבן אליין געפירט רבי'שע הויפן ווי ר' שלום מקוידנאוו און ר' ירחמיאל משה מקאזניץ, און נאך. אויך האבן זיך אנגעשלאסן צו ר' איציקל גאנצע גרופעס חסידים נאך די הסתלקות פון זייער פריערדיגע רבי'ס, ווי די חסידים פון ר' שמואל קאמינקער און ר' משה סאווראנער זצ"ל.
עס איז באוואוסט אז דער שינאווער רב איז געווען ביי ר' איציקל אויף צוויי שבתים מיט דער כוונה אים אנצונעמען אלס רבי. לויט ווי חסידים דערציילן האט דער שינאווער רב, באקאנט אלס א שטרענגער מחמיר אין הלכה, נישט געקענט סובל זיין ביים צווייטן שבת ווען א משרתת האט געצינדן ליכט אביסל שפעט, און איז אוועקגעפארן פון סקווירא אן אנטוישטער.
רבי איציקל איז נפטר געווארן דעם ערשטן טאג חול המועד פסח י"ז ניסן ה'תרמ"ה, און ליגט אין סקווירא.
בזיווג שני האט רבי איציקל געהייראט מרת חיה מלכה בזיווג שני א טאכטער פון הרב ישראל פרידמאן דער הייליגער רוזשינער. זי האט נישט זוכה געווען צו קינדער.
טווערסקי, יצחק
רבי יצחק מאיר העשל זצ"ל (כ"א כסלו ה'תרכ"ב - א' תשרי ה'תרצ"ו), פון קאפיטשניץ.
רבי יצחק מאיר איז געבוירן אין זשינקאוו כ"א כסלו ה'תרכ"ב, צו זיין פאטער הרב אברהם יהושע העשל פון מעזשביזש, א זון פון הרב משולם זוסיא העשל פון זשינקאוו, א זון פון הרב יצחק מאיר העשל, פון זשינקאוו, א זון פון הרב אברהם יהושע העשל, רב אין אפטא, "דער אוהב ישראל". און צו זיין מוטער מרת לאה רחל א טאכטער פון הרב שלום יוסף פרידמאן פון סאדיגורא.
רבי יצחק מאיר'ס פאטער איז נפטר געווארן חול המועד סוכות ה'תרמ"א, נאך זיין חתונה האבן זיין פאטער'ס חסידים געוואלט אויפנעמען רבי יצחק מאיר אלס ממלא מקום, אבער ער איז געבליבן ביי זיין שווער אין הוסיאטין.
נאך זיין שווער'ס פטירה איז געקומען דעלעגאציעס פון פארשידענע שטעטלעך אויפצונעמן רבי יצחק מאיר אלס רב. א געוויסן טאג איז אנגעקומען דריי פארשלאגן פון קאפיטשניץ, כראסקאוו און מיקליניץ, אלע דריי זענען געפאָלן פאר רבי יצחק מאיר, נישט וויסנדיק וואס צוטוהן איז ער אריין געפארן צו זיין פעטער קיין טשארטקאוו, וועלכער האט פארגעשלאגן מען זאל ווארפן גורל, דער טשארטקאווער האט אליין געצויגן דעם גורל, ווען ס'איז ארויסגעצויגן געווארן דאס צעטל קאפיטשניץ האט דער טשארטקאווער אים געזאגט "מזל טוב קאפיטשניצער רבי".
רבי יצחק מאיר איז נפטר געווארן אין וויען ראש השנה, א' תשרי ה'תרצ"ו, און ער ליגט אין וויען.
"ג' אייר"
"היום שמונה עשר יום שהם שני שבועות וארבעה ימים לעומר."
"ב' אייר"
"היום שבעה עשר יום שהם שני שבועות ושלשה ימים לעומר."
רבי יצחק מרדכי שפירא זצ"ל (מנחם אב ה'תרכ"ז - ג' תמוז ה'תר"ץ), פון גוואדזשיץ.
רבי יצחק מרדכי איז געבוירן אין סאדיגורא אין חודש מנחם אב ה'תרכ"ז, צו זיין פאטער הרב אבי עזרא זעליג שפירא פון מאגלניצא, א זון פון הרב חיים מאיר יחיאל שפירא, פון מאגלניצא, באקאנט אלס "דער שרף", א זון פון הרב אבי עזרא זעליג שפירא, פון גרעניץ, אן איידעם פון קאזשניצער מגיד. און צו זיין מוטער מרת הדסה פייגא (- י"א תשרי ה'תרצ"ב), א טאכטער פון הרב אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון דעם הייליגן רוזשינער.
נאך דער פטירה פון זיין פאטער י"ט מנחם אב ה'תרמ"ז האבן די חסידים פון גאליציע געבעטען רבי יצחק מרדכי און זיין ברודער רבי חיים מוניא זאלן קומען קיין גאליציע און דארט גרינדן זייער הויף, זיין ברודער האט זיך באזעצט אין דראהביטש און רבי יצחק מרדכי האט זיך באזעצט אין גוואדזשיץ.
ביי דער ערשטע וועלט קריג איז רבי יצחק מרדכי אנטלאפן קיין וויען, און איז דארט פארבליבן ביז זיין הסתלקות.
רבי יצחק מרדכי איז נפטר געווארן ג' תמוז ה'תר"ץ, און ער ליגט אין וויען.
זיין רביצין מרת צפורה פייגא איז נפטר געווארן כ' חשוון ה'תש"ג. און זי ליגט אין הר הזיתים.
שפירא, יצחק מרדכי
רבי מרדכי שלום יוסף פרידמאן זצ"ל (י"ז כסלו ה'תרנ"ז - כ"ט ניסן ה'תשל"ט), פון סאדיגורא-תל אביב, דער "כנסת מרדכי".
רבי מרדכי שלום יוסף איז געבוירן י"ז כסלו ה'תרנ"ז, צו זיין פאטער הרב אהרן פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן, פון סאדיגורא, א זון פון הרב אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין. און צו זיין מוטער מרת שרה שיינדיל רויזא (- י"ב מנחם אב ה'תשי"ח), א טאכטער פון הרב שלום יוסף פרידמאן, פון הוסיאטין.
פאר רבי מרדכי שלום יוסף איז געגאנגען צו דער חופה האט מען געברענגט דעם הייליגן רוזשינער'ס קיטל אנצוטוהן פאר דעם חתן, זיינע עלטער-פעטערס דער טשארטקאווער און דער הוסיאטינער האבן עס איבערגעגעבן פאר דעם באיאנער וועלכער איז געווען דער זקן שבחבורה (עלצטער פון דער גרופע). ביים אנטון דעם קיטל האט דער באיאנער אים געזאגט "היינט איז אור לב' ניסן, "החודש הזה לכם", לכם איז אותיות מלך, בניסן מונין למלכים, מאן מלכי, רבנן'". דער אייבערשטער זאל העלפן זאלסט גיין מיט דעם כח אין פועלן ישועות פאר כלל ישראל"
ביי דער ערשטער וועלט מלחמה איז רבי מרדכי שלום יוסף אנטלאפן קיין וויען צוזאמען מיט א גרויס טייל רוזשינער אייניקלעך. נאך דער קריג האט רבי מרדכי שלום יוסף זיך שטארק אריין געטוהן אין דער באוועגונג פון אגודת ישראל, ביי דער ערשטער כנסיה הגדולה - אין עלטער פון זעקס און צוואנציג יאר - האט מען אים אויסגעוועלט אלס מיטגליד פון וועד הפועל העולמי און אלס נשיא פון קרן התורה העולמית, און ביי דער צווייטער כנסיה הגדולה איז ער אויסגעוועלט געווארן אלס מיטגליד פון מועצת גדולי התורה.
אין יאר ה'תרצ"ט איז רבי מרדכי שלום יוסף ארויף געפארן קיין ארץ ישראל אין זיך באזעצט אין תל אביב.
רבי מרדכי שלום יוסף איז נפטר געווארן כ"ט ניסן ה'תשל"ט, און ליגט אין חלקת נחלת יצחק אין תל אביב.
מרדכי שלום יוסף
רבי פנחס העשל זצ"ל (ה'תרל"ב - ז' שבט ה'תרע"ו), פון זשינקאוו.
רבי פנחס איז געבוירן אין יאר ה'תרל"ב, צו זיין פאטער הרב חיים מנחם העשל פון זשינקאוו, א זון פון הרב משולם זוסיא העשל פון זשינקאוו, א זון פון הרב יצחק מאיר העשל, פון זשינקאוו, א זון פון הרב אברהם יהושע העשל, רב אין אפטא, דער "אוהב ישראל".
אין יאר ה'תרנ"ג - אין עלטער פון איין און צוואנציג יאר - נאך זיין פאטער'ס פטירה איז רבי פנחס געווארן דער ממלא מקום פון פאטער אין זשינקאוו.
רבי פנחס איז נפטר געווארן יונגעהייט אין אדעס ז' שבט ה'תרע"ו, און ער ליגט אין אדעס.
רבי שלום היילפרין זצ"ל (ט"ו שבט ה'תר"ח - כ"ד מנחם אב ה'תרצ"ט), פון וואסלוי.
רבי שלום איז געבוירן ט"ו שבט ה'תר"ח צו זיין פאטער הרב דוד היילפרין פון בארדיטשוב, אן אייניקל פון הרב יחיאל היילפרין, פון מינסק, דער פארפאסער פון "סדר הדורות", און צו זיין מוטער מרת לאה א טאכטער פון הרב ישראל פרידמאן דער הייליגער רוזשינער.
פון פריסטן יוגנט איז רבי שלום געווען אן אויסנאמער מתמיד, אויך נאך זיין חתונה איז ער געזעצען אכצן שטונדן א טאג אין געלערנט.
אומגעפער אין יאר ה'תרנ"ו לויט דעם באפעל פון זיין שווער, האט רבי שלום אנגעהויבן פראווען זיין רביסטעווע אין רדוקנען אין די אוגעבונג פון וואסלוי. יארן שפעטער ווען מען נישט געפאלגט רבי שלום און מען האט געעפנט א פרייע שולע אין רדונקען האט רבי שלום פארלאזט די שטאט, און איז געווארן אויפגענומען אין וואסלוי.
רבי שלום איז געווען באקאנט אלס א געוואלדיגער עקסטרעמיסט (קנאי) און א גרויסער קעמפער קעגן דער ציוניסטישער באוועגונג, ער האט דערפאר נישט געוואלט ניצן אן אתרוג פון ארץ ישראל, מ'זאל נישט מיינען אז ער שטיצט די ציוניסטן.
רבי שלום איז נפטר געווארן כ"ד מנחם אב ה'תרצ"ט, און ליגט אין וואסלוי.
"ד' אייר"
"היום תשעה עשר יום שהם שני שבועות וחמשה ימים לעומר."
"ה' אייר"
"היום עשרים יום שהם שני שבועות וששה ימים לעומר."
"א' איירראש חודש"
"היום ששה עשר יום שהם שני שבועות ושני ימים לעומר."
לעאנארדא אין א זעלבסט מאלעריי
לעאנאַרדא די סער פיערא דאַ ווינטשי (; דעם 15טן אפריל, 1452 – דעם 2טן מיי, 1519) איז געווען אן איטאליענישער וויסנשאפטלער, מאטעמאטיקער, אינזשעניר, ערפינדער, אנאטאמיסט, מאלער, סקולפטאר, ארכיטעקט, באטאניסט, מוזיקער און שרייבער.
יונגע יארן, 1452–1466.
לעאנארדא דא ווינטשי איז געבוירן געווארן דעם 15טן אפריל 1452 אין דעם דארף אנקיאנא, נאנט צו טייך ארנא אין טוסקאני, דריי און א האלב קילאמעטער צפון פון ווינטשי, א שטעטל אין דעם געביט פון פירענצע. ער איז געווען א קינד פון סער פיערא דא ווינטשי, א פלארענטירער נאטאר, און קאטערינע, א פויעריש מיידל; עס ווייזט אויז אז קאטערינע׳ס פאטער האט נישט איינגעשטימט אז פיערא זאל הייראטן זי. מען ווייסט ווייניג וועגן זיינע ערשטע יארן. די ערשטע פינף יאר פון זיין לעבן האט ער געוואוינט מיט זיין מאמען, דערנאך האט קאטערינא געהייראט אקטאבריגע, וואס האט געפירט א קאלעך־אויוון און לעאנארדא איז אריבער וואוינען מיט זיין זיידע־באבע און זיין פעטער פֿראנטשעסקא. יענע יאר האט סער פיערא געהייראט אלביערא אמאדארי, די 16-יעריגע טאכטער פון א רייכן נאטאר פון פירענציע, זי איז אבער געשטארבן יונגערהייט אין 1465 אָן קינדער. אין 1468, ווען לעאנארדא איז געווען אלט 16, האט זיין פאטער געהייראט נאכאמאל צו 20-יעריגער פראנטשעסקא לאנפֿרעדיניע, זי איז אבער אויך געשטארבן אן קינדער. פיערא׳ס לעגאלע יורשים זענען געווען זיינע קינדער פון זיין דריטער ווייב מארגהעריטא די גוגליעלמא, וואס האט געבוירן זעקס קינדער, און זיין פערטע און לעצטע ווייב, לוקרעזיא קאריגיאני האט אים געבוירן נאך זעקס יורשים. אינגאנצן האט לעאנארדא געהאט 12 האלב-געשוויסטער וואס זענען געווען א סך יונגער פון אים (ווען דער יונגסטער איז געבוירן איז לעאנארדא שוין געווען 40 יאר אלט) און לעאנארדא האט כמעט נישט געהאט קיין שייכות מיט זיי.
לעאנארדא האט אויפגעוואקסן צווישן זיינע ברידער און האט באקומען די זעלבע בילדונג ווי זיי, אבער ער האט געשפירט אז ער איז אנדערשט פון זיי וויבאלד זיין געבורט איז געווען אומלעגאל.
לעאנארדא דא ווינטשי האט זיך געשפירט באלעסטיקט פון די פלאגענשין פון בעלי חיים און האט געהאלטן פון וועגעטאריאניזם.
וועגן לעאנארדא׳ס פארגעשריטענער בילדונג לערנען מיר פון די ווערטער פון וואסארי, דער ביאגראף פון די מעלער. "אין אריטמעטיק האט ער פראגרעסירט אזוי גיך ביז פון צייט צו צייט איז זיין לערער געווען אין א קלעם ווי צו ענטפערן זיינע שווערע שאלות. אויך האט ער אנגעהויבן לערנען מוזיק און ער האט באשלאסן צו לערנען שפילן דעם פידל."
לעאנארדא האט געלערנט לייענען גאנץ יונג; ער האט געהאט צוטריט צו א סך ביכער א דאנק דער ערפינדונג פון דרוקעריי דורך יאהאן גוטנבערג פון דייטשלאנד.
דא ווינטשי האט געשריבן אין זיין טאג־זשורנאלן אין שפיגלשריפט. פארוואס ווייסט מען נישט, און ס׳זענען פאראן עטלעכע השערות, צווישן זיי אפשר צו מאכן שווער פאר אנדערע צו לייענען וואס ער האט געשריבן, אדער ווייל ער איז געווען לינקהאנטיק, און ווען מען שרייבט פון לינקס אויף רעכטס מיט דער לינקער האנט טוט מען שמירן דעם טינט, וועגן דעם איז גרינגער פאר לינקהאנטיקער צו שרייבן פון רעכטס אויף לינקס. אנדערע האלטן אז ער האט אזוי געשריבן צוליב דיסלעקסיע, אבער ס׳איז נישט פאראן קיין שום באווייז אז לעאנארדא האט געליטן פון דיסלעקסיע.
וועראקיא׳ס ווארשטאט, 1466–1476.
אין די מיטעלע 1460ער יארן האט לעאנארדא׳ס פאמיליע זיך געצויגן אין פירענצע. לעאנארדא איז געווען א געזעלשאפטלעכער בחור וואס האט זיך אינטערעסירט אין מוזיק, צייכענען און טעפעריי. זיין פאטער איז נתפעל געווארן פון זיין זונ׳ס ארבעט, און האט געוויזן די צייכענונגען פון דעם 14-יעריגן לעאנארדא צו איינעם פון די גרויסע קינסטלער פון יענער תקופה, דעם גאלדשמיד, סקולפטאר און מאלער אנדרעא דעל וועראקיא. וועראקיא האט באלד באמערקט דעם טאלאנט פונעם יינגל און האט מסכים געווען אים אויפצונעמען ווי א לערניינגל אין זיין ווארשטאט אין פירענצע אין יאר 1466. ווערוקיא׳ס ווערקשטעל איז געווען אין דעם אינטעלעטועלן צענטער פון דער שטאט וואס איז שפעטער גערופן דער "וויג פונעם רענעסאנס". אין יענער צייט האבן געארבעט פיל קינסטלער אין דער שטאט, צווישן זיי דער פילאסאף מרסיליא פֿיטשינא, דער מאטעמאטיקער פאולא דעל פּאצא טאסקאנעלִי, דער גרויסער געלערנטער לעאן באטיסטא אלבערטי, דער אלטיטשקער סקולפטאר דאנאטעלא און די יונגע קינסטלער דאמעניקא גירלאנדאיא און סאנדרא באטיטשעלי. אין דער זעלבער צייט ווי לעאנארדא האבן באקומען פראקטיק אין ווערוקיא׳ס ווערקשטאל די באקאנטע קינסטלער פיעטרא פערודזשיא און לארענצא די קרעדי.
אין 1472, ווען ער איז געווען אלט 20, האט לעאנארדא זיך קוואליפיצירט ווי א מייסטער אין דער גילדיע פון סאנט לוק, די גילדיע פון קינסטלער און מעדיצין־דאקטוירים; אבער אפילו נאך ווען זיין פאטער האט אים אויפגעשטעלט אין זיין אייגענעם ווארשטאט, איז ער געבליבן פארבונדן מיט וועראקיא און האט ווייטער קאלאבארירט מיט אים. לעאנארדא׳ס ערשטע ווערק איז א 1473 צייכענונג פון דעם ארנא טאל, וואס ווערט גערעכנט די ערשטע ׳ריינע׳ לאנדשאפט אין די מערב־לענדער. לויט וואסארי, איז דער יונגער לעאנארדא געווען דער ערשטער וואס האט פארגעשלאגן אז מען קען מאכן דעם טייך ארנא א שיפיגער קאנאל צווישן פירענצע און פיזע.
ארבעט׳ס לעבן 1476–1499.
וואסארי שרייבט וועגן לעאנארדא מיט אזעלכע ווערטער ווי "אדעל", "ברייטהארציק", "בנעימותדיק" און "שיין". וואסארי דערציילט אונז אז אלץ דערוואקסערנער מענטש איז לעאנארדא געווען הויך און הדרת־פנימ׳דיק. ער איז געווען אזוי שטארק אז ער געקענט בייגן א פאטקעווע מיט זיינע הענט. זיין שטימע איז געווען אזוי שיין צו פארכישופן יעדעם איינעם וואס האט אים געהערט. יעדער איינער האט געוואלט זיין זיין חבר. ער האט ליב געהאט בעלי חיים, איז געווען א וועגעטאריר און פלעג קויפן פייגלעך אינעם מארק וואס ער האט דערנאך באפרייט.
מען ווייסט גאר ווייניג וועגן לעאנארדא׳ס ארבעט און לעבן צווישן די יארן 1472 און 1481. א בילד וואס ער האט אנגעהויבן מאלן אין 1478 האט ער נישט געקאנטשעט ווייל מען האט אים אוועקגעשיקט אין דער צפון־איטאליענישער שטאט מילאן.
לעאנארדא איז געווען א זייער טאלאנטירטער מוזיקער. אין 1482, האט ער געמאכט א זילבערנעם לירע אין דער פארעם פון א קאפ פון א פערד. אין יענער צייט האט מילאן געהאט א נייעם הערשער, הערצאג לאדאוויטשא איל מארא. דער איטאליענישער פאליטיקער און הערשער פון פירענצע, לאראענצא דע מעדיטשי, האט געשיקט לעאנארדא קיין מילאן ווי אן אמבאסאדאר. לארענצא דע מעדיטשי האט געוואלט אז לעאנארדא זאל געבן לודאוויטשא די לירע אלס געשאנק פון אים. לעאנארדא האט געשריבן צום הערצאג פון מילאן א בריוו, אין וואס ער שרייבט צו אים די אלע קלוגע און ניצבארע זאכן וואס ער קען טון, למשל שאפן קריג־מאשינען. ער האט געשריבן אינעם בריוו אז ער קען "אויך מאלן", נישט וויסנדיק אז די שפעטער דורות וועלן אים געדענקען דווקא פאר זיין מאלעריי. לעאנארדא איז געבליבן אין מילאן און האט געארבעט פארן הערצאג צווישן די יארן 1482 און 1499. אין לעאנארדא׳ס העפטן קען מען געפינען געמעלן פון טעאטער־קאסטיומען, וואודערלעכע קאסקעס און סצענעס וואס זענען אפשר פארן טעאטער.
לעאנארדא ווי א וויסנשאפטלער.
לעאנרדא האט זיך אינטערעסירט אין פארשידענע סוביעקטן אויסער מאלעריי. די סוביעקטן ווערן היינט אריינגערעכנט אין געוויסע וויסנשאפטלעכע דיסציפלינען, ווי פיזיק, כעמיע, אפטיק, אסטראנאמיע, זאאלאגיע, מעכאניק, באליסטיק און עראנאטיק.
לעאנארדא איז געווען אן אויטאדידאקט און ער האט נישט שטודירט די פאכן אין קיין שום שולע אדער אוניווערסיטעט.
סיגעט, א שטאט אין מארמאראש (היינט רומעניע), איז געווען א גרויסער יידישער צענטער, און חשובע רבנים האבן געדינט דארט אלס אב"ד, מיט אן איינפלוס גאנץ ווײַט פון דער שטאט.
רבי צבי בן רבי משה אברהם.
דער ערשטער רב אין סיגעט איז געווען הרב צבי בן הרב משה אברהם, ער איז אנגעקומען קיין סיגעט אין יאר ה'תקי"ט אומגעפער. ער האט געפירט א שארפן קאמף קעגען דער ערשיינונג פון די שבתי-צבי'ניקעס און פראנקיסטן אין שטאט, א קאמף וואס האט געברענגט פאר די יידן אין שטאט און ספעציעל פאר אים פיל פראבלעמען.
רבי צבי הערש איז געווען פריער רב אין ראדוויל, פוילן, ס'איז נישט קלאר פארוואס ער האט דארט איבערגעלאזט דאס רבנות, און אנגענומן דאס רבנות אין סיגעט וועלכע איז דעמאלס געווען זייער א קליין שטעטל.
אין דעם צענזוס פון יאר 1770 ווערט רבי צבי הערש געציילט מיטן נאמען הערש אבראהאמאוויטש.
רבי צבי הערש איז נפטר געווארן ב' אלול ה'תקל"א.
רבי יהודה כהנא-העלער.
אין יאר ה'תקס"ב האט מען אויפגענומען פאר רב אין סיגעט און די גלילות מארמאראש, הרב יהודה כהנא-העלער.
רבי יהודה איז געבוירן אין קאלוש, גאליציע. פון אנפאנג האט ער געפרוווט זיך צו ערנערן פון זיין אייגענער ארבעט, ער האט געהאט א קרעטשמע אין א דערפל נעבן קאליש. ווען זיינע געשעפטן זענען דורך געפאלן איז ער אריבער וואוינען קיין לעמבערג, דארט האט ער קענען געלערנט דעם גאון דער פרי מגדים, מיט וועמען ער איז געווארן שטארק באפריינדעט. אין לעמבערג האט רבי יהודה זיך אפגעגעבן מיט דעם דרוקן פון זיין ברודער'ס ספר, דעם קצות החושן, צו וועמען ער האט צוגעלייגט זיין אייגענעם ספר דעם קונטרס הספיקות. שפעטער איז רבי יהודה געווען דיין אין מונקאטש און רב אין סעליש, אין איז געווען באקאנט ווי איינע פין די גאוני הדור.
אין די צייטן פון רבי יהודה האט מען געבויט די ערשטע שול אין סיגעט, און סיגעט האט זיך אנגעהויבן צו פארמערען מיט יודן אין תלמידי חכמים. רבי יהודה איז געווען רב אין סיגעט ביז ער איז נפטר געווארן כ"ז ניסן ה'תקע"ט.
רבי מנחם מענדל שטערן.
אין יאר ה'תקע"ט נאך דער פטירה פון רבי יהודה כהנא-העלער האט מען אויפגענומען דעם ראש בית דין רבי מנחם מענדל אלס רב אין סיגעט און די גלילות מארמאראש
רבי מענדל האט איינגעפירט א נייע ארדענונג אין די מארמאראשער געמיינדעס. ווען ס'האט זיך אנגעהויבן צו פארמערען דאס יידישע באפעלקערונג אין די מארמארושער שטעטלעך און דערפער, האט רבי מענדל געזארגט ס'זאל זיין פאסיגע און ערליכע יידישע וועגווייזערס אין די אלע ערטער. אין די צוויי גרעסערע שטעט, בארשא און אויבער ווישעווע האט ער אריינגעשטעלט אייגענע רבנים, און אין די קלענערע דערפלעך האט ער אריינגעזעצט שוחטים און מלמדים, געמאכט סטאטוטן, ארגאניזירט מנינים צו דאווענען.
רבי מענדל איז געבוירן צו זיין פאטער רבי שמואל בן רבי מרדכי שטערן, אין דראגאמירעשט, אין יאר ה'תקי"ט, ער האט געלערנט תורה אין גאליציע, בעיקר ביי זיין רבי הרב יעקב לינדנבוים רב אין ליסא, דער חוות דעת. רבי מענדל איז געווען א תלמיד פון רבי משה לייב סאסאווער, פון קאזשניצער מגיד און שפעטער פון אהבת שלום.
רבי מענדל איז נפטר געווארן ט' אדר ה'תקצ"ד.
זיין איידעם שרייבט אז רבי מענדל האט איבערגעלאזט אסאך חיבורים, אבער ס'איז נאר געדרוקט געווארן איין גרויסער חיבור דער ספר דרך אמונה על התורה, אין דריי בענדער.
רבי אלעזר ניסן טייטלבוים.
נאך דער פטירה פון רבי מענדל האט זיך ווידער געשאפן צוויי מיינונגען איבער דעם רבנות אין סיגעט. די קאסאווער חסידים האבן געוואלט מען זאל אויפנעמען דעם איידעם פון פריערדיגן רב, רבי יוסף שטערן. דערגעגן האט די פאמיליע כהנא געוואלט מען זאל אויפנעמען הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, א זון פון דעם באקאנטן רב פון אוהעל רבי משה טייטלבוים, דער "ישמח משה". (עס ווערט דערציילט אז דער גביר ר' קלמן כהנא וואס איז געווען א יונגערמאן אויף קעסט ביי זיין שווער ר' פנחס סאמאטאר אין אוהעל, פון דעם רב'ס שטוב מענטשן, איז געווען דער גאנצער אנפירער פון דעם קאנדידאטור.)
ס'איז געשיקט געווארן א דעלעגאציע פון סיגעט קיין אוהעל צו דעם ישמח משה, ער זאל שיקן זיין זון אלס רב, דער ישמח משה האט זיי מיט געגעבן א בריוו גערוכט צו די פרנסים, וואו ער בעט מען זאל אויפנעמען זיין זון רבי אלעזר ניסן אלס רב. אויף דעם פארלאנג פון ישמח משה האט מען אויפגענומען רבי אלעזר ניסן אלס רב, און דער צווייטער קאנדידאט רבי יוסף שטערן איז געווארן ראש בית דין. אין די צייטען פין ר' אלעזר ניסן האבן די כאהאנישע געבויט דעם "בית הכנסת הגדול" אין סיגעט. אויך אין זיינע צייטן האט מען אויפגעשטעלט די חברה קדישא.
זיינע קעגנערס די קאסאווער חסידים האבן זיך אבער נישט געוואלט אונטערגעבן און האבן פארביטערט רבי אלעזר ניסן דאס לעבן אויף פארשידענע וועגן, און האבן אים בארעדט און פארשפרייט אויף אים פארשידענע שמועות. דער קאמף האט דערגרייכט זיין שפיץ ווען רבי אלעזר ניסן האט אוועק געשטעלט דעם שוחט פון קרעטשינאוו, וויבאלד ער האט נישט בודק געווען די סימנים נאך דער שחיטה. דער ר' משה שוחט איז געווען פון די קאסאווער חסידים דערפאר האבן זיינע קעגנערס זיך אנגענומען פאר דעם שוחט, האט רבי אלעזר ניסן פארלאזט די שטאט סיגעט אין יאר ה'ת"ר און איז צוריק געפארן קיין אוהעל.
רבי אלעזר ניסן איז נפטר געווארן אין דראהביטש ערב יום כפור ט' תשרי ה'תרט"ו.
רבי יוסף שטערן.
נאך דעם וואס רבי אלעזר ניסן האט פארלאזט די שטאט סיגעט אין יאר ה'ת"ר האט מעו אויף גענומען דעם ראש בית דין הרב יוסף שטערן אלס רב.
רבי יוסף האט אויך נישט געלעקט קיין האניג אלס רב, זיינע קעגנערס האבן אים פארביטערט דאס לעבן, מיט דער אויסרייד אז רבי יוסף איז נישט גענוג תלמיד חכם צו קענען דינען אזא שטאט ווי סיגעט. א קאמף האט אויסגעבראכן איבער א שאלה אין הלכה ווען א יידינע האט געזאלצן פלייש מיט פודער אנשטאטס זאלץ, רבי יוסף האט עס מתיר געווען און רבי יהודה מודרן - איינע פין די גאונים פין זיין דור - האט געהאלטן אז ס'איז אסור, ווען רבי יוסף האט געזען אז די גדולי ישראל האלטן נישט מיט אים, איז ער געווארן צובראכן ביי זיך.
רבי יוסף איז געבוירן געווארן אין דעם דארף סטרימטערא אין יאר ה'תקס"ג צו זיין פאטער רבי יצחק בן רבי מרדכי שטערן. ער האט געלערנט אין קאסאוו ביי רבי מנחם מענדיל האגער, דער "אהבת שלום", אינאיינעם מיט זיין זון רבי חיים האגער, דער "תורת חיים".
רבי יוסף איז נפטר געווארן שושן פורים ט"ו אדר ה'תרי"ח, אין עלטער פון פינף און פופציג יאר.
רבי יקותיאל יהודה טייטלבוים.
י"ח תמוז ה'תרי"ח איז אויפגענומען געווארן הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים דער "ייטב לב", אלס רב פון סיגעט. (פון אים האט אנגעהאלטן דער סיגעטער רבנות ביי דער פאמיליע טייטלבוים זעקס און אכציג יאר ביז צו דעם חורבן אייראפע).
רבי זלמן לייב איז געווארן אויפגענומען אלס רב פין סיגעט דורך די השתדלות פון דער כהנא משפחה וואס זענען געווען חסידים פון די טייטלבוים משפחה נאך פין די צייטען פין רבי אלעזר ניסן אין פין זיין טאטע רבי משה טייטלבוים, ווי אויך אז רבי זלמן לייב איז געווען גרויס אין תורה אין חסידות. רבי זלמן לייב איז געווען א חכם אין א באליבטער כאראקטאר וואס האט פארשטאנען צום יעדן, אין מיט דער צייט איז רבי זלמן לייב געווארן שטארק אנגענומען אין באליבט ביי אלע קרייזן אין סיגעט, אויך די קאסאווער אין ווישניצער חסידים זענען געווען זיינע אנהענגער. רבי זלמן לייב האט געעפנט א ישיבה פאר בחורים אין סיגעט וועלכע איז געווען די ערשטע חסידישע ישיבה אין אונגארן. (די ערשטע ישיבה אין סיגוט איז געווארן יארען פריער דורך רבי יהודה מודרן). אין זיינע צייטן איז די שטאט סיגוט זיך ציוואקסען געווארן צו א מפורסמ'דיגער שטאט מיט תלמידי חכמים, חסידים, גבירים און עסקנים.
רבי זלמן לייב איז געבוירן אין אוהעל אין יאר ה'תקס"ח צו זיין פאטער רבי אלעזר ניסן טייטלבוים.אין יאר ה'תקצ"ג האט מען אים אויפגענומען אלס רב אין סטראפקאוו, נאך זיין זיידן'ס פטירה אין יאר ה'תר"א האט מען אים אויפגענומען אלס רב אין אוהעל. אין אוהעל האט מען זיך אויסגענומען מיט רבי זלמן לייב פיר באדינגונגען איבער חסידישע אויפפירונגען א) ער זאל נישט דאווענען מוסף פאר דעם עמוד, ב) ער זאל נישט טיילן קיין קמיעות נישט אומזיסט און נישט פאר געלט, ג) ער זאל נישט נעמען קוויטלעך, ד) ער זאל נישט זאגן לאנגע מוסר דרשות, ווען פארשידענע לייט האבן זיך קעגן אים באקלאגט ביי די באהערדע, האט מען אים פאריאגט פון דארט ערב ראש השנה ה'תר"ז, און איז אויפגענומען געווארן רב אין גארליץ. פרשת חוקת אין יאר ה'תרט"ז איז רבי זלמן לייב געווארן רב אין דראהביטש. אין תרי"ח איז ער געקומען דינען אלס רב אין סיגעט.
רבי זלמן לייב איז נפטר געווארן ו' אלול ה'תרמ"ג, ער האט איבערגעלאזט פיר זון און דריי טעכטער אלע באקאנטע רבי'ס און רבנים.
רבי חנניה יום טוב ליפא טייטלבוים.
נאך רבי יקותיאל יהודה טייטלבוים'ס פטירה אין יאר ה'תרמ"ג, האט מען אויפגענומען זיין זון רבי חנניה יו"ט ליפא טייטלבוים דער "קדושת יום טוב", אלס ממלא מקום פון פאטער. רבי ליפא'לי האט פארברייטערט די סיגעטער חסידות אין תורהדיגע אקטיוויטעטן פון שטאט. אין זיין ישיבה איז צו געקומען אסאך פרישע תלמידים, און זיין רביסטעווע איז געווארן זייער פארצווייגט. אין דער ארטאדאקסישע געמיינדע איז רבי ליפא'לי געווען פון די הויפט רעדנערס.
רבי ליפא'לי איז געבוירן דעם ערשטן טאג שבועות ו' סיון ה'תקצ"ו אין סטראפקאוו, אין יאר ה'תרכ"ד איז ער אויפגענומען געווארן אלס רב אין טעטש.
רבי ליפא'לי איז נפטר געווארן כ"ט שבט ה'תרס"ד, ער האט איבערגעלאזט צוויי זין און דריי טעכטער באקאנטע רבי'ס און רבנים.
רבי חיים צבי טייטלבוים.
נאך רבי חנניה יו"ט ליפא טייטלבוים'ס פטירה אין יאר ה'תרס"ד, האט מען אויפגענומען זיין זון רבי חיים צבי טייטלבוים דער "עצי חיים", אלס ממלא מקום פון פאטער, רב אין סיגעט. רבי חיים צבי איז געווען באקאנט - אויסער פון זיין גרויסקייט אין תורה - ווי אן קלוגער און פארשטענדליכער מענטש.
רבי חיים צבי איז געבוירן אין יאר ה'תר"ם אין טעטש, ער איז געווען אן איידעם פון רבי שלום אליעזר האלבערשטאם דער ראצפערטער רב, און איז געפארן קיין שינאווא, צו זיין פעטער דער גארליצער רב און צו דעם מיטלער בעלזער רב.
רבי חיים צבי איז נפטר געווארן פלוצלינג אין קליינווארדיין ו' שבט ה'תרפ"ו, ער האט איבערגעלאזט זון און טעכטער באקאנטע רבי'ס און רבנים.
רבי יקותיאל יהודה טייטלבוים הי"ד.
ווען רבי חיים צבי טייטלבוים איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרפ"ו איז זיין זון רבי יקותיאל יהודה טייטלבוים אלט געווען קוים פערצן יאר, דאך האבן די קהלה-לייט באשלאסן אים אויפצונעמען אלס רב.
רבי זלמן לייב איז געבוירן אין יאר ה'תרע"ב, בזיווג ראשון איז ער געווען אן איידעם פון זיין פעטער דער סאטמארער רב, אבער זיין ווייב איז נפטר געווארן קורץ נאך די חתונה. בזיווג שני איז ער געווען אן איידעם פון זיין פעטער רבי משולם זושא יצחק האלבערשטאם פון ראצפערט.
רבי זלמן לייב איז אומגעקומען אין אוישוויץ אויף קידוש השם כ"ה אייר ה'תש"ד הי"ד.
סיגעט
מעטאפיזיק איז די פילאסאפיע וואס פֿארשט אויס די פרינציפן פון ממשות וואס שטייגן אריבער די באזונדערע וויסנשאפטן. מעטאפיזיק איז כולל קאסמאלאגיע און אנטאלאגיע.
דאס ווארט שטאמט פון גריכיש "μετά (מעטאַ)" (וואס איז טײַטש "אריבער" אדער "נאָך") און "φυσικά (פֿיזיקא)" (טײַטש "פיזיש"), "
א צענטראלער אפצווייג פון מעטאפיזיק איז אנטאלאגיע, די אויספארשונג פון סארטן זאכן אין דער וועלט און דאס שייכות איינס מיט אנאנדער. דער מעטאפיזיקער וויל אויך מברר זײַן ווי אזוי מענטשן פארשטייען די וועלט, אײַנשליסנדיק עקזיסטענץ, פלאץ, צייט, קויזאליטעט, און מעגלעכקייט.
"ו' אייר"
"היום אחד ועשרים יום שהם שלשה שבועות לעומר."
פופיק אָדער נאָפּל איז דער נאָמען פון דעם קלײנעם לאָך אינעם בױך װאָס עקזיסטירט פונעם מאָמענט װען מ'רײסט אָפּ די נאָפּלשנור פון אַן עופעלע בײם געבורט. ער איז געװענטלעך זײער קלײן און איז אַ מין שנאַר. צוליב דעם װאָס דער פּופּיק האָט גאָרניט צו טאָן מיט דער גענעטיק פון אַ מענטש, קען מען אים נוצן װען מ'װיל שײדן אונטער צװײ צװילינג װאָס זענען אידענטיש.
די עסבאר מאגן פון אַ פויגל אויך היייסט א פּופּיק.
"ז' אייר"
"היום שנים ועשרים יום שהם שלשה שבועות ויום אחד לעומר."
"ח' אייר"
"היום שלשה ועשרים יום שהם שלשה שבועות ושני ימים לעומר."
"ט' אייר"
"היום ארבעה ועשרים יום שהם שלשה שבועות ושלשה ימים לעומר."
הרב סיר ישראל בראדי (תרנ"ה, ניוקאסטל – תשל"ט) איז געווען דער הויפט רב פון גרויסבריטאניע און דער קאמאנוועלט תש"ח–תשכ"ה.ו
ער איז געווען א רב אין אויסטראליע, איז געווען עוואקואירט פון דונקערק, און ביים סוף פון דער צווייטער וועלט מלחמה איז געווען דער עלטערער מיליטערישער רב. נאך דער מלחמה, ביי דער עלטער פון 53, איז ער געווארן הויפט רב. זיין קאדענץ האט געזען א גרויסן וואוקס פון דער פאראייניגטער שול. ער איז געווען א בטעמ'טער דרשן.
ער האט געגגרינדעט די קאנפערענץ פון אייראפעישע רבנים, וואס איז געווען טעטיג צוריקצובויען יידיש לעבן אין אייראפע.
די קאנפערענץ פון אייראפעישע רבנים איז דער פרעמיער רבנישער אליאנץ אין אייראפע. זי איז געגרינדעט אין תשט"ז דורך דעם בריטישן הויפט רב ישראל בראדי. דער היינטיקער דירעקטאר איז אבא דונער, דער עלצטער זון פון הרב יוסף הירש דונער. אלע הויפט רבנים אין אייראפע האבן אטייל גענומען אין דער ארגאניזאציע, און זענען געווען אנוועזענד ביי דער ערשטער קאנפערענץ, אין אמסטערדאם.
די קאנפערענץ ווערט געפירט דורך א קאמיטעט פון 25 מיטגלידער וואס קומען צוזאמען צוויי מאל א יאר. איין מאל אין יעדע צוויי יאר קומט פאר א קאנווענץ פון דער גאנצער ארגאניזאציע צו וועמען מ'רופט אלע הויפט רבנים און קהילה רבנים פון גאנץ אייראפע.
די קאנפערענץ האט א ספעציעלע אפטיילונג וואס באהאנדלט בויען מקוואות.
דער היינטיקער פרעזידענט איז דער הויפט רב פון פראנקרייך, הרב יוסף סיטרוק. צווישן די חשובע פונקציאנארן איז הרב פינחס גאלדשמיט, דער מאסקווער רב.
רבי מנחם מענדיל האגער זצ"ל (ה'תקכ"ט - י"ז חשוון ה'תקפ"ו) רב אין קאסאוו. באקאנט אלס "דער אהבת שלום".
רבי מנחם מענדיל איז געבוירן אין קאלאמיי אין יאר ה'תקכ"ט, צו זיין פאטער הרב יעקב קאפל חסיד. און צו זיין מוטער מרת חיה א טאכטער פון הגביר הרב זלמן פון קאסאוו.
נאך זיין חתונה איז רבי מנחם מענדיל געבליבן אין קאסאוו ביי זיין שווער, וועלכער האט אים צוגעזאגט קעסט לעבענס לענגלעך. ווען זיין שווער איז נפטר געווארן אין יאר ה'תקמ"ו און ס'איז אויף אים געפאלן דער לאסט פון פרנסה איז ער אריבער קיין טיסמעניץ, און געפרואווט צו האנדלען, אבער וויבאלד ער איז געווען פארנומען מערסטנסטייל פון טאג מיט לערנען און דאווענען, ווען ער האט שוין געוואלט האנדלען איז שוין נישט געווען קיין קונדן, האבן די גרויסהענדלערס איינגעצויגן זיינע קרעדיטן. נאכהער איז ער אריבער קיין קאלאמיי, דארט האט זיין ווייב געעפנט א געוועלב מיט שנירלעך און קייטלעך, פון וועלכע זיי האבן זיך ערנערט מיט גרויס מי, ווען ער האט דארט אויך נישט געהאט קיין ערפאלג איז ער צוריק קיין קאסאוו.
רבי מנחם מענדיל האט געלערנט ביי הרב זאב וואלף (רבי וועלוויל) פון טשארני-אסטראה. אין יאר ה'תקנ"ח ווען רבי מנחם מענדיל האט זיך געזעגענט מיט זיין רבי'ן פאר זיין רבי איז ארויף געפארן קיין ארץ ישראל, האט אים דער רבי געפרעגט וואס איז זיין וואונטש, האט ער אים געבעטען אז ער וויל זעהן דעם רבי'ן יעדען טאג פאר דעם דאווענען, דער רבי האט אים צוגעזאגט, און יעדען טאג פאר רבי מנחם מענדיל איז געגאנגען דאווענען איז ער צו געגאנגן צום פענסטער א קוק געגעבען און זיך געשטעלט דאווענען, דעם טאג וואס דער רבי איז נפטר געווארן אין ארץ ישראל, האט רבי מנחם מענדיל געקוקט ביים פענסטער אהון און צוריק וואו איינער זוכט עפעס, און זיך אנגעריפן "איז געדרינגן אז דער רבי איז נפטר געווארן אין ארץ ישראל".
נאכדעם וואס רבי וועלוויל איז געפארן קיין ארץ ישראל האט רבי מנחם מענדיל געלערנט ביי רבי משולם פייוויש פון זבארזשא דער פארפאסער פון "ספר יושר דברי אמת". זיין דריטער רבי איז געווען רבי צבי הירש דער מגיד פון נאדווארנא דער פארפאסער פון "ספר צמח ד' לצבי".
אין יאר ה'תק"ן איז רבי מנחם מענדיל אויפגענומען געווארן רב אין קאסאוו, א קייט וואס האט זיך געצויגן הונדערט און פופציג יאר ביז צו דעם חורבן אייראפע. אין יאר ה'תקס"ב האט רבי מנחם מענדיל אנגעהויבן פראווען זיין רביסטעווע, וועלכע האט זיך צושפרייט און דער גאנצער מארמאראשער אומגעבונג, און אין פיל ערטער האט זיך געעפנט קאסאווער שטיבלעך.
רבי מנחם מענדיל איז נפטר געווארן י"ז חשוון ה'תקפ"ו.
"י' אייר"
"היום חמשה ועשרים יום שהם שלשה שבועות וארבעה ימים לעומר."
רבי חיים האגער זצ"ל (ה'תקנ"ה - כ"ה אייר ה'תרי"ד) פון קאסאוו. "דער תורת חיים".
רבי חיים איז געבוירן אין יאר ה'תקנ"ה, צו זיין פאטער הרב מנחם מענדיל האגער פון קאסאוו "דער אהבת שלום", א זון פון הרב יעקב קאפל חסיד. און צו זיין מוטער מרת שיינא רחל א טאכטער פון הרב שמואל שמחה זימל קאך פון קאסאוו.
רבי חיים איז געווען באקאנט אלץ למדן, די גדולי התורה האבן זיך געשריבן מיט אים. נאך זיין פאטער'ס פטירה איז רבי חיים געווארן דער ממלא מקום פון פאטער רב אין קאסאוו, ער האט אנגעפירט דאס רבנות מיט א פעסטקייט.
רבי חיים איז נפטר געווארן כ"ה אייר ה'תרי"ד, ס'איז אויפגעשטעלט געווארן אן אוהל אויף זיין קבר.
רבי דוד האגער (ה'תקנ"ז - כ"א מנחם אב ה'תר"ח), פון זאבלאטאוו.
רבי דוד'קי איז געבוירן אין יאר ה'תקנ"ז, צו זיין פאטער הרב מנחם מענדיל האגער פון קאסאוו "דער אהבת שלום", א זון פון הרב יעקב קאפיל חסיד. און צו זיין מוטער מרת שיינא רחל א טאכטער פון הרב שמואל שמחה זימל קאך פון קאסאוו.
רבי דוד'קי איז געווען באקאנט אלס אויסערגעווענליכער קלוגער מענטש, א שארפן און טיפן פארשטאנד. דער רוזשינער האט אים געזאגט "דו ביזט דער וועלט'ס חכם", רבי מאיר'ל פרומישלאנער שרייבט אויף אים "געקרוינט מיט קלוגשאפט", דער צאנזער רב האט אויף אים געזאגט "חכם עדיף מנביא".
נאך דער פטירה פון זיין פאטער האבן זיינע אנהענגער געוואלט רבי דוד'קי זאל פראווען רביסטעווע צוזאמען מיט זיין ברודער רבי חיים אין קאסאוו. זייער שוואגער רבי שמעלקא סאסאווער איז געווען דער פארמיטלער און ער האט געפסקנט אז רבי דוד'קי דארף פארלאזן קאסאוו. רבי דוד'קי איז אריבער קיין זאבלאטאוו דארט האט ער געגרינדעט זיין הויף.
רבי דוד'קי איז נפטר געווארן כ"א מנחם אב ה'תר"ח.
פעטשיניזשין (,) איז א שטעטל אין דער סטאניסלאווער גובערניע אין אוקראינע, צען ק"מ מערב פון קאלאמייע.
ביז דער ערשטער וועלט מלחמה איז דער געגנט געווען א טייל פון מזרח גאליציע. אין תר"ן איז די יידישע באפעלקערונג געווען 2024.
רבי יעקב שמשון האגער זצ"ל (ה'תקע"ד - י"ט אדר ה'תר"ם), רב פון קאסאוו.
רבי יעקב שמשון איז געבוירן אין יאר ה'תקע"ד, צו זיין פאטער הרב חיים האגער רב אין קאסאוו, א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער רב אין קאסאוו "דער אהבת שלום", א זון פון הרב יעקב קאפל חסיד. און צו זיין מוטער מרת צפורה (-י"ט טבת ה'תרל"א), א טאכטער פון הרב יהודה מאיר שפירא פון שעפעטיווקע, א זון פון הרב פנחס קאריצער.
נאג די פטירה פון זיין פאטער אין יאר ה'תרי"ד איז רבי יעקב שמשון געווארן דער ממלא מקום פון פאטער, רב אין קאסאוו, ער איז געווען באקאנט אלץ קלוגער און בעל רוח הקודש.
רבי יעקב שמשון איז נפטר געווארן י"ט אדר ה'תר"ם.
רבי יוסף אלטער האגער זצ"ל (ה'תק"ף - ח' תמוז ה'תרל"ט), פון ראדאוויץ
רבי יוסף אלטער איז געבוירן אין יאר ה'תק"ף (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב חיים האגער רב אין קאסאוו, א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער רב אין קאסאוו "דער אהבת שלום", א זון פון הרב יעקב קאפל חסיד. און צו זיין מוטער מרת צפורה (-י"ט טבת ה'תרל"א), א טאכטער פון הרב יהודה מאיר שפירא פון שעפעטיווקא, א זון פון הרב פנחס שפירא פון קאריץ.
נאג די פטירה פון זיין פאטער אין יאר ה'תרי"ד האט רבי יוסף אלטער געפראוועט זיין רעביסטעווע אין ראדאוויץ. אין יאר ה'תרל"ג איז רבי יוסף אלטער ארויף געפארן קיין ארץ ישראל אין זיך באזעצט אין צפת.
רבי יוסף אלטער איז נפטר געווארן אין חיפה ח' תמוז ה'תרל"ט, ער ליגט אין חיפה נעבען ציון פון דעם אמורא "רבי אבדימי דמן חיפה", און מ'האט אויף געשטעלט אן אוהל אויף זיין קבר.
האגער, יוסף אלטער
רבי יעקב האגער זצ"ל (ה'תקע"ג - ט"ז שבט ה'תרמ"א), פון זאבלאטאוו.
רבי יעקלי איז געבוירן אין יאר ה'תקע"ג, צו זיין פאטער הרב דוד האגער פון זאבלאטאוו א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער פון קאסאוו "דער אהבת שלום", א זון פון הרב יעקב קאפיל חסיד. און צו זיין מוטער מרת פעסיא לאה א טאכטער פון הרב משה לייב סאסאווער.
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תר"ח איז רבי יעקלי געווארן דער ממלא מקום פון פאטער אין זאבלאטאוו.
רבי יעקלי איז נפטר געווארן ט"ז שבט ה'תרמ"א.
העלגאָלאַנד איז אן ארכיפעלאג וואס געהערט צו דער דייטשער פראווינץ שלעזוויג האלשטיין. די אינדזל האט אמאל געהערט ענגלאנד. די אינדזל געפינט זיך אינעם צפון-ים (נארדזע).
צעשפאלטענער לאמפ בדיקה פון אויגן אין אן אפטאַלמאלאגיע קליניק
אפטאַלמאלאגיע איז דער צווייג פון מעדיצין וואס באהאנדלט קראנקייטן און כירורגיע פון די וויזועלע וועגלעך, כולל דעם אויג, מוח, און ארום דעם אויג, למשל די טרערן סיסטעם און אויגנלעדלעך. פראקטיש איז אן אפטאלמאלאג א כירורגישער ספעציאליסט געבילדעט אין רפואה. אזוי ווי אפטאלמאלאגן מאכן אפעראציעס אויף אויגן, זענען זיי כירורגן.
דאס ווארט "אפטאַלמאלאגיע" שטאמט פון גריכיש "οφθαλμος" וואס מיינט "אויג" און "λογος" וואס מיינט "ווארט", "געדאנק" אדער "רייד"; אפטאַלמאלאגיע איז טייטש "וויסנשאפט פון אויגן".
כירורגיע (פון "כיירורגיקע", דורך "כירורגיאיי", טײַטש "האנטארבעט") איז א מעדיצינישע ספעציאליטעט וואס ניצט אפערירנדיקע האנט און אינסטרומענטאלישע טעכניקן אויף א פאציענט בודק זײַן און/אדער באהאנדלען א פאטאלאגיש מצב ווי למשל קראנקייט אדער שאדן, צו העלפן פארבעסערן דעם קערפער אדער עפעס אן אנדער סיבה.
דער אקט פון כירורגן ווערט אויך גערופן א כירורגישע פראצעדור אדער אן אפעראציע, און מען רופט דאס אפערירן. דער אדיעקטיוו כירורגיש מיינט מיט א שייכות צו כירורגיע, צום ביישפיל כירורגישע אינסטרומענטן אדער א כירורגישע שוועסטער. אן אפעראציע קען דויערן מינוטן אדער עטלעכע שעה'ן.
דעפיניציע פון כירורגיע.
כירורגיע איז א מעדיצינישע טעכנאלאגיע וואס באשטייט פיזישן אינטערווענץ אויף געוועבן.
בדרך כלל, ווערט א פראצעדור גערעכנט כירורגיש ווען זי רירט אן שניידן א פאצינעט'ס געוועבן אדער פארמאכן א פריערדיגן וואונד.
רבי צבי הירש האגער זצ"ל (ה'תקפ"ג - י"ג חשוון ה'תר"ן), רב אין פעטשיניזשין.
רבי הערשעלי איז געבוירן אין יאר ה'תקפ"ג (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב דוד האגער פון זאבלאטאוו א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער פון קאסאוו "דער אהבת שלום", א זון פון הרב יעקב קאפיל חסיד, און צו זיין מוטער מרת פעסיא לאה א טאכטער פון הרב משה לייב סאסאווער.
רבי הערשעלי איז געווען רב אין פעטשיניזשין און ער האט דארט געפראוועט זיין רעביסטעווע און האט דארט אויפגעשטעלט א גרויסע שול, ער האט געהאט א גרויס געפארעכטס.
רבי הערשעלי איז נפטר געווארן י"ג חשוון ה'תרנ"ו (אומגעפער).
"(די פאלגענדע קינדער איז נישט קלאר פון וועלכען זיווג זיי זענען)"
בזיווג שני האט רבי צבי הירש געהייראט א טאכטער פון הרב דוד שטערנהעל פון קאלאמייע.
קאסאוו (אדער קאסוב) אין אסט־גאליציע, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארט האט געוואוינט רבי מנחם מענדיל האגער זצ"ל באקאנט אלץ "דער אהבת שלום", דער גרינדער פון דער קאסאווער דינאסטיע.
דער קאסאווער בוים.
רבי מנחם מענדיל האגער זצ"ל, (ה'תקכ"ט - י"ז חשוון ה'תקפ"ו) רב אין קאסאוו, באקאנט אלץ "דער אהבת שלום".
די ביזאנטישע אימפעריע אדער מזרח רוימישע אימפעריע איז געווען דער המשך פון דער רוימישער אימפעריע אין דעם מיטל אלטער, מיט איר הויפטשטאט אין קושטא (היינא סטאמבול), און געהערשט דורך די ביזאנטישע קייסארים. די אימפעריע האט אויפגעהיטן רוימישע לעגאלע טראדיציעס, אבער א דאנק איר העלעניזאציע (ספעציעל אין די שפעטערע תקופות), איז זי געווארן באקאנט צו טייל פון אירע בני-דור ווי די אימפעריע פון די גריכן'". אין דער איסלאמישער וועלט איז די אימפעריע געווען באוואוסט מיטן נאמען ("רום" "רוים"). דער נאמען "ביזאנטישע אימפעריע" שטאמט פון נאך די טעג פון דער אימפעריע; די היסטאריקער אין די 16טער–19טער יארהונדערטער האבן פאפולעריזירט דעם נאמען.
די עוואלוציע פון דער מזרח־רוימישער אימפעריע פון דער אוראלטער רוימישער אימפעריע ווערט אפט גערעכנט פון ווען דער קייסער קאנסטאנטין דער גרויסער אריבערגעפירט די הויפטשטאט פון ניקאמעדיע (אין אנאטאליע) צו ביזאנטיאן אויפן באספארוס, וואס איז געווארן קאנסטאנינאפל (אדער "ניי רוים"). ביזן 7טן יארהונדערט האט די אימפעריע אנגענומען א געוויסן כאראקטער און אונטער דעם קייסער העראקליוס האט מען רעפארמירט די ביזאנטישע ארמיי און מען האט אנערקענט גריכיש ווי די אמטשפראך.
במשך א טויזנט יאר איז די אימפעריע געבליבן איינער פון די מעכטיקסטע עקאנאמישע, קולטורעלע און מיליטערישע כוחות אין אייראפע, טראץ טעריטארישע פארלוסטן ווערנט די רוימישע-פערזישע אין די ביזאנטישע-אראבישע מלחמות. נאכן 12טן יארהונדערט, האט די אימפעריע געגליטשט אין א לאנגער אפשוואכונג, מיט די ביזאנטישע-אטאמאנישע מלחמות וואס האבן קולמינירט מיט דער איינפאלונג פון קושטא און די איבעריגע טעריטאריעס צו די מוסולמענישע אטאמאנישע טערקן אין דעם 15טן יארהונדערט.
די נעמען ״ביזאַנטישע אימפעריע״ און ״מזרח רוימישע אימפעריע״ זענען נעמען וואס היסטאריקער האבן געגעבן צו דער אימפעריע נאך אירע צייטן. די בירגער פון דער אימפעריע פלעגן רופן זייער אימפעריע ווי די ״רוימישע אימפעריע״. (, "באַסילעיאַ טאן רהאמאַיאן";), אדער "ראמאַניאַ" (), און זיך אליין האבן זיי גערופֿן "רוימער".
אנהייב פון דער אימפעריע (יארן 330–476).
אין יאר 324, האט דער רוימישער קייסער קאנסטאנטין דער גרויסער אריבערגעפירט די הויפטשטאט פון דער רוימישער אימפעריע צו דער שטאָט "ביזאַנטיאן", וואס ער האט געגעבן דעם נאמען קאנסטאנטינאפאליס (גריכיש: "Κωνσταντινούπολις", לאטייניש: "Constantinopolis ״קאנסטאנטינ׳ס שטאָט״"). 150 יאר נאכהער, ווען די שטאט רוים איז ביסלעכווייז איבערגענומען געווארן איז די איינציגע איבערגעבלינע הויפטשטאט פון דער אימפעריע געווען קושטא (קאנסטאנטינאפאליס). די איבעריגע מזרח אימפעריע האט געהערשט איבער א קלענערע טעריטאריע ווי די אריגינעלע רוימישע אימפעריע.
במשך דער ממשלה פון יוסטיניאן דער ערשטער (צווישן די יארן 527 און 565), האט די אימפעריע פארשפרייט צו איר גרעסטער מאָס נאך ווידעראמאל אייננעמען א גרויסן טייל פונעם מערב בארטן פונעם מיטלענדישן ים, וואס איז פריער געווען אונטער רוימישער הערשאפט, איינשליסנדיק צפון אפריקע, איטאליע, און אויך רוים, וואס זי האט געהאלטן נאך צוויי יארהונדערטער.
קייסערשאפט פון יוסטיניאן.
אין יאר 518, נאכן טויט פון מארקיאנוס, האט מען באשטימט קייסער יוסטין דער ערשטער, א פשוטער זעלנער וואס איז געשטיגן אין ראנג ביז מען האט אים באשטימט קאמענדאנט פון דער מיליטער אין קושטא. כאטש יוסטין האט געוואוסט גארנישט וועגן פאליטיק, און אפילו לייענען און שרייבן האט ער נישט געקענט, און ביי זיין באקרוינונג איז ער געווען אלט זיבעציג יאר, דאך האט ער געפירט די אימפעריע מיט מער ווי דערפאלג מיט דער הילף פון אן ארמיי פון געטרייע ראטגעבער. איינער פון די פריערדערמאנטע ראטגעבער איז געווען זיין נעפע, פלאוויוס פעטרוס סאבאטיוס יוסטיניאנוס אויגוסטוס, בעסער באקאנט ווי יוסטיניאן דער ערשטער, וואס טייל טענה׳ען אז ווירקלעך האט ער אליין געפירט די אימפעריע ביי יוסטינ׳ס הערשאפט. יוסטיניאן איז אפיציעל געווארן קייסער מיט יוסטינ׳ס טויט אין 527,
יוסטיניאן האט געבויט דעם פראכטפולן קלויסטער (שפעטער געווארן א מעטשעט און היינט א מוזיי) האגיא סאפיא אין קושטא, און ער האט איניציאירט פאראייניגן דעם גאנצן רוימישן געזעץ אין איין בוך, דאס "ציווילע געזעץ־בוך" (Corpus Iuris Civilis). אין זיינע טעג האבן אויסגעבליט די ביזאנטישע קונסט און ארכיטעקטור דורכאויס דער גארער אימפעריע.
מלחמות אין דער אימפעריע (476-717).
די ביזאנטישע אימפעריע האט פרובירט צוריקצונעמן רוים און איטאליע פון די גערמאנישע שבטים. צווישן די יארן 530–555, האבן די ביזאנטן געזיגט אין א סך קאמפן און האבן ווידערגענומען די שטאט רוים. דאס האט זיך נישט לאנג אויסגעהאלטן. מערע גערמאנען זענען געקומען און ענדלעך זענען רוים און איטאליע געווארן פארלוירן צו זיי. נאכהער זענען אוואר (א טערקיש פאלק) און סלאווישע פעלקער געקומען צום שטח וואס איז היינט בולגאריע און גריכנלאנד. נאך די 560ער יארן האבן זיי איינגענומען א גרויסן טייל פון די באלקאן לענדער.
די ביזאנטישע עקאנאמיע איז געווען פון די שטערקסטע עקאנאמיעס אין דעם געגנט פונעם מיטלענדישן ים דורכאויס עטלעכע יארהונדערטער. קושטא איז געווען א הויפט קנופ אין א האנדל־נעצווערק וואס האט פארשפרייט איבער אייראפע, אזיע און צפון אפריקע. טייל היסטאריקער האלטן אז ביז די אראבער זענען געקומען אינעם 7טן יארהונדערט איז די ביזאנטישע עקאנאמיע געווען די גרעסטע אין דער וועלט. אבער די אראבישע נצחונות האבן געפועלט אן אומקער אין דעם מזל פון דער אימפעריע וואס האט אנגעהויבן צו גיין אראפ. אינעם 8טן יארהונדערט האט דער קייסער קאנסטאנטין דער פינפטער, וואס האט געהערשט פון 741 ביז 775, אייגעפירט רעפארעמס וואס האט געשאפן א ווידעראויפקום, וואס האט זיך געהאלטן ביז 1204. אבער ווען ס׳האט אנגעהויבן דער פערטער קרייצצוג איז די עקאנאמיע אינגאנצן איינגעזונקען.
די ביזאנטישע קולטור שטאמט פון דריי קאמפאנענטן: די ארמיי מיט דער רעגירונג און דער רוימישער טראדיציע; די גריכישע שפראך און קולטור; און די קריסטלעכע רעליגיע. די דריי קאמפאנענטן זענען געווען די הויפטזיילן אויף וועלכע די ביזאנטישע אימפעריע איז געשטאנען, און האבן ארויסגעזען ספעציעל אין איר קולטור. דורכאויס א לענגערער תקופה פלעגן היסטאריקער זען אין דער ביזאנטישער קולטור אן אראפגאנג פון די אוראלטע קולטורן פון די גריכן און די רוימער, אלס קוק אויף דער מיטל אלטער ווי די ״פינסטערע תקופה״, א שטאנדפונקט וואס איז היינט מער נישט פארשפרייט.
די ביזאנטישע אימפעריע איז געווען א קריסטלעכע טעאקראטיע.
יידן זענען געווען א חשובע מינדערהייט אין דער אימפעריע דורכאויס איר היסטאריע. לויטן רוימישן געזעץ זענען די יידן געווען אן אנערקענטע רעליגיעזע גרופע. אין די אנהייב יארן פון דער אימפעריע האט מען נישט געמוטשעט די יידן, אבער שפעטער האט אנגעהויבן א תקופה פון רדיפות קעגן די יידן. נאך די אראבישע נצחונות האבן די מערהייט פון וועלט יידנטום געוואוינט אינדרויסן פון דער אימפעריע. די וואס זענען געבליבן האבן געלעבט מער רוהיג פון דעם 10טן יארהונדערט.
יידן אין דער ביזאנטישער אימפעריע.
דורכאויס די אלע יארן פון דער ביזאנטישער הערשאפט האבן געוואוינט אין דער אימפעריע פיל יידן. די קירכע האט געוואלט פעדערן דאס קריסטלעכע גלויבן וואס איז געווען די אפיציעלע רעליגיע פון דער אימפעריע און האט זיך געפירט אומגעדולדיגט צו געצן דינער, קריסטן וואס זענען אראפ פונעם וועג און אויך צו יידן. די באציאונג צו די יידן האט זיך געטוישט פון צייט צו צייט און פון איין ארט צום צווייטן. עס האט זיך געמאכט פאגראמען קעגן די יידן פון צייט צו צייט, געשטיצט פון דער קירכע, אבער טייל פון די קייסארים האבן יא געפרואווט פירן זיך ארדנטלעך כלפי יידן. אין דער תקופה פון יוסטיניאן דער ערשטער האבן די יידן געליטן פון רדיפות און פון גזירות און דיסקרימינאציע וואס ער האט אריינגעשטעלט אין דעם געזעץ.
דערפאר איז נישט קיין גרויסער וואונדער אז, ווען די פערסער האבן איינגענומען ארץ ישראל אין דער תקופה פונעם קייסער פאקאס, האבן די יידן באגריסט די נייע באהערשער וואס זיי האבן לאנג דערווארטעט זיך צו באפרייען פונעם ביזאנטישן יאך. ווי אויך האט מען אויפגעשטעלט יידישע באטאליאנען וואס האבן געהאלפן די פערסער אין זייער קריג. שוין הונדערטער יארן פריער האט רבי שמעון בר יוחאי געזאגט: "אם ראית סוס פרסי קשור בארץ ישראל - צפה לרגליו של המשיח" (טאמער איר זעט א געבונדענעם פערסישן פערד אין ארץ ישראל – דערווארט די פיס פון משיח). אבער די יידן זענען געווארן שטארק אנטוישט, און ווען די פערסער האבן איינגענומען ירושלים האבן זיי צוריקבאצאלט די יידן מיט פארטרייבן זיי אין גלות אין פערסיע. נאך דעם פֿאַרראַט האבן די יידן איבערגעבעטן די ביזאנטן און געמאכט שלום מיט זיי, און דער קייסער העראקליוס האט זיי טאקע געגעבן אן אמנעסטיע. אבער נאך האבן זיך ווידער איבערגעדרייט די יוצרות און ווען העראקליוס האט איינגענומען ארץ ישראל פון די פערסער האט ער שוין פארגעסן זיינע צוזאגן צו די יידן און האט אנגעפירט קעגן די יידן שרעקלעכע פאגראמען נאך ערגער ווי די פריערדיקע. די ישועה פאר די יידן איז ערשט געקומען ווען די אראבער זענען געקומען און האבן איינגענומען טיילן פון דער שטח פון דער ביזאנטישער אימפעריע אין סיריע, ארץ ישראל און עגיפטן, וואו די קריסטן האבן שטארק גערודפ׳ט די יידן.
אין דער תקופה פון דער ״סירישער דינאסטיע״ האט דער קייסער לעא דער דריטער, גרינדער פון דער דינאסטיע, וואס האט געהערשט פון 717 ביז 741, ארויפגלייגט אויף יידן נאך גזירות. אבער די שפעטערע קייסארים פון דער דינאסטיע זענען נישט געווען שטארק קעגן די יידן. ווייטער אין דער תקופה פון דער אַמארישער דינאסטיע, געגרינדעט פונעם קייסער מיכאל דער צווייטער, האט מען באפרייט די יידן פון שטייערן און זיי האבן באקומען דעם סטאטוס פון פרייע מענטשן. ווען באסיליוס דער ערשטער איז ארויף אויפן טראן האבן ווידעראמאל אנגעהויבן די רדיפות קעגן די יידן.
ווען די קרייצצוגן זענען אנגעהויבן אין די יארן פון דער הערשאפט פון אלעקסיוס קאמנענאס האט זיך א ביסל אנגעווארעמט די באציאונגען מיט די יידן, אזוי ווי די ביזאנטן האבן געהאסן די קרייצפארער. אין יענע טעג איז פארגעקומען אין ביזאנטיום א משיחיסטע באוועגונג וואס איז אויפגענומען מיט א ברען, אבער דאס האט זיך אויסגעלאשן ווען די קרייצפארער האבן אויסגעפירט א שחיטה פון די יידן פון דער שטאט אין יאר 1099. ביי דער לאטיינישער אימפעריע האבן די יידן ווייטער געליטן צרות. דאס האט געדויערט ביז די גריכן האבן איבערגענומען די הערשאפט פון דער אימפעריע, און פון דעמאלסט ביזן סוף פון דער אימפעריע האבן יידן געלעבט א מער געלאסענעם לעבן.
די יידישע קאמף ארגאניזאציע (פויליש: "Żydowska Organizacja Bojowa" ZOB, העברעיש: "ארגון יהודי לוחם") איז געווען די ארגאניזאציע פון אויפשטענדלער אין דער ווארשעווע געטא, געפירט דורך מרדכי אניעלעוויטש.
די פארטייען אין דער ארגאניזאציע זענען בעיקר געווען פון די ציוניסטישע פארטייען, און די בונד, רעליגיעזע יידן האבן א טייל גענומען אינעם קאמף, מיט די גוטהייסונג פון פארשידענע רבי'ס, און רבנים פון דער געטא.
די גרינדונג פון דער ארגאניזאציע אין 1942, איז די אומשטענדן פון דער געטא, נאכן אפשיקן 300,000 יידן קיין טרעבלינקע ווי זיי זענען אומגעקומען, און געציילטע מענטשן האבן באוויזן צו אנטלויפן פון דארט, און צוריק אין געטא מיט א מאפע, און דעטאלן וואס גענוי קומט פאר אין דעם פלאץ וואס האט געהייסן אויסזידלונג, ווי מען גייט אריבער צו א בעסערע וווינונג.
דעמאלט אט זיך דער פלאן צוזאמען געשטעלט, אז יידן וועלן נקמה נעמען, און שטארבן מיט כבוד.
יידן מיט אן ארישע אויסזען, זענען אריבערגעשיקט געווארן צו דער אנדערער זייט וואנט, וואו זיי האבן אנעפאנגען פארהאנדלן מיט פוילישע פארטיזאנער גרופעס, און מיט אונטערוועלט גרופעס, זיי האבן געקויפט רעוואלווערן, גראנאטן, קוילן, און באקומען פונעם פוילישן אלטן מיליטער, וואס איז אויך געווען א פארטיזאנע גרופע, אסאך אמוניציע, און מאטעריאל אונטערצושטעלן באמבעס, און מינעס.
דאס ערשטע מאל וואס זיי זענען ארויס אויף דער גאס, און אפגעשטעלט אן אפשיק, איז געווען יאנואר 43', ווי זיי האבן זיך אריינגעמישט צווישן די מאסן, און אינמיטן האבן זיי אומגעברענגט די עס עס וועכטער, און דערנאך געפירט א קאמף קעגן די זעלנער וואס זענען געקומען העלפן, עטליכע יידן זענען געהרגט געווארן אין די שלאכטן, אבער די באן איז קיינמאל נישט ארויס געפארן פון דער אומשלאגפלאץ.
די יידישע קעמפער האבן אומגעברענגט אסאך יידן, וואס האבן קאלאבארירט מיט די נאציס, ווי די ארדענונגסדינסט, מוסרים, און אנדערע וואס האבן געדינט די אינטערעסן פון די פיינט.
ערב פסח 43', האט זיך אנגעפאנגען די אויפשטאנד, און אין אנהייב האבן די יידן באוויזן אפצושטויסן די נאציס, אבער די נאציס האבן זיך ווי פארשטענדליך נישט געקעמפט לויט די עטיקעט פון א קריג, און ספעציעל קעגן די יידן, און האבן אנגעפאנגען פארברענען די הייזער אויף אירע איינוווינער, א בונקער אדער א קעלער, ווי מען האט געטראפן מענטשן האבן זיי אריינגעלאזט גאז, און אזוי זיי דערשטיקט צום טויט.
א טייל פון די יידן איז געלונגען צו אנטלויפן צו דער פוילישער זייט, דורכן אפגאנג-קאנאלן און טונעלן, אבער ס'מערהייט יידן וואס האבן נאך געלעבט אין ווארשע זענען אומגעקומען, די געטא איז געפאלן כ"ז ניסן.
זעט אויך מיליטערישע יידישע פאראייניקונג
די יידישע מיליטערישע פאראייניקונג (,) איז געווען אן ארגאניזאציע פון יידישע פוילישע זעלנער אין דער ווארשעווער געטא.
די ארגאניזאציע איז געגרינדעט געווארן מיט יארן פריער, אבער מיטן געדאנק צו קומען קיין פאלעסטינע, און אויסקעמפן א יידישע מדינה, די אצ"ל האט דעריבער אנגעפירט מיט געהיימע מישטירונג לאגערן אין פוילן, ווי יוגנטליכע פון בית"ר האבן זיך אויסמישטירט, און דערנאך פרובירט צו קומען קיין פאלעסטינע.
א גרויסע טייל פון די יונגען, האבן געדינט אין דער פוילישער ארמיי, און דערנאך זיך אנגעשלאסן אין בית"ר, דער פרעזידענט פון בית"ר איז געווען זאב זשאבאטינסקי,
ווען דייטשלאנד האט איינגענומען פוילן, און אריין אין ווארשע, האבן זיך די מיטגלידער צוזאמגענומען, און זיי האבן זיך גענומען באוואפענען, איידער די אויפשטאנד האט זיך אנגעפאנגען, זענען געווען פארהאנדלונגען, אז זיי זאלן זיך פאראייניקן מיט די יידישע קאמף ארגאניזאציע (יק"א), אבער עס האט קיינמאל נישט פאסירט, אבער ביים אויפשטאנד האבן זיי געארבעט צוזאמען, זייערע וואפן זאפאסן זענען געווען בעסער ווי די פון יק"א, זיי האבן געהאט איין אויטאמאטישע מאשין געווער, וואס איז געעוען גרויס, און עטליכע קליינע, בעת די אנדערע האבן קיין קליינע אויך נישט געהאט, נאר ווען זיי האבן אומגעברענגט נאציס, האבן זיי צוגענומען זייער געווער.
ביים אויפשטאנד איז דער ארגאניזאציע באשטאנען פון עטליכע קלענערע גרופעס פון ברית החייל, קאמוניסטן, און זעלבסטשטענדיקע קעמפער,
דעטאלן פון די גרופע איז זייער פארנעפלט, וויפיל מענטשן האבן זיי געהאט, ווי זיי האבן געקעמפט אין דער געטא, אפאר הונדערט קעמפער האבן זיי זיכער געהאט, מאנכע זאגן אז זיי זענען געווען גרעסער פון יק"א, ווייל יק"א האט אייביג געהאט א מאנגל אין געווער, און זיי האבן געהאט א גרעסערע זאפאס פון געווער און אמוניציע.
דער קאמאנדיר פון דער גרופע האט געהייסן פאוועל פרענקעל, אנדערע מענטשן וואס האבן געפירט די יידישע מיליטערישע פאראייניקונג זענען אונטער מיינונגס פארשידענהייטן, אבער דאס ווייסט מען אז די שלאכטן אויף מארנאווסקא גאס, טויער און צענטער, האבן זיי געפירט, פאר איבער צוויי טעג, אנדערע טענהן פאר פיר טעג.
וויבאלד רוב מענטשן פון די גרופע זענען אומגעקומען, און טיילווייז איגנארירט געווארן דורך היסטאריע שרייבער, איז זייער געשיכטע פארגעסן געווארן, און די מענטשן וואס האבן געוואוסט לעבן שוין נישט, איז פונקטליך וואס איז פארגעגאנגען וועט מען קיינמאל נישט וויסן.
רבי ברוך האגער זצ"ל (ה'תר"ה - כ' כסלו ה'תרנ"ג), איז געווען דער צווייטער וויזשניצער רבי. ער איז באקאנט מיטן נאמען "אמרי ברוך".
רבי ברוך'ל איז געבוירן אין יאר ה'תר"ה, צו זיין פאטער הרב מנחם מענדיל האגער פון וויזשניץ, דער "צמח צדיק", א זון פון הרב חיים האגער פון קאסאוו, דער "תורת חיים", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער, פון קאסאוו, דער "אהבת שלום". און צו זיין מוטער מרת מרים א טאכטער פון דעם הייליגן רוזשינער. ער האט געלערנט ביי זיינע זיידעס, דער תורת חיים און דער רוזשינער.
נאך זיין חתונה איז רבי ברוך'ל געזעצן אין געלערנט פלייסיג און געדינט דעם אייבערשטן מיט הייליקייט, אלעס אויף זייער א באהאלטענעם וועג. נאך זיין פאטער'ס פטירה ערב ראש חודש חשוון ה'תרמ"ה האט מען אויפגענומען רבי ברוך'ל אלס רבי אין וויזשניץ, ער האט ווייטער זיך געפירט מיט זיין באהאלטענעם שטייגער און ער האט נישט געזאגט קיין דברי תורה ביים טיש, ווען מ'האט אים געפרעגט פארוואס ער זאגט נישט קיין דברי תורה האט ער געזאגט "תורה זאגין איז גישט קיין קונץ, דער עיקר איז צו זאגין אז יעדער זאל פארשטיין און זאל וויסן אז
מ'מיינט איהם אין מ'זאל טאקע יעדעם מיינין".
רבי ברוך'ל איז נפטר געווארן ערב שבת כ' כסלו ה'תרנ"ג.
קאַוואַטשהאַז () איז א קליין שטעטל אין דעם בעקעש געביט, אונגארן. איינע פון די נאנטע שטעטלעך איז פעהעד-יארמוט.
דער לעצטער רב דארטן איז געווען הרב אהרן דוד רובינשטיין הי"ד.
עס האבן בשעת דעם קריג געוואוינט דארטן 80 משפחות וואס זיי ווערן אויסגערעכנט אין דעם ספר נטיעות אדר וואס איז איבערגעדרוקט געווארן דורכן זון פונעם רב אין יאר תשס"ט.
פון די חשובע משפחות פון שטאט איז געווען ר' פנחס גלויבער.
ביי טייל עלטערע אידן פון אונגארן ווערט דאס שטעטל אנגערופן "קאוואכאסע".
א זשאנגליאר זשאנגלירט 5 באלן
זשאָנגלירן איז אַ מין קונסט װאָס פאַרנעמט זיך מיט װאַרפן קלײנע אָביעקטן און כאַפּן זײ גלײך דערנאָך. זײ זענען גאָר פּאָפּולער בײ שימחות, צירק, פעסטיװאַלן און ירידים אאַ"װ. אָפט מאָל זשאָנגאלירט מען באַלן, טעלער, העקן, מעסער, און אַפילו קלײנע מאַשינען. צו מאַכן דעם קונסט מער שרעקלעך, ניצן זײ אָפט מאָל ברענענדיקע אָביעקטן.
מען נוצט דאס אויך ווען אלס אויסשפראך ווען איינער טוט 2 זאכן אויפאמאל.
איינער וואס זשאנגלירט רופט מען אַ זשאָנגליאָר.
דער ארקטישער אקעאן און דער צפון פאלוס
דער צפון פאָלוס, אויך באקאנט אלס דער געאגראפֿישער צפון פאָלוס ווערט דעפינירט ווי דער פונקט אינעם צפון האלבקוגל וואו דער ערד'ס אַקס פון ראטאציע טרעפט דער ערד'ס אייבערפלאך. דאס איז נישט דער זעלבער ווי דער צפון מאגנעטישער פאלוס.
דער צפון פאלוס איז איז דער צפונסטער פונקט אויף דער אייבערפֿלאך פון דער ערד, גענוי קעגן איבער דעם דרום פאלוס. ביים צפון פאלוס זענען אלע ריכטונגען צו דרום; אלע לענג ליניעס קומען צוזאמען דארט.
נישט אזוי ווי דער דרום פאלוס וואס ליגט אויף א קאנטינעטאלישער לאנד מאסע, דער צפון פאלוס איז פלאצירט אינמיטן דעם ארקטישן אקעאן צווישן וואסער וואס איז שטענגיד באדעקט מיט איבעררוקנדיקן ים אײַז. דעריבער איז נישט פראקטיש צו בויען קיין פערמאנענטע סטאנציע ביים צפון פאלוס.
מייקל (מיכאל) פֿאקס (כ"א אדר, תרצ"ג - ט"ו אייר, תשס"ט; 8טן מערץ 1934 - 9טן מיי 2009) איז געווען א בריטיש-געבוירן ייד און ישראלדיקער אדוואקאט. ער איז געווען איינער פון די גרינדער פון הערצאג, פאקס מיט נאמן, די גרעסטע געזעץ פירמע אין ישראל.
מייקל פאקס איז געבוירן אין לאנדאן, ענגלאנד צו זיין פאטער סאם פאקס און זיין מוטער פריידא עלקא, א טאכטער פון ר' יוסף יצחק פערלמאן, דער פרנס פונעם סונדערלאנד בית המדרש. ער האט שטודירט יוריספרודענץ אין דעם לאנדאנער אוניווערסיטעט און געעפנט א פריוואטן פראקטיץ, "פאקס מיט גיבאנס", אין לאנדאן, איידער ער האט אימיגרירט קיין ישראל אין 1968. אין 1972 האט ער אויפגעשטעלט, מיט חיים הערצאג און יעקב נאמן, די געזעץ פירמע הערצאג, פאקס און נאמן, וואס איז היינט פון די גרעסטע פירמעס פון אדוואקאטן אין ישראל.
ער האט געוואוינט אין הרצליה פיתוח. זיין ווייב איז שילא איזראעל, אויך אן אדוואקאט. זיי האבן נישט געהאט קיין קינדער. ער איז נפטר געווארן שבת ט"ו אייר תשס"ט, נאָך א יארצענדלינג וואס ער האט געליטן פון יענער מחלה.
לעגאלישע און זשורנאליסטישע קאריערע.
פאקס איז געווען א מיטגליד פון דער אינטערנאַציאנאַלער אַדוואקאַטנשאַפֿט אַסאסיאַציע און דער יוריספרודענץ געזעלשאפט פון ענגלאנד און וועלס. ער איז געווען א מומחה אין קארפאראטיוון יוריספרודענץ., בפרט אין צונויפגאסן און קנינים און אינפראסטרוקטור אנטוויקלונג. ער איז געווען דער פארזיצער פון דער ישראל, בריטאניע און דער קאמאנוועלט אסאסיאציע (IBCA).
פאקס פלעג שרייבן א מאנאטלעכע קאלומנע פאר דער ענגלישער אויסגאבע פון דער ישראלדיקער צייטונג הארץ.
Honours.
אין 2003, Fox איז פאקס געווארן א מיטגליד פון דער ארדנונג פון דער בריטישער אימפעריע (MBE) צוליב זיין ביישטייערונג צו ישראל-בריטישע באציאונגען.
ברכות השחר זענען די ברכות וואס א ייד זאגט יעדן טאג אינדערפרי ווען ער שטייט אויף אדער ביים אנהייב פון דאווענען. דאס איז א סדר פון 15 קורצע ברכות וואס מ'דאנקט דעם אייבערשטן פאר זיין גוטקייט וואס ער טוט מיט מענטשן.
די ערשטע ברכה איז: "ברוך אתה ד' אלוקינו מלך העולם, אשר נתן לשכוי בינה להבחין בין יום ובין לילה".
לויט נוסח אשכנז, זאגט מען דערנאך דריי ברכות וואס דאנקען פאר האבן די מצוות פון א ייד: שלא עשני גוי/גויה, שלא עשני עבד/שפחה, שלא עשני אשה/שעשני כרצונו. נאך דעם קומען די ברכות מלביש ערומים, פוקח עורים, מתיר אסורים, זוקף כפופים, רוקע הארץ על המים, המכין מצעדי גבר, שעשה לי כל צרכי, אוזר ישראל בגבורה, עוטר ישראל בתפארה, הנותן ליעף כח, המעביר חבלי שינה מעיני ותנומה מעפעפי.
די עדות המזרח זאגן די ברכות אויפן פאלגנדן סדר: פוקח עוורים, מתיר אסורים, זוקף כפופים, מלביש ערומים, הנותן ליעף כח, רוקע הארץ על המים, המכין מצעדי גבר, שעשה לי כל צרכי, אוזר ישראל בגבורה, עוטר ישראל בתפארה, שלא עשני גוי, שלא עשני עבד, שלא עשני אשה, המעביר חבלי שינה מעיני ותנומה מעפעפי.
די לעצטע ברכה ווערט פארגעזעצט "אל תביאנו לידי ניסיון ולא לידי ביזיון... ברוך אתה ד' הגומל חסדים טובים לעמו ישראל".
נאך די ברכות השחר זאגט מען די פרשת עקידה און פרשת הקרבנות
רבי ישראל האגער זצ"ל (ב' אלול ה'תר"ך - ב' סיון ה'תרצ"ו), דער דריטער וויזשניצער רבי. באקאנט מיט דעם נאמען "דער אהבת ישראל".
רבי ישראל איז געבוירן געווארן אין וויזשניץ ב' אלול ה'תר"ך, צו זיין פאטער הרב ברוך האגער, באקאנט אלס דער "אמרי ברוך" פון וויזשניץ, א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער פון וויזשניץ, באקאנט אלס "דער צמח צדיק", א זון פון הרב חיים האגער פון קאסאוו, "דער תורת חיים", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער, פון קאסאוו, "דער אהבת שלום". און צו זיין מוטער מרת ציפורה א טאכטער פון הרב אריה לייב שפירא פון זשיטאמיר, א זון פון הרב שמואל אברהם אבא שפירא פון סלאוויטא, אן אייניקל פון הרב פנחס שפירא פון קאריץ.
רבי ישראל איז געווען אלט 14 יאר ווען ער האט באקומען היתר הוראה פונעם שואל ומשיב און פון בית שלמה.
נאך זיין חתונה איז רבי ישראל געבליבן צו וואוינען ביי זיין שווער אין דזשיקאוו. דארט האט ער געלערנט צוזאמען מיט זיין שוואגער הרב יהושע הורוויץ "דער עטרת ישועה". אין יאר ה'תרל"ח איז רבי ישראל צוריקגעפארן קיין וויזשניץ. נאך זיין פאטער'ס פטירה, כ' כסלו ה'תרנ"ג, האט מען אויפגענומען דעם בכור רבי ישראל אלס רבי, און ממלא מקום פון דעם פאטער.
אין ה'תרס"ג האט ער געגרינדעט א ישיבה גדולה פאר בחורים, וואס איז געווען א זעלטענע זאך אין יענע גלילות דעמאלטס.
ביי דעם ערשטן וועלט קריג איז רבי ישראל אריבער קיין קיטוב, און אין יאר ה'תרע"ה ווען די רוסן האבן געהאלטן ביי אייננעמען בוקאווינא איז רבי ישראל אריבערגעצויגן פון גאליציע קיין אונגארן און האט זיך באזעצט אין גראסווארדיין.
רבי ישראל איז נפטר געווארן פרייטיג צו נאכט'ס ב' סיון ה'תרצ"ו. אום י"ג אייר ה'תש"ט האט מען ארויף געברענגט זיין ארון קיין ארץ ישראל אין ער ליגט אין בני ברק.
"י"ט אייר"
"היום ארבעה ושלשים יום שהם ארבעה שבועות וששה ימים לעומר."
"כ' אייר"
"היום חמשה ושלשים יום שהם חמשה שבועות לעומר."
* חיים נחמן ביאליק
רבי אליעזר האגער זצ"ל (כ"ב שבט ה'תרנ"א - ב' אלול ה'תש"ו), פון וויזשניץ. באקאנט מיט דעם נאמען "דער דמשק אליעזר".
רבי אליעזר איז געבוירן כ"ב שבט ה'תרנ"א, צו זיין פאטער הרב ישראל האגער, פון וויזשניץ, "דער אהבת ישראל", א זון פון הרב ברוך האגער, פון וויזשניץ, "דער אמרי ברוך", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער פון וויזשניץ, באקאנט אלס "דער צמח צדיק", א זון פון הרב חיים האגער פון קאסאוו, "דער תורת חיים", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער, פון קאסאוו, "דער אהבת שלום". און צו זיין מוטער מרת מרת הינדא א טאכטער פון הרב מאיר הורוויץ, פון דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב"
זיין פאטער האט אויף אים געזאגט, אין דעם טאג וואס ער וועט דארפן אנגעבען א חשבון הנפש וועט ער זאגן אז ער איז דער פאטער פון רבי אליעזר, וועט מען אים זאפארט אפלאזען.
נאך זיין חתונה איז רבי אליעזר געזעצען ביי זיין פאטער אין וויזשניץ. ביי דעם ערשטן וועלט קריג איז ער פארברענגט אין וויען צוזאמען מיט זיין שווער.
אין יאר ה'תרפ"ב איז רבי אליעזר געווארן רב אין וויזשניץ, און ער האט דארט אויף געשטעלט א פראכטפולע ישיבה מיט דעם נאמען "בית ישראל ודמשק אליעזר", ס'האט דארט געלערנט הונדערטער תלמידים. אין יאר ה'ת"ש איז רבי אליעזר אריבער מיט די ישיבה קיין גרויסווארדיין.
רבי אליעזר איז געווען פון די אנגעזענע פירערס פון אגודת ישראל און א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה.
ביי דעם חורבן אייראפע אין יאר ה'תש"ד איז רבי אליעזר ארויף געפארן קיין ארץ ישראל, און זיך באזעצט אין תל אביב.
רבי אליעזר איז נפטר געווארן ב' אלול ה'תש"ו, און ער ליגט אין הר הזיתים.
אין יאר ה'תרס"ז האט רבי אליעזר געהייראט מרת חיה (- ג' אדר ב' ה'תשי"ד), א טאכטער פון הרב יצחק מאיר העשל, פון קאפיטשניץ. זיי האבן נישט זוכה געווען צו קינדער.
רבי ברוך האגער פון סערט-וויזשניץ
רבי ברוך האגער זצ"ל (ה'תרנ"ה - ב' חשוון ה'תשכ"ד), פון סערעט, באקאנט מיט דעם נאמען "דער מקור ברוך", איז געווען דער סערעטער רב און דער גרינדער פונעם סערטער צווייג פון וויזשניץ.
רבי ברוך איז געבוירן אין יאר ה'תרנ"ה, צו זיין פאטער הרב ישראל האגער, פון וויזשניץ, "דער אהבת ישראל", א זון פון הרב ברוך האגער, פון וויזשניץ, "דער אמרי ברוך", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער פון וויזשניץ, באקאנט אלס "דער צמח צדיק", א זון פון הרב חיים האגער פון קאסאוו, "דער תורת חיים", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער, פון קאסאוו, "דער אהבת שלום". און צו זיין מוטער מרת מרת הינדא א טאכטער פון הרב מאיר הורוויץ, פון דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב"
מען האט אים א נאמען געגעבן 'ברוך' נאך זיין זיידן דעם אמרי ברוך.
זיין פאטער האט אויף אים געזאגט "ער איז א חכם מחוכם, ווען איך דארף אן עצה שמועס איך מיך איבער מיט אים".
אין יאר ה'תרפ"ג איז רבי ברוך געווארן רב אין פוליען, מארמאראש, און אין יאר ה'תרפ"ח איז רבי ברוך געווארן רב אין קאצמאן. אין יאר ה'תרצ"ו האט מען אים אויפגענומען רב אין סערעט. ער איז געווען דער לעצטער סערעטער רב, איידער מען האט פארטריבן אלע יידן פון דער שטאט.
נאך דעם חורבן אייראפע אין יאר ה'תש"ז איז רבי ברוך ארויף קיין ארץ ישראל, און זיך באזעצט אין חיפה. און אין יאר ה'תשי"ד האט ער אויפגעשטעלט דארט זיין שטעטל "משכן ישראל רמת וויזניץ", מיט א שול מקור ברוך און א ישיבה יחל ישראל.
רבי ברוך איז געווען פון די פירערס פון אגודת ישראל און א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה, און פון די גרינדערס פון חינוך עצמאי.
רבי ברוך איז נפטר געווארן זונטאג ב' חשוון ה'תשכ"ד, און ער ליגט אין בית החיים פון זכרון מאיר בני ברק, נעבן זיין פאטער אין "אוהל אדמו"רי וויזשניץ".
ברוך
רבי מנחם מענדיל האגער זצ"ל (ה'תרמ"ה - י"ג טבת ה'תש"א), פון ווישעווע.
רבי מנחם מענדיל איז געבוירן אין יאר ה'תרמ"ה, דער בכור פון זיין פאטער הרב ישראל האגער, פון וויזשניץ, "דער אהבת ישראל", א זון פון הרב ברוך האגער, פון וויזשניץ, "דער אמרי ברוך", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער פון וויזשניץ, באקאנט אלס "דער צמח צדיק", א זון פון הרב חיים האגער פון קאסאוו, "דער תורת חיים", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער, פון קאסאוו, "דער אהבת שלום". און צו זיין מוטער מרת מרת הינדא א טאכטער פון הרב מאיר הורוויץ, פון דזשיקאוו, "דער אמרי נועם", א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס "רבי אליעזר'ל דזשיקאווער", א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, "דער ראפשיצער רב"
זיין פאטער האט אויף אים געזאגט "רבי מנחם מענדיל איז מיין ספרים שאנק", און אז ער פארמאגט נישט אזויפיל ספרים, ווי רבי מנחם מענדיל פארמאגט אין קאפּ. ער האט באקומען היתר הוראה גאנץ יונג פונעם מהרש"ם, רבי שלום מרדכי שוואדראן פון בערזשאן.
פון יאר ה'תרס"ח איז רבי מנחם מענדיל געווען רב אין וויזשניץ, און ראש הישיבה פון די ישיבה "בית ישראל". אין יאר ה'תרפ"א איז ער אויסגעוויילט געווארן אלס רב אין אייבער־ווישעווע, וואו ער האט אויף געשטעלט אין יאר ה'תרפ"ח א ישיבה "בית ישראל" מיט מער ווי 500 תלמידים.
רבי מנחם מענדיל איז געווען פון די פירערס פון אגודת ישראל און א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה.
רבי מנחם מענדיל איז נפטר געווארן אין קלויזענבורג נאך א שווערער אפעראציע מוצאי שבת קודש י"ג טבת ה'תש"א, זיין ארון איז ארויף געברענגט געווארן כ"ט כסלו ה'תשכ"ו און ער ליגט אין בני ברק.
ווישעווער הויף.
אין תש"ס האבן די איבערגעבליבענע ווישעווער חסידים באנייט דעם הויף אין רמות, ירושלים, און זיי האבן באשטמיט רבי מענדילס אייניקל, רבי ברוך, ווישעווער רבי. זיינע ברידער, רבי מנחם מענדיל און רבי יצחק פירן רביסטעוועס אין מאנסי און בארא פארק, ניו יארק.
קוממיות איז א חרדישער - חסידישער מושב אין דרום ראיאן פון ישראל, נאענט צו דער שטאט קריית גת, וואס געהערט צו דער שפיר ראיאן ראט.
אין דער מגפה פון היישעריק איו דעם שמיטה יאר 1959 האט זיך דער ראי היישעריק אפגעשטעלט פארן מושב.
הרב בנימין מענדלזאן (תרס"ד, פלאצק - תשל"ט) איז געווען רב פונעם מושב, מ'האט אים צוגעשטעלט צום רבנות מיט דער המלצה פונעם חזון איש. נאך זיין פטירה אין ה'תשל"ט איז זיין זון הרב מנחם מענדל געווארן דער נעקסטער רב. הרב מנחם מענדל איז נפטר געווארן אין תשע"ב.
קוממיות האט א וועלט בארימטע מצה בעקעריי וואו מ'באקט מצות אונטער דער השגחה פונעם קוממיותער רב. די בעקעריי הייבט אן באקן חנוכה צייט ביז ערב פסח.
האמעאפאטיע (פון גריכיש "האמויאס-" "ὅμοιος-" "ענליך" + "פאַטהאס" "πάθος" "לײַדן") איז א אנדער וועג צו היילן קראנקייטן. דער אויסטרעפער און גרינדער פון דעם וועג, סאמועל האנעמאן, א דאקטער אין דייטשלאנד, האט דאס ערפינדן אין יאר 1796. א דאקטער וואס היילט מיט האמעאפאטיע ווערט אנגערופן א האמעאפאַט.
דר. סאמועל האנעמאן האט אנגעהויבן האמעאפאטיע אין יאר 1796 אין יענער צייט איז די אלגעמיינע שיטה פון היילונג (קאנווענציאנעלע מעדיצין —וואס סאמועל האנעמאן האט זי אנגערופן "אַללאפאטיע") געווען גאר צוריקגעשטאנען, און זי איז באשטאנען מערסטנס פון בלוט זויגן, ריינוגען און געבן שטארקע כעמיקאלן וואס גאר אפט האט עס מער געשאדט ווי אויפגעטוהן
אין 1779 האט האנעמאן גראדואירט פון מעדיצינישער שולע און אנגעהויבן צו פראקטיצירן מעדיצין און ער איז געווען שטארק אנטוישט אין דער אלגעמיינער היילונגס שיטה. דאן האט ער אנגעהויבן אליין זוכן און פארשן מעדיצין ביז ער האט אויפגעהערט צו פראקטיצירן מעדיצין און האט אנגעהויבן צו דינען אלס אפטייקער און צו איבערטייטשן מעדיצינישע בוכער און ער האט אנגעהויבן איבערטייטשן אויף דייטש די מאטעריע מעדיקא פון וויליאם קאַללען און ער איז אנטקעגן געקומען מיט די טשינארינדענבוים וואס העלפט פאר די וואס ליידן פון מאלאריע. און ווי קאללען גיט דארט צו פארשטיין ווי אזוי דאס היילט מאלאריע האט האנעמאן נישט אנגענומען קאללענ'ס טעאריע און ער האט איינגענומען פיר גוטע שלוקן פון דעם טשינארינדענבוים צוויי מאל א טאג פאר א פאר טעג און ווי האנעמאן באריכטעט האט אנגעהויבן ביי איהם ערשיינען סימפטאמען ענליך צו די פון מאלאריע. פון דעם איז ער געקומען צו א באשלוס אז די מעדיצין וואס היילט די קראנקייט וועט פאראורזאכן זיין ביי א געזונטן מענטש די זעלבע סימפטאמען וואס די קראנקייט ברענגט ארויס ביי א קראנקען.
דער הויפט פרינציפ.
דער גרונד פון האמעאפאטיע און איר ערשטער און וויכסטיגסטער פרינציפ איז אז מען באהאנדלט א קראנקייט מיט א זאך וואס וועט גורם זיין אין א געזונטן מענטש די זעלבע סימפטאמען וואס זענען ערשינען אין דעם קראנקען, אין קורצן רופן זיי דאס דעם פרינציפ פון אייניגקייט.
די רעמעדי.
די האמעאפאטישע מעדיצין וואס אין דעם האמעאפאטישן לעקסיקאן רופט מען די "רעמעדי" (דער באדייט פון דעם ווארט אין ענגליש איז א הייל מיטל, די רפואה), ווערט אהערגעשטעלט דורך אריינטון א זאך וואס איז גורם ביי א געזונטען מענטש סימפטאמען אין א באשטימטער מאס פליסיגקייט (וואסער אדער אלקאהאל) און מיט שאקלען מיט קראפט די צוזאמענשטעל וועט - לויט דער דאזיגער שיטה - די גאנצע צוזאמשטעל באקומען דעם היילונג קראפט, שטערקער ווי די אריגינעלע אן דער שעדליכקייט פון דער אריגינעלער, כאטש אז אין א לאבאראטארישער אונטערזוכונג וועט מען נישט געפינען אין דער פליסיגקייט קיין שום טייל פון דעם אריגינעל, און נאכמער לויט דער האמעאפאטישער שיטה ווי מער מען וועט דאס אויפשאקלען מיט וואסער לויט די פרינציפן וועט די רעמעדי אלץ שטארקער ווערן. דאס אהערשטעלן די מעדיצין ווערט אנגערופן אין דער האמעאפאטישער שפראך פאטענטאציע וואס דאס טייטשט אין ענגליש קרעפטן, דאס שטארקער מאכן די קראפט, און לויט דער האמעאפאטישער שיטה יעדע מאל וואס מען לייגט אריין א טראפ פון דער אהערגעשטעלטער רעמעדי (נישט דער אריגינעלע באשטאנדטייל) און מישט עס נאכאמאל מיט וואסער ווערט עס אלס קרעפטיגער.
מען דארף דא באטאנען אז דאס אליין איז שוין א סיבה אז די רעמעדי זאל נישט האבן קיין אומגעוואונטשענע זייטיגע ווירקונג ווייל איר קראפט איז נישט מער ווי אויפוועקן דעם קערפער.
די קלאסישע האמעאפאטיע איז אין אונטערשייד פון דער אללאפאטישער שיטה פון צוויי זייטן, איינס, דער האמעאפאט וועט באטראכטן דעם קראנקען און זיין קראנקייט לויט די סימפטאמען און נישט לויט דער קראנקייט זעלבסט צוויי, די מעדיצין, אז א האמעאפאט וועט באנוצן רעמעדיס וואס איז אהערגעשטעלט אויף דעם וועג ווי אויבן דערמאנט (און נישט ניצן קיין אריגינעלע כעמיקאלן אדער געוויקסן א.ד.ג.).
די טעאריע.
די ערטשע זאך איז דא א שטארקע אונטערשייד ווי אזוי מען באטראכט א קרענק א אללאפאט קוקט אויף קרענק מיט א פאקטישע קוק ד.ה. דער קערפער טוט נישט וועס ער דארף טוען אויב אזוי וואס דארף דער דאקטער יעצט טוען קודם דארף פרובירן צו זעהן אפשר קען ער אוועק נעמען דעם שטערער און פון זיך אליין וועט דער קערפער צוריק גיין צו זיין געווענליכע אויפירונג אויב מען נישט אזוי מאכן דאן גיבט מען א כעמיקאל אדער דעס גלייכן וואס ער זאל אויפטון וואס דער קערפער טוט נישט נישט אזוי לויט האמעאפאטיע נאר א קראנקייט ווערט באטראכט אז עפעס אינם אינערליכע טייל פונם קערפער האט פארלוירן איהר אינערליכע קראפט און ער פירט מער נישט אן די פירערשאפט פון א געוויסע טייל פונעם קערפער.
די טעאריע איז אז כדי צו היילן דעם קערפער זאל מען נישט מיט געוואלט פארענדערן די אומגעוואונטשענע סיפטאמען נאר טו אופן קערפער איינפלוסן ער זאל זיך פירן ווי עס ברויך ווייל נאר דאן איז ער אויסגעהיילט און א האמעאפאטישע רעמעדי וועט נישט מער ווי אויפוועקן און דערפרישן די נאטירלעכע היילונג קראפט וואס דער קערפער האט געזאלט פארמאגן נאטורלעך און דערנאך וועט די היילונג פאסירן דורך דעם קערפער זעלבסט, און אט די קראפט געפינט זיך טאקע אין דער רעמעדי, (אין אונטערשייד צו דער אללאפאטישער שיטה וואס דרויסנדיגע עלעמענטן ווערן אריינגעלייגט אינעם קערפער און ווירקן אין אים).
פארשידענע טעאריעס זענען שוין געזאגט געווארן ווי אזוי דער האמעאפאטיע רעמעדי ארבעט פארוואס א זאך וואס טוט גורם זיין סימפטאמען וועט היילן די סימפטאמען און פארוואס ווען מען נעמט איין קליינע טייל פון א זאך וועט דאס היילן.
איין טעאריע וואס איז דערמאנט געווארן איז אז אזוי ווי די סימפטאמען וואס ערשיינען ביים קערפער ווען ער איז קראנק זענען געווענליך צייכנס פון דעם וואס דער קערפער פרובירט זיך צו שלאגן מיט דער קראנקייט אויב אזוי איז פארשטענדליך אז דאס וועט זיין די סיבה פארוואס ווען מען נעמט די גראז צום ביישפיל הייבט מען אן צו זען סימפטאמען פון א פארקילאכץ ווייל ער וועקט אויף דעם קערפער זיך צו שלאגן מיט א פארקילאכץ.
מוז דא אבער ערווענט ווערן אז קיין איינע פון די טעאריעס האבן נישט קיין ערנסטע גרונדן און זענען קיינמאל נישט אויפגעוויזן געווארן אויף קיין שום וועג, און נאך א פונקט אז סאמועל האנאמאן האט נישט אנגעהויבן פון א טעאריע נאר פון א פאקטישער זאך אז א געוויסע זאך וואס האט געהיילט מעלעריע האט ביי א געזונטע מענטש גורם געווען די זעלבע סיפטאמען ווי מעלעריע ברענגט וואס האט אים צוגעברענגט צו טראכטן אז אייניג היילט אייניג.
וויכטיגע פונקטן.
צוליב ווייל האמעאפאטיע רעמעדי קומט היילן דעם קערפער נאטורליך קען זי אויך נישט אויפטון מער ווי דער קערפער קען טוען נאטורליך צוליב דעם איז דא אסאך פעלער וואס אפילו די האמעאפאטען וועלן מודה זיין אז זיי קענען אויף די פאל נישט היילן ווייל דער קערפער איז שוין געשעדיגט אויף אזוי ווייט אז מען קען עס שוין נישט צוריקשטעלן.
נאך א וויכטיגע זאך איז אז ווען איהר נוצט האמעאפאטישע מעדעצין דארפט איהר צולייגן קאפ און ארויסהעלפן אין אייער היילונג אן דעם וועט די הצלחה זיין מילד
פארשידענע שיטות אין האמעאפאטיע.
אין האמעאפאטיע אליין איז דא פארשידענע שיטות, בעיקר ווערט עס איינגעטיילט אין צוויי די קלאסישע און די מאדערנע.
די אריגינעלע קלאסישע האמעאפאטיע.
די קלאסישע האמעאפאטיע איז די שיטה פון האמעאפאטיע וואס סאמועל האנעמאן האט אירע גרונדן אוועקגעשטעלט אין זיין בוך ארגאנאן פון רפואה וואס ער האט ארויסגעגעבן אין יאר 1810, וואס די קלאסישע האמעאפאטן פירן זיך לויט אים ביזן היינטיגן טאג,
איין סימפטאם איין רעמעדי.
נאכדעם וואס האנעמאן האט אוועקגעשטעלט זיין ערשטן פרינציפ האט ער אוועקגעשטעלט נאך צוויי פרינציפן איינס איין סיפמטאם צוויי איין רעמעדי לויט דער שיטה דארף דער האמעאפאט אויסהערן דעם פאציענט אלעס ארום זיין לעבנס געשיכטע פון געבורט כדי צו פארשטיין דעם מענטש מיט אלע פראבלעמען פיזיש, געפיליש און גייסטיש און צוזאמען נעמען אלע סימפטאמען און געבן בלויז איין רעמעדי וואס איז דאס מערסטע צוגעפאסט פאר דעם געוויסן פאציענט, דאס הייסט ער דארף אים געבן די מעדיצין וואס וועט גורם זיין ביי א געזונטן מענטש די אלע סימפטאמען. דער האמעאפאט וועט געווענליך נעמען צו הילף א בוך מאטעריא מעדיקא וואס דארט ווערט אויסגערעכנט פארשידענע רעמעדיס פאר וועלכע צוזאמנעם פון סימפטאמען זי איז א היילונגסמיטל.
עס איז זעלבסט פארשטענדליך אז טאקע צוליב דעם דארף זיך א האמעאפאט זיך גוט אויסלערנען דעם פאך און אויך ארבעטן מיט א באזונדערן צוגאנג פאר יעדן פאציענט באזונדער און נאך א גאר וויכטיגע פונקט אז ווען א פאציענט קומט אריין צו א האמעאפאט דארף ער זיין אינגאנצן אפען און איהם פארציילן אלעס פון זיין לעבנס געשיכטע ארום און ארום ווייל אויב ער פארפעלט אפילו איין איינצעלהייט וואס ער האלט פאר נישט וויכטיג צו פארציילן אדער ער וויל עס גאר באהאלטן צוליב בושה אדער צוליב אנדערע סיבות קען עס צוברעגען אז די באהאנדלונג זאל אינגאנצן נישט ווירקן.
א ערשטע באזוך פון א פאציענט ביי אן האמעאפאט נעמט בערך צוויי שטונדע ביז ער קומט צו א גרונטליכער אפשאצונג אויף דעם פאציענט, און אויך נאכדעם נישט אלעמאל וועט ער פארשריבן א רעמעדי אויפן ארט טיילמיל וועט ער דאס וועלן איבערטראכן און אייך הייסן צוריקקומען א שפעטערדיגע צייט צו אפנעמען אייער רעצעפט, און ערשט הייבט זיך עס נאר אן, ווייל נאך נעמען די רעמעדי פאר א באשטימטע תקופה דארפט איהר נאכאמאל באזוכן דעם האמעאפאט צו איבערקוקן די אויפטוען פון דעם רעמעדי א.א.וו..
אויך איז נישט פארהאן קיין מעגליכקייט פאר א ערשיינונג ווי אן אויערן האמעאפאט אדער אן אויגן האמעאפאט ווייל יעדער האמעאפאט דארף באטראכטן דעם גאנצן מענטש פון אלע זייטן און צוליב דעם איז אויך דא אסאך א גרעסערע מעגליכקייט פאר א טעות.
עס איז אינטערסאנט צו אנצייכענען אז א קלאסישער האמעאפאט מיט א אלאפאט קוקן אזוי אנדערש אויף היילונג און קראנקייט אז זיי קענען זיך כמעט נישט צונויפרעדן.
מאדערנע האמעאפאטיע.
די מאדערנע האמעאפאטיע קען מען אויך אוועקשטעלן אז מען נוצט די האמעאפאטישע שיטה אינאיינעם מיט דער אלאפאטישער שיטה. די שיטה ווערט אויך אנגערופן "האמאטאקסיקאלאגיע". די שיטה איז אוועקגעשטעלט געווארן דורך א דייטשן דאקטער מיטן נאמען היינס היינריך רעקוועג, אינעם 20סטן יארהונדערט.
די שיטה האט נאר אנגענומען די ערשטע העמעאפאטישע טעאריע די געזעץ פון אייניגקייט אבער ווי אזוי צו באנוצן די שיטה האבן זיי אוועקגעשטעלט זייער אייגענע שיטה אנדערש ווי האנעמאן האט אוועקגעשטעלט, אויב אזוי איז זעלבסטפארשטענדליך אז דער צוגאנג פונם דאקטער און די באהאנדלונג פון אזא דאקטער וועט נישט אויסזעהן קיין סאך אנדערש ווי די צוגאנג פון א אלאפאט, און נאכמער איהר וועט טרעפן אסאך דאקטוירים וואס פראקטיצירן ביידע שיטות.
אויך ווי א פארזעצונג צו די שיטה איז דא היינט צי טאג צובאקומען האמעאפאטישע צוזאמשטעלינגען וואס זענען צונויפגעשטעלט צו היילן א קראנקייט צום ביישפיל א צוזאמשטעלונג פאר א לונגען אנצינדונג.
אהערשטעלן א רעמעדי.
האמעאפאטישע רעמעדיס קענען ווערן אהערגעשטעלט פון יעדע זאך וואס האט זיך אויפגעוויזן אז עס איז גורם אין א געזונטן מענטש געוויסע סימפטאמען.
דער מקור פון האמעאפאטישע רעמעדיס זענען מערסטענס פון פלאנצונגען מינעראלען און לעבעדיגע באשעפענישן אבער קיין שום זאך אין דער וועלט ווערט נישט אויסגעשלאסן אז מען זאל נישט מאכן פון איהר האמעאפאטישע רעמעדיס פאקטיש איז דער מקור פון 70% פון האמעאפאטישע רעמעדיס פון פלאנצונגען (הערבס) היינטיגע צייטן וערן רעמעדיס אויך געמאכט פון שעדליכע מאטריאלען ווי צום ביישפיל פון באצילן וויירעסעס און די רעמעדי ווערט באנוצט סיי לויט איהר סימפטאמען בילד און דורך מאדערנע האמעאפאטען פשוט צו היילן פון די שעדליכע מאטריאל א רעמעדי געמאכט פון באצילן זיך צו היילן פון א באצילן אטאקע
די ערשטע זאך דארף ווערן קלאר פעסגעשטעלט גענוי וועלכע סימפטאמען די פלאנצונג צום ביישפיל איז גורם.
איר פארשפרייטונג און אנגענומען ווערן.
די האמעאפאטישע טעאריע איז דערווייל נישט איבערגעוויזן געווארן פאקטיש און טאקע צוליב דעם זענען די וויסנשאפטלער וואס מאכן אוועק די גרונדן וואס האמעאפאטיע האט אוועקגעשטעלט סיי אז דאס וואס טוט פאראורזאכן די סימפטאמען וועלן נישט היילן זיי נישט היילן און בעיקר מאכן זיי אוועק אז נאכן אויסמישן מיט וואסער טוט זי בכלל עפעס העלפן בשעת אז אין לעבערטארישע אינטערזוכונגען טרעפט מען גארנישט.
און לויט די אוועק מאכער די פאלן וואס עס העלפט יא איז עס נישט מער ווי א פלאצעבא.
די נאציאנאלע פארזיכערונג פירמעס אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע דעקן נישט קיין האמעאפאטישע באהאנדלונגען און טאקע צוליב דעם איז אנגענומען אין די וועלט אז האמעאפאטישע באהאנדלונג איז פיהל טייערער ווי די אללאפאטישער כאטש דער אללאפאטישער דאקטער נעמט געווענליך מער פאר זיין באהאנדלונג אבער דער פאציענט שפירט דאס נישט ווייל נישט ער צאלט נאר דער פארזיכערונגס פירמע, ביי די פריוואטע פארזיכערונג פירמעס איז יא פארהאן אז זיי זאלן דעקן האמעאפאטישע באהאנדלונגען.
די פעדעראלע FDA פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע האט אנערקענט אין האמעאפאטיע אלס א היילמיטל און האלט אן אויפזיכט אויף האמעאפאטישע רעמעדיס זינט יאהר 1938, זיי ווערן ביי איר באטראכט אלס א מעדיצין אבער נאר אין א קאטעגאריע פון מעדיצין וואס קען פארקויפט ווערן אן א רעצעפט פון א דאקטער (OTC מעדיקאמענטן).
אבער מען דארף דא באטאנען אז עס איז נישט פארהאן קיינער וואס האלט אז א האמעאפאטיש רעמעדי קען שאטן זיכער נישט ווען זי איז שוין אפאר מאל געמישט מיט אנדערע פליסיגקייטן אז עס געפינט נישט קיין איין מאלעקול פון דעם אריגינעלן באשטאנדטייל.
און אויך לייגן זיי צו אז ווען דער האמעאפאט טוט דאס נישט אנצייכענען פארן פאציענט קען עס זיין גאר שעדליך.
דער האמעאפאטישער בליק.
פאר אלעם זאגן זיי אז ווער עס פארשטייט ווי אזוי האמעאפאטיע ארבעט וועט גלייך פארשטיין אז האמעאפאטיע קען נישט און דארף נישט איבערגעוויזן ווערן פאקטיש אויף דעם וועג וואס די אללאפאטישע שיטה ווערט איבערגעוויזן, דער סבה פאר דעם איז ווייל ווי אויבן דערמאנט אז דער טעכנישע גאנג ווי אזוי האמעאפאטיע ווירקט אויפן קערפער איז אז ער וועקט אויף דעם קערפערס נאטורליכע היילונגס מיטל לויט דעם ווען א האמעאפאטישע רעמעדי ווערט אריין געטוען אינם קערפער וועט מען נישט זעהן קיין שום דירעקטע ווירקונג נאר מען וועט זעהן ווי פלוצונג ווערט ער געזונט אבער דער פארבינדונג מיטן רעמעדי ווערט נישט געזעהן דאס איז גורם אז כאטש אלע פארשונגען ווייזן אז אסאך מענטשען וואס האבן גענומען די רעמעדיס זענען געזונט געווארן מער ווי די מענטשען וואס האבן נישט גענומען גארנישט אדער נאר גענומען א פלעסיבא אבער וויבאלד עס ווירקט נאר אויף דעם אויבענדערמענטע וועג אויסערליך קוקט עס אויס בלויז ווי א פלעסיבא ווייל אלעמאל ווען עס ווירקט יא קען מען זיך שטעלן א פראגע ווער זאגט הונדערט פראצענט אז די רעמעדי האט דאס גורם געווען אויסער דעם וואס דער וויסענשאפטלער לויט זייער נייגונגען וועלן נישט אננעמען נאר א זאך וואס ווערט פאקטיש אויפגעוויזען.
נאך א וויכטיגע פונקט איז דא ביי האמעאפאטיע איז אז עס איז פיל שווערער פאר א האמעאפאט צו פעסטשטעלן ווי אזוי צו באהאנדלען דעם פאציענט ווי אויבן דערמאנט ווי ביי א אלאפאט ממילא מאכט זיך זייער אפט אז עס זענען פארהאן האמעאפאטען וואס טויגן נישט אומווייניגסטענס געזאגט.
פאוול פרענקיל (תר"ף - תש"ג) איז געווען דער אנפירער פון בית"ר, אין א געוויסן געגנט אין פוילן, און ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, האט ער זיך געפונען אין ווארשע, ווען די נאציס האבן אויפגעשטעלט די געטא, איז ער אריבער וווינען אין דער געטא.
ביים אריבער גיין אין געטא, האבן עטליכע צענדליקע בית"ר מיטגלידער באשלאסן צו קעמפן קעגן די נאציס, און זיי האבן אים אויסגעקליבן אלס דער קאמאנדיר, פון די יידישע מיליטערישע פאראייניקונג ווען די לינקע אין דער געטא, האבן אויפגעשטעלט די יידישע קאמף ארגאניזאציע, איז איינע פון די תנאים וואס די רעכטע האבן פארלאנגט איז געווען, אז א מענטש וואס האט מיליטערישע ערפארונג זאל זיך פארנעמען אלס קאמאנדיר, דאס האט געמיינט פרענקל, און די לינקע האבן נישט געוואלט הערן דערפון, מרדכי אניעלעוויטש איז געווען קאמאנדיר פון די יק"א.
צופיל איינצלהייטן איז נישט באוואוסט אויף דעם מענטש, און קיין בילד פון אים איז אויך נישטא, עס איז דא פון אים א בילד וואס מענטשן האבן געמאלן ווי זיי געדענקן אים.
עס איז נישט באוואוסט ווען גענוי ער אומגעקומען, אבער ווארשיינליך איז ער ערמארדעט געווארן נאכן אויפשטאנד, ווען ער האט פרובירט צו אנטלויפן צו דער ארישער זייט.
"כ"א אייר"
"היום ששה ושלשים יום שהם חמשה שבועות ויום אחד לעומר."
"כ"ב אייר"
"היום שבעה ושלשים יום שהם חמשה שבועות ושני ימים לעומר."
רבי מנחם מענדיל האגער זצ"ל (ה'ת"ר (אומגעפער) - ה'תר"ע (אומגעפער)), רב אין זאבלאטאוו.
רבי מנחם מענדיל איז געבוירן אין יאר ה'ת"ר (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יעקב האגער, רב אין זאבלאטאוו, א זון פון הרב דוד האגער, רב אין זאבלאטאוו, א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער פון קאסאוו, "דער אהבת שלום", א זון פון הרב יעקב קאפיל חסיד. און צו זיין מוטער מרת הינדא א טאכטער פון הרב יהודה צבי אייכנשטיין פון ראזלא.
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תרמ"א איז רבי מנחם מענדיל געווארן דער ממלא מקום פון פאטער אין זאבלאטאוו.
רבי מנחם מענדיל איז נפטר געווארן אין יאר ה'תר"ע (אומגעפער)).
שלום בערגער איז א באקאנטער אידישיסטישער שרייבער, מיט איין קינד, וועלכער גיט זיך אפ מיט אויפלעבן די יידישע שפּראַך.
ער איז א באליבטער און זייער איידעלער מענטש; דעריבער גיט ער זיך מיט אלעמען אפ מיט הלל'ס געדולד, צו לערנען מיט זיי יידיש. זיין הויז איז אן אפן פלאץ וואוהין חרדים און סעקולארע צוגלייך פון יעדן קרייז קומען זיך צוזאם און לערנען ווי צו שרייבן פאעזיע און סתם עסייען, און וויאזוי רעדן אונזער מוטער שפראך יידיש.
ער האט א בלאָג וואס איז העכט אינטערעסאנט, און ס'ווייזט זיך ארויס אז ער האט טיפע קענטעניסן אין אלע הינזיכטן.
ער איז פון פאך א דאקטער וואס ספּעציאַליזירט זיך אין „ערשטיקער מעדיצין“ (פּריימערי קער) - אַזאַ מין מעדיצין וואָס לייגט דעם טראָפּ אויף קליניק, אויף גרונטיקער מעדיצין.
ער וווינט מיט זיין ווייב - זיין שותף און לעבנסבאגלייטערין אין אסאך אידישע פראיעקטן - אין דער אידישער איסט סייד געגנט פון מאנהעטן.
ער מיט זיין ווייב האבן איבערגעזעצט אין אידיש באקאנטע קינדער-ביכער, ווי "דזשארדזש דער נייגעריקער" און נאך.
ער געהער זיך אָן צו דעם קאנסערוואטיוון אידן שטראם.
ער שרייבט ארטיקלען פון צייט צו צייט וועגן געזונטהייט, חסידים און יידיש, אין דער ניו יארקער און אידישער פרעסע, ווי דער פאָרווערטס, ניו יארק מאגאזין (וויליאמסבורג עירוב פרשה) און פארווארד און א.א.וו. אויך איז ער א שטיקל מיטגליד אין אונזער וויקיפעדיע ווי ער טיילט מיט זיין ערפארונג אינעם מעדיצינישע וועלט, זעה קענסער הארץ אטאקע. געשריבן אויפן יידישיסטישן סטיל.
שָׁלוֹם (Şalom) איז א יידישע צייטונג געגרינדעט אין 1947 און ווערט פארעפנטליכט אין טערקיי. רוב פון דער צייטונג איז אויף טערקיש, אויסער איין בלאט געשריבן אין לאדינא.
זינט מערץ 2005 האבן זיי צוגעלייגט א ביילאגע אין לאדינא.
עס ווערט געליינט ביי ארום פינעף טויזנט, דאס מערהייט זענען אבאנירער וואס א טייל פון זיי זענען אויסער טערקיי.
רבי מנחם מענדיל האגער זצ"ל (ה'תק"ף - ה'תרנ"ד), פון דאמיטש.
רבי מנחם מענדיל איז געבוירן אין יאר ה'תק"ף אומגעפער, צו זיין פאטער הרב דוד האגער רב אין זאבלאטאוו, א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער, פון קאסאוו "דער אהבת שלום", א זון פון הרב יעקב קאפיל חסיד. און צו זיין מוטער מרת פעסיא לאה א טאכטער פון הרב משה לייב סאסאווער.
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תר"ח האט רבי מנחם מענדיל זיך באזעצט אין דאמיטש נעבן זאבלאטאוו, און ס'האט געהערשט א שפאנונג צווישן אים און זיין ברידער רבי יעקלי.
רבי מנחם מענדיל איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרנ"ד אומגעפער.
רבי יחיאל מיכל האגער זצ"ל (ה'תקפ"ד - י"ד ניסן ה'תרס"ה), פון סטראזשיניץ.
רבי מיכעלע איז געבוירן אין יאר ה'תקפ"ד אומגעפער, צו זיין פאטער הרב דוד האגער, פון זאבלאטאוו, א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער, פון קאסאוו "דער אהבת שלום", א זון פון הרב יעקב קאפל חסיד. און צו זיין מוטער מרת פעסיא לאה א טאכטער פון הרב משה לייב סאסאווער.
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תר"ח האט רבי מיכעלע אנגעהויבן פראווען רביסטעווע און אין יאר ה'תרי"ד האט ער זיך באזעצט אין סטראזשיניץ.
רבי מיכעלע איז נפטר געווארן י"ד ניסן ה'תרס"ה אומגעפער.
פינק - Pink אויף דער רעכטער זײַט
אלישע בעס מור (געב' דעם 8טן סעפטעמבער 1979) באקאנט ווי פינק (געשריבן: P!nk) איז אן אמעריקאנער פאפ און ראק זינגערין און אן אקטריסע. זי איז מפורסם געווארן אינעם יאר 2000. איר מאמע איז יהודית קוגל, א יידענע פון א ליטווישער אפשטאמונג, און איר טאטע איז דזשים מור, א קאַטױלישער פֿון דייטשלאנד.
פינק איז אן אקטיוויסטקע אין דער PETA ארגאניזאציע און דעפינירט זיך ווי א וועגענארישע.
איר ערשטע אלבאם איז געווען Can't Take Me Home וואס איז פובליקירט געווארן אינעם יאר 2000.
א לאשיק מיט א קליאטשקע
אַ קליאַטשע אדער קאבילע איז אַ פערד װאָס איז מין נקבה. געוויינלעך האלט זי דעם עובר עלף מאנאַטן פון ווערן טראגעדיק ביזן געבורט.
מפא"י איז די ר"ת פון ארץ ישראל ארבעטערס פארטיי, איר שטעלונג איז א לינקע סאציאליסטישע, אויפן שטייגער פון די סאציאלע דעמאקראטישע פארטייען, פון מערב אייראפע.
זי איז געגרינדעט געווארן דורך עטליכע קליינע לינקע פארטייען, ווי השומר הצעיר, הפועל הצעיר, אחדות עבודה, אום 930' פארמירנדיק די גרעסטע יידישע פארטיי אין פאלעסטינע, פירנדיק די נאציאנאלע יידישע פאליטיק, אין די נאציאאלע פארלאמענט, דער הויפט פונעם פארטיי איז געווען דוד בן גוריון
ערב די גרינדונג פון די מדינה, האט מען באשטעטיקט אן איבערגאנגס רעגירונג וואס וועלן פירן דאס לאנד פונעם זעלסטשטענדיקייט, ביזן ערמעגליכן נייע וואלן, זייענדיק די גרעסטע פארטיי איז רוב זאכן געלעגן אונטער מפא"יס אויפזיכט, און ביי די וואלן פון 949', האט מפא"י געווינען 46 בענקלעך אינעם כנסת, און בן גוריון איז געווארן, דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פון ישראל.
ביי די קומנדיקע וואלן האבן זיי געווינען 45 בענקלעך אינעם כנסת, און ביז 965' האבן זיי שטענדיק געווינען פערציק מאנדאן און מער,
און 965' האבן זיי זיך פאראייניקט מיט אפגעטיילטע פון מפ"ם די נאכמער לינקע סאציאליסטיש- מארקסיסטישע פארטיי, און אינעם זעלבן יאר האט בן גוריון פארלאזט די פארטיי, גרינדנדיק רפ"י, אדער די ישראל ארבייטער ליסטע.
ביי די וואלן פון 969', איז שוין רפ"י צוריק געווען אינעם מפא"י, אבער מיט א צווייטע נאמען, "'מערך" דאס איז געווען דער אנהייב פונעם ענדע פונעם פארטיי, וואס האט געהערשט אין מדינת ישראל, נאך איידער די מדינה איז געבוירן געווארן, עס האט אבער געדויערט צען יאר ביז די וויילער האבן אריינגעשטעלט מנחם בעגין, און היינט די ארבייטער פארטיי וואס גייט נאך אין די פיסטריט פונעם אלטן פארטיי, ליידט דורכפעלער נאכאנאנד.
א געמאלן בילד פון פון א מעלער נאך זיין צייט.
דו פֿו () (712–770) איז געווען א פראמינענטער כינעזישער דיכטער אין דער תקופה פון דער טאַנג דינאסטיע. צוזאמען מיט לי באי ווערט דו פו אפטמאל גערעכנט איינער פון די צוויי גרעסטע דיכטער אין כינע'ס ליטערארישער היסטאריע.
מען ווייסט פון בערך פופצן הונדערט פון זיינע פאעמעס.
רבי משה האגער זצ"ל (ה'תרכ"ג - ט' אייר ה'תרפ"ו), פון שאץ.
רבי משה איז געבוירן אין וויזשניץ אין יאר ה'תרכ"ג, צו זיין פאטער הרב ברוך האגער, פון וויזשניץ, א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער פון וויזשניץ, באקאנט אלס "דער צמח צדיק", א זון פון הרב חיים האגער פון קאסאוו, "דער תורת חיים", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער, פון קאסאוו, "דער אהבת שלום". און צו זיין מוטער מרת צפורה א טאכטער פון הרב אריה ליב שפירא פון זשיטאמיר, א זון פון הרב שמואל אברהם אבא שפירא פון סלאוויטא אן אייניקל פון הרב פנחס שפירא פון קאריץ.
פון יאר ה'תרנ"ג האט רבי משה שוין געפירט רביסטעווע און ער האט זיך באזעצט אין שאץ.
רבי משה איז נפטר געווארן ט' אייר ה'תרפ"ו.
משה
א קינד טראגט א מאנטל מיט א קאפטער.
א קאַפטער (אדער קאַפישאן) איז א מין הוט אדער הויב וואס איז באהאפטן צו א קלייד, מערסטנס צו א מאנטל אדער א פעלערינע.
אנדערש ווי א געוויינטלעכן הוט, דער קאפטער שיצט אויך אויפן נאקן. מ'קען זיך גאנץ גוט באהאלטן איינער וואס טראגט א קאפטער.
רבי (משולם) שרגא פייוויש האגער זצ"ל (ה'תר"ל - י"ג טבת ה'תרצ"ז), פון זאלישטשיק.
רבי פייוויש איז געבוירן אין יאר ה'תר"ל אומגעפער, צו זיין פאטער הרב ברוך האגער, פון וויזשניץ, א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער פון וויזשניץ, באקאנט אלס "דער צמח צדיק", א זון פון הרב חיים האגער פון קאסאוו, "דער תורת חיים", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער, פון קאסאוו, "דער אהבת שלום". און צו זיין מוטער מרת צפורה א טאכטער פון הרב אריה ליב שפירא פון זשיטאמיר, א זון פון הרב שמואל אברהם אבא שפירא פון סלאוויטא אן אייניקל פון הרב פנחס שפירא פון קאריץ.
אין יאר ה'תרנ"ג האט רבי פייוויש זיך באזעצט אין זאלישטשיק און אנגעפירט דארט זיין רביסטעווע, ביי דעם ערשטן וועלט קריג האט ער זיך באזעט אין טשערנאוויץ.
רבי פייוויש איז נפטר געווארן י"ג טבת ה'תרצ"ז, און ער ליגט אין טשערנאוויץ.
רבי שמואל אברהם אבא האגער זצ"ל (ה'תרכ"ה - ל' שבט ה'תרנ"ה), פון האראדענקע.
רבי שמואל אברהם אבא איז געבוירן אין וויזשניץ אין יאר ה'תרכ"ה, צו זיין פאטער הרב ברוך האגער, פון וויזשניץ, א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער פון וויזשניץ, באקאנט אלס "דער צמח צדיק", א זון פון הרב חיים האגער פון קאסאוו, "דער תורת חיים", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער, פון קאסאוו, "דער אהבת שלום". און צו זיין מוטער מרת צפורה א טאכטער פון הרב אריה ליב שפירא פון זשיטאמיר, א זון פון הרב שמואל אברהם אבא שפירא פון סלאוויטא אן אייניקל פון הרב פנחס שפירא פון קאריץ.
אין יאר ה'תרנ"ג האט רבי שמואל אברהם אבא אנגעהויבן פירן רביסטעווע אין האראדענקע.
רבי שמואל אברהם אבא איז נפטר געווארן ל' שבט ה'תרנ"ה.
צפון אמעריקע איז דער צפונדיקער קאנטינענט פון די אמעריקעס, פלאצירט אין דער ערד'ס צפון האלבקוגל און כמעט אינגאנצן אינעם מערב האלבקוגל. איר צפון גרענעץ איז ביים ארקטישן אקעאן, צו מזרח איז דער צפון אטלאנטישער אקעאן, צו דרום־מזרח דער קאראאיבישער ים, און צו מערב דער צפון פאציפישער אקעאן. דרום אמעריקע געפינט זיך צו דרום־מזרח. צפון אמעריקע באדעקט א שטח פון אומגעפֿער 24,709,000 קוואדראט ק"מ, בערך 16.5% פונעם ערד־פלאנעט׳ס שטח און בערך 4.8% פון זיין גאנצן אייבערפלאך. צפון אמעריקע איז דער דריטער גרעסטער קאנטינענט לויט שטח, נאך אזיע און אפריקע, און דער פערטער לויט באפעלקערונג, נאך אזיע, אפריקע און אייראפע. אין 2013, האט מען אפגעשאצט איר באפעלקערונג קרוב צו 579 מיליאן מענטשן אין 23 אומאפהענגיקע לענדער, ד״ה אומגעפער 7.5% פון דער וועלט׳ס באפעלקערונג, אויב מען שליסט איין די נאנטע אינזלען (ספעציעל די קאראאיבן).
צפון אמעריקע איז רייך אין נאטירלעכע אוצרות, צווישן זיי נאפט, קויל, אייזן, קופער, צינק, בליי, גאלד, זילבער און אוראניום.
רוב איינוואוינער פון צפון אמעריקע רעדן ענגליש, שפאניש אדער פראנצויזיש.
עס ווערט גערעכנט אז די ערשטע איינוואוינער פון דעם קאנטינענט, די עסקימאסן און די אינדיאנער, זענען געקומען פון אזיע אריבער דעם בערינג דורכגאס. די אינדיאנער האבן געוואנדערט ביז מעקסיקא און צענטראל-אמעריקע וואו זיי האבן געשאפן א הערליכן קולטור לאנג פאר די אייראפעישע זענען דארט אהינגעקומען.
צפון אמעריקע פארנעמט דעם צפון טייל פון דער יבשה אפט גערופן די נייע וועלט, דער מערב האלבקיילעך, די אמעריקעס, אדער סתם אמעריקע, or simply America (וואס אנדערע האלטן פאר איין קאנטינענט, מיט צפון אמעריקע אן אונטער-קאנטינענט). צפון אמעריקע׳ס איינציגע לאנד פארבינדונג צו דרום אמעריקע איז ביים איסטמוס פון פאנאמא. רוב געאגראפן צעגרענעצן דעם קאנטינענט ביים דאריען וואסערשייד לענגאויס דעם קאלאמביע-פאנאמא גרענעץ, אזוי קומט גאנץ פאנאמא אינערהאלב צפון אמעריקע. טייל געאלאגן אבער האלטן אז דער צפון גרענעץ פונעם קאנטינענט דארף זיין ביים איסטמוס פון טעהואנטעפעק, מעקסיקע, און פון דארט ציט צענטראל אמעריקע דרום־מזרחדיק קיין דרום אמעריקע. די קאראאיבישע אינזלען, אדער וועסט-אינדישע אינזלען, ווערן גערעכענט א טייל פון צפון אמעריקע. די קאנטינענט-בארטנליניע איז לאנג און אומרעגולער. דער איינגאס פון מעקסיקע איז דער גרעסטער קערפער פון וואסער וואס ציט איין דעם קאנטינענט, און דער צווייער איז האדסאן בוכטע. אנדערע זענען דער איינגאס פון סאנט לארענץ און דער איינגאס פון קאליפארניע.
נאנט צו דעם קאנטינענט׳ס בארטנס זענען פיל אינזלען; פרינציפיעל, דער ארקטישער ארכיפעלאג, די באהאמאס, טורקס און קייקאס, די גרעסערע און קלענערע אנטילן, די אלעאושן אינזלען (טייל וואס זענען אין דעם מזרחדיקן האלבקיילעך, דער אלעקסאנדער ארכיפעלאג, די עטלעכע טויזנט אינזלען פון דעם בריטישן קאלומביע בארטן, און נייפונדלאנד, גרינלאנד (אן אויטאנאמישער דענישער אינזל, און דער גרעסטער אינזל אין דער וועלט, וואס איז געאגראפיש א טייל פון צפון אמעריקע). געאלאגיש איז בערמודע נישט קיין טייל פון די אמעריקעס, נאר אן אקעאנישער אינזל. אבער, היסטאריש, פאליטיש און קולטורעל איז בערמודע פארבונדן מיט ווירדזשיניע און אנדערע טיילן פונעם קאנטינענט.
כמעט גאנץ צפון אמעריקע ליגט אויף דער צפון אמעריקע פלאטע. טיילן פון מערב מעקסיקע, איינשליסנדיק באיא קאליפארניע, און פון קאליפארניע, כולל די שטעט סאן דיעגא, לאס אנדזשעלעס און סאנטא קרוז ליגן אויפן מערב עק פון דער פאציפישער פלאטע; די צוויי פלאטעס קומען צוזאמען לענגאויס דעם סאן אנדרעאס שפאלט. דער דרומדיקסטער טייל פונעם קאנטינענט און א גרויסער טייל פון די מערב אינדישע אינזלען ליגן אויף דער קאראאיבישער פלאטע.
מען קען צעטיילן דעם קאנטינענט אין פיר גרויסע ראיאנען (וואס יעדער איינער אנטהאלט פיל אונטער־ראיאנען): די גרויסע פלוינען וואס שטרעקן פונעם איינגאס פון מעקסיקע ביז דעם קאנאדישן ארקטיק; דער געאלאגיש יונגע בערגיקע מערב, וואס נעמט איין די ראקי בערג, דעם גרויסן באסיין, קאליפארניע און אלאסקע; דער געהעכערטער, אבער פלאכער פלאטא פון קאנאדע אין צפון־מזרח; און דער מזרחדיקער ראיאן וואס שליסט איין די אפאלאכישע בערג, דעם בארטן פלוין לענגאויס דעם אטלאנטישן בארטן, און דעם פלארידע האלבאינזל. מעקסיקע, מיט לאנגע פלאטאס און קארדילערעס, פאלט מערסטנס אין דעם מערבדיקן ראיאן, אויבוואויל דער מזרחדיקער בארטן פלוין ציט זיך דרום לענגאויס דעם איינגאס.
לענדער און טעריטאריעס.
קאנאדע, פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, מעקסיקא, די זיבן לענדער פון צענטראל-אמעריקע און די מערב אינדישע אינזלען.
איינוואוינער פון צפון אמעריקע.
עס ווערט אפגעשאצט אז די ערשטע איינוואוינער פון דעם קאנטינעט, די אינדיאנער און די עסקימאסן, זענען געקומען פון אזיע אריבער דעם בערינג דורכגאס צום געגנט פון אלאסקע, און פון דארטן האבן זיי אנגעהויבן צו באזעצן דעם קאנטינענט. די אינדיאנישע שבטים האבן געוואנדערט ביז זיי זענען אנגעקומען קיין מעקסיקע און צענטראל-אמעריקע, וואו זיי האבן אויפגעשטעלט וואונדערליכע קולטורן ווי די אלמעקישע, מאיא און אזטעק, א לאנגע צייט איידער די ערשטע אייראפעער זענען דארט אנגעקומען. די ערשטע אייראפעאישע באוואוינער אין צפון אמעריקע זענען געווען נארדישע קאלאניסטן פון איסלאנד, וואס אין דעם 11טן יארהונדערט האבן זיי אויפגעשטעלט די ווינלאנד זידלונג (וואס האט זיך נישט לאנג געהאלטן) אין דרום-מזרח פון היינטיקער קאנאדע. פינף הונדערט יאר נאכהער, אין דעם 16טן יארהונדערט, האבן שפאניער זיך באזעצט אויף די בארטנס פון דעם איינגאס פון מעקסיקע, וואס האט געברענגט צו א כוואליע פון קאלאניזאציע אין צפון אמעריקע. נאך זיי זענען געקומען די פראנצויזן, וואס האבן זיך באזעצט אויף די ברעגן פון דעם טייך מיסיסיפי און דעם טייך סאנט לארענס, און די בריטישע, וואס האבן קאלאניזירט דעם מזרח בארטן. שפעטער האט מען געברענגט שווארצע שקלאפן פון אפריקע צו ארבעטן אין די באוול־פלאנטאציעס אין דעם דרום טייל פון די פאראייניגטע שטאטן. פון דעם 18טן יארהונדערט זענען געקומען צו די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע א כסדרדיקן שטראם פון אימיגראנטן פון אלע טיילן פון אייראפע. אינעם 19טן יארהונדערט זענען געקומען א סך אימיגראנטן אויך פון דעם מזרח, פון כינע און יאפאן.
די מערסט־פארשפרייטע שפראך אין צפון אמעריקע איז ענגליש, אויסער געוויסע טיילן פון קאנאדע, און האיטי, וואו מען רעדט פראנצויזיש, און מעקסיקע, וואו מען רעדט שפאניש.
Non-native nations' control and claims over North America c. 1750–2008
a> of the US, קאנאדע און גרינלאנד
עקאנאמיש זענען קאנאדע און די פאראייניגטע שטאטן די רייכסטע און מערסט אנטוויקלטע לענדער אין דעם קאנטינענט, דערנאך קומט מעקסיקע, א ניי־אינדוסטריאליזירט לאנד. די לענדער פון צענטראל־אמעריקע און די קאראאיבן האלטן ביי פארשיידענע ניוואען פון עקאנאמישער און מענטשלעכער אנטוויקלונג. צום ביישפיל, קליינע קאראאיבישע אינזל־לענדער, ווי בארבאדאס, טרינידאד און טאבאגא, און אנטיגוע און בארבודע, האבן א העכערע ברוטא אינלענדישן פראדוקט ווי מעקסיקע צוליב זייערע קלענערע באפעלקערונגען. פאנאמא און קאסטא ריקא האבן א גאנץ העכער מענטשלעכן אנטוויקלונג־אינדעקס ווי די אנדערע לענדער פון צענטראל־אמעריקע. ווי אויך, כאטש האט גרינלאנד ריזיקע רעסורסן אין נאפט און מינעראלן, מערסטנס זענען נאך נישט אויסגעניצט, און דאס אינזל איז עקאנאמיש אפהענגיק אויף פישעריי, טוריזם, און סובווענצן פון דענמארק. דאך איז דער אינזל גוט אנטוויקלט.
רבי יצחק לוריא וואס ווערט גערופן האר"י הקדוש רבינו האר"י (אשכנזי רבי יצחק), איז געבוירן געווארן אין ירושלים ארום יאר ה'רצ"ד צו זיין טאטן רבי שלמה לוריא. יונגערהייט איז ער פאריתום'ט געווארן פון זיין טאטן, און ער איז אראפ מיט זיין מאמע קיין מצרים דארט האט זי געהאט א ברודער.
אין יאר ה'של"א איז ער ארויף צוריק קיין ארץ ישראל און האט זיך באזעצט אין דער שטאט צפת, און אנגעהויבן לערנען קבלה מיט תלמידים וואס זיי ווערן גערופן גורי האר"י. דער גרעסטער פון זיינע תלמידים איז געווען רבי חיים וויטאל וואס ער האט אפגעשריבן וואס ער האט געלערנט פון זיין רבי'ן און פון דעם איז געדרוקט געווארן שפעטעריגע יארן די כתבי האר"י.
אום ה' אב ה'של"ב איז ער נפטר געווארן, אין מ'האט אים באגראבן אין דעם בית עולם אין צפת.
לויט דער מסורה פון זיינע תלמידים, ביז דער עלטער פון 36 האט ער געוואוינט ביי זיין פעטער רבי מרדכי פראנסיס וואס איז געווען אנגעשטעלט אויף דער שטייער אין עגיפטן. פון דאקומענטן אין דער קיירא גניזה ווייזט אויס אז דער אר"י האט געהאנדלט מיט געווירצן. אין עגיפטן האט ער געלערנט זוהר, ביז אליהו הנביא האט זיך באוויזן צו אים און געהייסן אים ארויפגיין אין ארץ ישראל.
דער אר"י איז אנגעקומען אין צפת אין ה'ש"ל, און האט געוואוינט דארט צוויי יאר ביז זיין פטירה ה' אב ה'של"ב, ווען ער איז געווען אלט 38 יאר.
פאר דער פטירה פון רבי משה קארדאווערא (דער רמ"ק), האט ער געהייסן זיינע תלמידים אז זיין נאכפאלגער וועט ווערן אנטפלעקט ביי זיין לוויה, אז ער וועט זען דעם וואלקן וואס גייט נאך זיין מיטה. דער איינער איז טאקע געווען דער אר"י וואס האט פונקט דענסטמאל אנגעקומען קיין צפת און קיינער האט אים נאך נישט געקענט. פון דעמאלט אן האט ער אנגעהויבן לערנען מיט א פאר תלמידים, וואס דער גרעסטער פון זיי איז געווען רבי חיים וויטאל, איבערגעבנדיג אים אלץ וואס ער ווייסט, זאגנדיק אז דאס איז זיין איינציגן תפקיד אין דער וועלט.
דער אר"י און זיין ווייב האבן געהאט צוויי טעכטער, וואס האבן חתונה געהאט אין צפת.
"א' סיוןראש חודש"
"היום ארבעה וארבעים יום שהם ששה שבועות ושני ימים לעומר."
רבי דובער (שניאורי) פון ליובאוויטש (ט' כסלו ה'תקל"ד - ט' כסלו ה'תקפ"ח), באקאנט אלס דער מיטלער רבי.
רבי דובער איז געבוירן ט' כסלו ה'תקל"ד, אין דער אומגעבונג פון ליאזנא, (א קליין שטעטל אין ווייסרוסלאנד נעבן וויטעבסק וואס האט דעמאלס געהערט צו פוילן), צו זיין פאטער הרב שניאור זלמן דער בעל התניא. און צו זיין מוטער מרת שטערנא א טאכטער הרב יהודה לייב סג"ל פון די אנגעזענע יידן אין וויטעבסק.
אין יאר ה'תקנ"א האט רבי דובער איבערגענומען דאס אנפירן מיט די יונגע חסידים. נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תקע"ג האט מען אויפגענומען רבי דובער אלס ממלא מקום פון פאטער. אין דעם זעלבן יאר י"ח אלול האט דער מיטלער רבי זיך באזעצט אין ליובאוויטש. אין דעם יאר ה'תקע"ד האט דער מיטעלער רבי אויפגעשטעלט א ספעציעלן קאמיטעט צוריק אויפצושטעלן די יידישע שטעטלעך אין ווייסרוסלאנד וואס זענען פארניכטערט געווארן אין קריגס צייט.
דער מיטעלער רבי האט ארויסגעוויזן א געוואלדיגע ליבשאפט צו ארץ ישראל און אירע איינוואוינער. אין יאר ה'תקע"ג אומגעפער האט ער געגרינדעט א ישוב פאר די חב"ד חסידים אין חברון, און ער איז געווען פון די ערשטע וואס האבן איינגעפירט די פושקעס פון רמבעה"נ פאר יידן וואס וואוינען אין ארץ ישראל.
רבי דובער איז נפטר געווארן אין ניעזין, ט' כסלו ה'תקפ"ח.
אולאַן באַטאר, (אולאַנבאַטאַר), איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון מאנגאליי. די שטאט איז אן אומאפהענגיקער מוניציפאליטעט וואס געהערט נישט צו קיין פראווינץ, און איר באפעלקערונג אין 2008 איז געווען א ביסל מער ווי 1 מיליאן.
פלאצירט אין דעם צפון צענטראלן טייל פונעם לאנד, די שטאט ליגט אין דער הייך פון 2110 מעטער אין א טאָל לעבן דעם טול טייך. זי איז די קולטורעלע, אינדוסטריעלע און פינאציעלע הארץ פונעם לאנד. זי איז אויך דער צענטער פון מאנגאליי'ס שאסייען נעצווערק, און באהאפטן מיט א באן צו דער טראנס-סיבערישער באן און דעם כינעזישן באן נעצווערק.
די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין 1639 אלס א נאמאדישער בודהיסטישער צענטער. זײַט 1778 איז זי פלאצירט אינעם טול טייך טאל. אינעם 20סטן יארהונדערט, האט אולאן באטאר אויסגעוואקסן א הויפט פאבריצירן צענטער.
"ב' סיון"
"היום ששה וארבעים יום שהם ששה שבועות וארבעה ימים לעומר."
"ג' סיון"
"היום שבעה וארבעים יום שהם ששה שבועות וחמשה ימים לעומר."
רבי מנחם מענדל שניאורסאהן זצ"ל דער צמח צדק
רבי מנחם מענדל שניאורסאהן (כ"ט אלול ה'תקמ"ט - י"ג ניסן ה'תרכ"ו), דער דריטער רבי פון ליובאוויטש - חב"ד. באקאנט אלס "דער צמח צדק".
רבי מנחם מענדל איז געבוירן אין ליאזנא כ"ט אלול ה'תקמ"ט, צו זיין פאטער הרב שלום שכנא שניאורסאהן, א חסיד פון רבי מענדל האראדאקער, און צו זיין מוטער מרת דבורה לאה א טאכטער פון הרב שניאור זלמן דער בעל התניא. מ'האט אים א נאמען געגעבן נאך רבי מענדל האראדאקער.
אין עלטער פון דריי יאר צום גדליה ה'תקנ"ג ווען זיין מוטער איז נפטר געווארן, איז רבי מנחם מענדל אויפגעצויגן געווארן ביי זיין זיידען דער בעל התניא.
אין יאר ה'תקפ"ח נאך דער פטירה פון זיין שווער, דער מיטלער רבי, האבן די חסידים איינגעדרינגען רבי מנחם מענדל איבערצונעמן די רביסטעווע.
רבי מנחם מענדל איז נפטר געווארן י"ג ניסן ה'תרכ"ו, און ער ליגט אין ליובאוויטש.
ליובאוויטש (הויף)
א הויז אין פוילן מיט הילצערנע באלקנס
א סופֿיט אדער א פאלאַפ איז דער אויבערשטער איבערפלאך פון א צימער. דאס קען אמאל זיין די העלצער פון דער געביידע אבער מערסטנס ווערן זיי פארדעקט מיט גיפס און געפארבט פאר שיינקייט.
דער ערד'ס אַטמאספֿער איז א דעק פון גאז, ארום דעם ערד פלאנעט וואס ווערט געהאלטן דארט צוליב גראוויטאציע.
די אטמאספער דערמעגלעכט לעבן אויף דער ערד דורך איר איינזאפן מערסטן טייל פון דער אולטרא וויאלעט שטראלונג וואס דערגרייכט פון דער זון און פארמיידט גרויסע דיפערענצן אין טעמפעראטור צווישן טאג און נאכט. 75% פון די גאזן אין דער אטמאספער געפינען זיך ביז א הייך פון 11 ק"מ איבערן ים-שפיגל.
ענדערונגען אין דער אטמאספער שאפן קלימאט און וועטער.
צוזאמענשטעל פון דער אטמאספער.
א סכעמע פונעם אטמאספער'ס שיכטן
דער צוזאמענשטעל פון דער ערד'ס אטמאספער טוישט זיך כסדר.
פלאנצן אויף דער ערד געבן ארויס זויערשטאף אין דער אטמאספער דורך פאטאסינטעזיע.
היינט, פונעם אוועקשניידן די וועלדער און ברענען ברענשטאף, איז די קוואנטיטעט זויערשטאף אראפ און די קוואנטיטעט קוילן-זייערס ארויף.
ליובאוויטש אין ווייסרוסלאנד (היינט בעלארוס), איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער ליובאוויטשער דינאסטיע (א צווייג פון חב"ד), וואס ציעט זיך פון רבי שניאור זלמן מלאדי, באקאנט אלס דער אלטער רבי, דער בעל התניא.
רבי'ס פון חב"ד-ליובאוויטש.
רבי שניאור זלמן פון ליאדי (י"ח אלול ה'תק"ה - כ"ד טבת ה'תקע"ג), דער אלטער רבי, בעל התניא, דער גרינדער פון חב"ד חסידות.
ליובאוויטשער חסידות.
חב"ד חסידות איז געגרינדעט געווארן אין דער רוסלענדישער אימפעריע דורך רבי שניאור זלמן מליאדי, דער פארפאסער פון ספר התניא, אנגערופן דורך די חב״ד חסידים "דער אלטער רבי". זיי לערנען תורת חסידות חב"ד וואס איז געשריבן און געזאגט געווארן דורכן בעל התניא און זיינע נאכפאלגער די אדמו"רים פון ליובאוויטש, קאפוסט א.ד.ג. זיי האבן שטארקע אמונה אין דעם אויבערשטן און אין א רבי׳ן, און קאכן זיך אין לערנען און מאכן וואס מער שיעורי תורה איבער דער גאנצער וועלט סיי שיעורים אין דעם טייל פון תורה וואס רופט זיך אן "נגלה דתורה" (דאס הייסט, תנ"ך און ש"ס, און דאס גלייך), און סיי שיעורים אין דעם אנדערן טייל "נסתר דתורה" (דאס הייסט, קבלה און חסידות), ספעציעל ווי עס ווערט ערקלערט אין דעם ספר תניא און אנדערע ספרים פון זייערע אדמו"רים.
ליובאוויטשער חסידות אין אמעריקע האט אסאך אייגנארטיגקייטן וואס טוט זיי אפטיילן פון דער אלגעמיינער חסידישער גאס. די הויפט ראלע איז דאס אז פון איין זייט זענען זיי גאנץ פיין איינגעגלידערט מיט דער אלגעמיינער באפעלקערונג, זייענדיג שטארק צושפרייט אין פילע פארשטיפטע שטעט, אויך זענען טייל פיל מער מאדערן פון סתם חסידים, קומענדיג פונעם קאמוניסטישן סאוועטן פאראיין ווי זייער אידישער לבוש און הלוך ילך איז געווען שטארק באגרעניצט. אבער פון דער אנדערער זייט פלאקערן זיי ווי פארצייטישע חסידים, אויך האלטן זיי זיך שטארק מיטן רעדן אידיש און אין די גרויסע קהילות זייערע, ווי אין קרוין הייטס און אין כפר חב"ד, לערנען נישט די קינדער אין חדר "לימודי חול" אויסער די וויכטיגסטע פעכער ווי ענגליש און מאטעמאטיק. די גרויסע תלמוד תורה אין קרוין הייטס איז די איינציגסטע חדר אין די פאראייניגטע שטאטן וואס לערנט בכלל נישט קיין ענגליש.
ווי אויך איז נישט דא ביי זיי קיין איסור זיך צו באנוצן מיט מאדערענע טעכניק, ווי אינטערנעט און ווידעא, פארשטייט זיך אויף גוטע צוועקן, כאטש וואס די אלגעמיינע חרדים האבן עס געאסרט. דאס איז וויבאלד איינע פון די יסודות אין חסידות חב"ד איז, אז איעדע זאך וואס מען קען נוצן אויף גוטס און אויף שלעכטס, איז אנשטאט עס דערווייטערן, זאל מען ענדערש מאכן דערפון א כלי פארן צד הקדושה. דערפאר נוצט מען אט די מאדערנע טעכניק אויף תורה'דיגע זאכן, הויפזעכליך צו פארשפרייטן אידישקייט און חסידות צו מענטשן וואס זענען נאך נישט קיין פרומע אידן.
פון דעם לעצטן רבי'ן זענען ארויס געגעבן געווארן מער פון 60 בענדער פון חידושי תורה אויף ש"ס, רמב"ם, שולחן ערוך און אין ענייני חסידות און קבלה, אויך 42 בענדער פון מכתבי תורה פון אים. דאס וואס מען האט שוין געדריקט ביז היינט איז בלויז א קליין פראצענט פון די אלע כתבים וואס איז געבליבן פון אים. כאטש וואס זינט ער האט אנגענומען די נשיאות און געווארן דער ליובאוויטשער רבי האט ער כמעט נישט פארלאזט זיין וואוינארט אין קרוין הייטס, דאך איז ער געווען שטארק באוואוסט אין דער גארער וועלט אלס א ריזיגער גאון און צדיק וועלכער האט מקרב געווען צענדליקע טויזנטער אידן צו אידישקייט.
770 בית חיינו.
ליובאוויטשער חסידות איז זינט ווען דער רבי ריי"ץ געקומען קיין אמעריקע הויפטקווארטירט אין 770 איסטערן פארקוועי, קרוין הייטס, וואס איז געווען רבי מנחם מענדל שניאורסאהןס שול. זיי רופן דעם אדרעס בית חיינו, ווייל פון דארטן זענען זיי יונק, און די מאדעלן ווערן געבויט איבעראל אין זייער צענטערן.
חב״ד שלוחים.
א שליח איז א ליובאוויטשער חסיד וואס פארט ארויס צו וואוינען אין א פרעמדער שטאט, צו פארשפרייטן אידישקייט צווישן די איינוואוינערס. די שלוחים זענען געשיקט געווארן דורך דער ליובאוויטשער רבי. היינט צוטאגס איז פאראן ארום 4000 שלוחים אין די גאנצע וועלט, אין יעדער פארשטיפטע ווינקעל אין דער וועלט ווי עס געפונען זיך אידן.
צווישן די לענדער, זיינען די שלוחים אין רוסלאנד און די אמאליגע קאמונסיטישע לענדער זייער מפורסם, און אויך די שלוחים אין פראנקרייך, און ארץ-ישראל.
די שלוחים זענען זיך מוסר נפש אויף זייער ארבעט. איין מאל א יאר, שבת-מברכים ר"ח כסלו, קלייבן זיך צוזאמען אלע שלוחים פאר א "כינוס השלוחים", און ארום כ"ב שבט (די יאָרצייט פון די ליובאוויטשער רבי רעבעצין) - קלייבן זיך צוזאמען אלע שלוחות.
אֶגֶד טראנספארט קאאפעראטיוו פירמע איז די גרעסטער בוס פירמע אין ישראל, געגרינדעט אין 1930ער יארן, איז עס אויך די עלטסטע, און די מאכטפולסטע, פון אנהייב איז עס געווען קאנטראלירט דורך דער רעגירונג, היינט איז עס א פריוואטע פירמע.
אין יאר 2006 האבן זיי געקויפט אקציעס פון א בולגארישער בוס געזעלשאפט, און געווארן איינע פון די שטארקע געזעלשאפטן אין דער וועלט.
אן אקוואריום (מערצאל "אקוואריומס") איז א פלאץ ווי מענטשן האלטן פיש און אנדערע בעלי חיים וואס לעבן אין וואסער אן אקוואריום קען זיין א קליינער טאנק, אדער א געביידע מיט עטלעכע גרויסע טאנקען.
האלטן אן אקוואריום איז א פאפולערער האבי ארום דער וועלט. מען פרובירט צו שאפן א סביבה פאר די פיש וואס איז ענלעך צו די נאטירלעכע וואוינערטער. מען דארף אכט געבן אויף וואסער קוואליטעט, ליכט, און עסן.
ס'זענען דא גרויסע אקוואריומס פארן ציבור וואס זענען, טוריסטן אטראקציעס. זיי ווייזן די פיש און אנדערע בעלי חיים אין גרויסע טאנקען. אפטמאל האלטן זיי זגאלן וואס זענען נאענט צו אויסשטארבן.
"ד' סיון"
"היום שמונה וארבעים יום שהם ששה שבועות וששה ימים לעומר."
"ה' סיוןערב שבועות"
"היום תשעה וארבעים יום שהם שבעה שבועות לעומר" — דער לעצטער טאג פון דער ספירה.
דיר יאסין איז געווען אן אראביש דארף ביז 1948, איין ק"מ ווייט פון גבעת שאול, וואס די אצ"ל, און די לח"י האבן איינגענומען, אומברענגנדיק איבער הונדערט מענטשן (די פונקטליכע נומער איז אומבאוויסט). היינט איז דער כפר שאול שפיטאל געבויט אויפן אלטן דארף, און זי איז א טייל פון ירושלים.
די אורזאך פארן אומברענגען אזויפיל מענטשן, איז א ווייטאגליכע טעמע אין ישראל פאליטיק, און די אצ"ל האט געטענהט, אז איראקע זעלנער האבן זיך געפונען צווישן די איינוווינער פונעם דארף, און די מענטשן פלעגן שיסן, אויף יידישע אויטאס וואס פלעגן פארן אויפן ירושלים-תל אביב שאסיי, און אויך באמבאדירן די דערנעבנדיקע גבעת שאול.
אידישע נייעס איז א נייעס וועבזייטל אויף דער אידישע שפראך, וועלכע איז געבויעט געווארן דורך די אידישע נעטווארק.
אידישע נייעס איז אויך פלאטפארמירט אויף טעלעגראם, וואטסעפפ, יוטוב און אינסטעגראם.
אום 28סטן יוני, 2020, איז דאס וועבזייטל איבערגעפרישט געווארן.
בעריליום איז דער כעמישער עלעמענט מיט סימבאל Be און אטאם נומער 4. ער איז אן אלקאלי ערד מעטאל און האט א גאר הויכן שמעלצפונקט.
אלס א גרופּע צוויי מעטאל ווי מאַגנעזיום און קאלציום זענען עס פאראן נאר צוויי עלעקטראנען אין זיין אויסערן עלעקטראן שאל ארביטאל וואס איז אין דעם דאזיגן פאל "2s2" אלס די עלעקטראנען-קאנפיגוראציע. כדי צו שאפן אן ענערגעטיש שטאבילן צושטאנד, וועט בעריליום גרינג פארלירן די "2s2" עלעקטראנען אין א סאך כעמישע רעאקציעס.
בעריליום געפינט זיך אין נאטור נאר פארבינדן מיט אנדערע עלעמענטן אין מינעראלן. באוואוסטע איידלשטיינער וואס אנטהאלטן בעריליום זענען בעריל (אקוואמארינען און שמאראקן) און כריסאבעריל. דער עלעמענט אליין איז א שטאל־גראער, שטארקער, גרינגער, קרישלדיקער אלקאלי ערד מעטאל. ער איז נוצבאר אין ראקעטן.
א צייט זאנע איז א ראיאן פון דער וועלט וואס האט גלייכפארמיקע סטאנדארטע צייט, וואס מ'רופט אויך לאקאלע צייט. היינט איז אנגענומען צו רעכענען צייט זאנעס אלס אן אפבייג פון UTC. לאקאלע צייט איז UTC פלוס דעם לויפיקן אפבייג פונעם ארט. אין א געוויסער צייט זאנע איז די צייט גלייך אומעטום, ווען מ'רעכנט נישט וועגן א זומער זייגער. איבער דער וועלט זענען דא 40 צייט זאנעס.
טעארעטיש וואלט געפאסט מ'זאל צעטיילן די וועלט אויף 24 צייט זאנעס, יעדע איינע ברייט 15° פון געאגראפישער לענג.
רבי מנחם נחום שניאורסאהן (ה'תקמ"ט -), פון ניעזין.
רבי נחום איז געבוירן אין יאר ה'תקמ"ט (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב דובער פון ליובאוויטש, דער מיטלער רבי, א זון פון הרב שניאור זלמן דער בעל התניא. און צו זיין מוטער מרת שיינא.
רבי נחום איז געווען א באקאנט פאר זיין קלארקייט און פינקטליכקייט ביים פארציילן געשיכטעס פון צדיקים סיפורי צדיקים. רבי נחום האט געלאזט דריקן זיין פאטער'ס ספר תורת חיים על התורה.
נייעס איז א כלליתדיקער נאמען אויף אינפארמאציע וועגן לויפיקע געשעענישן וואס פאסירן אין דעם אנוועזנהייט. מען קען איבערגעבן נייעס אין דרוק (למשל, צייטונגען), טראנסמיסיע (ראדיא, טעלעוויזיע), אינטערנעץ אדער אפילו סתם איבערגעבן א דרשה. רעפארטירן נייעס געהערט צו זשורנאליסטיק. עס איז אינטערסאנט ווייל עס איז נײַ, פריש, און מ'קען זיך עפעס ארויסלערנען דערפון.
ס'איז פאראן עטלעכע ערליי נייעס: מסחר, פינאנץ, מאדע, ספארט, פארוויילונג און אנדערע. דער וועטער איז אויך א טייל פון נייעס.
אמאל פלעגן די רעפארטערס טעלעפאנירן זייער נייעס אריין צום נייעס-שטיבל וואו מ'האט עס אריינגעקלאפט און רעדאקטירט בכדי צו דרוקן אין א געוויסער אויסגאבע פון א געדרוקטער צייטונג. היינט די מאדערנע טעכנאלאגיע לאזט ברענגען די נייעס זאפארט. וואס האט אמאל געדויערט שעה'ן און טעג ווייסט מען היינט שוין די זעלבע רגע.
רבי שמואל שניאורסאהן זצ"ל (ב' אייר ה'תקצ"ד - י"ג תשרי ה'תרמ"ג), דער פערטער רבי פון ליובאוויטש - חב"ד. באקאנט אלס "דער מהר"ש".
רבי שמואל איז געבוירן אין ליובאוויטש ב' אייר ה'תקצ"ד, צו זיין פאטער הרב מנחם מענדל שניאורסאהן, דער צמח צדק, א זון פון הרב שלום שכנא שניאורסאהן, א חסיד פון רבי מענדל האראדאקער, און צו זיין מוטער מרת חיה מושקא א טאכטער פון רבי דובער פון ליובאוויטש, א זון פון הרב שניאור זלמן דער בעל התניא.
אין עלטער פון זיבן יאר האט רבי שמואל שוין געדענקט פון אויסנווענדיג תנ"ך, ביי זיין בר מצוה האט ער געקענט איבערזאגן אויסנווענדיג ששה סדרי משנה מיט דעם ספר תניא.
נאכדעם וואס זיין פאטער איז נפטר געווארן י"ג ניסן ה'תרכ"ו, האבן די חסידים זיך נישט געקענט פארגלייכן וועלכן פון די זעקס קינדער זאלן זיי אויסוועלן אלס רבי, און זאל איבער נעמען דעם פאטער'ס ארט, צום ענדע האט דער בית דין געפסקנט - לויט פארשידענע אנווייזונגען פון פאטער - אז דער יונגסטער פון די ברידער רבי שמואל זאל ווערן רבי, און איבער נעמען דעם פאטער'ס ארט.
אויסער זיין גרויסקייט אין תורה איז רבי שמואל געווען זייער טאלענטפאל, ער איז געווען שטארק אויס געקענט אין מעדיצינשע וויסנטשאפט, און פארשידענע שפראכן.
אין יאר ה'תרמ"ב איז ביי רבי שמואל אנטפלעקט געווארן א שווערע קרענק אין י"ג תשרי ה'תרמ"ג איז ער נפטר געווארן, אין עלטער פון אכט און פערציג יאר, און ער ליגט אין ליובאוויטש נעבן זיין פאטער'ס ציון.
ח' סיון ה'תר"ח האט רבי שמואל געהייראט בזיווג ראשון מרת שטערנא א טאכטער פון זיין ברודער רבי חיים שניאור זלמן שניאורסאהן. זי איז נפטר געווארן דריי מאנאטן שפעטער.
יצחק לעװיטאַן (רוסיש: "Исаа́к Ильи́ч Левита́н" "איסאַאַק יצחק לעװיטאַן"; 30סטן אױגוסט 1860 - 4טן אױגוסט 1900, מאָסקװע) איז געװען אַ פּראָמינענטער רוסישער קינסטלער פֿון ייִדישן אָפּשטאַם, װעלכער האָט אַנטװיקלט דעם נוסח פֿון "שטימונגס-לאַנדשאַפֿט" אין דער רוסישער קלאַסישער מאָלערײַ.
לעוויטאן איז געבוירן געווארן דעם 30סטן אױגוסט 1860 אינעם שטעטל קיבאַרט, קאָװנער גובערניע, רוסלענדישע אימפּעריע (איצטער 'קיבאַרטאַי' אין דער רעפובליק ליטע).
a> (1900) - דאָס לעצטע, נישט-פֿאַרענדיקטע װערק פֿון יצחק לעװיטאַן
קאקטייל איז א געטראנק וואס איז א געמיש פון אן אלקאהאליש געטראנק מיט אנדערע געטראנקען ווי זאפט, סאדא אדער סיראפ, און אמאל אויך געווירצן און שטיקלעך פון אויבסט ווי איילבירטן, לימענע און אנדערע.
קאקטייל קען ווערן געטרונקען אייז קאלט ווי קובא ליברע און קייפיריניא, אין צימער טעמפעראטור אדער הייס, ווי איירישער קאווע.
פיניא קאלאדא, קייפיריניא, לאנד איילענד אייז טיי, בלאדי מערי, מאנהעטן, מארגאריטא, קובא ליברע, מאכיטא, ווייסער רוסער.
טראַנסניסטריע, טראַנס־נעסטער אָדער בײַ-דנעסטריע איז א געגנט אין מאלדאווע וואס האט אויסגערופן אומאפהענגיקייט אין 1990.
נאָך דער ערשטער וועלט מלחמה איז טראנסניסטריע געווען א טייל פון דער אוקריינישער סאוועטער רעפובליק. ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, האט דייטשלאנד געשאנקען דעם געגנט פאר רומעניע, אלס דאנקבארקייט פאר רומעניעס אנשליסן זיך, אינעם קאמף קעגן רוסלאנד.
ביים חורבן.
פאר דער מלחמה האבן געוואוינט אינעם געגנט, אריבער א פערטל מיליאן יידן, און צענדליקע טויזנטער זענען אומגעקומען, דורך די איינזעצגרופעס און די ווערמאכט. ביז פרילינג 1943 זענען מער פון העלפט אומגעקומען, דורך נאציס און אוקראינישע קאלאבארירער.
דער רומענישער דיקטאטאר, יאן אנטאנעסקא, האט פארטריבן 150,000 יידן פון מאָלדאָווע, בעסאַראַביע און בוקאווינע, קיין טראנסניסטריע, וואו די יידן זענען קאנצעטרירט געווארן אין געטאס און ארבעטס לאגערן, 90,000 יידן זענען געשטארבן פון הונגער, קעלט, און קרענק, דערנאך איז הילף פון יידישע ארגאניזאציעס אין רומעניע, אנגעקומען צו די יידן, און האבן אסאך געהאלפן צו די לעבנס געבליבענע.
די שאוליסטן זענען געווען א פאשיסטישע גרופע פון ליטווינער, פיינט האבנדיק יידן און קאמוניסטן, האט זי אויפגענומען די נאציס, מיט א הייסן ברוך הבא, מאכנדיק פאגראמען, און אומברענגען טויזנטער יידן.
זיי האבן אנגענומען אן אקטיוון טייל, אין אומברענגען יידן אין ווילנע, און יידן פון די געטא.
זייער אכזריות איז איבערגעשטיגן דאס פונעם עס עס.
עמנואל רינגלבלום ("Emanuel Ringelblum"; 21סטן נאוועמבער 1900 בוטשאטש, עסטרייך-אונגארן – 7טן מערץ 1944 ווארשע, פוילן) איז געווען א יידיש-פוילישער היסטאריקער, פאליטיקער און סאציאל ארבעטער, באקאנט דורך זיינע ביכער "רשימות פון דער ווארשעווער געטא", "רשימות וועגן די פליטים אין זבאנזשין", און מערסטנס צוליב דעם אונטערגרונט רינגלבלום ארכיוו פון דער ווארשעווער געטא.
רינגלבלום האט פארברענגט ס'מערהייט פון זיינע יארן אין ווארשע, ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, איז ער געווען אין דער ווארשעווער געטא, נאכן אויפשטאנד איז ער פארטריבן געווארן קיין טראווניקי, פון וואנעט מען האט אים ארויסגעשווערצט, צוריק קיין ווארשע, זיך באהאלטנדיק אויף דער ארישער זייט, ביז מען האט אים געכאפט מיט זיין פאמיליע, און ער איז אומגעקומען מערץ 1944.
ער איז געווען א היסטאריקער אין ווארשאווער אוניווערסיטעט, פאר יידישער היסטאריע אין פוילן, און זייענדיק א היסטאריקער, האט ער געפילט די וויכטיגקייט, פונעם אויפשטעלן אן ארכיוו אין דער געטא. דאס אויפשטעלן דעם ארכיוו איז געווען פארבינדן מיט איינשטעלן דאס לעבן, דערפאר האט מען עס געגעבן דעם געהיימען נאמען עונג שבת, שרייבנדיק פון אלע שטאנדפונקטן, פון די פאליטישע פארטייען, פון רעליגיעזע יידן ביז אסימילאטארן, האט ער געשריבן מיט זיינע פריינט.
אין די דריי אין א האלב יאר, וואס די געטא איז געשטאנען, האט ער באוויזן צאמצושטעלן דריי דיקע ביכער, מורא האבנדיק אז נאציס וועלן לייגן א האנט אויף זיין ארבעט, האט ער באהאלטן זיין מייסטערווערק, אויף פארשידענע ערטער ארום דער געטא, נאכן קריג זענען צוויי פון די דריי ארכיוון געפונען געווארן, די דריטע האט מען ביז היינט נישט געפונען.
זיין ארבעט איז די בעסטע אין באשרייבן דאס לעבן אין דער געטא, וואס קומט פון אינעווייניק, און נעמט ארום אלע שיכטן, און קרייזן אין דער געטא.
קאַרפאַטארוס אדער קאַרפאַטן־לאנד איז א געביט, אין די קארפאטן בערג, וואס פאר דער ערשטער וועלט מלחמה, האט עס געהערט צו אונגארן, צווישן די צוויי וועלט מלחמות, צו טשעכאסלאוואקיי, און דורכאויס די צווייטע וועלט מלחמה צוריק צו אונגארן, היינט איז ער כמעט אינגאנצן דער טראנסקארפאטישער אבלאסט אין אוקראינע.
ביי דער מלחמה האבן געוווינט אין קארפאטרוס 75,000 יידן, ביז ווען די נאציס האבן איינגענומען אונגארן, איז דאס לעבן געווען געהעריג,
ארויסהעלפנדיק פוילישע און סלאוואקישע געראטעוועטע, מיט דעם אלעם, זענען 18,000 יידן פארטריבן געווארן, מיטן אויסרייד אז זיי זענען אויסלענדישע בירגער, רוב פון די פארטריבענע זענען אומגעקומען אין גאליציע.
די יידישע געמיינדע אין בודאפעסט, האט געברענגט דעם גירוש צו אן ענדע, און א טייל פון די יידן זענען צוריק געקומען.
ווען די נאציס האבן איינגענומען אונגארן, זענען די קארפאטישע יידן געווען די ערשטע צו פארשיקט ווערן, אכציג פראצענט פון די קארפאטישע יידן זענען אומגעקומען ביים קריג.
ביאליסטאק איז א גרויסע שטאט אין פוילן, וואו עס האבן געוווינט טויזנטער יידן.
ווען די דייטש האט אריינמארשירט קיין פוילן, איז ביאליסטאק געווען אונטער רוסלאנד, לויטן ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך,
אבער אין יוני 1941 האט דייטשלאנד אונטער גענומען אפעראציע בארבאראסע, און אטאקירט די סאוועטן פארבאנד, ביים אריינקומען אין ביאליסטאק, האבן געוווינט דארט, איבער פופציג טויזנט יידן, גלייך ביים אנקומען האבן די נאציס אנגעפאנגען מיט זייערע מערדערישע אקטן, און האבן פארברענט צוויי טויזנט יידן לעבעדיגערהייט, איבער די קומענדיקע פאר וואכן, האבן זיי אומגעברענגט, נאך אפאר טויזנט יידן.
אין אויגוסט 1941, איז אויפגעשטעלט געווארן א געטא, ווי אין אלע אנדערע געטאס, געווארן א ציל צו רויבערייען, פון דאס יידישע האב און גוטס, די געטא איז געווען אנגעפירט דורך א יודנראט, און אלס עלטעסטער, איז געווען אפרים באראש.
א יידישע אונטערגרונט איז געווען טעטיג אין דער געטא, אבער איז געווען פארטייאיש, אבער אין יולי 1943, איז אויפגעשטעלט געווארן א פאראייניקטע יידישע קאמפס ארגאניזאציע, מיטן אנפירערשאפט פון מרדכי טענעבוים-טאמאראוו, אויך איז אויפגעשטעלט געווארן אן ארכיוו, וואס האט באשריבן דאס לעבן אינעם געטא.
אין פעברואר 1943, זענען צען טויזנט יידן פארשיקט געווארן קיין טרעבלינקע, אום אויגוסט איז געווען א באפעל, צו פארשיקן נאך דרייסיג טויזנט יידן, אבער עס האט אויסגעבראכן אן אויפשטאנד, וואס האט אנגעהאלטן פון 16טן אוגוסט ביזן 20סטן אוגוסט, און די קעמפער זענען אומגעקומען, דערנאך איז געבליבן א קליינע געטא, מיט א פאר טויזנט איינוווינער, וואס אין ענדע יאר 1943 זענען זיי אויך אומגעקומען.
הונדערט פופציג יידישע אונטערגרונט מיטגלידער, האבן זיך אנגעשלאסן מיט פארטיזאנער, און א טייל פון זיי האבן איבערגעלעבט די קריג, נאך דריי הונדערט יידן זענען אהיים געקומען קיין ביאליסטאק, ווען די מלחמה האט זיך גענדיקט.
די בודאפעשטער געטא איז געווען א געטא וואו די יידן אין בודאפעשט, אונגארן זענען געווען געצווינגען צו וואוינען אינעם צווייטן וועלט קריג.
איידער די נאציס זענען אריין אין אונגארן האבן געוווינט איין בודאפעשט איבער 200,000 יידן. פערצן טויזנט יידן האבן זיך געביטן זייער רעליגיע, צו קריסטנטום, מיינענדיג אז זיי וועלן אזוי ארום, אויסמיידן די גזירות אויף יידן, און וועלן געראטעוועט ווערן, צווישן די יארן 1943-1938.
די נאציס זענען אריין אין אונגארן מערץ 1944, און האבן אנגעהויבן אויפצושטעלן די געטא, 17,000 יידן זענען אפגעשיקט געווארן, קיין אוישוויץ אין מיי, די נאציס האבן אויסגעליידיקט 1,500 הייזער, פון אירע יידישע איינוווינער, און נאך צוויי מאנאטן, זענען אלע יידן פון דער שטאט, געצווינגען געווען אריבערצוגיין, צו 2,640 וווינונגען, וואס זענען באצייכנט געווארן מיט א מגן דוד.
2,600 פאמיליעס האבן געהאט בירגערשאפט פון נייטראלע לענדער, און נאך 2,700 זענען געווען אויסבאהאלטן, אין קירכעס, און אין מאנאסטירן, די אנדערע יידן זענען אויף צייטווייליג, געראטעוועט געווארן, ווען מיקלאש הארטי, דער הערשער פון אונגארן, האט באפוילן אפצושטעלן די פארשיקונגען.
אלעס האט זיך געטוישט ווען די פייל קרייץ, איז געקומען צו די מאכט, און האבן אנגעפאנגען אומברענגען יידן סיסעמאטיש, דורך אריינשיסן יידן אינעם דוניי טייך, טויזנטער יידן זענען געצווינגען געווען צו בויען באשיצונגען, קעגן די סאוועטישע ארמיי, וואס איז געשטאנען ביי די טויערן פון בודאפעסט, 70,000 יידן זענען אריינגעקוועטשט געווארן אינעם געטא, אין נאוועמבער 1944, זענען 70,000 יידן, פארטריבן געווארן צום עסטרייכישן גרעניץ צופיס, און ביזן סוף יאר 1944, זענען צוואנציג טויזנט יידן, אומגעקומען אין דער געטא.
פון די אנדערע זייט זענען טויזנטער יידן געראטעוועט געווארן, דורך ראול וואלענבערג, דער שוועדישע קאנסולאט אין אונגארן, קארל לוץ דער שווייצער קאנסול, און דער רויטער קרייץ, און דיפלאמאטן פון אנדערע לענדער, זיי האבן באוויזן ארויסצושלעפן יידן פון די רייעס ביי פארשיקונגען, אויסער דעם זענען געווען 36,000 יידן, מיט דאקומענטן אמתע און פאלטשע, וואס זענען געראטעוועט געווארן.
ווען די רוסן האבן באפרייט בודאפעשט, אנהייב 1945, האבן זיך געפונען איבער 70,000 יידן, אין בודאפעשט.
די פייל קרייץ פארטיי, באוויסט אויך אלץ די נילאשעס זענען געווען אן אונגארישע פאשיסטיש-נאצישע פארטיי, וואס איז געווען באוואוסט מיט איר אכזריות, האבן אומגעברענגט טויזנטער יידן און ציגיינער.
די פארטיי איז געגרינדעט געווארן 1937, דורך פערענץ סאלאשי, און האט געהאלטן, אז אונגארן דארף גיין אין דייטשלאנדס ריכטונג, מיט איר אויסערן פאליטיק, און איר אינערליכע אנגעלעגנהייטן בנוגע יידן.
אין אקטאבער 1944, זענען זיי געקומען צו דער מאכט, און האבן געהערשט דריי מאנאטן, ביז די סאוועטן זענען אריין, אין דער צייט וואס זיי זענען געווען ביי דער מאכט, זענען איבער 70,000 יידן פארטריבן געווארן פון דער בודאפעשטער געטא, צום עסטרייכישן גרענעץ, אין א טויט מארש, און 15,000 אנדערע זענען אומגעקומען אינעם דוניי טייך.
די קראקעווער געטא איז געווען איינע פון די פינף הויפט געטאס וואס די נאציס האבן אויפגעשטעלט אין פוילן.
קראקע איז געווען די הויפטשאט, פון דער גענעראלגובערנאמאן, עס האבן געוווינט אין קראקע, איידער דער קריג 60,000 יידן, זייענדיג איינע פון די עלסטע יידישע קהילות אין פוילן.
אין סעפטעמבער 1939, ווען די נאציס האבן איינגענומען פוילן, זענען געווען 80,000 יידן אין קראקע, זיי האבן גלייך אנגעפאנגען מיט צרות, קעגן די יידן אין שטאט, רויבערייען, און טעראר, איז געווען אויף א מאסן שטייגער. ביז מערץ 1941, זענען 40,000 יידן, פארטריבן געווארן פון דער שטאט, און אסאך אנדערע זענען אריבער צום רוסישע זייט גרעניץ, צו שטעטלעך אין די אומגעגנט, נאכדעם האט מען אויפגעשטעלט די געטא, די געטא איז גרויס געווען, צוויי אין א האלב קיוביק קילאמעטער, 18,000 יידן זענען דארט געווען איינגעשפארט, געווען ארגאניזאציעס, וואס האבן געהאלפן לינדערן די פראבלעמען פונעם געטא.
טויזנטער יידן זענען געווען באשעפטיגט, אין די פאבריקן, אין דער געטא, און אין דרויסן פון דער געטא, אין מיי-יוני 1942, האבן די נאציס פארשיקט 6,000 יידן, קיין בעלזשעץ, אין אקטאבער נאך 7,000 זענען פארשיקט געווארן קיין בעלזשעץ, און אוישוויץ, זעקס הונדערט יידן זענען אומגעקומען אינעם אומשלאגפלאץ.
מערץ 1943, זענען 2,000 יידן פארשיקט געווארן אין דער פלאשיווער געטא, און 2,500 קיין אוישוויץ, און 700 אומגעקומען אין קראקע.
די יידישע קאמף ארגאניזאציע, איז געווען אקטיוו אין דער קראקעווער געטא, דורכפירנדיג צענדליגע אטאקעס אויף דייטשע צילן, אבער פארקערט ווי אין דער ווארשעווער געטא, האבן זיי דורכגעפירט זייערע אקטן, אויף דער ארישע זייט. א באוואוסטע אקציע וואס זיי האבן דורכגעפירט, א באמבע אינעם קאפע צינגעריא, ווי עלף זענען אומגעקומען.
באקאנטער מענטשן אין דער געטא.
אסקאר שינדלער, א דייטשער סוחר, איז געקומען אין קראקע ווייל די געטא האט געהאט אסאך יידן וואס קענען ארבעטן. די יידן וואס האבן געארבעט אין זיינע פאבריקן, אלע זענען געראטעוועט געווארן.
ער איז געגעבן געווארן דעם חסיד אומות העולם טיטל, פארן זיך איינשטעלן צו ראטעווען זיינע טויזנט ארבעטערס, אין 1974, דורך יד ושם.
מרדכי געבירטיג איז געווען איינער פון די פאפולערסטע שרייבער פון יידיש־שפראך לידער און דיכטונגען. ער איז נפטר געווארן אין דער געטא אין 1942.
מרים עקביה, א ישראלדיקע שרייבערקע, האט איבערלעבט די קראקעווער געטא און קאצעטן. דער בארימטער הויט־דאקטער יעקב באראל איז אויך געווען אן איבערלעבער פון דער קראקעווער געטא.
בערנארד אפן איז געבוירן אין 1929 אין קראקע. ער האט איבערגעלעבט די קראקעווער געטא און פארשידענע נאצי קאצעטן.
רבי אהרן פערלאוו דער צווייטער (כ"ט אייר תקס"ב–י"ז סיון תרל"ב) איז געווען דער סטאלינער רבי, באקאנט אויפ'ן נאמען פון זיין ספר "בית אהרן".
אהרן פערלאוו איז געבוירן ער"ח סיון ה'תקס"ב צו זיין פאטער רבי אשר פון סטאלין, דער זון פון  דעם גרויסן ר' אהרן.
רבי מאיר הגדול פון פרעמישלאן (- כ"ב מנחם אב ה'תקמ"א), איז געווען דער ערשטע רבי פון דעם פרעמישלאנער הויף.
רבי מאיר איז געבוירן צו זיין פאטער רבי יעקב, אן אפשטאם פון רבינו יעקב מקורביל פון די בעלי תוספות. און צו זיין מוטער מרת בת שבע.
אין זיינע יונגע יארן האט רבי מאיר אויסבאהאלטן זיין גרויסקייט, און פלעגט האנדלן אויף דעם מארק אין פרעמישלא. איבער זיין אויסגעריפענער ערליכקייט האבן די גויים אים געריפן "מאיר ספראוועדליווי", מאיר דער באגלייבטער.
א געוויסע צייט איז רבי מאיר געווען א מלמד ביי רבי שבתי פון ראשקוב, פון די חבריא קדישא פון בעל שם טוב, דארט איז רבי מאיר צוגעצויגן געווארן צו דעם וועג פון חסידות.
נאך דעם וואס רבי מאיר איז באקאנט געווארן האט אנגעהויבן א גרויס געפארעכטס פון חסידים צו אים, און רבי מאיר איז געווען פון די ערשטע צו פארשפרייטן חסידות און גאליציע.
רבי מאיר איז נפטר געווארן כ"ב מנחם אב ה'תקמ"א.
רבי יצחק פון דראהאביטש זצ"ל (ה'תנ"ה - ז' ניסן ה'תק"י), מגיד אין דראהאביטש.
רבי יצחק איז געבוירן אין יאר ה'תנ"ה (אומגעפער) צו זיין פאטער רבי יוסף ספראוועדליווער, רב אין פיסטין, א זון פון רבי משה, רב אין זאווריש, און צו זיין מוטער מרת יענטא די נבואה.
אין אגרא דפרקא ווערט געברענגט, אז דער בעל שם טוב האט געזאגט פאר רבי מיכלי זלאטשאווער, אז זיין פאטער האט באקומען זייער א נידריגע נשמה און האט איר אויף געהויבן ביז צו דער הויכקייט פון דעם תנא רבי שמעון בר יוחאי.
רבי יצחק איז געווען פון די גרויסע מקובלים פון זיין צייט, ערשט ער האט געדינט אלס מגיד אין נאווי-פאליע, שפעטער האט ער זיך געצויגן קיין בראד, און זיך באהאפטן מיט די גרויסע לייבן פון בראדער קלויז.
פון בראד האט מען אים אויף גענומען אלס מגיד אין דראהאביטש, נאכהער אין אוסטראה און פון דארט איז ער געגאנגען קיין הארחאוו.
רבי יצחק איז פון אנפאנג געווען פון די גרויסע קעגנערס פון דרך פון בעל שם טוב, שפעטער איז ער אליין צוגעצויגן געווארן און זיך געפירט אויף דעם דרך.
רבי יצחק איז נפטר געווארן ז' ניסן ה'תק"י לקדוש ד מכבד לפ"ק. אנדערע גירסאות זאגן אז ער איז נפטר געווארן ה'תק"ד אדער ה'תקכ"ח (אלפסי).
רבי נחמן פון האראדענקע זצ"ל (- ב' תמוז ה'תקכ"ה) איז געווען מגיד אין דראהאביטש.
רבי נחמן איז געווען פון די חבריא קדישא פון בעל שם טוב, און פון זיינע ערשטע שטיצערס. פון ווען רבי נחמן איז צוגעצויגן געווארן צום בעל שם טוב איז ער געווען זיין פארטרויאונגס מענטש.
אין יאר ה'תקכ"ד איז רבי נחמן ארויף געפארן קיין ארץ ישראל און זיך באזעצט אין צפת, נאכהער איז ער אריבער קיין טבריה.
רבי נחמן איז נפטר געווארן ב' תמוז ה'תקכ"ה (אומגעפער).
רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו (תפ"א - כ"ה אלול תקמ"א) איז געווען דער מגיד אין זלאטשאוו, מזרח גאליציע, און איינער פון די גרעסטע תלמידים פון בעל שם טוב, דעם גרינדער פון חסידות.
רבי יחיאל מיכל איז געבוירן אין בראד אין יאר ה'תפ"א (אומגעפער) צו זיין פאטער רבי יצחק פון דראהאביטש, א זון פון רבי יוסף ספראוועדליווער, רב אין פיסטין, א זון פון רבי משה, רב אין זאווריש, און צו זיין מוטער מרת מרים, אן אייניקל פון רבי מאיר פאפריש.
רבי מיכלי איז נפטר געווארן כ"ה אלול ה'תקמ"א, אין ער ליגט אין יאמפאלא.
רבי פנחס שפירא פון קאריץ (ה'תפ"ה - י' אלול ה'תקנ"א), מגיד אין קאריץ. באקאנט אלס רבי פנחס'ל קאריצער.
רבי פנחס'ל איז געבוירן אין יאר ה'תפ"ה (אומגעפער) צו זיין פאטער רבי אברהם אבא שפירא, א זון פון רבי פנחס שפירא, מגיד אין שקלאוו, אייניקלעך פון רבי נתן נטע שפירא, דער מגלה עמוקות. און צו זיין מוטער מרת רחל שיינדיל שרה.
רבי פנחס'ל איז געווען א אויסנאמער מתמיד, מען האט אויף אים געזאגט, ער איז דער אפוטרופוס פון דער תורה, ער האט מיט קיינעם נישט גערעדט, ס'זאל אים נישט שטערן פון לערנען, מ'האט אים גערופן דער שטומער בחור.
רבי פנחס'ל איז נפטר געווארן י' אלול ה'תקנ"א, און ליגט אין שעפעטיווקע.
רבי פנחס'ל האט געהייראט בזיווג ראשון מרת חנה, פון חמעלניק, אבער נאך א צייט האט ער איר גע'גט.
פארלאמענטארע מאנארכיעס זענען געוויזן רויט. פארלאמענטארע רעפובליקן זענען געוויזן אראנזש. פרעזידענט רעפובליקן מיט א פארלאמענט געוויזן גרין.
א פארלאמענטארע דעמאקראטיע איז א רעגירונג סיסטעם וואו דער פארלאמענט איז די לעגיסלאטור, און טוט באשטימען דעם עקסעקוטיוו. א פארלאמענטארע דעמאקראטיע קען זיין א רעפובליק (אזוי ווי איטאליע) אדער א מאנארכיע (אזוי ווי דאס פאראייניגטע קעניגרייך). אן אנדער סארט דעמאקראטיע האט א געוויילטן פרעזידענט (למשל די פאראייניגטע שטאטן).
אין א פארלאמענטארער דעמאקראטיע, דער עקסעקוטיוו, די רעגירונג, וואקסט פונעם פארלאמענט, און דארף האבן די שטיצונג און צוטרוי פון א מערהייט פון מיטגלידער פונעם פארלאמענט. דער דאזיקער קערפער האט דעם כוח אראפצוווארפן די רעגירונג מיט א החלטה פון אומצוטרוי פון רוב מיטגלידער.
רבי יעקב יוסף (כ"ץ) פון פולנאה זצ"ל גריפן התולדות יעקב יוסף (ה'תנ"ה - ה'תקמ"ב), רב אין פאלאנע. באקאנט אלס דער תולדות.
איינצלהייטן איבער דער צייט און דעם געבורטסארט פון רבי יעקב יוסף איז דערווייל נישט פאראן, היסטאריקערס שרייבן ער איז געבוירן אומגעפער אין יאר ה'תנ"ה.
רבי יעקב יוסף'ס פאטער האט געהייסן רבי צבי, ער האט געשטאמט פון רבי שמשון אסטראפאלער, רבי יוסף כ"ץ דער פארפאסער פון ספר "יסוד יוסף", און פון די פאמיליע פון רבי יו"ט ליפמאן העלער, דער תוספות יום טוב.
רבי יעקב יוסף איז געווען רב אין שאריגראד, ראשקאוו, נעמיראוו און פאלאנע.
רבי יעקב יוסף איז נפטר געווארן נישט פריער ווי דאס יאר ה'תקמ"ב.
די אינדוסטריעלע רעוואלוציע איז דער נאמען פון דער צייט אין היסטאריע ווען גרויסע אין גיכע ענדערונגען האבן פאסירט אין דעם אופן ווי זאכן ווערן געמאכט. אנשטאט מאכן אלץ ביי האנט אין קליינע ווארשטאטן, האט מען זיי פאבריצירט מיט מאשינען אסאך ביליגער אין גרויסע קוואנטיטעטן אין פאבריקן.
די אינדוסטריעלע רעוואלוציע האט אנגעהויבן אין גרויסבריטאניע אין דעם 18טן יארהונדערט, און האט זיך פארשפרייט צו אייראפע און אמעריקע ביזן אנהייב 19טן יארהונדערט.
נייע ערפינדונגען זענען אויך געווארן אויפגענומען אין מינעריי, מעטאל ארבעט און טראנספארט פון גוטער. אויך אין לאנדווירטשאפט האט מען איינגעפירט נייע מעטאדן וואס האט איבערגעלאזט פארם ארבעטער אן ארבעט. האבן זיי זיך געצויגן אין די שטעט צו ארבעטן אין די פאבריקן.
די אינדוסטריעלע רעוואלוציע איז געווען א וויכטיקע פאזע אין דער היסטאריע פון טעכנאלאגיע.
דער דאמפמאטאר.
די חשובסטע נייע ערפינדונג פון דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע איז געווען דער דאמפמאטאר. אין 1776 האט דזשיימס וואט ערפינדן דעם דאמפמאטאר צו שאפן קראפט פאר די פאבריקן און אויספאמפען די טיפערע מינעס. מ'האט אויך געניצט דעם דאמפמאטאר אין באן מאטארן. דער עיקר מקור פון קראפט איז געווארן היץ פון פארברענען קוילן.
גראבן.
קוילן־גראבן האט אנגעהויבן גאר פיר אין בריטאניע, ספעציעל אין דרום וויילס.
אויסגראבן קוילן איז געווען זייער געפערלעך צוליב פייערגאז אין די שאכטעס. סיר האמפרי דייווי און, באזונדער, דזשארדזש סטיוונסאן האבן דערפינדן אין 1816 דעם זיכערהייט לאמפ וואס האט געמאכט בעסער אין א געוויסן מאס.
רבי אהרן אריה לייב (לייפער) פון פרעמישלאן זצ"ל (ה'ת"ק - ב' אדר א' ה'תקע"ג) רבי אין פרעמישלאן.
רבי אהרן לייב איז געבוירן אין יאר ה'ת"ק (אומגעפער) צו זיין פאטער רבי מאיר (הגדול) פון פרעמישלאן.
רבי אהרן לייב איז געווען פון די גרויסע תלמידים פון זלאטשאווער מגיד, אויך האט ער געלערנט ביים נועם אלימלך. שוין אלס רבי איז רבי אהרן לייב געפארן צום בארדיטשאווער רבין, און צום רבין רבי מענדעלע פון רימאנאוו.
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תקמ"א האבן די חסידים אויף גענומען רבי אהרן לייב אלס רבי אויף זיין פאטער'ס ארט.
אין יאר ה'תקע"ג האט רבי אהרן לייב געקרעכטס, "די אדרן ציען מיר!", נאכדעם וואס ער איז נפטר געווארן - ב' אדר א' ה'תקע"ג - האט מען הערשט פארשטאנען וואס ער האט געמיינט.
קורט יאזעף וואלדהיים (דעם 21סטן דעצעמבער 1918 – דעם 14טן יוני 2007) איז געווען אן עסטרייכער גענעראל, דיפלאמאט און פאליטיקער. וואלדהיים איז געווען גענעראל-סעקרעטאר פון די פאראייניקטע פעלקער פון 1972 ביז 1981, און פרעזידענט פון עסטרייך פון 1986 ביז 1992. ווען ער איז געלאפן פאר פרעזידענט אין עסטרייך אין 1985, זיין דינען אלס אינטעליגעץ אפיציער אינעם ווערמאכט במשך דעם צווייטן וועלט קריג האט געשאפן אן אינטערנאציאנאלע קאנטראוועסיע.
קריג יארן.
אן עסטרייכער גענעראל, און פאליטיקער, געבוירן 1918 ביי דער ערשטער וועלט מלחמה, און ער האט געדינט אלס זעלנער אינעם ווערמאכט, ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, ביים דייטשן אריינמארש קיין רוסלאנד, האט ער טייל גענומען, און ער איז געווען אין גריכנלאנד, אלס שפיאנאזש דינסט, און ווען די גריכישע יידן, זענען דעפארטירט געווארן צו די טויט לאגערן.
1947 האט גריכנלאנד אים באשולדיקט, אלס קריגס פארברעכער, אבער ער איז קיינמאל נישט געברענגט געווארן, פאר א געריכט.
אין די יארן צווישן 1981-1971, האט ער געדינט אלס גענעראל-סעקרעטאר, פון די פאראייניקטע פעלקער, און אין 1990-1986, אלסן פרעזידענט, פון עסטרייך.
אינעם יאר 1987, האט די פאראייניקטע שטאטן געמאלדן, אז וואלדהיים איז פארדעכטיגט, אין פארברעכנס, וואס ער איז באגאנגען דורכאויס די מלחמה, נאך גרויס דרוק פונעם יידישן וועלטליכן קאנגרעס, און זיין איינטריט קיין אמעריקע, איז נישט ערלויבט ביז היינט.
אן אינטערנאציאנאלע היסטאריקער קאמיסיע, וואס עסטרייך האט געשטעלט אויסצופארשן די פארדאכטן, האט פעסטגעשטעלט, אז וואלדהיים האט נישט געהאט קיין דירעקטע האנט, אין די פארברעכנס וואס זענען פארגעקומען, אין די פלעצער ווי ער איז געווען, אבער ער האט געוויסט פון דעם, און האט גארנישט געטון עס אפצושטעלן.
מיט די ארויסקום פון דער קאמיסיע, האט וואלדהיים נישט געוואלט רעזיגנירן פון אמט, און ער איז געבליבן פרעזידענט פון עסטרייך ביז 1990.
די גרינדונג פון מדינת ישראל האט זיך אנגעפאנגען מיט יארן פריער, די עליות, ווי טויזנטער יידן פון אייראפע, בעיקר רוסלאנד, פוילן, רומעניע, זענען ארויף קיין ארץ ישראל.
עס האט זיך אנגעפאנגען 1881, ווען עטליכע טויזנט יידן זענען ארויף, זיי האבן געטראפן א לאנד, וואס די ערד איז פון שטיין, אדער זאמד, 60 פראצענט מדבר, צוויי גרופעס זענען געקומען, יידן פון רומעניע, און יידן פון תימן. ס'איז אבער שוין געווען אסאך יידן אין ארץ ישראל פונעם אלטן יישוב.
אין די קומענדיגע עליות, וואס איז די צווייטע, דריטע, זענען מערסטנס עולים געווען ציונים, וואס זענען געקומען קאלטיווירן דאס לאנד, אבער ווען תל אביב, איז געגרינדעט געווארן 1909, און חיפה איז געווארן יידישלעך, האבן זיך אסאך יידן באזעצט אין די שטעט, תל אביב איז דעמאלסט געווען די שנעלסט וואקסענדע שטאט אין די וועלט, און ביי די ענדע 1930 יארן איז די באפעלקערונג געוואקסן מיט איבער הונדערט פראצענט פון צוואנציג יאר בעפאר,
אין חיפה איז געווען די אינדוסטריע גאר שטארק, וויבאלד דער גרעסטער פארט איז דארט געווען, די שליסל צום באן פארקער פונעם מיטל מזרח איז געווען חיפה, ווי אויך נעפט רייניגונגס אינדוסטרי, פון ענגלאנ איז געווען אין חיפה, ביי 1941, איז די באפעלקערונג אין חיפה געווען 70,000, יעדער דריטער מענטש איז געווען אן אראבער, ווי אויך דער טעכניאן אוניווערסיטעט איז געווארן אויפגעשטעלט אין חיפה.
ירושלים האבן געוווינט א מאיאריטעט יידן זינט יאר 1800 ווען מען האט געציילט, פונדעסט וועגן, איז די בירגער מייסטער שטענדיג געווען אן אראבער, אדער פון די על כוסייני פאמיליע, אדער די נאשאשיבי פאמיליע, ביי 1948, האבן געוווינט אין ירושלים 100,000 יידן, און בערך 30,000 אראבער.
איידער די זעלבסטשטענדיגקייט מלחמה, האט אויסגעבראכן, האבן געוווינט אין ארץ ישראל, 650,000 יידן, רוב פון זיי זענען ארויף, אין די 1930ער יארן, ביז 1948.
ביים טאג פונעם גרינדונג האבן געוווינט אין ישראל טעריטאריע, 80 פראצענט יידן, און די איבריגע אראבער, און אנדערע פעלקער,
די יארן נאך דער גרינדונג.
צווישן די יארן 1948 ביז 1956, האט די ישראל באפעלקערונג זיך געדאפלט, נייע עולים זענען געקומען אין לאנד אריין, עס האט אריינגעשלעפט די לאנד אין א שווערע רעסעסיע, זייענדיק אין א מאנגל פון נויטבאדערפטיקע באשטאנדטיילן, האט מען איינגעפירט אינעם לאנד, וואס ווערט גערופן "תקופת הצנע", וואס מיינט מענטשן האבן געקריגן אלס פון די רעגירונג, קינדער האבן באקומען מער פאר קאלאריעס, ספעציעל מילכיגע פראדוקטן און פלייש.
רוב פון די עולים האט מען אריינגעזעצט, אין הייזער פון די אראבער, וואס זיי האבן איבערגעלאזט ביים אנטלויפן, אדער אין דורכגאנגס לאגערן, "מעברות", ווי מענטשן האבן געוווינט אין געצעלטן, בלעכענע הייזער, אונטער שמאטעס, אן קיין מעגליכקייט צו ארויס גיין אויפן גאס פארדינען געלט, ישראל איז דעמאלט געשלאגן געווארן צווישן רייכע אינטעליגענציע, און ארעמע וואס האבן געהאט מערערע קינדער, האבן קוים געקענט פארדינען צו געבן ברויט צו עסן פאר קינדער, די אונטערשידט צווישן ארעמע און רייכע האט געהאלטן אין איין שטייגן.
אין 1953, האט בן גוריון, אונטערגעשריבן אן אפמאך מיט מערב דייטשלאנד. וואס מערב דייטשלאנד נעמט זיך אונטער, צו באצאלן אנטשעדיקונג פאר די מלחמה איבערלעבער, אין געלט. און פאר ישראל האט זי צוגעזאגט מאשינעריע, און אנדערע מאדערניזיטע ארטיקלען, אין וואס ישראל האט זיך זייער גענויטיקט, עס האט אויסגערופן א שטורעם אין לאנד, און מאסן דעמאנסטראציעס האבן אויסגעבראכן. מנחם בעגין הויפט פון די אפאזיציע, האט געשריגן אז מען וועט עס נישט פארשווייגן, די חורבן וואס די נאציס האבן אנגעברענגט קען מען נישט באצאלן מיט קיין געלט. בן גוריון האט מיט דעם געלט געוואלט צוריק שטעלן די ישראל עקאנאמיע אויף די פיס, וואס איז אים געלונגען.
אין 1955, האט דער ארכעאלאג, גענעראל יגאל ידין, געקויפט די ים המלח מגילות פאר מדינת ישראל. זיי ליגן היינט אינעם היכל הספר אין ירושלים.
א פרשה וואס האט אויסגערופן א שטורעם אין ישראל, און ביז היינט ווערט עס באטראכט ווי די פרשה, מיט די ה"א הידיעה, ישראל האט געשיקט שפיאנען אין עגיפטן, אויסצופירן אטאקעס קעגן ענגלאנד, כדי זיי זאלן זיך נישט ארויסציען פון עגיפטן, די עגיפטישע פאליציי האט געכאפט די יונגען, מען האט זיי געפייניגט, איינער האט זיך גענומען דאס לעבן. פנחס לבון, פארטיידיגונגס מיניסטער האט לכאורה געמוזט געבן דעם באפעל עס דורכצופירן, ער האט קאטעגאריש געלייקענט, משה שרת האט געמוזט רעזיגנירן, און בן גוריון נאכן זיין ווייניגער פון צוויי יאר אויף אפרו איז צוריק.
דער מיליטער אין ישראל האט זיך זייער געשטארקט אין די אנהייב 1950ע יארן, עס איז אויפגעשטעלט געווארן דער 101 קאמאנדא איינהייט, אונטער אריק שרון, וואס איר אויפגאבע איז געווען, זיך שלאגן מיט טעראריסטן, ישראל האט אנגעקניפט פארבינדונגען מיט פראנקרייך, פון וועם זי האט באקומען וואפן, טאנקן, קריגס עראפלאנען, צה"ל איז געווארן פארגעשריטן, און ישראל האט זיך גענומען מאכן פארשריט, אין מערערע געביטן.
אסקאר שינדלער (דעם 28טן אפריל, 1908 – דעם 9טן אקטאבער, 1974) איז געווען א טשעכישער פאלקסדויטש, אן אינוועסטירער אין אינדוסטריע.
ער איז אנגעקומען קיין פוילן, נאכן דייטשן אריינמארש. און אין דער קראקעווער אומגעגנט, האט ער אויפגעשטעלט זיין פאבריק, ער האט באשעפטיגט איבער 900 יידישע ארבעטער, וואס ער האט געראטעוועט פון קראקעווער געטא, און פון פלאשעווע ארבעטס לאגער.
אין יאר 1944, האט ער אריבערגעפירט זיין פאבריק, צום סודעטן-געביט אין טשעכיי, ער האט אריבער געברענגט 800 יידן, פון די גראסראזן לאגער, און נאך 300 יידישע פרויען פון אוישוויץ.
אין זיין פאבריק, האבן אלע ארבעטער באקומען מענטשליכע באציונגען, אן קיין סאדיסטישע פייניגונגען, אלע זיינע ארבעטער אן אויסנאם האבן איבערגעלעבט. יד ושם האט אים באצייכנט מיטן טיטל חסיד אומות העולם, ער איז געשטארבן 1974, ער איז באגראבן אין ירושלים, אויף הר ציון לעבן דער דורמציון קירכע.
פילם.
אין 1993 האט ססטיווען ספילבערג געמאכט א פילם, שינדלערס ליסטע, וועגן שינדלער און ווי ער האט געראטעוועט יידן אין זיין פאבריק.
פאלקסדויטש איז א טערמין וואס באצייכענט דייטשע אפשטאמיגע, און מענטשן וואס האבן גערעדט די דייטשע שפראך, וואס האבן געוואוינט אינדרויסן פון דייטשלאנד, אדער געביטן און געגנטן וואס האבן געהערט צו דייטשלאנד דורכאויס די יארן, ביז דער צווייטער וועלט מלחמה.
די געגנטן וואס זענען באצייכענט געווארן אלס דייטשע טעריטאריע, און אירע איינוווינער פאלקסדויטשן. סודעטן-געביט אין טשעכיי, מזרח שלעזיע, וואס האט געהערט צו פוילן. א גרויסע טייל פון די מענטשן, האבן קאלאבארירט מיט די נאציס, און האבן געהאלפן אומברענגען טויזנטער יידן.
סודעטן (אדער סודעטנלאנד) איז געווען דער נאמען פון א געביט אין טשעכאסלאוואקיי, צווישן די צויי וועלט מלחמות, וואו אסאך פאלקסדויטשן האבן געוואוינט.
די נאציס האבן געזען אין די געגנט, א טייל פונעם דריטן רייך, און היטלער האט פארלאנגט פון עדווארד בענעש, פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי, אפצוגעבן די געביט צו דער דייטשער רעגירונג.
בענעש האט נישט געוואלט, אבער האט מורא געהאט פון דייטשלאנד, דאס הילפסלאזקייט פון די גרויסמאכטן, איז געקומען צו א נייעם הויכפונקט, ווען די אליאירטע פון די טשעכישע האבן פארלאנגט, אז כדי צוריק צוהאלטן א מלחמה, זאל טשעכיי אפגעבן דאס געביט. טשעכאסלאוואקיי האט טאקע נאכגעגעבן, און דער פרעמיער מיניסטער פון ענגלאנד, נעוויל טשעמבערליין האט געהאלטן, אז ער האט פארמיטן אן אומגליק, און א נייעם קריג אויפן אייראפעישן קאנטינענט.
עדווארד בענעש (28סטן מיי 1884 - 3טן סעפטעמבער 1948) איז געווען א טשעכישער פאליטיקער, און א וויכטיגער שטאטסמאן.
ער איז געווען א פארלעמענטארישער העלפער פון טאמאס מאסאריק, דער ערשטער טשעכישער פרעזידענט. נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, האט ער געדינט אלס דער ערשטער אויסערן מיניסטער פון טשעכאסלאוואקיי.
אין 1935, נאכדעם וואס מאסאריק איז געשטארבן, איז בענעש געווארן פרעזידענט, פון דער טשעכאסלאוויקישער רעפובליק, ער האט געהערט צו דער לינקער, טשעכישער פאלקס סאציאליסטישער פארטיי.
מיט ענגלאנדס און פראנקרייכס דרוק אויף אים, האט ער אפגעגעבן דאס סודעטן געביט צו דייטשלאנד, און נאך דער מינכן קאנפערענץ האט ער פארלאזט זיין לאנד.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, איז ער געווען פרעמיער מיניסטער פון דער טשעכישע רעגירונג אין גלות, וואס איז געווען אנערקענט דורך ענגלאנד, אמעריקע, און שפעטער אויך דורך רוסלאנד, ווען דער קריג האט זיך געענדיקט, איז ער אויפגענומען געווארן אין טשעכיי ווי א העלד, און ער איז ווידעראמאל ערוויילט געווארן אלס פרעזידענט אין 1946. אבער אין 1948, ווען די קאמוניסטן האבן זיך געשטארקט, האט ער רעזיגנירט פון אמט, און נאך אייניגע מאנאטן געשטארבן.
די ספעציעלע נאכט רינגען זענען געווען א גרופע, געגרינדעט דורך א בריטישן אפיציר, ארד ווינגייט. דער מאטא פונעם איינהייט, שלאג דעם טעראריסט ביי אים אינדערהיים, און ווארט נישט ביז ער קומט צו דיר.
זיינע אויפטוען האבן געברענגט די ענדע פונעם אראבישן רעוואלט, און פון 1940 ביז נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, איז געווען שטיל, און די אראבער האבן מורא געהאט צו טעראריזירן.
מיקלאש הארטי (דעם 18טן יוני 1868- 9טן פעברואר 1957) איז געווען דער אונגארישער פרעזידענט, וואס האט געפירט אלס מאנארכיע, פון נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, כמעט ביז דער ענדע פון דער צווייטער וועלט מלחמה.
זיין פולער נאמען איז וויטייזש נידזשבאניע מיקלאש הארטי.ער איז געבוירן צו אן אדעליגער אונגארישער פאמיליע, און דערפאר האט ער באקומען זיין בילדונג, און א שולע פאר קינדער פון קאמאנדירן, אין דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע.
ער איז געווארן אן אפיציר אין די ים קרעפטן, פון די עסטרייך מיליטער, אינעם יאר 1886, ביזן יאר 1907, איז ער געווען א גענעראל, אויפן לאגיסטישן טייל פון די מיליטערישע שיפן.
נאכדעם איז ער געווארן, דער סעקרעטאר פון פראנץ יאזעף דער ערשטער, ביזן ערשטע וועלט מלחמה, ווי ער האט קאמאנדירט אויפן דרום פראנט, און ער האט געווינען קעגן די איטאליענער, און ער איז פארווונדעט געווארן, אין א קאמף, דערנאך איז געווארן אדמיראל אלס אויסצייכענונג, און איז געווארן הויפט גענעראל פון די ים קרעפטן פון דער אימפעריע, ביז דער ענדע פון דעם קריג.
אין דעם 16 נאוועמבער 1918, איז אויפגעשטעלט געווארן די אונגארישע רעפובליק, דורך מיהאלי קארוי, אבער נאכן פארלירן אסאך שטחים צו די לענדער ארום, און פארלירנדיג א דורכגאנג צו א ים, איז אן אדמיראל נישט געווען צו וויכטיג פארן לאנד, דאך איז הארטי געווען א גיבור ביים פאלק, דער רעגירונג פון קארוי האט רעזיגנירט, אין מערץ 1919, און א קאמוניסטישע רעגירונג, מיטן אנפירערשאפט פון בילא קאהן, איז ארויף אויפן מאכט, די קאמוניסטן זענען געווען ביי די מאכט 133 טעג, און נאכדעם איז הארטי מיט זיין ווייסע ארמיי, צוזאמען מיטן רומעניעשן ארמיי, אנגעקומען קיין בודאפעשט, און ביז אנהייב יאר 1920, האבן זיי אויסגעטיילט צרות פאר יידן אין די געגנט.
אין מערץ האט די נאציאנאלע אסעמבלי דערקלערט הארטי, אלס רעגירער פון דער אונגארישער רעפובליק.
זיינע פאליטישע מיינונגען איז געווען ראדיקאל רעכט, און אנטיסעמיטיש, אבער יידישע רעכטן אין אונגארן, זענען געווען גאנץ גוט, ווי אין לענדער אזויווי פוילן, ביז סוף 1930 יארן, ווען אונגארן האט גענויגט צו דייטשלאנדס זייט.
ער האט נישט געהאלטן פון מאסן פארניכטיגונג, זיין ציל מיטן זיין אליאירט מיט היטלער איז געווען צוריק באקומען די שטחים, וואס אונגארן האט פארלוירן, ביי דער ערשטער וועלט מלחמה.
אין זיין רעגירונג איז געווען ערלויבט אנדערע פארטייען, אויסער קאמוניסטן, וואס זענען געווארן אומלעגאל, די באפעלקערונג אין אונגארן, איז געווען גאנץ צופרידן פון זייער רעגירער.
זייענדיק אליאירט מיט דייטשלאנד, האט די אונגארישע ארמיי אטאקירט רוסלאנד, אין אפעראציע בארבאראסע, אין יענע יארן איז ארויסגעקומען געזעצן, וואס זענען געווען געצילט קעגן יידן, אבער ער האט נישט געלאזט די יידן אריבער צו גיין אין געטאס ווי די נאציס האבן פארלאנגט, אבער ער האט געמאכט ארבעטס לאגערן, ווי יידן האבן געמוזט גיין אויף צוואנגס ארבעט, ארויס צו העלפן די מיליטער, צענדליגע  טויזנטער יידן זענען אומגעקומען אין די לאגערן.
אין 1944 זענען די נאציס אריין אין אונגארן, ווייל הארטי האט פארגעשלאגן א פייער אפשטעל פאר די רוסן, און הונדערטער טויזנטער יידן זענען פארשיקט געווארן אויף אוישוויץ, ווען הארטי האט פארלאנגט אן אפשטעל, זענען סמערהייט יידן שוין געווען פארשיקט, און אין בודאפעשט זענען נאך געווען 150,000 יידן.
אין אוגוסט 1944, האט הארטי ווידעראמאל פארהאנדלט מיט די רוסן, די נאציס האבן אלס נקמה פארכאפט זיין זון, און ער איז געווען געצווינגען צו רעזיגנירן, די פייל קרייץ איז ארויף צו די מאכט, מיט פערענץ סאלאשי, אלס פירער פון אונגארן, הארטי האט פארברענגט ביזן ענדע קריג אין דייטשלאנד, ווי ער איז געווען אונטער הויז ארעסט, ביז ווען די אליאירטע האבן אים באפרייט.
יוגאסלאוויע האט פארלאנגט אז ער זאל פראצעסירט ווערן, פאר קריגס פארברעכנס, אבער ער איז קיינמאל נישט ערשינען פאר א געריכט, ווארשיינליך פארן פרובירן מאכן א פייער אפשטעל, ביים נירנבערג פראצעס, איז ער געווען אן עד, און דערנאך איז ער באפרייט געווארן, און ער איז געגאנגען וווינען אין פארטוגאל.
הארטי האט געשריבן אין זיין צוואה, אז מען זאל אים באגראבן אין אונגארן, נאר נאכדעם וואס דער לעצטער רוסישער סאלדאט פארלאזט אונגארן. אין 1993 איז זיין געביין געברענגט געווארן צו קאנדערס, דאס דארף וואו ער איז געבוירן.
קארל לוץ (30סטן מערץ 1895 - בערן, 12טן פעברואר 1975) איז געווען א שווייצער דיפלאמאט. ער האט געדינט ווי דער שווייצער וויצע־קאנסול אין בודאפעשט, אונגארן, וואו ער איז אויך געווען א רעפרעזאנטיוו, פאר אמעריקע און ענגלאנד, פון 1942 ביז דעם סוף פון דער צווייטער וועלט־מלחמה.
נאכן דייטשלאנדס אריינקום אין אונגארן, האט ער געלאדענט משה קרויס, א פארשטייער פונעם יידיש אגענטור, אים ארויסהעלפן ראטעווען יידן פון זיין ביורא, אינעם שווייצער אמבאסאדאר געביידע. לוץ האט ארויסגעגעבן פאפירן, פאר 21,000 יידן אין דער בודאפעשטער געטא, ווי די יידן זענען באצייכענט געווארן אלס שווייצער בירגער, ער האט געוויזן פאר ראול וואלענבערג, זיך צו באנוצן מיט די פאפירן, און ראטעווען ווי מער יידן.
ביים טויט מארש פון בודאפעשטער יידן צום עסטרייכישן גרעניץ, האט ער באוויזן צו ראטעווען אסאך יידן. די יידן וואס לוץ האט געראטעוועט, ווערן געשאצט צו מער ווי 62,000 יידן. צוליב אים האט די העלפט פון דער יידישע באפעלקערונג פון בודאפעשט דורכגעלעבט די מלחמה און זענען געראטעוועט פון די טויט-לאגערן ביי דער חורבן אייראפע.
ער איז באצייכענט געווארן דורך יד ושם אלס א חסיד אומות העולם, אין יאר 1965, זייענדיק פון די ערשטע אנערקענטע חסידי אומות העולם.
בליצקריג איז דער נאמען וואס די ענגלישע האבן גערופן דעם וועג וואס נאצי דייטשלאנד האט מלחמה געהאלטן אין אייראפע, אייננעמענדיג פוילן, האלאנד, בעלגיע און פראנקרייך, און רוסלאנד, ווי עס האט נישט צו גוט געארבעט, צוליב פארשידענע סיבות.
דער טאקטיק איז, איבערגעטריבענע באנוץ פון געפאנצערטע דיוויזיעס, און טאנקן, כדי צו פארטומלען די פיינט, צו פארטיליגן זיין כח, און פארכאפן אסטראטעגישע פונקטן, און דאס אלעס די שנעלסטע מעגליך.
קעגן די סאוועטן פארבאנד האט עס נישט געארבעט, צוליבן גרויסקייט פון שטח, און מענטשן קראפט, וואס דייטשלאנד האט נישט געקענט בייקומען.
די מצבֿה פֿון רבי יעקב יצחק הלוי הורוויץ.
רבי יעקב יצחק הלוי הורוויץ (ה'תק"ה - ט' מנחם אב ה'תקע"ה), באקאנט אלס דער חוזה פון לובלין.
דער אוהל פון רבי יעקב יצחק הלוי הורוויץ.
רבי יעקב יצחק איז געבוירן אין שעברעשין אין יאר ה'תק"ה, צו זיין פאטער הרב אברהם אליעזר הלוי הורוויץ, פון שעברעשין, און זיין מוטער, א טאכטער פון רבי יעקב קאפל פון ליקאווע.
אין זיינער יונגערע יארן האט ר' יעקב יצחק געלערנט ביים מעזריטשער מגיד און ביים רבי'ן ר' שמעלקא ווען ער (דער רבי ר' שמעלקא) איז געווען רב אין שינאווא, און ער איז געווען א תלמיד פון דעם רבי ר' מיילעך. בערך תק"ם איז ער אריבער קיין לאנצוט. ער האט חתונה מיט מרת שפרינצא, און ער האט געפירט דארט א הויף. אין דער תקופה האט מען אים גערופן דעם לאנצוטער צדיק. פון לאנצוט איז ער אריבער אויף א קורצער צייט קיין ראזוואדאוו. אין תק"ס איז ער געקומען קיין לובלין, וואו ער איז געבליבן ביז סוף ימיו. אין דעם צענטער פונעם יידישן פערטל פון לובלין האט ער אויפגעשטעלט א קלויז וואו א סאך מענטשן פון אלע קרייזן פלעגן קומען פרעגן אים אן עצה.
אין זיין יונגע יארן האט רבי יעקב יצחק זיך פארדעקט די אויגן זיבן יאר, ער זאל נישט זעהן קיין זאך וואס מען דארף נישט. זיין הייליגער זעהונגס קראפט האט דערגרייכט פון איין עק וועלט צום אנדערן, ביז ער האט געבעטען ביים אייברשטען, ער זאל אים דאס איינצוימן.
רבי יעקב יצחק איז געווען א תלמיד פון דעם מעזריטשער מגיד און פון נועם אלימלך, אומגעפער אין יאר ה'תק"ם האט רבי יעקב יצחק זיך באזעצט אין לאנצהוט אין לויט דעם באפעל פון זיין רבי'ן דער נועם אלימלך האט ער אנגעהויבן פראווען רביסטעווע.
אין יאר ה'תק"ס איז רבי יעקב יצחק אריבער קיין לובלין.
שמחת תורה ה'תקע"ה איז רבי יעקב יצחק ארויס געפאלן פון פענסטער, און ער איז נפטר געווארן אין דעם זעלבן יאר תשעה באב ה'תקע"ה, אין ער ליגט אין לובלין.
שמעון איז געווען דער צווייטער זון פון יעקב אבינו מיט לאה. זיינע קינדער און אייניקלעך זענען שבט שמעון.
לויט סדר עולם רבא איז שמעון געבוירן אינעם ניינטן יאר וואס יעקב אבינו איז געווען אין חרן, שנת ב' קצ"ד לבריאת העולם אום כ"ח טבת. ער איז נפטר געווארן צו הונדערט און צוואנציג יאר.
רבי שמואל שמעלקא הלוי הורוויץ (ה'תפ"ו - א' אייר ה'תקל"ח), רב אין ניקאלשבורג. ער איז באקאנט אלס "דער רבי ר' שמעלקא".
דער מצבה פון רבי שמואל שמעלקא הורוויץ
רבי שמעלקא איז געבוירן אין יאר ה'תפ"ו, צו זיין פאטער הרב צבי הירש הלוי הורוויץ, פון טשארטקאוו א זון פון הרב מאיר הלוי הורוויץ, פון טיקטין, א זון פון הרב יהושע הארוך (דער לאנגער), א זון פון הרב פנחס הלוי הורוויץ, א שוואגער פון רמ"א.
רבי שמעלקא איז געווען א תלמיד פון ווילנער גאון צוזאמען מיט זיין ברודער רבי פנחס הורוויץ דער פארפאסער פון ספר הפלאה, ווען מען האט פארלאנגט פון זיי זיי זאלן אינטערשרייבן דעם חרם אויף די חסידים, האט רבי אברהם קאליסקער ביי זיי געפויעלט, זיי זאלן אריין פארן קיין מעזריטש זיך אליין איבערצייגן דעם ווירקליכקייט פון די חסידים. די ברידער זענען איינגעשטאנן שבת ביים מגיד פון מעזריטש, נאך שבת האט רבי שמעלקא געזאגט פאר זיין ברודער, ער פארט נישט מער צוריק, און איז געווארן פון די גרויסע תלמידים פון מגיד.
רבי שמעלקא איז געווען רב אין ריטשעוואל און אין שינאווא, אין יאר ה'תקל"ג איז ער געווארן רב אין ניקאלשבורג, ער האט דארט אוועק געשטעלט א ישיבה, און דארט אויף געשטלט אסאך תלמידים באקאנטע גאונים און צדיקים.
רבי שמעלקא איז נפטר געווארן אין עלטער פון צוויי און פופציג יאר א' אייר ה'תקל"ח.
זיינע תלמידים זענען געווען גרויסע רבנים ביי כלל ישראל, ווי ר' משה לייב סאסאווער.
דער בעל שם טוב - רבי ישראל בן אליעזר זצ"ל - האט געלעבט אין א צייט וואס עס האט געהערשט א געוואלדיגן טריקנקייט ביי יידישע קינדער, דערפאר האט ער געגרינדערט דעם וועג פון חסידות אריין צוברענגען א לעבען אין די מצוות און מעשים טובים פון יידישע קינדער, אזוי ווי דער בעש"ט האט געזאגט, "ער איז אראפ געקומען אויף די וועלט אריין ברענגען א לעבען אין טריקענע ביינער".
נאך דעם וואס דער בעש"ט איז באקאנט געווארן אויף די וועלט, האט זיך ארום אים צוזאמען גענומן א חבריא קדישא פון תלמידים גרויסע גאונים, צדיקים און באהאלטענע ל"ו צדיקים, זיך צו דערקוויקן און דערהייבן צו גאר הויכע מדרגות און עבדות השם.
צווישן זיינע תלמידים איז פארהאן א זעלכע וואס זענען שפעטער אליין באקאנט געווארן אלס רבי'ס און רבנים און פארפאסער'ס פון ספרים, ס'איז אבער אויך געווען אזעלכע וואס ס'איז דעווייל ווייניג באקאנט איבער זיי.
תלמידים וואס זענען פארזיך באשריבן.
רבי אברהם גרשון פון קיטוב (ה'תס"א - ה'תק"ך), רב אין בראד.
רבי אריה לייב פון שפאלע (ה'תפ"ה - ו' תשרי ה'תקע"ב).
רבי ברוך פון מעזשביזש (ה'תקי"ג - י"ח כסלו ה'תקע"ב).
רבי דוב בער פון מעזריטש (ה'ת"ס - י"ט כסלו ה'תקל"ג), מגיד פון מעזריטש.
רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו (ה'תפ"א - כ"ה אלול ה'תקמ"ו), מגיד אין זלאטשאוו.
רבי יעקב יוסף פון אוסטראה (- כ' תשרי ה'תקנ"א), מגיד פון אוסטראה.
רבי יעקב יוסף פון פולנאה (ה'תנ"ה - ה'תקמ"ב), רב אין פולנאה.
רבי יעקב קאפל חסיד (- ט"ו אלול ה'תקמ"ז), פון קאלאמייע
רבי יצחק פון דראהאביטש (- ז' ניסן ה'תק"י), מגיד אין דראהאביטש.
רבי מאיר (הגדול) פון פרעמישלאן (- כ"ב מנחם אב ה'תקמ"א)
רבי מנחם מענדל פון וויטעבסק (ה'ת"ץ - א' אייר ה'תקמ"ו), רבי פון וויטעבסק.
רבי מנחם נחום טווערסקי פון טשערנאביל (ה'ת"ץ - ה'תקנ"ח), מגיד פון טשערנאביל.
רבי משה חיים אפרים פון סדילקאוו (ה'תק"ח - י"ז אייר ה'תק"ס), פון סדילקאוו.
רבי נחמן פון האראדענקע (- ב' תמוז ה'תקכ"ה).
רבי פנחס שפירא (ה'תפ"ח - י' אלול ה'תק"ן), פון קאריץ.
רבי צבי הערש, זון פונעם בעל שם טוב (ה'תפ"ה - ז' טבת ה'תק"ם).
תלמידים וואס זענען נאך נישט באשריבן.
רבי אברהם אבא פון קריבוש און שווארצע טומאה.
רבי אברהם פאדלוסקער (אברהם שמואל צבי הירש זילברשטיין)[http://www.hebrewbooks.org/3806], מגיד אין שווארצע טומאה.
רבי אברהם אבא פון דוביסאר
רבי אברהם אבא פון לובלין
רבי אברהם שמשון פון פולנאה (- י"ח אלול ה'תקנ"ט), רב אין ראשקאוו.
רבי בנימין פון זאלאשיץ (- כ"ב תשרי ה'תקנ"ב).
רבי דוב בער פון זאסלאוו.
רבי דוד היילפרין (- ט"ז תמוז ה'תקכ"ה), רב אין אוסטראה.
רבי דוד פון קאלאמייע (- ט"ז שבט ה'תצ"ב).
רבי דוד פון מיקאלייאוו (- כ"ה שבט ה'תק"ס).
רבי דוד מגיד פון טולטשין.
רבי דוד לייקעס (- כ"א ניסן ה'תקנ"ט), רב אין באר.
רבי דוד פירקוס (- ה'תקל"ב), מגיד אין מעזשביזש.
רבי חיים מגיד אין ליניץ.
רבי יהודה ליב פון פולנאה (- כ"א טבת ה'תק"ל), מוכיח פון פולנאה.
רבי יואל פון נעמיראוו (- ה'תקמ"ח).
רבי יונה "דער גוטער" פון אוסטראה.
רבי יוסף יואל פון סטעפאן (- ה'תק"ל).
רבי יוסף יוזפא פון אוסטראה.
רבי יוסף משה פון מעזשביזש.
רבי יוסף מלמד פון חמעלניק
רבי יוסף ספראוועדליווער, רב אין פיסטין
רבי יחיאל מיכל, רב אין האראדנע.
רבי יצחק דוב מרגליות, רב אין יאזלאוויץ.
רבי ישכר בער פון ליובאוויטש.
רבי ישעיהו פון יאנאוו (- כ"ב אייר ה'תקנ"ד), מגיד אין דינאוויץ.
רבי לייב שרה'ס (י"ז תמוז ה'ת"ץ - ד' אדר ב' ה'תקנ"ו).
רבי מאיר מרגליות (- י' אייר ה'תק"ן), רב אין אוסטראה און לעמבערג.
רבי מנחם מענדל פון באר (- י"ב ניסן ה'תקכ"ב).
רבי מנחם מענדל פון דוביסאר
רבי מנחם מענדל פון קאלאמייע
רבי מנחם מענדל פון פרעמישלאן (- כ"א תשרי ה'תקל"א)
רבי משה רב אין שדה חדש
רבי משה פון קיטוב (- י"ז שבט ה'תצ"ח).
רבי משה שהם, רב אין דאלינא.
רבי ניסן קאטץ פון וואהרט
רבי צבי חסיד פון זלאטשאוו
רבי צבי הערש פון אוסטראה (- י"ג טבת ה'תקמ"ט)
רבי צבי הערש פון קאמינקא (- ז' טבת ה'תקמ"א).
רבי שמואל פון קאמינקא (- ה'תקצ"א).
רבי שבתי פון ראשקאוו (ה'תט"ו - ה'תק"ה).
די רשימה איז זיכער נישט פערטיג!!
אלומיניום איז דער כעמישער עלעמענט אין דער באראן גרופע, מיט סימבאל Al און אטאם נומער 13. ער איז זילבער-ווייס, און איז נישט צעלאזלעך אין וואסער.
אלומיניום איז דער מערסטער שפֿע'דיקער מעטאל אין דער ערדס סקארע, און דער דריטער מערסטער שפֿע'דיקער עלעמענט, נאך זויערשטאף און סיליקאן. בערך 8% אין וואג פון דער ערדס הארטן אויבערפלאך איז אלומיניום. אלומיניום איז צו רעאקטיוו פארצוקומען אין נאטור אלס פרייער מעטאל. אבער מ'טרעפט אים אין קאמבינאציע אין מער ווי 270 פארשידענע מינעראלן. דער הויפט מקור פון אלומיניום איז באקסיט ארץ.
מען ניצט אלומיניום צו מאכן אויטאמאבילן, עראפלאנען און שינעס פאר דער באן.
אלומינים געפינט זיך אין קארונדום פון וואס געפינט זיך דער רובין שטיין.
דער מעזריטשער מגיד - רבי דוב בער פון מעזריטש זצ"ל - איז אויסגעוועלט געווארן צו זיין דער ממלא מקום פון בעש"ט נאך זיין פטירה.
דער רבי ר' בער האט שטארק פארשפרייט דאס חסידות דורך זיינע תלמידים, און ער האט צוגעצויגן אסאך גרויסע אידן, רבנים און צדיקים.
נאך וואס דער הייליגער 'גרויסער מגיד' רבי ר' בער פון מעזריטש איז נסתלק געווארן, האבן רוב תלמידים אנגענומען אז דער ממשיך זאל זיין רבי ר' מנחם נחום פון טשערנאביל, זייענדיג נאך פון די תלמידי בעש"ט, אבער וויבאלד איינע פון די יונגע תלמידים - דער בעל התניא האט נישט מסכים געווען, דערפאר איז געווארן עטליכע ממלאי מקום. חסידים האבן געזאגט, אז ווען ס'וואלטן אלע מסכים געווען אז ר' נחום זאל איבערנעמען, וואלט געווען איין ממשיך ביז משיח'ס טאג.
רבי פנחס הלוי הורוויץ (ה'תצ"א - ד' תמוז ה'תקס"ה), רב אין פראנקפורט. באקאנט אלס "דער בעל הפלאה".
רבי פנחס איז געבוירן אין יאר ה'תפ"ו, צו זיין פאטער הרב צבי הירש הלוי הורוויץ, פון טשארטקאוו א זון פון הרב מאיר הלוי הורוויץ, פון טיקטין, א זון פון הרב יהושע הארוך (דער לאנגער), א זון פון הרב פנחס הלוי הורוויץ, א שוואגער פונעם רמ"א.
זיין פאטער רבי צבי הירש איז געווען פון די גדולי הדור אין זיין צייט, דער נודע ביהודא שרייבט אין א תשובה, מען זאל זיך נישט פארלאזן אויף זיין תשובה, נאר אויב די דריי עמודי עולם וועלען צושטימן מיט אים, און רעכענט אויס רבי צבי הירש פון די דריי.
רבי פנחס פארציילט אין זיין הקדמה אויף זיין ספר שבת אחים איבער זיינע רבי'ס: פון אנפאנג האט ער געלערנט ביי זיין פאטער, וועלכער האט אים געעפענט זיינע אויערן צו הערן לערנען, ביז ווען ער האט חתונה געהאט. נאך זיין חתונה האט ער געלערנט ביי זיין עלטערן ברודער רבי נחום אומגעפער איין יאר, ביז זיין ברודער איז אויף גענומען געווארן אלס רב. נאכהער האט ער זיך אנגעקניפט אין זיין ברודער רבי שמעלקא מיט א וואנדערליכן ליבשאפט, וואו דער ליבשאפט פון דוד מיט יהונתן, און צוזאמען געלערנט ש"ס און פוסקים עטליכע יאר מיט א גרויס פלייסיקייט, שפעטער איבער פארשידענע אומשטענדן האבן זיי זיך צוטיילט.
רבי פנחס איז געפארן צוזאמן מיט זיין ברודער ר' שמעלקא, צום מעזריטשער מגיד אויף א שבת, זיך איבער צו צייגן דעם ווירקליכקייט פון די חסידים. נאך שבת זענען זיי דארט פארבליבן, און זענען געווארן פון די גרויסע תלמידים פון מגיד.
רבי פנחס איז ערשטנס געווען רב אין וויטקאוו נאכהער איז ער געווארן רב אין לעחוויץ, רבי פנחס פארציילט אין זיין הקדמה אויף זיין ספר הפלאה: “דארט האט ער פארגעלערנט יעדען טאג שיעורים אין ש"ס און פוסקים מיט א געוואלדיגן טיפקייט, אין זיינע תלמידים זענען שטארק געשטיגן”.
נאכדעם וואס רבי פנחס איז אוועק פון לעכאוויץ, איז ער אויפגענומען געווארן אין יאר ה'תקל"ב אלס רב אין פראנקפורט, דארט האט ער ווייטער געפירט זיין ישיבה און ארויס געשטעלט תלמידים גדולי הדור זעקס און דרייסיג יאר.
איינער פון זיינע באקאנטסטע תלמידים איז געווען דער חתם סופר.
רבי פנחס איז נפטר געווארן מאנטאג ד' תמוז ה'תקס"ה, און ער ליגט אין פראנקפורט.
a>. דאס איז דער שטח פון אחריות פון דער GLA.
לאקאלע רעגירונג אין לאנדאן גייט אן אין צוויי שיכטן; א שטאטס, סטראטעגישער שיכט און א לאקאלער שיכט. די שטאט-ברייט אדמיניסטראציע ווערט קאארדינירט דורך דער גרעסערער לאנדאנאנער אויטאריטעט (GLA), און די לאקאלע אדמיניסטראציע ווערט אויסגעפירט דורך 33 קלענערע אויטאריטעטן.
העכערער שיכט.
די גרויסלאנדאנאנער אויטאריטעט איז צוזאמענגעשטעלט פון צוויי געוויילטע טיילן. זיי זענען דער בירגערמייסטער פון לאנדאן, וואס האט די עקסעקוטיווע מאכט, און די לאנדאנער פארזאמלונג, וואס טוט חוקר ודורש זיין די החלטות פונעם בירגערמייסטער און קען אננעמען אדער אפווארפן זיינע בודזשעט פארשלאגן יעדע יאר. די GLA האט אחריות פאר סטראטעגישער פלאנירונג, פאליציי, די פייער דינסט, רוב ענינים פון טראנספארט און עקאנאמישער אנטוויקלונג. זי איז א לעצטיקע ארגאניזאציע, אויפגעשטעלט אין 2000 במקום דער גרויסלאנדאנער ראט (GLC) וואס איז געווארן אפגעשאפט אין 1986. די הויפטקווארטיר פון דער GLA און דעם בירגערמייסטער פון לאנדאן איז אין דעם סיטי ראטהויז. דער היינטיקער בירגערמייסטער פון לאנדאן איז סאדיק קאן, געוויילט אין 2015, נאך באריס זשאנסאן.
געזונט דינסטן אין לאנדאן ווערן פארוואלט מיט דער נאציאנאלער רעגירונג דורך דער נאציאנאלער געזונטדינסט, וואס איז קאנטראלירט און אנגעפירט אין לאנדאן דורך "NHS לאנדאן".
נידעריגער שיכט.
די 33 לאקאלע אויטאריטעטן זענען די 32 לאנדאנער בארא ראטן און די סיטי פון לאנדאן קארפאראציע. אויף זיי איז דא דאס אחריות פאר לאקאלע דינסטן וואס זענען אונטער דער אויפזיכט פון דער GLA, למשל לאקאלע פלאנירונג, שולעס, סאציאלע דינסטן, לאקאלע גאסן און מיסט אויפזאמלען. די לאנדאנער באראס האבן יעדע איינע א ראט וואס ווערט דערוויילט יעדע פיר יאר דורך די איינוואוינער דארטן.
די סיטי פון לאנדאן האט נישט קיין נארמאלע לאקאלע אויטאריטעט, נאר ווערט געהערשט דורך דער היסטארישער סיטי פון לאנדאן קארפאראציע וואס ווערט געוויילט דורך סיי איינוואוינער סיי געשעפטן, און וואס עקזיסטירט אינעם זעלבן פארמאט זייט די מיטל עלטער.
דער פֿאָרוואָרד איז דער ענגלישער אָפטיילונג פון דער אמאליגער שטארק פאפולערע אידישער פארווערטס.
איר רעדאקטאר איז דער ליבעראלער טאן געבער זשעי.זשעי. גאלדבערג און ער האט טאקע זיך ארויסגעשטעלט דערפאלגרייך פארשפרייטן דעם פארווארד דאס זאל זיין פרעסטיזשפול צווישן די ברייטע אלגעמיינע ליבעראלע אמעריקאנער פאלק.
רבי מרדכי טווערסקי זצ"ל (ה'תק"ל - כ' אייר ה'תקצ"ז), מגיד פון טשערנאביל. באקאנט אלס רבי מאטעלע טשערנאבילער.
רבי מאטעלע איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תק"ל, צו זיין פאטער הרב מנחם נחום טווערסקי פון טשערנאביל, דער מאור עינים, א זון פון הרב צבי, א זון פון רבי נחום גאון, באקאנט אלס רבי אדם בעל שם. און צו זיין מוטער מרת שרה אן אייניקל פון הרב יצחק שפירא, רב אין לובלין, א זון פון הרב נתן נטע שפירא, רב אין האראדנע, "דער מבוא השערים".
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תקנ"ח, האט רבי מאטעלע איבערגענומען דעם פאטער'ס ארט, אלס רבי פון דעם טשערנאבילער הויף.
אנדערש ווי זיין פאטער, וואס האט געלעבט אין פשטות און ארעמקייט, האט רבי מאטעלע זיך געפירט מיט אויף א ברייטערען פארנעם. עס איז באקאנט אז ער פלעגט מאנען פון זיינע חסידים גאר גרויסע באטרעגער פון געלט. ביי חסידים פלעגט מען זאגן אז דאס געלט האט רבי מאטעלע געניצט אויף אויסצוהאלטן די ל"ו צדיקים נסתרים, א אויפגאבע וואס ער האט איבערגענומען פון רבי לייב שרה'ס.
רבי מאטעלע האט אלץ געגארט צו ווערן באהאלטן אינעם קליינעם דערפעלע אנאטעווקע, זאגענדיג: דארט קלונגען ניט די גלעקער... (פון קלויסטער; זייענדיג א פיצינקע דארף איז ניטאמאל נישט פארהאנען דארט קיין תיפלה, ווי איבעראל לענגאויס רוסלאנד).
אום ל"ה בעומר, כ' אייר ה'תקצ"ז איז ער געווען אויפ'ן וועג קיין קיעוו זיך היילן, און נעבן די דארף אנאטעווקע איז ער נסתלק געווארן, און דארט איז טאקע זיין רוה ארט.
(רבי מאטעלע האט געבוירן אכט זון וואס יעדער פון זיי האט אנגעהויבן אן אייגענע הויף. דער פאטער האט זיי אנגערופן זיין "מנורה הטהורה").
טווערסקי, מרדכיר
רבי משה טווערסקי זצ"ל (ה'תקמ"ט - י"ח טבת ה'תרכ"ו), מגיד פון קאריסטשאוו.
רבי משה איז געבוירן אין יאר ה'תקמ"ט, צו זיין פאטער הרב מרדכי טווערסקי דער טשערנאבילער מגיד, א זון פון הרב מנחם נחום טווערסקי פון טשערנאביל, דער מאור עינים, א זון פון הרב צבי, א זון פון רבי נחום גאון, באקאנט אלס רבי אדם בעל שם. און צו זיין מוטער מרת שרה, א טאכטער פון הרב אהרן (הגדול) פון קארלין.
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תקצ"ז האט רבי משה נישט געוואלט פירן קיין רעביסטעווע, האלטענדיג אז ער איז נישט פאסענט (ראוי) דערצו, הערשט עטליכע יאר שפעטער האט ער זיך געצויגן קיין קאריסטשאוו אנגעהויבן פראווען.
רבי משה איז נפטר געווארן י"ח טבת ה'תרכ"ו, און ער ליגט אין קאריסטשאוו.
בזיווג שני האט רבי משה געהייראט א טאכטער פון הרב צבי אריה לנדא (- י"א תשרי ה'תקע"ב), פון אליק.
טווערסקי, משה
רבי יעקב ישראל טווערסקי זצ"ל (ה'תקנ"ד - י"ג אלול ה'תרל"ו), מגיד פון טשערקאס.
רבי יעקב ישראל איז געבוירן אין יאר ה'תקנ"ד, צו זיין פאטער הרב מרדכי טווערסקי דער טשערנאבילער מגיד, א זון פון הרב מנחם נחום טווערסקי פון טשערנאביל, דער מאור עינים, א זון פון הרב צבי, א זון פון רבי נחום גאון, באקאנט אלס רבי אדם בעל שם. און צו זיין מוטער מרת שרה, א טאכטער פון הרב אהרן (הגדול) פון קארלין.
אין יאר ה'תקצ"ד איז רבי יעקב ישראל אויפגענומען געווארן אלס מגיד אין הארניסטייפל, און אנגעהויבן פראווען רביסטעווע, אין יאר ה'תר"ך איז אריבער קיין טשערקאס.
רבי יעקב ישראל איז נפטר געווארן י"ג אלול ה'תרל"ו, און ער ליגט אין טשערקאס.
טווערסקי, יעקב ישראל
רבי מנחם נחום טווערסקי זצ"ל (ה'תקס"ה - ז' תשרי ה'תרי"א), פון מאקאראוו.
רבי נחום איז געבוירן אין יאר ה'תקס"ה, צו זיין פאטער הרב מרדכי טווערסקי דער טשערנאבילער מגיד, א זון פון הרב מנחם נחום טווערסקי פון טשערנאביל, דער מאור עינים, א זון פון הרב צבי, א זון פון רבי נחום גאון, באקאנט אלס רבי אדם בעל שם. און צו זיין מוטער מרת פייגא, א טאכטער פון הרב דוד לייקעס.
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תקצ"ז האט רבי נחום אנגעהויבן פירן זיין רעביסטעווע, אין דער שטאט מאקאראוו
רבי נחום איז נפטר געווארן ז' תשרי ה'תרי"א, און ער ליגט אין מאקאראוו.
טווערסקי, מנחם נחום
רבי אברהם טווערסקי זצ"ל (ה'תקס"ו - ב' תמוז ה'תרמ"ט)איז געווען מגיד אין טוריסק מער ווי פופציג יאר.
רבי אברהם איז געבוירן אין יאר ה'תקס"ה, צו זיין פאטער הרב מרדכי טווערסקי דער טשערנאבילער מגיד, א זון פון הרב מנחם נחום טווערסקי פון טשערנאביל, דער מאור עינים, א זון פון הרב צבי, א זון פון רבי נחום גאון, באקאנט אלס רבי אדם בעל שם. און צו זיין מוטער מרת פייגא, א טאכטער פון הרב דוד לייקעס.
ווען ער איז געווען אלט צוויי און א האלב יאר איז ער געפארן מיט זיין פאמיליע קיין ליאזני אויף א חתונה.
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תקצ"ז האט רבי אברהם זיך געצויגן אין דער שטאט טוריסק וואו ער איז געווארן מגיד און האט אנגעהויבן פירן זיין רעביסטעווע.
רבי אברהם איז נפטר געווארן ב' תמוז ה'תרמ"ט, און ער ליגט אין טוריסק.
טווערסקי, אברהם
רבי דוד טווערסקי זצ"ל (ה'תקס"ח - י' אייר ה'תרמ"ב), מגיד פון טאלנא.
רבי דוד איז געבוירן אין יאר ה'תקס"ח, צו זיין פאטער הרב מרדכי טווערסקי דער טשערנאבילער מגיד, א זון פון הרב מנחם נחום טווערסקי פון טשערנאביל, דער מאור עינים, א זון פון הרב צבי, א זון פון רבי נחום גאון, באקאנט אלס רבי אדם בעל שם. און צו זיין מוטער מרת פייגא, א טאכטער פון הרב דוד לייקעס.
רבי דוד איז געווארן אויפגענומען אלס מגיד אין וואסילקיוב, שפעטער איז ער אריבער קיין טאלנא. אין יאר ה'תרל"ח האט רבי דודזיך געצויגן קיין גאליציע, און זיך באזעצט אין בראד, נאכהער איז ער צוריק קיין טאלנא.
רבי דוד איז נפטר געווארן י' אייר ה'תרמ"ב, און ער ליגט אין טאלנא.
טווערסקי, דוד
די זשיטאמירער גובערניע (, "זשיטאמירסקא אבלאַסט"; אויך זיך פאררופן אויף זשיטאמירשטשינא -) איז אן אבלאסט (גובערניע) פון צפון אוקראינע. די הויפטשטאט פון דער גובערניע איז די שטאט זשיטאמיר.
די גובערניע איז געשאפן געווארן אין דער אוקראינישער סאוועטישער סאציאליסטישער רעפובליק דעם 22סטן סעפטעמבער, 1937.
די גובערניע געפינט זיך אין דעם היסטארישן ראיאן פאלעסיע (, "פאליסיאַ").
מאלאריע איז אן אנשטעקיקע קראנקייט, וואס ווערט פארשאפן פון פאראזיטן. מענטשן שטעקן זיך מיט מאלאריע ווען דער פאראזיט קומט אריין אינעם בלוט.
מאלאריע איז איינע פון די הויפט סיבות פון טויט אין דער וועלט: זי איז גורם א האלבן מיליארד קראנקען און צוויי מיליאן טויטן יאר יערלעך. רוב פון די וואס שטארבן זענען אין אפריקע דרום פון דער סאהארע.
דער פאראזיט וואס פארשאפט מאלאריע הייסט "פלאַסמאדיום", אן ארגאניזם מיט אין צעל וואס איז נישט קיין באקטעריע.
ס'זענען דא פארשידענע זגאלן פון "פלאַסמאדיום" וואס פארשאפן מאלאריע אין מענטשן: "פֿאַלקיפאַרום" מאלאריע איז דער ערגסטער מין, און הרגעט די מערסטע מענטשן.
מענטשן ווערן קראנק פון מאלאריע דורך אנאפעלעס קאמארן.
נעליפינא (,) איז א דארף אין קארפאטארוס, 26 ק"מ מזרח פון מונקאטש און 5 ק"מ מזרח פון סוואליאווא.
ביזן ערשטן וועלט קריג איז דאס דארף געווען אין אונגארן, מיטן נאמען הארשפאלווא. נאכן קריג האט קארפאטא-רוס געהערט צו דער נייער מדינה טשעכאסלאוואקיי, און דאס דארף האט באקומען דעם היינטיגן סלאווישן נאמען. ביים צווייטן וועלט קריג איז דער אומגעגנט צוריקגעגעבן צו אונגארן, און זייט דעם קריג איז ער צוגענומען צו אוקראינע.
די יידישע באפעלקערונג פונעם דארף איז געווען 209 אין תרל"ז, און 496 אין תרפ"א.
עס איז געווען א קליין דארף און עס איז געווען דארטן נאטורליכע ערהוילונגען, און צוליב דעם פלעגן אהין קומען אסאך רבנים, איינער פון זיי איז געווען דער נאסאדער רב, הגה"ק ר' אברהם יושע פריינד זצ"ל.
דאס איז א רשימה פון רעגירער ביי דער צווייטער וועלט מלחמה.
בערנארד מאנטגאמערי
שארל דע גאל
יאזעף סטאלין
וואסילי טשויקאוו
גיאורגי זשוקאוו
איוואן קוניאוו
וויאטשעסלאוו מאלאטאוו
דוד בן גוריון
נחום גאלדמאן
הענריעטע סולד
פומימארו קנואה
הידקי טאזשא
איסוראקו יאמאמוטא
בעניטא מוסאליני
אדאלף היטלער
הערמאן גערינג
היינריך הימלער
אדאלף אייכמאן
יאאכים פאן ריבענטראפ
ערווין ראמעל
וולאדיסלאוו ראצקייעוויטש
וולאדיסלאוו שיקארסקי
מיקלאש הארטי
פערענץ סאלאשי
יאן אנטאנעסקו
מיכיי דער ערשטער
טשיאנג קיי שעק
a>, נישט ווייט פון מאה שערים
מאה שערים (ארויסגערעדט: מיישאָ'רים) איז א פרומע געגנט אין צענטער פון ירושלים.
פון די ערשטע געגנטער געבויט צו ווערן אינדרויסן פון די מויערן פון דער אלט שטאט, און איז אויפגעשטעלט געווארן אין יאר ה'תרל"ה; 1874.
מען האט באשטימט איר נאמען "מאה שערים" אלס דעם וואס איר גרינדונג איז געווען פרשת תולדות, און אין דער פרשה שטייט:.
ארכיטעקטורע.
יעדע פיר הייזער האט איין הויפן בשותפות וואס האט געניצט צו וואשן וועש אאז"וו.
געארגי קונסטאנטינאוויטש זשוקאוו () (געבוירן 1טן דעצעמבער 1896 - געשטארבן 18טן יוני 1974) איז געווען אן אפיציר, שעף פון גענעראל שטאב, און קריגס מיניסטער, אין דער רויטער ארמיי.
פריערדיקע יארן.
געבוירן אין קלוגע פראווינץ, אין א דארף סטרעלקאווקע, צו ארעמע דארפסלייט, ביי די פופצן יאר, איז ער געקומען קיין מאסקווע, ארבעטן אלס א סטאלער, ביי דער ערשטער וועלט מלחמה, איז ער מאביליזירט געווארן אין דער רוסישער ארמיי, און ער האט באקומען צוויי אויסצייכענונגען, פאר זיין בראווקייט, און ער איז געהעכערט געווארן אין ראנג.
נאך דער אקטאבער רעוואלוציע, האט געאורגי זיך אנגעשלאסן צו די קאמוניסטן, ער איז געווען פון די אונטערדרוקער, פון די דארפסלייט, וואס האבן זיך קעגן געשטעלט, דאס אוועק נעמען פעלדער פון זיי, ווי די קאמוניסטן האבן פארלאנגט, ער האט באקומען דעם רויטן פאן אויסצייכענונג, פאר זיינע אויפטוען.
אין 1923, איז זשוקאוו געווארן, קאמאנדיר פון א רעגימענט רייטער, און אין 1930, א קאמאנדיר פון א בריגאדע. ער איז געווען באוויסט פאר א פונקטליכער אין דיסציפלין, ער האט זייער געהאלטן פון מאדערנירטע קריג, געפאנצערטע טאנקן.
סטאליןס '"אויפרייניגונג'" פון די פארטיי, האט נישט געהאט קיין איינפלוס אויף אים, און ער איז געבליבן אינעם מיליטער,
ווען די יאפאנישע מיליטער, האט אינוואדירט מאנגאליי, 1939 איז זשוקאוו געווען דער גענעראל, וואס האט ארויסגעטריבן די יאפאנעזער פון דארט, און די סאוועטן האבן געווינען, ער האט באקומען דעם, סאוועטן פארבאטן אויסצייכענונג, און ער איז געווארן קאמאנדיר פון קיעווער גובערניע. דאס האט ער אנגעהאלטן ביז דער נאצישער אינוואזיע אין רוסלאנד, ביים אפעראציע בארבאראסע.
אין 1941, איז ער געווארן שעף פון גענעראל שטאב, און ווען די דייטשן האבן אטאקירט, און נאכדעם ביי די מלחמות, האט ער געווינען גלענצענדע ניצחונות, לענינגראד איז געשטאנען פארן צאמפאל, און ער איז געווארן קאמאנדיר פון די שטאט, און ער האט באוויזן אפצושטויסן די וועהרמאכט.
דערנאך איז ער אריבער געברענגט געווארן קיין מאסקווע, די נאציס זענען געווען 23 קילאמעטער, ווייט פונעם שטאט, ער האט זיי פארטריבן אין א קאנטער-אטאקע, אינעם קורסק קריג האט ער געווינען די קריג, און נאכדעם באוויזן צו באפרייען בעלארוס.
ער איז געווארן נאכדעם קאמאנדיר, פונעם ערשטן בעלארוסישן ארמיי, און ער האט אטאקירט בערלין,די 16טע אפריל 1945, אין א קריג קעגן צייט, אויף איוואן קוניאוו, וואס האט אנגעפירט דעם ערשטן אוקראינישן ארמיי.
אויפן 9טע מיי 1945, האט זשוקאוו אונטערגעשריבן, אויפן אונטערגעבנס דאקומענט, פון די דייטשן.
נאכן מלחמה, איז ער געווען קאמאנדיר פון די רוסישע קרעפטן, אין מזרח דייטשלאנד, און ביים מארש פון באזיגן, איז זיין גרויסקייט, און העלדישקייט געווען גרעסער ביי די רוסישע פאלק, ווי פון סטאלין, און דערפאר איז ער אנידער געשטעלט געווארן פון זיין אמט.
ער איז געווארן גענעראל פון אדעס אומגעגנט, א נישטיגע פאזיציע.
ווען סטאלין איז געשטארבן, האט ער געשטיצט כרוסטשאוו, און ער האט זיך אריינגעדרייט אינעם פאליטיק, און אין 1953 איז ער געווארן וויצע קריגס מיניסטער, און 1955, איז ער געווארן קריגס מיניסטער.
דערנאך האט כרוסטשאוו מורא באקומען פון זיין פערזענליכקייט, און אלע זיינע טיטלען, אינעם פארטיי, און אינעם מיליטער, זענען אוועקגענומען געווארן, ער איז באשולדיקט געווארן, אין ווילן אטאקירן די רעגירונג, מיטן נוצן דאס מיליטער,
ווען ברעזשענאוו איז ארויף צום מאכט, איז זיין כבוד צוריק געגעבן געווארן צו אים, ער האט ארויס געגעבן א בוך, אויף זיין לעבן.
ער איז געשטארבן דעם 18טן יוני 1974 אין מאסקווע.
יאאַכים פאן ריבענטראפ (דעם 30סטן אפריל 1893 - 16טן אקטאבער 1946) איז געווען אויסערן מיניסטער פון דייטשלאנד פון 1938 ביז 1945. מ'האט אים געהאנגען אלס קריגס פארברעכער נאך די נירנבערג פראצעסן.
פאן ריבענטראפ איז געבוירן אין וואסעל, אינען אונטערשטן טייל פונעם ריין. זיין פאטער איז געווען א קאמאנדיר, ער האט געוווינט אין פארשידענע לענדער, אינדרויסן פון דייטשלאנד, און דערפאר האט ער גוט באהערשט ענגליש און פראנצויזיש, ער איז געווען א זעלנער אין דער ערשטער וועלט מלחמה, און איז געהעכערט געווארן אין ראנג צו אן אפיציר, און האט באקומען דעם אייזן מעדאל.
נאך דער מלחמה האט ער זיך אנגעשלאסן אין דער דיפלאמאטישער געמיינדע, און ער איז געשטעלט געווארן אין טערקיי.
ער האט פארלאזט זיין דיפלאמאטישע ארבעט, און געווארן א וויין סוחר. אין 1930 האט ער זיך געטראפן מיט היטלער, און אין 1932 זיך אנגעשלאסן אין דער נאצי פארטיי, ער איז געגעבן געווארן א מעדאל פון כבוד דורך דעם עס עס.
אין 1933, ווען היטלער איז געקומען צו דער מאכט, איז ער געווארן מיניסטער פאר ספעציעלע אנגעלעגנהייטן, ער האט אנגעפירט די פארהאנדלונגען מיט ענגלאנד, אויפן ים קרעפטן פארשטענדעניש. דער דייטשלאנד-יאפאן פאקט, אפילו עס האט קיין אפעקטיווע מיינונג ניט געהאט, אבער ווען איטאליע האט זיך צוגעשלאסן, איז עס געווארן דער פאקט פון די אקסיס.
אין יאר 1936, איז ער געשיקט געווארן אויף ענגלאנד אלס אמבאסאדאר, וואס ער האט אנגעהאלטן ביז 1938, ווען ער איז צוריקגערופן געווארן קיין בערלין, ווי ער איז געווארן אויסערן מיניסטער, אויפן פלאץ פון קאנסטאנטין פאן נויראט, און זייענדיק א פייערליכער אנהענגער פון היטלער, האט היטלער געקענט אנגיין מיט זיינע פינסטערע פלענער.
ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן, איז זיין ארבעט געווארן מינדערוויכטיג, סמערהייט לענדער האבן איגנארירט דייטשלאנד, און ווען ער האט פרובירט צו טיילן מיינונגען, נאכדעם ווען דייטשלאנד האט אינוואדירט רוסלאנד, ער האט געוואלט אז די דומע רעגירונגען,זאלן אנגעפירט ווערן דורכן אויסערן מיניסטעריום, איז ער שנעל שטיל געווארן דורך היטלער,
ריבענטראפ האט פארהאנדלט מיט די יאפאנער, אז זיי זאלן אטאקירן רוסלאנד, אבער זיי האבן נישט איינגעגעבן, און ווען יאפאן האט אטאקירט די פאראייניגטע שטאטן, אויף פערל הארבער, האט היטלער דערקלערט קריג קעגן די פאראייניקטע שטאטן, און קעגן ריבענטראפס מיינונג,
ריבענטראפ האט געהאלטן, אז די מינוט וואס אמעריקע שליסט זיך אן אינעם קריג, וועלן דייטשלאנדס אויסזיכטן צו געווינען, זיין נאנט צו זערא.
ביי דער ענדע פון דער מלחמה, איז ער אויפגעזאגט געווארן, און ארטור זייס אינקווארט, האט אים איבערגענומען, אין די רעגירונג פון קארל דעניץ, דער פאסטן האט גארנישט געמיינט, אן גאר שנעל האבן זיך ביידע געפונען פארן געריכט, ביים נירנבערג פראצעס איז ער פאראורטיילט געווארן צום טויט, און ער איז געהאנגען געווארן, זיינע מעמוארן זענען געדרוקט געווארן 1953.
וויאַטשעסלאַוו מאלאטאוו (; דעם 9טן מערץ 1890 - דעם 8טן נאוועמבער 1986) האט געדינט אלס אויסערן מיניסטער, פונעם סאוועטן פארבאנד, דורכאויס דער צווייטער וועלט מלחמה, און ער האט אונטערגעשריבן אויף דעם ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך. דער נאמען מאלאטאוו קאקטייל, איז אויף זיין נאמען.
ער איז געבוירן אין קוקארקע, אינעם צארישן רוסלאנד, מיטן נאמען וויאטשעסלאוו מיכייעלעוויטש סקראביען, אין 1906 האט ער זיך אנגעשלאסן, אינעם סאציאל דעמאקראטיש, רוסלאנד ארבעטער פארטיי, ער איז ארעסטירט געווארן עטליכע מאל, געווען אין סיביר, פאר זיינע פאליטישע אקטיוויטעטן, ביזן אקטאבער רעוואלוציע, דעמאלט איז ער ערוויילט געווארן, צום צענטראלן קאמיטעט פונעם קאמוניסטישן פארטיי, און ער האט זיך געטוישט די נאמען צו מאלאטאוו.
ביז 1922, ווען ער האט אנגעפאנגען ארבעטן אונטער סטאלין, און ווען לענין איז געשטארבן, האט מאלאטאוו געשטיצט סטאלין קעגן טראצקי, און די אנדערע.
אין 1930 האט סטאלין אים געשטעלט אלס פרעמיער מיניסטער, און ער האט אונטער געשריבן
אויף אלע פארלאנגען פון סטאלין, אויף די ברוטאלע אויסרייניגונג, פון די פארטיי און סטאלינס פיינט.
אין 1939, איז ער געווארן אויסערן מיניסטער, און אין יענע יאר האט ער אונטער געשריבן, דעם נישט-אגרעסיע-אקט מיט דייטשלאנד, וואס איז באוויסט אויפן נאמען ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך.
אין 1940, איז דער נאמען פון שטאט פרעם געטוישט געווארן צו מאלאטאוו, לכבוד זיין פופציגסטע געבורטסטאג.
ביי די צווייטע וועלט מלחמה, איז ער געווען זייער אקטיוו, פירנדיג געשפרעכן מיט די פאראייניגטע שטאטן, און מיט גרויס בריטאניע, נאכן קריג האט ער ווייטער אנגעפירט מיט דיפלאמאטישע אקטיוויטעטן, און ער איז געווען א פייערליכע שטיצער פון מדינת ישראל, אין 1949 איז ער אויפגעזאגט געווארן פון אמט, זיין ווייב פאולינע מאלאטאוו, א יידישע פרוי, איז ארעסטירט געווארן, און ער איז מעגליך אויך געווען אויף צרות.
ווען סטאלין איז געשטארבן, האט ער געשטיצט כרוסטשאוו, און ער איז צוריק געווארן אויסערן מיניסטער, ער האט געהאלפן אראפווארפן כרוסטשאוו, אין 1957.
אין 1963 איז ער ארויס אויף פענסיע, און ביז 1984, איז ער צוריק געברענגט געווארן צום פארטיי דורך טשערניענקו, ער איז געשטארבן אין 1986, אין מאסקווע, אלט זייענדיק 96 יאר.
קאטיושא איז אן אלט מאדישע, טויטליך ראקעטע, וואס רוסלאנד האט פאבריצירט, ביי די צווייטע וועלט מלחמה.
היינט איז עס מערסטנס באנוצט דורך טעראר גרופעס, ווי ביי דער צווייטער לבנון מלחמה, האט עס כיזבאללא גענוצט, און, ביי דער ישראלדיקער געגאסענע בליי אפעראציע, האט כאמאס גענוצט עטליכע פון די סארט ראקעטן.
עס איז היבש טויטליך און שעדליך, ביי דער צווייטער לבנון מלחמה, האט איינע אזא ראקעטע, אומגעברענגט אכט מענטשן, אין א ישראל באנען מעכאניקערס גאראזש.
איסאראקו יאַמאַמאטא (דעם 4טן אפריל 1884 - דעם 18טן אפריל 1943) איז געווען דער קאמענדאנט פונעם יאפאנעזישן פלאט אין אנהייב פונעם צווייטן וועלט קריג.
פון 1919 ביז 1921 האט ער שטודירט אין הארווארד אוניווערסיטעט.
ער איז געווען אדמיראל, פון די יאפאנעזע ים קרעפטן, ביי די צווייטע וועלט מלחמה, דער פלאנירער פון די אטאקע אויף פערל הארבער, וואס האט אריינגעשלעפט די פאראייניגטע שטאטן אינעם קריג.
ער איז געווען א גלענצענדער גענעראל, וואס האט דורכגעפירט געלונגענע אטאקעס, אויף די אליאירטע אינעם ווייטן פאסיפיק,
אבער ביים מידוויי קאמף, האט ער געליטן א ביטערע דורכפאל, דורך טשעסטער נימיץ, דער קאמאנדיר פון די אליאירטע אינעם פאציפישן אקעאן.
ער איז אומגעקומען, ווען דער עראפלאן אין וועלכע ער איז געפלויגן, איז אראפגעשאסן געווארן, דורך אן אמעריקאנער קריגס פליגער.
1973 איז געווען א נארמאל יאר וואס האט אנגעהויבן מאנטיק.
אלס ענטפער צו דער יום כיפור מלחמה, האבן די אראבישע לענדער וואס געהערן אן צו אפעק דערקלערט אן עמבארגא, און אויפגעהערט צו עקספארטירן נאפט אין אייראפע. עס איז געווען פון די שווערסטע אויל קריזיסן אין דער היסטאריע, זינט די וועלט איז אריבער צו אויל צו פראדוצירן ענערגיע.
לאוער איסט סייד איז היינט-צו-טאג גאר א טייערע געגנט צוליב דעם וואס דער גאנצער לאוער איסט סייד איז געווארן פארשוועמט מיט ארטיסטן וואס בויען טייערע, מאדערנע לוקסוריעזע שענק און פארוויילונגס פלעצער, איבערהויפט "אַרט גאלאריען", וואס ציען באזוכערס פון דער גאנצער וועלט. איז זענען דארט פאראן האטעלן אא"וו. דאס אלץ פירט דערצו אז דער ריעל עסטעיט מארקעט שפרינגט אין הימל אריין.
אירע גרעניצען זענען: האוסטען סטריט - צפון. טשיינע טאון מיט קאנאל - דרום. איסט ריווער וואסער - מזרח. באוערי - מערב.
דער לאוער איסט סייד איז אמאל געווען א שפרודלדיגע אידישע געגנט פון מיליאנען אידן.
רוב שולן זענען ליידער פוסט און לער, ווייל עס זענען נישטא גענוג אידן זאלן דארטן קומען דאווענען.
דער פוסק הדור ר' משה פיינשטיין האט דארטן געלעבט. הרב אפרים אשרי, פון די לעצטע תלמידים פונעם חפץ חיים, איז געווען רב אין דעם בית המדרש הגדול, הארט נעבן דער וויליאמסבורג בריק.
דער פרומער אידישער ארטאדאקסישער אסעמבלי ספיקער "שעלי סילווער" וואוינט אויך דארטן זיין גאנץ לעבן, ער איז דארטן געבוירן. און ער איז פרעזידענט אין דער גרויסער שול, "ביאלאסטאק" וואס זיין טאטע איז אויך געווען פרעזידענט דארטן.
ס'זענען אויך דא שפּאנישע שקצים, צוליב די שטאטישע פראזשעקטס דארטן, וואס בלייבט איבער אפילו ווען די פריוואטע פראפערטיס שטייגן.
ארפכשד, איז געווען דער דריטער זון פון שם בן נח (בראשית י', כ"ב ודברי הימים, א' א' יז).
ארפכשד האט געלעבט 438 יאר. צו 35 יאר איז געבוירן זיין זון שֶלַח.
שלח אדער שלח לך איז די פערטע סדרה אין ספר במדבר.
רוב פון דער סדרה באהאנדלט די מרגלים וואס משה רבנו האט געשיקט אויסשפיאנען דאס לאנד פון כנען. צום סוף האט דער אייבערשטער גוזר געווען אז די יידן זאלן בלייבן אין מדבר פערציג יאר ביז אלע וואס זענען ארויסגעגאנגען פון מצרים זענען געשטארבן און נאר זייערע קינדער זענען אריינגעגאנגען אין ארץ ישראל.
נאך דעם ווערט געברענגט די נסכים, די פרשה פון נעמען חלה, און ציצית.
קרח איז די פינפטע סדרה אין ספר במדבר.
די סדרה באשרייבט דאס מחלוקת פון קרח קעגן משה רבינו.
שפעטער ווערט געברענגט אסאך דינים וואס האבן א שייכות מיט כהנים, למשל, די מתנות כהונה: ביכורים, תרומה גדולה, בכור און תרומת מעשר.
נעילת החג איז די צייט וואס עס ענדיגט זיך א יום טוב.
אין אסאך בתי מדרשים, חסידישע הויפן און ישיבות פירט מען זיך אז מען קומט זיך צוזאמען אין דער צייט און מען פארברענגט און זינגט צוזאמען.
רבי אברהם יהושע העשיל טווערסקי זצ"ל (י' טבת ה'תר"ך - י"ח תמוז ה'תרע"ד) פון טשודנאוו.
רבי אברהם יהושע העשיל איז געבוירן עשרה בטבת ה'תר"ך צו זיין פאטער הרב מרדכי טווערסקי פון לאיעוו, א זון פון הרב מנחם נחום טווערסקי, פון לאיעוו, א זון פון הרב אהרן טווערסקי פון טשערנאביל, א זון פון הרב מרדכי טווערסקי, דער טשערנאבילער מגיד, א זון פון הרב מנחם נחום טווערסקי פון טשערנאביל, דער מאור עינים.
רבי אברהם יהושע העשיל האט שוין ביים לעבען פון פאטער געפראוועט רביסטעווע אין דער שטאט טשידנאוו, אין יאר ה'תרס"ז אומגעפער איז ער אריבער קיין מאזיר.
רבי אברהם יהושע העשיל איז נפטר געווארן י"ח תמוז ה'תרע"ד, און דער שטאט אטוואצק, און מען האט אים באערדיגט אין דעם בית החיים פון דעם דערבייאיגן שטעטל קארטשעוו.
טווערסקי, אברהם יהושע העשיל
רבי (חיים) יצחק טווערסקי זצ"ל (ה'תרמ"ו - כ"ד ניסן ה'תש"ג), פון לאיעוו.
רבי (חיים) יצחק איז געבוירן אין יאר ה'תרמ"ו (אומגעפער) צו זיין פאטער הרב אברהם יהושע העשיל טווערסקי, פון טשודנאוו, א זון פון הרב מרדכי טווערסקי, פון לאיעוו, א זון פון הרב מנחם נחום טווערסקי, פון לאיעוו, א זון פון הרב אהרן טווערסקי פון טשערנאביל, א זון פון הרב מרדכי טווערסקי, דער טשערנאבילער מגיד, א זון פון הרב מנחם נחום טווערסקי פון טשערנאביל, דער מאור עינים. און צו זיין מוטער מרת יוכבד א טאכטער פון הרב יעקב שפירא, פון דעלאטין, אן אייניקל פון רבי פנחס קאריצער.
נאך א צייט וואס ער איז געווען אין מוזשיר האט זיך רבי חיים יצחק געצויגן קיין קיעוו אין יאר ה'תרפ"ג וואו ער האט געהאט אן ערלויבניש פון דער רעגירונג צו פירן א בית מדרש מיט געציילטע מענטשן. שפעטער האט מען אנולירט זיין ערלויבניש אבער ער האט געפראוועט דארט ווייטער די רביסטעווע באהאלטענעהייט, מיט א א בית מדרש, א מקווה און א מלמד פאר חדר יינגלעך. אין יאר ה'תרצ"ז איז ער דערפאר איינגעזעצט אין טורמע אין קיעוו, וואו מ'האט נישט אריינגעלאזט קיין כשר עסן. שפעטער האט מען אים געמשפטעט צו אכט יאר גלות אין סיביר.
רבי חיים יצחק איז נפטר געווארן אין סיביר כ"ד ניסן ה'תש"ג.
טווערסקי, חיים יצחק
רבי משה פיינשטיין זאגט די ברכות ביי דער חופה פון רבי יונה שטענצל׳ס טאכטער
רבי משה פיינשטיין (ז' אדר תרנ"ה - י"ג אדר ב' תשמ"ו), איז געווען אַן אמעריקאנער ארטאדאקסישער רב, געלערנטער און פוסק, וואָס איז ביי פילע באטראכט געווארן ווי דער פאקטישער העכסטער הלכה'ישער אויטאָריטעט פאר פרומע אידן אין צפון אַמעריקע. אין הײנטיגע רבנישע ליטעראַטורן ווערן אָפט רעפערירט זײַנע פּסקים. פיינשטיין האט געדינט אלס פרעזידענט פון דעם פארבאנד פון ארטאדאקסישע רבנים, פארזיצער פון דער מועצת גדולי התורה פון דער אגודת ישראל פון אַמעריקע, און ראש ישיבה פון מתיבתא תפארת ירושלים אין ניו יאָרק. ער האט פארפאסט די ספרים אגרות משה און דברות משה.
געבוירן אין אוזדא לעם מינסק, רוסלענדישע אימפעריע (היינט ווייסרוסלאנד) אינעם געבורטס-טאג פון משה רבינו, און דערפאר האט מען אים א נאמען געגעבן משה - נאך משה רבינו. ער איז געווען אן אייניקל פונעם ווילנער גאון, דעם של"ה, הרב יום-טוב ליפמאן העלער און הרב יחיאל היילפרין.
אין דער יוגנט איז ער געווען רב אין שטאט ליובאן, און שפעטער האט ער זיך באזעצט אין נוא יארק, און געווארן ראש ישיבה פון תפארת ירושלים. ער איז באוואוסט מיט פארשידענע פסקים וואס האבן אויפגעשאקעלט די וועלט, אזוי ווי זיין פסק וועגן נידריגע מחיצות אין בית המדרש, און וועגן מילך, און קינסטלעכע באפרוכפערונג.
ר' משה האט געזאגט אז ער האט איבער געחזר׳ט שולחן ערוך 400 מאל.
מ'דערציילט אויף אים פארשידענע מופתים, די תלמידים שרייבן אז מ'האט "קיינמאל" נישט געזען קיין פליג ביי זיין טיש. ער איז געווען בעל הבית אויף זיין שלאפן, ער איז איינגעשלאפן די רגע וואס ער האט זיך געלייגט און אויף געשטאנען די רגע וואס ער האט געוואלט אויף שטיין.
ער ווערט פאררעכנט אלץ פוסק הדור, ער האט פארפאסט די ספרים שו"ת אגרות משה, און ספר דברות משה.
רבי משה איז נפטר געווארן אין ניו יארק י"ג אדר שני תשמ"ו. מען האט אים געפירט אין ארץ ישראל און ער ליגט אין הר המנוחות נאנט צו זיין רבי'ן רבי איסר זלמן מעלצער און רבי אהרן קאטלער, לעבן דעם בעלזער רבי.
דער סקווערער רבי שליט"א פון לינקס מיטן מאכניווקער רבי זצ"ל פון רעכטס
סקווירא, אוקריינע, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, דארט האט געוואוינט רבי יצחק טווערסקי זצ"ל דער ערשטער סקווערער רבי פונעם סקווערער דינאסטיע, אן אפצווייג פון דער טשערנאבילער דינאסטיע. היינט איז דאס חסידות הויפטקווארטירט אין שיכון סקווירא אין ראקלענד קאונטי, ניו יארק.
סקווערער חסידות.
סקווערער חסידים זענען ממשיכים פון דעם ריינעם דרך החסידות פון אמאל, לייגנדיג א דגוש אויף התקשרות צו צדיקים, אהבת ישראל, מיט א אויטענטישן חסיד'ישן שטייגער. סקווערער חסידים זענען באקאנט פאר זייער איבערגעגעבנקייט צו זייער רבי און זיין פאמיליע. זיי ווייזן אן עקסטערן ענטוזיאסטישקייט פאר זייער רבינ'ס טישן, וועלכע ווערן געפירט בציבור אלע דריי סעודות יעדן שבת אן אויסנאם, און אויף פילע יומא דפגרא'ס.
סקווירא האט פילע אייגנארטיגע מנהגים, וואס פארנעמען א פודאמענטאלן ארט אינעם לעבנסגאנג פון א סקווערער חסיד. דאס חסידות טוט אויך פאדערן אן עקסטערן מאס פרישות צווישן מענער און פרויען, און דער טאטאלער אפגעזונדערטקייט איז מערקבאר אויף די גאסן פון דעם שטעטל, ווי די בחורים און יונגעלייט גייען דורכ'ן טאג מיט די אויגן אראפ, און פרויען און מיידלעך קלאמערן זיך ארויס פון וועג כדי זיך צו דערווייטערן פון די מענער.
סקווערער חסידים טוען זיך אפט צוזאמקומען פאר יארצייטן און ראש חודש סעודות, אין צענדליגע ספעציעל געגרונדעטע חסידישע חבורות (גרופעס) מיט ראשי חבורות - וואס דער רבי האט איינגעשטעלט, וואו מען דערציילט צווישן זיך סיפורים פון אמאליגע רבי'ס און חסידים, און וואו מ'לערנט פונעם ספר "מאור עינים", וואס איז פארפאסט געווארן דורך דעם גרינדער פון דעם טשערנאבילער גזע - ר' מנחם נחום מטשערנאביל זצוק"ל.
סקווערע שטיבלעך איבער'ן וועלט.
א חוץ דעם סקווערער שטעטל און אירע מוסדות, זענען דא אסאך סקווערע שטיבלעך און מוסדות תורה וחסד איבעראל - אין אמעריקע און איבער'ן וועלט.
- אין מאנסי און ספרינג וואלי; אויף ראמען, מיט'ן דומ"ץ ר' יעקב יוסף גאלדמאן. אויף פרענסיס, מיט'ן דומ"ץ ר' יחזקאל שרגא שווארץ. אויף בעיטס, מיט'ן דומ"ץ ר' אברהם יצחק לונגער. אויף פעיקאן און אויף בלאוועלט, מיט'ן דומ"ץ ר' דוד משה רייכמאן.
- אין ברוקלין; אויף בעדפארד און אויף ספענסער, מיט'ן דומ"ץ ר' יצחק שמעון וואזנער. אין בארא פארק, אויף זיבעצן עוועניו, מיט'ן דומ"ץ ר' מיכל שטיינמעטץ, אויף פערצן עוועניו, מיט'ן דומ"ץ ר' בערל איינהארן, אויף 44'סטע גאס ר' שמואל יוסף פריעזעל, און אויפ'ן צענטע גאס מיט'ן דומ"ץ ר' יושע וואלף פריעזעל. אין סטעטן איילאנד, מיט'ן דומ"ץ ר' יחיאל כהן. און נאך א שטיבל אין קראוינהייטס.
- אין לעיקוואוד און אין דזשעקסאן, מיט'ן דומ"ץ ר' אברהם שפיטצער. אין קאנאדע-מאנטריאל, דארט איז דער סקווערער ראב"ד - ר' יוחנן וואזנער דער אפציעלער דומ"ץ פונעם שטיבל.
- אין אייראפע; אין לאנדאן איז דער דומ"ץ ר' יחזקאל שרגא פריעזעל, אין מאנטשעסטער דער דומ"ץ ר' דוב גרינבוים, אין אנטווערפן דער דומ"ץ ר' יעקב יוסף ברייער. און אין סקווירא-אוקריינא, דער אלטער הויף וואס איז פריש געווארן רענארווירט.
- אין ארץ ישראל; אין ירושלים איז דער דומ"ץ ר' אהרן גאלדמינצער, אין בני ברק דער דומ"ץ ר' יעקב אייזנבערגער, אין בית שמש איז דומ"ץ ר' הערשל איינהארן, אויך אין ביתר און אין צפת דער טשערנאבליר קלויז, וואס געהערט פאר'ן סקווערער רבי'ן.
אין תש"ס האבן די סקווערער חסידים אין ירושלים אויפגעשטעלט א חדר "ת"ת תולדות יעקב יוסף" וואס האט היינט 250 יונגלעך, און א ישיבה קטנה פאר 50 בחורים.
ר' איציקל סקווערער.
דער ערשטער סקווערער רבי, רבי איציקל סקווערער זצ"ל (תקע"ב-תרמ"ה), דער זיבעטער פון די אכט זון פון דעם טשערנאבילער מגיד ר' מאטעלע זצ"ל (תק"ל-תקצ"ח), האט נישט אנגעהויבן שנעל צו פירן רבי'סטווע גלייך נאך זיין פאטער'ס פטירה -- אנדערש ווי זיינע זיבן ברודער, וועלכע האבן באלד אנגעהויבן פירן רבי'שע הויפן אויסגשפרייט איבער אוקראינע. ערשט נאך דער פטירה פון זיין צווייטער פרוי מלכה, די טאכטער פון דעם רוזשינער זצ"ל, און דאס חתונה האבן מיט זיין דריטער פרוי, חנה סימא, די טאכטער פון רבי הערשעלע סקווירער, האט זיך ר' איציקל באזעצט אין דער שטאט סקווירא, דאס פריערדיגע וואוין-ארט פון זיין פארשטארבענעם שווער, און אנגעהויבן פירן רבי'סטווע.
ר' איציקל'ס שווער ר' הערשעלע, אויך באקאנט אלץ ר' הערשעלע טיטיעווער, איז געווען א זון פון ר' אהרעלע טיטובער וואס איז געווען א זון פון ר' צבי דער זון פונעם הייליגן בעש"ט, און דורך אים האבן די סקווערער רבי'ס געצויגן זייער יחוס אלס די נאטסטע אייניקלעך פונ'ם בעש"ט. ווארשיינליך אלס די יחוס איז דער שידוך געווען פאר ר' איציקל גאר א חשובער. חסידים דערציילן אז פאר דער חתונה איז ר' איציקל געגאנגען צום ציון פון בעש"ט אין מעזשביזש און געזאגט, "איך טו עס נישט פאר קיין געלט, איך טו עס נישט פאר קיין כבוד, איך וויל נאר ממשיך זיין די דורות פון בעל שם טוב'ס אייניקלעך
ר' איציקל האט אינאיינעם געהאט פיר זין. פון זיין ערשטן רעביצין, די טאכטער פון ר' דן מראדוויל, האט ער געהאט צוויי זון, ר' אברהם יהושע העשיל און ר' נחום. פון דעם צווייטן רעביצין האט ער נישט געהאט קיין קינדער. פון דעם דריטן רעביצין האט ער געהאט צוויי זין, ר' ישראל, און ר' דוד'ל סקווערער.
מאכניווקא, א צווייג פון סקווירא.
נאך דער פטירה פון זייער פאטער ר' איציקל האבן די ברידער געפירט צוזאמען אין דער שטאט סקווירא. ר' אברהם יהושע העשיל האט זיך שפעטער געצויגן קיין מאכניווקא ווי ער האט אויפגעשטעלט זיין הויף. נאך זיין פטירה האט איבערגענומען זיין זון ר' יוסף מאיר'ל מאכניווקער.
ר' יוסף מאיר'ל האט געהאט פיר טעכטער אבער זיינע זין זענען געשטארבן יונגערהייט. ווען א טאכטער איז געווארן א כלה ביי הר"ר דוד פון סקווירא, האט ר' דוד געזאגט צו אים אזוי: מיין אנדער מחותן, הר"ר יעקב לייב פון טריסק, האט אויך נישט געהאט קיין זין ביז ער איז געווארן מיין מחותן. אויך דיר גיב איך מיין ברכה אז דו זאלסט זוכה זיין צו א בן זכר.
כ"ד אדר ה'תרנ"ה איז זיין ברכה מקויים געווארן מיט געבורט פון א זון צו ר' יוסף מאיר. ער האט אים א נאמען געגעבן אברהם יהושע העשיל.
הר"ר אברהם יהושע העשיל איז געווען דער לעצטער רבי אין מאכניווקא, באקאנט פאר זיין מסירות נפש פאר אידישקייט אין קאמוניסטישן רוסלאנד. ער האט פארציילט אויף זיך אז זייענדיג פארשיקט קיין סיביר האט ער אפילו דאס שלאפן אין סוכה נישט אויפגעגעבן טראץ דעם וואס די קעלט זענען געווען אזוי שטארק אז ווען מען האט קידוש געמאכט אין דער סוכה איז די וויין אין בעכער פארפרוירן געווארן איידער מען האט געענדיגט קידוש צו מאכן.
שפעטער, ווען די רוסן האבן אים ארויסגעלאזט, איז ר' אברהם יהושע העשיל געקומען וואוינען אין ארץ ישראל און אויסגעלעבט זיינע יארן אין בני ברק, וואו ער איז נסתלק געווארן יום כפור ה'תשמ"ח.
ר' דוד'ל סקווערער.
דער פערטער זון פון ר' איציקל איז געווען ר' דוד'ל סקווערער. ער איז געווען באקאנט ביי חסידים פאר'ן זיין אן אויסערגעווענליכער שתקן. ער האט כמעט נישט גערעדט, און האט זיך איינמאל אויסגעדריקט, "מען שווייגט און מען שווייגט, דערנאך רוהט מען זיך אפ אביסל און מען שווייגט ווייטער."
ער איז געווען באקאנט מיט זיין פרישות און איבערמענטשליכע סיגופים, און זיין מסירות נפש פאר טבילה אין מקוה. ער האט געהאט אסאך זון, צוויי פון זיין ערשטער רעבעצין ר' מרדכי און ר' משה -- און נאך פון זיין צווייטער רעבעצין, צפורה, דער טאכטער פון ר' אליקים געץ אוסטראה'ר. עטליכע פון זיי זענען ר' איציקל קעשענאווער, ר' יעקב יוסף טווערסקי -- דער גרינדער פון ניו סקווער, ר' נחום, ר' שלמה, ר' פנחס, און נאך. אפאר זענען אומגעקומען דורך די דייטשן אין די שואה.
ביים אנהייב פון דער באלשעוויקער רעוואלוציע, בערך ארום 1914, האט זיך ר' דוד'ל אריבערגעצויגן קיין קיעוו צוליב די אומרואיגע אומשטענדן אין די קלענערע שטעט און דערפלעך פון אוקריינא און וואלין. אין יאר תר"פ איז ר' דוד וועלעכע איז געווען שטארק גערירט פונעם שרעקליכע אומשטענדן, און איז פלוצים קראנק געווארן, און איז נסתלק געווארן יענעם יאר און איז געברענגט געווארן לקבורה אינעם אלטן קיעווער ביה"ח, און שפעטערע יארן האט מען עהם מפנה געווען צום נייעם בית עולם אין קיעוו בערקאווצע.
סקווער-בארא פארק.
דער עלטסטער זון פון רבי דוד'ל איז געווען רבי מרדכי, וואס זיין זון רבי יצחק, האט אימיגרירט אין די פאראייניגטע שטאטן אין תרפ"ג. צוערשט האט ער עוסק געווען אין מסחר, אבער שפעטער האט ער אנגעהויבן פירן א רביסטעווע, און ער האט אויפגעשטעלט זיין הויף אין בארא פארק, א דיסטריקט אין ברוקלין, ניו יורק, וואו זיין זון רבי דוד האט ווייטער געפירט, און נאך זיין פטירה האט איבערגענומען זיין זון רבי יחיאל מיכל (איידעם פון רבי מנחם נחום בן רבי יוחנן פון רחמיסטריווקא. אויך איז פארהאנען פון דעם גזע דערחצר פון סקווירא-פלעטבוש, א קאזינע מיטן היינטיגער רבי פון סקווירא-ב"פ.
פאלטיטשאן.
דער פערטער זון פון רבי דוד'ל איז געווען רבי שלמה, וואס איז צוריק געגאנגען קיין סקווירא אין תר"פ נאך דער פטירה פון זיין טאטן, און ער האט געפירט א רבי'סטיווע פאר א יאר. ער איז נפטר געווארן אין יאר תרפ"א, אין ער איז באערדיגט אין קיעוו לעבן זיין טאטן. זיין זון רבי אלעזר איז געווען דער גרינדער פון דעם "פאלטיטשאנער" חסידות. היינט איז זיין אייניקל, הרב מרדכי שטיין פאלטיטשאנער רבי.
דער פריערדיגער סקווערער רבי, ר' יעקב יוסף טווערסקי.
דורך דעם פריערדיגן סקווערער רבין, ר' יעקב יוסף, איז דאס חסידות געווארן איבערגעפלאנצט און רעכטפארטיג אויפגעבויט אין אמעריקע נאך דעם צווייטן וועלט קריג. די גרינדונג פון שיכון סקווירא איז אין זיין צייט פארעכנט געווארן אלס אן אומפארגלייכבארער אויפטו אין דער היסטאריע פון חסידישע הויפן, און יודנטום בכלל, און פיל אנדערע זענען פון דעם אינספירירט געווארן דאס נאכצוטון, אריינגערעכנט דאס סאטמארער שטעטל קרית יואל, געגרינדעט דורך ר' יואל טייטלבוים אין מאנרא, ניו יארק, און דער קלויזענבורגער רב אין נתניא ארץ הקודש.
דער היינטיגער רבי, ר' דוד טווערסקי.
דער היינטיגער רבי איז רבי דוד טווערסקי, א זון פון רבי יעקב יוסף טווערסקי.
דער סקווערער ראב"ד איז רבי יוחנן וואזנער, פון מאנטריאל.
הרב דוד טווערסקי האט אוועקגעשטעלט א צענטראלע קאסע, מיטן נאמען שקל הקודש, וואס ווערט אנגעפירט אונטער זיין פערזענליכער אויפֿפאסונג, וואס איז די הויפט שפייזער פאר אלע סקווערער מוסדות, אין שטעטל און איבער דער וועלט.
באציאונגען צווישן סקווירא מיט אנדערע חסידות׳ן און קהילות.
אין אלגעמיין איז סקווירא אייביג געווען זייער בשלום מיט אלע קהילות ישראל וחסידות.
סקווערער מנהגים.
א טייל פון די סקווערער מנהגים זענען שוין פון פריער אבער זיי ווערן היינט פארעכענט אלס סקווערער מנהגים.
מנהגים פון לבוש.
אין סקווירא פלעגן די רבי'ס אמאל גיין מיט ווייסע זאקן ווי ביי אנדערע חסידים. ר' יעקב יוסף האט אבער נישט געוואלט טראגן קיין ווייסע זאקן אויס כבוד פאר זיין ברודער ר' איציקל קעשענאווער (וועמען די שוויגער האט נישט געלאזט טראגן צוליב דעם וואס איר מאן, הר' שלמה שמואל בה"ר ברוך אשר מטשערנאביל האט נישט געטראגן). אלץ א פשרה האט ר' יעקב יוסף זיך אנגעטון שטיוול, נישט וועלנדיג אפטרעטן פון דעם חסידישן מנהג פון נישט גיין מיט הויזן, און דאס שוין אויסגענוצט אלץ ספעציעלע לבוש פאר זיינע שפעטערדיגע נאכפאלגער. צום באמערקן איז שטיוול געווען גאר מצוי אלס א חסידישער לבוש אין רוסלאנד/אוקריינע בפרט און אין נאך חסיד'ישע געגענטער.
דער סקווערער בוים.
רבי יצחק טווערסקי (ה'תקע"ב - י"ז ניסן ה'תרמ"ה) פון סקווירא.
סיביר (), איז דער טייל פון רוסלאנד וואס געפינט זיך אין אזיע. עס באדעקט ברייטע לאנדשאפטן, און ציט פון די אוראל בערג ביזן פאציפישן אקעאן.עס גייט פונעם ארקטישן אקעאן אין צפון ביזן גרענעץ מיט כינע און מאנגאליי אין דרום. סיביר באדעקט אומגעפער 77% פון דער גארער רוסישער טעריטאריע. עס איז פון די קעלטסטע ערטער אויף דער ערד.
די גרויסע טייכן פון סיביר זענען דער אב, דער יעניסיי און דער לענא.
בערך 70,000 יידן וואוינען אין סיביר.
רבי יוסף פון יאמפאלא זצ"ל (- כ"ד טבת ה'תקע"ב), פון יאמפאלא.
רבי יוסף איז געבוירן צו זיין פאטער רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו, א זון פון רבי יצחק פון דראהאביטש, א זון פון רבי יוסף ספראוועדליווער, רב אין פיסטין, א זון פון רבי משה, רב אין זאווריש, און צו זיין מוטער מרת מרים, אן אייניקל פון רבי מאיר פאפריש.
רבי יוסף איז געווען באוואוסט פאר זיין אויסערגעווענליכן דאווענן, וואו ער פלעגט פארגיסן טייכן טרערן.
רבי יוסף איז נפטר געווארן כ"ד טבת ה'תקע"ב, אין ער ליגט נעבען פאטער'ס ציון, אין יאמפאלא.
רבי יצחק פון ראדוויל זצ"ל (ה'תקי"א - י"א אייר ה'תקצ"ה), דער צווייטער זון פון זלאטשאווער מגיד.
רבי איציקל איז געבוירן אין יאר ה'תקי"א צו זיין פאטער רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו, א זון פון רבי יצחק פון דראהאביטש, א זון פון רבי יוסף ספראוועדליווער, רב אין פיסטין, א זון פון רבי משה, רב אין זאווריש, און צו זיין מוטער מרת מרים, אן אייניקל פון רבי מאיר פאפריש.
רבי איציקל איז געווען באוואוסט פאר זיין צדקות און גרויסקייט אין לערנען, רבי איציקל שרייבט אין זיין ספר אור יצחק, אז זיין פאטער האט אויף אים געזאגט אז "ער איז געגליכן צום חומש שמות, דיין לעבען וועט שטענדיג זיין פארנימען מיט אויסוואנדערונגן פון ארט צו ארט, און זיין געפלאגט פון קריגערייען, אבער די תורה וועט זיין אין דיר וויבאלד דער תורה איז געגעבן געווארן אין דעם ספר".
רבי איציקל איז ערשט געווען רב אין ראדוויל, שפעטער איז ער אויפגענומען געווארן אויף זיין צווייטן שווער'ס ארט אין נאדווארנא, נאך א קורצע צייט האט זיך דארט צופלאקערט א פייער צווישן רבי איציקל'ס חסידים און צווישען די קאסאווער חסידים איבער די שוחטים פון שטאט, און רבי איציקל איז צוריק געפארן קיין ראדוויל.
א צייט שפעטער האט דער חוזה פון לובלין ערלעדיגט מען זאל אויפנעמען רבי איציקל רב אפאטשנא, אויך איז רבי איציקל געווען א צייט רב אין רימאנאוו, באטאשאן, פאלטישאן, און אין יאס.
רבי איציקל איז נפטר געווארן י"א אייר ה'תקצ"ה.
בזיווג שני האט רבי איציקל געהייראט א טאכטער פון הרב צבי הירש פון נאדווארנא פארפאסער פון ספר "צמח ד לצבי". זייערע קינדער"
רבי זאב וואלף פון זבאריזש זצ"ל (- ג' ניסן ה'תקפ"ב), פון זבאריזש.
רבי וועלוועלי איז געבוירן צו זיין פאטער רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו, א זון פון רבי יצחק פון דראהאביטש, א זון פון רבי יוסף ספראוועדליווער, רב אין פיסטין, א זון פון רבי משה, רב אין זאווריש, און צו זיין מוטער מרת מרים, אן אייניקל פון רבי מאיר פאפריש.
רבי וועלוועלי איז געווען באוואוסט פאר זיין פאר זיין גלייכקייט און ערליכקייט.
רבי וועלוועלי איז נפטר געווארן ג' ניסן ה'תקפ"ב.
רבי משה פון זוועהיל זצ"ל (- י' אייר ה'תקצ"א), מגיד אין זוועהיל.
רבי משה איז געבוירן צו זיין פאטער רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו, א זון פון רבי יצחק פון דראהאביטש, א זון פון רבי יוסף ספראוועדליווער, רב אין פיסטין, א זון פון רבי משה, רב אין זאווריש, און צו זיין מוטער מרת מרים, אן אייניקל פון רבי מאיר פאפריש
ער איז געווען מגיד אין זוועהיל וואס איז נישט ווייט פון מעזריטש. און ער האט דארט געפירט זיין רבי'ש הויף, זייענדיג א שם דבר מיט זיין קדושה און טהרה. ער האט געהאט אריכות ימים און איז נפטר געווארן י' אייר תקצ"א אין זוועהיל.
רבי משה איז געווען געווען פון א תלמיד פון הרב לוי יצחק פון בארדיטשוב, הרב מרדכי פון נעשכיז און פון דעם חוזה פון לובלין, נאך זיין פאטער'ס פטירה האט ער נישט געוואלט פירן קיין רביסטעווע, הערשט נאכדעם וואס זיינע רבי'ס האבן אים געדריקט איז ער געווארן מגיד אין מעזריטש, און נאכהער אין זוועהיל.
רבי משה איז נפטר געווארן (נצח שבנצח) י' אייר ה'תקצ"א.
זלאטשאוו, וואהלין, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, דורך דעם וואס דארטן האט געוואוינט רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו, באקאנט אלס דער זלאטשאווער מגיד.
דער זלאטשאווער בוים.
רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו (ה'תפ"א - כ"ה אלול ה'תקמ"א), מגיד אין זלאטשאוו.
רבי מרדכי פון קרעמניץ זצ"ל (ה'תק"ו - י"ג תמוז ה'תק"ף), פון קרעמניץ.
רבי מרדכי איז געבוירן צו זיין פאטער רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו, א זון פון רבי יצחק פון דראהאביטש, א זון פון רבי יוסף ספראוועדליווער, רב אין פיסטין, א זון פון רבי משה, רב אין זאווריש, און צו זיין מוטער מרת מרים, אן אייניקל פון רבי מאיר פאפריש.
רבי מרדכי איז געווען פון א תלמיד פון הרב אלימלך פון ליזשענסק, ער איז געווען באקאנט פאר זיין שארפקייט און קלוגשאפט.
צווישן זיינע תלמידים זענען געווען רבי אברהם דוב אויערבאך פון אוורוטש, רבי ישעיה שור (מחבר פונעם ספר כליל תפארת) און רבי מאיר פרעמישלאנער.
רבי מרדכי איז נפטר געווארן י"ג תמוז ה'תק"ף.
רבי דוד הלוי פון סטעפין זצ"ל (- י"א תשרי ה'תק"ע), מגיד אין סטעפין.
רבי דוד איז געווען אן אייניקל פון רבי דוד הלוי, דער מחבר פון "טורי זהב" אויף שולחן ערוך.
רבי דוד איז נפטר געווארן י"א תשרי ה'תק"ע.
רבי דוד האט געהייראט בזיווג ראשון א טאכטער פון הרב יוסף יואל היילפרין, רב אין סטעפין, א זון פון הרב יעקב אהרן היילפרין רב אין סטעפין. בזיווג שני האט רבי דוד געהייראט מרת מרים, א טאכטער פון דעם זלאטשאווער מגיד. זיינע קינדער: ס'איז נישט קלאר דערווייל ווער ס'איז פון וועלכען זיווג
טשאַן (;) איז א קליינע שטאט אין כמעלניצקי אבלאסט, אין מערב אוקראינע (אסט-גאליציע). זי איז די הויפטשטאט פון דער טשאנער ראיאן. טשאן איז ווייט 39 ק"מ דרום-מערב פון פראסקוראוו און 58 ק"מ מזרח פון קרעמניץ. נאענטע שטעטלעך זענען באזיליע (13 ק"מ צו דרום) און יאמפאלא (19 ק"מ צו צפון-מערב).
אין יאר תר"ל זענען געווען 74% פון די איינוואוינער פון דער שטאט יידן.
אין יאר תר"ס האבן געוואוינט אין טשאן 2914 יידן.
טשאן האט געהאט א טריסקער שטיבל און אן אסטראווער שטיבל.
רבי אברהם יהושע העשיל (ה'תקט"ו - ה' ניסן ה'תקפ"ה), רב אין אפטא, באקאנט אלס דער אוהב ישראל און דער אפטער רב.
רבי אברהם יהושע העשיל איז געבוירן אין זשמיגראד אין יאר ה'תקט"ו, צו זיין פאטער הרב שמואל פון זשמיגראד, זון פון ר' אריה לייב, רב אין ניישטאט. ער האט געשטאמט פון רבי העשיל פון קראקא, פונעם ט"ז, פון מהר"ם לובלין, פון מהר"ם פאדוואה און נאך גרויסע פערזענליכקייטן.
און זיין יוגנט ווען רבי אברהם יהושע איז געווען רב אין קאלבאסאוו, איז ער געווען ביים מעזריטשער מגיד, נאכהער האט אים דער בערדיטשעווער רבי און רבי משה לייב סאסאווער, צוגעצויגן קיין ליזשענסק. ער געווען א תלמיד פון זלאטשאווער מגיד און פון רבי אלימלך פון ליזשענסק.
רבי אברהם יהושע איז געווארן רב אין קאלבאסאוו אומגעפער אין יאר ה'תקמ"ח ער האט זיך דארט שטארק אפגעליטן ביז אין ענדע אומגעפער אין יאר ה'תק"ס האט ער געמוזט פארלאזן די שטאט און ער איז געווארן רב אין אפטא. אין יאר ה'תקס"ח האט מען אים אויפגענומען רב אין יאס, דארט האט ער עס אויך נישט געהאט לייכט, און אין יאר ה'תקע"ג האט ער געמוזט אנטלויפן און ער אריבער קיין מעזשביזש. אוועק פארנדיג פון אפטא האט ער זיי צוגעזאגט ער וועט זיך שטענדיג רופן אפטער רב.
זיינע תורות זענען געדרוקט אין דעם ספר "אוהב ישראל" (תרכ"ג) און אין "תורת אמת".
רבי אברהם יהושע העשיל איז נפטר געווארן ה' ניסן ה'תקפ"ה, און ליגט אין מעזשביזש אין אוהל פון בעש"ט.
וועלט היסטאריע באשרייבט די קולטורעלע דערגרייכן פון דער מענטשהייט זייט פרעהיסטארישע צייטן ביזן סוף פונעם 20סטן יארהונדערט.
די מענטשהייט.
די תורה פארציילט אז דער אייבערשטער האט באשאפן אדם הראשון און האט אים געשטעלט אין גן עדן. אלע מענטשן דורך די דורות שטאמען פון אים און זיין ווייב חוה. ווען ער איז פארטריבן געווארן פון גן עדן איז ער געווען ערגעץ וואו אין אזיע.
די וויסנשאפטלער האלטן מערסטנס אז די מענטשהייט וואס זיי רופן האמא סאפיענס "homo sapiens" שטאמען פון אפריקע. טייל וויסנשאפטלער האלטן אז האמא סאפיענס האט אנטוויקלט אין עטלעכע ערטער פון דער וועלט.
קלימאט האט א גרויסן עפעקט וויאזוי מענטשן לעבן. קלימאט ענדערט זיך אין די פארשידענע ראיאנען פון דער וועלט. טייל ערטער זענען ווארעם א גאנץ יאר, טייל קאלט.
קלימאט האט אויך אן עפעקט אויפן עסן וואס מענטשן קענען באקומען. איבעראל איז דא א הויפט עסן, וואס רוב מענטשן עסן מערסטע צייט. אין די פארשידענע לענדער איז דאס הויפט עסן: ווייץ, קוקורוזע, הירז, רייז, האבער, קארן, קארטאפל, יאם און באנדלעך.
פרעהיסטאריע.
פרעהיסטאריע איז טייטש "פאר היסטאריע; זי באהאנדלט די צייט איידער מ'האט אנגעהויבן שרייבן וועגן זייער לעבן.
ווען די פרעהיסטאריע האט געענדיגט ווענדט זיך אויפן ארט. אין עגיפטן זענען דא דאקומענטן וואס זענען אלט פינף טויזנט יאר. אין אויסטראליע הייבן אן די ערשטע געשריבענע באריכטן פון 1788, און אין ניי גיני פון בערך 1900.
אוראלטע היסטאריע איז די געשריבענע היסטאריע ביזן סוף פון דער רוימישער אימפעריע.
די אוראלטע ציוויליזאציעס זענען געווען אין שומער (שנער), מצרים, כינע, אינדיע, די מאיא קולטור אין צענטראל-אמעריקע, רוים, און אייראפע.
שומער.
שומער איז די ערשטע באוואוסטע ציוויליזאציע אין דער וועלט. די שומערן האבן איבערגענומען די פרוכטבארע האלבע לבנה ראיאן פון מעסאפאטאמיע אין די אוראלטע צייטן, און זיי האבן געבויט אסאך שטעט, וואס יעדע איינע האט געהאט אן אייגענע רעגירונג. אין דער תורה (פרשת נח) ווערט דערמאנט די שומערישע שטעט ארך, אכד, כלנה און נינווה. די תבואה איז געוואקסן אויף די ברעגן פון די חידקל און פרת טייכן.
די שומערן האבן אנטוויקלט א שריפט סיסטעם וואס הייסט פלעקלשריפט. די עלטסטע ווערסיעס פון איינער פון דער וועלטס ליטערארישע ווערק, דער "גילגאמעש עפאס", גייען צוריק צו יענער צייט. טייל האלטן אז זיי האבן ערפינדן די זעגלשיף.
מאגול אימפעריע.
די מאגול אימפעריע איז געגרינדעט געווארן אין 1526 און האט געדויערט ביז 1857. זי איז געווארן אזוי גרויס צו הערשן איבער הינדוסטאן (דער אינדישער אונטער־קאנטינענט), און טיילן פון היינטיקן אפגאניסטאן. באבור האט געגרינדעט די אימפעריע אין 1526, און ער האט געהערשט ביז 1530. דער חשובסטער קייסער איז געווען אקבאר (1556–1605). נאכן טויט פון אויראנגזשעב (1658–1707), איז די מאגול אימפעריע געווארן גאנץ שוואך. די אימעפעריע האט געענדיגט אין 1857, ווען אינדיע איז געקומען אונטער דעם בריטישן ראזש.
אַרטור נעוויל טשעמבערליין (דעם 18טן מערץ 1869 - דעם 9טן נאוועמבער 1940) איז געווען א בריטישער פאליטיקער, און פרעמיער מיניסטער,
ער איז געבוירן אין בירמינגהאם, ענגלאנד, צו אן אדעליגער ענגלישער פאמיליע. פון 1916 האט ער געדינט אין פארשידענע מיניסטערישע פאזיציעס, און ער איז געווארן דער פירער פון דער קאנסערוואטיווער פארטיי. אין 1937 איז ער געווארן פרעמיער, און ער האט רעזיגנירט אין 1940, נאכדעם וואס דייטשלאנד האט אטאקירט פראנקרייך, האלאנד, און בעלגיע.
זיין פאליטיק.
ער האט געהאלטן פון גיין מיט שלום, אזוי האט היטלער באקומען די צושטימונג פון די וועלטסמאכט, צו אנעקסירן סודעטנלאנד געביט פון טשעכאסלאוואקיי, ביי דער מינכן קאנפערענץ, נאך דער קאנפערענץ האט ער דערקלערט "'מיר האבן פארמיטן נאך א וועלט מלחמה'", וואס האט זיך גאנץ שנעל ארויסגעוויזן אלס נישט ריכטיג.
דאס זעלבע מיטן ווייסן פאפיר, נאכן אראבישן אויפשטאנד פון 1939-1936, און בריטישע קאמיסיעס זענען געקומען זען, ווי צו שליסן די אומרוען אין פאלעסטינע, און די לעצטע קאמיסיעס רעזאלוציע, פון נישט ארויף לאזן יידן קיין ארץ ישראל, א באגרעניצטע עליה, יידן טארן נישט קויפן אראבישע שטח, און נאך פארשידענע באגרעניצונגען, און ווי אויך דאס צוריק ציען זיך פון דער באלפור דעקלאראציע, אלס מיטן שלום, זיך נישט איינצורייסן מיט אנדערע פעלקער.
דעם 10טן מיי 1940, האט ער רעזיגנירט פון אמט אלס פרעמיער מיניסטער, נאכן דורכפאל פון דער בריטישער ארמיי, אויפן קאנטער אטאקע קעגן דייטשלאנד, אין נארוועגיע, און די בריטישע זעלנער האבן געמאכט א ריקצוג.
ווינסטאן טשערטשיל האט אים איבערגענומען, אבער דאס ווייסע פאפיר איז געבליבן ווי עס איז געווען, איידער טשערטשיל איז ארויף אויפן בענקל.
אין יענעם יאר האט מען געפונען די ביטערע מחלה, און ער איז אפערירט געווארן, אבער ער האט זיך נישט אויסקורירט, און ער האט רעזיגנירט פון דער קאנסערוואטיווער פארטיי פירערשאפט, און פון זיין אמט אין קאבינעט. אום דעם 9טן נאוועמבער 1940, איז ער געשטארבן פון זיין קראנקייט.
ער ווערט פאררעכנט אלס איינער פון די קאנטראווערסיעלע פאליטיקער פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך.
ערווין יאהאן אויגען ראמעל (דעם 15טן נאוועמבער 1891 - דעם 14טן אקטאבער 1944) איז געווען באוואוסט אלס דער „מדבר פוקס".
ער איז געבוירן אין היידלהיים, דייטשלאנד. ער האט געלערנט אין א מיליטערישער קאדעטן שולע. זיין טרוים איז געווען, צו ווערן אן אינזשעניר, אבער ער איז געבליבן אין מיליטערישער שולע, און גראדואירט אלס לייטענאנט.
ערשטע וועלט מלחמה.
אין דער ערשטער וועלט מלחמה איז ער געווען אן אפיציר אויפן פראנצויזישן פראנט, אין איטאליע, און אויך אין רומעניע, און ער האט באקומען דריי מעדאלן אלס אויסצייכענונג. ער איז געווארן באוואוסט אלס איינער וואס נעמט שנעלע שריט, און נאכדעם וואס דער פיינט איז געווארן צומישט, האט ער עס אויסגענוצט צו פארטומלען די פיינט, און אייננעמען א ניצחון.
צווישן די וועלט מלחמות.
נאך דער מלחמה איז ער געווארן א לערער אין דרעזדן, אין דער מיליטערישער שולע, וואו ער האט געלערנט טאקטיק פון מלחמה. ווען היטלער איז געקומען צו דער מאכט, איז ער גערופן געווארן, און געווארן א גענעראל אין דער ווערמאכט. ער איז געווען גענעראל פון דער זיבעטער געפאנצערטער דיוויזיע, און אויך דער אפיציר פון דער לייב גווארדיע פון היטלער. ביי די צוגרייטינגען צו דער פוילישער אינוואזיע האט ער נישט א טייל גענומען.
זייענדיק דער גענעראל פון דער זיבעטער געפאנצערטער דיוויזיע, האט ער אטאקירט פראנקרייך, און די דייטשן זענען געווען זיגרייך אין דעם קריג, און אלס אויסצייכענונג איז ער געווארן קאמאנדיר פון עטליכע דיוויזיעס. ווען איטאליע איז דורכגעפאלן מיט איר קאמף אין ליביע, איז ער אריבערגעשיקט געווארן מיט זיין ארמיי, קיין אפריקע. זיין ארמיי האט מען גערופן דעם אפריקע-קארפוס, און האט דארט געווינען גלענצנדע ניצחונות, און ער האט דערפאר באקומען זיין צונאמען, "מדבר פוקס".
ווען די אמעריקאנער און בריטישע ארמייען האבן זיגרייך ארויסגעשטויסן די דייטשן פון צפון אפריקע, איז ער געווארן גענעראל פון ארמיי B וואס איז געווען אין איטאליע, און דערנאך אין נארמאנדי, וואו ער האט אויפגעשטעלט באפעסטיגטע פאזיציעס, אין פאל די אליאירטע גייען אטאקירן.
די דורכגעפאלענע אטענטאט אויף היטלער.
אויבן אויף האט ער גארנישט געהאט מיט דעם, אבער נישט זייענדיג א מיטגליד אינעם נאצי פארטיי, האט מען אים אריינגערעכנט אין די ליסטע, פון מעגליכע קעגנער פון היטלער, ווען דער אטענטאט איז דורכגעפאלן, איז ראמעלס נאמען געווען פארשריבן אין עטליכע ליסטעס, די געשטאפא איז געקומען צו אים, און זיי האבן אים געזאגט, אדער נעמט ער זיך דאס לעבן, אדער ברענגט מען אים פאר א געריכט, ער האט גענומען ציאניד, און באגאנגען זעלבסטמארד.
ער איז דער איינציגסטער פון דייטשלאנד, וואס איז געווען ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, וואס מען האט אויפגעשטעלט א מוזיי, אויף זיין נאמען, וויבאלד ער האט זיך קיינמאל נישט אנגעשלאסן צום נאצי פארטיי.
רבי יצחק מאיר העשל זצ"ל (ה'תקל"ו - א' אדר ה'תרט"ו), פון זשינקאוו.
רבי יצחק מאיר איז געבוירן אין יאר ה'תקל"ו, צו זיין פאטער הרב אברהם יהושע העשיל רב אין אפטא דער "אוהב ישראל", און צו זיין מוטער מרת חיה שרה א טאכטער פון הרב יעקב פון טיטשין.
רבי יצחק מאיר איז געווען די רעכטע האנט פון זיין פאטער, פון יאר ה'תק"ס איז רבי יצחק מאיר געווארן רב אין קאלבאסאוו, יארן שפעטער האט ער אנגענומען דאס מגידות אין זשינקאוו. דאס וואוינען אין זשינקאוו איז אים זייער געווען צום הארצן וויבאלד ס'איז נישט געווען דארט קיין קירכע.
רבי יצחק מאיר איז נפטר געווארן א' אדר ה'תרט"ו.
רבי משולם זוסיא העשל זצ"ל (ה'תקע"ג - ג' אלול ה'תרכ"ד), פון זשינקאוו.
רבי משולם זוסיא איז געבוירן אין יאר ה'תקע"ג, צו זיין פאטער הרב יצחק מאיר העשל פון זשינקאוו, א זון פון הרב אברהם יהושע העשיל רב אין אפטא, דער "אוהב ישראל". און צו זיין מוטער מרת מירל א טאכטער פון הרב חיים יעקב שטראם רב אין דוקלא.
רבי משולם זוסיא איז אויפגענומען געווארן אלס מגיד אין זשינקאוו אויף זיין פאטער'ס ארט. זעכציג געמיינדעס האבן אים אויפגענומען אלס מגיד, און זיך אונטערגעווארפן אונטער זיין אויטאריטעט.
אין יאר ה'תרכ"ג האט רבי משולם זוסיא געדריקט דעם ספר אוהב ישראל פון זיין זיידן, און ער האט צוגעלייגט פארשידענע הגהות.
רבי משולם זוסיא איז נפטר געווארן ג' אלול ה'תרכ"ד.
חד גדיא איז א ליד וואס רוב אשכנזישע יידן האבן א מנהג צו זינגען ביים סוף פונעם סדר פסח ביינאכט.
פירוש א' על חד גדיא.
אין דעם ספר מעשה ניסים, פונ'ם הייליגען "חוות דעת, שטייט א פירוש אויף דעם שיר פון "חד גדיא" אז דאס גייט ארויף אויף די צייטען פונ'ם חורבן בית המקדש ביז ווען משיח וועט קומען.
ווען דוד המלך האט געקויפט דעם ארט אויף צו בויען דעם בית המקדש, האט ער איינגעמאנט פון יעדען א האלבען שקל וואס דאס איז ווערט צוויי זוזים.
דאס מיינט דער בעל הגדה, "חד גדיא" דער בית המקדש "דזבין אבא" וואס דוד המלך האט געקויפט "בתרי זוזי" מיט צוויי זוזים, וואס יעדער האט געגעבן.
"כלבא" מיינט מען, כורש דער קעניג פון פרס, דער טעם פארוואס ער ווערט אנגערופן "כלבא" איז ווייל ווען ער איז געווען א קינד, האט ער געטרונקען מילך פון א הונט, און א הונט הייסט א "כלב".
"כלבא נשך לשונרא" כורש איז געווען דער וואס האט געהארגעט בַּלשַאצַר, דער זון (אדער אייניקעל לויט טייל מפרשים) פון נבוכדנצר, און אזוי האט כורש איבערגענומען דעם קעניגרייך פון בלשאצר. (דריוש און כורש זענען געווען די צוויי טויער וועכטערס פון בלשאצר, און נאך די מעשה מיט די האנט וואס האט געשריבען אויפ'ן וואנט, האט כורש און דריוש געהארגעט בלשאצר, און קודם איז דריוש פון מדי געווארן קעניג, און נאכדעם האט כורש פון פרס איבערגענומען די מלוכה)
"חוטרא" מיינט דאס קעניגרייך פון "יון". דער טעם פארוואס די יוונים הייסן "חוטרא" איז ווייל זיי פלעגן שלאגן די יידן מיט שטעקנס.
"חוטרא הכה לכלבא" דאס קעניגרייך פון יון, האט אומגעווארפן דאס קעניגרייך פון פרס, (ווייל נאכדעם וואס כורש פון מדי האט האט געקעניגט, האט דאך דריוש פון פרס איבערגענומען זיין מלוכה, און פון אים האט עס שפעטער יון צוגענומען).
"נורא שרף לחוטרא" די חשמונאים האבן מלחמה געהאלטען מיט די יונים, און זיי האבן אוועק גענומען דאס קעניגרייך פון די יונים.
"מיא" מיינט מען אדום און "רוים" איז געווען פון אדום. דער טעם פארוואס די "רוימים" הייסען "מיא" איז, ווייל אזוי ווי די גרויסע וואסערן גייען פון איין עק וועלט ביז'ן צווייטן, אזוי אויך די רומיים זענען געווען אזוי שטארק, אז זייער באפעל איז געגאנגען פון איין עק וועלט ביז'ן צווייטען.
"מיא כבה לנורא" די רומים האבען אוועק גענומען די מלוכה פון די חשמונאים, און שפעטער חרוב געמאכט דעם צווייטן בית המקדש.
"תורא" מיינט מען די ישמאלים, וואס זיי ווערען אנגערופן "תור - אקס" (מדרש).
"תורא שתה למיא" די ישמאלים האבען שפעטער אוועק גענומען דער מלוכה אין ארץ ישראל פון די רומיים.
משיח בן יוסף וועט אבער געהארגעט ווערען אין דער גרויסער מלחמה דורך דעם מלאך המות, און נאכדעם וועט משיח בן דוד אונז קומען אויסלייזן. דאס מיינט "ואתא מלאך המות ושחט לשוחט"
פירוש ב' על חד גדיא.
אין דער הגדה של פסח פון מהר"ט באנדי ז"ל פון פראנקפורט, ווערט געברענגט א פירוש אויף דעם שיר פון "חד גדיא". אז דאס גייט ארויף אויף א וויכוח (שאלות און תשובות) וואס א איד האט געהאט מיט א מצרי.
דער איד שפעט אפ פון דער עבודה זרה פון די מצריים "די ציגן", און לאכט אפ ווי נאריש זיי זענען אז זיי בוקען זיך צו א פשוטע ציג.
די הגדה הייבט אהן: "חד גדיא חד גדיא דזבין אבא בתרי זוזי". דער טאטע האט געקויפט א ציג (די עבודה זרה פון די מצריים) פאר זייער א ביליגער פרייז, 2 גילדן. און צו אזא ביליגע און פראסטע זאך בוקן זיך די מצריים.
רופט זיך אהן דער איד מיט געלעכטער: "פארוואס דינט איר דעם "ציג" וואס קאסט אזוי ווייניג געלט, דינט בעסער די "קאץ" וואס איז שטערקער און קען אויפעסן די ציג". ענטפערט דער מצרי: "גוט, מיר וועלן דינען די קאץ וואס איז שטארקער"!
זאגט דער איד: "אויב אזוי, דינט בעסער דעם "הינט", וואס ער איז שטערקער פון די "קאץ" און ער קען איר צורייסן אויף שטיקער און מאכן א ענדע פון אייער עבודה זרה"! ענטפערט דער מצרי: "גוט, מיר הייבן אן צו דינען דעם שטארקן הונט"!
זאגט ווייטער דער איד: "אויב אזוי, איז שוין בעסער אז איר דינט דעם "שטעקן" וואס קען שלאגן און הרג'נען דעם הונט"... ענטפערט דער מצרי: "טאקע גוט, מיר וועלן דינען פאר דעם "שטעקן" וואס האט אין זיך א שטארקן כח, און מיר וועלן זאגן אז דער שטעקן איז אונזער גאט"!
זאגט צוריק דער איד שמייכעלדיג: "אויב אזוי, איז דען נישט שענער אויב איר דינט דעם "פייער" וואס פארברענט דעם שטעקן און מאכט פון אים אין איין רגע אַש"! זאגט דער מצרי: "נו גוט, מיר וועלן דינען דעם "פייער" וואס פארברענט דעם שטעקן".
שפעט פון אים דער איד: "וואס פאר א גאט איז "פייער", וואס "וואסער" קען אים פארלעשן? - "וואסער" איז דאך פוהל שטארקער פון פייער". ענטפערט צוריק דער מצרי: "זייער פיין, מיר הייבען אהן צו דינען די וואסער".
פרעגט אים דער איד: "אויב דאס וואסער וועט זיין אייער גאט - קען דאך קומען דער "אקס" און אים אויסטרינקען. איז דאך שוין בעסער אז איר דינט דעם אקס". זאגט אים דער מצרי: "גוט, מיר דינען דעם אקס".
לאכט דער איד אויף אים: "וואס פאר א כח האט דער "אקס", עס קומט דער "שוחט" און נעמט זיין מעסער אין האנט און שֶׁחְט אים אפ"... טראכט דער מצרי: "שוין, מיר הייבען אהן צו דינען דעם שטארקן "שוחט" וואס קען שחט'ן דעם אקס".
פרעגט אים ווייטער דער איד: "אויב דער "שוחט" איז אייער גאט ווייל ער קען שחט'ן דעם אקס, - אבער דער שוחט ליגט דאך אין די הענט פון דעם "מלאך המות". ווען דער "מלאך המות" וויל, הרג'ט ער דעם שוחט. איז דאך שוין בעסער צו דינען דעם "מלאך המות"! זאגט צוריק דער מצרי: "זייער גוט, פון היינט אהן וועלן מיר דינען דעם שטארקן "מלאך המות" און אים מאכן פאר אונזער גאט. ווייל ער איז דער שטערקסטער און קען יעדעם איינעם הרג'נען! מיר וועלן קיינעם נישט דינען נאר אים"!!
רופט זיך אהן דער איד מיט געלעכטער: "דו טיפש און נאַר וואס דו ביזט"!! - די אלע שטארקע כוחות און קרעפטיגע זאכן וואס געפונען זיך אויף דער וועלט, איז דאך גארנישט קעגען די שטארקע כח און געוואלדיגען קראפט פון דעם איין איינציגען באשעפער וואס האט באשאפן די הימל און ערד"!! - ער מאכט דאך אלע לעבן און העלפט יעדעם איינעם - עס איז נישט דא קיין אנדערע גאט אויסער אים".
צום סוף ווען משיח וועט קומען, וועלן אלע פעלקער אפלאזן זייערע עבודה זרה'ס, און איינזען אז עס איז טאקע נישט דא נאך א באשעפער אויף דער וועלט אויסער דער אייבערשטער, און זיי וועלן אנהייבן צו פארכטן פון אים, און אים דינען מיט'ן גאנצן הארץ, במהרה בימנו אמן!
רבי חיים מנחם העשל זצ"ל (ה'תקצ"ז - כ"ד סיון ה'תרנ"ג), פון זשינקאוו.
רבי חיים מנחם איז געבוירן אין יאר ה'תקצ"ז, צו זיין פאטער הרב משולם זוסיא העשל פון זשינקאוו, א זון פון הרב יצחק מאיר העשל, פון זשינקאוו, א זון פון הרב אברהם יהושע העשיל, רב אין אפטא, דער "אוהב ישראל". און צו זיין מוטער מרת סימא א טאכטער פון הרב ישראל, אן איידעם פון הרב משה צבי פון סאווראן.
אין יאר ה'תרכ"ד נאך זיין פאטער'ס פטירה איז רבי חיים מנחם געווארן ממלא מקום פון פאטער אין זשינקאוו
רבי חיים מנחם איז נפטר געווארן כ"ד סיון ה'תרנ"ג.
דער נעפטון (ענגליש: Neptune; סימבאל:) איז דער אכטער פלאנעט פֿון דער זון און דער פערטער גרעסטער און דריטער מאסיווסטער פלאנעט אין דער זון סיסטעם. נעפטון איז 17 מאל גרעסער ווי דער ערד-פלאנעט, א ביסל גרעסער פון זיין "צווילינג" אוראנוס. נעפטון ארביטירט די זון 30 מאל אזוי ווייט ווי די ערד.
מ'האט אנטדעקט נעפטון דעם 23סטן סעפטעמבער, 1846, נאך דעם וואס מען האט גערעכנט לויטן ארביט פון אנדערע פלאנעטן אז ס'איז דא נאך א פלאנעט.
מ'האט פארגעשטעלט פארשידענע נעמען פארן פלאנעט. אין פראנקרייך האט פארגעשטעלט פראנסוא אראגא דעם נאמען לעוועריע.
רבי אברהם יהושע העשל (ד' אייר ה'תרמ"ח - ט"ז תמוז ה'תשכ"ז), פון קאפיטשיניץ - ניו יארק.
רבי אברהם'ניו איז געבוירן אין הוסיאטין ד' אייר ה'תרמ"ח, צו זיין פאטער הרב יצחק מאיר העשל פון קאפיטשניץ, א זון פון הרב אברהם יהושע העשל פון מעזשביזש, א זון פון הרב משולם זוסיא העשל פון זשינקאוו, א זון פון הרב יצחק מאיר העשל, פון זשינקאוו, א זון פון הרב אברהם יהושע העשיל, רב אין אפטא, "דער אוהב ישראל". און צו זיין מוטער מרת גיטל א טאכטער פון הרב מרדכי פייביש פרידמאן פון הוסיאטין.
אין תרס"ט האט ער חתונה געהאט מיט מרת שרה ברכה, א טאכטער פון זיין פעטער רבי משה מרדכי העשל, דער מעזשביזשער רבי אין ווארשע.
נאך זיין חתונה ווען רבי אברהם'ניו האט געוואינט אין פוילן ביי זיין שווער, האט ער זיך באקאנט געמאכט מיט די גרויסע תורה פערזענליכקייטן פון פוילן, שפעטער איז ער צוריק געפארן קיין קאפיטשניץ. ביי דעם ערשטן וועלט קריג איז רבי אברהם'ניו אנטלאפן קיין וויען, און ער האט דארט אנגעפירט מיט זיין ארבעט פון צדקה און פדיון שבויים.
אין יאר ה'תרצ"ו נאך זיין פאטער'ס פטירה איז רבי אברהם'ניו געווארן קאפיטשניצער רבי אין וויען, ווען די נאציס זענען אריין געקומען האבן זיי אים ארעסטירט און געפייניגט, דורך א נס איז ער באפרייט געווארן און אנטלאפן קיין אמעריקא.
רבי אברהם'ניו האט זיך באזעצט אין דער איסט סייד און געעפנט דארט זיין בית המדרש בית אברהם, אין יאר ה'תשכ"ה איז ער אריבער קיין בארא פארק.
רבי אברהם'ניו איז נפטר געווארן ט"ז תמוז ה'תשכ"ז, און מען האט אים ארויפגעפירט קיין ארץ ישראל און ער ליגט אין דעם אלטן בית עולם פון טבריה.
מרת חוה, די ווייב פון הרב שניאור זלמן גורארי' פון די גרעסטע מקורבים פון דעם ליובאוויטשער רבי'ן.
דער היינטיקער קאפיטשיניצער רבי איז רבי יקותיאל זוסיא העשל, זון פון רבי משה מרדכי.
רבי ישראל שלום יוסף העשל זצ"ל (חשוון ה'תרי"ג - כ"ט מנחם אב ה'תרע"א), רבי אין מעזשביזש.
רבי ישראל שלום יוסף איז געבוירן חשוון ה'תרי"ג, צו זיין פאטער הרב אברהם יהושע העשל פון מעזשביזש, א זון פון הרב משולם זוסיא העשל פון זשינקאוו, א זון פון הרב יצחק מאיר העשל, פון זשינקאוו, א זון פון הרב אברהם יהושע העשיל, רב אין אפטא, "דער אוהב ישראל". און צו זיין מוטער מרת לאה רחל א טאכטער פון הרב שלום יוסף פרידמאן פון סאדיגורא.
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תרמ"א איז רבי ישראל שלום יוסף געווארן דער ממלא מקום פון פאטער, און איז געווען רבי אין מעזשביזש דרייסיג יאר.
רבי ישראל שלום יוסף איז נפטר געווארן כ"ט מנחם אב ה'תרע"א, אין דוויעזשניקא לעבן וויזשניץ, און ער ליגט אין אוהל פון צמח צדיק.
בזיווג ראשון האט רבי ישראל שלום יוסף געהייראט אלול ה'תרכ"ו מרת שרה רבקה (- כ"ה סיון ה'תרמ"ז), א טאכטער פון זיין פעטער הרב אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא. זי האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער.
רבי יוסף משה העשל זצ"ל (ה'תק"ם - ט"ו חשוון ה'תרט"ז), פון מעזשביזש.
רבי יוסף משה איז געבוירן אין יאר ה'תק"ם (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אברהם יהושע העשיל רב אין אפטא דער אוהב ישראל. און צו זיין מוטער מרת חיה שרה א טאכטער פון הרב יעקב פון טיטשין.
רבי יוסף משה האט געוואוינט אין מעזשביזש, ס'איז נישט קלאר צו ער האט געפירט דארט רביסטעווע, ער פלעגט פארן צום הייליגן רוזשינער.
רבי יוסף משה איז נפטר געווארן ט"ו חשוון ה'תרט"ז (אומגעפער).
מעזשביזש, אוקראינע, איז פון די ערשטע באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, ס'איז די שטאט אין וואו דער בעש"ט האט געוואוינט און וואו ער ליגט באגראבן.
דאס שטעטל איז גאר קליין עס וואונען דארט צענדליגער פויערן, עס איז ממש פיצל, אבער עס איז וואול באקאנט וויבאלד דער גרינדער פון חסידות האט דארט געוואנט, און עס האבן געשטראמט אהין אסאך חסידים אלע יאהר.
בית החיים.
אינעם בית החיים פון מעזעבוזש ליגן פארשידענע אייניקלעך און תלמידים פון בעש"ט, צ.ב.ש. רבי ברוך פון מעזשביזש, רבי משה חיים אפרים פון סדילקאוו). אינעם בית החיים ליגן דארט אסאך תלמידים פון בעל שם טוב ווי רבי זאב וואלף קיצעס, רבי הערש סופר, רבי ישראל פאדליצקער, אויך ליגן דארט רבי ישראל דער טויטער, ברודער פון רבי נחמן מברסלב. ארום דעם בעל שם טוב. ארום דעם בעל שם טוב ליגן פארשידענע רבנים און גדולי ישראל וואס האבן משמש געווען אין רבנות אין דעם שטעטל.
ציון הבעל שם טוב.
דאס פלאץ ווי דער הייליגער בעל שם טוב ליגט איז פארהייליגט ביי אלע חסידים, אמאל ווען אידן האבן געוואוינט אין אוקריינא פלעגט מען אסאך פאהרן אהין זיך אויסגיסן דאס הארץ און מתפלל זיין אין זכות פון דעם צדיק. עס שטייט אין ספר ליקוטי מוהר"ן ח"ב סי' ק"ה אז דאס פלאץ ווי דער בעל שם טוב ליגט איז אזוי הייליג ווי די הייליקייט פון ארץ ישראל, און עס איז א תיקון הברית פאר די עוונות צו זיין דארט. דער צדיק רבי נחמן מברסלב א אייניקל פון בעל שם טוב האט זיך אסאך משתטח געווען אויף דעם פלאץ און פון דארט משיג געווען גערויסע השגות.
דער גאנצער בית החיים אין מעזביזש איז נאך ארגינאל, עס איז א פעלד מיט פילע אלטע מצבות פון הונדערטער יאהרן, עס איז כמעט נישט געווארן געטשעפט אין די אלע יאהרן. עס איז באוואקסן מיט גראז און גרויסע ביימער.
ביז יאר ה'תשל"ו איז אויף דעם פלאץ פון דעם ציון נישט געווען נאר בלויז א סימן אז דארט ליגט דער בעל שם טוב, עס איז דארט אפילו נישט געווען קיין מצבה, אין יאהר ה'תשל"ו האט מען מורא געהאט אז די קאמוניסטען וועלן זיך פארלייגן אפווישן דאס פלאץ, דעריבער האט הרב משה ביק פון ניו יארק זיך אריין געלייגט אין דעם, רבי משה זייענדיג רב אין מעזשעבוז פון דער אלטער היים, און זיינע עלטערין זענען געווען דורות דארט רב, האט געפילט פאר חוב דארט צו לייגן א מצבה און אנצייכענען דאס פלאץ ווי דער בעל שם טוב ליגט.
שפעטער האט מען געלייגט דארט א שטארקע מצבה, און ביז לעצטעס האט מען איבערגעארבייט דאס בית החיים מיט א גרויסע גדר ארום, מיט א לעכטיגע גרויסער אוהל, און נעבן דאס בית החיים א שיין ריזיג בית המדרש, א עס זאל, א ווארימע מקוה.ֿ
דאס אלעס האט געבויט דער באקאנטער עסקן און גרויסע טועהן אין אוקריינא הרב ר' ישראל מאיר גבאי שליט"א.
אין די לעצטע יאהרן האט ר' ישראל מאיר גבאי איבערגעמאכט דאס ווינקעל ארום דעם בית החיים פון מזעבוזש ממש נישט צום דערקענען, דאס אוהל און דאס גאנצע בית החיים איז איבערגבויט ממש ניי, דאס בית המדרש און הכנסת אורחים אויפן פלאץ איבערגעארבייט, אויך ארום דאס בית המדרש איז דא לערך 5 — 6 ריזיגער הייזער מיט שטיבעלאך ווי מען קען איינשטיין איינער וואס קומט אהין, און עס איז אייביג דא א ווארימער טרינק, עפעס צו עסן, א ווארימער מקוה א. ד. ג. אויפן פלאץ.
אויך האט ער געטראפען דאס קליינער בית המדרש פונעם בעל שם טוב, אינמיטן שטעטל, דאס פלאץ און הויז איז נאך געשטאנען פון אמאל, ער האט עס אינגאנצען איבערגעבויט ארגינאל ווי עס איז אמאל געוון.
רבי שלום יהודה גראס איז דער אדמו"ר פון האלמין. ער וואוינט היינט אין בית שמש, ארץ ישראל.
ער איז געבוירן אין א דערפל אין אונגארן בערך אין יאהר תרצ"ט.
אין די קינדערישע יארן איז ער אויפגעוואקסן ביי זיין טאטנס ישיבה אין חיפה, ארץ ישראל, אין תלמוד תורה "מחזיקי תורה בית משה" שפעטער געלערנט אין סערעט ביי הגה"ק רבי ברוך האגער סערעטער רבי פון חיפה זיע"א.
שפעטער האט ער געלערנט אין דושינסקיא ביי הרב ישראל משה דושינסקיא (שפעטער געווארן א מחותן.
שפעטער אין סאטמאר-ירושלים, שפעטער אין סאטמאר וויליאמסבורג און געווארן א תלמיד מובהק פון רביה"ק רבי יואל טייטלבוים סאטמארער רבי, בעל דברי יואל זיע"א.
און דארטן איז ער געווען פון די נאנטסטע שטוב מענטשן ווי דער רבי האט פארטרויעט אלע סודות וואס קיינער האט נישט געוואוסט, און האט אים געגעבן דעם פולען אוטאריטעט אנצוגיין מיט גרויסע פראיעקטן בשליחותו וואס קיינער האט נישט געוואוסט.
אויך האט ער מגיה געווען זיינע ספרים "ויואל משה", און "על הגאולה ועל התמורה".
אלס אינגערמאן האט אים דער סאטמארער רב געהייסן זיין א שוחט, ווייל די שוחטים זענען שוין צו אלט געווען איבער 70 יאר.
גראס
הר"ר יצחק שמואל הלוי בערקאוויץ איז א רב, ראש כולל און פוסק אין ירושלים.
ער איז גיווען פאר 16 יאר משגיח רוחני אין דער אש התורה ישיבה פאר בעלי תשובות. ער דינט אלס מו"ץ פאר די חוץ לארץ יונגעלייט אין דעם סנהדריה מורחבת געגנט פון ירושלים.
ער פירט דעם ירושלים כולל פון וואנעט מען שיקט די יונגעלייט מאכען קירוב איבער דער גאנצער וועלט.
רבי אברהם יהושע העשל הי"ד (ה'תרנ"ב - ד' ניסן ה'תש"ג), פון טארניפאל.
רבי אברהם יהושע איז געבוירן אין יאר ה'תרנ"ב, צו זיין פאטער הרב ישראל שלום יוסף העשל פון מעזשביזש א זון פון הרב אברהם יהושע העשל פון מעזשביזש, א זון פון הרב משולם זוסיא העשל פון זשינקאוו, א זון פון הרב יצחק מאיר העשל, פון זשינקאוו, א זון פון הרב אברהם יהושע העשיל, רב אין אפטא, "דער אוהב ישראל". און צו זיין מוטער מרת בת שבע טרינא הי"ד א טאכטער פון הרב יעקב שמשון חאדאראוו, רב אין באהופולי.
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין יאר ה'תרע"א איז רבי אברהם יהושע געווארן דער ממלא מקום פון פאטער, און איז געווען רבי אין מעזשביזש, אין יאר ה'תרפ"ה אז ער אנטלאפן קיין גאליציע און ער האט זיך באזעצט אין טארניפאל, ער איז דארט געווארן באקאנט איבער קלוגשאפט און גרויסקיייט אין לערנען.
רבי אברהם יהושע איז אומגעקומען אויף קידוש השם ד' ניסן ה'תש"ג, אין פיעטריקאוו נעבען טארניפאל, צוזאמען מיט זיין ווייב און טאכטער הי"ד.
העשל
משה רבנו איז געבוירן אין מצרים צו עמרם און יוכבד. אלס קינד פון דריי חדשים האט מען אים אריינגעלייגט אין וואסער צוליב פרעה'ס גזירה אויסצוהרגענען אלע ניי-געבוירענע יינגלעך.
לויט די מאנאטעיזע רעליגיע טראדיציע איז משה רבינו געוועזן דער שליח פון גאט צו איבערגעבן די עשרת הדברות צו די יידן אין בארג סיני.
שארל דע גאל (22סטן נאוועמבער 1890 - 9טן נאוועמבער 1970) איז געווען א פראנצויזישע שטאאטסמאן, גענעראל, פרעזידענט, און פרעמיער מיניסטער.
שארל דע גאל איז געבוירן דעם 22סטן נאוועמבער 1890 אין לילע, פראנקרייך, צו א רייכער אריסטאקראטישער פאמיליע. ער האט געלערנט אין פאריז אין שולע, אויך אין בעלגיע, זיין אינטערעס איז געווען היסטאריע. אין יאר 1912 האט ער זיך איינגעשלאסן אין דער פראנצויזישער ארמיי, און ביי דער ערשטער וועלט מלחמה איז ער געווען א זעלנער אין דער פוסגייער אפטיילונג.
ער איז פארווונדעט געווארן, און געפאלן אין געפענגעניש, צו דער דייטשער ארמיי.
ביי דער ענדע פונעם קריג, איז ער געשיקט געווארן קיין פוילן, ווי ער האט געדינט אלס אינסטרוקטאר, פאר דער נייער פוילישער ארמיי, אין זיין קריג קעגן רוסלאנד, און ער האט באקומען די העכסטע פוילישע אויסצייכענונג.
צווישן די צוויי וועלט מלחמות.
נאכדעם האט ער זיך אומגעקערט קיין פראנקרייך, און זייענדיק א מיליטער מאן, האט ער פארלאנגט פון פראנקרייך, אויפצושטעלן א מאדערניזירטע
מעכאניזירטע מיליטער, זאגנדיק אז דאס וועט זיין די קומענדיקע מלחמה, די אנדערע מיליטערישע, און פאליטישע פירער, האבן נישט איינגעשטימט מיט דע גאלס מיינונגען, און זיי האבן געהאלטן פון דער מאזשינא ליניע, פון זיך באפעסטיגן אויף איין פלאץ. דע גאל איז געווען א קאמאנדיר פון א טאנקען בריגאדע אין די יארן צווישן די מלחמות.
ביים אויסבראך פונעם קריג, איז ער געווען א קאלאנעל (פאָלקאווניק). נוצנדיג זיינע טאקטיקן, האט ער אטאקירט א דייטשע טאנקען קארפאס, אן הילף פון
די לופט, ער האט באזיגט די דייטשן, אין איינעם פון די געציילטע ניצחונות וואס פראנקרייך האט אפגעהאלטן, דערנאך האט פאועל ריינאד, אים געשטעלט אלס וויצע סעקרעטאר, פארן זיכערהייט און קריגס מיניסטעריום, און אלס פארבינד פארן פאראייניגטן קעניגרייך. ווען פראנקרייך האט קאפיטולירט, האט ער זיך קעגנגעשטעלט קעגן יעדע סארט שוואכקייט, און האט אויפגעשטעלט די פרייע פראנקרייך רעגירונג אין גלות, וואס האט זיך געפונען אין לאנדאן, און האט באקומען אנערקענונג פון די אליאירטע, צוביסלעך האט ער אנגעפאנגען אויפשטעלן, די פראנצויזישע פרייהייט ארמיי.
אין 1944 איז ער זיגרייך אריין אין פאריז, באפרייענדיג פראנקרייך פון די נאציס, און דער ווישי רעגירונג, און ער איז געווארן צייטווייליגער פרעזידענט. אויפשטעלנדיק די פראנצויזישע ארמיי, און אטאקירנדיג דייטשלאנד, איז פראנקרייך פאררעכנט געווארן ווי א טייל פון די אליאירטע, און ווען דייטשלאנד איז צוטיילט געווארן, איז איינע פון די זאנעס געווען אונטער פראנקרייך.
דע גאל האט רעזיגנירט אין 1946, ביים אויפשטעלן די פערטע פראנצויזישע רעפובליק, די קאנסטיטוציע וואס ער האט געשטיצט איז דורכגעפאלן, אין 1958 ביים אלזשיר קריג, איז ער צוריק געווארן פרעזידענט, און דאס האט געברענגט צו דער פינפטער פראנצויזישער רעפובליק. זיין געשטיצטע קאנסטיטוציע איז אדאפטירט געווארן, נאך א רעפענדערום, ווי כמעט אכציג פראצענט פון די באפעלקערונג האט עס געשטיצט.
צוריק קומענדיג צו דער מאכט, האט ער ארויסגענומען די מיליטער פון אלזשיר, און פון אינדא-כינע, ער האט אויפגעשטעלט די אייראפעאישע עקאנאמישע געמיינדע, (EEC), דער פאטער פונעם אייראפעישן פארבאנד, שטעלנדיק עס ווי א וועטא קעגן ענגלאנד און אמעריקע, ער איז ארויס פון דער נאטא, און ער האט אונטערגעשריבן, א פריינטשאפט דעקלעראציע צווישן דייטשלאנד און פראנקרייך.
זיינע עקאנאמיע פלענער האבן געברענגט פראנקרייך צו א שטארקייט, און זיי זענען איבערגעשטיגן ענגלאנד, זענדיג ענגלאנד ווי א בלינדער שליח פון אמעריקע, האט ער פיינט געהאט ענגלאנד, און דעריבער זיך געגנגעשטעלט, דאס אריינעמען ענגלאנד, אין דער ע ע צע.
פראנקרייך איז געווארן א נוקלעארע גרויסמאכט, זייענדיק דאס פערטע לאנד אין דער וועלט, און דאס דריטע לאנד אין דער וועלט צו שפאלטן דעם אטאם.
ער האט פארגעזעצט מיט די פריינטשאפט מיט ישראל, רוב פון די געווער פון צה"ל, איז געווען פון פראנקרייך, עס האט אנגעהאלטן ביז דער זעקס טעג מלחמה.
נאכדעם וואס ישראל האט אטאקירט, די אראבישע לענדער אינעם מיטל מזרח, האט פראנקרייך ארויפגעלייגט אן עמבארגא אויף ישראל, מיליטערישע שיפן וואס ישראל האט געבויט אין פראנקרייך, האבן נישט געקענט ארויס פארן צוליבן עמבארגא, אין א ספעציעלע אקציע פון די מיליטער, זענען די שיפן ארויס פון די פראנצויזישע האפן, און געברענגט געווארן קיין חיפה, דאס האט כמעט איבערגעריסן, די דיפלאמאטישע באציונגען, צווישן די צוויי לענדער, זייט דעמאלט, איז פראנקרייכס פאליטיק, גענייגט צו די אראבער.
קוועבעק קאנטראווערסיע.
שטיצנדיק פראנצויזישע נאציאנאליזם, איז ער געקומען קיין מאנטרעאל, קאנאדע, אין 1967, און פון דער שטאטראט געביידע האט ער אויסגערופן, לעבן זאל די פרייע קוועבעק, אויסרופנדיק א שטורעם אין קאנאדע, אז ער מישט זיך אריין אין אינערליכן קאנאדע פאליטיק.
אין 1968 האט ער רעזיגנירט, און איז צוריק צום פריוואטן לעבן, און נישט וועלנדיג באקומען די פענסיע, וואס קומט זיך פאר א פרעזידענט, האט ער געמוזט פארקויפן טייל פון זיין פארמעגן, ער האט באקומען פענסיע ווי א קאלאנעל פון דער ארמיי.
אין 1970 איז ער פלוצים צאמגעפאלן, פאר אן אינטערוויו אויף דער טעלעוויזיע, און ער איז געשטארבן דעם 9טן נאוועמבער.
דאס גרעסטע פליפעלד אין פראנקרייך, לעבן פאריז, הייסט אויף זיין נאמען.
ווויטעך טוקא () איז געווען א סלאוואקישער פאליטיקער, פאשיסט, און פרעמיער מיניסטער, פון מערץ 1939, ביז דער ענדע פון דער צווייטער וועלט מלחמה.
געבוירן 1880, און געשטארבן אין טורמע 1946, ער איז געווען פאראנטווארטליך, פארן פארשיקן די סלאוואקישע יידן, צו די טויט לאגערן. ער איז פאראורטיילט געווארן צום טויט, נאך דער מלחמה, אבער ער איז געשטארבן, נאך איידער מען האט עס דורכגעפירט.
הערמאן גערינג (דעם 12טן יאנואר 1893 - 1946), פון די הויפטן פון דעם נאצישן רעזשים, אין דייטשלאנד.
געבוירן אין 1893, און ער איז באגאנגען זעלבסטמארד, איידער ער איז אומגעקומען דורכן געריכט.
אין 1922, איז ער געווארן א מיטגליד אין די נאצי פארטיי, און געווארן קאמאנדיר פון די עס ע, ביי די נאצי פוטש 1923, האט ער טייל גענומען, און ווען עס איז דורכגעפאלן, איז ער אנטלאפן פון דייטשלאנד.
אין 1932, ווען די נאציס זענען געקומען צו דער מאכט, איז ער ערוויילט געווארן אלס פרעזידענט פונעם רייכסטאג, א יאר נאכדעם איז ער געווארן פרעמיער מיניסטער פון פרייסן, און מיניסטער פאר פלי-געצייג אין דייטשלאנד.
ביי די צווייטע וועלט מלחמה, איז ער געווען הויפט פון די לופטוואפע, און געווען צווייטער נאך היטלער, גערינג איז געווען פאראנטווארטליך, פארן באראבעווען די יידן, פון דייטשלאנד. און פארן פארטרייבן די יידן, וואס איז געווען אייכמאןס פלאן.
אין יולי 1941, האט איבערגעגעבן די ענדגילטיגע לייזונג, פאר ריינהארד היידריך.
נאך דער מלחמה, איז ער פאראורטיילט געווארן צום טויט, ביים נירנבערג פראצעס, און א טאג איידער ער האט געדארפט אומקומען דורך תליה, האט ער זיך גענומען דאס לעבן.
לח"י (לוחמי חרות ישראל) אדער שטערן באנדע, איז געווען א שפלינטער גרופע פון די אצ"ל. זייער ציל איז געווען אויפשצוטעלן א יידיש דעמאקראטיש לאנד אין ארץ ישראל, זייענדיג אויפגעברויזט אויף די אצ"ל, פארן אפשטעלן די אקציעס קעגן דעם בריטישן מאנדאט, און אויך אויף דער הגנה, פאר זייער אומבאהאלפנקייט, האבן זיי זיך גענומען שלאגן קעגן די בריטישע, אויפגעריסן באמבעס, אומגעברענגט פאליטישע און מיליטערישע פירער אין פאלעסטינע, אנזייענדיג כאאס אין די בריטישע רייען.
יצחק שמיר, דער שפעטערדיגער פרעמיער מיניסטער, איז געווען פון די אנפירער אין דער גרופע.
ביי מלחמת השחרור, האבן זיי זיך אנגעשלאסן אין צה"ל, אויסער אין ירושלים געגנט, וואס איז געווארן, א טייל פון ישראל, נענטער צו דער ענדע, זיי האבן געהאלפן אייננעמען אראבישע געגנטן אין מערב ירושלים, ווי קאטאמאן, דיר יאסין, און נאך געגנטן. נאך דער מלחמה, האט די רעגירונג נישט אנערקענט אצ"ל, און לח"י קעמפער, אלס זעלנער, און דערפאר האבן זיי נישט באקומען קיין פענסיע ווי סאלדאטן, נישט קיין מעדאלן און אויסצייכענונגען.
ווען מנחם בעגין, איז געקומען צו דער מאכט 1977, האבן די קעמפער פון די צוויי גרופעס, באקומען זייערע אויסצייכענונגען, אין א גרויסער צערעמאניע.
רבי יהושע העשיל תאומים-פרענקל (ה'תק"ם - ה' תמוז ה'תר"ג) פון קאמארנא.
רבי יהושע העשיל איז געבוירן אין יאר ה'תק"ם (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב ברוך תאומים-פרענקל רב אין לייפניק, באקאנט אלס דער ברוך טעם.
רבי יהושע העשיל איז געווען פון די גרויסע תלמידים פון חוזה פון לובלין, דער חוזה האט אים געוואלט באשטימען אלס זיין ממלא מקום אין גאליציע, אבער רבי יהושע העשיל האט זיך אנטזאגט. נאך זיין חתונה האט רבי יהושע העשיל געוואוינט אין קאמארנא לעבן זיי שווער. רבי יהושע העשיל האט נישט געוואלט אן נעמען קיין רבנות שטעלע, אבער וויבאלד ער האט נישט געוואלט אז ס'זאל זיך איבערהאקן די רבנישע קייט פון פיר און צוואנציג דורות, האט ער אנגענומען דאס רבנות אין קאמארנא אויף איין טאג.
רבי יהושע העשיל איז נפטר געווארן ה' תמוז ה'תר"ג
קישקעריש (,) איז א שטעטל אין אונגארן, 100 ק"מ דרום פון בודאפעסט און 77 ק״מ מערב פון סעגעד.
אין יאר 1900 האבן געוואוינט אין קישקעריש אומגעפער 400 אידן.
דער רב דארטן איז געווען הרב דוב לעבלאוויטש, אבער עס איז נישט געווען צו קיין אידיש שטעטל און בפרט איז דארט כמעט נישט געווען קיין חסידישע אידן.
עס געפינט זיך 25 ק"מ צפון־מערב פון קישקונהאלאש.
עס האט דארט געוואוינט ביז הארט פארן קריג הרב לוי יצחק יאזעפאוויטש וואס האט דאן פארן קריג געדארפט ווערן אויפגענומען אלס דיין אין בודאפעשט; נאכן קריג איז ער געווארן רב אין דער דאבזי גאס 7-9 שול, וואס דאס האט אין די ראטן פארבאנד לענדער געהייסן אן איינגעשטעלטער ביי דער רעגירונג און מען האט דערפאר באקומען פרייע געזונט דעקונג און א געהאלט, ווי אויך איז ער געווען דער משגיח מטעם דעם בית דין אין בודאפעשט אויף דער השגחה פון דעם היינטיגן באקאנטן אונגערישן בראנפן (פלוימען פאלינקע) פון דער צוואק Zwack פירמע. אונטער די קאמוניסטן האט דאס געהערט פאר דער רעגירונג און ממילא האט דער שטאטישער בי"ד געהאט די אויסשליסליכע בעלות אויף די השגחות מטעם דער רעגירונג.
נאכן קריג האט געדינט אין קישקעריש אלס שוחט און רעגירונג-רב הרב בנציון איצקאוויטש, שפעטערדיגער מנהל אין תלמוד תורה יטב לב אין ירושלים.
סאָמאָטאָר (,) איז א דארף אין דעם קאשויער ראיאן, סלאוואקיי, 11 ק"מ מזרח פון איהעל און 12 ק"מ מערב פון העלמעץ.
בנוגע רבנישע אנלעגענהייטן האט דאס געהערט צו די גלילות פון העלמעץ.
ביזן צווייטן וועלט קריג איז געווען אין סאמאטאר א יידישע געמיינדע, וואס די נאציס האבן פארניכטעט. דער בית עולם שטייט נאך.
סלאוואַקיש איז אַ סלאַװישע שפּראַך װאָס געהערט צו דער גרופּע פֿון די מערבֿ סלאַװישע שפּראַכען, צוזאַמען מיט פויליש, טשעכיש און סארביש, די סלאוואקישע שפּראַך שרײַבט מען מיט גלחישע (לאטיינישע) אותיות.
סלאוואקיש איז די הויפּט שפּראַך פֿון סלאוואקיי. סלאוואקיש איז גאנץ ענלעך צו טשעכיש, און די רעדערס פון די צוויי שפראכן קענען איינער אנאנד פארשטיין.
זיבן מיליאן מענטשן רעדן סלאוואקיש, פון זיי פינף מיליאן אין סלאוואקיי. אנדערע רעדער וואוינען אין די פאראייניגטע שטאטן (500,000), טשעכיי (320,000), צפון סערביע (60,000),
אירלאנד (30,000), רומעניע (22,000), אונגארן (20,000), פוילן (20,000), קאנאדע (20,000), קראאטיע (5,000), אויסטראליע, עסטרייך, אוקראינע, און בולגאריע.
רבי יחזקאל שרגא פייוויש תאומים-פרענקל (ה'תק"ף (אומגעפער) - ג' שבט ה'תרמ"ה), פון קלאסנא-וויעליטשקא.
רבי יחזקאל שרגא פייוויש איז געבוירן אין יאר ה'תק"ף (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יהושע העשיל תאומים-פרענקל פון קאמארנא, א זון פון הרב ברוך תאומים-פרענקל, רב אין לייפניק, באקאנט אלס דער ברוך טעם.
דער צאנזער רב, רבי חיים האלבערשטאם האט אריינגעשטלט רבי יחזקאל שרגא פייוויש אלס רב אין קלאסנא-וויעליטשקא אין יאר ה'תר"ח,
רבי יחזקאל שרגא פייוויש איז פלוצלינג נפטר געווארן ג' שבט ה'תרמ"ה.
רבי דוב בעריש תאומים-פרענקל (ה'תקפ"ה - ה'תר"ם), רב אין קניעניטש און ציעשינאוו.
רבי דוב בעריש איז געבוירן אין יאר ה'תקפ"ה (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יהושע העשיל תאומים-פרענקל פון קאמארנא, א זון פון הרב ברוך תאומים-פרענקל, רב אין לייפניק, באקאנט אלס דער ברוך טעם.
אין יאר ה'תר"ב איז רבי דוב בעריש געווען דיין אין קאמארנא, אומגעפער אין יאר ה'תרי"ח איז ער געווארן רב אין קניעניטש, און איו יאר ה'תרכ"ב איז ער געווארן רב אין ציעשינאוו
רבי דוב בעריש איז נפטר געווארן אומגעפער אין יאר ה'תר"ם.
זומער איז איינע פון די פיר צײַטן פון יאר. די טעג זענען לאנג און עס איז זייער הייס.
און דעם צפון האלבקיילעך זענען די זומער מאנאטן יוני, יולי און אויגוסט. אין די לענדער זענען די שולעס פארמאכט אין א טייל אדער רוב פון די זומער מאנאטן.
כאטש זומער ווערט גערעכט דער ווארעמער סעזאן, אבער אין טראפישע לענדער רעגנט א סך אין זומער און מ'רופט אים דעם נאסן סעזאן.
האַלמין (,) איז א קאמונע אין סאטמארער קרייז, רומעניע מיט 7,062 איינוואוינער, וואס איז כולל די דערפער האלמין, באַבעשט, דאבאלץ, האלמין-ווי און מעסטעאקאן.
דאס דארף האלמין געפינט זיך 21 ק"מ צפון־מערב פון סאטמאר, אויפן גרענעץ מיט אוקראינע, אין דעם היסטארישן ראיאן פון מאראמאראש.
ביזן צווייטן וועלט קריג האט דאס דארף האלמין געהאט א יידישע קהילה, מיט 479 נפשות אין יאר תרל"ז.
הרב צבי ״הערש״ פסח פֿראַנק (געבוירן כ"א טבת ה'תרל"ג - כ"א כסלו ה'תשכ"א) איז געווען א דיין און א פוסק, און דער אשכנזישער הויפט רב פון ירושלים אין די יארן תרצ"ו-תשכ"א.
הערש פסח פראנק איז געבוירן געווארן אין קאוונע, ליטע, אין תרל"ג (1873) צו רב יהודה לייב פראנק, פון די הויפטן פון חובבי ציון אין קאוונע, און זיין ווייב מלכה. יונגערהייט איז ער געווען אין פארבינדונג מיט הרב יצחק אלחנן ספעקטאר, דער קאוונער רב. ער האט געלערנט אין די סלאבאדקער און טעלזער ישיבות. אין תרנ"ג (1893) איז ער ארויף אין ארץ ישראל, און א קורצע צייט שפעטער זענען געקומען זיינע עלטערן וואס זענען געווען פון די גרינדער פון חדרה, וואו זיין פאטער איז געווען דער ערשטער רב.
הרב שמואל יעקב ווײנבערג (נפ' י"ז תמוז ה'תש"ס) איז געווען א ראש ישיבה פון נר ישראל, באלטימאר.
שמואל יעקב איז געבוירן צו זיין פאטער ר' יצחק מתתיהו וויינבערג (נפ' אין ניו יארק י"ג תמוז תש"ה), א זון פון ר' נח אן אייניקל פונעם יסוד העבודה פון סלאנים און זיין  מוטער אילה, אן אייניקל פונעם חוות דעת פון ליסא און די דירעקטארין פון „בית יעקב" אין ניו יארק.
ער האט חתונה געהאט מיט מרת חנה, די טאכטער פון רבי יעקב יצחק רודערמאן, ראש ישיבה פון נר ישראל. זי איז געבוירן געווארן אין דייטשלאנד אין 1927 און האט שפעטער געוואוינט אין סלאבאדקע, אין 1931 האט די רודערמאן משפחה זיך געצויגן קיין קליוולאנד, אהאיא וואו הרב רודערמאן איז געווען א מגיד שיעור אין דער ישיבה. אין 1933 איז ער געווארן ראש ישיבה פון נר ישראל און די משפחה איז אריבער קיין באלטימאר. רביצין וויינבערג איז נפטר געווארן כ"ח טבת תשע"ב.
זייער זון רבי מתתיהו וויינבערג וואוינט היינט אין דער אלטשטאט ירושלים; פריער האט ער געפירט א ישיבה אין סאן האזע, קאליפארניע.
קישקונהאַלאַש אדער האַלאַש () איז א שטאט אין פעסטער קרייז, אונגארן, 130 ק"מ דרום פון פעסט (בודאפעשט) און נישט ווייט קישקעריש.
אין יאר תר"ס האבן געוואוינט דארטן 1,018 יידן.
דארטן איז געווען א רב ער איז נישט געווען אזא גוטער רעדנער און בכלל איז ער געווען מער א סארט דאקטאר ווי א רב, אבער עס איז דארטן געוועזן אפאר חסיד'ישע משפחות האט מען אויפגענומען פאר דיין הרב יחזקאל שרגא בראך א זון פון דעם נירמאדער רב הרב שמואל בראך.
זשאק שיראק (; 29סטן נאוועמבער, 1932–26סטן סעפטעמבער 2019) איז געווען פרעזידענט און פרעמיער מיניסטער פון פראנקרייך, און בירגערמייסטער פון פאריז.
זשאק שיראק איז געבוירן געווארן דעם 29 נאוועמבער, 1932. ער האט געלערנט אין פאלקסשולע, און דערנאך אין פאליטישער שולע, וואו ער האט גענומען אן אקטיווע טייל, אנהייב איז ער געווען א קאמוניסט, ווען ער האט געענדיגט שטודירן, האט ער זיך אנגעשלאסן אין דער ארמיי, און געווען א זעלנער, אין אלזשיר, ביי דעם פרייהייטס קריג, און ער איז פארווונדעט געווארן.
נאכן קריג האט ער געלערנט אין דער נאציאנאלע שולע פאר פירערשאפט, וואס דאס דינט פאר א שפרינג בעטל פאר פאליטיקער.
אלס פרעמיער מיניסטער.
אין 1974, איז ער אויסגעקליבן געווארן אלס פרעמיער מיניסטער, אין דער רעגירונג פון דאסטאן. צוויי יאר דערנאך, האט ער רעזיגנירט, און ער איז געלאפן פאר בירגערמייסטער אין פאריז, ער האט דערפאלגרייך געווינען, און זיין נייע פארטיי וואס ער האט געגרינדעט, האט זיך זייער געשטארקט, שפעטער איז ער ווידער אמאל געווען פרעמיער, אונטערן סאציאליסט פראנסוא מיטראן, אין 1988, איז שיראק געלאפן אלס פרעזידענט קאנדידאט, פון די רעכטע פארטייען, קעגן מיטראןאבער פארלוירן.
אין 1995, נאכן לויפן דאס דריטע מאל, איז ער ערוויילט געווארן אלס פרעזידענט, און קורץ דערנאך האט ער אנגעהויבן מיט סייענטיפישע יאדערישע פרובירונגען, וואס דער וועלט האט פארדאמט, אין זיין ערשטע קאדענץ איז ער געצווינגען געווען, אויפצושטעלן א פאראייניגטע רעגירונג, מיט די לינקע פארטייען, און דאס האט אים אפגעהאלטן פון טון דראסטישע ענדערונגען, וואס ער האט פארשפראכן צו טון, פאר די וואלן.
ווען שיראק איז געלאפן פאר ווידערוויילונג, איז לע פאן, א באוואוסטער רעכטער ראדיקאל, אריינגעקומען צווייט, און זיי האבן געהאט א ראנאף, ווי די לינקע האבן זיך געאייניגט מיט זיין פארטיי, אלע האבן געקליבן פאר שיראק.
אין יאר 2002, האט א רעכטער ראדיקאל, פרובירט דורכפירן אן אטענטאט אויף שיראק, וואס איז דורכגעפאלן, און דער שיסער איז געכאפט געווארן, און פאראורטיילט געווארן צו 10 יאר טורמע.
שיראק האט זיך שטארק קעגנגעשטעלט דעם קריג אין איראק, וואס זשארזש בוש האט אנגעפירט, דאס האט אים צוגעגעבן אסאך פיינט אין די פאראייניגטע שטאטן, פאראייניגטע קעניגרייך, און אנדערע לענדער, און אייראפע איז ער אבער געווארן א העלד.
אין 2007, האט ער געמאלדן, אז ער טרעט ארויס פון פאליטיק, און ער האט פון אנהייב, געשטיצט זיין פרעמיער מיניסטער, ווילפאן, אלס נאכפאלגער, אבער שפעטער ווען עס איז קלאר געווארן אז ניקאלעס סארקאזי גייט געווינען, האט ער אים געשטיצט.
זיין פאליטיק קעגן יידן.
זיין פאליטיק בנוגע ישראל, איז געווען פרא-פאלעסטינער,נעמענדיק א קלארע שטעלונג קעגן ישראל, אריק שרון, איז אויפגענומען געווארן אין פראנקרייך גאר קאלט, און נאכן רעדע פון שרון, ווי ער ווענדט זיך צו די פראנצויזישע יידן, אז זיי זאלן מאכן עליה, נאכן אנטיסעמיטישן אויפשטייג אין פראנקרייך, איז ער געווארן ווי איגנארירט.
יאסיר אראפאט איז אריינגענומען געוארן אין א מיליטערישע שפיטאל, איידער ער איז געשטארבן, און נאכדעם האט ער געהאט א קעניגליכע לוויה.
דאס ריקצוג פון שרון, פונעם עזה שטרייף האט געברענגט אן ענדערונג, אין זיין פאליטיק בנוגע ישראל, און שרון איז אויפגענומען געווארן מיט כבוד מלכים, אויף א באזוך אין פאריז, נאך צוויי יאר וואס שיראק האט זיך נישט געוואלט טרעפן מיט אים.
שיראק האט אנערקענט אין די פארברעכנס וואס דער ווישי רעגירונג איז באגאנגען קעגן יידן, ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, עס האט געברענגט צו א שטורעם אין פראנקרייך, נאך די אלע יארן, וואס דער שולד איז געגאנגען צו די נאציס.
יצחק שמיר-יעזערניצקי (22סטן אקטאבער 1915, י"ד חשוון ה'תרע"ו – 30סטן יוני 2012, י' תמוז ה'תשע"ב) איז געווען פרעמיער מיניסטער פון ישראל, א קעמפער אין די לח"י, און א הויכראנגיקער מוסד אגענט.
שמיר איז געבוירן אין פוילן, דעם 15טן אקטאבער 1915, מיטן נאמען יצחק יאזרניצקי. ער האט געלערנט אין פאלקסשולע, און דערנאך האט ער שטודירט געזעץ אין ווארשעעווער אוניווערסיטעט, ער האט אבער נישט פארענדיקט זיינע שטודירן.
זיינע יארן אין ארץ ישראל.
אין 1934 איז שמיר געקומען קיין פאלעסטינע, ער איז פון פריער, געווען א מיטגליד אין דער בית"ר ציוניסטישע ארגאניזאציע, און ווען ער איז געקומען קיין ארץ ישראל, איז ער געגאנגען שטודירן, אין דעם העברעישן אוניווערסיטעט אין ירושלים, עטליכע יאר דערויף האט ער זיך אנגעשלאסן אין די אצ"ל, און ער האט אויפגעהערט צו לערנען, זיין פאמיליע איז פארבליבן אין פוילן, און זיי זענען אומגעקומען דורך די נאציס.
אין 1940, איז שמיר ארויס פונעם אצ"ל, און צוזאמען מיט אנדערע, געגרינדעט די לח"י, דאס איז געשען, נאכדעם וואס די אצ"ל האט דערקלערט, א פייער אפשטעל קעגן דעם בריטישן מאנדאט. ער איז עטליכע מאל געכאפט געווארן דורך די פאליציי, אבער ער האט באוויזן צו אנטלויפן עטליכע מאל, נאכדעם וואס אברהם שטערן איז ערמארדעט געווארן, האט די לח"י געארבעט ווי א ראט, יצחק שמיר, נתן ילין מור און ישראל אלדד.
ער איז געווען פאראנטווארטליך אויפן מארד פון לארד מוין, און אויף די אטענטאט פרווו, אויף העראלד מעקמייקל, דער בריטישער פירער אין פאלעסטינע, אויפן מארד פון פאלקע בערנאדאט, א שוועדישער דיפלאמאט אין די פאראייניגטע פעלקער, זיינע אקטיוויטעטן האבן געברענגט צו דעם, אז ביז היינט איז ער א "'פערסאנא נאן גראטא"' אין ענגלאנד.
לעבן אין מדינת ישראל.
אין די יארן נאך דער גרינדונג פון ישראל, האט ער געארבעט אין פארשידענע פאבריקן, ביז איסר הראל, דער הויפט פון דעם מוסד, האט אים מאביליזירט צו דעם מוסד, פאר צען יאר האט געארבעט אין די שפיאנאזש אגענטור, און אין 1965, איז צוריק געגאנגען ארבעטן אלס ביזנעסמאן.
זיין פאליטישע לעבן.
אין 1969, איז ער געווארן א מיטגליד אין דער חרות פארטיי, דער פאטער פון דער היינטיגע ליכוד פארטיי, אין 1973 איז ער געווארן א כנסת מיטגליד, און ער איז געווארן פארזיצער פון דער פארטיי, א פאסטן וואס ער האט אנגעהאלטן פאר לאנגע יארן, אין 1979 איז ער געווארן אויסערן מיניסטער, ביז ווען מנחם בעגין האט רעזיגנירט, זייענדיג איינער וואס גלייבט אין א גאנצע ארץ ישראל, האט ער זיך קעגנגעשטעלט די שלום אפמאך מיט עגיפטן, זייענדיג אויסערן מיניסטער ביי די ערשטע לבנון מלחמה, האט ער געוויסט וואס עס איז געשען אין די סאברא און שאטילא, פליטים לאגערן אין לבנון, אבער וויבאלד ער האט נישט געהאט, מיט די מלחמה צו טון, איז ער ריינגעוואשן געווארן פון די שמגר קאמיסיע.
אלס פרעמיער.
מנחם בעגין האט רעזיגנירט, אינמיטן דער מלחמה, און שמיר האט איבערגענומען א לאנד, וואס איר לאגע איז געווען טיף אין דער ערד, אינמיטן א קריג, אן אינפלאצע וואס איז געווען די העכסטע וואס ישראל האט נאר אמאל געוויסט, די וואלן האבן זיך דערנענטערט, און סקאנדאלן זענען ארויף אויפן שטח, ביי די וואלן פון 1984, איז שמעון פערעס געלאפן פון די מערך פארטיי, ער האט כמעט געווינען קעגן שמיר, ער האט אבער נישט געקענט אויפשטעלן א קאאליציע, האט דער פרעזידענט, חיים הערצאג, געמאכט א ראטאציע, ווי א פאראייניגטע רעגירונג, שמעון פערעס צוויי יאר פרעמיער, און שמיר צוויי יאר, און זיי וועלן זיין אויסערן מיניסטארן, אין די צייט וואס זיי זענען נישט אויפן בענקל.
די ערשטע אינטיפאדע.
די אינטיפאדע האט אויסגעבראכן אין זיין צייט, ווען ער איז געווען פרעמיער, ער האט אונטער גענומען א שטייפע פויסט קעגן די פאלעסטינער, ביי די וואלן 1988, איז די ליכוד אריינגעקומען שטארק, אבער דאך האט ער געמאכט א פאראיינגטע רעגירונג, פערעס אלץ פינאנץ מיניסטער.
פערעס האט פרובירט אראפצו ווארפן שמיר, דורך א זאך וואס איז באוויסט אלס דער שמוציגע פרווו, עס האט זיך אים נישט איינגעגעבן, און שמיר איז פארבליבן אויפן בענקל.
דער איינגאס קריג.
ווען סאדאם כוסיין האט אטאקירט קואווייט, איז די פאראייניגטע שטאטן, ארויס אין א קריג קעגן איראק, מיט נאך אסאך אנדערע לענדער, איראק האט געשאסן אויף ישראל 39 סקאד מיסילן, די מיסילן האבן אנגעזייט א חורבן, און אסאך שאדן, שמיר האט זיך איינגעהאלטן, און געלאזט די אמעריקאנער קאאליציע פירן די קריג.
נאך דער מלחמה האט דער אמעריקאנער פרעזידענט דזשארזש ה. וו. בוש, אנגעפאנגען לייגן גרויס דרוק אויף שמיר, צו קומען צו דער שלום קאנפערענץ, אין מאדריד, ער האט זיך שטארק קעגנגעשטעלט די קאנפערענץ.
אין 1992, האבן עטליכע פארטייען פון דער קאאליציע, ארויסגעטרעטן פון דער רעגירונג, מיט דער טענה פון קארופציע, די וואלן זענען געפעדערט געווארן, און יצחק רבין פון דער עבודה פארטיי האט געווינען, שמיר האט רעזיגנירט, פון דער פארזיצערשאפט פון די ליכוד.
ער איז צוריק צום ציווילן לעבן. זיינע לעצטע יארן איז ער געווען אין א מושב זקנים. ער איז נפטר געווארן שבת י' תמוז תשע"ב (30סטן יוני 2012).
ער מיט זיין ווייב שרה שולמית (לוי), האבן צוויי קינדער, יאיר און גלעדה.
בית"ר איז א יוגנט ארגאניזאציע, געגרינדעט דורך זאב זשאבאטינסקי, די ראשי תיבות איז ברית טר'ומפעלדור, אויפן נאמען פון יוסף טרומפעלדאר, וואס איז געפאלן העראאיש ביים באשיצן דאס דארף תל חי.
די ציל פון דער ארגאניזאציע איז אויפצושטעלן א יידישע יוגנט וואס קעמפט פאר א יידישן זעלבסטשטענדיקן לאנד, די בית"ר קעמפער זענען געווארן באוואוסט אלס די אצ"ל אין ישראל, די לח"י, יידישע רעזיסטאנס קעמפער, אין פראנקרייך ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, און מיליטערישע יידישע פאראייניקונג, וואס האט געקעמפט אין דער ווארשעווער געטא.
וויילס (וועלשיש: "Cymru" "קאַמרי", ענגליש: "Wales") איז א טייל פונעם פאראייניגטן קעניגרייך. עס איז איינס פון די פינף קעלטישע פעלקער. וויילס האט גרענעצן מיט ענגלאנד צו מזרח, דעם אירישן ים צו צפון און מערב, און דעם בריסטאל־קאנאל (וועלשיש: "Môr Hafren") צו דרום. די הויפטשטאט פון וויילס איז קארדיף (אויף וועלשיש: "Caerdydd"), מיט א באפעלקערונג פון 325,000. די נאציאנאלע זאמלונג פון וויילס זיצט אין קארדיף.
די העכסטע בערג אין וויילס זענען אין גווינעד פראווינץ, אין צפון-מערב, צווישן זיי סנאדן "(אדער Yr Wyddfa)", וואס איז די העכסטע שפיץ אין וויילס מיט 1085 מעטער (3,560 פיס).
וויילס האט א באפעלקערונג פון קנאפע דריי מיליאן. די מערהייט וואוינט אין דרום און מזרח פונעם לאנד. די הויפט שפראכן וואס מען רעדט אין וויילס זענען ענגליש און וועלשיש. וועלשיש איז א קעלטישע שפראך, נאענט צו קארניש און ברעטאן. אומגעפער איין מענטש פון פינף אין וויילס קען דאס רעדן.
נירמאַדע (ביזן ערשטן וועלט קריג: מאַדע;) איז א שטעטל אין סאבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזשע אין אונגארן, 20 ק"מ דרום-מזרח פון קליינווארדיין.
רבנות אין שטאט.
דער באקאנטער נירמאדער רב, איז געווען הרב הגאון רבי ישראל וואלף לאנדא, א נאנטער אייניקל פונעם נודע ביהודה, וואס האט געפירט די שטאט און ארומיגע שטעטלעך מיט אסאך הצלחה.
דער לעצטער רב אין שטאט פארן קריג איז געווען הרב יעקב יוסף הלוי יונגרייז הי"ד, וואס האט דאס באקומען במתנה, צוליב וואס דער פריערדיגער רב האט איבערגעלאזט א קליינע יתומה, און די קהילה האט צוגעזאגט פאר נדן, אז ווער עס וועט איר נעמען, וועט באקומען די רבנות שטעלע אין דער שטאט אלס שכר.
בעפאר דעם איז געווען דארטן רב הרב דוד טעלער, וואס עס זענען פארהאן פון אים אסאך קינדער און אייניקלעך.
אין יאר תר"ץ האבן געוואוינט אין נירמאדע 348 יידן.
פֿאָן פון דערגעמיינשאפט פֿון אומאפהענגיקע שטאַטן
מאפע פון געמיינשאפט פֿון אומאפהענגיקע שטאַטן
די געמיינשאפט פון אומאפהענגיקע שטאטן (גאָש) (, "סאדרוזשעסטווא נעזאַוויסימיך גאסודאַרסטוו") איז א ראיאן-ארגאניזאציע וועמענס מיטגלידער לענדער זענען געוועזענע סאוועטן רעפובליקן.
די גאָש ארבעט צוזאמען אין דעם שטח פון דעמאקראטיזאציע און פארמיידן פארברעכן.
דער סעקרעטאר פון דער געמיינשאפט איז (2012) סערגיי לעבעדעוו.
די ארגאניזאציע איז געגרינדעט אין 1991 דורך בעלארוס, רוסלאנד און אוקראינע.
אום 21סטן דעצעמבער 1991, האבן די פירער פון נאך אכט סאוועטן רעפובליקן— ארמעניע, אזערביידזשאן, קאזאכסטאן, קירגיזסטאן, מאלדאווע, טורקמעניסטאן, טאדזשיקיסטאן און —מסכים געווען צו באטיילן אין דעם גאש, אזוי איז געווארן די צאל מיטגליד לענדער 11. גרוזיע האט זיך באהאפטן צוויי יאר נאכהער, אין דעצעמבער 1993. די אנדערע דריי געוועזענע סאוועטישע רעפובליקן, די באלטישע שטאטן פון עסטלאנד, ליטע און לעטלאנד האבן זיך נישט באהאפטן.
מיטגלידערשאפט.
דעם 19טן מערץ 2014 האט אוקראינע געמאלדן אז זי ציט זיך ארויס פון דער געמיינשאפט נאך דער אומלעגאלישער אנעקסירונג פונעם קרים, א טייל פון אוקראינע, דורך רוסלאנד.
טיסא דאראגמא () איז א דארף אין מזרח אונגארן אויפן טיסא טייך, 47 ק"מ דרום פון מישקאלץ. עס האט אנגעהערט אין די גלילות פון טשאטה.
עס האבן געוואוינט דארטן ביים צווייטן וועלט קריג 10-12 יידישע משפחות.
דער שוחט איז געווען הר"ר וואלף קליין הי"ד, ווען ער איז אנגעקומען אין שטעטל איז געוועזן דארטן נאר ניין אידן, און ווען ער איז אנגעקומען איז געווארן א מנין דארטן אין שטעטל.
ער איז אויך געווען דער שוחט אין צוויי דערנענבעדיגע דערפער טיסא באבליאק און ארקאטא, די לעצטע איז געוועזן 9 קילאמעטער ווייט און דארטן איז געווען דער מארק פון דעם געגנט ממילא פלעגן אהין קומען אסאך בעלי בתים, און קצבים (פלייש הענדלער) און זיי פלעגן דארטן איינהאדלען שטאפ, און אזוי ווי זיי האבן מורא געהאט אז זיי זאלן נישט אויסשטארבן אינמיטן וועג צוליב זייער שווערן געוויכט, האט ער געהאט א זייטיגע פרנסה פון שחט'ן פאר די אלע קצבים וואס פלעגן קומען דארטן אייינהאנדלען דאס פלייש, און אזוי פלעגן זיי דאס טראגן צוזאמגעפאקט צו זייערע שטעט/לעך.
אַפטא () איז א שטעטל אין פוילן, אין דער שווענטאקזשיסקער וואויוואדעשאפט. זי איז די הויפטשטאט פון דער אפטער פאוויאט. איר באפעלקערונג איז 7,833 (2007).
אין דעם 16סטן יארהונדערט האט אנגעהויבן א חשובע יידישע קהילה אין אפטא, וואס האט געצויגן ביזן צווייטן וועלט קריג.
אפטא איז א יישוב אויפן ווייסל, אין א שטח פון וועלדער און אזערעס. אינעם 12טן יארהונדערט האט געוואוינט דארט דער הערשער פונעם ראיאן (קאסטעלאן). אין יאר 1361 איז אפטא געווארן א שטאט מיט ברייטע רעכטן. אין 1514 האט מען געגעבן די שטאט צום אדלמאן קרישטאוו שעדלעצקי, וואס האט באנייט די שטאט און האט זי ארומעגענומען מיט א פארטיידיקונג מויער, געבויט א שלאט און הויפקווארטיר פאר דער לאקאלער רעגירונג און האט פארבעסערט דעם וואסער פארזארג פאר די איינוואוינער. אפטא האט געהאט צוויי יערלעכע ירידים און א מארק צוויי טעג אין דער וואך.
פון דעם 16סטן יארהונדערט האבן יידן געוואוינט אין אפטא. אין 1538 האבן געוואוניט דארט פיר יידישע משפחות. ביז די 1730ער יארן איז שוין געווען א "יידישע שטאט" אין אפטא וואס האט געצויגן פון דעם צפון זיין פון דעם שטאט מויער ביזן רינעק.
וואצלאוו קלאוס (געב' דעם 19טן יוני 1941) איז דער צווייטער פרעזידענט פון טשעכיי (זייט 2003).
צוזאמען מיט וואצלאוו האוול און מילאש זעמאן, איז ער אנערקענט ווי איינער פון די דריי וויכטיקסטע טשעכישע פאליטיקער פון די 1990ער און דער לעצטער וואס איז נאך טעטיק.
שבע ברכה ערנסטער (י"ט טבת ה'תרע"ט - כ"ו אייר ה'תשס"ט) איז געווען שטארק טעטיג אין דעם צווייטן וועלט קריג צו ראטעווען יידן פון די הענט פון די נאציס. זי האט געשטיצט איר מאן, הרב משה ערנסטער, אין אויפשטעלן קרית מאור חיים אין צפת און ירושלים צו לינדערן די קאסטן פון באהויזונג.
מרת שבע ברכה איז געבוירן י"ט טבת ה'תרע"ט אין גרויסווארדיין, אונגארן, (היינט רומעניע) צו איר פאטער רבי חיים מאיר האגער, דער פערטער וויזשניצער רבי, א ראפשיצער און רוזשינער אייניקל און אן אייניקל פון רבי פינחס קאריצער, און איר מוטער, מרת מרגלית טווערסקי, א טאכטער פון רבי וועלוועל טווערסקי פון רחמיסטריווקא, א טשערנאבילער אייניקל.
קורץ נאך דער ערשטער וועלט קריג, אין יאר תרע"ט, איז אונגארן געווארן צוטיילט, און גרויסווארדיין איז געווען אין דעם טייל וואס מ'האט געגעבן צו רומעניע. אבער אין ת"ש האט אונגארן צוריקגענומען גאנץ צפון זימבערגן, וואו גרויסווארדיין געפינט זיך, און די גרויסע יידישע געמיינדע דארטן איז געקומען אונטער דער הערשאפט פון דער נאצי סימפאטיקער רעגירונג אין אונגארן. ווען די דייטשע רשעים האבן אויפגעשטעלט א געטא פאר די אונגארישע יידן, האט זי אנגעהויבן צו העלפן א סאך אידן מיט פארשאפן פאר זיי פאלשע דאקומענטן כדי זיי זאלן האבן די מעגליכקייט אוועקצולויפן פון אונטער די אכזריות'דיגע און ברוטאלע נעגל פון די נאציס. דערצו האט זי געהאלפן ארויסשמוגלען אירע חשובע עלטערן און אנדערע משפחה מיטגלידער פון לאנד און ראטעווען זיי פון טויט.
נאך דער צווייטער וועלט קריג האט זי חתונה געהאט מיט איהר חשוב׳ן מאן רבי משה ערנסטער, און א קורצע צייט דערנאך זענען זיי ארויפגעקומען קיין ארץ ישראל און צוזאמען האבן זיי געגרינדעט און אויפגעשטעלט די קריות "מאור החיים" אין צפת און אין ירושלים.
זי איז נפטר געווארן בשיבה טובה כ"ו אייר ה'תשס"ט די ריזיגע לוויה איז פארגעקומען אין ירושלים און נאכדעם אין בני ברק פארנט פון בית המדרש הגדול "אהבת ישראל" אין קרית וויזשניץ אין באטייליגונג פון טויזנטער חסידים. זי איז באערדיגט געווארן אין וויזשניצער בית החיים אין בני ברק.
רעדן איז ארויסברענגן מיטן מויל דורך א קול צו קאמיוניקירן מיט אנדערע וואס מען וויל זאגן. מען נוצט דער צינג, מויל שטים בענדער און שטים באקסל. מ'רעדט ארויס ווערטער און זאצן. די ווערטער זענען צוזאמענגעשטעלט פון וואקאלן און קאנסאנאנטן.
נאר ביי מענטשן איז דא דעם באגריף פון רעדן.
די חכמה פון קולות פון א מענטש ווען ער רעדט הייסט אקוסטיק (ענגליש: acoustics).
וויטקא () איז א דארף אין די גלילות פון באגאד, היינט אין דער סאַבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזשע אין צפון אונגארן.
ווען דער באגאדער רב הרב שלמה לייב וויינבערגער ז"ל האט חתונה געמאכט די עלטסטע טאכטער האט ער איבערגעגעבן דאס רבנות פון דעם שטעטל פון נאך דערנעבנדיגע שטעטלעך פאר דעם איידעם וואס ער האט שפעטער גענומען פאר אן איידעם זיין שווער'ס אינגסטער קינד, דאס איז געווען הרב יחזקאל שרגא וויינבערגער פאיער רב.
ער האט געפירט דארטן א שטארקע ישיבה.
אין די שפעטערע יארן פון פארן קריג האט ער זיך אריינגעצויגן קיין נירעדהאז און ער האט דארטן געפירט ווייטער זיין ישיבה, עס זענען נאך היינט פארהאן אסאך תלמידים פון איהם.
נירעדהאז () איז א שטאט אין דעם ניר געביט אין צפון-מזרח אונגארן און די הויפטשטאט פון דער סאבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזשע. די שטאט האט א באפעלקערונג פון 118,000. נירעדהאז געפינט זיך אין אן אפשטאנד פון 16 ק"מ צפון פון ראצפערט.
נירעדהאז ווערט ערשט דערמאנט אין 1209, אלס "ניר".
דער לעצטער רב דארטן איז געווען הרב שלום וויעדער הי"ד
ווי אויך האט דער וויטקער רב אין די לעצטע יארן פאר דעם קריג געפירט דארטן זיין ישיבה, צוליב דעם וואס אין וויטקא איז נישט געווען קיין מקוה נאר מען האט געדארפט גיין צום דערנעבענדיגן דארף און כידוע אז ער פלעגט אסאך גיין אין מקוה זיך טובל'ן.
עס האבן געוואוינט אין נירעדהאז פאר דער צווייטער וועלט קריג ארום 400-500 ארטאדאקסישע משפחות און ארום 15,000 נעאלאגן
אויך איז די שטאט נאנט צו האטהאז, ווי עס איז געווען דארטן רב הרב עזריאל יהודא לעבאוויטש זצ"ל שפעטער'דיגער ווינער רב אין וויליאמסבורג, פארייניגטע שטאטן
ביי דעם חורבן אייראפע האט מען אריינגעברענגט אהין די אידן פון די אלע ארומיגע געטאס, און פון דארט האט מען זיי געפירט קיין אוישוויץ.
ווי עס איז באקאנט, פון דארטן איז הרה"ק ר' שלום אליעזר האלבערשטאם פון ראצפערט הי"ד אויך אוועקגעפירט געווארן קיין אוישוויץ.
דער אדמו"ר רבי יוסף לייפער, א זון פון רבי מרדכי לייפער, דער נאדווארנער רבי, ליגט אינעם נירעדהאזער בית עולם.
הרב יצחק זאב ״וועלוול״ הלוי סאלאווייטשיק (כ' תשרי תרמ"ז, וואלאזשין - ט' תשרי ה'תש"ך, ירושלים) איז געווען דער בריסקער רב.
ער איז געווען אז זון פון ר' חיים בריסקער, ער איז געווען א גרויסער עילוי, און געקענט ש"ס אויסענווענדיג ביי די 16 יאר אלט. ער האט חתונה געהאט מיט אלטע הענדיל, א טאכטער פון רבי חיים אוירבאך.
נאך זיין פאטערס פטירה איז ער געווארן אויפגענומען אלס רב פון דער שטאט בריסק. ביי דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער אנטלאפן קיין ארץ ישראל, ער איז געווען באוואוסט מיט זיין שארפער שיטה קעגן ציונות.
עס איז געדרוקט זיינע חידושים מיטן נאמען חידושי הגרי"ז.
ראטיבאר (,) איז א שטאט אין דרום פוילן, 122 ק"מ מערב פון קראקע, מיט 60,218 איינוואוינער (2006) פלאצירט אין דער שלעזיער וואויוואדעשאפט (זייט 1999). זי איז די הויפטשטאט פון ראטיבאר פאוויאט.
דער נאמען ראטיבאר נעמט זיך פונעם נאמען פון הערצאג ראציבאר, דער גרינדער פון דער שטאט.
ראטיבאר האט געהאט א יידישע קהילה, מיט 948 יידן אין יאר 1900.
די גאנצע ליקוי חמה פונעם 22סטן יולי 2009 איז א גאנצע ליקוי חמה ווען די זון איז געווען אינגאנצן באדעקט במשך 6:39 מינוט. דאס איז די 37סטע ליקוי פון סה"כ 71 אין דער 136סטער סאראס סעריע. די ליקוי איז געווען זעבאר בעיקר אינעם ראיאן פון כינע און צענטראל אזיע.
די ליקוי חמה איז געווען די לענגסטע זייטן אנהייב פונעם 21סטן יארהונדערט. די נעקסטע ליקוי וואס דויערט לענגער וועט נאר זיין ערשט אינעם 13טן יוני 2132.
ביי דער ליקוי, האט דער שאטן פון דער לבנה אנגעהויבן אין צפון מערב אינדיע נאענט צו מומביי, און ווייטערגעגאנגען צו מזרח דורך נעפאל, צפון באנגלאדעש און בהוטאן, צפון מיאנמאר, אדורך צענטראלער כינע ביזן פאציפישן אקעאן. א טיילווייזער שאטן איז געווען זעבאר אין ברייטע ראיאנען פון דרום-מזרח אזיע און צפון מזרח אקעאניע.
די גאנצע ליקוי האט אנגעהויבן 00:51 (לויט UTC). די לענגסטע ליקוי (6:39 מינוט) האט פאסירט 02:35 איבערן פאציפישן אקעאן, בערך 100 קילאמעטער דרום פון די באנין אינזלען, וואס זענען דרום פון יאפאן.
לידא (,,) איז א שטאט אין הוראדנא וואבלאסט, מערב בעלארוס, 160 ק"מ מערב פון מינסק. זי איז די פערצנטע גרעסטע שטאט אין בעלארוס.
צווישן די צוויי וועלט קריגן איז לידא געווען אין פוילן און האבן געוואוינט דארטן לערך טויזנט יידישע משפחות בעפאר די דייטשן זענען דארטן אריין געקומען.
דער עלטערער דור איז נאך געווען שטארק אפגעהיטן אין אידישקייט, אבער דער אינגער דור (די וואס זענען געווען ביז לערך 22 יאר אין ת"ש) זענען שוין געווען שטארק פארגליטשט, בעיקר זענען זיי געווען פארכאפט אין קאמוניזם ד.ה. אין די סאציאליסטישע אידעאלאגיע וואס האט שרעקליך געבושעוועט אין פוילן אין יענע יארן.
משה דיין (20סטן מיי 1915 - 16טן אקטאבער 1981) איז געווען א ישראלדיקער פאליטיקער, גענעראל, זיכערהייטס מיניסטער, פערטער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל, טייל נעמענדיק אין אלע מלחמות וואס ישראל האט געהאט, ביז ער איז געשטארבן.
זיינע קינדהייט יארן.
ער איז געבוירן אין דגניה, די ״מוטער״ פון די קיבוצים, צו זיינע עלטערן שמואל דיין און דבורה (זלאטאווסקי). שפעטער האבן זיך זיינע עלטערן אריבערגעצויגן קיין נהלל, א דארף פון ערד-ארבעטער, דארט האט ער געלערנט אין שולע. נאך שפעטער האט ער געלערנט אין אגריקולטורער שולע, דארט האט ער זיך באקענט מיט זיין צוקונפטיגער פרוי, רות שווארץ אין 1934. זיי האבן חתונה געהאט אין 1935.
זיין מיליטערישע קאריערע.
ביי דעם פאגראם פון תרפ"ט, איז ער שוין געווען א מיטגליד אין דער הגנה, זייענדיק פופצן יאר, שפעטער ביי דעם אראבישן רעוואלט, ביי מאורעות תרצ"ו-תרצ"ט, איז ער געווען א קעמפער, אין די פעלדס קרעפטן פון יצחק שדה, און די ספעציעלע נאכט רינגען פון ווינגייט.
אין 1939, איז דיין ארעסטירט געווארן מיט נאך 42 זעלנער, ביים קאמאנדירן קורס, ווי זיי זענען פאראורטיילט געווארן צו צען יאר טורמע, פארן טראגן אומלעגאלע וואפן, זיי זענען אפגעזיצן אין עכו טורמע.
די בריטישע ארמיי האט געדארפט די שטיצע פון די מענטשן אין פאלעסטינע, ספעציעל קעמפער, האט מען אים באפרייט, דער מיטל מזרח איז געווען אין א כאאס צושטאנד, אין איראק, איז פארגעקומען א פרא נאצישע אויפשטאנד, די ווישי רעגירונג האט געהערשט אין סיריע, און אין לבנון, האט די בריטישע ארמיי אונטערגענומען אן אפעראציע פון אייננעמען לבנון, משה דיין איז געווען דער וועג ווייזער, פאר די זיבעטע אויסטראלישע דיוויזיע, א פראנצויזישע ציל-שיסער, האט אים דורכגעשאסן די שפאקטיוו, און די גלאז איז אים אריין אינעם לינקע אויג, וואס האט געשעדיגט זיין זע קראפט אויף שטענדיג, אויפן לינקע אויג.
די זעלבסטשטענדיקייט מלחמה.
יעקב דורי, דער ערשטער שעף פון גענעראל שטאב, פון די הגנה און שפעטער צה"ל, האט אים גערופן דינען אלס ספעציעליסט פארן אראבישן אפטיילונג אין די הגנה, פון אנהייב אלס ביורא ארבעט, שפעטער איז דיין געווארן א גענעראל אויפן פראנט, ער האט גמאכט א פארשטענדעניש מיט די דרוזן, און די דרוזן האבן געקעמפט קעגן די אראבער.
ער האט געקעמפט קעגן די סירישע ארמיי אין דגניה, ארויס שטויסנדיג די סירישע פון לאנד, נאכן זיג אויפן דגניה פראנט איז ער געווארן א גענעראל אינעם אכטן מעכאניזירטע ארמיי, אונטער יצחק שדה, ער איז געפארן קיין אמעריקע טייל נעמען אין די לוויה פון מיקי מארקוס, דער ערשטער גענעראל צו ווערן א פראנט קאמאנדיר אין ישראל.
דיין האט אין א אקציע איינגענומען די שטאט לוד, דיין אט געדינט אין דער 8טער געפאנצערטע בריגאדער אונטער יצחק שדה מיט די פליפעלד, שפעטער איז זיין באטאליאן אריבערגעפירט געווארן אין דרום, צו קעמפן קעגן די עגיפטישע זעלנער, דערנאך איז ער געווארן קאמאנדיר פון די עציוני בריגאדע, און דערפאר איז ער געווען, דער וואס האט אנגעפירט די געשפרעכן, מיט יארדאניע אויף א וואפן שטילשטאנד, אין די ירושלים אומגעגנט, און ביים אונטערשרייבן האט דיין אונטערגעשרבן.
ער איז געווען גענעראל פונעם דרום, און די צפון, דערנאך איז ער געווארן הויפט פון אפעראציעס גענעראל, און ער האט איבערגענומען מרדכי מקלף און דיין איז געווארן שעף פון גענעראל שטאב, אין יאר 1953, אבער פאליטיק האט אים נישט געלאזט אויספירן, פנחס לבון האט אים געשטערט אויף טריט און שריט, משה שרת דער פרעמיער מיניסטער, האט געהאלטן פון פרובירן שלום מאכן, בעת דיין האט געוואלט בויען די ארמיי אלס א מאנסטער, כדי די אראבער זאלן מורא האבן.
ווען דוד בן גוריון איז צוריק צו דער מאכט, האט דיין מיט דער ארמיי אונטערגענומען אקציעס, און נקמות קעגן די אראבישע אריינשווערצן זיך, און זייער דורכפירן בליטיקע אטאקעס קעגן ציווילע.
ביי די סיני מלחמה, האט דיין איינגעשטימט צו אטאקירן עגיפטן, מיט בריטישע און פראנצויזישע הילף, וואס דאס האט אים געברענגט אלס א גיבור אין די אויגן פון די ישראלער, זייענדיג א געניטער גענעראל, האט ער געברענגט ישראל צו א פאליטישע זיג, די ארמיי האט אבער זיך געמוזט צוריקצוען פון די סיני האלב אינזל.
ער איז געווארן אגריקולטור מיניסטער, נישט זייענדיג צוגעפאסט פאר אזא סארט ארבעט, און ווען לוי אשכול איז געווארן פרעמיער, האט ער געהאפט צו ווערן זיכערהייטס מיניסטער, אבער אשכול האט געהאלטן די פארטפעל פאר זיך, ביז די זעקסטאגיקע מלחמה, ווען ער איז ענדליך געווארן זיכערהייטס מיניסטער, צו געבנדיק די קרעדיט פארן זיג אויף זיין נאמען, און נאכן מלחמה איז ער געווארן א וועלטס מענטש, ער האט פארגעזעצט אלס זיכערהייטס מיניסטער אין גאלדא מאירס רעגירונג, און די קריג פון אפשוואכונג און די טעראר פון די ארומיגע לענדער, האט ער אונטערדריקט מיט אן אייזערנעם פויסט, די יום כיפור מלחמה האט אים געכאפט אין א סופריז, וואס האט געברענגט צום רעזיגנירונג פון דוד אלעזר, גאלדא מאיר, און נאך מיליטערישע הויך איינגעשטעלטע.
ווען מנחם בעגין האט געווינען, אין יאר 1977, איז דיין געווארן אויסערן מיניסטער, און האט אסאך צוגעהאלפן צום שלום אפמאך, מיט אנוואר סאדאט, פרעזידענט פון עגיפטן, אבער שטענדיקע שטרייטן צווישן בעגין און דיין, האבן געברענגט דערצו אז דיין האט רעזיגנירט פון אמט.
זיין לעצטע צייט.
מען האט געפונען ביי אים די ביטערע מחלה, און ער איז אפערירט געווארן, אין 1981 חול המועד סוכות, האט ער געהאט א הארץ אטאקע, און ער איז געשטארבן, ער איז באגראבן געווארן אין נהלל, ווי זיין צוואה.
מיט זיין ווייב רות, האט דיין געהאט דריי קינדער יעל, אהוד (אודי) און אסף (אסי).
נאך 37 יאר האט משה דיין גע׳גט זיין ווייב רות, און האט געהייראט (בזיווג שני) רחל (ראבינאוויטש).
באלמאז אויוואראש () איז א שטעטל אין מזרח אונגארן, 23 ק"מ צפון מערב פון דעבערעצין - בעסערמין, עס האבן דארטן געוואוינט 508 יידן אין יאר תר"ס.
בשעת'ן קריג האבן געוואוינט דארטן ארום 80 אידישע משפחות, וואס מען האט זיי קודם אריינגעפירט און דעבערעצין'ער געטא און פון דארטן געפירט אויף שטראסהויף און אנדערע פלעצער
פאיע () איז א שטעטל (א דארף) אין דער סאַבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזשע פון אונגארן, אין די גלילות פון טשאטה, נעבן וויטקא און נאך אנדערע שטעטלעך, 45 ק"מ מזרח פון נירעדהאז.
פאיע באדעקט א שטח פון 26.72 קוואדראט ק"מ און האט א באפעלקערונג פון 3030 מענטשן (2001).
אין יאר תר"ס האבן געוואוינט אין פאיע 197 יידן.
אין די לעצטע יארן בעפאר דער נאצי שלאנג איז דארטן אריין געקומען האבן געוואוינט דארטן א קארגע צען משפחות(?), אבער אין דער ישיבה האבן געלערנט (ביז עס האס זיך פארמאכט אין יאר תרצ"ח למס' 38) ארום 150-250 בחורים און עס זענען ארויסגעקומען פון דארטן תלמידי חכמים מופלגים.
דער רב און ראש ישיבה איז געווען הרב יחזקאל שרגא וויינבערגער, פאטער פון לעצטן פאיער רב, הרב משה דוב (בער) וויינבערגער ז"ל, וואס ער האט באקומען דאס רבנות אלס נדן פון זיין שווער/שוואגער דער וויטקער רב (וואס פאיע איז געווען איינס פון די גלילות פון באגאד וואס דער וויטקער רב הי"ד האט באקומען פון זיין שווער (און טאטע פון זיין איידעם) הרב יחזקאל שרגא וויינבערגער הי"ד אלס דרשה געשאנק צו זיין חתונה, און איינס דערפון איז געוועזן פאיע וואס דאס האט ער אוועק געגעבן אלס נדן פאר זיין איידעם/שוואגער.
עס זענען נאך היינט פארהאן עטליכע תלמידים פון דער פאיער ישיבה און ווען זענען זיך משדך צווישן זיך הערשט ביי זיי א גרויסע שמחה ווייל אונטער דער אנפירערשאפט פון דעם רב/ראש ישיבה האט געהערשט דארטן א מורא'דיגע געמיינזאמקייט וואס איז פארבליבן אויף לאנגע יארן שפעטער.
פון דעם רב זענען אלע קינדער דעפארטירט געווארן קיין אוישוויץ הי"ד, עס איז נאר פארבליבן דער עלטצטער זון וואס האט געוואוינט אין וויליאמסבורג.
נארוועגיש ("norsk" נארסק) איז א סקאנדינאווישע (נארד גערמאנישע) שפראך, פון די אינדא-אייראפעישע שפראכן, וואס ווערט גערעדט צווישן 4.6 מיליאן מענטשן, כמעט אלע אין נארוועגיע, וואו זי איז די אפיציעלע שפראך.
נארוועגיש איז גאנץ ענלעך צו שוועדיש און דעניש סיי אין אויסרעד, סיי אין גראמאטיק און סיי אין וואקאבולאר. די אנדערע צפון־גערמאנישע שפראכן זענען איסלענדיש און פֿאַראיש.
נארוועגישע גראמאטיק, גלייך מיט שוועדיש און דעניש, איז זייער פשוט, מיט וועניג בייגונגען פון ווערבן, נאך ווינציגער ווי ענגליש. מען שרייבט נארוועגיש מיט גלחישער שריפט, צוזאמען מיט נאך א פאר ספעציעלע אותיות אזוי ווי דעניש. צווישן דעם 16טן יארהונדערט און דעם 19טן יארהונדערט איז די אפיציעלע געשריבענע שפראך אין נארוועגיע געווען דעניש.
נאמינע () איז א שטעטל אין סאטמארער יודעץ, זיבנבערגן, רומעניע, וואס עס האבן דארטן געוואוינט ארום 250 משפחות ווען דער נאצי שלאנג איז דארטן אריינגעקומען און מען האט זיי דעפארטירט.
פון די געציילטע (געוועזענע) איבערלעבער איז הרב יונה פילאפ ז"ל טאטע פון הרב זלמן לייב פילאפ.
אזוי אויך די אלטע פאיע רעביצין לאויש"ט, מאמע פון היינטיגן פאיער רב שטאמט פון דעם שטעטל.
װיליאַם ברואי (פֿראַנצױזיש: "William Bruï"; רוסיש: "Вильям Бруй") - געבױרן דעם 31סטן מערץ 1946 אין לענינגראַד (איצטער: פּעטערבורג),רוסלאַנד.
װיליאַם ברוי איז אַ מאָדערנער פֿראַנצױזישער קינסטלער-אַבסטראַקציאָניסט פֿון ייִדישן אָפּשטאַם. ער װױנט אין סאָשײ (Sauchay), צפֿון-פֿראַנקרײַך.
איינע פֿון זײַנע סעריעס האָט בילדער פֿונעם בית־המקדש.
פעטראוואסעלע (סערביש: Бачко Петрово Село אדער "Bačko Petrovo Selo", אונגאריש: "Petrovoszello" אדער "Péterréve", קראאטיש: "Bačko Petrovo Selo", דייטש: "Batschko Petrovo Selo") איז א גרויס דארף אינעם דרום באטשקע דיסטריקט פון סערביע, אין דעם אויטאנאמישן וואויוואדינא פראווינץ. רוב איינוואוינער פונעם דארף זענען אונגארישע. די באפעלקערונג איז 7,318 מענטשן (2002 צענזוס).
דאס דארף געפינט זיך אויפן רעכטן ברעג פונעם טיסא טייך.
דער לעצטער רב דארטן איז געווען הרב שלמה ברוך הלוי פראגער הי"ד, זיידע (טאטע פון דער מאמען פון צעהלימער רב הרב יוסף משה גרינוואלד)
מצבת הרב חיים לייב הלוי שמואלביץ באידישע בית עולם הר המנוחות
רבי חיים לייב הלוי שמואלעוויטש (ב' תשרי תרס"ג - ג' טבת, תשל"ט, ירושלים), איז געווען א מגיד שיעור און א מיטגליד פון דער הנהלה פון דער מירער ישיבה העכער פון 40 יאר, אין פוילן, שאנכיי און ירושלים. ער האט געדינט אלס ראש ישיבה אין די יארן וואס די ישיבה איז געווען אין שאנכיי פון תש"א ביז תש"ז, און נאכאמאל אין דער מירער ישיבה אין ירושלים פון תשכ"ה ביז תשל"ט. ער האט משפיע געווען אויף טויזנטער תלמידים דורכאויס זיין לעבן, סיי בדיבור סיי במעשה, מיט זיין בארימטער התמדה און אנשטרענגעניש אין לערנען תורה.
רבי חיים שמואלעוויטש איז געבוירן ראש השנה, ה'תרס"ג אין סטוטשין צו זיין פאטער הרב רפאל אלטער שמואלעוויטש און זיין מוטער עטל.
די מירער ישיבה אין שאנכיי. רבי חיים שמואלעוויץ זיצט דער צווייטער פון רעכטס אין דער פאדערשטער שורה.
ג' טבת תר"ץ האט ער חתונה געהאט מיט חנה מרים פינקל (נפ׳ י״א תשרי תשנ״ו), טאכטער פונעם מירער ראש ישיבה הרב אליעזר יהודה פינקל. ווינטער תרצ"ו האט מען אים באשטימט א מגיד שיעור אין דער ישיבה.
מאפע פון דער וועלט וואס ווייזט די לענגען און ברייטן
געאָגראַפֿישע קאָאָרדינאַטן זענען א קאארדינאטן סיסטעם צו באשטימען גענוי יעדע ארט אויפן פלאך פון דער ערד, לויט די ברייט און לענג, אין איינצן פון גראד.
געוויינטלעך שרייבט מען די קאארדינאטן פון אן ארט מיט גראד, מינוטן און סעקונדעס, קודם די ברייט, דערנאך די לענג, צום ביישפיל: 31°47′0″N 35°13′0″E ד"ה 31 גראד, 47 מינוט, 0 סעקונדעס צפון, 35 גראד, 13 מינוט, 0 סעקונדעס מזרח.
א דארף איז א יישוב פון מענטשן, גרעסער ווי א דערפל אבער קלענער פון א שטעטל אדער א שטאט. די הייזער אין א דארף זענען בדרך כלל נישט צו ווייט איינע פון די אנדערע, און געווענליך זענען אירע איינוואוינער פארנומען מיטן בעארבעטן די לאנד-ווירטשאפט ארום.
ביז דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע האבן די מערהייט פון מענטשן געוואוינט אין דערפער.
רבי משה טייטלבוים, דער "ישמח משה"
רבי משה טייטלבוים (ה'תקי"ט - כ"ח תמוז ה'תר"א), רב אין איהעל, באקאנט אלס "דער ישמח משה".
רבי משה איז געבוירן אין פרעמישלא (פשעמישל), גאליציע, אין יאר ה'תקי"ט, צו זיין פאטער הרב צבי הירש שיף, און צו זיין מוטער חנה.
כשהגיע לפרקו האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית חיה שרה ע"ה די טאכטער פון הנגיד ר' ניסן פון פרעמישלא. ער איז נתקרב געווארן צו חסידות דורך זיין איידעם, ווערנדיג א תלמיד מובהק פונעם הייליגן חוזה פון לובלין. עס איז באקאנט אז איידער דער ישמח משה האט גענצליך מחליט געווען אנצונעמען דעם דרך החסידות האט ביי אים געעגבערט א הארבע קשיא אויף די חסידים: היתכן חסידים זענען שטענדיג פרייליך, דער מחבר פסקנ'ט דאך "ראוי לכל ירא שמים להיות מיצר ודואג על חורבן בית המקדש". האט ער געקלערט ער וועט פרעגן דעם חוזה די קשיא און אויב ער וועט אים ענטפערן א תשובה הוגנת וועט ער אננעמען חסידות. אריינקומענדיג צום חוזה, זאגט אים דער הייליגער חוזה "חסידים זענען אבלם בלבם וצהלתם בפניהם" ער האט תיכף תופס געווען זיין מחשבה און בטוב טעם פארשטיין געגעבן פאר'ן ישמח משה וואס אים האט געארט.
דער ישמח משה איז געווען פון די ערשטע חסידישע רבי'ס אויפן אונגארישן באדן איינפלאצנדיג די ערשטע קערנדליך פון חסידות פאר די קומענדיגע הונדערט יאר אין אונגארן ווען ער איז אויפגענומען פאר רב אין איהעל, אונגארן אין יאר תקע"ח. צו דער זעלבער צייט איז דער ישמח משה געווען א תל תלפיות שכל פיות אליו פונים צו וועם מ'האט זיך געוואנדן פון נאנט און ווייט מיט שאלות בהלכה ווי מען זעהט אין זיין חיבור "שו"ת השיב משה", ווי אויך מיט פארשידענע פראבלעמען זייענדיג באקאנט אלס א גרויסער פועל ישועות מיט זיינע הייליגע קמיעות.
פון צווישן די וואס האבן זיך מזכיר געווען ביים ישמח משה איז באקאנט דאס אז דער גרויסער חתם סופר, ווען זיין זון שמואל בנימין, דער שפעטערדיגער כתב סופר, איז אלס יונג קינד שטערבליך קראנק געווען, האט ער געשיקט מזכיר זיין צום ישמח משה ז"ל און נאכ'ן מוסיף זיין א נעמען אברהם על שמו איז ער וואונדערליך אויסגעהיילט געווארן, א זאך וואס האט בשעתו געהאט גאר א שטארקן אפקלאנג.
אויך דער באוואוסטער אונגארישער פרייהייט קעמפער לאיאש קאשוט איז אויסגעהיילט געווארן פונעם ישמח משה'ס א ברכה, און איז דערפאר געווען א גרויסער אוהב ישראל.
רבי משה האט געלערנט ביי זיין פעטער הרב אברהם אריה לייב, סטריזשעווער רב, מחבר פונעם ספר "דרישות הארי". ער איז געווארן רב אין שינאווא נאכן רבין רבי שמעלקא פון ניקאלשבורג. דורכן איינפלוס פון זיין איידעם דער אריה דבי עילאי איז ער דערנענטערט געווארן צו ווערן א תלמיד פון דעם חוזה פון לובלין.
אין יאר ה'תקע"ח איז רבי משה אויפגענומען געווארן אלס רב אין איהעל.
רבי משה איז נפטר געווארן כ"ח תמוז ה'תר"א, און ליגט אין איהעל וואו מען האט געבויט אן אוהל אויף זיין קבר.
אויף דער לינקער זייט ליגט זיין רביצין חיה שרה ע"ה וועלכע איז נפטר געווארן ער"ח ניסן ה'ת"ר.
אויך האט דער ישמח משה פארפאסט א תפלה צו זאגן ארויפגייענדיג אויפ'ן ציון פון א רבי באקאנט אלס "שלום עליך", און סגולות לפרנסה ולשמירה וועלכע זענען מקובל בכל תפוצות ישראל.
ישיבה תורת משה איז די סאטמארער ישיבה אין מאנטרעאל. די ישיבה ווערט געפירט דורך הרב משה מנחם טירנויער אין איז אונטער די נשיאות פון מהרי"י מסאטמאר
עס איז פון די איינציגע ישיבות וואס האבן א פארטאגס סדר, ווי אויך איז דא א סדר אויף ספרי חסידות, און חומש רש"י, חומ"ר איז דא א ספעציעלע דגוש דורך דעם וואס עס ווערט פארהערט דורכן דיין אליינס.
די ישיבה האט היינט צוטאגס ביילייפיג 220 בחורים, כאטש וואס עס קומן אריין יעדן זמן בערך 400 ביז 500 אפליקאציעס קען מען נישט אננעמען צוליב מאנגל אין פלאץ.
אַדאַ (סערביש: "Ада", "Ada"; אונגאריש: "Ada") איז א שטעטל אין וואויוואדינע פראווינץ, סערביע, נאענט צום טיסא טייך, 11 ק"מ צפון פון פעטראוואסעלע, און 16 ק"מ דרום פון זענטא. דאס שטעטל האט א באפעלקערונג פון 10,546, 77% פון זיי אונגארישע.
די ייִדישע קהילה פון אַדאַ איז געגרינדעט געווארן אין 1790. אין 1869, די קהילה האָט געגרינדעט אַ שול אין צענטרום פון שטאט.
יידען האבן געהאט פילע גרויס פירמע אין אדא, צום ביישפיל דער מיל פון דער מילנער הובערט.
אין תרפ"א האבן געוואוינט דארטן 371 יידן.
אין די יארן פארן קריג איז דארטן געווען רב הרב יעקב (היילברוין) בעמח"ס שו"ת מגילת סדרים, זון פון אמאליגן זענטער רב הרב יצחק היילברוין (היילפרין), ער איז אומגעקומען ווען עס איז געווען דארטן אומרוען אין שנת תר"ט (לערך א הונדערט זעכציג יאר צוריק) און עס איז איבערגעבליבן פון אים שיינע דורות צווישן זיי די באקאנטע משפחת היילברוין.
אין די יארן פאר דער צווייטער וועלט-מלחמה איז געווען רבי חיים הערש פרידמאן דער שוחט אין אַדאַ. ר' חיים הערש פרידמאן איז געהרגעט געווארן דורך די נאציס, קורץ פאר די מלחמה האט זיך געענדיקט.
די אצ"ל און די לח"י האבן דורכגעפירט אן אקציע, ווי זיי האבן איינגעבראכן אין דער טורמע, און צענדליגע מענטשן זענען אנטרינען, עטליכע מענטשן זענען אומגעקומען אין דער אקציע.
עטליכע יידישע קעמפער פון די צוויי דערמאנטע גרופעס, זענען אומגעקומען אין דער טורמע, דורך דער בריטישער מאנדאטארישער רעגירונג, פון די צוועלף רעגירונגס אומגעקומענע מענטשן.
יגאל אלון (10טן אקטאבער 1918 - 29טן פעברואר 1980) איז געווען א ישראל גענעראל, פאליטיקער, און אנגעזענער פערזענליכקייט.
געבוירן מיטן נאמען יגאל פייקאוויטש, אין פאלעסטינע, אין א פאמיליע וואס האט זיך אפגעגעבן מיט אגריקולטור. צו זיין בר מצווה האט זיין טאטע אים געגעבן א ביקס אלס מתנה, צו היטן דאס דארף פון אראבישע באנדיטן, דאס איז געווען זיין חינוך אלס מיליטערישער מאן.
ער האט געדינט אין די ספעציעלע נאכט רינגען, אין דעם פלמ"ח, ווי ער איז שפעטער געווארן קאמאנדיר, נאך דעם קאמאנדיר וואס האט אים זעלבסט אריינגעברענגט אינעם פלמ"ח, יצחק שדה. ווען דער פלמ"ח איז צונויפגעשמאלצן געווארן מיט צה"ל, האט ער אנגעפירט די קאמף אויפן דרום פראנט, מיט עגיפטן ביי די מלחמת השחרור, און אריבערגעפירט די קאמף אויפן סיני האלב אינדזל, קיין על אריש, ביז די קריג איז פארענדיקט געווארן, און א וואפן שטילשטאנד איז אונטערגעשריבן געווארן צווישן ישראל און עגיפטן.
פאליטישע לעבן.
ער האט געדינט אלס כנסת מיטגליד, אלס רעפרעזענטאט פון דער מפ"ם פארטיי, זייענדיג א העלד, האבן טייל פון דעם פאלק אים געוואלט אלס זיכערהייטס מיניסטער, ביי דער זעקסטאגיקער מלחמה, ווי משה דיין איז אין די ענדע געווארן, ער איז געווען זייער אנגענומען זייענדיק א גלייכער מאן, און ערליך. אסאך האפענונגען זענען געווען אז ער וועט ווערן פרעמיער מיניסטער.
ער ליגט באגראבן אין גינוסר גרופע קאלאניע, ווי עס איז אויך אויפגעשטעלט א הויז אלס מוזיי אויף זיין נאמען.
יגאל אלון האט געהייראט רות אפּיסדאָרף (1919-2016).
זייערע קינדער זענען נורית, יפתח און גוני.
מיישא ("קישקונמיישא") איז א שטעטל אין דעם קיש געביט, אונגארן, 19 ק"מ צפון-מזרח פון האלאש און 37 ק"מ דרום-מזרח פון קישקעריש.
אין יאר תר"ם האבן געוואוינט דארט 132 יידן, אין יאר תש"א 138.
בשעת'ן קריג איז דארטן געווען רב הרב אליעזר ישראל מרדכי אפרים פישל סופר הי"ד, א זון פון הרב אברהם יעקב סופר אבד"ק טעטה, ביים קריג זענען רוב פון זיינע קינדער אומגעקומען אין אוישוויץ.
בשעת דער נאצי שלאנג איז דארטן אריינגעקומען האבן דארטן געוואוינט דרייסיג משפחות.
דער העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים איז דער גרעסטער אוניווערסיטעט אין ירושלים און איז אין אלגעמיין דער צווייטער יידישער אוניווערסיטעט, געגרינדעט געווארן אין ה'תרע"ח. (דער ערשטער איז געווען דער טעכניאן, געגרינדעט אין תרע"ב.)
אויף זיין גבעת רם קאמפוס געפינט זיך די ישראל נאציאנאלע ביבליאטעק.
קאַסקאַדאַ (דייטשיש: "Cascada"; "וואסערפאל" אין שפאניש) איז א דייטשע אײראָטאַנץ טרופע וואס איז באַװוּסט געװאָרן בעיקר צוליב זײער סינגל "Everytime We Touch", וואס איז געווארן א שלאגער. זייער הױפּט זינגערין איז נאטאליי הארלער.
יוני 2009 האבן זײ פּובליקירט די סינגל "Evacuate the Dancefloor" ("עװאַקויִר די טאַנץ־פֿלאַך") װעלכע האָט אַרױף געשפּרונגען צו די העכסטע שטאָפּלען.
הרב אלחנן יוסף הערצמאן ז"ל (ה'תרע"ז - ה'תשס"ט) איז געווען א בעל מוסר און מחבר ספרים, שרייבער און רעדנער איבער מוסר. ער האט געוואוינט אין וויליאמסבורג
געבוירן געווארן כ"ט כסלו שנת תרע"ו לפ"ק, דעם פיפטן טאג חנוכה, אינעם דארף ניסינע אין לובלינער געגנט, צו זיין פאטער הרה"ח ר' שמואל ז"ל און זיין מוטער מרת צפורה ע"ה, נאך יארן לאנג וואס זיינע עלטערן האבן חתונה געהאט און זענען נאכנישט געהאלפן געווארן מיט קינדער.
זיינע געשוויסטער זענען געווען, אביגדור מאיר, אליעזר, פראדל, זלאטא לאה, און חנה ע"ה הי"ד.
זיין פאטער ר' שמואל איז געווען א פלאמפייערדיגער חסידישער און ערליכער איד. ער פלעגט פיל מאל פארן צום טריסקער רבי'ן הרה"ק רבי משה מרדכי זצ"ל הי"ד, וועלכער האט געוואוינט אין לובלין.
ער איז געווען א תלמיד פון ר' ברוך בער לייבאוויץ ז"ל, און פון דער מירער ישיבה וואו ער איז געווען א תלמיד בשעת דער צווייטער וועלט-מלחמה און ער איז מיט זיי אינאיינעם אנטלאפן פון די נאציס ימ"ש קיין שאנכיי. נאך דער קריג האט ער פאראייביגט די דאזיגע איבערלעבענישן אין א בוך מיט'ן נאמען "מירער ישיבה אין גלות".
נאך דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער געקומען אין אמעריקע וואו ער האט זיך באזעצט אין וויליאמסבורג און פלעגט דאווענען אין מירער ביהמ"ד אויף מארסי עוו. און אין ביהמ"ד קיוויאשד אויף פען סטריט וואו ער פלעגט געבן אסאך מאל שיעורים.
זיין גאנץ געזונט לעבן האט ער געטון עסקנות אן אויפהער, געשריבן ארטיקלען, געהאלטן דרשות, מחי' געווען מענטשן, מעורר געווען צו לימוד התורה, געהאלפן אין שלום בית, און געלעבט פאר זיך ארים ווי די נאכט אין א אפארטמענט בילדינג.
זיינע ארטיקלען זענען געלאפן וועכענטליך יארן לאנג אין דער איד. ער האט אנגעשריבן עטליכע ספרים איבער יראת שמים.
ער איז נפטר געווארן אין ניו יארק ביי דער עלטער פון 92 י"א ניסן ה'תשס"ט.
צענדליגע אידן זאגן אז זיי זענען געהאלפן געווארן ממש שלא כדרך הטבע דורך טון די זאכן וואס ער האט געבעטן, זיין ציון איז געווארן א צוציאונגס ארט וואו מען האלט אין איין שטראמען, און וואונדער ווערט דערציילט ווי מען האלט אין איין געהאלפן ווערן, זיווגים, זש"ק, פרנסה, וכו' וכו'.
זיין ספר מירער ישיבה אין גלות: https://archive.org/stream/nybc204595#page/n2/mode/2up
פלמ"ח, די ראשי תיבות איז פלוגות מחץ, אדער שטורעם איינהייטן, איז א פארא-מיליטערישע אפטיילונג, פון דער השומר הצעיר ארגאניזאציע, געגרינדעט ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, מיטן ציל צו באשיצן פאלעסטינע, אין פאל דייטשלאנד אטאקירט.
זיין ערשטע קאמאנדיר איז געווען יצחק שדה, די ערשטע אקציע וואס דער פלמ"ח האט געזאלט דורכפירן, איז דורכגעפאלן מיט א שרעקליכער פאסירונג, דריי און צוואנציג קעמפער, האבן זיך ארויסגעלאזט מיט א שיפל, קיין טריפאלי (לבנון), צו אטאקירן די ווישי רעגירונג, די קעמפער זענען פארלוירן געווארן, און מען האט זיי קיינמאל נישט געטראפן.
אסאך פון די זעלנער, האבן זיך אנגעשלאסן אין די בריטישע ארמיי, צו קעמפן קעגן די נאציס, און ווען די אצ"ל האט דערקלערט קריג קעגן דעם בריטישן מאנדאט, איז די פלמ"ח ארויס אין א קריג, קעגן די דיסידענטן גרופעס, און געמסרט פארן רעגירונג ווי אצ"ל קעמפער באהאלטן זיך אויס, שפעטער אבער איז די יידיש אגענטור, געקומען צו די איבערצייגונג, אז די בריטישע ערלויבן נישט, געראטעוועטע ארויפקומען, און זיי ווערן צוריקגעשיקט קיין אייראפע, און עס איז געגרינדעט געווארן דער העברעישער באוועגונג פאר ווידערשטאנד, ווי צוזאמען האבן די גרופעס אטאקירט בריטישע איינשטעלונגען, באן רעלסן, בריקן, מיליטערישע איינריכטונגען, זענען אלע מיט אחדות פון די יידן, אויפגעריסן געווארן, ביז דער קינג דעוויד האטעל אויפרייס, דעמאלט איז דער פאראייניגונג געקומען צו אן ענדע.
דער קריג פון זעלבסטשטענדיגקייט.
ווען די פאראייניקטע פעלקער, האט געשטימט פארן אויפשטעלן א יידישע לאנד, דעם 29סטן נאוועמבער 1947. האבן די יידן געיובלט אין די שטעט, ווען דער אנפירערשאפט האט געוויסט, אז די אראבער שארפן זיך די מעסערס, און צו מארגנס האט אויסגעבראכן די מלחמה, אויפן פלמ"ח זייענדיג דער שטערקסטער מיליטערישע כח אין לאנד, איז ארויפגעלייגט געווארן צו באשיצן די נגב, זיי האבן טיילגענומען אין מערערע קאמפן אין ירושלים, אין חיפה, און אין גליל, יגאל אלון איז געווען דער קאמאנדיר פונעם פלמ"ח ביים קריג.
זיי האבן געגרינדעט די לופט קרעפטן, און פליערס, וואס האט אויפגעשטעלט, די שפעטערדיקע לופט קרעפטן, פון די ישראל ארמיי.
ווי אויך ים כוחות וואס מען האט גערופן פלים, וואס דער שפעטערדיקע ים קרעפטן, איז געווארן אויפגעשטעלט פון זיי.
דוד בן גוריון דער צייטווייליגער פרעמיער, אינעם איבערגאנגס רעגירונג, האט באשלאסן אויפצולעזן אלע גרופעס, און אויפשטעלן צה"ל, עס האט אויסגערופן א שטורעם אינערהאלב די רייען פון די גרופע, ווייל צה"ל האט געדארפט געפירט ווערן דורכן הגנה, און זייענדיג די קעמפער פונעם ישוב, איז זיי זייער שווער געווען, איינצושטימען אויף אזא זאך.
נאכן מלחמה.
דער פלמ"ח האט פארלוירן זייער אסאך קעמפער, אבער אויסער קעמפן, האבן זיי געגעבן פארן לאנד גאר אסאך קולטור, און אין פאליטיק, אין די מיליטער, ביי דער זעקס טאגיקער מלחמה, און ביי די יום כיפור מלחמה, זענען א גרויסע טייל פון די גענעראל שטאב, געווען זעלנער פון פלמ"ח, יצחק רבין, יגאל אלון, דוד אלעזר עוזי נארקיס גענעראל פון צענטער טייל פון ישראל, איז געווען קאמאנדיר פון די פלמ"ח איינהייט וואס האט איינגעבראכן אין אלטשטאט ירושלים, איידער זיי האבן זיך אונטערגעגעבן, צו יארדאניעשע לעגיאנערן.
וולאדימיר זאב וואלף יעווגעניעוויטש זשאבאטינסקי () (18טן אקטאבער 1880, י"ב חשוון ה'תרמ"א - 4טן אויגוסט 1940, כ"ט תמוז ה'ת"ש) איז געווען א ציוניסטישער פאליטיקער און פערזענליכקייט. ער איז געווען דער אנפירער פונעם אצ"ל, גרינדער פון בית"ר, און דער פרעזידענט פון צה"ר און דער רעוויזיאניסטן פארטיי.
זשאבאטינסקי איז געבוירן אין אדעס (היינט אוקראינע) צו זיין פאטער יעווגעני (יונה בן צבי) און זיין מוטער חוה (זַ"ק), אן אייניקל פון דעם דובנער מגיד. ווען זאב איז אלט געווען פינעף יאר איז זיין פאטער נפטר געווארן, און ווען ער איז געווען אלט זיבן יאר, האט זיין מאמע אים געשיקט אין פאלקס גימנאזיע, וואס זייענדיג א ייד, איז שווער געווען צו לערנען, אין אזא פלאץ, ער האט זייער ליב געהאט שפראכן, און ער האט געלערנט ענגליש, פראנצויזיש, דייטש, ווי אויך האט ער געקענט איטאליעניש, גריכיש, לאטייניש און עספעראנטא, און דאס אלעס אויסער יידיש, רוסיש, און העברעיש, וואס שפעטער אין זיין לעבן, האט ער זיך טאקע בעיקר באשעפטיגט אין איבערטייטשן.
ער האט נישט פארענדיקט שולע, אבער ער האט פארלאזט צאריש רוסלאנד, זאגנדיג אז ער זעט נישט קיין צוקונפט פאר יידן, אין די לאנד, ער איז געפארן קיין בערן, שווייץ, ווי א צייטונג רעפארטער, ער האט גערעדט פאר א גרופע פון יידישע סטודענטן, און ער האט געזאגט, אז די הצלחה פון יידן וועט נאר זיין אין ארץ ישראל, ער איז נישט געווען צופרידן פון שווייץ, איז ער געפארן לערנען געזעץ, אין רוים, איטאליע, אויך אלס רעפארטער, געזעץ איז אים נישט געווען צום הארצן, האט ער זיך גענומען צו מוזיק, קולטור. ער פלעג שרייבן מיטן פסעוודאנים "אלטאלענע" (איטאליעניש פאר הוידלקע).
ער איז צוריק קיין אדעס, און ער האט געשריבן פארשטעלונגען פאר טעאטער, מען האט אים ארעסטירט, און דארט האט ער אנטדעקט, אז רוב ארעסטירטע זענען יידן.
אין 1907 האט ער געהייראט יאאנא מארקאוונא גאלפרין.
זיין נאציאנאלע ערוועקונג.
אין 1903 איז פארגעקומען א פאגראם אין דובוסארי, א שטעטל אין אדעס גובערניע, ער האט געשיקט בריוון צו די ראשי קהילה, אז זיי זאלן אויפשטעלן א יידישע זעלבסטשוץ ארגאניזאציע. און נאכן גרינדונג, האט ער מיט מאיר דיזנגאף, צוזאמגעשטעלט געלט פאר געווער, נאכן קישינעוו פאגראם, איז ער געקומען צום פולן איבערצייגונג, אז יידן מוזן ארויס פון גלות.
דעמאלט האט ער זיך אריינגעלייגט אינגאנצן אין ציוניזם, זענדיג אין דעם בונד א פיינט, פארן האלטן אז א סאציאל דעמאקראטישע רוסלאנד, וועט געבן גלייכבארעכטונג צו די יידן, ער איז געווען א דעלעגאט, ביים זעקסטן ציוניסטישן קאנגרעס, ווי ער האט זיך געטראפן מיט הערצל, נאכן קאנגרעס האט ער זיך פארנומען, מיט אויפשטעלן ציוניסטישע שולעס אין רוסלאנד, און אין פוילן, ער האט זיך פארמאסטן אין די וואלן אויף א ציוניסטישע ליסטע, אבער ער איז דורכגעפאלן, ער האט פרובירט זיין הצלחה אין פארשידענע ארבעט, בעיקר אין איבערטייטשן ביכער אויף העברעיש.
ווען מען האט אויפגעשטעלט דעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים, איז זשאבאטינסקי געווען פון די פלאנירער, זיינע פלענער זענען אבער נישט אויסגעפירט געווארן, און בכלל דאס בויען איז אפגעשטיפט געווארן, צוליב די ערשטע וועלט מלחמה.
ביים אויסבראך פונעם קריג, האט ער פאראויס געזען דאס צאמפאלן פון דער אטאמאנישע אימפעריע, און ער האט אנגעפאנגען א קאמפיין, אויפצושטעלן א יידישע בריגאדע, ער האט פרובירט מיט פראנקרייך, דערנאך מיט בריטאניע, ווי זיי האבן איינגעשטימט, נאך אסאך מיטשענען, נאכצוקומען זיין פארלאנג, דער בריגאדע האט צום ענדע, מיט יוסף טרומפעלדאר, געהאלפן באפרייען פאלעסטינע פון די טערקן.
אין פאלעסטינע.
די אראבער האבן ביי די פאגראמען פון 1920, אומגעברענגט יידן. זשאבאטינסקי האט מיט זיינע יונגען, נקמה גענומען אין די אראבער,
די פאליציי האט אים ארעסטירט, און אים פאראורטיילט אויף פופצן יאר טורמע, מיט שווערער ארבעט, ווען דער בריטישער מאנדאטארישע רעגירונג איז אויפגעשטעלט געווארן, איז ער ארויסגעלאזט געווארן פון טורמע.
דא האט זיך דער פיינטשאפט פון די לינקע סאציאליסטן זיך אויפגעוועקט, און מיט זייער טענה אז ער מאכט בלויז שאדן פאר די ציונים,
ער האט רעזיגנירט פון דעם ציוניסטישן יוניאן, און ער האט געגרינדעט זיין אייגענע ציוניסטישע פארטיי, וואס האט זיך גערופן צה"ר, בונד פון ציוניסטישע רעוויזיאניסטן, אויך האט ער אויפגעשטעלט די יוגענט באוועגונג בית"ר.
זיין ארומפארן.
ער איז ארומגעפארן א וועלט אויפצוטרייבן שטיצע, אין אמעריקע און אייראפע. אום 1926 איז ער געקומען צום צווייטן מאל אין פאלעסטינע, און ער האט אטאקירט די לינקע פאר זיין קאמפראמיסטן קעגן די בריטישע רעגירונג, ער איז דערנאך געפארן קיין אייראפע, צו די קאנגרעס פון זיין פארטיי, און ביי די ציוניסטישע קאנגרעס, האט ער געכאפט קלעפ פון קעגנערס, אין 1931 איז ער אינגאנצן ארויס פונעם ציוניסטישן פארטיי, און דערקלערט אז זיין ציוניזם איז דאס ריכטיגע פארטיי,
זיינע ווארענונגען.
ווען היטלער איז געקומען צו די מאכט, אין דייטשלאנד, האט ער געהאלטן אין איין ווארענען אז עס דערנענטערט זיך א טראגעדיע אויפן יידישן פאלק, ער האט געהאט גאנצע פלענער, ווי אזוי ארויף צו ברענגען יידן קיין פאלעסטינע, נאך די פאגראמען פון תרפ"ט, איז א געוויסער אברהם תהומי, ארויס פון די הגנה, און זשאבאטינסקי האט מיט אים צוזאמען, געגרינדעט די גרופע, וואס וועט ווערן דער אצ"ל, ביי דער אויפשטאנד פון תרצ"ו תרצ"ט, איז ער געווען פארנומען מיט דער פראגע, אויב די בריטישע האבן א לעגאלע רעכט צו געוועלטיגן אין פאלעסטינע, און נאכן פיל קאמיסיע, ברענגנדיג די צאל יידישע אימיגראנטן, צו 75,000 פאר פינעף יאר, האט ער אנגעפאנגען מיט אקטיוויטעטן אויף עליה ב', צו ראטעווען ווי מער יידן מעגליך.
זיין פלוצלינגע טויט.
זייענדיג אין ניו יארק נאכן אויסבראך פון דער צווייטער וועלט מלחמה, כדי אויפצושטעלן א נייע יידישע בריגאדע, האט ער געהאט א הארץ אטאקע, און ער איז געשטארבן, ער האט געשריבן מיט עטליכע יארן פריער, אז ער וויל באגראבן ווערן אין דעם יידישן לאנד, ווען עס וועט אויפשטיין און די רעגירונג וועט אים ארויפברענגען, דוד בן גוריון האט אין אים געזען א פיינט, האט ער אים נישט געוואלט ארויף ברענגען, לוי אשכול האט אים ארויפגעברענגט אין 1964, און ער ליגט באגראבן אויפן הערצל בארג, אין ירושלים.
מיט זיין ווייב יאאנא האט ער געהאט איין זון א בן יחיד, ערי זשאבאטינסקי א ישראל פאליטיקער, זיין ווייב איז ארויפגעברענגט געווארן צוזאמען מיט אים.
מרדכי מקלף (1920 - 1978) איז געווען א ישראלדיקער גענעראל, און דער דריטער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל.
ער איז געווען קאמאנדיר פון ירושלים אלטשטאט ביים מלחמת השחרור.
ער איז געבוירן 1920, זיין פאמיליע האט געוווינט אין מוצא, א פארשטאט פון ירושלים, און ביי די תרפ"ט ראיאטן, איז זיין פאמיליע אומגעקומען, דורך די ארבעטער פון זיין טאטע, ער און זיין ברודער, און שוועסטער האבן איבערגעלעבט.
ער האט זיך אנגעשלאסן אין די הגנה, ווען ער איז נאך געווען יונג, און ער איז געווען א זעלנער אין די ספעציעלע נאכט רינגען, ביי די צווייטע וועלט מלחמה, איז ער געווען א סאלדאט אין די בריטישע ארמיי.
ביים זעלבסטשטענדיגקייט מלחמה, האט ער טיילגענומען, אין אייננעמען חיפה און די גליל.
נאכן מלחמה איז ער געווארן וויצע שעף אונטער יגאל ידין, און ווען יגאל ידין איז אראפ אין 1952, האט מקלף אים איבערגענומען, פאר בלויז איין יאר, זייענדיג די יונגסטע שעף אין ישראלס מיליטערישע היסטאריע.
נאכדעם איז ער אריין אין ציווילע לעבן, אנפירנדיג פארשידענע פאבריקן אין ישראל,
אדעס רציחה איז דער פאגראם אין אדעס וואס האט פאסירט, ווען רומעניע, מיט נאצי דייטשלאנד, האבן אינוואדירט רוסלאנד, ביי דער אפעראציע בארבאראסע, אין 1941, ביי די צווייטע וועלט מלחמה.
די יידישע באפעלקערונג איידער די נאציס האבן אריינמארשירט קיין אוקראינע, איז געשטאנען ביי אריבער 100,000, א טייל פון די ידן איז געלנגען צו אנטלויפן, מיט די רוסן.
די רומענישע מיליטער הויפטקווארטיר, איז אויפגעריסן געווארן דורך א באמבע, 16 אפיצירן זענען אומגעקומען, און נאך 9 אפיצירן וואס זענען נישט קיין קאמאנדירן, און 35 זעלנער זענען אומגעקומען, יאן אנטאנעסקו, דער רומענישער פירער, האט באפוילן אז פאר יעדע טויטע אפיציר, וועלן 200 יידן אומקומען, און אויף יעדע סאלדאט 100 יידן.
אנהייב טאג דעם 23סטן אקטאבער, האבן זיי אומגעברענגט 5,000 יידן אין שיסערייען, שפעטער יענע טאג האבן זיי צאמגענומען 25,000 יידן, און אריינגעשאסן פופציג אינעם טייך, די איבעריגע האבן זיי אריינגעשיקט אין א קעלער, ווי מען האט פאבריצירט מאשין געווער, און די רומענישע זעלנער האבן פארשלאסן די טויערן, און אריינגעשאסן אינעם קעלער, צו מאכן זיכער אז אלע זענען טויט, האבן זיי פארברענט די קעלער, און דעם אנדערע טאג האבן זיי אריינגעווארפן, האנט גראנאטן.
נעבן פארט האבן די רומענער גענומען טויזנטע יידן, און זיי פארגאזט, נאכן מלחמה האט מען געפונען אין א קבר אחים אין די געגנט, איבער 2,000 קערפערס.
בערך 40,000 איבערגעבליבענע יידן, זענען פארטריבן געווארן צו א שטעטל סאלאבאדע, און דארט זענען זיי פארפרוירן געווארן צו טויט.
אויף דעם 28סטן אקטאבער, האט זיך אנגעפאנגען דער צווייטער כוואליע, ווען פינעף טויזנט יידן זענען אריינגעטריבן געווארן אין שטאלן, ווי זיי זענען געשאסן געווארן, צום סוף דעצעמבער זענען 50,000 יידן, פון די קאנצעטראציע לאגער באגדאנאווקא, אומגעקומען, און א מאנאט דערנאך זענען 10,000 יידן גענומען געווארן אויף א טויטן מארש.
אין יאנואר 1942, איז עס געקומען אן ענדע, ווען ארום 20,000 יידן, זענען פארטריבן געווארן מיט בהמה וואגאנען, קיין בערזאווקע, ווי אלע זענען שפעטער אומגעקומען,
די סטאטיסטיק.
דער פאגראם איז נישט קיין ספק אז עס איז געווען, בנוגע די נומערן פון די אומגעקומענע איז פארהאן חילוקי דעות, דער יידישער ווירטואלע ביבליאטעק טענהט, אז 34,000 יידן זענען אומגעקומען דורכן רומענישן מיליטער, דער אמעריקאנער האלאקאסט מוזיי טענהט, אז הונדערט טויזנט יידן זענען אומגעקומען דורך רומענער. און דורך די נאציס, וואס האבן אומגעברענגט די פארטריבענע יידן.
די מענטשן וואס זענען געווען פאראנטוואטליך, זענען געברענגט געווארן פארן געריכט. גענעראל מאטשיטשי, וועלכע איז פערזענליך געווען אריינגעמישט אינעם פאגראם, איז פאראורטיילט געווארן צום טויט, די אנדערע צו לעבנסלענגלעכע טורמע, איינער האט באקוען בלויז איין יאר טורמע, קעניג מיכאיל דער ערשטער האט פארשוינט דעם גענעראל, און האט אויפגעטוישט זיין אורטייל אויף לעבנסלענגלעכע טורמע, ער איז געשטארבן אין יאר 1950, אין טורמע.
דונאם איז א טערקישער וועג פון רעכענען לאנד שטח, וואס ווערט מייסטנס באנוצט, דורך לענדער וואס זענען געווען אונטער דעראטאמאנישער אימפעריע ווי ישראל, לבנון, יארדאניע, טערקיי, פאלעסטינער אויטאריטעט, איראק.
עס ווערט אבער גערעכנט אנדערש ווי אמאל, היינט איז עס 1,000 קוואדראט מעטער, אדער 10,760 פוס פירעקיג. אמאל איז עס גערעכנט געווארן אויף אן אנדערן אופן, ד"ה וויפיל א מענטש קען ארבעטן אין זיין פעלד אין איין טאג, וואס דאס ווענט זיך אויף וועלכע שטח ער טוט דאס.
אבא אבן (געבוירן 2טן פעברואר 1915 - 17טן נאוועמבער 2002) איז געווען א פאפולערער ישראל דיפלאמאט, און פאליטיקער, וואס אין דער וועלט, איז ער געווארן זייער אנגענומען, דוקא אין ישראל נישט.
זיינע יינגע יארן.
ער איז געבוירן געווארן אין דרום אפריקע, און ער איז געווען זייער יונג, ווען זיין פאמיליע האט זיך אריבערגעצויגן קיין ענגלאנד.
ער האט געלערנט סעמיטישע שפראכן, העברעיש, אראביש, און פערסיש.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, איז ער געווען אן אפיציר אין דער בריטישער ארמיי אין קאירא, ווי ער האט זיך באקענט מיט זיין צוקונפטיגן פרוי. אויך האט ער געשתדלנט ביי דער רעגירונג, אויפצושטעלן א יידישע בריגאדע, אין דער בריטישער ארמיי.
ער איז געווען א דעלעגאט אין די פאראייניגטע פעלקער, מיט משה שרת, און ווען ישראל איז געגרינדעט געווארן, איז ער געווארן דער ערשטער אמבאסאדאר צו די פאראייניגטע פעלקער, אויך האט ער געדינט אלס אמבאסאדאר צו די פאראייניגטע שטאטן.
ער איז געלאפן צום כנסת אויפן מפא"י ליסטע, און אין די וואלן פון 1959, איז אריין אינעם כנסת, ער האט געדינט אלס בילדונגס מיניסטער, אין דוד בן גוריוןס עגירונג, אין 1966 איז ער געווארן אויסערן מיניסטער, וואס ער האט אנגעהאלטן ביז 1974, ווען ער האט רעזיגנירט, פונעם קאבינעט, נישט וועלנדיג זיין אינפאמאציע מיניסטער, אין די רעגירונג פון יצחק רבין.
איידער דער זעקס טאגיקער מלחמה איז ער געווען ביי די גרויסמאכטן ווי פראנקרייך, ענגלאנד און אמעריקע. שארל דע גאל האט אים געווארענט קעגן א מלחמה, און האט טאקע נאכן מלחמה ארויף געלייגט אן עמבארגא אויף ישראל, ער איז באוויסט געווארן, ווען ער האט געזאגט, אז די גרעניצן פון ישראל, איידער דעם פערטן אין יוני 1967, זענען אוישוויץ גרענעצן.
זיינע עלטערע יארן.
ביי די וואלן פון 1988, איז ער נישט ערווילט געווארן צו א רעאליסטישע בענקל פונעם עבודה פארטיי, און זייענדיג אנטוישט האט ער פארלאזט פאליטיק, און זיך פארנומען מיט שרייבן, און זיין בוך איז געווארן פרעזענטירט אויפן טעלעוועזיע, דורך אבן, וואס דארט האט ער געהאט דערפאלג, אין יאר תשס"א איז ער באלוינט געווארן, מיטן פרעמיע פון ישראל פארן אויפטוען פארן לאנד, און פארן פאלק.
אבן איז נפטר געווארן 17טע נאוועמבער 2002. זיין ווייב סוזי איז א שוועסטער פון חיים הערצאגס ווייב, איינע פון די ישראל פרעזידענטן, ביידע האבן זיך באקענט מיט זייערע ווייבער, זייענדיק אין קאירא, אלס אפיצירן ביי דער מלחמה, און האבן געגעסן אלס געסט ביי יידן, אויף שבת.
רבי אברהם דוד וואהרמאן (ו' אדר ה'תקל"א - כ"ט תשרי ה'תר"א), רב אין בוטשאטש.
רבי אברהם דוד איז געבוירן אין נאדווארנא, ו' אדר ה'תקל"א צו זיין פאטער הרב אשר אנשיל וואהרמאן, און צו זיין מוטער מרת רחל א טאכטער פון הרב אברהם רחל'ס.
ווען ער איז געווען א קינד האט אים פארהערט רבי דוד שלמה אייבעשיץ (דער "לבושי שרד"), וואס איז דעמאלסט געווען ראש ישיבה אין נאדווארנא.
ער איז געווארן א חתן ביי הרב צבי הירש קארא, אב"ד בוטשאטש.
נאך זיין חתונה האט רבי אברהם דוד געוואוינט אין בוטשאטש, דארט האט ער זיך באקענט מיט הרב חיים טירער רב אין טשערנאוויץ, באקאנט אלס דער "באר מים חיים". אין יאר ה'תקנ"א איז רבי אברהם דוד אויפגענומען געווארן רב אין יאזלאוויץ, דארט איז ער געווארן פון די תלמידים פון הרב לוי יצחק פון בארדיטשוב און פון רבי משה לייב סאסאווער.
אין יאר ה'תקע"ד נאך דער פטירה פון זיין שווער איז רבי אברהם דוד אויפגענומען געווארן רב אין בוטשאטש אויף זיין שווער'ס ארט.
רבי אברהם דוד איז נפטר געווארן כ"ט תשרי ה'תר"א, און ליגט אין בוטשאטש.
רבי אברהם דוד האט געהייראט א טאכטער פון הרב צבי הירש קרא, רב אין בוטשאטש, דער פארפאסער פון ספר שו"ת נטע שעשועים.
זיי האבן געהאט א זון, רבי ישראל אריה לייב וואהרמאן פון בוטשאטש.
רבי יעקב יצחק ראבינאוויטש זצ"ל (ה'תקכ"ז - י"ט תשרי ה'תקע"ד), רבי אין פרשיסחא, באקאנט אלס דער ייד הקדוש, דער גרינדער פון דעם פוילישן שטייגער אין חסידות.
רבי יעקב יצחק איז געבוירן אין פשעדבארז אין יאר ה'תקכ"ז צו זיין פאטער הרב אשר, רב אין פשעדבארז.
רבי יעקב יצחק איז נאך אין זיינע יונגע יארן צוגעצויגן געווארן צו חסידות דורך דעם רבין הרב דוד פון לעלאוו, נאכהער איז ער געווארן פון די גרויסע תלמידים פון חוזה פון לובלין. וויבאלד מען האט נישט געוואלט רופן רבי יעקב יצחק ביים נאמען פון זיין רבין האט מען אים געריפן דער ייד הקדוש.
נאך ביים לעבן פון זיין רבין דער חוזה, האט דער ייד הקדוש אויפגעשטעלט זיין אייגענעם חסידישן הויף אין פרשיסחא, געגרינדעט אויף זיין אייגענעם שטייגער, ארום גענומען מיט לומדים און שארפע יונגעלייט, שפעטער באקאנט אלס פוילישע חסידים, וועלכעס האט ארויס גערופן א שפאלטונג מיט די אנדערע תלמידים פון חוזה.
רבי יעקב יצחק איז נפטר געווארן י"ט תשרי ה'תקע"ד, אין ליגט אין פרשיסחא.
ראבינאוויטש
פילזען איז א שטאט אין מערב בעהמען אין טשעכיי, 145 ק"מ פון פראג.
די שטאט איז באקאנט פאר איר פילזענער ביר.
דער שלאס אין פילזען ווערט דערמאנט אין יאר 946.
רבי שמחה בונם באנהאַרד זצ"ל (ה'תקכ"ה - י"ב אלול ה'תקפ"ז). רבי אין פרשיסחא.
רבי שמחה בונם איז געבוירן אין וואידיסלאוו אין יאר ה'תקכ"ה צו זיין פאטער הרב צבי הירש באנהארד.
רבי שמחה בונם איז געפארן צו רבי משה לייב סאסאווער אין צו דעם קאזשניצער מגיד, נאכהער איז ער געווארן פון די תלמידים פון חוזה פון לובלין, שפעטער איז ער געווארן פון די גרויסע אנהענגער פון ייד הקדוש.
נאך דער פטירה פון זיין רבין דער ייד הקדוש איז רבי שמחה בונם געווארן זיין ממלא מקום אלס רבי אין פרשיסחא. צו רבי שמחה בונם איז געווען א גרויס געפארעכטס פון טויזנטער חסידים.
רבי שמחה בונם איז נפטר געווארן י"ב אלול ה'תקפ"ז, און ער ליגט אין פרשיסחא.
באנהארד
רבי מנחם מענדיל מארגנשטערן זצ"ל (ה'תקמ"ז - כ"ב שבט ה'תרי"ט) פון קאצק, באקאנט אלס "דער קאצקער רבי".
רבי מנחם מענדיל איז געבוירן אין גוריי אין יאר ה'תקמ"ז צו זיין פאטער הרב יהודה לייביש און זיין מוטער עטא (אדער עלקא אדער אסתר), א טאכטער פון ר' ישכר בער הלוי סג"ל פון גוריי.
אין עלטער פון פופצען יאר איז רבי מנחם מענדיל געגאנגען לערנען ביים חוזה פון לובלין, נאכהער איז ער געגאנגען לערנען ביים ייד הקדוש אין פרשיסחא, נאך זיין רבין'ס פטירה איז רבי מנחם מענדיל געבליבן ביי זיין נאכפאלגער הרב שמחה בונם פון פרשיסחא.
אין יאר ה'תקפ"ז נאך דער פטירה פון רבי שמחה בונם פון פרשיסחא האט רבי מנחם מענדיל אנגעהויבן פראווען זיין אייגענע רביסטעווע אין טאמאשאוו אין נאכהער איז ער אריבער קיין קאצק. רוב פון די חסידים פונעם רבי'ן ר' בונים האבן מקבל געווען רבי מנחם מענדל אלס רבי'ן.
מעגליכע אפיקורסות.
די מעשה האט, פאר פארשטענדליכע סיבות, פארשידענע גירסא'ס. לויט געוויסע מקורות, האט די רבי ביי די שבת טיש פרייטיג צונאכטס אויסגעלאשן די לעכט און אויסגערופען "לית דין ולית דיין!". לויט אנדערע מקורות האט ער נאר אנגערירט די לייכטער, און לויט געוויסער גירסא'ס האט ער נישט מער ווי געשריגן אויף זיינע חסידים, אדער אויפן באשעפער. די משכילים האבן פארשפרייט אז דער קאצקער רבי איז געווארן א באהאלטענער אטעיסט, און די חסידים האבן נישט געוואלט רעדן דערוועגן, נאר עס גערופן "שבת שחלה רבינו".
דער רבי איז דערנאך געווען איינגעשפארט אין א שטוב צוואנציג יאר, ביז זיין פטירה, און ער האט נאר געהאט קאנטאקט מיט זיינע גאר נאנטע מקורבים און משפחה.
רבי מנחם מענדל איז נפטר געווארן כ"ב שבט ה'תרי"ט.
פון זיווג שני, מרת חיה ליפשיץ (א טאכטכער פון ר' משה "חלפן")
מארגנשטערן
שארית הפליטה יידן, איז א באצייכענונג אויף די יידן, איבערלעבער פון חורבן אייראפע, וואס האבן מיט אלע צרות, הריגות און אנדערע געשעענישן, אנגעפאנגען א ניי לעבן,
אין ישראל זענען אנגעקומען נאכן חורבן, בערך א האלב מיליאן איבערלעבער, וואס א באשיידענע טייל פון זיי, האבן געקעמפט אין די מלחמת השחרור.
אפאר הונדערט טויזנט זענען אנגעקומען קיין אמעריקע, אין די פאראייניגטע שטאטן, און קאנאדע.
און אין אייראפע זענען געבליבן עטליכע צענטערן, ווי וויען, אנטווערפן, פראנקרייך, שווייץ און ענגלאנד.
אויך אינעם ווייטן אויסטראליע, זענען יידן אנגעקומען, אנטלאפענע פונעם חורבן. ווי אינטערסאנט עס הערט זיך, איז קיינמאל נישט פארעפנטליכט געווארן, א גענויער ציפער פון איבערלעבער, איבערן וועלט, יד ושם שטעלט אויף א דעטעבעז פון איבערלעבער, ווי אויך איז דא א גאנץ נייע זאך מלחמה־איבערלעבער וואס פרובירט צוזאמען צוקלויבן אינפארמאציע פון די לעבט פארבליבענע וואס האבן נישט געוואלט ביז היינט ארויסרעדן, און דאס אריישטעלן אין א דאטא-באזירטן סיסטעם.
מיין טאטע'ס שטוב (העברעיש: בית אבי) איז אן ישראלישער קורצפילם (פירציג מינוט לאנג) אין די יידישע שפראך, געשאפן פון רעזשיסאר דני ראזנעבערג אלס אבשלוס-ארבייט וועהרענד זיין שטודיע אין די סעם שפיגעל שולע פאר קינעמאטאגראפי און טעלעוויזיע. "מיין טאטע'ס שטוב" איז איינער פון די וייניקע יידיש-שפראך פילמען וואס זינד געמאכט געווען זייט די 1940ער יארן. די שוישפילער רעדן אין די לאדזשער אקצענט. בארימטע אקטיארן איתי טיראן און מיקי לאון האבן געשפילט די הויפט-כאראקטער; זי האבן געלערנט יידיש ספעציאל פאר די ראלע. דער דזשורנאליסט, שרייבער און געבארענער לאדזשער [http://www.leyvik.org.il/MembersYid.aspx?MemberID=38 משה סחר] האט געדינט אלס לעהרר און בעראטער. דער פילם איז פראדוצירט געווען פון ה'תשס"ה ביז ה'תשס"ז, און ערשט געצייגט אם י"ח אב ה'תשס"ח, אין די ירושלים פילם פעסטיוואל. דער ישראלישער קאנאל 10 האט אים אויסגעשטראלט אם יום ראשון של פסח ה'תשס"ט.
די געשיכטע האנדעלט פון לאלעק (איתי טיראן), א חורבן איבערלעבער וואס האט געקאמען נאך ארץ ישראל וועהרענד די אומאפהענגיקייט מלחמה צו זוכן זיינע קרובים, וואס לעבען אין חיפה. ער איז זאפארט איינגעצאגן אינס ארמיי און געשיקט קיין א ווייטע שטעלונג אין די מדבר, אפילו וואס ער רעדט קיין העברעיש און פארשטייט גארנישט איבער די מלחמה אדער וואס מ'ווילט פון איהם. דארט טרעפט ער זיין נייער בעפעהלסהאבר, מינץ (מיקי לאון), אויך אן איבערלעבער. די ביידע זינד אליין; אין די ארט ס'דו קיין אנדערע מענטשען, וייל די אראבער וואס האבן געלעבט דארט זינד אוועק. מינץ באמיהט זיך צו זעהען אויס ווי א "צבר", נישט א גלותניק, און פארזוכט אויך לאלעק צו פארענדערן אזוי.
דער אומקער געזעץ (העברעיש: חוק השבות), איז א געזעץ אין מדינת ישראל וואס גיט רעכט צו יעדן ייד אימיגרירן אין ישראל, און ווערן א בירגער.
דער געזעץ איז באשטעטיגט געווארן אין 1951, דורכן כנסת, און יעדער מענטש וואס לויט די נאצישע נירנבערג געזעצן, איז א ייד. איז בארעכטיגט צו ישראל בירגערשאפט.
צו דעם אלעם קומט אבער צו דער גוט בארימטער פראגע, "ווער איז א ייד", דער ראבינאט אין ישראל אנערקענט בלויז אינעם ארטאדאקסישן ייד, ד"מ איימיצער וואס איז אריבער גירות ביי א רעפארם, אדער קאנסערוואטיוו ראביי, איז נישט קיין ייד.
אין געוויסע פעלער איז פאראן אן אויסנאם פונעם אומקער געזעץ ביי א מענטש וואס איז באשולדיגט מיט שווערע פארברעכן. ווען מאיר לענסקי האט געוואלט אויסניצן דעם אומקער געזעץ אין די 1970ער יארן צו אנטלויפן פון אמעריקע און וואוינען אין ישראל האט מען געניצט דעם אויסנאם און מ'האט אים נישט געגעבן ישראל בירגערשאפט.
לובלין (פויליש: "Lublin", אוקרייניש: "Люблін", ליטוויש: "Liublinas", רוסיש: "Люблин") איז די ניינטע גרעסטע שטאט אין פוילן. זי איז די הויפטשטאט פון דער לובלינער וואויוואדעשאפט מיט א באפעלקערונג פון 355,954 (2004). לובלין איז די גרעסטע שטאט אין פוילן מזרח פונעם ווייסל טייך.
לובלין איז אן אלטע פוילישע שטאט, וואס האט עטליכע מאל געדינט, אלץ פוילנס צייטווייליגע הויפטשטאט, איר באפעלקערונג איז א געשאצטע 350,000.
די שטאט איז שוין געשטאנען אינעם 13טן יארהונדערט, אבער פון אנהייב, זענען יידן נישט ערלויבט געווען צו וווינען, אין דער שטאט זעלבסט, אבער ווען דער ערלויבעניש איז געגעבן געווארן, איז לובלין געווארן א יידישער צענטער. דער מהרש"ל האט דארט געוווינט, און ביזן חורבן איז דארט געווען, א גרויסע יידישע קהילה. ישיבת חכמי לובלין, מיטן אנפירערשאפט פון הרב מאיר שפירא, פון די גרעסטע, און מערסט באקאנטע ישיבה אין פוילן איידער דעם חורבן.
ווען די נאציס זענען אריינגעקומען קיין לובלין, האבן דארט געוווינט ארום 40,000 יידן, דער אלגעמיינער באפעלקערונג איז געווען אומגעפער 150,000 איינוווינער, די נאציס האבן אומגעברענגט די יידן, ווי אלע אנדערע פוילישע שטעט אין דערפער, ווי זיי זענען אנגעקומען, סמערהייט יידן זענען אומגעקומען אין מיידאנעק.
די יידישע היסטאריע.
פאר יידן איז לובלין געווען גאר א צענטראלע שטאט, ביי חסידים ספעציעל, דער חוזה פון לובלין, און הרב עזריאל הורוויץ מיטן צונאמען דער אייזערנער קאפ, און נאך א סאך גדולים און רביס, האבן געוווינט אין לובלין.
די ישראלדיקע פאל-שירעם בריגאדע, געגרינדעט אין 1955, איז צאמגעשמאלצן געווארן, פונעם 101טן איינהייט פון אריק שרון, און אנדערע רעגימענטן.
זיי האבן טיילגענומען אין אלע מלחמות, וואס זענען אריבער אויף ישראל, אבער בלויז איינמאל אלס פאראשוטיסטן, אין דער סיני מלחמה, ווען זיי האבן איינגענומען דעם מיטלע פאס אינעם סיני האלבאינדזל, היינט ווערן זיי פארעכנט אלס געהעריגע פוסגייער סאלדאטן.
צו ווערן א זעלנער אינעם בריגאדע, מוז מען דורכגיין א פיזישע טעסט, פאר צוויי טעג פון אינטענסיווע לויפן, און אנדערע אקטיוויטעטן.
די בריגאדע גייט אין רויט ברוינע שיך, א רויטן בערעט, און מיט א פאסיק אויפן העמד, און אנדערש ווי אלע זעלנער, דאס העמד אינדרויסן, און זייער סימן, א שלאנג מיט פליגל.
צו מיינט איר שארית הפליטה אידן?
די אויפגעבע.
ווען דער צווייטער וועלט קריג האט ג'ענדיגט און די "D.isplaced P.ersons" די יידן וואס האבן איבערגעלבט דעם שווערן חורבן אייראפע זענען אזוי געזאגט "באפרייט" געווארן, דעמאלט זענען זיי הערשט געווען "ארעסטירט".
"ארעסטירט", צוריק קערען צו זייערע היימען פון וואו מ'איז געקומען האט מען נישט געקענט, ס'איז געווען אינגאנצן פארניכטערט, קיין ארץ ישראל האט מען נישט געקענט ארויף איבער דעם ביטערען פארבאט פון די ענגלישע רעגירונג וועלכע האט געהאלטן דעם מאנדאט איבער ארץ ישראל, צו פארן קיין אמעריקא דעם "מלכות של חסד" האט געפאדערט און יענע צייטן א געוואלדיגע שווערע פאפיער ארבייט צו קענען ערלעדגען א וויזע, זעלבסט פארשטענדליך און די לאגערן האט געברענט די הויט, אבער "באפרייט".
אינטער די אומשטענדען האבן די יידן פראבירט זיך צייטווייליג צוזאמען צונעמען און זיך איינארדענען אין דייטשלאנד, דערפאר האט זיך געגרידערט פארשידענע צענטראלע קאמיטעס מיט די געלט שטיצע פון פארשידענע אויסלענדישע ארגאניזאציעס, וועלכע האבן זיך באפעסטיגט אין מינכען אין לאגער פון בערגען-בעלזען, און אין בערלין. די אויפגאבע פון די קאמיטעס איז געווען צו זארגען און פארזארגען די געראטעוועטע יידן מיט אלע זייערע פראבלעמען און באדערפענישען, אבער דעם פירערשאפט און באהערדע זענן פארכאפט געווארן דורך די פרייע אדער ציוניסטישע ארגאניזאציעס, וועלכע זענען פאר דעם פרומען ייד נישט געווען בייהילפיג.
דער קלויזענבורגער רב האט גענומען זיין באשלוס, זיין ערשטע אויפגאבע נאך דעם באפרייאונג, זארגען אז די פרומע יידן זאלען נישט דארפען זיך איינבעטען ביי די אלע פארפרעמדע ארגאניזאציעס, און אויפשטלען אן אייגענע ארגאניזאציע וועלכע זאל זארגען פאר די פראבלעבן פון דעם פרומען ייד, און אויפשטעלען פאר זיי אנשטאלטן פון תורה און חסד.
פערנוואלד.
צווישען יום כפור און סוכות ה'תש"ו האט דער קלויזענבורגער רב זיך אריבער געצויגן קיין פערנוואלד, וואו ס'האט זיך ביז א קורצער צייט אנטוויקלט אלס א צענטראלע פון תורה און יידישקייט, און וועלכער האט געדינט אלס דער הויפט פונקט פון שארית הפליטה.
גזירת תּ״ח ותּ״ט זענען געווען יאָרן, וואס ביטערע פאגראמען זענען פֿאָרגעקומען, קעגן יידן אין פּױלן, און אוקראַינע (1648).
פּאָגראָמען.
באָגדאַן כמעלניצקי, אַן קאזאקן-פירער, האָט אויפגעשטעלט אַן אַרמײ װאָס איז באַשטאַנען פֿון קאזאַקן, טאָטארן און רוטענישע קנעכט. צוזאַמען האָבן זיי רעװאָלטירט קעגן די פּױליש-ליטווישע הויך-אדעל און קעניג. זייענדיג איבערצייגט אז ייִדן זענען קעגן זיי, האָבן זיי אַטאַקירט ייִדן, געמאָרדעט, געפּלינדערט, פארגוואלדיקט, און אַנדערע שוידערליכע טאטן קעגן ייִדן.
דער חורבן.
עטליך 20,000 יידן אודר ווייניקער זענען אומגעקומען. עס איז באוואוסט אויף ר' שמשון אסטראפאלער, א גרויסער מקובל, וואס האט פארשפרייט דער אורזאך צום אומגליק, טויזנטער יידן זענען געווארן היימלאז, יידן האבן געוואנדערט ביז אזש קיין קאנסטאנטינאפאל, אין טערקיי, אדער קיין אמסטערדאם. אין די פאלגנדע יארן וואר פוילן-ליטע אויך פון רוסלאנד, זיבנבערגן און הויפסטנס שוועדן אנגעגריפן. שלום איז נישט געקומען ביז 1667. היסטאריקער דוב וויינריב שאצט איין אז אין די קריגן קעגן די קאזאקן און אנדערען זענען אין גאנץ פוילן-ליטע 40,000-50,000 יידן אומגעקומען.
עס איז באוואוסט די געשיכטע פון דעם ש"ך מיט זיין טאכטער, ווי זי איז פארלוירן געווארן, און נאך יארן האבן זיי זיך באגעגנט, דער ט"ז ווי ער האט געראטעוועט זיין שטאט, וואו ער איז געווען רב. און די ספעציעלע תפילה פארפאסט דורכן תוספות יום טוב, פאר יידן וואס שמועסן נישט ביים דאווענען.
די פוילישע אפֿענסיווע.
א צוזאמגעשטעלטע ארמיי פון די פוילישע גראפן, האבן אנגעפאנגען צו אטאקירן די רעוואלטירער, און צום ענדע, האבן זיי פולשטענדיק באזיגט די אוקראינער אויפשטענדלער, צוריק איינעמענדיק די געגנטער און שטעט, וואס די קאזאקן האבן איינגענומען.
די נאכווייען.
ביי די יידישע באפעלקערונג, איז באגדאן כאמילעצקי א מאסן מערדער, וואס האט אומגעברענגט הונדערטער טויזנטער יידן. ביים אוקראינער פאלק, איז ער א נאציאנאלער גיבור, וואס זיינע סטאטוען, זענען פארשפרייט איבער די שטעט פון אוקראינע.
שבתי צבי און יעקב פראנק, זענען ארויף געקומען אויף דער יידישער מאפע, און יידן האבן אנגעפאנגען גלייבן, אז דא וועט קומען די ישועה, דאס איז אויך געווען דער פחד פון די רבנישע וועלט אויף חסידים, האלטנדיג אז דאס איז נאך א משיחישער קולט.
כוסיין קעניג פון יארדאניע (געבוירן ה'תרצ"ו - ה'תשנ"ט; 1935 - 1999) איז געווען קעניג פון יארדאניע זייט ה'תשי"ב (1952) ביז זיין שטארבן.
ער איז געווארן קעניג א יאר נאכן אטענטאט אויף זיין זיידן, אבדאללא קעניג פון יארדאניע, אין הר הבית.
אנהייב איז זיין טאטע טאלאל געווען קעניג, אבער מען האט אנטדעקט ביי אים א כראנישע קרענק, און ער האט רעזיגנירט.
ביי דער זעקסטאגיקער מלחמה האט ער אטאקירט ישראל, און ישראל האט איינגענומען מזרח ירושלים, און די מערב ברעג, וואס איז ביז דעמאלט געווען אונטערן הערשאפט פון יארדאניע.
אין 1970 האט ער אונטערגענומען אן אפעראציע קעגן דער פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע, ווי דאס יארדענע מיליטער האט אומגעברענגט, צענדליקע טויזנטער פאלעסטינער, און די איבריגע טעראריסטן זענען אנטלאפן קיין לבנון, עס איז פארגעקומען אין סעפטעמבער, דערפאר רופט מען דעם סעפטעמבער, די שווארצע סעפטעמבער.
ביי דער יום כיפור מלחמה האט ער געווארנט ישראל, אבער זייענדיק געצווינגען צוצושטיין מיט די אנדערע אראבישע לענדער, האט ער זיך אנגעשלאסן אינעם קריג. אבער נישט פון יארדאניען טעריטאריע.
ער האט געמאכט שלום מיט דער מדינת ישראל אין יאר 1994. אין 1999 איז ער קראנק געווען אויף דער ביטערער מחלה, און געווען אין א שפיטאל אין מינעסאטע, און האט געגוססט א וואך צייט ביז ער איז געשטארבן.
זיין זון אבדאללא דער צווייטער, האט אים איבערגענומען אלס קעניג פון יארדאניע.
רבי ישראל יצחק קאליש זצ"ל (ה'תקל"ט - כ"ב ניסן ה'תר"ח), רבי אין ווארקע, באקאנט אלס רבי איציקל ווארקער, איז געווען דער גרינדער פונעם ווארקער חסידות.
רבי יצחק איז געבוירן אין זאלאשין, לעבן קאליש, אין יאר ה'תקל"ט, צו זיין פאטער הרב שמעון קאליש א זון פון הרב יצחק קאליש. און צו זיין מוטער מרת יוטא. א רבנישע פאמיליע אפשטאמענדיג פון הרב מרדכי יפה "דער לבוש".
נאך זיין חתונה איז רבי יצחק געווארן פון די תלמידים פון הרב דוד פון לעלאוו, וועלכער האט אים צוגעברענגט צו דעם חוזה פון לובלין, דארט איז ער געווארן פון די אנהענגער פון ייד הקדוש.
אין יאר ה'תקע"ה נאך דער פטירה פון זיינע רבי'ס איז רבי יצחק געווארן פון די גרויסע תלמידים פון הרב שמחה בונם פון פרשיסחא, נאך דער פטירה פון רבי אברהם דער זון פון רבי שמחה בונם איז רבי יצחק אריבער קיין ווארקא און דארט אויפגעשטעלט זיין חסידישן הויף מיט טויזנטער תלמידים און אנהענגער.
רבי יצחק איז נפטר געווארן אחרון של פסח ה'תר"ח.
קאליש
ציון פון רבי חנוך העניך הכהן פון אלעקסאנדער
רבי חנוך העניך הכהן לעווין (שאַטין) (ה'תקנ"ח – י"ח אדר ב' ה'תר"ל) רבי אין אלעקסאנדער.
רבי העניך איז געבוירן אין לוטאמירסק אין יאר ה'תקנ"ח צו זיין פאטער הרב פנחס הכהן לעווין פון לוטאמירסק, און צו זיין מוטער מרת שרה חנה שאטען.
נאך זיין חתונה וואוינענדיג אין פרשיסחא איז רבי העניך געווארן צוגעצויגן צו דעם ייד הקדוש, נאכהער איז ער געווארן פון די גרויסע תלמידים פון הרב שמחה בונם פון פרשיסחא נאכהער איז ער געווארן פון די תלמידים פון דעם קאצקער רבין. נאך זיין פטירה איז רבי העניך געווארן פון די אנהענגער פון חידושי הרי"ם כאטש רבי העניך איז געווען עלטער פון אים.
רבי העניך איז געווען רב אין נאווידוואר און אין פראזשניץ, נאכהער האט ער זיך געצויגן קיין אלעקסאנדער, אין יאר ה'תרכ"ו נאך דער פטירה פון חידושי הרי"ם האבן די חסידים אויפגענומען רבי העניך אלס רבין, און ער האט אנגעפירט זיין רביסטעווע אין אלעקסאנדער.
רבי העניך איז נפטר געווארן י"ח אדר ב' ה'תר"ל.
טוויטער איז א פרייער בחינם'דיגער סאציאלער נעטווארק און מיקרא-בלאגן סערוויס וואס ערמעגליכט אירע באנוצער צו שיקן און ליינען מעסעזשעס באוויסט אלס "טוויטס".
טוויטס זענען גאר קורץ ווי SMS טעקסט מעסעדזשעס - עס פלעגט נישט מעגליך זיין צו שיקן מעסעדזשעס גרעסער פון 140 כאראקטערן אויף איינמאל, אבער דעם 7טן נאוועמבער 2017 האבן זיי אנגעהויבן ערלויבן צו שיקן 280 כאראקטארן אויף איינמאל, חוץ אין יאפאנעזיש, כינעזיש, קארעיש, וואס קענען ווייטער נאר שיקן 140 אויף איינמאל.
מע קען זיך אויפסיינען צו באקומען אדער שיקן אלע פידס פון די צעלפאנען. (מע ברויך טשעקן מיט די אייגענע סעלפאן סערוויס פארזארגערס וויפל עס קאסט אייך א טעקסט).
עס ווערט ארויפגעשטעלט אויף א באנוצערס פראפייל אלע זיינע 'דערהיינטיקן' און אויב סיי וועלכע באנוצער וויילט אויס צו "נאכגיין" אייערע דערהייטונגען ווערט עס 'דעליווערט' צו זיין 'טוויטער פיעד'. מ'קען זיך פארשפארן פונעם ברייטן פובליק די 'אפדעיטס' אזוי אז קיינער בלויז חברים און נאנטע זאלן דאס קענען ליינען, און מ'קען אויך באלקירן ספעציפישע באנוצער זאלן דאס נישט קענען באקומען אין זייער פיד אבער זיין אפען פארן ברייטן פובליק.
די גרינדער זענען א גרופע חברה איינער האט בעפאר דעם געארבעט אין גוגל'ס בלאגער קאמפאני.
a>" האט די עקסקלוסיווע רעכט דאס צו פארקויפן אין די פאראייניגטע שטאטן
אספירין (Aspirin או Acetylsalicylic acid) איז דער ערשטער מערסטער באוואוסטער און מערסטער פארקויפטער דראג רפואה פון אלע צייטן.
עס ווערט גענוצט פאר פיבער, און אלע אנדערע שמערצן און ווייטאגן, און בכלל קעגן אנצינדונגען אינעם קערפער.
דער אספירין איז באצייכענט אלס דער גרונד שטיין פון מאדערנע אפטייקעריי אינדוסטריע.
צוליב דעם אנטי-בלוט-קלאט אפעקט, איז עס געזונט פאר אפהאלטן בעפאר, און אויסהיילן נאך, הארץ אטאקעס. עס האט אבער אויך זייט-עפעקטס און קען שאפן בויך אולקוסן.
א גראַד אדער שטאַפל איז דער איינצהייט מיט וואס מען מעסט טעמפעראטור. מען ניצט דעם סימבאל ° צוזאמען מיט דער ערשטער אות פונעם נאמען פון דער סקאלע, למשל “C°” פאר גראד צעלזיוס ("Celsius"). וואס העכער דער נומער וואס הייסער עס איז.
די עיקר סיסטעמען פון מעסטן טעמפעראטור זענען צעלזיוס און פֿאַרנהייט; וויסנשאפטלער ניצן די קעלווין סקאלע.
צי מיינט איר א קאמפיוטער פייל?
א פֿײַל איז שטעקן מיט א שארפן שפיץ וואס מען שיסט פון א בויגן. אמאליגע צייטן פלעגט מען ניצן א פייל און בויגן צו פירן מלחמות. מען מאכט די פייל פון האלץ, באמבו אדער א ראָר; היינט מאכט מען אויך פון אלומיניום.
איינער וואס שיסט פיילן הייסט א פיילן־בויגער. ער האלט זיינע פיילן אין א פיילנטאש.
אין ל"ג בעומר שיסן די קינדער און די אדמורי"ם א פייל מיט א בויגן.
רבי יעקב יוסף (– כ' תשרי ה'תקנ"א) מגיד אין אוסטראה.
רבי יעקב יוסף איז געבוירן צו זיין פאטער הרב יהודה לייב מגיד אין אוסטראה.
רבי יעקב יוסף איז געווען פון די אנגעזעהנע תלמידים פון מעזריטשער מגיד, און ער איז געווארן דער ממלא מקום פון פאטער, מגיד אין אוסטראה.
רבי יעקב יוסף איז נפטר געווארן דעם פערטען טאג חול המועד סוכות כ' תשרי ה'תקנ"א.
דער דאזיגער בלאט וועט זיין א רשימה פון אלע שטעט און שטעטלעך אין פוילן, אויך א טאבעלע פון די גרעסטע פוילישע שטעט. צום באמערקן, די פוילישע סיסטעם פון אדמיניסטראציע מאכט נישט קיין אונטערשיט צווישן שטעט און שטעטלעך.
אום 1טן יאנואר 2009 זענען געווען אין פוילן 897 שטעט.
דער ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך, איז דער אפמאך צווישן נאצי דייטשלאנד, און סאוויעטן פארבאנד מיט רוסלאנד, אונטער געשריבן אין יאר 1939, ערב די צווייטע וועלט מלחמה.
אונטער געשריבן, דורך די צוויי אויסערן מיניסטארן, פון די אויבן דערמאנטע צוויי לענדער, יאאכים פאן ריבענטראפ, און זיין רוסישער קאלעגע וויאטשעסלאוו מאלאטאוו.
צווישן אנדערע, ווערט דארט אונטערגעשריבן א נישט אגרעסיע אפמאך צווישן די צוויי לענדער, אן אפמאך וואס האט אנגעהאלטן ביז 1941, ווען דייטשלאנד האט אטאקירט רוסלאנד, אין אפעראציע בארבאראסע.
ווי אויך איז דער צוטיילונג פון פוילן באהאנדעלט געווארן ביים אפמאך.
באַיער אקציעס געזעלשאפט איז א דייטשע כעמיקאליע און אפטייקעריי פירמע געגרינדעט אין בארמען, דייטשלאנד אין 1863. היינט איז זי הויפטקווארטירט אין לעווערקוסן, נארד ריין-וועסטפאליע, דייטשלאנד. זי איז באוואוסט פאר איר ארגינעלער מארקע פון אספירין. באיער איז די דריטע גרעסטע פֿארמאצעווטיקאלע פירמע אין דער וועלט.
באיער איז געגרינדער אין בארמען (היינט א טייל פון וואופערטאל), דייטשלאנד אין 1863 דורך פרידריך באיער און זיין שותף, יאהאַן פרידריך וועסקאט.
באיער'ס ערשטער הויפט פראדוקט איז געווען אַצעטלסאַליצילישער זויער (ווער דער פראנצויזישער כעמיקער שארל פרעדעריק גערהארט האט ערשט אנטדעקט אין 1853), א מאדיפיצירונג פון סאַליצילישער זויער אדער סאליצין, א פאלקס־רפואה וואס מען טרעפט אין דער קארע פונעם ווערבע בוים.
אוהעל אין אונגארן, איז אַ באַקאַנטע שטאָט פאַר חסידות, דאָרטן האָבן געוואוינט גרויסע רבנים אין רביס וואָס ציעט זיך פון דעם ישמח משה.
דער אוהעלער בוים.
רבי משה טייטלבוים (ה'תקי"ט - כ"ח תמוז ה'תר"א), רב אין אוהעל, באקאנט אלס "דער ישמח משה".
אלעקסאנדער אין פוילן, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער אלעקסאנדער דינאסטיע וואס האט זיך אנגעהויבן פון רבי יחיאל דאנציגער א זון פון רבי שרגא פייוול דאנציגער פון גריצא, וואס איז געווען דער רבי פון די ווארקער חסידים נאך דער פטירה פון דער אלטער ווארקער רבי. אלעקסאנדער פארן קריג איז געווען פון די גרעסטע חסידותן אין פוילן.
דאס אלעקסאנדער חסידות איז אן אפצווייג פון ווארקא, נאך דער פטירה פון רבי בעריש ביאלער.
אלעקסאנדער שטיבל אין מודיעין עילית
היינט וואוינען הונדערטער משפחות אלעקסאנדער חסידים איבער דער וועלט. דאס חסידות איז הויפטקווארטירט אין בני ברק און האלט אויס חינוך מוסדות איינשליסנדיק כוללים, א ישיבה קטנה, א ישיבה גדולה; אויך שטיבלעך אין ירושלים, ביתר עילית, מודיעין עילית,עמנואל, אנטווערפן, ציריך, בארא פארק, לייקוווד, מאנסי סטאמפארד היל און גאלדערס גרין אין לאנדאן.
אין קליוולאנד, אהאיא, וואוינט רבי שניאור זלמן, א ברודער פונעם רבי'ן, און ער איז רב פון א שול דארט.
דער דאנציגער בוים.
רבי שרגא פייוול (דאנציגער) (- כ"ג תשרי ה'תר"ט), פון גריצא.
דער רבי ר' העניך.
רבי חנוך העניך הכהן לעווין האט געפירט זיין רביסטיווע אין אלעקסאנדער, אבער ער נישט קיין שייכות צו אלעקסאנדער חסידות. ער איז געווען דער רבי פון די גערער חסידים צווישן דעם חידושי הרי"ם און דעם שפת אמת.
ווארקא אין פוילן איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האט רבי איציקל ווארקער, געגרידערט זיין חסידישן הויף, וועלכעס האט זיך פארצווייגט און פארשידענע חסידישע הייפער, אלעקסאנדער, אמשינאוו, און סטריקאוו.
דער הויף.
נאך דער פטירה פון רבי שמחה בונם פון פרשיסחא, זענען מערסטנסטייל פון די פרשיסחא חסידים אריבער קיין קאצק צו דעם קאצקער רבין. א טייל פון די חסידים זענען אבער פארבליבן אין פרשיסחא און אויפן אנווייז פון רבי איציקל ווארקער האבן זיי אויפגענומען רבי אברהם משה באנהארד דער זון פון רבי שמחה בונם אלס רבין. צווי יאר שפעטער נאך דער פטירה פון רבי אברהם משה האבן די חסידים אויפגענומען רבי איציקל ווארקער אלס רבין, נאך פארשידענע וואנדערונגן האט רבי איציקל זיך באזעצט אין ווארקע און דער אוועקגעשטעלט זיין בית המדרש און חסידישן הויף, און אויפגעשטעלט טויזנטער תלמידים. אנדערש וואו ביי אנדערע חסידישע היייפער איז די ווארקער רביסטעווע נישט אריבער דירעקט צו די קינדער, די רביסטעווע איז אריבער פון רבי צו תלמיד.
רבי איציקל ווארקער.
רבי ישראל יצחק קאליש, דער אלטער ווארקער רבי, איז געבוירן געווארן אינעם שטעטל זאלאשין, לעבן קאליש אין מערב פוילן. ווען ער איז געווען אלט 14 יאר האט ער געהייראט די טאכטער פון מאיר פון זשאריק. ער האט זיך דערנענטערט צו חסידות דורך רבי דוד בידערמאן פון לעלאוו וואס האט אים געברענגט צום הויף פון דעם חוזה פון לובלין, וואו ער האט דערקענט דעם ייד הקדוש פון פרשיסכע.
נאך דער פטירה פון רבי דוד לעלאווער אין תקע"ג, דעם ייד הקדוש אין תקע"ד און דעם חוזה אין תקע"ה, האט רבי איציקל מקבל געווען די הנהגה פון דעם רבי ר' בונם, און ער איז געווען איינער פון די גרעסטע פון זיינע תלמידים.
רבי איציקל ווארקער איז געווען באקאנט ווי אן עסקן, און ער האט אסאך געפועלט אין כלל ענינים אין פוילן מיט רבי יצחק מאיר אלטער (שפעטער געווארן רבי אין גער). אין 1846 האט ער געטראפן משה מאנטיפיארי און האט געפרואווט אים איינפלוסן צו קעמפן קעגן די גזירות וועגן טראגן דאס יידישע לבוש. רבי איציקל איז נפטר געווארן כ"ב ניסן ה'תר"ח (1848) און באערדיקט געווארן אין דער ווארקער בית החיים. א ביסל פון זיינע תורות און עובדות זענען געדרוקט אין דעם ספר אהל יצחק.
רבי ישראל יצחק קאליש זצ"ל (ה'תקל"ט - כ"ב ניסן ה'תר"ח), רבי אין ווארקע, באקאנט אלס רבי איציקל ווארקער.
א בלאט פון א בוים מיט זיין שטענגל
א בלאַט זה קללונת נחמדה איז אן ארגאן פון א פלאנץ וואס וואקסט איבער דער ערד, און זיין עיקר צוועק איז אבסארבירן ליכט אינעם פראצעס פון פאטאסינטעז. א וואקסנדיגער בלאט איז באהאפטן צום פלאנץ מיט א שטענגל.
בלעטער האבן אסאך פארשידענע פארעמען.
רוב פלאנצן האבן גרינע בלעטער, אבער טייל פלאנצן האבן אנדערע פארבן, למשל זיי הייבן אן רויט, און שפעטער ווערן זיי גרין. דעריבער זענען רוב בלעטער גרין ווייל זיי אנטהאלטן קלאראפֿיל. דורך דעם קריגט דער פלאנץ ענערגיע.
בדרך כלל דער טייל פונעם פלאנץ וואס מענטשן, בעלי חיים און פייגל עסן איז דעם בלאט.
נאַטריום איז אַ מעטאלישער עלעמענט, מיט סימבאָל Na. זײַן אַטאָם־מאָס איז 23 און זײַן אַטאָם־נומער איז 11. ער איז א ווייכער זילבער־ווייס שטארק רעאגירדיקער מעטאל און איינער פון די אלקאלי־מעטאלן.
נאטריום אלס עלעמענט געפינט זיך נישט נאטירלעך אויף דער ערד ווייל ער ווערט אקסידירט אין דער לופט און רעאגירט שטארק מיט וואסער. אלס א גרופּע איינס מעטאל ווי ליטיום און קאליום איז עס פאראן נאר איין עלעקטראן אין זיין אויסערן עלעקטראן שאל ארביטאל וואס איז אין דעם דאזיגן פאל "3s1" אלס די עלעקטראנען-קאנפיגוראציע. כדי צו שאפן אן ענערגעטיש שטאבילן צושטאנד, וועט נאטריום גרינג פארלירן דעם "3s1" עלעקטראן אין א סאך כעמישע רעאקציעס. מען מוז אים דעריבער האלטן אין אן אינערטן פליסיקייט.
משה קוסעוויצקי (געבוירן ל' סיון ה'תרנ"ט - ז' אלול חודש הרחמים והסליחות תשכ"ו) איז געווען איינע פון די ריזן פון חזנות אין די יארן פון נאך דער צווייטער וועלט קריג.
משה איז געבוירן אין סמארגאן (נעבן ווילנע, היינט בעלארוס) ל' סיון ה'תרנ"ט צו זיין פאטער אביגדור וואס איז געווען א לערער אויף מוזיק און זיין מוטער אלטע, א פיאניסטקע און א טאכטער פון א חזן. משה'ס דריי ברידער – יעקב, דוד און שמחה – זענען אויך געווען באוואוסטע חזנים.
ביי דער עלטער פון 21 האט ער אנגעהויבן צו דינען אלס חזן אין ווילנע און דריי יאר שפעטער האט ער איבערגענומען דעם אמט פון חזן אין דער טלאמצקע שול אין ווארשע אויפן פלאץ פון גרשון סיראטא, פוילן, וואו ער איז געווען חזן ביז דער קריג.
משה איז אנטלאפן קיין רוסלאנד מיט זיינע ברידער דוד און יעקב. נאכן קריג איז משה צוריק קיין פוילן ביז תש"ז ווען ער האט זיך געצויגן קיין לאנדאן, ענגלאנד און דערנאך אין תש"ז צו די פאראייניגטע שטאטן.
אין תשי"ב איז ער געווארן דער הויפט חזן פון דער "בית-אל" שול אין בארא פארק, ניו יארק, נאך ווען בערעלע חגי האט אפגעזאגט דעם אמט.
ער איז נפטר געווארן ז' אלול תשכ"ו און מען האט אים געפירט צו קבורה אין הר המנוחות אין ירושלים.
זיין זון סענדער איז אויך געווען א חזן.
די סיני מלחמה האט אויסגעבראכן אקטאבער 1956, מיט פראנקרייך, בריטאניע, און ישראל, אלס אליאירטע
אורזאכן צום קריג.
די מלחמה האט אויסגעבראכן, צוליב דער סועץ קאנאל, וואס ביזן קריג האט עס געהערט צו א קאמפאני וואס האט געהערט צו פראנקרייך און בריטאניע, ווען גאמאל אבדעל נאצער פרעזידענט פון עגיפטן, האט באשלאסן צו נאציאנאליזירן דעם קאנאל, זענען די צוויי לענדער געווארן זייער אויפגעברויזט, און זיי האבן געסטראשעט נאצער.
ישראל איידער דער מלחמה.
ישראל האט געהאט צו ליידן פון פאלעסטינער טעראריסטן, וואס פלעגן זיך אריבער שווערצן די גרעניץ פון עגיפטן, אדער דעם עזה שטרייף, און זיי האבן א דורכגעפירט בלוטיקע אטאקעס אויף ישראל בירגער, עגיפטן האט געגעבן די טעראריסטן, א ברייטע האנט צו קענען דורכפירן זייער ארבעט, ווי אויך האט עגיפטן פארשלאסן די אריבערגאנג פאר ישראלדיקע שיפן אינעם טיראן דורכגאס, וואס פירט קיין אילת, דערפאר ווען שארל דע גאל האט געפרעגט שמעון פערעס, אויב ישראל איז גרייט ארויס צו העלפן, האט דוד בן גוריון גלייך איינגעשטימט.
דער צוגרייטונג צו דער מלחמה.
נאכן קומען צו אן אויסגלייך ווי אזוי די מלחמה וועט געפירט ווערן, איז פראנקרייך געשטעלט געווארן, צו באשיצן ישראל אין פאל פון אן אטאקע אדער אנגריף, ענגלאנד וועט אטאקירן דעם קאנאל ווען ישראל הייבט אן דער אטאקע, קאמאנדאס פון דער פאל-שירעם בריגאדע, וועלן איינעמען דעם מיטלע פאס, איינע פון די הויפט וועגן אריינצופארן אינעם סיני האלב אינדזל, און דאס וועט דינען אלס א ווארענונג, אויב עגיפטן ציט נישט צוריק, וועט עס אריין אין א פולע פאזע פון מלחמה.
די אטאקע.
אויפן 29טן אקטאבער האבן ישראל קרעפטן אינוואדירט סיני, און האבן אנגעפאנגען די קריג, פראנקרייך און בריטאניע האבן געגעבן אן אלטימאטום צו עגיפטן, אז אויב ציט זי זיך נישט צוריק, צו א שטח פון 10 מייל, פון ביידע זייטן פונעם סועץ, מישן זיי זיך אריין אינעם קריג, נאצער האט זיך נישט איינגעגעבן, און די צוויי לענדער האבן זיך אריינגעמישט. אין זיבן טעג האט ישראל איינגענומען די סיני און די עזה פאס.
די וועלט.
די פאראייניגטע שטאטן האט פארלאנגט א באלדיגע ריקצוג, פון די דריי אליאירטע, די סאוועטן פארבאנד האט געסטראשעט אז זי גייט זיך אננעמען פאר עגיפטן, ישראל האט זיך צוריקגעצויגן, מיטן באדינג אז די וואסערן דרום פון אילת, בלייבן אפן פאר ישראל שיפן, און אז שלום טרופן פון די פאראייניגטע פעלקער, קומען היטן אין עזה, און אינעם סיני.
ישראל האט פארלוירן 175 סאלדאטן אינעם קאמף, עגיפטן געשאצט אויף ביז דריי טויזנט.
ראבערט רייט (געבוירן 1957 אין לאַווטאָן, אָקלאַהאָמע) איז אַן אמעריקאנער זשורנאַליסט, געלערנטער, שרייבער,
זיינע ביכער.
ער איז א פרייז-ווינינג מחבר פון פילע בעסט-סעלינג ביכער וועגן וויסנשאַפֿט, עוואָולושאַנערי פּסיכאָלאָגיע, געשיכטע, רעליגיע, און שפּיל טעאָריע,
ער איז איז א באזוכן געלערנטער אין דער אוניווערסיטעט פון פּעננסילוואַניע און שוואָרץ סעניאָר פעלאָו ביי די ניו אַמעריקע פונדאציע.
יוסף וולאדימיראוויטש (וואלפאוויטש) טרומפעלדאר (א' טבת ה'תרמ"א - י"א אדר ה'תר"ף) איז געווען א ייד פון רוסלאנד, האט געדינט אין דער רוסישער ארמיי, געפאלן אין געפענגעניש צו די יאפאנער ביים רוסיש־יאפאנישן קריג אין 1908, נאכן ארויסקומען פון געפענגעניש איז ער ארומגעפארן, און ער איז געקומען קיין פאלעסטינע.
ער האט פארלוירן זיין האנט ביי דער מלחמה, און ער איז ערלויבט געווארן ארומצוגיין מיט א רעוואלווער, וואס געווענליך גייען נאר אפיצירן, אדער גענערעלער מיט אזעלכע געווער.
ביי די ערשטע וועלט מלחמה, האט ער צוזאמען מיט זאב זשאבאטינסקי, געגרינדעט די יידישע לעגיאן, און נאכן קריג איז ער פארבליבן אין פאלעסטינע. תל חי איז לויטן סייקס-פיקא פארשטענדעניש, געווען אונטערן פראצויזישן מאנדאט, און די אראבער האבן געוואלט זיין אונטער דער בריטישער מאנדאט, האבן זיי רעוואלטירט, און די ידן פון תל חי, האבן זיך געפילט אומזיכער, האבן זיי געבעטן פון טרומפעלדאר אז ער זאל זיי העלפן מיט פארטיידיגן זייער קיבוץ, ער איז געקומען, און ווען א בעדואינער שבט, האט געוואלט איבערקוקן דעם דארף, צו עס באהאלטן זיך נישט דארט אויס פראנצויזישע זעלנער, זענען זיי געקומען צום צימער ווי די מיידלעך האבן זיך אויסבאהאלטן, און ווארשיינליך האט א מיידל מיט געווער, געשאסן דעם בעדואינער הויפט, צוליב א פשוטע סיבה, און הערנדיג דעם שאס האט זיך אנגעפאנגען א שיסעריי, וואס אין די ענדע האבן זעקס פארלוירן די לעבן טרומפעלדאר אריינגערעכנט.
לויט דער לעגענדע, האט ער געזאגט נאכן פארווונדעט ווערן, איידער ער איז געשטארבן: "פאס נישט, עס איז גוט צו שטארבן פאר אונזער לאנד" (אין דבר, טוב למות בעד ארצנו).
מוסד איז די מדינת ישראל אויסערן שפיאנאזש אגענטור אדער די אגענטור פאר שפיאנאזש, און ספעציעלע מיסיעס (העברעיש: "המוסד למודיעין ולתפקידים מיוחדים"), געגרינדעט אין יאר 1949.
דער מוסד איז געווארן באוואוסט איבער דער וועלט, פאר ספעציעלע געלונגענע אקציעס, וואס דער מוסד האט דורכגעפירט, דער מוסד האט נישט קיין פארבינדונג מיט ישראל פאליטיק, נאר דירעקט אונטערן ווארט פונעם פרעמיער מיניסטער.
דער היינטיגער שעף פונעם מוסד איז מאיר דגן, זינט 2002, אמאל איז דער נאמען פונעם הויפט געווען א געהיימניס, און קיינער האט עס נישט געוויסט, אבער אין 1996 איז עס געטוישט געווארן, און זינט דעמאלט איז דער נאמען פארעפנטליכט געווארן.
דער פארכאפונג פון אדאלף אייכמאן, איז א באוויסטע אקציע איבער די וועלט.
יאסעלע שוכמאכער דער יינגל וואס זיין זיידע איז געווען פרום, און זיינע עלטערן נישט, און עס האט אויפגערודערט א וועלט, און האט דערווייטערט די סעקולערע יידן פון די רעליגיעזע.
די נקמה אין די פאראנטווארטלעכע פון דעם ישראלדיקע ספארטלער אומקום ביי די מינכן אלימפיאדע וואו עלף זענען אומגעקומען, און די מוסד האט דערפאלגרייך אומגעברענגט, כמעט אלע מענטשן וואס האבן געהאט א האנט אין דעם, אין די נאכפאלגענדע יארן, אין אייראפע, ביירוט, לבנון. און אין טוניסיע, ביז 1979 זענען רוב שוין געווען טויט.
דאס אומדערפאלגרייכע אטענטאט פרווו, אויף כאלאד מאשאל, אין אמאן (יארדן) אין יאר 1997, וואס האט כמעט געברענגט די שלום אפמאך צווישן ישראל, און יארדאניע, צו א סוף.
די וועלט שפעקולירט, אז דער מוסד האט אומגעברענגט, עימאד מארניע דער שעף פון גענעראל שטאב פונעם כעזבאלא, אין דמשק, נאוועמבער 2007.
ווי אויך דאס אומקום פון מאכמוד על מאבכוך, וואס איז פארגעקומען אין דוביי, פאראייניקטע אראבישע עמיראטן, אין יאר 2010, ווערט פארעכנט אלס נישט א ספעציעל געלונגענע אטענטאט, דורכגעפירט דורכן מוסד.
ראדאמסק אין פוילן, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער ראדאמסקער דינאסטיע וואס האט זיך אנגעהויבן פון רבי שלמה הכהן ראבינאוויטש, באקאנט אלס דער תפארת שלמה, א תלמיד פון רבי מאיר פון אפטא און רבי פישל סטריקאווער.
דער ראדאמסקער בוים.
רבי שלמה הכהן ראבינאוויטש (ה'תקס"א - כ"ט אדר ה'תרכ"ו), דער ערשטער ראדאמסקער רבי. באקאנט אלס דער תפארת שלמה.
דער אויפבוי פון די שאסייען אין ישראל, האט זיך אנגעהויבן אין די 1920ער יארן, דורך דער מאנדאטארישער רעגירונג. דער בריטישער מאנדאט האט אויפגעשטעלט דעם ביורא פאר אויפשטעלן אינפראסטרוקטור אין לאנד, וואס נאכן אויפשטעלן די מדינה האט עס ווייטער אנגעהאלטן, אין פארשידענע מיניסטעריומס, ביז עס איז אויפגעלעזט געווארן אין 2003, און א נייער ביורא מיטן נאמען „די נאציאנאלע געזעלשאפט פאר וועגן אין ישראל", וואס זיי געבן זיך אפ מיט פארבעסערן די שאסייען, און אויפשטעלן נייע ביז היינט.
נאציאנאלע געזעלשאפט פאר וועגן אין ישראל.
די ארבעט פון דער נאציאנאלער געזעלשאפט פאר וועגן אין ישראל איז פלאנעווען און אויפשטעלן שאסייען וואו מען ברויך, אויפהאלטן די אלטע און פארבעסערן. די שאסייען וואס געפונען זיך אין איר פאראנטווארטליכקייט, איז לאנג אומגעפער 6,500 קילאמעטער, עס רעכנט אריין אריינפיר וועגן און ארויספיר וועגן, אדער קרייצוועג אפווענדונגען, צו די פארנומענע שאסייען.
דער הויפט פון דער געזעלשאפט איז עמירם לעווין.
אויך זענען אויפגעבויט געווארן עטליכע פריוואטע שאסייען, ווי שאסיי 6, און דער נייער שאסיי וואס פירט פון ראשון לציון קיין מודיעין.
נומערירן די שאסייען.
לאנד שאסייען - מיט אן איינצעלער ציפער (למשל, שאסיי 1, תל אביב-ירושלים-יריחו)
צווישנשטעט שאסייען - נומערירט מיט צוויי ציפערן (למשל שאסיי 10 (ישראל) - רוטע 10). טייל זענען שנעלשאסייען.
געגנטלעכע שאסייען - נומערירט מיט דריי ציפערן (למשל בעגין שאסיי אין ירושלים –רוטע 404.)
לאקאלע שאסייען - נומערירט מיט פיר ציפערן (למשל רוטע 8900, צפת-ראש פינה)
אפטמאל שאסייען מיט גראדע נומערן גייען פון דרום אויף צפון (למשל שאסיי 2, תל אביב-חיפה), און נומיקע שאסייען גייען פון מזרח אויף מערב (למשל שאסיי 5, ים הגדול בארטן אויף שומרון).
ישראל איז א לאנד וואס איז שמאל און לאנג, דערפאר האט זי ווייניגער שאסייען, וואס פארן פון צפון אויף דרום, ווי פון מזרח אויף מערב.
ווי נידריגער די נומערן זענען די שאסייען נענטער צום ים אדער נענטער צו דרום.
ביי די גראדע נומערן, פארט שאסיי נומער 2 נאנט צום ים, וואס דערפאר רופט מען אים טאקע בארטן שאסיי. שאסיי נומער 20, אדער נתיבי איילון, איז ווי א באדינונגס שאסיי פארן כביש החוף. דערנאך שאסיי נומער 4 אא"וו, ביז שאסיי נומער 90, וואס געפונט זיך אינעם טאל ביים גרעניץ מיט יארדאניע, וואס דאס איז די העכסטע נומער פון די שאסייען פון דרום אויף צפון.
אזוי אויך זענען שאסייען 12 און 13 אין דרום ישראל, אבער שאסייען 98 און 99 קומען צוזאמען לעבן הר חרמון גאנץ צפון־מזרח אין לאנד.
לויטן רעכענען אין ישראל באדארף נידעריקע נומערן געהערן צו שאסייען אין דרום, און העכערע נומערן אין צפון, ווי 1 אדער 3 אדער 5, אבער תכלית געפונען זיך אלע דערמאנטע שאסייען אין צענטער, צו געבן א נידעריקע נומער פאר צענטראלע שאסייען, און א גרויסער טייל פון שאסיי 1 איז צפון פון שאסיי 3.
די וויכטיגע שאסייען.
ישראל האט זעקס וויכטיגע שאסייען, וואס פארן פון דרום אויף צפון. שאסיי נומער 2, פון חיפה קיין תל אביב. שאסיי נומער 4, פון ראש הנקרא ביזן עזה שטרייף. שאסיי נומער 6. שאסיי נומער 40 פון רעננה ביז באר שבע. שאסיי נומער 90 פון אילת ביזן גרענעץ פון לבנון. און שאסיי נומער 65, וואס פארבינדעט דעם גליל, צו חדרה.
דער סימן פונעם שאסיי.
אויב דער שאסיי איז א לאנד שאסיי, וועלן די שילדן אויפן שאסיי זיין רויט. אויב איז עס שנעלשאסיי (אויטאסטראד), וועט עס זיין אין בלוי. א געגנטליכער שאסיי וועט זיין גרין, אבער אויב איז דער געגנטליכע שאסיי אנערקענט אלס א שנעלשאסיי וועט זיין אין בלוי. און א לאקאלע שאסיי זענען די שילדן ברוין.
די ווייטקייט.
אויף די זייטן זענען דא קליינע שילדן, וואס צייכענען די ווייטקייט, פונעם אנהייב פונעם שאסיי, אויף קילאמעטער, מיט א פייל אויף ארויף אויב פארט מען מיט דער ריכטונג צו דער ענדע, און א פייל אויף אראפ אויב פארט מען צו דער ריכטונג פונעם אנהייב.
טראפיק געזעצן אין ישראל.
אפילו דער מאנדאט, האט אנגעפאנגען מיטן בויען, די וועגן אין ישראל, איז די ריכטונג, ווי אין אמעריקע אדער רוב אייראפע, אויף דער רעכטער זייט פון דער גאס, דאס איז וויבאלד ביי די טערקישע צייטן, איז מען שוין אזוי געפארן. און די בריטישע, האבן לויט די מאנדאטארישע געזעצן, עס נישט געטוישט. די באן פארט אבער אין ישראל אויף דער לינקער זייט.
דאס שנעלקייט וואס מען מעג פארן.
אין דער וועלט איז אנגענומען אז ישראלער פארן גיך, אבער דער קילאמעטער א שעה, אויפן ישראלדיקן שאסיי, איז נישט אזוי הויך. אויף כביש שש איז עס 110 קילאמעטער א שעה, אין מייל איז עס צווישן 65 און זיבעציג מייל, און עס איז דער איינציגסטער שאסיי, ווי מען מעג פארן אזוי גיך, אויף אנדערע שנעלע שאסייען, איז עס אדער 90 אדער הונדערט קמ"ש, וואס אין מייל איז עס צווישן 56 און 62 מפ"ש.
ישראל שאסיי פלענער.
ישראל האט אויפגעשטעלט א גאנצע פלאן, ווי אויפצושטעלן מערערע שאסייען, צו לינדערן דעם שווערן פארקער, אינעם גוש דן געגנט, און אינעם חיפה געגנט, וואס דאס רעכנט אריין פארלענגערן אלטע וועגן און אויפבויען נייע, אדער פארברייטערן שאסייען פון צוויי קעגנזייטיגע ליניעס, צו א פיר ליניעס צוטיילטע שאסיי אדער מער, אויפבויען נייע קרייצוועג אפווענדונגען אנשטאט שיידוועגן מיט ליכטס טראפיק אנאליזאטאר.
ארלאזארוו קנופ אויפן איילון שאסיי
נתיבי איילון איז שאסיי 20 אין ישראל. ער איז א צענטער שאסיי וואס פארט פון פאר ראשון לציון, אריבער צווישן בת ים און חולון, וואו ער פארט אריבער תל אביב, און פארט ביז הרצליה. עס איז דא א פלאן צו פארלענגערן דעם שאסיי, ביז קיין חדרה.
מען האט אויפגעבויט דעם שאסיי אין די זיבעציגער יארן, ווי א נאציאנאלע פראיעקט, דער שאסיי פארבינדט זיך מיט שאסיי נומער 4, ירושלים תל אביב שאסיי, אריאל תל אביב שאסיי, און צום חיפה תל אביב שאסיי,
די באן רעלסן, פארן אריבער ביים שאסיי צווישן די צוויי ריכטונגען. פינף באן סטאנציעס געפונען זיך יעצט אויפן שאסיי, הרצליה באן סטאנציע, תל אביב אוניווערסיטעט באן סטאנציע, תל אביב צענטראלע באן סטאנציע, תל אביב השלום באן סטאנציע און תל אביב ההגנה באן סטאנציע. נאך א פארלענגערונג פון די רעלסן פארן באנען קיין חולון בת ים, ראשון לציון, אויך צווישן די קעגנזייטיגע ליניעס פונעם שאסיי, מיט פינעף סטאנציעס: חולון קנופ באן סטאנציע, חולון וואלפסאן באן סטאנציע, בת ים יוספטל באן סטאנציע, בת ים קוממיות באן סטאנציע און ראשון לציון משה דיין באן סטאנציע, די רעלסן ציען זיך ווייטער אבער נישט ביים נתיבי איילון שאסיי, וועלכע הייבט זיך אן ביים אריינגאנג צו דער שטאט ראשון לציון.
מרים שמולעוויטש האפמאן איז א אידיש-שפראך לערערין, שרייבער און געלערנטער, זי איז א לעקטארין פון אידיש אין קאלומביע אוניווערסיטעט זינט 1993. זי איז געבוירן אין סיביר צו לאדזשע, פוילישע אידישע עלטערן אין 1947, און זי איז געקןמען קיין אמעריקע אין 1950 זייענדיג 13 יאר אלט.
אין 1957 האט זי שוין פארענדיגט דעם "אידיש לערער סעמינאר" מיט א דיפלאם אין פעדאגאגיע. אין די 1970 יארן האט זי אויסגעלערנט אידיש אינעם תל אביב אוניווערסיטעט אין ישראל.
פון 1991-1994 האט זי אויסגעלערנט אידיש און אידישע דראמאטישע קונסט ביים אקספארד אוניווערסיטעט זומער פראגראם.
די לעצטע 20 יאָר, איז זי א קאלומניסט און שטריך שרייבער פֿאַר די ייִדיש פֿאָרווערטס, וווּ זי האט שוין פֿאַרעפֿנטלעכט איבער צוויי טויזנט אַרטיקלען.
גלען לי בעק (געבוירן דעם 10טן פעברואר, 1964) איז אַן אמעריקאנער ראַדיאָ און טעלעוויזיע שמועס פראגראם גאסטגעבער, קאָנסערוואַטיווער פּאָליטישער קאָמענטאַטאָר, מחבר, און אַנטראַפּראַנור.
בנוסף צו זיין טעגליכן טאן געבער אמט אויף די מידיע, האט ער געשריבן דריי ניו יארק טיימס-בעסט-סעלינג ביכער, און איז דער אַרויסגעבער פון פוסיאָן מאַגאַזין.
אַ טײל פֿון דעם שאָסײ
שאסיי 1 אין ישראל איז א שאסיי פון תל אביב קיין יריחו דורך ירושלים.
דער ירושלים-תל אביב שאסיי איז דער פארנומענסטער און חשובסטער שאסיי אין ישראל, אויסגעפלאסטערט נאך אין 1869 דורך די טערקן, און אספאלטירט געווארן דורך דעם בריטישן מאנדאט. דער שאסיי איז בערך 95 קילאמעטער לאנג, פון תל אביב ביזן גרעניץ פון יארדאניע.
די ארגינעלע רוטע איז נישט אינגאנצן דער היינטיגער וועג קיין ירושלים. אין די 70ער יארן איז דער שאסיי איבערגעבויט געווארן, און איז געטוישט געווארן צו א נייעם וועג, צווישן לאטרון און תל אביב.
דער וועג פון שער הגיא (אין יידיש טויער פונעם טאל, אין אראביש באב על וואד), איז דער אלטער וועג קיין ירושלים.
דער שאסיי הייבט זיך אן אין תל אביב, וואו ער טיילט זיך אפ פון נתיבי איילון. ער פארבינד צו שאסיי 4, און צום בן גוריון פליפעלד, לוד, ראשון לציון, כביש שש, לאטרון, שער הגיא וואו א שטראז פירט קיין בית שמש, אבו גאש, ביז קיין ירושלים, ווי ער טיילט זיך אפ און פירט צו דער געגנט פראנצויזישער בארג, און פון דארט קיין מעלה אדומים און יריחו.
ביז 2007 איז דער שאסיי אדורכגעפארן סאכאראוו גארטנס און דעם אריינגאנג צו ירושלים, און דער פארקער איז אפטמאל געווען פארשטאפט. אין 2007 האט מען געווידמעט א נייע ליניע פאר שאסיי 1 דורך טונעלן פון מוצא ביז יגאל ידין וועג און גאלדא מאיר בולוואר וואס פארמיידט דעם אריינגאנג קיין ירושלים.
פון 2011-2016 טוט מען פארבעסערן דעם טייל פונעם שאסיי צווישן שער הגיא און מוצא, מיט נאך א טראקט אין יעדער ריכטונג און עטלעכע נייע קנופן.
שאמס עליזע איז א פראכטפולער בולעווארד אין פאריז, פראנקרייך און איינע פון די מערסטע באוואוסטע גאסן אין דער וועלט.
ער ווערט גערעכנט דער טייערסטער שטיק באדן אין דער וועלט, געשעצט צו
USD1.5 מיליאן פאר 92.9 קוואדראט מעטער.
ראדאשיץ אין פוילן, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער ראדאשיצער דינאסטיע וואס האט זיך אנגעהויבן פון רבי ישכר בער באראן, באקאנט אלס דער סבא קדישא.
דער ראדאשיצער בוים.
רבי ישכר בער באראן (ה'תקכ"ה - י"ח סיון ה'תר"ג), דער ערשטער ראדאשיצער רבי. באקאנט אלס דער סבא קדישא.
רבי חיים מאיר יחיאל שפירא זצ"ל (ה'תקמ"ט - ט"ו אייר ה'תר"ט), באקאנט אלס דער שרף פון מאגלניצא.
רבי חיים מאיר יחיאל איז געבוירן אין יאר ה'תקמ"ט, צו זיין פאטער הרב אבי עזרי זעליג שפירא, פון גרעניץ, א זון פון הרב משה יצחק שפירא, אן אייניקל פון מגלה עמוקות. און צו זיין מוטער מרת פערל א טאכטער פון הרב ישראל האפשטיין דער קאזשניצער מגיד.
רבי חיים מאיר יחיאל איז געווען א תלמיד פון זיין זיידן, דער קאזשניצער מגיד, פון חוזה פון לובלין, פון ייד הקדוש, פון אפטער רב, פון דעם הייליגן רוזשינער און נאך צדיקים.
פון יאר ה'תקפ"ח איז רבי חיים מאיר יחיאל געווארן רבי אין מאגלניצא, זיינע חסידים האבן זיך געציילט און די צענדליגע טויזנטער, אין יאר ה'תר"ג נאך דער פטירה פון דעם סבא קדישא פון ראדאשיץ זענען א גרויסער טייל פון די ראדאשיצער חסידים אריבער צו רבי חיים מאיר יחיאל קיין מאגליניצא.
צוזאמען מיט רבי יצחק ווארקער איז ער געווען נשיא פונעם פוילישן כולל רבי מאיר בעל הנס פאר די ארימע יידן אין ארץ ישראל.
רבי חיים מאיר יחיאל איז נפטר געווארן אין ווארשע, ט"ו אייר ה'תר"ט.
לעקן איז דער אקט פון אריבערפירן דעם צינג איבער אן אויבערפלאך, טיפיש אדער צו איבערגעבן שפייאכץ אויף אן אויבערפלאך אדער צו זאמעלען פליסיגקייט אויפן צינג צו פארדייען אדער סתם צו שפירן פארגעניגען.
אסאך באשעפענישן און בעלי חיים צערטלען זיך, פוצן זיך, און טרונקען דורך די אקט פון לעקן.
רבי אריה לייביש עפשטיין זצ"ל (- כ"ג טבת ה'תקצ"ז) רב און אזשאראוו.
רבי לייביש איז געווען א תלמיד פון חוזה פון לובלין און א חבר פון ייד הקדוש, אין יאר ה'תקע"ב איז רבי לייביש געווארן רב אין אזשאראוו, נאכהער אין יאר ה'תקע"ה האט מען אים אויפגענומען געווארן דארט אלס רבי, אויף זיין עלטער איז רבי לייביש אריבער קיין אפאלע.
רבי לייביש איז נפטר געווארן כ"ג טבת ה'תקצ"ז.
עפשטיין, אריה
לארע אינגרעהעם איז א פאפולערער טאלק שוי האוסט סינדיקירט דורכאויס אמעריקע.
זי האט לעצטנס געהאט ברוסט קענסער און זיך ערהוילט און געפירט די ראדיא שוי פון קראנקן בעט אין שפיטאל בשעת זי האט גענומען כעמאטעראפיע.
זי איז די 5טע פאפולערסטע טאלק שוי גאסטגעבער נאך די אודיענסן פון 1. ראש לימבאו, 2. זשאן הענעטי, 3. מייקל סעוועזש, 4. לאורע שלעזינגער.
אָראַל סעקס איז אַ סעקסועלער אַקט װעלכער איז כּולל אַ באַריר צװישן דאָס מױל מיט די געשלעכט גלידער פֿון אַ מאַן אָדער פֿון אַ פֿרױ.
אין די ספֿרי־קודש.
אין די ספֿרי־קודש װערט עס גערעכנט װי "ביאה דרך איברים" װאָס װערט ניט גערעכנט װי גילוי עריות. אָבער פֿון דעסטװעגן, דער רמב"ם באַשרײַבט די מעשה װי אַ מיאוסער אַקט.
אַנאַל סעקס מערסטנסמאל מיינט דאס דער סעקס אקט פון אריינפירן דעם פעניס אינעם אונטערשטען.
דער טערמין "אַנאַל געשלעכט" איז אויך טייל מאל אַריינגערעכנט אנדערע געשלעכט אקטן וואס האט שייכות און טוט אריינעמען דעם אונטערשטען, ווי למשל דאס רייבן מיטן פינגער אדער זייגן מיטן מויל.
דער רעקטום פליסיגקייט פונעם אונטערשטען טוט צושטעלן נאטורלעכע לובריקאציע, אַ פערזענלעכע שמיראכץ איז מערסט אָפט פארלאנגט אָדער אויסדערוויילט ווען גייענדיג אריין אינעם אונטערשטען.
אַוואָקאַדאָ איז דער נאָמען פון א טראָפּישע פרוכט, דער פרוכט-בוים זעלבסט ווערט אויך אנגערופן מיטן זעלבן נאמען.
דער אפשטאם פון דעם אוואקאדא איז פון מעקסיקא און פון צענטראל אמעריקע, פון דארט איז דער אוואקאדא פארשפרייט געווארן קיין צפון אמעריקע, אפריקע, אזיע און ארץ ישראל.
אין די פאראייניגטע שטאטן איז ער געווענליך גאנץ טייער.
דער פארעם פון דעם אוואקאדא איז ענליך צו דעם פארעם פון א באר. ער האט א גרינעם קאליר און איז רייך מיט פעט שטאפן, ספעציעל ווען ער איז קאמפלעט צייטיג. די פרוכט ווערט געקליבן פון בוים ווען ער איז נאך הארט, און ווערט ערשט פאסיג צום עסן ווען ער איז ווייעך.
אן אויפגעשניטענער אוואקאדא ווען ער קומט אין בארירונג מיט לופט, ווערט עס שנעל ברוין - גלייך ווי קארטאפל. אבער עס אפעקטירט נישט דעם טעם.
מען קען עס עסן אזוי ווי עס איז, אבער אין אלגעמיין נוצט מען עס אלס שמיר אויף ברויט אדער אנדערע מזונות. אויך איז אוואקאדא סאלאט געמישט מיט לימענע זאפט און געווירצן זייער פאפולער ביי די מזרח אפשטאמיגע.
וויטאמינען און מינעראלן.
אוואקאדא איז זייער א געזונטע פרוכט ווייל עס האט אסאך אמעגא דריי.
אין דעם אוואקאדא איז געווענליך נישט פארהאן קיין אינסעקטן (שרצים) אדער ווערים, דערפאר לױט דער הלכה דארף מען זיי נישט קאנטראלירן. אויב אבער עס איז פארהאן קענטליכע סימנים צו קלערן אז יא, מוז מען עס קאנטראלירן פאר מען עסט אים.
דער אוואקאדא איז פון די פרוכט וואס וואקסט אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל, און מען דארף מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות, שמיטה און ערלה.
דער דאטום וואס פאלט אויף דעם אוואקאדא די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש אב פון דעם זיבעטן יאר, ביז אין מיטן אלול דעם אכטן יאר. אנפאנג אלול פון דעם זיבעטן יאר הייבט זיך אָן דער סעזאן פון די פרי-צייטיגע ראסען, ווי דער עטינגער און דער פוערטע, אנפאנג דעם אכטן יאר הייבט זיך אָן דער סעזאן פון דער ראסע האס, אומגעפער חנוכה דעם אכטן יאר, הייבט זיך אָן דער סעזאן פון דער ראסע נאַבאַל, דער סעזאן פון די ראסע ריד הייבט זיך אן אדר פון דעם אכטן יאר.
מען מאכט דערויף א בורא פרי העץ.
אַ מאנדל (וויסנשאפטלעכער נאמען: "Prunus dulcis") איז א זגאל פון בוים וואס געהערט צו דער רויזן פאמיליע. ער געהערט צום מין פרונוס און אונטער־מין "Amygdalus" צוזאמען מיט דער פערשקע. אויך דער פרוכט פונעם בוים הייסט מאנדל; ער איז א שטיינפרוכט כאטש מען איז נישט געוואוינט צו זען דעם דרויסנדיגן ווייכן טייל דערפון.
דער מאנדל שטאמט פון מערב אזיע, און ווערט קולטיווירט שוין טויזנטער יאר. אין ארץ ישראל איז דער מאנדלבוים זער פארשפרייט, מערסטנט אין די וועלדער אינעם גליל, כרמל, שומרון און יהודה. דער מאנדלבוים איז א קליינער בוים וואס וואקסט נישט העכער ווי פיר מעטער. זיינע ווארצלען גייען אבער זייער טיף, וועגן דעם קען ער וואקסן גוט אפילו וואו ס'איז דא ווייניג רעגן.
די בלעטער פונעם מאנדלבוים פאלן אראפ אין הארבסט, און דער בוים הייבט אן צו בליען פרי אין פרילינג, בערך ביי חמשה עשר בשבט, איידער די בלעטער הייבן זיך אן צו עפענען.
a>s shown as red dots. Freight-only ports as blue dots.
דער אירישער ים (איריש: "Muir Éireann" אדער "Muir Meann", סקאטיש: "Muir Eireann" אדער "Muir Mheann", מאנקס: "Mooir Vannin", וועלשיש: "Môr Iwerddon") אויך גערופן מאַן ים אדער מאַנקס ים, שיידט די אינזלען פון אירלאנד און גרויסבריטאניע. ער איז באהאפטן צום אטלאנטישן אקעאן אין דרום דורך סט געארגס קאנאל, און אין צפון דורך דעם צפון קאנאל. אנגלסי איז דער גרעסטער אינזל אינעם אירישן ים, און דער צווייטער איז דער אינזל פון מאן.
געצייטיגטע יאגדעס אויף זייער ביימעל
יאגדע (וויסנשאפטלעכער נאמען: "Vaccinium sect. Cyanococcus") איז א פרוכט אין פארם פון קליינע רונדכיקע טרויבן מיט א טיף בלוי-שווארצן קאליר.
לױט דער הלכה דארף מען קאנטראלירן די יאגדע פאר דעם געברויכן צו ס'איז ריין פון אינסעקטן (שרצים) אדער ווערים.
דער יאגדע וואקסט זייער ווייניג אין ארץ ישראל, דערפאר דארף מען קאנטראלירן אויב זיי זענען פון ארץ ישראל דארף מען מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות, שמיטה און ערלה.
דער דאטום וואס פאלט אויף דעם יאגדע די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש אייר פון דעם זיבעטן יאר, ביז אין חודש תמוז דעם אכטן יאר.
וואַדיה סאַאַדעה (אַראַביש: وديع سعادة) (געבוירן 1948) איז אַ לעבאַנעזע-אויסטראַלישער דיכטער און זשורנאַליסט.
וואַדיה סאַאַדעה איז געבוירן אין לבנון אין 1948. ער האט געארבעט ווי אַ זשורנאַליסט אין ביירוט, לאנדאן, פּאַריז און ניקאָסיע, איידער ער האט עמיגרירט אין דער אויסטראליע אין 1988. ער האט דאַן אנגעהויבן ארבעטן ווי אַ רעדאַקטאָר אין אַנאַהאַר, אַ לעבאַנעזע צייטונג פֿאַרעפֿנטלעכט אין סידני.
ער האט פֿאַרעפֿנטלעכט 10 פּאָעזיע ביכער אין אַראַביש, עטלעכע פון זיי איבערזעצט אויף ענגליש, דייטש, פראנצויזיש, שפּאַניש און אנדערע שפראַכן.
ער האט זיך מיטגעטיילט אין פילע פּאָעזיע פֿעסטיוואַלן, אין אויסטראַליע און אנדערע לענדער.
דערנייבארע ענערגיע איז ענערגיע גענערירט פון נאטורלעכע רעסורסן - ווי זון שיין, ווינט, רעגן, כוואליעס.- די דאזיגע מקורות פון נאטור ענדיגן זיך קיינמאל ווי למשל די ענערגיע שטאפן ווי אויל גאז קוילן און גאזאלין וואס ווי מער מ'נוצט זיי אלץ מער נוצט זי זיך אויס פונעם נאטור און ווערט ווינציגער און ווינציגער.
די דאָזיקע מענטשן װאָס זאָרגן זיך צו לעבן לױט אַ סוסטאַניבאַלע לעבן לעבנסשטײגער באַנוצן זיך בלױז מיט דערנײבאַרע ענערגיִע.
גרייפפרוכט איז אן אונטער-טראפישער ציטרוס בוים מיט ביטערע פרוכט, אן 18טן-יארהונדערט מישלינג ערשט געהאדעוועט אין זשאמייקע.
די דאזיגע גרינביימער זענען געוויינטלעך 5-6 מעטער הויך, אבער זיי קענען וואקסן אפילו 13-15 מעטער. די בלעטער זענען טונקלגרין, לאנג (ביז 150 מ"מ) און שמאל. ער האט ווייסע בלומען מיט פיר קרוינבלעטעלעך. די פרוכט האט א געל-אראנזשן הויט מיט א דיאמעטער פון 10-15 צ"מ.
אַנאנאַ ("Annona ×atemoya") איז דער נאמען פון אן עסבארן טראפישן, אונטער-טראפישן פרוכט.
געווענליך געפינט זיך נישט קיין ווערם (תולעים) אדער אינסעקטן (שרצים) אין דעם אַנונאַ, אויב אבער מען זעט אנצייגונגן אז ס'איז ווערמיג דארף מען עס גרונטליך קאנטארלירן און אפרייניגן פאר דעם ניצען.
דער אַנאנאַ איז פון די פרוכט וועלכע וואקסן אין ארץ ישראל, דערפאר דארף מען נאך פארשן פון וואנען זיי קומען, צו מען דארף מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות, שמיטה.
דער דאטום וואס פאלט אויף דעם אַנאנאַ די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש תשרי פון דעם אכטן יאר, ביז ענדע דעם אכטן יאר.
דער פעניס (לאטיין: "penis", ווערטלעך: "עק"; אויך גערופן א גליד אדער שמאק) אדער אֵבר איז דער געשלעכט גליד פון זכרים פון בעלי חיים, דער פעניס באדינט צו מאכן סעקס (תשמיש המיטה) כדי צו ברענגען קינדער אדער נאר פאר ליבע און שפאס. אויך איז ער דער אפפֿיר מיטל ארויסצונעמען דאס איבעריגע אומרייניגע וואסער פונעם קערפער.
לויט דער תורה איז דאס דער ארגאן ביי א מענטשלעכן זכר וואס דערמיט האט מען געמאכט א ברית אדער א שבועה. אבער די מפרשים זאגן אז היינט ווען עס איז שוין דא אנדערע דברים שבקדושה טאר מען שוין לויט די הלכה נישט דאס צורירן ווייל מ'קען צוקומען צו אן ערעקשאן, דאס שטייפקייט פונעם פינעס. וואס וועט דערנאך פירן צו סעקסועעלן רייץ, ארויסלאזן זרע וואס ווערט פארעכנט ווי הארבע זינד, ווייל 1) עס ברענגט צו זיין פארנומען און אריינגעטאן כל כולו אין די רייץ פון סעקס. 2) די פליסיגקייט - זרע האט אין זיך א לעבן לויט די קבלה וואס מען טאר דאס נישט סתם אזוי פארדארבן אויף דער ערד ווי אונן האט געטאן.
סאברא און שאטילא זענען צוויי פאלעסטינער פליטים לאגערן אין לבנון, וואס ביי דער ישראלדיקער מיליטערישער ערשטער לבנון מלחמה, האבן קריסטליכע מיליציעס אומגעברענגט הונדערטע פאלעסטינער, אין יאר 1982, צווישן דעם 16טן און 18טן סעפטעמבער.
די וועלט האט באשולדיקט ישראל אין די מאסן מערדערייען, וויבאלד די ארמיי האט געוויסט פון דעם, און האט נישט אפגעשטעלט די קריסטן.
די קריסטן האבן געטענהט, אז זיי טוען דאס אלס נקמה פארן אטענטאט קעגן דער פירער פון די פאלאנגען באשיר זשומייעל, וואס פאלעסטינער טעראריסטן האבן דורכגעפירט, ביים לבנון ברודער קריג.
מנחם בעגין דער פרעמיער מיניסטער, האט געשטעלט א קאמיסיע אויסצופארשן דעם עניין, מיטן ריכטער שמגר, דער קאמיסיע האט באשולדיקט אריק שרון, אלס פאראנטווארטליך אינעם מארד, און שרון האט רעזיגנירט פון פארטיידיגונגס מיניסטעריום.
אין ישראל איז ארויסגעקומען א פילם, מיטן נאמען וואלס מיט באשיר, אום יאר 2008, וואס רעדט איבער די מלחמה, און די מאסן מארד קעגן די פאלעסטינער.
א פּאָליטישע פּאַרטיי איז א פאליטישע געזעלשאַפֿט וואס איז געבויט פון פארטרעטערס אין א פארלאמענט אדער רעפובליק. אין א פארלאמענט שטרעבט זי צו זיין א טייל פון דער קאאליציע.
אין א סאך לענדער, ווי למשל דייטשלאנד און אינדיע, זענען פאראן עטלעכע אנערקענטע פאליטישע פארטייען. טייל לענדער האבן אן איין־פארטיי סיסטעם, ווי כינע און קובע. די פאראייניגטע שטאטן איז פראקטיש א צוויי־פארטיי סיסטעם, וואו אויך די קלענערע פארטייען זענען משתתף; די קאנדידאטן האבן א הויכע דרגא פון אויטאנאמיע. די צוויי וויכטיגע פארטייען זענען די דעמאקראטישע פארטיי און די רעפובליקאנער פארטיי. אויך איז דאס פאראייניגטע קעניגרייך א צוויי־פארטיי סיסטעם וואו קלענערע פארטייען שפילן א ראלע.
אין ישראל הייסט זי "מפלגה".
די(פי)סטאשקע אדער ערדניסל "(Arachis hypogaea)", איז א געוויקס פון די שויט קטניות פאמיליע, "פאבאצעאיי (Fabaceae)", דער פרוכט וואקס אריין אין ערד און ווערט דארט צייטיג.
אין דער סטאשקע איז געווענליך נישט פאראן קיין אינסעקטן (שרצים) אדער ווערים, דערפאר לױט דער הלכה דארף מען זיי נישט קאנטראלירן. אויב אבער איז עס שוין פארעלטרט איז זייער מעגליך ס'זאל זיין מילביג און מען דארף עס עפענען און קאנטראלירן פאר מען עסט אים.
די סטאשקע אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל, און מען דארף מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות און שמיטה.
דער דאטום וואס פאלט אויף דער סטאשקע די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש אלול פון דעם זיבעטן יאר, ביז חודש אלול פון דעם אכטן יאר. געבאקענע סטאשקע'ס - וויבאלד מען לייגט צו מעהל - פאלט אויף דעם די דינים פון שמיטה פון חודש אייר פון דעם זיבעטן יאר.
רעכטהאנטיקער פארקער און לינקהאנטיקער פארקער באדייטן תקנות וואס פאדערן אז דער פארקער דארף בלייבן אדער אויף דער רעכטער זייט אדער אויף דער לינקער זייט פון דער גאס. דאס איז א פונדאמעטאלע תקנה וואס מאכט גרינגער דעם פארקער און טוט פארמיידן די ריזיקע פון צוזאמענשטויסן. אריגינעל פלעג מען פירן אויף דער לינקער זייט אין כמעט דער גארער וועלט,
היינטיקע טעג בערך 66% פון דער וועלט'ס באפעלקערונג וואוינען אין רעכטהאנטיגן פארקער לענדער און 34% אין לינקהאנטיגן פארקער לענדער.
דער ארטישאק (וויסנשאפטלעכער נאמען: "Cynara cardunculus") איז א פיל-יעריגע (perennial) געוויקס מיט שטעכיגע בלומען פון די פאמיליע "אַסטעראַַצעאיי (Asteraceae)" אפקומסטיג פון דרום אייראפע ארום דעם מיטלענדישער ים. ער וואקסט ביז איינס און א האלב - צוויי מעטער הויך, מיט זילבערע-ליכט גרינע בלעטער פון פופציג - אכטציג צענטימעטער לאנג. די בלומען טוהען זיך אנטוויקלן אין א גרויסן קאָפ פון אן עסבארן קנאפֿף אומגעפער אכט ביז פופצען צענטימעטער אין דיאמעטער מיט צאלרייכע דריי-קאנטיגע שופן. דער עסבארער טייל פון דעם קנאפף ביישטייט הויפטזאכליך פון דעם פליישיגן נידעריגן טייל, עס ווערט געניצט צום עסן נאכן קאכן.
אויף דעם ארטישאק מאכט מען די ברכה בורא פרי האדמה, אזוי ווי אויף אנדערע גרינסן.
אין דער ארטישאק געפינט זיך עפטערס קליינע שווארצע אינסעקטן (שרצים) צווישן די בלעטער, אדער רונדיכיקע גרינע אינסעקטן (שרצים) אויף די בלעטער, דערפאר אויב מען וויל ניצן די בלעטער דארף מען לױט דער הלכה זיי פריער אפשיילן און גיט אפשווענקן און נאכהער דארף מען קאנטראלירן.
די ארטישאק וואקסט אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל דארף מען מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות און שמיטה.
דער דאטום וואס פאלט אויף דער ארטישאק די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש תשרי פון דעם זיבעטן יאר.
על דזשאָלסאָן (ענגליש: "Al Jolson") - געבױרן אַלס אַסאַ יואלסאָן דעם 26סטן מײַ 1886 אינעם שטעטל סרעדניק, קאָװנער גובערניע, רוסלענדישע אימפּעריע (איצטער: סערעדזשוס 'Seredžius' אין דער ליטװישער רעפּובליק); נפֿטר געװאָרן דעם 23סטן אָקטאָבער 1950 אין סאַן פֿראַנציסקאָ, פֿאַראײניקטע שטאַטן.
ער איז געװען אַ פּראָמינענטער אַמעריקאַנער זינגער, קאָמיקער, טעאַטער און קינאָ-אַקטיאָר פֿון רוסיש-ייִדישן אָפּשטאַם. זײַן שעפֿערישע קאַריערע האָט געדױערט פֿון 1911 ביז 1950. מע פֿלעגט אים אָנרופֿן "דער ערשטער ביודעים ייִדישער מענטש, װאָס איז געװאָרן אַ פֿאַרװײַלונג-שטערן אין אַמעריקע" און "דער גרעסטער פֿאַרװײַלער אין דער װעלט". אין 1927 האָט ער געשפּילט אין דעם ערשטן פֿולמעטראַזשיקן קלאַנגען-פֿילם "דער דזשעז-זינגער".
די אַפֿישע פֿון דעם פֿילם "דער דזשעז-זינגער"
דער לאנדאנער בארא פון בארנעט איז א לאנדאנער בארא אין צפון לאנדאן. ער גרענעצט הארטפארדשיר צו צפון און נאך פינף לאנדאנער באראס: הארוי און ברענט צו מערב, קאמדן און הארינגיי צו דרום־מזרח און ענפילד צו מזרח.
אין צפון פון בארנעט געפינען זיך די געגנטן "טשיפינג בארנעט" (Chipping Barnet) און "הויך בארנעט" (High Barnet), פון וועמען דער בארא נעמט זיין נאמען. נישט ווייט זענען די געגנטן עדזשווער (וואס האט א גרויסע יידיעש קהילה), טאטערידזש, וועטסטאן און מיל היל. מער צו דרום זענען די געגנטן מער אויפגעבויט: קריקלוואד, קאלינדייל, הענדאן און פינטשלי. אין דרום פונעם בארא געפינען זיך גאלדערס גרין, מיט א גרויסער יידישער באפעלקערונג, און האמפסטעד גארדן סאבערב.
המבשר איז א חרדישע טאג צייטונג וואס ערשיינט אין ארץ ישראל מערסטענס אין העברעאיש אבער האט אויך בלעטער וואס ווערן געשריבן די נייעס אין אידיש איר הויפטקווארטיר איז סטאנציעזירט אין שטאט ביתר עילית.
זי ווערט ארויסגעגעבן דורך שלומי אמונים אפטיילונג פון אגודת ישראל וואס ווערט געפירט דורך חבר הכנסת הרב מאיר פרוש זי איז דער שופר פון אטייל פון די חסידישע קהילות אויסער גער און נאך אנדערע וואס איז געבליבן מיטן המודיע.
די צייטונג האט אנגעהויבן ערשיינען ווינטער תשס"ט, נאכער וואס דער המודיע האט נישט געהעריג געשטיצט ר' מאיר פרוש'ס דורכגעפאלענער קאמפיין צו ווערן בירגערמייסטער אין ירושלים עיה"ק און אנשטאט איז ערוועלט געווארן א פרייער איד ניר בארקאט.
װיטעבסק (װײַסרוסיש: "Вiцебск";רוסיש: "Витебск") איז אַ שטאָט אױף די ברעגן פֿון מערב-דװינע אינעם צפֿון-מזרחדיקן טײל פֿון װײַסרוסלאַנד. צום ערשטן מאָל איז זי דערמאָנט געװאָרן אין די היסטאָרישע דאָקומענטן אין 1021, אָבער איר אָפֿיציעל גרינדונגס-יאָר איז 974.
במשך פֿון עטלעכע יאָרהונדערטער איז װיטעבסק געװען די הױפּטשטאָט פֿון אַ פּראָװינץ מיט אַ היפּשער צאָל ייִדישע תּושבים. בײַם סוף 19טן י"ה, דאָס רוב אײַנװױנער פֿון אָט דער שטאָט װי אױך פֿון אַ סך אַרומיקע שטעטלעך זײַנען געװען ייִדן (אין װיטעבסק גופֿא - אַן ערך 52% אין 1897).
װיטעבסק האָט געשפּילט אַ בכבודיקע ראָליע אין דער געשיכטע און קולטור פֿון מזרח-אײראָפּעיִשן ייִדנטום. אין פֿאַרשײדענע צײַט-אָפּשניטן, איז זי געװען דער אָרט פֿון געבורט אָדער װױנונג פֿון אַזעלכע פּראָמינענטע פּערזענלעכקײטן װי רבי מנחם מענדל װיטעבסקער, באַראָן יוסף גינצבורג, יהודה פּען, מאַרק שאַגאַל, על ליסיצקי, אָסיפּ צאַדקין, ש. אַנ-סקי, חיים זשיטלאָװסקי, שלמה יודאָװין, לעאָן קאָברין, איסר הראל און אַזױ װײַטער.
זינט 1992, עס אַרבעט אין װיטעבסק דער מוזײ פֿון מאַרק שאַגאַל, װעלכער געפֿינט זיך אין דעם קינסטלערס געװעזענעם הױז אױף דער פּאָקראָװער גאַס.
אַלע יאָר, אין חודש יולי, עס װערט דורכגעפֿירט אין שטאָט דער אינטערנאַציאָנאַלער קונסט-פֿעסטיװאַל "דער סלאַװישער באַזאַר".
דער פאַטלעזשאַן (וויסנשאפטלעכער נאמען: Solanum melongena) איז א טראפישער - אונטער-טראפישער פיל-יעריגער געוויקס (ער ווערט באהאנדלט געווענלך ווי אן איין יעריגע געוויקס) פון די נאכטשאטן פאמיליע "סאָלאַנאַצעאיי (Solanaceae)", ער איז שטארק אנגעזען אין אינדיע, פאקיסטאן או סרי לאנקא. ער וואקסט צווישן פערציג און הונדערט און פופציג צענטימעטער הויך, מיט גרויסע בלעטער פון צען - צוואנציג צענטימעטער לאנג און פינף - צען צענטימעטער ברייט. דער פרוכט איז געווענלך א שיינינדיגע פּערפּעל קאליר וועלכער ווערט געניצט אלס גרינס נאכן קאכן, פרעגלן אדער באקן.
אויף דעם פאַטלעזשאַן מאכט מען די ברכה בורא פרי האדמה, אזוי ווי אויף אנדערע גרינסן.
אין דעם פאַטלעזשאַן איז געווענליך נישט פאראן קיין אינסעקטן (שרצים) אדער ווערים, דערפאר לױט דער הלכה דארף מען זיי נישט קאנטראלירן. אויב אבער איז פארהאן אנצייגונגן פון לעכער אדער פלעקען דארף מען עס דארט קאנטראלירן.
דער פאַטלעזשאַן וואקסט אין ארץ ישראל און מען דארף מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות און שמיטה.
דער דאטום וואס פאלט אויף דעם פאַטלעזשאַן די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש תשרי פון דעם זיבעטן יאר.
פעניאַראָל (שפּאַניש:קלוב אַטלעטיקאָ פּעניאַראָל) איז אַ גלענצנדיק פוטבאָל קלוב פֿון מאנטעווידעא, די הויפטשטאט פון אורוגוויי.
דער קלוב איז געגרינדעט דעם 28סטן סעפטעמבער 1891.
פניאַרראָלס הויפּט סטאַדיאָן איז "צו סנטנאַריאָ" (שפּאַניש: על סענטענאַריאָ), די גרעסטע סטאַדיאָן אין אורוגוויי.
דינאוו () איז א שטעטל אין ריישער פאוויאט, אונטערקארפאטישע וואיעוואדעשאפט, אסט-גאליציע, פוילן, מיט א באפֿעלקערונג פֿון 6,758 (02.06.2009). דאס קליין שטעטעלע דינאוו ליגט אויף דעם ברעג פונעם טייך סאן, צופוסנס די קארפאטן בערג, די שטאט ריישע פון צפון זייט, און סאניק פון דרום זייט.
כאטש דינאוו איז געווען א קליין דארפיש שטעטעלע, דאך איז עס שטארק באקאנט ביי דער יידישער באפעלקערונג, פון גוטן און פון בייזן. אין יאר ה'ת"ח ביי די גזירות ת"ח ות"ט האט עס דורכגעלעבט דעם ערשטן חורבן ווען כמעלניצקיס רויבער באנדעס האבן פארניכטעט כמעט דאס גאנצע שטעטל, נאכהער אין יאר ה'תקכ"ח האט עס ווידער מיט געמאכט א בלוטיגע שחיטה ווען ס'איז אומגעקומן איבער צוואנציג יידן, און אין דעם יאר ה'ת"ש פרייטיג דעם צווייטן טאג ראש השנה האבן די נאציס ימ"ש אומגעברענגט אלע יידן וואס זיי האבן דארט געטראפן הי"ד.
דער פאפריקע אדער פֿעפֿערל (וויסנשאפטלעכער נאמען: Capsicum annuum) איז אן איין יעריגע געקוועקטער פרוכט אין פארשידענע פארמן פון די נאכטשאטן פאמיליע "סאָלאַנאַצעאיי (Solanaceae)". דער פרוכט ווערט געקוועקט אין פארשידענע קאלירן.
אויף דעם פאפריקע מאכט מען די ברכה בורא פרי האדמה, אזוי ווי אויף אנדערע גרינסן.
אין דעם פאפריקע איז געווענליך נישט פאראן קיין אינסעקטן אדער ווערים, דערפאר לױט דער הלכה דארף מען זיי נישט קאנטראלירן. אויב אבער איז פארהאן אנצייגונגן פון לעכער אדער פלעקען דארף מען עס דארט קאנטראלירן.
דער פאפריקע וואקסט אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל פון אלע סארטן, און דארף מען מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות און שמיטה.
דער דאטום וואס פאלט אויף דעם פאפריקע די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש תשרי פון דעם זיבעטן יאר.
גוגל פּלאַטפֿאָרמע איז די פּלאַטפֿאָרמע פֿון גוגלס סיסטעם.
גוגל פֿאַרלאַנגט ריזיקע קאָמפּיוטערײַ־רעסורסן כּדי צו צושטעלן זײערע סערװיזן. הגם די נומערן זײַנען ניט פּובליצירט, אַ טײל שאַצן אָפּ אַז גוגל האַלט אױס איבער 450 טױזנט סערװערס (דינערס) װעלכע זײַנען אַראַנשירט אין אַ געשטעל: פּלאַצירט אין קאָמפּיוטער־גרופּקעס פֿאַרשפּרײט אין אַ סך מדינות ארום דער װעלט.
װען מען פֿאַרלאַנגט דעם נאָמען http://google אין דער אינטערנעץ, אַ DNS־סערװער פֿאַרטײַטשט דעם נאָמען צו פֿילטײליקע IP־אַדרעסן דורך אַ לאָד־באַלאַנס צו די פּאַסיקע גוגל גרופּקעס װעלכע אַנטהאַלטן טױזנטער סערװערס.
אַ קאָמפּיוטער־גרופּקע מיט אַ לאָד־באַלאַנס אילוסטראַציע
א גאַלאַקסיע איז א גרופע פון אסאך שטערן, צוזאמען גאז, שטויב, און טונקעלע מאטעריע. גראוויטאציע האלט א גאלאקסיע צוזאמען. אלץ אין א גאלאקסיע באוועגט זיך אום א צענטער. דאס ווארט גאלאקסיע שטאמט פון גריכיש word "Galaxia" וואס איז טייטש מילכיג, וואס באדייט אונזער גאלאקסיע, דעם מילכיגן וועג.
עס זענען פאראן דריי טיפן גאלאקסיעס: עליפטישע, ספיראלישע און אומרעגולערע. אלע גאלאקסיעס זענען אינעם אוניווערס. מען שאצט אפ אז ס'זענען דא 100 ביליאן גאלאקסיעס אין דער ווייטקייט וואו מ'קען זען, דעם מערקלעכן אוניווערס. יעדע גאלאקסיע אנטהאלט עטלעכע 100,000 ביז 1 טריליאן שטערן. לויט דעם איז די צאל שטערן אינעם אוניווערס מער ווי וויפל זעמדלעך ס'איז דא אין אלע פלאזשעס אויף דער ערד.
מען קען שילדערן גאלאקסיעס לויט דער צאל שטערן אין זיי.די גאלאקסיע דער קליינער מאגעלאנישער וואלקן האט בערך 1 ביליאן שטערן. דאס איז א קליינע גאלאקסיע פארהעלטנמעסיק מיט רוב אנדערע, אבער זי איז נישט די קלענסטע: לעא I און לעא II האבן אומגעפער 1 מיליאן שטערן, און די דראקא סיסטעם האט "נאר" א פאר הונדערט טויזנט שטערן. אסטראנאמען רופן די גאלאקסיעס "קארליק גאלאקסיעס."
אין אלגעמיין, מען רופט די קלענערע גרופעס "שטערן הענגלעך," נישט גאלאקסיעס א "הענגל" איז א גרופע פון פרוכט א.ד.ג., ווי א הענגל טרויבן.
טעקע:China 100.78713E 35.63718N.jpg|קליין|300px|סאטעליט פאטא פון כינע
די געאגראפיע פון כינע איז פארשפרייט 5026 ק"מ אריבער across the מזרח אזיע און גרענעצט דעם מזרח כינע ים, קארעע בוכטע, געלער ים, און דרום כינע ים, צווישן צפון קארעע און וויעטנאם דורך ברייטע פלאכלענדער, אויסגעשפרייטע מדבריות, און געהויבענע בערג קייטן, כולל ריזיגע שטחים פון אומגאסטפריינדלעכן באדן. דער מזרח העלפט פונעם לאנד, זיין באדן מיט די בייבארטנדיקע אינזלען, איז א ראיאן פון פרוכפערדיקע פלאכלענדער, בערג, מדבריות, סטעפעס, און אונטער-טראפיקאלישע שטחים. דער מערב העלפט פון כינע איז א ראיאן פון פלאטאען און טורעמענדיקע מאסיוון, איינשליסנדיק א טייל פון דעם העכסטן הויכלאנד אויף דער ערד.
כינע'ס סך הכל שטח פארנעמט 3,695,500 קוואדראט מייל (9,571,300 קוואדראט קילאמעטער) אויפן כדור הארץ, אריינגערעכנט אלע אינלאנד וואסערן. כינע פארנעמט דער גרעסטער פארציע פון אזיע און כמעט גאנץ מזרח אזיע. דאס לאנד ציט זיך אויס אויף א שטרעקע פון 3,000 מייל פון מזרח צו מערב און 2,500 מייל פון דרום צו צפון. זי איז ארומגענומען מיט אסאך לענדער פון דריי זייטן און דעם פאציפישן אקעאן אויף מזרח. אויף צפון גרעניצט זי זיך מיט רוסלאנד, מאנגאליע, און צפון קארעא. אויף מערב מיט פאקיסטאן, אפגאניסטאן, טאדזשיקיסטאן, קירגיזטאן, און קאזאקהסטאן. און אויף דרום מיט אינדיע, נעפאל, בהוטאן, מיאנמאר, לאאוס, און וויעטנאם. דאס לאנד האט בערגיקע און גלייכע לאנד. די בערג געפינען זיך מער צו צפון און די גלייכע ערד מער צו מזרח וואו די צוויי אינדוסטריאלע שטעט געפינען זיך.
די כינעזער צוטיילן זייער לאנד צו זיבן גרויסע נאטורליכע ראיאנען וועלכע זענען: 1) צפון-מזרח כינע, וועלד מאונטענס מיט גוטע ערד וועלכע גיבן ארויס אסאך טימבער (געהילץ), קוילן און אייזן. 2) צפון כינע, די ראיאן נעמט אריין די גאנצע צפון טייל פון כינע פון די גרעניץ מיט מאנגאליע ביז דעם יאנגעצער טייך וועלכע געפינט זיך אינמיטן לאנד. דער ראיאן נעמט אריין אסאך גרויסע שטעט ווי אויך די הויפט שטאט בעדזשינג. דער ראיאן איז געווען דער ערשטער ראיאן ווי כינעזער האבן געוואוינט נאך מיט טויזענטער יארן צוריק. עס זענען פאראן אסאך בערג אבער נישט קיין הויכע און די ערד איז נישט צו גוט. די איינציגסטע אוצרות וואס ליגן דארט זענען קוילן און אויל. ביים צפון שפיץ פון צפון כינע ראיאן ציט זיך די "כינעזער וואנט" וועלכע צייכנט אפ די ראיאנ'ס טראדיציאנאלע גרעניץ. (מער וועגן די כינעזער וואנט זע אין בייגעלייגטן קעסטל). 3) סובטראפיקל מזרח צענטראל כינע, דאס איז דער גרעסטער טייל פון כינע וועלכע נעמט אריין אסאך געדיכט באוואוינטע שטעט, אריינגערענכט די פינאנציעלע שטאט שאנכאי און האנג קאנג וועלכע ווערט אויך גערופן ספעציעלע אדמיניסטראטיווע ראיאן (עס-עי-אר). 4) טראפיקל דרום כינע, דאס איז דער קלענסטער ראיאן פון כינע וועלכע נעמט אריין עטליכע קליינע שטעט און געגענטער ארום דעם כינעזער ים און אויך עטליכע אינזלן אויפ'ן ים. דער ראיאן איז די ווארימסטע ארט אין כינע און פארמאגט זייער גוטע ערד פון וואו עס קומען ארויס אלע פרוכט און גרינצייג וואס כינע פארמאגט. 5) אינערליכע מאנגאליען גראזלאנד, דער ראיאן ציט זיך לענגאויס די גרעניץ מיט מאנגאליע און באשטייט פון פשוט'ע ערד מיט אסאך גרינע גראז אבער ווייניג געוואוקסן. נענטער צו די גרעניצן זענען פאראן אסאך שטיינערדיגע מדבריות וועלכע פארמאגן אסאך קוילן. 6) צפון-מערב כינע, נעמט אריין די העכערע מערב טייל פון כינע וועלכע איז ארומגענומען נאר מיט יבשה און גרעניצט זיך מיט צענטראל אזיע אויף מערב. 7) טיבעטן פלאטא, דער ראיאן נעמט אריין גאנץ דרום-מערב כינע מיט אלע פראווינצן נעבן טיבעט און נעפאל. דער טיבעטן פלאטא ראיאן איז דאס העכסטע ארט אויף די וועלט מיט גאר אסאך הויכע בערג, אריינגערעכנט די הימעלייעס בערג און די וועלט'ס העסטע בארג - די מאונט עווערעסט, וועלכע גרייכט א הויכקייט פון 29,035 פיס (8,850 מעטער).
טייכן און אזערעס.
אלע גרויסע טייכן אין כינע פליסן פון מערב צו מזרח אריין אינעם פאציפישן אקעאן. אלע קלענערע טייכן האבן נישט קיין פארבינדונגען מיט די גרויסע טייכן אבער פארמירן צווישן זיך א נעצווערק פון אינלאנד טייכן און אזערעס איבערן גאנצן לאנד. נאר ארום צען פראצענט פון דעם וואסער סיסטעם פליסט אריין אינעם אינדיאנער אדער ארקטיק אקעאנען. די דריי גרעסטע טייכן זענען די יאנגצי, הואנג (ווערט גערופן אין דער מערב וועלט דער געלער טייך), און זי-דזשיאנג. כינע האט אין איר היסטאריע געליטן פון אסאך פארפלייצונגן און האבן אויפגעשטעלט א מעכטיגע דאמבע וועלכע צוטיילט דעם געלען טייך נעבן די שטאט לואויאנג.
דער יאנגעצער טייך איז כינע'ס גרעסטער טייך און איינע פון דער וועלט'ס גרעסטע טייכן וועלכער דעקט איבער א שטח פון 700,000 סקווער מייל (1.8 מיליאן סקווער קילאמעטער), ארום 20 פראצענט פון כינע'ס סך הכל טעריטאריע. דאס וואסער אינעם יאנגענצער טייך איז זייער פרישע וואסער וועלכע ווערט גענוצט פאר מיליאנען כינעזער צו טרינקען און אלע ערליי געברויכן. די כינעזער האלטן יעצט אינמיטן א ריזיגע דאמבע אונטערנעמונג ביי איינע פון די שמעלערע ערטער פונעם טייך, ערגעץ אין די הובי פראווינץ, וועלכע וועט זיין די וועלט'ס גרעסטע דאמבע ווען עס וועט זיין פארטיג. ווי דער פלאן איז, וועט די קאנטראווערסיאלע פראיעקט גרינדן א ריזיגע רעזערוואר פון 400 מייל לאנג (650 קילאמעטער) וועלכע וועט זיך אריינציען אין צענדליגער שטעט און דערפער און סופלייען מיט פרישע וואסער. די ארבעט וועט אבער צווינגן איבער א מיליאן כינעזער איינוואוינער זיך אריבערצוציען אין נייע הייזער ווייל די רעזערוואר וועט דורכגיין אסאך באוואוינטע יבשה. מיט דעם פראיעקט וועלן די כינעזער אויך קענען עווענטועל בויען אסאך היידרא-עלעקטריק איינריכטונגן וואו מען וועט קענען פראדוצירן גענוג עלעקטריק פאר מיליאנען הייזער און אזוי ארום רעדוצירן דאס באנוץ פון קוילן וועלכע פארלאנגט א שווערע ארבעט דאס אויסצוברענען און פארפעסטיגט די לופט.
כינע פארמאגט אסאך אינערליכע אזערעס וועלכע קומען גוט צוניץ פאר זייערע רעזערווארן ווייל די בערג וועלכע זענען פיל מיט שניי דורכאויס דער ווינטער לאזט זיך אויף אין די זומער און פליסט אריין אין די פילע לעיקס, ארויפברענגנדיג די רעזערווארן שטאפלן גאר הויך. איבער גאנץ כינע איז פאראן ארום 2,000 רעזערווארן וועלכע זענען געבויט געווארן במשך די יארן פאר וואסער און פליסונג קאנטראל.
כינע פארמאגט א גרויסע אויסוואל פון מינעראלן אוצרות וועלכע גיט איר א גוטע באזע פון נאטורליכע אוצרות וואס פעלט אויס פאר אינדוסטריאלאזאציע און עקענאמישע דעוועלאפמענטס. ביז היינט האבן די כינעזער געהאט איבער גענוג פון אלע וויכטיגע נאטורליכע אוצרות. אבער לעצטענס האבן די כינעזער סייענטיסטן אנגעהויבן זארגן צוליב די שטארקע באפעלקערונג וואוקס און שנעל וואקסנדיגע עקענאמיע וואס פארלאנגט מער און מער פון די אוצרות. די וויסנשאפטלער זאגן אז די רעגירונג וועט גאר אין גיכן מוזן אינוועסטירן פאר גראבונגען צו טרעפן נייע אוצרות וועלכע מען גלייבט אז עס איז פאראן אסאך אין לאנד.
כינע איז פיל מיט פארשידענע מינעראלן וועלכע ווערן ארויסגעגראבן אין אלע ווינקלען פון לאנד. די גרעסטע גראבעריי קומט פאר אין צפון-מזרח כינע פון וואו מען גראבט ארויס ארום 40 ביליאן מעטריק טאנען פון אייזן פער יאר, ארום 1 ביליאן מעטרישע טאנען אלומיניום, 2 ביליאן מעטריק טאנען צין. דאס איז ארום א פערטל פון דער וועלט'ס צינען אויסגראבונג, דער וועלט'ס מערסטע שפיזגלאז (אנטימאני), מאגנעט, און טונגסטן, קוועקזילבער, בליי, צינק, קופער, אוראניום, זאלץ און נאך צענדליגער מינעראלן אין קלענערע קוואנטום.
עס פעלט נישט קיין ענערגיע אוצרות אין כינע. זי פארמאגט איינע פון די וועלט'ס גרעסטע אוצרות פון קוילן מיט רעזערווארן פון 115 ביליאן מעטרישע טאנען, 24 ביליאן פעסלעך פון אויל (בערך אזויפיל וויפיל די פאראייניגטע שטאטן פארמאגט), און אסאך נאטורליכע גאז. רוב פון די ענערגיע אוצרות ליגן אין צפון-מזרח כינע.
כינע איז נישט קיין באוואקסענע לאנד. אלע געוואוקסן ליגן ארום די טייכן און אזערעס אבער גייען נישט טיפער אריין אין די שטעט. וויאזוי אימער, איז אבער פאראן גענוג נאטורליכע עסן אין לאנד צוליב איר גרויסקייט (כאטש א דריטל וועלט וואוינט אין כינע איז דאס עסן גענוג פאר זיי ווייל די כינעזער זענען נישט קיין גרויסע עסערס. עס גייט דארט אויס ווייניגער עסן וואו אין אמעריקע מיט אירע קנאפע 300 מיליאן מענטשן). אויך וועלדער איז דא זייער ווייניג. נאר ארום 17 פראצענט פון איר סך הכל טעריטאריע זענען וועלדער, אין פארגלייך צו 25 פראצענט אין אמעריקע און 27 פראצענט אין קאנאדע. ביז אין די לעצטע יארן איז דאס נישט געווען קיין פראבלעם אבער זינט איר עקספארט איז געווארן גרויס האט זיך אנגעהויבן א שטארקע פארלאנג פון האלץ פאר מעבל וועלכע האט געברענגט א שטיקל מאנגל. אין די לעצטע יארן האט מען אנגעהויבן אויסהאקן נייע וועלדער פאר האלץ אבער מיט אזוי ווייניג וועלדער איז עס א גרויסער פראבלעם, ווייל וואס ווייניגער וועלדער עס איז דא אלס ערגער ווערט די ערד פאר פלאנצונגן, ווייל צופיל וואסער פון צולאזטע שניי פון די בערג זאפט זיך איין און די ערד ווערט צו פייכט ווייל עס איז נישטא קיין געוואוקסן וואס זאלן עס ארויסציען.
כינע האט אן ענליכע קלימאט דורכאויס דעם יאר ווי די פאראייניגטע שטאטן. איבער דער ווינטער קומען אריין די סיבירישע טרוקענע קעלטן און דרייט זיך פון צפון אראפ צו דרום און ווייטער צו מערב ווי א זייגער (אין אמעריקע קומט די קענעדישע קעלט אריין אויפן זעלבן סיסטעם). אין דער זומער בלאזט אריין א ווארימע פייכטע שטראם פונעם פאציפישן אקעאן.
אין צענטראל, דרום, און אין מערב כינע איז אין א געווענליכער זומער טאג ארום 79º פארענהייט (26 צעלסיוס) און אין א געווענליכע ווינטער טאג ארום 39º פארענהייט (6 צעלסיוס). וויבאלד עס איז פאראן אסאך בערג זענען פאראן ערטער ווי עס איז אביסל קילער אין דעם זומער און זייער אנגענעם אין דער ווינטער ווייל די הויכע בערג האלטן אפ די צפון ווינטן. שטארק צו מערב זענען פאראן ערטער ווי עס איז אביסל ווארימער דורכאויס די יאר. אין צפון כינע און נאכמער ביים צפון-מזרח ווינקל איז פיל קעלטער איבער דער ווינטער אבער אין דער זומער ווארימט זיך עס אן. א געווענליכער ווינטער טאג אין בעדזשינג איז 23º פארענהייט (מינוס 5 צעלזיוס) און אין דער זומער איז ארום 79º פארענהייט. נאר בייך צפון-מזרח ווינקל איז זייער קאלט מיט ארום 4º (מינוס 20 צעלסיוס) און דער ווינטער און ארום 70º פארענהייט (21 צעלזיוס) אין דער זומער.
טאָרנע () איז א שטעטל אין קליינפוילן פראווינץ, פוילן, מיט א באפעלקערונג פון 116,109 איינוואוינער.
טארנע איז א וויכטיגער באן קנופ אויף דער מזרח-מערב ליניע פון לעמבערג קיין קראקע.
רבי ברוך מעזשביזשער זצ"ל (ה'תקי"ג - י"ח כסלו ה'תקע"ב) איז געווען אן אייניקל פונעם בעל שם טוב און דער ערשטער רבי צו פירן א הויף אין מעזשביזש נאכן בעל שם טוב.
רבי ברוך איז געבוירן אין מעזשביזש אין יאר ה'תקי"ג צו זיין פאטער רבי יחיאל מיכל אשכנזי דער דייטשיל, און צו זיין מוטער מרת אדל די איינציקע טאכטער פון בעש"ט.
רבי ברוך האט אויפגעוואקסן ביי זיין זיידן דעם בעש"ט. ער האט געלערנט ביים מעזריטשער מגיד, און נאכהער ביי רבי פינחס קאריצער. אין תק"ם (1780) האט מען אים אויפגענומען ווי אן אדמו"ר אין זיין פאטערס וואוינארט טאלטשין, וואו ער האט געפירט זיין הויף. אין תקמ"ח (1788) איז רבי ברוך אריבער קיין מעזשביזש, אבער אין די זומער חדשים פלעג ער זיין אין טולטשין.
רבי ברוך פלעג נעמען פדיונות פון די חסידים פארן אויפהאלט פון זיין הויף. טייל פונעם געלט פלעג ער שיקן צו פארשטארקן דעם חסידישן יישוב אין ארץ ישראל.
רבי ברוך פלעג ליידן פון מרה שחורה; צוליב דעם האבן זיינע מקורבים געברענגט ר' הערשעלע אסטראפאלער צו זיין דער בדחן אין רבי ברוכס הויף.
רבי ברוך איז נפטר געווארן י"ח כסלו ה'תקע"ב.
שמחת תורה איז דער יום טוב וואס מען פייערט דעם לעצטן טאג פון סוכות-שמיני עצרת. אום דעם טאג ליינט מען די סדרה וזאת הברכה און מען ענדיגט ליינען די תורה. אין ארץ ישראל געפאלט שמחת תורה כ"ב תשרי און אין חוץ לארץ כ"ג תשרי. יידן פירן זיך אין רוב ערטער צו מאכן הקפות און טאנצן מיט אלע ספרי תורה.
דער רמ"א ברענגט א מנהג צו ליינען די תורה שמחת תורה ביינאכט, און אזוי פירן זיך רוב אשכנזישע קהילות.
סדר הקפות.
מען נעמט ארויס אלע ספרי תורות פון ארון הקודש און מען נעמט זיי ארום דעם באלעמער וואו מען ליינט די תורה. איין מאל ארום ווערט גערופן אן "הקפה"; ביי יעדער הקפה זאגט מען הויך איין פאל פונעם פיוט וואס הייבט אן "אנא ד' הושיעה נא, אנא ד' הצליחה נא, אנא ד' עננו ביום קראנו". מען מאכט אינגאנצן זיבן הקפות.
מען מאכט די הקפות ביינאכט (נאך קדיש תתקבל) און בייטאג (פאר קריאת התורה). די ספרדים מאכן הקפות אויך צו מנחה. אין חוץ לארץ זענען די חסידים נוהג צו מאכן הקפות אויך דעם ערשטן טאג שמיני עצרת-רוב ערטער נאר ביינאכט.
רבי מנחם מענדל פֿון װיטעבסק (ה'ת"ץ - א' אייר ה'תקמ"ח) איז געווען פֿונעם ערשטן דור מנהיגים פון חסידים. באקאנט ווי רבי מענדעלע וויטעבסקער.
רבי מענדעלע איז געבוירן געװאָרן אין יאָר ה'ת"ץ אין וויטעבסק, רײַסן (דעמאָלסט אין פּוילן, הײַנט אין בעלארוס), צו זײַן פֿאָטער הרב משה, אין צו זײַן מוטער מרת ליבא.
ער איז געװען אײנער פֿון די ערשטע גדולים אין דער געשיכטע פֿון דער חסידישער באַװעגונג. אַ חשובער תּלמיד פֿונעם מעזריטשער מגיד, האָט ער געשפּילט אַ בכבודיקע ראָלע אין פֿאַרשפּרײטן חסידות אין רײַסן (װײַסרוסלאַנד) און ליטע. נאָך דער פּטירה פֿונעם מעזריטשער מגיד איז ער געװאָרן דער מנהיג פֿון חסידים אין יענע מקומות. זײַן ייִנגערער מיטצײַטלער און דער קומענדיקער גרינדער פֿונעם חב"ד-חסידות, רבי שניאור זלמן ליאַדער, האָט אים דאַן געהאַלטן פֿאַר זײַן רבי'ן.
עליה.
אין חודש אדר ה'תקל"ז האט רבי מענדעלע באשלאסן ארויף צוגיין קיין ארץ ישראל, און זיך געלאזט אין וועג אריין אין אײנעם מיט רבי אברהם פון קאליסק און רבי ישראל פאָלאָצקער און נאך דרײַ הונדערט חסידים, און אין חודש אלול זענען זיי אנגעקומען קײן ארץ ישראל. אין אנפאנג, האָט ער זיך באַזעצט אין פקיעין, דערנאך אין צפת. אין יאר ה'תקנ"ג, נאך רדיפות פון די טערקן, איז ער אַריבערגעפֿאָרן קײן טבריה.
אין חודש אב תקמ"ז איז רבי מענדעלע קראנק געווארן.
רבי מענדעלע איז נפטר געווארן אין טבריה א' אייר ה'תקמ"ח, און ער ליגט אין דעם אלטן בית החיים פון טבריה, אין דעם חלקת תלמידי בעש"ט.
אשפעצין (אוישוויץ) () איז א שטעטל וואס געפינט זיך אומגעפער פופציג ק״מ מערב זייט פון קראקע, נעבען דעם צוזאמענפלוס פון דעם סאל אין דעם ווייסיל. דאס שטעטל איז געווארן א טייל פון קליינפוילן פראווינץ, פוילן, אין דעם יאר 1998.
דאס שטעטל אשפעצין וועט פאראייביג בלייבין איינגעקריצט ביי יעדען ייד אין הארץ, וואס דארטן האבן די נאציס ימ"ש אויפגעשטעלט דעם אוישוויץ קאנצינטראציע לאגער און די גאז קאמערן און אומגעברענגט דארטן א גרויסן טייל פון די זעקס מיליאן קדושים הי"ד.
שווארצע טומאה (בילא צערקווא, בעלאיא צערקאווע, "טייטש" ווייסע צערקווע,) איז א שטאט פלאצירט אויפן ראס טייך אינעם קיעווער אבלאסט (פראווינץ) אין צענטראלער אוקראינע, בערך 80 ק"מ דרום פון דער הויפטשטאט, קיעוו. זי האט א באפעלקערונג פון 203,300 (דעם 1טן יאנואר, 2004 געשאצט) און באדעקט א שטח פון 34 ק"מ².
שווארצע טומאה, אלעקסאנדריע און ארומיגער דערפער אין 1889.
רבי ישראל פון סאטינאוו זצ"ל (ה'תנ"ו - ז' שבט ה'תקמ"א) באקאנט אלס רבי ישראל חריף אדער רבי ישראל דער גרויסער.
רבי ישראל איז געבוירן אין יאר ה'תנ"ו צו זיין פאטער רבי שלמה.
פון יונגערהייט האט מען שוין בייוואנדערט רבי ישראל איבער זיין גרויסן כח אין חריפות און בקיאות, רבי יוסף שאול נאטאנזאן דער לעמבערגער רב שרייבט אין זיין הסכמה אויף דעם תפארת ישראל, "זיין זיידע האט אים געזאגט אז די שטאט סאטינאוו איז געווען פיל מיט תלמידי חכמים און רבי ישראל איז זיי אלע איבערגעשטיגן.
מיט די יארן איז רבי ישראל געווארן פון די גרויסע תלמידים פון בעש"ט, רבי יעקב ישראל טווערסקי פון טשערקאס שרייבט, אז ווען דער בעש"ט איז געווען אין סאטינאוו איז ער איינגעשטאנן ביי רבי ישראל, און דער בעש"ט האט ארויס געוויזן א געוואלדיגע ליבשאפט צו אים.
רבי ישראל איז נפטר געווארן ערב שבת פרשת בא ז' שבט ה'תקמ"א.
דער שניי לעמפערט ("Uncia uncia" אדער "Panthera uncia") איז א גאנץ גרויסע קאץ וואס לעבט אין די בערג פון צענטראלער אזיע. וויסנשאפטלער זענען נישט קלאר צי ער איז דער זעלבער מין ווי דער לעמפערט און דער טיגער אדער אן אנדער מין.
היינט זענען געבליבן ווייניג שניי לעמפערטן אין דער וועלט—צווישן 3,500 און 7,000. דער שניי לעמפערט האט גרויסע לאפעס און א לאנגן וויידל. אין זיין ווילדער סביבה, לעבט א שניי לעמפערט 15-20 יאר.
קאַמיל פּיסאַראָ (פֿראַנצױזיש: "Camille Pissarro"; דעם 10טן יולי 1830 - 13טן נאָװעמבער 1903) איז געװען אַ פּראָמינענטער פֿראַנצױזישער קינסטלער, אײנער פֿון די גרינדער און אױסגעהאַלטענע פֿאָרשטײער פֿונעם אימפּרעסיאָניסטישן נוסח אין מאָלערײַ.
ער איז געבױרן געװאָרן אין דער שטאָט שאַרלאָטע-אַמאַליִע, אױפֿן קאַריבישן אינדזל סענט-טאָמאַס, דעמאָלט אין רשות פֿון דענמאַרק (איצטער - בתולה-אינדזלען, פֿאַראײניקטע שטאַטן), אין דער משפּחה פֿון אַ פֿאַרמעגלעכן סוחר פֿון ספֿרדיש-ייִדישן אָפּשטאַם. זינט 1855 האָט ער שטענדיק געלעבט אין פֿראַנקרײַך.
אין זײַנע בילדער האָט פּיסאַראָ, בדרך-כלל, געשילדערט דאָרפֿישע לאַנדשאַפֿטן (אָפֿטמאָל מיט געשטאַלטן פֿון די פּױערים, װאָס האָרעװען אױף די פֿעלדער). האָט ער אױך געשאַפֿן מאָלערישע אימאַזשן פֿון פּאַריזער בולװאַרן.
פּיסאַראָ האָט זיך געחברט אָדער איז באַקאַנט געװען מיט פּאָל סעזאַן ("Paul Cézanne"), פּאָל גאָגען ("Paul Gauguin"), עדגאַר דעגאַ ("Edgar Degas"), קלאָד מאָנע ("Claude Monet"), קאַמיל קאָראָ ("Camille Corot") און אַנדערע אָנגעזעענע פֿאָרשטײער פֿון דער קינסטלערישער סביבה.
ער איז געװען דער אײנציקער קינסטלער, װעלכער האָט אָנטײלגענומען אין יעדער אײנער פֿון די אַכט אימפּרעסיאָניסטישע אױסשטעלונגען, װאָס זײַנען פֿאָרגעקומען אין די יאָרן 1874-1886.
אין די שפּעטערע יאָרן פֿון זײַן לעבן, האָט ער אױך עקספּערימענטירט אױפֿן געביט פֿון נעאָ-אימפּרעסיאָניזם און אױסגענוצט די טעכניק פֿון "פּואַנטיליזם" ("Pointillisme") אין זײַנע װערק.
קאַמיל פּיסאַראָ איז נפֿטר געװאָרן אין 1903 אין פּאַריז. צו קבורה האָט מען אים געבראַכט אױפֿן "פּער-לאַשעז" צווינטער.
אַן אָנפֿאַל (אויף ענגליש: "stroke", אויף העבערעיש: "שבץ מוחי") איז ווען דאס בלוט קומט נישט צו געהעריג צום מוח, און דערפֿאר ארבעט נישט דער מוח געהעריג. אן אנפֿאל איז א מעדיצינישער עמערגענץ, דערפֿאר מוז א דאקטער מברר זיין אינגיכן.
דאס פאסירט ווען די ארטעריע וואס פירט בלוט צום מוח ווערט צו ענק אדער פארשטאפט, אדער ווען זי ווערט צעריסן און בלוט גיסו ארויס פון איר.
די קלינישע צייכענען פון אן אנפאל הייבן אן פלוצלונג, בדרך כלל אין סעקונדעס אדער מינוטן און אין מערסטע פעלער אנטוויקלונג זיך נישט.
די סימפטאמען זענען אנהענגער אין וועלכן טייל פונעם מוח האט געכאפט דעם אנפאל. וואס גרעסער איז דער טייל פונעם מוח וואס מערע פונקציעס פונעם מענטש ווערן מעגלעך געשעדיגט. אין אלגעמיין ביי אן אנפאל שפירט מען ניש קיין קאפוויי.
קול סאטמאר איז א חרדישער האטליין פאר נייעסער און מעלדונגען פון די סאטמערער אפטייל פון די ארונים עס ווערט אנגעפירט דורך ר' נפתלי משה ווייס אין הרב אהרו יוסף פרידמאן.
בשעת די סאטמארע פאליטיק איז קול סאטמאר געווען זייער אקטיוו אבער אין יאר תשע"ד האט זיך עס פארמאכא אין אויפדעם איז געעפנט געווארן א נייע ליין.
מיט די צייט איז די נייע ליין סיסטעם אויסגעוואקסן די געברויך אין מען האט געמיזט אריבערפירן אלע אינהאלט צי א נייע סארט סיסטעם אין די געטרייע רעדאקטאר הרב אהרן יוסף פריעדמאן שליט"א האט נישט געשפארט קיין צייט אין געלט אין אין ווינטנער יאר תש"פ האט מען ענדליך באנייט די נייע ליין.
מיט די צייט איז די ליין געוואקסן אין בפרט ביי די קאראנע תקופה האט מען איינגעפיר אז ווער עס וויל אייביג זיין פאזיכער מין א ליין אין אויך ווער עס וויל הנאה האבען פין נייע שיינע אינטערסאנטע זאכן דאפף צאלן א קליינע מעמבערשיפט פין 4 דאלער א חודש
"ה' תשרי"
דער באן קיין ירושלים אין נחל רפאים
א בילד פון קאנפוציוס, אין "Myths & Legends of China", 1922, פון E.T.C. Werner
קאנפוציוס (כינעזיש: 孔夫子) (ביז) איז געווען א חשובער כינעזער פילאסאף. זיין ארגינעלער נאמען איז געווען קאנג קיו (כיענזיש: 孔丘) אדער זשאנג ני (כינעזיש: 仲尼). ער איז געבוירן אין לו שטאַט (魯), כינע, טאג 27 פונעם אכטן מאנאט אינעם כינעזישן לבנה קאלענדאר אין 551 פֿאר דער ציווילער יאר-רעכענונג. זיין פאטער איז געווען שו ליאַנג הע (叔梁纥), און זיין מוטער איז געווען יאַן זשענג זאַי (顏徵在). ווען ער איז געווען אלט דריי יאר איז זיין פאטער געשטארבן.
אלס קינד, האט ער געהאט שטארק חשק צו לערנען וועגן אלדינג. שפעטער האט ער געארבעט אלס שטאַט באאמטער אין ענינים פון פארמען און בהמות. דערנאך איז ער געווארן א לערער.
אן אזערע אין די אנדן
די אַנדן זענען א בערגקייט דורכאויס דעם מערב בארטן פון דרום אמעריקע. זיי ציען זיך מער ווי 7,000 ק"מ/ 4,400 מייל פון דרום ארגענטינע און טשילע ביז צפון קאלאמביע. די אנדן זענען די לענגסטע בערגקייט אין דער וועלט, און די צווייטע העכסטע נאך די הימאלייאס.
דער העכסטער שפיץ אין די אנדן איז בארג אקונקגוא (אין ארגענטינע), מיט א הויך פון 6,960 מעטער.
אין די אנדן זענען פאראן 8,200 ערליי פלאנצן, צווישן זיי 2,725 ערליי ארכידעעס. איינער פון די חשובסטע פלאנצן איז דער קארטאפל.
ליבידאָ אין זיין געוויינטלעכער באַניץ מיינט דאס סעקסואלער רייץ און גלוסט; אָבער, אין איר מער טעכנישער דעפיניציע, וואס געפינט זיך מייסטענס אין די ווערק פון קארל יאנג, איז דאס אַלגעמיין באצויגן צו דער פרייער שעפערישער-אָדער פּסיכיש-ענערגיע פון אַ יחיד וואס ער אינוועסטירט זיך צו פּערזענלעך אנטוויקעלן אָדער אינדוויזשליזירן.
היסטאריע פון דער באַגריף.
זיגמונד פרויד האט פּאַפּואַלעזירט דעם טערמין און דעפענירט לאַבידאָו ווי די אינסטינקט ענערגיע אָדער קראפט, זייענדיג אין וואָס פרויד האט אנגערופֿן דער איד, עגאָ און סופּערעגאָ, די מערסטענס אומבאוויסטען סטרוקטור פון די פּסיכיק.
פרויד האט באטאנט אז די ליבידישע גייסטן קענען זיך ראנגעלן מיט די אנגענומענע מידות פון א ציוויליזירטער אויפירונג וואס איז רעפּראַזענטירט אין דער פּסיכיק פון דעם סופּערעגאָ.
עס איז דעם ווילן פונעם יחיד צו זיך צושטעלן צום געזעלשאַפט און קאָנטראָלירן די לאַבידאָו וואס פירט צו שפּאַנונג און גערודער אין אים'ען, ערוועקענדיג דאס נוצן פון די עגא דיפענסיעס צו פארשפרייטן און אפשטילן די פּסיכיש ענערגיע פון די נישט-ערגרייכענדע צילן אין אנדערע פאָרעמעס. דאס איבעריקע נוצן פון עגא דיפענסיעס טוט רעזולטירן אין ניאוראָסיס. דער הויפט ציל פון פּסיכאָאַנאַליז איז צו ברענגען דעם שטופ-קראפט פון די שיין (איד) אריין אינעם מענטש'ס באוויסטזיין, ערלויבנדיג זיי צו טרעפן דירעקט און אַזוי ארום צו רעדוצירן דעם פאציענט'ס צוטרוי אויף די עגא דיפענסיעס.
לעך וואַלענסאַ (פויליש: Lech Wałęsa; געבוירן דעם 29סטן סעפטעמבער, 1943) איז אַ פּוילישער פּאָליטיקער און אַ געוועזענער יוניאן הויפט און מענטשן רעכטן אַקטיוויסט. ער האט קאָ-געגרינדעט סאָלידאַרנאשטש, די סאָוועטישער ערשטער בלאַק פון א פרייער האַנדל פאַרבאַנד, ער האט געווינען דעם נאבעל פריז אין 1983, און געדינט אלס פרעזידענט פון פוילן אין די יארן 1990-1995.
וואלענסא איז געבוירן אין פאפאוו, פוילן, דעם 29סטן סעפטעמבער 1943. אין 1966 האט ער אנגעהויבן ארבעטן אין דער לענין שיפבויעריי אין דאנציג אלס עלעקטריקער.
באָברויסק ("באָבראָיסק", בעלאַרוסיש: Бабруйск; רוסיש: Бобруйск) איז אַ שטאָט אין די מאַהיליאָוו וואָבלאַסט פון בעלאַרוס אויפן בערעזינאַ טייך, מיט א באַפעלקערונג פון בערך 227.000 מענטשן (2000).
דער נאָמען באַברויסק (ווי אויך דער נאָמען פון "באַברויקאַ טייך") שטאַמט מסתמא פון בעלאַרוסישן וואָרט פאַר ביבער (бабёр), פילע פון וועלכע האָבן באַוואוינט די געגנט אין דער פארגאנגענהייט.
באָברויסק באזיצט אַ שטח פון 66 קוואַדראַט קילאָמעטער, און אַנטהאַלט איבער 450 גאַסן, די לענג פון אַלע גאַסן צוזאַמען באַטרעפט איבער 430 קילאָמעטער.
באָברויסק באפינט זיך אין דער קרייצונג פון אייזנבאַן ליניעס אין דער ריכטונג פון אַסיפּאָוויטשי, זשלאָבין, קאַסטריטשניצקי און אויך וועגן צו מינסק, גאָמעל, מאָגילעוו, קאַלינקאַוויטשי, סלוצק און ראָגעטשאָוו. עס האָט די גרעסטע האָלץ זעגעריי אין בעלארוס, און איז אויך באַוואוסט פֿאַר זיינע כעמישע, מעטאַל-פארארבעטונג און מאַשינענבוי אינדוסטריעס.
אין 2003, זיינען געווען 34 עפנטלעך שולעס אין באַברויסק מיט איבער 34,000 שילער און סטודענטן. עס זיינען אויך דאָ דריי שולעס ספעציאליזירט אין מוזיק, טאַנץ און וויסואַל קונסט. דאצו אַ מעדיצינישע הויכשול און עטלעכע שולעס אין פאַכמעניש-טעכנישן בארייך.
באַברויסק איז צום ערשטן מאָל דערמאָנט אין 14טן יאָרהונדערט און אין 15טן י״ה אָן שרייבט מען אין כתב־ידן וועגן באַברויסקער "וואָלאָסט".
אין שפּראַך און רעליגיע איז די שטאָט געווען דורכויס אַ סלאַווישע. אירע איינוואוינער האָבן אָנטייל גענומען אין ניט־געלונגענעםם אַנטי־מלוכהשן רעוואָלט פון 1508 קעגן דעם פויליש-ליטווישן פירשטנטום.
צום 17טן י״ה האָט באַברויסק זיך אנוויקלט אלס אַ צענטער פאר דער פּויערליכן אומגעגנט, מיט אַ באַפעלקערונג פון 2000 מענטשן. אין דער צייט פון כמעלניצקיס אויפשטאַנד, בשעת אַ טייל פון אויפשטענדער זיינען אַריבער אין ווייסרוסלאַנד, איז באָברויסק געווען איינע פון די שטעט וואָס האָבן זיי אויפגענומען מיט ענטוזיאַזם: אין שטאָט האָט זיך באַזעצט אַ קאַזאַקישער אָפּטייל פון אַטאַמאַן פּאָדדובסקי.
דער ווערסיי אפמאך איז געווען דער שלום־אפמאך נאך דעם ערשטן וועלט קריג צווישן פינף לענדער: פראנקרייך, דייטשלאנד, בריטאניע, עסטרייך און די פאראייניקטע שטאטן. דער אפמאך איז איינגעאָרדנט געווארן ל' סיון ה'תרע"ט (דעם 28סטן יוני 1919) אין דער שטאט ווערסיי Versailles, פראנקרייך, אָן דעם באטייליקונג פון דער דייטשער רעגירונג וואס האט בלויז געדארפט אונטערחתמענען דעם קאנטראקט.
דער אפמאך האט געענדיגט די מלחמה צווישן די אליאירטע כוחות און דייטשלאנד. די אליאירטע (אמעריקע, בריטאניע א.א.וו.) האבן זיך צוזאמען גענומען און מען האט דארט ארויפגעצוואונגען דעם אפמאך אויף דייטשלאנד צוזאמען מיט אלע צענטראלע כוחות וואס האבן אונטער געשריבן די קאפיטולאציע קעגן זייער ווילן.
צוזאמען מיטן טריאנאן אפמאך און אנדערע אפמאכן האבן זיי געטוישט די מאפע פון אייראפע בפרט און פון דער וועלט בכלל, נישט אויף צום גוטן פון די צענטראלע כוחות, און בפרט איז דאס נישט גוט אויסגעוקמען פאר דייטשלאנד.
דאן האט מען צעברעקלט די גאנצע עסטרייך אונגארישע אימפעריע און אזוי אויך האט מען צוגענומען דעם גאנצן זיבנבערגן געביט און דאס איבער געגעבן פאר רומעניע וואס דאס האט אנגעהאלטן בערך ביז 1940, הגם עס האט שוין אנגעפאנגען צו צעפאלן דער פלאן נאך אזוי פרי ווי אין די אנהייב 1920ער יארן.
לויט רוב פארשער און היסטאריקער, האט דער באליידנדיגער אורטייל פון ווערסיי צוגעפירט צו דעם אז די נאצי פארטיי און שפיץ פון היטלער, זאלן צוביסלעך מער און מער קומען צו דער מאכט (ווי אויך האלטן די פארשערס פון נאך פאקטארן צ.ב.ש. די גרויסע דעפרעסיע, וואס די ארעמע ראסע האט אלץ אנגעהאנגען אין דעם איד).
מלחמה איבערלעבער איז א וועבזייטל וואס פרובירט צוזאמען צושטעלן א דאטנבאזע פון דעם ארטאדאקס יידנטום פון מערב אייראפע וואס איז באשטאנען פון בערך 1.5 מיליאן, ווי אויך איבער די שטעט און שטעטלעך ווי אויך איבער די רבנים און ישיבות וכו' אויף א פארמאט פון עטליכע דאַטן־באַזעס, מיט אינערליכע, און אויסערליכע לינק'ס.
עס ווערט דארטן געלייגט א גרויסן דגוש צוזאמען צושטעלן פולקאמע ליסטעס פון די אלע שטעט, דורך לעבעדיגע עדות, און אזוי פרובירט דער סייט אנצוקומען צו א פונקטליכע נומער פון משפחות און פערזאנען.
ווי אויך צוביסלעך ווערן ארויפגעלייגט אויף דעם סייט, אוידיא פון איבערלעבער, סיי ביי זייער ביאגראפיע, און סיי ארויסגעשניטן סניפיט'ס, צ.ב.ש. איבער אוישוויץ, א.ד.ג.
עס איז נאך גאנץ א נייע זאך און עס ווערט צעביסלעך אויפגעבויט, דורך באזוכן און אינטערוויאוס מיט עלטערע אידן לאויש"ט.
ווי אויך אנטהאלט דאס וועבזייטל א דאטנבאזע פון א טעגליכן שטאנדפונקט, ד.ה. א טאג-בוך פון אנפאנג 1900 ביז 2100.
ווי אויך אנטהאלט דאס א מפתח דאטע-באזע פון אלע ווערטער און מענטשן א.ד.ג., וואס קומען אין בארירונג מיט דעם צווייטן וועלט קריג.
ווי אויך אנטהאלט דאס א מפתח דאטע-באזע פון דעפארטאציעס פון ביידע זייטן, פון ווי זיי זענען ארויסגעפארן, און קיין ווי זיי זענען געפארן, און אזוי פרובין צוזאמען צו שטעלן אויף נאך א וועג א בערך'דיגן נומער פון וויפיל עס זענען ליידער אומגעקומען
עבנזע (דייטש: "Ebenzee") איז געווען א לאגער וואס מערסטנס מענטשן זענען דארטן אומגעקומען און עס האט אויך פארמאגט א קרעמאטאריום צו פארברענען די טויטע, ביי די פארהאלטענע דארטן האט מען גערופן דעם לאגער-גאז קאמען, און דעם רעוויר (שפיטאל)-קרעמאטאריום, ווייל עס האט זיך כמעט נישט געמאכט אז איינער זאל ארויסקומען פון דארטן לעבעדיג
דער לאגער האט אנגעהערט צו דעם מאטהויזען קאנצעטראציע נעטווארק, איינס פון די בערך 50 פיליאלן.
אין סוף מלחמה יארן איז דאס בעיקר גענוצט געווארן צוליב די בערג ארום ווי ווייטער אויסגעשמועסט.
אנדערש ווי רוב לאגערן איז דאס נישט בעיקר געווען געצילט פאר אידן, נאר פאר פארהאפטע ד.ה. פאליטיש באשטראפטע, און בלויז ארום 10 פראצענט זענען געוועזן אידן.
בעפארן קריג.
בעפארן קריג איז דאס שטעטל געווען א קור ארט, צוליב די פרישע לופט און די גרויסע בערג ארום פון 3 זייטן, און פון די 4-טע זייט איז געווען א וואסער אזוי אז דאס האט געדינט פאר אן אפגעזונדערט שטעטל מיט פרישע געזונטע לופט, וואס האט געדינט פאר אלטע און שוואכע, ווי אויך פאר טוריזם אטראקציע
אנהייב קריג.
ביים קריג האבן די נאציס ימ"ש אוועק געטריבן די איינוואוינער און געשאפן דארטן א לאגער וואס איז געוועזן אזוי ווי א תפיסה פאר פארהאפטע, ד.ה. פאליטיש באשטראפטע, בעיקר דייטשן וואס זענען געווען פארכאפט און קאמוניזם ווי אויך אויסלענדישע ארעסטאנטע
אלס א געהיימער וואפן זאפאס.
אין 1943 ווען די מלחמה האט זיך אויסגעדרייט און עס האט אנגעהוין צו גיין אויף ריכטונג פון די אליאירטע האבן די דייטשן געזוכט באהאלטענע ערטער ווי צו קענען אנפירן מיט זייערע וואפן פראדוקציע אפעראציעס
אזוי ווי דאס פלאץ איז געווען ארום גענומען מיט הויכע בערג האבן זיי באשלאסן דארטן אריינצוגראבן מינעס-טונעלן אונטער די בערג און דארטן סטארעדזשן זייערע געווער אז אפילו אויב די אליאירטע וועלן געוואויר ווערן זאלן זיי דאס נישט קענען באמבאדירן פון אויבן מיט עראפלאנען
געהיימער פראיעקט.
צוליב די אויבענדערמאנטע סיבה פון די הויכע בערג, האבן די דייטשן אויך אריבערג געפירט אהין זייער סענטראלע אפעראציע פון דעם וואונדער-וואפן פריאעקט (זייער אטאם באמבע פרואוו)
ארבעטס פירמעס.
עפ"י רוב האט מען דארטן געארבעט פאר פירמעס וואס די דייטשן האבן אויפגענומען און נישט דירעקט פאר די נאצי'ס
צ.ב.ש. א חלק פון די גראב ארבעט, ד.ה. שטיין ברוך איז געטון געווארן דורך די Hoffman Macnuen פירמע, וואס עס זענען נאך דא עטליכע עלטערע אידן היינט וואס זיי געדענקען נאך די פירמע צום גוטן צוליב זייער פארהעלטנסמעסיגע גוטער אויפפירונג לויט די אומשטענדן, ד.ה. צ.ב.ש. זיי האבן געטיילט לרחבה צוגארעטן וואס די אידן האבן גענוצט אויפצוטוישן אויף עטוואס מער פון דאס פארשימלט שטיקל ברויט
סוף מלחמה.
סוף 1944 ווען עס איז שוין געגאנגען גאר נישט צום גוטן פאר דעם דייטשן נאצי שלאנג האט דער לאגער זיך געטוישט צו א מאסף לכל המחנות, בעיקר האט מען אהינגעברענגט פון די לאגערן וואס מען איז אנטלאפן פון די אמעריקאנער מיליטער וואס זענען געקומען פון מערב צו, (א גרויס חלק זענען אהין געקומען פון מאטהויזען זייענדיג א פיליאלע פון דעם נעטווארק וואס דארטן איז שוין נישט געווען קיין פלאץ, אבער אין דער צייט האט מען שוין נישט געארבעט דארטן נאר און די מינע'ס, נאר מען האט זיך שוין פארנומען מיט אנדערע ארבעט אויך, צ.ב.ש. בויען שינעס פאר ציווילע באנען פאר די ארטיגע באפלעקערונג צווישן די דערפער
נאכדעם וואס די קריג האט זיך געענדיגט זענען נאך אויף א משך פון עטליכע חדשים געבליבן דארטן טויזנטער קאצעטלער וואס האבן נישט געהאט ווי צו גיין.
אבער צעביסלעך איז דאס געווארן אויסגעליידיגט און עס איז געווארן צוריק דער קור ארט וואס עס איז געוועזן פון בעפאר
די מינעס איז א חלק געבליבן אזוי ווי עס איז געווען דעמאלטס אלס א מוזעאום פון דעם לאגער, און א חלק איז פארמאכט געווארן, און א חלק נוצט מען נאך היינט צוטאגס ארויס צו שעפן נאטורליכע אוצרות אוצרות פון דער ערד
קלאוס עבנער (אין דייַטש Klaus Ebner, געבוירן אין וויען, 8 אויגוסט 1964) איז אַן עסטרייכישער שרייבער. ער שרייבט דערציילונגען, נאָוועלס און עסייען אין דייטשיש, און פאעזיע אין דייַטש און קאַטאַלאַניש. ער האט איבערגעזעצט פראנצויזישע און קאַטאַלאַנישע ליטעראַטור אין דייַטש. עבנער איז אַ מיטגליד פון דעא עסטרייכישער מחברים אסאסיאציע.
קלאוס עבנער לעבט מיט זיין משפּחה אין וויען. אפילו אין זיין יוגנט שוין אזוי פרי ווי אין די שולע יאָרן האט ער אנגעהויבן צו שרייבן ליטעראַטור. ער האט געארבייט פֿאַר אַ ווינער ליטעראַטור זשורנאַל און געשריבן אַרטיקלען פֿאַר קאָמפּיוטער וויסנשאַפֿטליכע זשורנאַלן. פאר אַ לאנגע צייט האט ער פֿאַרעפֿנטלעכט מערסטנס אין ליטעראַטור מאַגאַזינען און אַנטאַלאַדזשיז: קורצע געשיכטעס, עסייען, פּאָעזיע. דער ערשטער ספר-אויסגאַבע איז ערשינען אין 2007. אין 2009, די קאַטאַלאַנישע באַנד פון פּאָעזיע Vermells איז פֿאַרעפֿנטלעכט געווארן אין קאַטאַלאָניאַ.
קלאוס עבנער האט שטודירט ראָמאַנע שפראַכן און גערמיניסטיק, איבערזעצונג און דער אייראפעישער עקאנאמיע. נאָך גראַדואירונג האט ער פֿאַרעפֿנטלעכט עטלעכע ביכער און איבער 100 אַרטיקלען אויף קאָמפּיוטער טעמעס. אין זשורנאַל-אַרטיקלען און ביכער-באריכטן איז ער אן עקספערט פון קאַטאַלאַנישע שפּראַך און ליטעראַטור. ער האט אויך פֿאַרעפֿנטלעכט אין 2007 אין דייַטשלאַנד אַן עסיי אויף איסלאַם אין אייראָפּע.
קלאַוס עבנער האט געוואנען די 1983 אַוסטריאַן יוט פרייז פֿאַר ליטעראטור. זיין ראָמאַן דערציילט די געשיכטע פון אַ יונג יידל דינסט צו נעמען קעיר פון אַ אַלטע מענטש נידז. עס טורנס זיך אַז די אַלטע מענטש איז אַ לעבן געבליבענער פון די שואה. דאָס יידל דינער וועט זיין קאָנפראָנטעד פֿאַר די ערשטע מאָל אין זיין לעבן מיט דער ראָלע פון עסטרייַך אונטער נאַצי הערשן. די קריטיקער האַנס וועיגעל האט פּרייזד די טעקסט וואָס איז געווען פֿאַרעפֿנטלעכט אַ יאָר שפּעטער ביי די ישראל צייטונג Israel-Nachrichten.
אין דער אינטערנאציאנאלער פּאָעזיע‪-‬פרייז נאָססידע‪,‬ דאָס ליד פון דעם צעטטלער איז געווערן ויסגעצייכנט. די זשורי: דער היימלאָזער צעטטלער עמבאַדיז די שטאָטישע טריסטעססע. דאָס איז די דיכטונג‪:‬
אין 1994 און 1997 האט ער פֿאַרעפֿנטלעכט אין אַ ליטעראַטורזשורנאַל עקסערפפּץ פון צוויי טשאַפפּטערז פון אַ ראָמאַן וואָס האנדעלט פון ייִדישע און ביבלישע מיטן. אין 2007 האט ער וואַן די ווינער ווערקשטאָט-פּרייז פֿאַר אַ דערציילונג וואָס האנדעלט פון אַ זיבן-יאָר אלטע מיידל וואָס האט ראַק.
שי הורוויץ איז אן ארץ ישראלדיגער איד וואס איז קודם געווען א חוזר בשאלה און דערנאך א בעל תשובה.
ער האט געגרינדעט הלל (חזרה בשאלה), און דערנאך ווען ער איז צוריק געווארן פרום די חרדישע פראפאגאנדע פירמע מנוף. ער איז דער מנהל פון א רעקלאמע פירמע (חברת פרסום נטו), וואס ער האט אויפגעשטעלט ארום יאר 1999.
קבר פון קרל נטר במקוה ישראל
מקוה ישראל איז אן אגריקולטורע שולע, וואס היינט איז עס אין חולון, עס איז דאס עלסטע שולע פאר פראקטיצירן אין ישראל.
געגרינדעט אין 1870, דורך קארל יעקב שארל נעטער, פון אנהייב איז די אלטע ישוב, געווען איינשטימיג מיט דער שולע, אבער עס האט אנגענומען מיט דער צייט א סעקולערע שטאנדפונקט.
ביים מלחמת השחרור, האט עס געדינט ווי א צענטראלע פונקט, פאר זעלנער וואס זענען ארויס קעמפן אפן פראנט.
לאדינא איז א יידישע ￼￼שפראך￼￼, גערעדט בעיקר דורך יידן וואס שטאמען אפ פון ￼￼שפאניע￼￼, גערעדט געווארן ביז דער צווייטער וועלט מלחמה, דורך מערערע יידן אין די באלקאן לענדער, עס ווערט אויך גערופן ספאניאליש, דזשודעזמא, אדער דזשודעא-עספאניאל, די שפראך שטאמט בעיקר פון דעם שפאנישן אקצענט פון קאסטיליע, אריינגעמישט העברעישע און אראמישע ווערטער.
ביי גירוש שפאניע, זענען אסאך יידן אנגעקומען צו די באלקאן לענדער, טערקיי, בולגאריע, דרום רומעניע, און צפון אפריקע, ווי זיי האבן מיטעברעגט די שפראך מיט זיך. עס זענע פארהאן צוויי דיאלעקטן, די צפון אפריקאנע און די אייראפעישע.
די שפראך אמאל.
ביז דער צווייטער וועלט מלחמה, איז עס געווען א ברייטע שפראך, מיט קולטור און דיכטער, וואס פלעגן שרייבן די שפראך, דער גרעסטער תורה ווערק וואס איז געשריבן געווארן אין לאדינא, איז מעם לועז וואס איז איבערגעשריבן געווארן אויף לשון קודש, די גרעסטע יידישע שטאט, וואס איז געווען א צענטער פאר דער שפראך, איז געווען סאלאניקי, גריכנלאנד, וואו איבער 60,000 יידן האבן זיך באנוצט מיט דער שפראך, אויפן טאג טעגליכן לעבן, אריינרעכנדיק צייטונגען און ביכער, וואס זענען פובליצירט געווארן אויף לאדינא.
דאס אלעס האט זיך געענדיקט מיטן אנקום פונעם נאצי, 96 פראצענט פון דער יידישער קהילה, זענען אנגעקומען צו די טויט לאגערן, און זענען אומגעקומען דורך דער נאצי מארד מאשין.
אין מדינת ישראל.
אין 1948, זענען רוב יידן פון אייראפע, וואס האבן באהערשט די שפראך, אנגעקומען קיין ישראל, אריינגערעכנט יידן פון בולגאריע, און טערקיי, זענען אריבער דעם שמעלץ טאפ, און האבן געטוישט זייער לשון אויף העברעיש, באקומענדיק א קלאפ ווי רוב יידישע שפראכן אזוי ווי יידיש, ווי די רעגירונג האט נישט געלאזט רעדן קיין שפראכן פונעם גלות, און דערפאר ווערן טאקע די מענטשן וואס רעדן לאדינא, ווייניגער און ווייניגער.
אין די לעצטע פאר יאר האט די רעגירונג אויפגעשטעלט דער "צענטער פאר לאדינא קולטור", וואו מען פרובירט אויפצולעבן דאס פארלוירענע.
צאל מענטשן וואס רעדן לאדינא.
עס ווערט געשאצט אז אומגעפער 150,000 מענטשן קענען די שפראך, און דאס מערהייט אלס מאמע לשון, ארום 100,000 אין ישראל, דאס איבריגע אין טערקיי, גריכנלאנד, און אין אנדערע פלעצער.
לאדינא ווערט געשריבן אין העברעישע בוכשטאבן, אמאל בעיקר אין רש"י אותיות, אדער געהעריקע אותיות היינט, אבער היינט איז עס אויך שטארק אנגענומען צו שרייבן אויפן לאטינישן אלפאבעט. וויבאלד עס איז נישט דא קיין כללים פארן שפראך, איז אין אמעריקע וועלן זיי שרייבן אויפן אות ש sh, און אין פראנקרייך ch. אויפן אינטערנעט איז דא, א קהילה וואו די שפראך איז באנוצט ביי אירע באנוצער, עס הייסט lodino komunita, ווי אויך אין ירושלים, קומט ארויס א צייטונג, מיטן נאמען אקי ירושלים, וואס מיינט דא אין ירושלים.
בערנארד מאנטגאמערי (17טן נאוועמבער, 1887 - 24סטן מערץ, 1976) איז געווען א בארימטער בריטישער גענעראל ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, ווען ער האט ארויסגעשטויסן ערווין ראמעל פון אפריקע. און ער איז געווען קאמאנדיר פון די אליאירטע קרעפטן אין אייראפע.
געבורט.
געבוירן געווארן דעם 17טן נאוועמבער 1887 אין לאנדאן, און זיין נאמען ביים געבוירן ווערן, איז בערנארד לא מאנטגאמערי.
ער האט געלערנט אין דער מיליטערישער שולע סענדהערסט, און אין 1908 איז ער מאביליזירט געווארן אין דער בריטישער ארמיי. ער איז געווען אין אינדיע, ביזן אויסבראך פון דער ערשטער וועלט מלחמה, ווי ער איז געשיקט געווארן צום פראנט אין פראנקרייך, א קויל האט אים געטראפן, און ער איז ערנסט פארווונדעט געווארן, נאכן זיך אויסקורירן איז ער צוריק צום פראנט, וואו ער איז געווען אן אפיציר, אינעם אויסשפיר אפטיילונג פונעם מיליטער, אין די יארן 1938-1939, האט מאנטגאמערי געדינט אלס קאמאנדיר פון די בריטישע קרעפטן אין ארץ ישראל.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, האט ער קאמאנדירט די דריטע בריטישע דיוויזיע, אין פראנקרייך. ביזן גרויסן ריקצוג אין דונקירק.
נאכדעם האט ווינסטאן טשערטשיל, אים געמאכט קאמאנדיר אויף דער אכטער בריטישער ארמיי, וואס האט זיך געפונען אין אפריקע, און האט זיך דעמאלט געשלאגן מיט די דייטשער און איטאליענישער ארמייען, ווי ער האט נאך פארשידענע קלוגע מאנוווערן, באוויזן צו באזיגן די נאציס, אין על אלאמיין, און זיי גענצליך ארויסשטויסן פון אפריקע.
נאכן ענדיגן אין אפריקע, איז ער געווען פאראנטווארטליך אויף די בריטישע קרעפטן, אויפן אטאקע אין סיציליע, צוזאמען מיט דזשארדזש פעטאן, דער הויפט גענעראל פונעם אפעראציע, איז געווען דווייט דעיוויד אייזנהאוער.
דער אטאקע אין נארמענדי.
אין 1943 איז ער צוריק גערופן געוארן פון אקטיווע קעמפן, צו אויספלאנירן די אליאירטע אטאקע אויף נאצי דייטשלאנד, ער איז דעמאלט געווען קאמאנדיר פון די אליאירטע כוחות אין אייראפע, ביזן אנקום פון אייזענהאוער קיין פראנקרייך, נאכן אפענסיווע.
ער האט באפרייט אנטווערפן, און בריסל, אבער האט נישט פארארדענט די באפרייאונג, וואס וואלט געעפנט דעם פארט פאר שיפן צו אנקערן אין אנטווערפן.
ער האט פלאנירט דאס אייננעמען בריקן אויפן ריין (טייך), אין ארנהיים האלאנד, דורך פאל-שירעם טרופן, וואס האט זיך אויסגעלאזט מיט א ביטערע דורכפאל, אפילו די זעלנער האבן באוויזן איינצונעמען דריי בריקן גאנצערהייט. און דערפאר האט אייזענהאוער, אפגעשטיפט זיינע פלענער.
ביים ארדענען קאנטער אטאקע פון די נאציס, האט ער אויסגערופן א שטורעם, ביים נעמען פולע קרעדיט פאר זיך, פארן באזיגן די דייטשן, וויבאלד ער איז נישט געווען דער איינציגער גענעראל, און אין צוגאב האט ער גאר געשטערט, צום פראגרעס פונעם קריג, דער דערקלערונג האט כמעט געברענגט, אז ער זאל אויפגעזאגט ווערן פונעם מיליטער, ער האט נאכן אייננעמען דייטשלאנד האט ער ערלעדיקט אן אונטערגעבן צערעמאניע, צו טשעפען מיט די אמעריקאנער ארמיי און מיטן הויפטגעעראל אייזענהאוער.
זייענדיג א עגאאיסט, האט ער קיינמאל נישט געוואלט צוריקציען פון זיינע טעותים, און קיינמאל נישט געגעבן קרעדיט פאר זיינע קאלעגן, וואס האט אים געמאכט פאר א פארפיינטער מענטש.
נאך דער מלחמה איז ער געווארן קאמאנדיר פון דער בריטישער ארמיי אין אייראפע, וואס האט איינגענומען די פאשיסטישע מדינות.
ער איז געווארן וויצע גענעראל פונעם נאטא, ער איז געשטארבן 1976 דעם 24סטן מערץ, און ער איז באגראבן אין העמפשיר פראווינץ אין ענגלאנד.
זיין מיליטערישע טאקטיק.
זיין מיליטערישע טאקטיק איז זייער באוואוסט געווארן, וואס אינדעם איז אריינגערעכנט טרענירונגען, און צוגרייטונגען צום קאמף, ווי אויך פאטענטן איבער צו קליגן דעם פיינט, די זעלנער זאל זיך פארלאזן אויפן קאמאנדיר, אא"וו זיין שיטה איז אדאפטירט געווארן דורך דער בריטישער ארמיי, וואס ווערט באנוצט ביז היינט.
(13טן נאוועמבער, 1899 - 18טן יאנואר, 1982) איז געווען א כינעזישער היסטאריקער.
א כינעזער זשואַנג פּעאָפּלע אין מוצא, זיין פאטער איז געווען א פּויער. קסיאַנפאַן איז געבוירן אין פוסוי, א דארף פון גואַנגקסי, אין דער היינטיקער כינע, דארט האט ער געלערנט אין שולע, שפעטער האט ער שטודירט אין בייזשינג וואו ער האט באקומען אן אוניווערסיטעט דיפלאם אין היסטאריע. אום נאוועמבער 1935 האט ער זיך געצויגן קיין יאפאן ווו ער האט שטודירט ביים טאקיא אוניווערסיטעט.ער איז צוריקגעקומען קיין כינע אין 1937 און ער האט געוואוינט אין גואַנגקסי,ער האט געארבעט אלס פראפעסאר אין גואַנגקסי אוניווערסיטעט. אום 1941 האט ער עמיגרירט קיין גואַנגדאָנג, דערנאך ער האט געארבעט אלס פראפעסאר אין זשאָנגשאַן אוניווערסיטעט. שפעטער האט ער זיך געצויגן צוריק קיין גואַנגקסי, ווו ער האט זיך באזעצט ביים גואַנגקסי אינסטיטוט פון פּעדאַגאַדזשיקאַל. ער איז געשטארבן אין גוילין סיטי. ער איז געווען א חשובער כינעזער אַנטראָפּאָלאָג און היסטאריקער, אבער ער איז באקאנט אלס דער גרינדער פון דער זשואַנג פארשונגען וואס ער האט פֿארעפֿנטליכט אום 13טן יוני 1957.
זכות ישראל איז א ספר פון הרב ישראל בערגער, וואס אנטהאלט הונדערטער מעשיות, שמועסן, בריוו, פשטים, רעיונות, לעבענס ביאגראפיע פון רביים פון חסידישע הויפן.
דער ספר האט הסכמות פון גדולי הדור אין זיינער צייט ווי דער שדי חמד, ספינקער רבי יוסף מאיר מספינקא. דער בערזשאנער רב מהרש"ם, דער אדר"ת פון ארץ ישראל, פלונסק רב, און שיינע בריוו פון רבי יהושע דזשיקאווער, פון באניאדער רב, און נאך. אויך איז דארט דא אסאך שיינע בריוו פון רביים ווי דער צאנזער רב שרייבט אים א ווארימען בריוו ווען ער איז אלט געווען בלויז אכטצן יאהר, און אויך דער ייטב לב, רבי יקותיאל יהודה טייטלבוים.
עס איז א גרויסער אוצר פון אסאך חסידישע מעשיות און פאסירונגען, א גרויסע מעלה איז אז אלעס ברענגט ער פון א מקור, פון ווי ער האט עס גענומען, און גענומען האט ער עס פון אלע חסידישע ספרים פון גרויסע רביים וואס שרייבן מעשיות אויף זייערע באקאנטע., דער ספר האט געמאכט א גרויסער רושם אין עולם החסידות.
היינט צו טאג איז עס געווארן איבערגעדרוקט דורך צוויי גרויסע פירמעס וואס דרוקן ספרים. א) הוצאת נר למאור (וואגשאהל). ב) הוצאת רבי חיים יוסף וואלדמאן, בעלז.
דאס האט געשריבן הרב ר' ישראל בערגער, רב אין בוקארעסט רומעניע. עס איז ארויס געקומען פון דרוק אין א תקופה פון פיר יאר ה'תרס"ו - ה'תר"ע.
עשר קדושות איז דער ערשטער באנד פון דער סעריע פון ספרים זכות ישראל, פון הרב ישראל בערגער. דער מחבר איז געווען א מחותן מיט זייער אסאך פון די גרויסע חסידישע רביים, ווי זיין זון הר"ר משה בערגער רעכנט אויס אין מגילות יוחסין וסדר ההתקשרות, דעריבער האט ער אסאך געוואוסט און געשריבן פון זיי.
ער אנטהאלט אין זיך מעשיות, תורות, מאמרים, בריוו, און די לעבענסט באשרייבען פון די רביים לבית זידיטשוב קאמארנע, ווי דער שטאם פון דער משפחה הרב יצחק אייזיק סאפרין. רבי צבי הירש פון זידיטשוב, זיינע פיר ברידער רבי משה מסאמבור. רבי סענדר מקאמארנא. רבי ישכר בעריש מזידישטוב. רבי ליפא מסאמבור.
דערנאך האט עס מעשיות פון הרה"ק רבי יודא צבי מראזלא. זון פון רבי משה מסאמבור. איידעם פון הרה"ק רבי צבי הירש פון זידיטשוב.
הרה"ק רבי יצחק אייזיק מזידיטשוב זון פון רבי ישכר בעריש מזידיטשוב.
הרה"ק רבי יצחק אייזיק מקאמארנא זון פון רבי סענדר מקאמארנא.
הרה"ק רבי יודא לייביש מראזדאל זון פון הרב ר' אברהם משה מאוסטרא, איידעם פון הרה"ק רבי צבי הירש מזידיטשוב.
דער ספר האט דער מחבר געדרוקט אין יאהר ה'תרס"ו. עס האט הסכמות פון אסאך גרויסע רביים. דער מחבר האט שפעטער צוגעלייגט א מהדורא תנינא וואס אנטהאלט אסאך הוספות אויף די מעשיות און בריוו פון צדיקים לבית זידיטשוב, עס איז אריין געדרוקט אין סוף ספר עשר אורות, און סוף פון אלע בענדער עשר. דער מחבר זעלבסט האט דאס שוין נישט געדרוקט נאר זיין זון האט עס שפעטער געדרוקט אין גערופן זכות ישראל מהדורא תניניא. אין יאר ה'תרפ"ה.
דער ספר עשר קדושות האט אין זיך א ספעציעל חשיבות וויבאלד דער מחבר רבי ישראל איז געווען א איידעם ביים ראזלער רב, וואס זיין טאטע איז געווען הגה"ק רבי יהודא צבי ראזלא, א שוועסטער קינד פון הרה"ק רבי צבי הירש מזידיטשוב און אויך זיין איידעם, דעריבער האט ער אסאך געוואוסט פון דער גאנצער משפחה.
דאס דארף תל-חי, געפונט זיך אין צפון טייל פון ישראל, אינעם גליל ראיאן. נאך דער ערשטער וועלט מלחמה האט דער פראנצויזישער מאנדאט איבערגענומען די צפון טייל פון פאלעסטינע, לויט די סייקס-פיקא פארשטענדעניש. פאר די אראבער האבן זייער געשטערט, אז דאס פאראייניגטע קעניגרייך, האט אפגעטרעטן פון א געגנט וואס איז א טייל פון פאלעסטינע, נאכדעם וואס די ענגלישע האבן צוגעזאגט פאר די אראבער א קעניגרייך אינעם מיטל מזרח.
די אראבער האבן דערפאר אויפגעשטעלט אן ארמיי, ארויסצושטויסן די פראנצויזן פון צפון פאלעסטינע, און זיי האבן אטאקירט דאס דארף, נאכן פארדעכטיגן אז די יידן באהאלטן אויס פראנצויזישע זעלנער, זעקס יידן זענען אומגעקומען אינעם קאמף, פון זיי יוסף טרומפעלדאר, וואס לויט דער געשיכטע האט ער געזאגט נאכן פארווונדעט ווערן, עס איז גוט צו שטארבן פאר אונזער לאנד, איידער דעם קאמף זענען צוויי יידן אומגעקומען אין באזונדערע אינצידענטן מיט די בעדואינער פון די געגנט.
אויפן נאמען פון די אכט געפאלענע, האט מען א נאמען געגעבן די שטאט אין דער געגנט קרית שמונה.
רבי ישראל בערגער (כ"ח שבט ה'תרט"ו - כ"א אייר ה'תרע"ט) איז געווען דער הויפט רב פון בוקארעשט, רומעניע.
ישראל בערגער איז געבוירן כ"ח שבט שנת תרט"ו אין דער שטאט מאדיאר-לאפאש, אונגארן, צו זיין פאטער רבי יצחק שמחה, א זון פון הרב רבי יחיאל מיכל וואס איז געווען א שוועסטער קינד פונעם רבי קלונימוס קלמן שפירא, דער "מאור ושמש".
עס איז געווען א גרויסער בעל יחסן אין א משפחה פון רוב חסידישע רביים ווי עס איז באשריבן דורך זיין זון אין קונטרס מגלת היוחסין וסדר ההתקשרות, געדרוקט סוף פון ספר "זכות ישראל".
געבוירן איז ער דורך א ברכה פון בעלזער רב שלום מבעלזא, נאכדעם וואס ביי זיין פאטער זענען אוועק עטליכע קינדער האט אים אמאל דער בעלזער רב געזאגט: יא יא איר וועט האבן הצלחה און וועט האבן א קינד וואס וועט יא לעבן נאר איך האב זייער מורא פאר קנאה.
רבי ישראל איז געווען א תלמיד פון רוב חסידישע רביים פון זיין דור ווי רבי יצחק אייזיק מקאמארנא און רבי יוסף מאיר ווייס פון ספינקא. ספעציעל איז ער געווען געבינדן מיט רבי מנחם מענדל פאנעטה פון דעש, אויך איז ער געווען ביים דברי חיים פון צאנז און ביים ייטב לב. דער דברי חיים שרייבט אויף אים ווען ער איז אלט געווען אכצטן יאהר "ידידי ה"ה הרב המאה"ג, החריף ובקי, חכם ונבון לחש, החסיד המפורסם וירא ה' כש"ת". ביי עלף יאר איז ער שוין געווען א תלמיד פון רבי יקותיאל יודא ט"ב דער ייטב לב, ער האט געלערנט ביי אים דריי יאר, ווען ער איז אלט געווען פערצן יאר האט אים שוין דער ייטב לב געשריבן א כתר תורה, ער הייבט אן זיין בריוו "ישראל אשר בך אתפאר"
ער איז געווען א איידעם פון רבי מנחם מענדל האגער פון זאבלאטאוו, א זון פון דעם רבין פון זאבלאטאוו, רבי יעקב האגער פון זאבלאטאוו אין גאליציע, וואס ער האט פון אים אסאך מקבל געווען, אן זון פון רבי דוד האגער א זון פון רבי מנחם מענדיל פון קאסאוו, דער "אהבת שלום". זיין פרוי האט געשטאמט פון גרויס יחוס פון די רביים אהבת שלום, רבי משה לייב סאסאווער, רבי יצחק אייזיק מקאלוב. זיין זיידע רבי יעקב מזאבליטוב האט זיך אסאך פארלאזט, ער האט געשריבן זיינע תורות, ער האט איהם איבערגעגעבן דאס ספר אהבת שלום אויף מועדים ער זאל עס דריקן, און שפעטער האט רבי ישראל געדריקט די תורות פון זיין זיידער רבי יעקב אין א עקסטער ספר עטרת יעקב וישרא"ל, צוזאמען מיט זיינע אייגענע חידושים.
צום ערשט האט מען איהם אויפגענומען ער זאל זיין רב אין שטאט פרוביזנא אין גאליציע, און כאטש ער האט נישט געוואלט זיין רב, האט איהם אבער זיין רבי דער ייטב לב געשריבן א ווארימער בריוו ער זאל יא ווערן רב (געדרוקט אין כתבי צדק), אויך זיין רבי הרה"ק רבי יושע מבעלזא האט איהם געשטופט דערצו ער זאל יא מקבל זיין אויף זיך דעם לאסט פון זיין א רב. און וועט ער האט עס גענומען אויף זיך האט איהם דער יטב לב געשריבן א בריוו צו שטארקן, ווי ער שרבייט אויף איהם "וברוך אתה בבואך למקום הזה, יהא לגדא טבא ומזלא טוב לך ולכל אנשי מקומך והנלוים אליך"
פון דארט איז ער געווארן רב אין עטליכע שטעט אין רומעניע ווי אין דרנא-וואטרא, פיאטרא - ניאמץ, באזא.
אין יאר ה'תרנ"ח האט מען אים אויף גענומען ער זאל פירן די קהילות החרדים אין דער הויפט שטאט פון רומעניא בוקארעסט, און איז דארט פארבליבן צו זיין הויפט רב 21 יאר. ביז צו זיין פטירה.
זיין פרוי איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרס"ה, ט"ז אייר. און ער האט דערנאך חתונה געהאט בזיווג שני מיט הרבנית שרה פריידל די טאכטער פון רבי בן ציון יצחק וועסטרייך רב אין קאנטשיגא לעבן ליזשענסק.
רבי ישראל איז נסתלק געווארן אין יאר ה'תרע"ט, כ"א אייר, ער איז אלט געווען פיר אין זעכציג יאר, און גדולי הדור האבן איהר מספיד געווען, ווי זיין זון ר' משה בערגער ז"ל דערציילט אין קונטרס כתבי צדק (דשפ"ט).
ער האט מחבר געווען עטלעכע ספרים
אויך האט ער געשריבן תורות פון צדיקים און זיי געדרוקט ווי דער ספר עטרת יעקב וישראל, רצון מנחם.
דער שער בלאט פון ספר אגרא דפרקא
אגרא דפרקא איז א חסידיש ספר געשריבן געווארן דורך רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו באקאנט אלס דער בני יששכר
דער מחבר.
רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל איז געבוירן אין יאר ה'תקמ"ג (אומגעפער), און איז נפטר געווארן י"ח טבת ה'תר"א. זיין פאטער איז געווען רבי פסח לאנגזאם, מ'האט אים גערופן רבי פסח יאווארניקער, זיין מוטער רחל מינא איז געווען א ניכטשע פון רבי אלימלך פון ליזשענסק. רבי הערש מיילך איז געווען רב אין צען פארשידענע שטעט: דינאוו, ריבאטוטש, סטריזשעוו, לאנצהוט, קאלאמיי, האלאשיץ, בערטש, דזשילבערץ, דובעצק, מונקאטש, נאכהער צוריק אין דינאוו.
אגרא דכלה, אזהרות מהרצ"א, בני יששכר, ברכה משולשת, דברים נחמדים, דרך עדותיך, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, והיה ברכה, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצות, כלי הרואים, לקוטי מהרצ"א, מגיד תעלומה, מעין גנים, נחל אמונים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא
אין דעם ספר אגרא דפרקא האט דער מחבר פארשריבן דריי הונדערט צוויי און פופציג פארשידענע חסידישע ווערטער און געדאנקען, אייגענע, און וואס ער האט געהערט - אדער געהערט נאכזאגן - פון זיינע רבי'ס.
רבי אברהם יהושע העשיל פון מעזשביזש באקאנט אלס דער אפטער רב רבי אלימלך פון ליזשענסק רבי אליעזר הורוויץ פון טארניגראד רבי דוב בער פון מעזריטש רבי יוסף יעב"ץ רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו רבי יעקב יעב"ץ רבי יעקב יצחק פון לובלין רבי יצחק לוריא רבי יעקב מאראבי רבי יצחק פון דראהאביטש רבי ישראל אברהם רבי ישראל בעל שם טוב רבי מנחם מענדל פון פרעמישלאן רבי מנחם מענדל פון רימאנאוו רבי משה חאגיז רבי שלמה גאטליב פון קארלין רבי משה פון פשעווארםק רבי משולם זושא פון האניפאלי רבי פייביש פון זבריז רבי פנחס הורוויץ רבי פנחס שפירא פון קאריץ רבי צבי הירש אייכנשטיין פון זידיטשוב
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר אגרא דפרקא פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אן אנדער אויסגאבע.
דער שער בלאט פון ספר בני יששכר, ירושלימער אויסגאבע
בני יששכר איז א חסידיש ספר געשריבן געווארן דורך רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו שפעטער באקאנט געווארן אויף דעם נאמען פון ספר דער בני יששכר
רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל איז געבוירן אין יאר ה'תקמ"ג (אומגעפער), און איז נפטר געווארן י"ח טבת ה'תר"א. זיין פאטער איז געווען רבי פסח לאנגזאם, מ'האט אים געריפן רבי פסח יאווארניקער, זיין מוטער רחל מינא איז געווען א ניכטשע פון רבי אלימלך פון ליזשענסק. רבי הערש מילך איז געווען רב אין צען פארשידענע שטעט, דינאוו, ריבאטוטש, סטריזשעוו, לאנצהוט, קאלאמיי, האלאשיץ, בערטש, דזשילבערץ, דובעצק, מונקאטש, נאכהער צוריק אין דינאוו.
אגרא דפרקא, אגרא דכלה, אזהרות מהרצ"א, ברכה משולשת, דברים נחמדים, דרך עדותיך, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, והיה ברכה, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצות, כלי הרואים, לקוטי מהרצ"א, מגיד תעלומה, מעין גנים, נחל אמונים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא.
רבי צבי אלימלך ברענגט אסאך דעם חיד"א אין זיינע ספרים, אין א פלאץ שרייבט ער אויפן חיד"א אזוי: איך ווייס נישט וואו דער מראה מקום דערפון איז נישט אין סוגיות הש"ס, אבער וויבאלד דער חיד"א איז א רב מובהק אין זיין דור שרייבט אזוי בבית דין של מטה, פסק'נט מען אזוי אויך אין בית דין של מעלה. אויך ברענגט דער בני יששכר זיינע ספרים ראש דוד, דבש לפי, און ער האט געשריבן דערויף הערות. די היסטאריע ספרים שרייבן אז דער בני יששכר אין זיין שניט אין דרוש ענדעלט זייער צום שניט פון חיד"א.
דער מחבר שרייבט אין הקדמה פון ספר בני יששכר חייב אדם להקביל פני רבו ברגל (ר"ה ט"ז), דער דערהויבענע הייליקייט וואס קומט ארונטער אין די הייליגע צייטן, איז קיין פארגלייך פון דעם רבין צום תלמיד, און דורך דעם וואס דער תלמיד איז מקבל פנים דעם רבין ווערען זיי ווי איינס. דער דערהויבענע הייליקייט וואס קומט ארונטער אין די הייליגע צייטן פיעלט מען דורך די אותיות פון די תורה, דערפאר פירען זיך דערהויבענע יידן צו פארן אויף יום טוב צום רבין, און דער רבי זאגט פאר זיי תורה אין די הויכע זמנים.
דעם ספר בני יששכר האט דער מחבר געשריבן אויף דעם סדר שבת, ראש חדש און די צוועלף חדשים פון יאר אנגעהויבן פון חודש ניסן.
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר בני יששכר פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אנדערע אויסגאבעס.
דער שער בלאט פון ספר אגרא דכלה, ערשטער דרוק
דער שער בלאט פון ספר אגרא דכלה מיט דעם ביאור הצבי והצדק
אגרא דכלה איז א חסידיש ספר געשריבן געווארן דורך רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו באקאנט אלס דער בני יששכר
דער מחבר שרייבט אין אנהייב פון דעם ספר אגרא דכלה "און איך האב אנגעהויבן צו פארשרייבן די רייד אויף א ספר דאנערשטאג אין יאר ה'תקע"ט", (ער איז דעמאלס אלט געווען זעקס און דרייסיג יאר), ווי ס'ווייזט אויס האט ער געשריבן דעם ספר אסאך יארן, אין פרשת כי תשא דערמאנט ער "איך האב געהערט פון מיין מחותן רבי צבי הירש זצוק"ל", וואס דאס איז געווען דער עטרת צבי פון זידיטשוב וועלכער איז נפטר געווארן אין יאר ה'תקצ"א.
אגרא דפרקא, אזהרות מהרצ"א, בני יששכר, ברכה משולשת, דברים נחמדים, דרך עדותיך, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, והיה ברכה, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצות, כלי הרואים, לקוטי מהרצ"א, מגיד תעלומה, מעין גנים, נחל אמונים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא
דער ספר אגרא דכלה איז געשריבן געווארן לויט דעם סדר פון די פרשיות, נאר די ערשטע דריי פרשיות זענען שיין צוזאמען געשטעלט מסודר לויט דעם ארדער פון די פסוקים, רש"י, תרגום, מדרש רבה, תנחומא, שאילתות, אין אויך א פירוש אויף דעם מגלה עמוקות מיט דעם נאמען בארות עמוקים, די דריי פרשיות פארנעמען באלד א העלפט פון גאנצן ספר. דער מחבר שרייבט אין דער הקדמה מערסטענס פון די ווערטער האט ער געזאגט שבת ביי זיינע טישן, זיין אייניקל דער בלאזשאווער רב שרייבט אין א תשובה אין זיין ספר צבי לצדיק סי' י"ג, אז די ווערטער וואס זענען געשריבן אין אגרא דכלה האט דער מחבר געזאגט שבת ביים טיש צו דערוועקן יידישע הערצער.
נאך דער פטירה פון מחבר, האט רבי ישעיה דוד שפירא, א זון פון רבי משולם זושא שפירא, דער עלצטער זון פון מחבר, געפאדערט אז דער רעכט צו דרוקן דעם זיידנ'ס כתבים געהערט אים, נאכדעם וואס מען האט געזעצט א בי"ד פון דריי רבנים איז ארויס דער פסק אז מען זאל אים איבערבעטן מיט געלט און אז דער כתב יד פון דעם ספר אגרא דכלה, וואס איז געווען ביי רבי שמואל שפירא, א זון פון מחבר, געהערט צו רבי ישעיה דוד. אין יאר ה'תרכ"ו האט רבי ישעיה דוד איבערגעגעבן דעם כתב יד צו רבי מאיר משולם שפירא פון לאנצהוט, און ער האט דאס נאכהער פארקויפט צו רבי אברהם ניסן זיס, וועלכער האט זוכה געווען ענדליך ארויס צוגעבן דאס ספר.
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר אגרא דכלה פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אן אנדער אויסגאבע.
שיקאַגאָ (ענגליש: "Chicago") איז די גרעסטע שטאָט אינעם שטאַט אילינויס פלאצירט אויף די דרום-מערבדיקע ברעגן פון דער מישיגן אזערע, איינע פון די גרויסע אזערעס. מיט מער ווי 2.8 מיליאן מענטשן, איז זי די דריטע גרעסטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן.
דעמאגרפיע.
רוב איינוואוינער פון דער שטאט זענען ווייסע פראטעסטאנטן אבער, אזוי ווי אין אנדערע גרויסע שטעט, איז דער פראצענט פון שווארצע אין דער שטאט העכער ווי אין דער גארער באפעלקערונג פון די פאראייניגטע שטאטן. זייט די 1990טע יארן האבן אימיגרירט אין שיקאגא סערבן און מענטשן פון האיטי.
די אמטראק פירמע אפערירט צווישנשטאטישע באנען וואס שטעלן זיך אפ אין שיקאגא און קומען אן צו פארשידענע צילן אין אילינוי און ווייטער קיין מילוואקי, אינדיאנאפאליס, סאנט לואיס, און דעטרויט. די אמטראק באן סטאנציע אין שיקאגא איז יוניאן סטאנציע.
די גרעסטע רעליגיע צווישן דער באפעלקערונג פון שיקאגא איז קריסטנטום. אויך וואוינערן אין דער שטאט אנהענגער פון יידישקייט, איסלאם, בודהיזם, דזשייניזם, סיקהיזם און באהיי.
דער שער בלאט פון ספר דרך פקודיך
דרך פקודיך איז א חסידיש ספר געשריבן געווארן דורך רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו באקאנט אלס דער בני יששכר
רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל איז געבוירן אין יאר ה'תקמ"ג (אומגעפער), און איז נפטר געווארן י"ח טבת ה'תר"א. זיין פאטער איז געווען רבי פסח לאנגזאם, מ'האט אים גערופן רבי פסח יאווארניקער, זיין מוטער רחל מינא איז געווען א ניכטשע פון רבי אלימלך פון ליזשענסק. רבי הערש מיילך איז געווען רב אין צען פארשידענע שטעט: דינאוו, ריבאטוטש, סטריזשעוו, לאנצהוט, קאלאמיי, האלאשיץ, בערטש, דזשילבערץ, דיבעצק, מונקאטש, נאכהער צוריק אין דינאוו.
אגרא דכלה, אגרא דפרקא, אזהרות מהרצ"א, בני יששכר, ברכה משולשת, דברים נחמדים, דרך עדותיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, והיה ברכה, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצות, כלי הרואים, לקוטי מהרצ"א, מגיד תעלומה, מעין גנים, נחל אמונים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא
דער ספר דרך פקודיך איז געשריבן לויט דעם סדר פון די מצוות, און ווי דער מחבר שרייבט אין זיין הקדמה, אויס צושמועסן יעדע מצוה ווי אזוי מען דארף עס מקיים זיין מיט טראכטן מיט רייד און מיט טוהן, במחשבה בדבור ובמעשה, און דערביי אויך ארויס צוברענגען טעמים ביי יעדע מצוה.
אין דעם ספר דרך פקודיך איז נאר געדרוקט געווארן די ערשטע אכט און פופציג מצוות, די רעשט כתבים זענען ווארשיינליך פארלוירן געווארן.
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר דרך פקודיך פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אן אנדער אויסגאבע.
דונקערק (;) איז א פארט שטאט און א קאמונע (געמיינדע) אינעם נארד דעפארטמענט אין צפון פראנקרייך.
זי ליגט 10 קילאמעטער פון דעם בעלגישן גרענעץ. די באפעלקערונג פון דער שטאט (קאמונע) ביים 1999 צענזוס איז געווען 70,850 איינוואוינער (71,300 איינוואוינער לויט די פעברואר 2004 שאצונגען).
דער חידושי הרי"ם ר' יצחק מאיר אלטער (תקנ"ח - כ"ג אדר תרכ"ו) איז געווען דער מייסד פון דער גזע פון גער.
ר' יצחק מאיר איז געבוירן אין מאגנישאוו, פוילן, צו זײַן פאטער הר"ר ישראל ראטנבערג (שפעטער אב"ד פון גער) און זײַן מוטער חיה. הרב ישראל איז געווען מיוחס צום מהר"ם ראטנבערג, איינער פון די בעלי תוספות.
ער האט געלערנט ביי הרב אריה לייב צינץ פון פלאצק. ער איז געווען מיטן קאזשניצער מגיד און זיין זון רבי משה, אבער שפעטער איז ער געווארן א חסיד פונעם רבי'ן רבי בונים פון פרשיסכע.
פרייהייט פון אינפארמאציע לעגיסלאציע איז א לעגאל רעכט צו בעטן און באקומען אינפארמאציע פון דער רעגירונג אום זיסט אדער גאר ביליג. אין טייל לענדער גאראנטירט די קאנסטיטוציע דאס רעכט פון צוטריט צו אינפארמאציע.
מער ווי 85 לענדער ארום דער וועלט האבן איינגעפירט אזעלכע לעגיסלאציע. דער פרייהיט פון דער פרעסע אקט אין שוועדן פון 1766 ווערט גערעכט די עלסטע לעגיסלאציע אין דעם שטח.
א יסודותדיגער פרינציפ פון דער לעגיסלאציע (מערסטנס) איז די פליכט ליגט אויף דער ארגאנאזאציע געבעטן פאר אינפארמאציע אויב זיי ווילן צוריקהאלטן אינפארמאציע; דער וואס בעט דארף נישט ערקלערן צוליב וואס ער דארף די אינפארמאציע.
דער שער בלאט פון ספר מעין גנים, ערשטער אויסגאבע
דער שער בלאט פון ספר מעין גנים, לובלינער אויסגאבע
מַעיַן גנים איז א חסידיש ספר געשריבן געווארן דורך רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו שפעטער באקאנט געווארן אויף דעם נאמען פון ספר דער בני יששכר
אגרא דפרקא, אגרא דכלה, אזהרות מהרצ"א, בני יששכר, ברכה משולשת, דברים נחמדים, דרך עדותיך, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, והיה ברכה, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצות, כלי הרואים, לקוטי מהרצ"א, מגיד תעלומה, נחל אמונים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא.
דער ספר מעין גנים האט דער מחבר געשריבן אלס פירוש ארום דעם ספר אור החיים פון רבי יוסף יעבץ, ווי ער ברענגט ארויס זיין שארפן קאמפף קעגען די אויפגעקלערטע ווינטן וואס האבן דעמאלס אנגעהויבן צו בלאזען און פארדרייען דאס ארגינעלע יידישקייט און זיין הייליקייט.
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר מעין גנים פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אנדערע אויסגאבעס.
דער שער בלאט פון ספר כלי הרואים, פרעמישלא אויסגאבע
דער שער בלאט פון ספר כלי הרואים, טירנוי אויסגאבע
כלי הרואים איז א חסידיש ספר געשריבן געווארן דורך רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו שפעטער באקאנט געווארן אויף דעם נאמען פון זיין ספר בני יששכר.
אגרא דפרקא, אגרא דכלה, אזהרות מהרצ"א, בני יששכר, ברכה משולשת, דברים נחמדים, דרך עדותיך, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, והיה ברכה, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצות, לקוטי מהרצ"א, מגיד תעלומה, מעין גנים, נחל אמונים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא.
דער ספר כלי הרואים איז א פירוש אויף דעם ספר עובדיה, דער זון שרייבט צו דער ענדע פון ספר, אז דאס איז נאר א ביישפיל פון דעם חיבור וואס זיין פאטער האט געשריבן אויף גאנץ נ"ך אויף דעם חסידישן שטייגער, און בעט פון אויבערשטען זאל אים העלפן ארויסגעבן דעם גאנצן חיבור. (וחבל על דאבדן)
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר כלי הרואים פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אנדערע אויסגאבעס.
חובת התלמידים איז א ספר פון מוסר און פארבעסערן די מידות וואס דער פיאסעטשענער רב האט געשריבן.
דער צוועק פונעם ספר "חובת התלמידים" איז אויפצולעבן דעם נפש פון דעם תלמיד, און גיבט הדרכה ווי אזוי צו באקומען א געשמאק אין דאווענען און לערנען, בעיקר פאר יונגע תלמידים.
אינעם סוף פונעם ספר הייבט אן דער פיאסעטשענער רב אביסל צו דערוועקן ביים תלמיד דעם ענין פון התרוממות און חסידות.
איבערזעצונג אויף יודיש.
אין יאר תשל"ז האט אשר אנשיל גראד פון לאנדאן עס איבערגעזעצט אויף די יודישע שפראך, אז יונגע בחורים זאלן עס קענען לייכט פארשטיין.
ער האט בייגעלייגט אנווייזונגען פאר א ישיבה-בחור פונעם מחבר, געשריבן אויף די יודישע שפראך צום ערשטן מאל געדרוקט פון כתב יד.
דער שער בלאט פון ספר רגל ישרה, ערשטער אויסגאבע
דער שער בלאט פון ספר רגל ישרה, נייע אויסגאבע
רגל ישרה איז א חסידיש ספר געשריבן געווארן דורך רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו שפעטער באקאנט געווארן אויף דעם נאמען פון זיין ספר בני יששכר.
רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל איז געבוירן אין יאר ה'תקמ"ג (אומגעפער), און איז נפטר געווארן י"ח טבת ה'תר"א. זיין פאטער איז געווען רבי פסח לאנגזאם, מ'האט אים געריפן רבי פסח יאווארניקער, זיין מוטער רחל מינא איז געווען א ניכטשע פון רבי אלימלך פון ליזשענסק. רבי הערש מילך איז געווען רב אין צען פארשידענע שטעט, דינאוו, ריבאטוטש, סטריזשעוו, לאנצהוט, קאלאמיי, האלאשיץ, בערטש, דזשילבערץ, דיבעצק, מונקאטש, נאכהער צוריק אין דינאוו.
אגרא דפרקא, אגרא דכלה, אזהרות מהרצ"א, בני יששכר, ברכה משולשת, דברים נחמדים, דרך עדותיך, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, והיה ברכה, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצות, כלי הרואים, לקוטי מהרצ"א, מגיד תעלומה, מעין גנים, נחל אמונים, סדר הקרבנות, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא.
דער ספר רגל ישרה איז אן אריינפיר און א שליסעל צו דער חכמת הקבלה געשריבן לויט דעם סדר פון א"ב.
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר רגל ישרה פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אנדערע אויסגאבעס.
רבי יהודה אריה לייב אלטער (א' אייר ה'תר"ז 1847 - ה' שבט, ה'תרס"ה 1905) איז געווען גערעררבי, און דער מחבר פון די ספרים שפת אמת עה"ת און אויך חידושים אויף ש"ס און יורה דעה, וואס זענען ברייט אנגענומען אין רוב יידישע קרייזן. אונטער זיין פירערשאפט איז גער געווארן דאס צענטראלע חסידות אין קאנגרעס פוילן.
אלטער, יהודה אריה ליב
דער שער בלאט פון ספר והיה ברכה, ערשטער טייל
דער שער בלאט פון ספר והיה ברכה, ערשטער טיייל, ירושלימער אויסגאבע
דער שער בלאט פון ספר והיה ברכה, צווייטער טייל
והיה ברכה איז א ספר געשריבן געווארן דורך רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו באקאנט אלס דער בני יששכר
אגרא דכלה, אגרא דפרקא, אזהרות מהרצ"א, בני יששכר, ברכה משולשת, דברים נחמדים, דרך עדותיך, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצות, כלי הרואים, לקוטי מהרצ"א, מגיד תעלומה, מעין גנים, נחל אמונים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא
דער ספר והיה ברכה איז ארויסגעגעבען אין צוויי טיילן, דער ערשטער טייל איז אויף משניות ברכות און תוספתא דער צווייטער טייל איז אויף משניות זרעים און אויף מסכת שבת ביז דף מ"ב.
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר והיה ברכה פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אן אנדער אויסגאבע.
קאלאמיי (,) איז א שטאט אויפן פרוט טייך אין דער סטאניסלאווער גובערניע אין מערב אוקראינע, 51 קילאמעטער דרום פון סטאניסלאוו און 70 קילאמעטער מערב פון טשערנאוויץ.
נאכן שפאלטן פון פוילן ביזן ערשטן וועלט קריג איז דאס געווען אין מזרח גאליציע.
קארל דער ערשטער פון עסטרייך האט געוויילט אין קאלאמיי אין יאר 1912 פונעם זיבעצטן אפריל ביז דעם דרייצנטן דעצעמבער, איידער ער איז געווארן קייסער.
דער הערב פון קאלאמיי איז אן אדלער מיט א קרוין אויפן קאפ, וואס די שטאט האט באקומען פונעם קייסער וולאדיסלאוו יאניעללא אין יאר 1395
יידן אין קאלאמיי.
אין 1900 האבן געוואוינט אין קאלאמיי 16,568 יידן.
אין יאר תרכ"ח (1868) איז הרב הלל ליכטנשטיין אויפגענומען געווארן אלס שטאטס־רב אין קאלאמיי.
עשר אורות איז דער צווייטער באנד פון דער סעריע פון ספרים זכות ישראל, פון הרב ישראל בערגער. דער מחבר איז געווען א מחותן מיט זייער אסאך פון די גרויסע חסידישע רביים, ווי זיין זון הר"ר משה בערגער רעכנט אויס אין מגילות יוחסין וסדר ההתקשרות, דעריבער האט ער אסאך געוואוסט און געשריבן פון זיי.
ער אנטהאלט אין זיך מעשיות, תורות, מאמרים, בריוו, און די לעבנס באשרייבען פון צען גרויסע רביים.
1) הרה"ק רבי דובער ממזעריטש זצ"ל. 2) הרה"ק רבי פנחס מקאריץ זצ"ל. 3) הרה"ק רבי לוי יצחק מבארדיטשוב. ד) הרה"ק רבי יצחק מראדוויל, א זון פון הרה"ק רבי יחיאל מיכל מזאלטשוב זצ"ל. ה) הרה"ק רבי ישראל המגיד מקאזניץ. 5) הרה"ק רבי יעקב יצחק מלובלין זצ"ל. 7) הרה"ק רבי אברהם יושע העשיל מאפטא זצ"ל. 8) הרה"ק רבי ישראל פון רוזשין זצ"ל. 9) הרה"ק רבי אברהם יעקב מסאדיגורא זצ"ל. 10) הרה"ק רבי דוד משה פון טשארטקאוו זצ"ל.
אנהייב פון ספר איז געדרוקט א פתיחתא רבתא. ווי דער מחבר פארענטפערט פיהר שאלות וואס מען פרעגט אויף די גרויסע חסידישע רביים. 1) מען זעהט ביי זיי גרויסע מופתים וואס זענען חוץ לדרך הטבע, זיי האבן משנה געווען סדרי בראשית. מען האט אזאנס נאך נישט געהערט. 2) ווי קען זיין אז די חסידישע רביים זענען געווען גרעסער פון די פריערדיגע דורות, וויבאלד פון גמרא זעהט דאך אויס אז די דורות גייען כסדר, יעדער דור ווערט שוואכער פון פריערדיגער דור, ווי עס שטייט (שבת קיב:) אם ראשונים כמלאכים אנו כבני אדם וכו'. 3) פארוואס זענען זייער חידושים נישט בדרך פשט, אדער בדרך דרוש, רוב דערפון איז ווייט פון פשט. 4) די וועלט זאגט אז די חסידישע רביים האבן נישט געקענט לערענן, טא ווי קענען זיי צוקומען צו גרויסע מדריגות אין עבודת ה' ווען זיי האבן נישט געקענט לערענען ?.
דער מחבר צייגט אויף מיט גרויס בקיאות, מיט ראיות פון ש"ס מדרשים, און זוה"ק, אז אלע וועגען פון די ערשטע חסידישע רביים וואס ער באשרייבט אין זיינע ספרים, זענען אויסגעהאלטן, און אלע זייערע דרכים האט א מקור פון מדרשי חז"ל. ער ווארפט צוזאם פון צענדליגע און הונדערטער מאמרי חז"ל און ראיות פון תנאים און אמוראים און ספרי קודש.
עשר אורות איז דער דריטער באנד פון דער סעריע פון ספרים זכות ישראל, פון הרב ישראל בערגער. דער מחבר איז געווען א מחותן מיט זייער אסאך פון די גרויסע חסידישע רביים, ווי זיין זון הר"ר משה בערגער רעכנט אויס אין מגילות יוחסין וסדר ההתקשרות, דעריבער האט ער אסאך געוואוסט און געשריבן פון זיי.
ער אנטהאלט אין זיך מעשיות, תורות, מאמרים, בריוו, און די לעבענסט באשרייבען פון צען גרויסע רביים.
עשר אורות איז דער פערטער באנד פון דער סעריע פון ספרים זכות ישראל, פון הרב ישראל בערגער. דער מחבר איז געווען א מחותן מיט זייער אסאך פון די גרויסע חסידישע רביים, ווי זיין זון הר"ר משה בערגער רעכנט אויס אין מגילות יוחסין וסדר ההתקשרות, דעריבער האט ער אסאך געוואוסט און געשריבן פון זיי.
עס אנטהאלט אין זיך מעשיות, תורות, מאמרים, בריוו, און די לעבענסט באשרייבען פון צען גרויסע רביים.
קלאָד מאָנע (פֿראַנצױזיש: "Claude Monet"; דעם 14טן נאוועמבער 1840 - 5טן דעצעמבער 1926) איז געװען אַ פּראָמינענטער פֿראַנצױזישער קינסטלער, אײנער פֿון די גרינדערס פֿונעם אימפּרעסיאָניסטישן נוסח אין מאָלערײַ.
ער איז געבױרן געװאָרן דעם 14טן נאָװעמבער 1840 אין פּאַריז (פֿראַנקרײַך) אין דער משפּחה פֿון אַ שפּײַזקרעמער. זײַן מוטער איז געװען אַ זינגערין.
אין זײַנע בילדער האָט קלאָד מאָנע געשילדערט פֿאַרבנרײַכע אימאַזשן פֿון דער נאַטור, דאָרפֿישע און שטאָטישע לאַנדשאַפֿטן. אין 1872 האָט ער געשאַפֿן זײַן באַרימטן לאַנדשאַפֿט-בילד "אײַנדרוק: זון-אױפֿגאַנג" ("Impression: soleil levant"). אױפֿן סמך פֿון אָט דעם טיטל, עס האָט זיך שפּעטער באַװיזן דער נאָמען פֿון דער גאַנצער אימפּרעסיאָניסטישער קונסט-באַװעגונג.
צווישן 1883 און 1908 איז מאנע געפארן צום מיטלענדישן ים, וואו ער האט געמאלט אנדענקפונקטן, לאנדשאפטן און ים־שאפטן. ער האט געמאלט וויכטיקע סעריעס פון געמעלן אין ווענעציע און אין לאנדאן.
זיין צווייטע ווייב, אליס, איז געשטארבן אין 1911, און זיין עלצטער זון, זשאן, איז געשטארבן אין 1914. זיין שנור בלאנש, וואס איז געווען אליסנס טאכטער, האט אכט געגעבן אויף מאנע נאך אליסנס טויט.
אין די יארן האט מאנע אנגעהויבן ליידן פון קאטאראקטן אין די אויגן. די געמעלן וואס ער האט דעמאלסט געמאלן זענען א ביסל רויטלעך, וואס איז נארמאל פאר די וואס ליידן פון קאטאראקטן, ווייל זיי זען נישט גוט בלויע קאלירן. אין 1923 האט מען אפערירט אויף אים אוועקנעמען די קאטאראקטן.
קלאָד מאָנע איז געשטאָרבן דעם 5טן דעצעמבער 1926 אינעם שטעטל זשיװערני ("Giverny"), אין נאָרמאַנדיע. זײַן קבר געפֿינט זיך דאָרטן אױפֿן קלױסטער-צווינטער.
רבי אברהם ווייבערג (תקס"ד - י"א מרחשון תרמ"ד) איז געווען דער ערשטער סלאנימער רבי און דער מחבר פון דעם ספר "יסוד העבודה".
רבי אברהם איז געבוירן אין יאר ה'תקס"ד צו זיין פאטער רבי יצחק מתתיהו וואס איז געווען דער דיין אין פינסק, רייסין (היינט בעלארוס). רבי יצחק מתתיהו האט געהאנדלט מיט ווייצן בשותפות מיט זיין שוואגער ר' איסר ספעקטאר, דער פאטער פון רבי יצחק אלחנן ספעקטאר פון קאוונע.
ער איז געווארן א חסיד פון רבי נח לעכאוויטשער און דערנאך צו זיין תלמיד רבי משה פון קאברין.
די רביסטעווע.
פאר דער פטירה פון זיין רבי'ן דער קאברינער אין תרי"ח, האט זיין רבי ממנה געווען רבי אברהם צו פירן די חסידים. ער האט געפירט זיין הויף אין סלאנים.
הר"ר אברהם מרדכי אלטער, דער "אמרי אמת"
הרב אברהם מרדכי אַלטער מגור גריפן האמרי אמת (ז' טבת ה'תרכ"ו - ו' סיון ה'תש"ח) איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל גער אין פּוילן, וואו ער האָט געוואוינט כמעט זײַן גאָרע לעבן.
צו זײַן געבורט האָט זײַן עלטער־זיידע דער חידושי הרי"ם נאָך געלעבט, אָבער ער איז נפטר געוואָרן אַ פּאָר חדשים נאַכהער.
ער האָט חתונה געהאַט אין (ליטוויש) ביאַלע אין יאָר ה'תרמ"א. זײַן שווער איז געווען ר' נח טשאַרני (שחור), פֿון די חשובסטע גערער חסידים אין ביאַלע.
וועגן זײַן גדלות אין תורה נאָך אין זײַנע גאָר יונגע יאָרן האָט מעיד געווען דער וויערשאווער רב אויף אים אַז ס'איז נישט געווען קײן ספר אין זײַן ספרים שטוב וואָס ער זאָל נישט האָבן דורכגעזען.
נאָך דער פטירה פֿון זײַן פֿאָטער דעם „שפת אמת" האָבן כמעט אַלע גערער חסידים אים אויפֿגענומען אַלס רבי. העכער פֿערציג יאָר איז ער געווען דער מנהיג פֿון די גערער חסידים. אין די יאָרן פֿון זײַן רביסטווע איז גער געוואָרן דאָס גרעסטע חסידות אין גאַנץ פּוילן. ער איז אויך געווען איינער פֿון די מייסדים פֿון אגודת ישראל.
ער האָט פאַרמאָגט אַ סאַך ספרים, און זײַן ביבליאָטעק פון ספרים איז געווען פון די גרעסטע פּריוואַטע זאַמלונגען פון ספרים אין דער וועלט.
אין אָנהייב דער צווייטער וועלט קריג האָט ער זיך געצויגן קײַן וואַרשע, אָבער די רשעים ימ"ש האָבן עם שטאַרק געזוכט. אין יאָר ה'ת"ש האָבן די חסידים מצליח געווען באַקומען דאָקומענטן בכדי ער מיט געציילטע מענטשן פֿון זײַן משפחה זאָלן האָבן רשות אײַנצוּאוואַנדערן קײן ארץ ישראל, וואָס אין יענער צײַט האָט געהייסן פּאַלעסטינע אונטער בריטישער הערשאַפֿט.
בשעת ער איז נפטר איז נישט געווען מעגליך צוצוקומען צום בית עולם אויפן הר הזיתים צוליב דער מלחמה וואָס האָט געהערשט צווישן ישראל און די אַראַבישע לענדער. האָט מען עם באַגראָבן אין אַ קבר אין דעם חצר פֿון דער ישיבה „שפת אמת" אין ירושלים, וואו ער ליגט ביז צום הײַנטיקן טאָג.
תקנות.
ווען הר"ר אברהם מרדכי איז געוואָרן רבי האָט ער אײַנגעפֿירט אין זײַן בית־המדרש אין גער צו דאַווענען שחרית שבת אינדערפרי 7.30. דאָס איז געווען אַ גרויסער חידוש – אין די יאָרן פון די פריערדיקע רבי'ס פלעגט מען לערנען שעה'ן לאַנג אַלס הכנה צום דאַווענען, און ערשט אָנגעהויבן שחרית אַסאַך שפּעטער. ער האָט אויך אײַנגעפירט אַ שעה הפסקה בײַם שבתדיקן דאַווענען, סײַ פרײַטיק צונאַכט (פאַר כגוונא), סײַ שבת אינדערפרי (פאַר קריאת התורה), כדי מ'זאָל זיצן און לערנען.
זײַנע תורות.
דער רבי האָט געשריבן אַסאַך תורה אָבער איז רובא דרובא פֿאַרלוירן געגאַנגען אין די קריג יאָרן. נאָך זײַן פטירה האָט זײַנס אַן אייניקל געדרוקט די איבערגעבליבענע תורות אין א סעריע ספרים וואָס הייסן „אמרי אמת". זײַט דעמאלסט רופֿט מען דעם גערער רבי'ן ר' אברהם מרדכי מיטן נאָמען „אמרי אמת".
גערער רבי'ס.
הרה"צ ר' חנוך העניך פֿון אַלעקסאַנדער ("חשבה לטובה")
הרה"צ ר' יהודא אריה לייב (דער "שפת אמת") – אַן אייניקל פונעם "חידושי הרי"ם".
הרה"צ ר' אברהם מרדכי (דער "אמרי אמת") - אַ זון פונעם שפת אמת.
הרה"צ ר' ישראל (דער "בית ישראל") - אַ זון פון רבי אברהם מרדכי.
הרה"צ ר' שמחה בונם (דער "לב שמחה")- אַ זון פון רבי אברהם מרדכי.
הרה"צ ר' פנחס מנחם (דער "פני מנחם")- אַ זון פון רבי אברהם מרדכי.
הרה"צ ר' יעקב אריה (דער הײַנטיקער רבי שליט"א) - אַ זון פון רבי שמחה בונים.
בורשטין איז אן איידלשטיין געשאפן פון פארשטיינערטן רעזין פון האלץ. די קוואלן פון בורשטין זענען מינעראלן, וואס מען געפינט בעיקר אין דעם געגנט פונעם באלטישן ים. 80% פון דער וועלט'ס בורשטין ווערט געגראבן פונעם זאמד אין קאלינינגראד, רוסלאנד.
געוויסע שטאפן, למשל וואל, באקומען אן עלעקטרישע לאדונג ווען מען רייבט זיי מיט בורשטין. די פארצייטישע גריכן האבן דאס באמערקט און גענוצט דאס גריכישע ווארט פאר בורשטין, ηλεκτρον ("עלעקטראן"), פאר דעם פענאמען. דאס ווארט "בורשטין" ווערט אויך געניצט פאר א געוויסן געלן קאליר.
- אנדערע יארן געפינען זיך אין דער טאבעלע אונטן.
דאס יאר 2000, למשל, איז געווען דאס יאר פונעם דראקאן און דאס געבונדענע יסוד איז געווען מעטאל.
דאס כינעזישע ניי יאר.
דאס כינעזישע ניי יאר, אין טראדיציאנעלער כינעזיש 農曆新年
וואס זענען די שריפטן (פון רעכטס אויף לינקס) פאר יאר, ניי, קאלענדאר און לאנדווירטשאפט, ווערט אויך אנגערופן דער פרילינג פעסטיוואל.
מען פייערט די חגא פונעם ערשטן טאג אינעם ערשטן מאנאט פונעם נייעם יאר ביזן 15טן טאג.
רביצין שרה לעווין (תרע"ט - י"א תשרי תש"ע) איז געווען די ווייב פון איר שוועסטער קינד הרה"ח פיניע לעווין, גרינדער פון דעם אלטן בית יעקב סעמינאר אין ירושלים, און מוטער פון דעם היינטיקן דירעקטאר פונעם סעמינאר, הרב בונים לעווין.
שרה לעווין איז געבוירן אין לאדזש, פוילן אין יאר תרע"ה, צו איר פאטער שמחה בונים לעווין, אן אוראייניקל פון רבי חנוך העניך הכהן לעווין, און דער משמש פונעם אמרי אמת פון גער, און צו איר מוטער בריינדל פֿערענס.
זי האט חתונה געהאט דעם ערשטן זיווג פארן קריג. זי איז געווען איינע פון די מענגעלע צווילינג אין אוישוויץ.
לוגאנא (איטאליעניש: "Lugano") איז א חשובע שטאט אינעם קאנטאן טיטשינא אין דרום שווייץ וואס ליגט אויף דער אזערע וואס הייסט אויף איר נאמען. זי איז א גרויסער צענטער פאר טוריזם. די איינוואוינער רעדן איטאליעניש. זי איז די ניינטע גרעסטע שטאט אין דער שווייץ לויט באפעלקערונג.
די שטאט ליגט דרום פון די אלפן ביים ברעג פון דער לוגאנא אזערע (איטאליעניש: "Lago di Lugano" אדער "Ceresio") דארט וואו דער קאסאראטע טייך פלוסט אריין אין דער אזערע, צווישן לאגא מאגיארע און לאגא די קאמא.
לוגאנא האט א יידישע קהילה מיט בערך 500 משפחות, צווישן זיי צענדליגע חרדישע משפחות. דער היינטיגער רב פון דער קהילה איז דער אדמו"ר הרב בן-ציון ראבינאוויטש פון ביאלא. דער פריערדיגער רב איז געווען הרב שלמה זלמן פרידמאן פון ראחאוו.
"וַעֲצַת אֲחִיתֹפֶל, אֲשֶׁר יָעַץ בַּיָּמִים הָהֵם, כַּאֲשֶׁר יִשְׁאַל-(אִישׁ), בִּדְבַר הָאֱלֹהִים; כֵּן כָּל-עֲצַת אֲחִיתֹפֶל, גַּם-לְדָוִד גַּם לְאַבְשָׁלֹם:" (שמואל ב' ט"ז, כג).
ווען אבשלום איז ארויס אויף א מלחמה, קעגן דוד. האט אחיתופל מייעץ געווען אבשלום'ן, צו באפאלן דוד'ן ווען דוד'ס מענטשן זענען געווען מיד און שואך. נאר וייל דער באשעפער האט געוואלט דוד זאל געווינען די מלחמה. האט ער אריין געגעבן אין אבשלום'ס הארץ, נישט צו פאלגן אחיתופל'ן. נאר ער האט גפאלגט חושי הארכי וואס האט עם געזאגט צו וארטן מיטן מלחמה, און דערווייל שטארקער ווערן. דערווייל, האט דוד גהאט צייט צו זיך אויסרוען איז אויכט שטארקער געווארן און ער האט געווינען די מלחמה.
אחיתופל וואס האט געזען אז אבשלום האט נישט אנגענומען זיין עצה (וואס האט זיך שפעטער אויפגעוויזן פאר א גוטע עצה) איז אהיים געגאנגען, און זיך גענומען דאס לעבן.
היינטיגע צייטן, ווען מ'וויל זאגן א "שלעכטע עצה", זאגט מען "עצת אחיתופל".
אבער אין אמת'ן אריין, אחיתופל'ס עצה איז געווען א גוטע עצה. אזוי ווי אין פסוק שטייט: "וַיהוָה צִוָּה, לְהָפֵר אֶת-עֲצַת אֲחִיתֹפֶל הַטּוֹבָה, לְבַעֲבוּר הָבִיא יְהוָה אֶל-אַבְשָׁלוֹם, אֶת-הָרָעָה:" (שמואל ב' י"ז, יד). און פאר דעם, דוד וואס האט געוווסט ווי שטארק זיינע עצות זענען, האט עקסטער געדאוונט: "וַיֹּאמֶר דָּוִד סַכֶּל נָא אֶת עֲצַת אֲחִיתֹפֶל יְהֹוָה:" (שמואל ב' ט"ו, לא).
רבי שמחה בונם אלטער, מיט זיין זון דער היינטיגער רבי (רעכטס) און ר' יוסף שיף (לינקס)
הרב שמחה בונם אלטער (כ"ג ניסן ה'תרנ"ח 1898 - ז' תמוז ה'תשנ"ב 1992) איז געוועזן גערער רבי פֿון ה'תשל"ז (1977) ביז ה'תשנ"ב (1992). זײַנע תורות זענען געדרוקט אין דעם ספר 'לב שמחה'.
לעבענס געשיכטע.
הרב שמחה בונם איז געבוירן אין שטעטל גער, פוילן, כ"ג ניסן תרנ"ח (1898), צו זײַן פֿאטער דעם „אמרי אמת" און זיין מוטער ראדא יהודית טשארנא פון ביאלע, ווען זײַן זיידע דער „שפת אמת" האט נאך געלעבט.
אלול תרע"ה האט ער חתונה געהאט מיט זײַן קוזין יוטא הענא אלטער, א טאכטער פון זיין פעטער רבי נחמיה אלטער, מיט וועמען ער האט געהאט דרײַ קינדער. דאס עלצטע קינד, א טאכטער, איז אוועק נאך געציילטע חדשים. מיט א צען יאר שפעטער האט ער געהאט נאך א טאכטער, רבקה פייגא. זי האט חתונה געהאט מיט הר"ר מאיר מאנדל (נפ' ט"ו כסלו תשע"ג), דערנאך מיט ר' חזקיהו לעוו. זי איז נפטר געווארן י"א אב תשנ"ז 1997 איבערלאזנדיג אן איינציגן זון הר"ר נחמיה מאנדל, ראש כולל פֿונעם גערער „בית ישראל" אין אשדוד. כ"ט אייר תשצ"ט, קורץ פֿאר דער צווייטער וועלט מלחמה,איז געבוירן דער איינציגער זון פֿונעם „לב שמחה", דער הײַנטיגער גערער רבי שליט"א, הר"ר יעקב אריה אלטער.
אין אלול תרצ"ד האט ער זיך באזעצט אין ארץ ישראל. ער איז געבליבן דארט ביז ניסן תרח"ץ, ווען ער איז צוריקגעפארן קיין גער כדי אויפצוטון אז זיין פאטער זאל זיך קענען אריבערציען קיין ארץ ישראל.
נאך זײַן פֿאטער'ס פטירה אין תש"ח איז זײַן עלטערער ברודער דער „בית ישראל" געווארן גערער רבי, און ער (הר"ר שמחה בונם) מיט זײַן משפחה האט געוואנדערט פֿון ארץ ישראל קיין סאן זשערמען לעבן פאריז אין פֿראנקרייך. דערנאך האבן זיי זיך געצויגן קיין אנטווערפן אין בעלגיע. שפעטער האבן זיי אײַנגעוואנדערט צוריק קיין ארץ ישראל, און האבן זיך באזעצט אין דער מחנה יהודה געגנט אין ירושלים.
ווען דער בית ישראל איז אוועק האבן גערער חסידים אויפֿגענומען אים אלס רבי, ער איז דעמאלסט געווען קרוב צו די שמונים. אין יאר תשמ"ו איז ער געווארן שטארק קראנק, אבער ער האט ווײַטער געפֿירט די רביסטעווע ביז סוף ימיו. אפילו קראנקערהייט פלעג ער ארײַנקומען אין בית המדרש און אפילו געפֿירט טישן ווען נאר מעגליך. מיטוואך ז' תמוז תשנ"ב 1992, אויפן יארצייט פון זיין עלטער זיידן דעם ברוך טעם, איז ער אוועק פֿון דער וועלט אויפֿן עולם האמת. זײַן ממלא מקום אלס רבי איז געווען זײַן יונגערער ברודער דער פני מנחם.
די תורות וואס ער האט געזאגט בײַ טישן א.ד.ג. זענען געדרוקט אין לב שמחה (דרײַ בענדער).
זײַן ארבעט פֿארן ברייטערן צבור.
במשך די יארן תשל"ז - תשנ"ב, ווען דער רבי שמחה בונם האט געפֿירט די גערער רעביסטיווע, האט ער אײַנגעפֿירט עטליכע תקנות. למשל, האט ער באגרעניצט וויפֿיל מען מעג ארויסגעבן אויף שמחות ווי א בר מצוה אדער א חתונה, וווּ א יונגער פאר פֿאלק מעג וווינען נאך דער חתונה (נישט ירושלים אדער בני ברק). ער האט אויך געפֿירט א קאמף קעגן רייכערן פאפיראסן. ער האט שטארק געדרוקט אז די עלטערע חסידים וואס רייכערן זאלן אויפֿהערן, און אז בחורים און יונגעלײַט זאלן בכלל נישט קלערן אנצוהייבן. ער האט געשאפֿן אז מ'זאל אויפֿשטעלן נײַע פראיעקטן אין פֿארשידענע שטעט, צום ביישפיל אין חצור הגלילית, ערד און אשדוד, בכדי צו מאכן ביליגער די הוצאות פֿון וווינונג.
אין תשמ"ב האט ער געפֿירט דעם קאמף קעגן חילול שבת פֿון דער פֿליגער געזעלשאפֿט אל על.
דער ערשטער באקאנטער חסידישער רב פון דער אפטער גזע איז געווען רבי אברהם יהושע העשיל באקאנט אלס דער אפטער רב, דער אוהב ישראל, דער גרינדער פון דער אפטא-מעזשביזשער דינאסטיע.
מעזשביזשער - אפטער בוים.
רבי אברהם יהושע העשיל (ה'תקט"ו - ה' ניסן ה'תקפ"ה), רב אין קאלבאסאוו, יאס, מעזשביזש און אפטא, באקאנט אלס דער אפטער רב, דער אוהב ישראל.
רבי פינחס מנחם אלטער (כ"א תמוז ה'תרפ"ו-ט"ז אדר ה'תשנ"ו) איז געווען דער יונגסטער זון פון דעם "אמרי אמת", הר"ר אברהם מרדכי אלטער. ער איז געווען גערער רבי פון תשנ"ב ביז זיין פטירה ט"ז אדר, תשנ"ו. פריער איז ער געווען לאנגע יארן ראש ישיבה פון שפת אמת.
פינחס מנחם איז געבוירן צו זיין פאטער, הר"ר אברהם מרדכי אלטער, דער גערער רבי, און זיין מוטער, פייגא מינטשע (בידערמען) אין פֿאלעניץ, פוילן, כ"א תמוז תרפ"ו.
זיין בר מצוה האט ער געפייערט אין לודמיר קורץ פארן אנהייב פון דער ערשטער וועלט מלחמה. פסח ת"ש איז ער אנגעקומען אין ארץ ישראל צוזאמען מיט זיין פאטער, און ער האט געוואוינט אין ירושלים. זיין פאטער האט געדינגען פאר אים א פריוואטן רבי, הרב חייקל מילעצקי. אום י' תמוז תש"ו (1946) האט ער חתונה געהאט מיט ציפורה, טאכטער פון הרב אברהם מרדכי אלתר, זון פון הרב משה בצלאל, ברודער פון זיין פאטער דעם 'אמרי אמת'. נאך דער חתונה האט ער געוואוינט נאנט צו זיין פאטער. נאך זיין פאטער׳ס פטירה איז ער אריבער וואוינען מיט זיין מוטער אין דעם בניין וואס איז היינט די שפת אמת ישיבה, און ער איז געבליבן וואוינען דארט זיין גאנץ לעבן אין א דירה פון דריי צימערן מיט אלטע ברוקשטיינער און מעבל.
אין תשי"ז האט זיין ברודער דער "בית ישראל" אים באשטימט ראש ישיבה פון שפת אמת אין ירושלים.
נאך דער פטירה פונעם לב שמחה אין תשנ"ב האט ער אויפגענומען די גערער רעביסטעווע, וואס ער האט פירט דריי און א האלב יאר ביז זיין פטירה ט"ז אדר תשנ"ו.
זיינע תורות זענען געדרוקט אין "פני מנחם".
גד בול פון דואר ישראל
גד (געבוירן י' חשוון ב'קצ"ח לויטן סדר עולם רבה) איז געווען דער זיבעטער זון פון זיין פאטער יעקב אבינו און דער עלטערער זון פון זיין מוטער זלפה.
די קינדער פון גד זענען געווען: צִפְיוֹן, חַגִּי, שׁוּנִי, אֶצְבֹּן (במדבר, כ"ו: אוני), עֵרִי, אֲרוֹדִי וְאַרְאֵלִי. (בראשית מ"ט, טז)
דער שער בלאט פון ספר מגיד תעלומה, ערשטער אויסגאבע
דער שער בלאט פון ספר מגיד תעלומה, ירושלימער אויסגאבע
מגיד תעלומה איז א ספר געשריבן געווארן דורך רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו באקאנט אלס דער בני יששכר
אגרא דכלה, אגרא דפרקא, אזהרות מהרצ"א, בני יששכר, ברכה משולשת, דברים נחמדים, דרך עדותיך, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, והיה ברכה, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצות, כלי הרואים, לקוטי מהרצ"א, מעין גנים, נחל אמונים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא
דער ספר מגיד תעלומה איז א פירוש אויף מסכת ברכות אויפן סדר פון די דפים, אפצולערנען פשט אין גמרא רש"י און תוספות, ווי אויך אויף פארשידענע ערטער חסידישע געדאנקען.
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר מגיד תעלומה פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אן אנדער אויסגאבע.
דער שפאקטיוו איז א חרדישער זשורנאל וואס ווערט ארויסגעגעבן און רעדאגירט דורך שמעון ראלניצקי, וואס קומט ארויס צוויי מאל א חודש.
דער שפאקטיוו איז א שוועסטער אויסגאבע פון דער שטערן.
דער זשורנאל קומט ארויס פול קאלירט, און ער באשרייבט איין טעמע פער אויסגאבע צוטיילט אין אסאך ארטיקלען.
מען באשרייבט זייער גוט פארשידענע אינטערעסאנטע טעמעס, עס האט א הויכן סטיל פון שרייבן.
זיין רעדאקטאר איז שמעון ראלינצקי פון מאנסי, א וועטאראן שרייבער פון ״דער בלאט״, וואס שרייבט אונטער די פענע נאמען ר.ש. כהן און ה.מארש און נאך נעמען.
אויך האבן זיי ארטיקלען פון דעם באקאנטן חרדישן שריפטשטעלער ר' הערשל פרידמאן וואס שרייבט אין דער איד אונטערן פענע נעמען פ הירש און באבאד און נאך נעמען.
מען קען קיינמאל נישט וויסן וואספארא טשיקאווע באשרייבונג קומט אינעם קומענדיגן אויסגאבע.
דער שער בלאט פון ספר חכמת הנפש, ערשטע אויסגאבע
חכמת הנפש איז א חקירה ספר געשריבן געווארן דורך איינעם פון די קדמונים, מיט הגהות פון רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו שפעטער באקאנט געווארן אויף דעם נאמען פון ספר דער בני יששכר
ס'איז נישט באקאנט ווער ס'האט געשריבן דעם ספר, דער כתב יד פון דעם ספר איז געלעגן ביים בני יששכר, און ער האט עס איבערגעארבעט און סארטירט און אנגעהויבן צו שרייבן אויף דעם א פירוש. דער לעמבערגער רב שרייבט אין זיין הסכמה אז דער בני יששכר האט ארויסגעוויזען א געוואלדיגע ליבשאפט צו די כתבים, און ער האט זיי שטענדיג גענומען מיט זיך, ווי ער איז געפארן.
אויף דעם שער בלאט פון דער צפת'ער אויסגאבע איז געדרוקט "המיוחס לרבנו אליעזר הרוקח ז"ל מבעלי התוספות", רבי חיים סתהון דער רב אין צפת פון די ספרדים, שרייבט אין זיין הסכמה, אז לויט די נעמען וואס ווערט געברענגט אין ספר, איז ווארשיינדליך דער מחבר רבי אליעזר הרוקח פון גערמייזא.
רבי פנחס אברהם שעהנפעלד רב אין קורימא, אונגארן, אן אייניקל פון בני יששכר, שרייבט אין זיין הקדמה, אז ער האט א נאמען געגעבען זיי זיידן'ס פירוש נחל אמונים.
אין דעם ספר וועלכער איז איינגעטיילט אין ניינציג סימנים, טוהט דער מחבר ארויסברענגען באגלייט מיט קבלה, דעם ענין פון נפש רוח ונשמה אין זייערע אויפגאבען.
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר חכמת הנפש פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אנדערע אויסגאבעס.
דער שער בלאט פון ספר ריח דודאים, ירושלימער אויסגאבע
ריח דודאים איז א ספר געשריבן געווארן דורך רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו באקאנט אלס דער בני יששכר
אגרא דכלה, אגרא דפרקא, אזהרות מהרצ"א, בני יששכר, ברכה משולשת, דברים נחמדים, דרך עדותיך, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, והיה ברכה, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצות, כלי הרואים, לקוטי מהרצ"א, מגיד תעלומה, מעין גנים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, תקנות תמכין דאורייתא
דער ספר ריח דודאים איז א פירוש אויף מסכת מגילה אויפן סדר פון די דפים, אפצולערנען פשט אין גמרא רש"י און תוספות, ווי אויך אויף פארשידענע ערטער חסידישע געדאנקען.
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר ריח דודאים פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אן אנדער אויסגאבע.
רבי משולם זוסיא טווערסקי (ר"ח אלול תרע"ז - י"ז מרחשון תשמ"ח) איז געווען דער טשערנאבלער רבי.
משולם זוסיא איז געבוירן ר"ח אלול ה'תרע"ז אין מאזיר, רוסלענדישע אימפעריע (היינט בעלארוס), צו זיין פאטער רבי חיים יצחק טווערסקי, א זון פון רבי אברהם יהושע העשיל טווערסקי, א זון פון רבי מרדכי טווערסקי פון לויעוו-טשערנאביל, א זון פון רבי נחום טווערסקי, א זון פון רבי אהרן טווערסקי פון טשערנאביל, א זון פון דעם טשערנאבלער מגיד, א זון פון רבי מנחם נחום טווערסקי מחבר פון "מאור עינים" און צו זיין מוטער, א טאכטער פון רבי יצחק ישעיה האלבערשטאם, דער טשחויווער רבי, דער יינגסטער זון פונעם צאנזער רב. אין יאר תרצ"ד איז ער אנטלאפן פון דער קאמוניסטישער רעגירונג אין רוסלאנד קיין ארץ ישראל. אין תרצ"ו איז ער געפארן קיין פוילן צו זיין זיידן דעם טשחויווער רבי.
פארן צווייטן וועלט קריג האט ער געזדאנזשעט צוריקצופארן קיין ארץ ישראל, וואו ער האט חתונה געהאט אין תש"א מיט מרת בלומא טויבא, די טאכטער פון רבי יעקב מרדכי בראנדוויין פון סטרעטין אין ירושלים.
אין תשי"ז האט ער זיך געצויגן קיין בני ברק וואו ער האט אויפגעשטעלט זיין הויף. דער בית המדרש געפינט זיך אין ראב"ד גאס.
טווערסקי, משולם זוסיא
רבי שמעון מארילעס זצ"ל (ה'תקי"ט - ט"ו תשרי ה'תר"י), פון יעראסלאוו. באקאנט אלס רבי שמעון יעראסלאווער.
רבי שמעון איז געבוירן אין יאר ה'תקי"ט, צו זיין פאטער הרב ישראל לייב (איילבוים) ליקאווער, פון יאזעפאף, א זון פון הרב יעקב קאפל ליקאווער, פון ליקאוו.
נאך זיין חתונה האט רבי שמעון געוואוינט לעבן זיין שווער אין יעראסלאוו.
רבי שמעון איז נפטר געווארן דעם ערשטן טאג סוכות ה'תר"י.
וויעטנאַם (), אפיציעל די סאציאליסטישע רעפובליק פון וויעטנאם (), איז דאס מערסט מזרחדיקע לאנד אויף דעם אינדאכינע האלבאינזל אין דרום-מזרח אזיע. מיט א געשאצטע 92.7 מיליאן באוואוינער אין 2016, איז ער דאס פֿערצנט-מערסט-באפעלקערטע לאנד אין דער וועלט, און דאס ניינט מערסט באפעלקערטע לאנד אין אזיע. וויעטנאם גרענעצט כינע צו צפון, לאאס צו צפון־מערב, קאמבאדיע צו דרום־מערב, טיילאנד אריבער דעם איינגאס פון טיילאנד צו דרום־מערב, און די פיליפינען, מאלייזיע און אינדאנעזיע אריבער דעם דרום כינע ים צו מזרח און דרום־מזרח. (דער דרום כינע ים ווערט גערופן אין וויעטנאם דער מזרח ים). די הויפטשטאט איז האנוי זייט דער פאראייניקונג פון צפון און דרום וויעטנאם אין 1976, און די גרעסטע שטאט איז הא טשי מין שטאט. עס איז אויך די שטאָט פון דא נאנג, ליגן אין דעם צענטער פון וויעטנאם.
די נאציאנאלע מענטשן אין וויעטנאם איז וויעטנאמעזער.
דער קראַנטער פּרעזידענט פון וויעטנאַם איז טרואָנג טאַן סאַנג.
דער צפונדיקער טייל פון וויעטנאם איז געווען א טייל פון אימפערישער כינע מער ווי טויזנט, פון יאר 111 פאר דער ציווילער רעכענונג ביז יאר 939, ווען די וויעטנאמעזער האבן אויפגעשטעלט אן אומאפהענגיקע מדינה נאך זייער נצחון אין דער קאמף פון טייך באך. נאכאנאנדע וויעטנאמעזער דינאסטיעס האבן געהערשט אויף א פארגרעסערטן וויעטנאם ביז פראנקרייך האט קאלאניזירט דעם אינדאכינע האלבאינזל אינעם 19טן יארהונדערט. נאך דער יאפאנעזישער אקופאציע אין די 1940ער יארן האבן די וויעטנאמעזער געקעמפט קעגן פראנצויזישער הערשאפט אין דער ערשטער אינדאכינע-מלחמה, ביז אין 1954 האבן זיי אינגאנצן פארטריבן די פראנצויזן. דערנאך איז וויעטנאם געווען צעטיילט אין צוויי קאנקורענט לענדער, צפון וויעטנאם (אפיציעל די דעמאקראטישע רעפובליק פון וויעטנאם), און דרום וויעטנאם (אפיציעל די רעפובליק פון וויעטנאם). נאך א לאנגע מלחמה צווישן די צוויי שטאטן האט צפון וויעטנאם געזיגט אין 1975.
וויעטנאם איז היינט א מיטגליד אין דער וועלט האנדל אריגאניזאציע, זייט 2007.
וויעטנאם איז שוין געווען באפעלקערט אין דער שטיין עפאכע.
בערך 1000 יאר פאר דער ציווילער עפאכע האט מען אנטוויקלט קולטיוואציע פון רייז אין די פלייצפלוינען פונעם טייך מא און דער רויטן טייך, און עס האט געבליעט א קולטור פון מאכן בראנדזע פויקן. אין דער תקופה האבן אנגעהויבן די פריערדיגע קעניגרייכן פון וואן לאנג און אוי לאק, און די קולטור האט געשפרייט צו אנדערע ערטער אין דרום־מזרח אזיע.
פון 200 יאר פאר דער ציווילער עפאכע ביז יאר 938 איז דער צפון טייל פון היינטיגן וויעטנאם געווען אונטער כינעזישער הערשאפט. צווישן די יארן 544 און 602 איז דאס לאנד געווען אומאפהענגיק מיטן נאמען וואן קואן אונטער דער אנטעריאר לי דינאסטיע.
די סאציאליסטישער רעפובליק פון וויעטנאם איז, צוזאמען מיט כינע, לאאס און קובא, איינער פון דער וועלט׳ס פיר איין-פארטיי לענדער וואס האלטן זיך אפיציעל קאמוניסטיש.
לעגיסלאטור.
די נאציאנאלע זאמלונג פון וויעטנאם איז די איין־קאמער לעגיסלאטור פונעם לאנד, און באשטייט פון 498 מיטגלידער. זי ווערט געפירט דורך א פארזיצער, און ווערט פאררעכענט העכער פון סיי דעם עקזעקוטיוו צווייג און סיי דעם יוסטיץ־צווייג. אלע מיניסטארן פון דער רעגירונג ווערן גענומען פון די מיטגלידער פון דער נאציאנאלער זאמלונג.
עקזעקוטיוו.
דער פרעזידענט פון וויעטנאם איז דער אפיציעלער ראש־מלוכה און אויך, אין נאמען, הויפט־קאמאנדיר פון די מיליטער, און דינט ווי פארזיצער פונעם ראט פון העכסטע פארטיידיקונג און פארזיכערונג. דער פרעמיער מיניסטער פון וויעטנאם איז דער רעגירונגס־הויפט, און פירט דעם מיניסטארן־ראט וואס באשטייט פון דריי וויצע־פרעמיער מיניסטארן און די הויפטן פון 28 מיניסטעריומס און קאמיסיעס.
אין 2009, איז וויעטנאמ׳ס נאציאנאלע לעבנס-ערווארטונג געשטאנען ביי 76 יאר פאר ווייבער און 72 פאר מענער, און די זייגקינדער-שטארביקייט ראטע איז געווען 12 פון 1,000 לעבעדיגע געבורטן. ביז 2009, 85% פון דער באפעלקערונג האבן געהאט צוטריט צו פארבעסערטע וואסער קוואלן. נישט-דערשפייזטקייט איז דאך גאנץ פארשפרייט אין די דארפישע פראווינצן. אין 2001, איז דער רעגירונג׳ס ארויסגאב פאר געזונט געווען נאר 0.9% פון וויעטנאמ׳ס ברוטא אינלענדישן פראדוקט (בא״פ), מיט סובווענצן פון דער מדינה וואס דעקן נאר 20% פון געזונט-פארזארג הוצאות.
אין 1954, האט צפון וויעטנאם געגרינדעט א קהל געזונט סיסטעם וואס האט דערגרייכט ביז די קליינטשיקע דערפער. נאך דער נאציאנאלע ווידער-פאראייניקונג אין 1975, האט מען אויפגעשטעלט א נאציאנאלע געזונט-דינסט. אין די סוף 1980s, האט די קוואליטעט פון געזונט-פארזארג פארמינערט אין א געוויסן מאס וועגן פינאנץ באגרעניצונגען, א רוק פון אחריות צו די פראווינצן, און דאס אריינפירן אפצאלן. ווייניג פינאנץ האט גורם געווען א מאנגל פון שוועסטערן, אקושערקעס און שפיטאל בעטן. אין 2000, האט וויעטנאם געהאט נאר 250,000 שפיטאל בעטן, ד״ה 14.8 בעטן פאר 10,000 מענטשן, לויטן וועלט באנק.
זייט די אנהייב 2000ער יארן, האט וויעטנאם פראגרעסירט גאנץ שיין קעגן מאלאריע, און די שטארבקייט ראטע פון מאלאריע איז געפאלן צו בערך 5% פון דער צאל אין די 1990ער יארן ביז 2005, נאך ווען דאס לאנד האט איינגעפירט פארבעסערטע קעגן-מאלאריע מעדיקאמענטן און באהאנדלונג. פעלער פון טובערקולאז, אבער, שטייגן, מיט א באריכט פון 57 טויטן א טאג אין מיי 2004. היינט האט מען אן אינטענסיוון וואקסינירונג פראגראם, בעסערע היגיענע און מיט אויסלענדישער הילף, האפט וויעטנאם צו פארמינירן גאנץ שארף די צאל פון טובערקולאז פעלער און יעריגע נייע טובערקולאז אינפעקציעס.
וויעטנאמ׳ס קולטור האט זיך אנטוויקלט ווערנט די יארהונדערטער פון דער הי-געוואקסענער אוראלטער דאנג סאן קולטור. טייל עלעמענטן פון דער נאציאנאלער קולטור שטאמען פון כינעזישע מקורות, ציענדיק אויף עלעמענטן פון קאנפוציאניזם און טאאיזם אין זיין טראדיציאנעלער פאליטישער סיסטעם און פילאסאפיע. מען זעט אויך דעם איינפלוס פון אימיגראנטע פעלקער – ווי די קאנטאנעזער, האקא, האקיען און היינאן קולטורן – און די נאציאנאלע רעליגיע פון בודהיזם איז שטארק ארומגעוויקלט מיט פאפולערער קולטור. אין די לעצטיגע יארהונדערטער זענען מערבדיקע קולטורן, ספעציעל פראנקרייך און די פאראייניגטע שטאטן, געווארן קענטיג אין וויעטנאם.
אין דער מאדערנער תקופה, איז דאס קולטור-לעבן פון וויעטנאם געווארן שטארק באאיינפלוסט דורך די רעגירונגס-קאנטראלירטע מעדיע און קולטורעלע פראגראמען. דורך א סך יארצענדליגער האט מען אויסגעמיטן פרעמדע קולטורערע השפעות – ספעציעל די פון מערבדיגע מקורות. זייט די 1990ער יארן, אבער, האט וויעטנאם געזען א גרעסערע אויסגעשטעלטקייט צו דרום־מזרח אזיאטישע, אייראפעאישע און אמעריקאנישע קולטור און מעדיע.
מעדיע.
וויעטנאמ׳ס מעדיע סעקטאר ווערט רעגולירט דורך דער רעגירונג לויטן 2004 געזעץ וועגן פארעפנטלעכונג. מען דערקענט אז דער מעדיע סעקטאר אין וויעטנאם ווערט קאנטראלירט דורך דער רעגירונג צו פאלגן די אפיציעלע שיטה פון דער קאמוניסטישער פארטיי, אבער טייל צייטונגען זענען פארהעלטנווייז אפן־הארציג. דער קול פון וויעטנאם איז די אפיציעלע שטאַט געפירטע נאציאנאלע טראנסמיסיע באדינונג. וויעטנאם טעלעוויזיע איז די נאציאנאלע טעלעוויזיע טראנסמיסיע פירמע.
זייט 1997 רעגולירט וויעטנאם צוטריט צו דער אינטערנעץ, סיי דורך געזעצן סיי דורך טעכנישע מיטלען. וויעטנאם ווערט גערעכנט איינער פון 15 ״אינטערנעץ פיינט", וואס בלאקירט פיל פאליטישע און רעליגיעזע וועבזייטלעך.
מאַראַמאָראָש (רומעניש: "Maramureş";;;) איז א געאגראפישער, היסטארישער און קולטורעלער ראיאן אין צפון זיבנבערגן, לענגאויס דעם אויבער טיסא טייך וואס נעמט איין די מאראמאראשער פארטיפונג און די ארומיגע בערג, א טייל פון די צפון-מזרח קארפאטן.
דער דרום טייל פונעם ראיאן איז אין היינטיגער צפון רומעניע, און דער צפון טייל געהערט צום זאקארפאטיער אבלאסט אין מערב אוקראינע.
מאראמאראש איז א טאל אינגאנצן ארומגענומען מיט בערג, מיט א שמאלער עפענונג ביי חוסט, מיט א פאר טוץ טייכן און ריטשקעס וואס פליסן אין טיסא טייך אריין. ער האט אסאך וועלדער. מאראמאראש באדעקט א שטח פון בערך 10000 קוואדראט ק"מ.
דער שער בלאט פון ספר ברכי יוסף, פאטאגראפישע איבערמאכונג פון ווינער אויסגאבע
ברכי יוסף איז א ספר אויף שולחן ערוך וואס דער חיד"א האט געשריבן. כאטש דער חיד"א האט אסאך חיבורים אויף הלכה, קען מען זאגן אז דאס ספר איז די מערסטע שטערקסע און גרעסטע פונעם חיד"א אויף חלק הלכה. ער האט עס אנגעהויבן שרייבן נאך ווען ער איז געווען גאנץ יונג, נאך אין יאר ה'תקי"ד, און האט געשריבן דערין אסאך יאר, יעדע צייט, און האט אנגעהויבן עס צו דרוקן אין יאר ה'תקל"ד אין ליווארנא. במשך פון די צייט האט ער שטענדיג צוגעשריבן נאך און נאך, און עס איז ארויס פון דרוק אין יאר ה'תקל"ז.
דער חיבור ביישטייט צום מערסטן אויף חלק אורח חיים. אויף יורה דעה פון סי' א' ביז סי' י"ח פון סימן רכ"ח ביזן סוף. אבן העזר סי' א' ביז סי' ל"ט און חושן משפט פון סי' א' ביז סי' מ"א.
אין די שפעטערדיגע ספרים האט ער צוגעלייגט אסאך הגהות און הוספות. דאס ספר האט אויך א ספעציעל חשיבות וויבאלד ער ברעגנט דערין אסאך הלכות און מנהגים וואס מען האט זיך געפירט דערין אין ארץ ישראל און אין ירושלים, וואס ער האט אליין מיט געלעבעט דערין. אין חיד"א'ס צייטן איז דער אנגענומענסטער ספר אויף שו"ע געווען דער כנסת הגדולה פון רבי חיים בנבנשתי און דעריבער איז דער חיד"א אין דעם ספר זייער אסאך מוסיף אויפן כנסת הגדולה.
גראד נאכן דרוקן איז דער ספר געווארן זייער פאפולער, עס זענען געווען צוויי מענטשן וואס האבן דערפון געמאכט קיצורי הלכות נאך אין די צייטן ווען דער חיד"א האט געלעבעט דאס איז אין יאר תקנ"ח ספר משפט כתב, און קמח סלת.
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר ברכי יוסף פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אנדערע אויסגאבעס.
הירשע-דוד כ"ץ (געב' 1956) איז א דיכטער, דענקער, שריפטשטעלער און פארשער, וועמענס ארטיקלען איבער דער אידישער שפראך דערשיינען וועכנטליך אין דער אלגעמיינער זשורנאל. ביז נישט לאנג צוריק פלעגט ער זיך דרוקן אויסשליסליך אין דעם יידישן פארווערטס.
ער לעבט און שאפט אין דער אידישער ווילנע, און פארט כסדר ארום איבער מזרח אייראפע פון אמאל צו פאראייביגן איר זכרון דורך אינטערוויואירן שארית-הפליטה איבערלעבער פון דעם חורבן אייראפע. זיינע ארטיקלען זענען פול מיט אידישע געפילן פאר אהבת ישראל, און אחריות צו לערנען מיט די נייע דורות וואס מיר האבן אמאל פארמאגט.
ער איז אויפגעוואקסן אין בארא פארק, און על אף וואס ער איז א אידישיסטישער פראפעסער איז ער אנדערשט ווי די אנדערע אידישיסטן פון די ייוו"א קולטור, ווייל ער האט ארויסגעגעבן א בוך וואו ער שרייבט אז די ייוו"א ארטאגראפיע איז נישט די איינציקסטע אויסגעהאלטענע ארטאגראפיע. [http://mysite.verizon.net/jialpert/Yiddish/YIVO_Yiddish.htm].
בארג עווערעסט אין נעפאל, א בארג אין דער הימאלייע קייט, איז דער העכסטער בארג אין דער וועלט, הויך 8848 מעטער. דער בארג האט באקומען דעם נאמען "עווערעסט" אין 1856. דער גרענעץ צווישן נעפאל און טיבעט גייט אדורך דעם שפיץ פונעם בארג. אויף טיבעטיש הייסט דער בארג "קאמאלאַנגמאַ".
אין מיי 1953 זענען שערפא טענזינג נארגיי און סיר עדמונד הילארי (פון ניי זילאנד) געווען די ערשטע מענטשן צו קלעטערן ביזן שפיץ פון עווערעסט.
מעסטן די הייך פון עווערעסט האט געדויערט פון 1802 ביז 1852, ווען מען האט פעסטגעשטעלט אז עווערעסט איז דער העכסטער שפיץ איבערן ים שפיגל.
דעם 25סטן אפריל, 2015, זענען 18 מענטשן אומגעקומען ווען דאס ערדציטערניש אין נעפאל 2015 האט גורם געווען א לאווינע אויף עווערעסט.
בִּנְיָמִינָה איז א שטעטל אין חיפה דיסטריקט פון ישראל, דרום פון חיפה און צפון פון נתניה. פריער איז זי געווען אן אומאפהענגיקער שטאטראט, אבער אין 2003 איז זי פאראייניגט געווארן מיט גִּבְעַת עַדָה. איר באפעלקערונג איז געווען דעמאלסט 6,600.
דאס שטעטל איז געגרינדעט געווארן אין 1922 און האט א נאמען נאך באראן אברהם בנימין עדמאנד זשיימס דע ראטשילד.
הרב חיים מאיר האגער (געב׳ ה׳ אלול תש״ם) איז א זון פון הרב מענדיל האגער און איז א רב אין בארא פארק, ברוקלין.
ביי די 25 יאר האט ער באקומען הוראה פון רבי משה האלבערשטאם און דער פאפא רב פון מאנטרעאל, קאנאדע.
רבי חיים מאיר איז געבוירן געווארן ה׳ אלול תש״ם צו זיין פאטער רבי מענדיל האגער (היינט וויזשניצער רבי פון מרכז וויזשניץ), און צו זיין מוטער מרת מרים, טאכטער פון רבי אברהם דוד הורוויץ, שטארסבורגער רב און חבר בד״צ עדה החרדית אין עיה״ק ירושלים. אלס בחור פלעגט ער לערנען אין דער וויזשניצער ישיבה אין הר נוף, ירושלים.
אין תשנ״ט האט ער געהייראט מרת נחמה מירל, טאכטער פון רבי נפתלי צבי ווייס, ספינקער רבי פון בארא פארק. די גרויסארטיגע חתונה איז געפראוועט געווארן אין תל אביב, אין באטייליגונג פון צענדליגע טויזנטער חסידים פון איבער דער גארער וועלט, אין א ריזיגן שאטער וואס מ׳האט אויפגעשטעלט ספעציעל לכבוד דער חתונה.
נאך דער חתונה האט ער זיך געצויגן אין אמעריקע, וואו האט ער אנגעהויבען צו לערנען הוראה מיטן בעלזער דיין.
היינט צו טאגס דינט ער אלס רב פון זיין טאטנ׳ס חסידים אין אמעריקע.
רבי יהודה מודרן (אדער מודרען) זצ"ל (ח' טבת ה'תק"ף - ד' חשון ה'תרנ"ד) פון די גרויסע גאונים אין מתמידים אין זיין דור, פארפאסער פון די ספרים פרי העץ און זכרון שמואל.
רבי יהודה איז געבוירן ח' טבת ה'תק"ף אין פרעשבורג (היינט בראטיסלאווא, סלאוואקיי) צו זיין פאטער הרב ישעיהו, פון די אנגעזעהנע יידן פון פרעשבורג. און צו זיין מוטער מרת ביילא. זיין פאמיליע זענען אפשטאמיגע פין רבי נפתלי הכהן כ"ץ פארפאסער פין ספר "סמיכות חכמים", וואס איז געווען אן אייניקל פון רבי יהודה ליוואי דער מהר"ל פון פראג.
זייענדיג אן עילוי און א מתמיד שוין אלס קליין קינד, איז ער אריינגענומען געווארן אין ישיבה פין רבי משה סופר ביי די ניין (9) יאר, און איז געווען זיין יונגסטער תלמיד. ער האט געלערנט ביי רבי משה סופר 10 יאר ביז ה'תקצ"ז.
רבי יהודה מודרן איז געפארן צו רבי משה טייטלבוים דער ישמח משה, אין רב אין אוהעל, און איז דארט צוגעצויגן געווארן צו חסידות. ער איז אויך געפארן צו רבי ישראל פרידמאן דער רבי פין רוזשין, רבי שלום רוקח דער רבי פון בעלזא, רבי מנחם מענדיל האגער דער רבי פון וויזשניץ, און איז געווען א חסיד פין רבי חיים האלבערשטאם דער רבי פון צאנז.
רבי יהודה האט האט חתונה געהאט אין סיגעט אין האט זיך דארט באזעצט.
רבי יהודה האט אלע זיינע יארן עוסק געווען בתורה; און טראץ דעם וואס ער איז נישט געווען א רב און האט נישט געוואלט קיין שום שטעלע, איז ער געווען באקאנט פאר א גרויסן גאון, און פון די גרעסטע חריפים און מתמידים אין זיין דור. אסאך רבנים פון דור האבן זיך געווענדעט צו אים פאר זיין מיינונג אין הלכה, צווישן זיי רבי מנחם מענדל פאנעטה דער רבי פון דעש, רבי נפתלי שווארטץ רב פון מאד, רבי נפתלי סופר רב פין פשעטניי-דארף, און רבי שלמן זלמן עהרענרייך רב אין שאמלוי.
ער האט אויך געהאט א קליינע ישיבה מיט עילוי'ישער בחורים וואס האבן געקענט מיטהאלטן מיט זיין שנעלן און טיפן מוח. איינער פין זיינע באקאנטע תלמידים איז רבי שלמה לייב טאבאק, פארפאסער פון ספר ערך ש"י, וואס איז שפעטער געווארען ראב"ד אין סיגעט; רבי חזקיהו פייבול ווייס הי"ד רב אין איפלאשאג; אויך רבי נפתלי שווארטץ, רב פון מאד אין פארפאסער ספר "בית נפתלי", שרייבט "והרבה למדתי ממנו".
רבי יהודה איז נפטר געווארען ד' חשון ה'תרנ"ד, אין ליגט אין די 'כהנא' אוהל אין סיגעט.
מודרן
קאַלינינגראַדער אָבלאַסט (, "קאַלינינגראַדסקאַיאַ אָבלאַסט") איז א פעדעראלער סוביעקט פון רוסלאנד (אן אבלאסט) פלאצירט אויפן באלטישן בארטן. באפעלקערונג: 968,200 (געשאצט 2004).
דער אבלאסט איז דער מערב'סטער טייל פון דער רוסישער פעדעראציע, וואס האט אבער נישט קיין יבשה פארבינדונג מיט גאנץ רוסלאנד. זייטן איינפאל פונעם סאוועטן פארבאנד איז ער אן עקסקלאווע פון רוסלאנד ארומגענומען מיט ליטע, פוילן, און דעם באלטישן ים.
די גרעסטע שטאט פונעם אבלאסט, וואס איז אויך זיין אדמיניסטראטיוון צענטער איז קאלינינגראד (וואס האט פריער געהייסן קעניגסבערג). די שטאט איז היסטאריש געווען א חשובער שטאט אין פרייסן און אויך די הויפטשטאט פון דעם געוועזנעם דייטשן פראווינץ פון מזרח פרייסן, איינגעטיילט נאכן צווייטן וועלט קריג צווישן דעם סאוועטן פארבאנד און פוילן, און געגעבן א נייעם נאמען נאך מיכייל קאלינין.
ווילנע (, "ווילניוס";, "ווילנאָ";;, "ווילנאַ"; עברית: וִילְנָה) איז די הױפּטשטאָט און גרעסטע שטאָט פֿון דער ליטע. איר באַפֿעלקערונג איז 553,904.
דער ווילנער גאון האָט געוואוינט אין ווילנע.
ווילנע געפינט זיך אין דרום־מזרח ליטע ביים צוזאמענפלוס פון די ווילניע און נערוס טייכן.
ווילנע איז ווייט 312 ק״מ פונעם באלטישן ים און קלייפעדע (מעמל), דער הויפט ים־פארט אין ליטע. ווילנע איז פארבונדן דורך שאסייען מיט אנדערע הויפט ליטווישע שטעט: קאוונע (ווייט 102 ק״מ), שאוול (214 ק״מ) און פאנעוועזש (125 ק״מ).
רבי יחזקאל פאנעט זצ"ל (ה'תקמ"ג - כ' ניסן ה'תר"ה) רב פון קארלסבורג און באקאנט אלס דער מראה יחזקאל איז געווען דער גרינדער פון דעעשער חסידות.
רבי יחזקאל איז געבוירן געווארן תקמ"ג אין דער שטאט ביליץ, שלעזיע, אין יאר ה'תקמ"ג, צו זיין פאטער הרב יוסף, א גרויסער תלמוד חכם און עושר. און צו זיין מוטער מרת בריינדיל.
רבי יחזקאל האט געלערנט אין לייפניק ביי רבי ברוך תאומים-פרענקל, דער ברוך טעם. שפעטער האט ער געלערנט אין פראג ביי רבי יהודה לייב פישעלס, רבי שמואל לאנדא און ביי רבי אלעזר פלעקלעס.
נאך זיין חתונה האט רבי יחזקאל געלערנט אין לינסקער קלויז ביים דארטיגן רב, רבי מנחם מענדל ראבין (דער פאטער פון ראפשיצער רב).
רבי יחזקאל איז געפארן און האט געשעפט חסידות פון די גרויסע רבי'ס אין זיין צייט, פון חוזה פון לובלין, פון קאזשניצער מגיד און נאך, זיין רבי מובהק איז געווען רבי מענדעלע פון רימאנאוו, דארט איז ער אפגעזעצען לענגערע צייטן און פארשריבן די דברי תורה וואס ער האט געהערט פון זיין רבין, וועלכע רבי יחזקאל האט שפעטער אפגעדרוקט מיט דעם נאמען מנחם ציון.
באקאנט איז דער וואונדערליכן בריעף וואס רבי יחזקאל האט געשריבן אין יאר ה'תקס"ה צו זיין פאטער וועלכער איז געווען א קעגנער פון דעם חסידישן שטייגער, וואו רבי יחזקאל טוהט פארציילן און שילדערן דעם אינהאלט און גייסט פון חסידות און אלגעמיין, און ספעציעל פון זיין רבין רבי מענדעלע פון רימאנאוו, וועלכער איז דאמאלס נאך געווען אין פריסטיק. ס'איז באקאנט ביי חסידים אז דער צאנזער רב האט דעם בריעף געליינט מיט הייסע טרערן ל"ד בעומר דער טאג פון די יארצייט פון רבי מענדעלע פון רימאנאוו.
אין יאר ה'תקס"ז האט מען אויפגענומען רבי יחזקאל אלס רב אין אוסטריק, גאליציע. אין יאר ה'תקע"ג איז רבי יחזקאל אריבער קיין אונגארן אין געווארן רב אין טערצאל.
אין חודש סיון ה'תקפ"ג איז רבי יחזקאל אויפגענומען געווארן מיט גרויס פאראדע אלס רב אין קארלסבורג, און אלס הויפט רב פון גאנץ זיבנבערגן. דריי און צוואנציג יאר איז רבי יחזקאל געשטאנען אין שפיטץ פון דעם ארטאדאקסישן יידנטום פון זיבנבערגן, וואס ער האט איבער געדרייט פון א יידישן וויסטערניש, צו א הערליכן בליענדיגן יידישן צענטער. רבי יחזקאל איז אימער ארום געפארן אין די שטעטלעך און דערפלעך פון זיבנבערגן און איינגעפירט תקנות, אריין געזעצט רבנים און שוחטים, געבויעט מקוואות און בתי מדרשים, און געדרינדערט תלמוד תורות פאר יידישע קינדער.
רבי יחזקאל איז נפטר געווארן דעם פערטן טאג חול המועד פסח כ' ניסן ה'תר"ה.
הרב דן מיכלאוויטש פון ראדוויל (נפ' כ"ה סיון תר"א).
רבי דן איז געבוירן צו זיין פאטער רבי יצחק פון ראדוויל א זון פון רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו, א זון פון רבי יצחק פון דראהאביטש, א זון פון רבי יוסף ספראוועדליווער, רב אין פיסטין, א זון פון רבי משה, רב אין זאווריש, און צו זיין מוטער מרת מרים, אן אייניקל פון רבי מאיר פאפריש.
האנג קאנג (), אפיציעל דער האנג קאנג באזונדערער אדמיניסטראטיווער ראיאן (), איז געווען א בריטישע קאלאניע וואס איז געווארן א באזונדערער אדמיניסטראטיווער ראיאן פון דער מענטשנ'ס רעפובליק פון כינע אין 1997. האנג קאנג נעמט אריין א האלבאינזל און 236 אינזלען אויף כינע'ס דרום בארטן. מיט אומגעפער 7.5 מיליאן באוואוינער פון פארשיידענע נאציאנאליטעטן וואס וואוינען אין א שטח פון 1104 קוואדראט קילאמעטער, איז האנג קאנג איינער פון די מערסט געדעכטע באפעלקערטע ערטער אין דער וועלט. האנג קאנג האט אנטוויקלט צו איינעם פון דער וועלט'ס הויפט פינאנציעלע צענטערן. די וואלוטע איז דער האנג קאנג דאלאר.
האנג קאנג איז די היים פון דער דריט־מערסטער צאל ביליאנערן אין דער וועלט.
האנג קאנג האט איינע פון דער וועלט׳ס גרעסטע צאל וואלקן־קראצערס.
האנג קאנג האט זיין אייגענע קאנסטיטוציע, וואס איז אנדערש פון דער קאנסטיטוציע פון דער מענטשנס רעפובליק פון כינע.
האנג קאנג געפינט זיך אויפן דרום בארטן פון כינע, 60 ק״מ מזרח פון מאקאא, אויף דער מזרח זייט פונעם מויל פון דער פערל טייך לעפצונג. האנג קאנג איז ארומגענומען פון דריי זייטן דורכן דרום כינע ים, אחוץ פון דער צפון זייט וואס גרענעצט זיך מיט דער גוואנגדאנג שטאט שענזען.
האנג קאנג געפינט זיך אין א טראפישן געגנט און האט מאנסון ווינטן. ס׳איז פאראן דארט צונאמיס און ערדציטערנישן.
אין יאר 2007 האט די באפעלקערונג פון האנג קאנג אריבערגעשטיגן 7 מיליאן. די מענטשן אין האנג קאנג זענען מערסטנס כינעזער.
די קולטור פון האנג קאנג האט מזרחדיקע ווארצלען מיט מערבדיקע איינפלוסן. אויך די האנג קאנג קיך איז א צונויפשמעלץ פון מערבדיקע און מזרחדיקע קיכן.
האנג קאנג האט א קאמפקונסט פילם זשאנער וואס איז געווען שטארק פאפולער אין די 1960ער און 1970ער יארן. פון האנג קאנג איז געקומען דער פילם אקטיאר און קאמפקינסטלער ברוס לי.
רבי חיים בצלאל פאנעט זצ"ל (כ"ג סיון ה'תקס"ג - י"ט ניסן ה'תרל"ד), רב אין פון טאשנאד. דער עלצטער זון פון מראה יחזקאל.
רבי חיים בצלאל איז געבוירן געווארן אין דער שטאט ביליץ, שלעזיע, כ"ג סיון ה'תקס"ג, צו זיין פאטער הרב יחזקאל פאנעט, רב אין קארלסבורג, באקאנט אלס דער מראה יחזקאל. און צו זיין מוטער מרת חיה רחל א טאכטער פון הרב משה העניג פון לינסק, גאליציע.
רבי חיים בצלאל איז פון די צוועלף יאר שוין געווען א תלמיד פון חתם סופר, וועלכער האט שטארק געהאלטן פון אים. מיט דעם וואונטש פון ישמח משה איז רבי חיים בצלאל געווארן אויפגענומען נאך אלס בחור, רב אין באלקאן. נאך זיין חתונה האט רבי חיים בצלאל אפגעטרויטן דאס רבנות און געגעסן קעסט ביי זיין שווער צען יאר. אין יאר ה'תקצ"ד איז רבי חיים בצלאל אויפגענומען געווארן רב אין טאשנאד, און איז געווען דארט רב אומגעפער פערציג יאר.
רבי חיים בצלאל איז נפטר געווארן דעם דריטן טאג חול המועד פסח י"ט ניסן ה'תרל"ד.
היסטארישע שלעזיע (אָנקאנטורירט) און מאדערנע נאציאנאלע גרענעצן
שלעזיע (;;; שלעזיש: "Ślůnsk";) איז א היסטארישער ראיאן פון צענטראלן אייראפע וואס געפינט זיך היינט מערסטנס אין היינט-טאגיגן פוילן, מיט טיילן אין טשעכיי און דייטשלאנד.
שלעזיע איז רייך אין מינעראלע און נאטירלעכע רעסורסן, און שליסט איין עטלעכע חשובע אינדוסטריעלע שטחים. די גרעסטע שטעט אין שלעזיע זענען ווראצלאוו, איר היסטארישע הויפטשטאט, און קאטאוויץ אין פוילן, און אסטראווא אין טשעכיי. איר הויפט טייך איז דער אדער (פויליש, טשעכיש: "Odra").
דער שער בלאט פון ספר חדושי מהרצ"א, ירושלימער אויסגאבע
חדושי מהרצ"א איז א ספר געשטעלט אויף די סוגיות און הלכות פון חנוכה וואס האט פארפאסט רבי צבי אלימלך שפירא פון דינאוו.
אגרא דכלה, אגרא דפרקא, אזהרות מהרצ"א, בני יששכר, ברכה משולשת, דברים נחמדים, דרך עדותיך, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, והיה ברכה, חדושי בני יששכר, טעמי המצות, כלי הרואים, לקוטי מהרצ"א, מגיד תעלומה, מעין גנים, נחל אמונים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא.
חדושי מהרצ"א איז א ספר געשטעלט אויף די סוגיות פון חנוכה וואס געפינט זיך אין פרק במה מדליקין פון מסכת שבת און אויף הלכות חנוכה. דער מחבר נעמט ארום די סוגיות אויפן סדר פון די דפים, ביי יעדע סוגיא עקסטרע אפלערנען פשט אין גמרא רש"י און תוספות מיט א געוואלדיעג טיפקייט, נאכהער ברענגט דער מחבר די גאונים דעם שאילתות און בעל הלכות גדולות איבער די סוגיא, און נאכהער ברענגט דער מחבר די פוסקים ראשנים, רי"ף, רמב"ם, רא"ש, מרדכי, רבינו ירוחם. נאכהער דעם טור און שלחן ערוך ביז צום פרי מגדים.
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר חדושי מהרצ"א פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אן אנדער אויסגאבע.
די ליסטע איז כולל קאטעגאריעס שייך צו חסידות.
די הויפט קאטעגאריע איז חסידות.
אדמורי"ם "האט די פֿאלגנדע אונטערקאטעגאריעס"
אדמורי"ם אין ארץ ישראל — אונגארישע אדמורי"ם — אמעריקאנער אדמורי"ם — בעלזער רבי'ס — גאליציאנער אדמורי"ם — פוילישע אדמורי"ם — רוסישע אדמורי"ם
חסידים.
ארונים — ברסלבער — זאליס — חסידים — חסידישע ראשי ישיבות — ליובאוויטשער חסידים — תלמידי בעש"ט — תלמידים פון מעזריטשער מגיד
חסידישע הויפן.
חסידישע הויפן "האט די פֿאלגנדע אונטערקאטעגאריעס"
אוהעל — אפטא-מעזשביזש — באבוב — באהוש — בלאזשאוו — בעלזא — ברסלב — גארליץ — גור — דאמבראווא — דינאוו — דעעש — וויזשניץ — זלאטשאוו — טשערנאבל — ליובאוויטש — מונקאטש — מעזשביזש — סאדיגורא — סאטמאר — סיגעט — ספינקא — סקווירא — פאפא — צאנז — קאזשניץ — קאמינקא — קאסאוו — קשאנאוו — רוזשין — שינאווא — שומרי אמונים
חסידישע ספרים.
חסידישע ספרים — חסידישע ספרים - אבות —חסידישע ספרים - דרשות — חסידישע ספרים - הלכה — חסידישע ספרים - מאמרים — חסידישע ספרים - מועדים — חסידישע ספרים - מצוות — חסידישע ספרים - נ"ך און חמש מגילות —חסידישע ספרים - סיפורים — חסידישע ספרים - ענינים — חסידישע ספרים - ש"ס — חסידישע ספרים - תורה— ספרי בית דינאוו — ספרי ברסלב — ספרי סאטמאר
חסידות שטומף - חסידישע ישיבות
עדינבורג אדער עדינבארא (ענגליש: "Edinburgh עדינברע", שאטישע גאליש: "Dùn Èideann") איז די הויפטשטאט און די צווייטע גרעסטע שטאט אין שאטלאנד. עדינבורג ליגט אויפן מזרח בארטן, וואו דער פארט טייך פליסט אריין אין צפון ים.
דער צענטראלער טייל איז עדינבורג שלאס, אויפן שפיץ פון א שיפן בארג.
טראנספארט צו עדינבורג איז צו עדינבורג פליפארט, און היימארקעט און ווייווערלי באן סטאנציעס.
לקוטי מהרצ"א איז א ספר וואס איז ארויסגעגעבן געווארן פון די כתבים פון רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו באקאנט אלס דער "בני יששכר".
אגרא דכלה, אגרא דפרקא, אזהרות מהרצ"א, בני יששכר, ברכה משולשת, דברים נחמדים, דרך עדותיך, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, והיה ברכה, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצות, כלי הרואים, מגיד תעלומה, מעין גנים, נחל אמונים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא.
דער ספר לקוטי מהרצ"א איז אויסגעקלובנע ווערטער און געדאנקען על התורה נ"ך און מגילת אסתר, פון די כתבים וואס זענען געווען ביי זיין אייניקל דער בוקאווסקער רב רבי מאיר יהודה שפירא, וואס זענען נאך נישט געדרוקט געווארן אין די אנדערע ספרים פון מחבר.
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר לקוטי מהרצ"א פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אן אנדער אויסגאבע.
דער שער בלאט פון ספר דברים נחמדים, ירושלימער אויסגאבע
דברים נחמדים איז א ספר געשטעלט אויף משניות און גמרא פארפאסט דורך רבי צבי אלימלך שפירא פון דינאוו, באקאנט אלס דער בני יששכר.
אגרא דכלה, אגרא דפרקא, אזהרות מהרצ"א, בני יששכר, ברכה משולשת, דרך עדותיך, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, והיה ברכה, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצות, כלי הרואים, לקוטי מהרצ"א, מגיד תעלומה, מעין גנים, נחל אמונים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא.
דער ספר דברים נחמדים איז געשטעלט אויף משניות און גמרא, דער ספר איז געדרוקט געווארן פון די כתבים וואס זענען געווען ביי זיין אייניקל דער בוקאווסקער רב רבי מאיר יהודה שפירא.
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר דברים נחמדים פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אן אנדער אויסגאבע.
דער שער בלאט פון ספר ברכה משולשת, ערשטער דרוק
ברכה משולשת איז א ספר אויף משניות פארפאסט דורך רבי צבי אלימלך שפירא פון דינאוו, באקאנט אלס דער בני יששכר.
אגרא דכלה, אגרא דפרקא, אזהרות מהרצ"א, בני יששכר, דברים נחמדים, דרך עדותיך, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, והיה ברכה, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצוות, כלי הרואים, לקוטי מהרצ"א, מגיד תעלומה, מעין גנים, נחל אמונים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא.
דער ספר ברכה משולשת איז פירוש אויף משניות פון סדר מועד ביז נאך סדר קדשים, וואו דער מחבר פארענטפערט דעם ברטנורא. דער ספר איז געדרוקט געווארן פון די כתבים וואס זענען געווען ביי זיין אייניקל דער בוקאווסקער רב, רבי מאיר יהודה שפירא.
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר ברכה משולשת פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אן אנדער אויסגאבע.
הרב אברהם משה פרענקל [מב"ח] (געב' ה'תשל"א) איז באקאנט מיט זיין אויפטון בנוגע בחורים נושרים וואס פארן אפ און דרייען זיך אן א ישיבה.
אברהם משה איז געבוירן תשל"א אין לאנדאן צו זיין טאטע ר' בנציון פרענקל אן אייניקל פון ברוך טעם. ער האט געלערנט אין דעם סאטמארער חדר אין לאנדאן און נאכדעם איז ער אריבער לערנען אין ישיבת תורת חסד וואס איז נתייסד און אנגעפירט דורך זיין קרוב און רבי הרב אברהם שמואל שטערן וואס פון אים האט ער בעיקר מקבל זיין דרך אין חסידות און קירוב רחוקים. דערנאך האט ער געלערנט און ישיבת תורה ויראה, קרית יואל מאנרא.
אין לאנדאן האט ער זיך געדרייט אסאך ביי זקני חסידי חב"ד אזוי ווי הרב מענדל פוטרפאס ביי וועמען ער האט זיך קונה געווען שטארקע ידיעות און חסידות חב"ד וואס ביז היינט פירט ער פארברענגנס כנוסח זקני חסידי חב"ד. אויך האט ער משמש געווען הרב יהודה הורוויץ, דער דזשיקאווער רבי אין לאנדאן.
נאך זיין חתונה האט ער זיך באזעצט אין אנטווערפן און אנגעהויבן מיט זיין עבודת הקודש פון קירוב רחוקים און האט שוין באוויזן גדולות ונצורות צוריק צוברענגען אפי' מחללי שבת. היינט האט ער בערך 300 תלמידים און דער וועלט און פראוועט כסדר שבתים מיט זיינע תלמידים.
זיינע שיעורים אין חסידישע ספרים ווערן געהערט דורך זיין חבורה דורשי אמונה.
צמח דוד איז א חסידיש ספר געשריבן געווארן דורך רבי דויד שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו.
רבי דויד שפירא זצ"ל איז געבוירן אין יאר ה'תקס"ד, און איז נפטר געווארן י"ט אדר ה'תרל"ד. זיין פאטער איז געווען רבי צבי אלימלך שפירא, באקאנט אלס דער בני יששכר, זיין מוטער חנה מינדל איז געווען א טאכטער פון רבי שמואל פון טשיטש. רבי דויד'ל איז געווארן רב אין דינאוו, נאך זיין פאטער'ס פטירה.
צמח דוד איז א ספר על התורה, וואס זיין אייניקל האט צוזאמען געקליבן פון דעם מחבר'ס קינדער און פון חסידים.
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר צמח דוד פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אן אנדער אויסגאבע.
הנותן אמרי שפר איז א חסידיש ספר געשריבן געווארן דורך רבי ישעיה נפתלי הירץ שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו.
רבי ישעיה נפתלי הירץ שפירא זצ"ל איז געבוירן אין יאר ה'תקס"ד, און איז נפטר געווארן ד' סיון ה'תרמ"ה. זיין פאטער איז געווען רבי דויד שפירא, רב אין דינאוו, א זון פון צבי אלימלך שפירא, באקאנט אלס דער בני יששכר, זיין מוטער רחל מינא
דער ספר הנותן אמרי שפר איז א ספר על התורה, און מועדים וואס דער מחבר האט אליין פארשריבן.
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר הנותן אמרי שפר פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אן אנדער אויסגאבע.
דוד זאב ראטנבערג א לובאוויטשער חסיד, א גרויסער שריפט שטעלער פאלעמיקער און חסידישער היסטאריקער, וואס האט שוין געשריבן אסאך ביכער בעיקר פאר לובאוויטשע קרייזן, ער וואוינט אין דעם דארף כפר חב"ד.
א שיינע פאר יאר האט ער געוווינט אין ניו יארק וואו ער האט געדינט ווי א זשורנאליסט אונטערן פענע נאמען "דוד ארגמן", און אין דעם דעמאלטסדיקע צייטונג "ישראל שלנו" פאר יורדים ישראלים וואס וואלגערן זיך אין ניו יארק.
דערנאך איז ער געווען א רעדאַקטער אינעם וואכענטליכער העברעישער חרדישער צייטונג בקהילה, וואס זיי האבן אים אויפגעזאגט נאך יארן לאנג, ווייל זיין חרדישער וועב סייט בחדרי חרדים האט אנגעהויבן צו וווערן זייער פאפולער.
ער איז דער גרינדער און פירער פון דעם בחדרי חרדים שמועס גרופע ער שרייבט אונטערן ניק דוד10 איז זייער א רואיגער און יושר'דיגער מנהל מיט א ליבעראלע צוגאנג צו קאנטערווערסיאלע טעמע'ס דעריבער איז פארשטענדליך די סוקסעס פון בחדרי חרדים.
הייד פארק איז געווען א ישראליש וועבזייטל וואו עס זענען געווען פיל שמועס-פארומס אין וועלכע עס האבן געשריבן רעגולערע און נייע באנוצער, וואס יעדער איינער קען זיך עפענען זיין אייגן פארום און שמועסן. מ'האט געקענט ארויפלייגן בילדער און לינקס, - און די חברים האבן געשמועסט און דעבאטירט. עס איז אויך אסאך באניצט געווארן דורך חרדישע אידן.
דאס זייטל איז גערופן געווארן נאך א פארק אין לאנדאן וואס איז באקאנט אלס אן ארט פון עפנטליכע דעבאטעס אויף אקטועלע טעמעס. דער ווירטואלער הייד פארק האט אויך געדינט אלס פארום פאר יעדן מיט אינטערנעט צוטריט אויסצודרוקן זיינע געדאנקן און זיך דינגען מיט דער וואס האלט אנדערש ווי אים.
וויבאלד הייד פארק איז געגרינדעט געווארן פאר העברעאישע רעדנדע, האט עס אויטאמאטיש צוגעצויגן היימישע אידן וועלכע דרוקן זיך בעסער אויס אויף די אידישע שפראך און טייפן פליסיגער אלף בית ווי ענגלישע אלפאבעטן, און במשך די צייט האבן זיך געגרינדעט דארט פארשידענע פארומס פאר די אידיש רעדנדע געמיינדע.
דער גרעסטער חרדישע פארום דארטן איז געווען בחדרי חרדים. כאטשיג דאס איז געעפענט געווארן אין העברעיש און רוב באנוצער שרייבן העבערעיש, איז אבער אויך געווען ענגלישע פארומען, ווי עצור כאן חושבים.
עס איז אויך געווען זייער פאפולער ביים חסידישען קרייז. עס זענען געווען צענדליגע אידיש שפראך פארומען פיל מיט די סאטמער מחלוקת ווי כל העולם כולו אבער אסאך זענען אויך געווען סתם נייעס און וועלטלעכע פאליטיק. אויך איז געווען איבער נגינה.
אויך איז געווען היי טעק איבער פארשידענע אינטערעסאנטע נייע טעכענעלאגישע ערפונדונגען און קאמפיוטער פראגראמען און זייערע פיטשעווקעס. עס איז געווען א ארט פאר פראגראמירערס, טעכניקער, ביזנעס לייט, און סתם קאמפיוטער באנוצער, מען קען דארט פרעגן פראגעס, עצות, און פראבלעמען, ווער עס דארף הילף בנוגע פראגראמירן, טעכניק, און סתם הילף אויפן קאמפיוטער און דעם אינטערנעט, הויפטזעכליך איז דער מדובר אין זאכן וואס קענען העלפן פאר ביזנעס ענינים.
עס איז אויך געווען א פארום פאר זיך ארויסהעלפן איינער דעם צווייטן אין אלע ענינים חוץ פאליטיק, מקומות הקדושים און סתם שפאצירונג.
די גרינדער און מנהלים קענען אויסבלאקירן און אויסקלויבן וועמען זיי לאזן שרייבן און לייענען.
הרב יעקב אליישר איז געווען א דיין און א שד"ר. ער איז געווען אן אייניקל פון הרב יעקב ווילנא.
א חבר פונעם חיד"א, אבער ער שרייבט זיך אונטער פארן חיד"א "תלמידו הקטן", ער שרייבט אויפן חיד"א "קודש הקדשים עד שבחברון, אין ערוך אליו, הרב המופלא שבסנהדרין, מורי ורבי עטרת ראשי, מרן מלכא (מזרח ומערב ג' עמוד 324).
ער איז מיט אים ארויס געגאנגען דריי מאל קיין חוץ לערץ זאמלען געלט פאר די תלמידי חכמים פון חברון. אין יאר ה'תקי"א, ה'תקכ"ג און ה'תקל"ג. דער חיד"א האט זיך געטענה'ט מיט אים וויאזוי דער וועג זאל זיין צו מען זאל גיין מיט די באדואינער אדער נישט, דער חיד"א שרייבט אויף איהם ודברתי להחכמם רבי יעקב אליישר טובא תוכחתי, ואמרתי לי נהי דבתורה אתה גדול ממני, אך בעניני העולם אינך מכיר כלום (מעגל טוב עמדו 49).
אין יאר ה'תקמ"א האט ער זיך באזעצט אין צפת, און נאך זעקס חדשים האט ער געשריבן בריוו פארן חיד"א ער זאל זיך קומען באזעצן אין צפת, און ווערן דארט דער רב הראשי, ער שרייבט מיט אויסטערלישע יראת הכבוד און מיט גאר גרויסע טיטלען פארן חיד"א.
דער חיד"א זעלבסט שרייבט אים עטליכע תשובות אין זיינע ספרים "לבקשת החכם השלם הדיין המצויין כמוה"ר יעקב אלישר נו"ו (חיים שאל ח"ב סי' ז'). אויך נאך זיין פטירה ברעגנט דער חיד"א פון איהם אין חיים שאל ח"א סי' ק"א און אין פתח עינים ח"ב מס' תמכוה דכ"ח ע"ב).
רבי מנחם מענדל פאנעט זצ"ל (ה'תקע"ח - י"ג תשרי ה'תרמ"ה), רב אין דעעש, איז געווען דער יונגסטער זון פון דעם "מראה יחזקאל".
רבי מנחם מענדל איז געבוירן געווארן אין דער שטאט טערצאל, אונגארן, אין יאר ה'תקע"ח, צו זיין פאטער הרב יחזקאל פאנעט, רב אין קארלסבורג, באקאנט אלס דער מראה יחזקאל. און צו זיין מוטער מרת חיה רחל א טאכטער פון הרב משה העניג פון לינסק, גאליציע.
רבי מנחם מענדל איז געווען א תלמיד פון חתם סופר, וועלכער האט שטארק געהאלטן פון אים, ער האט אים גערופן "דער זיידענער מאנדל". אין יאר ה'תקצ"ז איז רבי מנחם מענדל געקומען קיין אוהעל און זיך געווייקט ביים ישמח משה.
אומגעפער דריי יאר נאך זיין חתונה אין יאר ה'תר"ב, איז רבי מנחם מענדל צוריק געפארן קיין זיבנבערגן און זיין פאטער האט אים געשטעלט אלס רב אין דעעש, און א קורצע צייט איז רבי מנחם מענדל אנגענומען געווארן אלס רבי פון די גאנצע אומגעבונג.
רבי מנחם מענדל פלעגט פארן קיין סאדיגורא צום הייליגן רוזשינער, שפעטער פלעגט ער פארן צום צאנזער רב מיט דער באגלייטונג פון זיינע אנהענגער. רבי מנחם מענדל האט זיך געשריבן מיט א גרויס טייל פון די גדולים און זיין צייט.
אין יאר ה'תרל"ה האט רבי מנחם מענדל געגרינדעט דעם "כולל אהבת ציון לזיבנבערגען".
רבי מנחם מענדל איז נפטר געווארן י"ג תשרי ה'תרמ"ה.
סטראפקאוו (,) איז א שטעטל אין סטראפקאוו דיסטריקט, פרעשאוו ראיאן, סלאוואקיי.
סטראפקאוו איז אן עקאנאמישער, סאציאלער און קולטורעלער צענטער פון זעמפלין. ער איז געגרינדעט געווארן ביים לינקן ברעג פונעם אנדאווא טייך.
ביזן ערשטן וועלט קריג איז סטראפקאוו געווען אין אונגארן.
די ערשטע יידן האבן זיך באזעצט אין סטראפקאוו, אפשר ביים אנטלויפן פון פאגראמען אין פוילן, בערך אין יאר ת"י. פופציג יאר נאכהער האט מען פארטריבן די יידן פון סטראפקאוו קיין טיסינעץ, א דארף א ביסל צפון פון סטראפקאוו.
דער ערשטער רב פון סטראפקאוו איז געווען הרב משה שיינפעלד; אין תקצ"ג איז ער געווארן רב אין וואראנאוו. נאך אים איז געווארן רב אין סטראפקאוו רבי יקותיאל יהודה טייטלבוים, ביז מען האט אים אויפגענומען אלס רב אין אוהעל אין תר"ג. דערנאך האט מען ממנה געווען הרב חיים יוסף גאטליב אלס אב"ד פון סטראפקאוו ער האָט געפֿירט ביז זײַן שטאַרבן אינעם יאָר ה'תרכ"ז.
אין תרכ"ח איז דער שינאווער רב, רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם, באשטימט געווארן רב פון סטראפקאוו. ער איז געבליבן אין דעם רבנות ביז תרמ"א, ווען ער איז צוריקגעגעאנגען קיין שינאווא.
דער חיד"א איז אסאך געפארן זאמלען געלד פאר ארימעלייט און תלמידי חכמים פון ארץ ישראל.
אט איז א באשרייבונג פון אלע זיינע נסיעות.
זיין ערשטע נסיעה קיין אייראפע און קיין אזיע.
דער חיד"א איז באקאנט ביי כלל ישראל אויף אלע חלקים וואס כלל ישראל האט, אויף היסטאריע, הלכה אגדה, מוסר דרך ארץ, אבער דאס מערסטע איז ער באקאנט אלץ שד"ר אלס שליח פון די ארץ ישראל יודן צו חוץ לארץ שאפן געלד, דער חיד"א איז נישט דער ערשטער שליח, עס זענען פאר אים געווען אנדערע, צום מערסטע באקאנט איז דער מהר"ם חגיז ר' משה חאגיז וואס האט אסאך געטוען דערין און געשריבן א ספר דערפון שפת אמת, אבער רוב שלוחים האבן נישט געהאט אזא סארט הצלחה ווי דער חיד"א. בדרך כלל האבן רוב אידן אין חוץ לארץ זייער מחשיב געווען די ארץ ישראל אידן, אבער אסאך שילוחים זענען געווען נישט ראוי פאר זייער פאזיציע, א שליח האט געמוזט סימבאליזירן דער ריכטיגער "ארץ ישראל" איד, א זיסער געשמאקער איד, א תלמיד חכם גדול, א ירא השם וואס האט נישט אין זיין וועלטער נאר פיהר איילן פון הלכה און לערנען.
עס ווערט גערעכנט פארשידענע חסרונות פון שלוחים פון ארץ ישראל.
מיט דער צייט ווען דער ישוב האט זיך פארגרעסערט האט זיך אויך פארלאנעג מער געלד, און די שלוחים האבן דאס נישט געבעטן מיט שכל און דעת, אויך זענען אסאך פון זיי געווען עמי הארץ וואס האבן נישט געקענט גיט לערנען, מען דארף וויסן, דאס גיין בעטען געלד פאר ארץ ישראל אידן, האבן די אידן אין חוץ לארץ געטוהן מיט גרויס פרייליכקייט און איבערגעגעבנקייט, ווייל וויסענדיג אז דער ארץ ישראל איד לערנט די תורה א גאנצן טאג, און איז קלוג און פארשטאנדיג אויף די געזעצען פון די תורה, האט דער איד אין חוץ לארץ מסכים געווען אוועק געבען זיי מיר און האראוואניע פארן תלמיד חכם, אויב אבער מען שיקט א שליח וואס איז נישט גוט, באקומט מען דעם רושם אין חוץ לארץ, אז די ארץ ישראל אידן זענען גארנישט אזעלכע תלמידי חכמים, מיר קענען פונקט אזוי און אפשר נאך בעסער, טא פארוואס זאל איך זיין געבן געלד, ספעציעל זענען געווען שילוחים וואס האבן זיך נישט אויפגעפירט ווי עס פאסט, אויך האבן זיי געבעטען גרויסע סכומים, און ווען יענער האט נישט געוואלט געבן זענען זיי געווארן אין כעס, דאס אלעס האט געמאכט א חילול השם פאר די ארץ ישראל אידן ווי דער חיד"א רעדט זיך זייער אפ אויף די פריערדיגע שילוחים (זעה אין ספר שפת אמת די"ט ע"א, ושם ד"ט במכתב מהר"ם חגיז, ומעגל טוב עמוד 63).
דער חיד"א איז געקומען אלס שד"ר, ער איז געווען פונקט דאס פארקערטע פון די ערשטע שלוחים, ער איז געווען דער ריזן תלמיד חכם און גאון, דער גרויסער קענער און אלץ ווייסער, ווער עס האט זיך באקענט מיט אים איז ארויס פון התפעלות, אלע חלקי התורה איז געווען אפען פאר אים, זיין קדושה זיין טהרה, זיינע מדות איז געווען העכער דעם מענטשליכן באגריף ספעציעל איז ער געווען אין די מדה פון ענוה פון זיך קליין האלטען.
דער חיד"א האט מיט גרויס חכמה צוריקגעברענגט שטאלץ כבוד און עהרע פון די תלמידי חכמים פון ארץ ישראל, ער האט זייער אפבאכט געגעבן צו דערהייבן דעם כבוד פון ארץ ישראל איבעראל, ער האט געוויזן סיי פון ספרים סיי פאקטיש אז די חכמה פון ארץ ישראל איז גרויס, א ראיה דערצו קענט איהר זעהן פון דעם חיד"א זעלבסט, מיט זיין אויסטערלישן געשטאלט און זיין גרויס גאונות און חכמה האט ער געברעגנט כבוד און שטאלץ פאר ארץ ישראל. ווען איינער האט אים געלאדעענט און האט דער חיד"א האט מורא געהאט אז עס וועט נישט גוט אויסקומען פאר זיין געלד גיין שרייבט ער "דאס פאסט נישט פאר א שלוח פון ארץ ישראל (מעגל טוב) ווען דער גאון פני יהושע האט אים מכבד געווען און געהייסן אים געבן געלד שרייבט ער: לתת לי מדרו לפי כבוד ארץ ישראל (מעגל טוב עמוד 23). ווען אים אמסטערדאם האט מען אים ספעציעל מכבד געוווען שרייבט ער "דאס איז אלעס לכבוד ארץ ישראל (מעגל טוב 134). דער חיד"א נעמט אייביג אהן אלס מיט ליבשאפט אפילו מען האט אים פארשעעמט און מען האט נישט דערקענט זיין גרויסקייט אבער ווען א פרנס אין מאנטי סאן סאבינו האט אים פארשעמט אלץ שליח ארץ ישראל שרייבט ער " אוי לו לדור שאתה פרנסו, הטוב בעיניך לזלזל בשליח ארץ ישראל כאחד הפחתי"ם".
אין זיינע ספרים רעדט ער אויך ארום ווי ער האט געמאנט פון חוץ לארץ אידן און זיי אויפגעקלערט די וויכטיקייט פון געבן צדקה פאר תלמידי חכמים פון ארץ ישראל, ער פסק'ט להלכה אז עניי ארץ ישראל איז פונקט אזוי חשוב ווי עניי עירך, דאס הייסט ארימעלייט פון ארץ ישראל זענען פונקט אזוי חשוב ווי ארימעלייט פון דער אייגענער שטאט (שו"ת יוסף אומץ סי' י"ט). אויך שרייבט ער אז די אידן וואס וואונען אין ארץ ישראל ליידן מער ווי אנדערע, דאס איז צוליב דעם וואס זיי ליידן פאר די חוץ לארץ אידן, ער שרייבט מערקווירדיג אז אין זיינע צייטן אין נישט דא אין ארץ ישראל אידן וואס נעמען אראפ די בארד און פיאות, אדער וואס זענען נכשל און עריות, און קאמעדיעס, און שרייבט אז דערמיט וואס מען גיט זיי געלד האט מען א חלק אין די מצוה פון ישוב ארץ ישראל, (זעה פני דוד דצ"ח, ראש דוד פ' ויצא). אט די ווערטער ברענגן אויך אנדערע ספרד'ישע גדולים אין זיין נאמען (זעהאין ספר חזון עובדיה ליווררנו שנת תקצ"ח).
דאס ערשטע מאל וואס דער חיד"א איז ארויס געפארן צו זאמלן געלד איז געווען אין יאר ה'תקי"ג, ער איז דאן אלט געווען ניין און צוואנציג יאר, מיט זיין באדינער שמואל בן חיים, (ער איז דערטרונקען געווארן אין וואסער אין יאר תקט"ז, מעגל טוב עמוד 42). ער האט מיטגעמאכט א שווערן וועג אראבער זענען אים באפאלן און געוואלט צורויבן וואס ער האט, אנקומענדיג קיין עזה איז געווארן שבת, זיינע מיטפארער האבן געוואלט ווייטער פארן, דעריבער איז ער פארבליבן אליין אין שטאט, ער האט דארט געווארט פופציג טעג כמעט צוויי חדשים, ביז עס איז געקומען נייע מיטפארער, ער איז מיט זיין געגאנגען קיין מצרים, פון אלכסנדריה איז ער געפארן קיין איטאליע קיין ליווארנא. עס איז דאן געווען ר"ח אלול שנת ה'תקי"ג. ער איז פארבליבן אין שטאט ביז נאך סוכות, כ"ה תשרי ה'תקי"ד איז ער געפארן באזוכען אין די פאלגענדע שטאט, קודם קיין פיסה, פירינצי, סיינה, מוטי סאן סאבינו, ליפיאנו, אורבינו, פיזארו, סיניגאליה, אנקונה, צוריקן קיין סיניגאליה, פיזארו, רימיני פאינצה, לוגו, פירארה, מודינה, ריגייו, גואסטאללה, מנטובה, וירונה, פאדובה, ויניציאה, צוריק קיין פאדובה, ווירונה, דאס זענען שטעט אין איטאליע וואו דער חיד"א האט באזוכעט די ישובים פון אידן צו מאכן געלד פאר די ארץ ישראל אידן.
דער חיד"א האט מען אויפגענומען אין איטאליע ווי א חשובער גאסט, איבעראל איז ער איינגעשטאנען ביי די רבנים פון שטאט אדער ביי די ראשי קהילה און עשירים, ווי ער זעלבסט פארצייכט אלעס אין זיין טאג בוך "מעגל טוב". מען האט אים שטענדיג מכבד געווען זאגן א דרשה, ער שרייבט: האנשים האלה שלמים הם, כולן שוים לטובה לעשות יקר יותר לשלוחי ארץ ישראל, גם לי איש צער הפליאו לעשות ויום ולילה עד חצות לא כלתה רגל מחשובי ופרנסי וחכמי העיר, כת נכנסת וכת יוצאה בדידי קא משתעו (עמוד 7). אויב איז ער אנגעקומען איז א פלאץ ווי מען האט זיך נישט געפירט מיט אים מיטן ריכטיגן כבוד שרייבט ער אמאל אזוי: אנקומענדיג קיין האנאו איז דער שמש פון שטאט מיך קעגן געקומען, און מיך פארבעטן צו זיך אין שטוב, האב איך אים געזאגט איך וויל זיך זעהן מיט דיין רב, ווייל עס פאסט נישט פאר א שליח פון ארץ ישראל איך זאל איינשטיין ביי דיר (מעגל טוב עמוד 21).
אין חודש סיון איז ער געפארן פון וירונה קיין דייטשלאנד און באזוכט די דייטשע שטעט וואו אידן וואוינען, בולזאנו, אינסברוק, פירזי, קריגסהאבער, הארבורג, איטינגן, וואסערטרידינגען, אנסבאך, פיורדא, באמבערג, האספורט, ניידרוירן, הייצפעלד, היידינגספעלד, אשפנבורג, זליגנשטאט, האנאו, פראנקפורט דמיין, ווארמייזא, צוריק קיין פראנקפורט און איז דארט געזעסן פון סוף חודש אב ביז י"ט חשון שנת ה'תקט"ו, פון דארט קיין מאגענצא, בינגן, בון, דיסלדורך, קליוו, נימווגן, פון דארט איז ער געפארן קיין האלאנד.
דער חיד"א איז געווען אין דייטשלאנד ניין חדשים. אבער דא ביי די קהילות פון אשכנז האט ער נישט געהאט אזויפיל הצלחה, ער האט דארט נישט געהאלטן קיין דרשות, מען האט אים נישט געגעבן קיין געהעריגע אכסניא, אפט מאהל האט ער געמוזט איינשטיין ביי גוים. און אסאך פלעצער האט ער גארנישט געמאכט קיין געלד. דער סיבה פאר וואס מען האט אים נישט געהעריג אויפגענומען אין דייטשלאנד איז געווען צוליב די תקנה אז אלע געלטער פון אשכנז זאל מען נישט שיקן פאר די ספרד'ישע קהילות אין ארץ ישראל נאר צו די קהילות וואס שטאמען פון אשכנז. די תקנה האט מען געמאכט אפילו מיט רשות פון די פקידים אין קושטא וואס זיי זענען געווען די בעלי בתים אויף די געלד פאר די ספרד'ישע קהילות, אבער דער חיד"א האט דאס נישט געוואסט (מעגל טוב עמוד 15).
דער חיד"א איז געקומען קיין האלאנד צוועלף טאג אין טבת שנת ה'תקט"ו, און געווען דארט ביז י"ג ניסן, פון דארט איז ער געפארן קיין האג און ראטערדאם, פון דארט קיין ענגלאנד, לאנדאן, פון דארט קיין קאלאי אין פראנקרייך. ער איז אנגעקומען קיין פאריז צוועלף טאג אין אב און געווען דארט ביז י"ד אב, פון דארט קיין בורדו, איונה, מונטפלייר, נים, אביניון, קארפאנטראץ, ליל, קאבארליון, ניצדה די פרובאנס, פון דארט צוריק קיין איטאליע קוניאו, פוסאנו, קארמאניולה, טורינו, ווירצלי, קסאלי, אליסנדריה די לה פאליה, גיונואה ביז ליוורנאו צו זיין באקאנטע אכסניה זיין גוטער פריינד מיכאל פירירא די ליאון, געווען איז דאס דרייצען טאג אין ניסן. דארט האט ער געדרוקט זיין ערשטע ספר שער יוסף.
ער האט זיך געהאלטן אין ליווארנא ביז זעקס און צוואנציג טאג אין סיון שנת תקי"ז, און איז איז אפגעפארן פון דארט מיט א שיף קיין טורקיי, קיין איזמיר, גאליפולי, טיקיר דאג, קושטא, דאס האט גענומען ביז ר"ח אדר ב' שנת ה'תקי"ח, פון דארט קיין יפו און איז געקומען קיין ירושלים פיר טאג אין חודש ניסן.
אלס חבר בית דין אין ירושלים.
ווען דער חיד"א איז צוריק געקומען פון זיין ערשטע נסיעה אין חודש ניסן תקי"ז איז ער אויפגענומען געווארן אלס חבר בית דין פון ר' מיוחס בכר שמואל, פריער איז דארט געווען חבר בית הדין זיין טאטע ר' יצחק זרחיה אזולאי.
דער חיד"א איז געווען ראש בית דין און האט גענומען א חלק אין די זאכן וואס א רב און א אנגעזעהנער פירער דארף טוהן, עס זענען פארבליבן אסאך כתבים און פסקים וואס דער חיד"א מיט זיינע חברים האבן געשריבן. דאס האט אנהגעהאלטן זיבען יאר, פון יאר ה'תקי"ז ביז יאר ה'תקכ"ד, דאן האט פאסירט א זאך וואס האט צושטערט זיין פרידן.
געווען איז דאס אזוי: אין יענע צייט איז געווען כמעט נישט קיין געלד פון וואס צו לעבן אין ירושלים, דער ישוב אין ירושלים איז געווען חכמים אידן וואס האבן געלערנט און געדאווענט, נישט געהאנדלט, אלע וואס זענען געווען דארט זענען געווען גאר פרומע אידן, ווי דער חיד"א פארציילט דאס אין שו"ת און אין אסאך אנדערע פון זיינע ספרים, דאס געלט איז געקומען פון חוץ לארץ, די ספרד'ישע קהילות זענען אסאך בעסער געווען אויסגעשטעלט ווי די פון אשכנז (ביז די חסידים און די תלמידי הגר"א האבן שפעטער אויך אזוי געטוהן), אידן האבן מנדב געווען אסאך געלד פאר די תלמידי חכמים און ספרדישע קהילות, דער וועד פאר די געלד איז אין א געוויסן זוהן געווארן אנגעהפירט דורך עשירים און רייכע לייט פון דער שטאט קושטא פון איטאליה, דער וועד אין קושטא האט געשטעלט פיהר "פקידים" פון ארץ ישקראל וואס זיי זאלן אנפירן אלע געלטער פאר די ספרד'ישע אידענטוהם אין ארץ ישראל, די פקידים אין ארץ ישראל האבן געהאט א גרויסער כח, זיי האבן אנגעפירט אלע געלטער, אלע שטעלעס אין די קהילות, די לעצטע ווארט זענען זיי געווען, אויך זענען זיי געווען די פארטשטייער פון די אידן קעגן די אראבישע רעגירונגען וואס האבן דאן געהערשט אין ארץ ישראל.
אין יאר ה'תקי"ד האט מען געשטעלט א נייעם פקיד, א גרויסע עושר און באקאנטער מענטש שיך רחמים הכהן, קודם איז יעדער צופרידן געווען מיט אים, ער פלעגט געבן אסאך פון זיין אייגן געלד פאר תלמידי חכמים, ער איז געווען א גרויסע עסקן און האט אסאך געהאלפן פאר אידן און דעריבער זענען געווען אסאך וואס האבן גאר געבעטן דעם וועד מען זאל אים שטעלן אלס פקיד, אבער אינ מיטן יאר ה' תקט"ז, האט אויסגעבראכן א פייער'דיגע מחלוקה קעגן אים, די אנדערע דריי פקידים האבן געהאלטן אז ער נעמט אסאך געלד פאר זיך, ער גיט נישט אפ קיין פונקעטליכע חשבון, עס האט זיך געמאכט צווישן דעם ישוב פארשידענע דעות מענטשן וואס האבן מיט געהאלטן מיט שיך רחמים און מענטשן וואס זענען געווען קעגן אים, שיך רחמים איז געווען אין כעס און איז געגאנגען צו די אראבישע רעגירונג פארשטייער און האט אים געגעבן אסאך געלד, און דערפאר האבן זיי אים געגעבן כח ער זאל קענען שטראפען און מסר'ן פאר די רעגירונג יעדער וואס וויל אים שלעכטץ טוהן, אויך האט ער געהאט א כח ארויף לייגן געלד שטראפן פאר אלע וואס שטערן אים.
שיך רחמים הכהן האט דעם כח אויסגענוצט און האט גע'קנס'ט יעדער וואס ער האט האט געהאט דעם מינדעסטן חשש, ער האט זיך געמישט בפרטיות אין יעדע זאך וואס איז אים נישט געווען וואו ער וויל האט געצוונגען עס זאל זיין ווי ער וויל. עס האט אויסגעבראכן א ריזין מחלוקה אין ירושלים, צווישן די גאנצע קהילה, יעדער איז געווען פארמישט דערין, מען האט געשריבן פאר די וועד אין קושטא אז שיך רחמים איז נישט אויסגהאלטן, זיי האבן אים בודק געווען, לויט זייער מיינוג איז ער יא גוט געווען, זיי האבן אים געשריבן ער זאל זיין איינגעהאלטן, אסאך תלמידי חכמים האט ער בא'קנס'ט וואס זיי האבן געהאלטן עס איז געווען אומזיסט, מען האט זיך געגען געשטעלט זיינע באפעלן, און ער האט גע'מסר'ט, די אראבישע פארשטייער אין ירושלים האט אים אראפ געשטעלט פון זיין שטעלע, ער האט געגעבן מער געלד האט מען צוריק געשטלעט, די ספרד'ישע קהילה אין ירושלים איז געווארן צובראכן אויף שטיקער. (די גאנצע מעשה שטייט מיט א גרויס אריכות אין הקדמה פון שו"ת פרי האדמה (ח"ד), ספר התקנות וההסכמות ירושלים סי' נ"ז, שו"ת מזבח אדמה חו"מ סי' ב', יור"ד סי' של"ד, ספר ברכות המים יור"ד סי' של"ד)
זיין נסיעה און אנטלויפן קיין מצרים.
אין יענער צייט וואס שיך רחמים הכהן איז אראפגעשטעלט געווארן דורך די אראבישע פארשטייער, די פקידים אין קושטא זענען געווען צומישט זיי האבן נישט פארשטאנען וואס עס גייט פאר, האבן זיי קודם אויפגעהערט צו שיקן געלד, זיין האבן געוואלט וויסן א קלארע זאך, האט דער חיד"א מיט זיינע חברים דער מהרי"ט אלגאזי זיך ארויסגעלאזט קיין קושטא זיך דורכשמועסן מיט די וועד וואס מען זאל טועהן צוריק שטעלן שלום אין שטאט, זיי זענען געפארן קיין מצרים, דארט זענען זיי געוואר געווארן אז שיך רחמים הכהן איז צוריק געווארן דער פקיד, דער חיד"א האט דאן געהאלטן אז עס האט שוין נישט קיין זין ווייטער צו פארן וויאבלד מען וועט גארנישט אויפטוהן, רחמים הכהן איז ממילא דער בעל הבית.
אסאך פון די תלמידי חכמים אין ירושלים זענען אנטלויפן פון דארט, צוליב מורא אז שיך רחמים הכהן וועט נקמה נעמען פאר יעדעם וואס ער האלט אז יענער שטערט אים, דער חיד"א האט אויך מורא געהאט זיך צוריקערן קיין ארץ ישראל, ער האט זיך בעזעצט אין מצרים און האט דארט געהאט א פירענדע טייל אין די קהילה.
דער חיד"א איז זייער נישט באקוועם געווען אין מצרים ווייט אוועק פון זיין סביבה, זיין משפחה און חברים, די אידן פון מצרים האבן געוואוסט אפצושאצען זיינע כוחות און זיי האבן אים אויפגענומען פאר רב אין די קהילה, אין שבת תשובה ה'תקכ"ה האט ער געזאגט א עפענונג דרשה לכבוד זיין נייע שטעלע. ער האט אסאך געבענקט צוריק צו גיין קיין, ער האט געזעהן אז אסאך תלמידי חכמים זענען שוין צוריק און ער האט געמוזט בלייבן אלס רב אין זיין קהילה אין מצרים, אין יאר תקכ"ה איז זיין טאטע ר' יצחק זרחיה אזולאי נפטר געווארן, דאס האט אים אויך זייער צובראכן.
עס זענען פארבליבן אסאך בריוו וואס דער חיד"א שרייבט צו זיינע רבים, חברים און תלמידים ווי שטארק ער וויל צוריק גיין ירושלים, ווי ער גלוסט צו די הייליגע ערד און וויל זוכה זיין צו אלע גוטע סגולות פון הייליגקייט פון ארץ ישראל, אבער ער קען נישט (זעה אגרת מצרים מכתב י"ט, אגרות חיד"א ליוורנא סי' נ"ו, ל"ח, אגרת החיד"א לאביו סיני כרך מ"ג תשי"ח עמ' רל"ד ועוד). ער שרייבט אזעלכע לשונות ווי "ואותר רק אני לבדי אשתומם כאיש נדבה, כי גדל הכאב מאד בכל עת אשר אני רואה כי רחק ממני מנחם, טוב לי אז בארץ הצבי מט"ה מנוולת כמעט כסדום בין תנות וכירים, וכו' הוציאה ממסגר נפשי אשובה אראה הר ציון.
אלס ראש ישיבה אין חברון.
פינף יאר איז דער חיד"א געווען אין מצרים. אין יאר תקכ"ט חודש אדר איז ער געפארן קיין קאפוטקיה, ער איז געבליבן דארט ביז פיר טאג אין חודש סיון, און אכט טאג אין סיון איז ער געקומען קיין יפו, פון דארט האט ער זיך באזעצט אין חברון. ווי עס זעהט אויס האט נאך אלץ מורא געהאט צוריק צו גיין קיין ירושלים.
דעם טאג וואס ער איז געקומען קיין חברון איז אים זייער חשוב געווען ער שרייבט אין איינע פון זיינע ספרים (כת"י החיד"א אויפן ספר לבוש מיט הגהות פון זיין זיידע דער חסד לאברהם) בזה"ל: זיכנו המרחם ברוב רחמיו להתספח בנחת ה' פה עיה"ק חברון ת"ו שילהי סיון תקכ"ט, הוא ברחמיו יזכינו לשקוד בו אני וזרע זרעי בתורה ובבמצות וזכות מורי זקני הקבור פה יגן בעדי כן יהי רצון.
אין חברון איז ער געוון פון די ראשי בית דין, ער ווערט דארט פארעכנט פון די ז' טובי העיר, און האט געשריבן אסאך בריוו וועגן דעם מצב פון אידן דארט, ער האט דארט געשטעלט א ישיבה מיט תלמידים, און ער האט זיך דארט באקענט מיט אסאך גדולי ישראל פון דארט, ספעציעל האט ער געמאכט באקאנטשאפט מיט דעם גאון ר' אהרן אלפאנדארי דער בעל מחבר פון סםר יד אהרן, אויף שולחן ערוך, דער חיד"א ברענגט פון אים אין זיינע ספרים אסאך זאכן וואס ער האט געהערט פון אים.
דער חיד"א איז געווען אין חברון דריי יאר אין פיהר חדשים, ביז מען האט אים נאכאמאהל מכבד געווען ער זאל זיין די שד"ר און ארויספארן קיין חוץ לארץ שאפן געלד פאר ארימעלייט בני תורה אין ארץ ישראל.
די נסיעה קיין חוץ לארץ.
דער חיד"א איז ארויס פון חברון מיט זיין גבאי אברהם גבאי. ווי אויך צוויי באגלייטערס ר' יעקב אליישר ור"י נאחמיאיש, ראש חודש חשון שנת תקל"ג, זיין זענען געפארן קיין אלכסנדריא און געוואלט פון דארט נעמען א א שיף קיין ליווארנא, איטאליע. אין יענער צייט איז געווען א קריג אין מיטל מזרח, אין די שיירה וואס איז געפארן מיט אים איז געווען א גרויסער שר וואס די קהילה פון חברון איז אים שולדיג געווען פינעף טויזנט זהובים, דער חיד"א האט זייער מורא געהאט אז דער וועט אים צווינגען צו באצאלן דעם חוב, ווען עס איז געוקמען פאר שבת האט די שיירא נישט געוואלט ווארטן אויף די אידן איבער שבת, זענען זיי געבליבן אליין, און די שיירא האט זיך געריקט ווייטער, אינמיטן שבת איז דער שר געקומען צום חידא און אים געבעטן דעם חוב, דער חיד"א האט זיך זייער געבעטן צו אים ער זאל ווארטן ביז נאך שבת. בלית ברירה האט ער אים צוגעזאגט אז נאך שבת וועט ער אים עס געבן. די שיירא האט זיך גערוקט און דער חיד"א מיט זיינע יידישע בייגלייטער האבן ענלדיך דערכאפט דעם שיירא.
זיי זענען געקומען קיין עגיפטן און דארט זיך געזאמם גאנצע זיבן חדשים, אין יענע צייט אין אויך רוסלאנד געווען פארמישט אין א קריג, און דער חיד"א האט מורא געהאט צו פארן אויפן ים, אפשר וועט מען אים חושד זיין אין שלעכטץ, ענדליך צוויי און צוואנציג טאג אין תמוז איז ער ארויסגעפארן פון אלכסנדירה מיט א שיף, און איז געקומען קיין תוניס פאר ראש השנה.
חודש תשרי אין תוניס.
אריינקומענדיג קיין תוניס האט מען דעם חיד"א דארט מכבד געווען ווי עס פאסט זיך, די גרויסע ראשי קהילה האבן אים גערופען צו זייערע מלכות'דיגע הייזער, די תלמידי חכמים פון שטאט זענען אים געקומען באזוכן. דער חיד"א צייכנט איהן אין זיין ספר מעגל טוב, אז פרויען וואס זענען געווען שוואנגערדיג מיט קינדער, האבן געשפירט פאר א זכיה צו קוקען אויף די שיינע הערליכע מלכות'דיגע געשטאלט פונעם חיד"א כדי זייערע קינדער זאלן זיין גראטן, ווען דער חיד"א האט געוועלט אוועק גיין פון דארט נאך סוכות האבן אים די אידן פון תוניס נישט געלאזט, אזוי ווייט אז זיי האבן געבעטן פונעם סולטאן ער זאל נישט געבן רשות פארן חיד"א אוועק גיין פון שטאט. די חכמים פון שטאט פלעגן קומען צום חיד"א און זיך גע'טענה'ט מיט אים אין הלכה, זיי האבן אים געוואלט איבערקלוגן, אבער עס איז זיי נישט געלונגען דער חיד"א איז געווען מער חריף, מער גאון און בקי ווי זיי, און דערפאר האבן זיי מחשיב געווען דעם חיד"א, ער שרייבט מיט עניות (מעגל טוב עמוד 60) עס איז וואונדערליכ ווי די גאונים און חכמים וואס זענען גאר שארף קענען מיך נישט בייקומען, ואנכי רש ונקלה.
פון די אנדערע זייט איז אבער דער חיד"א נישט צופרידן געווען אין תוניס, בטבע איז דער חיד"א געווען א איסטניס, גאר א ריינער און איידעלער מאן, און די מענטשן פון תוניס זענען געווען פאר אים פארגרעבט און נישט איידל, ער שרייבט אויף זיי: וכבר הייתי אומר להם הדרך ארץ הוטא מטבע פסול בארצכם.
מיט דעם אלעס איז געלונגען פארן חיד"א צוזאמען נעמען צדקה פאר ארץ ישראל אין תוניס גאר א גרויסער סכום געלד, און זיי האבן זיך געזעגנט מיט אים מיט א הערליכן געזאנג, און פיהר און צוואנציג טאג אין ניסן איז ער ארויס פון תונס עס האבן אים בייגלייט פופצין מענטשן וואס האבן געשלעפט דעם וואגן אנשטאט פערד.
דער חיד"א איז אוועק גפארן פון תוניס זעקס טאג אין אייר, און איז געקומען קיין ליווארנאט זיבעצען טאג אין אייר, און איז אריין אין שטאט הערשט צוואנציג טאג אין אייר, ער האט זיך אויפגעהאלטן דארט ביז ניין און צוואנציג טאג אין סיון, ער איז דארט איינגעשטאנען ביי זיין טאכטער שרה.
ער איז פון דארט געפארן באזוכען די שטעט אין איטאליע ווי פיסה, סיינה, פירינצי, סיניגאליה, אנקאנא, פיזארא, רימיני, לוגו, פיראפה, מטובה, קולורנו, וויראנא, וןיניציא, קונילייאנו, גראדיסקה, גוריציאה, טריעסטי, קונילייאנו, גארדיסקה, גוריציאה, קונייאן, ריגייו. איבער א יאר צייט האט ער באזוכט די אויבענדארמאנטע שטעט און צוזאמען גענומען געלד פאר די ארץ ישראל אידן, פון דארט איז ער אריבער קיין פראנקרייך, פון דארט אין די נידערלאנדן, בריסל, צוריק קיין פאריז, פראנקרייך, ליאון, און צוריק קיין איטאליע. ער האט געוואנדערט אין פארשידענע שטעט אין איטאליע, ביז ער איז צוריק אנגעקומען קיין ליווארנא אכט און צוואנציג טאג אין אלול שנת תקל"ה. און דערמיט געפארטיגט זיין שליחות פאר די ארץ ישראל אידן.
אין אלע פלעצער ווי ער איז געקומען האט מען אים אויפגענומען מיט גרויס כבוד און שעצונג ווי עס פאסט פאר אזא גרויסער מענטש, געווען שטעט ווי מען אים ארויסבייגלייט מיט די ראשי הקהילה צוזאמען מיט הונדערטער אידן, אויך די פרויען אין קינדער האבן זיך געשטופט א קוק צו טאהן אויף אזא גרויסן מענטש. אזוי איז געווען אין פראנקרייך, און אין אמסטארדאם, האלאנד.
דער חיד"א האט מחליט געווען ביי איינע פון זיינע נסיעות אז ער פארבלייבט אין ליווארנא.
זיין בלייבן אין ליווארנע.
אייגענטליך איז דער חיד"א געווען גוט באקאנט אין אלע פלעצער פון זיינע נסיעות פון פריער, אין יאר ה'תקכ"א איז נפטר געווארן דער רב פון די ספרד'ישע קהילה אין אמסטרדאם ר' יצחק בן דנא די בריטו, שוין דעמאלטס האט די קהילה געוואלט דער חיד"א זאל קומען ווערן רב, די קהילה איז אמסטרדאם איז געווען די חשוב'סע און רייכסטע קהילה פון די ספרדים אין דעם גאנצען געגענט, אבער דער חיד"א האט נישט מסכים געווען ער האט זיי געשריבן אז ער האט א שטארקע אפמאך ביי זיך אז ער וויל נישט זיי א רב אין א קהילה. יאהרן שפעטער שרייבט דער חיד"א אין זיין ספר מעגל טוב (ע' 137) ווען ער איז דארט ארום נאך געלד, האבן נאך די רייכע לייט געהאט א טענה צו איהם היתכן ער האט זיי אפגעזאגט, זיי האבן איהם נישט געגעבן כבוד ווי עס פאסט זיך פאר אזא פערזענדליכקייט.
אין יענער צייט אין יאר ה'תקל"ה זיבן טאג אין חודש חשוון האט דער חיד"א חתונה געהאט מיט זיין ווייב רחל בת משה לוי, זי איז געקומען פין איטאליע פון שטאט פיסה, און עס איז פארשטענדליך אז דערמיט האט דער חיד"א זיך צוגעבונדען מער קיין חוץ לארץ. און איז געפארן קיין ליווארנע.
אין ליווארנע איז דער חיד"א איינגעשטאנען אין דעם הויז פון זיין נאנטן חבר און גוטער פריינד רבי מיכאל פירירא די ליאון. אין יענער צייט האט דער חיד"א געדרוקט זיין מייסטער ווערק אויף שולחן ערוך ברכי יוסף, און אין ליווארנא איז געווען א גרויסער דרוקעריי פון אידישע ספרים איז ער פארבליבן דארט א שטיק צייט. זיין חבר מיכאל פירירא האט אויפגעשטעלט א ישיבה און א בית המדרש לכבוד דעם חשובן גאסט. דער חיד"א דערמאנט אויך אז ער האט געלערנט מיט די חשובע קינדער פון מיכאל יעקב פירירא און גבריאל פירירא. דער חיד"א איז געווען זייער צוגעבונדען צו זיי,און עס איז דא פארשידענע כתבי יד ווי דער חיד"א איז מרמז אויף זיי און דערמאנט ווי ער ארבייט אויף זייערע נשמות און זייערע נפשות אין מעגל טוב עמוד 69 שרייבט והייתי עמהם אור הו' עד הבקר. אויף א פלאץ שרייבט סיפי (סיניאר יעקב פירירא) הוא קרוב לתקון יותר מאחיו וילמוד עמי פחות שעה א' בשבוע והוא יתראה פנים אחר זמן. סיפ קרוב לתיקון ויזהר ליצנות והם מיוחדים בליוורנו. (ספר החיד"א למאיר בניהו ח"ב ע' תקס"ד) סיפי שכל זך אמיתי, חולי קבוע מתפחד ויחלה וינצח לגמרי, אחיו מתכחם ואינו, והיה הולך להתתקן וחזר, סיפי עבר עבירה פירוש לגמרי, אך סיג"פ (סיניאר גבריאל פירירא) פורש וחוזר. אין פאקט איז אויך אז די צוויי זענען גערעכנט ווי תלמידים פונעם חיד"א ווי עס שטייט אין מפתח אויף זיינע ספרים חומת אנ"ך. און אין צפורן שמיר סי' י"ב שטייט ער דער חיד"א האט געפירט מיט זיי הקפות און געמאכט אין דעם בית המדרש א סדר הקפות מיט תפלות.
ער איז פארבליבן אין ליווארנא, און נישט קיין סאך ארויס פון דארט, אפילו אין ליווארנא איז ער געזעסן אין זיין שטוב און דירעקט נישט קיין סאך ארויס צו עשירים און גרויסע לייט, איינמאל ווען זיין זון ר' רפאל ישעיהו אזולאי האט איהם פארבעטן ער זאל גיין צו א שמחה פון א גרויסער עושר, האט ער איהם צוליב געטוהן, אבער ער שרייבט צו זיין זיהן: פרצתי גדר הפרתי חק, והלכתי אמש בלילה לבקרו בחופת בתו ושם נמצאו מגבירי העיר ונצטערתי, וכו', ובשגם לא הלכתי אנהואנה משונה ביאה זו לכבוד בני ואורי, על כן דבר השייך לי לשמי לא אצא מדלתי ביתי (אגרת רוזענבערג סי' י"ד).
דער חיד"א האט בשום אופן נישט געוואלט ווערן רב אין קיין שום פלאץ, ווי שוין געשריבן אויבן האט ער נישט אנגענומען דאס רבנות אין מצרים נאר צוליב ווייל ער האט נישט געהאט קיין ברירה. אבער דאך האט ער געדינט ווי דער אומאויפציעלער רב אין שטאט, און ביז גאנץ צום סוף ווען מען האט געזאגט אין ליווארנא "דער רב" האט עס געמיינט דער חיד"א. אין די הקדמה פון זיין ספר ברכי יוסף, שרייבער דער ווינער רב מצד הספרדים "לא קבל מימיו שום רבנות".
אין יאר ה'תקמ"ב שרייבט צו איהם זיין חבר ר' יעקב אליישר ער זאל ארויף קומען צוריק קיין ארץ ישראל נעמען דאס רבנות אין שטאט צפת, און זאגט איהם צו אז מען וועט איהם צוהעלפן מיט וואס נאר מעגליך, ער שרייבט אז אויב דער חיד"א וועט אננעמהן דאס רבנות וועט די שטאט ווערן אויפגעלעבט עס וועט ווערן "משוש כל הארץ אשר לא היתה לעולמים ממרן הבית יוסף עד היום" (מזרח ומערב כרך ג' תרפ"ט עמוד 321).
אין יאר ה'תקמ"ה איז נפטר דער רב פון אנקאנא הרב רב' אברהם ישראל, האט די קהילה אין שטאט אנקונה געלאדענט דעם חיד"א אחם חאהר ה'תקמ"ז ער זאל דארט ווערט רב, זיי האבן אים צוגעזאגט אסאך גליק, אבער געטריי צו זיין שיטה האט ער בשום אופן נישט מסכים געווען און איז נישט געווארן דארט קיין רב ווי עס ווערט דערציילט אין ספר מדבר מתנה ח"ב קונטרס מדבר יחיד די"ב. למעשה האט זיי דער חיד"א געגעבן א עצה מען זאל נעמען זיין זון הרב ר' רפאל ישעיהו אזולאי.
אין ליווארנא האבן זיך געוואנדען צו אים אסאך רבנים און דיינים און אנגעפרעגט אסאך שאלות אין הלכה וויאזוי זיך צו פירן, ער האט מסדר געווען תפלות ווי סנסן ליאיר פאר די ניסים וואס די יודן אין ליווארנא האבן מיטגעלבעט אין יאר התק"נ, און אויך יוסף בסדר, און שומר הברית והחסד. דאס זענען אלע סדר תפלות וואס דער תפלה האט אין יענע צייטן געשריבן.
אין ליווארנא האט דער חיד"א אנגעפירט מיט אסאך חבורות און גרופעס בני תורה וואס האבן געלערענט לויט די אנווייזנוגען ווי דער חיד"א פאר זיי האט דער חיד"א מחבר געווען קונטרסים חדשים לבקרים, חברת חק לישראל.
די דרשות שבת כלה.
אויך איז ער דארטן געזעסן אין הויז און בית המדרש פונעם עושר אליעזר חי שאלתיאל ריקאנאטי, ער האט זיך באזעצט אין זיין ישיבה. אט אין דער ישיבה האט דער חיד"א אנגהויבן צו זאגן דרשות פיר מאהל א יאר. שבת תשובה, שבת זכור, שבת הגדול, שבת כלה. די דרשות האט ער געזאגט משך פון עטליכע יאר ביז מען האט אים אנגעהויבן מכבד זיין זאגן דרשות אין דעם גרויסן בית המדרש פון ליווארנא, דאס האט ער שפעטער אפגעשריבן אין זיינע ספרים דברים אחדים. אהבת דוד, כסא דוד, רוח חיים.
עס ווערט פארציילט אסאך פון די דרשות פונעם חיד"א, די גאנצע שטאט האט מיט געהאלטן מיט די דרשות, ווען דער חיד"א פלעגט גיין צום גרויסן בית הכנסת איז געווען ליכטיג פאר אידן ליהודים היתה אורה ושמחה וששון ויקר, עס האבן זיך פארזאמלט הונדערטער טויזענטער אידן, מענער פרויען קינדער, מען איז געשטאנען פון דעם טיר פון זיין הויז ביז צום טיר פון בית המדרש, עס האט איהם געווארט א ריזן ציבור אידן, אין דער חיד"א איז אריבער צווישען זיי, זיין אויסזעהן, זיין הערליכע צורה איז געווען ווי א מלאך ה', עס האבן זיך פארזאמלט אין שוהל אלע איינואונער אידן, און האבן געהערט זיין חכמה זיין מוסר, זיינע גלוסטיגע רייד וואס האט געצויגן הערצער פון יעדן, מענטשן פון גאנץ ליווארנע זענען געקועמן הערן, אין דער נאמען פונעם חיד"א איז געוואקסן נישט בלויז ביי אידן, נאר אויך ביי גוים (אגרת הרב חיד"א הקדמה, ישראל קושטא).
דער חיד"א האט געשריבן זיינע ספרים זיין גאנץ לעבן, שטענדיג האט ער געשריבן. עס איז נישט דא קיין שטח און ענין פון דער תורה וואס דער חיד"א האט נישט אנגערירט אין זיינע ספרים קיין זאך אין אידישקייט, אלץ געפינט מען ביי אים, פשט, דרוש, הלכה, קבלה,מוסר, דינים, היסטאריע.
זיין ביבליאטעק.
דער חיד"א האט געהאט גאר אסאך ספרים, וואס ער האט געזאמלט און געקויפט אין דער צייט וואס ער איז ארום געפארן, אויך האט ער געהאט ספרים אין ארץ ישראל צושפרייט אין די פלעצער וואו ער האט געאווינט (זעה שם הגדולים ערך טור ובית יוסף ובספרי אשר בעיה"ק יש לי הד' טורים ובית יוסף מדפוסים שהיו לפני הרב כנסת הגדולה. עס געפינט זיך אסאך אלטע ספרים און כתבי יד וואס דער חיד"א האט דערויף אונטערגעשריבן זיין נאמען.
די ספרים זענען אריבער בירושה צו זיין זון רבי רפאל ישעיהו אזולאי. און דערנאך צו זיין אייניקל משה אזולאי. אויך זענען אסאך ספרים אריבער צו זיין איינקיעל נסים זרחיה ב"ר אברהם אזולאי.
אזוי ווי דער חיד"א איז געווען אין עטליכע שטעט, אסאך פון זיינע ספרים זענען געבליבן אין ארץ ישראל, אסאך אין אנדערע פלעצער, און ער זעלבסט איז אסאך געפארן, דעריבער איז דא א כלל אין די ספרים פונעם חיד"א אז אסאך מאל שרייבט ער זאכן וואס אנדערע שרייבן, ווייל ער האט נישט געהאט זיי פאר זיך, אבער שפעטער האט ער עס איבערגעשריבן בעסער, ווי דער חיד"א שרייבט אין חיים שאל (ח"ב סי' י') וכל מן דין היה תמיהא קיימת אם הייתי בביתי ובחומותי מוקף חומה מכל ספרי הקודש, אך גר אנכי בארץ, וכמה ספרים עיקריים אין בידי, ואם חיים שא"ל ספרא וספרי ומקיים מצות השבה וכמה זמני הודעתי, תשמור את חסר"י כי אין אתי כל ספרי דבי רב.
כתבי ידות.
א ספעציעלר ליבשאפט האט דער חיד"א געהאט צו כתבי יד און צו אלטע ספרים, עס איז נישט דא נאך אזא איינער ביי אידן וואס זאל אזוי גיט קענען כתבי ידות און מחברי ספרים ווי דער חיד"א, א ווארט וואס ער שרייבט אויף א ספר, אויף א בעל מחבר, אויף א מדרש, איז ווי גין גאלד ביי יעדן, און איז אנגענומען ווי דער ריינער אמת, און יעדער חובב ספר אדער חקרן וועט עס אננעמען אלס דאס מערסטע קראנט. עס איז אנגענומען ביי יעדן, ביי חסידים, ליטווישע, ספרדים, אשכנזים, פרומע, פרייע אידן צוגלייך.
פון וואו דער האט דער חיד"א געקענט כתבי ידות? דער חיד"א האט אסאך באזוכט ביבליאטעקן, אין פאריז איז ער געווען אין יאר ה'תקט"ו ער שרייבט (מעגל טוב ע' 34) וראיתי ספרי ישראל שם משונים לכל. אויך איז ער דארט געווען אין יאר ה'תקל"ח, מיט זיין חבר דער פראנצויזישער געלערנטער פאברי, מען האט געעפנט פאר אים דאן ספעציעל דעם ביבליאטעק כאטש עס איז נישט געווען דאן אפֿן. ער שרייבט אזוי: יש בה כמה אלפים כתבי יד מכל חכמה, וכמה ספרים שלנו כתב יד, וכמה ספרים מחכמת הטבע ופילוסופיא ותכונה ועברונות וקבלה (מעגל טוב ע' 122). ער איז נאכאמאל אהין געגאנגען אין עטליכע טעג שפעטער ער שרייבט דעוועגן: וסבבתי כולה ויש כמה חדרים מלאים כתיבות מכל הלשונות ומכל החכמות והדותו, זה כ"ב שנה שסבבתי כלה, והיא פלאות כיד המלך, ואמרו שזו הביבליאוטיקא של פאריס היא המיוחדת והגדולה שבעולם (מעגל טוב ע' 124). אויך שפעטער אין חודש תמוז האט ער באקומען פון זיין חבר פאברי א ספעציעלע רשות מען זאל איהם בארגען פון דארט כתבי יד, דער כתב יד וואס דער חיד"א האט אזוי שטארק געדארפט איז געווען דער פירוש פון רבי ישעיה די טראני, דער ערשטער, אויף חומש, דער חיד"א האט דאס אינגאנצען איבערגעשריבן פון כתב יד א גאנצע נאכט, און האט דערפון געדרוקט די "נימוקים פון רבי ישעיה די טיראני אין זיין ספר פני דוד.
אויך איז ער געווען אין א ביבליאטעק אין מודינה אין יאר ה'תקי"ד (מעגל טוב ע' 136). ער איז געווען דארט נאכאמאל אין חודש אדר ה'תקל"ז ער האט דארט געזעהן דאס ספר אור יקר פון רמ"ק. אין נאך ספריה ספרים איז ער געווען אין טורינו, פירינצי, ווענעדיג, פירארה, מנטובה טריאסטי פיסארא, בירסיללו (מעגל טוב). אין פירזי איז ער געווען אין הויז פון ר' לייב, און האט דארט געזען א גאנצן ש"ס אויף קלף וואס איז שפעטער באקאנט ביי די חוקרים אלס ש"ס מינכן, דער חיד"א רופט עס אן אין זיינע ספרים מכתב יד ישן נושן.
עס איז זעלבסט פארשטענדליך אז דער חיד"א זעלסט האט געהאט אסאך כתבי ידות, ווי מען זעט אסאך אין זיינע ספרים ווי ער האט געקויפט און פארקויפט אסאך ספרים כתבי יד פון ראשונים. אין פאקט אזוי ווי ער איז אסאך ארום געפארן האט ער איבערגעלאזט אסאך פון זיינע כתבי ידות אין אסאך פלעצער און זיי זענען געווען אסאך צושפרייט. די חוקרים ברענגען א רשימה פון איבער זעקס הונדערט ספרים וואס דער חיד"א האט געהאט דערין איז דא אסאך כתבי ידות, אט די אלע ספרים האט גע'ירשנט זיין זוהן רבי רפאל ישעיה, אסאך פון זיי זענען געווען ביי זיין אייניקל ר' נסים זרחיה ב"ר אברהם אזולאי.
היינט צו טאג געפינט זיך נישט איין אידישער ביבליאטעק אין דער וועלט וואס זאל זיך אין איהר נישט געפונען כתב יד און ספרים וואס דער חיד"א האט דאס נישט געזעהן און אונטערגעשריבן זיין נאמאן.
זיין שטארקע זכרון.
דער חיד"א האט געהאט גאר א שטארקער כח זכרון, ער האט אלס געדענקט, זאכן וואס ער האט געזעהן פאר פערציג יאהר צוריק האט ער געקענט אראפשרייבן מיטן לשון. אינטעראסאנט וואס ער שרייבט אין שם הגדולים (ערך רבי אליהו כהן) איך געדענקט ווען איך געווען א קינד האט איך איהם געהערט דרש'ענען, דעך מו"ה רבי אברהם יצחק דאס איז געווען אין יאהר ה'תפ"ט, דער חיד"א איז דאן געווען א קינד פון נישט מער ווי פינעף יאהר !. מיט דעם אלעם האט ער צוליב זיין מדה פון זיך קליין האלטן, עטליכע מאל געשריבן "אני בעוניי שאין זכירה היו מחשיבים אותו לזכרון גדול, הם היו סוברים שקריתי כל הספרים והיה לי זכירה גדולה (מעגל טוב ע' 57).
אין זיינע ספרים ווערן געברענגט הונדערטער און טויזענטער מימרות, טייטשען, ביאורים און הערות פון רביים, אין יעדער ספר זיינער געפונען מען גאר אסאך מימרות פון אנדערע וואס ער האט געהערט פון זיי בעל פה, אדער געהערט פון איינעם וואס האט איהם געהערט, אט דאס האט נאך געקענט פאסירן צוליב זיין געוואלד'יגע זכרון.
זיין סגנון אין שרייבן.
דער חיד"א האט געשריבן אזוי ווי רוב ספרדים אין זיינע צייט, אויסדריקן געבויט אויף תלמוד פסוקים, און ארמית, וואס איז שווער אפילו צו פארשטיין איינע וואס איז נישט דערצו געוואנט, אבער ווי מער מען קוקט דערין זעהט מען ווי ער האט געהאט פאר זיך די גאנצע תורה, תנ"ך און תלמוד. דער חיד"א שרייבט אין זיין פי' אויף סדר חסידים ברית עולם, די סיבה פארוואס תלמויד חכמים האבן זיך געוואנט צו שרייבן אזוי כדי זיי זאלן זיך געוואונען און נישט פארגעסן לשונות פון גמרא און חז"ל
דער חיד"א האט געשריבן אויסטערליש שנעל. און דעריבער גלייך ווען עס איז פארטיג געווארן א ספר, און ער האט געהאט א געלענגהייט עס צו דרוקן האט ער עס גלייך געדרוקט, נישט ווארטענדיג צו פארטיגן זיינע חידושים. און די שפעטערדיגע ספרים האט ער צוגעלייגט הוספות און נאך אויף דעם ענין. פאקטיש טרעפט מען אין יעדער ספר פונעם חיד"א הוספות און השמטות פון איין ספר צום צווייטן.
ער האט געשריבן אין יעדן צייט און מצב.
פארנדיג פון מצרים קיין תוניס האט ער געשריבן שארפזיניגע חידושים פון זיין ספר ראש דוד פון פרשת ויקרא ביז פרשת אמור (מעגל טוב ע' 54), איינמאהל בשעת א מגפה אין מצרים האט ער גאר מחדש געווען שארפע חידושים אויף רמב"ם הל' סוטה (געדרוקט אין חיים שאל ח"ב סי' ה'). איינמאהל זייענדיג נישט געזונט ער האט נישט געקענט דאווענען נישט לערענן אבער געשריבן חידושים האט ער דעמאלטס אויך (ספר החיד"א ע' צ'), עס איז דא כתבים ווי ער פארצייכנט "כל מקום שתמצא כזה הוא שאני כותב בחבלי שינה והיד כותבת הבלים", דאס הייסט אפילו אינמיטן שלאף האט זיך זיין היינט געשאקלט און געשריבן חידושים (שם).
דער חיד"א דערמאנט אסאך אין זיינע ספרים אז ער האט דאס געשריבן "בקונטרסים", ב"זכרונות". דאס איז וויבאלד דער סדר פון חיד"א איז געווען ער האט שטענדיג געשריבן חידושים, אמאל אויף הלכה, אמאל אויף הגדה, אמאל אויף קבלה אמאל דרוש, איין חידוש נאכן אנדערען, און דערנאך האט ער צוזאמען גענומען, די הלכה עקסטער די אגדה עקטסער, דעריבער הערשט אסאך מאל א צומישעניש צווישן זיינע ספרים, ער איז מאריך אויף איין פלאץ און מקצר אויף א צווייטער פלאץ, און אזוי ארום איז געווארן זיינע חיבורים אויף הלכה ברכי יוסף מחזיק ברכה שיורי ברכה. (זעה מחזיק ברכה או"ח סי' מ"ו אות ה'). און אזוי שרייבט ער אויך אין פתח עינים (סוטה ד"ל) מכאן מודעה שבכמה מאמרים דמכילתין ומסכתות אחרות כתבתי בעניותי והנם רשומים ומפוזרים בין לקוטי, ולא עצרתי כח לסדר ולבררם ואפילו מה שאני רומז בקוטרסיי אפילו הנדפסים הוא מאשר ולא כל אשר, והכל לפי השעה והזמן. אויך שפעטער און די השמטות פונעם פתח עינים ד"ק שרייבט ער לא בקשתי אפת"ח האי פתחא על הסדר, הן מאמר אחר מאמר ומסכתא אחר מסתכא בסדר הזה, רק הרשום בכתב מאשר קריתי לי פסקי פסקי הן מוקדם ומאוחר וכו' ואכתי פשו ענינים מינים ממינים מבלתי יכולת הסדר דבר.
דערמיט קען מען פארשטיין ווען מען קוקט אין זיינע ספרים זעהט מען אז נאך דעם וואס ער ברענגט אראפ א ראשון פון כתב יד, שרייבט ער גראד דערנאך פירושים און גימטריאות, דרוש, און גלייך דערנאך בדרך סוד. אסאך מאל זעהט מען בכלל נישט דער המשך, לויטן סדר וואלט מען ווען געדארפט שטעלן עקסטער די גימטריאיות, עקסטער די דרושים, עקסטער דעם פלפול, עקסטער די חלקי הלכה, עקסטער די חלקי הערות אויף אנדערע ספרים, אבער אין די ספרים פון חיד"א איז עס אסאך געמישט ווי מען זעהט אין די ספרים פני דוד חדרי בטן און נאך. דאס איז ווייל ער האט דאס געשריבן איינס נאך איינס און גלייך געדרוקט, און וועגן דעם זענען אסאך פון זיינע ספרים די זעלבע נאר אין עקסטער בענדער, ווי מען זעהט דער עין זוכר איז די זעלבע ווי מדבר קדמות.
אינטערעסאנטע זאכן וועגן זיינע ספרים.
דער חיד"א האט כמעט נישט קיין הקדמות אויף קיין איינס פון זיינע ספרים, טאמער יא איז עס בלויז אפאר קורצע מליצות. חוץ צוויי פון זיינע ספרים וואס האבן יא דאס זענען שער יוסף, און ברכי יוסף. אויף א פלאץ שרייבט ער "ולא רציתי הסכמת החכמים" (מעגל טוב ע 66).
דער חיד"א האט מסדר געווען די נעמען פון זיינע ספרים לויטן סדר פון א-ב, ער האט ספרים אויף אלע אל"ף בי"ת. ער אליין האט געשריבן א שריפט ווי עס ווערט אויסגערעכנט די ספרים.
מען זעהט אויך אז ער האט געהאט א ענין צו געבן א נאמען זיינע ספרים לויט די גלידער פון א מענטש, ער האט נעמען זיינע ספרים לויט אלע גלידער, ווי ראש דוד דאס קאפ. פס ידא די הענט. ברכי יוסף די קניען. שמחת הרגל די פיס. א. א. וו.
אין באגדאד אין געווען א אנגענומענע מיינונג ביי אלע רבנים אז מען פסק'ענט ווי דער חיד"א אין אלע הינזיכטען, ספעציעל ווי עס איז דא א מחלוקת הפוסקים נעמט מען אהן ווי דער חיד"א האלט (זעה זבחי צדק ח"ב סי' ק"י און אין זיינע תשובות סי' ל'. און אזוי בדרך כלל אין טורקיי, און אין איזמיר, און אין שאלוניקי האלט מען אייביג בדרך כלל ווי דער חיד"א.
דרוקן און צושפרייטן זיינע ספרים.
דער חיד"א שרייבט אין שם הגדולים (מערכת ספרים ערך נשאל דוד) אז אסאך גדולי ישראל האבן נישט געוואלט דרוקן זיינע ספרים ווילאנג זיי לעבן צוליב דעם וואס זיי האבן נישט געוואלט הנאה האבן פון זייער תורה. אבער אין אמת'ן גייט דרויך דעם כלל "מן הזהירות שלא תרבה להזהר" ווייל דאס איז גורם אז אסאך פון זייערע ספרים זענען פארלוירן געווארן.
אזוי ווי דער חיד"א האט נישט געוואלט ווערן קיין רב אין קיין שום שטאט, האט ער זיך געשפייזט פון פארקויפן זיינע ספרים, וואס זענען געווען גאר אסאך. ער האט געהאלטן כסדר ביים דרוקן נייע ספרים, ער האט זיי צושפרייט און מען האט איהם דערפאר באצאלהט. אויך האט ער געקויפט און פארקויפט אלטע ספרים. אויך פון האט ער געמאכט א פראצענט פון די געלטער וואס ער האט צוזאם געקליבן פאר ארימעלייט פון ארץ ישראל, אויך זענען געווען אסאך רייכע לייט און סתם אידן וואס האבן איהם כסדר געגעבן געלד, זיי האבן געהאלטן אז אויב דער חיד"א וועט נעמען פון זיי וועלן זיי האבן הצלחה אין זייער פרנסה.
אין פאקט איז אבער געווען אז גאר א גרויסער חלק פון זיינע הכנסות האט ער זעלבסט געהייליגט און אוועק געגעבן פאר אנדערע, ווי עס איז באשריבן דורכן חיד"א אליין אין זיינע חשבונות און בלעטעליך וואס געפונען זיך אין ביבלאטיק, אסאך דערפון האט געהאט דער באקאנטער זאמלער מאיר בניהו.
דער חיד"א האט זיינע ספרים געדרוקט ער האט זיי פארקויפט און צושפרייט און דערפון האט ער געצויגן חיונה, עס געפונט זיך בלעטער ווי דער חיד"א רעכענט אויס פונקטליך וויפיל האט איהם געקאסט צו דרוקן יעדער ספר, דאס בינדען, דאס שיקן צו אנדערע א. א. וו. אין פאקט איז געווען אז די לומדישע וועלט האט זייער געזוכט זיינע ספרים, ער האט זיי געשיקט קיין טוניס, אלזשיר, טריפאלי, קושטא, איזמיר, האמבורג און אין גאנץ איטאליע. מיט דעם אלעם איז עס נישט אנגעקומען פאר איהם גרינג צו דרוקן, ווי מען זעהט אין זיינע בריוו אז נישט שטענדיג האט ער געהאט גענוג געלד, און געמוזט בעטן פון אנדערע מען זאל איהם צו העלפן.
עס איז אינטערעסאנט צו דערמאנען אז דער חיד"א שרייבט ער האט זיינע ספרים געשיקט צו תלמידי חכמים און נישט צו קיין עשירים, פאר תלמידי חכמים האט ער זיי געגעבן אומזיסט אהן געלד, און אפילו פאר עשירים האט ער מקפיד געווען זיי צו פארקויפן פאר געהעריגן פרייז, נישט פאר אסאך געלד.
די השפעה פון זיינע ספרים.
די השפעה פון די ספרים פון חיד"א'ס ספרים ביי אידן איז זייער גרויס. עס איז נישט דא קיין ספר צווישן אידן וואס זאלן נישט ברענגען, צייכענען, פון זיינע ספרים. זיינע ספרי הלכה און זיינע קליינע ספרים ווי עבודת הקודש זענען איבערגעדרוקט געוארן בחייו אסאך מאל. און יעדער ברענגט דאס אראפ, פוסקים, מלקטים, בעלי סוד, בעלי דרוש.
מיר זעהן גרויסע גאונים האבן זיך באצויגן צו זיינע ספרים מיט גרויס כבוד אפילו בשעת ער האט נאך געלעבט, דער גאון רבי אפרים זלמן מרגליות שרייבט אויף איהם און יאהר העיר וקדיש, איש אלקים קדוש, הגאון המפורסם בוצינא קדישא, חכם חיים יוסף דוד אזולי, האיר פני תבל בחכמתו בחיבוריו הנוראים והנפלאים, אפס קצתם ראינו ברכי יוסף וספר מחזיק ברכה זכינו להתבשם מריחם ושיחתם (הסכמה לספר עבודת הקודש). דער חת"ם סופר שרייבט אויף איהם אין יאהר ה'תקס"ד ויודיענו מה רבינו בעל ברכי יוסף אומר בדבר זה (אגרות סופרים ח"ב ע' 1). דער גאון רבי ישעיהו בערלין שרייבט אויף איהם וראיתי עוד בספר שם הגדולים חיבור א' מגדולי זמנינו והוא יושב בחברון, חכם הכולל, חריף ובקי מהור"ר יוסף אזולאי נו"ו (הקדמה לספר שאילתות).
די ספרים פון חיד"א האט מען געזוכט איבעראל און עס איז שנעל געווארן צוכאפט געווארן, ווי מען זעט ווי מען דורשט נאך זיי, מען האט עס געזוכט אין גאנץ איטאליע, פון ארם צובה האט מען געבעטן מען זאל עס שיקן, אין באגדאד האט דער הויפט רב פון באגדאד רבי עבדאללה ב"ר אברהם סומך געשריבן: רב נהורא"י אור גדול ליהודים כולו מחמדים, הוא האור רישא די דהבא ואשלא רברבא, הנה ארש"ו אר"ש ברזל אר"ש טוב ורחבה, נר ישראל פטיש החזק עמוד הימיני, נר ישראל וקדושו נר אלהים על ראשו, הלא הוא כמהר"ר חיים יוסף דוד אזולאי, וספרי רבים חיבר וספריו שהם אצלינו זה לך מניינם וכו', ער פירט אויף: עס איז נישט געווען אזא איינער וואס האט מרביץ געווען תורה אזוי ווי איהם, די ווערק פון דעם צדיק וואס הייסט "חיים", פעולת צדיק לחיים. ע"כ.
קרן ישועה איז א חסידיש ספר געשריבן געווארן דורך רבי יהושע שפירא זצ"ל, רב אין ריבאטוטש.
רבי יהושע שפירא זצ"ל איז געבוירן י' סיון ה'תרכ"ב, און איז נפטר געווארן י"ב אדר א' ה'תרצ"ב. זיין פאטער איז געווען רבי צבי אלימלך שפירא דער בלאזשאווער רב, א זון פון רבי דויד שפירא, רב אין דינאוו, א זון פון צבי אלימלך שפירא, באקאנט אלס דער בני יששכר.
דער ספר קרן ישועה איז א ספר געשריבן אויף דעם סדר פון די חדשים, וואס דער מחבר האט אליין פארשריבן.
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר קרן ישועה פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אן אנדער אויסגאבע.
פירוש הר"א מגרמיזא איז א ספר געשריבן געווארן דורך רבינו אלעזר, דער בעל הרוקח, אלס פירוש אויף דעם ספר יצירה, מיט הגהות פון רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו באקאנט אלס דער בני יששכר
דער ספר יצירה וועלכער איז מיוחס צו אברהם אבינו, איז פון די ספרי יסוד אין קבלה. רבינו אלעזר דער בעל הרוקח, וועלכער איז געווען פון די גדולי הקדמונים, און פון די ערשטע וואס האבן זיך פארנומען מיט קבלה, האט געשריבן דעם פירוש אויף דעם ספר יצירה.
דעם ספר פירוש הר"א מגרמיזא האט דער בני יששכר מעתיק געווען פון די כתבים אין יאר ה'תקפ"ז אין מונקאטש, און דאס פארארבעט מיט זיינע הגהות.
דרך עדותיך איז א חסידיש ספר געשריבן געווארן דורך רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו שפעטער באקאנט געווארן אויף דעם נאמען פון זיין ספר בני יששכר.
אגרא דפרקא, אגרא דכלה, אזהרות מהרצ"א, בני יששכר, ברכה משולשת, דברים נחמדים, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, והיה ברכה, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצות, כלי הרואים, לקוטי מהרצ"א, מגיד תעלומה, מעין גנים, נחל אמונים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא.
דער ספר דרך עדותיך איז א פירוש אויף דעם ספר יהושע.
דער ספר דרך עדותיך איז געדרוקט געווארן צוזאמען מיט דעם ספר פירוש הר"א מגרמיזא מיט הגהות מהרצ"א.
זכרון מאיר איז א חסידיש ספר געשריבן געווארן דורך רבי מאיר שפירא הי"ד, רב אין בלאזשאוו.
רבי מאיר שפירא זצ"ל איז געבוירן אין יאר ה'תקמ"ד, און איז אומגעקומען אויף קידוש השם אין יאר ה'תש"ב. זיין פאטער איז געווען רבי יהושע שפירא, רב אין ריבאטוטש, א זון פון צבי אלימלך שפירא, באקאנט אלס דער צבי לצדיק.
דער ספר זכרון מאיר איז א ספר על התורה, וואס דער מחבר האט אליין פארשריבן, די כתבים זענען געראטעוועט געווארן נאך דער קריג און אריבער געברענגט קיין אמעריקא.
סנסן ליאיר איז א קונטרס וואס ענטהאלט אין זיך א תפלה פאר השי"ת ער זאל מציל זיין אידן פון די אנגעהיצטע גוים, און די מיליטער און פאליציי זאלן האבן הצלחה צוריק האלטן די רוצחים צו טון שלעכט פאר אידן.
דאס האט געשריבן דער חיד"א, געדרוקט אין ליווארנא אין יאר ה'תק"נ.
וויבאלד די אידן פון שטאט זענען טאקע ניצול געווארן פון שלעכטס, האט מען זיך געפירט אין ליווארנא צו זאגן די תפלות אכצן טאג אין סיון, א זכר פארן נס.
אויך דער גאון רבי דניאל טירני דער רב פון פירינצי אין איטאליע האט געשריבן א תפלה דערויף מיטן נאמען כתב הד"ט.
דער שער בלאט פון קונטרס אזהרות מהרצ"א
אזהרות מהרצ"א איז א בריעף (שפעטער געדרוקט אלס קונטרס) געשריבן געווארן דורך רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו באקאנט אלס דער בני יששכר
אגרא דכלה, אגרא דפרקא, בני יששכר, ברכה משולשת, דברים נחמדים, דרך עדותיך, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, והיה ברכה, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצות, כלי הרואים, לקוטי מהרצ"א, מגיד תעלומה, מעין גנים, נחל אמונים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא
דער מחבר שרייבט אין דעם איינפיר פון דעם בריעף, אז פון ווען ער איז געקומען קיין אונגארן האט ער באמערקט ווי ס'הערשט א געוואלדיגע פארגרעבטקייט ביים אלגעמיינעם יידישן פאלק, ספעציעל, אין די ארומיגע שטעטלעך און דערפלעך וואו ס'איז נישט פארהאנען קיין רבנים. צוקוקנדיג דאס אלעס האט ער פארשטאנען אז דער אייבערשטער וואס פירט און דרייט אלעס האט אים געשיקט קיין אונגארן אויפקלערן די יידן וואס מען מעג און וואס נישט, וואס פון ווען יידישע קינדער האבן געזאגט "נעשה ונשמע" איז ביי זיי איינעווארצלט געווארן א נאטור אויס צוהערן וואס מען לערנט און זאגט זיי. דערפאר האט ער אפגעשריבען דעם בריעף און ער איז גוזר אויף אלע ערטער וואס זענען אונטער זיין פירערשאפט אויף צוהענגן דעם בריעף אין בית המדרש ווי מען דאווענט, און ווי מען וועט אים נישט פאלגען פארביעט ער דעם בעל תפלה צו דאווענען פארן עמוד.
אויסער די אויסגאבעס, איז דער קונטרס אזהרות מהרצ"א פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אן אנדער אויסגאבע.
אור למאיר איז א חסידיש ספר געשריבן געווארן דורך רבי מאיר יהודה שפירא זצ"ל, רב אין בוקאווסק.
רבי מאיר יהודה שפירא זצ"ל איז געבוירן ה'תר"ו, און איז נפטר געווארן י"ט תשרי ה'תרס"ח. זיין פאטער איז געווען רבי דויד שפירא, רב אין דינאוו, א זון פון צבי אלימלך שפירא, באקאנט אלס דער בני יששכר.
אור למאיר איז א חסידיש ספר על התורה, פארשריבן געווארן דורך רבי נפתלי פיש
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר אור למאיר פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אן אנדער אויסגאבע.
פני דוד איז א ספר פון חיד"א אויף חמשה חומשי תורה, פירושים, נימוקים, און פשטים, אויך הערות אויף אסאך מפרשי תורה. געדרוקט אין יאהר ה'תקנ"ב.
עס געפינט זיך דערין אסאך פון נימוקים פון רבי ישעיה די טראני דער ערשטער, א קדמון. אסאך רמזים פון רבי אפרים מרגענסבורג, און פון רבי אליעזר מגרמייזא דער בעל ספר הרוקח, אויך איז דא דערין אסאך טייטשען על דרך הקבלה.
אין יאר ה'תקל"ח איז דער חיד"א געווען אין פאריז אין ביאבליאטעק, אין חודש תמוז האט דער חיד"א באקומען פון זיין חבר פאברי א ספעציעלע רשות מען זאל אים בארגן פון דארט כתבי יד, דער כתב יד וואס דער חיד"א האט אזוי שטארק געדארפט איז געווען דער פירוש פון רבי ישעיה די טראני, דער ערשטער אויף חומש, דער חיד"א האט דאס אינגאנצן איבערגעשריבן פון כתב יד א גאנצע נאכט, און האט דערפון געדרוקט די "נימוקים פון רבי ישעיה די טיראני אין זיין ספר פני דוד.
דער חיד"א האט חתונה געהאט מיט זיין ערשטער ווייב רחל, די ערשטע ווייב פון חיד"א.
ביי די פופצן יאר איז ער געווען מיט איר א חתן (חיים שאל ח"א דס"ט "ידיד נפשי הארוס").
דער חיד"א איז געווען אין תוניס ווען ער איז געוואר געווארן אז זי איז געשטארבן, געווען איז עס כ"ב אדר שנת תקל"ד, ער האט זיך געזעצט אויף דער ערד פאר עטליכע מינוט ווי א שמועה רחוקה, ער שרייבט אויף איהר, איך האב זיך מצער געווען און געקלאגט אויף דעם וואס עס איז פארלוירן געווארן אזא בריליאנט שטיין, זי איז געווען כמעט איינציג אין דעם דור מיט חכמה, מיט כבוד, מיט שכל עצום ונורא, איהר חן איןר שיינקיייט, אין צניעות און ריינקייט קען מען נישט משער זיין (מעגל טוב ע' 61).
רחל בת משה לוי איז געווען די צווייטע ווייב פון חיד"א (אויך די ערשטע ווייב פון חיד"א האט געהייסן רחל). זי איז געקומען פין איטאליע פון דער שטאט פיסא. זי איז נפטר געווארן אין יאר ה'תקס"ד זעקס און צוואנציג טאג אין כסלו.
עס איז וואונדערליך וואו מען געפינט אין כתבים פון חיד"א וויאזוי ער האט אין יאהר ה'תקל"ד שוין אינזין געהאט חתונה צו האבן מיט אט דער פרוי, ער האט געטראפן רמזים אז רחל דארף הייסן זיין פרוי, ער שרייבט רחל גימטריא חיים יוסף דוד, כי רחל שכינת עוזנו וחשקה להתחבר עם דודה וזה על ידי המוחין חב"ד אהי"ה הוי"ה איה"ה גימטריא חיים כנודע, וזהו חיים רמז למוחין, יוסף יסוד, דוד מלכות, ולכן רחל גימטריא זו, שחשקה להתחבר ביסוד ז"א על המוחין (קונטרס מסעות דף 164).
שוין אין תקל"ז האט דער חיד"א געקויפט א רינגל פאר קידושין (פנקס החשבונות דף 10, קניתי טבעת קידושין לירי וויניציאה, ומעגל טוב עמ 89). מען געפינט צווישן זיינע כתבים וואו ער האט אינזין געהאט צו קויפן מתנות און שיינע זאכן פאר זיין ווייב, און וואו ער טרעפט רמזים.
עס איז דא אין זיינע כתבים (קונטרס חידושין על שו"ע) דער לשון הכתובה וואס דער חיד"א האט זעלבסט געשריבן פאר זיין צווייטער ווייב.
דער חיד"א האט חתונה געהאט מיט איר זיבן טאג אין חודש חשוון, אין יאר ה'תקל"ט. ער שרייבט א סימן ברכה ז' חשוון איז דער טאג וואס מען הייבט אן אין ארץ ישראל צו בעטן פאר רעגן.
רחל איז נפטר געווארן זעקס און צוואנציג טאג אין חודש כסליו ה'תקס"ד, אין א פלאץ איז דא ווי ער צייכנט אהן וויפעיל געלט עס האט איהם געקאסט דאקטער געלד פאר איהם אין יאהר תקס"ג, דער חיד"א שרייבט בעוה"ר נפטר נוות ביתי נ"ע יום א כ"ו כסליו ב' חנוכה שנת תקס"ד, ה' ילוה על משכבה ותתענג בדשון ותתפלל בעדינו".
רבי יצחק אייזיק אייכנשטיין זצ"ל (ה'ת"ק - א' אדר ה'תק"ס) פון סאפרין.
רבי אייזיק איז געבוירן אין יאר ה'ת"ק (אומגעפער), צו זיין פאטער, הרב צבי, א זון פון הרב אלכסנדר פון סטאווניק, נעבען דראהביטש, א זון פו הרב צבי, אן איידעם פון תוספות יום טוב.
רבי אייזיק איז געווען אן אויסגערופענער גאון, און פלעגט זיך אויסשמועסן אין לערנען מיט דעם קצות. רבי אייזיק איז געווען פון די באהאלטענע צדיקים, זיין זון דער עטרת צבי האט פארציילט, זיין פאטער רבי אייזיק האט קיינמאל זיך נישט געזעצט עסן אויב ס'איז נישט געווען אן ארימאן ביים טיש. ער איז געווען א נאנטער חבר מיט הרב משה מסאמבור, מגיד משנה דער מחבר פון די ספרים מגיד משנה א פירוש אויפן משנת חסידים.
רבי אייזיק האט געהאט א שענק און א ווערטס הויז אין זיין דערפל, וואס פון דעם האט ער גצויגן פרנסה.
רבי אייזיק איז געווען פון די עלטערע חסידים פון חוזה פון לובלין, דער חוזה האט אים אמאל אנגעטון שבת א ווייסע בעקישע.
רבי אייזיק איז נפטר געווארן אין סטריא א' אדר ה'תק"ס.
רבי אייזיק האט געהייראט מרת הינדא א טאכטער פון הרב צבי, זי איז געווען א גרויסע צדיקת, און פלעגט וועקען אירע קינדער אפצורעכטען מיט איר תיקון חצות. זי איז נפטר געווארן כ"ז טבת שנת תקע"ו (עשר קדושות מהדורא תנינא).
א שווער איז דער פאטער פונעם פאר פאלק, ד.ה. ביי א מאן דער פאטער פון זיין ווייב, און ביי א ווייב דער פאטער פון איר מאן.
לויט דער הלכה איז א שווער פסול צו זאגן עדות.
רבי משה אייכנשטיין זצ"ל (ה'תקכ"ה - ו' אייר ה'ת"ר), רבי אין סאמבאר.
רבי משה איז געבוירן אין יאר ה'תקכ"ה, דער צווייטער זון צו זיין פאטער, הרב יצחק אייזיק אייכנשטיין, פון סאפרין. און צו זיין מוטער מרת הינדא א טאכטער פון הרב צבי.
רבי משה האט געצויגן זיי פרנסה פון א קליין געוועלב וואס זיין ווייב האט אנגעפירט, ער אליין פלעגט ארום פארן אין די דערפער פארקויפן איינגעמאכטס.
רבי משה איז געווען א תלמוד מובהק פון זיין ברודער דער עטרת צבי, רבי משה שרייבט אין דער הקדמה פון ספר עטרת צבי, ער האט באדינט זיין ברודער פערציג יאר, אויסער די פינף יאר וואס ער האט געלערנט ביי אים פשט.
אין יאר ה'תקצ"ב איז רבי משה געווארן רבי אויף זיינע ברודערס ארט.
ערב פסח ה'ת"ר איז רבי משה ערנסט קראנק געווארן, און איז נפטר געווארן ו' אייר ה'ת"ר, און ער ליגט נעבען זיין ברודער.
רבי שלום אליקים געציל בערקאוויטש איז דער דיין פון דער שטאט קרית יואל, אויפגענומען דורכן סאטמארער רבי'ן ר' יואל טייטלבוים. ער איז אנגענומען ביי אלע קרייזן אין קרית יואל.
רבי געציל איז געבוירן צו זיין פאטער רבי יעקב אליעזר און צו זיין מוטער מרת דבורה חנה. ער האט געהייראט מרת יוכבד ביילא קריינדל, טאכטער פון רבי יצחק דוד הכהן פריעדמאן, וועלכער איז געווען ראש כולל פון קהל קהילת יעקב פאפא.
ער האט געשריבן דאס ספר שו"ת אגלי דבש.
מײנט איר אַ קאָמפיוטער איקאָן?
אײקאָן (אױף ענגליש: Akon) (געבױרן דעם 16טן אַפּריל 1976) איז דער צונאָמען פֿון דער היפּ־האָפּ זינגער עליאַוּן טיאַם (Aliaune Thiam). אײקאָן איז מפֿורסם געװאָרן אינעם יאָר 2004 נאָך דעם באַפֿרײַונג פֿון דער סינגל "Locked Up" פֿון זײַן פּרעמיערעס אַלבאָם "Trouble". ער האָט געװוּנען דעם גראַמי־פּרײַז אינעם יאָר 2006 פֿאַר דער ליד "Smack That".
ער האָט געגרינדעט אַ צדקה אָרגאַניזאַציע פֿאַר קינדער אין אַפֿריקע צװעקן.
קהל עדת יראים וויען איז אַן אַמעריקאַנער חרדי'שע קהילה צענטרירט אין וויליאמסבורג, ברוקלין, און געגרינדעט דורך יידן פון וויען. די קהילה האָט אויך שולן אין בארא פארק און מאָנסי, ווי אויך חינוך אינסטיטוציעס וואָס אנטהאלטן תלמוד תורה, א ישיבה קטנה און א ישיבה גדולה.
די וויענער קהילה איז פאָרמאל געגרינדעט געוואָרן אין וויליאמסבורג אין תש״א (זונטיק, דעם 25סטן מיי 1941) דורך קלונימוס ריכטער. זי איז באשטאנען פון אַן עולם פון אויבערלענדער און יעקישע יידן וואָס זענען געקומען פון בורגנלאנד, עסטרייך (בפֿרט פון די שבע קהילות), סלאוואקיי און אונגארן (אויבערלאנד) קיין וויען (הויפּטקוואַרטירנדיג זיך אין דער באַרימטער שיפשול) און דערנאָך קיין וויליאמסבורג אונטער דער פירערשאפט פון הרב יונתן שטייף.
זיי האבן אפגעקויפט דעם טעאטער אויף לי עוועניו, און מקדש געווען אלס א בית הכנסת, און געדאווענט נוסח אשכנז.
ר' אשר אנשיל כ"ץ דער איצטיגער רב האט פארוואנדלט די קהילה אין א חסידות, מען דאווענט שוין היינט דארט נוסח ספרד, ווי אויך האט ער געלייגט מזוזות, און ער פירט דארט טיש.
די רבנים פון די קהילה ווערן אויפגענומען דורך וואלן.
דער ערשטער רב, רבי יונתן שטייף, איז נפטר געווארן תשי"ח, און איז געווארן איבערגענומען דורך רבי עזריאל יהודה לעבאוויטש (הודהאזער רב). נאך זיין פטירה דעם ערשטן טאג ראש השנה תשנ"ב איז ער איבערגענומען געווארן דורך דער דעם איצטיקן וויענער רב הרב אשר אנשיל כ"ץ.
רבי אשר אנשיל כ"ץ איז דער וויענער רב אין ברוקלין, ניו יארק.
הרב אשר אנטשיל כ"ץ איז געבוירן צו זיין פאטער הרב יהושע כ"ץ, סאמבאטהעליער רב. ער האט איבערגענומען זיין פאטער'ס פלאץ אלס רב אין סאמבאטהעלי בית המדרש אין וויליאמסבורג. נאך דער פטירה פון דעם וויענער רב, הרב עזריאל יהודה לעבאוויטש, איז ער ערוועלט געווארן צו דערפילן זיין פלאץ אלס רב פון קהל עדת יראים וויען.
ער ווערט פארעכענט צווישען די גדולי מנהיגי יהדות החרדית אין אמעריקע.
ער איז א ברודער מיט הרב חיים לייב כ"ץ, סערדאהעלער רב אין בארא פארק, און מיט הרב שלמה זלמן כ"ץ, תולדות אהרן רב אין וויליאמסבורג.
ער האט פארפאסט ספרים אויף הלכות שבת און מילה, און "שמן ראש" על התורה ומועדים.
רבי ישכר בעריש אייכנשטיין (ה'תקל"ה - ז' סיון ה'תקצ"ב), רב און רבי אין זידיטשוב, גאליציע.
רבי ישכר בעריש איז געבוירן אין יאר ה'תקל"ה (אומגעפער), דער פערטער זון צו זיין פאטער, הרב יצחק אייזיק אייכנשטיין פון סאפרין. און צו זיין מוטער מרת הינדא א טאכטער פון הרב צבי.
רבי ישכר בעריש איז געווען א תלמוד מובהק פון זיין ברודער דער עטרת צבי, נאך די פטירה פון זיין ברודער האט מען אויפגענומען רבי ישכר בעריש אלס רב און רבי אין זידיטשוב אויף זיין ברודער'ס ארט.
רבי ישכר בעריש איז נפטר געווארן אין סקאלע, דעם צווייטן טאג שבועות ז' סיון ה'תקצ"ב
רבי אלכסנדר סענדער אייכנשטיין זצ"ל (ה'תק"ל - כ"א מנחם אב ה'תקע"ח) איז געווען רב אין קאמארנא.
רבי סענדער איז געבוירן אין סאפרין אין יאר ה'תק"ל, דער דריטער זון צו זיין פאטער, הרב יצחק אייזיק אייכנשטיין, פון סאפרין, און צו זיין מוטער מרת הינדא א טאכטער פון הרב צבי.
רבי סענדער איז געווען א גרוידער למדן, אלס קינד פון זיבען יאר האט ער געדענקט אלע דריי בבות מיט אלע נושאי כלים. ער איז געוען פון די אנגעזעענע תלמודים פון חוזה פון לובלין.
רבי סענדער איז געווען רב אין זידיטשוב און אין זורובנא, אין יאר ה'תקע"ב איז ער געווארן רב אין קאמארנא
רבי סענדער איז נפטר געווארן זייענדיג אין איהעל, כ"א מנחם אב ה'תקע"ח, און דער ישמח משה האט אים מספיד געווען
אייכנשטיין, אלכסנדר סענדער
רבי יהודה צבי הירש אייכנשטיין זצ"ל (ה'תקנ"א - ז' חשוון ה'תר"ח), פון ראזלא.
רבי יהודה צבי הירש איז געבוירן אין יאר ה'תקנ"א, צו זיין פאטער, הרב משה אייכנשטיין, פון סאמבור, דער תפלה למשה.
רבי יהודה צבי הירש איז געוווען א תלמיד פון זיין פעטער הרב צבי הירש אייכנשטיין דער עטרת צבי, און איז שפעטער געווארן זיין איידעם. רבי יהודה צבי הירש האט זיבעציג מאל איבער געחזרט דעם ערשטען טייל פון יודה דעה הערשט נאך דעם האט ער אנגענומען דאס רבנות אין גלינא, בראדשין, נאכהער אין ראזלא.
נאך דער פטירה פון זיינע פעטערס איז רבי יהודה צבי הירש געווארן דער ממלא מקום אלס רבי פון זידיטשוב.
רבי יהודה צבי הירש איז נפטר געווארן ז' חשוון ה'תר"ח.
Basque Country in Spain and France
באַסקיש (אויף באסקיש: "Euskara יוסקאַראַ") איז די שפראך פֿונעם באַסק פֿאָלק וואָס וואוינט אין די פירענעען בערג אין צפון־צענטראל שפּאַניע און דעם דערבייאיקן ראיאן פֿון דרום־מערב פראנקרייך. כאָטש די אַלע אַרומיגע שפּראַכן זענען אינדא־אייראפעיש, באַסקיש איז אַן אַנדער סאָרט שפּראַך אָן קיין שייכות מיט זיי.
הרב יעקב יחזקיהו גרינוואלד, פאפער רב
הרב יעקב יחזקיהו גרינוואלד (ה'תרמ"ב - ב' אדר ה'תש"א) איז געווען דער רב פון פאפא און מחבר פונעם ספר "ויגד יעקב".
ר' יעקב יחזקיהו איז געבוירן צו זיין פאטער ר' משה גרינוואלד, דער "ערוגת הבושם" פון חוסט.
ער איז געווען רב אין פילע שטעט, ליקוב, צעהלים, הוניאד, און רב פון עדת ישראל פאפא, אונגארן. ער איז דער גרינדער און ערשטער רבי פון פאפא חסידות.
ער האט מחבר געווען דאס ספר ויגד יעקב.
ער איז נפטר געווארן ב' אדר ה'תש"א.
זיין זון איז געווען הרב יוסף גרינוואלד, דער פאפער רב פון וויליאמסבורג.
גרינוואלד, יעקב
הרב משה פרידמאן איז דער דיין פון דער סאטמאר 53 ארונים שול אין בארא פארק, און דער מחבר פונעם ספר "הוסיף משה".
ר' משה פרידמאן איז א זון פון רבי מענדל פרידמאן, א מגיד שיעור אין דער סאטמארער ישיבה גדולה, און דער פארפאסער פון דעם ספר ״זכרון מנחם״. זיין זון ר' משה האט צוגעלייגט צי דעם זיין ספר "הוסיף משה".
ר' משה פרידמאן איז אן איידעם פון ר' יחזקאל ראטה, קארלסבורגער רב. מיט דעם שתדלנות פון זיין שווער איז ער געווארן אויפגענומען אלס דיין אין סאטמאר ביהמ"ד אויף 10טער עוועניו אין בארא פארק. ווען די ארונים האבן באזייטיגט ר' חיים דוד כ"ץ פון סאטמאר 53 האבן זיי אים איבערגעגעבן זיין פלאץ אלס דיין.
ער גיט אויך דעם הכשר אויף דער יאטקע פון די ארונים אין בארא פארק, צוזאמען מיט הרב אפרים שמעון לייכטאג.
הרב יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק
הרב יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק (נעזשוויז, ה'תק"ף- ד' אייר ה'תרנ"ב, בריסק) באקאנט ווי רבי יאשע בער, איז געווען דער בריסקער רב און מחבר פונעם ספר "בית הלוי".
רבי יאשע בער איז געבוירן אין יאר ה'תק"ף אין נעשוויז (היינט אין מינסקער וואבלאסט, בעלארוס) צו זיין פאטער רבי יצחק זאב א זון פון רבי יוסף, קאוונער רב, וואס איז געווען א איידעם ביי רבי חיים וואלאזשינער.
ער איז געווען דער צווייטער ראש ישיבה אין וואלאזשין אונטער ר' נפתלי צבי יהודה בערלין דער נצי"ב. צוליב א מחלוקה האט ער פארלאזט די ישיבה און געווארן רב אין סלוצק. אין תרל"ט, אנדערט האלב יאר נאך ווען רבי יהושע לייב דיסקין האט פארלאזט בריסק און געפארן קיין ארץ ישראל, איז ר' יאשע בער אויפגענומען געווארן אויף זיין פלאץ אלס רב פון דער שטאט בריסק.
זיין זון איז געווען הרב חיים סאלאווייטשיק וועלכער האט איבערגענומען זיין פלאץ אין בריסק. ער האט אויך איבערגעלאזט א זון הרב משה סאלאווייטשיק.
ר' יאשע בער איז געווען באוואוסט אלץ א חריף. ער האט פארפאסט דאס ספר "בית הלוי" על התורה, שו"ת "בית הלוי", און "יד הלוי".
ר' יאשע בער איז נפטר געווארן ד' אייר תקנ"ב אין בריסק.
רבי יאשע בער האט חתונה געהאט דריי מאל. פון זיין ערשטער ווייב איז געבוירן געווארן א טאכטער (נאמען נישט באוואוסט)
רבי יצחק אייזיק אייכנשטיין זצ"ל (ה'תקס"ה - ט' סיון ה'תרל"ג), פון זידיטשוב, גאליציע. באקאנט אלס רבי אייזיקל זידיטשובער, דער מהרי"א.
רבי יצחק אייזיק איז געבוירן אין יאר ה'תקס"ה, אן איינציגער זון צו זיין פאטער, הרב ישכר בעריש אייכנשטיין פון זידיטשוב, דער פערטער זון פון הרב יצחק אייזיק אייכנשטיין פון סאפרין. און צו זיין מוטער מרת עטיא א טאכטער פון הרב אליהו לעווינגער.
רבי יצחק אייזיק איז געבוירן געווארן פון א ברכה פון רבי מענדעלע פון רימאנאוו, וועלכער האט געזאגט אויף אים אז ער וועט באלייכטן די וועלט.
פון קליינערהייט האט מען שוין געקענט זעהן אז רבי יצחק אייזיק וועט זיין א העכערער מענטש, ער האט געלערנט ביי זיינע פעטער'ס דער עטרת צבי און ביי רבי משה פון סאמבור, ער איז געווען קלאר אין ש"ס און מדרשים, זוהר און כתבי האר"י.
רבי יצחק אייזיק האט פארציילט אז ער האט געלערנט דעם ספר פרי עץ חיים הונדערט און איין מאל.
נאך די פטירה פון זיין שוועסטער-קינד רבי יהודה צבי הירש אייכנשטיין האבן די חסידים אויפגענומען רבי יצחק אייזיק אלס רבי פון זידיטשוב
רבי יצחק אייזיק איז נפטר געווארן אין ט' סיון ה'תרל"ג
עצור כאן חושבים (דער אפטייטש איז, "האַלט! דא טראכט מען"), איז דער נאמען פון דעם הייד פארק פארום, וואו אידישע אינטעלעקטועלע תלמידי חכמים זיצן צוזאמען און לערנען די יסודות פון אונזער אמונה, תורה, מסורה און השקפה.
דער פארום האט זיך געעפנט אין יאר 2002 - זומער תשס"ב - דורך א גרופע חרדים וואס האט זיך קעגנגעשטעלט דער גאס מצוות-אנשים-מלומדה שטייגער אידישקייט.
די ערשטע מאטיוויציע און רוח החיים פונעם פארום איז געקומען פון די תלמידים פון ר' אהרן מילער, "תלמיד חכם" און גאון וועלכער באהערשט זיבן שפראכן און איז א שטארק געלערנטער פילאזאף. דער פארום איז געגרינדעט געווארן לכבודו - נאכדעם וואס אפאר "קנאים" האבען אים גע'רודפ'ט [http://hydepark.hevre.co.il/hydepark/topic.asp?topic_id=116126] - דורך זיינע תלמידים ובראשם ווטו1, וואס איז געווען דער מנהל יחיד במשך תשעה ירחי לידה [http://hydepark.hevre.co.il/hydepark/topic.asp?topic_id=349763].
הרב מילר איז א תלמיד פון הרב גדליה נאדעל ז"ל דער תלמיד חביב פונעם חזון איש [http://hydepark.hevre.co.il/hydepark/topic.asp?topic_id=968205] און געוועזענער ראש ישיבת וויזשניץ, וועלכער איז אויך געווען שטארק קאנטראווערסיאל. הרב מילר גייט אין זיינע דרכים, ויש אומרים בתוספת נופך. זיינע צוויי ערשטע זין זענען איידעמס ביי צוויי זין פון ר' גדליה ז"ל.
פון זיינע תלמידים, בעיקר ווטו1 און יהוסף, זענען עוסק אין זיין תורה [http://hydepark.hevre.co.il/hydepark/topic.asp?topic_id=468570] אויך מעל דפי הפארום וואס באשטייט אין דעם וואס די גאנצע פילאזאפיע, פסיכאלאגיע און דת אויף די וועלט, איז באזירט ביסודו אויף איין אידעע פון דעם רצון צו איינהייט און צוזאמען-פאסיגהייט (אחדות הויה והתאמה), ואידך זיל גמור, אין דעם רצון השם וואס איז אויסגעדריקט אין תורת משה.
איין ווערדפולער כאראקטער פון יענעם פארום איז "מיימוני", מנהל משנה און מיטגרינדער פון אנפאנג און היינט חבר ההנהלה המשותפת, א סאלידער ליבעראלער תלמיד חכם, א חרדי מתחזק מתלמידי הרב נאדל רופט ער זיך, און ער רורט זיך נישט אן ציטירן דעם רמב"ם; ער לעבט מיטן רמב"ם און זיין ראציאנאלן צוגאנג צו פארשטיין אלעס מיטן אייגענעם שכל. ער קעמפט און לייקנט שטענדיג די אמת'דיגקייט פונעם ספר הזוהר. וויבאלד ער וויל אבער פארבלייבן אינעם חרדישן לעבנסשטייגער אין בני ברק, פארבלייבט ער באהאלטן אינטער זיין ניק, און ער זאגט נישט אפן ארויס ווער ער איז.
אויך איז דארטן דא זייער א שארפער פאפולערער שרייבער "רב סיינפלד", וואס האט איבערגענומען די הנהלה פון ווטו למען הרבות ספסלי בית המדרש. ער איז א ליטווישער מגזע היחס, א תורה ודעת תלמיד פון אמעריקע און שרייבט אסאך מאל אין ענגליש אטאקירענדיג די ארץ ישראל'דיגע לעבן אז מען ארבייט נישט און אזוי ווייטער. ער איז זייער שארף דעריבער גאר אינטערסאנט צו ליינען. מיט די יארן ס'איז מפורסם געווארן אז זיינע נאמען איז זלמן יהושע סאראצקין. ער איז א רויטער. ער פלעגט ווויינען אין טעלזסטאן לעבן ירושלים, און היינט איז ער אין לאנדאן און ארבעט ווי אן אדוואקאט.
"מציץ ונפגע" איז אויך א אינטערסאנטער שרייבער, און א גרויסער תלמיד חכם, ער איז א נטורי קרתא'ניק און ער נעמט זיך טאקע דארטן אייביג זייער שיין אן פאר דעם סאטמארערא קנאות. זיין נאמען איז יואל גראמען, און ער פלעגט ווויינען אין ווארשעווער הייזער אין ירושלים. מיט די יארן איז ער געווארן א דאקטער אין מאטעמאטיקע און האט באקומט א שטעלע אין דער העברעישע אוניווערסיטעט.
במשך דער צייט איז צוגעקומען נאך א מנהל משנה מיטן ניק: קעלעמר, גאר א שארפער און א כאריזמאטישער דמות. ער אינטערעסירט זיך שטארק אין די יידישע קולטור וואס ווערט צוביסלאך פארגעסן סיי פון די חרדים און סיי פון די ציונים. דאס ביסל יידיש אין דעם פורום קען מען זוקף זיין לזכותו אין דעם אשכול פון יידישע לידער.
איינער פון די גרעסטע און חשובסטע שרייבערס פון דער פארום שוין צוועלעף יארן איז זייער א גרויסער תלמיד חכם וואס הייסט ר' ישראל נתנאל רובין שליט"א. 'מיימוני' פלעגט אים הייסן 'הגרי"ן", און ס'זיינען דא אזעלעכע וואס האלטן אז ער איז משיח.
בכלל, ס'זיינען געווען עטלעכע גרופעס אין עצכ"ח: א גרופע פון חבד"צקער, א גרופע פון מזרחניקעס, א גרופע פון רעפארמער, א גרופע פון שנה ופירשניקעס און סתם פרייער, א גרופע פון אקאדעמיקערס, א גרופע פון סתם חרדים, און פארשטענדליך די גרופע פון ר' גדליה נאדל'ס און ר' אהרן מילער'ס תלמידים. פון רוב גרופעס היינט איז קיינעם נישט געבליבן, אבער לאמיר רעדן כסדר פון יעדן גרופע.
די פירער פון די חב"דצקער גרופע זיינען געווען "הלבן" און "מסתברא", וואס האט געהאט אויך א צווייטן ניק, "אתנחתא". "הלבן" איז שלום בער לעווין, דער מנהל פון דער ליובאוויטשער ביבליאטעק אין ברוקלין, ניו יארק. "אתנחתא" איז נחום גרינוואלד, וואס איז געבוירן געווארן ווי א פאפער-סאטמערער חסיד, און געווארן ליובאוויטשער. ער ווויינט אין לייקוווד. ביידע לעווין און גרינוואלד האבן געשריבן אין עצכ"ח א פאר יארן, ביז ס'איז געקומען דארטן ר' ישראל נתנאל רובין, און נאך א קריג פון א פאר חדשים זיי ביידע אנטלויפן אן קיין הויזן, מיט די אלע אנדערע חב"דצקער וואס פלעגן שרייבן אין עצכ"ח.
ר' ישראל נתנאל רובין האט באוויזן בטוב טעם ודעת, אז די גאנצע שיטה פון חב"ד איז איין גרויסער ליגן. ער האט געפראוועט ליצנות פון חב"ד'ס טעאלאגיע אין דער נושא פון נמנע הנמנעות, און פון זייער שיטה אז ס'איז דא א השגחה פרטית אויך אויפן חי צומח דומם, היפך ווי דעם רמב"ם ז"ל. ער האט געמאכט חוזק פון חב"ד'ס מנהגים נישט דעקארירן די סוכה און נישט לייגן תבלין אינעם חרוסת, און פון די אלע אנדערע שטותים זייערע. ער האט געטענעט, אז זייער רבי איז א משיח שקר. נישט דער ליובאוויטשער רבי איז משיח נאר ער, ר' ישראל נתנאל רובין, אליין, און ער האט געברענגט שטארקע אייזענע ראיות צו דעם. די חב"דצקער האבן געהאט גארנישט צו ענטפערן, און די אלע אנדערע חברים דארטן האבן שרעקלעך געלאכט פון זיי, עהרנדיק די קלארע טענות פון ר' ישראל נתנאל רובין און זיינדיק מסכים מיט אים אז ער איז משיח, און דער ליובאוויטשער מעג זיין א סגן פון אים. צום סוף האבן די אלע חבד"צקער אנטלויפט פון עצכ"ח אין זייער גאטקעס, און היינט ס'איז נישט געבליבן דארטן אפילו איין שרייבער חב"דצקער.
פון די גרופע פון מזרחניקעס קען מען דערמאנען איינער וואס שרייבט אונטער צוויי הויפט ניקן, "אריק123" און "בעל בעמיו". זיין אמתער נאמען איז אריה שטערן. ער איז א תלמיד פון ר' צבי יהודה קוק, און ער פלעגט ברענגען דארטן די השקפות זיינע. אנדערע מזרחניק דארטן מיט א ביסל באזונדערן שיטה איז "מואדיב", וואס איז אויך געווען מנהל דארטן א תקופה. זיין אמתער נאמען איז ברק גנות (גאנאט), און ער איז א ברודער פונעם באוווסטער מזרחישער זשורנאליסט גונן גנות. ער ווויינט אין נוה דניאל, א יישוב לעבן ירושלים. ער איז פון ישיבת גוש עציון, א תלמיד פון ר' יהודה עמיטל און ר' אהרן ליכטענשטיין. שטערן און גנות זיינען ביידע די מנהיגים פון די מזרחישע גרופע אין עצכ"ח. ר' ישראל נתנאל רובין הנזכר פלעגט זיי געבן אין די ציין אריין און באווייזן אלע, אז די שיטה פון מזרחי איז שקר וכזב. זיי ווערן אלע מאל זייער אויפגערעקט, און דער מנהל האט רחמנות אויף זיי און ער מעקט אויס אלעס וואס ר' ישראל נתנאל רובין שרייבט, אבער האמת עד לעצמו.
פון די גרופע פון רעפארמער שרייבערס אין עצכ"ח, מען קען צייכן צוויי רעפארמער רעבעצנס: "אמשלום" - אירע אמתער נאמען איז תמר דובדבני (דווודעוואני), און "שחרית" - זי איז דליה מארקס, א לעקטאר אין דער היברו יוניאן קאלעדזש אין ירושלים. "אמשלום" גיט היינט א טעגלעכע שיעור אין דף היומי צו די מענטשן וואס מ'רופט היינט אין ארץ ישראל 'להט"ב'. דאס מיינט אלע סארטן פון קראנקע מענטשן - האמאסעקסועלן, מענטשן וואס מאכן אן אפאראציע צו ענדערן זייער געשלעכט (וואס מ'רופט היינט טראנסדזשעדערס), און די אלע אזעלעכע מיתה משונה פארשוינען, זאלן מיר נישט וויסן פון קיין צרות. די גרעסטע מצוה פון די רעפארמער היינט איז מאכן א גמילות חסד מיט די פאדסקוצוועס, און זאגן זיי אז זיי זיינען די נארמאלער, און די מענטשן וואס האבן גראדע די אלטע תאווה צו א נקבה זיינען די קראנקער.
פון די שנה ופירשניקעס' גרופע, ס'איז געווען דער באוווסטער ירון ידען, א ספרדישער פון טבריה וואס איז געווארן א חרדי און ווידער געווארן אן אפיקורס און מסית ומדיח. ער פלעגט שרייבן אונטער זיין אמתער נאמען. אנדערער איז אהרן ראז. ער איז געווען א בעלזער בחור, וואס פלעגט ליינען אין זיין צימער אין בעלזער ישיבה טרף ביכער. די בעלזער האבן זיך געשפילט גרויסע מבינים אין חינוך און כביכול ליבעראלע מענטשן, און האבן אים געלאזט ליינען די אלע טרפניאעקעס אין א פריוואטע צימער אין ישיבה, מיינען אז מיט דער צייט וועט ער דאס אוועק לאזן און ער וועט בלייבן א גוטער חסידישער בחור, מיט א גארטל אויף דער הינטן און אן איידעלער שמעק פון מי רגליים פון מקווה. אבער איין טאג איז ער געגאנגען צום טעלעוויזיע און האט זיי דערציילט אז ער איז אן אפיקורס אין א חסידישער ישיבה. דען בעלז האט שוין נישט געהאט א ברירה און זיי האבן אים ארויסגעווארפן. ראז פלעגט שרייבן אונטערן ניק 'שמרן100'. אנדערער שנה ופירשניק דארטן איז געווען איינער, ישראל עליאך, וואס ווויינט היינט אין מודיעין. ער האט אנגעהויבן ווי א כולל יונגערמאן, און פלעגט שרייבן זיינע קושיות אין תנ"ך אונטער דער ניק 'מקרא'. מיט דער צייט איז ער געווארן אפיקורס גמור און מחלל שבת, און זיין פרוי האט גענדערט צו הויזן און קורצע ערבלעך ווי א פרייע חזירטע.
פון די אקאדעמיקע שרייבערס מ'קען צייכן נדב שנערב, א פראפעסאר אויף פיזיק אין בר אילן אוניווערסיטעט, וואס איז אויך א תלמיד חכם וואס האט סמיכה. ער האט אויך געשריבן א שיינער ספר אויף די פרשה, "קרן זוית". אויך געשריבן א רעצענאזיע אינעם פאפולארישער בלאט 'מקור ראשון' וועגן ר' ישראל נתנאל רובין'ס בוך אין פילאסאפיע און חקירת אלוקות, "מה שאלוהים לא יכול" (וואס גאט קען נישט).
דער פארום איז געבויט אויף פילאזאפיע, וואס דער הייליגער גר"א מיט נאך אידישע פירער לאורך כל הדורות האבן גע'אסר'ט זיך צו פארטיפן ווייל עס מאכט שוואך די אמונה פון פשוטי המון עם. זיי אבער טענהן אז זיי גייען בדרך הרמב"ם און אז היינט איז נישט דא קיין אנדערער וועג כדי שתתקבל פנימיות התורה בלבבות אחב"י.
די כותבי הפארום, שביניהם באקאנטע רבנים און פראפעסארן מכל חלקי היהדות סיי חרידיש סיי לאומי, זענען טאקע קענטליך אלס גאר שטארקע תלמידי חכמים וואס האבן זיך אנגעפיהלט כריסם בש"ס ופוסקים. ממילא פארשטייט זיך דאס זיי מעגן יא אריינקריכען אין די טיעפע פילאזאפיעס און עס איז א בחינה פון א מצווה פון לימוד התורה און פון והלכת בדרכיו און וידעת היום והשבות על לבבך און נאך פילע פליכטן דורכאויס די תורה ווי מ'זעהט אז עס א יסוד אין אידישקייט לדעת את ה'.
עס איז דא צוויי פארומען, איינס אין העבערעיש און דאס צווייטע אין ענגליש.
הרב משה חיים אפרים פאדווא איז דער רב פונעם התאחדות קהלות החרדים אין לאנדאן, ענגלאנד.
ר' אפרים איז דער יונגסטער זון פון הרב חנוך דוב פאדווא דער רב פון התאחדות קהלות החרדים, די חרדישע קהילה אין לאנדאן. און אן איידעם ביי רבי אברהם שלמה כ"ץ זצ"ל ריסקעווער רב. ער איז געבוירן אין ירושלים.
ער איז פריער געווען דיין אין סקווערער שטיבל אין סטעמפארד היל, מיט די פטירה פון זיין פאטער איז ער געווארן אויפגענומען אלס אב"ד אויף זיין טאטנ'ס פלאץ.
ער ווערט פאררעכנט דער מרא דאתרא.
רבי ברוך בער (דוב) לייבאוויץ גריפן הברכת שמואל (געבוירן תרכ"ד- ה' כסלו ת"ש) איז געווען דער ראש ישיבה פון דער ישיבה "כנסת בית יצחק" אין סלאבאדקע און שפעטער אין ליטווישער קאמעניץ (היינט אין בעלארוס). זיינע חידושי תורה זענען געדרוקט אינעם ספר "ברכת שמואל".
רבי ברוך בער איז געבוירן אין סלוצק אין יאר ה'תרכ"ד צו זיין פאטער הרב שמואל דוד. אלס קינד האט ער שוין געקענט צוויי סדרים פון גמרא, און זיין פאטער האט אים אריינגעברענגט אין דער וואלאזשינער ישיבה.
ער האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון הרב צימערמאן, דער רב פון מוש און האלוסק. ווען זיין שווער האט גענומען דאס רבנות פון קרעמענשאג, איז רבי ברוך בער געוויילט געווארן רב פון האלוסק.
נייפונדלאנד און לאבראדאר אין קאנאדע
נייפונדלאַנד און לאַבראַדאר () איז א פראווינץ פון קאנאדע אויפן מזרח בארטן, ביים אטלאנטישן אקעאן. די הויפטשטאט פון נייפונדלאנד און לאבראדאר איז סט זשאנס. אין 2001, האבן געוואוינט אין נייפונדלאנד און לאבראדאר 533,800 מענטשן.
נייפונדלאנד איז אן אינזל, און לאבראדאר איז אויף דער יבשה פון קאנאדע, מיט א גרענעץ צו קוועבעק.
דער פראווינץ פון נייפונדלאנד און לאבראדאר האט געהייסן לכתחילה נייפונדלאנד און האט זיך באהאפטן צו קאנאדע אין 1949, אלס דער צענטער פראווינץ. פריער איז ער געווען א קאלאניע פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
אין נייפונדלאנד איז פארהאנען א שטעטל גאנדער, וואס האט א היבש ביסל היסטאריע מיט זיך אין די לעצט-פריערדיגע יארן.
רבי אלכסנדר סענדער יו"ט ליפא אייכנשטיין זצ"ל (ה'תקפ"ד - י"א תשרי ה'תרמ"ד), רבי אין זידיטשוב.
רבי סענדער ליפא איז געבוירן אין יאר ה'תקפ"ד (אומגעפער), דער עלצטער זון צו זיין פאטער, הרב יצחק אייזיק אייכנשטיין רבי אין זידיטשוב, באקאנט אלס דער מהרי"א, א זון פון הרב ישכר בעריש אייכנשטיין רב אין זידיטשוב, דער פערטער זון פון הרב יצחק אייזיק אייכנשטיין פון סאפרין.
רבי סענדער ליפא איז געווען זיין פאטער'ס רעכטע האנט, מערסטנסטייל פלעגט ער דאווענן מוסף שבת פאר דעם עמוד. ער איז געווען א תלמידד פון זיין שוועסטער-קינד הרב יהודה צבי הירש אייכנשטיין רב אין ראזלא, רבי סענדער ליפא האט געהאט היתר הוראה פון הרב יוסף שאול נאטאנזאן דער שואל ומשיב.
רבי סענדער ליפא איז געווען דרייסיג יאר רב אין זידיטשוב, פון תרי"ד ביז תרמ"ד. נאך דער פטירה פון זיין פאטער אין תרל"ג איז ער געווארן זידיטשויווער רבי אויף זיין פאטער'ס ארט.
יום כיפור תרמ"ד איז רבי סענדער ליפא שוין געווען זייער שלאַף, דאך האט ער געזאגט ביינאכט מיט א ציטערדיגער שטימע לדוד מזמור, און בייטאג האט ער געזאגט שיר המעלות ממעמקים. מוצאי יום כיפור האט ער מחדש געווען די לבנה, צומארגנס י"א תשרי ה'תרמ"ד איז ער נפטר געווארן.
אייכנשטיין, אלכסנדר סענדער יו"ט ליפא
רבי שלמה יעקב אייכנשטיין זצ"ל (ה'תק"ץ - כ"ו כסלו ה'תרמ"ו), פון סטריא.
רבי שלמה יעקב איז געבוירן אין יאר ה'תק"ץ (אומגעפער), דער צווייטער זון צו זיין פאטער, הרב יצחק אייזיק אייכנשטיין רבי אין זידיטשוב, באקאנט אלס דער מהרי"א, א זון פון הרב ישכר בעריש אייכנשטיין רב אין זידיטשוב, דער פערטער זון פון הרב יצחק אייזיק אייכנשטיין פון סאפרין.
רבי שלמה יעקב האט געוואוינט אין סטרי.
רבי שלמה יעקב איז נפטר געווארן ביים צווייטן לעכטל פון חנוכה כ"ו כסלו ה'תרמ"ו, אין ליגט אין סטרי.
בזיווג שני האט רבי שלמה יעקב געהייראט מרת חיה א טאכטער פון הרב אברהם הורוויץ, רב אין שענדישאוו.
אייכנשטיין, שלמה יעקב
רבי ישכר בעריש אייכנשטיין זצ"ל (ה'תקצ"ה - כ"ט שבט ה'תרמ"ו), רבי אין דאלינע, באוואוסט אלס "רבי בעריש דאלינער".
רבי ישכר בעריש איז געבוירן אין יאר ה'תקצ"ה (אומגעפער), דער דריטער זון צו זיין פאטער, הרב יצחק אייזיק אייכנשטיין רבי אין זידיטשוב, באקאנט אלס דער מהרי"א, א זון פון הרב ישכר בעריש אייכנשטיין רב אין זידיטשוב, דער פערטער זון פון הרב יצחק אייזיק אייכנשטיין פון סאפרין.
אין יאר ה'תרט"ז איז רבי ישכר בעריש שוין געווען דיין אין זידיטשוב. נאך זיין פאטער'ס פטירה אין תרל"ג איז ער געווארן רב און רבי אין דאלינע
רבי ישכר בעריש איז געווען זייער באליבט ביי די צדיקים פון זיין צייט, און ער האט געהאט א גרויס געפארכטס. ביים צוזאמנקומפט פון דער גרינדונג פון מחזיקי הדת אין לעמבערג איז רבי ישכר בעריש געזעסן אויבן-אן צוזאמען מיט די רביס פון בעלזא, וויזשניץ, און שינאווא.
זיינע תורות זענען אינעם ספר "ליקוטי תורה מהר"י".
רבי ישכר בעריש איז געפארן אויף א שבת קיין ווערעצקי, אונגארן, פרייטאג צו נאכטס האט מען אים איינגעזעצט מיט אן אויסרייד אז זיינע פאפירן זענען נישט אין ארדענונג, זיינע חסידים האבן ערלעדיגט און אים באפרייט, אבער ער האט זיך שטארק איבערגענומען דערפון, און איז באלד נאכדעם נפטר געווארן כ"ט שבט ה'תרמ"ו.
הרב יצחק יעקב ראבינאוויטש (י"ד טבת ה'תר"ז - כ"ג אדר ב' ה'תרס"ה), איז געווען דער גרינדער און ערשטער רבי פון דעם ביאלער חסידות, און דער מחבר פון די ספרים דברי בינה און ישרי לב. ער איז געווען א פערטער דור בן אחר בן פונעם ייד הקדוש פון פרשיסחא.
הרב יצחק יעקב ראבינאוויטש איז געבוירן אין שידלאווצע אין קאנגרעס פולין דאס יינגסטער קינד פון זיין פאטער הרב נתן דוד ראבינאוויטש, דער שידלאווצער רבי, און זיין מוטער דבורה פעריל.
ער האט חתונה געהאט מיט רחל לביאה, די איינציגע טאכטער פון רבי יהושע אסטראווער מחבר פונעם ספר "תולדות אדם" (פוילישע חסידים רופן דאס ספר "דער קליינער נועם אלימלך"), און אן אייניקל פון רבי שלמה לייב פון לענטשנא.
נאך זיין שווער'ס פטירה אום כ"ח ניסן ה'תרל"ג האט ער אנגעהויבן פירן א רביסטעווע און האט געעפנט זיין הויף אין ליטוויש ביאלע. ביאלער שטיבלעך האבן געעפנט אין גאנץ פוילן, און ביי זיין פטירה האט ער געהאט פינף טויזנט חסידים.
ער איז נפטר געווארן כ"ג אדר ב' ה'תרס"ה און מ'האט אים באערדיגט לעבן זיין שווער אין דעם ווארשעווער בית עולם.
זיין דרך.
דער ביאלער רבי איז געווען א תלמיד חכם און האט געשריבן אסאך תורה, מ'זאגט אז ער האט איבערגעלאזט פערציג קאסטענעס מיט כתבי ידות. רוב פון די כתבי ידות זענען פארשווינדן אין חורבן אייראפע.
כאטש ער האט אליין געפירט אן עדה פלעג ער פארן צו אנדערע רבי'ס.
ווען דאס ציוניזם האט אנגעהויבן איז ער געווען פון די גרויסע קעגנער.
נאך זיין פטירה האבן זיינע זין ארויסגעגעבן די ספרים דברי בינה אויף תורה און מועדים, און ישרי לב אויף עניני שבת. במשך די יארן האט מען ארויסגעגעבן די ספרים עטלעכע מאל. אין יאר תשנ"ח האט דער "מכון גנזי מהרי"ץ" ארויסגעגעבן א נייע אויסגאבע פון די ספרים מיט א לאנגער הקדמה "ספר מלחמות ה'" וואו זיין אייניקל דער היינטיגער ביאלער רבי גיט צו פארשטיין זיין שיטה אין חסידות.
די פרשה פון ילדי תימן (תימנישע קינדער) מיינט די שרעקלעכע פרשה וואס איז געווען וועגן די תימנישע קינדער וואס האבן אימיגרירט אין ישראל פון תימן און פון וועלעכע אסאך זענען נעלם געווארן. די עלטערן האט מען געזאגט אז די קינדער זענען געשטארבן. אבער אסאך עלטערען טענה'ען אז מ'האט זיי געגנבעט פון די עלעטערן און פארקויפט.
ביז היינט ווייסן נישט די עלטערן פאר זיכער וואו זיינען די קינדער. מען האט פאר אסאך פון די עלטערן געוויזען מצבות און קברים, אבער עס זענען דא וואס האלטן אז די קברים זענען פאלש.
Hyper-V (טײַטש: היפּער־װירטואַליזאַציע) איז אַ טעכנאָלאָגיע פֿון Microsoft װעלכע איז נײַ אין Windows Server 2008 און עס אַרבעט נאָר אױף אַ 64 ביט פּראָצעסאָר און עס מוז אױך זײַן אַ פּראָצעסאָר װעלכע שיצט די װירטואַליזאַציע טעכנאָלאָגיע.
Hyper-V איז אַ פּראָגראַם װאָס דערלאָזט אָפּערירן עטלעכע אָפּערירן סיסטעמען אױף אײן אײנציקן קאָמפּיוטער. עס באַדינט אָפֿט מאָל דינערס.
רבי מנחם מענדל אייכנשטיין זצ"ל (ה'ת"ר - י"א אדר ה'תרס"א), רבי אין זידיטשוב.
רבי מענדל איז געבוירן אין יאר ה'ת"ר (אומגעפער), דער פינפטער זון צו זיין פאטער, הרב יצחק אייזיק אייכנשטיין רבי אין זידיטשוב, באקאנט אלס דער מהרי"א, א זון פון הרב ישכר בעריש אייכנשטיין רב אין זידיטשוב, דער פערטער זון פון הרב יצחק אייזיק אייכנשטיין פון סאפרין.
ווען רבי מענדל איז געבוירן איז רבי מענדעלע פון רימאנאוו געקומען צו זיין פאטער אין חלום אין אים געזאגט, ער זאל א נאמען געבען זיין קינד נאך אים, ווייל ער דארף צוריק אראפקומען אויף דער וועלט פארעכטען דעם "חוטם".
רבי מענדל איז געווען א גרויסער גאון מיט אן אויסערגעווענלכן זכרון, ווען זיין פאטער איז אלט געווארן האט רבי מענדל אויסגעפירט די דברי תורה.
נאך זיין חתונה איז רבי מענדל געווען רב אין מיקאלייעוו, פון יאר ה'תרמ"ד איז ער געווען רב אין זידיטשוב.
רבי מענדל איז נפטר געווארן י"א אדר ה'תרס"א.
זידיטשוב אין מזרח גאליציע איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער זידיטשויווער דינאסטיע אנגעהויבן פון רבי צבי הירש אייכנשטיין, באקאנט אלס דער עטרת צבי.
זידיטשויווער רבנים און רבי'ס.
רבי צבי הירש אייכנשטיין (י"א תמוז ה'תקצ"א), רב און רבי אין זידיטשוב, דער עטרת צבי.
זידיטשובער בוים.
די הייליגע פינף ברידער.
ר' בעריש פון זידיטשוב (אבי הה"ק ר' אייזיק), ר' משה פון סאמבור בעל "תפלה למשה", ר' סענדר פון קאמארנא (אבי ההיכל הברכה), ר' ליפא פון סאמבור, ר' הירש פון זידיטשוב, מיט זיי וועלן מיר ארויף גיין לעוה"ב.
בורשטין.
דער זון פון יצחק אייזיק מנחם פון פאדהייץ, רבי זיידא, איז געבוירן געווארן אין בורשטין (וואו זיין זיידער האט געוואוינט). ער האט געדינט ווי אדמו"ר פון פאדהייץ-בורשטין.
מאַטאַמוערטע איז אַ טראדיציאנעלער גאַרינאַגוער טאַנץ.זי איז געפֿונען אין דער גאַריפונאַ קולטור אין צענטראל-אמעריקע, ספּעציעל האָנדוראַס און בעליזע. דער טאַנץ ווערט געטאנצט מיט אַ הינטערגרונט פון פויקן. מאַטאַמוערטע איז אַ שפּאַסיקער טאַנץ וואס גיט אריבער א בילד פון מענטשן קומענדיק אַריבער אַ גוף אויף אַ פּלאַזשע און שטעכן עס צו זען צי עס איז טויט אָדער לעבעדיק.
מאַטאַמוערטע קען זיין איבערגעזעצט פֿון שפּאַניש בערך ווי "טויט הרגעט".
אמונת השם - גלייבן אין אייבערשטן - איז פון די פרינציפן עקרים פון יידישקייט, דער רמב"ם רעכענט דאס דער ערשטער פון די שלושה עשר עיקרים וואס ער האט אוועק געשטעלט.
לויט פארשידענע ראשונים (רמב"ם, סמ"ג, ספר החינוך), ווערט אמונת השם פאררעכענט צווישן דעם צאָל פון תרי"ג מצות, דאגעגען אנדערע ראשונים (בה"ג, רבי סעדיה גאון) האלטן, אמונת השם איז נישט אין צאָל פון די תרי"ג מצות, און װי דער רמב"ן ערקלערט זייער מיינונג, דער צאָל תרי"ג מצות באציט זיך נאר צו פליכטונגען וואס דער אייבערשטער האט פארפליכטערט ייִדישע קינדער צו טון אדער פֿאַרבאָטן פון טון, דאגעגן אמונת השם וואס דער אייבערשטער האט געלאזט וויסן, וואס דאס איז דער פֿאַקטאָר און ווארציל וואס פון דעם ווערט געבוירן און וואקסט ארויס די מצוות, ווערט נישט מיטגעציילט אין צאָל פון די תרי"ג מצות. שאין מנין תרי"ג מצות אלא גזירותיו יתעלה שגזר עלינו לעשות או מנענו שלא נעשה, אבל האמונה במציאותו יתעלה שהודיע אותה אלינו וכו' הוא העיקר והשורש שממנו נולדו המצות לא ימנה בחשבון..
אמונת השם האלט אין זיך פארשידענע צווייגן: גלייבן אין דעם עקזיסטענץ פון דעם אייבערשטן, גלייבן אין זיין איינציגקייט, און דער פֿאַרבאָט צו גלויבן אין אַן אנדערן געטליכן עקזיסטענץ אויסער דעם אייבערשטן.
מצות - מציאות השם, "אנכי".
א) די תורה באַפֿעלט ייִדישע קינדער צו גלייבן אין דעם עקזיסטענץ פון דעם אייבערשטן, וואו ס'שטייט "אנכי ד' אל-היך" (שמות כ. ב.), און װי דער ספר החינוך ערקלערט, "דער ווארט אנכי לערנט אַז מען זאָל וויסן און גלויבן אין דעם עקזיסטענץ פון דעם אייבערשטן". די מצוה ווערט גערעכנט צווישן דעם צאָל פון די תרי"ג מצוות: לויט דעם רמב"ם אין ספר המצות, אלס מצות עשה א. לויט דעם ספר המצות גדול (סמ"ג) אלס עשין א. לויט דעם ספר החינוך אלס מצוה כ"ה.
דער מענטש זאל וויסן אז דער אייבערשטער איז דאָס ערשטע עקזיסטענץ און ער האט געברענגט אין עקזיסטענץ אלץ וואס עקזיסטירט, און אָן זיין עקזיסטענץ קען קיין זאך נישט האָבן אן עקזיסטענץ, און זיין עקזיסטענץ וועט אלעמאל עקזיסטירן אומאפּהענגיק פון אנדערע עקזיסטירונגן. ווייל אלעס וואָס עקזיסטירט האָט קיין עקזיסטענץ נאָר פון דער ווירקליכקייט פון זיין עקזיסטענץ. ווי ס'שטייט "אין עוד מלבדו" (דברים ד. לה.), ס'איז נישט פארהאן אן עקזיסטענץ אויסער דער עקזיסטענץ פון השם, און פארגלייך צו דעם עקזיסטענץ פון השם. דאס איז וואס דער נביא זאגט "וד' אל-הים אמת" (ירמיה י. י.), ער אליין איז דער ווירקליכהייט און קיין אנדערע זאך איז ווירקליך, אין פארגלייך צו זיין ווירקליכקייט.
לידע שיש שם מצוי ראשון. והוא ממציא כל נמצא. וכל הנמצאים וכו' לא נמצאו אלא מאמתת המצאו. וכו'. הוא לבדו האמת ואין לאחר אמת כאמתתו. והוא שהתורה אומרת אין עוד מלבדו כלומר אין שם מצוי אמת מלבדו כמותו. המצוי הזה הוא אל-הי העולם אדון כל הארץ וכו'. (רמב"ם הלכות יסודי התורה פ"א הלכה א' – הלכה ה')
מצות - יחוד השם, ה' אחד.
דער מענטש זאל וויסן אז דער אייבערשטער איז איינס, נישט צוויי אדער מער ווי צוויי, אין ס'איז נישט פארהאן אן איינציקייט ווי זיין איינציקייט, ער איז נישט איינציק ווי איין איינהייט וואס האט נאך איינהייטן, און נישט איינציק ווי א קערפערשאפט וואס קען זיך צוטיילן אין טיילן און גרענעצן, ער איז איינציג מיט אן איינציקייט וואס האט קיין פארגלייך.
די תורה באַפֿעלט ייִדישע קינדער צו גלייבן אין דעם איינציגקייט פון דעם אייבערשטן, װי ס'שטייט "שמע ישראל ד' אל-הינו ד' אחד" (דברים ו. ד.), און װי דער ספר החינוך ערקלערט, "די תורה לערנט אונז, דערהערט'ס פון מיר יידישע קינדער, עטס זאלטס וויסען און גלויבן אז דער אייבערשטער איז איינציגקייט. די מצוה ווערט גערעכנט צווישן דער צאָל פון די תרי"ג מצוות: לויט דעם רמב"ם אין ספר המצות, אלס מצות עשה ב. לויט דעם ספר המצות גדול (סמ"ג) אלס עשין ב. לויט דעם ספר החינוך אלס מצוה תי"ז.
אלו-ה זה אחד הוא ואינו שנים וכו'. שאין כיחודו אחד מן האחדים בעולם. לא אחד כמין שהוא כולל אחדים הרבה. ולא כאחד כגוף שהוא נחלק לחלקים ולקצוות אלא יחוד שאין יחוד כמותו בעולם וכו'. (רמב"ם הלכות יסודי התורה פ"א הלכה ז')
מצות - השגחה פרטית, בורא ומשגיח.
אזוי ווי עס איז דא א מצוה פון גלייבן אז השי"ת האט אלעס באשאפען, און אז ער פירט אהן די וועלט, איז דא א חיוב און מצוה פון די תורה גלייבן אין השגחה פרטיות, דאס הייסט אז השי"ת קוקט און פירט אהן מיט יעדן פרט וואס עס געשעהנט, אלעס וואס פאסירט קומט פון השי"ת. דער לשון פון תיקוני זוהר איז, איהו ממלא כל עלמין וסובב כל עלמין לית אתר פנוי מיניה (דף]. דאס הייסט השי"ת פילט אהן די וועלט און רונגעלט ארום די וועלט, עס איז נישט דא קיין פלאץ ווי ער איז נישט.
אין תלמוד געפונען מיר אין מסכת יומא במקומך ישובוך ובשמך יקראוך אין אדם נוגע במה שמוכן לחבירו ואין מלכות נוגעת במלכות חברתה אפילו כמלא נימא. אין מסכת ברכות זאגט די גמרא אפילו ריש גרגותא משמיא מוקמי ליה. אין מדרש קהלת שטייט אפילו צפור מבלעדי שמיא לא מתציד מכל שכן בר איניש.
עס איז אבער דא א מחלוקת ראשונים צו השי"ת אליין איז משגיח און גיט זיך אפ מיט יעדער קלייניגקייט אפילו פון גוים און די וואס דערצערענען איהם, אבער ער טוט דאס דורך א מלאך און א שליח. דער רמב"ם האלט ווי נענטער א מענטש איז צו השי"ת אלץ מער איז השי"ת משגיח אויף איהם, ער רופט דאס אהן אין זיין ספר מורה נבוכים השגחה סיבת הדביקות. ווי מער מען איז דבוק אין השי"ת אלץ מער איז דא אויף איהם א ספעציעלע השגחה, אבער דער רמב"ן און דער ראב"ד האלטן אז השי"ת איז משגיח אויף יעדעם איינעם, יעדע מינוט, ער גיט דאס נישט איבער פאר קיין שלוחים. אין ספר החינוך ביי די מצוה פון צרעת מאכט ער א פשרה צווישן די צוויי שיטות.
די חסידישע ספרים די תלמידי בעל שם טוב האבן אנגענומען מיט קלאהר קייט אזוי ווי דער רמב"ן האלט אז השי"ת איז משגיח אויף אלעס און צו יעדער צייט. און זיי ברענגען אסאך ראיות דערצו, ווי מיר געפונען אין ירושןלמי מסכת תענית אם יאמר לך אדם היכן אלקיך, ווען א מענטש וועט דיך פרעגן ווי געפונט זיך דיין גאט, תאמר לו בכרך גדול שבארם, זאלסטו ענטפערען ער איז אין די גרויסע שטאט פון ארם [אין עין יעקב איז די גירסא, בכרך גדול שברומי] דאס הייסט אין די גרעסט שטאט אינמיטן צווישן די פעלקער, א שטייגער ווי אין אמעריקא אין די גאסן פון מאנהעטן, אין ארץ ישראל אינמיטן תל אביב, אט דארט געפינט זיך אויך השי"ת. ווי דער פסוק זאגט: מלא כל הארץ כבודו.
מצות - לא יהיה לך אלהים אחרים, הוא ואין בלתו.
ג) די תורה פֿאַרבאָט ייִדישע קינדער פון צו גלייבן אין אן אנדערן געטלעכן עקזיסטענץ אויסער דעם אייבערשטן, װי ס'שטייט "לא יהיה לך" (שמות כ. ג.), און װי דער ספר החינוך ערקלערט, "דו זאלסט נישט גלייבן אין אַן אנדערן געטלעכן עקזיסטענץ אויסער דעם אייבערשטן". די מצוה ווערט גערעכנט צווישן דער צאָל פון די תרי"ג מצוות: לויט דעם רמב"ם אין ספר המצות, אלס מצות לא תעשה א. לויט דעם ספר המצות גדול (סמ"ג) אלס לאוין א. לויט דעם ספר החינוך אלס מצוה כ"ו.
די וועגן וויאזוי קונה זיין אמונה.
א) פארשידענע ראשונים האלטן (רמב"ם, שומר אמונים, חובת הלבבות), אמונה איז צו-וויסן מיט א קלארקייט, לידע שיש שם מצוי ראשון וכו' וידיעת דבר זה מצות עשה, גלייבן איז נישט בלויז זאגן מיטן מויל איך גלייב, נאר זיך איין בילדן דורך נאך קלערן התבוננת א קלארן וויסטנשאפט, און זיין גלייבן זאל איינשטימן מיט זיין איינבילדונג, האמונה אינה ענין הנאמר בפה, אבל הענין המצוייר בנפש כשיאמין בו כמו שיצוייר. דערפאר ווער ס'איז פעהיג נאך צו פארשן דעם ענין מיט זיין פארשטענדליכן שכל, ליגט אויף אים א פליכט דאס נאך צופארשן, ווי דער פסוק לערנט אונז, "וידעת היום והשבות אל לבבך" (דברים ד' ל"ט), נאר וויבאלד דער געווענלעכער ייד, וואס קען נישט באלד דערגרייכן די טיפקייט מיט זיין קורצן פארשטאנד, קען דער פארשונג אים שטארק שאטן, איז זיין פליכט ערשט צו לערנען גלייבן פון וואס מען האט אים איבער געגעבן קבלה, ביז ער וועט איינגעוויינן זיין פארשטאנד צו דערגרייכן דער טיפקייט. דע כי ההתחלה בזאת החכמה מזקת מאד, וכו' ולזה נקראו סודות וסתרי תורה וכו' ולזה הספיקה עמהם הקבלה בכל עניין אמתי וכו' ובעבור זה אין להתחיל עם אדם בזה הענין אלא כשיעור שכלו.
ב) פארשידענע ראשונים האלטן פארקערט (שלטי גבורים, כוזרי) אמונה איז גלייבן פון איבערגעבונג קבלה, יידן זענען באפוילן שמע ישראל הערן און איבערגעבן, מען פארלאנגט נישט פארשטן און צו-וויסן נאר הערן און איבערגעבן. וכן נצטוינו שמע ישראל וכו' ולא אמר להשכיל ולהתבונן בידיעת החכמה אלא להאמין היחוד על פי השמיעה והקבלה וכו'.
ג) אנדערע ראשונים האלטן (חינוך) אמונה איז טאקע גלייבן פון איבערגעבונג, אבער דער וואס האט דערגרייכט דורך לערנען תורה צו א העכערן פארשטאנד, און זיין הארץ איז פעהיג צו פארשטיין דער טיפקייט פון פארשטן און צו-וויסן אז זיין גלייבן איז ריכטיג, איז דאס געטון דעם פליכט אויף דעם בעסטן וועג מצוה מן המובחר.
פארשטן-חקירה.
אלע ראשונים זענען איינס, אז פאר א געווענלעכן ייד וואס האט נאך נישט דערגרייכט זיין פולן דערגרייכונג אין פארשטאנד דורך לערנען תורה, איז זיין פארשטאנד נאך צו קורץ, דערפאר טאר ער זיך נישט אפגעבן מיט פארשטן גלויבן, ווייל ס'איז זיכער אז ס'וועט אים שאטן..
על כן היזהר, שלא תטה אשורך מדרך האבות ונתיב הראשונים - אל הבדיאות, ותסמוך על שכלך ותתייחד בעצתך ותתבודד בסברתך, ואל תחשוד אבותיך במה שמסרו לך מאופני טובותיך, ואל תסתור עצתם במה שהורו אותך, כי אין עצה שתעלה בדעתך שלא קדמוך לדעתה, ועמדו על כל מה שמביאה אליו מטוב ורע. ואפשר שקדם לדעתך אופן יושר המחשבה ההיא בתחילתה, ונעלם ממך אופן ההפסד אשר יהיה ממנה באחריתה, ואתה במיעוט יישובך תראה יושרה ולא תראה טעותה ואופני הפסדה (חובת הלבבות שער יחוד המעשה פ"ה).
ר' אליהו ענגלענדער המכונה אלי'ש איז איינער פון די רייכסטע יידן אין ענגלאנד.
ר אלי'ש איז אן איידעם פון ר' געציל בערגער פון לאנדאן, און דורך דעם ערווארבן פיל רייכטום.ער וואוינט אין לאנדאן, און איז פון די רייכסטע ארטאדאקסישע אידן. ער איז א שטיצער פון דעם מאכניווקער רבי וואס איז אנגענומען פון א טייל פון געוועזענער בעלזער חסידים אין לאנדאן, ווייל זיין שוואגער רבי שלום בראנדער איז געווען ראש ישיבה אין בעלז, ביז רבי ישכר דוב רוקח דער בעלזער רבי האט אים באזייטיגט.
דאס התאחדות קהלות החרדים איז א פארבאנד פון חרדישע אידישע געמיינדעס אין לאנדאן, ענגלאנד.
גרינדונג און פירערשאפט.
דאס התאחדות קהלות החרדים אין לאנדאן איז געגרינדעט געווארן אין יאר ה'תרפ"ו דורך הרב אביגדור שיינפעלד, רב פון דער עדת ישראל שול אין לאנדאן. נאך זיין פטירה יונגערהייט אין תר"ץ איז די קהילה איבערגענומען געווארן דורך זיין זון הרב שלמה שיינפעלד וואס ער האט אויפגעשטעלט די ארטאדאקסישע מוסדות און געברויכן אין לאנדאן, אין תשט"ו האט דאס התאחדות אויפגענומען הר"ר חנוך דוב פדווא אלס אב"ד, און הר"ר שלמה איז געווען דער רב הנשיא פון דער קהילה ביז ער איז נפטר געווארן אין יאר תשד"ם.
נאך הר"ר חנוך דוב פדווא איז געווארן אויפגענומען אלס אב"ד זיין זון הר"ר משה חיים אפרים פדווא וואס פירט די קהילה ביז צום היינטיגן טאג.
קערפערשאפט.
דאס התאחדות קהלות החרדים פארטרעט אלע חרדישע געגנטן אין לאנדאן, ד"ה סטאמפארד היל, גאלדערס גרין, הענדאן און עדזשווער, און פילע אידישע קהילות אין די אלע פלעצער.
דאס התאחדות קהלות החרדים טוט צושטעלן אלע קהלישע געברויכן ווי וועד הכשרות (מיטן נאמען כדתיא), בתי דינים און בית הוראה, מקוואות און א קימפעטארן היים "בית ברכה". די נארד לאנדאן חברה קדישא און נארד־וועסט לאנדאן חברה קדישא באדינען די קהילה, וואס ניצט די בתי חיים אין ענפילד און טשעשאנט.
די קוראטארן פון דער קהילה זענען ר' בנציון פרישוואסער און רבי אברהם פינטער.
ביז תש"נ איז געווען ראש הקהל ר׳ יצחק קאהן. פון ר"ח אב תש"נ ביז זומער תש"פ איז געווען ראש הקהל ר' דוד פראנד; תמוז תש"פ האט ער אפגעזאגט זיין פאזיציע און ר' בנימין שטערן (ראה"ק קהל תורה עץ חיים) האט איבערגענומען (אפעציעל איז ר' דוד נאך געווען ראה"ק ביז ר"ח אב דאס איז פונקט 30 יאר זייט ער איז געווארן אויפגענומען). יוסף לעבנשטיין איז געווען א וויצע־פרעזידענט ביז זיין פטירה אין תשע"ה.
בתי דינים.
די קהילה האט צוויי בתי דינים פאר דיני תורות, איינער אין סטאמפארד היל און דער אנדערער אין גאלדערס גרין. די דיינים אין סטאמפארד היל זענען הרב צבי נחמיה (הערשל) שנעק, הרב מרדכי אייזנער, הרב מרדכי צבי פסח, און הרב ישראל מאיר האלפערן, די ספרא דדיינא׳ס זענען הרב יעקב ראובן קאנראד און הרב ישראל יעקב פרענקל. די דיינים אין גאלדערס גרין זענען הרב דוד דונער, הרב דוד קאהן און דיין דניאל שאנפֿעלד; דער ספרא דדיינא איז הרב מתתיהו לארענץ.
בתי מדרשים אין סטאמפארד היל.
די קהילה האט מער ווי הונדערט שולן און בתי מדרשים אין סטאמפארד היל.
מוסדות החינוך.
די מוסדות החינוך פון די קהילה זענען כולל חדרים, שולן פאר יינגלעך, שולן פאר מיידלעך, הויכשולן, ישיבה קטנות,ישיבה גדולות, כוללים און מיידלעך סעמינאר'ס.
הרב אלחנן היילפרין (כ"ה כסלו ה'תרפ"ב - כ"ט שבט ה'תשע"ה) איז געווען גאב"ד ראדומישלא, רב פונעם ביהמ"ד "בית שמואל" אין גאלדערס גרין און דער נשיא פון התאחדות קהלות החרדים, לאנדאן.
הרב אלחנן היילפרין איז געבוירן א' חנוכה תרפ"ב אין קאשוי, טשעכאסלאוואקיי (היינט סלאוואקיי), צו זיין פאטער הרב דוד היילפרין, דאבשיצער רב, און זיין מוטער מינדל, א טאכטער פון הרב שמואל ענגיל פון ראדאמישל און קאשוי. אין קאשוי איז ער געווארן נאענט צום סטראפקאווער רבי'ן.
ער איז געקומען אין לאנדאן, ענגלאנד אין תרצ"ט, וואו ער איז געווען א הויז בחור ביים שאצער רבי'ן. ער האט חתונה געהאט מיט הענא חיה, די טאכטער פון ר' נחום לידזערווסקי, און אלעקסאנדער חסיד.
אין אלול תש"ב האט ער זיך געצויגן קיין גאלדערס גרין, וואו ער האט געעפנט זיין בית מדרש "בית שמואל" וואס איז היינט פון די גרעסטע בתי מדרשים אין גאלדערס גרין.
אין תש"ך האט ער געגרינדעם די "פרדס הויז שולע" אויפן נאמען פון הרב אברהם ישכר הלוי פרדס, אב"ד פון דענקאוו, פוילן.
ער האט ארויסגעגעבן דאס ספר "שיחתן של עבדי אבות" וואס ברענגט אסאך רבישע עובדות.
טבת תשע"ה איז ער געווארן קראנק אין די נירן, און כ"ט שבט איז ער נפטר געווארן אין לאנדאן. מ'האט אים געפירט אין ארץ ישראל צו קבורה אין הר הזיתים.
דער לבנון ברודער קריג האט זיך אנגעהויבן אין 1975, צווישן קריסטליכע מאראנען, און דער פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע. ער האט אנגעהאלטן פאר פופצן יאר, און עטליכע הונדערט טויזנט מענטשן זענען אומגעקומען, און אלע עטנישע גרופעס וואס געפונען זיך אין לבנון האבן טייל גענומען. סיריע און ישראל, האבן געהאט זייערע אינטערעסן אינעם קריג, ווי זיי האבן טייל גענומען אינעם קריג, פינאנציעל, און פיזיש מיט זעלנער.
איידער דער מלחמה.
דער פאליטיק אין לבנון, איז איינעגעטיילט צווישן די פילע מינאריטעטן: דער פרעזידענט פון לבנון, איז שטענדיג א קריסט, דער פרעמיער מיניסטער, וועט אייביג זיין א סוני מוסולמאן, און זייט דער שלום איז צוריק געקומען צום ראיאן, איז א שיאט דער פארזיצער אינעם פארלאמענט.
ביז 1989 איז אינעם פארלאמענט געווען 99 זיצן, איינגעטיילט סעקטאריאליש, צווישן קריסטן און מוסולמענער, די קריסטן האבן שטענדיג געהאט לויטן זעלבסטשטענדיגקייט פארשטענדעניש, אן אויבערהאנט פון 55 פראצענט, אינעם פארלאמענט, פון דער גרינדונג פון לבנון אין 1943. דאס האט געברענגט צו א אומצופרידנהייט צווישן די מוסולמענער באפעלקערונג אין לאנד, איבערהויפט ווען אלע פרעזידענטן, האבן פרובירט צו אונטערהאקן די פליגל פונעם פרעמיער, פרובירנדיג צו זיין מער מאכטפול.
די מוסולמענער זענען איינגעטיילט געווארן, צווישן סוניס 22 פראצענט, שיאטן 18 פראצענט, דרוזן 15 פראצענט, אלאוויס. און וויבאלד די סוניס זענען געווען די מערסט מאכטפול, אין אלע שטאנדפונקטן, זענען זיי געווען די אלטימאטיווע רעגירער, פון דער אראבישער באפעלקערונג אינעם לעוואנט, וואס דאס האט געברענגט צו א פארביטערונג, אין די קלענערע מינאריטעט גרופעס קעגן די סוניס.
די קריסטן זענען איינגעטיילט, א מאיאריטעט מאראנען, 10 פראצענט גריכישע ארטאדאקסן, 6 פראצענט גריכישע קאטאליקן, און ארמענער.
דער לעבאנעזער פאליטישער וועזן.
אין לבנון אנדערש ווי אין רוב דעמאקראטישע לענדער אין די וועלט, איז דער פאליטיק בעיקר צווישן פאמיליעס, דאס מיינט אז די מאכטפולע פאמיליעס הערשן איבער די שוואכערע, מיט אן אייזערנעם פויסט, און יעדע משפחה האט א פארטיי נאמען, צום ביישפיל ביי די דרוזן איז עס א געוויסער זשאמבלאט פאמיליע, וואס ביזן אנהייב פונעם ברודער קריג, איז כאמיל געווען דער אנפירער פועם פאמיליע, ער איז אומגעברענגט געווארן אין אן אטענטאט, און זיין זון וואליד, האט אים איבערגענומען, דער נאמען פון זייער פארטיי איז דער סאציאליסטישער פראגרעסיווער פארטיי, הגם דער פארטיי פארטרעט בלויז דרוזן, און עס האט גארנישט מיט סאציאליזם, אזוי ארבעט פאליטיק אין לבנון, אויפן דרוזישן זייט געפונט זיך נאך א פאמיליע, וואס זיי זענען אויף מעסער שטעך מיט זשאמבלאט, דאס איז דער ארסלאן פאמיליע, זייער קריגעריי גייט שוין אן פוןנעם 16טן יאר הונדערט.
צווישן די קריסטן, זענען די גרויסע פאמיליעס בעיקר געווען זשומייעל, שאמון, פראנזשיע, וואס טייל פון זיי האבן געפירט לבנון ביזן קריג, און דורכאויס דעם קריג.
צווישן די סוניס ווערן גערעכנט, דער צאלך פאמיליע, סאלאם, ביהום, יאפי, פון ביירוט, און קראמע, זשיסער, אכדאב, און מוקדעם, פאמיליעס אין טריפאלי (לבנון).
צווישן די שיאטן, איז עס איינגעטיילט כמאדע, און כיידער פאמיליעס אינעם לבנון טאל, אסאד, אסיראן, און זיין מאכטפולע פאמיליעס אינעם דרום טייל.
די פאמיליעס פירן דעם פאליטיק און יעדע פאמיליע שלאגט זיך מיטן אנדערע פאמיליע פונעם זעלבן געמיינדע, אויפן פירערשאפט פונעם לאנד.
די פאמיליעס אין לבנון האבן יעדער פאר זיך אויפגעשטעלט פארטייען, די פאלאנגען פארטיי, אויפגעשטעלט דורך פיער זשומייעל, אין 1936
. דער נאציאנאלע ליבעראלן באוועגונג, געגרינדעט דורך קאמיל שאמון, אין די 1960גע יארן. ביי די סוניס, די ליגע פארן נאציאנאלע וועזן, דורכן צאלך פאמיליע.
פארטייען וואס זענען געווען בלויז אויפן אידעאלאגישן שיטה, איז זייער כח שטענדיג געווען א מינימאלע, ווי קאמוניסטן, באאט, אדער סירישע.
שטרייטן אינעם לאנד.
דער לעצטער נאציאנאלע ציילונג, איז פארגעקומען אין 1932, זייט דעמאלט האט מען נישט געציילט אין לבנון, צוליבן קעגנערשאפט פון די קריסטן, ביים ציילונג זענען 54 פראצענט געווען קריסטן, די מוסולמענער טענהן ביז היינט, אז דער נידעריגער געבורט ראטע צווישן קריסטן, און דער הויכער געבורט ראטע ביי מוסולמענער, האט געברענגט די קריסטן צו ווערן א מינאריטעט.
לויט דער לעבאנעזער קאנסטיטוציע, קען א פרעזידענט בלויז דינען 6 יאר, איין קאדענציע, די ערשטע צוויי פרעזידענטן האבן פרובירט טוישן דעם געזעץ, קעגן דער ווילן פון זייערע אייגענע שטיצער, דאס אלעס כדי צו שטערן דעם פרעמיער, און נעמען ווי מער כח צו זייער זייט.
אין 1958, איז פארגעקומען א קליינע ברודער קריג, אבער עס האט זיך גאר שנעל געענדיגט ווען דווייט דעיוויד אייזנהאוער, דער פרעזידענט פון אמעריקע, האט אריינגעשיקט מארינען,
די שיאטן האבן זיך שטענדיג געפילט אויסגעשפילט פונעם לעבאנעזער געזעלשאפט זייענדיג ארעם נישט געבילדעט, און פארנעמענדיג זיך מערסטנס מיט אגריקולטור, ווען לבנון איז געווארן א פארגעשריטן, זענען זיי געבליבן אין די זייט,
די מיינונגס פארשידנהייטן.
די קריסטן האבן זיך גערעכנט פארן סטאטוס קווא, ווילנדיג אז דער וועג ווי אזוי לבנון האט זיך געפירט ביז 1975, זאל ווייטער אנגיין, די מוסולמענער פון זייער זייט, האבן געוואלט אז וויבאלד די קריסטן זענען מער נישט קיין מערהייט, זאל זיך די שיטה טוישן.
דער ישראל זעלבסטשטענדיגקייט קריג.
אין 1948 איז ישראל געווארן זעלבסטשטענדיג, וואס ווילנדיג אדער אומווילנדיג, זענען הונדערטער  טויזנטער פאלעסטינער, אנטלאפן פון זייערע היימען, אסאך פון די אראבער פון חיפה, און די גליל, זענען אנגעקומען קיין לבנון, ווי זיי זענען אריבער צו פליטים לאגערן, אנדערש ווי יארדאניע אדער סיריע, ווי די פאלעסטינער האבן באקומען בירגערשאפט, און גלייכבארעכטיגונג, זענען די פאלעסטינער אין לבנון געבליבן אן גארנישט, זיי האבן נישט באקומען בירגערשאפט, די לאנד האט באגרעניצט זייער ארבעט צו בלויז 70 סארט ארבעט, וואס איז בעיקר געווען געשטעלט צו באגרעניצן זייער כח, נישט קענענדיג לערנען אין אוניווערסיטעטן, זענען זיי געבליבן אויסגעשפילט פון אלע זייטן.
אין 1969 ווען יארדאניע האט ארויסגעווארפן די פי על או פון איר טעריטאריע מיט יאסיר אראפאט אין שפיץ, זענען זיי געקומען קיין לבנון. לבנון האט איינגעשטימט, אז זיי קענען קומען, אבער מיט דער באדינג אז זיי בלייבן אין די לאגערן, זייענדיג שטערקער פונעם מיליטער, האבן זיי זיך נישט צוטון געמאכט, און האבן געטון וואס זיי האבן געוואלט. און דער זיכערהייט אין די לאגערן, און אינעם דרום טייל פונעם לבנון, איז אריבער צו זיי, פירנדיג זייער קאמף קעגן ישראל.
דער אורזאך צום אויסבראך פונעם קריג.
צוויי זאכן האבן פאסירט, וואס דאס ווערט פארעכנט אלס דער אויל וואס האט אנגעצינדן דעם פייער, אין צידון האט אויסגעבראכן א פראטעסט
פון פישערס, קעגן דעם רעגירונג, אויפן 27טן פעברואר 1975, פארן געבן א 99 יאר ליעס פאר קאמיל שאמון, צו קאנטראלירן די פיש מארקעט אינעם שטאט, די פראטעסטן זענען צושפרייט געווארן דורכן זיכערהייט אגענטור, און מארוף סאאד, א סוני פערזענליכקייט און בירגערמייסטער איו צידון, איז געשעדיקט געווארן אין זיין קאפ, ער איז שפעטער געשטארבן אין שפיטאל פון זיינע ווונדן, דאס האט אויפגעברויזט די סוניס קעגן די רעגירונג.
די צווייטע פאסירונג, איז דער אטענטאט פארזוך אויף פייר זשומייעל, ביי א צערעמאניע אין ביירוט אויפן 13טן אפריל 1975. א פארבייפארענדע אויטא, האט געשאסן אין זיין ריכטונג,
און די קריסטן האבן באשולדיקט די פאלעסטינער אין זיין פארמישט אין דעם. און אלס נקמה, האבן קריסטליכע באוואפנטע קרעפטן אטאקירט אן
אויטאבאס פון פאלעסטינער, וואס איז געפארן צו א דערנעבנדיקע פליטים לאגער, די קריסטן האבן געטענהט,
אז די פאלסטינער זענען געווען באוואפנט, די פאלעסטינער האבן געטענהט אז די מענטשן זענען געווען ציווילע, מיט פרויען און קינדער, בערך 20 זענען אומגעקומען אינעם אטאקע אויפן אויטאבאס.
דער קריג.
די קאמפליצירטע נאטור פון דער עטנישקייט אינעם לאנד, מאכט זייער שווער די דעפיניציע פונעם קריג, אין אלגעמיין ווערט דער קריג איינגעטיילט אין פיר פֿאזעס: דער אנהייב; דער אריינקום פון דער סירישער ארמיי; די ישראל אטאקע פרידן פארן גליל; און דער קריג פון יעדן קעגן אנדערן.
דער אנהייב.
דער אנהייב פונעם געשלעג, וואס האט זיך געצויגן פון 1975, ביז אינמיטן יאר 1976. דאס איז געווען א פארלאג צו וואס איז געשען אין די קומענדיגע יארן, די שלאכטן זענען געווען מינימאל, בעיקר אין ביירוט א שטאט וואס אירע איינוווינער איז געמישט, אדער אין ערטער וואס איז בעיקר מינאריטעט גרופעס וואס דער מערהייט פונעם געגנט זענען פונעם קריגערישע פארטיי, אויפן דרום טייל פונעם לבנון בארג, ווי די מאיאריטעט זענען דרוזן, אבער מערערע קריסטן האבן דארט געוווינט, אד"ג.
די קריסטן וואס זענען געווען פרא סטאטוס קווא, זענען באצייכענט געווארן אינעם וועלט אלס די רעכטע. די פי על א, און די דרוזן אלס די לינקע. די שלאכטן זענען בעיקר געפירט געווארן אין קלענערע געגנטער, און די באפעלקערונג האט עס נאכנישט געשפירט. די צוויי זייטן האבן אנהייב פרובירט נאר צו פארבעסערן זייערע פאזיציעס, מיטן מיינונג אז אט אט זעצט מען זיך צום טיש, און מען וועט אויסארבעטן א שלום.
פאר די קריסטליכע פלאנגן גרופעס אדער לבנון קרעפטן, איז די פליטים לאגערן שטענדיג געווען א דארן אין אויג, און אלע לאגערן וואס האבן זיך געפונען אין קריסטליכע געגנטער, זענען אטאקירט געווארן, און איינגענומען געווארן,  טויזנטער פאלעסטינע פליטים זענען אומגעקומען, 6 יאר איידער סאברא און שאטילא מארד איז געשען.
פונעם אנדערן זייט איז די פי על או, און די דרוזן, נישט געווען אונטערשטעליג, ווען זיי האבן איינגענומען דאמור, א שטעטל אינעם לבנון טאל, האבן זיי אומגעברענגט אלע איינוווינער אינעם שטעטל, די לינקע האבן באוויזן אויך איינצונעמען די ביירוט פארט, מיט די האטעלן וואס געפונען זיך אויפן פלאזשע.
די ארמיי פונקציאנירט נישט.
דער ארמיי אין לבנון איז לכתחילה געווען אויפגעשטעלט, ווי דער פאליציי קראפט פונעם לאנד, היטנדיג דעם געזעץ, פארשפרייטן ראיאטן אד"ג.
ווען די לינקע, האבן אטאקירט דעם אויבן דערמאנטן שטעטל דאמור, האט דער פרעזידענט פון לבנון פראנזשיע, אריינגעשיקט דאס מיליטער צו באשיצן די קריסטן, האט א געוויסער אפיציר, א סוני מיטן נאמען אכמאד על כאטיב, אויפגעשטעלט דעם "לעבאנעזער אראבישער ארמיי".
דאס איז געווען דער אנהייב פונעם ענדע פונעם ארמיי, אלע זעלנער האבן זיך אנגעקערט צו זייערע רעליגיעס און גרופעס, געקעמפט אונטער זיי,
דאס האט געוויזן דער אונטערגאנג פונעם לבנונישן רעפובליק.
דער סירישער אריינקום.
די רעכטע אין לבנון, האבן געהאט דורכפעלער איינער נאכן צווייטן, האבן זיי זיך געוואנדן צו כאפעז על אסאד, דער סירישער פרעזידענט, און געבעטן זיין הילף, די וועלט איז געווען ערשטוינט, אז ער איז געקומען צו זייער הילף, איינס אלס אן אראבער, צווייטנס אלס זיין באאט סאציאליסטישע פארטיי. אויפן 1טן יוני 1976, זענען די ערשטע סירישע זעלנער אריבער דעם גרענעץ קיין לבנון, זיי האבן פארגעזעצט זייער אטאקע ביזן 9טן יוני ווען זיי זענען געקומען צו א פלוצלינגדיגע פייער אפשטעל. אויפן 27טן אקטאבער האבן זיי פארגעזעצט, אין צוויי ריכטונגען ביירוט און צידון.
די אראבישע וועלט האט זיך אויפגעוועקט פון שלאף, און כדי צוריק צו האלטן סיריע פון די פארשריט, זענען זיך די לענדער צוזאמגעקומען אין ריאד, אין אקטאבער 1976. עס איז באשלאסן געווארן אז עגיפטן, ליביע, סאודי אראביע, סודאן, און די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן, וועלן שיקן טרופן צו מאכן א פייער אפשטעל, און צו האלטן דעם שלום, די לענדער האבן גאר שנעל ארויסגעצויגן זייערע שלום טרופן, און געלאזט סיריע אליין, זינקען אינעם לעבאנעזע בלאטע.
ישראלס לאנגע האנט.
ישראל האט געשטיצט די רעכטע אין איר קריג, פון אנהייב מיט לייכטע געווער, און אמוניציע. שפעטער מיט געפאנצערטע מאשינען, אפיצירן לוגיסטיק אא"וו. די פלאנגן האבן פון שטענדיג אן, געוואלט אנקניפן פארבינדונגען מיט ישראל פאר זייערע אינטערעסן, אין 1977 איז עס געלונגען. אין מערץ יענע יאר, האבן טעראריסטן דורכגעפירט א שוידערליכע טעראר אטאקע, אויפן כביש החוף, דער פל"א איז געווען פאראנטווארטליך, און מנחם בעגין איז ארויס מיטן ליטאני אקציע, נאכן אטאקע ווען ישראל האט זיך צוריק געצויגן, און אויפגעשטעלט דעם זיכערהייט צעשיידונג, זענען די קריסטליכע מיליציעס געקומען באוואכן דעם גרעניץ, איבערנעמענדיג דעם דרום פונעם אזוי גערופענעם פאטאכלאנד.
ביזן בעגין אויפשטייג איז דער פאליסי געווען, ישראל העלפט די קריסטן, אז זיי זאלן זיך העלפן. איינמאל בעגין איז געווארן פרעמיער, איז דער הילף געקומען אינגרויסן. באשיר זשומייעל, איז דעמאלט גרויס געווארן, א דאנק זיין פאטערס יוגענט באוועגונג, די פלאנגן. אין סעפטעמבער 1976. האט ער אויפגעשטעלט די לבנון קרעפטן, וואס האט פארבינדעט אלע מיליציעס אונטער איין דאך, די טענענבוים היטער, דער טאנזים פון די קריסטן, די טיגערס, די מערדא. זשומייעל איז געווארן הויפט פון די קרעפטן, און אלע אנדערע ווילנדיג צו נישט, האבן זיך אונטערגעבויגן צו אים, זיינע קעגנערס האט ער אומגעברענגט.
כדי צו אנקומען צום שטאפל פון געוועלטיגן איבער אלע אנדערע, האט ער באקומען דאס הילף פון ישראל. סיריע, וואס איז געקומען העלפן די קריסטן, האבן באהערשט לבנון. און בעגין האט געהערט דאס וויי געשריי פון זשומייעל, אז קריסטן ווערן אומגעברענגט סיסטעמאטיש, און בעגין האט געענטפערט, אז ווי א ייד וואס האט איבערגעלעבט דעם חורבן אייראפע, קען ער נישט צולאזן אזא זאך אינעם געגנט פון
ישראל האט מערערע מאל באמבאדירט פאזיציעס פון די לינקע אין לבנון. אין אפריל 1981, האט אויסגעבראכן א געפעכט צווישן די פלאנגן, און די סירישע ארמיי, זשומייעל האט געוואלט הערשן איבערן זאכלא געגנט וואס געפונט זיך מזרח פון ביירוט, אויפן ביירוט-דמשק שאסיי. די סירישע האבן באלאגערט די קריסטן, זשומייעל האט זיך געוואנדען צו בעגין, כדי ער זאל קומען צו זייער הילף. דער קאבינעט אין ישראל האט באשלאסן, צו קומען צו הילף די קריסטן. ישראל האט אראפגעשאסן צוויי סירישע העליקאפטערן, סיריע האט אריינגעברענגט אינעם לבנון טאל ראקעטן קעגן עראפלאנען, עס האט שיעור נישט אויסגעבראכן א קריג צווישן די צוויי לענדער, מיט אמעריקאנער אונטערווענץ איז שטיל געווארן.
אין יולי 1981, איז אונטער געשריבן געווארן א פייער אפשטעל, נאכדעם וואס די פל"א פלעגט באמבאדירן אין צפון ישראל, וואס האט אנגעהאלטן ביזן פרידן פארן גליל קריג.
דער ישראל אפענסיווע.
אריק שרון, איז געווארן זיכערהייטס מיניסטער, יולי 1981. ער האט אויסגעארבעט א פלאן צו אינוואדירן לבנון, אויף א ברייטע מאסשטאב, דער פלאן האט געצילט אויף פיר פונקטן, ערשטנס פאלעסטינער טעראר גרופעס זאלן אויפהערן צו עקזיסטירן. צווייטנס צווינגען סיריע ארויסצוציען זיך פונעם לבנון טאל, און פונעם געגנט צווישן ביירוט און זאכלא. דריטנס אויפשטעלן א ליבעראלע רעגירונג אין לבנון, וואס וועט אונטער שרייבן א שלום אפמאך מיט ישראל, אדער אמווייניגסטנס לעבן בשלום. פערטנס אפשטעלן די באמבאדירן אויף ישראל שטעט אינעם צפון.
ישראל האט בלויז געדארפט א סיבה, ארויסצוגיין אין א פולע אטאקע קעגן לבנון, אויפן 3טע יוני 1982, איז עס געקומען, שלמה ארגוב, דער ישראל אמבאסאדאר אין ענגלאנד, איז ערנסט פארווונדעט געווארן, אין א בריוו באמבע, וואס האט אים איבערגעלאזט פארלאזירט פאר א גאנץ לעבן. דער "אראבישער פרייהייט פראנט", האט עס געשיקט, די טעראר גרופע האט געארבעט אונטער סאדאם כוסיין, און גארנישט געהאט מיט יאסיר אראפאטס טעראר גרופע, ישראל האט אבער באשולדיקט די פי על או. און צו מארגנס די 4טע יוני, האבן ישראל קאמפס עראפלאנען אטאקירט פי על או צילן אין ביירוט, די פאלעסטינער טעראר גרופעס האבן געענטפערט, מיט א מאסיווע באמבאדירונג, אויף די צפון שטעט פון ישראל, דערפאר האט דער ישראל רעגירונג באפוילן צה"ל צו אטאקירן לבנון,און מיט דעם האט אויסגעבראכן די פרידן פארן גליל מלחמה.
פרידן פארן גליל אפעראציע.
דער מיליטער האט באקומען פארארדענונגען, נישט צו אטאקירן סירישע זעלנער, נאר אויב זיי אטאקירן. און די רעגירונג האט צוגעלייגט, ישראל גלייבט אין א גאנצע לבנון, און איר ציל איז אונטערשרייבן א שלום אפמאך. ישראלס ערשטע פלאן, פון אנקומען 40 קילאמעטער פונעם גרענעץ, דאס איז די ווייטסטע ראקעטע וואס איז געווען אינעם באזיס פון די טעראריסטן. אבער ישראל קרעפטן האבן אטאקירט סירישע פאזיציעס אויפן לבנון בארג. דער ארמיי האט געמאכט פארשריט, אויפן לבנון בארג, און געהאלטן ביים איינעמען דעם ביירוט-דמשק שאסיי, די אלע זאכן האבן געברענגט די צוויי קריגערישע לענדער, צו א קריג אויפן לעבאנעזער באדן, ישראל האט שפעטער יענע יאר, פארניכטעט די איינריכטונגען פון ראקעטעס קעגן עראפלאנען, אינעם לבנון טאל.
אויפן 11טן יוני יענע יאר, איז דערקלערט געווארן א פייער אפשטעל, צווישן ישראל, סיריע, און די פי על או, דער פייער אפשטעל האט געכאפט די ישראלער, ווייט פוונעם ביירוט-דמשק שאסיי, וואס איז געווען אן אסטראטעגישע ציל. דער ישראל מיליטער האט דערפאר באשלאסן, צו איגנארירן דעם פייער אפשטעל, און פארגעזעצט זייער אטאקע, זיי האבן דערגרייכט דעם שאסיי אויפן 20סטן יוני. אויפן בארטן שאסיי, האבן ישראלדיקע קרעפטן, זיך אנגעשלאסן צו די קריסטליכע מיליציע גרופעס אין ביירוט, און באלאגערט די סירישע, און פאלעסטינע פאזיציעס אינעם שטאט. די פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע, האט זיך אפגעטראגן פון לבנון, אקטאבער 1982, נאך גרויס דרוק פון די סוני באפעלקערונג.
באשיר זשומייעל, איז ערוועלט געווארן אום 23סטן אויגוסט, אלס פרעזידענט אין לבנון, אינעם פארלאמענט, האבן 57 געוועלט פאר אים, און 3 קעגן אים, דאס רוב זענען אהינגעברענגט געווארן דורך ישראל זעלנער.
זשומייעל אומגעקומען.
עטליכע טעג נאכן ערוועלט ווערן, איז זשומייעל געהרגט געווארן ביי א באמבע אויפרייס, אינעם הויפטקווארטיר פון די פלאנגן, די באמבע איז אונטערגעלייגט געווארן, דורך א גריכיש ארטאדאקסער קריסט, וואס האט געהערט צום סירישע פארטיי, דעם 14טן סעפטעמבער 1982. באשיר זשומייעלס ברודער האט אים איבערגענומען, אמין זשומייעל איז עטליכע טעג שפעטער געווארן פרעזידענט. אבער אמין איז נישט געווען אזוי פרא-ישראל ווי זיין ברודער.
נאכן אומקום, האבן ישראל קרעפטן איבערגענומען קאנטראל, אין מערב ביירוט, די פליטים לאגער וואס האבן זיך געפונעם ביים עק שטאט, האט די ארמיי איבערגעגעבן צו די פלאנגן, און אויף די 16טע און 17טע סעפטעמבער האבן זיי דורכגעפירט די סאברא און שאטילא מארד. ישראל האט דערפאר געמוזט זיך צוריקציען, פון אלע דערגרייכונגען וואס זיי האבן געהאט. אמין זשומייעל האט אונטערגעשריבן א שלום אפמאך מיט ישראל, עס איז אבער נישט ווערט געווען דאס פאפיר, אויף וואס עס איז געשריבן געווארן, און אין 1984, האט די רעגירונג פון אמין עס מבטל געווען.
דער ריקצוג.
ישראל קרעפטן, האבן זיך צוריק געצויגן פונעם דרום טייל פונעם לבנון בארג, ווי רוב איינוווינער זענען דרוזן, און א מינאריטעט קריסטן, און א קריג האט אויסגעבראכן צווישן די באפעלקערונג, אום סעפטעמבער 1983.
יולי 1984, האט צה"ל זיך ארויסגעצויגן פון רוב לבנון, און א יאר דערויף 1985, האט שמעון פערעס, אינעם פאראייניגטן רעגירונג, באשלאסן א גענצליכן ריקצוג, אויסער דער זיכערהייט זאנע, וואס איז א שטח פון 10 קילאמעטער, אויפן לעבאנעזער זייט פונעם גרעניץ. ישראל האט אויפגעשטעלט צד"ל, צו העלפן באשיצן די גרעניץ פון טעראר אטאקעס.
דער אמעריקאנער דורכפאל.
נאכן סאברא און שאטילא מאסן מארד, האט ראנאלד רעיגען, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, באשלאסן צו שיקן אן אינטערנאציאנאלע כח, וואס וועט העלפן צוריק ברענגן שלום צום ראיאן. רעיגען האט דערפאר געשיקט מארינען פונעם אמעריקאנער ארמיי. פראנקרייך האט נאכגעפאלגט, און אויך געשיקט זעלנער, צו לבנון.
כעזבאלא, אן אומבאוויסטע ראדיקאלע שיאט טעראר גרופע, האבן אויפגעריסן דעם אמעריקאנער אמבאסאדארס געביידע אין ביירוט, דורך א זעלבסטמערדער, דעם 18טן אפריל 1983, 61 מענטשן זענען אומגעקומען, און איבער הונדערט זענען פארווונדעט געווארן.
אויפן 23טן אקטאבער יענע יאר, האבן זעלבסטמערדער זיך אויפגעריסן ביים מארינס קאמאנד צענטער, אומברענגענדיג 241 מארינען, 58 פראנצויזישע סאלדאטן זענען אומגעקומען, ווען אינעם זעלבן טאג, האט א זעלבסטמערדער זיך אויפגעריסן, ביי זייער קאמאנד צענטער.
צוויי אמעריקאנער קאמפס פליגערס, וואס האבן טייל גענומען אין די שלאכטן, אויפן לבנון בארג, זענען אראפ געווארפן געווארן דורך סיריע, די פילאטן זענען גענומען געווארן אין געפענגשאפט. עטליכע וואכן שפעטער, זענען זיי באפרייט געווארן, ווען זשעקי זשעקסאן, אן אפרא-אמעריקאנער פירער, איז געקומען קיין דמשק.
אמעריקע, און די אנדערע לענדער וואס האבן געשיקט זעלנער, האבן אנגעפאנגען ארויסצוציען זייערע קרעפטן, אין פעברואר 1984 האט רעיגען באשלאסן אהיים צו ברענגן די אמעריקאנע קרעפטן. און סיריע איז געבליבן די איינציקע לאנד, וואס איז געווען פארמישט אינעם לעבאנעזע קריג.
דער גענף קאנפערענץ.
מיט אמעריקאנער און סאאודישער אינטערווענץ, איז פארגעקומען א קאנפרענץ אין גענף שווייץ, דעם 31טן אקטאבער 1983. אלע קריגערישע פארטייען זענען דארט געווען, אריינגערעכנט אמין זשומייעל. דער סירישער אויסערן מיניסטער, האט זיך באטייליגט אין די קאנפרענץ. סאאודי אראביע, האט אהינגעשיקט א רעפרעזענטאט, מיטן נאמען ראפיק על כארירי, דעמאלט נאך אומבאוויסט, שפעטער איינער פון די מערסט פאפולערער, און קאנטראווערסיעלע פרעמיער מיניסטארן, פון לבנון. פונעם קאנפרענץ איז גארנישט געווארן. פון א צווייטע קאנפרענץ אין לאזען שווייץ, דעם 12טן מערץ 1984 איז אויך גארנישט געווארן, און די קריג האט זיך אנגעהויבן פונדאסניי, דאס איז געווען דעם ערגסטן שטאפל פונעם קריג.
דער פערטער שטאפל פונעם קריג.
דער קריג פון יעדן קעגן אלעמען, וועגן דער קריג אויפן לבנון בארג האבן מיר שוין געשריבן, ווען אלע פרעמדע כוחות זענען ארויס, האט יעדע גרופע פרובירט צו כאפן טעריטאריע, וואס פאר זיי איז עס געווען נויט באדערפטיג. אין ביירוט האבן די לינקע באמבאדירט מזרח ביירוט, וואס איז א קריסטליכע געגנט. די שיאטן האבן ארויסגעטרעטן פונעם ארמיי, און זיי האבן זיך אנגעשלאסן צו די דרוזן. און אין פעברואר 1984, האבן שיאטן פון אמאל, מיט די דרוזן, איינגענומען מערב ביירוט, עטליכע מאנאטן שפעטער האבן זיי געמוזט צוריק ציען, און די איבערגעבליבענע פי על או קרעפטן, האבן זיך ארומגעשלאגן מיט סוני מיליציעס, אויפן קאנטראל איבערן שטאט.
די שיאטישע אמאל און כעזבאלא, האבן נאכן אינטערנאציאנאלן ריקצוג זיך ארומגעשלאגן אסאך מיט דער פאלעסטינע באפרייונג ארגאניזאציע. די פי על א, האט פארלוירן איר אלטע כח וואס זי האט געהאט אין לבנון, און יעצט האבן די איבערגעבליבענע וואס זענען נישט אנטלאפן, האבן געוואלט צוריק ברענגן, וואס זיי האבן פארלוירן, די שיאטן האבן שטארק געזיגט, און די פאלעסטינער טעראר גרופעס זענען באגרעניצט געווארן, בעיקר און זייערע פליטים לאגערן.
אינעם צידון געגנט האבן געוווינט א גרויסע קריסטליכע באפעלקערונג, און זיי זענען אטאקירט געווארן דורך זשאמבלאטס קעמפער, און זיי זענען אנטלאפן צו קריסטליכע געגנטער.
דער אינערליכע קריג.
ווען די שיאטן האבן געענדיקט זייער קריג מיט די פאלעסטינער, האבן זיי זיך גענומען שלאגן איבערן פירערשאפט, פון דער שיאטישער געמיינדע. אמאל איז געווען א גרופע, וואס איז געווען סעקולאר אין איר וועזן, בעת כעזבאללא איז א ראדיקאלע רעליגיעזע גרופע, וואס זעט אינעם רעליגיע איר הויפט אגענדע, אין 1988 האט אויסגעבראכן די ברודער קריג צווישן די שיאטן. אין 1990 האט זיך עס געענדיקט מיט דער אויבערהאנט פון כעזבאללא, אבער מיט א פייער אפשטעל פון סיריע.
דער קריג וואס איז פארגעגאנגען אין מערב ביירוט, האט זיך געענדיקט מיטן סירישן צוריקקום, די סוניס האבן געבעטן סיריע צו שיקן אירע זעלנער באשיצן די שטאט, און נאכדעם וואס עס האט שיעור אויסגעבראכן א קריג צווישן סיריע און כעזבאללא, איז שטיל געווארן אין ביירוט.
סיריע איז געווארן דער לאנד, וואס האט געהאט א שליסל, צום אינערליכן פאליטיק און קריג, אין לבנון.
די פרעזידענט וואלן 1988.
סיריע האט געוואלט אז פראנזשיע זאל ווערן פרעזידענט, ער איז געווען איינמאל צווישן 1982-1976, אדער איינער פון זיינע מענטשן, די פראבלעם וואס סיריע האט געהאט, רוב פארלאמענט מאנדאטן וואס האבן נאך געלעבט, האבן געוווינט אין מזרח ביירוט, און זיי האבן נישט געהאט קיין צוטריט צו די געגנט, און דערפאר ווען אמין זשומייעל האט געענדיקט זיין פרעזידענטשאפט, איז זיין כח אריבער צו מישעל אוען, א מארונישע גענעראל.
אמין האט פארלאזט לבנון, און געוואנדערט קיין פאריז. ער האט איבערגעלאזט צוויי רעגירונגען, די ציווילע רעגירונג אין מערב ביירוט, אונטערן פירערשאפט פון סאלים על כוץ, א מיליטערישע רעגירונג אין מזרח ביירוט, אונטער מישעל אוען. כוץ דער פרעמיער מיניסטער האט נישט אנערקענט אינעם פירערשאפט פון אוען. אין זיין קורצע פירערשאפט איז אוען געווען זייער פאפולער, דער פאקט אז ער איז אויפגעוואקסן מיט שיאטן, האט אים געהאלפן שלום מאכן מיט זיי, רוב קריסטן האבן אים געשטיצט, אויסער די לבנון קרעפטן, מיט דער הויפט סאמיר דזשאדזשא.
אוען האט אונטערגענומען די באפרייאונגס קריג קעגן יעדן איינעם כמעט, קריסטן וואס זענען קעגן אים דרוזן שיאטן, ער האט דערקלערט קריג קעגן אומלעגאלע פארטן צום ים, און זיי באלאגערט באמבאדירט, דאס האט געברענגט צו נאך א גאנג פון געשלעגן, ער האט זיך געשלאגן קעגן סיריע.
די סירישע פארענדיגן דעם קריגס צושטאנד.
סיריע איז געבליבן די איינציגע לאנד, וואס האט געהאט די מעגליכקייט צו ברענגן שלום. און ווען די אראבישע לענדער האבן פרובירט נאכאמאל מאכן שלום, איז סיריע געווען א הויפט אינעם דיפלאמאטישן שפיל, ווען סיריע האט איינגעשטימט איז מען געקומען צום טייף אפמאך, שפעטער איז רענא מאוואד געווארן פרעזידענט, עטליכע וואכן שפעטער איז ער אומגעקומען אין אן אויטא באמבע, עס אומבאוויסט ווער האט אים אומגעברענגט און פארוואס. אסאך האבן באשולדיקט כעזבאללא, ווייל זיי האבן נישט אנערקענט אינעם טייף אפמאך.
צוויי טעג שפעטער איז עליאס על היראווי ערוועלט געווארן פאר פרעזידענט, ער איז געשטאנען צוזאמען מיט על כוץ, דער סונישער פרעמיער.
אוען פון זיין זייט האט געוועלטיגט איבער זיין אטאנאמיע, נישט אנערקענענדיג אין סיריע, אדער אינעם נייעם רעגירונג. סיריע האט זיך צוריק געהאלטן פון טון עפעס, ביז 1990, ווען די גאלף קריזיס האט אויסגעבראכן. אום 9טן אקטאבער האט די לעבאנעזער רעגירונג געבעטן סיריע, איינצונעמען די אטאנאמיע פון אוען. אויפן 13טע אקטאבער האט סיריע אטאקירט, און איינגענומען דעם פרעזידענטליכן פאלאץ אין באאבדע, מזרח ביירוט און די טייל פונעם לבנון בארג, אונטער אוענס הערשאפט. און מיט דעם האט זיך געענדיקט דער פופצען יעריקע ברודער קריג.
די טייף רעפובליק.
די טייף רעגירונג האט זיך אנגעהויבן דעם 22טע אקטאבער 1989, אבער דער קריג האט זיך געענדיקט, ערשט מיט א יאר שפעטער, דעם 13טע אקטאבער 1990. און דער צווייטער רעפובליק האט זיך אנגעפאנגען אויפבויען, זענען געווען מענטשן, וואס האבן נישט געקענט גלייבן, אז עס וועט נאך אמאל געשען.
לייב פּולווער (18טן דעצעמבער 1883- 18טן מערץ 1970) איז געווען א יידישער רוסישער מוזיקער.
לייב פּולווער איז געבוירן געווארן דעם 18טן דעצעמבער, 1883, אין ווערכנעדנעפּראָווסק, לעבן קאַטערינאָסלאַוו, אמאליקע רוסלענדישע אימפעריע (היינט דניפּראָפּעטראָווסק, אוקראינע). ער האט געשטאמט פון א משפּחה פון א דורותדיקן כליזמר-יחוס.
פּולווער האט שטודירט פידל פון קינדהייט אן, פריער ביי זיין טאטן, דערנאך ביי זיין שוואגער – א שילער פונעם טשעכישן פידלער אָטאַקאַר שעווטשיק, און נאך שפעטער - ביים שילער פון ל.אאוער-ד.בערטיע.
פּולווער האט גראַדואירט פֿון דער פּעטערבורגער קאָנסערוואַטאָריע, וווּ ער האט שטודירט סיי פידל ביי נ.גאלקינען, סיי קאמפאזיציע ביי א. ליאַדאָוון.
יונגערהייט האט ער געשפילט אין כליזמרשע קאפעלעס, סאלירט מיט קלאסישער מוזיק, געווען אַ פידלער און קאמפּאָזיטאר
אין מ.קראפיווניצקי'ס אוקראינישן טעאטער. דערנאך איז ער געווען אַ סימפאַנישער קאָנצערט-מייסטער און דיריגענט, א גרונטלייגנדיקער מיטגליד פונעם סטראַדיוואַרי-קוואַרטעט.
ער איז געווען דער מוזיק-לייטער פון דעם יידישן מלוכישן טעאַטער אין מאָסקווע. פּולווערן האט מען צוגעטיילט די ערן-טיטלען פונעם פאלקס-ארטיסט פון דער רספס"ר און פונעם פארדיסטפולן קונסט-טוער פון דער
פּולווער האט געשאפן בינע-מוזיק, אַרייַנגערעכנט די מוזיק צו שייקספּיר'ס "קעניג ליר", שלום עליכם'ס "200.000" און "דער לופט-מענטש".באנאנד מיט לייב יאמפאלסקין און שמעון שטיינבערגן איז ער געווען פון די אמערסטן פרוכטבארע מוזיק-שעפער פאר יידישער בינע אינעם אמאליקן ראטן-פארבאנד. א חוץ דעם האט ער פארפאסט אַפּערעטעס ("גוליווער","אונטערן צירק-קופל"),פילם-מוזיק,זינגלידער און באארבעטונגען פון יידישע פאלקס-לידער.א סך פון זיינע ניגונים האלט מען פאר מוסטערן פונעם יידישן מוזיק-פאלקלאר.
ער איז געווען פון די וויכטיקע מוזיקער וועלכע האבן צונויפגעפלאכטן די יידישע פאלקס-מוזיק מיט די מערבדיקע קלאסישע מוזיק-פאָרמען.
רעקאָרדירונגען.
עס זיינען פאראן עטלעכע רעקאָרדירטע מוסטערן פון זיין מוזיק אין דער אויספילונג פון דעם מאסקווער מלי"ת אָרקעסטער מיט שלמה מיכאָעלסן און בנימין זוסקינען, ווי אויך פון די זינגער שלמה כראָמטשענקאָ, מישא אַלעקסאַנדראָוויטש, נחמה ליפשיץ, מאַרינע גארדאן, און פון די שוישפילער רחמיאל גאָראָוועץ און באָריס לאנדאאו.
רבי נסים זרחיה אזולאי איז געווען אַן אייניקל פונעם חיד"א. ער געווען א באוואוסטער רב אין צפת, און ער האט מחבר געווען דאס ספר "שולחן הטהור", געדרוקט אין תרצ"ו.
רבי נסים זרחיה איז געהרגעט געווארן ביי דער ערדציטערניש אין צפת אין יאר תקצ"ז.
רבי רפאל ישעיהו אזולאי איז געווען רב אין אנקאנא, איטאליע.
רפאל ישעיהו איז געווען א זון פון חיד"א. דורך דער אינטערווענץ פונעם חיד"א איז ער געווארן רב אין דער שטאט אנקאנא, אין איטאליע. זיין זון איז געווען ר' משה ב"ר רפאל ישעיהו אזולאי.
איינמאהל האט ער זיך באקלאגט פארן חיד"א אז דאס פירן די רבנות אין אנקונה איז זייער שווער פאר איהם, שרייבט איהם דער חיד"א ידיד נפשי כל היוצא לטעון טוען והנה צור"ף בתורה ומצוה דין הוא הדר, וגמרי כל טונא דמדל"י איש לזכות את הרבים, גדלה נפשו, יראה זרע יאריך ימים וחפץ ה' בידו יצלח (אגרת רוזענבעג סי' מ"ח).
געווען אמאל וואס א חשובער איד האט זיך געוואנדען צום חיד"א און אים פארגעשטעלט אזוי ווי זיין זון באקומט א קליינע געהאלט פון זיין קהלה, איז ער מציע זיין זון זאל ווערן רב אין א צווייטע שטאט סיינה, וואס דארט וועט ער באקומען א גרעסער געהאלט, דער חיד"א שרייבט צו זיין זון דעריבער, און זאגט אים: איך בין דיך מחויב צו זאגן א גוטע עצה, ווי א טאטע איז מייעץ זיין זון, אף כאטש לויט דער הלכה קאנסטו ווען זיך פטר'ין פון אנקאנא, דאך האלט איך זאלסט זיך גיט באטראכטען דאס צו טועהן, ווייל אלץ כבוד און אלץ דרך ארץ פאסט נישט זאלס זיין אפלאזן צוליב א גרעסער שכירות פון געלט, אזוי האלט איך, אבער די קענסט זיך וועלן וואס דו ווילסט (אגרת סי' ט"ז).
דאס שם הגדולים איז א אויסטערלישער ווערק, וואס האט מחבר געווען דער גרויסער באקאנטער אידישער געלערנעטר און גרויסער גאון און חכם, דער חיד"א.
עס אנטהאלט צוויי חלקים. דער ערשטער חלק אויף אלע גאונים און צדיקים, רביים, מחברי ספרים פון כלל ישראל. לויטן סדר פון א-ב. עס איז דערין נישט אויסגערעכנט כמעט די גאונים און ספרים פון זיין דור. נאר פון דורות פאר אים. עס האט איבער טויזנט דריי הונדערט נעמען.
דער צווייטער חלק רעכנט אויס אויפן סדר פון א-ב די ספרים און חיבורים, קונטרסים פון אלע דורות ביז צום דור פון חיד"א, ער האט איבער טויזנט צוויי הונדערט נעמען פון ספרים.
דאס ספר איז פון א היסטטארישן שטאנדפוקנט אויסטערליש שטארק, און דער רייד פונעם חיד"א אין דעם ספר ווערט פארעכנט אלס גין גאלד, עס איז ווערט ביי יעדן ווי גלייך דאס איז דער ריינער אמת.
דער ספר איז א המשך פון זיין ספר העלם דבר.
דאס ספר מעגל טוב איז איינע פון די היסטארישע ספרים פון כלל ישראל.
דאס האט געשריבן דער גרויסער געלערענטער חכם חיד"א. וואו ער פארצייכנט זיינע רייזעס און וויאזוי ער איז ארום געפאהרן אין אנדערע עקן וועלט, פון ארץ ישראל קיין חברון, קיין מצרים, קיין תוניס, איטאליע, פראנקרייך, דייטשלאנד, האלאנד, ענגלאנד.
ער דערמאנט פילע גדולי ישראל וואס ער האט געטראפן ווי ר' שאול אמסטערדאמער, און דער פני יהושע, און נאך, און אויך פארשידענע הערשער און פירער, ווי דער קעניג פון פראנקרייך און נאך.
מען זעהט דערין א בילד וויאזוי די אידישע קהלות אין די צייטן האבן זיך געפירט. אויך ווערט מען געוואר אסאך כתבי ידות און ספרים וואס דער חיד"א האט דעמאלטס עוסק געווען אין זיי. אויך איז עס גאר א שטארקער מקור פאר אלע פערזענליכע זייכן וואס זענען אריבער אויפן חיד"א, וויבאלד דער חיד"א האט דאס פארצייכנט פאר זיך זעלבסט. אויך קען מען וויסען דערפון די פאליטישע לאגע און ווי מען האט געהאנדלט אין זיינער צייט, געשפעטן און סוחרים, אינוויסיטעטען, געזעצען פון פעלקער און סתם שמועסן מיט געלערנטע און גלחים.
אויך פארצייכט דער חיד"א און וועלכע זאא (גני החיות) ער איז געווען, און אויב האט ער געמערקט א אינטערעסאנטע חיה וואס איז אים נישט געווען באקאנט, שרייבט ער אראפ, אויך פארשידענע שפארצן ביימער און פירות וואס ער האט נישט געוואוסט שרייבט ער.
דאס ספר האט צוויי חלקים. דער ערשטער חלק באשרייבט זיין ערשטע נסיעה קיין חוץ לארץ אין יאר ה'תקי"ג - ה'תקי"ח, און איז געשריבן זייער קורץ. דער צווייטער חלק איז מער ברייטער און מיט מער פרטים, געשריבן אין די יארן ה'תקל"ג - ה'תקל"ט.
קריפּטאָגראַפֿיע (פֿון גריכיש κρυπτός, "קריפטאס", "באַהאַלטן, געהיים"; און γράφω, "גראַפֿא", "איך שרײַב") איז די װיסנשאַפֿט װעלכע באַשעפֿטיקט זיך מיט אלגאריטם מיטן צװעק צו פֿאַרשליסן אינפֿאָרמאַציע דורך קאָדן. די װיסנשאַפֿט פֿון קריפּטאָגראַפֿיע איז שױן פֿון די פֿאַרצײַטיקע יאָרן װאָס האָט געניצט צו פֿאַרשליסן פֿון דעם פֿײַנד װיכטיקע ידיעות. הײַנט ניצט מען עס צו פֿאַרשליסן דיגיטאַלישע אינפֿאָרמאַציע, װי למשל אַ דיגיטאַלישע אונטערשריפֿט.
מאדערנע קריפטאגראפֿיע שניידט איבער די דיסציפלינען פון מאטעמאטיק, קאמפיוטער וויסנשאפט, און אינזשעניריע. טייל אנווענדונגען פון קריפטאגראפֿיע זענען געלט אויטאמאטן, קאמפיוטער פאסווערטער, און עלעקטראנישער האנדל.
אנהייב פון מאדערנע קריפטאגראפיע.
קריפטאאנאליז פון די נייע מעכאנישע אפאראטן וואס מען האט אנגעהויבן ניצן אין דעם 20סטן יארהונדערט האט זיך אויסגעוויזן שווער. אינעם פאראייניגטן קעניגרייך האט מען געארבעט אין בלעטשלי פארק וואס האט געברענגט צו אן אנטוויקלונג פון מער עפעקטיווע מעטאדן אויסצופירן כסדרדיקע פעולות. ענדלעך האט מען אנטוויקלט דעם קאלאסוס, דער ערשטער גאנץ עלעקטראנישער און דיגיטאלישער, פראגראמירבארער קאמפיוטער אין דער וועלט, וואס האט געהאלפן דעקאדירן שיפערן גענערירט דורך דער דייטשער מיליטער׳ס 42 מאשין.
שיפֿער־כּתב אין דער ייִדישער רעליגיע.
אין ספר ירמיהו למשל װערט דערמאָנט "מלך ששך", װען די מײנונג איז "מלך בבל", װײַל אױב מען דרײט איבער דעם א"ב, אל"ף = תיו, בי"ת = שי"ן, איז ששך = בבל.
אױך אין קבלה איז באַקאַנט גײַסטלעכע רבנים װעלכע האָבן געניצט אַ שיפֿער־כּתב קאָמפּליצירט מיט ראשי תיבותן און מיט נישט מסודרדיקע זאַצן און װערטער כּדי צו באַשרײַבן העכערע טעמעס װעלכע באַשעפֿטיקן זיך מיט קבלה, כּדי זאָל דער פּשוטער מענטש ניט קענען פֿאַרשטײן. למשל איז באַקאַנט דער מגילת סתרים פון ר' נחמן בראסלעווער.
פארטרעט פון יאהאן זעבאסיאן באך, הויזמאן, 1748
יאהאַן זעבאַסטיאַן באַך (1685 - 1750) איז געווען א דייטשער קאמפאזיטאר. באך איז באקאנט פאר זיינע שיינע ווערק וואס האבן געבראכט די באראק-מוזיק צו פולער רייפקייט. פון זיינע ווערק: מאטעאוס פאסיאן, גאלדבערג וואריאציעס, בראנדענבורג-קאנצערטן און א סך אנדערע. ער האט געהאט א סך קינדער ואס זענען אויכעט גאווארן קאמפאזיטערס.
אין 1719 איז דער קאמפאזיטאר געארג פרידריך הענדל, וואס האט דעמאלסט געוואוינט אין ענגלאנד, געקומען קיין דייטשלאנד באזוכן זיין מוטער. באך האט שטארק געוואלט זען הענדל, אבער ער האט נישט געדאנזשעט צו טרעפן אים.
אָקטאַװ מירבאָ (; 16טן פֿעברואַר 1848 - 16טן פֿעברואַר 1917)
איז געווען אַ פֿראַנצייזישער שרײַבער, זשורנאליסט, פּאַמפֿלעטיסט און דראמאטורג.
אָקטאַװ מירבאָ איז געבוירן אין אונטער נארמאנדי, צפון פראנקרייך, צו זיין פאטער, א דאקטער.
ער איז אויך געװען אַ באַדאַכטער קונסטקריטיקער. ער האָט טריומפֿירט אין ראָמאַנען און טעאַטער.
צװישן אַנדערע, האָט ער אָנגעשריבן:'Le Calvaire" (1886), "L'Abbé Jules" (1888), "Le Jardin des supplices" (1899),
"Le Journal d'une femme de chambre" (1900)
די צוויי גרויסע פּיעסעס זײַנע, ("Les Mauvais bergers" (1897), "Les affaires sont les affaires" (1903),
האָט מען איבערגעזעצט אויף ייִדיש: “זשאַן און מאַדעלענע - פֿאַבריקאַנט אַרגאַנט“ (דראַמע פֿון אַרבעטער אין פֿינעף אַקטן) און “געשעפֿט איז געשעפֿט“ (קאָמעדיע אין דרײַ אַקטן).
האָט מען אויך איבערגעזעצט אויף ייִדיש („דער טײַסטער“, קאָמעדיע אין איין אַקט).
ראש דוד איז א ספר פון חיד"א, דרושים אויף דער תורה. עס ברעגנט שיטות פון ראשונים און פסקים און פארטייטש זיי אין פסוקים. געדרוקט אין מאנטובע, איטאליע אין יאר ה'תקל"ו.
דער אויסשטעל איז גאר אינטערעסאנט, יעדע סדרה הייבט זיך אן מיט וואונדערליכע מליצות, וואס איינער וואס איז נישט געוואוינט פארשטיין כמעט נישט וואס ער שרייבט. ביז ער הייבט אן מסביר צו זיין מיט טיפער פלפול זיינע כוונות פון די מליצות.
פארנדיג פון מצרים קיין טוניזיע האט ער געשריבן שארפזיניגע חידושים פון זיין ספר ראש דוד פון פרשת ויקרא ביז פרשת אמור (מעגל טוב ע' 54).
אטיקע () איז איינער פון 13 ראיאנען (פעריפֿעריעס) פון גריכנלאנד. זיין הויפטשאט איז אטען.
אטיקע באדעקט א שטח פון 3808 קוואדראט ק"מ.
ר' משה יודא דייטש איז געווען דער רעגלמעסיקער עדיטאריעל שרייבער פון דער סאטמאר זאליס צייטונג, דער איד. ער וואוינט אין קרית יואל און קערט זיך אן צו די זאליס.
זיין פאפולערקייט שטאמט נאך פון זיין אמאליקער וועכנטלעכער קאַלום אין דער איד אויף א מאדערן לשון הקודש, אונטערן קעפל משמעות המאורעות קעגן די אגודה קרייזן און בעלזא, וואס איז געווען זייער פאפולער און איז געווארן געלייענט ביי אלע קרייזן אלס אינטערסאנטקייט און טאן געבעריי פארן סאטמאר רבין'ס קנאות.
בעלזא און זייער צייטונג המחנה החדרי האבן אים נישט אפגעשוינט און צוריק געענטפערט אויף זיין שטייגער, אפילו פערזענלעכע געשעפטן מיט פאמיליע פראבלעמען וואס האט געוויזן אז ער איז גאר נישט אזוי ערליך.
ער איז געווען א געשליפענער שרייבער מיט היסטארישע ידע אין כללים פון דיאלעקט אין יידיש און נאך מער אין לשון קודש, קומענדיק פון ארץ ישראל.
אויך פלעגט ער יארן רעדאגירן די אנגלא-אידישע סעקולערע צייטונג, דער פארווערטס.
זייט דעם סאטמארער מחלוקת, ה'תש"ס, איז דער איד געווארן א פארטייאישע זאלונישע צייטונג, און די אהרונים האבן זיך געעפענט אן אייגענע פארטייאישע צייטונג, דער בלאט, זייט דעמאלטס איז משה יודא דייטש געווען באקאנט אלס דער עדיטאריעל שרייבער ווי ער רייסט אראפ און שפאסט רעגלמעסיק פון די סאטמאר רבי, ר' אהרן טייטלבוים שליט"א און זיינע חסידים. דעריבער איז ער געווארן א פיגור אין דער מחלוקה, און ער איז דער ציל ברעט פון די ארונים און אויך אז ווי קען א איד וואס האט געארבעט ביי א פרייער צייטונג קומען און פארקויפן קנאות, אבער ער ענטפערט אז ער האט נישט געשריבן אדער געלייענט נאר פשוט געטאן קאמפיוטער ארבעט פאר פרנסה.
ער איז טאקע נישט דער רעדאקטאר נאר ר' אהרן פרידמאן איז דער אפיציעלער רעדאקטאר וואס קוקט דורך אלע עדס און ארטיקלען, אבער ר' משה יודאס שרייבן איז דער טאן-געבער פון דער צייטונג צוליב איר חשיבות אין עדיטאריעל קאלום יעדע וואך.
היינט צו טאג האט ער זיך פענסיאנירט, ער איז א פריוואטער מאן און שרייבט שוין נישט אין דער איד.
שיורי ברכה איז א ספר פונעם חיד"א אויפן סדר פונעם שולחן ערוך.
דער ספר איז א השלמה אויפן ספר ברכי יוסף און מחזיק ברכה, דאס איז קודם געווען געדרוקט סוף ספר ברכי יוסף, דערנאך האט דער חיד"א זעלבסט מחבר געווען א ספר שיורי ברכה וואס איז שיריים און הוספות אויף אלע ספרים, וואס ער האט שפעטער במשך פון די יארן צוגעלייגט אויף דעם וואס ער האט געשריבן אינעווייניג. עס באשטייט רוב מאל פון ספרים כתבי יד און ראשונים וואס ער האט נאך נישט געהאט פאר זיך בשעת ער האט געשריבן דעם ברכי יוסף און מחזיק ברכה אדער וואס זענען ארויס געקומען נאך דעם וואס ער האט איהר געדרוקט.
ער שרייבט אויף איהר: אגב אורחאי טרחתי ללקט אורו"ת מנקיקי הסלעים, חדא כרעא ארעא אגב דוחקא נכנס ויוצא, דאס הייסט ער האט עס געשריבן מיט איין פיס אויפן וועג, ווען ער האט זיך געאיילט גייענדיג פון איין פלאץ צום צווייטן (חיים שאל ח"ב סי' י').
מען געפינט דערין אין חלק יורה דעה וואס דער חיד"א האט צוגעלייגט הוספות אויפן ברכי יוסף און אויפן מחזיק ברכה פון סי' כ' ביז סי' רכ"ח.
המחנה החרדי איז א זשורנאל וואס ערשיינט וועכענטליך אין העברעיש, עס איז דא דארטן זייער אינטערסאנטע קבלה ארטיקלען און אויך די שטארקע קנאות ארטיקלען פון איר רעדאקטאר דער חבר הכנסת און רעדנער ר' ישראל אייכלר איז א שם דבר. די ארטיקלען ווערן אפילו איבערגעדרוקט אין דער סאטמארער צייטונג דער איד.
זי איז א בעלזער צייטונג און שאפט דעקונג צו זייערע אויפטאן און חצר.
רבי לוי יצחק הלוי הורוויץ (כ"ו אייר, תרפ"א - י"ח כסלו, תש"ע) איז געווען דער באסטאנער רבי, און דער ערשטער אדמו"ר וואס איז געבוירן אין אמעריקע.
דער באסטאנער רבי צו פיר יאר
רבי לוי יצחק איז געבוירן כ"ז סיון, ה'תרפ"א אין באסטאן, מאסאטשוסעטס צו זיין פאטער רבי פינחס דוד הורוויץ, דעם ערשטן באסטאנער רבי, און זיין מוטער רביצין שרה סאשע הורוויץ. ער איז געווען אן אייניקל (זיבעטער דור) פונעם בעל שם טוב.
אין זיין יוגנט האט ער געלערנט תורה ביי פריוואטע מלמדים. אין יאר תרצ"ד, פאר זיין בר מצוה, האט אים זיין פאטער געשיקט מיט זיין מאמען קיין ירושלים, כדי ער זאל זיין דארט ווען ער ווערט בר מצוה. זיין פאטער האט זיי נאכגעפאלגט שפעטער. לוי יצחק איז דעמאלסט אריין אין דער ישיבה "תורה ויראה" וואו ער האט געלערנט צוויי יאר. דערנאך איז ער צוריק קיין באסטאן וואו ער האט געלערנט מיט פריוואטע מחנכים ביז זיין פאטער האט אים געשיקט לערנען אין דער ישיבה "תורה ודעת" אין ניו יארק. ער האט באקומען התרת הוראה פון רבי שלמה היימאן.
אין יאר תש"ב, עטלעכע חדשים נאך זיין פאטער'ס פטירה, האט ער חתונה געהאט מיט רייכל אונגער פון קליוולאנד, אהייא, א טאכטער פון רבי נפתלי אונגער הי"ד, דער ניימארקער רב, אן אייניקל פון רבי מרדכי דוד אונגאר פון דאמבראוו און רבי נפתלי צבי הורוויץ פון ראפשיץ. זי איז אדאפטירט געווארן דורך רבי מאיר לייפער פון קליוולאנד. די רביצן איז אים בייגעשטאנען ביי זיין עבודה ביז איר פטירה אין תשס"ב. דערנאך האט ער חתונה געהאט זיין זיווג שני, יהודית, וואס האט אים איבערגעלעבט.
זיין רביסטעווע.
רבי לוי יצחק האט איבערגענומען זיין פאטער'ס הויף אין באסטאן. ער האט שטארק מקרב געווען סטודענטן אין די פארשידענע אוניווערסיטעטן וואס געפינען זיך אין און נאנט צו באסטאן. ער האט אויך אויפגעשטעלט די ארגאניזאציע "רופא" צו שטיצן יידן וואס זענען געקומען קיין באסטאן פון איבער דער גארער וועלט צו די גרויסע שפיטעלע און דאקטוירים אין באסטאן.
אין תשמ"ד האט ער אנגעהויבן אויפשטעלן א בית מדרש אין דעם נייעם געגנט הר נוף, ירושלים וואס איז היינט א גרויסער צענטער פון באסטאנער חסידות.
אין תשנ"ד איז ער געווארן א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון אמעריקע.
דער באסטאנער רבי איז נפטר געווארן שבת פ' וישלח, י"ח כסלו, ה'תש"ע, אין ירושלים.
מחזיק ברכה איז א ספר פון חיד"א.
הלכות און פסוקים, לשונות פון ראשונים און פסקי אחרונים אויף גאנץ חלק אורח חיים, און אויף חלק יורה דעה ביז סי' פ"ז
עס האט דערין אסאך הוספות און תיקונים אויפן פריערידגן ספר פון חיד"א ברכי יוסף.
מלחמת ה'.
עס איז אינטערעסאנט צו פארצייכנען די פולמוס און קריגעריי דער חיד"א האט געהאט אין זיינע הלכה ספרים מיט הגאון רבי מרדכי כרמי דער מחבר פון ספר מאמר מרדכי אויף שולחן ערוך אורח חיים.
נאך דעם וואס דער חיד"א האט געדרוקט זיין ספר ברכי יוסף אין יאר ה'תקל"ז איז ארויס געקומען ר' מרדכי כרמי מיט זיין ספר מאמר מרדכי ליווארנא ה'תקמ"ד, ווי ער פרעגט אסאך קושיות אויפן חיד"א און אויף זיין ספר. דערויף האט דער חיד"א געענטפערט ווען ער האט געדרוקט זיין ספר מחזיק ברכה א יאר שפעטער ה'תקמ"ה. דער חיד"א ענפטער איהם זייער שארף ער טענה'ט אז ר' מרדכי כרמי איז מזלזל אין כבוד פון פריערדיגע גאונים, אויפן ב"ח און דאס גלייכן ער רעדט אויף זיי מיט זילזול, ווען ער קריגט מיט זיין אין הלכה, רבי מרדכי כרמי ענפערט דעם חיד"א איז א ספעציעלער ספר דברי מרדכי ווי ער ענטפערט צוריק די קושיות וואס דער חיד"א פרעגט. דער חיד"א ענפטערט צוריק אין זיין ספר שיורי ברכה די קשיות וואס רבי מרדכי טענה'ט אויף אים אין דברי מרדכי. למעשה אין אנדערע ספרים זעט מען כמעט נישט אז דער חיד"א זאל ענטפערן רבי מדרכי נאר אין די דריי אויבענדערמאנטע ספרים.
זשומייעל איז א קריסטליך מאראן מאכטפולע פאמיליע אין לבנון.
דער טאטע פיער זשומייעל, האט געגרינדעט אין 1936, די פאלאנגען יוגענט באוועגונג, און דורך איר זייער שטארק געווארן אינעם פאליטיק אינעם לעוואנט.
פייר האט געהאט צוויי קינדער, באשיר זשומייעל וואס איז געווען זייער א כאריזמאטישער מענטש, און ביי דער לבנון ברודער קריג, האט ער פאראייניגט אלע קריסטליכע קעמפער אונטער איין דאך, און אין 1982 איז ער געווארן פרעזידענט פון לבנון, אבער איז אומגעקומען אין אן אטענטאט.
אמין זשומייעל, ער האט איבערגענומען זיין ברודער באשיר, נאכן אומקום פון זיין ברודער, ער איז געווען א שוואכע מענטש, נישט ווי זיין פאטער, אדער זיין ברודער, אין 1988, איז ער געגאנגען וווינען אין פאריז, פראנקרייך.
די זשומבלאט פאמיליע איז א מאכטפולע פאמיליע פון דרוזן אינעם לבנון, איר אפשטאמונג איז פון קורדן, און פון די 1600ער יארן, זענען זיי די פירער פון דרוזן,
כאמיל זשומבלאט, פון גרינדער טאטעס פון דער ערשטער לעבאנעזער רעפובליק, און די גרינדער פון דער סאציאליסטישער פראגרעסיווער פארטיי, איז אומגעקומען אינעם לבנון ברודער קריג.
זיין זון וואליד זשומבלאט, איז א מאכטפולער פאליטיקער אין לבנון, און ער האט געפירט די דרוזישע קעמפער דורכאויס דעם ברודער קריג, ער איז זייער מאכטפול און אלע רעכענען זיך מיט אים, ער האט געהייראט א פאלעסטינעזער מיידל, וואס איז קעגן דער דרוזישער רעליגיע. ביי די וואלן אין 2009, איז ער געלאפן צוזאמען מיט כעזבאלא.
די טענעבוים היטער זענען א ראדיקאלע רעכטע קריסטליכע גרופע אין לבנון. זי איז אנערקענט אין קאנגרעס אלס א טעראר גרופע.
געגרינדעט דורך עטיאן צאקאר, אן עקסטערעמיסט. אין 1975, ביים אנהייב פונעם לבנון ברודער קריג.
איר מאטא איז, "לבנון צום באפעל", איר סלאגאן ביים קריג איז געווען, "עס ליגט א פליכט אויף אלע לעבאנעזער, צו הרגנען איין פאלעסטינער.
אין אן אינטערוויו מיטן זשערוסאלעם פאסט, האט צאקאר געזאגט, אנהייב זענען געווען דרייסיג טויזנט פאלעסטינער אין לבנון, יעצט דריי הונדערט טויזנט, אין 20 יאר וועט זין צוויי מיליאן, לבנון קען זיך נישט ערלויבן, אז אזא זאך זאל געשען.
אין רוב פאלעסטינע פליטים לאגערן, ווי עס איז געווען א מאסן מארד, קעגן די פאלעסטינער זענען זיי געווען פארמישט.
באשיר זשומייעל, האט פאראייניגט די מיליציע גרופע, אונטער די פאראייניגטע לבנון קרעפטן, פון אלע קריסטליכע מיליציע גרופעס.
אסאך פון די צד"ל זעלנער זענען באשטאנען פון זיי, און בכלל האבן זיי געהאט אטיילגענומען, אין רוב שווערע שלאכטן, אירע מיטגלידער זענען קיינמאל נישט געווען העכער 6,000.
לבנון בארג איז דער נאמען פונעם באַרג קייט אין לבנון. עס ווערט אויך גערופן, "קליינע לבנון".
לבנון איז א לאנד, וואס איז ענליך צו ישראל, טאפאגראפיש, און געאגראפיש. די בארטן פלאך, וואס אלע גרויסע שטעט געפונען זיך אין די געגנט, די הויפטשטאט ביירוט, צור, צידון, טריפאלי.
א לאנגע קייט פון בערג אין צענטער פונעם לאנד, וואס לויפט פון דרום אויף צפון, רוב איינוווינער אויפן בארג. זענען דרוזן אינעם דרום טייל וואס איז צווישן ביירוט און די ליטאני טייך. אויפן צפון טייל, בעיקר קריסטן מאראנען.
די העכסטע בארג איז איבער 3,000 מעטער, רוב יאר איז די בארג באשנייט, די קייט פון בערג איז לאנג 160 קילאמעטער.
נאך די בערג געפונט זיך די לבנון טאל, און די קעגן לבנון בערג. וואס איז ווי אין צפון טייל אין ישראל, די גליל און די גולן בערג זענען איינער קעגן אנדערע, און אינדערמיט געפונט זיך די חולה טאל.
ר' משה אזולאי איז געווען א זון פון ר' רפאל ישעיהו אזולאי, א זון פון חיד"א.
ער האט געמאכט א ספר פון אלע פסקים פון זיין גרויסן זיידן דעם חיד"א; ער האט עס צוזאמענגענומען פון אלע חיד"א ספרים פון זיינע פסקים אויף שו"ע און פון זיינע תשובות. דער ספר הייסט זכרון משה דריי בענדער געדרוקט אין ליווארנא שנת ה'תק"ץ.
אזולאי, משה
חיים שאל איז א ספר שאלות ותשובות פון חיד"א, צוויי חלקים. עס איז געדרוקט געווארן דורך דעם חיד"א אין יאר ה'תקנ"ב און אין יאר ה'תקנ"ה.
דעם חיד"א האט נאך צוויי ספרים אויף תשובות איינס יוסף אומץ, און טוב עין. אויך זענען דא צושפרייט אין אסאך ספרים פונעם חיד"א תשובות אין זיינע ספרים ברכי יוסף און מחזיק ברכה.
יוסף אומץ איז א שאלות ותשובות ספר פון חיד"א. עס איז געדרוקט געווארן אין יאר ה'תקנ"ח דורך דעם חיד"א.
אין כתב יד איז דא א חלק ב' וואס איז נאך נישט געדרוקט.
ישראל יצחק אייכלער (געב' ד' ניסן ה'תשט"ו) איז דער גענעראל און פאליטישער פירער פון בעלזא חסידות, דינט אלס רעדאקטאר יארן לאנג פון זייער צייטונג "המחנה החרדי" געדינט אלס כנסת דעפוטאט פון זייער חסידות פון 2003-2005, און נאכאמאל אין 2011.
א געשליפן צינגל און גרויסער דענקער טראכטער און פאלעמיק, און ועל כולם א ווארימער חסידישער איד מיט א ברייטן שמייכל שטענדיק.
ער טרעט כסדר אויף דער ישראל־טעלעוויזיע און ראדיא און צייטונגען צו פארטרעטען און קעמפן פאר רעליגיע.
אייכלער איז פארהייראט און האט 14 קינדער. ער וואוינט אין קרית בעלזא, ירושלים. ער איז א ברודער פונעם זשורנאליסט יעקב אייכלער. דערצו איין זון זיינער, דוב אייכלער, איז אויכעט א זשורנאליסט.
ככר לאדן איז א ספר פונעם חיד"א אויף מסכתות קטנות פון ש"ס.
עס האט צוויי פירושים אויף דער מסכתא, פון איין זייט אזוי ווי א רש"י א פשוטן אפטייטש, און פון דערהצווייטער זייט ווי תוספות, בירורין און באהאנדלונגען.
דאס ספר איז געדרוקט געווארן דורך דעם חיד"א אין יאר ה'תקס"א.
כסא רחמים איז א ספר פונעם הרב חיד"א אויף די מסכתות קטנות פון ש"ס. ווי אויך מסכת גרים, מסכת כלה, מסכת דרך ארץ.
געדרוקט דורך דעם חיד"א אין יאר ה'תקס"ג.
פתח עינים איז א ספר פון חיד"א, א פירוש אויף עין יעקב, אין צוויי בענדער.
דאס ספר איז געדרוקט געווארן דורך דעם חיד"א אין יאר ה'תק"ן. דער חיד"א ברעגנט דערין אסאך כתבי ידות פון ראשונים און אחרונים, ווי אויך פארשידענע נוסחאות פון ש"ס פון אלטע צייטן וואס דער חיד"א איז געווען א געוואלד'יגער מבין אויף די זאכן.
מראית העין איז א ספר פון חיד"א, א פירוש אויף עין יעקב,
דאס ספר איז געדרוקט געווארן דורך דעם חיד"א אין יאר ה'תקס"ה. דער חיד"א ברעגנט דערין אסאך כתבי ידות, פון ראשונים און אחרונים, ווי אויך פארשידענע נוסחאות פון ש"ס פון אלטע צייטן וואס דער חיד"א איז געווען א געוואלדיגער מבין אויף די זאכן.
דער ספר איז געווען דער לעצטער ספר וואס דער חיד"א האט געדרוקט אין זיין לעבן (ער איז נפטר געווארן אין יאר תקס"ו).
פס ידא איז א ספר פון חיד"א, א פירוש אויפן "יד החזקה" פונעם רמב"ם.
דער חיד"א האט אנגעהויבן דעם ספר נאך פון זיין יוגנט, ער ברעגנט דערפון אסאך אין זיינע ספרים, אבער ער האט עס קיינמאל נישט געדרוקט. נאר עטליכע בלעטער וואס ער זעלבסט האט געדרוקט פון הלכות מלכים, און אויף הל' פסולי המקדשים אין חיים שאל ח"ב סי' מ"ג.
ער צייכנט צו אין דעם חיבור אסאך גירסאות פון כתב יד וואס ער האט געזען אין כתבי יד הרמב"ם וואס איז אנדערש ווי דער געדרוקטער רמב"ם וואס מיר האבן.
די מסכתות קטנות (קליינע מסכתות) זענען זאמלונגען פון ברייתות אין דעם סטיל פון דער משנה. אנדערש ווי די תוספתא זענען די מסכתות קטנות נישט אויפן סדר פון דער משנה (אחוץ אבות דרבי נתן).
די מסכתות קטנות ווערן געדרוקט נאך מסכת אבות אין דער ש"ס בבלי. די ערשטע אכט מסכתות ברענגען אסאך נייע זאכן וואס מ'טרעפט נישט ערגעץ אנדערש אין חז"ל, אבער די לעצטע זיבן זענען מער א ליקוט פון אנדערע ערטער.
רשימה פון די מסכתות קטנות.
אמאל איז אויך געווען א מסכת "ארץ ישראל".
הרב משה דוד טענדלער (כ"ז אב ה'תרפ"ו - כ"ב תשרי ה'תשפ"ב) איז געווען אַ דאקטאר פאר ביאלאגיע אין ישיבה אוניווערסיטעט און א רב אין מאנסי פאר מאדערנע ארטאדאקסן.
ער איז אן איידעם פון דעם פוסק הדור הרב משה פיינשטיין.
הרב טענדלער האט עדות געזאגט אין קארט אז מען דארף לויט דער אידישער הלכה נישט טראגן קיין בארד, און חסידישע ארעסטאנטן מעג מען במילא אין תפיסה אפשניידן די בערד.
ער האט אנגעהויבן די מערכה קעגן דעם אור-אלטן מנהג פון מציצה בפה. זיינע קינדער זענען ר' מרדכי טענדלער און ר' אהרן טענדלער.
ער ערלויבט סטעם סעל פארשונג.
אן אייניקל פון ר' משה פיינשטיין זי"ע און האט געהאט שימוש ביי אים, געשריבן זיינע ספרים און אים באדינט.
ער דינט אלס רב אין מאנסי פאר מאדערן-ארטאדאקסישע אידן, און יארן לאנג האט ער זיך אנגענומען און געהאלפן אזוי גערופענע עגונות און פרויען וואס ליידן פון די מענער. דאס האט צוגעברענגט אז אסאך פארביטערטע פרויען האבן מיט אים געהאט שייכות. ביז איין טאג איז דער סקאנדאל ארויסגערינען און פארשמוצט דעם נאמען פון א רב.
איינער פון זיינע קאנטערוועסיאלע שטרעבונגען, איז מתיר זיין א פרויען זאלן מעגן זיך טובל'לן אינמיטן טאג פונעם זיבעטן טאג, זיי זאלן נישט דארפן ווארטן ביז ביינאכט, די מאנס'יער רבנים ווי ר' חיים פלאהר, ר' מרדכי מוויזניץ, ר' יחזקאל גאלד, האבן געפירט א שטרקע מערכה דערגעקן.
דער זון פון ר' משה דוד טענדלער און ברודער פון ר' אהרן טענדלער פון לאס אנדזשעלעס.
טענדלער
אין דעם בית המקדש איז קטורת געווען א געמישעכטס פון עלף סארט געווירצן וואס מען האט גערייכערט אויפן מזבח הזהב.
די קטורת האט מען מקטיר געווען צוויי מאל א טאג, איין מאל אינדערפרי און איין מאל נאכמיטאג.
אינעם טאג יום כיפור האט מען אריינגעפירט די קטורת אינעם קדשי קדשים אויף א גרויסן לעפל אין מ'האט זי דארט גערייכערט.
חז"ל זאגן אז דאס מקטיר זיין די קטורת איז געווען א סגולה צו עשירות, צוליב דעם האט מען נאר געלאזט יעדן כהן איינמאל אין לעבן עס פראקטיצירן, כדי צו געבן יעדן א געלעגנהייט, אויסער דעם כהן גדול איז געווען ערלויבט עס טאן ווען אימער זיין הארץ האט באגערט.
נחל קדומיםאיז א ספר פון חיד"א, א פירוש אויף דער תורה. עס איז געדרוקט געווארן אין די יארן ה'תקנ"ה - ה'תקנ"ז.
עס האט אין זיך אסאך רמזים, ראשי תיבות, גימטריאות, און שארפע פשוטים על דרך הדרוש.
אלע רמזים פון רבי אפרים מרגענסבורג, און פון רבי אליעזר מגרמייזא דער בעל ספר הרוקח, וואס איז נישט געדרוקט אין דעם ספר פני דוד פונעם חיד"א, האט ער דא אריין געשטעלט.
יוסף תהלות איז א ספר פון חיד"א אויף ספר תהלים, געדרוקט אין יאר ה'תקס"א.
דאס ספר אנטהאלט פירושים און קליינע דרושים, פשטים.
המודיע איז א צייטונג וואס קומט ארויס טעגליך אין ארץ ישראל אויף העברעיש, און אין אמעריקע אויף ענגליש.
אין אנהייב פלעגט דאס ערשיינען אין אידיש אין פוילן, אבער היינט צוטאגס איז דאס נישט פארהאנען אויף דער אידישער שפראך צוליב דעם וואס אין די אגודה קרייזן רעדט מען אזוי פיל יידיש.
המודיע אויף העברעיש.
געדרוקט דורך די אגודת ישראל.
המודיע אויף ענגליש.
אין אמעריקע האט דאס אנגעהויבן ערשיינען טעגליך פארלויפנדיג די וועג פאר יתד נאמן. דער ענגלישער המודיע איז רעדאקטירט דורך רות ליכטנשטיין, די טאכטער פון לייבל לעווין.
אין יאר תשס"ח האט אנגעהויבן די פראנצויזישע אויסגאבע פון המודיע.
אברהם פרידמאן (אדער אַלבערט פֿרידמאַן) איז א שרייבער אויף יידיש. ער דער אייגנטומער פון ״די צייטונג״.
אברהם פרידמאן דער זון פון ר' ליפא פרידמאן און אן איידעם ביי הרב האלבערשטאם פון לאס אנזשעלעס (אן אייניקל פונעם דברי חיים פון צאנז).
ער איז א פראליפֿישער שרייבער, און ער פלעגט יארן ארבעטן פאר דער איד ביז איינמאל איז אים איינגעגעסן געווארן אז ער האט נישט געטארט שרייבן צופיל פאליטיק ווייל זיי האבן געוואלט זיין א פרומע צייטונג. האט ער געעפענט זיין אייגענע צייטונג די צייטונג.
ער איז נאענט מיט פאליטיקער און אזוי ארום ווייסט ער די גוטע קראנטע נייעס און פאליטיק.
ער איז א שטארקער דעמאקראט, האלטנדיג אז פאר אידישקייט צו בליען דארף מען ערשט און איבער אלעם היטן אויף דער וואנט וואס טיילט צווישן רעליגיע און רעגירונג.
ער וואוינט אין בארא פארק, ברוקלין.
טעקע־סיסטעם איז אַ שיטה אױפֿצוהיטן און אָרגאַניזירן קאָמפּיוטער־טעקעס מיט זײערע דאַטן. די שיטה פֿאַרגרינגערט דעם צוגאַנג צו די טעקעס. טעקע־סיסטעמען זײַנען מסוגל זיך צו באַנוצן מיט פֿאַרשײדענע אײַנשפּײַכלערונג מיטלען (װצב"ש אַ הארטער דיסק, סידי, דיסקעט, קאסעטע, בליץ־זיכּרון אד"ג) און צו מאַנאַזשירן דער פֿיזישער אָרט פֿון די טעקעס.
למשל Windows XP אָפּערירן־סיסטעם איז תּומך דער FAT32 און דער NTFS טעקע־סיסטעם.
שמחת הרגל איז א ספר פון חיד"א, אויף די ימים טובים.
דאס האט דריי חלקים, איין חלק אויף חג הפסח דאס איז דער דער פירוש אויף הגדה של פסח. און אויך מוסר און דרושים אויף עניני פסח.
דער צווייטער חלק אויף חג השבועות, מוסר און הנהגות אויף יום טוב, און אויך אויף מגלת רות.
דער דריטער חלק אויף חג הסוכות.
דער ערשטער חלק אויף הגדה איז געדרוקט אין יאר ה'תקמ"ה.
זרוע ימין איז א ספר פון חיד"א, א פירוש אויף הגדה של פסח געדרוקט אין יאר ה'תקנ"ב, צוזאמען מיטן ספר פני דוד.
אויך איז דא נאך א ספר וואס הייסט "זרוע ימין" פון חיד"א, אויף מסכת אבות, געדרוקט אין יאר ה'תק"נ, צוזאמען מיטן ספר פתח עינים.
דבש לפי איז א ספר פון חיד"א, אויף פארשידענע ענינים, אויף אגדה און אויף דרושים, ליקוטים פון ספרי דרוש און פון ראשונים, און אויך פון אסאך כתבי ידות וואס מען קען נישט געפונען.
געשטעלט אויף סדר הא-ב, דאס איז דאס צווייטע חלק פון ספר מדבר קדמות, געדרוקט אין יאר ה'תקס"א.
עס האט הגהות און הערות פון רבי צבי אלימלך פון דינאוו, דער "בני יששכר", דעם וואוידיסלאווער רב, און פון הרב חיים צבי עהרנרייך.
מדבר קדמות איז א ספר פון חיד"א, אויף פארשידענע ענינים, אויף אגדה און אויף דרושים, ליקוטים פון ספרי דרוש און פון ראשונים, און אויך פון אסאך כתבי ידות וואס מען קען נישט געפונען.
געשטעלט אויף סדר הא-ב, געדרוקט אין יאר ה'תקנ"ג. דאס איז דאס ערשטע חלק, דערנאך האט דער חיד"א געדרוקט א צווייט חלק אויף דעם סדר מיטן נאמען דבש לפי.
אבא שאול איז געווען א תנא, וואס ווערט אראפ געברענגט צוואנציג מאל אין דער משנה.
אבא שאול איז געווען פון צוויטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
ס'ווייזט אויס פון דער משנה אז אבא שאול האט נאך געזען דעם בית המקדש.
אבא שאול זאגט נאך פון רבן יוחנן בן זכאי.
אבא שאול איז געווען דער העכסטער מענטש פון זיין דור.
אדמון, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט זיבעצען מאל אין משניות.
אדמון איז געווען אין די צייטן פון אבטליון.
דער רמב"ם רעכנט אדמון צווישן די נעמען פון זעקסטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה לויט דעם ראנגארדער פון איבערגעבונג פון די תורה.
אדמון איז געווען פון די דייני גזירות פון ירושלים.
רבי אלעזר בן יהודה איש ברתותא, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט פינף מאל אין משניות.
רבי אלעזר בן יהודה איש ברתותא איז געווען פון דריטן דור תנאים, ער איז געווען א תלמיד פון רבי יהושע בן חנניה, און א חבר פון רבי עקיבא.
רבי אלעזר בן יהודה איש ברתותא האט פארטיילט אויף צדקה אלס וואס ער האט געהאט, די גבאי צדקה פלעגן זיך דערפאר באהאלטן פון אים.
רבי אליעזר בנו של רבי יוסי הגלילי, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.
רבי אליעזר בנו של רבי יוסי הגלילי איז געווען פון פינפטן דור תנאים, און פון צענטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, ער איז געווען א זון פון דער תנא רבי יוסי הגלילי
רבי יוחנן זאגט ווי מען טרעפט די רייד פון רבי אליעזר בנו של רבי יוסי הגלילי אין אגדא זאל מען צושטעלן די אויערן.
רבי אליעזר בנו של רבי יוסי הגלילי ווערט פארעכנט אלס פארפאסער פון דער ברייתא "ל"ב מדות שהאגדה נדרשת בהן".
אבא שאול בן בטנית איז געווען א תנא, וואס ווערט אראפ געברענגט צוויי מאל אין דער משנה.
אבא שאול בן בטנית איז געווען פון ערשטן דור תנאים, צוזאמען מיט דעם פאטער פון רבי צדוק.
אבא שאול בן בטנית האט געהאט א זון בטנית,
אבא שאול בן בטנית האט געהאט א געוועלב אין ירושלים, מיט דער צייט האט זיך אים אנגעזאמעלט דריי הונדערט קריגלן וויין פון וואס איז געבליבן אין די פעסער נאך דעם אפמעסטן פאר די קונדן, ער האט דאס ארויף געברענגט פאר די גבאים אין ירושלים, און נישט געוואלט הנאה האבן פון וואס איז נישט זיין.
רבי אלעזר בן עזריה איז געווען א תנא, וואס ווערט אראפ געברענגט דריי און פערציג מאל אין דער משנה.
רבי אלעזר בן עזריה איז געווען פון צווייטן - דריטן דור תנאים, דער רמב"ם רעכנט רבי אלעזר בן עזריה צווישן די נעמען פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה לויט דעם ראנגארדער פון איבערגעבונג פון דער תורה.
תוספות רעכנט אויס אז ווארשיינלעך איז רבי אלעזר בן עזריה אלט געווען ביים חורבן בית שני פערצן- פופצן יאר.
אין עלטער פון אכצן יאר איז רבי אלעזר בן עזריה אויפגענומען געווארן (פאר איין טאג) אלס נשיא אויף דעם פלאץ פון רבן גמליאל פון יבנה.
דער עקוואטאר אויף א מאפע פון דער וועלט.
דער עקוואטאר איז אן אויסגעטראכטע ליניע אויף דער ערד'ס אויבערפלאך האלבוועג צווישן דעם צפון פאלוס און דרום פאלוס וואס צעשייד די ערד אין א צפון האלבקיילעך און א דרום האלבקיילעך. אויך אין אנדערע פלאנעטן רעכנט מען עקוואטארן איפן זעלבן שטייגער.
זעט גארטל ליניע (געאגראפיע)
דער עקוואטאר איז ברייט ליניע 0°. דער ערד'ס עקוואטאר איז לאנג 40075 ק"מ.
שמעון הצדיק, איז געווען דער לעצטער פון די אנשי כנסת הגדולה, און דער ערשטער תנא וואס זיין נאמען ווערט דערמאנט אין דער משנה, ער איז געווען א כהן גדול אין די צייטן פון צווייטן בית המקדש, זיין נאמען ווערט דערמאנט דריי מאל אין משניות.
שמעון הצדיק איז געווען דער אכטער דור פון יהושע בן יהוצדק, און אלע זענען געווען כהנים גדולים. שמעון הצדיק איז געווען א זון פון חוניו (דער ערשטער), א זון פון ידוע, א זון פון יונתן, א זון פון יוידע, א זון פון אלישיב, א זון פון יויקים, א זון פון יהושע, א זון פון יהוצדק (א ברודער פון עזרא הסופר).
שמעון הצדיק איז געווען אין די יארן ג'תמ"ח, פון אים און זיין תלמיד אנטיגנוס איש סוכו האט זיך אנגעפאנגן די צייטן פון די זוגות.
אין דער צייט פון שמעון הצדיק איז אלעקסאנדער מוקדון געקומען קיין ארץ ישראל ווען ער האט געזעהן שמעון הצדיק איז ער אראפ פון זיין ראטוואגן און זיך געבוקט פאר אים, און ער האט געזאגט דער דאזיגער געשטאלט טוט פאר אים זיגן זיינע קאמפן.
שמעון הצדיק האט געדינט פערציג יאר אלס כהן גדול.
שמעון הצדיק האט געהאט צוויי זין, שמעי און חוניו, פאר שמעון הצדיק איז נפטר געווארן האט ער באפויעלן, זיין זון חוניו זאל דינן אלס כהן גדול נאך אים, דער ברודער שמעי וועלכער איז געווען עלטער מיט צוויי און א האלב יאר האט אים מקנא געווען, און האט אים אפגענארט ער זאל אנטוהן די נישט פאסיגע קליידער ביי די עבודה, די כהנים האבן אים געוואלט דערפאר געבען טויט שטראף און ער איז אנטלאפן קיין מצרים און דארט געבויט א מזבח.
רבי דוסא בן הרכינס, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט פופצן מאל אין משניות.
רבי דוסא בן הרכינס איז געווען אין די צייטן פון שמעון הצדיק, דער רמב"ם שרייבט אז רבי דוסא בן הרכינס האט מאריך ימים געווען און ער האט געלעבט איבער פיר הונדערט יאר, פון די צייטן פון שמעון הצדיק, ביז נאך דעם חורבן בית שני אין די צייטן פון רבי עקיבא.
אנטיגנוס איש סוכו איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.
אנטיגנוס איש סוכו איז געווען פון צווייטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, ער האט איבער געגעבן פאר די ערשטע זוגות, יוסי בן יועזר און יוסי בן יוחנן.
צוויי תלמידים פון אנטיגנוס איש סוכו - צדוק און בייתוס - זענען קאליע געווארן, און האבן געגרידנעט זייערע באוועגונגן, צדוקים און בייתוסים.
יוסי בן יועזר איש צרדה, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט זעקס מאל אין משניות.
יוסי בן יועזר איש צרדה איז געווען פון ערשטן דור זוגות, פון דריטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה,
ערשטער זוג.
יוסי בן יועזר איש צרדה איז געווען דער נשיא פון די סנהדרין, און יוסי בן יוחנן איש ירושלים איז געווען דער אב בית דין. צווישן זיי איז פארגעקומען דער ערשטער מחלוקת אין הלכה צווישן די חכמי ישראל, צו מען מעג סומך זיין אין יום טוב, יוסי בן יועזר איש צרדה האט געהאלטן אז נישט, און יוסי בן יוחנן איש ירושלים האט געהאלטן אז יא.
יוסי בן יועזר איש צרדה איז געווען א כהן, אין דער משנה ריפט אים "חסיד שבכהונה".
די משנה שרייבט ווען יוסי בן יועזר און יוסי בן יוחנן זענען נפטר געווארן, איז "בטלו האשכולות", ערקלערט רש"י: א מאן וואס פארמאגט אין זיך אלעס, תורה, יראת חטא, און גמילות חסדים.
יוסי בן יוחנן איש ירושלים, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט פיר מאל אין משניות.
יוסי בן יוחנן איש ירושלים איז געווען פון ערשטן דור זוגות, פון דריטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה,
יוסי בן יוחנן איש ירושלים איז געווען דער אב בית דין פון די סנהדרין און יוסי בן יועזר איש צרדה איז געווען דער נשיא. צווישן זיי איז פארגעקומען דער ערשטער מחלוקת אין הלכה צווישן די חכמי ישראל, צו מען מעג סומך זיין אין יום טוב, יוסי בן יועזר איש צרדה האט געהאלטן אז נישט, און יוסי בן יוחנן איש ירושלים האט געהאלטן אז יא.
יהושע בן פרחיה, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט דריי מאל אין משניות.
יהושע בן פרחיה איז געווען פון צווייטן דור זוגות, פון פערטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה.
דער ספר היוחסין שרייבט אז יהושע בן פרחיה איז געווען נשיא אין יאר, הונדערט צוויי און פופציג יאר פון דעם אויפבוי פון בית שני, און אז ער האט מאריך ימים געווען, און ער איז צוריק געקומען קיין ירושלים אין יאר צוויי הונדערט זעקס און ניינציג יאר פון אויפבוי פון בית שני.
צווייטער זוג.
יהושע בן פרחיה איז געווען דער נשיא פון די סנהדרין, און נתאי הארבלי איז געווען דער אב בית דין. צווישן זיי איז ווייטער אנגעגאנגן דער מחלוקת אין הלכה צווישן די חכמי ישראל, צו מען מעג סומך זיין אין יום טוב, יהושע בן פרחיה האט געהאלטן אז נישט, און נתאי הארבלי האט געהאלטן אז יא.
ווען דער קעניג ינאי האט אויסגעהארגעט אלע חכמים איז יהושע בן פרחיה אנטלאפן קיין אלכסנדריה אין מצרים, שפעטער האט זיין תלמיד שמעון בן שטח אפגעשריבן א בריוו מען זאל אים צוריק לאזן.
נתאי הארבלי, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט דריי מאל אין משניות.
נתאי הארבלי איז געווען פון צווייטן דור זוגות, פון פערטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, און די צייטן פון די חשמונאים.
נתאי הארבלי ליגט אין ארבאל אן ארט צווישן ציפורי און טבריה.
נתאי הארבלי איז געווען דער אב בית דין פון די סנהדרין, און יהושע בן פרחיה איז געווען דער נשיא. צווישן זיי איז ווייטער אנגעגאנגן די מחלוקת אין הלכה צווישן די חכמי ישראל, צו מען מעג סומך זיין אין יום טוב, יהושע בן פרחיה האט געהאלטן אז נישט, און נתאי הארבלי האט געהאלטן אז יא.
יוחנן כהן גדול (דער ערשטער), אדער יוחנן בן מתתיהו איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט פיר מאל אין משניות.
יוחנן כהן גדול (דער ערשטער) איז געווען אין די צייט פון פון צווייטן דור זוגות, פון פערטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה. אין יאר ג'תרפ"א אדער ג'תרכ"א - צוויי הונדערט און צוועלף/דרייצן יאר נאך דעם אויפבוי פון בית שני - ביים אויפשטאנד פון די חשמונאים איז שוין זיין זון מתתיהו בן יוחנן געווען דער כהן גדול.
דער צווייטער.
נאך דעם זיג פון די חשמונאים איז מתתיהו בן יוחנן געווארן דער קעניג איבער ארץ ישראל און כהן גדול איין יאר, נאכהער זיין זון יהודה המכבי בן יוחנן כהן גדול זעקס יאר, נאכהער זיין ברודער יהונתן הוופסי בן יוחנן כהן גדול נאך זעקס יאר, נאכהער זיין ברודער שמעון התרסי בן יוחנן כהן גדול אכטצן יאר.
נאכהער - איין און דרייסיג יאר נאך דעם אויפשטאנד פון די חשמונאים - איז געווארן דער קעניג איבער ארץ ישראל און כהן גדול, יוחנן הורקנוס דער ערשטער א זון פון שמעון, א זון פון יוחנן כהן גדול (דער ערשטער), ער האט געדינט די עבודה אכטציג יאר און שפעטער געווארן א צדוקי.
אביי האלט אז יוחנן כהן גדול און דער קעניג, ינאי המלך איז דער זעלבער. יוחנן כהן גדול (דער צווייטער) ווערט אויך אנגעריפן יוחנן הורקנס, הורקנס דער ערשטער, יוחנן בן שמעון.
יהודה בן טבאי, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט דריי מאל אין משניות.
יהודה בן טבאי איז געווען פון דריטן דור זוגות, פון פינפטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה.
אין דער משנה שטייט אז יהודה בן טבאי איז געווען דער נשיא פון די סנהדרין, און שמעון בן שטח איז געווען דער אב בית דין, די גמרא ברענגט א ברייתא אז דאס איז דער מיינונג פון רבי מאיר, אבער די חכמים האלטן פארקערט, יהודה בן טבאי איז געווען דער אב בית דין, און שמעון בן שטח איז געווען דער נשיא. צווישן זיי איז ווייטער אנגעגאנגען דער מחלוקת אין הלכה צווישן די חכמי ישראל, צו מען מעג סומך זיין אין יום טוב, יהודה בן טבאי האט געהאלטן אז נישט, און שמעון בן שטח האט געהאלטן אז יא.
יהודה בן טבאי און שמעון בן שטח האבן אנגעפירט א שווערן קאמף קעגען די צדוקים, די גמרא פארציילט אז יהודה בן טבאי האט אמאל געהרגעט אן עד זומם, אויף צו ווייזן אנדערש ווי די צדוקים, דאך האט שמעון בן שטח אים אויף געקלערט זיין טעות, זייט דעמאלס האט יהודה בן טבאי אויף זיך גענומען מער נישט צו פסק'ענען קיין הלכה, נאר אין אנוועזנהייט פון שמעון בן שטח, און יעדן טאג איז ער געגאנגען וויינן אויף דעם קבר פון דעם געהארגטן.
אליהועיני בן הקוף, איז געווען א תנא און א כהן גדול, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.
אליהועיני בן הקוף איז געווען אין די צייט פון דריטן דור זוגות, פון פינפטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה.
אליהועיני בן הקוף האט געמאכט איינע פון די זיבן פרות אדומות נאך עזרא.
אין מדרש רבה איז פארהאן א מימרא וואס רבי יודן דמן גלוי און רבי שמואל בר נחמן זאגן נאך פון אליהועיני.
דער באר שבע האלט אז דעם ספר תנא דבי אליהו האט אליהועיני בן הקוף פארפאסט, דער חיד"א אין זיין ספר שם הגדולים שפארט זיך דערויף.
דער וועלט באנק איז אן אינטערנאציאנאלער פינאנציעלער אנשטאלט וואס גיט הלוואות צו אנטוויקלידיקער לענדער צו העלפן אויפבויען זייער אינפראסטרוקטור. דער באנק איז געגרינדעט געווארן דעם 27סטן דעצעמבער, 1945. דער באנק איז צאמגעשטעלט פון פינף ארגאניזאציעס. דער וועלט באנק האט א ציל צו פארמינערן ארימקייט.
פראנקרייך איז געווען דאס ערשטע לאנד וואס האט באקומען א הלוואה פונעם וועלטבאנק, פאר $897 מיליאן. אויך פוילן און טשילע האבן געבעטן הלוואות אבער זיי האבן נישט באקומען.
ביז 1967 האט מען געגעבן הלוואות מערסטן פאר אינפראסטרוקטור פראיעקטן ווי פארטן, שטראז סיסטעמען און קראפטווערק.
אין 1968 איז ראבערט מאקנאמארא געווארן פרעזידענט פונעם באנק און ער האט אנגעהויבן געבן הלוואות פאר סאציאלע פראיעקטן, צו בויען שולעס און שפיטעלער, און צו פארבעסערן שריפטקייט און פארמעריי. אויך האט ער איינגעפירט א נייע סיסטעם פון זאמלען אינפארמאציע פון לענדער וואס בעטן הלוואות, וואס האט געמאכט גיכער די פראצעסירונג פון בקשות פאר הלוואות.
עס זענען געווען ביז היינט 45 מענטשן וואס זענען געווארן פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן.
דער ערשטער פרעזידענט איז געווען דזשארזש וואשינגטאן, איינגעשוואוירן אין 1789 נאך אן איינשטימיגן אפשטים. וויליאם הענרי העריסאן האט געהאט דעם קירצטן קאדענץ מיט 31 טעג אין 1841. דעם לענגסטן קאדענץ האט געהאט פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט, צוועלף יאר פון 1933 ביז 1945; ער איז דער איינציגסטער פרעזידענט צו דינען מער ווי צוויי טערמינען, פרעזידענט קליוולאנד האט געדינט אלס דער 22סטע און 24סטע פרעזידענט.
ליסטע פון פרעזידענטן.
100px
חנן בן אבישלום, איז געווען פון די דייני גזירות פון ירושלים., ער איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט זעקס מאל אין משניות.
חנן בן אבישלום איז געווען אין די צייטן פון פערטן דור זוגות, און פון זעקסטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה. אין דער צייט פון צווייטן בית המקדש.
עקביא בן מהללאל, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט דרייצען מאל אין משניות.
עקביא בן מהללאל איז געווען אין די צייטן פון פערטן-פינפטן דור זוגות, און פון זעקסטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה. אין דער צייט פון צווייטן בית המקדש.
בבא בן בוטא, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.
בבא בן בוטא איז געווען פון ערשטן דור תנאים, אין איבערגאנג פון דער תקופה צייטס-שפאן פון די זוגות צו דער תקופה פון די תנאים, און פון זיבעטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה. אין דער צייט פון צווייטן בית המקדש.
כאטש בבא בן בוטא איז געווען פון די תלמידים פון שמאי הזקן, האט ער געהאלטן ווי הלל הזקן אז מען מעג סומך זיין אויף א קרבן יום טוב, און ער האט געברענגט דריי טויזנט שעפלעך און זיי אוועק געשטעלט ביים הר הבית, און ערקלערט ווער ס'וויל ברענגען אן עולה זעל ברענגען און סומך זיין, דעמאלס האט מען באשטימט די הלכה ווי בית הלל.
חנניה בן חזקיה בן גוריון, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.
חנניה בן חזקיה בן גוריון איז געווען פון ערשטן דור תנאים, אין איבערגאנג פון דער תקופה צייטס-שפאן פון די זוגות צו דער תקופה פון די תנאים, און פון זיבעטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה. אין דער צייט פון צווייטן בית המקדש.
חנניה בן חזקיה בן גוריון "זכור לטוב" - רב יהודה דריקט זיך אויס חנניה בן חזקיה בן גריון זאל געדענקט ווערן צום גיטן, ווען נישט אים וואלטן די חכמים פארשטעקט דעם ספר יחזקאל, וויבאלד ס'איז געווען אומפארשטענדליך, און מען האט ארויף געברענגט דריי הונדערט פעסלעך אייל צו חנניה בן חזקיה בן גריון און ער איז געזעצען אויבן ביי זיך אויפן שטאק און עס אויסגעטייטשט.
פארשידענע גזירות און הלכות זענען אפגעלערנט ביי חנניה בן חזקיה בן גריון אויפן שטאק, איינמאל איז פארגעקומען און די תלמידי בית שמאי זענען געווען מעהר ווי די תלמידי בית הלל, און מען האט דעמאלטס ארויבגעגעבן אכטצן גזירות באקאנט אלס די "י"ח דבר".
די גמרא זאגט אז חנניה בן חזקיה בן גוריון מיט זיינע בייהעלפערס האט געשריבן דעם מגילת תענית.
רבי יוחנן בן בג בג, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.
רבי יוחנן בן בג בג איז געווען פון ערשטן דור תנאים, אין איבערגאנג פון דער תקופה צייטס-שפאן פון די זוגות צו דער תקופה פון די תנאים, און פון זיבעטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה. אין דער צייט פון צווייטן בית המקדש.
רבי נחוניא בן הקנה, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט צוויי מאל אין משניות.
רבי נחוניא בן הקנה איז געווען פון ערשטן דור תנאים, און פון זיבעטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה. פאר דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
חיבורים.
פארשידענע ספרים אין קבלה וואס זענען מיוחס צו רבי נחוניא בן הקנה
הרב יחיאל יהושע ראבינאוויטש (געב' ה'תשמ"ג) איז דער ראש כולל לשעבר אין טשארטקאווער קלויז "תפארת ישראל", אנטווערפן. ער איז אן אוראייניקל פונעם באהושער רבי'ן.
הרב יחיאל יהושע ראבינאוויטש איז געבוירן אין יאר ה'תשמ"ג צו זיין טאטע הרב דוד ירחמיאל צבי ראבינאוויאטש רב דביהמ"ד ביאלא אין רמת אהרן, דער עלטסטער זון פון אדמו"ר מביאלא רמת אהרן און אן איידעם ביי ר' ישראל שלום יוסף פרידמן דער איידעם פון אדמו"ר מבוהוש זצ"ל. ער האט געלערנט אין ישיבה טשערנאביל דערנאך איז ער געגאנגען לערנען אין דער טשעבינער ישיבה.
אין יאר ה'תשס"ג האט ער חתונה געהאט אין אנטווערפן מיט דער טאכטער פונעם נגיד הרב ישעי' שלאמאוויטש בעל מחבר ספר אבני שהם ה' חלקים.
אין יאר ה'תשס"ז האט ער געעפנט א כולל אין דעם טשארטקאווער קלויז תפארת ישראל אנטווערפן - בעלגיע.
אין יאר ה'תשס"ו האט ער ארויסגעגעבן א ספר פרי יהושע אויף סוגיות הש"ס.
אין יאר ה'תשס"ז האט ער אנגעהויבן ארויסגעבן א וועכנטליך בלעטל גליון תפארת ישראל וואס ווערט געליינט דורך הונדערטער ליינער אין דער וועלט.
דזשאָו ביידן ווענדט זיך אין Iowa וואָטערס, יאנואר 2020
דזשא ביידן (; געבוירן דעם י"א כסלו התש"ב, 20סטן נאוועמבער 1942) איז אן אמעריקאנער פאליטיקער וועלכער האט געדינט ווי דער 47סטער וויצע פרעזידענט פון די פארייניקטע שטאטן פון 2009 ביז 2017 אונטער פרעזידענט באראק אבאמא, און דינט אלס דער 46'ער אמעריקאנער פרעזידענט.
ער האט רעפּרעזענטירט דעלעווער אין דעם סענאט פון 1973-2009.
ביידן איז אויפגעוואקסן אין סקרענטאָן, פענסילוועניע, און ניו קאַסטל קאונטי, דעלעווער. ער האָט געלערנט אין דעם אוניווערסיטעט פון דעלאַווער איידער ער האָט באַקומען זיין געזעץ דיפלאם פון סיראַקיוס אוניווערסיטעט. ער איז געווארן אן אדוואקאט אין 1969 און ער איז ערוועלט געווארן צום ניו קאַסטל קאונטי קאונסיל אין 1970. ער איז געווארן דערוויילט צום יו. עס. סענאַט פֿון דעלאַווער אין 1972, און איז געווארן דער זעקסט-יונגסטער סענאַטאָר אין דער אמעריקאנישער געשיכטע. ביידן איז געווען אַ לאנגצייטיגער מיטגליד און עווענטועל פֿארזיצער פון דעם סענאַט אויסערן באציאונגען קאמיטעט. ער האט זיך קעגן געשטעלט די גאלף מלחמה אין 1991 אָבער אַדוואַקייטיד? פֿאַר יו. עס. און נאַטאָ אריינמישונג אין דער באָסניער מלחמה אין 1994 און 1995, אויסברייטערן נאַטאָ אין די 1990ער, און די 1999 באַמבארדירונג פון סערביע ביי דער קאָסאָוואָ מלחמה. ער האָט געשטיצט די רעזאָלוציע צו אויטאָריזירן די איראַק מלחמה אין 2002 אָבער זיך אַנטקעגנגעשטעלט צו שיקן נאך אמעריקאנער טרופּן אין 2007. ער האט אויך געדינט ווי פֿארזיצער פון די סענאַט דזשודישיערי קאַמיטי פון 1987 צו 1995, האַנדלינג מיט ענינים בשייַכות צו מעדיצין פּאָליסי, פאַרברעכן פאַרהיטונג און ציווילע פרייהייט. ביידן האָט געפירט די השתדלות דורכצופירן די "געוואלד פאַרברעכן קאָנטראָל און געזעץ ענפאָרסעמענט אקט", און האָט איבערזיכט די קריגערישע סופרים קאָורט נאַמינאציעס פון ראבערט בורק און קלאַרענסע טאמעס.
ביידן איז זעקס מאָל אויסגעקליבן געוואָרן צום יו.עס. סענאט און איז געווען דער פערטער עלטסטער סענאַטאָר ווען ער האָט רעזיגנירט נאָכן געווינען די וויצע פּרעזידענטשאפט צוזאמען מיט באראק אבאמא אין די 2008 פרעזידענטליכע וואלן.
אין אקטאבער 2015, האט ביידן מודיע געווען אַז ער וועט נישט זוכן די פּרעזידענטשאפט אין די 2016 וואַלן. אין יאנואר 2017, האָט אָבאַמאַ באַלוינט ביידן דעם פּרעזידענט־מעדאַל פון פרייהייט. ביידן האָט דערקלערט זיין קאנדידאטור פאר פּרעזידענט אום 25סטן אפריל 2019, און אין יוני 2020 האָט ער באגעגנט דעם שוועל פון 1,991 דעלעגאטן וואָס איז נויטיג צו פארזיכערן די נאמינאציע פון דער פארטיי. ער האט געוואונען די 2020 פרעזידענט וואלן, און ער איז ערוועלט געווארן אלס דער 46סטער אמעריקאנער פרעזידענט.
רבי יוחנן בן החורנית, אדער רבי יוחנן בן החורני איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.
רבי יוחנן בן החורנית איז געווען פון ערשטן דור תנאים, און פון זיבעטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה. פאר דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
רבי פפייס, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט זיבן מאל אין משניות.
רבי פפייס איז געווען פון צווייטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
מען דארף פארשטיין פארוואס דער רמב"ם רעכענט רבי פפיאס פון א דור פריער, פון די וואס האבן נישט געזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
הרה"ק רבי משה הלוי סופר סת"ם פון פשעווארסק (נפטר י"ב טבת ה'תקס"ו) איז געווען א רבי פון חסידים אינעם דור נאכן רבי'ן ר' מיילעך. ער האט מחבר געווען דאס ספר "אור פני משה".
דער אור פני משה איז געווען א תלמיד פון רבי'ן רבי אלימלך זי"ע, און ער האט געשיקט זיינע קינדער זיך מסתופף זיין בצל קדשו פונעם רבי'ן פון לובלין זי"ע.
דער אור פני משה האט געשיקט זיינע קינדער זיך מסתופף זיין בצל קדשו פונעם רבי'ן פון לובלין זי"ע.
זיין שוואכקייט.
דער רבי ר' משה פשעווארסקער זי"ע איז געווען בטבעו א געוואלדיגער חלוש. מען האט דאס נאך געקענט זען פון זיין מצבה אויף זיין קבר אין פשעווארסק, אז זיי גאנצער קערפער געבוי איז געווען נישט גרעסער ווי פון א זיבן יעריג קינד, טראץ דעם איז ער געווען א געוואלדיגער עובד השם, און זיין עבודה איז געווען מיט אן אומנאטורליכע יגיעה העכער אלע מענטשליכע באגריפן. האט ער אמאל געשיקט זיינס א זון ער זאל פארן אויף שבת צום רבי'ן פון לובלין דער חוזה זי"ע.
ווען דער זון איז אנגעקומען אהין, האט אים דער רבי פון לובלין אויפגענומען מיט גרויס כבוד און האט אים גאר שטארק מקרב געווען, לכבוד זיין היייליגן טאטן דער אור פני משה. פרייטאג צו נאכטס, ווען דער זון איז אנגעקומען צום טיש, האט דער רבי פון לובלין אים גלייך ארויף גערופן און ארויסגעוויזן גאר שטארק התקרבות, דאן האט ער אים באפוילן צו שטעלן א פלאש וויין צום טיש פאר זיין טאטנ'ס געזונט, אויך האט ער אים געהייסען אז נאכ'ן טיש זאל ער נאכאמאל צוקומען צו אים און זאל מזכיר זיין דעם טאטן, זעלבסט פארשטענדליך אז דער זון איז געווארן גאר שטארק באזארגט אז ווער ווייסט וואס דער טאטע טוט יעצט אינדערהיים ? ער האט דאך גוט געוואוסט אז דער רבי פון לובלין האט הייליגע אפענע אויגן און זעט אלעס מיט זיין רוח הקודש, וואוס צוליב דעם האט ער באקומען דעם נאמען "דער חוזה" און אויב הייסט ער אים יעצט צוויי מאל מזכיר זיין דעם טאטן קומט זיכער עפעס פאר אין פשעווארסק ביים טאטן!
נאכ'ן טיש איז דער זון צוגעגאנגען צום רבי'ן פון לובלין און מזכיר געווען דעם טאטן מיט דער מאמע'ס נאמען, ווי דער רבי האט אים פריער באפוילן, עטליכע מינוט שפעטער האט דער רבי פון לובלין זיך אנגרופן צו אים, דארפסט דיך נישט זארג'ן ! דיין טאטע איז ברוך השם נישט אין קיין סכנה, ער איז נאר א ביסל נישט געזונט, און בקרוב וועט ער זיך שטארקן און ווערן צוריק געזונט און שטארק! כאטש דער זון האט געהערט אזעלכע קלארע דיבורים פונעם "חוזה" דאך איז ער נאך געווען א ביסל באזארגט וואס עס הערט זיך ביים טאטען דעריבער כאטש געווענליך פלעגט ער בלייבן ביים רבי'ן עטליכע וואכן זיך מסתופף צו זיין בצל קדשו און אריינזאפן אין זיך פון רבינ'ס הייליגער גייסט אין תורה וחסידות האט ער יעצט זיך נישט פארזוימט לאנג און באלד זונטאג אינדערפרי האט ער זיך ארויסגעלאזט אויפ'ן וועג אהיים קיין פשעווארסק.
דער וועג פון פשעווארסק קיין לובלין דארף היינט נאך אויך געדוירען עטליכע שעה, און אוודאי אין יענע צייטן האט אזא וועג געדויערט גענוג לאנג און ווי נאר דער וואגן איז אנגעקומען נעבען די שטאט פשעווארסק האט זיך דער זון גלייך גענומען נאכפרעגן ביי פארבייגייער וואס דער טאטע מאכט? די מענטשן האבן אים אנגעקוקט מיט גרויס וואונדער, וואס איז ער אזוי באזארגט אויף זיין טאטן דעם רבינ'ס געזונט צו שטאנד, ברוך השם אז דער רבי דער אור פני משה איז געזונט און איז שבת געווען ביים דאווענען אין בית המדרש ווי געווענליך אלע דריי תפלות און עס פעלט אים גארנישט.
ווען דער זון איז אריינגעוקמען צום טאטן אין צימר האט זיך דער אור פני משה גאר שטארק געוואונדערט און האט אים באלד געפרעגט וואס האסט דו דיך אזוי געאיילט שוין א היים צו קומען פארוואס ביסט דו נישט געבליבן לענגער אין לובלין ווי דו פלעגסט דאס טוהן געווענליך ? האסט געדארפט בלייבן דארט ביים רבי'ן כאטש דריי וואכן! נישט אזוי גרינג קומט דאס דאך אן זיך אריבערצוכאפן א נסיעה צום רבי'ן קיין לובלין און אז דו ביסט שוין יא אנגעקומען אהין האסט דו געדארפט בלייבן א לענגערע צייט און נישט באלד כאפן און א היים קומען !
דער זון האט אבער אנשטאט אן ענטפער אויסגעשריגען טאטע! ווי אזויוי פילסט דיך און געזונט? ברוך השם פיין האט דער אור פני משה געענפערט, טאטע ! – האט דער זון ווייטער געפרעגט זאג מיר דעם אמת וואס האט מיט דיר פאסירט דעם פרייטאג צו נאכטס בערך צען אזייגער? ווייל פון רבינ'ס ווערטער האב איך פארשטאנען אז עפעס האט מיט דיר פאסירט און טאקע דערפאר האב איך מיך יעצט אזוי א היים געאיילט.
ווען דער אור פני משה האט דאס געהערט איז ער געבליבן שטיין פארוואונדערט און האט געזאגט יעצט זע איך אז דער צדיק האט מרגיש געווען דארט ביי אים אין שטאט אלעס וואס עס האט זיך מיט מיר אפגעשפילט יענע נאכט !
האט דער אור פני משה גענומען דערציילן זאלסט וויסן מיין זון אז אזוי ווי ליל שבת קודש איז דאך די ענדע פון דער וואך דארף זיך א מענטש דעמאלט מאכן א חשבון הנפש און זען וואס ער האט אפגעטוהן די וואך, ווי אזוי ער האט אפגעראכטן די ששת ימי המעשה דעריבער דעם פרייטאג צו נאכטס האב איך מיך אליין געמאכט א חשבון פון אלע מיינע מעשים וואס איך האב געטוהן א גאנצע וואך האב איך ליידער געזען אז דער חשבון איז זייער א ביטערער איך בין פיל געווארן מיט חרטה געפילן ביז דאס האט מיר ממש אנגערירט צום הארץ און האב געפילט ממש א טעם מות ל"ע איך האב געזען אז איך בין אין א סכנה דאס חיות פליט מיר ארויס רח"ל אבער קיינער איז נישט געווען אין הויז מיך צו קענען דערמינטערען.
איך האב נישט געקענט שרייען נאך הילף ווייל עס איז מיר אוועקגענומען געווארן דער כח הדיבור, האב איך מיך דערמאנט אז אויפ'ן טיש ליגט א פלעשל בראנפן וואס איז אנגעגרייט פאר קידוש פון מארגן בייטאג האב איך באשלאסן צו נעמען א ביסל און מיר ארויפגיסן א ביסל אויפ'ן פנים און אריין נעמען אביסל דערפון אין מויל זיך צו דערמינטערן. איך האב אבער נישט געהאט קיין כח צו צוגיין אפילו נאר ביז צום טיש, ביז איך בין געפאלן אויף אן המצאה און האב מיך א ווארף געטוהן אין דער ריכטונג פון טיש און לויט ווי דו דערציילסט איז דאס טאקע געווען דעם רבי'ן פון לובלינ'ס כח אז איך בין געפאלן ביז צום טיש און געקענט נעמען דעם בראנפן, ברוך השם אז דאס האט געהאלפן און צוביסלעך בין איך צו זיך געקומען, ביז אינדערפרי בין איך שוין געווען אינגאנצן געזונט און שטארק אז איך האב שוין געקענט גיין דאווענען אין בית המדרש דאס אלעס האט דער רבי פון לובלין געזען מיט זיינע הייליגע אויגן און טאקע אין זיין זכות בין איך ניצול געווארן !
דער מונקאטשער רב פלעגט אויספירן אויף דער מעשה, אז אויב דער צדיק וועלכער האט אפגעפירט א גאנצע וואך מיט גרויס קדושה וטהרה, דאס האט ער געהאט אזא חרטה אז ער איז צוגעקומען דערפון ממש צו סכנת נפשות הלואי וואלטן מיר זוכה געווען צו אזא חרטה כאטש איינמאל א יאר, ערב יום הקדוש.
דער צאנזער רב.
אין איינע פון זיינע באזוכן ביי דעם צדיק האט אמאל ר' לייבוש פון טארניגראד ז"ל דערקענט אויף אים אז ער איז פארזארגט. פרעגנדיג די אורזאך דערפון, האט רבי משה פשעווארסקער זצ"ל אים דערציילט, אז פון ווען ער האט אין א גוטע שעה א שידוך געטוהן מיט זיין טאכטער, וויינט זיין פרוי טאג און נאכט, פארוואס ער זארגט נישט אפילו איר צו אויסשטאפירן. בעהט אים ר' ליבוש, ער זאל זאגן וויפיל ער דארף, רבי משה קען נישט קיין צורת מטבע און האט נישט קיין אנונג וואס דאס מיינט. רופט מען אריין זיין פרוי און לויט איר וואָרט, ציילט ר' ליבוש אפ דריי הונדערט רענדלעך. "דאס איז פאר דער כלה" – קלאגט די פרוי – אבער וואס וועט זיין מיט די קלענערע טאכטער? זי איז דאך שוין אויך אין די יארן און טאג טעגליך קלאפן שדכנים אויף די טיר... ר' ליבוש טראכט נישט קיין סאך און ציילט אפ נאך דריי הונדערט רענדלעך. די פרוי מיט איר מאן רבי משה שטראלן פון פרייד און דער צדיק רופט אויס באגייסטערט: אין דעם זכות וואס דו האסט ליכטיג געמאכט אונזערע אויגן, זאל דער באשעפער דיר געבן א זוהן וועלכער וועט באלייכטן אלע וועלטן! די ברכה פון צדיק איז פארווירקליכט געווארן און צום יאהר האט זיין פרוי, מרים, די טאכטער פון טארניגראדער רב זצ"ל, אן אייניקל פון חכם צבי זצוק"ל געבוירן דעם אינגל חיים, וואס איז אין יארן שפעטער געווען דער הייליגער צאנזער רב זצוק"ל זי"ע – בעל "דברי חיים" און מיט זיין תורה, עבודה וגמילות חסדים באלויכטן אלע וועלטן.
רבי מיאשא, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.
דער רמב"ם שרייבט, רבי מיאשא איז געווען פון ערשטן דור תנאים, און פון זיבעטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, פאר דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
דער ספר יוחסין שפארט זיך מיט דעם רמב"ם און ער האלט אז רבי מיאשא איז געווען א דור שפעטער.
נחום הלבלר, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.
נחום הלבלר איז געווען פון ערשטן דור תנאים, און פון זיבעטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, פאר דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
רבי צדוק, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט צוואנציג מאל אין משניות.
רבי צדוק איז געווען פון צווייטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
ס'איז פארהאן א שמועס אין די ראשונים צו רבי צדוק איז געווען א כהן, רש"י אין תוספות האלטן ער איז געווען א כהן, דער רמב"ן שלאגט-אן די ראיות.
רבי אלעזר בן פרטא, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.
רבי אלעזר בן פרטא איז געווען פון צווייטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
דער סדר הדורות שרייבט אז ס'איז געווען צוויי רבי אלעזר בן פרטא'ס, איינער אין דער צייט פון רבי יוחנן בן זכאי, אין איינער אין די צייט פון רבי יהודה הנשיא, אזוי ווי מ'געפינט אין ירושלמי: אתא עובדא קומי רבי, בעא מיעבד כרבנן, אמר לו רבי אלעזר בן פרטא בן בנו של רבי אלעזר בן פרטא לא כן למדתנו בשם זקיניך וכו' וחזר ביה.
אין בבלי געפינט מען אויך אן ענליכן לשון:: מעשה ועשה רבי כדברי חכמים אמר לפניו פרטא בן רבי אלעזר בן פרטא בן בנו של רבי פרטא הגדול אם כן מה כח בית דין יפה.
רבי אלעזר בן פרטא איז ארעסטירט געווארן צוזאמען מיט רבי חנניא בן תרדיון אין איז געראטעווט געווארן דורך אליהו הנביא.
רבי חנינא סגן הכהנים איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט צוועלף מאל אין משניות.
רבי חנינא סגן הכהנים איז געווען פון צווייטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש. זיין זון איז געווען רבי שמעון בו הסגן.
רבי חנינא בן אנטיגנוס, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט דרייצען מאל אין משניות.
רבי חנינא בן אנטיגנוס איז געווען פון צווייטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
רבי חנינא בן אנטיגנוס איז געווען א כהן
מסכת פרה איז די פערטער מסכתא פון סדר טהרות אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום ווי אזוי מען מאכט און ניצט א פרה אדומה. די מסכתא האט משניות און תוספתא אבער קיין גמרא, נישט אין בבלי און נישט אין ירושלמי.
פרה
רבי אלעזר המודעי איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.
דער רמב"ם אין זיין הקדמה רעכענט אויס צוויי מאל דעם נאמען רבי אלעזר המודעי, איין מאל פון די ערשטע חבורה נאכן חורבן, מיט ראשי תיבות ר"א המודעי, אין איין מאל פון דער צווייטע חבורה ארויסגעשריבן רבי אלעזר המודעי.
רבי אליעזר המודעי איז געווען פון דריטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש, א תלמיד פון רבן יוחנן בן זכאי
רבי אלעזר המודעי איז געווען פון פערטן דור תנאים, און פון ניינטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער צווייטער דור נאך דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש, א חבר פון רבי טרפון.
רבי אלעזר בן רבי צדוק, אדער רבי אליעזר בן רבי צדוק איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט צוואנציג מאל אין משניות.
ער איז געווען א זון פון דעם גרויסן תנא רבי צדוק.
רבי אלעזר בן רבי צדוק איז געווען פון צווייטן-דריטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
ער איז געווען אין דער צייט פון רבן גמליאל פון יבנה. אין מסכת יבמות (טו:) זעט מען אז ער האט געלערנט תורה פון רבי יוחנן החורני.
ס'איז פארהאן א שמועס אין די ראשונים צי רבי אלעזר בן רבי צדוק איז געווען א כהן, רש"י אין תוספות האלטן ער איז געווען א כהן, און אזוי האלט דער ספר היוחסין. דער רמב"ן אבער שלאגט אפ די ראיות, און אזוי האלט דער סדר הדורות.
רבי חנינא בן דוסא איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט דריי מאל אין משניות.
רבי חנינא בן דוסא איז געווען פון צווייטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
רבי חנינא בן דוסא איז געווען מלומד בניסים, און זיינע תפלות זענען געהערט געווארן.
רבי חנינא בן דוסא האט זיך באניגנט מיט א מעסטל באקסער א גאנצע וואך, די חז"ל פארציילן: יעדן טאג איז ארויס א בת קול "די גאנצע וועלט ווערט געשפייזט אין זכות פון מיין זון חנינא, און מיין זון חנינא האט גענוג א מעסטל באקסער פון ערב שבת צו ערב שבת.
ר' אהרן מילער איז דער רב אין באדען, שווייץ.
ער איז געבוירן אין שווייץ צו זיין פאטער פאטער אברהם מילער און זיין מוטער חוה שטערנבערג. ער שטאמט פון א רבנישער משפחה פון וועלכע זענען דא עד היום אסאך רבנים ומרביצי תורה. זיין מוטערליכער זיידע ר' שמואל שטערנבערג איז געווען פון די "יושבים" אין בעלז.
ער האט גולה געווען למקומות תורה אין ארץ ישראל, צו ת"ת עץ חיים אין ירושלים און בעלז אין בני ברק און נאכדעם אין די ישיבות קול תורה און פאנאוועזש און כולל ש"ס צאנז.
ער איז א ברודער פונעם וועלט בארימטן חזן ר' בנימין מילער.
גאר א שטארקער "תלמיד חכם" און גאון אין אלע חכמות. ער איז שולט אין זיבן שפראכן און איז א שטארק געלערנטער פילאסאף.
ער איז א תלמיד פון הרב גדליה נאדל ז"ל דער תלמיד חביב פון חזון איש און גיוועזענער ראש ישיבת וויזשניץ, וואס ער איז אויך געווען שטארק קאנטערוועריסאל. הרב מילר גייט אין זיינע דרכים ויש אומרים בתוספת נופך. זיינע צוויי ערשטע זין זענען איידעמער ביי צוויי זין פון ר' גדליה ז"ל, אויסגיוועלט דורך ר"ג בחיים חיותו.
זיין קאנטערווערסיאלע השקפה און צוגאנג צו אידישקייט האבען געמאכט רב מילער'ן אלס א נרדף נאכדעם וואס פרומע קנאים האבן אנגעדרייט רבנים וואס האבן געדרוקט אויף הרב אהרן לייב שטיינמאן אים צו צווינגען צו פארלאזן זיין הרבצת התורה אין אשדוד וואו ער איז געווען ראש הכולל ביי רב פינטו'ס כולל. מיט דעם תנאי האבן זיך טאקע די רדיפות קעגן אים אויפגעהערט. די גדולים ובראשם הרב שטיינמאן האבן בשום אופן נישט גילאזט אז מען זאל שרייבען פאשקווילען, מפני כבודו של ת"ח. נאכדעם האט ער במשך צוויי יאר גיגעבען שיעורים אין אמעריקע און אייראפע און שפעטער איז ער גיווארן דער רב פון ק"ק באדען אין דער שווייץ לעבן ציריך ובתמיכת הרבנים דשם. זייט דאמאלס איז דווקא הרב שטיינמאן גיווארען זיין הויפט שטיצער סיי בענייני רבנות און סיי בענייני שידוכים, קעגן די קנאים. דער נייער מחותן פון הרב מילער, פון די גרויסע טוהערס בקירוב פון דעם אפגיגלייזטען יוגענד פון חרדים להשיבם אל מקור מחצבתם, איז פון דיא גרויסע חסידים פון ר' חיים קאניעווסקי, וואס רירט זיך נישט אן שואל עצה צו זיין ביי ר' חיימען [http://hydepark.hevre.co.il/hydepark/topic.asp?whichpage=2&topic_id=468570].
תלמידים פון הרב מילר ובראשם ווטו1, האבן געגרינדעט דעם אינטערנעט פארום עצור כאן חושבים. דארט ווערט גיברענגט פון זיין תורה בעיקר דורך ווטו1 און יהוסף. זי באשטייט אין דעם דאס דיא גאנצע פילאזאפיע, פסיכאלאגיע און דת אויף די וועלט, באזירט זיך ביסודו אויף איין אידעע פון דעם רצון צו איינהייט און צוזאמען-פאסיגהייט (אחדות הויה והתאמה) ואידך זיל גמור.
מילר
רבן שמעון בן גמליאל הזקן אדער רבן שמעון הנהרג, איז געווען דער נשיא פון די סנהדרין, און איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט צוויי מאל אין משניות.
רבן שמעון בן גמליאל הזקן איז געווען א זון פון רבן גמליאל הזקן, א זון פון שמעון בן הלל, א זון פון הלל הזקן, אלע זענען געווען נשיאים אין די לעצטע הונדערט יאר פארן חורבן פון צווייטן בית המקדש.
רבן שמעון בן גמליאל הזקן איז געווען פון צווייטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
רבן שמעון בן גמליאל הזקן איז געווארן נשיא אין יאר ג'תת"י, אכטצן יאר פארן חורבן פון צווייטן בית המקדש.
רבן שמעון בן גמליאל הזקן איז געהארגט געווארן כ"ה סיון צוזאמען מיט רבי ישמעאל בן אלישע כהן גדול ביים חורבן פון צווייטן בית המקדש, און ער איז איינע פון די עשרה הרוגי מלכות.
שמעון בן גמליאל הזקן
רבן יוחנן בן זכאי איז געווען דער נשיא פון די סנהדרין, און איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט זעקס און צוואנציג מאל אין משניות.
רבן יוחנן בן זכאי איז געווען פון צוויטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
רבן יוחנן בן זכאי איז געבוירן אין יאר ג'תשי"ג און ער האט געלעבט הונדערט און צוואנציג יאר, פערציג יאר האט ער געהאנדלט, פערציג יאר האט ער באדינט זיינע רבי'ס און געלערנט פון זיי, פערציג יאר האט ער געשפייזט תורה פאר אנדערע.
די חז"ל האבן גערופן רבן יוחנן בן זכאי מיטן טיטל רבן וויבאלד ער האט אוועק געשטעלט זייער אסאך תלמידים, ספעציעל און א צייט וואס די סנהדרין זענען שוין געווען אין גלות און דער שטאנד פון די תורה איז געווען אפ געשוואכט.
בראַסלעװ אדער בראַצלאַוו (אוקראַיִניש: "Брацлав בראַצלאַוו";) איז אַ שטעטל אין נעמיראווער ראיאן, וויניצער גובערניע, אוקראַיִנע ביים טייך דרום בוג. צוויי און א האלב שעה פארן מיט א קאר פון קיעוו קיין בראסלעוו. עס איז א קליין שטעטל. זיין באַפֿעלקערונג אינעם יאָר 1988 איז געװען 6,100.
אין בראַסלעװ האָט ר' נחמן בראַסלעװער געװױנט צווישן די יארן 1802 - 1810 (ה'תקס"ב - ה'תק"ע) און געפֿירט זײַן הױף. ווען רבי נחמן איז געקומען אהין האט ער מיט געברענגט א רב פאר דער שטאט וואס זאל פסק'נען שאלות ר' אהרן בראסלעווער. ער איז פארבליבן דארט רב, דערנאך האט אים איבערגענעומען זיין זון רבי צבי אריה בראסלעווער, דערנאך האט איהם איבערגענומען זיין זון רבי חיים בראסלעווער.
ביים נאצי חורבן איז פארטיליגט געווארן דער גאנצער בית החיים, היינט צו טאג איז גארנישט דא צו דערקענען נאר דעם אוהל און א מצבה וואו עס ליגט רבי נתן מברסלב, דאס האבן אלטע אידן וואס האבן געוואוינט אין בראסלעוו פארן וועלט קריג, דערקענט דאס פלאץ, און האבן צו געוויזן פאר דעם עסקן ישראל מאיר גבאי און ער האט עס אויפגעבויעט.
רבי חנניא בן תרדיון איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט צוויי מאל אין משניות.
אין אלע פריערדיגע דרוקן פון ש"ס אין משניות שטייט חנניא אדער חנניה, אין ווילנא דרוק שטייט חנינא.
רבי חנניא בן תרדיון איז געווען פון צווייטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
רבי חנניא בן תרדיון איז געהארגט געווארן כ"ז סיון, און ער איז איינע פון די עשרה הרוגי מלכות.
רבי חנניא בן תרדיון איז געווען א גבאי צדקה, רבי אליעזר בן יעקב לויבט זיין אויסער געווענלעכען באגלייבטקייט.
codice_2
ברוריא א טאכטער פון רבי חנניא בן תרדיון איז געווען די ווייב פון רבי מאיר
שאַמלוי (אויך שאמלויא, שימלוי; "שימלוי סילוואַניעי", "סילאדזשאמליא",) איז א שטעטל אין זימבערגן (היינט רומעניע) מיט א באפעלקערונג פון 16,000 (אין יאר 2002). פון ה'תרנ"ט ביז ה'תש"ד איז הרב שלמה זלמן עהרנרייך געווען דער רב אין שימלוי.
דער נאמען שימלוי שטאמט פון אן אלטפרענקיש אונגאריש ווארט וואס איז טייטש "בארג".
רבי חנניא בן חכינאי איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט דריי מאל אין משניות.
רבי חנניא בן חכינאי איז געווען פון צווייטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
ס'איז פארהאן א מיינונג אז רבי חנניא בן חכינאי איז געווען איינע פון די עשרה הרוגי מלכות.
צוויי רבי חנניא בן חכינאי.
די גמרא אין מסכת חגיגה זאגט רבי חנניא בן חכינאי איז געווען א תלמיד פון רבי עקיבא.
א בית הכסא אויפן פעלד
א בית הכִסא אדער קלאזעט אדער טוילעט (העברעאיש: שירותים אדער בית שימוש) איז וואו מען גייט דארטן ארויס, צו לייגן די אלע אפפאלן פון מענטשן. צו רעדן איידל רופט מען דאס "בית הכסא".
א דעזיגנירטער באהאלטענער ארט אדער צימער וואו דער מענטש גיבט ארויס און טוט פארניכטן דער אָפּפאַל וואס אנטוויקלט זיך אין דעם מענטשן.
אין די אמאליגע צייטן איז דער ארט געווען אין אן איזאלירטער כאטקע אין הויף אדער פעלד, אפגעזונדערט פון וואו מ'האט געוואוינט. די טוילעט איז געווען אן אויסגעגראבענע גרוב אויפן פעלד, און מ'האט עס באדעקט מיט ערד, אדער פארשיט מיט וואסער.
אין דער היינטיגער מאדערעניזירטער וועלט איז דאס א צימער אינווייניג וואו מען וואוינט, ווייל עס ווערט פארשיט אין א קאנאל.
לויט דער יידישער הלכה טאר מען נישט דארטן טראכטן פון הייליגע זאכן אדער דברי תורה, ווייל עס הערשט א טומאה - אומריינקייט דארטן.
היינט איז שוין פארהאנען ספעציעלע כעמישע קלאזעטן, וואס ווערן געווענליך באניצט פראוויזאריש, ביי ארבעטס פלעצער אדער א ארט וואו מ'דארף צייטוויליג בתי כסאות, פארן געברויך פון א גרעסערן ציבור, אויף א קורצער וויילע.
לימאַ () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון פערו. זי ליגט אויפן בארטן פונעם פאציפישן אקעאן. די שטאט איז געגרינדעט דעם 15טן יאנואר, 1535.
אין אנהייב פונעם 19טן יארהונדערט, ווען א סך אנדערע שטעט אין שפאנישער אמעריקע האבן זיך שוין געהאט באפרייט פונעם יאך פון דער שפאנישער אימפעריע, איז לימא געבליבן געטריי צום שפאנישן קרוין ביז חאסע דע סאן מארטין און זיין מיליטער זענען אריין אין דער שטאט אין יולי 1821
פּרײַסן (;;;;; אלט פרייסיש: "Prūsa") איז געווען אַ היסטאָרישער שטאַט וואס האט זיך אנגעהויבן אלס די הערצאגשאפט פון פרייסן און דער מאַרגראַוויאַט פון בראַנדנבורג. דורך עטלעכע יארהונדערטער האט דאס לאנד געהאט א היפּשע השפעה אויף דײַטשער און אייראפעישער היסטאריע. די לעצטע הויפטשטאט פון פרייסן איז געווען בערלין.
דער נאָמען "פרייסן" שטאמט פֿון די אלטע פרייסן, אַ באלטיש פאלק זיך אנגעקערט מיט די ליטווינער און די לעטן. אין דעם 13טן י"ה, איז "אלטפרייסן" געווארן איינגענומען דורך די טעווטאנישע ריטערס. אין 1308 האבן די טעווטאנישע ריטערס איינגענומען דעם אַמאָליגן פּוילישן ראַיאן פון פּאָמערעליע מיט דאַנציג. דאס לאנד איז געווען באפעלקערט מערסטנס מיט דײַטשן וואס האבן ארײַנגעוואנדערט פון צענטראל און מערב דייטשלאנד און, אין דרום, מיט פאלאַקן פון מאַזאָוויע. שפעטער ווערט פרייסן צעשפּאַלטן אין א מערב'דיקן טייל, קעניגלעך פרייסן, אַ פּראָווינץ פון פוילן, און א מזרח'דיקן טייל, זײַט 1525 גערופֿן הערצאגשאפט פון פרייסן. אין 1618 איז די הערצאגשאפט פון פרייסן פאראייניגט מיט בראנדנבורג.
אין דרייסיג יעריגער קריג (1618-1648) איז געווען די בראַנדענבורג זייַט פון די עוואַנגעליקאַל יוניאַן. גרויס טיילן פון די לאַנד זענען חרובֿ און זייער באוווינער פֿארטריבן. עלעקטאָר פרידריך ווילהעלם (1688-1640), שפּעטער גערופֿן "דער גרויסער עלעקטאָר", דעריבער אנגענומען אַ אָפּגעהיט פּאָליטיק נאָך דער מלחמה אָווערטורעס צווישן די הויפּט כוחות, אין סדר צו אַנטוויקלען דאס לאַנד.
אונטער דער הערשאפט פון פרידריך ווילהעלם פון בראַנדענבורג-פרייסן איז געווען דאס שטערקסטע לאַנד נאָך עסטרייך אין דער הייליגער רוימישער אימפעריע.
אין 1701 איז פראקלאמירט געווארן דאס קעניגררייך פון פרייסן.
פרייסן איז צוגעקומען צו זיין גרעסטע וויכטיקייט אין די 18טן און 19טער י"ה. בשעת דעם 18טן יאָרהונדערט, איז עס געווארן אַ גרויסע אייראפעישע מאַכט אונטער דער ממשלה פון פרידריך דער גרויסער (1740-86). במשך דעם 19טן יאָרהונדערט, האט דער קאנצלער אטא פאן ביסמארק נאכגעלאפן אַ פּאָליטיק פון פאראייניגן די דייטשע פרינציפאליטעטן אין אַ "קליין דייַטשלאַנד" וואָס האט אויסגעשלאסן די עסטרייך אונגארישע אימפעריע.
דאס קעניגררייך פון פרייסן האט באהערשט צפון דייַטשלאַנד פּאליטיש, עקאנאמיש, און אויך אין באַפעלקערונג, און איז געווען דאס האַרץ פון דער פאראייניגטע צפון דייַטשע קאָנפעדעראַציע פאָרמירט אין 1867, וואָס איז געווארן א טייל פון דער דייַטשער אימפעריע אין 1871.
מיט דעם סוף פון דער האָהענצאלערן מאָנאַרכיע אין דייַטשלאַנד נאכן ערשטן וועלט קריג, איז פרייסן געווארן א טייל פון דער וויימאַר רעפובליק ווי אַ פרייער שטאַט אין 1919. דער שטאט פון פרייסן איז אפגעשאפן אין 1947 דורך די אליאירטע פונעם צווייטן וועלט קריג.
רבי חלפתא איש כפר חנניה אדער אבא חלפתא איש כפר חנניה איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.
רבי חלפתא איש כפר חנניה איז געווען אין דער צייט פון זעקסטן דור תנאים, אין דער צייט פון עלפטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער לעצטער דור פון תנאים.
דער ספר יוחסין שרייבט אז רבי חלפתא איש כפר חנניה דער זעלבער תנא ווי אבא חלפתא איש כפר חנניה פון די ברייתא, און ער איז געווען א תלמיד פון רבי מאיר.
דער סדר הדורות ברענגט א תוספתא וואס ווייזט אויס ווי דער ספר יוחסין, דער תוספתא דערציילט רבי חלפתא איש כפר חנניה האט געפרעגט א שאלה פון שמעון בן חנניא, וועלכער האט דאס ווייטער געפרעגט פון א זון פון חנניא בן תרדיון און דער האט אים גענטפערט זיין מיינונג, און די טאכטער (ברוריה די ווייב פון רבי מאיר) האט אים גענטפערט אנדערש.
דערגעגן דער ספר יחוסי תנאים ואמוראים שרייבט אז רבי חלפתא איש כפר חנניה איז נישט דער זעלבער תנא ווי אבא חלפתא איש כפר חנניה פון די ברייתא, און אז ער קען נישט וועסטשטלען אין וועלכע צייט ער איז געווען.
אין מערסטע סידורים צ.ב.ש. בית יעקב עמדין, דרך החיים, שטייט די משנה אין אבות, רבי חלפתא "בן דוסא" איש כפר חנניה.
רבי אברהם גאלדמאן (תרצ"ד - י"ב טבת ה'תש"ע) איז געווען דער זוועהילער רבי. זיינע תורות זענען געדרוקט אין "אור אברהם".
רבי אברהם איז געבוירן סוכות ה'תרצ"ד אין ירושלים צו זיין פאטער רבי מרדכי פון ירושלים, א זון פון רבי גדליה משה, א זון פון רבי שלאמקע זוועהילער, א זון פון רבי מרדכי, רב אין זוועהיל, א זון פון הרב יחיאל מיכל גאלדמאן פון זוועהיל, אן אייניקל פונעם זלאטשאווער מגיד.
ביי די 12 יאר האט רבי אברהם אנגעהויבן לערנען מיט רבי אהרן ראטה, דער גרינדער און דער ערשטער רבי פון דער שומרי אמונים - תולדות אהרן דינאסטיע. ער איז געווען א תלמיד אין ישיבה תפארת ציון אין בני ברק וואו ער פלעגט לערנען מיט רבי מיכל יהודה לעפקאוויטש. זעכציג יאר שפעטער (בערך אין תשס"ה האט רבי אברהם באזוכט הרב לעפקאוויטש און איבערגעחזרט פון אויסענווייניג א שיעור וואס זיי האבן געלערנט צוזאמען אין ישיבה, און דער גאון הרב לעפקאוויטש איז געווען דערשטוינט פון זיין זיכרון.
אין יאר תשל"ח האט ער איבערגענומען די רביסטעווע נאך זיין פאטער'ס פטירה.
רבי אברהם האט געהייראט מרת איטא מרים סימא (תרצ"ו - א' אייר תשע"ד), די טאכטער פון ר' מרדכי שטערנבערג און זיין ווייב מרת גיטל.
זיינע ברידער זענען: הרב שלמה גאלדמאן (איידעם פון דעם צאנז-קלויזנבורגער רבי) - זוועהיל-צאנזער רבי אין אמעריקע; הרב יעקב גאלדמאן - איידעם פון הרב משה בערגמאן; הרב דוד גאלדמאן - רב פון די זוועהילער חסידים אין בני ברק. זיין שוועסטער בתיה חיה איז די ווייב פון הרב אברהם חיים ראטה, דער שומרי אמונים רבי.
רבי אברהם איז נפטר געווארן י"ב טבת ה'תש"ע און איז באערדיקט אין דער זוועהילער חלקה אין הר הזיתים.
א לעזביאַנקע איז א האמאסעקסואלע פרוי. דער טערמין ווערט אויך באנוצט צו באשרייבן פרויען לויט זייערע סעקסואלע אידענטיטעט אדער אויפפיר, טראָץ זייערע אריענטאציע, אדער אלס אן אדיעקטיוו צו כאראקטעריזירן אדער פארבינדן טערמינען מיט נקבה סעקסואליטעט אדער זעלבע-סעקס אטראקציע.
דער רמב"ם אין זיין ספר משנה תורה הלכות איסורי ביאה פרק כא סימן ח-ט שרייבט אז דאס איז אסור.
נשים המסוללות זו בזו--אסור, וממעשה מצריים הוא שהוזהרנו עליו: שנאמר "כמעשה ארץ מצריים... לא תעשו" (ויקרא יח,ג); ואמרו חכמים, מה היו עושים--איש נושא איש, ואישה נושאה אישה, ואישה נישאת לשני אנשים. אף על פי שמעשה זה אסור, אין מלקין עליו--שאין לו לאו מיוחד, והרי אין שם ביאה כלל; לפיכך אין נאסרות לכהונה משום זנות, ולא תיאסר אישה על בעלה בזה--שאין כאן זנות. וראוי להכותן מכת מרדות, הואיל ועשו איסור. ויש לאיש להקפיד על אשתו בדבר זה, ולמנוע הנשים הידועות בכך מלהיכנס לה ומלצאת היא אליהן.
די זיכערהייט זאנע איז א שטיק לאנד אין לבנון לעבן דעם גרעניץ מיט ישראל וואס איז באשטימט געווארן אין 1977, צו באשיצן ישראל, פון טעראר אטאקעס דורכגעפירט פון לבנון גרענעץ, מייסטנס דורך דער פאלעסטין באפרייאונג ארגאניזאציע, און האט אנגעהאלטן ביז יאר 2000.
זי איז אויפגעשטעלט ביי דער ליטאני אקציע דורך צה"ל, און דערנאך איז דער גרענעץ באוואכט געווארן דורך קריסטליכע מיליציעס, און שפעטער צד"ל.
די קריסטליכע מיליציע גרופעס האבן קאלאבארירט מיט ישראל, און געזעצן ביים גרענעץ, ביזן פולשטענדיקן ריקצוג פון צה"ל אין יאר 2000.
דער שטח.
עס איז געווען א באדן טיף 10 קילאמעטער אין לבנון, לענגאויס דעם גאנצן ישראל-לעבאנעזן גרעניץ, עס קומט אן צו בערך 130 קילאמעטער, הונדערטער ישראל זעלנער האבן דארט פארלוירן זייער לעבן פון כעזבאלא אנגריפן.
שַבַ"כ (ר"ת: שרות בטחון כללי, "אלגעמיינע זיכערהייטס דינסט"), פון אנהייב איז עס גערופן געווארן ש.ב., און דער נאמען איז פארבליבן, אין מערערע שפראכן. איז דער ישראל אינערליכער שפיאנאזש אגענטור, וואס איז פאראנטווארטליך אויף מערערע אפטיילונגען, וואס געפונען זיך נישט אין ישראל זעלבסט.
איינע פון די וויכטיגע זאכן מיט וואס זי באשעפטיקט זיך, איז קאנטער-שפיאנאזש. ווי אויך לייבוועכטער פון ישראל פערזענלעכקייטן. קאנטער טעראר צווישן די אראבישע באפעלקערונג, אין ישראל, און אין מערב ברעג, און עזה שטרייף. אויף ישראל אמבאסאדארס ארום די וועלט. אויף לופטפעלדער און פליגערס וואס קומען קיין ישראל, זענען זיי פאראנטווארטליך אויף די זיכערהייט, און אויף די פאסאזשירן.
די שב"כ איז געגרינדעט געווארן 1949, אלס אן אפטיילונג פון צה"ל, שפעטער איז עס אריבער פונעם מיליטער, און אונטער דער פרעמיער מיניסטער דירעקט, דער נאמען פונעם דירעקטאר איז געווען א געהיימניס ביז 1996.
די שב"כ איז אריבער עטליכע איבערקערענישן, ספעציעל ווען יגאל עמיר, האט כלומרשט אומגעברענגט יצחק רבין, און די שב"כ האט אים געלאזט צוקומען, אזוי נאנט צום פרעמיער. אויסער דעם ווען אבישי רביב, האט מאביליזירט ראדיקאל רעכטע צו טון פארשידענע אונטערנעמונגען, וואס האט פארשווארצט די רעכטע, אין די אויגן פון די באפעלקערונג.
צו פארעכטן די פעלערן איז עמי איילון געווארן דירעקטאר, אין 1996. און אין 2000, איז אבי דיכטער, געווארן דירעקטאר. ביים אויסבראך פונעם אינטיפאדע, איז די שב"כ געווען זייער אקטיוו, אונטער צו ברענגען דעם טעראר, און ברענגן טעראריסטן צו גערעכטיקייט, אי דורך אומברענגען אי דורך פארכאפן און ברענגן צום געריכט, דער היינטיקער דירעקטאר הייסט יובל דיסקין.
די סלאגאן פונעם שב"כ איז באשיץ אן פארכטן.
וואס איז נייעס איז אן ענגליש שפראך נייעס וועבזייטל וואס ווערט אנגעפירט דורך חרדישע אידן און זאמעלט טעגליך נאכאנאנד אלע נייעס וואס פאראינטערסירן א פרומען איד אויפן אינטערנעט.
אויך האט דאס דורכאויס א גאנצן טאג פרישע דערהיינטיקן און פארבינדונגען צו אלע צייטונגען איבער דער וועלט וואס באריכטן וועגן אידן און אידישקייט, דורך גוגל אלערטס וואס ער קאפירט.
און אין דעם געגנט פון ברוקלין און אייבערשטאט ניו יארק האט ער אלע טראפיק אפדעיטס און אלערטס כסדר.
לינקען צו אנדערע פלעצער.
יעדער פאסט פון דארטן איז קאפירט פון אנדערע בלאגס און צייטונגען מיט רוב מאל צושרייבן א מקור פון ווי זיי האבן דאס געקאפיעט.
איסור פון די רבנים.
אין חודש טבת תשע"א איז ארויסגעקומען אן איסור פון די רבנים קעגן "וואס איז נייעס". דעם קול קורא האבן געחתמעט די רבנים יעקב פערלאוו (נאוואמינסקער רבי), מלכיאל קאטלער, אהרן שעכטער (ראש ישיבה פון רבי חיים בערלין), ירוחם אלשין, שמואל קאמינעצקי (ראש ישיבה פילאדעלפיע) און, מתתיהו סאלאמאן.
דער אויפגאבע פון די מיליטערישע פאליציי איז פולארטיג, עס רעכנט אריין ארדענונג, אינפארסירן געזעץ, ביז גרענעץ וועכטער, אויספארשן קרימינאלע אקטיוויטעטן, און אזוי אויך אויפהאלטן טורמעס וואס זענען אונטער מיליטערישע קאנטראל.
ישראל מיליטערישע פאליציי.
און העברעיש משטרה צבאית, געגרינדעט אין 1948, ביים מלחמת השחרור. איר אויפגאבע איז געווען א מינימאלע. ביי די זעקס טאגיקער מלחמה, איז איר ראלע געווען, דיקטירן דעם טראפיק אינעם סיני האלב אינדזעל, און היטן אויף די עגיפטישע זעלנער, וואס זענען געפאלן אין געפענגשאפט.
היינט בעיקר פארנעמט זי זיך, מיט טיילן רעפארטן פאר ישראל זעלנער, וואס פירן זיך קעגן דעם מיליטערישן געזעץ. און אזוי אויך מצ"ח, וואס מיינט פאליציי מיליטערישע אויספרשונג, ביי קרימינאלע אקטיוויטעטן. די ארז איינהייט איז ווי גרענעץ וועכטער, ביי פארשידענע דורכגענג פונקטן צווישן פאלעסטינע אויטאנאמיע און ישראל.
איר בערעט איז א טונקעל בלויע, שווארצע שיך, זייער סימן איז רויט בלויע שטרייכן.
רבי אלעזר ברבי שמעון בר יוחאי איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט דריי מאל אין משניות.
רבי אלעזר ברבי שמעון איז געווען אין דער צייט פון זעקסטן דור תנאים, אין דער צייט פון עלפטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער לעצטער דור פון תנאים.
רבי אלעזר ברבי שמעון איז געווען א זון פון רבי שמעון בן יוחאי, און זיי זענען געןןען באהאלטן דרייצן יאר אין א מערה.
רבי אלעזר הקפר איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.
רבי אלעזר הקפר איז געווען אין דער צייט פון זעקסטן דור תנאים, אין דער צייט פון עלפטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער לעצטער דור פון תנאים.
רבי אלעזר חסמא איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט זעקס מאל אין משניות.
רבי אלעזר חסמא איז געווען פון דריטן דור תנאים, ער איז געווען א תלמיד מובהק פון רבי יהושע בן חנניה.
בן הא הא, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.
די גמרא אין מסכת חגיגה ברענגט עטליכע שמועסן צווישן בר הי הי און הלל, ווי ס'ווייזט אויס פון די מפרשים אויף דער משנה איז בן הא הא אין בר הי הי דער זעלבער, און ער איז געווען פון ערשטן דור תנאים.
:"רבן גמליאל" באוועגט אהער. פאַר זײַן זיידע, דעם ערשטן רבן גמליאל, זעט רבן גמליאל הזקן.
רבן גמליאל פון יבנה איז געווען דער נשיא פון די סנהדרין, און איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט הונדערט און צען מאל אין משניות.
מען האט אים גערופן רבן גמליאל פון יבנה כדי נישט זיך פארטומלען מיט זיין זיידן וואס האט געהייסן רבן גמליאל הזקן. אין אלגעמיין וואו עס שטייט אין משניות נאר "רבן גמליאל" מיינט דאס רבן גמליאל פון יבנה, דאך איז פארהאן אויסנאמען.
רבן גמליאל פון יבנה איז געווען א זון פון רבן שמעון בן גמליאל הזקן, א זון פון רבן גמליאל הזקן, א זון פון שמעון בן הלל, א זון פון הלל הזקן, ער האט געשטאמט פון מלכות בית דוד.
רבן גמליאל פון יבנה איז געווען פון צווייטן - דריטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
מעלות רבן גמליאל במישור האישי והפרטי.
כמו כן קיבל תנחומים על טבי עבדו, אף שפסק שאין לקבל תנחומים על עבד נוכרי שמת, מאחר ש"טבי עבד כשר היה".
סדר זרעים (דריי און צוואנציג מאל)
סדר מועד (זיבן און דרייסיג מאל)
סדר נשים (ניינצן מאל)
סדר נזיקין (עלף מאל)
סדר קדשים (פינף מאל)
סדר טהרות (פופצן מאל)
חדשות אנש אדער מיט דעם פֿולן נאמען חדשות אנ"ש בארה"ב ובעולם איז אַ חסידישער פארום, אויף דער יידישער שפראך.
געגרינדעט און אנגעפירט דורך א ניק Jewboy.
פון די הודעות באמערקט מען אז די שרייבער דארטן זענען גוט באהאווענט און פארמישט אין די חרדישע חסידישע היעראָכיע. די חרדישע צייטונגען האבן סוף וואך גאנצעטע שטיקער נייעסער פון דער זייט, און די פארום האט גאנצעטע שטיקער פון די צייטונגען, ווארט אויף ווארט.
און אלע היימישע נייעס ווערן דארטן געמאלדן דורכאויס אגאנצען טאג אין פארום פון ברעיקינג נייעס מיט האלבעטע און מכיוון'דיגע אינפארמאציע צו אנטוויקעלן דעם דעת הקהל.
לעצטענס האט מען דארטן פארבאטן צו שרייבן סיי וואס איבער דעם סאטמאר מחלוקת צוליב אסאך שוועריקייטען דאס צו קאנטראלירן.
לכבוד דעם האבן זיך געgפנט צוויי נייע הייד פארק פארום'ס ספעציעל געאייגענט צו ערפילן דעם לאך, כל העולם כולו פאר ארונים, און חדשות אנש סאטמאר פאר זאליס.
על סאלוואדאר איז א לאנד אין צענטראלער אמעריקע, צווישן גוואטעמאלע און האנדוראס, מיט א באפעלקערונג פון 6.7 מיליאן מענטשן.
על סאלוואדאר האט מער מענטשן אין א קוואדראט ק"מ ווי יעדע לאנד אין די אמעריקעס. דאס לאנד האט אויך מער אינדוסטריע ווי וועלכן אנדער לאנד אין צענטראל אמעריקע.
אין על סאלוואדאר זענען דא צוויי צייטן פון יאר. די טרוקענע צייט, אדער זומער, הייבט אן אינמיטן אקטאבער ביז מיטן מיי. אין זומער רעגנט נישט. די נאסער צייט, אדער ווינטער גייט פון מיטן מיי ביס מיטן אקטאבער, און עס רעגנט יעדן טאג.
רבי חוצפית המתורגמן איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.
רבי חוצפית המתורגמן איז געווען פון צווייטן - דריטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
רבי חוצפית המתורגמן איז געווען פון די עשרה הרוגי מלכות.
רבי חנניא איש אונו אדער רבי חנינא איש אונו איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.
רבי חנניא איש אונו איז געווען פון דריטן - פערטן דור תנאים, און פון ניינטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
רבי חנניא איש אונו האט איבער געזאגט אַן הלכה וואס ער האט מקבל געווען פון רבי עקיבא אין געפענגעניש.
דאס שושלת בערעגסאז האט זיך אנגהויבן נאכן ערשטן וועלט קריג, ווען רבי חיים אברהם פאלאק דער זון פון רבי אביגדור פאלאק, דער איידעם און שטיף זון פונעם אמרי יוסף פון ספינקא האט זיך אריבער געצויגען פון ספינקא קיין בערעגסאז (היינט אין אוקראינע). דארט האט ער באלט אוועק געשטעלט א ביהמ"ד אין א קורצער צייט שפעטער אזוי אויך א ישיבה פאר תלמידים. עס האט נישט לאנג געדויערט ביז ער איז נתבקש געווארן לישיבה של מעלה, י"ז טבת תרצ"ג. וועלכער ער איז דעמאלטס אלט געווען קרוב צו פערציג יאר אינגאנצן. ממש פאר דער פטירה האט ער זיך אנגערופן צום זון רבי יוסף מאיר אין זיך אונטרעסירט צו ער באמערקט אויכעט די אבוה"ק די עטרת צבי פין זידיטשוב פין איין זייט, אין מהרי"א מזידטשוב זי"ע פון די צווייטע זייט וועלכער זענען געקומען עם אקעגן נעמען אויבן.
זיין בן יחיד רבי יוסף מאיר פאלאַק איז נאך דעמאלט'ס געווען א יונג בחור'ל, אזוי אז דער ישיבה האט אויכעט נישט מאריך ימים געוויזן. דער ספינקער רבי דער חקל יצחק זי"ע וואס איז געוועזן א פעטער איז געשטאנען פאר א שושבין עם צו חתונה מאכן ווי אום גיכסטן כדי איבער צו נעמען די רעביסטעווע. על אף אלץ בחור האט רבי יוסף מאיר זייער געשעמט אין געוויזוהן באוויסט איבער דער גאנצער שטאט ווי א עילוי אין א כלי מפואר שעפציעל אין די עבודה וועלעכער ער האט אראפ געלייגט דריי מאל א טאג ביים דאווענען. אבער צו זאם מיט דער חתונה וואס איז אפ געראכטען געווארן אין בערעגסאז בראשות גדולים וצדיקים איז געווען די הכתרה ממשיך צו זיין גזע אבוה"ק. רבי יוסף מאיר האט געהייראט מרת חנה (תרע"ה - כ"ט מרחשון תשע"ד), די טאכטער פון רבי יחיאל חיים לאבין, מאקאווער רבי, און רביצין דבורה ברכה. זיי האבן געהאט צוויי קינדער, אברהם אלטער און ביילא חיה.
פלא דער אוף ווערט דער ציילט אז דער זיידע רבי אביגדור פאלאק וואס ווערט שוין דערמאנט אויבן אלץ טאטנ'ס טאטע - איידעם פון אמרי יוסף וועלעכער האט מאירך ימים געווען איבער די חתונה פון אייניקל דער יתום, איז נישט געקומען באשיינען די חתונה, ווי באלט ער האט געברויכט צו דעם אריבער גיין די גרענעץ פון סיגעט, אין היות מ'האט געדארפט זיך פאטאגראפירן פאר א פאס האט געקענט באשטיין מוותר זיין אוף דער חתונה ווי איידער נישט מאכן פון אים א בילד...
דער היינטיגער בערגסאזער רבי איז רבי אברהם פאלאק, א זון פון רבי יוסף מאיר און א שטיף־זון פון בעלזער רב האט געצויגן קיין בני ברק אין תש"ם און אויפגעשטעלט זיין ביהמ"ד דארטן. זיין זון רבי יהושע פאלאק האט געפירט א ביהמ"ד אין ירושלים.
רבי חנינא בן גמליאל אדער רבי חנניא בן גמליאל איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט זעקס מאל אין משניות.
רבי חנינא בן גמליאל איז געווען א זון פון רבן גמליאל פון יבנה, א זון פון רבן שמעון בן גמליאל הזקן, א זון פון רבן גמליאל הזקן, א זון פון שמעון בן הלל, א זון פון הלל הזקן, ער האט געשטאמט פון מלכות בית דוד.
רבי חנינא בן גמליאל איז געווען פון דריטן - פערטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
בערעגסאַז (;; "בערעהאווא", "בערעגאווא"; טשעכיש און סלאוואקיש: "Berehovo" "בערעהאווא";) איז א שטאט אין דער טראנסקארפאטישער גובערניע אין קארפאטארוס, מערב אוקראינע, נישט ווייט פונעם גרענעץ מיט אונגארן, 26 ק"מ דרום פון מונקאטש.
זי איז געווען די הויפטשטאט פון בערעג מעדזשע אין אונגארן ביז 1919 און צווישן 1938-1944.
דעם נאמען בערעגסאַז האט מען ערשט גענוצט אין 1504.
דער ערשטער יידישער יישוב איז געגרינדעט אין דער שטאט אין 1768 מיט פיר משפחות. ביז 1830 איז די יידישע באפעלקערונג געוואקסן צו 200.
די באפעלקערונג איז בערך 26,100 (אין 2004).
כתובים איז די דריטע אפטיילונג פון תנ"ך וואס אנטהאלט עלף ספרים: תהלים, משלי, איוב, שיר השירים, רות, איכה, קהלת, אסתר, דניאל, עזרא-נחמיה (איין ספר), דברי הימים (איין ספר). דאס איז דער סדר פון כתובים אין רוב דרוקן פון תנ"ך. די בעלי המסורה אין טבריה און די ספרדישע יידן האבן אן אנדער סדר פאר כתובים, און די גמרא אין מסכת בבא בתרא ברענגט א דריטן סדר.
עזרא איז א המשך פון דברי הימים. אין דניאל און עזרא-נחמיה זענען דא טיילן געשריבן אויף אראמיש און נישט לשון-קודש.
די 24 ספרים פון תנ"ך ווערן צעטיילט אויף תורה, נביאים (גמרא ב"ב י"ד, מדרש רבא שמ"ר מא, דב"ר י"ד). די דרגות אין די כתבי הקודש זענען: די תורה איז געגעבן מפי הגבורה (פון דעם אייבערשטן אליין), די ספרים פון נביאים זענען געזאגט מיט נבואה, און די כתובים זענען געשריבן מיט רוח הקודש.
האַליפֿאַקס איז א שטעטל אין וועסט יארקשיר אין צפון ענגלאנד, נישט ווייט פון בראדפארד. אין 2001 איז זיין באפעלקערונג געווען 82,056. האליפאקס איז באקאנט אלס א צענטער פון וואל פאבריקאציע, און אלס די היים פון האליפאקס באנק.
האליפאקס האט אויטאבוס און באן דינסטן. פון האליפאקס באן סטאנציע קען מען פארן קיין לידז, בראדפארד, מאנטשעסטער און ליווערפול. די באן פירמע איז נארדערנער באן.
חנמאל המצרי, איז געווען א תנא און כהן גדול, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.
חנמאל המצרי איז געווען פון ערשטן דור תנאים, און פון זיבעטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה. פאר דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
חנמאל המצרי, האט געמאכט איינע פון די זיבן פרות אדומות נאך עזרא.
קבר רבי חנניא בן עקשיא
רבי חנניא בן עקשיא איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט צוויי מאל אין משניות.
רבי חנניא בן עקשיא איז געווען פון דריטן - פערטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
צענטער פון ערדציטערניש אין גליל
די ערדציטערניש אין צפת כ"ד טבת ה'תקצ"ז איז געווען אן ערדציטערניש וואס האט פאסירט אין דעם געגנט פון גליל, וואס האט איבערגעלאָזט טויזנטער געהרגעטע; דער עיקר חורבן איז געווען אין צפת.
צוויי פריערדיגע ערדציטרענישן האבן דערציטערט צפת אין ט"ו אייר ה'תקצ"ה, וואס האבן געשעדיגט אסאך פארמעגן, אבער מענטשן זענען כמעט נישט געשעדיגט געווארן.
די גרויסע ערדציטערניש.
זונטאג נאכמיטאג, מנחה צייט,האט די ערד אנגעהויבן צו ציטערן, כמעט אלע הייזער אין צפת זענען צוזאמען געפאלן, אויך אין טבריה זענען צוזאמען געפאלן הייזער. די שעצונג פון די געהרגעטע איז: אין צפת איבער 2000 און אין טבריה ארום 600.
דער יישוב נאך דער ערדציטערניש.
רבי ישראל שקלאווער, דער מנהיג פון די פרושים, איז יענע צייט געווען אין ירושלים אויפצושטעלן דארט א יישוב פון אשכנזים. די ערדציטרעניש האט געברענגט נאך א סיבה אפצולאזן דעם יישוב אין גליל, און טאקע אלע פרושים האבן אפגעלאזט צפת און זענען אריבער קיין ירושלים.
קעגן דעם האט דער אוורוטשער רב, רבי אברהם דוב אויערבאך, דער מנהיג פון די חסידים, אנגעשטרענגט זיינע אלע כוחות ווייטער איינצוהאלטן דעם יישוב, און געשיקט בריוו קיין חוץ לארץ צו שאפן געלט אויפצושטעלן דעם יישוב פון נייַ.
אין יאר ה'תקצ"ט ווען משה מאנטיפיארי איז געקומען אויף א באזוך אין ארץ ישראל, האט ער געזען דעם גרויסן חורבן אין צפת, איז ער צוהילף געקומען אוועקצושטעלן דעם יישוב.
רבי משה קארדאווערא (רמ"ק) (ה'רפ"ב - כ"ג תמוז ה'ש"ל), פון די הויפט מקובלים אין צפת, און דער רבי פון אר"י הקדוש.
דער רמ"ק איז געבוירן אין יאר רפ"ב. זיין געבורטס פלאץ וויייסט מען נישט, אבער זיין פאמיליע־נאמען ווייזט אז דער אפשטאם פון די משפחה איז פון קארדאבע אין שפאניע. געוואקסן איז אין צפת, דארט האט ער געלערנט ביי רבי יוסף קארו אין רבי יעקב בירב האט מסמיך געווען צו דיינות.
ער האט חתונה געהאט מיט די שוועסטער פון רבי שלמה אלקבץ, און ביי צוואנציג יאר האט ער אן געהויבן לערנען קבלה ביי זיין שוואגער. נאך געציילטע יאר איז ער ער אויפגענומען געווארן אלס ראש ישיבה אין צפת. צווישן זיינע תלמידים ווערן גערעכנט רבי חיים וויטאל און רבי אליהו די ווידאש (בעל ראשית חכמה).
דער רבי פון קבלה.
ווען דער אר"י איז געקומען קיין צפת האט ער געלערנט ביים רמ"ק ביז זיין פטירה כ"ג תמוז ה'ש"ל. און דער אר"י איז געווארן דער הויפט יורש צו פירן דעם קבלה לערנען, על אף וואס דער וועג פון אר"י אין קבלה איז אנדערשט פון זיין רבי'ן.
רבי טרפון, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט פינף און זעכציג מאל אין משניות.
רבי טרפון איז געווען פון צווייטן-דריטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
רבי טרפון איז געווען פון די תלמידי בית שמאי.
רבי טרפון איז געווען א כהן.
כולל חיבת ירושלים אדער כולל גאליציע געגרינדעד געווארן אין יאר ה'תק"ץ, איז א גרויסע צדקה וואו מען פארטיילט געלט פאר יידן פון ארץ ישראל.
די צדקה איז געגרינדעט געווארן אין גאליציע, דורך די גדולי הדור פון יענע צייט, און זיי האבן געמוטיגט זייערע אַנהענגער צו געבן צדקה פאר צדקת ארץ ישראל, וויבאלד זיי קענען פערזענליך נישט וואוינען אין ארץ ישראל.
און היינט הויפטקווארטירט אין מאה שערים געגנט, ירושלים.
כ"ק אדמו"ר רבי לייבוש לייזער שליט"א פון פשעווארסק איז דער נשיא פונעם כולל אין אייראפע.
די דריי נשיאים פון כולל חיבת ירושלים אין אמעריקא
אנשי כנסת הגדולה איז דער נאמען מיט וואס ס'ווערט אנגעריפן דער בית דין פון עזרא הסופר.
זייער צייט.
די צייט פון אנשי כנסת הגדולה האט זיך אנגעהויבן אין יאר ג'ת"ח מיט דעם אנפאנג פון אויף בויען פון צווייטן בית המקדש, זיי זענען געשטאנן אין שפיטץ פון דאס יידישע פאלק און זיי האבן אנגעפירט מיט דעם בויען פון צווייטן בית המקדש, און מיט דער עליה פון די יידן פון בבל קיין ירושלים. די אנשי כנסת הגדולה האבן אנגעפירט מיט אלע באדערפענישן און פירערשאפט פון דאס יידישע פאלק ביז דעם יאר ג'תמ"ח, ווען חגי, זכריה, מלאכי זענען נפטר געווארן און ס'האט זיך געענדיגט די נבואה. אויך עזרא הסופר איז דעמאלס נפטר געווארן, און שמעון הצדיק איז געווארן דער פירער און כהן גדול.
מצ"ח (ר"ת, "מיליטערישע פארשונגס פאליציי") איז אן אפטיילונג אין ישראלדיקער מיליטערישער פאליציי. איר אויפגאבע איז אויספארשן קרימינאלע אקטיוויטעטן, וואס זענען אי לאנד געזעצן, אי מיליטערישע געזעצן, וואס צה"ל זעלנער באגייען.
זעט מיליטערישע פאליציי.
שמואל הקטן, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.
שמואל הקטן איז געווען פון ערשון-צווייטן דור תנאים, און פון זיבטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס איז געווען פאר דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
(מען דארף פארשטיין פארוואס דער רמב"ם רעכנט שמואל הקטן פון אכטן גרופע נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער גרופע וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש).
די גמרא פארציילט, רבן גמליאל הזקן דער נשיא פון די סנהדרין האט באשטעלט זיבן דיינים וואס זאלן ארויף קומען צו-מארגן'ס אין בית דין שטוב מעבר זיין דעם יאר, צו-מארגנס האט ער געטראפן אכט, האט ער אויסגעריפן ווער ס'איז ארויף געקומען אן רשות זאל אראפ גיין, האט שמואל הקטן זיך אויפגעשטעלט און ערקלערט אויף זיך, אז ער איז געקומען אומגעלאדנט, נישט צו דארפן פארשעמען אן אנדערען.
אריינגאנג צו תל אביב השלום באן סטאנציע
תל אָביב השלום באַן סטאַנציע איז א פארהאוועטע סטאנציע אויף דער נייער ליניע וואס פארט אריבער תל אביב, נאנט צום עזריאלי איינקויף צענטער. זי איז געעפנט געווארן אין 1996. די סטאַנציע האָט דריי פעראנען און פֿון דאָרטן קען מען פארן צו אַלע צילן פֿון דער ישׂראל-באַן.
רוטעס.
א באן אין דער תל אביב השלום סטאנציע
רבי יהושע ווערט אריבערגעפירט אהער, פאר אנדערע באדייטן זעט רבי יהושע (באדייטן)
רבי יהושע בן חנניה איז געווען דער אב בית דין פון די סנהדרין, און איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט הונדערט און איין און ניינציג מאל אין משניות.
וואו עס שטייט אין משניות רבי יהושע סתם מיינט מען רבי יהושע בן חנניה.
רבי יהושע בן חנניה איז געווען פון צווייטן - דריטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
רבי יהושע בן חנניה איז געווען א לוי, און ער איז געווען פון די משוררים אין בית המקדש, רבן גמליאל האט אים געגעבען זיין מעשר ראשון.
סדר זרעים (דריי און דרייסיג מאל)
סדר מועד (פינף און צוואנציג מאל)
סדר נשים (פינף און צוואנציג מאל)
סדר נזיקין (פיר און צוואנציג מאל)
סדר קדשים (ניין און צוואנציג מאל)
סדר טהרות (פינף און פופציג מאל)
שמעון בן זומא, אדער בן זומא איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט זיבן מאל אין משניות.
שמעון בן זומא איז געווען פון דריטן-פערטן דור תנאים, און פון נייטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה.
רבי בנציון דייטש (ה׳תרפ״ה – כ"ח אב ה'תש"ף) איז געווען דער בוקארעשטער רבי. ער האט געוואוינט אין בארא פארק, אויף דער 9טער עוועניו און 51סטער סטריט אין בארא פארק, ניו יארק. ווען ער איז נאך געווען א אכצן יעריגער בחור און האט געלערנט דעמאלטס אין דער אראדער ישיבה אין אראד ביים ארעדער רב, האט מען אים אויפגענומען אלס שטאט׳ס רב אין שטאט ראדעוויץ, רומעניע.
רבי בנציון דייטש איז געבוירן צו זיין פאטער רבי שמואל דייטש, דער פריערדיגער בוקארעשטער רבי, א זון פון הרב משה דייטש הי"ד, וואס איז געווען ממלא מקום פון זיין טאטן הרב דוד נתן דייטש, דער צווייטער קרעטשענעווער רבי אין שטעטל קרעטשענעוו, לעבן סיגוט, און דער בעל מחבר ספר נפש דוד על התורה. הרב דוד נתן דייטש איז געווען א זון פון הרב יוסף יואל דייטש, מו"ץ אין טארנאפאל אינאיינעם מיטן מנחת חינוך און דערנאך רב אין מאניסטרישץ און דערנאך אין חאדאראוו און דערנאך קרעטשענעוו. הרב יוסף יואל דייטש איז געווען אן איידעם דורך זיווג שני ביים טאלטשעווער רב, הרב משה דוד אשכנזי, און איז געווען א שוואגער מיטן ייטב לב.
הרב בנציון איז געווען א תלמיד מובהק פון דעם טשעקער רב און דעם אראדער רב, הרב בנציון דייטש. ער איז געווען רב אין ראדעוויץ, ראמעניע, נאך אלס בחור, בשליחות פון זיין רבין דער ארעדער רב און זיין טאטע, און דער נאך אין בארא פארק.
ער איז נפטר געווארן כ"ח אב, תש"ף, אין עלטער פון 85 יאר, און איז געקומען לקבורה אויף הר המנוחות.
אַ דינער־קאָמפּיוטער איז אָפֿטמאָל דין געשטימט װי אַ שופֿלאָד
עטלעכע דינער־קאָמפּיוטערס אין אַ שאַפֿע
אין קאָמפּיוטערײַ, אַ דינער () איז אַ קאָמפּיוטער אָדער אַ קאָמפּיוטער־פּראָגראַם װעלכע איז באַשטימט צו באַדינען אַנדערע קאָמפּיוטערס. צום בײַשפּיל, אַן אָפּדרוקער־דינער באַדינט װי אַ אָפּדרוקער פֿאַר אַלע קאָמפּיוטערס אין דעם נעצװערק, אָדער אַ DNS־דינער באַדינט װי אַ נאָמען־אױסלײזער צװישן קאָמפּיוטער נעמען מיט IP־אַדרעסן.
שמחה פֿעלדער איז א פרומער רעליגיעזער יונגערמאן, און א דעמאקראטער סענאטאר אין דעם ניו יארק סענאט, פארן 17טן דיסטריקט, וואס נעמט איין א גרויסן טייל פון ברוקלין. ער איז געוויילט געווארן א סענאטאר צום ערשטן מאל אין נאוועמבער 2012, און נאכאמאל אין נאוועמבער 2018.
ער איז געווען א בארא פארק קאונסילמאן, ווען ער האט איבערגענומען נח דיער, ביז ער האט נישט געקענט לויפן מער צוליב קאדענץ כללים וואס באגרעניצט אים צו דינען בלויז צוויי טערמינען פון פיר יאר איינס. ער האט פארטרעט דעם 44סטן דיסטריקט.
ער פלעגט זיין דער הויפט עצה געבער און טשיף אפ סטעף ביי דעם בארא פארק אסעמבלימאן דוב הייקינד, אבער לעצטנס איז א קאץ דורכגעלאפן צווישן זיי, און זיי זענען אפיציעל בלוט שונאים. און דאס איז אנגעבליך די סיבה פארוואס ער האט געשטיצט קריסטין קווין, אן אפענע לעזביאנקע, פאר קאנסיל ספיקער, אפצוטאן הייקינד וואס איז גוט מיט דעם קעגנער און פארלירער ביל די בלאזיא וואס איז אויך א קאנסולמאן פאר א טייל בארא פארק.
ער איז געווען א פארוואלטונג פראפעסער אין טורא קאלעזש בעפאר דעם.
ער איז א זון פון א ליטווישן ראש ישיבה.
דער ציון פון רבי יהודה בר אילעאי
רבי יהודה ווערט אריבערגעפירט אהער, פאר אנדערע באדייטן זעט רבי יהודה (באדייטן)
רבי יהודה בר אלעאי איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט זעקס הונדערט און ניין און פופציג מאל אין משניות, כמעט אלע מאל מיטן נאמען סתם רבי יהודה.
רבי יהודה איז געבוירן געווארן אין אושא. ער איז געווען פון פינפטן דור תנאים, און פון צענטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה.
רבי יהודה ווערט דערמאנט אין אלע מסכתות פון ש"ס אויסער אין מסכת קנים.
רבי יהושע בן קרחה איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט פיר מאל אין משניות.
רבי יהושע בן קרחה איז געווען פון פינפטן דור תנאים, און פון צענטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה.
רבי אברהם דוב אויערבאך פון אווריטש (ה'תקכ"ה - י"ג כסלו ה'תר"א) איז געווען פון די חסידישע אדמו"רים. ער האט מחבר געווען דעם ספר "בת עין".
רבי אברהם דוב איז געבוירן געווארן (בערך אין יאר ה'תק"ך) צו זיין טאטן רבי דוד מגיד מישרים אין כמעלניק. ער איז געווען א תלמיד פון רבי נחום טשערנאבלער און זיין זון רבי מאטאלע טשערנאבלער און אויך פון רבי לוי יצחק בערדיטשעווער.
ער האט געהייראט די טאכטער פון רבי נתן נטע פון אוורוטש, א תלמיד פונעם בעל שם טוב.
זיין גרויסער ליבשאפט צו ארץ ישראל זעט זיך אסאך אין זיין ספר בת עין, וואס מ׳האט געדרוקט צום ערשטן מאל אין יאר ה׳תר״ז (זעקס יאר נאך זיין פטירה).
אין יאר ה'תקצ"א איז ער ארויף קיין ארץ ישראל.
אין תקמ"ה איז רבי אברהם דוב געווארן רב אין כמעלניק, אבער גלייך נאכהער איז ער אריבער קיין אוורוטש אלס ממלא מקום פון זיין שווער.
אין תקפ"ו איז ער געווארן רב אין זשיטאמיר.
ביים ערדציטערניש.
המצבה על בית מדרשו של האדמו"ר מאבריץ'
רבי אברהם דוב האט געהאט צויי ברידער, רבי יוסף צבי, מגיד אין כמעלניק, און רבי ישראל לייב, אב"ד ווארכיווקע.
אין ה'תר"א האט אויסגעבראכן אין צפת א מגפה וואס האט געהרגעט אסאך מענטשן. דער אוורוטשער רבי האט אויך געליטן פון דער מגפה, און ער האט צוגעזאגט אז ער וועט זיין דער לעצטער קרבן. אום י"ב כסלו איז ער נפטר געווארן און די מגפה האט טאקע אויפגעהערט. ער איז נקבר געווארן אינעם אלטן בית עולם פון צפת, אין דער מערה צוזאמען מיט אנדערע גדולי החסידות אין ארץ ישראל, צווישן זיי: רבי דוד שלמה אייבעשיץ פון סאראקע, מחבר פון "ערבי נחל" און רבי אריה לייב וואלטשיסקער.
רבי יוסי, אדער רבי יוסי ברבי חלפתא איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט דריי הונדערט און פיר און זעכציג מאל אין משניות.
רבי יוסי איז געווען פון פינפטן דור תנאים, און פון צענטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה.
רבי יוסי ווערט דערמאנט אין יעדע מסכת פון ש"ס, אויסער פיר מסכתות - מסכת חגיגה, מסכת הוריות, מסכת מעילה, מסכת תמיד.
רבן שמעון בן גמליאל (דער צוויטער) איז געווען דער נשיא פון די סנהדרין, און איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט הונדערט און אכט מאל אין משניות.
רבן שמעון בן גמליאל איז געווען א זון פון רבן גמליאל פון יבנה, א זון פון רבן שמעון בן גמליאל הזקן, א זון פון רבן גמליאל הזקן, א זון פון שמעון בן הלל, א זון פון הלל הזקן, ער האט געשטאמט פון מלכות בית דוד.
רבן שמעון בן גמליאל איז געווען פון פערטן דור תנאים, און פון ניינטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
סדר זרעים (צען מאל)
סדר מועד (צוועלף מאל)
סדר נזיקין (אכט און דרייסיג מאל)
סדר קדשים (דרייצן מאל)
סדר טהרות (צען מאל)
קבלה איז א חכמה וואס ערקלערט באהאלטענע מיינונגען אין די תורה. די ערשטע ספרי קבלה זענען "ספר יצירה", "רזיאל המלאך", "ספר הבהיר", און "ספר הזוהר".
נאכן ספר הזוהר איז די חכמה הקבלה אריבער דורך די מויל צו אסאך גדולי הדור און גאונים, אבער אלעס איז געווען פארשטעלט און באהאלטן, פון די וואס זענען באוואסט צו אונז איז דער רב האי גאון וואס האט געמאכט א ספר אויף קבלה כללים מרבי האי גאון, אויך איז אין די לעצטע הונדערט יאהר געדרוקט קבלה ענינים פון אנדער גאונים ווי רב רחומאי גאון און רב חפני גאון.
פון די ערשטע גרויסע מקובלים איז ר' אליעזר מגרמייזא דער רוקח, פון איהם האט מקבל געווען רבי משה בן נחמן דער רמב"ן, זיינע ספרים אויף די תורה איז פויל מיט ענינים פון קבלה, אויך איז אין יענע צייט געווען דער ראב"ד א גרויסער בעל מקובל, דערנאך איז געווען דער רקנטי.
שפעטערדיגע ספרים זענען "פרדס רמונים" פון ר' משה קורדובירו, ביז עס איז אויגעשטאנען ר' אר"י. און האט אנטפלעגט גאר גרויסע טיעפע און ברייטע סודות התורה אין צענדליגער ספרים פון קבלה.
שפעטער האט זיך צוטיילט קבלה אין דריי שרשים. 1) די חסדישע רביים, וואס זענען מבאר אין זייערע אלע ספרים די טיעפע נושאים פון קבלה. 2) די תלמידי הגר"א וואס זענען עס מבאר די פשטות לויט זייער השגה. 3) די חכמים און מקובלים פון די ספררדים וואס זענען עס מבאר מיט טיעפע דורשים וואו דער רש"ש, דער בן איש חי און נאך.
טראדיציאנאל איז קבלה געלערנט געווארן נאר דורך אזעלכע וואס האבן שוין פיל געלערנט פון ספרי נגלה (ש"ס ופוסקים), און זענען שוין אלט פערציג יאר אדער מער, און זענען פארהייראט.
אויף צו לערנען קבלה פארלאנגט זיך צו לערנען מיט א געלערנטער מורה, און עס פארלאנגט זיך קענטניס אין אלע געביטן פון תנ"ך, ש"ס, מדרשים, און פסקי הלכה.
א מקובל איז איינער וואס שטודיעט חכמת הקבלה. עס איז היינט דא קאבאליסטען וואס זענען נישט דווקא פרומע עהרליכע אידן, עס זענען דא אפילו פרייע און אפילו גוים און קריסטן וואס שטודירן די שטריכן פון קבלה און זוהר.
די חכמה פון קבלה איז א טיעפע און א גרויסע, עס איז פונקט אזוי די חכמה פון נגלה, עס אנטהאלט אין זיך גאר אסאך, און מיט גרויסע טיעפקייט, אבער די פשטות דערפון קען מען לערנען אזוי ווי מען קען לערענן נגלה, מען דארף זיך אויסלערנען די כללים, און דערנאך קען יעדער אליין זיך אפלערנען ענינינם אין קבלה.
אבער דאס איז די פשטות, קבלה האט אויך אין זיך א חלק פון סוד, וואס דאס צו דערגיין קומט נאך גרויס פלאגעניש און זוכן, אזוי יעדער חכמה קען מען דאס נישט קונה זיין נאר מיט מסירות נפש והגוף ממש.
קבלת האר"י.
ווי דערמאנט פריער איז דאס פארשידענע שטרעמונגען און וועגן פון קבלה. א גרויסער חלק און דער טיעפסטער דערפון איז די קבלה וואס דער האר"י הק' האט געלערנט מיט זיין תלמיד רבי חיים וויטאל. עס זענען געווען אסאך מקובלים וואס האבן געהאלטן אז דער עיקר אמת'ער קבלה איז דער קבלת האר"י און אנדערע מקובלים וואס גייען נישט אין קבלת האר"י זענען נישט ריכטיג.
אין דעם הינזיכט איז אויך דא צוויי מיינונגען, עס איז דא וואס זאגן אז אלע ספרים וואס רעדן פון קבלת האר"י איז אמת ווי דער ספר עמק המלך, שפע טל, שערי גן עדן הרמ"ז, און עס זענען דא וואס האלטן אז נאר די ספרים וואס רבי חיים וויטאל האט געשריבן דאס איז ריכטיג אנדערע זענען נישט ריכטיג און מען זאל דערין נישט לערנען.
דער חיד"א האט געהאלטן אזוי אז בלויז די קבלת האר"י ז"ל און בלויז די ספרים פון רבי חיים וויטאל זאל מען לערנען צו קענען חכמת הקבלה נישט אדדערע ווי ער שרייבט אין שם הגדולים ערך קצור תקפו כהן, וערך רבי חיים וויאטל, אין לומדים בעיה"ק בדברי קבלה כי אם הח' שערים שהועתקו מכתבי מהרח"ו עצמו ובנו, ודרך עץ החיים ותו לא, כי אפילו בכתבי האר"י ז"ל חושבבים לספרים וסדרים אחרים.
אין שו"ת חיים שאל ח"ב סי' י' שרייבט ער אזוי: ואני בעוניי איני חש לסודות שלא גילה רבינו האר"י ז"ל עצמו, וגם כי הרמ"ז ז"ל גדול כבודו עטרה בראש כל אדם, מכל מקום אני בער ולא אדע כי מה שלא גילה האר"י רבינו הגדול ז"ל אשר למד עם אליהו זכור לטוב, באלו אמרו שלא לסמוך ושב ואל תעשה עדיף.
הירא לנפשו לא יאמר שום תפלה ולא יכוין שום כוונה עד כי בעיניו יראה בכתבי הקדוש האמיתיים שהוא שער הכוונת שסידר מהר"ש וויטאל (מרן הרב חיד"א בספרו מחזיק ברכה סי' תפ"ט).
ציון פון רבי יוסי הגלילי
רבי יוסי הגלילי איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט זיבן און צוואנציג מאל אין משניות.
רבי יוסי הגלילי איז געווען פון דריטן - פערטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
רבי ישמעאל איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט ניינציג מאל אין משניות.
רבי ישמעאל איז געווען פון דריטן - פערטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
שמעון בן עזאי, אדער בן עזאי, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט אכט און צוואנציג מאל אין משניות.
שמעון בן עזאי איז געווען פון דריטן - פערטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
רבי נתן איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט צוויי מאל אין משניות.
רבי נתן געווען פון פינפטן דור תנאים, און פון עלעפטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה.
אַראַביש (العربية) איז א סעמיטישע שפראך און האט א שייכות מיט אנדערע סעמיטישע שפראכן ווי העברעיש און אראמיש. מער ווי 280 מיליאן רעדן אראביש אלס מוטערשפראך, כמעט אלע אינעם מיטל מזרח און צפון אפריקע, און נאך 250 מיליאן אלס צווייטער שפראך. אראביש האט געבארגט ווערטער פון אנדערע שפראכן, כולל העברעיש, פערסיש און סיריש.
די אראבישע שפראך האט 28 אותיות, און ווערט געשריבן פון רעכטס אויף לינקס.
צווישן די ווערטע וואס שטאמען פון אראביש זענען אלגעברע, אלקאהאל, צוקער און מאגאזין.
א סאטעליט בילד פונעם סאהארא
דער סאהארא מדבר (אראביש: الصحراء الكبرى‎, אַס-סאחראַ אל-קובראַ, "דער גרעסטער מדבר") אין צפון אפריקע, איז דער צווייטער גרעסטער מדבר אין דער וועלט (נאך אנטארקטיקע). ער איז גרויס בערך 9,065,000 קוואדראט ק"מ. ער איז דער הייסטער ארט אין דער וועלט, אבער נישט דער טרוקנסטער. דער טרוקנסטער איז דער אַטאַקאַמאַ מדבר אין דרום אמעריקע. דער נאמען "סאהארא" איז פון אן אראביש ווארט صحر וואס איז טײַטש "מדבר".
שער־בלאַט פֿון דעם ספֿר "טיב גיטין וקידושין"
הרב חיים יוסף גאָטליב (ה'תקנ"ד - ד' אדר ב' ה'תרכ"ז) באַקאַנט װי דער סטראָפּקאָװער רב איז געװען אב"ד סטראָפּקאָװ (היינט אין סלאוואקיי) און מחבר ספר 'טיב גיטין וקידושין'. ער איז געװען פון די גרעסטע תּלמידים פֿון דעם חתם־סופֿר.
ר' חיים יוסף איז געבױרן געװאָרן אין טערצאַל, אונגאַרן, צו זיין פאטער רבי יהודה אריה לייב (א משפחה פון רבי יואל גאטליב אב"ד גאלאנטא) און זיין מוטער, אן אייניקל פונעם הייליגן של"ה. ווען ער איז נאך געווען א יינגל האבן זיינע עלטערן געצויגן זיך קיין קראלי, ווען זיין פאטער האט ארענדירט א גרויסן מאיאנטעק פונעם גראף קאראלי.
ער איז געװען דער דיין פֿון טערצאַל אין משך פֿון 25 יאָר. אינעם יאָר ה'תר"א איז ער געװאָרן דער סטראָפּקאָװער רב מיט דער סמיכה פֿון רבי חיים האלבערשטאם, נאָך װאָס דער פֿריערדיקער רב פֿון סטראָפּקאָװ ר' יקותיאל יהודה טייטלבוים איז אױפֿגענומען געװאָרן אַלס רב אין איהעל אינעם יאָר ה'תר"א.
רבי חיים יוסף האט געהייראט בריינדל, די טאכטער פון רבי מאיר ליכטשטיין פון טערצאל.
זי איז נפטר געווארן י"ד שבט תר"ח.
ער האָט געהאַט פינף זין מיט אײן טאָכטער.
ר' חיים יוסף איז געשטאָרבן ד' אדר ב' ה'תרכ"ז און איז באַגראָבן געװאָרן אין דעם בית־עולם פֿון טיסינעץ װעלכע ליגט הײַנט אין סלאָװאַקיע.
נאָך זײַן פּטירה האָבן זײַנע זין, מנשה און אפֿרים גאָטליב, צװײ צװילינג־ברידער, פּובליקירט זײער טאַטנס ספֿר "טיב גיטין וקידושין", אינעם יאָר ה'תרכ"ח אין אונגוואר.
אין ירושלים אין שכונת בית ישראל איז דאָ אַ שול װאָס הײסט נאָך אים: "ישיבת רבינו חיים יוסף".
ר' נפֿתלי גאָטליב (פֿון זקני חסידי חב"ד, בעל מחבר "תולדות לוי יצחק"), אַן אײניקל פֿון ר' חיים יוסף, האָט געדרוקט אַ ספֿר מיטן נאָמען "ספֿר היחוס" װעלכע באַשרײַבט דעם גאַנצן שטאַם־בױם פֿון ר' חיים יוספס אײניקלעך.
זיין השפעה.
עס ווערט פארציילט אין ספר אל העדרים פון דעם גאון ר' עקיבא יוסף שלעזינגער זצ"ל אז ווען מען האט געמאכט די טיילונג אין אונגארן איז רבי חיים יוסף געזעצן אויבן אן, ער איז דאן געווען דער ראש החבורה וואס האט מסכים געווען אז די פרומע אידן זאלן זיך טיילן זייער קהילה פון די נישט פרומע, אזוי איז געווארן די נעאלאגען, שטאטוס קווא, און די ארטאדאקסיע אין אונגערין.
גאטליב
הרב חיים עוזר גראדזענסקי (ה'תרכ"ג-ה'ת"ש) איז געווען א דיין, פוסק און תלמיד חכם אין ווילנא; מען האט געהאלטן פון אים ווי דער ווילנער רב. ער איז געווען איינער פון די גרינדער פון אגודת ישראל און געווען דער נשיא פונעם מועצת גדולי התורה.
הרב גראדזענסקי איז געבוירן ה'תרכ"ג אין איוויע, (היינט בעלארוס), א קליין שטעטל נישט ווייט פון ווילנע וואו זיין פאטער האט געדינט אלס שטאטס-רב 40 יאר, און פאר אים איז זיין זיידע אויך געווען רב דארט במשך אזא תקופה. הרב חיים עוזר האט געהאט אן אויסערגעוויינלעך זכרון; ער האט קיינמאל נישט פארגעסן, ביז אין זיינע עלטערע יארן.
צו 15, איז ער געגאנגען לערנען אין דער וואלאזשינער ישיבה. רבי חיים סאלאווייטשיק האט אים זאפארט אריינגענומען אין זיין חבורה.
ביי די 21 יאר האט ער חתונה געהאט מיט לאה אלטע גראדנענסקי, א טאכטער פון הרב אליהו אליעזר גראדנענסקי און מלכה הינדא פאדווא־ליפקין (א טאכטער פון רבי ישראל סאלאנטער און מרת אסתר פייגא אייזנשטיין).
ביים זיווג שני איז ער געווארן רבי אלחנן וואסערמאן'ס א שוואגער—ביידע זענען געווען איידעמער ביי הרב מאיר אטלאס, דעם סאלאנטער רב.
רבי יהודה בן בתירא, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט אכטצן מאל אין משניות.
רבי יהודה בן בתירא איז געווען פון ערשטן דור תנאים, און פון זיבטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס איז געווען פאר דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
מאור עינים איז א ספר אויף פילאסאפיע און חקירה. געשריבן דורך ר' עזריה מן האדומים.
ער ברענגט דערין אסאך אינטערעסאנטע זאכן וואס געפונט זיך אויף דער וועלט, אויך אינטערעסאנטע חיות. א. א. וו.
אין יאר ה'של"ד איז ארויס דער ערשטער חרם אויף דעם מאור עינים פון די חכמי איטליע.
דער חיד"א ברעגנט דעם ספר מאור עינים פון ר' עזריהו מן האדומים, אין זיינע ספרים (זעט כסא רחמים מסכת סופרים פ"א אות י"ח),
חמדת ימים איז א ספר וואס איז אויסגעשטעלט לויט די חדשים און זמנים פונעם יאר, אנטהאלט אסאך מוסר און הנהגות וויאזוי זיך פירן.
דער ספר איז אויסגעשטלעט צו אסאך קריטיק, ספעציעל ביי חסידים וואס דער ספר איז נישט אנגענועמן. אין שבחי בעל שם טוב שטייט אז דער בעל שם טוב האט נישט געוואלט אריין גיין אין א שטוב וואו דער ספר איז דא.
דער מונטקאטשער רב אין קונטרס משיב דברי חכמים שרייבט א גאנצע תשובה דערוועגן, ער שרייבט אז מען האט געזאגט אויף אים אז ער איז געווען א אנהענגער פון שבתי צבי.
ביי די ספרים פון ספרדים ווערט ער יא אסאך געברעגנט ווי רבי חיים פלאג'י. אויך דער חיד"א דערמאנט אים, אסאך פון די תפלות וואס דער חיד"א האט מחבר געווען זענען רוב מיוסד אויף די תפלות וואס ווערט דערמאנט אין ספר חמדת ימים.
רבי שמעון שזורי, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט אכט מאל אין משניות.
רבי שמעון שזורי איז געווען פון פינפטן דור תנאים, און פון צענטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה.
ראַדעװיץ (;, "ראַדאַוץ";;, "ראַדאווצע";, "ראַדיווצי") איז א מוניציפאליטעט אין שאץ פראווינץ, רומעניע מיט א באפֿעלקערונג פון 27,759 אײַנוואוינער.
ראַדעװיץ געפינט זיך אין בוקאווינע, צפון מאלדאוויע, אויף א פלוין צווישן די סוטשעאווא און סוטשעוויצע טייכן, 37 ק"מ צפון פון שאץ, ביי א הייך 375 מ. ער איז איינער פון די עלצטע יישובים אין, באוואוסט זייט דעם 15טן יארהונדערט.
די לבנון קרעפטן זענען געגרינדעט געווארן דורך באשיר זשומייעל, אין די סוף 1970 יארן, דורכאויס דעם לבנון ברודער קריג, פרובירנדיק צו ברענגן אלע קריסטליכע מיליציעס אונטער איין דאך.
אסאך קריסטן זענען אומגעקומען אין די קאמפן צווישן די פאלאנגען, און די אנדערע גרופעס. עס איז באוואוסט דער טאג פון די לאנגע מעסערס, צום סוף איז אים געלונגען צו ברענגען אלע אונטער זיין הערשאפט.
ישראל האט ביי דער ערשטער לבנון מלחמה געגרינדעט צד"ל, וואס רוב פון די זעלנער זענען געקומען פון די לבנון קרעפטן, די אויפגאבע פון די זעלנער איז געווען, באשיצן די זיכערהייט זאנע, פון כעזבאלא אנגריפן.
אין די שפעטע 1980ער יארן, איז סאמיר דזשאדזשא געווארן קאמאנדיר פון די קרעפטן, אונטערשרייבנדיק אויפן טייף אפמאך, ברעגנדיק דעם קריג צו אן ענדע.
שפעטער זענען זיי געווארן א פאליטישע פארטיי אין לבנון.
שבתי צבי (ט' אב ה'שפ"ו, 1טן אויגוסט 1626 - י' תשרי ה'תל"ז, 17טן סעפטעמבער 1676), אדער ווי מען רופט אים ביי אידן "ש"ץ", איז געווען א איד פון איזמיר, טערקיי, וואס האט געהאלטן אז ער איז משיח, ער וועט אויסלייזן דאס אידישע פאלק פון זייערע צרות, און וועט זיי ברענגען קיין ארץ ישראל.
אסאך אידישע חכמים האבן אויך אזוי געהלאטן אין זיינער צייט, אבער דער עס זענען געווען אסאך וואס האבן געזאגט מען טאר זיך נישט לאזן איינרעדען פון אים, ער איז א מענטש פון בלוט און פלייש, און ער רעדט זיך איין ער איז משיח, אבער אין אמת איז ער נישט. צווישן די וואס האבן אים אפגעלאכט און זיך געקריקט מיט אים זענען געווען דער חכם צבי און זיין זון דער יעב"ץ, אויך דער גאון רבי יעקב סאספורט איז געווען זייער קעגן אים, און האט ארויס געגעבן ספרים קעגן אים ווי דער ספר ציצת נובל צבי.
אזוי ווי שבתי צבי האט זיך אסאך אויפגעהאלטן צווישן ספרדים, זענען אסאך גדולים פון ספרד געוווען דערין פארמישט.
שבתי צבי האט זיך שטענדיג געגרויסט אז ער וועט גיין צום טערקישער סולטאן און איבערנעמען פון אים דאס אידישע פאלק, און ער וועט זיי ארויפטראגן קיין ארץ ישראל, צום סוף ווען ער איז געקומען פארן סולטאן האט ער נישט נושא חן געווען ביי אים, דער סולטאן האט אים געגעבן אן אויסוועג, אדער וועט מען אים הרג'ענען ווייל ער האט אים באטראכט ווי איינער וואס גראבט אונטער זיין קעניגרייך, אדער נעמט ער אן איסלאם. שבתי צבי האט געוואלט אויסמיידן דעם טויט, האט ער ענדערש אנגענומען דעם גלויבן פון מוחמד (ציצית נובל צבי, מאורעות צבי, משיחי שקר ומתנגדיהם).
די מיינונג פונעם חיד"א.
אסאך איז געשריבן געווארן וואס איז געווען די מיינוג פונעם חיד"א אויף ש"צ, אבער אויב מען קוקט גוט אין זיינע כתבים און ספרים זעט מען ווי ער האלט אז זיי זענען נישט גערעכנט, ער רופט זיי אן "די פארשאלטענע כת", ער שרייבט אויף זיי כת הארורה שעוברים על כריתות ומיתות בית דין דתלו עצמם בלשונות הזוהר בדברי שוא ושקר, לכן הראה פנים לקעקע ביצתם (שם הגדולים ערך ספר הזוהר). אויך אין כתבי ידות וואס מען האט געטראפען שרייבט דער חיד"א מידי עוברי עולם חשך לראות גדולי ישראל נאחזו בסבך ונתפתו, וגם כי ידעו מה מאי דהוה לא שמו לבם. מה אענה ומה אומר, ה' הטוב יכפר בעד. דאס הייסט: איך האב געזען א פינסטערע וועלט ווי גדולי ישראל זענען פארכאפט געווארן, השי"ת זאל זיי פארצייען. אויך דעם גאון רבי אברהם רוויגו שרייבט ער "רב מאמין אשר היה נפתה בעוה"ר בהבלים ושאל שלא כהוגן (מעגל טוב ע' 9), אויך שרייבט ער: מי האיש ירא ה' ירחיק עצמו מהכל.
פון דער אנדערער זייט זעט מען אויך אז גדולי ישראל וואס אין זייער צייט ווען זיי האבן געשריבן זייער חיבור האבן זיי יא געהאלטן פון ש"ץ דאך ברענגט דער חיד"א פון זיי, אבער עס טוט אים וויי פארוואס זיי האלטן פון ש"ץ. ווי מיר זען ער ברענגט אסאך דעם ספר חמדת ימים, און האט דערין אסאך עוסק געווען און איבערגעשריבן פון זיי תפלות, ווי אויך דעם ספר לקט שמואל פון רבי משולם פייביש כ"ץ (שם הגדולים, ערך לקט שמואל, וערך קצור תקפו כהן). אויך דעם גאון מהר"ש פרימו ברענגט ער גאר אסאך אין זיינע ספרים, כאטש עס איז וואויל באקאנט ער איז אנהייב זייער נאנט געווען מיט ש"ץ זעלבסט.
רבי יוחנן בן נורי, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט דריי און פערציג מאל אין משניות.
רבי יוחנן בן נורי איז געווען פון דריטן - פערטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש. ער איז געווען א בר פלוגתא פון רבי עקיבא.
רבי יוסף מאיר כהנא (ה'תר"ע - ח' שבט ה'תשל"ח) איז געווען דער ספינקער רבי אין ירושלים.
רבי יוסף מאיר איז געבוירן געווארן אין רומעניע, אין יאר ה'תר"ע, צו זיין פאטער רבי צבי הירש כהנא, וואס איז געווען אן אייניקל פון רבי יוסף מאיר ווייס, גרינדער פון ספינקער חסידות, און נאך וועמען ער הייסט, און צו זיין מוטער מרת מירל גאולה, טאכטער פון רבי ברוך רובין, דער קאלאמאייער רבי. ער האט געהייראט מרת מלכה, טאכטער פון רבי יצחק טייטלבוים פון האסאקאוו (אן אפצווייג פונעם סיגעטער חסידות.). נאך דער חתונה האט ער געוואוינט אין דער שטאט אונגוואר, נאענט צו זיין שווער. אין פארלויף פון צוויי יאר האט ער געדינט אלס רב אין א דערנעבנדיגן שטעטל, און שפעטער האט ער געעפנט א ישיבה אין אונגוואר.
זיין באבע מרת שרה שלאמצע (זיין מאמע'ס מאמע), איז ארויפגעקומען אין די 30ער יארן פונעם פארגאנגענעם יארהונדערט קיין ארץ ישראל אליין, איבערלאזנדיג איר מאן און אירע קינדער אין אייראפע. מיט דער אויסברוך פון דער צווייטער וועלט קריג, האט זי געשיקט א מעלדונג פאר אירע אייניקלעך, פארשפרעכנדיג ערלעדיגן פאסיגע סערטיפיקאטן און אונטערלאגען פאר ווער ס'איז וויל, פון אירע אייניקלעך ארויפקומען קיין ארץ ישראל. רבי יוסף מאיר האט אנגענומען דער איינלאדונג. אין משך פון צוויי יארן האט זי געטון השתדלות און פראבירט צו פארשאפן סערטיפיקאט פאר אים, דערקלערנדיג אז ער איז איר איידעם, ווען ענדליך איינער פון די מיטגלידער פון דער אגענטור, וועלכער איז געווען א זידיטשאווער חסיד האט איר געזען, און ווען ער האט געהערט אז זי איז א טאכטער פון רבי מנחם מענדל פון זידיטשוב האט ער זיך באזארגט צו ערלעדיגן פאר איר אייניקל אלע נויטיגע דאקומענטן. אייר ה'תש"א איז ער אנגעקומען אין ארץ ישראל, געציילטע וואכן פאר דער פארטרייבונג פון די פרעמדע בירגער פון אונגוואר צום פוילישן גרענעץ. נאר איינציגע האבן איבערגעלבט, די מערהייט זענען ל"ע געשטראבן פון הונגער און פארשידענע קראנקייטן און די איבעריגע זענען אומגעברענגט געווארן דורך די נאציס. אין ארץ ישראל, אין פארלויף פון צוויי יארן, האט רבי יוסף מאיר געדינט אלס א רב פון וויזשניצער בית מדרש אין דער ווערנער הייזער געגנט. ער האט געוואוינט אין שכונת הבוכרים געגנט און שפעטער האט ער זיך אריבערגעצויגן אין מאה שערים געגנט. אין יאר ה'תש"ה האט ער געעפנט א שוהל אין דער נחלת שבעה געגנט, און האט אנגעהויבן דינען אלס ספינקער רבי. ווען די אומאפהענגיקייט מלחמה האט אויסגעברויכן, איז ער אנטלאפן פון זיין שטוב וואס פלעגט זיך געפינען ביים גרענעץ מיט יארדאניע, צו די דרומ'דיגע געגנטער פון ירושלים, און נאך דער קריג האט ער זיך צוריקגעקערט קיין מאה שערים און האט אויפגעשטעלט און באזירט זיין בית מדרש פונדאסניי.
ער האט אדאפטירט דעם ירושלימ'ער לבוש און איז געווען נאענט צו דער עדה החרדית און סאטמאר, אבער גלייכצייטיג איז ער אויכעט געווען נאענט צו אגודת ישראל, בעלזא, און וויזשניץ.
ח' שבט ה'תשל"ח נאך זיין פטירה, איז זיין עלטסטער זון רבי מרדכי דוד באקרוינט געווארן רבי.
דער ספר מדרש אגדה איז א איינע פון די מדרשי חז"ל.
געדרוקט צום ערשטן מאהל דורך שלמה באבער אין וויען אין יאהר תרנ"ד.
דער נאמען אויפן מדרש האט שלמה באבער געגעבן, דאס איז נישט דער מדרש אגדה וואס רש"י ברענגט ויש מדרש אגדה, לויט ווי שלמה באבער שרייבט אין די הקדמה איז דער מחבר פון דעם מדרש געווען נאך רש"י, וויבאלד עס געפינט זיך דערין מדרשים וואס רש"י ברעגנט האט ער מחליט געווען דאס צו רופן מדרש אגדה.
דער מחבר ברענגט פון מדרש ילמדנו וואס מיר האבן נישט, אויך ברענגט ער אסאך פון רבי משה הדרשן וואס רש"י ברענגט פון איהם און אנדערע ראשונים וואס מיר האבן נישט, אבער מיר געפינען דערין מדרשים וואס שטייט אין ערגעץ נישט נאר אין דעם מדרש אגדה.
די הערות ותיקונים פון שלמה באבער אויף דעם ספר, איז אנדערש ווי זיינע אנדערע הערות, רוב מאל שרייבט ער זייער באריכות און איז מברר די נוסחאות פון אנדערע פלעצער ווי דער מדרש שטייט, אנדערש אבער ביי דעם ספר, שרייבט ער זייער בקיצור, ער באגענונג זיך מיט בלויז איין מראה מקום.
רבי דוד שוסטאַל (געבוירן תמוז תש״ז) איז איינער פון די פיר ראשי ישיבות פון דער לייקוואוד ישיבה. ער איז אן איידעם פונעם פריערדיגן ראש ישיבה, רבי שניאור קאטלער.
רבי דוד איז דער עלטסטער קינד פון רבי אליהו שמחה שוסטאל (תרפ״ג–תשע״ב) און זיין ווייב שרה (תרפ״ה–תשע״ה), טאכטער פון הרב שמואל עהרנפעלד, דער מאטערסדארפֿער רב.
רבי אריה לייב הכהן העלער (ה'תק"ה (1745), קאלוש - י"ט טבת ה'תקע"ג (1812), סטרי) איז געווען אב"ד פון סטרי און האט מחבר געווען דעם "קצות החושן".
ר' אריה לייב איז געבוירן אין ה'תק"ה אין קאלוש, אסט-גאליציע (היינט אוקראינע).
זיין ברודער: ר' יהודה כהנא (בעל קונטרס הספקות ותרומת הכרי).
פון זיינע תלמידים: ר' אריה ליבוש ליפשיץ (בעל שו"ת אריה) ור' אשר ענזיל צוזמיר (בעל שו"ת מהריא"ז).
זיין זיידע איז געווען אן אייניקל פון בעל תוספות יום טוב האט זיך געצויגן פון רוסלאנד קיין קאלוש אין געגענט פון סטאניסלאוו אין גאליציע. דארטן האט משדך געווען זיין זון – ר' יוסף, מיט א ארימער טאכטער, אין מיט דער עצה פון ר' חיים צאנזער, האבן מאן און ווייב געבליבן וואוינען אין דעם הויז פון זייערע באזונדערע עלעטרן. אין יאר ה'תק"ה איז געבוירן ר' אריה וואס איז געגאנגען וואוינען אין הויז פון זיין טאטן אבער זיין ברודער – ר' יהודה, איז געבליבן וואוינען מיט דער מאמע.
אין זיין יוגנט האט ער געדינט אלס רב אין שטאט ראזינטאב. ער האט געלעבט מיט מורה'דיגער ארימקייט און דחקות. און ווינטער איז ער געזיצן א גאנצן טאג אין בעט צוגעדעקט פון די שרעקליכע פראסט, און געשריבן זיין ספר "קצות החושן". נאך דעם וואס ער האט גענדיגט שרייבן דעם ספר איז ער אנגעקומען צו ר' צבי הירש צו נעמען זיין הסכמה. ר' צבי האט געקווענקלט אים צו געבן די הסכמה, און אים פארבעטן ער זאל צוריקקומען אויף מארגענס. ר' אריה איז דאן געווען רב פון סטרי. צומארגענס הערט ער ווי דער גבאי פון בית המדרש ליידנט איין דעם ציבור צו אן הכנסת ספר תורה וואס וועט ארויסגיין פון הויז פון ר' צבי. אזוי ווי ר' אריה האט זיך דערנענטערט צו ר' צבי כדי אים צו קושן דעם העמד, האט ר' צבי אויפגעהויבן די עק פון זיין העמד און צו אלעמענס וואונדער איז דאס געווען דער כתב היד פון ר' אריה – "קצות החושן".
פאר זיין הסתלקות אין יאר ה'תקע"ג האט ער געדינט אלס רב אין סטרי, דארטן האט ער אויך געפירט א ישיבה.
• אבני מילואים: אויף שולחן ערוך אבן העזר.
חורש מצ"ל איז א ספר געדרוקט אין יאר ה'תקמ"ו, וואס אנטהאלט אין זיך דריי ספרים וואס דער חיד"א האט פארפאסט, מורה באצבע, צפורן שמיר און לדוד אמת.
אין די שפעטערדיגע יארן האט מען אפגעטיילט אין די דריי ספרים איז געדרוקט יעדע איינע פאר זיך.
מורה באצבע.
מורה באצבע איז א קליין ספר, געדרוקט צום ערשעטן מאל אין יאר ה'תקמ"ו.
עס אנטהאלט אין זיך דינים און מנהגים וויאזוי זיך צו פירן יעדן טאג, אויך א סאך פסקי הלכות וויאזוי זיך פירן טאג טעגליך, ספעציעל בשעת מען דאווענט. עס באשטייט בעיקר פון טאג טעגליכע געפירוכץ פון א ערליכער גאט פארטיגער מאן, אויך האט עס מוסר רייד און הנהגות פון קבלה און פון חסידות.
דער חיד"א שרייבט דערויף: איך האב געשריבן דערין וויאזוי זיך פירן, בלויז אביסל און ווייניג, ווייל פארן המון עם דארף מען נישט שרייבן אסאך און באריכות, און אויב וועלן זיי זיך שטארקן אין יראת ה' וועלן זיי ממילא לויפען זיכער נאך ספרים. און אויך ווייל אסאך מנהגים איז שוין באקאנט. יוסף אומץ סי' כ"ג.
דאס ספר איז זייער באקאנט און מפורסם, עס איז אסאך מאל געווארן געדרוקט, אויך אין אנדערע שפראכן אראביש און שפאניש. (מעם לועז חדש, ירושלים תרנ"ג).
אויך איז עס געווארן געדרוקט מיט פירושים און מלקטים ווי דער ספר אצבע קטנה פון רבי מנחם ב"ר שמעון מרדכי מאדריאנופולי, און דער ספר שערי הקודש פון ר' יהושע ב"ר מאיר הכהן קפלן. אויך איז דערויף דא הגהות פון דעם דזשיקעוואר צדיק רבי יודא'לע הורוויץ.
צפורן שמיר.
צפורן שמיר איז א קליין ספר, געדרוקט צום ערשטן מאל אין יאר ה'תקמ"ו. עס איז א השלמה און פארטיגט צו דאס וואס עס פעלט אין זיין ספר מורה באצבע.
עס אנטהאלט אין זיך דינים און מנהגים וויאזוי זיך צו פירן יעדן טאג, אויך א סאך פסקי הלכות וויאזוי זיך פירן טאג טעגליך, ספעציעל בשעת מען דאווענט. עס באשטייט בעיקר פון טאג טעגליכע געפירוכץ פון א ערליכער גאט פארכטיגער מאן, אויך האט עס מוסר רייד און הנהגות פון קבלה און פון חסידות.
אויך האט דער חיד"א דערין געלייגט אסאך תפלות און בקשות.
דער חיד"א שרייבט דערויף: איך האב געשריבן דערין וויאזוי זיך פירן, בלויז אביסעל און ווייניג, ווייל פארן המון עם דארף מען נישט שרייבן אסאך און באריכות, און אויב וועלן זיי זיך שטארקן אין יראת ה' וועלן זיי ממילא לויפען זיכער נאך ספרים. און אויך ווייל אסאך מנהגים איז שוין באקאנט.(יוסף אומץ סי' כ"ג)
דאס ספר איז זייער באקאנט און מפורסם, עס איז אסאך מאל געווארן געדרוקט, אויך אין אנדערע שפראכן אין אראביש און שפאניש. (צארבא ה'ת"ש)
לדוד אמת.
לדוד אמת איז געדרוקט צום ערשט אין יאר ה'תקמ"ו,
עס איז אויף די הלכות פון קריאת התורה, וויאזוי מען ליינעט אין דער תורה מאנטאג און דאנערשטאג, און שבת.
עס איז געבויעט אויפן ספר אמת ליעקב פון הגאון רבי ישראל יעקב אלגאזי וואס איז געווען געדרוקט אין יאר ה'תקכ"ד אין קושטא. דער חיד"א האט דערויף צוגעלייגט און מסביר געווען לויט זיינע פסקים פון זיינע אנדערע ספרים.
דער חיד"א שרייבט אז ער האט עס געדרוקט אין א פארמאט פון א קליין ספר, כדי מען זאל עס קענען האלטן נעבן זיך אין בית המדרש, און ווען מען וועט האבן א שאלה זאל מען גלייך קענען דערין קוקן און וויסן וואס צו טון.
לב דוד איז א ספר וואס דער חיד"א האט פארפאסט. געדדוקט צום ערשט אין יאר ה'תקנ"ד.
דער חיד"א זאגן דערין אסאך מוסר, און מנהגים וויאזוי זיך צו פירן.
אנפאנג האט דער חיד"א געדרוקט זעקס פרקים פון א כתב יד מוסר פון רבי חיים וויטאל.
עס איז דא אסאך דרוקן פון דעם ספר וואס עס פעלט דערין די ווערטער "גלגול", "האר"י", און נאך. וואס עס זעט אויס אז איינער האט בכוונה דאס ארויסגעלאזט, אבער אין די לעצטע דרוקן האט מען עס צוריקגעשטלט.
א טריפה (מערצאל: טריפות) איז א כשרע בהמה, חיה און עוף, וואס קען נישט לעבן מער פון א יאר, מען קען עס וויסן אדער ווען די בהמה געבוירט, אדער נאכן שחטן דורכן כשרע וועג, און אונטערזוכן די לונגען, און זען אויב איז עס געלעכערט, איז עס טריפה. און לויט דער הלכה, איז פארבאטן עס צו עסן.
אין דער תורה שטייט געשריבן, "ובשר בשדה טריפה לא תאכלו לכלב תשליכון אותו", טריפות זאל מען געבן צום הונט צו עסן. דאס איז וויבאלד ווען די יידן זענען ארויס פון מצרים האבן די הונט נישט געבילט.
אויף יידיש, ווערט טריפה אויך באנוצט, צו באצייכענען א בהמה אדער חיה, פון א נישט כשרן מין.
שומר ישראל איז א קונטרס פון חיד"א געדרוקט אין יאר ה'תקנ"ז.
עס אנטהאלט תפילות, סגולות פאר שמירה.
באשיר זשומייעל (10טן נאוועמבער 1947 - 14טן סעפטעמבער 1982) איז געווען א פאליטיקער גענעראל און ערוויילט אלס פרעזידענט אין לבנון. ער איז אומגעקומען נאך איידער ער איז געווארן איינגעשוווירן אלס פרעזידענט.
ער איז געבוירן, דעם 10טן נאוועמבער 1947. זיין פאטער פיער זשומייעל, איז געווען א באוואוסטער פיגור אינעם זעלבסטשטענדיקן לבנון, ער הא געגרינדעט די פאלאנג יוגנט באוועגונג, פאר די מאראנען. און דורך דעם איז באשירס כוח שטארק געווארן.
ביים ברודער קריג.
אין 1975, ביים לבנון ברודער קריג איז ער אויס מיט זיין גאנצע שטארקייט, זייענדיק כאריזמאטיש, און א שיינע רעדנער, האט ער זייער שטארק אויסגענומען צווישן די קריסטן, ער האט אנגעפירט די פארטיי וואס זיין טאטע האט געגרינדעט, שפעטער צוזאמגענומען אלע קריסטליכע מיליציעס, אונטער איין דאך, מיטן נאמען לבנון קרעפטן, אזוי ארום האט ער געווינען די קריסטליכע באפעלקערונג צו זיין זייט, ער איז זיך באגאנגען מיט זיינע פיינט, זייער ברוטאל, ווי עס איז באוויסט ביי די טאג פון די לאנגע מעסערס.
ער האט פארלוירן זיין טאכטער אין מיי 1980, ביי אן אטענטאט פארזוך, וואס איז געווען געשטעלט קעגן אים.
ישראל אלס אליאירטע.
אריינשלעפנדיק ישראל, אינעם לעבאנעזע בלאטע, אנהייב דורך צוזאמען ארבעט, און שפעטער מיט קראקאדיל טרערן, מיטן באשולדיקן די פאלעסטינער, און די סירישע ארמיי, מיטן סיסטעמאטיש אומברענגן קריסטן, מנחם בעגין הערנדיק פון די זיינע באשולדיקונגען, איז איבערגענומען געווארן פון זיין בעטן, און צה"ל האט געווארט אויפן באפעל אריינצוטרעטן אין אן אפענסיווע, גערופן געווארן פרידן פארן גליל.
פרעזידענט.
ווילנדיק ווערן פרעזידענט, און ישראל זעענדיק א געלעגנהייט אונטערשרייבן א שלום אפמאך מיט א לאנד, וואס וועט אויפטון אסאך, איז ישראל געגאנגען, און צוזאם גענומען אלע פארלאמענט מיטגלידער, וואס האבן נאך געלעבט 1982, פונעם אלטן פארלאמענט. (פון איידער דער קריג האט זיך אנגעפאנגען, זענען קיין וואלן נישט פארגעקומען אין לבנון, פאר דעפוטאטן אינעם פארלאמענט). און האבן זיך געפונען אונטער ישראל קאנטראלירטן שטח, און זיי האבן געשטימט פאר באשיר אלסן נייעם פרעזידענט. אויפן 23סטן אוגוסט 1982.
עטליכע טעג דערויף, דעם 14טן סעפטעמבער 1982. איז ער אומגעקומען דורך א באמבע, אין די פלאנגן פארטיי הויפטקווארטיר, אינמיטן א רעדע וואס ער האט געגעבן. דורך א גריכיש ארטאדאקסישער קריסט, וואס האט אנגעהערט דעם סירישן פארטיי.
זיין אומקום האט געברענגט אן אויפוואכונג צום ישראל חלום, און א טאג דערויף זענען ישראל זעלנער אריין אין מערב ביירוט, אייננעמענדיק
פאלעסטינע פליטים לאגערן, האבן זיי איבערגעגעבן קאנטראל פאר די פאלאנגן, און די קריסטן זייענדיג אויפגעברויזט, און פיל מיט נקמה געפילן, האבן זיי דורכגעפירט דער מאסן מארד אין סאברא און שאטילא.
אלס פאליטיקער.
אין ישראל זענען זיינע אויפטיונגען אונטער מיינונגס פארידענהייטן, א טייל טענהן אז ער איז פשוט געווען אן אויסניצער פון ישראל. אנדערע האבן בכלל געהאט טענות אויף אים, אז זיין גאנצע רייכטום האט ער באקומען פון פארקויפן דראגס. פארהאן מענטשן וואס זאגן ביז היינט ווען ער לעבט ווען, וואלטן אסאך זאכן געווען אנדערש אין לבנון.
וועב לינק.
[http://www.youtube.com/watch?v=Jp0_NJaLhb4], באשיר ביי אן אינטערוויו אויף ענגליש.
דאס ישראל צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק () איז געגרינדעט געווארן אייניגע מאנאטן, נאך דער זעלבסטשטענדיגקייט פון ישראל. זיין פליכט רעכנט אריין באפעלקערונג ציילונגען, די וווקס אדער קראכן פון דער עקאנאמיע. דעם לעבנסמיטל אינדעקס, איז פון די וויכטיגסטע זאכן מיט וואס זיי פארנעמען זיך, זיי פאבליצירן דאס אינמיטן חודש.
דאס ביורא איז א רעגירונגס אגענטור, וואס ארבעט אונטער דעם פרעמיער מיניסטערס ביורא דירעקט, איר הויפטקווארטיר איז אין ירושלים, אויך האבן זיי א פיליאלע אין תל אביב. אין 2008 איז פארגעקומען א נאציאנאלע ציילונג, ווי עס איז אויסער דעם צאל פונעם באפעלקערונג, אויך געפרעגט אויף פארדינסטן, וויפיל פאמיליעס, אדער מענטשן וווינען צוזאמען, פרנסות אא"וו.
ישראלדיקע קאמאַנדאס פון סיירת מטכ"ל נאך דער אפעראציע
די ענטעבע אפעראציע אדער יונתן אפעראציע איז געווען א ישראלישע אקציע אין דער שטאט ענטעבע אין אוגאנדע, אין יאר 1976. נאכדעם וואס דייטשן און פאלעסטינער, פון די פראנט פונעם פאלק פארן באפרייען פאלעסטינע, האבן פארכאפט אן עראפלאן פון דער ער פראנס פירמע, אפגעזונדערט די יידן פון די גויים, אלס משכונות, און פארלאנגט דערפאר די באלדיגע באפריינוג פון טעראריסטן אין ישראל טורמעס.
אין 4טן יולי 1976, זענען אהינגעפארן עטליכע ישראל עראפלאנען פון דעם לופטפלאט, מיט זעלנער פון סיירת מטכ"ל און גולני, און באפרייט די 105 פארכאפטע יידן, אין אן אקציע וואס האט מצליח געווען, און די וועלט איז געווען ערשטוינט פון די סוקסעס.
פיר ציווילע זענען אומגעקומען ביים אקציע און נאכדעם. אן עלטערע פרוי, דארא בלאך, וואס מ׳האט זי גענומען אין שפיטאל ווען זי האט זיך דערשטיקט אויף א ביינדל, און איז געהרגעט געווארן אויפן באפעל פון אידי אמין, דער פרעזידענט פון אוגאנדע יענע צייט.
די 102 פארכאפטע יידן וואס זענען געבליבן לעבעדיג האט מען געפירט קיין ישראל דורך נייראבי, קעניע, א קורצע צייט נאכהער.
דער קאמאנדיר פון דער אפעראציע יונתן נתניהו, דער ברודער פונעם שפעטערדיקן פרעמיער מיניסטער, בנימין נתניהו, איז אומגעקומען אינמיטן דער אקציע ביי שיסעריי אויסטוישן צווישן די ישראל זעלנער, און אוגאנדישע זעלנער. אויף זיין נאמען ווערט גערופן די אקציע אין ישראל "מבצע יונתן".
די מערב וועלט האט עס אנגענומען ווי א פארלייכטערונג, און מערערע לענדער האבן אויסגעדרוקט סאלידאריטעט פאר ישראלס שריט. די אראבישע וועלט און די קאמוניסטישע לענדער, האבן פארדאמט די טעראריסטן. עגיפטן, איראק, תימן און סיריע, האבן פארדאמט ישראל פארן אומברענגען פרייהייט קעמפער.
אין די פאראייניקטע שטאטן האט מען געזען אין דעם א זיג פארן פרייהייט, וויבאלד עס איז געווען אויפן 4טן יולי.
די פאראייניגטע פעלקער האט אויך פארדאמט די אקציע, ווי געווענליך. און קורט וואלדהיים האט דערקלערט אז דער פאברעכן איז א "שרעקליכע ווייגעשריי" קעגן ציוויליזאציע.
מודיעין (אפיציעל מודיעין-מכבים-רעות) איז א שטאט אין דעם צענטראלן דיסטריקט אין ישראל, צווישן ירושלים און תל אביב. אלס שטאט איז זי אויפגעשטעלט געווארן אין 2003, דורך א פאראייניקונג פון עטליכע לאקאלע מוניציפאליטעטן.
לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, וווינען אין מודיעין 74,300 מענטשן (יוני 2010), און די באַפעלקערונג וואקסט מיט אַ יערלעכער ראטע פון 4.4%.
די איינוווינער פארדינען מער ווי דורכשניטליכע ישראל בירגער.
די שטאט געפונט זיך פונקט צווישן ירושלים און תל אביב, אין דעם אלטן געגנט פון מודיעין, וואו מתתיהו מיט זיינע פינף זין האבן אנגעפירט זייער רעוואלט קעגן די גריכן, דאס איז די סיבה פארן נאמען פון דער שטאט, אויך מכבים איז פאר דעם נאמען.
דער געגנט מכבים איז געגרינדעט געווארן 1985, רעות אין יאר 1987, און מודיעין 1996.
מודיעין איז אויפגעשטעלט געווארן מיט א פלאן, אלס אויסגערעכנט.
שאסיי נומער 443, פון ירושלים קיין לוד, פארט אריבער דער שטאט, אויך שאסיי נומער 3 קיין דרום. 446 פארבינדט די שטאט צו מודיעין עילית, און די נייע שאסיי 431 קיין ראשון לציון, פארבינדט צום צענטער.
ישראל באנען האט צוויי באן סטאנציעס אין מודיעין, מודיעין פארשטאט געעפנט סעפטעמבער 2007, און מודיעין צענטראל געעפנט אפריל 2008. די באן פארט אריבער בן גוריון פליפעלד און תל אביב קיין חיפה.
הרב דוד לאו איז געווען הויפט־רב פון מודיעין ביז תשע"ג, ווען מ'האט אים געוויילט הויפט־רב פון ישראל.
דער ספר חק לישראל איז א סדר פון דער וואכענדיגער סדרה, עס איז אזוי מסודר אז יעדן טאג פון דער וואך זאל מען לערנען אביסל חומש רש"י, נביאים, כתובים, משנה, גמרא, זוהר. חומש לערנט מען די וואכנדיגע סדרה, זונטיג 6 פסוקים, מאנטיג 4 פסוקים, דינסטיג 5 פסוקים, מיטוואך 6 פסוקים, דאנערשטיג 5 פסוקים, און מען איז משלים די סדרה ליל ששי און פרייטיג. נביאים לערנט מען די הפטרה אויפן זעלבן סדר.
דער רעיון שטאמט פון האר"י הקדוש, זיינע תלמידים האבן געהייסן מען זאל אזוי לערנען יעדן טאג, דער ערשטער בעל מסדר איז געווען ר' יצחק. געדרוקט אין יאר ה'ת"ק אין מצרים.
צום צווייטן מאל האט מען עס געדרוקט אין יאר ה'תקל"ז אין ווענעדיג, צום דריטן מאל אין ליווארנא אין יאר ה'תקמ"ח, דורך דער השפעה פונעם חיד"א וואס איז דאן געווען אין ליווארנא. דער חיד"א האט דאן געשריבן אויפן חק א מבוא און אריינגעלייגט תיקונים.
אין יאר ה'תקנ"ז האט מען עס ווידער געדרוקט אין ליווארנא, דאן האט דער חיד"א מוסיף געווען זיין ווערק וואס ער האט גערופן יוסף לחק.
זייט דאן איז דער חק לישראל געווארן זייער צושפרייט אין אלע שיכטן און קרייזן פון כלל ישראל, נישט בלויז ביי ספרדים נאר אויך ביי אשכנזים ספעציעל ביי חסידים אין פוילן וואו די חסידישע רביים האט שטענדיג געהייסן לערנען חק לישראל יעדן טאג.
וואלס מיט באשיר א ישראלדיקע אנימאציע פילם, ארויסגעגעבן 2008. איר גרונט איז א זעלנער, וואס האט געדינט אין צה"ל, ביי די פרידן פארן גליל קריג, וואס ישראל האט געפירט אין לבנון.
די פילם האט געווינען אפאר אויסצייכענונגען, איבער דער וועלט, אלס גוטער פילם און אלס דאקומענטארער פילם.
ארויסגעגעבן דורך ארי פולמאן, וואס ער שפילט דער הויפט פערזאן אינעם געשיכטע פונעם פילם. צום ענדע פילם איז דא געהעריקע בילדער, פון באשיר זשומייעל, און פון די סאברא און שאטילא מאסן מארד.
יוסף לחק איז דער נאמען פון די הוספות און תיקונים אויפן סדר פון חק לישראל, אזוי דער חק לישראל איז מסודר מען זאל לערענן אלע טאג פון יאר א שטיקל פרשה פון חומש, דערנאך נ"ך, דערנאך משנה, דערנאך גמרא דערנאך זוהר, איז געקומען דער חיד"א און האט צוגעלייגט דערצו מען זאל אויך לערנען יעדן טאג א שטיקל מוסר פון מוסר ספרים ווי אורחות צדיקים, ספר הישר לרבינו תם, רבינו יונה. און אויך א שטיקל הלכה פסוקה פון רמב"ם און פון שולחן ערוך.
דער סדר צוזאמען מיטן חק לישראל איז געדרוקט געווארן דורך א חבורה אין ליווארנא צום ערשטן מאל אין יאר ה'תקנ"ז.
דער סדר פונעם חיד"א האט צוגעהאלפן אז דער חק לישראל זאל צושפרייט ווערן איבעראל צווישן אלע שיכטן און קרייזן פון כלל ישראל, ספרדים, אשכנזים, פוילן, אונגארין. דורך דעם האבן חבורות אנגעהויבן צו לערנען אין חק, א חק ולא יעבור, מען האט דאס געמאכט פאר א שטענדיגן לימוד, ווייל דורכן לערנען אין חק, קומט אויס אז מען האט יעדן טאג געלערנט חלקים פון דער גאנצער תורה, פון נ"ך, משניות, א. א. וו. נאך אזוי פרי ווי צען יאר נאכן דרוקן דעם יוסף לחק מיטן חק לישראל זענען שוין געווען חבורות וואס האבן דערין עוסק געווען, ווי עס שטייט אין ספר יעקב לחק ליווארנא תקס"ז, מוסר השכל דף ז' ועוד.
דער חיד"א זעלבסט דערמאנט עס אין זיינס א ספר ככר לאדן דקנ"ז כי יש חברה אחת שבכל יום קרוין אגב אסיפא סדר חק לישראל, וגם ביום טוב קורין.
אויך אין אייראפע איז עס געווען געדרוקט אסאך מאל מיטן יוסף לחק, ווי אין ווין ה'תקע"ו, קאפוסט תקע"ו, ראדוויל תקע"ט, זאלקאווא תקפ"ד, סלאוויטא תקפ"ה תקצ"ב, ועוד.
אַמַ"ן (העברעיש "אגף מודיעין") איז די אויסשפיר אפטיילונג, פונעם מיליטער אין ישראל. דינענדיג ווי אלע אנדערע אויסשפיר אגנטורן אין ישראל.
און צוזאמען ארבעט, מיט די מוסד (אגענטור), שב"כ, און די פאליצייאישע אויסשפיר אפטיילונג.
געגרינדעט געווארן אינעם יעצטיגן פארמאט, אין 1953, אלס א טייל פונעם גענעראל שטאב פון צה"ל, מיטן אויפגאבע פון צוזאמנעמען אלע נויטיקע ארטיקלען, ווי בילדער, פונעם פיינט, היינט רעכנט עס אריין סאטעליטן, און גאר פארגעשריטענעוועגן פון צוזאמנעמען אינפארמאציע. וואס האט דעמאלט אריינגערעכנט עגיפטן, יארדאניע, און סיריע בעיקר, אבער שוין פון דער אנהייב האבן זיי געהאט עטליכע דורכפעלער, ווי נישט מעלדן איבערן עגיפטישן פראיעקט אויף ווייטשטרעקיגע מיסילס.
ביי דער יום כיפור מלחמה, איז דער גענעראל פון דער אפטיילונג געווען אלי זעירא, וואס האט נישט איבערגעגעבן א ווארענונג, אז עגיפטן און סיריע גרייטן זיך צו אטאקירן ישראל, וואס האט געברענגט צו א טיילווייזע דורכפאל אינעם קריג.
נאך דער יום כיפור מלחמה, האט דער מיליטער באשלאסן, אפצוטיילן צווישן דער אויסשפיר אפטיילונג, און דער מיליטער פון שפיאנאזש, פאר צוויי אנדערע אפטיילונגען.
דער היינטיגער גענעראל פון אמ"ן איז הערצי הלוי.
מערב דייטשלאנד אדער פעדעראלע רעפובליק פון דייטשלאנד איז פון דער צווייטער וועלט מלחמה ביז 1990 געווען די דעמאקראטישע פרייע רעגירונג.
עס איז געגרינדעט איבער די אקופאציע זאנעס, וואס גרויסבריטאניע, די פאראייניקטע שטאטן, און פראנקרייך, האבן איינגענומען, און באפרייט פון היטלער, און די נאציס.
געגרינדעט אין 1955, דורך די אליאירטע פון דער מערב וועלט. און דער מערב, האט זיך אנגעשלאסן אלס א נאט"א מיטגליד, וואס האט צוגעברענגט מזרח דייטשלאנד, זיך אנצושליסן אינעם ווארשע פאקט.
די הויפטשטאט פון דער מערב איז געווען באן.
אויפן 9טן נאוועמבער 1989, ווען די בערלינער וואנט איז געפאלן, האט זיך אנגעפאנגען די פראצעדור פון פאראייניקן דייטשלאנד, וואס האט זיך גענדיקט א יאר דערויף.
זעט אויך היסטאריע פון דייטשלאנד
מיזרח דײַטשלאַנד, אדער די דײַטשע דעמאקראטישע רעפובליק, איז געווען א קאמוניסטיש לאנד.
געגרינדעט דורך רוסלאנד 1949, פון דער רוסישער זאנע פון אקופירטן דייטשלאנד, האט דער מזרח געזען א מאדעל אין רוסלאנד אויף נאכצומאכן, די שטאזי שפיאנאזש ארגאניזאציע, איז געווען באוויסט איבער די וועלט, מיט איר געוואגטקייט, און איר אכזריות.
די הויפטשטאט איז געווען מזרח בערלין. מזרח־דייטשלאנד איז געווען א מיטגליד אינעם ווארשע פאקט.
מזרח דייטשלאנד האט שטענדיג געהאט א פראבלעם פון אויסוואנדערונג, די איינוווינער פלעגן אריבער גיין צו מערב דייטשלאנד, דערפאר האט מען אויפגעבויט די בערלינער וואנט, אין יאר 1961. צוריק צו האלטן די באפעלקערונג, פון עמיגרירן קיין מערב, וואס האט אנגעהאלטן דורכאויס דער קאלטער קריג יארן.
אויפן 3טן אקטאבער 1990, האט מזרח דייטשלאנד אויפגעהערט צו פונקציאנירן, און זיי האבן זיך אנגעשלאסן צום מערב, און פאראייניקט
זעט באזונדער היסטאריע פון דייטשלאנד
דער ווארשע פאקט איז געגרינדעט דורך די לענדער וואס האבן אנגעהערט צום סאוועטן פארבאנד. געגרינדעט אין ווארשע, פוילן דעם 14טן מיי 1955. נאכן אנשליסן פון מערב דייטשלאנד, אינעם נאט"א.
זיין ציל, א ווידערשטאנד צו מערב וועלט איינפלוס, איז געווען א מיליטערישע בונד צווישן די אנגעשלאסענע לענדער, וואס האט ארייגערעכנט טרענירונגען אינאיינעם. דער מיליטער זייערער, האט פארמאגט 300 דיוויזיעס, אזוי ארום זייענדיג פיל גרעסער פון די נאט"א.
ער האט אויך פרובירט פארוואנדלן גריכנלאנד און טערקיי אין קאמוניסטישע לענדער. זיי האבן אויך פרובירט איינפלוסן ישראל, אבער ישראל האט אריינגעשפילט אין אמעריקע, האבן זיי גענוצט זייער איינפלוס מיט עגיפטן און סיריע.
ביי דער רעוואלוציע אין טשעכאסלאוואקיי, האבן זיי אונטערדריקט די אויפשטאנד, מיט א פאראייניגטער ארמיי, פון די לענדער וואס זענען געווען מיטגלידער.
די מיטגלידער זענען ראטן פארבאנד לענדער, פוילן, אונגארן, בולגאריע, אלבאניע, טשעכאסלאוואקיי, ראמעניע, און מזרח דייטשלאנד.
אין דער ענדע 1980ער יארן, האט דער פאקט אנגעהויבן צופאלן, און צוזאמען מיטן קאמוניזם האט עס אויפגעהערט צו פונקציאנירן. א טייל פון די לענדער האבן זיך אנגעשלאסן אינעם נאט"א.
היראָהיטאָ (יאפאניש: "裕仁"; 29סטן אפריל 1901 - 7טן יאנואר 1989) איז געווען דער 124סטער קייסער פון יאפאן. ער איז געווען דער לענגסטער קייסער פן יאפאן, פון 1926, ביז ער איז געשטארבן.
זיינע קינדער יארן.
זיין טאטע איז געווען דער קרוינפרינץ, און שפעטער קייסער יאשיהוטא, ווען זיין זיידע איז געשטארבן איז היראהיטא געווארן קרוינפרינץ.
ער איז געווען דער ערשטער פונעם קייסערס פאמיליע צו באזוכן אייראפע, אלס א טוריסט. אין א האלבע יאר אורלויב וואס ער האט גענומען פונעם ארבעט.
ער האט געהייראט זיין קוזינע פרינצין נאגאקא, און ער האט געהאט מיט איר זיבן קינדער.
זיין פאטער איז געשטארבן 25סטן דעצעמבער 1926, און ער האט אים איבערגענומען, די קרוינונגס צערעמאניע איז פארגעקומען אויפן 10טן נאוועמבער 1928.
די ערשטע יארן אלס קייסער.
זיינע ערשטע יארן, פון 1926 בי 1945, איז דער מיליטער, געווען זייער שטארק פארמישט, אינעם פאליטיק פונעם לאנד. וואס האט צוגעברענט צו זיין צושטימונג צום צווייטע כיניש יאפאנישע קריג, און שפעטער צו די צווייטע וועלט מלחמה.
ביי דער צווייטע וועלט מלחמה.
אסאך מענטשן זען אין אים דער היטלער פונעם ווייטן מזרח, אנדערע טענהן אז ער האט נישט צופיל געהאט מיט די פאליטיק, אדער מיליטער.
אזוי צו אזוי. אויפן 7טן דעצעמבער 1941, האט ער צוגעשטימט צום יאפאנער אטאקע אויף פערל הארבער. וואס האט אריינגעשלעפט די פאראייניקטע שטאטן אינעם קריג. מענטשן טענהן אז מען האט אים אריינגערעדט, אז דער מיליטער מאכט גרויס פארשריט, בעת פון דער אנהייב האבן זיי טאקע געמאכט, אבער שפעטער האבן זיי געהאט ביטערע דורכפעלער, מאנכע זאגן אז ער האט געארבעט צוזאמען מיטן מיליטער, און ער האט געוויסט גענוי וואס דער סיטואציע איז.
אנהייב האט ער מסכים געווען אונטערצוגעבן זיך, מיט איין באדינג ער זאל בלייבן קייסער, נאכן אטאם באמבאדירונג אויף היראשימע, און נאגאסאקי, האט ער מסכים געווען צו קאפיטאלירן, אן קיין תנאים, אזוי ווי די אליאירטע האבן געוואלט.
דאגלעס מעקארטור, דער אמעריקאנער גענעראל, וואס איז געשעלט געווארן אין יאפאן, האט אים נישט געשטעלט פאר א געריכט, אפילו ווען אסאך האבן אים באשולדיקט אלס קריג פארברעכער, ער האט אים געלאזט ווייטער זיצן אויפן בענקל, אבער ער האט געמוזט מודה זיין צום יאפאנישן פאלק אז ער אז נישט קיין גאט.
נאכן קריג.
ער איז געווארן ווי פארהוילן, מען האט אים נישט געזען אסאך, אלעס מיטן ציל אז ער זאל בלייבן א גאט אין די יאפאנעזע אויגן, אזוי וועט די אמעריקאנער קענען טון וואס זיי ווילן, מיט זיין ווילן אן קיין ווידערשטאנד.
נאכן קריג האט מער נישט טייל גענומען אינעם פאליטיק, אבער ער האט אנגעפירט מיט אפציעלע צערעמאניעס, זיין כח איז געווען סימבאליש. נאכן מלחמה, האט ער זיך פארנומען אסאך, מיט פארבעסערן די דיפלאמאטשע באציונגען, פון לענדער אין די וועלט מיט יאפאן.
ער איז געשטארבן 1989. און זיין זון אקיהיטא, האט אים איבערגענומען.
די ריכטער סקאלע גיט א נומער וואס מעסט די שטארקייט פון אן ערדציטערניש.
די ריכטער סקאלע איז געווארן אנטוויקלט אין 1935 דורכן געאלאג טשארלס ריכטער (Charles Francis Richter) אין קאלאבאראציע מיט בענא גוטנבערג (Beno Gutenberg), ביידע פונעם קאליפארניע אינסטיטוט פון טעכנאלאגיע ("קאלטעק").
די ריכטער סקאלע ווייזט די שטארקייט פון ערדציטערנישן אויף א לאגריטמישער סקאלע (צו באזע 10), דאס הייסט אן ערדציטערניש מיט א מאס 7 אויף דער ריכטער סקאלע איז 10 מאל אזוי שטארק ווי אן ערדציטערניש מיט מאס 6. דעריבער ניצט מען א לאגריטמישע סקאלע ווייל די שטערקסטע ערדציטערניש וואס מ'האט אמאל געמאסטן (9.5 אויף דער ריכטער סקאלע) איז 1,600,000,000 אזוי גרויס ווי די שוואכסטע ערדציטערניש וואס מ'קען מעסטן. דער נומער אויף דער ריכטער סקאלע מעסט פארהעלטענישמעסיג די ענערגיע באפרייט אין דעם מיטלפונקט פון אן ערדציטערניש.
דער יסוד פון מעסטן איז א באוועגונג 100 ק"מ פונעם מיטלפונקט פון דער ערדציטערניש. א גרייס פון 1.0 אויף דער ריכטער סקאלע איז א באוועגונג פון א הונדערטל פון א מיקראן. א גרייס פון 2.0 איז א באוועגונג פון א צענטל פון א מיקראן. א גרייס פון 3.0 איז א באוועגונג פון א מיקראן א.א.וו. די מאס פון ענערגיע באפרייט צווישן צוויי נומערן אויף דער ריכטער סקאלע איז דרייציג מאל אזוי ווי די פריערדיגן.
די גרעסטע שטארקייט וואס מ'האט אמאל געמאסטן איז געווען א סעריע פון ערדציטערנישן מיט גרייס 9.5 אין טשילע אין 1960.‏‏
מסכת תמורה איז די זעקסטע מסכתא פון סדר קדשים אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום איינטוישן א קרבן.
די מסכתא האט א גמרא פון תלמוד בבלי (34 בלאט).
מסכת כלים איז די ערשטע מסכתא פון סדר טהרות. די משניות זענען צעטיילט אין 30 פרקים. כלים איז די לענגסטע מסכתא פון משניות, און האט נישט קיין גמרא, נישט אין בבלי און נישט אין ירושלמי. די תוספתא פון מסכת כלים האט 25 פרקים צעטיילט אין "בבא קמא", "בבא מציעא" און "בבא בתרא".
די מסכתא האנדלט ארום די טומאה פון אלע סארטן כלים.
נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא.
כלים
מסכת אהלות איז די צווייטע מסכתא פון סדר טהרות אין משניות, די מסכתא האנדלט טומאת המת, און בפרט איבער טומאת אהל.
אהלות
מסכת נגעים איז די דריטע מסכתא פון סדר טהרות אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום די דינים פון טומאת נגעים.
נגעים
מסכת טהרות איז די פינפטע מסכתא פון סדר טהרות אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום די דינים פון טומאה וטהרה.
טהרות
מסכת מקואות איז די זעקסטע מסכתא פון סדר טהרות אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום די דינים פון מקואות.
מקואות
מסכת נדה איז די זיבעטע מסכתא פון סדר טהרות אין משניות, מיט צען פרקים.
די מסכתא האנדלט ארום די דינים פון נדה און טומאת נדה, וואס שטייט אין דער תורה, און וויאזוי מען ווערט טהור פון דער טומאה. א פרוי ווערט טמא, א נידה, ווען ס'הייבט אן ביי איר דער וסת.
אנדערש ווי רוב מסכתות אין סדר טהרות, די הלכות אין מסכת נידה זענען רעלעוואנט אויך היינט, כאטש עס שטייט נישט קיין בית המקדש און ביי אונז איז נישט נוהג די דינים פון טומאה וטהרה.
נדה
מסכת מכשירין איז די אכטע מסכתא פון סדר טהרות אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום וויאזוי עסענווארג ווערט גרייט מקבל צו זיין טומאה.
מכשירין
מסכת זבים איז די ניינטע מסכתא פון סדר טהרות אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום די דינים פון טומאת זב וזבה.
זבים
מסכת טבול יום איז די צענטע מסכתא פון סדר טהרות אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום די דינים פון א טבול יום.
טבול יום
מסכת ידים איז די עלפטע מסכתא פון סדר טהרות אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום די דינים פון טומאת ידים און נטילת ידים.
ידים
מסכת עוקצין איז די צוועלפטע מסכתא פון סדר טהרות אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום די דינים פון טומאת אוכלין.
עוקצין
חוני המעגל, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט צוויי מאל אין משניות.
חוני המעגל איז געווען אין די צייט פון דריטן דור זוגות, פון פינפטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה.
חוני המעגל איז געווען ווי א שטוב מענטש ביים אייבערשטן, ווי קינד וואס ערלויבט זיך אלעס צו בעטען ביי זיין פאטער.
ציון רבי ישמעאל כהן גדול
רבי ישמעאל בן אלישע, איז געווען כהן גדול, און איז געווען א תנא.
רבי ישמעאל בן אלישע איז געווען פון צווייטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
רבי ישמעאל בן אלישעאיז געהארגט געווארן כ"ה סיון צוזאמען מיט רבן שמעון בן גמליאל הזקן ביים חורבן פון צווייטן בית המקדש, און ער איז איינע פון די עשרה הרוגי מלכות.
ח' (חית) איז דער אכטער אות פון אלף בית.
אין לשון קודש איז ח' איינער פון די פיר אותיות וואס מ'רעדט אויס פונעם האלדז: א', ה', ח' און ע'. אשכנזישע יידן רעדן אויס דעם ח' היינט ווי א כ', אבער ספרדישע יידן האבן נאך די מסורה ארויסרעדן דעם ח' פונעם האלדז, בפרט תימנישע יידן. דער אות ח' נעמט נישט קיין דגש.
ווען א חית איז דער לעצטער אות פון א ווארט
אין יידיש טרעפט מען דעם ח' מערסטנס אין ווערטער פון לשון קודש, און מען רעדט אים אויס גענוי ווי א כ'.
אין גימטריא ח = 8.
פארשטעלונג פון אות ח'.
דער אות ח' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פרנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.
דער קאד 05D7 רעפרעזענטירט ח' אין יוניקאד.
איז די פארשטעלונג פונעם אות ח' אין ברייל.
דער פעניקישער חית זעט אויס אזוי: פיניקית
א רעגנוואלד איז א וואלד כאראקטיזירט מיט א גרויסער קוואנטיטעט פון רעגן. ס'איז אנגענומען אז אין א רעגנוואלד דארף א מינימום פון 1750 צו 2000 מילימעטער אראפגאלאזטע פייכטקייט אין א יאר.
א רעגנוואלד פאדערט א טראפישן קלימאט מיט הויכער היץ און הויכער פייכטקייט, און גרויסע טייכן מיט אסאך וואסער.
רעגנוועלדער זענען ערטער וואס האלטן אויס צוויי דריטל פון דער וועלט'ס בעלי חיים און פלאנצן. ס'איז דא א השערה אז הונדערטער מיליאנען פון פלאנצן, אינסעקטן און מיקרא־ארגניזמען וואס לעבן אין די רעגנוועלדער זענען נאך נישט אנטפלעקט געווארן. דער רעגנוואלד איז אויך א קוואל פאר א סאך מעדיקאמענטן.
רבי יוסי בן החוטף האפרתי איז געווען א תנא, וואס ווערט אראפ געברענגט איין מאל אין דער משנה.
רבי יוסי בן החוטף האפרתי איז געווען פון פופטן דור תנאים.
רבי יוסי בן החוטף האפרתי זאגט נאך פון רבי ישמעאל.
די פאלאנגען מאראן קריסטליך, לבנון יוגנט באוועגונג, און מיליציע, זענען געגרינדעט געווארן דורך פיער זשומייעל, נאכצומאכן די שפאנישער פאלאנכוט פאשיסטישער פארטיי, אין יאר 1936. עס ווערט אויך גערופן קאטייעב, אדער לבנון סאציאל דעמאקראטישע פארטיי.
די מיליציע איז געווארן באוואוסט אין דעם לבנון ברודער קריג, ווי די שטערקסטע אויף דער רעכטער זייט, און שפעטער ביים ישראל קריג פרידן פארן גליל, ווי אין דער אראבישע וועלט זענען זיי אנגענומען אלס קאלאבארירער.
זיי האבן דורכגעפירט עטלעכע מאסן רציחות קעגן פאלעסטינער וואו אסאך אומשולדיקע זענען אומגעקומען.
היינט זענען זיי א פאליטישע פארטיי, און האבן פינף דעפוטאטן אינעם לעבאנעזן פארלאמענט.
די היסטאריע פון א יוגנט באוועגונג.
געגרינדעט דורך פיער זשומייעל אין 1936, אויפן געדאנק פון אנדערע פאשיסטישע באוועגונגען אין אייראפע, אין יענע יארן. אנהייב איז פיער געווען א דיקטאטור, און ביז היינט באנוצן זיי
זיך צו סאלוטירן, מיט אן אויסגעשטרעקטע האנט, ווי די נאציס.
געוויסע האלטן אז די פארטיי האט געשטיצט די פראנצויזישע ווישי רעגירונג, ביים צווייטע וועלט מלחמה. פון אנהייב האבן זיי געהאלטן פונעם פראנצויזישן מאנדאט, אבער שפעטער האבן זיי געוואלט אויפשטעלן א זעלבסטשטענדיקע לבנון, דערפאר האט פראנקרייך זיי געמאכט אומלעגאל.
די פאלאנגען האבן זיך געזען, אלס א טייל פונעם מערב וועלט, זייער צייטונג איז געווען געשריבן אין אראביש, און אין פראנצויזיש.
1949, איז געווען די יאר וואס האט זיי גרויס געמאכט, ווען סיריע האט געוואלט פארוואנדלען לבנון צו א טייל פון גרויס-סיריע, און די קריסטן האבן מורא געהאט, צו ווערן א קליינע מינאריטעט, אין א ריזיגע סוני לאנד.
אידעאלאגיע.
די פארטיי איז א רעכטע פארטיי אין אירע אידעאן, גלייבנדיק אין א פרייע מארק, אנטי קאמוניזם פריוואטע אינוועסטירונג אא"וו. אויך איז די פארטיי געווען אנטי אראביש, מיט נאציאנאליטעט. און אנטי פאלעסטינער, וואס דאס איז געווען די הויפט ציל אין שפעטערדיקע יארן.
די קריסטן האבן זיך שטענדיק גערעכנט פארן סטאטוס קווא, קעגנשטעלנדיק זיך פאר א נאציאנאלע ציילונג, וויבאלד זיי האבן נישט געוואלט ווערן א מינאריטעט גרופע אינעם לעוואנט. די מוסלמענער פון די אנדערע זייט האבן געטענהט, אז די קריסטן האבן צופיל כח, און היינט זענען זיי מער נישט קיין רוב.
ביי די קליינע ברודער קריג.
1958 איז פארגעקומען א קליינע ברודער קריג אין לבנון, דער קריסטליכער פרעזידענט, האט אריינגערופן דאס מיליטער, צו איינפירן ארדענונג. אבער דאס מיליטער האט נישט געוואלט, דעמאלט איז די פאלאנגען מיליציע ארויס מיט איר גאנצע שטארקייט, און זי האבן געברענגט זייערע קרעפטן איינצושטילן די קריג.
אירע קריג מיט די פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע, איז אנגעגאנגען פאר לאנגע יארן, נאך איידער די גרויסע ברודער קריג האט אויסגעבראכן, זיי האבן באשלאסן אויפצושטעלן אן אפציעלע פארטיי מיליטער, מיט קאמאנדאס, אין די אנהייב 1960ע יארן, די SKS.
די געשלעגן מיט די פאלעסטינער האבן זיך געשטארקט, נאכן שווארצע סעפטעמבער, ווען לבנון איז פיל געווארן מיט פאלעסטינער טעראריסטן. די קריסטן האבן זיך געפארכט פון אזויפיל פאלעסטינער, הגם פיער האט איינגעשטימט, אז זיי קענען קומען, אבער מיטן תנאי אז זיי מאכן נישט קיין צרות איבער די לעבאנעזע גאס, א תנאי וואס די פאלעסטינער האבן נישט געזען פאר וויכטיג איינצוהאלטן. דאס איז געווען נאך א סיבה פארן שווערע באוואפענונג, פון די פאלאנגען, מיט טרענירונגען, ביים אויסבראך פונעם ברודער קריג האבן די פאלאנגען געהאט 8,000 קעמפער, און נאך 20,000 מיטגלידער.
דער ברודער קריג.
ווען די ברודער קריג האט אויסגעבראכן, האבן זיי זיך פארנומען בעיקר, מיט באשיצן קריסטליכע געגנטער, און אטאקירן פאלעסטינער פליטים לאגערן, שפעטער מיט די צייט האבן זיי אויסגעברייטערט זייער כח, מיט שטיצע פון בעלגיע, מערב דייטשלאנד, און איראן פונעם שאך.
זיי האבן אנהייב געהאט שטיצע פון סיריע, און זיי האבן געהאט שטיצע פון ישראל דורכאויס רוב פונעם קריג, מנחם בעגין האט זיי ארויסגעהאלפן מיט שווערע וואפן, און געפאנצערטע מאשינען, און געגרינגעט די צד"ל.
אין 1982, ווען ישראל האט אינוואדירט לבנון, זענען די פאלאנגען געווארן די שטערקסטע פארטיי. באשיר זשומייעל, איז ערוויילט געווארן אלס פרעזידענט, זיין ברודער אמין זשומייעל האט אים איבערגענומען, ווען באשיר איז אומגעקומען.
דאס קאלאבארירן מיט ישראל, האט זייער שלעכט געמאכט זייער אויסזען, אינעם לאנד און איבער די אראבישע וועלט. און א שלום אפמאך וואס אמין האט אונטערגשריבן מיט ישראל 1983, איז צונישט געווארן נאך גרויס דרוק.
די קאמאנדא איינהייט, האט פארמאגט טויזענט קעמפער, אויפגעשטעלט מיט סירישע הילף, באשיר זשומייעל האט זיך באנוצט מיטן איינהייט, אונטערצוברענגן זיינע פאליטישע פיינט, ווילנדיג אויפשטעלן די לבנון קרעפטן, א פאראייניקטע קריסטליכע פראנט. די קעמפער זענען געווען באוויסט פאר זייער אכזריות, זיי זענען פאראנטווארטליך פאר עטליכע מאסן מערדערייען, וואס זענען פארגעקומען אין די פליטים לאגערן.
די באוויסטע סאברא און שאטילא מאסנמארד, האבן זיי געטון, אנדערע וואס איז באוויסט געווארן אלס דער שווארצע שבת, טעל זאטאר מארד, קארטינע מארד.
פראבלעמען אינעם פארטיי.
פיער זשומייעל איז געשטארבן 1984, און אמין איז נישט געווען קיין פירער, ווי זיין טאטע און ברודער, איז דער פארטיי צופאלן. פאליטישע צעטיילונגען זענען פארגעקומען, שפעטער זענען זיי ארויס פונעם לבנונער פראנט, א געוויסער זשארזש סאדע, האט אונטערגעשריבן אויפן טייף אפמאך, אזוי ארום פארענדיקט די קריג.
אמין איז געווען דעמאלט אין פאריז, די קינדער פון באשיר, און אמין האבן אויפגעשטעלט אן אפאזיציע, קעגן דעם פארטיי. זענדיק אינעם פארטיי, א בלינדע האן פון סיריע.
אין 2005, איז דער פארטיי צוריק פאראייניקט געווארן, אמין איז היינט דער פארזיצער פונעם פארטיי, זיין זון פיער אמין זשומייעל איז אומגעקומען אין אן אטענטאט פון סיריע. דער פארטיי האט פארלוירן איר אלטע גלאנץ און כח.
היינט האבן זיי פינעף מאנדאטן אינעם לעבאנעזע פארלאמענט.
א דיקטאטור הערשאפט, איז א פאליטישע צושטאנד אין א לאנד, וואס געווענליך איז נישט קיין אפשטאמיקער פון א קעניגליכער פאמיליע, וואס אויף אזא פאל וועט עס הייסן מאנארכיע. דער הערשער אין א דיקטאטור הייסט א "דיקטאטאר".
א דיקטאטור איז פאראנטווארטליך פאר אלץ אין לאנד, זי הערשט אויפן געזעץ, אויפן פארלאמענט, און אויפן מיליטער, אסאך פון די דיקטאטורן פונעם 20סטן יארהונדערט, זענען געקומען צום מאכט דורך וואלן, ווי היטלער, אנדערע מיט א מיליטערישער פוטש, ווי סאדאם כוסעין.
דער שטארקער סימן ביי א דיקטאטורישער רעפובליק, איז די פארטיי, עס איז נישט פארהאן קיין אפאזיציע, פאליטישע פארטייען ווערן אומלעגאל, ווי אין סאוועטן פארבאנד, ביי סטאלין. עס איז נישטא קיין פרייהייט פון פרעסע, אדער פון רעדן. אינעם מיטל מזרח, ווערן פרויען אונטערדריקט.
א דיקטאטור וועט אין מערערע פעלער, האבן זיין אייגענע זיכערהייטס וואך. ווי עס.עס. אין נאצי דייטשלאנד, אדער רעפובליק גווארדיע אין איראק. רעוואלוציאנער היטער אין איראן, אפילו איראן ווערט פארעכנט אלס איסלאמישע רעפובליק, איז די ציל פון די רעוואלוציאנער היטער איינס, אונטערברענגען קעגנער פונעם רעזשים.
רוב דיקטאטארן געוועלטיקן אויף זייער באפעלקערונג, מיט אן אייזערנעם פויסט, טייל פון זיי האבן זיך געקרוינט אלס העכערע געטליכקייט.
פנים מאירות גאס, די הויפט גאס אין מאטערסדארף
קרית מאטערסדארף איז א חרדישער געגנט אין ירושלים, ישראל, געגרינדעט דורך הרב שמואל עהרנפעלד, דער לעצטער רב פון מאטערסדארף, איינע פון די "זיבן קהילות" אין בורגנלאנד, עסטרייך. ער געפינט זיך ביים צפונדיגן עק פונעם בארג פלאטא וואו צענטראלער ירושלים ליגט. ער גרענעצט די געגנטן אונסדארף און רוממה. די הויפט גאס איז פנים מאירות גאס.
די תורה אור ישיבה פון הרב חיים פנחס שיינבערג איז פלאצירט אין מאטערסדארף. ווי אויך אנדערע חרדישע אנשאלטן סיי פאר יונגלעך און בחורים סיי פאר מיידלעך. רוב פון די איינוואוינער זענען ליטווישע (נישט חסידיש). אסאך פון זיי זענען געקומען פון די פאראייניגטע שטאטן און דעם פאראייניגטן קעניגרייך.
אגד אויטאבוסן 3, 9, 10, 16, 52 און 59 פארן אדורך דער פנים מאירות גאס.
רבי ירחמיאל אונגאר (ה'תרע"ו - ג' שבט ה'תשנ"ט) איז געווען א מגיד שיעור אין דער חתן סופר ישיבה אין ברוקלין.
ירחמיאל איז געבוירן אין דער לויער איסט סייד פון ניו יארק אין תרע"ו צו זיין פאטער, הרב מאיר מרדכי דוד אונגאר, דיין אין מעליץ, און בעל תפילה אום די ימים נוראים פארן מעליצער רבי'ן, וואס האט אימיגרירט אין אמעריקע אין תרס"ט, און זיין מוטער טויבא. הרב מאיר מרדכי דוד איז געווען א זון פון הרב ישראל פון סטאפניץ, א זון פון הרב מנחם מענדל פון סטאפניץ, א זון פון הרב מרדכי דוד פון דאמבראווא און אן איידעם פון רבי ישראל הלוי ראטנבערג פון סטאשעוו. הרב ישראל אונגאר איז געווען אן איידעם ביי הרב משה רוקח פון קארעוו.
ירחמיאל איז געווען א גרויסער מתמיד. אין זיינע יונגע יארן פלעג זיין מאמע אויפוועקן אים דריי פארטאגס צו לערנען מיט זיין פאטער. ער האט געקענט דעם גאנצן "פרי מגדים" בעל פה און נאך ספרים. שוין אלס א יונגער בחור האט ער באקומען היתר הוראה פון עטעלעכע חשובע רבנים.
אין יאר תש"ד האט ער חתונה געהאט מיט מרת חנה רחל, א טאכטער פון רבי חיים יעקב סאפרין, דעם קאמארנער רבי'ן, און א בעלזער אייניקל. נאך דער חתונה פלעג ער גיין שבת אויף דער גאס מיט א שטריימל, דער איינציגסטער וואס האט אזוי געפירט אין ניו יארק.
זייער זון, הרב מאיר אונגאר, איז א מגיד שיעור אין ישיבה תורה ודעת.
אין תשל"ט איז זיין ווייב נפטר געווארן און ער האט אליין געהאדעוועט די צען יתומים.
ער איז געווארן רב אין דער סאקאלאווער שול אין לויער איסט סייד און א מגיד שיעור אין דער חתן סופר ישיבה. ער איז געווארן נאנט צו הרב שמואל עהרנפעלד, מאטערסדארפער רב, דעם קאפיטשיניצער רבי און רבי הערשעלע ספינקער.
אין תשכ"ב האט זיך זיין שווער געצויגן קיין ארץ ישראל, און רבי ירחמיאל האט דעמאלסט באזעצט אין בארא פארק. דארטן האט ער געדאווענט ביים אמשינאווער רבי'ן וואס האט אים שטארק געשעצט, און ער איז דארט געווען בעל תוקע און בעל תפילה פאר די ימים נוראים.
ג' שבט תשנ"ט איז ער נפטר געווארן, און מ'האט אים געפירט צו קבורה אין הר הזיתים לעבן זיין ווייב און זיין שווער.
קריקעט () איז א שפיל צווישן צוויי מאנשאפטן פון 11 שפילער וואס מען שפילט מיט א הילקע און א באל אויף א גראדעקיקן פלאץ אין א פעלד. קריקעט איז אַן ענגלישער ספּאָרט, פּאָפּולער אויך אין אויסטראַליע און דעם אינדישן סוב-קאָנטינענט.
יעדע מאנשאפט שפילט אן "אינינגס", ווען יעדער מיטגליד אין דער מאנשאפט האט א געלעגנהייט צו מאכן "ראנ"ס, ווען די צווייטע מאנשאפט טוט שיצן דאס "פעלד". מען מאכט א "ראַן" מיט לויפן צווישן די צוויי פארטקעס.
וועלוול טשערנין (; געב' 1958, מאָסקווע) איז אַ ייִדישער דיכטער. ער האָט פֿאַרענדיקט דעם היסטאָרישן פֿאַקולטעט פֿונעם מאָסקווער מלוכה־אוניווערסיטעט אויף לאָמאָנאָסאָווס נאָמען, דערנאָך די ייִדיש־גרופּע פֿון די העכערע ליטעראַרישע קורסן בײַם ליטעראַטור־אינסטיטוט אויף גאָרקיס נאָמען אין מאָסקווע. אין די 80ער יאָרן געאַרבעט אין דער רעדאַקציע פֿון „סאָוועטיש היימלאַנד”, אין 1986 אלס בײַלאַגע צו דעם זשורנאַל איז דערשינען טשערנינס זאַמלונג אינטערוויוען "דיאַלאָגן וועגן דער ייִדישער קולטור אין פֿססר". געווען אַ ליטעראַטור־קאָנסולטאַנט אין פֿאַרשיידענע ייִדישע טעאַטער־קאָלעקטיוון אין ראַטן־פֿאַרבאנד. אין יאַנואַר 1990 האט ער עולה געווען קיין ישׂראל און זיך באַזעצט אין שומרון. אין די לעצטע יאָרן וווינט אינעם ייִשובֿ כפר אלדד אין מדבר־יהודה, צום דרום־מזרח פֿון ירושלים.
ווי אַ דיכטער האָט וועלוול טשערנין דעביוטירט אין 1983 אין „סאָוועטיש היימלאַנד”. לעבנדיק אין פֿססר האָט ער זיך געדרוקט אין פֿאַרשיידענע פּעריאָדישע אויסגאַבעס: „ביראָבידזשאַנער שטערן” (ביראָבידזשאַן), „בײַ זיך” (תּל־אָבֿיבֿ) א"א. "געווען טעטיק אין אומלעגאַלע ציוניסטישע גרופּעס אין ראַטן-פֿאַרבאַנד און, צווישן אַנטערש, רעדאַגירט אומלעגאַלע ייִדישע פּעריִאָדישע אויסגאַבעס אויף רוסיש און אויף ייִדיש.
נאָך דער עליה האָט ער זיך געדרוקט דער עיקר אין ישׂראלדיקע זשורנאַלן און אַלמנאַנאַכן – "די גאָלדענע קייט", נײַע וועגן”, "ירושלימער אַלמאַנאַך", „טאָפּלפּונקט” און אַנדערע, ווי אויך אין אויסלענדישע פּעריאָדישע אויסגאַבעס -„פֿאָרווערטס”, "די פּען", "די גילגולים" א"אַ." פֿאַר זײַן דיכטונג האָט ער באַקומען דוד האָפֿשטיין פּרײַז פֿאַרן יאָר תשנ"ו. עס זײַנען דערשינען פֿינף ייִדישע לידער-זאַמלונגע, ווי אויך אַ צוויי-שפּראַכיקע זאַמלונג (ייִדישע אָריגינאַלן מיט רוסישע איבערזעצונגען) און אַ העברעיִשע לידער-זאַמלונג (אָריגינעל־העבריִשע און אויטאָרישע איבערזעצונגען פֿון אָריגינעל־ייִדישע ווערק). באַזונדערע וועלוול טשערנינס לידער זײַנען דערשינען אין איבערזעצונגען אויף אַנדערע שפּראַכן — אוקראַיִניש, פֿראַנצויזיש, דײַטש, ענגליש.
וועלוול טשערנין האָט איבערגעזעצט אין רוסיש אַ גאַנצע ריי ווערק פֿון ייִדישע פּראָזאַיִדער און דראַמאַטורגן - שׁלום־עליכֿם, אבֿרהם גאָלדפֿאַדען, חיים גראַדע, מיכֿאל פֿעלזנבוים אא. ער אַרבעט אויך אין געביט פֿון דער ייִדישער ליטעראַטור-פֿאָרשונג (פֿאַרטיידיקט אַ דאָקטאָר־דיסערטאַציע אינעם ייִדיש־צענטער פֿונעם בר־אילן אוניװערסיטעט), אַרויסגעגעבן אַ גאַנצע ריי אַטיקלען אין רוסיש, העברעיִש, ייִדיש, ענגליש און אוקראיניש וועגן דער שאַפֿונג פֿון מענדעלע מוכֿר־ספֿרים, שׁמעון שׁמואל פֿרוג, חיים נחמן ביאַליק, אורי צבֿי גרינבערג, לייב נײַדוס, לייב קוויטקאָ, עמנואל קאַזאַקעוויטש און אַנדערע ייִדישע שריפֿטשטעלער.ער איז איינער פֿון רעדאַקטאָרן פֿון אַ פֿולקום געווידמעטן דער פּאָעזיע אויף יידיש באַנד פֿונעם העברעישן אַלמאַנאַך "משיב הרוח" (נ"ו, חורף תשע"ט).
אַ מיטרעדאַקטאָר פֿון דער ביכער־סעריע "ביבליאָטעק פֿון דער הײַנטצײַטיקער ייִדישער ליטעראַטור" און פֿונעם זשורנאַל "ייִדישלאַנד".
לידער-זאַמלונגען.
• דיִאַלאָגן וועגן דער ייִדישער קולטור אין פֿססר, "ביבליִאָטעק פֿון "סאָוועטיש היימלאַנד", מאָסקווע, 1986.
• הסובוטניקים. הרקע ההיסטורי והמצב והנוכחי, אוניברסיטת בר אילן, רמת גן, 2007.
• (מיט זאבֿ חנין) זהות, התבוללות ותחיה: תהליכים אתנו-חברתיים בקרב האוכלוסייה היהודית בברית המועצות לשעבר, אוניברסיטת בר אילן, רמת גן, 2007.
• Ближневосточный фронтир. Израильское поселенчество: История и современность, Институт Ближнего Востока, Иерусалим – Москва, 2010 (דער מיטל-מזרחדיקער פֿראָנטיר. די ישראלדיקע אײַנוואַנדערונג: געשיכטע און הײַנטצײַטיקייט, ירושלים - מאָסקווע, 2010).
• (מיט ז.חנין און אַ.ראָמאַניוק) Держава Ізраїль: політика і суспільство, Львів, 2017 (מדינת-ישראל: פּאָליטיק און געזעלשאַפֿט, לעמבערג, 2017).
·* נאָענט צו מיר. עסייען, "ביבליאָטעק פֿון דער הײַנטצײַטיקער ייִדישער ליטעראַטור", תל-אָבֿיבֿ, 2017.
ליטעראַרישע איבערזעצונגען.
שלום-עליכם, פאַרוואָס באַדאַרפן יידן אַ לאַנד? -Шолом-Алейхем, «Зачем евреям нужна страна?» Вестник еврейской культуры. Рига, 1989. № 2. сс. 6-9
יוסף בולאָוו, פון אַלטן מאַרקפּלאַץ – Иосиф Булов, Со старой рыночной площади, Холон, 2000
(מיט גריגאָרי קאַנאָוויטש) עפרה אליגון, פילגש לראווה – Офра Альягон, Любовница напоказ, Тель-Авив, 2000
מעשיות פון "מעשה-בוך" – «Сказки еврейского средневековья», Иерусалимский журнал, Иерусалим, 2003, N 14 – 15, сс. 253 - 264
אברהם גאָלדפאַדען, פאַנאַטיקער אָדער צוויי קוני-לעמל – Авраам Гольдфаден, «Фанатик или два Куни-Лемеля», Полвека еврейского театра (1876 -1926). Антология еврейской драматургии, Москва, 2003, сс. 23 - 80
שלום-עליכם, יקנה"ז - Шолом-Алейхем, «Якнегоз или большая игра на бирже», Полвека еврейского театра (1876 -1926). Антология еврейской драматургии, Москва, 2003, сс. 81 – 150
מיכאל פעלזענבאַום, די שבתדיקע שוועבעלעך – Михаэль Фельзенбаум, Субботние спички, Москва, 2006
שלום-עליכם, עולים ויורדים – Шолом-Алейхем, «Возносятся и падают», Иерусалимский журнал, Иерусалим, 2010, N 35, сс. 148 - 153
חיים גראַדע, דער שטומער מנין – Хаим Граде, Немой миньян, Москва, 2010
יוסף אָפּאַטאָשו, אין פּוילישע וועלדער (רעדאַקציע פון איבערזעצונג) – Иосиф Опатошу, В польских лесах, Москва, 2011
ישראל יהושע זינגער, די ברידער אשכנזי – Исроэл-Иешуа Зингер, Братья Ашкенази, Москва, 2012
חיים גראַדע, דער מאַמעס שבתים – Хаим Граде, Мамины субботы, Москва, 2012
חיים גראַדע, צמח אַטלאַס (די ישיבה) - Хаим Граде, Цемах Атлас (Ешива), Моска, 2014
יצחק באַשעוויס-זינגער, שאָטנס בײַם האַדסאָן - Исаак Башевис-Зингер, Тени над Гудзоном, Москва, 2015
אורי-צבי גרינבערג, צוויי לידער אין פּראָזע: "די לעגענדע פונעם הווה" און "אין טאָל פון געוויין" – Ури Цви Гринберг, Два стихотворения в прозе: «Легенда наших дней» и «В долине плача», Иерусалимский журнал, 2016. N 53, с.152 – 155.
זלמן שניאור, קיסר און רבי - Залман Шнеур, Имератор и ребе, Москва, 2018.
ישמעאל בן פיאבי, איז געווען א תנא און כהן גדול, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.
ישמעאל בן פיאבי איז געווען פון ערשטן דור תנאים, און פון זיבעטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה. פאר דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
ישמעאל בן פיאבי האט געמאכט איינע פון די זיבן פרות אדומות נאך עזרא.
לאַפוש (,) איז א דארף אין מאראמאראשער דיסטריקט, זימבערגן, אויפן לאפוש טייך, 12 ק"מ פון מאדיאר-לאפאש.
הרב משה דוד טייטלבוים, אן אייניקל פונעם ייטב לב, איז געווען רב אין לאפוש.
קאלבאסאוו (,) איז א שטעטל אין פוילן, מיט א באפעלקערונג פון 9,800 (אין יאָר 2009) זי געווען אין וועסט גאליציע. די שטאט געפינט זיך אויף ביידע זייטן פון דעם טייך ניל.
פארן צווייטן וועלט קריג האבן געוואוינט אין קאלבאסאוו 1415 יידן, העלפט פון די איינוואוינער אין דעם שטעטל.
דער אוהב ישראל.
רבי אברהם יהושע העשיל, דער אפטער רב, באקאנט אלס דער "אוהב ישראל", איז פאר א שטיק צייט געווען רב און קאלבאסאוו.
ר' יענקעלע מעליצער.
שפעטער איז רבי יעקב הורוויץ, באקאנט אלס 'ר' יאנקעלע מעליצער', דער עלצטער זון פונעם זרע קודש פון ראפשיץ, רבי נפתלי צבי הורוויץ, געווען פאר א שטיק צייט רב און קאלבאסאוו, אין יאר תק"ע איז ער געווארן רב אין מעליץ.
ר' יחיאל רובין זי"ע.
נאכער איז געווארן רב זיין פלומעניק הרה"ק ר' יחיאל (חיליש) רובין א זון פון ר' אשר ישעיה רובין זצוק"ל דער ראפשיצער רב חתן הזרע קודש.
ר' יחיאל איז געווען אן איידעם ביים גביר ר' אליה רייך פון ריישא, ער איז געקומען קיין קאלבאסאוו בשנת תקצ"ה, ער איז נפטר געווארן כ' תמוז תר"כ און ליגט באהאלטן אין אוהל אויף דעם קאלבאסאווער בית החיים.
ר' יחיאל האט איבער געלאזט זיינע קינדער,
ר' אברהם אהרן טייטלבוים.
נאכן הסתלקות פון ר' יחיאל איז געווארן רב זיין איידעם ר' אברהם אהרן טייטלבוים. רבי אברהם אהרן איז געווען דארט רב קרוב צו 50 יאר ביז זיין הסתלקות, י' אלול תר"ע. ער האט קיינמאל נישט געוואלט אנעמען א גרעסער רבנות שטעלע ווייל דער דברי חיים האט אים איינמאל אנגעוואונטשן "קאלבאסאווער רב, איר זאלט האבן אריכת ימים", האט ער פון דעם ארויסגענומען אז אזוי לאנג ער איז קאלבאסאווער רב איז ער מובטח מיט לאנגע יארן, וכך הוה ער האט איבערגעלעבט אלע זיינע אינגערע ברודער, ביז די 84 יאר אלט (יענע צייטן האט עס געהייסן אריכת ימים).
ר' אשר ישעי' רובין זי"ע.
ווי דערמאנט האט ר' חיליש אבערגעלאזט א זון אשר ישעי' וועלכער האט שפעטער חתונה געהאט צו הרבנית חנה שפרה בת ר' סענדר'ל פון קאמארנא, ער איז געבליבן וואונען אין קאמארנא שפעטער איז ער אריבער געקומען קיין קאלבאסאב.
שפעטער נאך דער פטירה פון ר' אברהם אהרן האט געפלאקרט א מחלוקה און ר' אשר'ל געדינט דארט אלס רב ביז צו זיין פטירה ביום כ"א אלול תרע"ד אלט זייענדיג 68 יאר. ר' אשר'ל ליגט באהאלטן אין אוהל לעבן טאטן. די אוהל איז לעצטענס איבערגעבויעט געווארן דורך א אייניקל פונעם דינאווער רבי'ן שליט"א פין מאנסי
די רעביצין חנה שפרה איז נפטר געווארען ערב שב"ק י"ז אדר און ליגט באהאלטן אויף דעם בית החיים אין קאלבאסאוו.
ר' ארי' ליבוש טייטלבוים.
אויך האט געדינט אלס רב אין קאלבאסאוו ר' ארי' ליבוש ב"ר יחיאל ט"ב אן אייניקל פון ר' אברהם אהרן, ר' ליבוש האט זיך שפעטער געצויגן קיין אמעריקע דאן איז זיין פאטער ר' יחיאל אריבער קיין קאלבאסאוו אלס איר לעצטער רב פאר'ן קריג.
ציור רבי אריה לייב צינץ
רבי אריה לייב צינץ (ה'תקכ"ח - ג' אייר ה'תקצ"ג). באקאנט אלס דער פלאצקער גאון, איז געווען רב אין פלאצק.
רבי אריה לייב איז געבוירן אין פינטשאוו, אין יאר ה'תקכ"ח צו זיין פאטער הרב משה אייבעשיץ, רב אין פינטשאוו, א זון פון הרב ר' יהודה לייב, וואס איז געווען א ברודער פון הרב יהונתן אייבעשיץ, און צו זיין מוטער יהודית. עס איז אינטערעסאנט אז ער איז געבוירן פיר יאר נאך דעם וואס זיין פעטער רבי יהונתן איז נפטר געווארן, אבער אין זיינע ספרים האלט ער זיך פאר א תלמיד פון אים. ער ברענגט אים שטענדיג אראפ, און רורט זיך נישט אן אים, אין זיין ספר מגן האלף האט ער געדרוקט צוזאמען מיט די חידושין פון רבי יהונתן, אויך זיין ספר אויף הל' רבית האט ער געדרוקט די חידושים פון רבי יהונתן כרתי ופלתי.
רבי אריה לייב האט שוין יונגערהייט ארויסגעוויזן זיין שארפקייט און זיין ברייטן פארנעם אין לערנען, אין עלטער פון פינף און צוואנציג יאר האט ער ארויסגעגעבן אין פראג זיין ערשטן חיבור יעלת חן.
ער איז אמאל זייער נישט געזונט געווען, און דורך תפלות פון אסאך אידן און דורך דעם וואס מען האט איהם צוגעלייגט א נאמען א שינוי השם איז ער געזונט געווארן, מען האט איהם דאן צוגעלייגט דעם נאמען "יעקב" (אין די הקדמה פון ספר יעלת חן).
זייענדיג אין פראג האט רבי אריה לייב זיך באקענט מיט דעם גרויסן גאון דער "נודע ביהודה", רבי יחזקאל לאנדא. רבי אריה לייב האט אים איבערגעלאזט זיין חיבור אויף מסכת כתובות איבער צוקוקן, און אים געבן זיין הסכמה. ווען דער נודע ביהודא האט דורך געקוקט דעם ספר האט ער געזען אז רבי אריה לייב האט זייער פיל צוגעטראפן צו דעם ספר הפלאה פון רבי פנחס הורוויץ, וואס איז ארויס נישט לאנג פריער אין פראנקפורט.
ווען רבי אריה לייב האט זיך דערפון דערוואוסט, איז ער פארבליבן אין פראג און איבער געארבעט דעם ספר, און עס מסדר געווען אויף ענינים, און ארויסלאזנדיג אלעס וואס שטייט שוין אין ספר הפלאה.
אין יאר ה'תקנ"ב האט רבי אריה לייב ארויסגעגעבן דאס ספר יעלת חן מיט די הסכמות פון רבי מרדכי באנעט, דער מהר"ם בנעט, פון רבי אליעזר קאליר דער אור חדש, און פון רבי יחזקאל לאנדא דער ״נודע ביהודה״.
רבי אריה לייב האט געוואוינט אין פרעשבורג עטליכע יאר, נאכהער איז ער צוריק קיין פוילן און ער איז אויפגענומען געווארן אלס רב אין דער שטאט פלאצק. פון פלאצק איז ער אויפגענומען געווארן אלס רב אין טשעכנאווי, פון דארט האט ער זיך באזעצט אומגעפער אין יאר ה'תק"ע אין ווארשע.
רבי אריה לייב איז נפטר געווארן אין ווארשע מאנטאג ג' אייר ה'תקצ"ג.
מאַדיאר-לאַפאש (אדער "Tîrgu Lăpuş";;) איז א שטעטל אין מארמאראש ראיאן, צפון זימבערגן, רומעניע, אויפן לאפאש טייך, 80 ק"מ צפון פון קלויזנבורג. די באפעלקערונג איז געווען 13,355 אין 2002.
אין 1891 האבן געוואוינט דארטן 425 יידן.
דעם 1טן פעברואר איז דער 32סטער טאג פון יאר אין דער פינפטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 333 טעג (334 אין אן עיבור־יאר).
2003 - קאסמאס שאטל קאלאמביע קראכט אויף איר וועג צוריק אין דער ערד. די גאנצע מאנשאפט איז אומגעקומען, איינגערעכנט אילן רמון.
(אכטונג: נישט צו פארטוישן מיט דער שטאט קליווע וואס איז אין פוילן)
אָקליווע (;;) איז א דארף אין וואלאוועצער ראיאן, 47 ק"מ צפון-מזרח פון מונקאטש, נעבן סוואליעווע, היינט איז דאס אין קארפאטארוס, דער חלק אוקראינע וואס איז צוגענומען געווארן פון אונגארן.
אין תר"מ האבן געוואוינט אין אקליווע 138 יידן.
אהן פיאות איז א וועב-זשורנאל געאייגענט פאר חוזרים בשאלה בעיקר פון חסידישע קרייזן.
דער נאמען איז א געלונגענעם ווערטער שפיל ווייל סיי אין אידיש און סיי אין ענגליש - unpious - האט דאס אן אפטייטש דאס מיינט אומהייליג (הגם דאס ריכטיגע ווארט איז impious).
די אייגנארטיקייט פון דעם בלאג איז אז איינשטאט ווי געווענטליך, אז יעדער רעדט זיך אליין אויס אויף זיין אייגענעם בלאג, האט מען קאנציטרירט עטליכע בלאג שרייבערס אינאיינעם, ווי צ.ב.ש. [http://penned-in.blogspot.com פן תווקש] און [http://poetfromnowhere.blogspot.com יונדב] און נאך, אינטער איין דאך. א טייל שרייבן פילאסאפיש און א טייל ציניש, א טייל מיט הומאר און א טייל רעגן גאר אויף.
עס איז געגרינדעט געווארן דורך האסידיק רעבעל און שטריימל (בלאג) מיטן ציל אוועקצושטעלן א פאראייניגטן פלאטפארם פאר שרייבעריי פון די וואס האבן פארלאזט, בפועל אדער במחשבה, די חרדישע וועלט.
יגאל ידין (געבוירן יגאל סוקעניק, ירושלים, 20סטן מערץ 1917 - 28סטן יוני 1984) איז געווען א ישראל גענעראל, פאליטיקער, ארכעאלאג, און דער צווייטער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל.
געבוירן אין רחביה געגנט, ירושלים, זיין פאטער איז געווען אן ארכעאלאג, און זיין מוטער האט געגרינדעט די ערשטע קינדערגארטן אויף העברעיש. זיין ברודער יוסי איז געווען א באוואוסטע אקטיאר. אויך האט ער געהאט א ברודער מתתיהו, וואס איז געווען א פליער, און ער איז אומגעקומען אינעם מלחמת השחרור.
ער האט פון יונגווייז אן געדינט אינעם הגנה, און אויך שטודירט אינעם העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים, העברעיש, אראביש, ארכעאלאגיע.
אינעם מיליטער.
ביי די פופצן יאר איז ער אריינגענומען געווארן אינעם הגנה, און געדינט אין פארשידענע געביטן, ווי אלס אינסטרוקטור פאר וואפן, טרענירונגען אד"ג, ער איז געווארן סעקרעטאר פון יעקב דורי.
אין 1943, איז ער געווארן הויפט פון דער אפעראציע אפטיילונג, פון גענעראל שטאב אין די הגנה. אבער אין 1946 האט ער רעזיגנירט נאך א קריגעריי מיט יצחק שדה, און ער האט זיך פארנומען מיט זיין לערנען.
אין 1947, ווען די פאראייניגטע פעלקער, האט געשטימט פארן אויפשטעלן א יידישע מדינה, האט בן גוריון, אים גערופן זיך שטעלן אינעם מיליטער, ער האט געדינט אין וויכטיגע פאזיציעס, און ער איז געווען צייטווייליקער שעף פון גענעראל שטאב, נאכדעם וואס יעקב דורי איז געווען קראנק. און ער האט אנגעפירט די געשפרעכן מיט עגיפטן, אויפן וואפן שטילשטאנד אפמאך אין ראדוס.
די 9טן נאוועמבער 1949, איז ער געווארן צווייטע שעף פון גענעראל שטאב, אלט זייענדיק בלויז 32 יאר, ער איז געווען די יונגסטע צוזאמען מיט מרדכי מקלף, וואס האט אים איבערגענומען, צו דינען אין דעם פאסטן. ער האט רעזיגנירט אין 1952, נאך מיינונגס פארשידענהייטן מיט בן גוריון.
ארכעאלאג.
נאכן ארויסטרעטן פונעם מיליטער, איז ער צוריק צו זיין אלטע ארבעט פון ארכעאלאגיע, ער איז געווען פון די חשובסטע, און אנגעזענסטע ארכעאלאגן אין ישראל. ער האט אנגעפירט מיט די מצדה גראבונגען, און נאך אסאך אלטע ערטער, ווי תל מגידו, תל חצור. ער האט זיך אויך פארנומען מיט די מגילות ים המלח, און אנדערע געטראפענע ארטיקלען.
ער האט זיך שטענדיק צוריק געהאלטן פון אריינטרעטן אין פאליטיק, ער האט געדינט אלס עצה געבער פאר לוי אשכול ביים זעקסטאגיקע מלחמה, און אין דער אגראנט קאמיסיע נאכן יום כיפור מלחמה.
ביז 1977, ווען אסאך סקאנדאלן זענען ארויפגעשווימען אויפן אויבערפלאך, און אסאך ישראלדיקע האבן זיך פארעקלט פונעם אלטן מפא"י פירערשאפט, ערשט דעמאלט האט ער אויפגעשטעלט זיין דעמאקראטישע באוועגונג פאר ענדערונג, אדער ד"ש. אסאך האבן אין אים געזען א גלייכער מאן און אן ערליכער. וויבאלד ער האט קיינמאל בעפאר, נישט אריינגעשטעקט זיין האנט אינעם שמוציגן טאפ. ער האט אין יענע וואלן באקומען 15 מאנדאטן צום כנסת, און ער האט אריינגעטרעטן אינעם רעגירונג מיט מנחם בעגין.
ער האט אנגעפירט מיט די שלום געשפרעכן מיט עגיפטן. ער איז אויך געווען וויצע פרעמיער מיניסטער. אבער די האפענונגען אויפן פארטיי זענען אויסגערונען. און ער האט נישט געטון, ווי די גרויסע האפענונגען, וואס מען האט ערווארטעט פון אים. אין 1981 האט ער רעזיגנירט פון פאליטיק, און זיין פארטיי איז צעפאלן.
אין 1984 איז ער געשטארבן, און ער ליגט באגראבן, אויף הר הרצל אין ירושלים, אין דער אפטיילונג פון פאלק אנפירער.
די ערשטע לבנון מלחמה האט אויסגעבראכן דעם 4טן יוני 1982, נאך א טעראר פרווו, וואס א פאלעסטינער טעראר גרופע האט געשיקט א בריוו באמבע צו שלמה ארגוב. הגם די גרופע וואס האט דורכגעפירט די אטאקע, זענען געווען קעגנער פון פאלעסטין באפרייאונג ארגאניזאציע, איר אנפירער איז אבו נידאל איז עס פארעכנט אלס די שטרוי וואס האט געבראכן דעם רוקן פונעם קעמל. עס ווערט אויך גערופן אין העברעיש, "מלחמת שלום הגליל", אדער פרידן פארן גליל קריג.
איידער דעם קריג.
ישראל האט געהאט א פייער אפשטעל אפמאך, מיט דער פ.ל.א. פון 1981. אבער דאס שיסן ראקעטן אויפן גליל איז שטענדיק געווען א פראבלעם, וואס ישראל האט נישט געקענט פארשווייגן, דערפאר האט ישראל געוואלט פטור ווערן פון יאסער אראפאט, און זיין טעראר גרופע.
צה"ל האט שוין לאנג געהאט א פלאן פאר אן אקציע אין לבנון, וואס וועט ארויס העלפן די קריסן אינעם לבנון ברודער קריג. אבער געווארט פארן געלעגנהייט, נאכן אטאקע האט רפאל איתן, אויסגערופן פארן קאבינעט אבו נידאל אבו שנידאל געגנדיקט מיטן פי על או.
די פערטע יוני, האט די מדינת ישראל לופטפלאטע, אטאקירט פאלעסטינער צילן אין לבנון, די פאלעסטינער האבן גענטפערט מיט א מאסיווע באמבאדירונג, אינעם צפון פון מדינת ישראל. אויפן 6טן יוני האבן די ערשטע זעלנער אריבערגעשפרייזט דעם גרענעץ.
מדינת ישראל האט געמאלדן אז זיי גלייבן אין א גאנצע לבנון, און זיי ווילן שלום. אבער די סיטואציע האט זיי געצווינגען ארויס צוגיין אין א קריג. אנהייב איז די קריג געגאנגען ווי געפלאנט, מיט ווייניג פארוואונדטע און אומגעקומענע. סיריע, איז אבער געווארן פארמישט אינעם קריג, און שלאכטן צווישן די צוויי זייטן זענען פארגעקומען, מיטן אויבערהאנט פון מדינת ישראל. איינע פון די צילן פונעם מלחמה איז געווען, שוואך מאכן סיריע.
צה"ל האט געמאכט שנעלע פארשריט, אריינגייענדיג פונעם בארטן טייל, בערג אין צענטער, און טאל פון מזרח. און גאר שנעל אנגעקומען צו ביירוט, באלאגערנדיג די שטאט, וואס איז שפעטער געווארן, די ערשטע אראבישע הויפטשטאט, וואס מדינת ישראל סאלדאטן האבן איינגענומען.
זעלנער האבן אומגעברענגט עטליכע טויזנט פאלעסטינער דאס רוב פון זיי טעראריסטן, ביז אראפאט האט קאפיטאלירט, און אנטלאפן אויף טוניס.
די קריסטליכע מיליציע גרופעס זענען געזען געווארן ווי אליאירטע, ווי די לבנון קרעפטן, וואס פון זיי איז שפעטער געגרינדעט געווארן צד"ל. וואס האבן ארויס געהאלפן די מדינת ישראל מיליטער, אין זייער קריג קעגן טעראר.
אויפן 31טן אוגוסט 1982, האבן אלע סירישע, און פאלעסטינע קעמפער, פארלאזט ביירוט. און אן אינטערנאציאנאלע כח איז אריינגעקומען, האלטן ארדענונג אין דער לעבאנעזער הויפטשטאט.
מדינת ישראל דורכפעלער.
באשיר זשומייעל, איז געווען איינער פון די צילן אינעם מלחמה, מנחם בעגין האט אים געוואלט זען אלס פרעזידענט פון לבנון, ווי איינער וואס וועט אונטערשרייבן א שלום אפמאך. 14טן סעפטעמבער איז ער אומגעקומען אין אן אטענטאט, אין די הויפטקוואטיר פונעם פאלאנגען פארטיי, און זיין ברודער אמין זשומייעל, האט אים איבערגענומען, ער איז אבער נישט געווען אזוי פרא מדינת ישראל ווי באשיר. צוויי טאג נאכן אומקום פון באשיר, איז פארגעקומען די סאברא און שאטילא מאסן מארד, וואס האט געברענגט פיל קריטיק צו מדינת ישראל פונעם וועלט, און פון אינעוויניג. מנחם בעגין דער פרעמיער מיניסטער, האט געשטעלט א קאמיסיע אין שפיץ פון ריכטער שמגר, און אריק שרון, פארטיידיקונגס מיניסטער, איז געזען געווארן פאראנטווארטליך, פארן איבערגעבן קאנטראל, פון סאברא און שאטילא צו די קריסטן, נאכדעם וואס עס זיכער געווען, אז אזא זאך קען פאסירן.
דער סוף צום קריג.
מדינת ישראל איז פארבליבן א לאנגע צייט אין לבנון, שיאטישע טעראר גרופעס, האבן עס אויסגענוצט צו אטאקירן ישראל פאזיציעס, אין צור זענען 60 מענטשן אומגעקומען פון א כעזבאלא זעלבסטמארד אטאקע.
ביז 1985 האט מדינת ישראל זיך ארויסגעצויגן פון מערהייט לבנון, און זיך באפעסטיגט אינעם זיכערהייט זאנע, און ביי יוני 1985 האבן זיך צה"ל זעלנער, מער נישט געפונען אין צענטראל לבנון, און זיך צוריק געצויגן צום דרום חלק פון לבנון, אריינגערעכנט די בופארט פעסטונג.
פון דער זיכערהייט זאנע, איז די ארמיי ארויס אין יאר 2000, אויפ באפעל פון אהוד ברק.
מדינת ישראל האט פארלוירן אין די יארן 2000-1982, 1,216 זעלנער, וואס פון זיי ביים מלחמה אליין 670.
17,825 אראבער זענען אומגעקומען, וואס איבער 10,000 זענען זיכער געווען סירישע סאלדאטן, און פאלעסטינער קרעמפער.
3 מדינת ישראל זעלנער פעלן פון א קריג וואס איז פארגעקומען אין סולטאן יעקב. און רון אראד, א מדינת ישראלדיקער נאוויגאטאר, איז אראפגעשאסן געווארן פונעם עראפלאן אין וועלכע ער איז געפלויגן, און ער איז גענומען געווארן אין געפענגשאפט.
יצחק שדה (19טן אויגוסט 1890 - 20סטן אויגוסט 1952) איז געווען א ציוניסט, סאציאליסט, א הויכראנגיקער קאמאנדיר אין צה"ל און דער גרינדער און אנפירער פונעם פלמ"ח, און א גענעראל אין דער הגנה.
ער איז געבוירן געווארן אין לובלין מיטן נאמען יצחק לאנדובערג. זיין זיידע איז געווען פון די חשובע רבנים אין שטאט. ביים ערשטע וועלט מלחמה, האט ער געדינט אינעם רוסישן ארמיי, ווי ער האט באקומען אויסצייכענונגען, ער איז געווארן א קאמאנדיר פון א קאמפאניע.
נאכן זיך טרעפן מיט יוסף טרומפעלדאר, האט ער עולה געווען קיין ארץ ישראל, אין יאר 1920.
ער האט זיך אנגעשלאסן אינעם ארבעטערס באטאליאן, וואס האט זיך אויפגעלעזט עטליכע יאר שפעטער, נאך אידיאלאגישע אמפערייען. ער האט זיך אנגעשלאסן אין די הגנה, אין יאר 1921 האט ער אנגעפירט די אפיצירן קורס, ער איז געווען א מענטש מיט אסאך פיזישע כח, און א ספארטלער, ער איז געווען פון די גרינדער פון די "הפועל" ספארט גרופע.
אין 1936, ביי די מאורעות תרצ"ו-תרצ"ט, האט ער אויפגעשטעלט לאקאלע זיכערהייט גרופעס, אין ירושלים, און אין אנדערע פלעצער. ספעציעל איז באוויסט די פעלד איינהייטן, וואס ער האט אויפגעשטעלט, וואס פלעגט אטאקירן די טעראריסטן, נאך איידער זיי זענען אנגעקומען, צו יידישע
אין 1941, אין שאטן פון די צווייטע וועלט מלחמה, איז אויפגעשטעלט געווארן אין פאלעסטינע, די פלמ"ח אונטער זיין פירערשאפט. יגאל אלון, און משה דיין, זענען זיינע צוויי באוויסטע קאמאנדירן וואס ער האט אויפגעצויגן. ער האט אויפגעברענגט די מצדה אויפן כרמל פלאן, אויב די נאציס, וועט געלונגען איינצונעמען פאלעסטינע. אין 1945, איז ער געווארן שעף פון גענעראל שטאב, פון די הגנה, און האט אנגעפירט מיט די העברעישע ווידערשטאנד באוועגונג. מיט די אצ"ל, און די לח"י. סוף יאר 1946, איז ער אויפגעזאגט געווארן פון זיין פאסטן.
אנהייב פונעם מלחמת השחרור, איז ער גערופן געווארן צו היטן קיבוץ משמר העמק, וואס געפונט זיך אויפן וועג קיין חיפה, וואס דער קאוקדזשי ארמיי האט אטאקירט, אין א קלוגע מאנעווער האט זיי אטאקירט פון די זייט, און זיי האבן געמאכט פליטה. דערנאך איז ער גערופן געווארן אין אנדערע פלעצער צו באשיצן פון אראבישע אנפאלן. ווען צה"ל איז געגרינדעט געווארן האט ער באקומען די ראנג פון "אלוף" מאיאר גענעראל. ער האט געהאלפן גרינדן די אכטע בריגאדע, וואס איז געווען די ערשטע געפאנצערטע בריגאדע פון ישראל ארמיי.
שפעטער אין יאר 1948, איז ער אריבער צום דרום פראנט, ווי יגאל אלון איז געווארן דער קאמאנדיר פון זיין אלטע קאמאנדיר, און ער האט באוויזן איינצונעמען די פאליציי סטאנציע, "איראק סווידאן" וואס האט זיך געפונען אינעם געגנט פון היינטיקן קרית גת, נאך זיבן דורכפעלער עס איינצונעמען.
סוף פונעם קריג, איז ער ארויס פונעם ארמיי, זייענדיק א מפ"ם אנהענגער, האט ער געהאט זיינע פראבלעמען מיט בן גוריון. ער איז דער ערפינדער פונעם מיליטערישער גלייכקייט, ווי וואפן ערליכקייט, א באוויסטע ווארט פון אים "האב ליב דעם ביקס, און האב פיינט מלחמה", וואס באגלייט צה"ל ביז היינט.
אויך איז ער געווען א ליטעראנט, ער האט געשריבן אסאך, נאכן קריג האט ער זיך באזעצט אין יפו, און דארט האט ער געשריבן ביז זיין טויט. יצחק איז נפטר געווארן דעם 20סטן אוגוסט 1952.
פֿעסטונג אויפן כרמל איז געווען א פלאן, פון דער יידישער פירערשאפט אין פאלעסטינע, פון יאר 1942. דער פלאן רעכנט אריין חיפה, גליל און בערג ארום יזרעאל טאל, אלס באפעסטיגטע געגנטן, וואס אויב די ווערמאכט וועט איינעמען ארץ ישראל, וועלן די יידן געברענגט ווערן אהין, און פון דארט וועלן זיי דורכפירן גערילא אטאקעס קעגן דייטשן מיליטער.
דעם פלאן האבן אויסגעארבעט יצחק שדה און יוחנן רעטנער, וואס שפעטער זענען זיי געווען גענעראלן אין צה"ל. דער בריטישער מאנדאט האט געשטיצט דעם פלאן, וויבאלד ערווין ראמעל גענעראל פונעם דייטשן אפריקע קארפוס, האט זיך געפונען אין עגיפטן, און די בריטישע ארמיי האט עס אויפגעשטעלט אלס לעצטע דעפענסיווע ליניע, אויב ראמעל וועט אנקומען קיין פאלעסטינע.
בערנארד מאנטגאמערי, דער ענגלישער גענעראל, האט באזיגט צום סוף די קאמף אין על אלאמיין, איז דער פלאן אויסגערינען, און עס איז גארנישט פון דעם געווארן.
אין ישראל רופט מען עס אויך מיטן נאמען "200 טעג פון ציטער", אויפן נאמען פון א בוך, וואס מען האט געשריבן אויף דעם.
אין יאר 2006, האבן צוויי דייטשע היסטאריקער, געפונען דאקומענטן וואס צייכענען די דייטשע איינעמען, פון עגיפטן און ישראל, און זיי האבן אויפגעשטעלט עס.עס. איינזעץ גרופע עגיפטן, וואס איר ציל איז אומברענגען עגיפטישע און פאלעסטינע יידן, נאכן אריינקום פון די ארמיי, די גרופע האט זיך געוואלט באנוצן מיט לאקאלע איינוווינער, ווי זיי האבן געטון אין מערערע פלעצער אין אייראפע, און אין פאלעסטינע וואלט עס זיי גאנץ לייכט אנגעקומע, אויסצופירן מיט די אראבער. די עס עס גרופע איז געבליבן אין אטען, גריכנלאנד, וויבאלד די נאציס זענען קיינמאל נישט אנגעקומען.
די העברעישע ווידערשטאנד באוועגונג איז געגגרינדעט אין יאר 1945, נאך דער ענדע פוו דער צווייטער וועלט מלחמה, קעגנשטעלנדיק זיך דעם בריטישן מאנדאט, און די אויסערן פאליטיק פון ערנעסט בעווין, אויסערן סעקרעטאר פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
זי איז געווען צאמגעשטעלט פון הגנה, פלמ"ח, אצ"ל, לח"י, און האט געארבעט ווי א ראט, און צוזאמען אויסגעפירט צענדליקע אטאקעס קעגן מאנדאטארישע צילן, 11 גרויסע אטאקעס זענען דורכגעפירט געווארן, דורך די גרופעס צוזאמען ארבעט. אריינגערעכנט די "בריקן נאכט", עתלית ארעסטאנטן לאגער, וואו 200 מענטשן וואס זענען געווען אומלעגאל אין לאנד זענען באפרייט געווארן. קינג דייוויד האטעל באמבאדירונג. וואס צוליב דעם איז די באוועגונג געקומען צו אן ענדע, און אלע אונטערגרונט גרופעס, האבן געקעמפט פאר זיך.
די סיבות צו פאראייניקונג איז געווען. ערשטנס אחדות צוזאמען קען מען אסאך מער אויפטון, ווי יעדער פאר זיך עקסטער. צווייטנס די סיטואציע פון די שארית הפליטה יידן, אין די די. פי. לאגערן אין אייראפע. און די רעגירונג האט נישט ארויף געלאזט די יידן קיין פאלעסטינע, האלטנדיק זיך צום ווייסע פאפיר 1939. און דער עיקר אנטוישונג אין ענגלאנד, נאכן צוזאג פונעם לייבער פארטיי, צו העלפן אויפשטעלן א יידישע דעמאקראטישע לאנד, וואס האט נאכן געווינען, געוויזן די טיר פאר די ציוניסטטישע פאלייקאנטן.
יעקב דארי (דאסטראווסקי) (1899, ירושלים, ישראל - 22סטן יאנואר 1973) איז געווען דער ערשטער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל.
זיין פאמיליע האט זיך באזעצט אין חיפה, דארט האט ער געלערנט. ביי דער ערשטער וועלט מלחמה, האט ער זיך אנגעשלאסן אין דער בריטישער ארמיי, אין דער יידישער בריגאדע, וואס זאב זשאבאטינסקי האט אויפגעשטעלט. אין 1921, האט מען אים ארויסגעווארפן פון דער ארמיי, צוליב זיינע אקטיוויטעטן אין דער הגנה אין די תרפ"א ראיאטן.
נאכדעם האט ער געארבעט אין דער יידישער אגענטור. און אין 1929, איז ער געווארן הגנה קאמאנדיר פון חיפה. אין 1939, איז ער געווארן שעף פון גענעראל שטאב, פון דער הגנה, וואס ער האט אנגעהאלטן ביז 1946. ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, האט ער טיילגענומען אין דעם מצדה אויפן כרמל פלאן.
אין 1946, איז ער געפארן צו די פאראייניגטע שטאטן, איינהאנדלען געווער און וואפן פאר יידן אין ארץ ישראל. אין 1947 איז ער צוריק, און ביי דער אומאפהענגיקייט־מלחמה איז ער געווען הויפט גענעראל. ווען צה"ל איז געווארן אויפגעשטעלט, איז ער געווארן דער ערשטער שעף פון גענעראל שטאב, אבער זיין געזונט צושטאנד, האט אים נישט ערלויבט, אויספירן זיין ארבעט. דערפאר איז יגאל ידין, געווען פאקטישער שעף פון גענעראל שטאב.
ער האט רעזיגנירט 1949, און ער האט געארבעט אינעם וויסנשאפטלעכן ראט פונעם פרעמיער מיניסטערס ביורא, און אין 1952 איז ער געווארן פרעזידנט פונעם טעכניאן. א פאזיציע וואס ער האט אנגעהאלטן לאנגע יארן. אויך איז ער געווען א מיטגליד אין דער פנחס לבון פרשה, וואס האט אויפגערודערט ישראל.
ווען דוד בן גוריון האט אויפגעשטעלט זיין "רפ"י" פארטיי, איז ער געווען אויף דער ליסטע צום חיפהער שטאטראט, זיי האבן פארלוירן, אבער דורי איז געווען וויצע בירגערמייסטער.
אמין זשומייעל (געבוירן 1942) איז דער פירער פון דער פאלאנגען באוועגונג, אין לבנון, און איז געווען פרעזידענט פון לבנון.
ער איז געבוירן אין 1942 אין לבנון צו פיער זשומייעל.
א מאראן קריסטליכער. ער האט געלערנט געזעץ, אינעם אמעריקאנער אוניווערסיטעט אין ביירוט, אויך האט ער געלערנט ביזנעס פירערשאפט. ער האט געהייראט דזשויס זשומייעל.
ער איז געווען א געגנטלעכער פירער פון די פאלאנגען, מזרח פון ביירוט. און ווען זיין יונגערע ברודער באשיר זשומייעל, איז אומגעקומען אין אן אטענטאט, האט אמין אים איבערגענומען, אלס פרעזידענט פון לבנון, אין 1982.
פון אנהייב זיין קאדענציע, איז ער געווען פרא מערב וועלט, און ער האט אפילו אונטערגעשריבן א פארשטענדעניש מיט ישראל, ישראל האט געהאט פאר א שטיק צייט, א דיפלאמאטישע אנוועזנשאפט אין ביירוט, אריק שרון האט אמאל אויסגערופן, אז ישראל האלט ביים שלום מאכן מיט נאך א לאנד אינעם מיטל מזרח.
דאס איז פארגעקומען אינמיטן די ערשטע לבנון מלחמה, און טרופן פון דער אמעריקאנער ארמיי, און פראנצויזישער ארמיי, זענען געווען אין לבנון, אלס אינטערנאציאנאלע שלום טרופן.
האט דער כעזבאלא, דורכגעפירט עטליכע זעלבסטמארד אטאקעס, און די צוויי דערמאנטע ארמייען, האבן ארויסגעצויגן זייערע טרופן, און סיריע, איז געבליבן די איינציקע לאנד, וואס געווען פארמישט אינעם לבנון ברודער קריג. אמין האט דערנאך מבטל געווען די פארשטענדעניש דעקלעראציע מיט ישראל.
זייענדיק געצווינגען נאכצוקומען סיריעס פארלאנען, האט ער געמוזט צוקומען צו כאפעז על אסאד טובות. ער האט געמוזט אריינלאזן סירישע זעלנער אין ביירוט, אין 1987. נאכדעם וואס אין 1982, האבן זיך געמוזט ארויסצוען נאך דרוק פון צה"ל.
אין 1988 ווען זיין פרעזידענטליכע טערמין איז אפגעלאפן, האט ער זיך געפונען אין א דילעמא, די פארלאמענט, האט נישט ערוויילט א נאכפאלגער, און לויט די לעבאנעזע קאנסטיטוציע, ווערט די פרעמיער מיניסטער צייטווייליג פרעזידענט, און דאס האט ער נישט געוואלט, עס זאל געשען. סאלים על כוץ, א סוני איז געווען פרעמיער דעמאלט אין לבנון. האט ער אויפגענומען מישעל אוען, אלס פרעמיער, און ווען זיין טערמין האט זיך גענדיקט, איז מישעל געווארן פרעזידענט, און פרעמיער. עס איז אויסגעקומען אז אין מזרח ביירוט, איז מישעל געווען הערשער, און אין מערב ביירוט, סאלים.
אמין איז געגאנגען וווינען אין פאריז, פראנקרייך.
ווען יצחק רבין, איז אומגעקומען, איז ער געגאנגען צום ישראל אמבאסאדאר, אפגעבן די טרייסטן פארן ישראל פרעמיער מיניסטערס טויט, וואס האט אויסגערופן א שטורעם אין לבנון.
ער האט עטליכע קינדער. זיין זון פיער אמין זשומייעל, איז אומגעקומען אין אן אטענטאט, אין 2006. זער זון איז געווען אינדוסטריע מיניסטער ביז זיין טויט. היינט איז אמין צוריק אין לבנון, וואו ער איז איינער פון די אנגעזענסטע פאליטיקער.
אַדעס איז די פערטע גרעסטע שטאט אין אוקראינע. האבנדיק א באפעלקערונג פון 1,080,000 מענטשן. די שטאט איז נעבן שווארצער ים, און די שטאט צוזאמען מיט די פארשטאטן האבן דריי פארטן צום ים. אין קאמוניסטישע צייטן, איז עס געווען די גרעסטע פארט, וויבאלד די פרירט נישט אין ווינטער.
טערקיי אבער האט די עפענונג צום שווארצן ים, זי קאנטראלירט די דארדאנעלן, אזוי ארום האט נאט"א קאנטראלירט אלעס וואס גייט אריין, און ארויס פונעם סאוועטן פארבאנד.
אדעס איז פארעכנט אלס א ליבעראלע און פרייע שטאט, מיט א פראנצויזישער און איטאליענישער סטיל ארכיטעקטור.
אין 14נטן יארהונדערט האבן זיך דארט געדרייט טאטערן, און דערנאך האט טערקיי געהערשט דארט.
אבער אין 1794, איז זי אפיציעל געגרינדעט געווארן דורך רוסלאנד, די שטאט האט געהאט הצלחה, און אירע איינוווינער זענען באשטאנען פון מערערע פעלקער, ווי גריכן, יידן, רוסן און אוקראינער, רומענישער, און נאך אנדערע פעלקער.
די יידישע קהילה איז זייער גרויס געווען אין אדעס, אז אין 1897 איז די יידישע באפעלקערונג אפגעשאצט געווארן, צו אריבער 160,000 איינוווינער, מאכנדיק אדעס פאר דער גרעסטער יידישער שטאט אין דער רוסלענדישער אימפעריע. פאגראמען זענען פארגעקומען אין יאר 1821, 1859, 1871, 1882, און אין 1905, אסאך פון די יידן האבן דערפאר עמיגרירט קיין ארץ ישראל, און צו די פאראייניגטע שטאטן.
אין דעם 19טן יארהונדערט, איז די השכלה באוועגונג זייער שטארק געווען אין אדעס, א ציוניסטישע פיליאלע איז געווען אין דער שטאט. ביים חורבן אייראפע, זענען בערך 100,000 יידן אומגעקומען אין אדעס דורכן נאצי מארד מאשין. נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, האט זיך די שטאט צוריק געשטעלט אויף די פיס, און א יידישע קהילה איז צוריק אויפגעשטעלט געווארן.
רוב יידן האבן פארלאזט די שטאט צווישן די 1970ער יארן, און 1990ער יארן קודם דורך אינערליכע עמיגרירונג, און דערנאך קיין ישראל. היינט וווינען דארט עטליכע טויזנט יידן וואס האבן בתי מדרשים, שולעס און אנדערע אינסטיטוציעס. חב"ד איז אויך אקטיוו דארט.
וואסער טראנספארט.
שיפן מיטן פאסאזשירן פארן ארויס פון אדעס קיין סטאמבול, חיפה און ווארנע, ווי אויך ארויף דעם דניעפער אין די שטעט כערסאן, דניפראפעטראווסק און קיעוו.
נערים דרוזים רוקדים א דבקה
די דרוזן זענען א רעליגיעזע און עטנישע גרופע, אין מיטל מזרח. זיי ווערן געשאצט אויף בערך 1,500,000. אין סיריע איז דא די גרעסטע טייל, מיט ארום 850,000 דרוזן, אין לבנון 300,000 בערך, און אין ישראל 120,000 אומגעפער, און אין אנדערע לענדער ארום די וועלט.
אפשטאמונג.
עס זענען דא צוויי פלעצער פון ווי רוב קומען, צפון טייל פון אראבישער האלבאינדזל וואס זיי רופט מען קייסים, און אנדערע פון דרום טייל אראבישן האלב אינדזל וואס זענען גערופן תימנע. אבער די רעליגיע שטאמט פון עגיפטן.
לכאורה איז די רעליגיע, אן אפטיילונג פונעם שיאטישן טייל, פון דער איסלאמישער רעליגיע. די רעליגיע איז א מאנאטעיסטישע, און זיי גלייבן אז אלע נביאים זענען אמת, און אז זייער רעליגיע איז אן אלטע, און נישט א נייע, ווי די אראבער טענהן אויף די דרוזן. זייער הויפט נביא איז יתרו, ביי זיי הייסט ער שואייב, און משה רבינו, וואס ביי זיי הייסט ער מוסא. מוכאמאד, און דער לעצטער פון די פיר כאליף עלי איבן אבו טאלב.
לויט דער רעליגיע, איז אין דער אנהייב געגעבן געווארן א מעגליכקייט פאר פרעמדע, זיך אנצושליסן אין דער רעליגיע, געגרינדעט דורך על כאקעם באמער אללא, צוויי מאל, איינמאל אין יאר 1017, און 22 יאר שפעטער דורך דער צווייטער נאכפאלגער פונעם גרינדער. ביים צווייטן מאל האבן עטליכע מאכטפולע שבטים פונעם לעוואנט זיך אנגעשלאסן צו דער רעליגיע. אנהייב האבן זיי זיך גערופן מתיחדים אויף דעם וואס זיי זענען זיך מתיחד מיט גאט.
דער נאמען זייערע.
עס איז נישט קלאר פון די נאמען איז געקומען צו זיי, לויט זייער טראדיציע נעמט זיך עס פון א מענטש, וואס איז אריבער צו זייער גלויבונג, אבער איין טאג האט געהאט וויזיע פון גאט, און ער האט געגרינדעט א צווייטע רעליגיע. די קריג צווישן די צוויי איז שנעל געקומען, און די דרוזן האבן געזיגט, די מוסולמענער האבן דערפאר זיי אנגעפאנגען צו רופן דרוזן, זיי צו דערנידערן. אנדערע טענהן אז פאנגט זיך נישט אן.
די גלויבונג.
עס איז א באהאלטענע רעליגיע, סתם מענטשן פון איר אייגענער געמיינדע, קענען איר נישט. זיי האבן זעקס הייליגע ביכער, וואס נאר די שייכן קענען די ביכער. איר דאווענען פלאץ הייסט כילווע, און נאר חכמים און עלטערע געמיינדע מענטשן מעגן דארט דאווענען. די רעליגיע נעמט נישט אריין נייע מענטשן, נאר איינער, וואס איז געבוירן צו ביידע דרוזישע עלטערן, ער איז א דרוזער, זיי גלייבן נישט אין געמישטע חתונות, איינער וואס האט חתונה געמישט, ווערט ער ארויסגעווארפן פון קהילה, און גייט אריין אין חרם, אמאל האבן זיי געקענט הרגענען אזא איינעם, אלס משפחה ערע.
זיי גלייבן אין אדם הראשון, נח, אברהם אבינו, יעזוס, מוכאמאד, און מוכאמאד זון פון אלי, אלס די נביאים, און ווי אויבן דערמאנט יתרו, וואס זיי זען זיך אלס זיינע אייניקלעך.
די דרוזן זען זיך נישט ווי מוסולמענער, זיי גייען נישט קיין מעקא, זיי דאווענען נישט פינף מאל א טאג, און זיי פאסטן נישט ראמאדאן, זיי גלייבן נישט אין מוכאמאד אלס דער לעצטער נביא. זיי פראווען אבער יא דעם קורבן חגא, אין זייער רעליגיע האלטן זיי, אז מען מעג זיך באהאלטן די רעליגיע, און פארשטעלן זיך אלס אן אראבער, אין שווערע צייטן. און לויט זייער טראדיציע, זענען זיי אסאך גערודפט געווארן, דורך די אראבער.
הויפט זאכן אין דער רעליגיע.
עשרת הדברות, איסור פון פאגאניזם, גלייבן אין גלגול נשמות, גלייבן אין אלע נביאים פון יידן, קריסטן, און מוסולמענער, מאנאגאמיע נישט הייראטן מער פון איין פרוי.
זיבן מצוות.
היטן דאס מויל, וואס רעכנט אריין נישט רעדן לשון הרע, רכילות, ליגנט, זיך האלטן צום אמת, און זיין גראד.
ארויסהעלפן א ברודער, וואס געפונט זיך אין א שווערן מצב, גלייך צו ואהבת לרעך כמוך.
נישט טון שלעכטס, און זיך אפהיטן פון יצר הרע.
גלייבן אין איין איינציגן גאט, די גאנצע צייט.
טון וואס גאט וויל מען זאל טון.
גלייבן אז וואס גאט טוט איז גוט.
די עטנישע גרופע.
זיי זענען אלע מיליטער לייט, אין ישראל דינען אלע אין מיליטער. חרב באטאליאן, איז אן עליטע איינהייט, מיט אסאך כבוד, און האט באקומען אויסצייכענונג פון שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל, פאר זייער געלונגענע טייל אין קריג, דורכאויס די צווייטע לבנונישע מלחמה.
רעליגיעזע מענטשן עסן נישט חזיר, טרינקען נישט אלקאהאל, רייכערן נישט, טארן נישט וועטן אדער געמבלען, מען טאר זיך נישט באווייזן, מען דארף האלטן די כבוד פון א פרוי, הכנסת אורחים, נישט רעדן מיאוסע רייד, און נישט נעמען דראגס.
זייערע חגאות, די גרעסטע איז נביא שווייעב, און דער קורבן חגא. לויט זייער טראדיציע איז יתרו (שווייעב) באגראבן לעבן טבריה. אויך נביא סאבלאן, וואס לויט זיי איז עס זבולן, ליגט אין גליל אין א דארף וואס הייסט כורפייש.
נביא אלכאדער, איז ביי זיי אליהו הנביא, לויט זיי איז ער באגראבן אין דארף יאסיף, נישט ווייט פון עכו. און אויפן גולן, געפונט זיך א נביא על יאפורי. די חגאות זייערע זענען אפגעצייכענט בלויז דורך די חכמים זייערע, אויסער דער קורבן חגא, און נביא שווייעב, וואס ווערן געפייערט דורך אלעמען.
סטאטוס אין ישראל.
אין ישראל האבן די דרוזן א סטאטוס ווי א באזונדערע געמיינדע, דאס איינציגסטע לאנד אין דער וועלט, צו אנערקענען אין דער געמיינדע ווי א באזונדערע רעליגיע. די דרוזן פון גולן, האלטן זיך פאר סירישע בירגער; עס וווינען אינעם גולן, בערך 20,000 דרוזן, דאס לאנד אנערקענט זיי נישט אלס סירישע, נאר אלס פראבלעמאטישע בירגערשאפט. די יידן אין ישראל, זען אין די דרוזן אליאירטע, וויבאלד שוין ביי דער מלחמת השחרור, האבן די דרוזן געקעמפט אויף ישראלס זייט.
שמעון שטיינבערג (1887, אדעס, געוועזענע רוסלענדישע אימפעריע - 1955, טשערנאוויץ, ראטנפארבאנד, היינט אוקראינע) איז געווען א יידישער קאמפאזיטאר.
שמעון'ס טאטע איז געווען אן ארבעטער פון א טאבעק-פאבריק, געשטארבן אז שמעון איז נאך געווען א קליין קינד. זיין מאמע איז געווען א נייטערן און א מאדיסטקע, זי האט חתונה געהאט צום צווייטן מאל מיט א כליזמר און מארשאלעק, פון וועלכן שמעון האט גענומען לערנען מוזיק און טעאטער. שפעטער האט ער זיך געלערנט אויף די מוזיק-קורסן ביי לאנגלערן, ווו זיין פידל-לערער איז געווען משה חיט. צו פופצן יאר אלט האט שמעון שוין געשפילט נישט נאר אויף די חתונות, נאר אויך אין די טעאטער-ארקעסטערן און שוין געשאפן עטלעכע קאמפאזיציעס. ער האט זיך שפעטער געלערנט און גראדואירט פון דער אדעסער קאנסערוואטאריע, ווו זיין לערער איז געווען וויטאלד מאלישעווסקי – א תלמיד פון נ.א.רימסקי-קארסאקאוו.
שמעון שטיינבערג איז געווען דער מוזיק-לייטער פון דעם אדעסער רוסישן מלוכה טעאטער, פון דעם אלאוקראינישן יידישן מלוכה טעאטער, פונעם קיעווער יידישן מלוכה טעאטער/שפעטער האט דער דאזיקער טעאטער געשפילט אין טשערנאוויץ/. אין אדעס איז ער יונגערהייט געווען א גרונטלייגער און א מיטגליד פון א "קאמפאזיטארישן ווארשטאט". די לעצטע יארן פון זיין לעבן האט ער שטארק געליטן פון א דעפרעסיע צוליב דעם טראגישן גורל פון זיינע צוויי זין /איינער איז אומגעקומען אויף דער מלחמה, דער אנדערער איז צוויי מאל רעפרעסירט געווארן בשעת דער קולט-תקופה פון יאסיף סטאלין/, איבערלאזנדיק צוויי קליינע אייניקלעך אונטער שמעונ'ס השגחה/, ווי אויך איבער דעם פאגראם איבער יידישער קולטור אין ראטנפארבאנד, וואס האט געלייגט פאקטיש אן ענד צו זיין קאמפאזיטארישער טעטיקייט. די לעצטע יארן פון זיין לעבן האט ער מיט גרויסע שוועריקייטן געקראגן א שטעלע אין דער טשערנאוויצער מוזיק-שול, ווו ער האט, פונדעסטוועגן, ארויסגעוויזן זיינע גרויסע פעיקייטן אלס א מוזיק-לערער.
זיין אייניקל מארק אטשאסאלסקי איז געווארן שפעטער א מערקווירדיקער מוזיקער אין טשערנאוויץ.זיין אוראייניקל וולאדיסלאוו אדעלכאנאוו איז א וועלט-בארימטער פידלער.
שטיינבערג האט פארפאסט מוזיק צו איבער א הונדערט בינע-ווערק, צווישן זיי:"ריסטאקראטן", "סטעמפעניו", "טביה דער מילכיקער", "מזל-טוב", "אגענטן", "בלאנדנזדע שטערן" פון שלום עליכם, "בעלי-טובות" לויט מענדעלע מוכר ספרים, "אין ברען" פון מ.דניאל, "שבתי-צבי" פון ז.זשולאווסקי, "די משפחה אוואדיס", "כל-נדרי", "אויפשטאנד אין געטא" פון פרץ מארקיש, "די אן קיין שולד שולדיקע " פון א.אסטראווסקי, "דער קארגער" פון מאליער, "מאריא סטוארט" פון וו.הוגא, "שעפסן-קוואל" פון לאפע דע וועגא, "פרינצעסן טוראנדאט" פון ק.גאצי, "רוסישע מענטשן" פון ק.סימאנאוו, "אנפאל" פון ל.לעאנאוו, "דאס צוימען פון אן אנגעשפארטער", "דער סוחר פון ווענעציע" פון שייקספיר, "דער דינער פון צוויי הערן" פון ק.גאלדאני אאוו.
א חוץ דעם, ער האט געשאפן עטלעכע אפערעס, אראטאריעס, סינפאניעס, פילצאליקע מוסטערן פון קאמער-מוזיק /סטרונע-קווארטעטן, קלארינעט קווינטעטן, אקטעטן, פידל סאלא מוזיק, מוזיק פאר קנעפל-אקארדיאן /באיאן/, באארבעטונגען פון יידישע, אוקראאינישע, קאזאכישע, קירגיזישע, טורקמענישע פאלקס-מעלאדיעס און לידער, אריגינעלע לידער. עס טיילן זיך באזונדער אויס מיט זייער פאפולערקייט: "נאקטורן" פאר פידל /וויאלאנטשעל/ מיט ארקעסטער, זעקס פידל עטיודן אויף יידישע טעמעס, "חסידישער טאנץ", "די יידישע סינפאניע", "קירגיזישע עסקיזן", "צוויי אוזבעקישע סואיטעס", "זעכצן עסקיזן אויף די טעמעס פון יידישע חתנות", לידער אויף די ווערטער פונעם בארימטן יידישן משלים-שרייבער פון טשערנאוויץ אליעזר שטיינבארג, "אוקראאינישער האפאק".
שטיינבערג'ס מוזיק איז פארפאסט געווארן אויפן פעסטן באדן פון קלאסישער טראדיציע פונעם סוף 19טן – אנהייב 20סטן יארהונדערטער. ער האט אויסגעארבעט זיין מוזיק-לשון אויפן סמך פון כליזמר מוזיק, חזנות און שטייגערישער פאלקס-ליד. ער האט גרינטלעך באהערשט די קאמפאזיטארישע טעכניק מיט ראפינירקייט. זיין מוזיק איז הארציק און אויסדרוקספול. אין די גרעסערע ווערק האט ער זיך אנטפלעקט ווי א קאמפאזיטאר פון א ברייטן סינפאנישן ארט דענקען.
a> זענען בנמצאדיקע פרישוואסער פיש איבער דער גארער וועלט
פֿרישוואַסער פֿיש זענען פיש וואס לעבן א טייל אדער רוב פון זייער לעבן אין פרישוואסער, ווי טייכן און אזערעס, מיט א זאלצקייט ווייניגער פון 0.05%. די סביבות זענען אנדערש פון ימען אין אסאך וועגן, בעיקר אין וויפיל זאלץ געפינט זיך אינעם וואסער. כדי צו בלייבן לעבן אין פרישוואסער, דארפן די פיש א ריי פון פיזיאלאגישע ענדערונגען אז זייערע קערפער זאלן האלטן די ריכטיגע מאס זאלץ.
41% פון אלע באוואוסטע זגאלן פון פיש ווערן געפינען אין פרישוואסער.
פֿרישוואַסער פֿיש זענען אנדערש פון זאלצוואסער פיש אין פארשידענע פרטים. זייערע זשאברעס מוזן האבן די מעגלעכקייט צו פארשפרייטן וואסער אן צו פארלירן זאלצן פון די קערפער פליסיקייטן. די שופן פון די פיש שפילן אויך א ראלע אינעם פראצעס; ווען א פרישוואסער פיש פארלירט צו פיל שופן וועט צו פיל וואסער פארשפרייטן אריין דורך דער הויט, און דער פיש וועט שטארבן.
נאך אן אייגנקייט פון פרישוואסער פיש זענען די גוט אנטוויקלטע נירן. זיי דארפן זיין גרויס ווייל אסאך וואסער גייט אדורך זיי.
דארבי () איז א שטאט אין דעם מזרח מידלאנדס ראיאן פון ענגלאנד. זי ליגט אויף די ברעגן פון דעם דערווענט טייך אין דעם דרום טייל פון דארבישיר. אין דעם 2001 צענזוס, איז די באפעלקערונג פון דער שטאט געווען 233,700.
במשך אסאך יארן איז דארבי געווען אן אייזנבאן צענטער, וואס האט הויפטקווארטירט די מידלאנד באן. ביז היינט פאבריצירט מען באנען אין דארבי, און דארבי באן סטאנציע נעמט א וויכטיגן ארט אין דער באן נעצווערק. אין 2008 האט מען געעפנט אין דארבי א באן קאנטראלע צענטער פאר דער מזרח מידלאנדס באן נעצווערק.
די צוויי גרעסטע ארבעט־געבערס אין דארבי, ראלס רויס און די טאיאטא מאטאר קארפאראציע זענען באשעפטיקט אין אינזשעניריע פאבריקאציע. עג באנק, דער אינטערנעץ און טעלעפאן באנק, איז באזירט אין דארבי. אנדערע מערקווירדיגע פירמעס זענען די באן סיסטעמען אינזשעניריע פירמע באמבארדיר טראנספארטאציע וואס פאבריצירן באן שינעס פארצייג ביי די דארבי קארעטע און וואגאן זאוואד, און אלסטאם וואס פאבריצירט גרויסע קראפט פלאנט קעסלען און היץ אויסבייטערס.
פון 1922 איז סינפֿין ליין געווען די היים פון דעם 250,000 קוואדראט מעטער ארט פון אינטערנאציאנאלע פארברענונג; לכתחילה פלעגן זיי פאבריצירן מאשינעריי פארן אויטאמאטישן צעפירן פון צעשטויבטן ברענשטאף צו הרובעס און בוילערס. שפעטער האבן זיי פראדוצירט פארע־גענערירן בוילערס וואס מען ניצט צו גענערירן עלעקטריע אין קראפט סטאנציעס. אין די 1990ער יארן האט ראלס־רויס אפגעקויפט די פירמע און דערנאך האט זי פארקויפט צו ABB גרופע.
אנדענקפונקטן.
די דארבי טורמע גייט צוריק ביז 1756.
דארבי אינדוסטריעלער מוזיי, וואס געפינט זיך אין דארבי סילק מיל, און ווייזט די אינדוסטריעלע ירושה און טעכנאלאגישע דערגרייכונג פון דארבי, כולל ראלס רויס עראפלאן מאטארן, באנען, גראבן און גיסערייען.
דארבי מוזיי און קונסט גאלעריע ווייזט מאלערייען פון זשאסעף רייט, אויך שיין קעניגליכע קרוין דארבי פארצעליי, נאטירלעכע היסטאריע, לאקאלע פאלקן און ארכעאלאגיע.
אזוי ווי דארבי ליגט צענטראל אין הארץ פון ענגלאנד, איז ער געווארן א ראג וואס פארבינדט מיט אסאך ראיאנען אין לאנד. דער 45px אויטאסטראד גייט אדורך בערך צען מייל מזרח פון דער שטאט, און פארבינדט דארבי מיט לאנדאן, שעפילד און לידז. נאך הויפט שאסייען וואס פארן אדורך דארבי אדער נאענט דערביי, זענען דער 30px (היסטאריש איז דער שאסיי געווען דער הויפט שטראז פון לאנדאן קיין לעסטער, מאנטשעסטער און קארלייל), דער 50px (באדמין צו מאנספילד דורך בריסטאל און בירמינגהאם), דער 50px (ווארינגטאן צו לעסטער דורך סטאק-אן-טרענט), דער 50px (ניוקאסל-אונטער-ליים צו מעבלטארפ, כולל "ברייען קלאף וועג" וואס פארבינדט דארבי מיט נאטינגהאם) און דער 50px (דארבי צו טערסק דורך שעפילד און לידז).
דארבי האט א באן שוין זייט 1840, ווען מען האט געעפנט די צפון מידלאנדס באן קיין לידז, און א רוטע צו נאטינגהאם און לעסטער פון דער מידלאנד קאנטן באן; אין 1844 האבן די קאמפאניס זיך פאראייניגט אין דער מידלאנד באן.
די מידלאנד דארבי באן סטאנציע ווערט אפערירט דורך מזרח מידלאנד באנען, און האט עקספרעס באן דינסטן קיין לאנדאן, צפון מזרח און דרום מערב.
מזרח מידלאנדס פליפארט געפינט זיך 24 ק"מ פון דארבי.
שעפילד () איז א שטאט אין דרום יארקשיר, ענגלאנד. זי ליגט אויף דעם שיף טייך פון וואנעט זי נעמט איר נאמען. די באפעלקערונג פון דער שטאט איז בערך 534,500 (געשאצט 2008).
די שטאט איז לאנג באקאנט פאר טיש באשטעק. אין די 19טן און 20סטן יארהונדערטער איז שעפילד געווען א וועלטס צענדער פאר שטאָל פראדוקציע.
מען מאכט באשטעק אין שעפילד פון לאנגע יארן; שוין אין דער מיטל־אלטער ווערט דערמאנט א מעסער געמאכט אין שעפילד.
אין 1740 האט בענזשעמין האנטסמאן אנטדעקט דעם קרוציבל טעכניק פון מאכן שטאָל, אין 1856 האט הענרי בעסעמער דערפינדן דעם בעסעמער קאנווערטירער שטאל־מאכן אויוון; בעסעמער האט זיך געצויגן קיין שעפילד צו מאכן שטאל. דערנאך אין 1912 האט הערי ברירלי דערפינדן זשאווערפריי שטאל אין שעפילד.
וואלווערהאמפטאן () איז א שטאט אין דעם מערב מידלאנדס ראיאן, ענגלאנד. זי ליגט אויף דעם מזרח-מערב וואסערשייד פון ענגלאנד. די באפעלקערונג פון דער שטאט איז בערך 239,100 (געשאצט 2004).
די שטאט איז געגרינדעט אין 985. זי איז לאנג געווען א מארק שטאט וואו מ'האט געהאנדלט וואל. ביי דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע איז די שטאט געווארן א צענטער פון מינירן (קוילן, קאלכשטיין און אייזן ארץ) און אויטא פראדוקציע. היינט איז אינזשעניריע א חשובע אינדוסטריע אין דער שטאט.
ליווערפול () איז א שטאט און מעטראפאליטאנער בארא אין מערזיסייד, ענגלאנד, אויף דער מזרח זייט פון דער מערזי לעפצונג. זי איז געגרינדעט געווארן אין 1207 און באקומען דעם סטאטוס פון א שטאט אין 1880. ליווערפול איז די פערטע גרעסטע שטאט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך מיט א באפעלקערונג פון 435,500.
ליווערפול איז א גרויסע פארט שטאט. ביים אנהייב 19טן יארהונדערט, איז 40% פון דער וועלט'ס מסחר אדורכגעגאנגען ליווערפול'ס דאקן, אזוי איז ליווערפול געוואקסן א הויפט שטאט.
דער פֿונט שטערלינג (סימבאל: £; ISO קאד: GBP), געווייטלעך גערופן דער פונט, איז די וואלוטע פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, זיינע קרוין אפהענגיקער (דער אינזל פון מאן און די קאנאל אינזלען) און די בריטישע מעבר-לימדיגע טעריטאריעס פון דרום דזשארדזשע און די דרום סאנדוויטש אינזלען, בריטישע אנטארקטישע טעריטאריע און טריסטאן דא קונהא. ער ווערט צעטיילט אויף 100 "פענס" (איינצאל: "פעני").
דער פונט שטערלינג איז די עלצטע וואלוטע אין דער וועלט נאך אין באניץ. ער האט אנגעהויבן אלס וואלוטע אין 1560 ווען ער איז געווען א פונד געוויכט פון זילבער.
פינטשאוו () איז א שטעטל אין פוילן, 65 ק"מ דרום פון קעלץ.
עס איז עטליכע מאל דארט געווען דער צוזאמענקום פון דעם וועד ארבע ארצות.
אין סוף תרצ"ט האבן די דייטשער חרוב געמאכט די שטאט און אויסגעהרגעט אלע יידן. אויך דעם בית החיים האט מען פארטיליגט.
ס'איז נאך געבליבן איין שול אין פינטשאוו.
שמעון פרס-פערסקי (פּערעס; כ' אב תרפ"ג, 2טן אויגוסט 1923 –  כ"ה אלול תשע"ו, 28סטן סעפטעמבער 2016) איז געווען דער 9טער פרעזידענט פון מדינת ישראל און דער אכטער פרעמיער מיניסטער אין ישראל. א וועטעראן לינקער פאליטיקער, ער איז געווען דער עלטסטער פאליטיקער אין ישראל, און האט שוין געדינט אין אלע קאבינעטן אין ישראל מיניסטארים דורכאויס זיין לאנגער אומענדליכער קאריערע.
ער איז געווען א ייד א שומר שבת.
פרס איז געבוירן געווארן שמעון פערסקי אין ווישנעווע, פוילן (היינט אין בעלארוס) צו זיין פאטער יצחק פערסקי, א סוחר, און זיין מוטער שרה (מעלצער). ווען ער איז געווען א קינד אלט פיר יאר האט זיין זיידע, הרב צבי הערש מעלצער, אים גענומען צום חפץ חיים, וואס האט אים געבענטשט מיט א ברכה פאר אריכות ימים.
אין 1994 איז ער באלוינט געווארן (צוזאמען מיט אנדערע) דעם נאבעל פריז פאר שלום.
אום 13טן יוני 2007 איז ער געווארן דער 9טער פרעזידענט.
משפחה (פאמיליע).
אין 1945 האט ער געהייראט חנה שרה סאניא גל געלמאן; זיי האבן געהאט דריי קינדער: צביה וואלדן (יערי), יהונתן (יוני), נחמיה (חמי).
זיין ווייב סאניא, איז געווען זייער באשיידן און זי האט געהאסט פון טעלעוויזיע און פון די גאנצע.
רבי משה אייבעשיץ איז געווען א ברודער פון דעם גאון רבי יהונתן אייבעשיץ, און דער טאטע פון דעם פלאצקער גאון ר' אריה ליב צינץ
זיי האבן געהאט נאך א ברודער ר' אהרן פירט. שפעטער האט ר' משה געטוישט זיין נאמען פון אייבעשיץ צו צינץ, אויפן נאמען פון זיין זיידן דער גאון ר' משה יצחק יהודה לייב רב אין די שטעט העלישוי און פינטשאוו.
אייבעשיץ
רבי ישראל האפשטיין זצ"ל (ה'תצ"ג - י"ד תשרי ה'תקע"ה), באקאנט אלס דער קאזשניצער מגיד.
רבי ישראל איז געבוירן אין אפטא, פוילן, אין יאר ה'תקמ"ט צו זיין פאטער ר' שבתי דער ספרים איינבינדער.
רבי ישראל איז געווען א תלמיד פון נודע ביהודא, פון הרב דובעריש כ"ץ דיין אין אפטא, פון הרב שמואל שמעלקא הורוויץ רב אין ניקאלשבורג.
זיין אייניקל הרב חיים מאיר יחיאל שפירא דער שרף פון מאגליניצא שרייבט אין דער הקדמה פון ספר עבודת ישראל, רבי ישראל האט געלערנט אומגעפער פופציג יאר שיעורים מיט שארפע תלמידים.
רבי ישראל איז געווען פון די תלמידים פון מעזריטשער מגיד, פון נועם אלימלך, און פון קדושת לוי.
זיין תלמיד דער דאמבראווער רב הרב מרדכי דוד אונגאר שרייבט אין זיין הסכמה אויף דעם עבודת ישראל, ער געדענקט אין זיינע יונגע יארן ווען ער האט געלערנט ביים קאזשניצער מגיד זענען פונקן פייער ארויס, מיר האבן געזען ווי ער צילט צום אמת, און זיין שטרעבונג איז געווען צו פארענטפערן דעם רמב"ם.
רבי ישראל איז געווען דער מגיד אין קאזשניץ.
רבי ישראל האט זיך אנגעשמועסט מיט זיינע צוויי גוטע פריינד, דער חוזה פון לובלין און דער רבי ר' מענדעלע פון רימאנאוו, אז שמיני עצרת ה'תקע"ה וועלען זיי איינרייסען אינאיינעם צו ברענגען משיח, אבער ליידער האט מען נישט זוכה געווען דערצו, וויבאלד רבי ישראל איז נפטר געווארן ערב סוכות י"ד תשרי ה'תקע"ה.
רבי משה אליקים בריעה האפשטיין זצ"ל (ה'תקי"ז - י"ב אלול ה'תקפ"ח), באקאנט אלס "דער באר משה".
רבי משה אליקים בריעה איז געבוירן אין ה'תקי"ז צו זיין פאטער הרב ישראל האפשטיין, באקאנט אלס דער קאזשניצער מגיד. און צן זיין מוטער מרת רויזא.
רבי משה אליקים בריעה איז געווען דער ממלא מקום פון פאטער, מגיד אין קאזשניץ.
רבי משה אליקים בריעה איז נפטר געווארן י"ב אלול ה'תקפ"ח.
א ווייסבוך איז אן אפיציעל באריכט אדער א האנטבוך וואס רעדט אדורך אן ענין און זיין לייזונג.
דער נאמען "ווייסע בוך" שטאמט פון ענגליש "white paper", וואס זאגט ארויס אז דאס בוך איז נאך נישט פעסטגעשטעלט.
אין דער קאמאנוועלט פון פעלקער איז א ווייסבוך א דאקומענט וואס די רעגירונג שטעלט פאר איר פלענער און ברענגט דאס פאר פארלאמענט צו באשטעטיקן.
חברון (אַראַביש: الخليل אַל־כאַליל) איז איינע פון די פיר הייליקע שטעט בײַ דער יידישער רעליגיע. היינט זײַנען דאָרט פּלאַצירט בעיקר אראבער, אבער אידן ווענדן זיך אהין פון איבעראָל. חברון האט אויך געהייסן "עיר האבות" ווייל לױט דער ייִדישער טראַדיציע, ליגן אין מערת המכפלה באַגראָבן אברהם יצחק און יעקב װעלכע זײַנען גערעכנט װי די "אבות" פֿונעם ייִדישן פֿאָלק, און שרה רבקה און לאה װעלכע זײַנען גערעכנט װי די "אמהות" פֿונעם ייִדישן פֿאָלק. אויך אדם און חוה און ישי דער טאטע פון דוד המלך ליגן דארט באַגראָבן.
רמב"ן איז געווען אין חברון אין יאר ה'ל'.
אין יאר ה'ע"ב האט אישתורי הפרחי באזוכט חברון און ער דערמאנט דאס אלטע בית עולם דארט.
ביזן יאר ה'תרפ"ט איז געווען אין חברון א יידישע קהילה, אבער אין תרפ"ט איז פארגעקומען דארט די באוואוסטטע תרפ"ט ראיאטן, ווען 67 יידן זענען אומגעברענגט געווארן, דורך די צעיושטע מאסן, דער בריטישער מאנדאט, האט דעמאלט עוואקואירט די רעשטלעך יידן, וואס האבן איבערגעלעבט די פאגראם.
היינט איז דא א קליינע יידישע קהילה אין חברון, עס וואוינען דארט עטליכע אידן רובם ככולם מתנחלים פון די כהנא'ניסטן, ווי ברוך מרזל, בנצי גופשטיין, איתמר בן גביר, און נאך. פון די באקאנטע פיגורן אין דער היסטאריע פון חברון, איז געווען ברוך גאלדשטיין ע"ה ה' ינקום דמו, וואס איז געווען דער הויפט דאקטאר אין קרית ארבע, און האט זיך נוקם געווען אויף די פילע רציחות קעגן יידן, און איז אומגעקומען אויפן ארט אין היכל יצחק אינעם מערת המכפלה.
קאזשניץ אין פוילן, איז א באקאנט שטעטל אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער קאזשניצער דינאסטיע וואס ציעט זיך פון הרב ישראל האפשטיין, דער עבודת ישראל.
דער קאזשניצער בוים.
רבי ישראל האפשטיין זצ"ל (ה'תצ"ג - י"ד תשרי ה'תקע"ה), מגיד אין קאזשניץ.
קאזשניץ () איז א שטעטל אין צענטראל פוילן מיט 21,500 איינוואוינער (1995). עס איז די הויפטשטאט פון קאזשניצער פאוויאט (פויליש: "Powiat kozienicki").
קאזשניץ געפינט זיך אין דער מאזאווישער גובערניע (זייט 1999); פריער איז עס געווען אין דער ראדעמער גובערניע (1975-1998) און אין קעלצער גובערניע (1919-1939, 1945-1975).
אין קאזשניץ איז דא א ריזיקע טערמאלע קראפט סטאנציע.
קאזשניץ איז אין ראָדעם געגנט, זעקס ק"מ פון ווייסל, ארומגענומען מיט וועלדער, וואסער, דערפער און שטעטלעך ווי זוואלין, גניוואשאוו, מאגנושאוו, ריטשעוואל און גארבאטקע.
יידן אין קאזשניץ.
די יידישע קהילה אין קאזשניץ האט געהאט א לאנגע היסטאריע במשך 400 יאר. אין די ה'ת"ק יארן איז דער קאזשניצער מגיד געווען פון די וואס האבן געברענגט חסידות אריין אין קאנגרעס פוילן. ער האט גערינדעט דעם קאזשניצער הויף.
אין 1856, פון 2,885 איינוואוינער אין קאזשניץ זענען געווען 1,961 יידן, און אין 1897, פון 6,882 מענטשן זענען 3,700 געווען יידן.
פארן צווייטן וועלט קריג זענען געווען די צוויי עיקר אינדוסטריעס טוריזם (יידן וואס זענען געקומען מבקר זיין דעם מגיד'ס אהל) און. שיך פאבריקאציע.
רבי אלעזר האפשטיין זצ"ל (- כ"ו כסלו ה'תרכ"ב), רבי אין קאזשניץ.
רבי אלעזר איז געבוירן צו זיין פאטער הרב משה אליקים בריעה האפשטיין א זון פון הרב ישראל האפשטיין, באקאנט אלס דער קאזשניצער מגיד. און צן זיין מוטער מרת חיה שרה א טאכטער פון הרב אלעזר ווייסבלום א זון פון הרב אלימלך פון ליזשענסק, דער נועם אלימלך.
אין יאר ה'תר"ט נאך דער פטירה פון זיין שוועסטער-קינד, הרב חיים מאיר יחיאל שפירא דער "שרף" פון מאגלניצא, האט רבי אלעזר אנגעהויבן פירן זיין רביסטעווע, אלס ממלא מקום פון פאטער, רבי אין קאזשניץ.
רבי אלעזר איז נפטר געווארן כ"ו כסלו ה'תרכ"ב.
משה אוישער (בעסאראביע, 1906 - ניו יארק, דעם 27סטן נאוועמבער 1958) איז געווען א וועלט בארימטער חזן, אקטיאר און זינגער.
ער איז געקומען וואוינען קיין קאנאדע, מיט זיין פאמיליע, אין 1921. ער האט זיך אנגעשלאסן אין א טעאטער, שפעטער איז ער ארום געפארן אין דרום אמעריקע. ווען ער איז צוריק קיין ניו יארק, האט ער געזוכט ארבעט, ער איז אנגענומען געווארן צו זיין חזן ימים נוראים, אין דער רומענישער שול, דאס האט אים געמאכט זייער פאפולער אין דער יידישער גאס.
ער האט געשפילט אויף דריי פילמען איידער דער צווייטער וועלט מלחמה.
איין מאל האט ער געשפילט אין אן ענגליש־שפראך פילם, זינגען אין דעם פינצטערניש.
ער איז באצייכנט געווארן אלס דער אריה השואג, און זיינע לידער און ווערק זענען אסאך געווען אויפן יידישן ראדיא אין ניו יארקער אומגעגנט.
וואליד זשומבלאט (געבוירן דעם 7טן אויגוסט 1949) אין לבנון, איז א פאליטישע פירער פון די דרוזן, זיין אפשטאם איז פון די קורדן, קאמיל זיין טאטע, האט געגרינדעט די "סאציאליסטישע פראגרעסיווע פארטיי", וואס איז אריענטירט אלס א דרוזישע פארטיי.
זיין פאטער איז קאמיל זשומבלאט.
ווילאנג וואלידס טאטע האט געלעבט, איז וואליד געווען באוואוסט אלס א יוגענטליכער וואס האט ליב צו פארברענגען, מיט יוגענטליכע שפילערייען און הולטעווען, ער האט געלערנט אינעם אמעריקאנער אוניווערסיטעט אין ביירוט, און אין פראנקרייך. אויך האט ער געהייראט א פרוי פון יארדאניע, נישט פון דער דרוזישער רעליגיע.
קאמיל איז אומגעברענגט געווארן, דורך סיריע, אין מערץ 1977, דורכאויס דעם לבנון ברודער קריג. כאפעז על אסאד, דער פרעזידענט פון סיריע, האט געלאדענט וואליד קיין דמשק, וואו ער האט אים געסטראשעט, אז אויב וועט ער גיין קעגן סיריעס ווילן, וועט ער ענדיגן ווי זיין פאטער. וואליד האט זיך פארנומען אינדעראנהייב, צו באפעסטיגן זיין פאזיציע צווישן די דרוזן, און פארשטערקערן די מיליציע זיינע, מיט סירישער הילף, און סאוועטישע וואפן.
דורכאויס דעם ברודער קריג, רעכנדיג זיך מיט די לינקע. האט ער זיך ארומגעשלאגן מיט די מאראנען, ווי אויפן דרום טייל פונעם לבנון בארג, האבן די דרוזן פארטריבן הונדערטער טויזנטער קריסטן, פון זייערע היימען. ער האט עטליכע מאל געטוישט זיינע אליאירטע.
אין 1989, האט ער אונטערגעשריבן די טייף אפמאך, וואס האט געברענגט צו אן ענדע צו דער פופצן יעריקער בלוטבאד אין לבנון, און האט געשטיצט דעם ווידער אויפבוי, פון דער צווייטער לעבאנעזער רעפובליק.
ביז ווען כאפעז על אסאד איז געשטארבן אין יאר 2000, איז ער געווען שטיל מיט זיין אפאזיציע, צו די סירישע אקופאציע אין לבנון. איינמאל כאפעז איז געגאנגען, און באשער על אסאד האט איבערגענומען, האט ער אנגעפאנגען צו רעדן קעגן סיריע, זיין נאנטער פריינט איז אומגעקומען אין א סירישן אטענטאט, ער האט געטענהט, אז ער האט באקומען סטראשונגען, אויף זיין לעבן, פונעם סירישן פרעזידענט. אויך האט ער געזאגט, נאכדעם וואס ראפיק על כארירי איז אומגעקומען, אז ראפיק האט אים געזאגט, עטליכע חדשים פאר דעם, אז באשיר זעלבסט האט געסטראשעט כארירי, אז ער וועט אים הרגנען.
ער ווערט פארעכנט פאר די הויפט פירער אין דעם טענענבוים איבערקערניש, וואס האט פארשיקט די סירישע פון לבנון, צוזאמען מיט אנדערע קריסטליכע, און סונישע פארטייען.
ביי דער צווייטער לבנון מלחמה, האט ער זיך אויסגעדרוקט קעגן כעזבאלא, זאגנדיק אז זיי האבן געברענגט אן אומגליק, און א חורבן אויף לבנון, פאר א נארישע אוואנטוריסטישע אקציע. אין 2008 אבער האט וואליד זיך געטראפן מיט נאסאראלא, און אין די וואלן פון 2009, זענען זיי געלאפן צוזאמען.
תּפוז ײִדיש איז אַן אינטערנעץ פֿאָרום אױף דער ײִדישער שפראך אין דער העברעיִשער פּאָרטאַל תּפוז.
דער פֿאָרום איז אױפֿגעשטעלט געװאָרן י"ג אב ה'תשס"ב (22.07.2002) דורך אײנעם מיט אַ ניק-נאָמען "מתנדב".
דער פֿאָרום איז אַ װירטועלע קהילה אין װעלכע ײִדישיסטן רעדן זיך צונױף איבער אַלע ענינים װעגן ײִדיש און ײִדישקײט אונטערן נאָמען "תּפוז ײִדיש".
צװישן ל' אב ה'תשס"ב (09.08.2002) און י"ט ניסן ה'תשס"ד (10.04.2004) איז דערשינען אינעם פֿאָרום דורכן דענסמאלדיקער דירעקטאָר הער נועם סטאריק פֿון מאָל צו מאָל אַ זשורנאַל מיטן נאָמען "עונג שבת" סך הכּל זײַנען אַרױס 54 זשורנאַלן.
היינט צוטאגס איז דער דירעקטאר ה' חיים לוי וואס באטייליגט זיך דא אויך פון צייט צו צייט אונטערן נאמען Haimlevy.
דמשק (, "דימאַשק", אויך באקאנט ווי الشام "אַש-שאַם") איז די הויפטשטאט פון סיריע, עס געפונט זיך אין דרום מערב פון לאנד, נאנט צו די גרענעצן פון יארדאניע, ישראל, און לבנון, די שטאט פארמאגט פיר און א האלב מיליאן איינוווינער, אזוי איז דמשק די גרעסטע שטאט אין סיריע.
די שטאט איז 1800 פוס העכערן ים-פלאך, 50 מייל אריין פון דעם מיטלענדישן ים, די אלטשטאט איז געבויט אויף דער זייט פון דעם בעראדע טייך, די היינטיקע שטאט איז געבויט אויף ביידע זייטן.
די שטאט ווערט שוין דערמאנט אין תנ"ך. לויט געוויסע איז אליעזר (עבד אברהם) פון דמשק. דוד המלך, האט מלחמה געהאלטן און איינגענומען דמשק. און שפעטער מלכי ישראל. דאס איז שוין 3,000 יאר צוריק.
די שטאט איז אריבער אסאך הענט, ווי די רוימער, גריכן אין די גאר אלטע צייטן, שפעטער אנדערע הענט, די אלטשטאט איז עטליכע מאל חרוב געווארן ביז צום גרונד. אין 638 האבן די אראבער איינגענומען די שטאט. אונטער דער הערשאפט פון סאלאדין אין דעם סוף פונעם 12טן יארהונדעטר איז דמשק געווארן די הויפטשטאט. די שטאט האט זיך ברייט אנטוויקלט מיט גרויסע פעסטונגען.
אין 1400 האט דער מאנגאלישער הויפטקאמאנדאנט, טימור, איינגענומען את דמשק און האט אים אונטערגעווארפן. ער האט פארטריבן א גרויסן טייל פון זיינע איינוואוינער אין זיין הויפטשטאט סאמארקאנד, און פון די וואס ער האט נישט פארטריבן האט ער אסאך געמארדעט.
נאך דער קורצער מאנגאלישער הערשאפט האט מען געבויט די שטאט פונדאסניי און זי איז ווייטער געווען א מאמלוקישע שטאט ביז 1516.
טערקיי, האט געוועלטיקט אין סיריע פאר 400 יאר, אונטער דער אטאמאנישער אימפעריע, איז די שטאט באוואוסט, און גרויס געווארן, וויבאלד זי געפונט זיך אויפן וועג קיין מעקא.
עס האט אנגעהאלטן ביז דער ערשטער וועלט מלחמה, אויף דעם 1טן אקטאבער 1918, האבן אראבישע רעוואלט קעמפער געשטורעמט די שטאט, און אינעם זעלבן טאג, זענען אויסטראליע זעלנער אריין אין שטאט. די סירישע קאנגרעס האט געמאלדן איר זעלבסטשטענדיקייט, און אויפגענומען פייסל דער ערשטער, אלס איר מאנארך. אונטערן סייקס-פיקא פארשטענדעניש, האט סיריע זיך געפונען אונטערן פראנצויזישן מאנדאט. וואס איז באפולמעכטיקט געווארן דורך דער פעלקער ליגע, נאך דער סאנרעמא קאנפערענץ. די פראנצויזן האבן אטאקירט, און חרוב געמאכט דמשק, און ארויסגעווארפן פייסל פון דמשק.
אין 1946 האט פראנקרייך ווידעראמאל פרובירט אטאקירן, אבער גרויסבריטאניע האט זיי אפגעהאלטן, און דערנאך איז סיריע געווארן זעלבסטשטענדיק, מיט דמשק די הויפטשטאט.
פון דעם צווייטן בית המקדש, איז פארהאן עדות אויף א יידישן ישוב, אין דמשק. אסאך קראים, האבן זיך דארט געפונען און געמאכט די שטאט פאר א צענטראלע שטאט פאר זייער באוועגונג. אויך איז באוואוסט דער דמשק בלוט בלבול, וואס האט געברענגט צו אן עמיגראציע, וואס האט אנגעהאלטן ביז דער גרינדונג פון ישראל. היינט וווינען נאך יידן דארט, מיט בתי מדרשים, און שולן. אסאך שומרונים פלעגן צו וווינען דארט אינעם 17טן יארהונדערט, וואס נאכן אונטערגיין פון זייער קהילה, איז זייער בית מדרש אריבער צו יידן.
די לעמבערגער געטא, דעמאלט אין פוילן, היינט אין אוקראינע, איז געווען די דריטע גרעסטע געטא אין פוילן נאך דער ווארשעווער געטא און דער לאדזשער געטא. עס האבן זיך געפונען אין אט דער געטא איבער הונדערט טויזנט יידן.
אין דער שטאט לעמבערג איידער דער צווייטער וועלט קריג, האבן געוווינט ארום 110,000 יידן, זייענדיק א דריטל פון דער באפעלקערונג, ווען נאצי דייטשלאנד, האט אינוואדירט פוילן, האבן אסאך יידן אויסגעוואנדערט קיין לעמבערג, וואס האט זיך געפונען אונטער רוסישן קאנטראל, לויטן ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך.
די רוסן האבן פארטריבן אסאך פון די יידן אין טיפן רוסלאנד, וואו זיי זענען פארהאלטן געווארן ביז נאכן קריג. עס ווערט געשאצט, אז ווען דייטשלאנד האט אטאקירט דעם סאוועטן פארבאנד, האבן זיך געפונען נאך 100,000 פליטים וואס זענען נישט פארשריבן געווארן.
די מלחמה.
אין אפעראציע בארבאראסע איז לעמבערג איינגענומען געווארן, און אוקראינעישע נאציאנאליסטן האבן אויפגענומען די נאציס מיט פרייד, זעענדיג אין זיי באפרייער פון דעם קאמוניזם. און זיי צוזאמען מיט די נאציס, האבן דורכגעפירט א פאגראם, וואו 4,000 יידן זענען אומגעקומען, אין יוני 1941. אין יולי איז פארגעקומען נאך א פאגראם, ווען 2,000 יידן זענען געהרגט געווארן דורך שיסן אין גרובער, אין דעם יידישן בית עלמין.
עס איז אויפגעשטעלט געווארן א יודנראט, מיט יוסף פראנס אלס דער הויפט, ער איז געהרגט געווארן קורץ דערויף, ווען ער האט זיך אנטזאגט ארויסצוגעבן יידן פאר צוואנגס ארבעט. אויפן 2טן אקטאבער 1941, זענען 500 יידן גענומען געווארן, אויפצושטעלן די יאנאווסקע לאגער.
די געטא.
אויפן 8טן נאוועמבער, איז ארויס א באפעל, אז עס מוז אויפגעשטעלט ווערן א יידישע געטא, ביזן 14טן דעצעמבער. אין יענע צייט האט די עס.עס. אויסגעהרגט 5,000 עלטערע און קראנקע יידן, אין דעצעמבער איז אויפגעשטעלט געווארן די געטא, און עס האבן געוווינט דערין 120,000 יידן.
צווישן 16טן מערץ און 1טן אפריל, זענען 15,000 יידן פארשיקט געווארן קיין בעלזשעץ, וואו זיי זענען פארגאזט געווארן. שפעטער יענע יאר זענען אויפגעשטעלט געווארן ארבעטס ערטער אין דער געטא. 24סטן יוני יענע יאר זענען 2,000 יידן גענומען געווארן אויף צוואנגס ארבעט, רוב זענען געשאסן געווארן אויפן פלאץ.
אין חודש אויגוסט 1942, איז פארגעקומען די גרויסע אקציע, ווען ארום 50,000 מענטשן זענען פארשיקט געווארן קיין בעלזשעץ, דער הויפט פון דער יודענראט הענעריק לאנדעסבערג, איז געהאנגען געווארן קורץ דערויף.
נאך אלע פארשיקונגען, זענען פארבליבן אין דער געטא ארום 65,000 מענטשן. אריינגערעכנט "אומלעגאלע איינוווינער", די געטא איז קלענער געווארן צו האלב, און עס איז זייער שווער געווען זיך ארום צו דרייען אינעם שטח פון דער געטא, וויבאלד עס איז געווען שווער באוואכט.
דעם 18טן נאוועמבער, איז פארגעקומען נאך א פארשיקונג, ווען 5,000 יידן זענען אומגעקומען אין בעלזשעץ. און אין נאך אן אקציע אין יאנואר 1943, זענען נאך בערך 15,000 יידן געשאסן געווארן אין דער אומגעגנט, צוזאמען מיט די יודנראט באאמטע.
דער סוף פון געטא.
אויפן ערשטן יוני 1943, איז באשלאסן געווארן די אויפלייזונג פונעם געטא. אוקראינישע גויים אינאיינעם מיט היטלעריוגענד, האבן אויפגעזוכט די לעצט פארבליבענע יידן. צווישן די יידן איז געווען אן ארגאניזירטע אויפשטאנד, וואס האבן אפגעטון פארלוסטן צום פיינט. די עס עס האבן אויפגעריסן געביידעס, כדי צו אומצוברענגען יידן, 3,000 יידן זענען אומגעקומען אין דער געטא. נאך 7,000 זענען פארשיקט געווארן צו יאנאווסקא ארבעטס לאגער, סמערהייט זענען געשאסן געווארן אויפן פלאץ, עס איז מעגליך אז א טייל פון די איבערגעבליבענע וואס די נאציס האבן געפונען, זענען אפגעשיקט געווארן קיין סאביבאר.
די באפרייאונג.
ווען די סאוועטישע ארמיי איז אריין אין לעמבערג, 26סטן יולי 1944, האבן זיך נאר צווישן 200 און 300 יידן געפונען אין דער געגנט, וואס האבן זיך אויסבאהאלטן.
א מאנארך איז א מענטש וואס פירט א מאנארכיע, א מין רעגירונג אין וואס א לאנד ווערט געהערשט פון א מענטש ביז זיין טויט, אדער אבדיקאציע. א מאנארך קען זיין אן אויטאקראט אדער קען זיין א צערעמאנישער הויפט פונעם שטאט וואס האט נישט קיין כח, און די אמתע דעה ליגט אין פארלאמענט (דאס רופט מען א קאנסטיטוציעלע מאנארכיע).
מאנארכן האבן פארשידענע טיטלען— מלך אדער מלכה (קעניגן), פרינץ אדער פרינצעסין (למשל דער פרינץ פון מאנאקא), קייסער אדער קייסערינע, אדער אפילו הערצאג אדער גרויסהערצאג (למשל דער גרויסהערצאג פון לוקסעמבורג).
כאַפֿעז אַל־אַסאַד (אראביש: "حافظ الأسد"; 6טן אקטאבער 1930 - 10טן יוני 2000) איז געווען א סירישער פאליטיקער וועלכער האט געדינט אלס פרעזידענט פון סיריע פון 1970 ביז זיין טויט.
זיין יונג לעבן.
אסאד איז געבוירן אין קארדאכא, ווי אן אלאווי, ער האט געלערנט אין שולע, אבער זיין פאמיליע האט נישט געקענט באצאלן פאר זיין לערנען, איז ער געגאנגען לערנען אין מיליטערישער שולע. ווען ער האט פארענדיקט לערנען, האט ער זיך אנגעשלאסן אינעם סירישן לופטפלאט, און ער איז געווארן א פילאט, אין 1955, איז ער שוין געווען אן אפיציר. ער האט געהייראט אין 1958, מיט זיין פרוי אניטע. שוין דעמאלט האט ער אנגעהערט די באאט פארטיי.
ווען די פאראייניגטע אראבישע רעפובליק, איז אויפגעשטעלט געווארן דורך גאמאל אבדול נאסער, הערשער פון עגיפטן. אין 1959 איז ער געווען אין רוסלאנד אויף מישטירונגען. און נאכדעם האט ער זיך געפונען אין קאירא, ביז די פאראייניגטע אראבישע רעפובליק, איז צעפאלן דורך סירישע אפיצירן. דעמאלט האט אסאד געשמאכטעט אין טורמע, פאר א חודש. ווען ער איז צוריק קיין דמשק, זענען פארגעקומען פוטשן איינער נאכן צווייטן, אסאד איז געצווינגען געווען צו אנטלויפן קיין לבנון, ווי ער איז געווארן ארעסטירט, און מען האט אים אויסגעליפערט קיין סיריע.
אום 8טן מערץ 1963, האט די באאט פארטיי פארכאפט די מאכט, אסאד איז געווען פאראנטווארטליך, צו איבערנעמען א מיליטעריש לופטפעלד, נישט ווייט פון דמשק. נאכן פוטש איז אסאד געווארן קאמאנדיר פון די לופטפלאט.
זיכערהייטס מיניסטער.
אין 1966, איז פארגעקומען נאך א פוטש, ווי אמין על חאפעז, א סוני. איז אראפגעווארפן געווארן פון מאכט, סאלאך זשאדיד, אויך אן אלאווי, איז געווארן פרעזידענט. אסאד איז געווארן זיכערהייטס מיניסטער, ביז די זעקסטאגיקע מלחמה, ווען ישראל האט איינגענומען די גולן, צעשמעטערט די סירישע לופטפלאט, און די ארמיי איזגעווען הילפסלאז. נאכן מלחמה, האבן אסאדאון זשאדיד אסאך זיך ארומגעשלאגן, יעדער מיט באשולדיקונגען קעגן צווייטן, אז וועגן אים האט סיריע געליטן אזא דורכפאל.
אין 1969, איז געווען דער שווארצער סעפטעמבער, ווי כוסיין קעניג פון יארדאניע, האט געגעבן א פארארדענונג, אומצוברענגן טויזענטער פאלעסטינער, וואס האבן אנגעהערט צו די פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע. זשאדיד האט באפוילן די ארמיי צו אינוואדירן יארדאניע, מיטן ציל צו ארויסהעלפן די פאלעסטינער. אסאד האט זיך קעגן געשטעלט, און האט נישט צוגעשטעלט די לופטפלאט, צו באשיצן די פוסגייער זעלנער, די יארדאנישע ארמיי האט באזיגט די סירישע.
אין נאוועמבער יענע יאר, האט די סירישע נאציאנאלע קאנגרעס, געשטימט אנידערצוזעצן אסאד. אסאד האט גענומען די ארמיי וואס איז געווען לאיאל צו אים, און האט דורכגעפירט א פוטש, וואס איז נישט געווען קיין ווילדע, מיטן אויסרייד צו פארעכטן טעותים פון זיינע פארגייער.
אלס הערשער.
דעם 13טן נאוועמבער 1970, האט ער זיך דערקלערט פרעזידענט פון סיריע. די פאלקסראט, וואס ער האט געשטעלט, האבן אלע געשטימט פאר אים, אין א רעפענדערום האט די פאלק געשטימט פאר זיין קאנסטיטוציע. (אינטערסאנט איז אין די קאנסטיטוציע, האט ער געשריבן אז דער פרעזידענט מוז זיין א מוסלמענער, ווען די אלאוויס זענען נישט אנערקענט דורך רוב אלס מוסלעמענער). רוב פון זיין רעגירונג זענען געווען אלאוויס, וואס מאכן אויס אין די באפעלקערונג ארום 12 פראצענט. ער האט געהערשט מיט אן אייזערנעם פויסט, אונטערברנגנדיק יעדע סארט ווידערשאנד קעגן אים.
ביי די יום כיפור מלחמה, האט ער אטאקירט ישראל, די ארמיי האט באוויזן איינצונעמען די חרמון, מיט א טייל פון די גולן, שפעטער ביי די קאנטעראטאקע, האט ישראל איינענומען געגנטער אין סיריע, כמעט אנקומענדיק קיין דמשק. נאכן מלחמה האט ישראל איינגעשטימט אפצוגעבן די געביטן, וואס זי האט פארנומען ביים קריג, צוזאמען מיט קוניטערא, און שלום טרופן פון די פאראייניגטע פעלקער, זיצן דארט ביז היינט, אפצוטיילן פון די צוויי קריגערישע זייטן.
אין 1976, האט אסאד געשיקט די מיליטער, טיילצונעמען אין דעם לבנון ברודער קריג, שלאגנדיק זיך צוזאמען מיט די קריסטן, קעגן די דרוזן, און פאלעסטינער. עס האט געברענגט צו דעם, אז עגיפטן האט איבערגעריסן די דיפלאמאטישע באציונגען, צווישן די צוויי לענדער. וואס האט זיך פארשטערקערט, נאכן שלום אפמאך צווישן ישראל עגיפטן. אנוואר סאדאט, האט אנגעטראגן אסאדן, מיטצופליען מיט אים קיין ירושלים, ווי זיי וועלן זיך באגעגענען מיט מנחם בעגין, און עס וועט זיין שלום, אסאד האט אפגעזאגט.
אין 1980, האבן מיטגלידער אין די סירישע מוסלעם ברידערשאפט, דורכגעפירט אן אטענטאט פרווו, ווי זיין לייבוועכטער, איז אומגעקומען, דערנאך איז פארגעקומען א בלוטבאד אין כאמאט, וואס לויט סיריע זענען 3,000 אומגעקומען, און לויט אפאזיציע פירער, 20,000. פון דעמאלט ביז ער איז געשטארבן איז גארנישט מער פארגעקומען קעגן אים.
ישראל אין לבנון.
אין אפריל 1982, האבן ישראל עראפלאנען אראפגעשאסן צוויי סירישע העליקאפטערן, וואס האבן אטאקירט קריסטליכע צילן. א האר האט געפעלט, עס זאל אויסברעכן א קריג צווישן די צוויי לענדער, אויף לעבאנעזער באד. 14טן דעצעמבער 1981 האט ישראל אנאקסירט דעם גולן הויכן, ווי א טייל פון ישראל טעריטאריע.
דעם 5טן יוני 1982, האט אויסגעבראכן די ערשטע לבנון מלחמה, און ישראל קרעפטן האבן אטאקירט לבנון. אנהייב האט מנחם בעגין, פרעמיער מיניסטער פון ישראל געמאלדן, אז ישראל האט נישט קיין אינטערעס זיך צו שלאגן מיט סיריע. אבער ווי לענגער די קריג האט אנגעהאלטן האבן זיך די צוויי זייטן מער און מער ארומגעשלאגן, מיטן אויבערהאנט פון צה"ל. שפעטער איז געווארן א פייער אפשטעל, צווישן די צוויי לענדער, מיט אמעריקאנע אינטערווענץ.
אסאד האט געמוזט צו זען ווי די סירישע ארמיי ציט זיך ארויס פון ביירוט, און צה"ל נעמט זיי איבער. א נקמה האט ער געהאט, ווען באשיר זשומייעל איז אומגעקומען, און זיין ברודער אמין זשומייעל, וואס איז געווען ווייניגער פרא ישראל, האט גענויגט מער צו סיריעס זייט.
שלום פראצעס.
ביי דער מאדריד קאנפערענץ, איז גארנישט געווארן. סיריע האט אנגענומען א ראדיקאלע שטעלונג, און יצחק שמיר האט סתם נישט געהאט קיין אינטערעס, אין קיין שלום אפמאך, מיט סיי ועלכע אראבישע מדינה.
ווען יצחק רבין, איז געווארן פרעמיער, אין 1992. האבן זיך אנגעפאנגען א ריי געשפרעכן צווישן סיריע און ישראל. שפעטער האט רבין אפגעלאזט סיריע, און זיך גענומען איבער די פי על או, און יאסער אראפאט.
שפעטערדיקע פרעמיער מיניסטארן, האבן נישט געוואלט זיך אונטערנעמען, די זאכן וואס רבין האט מסכים געווען צו טון, ווי צוריקציען זיך פון גולן. הגם בנימין נתניהו, האט געהאט שטילע געשפרעכן מיט סיריע, איז אסאד שוין געווען שוואך און קראנק, ער איז געווען פארנומען איבערצוגעבן די הערשאפט פאר זיין צווייטע זון באשער על אסאד, נאכדעם וואס זיין ערשטע זון באסל, איז געשטארבן אין אן עקסידענט.
אסאד האט געהאט פינעף קינדער, בושארא די עלסטע טאכטער. באסל וואס איז געווען דער צוקונפטיגער נאכפאלגער, אבער איז געשטארבן אין אן אויטא עקסידענט. באשר דער היינטיקער פרעזידענט. מאהער וועלכע איז אויך דערמאנט געווארן אלס נאכפאלגער, ווארשיינליך זייענדיג א היציגער מענטש, און א ווילדער, האבן געברענגט באשר צום מאכט. מאזשעד די יונגסטע זון.
אסאד האט באוויזן דאס אוממעגליכע, צו זיין פירער פון סיריע 30 יאר. אבער ער האט דאס דערגרייכט ווי א דיקטאטור. ווי א מענטש וואס האט אוועקגענומען דאס פרייהייט פון פאלק, און געפירט א קארופטירטע רעגירונג.
דעם 10טן יוני 2000, זייענדיג אויפן טעלעפאן, מיטן לעבאנעזער פרעמיער מיניסטער, איז ער געשטארבן.
די באאט פארטיי איז אן אראבישע סאציאליסטישע פארטיי, באזירט אויף נאציאנאליזם און פאן-אראביזם, זי איז א סעקולערע שטרעמונג, וואס איר ציל איז אנטי קאלאניאליזם, קעגן די מערב וועלט לענדער.
געגרינדעט אין דמשק, סיריע, אין די 1940ער יארן. דער נאמען באאט באדייט אויפלעבן, און איר מאטא איז, "אחדות (אינערהאלב דעם אראבישן פאלק), פרייהייט (פון דרויסענדיקע איינפלוס), און סאציאליזם".
די פארטיי פארמאגט פיליעס אין עטליכע אראבישע לענדער, איראק, לבנון, יארדאניע, תימן, און סודאן. נאך א שטרייט צווישן די סירישע פארטיי, און די איראקישע פארטיי, זענען זיי אויף מעסער שטעך. די פאלעסטינער זענען צעטיילט צווישן די איראקישע אראבישע פרייהייטס פראנט, און די סירישע אל-צאיקע וואס איז א מיטגליד אינעם פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע.
די רעגירונג אין סיריע, איז א באאטישע, פון די 1960ער יארן. כאפעז על אסאד, איז געווען א מיטגליד אין די פארטיי, ווי אויך זיין זון און נאכפאלגער, באשר על אסאד, געהערט צום באאט פארטיי.
אין איראק, זענען פארגעקומען עטליכע רעוואלוציעס, ווי צום סוף איז דער באאט ארויף געקומען צום מאכט, סאדאם כוסעין האט אנגעהערט צום באאט.
דער פראנצויזישער מאנדאט איז געגעבן געווארן פאר פראנקרייך, נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, אין 1918 נאך דער סאנרעמא קאנפערענץ. די פעלקער-ליגע, האט באשטעטיגט דעם פראנצויזישן מאנדאט איבער סיריע און לבנון, און דעם בריטישן מאנדאט איבער פאלעסטינע, יארדאניע, און איבער איראק.
פראנקרייך איז געקומען צו א פארשטענדעניש מיט גרויסבריטאניע, צוויי יאר איידער דער וועלט מלחמה, איז געקומען צו אן ענדע, דער סייקס-פיקא פארשטענדעניש.
די פראבלעמען.
גרויסבריטאניע האט געהאט געמאכט פילע קעגנזייטיקע פארשפרעכונגען, איינס פאר די יידן, איינס פאר די אראבער, חוסיין זון פון עלי, שאריף פון מעקא, האט אנגעפירט דורכאויס די ערשטע וועלט מלחמה, א רעוואלוציע, קעגן אטאמאנישע אימפעריע, מיט די הילף פון ענגלישע גענעראלן, מיטן צוזאג אז פייסל דער ערשטער, וועט ווערן הערשער איבער סיריע. זעלבסטפארשטענדליך אז פראנקרייך האט גארנישט געהאטצו טון מיטן הסכם, און נאכן מלחמה אין 1920, ווען סיריע האט אים אויפגענומען אלס קעניג, האט פראנקרייך ארויסגעטריבן פייסעל בבושת פנים, ענגלאנד האט נאכדעם איבערגעגעבן איראק פאר פייסל.
דער צווייטער פראבלעם, דאס אויפשטעלן א גרויסע לבנון, די קריסטן אין לבנון האבן שטענדיק געטרוימט אויף זעלבשטענדיקייט, אבער אין זייער געגנט, וואס רעכנט אריין לבנון בארג, און ביירוט, ווילנדיק האבן א מאיאריטעט קריסטן אין זייער לאנד, דא האט פראנקרייך געמאכט א פאטאלע טעות, וואס מאנכע באשולדיקן פראנקרייך דירעקט אין אלע פראבלעמען וואס לבנון האט שפעטער געהאט, בעיקר אינעם לבנון ברודער קריג.
לויטן פלאן האט פראנקרייך באקומען דעם צפון טייל אין ארץ ישראל, וואס ווערט גערופן די פינגער פון גליל, אראבישע אויפשטענדלער האבן נישט געוואלט זיין אונטער פראנקרייך נאר ליבערשט אונטער דעם בריטישן מאנדאט, האבן דורכגעפירט אטאקעס קעגן פראנצויזישע קרעפטן, די תל חי פאגראמען, זענען פארגעקומען אין די שטרייטן צווישן די אראבישע אויפשטענדלער. צום סוף זענען בריטישע זעלנער אריינגעקומען דארט, און האבן פארנומען די גרענעץ, וואו עס איז היינט צווישן לבנון, און ישראל.
סיריע.
ווען אין דמשק זענען פארגעקומען ראיאטן, האבן די פראנצויזן אריינגערופן די לופטפלאט, און זיי האבן באמבאדירט די מענטשן, אלטשטאט דמשק האט א געגנט וואס איז חרוב געווארן, און מען רופט עס די פארברענטע קעפ. סיריע איז צעטיילט געווארן אין מערערע טיילן, ווי יעדע עטנישע גרופע, האט באקומען אויטאנאמיע, ווי די אלאוויס, די דרוזן אויף די סירישע דרוזן בארג. פראנקרייך האט אויך אפגעגעבן צוויי געביטן קיין טערקיי, וואס האט געברענגט צו א שטארקע אויפברויז, קעגן די פראנצויזן, טיילן פון די כאלעב געביט, און די אלעקסאנדערטא געביט.
לבנון.
די קריסטן אין לבנון האבן זיך געזען אלס פריינד פון פראנקרייך, און דערפאר האבן זיי געלייגט גרויס האפענונג אויף פראנקרייך. ווען פייסל האט זיך געוואנדן מיט בריוו, צו די אראבער, האבן די קריסטן געהאפט אז פייסל וועט דורכפאלן, וויבאלד פייסל האט געוואלט ווערן א הערשער איבער גרויס סיריע.
די קריסטן האבן ווי אויבנדערמאנט, געהאט א פראבלעם מיט א גרויסע לבנון, אבער א טייל פון די קריסטליכע פירער, האבן איינגעשטימט, וויבאלד עס האט גרעסער געמאכט זייער לאנד, אבער דער נאציאנאליזם צווישן קריסטן און מוסלמענער האבן נאך געברענגט אסאך צרות אויף די לאנד.
פראנקרייך האט אויפגעשטעלט די ציווילע רעגירונג אין לבנון, וואס איז געשטעלט אויף יעדע געמיינדע פאר זיך. ווי אויך דער נאציאנאלע ציילונג, צוויי מאל האט מען געציילט, די צווייטע און די לעצטע מאל וואס מען האט געציילט אין 1932, דאס האט אויסגעשטעלט די פאליטישע שליסל, ביזן היינטיקן טאג.
ווען נאצי דייטשלאנד, האט איינגענומען פראנקרייך, איז אויפגעשטאנען די ווישי רעגירונג. סיריע און לבנון האבן געהערט צום פראנצויזשן ווישי. גרויסבריטאניע, מורא האבנדיק אז דייטשלאנד וועט דאס פרובירן אויסנוצן און אריינקומען אינעם מיטל מזרח, און נאכן אויפשטאנד אין איראק, האבן די ענגלענדער, צוזאמען מיט קעמפער פאר א פרייע פראנקרייך, וואס שארל דע גאל, איז געווען פירער פון לאנדאן, האבן אין יוני 1941, איינגענומען די צוויי לענדער, און איבערגעגעבן דער מאנדאט, צום פרייען פראנקרייך.
סיריע האט זיך דערקלערט זעלבסטשטענדיק אין 1941, פאקטיש איז עס אנערקענט געווארן אלס א זעלבסטשטענדיקע רעפובליק, אין 1טן יאנואר 1944. און די פראנצויזישע טרופן האבן ערשט פארלאזט סיריע 1946.
לבנון איז זעלבסטשענדיק געווארן 1943, ווען פראנקרייך האט פארופן וואלן, און די רוב פון די ניי ערוויילטע האבן געשטימט לטובת אומאפהענגיקייט פון פראנקרייך.
עיר הכרמל איז געווען א צוזאמענשטעל פון צוויי שטעטלעך פון דרוזן, אויף די כרמל בערג, אין חיפה געגנט. איין שטעטל איז דאליאט על כרמל, און דאס אנדערע שטעטל איספיע. די צוויי שטעטלעך זענען פאראייניקט געווארן דורכן אינערן מיניסטעריום, אין יאר 2003. די שטאט פארמאגט 25,400 איינוווינער ריכטיק צו סוף יאר 2009, לויט דעם צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק.
אין 2008, האט די אינערן מיניסטעריום, מבטל געווען די פאראייניקונג, און די צוויי שטעטלעך זענען צוריק אפגעזונדערט, דאליאט איז 8,000 דונאם גרויס, איספֿיע איז 5,000 דונאם.
עטרות איז א געגנט אין צפון ירושלים, וואס געפונט זיך אויפן וועג קיין ראמאללא.
געגרינדעט אין 1912, דורך 10 מענטשן, אבער פארלאזט ביים אויסבראך פון דער ערשטער וועלט מלחמה, די איינוווינער האב נישט געוואלט מאביליזירן צו דער טערקישער ארמיי. נאך דער מלחמה זענען אנגעקומען אנדערע ארבעטער, און אין 1919, האבן זיי אנגעהויבן קאלטיווירן די שטח, עס איז א שווערע שטח פון שטיין, האבן זיי געהאט אסאך פראבלעמען, ווי אויך א מאנגל אין וואסער. צו דעם אלעם איז די קבוצה געווען ארומגענומען מיט שטעטלעך, און דערפער, וואס זענען פול געווען מיט אראבער, וואס זיי פלעגן גנבנען, ביי די תרפ"ט ראיאטן, האבן זיי געפילט ווי ווייט זיי געפונען זיך, און אליין צווישן שונאים.
דורכאויס די אראבישע ראיאטן, האט עטרות פיל געליטן, אין מאורעות תרצ"ו-תרצ"ט זענען פינעף מיטגלידער אומגעקומען, אין א דארף פון 24 פאמיליעס. אויך האבן די אראבער פרובירט מערערע מאל צו אטאקירן דאס דארף, אבער וואלונטירן פון ירושלים, צוזאמען מיט די איינוווינער, האבן באוויזן אפצושטויסן די פיינט.
דער קלימאקס פונעם דארף איז געווען 1948, ווען עס האבן געוווינט 48 פאמיליעס אין עטרות.
דער בריטישער מאנדאט האט באשלאסן אין 1920, אויפצובויען א פליפעלד נעבן דארף, וואס מען האט גערופן אויף פארשידענע נעמען קאלאנדיע, אדער עטרות, אדער ירושלים לופט פעלד. פארדעם האבן זיי גענומען שטח פונעם קאלאניע, צו קענען אויפשטעלן א לאנדונגס ליניע. אויך איז אויפגעשטעלט געווארן א נוטרים בריגאדע צו באשיצן, די פליפעלד, און זיי האבן געוווינט אין דארף.
ביי דער אומאפהענגיקייט מלחמה, האבן די יידן פרובירט באשיצן דאס דארף, אין אנהייב האבן די יידן געווארן איינענמען די פליפעלד, די הגנה אבער האט באפוילן זיך צוריק ציען, קיין ירושלים. די אראבער האבן איינגענומען דאס דארף, ווי זיי האבן אלעס געגנבט, און זיי האבן חרוב געמאכט דאס פליפעלד. יארדאניע, האט אין די שפעטערע יארן באשלאסן, עס צו מאכן פאר א נאציאנאלע פליפעלד פון יארדאניע, און זיי האבן עס איבערגעבויט, אויף די חרוב געווארענע דארף און אויפן בית עולם.
נאך דער זעקסטאגיקער מלחמה, איז עטרות איינגענומען געווארן, אין די מוניציפאליטעט פון ירושלים. די שטאטראט האט באשלאסן אויפצושטעלן דארט אן אינדוסטריע געגנט, און די פליפעלד האט ישראל איבערגעבויט, אבער די פראבלעם פון די שכנים איז נישט אוועק, און די פאבריקן האבן שטענדיק געהאט צו ליידן פון אראבישע וואנדאלן, אין די על אקצא אינטיפאדע, זענען אסאך פאבריקן אוועק פון געגנט.
דאס פליפעלד איז מער נישט אין באנוץ, צוליב פאליטישע צוועקן, פאלעסטינער זען אין עטרות זייער אינטערנאציאנאלע פליפעלד.
היינט געפינט זיך דארט דער גרעסטער אינדוסטריע פארק אין ירושלים.
וואלטער לעלאַנד קראנקייט (4טן נאוועמבער, 1916 – 17טן יולי, 2009 ) איז געווען אן אמעריקאנער זשורנאליסט און פאר לאנגע יארן דער אנקער מאן אויף דער סי בי עס נייעס סטאנציע.
קראנקייט איז געבוירן אין מיזורי צו זיין פאטער דר. וואלטער לעלאנד קראנקייט, א דענטיסט, און זיין מוטער, העלענא לענא פריטשע.
ער איז געגאנגען צווישן די טראפן פון רעכטס און לינקס און איבעגעגעבן עכטע רעפארטזש אזש מען האט אנגעהויבן צו רופן אן אנקער מאן, אזוי אן אנקער מאן דארף גוט קענען מאנווירדן דעם שיף צווישן די ברויזענדע ווינטן, און זינט ער האט באקומען דעם טיטול איז דאס געווארן דער העכסטער פאזיציע און נייעס באריכטונג בפרט און זשורנאליזם בפרט, אזש דאס איז דער ציל פון יעדן וואס לאזט זיך אריין אין דעם פעלד אנצוקומען צו דעם פאזיציע, אבער ווי פאשטענדליך האבן זייער ווייניג מענטשן געדינט אויף דער פאזיציע, טאקע ווייל מען דארף זיין מורא'דיג אינטעליגענט, און עס איז דא זייער ווייניג וואס קענען דאס באווייזן
ווען ער איז געשטארבן אין יאר 1981 האט איהם איבערגענומען דען רעדער וואס ער האט געדינט אויף דער פאזיציע ביז אין 2005 נאכדעם וואס ער האט געהאט א שטוינענדן דורכפאל מיט אויפדעקן אן אויסגעטראכטע געשיכטע איבער פרעזידענט בוש, ווען עס האט געהלטן לערך זיבן וואכן פאר די נאציאנאלע וואלן, און סי. בי. עס. אונטער גרויס דרוק איז פון איהם פטור געווארן אויסקלויבנדיג איהם אלס דער שעיר לעזאזל, וואס דאן איז באשאפן געווארן דער סלאגאן רעדער געיט וויאזוי עס ווערט באצייכנט אינעם פאליטשן לעקסיקאן, אבער ער באקעמפט דאס אין געריכט מיט גרויס אנטשלאסנקייט, טענה'נדיג אז ער קעמפט נישט פאר זיך נאר קעגן די גרויסע אינטערעסן וואס פרובירן צו באיינפלוסן די אפענע מידיא, וואס לויט ווי ער טענה'ט וועט דאס אונטער מינעווען די 1טע אמענדמענט וואס גיט פרייהייט פון ווארט פאר יעדן איינציגן בירגער.
א גאלף באל (רעכטס) לעבן דעם לאך וואו ער דארף אריינגיין.
גאלף איז א שפיל וואס מ'שפילט אין אן אפענעם פעלד וואו דער גאלפער שפילט זיין גאלף באל (א קליינער באל) אין א לאך מיט פארשידענע קלאפערס (גאלף אינסטרומענטן).
שפיל.
אין גאלף, שפילט דער גאלפער א צאל "לעכער" אין א געוויסן סדר. מען שפילט 18 לעכער לויטן סדר פון א גאלפפלאץ.
צוויי גאלפער שפילן איינס קעגן אנאנד. דער וואס זיין באלט גייט אריין אין אלע 18 לעכער מיט די ווינציגסטער צאל פון קלעפ, ער איז דער געווינער.
רבי שלמה קלוגער זצ"ל (ה'תקמ"ה - ל' סיון ה'תרכ"ט). ראב"ד פון בראד, באקאנט ווי דער "בראדער מגיד".
רבי שלמה איז געבוירן אין חודש תמוז ה'תקמ"ה צו זיין פאטער הרב יהודה אהרן קלוגער, רב אין קאמאראוו (נפ' כ"ו אייר ה'תקנ"ט), א זון פון הרב יצחק אייזיק פון זאלקאוו. און צו זיין מוטער מרת גיטל אן איינציגע טאכטער פון הרב יוסף רב אין ביאלא, פוילן. רבי שלמה האט מען געריפן ביים ברית שלמה יעקב יוסף אבער מיט די ציט זענען די אנדערע צוויי נעמען פארגעסן געווארן.
רבי שלמה האט שוין יונגערהייט ארויסגעוויזן זיין שארפקייט און זיין ברייטן פארנעם אין לערנען, אין עלטער פון זעקס יאר האט ער שוין אנגעהויבן צוזאגן חידושים, וויבאלד מען האט נישט געקענט טרעפן פאר אים א פאסנדן מלמד האט דער פאטער מיט אים אליין געלערנט. באלד נאך זיין בר מצוה איז זיין פאטער נפטר געווארן, און זיין מוטער האט אים געשיקט קיין זאמאשץ לערנען אין דער ישיבה פון דארטיגן רב הרב מרדכי ראבין.
אין יאר ה'תקס"ז נאך דער פטירה פון זיינע שוויגער עלטערן איז רבי שלמה געבליבן אָן פרנסה האט ער איינגעקויפט סחורה און זיך געעפנט א געוועלב אין ראווא, אבער וויבאלד ער איז געווען אינגאנצן פארטון אין לערנען האט ער געליטן גרויסע פארלוסטן, מיט דער פארמיטלונג פון ישועות יעקב האט מען אין יאר ה'תק"ע (אומגעפער) אויפגענומען רבי שלמה אלס רב אין קאליקאוו.
אין יאר ה'תקע"ה איז רבי שלמה אויפגענומען געווארן רב אין יאזעפאף אבער דארט האט ער נישט געהאט קיין מנוחה, וויבאלד ער האט געאסר'ט דעם דארטיגן שוחט, און אין יאר ה'תק"ף איז רבי שלמה אויפגענומען געווארן אלס רב אין בראד.
רבי שלמה האט געהאט א זון, רבי אברהם בנימין.
רבי שלמה איז נפטר געווארן אין ל' סיון ה'תרכ"ט.
רבי שלמה האט מחבר געווען 375 ספרים, ווי די גימטריא פון זיין נאמען "שלמה". ער פלעג זאגן אויפן פסוק "עשות ספרים הרבה אין קץ (קהלת יב, יב) אז דעריבער איז משיח נאך נישט געקומען ("אין קץ") ווייל מ'האט נאך נישט ארויסגעגעבן גענוג ספרים.
סי בי עס (CBS) איז איינע פון די דריי גרעסטע נאציאנאלע מעדיע נעצווערק אין די פאראייניגטע שטאטן (די אנדערע צוויי זענען עי בי סי און ען בי סי) ביז ווען פאקס איז אנגעקומען און זיי אוועק גענומען דעם קרוין ווי איר וועט ליינען שפעטער און דעם ארטיקל.
דער אפטייטש פון סי בי עס איז ק'אלאמביע ב'ראדקעסט ס'טעשאן.
די קאמפאני איז שוין געגרינדעט געווארן נאך אין די 1800 יארן, ווי עס איז באקאנט האט די בוש פאמיליע געהאט א גרויס חלק אין דעם אויפבוי און עקזיסטענץ פון דעם טשאנעל (סטאנציע)
היינט צוטאגס איז די פירמע'ס הויפט שטארקייט די סיקטסי מינוטס וואס לויפט צוויי מאל א וואך, אויף דער ראדיא יעדן זונטאג נאכמיטאג, און א שעה צעטיילט פער דריי, יעדע וואך דריי באזונדערע טאפיקס, פער צוואנציג מינוט, און אינמיטן דער וואך לויפט דאס אויפן טעלעוויזיע זייט פון דער סטאנציע, וואס דאס קען זיי נאך אויף דערווייל קיינער נישט נאכמאכן, (א שטייגער ווי meet the press) און מיט דעם זענען זיי נאך אלס געבליבן דער קרוין פון זשורנאליזם, אבער אין די איבעריגע זאכן זענען זיי שוין נישט צופיל אנדערש ווי אלע אנדערע נייעס באריכטן (הגם זיי זענען פון די גאר גרויסע).
עס איז פאר לאנגע יארן געווען דער שטערקסטער טאן געבער אין נייעס און אין מיינוגען איבער געשעהנישן, אבער צעביסלעך זענען זיי געגאנגען מער און מער לינק פון דער פאליטישער ארענע, דעמאלטס איז דזשאן פאקס אויפגעקומען מיט א געדאנק אז ער וועט עפענען א נייעס סטאנציע וואס וועט ברענגען ביידע זייטן פון דעם ספעקטרום, און דאן אין יאר ??? האט ער טאקע געגרינדעט די פאקס ניוס פירמע, און עס איז באקאנט אז פאקס האלט זיך זייער שטרענג דערצו, און ביז געציילטע יארן (ארום 5-6) פון דער גרינדונג דערפון איז עס טאקע געווארן דער נומער איינס
היינט צוטאגס געהערט דער פאקס ניוס סטאנציע פאר דער פירמע ??? און דער אייגנטומער פון די פירמע איז רופערט מורדאק פון די גרעסטע פילאנטראפן אין די וועלט
רבי יחיאל אשכנזי זצ"ל (- ז' טבת ה'תק"ם) איז געווען אן איידעם פונעם בעל שם טוב.
ס'איז זייער וויניג באקאנט איבער דעם ביאגראפיע פון רבי יחיאל, ס'איז אנגענומען ביי חסידים אז רבי יחיאל איז געקומען פון דייטשלאנד קיין פאדאליע, דערפאר האט מען אים גערופן "דער דייטשל".
אין ספר בוצינא דנהורא פון זיין זון רבי ברוך'ל איז פארהאן א בריוו וואס רבי ברוך'ל שרייבט זיך אוֹנטער בן רבי יחיאל "מיכל" אשכנזי.
א רעגענט, פון לאטיין "regens" "ווער ס'הערשט", איז א מענטש וואס איז בפועל דער שטאַט'ס הויפט ווייל דער הערשער קען נישט דינען ווייל ער איז צו יונג אדער נישט אנוועזנד אדער צוליב קראנקייט.
א רעגענט קען אויך הערשן צווישן צוויי מאנארכן (למשל אין פוילן וואו מ'האט געדארפט וויילן א נייעם מלך נאכן טויט פונעם פריערדיגן) אדער ווען דער מלך שטארט אן א יורש, וואס האט פאסירט אין פינלאנד און אונגארן, וואן די מלוכה איז אויסגעשטארבן ביים ערשטן וועלט קריג. אין איסלאנד, האט דער רעגענט רעפרעזעטירט דעם מלך פון דענמארק אלס סוווראן פון איסלאנד ביז 1944, ווען עס איז געווארן א רעפובליק.
ביי יידן איז דא א מסורה אז רבי שאול וואהל איז געווען רעגענט פון דער פויליש-ליטווישער קאמאנוועלט פאר איין טאג צווישן צוויי קעניגן.
היינט צוטאגס זענען דא נאר צוויי הערשנדיגע רעגענטן אין דער וועלט: ליכטנשטיין און דער מאלייזער שטאט טערענגאנו.
אן עקאנאמיסט איז א מומחה אין פעלד פון עקאנאמיק. עקאנאמיסטן שטודירן, אנטוויקלען און אנווענדן טעאריעס און באגריפן פון עקאנאמיק, און שרייבן וועגן עקאנאמישן פאליטיק.
רוב אוניווערסיטעטן האבן א דעפארטמענט פון עקאנאמיק. אפטמאל אין דעם פאקולטעט פון סאציאלע וויסנשאפטן.
עקאנאמיסטן ארבעטן אין באנקעריי, פינאנץ און האנדל.
אהוד אָלמערט (; געב' דעם 30סטן סעפטעמבער 1945; כ"ג תשרי ה'תש"ו) האט געדינט אלס דער 12טער פרעמיער מיניסטער פון מדינת ישראל פון 2006 ביז 2009.
אלמערט איז געבוירן געווארן נישט ווייט פון בנימינה צו זיין מרדכי אלמערט און בעלא (וואגמאן).
איבער גענומען אריאל שרון נאך זײן אנפאל.
געוועזן בירגערמייסטער פון ירושלים.
אײנער פון זיינע צװיי זין איז א יורד וואס װוינט אין אמעריקע און דער צווייטר האָט נישט געוואלט דינען אין צה"ל און איז אַ סטודענט אין פראַנקרײַך. איינע פון זיינע צוויי טעכטער איז א לעזביאנקע.
אין מיי 2014 האט מען אים פאראורטיילט אויף זעקס יאר טורמע און א קנס פון א מיליאן שקל פאר נעמען שוחד אין דער האלילאנד פרשה.
אום 30סטן אויגוסט 2009, א יאָר נאכ'ן איינגעבן זיין רעזיגנאציע בריוו, איז אָלמערט אנגעקלאָגן געוואָרן, אין דעם ירושלים דיסטריקט געריכט, אין באשולדיקונגען פון אננעמען פאַרשטאָרבענע אומשטענדן, ברייבערי, שווינדל, צוטרוי ברעכן און פאַלש רעגיסטראַציע אין קאָרפּאָראַציע דאָקומענטן.
ער מיט זיין ווייב עליזה האבן פיר קינדער: מיכל, דנה, שאול און אריאל.
סאַנטיאַגא () איז די הויפטשטאט פון טשילע.
סאנטיאגא איז דער אינדוסטריעלער און פינאנציעלער צענטער פון טשילע. ער האט א מאדערנעם טראנספארט אינפראסטרוקטור, מיט א מעטרא.
די געביידע פונעם יוסטיץ פאלאץ ("Palacio de Tribunales") געפינט זיך אויף דער דרום זייט פון מאנט סקווער. זי איז געפלאנעוועט געווארן דורכן ארכיטעקט עמיליא דאיער, און מ'האט זי געבויט צווישן 1907 און 1926. די געביידע איז די היים פונעם העכסטן געריכט פון טשילע. אויך איז די געביידע די הויפטקווארטיק פונעם אפעליר־געריכט פון סאנטיאגא.
רבי יצחק לייפער זצ"ל (ה'תק"ל - ו' שבט ה'ת"ר) רבי אין קאלוש.
רבי איציקל איז געבוירן אין יאר ה'תק"ל (אומגעפער) צו זיין פאטער רבי אהרן אריה לייב לייפער פון פרעמישלאן, א זון פון רבי מאיר (הגדול) פון פרעמישלאן. און צו זיין מוטער מרת יענטע.
נאך ביים פאטער'ס לעבען איז רבי איציקל געווארן רבי אין קאלוש אויף זיין פעטער (זיין פאטער'ס ברודער) רבי דוד'ס ארט, און דער זעלבע צייט וואס דער חוות דעת איז דארט געווען רב.
אין יאר ה'ת"ר איז רבי איציקל שטארק קראנק געווארן, צוויי שעה פאר ער איז אוועק האט ער צוזאמען גערופן די פאמיליע און זיי געזעגנט, און ער האט זיי איבער געגעבן זיינע כתבים אין קבלה, ער איז נפטר געווארן ו' שבט ה'ת"ר.
דער יאָנישער ים (,) איז אן ארעם פונעם מיטלענדישן ים, דרום פונעם אדריאטישן ים (דורכן דורכגאס פון אטראנטא). צו מערב איז דרום איטאליע כולל קאלאבריע, און סיציליע; צו מזרח איז דרום מערב אלבאניע, און א סאך גריכישע אינזלען, כולל די יאנישע אינזלען קארפו, זאקינטאס, קעפאלאניע, איטאקא, און לעפקאס. דער ים איז פון די מערסטע סייזמישע אין דער וועלט, ד"ה עס פאסירט דארטן א סאך ערדציטערנישן.
די שטאט סיראקוזע ליגט אויפן ים.
גרינלאנד איז א גרויסער אינזל אין דעם צפון אטלאנטישן אקעאן, מיט דער ארקטישער אקעאן צו צפון. זיין באפעלקערונג איז נאר 50,000, ווייל עס איז זייער קאלט. כמעט אלע איינוואוינער וואוינען אין דרום, ביי די בארטנס. די הויפטשטאט איז נואוק.
גרינלאנד איז אן אויטאנאמישע טעריטאריע פון דענמארק, אבער איז געאגראפיש נאענט צום אמעריקאנער קאנטינענט.
גרינלאנד איז דער גרעסטער אינזל אין דער וועלט וואס איז נישט קיין קאנטינענט.
דער פרעמיער מיניסטער פון גרינלאנד הייסט קואופיק קלייסט.
דער אינזל האט אסאך בערג. די שטעט זענען אויפן בארטן ווייל דער אינזל איז באדעקט מיט אייז אומעטום.
טאהש איז א חסידישער הויף געגרינדט דורך הר"ר משולם פייש לאווי אין טאש, אונגארן. רבי משולם פייש איז געווען א תלמיד פון רבי יצחק אייזיק קאמארנער, דער ״היכל הברכה״, א תלמיד פון רבי צבי הירש פון זידיטשויבֿ, א תלמיד פונעם חוזה פון לובלין. דער חוזה איז געווען א תלמיד פון דעם רבי׳ן ר׳ מיילעך, דער ״נועם אלימלך״, א תלמיד פונעם ״מגיד״, דער הויפט תלמיד פונעם הייליגן בעל שם טוב, דער מייסד פון חסידות.
היינט צוטאגס איז דער טאהשער הויף הויפטקווארטירט אינעם טאהשער שטעטל אין קאנאדע געגרינדעט געווארן דורך רבי משולם פייש לאָווי, דער פריערדיגער טאָהשער רבי. דער טאהשער רבי האט זיך קיינמאל נישט געמישט אין קיין שום מחלוקת, און איז געווען שטארק באוואוסט מיט זיין גרויסע אהבת ישראל און פארטיילן גרויסע געלטער פאר צדקה.
דער היינטיקער רבי איז רבי אלימלך סג״ל לאווי, א זון פון רבי משולם פייש דער צווייטער.
טאהשער דינאסטיע.
די דינאסטיע פון טאהש ציט זיך צוריק ביזן ערשטן רבין פון טאהש, הרב הקדוש רבי משולם פייש (תקע"ו, יאזעפסדארף, בעהמען - כ"ח סיון תרל"ג, טאהש) וועלכער איז באטיטלט געווארן דורך צדיקים אלץ דער "שרף" פון טאהש, צוליב זיין פלאם פייערדיגער עבודה. רבי משולם פייש איז געווען א זון פון רבי מרדכי סג"ל לאווי, אן אייניקל פונעם תוספות יום טוב, און זיין מוטער זעלדא.
רבי משולם פייש איז געווען א תלמיד פון די צדיקים רבי דויד'ל דינאווער און רבי אייזיקל קאמארנער, ער איז אויך געפארן צו אלע אנדערע צדיקים פון זיין דור און זיי האבן אים אלע זייער מחשיב געווען, צווישן אנדערע איז ער געווען אין צאנז ביים דברי חיים און ביים ישמח משה, דער צאנזער רב האט אים אנגעכאפט די הענט און געפרעגט "פון וואנעט קומען די הייליגע הענטלעך?".
רבי משולם פייש איז געווען א איש קדוש און מפורסם אלס א אפענער בעל מופת ביי וועם מען האט געזען וואונדערליכע זאכן און מופתים.
זיין זון רבי אלימלך, וועם די טאהשער חסידים רופן מיט'ן טיטל דער "סבא קדישא" פון טאהש, איז געווען א תלמיד פון רבי אייזיק'ל קאמארנער, און פון רבי צבי אלימלך בלאזשעווער. אזוי ווי זיין טאטע איז ער אויך געווען אן איש קדוש ובעל מופת מפורסם צו וועמען מען איז געקומען צו פארן פון גאנצן לאנד זיך פראווען נאך ישועות.
רבי אלימלך טאהשער איז שטארק באוואוסט מיט זיין גרויסער עבודה אין יום טוב פורים.
רבי אלימלך איז נסתלק געווארן אום כ"ג כסלו תש"ג.
דער עלטסטער זוהן ביי רבי אלימלך איז געווען רבי מרדכי, רב פון דעמעטשער אין גלילות פון טאהש.
ער איז אומגעקומען אין דעם קריג צוזאמען מיט דער רביצין און עטליכע קינדער, אום חודש אלול תש"ד הי"ד.
נאך דעם קריג איז זיי זון רבי משולם פייש לאווי געווארן רבי. ער האט געפליכטעט קיין קאנאדע, וואו ער האט פריער געוואוינט אין מאנטריאל, און דארט צוריק איינגעפלאנצט דעם טאהשער הויף, ווען זיין בית המדרש'ל אויף דער דזשין מענס גאס איז באלד געווארן א צוציאונגס פונקט פאר הונדערטער חסידישע אידן.
שטעטל טאהש אין קאנאדע.
נאך עטליכע יארן, האט דער טאהשער רבי צוגעטרעטן צו א געוואגטן פלאן - פון וואס יעדער האט אים פרובירט אפצורעדן - און ער האט געגרינדעט אן אייגן שטעטל אינדרויסן פון דער שטאט, מיט'ן ציהל צוריק צוברענגען דאס אייגנארטיגער שטעטל לעבן פון דער אלטער היים.
אין דעם שטעטל וואס געפינט זיך 30 קילאמעטער צפון פון מאנטריאל, האט ער מייסד געווען אלע נויטיגע מוסדות פאר בתי חינוך פאר אינגלעך און מיידלעך, א קהלה מיט אלע קהל'ישע צוגעהער, ישיבה גדולה און ישיבה קטנה, בית השחיטה, מקוה טהרה, און אלעס וואס א אידישע קהלה קען נאר פארמאגן.
היינט אין קרית טאהש ציילן זיך פינף הונדערט משפחות פון חסידים אין קאנאדע.
דאס שטעטל וואס פארנעמט קוים א פינטל אויף א מאפע, איז אבער יארן לאנג געווען א צוציאונגס פונקט פאר טויזנטער חסידים פון דער גארער וועלט, וועלכע זענען געקומען צו פארן טעגליך, און בפרט אויף שבתים און ימים טובים, צו וויילן מיט'ן טאהש'ער רבי'ן ז"ל, אים זעהן, און באקומען פון אים א ברכה.
אומצאליגע חסידים פון פארשידענע שיכטן און קרייזן פלעגן זיך שטענדיג צו באווייזן אין קרית טאהש אויף שבתים און יומי דפגרי צו זעהן דעם טאהשער רבי'ס עבודה, אפילו ליטווישע און ספרדי'שע געסט איז נישט געווען קיין זעלטענע ערשיינונג צו בייוואוינען אין טאהש בשעת'ן לעצטן רבי'נס לעבן.
ווי אין יעדן פלאץ האט זיך ליידער דא אויך אריינגעכאפט דער יצר הרע פון מחלוקת, בפרט ווען דער רבי משולם פייש איז געווארן אביסל עלטער, און דער רב האט איבערגענומען דעם עול פון די מוסדות, און געווארפן טייל פון דער אדמיניסטראציע, און די יעניגע האבן זעלבסטפארשטענדליך פרובירט זיך קעגנשטעלן, האבנדיג געוויסע געלט תביעות.
וואס דאן האבן די אלטע מנהלים נישט געוואלט אויפגעבן די לעגאלע בעלות אויף די בנינים פון די מוסדות און שטעטל ביז מען קומט זיך דורעך אויף זייערע תביעות.
דערווייל האט דער נייער הנהלה נישט געקענט דעקען די הוצאות אין די מלמדים און די מגי"ש זענען נישט בייצאלט געווארן פאר א לענגערע צייט האט זיך דער תלמוד תורה און די ישיבה אפגעטיילט פון די צענטראלע הנהלה צו א פריוואטע הנהלה געפירט דורך נייטראלע עסקנים
נאך פארהאנדלונגען פון קנאפע צוויי יאהר, האבן זיך די נייע הנהלה אויסגעגליכן מיט דער אלטער, און באצאלט א סכום פון מיליאנען וואס יענע האבן געפאדערט אויף פארשידענע תביעות, און די בנינים זענען אלעס געווארן צוריק איבערגעשריבן אויפ'ן נאמען פון די הנהלת המוסדות און דעם רב.
אום כ"ז אב תשע"ו איז דער רבי משולם פייש זצ"ל נסתלק געווארן.
זיין זון רבי אלימלך סג"ל לאווי האט אים איבערגענומען און ער פירט היינט די חסידות און דאס שטעטל מיט אירע 500 משפחות.
ביי דער ערשטער יארצייט זענען זיך צוזאמענגעקומען קיין טאהש א ריזיגער ציבור וואס טאהש האט זעלטן ווען פאר דעם געזען.
רבי משולם פייש סג"ל לאָווי (אונגעריש: "Lőwy Ferencz;" ג' ניסן תרפ"א - כ"ז אב תשע"ה) איז געווען דער פערטער רבי פון דעם טאהשער הויף. ער האט אויפגעשטעלט קרית טאהש, קאנאדע, וואו ער האט געוואוינט, און איז געווען איינער פון די לענגסטער פירנדע רביים אין זיינער צייט, ער האט אנגעהויבן פירן זיין רעביסטווע אומגעפער ארום תש"ח. ער האט זיך נישט אריינגעמישט אין קיין שום חסיד'ישע מחלוקת קיינמאל אין זיין לעבן. און ער איז געווען א היסטארישער בעל צדקה. מיט פאסירונגען פון זיינע טיילן געלטער פאר ארימעלייט וואס לאזט זיך נישט גלייבן. דער טאהשער רבי זצ"ל איז געווען באליבט און פארהייליגט ביי אלע שיכטען און שאטירונגען פון כלל ישראל. ער איז געווען א ריכטיגער אוהב ישראל, און האט ליב געהאט יעדן איד אהבת נפש. טאהשער רבי איז געווען פון די לעצטע פארבליבענע צדיקים קדושים שעבד את קונו בסילודים כחד משרפי מעלה. א געטליכער געשטאלט און א ריכטיגן דמות פון איינער פון די פריערדיגע תלמידי בעש"ט נבג"מ. ווער עס האט נאר אמאל געזען דעם צדיק פלעגט פארכאפט ווערן אין א רגש של תענוג פון די לעכטיגע שטראלנדע אויגן וואס האבן געלאכטן כעיני השמש. טויזנטער אידן פלעגן שטראמען צו אים פאר ישועות ורפואות.
דער טאהשער רבי האט געטראגן דעם נאמען פון זיין זיידן וואס האט מייסד געווען דאס שושלת, און ווי עס לויטעט די חסידישע לעגענדע, האט ער גאר געענדלט אין אים.
רבי משולם פייש איז געבוירן ג' ניסן תרפ"א אין טאש, אונגארן צו זיין פאטער רבי מרדכי סג"ל לאווי, שפעטער אבדק"ק פון דעמעטשער, (א זון פון רבי אלימלך לאווי, דער סבא קדישא פון טאהש, א זון פון רבי משולם פייש סג"ל לאווי) און צו זיין מוטער מרת צירל, די טאכטער פון ר' יעקב פעקעטע פון נירבאטור.
ער איז אויפגעהאדעוועט געווארן ביי זיין זיידן רבי אלימלך סג"ל לאווי, וואס האט גאר שטארק מחבב געווען זיין אייניקל, והעיד עליו אז ער וועט נאך זיין א פועל ישועות בקרב הארץ. ווען ער האט געווען צוועלף יאר אלט, איז ער געפארן לערנען אין די ישיבה פון זיין פעטער, רבי אשר לאווי, אין קאלוב. אין יאר תש"ג, מיטן צווייטן וועלט קריג, האט מען אים געשלעפט צום אונגארישער ארבעטס-דינסט (מונקא-טאבאר). און נאכדעם געשיקט געווארן אינעם לאגער אין קאשוי. די דארטיגע קאשויער אידן האבן רחמנות געהאט אויף דעם בחור, און אים באהאלטן פון די דייטשן וואס האבן אים געזוכט מיט לעכט, נאכדעם וואס ער האט זיך נישט געשטעלט. שארית הפליטה פארציילן, אז איינמאל בימי הזעם האבן די דייטשע מלאכי חבלה געוואלט אומברענגען דעם צדיק ווייל ער האט זיך באהאלטן און געלערענט, ווען דער דייטש איז געקומען נעבן דעם צדיק האט ער אויפגעהויבן זיין האק להמיתו, ווי נאר דער צדיק האט דאס געזען האט ער אים אנגעקוקט מיט זיינע הייליגע אויגן, און א שרעק איז אים באפאלן, און ער האט אפגעלאזט דעם האק און איז אנטלאפן. אויפן פראגע פונעם אויבערהאר פארוואס ער האט אים נישט געהרג'ט, האט ער געזאט: איך ווייס נישט צי דער מענטש איז מלאך אדער א מכשף, אבער ווי נאר איך האב אים אנגעקוקט האט מיר דעם שלאק באטראפן. שפעטער האט מען אים געפירט צום לאגער אין מארגארעטין. וואו ער איז מיט נסים באפרייט געווארן אום כ"ב כסלו דורך דער רויטער ארמיי ווען זיי האבן איינגענומען די שטאט.
אין יאר תש"ו האט ער חתונה געהאט מיט מרת חווה די טאכטער פון רבי יהודה וויינגארטן, אן אייניקל פון רבי אלימלך פון ליזשענסק. די איבערלעבנדע טאהשער חסידים האט אים באשטימט אלץ רבי. ער האט געפירט זיין הויף אין נירעדהאז פאר צוויי און א האלב יאר ביז תשי"א, ווען ער האט אבער געזען די אויפשטאנד פון קאמוניזם, האט ער זיך אויפגעהויבן אין עמיגרירט מיט א ענגע צאל חסידים קיין מאנטריאל. די צוויי הויפט חסידים וואס זענען געשטאנען מיט אים די גאנצע צייט זענען געווען ר' בנימין זאב זוסמאן ז"ל, און ר' שלמה יעקב זילבער. ביידע האבן מאריך ימים געווען, און ליגן ביידע באהאלטן אין טאהש נעבן אים.
ער האט זיך אריבער געצויגן אין מאנטרעאל, קאנאדע אדר תשי"א. אום י"ד תשרי תשי"ג איז די טאהשער קהלה (פראנצויזיש: Tasher Congrégation) אין מאנטרעאל געגרינדעט געווארן. צעהן יאר שפעטער, אין תשכ"ג, האט ער געגרינדעט א שטעטל "קרית טאהש". אנפאנג האט דאס שטעטל פארמאגט בלויז אכצן הייזער, כהיום וואוינען דארט איבער פינף הונדערט משפחות.
כ"א אלול תשנ"ו (5 סעפטעמבער 1996) איז נפטר געווארן די טאהשער רביצין הצדיקת חוה. זיי האבן געהאט צוויי זין, און פיר טעכטער.
סוף תשס"ז האט רבי משולם פייש חתונה געהאט מיט מרת מילכה (טאכטער פון רבי מענדל האס פון מאנטרעאל), די אלמנה פון ר׳ אברהם יצחק הויער.
דער אלעמען באליבטער הרב הצדיק ר' מרדכי טאהשער איז נפטר געווארן אין עלטער פון פופציג יאר פלוצלינג אין תשנ"ח נאך א מאסיווער הארץ-אטאקע. ר' מרדכי איז געווען זייער געטריי פאר'ן רבי'ן און זיין רעכטע האנט, ווי אויך האט ער פערזענליך ענטפאנגען אלע הונדערטער געסט וואס קומען יעדע וואך צו פארן קיין טאהש, מיט א ליבליכן שמייכל, און האט נישט איינמאל אליין זיך געשטעלט קאכן פאר די געסט ס'זאל זיין גענוג פאר אלעמען.
דעם רבינ'ס יונגערער זון ר' אלימלך האט דער רבי געשטעלט אלס רב, און ער זאל איבער נעמען דאס חסידות, דער רבי האט אים איינגעארדענט אן הכתרה, ווי ער האט אים ממנה געווען אלס רב, און אלע אנדערע קינדער האבן על פי פקדותו געחתמט דעם כתב רבנות.
די איידימער פון רבי'ן זענען אדמו"רים און ראשי ישיבות וואס פירן זייערע אייגענע קהלות, הרה"צ ר' אביגדור דניאל פיש שליט"א האדאסער רבי אין וויליאמסבארג, הרה"צ ר' יוסף מאיר מאיר שליט"א ליזענסקער רבי אין מאנסי, און הגה"צ ר' אברהם כ"ץ שליט"א אדמו"ר פון קהל (משכנות לאביר יעקב) טאהש-מאנסי, און הרה"צ ר' יוסף ירחמיאל כהנא שליט"א אדמו"ר מספינקא-מאנטריאל און ראש הכוללים אין קרית טאהש.
דער ליזשענסקער און דער טאהש-מאנסי רבי פירן אויך אייגענע גרויסע ישיבות, כוללים, און מוסדות, און דער האדאסער רבי פירט זיין רביס'טווע איידל באשיידן אין וויליאמסבורג אין זיין טאטענ'ס ביהמ"ד. און דער ספינקא רבי/ראש הכולל שטייט בראש פון די כולל אין קרית טאהש קאנאדע.
טיילן געלט אויף צדקה.
זיינע צדקות בנגלה ובנסתר איז געווען מרפסין איגרא, צוזאגענדיג דערביי ישועות. כידוע פון חסידישע ספרים אז דער חולה געבט צדקה העלפט הקב"ה אין דעם זכות און ער ווערט אויסגעהיילט. ווי עס שטייט וצדקה תציל ממות.
עס מוז באטאנט ווערט אז דער טאהשער רבי האט קיינמאל נישט פארמאגט א שפארן-קאנטע אין באנק, און שטענדיג האט ער צוטיילט מער געלט ווי ער האט פארמאגט. מען האט געזאגט אויף אים, אז קיינמאל האט ביי אים נישט איבערגענעכטיגט קיין געלט.
צ.ב.ש ווי אזוי ער האט פארטיילט די לעצטע פרוטה, אפילו אין די שווערסטע אומשטענדן ווען ער האט געמוזט אליין האבן געלט, און ווי אזוי ער האט אויסגעשפילט זיינע אייגענע גבאים און שטוב מענטשן וועלכע האבן איהם געוואלט אפהאלטן פון פארטיילן אזוי א סאך.
ארימעלייט, איבערהויפט בנש"ק'לעך, דערציילן אז ער האט ארויסגעשלעפט פאר זיי געלט פון די זאקן שיך א.א.וו. פאר זיי, ווארטענדיג די גבאים זאלן נישט באמערקן זיין באהעלטעניש. שוין אין די יונגע יארן פלעגט ער שטענדיק גיין נאך געלט פאר ארימע משפחות, כלות און יתומים.
דער טאהשער רבי זצ"ל איז געווארן שטארק אפגעשוואכט פון תשס״ה, די לעצטע צען יאר פאר זיין פטירה, און זיך שטארק געמוטשעט מיט זיין געזונט, דאך איז ער אנגעגאנגען פעסט מיט זיין טעגליכע עבודת הקודש מיט מסירת נפש, ווי ער פלעג אויסזאגן תהלים גאר אפט, און גאר ווייניג עסן אפילו אין גאר שוואכע טעג. כלל ישראל האט פיל מתפלל געווען פאר זיין געזונט, זייענדיג כמעט פון די לעצטע פארצייטישע רבנים. דער מצב איז כסדר געגאנגען צום ערגערונג, און מען האט אים וואונדערליך אויסגעבעטן אפאר מאל. ביז ער איז נסתלק געווארן לדאבון לב כל ישראל אין א הויכע עלטער פון 95 יאר, אום 12טן אוגוסט, כ"ז אב שנת תשע"ה. א ריזן ציבור איז זיך צוזאמענגעקומען צו דער לויה אינעם גרויסן בית המדרש פון טאהש. טויזנטער אידן פון איבער דער וועלט האבן אים באגלייט למנוחה ביי חצות הלילה. ויבכו אותו את כל בית ישראל.
קוועלער.
מאיר אמסעל. ספר זכרונות המאור: הכרך השני. בלשן פרלאג, ניו יורק התשל"ד. זייטן רי"ז, ר"כ-רכ"א, רכ"ט.
[http://video.google.com/videoplay?docid=3303971371469743469&q=rebbe לעבעדיגע מוזיק בשעת דער רבי טאנצט מיט הגה"צ ר' יעקב יצחק ניימאן זצ"ל אבדק"ק (פאפא) בעלזא מאנטריאל]
[http://www.kiryastash.ca/gallery.html בילדער פון קרית טאהש און פון טאהשער רבי'ן]
הרב יעקב לארבערבוים זצ"ל (ה'תק"ל - כ"ה אייר ה'תקצ"ב) איז געווען שטאטס רב אין ליסא, קאליש און סטרי, און איז באקאנט אויף די נעמען פון זיינע ספרים דער חוות דעת אדער דער נתיבות.
רבי יעקב איז געבוירן אין יאר ה'תק"ל צו זיין פאטער רבי יעקב משה, רב אין זבאראוו, א זון פון רבי נתן בראדער, א זון פונעם חכם צבי.
רבי יעקב איז געבוירן נאך זיין פאטער'ס פטירה.
רבי יעקב האט געלערנט ביי זיין פעטער רבי יוסף תאומים, רב אין בורשטיין, נאכהער אין טיסמעניץ ביי רבי משולם איגרא.
נאך זיין חתונה האט רבי יעקב אינוועסטירט זיין געלט מיט א שותף רבי אברהם זיידנפעלד, אין א בראנפן ברענעריי, נאך וואס דער שותף האט באנקראטירט האט רבי יעקב נישט מער געהאט קיין ברירה, און אנגענומען צו זיין א רב, ערשטענס אין מאנאסטריטש און פון דארט איז ער אריבער קיין קאלוש, גאליציע, אומגעפער אין יאר ה'תק"ן. אין יאר ה'תקס"ט איז רבי יעקב אויפגענומען געוווארן רב אין ליסא, פוילן. אין יאר ה'תקפ"א איז רבי יעקב צוריק געפארן אין גאליציע, דארט איז ער אויפגענומען אלס רב אין סטרי.
רבי יעקב איז נפטר געווארן אין סטרי כ"ה אייר ה'תקצ"ב.
רבי יעקב האט געהייראט בזיווג ראשון א טאכטער פון דעם גביר רבי נפתלי הירצל פון די אנגעזענע יידן פון סטאניסלאוו. בזיווג שני האט רבי יעקב געהייראט מרת שיינדיל א טאכטער פון רבי יאקיל אשכנזי פון רימאנאוו.
זאַגרעב איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון קראאטיע. אין 2008 איז זיין באפעלקערונג געווען 804,200.
בשעת דעם צווייטן וועלט קריג איז זאגרעב (און די גארע קראאטיע) געווען אין יוגאסלאוויע. מען האט אנגעהויבן צו דעפארטירן פון דארטן שוין אין 1940, און אסאך אידן זענען אנטלאפן פון דארטן קיין אונגארן וואו זיי האבן פרובירט אויפצושטורעמען די מאסן אז מען זאל בשום אופן נישט אריינגיין אין די טראנספארט באנען, אבער קיין צו גרויסן טומל האבן זיי נישט געקענט מאכן זייענדיג אומלעגאל אין א פרעמד לאנד אויס מורא אז מען זאל זיי נישט דעפארטירן, ווי אויך האט זיי קיינער נישט געוואלט גלייבן ביז עס איז נעבעך אנגעקומען דער טאג שושן פורים ה'תש"ד וואס דעמאלטס איז שוין ליידער געווען צו שפעט עפעס צו טון.
formula_1 (דער גריכישער אות פי) איז א מאטעמאטישער קאנסטאנט, א רעאלע צאל וואס איר ווערט איז די פראפארציע (אין אוקלידישער געאמעטריע) צווישן דעם ארומנעם פון א קרייז צו זיין דיאמעטער. מען ניצט "π" ווייל ער איז דער ערשטער אות פונעם גריכישן ווארט "περίμετρος" (פערימעטראס) וואס מיינט ארומנעם.
די ערשטע 50 ציפערן אין דער אומענדיקער דעצימאלער רעפרעזענטאציע פון formula_1 זענען: 3.14159265358979323846264338327950288419716939937510.
דאס איז א אומראציאנעלער נומער, ד. ה. אז עס איז נישט מעגליך צו דאס ארויסברענגען ווי א פראפארציע פון צוויי גאנצע נומערן. דאס האט לאמבערט דערוויזן אין יאר 1761. אבער, מען רעפרעזענטירט formula_1 ווי א פראקציע, למשל 22/7.
אין יאר 1882 האט פערדינאנד לינדעמאן באוויזן דעם לינדעמאן־ווייערשטראס טעארעם פון וואס עס ווערט געדרונגען אז formula_1איז א טראנסצענדענטישע צאל. פון דעם באווייז קומט אויס אז מען קען נישט ווייזן formula_1 מיט אן ענדלעכע צאל פון גאנצע צאלן, ברוכצאלן, אדער זייערע ווארצלען, צוזאמען מיט די פיר הויפט־פעולות פון חשבון. איין רעזולטאט פון דעם טעארעם איז אז מען קען נישט, ניצנדיק א ווירע און א צירקל, שאפן א קוואדראט מיט דעם גלייכן שטח ווי א געוויסער קרייז, איינער פון די קלאסישע פראבלעמען פון מאטעמאטיק.
ווייל די עלעמענטארסטע דעפיניציע פון formula_1האט א שייכות מיט דעם קרייז, געפינט זיך formula_1אין עטלעכע פארמלען אין טריגאנאמעטריע און געאמעטריע, ספעציעל די וואס האבן צו טון מיט קרייזן, עליפסן און קיילעכן. אין מער מאדערנעם מאטעמאטישן אנאליז, ווערט דער דעפינירט אנדערש ניצנדיק די ספעקטראלע אייגנשאפטן פון דער רעאלע צאל סיסטעם, ווי אן אייגנווערט אדער פעריאד, אן קיין שום רעפערענץ צו געאמעטריע. דערפאר באווייזט זיך formula_1אין טיילן פון מאטעמאטיק און וויסנשאפטן וואס קיין שייכות נישט מיט דער געאמעטריע פון קרייזן, ווי למשל נומערן טעאריע און סטאטיסטיק, ווי אויך אין כמעט אלע געביטן פון פיזיק. צוליב דער אומעטומקייט פון formula_1 איז ער איינער פון די מערסט באוואוסטע מאטעמאטישע קאנסטאנטן סיי אינערהאלב סיי אינדרויסן פון דער וויסנשאפטלעכער געמיינדע. עס זענען פאראן גאנצע ביכער וועגן formula_1, און מען האט שוין גערעכנט וואס מער ציפערן פון formula_1. מענטשן האבן שוין זיך אויסגעלערנט formula_1צו מער ווי 70,000 ציפערן.
formula_1 איז אן אומראציאנעלע צאל, ד״ה מען קען אים נישט שרייבן ווי א ברוכצאל פון צוויי גאנצע צאלן. די אייגנשאפט איז באוויזן געווארן אין יאר 1761 דורך יאהאן היינריך לאמבערט.
אין יאר 1882 האט פערדינאנד לינדעמאן באוויזן דעם לינדעמאן טעארעם פון וואס עס קומט ארויס דירעקט אז formula_1 איז א טרנסצענדענטאלע צאל. פון דעם באווייז קומט אויס אז formula_1 קען נישט ווערן גערעכנט פון גאנצע צאלן, ברוכצאלן אדער זייערע ווארצלען צוזאמען מיט די פיר פעולות פון חשבון. נאך אן אויסקום איז אז מען קען נישט, דורך קאנסטרוקציע מיט א ווירע און א צירקל, שאפן א קוואדראט וואס זיין שטח איז גלייך צום שטח פון א געגעבענעם קרייז – איינער פון די קלאסישע פראבלעמען פון געאמעטריע.
רעכענען .
רעכענען א מער און מער גענויען ווערט פאר formula_1 איז געווארן אן ארויסרוף במשך הונדערטער יאר.
בערך יאר 480 האט דער כינעזישער מאטעמאטיקער זו טשאנגזשי גערעכנט אז ניצנדיק א פילעק מיט 12,288 עקן. דער ווערט 3.141592920 איז געהעריג אין די ערשטע זיבן ציפערן, און האט געהאלטן 800 יאר.
אין דעם אנהייב פונעם 15טן יארהונדערט האט דער פערסישער מאטעמאטיקער און אסטראנאם אל-קאשי גערעכנט formula_1צו 9 ציפערן אין דעם סעקסיגעסימאל-באזע, א גענויקייט וואס איז גלייך צו 16 ציפערן אין דעצימאל.
אין יאר 1596 האט דער האלענדער לודאלף וואן קעלין דערגרייכט 20 ציפערן, און עטלעכע יאר נאכהער האט ער דערגרייכט א גענויקייט פון 35 ציפערן.
די אנטוויקלונג פון דעם קאלקולוס אין דעם 17טן יארהונדערט האט געברענגט נייע סיסטעמען צו רעכענע formula_1. די סיסטעמען זענען באזירט אויף א רעפרעזענטאציע פון formula_1ווי דער סכום פון אן אומענדלעכער סעריע.
אומענדלעכע סעריעס.
a> צו רעכענען ביז 15 ציפערן.
די רעכענונג פון איז געווארן רעוואלוציאנירט דורך דער אנטוויקלונג פון אומענדלעכע סעריע טעכניקן אין די 16טע און 17טע יארהונדערטער. און אומענדלעכע סעריע איז דער צוגאב פון די עלעמענטן פון אן אומענדלעכן סעקווענץ. אומענדעלעכע סעריעס האבן געלאזט מאטעמאטיקער רעכענען formula_1מיט פיל גרעסערער פרעציזקייט ווי ארכימעד און אנדערע וואס האבן געניצט געאמעטרישע טעכניקן. כאטש מען האט אויסגעניצט אומענדלעכע סעריעס פאר, איבערהויפט דורך אייראפעאישע מאטעמאטיקער ווי דזשיימס גרעגארי און גאטפריד ווילהעלם לייבניץ, דעם דאזיגן צוגאנג האט מען שוין אנטפלעקט אין אינדיע צווישן די יארן 1400 און 1500 צו דער ציווילער רעכענונג. די ערשטע געשריבענע באשרייבונג פון אן אומענדלעכער סעריע וואס מ׳האט געקענט ניצן צו רעכענען איז געווען אויסגעלייגט אין סאנסקריט פֿערזן דורך דעם אינדישן אסטראנאם נילאקאנטא סאמאיאדזשי אין זיין "טאנטראסאמגראהא", בערך אין יאר 1500. די סעריעס ווערן געברענגט אן קיין באווייזונג, אבער עס קומען פאר באווייזן אין א שפעטערדיקער אינדישער ווערק, "יוקטיבאהאסא", פון בערך יאר 1530. נילאקאנטא שרייבט צו די סעריעס צו א פריערדיקן אינדישן מאטעמאטיקער, מאדהאווא פון סאנגאמאגראמא, וואס האט געלעבט אומגעפער 1350 –  1425. עטלעכע אומענדלעכע סעריעס ווערן באשריבן, איינשליסנדיק סעריעס פאר סינוס, טאנגענס און קאסינוס, וואס מען רופט היינט די מאדהאווא סעריע אדער גרעגארי–לייבניץ סעריע. מאדהאווא האט געניצט אומענדלעכע סעריעס צו שאצן ביז 11 ציפערן ארום יאר 1400, אבער ארום 1430 האט דער פערסישער מאטעמאטיקער דזשאמשיד אל-קאשי פארבעסערט די רעכענונג, מיט א פילעק־אלגאריטם.
דאס אננעמען פונעם סימבאל .
a> האט פאפולאריזירט דעם באניץ פונעם גריכישן אות אין זיינע ווערק וואס ער האט פארעפנטלעכט אין 1736 און 1748.
אין די פריעסטע באניצונגען איש דער גריכישער אות געווען א פארקירצונג פון דעם גריכיש ווארט פאר פעריפֿעריע (περιφέρεια), און איז געווארן קאמבינירט אין פראפארציעס מיט δ (פאר דיאמעטער) אדער ρ (פאר ראדיוס) צו שאפן קרייז קאנסטאנטן. (פאר דעם האבן מאטעמאטיקער ווי א מאל געניצט בוכשטאבן ווי "c" אדער "p" אנשטאט דעם.) דאס ערשטע מאל וואס איז באריכטעט איז ווען אוטרעד האט געניצט "formula_1", ארויסצודרוקן די פראפארציע פון פעריפֿעריע און דיאמעטער אין די 1647 און שפעטערע אויסגאבעס פון "Clavis Mathematicae". אזוי אויך האט בארא געניצט "formula_1" צו רעפרעזענטירן דעם קאנסטאנט 3.14..., און גרעגארי האט געניצט "formula_1" צו רעפרעזענטירן 6.28... .
פי אין יידישע מקורות.
אין ספר מלכים () איז משמע פונעם פסוק וועגן דעם ים־הנחושת וואס שלמה המלך האט געמאכט אז דער ארומנעם איז 3 מאל דעם דיאמעטער.
פשטות נעמט מען אָן אז דער פסוק איז נישט צופיל מדייק דעם נומער, און דאס הייסט נישט אז מ׳האט נישט געוואוסט א מער מדוייק׳ן ווערט פאר formula_1 אין יענע צייטן, אדער אפשר איז גערעכענט דער דרויסענדיגער ארומנעם און דער אינעוועניגסטער ראדיוס. דער ווילנער גאון זאגט אז ס׳איז מרומז אין פסוק די פראפארציע צווישן formula_1און 3, וואס דארף אויסקומען בערך 1.04719, ווייל ס׳איז דא א קרי וכתיב פונעם ווארט וואס איז געשריבן קוה און מען לייענט עס קו; די פראפארציע צווישן דער גימטריא פונעם ווארט קוה (111) און דעם ווארט קו (106) איז אומגעפער...1.04716.
פארמלען וואס ניצן formula_1 ==.
פי באווייזט זיך אין פיל מאטעמאטישע פארמלען. פארשטייט זיך אז פארמלען וואס מעסטן קרייזן און ספערן ניצן formula_1, אבער אויך אין גאר אנדערע געביטן וואס האבן אייגנטלעך נישט קיין שייכות מיט געאמעטריע אדער קרייזן.
טאש (,) איז א דארף אין סאבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזשע אין אונגארן, 11 ק"מ דרום פון קליינווארדיין און 30 ק"מ צפון־מזרח פון נירעדהאז, מיט א שטח פון 37.95 ק"מ2. די באפעלקערונג פון טאש איז 2183 (אין יאר 2001).
דער יישוב איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1200.
אין יאר תר"ם האבן געוואוינט אין טאש 210 יידן, און אין יאר תר"ץ 248 יידן.
פלוגות השדה אדער פעלד איינהייטן, איז געגרינדעט געווארן אין מאורעות תרצ"ו-תרצ"ט, דורך די הגנה פירערשאפט, אנשטאט צו ווארטן ביז די אראבער קומען אריין אין יידישע שטעט, זענען ארויס אינדרויסן פון די שטעט, און אפגעווארט די אראבער, און זיי אטאקירט.
געגרינדעט אין 1937. זיי פלעגן אפטמאל אטאקירן אראבישע דערפער, און דערנאך צאמנעמען אלע איינוווינער, און געזוכט וואפן אין די הייזער, און אויפשטענדלער צווישן די איינוווינער.
אין 1938, זענען די איינהייטן געווארן נאציאנעל אקטיוו, אין באשיצן די לאנד פון אראבישע אויפשטענדלער, קאמאנדיר איז געווען יצחק שדה. אין 1939 זענען די איינהייטן אויפגעלעזט געווארן, און צונויפגעשמאלצן געווארן מיט אנדערע גרופעס, וואס האבן אויך געקעמפט אין די רעוואלט.
אין 1940 איז געגרינדעט געווארן, די פעלד מיליטער, וואס איר אויפגאבע איז געווען דער זעלביקער.
טריפאלי איז די צווייט גרעסטע שטאט אין לבנון, איר באפעלקערונג איז איבער 500,000 איינוווינער, די שטאט איז אויף די ברעגעס פון די מיטלענדישער ים, און א פארט שטאט, רוב מענטשן אין די שטאט, זענען סוני מוסלמענער (80%). אין אראביש ווערט די שטאט גערופן, טריפאלי פון דעם מזרח, אדער טריפאלי פון דער אש-שאם געגנט, וויבאלד עס איז דא נאך א טריפאלי אין ליביע.
די שטאט איז ווארשיינליך געגרינדעט געווארן דורך פיניקער, און גריכן. טריפאלי באדייט אין גריכיש, "דריי שטעט".
די פארט האט שוין געדינט אין די פערסישע צייטן, ווען זיי האבן געהערשט אינעם ראיאן, שפעטער נאכפאלגענדיק, העלעניסטיש, רוימישע און ביזאנטישע.
די מוסלמענער, האבן איינגענומען די שטאט פון די ביזאנטן, אין יאר 639, און די קריסטן זענען אנטרינען צו אייראפע, און ציפערן. אין די שטאט זענען געבליבן יידן און פערסן.
אונטער די אראבישע הערשאפט, איז טריפאלי געווארן איינס פאר די גרעסטע פארט, אין די אראבישע וועלט, נאך אלעקסאנדריע, אין עגיפטן.
אונטער די קרייצצוג.
ווען די קרייצצוג, איז אנגעקומען אין מיטל מזרח, האבן זיי באלאגערט טריפאלי פאר צען יאר, ביז עס איז געלונגען איינצונעמען די שטאט, נאכן איבערנעמען טריפאלי, איז די שטאט געווארן א צונויף געמישטע שטאט, פון אסאך פעלקער, ווי פון איטאליע, און פון גריכנלאנד, סירישע קריסטן, מאראנען, און יידן.
מאמלוקן נעמען צוריק איין טריפאלי.
ווען די מוסלעמענער האן צוריק באקומען די שטאט, האבן זיי חרוב געמאכט די געגנטער אויפן ים, מורא האבנדיק אז די קריסטן, וועלן צוריק קומען, די נייע שטאט איז אויפגעבויט געווארן ווייט פון די ברעגעס. די שטאט איז רענאווירט געווארן, און געווארן א געגנטליכע הויפטשטאט, פון ווי סחורות פון די געגנט און דמשק, זענען געשיקט געווארן קיין אנדערע לענדער.
צוואנציקסטן יארהונדערט.
ווען עגיפטן האט איינגענומען די געגנט פון די אטאמאנישע אימפעריע, אין יאר 1834, איז אויפגעשטעלט געווארן א שטאטראט. און אין 1911 זענען אויפגעשטעלט געווארן באנען, קיין צפון סיריע. נאכן ערשטע וועלט מלחמה, ווען דער פראנצויזישער מאנדאט, איז אויפגעשטעלט געווארן אין די לעוואנט. איז אויפגעשטעלט געווארן נעפט רעפיינעריס אין שטאט, פאר די נעפט רערן וואס זענען געלייגט געווארן פון באגדאד, ביזן שטאט.
אין 1942, איז אויפגעשטעלט געווארן די באן ליניע, פון חיפה און ביירוט. אין ביי די אומאפהענגיקייט מלחמה פון ישראל, זענען פאלעסטינער פליטים, אנגעקומען אויף טריפאלי, און א פליטים לאגער, איז אויפגעשטעלט געווארן, צפון פון שטאט.
עס זענען דא באווייזן, אז יידן האבן געוווינט אין טריפאלי, פון די זיבעטע יארהונדערט. ווען די אראבער זענען דארט געווען, האט דער כאליף פארטריבן די יידן פון שטאט, שפעטער ביי די קרייצצוג, זענען יידן צוריק, בנימין פון טאלעדא דערציילט, אז עס איז געווען אן ערדציטערניש, ער איז געווען דארט בערך 1175.
אשתורי הפרחי איז געווען אין דער שטאט, ווען די מאמלוקן האבן צוריק גענומען די שטאט פון די קריסטן, און ער שרייבט וועגן א יידישע קהילה אין טריפאלי.
רבי עובדיה מברטנורא דערציילט אויף א הונדערט יידישע פאמיליעס וואס געפונען זיך אין שטאט, אין יאר 1489, נאך גירוש שפאניע, זענען אסאך יידן פון שפאניע, געקומען וווינען אין טריפאלי.
משה באסולא האט באזוכט אין שטאט, אין יאר 1522, ער דערציילט אויף דריי יידישע קהילות אין שטאט, שפאנישע, סיצילישע, און אראביש רעדנדע.
אסאך יידן האבן אויסגעוואנדערט פון טריפאלי, צו אנדערע פלעצער. אין די אכצן און ניינצטע יאר הונדערט, האבן יידן נאך געוווינט, אבער איידער די צווייטע וועלט מלחמה, האבן בלויז פיר יידישע פאמיליעס געוווינט אין טריפאלי.
"צור" איז א שטאט אין לבנון, וואס געפונט זיך אויף די ברעגעס פון די מיטלענדישער ים. די פערטע גרעסטע שטאט אין לבנון, מיט א באפעלקערונג פון 120,000 איינוווינער, ס'מערהייט שיאטן מוסלמענער, אויך סוני, און קריסטן. די שטאט איז דערקלערט געווארן דורך די פאראייניגטע פעלקער, אלס אינטערנאציאנאלע היסטארישע פלאץ.
עס איז נישט קלאר, ווען גענוי די שטאט איז געגרינדעט געווארן, אין תנ"ך ווערט דערמאנט חירם קעניג פון צור, וואס האט געהאט פארבינדונגען מיט שלמה המלך. אין יוסיפון ווערט דערמאנט צור, און ער שרייבט אז די שטאט איז געווען אן אינדזל, און אויך אויף די טרוקעניש. און חירם, האט פאראייניקט די שטאט. אנדערע היסטאריקער פון יענע צייט שרייבן, אז די שטאט איז פאראייניקט געווארן דורך אלכסנדר מוקדון.
די שטאט איז מערערע מאל אטאקירט געווארן, דורך אימפעריעס פון יענע צייט, ווי עגיפטן, בבל, און אשור, און שפעטער דורך אלכסנדר מוקדון. נאך די אראבישע זיג, קעגן די ביזאנטישע אימפעריע, איז צור געווארן א וויכטיקע פארט, פאר די אראבישע ים פלאט. און איז שפעטער געווארן הויפטשטאט פון די געגנט, איבערנעמענדיק עכו.
ווען די קרייצצוג איז אנגעקומען, האבן זיי איינגענומען צור אין יאר 1124, און עס איז געווארן א טייל פון די ירושלים קעניגרייך. און די שטאט איז געבליבן אין קריסטליכע הענט, ביזן יאר 1291, ווען די מאמלוקן, האבן צוריק איינגענומען די שטאט, סאלאך א דין האט נישט באוויזן איינצונעמען צור.
שפעטער איז עס געווארן א טייל פון די אטאמאנישע אימפעריע, די הערשער פון גליל, האט אויפגעבויט זיין הויפטשטאט עכו, מיט שטיינער פון צור. א פירער פון די דרוזן, האט פרובירט צו שטעלן די שטאט אויף די פיס, אין די זיבנצענטע יארהונדערט, ער איז אבער דורכגעפאלן.
נאך די ערשטע וועלט מלחמה, איז אויפגעשטעלט געווארן א שטאטראט, וואס האט געשטיצט פייסל דער ערשטער, נאכדעם וואס פראנקרייך, האט פארשיקט פייסל פון סיריע. דער פראנצויזישער מאנדאט האט געגרינדעט די היינטיקע לבנון, און צור איז געווארן א שטאט אין לבנון.
ארכיטעקטור פון שטאט.
די שטאט איז געבויט לענגאויס די ים, די אינדזל איז די אלטשטאט, און צוויי בריקן פארבינדן די אלטשטאט צום שטאט. די בריקן זענען טריקעניש דורכגענג, אין די מזרח טייל פון שטאט, לויפט די היסטארישע באן פון חיפה קיין ביירוט.
אין 1948 זענען אויפגעשטעלט געווארן דריי פאלעסטינער פליטים לאגערן, אין די געגנט פון צור.
צידון איז די דריטע גרעסטע שטאט אין לבנון. עס געפונט זיך 40 קילאמעטער צפון פון צור, און 48 קילאמעטער דרום פון ביירוט. אויף די ברעגעס פון דעם מיטלענדישן ים. מיט א באפעלקערונג פון איבער 300,000 איינוווינער, א מערהייט זענען שיאטן מוסולמענער, און די אנדערע סוניס, קריסטן, און פאלעסטינער, נאך דער אומאפהענגיקייט מלחמה פון ישראל.
די שטאט איז א וויכטיגע אינדוסטריעלע שטאט, מיט וויכטיקע איינריכטונגען אינעם לאנד, ווי נעפט רעפיינעריס, ווי אויך א נאפט רער פון אראבישער האלבאינדזל, צום מיטלענדישן ים קיין אייראפע.
צידון ווערט שוין דערמאנט אין דער תורה, אויף שבט זבולון וירכתו על צידון, לויט די טראדיציע זענען די שבטים יששכר און זבולן באגראבן אין צידון.
אין די היסטאריע, איז די שטאט געווען א וויכטיקע שטאט ביי די פיניקער, אבער שפעטער איז צור, געווארן הויפטשטאט פון די פראווינץ, אסאך אימפעריעס האבן געוועלטיקט איבער די שטאט, אנגעהויבן מיט די רוימישע אימפעריע, די מוסולמענער, די קרייצצוג, און די אטאמאנישער אימפעריע. אויך שפעטער ביי די לבנון ברודער קריג, און ביי די ערשטע לבנון מלחמה, האט די שטאט געהאט געטוישט אסאך הענט.
ביים צווייטן בית המקדש איז געווען דארט א יידישע קהילה.
זאכלא () איז א שטאט אין לבנון, די זיבעטע גרעסטע שטאט, מיט א באפעלקערונג פון בערך 150,000 מענטשן, רוב פון זיי מאראנען. די שטאט געפונט זיך אויף דעם לבנון בארג. די הויכקייט איז 2,000 פיס העכערן ים פלאך, איבער די ווינטער איז די געגנט באשנייט, אין די זומער טרוקן און הייס, די צענטער פון שטאט געפונט זיך, צווישן די צוויי זייטן פון די בארדאני טייך, וואס איז א פארפעסטעטע און שמוציגע טייך, די אלטשטאט געפונט זיך אויף די מערב זייט פון די טייך, אבער די געשעפטן אויף די מזרח זייט. די שטח פון די שטאט איז בערך 20 קאנט קילאמעטער.
דורכאויס די לבנון ברודער קריג, איז פארגעקומען דארט ביטערע שלאכטן, צווישן די פאלאנגען, און די סירישע ארמיי. זייענדיק א שטאט וואס געפונט זיך, אויפן ביירוט דמשק שאסיי, באשיר זשומייעל האט געוואלט איינעמען זאכלא, צוליבן שטיצע וואס ער וואלט באקומען פון די קריסטן, איידער ער איז געלאפן פאר פרעזידענט. צום סוף האט ישראל דורכגעפירט איר אינוואזיע, ביים ערשטע לבנון מלחמה, און אזוי ארום איז באשיר ערוויילט געווארן, אבער געהרגט געווארן נאך איידער ער איז איינגעשוווירן געווארן.
מישעל אַאון (געב' 17טן פעברואר 1935) איז א לעבאנעזער פאלטיקער, אן אלטער גענעראל, פרעמיער מיניסטער, און א קאנטראווערסיאלע פיגור, אין די לבנונישע האריזאנט.
געבוירן 17טן פעברואר 1935, צו א מאראן קריסטליכער פאמיליע, זיין משפחה איז געווען אן ארעמע, זיי האבן געוווינט אין א געמישטע ארעמע געגנט, אין דרום ביירוט, מיט שיאטן, און סוניס. ער האט געלערנט אין א פראנצויזישע שולע, און שפעטער איז ער געגאנגען לערנען, אין א מיליטערישע אקעדעמיע, ווי ער איז געווארן אן אפיציר, אין ארטילעריע טייל פון מיליטער. שפעטער האט ער געלערנט אין פראנקרייך, און אין די פאראייניגטע שטאטן.
אין 1984, אינמיטן די לבנון ברודער קריג, איז ער געווארן קאמאנדיר פון די ארמיי, אויך האט ער אינמיטן די מלחמה, געגרינדעט די אכטע מעכאניזירטע פיסגייער רעגימענט.
דעם 22סטן סעפטעמבער 1988, האט אמין זשומייעל צושפרייט די פארלאמענט, מיט די פרעמיער מיניסטער סאלם על כוץ, אין א פרעזידענטליכע באפעל, און ער האט געשטעלט אוען, אלס צייטווייליקע פרעמיער. על כוץ האט דערקלערט דער שריט פון זשומייעל אלס אומלעגאל, וויבאלד לויט די נאציאנאלע איינשטימונג, איז א מאראן דער פרעזידענט, א סוני פרעמיער, און א שיאט פארלאמענט פארזיצער. זשומייעל איז געגאנגען וווינען אין פאריז, פראנקרייך. און אין לבנון, זענען געווען צוויי רעגירונגען אין די זעלבע צייט. על כוץ, אין מערב ביירוט, אוען אין מזרח ביירוט.
אוען האט געבעטן די מיליטער זאל מלחמה האלטן, קעגן די אומלעגאלע פארטן פון די מיליציעס, וויבאלד די מיליציעס האבן נישט געוואלט צאלן שטייערן. די 14טן מערץ 1989, האט אוען דערקלערט א זעלבסטשטענדיקייט קריג קעגן סיריע, ווילנדיג מאכן וואלן פאר פרעזידענט, און אין די רייע שלאכטן וואס האבן נאכגעפאלגט, זענען ארום טויזנט זעלנער אומגעקומען אין ביידע זייטן.
אין אקטאבער 1989, איז געווען א נאציאנאלע אסעמבלי, פון אלע קריגערישע פארטייען, און זיי זענען געקומען צום טייף אפמאך, וואס האט געברענגט אן ענדע צום ברודער קריג. אוען האט נישט אנערקענט אינעם אפמאך, וויבאלד סיריע האט נישט געהאלטן ביים ארויסציען איר ארמיי. די נאצאנאלע אסעמבלי האט אויפגענומען ריניא מאוועד, ער איז אבער אומגקומען 17 טעג נאכן ווערן פרעזידענט. עליאס האראווי, האט איבערגענומען די פרעזידענטשאפט, עליאס האט באשטימט אמיל לאכוד אלס הויפט גענעראל, און ער האט באפוילן אוען צו פארלאזן די פרעזידענטליכע פאלאץ אין באאבדע, מישעל האט געהאט פראבלעמען מיט די פאלאנגען, און מיט די לבנון קרעפטן, וואס האבן זיך מער נישט געוואלט שלאגן.
אין פראנקרייך.
ווען עס האט אויסגעבראכן די גאלף קריזיס, ווען איראק האט אינוואדירט קאווייט. האט סיריע באקומען א גרינע ליכט, צו קענען טון וואס זיי ווילן אין לבנון, דאס איז וויבאלד כאפעז על אסאד, האט זיך אנגעשלאסן אין די אמעריקאנע קאאליציע, וואס האט באפרייט קווייט. סיריע האט באמבאדירט די פרעזידענטליכע פאלאץ, און אוען איז אנטלאפן צום פראנצויזישן אמבאסאדאר. און שפעטער באקומען אזיל רעכט אין פראנקרייך, ווי ער איז געגאנגען וווינען.
ער איז געווארן פון די גרויסע אפאזיציע פירער, צו סירישע אומאפציעלע הערשן איבער לבנון. און אויך קעגן כעזבאלא. ער האט באיקאטירט אלע וואלן פון 1992 ביז 2000. ווען ישראל האט זיך ארויסגעצויגן פון די זיכערהייט זאנע, איז די קעגנערשאפט צו סיריע געווארן שטערקער, דעמאלט האט זיך אנגעשלאסן מיט אנדערע אפאזיציע פארטייען, און זיי זענען געלאפן צום פארלאמענט.
זיין אומקערן צו לבנון.
אויפן 7טן מיי 2005, האט אוען זיך צוריקגעקערט קיין לבנון, ווי ער איז אויפגענומען געווארן מיט גרויס פאמפע, עטליכע טעג נאכן ארויסציען זיך, פון די לעצטע סירישע טרופן. אוען האט זיך איבערגעבעטן מיט די לבנון קרעפטן, וואס זענען געווען ביי אים קאלאבארירער מיט סיריע, אויך איז ער געגאנגען באזוכן סאמיר דזשאדזשא, דער ערשטער פאליטיקער אין לבנון עס צו טון.
אויף די וואלן 2005, האט אוען זיך אנגעשלאסן צו פרא סירישע פארטייען, צום ווונדער פון אלעמען. ער האט געטענהט אז סיריע איז שוין נישטא, און דערפאר איז דאס מער נישט קיין פראבלעם. ער האלט זיך פאר איינער וואס שלאגט זיך פאר מינאריטעטן, אין 6טן פעברואר 2006, האט ער אונטערגעשריבן, א פארשטענדעניש אפמאך מיט כעזבאלא, וואס אין דער פארשטענדעניש, ווערן צד"ל זעלנער פארשוינט, און מעגן צוריק קומען קיין לבנון.
נאך דער צווייטער לבנון מלחמה, איז ער געווען פון די גרעסטע קעגנער פון דער רעגירונג, און פרעמיער פואד סעניורע, פארן מסכים זיין צום אפמאך פון די פאראייניגטע פעלקער.
געווער אדער וואפֿן איז געצייג וואס ווערט באנוצט צווישן מענטש קעגן מענטש, אדער צו פאנגען חיות, און זיך באשיצן פון זיי, אמאל איז געווער בעיקר באשטאנען פון, שטיין. און אויך פון קופער, אייזן, און אנדערע מעטאלענע כלים. ביז ווען מען האט אויסגעפונען אויפרייס פולווער.
די כינעזער האבן דערפינדן שיספולווער אין די אוראלטע צייטן. מיט פולווער האט מען אנגעהויבן צו שאפן ביקסן און פיסטוילן צו כאפן בעלי חיים, אבער אויך צו שיסן אנדערע מענטשן.
במשך די יארן האט מען דערפינדן נייע געווער. אין 1884 האט מען דערפינדן דעם מאשינביקס, וואס קען שיסן א סך קוילן גאר גיך.
געווער ווערט איינגעטיילט אין פארשידענע קאטעגאריעס.
געווער איז ווארשיינליך אלט ווי די מענטשהייט, מען טרעפט אין דער תורה, ווי קינדער פון למך האבן געמאכט געווער, און קין איז געהרגט געווארן דורך א פייל און בויגן.
פעציפסטן זען אין געווער, א נעגאטיווע און שלעכטע זאך, מיליטעריסטן האלטן זיך שטאלץ דערמיט, אין ישראל פלעגט די ארמיי מאכן מארשן, זיך צו ווייזן און אויפטון מיט זייער געווער, ביז מען האט עס אפגעשאפן.
פֿיאדאר וולאדימיראוויטש יעמעליאנענקא () (געב' דעם 28סטן סעפטעמבער, 1976) איז א רוסישער שווערגעוויכט קריגסקונסט קעמפער.
יעמעליאנענקא איז געבוירן אין רוביזשנע (היינט אוקראינע) צו זיין פאטערוולאַדימיר עמיליאַנענקאַ, און מוטער אָלגאַ פעדאָראָוונאַ, לערער פון פאַך.
א געפאנצערטער סאלדאטן טראנספארט איז א מאכענאזירטע מאשין, וואס טראגט זעלנער זיכערערהייט צום שלאכט פעלד, און דערנאך ברענגט זיי אהיים.
די ערשטע אזא מאשין, איז אריין אין באנוץ, סוף ערשטע וועלט מלחמה. ביי דער צווייטער וועלט קריג, איז רוב טראנספארטאציע געטון געווארן דורך לאסט אויטאס, דזשיפן, און האלב ראד מאשינען, די מעלה איז געווען שנעלקייט, אבער פארפאנצערונג איז כמעט נישט געווען.
די ערשטע מאשינען האבן געהאט מינימאלע פארפאנצערונג, מיט א דיקע שיכט אלומיניום, צוריק צו האלטן פייער פון לייכטע געווער, פון אריינדרינגען אינעווייניג. דער קאבינע פון אינעווייניג, האט געקענט טראגן 12 זעלנער, אויסער די מאנשאפט, וואס אפערירט דעם מאשין. דער מאשין האט פארמאגט עטליכע לייכט אטאמאטישע געווער. דער מאטאר האט געהאט די זעלבע קראפט, ווי א מאטאר פון אן אויטאבוס. דער כלי איז געווען לייכט פארפאנצערט, צו פארגרינגערן די גיכקייט ביים פארן.
די נייערע מאשינען פון אמעריקאנער מיליטער, און פון די רוסישער מיליטער, איז אביסל מער אפעקטיוו, צום ביישפיל זיי קענען אריבערפארן א טייך אן א פראבלעם, ווי די צוויי גרויסע רעדער-שינעס, שטופן דעם מאשין פארויס. אבער ווען אנטי טאנק געווער ווערט געשאסן אין ריכטונג פון א מאשין, רייסט עס אויף, און דער מאשין איז אומבאשיצט, קעגן אזא סארט געווער.
ווען עס קומט צו געהעריגע שטאט, גאסן און שאסייען, וועט די מאשין פארן אויף נארמאלע רעדער, די באוויסטע רעדער שינעס, ווי ישראל באנוצט זיך, אדער די פאראייניגטע שטאטן אין איראק, איז פארן מדבר, אדער פאר די שווערע דזשונגל, וואס געפונט זיך אין ווייטן אזיע, דער אמעריקאנער עם-113, איז פאבריצירט געווארן פאר די וויעטנאם קריג.
צה"ל האט באקומען די אמעריקאנער כלי, אלס הילף ביי די יום כיפור מלחמה, ישראל האט אויסגעשטאט זייערע מאשינען מיט גאר מאדערנע איינריכטונגען, ווי קאמאנד צענטערן, אנטי עראפלאן ראקעטעס, די אינזשעניר מיליטער פון ישראל, האט אויפגעשטעלט פון דעם א מאשין, וואס איר אויפגאבע איז רייניקן פיינטליך שטח, פון מינעס, זייט באמבעס, און אנדערע שטרויכלונגען, וואס קענען זיך געפונען אויפן שלאכטפעלד.
ווי שוין פריער געשריבן, אנטי טאנק ראקעטן, האבן אריינגעברענגט א נייע סארט פארפאנצערטע מאשין, ווי די אמעריקאנע ברעדלי, די ישראלדיקע אכזרית, אדער נמר. די מאשינען זענען שווער פארפאנצערט, בשעת א קריג, קענען זעלנער בלייבן אינעווייניג, עס איז אויסגעשטאט מיט שווערע מאשין געווער. די אמעריקאנע ברעדלי, האט אן אטאמאטישע קאנאן 30 מילימעטער. ישראלדיקע האבן שווערע מאשין געווער פון עטליכע סארטן, די נמר האט א מאשין געווער, וואס הייסט גראנאט שיסער.
אלעקסאנדריע ("אַל-איקסאַנדאַריאַ") איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין עגיפטן, נאך קיירא, מיט א באפעלקערונג פון איבער פיר מיליאן איינוווינער. זי געפונט זי אויף די ברעגעס פון מיטלענדישן ים, ביים אויסגאס פון נילוס. די שטאט געפונט זיך 208 קילאמעטער צפון מערב פון דער הויפטשטאט. אלעקסאנדריע איז די גרעסטע פארט שטאט אין עגיפטן.
די שטאט איז געגרינדעט געווארן דורך אלכסנדר מוקדון, אין יאר 334 א"צ, און איז גערופן געווארן אזוי, נאכדעם וואס אלכסנדר האט אזוי גערופן דעם שטאט. תלמי דער ערשטער, האט געמאכט דעם שטאט פאר הויפט שטאט. עס איז געווען באוויסט אלס גאר א שיינע שטאט, מיט פארקן און געביידעס, תלמי האט געבויט די גרעסטע ליכט טורעם אינעם פארט, עס איז נאכדעם געווען פון די זיבן וועלט ווונדער. ביז די אנהייב פון די ציילונג פון קריסטן, איז אלעקסאנדיע געווען א פארגעשריטענע און געלערנטע שטאט, איינער פון די קעניגן, האט אויפגעשטעלט דארט אן אוניווערסיטעט. אלעקסאנדריע איז געווען די צווייט גרעסטע שטאט, אין די רוימישע אימפעריע, און א ריזן האנדלס צענטער.
תלמי דער ערשטער האט געגרינדעט די ביבליאטעק, וואס האט לויט געוויסע אנטהאלטן, 700,000 געשריבענע מגילות. אין יאר 47 ווען יוליוס קייסער, האט איינגענומען עגיפטן, איז די ביבליאטעק פארברענט געווארן. מארק אנטאני, האט טיילווייז איבערגעבויט, און אויפגעשטעלט די ביליאטעק פונדאסניי.
מיטל אלטער ביז היינט.
די פערסישע אימפעריע, האט איינגענומען די שטאט אין יאר 616, די ביזאנטישע אימפעריע, האט ארויס געשטויסן די פערסן. ביז ווען די אראבער זענען אנגעקומען, אין 640, נאך א באלאגערונג פון 14 חדשים, איז די ביבליאטעק נאכאמאל חרוב געווארן. און די מוסלמענער, האבן אריבערגעפירט די הויפטשטאט קיין קיירא. דאס האט געברענגט צו אן אפשוואכונג אין כח פון שטאט. שפעטער ווען מען האט געפונען די נייע וועג קיין אינדיע, דורך ארומקרייזן אפריקע, האט אלעקסאנדריע נאך מער פארלוירן, פון איר גלאנץ, וועגן געשעפטן.
אין די צייטן פון מאכאמעד עלי, ווען ער האט געוועלטיקט אין עגיפטן, האבן זיך זאכן געטוישט. ער האט אויפגעטעלט די שטאט פון פריש, מיט אינזשענירן געברענגט פון אייראפע. אין 1869 איז דער סועץ קאנאל געפנט געווארן, וואס האט פארקורצט די וועג צו די ווייטע מזרח, און אלעקסאנדריע איז געווארן א סטאנציע פאר די שיפן.
אלעקסאנדריע היינט.
היינט איז די פארט נאך אלס א גאר וויכטיגע פארט. די אימפארט עקספארט פון עגיפטן, איז דורך אלעקסאנדריע. די וואסער פראנט איז 32 קילאמעטער לאנג, אויך איז גאז און נאפט ווערן ארויסגעשיקט פון אלעקסאנדריע.
א ביבליאטעק איז אויפגעשטעלט געווארן, איר ציל איז ווי אויפפרישן די אלטע פארלוירענע ביבליאטעק. אויך איז אין שטאט דער צווייטער גרעסטער אוניווערסיטעט אין עגיפטן.
יידן אין שטאט.
אין די צייטן פון תלמי זענען שוין יידן געווען דארט, דארט איז איבערגעטייטשט געווארן די תורה צו גריכיש. אין די רוימישע צייטן, זענען 40 פראצענט פון שטאט געווען יידן, און אין צוויי קווארטלען פון שטאט, זענען אלע געווען יידן, פון פינף קווארטלען אין שטאט. די אנדערע איינוווינער זענען מערסטנס געווען גריכישע, אין יאר 38 האבן זיי דורכגעפירט פאגראמען, קעגן די יידישע איינוווינער. אין יאר 66, ווען די יידישע אויפשטאנד קעגן רוים האט אויסגעבראכן, אין ארץ ישראל. איז אויך אין קיירא געווען אן אויפשטאנד, ווי צענדליקע טויזנטער יידן זענען אומגעקומען, ווען די רוימער, האבן צובראכן דעם ווידערשטאנד. אין יאר 115 איז געווען נאך אן אויפשטאנד, ווי נאך אסאך יידן האבן פארלוירן זייער לעבן. די ביזאנטן האבן פארטריבן די יידן פון דער שטאט אין יאר 414.
אין צוועלפטן יארהונדערט, האבן געוווינט 300 יידן אין שטאט. אין ניינצטען יאר הונדערט, ווען אייראפעישע זענען אנגעקומען, איז די יידישע קהילה זיך צווואקסן, און נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, האבן געוווינט ארום 15,000 יידן אין שטאט. ווען ישראל איז געווארן זעלבסטשטענדיק, זענען די יידן ארויף קיין ישראל אין די נאכפאלגנדע יארן.
די ראמאן "מיראַמאַר" פון נאגיב מאכפוז פאסירט אין אלעקסאנדריע.
באאבדע איז א שטאט אין לבנון, מיט א באפעלקערונג געשאצט אויף 2,500 איינוווינער. רוב מענטשן זענען מאראנען קריסטן, אויך שיאטן מוסלמענער און דרוזן.
באאבדע דינט אלס געגנטליכע הויפטשטאט פאר מערב לבנון בארג. די שטאט געפונט אין מערב פון לבנון, דרום מזרח פון ביירוט. אין דעם געגנט געפונען זיך אויך אנדערע מינאריטעטן, ווי סוניס, און אנדערע קריסטליכע עטנישע גרופעס.
דער פרעזידענטישער פאלאץ געפונט זיך אין שטאט, אזוי אויך דער פארטיידיגונגס מיניסטעריום און אנדערע רעגירונגס געביידעס.
ראפיק באהא על דין על כארירי (1טן נאוועמבער 1944 – 14טן פעברואר 2005) איז געווען א פרעמיער מיניסטער אין לבנון, און א טייקון. לויט פארבס מאגאזין, איז זיין פארמעגן געווען געשאצט אויף איבער 11 מיליארד דאלער.
כארירי איז געבוירן דעם 1טן נאוועמבער 1944 אין צידון. זיינע עלטערן זענען געווען ארעמע סוני מוסלמענער דארפסלייט. ער האט געלערנט אין דעם אמעריקאנער אוניווערסיטעט אין ביירוט. ער איז געווארן א בוכהאלטער פאר א פירמע וואס האט זיך באשעפטיקט אין בויען. ביי דעם לבנון ברודער קריג, איז ער רייך געווארן, ווען ער איז גערופן געווארן צו ארבעטן פאר סאודי אראביע, ער האט געבויט גראנדיעזע פראיעקטן, מעטשעטן, פאלאצן.
ווען די בירגער קריג האט זיך גענדיקט, האט ער איבערגעבויט לבנון. ער האט באקומען סאודישע בירגערשאפט.
אין לבנון האט ער געהאט עטליכע ראדיא סטאנציעס, א טעלעוויזיע קאנאל, א פאפולערע צייטונג. אויך אין פראנקרייך האט ער געהאט ראדיא סטאנציעס.
כארירי איז געווען פרעמיער, פון 1992 ביז 1998, און פון 2000 ביז 2004. נאך מיינונגס פארשידענהייטן מיט סיריע, האט ער רעזיגנירט דעם 20סטן אקטאבער 2004.
ער האט דורכגעפירט ריזיגע פראיעקטן, נאכן קריג האט ער איבערגעבויט די צענטער פון ביירוט, ער האט געבויט א וואסער רער אין דרום לבנון, ביי די גרעניץ פון ישראל, פון א טייך וואס פליסט אריין אין ירדן טייך, ביי די צווייטע לבנונישע מלחמה, האט ישראל באמבאדירט די איינריכטונג.
אין 2004, האט די פאראייניגטע פעלקער, אים געשאנקען דעם פרעמיע, פארן ווידער אויפבוי פון לבנון.
זיין מארד.
14טן פעברואר 2005, איז ער אומגעקומען אין אן אויטא באמבע, וואס האט אויפגעריסן נאנט צו זיין מאטראקאדע, אכט מענטשן זענען אומגעקומען, ער און זיינע לייבוועכטער, אויך א פינאנץ מיניסטער, איז געווען צווישן די געהרגטע.
פאראנטווארטליכקייט פארן אטענטאט, איז געקומען פון א געוויסע "הילף און זשיהאד אין סיריע". די לעבאנעזער בירגער, און די וועלט האט אנגענומען, אז סיריע, שטייט אונטער זיין מארד. שטורמישע פראטעסטן זענען פארגעקומען אין לבנון קעגן סיריע, און אין 28 פעברואר האט די רעגירונג רעזיגנירט. די ערשטע מאל אין אראבישע וועלט, וואס א רעגירונג גייט אראפ פון בענקל אן ווילדע ראיאטן, אדער אויפשטאנד.
זיין זון סאאד על כארירי, האט איבערגענומען זיין פאטערס פאזיציע אין פאליטיק, און היינט איז ער פרעמיער מיניסטער.
פאראייניגטע פעלקער אויספארשונג.
וואליד זשומבלאט, דער פירער פון די דרוזן, אין לבנון. טענהט אז באשר על אסאד, האט געסטראשעט כארירי, אז אויב גייט ער ארויסצווינגען סיריע פון לבנון, וועט ער חרוב מאכן לבנון. זשומבלאט זאגט אז ווען ער האט עס געהערט, האט ער פארשטאנען אז באשר וויל אומברענגען כארירי.
די אויספארשונג איז אנגעפירט געווארן דורך דעטליוו מאלעס, אין זיין ערשטע רעפארט שרייבט ער, אז סירישע הויכבאאמטע, זענען מעגליך שולדיג, ער באשולדיקט אבער נישט קיינעם, ער פארלאנגט א פארלענגערונג, צו אויספארשן גרונטליכער די פרשה.
אין 30סטן דעצעמבער 2005, האט א וויצע פרעזידענט פון סיריע, אין אן אינטערוויו, דירעקט באשולדיקט אסאד, אינעם מארד פון כארירי. פארלאמענט מיטגלידער פון סיריע, האבן אים רופן אין געריכט, פארן פארראטן זיין מוטערלאנד.
די זיכערהייט ראט, האט אין אן אפשטימונג באשלאסן, צו קענען לייגן סאנקציעס, אויף א לאנד וואס שטערט די אויספארשונג, נאביע בארי, פון די שיא אמאל פארטיי, און נאסאראלא, האבן פארדאמט דעם באשלוס.
אויף דעם 23סטן מיי 2009, האט די צייטונג דער שפיגל, פון דייטשלאנד. באריכטעט אז כעזבאלא, איז שולדיג אינעם מארד אן קיין שום ספק, לויט א געהיימן באריכט פון די פאראייניגטע פעלקער. כעזבאלא לייקענט שטיין און ביין.
די ווישי רעגירונג איז געווען די רעגירונג פון פראנקרייך פון יולי 1940 מיטן דייטשן אריינמארש, ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, ביז אויגוסט 1944, מיטן באפרייאונג דורך די פרייע פראנקרייך טרופן, אינאיינעם מיט די אליאירטע, איר הויפטשטאט איז געווען אין ווישי.
דער פרעזידענט פון דער רעגירונג איז געווען אנרי פיליפ פעטען (ער האט זיך גערופן לאנד פירער).
די רעגירונג האט קאלאבארירט מיט די נאציס, אין אלע הינזיכטן, ווי די יידן. זיי זענען געווען ווי בלינדע הינער, נאכפאלגנדיק היטלער.
רבי ישכר דוב בערטשע לייפער (ה'תק"ן - ג' אלול ה'תר"ח) איז געווען דער גרינדער פונעם נאדווארנער חסידות.
רבי בערטשע איז געבוירן אין יאר ה'תק"ן (אומגעפער) צו זיין פאטער רבי יצחק לייפער פון קאלוש, א זון פון רבי אהרן אריה לייב לייפער, פון פרעמישלאן, א זון פון רבי מאיר (הגדול) פון פרעמישלאן. און צו זיין מוטער מרת פייגא א טאכטער פון הרב איתמר הכהן, פון די צדיקים נסתרים.
רבי בערטשע איז געווען א תלמיד מובהק פון רבי יצחק פון ראדוויל, און א תלמיד פון סטרעליסקער מגיד פון וועמען ער האט גענומען דעם וועג פון דאווענען מיט א פלאם פייער. רבי בערטשע איז געפארן צו זעקס און צוואנציג צדיקים בעלי רוח הקודש. אויף דעם אנווייז פון זיין פעטער רבי מאיר פון פרעמישלאן האט מען אויפגענומען רבי בערטשע אלס רבי אין נאדווארנא.
רבי בערטשע האט זיך מוסר נפש געווען פאר כלל ישראל בשעת ס'האט אויסגעבראכן א מגיפה כאטש ער איז נאך געווען יונג, און ער איז נפטר געווארן ג' אלול ה'תקצ"א.
א קאמפאַניע (אדער ראטע—) איז א מיליטערישע איינהייט פון 75-200 זעלנער. איר קאמאנדיר הייסט געוויינלעך א קאפיטאן.
מערסטע קאמפאניעס זענען צוזאמענגעשטעלט פון 3-5 פלאָטאָנען. עטלעכע קאמפאניעס צוזאמען שאפן א פאלק.
דען רעדער איז אממערסטנס באקאנט אלס דער צווייטער סי בי עס אנקער מאן אן אמט וואס ברענגט גרויס כבוד און וואס יעדער זשורנאליסט זוכט צוצוקומען דערצו
איבער גענומען דעם אמט האט ער פון וואלטער קראנקייט וואס דער נאמען און דער פאזיציע איז ספעציעל געשאפן געווארן פאר אים דורכאויס דעם 1964 קאנווענשאן און וואל טאג וואס איז געוועזן זייער א הייסער און ער האט עס אזוי גוט מאנעווירט אזוי ווי אן אנקער מאן מאנעווירט דעם שיף אז עס זאל זיך נישט איבערדרייען, און דעמאלטס איז געבוירן געווארן דער אמט, און דער נעקסטער אין דער רייע אין 1981 ווען קראנקייט האט אויפגעגעבן זיין פאזיציע איז דאן געווען, דער פארהעלטנסמעסיג יונגער זשורנאליסט דען רעדער וואס האט זיך דורכאויס די יארן באקאנט געמאכט און געווארן זייער פאפולער דורך דעם וואס ער האט זיך אריינגעריסן אין דעם מויל פון דעם לייב און ווי עס איז נאר געווען א נייעס איז דארט געווען אויפן ארט און דאס געדעקט לעבעדיג אפילו ווען יעדער אנדערער זשורנאליסט האט שוין געציטערט אהין צו גיין, ווי אויך איז ער שוין געווען גוט באקאנט צוליב זיינע בייסיגע פראגן צו פאליטישע פיגור'ן אזוי אז עס איז נישט געווען דאן קיין פאסיגערער מענטש ווי רעדער וואס זאל פארטרעטן קראנקייט'ס פאזיציע.
שפעטער אבער מיט די יארן איז ער געווארן מער און מער גענויגט אויף לינק'ס אזוי ווי דער גאנצער אמעריקאנער מעין סטרים מידיע און אזוי האט ער צעביסלעך אויפגעהערט צו האבן אזויפיל צוהערער אז די פירמע האט אים שוין געקענט באשטיין אויפצוטוישן מיט א פרישן יונגען ענערגישן אוואנטוריסט.
זיין קאריערע האט זיך געענדיגט דורך דעם רעדער-געיט סקאנדאל וואס אויפגעדעקט א געשיכטע איבער בוש און 2004 הארט פאר די וואלן, און אויב עס וואלט זיך ארויסגעשטעלט פאר אמת וואלט דאס אים געקענט אוועק לייגן, אבער ווי רעדער טענה'ט איז די געשיכטע יא אמת געוועזן נאר מען האט אים באזייטיגט אויפן דרוק פון דער פירמע'ס מוטער פירמע וויאקאם וואס איר שעף איז געשטאנען און זייער גוטע באציאונגען מיט דעם דעמלטדיגן ווייסן הויז פארוואלטונג.
נאך אלעם בלייבט ער נאך אלס אין דער געשיכטע אלס דער לעגסטער אנקער מאן וואס איז נאר געווען.
רבי מרדכי לייפער זצ"ל (י"ט אייר ה'תקפ"ה - ט"ו תשרי ה'תרנ"ה), רבי פון נאדווארנא.
רבי מאטאלע נאדווערנער איז געבוירן י"ט אייר ה'תקפ"ה צו זיין פאטער רבי ישכר דוב בערטשע לייפער, רבי אין נאדווארנא, א זון פון רבי יצחק לייפער פון קאלוש, א זון פון רבי אהרן אריה לייב לייפער, פון פרעמישלאן, א זון פון רבי מאיר (הגדול) פון פרעמישלאן. און צו זיין מוטער מרת רחל א טאכטער פון רבי אברהם לייב בלאך, א זון פון רבי חיים גבריאל בלאך, מחבר פון ספר יפה נוף, א זון פון רבי יוסף פון אלעסק, מחבר פון ספר גנזי יוסף.
רבי מאטאלע האט זיך אוועק געצויגן פון נאדווארנא קיין גאליציע, און נאכהער אין יאר ה'תרכ"ה האט ער זיך באזעצט אין אונגארן, קודם איז ער געוווען אין קיוויאשד נאכהער אין חוסט, און שפעטער אין באשטינא.
גדולי הדור האבן אים געלויבט ווען ער איז געווען א יונגערמאן. הרב אברהם יהודה שווארץ, רב פון מאד, אונגארן, און מחבר פון שו"ת "קול אריה" האט אים געהאלטן פאר אן איש קדוש.
קבלה פון אליהו הנביא.
‏רבי מאטעלע האט מקבל געווען דריי זאכן פון אליהו הנביא.
1) אז סוף זמן אכילת חמץ ערב פסח איז אכט אזייגער.
2) אז ערב פסח צופרי זאל מען מאכן א סעודה כסעודת שלמה בשעתו.
3) אז ס'איז גוט צו ניצן אונגארישע וויין פאר ארבע כוסות.
און זיינע אייניקלעך פירן זיך טאקע אזוי
רבי מאטאלע איז נפטר געווארן דעם ערשטן טאג סוכות ט"ו תשרי ה'תרנ"ה.
ווישי () איז א שטאט אין צענטראלן פראנקרייך, מיט 80,194 איינוואוינער. עס איז א קאמונע, אין אליער פראווינץ, אין אוועריין אבלאסט. עס געפונט זיך, אויף די ברעגעס פון דעם אליער טייך.
אין דער צווייטער וועלט מלחמה, האט עס געדינט אלס הויפטשטאט פון דרום פראנקרייך, ווען די אנדערע טיילן זענען געווען אקופירט, דורך נאצי דייטשלאנד.
סאודי אראביע אדער סאודיע (אפיציעל קעניגרייך פון סאודי אראביע), איז אן אראביש לאנד אין מערב אזיע וואס נעמט איין דעם גרעסטן טייל פון דעם אראבישן האלבאינזל. דאס לאנד האט א שטח פון 2,150,000 ק״מ2 און איז מיט דעם דאס גרעסטע לאנד אינעם מיטל מזרח, דאס 5ט-גרעסטע לאנד אין אזיע און דאס 2ט-גרעסטע לאנד אין דער אראבישער וועלט נאך אלזשיר. סאודי אראביע האט גרענעצן מיט יארדאניע און איראק צו צפון און צפון־מזרח, קואווייט, קאטאר, באכריין און די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן צו מזרח, אמאן צו דרום־מזרח, און תימן צו דרום. דער איינגאס פון אקאבע טיילט עס פון ישראל און עגיפטן. דער פערסישער איינגאס ליגט צפון־מזרח און דער ים סוף צו מערב. זי האט א באפעלקערונג געשאצט צו 28 מיליאן, און זי באדעקט א שטח פון 2,149,690 קוואדראט ק"מ. די איינציקע אפיציעלע שפראך איז אראביש.
אין 1995 האט דער מלך פאהד געליטן א בלוטשטורץ, און דער קרוין פרינץ, אבדאללא האט איבערגענומען פראקטיש ווי רעגענט.
אין 2005 האט מען געהאלטן צום ערשטן מאל מוניציפאלע וואלן איבערן גאנצן לאנד; פרויען האבן נישט געהאט קיין רעכט צו שטימען.
די הויפט ארבעט מיט וואס סאודי אראביע באשעפטיקט זיך איז נאפט, און דאס לאנד איז איינע פון די רייכסטע לענדער אין מיטל מזרח, און איז פון די גרעסטע נאפט פראדוצירער איבער דער וועלט. סאודי אראביע איז א מיטגליד אין אפעק.
קעניג אבדולא פינאנץ־צענטער איז איינער פון די גרעסטע אינוועסטירונג צענטערן אין דעם מיטל מזרח. ער געפינט זיך אין ריאד.
פון אן אקטאבער 2018, איז סאודי אראביע די גרעסטע עקאנאמיע אין דעם מיטל מזרח און די 18ט גרעסטע אין דער וועלט. סאודי אראביע האט דער וועלט׳ס צווייט־גרעסטע באוואוסטע נאפט רעזערוון און דאס לאנד איז דער גרעסטער עקספארטירער פון נאפט. אויך האט זי די פינפט־גרעסטע אויפגעוויזענע רעזערוון פון נאטירלעכן גאז. סאודי אראביע ווערט גערעכנט אן "ענערגיע סופערמאכט". זי האט דעם דריט־העכסטן געשאצטן ווערט פון נאטירלעכע רעסורסן, געשאצט ווי US$34.4 טריליאן אין 2016. סאודי אראביע׳ס פלאנירטע עקאנאמיע איז נאפט־באזירט; אומגעפער 63% פון בודזשעט הכנסות און 67% פון עקספארט פארדינסטן קומען פון דעם אויל אינדוסטריע. דאס לאנד איז שטארק אפהענגיק אויף פרעמדע ארבעטער, און אומגעפער 80% פון מענטשן באשפעטיקט אין דעם פריוואטן סעקטאר זענען נישט סאודישע בירגער.
די נאפֿט אינדוסטריע איז אומגעפער 45% פון סאודי אראביע׳ס ברוטא אינלענדישן פראדוקט, אין פארגלייך מיט 40% פונעם פריוואטן סעקטאר (see below). סאודי אראביע האט אפיציעל אומגעפער 260 ביליאן פֿעסער (4.1×1010 מ3) פון נאפט רעזערוון, וואס באשטייט א פינפטל פון דער וועלט׳ס דערוויזענע נאפט רעזערוון.
a> איז באוואוסט פאר זיינע טייטלביימער און טייטלען. אל-האסא האט מער ווי 30 מיליאן טייטלביימער וואס פראדוצירן מער ווי 100 טויזנט טאנען טייטלען יעדע יאר.
ערנסטע לאנדווירטשאפט אויף א גרויסארטיקן אופן האט אנגעהוין אין די 1970ער יארן. די רעגירונגן האט געלאזט אין גאנץ א ברייטן פראגראם צו פראמאווירן מאדערנע פארמעריי טעכנאלאגיע; צו גרינדן דארפֿישע שאסייען, באוואסערונג נעצווערק און שפייכלערן און עקספארט איינארדענונגען; און צו דערמוטן לאנדווירטשאפט־פארשונג און טרענירן אנשטאלטן. א דאנק דערצו איז אויסגעקומען א פענאמענאלישע וואוקס אין דער פראדוקציע פון אלע גרונטלעכע עסנווארגן. סאודי אראביע איז אצינד אינגאנצן גענוגיק פאר זיך אין עטלעכע עסנווארגן, איינשליסנדיק פלייש, מילך און אייער. דאס לאנד עקספארטירט ווייץ, טייטלען, מילך פראדוקטן, אייער, פיש, עופות, פרוכט, גרינסן און בלומען צו מארקן ארום דער וועלט. אויך וואקסן סאודישע פארמערס היפשע קוואנטיטעטן פון אנדערע תבואות ווי גערשטן, סארגהום און הירזש און. אין 2016 האט מען אויפגעהערט פראדוצירן ווייץ כדי צו פרעזערווירן וואסער רעסורסן.
אזוי אויך האט דאס קעניגרייך פון די מאדערנסטע און גרעסטע מילך־פארמען אין דעם מיטל־מזרח. מילך פראדוקציע איז גאר הויך מיט א יערליכער פראדוקציע פון 6,800 ליטער א קו, איינע פון די העכסטע אין דער וועלט.
וואסער פארזארגונג און רייניקונג.
וואסער פארזארגונג און רייניקונג אין סאודי אראביע ווערן כאראקעריזירט דורך אינוועסטירונג אין זאלצוואסער דעסאלינירונג, וואסער פארטיילונג, קאנאליזאציע און אומריין־וואסער באהאנדלונג, וואס ברענגט צו א היפשער פארמערונג אין צוטריט צו טרינקוואסער און רייניקונג איבער די לעצטע יארצענדליקונגען. אומגעפער 50% פון טרינקוואסער קומט פון דעסאלינירונג, 40% פון דעם מינעריי פון נישט־באנייבאר גרונטוואסער און 10% פון אייבערפלאך־וואסער, ספעציעל אין דעם בערגיקן דרום־מערב פון לאנד. די הויפטשטאט ריאד, פלאצירט אין הארץ פון לאנד, ווערט פארזארגט מיט דעסאלינירט וואסער געפאמפט פון דעם פערסישן איינגאס איבער א דיסטאנץ פון 467 ק״מ. אזוי ווי דאס לאנד איז רייך מיט נאפט, פארזארגט מען וואסער כמעט אומזיסט. באדינונג קוואליטעט אבער בלייבט שוורך. צום ביישפיל, אין ריאד איז וואסער געווען צו באקומען נאר איינמאל יעדע 2.5 טעג אין 2011, און אין דזשעדאה נאר איינמאל יעדע 9 טעג. זייט 2000, פארלאזט זיך די רעגירונג מער אויפן פריוואטן סעקטאר צו אפערירן וואסער און רייניקונג אינפראסטרוקטור, אנהייבנדיק מיט דעסאלינירונג און אומריין־וואסער באהאנדלען פאבריקן. זייט 2008, דעלעגירט מען אויך אפעראציע פון שטאטישע וואסער פארטיילונג סיסטעמען ביסלעכווייז צו פריוואטע פירמעס.
דיטער וויסליצעני (13טן יאנואר 1911, רעגולאווקן, מזרח פרייסן, היינט מאזשדזשאני, פוילן – 4טן מיי 1948, פרעשבורג) איז געווען דער הויפט פון אייכמאן איבער די דעפארטירונג פון די סלאוואקישע אידן.
וויסליצעני איז געווען א מיטגליד פון דעם נאצי עס עס, און דער הויפט פון אייכמאן איבער דער דעפארטירונג פון די סלאוואקישע אידן. ער האט ליקווידירט אסאך חשובע יידישע געמיינדעס אין גריכנלאנד, אונגארן און סלאוואקיי.
וויסליצעני'ס עדות ביים נירנבערג פראצעס איז געווען וויכטיג בשעת ווען מען האט פראקורירט אייכמאן פאר קריגס פארברעכן אין ישראל אין 1961. מ'האט אויסגעליווערט וויסליצעני קיין טשעכאסלאוואקיי, וואו מ'האט אים געמשפט'עט און געהאנגען פאר זיין פארברעכן אין 1948.
פֿילאַדעלפֿיע () איז די גרעסטע שטאט אין פענסילוועניע און די זעקסטע מערסטע באפעלקערשטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן.
אין 2010, איז די באפעלקערונג פון דער שטאט געווען איבער 1.52 מיליאן.
פון 1790 ביז 1800 איז פילאדעלפיע געווען די הויפטשטאט פון די פאראייניגטע שטאטן.
פאלגנד איז א ליסטע פון די מערסטע באפעלקערטע שטעט און שטעטלעך אין די פאראייניגטע שטאטן.
די שטאָט באפעלקערונג איז אזוי ווי געשאצט דורכן פ"ש צענזוס־ביוראָ דעם 1טן יולי 2013.
נאדווארנע (אדער נאדבורנא) איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער נאדווארנער דינאסטיע וואס ציעט זיך פון רבי רבי ישכר דוב בערטשע לייפער זצ"ל, וואס איז אן אפצווייג פון פרעמישלאנער דינאסטיע. ביי די נאדווארנער רביס איז דער שטייגער אז יעדער זון פון א רבי הייבט אן צו פירן א רביסטעווע גלייך נאך דער חתונה.
דער אפשטאם.
רבי מאיר (הגדול) פון פרעמישלאן (- כ"ב מנחם אב ה'תקמ"א), רבי פון פרעמישלאן.
דער נאדווארנער בוים.
רבי ישכר דוב בערטשע לייפער (ה'תק"ן - ג' אלול ה'תקצ"א), רבי פון נאדווארנא. (זיין פעטער רבי מאיר פרעמישלאנער האט אים באקריינט א רבי.)
מאַרינע גארדאן (געב' 11טן דעצעמבער 1917 - געשט' דעם 13טן דעצעמבער 2013) איז א יידישע קאָלאָראַטורע סאָפּראַן זינגערן.
מארינע ("מאשע") גארדאן איז געבוירן געווארן דעם 11טן דעצעמבער פון 1917 יאר אין מינסק, ווייסרוסלאנד (היינט בעלארוס). זי איז געווען איינע פון אכט טעכטער פון יוסף און שיינדל גארדאן. זייער היים איז געווען באַוווסט מיט ליבע צו ייִדישע לידער,וואס די מיידלעך פלעגן ירשענען פון זייערע מאמעס. א חוץ איר אייגענער מאמע, האט די יונגע מאשע געהערט אזוינע מוסטערן פון פרויישן געזאנג ווי סאניע דרוקער, די קינפטיקע פרימאדאנע פון מינסקער אפערע, און ראזע פלאטקינע, די אויספילערן פון יידישע פאלקס-לידער.צו זעכצן יאר אלט,איז מאשע אנגענומען געווארן שטודירן געזאנג אין דער לערן-סטודיע פון מינסקער אָפּערעַ.דערנאָך זעצט זי פאר אירע שטודיעס אין דער מינסקער קאנסערוואטאריע. נאך שפעטער ווערט זי אויסגעוויילט צו לערנען אין דער שול פאר טעאטער און מוזיק אויף גלאזונאוו'ס נאמען אין מאסקווע. די דאזיקע שטודיעס האט זי באוויזן צו פארענדיקן ערשט נאך דער צווייטער וועלט-מלחמה. באנאנד מיט אירע שטודיעס, ווערט זי אנגענומען אלס א סאליסטן אין דעם מלוכישן עסטראדע-ארקעסטער פון פססר אונטער דער לייטונג פון וויקטאָר קנושעוויצקי. בשעת דער צווייטער וועלט-מלחמה גייט זי פרייוויליק אוועק אין די רייען פון פאלקס-פארטיידיקונג,שפעטער ווערט זי גערופן צו מיליטער-דינסט,טרעטנדיק ארויס אין באשטאנד פון מיליטערישע קאנצערט-אנסאמבלען פאר די סאוועטישע זעלנער. נאָך דער צווייטער וועלט-מלחמה איז מארינע גארדאן א סאליסטן פון מאסקווער עסטראדע. אין יאר 1977 וואנדערט זי זיך אריבער אין די פאראייניקטע שטאטן,ווו זי איז נפטר געווארן אין ניו-יארק.
שאפן.
מארינע גארדאנ'ס פראפעסיאנעלע טעטיקייט האט זיך אנגעהויבן מיט אויספילן פון מיטצייטיקע רוסישע און ווייסרוסישע זינגלידער. זי איז געווען די ערשטע אויסצופילן פיל לידער פון אזוינע ריזן פונעם סאוועטישן זינגליד ווי איסאאק (יצחק) דונאיעווסקי, יורי מיליוטין, די ברידער פאקראס. אין יאר 1956, נאך גרויסע מאטערנישן צו באקומען א דערלויבניש פון די סאוועטישע מאכטן, ווערט דורכגעפירט אין מאסקווע א קאנצערט פון יידישער ליטעראטור און מוזיק – צום ערשטן מאל נאך דער טרויעריק בארימטער "נאכט פון הרוגי לוביאנקע", וואס האט קולמינירט סטאלין'ס פאגראם איבער יידיש (נאר ניט געמאכט נאך דערצו קיין סוף). מאַרינע גארדאן האט זיך באטייליקט אין יענעם קאנצערט מיט עטלעכע מוסטערן פון יידישע לידער געשאפענע פון היינט צייטיקע יידישע קאמפאזיטארן אויף די ווערטער פון יידישע פאעטן אינעם ראטן-פארבאנד. זינט דעמאלסט זעצט זי פאר איר טעטיקייט צו פאפולאריזירן יידישע לידער געשאפענע פון אירע מיטצייטלער און פריינט – די קאמפאזיטארן לייב יאמפאלסקי, לייב פולווער, שמואל פאלאנסקי, שמואל סענדעריי און רבקה באיארסקע אויף די ווערטער פון די דיכטער מאטל גרוביאן, שמואל ראסין,אהארון קושנעראוו, פרץ מארקיש, אהרון ווערגעליס, לייב קוויטקא און אנדערע. א טייל פון די דאזיגע לידער האט מען רעקארדירט אין דער באגלייטונג פון פראמינירטע פיאנא-קאנצערטמייסטער (אריינגערעכנט דוד אשכנזי – דעם פאטער פונעם בארימטן פיאניסט וולאדימיר אשכנזי), ווי אויך אינסטרומענטאלע אנסאמבלען און א גרויסן ארקעסטער אונטער וועלוול טערלעצקי'ס לייטונג. מארינע גארדאנ'ס שטים ציט צו צוליב איר "זילבערנער" קלארקייט און שטארקייט. איר דיקציע איז א מוסטערהאפטע. איר אוספילערישע מאניר צייכנט זיך אויס מיט א שטארקער מוזיקאלישקייט,ערנסטקייט און טיפקייט.
דער שטערן אין מענטשלעכער אנאטאמיע איז דער פאדערשטער טייל פונעם קאפ. דאס איז דער הארטער טייל ארויף פון פנים פון א מענטש, העכער די אויגן. מען דאס אויך דעפינירן די הויט פון פנים צווישן די ברעמען און דיהאר.
די צענטראלע ארטעריעס אינעם שטערן זענען די אויבער־אויגנלאך און אויבער־ספיראלער צווייגן פון דער טעמפאראלער ארטעריע. די צענטראלע אדערן זענען דער אויבער־אויגנלאך און דער פאדערשטער אדערן. דער צענטראלער נערוו אינעם שטערן איז דער פאדערשטער נערוו.
לוי איז דער דריטער זון פון יעקב און לאה. זיינע קינדער און אייניקלעך, שבט לוי, זענען די לוויים און כהנים.
לוי האט געהאט דריי זין: גרשון, קהת און מררי, וואס זענען אראפ קיין מצרים מיט אים.
לוי האט געלעבט 137 יאר (שמות ו טז).
אין ילקוט שמעוני אויף ספר שמות ווערט געברענגט דעם געבורטסטאג פון לוי ט"ז ניסן. אין פרקי דרבי אליעזר שטייט אז לוי איז געווען אלט 45 ווען יעקב איז אראפ מיט זיינע קינדער קיין מצרים, און ער האט געלעבט אין מצרים 92 יאר. לויט סדר עולם רבה, איז לוי געבליבן לעבן דער לעצטער פון די אלע ברידער.
וועלוול טערלעצקי (טערלעצקי וולאַדימיר יעווגעני) (22סטן יאנואר 1931 - 22סטן יולי 1998) איז געווען א יידישער-רוסישער מוזיקער, קאמפאזיטאר, דיריגענט און אראנזשירער.
וועלוול טערלעצקי איז געבוירן געווארן דעם 22סטן יאנואר פון 1931 אין מאסקווע, ראטנפארבאנד.זיינע עלטערן זיינען געווען קאמוניסטישע אקטיוויסטן, פונדעסטוועגן זיי זיינען ארעסטירט און אומגעבראכט געווארן בשעת דער סטאלין-קולט תקופה. וועלוול איז אויסגעכאוועט געווארן פון זיין באבען.
טערלעצקי האט שטודירט מוזיק אין דער גנעסינס-שולע, דערנאך אין דעם גנעסינס-אינסטיטוט פאר מוזיק-אונטעריכטן. אליין מיכאל גנעסין האט אים געעצעט אז ער זאל זיך פארנעמען מיט יידישער מוזיק. טערלעצקי האט פארנומען פילצאליקע שטעלעס אלס דיריגענט /די ארקעסטערן פון מאסקווער עסטראדע, ראסקאנצערט, מאסקאנצערט, עסטראדע ארקעסטער פון באקו/. ער איז צוגעאייגנט געווארן דעם טיטל פון א פארדינסטפולן ארטיסט פון אזערביידזשאן.
טערלעצקי איז געשטארבן דעם 22סטן יולי פון 1998 אין מאסקווע, רוסלאנד.
טערלעצקי האט פארפאסט פיל זינג-לידער, בינע- און פילם-מוזיק, מוזיק פאר טעלעוויזיע און ראדיא-אוידיציעס. ער איז געווען באוווסט אלס אן אויסגעצייכנטער אראנזשירער. פון זיין יידישער מוזיק טיילן זיך אויס צוויי יידישע סואיטעס פאר ארקעסטער, זינג-לידער אויף די ווערטער פון אהרון ווערגעליס און אלי ביידער. ער האט באארבעט פיל יידישע פאלקס-ניגונים. טערלעצקי'ס מוזיק איז באוווסט מיט איר מעלאדישער פשטות און לעבעדיקייט, און זיין ארקעסטרירן איז דערפינדעריש און פארביק.
רעקארדירונגען.
עטלעכע ווערק זיינע זיינען רעקארדירט געווארן פון דער סאוועטישער רעקארדירונגס-פירמע "מעלאדיא". באזונדערס, מיטן אנסאמבל "פייערלעך" פון ווילנע האט ער רעקארדירט א "באזעצן די כלה" אין 1981 – צום ערשטן מאל זינט דער איינציקער רעקארדירונג ביי די סאוועטן אין קיעוו אין 1937. ער האט אויך געמאכט רעקארדירונגען מיט אזוינע זינגער ווי אינע סלאווסקע, מארינע גארדאן, דינה פאטאפאווסקע, מאריע לוקאטש, נינע בראדסקע, אלעזר באבין, משה מגיד און אנדערע.
אויף שמחות (אוף שימחעס) איז אַ ישראלדיקע קאפעלע וואס שפילט חסידישע מוזיק אין מאָדערנע סטילן. די מיטגלידער אין דער קאפעלע זענען: ישי לפידות (סאליסט), שמשון דלעבקאוויטש, בעני שוואלב און יענקי אלפא.
די קאפעלע איז פארמירט געווארן אין 1996.
שעטלאנד איז אן ארכיפעלאג אין שאטלאנד, אוועק פון צפון-מזרח בארטן. די אינזלען זענען צפון-מזרח פון ארקני, 280 ק"מ פון די פארא אינזלען און זענען א חלק פונעם אפטייל צווישן דעם אטלאנטישן אקעאן צו מערב און דעם צפון ים צו מזרח. דער גאנצער שטח איז 1466 קוואדראט ק"מ. אדמיניסטראטיוו איז דער ראיאן איינער פון די 32 קאנסיל שטחים פון שאטלאנד.
דער גרעסטער אינזל, מיינלאנד, באדעקט א שטח פון 967 קוואדראט ק"מ, און איז דער דריטער גרעסטער שאטישער אינזל און דער פינפטער גרעסטער פון די בריטישע אינזלען.
013 נטוויז'ן איז אַ ישֹראלדיקע פֿירמע װעלכע באַזאָרגט אינטערנעט סערװיזן, לאָקאַלע טעלעפֿאָניע און אינטערנאַציאָנאַלע טעלעפֿאָניע און אױך IP טעלעפֿאָנען דורך די VoIP טעכנאָלאָגיע. די פֿירמע איז געגרינדעט געװאָרן אינעם יאָר 2007 פֿון אַ צונױפֿגאָס פֿון די פֿירמעס: 013 באַראַק, נעטװיזשן און גלאָבקאָל. אינעם יאָר 2009 האָט זי באַקומען רעכטן צו עפֿענען אַ טעלעפֿאָן ליניע מיטן פּרעפֿיקס 073 פֿאַרן עולם.
נעטװיזשן אַלײן איז געגרינדעט געװאָרן אױגוסט 1994, און זי איז געװען די ערשטע אינטערנעט פֿאַרזאָרגערין פֿאַר הײמלעכע קליענטן. 013 און גלאָבקאָל זײַנען געגרינדעט געװאָרן אינעם יאָר 1997.
סיסקא (Cisco Systems) איז אײנע פֿון די IT (ר"ת פֿון: אינפֿאָרמאַציע טעכנאָלאָגיע) פֿירמעס װעלכע זײַנען זײער מצליח אין דער אינטערנעט עפּאָכע.
סיסקאָ איז געגרינדעט געװאָרן אינעם יאָר 1984 אין קאַליפֿאָרניע. די פֿירמע פראָדוצירט למשל רוטירערס.
א אידישע געמיינדע איז א גרופע אידן וואס וואוינען אין א יישוב (א שטאט אדער א שטעטל) און שאפן דינסטן פאר יידיש לעבן, למשל, מקוואות, שולן, חינוך, כשרות און א חברה קדישא.
פון ווען דאס אידישע לעבן איז געשאפן געווארן האט דאס אלס אנגעהאלטן אויפן פארנעם פון א קהילה/געמיינדע, און דאס איז געוועון דער ווירקזאמער מיטל וואס האט אלס אנגעהאלטן אז עס זאל נישט פארפאלן גיין, אלס איז מען ארום גענומען מיט רבנים און העכערע גייסטליכע, ווי צ.ב.ש. דיינים, שוחטים, מורי הוראות, און דאס איז געווען דער שטארקסטער געווער קעגן אסימילאציע
אנגעהויבן האט זיך דאס נאך ביים דור המדבר דער דור דעה וואס האט געהאט אזא גרויסן רבי'ן ווי משה רבינו, און שפעטער האט מען צוגענומען עטליכע פירער איבער יעדן אינדיווידואל, אז אז מיט דעם שטרענגען ארדענונג דיסציפלין האט מען אויסגעהאלטן אלע שווערע צייטן.
דערפאר איז נישט מער ווי רעכט אז די אידישע געמיינדעס ווי גרויסע און קליינע עס זאלן נאר זיין איז כדי דאס צו קאטעגאריזירן, אז מען זאל קענען צוזאמען שטעלן א שטיקל בילד וויאזוי עס איז אריבער פון איין דור צום צווייטן און פון איין גלות צום צווייטן, און וויאזוי מען איז איבערגעקומען אלע שוועריגקייטן.
מעמפיס איז א שטאט אין דעם דרום מערב ווינקל פון טענעסי, איינער פון די פאראייניגטע שטאטן. די שטאט געפינט זיך דרום פון דעם צוזאמענפליס פון דעם וואלף און מיסיסיפי טייכן.
מיט א באפעלקערונג פון 670,100, איז מעמפיס די גרעסטע שטאט אינעם שטאַט טענעסי, און די 20סטע גרעסטע אין פאראייניגטע שטאטן.
VoIP ‏(Voice over Internet Protocol) איז אַ כּלליתדיקער נאָמען פֿאַר טעכנאָלאָגיעס און פֿאַרשײדענע שיטות צו אַריבערפֿירן רײד אױף IP נעצװערקן (װי למשל די אינטערנעט). מיט די דאָזיקע טעכנעלאָגיע נוצן זיך למשל פֿאַרשײדענע גלײַכיקע שמועסן פּראָגראַמען (תיכּף־קאָרעפּאָנדענציען) װי די ICQ, Messenger, Skype און נאָך. אױך IP טעלעפֿאָנען נוצן די טעכנאָלאָגיע.
עס איז זײער ביליק, אָבער דער קול־קװאַליטעט איז נידעריק אין פֿאַרגלײַך מיט די אַלגעמײנע טעלעפֿאָן ליניעס.
דער קייסער פראנץ יאזעף, 1915
פראנץ יאזעף דער ערשטער (18טן אויגוסט 1830 - 21סטן נאוועמבער 1916) איז געווען קייסער פון עסטרייך, און קעניג איבער אונגארן, גרינדער פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע. אנהייב איז זיין פאליטיק געווען דיקטאטוריש, מיט די יארן איז ער געווארן א ליבעראל, נאך עטליכע אויפשטאנדן קעגן אים. זיין ווייב איז געווען די פרינצעסין עליזאבעט פון בייערן.
ער איז פון די לענגסטע הערשערס אין אייראפע, פון 1848, ווען ער איז געווארן קעניג איבער בעהמען ביז ער איז געשטארבן אין יאר 1916. ער האט איבערגעלעבט אן אטענטאט פארזוך, ווען אן אונגארישער נאציאנאליסט, האט אים פרובירט שטעכן מיט א מעסער.
ער איז געשטארבן 21סטן נאוועמבער 1916, אין ברען פון דער ערשטער וועלט מלחמה.
די יידישע פאליטיק זיינע.
ער ווערט פארעכנט אלס זעלטענער יידן פריינד, שענקענדיג זיי גלייכבארעכטיגונג, און יידישע פארשטייער אין פארלאמענט אין וויען. ער האט אויפגעשטעלט א פאנד פאר יידישע מוסדות.
ער איז באקאנט פאר צוויי וויכטיגע הויכפונקטן פון נאנטשאפט צו אידן/אידישקייט דורכאויס זיין קאדענץ, צום ערשטן האט ער גלייך ווען ער האט איבערגענומען דעם טראן פון זיין פעטער דעם קייסער פֿערדינאנד, האט ער איינגעפירט די עמאנציפאציע וואס איז טייטש גלייכבארעכטיגונג, (ביז דאן זענען אידן געווען צווייט קלאסיגע בירגער).
ווי אויך איז ער באקאנט מיטן דורכפירן און אנערקענען דעם היסטארישן טיילונג אין אונגארן, ווי ער האט געגעבן א רעכט פאר יעדן איד אז ער זאל קענען אנגעהערן צו וועלכע פראקציע ער וויל, אזוי ארום איז אויסגעמיטן געווארן דאס פולקאמע אסימליאציע וואס די פרייע עלעמענטן האבן געוואלט ארויפצווינגען אויף דעם גאנצן אידנטום, און אזוי איז טאקע באקאנט געווען ביז דער צווייטער וועלט קריג, איז אונגארן און זיבנבערגן געווען די גרעסטע פעסטונג פון חרדישע אידן איבער דער גארער וועלט אין דער צייט וואס די אנדערע חלקים פון אייראפע וואס די רעגירונג האט נישט געלאזט זיך צוטיילן זענען געפאלן שטיקער שטיקער, אזש מען האט שוין באלד נישט געוואוסט ווער עס איז יא אפשטאמיג פון אידן און ווער נישט.
אין 1870, צו דער דערעפענונג פון סועץ קאנאל, איז ער געקומען צו דעם מיטל מזרח. ער האט באזוכט ירושלים, וואו ער איז אויפגענומען געווארן מיט גרויס כבוד. ער האט געגעבן געלט צו דער תפארת ישראל שול, וואס האט געהאלטן אינמיטן געבויט ווערן.
די עסטרייך־אונגארישע אימפעריע איז געווען אן אימפעריע אין אייראפע, צווישן די יארן 1918-1867. זי איז צוזאמגעשטעלט געווארן דורכן אונגארישן קעניגרייך און עסטרייכישן קייסערטום, אלס פעדעראלער רעגירונג, אונטער דער האבסבורג דינאסטיע.
דער אויל צום פייער פון דער ערשטער וועלט מלחמה איז געווען ווען קרוינפרינץ פראנץ פערדינאנד איז אומגעקומען אין אן אטענטאט, דורך א סערבישן נאציאנאליסט, אין סאראיעווא. די אימפעריע האט דעריבער דערקלערט קריג קעגן סערביע, און מיט דעם האט די מלחמה אויסגעבראכן. און ביי דער ענדע איז די אימפעריע צעפאלן, אלס די תוצאה פון דער מלחמה.
די גרינדונג פון אן אימפעריע.
אין 1867, נאך לאנג יעריגע שטרייטן צווישן לענדער אין ראיאן, און נאך א רעוואלוציע, אין אונגארן, האט פראנץ יאזעף, קייסער פון עסטרייך, איינגעשטימט צו שענקן אונגארן, א סארט אויטאנאמיע, אריינגערעכנט אן אייגענעם פארלאמענט און פרעמיער מיניסטער, און בודאפעשט וועט דינען אלס הויפטשטאט. אונגארן וועט פירן איר אייגענע אינערליכע פאליטיק, ווי פאליציי, דערציונג, געזונטהייט אא"וו. אבער עסטרייך איז דער געזעץ געבער, דער הערשער איז אן עסטרייכער, און זיכערהייט און אויסערן פאליטיק, איז אונטער עסטרייך און וויען דינט אלס הויפטשטאט, פון דער אימפעריע.
עסטרייך האט געמאלדן אין אן אולטימאטום, אז סערביע מוז איינשטימען אויף צען פונקטן, און סערביע האט געמוזט ענטפערן אין 48 שעה. סערביע האט איינגעשטימט צו אלע אויסער איין. עסטרייך אונגארן האט איבערגעהאקט אירע דיפלאמאטישע באציונגען מיט סערביע דעם 25סטן יולי 1914.
אום 28סטן יולי 1914, האט עסטרייך דערקלערט קריג קעגן סערביע, אין א טעלעגראם וואס זיי האבן געשיקט צו דער סערבישער רעגירונג, דאס איז דער טאג וואס די ערשטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן.
עסטרייך־אונגארן, איז געווען אליאירט מיט דייטשלאנד, דער אטאמאנישער אימפעריע און בולגאריע, זייענדיק די צענטראל מאכטן, אין די קריג.
דעם 3טן נאוועמבער 1918, האט עסטרייך־אונגארן געבעטן א פייער אפשטעל, און אום 4טן נאוועמבער האט עסטרייך־אונגארן קאפיטולירט, אונטער געשריבן באזונדער דורך די צוויי רעגירונגען, די עסטרייכישע און די אונגארישע.
1,200,000 זעלנער פון דער אימפעריע זענען אומגעקומען, און נאך 300,000 ציווילע בירגער, זענען געווען צווישן די טויטע.
נאכווייען.
די אימפעריע איז צופאלן, די אונגארישע רעפובליק איז געווארן זעלבסטשטענדיק, און די זעלבע מיט עסטרייך, גאנצע שטחים זענען אוועקגענומען געווארן פון דער אלטער אימפעריע, פון וואס עס איז אויפגעשטאנען טשעכאסלאוואקיי. גאליציע איז געגעבן געווארן צו פוילן. זיבנבערגן און בוקאווינע האט רומעניע באקומען. קראאטיע, סלאוועניע, און אנדערע שטחים זענען צונויפגעשמאלצן געווארן מיט סערביע, וואס איז שפעטער געווארן יוגאסלאוויע.
עס האבן זיך געפונען מערערע דייטשיש און אונגאריש רעדער אין אלע לענדער. וואס האט צוגעברענגט צו א געוויסע עקסטרעמיסטישע נאציאנאליזם, ווי אלע בירגער זאלן זיך געפונען אין לאנד, און די צוויי לענדער זאלן צוריק באקומען די פארלוירענע געביטן, וואס האט צוגעברענגט צו דער צווייטער וועלט-מלחמה.
מעזשילאבריץ ("מעדזילאַבארצע",, "מעדזשילאַבירסי") איז א שטעטל אין צפון מזרח סלאוואקיי, לעבן דעם גרעניץ מיט פוילן. די שטאט איז 21 ק"מ מערב פון סטראפקאוו אין 26 ק"מ דרום פון בוטשאטש.
מעזשילאבריץ איז דער געבורט ארט פאר דעם גאון עולם, הר"ר שרגא פייוול מענדלאוויטש, משגיח אין ישיבת תורה ודעת אין ברוקלין, און שפעטער מייסד פון דער בארימטער ישיבה בית מדרש עליון אין דער חרדישער שטאט מאנסי, וואס לויט טייל היסטאריקער איז די ישיבה צו פארדאנקען דעם אנטוויקלטן קולטור אין דער שטאט, ווי אויך זענען רוב אמעריקאנער רבנים און מורי הוראות תלמידים פון דער דאזיגער ישיבה.
איינער פון די רבנים פון דער שטאט איז געווען הרב צבי אלימלך שעהנפעלד.
קאזמיר, פוילן איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער קאזמירער דינאסטיע וואס ציעט זיך פון רבי יחזקאל טאב זצ"ל, זון פון הר"ר צבי הירש, זון פון דעם צדיק נסתר ר' שלמה זלמן פון די תלמידי הבעש"ט.
דער קאזמירער בוים.
רבי יחזקאל טאב (- י"ז שבט ה'תרט"ז), רבי אין קאזמיר. מחבר פון ספר נחמד מזהב
ציגאנדע () איז א קליין שטעטל אין אונגארן, 11 ק"מ דרום מערב פון ריטשע, 14 ק"מ מערב פון קליינווארדיין און 24 ק"מ דרום מזרח פון איהעל, נישט ווייט פונעם גרענעץ מיט סלאוואקיי.
אין 1880 האבן געוואוינט אין ציגאנדע 298 יידן, און אין 1930, 229 יידן.
איהעל (; אלטפרענקיש;) איז א שטעטל אין צפון אונגארן, אויפן גרענעץ מיט סלאוואקיי, לעבן סלאוואק ניישטאט. דאס שטעטל איז באקאנט אז דער ישמח משה איז געוועזן דארטן רב אין תק"ץ.
אין 1920 האבן געוואוינט 6446 יידן אין איהעל.
קליינוואַרדיין (;) איז א שטעטל אין סאבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזשע אין צפון-מזרח אונגארן. אין 2005 האט עס געהאט 18,000 איינוואוינער.
אין דער מיטל-אלטער האט דאס שטעטל געהייסן "וואַרדאַ". שפעטער האט מען צוגעלייגט דעם פרעפיקס "קליין" (). כדי דיפערענצירן דאס שטעטל פון גרויסווארדיין, זיבנבערגן (דעמאלסט אין אונגארן, היינט Oradea "אראַדעאַ" אין רומעניע).
ביזן צווייטן וועלט קריג האט קליינווארדיין געהאט א גרויסע אידישע געמיינדע מיט 30 פראצענט פון דער שטאטישער באפעלקערונג. דאס שטעטל איז געוועזן פול מיט חסידישע אידן, און עס איז געווען דארטן די באקאנטע חסידישע קלויז. אין 1944 האט מען פארשפארט אלע יידן אין א געטא, און מען האט זיי דעפרטירט קיין אוישוויץ, און כמעט אלע זענען אומגעקומען דארט. מען האט געגרינדעט א קליינע קהילה אין קליינווארדיין נאכן קריג, אבער היינט איז נישט געבליבן דארטן קיין יידן.
קליינווארדיין געפינט זיך אויף דער הויפט באן ליניע פון דער אונגארישער הויפטשטאט, בודאפעשט אין דער אוקראינע.
"נישט אויסמישן מיט קליינווארדיין וואס איז א שטעטל אין אונגארן"א פאלאץ אין גרויסווארדיין
גרויסווארדיין (,, אויך,) אין קרישאנא איז א שטאט אין זיבנבערגן, רומעניע.
די שטאט האט א באפעלקערונג פון 204,477 ביים 2009 צענזוס.
דער לעצטער רב דארטן פארן קריג איז געווען הרב פוקס, אבער עס האט געווירבלט דארטן א גרויסער אידישע קהלה פול מיט רבנים און דיינים.
ביי דער צווייטער וועלט-מלחמה האט רבי חיים מאיר האגער, שפעטער וויזשניצער רבי, זיך אויפגעהאלטן אין גרויסווארדיין.
סאָניק איז א שטעטל אין גאליציע, היינט פוילן.
דאס שטעטל ליגט אויף א בערגל לעבן דעם טייך סאַן. אין יאר 2006 האט סאניק געהאט 39,481 איינוואוינער.
לאשאנץ (;;;) איז א שטאט אין דרום-צענטראל סלאוואקיי. פריער איז עס געווען אין דעם קעניגרייך פון אונגארן. אין 1918, נאכן אפמאך פון טריאנאן, איז עס געווארן א טייל פון טשעכאסלאוואקיי. די שטאט האט א גרויסע אפגלאזטע שול, געבויט אין 1924, וואס האט באדינט א גרויסע יידישע באפעלקערונג ביזן צווייטן וועלט קריג.
דער לעצטער רב דארטן איז געווען הרב הלל אונסדארפער. די יידישע באפעלקערונג איז געווען 1,139 אין 1880 און 2,103 אין 1941.
נהרדעא איז געווען אַ שטאָט אין בבל וואָס איז געווען אַ חשובער אידישער צענטער אין די צײַטן פון דעם צווייטן בית המקדש, די תנאים און אמוראים. בײַ דער שטאָט האָט געפלאָסן דער טײַך „נהר מלכא” – אַ וואַסער קאַנאַל וואָס האָט פאַרבונדן דעם נהר פרת מיטן חידקל, דער דאָזיקער טײַך האָט געשאַפן דער שטאָט אַ געוויסע עקאָנאָמישע מעלה.
לויט דער מסורה, האָבן זיך אידן באַזעצט אין נהרדעא נאָך פאַר דעם חורבן בית ראשון, ווען יכניה איז פאַרטריבן געוואָרן אין בבל. יכניה און זײַנע לײַט האָבן מיט זיך מיטגעבראַכט זאַמד און שטיינער פון ירושלים, און אין נהרדעא אויפגעשטעלט אַ שול וואָס האָט זיך גערופן „די שף ויתיב שול”. די שול איז געשטאַנען העכער טויזנט פינף הונדערט יאָר, אויך נאָכדעם וואָס פפא בר נצר האָט די שטאָט חרוב געמאַכט. דער באַוואוסטער אמורא אביי פלעגט דאָרט דאַווענען אָפט.
יוסף בן מתתיהו דערציילט אַז אין בבל זײַנען געווען צוויי צענטראַלע קהילות: איינער אין נהרדעא אין דרום און דער צווייטער אין נציבין וואָס אין צפון.
פון נהרדעא זײַנען געקומען די צוויי אידישע ברידער חסינאי און חנילאי, וואָס האָבן געבונטעוועט אַקעגן דער פּערסישער אימפּעריע און האָבן דאָרט אויפגעשטעלט אַ אידישע מלוכה.
ווירמייזא אדער וויאזוי עס ווערט היינט גערופן ווארמז איז א שטאט אין דייטשלאנד ווי עס האבן געוואוינט די גדולי הראשונים, עס ליגן דארטן באערדיגט דער מהר"ם מרוטנבורג, דער סמיכת חכמים, און דער מהרי"ל און נאך פילע פילע גדולי עולם
ווי די וועלט פארציילט איז רש"י הק' געבוירן געווארן אין דער שטאט, און עס איז נאך דא א בנין וואס מען פארציילט אז ווען רש"י'ס מאמע האט געשוואנגערט מיט אים איז א קייזער אריבערגעפארן דארטן און ער איז איר אנטקעגן געפארן און זי האט זיך צוגעדרוקט צום בנין און ער האט איר נאך אלץ געוואלט אראפקלאפן מיט זיין פיאקער איז געשען א נס און די וואנט האט זיך איינגעבויגן אויף אריין און זי איז דארט אריין און איבערגעלעבט, אנגעבליך ווייסט מען וועלכער בנין עס איז, אזוי אויך אנגעבליך ווייסט מען אין וועלכן הויז רש"י הק' איז געבוירן
דינדיש אדער גאנדיש (,) איז א שטעטל 70 ק"מ מזרח פון בודאפעשט, וואס איז באקאנט אלס א קורארט.
דער לעצטער רב איז געוועזן הרב יונגרייז פון דער טשענגער משפחה.
אין 1900 האבן געוואוינט אין דינדיש בערך 2000 יידן.
אן עיבור יאר איז א יאר (אין דעם יידישן לוח) ווען מען לייגט צו נאך א חודש אדער (אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר) ווען מען לייגט צו נאך א טאג. דער צווען פון צולייגן א חודש אדער א טאג צום יאר איז צוצופאסן דעם קאלענדאר יאר מיטן אסטראנאמישן יאר.
ס'איז דא נאך קאלענדארן וואס האבן אן עיבור יאר (אבער נישט אלע, למשל דער מוסולמענישער קאלענדאר האט נישט קיין עיבור יאר.
עיבור יארן אין יידישן לוח.
אין דעם יידישן לוח לייגט מען צו אין אן עיבור יאר נאך א חודש צווישן שבט און אדר; דעם צוגעלייגטן חודש רופט מען אדר און דעם געוויינלעכן אדר רופט מען ואדר. היינט איז מען מער געוויינט צו רופן דעם צוגעלייגטן חודש אדר ראשון אדער אין שריפט אדר א' (טייטש "ערשטער אדר") און דעם געוויינלעכן אדר רופט מען אדר שני אדער אין שריפט אדר ב' (טייטש "צווייטער אדר").
א זון יאר האט בערך 365 טעג און א פערטל טאג (מער גענוי: 365.2422), אבער א לבנה יאר (12 מאל וואס די לבנה גייט ארום דער ערד) האט נאר 354 טעג און א דריטל (מער גענוי: 354.3747 טעג). חז"ל דרשענען דעם פסוק "שמור את חודש האביב ועשית פסח לה' " אז מען דארף היטן חודש ניסן צו געפאלן אין אביב, דערפאר האבן זיי קובע געווען צו מאכן אן עיבור יאר יעדע פאר יאר..
בכדי די לוח פון דער לבנה זאל זיך צופאסן צום זון קאלענדאר מאכט זיבן עיבור יאר יעדע 19 יאר. ביז בערך די ד'ק' יארן פלעג מען מעבר זיין די יארן אין דעם בית דין פון דעם נשיא, אבער היינט איז דא א סדר וואס רופט זיך "מחזור קטן". דאס הייסט, אין א מחזור פון 19 יאר זענען דאס 3טע, 6טע, 8טע, 11טע, 14טע, 17טע און 19טע יארן עיבור יארן, און אלע אנדער זענען פשוטע יארן.
עיבור יארן אין די יוליאנישן און גרעגאריאנישן קאלענדארן.
דער יוליאנישער קאלענדאר האט איין עיבור יאר (ווען פעברואר האט 29 טעג, אקעגן 28 אין א פשוטן יאר) יעדע פיר יאר; דאס איז צוגעפאסט צום חשבון אז א יאר האט 365 טעג און א פערטל טאג. דער גרעגאריאנישער קאלענדאר האט דאס פאראכטן, און האט 97 עיבור יארן אין 400 יאר.
עיבור יארן אין רוימישן קאלענדאר.
דער אלטער רוימישע קאלענדאר האט געהאט נאר 11 מאנאטן—דער לעצטער מאנאט איז געווען יאנואר. אפיציעל האט מען צוגעלייגט א פעברואר פון 20 טעג יעדע אנדערע יאר.
ערד װיסנשאַפֿט איז א אַרומנעמיקער נאָמען אויף אלע ערד וויסנשאפטן, דער וויסנשאפט הערפארשט איבער אלע געשעענישן און נאטורן וואס געהערט צו דער ערד.
ערד וויסנשאפט שטודירט די שטיינער פון דער ערד, וואסער, לופט און לעבן.
יידוואקאַנס /אברעוויאטור פאר "יידישער וואקאלער אַנסאַמבל"/ - אמאליקער יידישער כאר אינעם געוועזענעם ראטנפארבאנד.ער איז באווווסט געווען אויך אונטערן רוסישן נאמען "יעוואקאנס" /אברעוויאטור פאר רוסיש
דער גרונטלייגער זיינער און אנפירער איז געווען יהושוע שיינין.יידוואקאנס איז ארגאניזירט געווארן אין יאר 1929 אין כארקאוו, אוקראינע. שפעטער האט דער אנסאמבל פארשטארקט געווארן מיט מער זינגער פונעם אדעסער יידישן כאר.זינט 1931 האט יידוואקאנס זיך געפונען אין קיעוו. אין 1935 האט דער כאר באקומען דעם ערן טיטל פון א פארדינסטפולער אקאדעמישער מלוכישער כאר-קאפעלע פון אוקראינישער ססר. אין 1939 איז יידוואקאנס ליקווידירט געווארן אויפן באפעל פון סאוועטישע מאכטן אין גאנג פון דער אנגעהויבענער סטאלין-קאמפאניע פון יידישע פארפאלגונגען.
זינגען.
יידוואקאנס איז געווען א געמישטער כאר, וועמענס באשטאנד האט באטראפן פון 30 ביז 60 זינגער. ער האט געזונגען א-קאפעלע. א חוץ כארקאוו און קיעוו, האט יידוואקאנס גאסטראלירט איבער אנדערע שטעט, אריינגערעכנט מאסקווע און לענינגראד. זיין זינגען האט מען געלויבט פאר טעכנישער ראפינירקייט און עמאציאנעלער אויסדריקלעכקייט.דער רעפערטואר האט באשטאנען פון יידישע פאלקס-לידער, לידער פון היינטצייטיקע יידישע קאמפאזיטארן אין ראטן-פארבאנד, לידער פון אנדערע פעלקער פונעם אמאליקן ראטן-פארבאנד און א-קאפעלע באארבעטונגען פון קלאסישער מוזיק. עס זיינען פאראן עטלעכע רעקארדירונגען פון דעם כאר.
קראאַטיש () איז א דרום סלאווישע שפראך גערעדט בעיקר אין קראאטיע, אויך רעדן זי קראאטן אין באסניע און הערצעגאווינע, און קראאטישע מינאריטעטן אין שכנותדיגע לענדער.
נעמען פון מאנאטן.
450px
סטאַטיסטיק איז א װיסנשאַפֿט וואס נעמט צוזאם אינפארמאציע מיט מאָסן אין נומערן. סטאַטיסטיק איז געבױט אױף דער טעאָריע פֿון משמעותדיקײַט און פֿיל מאָל אױף פּראַקטישע השערות.
למשל אין רפֿואה, אױב מ'װיל בודק זײַן עפּעס אַ מעדיצין צו ס'האָט אַן עפֿעקט. נעמט מען למשל טױזנט קראַנקע, העלפט פֿון זײ באַקומען די מעדיצין און די צװײטע העלפֿט נישט. נאַכער זעט מען װיפֿל זײנען געװאָרן געזונט פֿון בײדע העלפֿטן, און לױט דעם װײסט מען בעסער צי די מעדיצין שטימט.
באַשרײַבנדיקע סטאַטיסטיק.
באַשרײַבנדיקע סטאַטיסטיק איז אַ צװײַג אין סטאַטיסטיק װעלכע באַשעפֿטיקט זיך מיט שאַפֿן און פֿאַרגלײַכן מאָסן. דער ציל איז צו באַשרײַבן דאַטן אױף אַ קורצן און לײַכטן אױפֿן, למשל אין טאַבעלעס, גראַפֿן אָדער מאָסן.
ארויסדרינגענדיקע סטאטיסטיק.
ארויסדרינגענדיקע סטאטיסטיק ניצט סטאטיסטיק פאראויסזאגן פארשידענע אויסקומען לויט זייער משמעותדיקייט.
טאפלישאן () איז א שטעטל אויפן נייטרע טייך אין סלאוואקיי, 29 ק"מ צפון פון נייטרא און 26 ק"מ מזרח פון פיסטיאן.
אין 1880 האבן געוואוינט אין טאפלישאן 1,119 יידן, און אין 1920 זענען געווען 1,954 יידן.
דער לעצטער רב דארטן איז געוועזן הרב אברהם אלעזר ווייס.
די ליטאני איז א טייך אין לבנון, וואס לויפט אין לבנון טאל, און אין דרום טייל פון לאנד. זי איז לאנג 170 קילאמעטער, און דינט אלס איינע פון די וויכטיקסטע זיסע וואסער קוועלער אין לבנון. ווען דער טייך קומט אן צו דרום לבנון, דרייט זי זיך צו מערב, וואו זי פליסט אריין אין מיטלענדישן ים, צפון פון צור. דער טייך קומט אן פיר קילאמעטער ווייט פון ישראל, אויף די נאנסטע טייל, צפון פון קרית שמונה און מטולה, אויף דער לעבאנעזער זייט, אין א שטאט וואס הייסט מארזש איון, דארט דרייט זיך די ליטאני; דער דריי ווערט גערופן די קני.
די לבנונע האבן אויפגעשטעלט א רעזערוואר, און א וואסער דאמבע, אין דער ענדע 1950ער יארן, אנהייב 1960ער יארן פארן באנוץ פון דעם וואסער. דאס איז אין דעם טאל, ווען עס קומט אן צום "קני", לעבן באפאר פעסטונג. אין דרום לבנון ווי עס לויפט צום ים, איז עס ווייט געווענליך 29 קילאמעטער, פון די גרענעץ מיט ישראל. אין אראביש ווערט די דרום טייל גערופן על קאסמיע.
אין היסטארישע צייטן.
עס זענען פארהאן פארשידענע מיינונגען, אויב יידן אין די צייטן פון יהושע בן נון, זענען אנגעקומען צו דעם טייך, די יידן פון צור האבן זיך געהאלטן אלס טייל פון ארץ ישראל, און האבן געהאלטן בלויז איין טאג יום טוב.
דער בריטישער מאנדאט האט ביי דער ערשטער וועלט מלחמה פארשפראכן אין באלפורס דעקלאראציע צו געבן פאר די יידן א נאציאנאל היימלאנד. די סייקס-פיקא פארשטענדעניש, האט אבער געגעבן ברייטע טעריטאריעס פאר פראנקרייך, אין גליל, און דער טייך איז אריבער צום פראנצויזישן מאנדאט.
איבער די יארן צווישן דער ערשטער וועלט מלחמה און דער צווייטער וועלט מלחמה, זענען געווען מערערע פלענער, איבער אריינרעכענען דעם טייך אינערהאלב ארץ ישראל גרענעצן. די ציוניסטישע באוועגונג, מיט חיים ווייצמאן בראש, האבן פארגעשלאגן זייער פלאן פאר בריטאניע, אז די יידישע מדינה וועט אריינרעכענען די טייך אין אירע גרענעצן.
לויד דזשארדזש, פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע, האט באשלאסן צו גיין לויטן תנ"ך, וואס רעכנט די ישראל גרענעצן פון דן ביז באר שבע, און די טייך איז געווארן אויסגעשלאסן פון ישראל.
נאכן זעלבסטשטענדיקייט פון ישראל.
דוד בן גוריון, און משה דיין, האבן געהאט פלענער איינצונעמען דעם טייך, וואס האבן זיך קיינמאל נישט אויסגעארבעט.
ווען ישראל האט געבויט די וואסער ליניע פון כנרת, צו דעם נגב. איז געווארן אנגעשטרענגט די סיטואציע צווישן ישראל, מיט סיריע און לבנון. דווייט דעיוויד אייזנהאוער, פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, האט געשליכטעט דעם געפעכט, מיט א שליח, וואס זאל בארואיגן די געמיטער. ישראל האט פארגעלייגט א פלאן, וואס וועט פארבינדן דעם ליטאני, צו די אזערעס וואס פארבינדן צום ירדן טייך.
דער פלאן איז אויסגערינען, און גארנישט איז פון דעם געווארן.
ביי דער ליטאני אקציע, איז ישראל אנגעקומען צום טייך, פארטרייבענדיק די פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע צו דער אנדערער זייט טייך, און דערנאך איבערגעגעבן קאנטראל אין דער געגנט צו די קריסטליכע מיליציעס.
אין דער ערשטער לבנון מלחמה, האט ישראל איינגענומען דעם טייך, אריינרעכנדיק די רעזערוואר, און ביז 1985, האט צה"ל געהאט גאנצע קאנטראל אויפן טייך, אבער דערנאך האט צה"ל צוריקגעצויגן, צו דער זיכערהייט זאנע, און נאר די געגנט פון דעם "קני" אין מארזש איון, זענען געווען אונטער צה"ל אויפזיכט. צד"ל איז געווען פאראנטווארטלעך פאר דער זיכערהייט אין די געגנט.
די אראבישע וועלט האט עטליכע מאל געמאלדן, אז ישראל פארדרייט דאס וואסער, ווייל זיי ווילן עס זאל אנקומען צום ירדן טייך, עס האט זיך שטענדיק ארויסגעשטעלט אלס פאלש, און אומריכטיק.
סאמיר דזשאדזשא (געבוירן 25סטן אקטאבער 1952)איז געווען שעף פון גענעראל שטאב פון די לבנון קרעפטן ביי דעם לבנון בירגער קריג. ער איז פאראורטיילט געווארן צו עטליכע לעבנסלענגליכע טערמינען אין טורמע צוליב פארברעכנס, וואס ער איז באשולדיקט געווארן אין באגיין, דורכאויס דעם בירגער קריג, דער איינציקער אין לבנון, וואס איז סיי ווען, געברענגט געווארן צום געריכט, פאר קריגס פארברעכנס.
סאמיר איז געבוירן אין עין רומאנע, א שטעטל פון קריסטן, א פארשטאט פון ביירוט, זיין פאמיליע זענען מאראנען. ער האט געלערנט מעדיצין אין אמעריקאנער אוניווערסיטעט אין ביירוט, וואו ער איז געווארן א רעכטער אקטיוויסט, און ער האט זיך אנגעשלאסן צו דער פאלאנגען פארטיי. ער איז געווארן אן אונטערטאן פון באשיר זשומייעל, אין 1978 האט ער אנגעפירט די אטאקע קעגן די טיגערס און אומגעברענגט דעם זון פון פרעזידענט סולימאן פראנזשיע.
אין די אכציגע יארן, איז סאמיר געווארן הויפט פון לבנון קרעפטן אין צפון, ווי אויך האט ער טיילגענומען אין די שווערע שלאכטן קעגן סיריע, אין דער שטאט זאכלא. און אין 1983, ביי די שלאכטן אויף דער שאף געגנט פון לבנון בארג, קעגן די דרוזן, און קעמפער פון וואליד זשומבלאט, האט ער קאמאנדירט, אבער די קריסטן האבן פארלוירן אין דעם קריג.
נאך איבערקערענישן וואס איז פארגעקומען אינערהאלב די לבנון קרעפטן, איז סאמיר געווארן שעף פון די קרעפטן, אין 1986. און אין 1989, האט ער איינגעשטימט אונטערצושרייבן דעם טייף אפמאך, וואס האט פארענדיקט דעם קריג, און א פייער שטילשטאנד, איז אנגענומען געווארן דורך די צוויי קעמפערישע פארטייען, אנהייב איז ער געשטאנען צוזאמען מיט מישעל אאון, קעגן אפמאך. אבער גאנץ שנעל האט זיך סאמיר אפגעשאקלט פון אים, און ווען אאון האט פרובירט אונטערצוברענגען די קרעפטן, האבן זיי זיך גענומען שלאגן מיט כח.
ווען סיריע האט איינגענומען באאבדע, האט מען אים פארגעשלאגן צו ווערן א מיטגליד אין דער נייער רעגירונג, אבער זייענדיק אין דער אפאזיציע, האט ער נישט געוואלט זיין אין א פרא סירישער רעגירונג.
אין 1994, האט א באמבע אויפגעריסן אין א קירכע, און ער איז באשולדיקט געווארן, אין פרובירן אויפשאקלען דאס לאנד, און אין אומברענגען א פריערדיקן פרעזידענט, און א צווייטן פרעזידענטס פאמיליע. דעמאלט איז ער פאראורטיילט געווארן צו לעבנסלענגליכער טורמע; ווען ער איז געזעצן אין טורמע, האבן די קריסטן אנגעהאלטן זייער שטיצע אין אים, און פארלאנגט זיין באפרייונג.
נאך דעם טענענבוים איבערקערעניש, אין יאר 2005, האט דער פארלאמענט אים פארגנאדיקט, און ער איז ארויס פון טורמע. אין אן אינטערוויו האט סאמיר געזאגט, אז די פיר איראנע דיפלאמאטן זענען אומגעקומען דורך די פאלאנגען, אין ביירוט. און זענען נישט אין ישראלס הענט.
שאול מופז (געבוירן ב' חשוון ה'תש"ט, 4טן נאוועמבער 1948), איז א כנסת דעפוטאט, אמאל פון ליכוד, היינט פון קדימה, דער זעכצנטער שעף פון גענעראל שטאב, און פופצנטער זיכערהייטס מיניסטער.
געבוירן אין איספאהאן, איראן, דער עלטסטער זון צו זיינע עלטערן אליהו און מירה. זיינע עלטערן האבן עולה געווען קיין ישראל אין 1957. ער האט געלערנט אין דער לאנדווירטשאפטליכער שולע אין נהלל. שאול איז דער צווייטער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל, וואס האט דארט געלערנט (משה דיין האט אויך געלערנט דארט). ער האט שטודירט אין אן אמעריקאנער ארמיי שולע, ווי אויך האט ער געלערנט ביזנעס. אין 1977 האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין אלקנה וואס געפונט זיך אין שומרון געגנט.
אין ארמיי.
אין 1966 האט שאול זיך מאביליזירט צום פאל-שירעם בריגאדע, מען האט אים עטליכע מאל אפגעזאגט, פון גיין אויף אפיצירן קורס, צום סוף האט מען אים געשיקט, און ביי די יום כיפור מלחמה, האט ער קאמאנדירט אויפן באטאליאן, פון עליטע פארשוטיסטן קעמפער. אויך איז ער געווען אונטערקאפיטאן, פון סיירת מטכ"ל, אין די יארן 1977-1976. ער האט טיילגענומען אין ענטעבע אפעראציע.
אין די נאכפאלגענדע יארן, איז ער געווען אין מערערע פלעצער, ער איז געווען גענעראל אויפן גליל דיוויזיע, און שפעטער יהודה ושומרון דיוויזיע. קאמאנדיר פון דרום פראנט, הויפט פון אויסשפיר אפטיילונג, צווייטע אין גענעראל שטאב. 9טן יולי 1998, האט יצחק מרדכי, דאן זיכערהייטס מיניסטער, אים אויסגעקליבן צו דינען אלס שעף פון גענעראל שטאב.
אלס שעף.
עס איז געווען די ערשטע קאדענציע, פון בנימין נתניהו, אלס פרעמיער מיניסטער, אבער קורץ דערויף, האט אהוד ברק געווינען אין די וואלן 1999. און מופז האט פארגעברייט, דעם ריקצוג פון צה"ל, פון זיכערהייט זאנע, אין דרום לבנון, דעם 24סטן מיי 2000. ער האט זיך קעגנגעשטעלט דעם ריקצוג.
אין אקטאבער 2000, נאכן דורכפאל פון קעמפ דעיוויד געשפרעכן, פון אהוד ברק מיט יאסיר אראפאט, האט אויסגעבראכן די על אקצא אינטיפאדע, וואס האט שפעטער זיך דערקייקלט, צו שווערע זיכערהייט פראבלעמען אין ישראל, וואס די הויכפונקט איז געווען, א באמבע אין א האטעל אין נתניה, פסח ביים ליל סדר. דער מיליטער האט דערפאר אונטערגענומען אן אפעראציע אין מערב ברעג, אויסצוריינגן די טעראר צעלן אין די שטחים. וואס איז געקרוינט געווארן מיט דערפאלג.
9טן יולי 2002, איז מופז אראפ, און משה יעלון האט אים איבערגענומען, אלס שעף פון גענעראל שטאב.
אלס זיכערהייט מיניסטער.
נאכן ענדיקן זיין אמט, האט אריק שרון, אים אריינגענומען אין זיכערהייטס מיניסטעריום. ער האט זייער שנעל געזאגט זיין פאליטישע נייגונג. און נאך די וואלן, האט שרון אים געמאכט, פאר זיכערהייטס מיניסטער. ביים וואנט אויפבוי צווישן ישראל און מערב ברעג, האט ער זיך קעגנגעשטעלט, אבער דערנאך איינגעשטימט, זענדיק אז די פאלק פארלאנגט דאס. און ביים ריקצוג פון עזה פאס, איז ער אויך געווען פון די קעגנער, שפעטער האט ער איינגעשטימט מיט שרון, און איז געווארן פון די גרויסע שטיצער.
ער האט אויפגעזאגט משה יעלון, וויבאלד ער האט זיך אויסגעדרוקט קעגן פלאן, און האט אויפגענומען דן חלוץ, אויף יעלונס פלאץ. עס איז געווען נאך דריי יאר פון יעלון, געווענליך איז איינגעפירט אז דער שעף איז דריי יאר, און דער זיכערהייטס מיניסטער פארלענגערט די קאדענץ, מיט נאך א יאר.
זייט דעמאלט, איז מופז אויפגענומען גאר קאלט, צווישן די רעכטע אין ישראל, אין די מעדיע איז ער א גיבור.
ווען שרון האט געגרינדעט קדימה, האט ער זיך אנגעשלאסן, און ביי די וואלן איז ער געלאפן אונטער אהוד אולמערט. אבער צו זיין אנטוישונג, האט עמיר פרץ באקומען זיין אלטע פאסטן, ער האט באקומען דעם טראנספארטאציע מיניסטעריום, און וויצע פרעמיער. ביי די וואלן 2009 אונטער ציפי ליבני, האט קדימה זיך געפונען אין אפאזיציע.
זיינע פאליטישע נייגונגען.
ער איז פארעכנט אלס רעכטער, ער האט זיך קעגנגעשטעלט אנאפאליס קאנפערענץ, ווי אויך קעגן צוטיילן ירושלים, צווישן אנדערע האט ער געזאגט אמאל צו ידיעות אחרונות, אז אן אטאקע קעגן איראן, וועט מוזן געשען, עס האט געברענגט צו א היסטעריע אין די וועלט, און די אויל פרייזן זענען געשטיגן.
ד' ניסן תשע"ב האט די קדימה פארטיי געוויילט מופז איר נייער פארזיצער, אנטשטאט ציפי ליבני.
ער מיט זיין ווייב אורית האבן פיר קינדער, מאיה, יהונתן, איתמר און נועה.
פיר איראנע דיפלאמאטן באדייט א פאסירונג, וואס איז געשען 1982, אין ברען פון לבנון ברודער קריג, ווען ישראל האט געהאלטן אינמיטן דער ערשטער לבנון מלחמה.
אינמיטן דעם קריג, האבן לבנון קרעפטן קעמפער אפגעשטעלט אן אויטא, ביי א בלאקאדע אויף דער ביירוט-דמשק שאסיי, אין דער אויטא זענען געווען פיר דיפלאמאטן פון איראן, וואס זענען געווען אויפן וועג צו לבנון. זיי זענען אריבערגעפירט געווארן צו ביירוט, צו דער הויפטקווארטיר פון די פאלאנגען, וואו מען האט זיי אומגעברענגט.
איראן און כעזבאלא, האבן אויסגעפונען, אז אין 1990 האט ישראל באקומען די פיר דיפלאמאטן, לעבעדיקערהייט. זינט דאן פארלאנגען זיי די באפרייונג פון די דיפלאמאטן, אין אויסטויש פאר ראן אראד. זעלבסטפארשטענדליך אז ישראל לייקנט שטיין און ביין.
סאמיר דזשאדזשא האט אין אן אינטערוויו אין יאר 2006 דערקלערט, אז לבנון קרעפטן האבן אומגעברענגט די פיר דיפלאמאטן, און דערביי געגעבן צו פארשטיין, אז די איראנע באשולדיקונג קעגן ישראל, איז אן אויסגעטראכטע.
קסרי איז א פארט שטאט געגרינדעט אין דער תקופה פון דעם צווייטן בית המקדש. אידן האבן געוואוינט אין קיסרי אין די צייטן פון די תנאים ואמוראים, ווי עס ווערט צוגעצייכנט אין "רב אבא דמן קסרי". אין די צייטן פון די רוימען איז קיסרי געווען די הויפטשטאט פון ארץ ישראל.
צוזאמען מיט גאנץ ארץ ישראל, האבן די מוסולמענער איינגענומען קסרי אין דעם 7טן יארהונדערט.
פון דעם 10טן ביזן 12טן יארהונדערט האט די הערשאפט איבער קסרי געטוישט עטלעכע מאל צווישן די קרייצפארער און סאלאדין. אינעם 13טן יארהונדערט האבן די מאמעלוקן איינגענומען די שטאט, וואס איז נאכהער געליגן חרוב צוזאמען מיט די אנדערע בארטן שטעט אין ארץ ישראל.
ריבלין גאַס אין נחלת שבעה
נחלת שבעה איז די דריטע געגנט אין ירושלים געבויט אינדרויסן פון די מויערן פון אלטשטאט. אויפגעבויט 1869, אלס א נייע געגנט, אן א ספעציעלע פונקט אויף ארכיטעקטור, דעריבער איז דער געגנט געבויט, אויף גאר שמאלע געסלעך, און ביז אנהייב 1950ער יארן, איז נישט געווען קיין נארמאלע אפלויף סיסטעם. היינט איז די געגנט באוואוסט אלס איינס פיל מיט שענק, טרינק הייזער, קלובן, און אנדערע פארוויילונגען.
אנדערש ווי די ערשטע צוויי געגנטן, משכנות שאננים און מחנה ישראל, וואס זענען געבויט געווארן מיט א פלאן ביז צום לעצטן דעטאל, איז נחלת שבעה געבויט געווארן לויט די געברויכן פון אירע בעלי בתים.
מורא האבנדיק פון די שכנים, האבן זיי געבויט די געגנט נאנט צו יפו גאס, די הויפט שאסיי פון יענער צייט. דער שטח איז געקויפט געווארן מיט דער טענה אז די יידן דארפן ווייץ אויף פסח. וויבאלד די טערקן האבן נישט ערלויבט עמעצן, וואס האט נישט קיין טערקישע בירגערשאפט, צו קענען קויפן שטח, האט אונטער געשריבן די ווייב פון לייב האראוויטץ, איינע פון די זיבן מענטשן וואס זענען געווען פון די גרינדער פון דער נייער געגנט.
a> ביי א היסטארישע באגעגעניש (פייסל פון רעכטס)
פייסל דער ערשטער (20סטן מיי 1883 - 8טן סעפטעמבער 1933), קעניג פון סיריע פאר א קורצער וויילע, און אין איראק, ביז זיין טויט. ער איז געווען א האשעמיט.
פייסל איז געבוירן צו זיין טאטן כוסיין זון פון עלי, הערשער איבער מעקא, אין דער שטאט טייף אין סאודי אראביע. אין יאר 1913, איז פייסל ערוועלט געווארן צו דינען אין דעם פארלאמענט אין טערקיי פארטרעטנדיק די שטאט דזשעדא. אין 1916 האט פייסל אפגעשטאט א באזוך אין דמשק, וואו ער איז געווארן פארגלייבט אין אראבישער נאציאנאליזם. אין זעלבן יאר איז זיין טאטע געווארן קעניג איבער כידזשאז.
פייסל און זיין טאטע, און ברודער אבדאללא קעניג פון יארדאניע, האבן אנגעפירט דורכאויס דער ערשטער וועלט מלחמה דעם אראבישן רעוואלט קעגן דער אטאמאנישער אימפעריע, מיטן הילף פון לארענס פון אראביע, און צוזאמען האבן זיי געהאלפן איינעמען יארדאניע און סיריע.
פייסל איז געווען אנוועזנד, ביי דער שלום קאנפערענץ אין פאריז, אלס דעלעגאט פון די אראבישע פארשטייער.
דעם 3טן יאנואר 1919, האבן חיים ווייצמאן, פרעזידענט פון ציוניסטישע באוועגונג, און פייסל, אונטערגעשריבן אויף א פארשטענדעניש, ווי פייסל דערקלערט אז ער אנערקענט אין באלפורס דעקלאראציע, אז פאלעסטינע דארף גיין צו די יידן.
אום 7טן מערץ 1920, איז ער געקרוינט געווארן אלס קעניג איבער גרויס סיריע, דורכן סירישע נאציאנאלע קאנגרעס, אבער נאכן סאנרעמא קאנפערענץ, ווען פראנקרייך האט באקומען א מאנדאט איבער סיריע, איז ער פארטריבן געווארן, דורך דעם פראנצויזישן מאנדאט און ער איז געגאנגען וווינען אין ענגלאנד.
גרויסבריטאניע, האבנדיק דעם מאנדאט איבער איראק, האט געהאט פראבלעמען מיט דער באפעלקערונג, און דער בריטישער מאנדאטארישע רעגירונג האט באשלאסן צו שטעלן א קעניג, וואס ער וועט הערשן איבער איראק, און האלטן דאס לאנד סטאביל, פייסל האט איינגעשטימט, צו ווערן הערשער, און אין איראק איז געווען א רעפענדערום, און 96 פראצענט האבן געשטיצט פייסל אלס קעניג. די וואלן זענען געווען האלב פאלטש, אבער ווינסטאן טשערטשיל, דער קאלאניעס מיניסטער, האט באשטימט פייסל אלס ערשטן קעניג אין איראק.
ער איז געשטארבן אין בערן שווייץ, פון א הארץ אטאקע, אין יאר 1933. זיין זון גאזי האט אים איבערגענומען. זיין קערפער איז געברענגט געווארן צו חיפה, און פון דארט מיט אן עראפלאן קיין באגדאד.
פייסל איז געווען א טאלעראנטער מענטש, און א ליבעראל, די עטנישקייט אין איראק, פון שיאטן, סוניס, קורדן, מאכט דאס לאנד זייער קאמפליצירט, פייסל האט מיט זיין צוגעלאזנקייט, געווינען אלעמענס הערצער, און געהערשט מיט א ווייכקייט. די עטנישע מינאריטעטן האבן געהאט אן אפענע טיר צו אלע רעגירונג פאזיציעס, און קיין דיסקרימינאציעס, אריינרעכנדיק די יידן, די איראקע יידן האבן געדענקט זיין הערשאפט, אלס די בעסטע אין דעם 20סטן יארהונדערט.
זבולון (זאוול) קווארטין (25סטן מערץ 1874 - 3טן אקטאבער 1952) איז געווען א בארימטער יודישער חזן פון א חסידישער משפחה אין כאנאראד (היינט אוקראינע).
זבולון איז געבוירן דעם 25סטן מערץ 1874 צו זיין פאטער שלום קווארטין, א טעקסטיל סוחר און פייערדיגער חסיד פון ר' יצחק יואל ראבינאוויטש מקאנטאקוזיווע. פון קינדווייז אן האט זבולון געארבעט אין טאטנס פאבריק, אויך איז ער געווען אן ארבעטער ביי א ספרים איינבינדער און א שלעסער.
זיין שוואגער האט אים געשטיפט צו גיין לערנען זיך קול אויסנוצן, כדי צו ווערן א חזן. ער האט נישט געוואלט, אפערע און קלאסישע מוזיק האט אים מער פאראינטערסירט. זיין פאטער האט אמאל געפרעגט פון חזן ירוחם בלינדמאן, זיין מיינונג אויף זבולון.
חזנות.
נאך זיין חתונה, איז ער איינגעשטאנען ביי זיין שווער, און אויף שבת האט מען אים געגעבן מפטיר, נאכהער האט מען אים פארבעטן פארצודאווענען מוסף, ער האט צוגעטרעטן צום עמוד, און מיט דעם האט זיך זיין קאריערע אנגעפאנגען. צו ערשט אלס חזן אין זיין היימלאנד און שפעטער אין בודאפעסט. אין 1903, איז ער געווארן חזן אין וויען, עסטרייך.
אין 1914, איז ער פארבעטן געווארן צו קומען צו א רייע קאנצערטן אין אמעריקע, אבער צוליבן אויסבראך פון דער ערשטער וועלט מלחמה האט ער געמוזט אפלייגן זיין רייזע. אין 1920, נאך דער ענדע פון קריג, האט ער זיך ארויסגעלאזט קיין אמעריקע, וואו ער האט אויפגעטרעטן אין ניו יארק, אין מעטראפאליטן אפערע. דער ערשטער קאנצערט זיינער, האט זיך געענדיגט מיט א דורכפאל. די קומענדיקע קאנצערטן זענען שוין געווען בעסער, צו דער ענדע האט ער באשלאסן זיך צו באזעצן אין אמעריקע. עמנואל טעמפל, אין ברוקלין, האט אים אויפגענומען פאר זייער חזן, פאר 12,000 דאלער א יאר, א ריזן סומע פאר יענער צייט. ער איז זייער רייך געווארן פון זיינע אויפטריטן און קאנצערטן, ווי אויך פון באטייליגן זיך אין רעקארדירטן חזנות.
אין 1926, האט ער אפגעשטאט א באזוך אין פאלעסטינע, און ער האט באשלאסן זיך צו באזעצן אויפן כרמל בארג, וואו ער האט זיך געקויפט א הויז. ער האט דארט געדאוונט און אויפגעטרעטן אויף קאנצערטן ביז אין 1937 ווען ער איז צוריק קיין אמעריקע, וואו ער איז געווארן א חזן אין נוארק, ניו זשערסי.
ער איז געשטארבן 1952, אין ניו זשערסי, און ער איז געברענגט געווארן צו קבורה אין ישראל.
קווארטין איז פאררעכנט אלס איינער פון די פיר גרויסע חזנים אין דער גאלדענע תקופה פון חזנות, ראזנבלאט, הערשמאן, דוד רויטמאן און קווארטין. "טיהר רבי ישמעאל" פון די סליחות אין מוסף פון יום כיפור איז זיין מערסט באוואוסטע חזנות שטיקל.
ער האט אויך געשריבן עטליכע ביכער, אפאר אויף חזנות, און ער האט געשריבן אן אויטאביאגראפיע אויף זיין לעבן, צוערשט א קורצע אינעם ביכל די געשיכטע פון חזנות, און אין די שפעטערע יארן אן אייגענעם ביכל מיטן נאמען מיין לעבן.
ער האט רעקארדירט פילע חזנישע קאמפאזיציעס אויפן דאווענען, און איז בארימט מיט זיין אייגנארטיגן ווארימען גאנג אויפן וואליהנער נוסח.
אין 1928 האט ער ארויסגעגעבן זיין ספר "זמירות זבולון" און צעהן יאר שפעטער אין יאר 1938 דעם "תפילות זבולון".
שטימע.
ער האט פארמאגט אן אייגנארטיגע ברייטע זיסע בטענאר מיט וועלכע ער פלעהגט רייסן וועלטן.
בית ישעיה מירר ישיבה פון בית ישראל
מירער ישיבה איז געווען א ישיבה געגרינדעט אינעם שטעטל מיר אין דער ליטע (היינט בעלארוס). די מירער ישיבה איז געגרינדעט אין יאר ה'תקע"ה דורך רבי שמואל טיקטינסקי.
היינט איז דא א מירער ישיבה אין ירושלים (מיט 8000 תלמידים, די גרעסטע ישיבה אין דער וועלט), וואס האט א פיליאל אין בראכפעלד, מודיעין עילית. אויך איז דא א מירער ישיבה אין ברוקלין, ניו יארק.
די ישיבה ביז דער ערשטער וועלט מלחמה.
נאך דער פטירה פון הרב שמואל טיקטינסקי האט געדינט זיין זון אברהם ווי ראש ישיבה, אבער ער איז יונגערהייט אוועק. נאך אים איז זיין ממלא מקום געווען הרב יוסף דוד אייזנשטאט (נפטר אין תר"ו (1846), און נאך אים האט געדינט דער צווייטער זון פון דעם גרינדער פון דער, הרב חיים לייב טיקטינסקי, ביז תרנ"ט (1899). אין יענער תקופה האט דערגרייכט די צאל תלמידים צו 120.
אין תרנ"ט (1899) איז הרב אליהו ברוך קאמאי, שטאטס רב פון מיר, געווארן ראש ישיבה, און ער איז געבליבן אין דעם אמט ביז תרע"ז (1917). אין תרס"ז (1907) האט מען באשטימט זיין איידעם הרב אליעזר יהודה פינקל פאר א ר"מ אין ישיבה, און נאך זיין שווערס פטירה איז ער געווארן ראש ישיבה צוזאמען מיט זיין שוואגער הרב אברהם צבי קאמאי. אין דער תקופה האט די ישיבה ארויסגעזען אין לערנען מוסר, דורך דער השפעה פון רבי אליעזר יודל און דעם משגיח הרב ירוחם לייבאוויץ.
די ישיבה צווישן די וועלט מלחמות.
ביי דער ערשטער וועלט מלחמה האט די דייטשע ארמיי איינגענומען דאס שטעטל מיר און די רוסן האבן עוואקואירט די איינוואוינער טיפער אין רוסלאנד. ווען מ'האט געחתמעט דעם ריגא אפמאך צווישן דעם סאוועטן פארבאנד און פוילן אין 1922, זענען די איינוואוינער צוריקגעקומען צו וואוינען אונטער פוילישער הערשאפט. די ישיבה האט ווייטער געוואקסן, און ביז דער צווייטער וועלט מלחמה האט געשטיגן די צאל תלמידים אין דער ישיבה צו 400. מ'האט גערופן די "ראשי ישיבות ישיבה", ווייל א סך ראשי ישיבות האבן געהאט געלערנט דארט.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה.
שפעטער בשעת דעם ביטערן חורבן אייראפע וואס האט באטראפן דאס אידנטום מיטן אויסברוך פון דעם צווייטן וועלט קריג האבן זיך אנגעשלאסן דערין נאך עטליכע ליטווישע ישיבות און געווארן איינגעשמאלצן אלס איין גרויסע ישיבה און אזוי ארום צוזאמען מיט זיי זיך ארויסגעראטעוועט מיט אויסטערלישע נסים דורך'ן אריבערפארן קיין רוסלאנד אלס טוריסטן. אדר תש״א זענען זיי אנגעקומען אין וולאדיוואסטאק. אויך דארטן האט זיי די רוסישע רעגירונג זיי געטשפעט ביז מ׳האט זיי דערלויבט ארויפגיין אויף דער שיף. דערנאך פון דארטן קיין יאפאן און דערנאך אריבער צו שאנכיי און זיך דארטן אויפגעהאלטן ביז צום סוף פונעם קריג, אזוי איז אויסגעקומען אז תיכף נאך דעם קריג איז דאס אויטאמטיש געווען די גרעסטע ישיבה פון די ליטווישע קרייזן, דעם טיטול וואס זי האלט נאך אן היינט א קנאפע 70 יאר שפעטער.
מירער ישיבה אין ברוקלין.
נאכן קריג זענען טייל תלמידים געפארן קיין אמעריקע ווי די ישיבה האט זיך פונדאסניי אוועקגעשטעלט אונטער דעם משגיח נאך פון דערהיים רבי אברהם קאלמאנאוויטש ז"ל (וואס האט שוין אינמיטן דעם קריג אזוי אסאך אנדערע צ.ב.ש. רבי אהרן קאטלער ז"ל געפליכטעט קיין אמעריקע, און ער איז געווען דער ראש פון דעם וועד הפועל וואס די ישיבה האט אויפגעשטעלט אין דער וועלט וואס האט זיי געשאפן פינאנצן אז זיי זאלן האבן פון ווי צו לעבן אי די פינסטערע צייטן) און עס איז פון דעמאלטס אן ביזן היינטיגן טאג באזירט און פלעטבוש אויף אוישן פארקווע.
מירער ישיבה אין ירושלים.
די "בית שלום" געביידע פון דער מירער ישיבה אין ירושלים
אבער דער גרעסערער טייל איז ארויף געפארן קיין ארץ ישראל ווי זיי האבן זיך פריש אוועקגעשטעלט אין ירושלים אונטער דער השפעה פון ר' חיים שמואלעוויטש—ר' יחזקאל לעווינשטיין דער משגיח איז נאכן קריג אויפגענומען געווארן אלס משגיח אין דער בארימטער פאנאוועזשער ישיבה וואס געפונט זיך אין בני ברק—און נאך ביזן היינטיגן טאג איז זי בארימט אלס דער גרעסטער מקום תורה וואס די וועלט פארמאגט מיט נאנט צו זיבן טויזנט תלמידים.די תלמידים קומען פון צענדליקע לענדער אין דער וועלט. מער ווי דריי טויזנט זענען פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע און 800 פון ענגלאנד.
די ישיבה אין ירושלים איז צעשפרייט איבער עטלעכע געביידעס.
אין "בית שלום" געפינט זיך דער בית המדרש פונעם "דף" פראגראם, וואו מען לערנט יעדן טאג א בלאט גמרא. דער פראגראם ווערט געפירט דורך הרב יוסף גוטפארב. אויך אין דעם בנין לערנען די וואס גייען צום שיעור פון רבי אשר אריאלי, וואס ער זאגט טאג טעגלעך פאר מער ווי 500 מענטשן. "בית שלום" האט אויך אינטערנאטן און אן עס־זאל.
אין תשס"ה האט מעט געווידמעט דאס בניין "בית ישעיה" וואס האט 1500 פלעצער צו לערנען, און נאך דערצו אויך עס־צימערן און אן אינטערנאט.
די געביידע האט צוויי בתי מדרשים. "וואלמארק" באדינט בעיקר אמעריקאנער בחורים, אונטער רבי ניסן קאפלאן און רבי משה אהרן פרידמאן. אין דעם "בית ישעיה" בית מדרש לערנען אייראפעישע בחורים, פון ענגלאנד, פראנקרייך און בעלגיע, ווי אויך דער חסידישער ראם אונטער דער פירערשאפט פון רבי אליעזר יהודה פינקל, וואס איז היינט געווארן דער ראש ישיבה.
"בית פרידמאן" איז א בית מדרש וואו פיר הונדערט ישראלדיגע יונגעלייט און בחורים לערנען. אלע מוזן האלטן פעסטע סדרים; די פלעצער אין דעם בית מדרש ווערן אויסגעטיילט אין אנהייב יעדן זמן צו די וואס האבן געהאלטן גוט די אלע סדרים אין דער פריערדיקן זמן. די חבורה איז אויפגעשטעלט געווארן דורך הרב מרדכי יפה (זון של הרב דוב יפה). די רבנים פון דעם פרידמאן בית המדרש זענען הרב יעקב שמואלעוויטש, וואס זאגט דעם "שיעור כללי" אין דעם בית המדרש, הרב ישעיה פינקל (זון פון הרב נתן צבי פינקל) און הרב שלמה שפיצער.
מירער ישיבה אין בראכפעלד.
רבי שמריהו יוסף פינקל האט אויפגעשטעלט א צווייג פון דער מירער ישיבה (ירושלים) אין "בראכפעלד מאיאנטעק", מודיעין עילית. 600 בחורים לערנען אין דער ישיבה, און נאך 300 יונגעלייט. דער ערשטער ראש ישיבה איז געווען רבי אריה פינקל; היינט איז זיין זון, רבי בנימין פינקל, ראש ישיבה.
ראשי ישיבות.
דער היינטיקער ראש ישיבה אין ירושלים איז רבי אליעזר יהודה פינקל, רבי נתן צבי'ס צווייטער זון. אויך גערעכנט צווישן די ראשי ישיבות זענען רבי רפאל שמואלעוויטש (נפ' תשע״ו), א זון פון רבי חיים שמואלעוויטש, און רבי יצחק אזרחי.
קאלעוו אדער קאלוב אין אונגארן, איז א באקאנטע שטאט פאר חסידות, דארטן האבן געוואוינט גרויסע רבנים אין רביס וואס ציעט זיך פון רבי יצחק אייזיק טויב באקאנט אלס רבי אייזיק'ל קאלעווער.
דער קאלעווער בוים.
רבי יצחק אייזיק טויב (ה'תקי"א - ז' אדר ב' ה'תקפ"א), א זון פון רבי משה יחזקאל טויב, רב אין קאלעוו
אגאדיר () איז א וויכטיקע שטאט אין דרום־מערב מאראקא, הויפטשטאט פון דער אגאדיר פראווינץ.
אין דעם מיטל-אלטער איז אגאדיר געווען א פישערדארף.
אין יאר 1731 איז דאס שטעטל אינגאנצן פארניכטעט געווארן דורך אן ערדציטערניש.
דעם 29סטן פעברואר 1960, אום 15 מינוט פאר האלבער נאכט, איז אגאדיר געטראפן געווארן פון א שטארקן ערדציטערניש וואס האט אין נאר 15 סעקונדעס כמעט די גאנצע שטאט חרוב געמאכט און געהרגעט אום די 15,000 מענטשן.
ריווערדייל (באפעלקערונג 47,850 אין 2000) איז א וואוינגעגנט אין צפון־מערב בראנקס, ניו יארק סיטי, וואס באדעקט א שטח פון 8 קוואדראט ק"מ. צו מערב איז דער האדסאן טייך און צו דרום דער הארלעם טייך.
ריווערדעיל איז בערך דריי סקווער מייל די גרייס.
זי האט צוויי זיפקאדן: 10741 און 10463. די לעצטע דעקט אויך קינגסברידזש און מארבל היל.
יודן אין ריווערדעיל.
ריווערדייל איז איינע פון די חרדי'שע געגנטן אין ניו יארק.
מילוואקי איז די גרעסטע שטאט אין וויסקאנסין און 23סטע מערסטע באפעלקערט אין די פאראייניגטע שטאטן. זי געפינט זיך ביים דרום־מזרח ברעג פון מישיגן אזערע. די באפעלקערונג אין 2008 איז געשאצט צו 604,477.
אין מילוואקי איז דא א געגנט וואו עס וואוינען שוין חרדי'שע אידן נאך פון בעפאר דעם ערשטן וועלט קריג.
מילוואקי אונטערשטאט פון דער לופט
מילוואקי ליגט אויף די ברעגן פון דער מישיגן אזערע וואו דריי טייכן פליסן צוזאמען: דער מענאמאני, דער קיניקיניק, און דער מילוואקי. אנדערע קלענערע טייך, למשל דער רוט טייך און לינקאלן קריק פליסן דורך דער שטאט.
דוד אשכנזי () (25סטן דעצעמבער 1915 - 19טן פעברואר 1997) איז געווען א רוסישער-יידישער פיאניסט און קאנצערטמייסטער.
אשכנזי איז געבוירן געווארן דעם 25סטן דעצעמבער פון יאר 1915 אין ניזשני נאווגאראד, אמאליקע רוסלענדישע אימפעריע.
ער האט זיך געלערנט אין דער ארטיקער מוזיק-שולע,דערנאך אין דער מאסקווער קאנסערוואטאריע. ער איז באווווסט געווארן איבער זיין מייסטערשאפט פון פיאנע-אקאמפאנירן אזוינע סאוועטישע זינגער ווי ראשיד בייבוטאוו,איזע-בעלע יוריעווע,קלאוודיא שולזשענקא,ליודמילא זיקינא,יוסף קאבזאן און אנדערע. ער האט רעקארדירט פיל יידישע לידער מיט מארינע גארדאן און מארינע בוכינע. זיין זון וולאדימיר אשכנזי איז א וועלט-בארימטער קלאסישער פיאניסט און דיריגענט, א געוועזענער סאוועטישער פאליטישער פליט. שוין נאך דער פאליטישער איבערבויונג און רעוואלוציע אין ראטנפארבאנד אין 1991,האט דוד אשכנזי געקראגן אין 1996 דעם ערן-טיטל פון א פאלקס-ארטיסט פון רוסלאנד.
אשכנזי איז געשטארבן דעם 19טן פעברואר פון 1997 אין מאסקווע,רוסלאנד.
די מאַסקאווי קאטשעקע איז א געוויסע גרויסע קאטשקע וואס שטאמט פון די מדבריות און וועלדער פון דרום אמעריקע. זיי האבן לאנגע נעגל אויף די פיס.
זי האט פיר סימנים וואס איז דערמיט אפגעטיילט און אנדערש פון אנדערע קאטשקעס.
כשרות.
עס זענען דא מתירים און עס זענען דא אוסרים.
הגאון רבי יששכר בער אילאווייא, תלמיד פון חתם סופר.
הגאון רבי שמשון רפאל הירש, אב"ד פראנקפורט.
הגאון רבי נתן אדלער הכהן, רב אין לאנדאן.
הגאון רבי חיים סופר (וילקט יוסף סי' קמ"ט)
הגאון רבי חיים סאלאווייטשיק אב"ד בריסק (זכרון יוסף ושו"ת תורת מרדכי)
הגאון שו"ת תורת מרדכי חיור"ד סי' קי"ז
הגאון רבי חיים בערלין [בן הנצי"ב בעהמ"ס שו"ת משיב דבר] (שו"ת נשמת חיים חיור"ד סי' ס"ד וס"ה)
הגאון רבי משה יוסף האפמאן (וילקט יוסף סי' קמ"ט)
השוחט הרב הגאון רבי דוד אזיוועצקא מארגענטינא (נשמת חיים שו"ת חיור"ד סי' ס"ד וס"ה)
הגאון שו"ת דברי מלכיאל ח"ה סי' צ"ה
השוחט הגאון ר' אהרן הלוי גאלדמאן מארגענטינא (וילקט יוסף מחברת השמינית סי' רי"א, רי"ד, ומחברת התשיעית סי' ט"ז, ופ"ח)
השוחט ר' יוסף אהרן טאראן מארגענטינא (זכרון יוסף)
נאַסאד (;, "Nußdorf";) (אדער ווי טייל רופן דאס "נאסויד") איז א שטעטל אין ביסטריץ־נאסאד דיסטריקט, זיבנבערגן, היינט רומעניע, 17 ק"מ צפון־מערב פון ביסטריץ.
אין 1877 האבן געוואוינט אין נאסאד 293 יידן.
עס איז באקאנט צוליב דעם וואס עס איז געוועזן דארטן רב הרב אברהם יהושע פריינד זון פון רבי משה אריה ראש הקהל פון סיגעט, א זון פון הרב יהושע קראלער.
עס האבן געווואוינט דארטן א קנאפע פופציג אידישע משפחות בשעת דער נאצי שלאנג איז דארטן אריינגעקומען.
ליסא (לעשנא;) איז א שטאט אין מערב פוילן מיט 63,955 איינוואוינער (2008). ליסא געפינט זיך אין דרום פון דער גרויספוילישע וואיעוואדעשאפט.
פון דער צווייטער טיילונג פון פוילן אין 1793 ביז נאכן ערשטן וועלט קריג איז ליסא געווען די הויפטשטאט פון פאזנער פראווינץ, מערב פרייסן.
עס איז פון די באקאנטסטע שטעט ביי אידן צוליב דעם וואס הרב יעקב לארבערבוים, מחבר פון נתיבות המשפט, איז דארטן געווען רב, אויך איז ער באקאנט מיטן זיינע אנדערע חיבורים, חוות דעת און חק יעקב.
אין 1900 האבן געוואוינט 1206 יידן אין ליסא.
קאבאל COBOL איז א קאמפיוטער שפראך וואס ווערט היינט אממערסטנס באנוצט פאר קאלקולאציעס און בעיקר באנוצן זיך דערמיט גרויסע בענק און אנדערע האנדל פירמעס.
וואס עס איז אינטרעסאנט צוצוגעבן אז דער מאטעמאטישער אפטיילונג דערפון איז אין די 1970ער יארן בלויז צוגעלייגט געווארן אלס א add-on און איז נישט געווען קיין חלק פון דעם אונטערגאלער שפראך, אבער מיט דער צייט איז עס איבערגעוואקסן דעם עיקר, און היינט ווערט דאס שוין כמעט באנוצט נאר פאר דעם צוועק.
די גרויספוילישע וואיעוואדעשאפט (וויעלקאפאלסקיע) איז א וואיעוואדעשאפט (פראווינץ) אין מערב־צענטראל פוילן. זי איז געשאפן געווארן דעם 1טן יאנואר 1999 פון די געוועזענער פאזנער, קאלישער, קאנינער, פילער און ליסער וואיעוואדעשאפטן. דער נאמען פון דער פראווינץ שטאמט פון דעם היסטארישן גרויספוילן ראיאן. די היינטיקע פראווינץ נעמט איין דעם מערסטן טייל פונעם היסטארישן ראיאן.
די גרויספוילישע וואיעוואדעשאפט איז די צווייטע גרעסטע אין שטח און די דריטע לויט באפעלקערונג צווישן פוילנ'ס זעכצן וואיעוואדעשאפטן, מיט א שטח פון 29826 קוואדראט ק"מ א באפעלקערונג פון קנאפע 3.4 מיליאן. די הויפטשטעט איז פויזן; אנדערע חשובע שטעט זענען קאליש, קאנין, פילא, גרויספוילישע אסטראוו און גנעזן (די ערשטע הויפשטאט פון פוילן).
האלענדיש אדער נעדערלענדיש ("האלענדיש: Nederlands") איז א מערב־גערמאנישע שפראך וואס איבער 22 מיליאן מענטשן רעדן אלס מוטערשפראך, און איבער 5 מיליאן מענטשן אלס א צווייטער שפראך. רוב מוטערשפראך רעדער וואוינען אין האלאנד, בעלגיע און סורינאמע, און קלענערע צאלן רעדער אין טיילן פון פראנקרייך, דייטשלאנד און געוועזענע האלענדישע קאלאניעס. די שפראך איז גאנץ נאענט צו אנדערע מערב־גערמאניש שפראכן (למשל, ענגליש, מערב פריזיש און דייטשיש).
האלענדיש איז די פרינציפאלע און אפיציעלע שפראך פון האלאנד, פלאנדערן אין בעלגיע (וואס זייער דיאלעקט רופט זיך פלעמיש) און סורינאמע.
אין דרום אפריקע, איז איינע פון די שפראכן אפריקאנעריש, א האלענדישער דיאלעקט, גערעדט דורך די בורן.
די האלענדיש־שפראכיגע וויקיפעדיע איז די זיבעטע גרעסטע, און פארמאגט 600,000 ארטיקלען.
באלקאן ביט באקס איז א מוזיקאלישע טרופע וואס שפילט צוזאמשטעל וועלטלעכע מוזיק, וואס ישראלדיקע מענטשן האבן געגרינדעט, וואס האבן זיך צופעליג באגעגנט אין ברוקלין, ניו יארק. תמיר מוסקאט און אורי קאפלאן, זענען די וואס האבן עס אויפגעשטעלט, און שפעטער זענען צוגעקומען נאך זינגערס, און קלעזמער.
זייער מוזיק באשטייט פון ציגיינער מוזיק, ווי אויך באלקאן לענדער מוזיק, פאנק, און היפ האפ מוזיק.
זייער ארבעט איז א געמישטע, און דערפאר האבן זיי זיך שיין ארויפגעארבעט, אין פארשיידענע ערטער ארום דער וועלט, זיי האבן אנגעפאנגען זינגען און אויפטרעטן אין אנהייב 2000 יארן, אין 2005 האבן זיי ארויסגעגעבן זייער ערשטע רעקארדירונג, און אין 2007 זייער צווייטע, ווי עס מערקט זיך א השפעה פון שפאנישע און אראבישע מוזיק.
זיי האבן אריינגענומען אין זייער טרופע, א פאלעסטינער, פון ראמאללא, צו באצייכענען שלום, פאר א שטיק צייט. ווי אויך נעמען זיי ציגיינער טענצער, בולגארישע זינגערס און נאך. זיי ווילן מיט זייער געמישטע מוזיק, ברענגען שלום אויף דער וועלט.
די סיטי פון לאנדאן (שטאט פון לאנדאן) איז א קליינער שטח אין גרויסלאנדאן, ענגלאנד וואס איז אריגינעל געווען די שטאט לאנדאן. זי האט דעם סטאטוס פון א שטאט אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך שוין פון אדם הראשון'ס צייטן. דער סיטי'ס גרענעצן האבן זיך כמעט נישט געענדערט זייט דער מיטל אלטער. דער שטח פון דער סיטי איז 1.12 קוואדראט מייל (2.90 קוואדראט ק"מ), און דערפאר איז מען געוואוינט צו רופן די סיטי דעם Square Mile (קוואדראט מייל).
די סיטי ווערט גערעכנט א טייל פון צענטראל לאנדאן. זי האט א באפעלקערונג פון 8,000, אבער טאג טעגלעך ארבעטן דארט 300,000 מענטשן.
די סיטי ווערט געפירט דורך דעם לארד בירגערמייסטער פון לאנדאן און דער סיטי פון לאנדאן קארפאראציע.
קעזמאַרק (,, "קעסמארקיאום") איז א שטעטל אין דעם ספיש ראיאן פון מזרח סלאוואקיי, אויפן פאפראד טייך. דאס שטעטל געפינט זיך 60 ק"מ מערב פון פרעשאוו און 50 ק"מ דרום פון צאנז. קעזמארק האט א באפעלקערונג פון 17,000.
אין 1269 איז עס געווארן אפיציעל א שטעטל מיט א רעכט צו האלטן דארט א קעז מארק, דעריבער הייסט דאס שטעטל "קעזמארק".
עס איז געווען דארטן א אידישע געמיינדע דורכאויס די יארן. אין 1890 האבן געוואוינט דארטן 659 אידן, און אין 1919 1,145. אינעם צווייטן וועלט קריג האבן די סלאוואקן דעפארטירט 3,000 אידן צו טויט לאגערן.
גבעת זאב איז א יידישע זידלונג, גערופן אויפן נאָמען פון זאב זשאבאטינסקי, וואס געפינט זיך צפון מערב פון ירושלים און דרום פון ראמאללא, אויף דער אנדערער זייט פון דער גרינער ליניע, געגרינדעט אין יאר 1983, און דערקלערט געווארן אלס לאקאלע ראט, אין יאר 1984.
לויט דעם צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, וווינען אין גבעת זאב 11,300 איינוווינער. דאס שטעטל ווערט פארעכנט אלס מער פארמעגליך, מיט א דורכשנילעכן איינקונפט פון איבער 7,000 שקל א חודש פער ארבעטער.
צו דער שטאט פארבינדט שאסיי 443 פון ירושלים, און אויך גאלדא מאיר בולעווארד פון רמות און קבר פון שמואל הנביא, קומט אן קיין גבעת זאב.
דער פארזיצער פונעם לאקאלן ראט איז יוסי אברהמי. דער הויפּט רב פון גבעת זאב איז הרב יוסף טאלידאנא, אן איידעם פון בבא מאיר און אַ גראַדויִר פון די צה"ל.
דער הויף פון קארלין סטאלין געפינט זיך אין גבעת זאב. די שטאָט פוסבאל גרופע איז "בית"ר גבעת זאב".
בנימין נתניהו, פרעמיער מיניסטער פון מדינת ישראל, האט גערעדט עטלעכע מאל וועגן א פּלאַן צו אַנעקסירן גבעת זאב, מעלה אדומים און ביתר צו ירושלים.
בן יהודה גאס איז אויפגעשטעלט געווארן דורך בריטישן מאנדאט, אין ירושלים. אלס א גראנדיעזע פלאן, דאס ערשטע פון אזא סארט פלאן אין ירושלים, נאכדעם וואס די אטאמאנישע אימפעריע, האט קיינמאאל נישט פרובירט שטעלן ירושלים אויף די פיס. די פלאן האט געלויטעט, אויפצובויען א נייע האנדלס צענטער אין ירושלים. די בריטישע האבן עס געפלאנט, אלס א דרייעק, צווישן דריי הויפט גאסן.
אין 1922 האט די ארבעט זיך אנגעפאנגען, ווען די רעגירונג האט אויסגעפלאסערט א גאס פון יפו גאס, נאנט צו נחלת שבעה געגנט. און אין 1924 האבן די בריטישע, אויפגעשטעלט א שאסיי פון צפון דרום ריכטונג, און דערמיט פארענדיקט די דרייעק, די שאסיי הייסט נאך קעניג דזשארדזש דער פיפטער. די שאסיי צווישן יפו און קעניג דזשארדזש, האט לכתחילה געדארפט הייסן נאך א בריטישער, אבער צו יענער צייט איז אליעזר בן יהודה געשטארבן, האט די מאנדאט געגעבן די נאמען פון די גאס אין זיין עהרע.
די גאס היינט צווישן קעניג דזשארדזש גאס, ביז יפו גאס, איז פארמאכט פארן פארקער, און מאשינען זענען נישט ערלויבט צו פארן אויפן גאס זינט די 1980 יארן. עס איז איינע פון די וויכטיקע האנדלס צענטערן אין ירושלים, מיט פילע געשעפטן רעסטאראנטן, בענק אא"וו.
אין קעגנזאץ מיט אנדערע אלטע גאסן אין ישראל, ווי דיזנגאף אין תל אביב, אדער החלוץ אין חיפה, איז בן יהודה א לעבעדיק גאס וואס שפרודלט, און מערערע באזוכער קומען, ווי טוריסטן, אדער באזוכער פון אנדערע שטעט.
רודאלף ווערבע (ה'תרפ"ד - כ"ו אדר ה'תשס"ו) איז געווען א סלאוואקישער יודישער יוגנטליכער, וואס איז אנטלאפן פון אוישוויץ צוזאמען מיט זיין פריינד אלפרעד וועצלער, און זיי זענען געווען די ערשטע וואס האבן אינפארמירט פאר די דרויסנדיגע וועלט, די אמת וואס עס גייט אלץ פאר אין אוישוויץ.
ווערבע איז געבוירן וואלטער ראזנבערג אין טאפלישאן, סלאוואקי.
די היסטארישע פארשריבענע עדות וואס מ'האט געהערט פון זיין מויל, הייסט: די ווערבאַ-וועצלער באַריכט.
CNN (ראשי תיבות אין ענגליש: Cable News Network) איז א טעלעוויזיע קאנאל וואס טוט איבערטראגן אלע טאָג נאָנסטאָפּ וועלטלעכע נײַעס.
CNN איז געגרינדעט געווארן אין יאָר 1980 דורך טעד טורנער אין אטלאנטא אין USA.
אבדאללא ערשטע קעניג פון יארדאניע, (1882 - 20סטן יולי 1951), איז געווען דער ערשטער קעניג, פון יארדאניע.
פון די האשעמיטן שבט, (ביים גרינדונג פון יארדאניע טראנס-יארדאניע).
זיין פאטער איז געווען כוסיין זון פון עלי, הערשער איבער מעקא, און שפעטער קעניג איבער כידזשאז, וואס איז היינט אין סאודי אראביע. נאכן ערשטע וועלט מלחמה, האט גרויסבריטאניע, געגרינדעט צוויי אראבישע לענדער, וואס האבן זיך געפונען אונטער בריטישע אויפזיכט, איראק, און טראנס-יארדאניע, וואס איבער ביידע פון זיי, איז דער הערשאפט געגעבן געווארן צו די האשעמיטן, אבדאללא און זיין ברודער פייסל דער ערשטער, דאס איז געווען אלס דאנקבארקייט פאר די אראבישע הילף, אויף זייער רעוואלט קעגן אטאמאנישע אימפעריע. און נאכן קריג, האבן זיך ווינסטאן טשערטשיל, הערבערט סמועל, לארענס פון אראביע, זיך געטראפן מיט אים, און אים פארגעשלאגן צו ווערן עמיר (הערשער) איבער טראנס-יארדאניע.
ווען טראנס-יארדאניע איז געווארן זעלבסטשטענדיק, איז אבדאללא געקרוינט געווארן אלס קעניג, פון האשעמיטן קעניגרייך פון טראנס-יארדאניע.
איידער דער מלחמת השחרור, פון ישראל. האבן יידישע דיפלאמאטן געפירט געהיימע געשפרעכן מיט אבדאללא, אין שפיץ פון גאלדע מאיר, ביי איין אזעלכע געשפרעכן, זענען זיי געקומען צו א פארשטענדעניש, אז יידן וועלן נישט אטאקירן יארדאניע, און דאס זעלבע פארקערט, צוויי טעג איידער דער קריג איז אויסגעבראכן, האט ער פארגעשלאגן, אז די יידן זאלן ווערן טייל פון יארדאניע, אבער מיט אטאנאמיע, גאלדע מאיר האט אפגעווארפן אזא פלאן, נאך זיין פראגע ווי די יידן יאגן זיך, האט גאלדע מאיר גענטפערט, אז נאך 2,000 יאר האבן די ווי זיך צו יאגן. דערנאך האט גאלדע געזאגט, אויף ווידערזען נאכן קריג.
נאכן קריג, איז ער געווען דער איינציקסטע מדינה פון אראבער, וואס האבן טיילגענומען אין קאמף קעגן ישראל, וואס האט געווינען עפעס, ער האט איינגענומען דעם מערב ברעג, און מזרח ירושלים, אריינרעכנדיק הר הבית, און אלטשטאט.
און אין יאר 1950 האט ער אפציעל אנאקסירט דעם מערב ברעג, און ער האט געטוישט דעם נאמען פון טראנס-יארדאניע, צו האשעמיטן קעניגרייך פון יארדאניע. צוזאמען מיט ישראל האט ער זיך קעגן געשטעלט, דאס אינטערנאציאנאליזירן ירושלים, אויפן באפעל פון די פאראייניגטע פעלקער, וואס האט כמעט געברענגט די צוויי לענדער, זיך צאמזעצן ביים טיש, אויף שלום געשפרעכן.
אויף די 20סטע יולי 1951, איז ער געשאסן געווארן צום טויט, פאר זיין אייניקל כוסיין קעניג פון יארדאניעס אויגן, דורך א פאלעסטינער עקסטרעמיסט, שליחים פון מוכאמעד אמין על כוסייני. ביים טויער פון מעטשעט על אקצא, אויפן הר הבית אין ירושלים. זיינע לייבוועכטער האבן געשאסן די מערדער אויפן פלאץ.
נאך זיין טויט איז זיין זון טאלאל געווארן קעניג, אבער מען האט אנטדעקט אין אים א גייסטישע קרענק, האט מען אויפגענומען זיין אייניקל כוסיין, וואס האט ווייטער אנגעהאלטן געהיימע געשפרעכן מיט ישראל, און אונטערגעשריבן א שלום אפמאך מיט ישראל אין יאר 1994.
משכנות שאננים איז פון די ערשטע געגנטן אין ירושלים געבויט צו ווערן אויסער דער אלטשטאט. דער שטח איז געקויפט געווארן אין יאר 1855, דורך משה מאנטיפיארי, און איז גרויס 180,000 קוואדראט מעטער. דער שטח געפונט זיך נאנט צו הר ציון, און די פרייז וואס מאנטיפיארי האט געצאלט צום פאשא אין ירושלים איז געווען 1,000 פונט. דאס האט געפאדערט א ספעציעלע געזעץ, וואס האט אים ערלויבט צו קויפן, ווייל לויטן טערקישן געזעץ זענען אויסלענדישע בירגער נישט געווען ערלויבט צו קויפן שטח.
אנהייב האט מאנטיפיארי געוואלט אויפשטעלן א יידיש שפיטאל, צום סוף נאכן אויפשטעלן א יידיש שפיטאל אין דער אלטשטאט, האט ער אפגעלייגט זיין פלאן, און ער האט באשלאסן אויף צו שטעלן א געגנט מיט הייזער, וואס וועט זיין ברייט, צו די דעמאלטדיקע באגריפן, קעגן דער ענגשאפט וואס האט דאן געהערשט אין אלטשטאט.
די געגנט באשטייט למעשה פון איין לאנגן הויז, מיט זעכצן דירות, וואס שפעטער זענען צוגעלייגט געווארן אין א זייטיקן הויז נאך פיר דירות. זיי זענען געווען באשטימט פאר תלמידי חכמים און ארימעלייט, וואס דארפן זיך טוישן יעדע דריי יאר. וואס איז קיינמאל נישט געשען, וויבאלד רוב מענטשן האבן מורא געהאט, זיך צו דרייען אינדרויסן פון די מויערן ביינאכט, וויבאלד רויבערס פלעגן זיך ארומדרייען אינדרויסן, און באראבעווען די מענטשן.
מאנטיפיארי האט אויך אויפגעשטעלט א ווינטמיל, וואס וועט צושטעלן א שטיקל פרנסה פאר יידן, וואס איז געבויט געווארן, נאך איידער די געגנט איז אויפגעשטעלט געווארן, וואס אנהייב האט עס געארבעט, אבער שפעטער ווען מילן האבן גענומען מאלן אויף קוילן, און די מיל האט זיך צובראכן, איז די מיל ארויס פון באנוץ.
היינט איז די געגנט אונטערן אויפזיכט פון ירושלים פאנד, וואס פירט דארט אן קולטורעלע אונטערנעמונגען, און שטיצן מוזיקאלישע פראיעקטן, פון יונגע ארטיסטן, ווי אויך א שלום צענטער פאר געשפרעכן און פלארעליזם.
קריות איז די באצייכענונג אויף די שטעט אין געגנט פון חיפה מעטראפאלין, וואס זענען גאר נאנט צו דער שטאט, אלע אויפן צפון זייט פון דער שטאט. עס רעכנט אריין אין זיך פיר שטעט, קרית ים, קרית ביאליק, קרית מוצקין און קרית אתא, און נאך צוויי געגנטן, וואס געפונען זיך אונטער דער חיפהער שטאטראט אדמיניסטראציע, קרית חיים און קרית שמואל.
אין ישראל, ווערן מענטשן פון די אויבן דערמאנטע שטעט נישט גערופן אויפן נאמען פון זייער שטאט, נאר דער כלליתדיקער נאמען קריות.
עס זענען געווען מערערע פארשלאגן, צו פאראייניקן די שטעט. צום ביישפיל, קרית ביאליק און קרית מוצקין, ווי אויך מאכן פון זיי איין גרויסע שטאט, אבער קיינמאל נישט באשטעטיקט געווארן. אין 7טן יאנואר 2008, האט די רעגירונג געמאלדן, אז עטליכע שטעט וועלן זיך פאראייניקן מיט חיפה, וואס איז אויך קיינמאל נישט געשען.
דיזנגאף גאס איז א צענטראלע גאס אין עלטערן געגנט פון צענטער תל אביב, גערופן אויפן נאמען פון מאיר דיזנגאף, דער ערשטער בירגערמייסטער פון דער שטאט.
די גאס פירט פון צפון אויף דרום, אין מערסטנטייל. און אין דרום טייל פארט ער אביסל פון מזרח צו מערב. די גאס פון דרום הייבט זיך אן פון שלמה אבן גבירול גאס, און פון דארט ציט דיזנגאף אויף צפון ביז צום אלטן פארט.
די גאס פלעגט זיין א טייל פון דער קולטור אין ישראל, ביז אין די 1980ער יארן, ווען אסאך קאמערץ צענטערן זענען אויפגעבויט געווארן, און אוועקגענומען די גלאנץ פון דער גאס. גרויסע ישראל דענקער, דיכטער און פערזענליכקייטן פלעגן צו זיצן אין די קאפע הייזער, וואס האבן אנגעפילט די גאס.
צינה דיזנגאף קרייז (פלאזא), פלעגט זיין פארעכנט אלס הארץ פון דער שטאט, ביז מען האט אים איבערגעבויט, און היינט איז די פלאזא העכער דער גאס, וואס לויט געוויסע, האט צוגעברענגט צום אונטערגיין פונעם גלאנץ וואס די גאס האט אמאל געהאט.
די דיזנגאף צענטער, א קאמערציאלע מאלל, איז אויגעבויט געווארן אום 1977. און איז אויך געווען א שטארקער גורם, אז די רעסטאראנטן און קאפע הייזער זאלן זיך פארמאכן.
אינמיטן די 1990ער יארן, זענען פארגעקומען צוויי זעלבסטמארד אטאקעס אויף דער גאס, וואס דאס האט געלייגט די גאס נאך מער אין שאטן. זייט 2000 האט די תל אביבער שטאטראט מערערע פלענער אויפצוריכטן די גאס, און היינט געפונען זיך מערערע קאפע הייזער, און רעסטאראנטן, וואס האבן זיך געפענט אין די פארגאנגענע יארן.
אויף דער גאס געפונט זיך דיזנגאף צענטער, בית ליסין טעאטער און די קולטור זאל (היכל התרבות).
די בעגין שאסיי, אויך שאסיי נומער 50, איז א געגנטליכע שאסיי אין ירושלים, וואס לויפט פון צפון אויף דרום.
די שאסיי איז גערופן אויפן נאמען פון פרעמיער מיניסטער, מנחם בעגין. זי איז געבויט געווארן אין די 1990ער יארן, געעפנט פארן פארקער 1998, און איז פארלענגערט געווארן 2002. די לענג איז עטוואס מער פון צוועלף קילאמעטער. זי הייבט אָן אין דרום ביי גילה געגנט, נעבן מלחה קאמערץ צענטער, און טעדי סטאדיאן. זי פארט אריבער קרית יובל, גבעת מרדכי, קרית משה, וואו זי פֿארט אונטער דעם אריינגאנג צו דער שטאט. אויף צפון פארבינדט זיך זי מיט גאלדע מאיר שאסיי, און יגאל ידין שאסיי, וואס פירט צו רמות און רמת שלמה. פון דארט פארבינדט זיך צום עטרות אינדוסטריעלן געגנט, ווי דער נומער פון דער שאסיי טוישט זיך צו 45, וואו זי פארבינדט זיך צו שאסיי נומער 443.
די ווערט פון די געגנטן לעבן דער שאסיי איז געפאלן, און די שטאט האט באצאלט אנטשעדיקונג פאר די מענטשן 35 מיליאן שקל.
קרית מוצקין איז א שטאט אין חיפה דיסטריקט, ישראל. זי געפונט זיך צפון פון חיפה, און איז איינע פון די שטעט וואס מאכן אויס די קריות, די מעטראפאלין פון חיפה. זי געפונט זיך אויפן ים פלאך, דרום פון עכו, פון דרום געפונט זיך קרית חיים און קרית שמואל, געגנטן וואס געהערן אן חיפה מוניציפאליטעט. צפון מערב געפינט זיך קרית ים און פון מזרח קרית ביאליק, וואס שאסיי נומער 4 טיילט אפ צווישן די צוויי שטעט.
לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, ריכטיק פאר 2008, וווינען אין קרית מוצקין 39,700 איינוווינער. אין דער שטאט געפונען זיך 20 בתי מדרשים, און צוויי מקוואות, אן אשכנזישער הויפט רב, און א ספרדישער הויפט רב.
די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1934, דורך חיפה מיטל קלאס פארדינער, זיי האבן געגרינדעט א פאראייניקונגס בונד פון איינוווינער, וואס איז געווארן אפגעשאפן אין יאר 1960. זיי האבן זיך גערופן מוצקין, אויפן נאמען פון א ציוניסט, מיטן נאמען ליא מוצקין. אין 1941, איז די געגנט געווארן א לאקאלע ראט, און אין 1976, געווארן א שטאט.
די אינערן מיניסטעריום, האט מערערע מאל געמאלדן פלענער, צו פאראייניקן שטעט אין דער געגנט, ווי קרית מוצקין און קרית ביאליק. אדער פאראייניקן אלע שטעט אין קריות, צו איין גרויסער שטאט, אדער גאר פאראייניקן שטעט צו חיפה. עס איז קיינמאל נישט צושטאנד געקומען ביז היינט.
דער היינטיקער בירגערמייסטער הייסט חיים צורי, און אין שטאטראט דינען 15 מאנדאטן.
ישראל באנען האט א באן סטאנציע אין דער שטאט, אויף דער נהריה-חיפה-תל אביב רוטע.
ברוקלין (ענגליש: "Brooklyn") איז איינע פון די פינף באראס אין ניו יארק סיטי, וואס געפינט זיך אינעם שטאַט ניו יארק אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. ברוקלין האט עטלעכע בריק און טונעל פארבינדונגען מיט דער בארא פון מאנהעטן אריבער דעם איסט ריווער, און די וועראזאנא נערויס בריק פארבינדט ברוקלין מיט סטעטן איילאנד.
ברוקלין איז געווען א זעלבסשטענדיגע שטאט ביז 1898 ווען זי האט זיך פאראייניקט מיט די אנדערע באראס און געווארן א טייל פון ניו יארק סיטי.
דערינען זענען אויך פאראן די גרעסטע אידישע געגנטער פון דער וועלט; וויליאמסבורג פאר אונגארישע אידן פונעם חסידישן שטראם; קרוין הייטס פאר חבד'סקער אידן; בארא פארק פאר אלגעמיין אונגערישע און פוילישע חסידישע אפשטאמיגע אידן. און פלעטבוש פאר ליטווישע און ספרדים מיט מאדערן ארטאדאקס אידן.
די פאראייניגטע רעפובליק פון טאַנזאַניע () איז א פאלק אין צענטראלער מזרח אפריקע וואס גרענעצט קעניע און אוגאנדע צו צפון, רוואנדע, בורונדי און די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא צו מערב, און זאמביע, מאלאווי און מאזאמביק צו דרום. די מזרח גרענעצן זענען אויפן אינדישן אקעאן.
די פאראייניגטע רעפובליק פון טאַנזאַניע האט 26 ראיאנען. דער היינטיגער הויפט פון דער מדינה איז פרעזידענט זשאקאיא מרישא קיקוועטע, דערוויילט אין 2005. זייט 1996, איז דאדאמא די אפיציעלע הויפטשטאט פון טאנזאניע, און דארט געפינען זיך דער פארלאמענט און טייל רעגירונג ביוראען.
פון זעלבשטענדיקייט ביז 1996 איז די בארטן שטאט דאר עס סאלאאם געווען די פאליטישע הויפטשטאט. היינט בלייבט דאר עס סאלאאם די פרינציפעלע קאמערציעלע שטאט פון טאנזאניע, און רוב רעגירונג אינסטיטוציעס זענען נאך דארטן. זי איז דער הויפט ים־פארט פארן לאנד און זיינע לאנד איינגעשלאסענע שכנים.
די עקאנאמיע איז באזירט אויף לאנדווירטשאפט, וואס נעמט איין העלפט פון דעם GDP, פארזארגאט 85 פראצענט פון עקספארט און באשעפטיקט אומגעפער 80 פראצענט פון דער ארבעטקראפט. נאר 4 פראצענט פון דעם ערד שטח איז קולטיווירט.
טאנזאניע האט צוויי לופטליניעס, וואס פליען אין לאנד און האבן אויך אינטערנאציאנאלע לופטרייזעס פון טאנזאניע קיין קיגאלי, נייראבי און מאמבאסע.
דער צענטער פונעם לאנד איז פלאך, מיט בערג אין צפון און אין דרום. דער העכסטער פונקט אין טאנזאניע איז אוהורו שפיץ, קילימאנדזשארא, הויך 5,893 מעטער, וואס איז אויך דער העכסטער פונקט אין אפריקע.
טראנספארט אין טאנזאניע איז בעיקר דורך שאסייען, ווי אויך באנען.
סיגוט אדער סיגעט אין רומעניע, איז אַ באַקאַנטע שטאָט פאַר חסידות, דאָרטן האָבן געוואוינט גרויסע רביים פון די סיגעטער גזע וואָס ציעט זיך פון איהעלער רב דער ישמח משה.
דער סיגעטער קייט.
רבי יקותיאל יהודה טייטלבוים (ה'תקס"ח - ו' אלול ה'תרמ"ג), רב אין סיגעט, דער ייטב לב.
א מצה בעקעריי איז א פלאץ וואו מען באקט מצות. דאס פלאץ ווערט נארמאל באניצט נאר אין די סוף ווינטער חדשים אויף צוגרייטן צום יום טוב פסח.
דאס פלאץ ווערט א גאנצע יאר אפגעהיטן פון חמץ, וועגען דעם זענען רוב בעקערייען צוגעשלאסען ווען ס'איז נישט אין באנוץ.
האנט מצות.
די האנט מצות ווערן געמאכט מיט די הענט.
מאכן דאס טייג.
די מעל שטוב איז די פלאץ וואו מען מעסט דאס מעל און מען גרייט עס אן פאר דעם קנעטער.
די וואסער שטוב איז די פלאץ וואו מען מעסט דאס "מים שלנו" וואסער, אין צוגרייטונג צום קנעטען.
די מעל שטוב און וואסער שטוב זענען נארמאל איינס לעבן דער אנדערער, אבער זענען הערמעטיש אפגעשלאסן איינס פון דער אנדערער.
דער קנעטער אדער פֿארנעמער באקומט דאס מעל פון די מעל שטוב און וואסער פון וואסער שטוב, און מאכט דערפון א טייג. דאס וואסער דארף מען אריינגיסן מיט די ווערטער "לשם מצת מצוה".
דאס טייג וואס מען מאכט הייסט א "מיירע".
דער פינער נעמט דאס טייג און ארבעט עס איבער, עס איז דא וואס מאכן עס מיט די הענט, און עס איז דא וואס מאכן עס מיט א שטעקן.
פון דארט טראגט דער פינער דאס טייג צום צווייטן צימער.
מאכן די מצות.
דער טיילער (מחלק) נעמט דאס טייג און צעטיילט עס פאר די טייגל קוועטשערס, לויט די גרייס וואס די מצה דארף אויסקומען.
די טייגל קוועטשערס (מתחילים) נעמען די טייגעל און מאכן גרייט עס צום וועלגערען.
די וועלגערערס און די ענדיגערס (גומרים) דארפן זיין מומחים, זיי וועלגערן אויס דאס טייג עס זאל זיין שיין רונדיג, דין אז מ'זאל עס קענען עסן, און נישט צו דין אז עס זאל זיך נישט צעברעכן. אויב איז דער וועלגערער נישט קיין מומחה וועט דאס טייג אויס זען מער ווי א המן טאש ווי א מצה.
די רעדלערס צעלעכערן די מצה מיט א ספעציעלן רעדלן געצייג אז זי זאל זיך נישט אויפבלאזן בשעת'ן באקן.
דערנאך לייגן זיי ארויף די מצה ארום א שטעקן, וואס דער שיבער האלט גרייט אריינגענומען צו ווערן צום דריטן צימער.
עס זענען דא וואס פירן זיך אז ווען ס'איז דא מצות וואס ווארטן אריינגענומען צו ווערן צום דריטן צימער שרייען זיי "צוויי מצות אין אויוון אריין".
באקן די מצות.
דער שיבער נעמט די שטעקן מיט די מצות און פירט עס אריין אין אויוון. דער שיבער דארף זיין א גרויסע מומחה כדי אריינלייגן די מצות אין אויוון גלייך און צוליב די פילע הלכות וואס איז דא ביים אריין לייגן אין אויוון.
דער אויוון איז געבויט פון שטיין אדער מעטאל, נארמאל הייצט מען דעם אויוון מיט האלץ, ס'איז דא וואס הייצן דעם אויוון מיט גאז ווייל ס'איז ביליגער אבער דער טעם פון די מצות איז נישט אזוי גוט ווי פון האלץ, ווי אויך איז דא וואס נוצן בלעכענע אויווענעס כדי מען זאל עס קענען אוועק פירן נאך פסח.
מאשין מצה.
די פראצעדורע פון באקן מאשין מצה ווערט געמאכט ריין דורך מאשין.
די מאשין איז אויסגעטראפן געווארן אין יאר ה'תרט"ז, דורך א אידישן בעקער.
פראדוצירערס.
די וואס פארקויפן די מצות פארן ציבור.
אין ארץ ישראל: די וועלט בארימטע קוממיות האנט מצות, מצות ירושלים (מאשין) און נאך.
אין אמעריקע איז באקאנט די האנט מצות פון סאטמאר בית רחל, פאפא- צעהלים און נאך.
אריזאנע ווייץ
נחשון בן עמינדב איז געווען דער נשיא פון שבט יהודה. ווען די יידן זענען געקומען צום ים סוף ביים ארויסגיין פון מצרים, איז ער געווען דער ערשטער וואס האט אריינגעשפרינגען אין ים, דערנאך האט זיך געשפאלטן דער ים און אלע יידן זענען אדורך.
נחשון האט געהאט א זון שַלמה, פון וועמען איז ארויסגעקומען דוד המלך. נחשון'ס שוועסטער אלישבע איז געווען די ווייב פון אהרן הכהן.
די אוויטש פאמיליע איז געווען א פאמיליע פון צירקוס אקטיארן וואס האבן איבערלעבט דעם אוישוויץ קאצעט. כמעט אלע פון זיי זענען געווען קארליקעס.
די אוויטשס זענען געווען קינדער פון שמשון אייזיק אוויטש פון מארמאראש.
עס איז א אינטרעסאנט שטיקל היסטאריע איבער דעם צווייטן וועלט קריג בכלל, און איבער אוישוויץ בפרט. זיי זענען דעפארטירט אהין אום 15טן מיי 1944. מענגעלע האט זיך אינטערעסירט אין זיי ווייל זיי זענען געווען א משפחה טייל קארליקעס און טייל נארמאלע, און דאס האט גאר גורם געווען אז זיי זאלן כמעט אלע איבערלעבן דעם קריג.
תולדות אהרן חסיד מיט בגדי חול
הרב אברהם יצחק קאהן האדמו"ר תולדות אהרן (טאטע)
הרב דוד קאהן אדמו"ר תולדות אהרן (זון)
תולדות אהרן איז א ירושלימער חסידות מיט איבער צוויי טויזנט משפחות וואס איז געגרינדעט געווארן אלס אן אפטיילונג פון דער חבורה פון עובדים דורך ר' אהרל'ע ראטה'ס חסידים שומרי אמונים. טייל פון זיי וואוינען אין בית שמש, חריש און טבריה, און אויך האבן זיי שטיבלעך אין לאנדאן, מאנסי, וויליאמסבורג, בארא פארק און קרית יואל.
דער רבי און גרינדער איז געווען רבי אברהם יצחק קאהן בעל ״דברי אמונה״.
הרב דוד קאהן אדמו"ר תולדות אהרן (הבן)
די חבורה פון שומרי אמונים האט זיך געגרינדעט נאך אין ראמעניע בעפארן קריג. אנפאנג קריג איז ר' אהר'עלע ראטה ארויפגעגאנגען צוזאמען מיט זיינע קינדער און זיין איידעם ר' אברהם יצחק קאהן קיין ארץ ישראל וואו ער האט שוין געהאט א קבוצה און האט זיך דארטן באזעצט. ער איז געווען זייער א שוואכער מענטש אין ז' ניסן תש"ז איז ער צוזאמגעפאלן אינמיטן מאלן די ווייץ אויף פסח אין געליגן שוואך אין בעט. אין סוף נאכט האט ער געבעטן צולייגן די צוואה אונטער זיין קישן און זיין איידעם האט עס אונטערגעלייגט און גלייך דערנאך איז ער אוועק אין יונגן עלטער פין 53 יאר.
אין צוואה איז געשטאנען אז נאר איינער וואס איז אויסגעארבעט זייער שטארק זאל מספיד זיין און קיינע פין די גרויסע תלמידים האבן זיך נישט געפילט ראוי דערפאר. אינמיטן האט זיין איידעם אנגעפאנגען מספיד זיין און די תלמידים האבן באשלאסן אז אזא איינער זאל זיין ממלא מקום און אזוי איז געווען אפאר יאר.
נאך א פאר יאר האט זיין זון אנגעפאנגען אליין פירן אין א זייטיגן שטיבל; האט רבי אברהם יצחק באשלאסן אז ער וויל זיך נישט קריגן און "אלעס" אוועקגעגעבן כדי זיך נישט צי קריגן "אויך די נאמען" און געעפנט א נייעם בית המדרש און א ישיבה מיטן נאמען תולדות אהרן.
מיט די יארן איז ער געווארן פון א ראש חבורה צו א רב פון דער קהילה, און תולדות אהרן איז געווארן מער און מער א חסידות חוץ אפאר זאכן וואס גייען נאך היינט אן אלץ חבורה.
שבת קודש פרשת וירא תשנ"ה האט מען געזען אסאך אינטערסאנטע זאכן. יענע וואך איז ער אראפגעפאלן אין פארלוירן אסאך בלוט אין אריין אין א האלבע קאמע פאר צוויי יאר ביז'ן יום ז"ך כסלו תשנ"ז ווען ער איז נסתלק געווארן לגנזי מרומים.
זיין ממלא מקום איז דער היינטיגער רבי, זיין צווייטער זון רבי דוד קאהן.
צוליב דעם וואס א גרויסער טייל עולם האט אים נישט געוואלט אויפנעמען אלס רבי'ן.
דער עלטערער זון רבי שמואל יעקב קאהן האט געעפנט פאר זיך א חסידות מיטן נאמען תולדות אברהם יצחק. און באקומען א בנין פון תולדות אהרן במתנה נאכן פסק בית דין.
פרומקייט.
תולדות אהרן איז געווען באקאנט אלס זייער פרום און אויסגעשפראכן קעגן סיי וואסארא מאדערנקייט. און ביז היינט ווי למשל לעצטענס האבן זיי געפנט א גאנצע וועד איבער דעם סוביעקט פין אקאדעמיע'ס
ווערנדיג געגרינדעט מלכתחילה אלס א חבורה נישט א חסידות האבן זיי שווערע תקנות וואס פאסט פאר בני עליה, וואס איז זייער שטרענג, מען מעג נאר גיין מיטן ירושלימ'ער לבוש. און מען מוז דאווענען יעדן שבת דיקה אינעם בית המדרש הגדול.
יעדעס יאר איז דא א כינוס הגדול וואו מען שרייבט אונטער אויף די תקנות און מען גיט א פדיון נפש וואס דער אלטער רבי האט מתקן געווען אלס מיטגלידערשאפט.
איינער וואס טראגט די מעדאל פון א תולדות אהרן חסיד איז נישט קיין פארגלייך צו טויזנטער גאלדענע מעדאלן אפי' די אגודיסטן ווייסן דאס.
א קארליק איז א נידעריגער געוואקסענער מענטש צוליב א מעדיצינישן דעפעקטיווקייט.
שרעטלדיקייט נעמט זיך פון דער סקעלעט נישט וואקסן געהעריג.
אין אוישוויץ איז געווען א פאמיליע קארליקן, די אוויטש פאמיליע.
שפינדל מיט נאגל b און פראַסליצע c
א שפינדל איז א הילצערנער שטעקן מיט א פראַסליצע (א שווערע קיילעכדיגע זאך) וואס מען ניצט פאר שפינען וואל און אנדערע פיברעס אין א פאדעם.
מאנאַקא, אפיציעל די פרינציפאליטעט פון מאנאקא (; מאנעגאסק: "Principatu de Múnegu";;), איז א קליינער סווורענער שטאטס שטאט פלאצירט אין דרום מערב אייראפע אויפן צפון צענטראלן בארטן פונעם מיטלענדישן ים. פון דריי זייטן איז עס ארומגענומען מיט פראנקרייך, און זיין צענטער איז בערך 16 ק"מ פון איטאליע. זיין שטח איז קנאפע 2 ק"מ² מיט אן אפגעשאצטער באפעלקערוג פון 33,000.
דער צענטער פון מאנאקא איז אומגעפער 16 ק"מ (9.9 מייל) פון איטאליע, און 15 ק"מ (9.3 מייל) צפון־מזרח פון ניס, פראנקרייך.
מאנאקא איז דאס צווייטע קלענסטע לאנד אין דער וועלט.
טשענגער () איז א שטעטל אין דער סאַבאלטש-סאִטמאִר-בערעג מעדזשע אין צפון־מזרח אונגארן. עס האט א שטח פון 36 קוואדראט ק"מ און א באפעלקערונג פֿון 5085 מענטשן (2005).
צווישן היסטאריקער ווערט טשענגער געזען אלס א צענטראלע שטאט פון דעם אומגעגנט, איינע פון די סיבות איז צוליב דעם וואס מערערע שטעט אין דעם געגנט האבן געהייסן טשענגער מיט א צונאמען דערצו.
סאַבאלטש-סאַטמאַר-בערעג איז א מעדזשע (אן אדמיניסטראטיווער ראיאן) אין צפון־מזרח אונגארן, וואס גרענעצט סלאוואקיי, אוקראינע און רומעניע. די הויפטשטאט איז נירעדהאז. די מעדזשע איז גערינדעט נאכן צווייטן וועלט קריג מיטן נאמען סאבאלטש-סאטמאר; אין 1991 איז דער נאמען געווארן סאַבאלטש-סאטמאר-בערעג.
עס איז די זעקסטע גרעסטע מעדזשע אין אונגארן מיט א שטח פון 5,936 קוואדראט ק"מ.
ברעזנא אדער ברעזנע (;;) איז א שטאט אין צענטראלער סלאוואקיי מיט א באפעלקערונג פון 22,279 (2005). פאר דער ערשטער וועלט מלחמה איז דאס געווען אין אונגארן און נאכדעם ביז צווישן די צוויי וועלט מלחמות איז דאס געוועזן אין טשעכאסלאוואקיי, און זייט 1993 איז דאס אין סלאוואקיי.
עס איז שוין פאר יארן באקאנט אלס אן אידישע ארט וואס ווערט שוין געברענגט אין עלטערע ספרים, ווי אויך איז דארטן געוועזן א דרוקעריי, וואס האט העכסט ווארשיינליך היבש צוגעגעבן צו דעם אידישן לעבן דארטן.
אין 1902 האבן געוואוינט אין ברעזנא 170 אידן, און אין 1940, 200 אידן.
אין קאמפיוטעריי איז א דרוקער א פעריפֿעריש מיטל צו שאפן א פאפירנער עקזעמפלאר פון אן עלעקטראנישן דאקומענט.
רעגולערער דרוק (שווארץ אויף ווייס.
איז דאך זייער פשוט אזוי ווי מען שרייבט ווען אויף א פאפיר וואס קאפיעט דאס אריבער אויף דעם אונטערשטן קען מען טון מיט דעם דרוק מאשין
קאלירן דרוק RGB.
ווי באקאנט איז דא דריי הויפט קאלירן רויט גרין בלוי, איז מען אוןיפגעקומען מיט א פאטענט צו מאכן דריי עקסטערע פלאטעס און יעדעס איינע זאל ארויפלייגן אזויפיל פון דעם ספעציפישן קאליר אז פון אלע דריי צוזאמען ווערט א פארטיג בילד א.ד.ג.
קאלירן דרוק CMYK.
אבער אזוי ווי די קאלירטע טינט קאסט היבש טייער רעאליטיוו צו די שווארצע איז מען אויפגעקומען מיט נאך א פאטענט אז מען לייגט פיר פלאטעס און דעם מינימום פון די קאלירטע און צו מאכן ליכטיגער און טונקעלער לייגט מען צו אביסל פון די שווארצע און אזוי גלייכט זיך דאס אויס
אפיס דזשעט.
איז א טעכנעלאגיע וואס איז זייער ענליך צו דעם אינק-דזשעט, אבער עס איז אויף גאר א ביליגן פארמאט, עס קומט אויס צו בערך א צוואנסיגסטל דער פרייז, עס איז לויט טייל שוין אפילו ביליגער פון לעיזער, הגם עס דויערט היבש אביסל שטאטער ווי די רעגולער אינק-דזשעט דרוקערס, אבער דער קוואליטי מיט די פרייז וועגן איבער
לאזער דרוקעריי.
היינט ווערט רוב דרוקעריי געמאכט מיט א לאזער, דאס טייטשט אז אנשטאט נעמען נאסע טינט און דאס אנשמירן אויפן פאפיר, נעמט מען שטויב טינט און מען ברענט דאס ארויף אויף די אנגעצייכנטע פלעצער, אבער עס איז א שטוינענדער פאקט אז די סארט לאזער דרוקעריי האט בכלל נישט דעם אויסקוק פון קיין ארגיניאלער שריפט, קעגן דעם אינק דזשעט, אדער אריגיאנלער פרינט.
הרב צבי אלימלך שעהנפעלד איז געווען דער רב פון מעזשילאבריץ (היינט סלאוואקיי) אין די ת"ר יארן ווען סלאוואקיי איז געווען א פראווינץ פון אונגארן.
ער איז געווען א זון פון ר' משה שאהנפעלד וואס איז געווען אן איידעם פון רבי צבי אלימלך שפירא דער "בני יששכר".
שעהנפעלד
ר' אשר אנשיל קרויז איז דער ראצפערטער רב פון וויליאמסבורג, ניו יארק.
ער איז א זון פון הרב שמואל דוד קרויז און א ברודער מיט ר' שלום קרויז, דער אודווארער רב.
ער האט געוואוינט אין ארגענטינע נאך דער צווייטער וועלט מלחמה און דערנאך זיך באזעצט אין וויליאמסבורג. ער פלעגט דרוקן ספרים ווי דעם קרבן אשר סידור און נאך. ער האט ארויס געגעבן פארשידענע צייטונגען ווי "תורה און סחורה", "ביזנעס וועלט" און נאך.
ער האט געוואלט מאכן אן עירוב אין וויליאמסבורג אבער ער האט עס נישט געקענט אויספירן למעשה צוליב אן עולם וואס האט זיך קעגן געשטעלט.
a>, מ'האט עס יארן שפעטער געטראפן אין די רוסישע ארכיוון, מיט א רוסישן אויפשריפט, אלס "זאלמינאוו ליאדער". עס זענען נאך געווען אלטע אידן וואס האבן געדענקט הגה"צ ר' חיים אברהם בן הבעל התניא, וואס האט געהאט די זעלבע צורה, און מ'פלעגט זאגן אז ער זעהט אויס ווי דער טאטע, דאס האט באשטעטיגט דאס בילד פאר אמת. (מספר „בית רבי"). אין ספר התמים, שטייט אז דער מהריי"ץ האט געהערט פון זיין באבע, אז איר שווער דער צמח צדק, האט באשטעטיגט דאס בילד.
רבי שניאור זלמן פון לאדי, דער אלטער רבי פון חב״ד (י"ח אלול ה'תק"ה - כ"ד טבת ה'תקע"ג), דער גרינדער פון חב"ד חסידות. ער איז אויך באקאנט אויפן נאמען פון זיין ספר ווי דער בעל התניא.
רבי שניאור זלמן איז געבוירן ח"י אלול ה'תק"ה, אין דער אומגעבונג פון ליאזנא, (א קליין שטעטל אין רייסן לעבן וויטעבסק וואס האט דעמאלס געהערט צו פוילן), צו זיין פאטער הרב ברוך, פון די צדיקים נסתרים, א זעקסטער דור בן אחר בן פון דעם מהר"ל מפראג. (רבי ברוך איז געווען א זון פון רבי שניאור זלמן, א זון פון רבי משה, א זון פון רבי יהודה לייב, א זון פון רבי שמואל, א זון פון רבי בצלאל, א זון פון רבי יהודה ליואי דער מהר"ל מפראג). און צו זיין מוטער מרת רבקה א טאכטער פון הרב אברהם.
ס'איז אנגענומען (מקובל) ביי חסידים, ווען רבי שניאור זלמן איז געווען א יונגל פון דריי יאר, האט דער בעל שם טוב געזאגט פאר זיינע תלמידים, “א הויכע נשמה איז אראפגעקומען אויף דער וועלט, און זיין נאמען איז שניאור - ״שני אור״ - צוויי ליכטיקייטן וועט ער לייכטן, אין תורת הנגלה און אין תורת הנסתר”.
יונגערהייט, האט זיין פאטער גענומען פאר רבי שניאור זלמן, הרב יששכר בער (קאבלינקער) דער מגיד פון ליובאוויטש, אלס רבי מיט אים צולערנען, אבער ווען ער האט אנגעהויבן מיט אים צו לערנען, איז רבי יששכר בער איבעראשט געווארן פון זיין געוואלדיגן שארפקייט און וויסנשאפט, און געזאגט פאר זיין פאטער אז ער דארף נישט קיין רבין.
ביי זיין בר מצוה האבן די גרויסע לייט זיך אויסגעדריקט אויף רבי שניאור זלמן ״רב תנא הוא ופליג״.
אין יאר ה'תקכ"ד איז רבי שניאור זלמן געווען דאס ערשטע מאל ביי דעם מעזריטשער מגיד און איז געווארן פון די יונגסטע תלמידים פון מגיד. נאך דער פטירה פונעם מגיד אין יאר ה'תקל"ג איז רבי שניאור זלמן געווארן א תלמיד פון הרב מנחם מענדל פון וויטעבסק.
אין יאר ה'תקכ"ז איז רבי שניאור זלמן אויפגענומען געווארן אלס מגיד אין ליאזנא, בעלארוס, ווי ער האט שפעטער אין די יארן ה'תקל"ג - ה'תקל"ח געגרינדעט זיין ישיבה.
אומגעפער אין יאר ה'תקל"ב האט רבי שניאור זלמן געגרינדעט דעם דרך החסידות חב"ד, ווען זיין רבי, הרב מנחם מענדל פון וויטעבסק איז ארויף געפארן קיין ארץ ישראל האט ער איבערגענומען די פירערשאפט פון דער גאנצער אומגעבונג.
פארמעסט צווישן חסידים און מתנגדים.
אין יאר ה'תקל"ד איז רבי שניאור זלמן מיטגעפארן מיט זיין רבין מנחם מענדל פון וויטעבסק קיין ווילנא זיך צוטרעפען מיט דעם גר"א, דער גר"א האט אבער זיי נישט אויפגענומען. אין יאר ה'תקמ"ג איז פארגעקומען אן ערנסטער פארמעסט אין מינסק צווישן די צוויי זייטן.
אסרו חג סוכות אין יאר ה'תקנ"ט איז רבי שניאור זלמן ארעסטירט געווארן, און ער איז באפרייט געווארן י"ט כסלו. אסרו חג סוכות אין יאר ה'תקס"א איז רבי שניאור זלמן גערופן געווארן קיין פעטערבורג און י"א מנחם אב איז ער אריבער פון פעטערבורג קיין לאדי.
רבי שניאור זלמן איז נפטר געווארן אין דעם דערפעל פיענא, כ"ד טבת ה'תקע"ג, אין ער ליגט אין האדיטש.
א טייל פון זיינע ספרים האט רבי שניאור זלמן נאך אליין ארויסגעגעבן ביי זיין לעבן.
נאַצי דײַטשלאַנד, אדער דריטע רײך, זיינען די נעמען פאר דייטשלאנד אונטער דער הערשאפט פון אדאלף היטלער, פון 1933 ביז 1945. די נאציס האבן גערודפ'ט און דערמארדעט מיליאנען יידן, רוב פון אייראפעישן יידנטום.
דעם 30סטן יאנואר 1933 איז היטלער געווארן קאנצלער פון דייטשלאנד, און ער האט גאנץ גיך עלימינירט אלע אפאזיציע צו זיין הערשאפט.
אנטיסעמיטיזם איז געווען א וויכטיקער פונקט פון דער געזעלשאפט אין נאצי דייטשלאנד. דער געשטאפא און דער עס עס אונטער היינריך הימלער האבן גערודפט יידן און זיי געהרג'עט.
אין 1938 האבן זיי צוערשט אנעקסירט עסטרייך און שפעטער גענומען סודעטן פון טשעכאסלאוואקיי. אין 1939 האבן זיי איינגענומען דאס גאנצע לאנד פון טשעכאסלאוואקיי.
וולאַדימיר איליִיטש אוליאַנאָוו (רוסיש: "Влади́мир Ильи́ч Улья́нов"), באַקאַנט מיטן נאָמען לענין (Ленин), (22סטן אַפריל 1870 — 21סטן יאַנואַר 1924) איז געווען א רוסישער קאָמוניסטישער רעוואלוציאנער, פאליטיקער און פאליטישע טעאריסט. ער איז געווען דער פֿירער פֿון דער באָלשעוויסטישער פּאַרטיי. ער איז געווען דער ערשטער ראש מלוכה פון סאוועטישן רוסלאנד פון 1917 ביז 1924, און פֿונעם סאָוועטן־פֿאַרבאַנד פון 1922 ביז 1924. אונטער זיין אדמיניסטראציע איז רוסלאנד און דער סאוועטן־פארבאנד געווארן אן איין־פארטייאישע קאמוניסטישע מדינה רעגירט דורך דער רוסישער קאמוניסטן פארטיי. ער איז געווען אידעאלאגיש א מארקסיסט, און האט אנטוויקלט פאליטישע טעאריעס וואס מען רופט לעניניזם.
לענין איז געבוירן געווארן דעם 22סטן אפריל 1870 אין דער שטאט סימבירסק אין דער רוסלענדישער אימפעריע. זיין מוטער מאריא אלעקסאנדראוונא בלאנק, א טאכטער פון א דייטש־שוועדישער מוטער און א רוסיש־יידישן פאטער וואס האט זיך געשמד׳ט, איז געווען א לערערקע אין א שולע, און זיין פאטער איז געווען א בילדונגס באאמטער.
אין הויכשולע האט לענין געלערנט לאטייניש און גריכיש און ער האט אנגעהויבן שטודירן פאליטיק. אין 1887 איז ער געווען א סטודענט אין קאזאן שטאטס אוניווערסיטעט, און מען האט אים ארויסגעווארפן ווייל ער האט פראטעסטירט קעגן דעם צאר פון דער רוסלענדישער אימפעריע. אין יענעם יאר האט די רעגירונג געהאנגען זיין ברודער אלעקסאנדער פאר זיין טייל אין אן אינטריגע צו דערהרג׳ענען דעם צאר אלעקסאנדער דער דריטער, און מען האט דעפארטירט זיין שוועסטער אנא קיין טאטארסטאן. לענין איז געווארן גוט אויפגערעגט און ער האט צוגעזאגט אז ער וועט נעמען נקמה פאר זיין ברודער׳ס טויט.
נאכהער האט ער שטודירט אליין און אין 1891 האט ער באקומען א ליצענץ צו ווערן אן אדוואקאט.טעקסט=
פאר דער רעוואלוציע.
בשעת ווען לענין האט שטודירט געזעצן אין פעטערבורג האט ער געלערנט וועגן די שריפטן פון קארל מארקס און פרידריך ענגלס, ביידע פילאסאפן פון דייטשלאנד. אין רוסלאנד איז געוואן פארבאטן צו רעדן אדער שרייבן וועגן מארקסיזם, די שיטה פון קארל מארקס, און לענין איז געווארן ארעסטירט פאר שטודירן און פארשפרייטן מארקסיזם. אין פעברואר 1897 האט מען אים פאראורטיילט, אן א פראצעס, צו דריי יאר גלות אין מזרח סיביר. מ׳האט אים געגעבן א פאר טעג אין פעטערבורג איידער ער גייט אין גלות, און ער האט אויסגעניצט די צייט זיך צו טרעפן מיט די סאציאל־דעמאקראטן. זיין רייזע קיין סיביר האט געדויערט 11 וואכן, פאר א גרויסן טייל פון דער צייט איז ער געפארן מיט זיין מוטער און שוועסטער.
אין יולי 1898, ווען ער איז נאך געווען אין סיביר, האט לענין געהייראט נאדעזשדא קרופסקאיא. אין 1899 האט ער געשריבן דאס בוך "די אנטוויקלונג פון קאפיטאליזם אין רוסלאנד". אין 1900, האט מען באפרייט לענין און מ׳האט אים געלאזט צוריקגיין אהיים. דערנאך איז ער ארומגעפארן אייראפע. ער האט אנגעהויבן פארעפנטלעכן א מארקסיסטישע צייטונ גערופן "איסקרא" (רוסיש פאר ״פֿינק״ אדער ״בליץ״). אויך איז ער געווארן א חשובער מיטגליד אין דער רוסישער סאציאל־דעמאקראטישער פארטיי. יאן יולי 1903 האט די פארטיי געהאלטן איר צווייטן קאנפערענץ אין לאנדאן. ביים קאנפערענץ האט אויסגעבראכן א מחלוקת צווישן די נאכפאלגער פון לענין און די נאכפאלגער פון יוליוס מארטאוו, איינער פון די אנדערע פירער פון דער פארטיי. מארטאוו האט געהאלטן אז מיטגלידער זאל קענען האלטן דיעות אנדערש ווי דער פארטיי פירערשאפט; לענין האט געהאלטן פארקערט אז די פירערשאפט דארף זיין שטרענג. לענינ׳ס שטיצער זענען געווען דער רוב, און לענין האט זיי גערופן די ״מאיאריטארן״ ("באלשעוויקי" אויף רוסיש); פון דערקעגן האט מארטאוו גערופן זיינע נאכפאלגער די ״מינאריטארן״ ("מענשעוויקי" אויף רוסיש).
אין 1907 איז ער ארומגעפארן איבער אייראפע נאכאמאל און האט געטראפן פיל סאציאלישטישע געשעענישן. ביי דער ערשטער וועלט-מלחמה האט ער געוואוינט אין גרויסע אייראפעאישע שטעט ווי לאנדאן, פאריז און גענף.
1917.
אין פעברואר 1917 האט אויסגעבראכן אין פעטערבורג—וואס דעמאלסט האט געהייסן פעטראגראַד זייט דעם אנהייב פון דער ערשטער וועלט-מלחמה—די פעברואר-רעוואלוציע ווען אינדוסטריעלע ארבעטער האבן געשטרייקט צוליב א מאנגל אין עסן און שלעכטע באדינגונגען אין די פאבריקן. אזוי ווי די שטרייק האט זיך פארשפרייט איבער רוסלאנד האט דער צאר ניקאליי דער צווייטער מורא געהאט און האט אבדיקירט פון זיין טראן. דער שטאַט דומאַ האט איבערגענומען די הערשאפט פונעם לאנד און האט אויפגעשטעלט א פראוויזארישע רעגירונג וואס האט פארוואנדלט די אימפעריע אין א נייער רוסישער רעפובליק. ווען לענין האט געהערט דערפון פון זיין ארט אין דער שווייץ, האט ער געפרייט מיט אנדערע דיסידענטן. ער האט באשלאסן אז ער פארט צוריק אין רוסלאנד צו פירן די באלשעוויקן, אבער ס׳איז געווען גאר שווער אריינפארן אין לאנד צוליב דעם קאנפליקט. ער האט ארגאניזירט מיט אנדערע דיסידענטן א פלאן צו פארהאנדלען וועגן א דורכפאר אדורך דייטשלאנד, מיט וועמען רוסלאנד האט דעמאלסט געהאלטן מלחמה. די דייטשן האבן געכאפט אז די דאזיקע דיסידענטן וועלן שאפן פראבלעמען פאר זייערע רוסישע שונאים, און דערפאר האט די דייטשע רעגירונג איינגשטימט צו לאזן 32 רוסישע בירגער פארן אין א ״געזיגלטן״ באן וואגן אדורך זייער טעריטאריע, צויישן זיי לענין מיט זיין ווייב. די גרופע איז געפארן אויף דער באן פון ציריך קיין זאסניץ, און פון דארט מיט א פראם קיין טרעלעבארג, שוועדן, און פון דארט ווייטער קיין העלסינקי פון וואנעט זיי האבן גענומען א באן קיין פעטראגראד.
לענין איז צוריק קיין רוסלאנד וואו ער איז נאך געווען א וויכטיקער אנפירער פון די באלשעוויקן. ער האט געשריבן אז ער ווילל א רעוואלוציע דורך פשוטע ארבעטער איבערצוקערן די רעגירונג וואס האט איבערגענומען פון ניקאליי דער צווייטער.
אין 1917, האבן די קאדעטס, א פארטיי פון די רעכטע, און אויך עלעמענטן פון די אכראנע (געהיימע פאליציי) פארשפרייט שמועות אז לענין האט באקומען געלט פון די דייטשן, זעענדיק אז ער איז אדורכגעפארן דייטשלאנד אנצוקומען אין רוסלאנד. דאס איז געווען נישט גוט פאר אים אזוי ווי א סך רוסן זענען געהרג׳עט געווארן קעמפן דייטשלאנד ווערנט דער מלחמה. נאך די ״יולי טעג״, א פאפולערע אויפשטאנד אין פעטראגראד וואס די פראוויזיאנעלע רעגירונג האט צעבראכן, האט לענין פארלאזט רוסלאנד און ער איז געגאנגען אין פינלאנד, וואו ער האט זיך געקענט באהאלטן און ווייטער ממשיך זיין מיט זיין ארבעט פאר קאמוניזם.
אין אקטאבער 1917, האבן די באלשעוויקן, אונער לענין און טראצקי, געפירט דעם פעטראגראד סאוועט און אנדערע סאוועטן איבער גאנץ רוסלאנד אין א רעוואלוציע קעגן קערענסקי׳ס רעגירונג, וואס זיי האבן גערופן די אקטאבער רעוואלוציע. זיי האבן איבערגעקערט די רעגירונג, און האבן געמאלדן רוסלאנד ווי א סאציאלישטיש לאנד. אין נאוועמבער האט מען באשטימט לענין דער אנפירער פון לאנד.
זיין רעגירונג.
די פריערדיקע ״פראוויזארישע רעגירונג״ האט געהאט איינגעשטימט אז מען זאל וויילן א גרינדונגס־פארזאמלונג אין נאוועמבער 1917; ווען לענין האט באקומען די מאכט האט לענין – וויסנדיק אז די באלשעוויקן גאנץ מעגלעך וועלן נישט באקומען א מערהייט – געוואלט אפלייגן די דאזיקע וואלן, אבער אנדערע באלשעוויקן האבן נישט מסכים געווען, אן די וואלן זענן אדורכגעגאנגען לויטן פלאן. אין די וואלן פאר דער גרינדונגס־פארזאמלונג, זענען די סאציאליסטישע רעוואלוציאנערן געווארן די גרעסטע פארטיי, און די באלשעוויקן די צווייטע פארטיי מיט אומגעפער א פערטל פון די שטימען. לויט לענינ׳ס ביאגראפיסט דוד שוב, איז דאס געווען "די פֿרייעסטע וואלן אין [רוסלאנד׳ס] היסטאריע״ ביז יענער צייט. ביי די וואלן האבן די באלשעוויקן באקומען זייערע בעסטע רעזולטאטן אין די שטעט, אינדוסטריאלע שטחים און מיליטערישע גארניזאנען אין דעם צענטער פון רוסלאנד, און זייער מעלדונג קעגן דער מלחמה איז געווען שטארק פאפולער מיט די סאלדאטן און מאטראסן. לענין און אנדערע שטיצער האבן געהאלטן אז די וואלו זענען נישט געווען אן אמת׳דיקע אפשפיגלונג פון דעם רוסישן פאלק׳ס דעמאקראטישן רצון, און זיי האבן געגלויבט אז די באפעלקערונג האט נאך נישט געהאט גענוג צייט צו באקענען דעם פאליטישן פראגראם פון די באלשעוויקן. די ניי געוויילטע רוסישע גרינדונגס־פארזאמלונג איז צוזאמען געקומען אין פעטראגראד אין יאנואר 1918. די באלשעוויקן האבן גע׳טענה׳ט אפיציעל אז די גרינדונגס־פארזאמלונג איז קעגן־רעוואלוציאנער, ווייל זי האט געזוכט אוועקנעמען דעם מאכט פון די סאוועטן; די מענשעוויקן און סאציאלישטישע־רעוואלוציאנערן האבן געלייקנט. ווען מען האט מארשירט לטובת דער אין פעטראגראד האבן די זעלנער געשאסן אויף זיי, און עטלעכע מענטשן זענען געהרג׳עט געווארן.
די באלשעוויקן האבן געוואלט דיסקרעדיטירן די פארזאמעלונג און האבן פארגעלייגט א פארגעשלאג וואס וואלט אוועקגענומען פון דער פארזאמלונג א גרויסן טייל פון זייערע געזעצלעכע מאכטן; די מיטגלידער פון דער פארזאמלונג האבן ארויסגעווארפן דעם פארשלאג. די באלשעוויקע רעגירונג האבן געכאפט אויף דעם אלס ראיה אז די פארזאמלונג איז קעגן־רעוואלוציאנער און האבן זי פונאנדערגעלאזט מיט געוואלד.
אינטערנאציאנאל האבן פיל סאציאליסטן פארמשפט׳עט לגנאי לענינ׳ס רעגירונג און האבן אפגעלייקנט אז ער האט געגגרינדעט סאציאליזם; בפרט האבן זיי באמערקט אז עס פעלט פארשפרייטע פאליטישע מיטטיילונג און אינדוסטריעלע דעמאקראטיע. אין סוף פון יאר 1918, האט דער טשעכיש־עסטרייכער מארקסיסט קארל קויטסקי ארויסגעגעבן אן אנטי־לעניניסטישע פראספעקט קעגן דער אנטי־דעמאקראטישער סאוועטישער־רעגירונג אין רוסלאנד. די דייטשישע מארקסיסט ראזא לוקסעמבורג האט איבערגעקייט קויטסקי׳ס דעה׳ס, און דער רוסישער אנארכיסט האט געשילדערט דער באלשעוויקער מאכט־כאפ ווי ״דאס באגראבן פון דער רוסישער רעוואלוציע.
דער גרינלענדישער ים איז דער צפונסטער טייל פונעם צפון אטלאנטישן אקעאן תיכף דרום פונעם ארקטישן אקעאן. ער נעמט איין 1,205,000 קוואדראט ק"מ (465,000 קוואדדאט מייל). די דורכשניט טיף פונעם גרינלענדישן ים איז נאנט צו 1,450 מ. דער טיפסטער פונקט (וואס מען ווייסט דערפון), טיף 5600מ, געפינט זיך צווישן צפון־מזרח גרינלאנד און סוואלבארד.
דער גרינלענדישער ים גרענעצט זיך צו מערב מיטן אינזל גרינלאנד און צו דרום מיטן דענמארק דורכגאס און איסלאנד. צו דרום־מזרח, הינטערן יאן מאיען אינזל ליגט דער נארוועגישער ים.
דער גרינלענדישער ים איז באוואוינט פון אסאך פיש (ווי דארש, הערינג, האליבוט און פלייס) און זויגערס (ווי ים־הינט, וואלפיש און דעלפינען).
דער נארוועגישער ים () איז א טייל פונעם צפון אטלאנטישן אקעאן, צפון־מערב פון נארוועגיע, צווישן דעם צפון ים (ד"ה צפון פון שאטלאנד) און דעם גרינלענדישן ים.
ער גרענעצט זיך מיטן צפון אטלאנטישן אקעאן צו מערב און דעם בארענטס ים צו צפון־מזרח. אין דרום־מערב, ער איז צעשיידט פונעם אטלאנטישן אקעאן מיט אן אונטער־ים שפיץ פון איסלאנד און די פארא אינדזלען. צו צפון, טוט דער יאן מאיען שפיץ שיידן דעם ים פונעם גרינלאנדישן ים.
סטרימטערע (; "סורדאק") איז א דארף אין מארמאראש יודעץ, רומעניע 26 ק"מ דרום־מזרח פון סיגעט.
אין 1880 האבן געוואוינט אין סטרימטערע 194 אידן, און אין 1930, 369. ביים צווייטן וועלט קריג האבן געוואוינט דארט עטליכע אידישע משפחות, אוועק געפירט האט מען זיי קודם אין סיגעטער געטא אריין, און פון דארטן געפירט קיין אוישוויץ,
סלאטפֿינאַ (;;, "Solotvyno"; רוסיניש: "Solotvino";) איז א שטעטל אין דעם קארפאטארוס טייל פון מארמאראש, היינט אוקראינע. ער געפינט זיך אויפן ברעג פונעם טיסא טייך, קעגן איבער סיגעט, רומעניע.
אין 1877 האבן געוואוינט דארט 674 יידן.
דער לעצטער רב פארן קריג איז געוועזן הרב חיים יצחק אייזיק האלבערשטאם אן איידעם פונעם עצי חיים.
ארשעווע (;;;;) איז א שטעטל אין טראנסקארפאטישער גובערניע, מערב אוקריינא, 24 ק"מ צפון־מערב פון חוסט און 29 ק"מ דרום־מזרח פון מונקאטש.
אין 2001 איז די באפעלקערונג געווען 9,515.
יידן אין ארשעווע.
אין 1880 האבן געוואוינט דארט 101 יידן, און אין 1921, 771 יידן.
פאר א שטיקל צייט געווען דארט רב, הרב יואל טייטלבוים שפעטערער סאטמארער רב, און אויפבויער פון סאטמאר על אדמת אמעריקע.
דער אמעריקאנער חורבן אייראפע מוזיי (USHMM) איז אוועק געשטעלט צו באהאנדלען די טעמע פון דעם חורבן אייראפע, און אלע ארומיגע צוגעהערן.
ווי עס הייסט היינט איז דאס דער מערסטער פארגעשריטענער מוזיי איבער דער טעמע, ער שטייגט אפילו איבער יד ושם לויט רוב פארשער און אנאליסטן.
איינס פון די זאכן מיט וואס זיי שטייגן זייער ארויס איבער אנדערע איז, אז איבער יעדער טעמע איז דא א באצאלטער איינגעשטעלטער וואס קען זיך אויס מיט דעם אזוי ווי מיט זיין האנט פלאך, און מען קען איהם פרעגן אויפן פלאץ, און/אדער אריינגעבן א ביטע פאר א פון פאראויס באשטימטן אוידיענץ און עס ווערט צוגעגרייט דעם גאנצן חומר וואס איר ווילט אזוי אז איר זאלט נישט דארפן ארום לויפן און פארברענגען די צייט מיט זוכענישן, נאר איר קענט גלייך אויספארשן דעם ענין וואס איר ווילט.
צ.ב.ש. דער מומחה איבער דעם אונגארישן אידנטוהם איז איינער מיטן נאמען פרענק קאטינא, און אזוי איז דא אויף יעדער טעמע באזונדער, וואס דאס ציט גרויס אינטערעסע ביי פארשערס און מענטשן וואס זוכן נאך איבער זייער פריוואטע משפחה וכדו'.
פוט-נאוט (אויף ענגליש www.footnote.com) איז וועב-זייטל וואס פאר א מינימאלער אפצאל ווערט מען דארטן א מעמבער און זיי זענען געשטעלט אויף די טעמע פון דעם צווייטן וועלט קריג, זיי זאמלען אינפארמאציע אויף פערזענליכע מענטשן וואס זענען דורכגעגאנגען דעם קריג.
זיי זענען לעצטנס געווען אין די נייעס, ווען זיי זענען געווען די ערשטע צו באקומען אינפארמאציע פון דעם באד ארעלסאן ארכיוון סענטער, איבער די ערשטע הונדערט טויזנט אידן וואס עס איז ארויסגעגעבן געווארן.
רימאנאוו איז א שטעטל אין גאליציע, היינט פוילן. זייט 1999, איז רימאנאוו אינעם אונטערקארפאטישן פראווינץ.
ער האט א באפעלקערונג פון 3,585 איינוואוינער (02.06.2009).
ביי יידן איז רימאנאוו אמערסטנס באקאנט צוליב די חסידישע דינאסטיע פון רבי'ן ר' מענדעלע פון רימאנאוו, און דערנאך וויאזוי ער ווערט גערופן ביי חסידים ר' הירש משרת (אדער דער הייליגער רבי ר' הערש), וואס האט איבערגענומען די הנהגה נאך דער פטירה פון זיין רבי'ן.
זשיטאמיר (,) איז א היסטארישע שטאט אין וואהלין, אין צפון פון מערב אוקראינע, 130 ק"מ מערב פון קיעוו. ער איז דער אדמיניסטראטיווער צענטער פונעם זשיטאמירער אבלאסט. זשיטאמיר פארנעמט א שטח פון 65 קוואדראט ק"מ.
אידישע היסטאריע פון זשיטאמיר.
זשיטאמיר איז א שטאט ווי עס האט געווירבלט מיט א אידישער געמיינדע. אין 1900 האבן געוואוינט דאר 31,000 אידן.
עס איז אממיינסטנס באקאנט צוליב זיין דרוקעריי וואס פארנעמט א גרויס חשיבות ביי פילע קרייזן.
רבי אברהם דוב פון אוורוטש איז געווען ראש בית דין אין זשיטאמיר.
ראַצפֿערט איז א קליין שטעטל אין סאבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזיע אין מזרח אונגארן.
ראצפערט איז אמייסטנס באקאנט צווישן חסידישע אידן צוליב דעם וואס הרה"ק ר' שלום אליעזר האלבערשטאם, א זון פון דעם צאנזער רב, דער "דברי חיים", האט דארטן געוואוינט.
בשעת דער נאצי שלאנג איז דארטן אריינגעקומען האבן דארטן געוואוינט ארום 400 אידישע משפחות. עס איז נאר געוועזן דארטן איין קהילה דאס הייסט נאר אן ארטאדאקסישע, עס איז נישט געוועזן דארטן קיין רעפארם קהילה
די אידן האט מען פון דארטן געפירט קיין נירעדהאז אין געטא אריין, און פון דארטן געפירט קיין אוישוויץ, ווי דאס רוב איז אזוי ווי אין אנדערע אידישע שטעט ליידער אומגעקומען על קידוש השם.
נאצי שלאנג איז א נעגאַטיװער אויסדרוק אויף דער דייטשער נאצי באוועגונג וואס איז אזוי ווי א שלאנג וואס בייסט און ברענג אונטער די מענטשהייט.
מאנכע קאמענטירן אז עס ווערט אזוי אנגערופן צוליב דעם מאנומענט וואס איז אויפגעשטעלט אין נאמען און עהרע פון דעם שוועדישן דיפלאמאט ראול וואלענבערג, וואס איז אין פארעם ווי א מענטש קעמפט מיט א שלאנג, מיינענדיג צו זאגן אז ער אלס מענטש האט געקעמפט מיט די נאצישע שלאנג
הר"ר חיים ברייש (תש"ז - י"ד סיוון תשע"ב) איז געווען א מגיד שיעור אין דער מתיבתא אין לאנדאן, ענגלאנד. ער איז געווען גאר באקאנט אלס א גרויסער זעלטענער תלמיד חכם מיט א שטארקן פארנעם.
ר' חיים איז געבוירן געווארן תשי"ג אין ציריך, שווייץ, צו זיין פאטער ר' שמעון ברייש, א זון פון הר"ר מרדכי יעקב ברייש, רב אין ציריך און מחבר פון שו"ת „חלקת יעקב", און צו זיין מוטער, א טאכטער פון הרב ברוך אברהם פרידמאן פון לוגאנא.
ער איז געווען אן איידעם פון רבי גדליה עסטרייכער.
ער איז נפטר געווארן י"ד סיון תשע"ב אין ראמסגייט, ענגלאנד, וואו ער איז געגאנגען זיך אפרוען לעבן דעם ים, און איז פארשוועמט געווארן פון א קרעפטיגער כוואליע.
מען האט אים באערדיגט אין הר המנוחות
מארגארעטין (;) איז א שטאט אין קרייז ביהאר (אין קרישאנא פראווינץ, היינט א טייל פון זיבנבערגן), רומעניע, 43 ק"מ צפון־מזרח פון גרויסווארדיין.
אין 2002 איז די באפעלקערונג געווען 17,291.
אין 1900 האבן געוואוינט אין מארגארעטין 944 אידן. עס האט געהערשט דארטן א שטארקער אידישער פארקער פאר דעם צווייטן וועלט קריג און אזוי אויך נאכדעם איז דארטן געוועזן א ישיבה, איינס פון די סאמע ערשטע ישיבות זיך צו עפענען נאך דעם קריג, ווי עס איז באקאנט אז הר"ר יחזקאל שמש (ר' יחזקאל ווערצבערגער, משמש בביהמ"ד דקהל ייטב לב), איז געוועזן דארטן איינע פון די ערשטע תלמידים.
די ארטאדאקסישע קאנצעליי (אמטליך: "צענטראל-קאנצליי פון די אויטאנאמישע ארטאדאקסישע קהילות אין אונגארן"; אונגאריש: Magyarországi Autonóm Orthodox Izraelita Hitfelekezet Központi Irodája) איז געווען דער אידישער רבנישער כח וואס די רעגירונג אין אונגארן האט צוגעטיילט פאר דער ארטאדאקסישער געמיינדע.
שפעטער ווען אונגארן האט פארלוירן די ערשטע וועלט מלחמה, און מען האט אוועק געשניטן שטיקער פון עסטרייך אונגארישע אימפעריע, איינס פון די שניטן געווען זיבנבערגן וואס איז אריבער קיין רומעניע דעמאלטס האט די רומענישע רעגירונג פארלאנגט אז זיי זאלן זיך אפטיילן און מאכן א באזונדערע קאנצעליי.
דער ערשטער פארזיצער פון קאנצעליי איז געווען הרב קאפל רייך, וואס ער איז אויך פריער געווען א דעפוטאט אינעם אונגארישן פארלאמענט.
די רומענישע ארטאדאקסישע קאנצעליי איז געווען די אפיציעלע חרדישע געמיינדע אין זימבערגן נאך דער ערשטער וועלט מלחמה.
ווען מען האט אוועק געשניטן נאכן ערשטן וועלט קריג חלקים פון אונגארן איז איינס דערפון געוועזן זיבנבערגן און דאס איז אריבער קיין רומעניע, און די רומענישע רעגירונג האט דעמאלטס פארלאנגט אז זיי זאלן זיך אפרייסן פון דעם בודאפעסטער ארטהאדאקסישע קאנצעליי און גרינדן פאר זיך אן עקסטערן, זייענדיג אויף מעסער שטעך מיט אונגארן, דאן איז אין דער שטאט קלויזנבורג געגרינדעט געווארן א באזונדערע קאנצעליי פאר זיבנבערגן.
קלויזנבורג (קלוזש־נאַפאקאַ;;;), באוואוסט אויף רומעניש אלס קלוזש, איז די פערטע גרעסטע שטאט אין רומעניע און דער זיצארט פון קלוזש יודעץ אין דעם צפון־מערב פון לאנד. ער געפינט זיך ווייט גלייך פון בוקארעשט (441 ק"מ), בודאפעשט (409 ק"מ) און בעלגראד (465 ק"מ). אין די יארן 1790-1848 און 1861–1867, איז קלויזנבערג געווען די הויפטשטאט פונעם גרויספרינציפאליטעט פון זיבנבערגן.
די באפעלקערונג פון דער שטאט איז 306,474.
פון דעם ארטאאדאקסישן שטאנדפונקט, איז קלויזנבערג געווען רוב יארן דער גאסט-געבער פאר דער קאנצעליי.
חוסט (אוקראיניש, רוסיש און רוסיניש: "Xуст", רומעניש: "Hust", אונגאריש: "Huszt", טשעכיש און סלאוואקיש: "Chust") איז א שטאט אויפן חוסטעץ טייך אין קארפאטארוס, מערב אוקראינע, נאנט צום צוזאמענפלוס פון די טיסא און ריקא טייכן.
חוסט איז בעפאר דעם איז דאס געווען אין טשעכאסלאוואקיי און בעפאר דעם און אזוי אויך בשעת דעם צווייטן וועלט קריג האט דאס אנבאלאנגט קיין אונגארן.
ווען דער נאצי שלאנג איז דארטן אריינגעקומען האבן דארטן געוואוינט ארום 400 אידישע משפחות.
מאטהויזן קאצעט אין אויבער עסטרייך איז געווען דער צענטער פון אן ארבעטס לאגערן נעצווערק, אונטער דער דייטשער אקופאציע, ער האט געהאט ארום 45 פיליאלעס ארום זיך, וואס האבן געדינט אלס סאטעליט-לאגערן.
דער קאצעט געפינט זיך 20 ק״מ מזרח פון לינץ.
PHP איז איינע פון די קאמפיוטער פראגראמירן שפראכן וואס ווערט אסאך געניצט היינט.
עס איז אריגינאל געבויט געווארן פאר וועב פלאנעווען, אבער צוליב זיין שטארקן איינפלוס האבן דאס מענטשן אנגעהויבן צו נוצן אלס א געווענליכער פראגראמירן שפראך, אזוי אז היינט צוטאג'ס בויען שוין מענטשן דערויף אייגענע (דערווייל נאר) פריוואטע אפערירן סיסטעמען.
עס איז אן אפענער קאד שפראך, דאס טייטש אז יעדער קען זיך אנהענגען דערין און צולייגן אראפנעמען וכדו', וואס לויפט אונטער דעם GNU ליצענץ.
די ערשטע ווערסיע דערפון איז ארויסגעקומען אין יאר 1996, וואס דאן איז דאס געווען בלויז אויף א קליינעם פארנעם לויט די C פראגרמירן סטאנדארטן, אבער עס האלט שוין היינט ביי ווערסיע נומער 5.4.7, וואס פארנעמט שוין יוניקאד.
פאר אינטרעסאנטקייט איז כדי אונטערצושרייכן, אז די גאנצע וויקי סיסטעם איז געבויט אויף דער php שפראך. אויך פייסבוק איז געבויט אויף php.
ראדאמסק () איז א שטאט אין דער לאדזשער וואיעוואדעשאפט, פוילן, מיט 50,618 איינוואוינער אין 2006. ער געפינט זיך אויפן ראדאמקא טייך.
ראדאמסק איז באקאנט ביי חסידישע אידן צוליב דעם תפארת שלמה וואס איז געווען רב אין דער שטאט.
ברעזשאַן (,) איז א שטאט אין טארנאפאלער אבלאסט (גובערניע) פון מערב אוקראינע. ברעזשאן ליגט 100 ק"מ פון לעמבערג, 50 ק"מ מערב פון טארנאפאל, די אבלאסט הויפטשטאט, און 40 ק"מ דרום פון זלאטשאוו. די שטאט האט א באפעלקערונג פון אומגעפער 20,000.
ביזן ערשטן וועלט קריג איז ברעזשאן געווען אין אסט־גאליציע.
יידן אין ברעזשאן.
אין 1900 האבן געוואוינט 4712 יידן אין ברעזשאן.
ר' ישראל מענדל שווארץ כ"ק אדמו"ר מ'לאשאנץ שליט"א
אנפאנג פלעגט ער זיך רופן וואלאבאיטער רב ווייל ער האט געווינט אויף וואלאבאיט א גאס און וויליאמסבורג, אבער לעצטענס האט ער געפענט א עמטליכע ביהמ"ד ווי מען דאווענט יעדן טאג האט ער אויפן פארלאנג פון זיין משפחה געטוישט דעם נאמען אויף לאשאנץ נאך א נאמען פון זייער זיידע די לאשאנצ'ער רב.
קעלץ () איז א שטאט אין דרום־מזרח פוילן מיט 204,891 איינוואוינער (יוני 2009). ער איז די הויפטשטאט פון דער שווענשטאקזשיצער וואיעוואדעשאפט זייט 1999; פריער איז ער געווען אין דער קעלצער וואיעוואדעשאפט (1919-1939, 1945-1998). די שטאט ליגט אויפן ברעג פונעם סילניצע טייך.
יידן.
ביזן צווייטן וועלט קריג האט קעלץ, ווי אסאך אנדערע אייראפעישע שטעט, געהאט א חשובע יידישע באפעלקערונג: לויטן רוסישן צענזוס אין 1897, האבן געוואוינט אין קעלץ 6,400 יידן, פון א באפעלקערונג פון 23,200 (בערך 27%). אין 1905, צוליב א שריפה אינעם שטעטל כענטשין, זענען א סך פון די יידישע איינוואוינער אריבער קיין קעלץ און די קהילה האט געוואקסן.
ביים אויסבראך פונעם צווייטן וועלט קריג האט קעלץ געהאט 24,000 יידישע איינוואוינער, א דריטל פון דער באפעלקערונג. גלייך נאך דער דייטשער אקופאציע אין סעפטעמבער 1939 האט מען אנגעהויבן קעגן די יידן מיט קנסות, צונעמען די פארמעגן, צוואנג ארבעט, און נאך. אפריל 1941, האט מען אויפגעשטעלט די יידישע געטא, און מען האט געצוואונגען אלע יידן אריינציען דארטן. אסאך פון זיי האט מען געדרוקט ארבעטן אין א דייטשן אמוניציע פאבריק. אין אויגוסט 1942, האט מען אנגעהויבן אויסזידלען די געטא; נאך פינף זענען געבליבן נאר 2,000. די וואס האבן אדורכגעלעבט די שחיטה האט מען געשיקט אין אן אנדערן ארבעטס לאגער. דערנאך האט מען זיי געשיקט אין טרעבלינקע פארניכטונגס לאגער.
קעלצער פאגראם.
אום 4טן יולי, 1946, האבן די פאלאקן אטאקירט די יידישע געמיינדע פון אומגעפער 200 מלחמה איבערלעבער, און געהרג'עט 42 פון זיי.
בײַשפּיל פֿון אַ לאָקאַלער נעצװערק טאָפּאָלאָגיע
Ethernet (עטערנעט) איז אַ װעג פֿון פֿאַרבינדן קאָמפּיוטערס צוזאַמען אין אַ לאָקאַלער נעצװערק (LAN). עס איז די מערסטע פֿאַרשפּרייטסטע שיטה פֿון פֿאַרבינדן קאָמפּיוטערס זײַט די 1990ער.
ניישטאט () באדייט א נייע שטאט, וואס עס איז געוועזן שטעט מיט דעם נאמען אין פולע געביטן סיי אין דייטשלאנד אליין און סיי אין אנדערע שכינות'דיגע לענדער
אין איינס דערפון איז געוועזן אין די יארן פון דעם ביטערן צווייטן וועלט קריג א ניטינג פאבריק מיטן נאמען ???, ווי עס האבן געארבעט דארטן ארום 400 אידישע מיידלעך
עדווארד ראשמאן איז באקאנט אונטערן צונאמען דער בוטשער פון ריגע, ער האט דאס באקומען צוליב דעם וואס ער האט זיך זייער בארבאריש אויפגעפירט צו די באפעלקערונג און בפרט האט ער זיך איזדיקעוועט איבער די אידן פון דארטן האט מען געגעבן דעם צונאמען
ער איז געשטעלט געווארן דורך די דייטשע אקופירנדע ארמייען אנצופירן די רעגירונג אין ריגע, און פארשטייט זיך אז אויך אויף אויסצוראטן די אידן פון דארטן
די סימפּסאָנס (ענגליש: "The Simpsons") איז אַן אמעריקאנישע אנימירטע סיטואציע קאמעדיע סעריע פאר דערוואַקסענע, וואס איז געשאפן געווארן דורך מאַט גריינינג פאר די פוקס אוידיציע פירמע. די סעריע האט אנגעהויבן דעם 17טן דעצעמבער 1989, און איבער 578 עפיזאדן זענען טראנסמיטירט געווארן אין 30 סעזאנען. א פולער לענג פילם פאר די גאנצע פאמיליע מיטן נאמען "דער סימפּסאָנס פילם" איז באפרייט געווארן דעם 27סטן יולי 2007.
די סעריע איז ערשט טראנסמיטירט געווארן אלס קורצע פילמען אין "דער טרייסי אָלמען שוישפיל". דערנאך האט פוקס געשאפן א ספין-אף סעריע וועגן די סימפּסאָנס אין 1989.
א פילם באזירט אויף די סעריע מיטן נאמען "דער סימפּסאָנס פילם" איז באפרייט געווארן אין 2007.
דעם 1טן אפריל איז דער 91סטער טאג פון יאר (92סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 274 טעג.
אין די מערב לענדער איז דער טאג באקאנט אלס שפאס טאג.
קאַשוביש (קאשוביש: "kaszëbsczi jãzëk", "pòmòrsczi jãzëk", "kaszëbskò-słowińskô mòwa";) איז איינע פון די לעכישע שפראכן, אן אפטייל פון די סלאווישע שפראכן.
קאשוביש איז די נאנסטע לעבעדיגע שפראך צו פויליש.
ענלעך צו פויליש, האט קאשוביש געבארגט אסאך ווערטער פון נידערדייטש, ווי kùńszt ("קונסט"), און אויך פון דייטשיש.
די ערשטע געדרוקטע קאשובישע דאקומענטן זענען פונעם 16טן יארהונדערט. די היינטיגע לאטיינישע ארטאגראפיע איז ערשט פארגעשטעלט אין 1879.
אין דעם 2002 צענזוס, האבן 53,000 מענטשן אין פוילן געמאלדן אז זייער ערשטע שפראך אין שטוב איז קאשוביש. די קאשוביש רעדער רעדן אלע פליסיג פויליש. קאשוביש איז א צווייטע אפיציעלע שפראך אין טיילן פון דער פאמעראנישער וואויוואדעשאפט. ס'איז אויך דא אין קאנאדע קאשובער וואס רעדן קאשוביש.
די הויפט ליטעראטור אין קאשוביש איז "Xazeczka dlo Kaszebov" פון פלאריאן ציינאווא (1817–1881).
הרב שמואל דוד אונגאר (ה'תרמ"ז - ט' אדר ה'תש"ה) איז געווען דער לעצטער רב פון נייטרא, סלאוואקיי, בעפאר דעם גרויסן חורבן אייראפע, און האט געפירט דארט א גרויסע ישיבה.
אין תרצ"ה האט מען ממנה געווען הרב אונגאר א וויצע־פרעזידענט פון דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
שמואל דוד איז געבוירן אין יאר תרמ"ז אין פישטיאן, אונגארן (היינט סלאוואקיי) צו זיין פאטער הרב יוסף משה אונגאר, שטאטס רב אין פישטיאן, און אן איידעם ביי הרב דוד פישער, אב"ד פישטיאן. דעם ערשטן טאג חוה"מ סוכות תר"ס, איז ער פאר'יתומ'ט פון זיין פאטער ביי דער עלטער פון צוועלף יאר. ווען ער איז געווארן בר־מצוה איז ער אריין לערנען אין דער ישיבה פון זיין פעטער הרב נח ברוך פֿישער, פרעשאווער רב. נאכדעם האט ער געלערנט אין דער ישיבה פון הרב שמואל ראזנבערג, אונסדארפער רב און מחבר פון "באר שמואל".
אנקומענדיג אין די יארן האט ער געהייראט מרים לאה פישער, א טאכטער פון זיין פעטער און רבי'ן ר' נח ברוך פישער, פרעשאווער רב.
אלס רב.
אין עלטער פון איין און צוואנציג איז הרב שמואל דוד אויפגענומען געווארן אלס רב אין דעם שטעטל קראמפאך ווי ער האט געדינט פאר די קומענדיגע פינף יאר, ווי אויך האט ער דארט געגרינדעט א ישיבה אויפן עצה פון זיין רבי'ן דער אונסדארפער רב.
דאן איז געקומען אן איינלאדנונג פון טירנוי אז די כסא הרבנות איז זיי ליידיג געווארן, און וויבאלד טירנוי איז געווען א גרעסערע שטאט ווי קראמפאך איז הרב שמואל דוד געשטעלט געווארן דארט, ווי ער האט געדינט רבנות פאר די קומענדיגע פופצן יאר, ווי אויך האט ער איבערגעפלאנצט דארט די ישיבה וועלכע איז שטארק געוואקסן מיט די צייט.
אין יאר תרצ"א איז נפטר געווארן הרב אברהם אהרן כ"ץ - דער רב פון שטאט נייטרא. די ראשי הקהילה פון נייטרא האבן פון אלע קאנדידאטן דאס מערסטע געגליכן דעם טירנויער רב אלס ממלא מקום פארן רבנות שטעלע, און האבן געשיקט לאדענען הרב שמואל דוד צו אננעמען דאס פאסטן אין נייטרא. נאך עטליכע טעג איבערטראכטן האט דער רב געזאגט פאר איינע פון זיינע נאנטע "איך פיל אז עס וועט קומען א טאג וואס אין גאנץ אייראפע וועט נישט זיין קיין תורה און נאר אין נייטרא וועט זיין לימוד התורה" (וואס שפעטער איז טאקע אזוי געווען בשעת חורבן אייראפע) און דערפאר האט ער באשלאסן איבערצולאזן טירנוי און אננעמען דאס רבנות אין נייטרא.
די בארימטע נייטרא ישיבה.
אין נייטרא האבן די שטאטישע אידן שטארק געשטיצט דעם נייעם רב הרב אונגאר, און האבן דערפאר אסאך צדקה געגעבן פארן צוועק פון זיין ישיבה וועלכע ער האט איבערגעפלאנצט פון טירנוי. גאר שיין האט זיך די ישיבה געבויט אין נייטרא און האט געגרייכט שוין אין איר ערשטן זמן דארט, אריבער 200 תלמידים.
בשעת חורבן.
ער איז געווען פון די גרויסע עסקנים אינאיינעם מיט זיין איידעם ר' מיכאל בער ווייסמאנדל.
נייטרא ((;;) איז די פערטע גרעסטע שטאט אין סלאוואקיי, מיט א באפעלקערונג פון 85,000. נייטרא איז פון די עלטסטע שטעט אין סלאוואקיי.250px
אין נייטרא האט פונקציאנירט די וועלט בארימטע נייטרא ישיבה, אונטער דער אנפירערשאפט פון הרב שמואל דוד אונגאר הי"ד, וואס איז אנגעגאנגען ביזן סאמע סוף פונעם קריג, ווי אויך איז דאס געווען פון די ערשטע ישיבות זיך צוריק צו עפענען נאך דעם גרויסן חורבן אויפן אינציאטיוו פון ר' מיכאל בער ווייסמאנדל זצוק"ל, און אונטער דער אנפירערשאפט פון דעם שפעטערדיגן נייטרא רב הגה"צ ר' שלום משה הלוי אונגאר, רב פון נייטרא יישוב אין אמעריקע.
אין ת"ש האבן געוואוינט אין נייטרא 4358 יידן, 19.2% פון דער שטאט'ס באפעלקערונג.
נייטרא יישוב איז א יישוב געגרינדעט געווארן דורך רבי מיכאל בער ווייסמאנדל אלס א רעזידענט פאר דער נייטרא ישיבה מיט אירע תלמידים און רביים און מאנשאפט. דערנאך וואס זיין שוואגער רבי שלום משה הלוי אונגאר האט ערעפנט די ישיבה אין נייטרא אין אייראפע נאכן גרויזאמען חורבן אייראפע, האט רבי מיכאל בער שטארק געארבעט אז די ישיבה זאל קומען אויף אמעריקא, און ער האט זיך אונטערגענומען דאס ווידער ערעפענען און דאס ארויסקומען קיין אמעריקע. לכתחילה האט ער געהאט אויפגעשטעלט די ישיבה מיט דעם יישוב אין סאמערוויל, נוי דזשערסי, אבער עס האט זיך נישט אויסגעארבעט און ער האט תיכף נאכן ערשטן יאר געמוזט זוכן א צווייטן פלאץ, און ער האט געטראפן א רענטש וואס איז געשטאנען צום פארקויפן פון דער ברוסטער פילאנטראפישע פאמיליע, אין דעם שטעטל מאונט קיסקא אפסטעיט נוי יארק, וואס די ישיבה האט זיך תיכף אהינגעצויגן און עקזיסטירט נאך דארטן ביזן היינטיגן טאג, איבער זעכציג יאר שפעטער.
דער יישוב היינט צו טאג.
נאך דער פטירה פון הרב שלום משה הלוי אונגאר, האט איבערגענומען דאס נייטרא רבנות זיין זון הרב שמואל דוד הלוי אונגאר. און ער פירט ווייטער די בארימטע נייטרא ישיבה וואס געפינט זיך דארט אין יישוב.
ווי אויך איז משמש בדיינות הרב הלל וויינבערגער, איידעם פון הרב שלום משה הלוי אונגאר און אנפירער פון דער התאחדות הרבנים כשרות אפטיילונג.
עס וואוינען אין נייטרא יישוב היינט צו טאג קרוב צו אכציג משפחות. עס איז פאראן א ביהמ"ד, ישיבה קטנה, ישיבה גדולה, תלמוד תורה "בית יחיאל", מיידל שולע "בית מרים לאה", מקוה טהרה, שפייזקראם, און הצלה.
די נייטרא ישיבה איז א ישיבה וואס איז געגרינדעט אין דער שטאט נייטרא, סלאוואקיי, אונטער דער פירערשאפט פון הרב שמואל דוד אונגאר זצ"ל, און איז נאך דעם קריג תיכף ערעפנט געווארן אויף די אינציאטיוו פון רבי מיכאל בער ווייסמאנדל, און איז אנגעפירט געווארן דורך זיין שוואגער דער זון פון דעם נייטרא רב, הרב שלום משה הלוי אונגאר.
די ישיבה אין דער היים.
ווען דער נייטרער רב הרב שמואל דוד אונגאר איז געווארן רב אין טירנוי האט ער דערביי אויך אויפגעמאכט די ישיבה, באקומענדיג שטיצע פון זיין פעטער און רבי'ן ר' נח ברוך פישער, און ער האט גאר שיין מצליח געווען מיט די ישיבה, האבנדיג פילע עילויים און מתמידים אין ישיבה.
ווען די קהילה אין נייטרא האבן געוואלט אז דער רב זאל אריבערקומען ווערן רב אין נייטרא, האבן זיי זיך אונטערגענומען צו שטיצן די ישיבה מיט א ברייטער האנט, און אזוי ארום האט זיך די ישיבה'ס נאמען גאר שטארק געהויבן, און די נייטרא ישיבה איז געווארן א אויסגערופענע גוטע ישיבה איבער גאנץ אייראפע.
די ישיבה ווערט אויפגעלעזט.
אין דער צייט ווען די דייטשן האבן אינוואדירט סלאוואקיי אין יאר תש"ב זענען רוב ישיבות און תורה צענטערן איבערן לאנד געווען געצווינגען אפצושפארן זייערע טויערן, די נייטרא ישיבה האט אבער באקומען פון די רעגירונג א באשיצטע סטאטוס א שטייגער ווי א שפיטאל, דורך פראטעקציע, און אזוי ארום האט זיך דער קול תורה אין ישיבה געצויגן ביז די סאמע הויכפונקט פון די צרות, אום אלול תש"ד, וואס דאן האט זיך די ישיבה געשלאסן אויף עטליכע מאנאטן, ביז דער ענדע פונעם קריג.
די ווידער ערעפענונג פון דער ישיבה.
באלד אין חודש אייר תש"ה, קארגע אכט חדשים נאך וואס די ישיבה איז געצווינגען געווארן זיך צו שליסן, איז דער נייטרער רב'ס זון ר' שלום משה הלוי אונגאר שוין צוריק אנגעקומען קיין נייטרא, און האט באלד מיטן צוריקקער ווידער ערעפנט די נייטרא ישיבה.
עטליכע חדשים שפעטער זעענדיג אז אין נייטרא וועט מען שוין קיין אידישקייט נישט קענען ווידער איינפלאנצן, האט ער באשלאסן זיך צו קערן אויף ניו יארק אויפן רוף פון ר' מיכאל בער ווייסמאנדל און נאך עטליכע פריערדיגע נייטרא תלמידים.
עס איז וויכטיג אנצומערקן אז יארן פארן קריג האט דער נייטרער רב הרב שמואל דוד אונגאר געהאט א דיון צו ער זאל אננעמען דאס רבנות שטעלע אין נייטרא און איבערלאזן טירנוי, האט ער זיך דאן אנגערופן צו איינער פון די שטוב לייט "איך פיל אז עס וועט קומען א צייט וואס אין גאנץ אייראפע וועט נישט זיין קיין תורה און נאר אין נייטרא וועט זיין תורה", און די ווערטער זענען טאקע וואהר געקומען אין די שווערע יארן פון תש"ב ביז תש"ד ווען איבעראל האט מען שוין אהיימגעשיקט די ישיבה לייט צו זייערע וואוין ערטער און נאר אין נייטרא האט מען נאך ממשיך געווען מיט די סדרי הישיבה.
די ישיבה אין גלות.
אזוי ווי אין סלאוואקיי האט מען נישט געקענט בלייבן, צוליב די קאמוניזם וואס האט איבערגענומען די גאנצע ווירטשאפט, האט די ישיבה זיך אויפגעהויבן אין געגאנגען אין גלות מיטן ציל אנצוקומען קיין אמעריקע.
די ערשטע סטאנציע איז געווען אין דער שטאט ווערסיי, פראנקרייך, דארטן האט זיך די ישיבה אויפגעהאלטן פאר א תקופה.
סאמערוויל.
די ערשטע סטאנציע פון די ישיבה אינדרויסן פון שטאט איז געוועזן אין סאמערוויל, דארטן האט זיך די ישיבה אויפגעהאלטן אויף איין יאר, אנצינד רעדט מען פון שנת תש"ז.
יענעם יאר שבועות זענען אלע גדולים וואס זענען דעמאלטס שוין געווען אין אמעריקע זיך צוזאמען געקומען אין דעם נייטרא יישוב/ישיבה, א שטייגער ווי בעל דברי יואל מ'סאטמאר, און רבי מענדעלע סטראפקאווער, רבי יונתן שטייף אבד"ק קהל עדת יראים וויען, און נאך רבנים ואדמורים.
דער סאטמארער רב איז דארטן למעשה פארבליבן דעם גאנצן זומער, און ער איז ערשט צוריק געפארן אויף די ימים נוראים אין שטאט אריין.
סאמערוויל ארבעט זיך נישט אויס.
ווייל ס'איז נאר געווען א געדינגענע פלאץ
דער יישוב אין מאונט קיסקא.
די ישיבה האט זיך אריבערגעצויגן קיין מאונט קיסקא צום נייטרא יישוב אין יאר תש"ח.
רבי יצחק זאב מאיער, בעל מהרש"א הארוך
רבי יונה פארסט, לאנגיעריגע ראש ישיבה
טאבע רב ר' שמחה יודא טעמפלער
רבי יוסף עמרם ווייסמאנדל ז"ל א זון פון רבי מיכאל בער ווייסמאנדל
רבי אברהם שאהר
די ישיבה היינט.
אזוי ווי די ישיבה איז געפירט געווארן דורך צוויי משפחות, איז שפעטער אויסגעקומען אז עס איז צוטיילט געווארן אין צוויי באזונדערע ישיבות. איינע פון די היינטיגע ישיבות איז אנגעפירט דורך היינטיגן נייטרא רב, רבי שמואל דוד הלוי אונגאר, אין די צווייטע איז אנגעפירט דורך ר׳ מיכאל בער, אן אייניקל פונם אלטן ראש ישיבה רבי מיכאל בער ווייסמאנדל.
די ישיבה קטנה פון הרב אונגאר האט צוויי געביידעס, איינע אין מאנסי, וואס הייסט "ישיבה אהלי שם ד'נייטרא" וואו דער מנהל איז ר׳ משה האראוויטץ, אין די צווייטע וואס הייסט "ישיבה נאות דשא ד'נייטרא" געפינט זיך אין וויליאמסבורג, וואו דער מנהל איז הרב יעקב מאסקאוויטש.
די ישיבה גדולה פון הרב אונגאר געפינט זיך אויפן אלטן מקום אינם נייטרא יישוב אין מאונט קיסקא אויבן אויפן בארג; דער ראש ישיבה איז דער רב אליינס, און מנהל איז ר׳ יעקב הערש אויש פון וויליאמסבורג, די ישיבה גדולה האט ארום 50 בחורים.
די ישיבה קטנה פון הרב ווייסמאנדל איז אין דעם יישוב אין מאונט קיסקא, הארט גלייך צו דער ישיבה גדולה פון הרב אונגאר. דער מנהל איז ר' אברהם שלמה אבראהאם פון בארא פארק צוזאמען מיט ר' פנחס מנחם ווייסמאנדל פין מאנסי די ר"י'ס ברידער. די ישיבה גדולה פון הרב ווייסמאנדל געפינט זיך אין טשעסטער אייבערשטאט ניו יארק אונטער דעם ראש ישיבה ר׳ מיכאל בער ווייסמאנדל און מנהל ר' שלמה משה קופטשיק פון מאנרא. כהיום פארמאגט די ישיבה גדולה אליין איבער 130 בחורים.
און דאס איז אויסער די תלמוד תורה וואס די תלמידים פון די נייטרא ישיבה האבן געעפנט אין וויליאמסבורג, אויפן באפעל פון הגה"צ רבי שלום משה הלוי אונגאר, דער נייטרא רב, אין יאר פון חשון תשס"ג, און די תלמוד תורה האט היינט צוטאגס איבער פינף הונדערט קינדער, די תלמוד תורה הייסט "תלמוד תורה תולדות שלום משה דנייטרא" און איז בנשיאות רבי שמואל דוד הלוי אונגאר, נייטרא רב.
אין אויך אין וויליאמסבורג האט די נייטרא מוסדות א מיידל שולע, גערופן "בנות סערל ד'נייטרא" נאך דער נייטרא רעבעצין מרת סערל אונגאר, די ווייב פון רבי שלום משה הלוי אונגאר.
ווערסיי () איז א שטאט אין פראנקרייך, און די הויפטשטאט פון איוולין דעפארטמענט.
ווערסיי איז שטארק באקאנט געווארן צוליב דעם וואס דער אפמאך נאך דעם ערשטן וועלט קריג איז דארטן אונטער געשריבן געווארן.
ווי אויך איז כדאי באטאנען אז די נייטרא ישיבה אויף זייער גלות וועג קיין אמעריקע האט זיך דארטן אויפגעהאלטן אויף א שטיקל צייט.
עיאַפֿיאַטלאַיעקול () איז א גלעטשער אין איסלאנד, צפון פונעם דערפל סקואַר. די אײַזקאפע פונעם גלעטשער באדעקט א וואולקאן וואס האט אויסגעבראכן מערץ 2010, און נאכאמאל דעם 14טן אפריל 2010 אסאך שטערקער, אויסשיטנדיק אש וואס האט פארמאכט די הימלען איבער צפון-אייראפע פון לופט פארקער.
דער קראטער פונעם וואולקאן האט א דיאמעטער 3-4 ק"מ, און דער גלעטשער דעקט א שטח פון 100 קוואדראט ק"מ.
הרב אליעזר סילווער (כ"ו שבט ה'תרמ"ב - ט' שבט ה'תשכ"ח) איז געווען פרעזידענט פונעם אגודת הרבנים פון די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע און פון די וויכטיקסטע פירער פון אמעריקאנער יידנטום. ער האט עוסק געווען ראטעווען טויזנטער בייםצווייטן וועלט קריג און געהאלטן רבנות שטעלעס אין ניו יארק, פענסילוועניע, מאסאטשוסעטס און אהאיא.
ר' אליעזר איז געבוירן אין אבעל, קאוונער גובערניע, ליטע, א זון פון הרב בונם צמח סילווער (תר"ד-תרע"ז) און זיין ווייב מלכה.
ער האט געלערנט אין דינאבורג, מיט הרב יוסף ראזין (דער "ראגאטשאווער") און באקומען היתר הוראה פון הרב חיים עוזר גראדזענסקי אין תרס"ו.
ער האט מחבר געווען דאס "ספר" "ענפי ארז".
ער איז געווען דער ערשטער פרעזידענט פון אגודת ישראל אין אמעריקע.
ער האט אויפגעשטעלט די וועד הצלה צו העלפן יידן פליטים אין אייראפע.
און ווי פאשטענדליך איז ער געווען דער רוקן ביין פון דעם רבנים מארש אין וואשינגטאן שלש עשרה מדות תש"ד, צו ארויסברענגען דאס וויי געשריי פון דעם אמעריקאנעם אידנטוהם פארוואס עס ווערט גארנישט געטוען צו פארטיליגן דעם אוישוויץ מארד מאשין.
"נאך אלץ וואס איך האב געזען אין לאגער, וויל איך גארנישט מיט רעליגיע!"
פרעגט אים הרב סילווער וואס גענוי האט אים אוועקגעקערט פון יידישקייט.
איך האב געזען א ייד וואס האט געהאט א סידור, אבער דאווענען אין סידור האט ער געלאזט נאר דער וואס האט אים געגעבן דאס ביסל ברויט וואס ער האט באקומען פארן טאג. שטעל זיך פאר," שעפט ער, "א ייד וואס פארקויפט דאס רעכט צו דאווענען פאר ברויט!"
"און וויפיל קונדן האט יענער געהאט?" טוט רב סילווער א פרעג.
"צופיל!" ענטפערט ער מיט א קנאק.
רב סילווער האט געלייגט זיין ארעם אויף יענעם און געגעבן צו פארשטיין. "דו קוקסט אויף איין שלעכטן ייד וואס האט פארקויפט דאס רעכט צו דאווענען? פארוואס קוקסט דו נישט אויף אזוי פיל גוטע יידן וואס האבן מוסר נפש געווען דאס עסן און געהונגערט כדי צו קענען דאווענען? אפשר דאס איז דעם מוסר השכל וואס דו דארפסט לערנען דערפון?"
אַבעל (,) איז א קליינע שטאט פאנעוועזש דיסטריקט, צפון־מזרח ליטע, מיט 1293 איינוואוינער. נאנט צו דער שטאט איז איינע פון די אזערעס אין דעם ראיאן.
אום אויגוסט 1941, האבן די נאציס גענומען אלע יידן פון אבעל און די ארומיגע דערפער אין אַנטאַנאשער וואלד, און געצוואונגען זיי צו גראבן א לאנגע טראנשיי דערנאך האט מען זיי געשאסן און באגראבן. דער אפיציעלער באריכט פון דער דייטשע מיליטער זאגט אז אום 25טן אויגוסט 1941, האט מען געהרגעט 1,160 יידן, פון זיי 112 מענער, 627 פרויען, און 421 קינדער.
שארם־על־שייך איז א שטאט אין סיני האלבאינדזל, עגיפטן. עס געפונט זיך אין דרום, ביי דעם אילת איינגאס פון ים סוף. געפונט זיך נאנט צו טיראן דורכגאס, וואס איז געווען דער גורם פארן אויסבראך פון דער זעקסטאגיקער מלחמה, צווישן ישראל און עגיפטן, נאכדעם וואס גאמאל אבדול נאסער, האט פארארדנט דאס פארמאכן דעם דורכגאס פאר ישראלדיקע שיפן.
דער פרעזידענט פון עגיפטן האלט א פאלאץ אין שטאט, וואו אויסלענדישע פירער קומען אפט מאל אלס גאסט, צו קאנפערירן מיטן פרעזידענט, ווי אויך קומען פאר דארט אינטערנאציאנאלע קאנפערענצן. אין שארם אל שייך וווינען 35,000 איינוווינער.
אנהייב איז שארם אל שייך געווען א קליין דארף פון פישערס, שפעטער געווארן א וויכטיקער פלאץ פארן עגיפטישן ים פלאט. ביי דער סיני מלחמה האט ישראל איינגענומען די שטאט, אבער צה"ל האט צוריקגעטרעטן, און ארויס פון סיני. ביי דער זעקסטאגיקער מלחמה, האט ישראל צוריק איינגענומען די שטאט, און שפעטער אויפגעשטעלט דארט פארשידענע באזעס, פון ים פלאט, און פון די לופט קרעפטן, און א לופטפעלד פאר מיליטערישע און ציווילע געברויכן. ביי די ענטעבע אפעראציע, זענען די מיליטערישע פליגערס אפגעפלויגן פון דארט. ביי דער יום כיפור מלחמה איז די שטאט געווען פון די ערשטע אטאקירט צו ווערן דורך עגיפטן.
ישראל האט אפגעגעבן די געגנט ביים שלום אפמאך אין 1982. עגיפטן האט באקומען שארם אל שייך גאנצערהייט, און האט צוגעבויט, צו דער גרויסקייט ווי עס איז היינט.
פון ווען ישראל איז געווען איז שוין אויפגעשטעלט געווארן אן אינפראסטרוקטור פאר טוריסטן, און אסאך מענטשן קומען דארט, בעיקר פון אייראפע, די שטאט האט געשעפטן, האטעלן און פארוויילונגס ערטער.
הרב מאיר יוסט (ה'תרס"ח - כ"ה ניסן, ה'תש"ע) איז געווען דער הויפט רב פון האלאנד פון תשכ"ה ביז זיין פטירה, א משך פון 45 יאר.
מאיר יוסט איז געבוירן אין תרס"ח צו זיין פאטער רבי ניסן יוסט, גבאי פון דעם אהבת ישראל, אין וויזשניץ, בוקאווינא (היינט אוקראינע). ביים ערשטן וועלט קריג האט די משפחה זיך געצויגן פון וויזשניץ, וואס איז געווארן א קריג זאנע, קיין גרויסווארדיין אין זיבנבערגן (דעמאלסט אונגארן).
ער האט געלערנט אין ישיבה אין וויזשניץ, און דערנאך אין גרויסווארדיין ביי הרב פינחס הורוויץ, מחבר פון "פתחא זוטא. פון דארטן איז ער געגאנגען לערנען ביי רב דושינסקי אין חוסט; שפעטער האט ער געלערנט אין פראנקפורט. אין תרצ"ג האבן די נאציס איבערגענומען די הערשאפט אין דייטשלאנד, און מאיר איז צוריקגעפארן קיין גרויסווארדיין. דארטן איז ער געווארן דער פארזיצער פון צעירי אגודת ישראל. אום אלול תרצ"ג איז ער געווען א דעלעגאט צו דער כנסיה גדולה פון אגודת ישראל אין מארינבאד.
צווייטער וועלט קריג.
ביים צווייטן וועלט קריג האט ער מיט זיין ווייב זיך באהאלטן אין א וויינגארטן פון א גוי אין בודאפעשט.
ער האט איבערגעלעבט דעם חורבן אייראפע, און נאכן צווייטן וועלט קריג האט ער זיך באזעצט אין אנטווערפן, בעלגיע. אין תשי"ד איז ער געווארן א מגיד שיעור אין דער ישיבה פון מאנטרע, שווייץ, אויף זיבן יאר. אין תרכ"ג האט מען אים גערופן צו ווערן ראש בית דין פון ק"ק אמסטערדאם, און אויך הויפט רב פון האלאנד; ער האט אויפגענומען דעם אמט צוויי וואכן פאר פסח.
עש"ק כ"ה ניסן תש"ע איז ער נפטר געווארן אין אמסטערדאם, און זונטיג האט מען אים אריבערגעפירט אין ירושלים, וואו דער אב"ד הרב טוביה ווייס און רב שיינין, ראש ישיבה פון דער קאמעניצער ישיבה, האבן אים מספיד געווען. מען האט אים באערדיגט אין הר הזיתים.
דאס קעניגרייך פון קאמבאדיע איז א לאנד אין דרום־מזרח אזיע וואס גרענעצט טיילאנד צו מערב און צפון־מערב, לאאס צו צפון און וויעטנאם צו מזרח און דרום־מזרח. צו דרום ליגט דער איינגאס פון טיילאנד.
קאמבאדיע איז א געזעצליכע מאנארכיע מיט א קעניג.
אין יאר תשנ"ג איז די ערשטע מאל פארגעקומען דארט וואלן וואו נארדאם סיהאמוק איז געווארן אויסגעוועלט.
האַנאווער () איז די הויפטשטאט פון נידער-זאקסן, דייטשלאנד. ער האט א באפעלקערונג פון 520,000 (2005), און איז די 11טע גרעסטע שטאט אין דייטשלאנד. ער איז דער אינדוסטריעלער און קאמערציעלער צענטער פון צפון דייטשלאנד.
רבנים פון האנאווער.
די רבנים פון האנאווער נאך דער צווייטער וועלט-מלחמה זענען געווען הרב חיים פנחס לובינסקי און הרב שלמה זאב צווייגנהאפט.
דעם 18טן אפריל איז דער 108טער טאג פון יאר (109טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 257 טעג.
היסטארישע געשעענישן.
שאדן פון ערדציטערניש אין סאן פראנציסקא
הרב מרדכי זאב האלבערשטאם (ה'תרמ"ב - כ"ו סיון ה'תש"ב), איז געווען רב אין גריבאוו און דער לעצטער רב אין צאנז.
ער איז געבוירן צו זיין פאטער הרב אריה לייביש האלבערשטאם אב"ד גריבאוו אין תרמ"ב און ער איז אומגעקומען כ"ו סיון תש"ב אין א וואלד אין טארנע הי"ד.
דער אַרקטיק איז דער ראַיאן אַרום דעם צפון פאלוס פון דער ערד, קעגנאיבער אַנטאַרקטיקע אַרום דעם דרום פּאלוס. דער אַרקטיק שליסט אײַן דעם אַרקטישן אקעאן און טיילן פון קאַנאַדע, גרינלאַנד, רוסלאַנד, די פֿאַראייניקטע שטאַטן (אַלאַסקע), איסלאַנד, נאָרװעגיע, שוועדן און פֿינלאַנד. דאס וואָרט "אַרקטיק" שטאמט פון גריכיש: αρκτως - "אַרקטאס", טייַטש בער. דאס איז ווייל די לאקאציע פון דער קאנסטעלאציע "גרויסער בער" איז איבער דעם אַרקטיק געגנט.
די געוויינטלעכע דעפיניציע פון דעם אַרקטיק ראיאן איז אלץ וואס איז צפון פונעם אַרקטישן קרייז, (66° '33 צפֿון), וואס איז אויך די גרענעץ פון די האלבע נאכט זון. אנדערע דעפינירן דעם ארקטיק פון דער בוים שורה (צפֿון שורה ביז וואנעט ביימער וואַקסן).
אַרייַנגערעכנט אין אַרקטיק איז דער אַרקטישער אָקעאַן, באדעקט מיט אייז, ארומגענומען מיט פאַרפרוירענער ערד אָן ביימער.
בעלי חיים אינעם ארקטיק.
קאריבו און רעניפערן לעבן אינעם ארקטיק ראיאן. זיי עסן פארשידענע גראזן און לישייען. אין ווינטער גראבן זיי דורך דעם שניי מיט זייערע קאפיטעס.
שלום לויפער איז באקאנט זייענדיג א פייערדיגער סאטמארער חסיד, און דער גבאי צדקה פון בעל ויואל משה, ווי אויך אלס א אתרוגים אימפארטירער, ווי אויך האט ער אנגעפירט די גרעסטעקמחא דפסחא ארגאניזאציע אינגאנצן אליין (ווי לאנג די כוחות האבן איהם ערמעגליכט), ווי אויך איז ער באקאנט אז ער איז דער וואס האט איינגעפירט די גרויסע צענטראלע כ"א כסלו מסיבה אין אלע סאטמארער מוסדות אין געגנטן איבער דער וועלט.
א סאלדאט פאר בעל ויואל משה מסאטמאר.
ער איז געווען ממונה אלס זיין גבאי צדקה
ווי אויך איז ער געווען דער וואס האט געהאט די חזקה זיך אפצוגעבן מיט די מעמדות געלדער
אלס א שטייגער צו זיין געטריישאפט איז אינטרעסאנט צו נאטירן אז ער האט זיך געמאכט פאר א מנהג צוזאמען מיט זיין שוואגער הר"ר שלום נחמן פילאפף צו זעהן לכל הפחות איינמאל אין טאג דעם רבי'ן, נו אין יענע יארן ווען זיי האבן זיך געפונען דורכן טאג אין דעם אנדערן עק וויליאמסבורג איז דאס נישט אזוי גרינג אנגעקומען, האבן זיי זיך געמאכט פאר א מנהג צו גיין יעדן צווייטן טאג צו מנחה מעריב, אזוי אז מנחה איז צ.ב.ש. געווען פאר זונטאג, און ביי מעריב איז דאס שוין געווען פאר מאנטאג
זכרון שלום איז א מוסד וואס געט זיך אפ מיט פארשפרייטן ספרים און אנדערע אויסגאבעס, צ.ב.ש. מחזורים, זמירות און אנדערע, וואס איז בעיקר געשטעלט צו פארשפרייטן די מנהגים און הלכות און אזוי אויך פריוואטע שמועס'ן א.ד.ג. פון בעל ויואל משה זצ"ל, אבד"ק סאטמאר, און מיסד פון די סאטמארער חסידישער הויף נאכן צווייטע וועלט מלחמה
עס ווערט אנגעפירט דורך הרב יחזקאל לויפער וואס ער איז דער עלטסטער זון פון ר' שלום ז"ל, פון די קינדער וואס ער האט געהאט נאך די מלחמה.
ביז מיט אייניגע יארן צוריק האט ער געארבעט בשותפות מיט הרב אברהם דוד גליק אונטערן נאמען דפוס מזל אבער אין די לעצטערע יארן איז א שווארצע קאץ אריבער געלאפן צווישן זיי, און זיי האבן זיך צעטיילט, און זינט דאן ארבעט אברהם דוד גליק ווייטער אונטער דעם נאמען דפוס מזל, און יחזקאל לויפער האט אגיטירט א נייעם מכון אונטער נאמען זכרון שלום, און אנדענק פון זיין פאטער.
א צוואה אדער טעסטאַמענט איז א דאקומענט אין וועלכער מען שרייבט באפעלן וואס מען זאל טאן נאך דער שרייבער איז געשטארבן.
דאס איז זייער הארב און טייער לויט דער תורה אז מען מוז דאס אנהאלטן.
דפוס מזל איז א דרוקעריי אין טיילווייז/געוועזן לאקירט אין ניו יארק סיטי און דערנאך זיך אריבערגעפירט רוב פון אירע פונקציעס אין קרית יואל מאנרא אין אראנדזש קאונטי אפסטעיט ניו יארק וועלכע ווערט אנגעפירט מיט גרויס געניטשאפט דורכן מו"ל פון מערערע ספרים, ובפרט פון ספרי רבינו בעל ויואל משה זצוק"ל, הר"ר אברהם דוד גליק וועלכער איז אין די ערשטע יארן געווען א שותף מיט הר"ר יחזקאל לויפער אין דעם מפעל פון הוצאת המנהגי קודש, און שפעטער האבן זיי זיך פונאנדער געטיילט און יעדער געט זיך ארויס זיין ווערק באזונדער
ר' אברהם דוד איז א זון פון ר' לייבעלע גליק פון די לעצט פארבליבענע תלמידים פונעם סאטמארער רב, און פיאניר פון די פירמע נר של שעוה קא. (היינט אנגעפירט דורך זיין זון ר' זלמן), וואס איז געווען די ערשטע וואקסענע ליכט פירמע אין דעם אמעריקאנער קאנטינענט.
ר' אברהם דוד איז נפטר געווארן ז"ך שבט תשע"ב און היינט גייט דפוס מזל אן דורך זיין זון נתן נטע משה גליק פון מאנסי נ.י.
קמחא דפסחא איז דאס מערסט פארשפרייטע צדקה היינט צוטאג'ס און עס קען ווערן צעטיילט אויף צוויי אופנים
קמחא דפסחא (אריגינאל).
קמחא דפסחא ווערט שוין געברענגט אין שו"ע אז מען פעלגט אויסטיילן מעות חיטים געלט פאר ווייץ פאר די ארימע אידן וואס אמאל איז דאס געווען היבש א טייערער ארטיקל, כדי זיי זאלן זיך קענען מאכן דערפון מעל און גיין באקן די מצות אויף פסח אן זיך דארפן שעמען צו גיין בעטן פון אנדערע מענטשן מצות מען זאל האבן וואס צו עסן פסח
קמחא דפסחא היינט צוטאג'ס.
מיט די יארן איז דאס אויסגעברייטערט געווארן אויף זייער א גרויסן פארנעם, ווייל די עסקנים האבן איינגעזעהן אז מענטשן וואס ממש זיי גייען אויס פאר הונגער סיי פסח און סיי א גאנץ יאר, און זיי ווילן נישט זיין אנגעוויזן אויף קיינעם, און בפרט איז דא זייער א סאך וואס שעמען זיך צו נעמען פון צדקה קאסעס וואס אבער פון דעם קמחה דפסחא קאמפיין וואס איז שוין איינגעפירט יארן לאנג און יעדער אפילו מער פארמעגליכע נעמען דערפון צוליב די גרויסע הוצאות פון דעם יו"ט ווערט דאס שוין פאר הונדערטער יאר מער און מער אויסגעברייטערט, א שטייגער מען פארטיילט טעפ (אפיציעל פאר די וואס דארפן דאס אויף פסח אבער ווי יעדער פארשטייט נאך פסח בלייבט דאס ווייטער אין באנוץ און עס גייט נישט אין מיסט אריין), און אזוי אויך קליידונג (וואס מען פארשטייט ווייטער אז עס גייט נישט אין מיסט א טאג נאך פסח) וכדו' וכדו', און דאס איז א זאך וואס ווערט דורכגעפירט דורך די קהלות, וואס דאס געט צו צו באקוועמהייט פון די נויטיגע ווייל זיי פילן נישט אז דער אין דער עסקן, און/אדער דער און דער נדבן האט מיר עפעס געגעבן פאר צדקה, נאר עס איז אן איינגעפירטע זאך אז ווער עס דארף עפעס אויף יו"ט קען דאס נעמען דורכן זיך איינשרייבן אין דעם מעות חטים פראגראם אין יעדע קהלה אויף זיין שטייגער, מאנכע גייט דאס דירעקט דורך'ן רב, אנדערע האבן גבאים א.א.וו.
א באנד פונעם ״עוז והדר״ ש״ס
עוז והדר איז אן תורה אנשטאלט וואס ערצייגט ספרים אויף א נייעם הערליכן פארמאט אז עס זאל זיך לערנען מיט א געשמאק, וואס ווערט אנגעפירט דורך הגאון ר' יהושע לייפער פון די גרויסע דיינים אין שיכון סקווירא, מאנסי, אן איידעם פון רבי משה ניישלאס אב"ד שיכון סקווירא, וואס האט זיך אנגעהויבן מיט א קליין כולל אין סקווירא שטעטל און זיך אויסגעוואקסן אויף א וועלטס פארנעם. דער אנשטאלט איז הויפטקווארטירט אין ירושלים, מיט צווייגן אין ביתר און בית שמש.
דער אנשטאלט באשעפטיגט זיך שוין 25 יאר אין דריקן די נייע מהדורה פון דעם תלמוד בבלי, אונטער הרב יוסף סאמעט און הרב עזריאל לוי אן אייניקל פון ר' שמואל שאול לוי, ראש הקהל פון עדת יראים אין פאריז).
דער אנשטאלט איז געעפנט געווראן דורך א קליינעם כולל אין שיכון סקווירא, וואס נעמט זיך איבער ארבעטן מסכת גיטין אלס א דער ערשטער קערנדל פון דעם ש"ס פראיעקט. די ארבעט דריקט תוצאות, און תלמידי חכמים פון דער גאנצער וועלט, נעמען זיך צאם, צו העלפן צום גרויסן פרויקט, וואס שנעלערהייט האט א ריזיגע הצלחה. אז דער ש"ס פון עוז והדר, ווערט באקאנעט אלץ די בעסטע מהדורה, וואס א סך גדולי ישראל, אין דעם שפיץ הרב יוסף שלום אלישיב, לערנען מיט דעם. ארום דער גאנצער וועלט, און בפרט אין עולם הישיבות אלע ווילן דעם 'עוז והדר'ס' ש"ס צו לערנען.
א גרופע תלמידי חכמים פון ארץ ישראל בראשות הרב מנחם מענדל פאמעראנץ האלטן ביי מאכן א ביאור אויפן גאנצן תלמוד בבלי, זאל זיין קלאר צו יעדן איינעם. די מהדורה ווערט גערופן מתיבתא. די ערשטע מתיבתא גמרא'ס האט מען ארויסגעגעבן אין תשס"ה, און ביז תשע"ד זענען דא שוין 85 בענדער, און די ארבעט איז נאך נישט פארטיג.
די פירמע היינט צוטאג'ס.
פאלגנד איז א טיילווייזער ליסטע פון ספרים וואס זענען איבערגעארבעט געווארן צו הערליכן פארעם אז עס איז א נסיון נישט צו ווערן קיין תלמוד חכם.
א ליכט אדער לעמפל איז א מיטל צו שאפן ליכטיקייט. פאר דער ערפינדונג פון עלעקטריע איז א ליכט געווען כמעט דער איינציגער וועג צו זען ביינאכט. א ליכט דארף האבן ברענשטאף וואס קען זיין פליסיג אדער וואקס און א קנויט. ווען מען צינדט אן דעם קנויט ציט ער דעם ברענשטאף און ברענט.
אין דעם בית המקדש פלעג מען צינדן יעדן טאג די מנורה מיט איילבירטן אויל.
וואקסענע ליכט איז שוין אן אור אלטער מנהג צו צינדן ביי אידישע צערעמאניעס, צ.ב.ש. הבדלות ביי א חתונה, הבדלות מוצאי שבת קודש, יארצייט ליכט, און אפילו סתם א שבת בעפאר עס איז ארויסגעקומען די פאראפין וואס דעמאלטס איז דאס געווען דער איינציגער באנוצבארער כשר'ע ליכט וואס איז געווען אין עקזיסטענץ.
נר של שעוה קא. איז געגרינדעט געווארן דורך הרה"ח המפורסם ר' לייבעלע גליק ז"ל אין די בראשית יארן אין אמעריקע, און דער חרדי'שער וויליאמסבורג ווען ער האט זיך פארשאפט צוויי ציגל וואקס פון א שיסטער (דעמאלטס פלעגט מען צוקלעפן שיך מיט וואקס) און ער האט דאס אויספרובירט און עס איז ביז געציילטע יארן זיך אויסגעוואקסן אלס א ריזיגע פירמע, אזש עס איז ארויסגעשפראצן עטליכע קאנקורענטן.
שפעטער האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין קרית יואל זייענדיג דארטן פון די ערשטע תושבים, און באנזאם האט זיך אהינגעצויגן זיין פירמע.
און די 80'ער יארן האט ער ארייגענומען זיין זון אלס געהילף און שפעטער איהם אנפאטרויעט און איבערגעגבן דעם גאנצן ביזנעס אפטיילונג און ער האט זיך בלויז אפגעגעבן מיט'ן צוהעלפן, אזוי אז שפעטער און די סוף 90'ער יארן ווער ער איז נישט געזונט געווארן מיט פארקינסאן קרענק איז די פירמע ווייטער אנגענגאנגען אזוי ווי גארנישט וואלט פאסירט.
שפעטער און די 00'ער יארן האט זיך די פירמע אויסגעברייטערט און עס האט זיך וויכטיג אויסגעפעלט א לאנגיעריגער ביזנעס מאן מיט ערפארונג און אנפירן גרויסע אפעראציעס, דאן איז אריין גענומען געווארן אלס שותף הרה"ח מאיר יעקב פאלאטשעק לאנגיעריגער פירער פון די באוואוסטע פאלאטשעק דאליס און בערעלעך, וואס ער האט דאן אויפגעגעבן זיין ביזנעס צוליב די כינעזער קאנקורענץ און ער איז דאן אויפגענומען געווארן אלס שותף, און ביזנעס אנלעגנהייטן אפעראציעס זענען זינט דאן אריבער צו איהם, און אזוי ווי עס איז אויסגעוואקסן פון ארט, און אין די שכינות'דיגע געגנטער האט זיך שווער געטראפן אן ארט, האט ער דאן אין יאר 2009 געטוען וואס פולע לאקאלע ביזנעסער האבן געטון, ער האט זיך ארויסגעצויגן צו דעם פייוו סטאר/עמעזינג סעיווינגס קאמפלעקס וואס געפונט זיך אין קארנוואל ניו יארק וואס איז פונק דאן אפגעויפט געווארן דורך יחזקאל בראך און וואלף לעפקאוויטש ביידע חרדי'שע פילאנטראפן, וואס פון דאן אן איז דארטן די הויפטקווארטיר פון די פירמע כאטש עטליכע קלענערע פונקציעס ווערן נאך אויסגעפירט אויף אנדערע לאקאלן.
היברו פאבלישינג איז געוועזן איינס פון די צוויי גרעסטע פאבלישער'ס אין דער אמעריקאנער אידישער גאס, אינאיינעם מיט זייער קאנקורענט מ. פ. פרעסס אינק.
אבער אינ'אמת'ן איז זייער שטארקייט געגאנגען פול ארויס פון די אמעריקאנער גרעניצן, ווי עס איז באקאנט איז די פלאטעס פון דעם באקאנט'ן און מערסט פארשפרייטן און כמעט איינציגן ש"ס פאר העכער הונדערט יאר דער ווילנא ש"ס פראדוצירט געווארן דורך היברו פאבלישינג, עס איז נאר באשטעלט געווארן דורך דפוס ראם און ווילנא, ליטא, וואס פאר אן אמת'ן האבן דאס ליידער די דייטשן ימ"ש צולאזט און גענוצט די בליי דערפון פאר זייע מונציאן צו פארטיליגן די אידן
די אלמנה און די ברידער ראם האבן געהאט א דרוקעריי און פארלאג אין ווילנע. אין די יארן פון ת"ר - תר"מ געווען פון די העכסטע טעכניק און די מערסטע פארגעשריטן סיי טעכנאלאגיש, און סיי און קוואליטעט פון צושטעלן ספרי קודש פארן כלל ישראל, אזוי ווייט אז זייער אפיציעלע דריטע ווערסיע פון דעם ווילנער ש"ס איז באנוצט געווארן כמעט אזוי ווי אן קיין קאנקורענט פאר העכער הונדערט יאר פון ווען עס איז פארטיג געווארן אין שנת תר"מ און איז געבליבן אלס די ענדגילטיגע צורת הדף פונעם תלמוד.
אויך האבן זיי געדרוקט דעם גאר פאפולערן משניות יכין ובועז און ווי אויך דער ספר התניא וואס מען קאפירט נאך היינט פון זייער דרוק.
אין יאר תרס"ה האט מען דארט געדרוקט דעם ספר שו"ת יריעות שלמה מיטן פירוש בני ישראל פארפאסט דורך די איינקלעך פונעם מחבר.
פעסיל באַלאַבאַן איז געוועזן אן אלמנה וואס האט געהאט כמעט די גרעסטע דרוקעריי אין לעמבערג.
שו"ע.
זי איז געוועזן די וואס האט אויסגעשטעלט דעם היינטיגן צורת הדף פונעם שו"ע צו וואס מאנכע קענען זיך בשום אופן נישט צוגעוואוינען צו עפעס אנדערש זייענדיג אזוי צוגעבונדן ווי גוט עס איז אוועק געשטעלט אז מען זאל גרינג קענען טרעפן צוגעהערן צו אן ענין, הגם עס איז פול מיט פעלערן א שטייגער ווי טעותי הדפוס און אזוי אויך איז עס שטארק צוזאמען געשטופט מיט קליינע פיצינקע אויתיות, פון דעסטוועגן קומען כסדר ארויס פרישע ווערסיעס אבער די גרעסטע פארלאנג איז נאך אלס אויף איר אויסשטעל.
עס איז אפילו ארויסגעקומען דירעקט אין קעגנזאץ צו די אלע נייע א שו"ע מיטן פענאמען שו"ע צורת הדף וואס איז מתקן אלע טעותים און מאכן אביסל גרעסער און קלארער די אותיות, אבער ווי די סוחרים זאגן איז דאס דערווייל פון די מערסט גייענדיגע שו"ע'ס אויפן מארק מיט אלע פראבלעמען אינאיינעם
אין אלגעמיין טוט מען אויפבויען א טעאריע מיט איין ארט סטרוקטור, ווי גרופע טעאריע אדער קאטעגאריע טעאריע.
אין מאטעמאטיק און אבסטראקטע אלגעברע, איז גרופע טעאריע די שטודיע פון א טיפ אלגעברעישער סטרוקטור וואס הייסט א גרופע. גרופע טעאריע ווערט געניצט אסאך אין מאטעמאטיק ווי דער אנהייב פונקט צו שטודירן פארשידענע אלגעברעישע סטרוקטורן, ווי אויך צוגעבן און טאפלען נומערן. אזוי ווי גרופע טעאריע איז אויך ניצבאר שטודירן סימעטריע אין נאטור און אבסטראקטע סיסטעמען, האט עס אסאך אנווענדונגען אין פיזיק און כעמיע.
דער באגריף פון א גרופע איז צענטראל אין אבסטראקטער אלגעברע: אנדערע באקאנטע אלגעברעאישע סטרוקטורן ווי רינגען, פעלדער, וועקטאר רוימען קען מען קוקן אויף זיי ווי גרופעס מיט נאך אפעראציעס און אקסיאמען.
גרופע טעאריע האט פעסטע פארבינדונגען מיט אנדערע צענטראלע געביטן אין מאטעמאטיק, צווישן זיי געאמעטריע, אלגעברעאישע טאפאלאגיע, קאמבינאטאריק און אריטמעטיק, ווי אויך מיט פארשידענע צווייגן פון פיזיק און כעמיע.
גרופע טעאריע האט דריי ווארצלען: פארשונג פון אלגעברעאישע גלייכונגען, נומערן טעאריע און געאמעטריע. די ערשטע מאטעמאטיקער וואס האבן געארבעט אין דעם געביט זענען געווען אוילער, גאוס, לאגראנזש, אבל און ספעציעל עוואריסט גאלוא. גאלוא איז געווען דער ערשטער וואס האט געשאפן א פארקניפונג צווישן גרופע טעאריע און פעלד טעאריע, דורך דער טעאריע וואס מען רופט היינט גאלוא טעאריע.
האמאמארפיזם.
אין דעם פאל, דער ערשטער האמאמרפיזם טעארעם זאגט אז
Z/"n"Z איז א גרופע מיט די אפאראציע '+'. די גרופע איז א ציקלישע גרופע.
די גרופע פון פערמוטאציעס "S'n" איז אויך א גרופע, דעם איז א ביישפיל פון א נישט אבעלישע גרופע. דער צו, קייליס טעארעם זאגט אז יעדע
ענדלעך גרופע איז אן אונטער-גרופע פון "S'n".
א פוילע־רוילע אדער שנעק איז א קליינער בעל חי, פון די שרצים וואס האבן נישט קיין ביינער. מערסטע פוילע־רוילעס לעבן אין וואסער, אבער ס'איז דא וואס לעבן אויף דער יבשה. רוב פון זיי האבן א הארטן מושל. א פוילע־רוילע וואס האט נישט קיין מושל רופט מען א "מעטאלכל". בדרך כלל עסן פוילע־רוילעס נאר גרוינצייג.
א פוילע־רוילע באוועגט זיך גאנץ פאמעלעך.
אין פראנקרייך, עסט מען פוילע־רוילעס. מען קאכט זיי אין זאלץ וואסער. אבער אין רוב לענדער איז דאס נישט קיין מאכל.
לויט דער תורה זענען פוילע־רוילעס שרצים וואס מען טאר זיי נישט עסן.
די פאליציי איז די ארגאניזאציע וואס טוט ארויפצווינגען די געזעץ, און שיצן דעם ציבור. זיי קענען ארעסטירן כדי צו האלטן סדר און רעכטיקייט אויף די גאסן. איינער וואס ארבעט אין דער פאליציי הייסט א פאליצאַנט, און זיי ארבעטן פון א פאליציי סטאנציע. ווען זיי ארעסטירן א מענטש, ניצט מען האנטקייטלעך צו האלטן זיינע הענט צוזאמען.
אין לאנדאן גייען נישט די פאליציי מיט קיין געווער, אבער איבעראל זענען זיי אנגעוואפענט מיט טויטליכע געווער. אין ישראל גייען טייל פון זיי אויך נישט מיט קיין געווער. אויך איז אין ישראל זייערע לעמפלעך אויף די אויטאס בלוי, טראפיק פאלציאנטן זענען רויט און בלוי. אנדערש ווי איבער דער וועלט וואס זיי זיינען רויט.
קייראָ (אַראַביש: القاهرة) איז די גרעסטע און הויפטשטאט, פון עגיפטן מיט א געשאצטע באפעלקערונג, פון אַריבער 17 מיליאָן איינוווינער, צוזאמען מיט די מעטראפאליטען שטח, אזוי ארום איז קייראָ, די גרעססטע שטאָט אין אפריקע, און אין מיטל מזרח, און איינע פון די גרעסטע שטעט איבער די וועלט.
קיירא איז א היסטארישע שטאט, מיט אסאך אלטע געביידעס, דעריבער האט די פאראייניגטע פעלקער איר דעקלערט, אלס היסטארישע קולטור ארט אין די וועלט.
די שטאט זיצט אויף די זייטן פון נילוס טייך, וואס לויפט אריבער די שטאט. די שטאט האט אלטע מעטשעטן און פעסטונגען פון איין זייט, און א מאדערנע שטאט מיט אלע צוגעהערן, ווי אן אונטערערדישע באן סיסטעם, נייע געביידעס מיט געשעפטן און איינוווינער, עטליכע קאמערץ צענטערן, שאסייען.
ווען גאמאל אבדול נאסער, איז געווארן פרעזידענט פון עגיפטן, האט קיירא זיך גענומען בליען, מיט א געוואלדיקן אימפעט, די געדרענג איז געווען שרעקליך, און היינט איז קיירא די צווייט מערסט געדרענגטע שטאט פון די וועלט, מיט די יארן האט די רעגירונג פרובירט אויסשפרייטן די באפעלקערונג, צו די געגנט אויסערן שטאט.
אין שטאט געפונען ערטער, וואס זענען אנערקענט אינטערנאציאנאל, די עגיפטישע מוזיי, די פארלאמענט, די קיירא פעסטונג, אלטשטאט, בן עזרא שול וואס לויט טראדיציע האט די רמב"ם געדאווענט דארט, ווי אויך פיראמידן.
קייראָ ליגט אין צפון עגיפטן, דער נילוס טייך האקט אדורך דער שטאט. די שטאָט איז צעטיילט אין צוויי: די אַלטשטאָט און די נייַשטאָט. די ניישטאט איז געבויט אויפן אייראפעישן נוסח מיט גרויסע הייזער, האָטעלן, ביורא בנינים, אאז"וו, בשעת די אלטשטאט איז געבויט געדיכט.
זינט נאַסער ס העכערונג צו מאַכט אין קייראָ אנגעהויבן צו וואַקסן גיך, וואָס האט סאַווירלי אַפעקטאַד די ינפראַסטראַקטשער אין די שטאָט אַז געשטאנען דעם שפּאַנונג.
קייראָ עטלעכע וויכטיק זייטלעך, עטלעכע פון זיי בייַ אינטערנאַציאָנאַלע הייך: דער עגיפטישע מוזיי, דעם פּאַרליאַמענט, קייראָ קייראָ סיטאַדעל (די סיטאַדל), קאַן מאַרקעט צו-כאַלילי, אלט קייראָ און בן עזרא סינאַגאָג, און די גיזאַ פּיראַמידס וועלכע זענען אַרויס די שטאָט.
די שטאָט איז געגרינדעט געווארן אין יאָר 969, דורך די אראבער, וואס האבן איינגענומען עגיפטן צו יענע צייט, די שטאט האט געדינט אלס וווינארט, פארן כאליף, אבער נישט אלס הויפטשטאט, ערשט אין יאר 1168 בערך איז קיירא געווארן הויפטשטאט פון עגיפטן. מיט די יארן ווען קיירא איז גרעסער געווארן, זענען אנדערע עלטערע שטעט אריינגערעכנט געווארן, אין די גרענעצן פון שטאט.
אין 972 איז דער על אזהאר מעטשעט אויפגעבויט געווארן, סאלאדין, האט געהערשט איבער עגיפטן צו יענער צייט. אין נאכפאלגנדע פינף הונדערט יאר, האט די שטאט עטליכע מאל געטוישט הענט.
אין 1340 האבן געוואוינט אין קיירא קרוב צו א האלבער מיליאן מענטשן, און קיירא איז געווען די גרעסטע שטאט מערב פון כינע. צווישן 1348 און 1517 האט קיירא געליטן פונעם שווארצן טויט מער ווי 50 מאל, און די באפעלקערונג איז אראפ ביז 200,000 מענטשן. נאכדעם ווען וואשקו דא גאמא האט געטראפן די ים רוטע אין אינדיע דורכן קאפ פון גוטער האפנונג אין 1498, איז קיירא ווייטער אראפ אין חשיבות, אזוי ווי די סוחרים האבן מער נישט געדארפט אדורכפארן די שטאט אונטערוועגס אין אינדיע.
דעם 22סטן יאנואר 1517, איז די שטאט איינגענומען געווארן דורך די אטאמאנישע אימפעריע, און איז געבליבן ביי זיי ביז 1882, מיט א קורצע איבעררייס 1798-1801, ווען נאפאלעאן באנאפארטע האט אינוואדירט דעם מיטל מזרח.
אין 1882 זענען די ארמייען פון גרויסבריטאניע אריין אין שטאט, און ארויסגעטריבן די טערקן, און ביז 1922, האט ענגלאנד געהערשט איבער עגיפטן, נאכדעם איז עגיפטן געווארן זעלבסטשטענדיק, מיט קיירא אלס הויפטשטאט, אבער בריטישע זעלנער זענען פארבליבן ביז 1956 אין עגיפטן.
קראים האבן געוווינט אין קיירא, נאך איידער די אראבער זענען געקומען. יידן זענען אנגעקומען, נאכדעם, אין צוועלפטן יארהונדערט, האט די קהילה געבליט, דער רמב"ם האט דארט געוווינט, שפעטער ווען די מאמלוקן, זענען אריין איז די שטאט כמעט פארניכטעט געווארן, שפעטער זענען יידן פון שפאניע, אנגעקומען, אין ניינצטן יארהונדערט, זענען אנגעקומען יידן פון אייראפע, און אן אשכנזיש קהילה איז געגרינדעט געווארן.
ווען ישראל איז געגרינדעט געווארן, מיט עגיפטן פארלירן דעם קריג, זענען יידן אנטלאפן איבער די יארן, און נאכן סיני מלחמה, זענען שוין כמעט נישט געווען יידן אין קיירא, נאך דער זעקסטאגיקער מלחמה, האבן די לעצט פארבליבענע יידן פארלאזט די שטאט, היינט וווינען נאך יידן אין קיירא.
אן אפטישע פֿיברע איז א דינער פֿיברע פון גלאז אדער פלאסטיק וואס קען פירן ליכט פון איין עק צום צווייטן. אזא פֿיברע אפטיק קען טראגן 10 מיליאן מעלדונגען אויף א מאל. די וויסנשאפט און אינזשעניריע פון שאפן אפטישע פיברעס הייסט פֿיברע אפטיק. די הויפט ניץ פון אפטישע פיברעס איז אין טעלעקאמוניקאציע
פֿיברע אפטיק איז א טעכנאלאגיע, וואס לאזט דורכפירן אין מיליאנסטל ברוכטיילן פון וואס די דיגיטאלישע סיסטעם האט געלאזט אריבערפירן דורכן די קופערנע דראטן.
די ערשטע אנאלאג טעלעפאן דראטן.
די ערשטע קופערנע טעלעפאן דראטן האבן געארבעט אויף א סיסטעם לויט וויפיל מאס עלעקטער עס איז יעצט אויפן סעקונדע דא אינעם דראט (קעיבל)
אלעקסאנדער גרעהעם בעל.
וואס ווערט פארעכנט אלס דער ערפונדער פון דעם טעלעפאן אפאראט, האט דאס פאר יארן לאנג שטודירט, ביז איינמאל איז אים געלונגען אריינצורעדן אין דעם ריסעפטער פון זיין פלאץ אין איין צימער, און עס איז ארויסגעקומען זיין אריגינאלער קול פון דעם רעסיווער פון דעם צווייטן צימער, ווען ער האט אריינגעזאגט די ווערטער קום אהער, האט דער געהילף געמיינט אז ער איז געווען אין זיין צימער און ער האט אים גערופן אז ער זאל אריבער קומען מיט אים צוזאמען, דערווייל ווען ער איז אריין געקומען פרעגט ער אים וויאזוי זיצטו שוין דא, האט ער אים געענטפערט איך האב דיר פון דא גערופן, האט ער אים געזאגט אז עס קען נישט זיין איך האב דאך געהערט דיין קול, האט ער אים געזאגט יא עס איז אמת און דאס איז דער כלי וואס איז דער טעלעפאן און דעמאלטס איז דער ערשטער טעלעפאן געבוירן געווארן
אנאלאג ווערט אויפגעטוישט אויף דיגיטאליש.
שפעטער האט מען אויפגעטוישט דעם וועג וויאזוי די אינפארמאציע ווערט אריבערגעשיקט די קופערנע דראטן וואס דאס האט מען אויפגעטוען אויף צוויי וועגן, איינס די שנעלקייט וואס עס גייט, און איינס די וואליום וויפיל עס פארנעמט אין דעם זעלבן זענדונג
דאס איז בעיקר געווארן אויפגעטוען אויף א וועג אז אנשטאט ווי אנאלאג וואס האלט אויף די צייט פון דעם דראט (קעיבל) געט מען איינמאל א שיק, אבער עס איז נאך אלס בעצם דער זעלבער וועג אז מען שיקט אריבער עלעקטרישע שטראמען דורך א קופערנער דראט
דער טעכנישער חלק דערפון.
דער הויפט אונטערשייד איז אז אנשטאט צו ווערן געשיקט דורך קופערנע דראטן שיקט מען א ליכטיגקייט דורך א גלאזערנעם דראט, וואס עס לויפט מיליאנען מאל אזוי שנעל ווי עלעקטער לויפט דורך קופער, ווי אויך קען מען אויף איינמאל שיקן מיליאנען זענדונוגען (שטראלן פון ליכטיגקייט) אין דעם זעלבן גלאזערנעם דראט, און אויב דאס איז נישט גענוג, קען דער גלאז בטבע פארנעמען אויף איינמאל ציי אהין און צו אויף צוריק און עס איז נישט קיין סתירה, דאס הייסט דרייפאכיג פארשנעלערט פון דעם קופערנע דראטן
אלעקסאנדער גרעהעם בעל (3טן מערץ, 1847 – 2טן אויגוסט, 1922) איז געווען א בארימטער ערפינדער, וויסנשאפטלער און אינזשעניר וואס האט ערפינדן דעם ערשטן טעלעפאן.
אלעקסאנדער בעל איז געבוירן געווארן אין עדינבורג, סקאטלאנד, אום 3טן מערץ 3, 1847.
מנחם מענדל איז א בוך, געשריבן געווארן דורכן גרויסן שריפט שטעלער און שרייבער, שלום עליכם, געשריבן געווארן צווישן די יארן 1913-1892, אבער איז ערשט ערשינען אין א בוך אין 1909. אין דער היינט (צייטונג), איז ערשינען אין 1913, פינף און פערציג בריוו, וואס פון זיי באשטייט די געשיכטע פון מנחם מענדל.
ווען ער האט עס איבערגעדרוקט אין א צווייטער אויפלאגע אין יאר ה'תר"ע, האט ער אסאך בריוו שטארק פארקירצט און א סך בריוולעך גאר ארויסגעווארפן - וואו ער זעלבסט שרייבט אין דער הקדמה דאטירט נערווי (איטאליע) ערב חנוכה תר"ע.
דער העלד אין דער געשיכטע איז א ייד, וואס זיין נאמען איז מנחם מענדל. ער האנדלט איבער א וועלט, בעת זיין ווייב זיצט אין אנאטעווקע, און ער שיקט בריוו כסדר, צו זיין ווייב, און זיין ווייב שיקט צוריק. ער ארבעט אין אדעס, יעהופעץ, ווארשע, ניו יארק, און ער פארנעמט זיך מיט אלערליי ארבעט, ווי שטענדיק זעצט ער אן, און פון זיין ארבעט לאזט זיך אויס א בוידעם, מיט דעם אלעם גיט ער נישט אויף, און ער גייט אן ווייטער, מיט זוכן אנדער ארבעט.
"מאָטל פייסי דעם חזנ'ס" איז א בוך געשריבן געווארן דורך דעם וועלט בארימטן שרייבער שלום עליכם, באלד איידער ער איז געשטארבן אין 1916.
עס באשרייבט דאס לעבן אין אלטן יידישן שטעטל, לויט מאָטלס קוקווינקל. ער איז א יתום. שפעטער ווערט באשריבן זיין משפחהס עמיגרירונג און ווי זיי קומען צום סוף אן אין די פאראייניגטע שטאטן.
אינמיטן שרייבן דאס בוך איז שלום עליכם געשטארבן, און די געשיכטע ווערט איבערגעהאקט אינדערמיט.
היינט איז א צייטונג, וואס איז ערשינען טעגליך, אין ווארשע, פוילן, צווישן די יארן 1939-1906, ביזן אויסבראך פון צווייטע וועלט מלחמה.
אנהייב האט די צייטונג געהייסן יידישע טאגבלאט, אבער אין 1908, איז דער נאמען געטוישט געווארן צו די היינט. גאר שנעל איז די צייטונג געווארן דער גרעסטער אין קאנגרעס פוילן, אין 1913 האט די צירקולאציע דערגרייכט, צו אריבער 150,000 קאפיעס א טאג.
ביז יאר 1932, איז די צייטונג געווען א פריוואטע, נאכדעם איז אויפגעשטעלט געווארן אן ארבעטער פאראיין, דורך די ארבעטער פון די צייטונג, און איז ווייטער ארויסגעקומען דורך זיי, ביז די 22סטע סעפטעמבער 1939, וועלכע איז געווען די לעצטע טאג פונעם צייטונג.
בלעטער פון "היינט" אויף דער וועבזייט פון "הספריה הלאומית" [http://web.nli.org.il/sites/JPress/Hebrew/Pages/haynt_.aspx]
הרב מרדכי יפה (ה'ר"ץ - ג' אדר ב' ה'שע"ב), בעל הלבושים אויפן טור, איז באקאנט אלס דער לבוש.
הרב מרדכי יפה איז געבוירן געווארן אין פראג צו זיין פאטער הרב אברהם יפה, רב פון בעהמען.
א פרעסע קאנפערענץ איז א מעלדונג וואס א רעגירונג פירמע אדער סיי וועלכער פארעם ארגאניזאציע מעלדעט אויף א פאל וואס עס איז נויטיג אויף מער ווי בלויז טון די שריט, א שטייגער ווי ארויסגיין אין א מלחמה א.ד.ג.
פארשטייט זיך אז אין וואשינגטאן ווי אלעס גייט אויף זייער אייגנארטיגן נוסח נוצן די פאליטיקער אויס דעם מושג פון פרעסע קאנפערענצן ווי עס גייט זיי נאר אבי צו געווינען נאך א שטימע און נאך א שטימע
רבי יודא הערש (יהודה צבי) בראנדוויין (התק"ם אומגעפער - י"א אייר ה'תר"ד) איז געווען דער גרינדער פונעם סטרעטינער הויף. ער איז געווען פון די גרעסטע תלמידים פון הרה"ק רבי אורי פון סטרעליסק זי"ע, און א שטיק צייט נאך זיין רבי'נס הסתלקות, כ"ג אלול תקפ"ו, איז רבי יהודא הערש געווארן ממלא מקומו, אנגעהויבן פירן די חסידים, און טויזנטער האבן זיך מסתופף געווען בצל קדשו, ביז זיין פטירה אין תר"ד.
יודא הערש איז געבוירן תק"ם בערך אין זאוואליוו, אסט-גאליציע צו זיין פאטער, הרב שמואל זיינוויל אב"ד זאוואליוו, א זון פון הרב מרדכי פעשעס אב"ד נאראיעוו.
ער האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון רבי אליעזר כהנא פון ראזדאל.
דער סטרעטינער איז געווען בארימט מיט זיין גרויסע קדושה, בפרט מיט זיין עבודת התפילה וואס איז צוגעגאנגען מיט מסירת נפש. ער פלעגט אויך פארן א סך קיין אונגארן און רומעניע, וואו ער האט פארשפרייט חסידות און עבודת ה'.
ער איז געווען א תלמיד פון רבי ארון לייב פון פרעמישלאן און נאך אים פון רבי אורי פון סטרעליסק וואס ווערט גערופן "דער שרף", וועמענס ממלא מקום ער איז געווארן אין תקפ"ו.
זיינע תורות זענען געדרוקט אין "דגל מחנה יהודה".
ער איז נפטר געווארן י"א אייר תר"ד און ער ליגט אין סטרעטין אין דעם אוהל.
דער אינדוס ("סינדה"; "אַל-סינד"; גריכיש: Ινδός "אינדאס") איז דער לענגסטער טייך אין פאקיסטאן און איינער פון די לענגסטער אין אזיע. ער איז לאנג 3,200 ק"מ, און זיין דרענאזש בעקן באדעקט 1,165,000 קוואדראט ק"מ. דער טייך איז דער מקור פונעם נאמען פון אינדיע. דער טייך הייבט אן אין טיבעט, און שטראמט פון דער הימאלייע אין א צפון-מערב ריכטונג דורך קאשמיר, און דערנאך קערט צו דרום לענגאויס פאקיסטאן. דער אינדוס גיסט אריין אינעם אראבישן ים נאנט צו קאראטשי.
באבור גייט אריבער דעם אינדוס טייך.
Satellite image of Indus River Basin
דער טייך אינדוס פארזארגט וויכטיקע וואסער רעסורסן פאר פאקיסטאנ׳ס עקאנאמיע – ספעציעל פאר פונדזשאב פראווינץ, וואס איז דער מקור פארן גרעסטן טייל פון דעם לאנד׳ס לאנדווירטשאפטלעכער פראדוקציע, און סינדה. דאס ווארט פונדזשאב באדייט "לאנד פון פינף טייכן" און די פינף טייכן זענען דזשעלום, טשענאב, ראווי, בעאס און סוטלעדזש, וואס אלע פֿליסן ענדלעך אין אינדוס אריין. אויך שטיצט דער אינדוס פיל שווערע אינדוסטריעס און גיט די הויפט פארזארג פון טרינקוואסער אין פאקיסטאן.
א תורה ארכיוו איז אן עלעקטראנישער ארכיוו פון ספרים מיט א זוכמאשין דורך וואס מען קען אויסזוכן די ספרים.
DBS.
די. בי. אס. איז איינע פון די מערסט פאפולערע ספרים ביבליאטעקן וואס מען קען בלעטערן אויפן קאמפיוטער. זיי האבן אן אייגענע סיסטעםוואס עס כאפט אזוי שטארק דעם אויג פון די מוציאי לאור, באשטייט בעיקר פון צוויי טיילן, כאטש עס האט נישט אזויפיל ספרים איז עס אבער
בר-אילן.
וואס באשטייט פון אסאך מער טעקסט און בעיקר געצילט אויף שו"ת ספרים אבער דער חסרון איז אז עס איז מורא'דיג קאמפליצירט צו זוכן אינפארמאציע פאר דעם פשוט'ן מענטשן
אוצר החכמה.
איז אבער אין גרעסטן טייל בלויז PDF פארמאט, און דער OCR איז נאכנישט גענוג שטארק
אוצרות התורה.
די תורה אוצרות ביבליאָטעק איז אַ דאַטנבאזע מיט נאָענט צו 40,000 ספרים.
היברובוקס.
היברובוקס (hebrewbooks) איז א ווירטואלער אוצר הספרים וואס טוט פארמאגן איבער פינף און פופציג טויזט ספרים, אנגעהויבן פון די ערשטע דרוקן ביז צו היינטיגע ספרים, צו וואס יעדער קען דערגרייכן פאר פריי פון אפצאל.
הרב שמעון סופר (כ"ח אייר ה'תר"י; 1850 - כ"א סיון ה'תש"ד; 1944) איז געווען אב"ד און ראש ישיבה אין ערלוי, אונגארן.
ער איז געבוירן צו זיין טאטן דער כתב סופר א זון פון חתם סופר, און יאר ה'תר"י און ער האט דערלעבט א טיפן עלטער פון 94 יאר ביז ווען די דייטשן האבן איהם אומגעברענגט אין אוישוויץ, ווי ער איז נאך אריינגעגאנגען אין דעם גאז קאמער אויף די אייגענע פיס אן א שטעקן, כאטש ער איז שוין געווען אביסל פארעלטערט און די אויגן האבן אים שוין נישט געהעריג געארבעט דאן.
שמעון סופר איז געבוירן געווארן אין תר"י צו זיין פאטער הרב אברהם שמואל בנימין סופר, דער "כתב סופר" פון פרעשבורג. ער האט געלערנט אין דער פרעשבורגער ישיבה.
ווען ער איז געווען אלט 12 יאר האט ער געטראפן דעם צאנזער רב וואס איז דעמאלסט געווען אין א קורארט נישט ווייט פון פרעשבורג, און געבליבן דארט אויף שבת. ווען ער האט פארשפעטיגט שלש סעודות האט אים דער צאנזער רב געזאגט: ״מיר האבן געווארט אויף אייך, אבער ס׳איז געווארן שפעט האבן אונז זיך געמוזט וואשן״.
אין תר"ל האט ער געהייראט אסתר פריד פון קליינווארדיין. ער האט געלערנט אין קליינווארדיין אבער נאך צוויי יאר איז זיין ווייב נפטר געווארן, איבערלאזנדיק איין טאכטער. נאכדעם האט ער געהייראט זיין שוועסטערקינד, א טאכטער פון הרב חיים שמואל בירנבוים, מחבר פון "רחש לבב", אן איידעם פון רבי עקיבא אייגער.
בזיווג שלישי האט ער געהייראט די טאכטער פון זיין פעטער רבי בנימין שלמה זלמן שפיצער פון ווין, אן איידעם פונעם חתם סופר.
איינער פון זייערע קינדער איז געווען הרב משה סופר, ערלויער דיין און פאטער פון הרב יוחנן סופר, גרינדער פונעם ערלויער חסידות אין ירושלים.
ער איז געווען רב אין ערלוי העכער פון זעכציג יאר.
ער האט פארפאסט דאס שאלות ותשובות ספר ״התעוררות תשובה״.
חוצפה (impudence) איז א מידה וואס דער טייטש פון דעם איז אומפארשעמט.
ס'מיינט אן אקט אז מען פייפט זיך אן מיט פרעכהייט אין יעדן.
דאס ווארט "חוצפה" איז א אויסדרוק וואס איז אויפגעכאפט געווארן אויך אין די נישט אידישע וועלט, עס איז א ווארט וואס איז געדרוקט אין אסאך ענגלישע לעקסיקאנען, אויך די אמעריקאנער גאס סיי ביי פאלטישאנס, און אויך אין די געריכט הייזער ווערט דאס באנוצט.
ריינלאַנד-פֿאַלץ () איז איינע פון די 16 לענדער אין דייטשלאנד. זיין שטח איז 19,847 קוואדראט ק"מ (דאס ניינטע גרעסטע לאנד אין דייטשלאנד); לויט זיין באפעלקערונג איז עס דאס זיבעטע מיט בערך פיר מיליאן איינוואוינער.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז מיינץ.
א מאפע פון די גרויסע אזערעס.
די גרויסע אזערעס זענען א זאמלונג פון פרישוואסער אזערעס וואס געפינען זיך אין מזרח צפון אמעריקע, אויפן גרענעץ צווישן קאנאדע און די פאראייניגטע שטאטן. די פינף אזערעס סופעריאר, מישיגן, היוראן, אירי, און אנטאריא, זענען צוזאמען די גרעסטע גרופע פרישוואסער אזערעס אויף דער ערד.
די גרויסע אזערעס האלטן 20% פון דער וועלט'ס אויבערפלאך פריש וואסער.
די גרויסע אזערעס ראיאן אנטהאלטן נישט נאר די אזערעס אליין, נאר אויך אסאך קליינע אזערעס און טייכן, ווי אויך אומגעפער 35,000 אינזלען.
די הימאלייע איז א בארג קייט אין אזיע. זיי זענען אין פאקיסטאן, אינדיע, נעפאל, די קעניגרייכן פון סיקים און בהוטאן, און דרום טיבעט. די 15 העכסטע בערג אין דער וועלט זענען אין דער הימאלייע, כולל עווערעסט, K2, אנאפורנע, און נאנגא פארבאד.
עווערעסט איז דער העכסטער בארג אויף דער ערד, הויך 8,849 מעטער.
דאס ווארט “הימאלייע” איז טייטש "הויז פון שניי" אין דער אוראלטער שפראך סאנסקריט.
די גרויסע טייכן גאנגעס, אינדוס, יאנגצע, מעקאנג און דער געלער טייך האבן זייער מקור אין דער הימאלייע.
נאַטאַלײַ האָרלער (געבױרן אין דײַטשלאַנד דעם 23סטן סעפּטעמבער 1981) איז אַ דײַטשישע פּאָפּ זינגערין און אַ טעלעװיזיע־אױפֿנעמערין. זי איז באַװוּסט אין דער גאָרער װעלט אַ דאַנק איר מיטטײלונג אין דער אײראָטאַנץ גרופּע קאַסקאַדאַ.
נאַטאַלײַ האָט ליב צו טאַנצן און קען זיך אױס מיט פֿאַרשײדענע סאָרטן טענץ װי דזשעז און היפּ-האָפּ.
אפטייטשט.
דער אקט פון מוסר זיין א צווייטן מענטשן.
באדייט.
ווען עמיצער גיט ארויס קרימינאלע אינפארמאציע פאר די באהערדע איבער אן אנדערע איד, וואס דורכדעם דראעט יענעם א שטראף, צי איז געלט אדער גאר דאס זיכערהייט פון אים אדער זיין בני בית, דאן איז דער אינפארמאטאר באגאנגען מסירה.
אין היסטאריע איז א מסור געווען גאר א שרעקליכע זאך, מ'האט אפילו געמאכט פאר זיי א תפילה ביי שמונה עשרה "ולמלשינים אל תהי תקוה.”
די מתיבתא איז א ישיבה אין לאנדאן געגרינדעט אין די ת"ש יארן דורך הרב אברהם ישכר פרדס, דענקאווער רב.
די פריערדיגע ראש ישיבות זענען רבי אברהם שמואל ראנד און רבי הערשל דיאמאנט. היינט איז דער ראש ישיבה רבי יעקב יהודה כ"ץ.
צווישן די מגידי שיעור איז געווען רבי חיים ברייש.
רבי הערשל הכהן דיאמאנט (תשרי תרצ"א - ניסן ה'תש"ע) איז געווען ראש ישיבה פון דער לאנדאנער מתיבתא.
רבי הערשל (צבי) איז געבוירן אין פראנקפורט, דייטשלאנד, חול המועד סוכות תרצ"א צו זיין פאטער אשר דיאמאנט, אן אלעקסאנדערער חסיד פון לאדזש. אין פראנקפורט האט ער געלערנט אין דער שמשון רפאל הירש שולע און אויך ביי רבי נחום ליצבארסקי. אין תרצ"ט האט די משפחה געדאנזשעט אנטלויפן פון נאצי דייטשלאנד קיין לאנדאן, ענגלאנד. דארט איז ר' אשר געווארן א סטאבילער מתפלל און איינער פון די בעלי תפילות אין דעם שטיבל פון הרב שמואל שמעלקע פינטער.
ווען לאנדאן איז באמבארדירט געווארן אין דעם צווייטן וועלט קריג איז הערשל מיט זיינע צוויי שוועסטער עוואקואירט געווארן פון לאנדאן און זיי האבן געוואוינט ביי גויים דריי יאר. הערשל האט מצליח געווען אין זיינע שטודיעס און האט זוכה געווען צו א סקאלארשיפ (א פרייער פלאץ) אין דער סיטי פון לאנדאן שולע. אין יענער צייט האט הרב אברהם ישכר פרדס, דער געוועזענער רב פון דענקאוו, אויפגעשטעלט די יידישע "יסודי התורה" שולע אין סטאמפארד היל, און הערשלס עלטערן האבן אים געשיקט לערנען דארטן אין א יידישער שולע.
עטלעכע זעקס וואכן נאך זיין בר מצוה, אנהייב כסלו תש"ד, איז הערשל פאר'יתומט געווארן פון זיין מוטער. ווען רב פרדס האט אויפגעשטעלט די מתיבתא, די ערשטע ישיבה אין סטאמפארד היל, איז הערשל געווען פון די ערשטע בחורים דארטן. ער האט געלערנט ביי הרב פרדס און הרב אלחנן היילפרין (אן איידעם פון רבי נחום ליצבארסקי), וואס איז געווען א מגיד שיעור אין דער מתיבתא, און ביים ראש ישיבה רבי יעקב ארנשטיין. שפעטער האט ער געלערנט ביי רבי אברהם שמואל ראנד, דער צווייטער ראש ישיבה. נאך אלס בחור איז ר' הערשל אויפגענומען זאגן א שיעור אין דער מתיבתא, וואס ער האט נישט אויפגעהערט ביז זיינע לעצטע טעג.
ער האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון ר' עמרם ברוין פון לאנדאן. זיין התמדה איז געווען אויף אזא שטייגער אז דעם טאג פון זיין חתונה האט ער נישט פארפעלט זאגן זיין שיעור אין דער ישיבה.
נאך דער פטירה פון הרב ראנד האט מען געבעטן רבי הערשל ווערן ראש ישיבה. כאטש ער האט געדינט אין דעם אמט (קרוב צו פופציג יאר) אבער ער האט אלעמאל געהאלטן מיט זיין עניוות אז ער איז נאר א ממלא מקום פונעם ראש ישיבה.
ר' הערשל איז געווען א גאר באקאנטער סקווערער חסיד, ער איז געווען דער אפציעלער גבאי אין אייראפע, פון די מעמדות פארן סקווערער הויף.
יעדעס מאל וואס ער פלעגט באזוכן אינעם סקווערער הויף, איז ער מכובד געווארן לפי כבודו מיט די העכסטע כיבודים.
אין ווינטער תש"ע איז ער געווארן קראנק און ער איז נפטר געווארן אין חודש ניסן.
בעדואינער (אראביש: "بَدْو") זענען אראבער, און רוב זענען מוסלמענער, בעדואינער מיינט מדבר איינוווינער אין אראביש.
די מענטשן לעבן אין מדבר, און זענען וואנדערער פון איין פלאץ צום צווייטן, זיי לעבן אין שבטים צוזאמען, און דער הויפט פון שבט הייסט שייך.
די בעדואינער געפונען זיך אין סאהארא מדבר, סיני האלבאינדזל, ישראל, אראבישער האלבאינדזל און יארדאניע. אין סאודי אראביע און אין יארדאניע, זענען די הערשער טאקע בעדואינער.
בעדואינער זענען געווענליך זייער עקסטרעם, ווען עס קומט צו פאמיליע עהרע, און זייער באהאנדלונג צו פרויען ווענט זיך ביי די שבט, נארמאל האט דער מאן זיין געצעלט, זיינע פרויען אין זייער געצעלט, און די מאן זיצט מיט זיינע בהמות, ווי שעפסן, ציגן, אד"ג.
דאס לעבן פון א בעדואינער, איז געוואנדן אין זיין קעמל, פון די נקבה טרונקט ער מילך, און ער עסט די פלייש פונעם קעמל, פון די האר מאכט ער קליידער, און זיין געצעלט, פון זיין הויט מאכט ער כלים, שיך, פון די קעמלס מיסט, הייצט די בעדואינער אויף וואסער פאר זיין קאווע, און צו דעם אלעם דינט דער קעמל, אויף צו רייטן פון איין פלאץ צום צווייטן.
טייל בעדואינער וועלן צו מאל אויך האבן שאף, אויך פאר מילך און פאר וואל.
ביי די בעדואינער, איז א גרויס חשיבות צו האבן א פערד, אויך א נקבה. א פערד ווערט ספעציעל טייער אויב האט עס ענליך צו א יוחס בריוו, און אויב פארקויפט א בעדואינער זיין פערד, מיינט עס אז זיין עקאנאמישער לאגע, איז גאר שלעכט.
אין די צוואנציגסטן יארהונדערט, ווען גרענעצן, צווישן לענדער זענען געווארן באפולמעכטיקט, און אריבער גיין צו אנדערע איז שווערער געווארן, איז זייער וואנדערונג טיילווייז פארליזירט געווארן, אבער קענענדיק זיך גוט אויס אין מדבר, האבן זיי זיך אסאך פארנומען מיט אריבערשווערצן סחורה, מייסטנס אומלעגאל ווי מענטשן, דראגס, אויפרייס מאטריאל, און אנדערע אומלעגאלע ארטיקלען.
היינט זענען רוב בעדואינער באזעצט אין שטעט מיט הייזער, אין צפון ישראל איז כמעט נישטא קיין געצעלטן, אין נגב, זענען נאך פארהאן, אבער אסאך האבן זיך באזעצט אין שטעטלעך, וואס די רעגירונג האט ספעציעל אויפגעשטעלט פאר זיי.
זיי ווערן באצייכענט אלס גרויסע מכניסי אורחים, זיי באהאנדלען געסט ווי זייער שווארץ אפל פון אויג, אויב איינער רירט צי, צו זיין גאסט, קען עס ברענגן צו א גאנצע קריג, צווישן פאמיליעס אדער שבטים.
זיי האבן א באזונדערע דיאלעקט אראביש, וואס איז אנדערש פון אראביש, גערעדט ביי אנדערע מענטשן.
אין ישראל דינען אסאך פון זיי אין צה"ל, אדער אינעם מדבר רעקאניסענס באטאליאן, אדער אלס אויסשפירער (גששים), וואס באקוקן דעם שטח אויב איז עס ריין פון מינעס אד"ג.
חיים עזריאל ווייצמאן, (27סטן נאוועמבער 1874, י"ח כסלו ה'תרל"ה - 9טן נאוועמבער 1952, כ"א חשוון ה'תשי"ג), איז געווען דער ערשטער פרעזידענט פון ישראל. א כעמיקער פון פאך אויס, פון די גרויסע ציוניסטישע פאליטיקער, און פרעזידענט פון דער אלוועלטלעכער ציוניסטישער באוועגונג.
ער איז געבוירן געווארן אין מאטלע, בעלארוס, צו זיין מוטער רחל-לאה (טשעמערינסקי) און זיין פאטער עוזר ווייצמאַן, אַ וואַלד סוחר און אסטאלינער חסיד, צו א רעליגיעזער היים, אלס יינגל האט ער געלערנט אין חדר, שפעטער איז ער געגאנגען לערנען אין פינסק, וואו ער האט זיך אויסגעצייכנט אין כעמיע און וויסנשאפט. דערנאך איז ער געגאנגען שטודירן אין דייטשלאנד, וואו ער האט זיך באטייליקט אין קלובן פאר יידן, ספעציעל ציוניסטן.
ביים ערשטן ציוניסטישן קאנגרעס, וואס איז פארגעקומען אין באזעל, שווייץ, איז ער נישט געווען. אבער דערנאך פון די צווייטע און ווייטער, האט ער זיך אלעמאל באטייליקט.
אין 1898 האט ער באקומען דעם דאקטער טיטל פאר כעמיע, ער האט באקומען אן ארבעטס פאזיציע אין גענף. אין 1904 האט ער געהייראט זיין פרוי, ווערא. אין 1904 האט ער באקומען ארבעט אין מאנטשעסטער, ענגלאנד. ער האט זיך אהינגעצויגן, און באקומען בירגערשאפט, אין 1910.
ער האט זיך שטארק געגנגעשטעלט הערצלס פלאן, פון א יידיש לאנד אין אוגאנדע, ביים קאנגרעס אין 1903. שפעטער האט ער געבראכט ענגלישע פאליטיקער און זשורנאליסטן, צו דער אידעאלאגיע פון ציוניזם. ער האט געהאלטן אז נישט נאר מען דארף רעדן אויפצוטון, נאר אויך טון און אויפשטעלן פעלצער אין ארץ ישראל.
דורכאויס די ערשטע וועלט מלחמה, האט ער געראטעוועט דאס בריטישע ארמיי, ווען אלס כעמיקער האט ער געפונען א באשטאנדטייל צו ערזעצן אצעטאן פאר אויפרייס פולווער. דערמיט האט ער זיך באקענט מיט ארטור דזשיימס באלפור, און אים איבערצייגט אויסצופירן, דעם לאנג ערווארטעטן באלפורס דעקלאראציע, ווי גרויסבריטאניע אנערקענט אין די רעכטן פון יידישן פאלק, צו האבן א זעלבסטשטענדיק לאנד אין פאלעסטינע.
ווען ענגלאנד האט איינגענומען ארץ ישראל פון דער אטאמאנישער אימפעריע, איז ער מיטגעקומען, ווי ער האט שפעטער טיילגענומען אין אבן הפינה פארן העברעישן אוניווערסיטעט, אויך האט זיך געטראפן מיט פייסל דער ערשטער, ווי זיי האבן אונטערגעשריבן אויף א פארשטענדעניש, ווי אראבער אנערקענען אין רעכט פון יידן אין ארץ ישראל.
אין 1921 איז ווייצמאן געווארן פערטע פארזיצער פון דער אלוועלטליכער ציוניסטישער באוועגונג. און דערמיט ארבעטנדיק מיט דעם בריטישן מאנדאט. 1929 האט ער איבערגעגעבן דאס אנגעלעגנהייטן פון אינערהאלב ארץ ישראל, צו דער יידישער אגענטור. ער האט רעזיגנירט ווען די ווייסער בוך פון פאספילד, איז אדאפטירט געווארן דורף דער ענגלישער רעגירונג. אבער שפעטער האט ער צוריק געצויגן זיין רעזיגנירונג.
אין 1931 איז ער נישט ווידערווילט געווארן, אלס פארזיצער פון דער באוועגונג, ווערנדיק באשולדיקט אין זיין פרא בריטיש. אין 1935, איז ער ווידעראמאל אויסגעקליבן געווארן צו זיין פארזיצער. און ער האט פארלאנגט פון פיל קאמיסיע, אריינצולאזן אין לאנד, מיליאנען גערודפטע יידן פון אייראפע, וואס האבן געזוכט צו אנטלויפן פון די נאציס.
אין 1936, האט ער געגרינדעט אין רחובות, דעם זיו אינסטיטוט, וואס באשעפטיקט זיך אין כעמיע, שפעטער גערופן אויף זיין נאמען דער ווייצמאן אינסטיטוט פאר וויסנשאפט. ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, האט ער ווידעראמאל געדינט פאר דער בריטישער ארמיי, זיין זון מיכאל האט געדינט אלס פילאט, פארן ארמיי און ער איז אומגעקומען אין יאר 1942.
ער איז געווען פארעכנט אלס מעסיגער מאן, ער האט שטענדיק געהאלטן פון רעדן דיפלאמאטיש מיט ענגלאנד, און דערפאר האבן די איינגעשטעלטע אין יידישע אגענטור, אים נישט געגליכן, ספעציעל דוד בן גוריון.
נאכן מלחמה האט ער פארלאנגט פון גרויסבריטאניע, אריינצולאזן אלע יידן, וואס ווילן קומען זיך באזעצן אין פאלעסטינע, און אין די פאראייניגטע שטאטן, האט ער באקומען אסאך שטיצע. וואס האבן שפעטער געהאלפן באקומען די שטיצע פארן צעטיילונג פלאן אין ארץ ישראל.
אין 1946, ביים ציוניסטישן קאנגרעס אין באזעל, איז ער ווידעראמאל אפגעזאגט געווארן פון אמט, ער האט אבער נישט אויפגעגעבן זיין קאמפיין פון אויפטרייבן שטיצע פאר א יידיש לאנד. ער האט גלייך ביים זעלבסטשטענדיגקייט דערקלערונג פון ישראל, פארלאנגט פון הערי עס טרומאן א באלדיקע אנערקענונג.
אין 1949, איז ער איינגעשוווירן געווארן אלס ערשטער פרעזידענט, און שפעטער געלאפן פאר ווידערוויילונג, ווי ער האט נישט געהאט קיין אפאנענט. ער איז געווען אלט און קראנק, צוביסלעך איז ער בלינד געווארן. און אום 9טן נאוועמבער 1952, איז ער געשטארבן, ער איז באגראבן אין רחובות, נישט ווייט פון דעם אינסטיטוט וואס ער האט אויפגעשטעלט.
זיין נעפע עזר ווייצמאן איז געווען דער זיבעטער פרעזידענט אין ישראל.
ער מיט זיין ווייב דבורה ווערא חאצמאן האבן געהאט צוויי זין, בנימין (בענזשאמין), און מיכאל (מייקל).
די פאראייניגטע אראבישע עמיראַטן איז א לאנד אין מדבר, אין דרום מזרח אראבישער האלבאינדזל,
געפונט זיך אין דרום מערב אסיע. רייך געווארן פון נאפט. דאס לאנד איז א פעדעראלע, און האט זיבן עמיראטן (קעניגרייכן-פראווינצן). אבו דאבי, דוביי, אדזשמאן, פאדזשיירע, ראס על חיימע, שארדזשא, אום על קיווין.
לאנד.
דאס לאנד גרענעצט מיט אמאן פון מזרח, און מיט סאודי אראביע פון דרום און מערב, פון צפון איז דער פערסישער איינגאס. פון מזרח איז דא בערג, די העכסטע איז ביי 2,500 מעטער הויך, וואס גלייכט זיך אויס ביזן סאודישן גרענעץ.
דאס לאנד האט נישט קיין זיס וואסער, אויפן אויבערפלאך, רוב וואסער איז קוועלער, אדער קריסטאליזירטע וואסער פון ים. אין די געגנט רעגנט בלויז 80 מילימעטער רעגן וואסער א יאר.
די באפעלקערונג, איז 4,588,697 איינוווינער (2006). די אונטערשידט צווישן מענער און פרויען איז אומנאטירלעך, און שטייט ביי 2.7 מענער קעגן א פרוי.
די באפעלקערונג איז 19 פראצענט עמיראטישע, 23 פראצענט אראבער, פון איראן. 58 פראצענט זענען פון אינדיע, פאקיסטאן, באנגלאדעש, און אנדערע אזיאטישע לענדער. 76 פראצענט איינוווינער זענען מוסלמענער, פון זיי 85 פראצענט סוני, איבריגע שיאטן, 9 פראצענט פון די באפעלקערונג זענען קריסטן.
דאס לאנד באשטייט פון אימיגראציע, בלויז 15 פראצענט זענען עמיראטישע, 85 פראצענט זענען פון אויסלאנד, און 20 פראצענט האבן בירגערשאפט.
די ערשטע מענטשן וואס זענען געקומען, זענען געווען שיפלער, וואס האבן אנגענומען די איסלאמישע רעליגיע, אין דעם 7טן יארהונדערט.
אנהייב זעכצנטעטע יארהונדערט, האט זיך אנגעהויבן דאס אימפעריאליסטישע געיעג, איינצונעמען לענדער, און אנטדעקן די וועלט, פארטוגאל איז די ערשטע אנגעקומען, און נאכגעפאלגט ביי גרויסבריטאניע, און האלאנד. מיט די צייט האט גרויסבריטאניע, געווינען אין זייער געיעג. די שבטים וואס האבן באזעצט די שטח, האבן זיך מייסטנס פארנומען מיט ים רויבעריי, ביז בריטאניע האט אונטערגענומען שריט, קעגן די רויבערייען אין די ניינצטען יאר הונדערט, וואס האט געברענגט די רויבערייען צו אן ענדע. אין 1820 האבן די הערשער אונטערגעשריבן דעם אפמאך, ווי זיי שטימען איין אויפצוהערן מיט די רויבערייען, זייט דעמאלט איז די געגנט גערופן געווארן, די פייער אפשטעל געגנט. אין 1853 זענען די געגנטער געווארן אריינגערעכנט, אין א פראטעקטאראט אונטער בריטאניע, און העלפן די הערשער מיט געלט.
אין 1952, האט ענגלאנד געפאדערט די זיבן עמירן, זאלן ארבעטן אינאיינעם האנט ביי האנט, אויף א פעדעראלע שטייגער, ווי א ראט מיט א בריטישע מיטגליד.
זעלבשטענדיגקייט.
אין 1968 האט ענגלאנד ארויסגעצויגן אירע ארמייען, מזרח פון סועץ קאנאל, און אין 1971 איז די שטח געווארן זעלבשטענדיק, די זיבן פעדעראציע קעניגרייכן, האבן אנגעהויבן א ריי געשפרעכן, מיט קאטאר, און מיט באכריין צו שאפן א פאראייניגונג מיט זיי, עס האט זיך נישט אויסגעארבעט, און די צוויי זענען געווארן זעלבסטשטענדיקע לענדער, און זעקס פון די זיבן עמיראטן, האבן געגרינדעט די פאראייניקטע אראבישע עמיראטן, און א יאר שפעטער האט ראס על חיימע זיך אויך אנגעשלאסן.
קריגערייען האבן זיך אנגעפאנגען באלד דערויף, די שייכן צווישן זיך, אמאן, און מיט סאודי אראביע וועגן די גרענעץ. איראן האט איינגענומען אינזלען אין פערסישער איינגאס, א געשיכטע נישט געשליכטעט ביז היינט, און די עמיראטן האבן דערפאר, אן עקסטערע האס קעגן איראן.
זיי האבן נישט געוויסט פון רויגקייט אנגעהויבן מיטן איסלאמישן רעוואלוציע אין איראן 1979. איראן-איראק מלחמה, 1988-1980. די איראקע אינוואזיע אין קאווייט, 1990. סאדאם כוסעין, האט באשולדיקט די עמיראטן, מיט די זעלבע טענה ווי קאווייט, אז זיי פארקויפן מער נאפט ווי אפע"ק ערלויבט, און דערביי גענבנען זיי פון איראק. זיי האבן זיך אנגעשלאסן אין די אינטערנאציאנאלע קאאליציע, פון די פאראייניגטע פעלקער, און ביי די ערשטע גאלף קריג, ארויסגעשטויסן איראק פון קאווייט.
נאכן קריג, האבן די עמיראטן אנגעקניפט פארבינדונגען מיט מערב וועלט לענדער. זינט איר גרינדונג, זענען די עמיראטן א מיטגליד אין אראבישע ליגע. און שטענדיק אנגענומען פיינטליכע שטימונג קעגן ישראל, נאכן אסלא אפמאך, האבן זיי געפירט געשפרעכן מיט ישראל, וואס האט זיך שפעטער אפגעהאקט, ווען די שלום האט זיך פארהאנקערט.
ביז די 1960ער יארן, איז דאס לאנד געווען א פארלאזטע, און ארעם. ביז מען האט געפונען נאפט, דאס האט רייך געמאכט דאס לאנד, און דראסטישע ענדערונגען זענען פארעקומען אין לאנד. ווי געזאגט איז לאנדס עקאנאמיע באזירט אויף נאפט און אויך נאטירלעכע גאז, אבער זיי פאבריצירן אלומיניום, בוי מאטריאל, טעקסטיל. וויבאלד די קלימאט איז א מדברדיקע, איז קיין לאנדווירטשאפט נישט פאראן.
אין 1974 האבן זיי זיך אנגעשלאסן צו אפע"ק, וואס האנדלט איבער די נאפט, וויפיל ארויסצוציען, און וויפיל געלט צו פארלאנגען פאר א פאס.
די טוריזם איז אויך שטארק זינט די 1980ער יארן, און אסאך אייראפעישע קומען אויף קורארט, קיין דוביי אין ווינטער, וואו עס איז ווארעם. אויך דאס עפענען די לופט פאר אלעמען, האט אריינגעברענגט לופטליניעס וואס פליען צום ווייטן מזרח, וואס שטעלן זיך אפ דארט.
אין דוביי געפונען זיך אסאך וואלקן קראצער צווישן זיי בורדזש כאליפא, די העכסטע געביידע אין דער וועלט. אויך דער העכסטער האטעל אין דער וועלט, בורדזש על אראב, איז דארט. מען בויט אויך דעם דוביי וועלט צענטראלער אינטערנאציאנאלער פליפארט, און די דריי פאלם אינזלען, וואס זענען די גרעסטע קינסטלעכע אינזלען אין דער וועלט.
טאמאס גאריג מאסאריק (7טן מערץ 1850 - 14טן סעפטעמבער 1935) איז געווען א פילאסאף, זשורנאליסט און טשעכישער פאליטיקער. ער האט אנגעפירט די זעלבסטשטענדיגקייט באוועגונג, פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע. און ער איז געווען דער ערשטער פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי.
געבוירן אין מעהרן, זיין פאטער איז געווען א בעל עגלה.
ער איז געווארן א פראפעסאר פון פילאסאפיע, אין וויען. אין 1882 איז ער אריבער צו דעם טשעכישן אוניווערסיטעט, אין פראג. ער האט געשריבן פאר צייטונגען, פון 1891 האט ער אנגעפירט די יונגע טשעכן פארטיי, און ער איז ערוויילט געווארן אלס דעפוטאט, אין פארלאמענט, אין וויען עסטרייך. אבער האט רעזיגנירט אין 1893, אין 1900 האט ער געגרינדעט די פאלקס פארטיי, וואס האט פארלאנגט באלדיגע זעלבסטשטענדיגקייט פאר טשעכיי, אין 1907 איז ער צוריק אין פארלאמענט, ווי ער באשולדיקט געווארן אלס ווידערשפעניקער, קעגנשטעלענדיק זיך די עסטרייכע פאליטיק אין די באלקאן לענדער.
ביי דער ערשטער וועלט מלחמה, איז ער אנטלאפן קיין אויסלאנד, ער האט געארבעט אינאיינעם מיט די אליאירטע, און אין 1917 האט ער אויפגעשטעלט די טשעכישע באטאליאן, אין רוסלאנד.
אין 1918. האט ער אונטערגעשריבן אן אפמאך מיט דער נאציאנאלער סלאוואקישער באוועגונג, און ער איז געווארן ערשטער פרעזידענט פון דעם נייעם לאנד, אויפגעשטעלט אויף שטחים פון דער אלטער עסטרייך אונגארישע אימפעריע.
ער איז ווידערוויילט געווארן ביי די וואלן, און ער האט אנגעהאלטן זיין פאזיציע ביז 1935, ווען ער האט רעזיגנירט.
זיין זון יאן איז אויך געווען א פאליטיקער.
זיין נאכגייער איז געווען עדווארד בענעש, וואס האט געפירט טשעכאסלאוואקיי, ביז 1938. ווען עס אונטערגעשריבן געווארן די מינכן אפמאך, ווי טשעכאסלאוואקיי געט אפ די סודעטן געביט פאר דייטשלאנד.
טשעכאסלאוואקיי אונטער מאסאריק, און שפעטער אונטער בענעש, זענען געווען פון די איינציקסטע לענדער, אין די צווישן מלחמות עפאכע, מיט א נארמאלער דעמאקראטיע. מאסאריק איז געווען א סאציאליסט, און ער האט געהאלטן פון גלייכבארעכטיגונג.
מאסאריק איז געווען פארעכנט אלס זעלטענער יידן פריינט, ער האט פארדאמט שארף אנטיסעמיטיזם פון יעדן סארט, און יידן האבן געהאט פולע רעכט אין טשעכאסלאוואקיי.
ער איז געקומען באזוכן ארץ ישראל אין 1927.
שמעון דובנאוו (10טן סעפטעמבער 1860 - 8טן דעצעמבער 1941) איז געווען א שריפטשטעלער און היסטאריקער פאר יידישע היסטאריע, אנהייב אין רוסלאנד, שפעטער אין דייטשלאנד, און אין די באלטישע לענדער, ער האט אויפגעשטעלט די פאלקיסטן באוועגונג.
ער איז געבוירן דעם צווייטן טאג ראש השנה, אין אמסטיסלאוו, אין מאליוו אבלאסט אין היינטיגן בעלארוס. ער האט געלערנט אין חדר, אלס יינגל האט אים שוין געצויגן יידישע היסטאריע.
אין 1912, האט ער אויפגעשטעלט מיט דאקטער קאצענעלסאן, די יידישע ענציקלאפידיע, אויף רוסיש.
אין 1922 האט ער פארלאזט רוסלאנד, און ער איז אנגעקומען קיין קאוונע אין ליטע. דארט האט מען אים פארגעשלאגן צו ווערן הויפט פון יידישע קאטעדרע אין ליטווישע אוניווערסיטעט, די גויים דארט האבן אים אבער נישט פארגינט, און דעריבער איז נישט אויפגענומען געווארן, און פון דארט איז אריבער קיין בערלין, און דארט האט דובנאוו געוווינט פאר עלף יאר, ביז ווען די נאציס זענען ארויף.
אין בערלין האט ער געמאכט זיין מערסט אנגעזענסטע היסטארישע ווערק, היסטאריע פון אייביקן פאלק, (אויף העברעיש דברי ימי עם עולם).
ווען די נאציס האבן איבערגענומען דייטשלאנד, איז דובנאוו אריבער קיין ריגע, לאטוויע. ווען די נאציס זענען דארט אריין איז ער מיט אלע אנדערע יידן, אריבער אין געטא. אום 8טן דעצעמבער זענען אסאך יידן גענומען געווארן צו אויסהרגנען, ער איז מיטגעגאנגען, אבער אינמיטן וועג זייענדיק קראנק, האט א פאליציאנט געשאסן, מאנכע טענהן אז זיינס א סטודענט האט אים אומגעברענגט.
די בוך היסטאריע פון אייביקן פאלק, האט ער געשריבן לויטן סדר פון ארץ ישראל, בבל, צפון אפריקע, שפאניע, דייטשלאנד און פראנקרייך, מזרח אייראפע, פאראייניגטע שטאטן, און צוריק קיין ארץ ישראל. אלעס מיט א סדר, פון א צענטראלע רוחניותדיקע פלאץ, ווי דאס יידישע פאלק איז געווען, די ביכער האט ער געשריבן אין רוסיש, דערנאך איז עס געווארן איבערגעזעצט אין דייטש, און ערשט דערנאך יידיש און העברעיש. אויך האט ער געשריבן א בוך איבער חסידות, היסטאריע פון יידן אין מזרח אייראפע, און היסטאריע פאר קינדער.
פאלקיסטן.
דובנאוו איז געווען פון די גרינדער פון פאלקיסטן פארטיי, זייער אידעאלאגיע טענהט, יידן זענען א פאלק אן קיין לאנד, און די גאנצע וועלט איז א וווינארט פאר יידן, אבער זייער פארלאנג איז, א געוויסעאויטאנאמיע זאל געגעבן ווערן פארן יידישן פאלק, ווי זיי זאלן פירן זייערע אנגעלעגנהייטן, ווי עס איז געווען אין בבל ביי ריש גלותא, אדער אין שפאניע, אדער וועד ארבע ארצות, אין מזרח אייראפע, מיט עטליכע הונדערט יאר צוריק.
ער האט געהאלטן אז ציוניזם איז נישט קיין ענטפער צום יידישן פראבלעם אין גלות און א יידיש לאנד וועט נישט ארויסהעלפן די יידן פון צרות.
ער האט געגליכן מער יידיש ווי העברעיש, זאגנדיק אז העברעיש איז אן עליטיסטישע שפראך.
א ראש ישיבה פארנעמט גאר א חשובער שטעלונג ער שטייט אין שפיץ פון דער ישיבה און דאס איז א פאסטן פון כבוד און איינפליס.
ביי די ליטווישע זענען זיי גלייך ווי די רעבעס ביי חסידים.
מאסן פארניכטונג וואפן, איז פארעכנט אלס אומקאנווענציאנעלע וואפן, ווי כעמיש, ביאלאגיש, אטאמיש און נוקלעאר.
כעמישע וואפן.
כעמישע וואפן ווערן צאם געשטעלט אין לאבארטאריעס, דורך ראדיאאקטיווע באשטאנדטיילן, וואס איז גרינג צו מאכן און האבן. איר אפעקט איז צוויי, אדער הרגט עס אפ דעם נערווען סיסטעם, אדער בריט עס אפ, פון ביידע שטארבט מען, אפילו בלויז פון א קליינע בארירונג מיט די קערפער. מערערע לענדער האבן כעמישע וואפן, און טעראר גרופעס, האבן אין די פארגאנגענע פאר יאר, פרובירט צו לייגן א האנט, אויף אזעלכע וואפן.
ביאלאגישע וואפן.
ביאלאגישע וואפן ווערן געמאכט דורך פלאנצונגען, חיות, באקטעריעס, ווי ארויסנעמען די סם אדער קרענק, און עס טראנספארמירן אין א וואפן, וואס קען אנברענגן א טאטאלע חורבן, די פאראייניגטע שטאטן, דערקלערט אז זי האט זיך קיינמאל נישט באנוצט מיט די סארט וואפן.
יאדערישע וואפן.
דאס איז שוין א טייערע פראצעדור צונויף צושטעלן, און קאסט א מאיאנטעק מיט געלט, אויף א פראגראם מיט וויסנשאפטלער, די סארט וואפן איז א רעאקציע פון שפאלטן אדער אויפלאזן, פון געוויסע רויע מאטריאלן, און ווען עס פאסירט קומט דער אויפרייס, וואס איז גאר שטארק, נאך מער פון כעמישע אדער ביאלאגישע וואפן.
צוויי מאל אין די היסטאריע, זענען יאדערישע וואפן באנוצט געווארן, ביידע מאל ביי די צווייטע וועלט מלחמה, אין יאפאן, און ביידע מאל געשאסן געווארן דורך די פאראייניגטע שטאטן, ערשטע מאל אויף היראשימע, 6טע אוגוסט 1945. דריי טעג שפעטער, האט אמעריקע געשאסן א צווייטע, אויף נאגאסאקי.
אנדערע לענדער וואס האבן געמאכט פרווונגען, ענגלאנד, פראנקרייך, סאוועטן פארבאנד,אינדיע, כינע, צפון קארעע, פאקיסטאן. ישראל האט לויט געוויסע, א פראגראם פאר יאדערישע וואפן.
קאַראַקאַס () איז די הויפטשטאט פון ווענעזועלע. די שטאט האט א באפעלקערונג פון 2,100,00. ווי עס איז אין די לעצטע יארן א לינקע הערשנדע אטמאספערע, וואס ענדלט גאר שטארק צום קאמוניזם פון דעם געוועזענעם סאוועטן פארבאנד.
ווי אויך הערשט דארטן א אידישע קהלה ווי עס דינט אלס רב הרב ראזענבוים זון פון אדמו"ר מזוטשקא זצ"ל
פעטער איליטש טשייקאווסקי (7טן מיי 1840 - 6טן נאוועמבער 1893) איז געווען א רוסישער קאמפאזיטאר. פון זיינע מערסטע באקאנטע ווערק זענען די 1812 אוווערטור און דער באלעט "שוואן אזערע" און "קנאַקניסל".
טשייקאווסקי איז געווארן באאיינפלוסט פון די פאריזער קאמפאזיטארן ווי ביזע און אפנבאך.
מנשה לוסטיג (ענגליש: "Menashe Lustig"; איז דער בינע-נאמען פון משה מרדכי לאפֿפֿלער (געבוירן ז' אדר ב' ה'תשל"ח), א יידישער פַּאראָדיסט, פילם אַקטיאָר, דענקער, פּראָזאַיִקער און סצענאר שרייבער.
זיין סטיל איז אויף אַ הומאריסטישן שטייגער, ספעציעל דורך לאַכערייַקע ווידעא קליפס און בילדער.
מנשה איז געבוירן ז' אדר ב' ה'תשל"ח, אין שיכון סקווירא, ניו יארק, וואו ער איז געווארן אויפגעצויגן.
ער האט חתונה געהאט ט"ז סיון ה'תשס"א אין סטעמפארד היל, לאנדאן, און עטליכע יאר שפעטער ו' אדר ראשון ה'תשס"ח איז זיין ווייב אוועק ל"ע, דאן האט ער זיך אלץ אלמן צוריקגעקערט מיט איין פאר'יתומ'ט פיר יעריג יונגל קיין אמעריקע זיין היימלאנד.
מנשה איז א געטרייער סקווערער חסיד, און איז נאנט געבינדן אינעם סקווערער הויף, מיט א שטארקן נאנטשאפט צום רבי'ן און דעם הויף.
ער איז אַ פאָלקס פיגור צווישן דעם חסידישן ציבור וואס קוקט היימישע קליפס אויף דער אינטערנעט, ער איז אן אקטיאר און מען נוצט אים אויף רעקלאמעס פאר פירמעס און נאך. ער האט פארדינט פּאָפּולאַריטעט נאָך דער ערשטער לאַכערייַקע ווידעא 'באבי לייג אראפ דעם טרייבל', וואס איז פארשפרייט געווארן בליץ שנעל. זיינע לעצטע לאַכערייַקע קליפס, סובסעטוט אין חדר, און שלום עליכם, ווערן געקוקט דורך צענדליגע טויזענטע, מיט אומ'איינגעהאלטענע געלעכטער, וואס קוועלן פארגעניגן פון זיין נאטורליכן שטייגער פון אויסשפילן לאַכערייַקעס און סצענעס.
ער האט דאס אנגעהויבן אלץ א האבי, און דאס געלאזט פארשפרייטן פארן צוועק משמח צוזיין חולים ונצרכים, די קליפס האט ער אליין צוזאמגעשטעלט, פארגעשריבן און געצייגט וויאזוי צו פילמען, און ער איז טאקע געווען פון די ערשטע חרדישע הומאריסטישע קליפס אויף אינטערנעט.
דאס כח פון פאנטאזיע וואס ער ניצט ביים פארשפילן ווערט באוואונדערט ווי ער נעמט אריין די צושויער אינעם מצב ווי ער וויל זיי פירן, און מ'שפירט זיך דארט. מנשה ווערט היינט גערעכענט, פון די באנייער פון דער אמאליגער קאמעדיע, און באזונדער צייגט זיך ארויס זיין אויטענטישקייט, זייענדיג זייער נאטורליך געאייגענט, וואס באנעמט אלע מיט לאכעדיגע פארגעניגן.
אינעם היימישן זשורנאל דער בליץ אום אדר ב' תשע"א, איז מנשה ערשינען, מיט א פולער פיקטיווער ערציילונג, ווי כאילו ער האט אויסגעפירט עפעס א היסטאריש עסקנות, טרעפנדיג זיך מיט די וועלטס גרעסטע שושקעס. 'די וואך' אויף פורים טוט ניצן מנשה אלס פראנט דעקל אויפן הומאריסטישן שטייגער. ווידער האט ער פילפאכיג געשלאגן פובליסיטי ביים היימישן ציבור.
מנשה האט שוין אסאך געשפילט אויף דער טריבונע ביי היימישע פארשטעלונגען, און איז דער הויפט ראלע ביים פורים-שפיל אינעם סקווערן הויף.
זינט תש"ע, האט ער אנגעהויבן מיט אודיו און ווידעא הומאר, אויף סידי'ס, ווי צום ביישפיל, 'שמייכלסוויל', 'בונדאש', - וואו איז די קאווער פון די גרעיפדזשוס - אוידיא, און 'מיין קינד טרעף מיך' מיכאל שניצלער, ווידעא. אויף קול מבשר יודיש אינפארמאציע, אינעם פורים אפטיילונג, טוט ער ערשיינען מיט יואלי לעבאוויטש צוזאמען. מנשה ווערט גערעכנט צווישן דעם .ch.a.g גרופע, 'היימישע אקטיארן פארבאנד', וואס איז געווידמעט צו האלטן באחדות די בדחנים און קאמיקער, אין דער היימישער יודנטום־געמיינדע.
אום ווינטער תשע"ז איז אנגענומען געווארן אין די אינטערנאציאנאלע וועלטס פעסטיוואלן א פילם מיטן נאמען מנשה וואס שילדערט א תקופה אין זיין לעבן, און צוליב דעם איז ער אפיציעל באקאנט געווארן אין די אלוועלטליכע קונסט דזשאנער.
שרייבער.
מנשה איז אויך פון שטענדיג אן א געפילישע שרייבער, אויפ'ן אמאליגער שטייגער, א שטייגער אזויווי 'שלום עליכם' און 'דוד זאריצקי'.
טייל פון זיינע ארטיקלען געפונען זיך אויף אידישע וועלט, אונטערן פעדער-נאמען "קאפ-שטיק" אדער "דאנציגער". און א טייל אין קאווע שטיבל אוואו ער שרייבט דארט מיט א פרייע פענע.
ער שרייבט שוין פאר צענדליגע יארן ארטיקלען וואס ערשיינען באשיידן פארן לאקאלן ציבור, אבער דאס שפילען אויף פילמען האט ער הערשט אנגעהויבן אום יאר תשס"ו אין לאנדאן און איז היינט ממשיך אין ניו יארק.
אויך פארמאגט ער א זעלטענע חוש וויאזוי צו איבערטייטשן צו אידיש פון עברית און ענגליש, ווי זיינע ארטיקלען ווערן וואונדערליך געליינט דורך אזעלכע וואס זענען נישט לייענער, און האבן נישט דעם געווענלעכן רייץ צו ליינווארג, וויבאלד זיין שפראך ציעט און געבט שטארק אראפ מיט לעבעדיגע פארבן און קלארע שפראך.
מנשה לוסטיג, שרייבט זיך אונטער מיטן קאמפאניע נאמען 'Happy Chusid' - פרייליכער חסיד, פראקלאמירנדיג דערמיט זיין כח און הצלחה פון קאמעדיע און הומאר.
מענטשן קענען מנשה אלץ א 'גוט-ווארט' זאגער, וואס האט אייגענע סלאגאנען אויפן צונג. ווי צום ביישפיל: "דאס לעבן איז נישט קיין ווערטל, אבער עס דארף א ווערטל". אדער, "אז מ'האט געמאכט א טעות אז כ'בין פריילעך, ווארשיינלעך בין איך טאקע." דערמיט פרובירט ער צו צייגן זיין שיטה אז זייענדיג א חסידישער געווייקטער אמונה יוד קען מען פריילעך זיין און משמח זיין אנדערע, און אזוי ארום איז מען פארזיכערט איבערצולעבן אסאך פראבלעמען אין לעבן.
וואָרקע () איז א שטעטל אין צענטראל פוילן, 60 ק"מ דרום פון ווארשע און 40 ק"מ צפון פון ראדעם, פלאצירט אויפן לינקן ברעג פונעם פילץ טייך, מיט 11,035 איינוואוינער (2004). זי געפינט זיך אין גריצער דיסטריקט, אין דער מאזאוויער וואיעוואדעשאפט זייט 1999; פון 1975 ביז 1988 איז זי געווען אין דער ראדעמער וואיעוואדעשאפט.
ווארקע האט באקומען דעם סטאטוס פון א שטאט אין 1321.
הרב ישראל יהושע טראנק פון קוטנא איז אמאל געווען שטאטס־רב אין ווארקע.
אן אדמו"ר (ר"ת: א'דונינו מו'רינו ור'בינו) איז א פירער פון א חסיד'ישע געמיינדע וואס איז געווארן אויפגענומען דורך זיי אלץ רבי, אדער איינער וואס האט גע'ירש'נט די פאזיציע פון זיין פֿאטער אדער אן אנדערן פאָרפאלגער.
דער תפקיד פון אן אדמו"ר, אדער חסיד'ישע רבי, איז איינגעפירט געווארן דורך די תלמידים פון בעש"ט און די תלמידים פון דעם מגיד פון מעזריטש. די פאזיציע איז באזירט אויפ'ן יסוד אין תורת החסידות אויף די וויכטיגקייט זיך אנצוקניפן אין א צדיק. די אויפגאבע פון דעם צדיק איז צו לערנען פאר זיינע חסידים וויאזוי צו דינען גאט, און צו זיין פאר זיי א צינור פון השפעות. אויך איז ער געשטעלט אויף מתפלל צו זיין פאר די באדערפענישן פון אלע אידן בכלל און זיינע חסידים בפרט, און ארויסצוהעלפן אידן אין אן עת צרה. די חסידים און די וואס זענען אנגעקניפט צום צדיק טוען זיך דערפאר אונטערנעמען אויסצוהאלטן דעם צדיק מיט אלע זיינע באדערפענישן דורך געבן פדיונות און מעמדות געלט בכדי ער זאל קענען דינען גאט אן קיין שטער.
אין שפעטערע צייטן.
דער תפקיד פון אן אדמו"ר האט זיך אנטוויקלט אלץ א פאזיציע אויף צוזאמען צו האלטן א געמיינדע אידן וואס פארמאגן א געמיינזאמען הילוך אין אידישקייט אדער א געמיינזאמען געאוגראפישע אפשטאם. אין היינטיגע טעג שטייט אפטמאל דער אדמו"ר אין שפיץ פון פארצווייגטע מוסדות פון חינוך און סאציעלע געברויכן. כאטש דער תפקיד איז גאר אן אנדערע פון די ארגינעלע, ווערט דאס נאך אלץ פאררעכנט ביי חסידים אלץ א וויכטיגער מעמד אויף צו ערהאלטן די געמיינדע סטרוקטור פאר אידן פון חסיד'ישע קרייזן.
אדמו"ר'ישע אויפגאבן.
דער אדמו"ר ערשיינט פאר זיינע חסידים אין פארשידענע זמנים אויף אנצופירן מיט ציבור'ישע צערעמאניעס, א טייל טראדיציאנאל אידישע, און א טייל אויסדריקליך חסיד'ישע אדער אייגנארטיג פאר דער ספעציפישער געמיינדע.
התמנות.
די ערשטע אדמורי"ם זענען געווארן אזוי אנערקענט צוליב זייער גרויסקייט אין תורה און גאט-דינען. אויך זענען געווען אזעלכע וואס מען האט אויף זיי פארציילט סיפורים פון איבערמענטשליכע כחות, וואס האט געזאלט אנווייזן אויף זייער צדקות און הייליגקייט.
ממלא מקום.
ממלא מקום מיינט א ערזעצער. ס'איז אקטועל אויף יעדן וואס ערזעצט א פריערדיגן. ס'ווערט אבער אממערסנטס גענוצט אויף א רבי'שן פאסטן, אז איין רבי איז ממלא מקום דעם פריערדיגן.
מיט דער צייט איז געווארן מער און מער איינגעפירט אז חסידים האבן אויפגענומען א זון אדער אן אנדער נאנטן קרוב פון זייער רבי נאך זיין פטירה, נישט קוקנדיג דוקא אויף דעם נייעם רבי'ס גרויסקייט אין תורה אדער צדקות. עטליכע רבי'ס זענען אויפגענומען געווארן גאר יונג, צומאל נאך אלץ קליינע קינדער, זייענדיג לויט דער השערה פון די חסידים דער פאסיגסטער יורש פןן דעם פריערדיגן רבי'ן. דער קארלינער למשל, האט מען אויפגענומען ווען ער איז געווען ניין יאר אלט.
די אונטערקארפאטישע וואיעוואדעשאפט (פאדקאַרפאַצקיע) איז א וואיעוואדעשאפט (פראווינץ) אין דרום־מזרח פוילן. זי איז געשאפן געווארן דעם 1טן יאנואר 1999 פון די געוועזענער ריישער, פשעמישלער, קראסנער און (טייל פון) טארנער און טארנאבזשעגער וואיעוואדעשאפטטן.
דער נאמען פון דעם פראווינץ שטאמט פון דער נאנטקייט צו די קארפאטן בערג. איר הויפטשטאט איז ריישע.
די פראווינץ האט גרענעצן מיט קליינפוילן צו מערב, שווענטאקזשיקיע וואיעוואדעשאפט צו צפון־מערב, לובלינער וואיעוואדעשאפט צו צפון, אוקראינע צו מזרח און סלאוואקיי צו דרום. זי באדעקט א שטח פון 17,844 קוואדראט ק"מ, און האט א באפעלקערונג פון 2,096,971 (אין 2006). די פראווינץ איז זייער בערגיק, און האט אסאך וועלדער וואס באדעקן 35.9% פונעם גאנצן שטח.
אשקלון באן סטאנציע איז א באן סטאנציע פון ישראל באנען. זי געפינט זיך ביי דער לוד-אשקלון שאסיי, און איז די סוף־סטאנציע פון דער בנימינה-אשקלון פארשטאטישער ליניע.
ביזן זעלבשטענדיגקייט קריג איז געווען אין דער געגנט די אל מאזשדאל סטאנציע, וואו די באנען קיין און פון עגיפטן פלעגן זיך אפשטעלן. נאכן זעלבשטענדיגקייט קריג האט אויפגעהערט די דינסט אין דער ריכטונג.
געבוי פון דער סטאנציע.
די סטאנציע האט פיר פעראנען, צוויי פון זיי אויף אן אינזל.
כתר איז א שטעטל (ווילידזש) אין ראמאפא וואס איז א וויזשניצער געגנט צפון פון מאנסי. אין דעם צענזוס פון 2010 איז זיין באפעלקערונג געווען 4,724. כתר באדעקט א שטח פון 0.4 קוואדראט ק"מ.
כתר איז געגרינדעט אין די 1990ער יארן, בכדי זיך צו קענען אן עצה געבן מיט דעם וואוקס פון די פרישע פארפעלקער, וואס איז אויף דעמאלטס געווען א לעזונג, וואס שפעטער מיט דער צייט ווען דער ציבור האט זיך נאך מער פארברייטערט, האט דער מאנסי-וויזשניצער רבי געעפנט א שטעטל אין קייאמישע לייק נאנט צו זיין ישיבה וואס ער האט שוין ארויסגעטראגן אהין עטליכע יאר פריער, און צעביסלעך ווערט דארטן א הערליך שיינער יישוב מיט די נאטור פון די בריאה, אינאיינעם מיט א חסידישן קרייז, ווי אויך פולע וואס האבן זיך געקויפט דארטן דערנעבן דירות און פארן ארויס אהין פון צייט צו צייט, אריינגערעכנט אדמו"רים, ווי צ.ב.ש. רבי ישראל אברהם פארטוגאל, סקולענער רבי, וואס ווי באקאנט וויילט ער זייער אסאך אינדרויסן צוליב דער פרישער לופט וואס פעלט איהם אויס פאר דעם געזונט האט ער דארטן הארט נעבן זיין פריוואטער דירה א אידישן יישוב מיט אלע צוגעהערן.
דער וויצע-בירגעמייסטער איז שלמה קאניג.
53.4% פון די באַפעלקערונג איז אונטער די עלטער פון 18.
רבי ישראל אברהם פּאָרטוגאַל (י"ח סיון ה'תרפ"ג – כ"ה אדר ב' ה'תשע"ט) איז געווען דער צווייטער סקולענער רבי, וואָס האָט איבערגענומען די פירערשאַפט פון זײַן טאַטן אין יאָר תשמ"ג.
להיפוך פון זײַן טאַטן וואָס האָט געוואוינט אין וויליאַמסבורג האָט ער געהא§ט זײַן דירה אין באָראָ פּאַרק אָבער אַזוי ווי וויליאַמסבורג ווערט אָנגעזען אַלס דער צענטער פּונקט פון סקולען, פלעגט דער רבי ווײַלן דאָרטן כמעט העלפט פון די שבתים וואָס ער ווײַלט אין שטאָט, אַזוי אויך די צווייטע העלפט חנוכה נעכט ווערט געפּראַוועט אין וויליאַמסבורג און אַזוי אויך אַנדערע צײַטן צ.ב.ש. ל"ג בעומר און אַזוי אַסאַך צײַטן פונעם יאָר.
צוליב זײַן געזונט צושטאַנד פלעגט ער ווײַלן אַ גרויסן טייל (אפשר כמעט העלפט) פונעם יאָר אין דער קאנטרי געגנט, אנהייב פלעגט ער וויילן אין ראזען'ס באנגעלא, און שפעטער האט ער אפגעקויפט אן אייגענעם שטח מיט עטליכע דירות דערויף נעבן דעם נייעם וויזשניצער שטעטל אין קייאמישע לייק, וואס ער גענוסט דארטן פון ביידע סיי וואס עס איז די בערג פרישע לופט און אלע צוגעהערן, און פון די צווייטע זייט איז דאס הארט נעבן א הערליכן חרדי'שן יישוב וואס ברענגט אז אלע צוגעהערן וואס קען זיך אויספעלן זאל ער האבן נאנט צו דער האנט.
פאר זיין פטירה איז ער געווען פון די איינציגע רבנים וואס זענען נאך געווען פונעם אלטן דור, און ממילא חוץ וואס ער האט אליינס געהאט א גרויסן ציבור וואס געהערן אן צו אים, זענען געקומען צו אים אויך פון אנדערע שיכטן און קרייזן צו זען א איד נאך פון פארגאנגענעם דור וואס האט זיך מוסר נפש געווען הינטער דעם אייזערנעם פארהאנג צו היטן תורה און אידישקייט און ערציען יתומים מיט יתומות אויפן ערליכן וועג.
דער רבי איז געווען ברייט באוואוסט מיט זיין מלחמה קעגן טעכנעלאגיע, קעגן טעלעוויזיע און לעצטנס קעגן דעם אינטערנעט. דער רבי איז געשטאנען בראש פונעם כינוס כלל ישראל-הצלת הדורות.
דער רבי איז נפטר געווארן דינסטאג כ"ה אדר ב' ה'תשע"ט, אינעם דזשאנס האפקינס שפיטאל אין באלטימאר, און צומארגנס מיטוואך איז פארגעקומען די לויה צו ערשט אין בארא פארק, וואו קרוב צו הונדערט טויזנט אידן האבן אים באגלייט, און דערנאך איז ער געקומען לקבורה אינעם בית החיים ד'קהל תורת חיים וויזשניץ מאנסי, נעבן זיין פאטער.
וויזשניצער שטעטל אדער קרית וויזניץ וועלכע ווערט גערופן ביים המון עם גיבערס איז א חסידישע יישוב אין קייאמישע לייק, סאליוואן קאונטיניו יארק, וואס איז אויפגעשטעלט געווארן אין יאר 2007 דורך דעם וויזשניץ-מאנסי רבי׳ן נאכדעם וואס דער וואוקס אין שיכון כתר איז שוין פונלאנג אויסגעוואקסן און עס פעלט זיך אויס פרישע ערטער צו קענען בויען צוגעגענליכע דירות און וואוין פראיעקטן. דער רב פון שטעטל איז הרב מענדיל האגער, א זוהן פונעם רבי'ן.
די ישיבה גדולה פון וויזניץ געפינט זיך דארט הארט ביים אריינגאנג צום שטעטל.
די ישיבה געביידע איז בעפאר געווען א בארימטער האטעל מיטן נאמען גיבערס, און די גאס ביים אריינקומען פונעם 42 הייסט אויך אזוי, ממילא ווערט דאס פלאץ אזוי גערופן ביי אסאך מענטשן.
אין יאהר תשע"ה האבן געוואוינט אינעם שטעטל ארום הונדערט משפחות וואס רוב זענען באשעפטיגט אין דער ישיבה.
דער רבי האט אויך דארט א דירה וואו ער פלעגט קומען זומער.
זיי האבן א גרויסן בית המדרש, וועלכע איין האלב ווערט באנוצט פארן חדר, מיט א פראכטפולער מקוה אין דעם אונטערשטו שטאק.
אום זומער איז עס א פאפולער ארט ביי די קאנטרי געסט צו דאווענען און גיין אין מקוה ערב שבת.
עס פארן טעגליך עטליכע באסעס אונטערן נאמען כתר באס סערוויס פון מאנסי קיין גיבערס, וואס באדינט סיי די בחורים און סיי די משפחות.
רבי מרדכי טווערסקי פון רחמיסטריווקא, באקאנט אלס ר' מאטעלע רחמיסטריווקער (ה'תקצ"ט - י"ז אייר ה'תר"ף) איז געווען דער צווייטער רחמיסטריווקער רבי. פון יאר תרס"ה האט ער געוואוינט אין ירושלים.
רבי מאטעלע איז געבוירן אין תקצ"ט צו זיין פאטער רבי יוחנן טווערסקי, ערשטער רחמיסטריווקער רבי, און זיין מוטער, א טאכטער פון רבי פינחס פון קאלק. ער האט געהאט דעם נאמען מרדכי נאך זיין זיידן, רבי מאטעלע טשערנאבלער,
ער פלעג דאווענען מיט גרויס התפשטות הנפש, דערפאר האט זיין טאטע אים גע'עצה'ט ער זאל טון אין עפעס וועלטלעך גלייך נאכן דאווענען כדי זיין נשמה זאל נישט אוועקפליען. האט ער זיך אויסגעלערנט ווערן א מייסטער קריצער פון זילבער און קופער, און ער האט די ארבעט געטון יעדן טאגן פאר א שעה.
אין תרס"ה איז ער ארויף אין ארץ ישראל און האט זיך באזעצט אין ירושלים. ער האט געקויפט פאר זיך א קרקע אין הר הזיתים.
פסח תר"ף ווען ער איז געגאנגען צום כותל האבן אראבער אים אטאקירט און שווער געוואונדעט. ער האטן געליטן פון זיינע מכות פיר וואכן און איז נפטר געווארן י"ז אייר. ער איז געווען אלט 81 יאר.
שפעטער האט ער חתונה געהאט בזיווג שני מיט מרת ציזע, דער טאכטער פון זיין פעטער, דער טאלנער רבי.
קייאמישע לייק איז א האמלעט אין דער שטאט טאמפסאן אין סאליוואן קאונטי, ניו יארק, פאראייניגטע שטאטן. דער זיפ קאד פאר קייאמישע לייק איז 12751.
קייאמישע לייק געפונט זיך צווישן מאנטיסעלא און פאלסבורג.
אין קייאמישע לייק איז דא א מאנסי - וויזשניצער שטעטל וועלכע באשטייט פון ארום הונדערט משפחות. זיי האבן געעפנט א גרויסער בית מדרש מיט א באקוועמער מקוה וועלכע ציהט באזוכער פון איבעראל א גאנץ יאר. דער רב פון דער וויזשניצער קהילה איז רבי מנחם מענדיל האגער, וועלכער איז געקרוינט געווארן רבי נאך דער פטירה פון זיין פאטער רבי מרדכי, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון מאנסי, און איידעם פון רבי יעקב יוסף טווערסקי סקווירא רבי אין אמעריקע.
אויכעט געפונט זיך דארט די מאנסי - וויזשניצע ישיבה גדולה "גיבערס".
אין דער געגנט פון רוט 42 זענען קווארטירט פילע חסידישע קעמפס אזוי ווי צום ביישפיל: צעהלים, באבאוו, שאפראן, און ווען עס הייבט אן צו פארן פון מזרח אויף מערב איז דא הארט דערנעבן קרית ויואל משה (ארונים) באנגעלא קאלאני.
אויך אין קייאמישע לייק געפונט זיך דער מונקאטשער קעמפ וואס איז באקאנט מיט זיין צויבערנדע מקוה ווי עס קומען צו פארן אידן פון איבעראל אין די ארומיגע בערג.
דארט איז אויכעט הויפטקווארטירט די פירמע פון קוואל וואסער ליזשאור טיים
הוד השרון סאקאלאוו באן סטאנציע איז א פאסאזשירן באן סטאנציע פון ישראל באנען וואס דינט די שטעט הוד השרון, כפר סבא און רעננה. זי איז די צפונדיקע סוף־סטאנציע פון דער פארשטאטישער ליניע קיין שדרות. די סטאנציע האט געעפנט סעפטעמבער 2006 מיטן נאמען "כפר סבא סאקאלאוו"; דעם 6טן מערץ 2010 האט מען געענדערט איר נאמען צו "הוד השרון סאקאלאוו".
די סטאנציע געפינט זיך אויף סאקאלאוו גאס אין צפון הוד השרון, נישט ווייט פון כפר סבא. אין דעצעמבער 2006, האבן געניצט די סטאנציע א דורכשניט פון 1860 פאסאזשירן טאג טעגלעך.
צוקונפטדיקע פלענער.
מען גייט פארלענגערן די באן אין דער ריכטונג פון דער בארטן באן ליניע. דאס וועט דערמגלעכן פארבינדונג מיט נתניה און חיפה, און אויך א קירצערע רוטע קיין תל אביב.
לעזשער טיים () ספרינג וואסער איז א פירמע וואס פארקויפט קוואל וואסער אין פלעשער אין דעם ניו יארקער אומגעגנט.
די פירמע איז הויפטקווארטירט אין קייאמישע לייק, ניו יארק.
א ישיבה איז אן ארט ווי בחורים זיצן און לערנען תורה א גאנצן טאג. אנדערש וואו א לערנען ארט פאר יונגעלייט נאך די חתונה וואס מען רופט "כולל".
ישיבה בחור.
א ישיבה-בחור איז א יידישער יוגענטליכער עלטער פון 13 יאר וועלכער לערנט אין א ישיבה.
ישיבה גדולה.
א ישיבה גדולה איז א ספעצילע שולע פאַר ערוואַקסענע בחורים אין עלטער פון 17 יאר און העכער ביז די חתונה (בערך 20) צו לערנען יידישע שריפטען ווי די תורה, גמרא און מפרשים.
ישיבה קטנה.
ישיבה קטנה - פאַר ערוואַקסענע אין עלטער פון 14 ביז 17.
אנטוויקלונג פון ישיבות אין דער היינטיגער עפאכע.
די סארט ישיבה וואס מען זעט היינט שטאמט פון דער וואלאזשינער ישיבה, וואס רבי חיים וואלאזשינער, א תלמיד פונעם ווילנער גאון, האט געגרינדעט אין תקס"ב. ביז דעמאלסט האבן בחורים געלערנט אין א ישיבה אין דער שטאט וואו זיי האבן געוואוינט. אין דער וואלאזשינער ישיבה האבן געלערנט בחורים וואס זענען געקומען קיין וואלאזשין פון דערווייטענס צו לערנען אין דער ישיבה.
קוואל וואסער (ענגליש: Spring Water) [אדער וויאזוי אנדערע רופן דאס געפלעשערט וואסער (ענגליש: Bottled Water)] איז וואסער וואס מען לייגט אריין פון א קוואל גראד אין א פלאש און אריבער גיין קיין פראצעדור און/אדער רערן אדער סיי וואספארא מענטשליכע טויש
ספעציעל קוואל (מינעראל) וואסער.
עס פלעג זיין ספעציעלע קוואלן, געווענליך פלעגט דאס זיין אין די ערטער פון די בעדער, וואס עס פלעגט האבן אין זיך געוויסע מינעראלן (ווי באקאנט כאפט וואסער אריין אין זיך מינעראלן פון די ערד אויף די ערטער וואס זיי לויפן אדורך און אזוי קומט אויס אז וואסער אויף געוויסע ערטער האבן געוויסע כוחות אין זיך), און מען פלעגט דאס פארן טרונקען פאר א רפואה אדער סתם אזוי זיך צו שטארקן דעם גוף
קוואל וואסער היינט צוטאג'ס.
היינט צו טאג'ס איז דא אן ערנסטע דעבאטע אויב דער קוואל וואסער איז בכלל א חילוק פון פשוט'ע קראן וואסער.
און אפילו אויב עס איז יא דא א חילוק איז פארהאן א גרויסער שטרייט צווישן די שטיצער און אנטי-שטיצער דערפון צו עס איז א דיפערענץ אויף בעסער אדער גאר אויף ערגער.
פונדעסטוועגן איז אין די גאנצע וועלט און איבערהויפט איז די אמעריקאנער באפעלקערונג צוגעבינדן (עדיקטעד) צו די פלעשער וואסער וואס פארקויפן זיך אין די מאסן, און יעדער פירמע האט צוגעלייט דעטאלן פארוואס מען זאל דוקא קויפן זייער וואסער פאר טייערער געלד, וואס איז בכלל אין פראגע צייכן אויב עס איז בכלל עפעס ווערד מער ווי אנצודרייען דעם קראן אינדערהיים און זיך אנפילן א גלאז וואסער און טרונקען
מינעראל וואסער.
דער אויבנדערמאנטער וויכוח איז פארשטייט זיך נאר לגבי פשוטע וואסער אבער די מינעראל אדער אנדערע ספעציעלע וואסערן וואס ווערן פארקויפט און/אדער געטרונקען גלייך ביים טייך האט פארשטייט זיך פארשידענע מעלות וואס די וואסער און אייער געגענט האט מעגליך נישט און דאס איז שוין אן אנדער פעלד סיי פינאנציעל און סיי אינדוסטריאליש
טרינקוואסער איז וואסער פארן מענטשלעכן פארניץ. טרינקוואסער איז די וויכטיקסטע לעבנס־מיטל, און מען עס נישט פארבייטן.
טרינקוואסער איז פרישוואסער וואס איז געמאכט גענוג ריין אז מענטשן קענען עס טרינקען אדער ניצן צוגרייטן שפייז מיט זיכערקייט. טרינקוואסער טאר נישט אנטהאלטן קיין מיקראארגאניזמען וואס קענען שעדיגן דאס געזונט. אויך דארף טרינקוואסער צופיל צעלאזטע מינעראלן.
אין אסאך לענדער אין דער וועלט איז נישט דא גענוג פארזארג פון טרינקוואסער און מענטשן דארפן ניצן וואסער קאנטאמינירט מיט ארגאניזמען אדער כעמיקאלן וואס זענען שעדלעך צום געזונט, און מענטשן ווערן קראנק פון דעם און אפילו שטארבן. דעריבער איז דאס א ציל פון דער רעגירונג צו פארזארגן אין יעדן יישוב טרינקוואסער.
אין רוב אנטוויקלטע לענדער קומט אריין טרינקוואסער אין יעדן שטוב דורך רערן, און מען ניצט דאס וואסער אפילו פאר אנדערע געברויכן, למשל שווענקען געשיר, וואשן די קערפער, וואשן קליידער און נאך.
אפילו אין לענדער וואו מען קען באקומען טרינקוואסער דורך א קראן, ס'איז דא מענטשן וואס קויפן און טרינקען געפלעשערט וואסער.
פשוט וואסער.
אמאליגע צייטן פלעגט מען נעמען וואסער פון סיי ווי עס איז נאר געקומען אונטער די הענט, און עס איז פארשטייט זיך געווען היבש פראבלעמאטיש, צ.ב.ש. פלעגן מענטשן אויסשפרייטן פעסער אונטער דעם דאך ווען עס האט גערעגנט וואס אין דעם פאל פלעגט געווענליך מיטקומען פול מיט שמוץ און פליגעלעך א.ד.ג. וואס עס האט זיך אלס אנגעזאמלט אויפן דאך דורך דער צייט, אדער פלעגט מען נעמען א שטייגער פונעם וואסער טרעגער האט זיך שוין געוואנדן ווי גוט און באפעסטיגט זיינע טעפ זענען ווי אויך האט מען געדארפט האבן גרויס מזל אז עס זאל נישט אריינפאלן אויפן וועג קיין אומגעוואונטשענע זאכן דערין, ארימעלייט האבן דאס זיך אויך נישט געקענט ערלויבן פלעגן זיי ארויסשעפן די וואסער פון די זומפן וואס האט געקענט זיין פול מיט באצילן א.ד.ג..
דערפאר זענען דעמאלטס מענטשן אויפגעקומען מיט אן עצה אז מען פלעגט אנפילן וואסער גראד ביי א קוואל און פארמאכט דעם פלאש אזוי אז עס איז געווען פארהעלטנסמעסיג היבש בעסער ווי דאס פשוטע וואסער.
צפון אירלאנד (, אלסטער שאטיש: "Norlin Airlann") איז דאס קלענסטע פון די פיר לינדער וואס שטעלן צוזאם דאס פאראייניגטע קעניגרייך פון גרויסבריטאניע און צפון אירלאנד. צפון אירלנד געפינט זיך אין צפון מזרח פון דעם אינזל אירלאנד און האט א שטח פון 14,139 קוואדראט ק"צ. צו דרום און מערב האט עס א גרענעץ מיט דער רעפובליק פון אירלאנד. זיין הויפטשטאט איז בעלפאסט. די באפעלקערונג פונעם לאנד איז געווען בערך 1,750,000 אין יוני 2006, אומגעפער 3% פון דער גאנצער באפעלקערונג פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
צפון אירלאנד איז געווארן אין יאר 1921, פון זעקס דיסטריקטן (פון ניין אינגאנצן) אין אלסטער, א טייל פון אירלאנד. די איבעריגע דיסטריקן פון אירלאנד זענען געווארן אן אומאפהענגיק לאנד, די רעפובליק פון אירלאנד.
צפון אירלאנד האט דריי פליפעלדער – בעלפאסט אינטערנאציאנאל לעבן אנטרים, דזשארדזש בעסט בעלפאסט סיטי אין מזרח בעלפאסט און סיטי פון דערי אין לאנדאנדערי גראפנשאפט.
די הויפט ים פארטן אין לארן און בעלפאסט פירן פאסאזשירן און פראכט צווישן גרויסבריטאניע און צפון אירלאנד.
צפון אירלאנד באנען פירן פאסאזשירן באן דינסטן.
דער טעמז () טייך איז א הויפט טייך וואס פליסט אדורך דרום ענגלאנד. דער טייך פליסט דורך עטלעכע שטעט, צווישן זיי אקספארד, רעדינג, ווינדזאר און איבערהויפט, לאנדאן. ער פליסט אריין אין צפון ים.
דער טעמז האט מער ווי 50 בייטייכן, און איז לאנג 246 ק״מ (215 מייל) און איז דער צווייט־לענגסטער טייך אינעם פאראייניגטן קעניגרייך און דער לענגסטער טייך גענצלעך אין ענגלאנד. אין דעם טעמז זענען דא מער ווי 80 אינזלען.
צווישן די בריקן אריבער דעם טעמז זענען טורעם בריק, לאנדאנער בריק, מילעניום בריק, האנגערפארד בריק און וועסטמינסטער בריק. גאַנץ לאנדאן ליגנט אינעם דרענאַזש־בעקן פֿונעם טעמז.
ווערעצקי ("ניזשני וואראטאַ") איז א דארף אין וואלאוועץ ראיאן, קארפאטארוס, אוקראינע, 50 ק"מ צפון־מזרח פון מונקאטש.
ביזן ערשטן וועלט קריג איז עס געווען אין אונגארן און שפעטער צווישן די צוויי וועלט קריגן איז דאס געוועזן טשעכאסלאוואקיי.
סוואַליאַווע () איז א שטאט אין קארפאטארוס 22 ק"מ מזרח פון מונקאטש.
און שפעטער צווישן די צוויי וועלט קריגן איז דאס געוועזן טשעכאסלאוואקיי און היינט איז דאס אוקריינא
הומנא ("הומענע") איז א שטאט אין פרעשאוו ראיאן, מזרח סלאוואקיי
און שפעטער צווישן די צוויי וועלט קריגן איז דאס געוועזן טשעכסלאוואקיע און היינט איז דאס צוריק סלאוואקיי
אין 1900 איז די יידישע באפעלקערונג פון דער שטאט געווען בערך 1500.
א טייל פון די ערשטע פיר טויזנט דעפארטירטע קיין אוישוויץ צו בויען די גאז קאמערן זענען געקומען פון דעם שטעטל.
אהרן בלום אדער בעסער וויאזוי די פירמע פלעגט זיך רופן הוצאת ספרים א. בלום איז געווען פון די גרעסטע איבערזעצער פון די אלטע ספרים צום נייעם דרוק, פאלגנד איז א ליסטע פון די גאר פאפולערע ספרים וואס ער איז געווען דער ערשטער דאס איבערצוזעצן אויפן היינטיגן פארמאט.
וואס עס אינטרעסאנט אנצואווייזן אז טראץ וואס עס איז שוין היינט דא עטליכע אויפלאגעס פונעם משנה ברורה, איז נאך אלס זיין הוצאה דאס מערסטע באנוצט איבער דער גארער וועלט
ווי אויך חוץ די גאר פאפולערע ספרים האט ער אויך צו זיין קרעדיט א פולע ליסטע פון ספרי קודש א שטייגער
ער איז אריגינאל א תולדות אהרן'ער חסיד. און א ברודער פון דעם באוווסטען מחבר פון די ספרי החיד"א על התורה, און הנהגת החינוך, הרב צבי אלימלך בלום.
ראשון לציון איז די פערטע גרעסטע שטאט אין ישראל. לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, וווינען אין ראשון לציון 232,410 איינוווינער.
די שטאט איז געגרינדעט אין יאר 1882, דורך דער ערשטער עליה, צוועלף און א האלב קילאמעטער דרום פון יפו.
אנהייב האט די שטעטל געהאט אסאך פינאנציעלע פראבלעמען, ביז עדמונד זשיימס דע ראטשילד, האט גענומען די פלאץ אונטער זיין אויפזיכט, און האט אויפגעשטעלט די וויין פאבריק אין ארץ ישראל. היינט איז דאס דער וויינקעלטער פון דער "כרמל" פירמע.
די שטאט געפונט זיך אין גוש דן, און איז אין דעם מעטראפאליטען שטח פון תל אביב. די שטאט גרענעצט פון מערב דעם מיטלענדישער ים, נס ציונה פון דרום, בת ים און חולון פון צפון, און צריפין מיליטערישע באזע פון מזרח.
מען האט אויפגעשטעלט די גרויסע שול פון ראשון לציון אין די יארן 1885-1889 אויף א בערגל אין דעם עק פון ראטשילד גאס. באראן ראטשילד האט בייגעשטייער א שיינע נתינה כדי מ'זאל קענען ענדיגן בויען די שול, וואס האט פלאץ פאר 150 מתפללים און א ווייבערשול אויפן שטאק.
די נתיבי איילון שאסיי פארט אריבער צו מערב זייט פון דער שטאט, און שאסיי 4 פון דער מזרח זייט, די נייע שאסיי 431, פירט קיין מודיעין.
אין שטאט געפונט זיך הראשונים באן סטאנציע, וואס פירט קיין לוד, און תל אביב, און די משה דיין באן סטאנציע אויף דער נייער באן ליניע ישראל באנען קיין תל אביב, בת ים, און חולון; זי געפינט זיך אין מערב זייט פון שטאט, אויף דער איילון שאסיי צווישן די צוויי ריכטונגען.
אינטערעסאנט צו באצייכענען.
"ראשון", ווי עס ווערט גערופן צווישן די איינוווינער, איז אנדערש פון אלע שטעט אין ישראל, אין דער צייט ווען אלע שטעט זענען זייער לענג פון דרום צו צפון, איז ראשון פון מזרח קיין מערב די לענג און פון צפון קיין דרום שמאל.
ראשון לציון איז א פארגעשריטענע שטאט מיט פארקן, קאמערץ צענטערן, און נאכט פארוויילונגען מיט קלובן, שענק און טרונק הייזער.
שיר והמנון ראשון לציון.
לָנֶצַח לָנֶצַח, עַד שְׁנוֹת דּוֹר וָדוֹר!
מֵחֵיק אֵם חוֹרֶגֶת אֶל צִיּוֹן, אֶל צִיּוֹן [הַנֶּאֱנָחָה]/
כַּבַּרְזֶל הוּא חָרוּת עַל לוּחַ לִבֵּנוּ/
מֵחֵיק אֵם חוֹרֶגֶת אֶל צִיּוֹן אִמֵּנוּ/
שָׁמָּה מִדְבָּר (שְׁמָם) [שָׁמֶם], מַחֲסֶה לְשׁוּעָלִים/
לֹא מָצָא בִּלְתִּי אִם לְחִי חֲמוֹר טְרִיָּה;
בְּבַרְזֶל הוּא חָרוּת עַל לוּחַ לִבֵּנוּ/
אֶת שֵׁם רִאשׁוֹן-לְצִיּוֹן כָּתוּב עַל דִּגְלֵנוּ/
בת ים (פון העברעאיש: "ים-מיידל") איז א שטאָט אין תל אביב דיסטריקט, ישראל, און איז איינע פון די גרויסע שטעט אין גוש דן, עס געפונט זיך דרום פון תל אביב, פון מערב איז דער מיטלענדישער ים, פון מזרח איז חולון, און פון דרום ראשון לציון. איר באפעלקערונג איז געשאצט אויף ארום 130,000 איינוווינער.
די באבאווער חסידים האבן אויפגעשטעלט א שיכון אין בת־ים.
די שטאט איז געגרינדערט געווארן דורך מענטשן פון תל אביב, מיטן נאמען בית וגן. וואס איז פארלאזט געווארן אין די תרפ"ט ראיאטן, נאכדעם וואס אראבער האבן אטאקירט די געגנט.
אין 1932, איז עס ווידעראמאל באזעצט געווארן, אין 1936 דערקלערט געווארן אלס לאקאלע ראט, און אין 1938, איז דער נאמען געטוישט געווארן צו בת ים. דעם נאמען האט הרב קוק פארגעשלאגן.
דער בירגערמייסטער איז שלמה לאכיאני.
נתיבי איילון פארט צו מזרח זייט פון שטאט, וואס טיילט אפ צווישן בת ים און חולון.
אויף דער נתיבי איילוןשאסיי, צווישן די צוויי ריכטונגען, פארט די ראשון לציון - תל אביב - הוד השרון באן ליניע פוןישראל באנען. אין דער שטאט זענען פלאצירט צוויי באן סטאנציעס, בת ים קוממיות און בת ים יוספטל.
ווי אויך ווערט יעצט געבויט די תל אביב לייכטע באן, וואס וועט פארן פון דער שטאט קיין תל אביב, רמת גן, בני ברק, און פתח תקוה.
חולון איז א שטאט אין ישראל צוזאם געשטעלט פון עטליכע געגנטן, געגרינדעט אין די 1920ער און 1930ער יארן, און פאראייניגט געווארן אלס א לאקאלע ראט מיטן נאמען חולון.
די שטאט געפונט זיך אין תל אביב דיסטריקט, ישראל, און איז איינע פון די גרויסע שטעט אין גוש דן. די שטאט איז פלאצירט דרום פון אזור, דרום־מזרח פון תל אביב, מזרח פון בת ים, צפון פון ראשון לציון און מערב פון שאסיי 4. די שטאט באדעקט א שטח פון 18,927 דונאם, און די באפעלקערונג אין שטאט איז 172,400 איינוווינער. אין 1950 איז די חולון דערקלערט געווארן אלס שטאט דורך ישראל. די שטאָט איז אַ מיטגליד פון פארום 15.
נתיבי איילון פארט אריבער צו מערב זייט פון שטאט, צווישן בת ים און דער שטאט. שאסיי 4 פארט אויף מזרח זייט פון שטאט. אזוי אויך שאסיי 44 לויפט צפון פון שטאט.
די באן ליניע פון תל אביב קיין ראשון לציון וואס מען האט געעפנט אין 2011, פאלגט די ליניע פון דעם נתיבי איילון שאסיי, צווישן חולון און בת-ים. די ליניע האט פיר סטאנציעס אין חולון: חולון קנופ, חולון וואלפסאן, בת־ים יוספטל און בת־ים קוממיות.
האנדל און אינדוסטריע.
די הויפּט גאסן פון חולון (למשל סאָקאָלאָוו) האבן א סאך געשעפטן וואס דינען די איינוואוינער פון דער שטאָט.
דער חולון איינקויף צענטער וואָס האט געעפנט אין 1998, באדינט אַלע באוואוינער פון דער געגנט, אויך עס זענען אסאך האנדל צענטערן ווי - נאות רחל צענטער (אין נאות רחל), סאַדאַוו צענטער און דר-גת צענטער (אין קריית בן-גוריון), קריית שרת צענטער (אין קריית שרת) און נאך.
פילע באוואוינער פון חולון, אזוי ווי באוואוינער פון אנדערע שטעט לעבן תל אביב, געפינען זייער פרנסה אין תל אביב.
א טאָל איז א געאגראפישער געגנט וואס אין א שפאלט צווישן צוויי בערג.
א גוטער ביישפיל איז דער האדסאן טאל, וואס איז דער שטח וואס איז נעבן דעם האדסאן טייך וואס איז אויף די צוויי זייטן דא הויכע בערג, אזוי אז דער שטח האט באקומען דעם פענאמען האדאסן טאל, וואס איז דער פשט דער טאל וואס איז נעבן דעם האדסאן טייך.
טאלן אין פלאך לאנד.
טייל טאלן זענען גאנץ פלאך, אזוי ווי א גרויס טעצל. דער טיפ טאל האט אפטמאל א גרויסן טייך מיט אסאך "בייטייכן" וואס פליסן אין זיי. די בייטייכן ברענגען וואסער פון די בערגלעך אדער בערג גאנץ ווייט פונעם הויפט טייך. נאך א שווער רעגן, גיסט אסאך וואסער אינעם הויפט טייך וואס ווערט העכער און פארפלייצט דעם פלאכן באדן פונעם טאל. ווען דאס וואסער פארשפרייט זיך, ברענגט עס אסאך ערד וואס איז אראפגעקומען פון די בערגלעך. די ערד וואס ווערט אראפגעווישט מאכט דעם טאל נאך פלאכער. אזעלכע טאלן זענען זייער ניצבאר פאר וואקסן עסן פראדוקטן.
באקאנטע טאלן פון דעם טיפ זענען דער מיסיסיפי־מיזורי בעקן אין צפון אמעריקע, דער אמאזאנאס בעקן אין דרום אמעריקע, דער אונטער־דוניי אין אייראפע, דער גאנגעס טאל אין אינדיע, דער נילוס פארפלייצונג פלוין אין אפריקע און דער דארלינג טייך בעקן אין אויסטראליע.
BP איז די דריטשע גרעסטע קארפאראציע אין דער וועלט אין דעם געביט פון נאפט, גאז און פעטראכעמיע. ביז 2000 האט די פירמע געהייסטן British Petroleum (בריטישער נאפט). די פירמע איז הויפטקווארטירט אין לאנדאן, ענגלאנד. אירע אקציעס ווערן געהאנדלט אין די בערזעס פון לאנדאן, ניו יארק און טאקיא.
BP איז א צוזאמען געשלאסענע גאז פראדוקציע קאמפאני, וואס האט אינקארפארירט אין זיך דער צווייט גרעסטער וועלטס גאז אימפעריע עמאקא (Amoco)
אום מאי 2010 האט די פירמע באקומען גרויס נעגאטיווע דעקונג, צוליב אן אויל-אויסגוס וואס האט פאסירט אויף איינע פון די פירמע'ס פלאטפארמע'ס נעבן די לואיזיאנא'ר ברעג'ן, אבער ווי זאגט די וועלט נעגאטיווע פובליסטי איז אויך פובליסיטי, און עס האט זיך נישט אנגעזעהן אז זיי זאלן האבן עפעס שאדן דערפון אין דעם מארקעט.
אַמאקא (ענגליש: Amoco) איז געוועזן די צווייט גרעסטע נאפט פראדוקציע פירמע אין די פאראייניגטע שטאטן און איבער דער גארער וועלט, אריינקומענדיג איינס נאך מאביל (היינט עקסאן-מאביל)
און די סוף 1990ער יארן זענען זיי אפגעקויפט געווארן דורך דער בריטישער BP פירמע.
באב דאול איז געווען א סענאטאר אין דעם שטאַט קענזעס אין די פאראייניגטע שטאטן. ער איז געווען דער רעפובליקאנער-קאנסערוואטיווער קאנדידאט אין יאר 1996 אבער ער האט פארלוירן צום ביל קלינטאן.
ער איז געווען עטליכע יאר דער פירער פון די רעפובליקאנער סענאטארן אינעם קאנגרעס.
ער איז געווען דער לעצטער פרעזידענט קאנדידאט וואס האט געדינט אלס א זעלנער אין דער צווייטער וועלט מלחמה.
באָב דאָלע איז געשטאָרבן דעם 5טן דעצעמבער 2021 אין עלטער פון 98 יאָר.
קאנסערוואטיזם איז א אידעאל וואס ווערט באטראכט אלס די הויפט באזע פון די רעפובליקאנער וויילער, אבער עס איז באמת בכלל נישט בינדנד נאר עס קענען פונקט אזוי זיין ליבעראלע-רעפוליקאנער און אזוי אויך קאנסערוואטיווע-דעמאקראטן
עס ווערט א רעאליטעט.
און די ערשטע העלפט 1900 איז דאס בלויז געווען א אידעאל אן קיין ריכטיגע שאנסן אמאל צו ווערן עפעס דערפון, דאן איז אנגעקומען דאס יאר 1964 ווען דער ערשטער עקסטרעם קאנסערוואטיווער קאנדידאט בערי גאלדוואטער האט אפגעהאלטן א שטוינענדן פריימערי זיג און דאס האט אויפגעשאקלט אמעריקע און די גאנצע רעפובליקאנער פארטיי, און זינט דעמאלטס אנגעהויבן ביז היינט זענען זיי די צענטראלע באזע אויף וועמען די רעפובליקאנער פארטיי קוקט ארויס אין די נאוועמבער וואלן און געווענליך און א יאר וואס נישט צו א קאנסערוואטיווער געווינט די נאמינאציע פון די רעפובליקאנער פארטיי, איז כמעט ווי פארזיכערט אז די דעמאקראטן גייען געווינען דעם ווייסן הויז
קאנסערוואטיווע פרעזידענט קאנדידאטן.
וואס עס איז אינטרעסאנט איז אז און די וואלן פון 2008 איז נישט געווען למעשה קיין געהעריגער קאנסערוואטיווער קאנדידאט וואס זאל אפילו אנציען עטוואס שטימען אין די פריימעריס, רוב וואס האבן געהאט עטוואס א שאנס זענען געווען מער לינק גענויגט, און די רעפובליקאנער הענגען דאס אן אין זייער מעכטיגער פארלוסט אין די נאוועמבער וואלן
אשרה איז די נאמען פון דער "געטליכער מוטער" וואס איז געווען שטארק פארשפרייט אין דעם מיטל-מזרח אין די צייטן פון דעם ערשטן בית המקדש און פריער.
די ווייב פון גאט.
די וואס האבן געדינט אשרה, האבן געגלייבט אז זי איז די ווייב פון גאט. ארכעאלאגן האבן געטראפן שטיקלעך כלי חרס וואס זענען אלט באלט דריי טויזנט יאר מיט אויפשריפטן אין כתב עברי וואס בענטשן אין דעם נאמען פון "יהוה און זיין אשרה".
די באדינסט פון אשרה.
אשרה איז אפט געדינט געווארן דורך לייגן א זויל (מצבה) אדער א בוים נעבן א מזבח. אזא בוים האט מען גערופן אשרה. אין דער תורה ווערט דערמאנט אז מען זאל נישט לייגן אן אשרה לעבן דעם מזבח, כאטש עס ווערט אויך דערמאנט אז די אבות האבן אויפגעשטעלט מצבות.
מען פלעגט אויך האלטן אינדערהיים אלס אן אנדענק קליינע פיגורינעס פון שטיין אדער האלץ וואס זענען געווען אין די פארם פון א נקבה און האבן סימבאליזירט אשרה. אזוינע פיגורינעס ווערן זייער אפט געטראפן דורך ארכעאלאגן. מען האט געטראפן אזוינע וואס זענען געווען באגראבן אין ירושלים פון די צייטן פון דעם ערשטן בית המקדש. ענדליכע פיגורינעס טרעפט מען אויך אין דער גאנצער וועלט, פון אלע צייטן. עס ווייזט אויס אז אנדערע פעלקער האבן געהאט אן ענדליכע זי-גאט, וואס איז געווען גאר פאפולער.
פארשפרייטקייט ביי אידן.
אין די צייטן פון ערשטן בית המקדש, ווען אידן האבן געדינט פארשידענע געטטער, האבן אסאך אידן געדינט אשרה. אין ירמי' (ז, י"ח)(מ"ד, י"ז-י"ט) ווערט דערמאנט אז אידן האבן געדינט די "קעניגין פון הימל" און מקריב געווען פאר איר געבעקסן און געטראקען.
מעגליכע השפעה אויף קריסטנטום.
די קריסטליכע "שכינה הקדושה", די מוטער חלק פון די גאט, קען זיין איין איינפלוס פון די אמאליגע אשרה.
א קראי'שע שול אין ארץ ישראל
א קראי איז איינער וואס גלייבט אז מען דארף די תורה אויסטייטשן לויטן פשוט'ן פשט - די פשט וואס, לויט זיי, וואלטן פארשטאנען די אידן וואס האבן געלעבט ווען די תורה איז געגעבן געווארן. זייערע פשטים זענען אפט נישט די זעלבע פשטים וואס די חז"ל האבן געלערנט אין די פסוקים, און וואס לויט חז"ל איז געווען די פארשטענדעניש פון די אידן אין יענע צייט. זיי נעמען אויך נישט אן די "מצות דרבנן" וואס ווערן דערמאנט אין חז"ל אבער נישט אין די תנ"ך. כאטש זיי האבן אויך אייגענע מנהגים און סייגים, האלטן זיי אבער אז די מנהגים זענען נישט א חלק פון די תורה, און יעדער מעג האלטן וואסערע מנהגים מען וויל.
ס'איז אנגענומען אז ענן בן דוד האט געגרינדעט די קראים. דער הויפט קעגנער אין יענע צייטן איז געווען רב סעדיה גאון.
תפילין און מזוזות.
קראים האלטן אז די פסוקים פון "וקשרתם לאות על ידיך", "וכתבתם על מזוזות ביתך", וכדו' זענען פיגוריש גערעדט, אזוי ווי די פסוק "כתבם על לוח לבך" וואס מיינט נישט אז מען זאל טאקע שרייבן אויפן הארץ, נאר עס איז אן אויסדריק וואס מיינט: געדענק עס אייביג - אזוי ווי עס וואלט געווען אויף דיין הארץ, אנגעקנופט אויף דיין האנט, ציווישן דיינע אויגן, אוין אויף די מזוזת פון דיין טיר.
אין ארץ ישראל זענען דא קראים וואס לייגן מזוזות אויפן טיר, נישט אויסצוזעהן אומפרום אין א פלאץ ווי אלע פרומע האבן מזוזות.
אין זייערע מזוזות לייגן זיי אריין געשריבן די עשרת הדברות.
ספירת העומר.
אין די תורה שטייט: "וּסְפַרְתֶּם לָכֶם מִמָּחֳרַת הַשַּׁבָּת מִיּוֹם הֲבִיאֲכֶם אֶת-עֹמֶר הַתְּנוּפָה שֶׁבַע שַׁבָּתוֹת, תְּמִימֹת תִּהְיֶינָה עַד מִמָּחֳרַת הַשַּׁבָּת הַשְּׁבִיעִת תִּסְפְּרוּ חֲמִשִּׁים יוֹם" וואס טייטש: "און ענק זאלן ציילן צומארגענס פון די שבת פון די טאג וואס ענק ברענגען די עמר התנופה, זיבן שבתות גאנצע זאלן זיי זיין ביז דעם מארגן נאך דעם זיבעטען שבת, זאלן ענק ציילן פיפציג טעג".
לויט חז"ל מיינט "צומארגנס פון דעם שבת" "צומארגענס פון די ערשטע טאג פסח" און דאמאלט פאנגט מען אן צו ציילן. די קראים האלטן אז מען פאנגט אן צו ציילן צומארגענס פון דעם שבת וואס איז נאך דעם טאג וואס מען ברענגט די עומר. זיי ברענגען א ראיה אז "השבת" מיינט נישט פסח, ווייל עס שטייט אויך "השבת השביעת" וואס מיינט זיכער נישט פסח. לויט די קראים האט די תורה געוואלט מען זאל ציילן "זיבן גאנצע וואכן" דאס מיינט מען זאל נישט אנהויבן אינמיטן א וואך.
זיי פלעהגן נישט לאזן ברענען א פייער אום שבת, טייטשנדיג לא תבערו אש אז ס'זאל בכלל נישט זיין קיין פייער אום שבת אפילו וואס מען האט אנגעצינדן פון ערב שבת. פון דא קומט די מנהג פון פרומע יודן צו עסן שבת ווארעמס, (ביי אשכנזישע יודן איז דאס טשאלנט) כדי להוציא מלבן של צדוקים.
זיי פלעהגן אויך שטארק מחמיר זיין ביי ספק פקוח נפש, וואס זיי האבן געהאלטן איז נישט דוחה שבת, וויבאלד זיי האבן נישט אנגענומען די ענינים פון עירובין האבן זיי נישט געהאלטן פון ארויסגיין פון שטוב אדער ארויסטראגן זאכן אום שבת. אבער די זאכן זענען שוין היינט גרינגער ביי זיי.
האבן סעקס איז ביי זיי נאך היינט אסור, אזוי אויך אמירה לעכו"ם טאר מען נישט אפילו ברמיזה.
טייל פון זיי האלטן אז זיך באנוצן מיט לעקטער איז בכלל נישט קיין איסור, וויבאלד עס איז נישט קיין פייער. זעהט אויס זיי נעהמען נישט אהן אז גרמא איז אסור.
פרויען.
זיי האבן אנגענומען פיל א ליבעראלערע צוגאנג לגבי פרויען ווי די פרושים, אזש אין רוב זאכן זענען פרויען אייניג צו די מענער.
זייער לוח.
זיי האבן אן אייגענעם קאלענדער וועלכע איז באזירט סיי אויף די לבנה און אויך אויף די זון.
שבועות איז ביי זיי אלעמאל אין א זונטאג.
ראיות וואס קראים ברענגען.
די קראים ברענגען פארשידענע ראיות אז זיי זענען גערעכט און אז די תורה שבעל פה איז נישט מסיני.
פסוק אין יהושע.
אין יהושע (ח, ל"ד-ל"ה) שטייט: "וְאַחֲרֵי-כֵן, קָרָא אֶת-כָּל-דִּבְרֵי הַתּוֹרָה, הַבְּרָכָה, וְהַקְּלָלָה--כְּכָל-הַכָּתוּב, בְּסֵפֶר הַתּוֹרָה. לא-הָיָה דָבָר, מִכֹּל אֲשֶׁר-צִוָּה משֶׁה אֲשֶׁר לא-קָרָא יְהוֹשֻׁעַ, נֶגֶד כָּל-קְהַל יִשְׂרָאֵל וְהַנָּשִׁים וְהַטַּף, וְהַגֵּר, הַהֹלֵךְ בְּקִרְבָּם." וואס טייטש: "און דערנאך האט ער געליינט די גאנצע תורה, די ברכה און די קללה, אלעס ווי עס שטייט אין די ספר תורה. עס איז נישט געווען א זאך פון אלעס וואס משה האט באפוילן וואס יהושע האט נישט געליינט". דאס ווייזט אז משה רבינו האט נישט באפוילן נאך זאכן וואס עס שטייען נישט אין די תורה.
שיטה פון חז"ל.
לויט ווי דער רמב"ם זאגן אין הקדמה פון זיין פירוש המשניות אז יודען האבן פון אנפאנג אהן מקיים געווען די מצוות ווי די פרומע זענען עס היינט מקיים, דאס הייסט מען האט געלייגט תפילין ווי עס עס מקובל ביי די פרומע אידן, עס זאל זיין פיר פרשיות, און דער בית זאל זיין געמאכט פון הויט פון א בהמה און שווארץ ווי די הלכה למשה מסיני איז, אבער זיי האבן נישט געהאט דערין א רמז אין דער תורה, זיי האבן געלייגט אזוי תפילין ווייל זיי האבן געזעהן ווי משה רבינו און יהושע בון נון לייגט אזוי תפילין, און אזוי אויך א אתרוג האבן זיי גענומען די סארט פרי ווייל זיי האבן אזוי געזען ביי די פריערדיגע, נישט ווייל זיי האבן דאס געוואוסט פון דער תורה, ביז די חכמים האבן דאס ארויסגעלערנט פון פסוקים, זיי האבן געטראפען א רמז אז טוטפות הייסט פיהר, און אתרוג מיז דווקא זיין א פרי הדר באילנו משנה לשנה, אבער די קראים האבן דאס נישט אנגענומען, און האבן זייט דאן אויפגעהערט צו לייגן תפילין און נעמען א אתרוג ווי עס איז געווען מקובל, נאר האבן זיך געמאכט אייגענע פשטים.
דרייצן מדות.
זייער שיטה און לימוד איז אין קעגנזאץ צו די גלויבן פון די תנאים (פרושים) און פון די מסורה, און פון רוב פרומע אידן היינטיגע צייטן וואס גלייבן אז די תורה קען אויסגעטייטש ווערן לויט דרייצן "מידות" וואס פארענדערן די מיינונג פון א פסוק.
זעל מילער איז א געוועזענער דעמקראטישער סענאטאר פון דזשארדזשיע וועלכער האט פארראטן זיין פארטיי, און ער האט אויפגעטראטן מיט דעם קינאוט רעדע ביי דער בוש-רעפובליקאנער קאנווענשן אין מעדיסאן סקווער גארדן אראפרייסנדיג זיין קאלעגע דזשאן קערי אלס נישט קיין פאטריאט
היינט צוטאג'ס.
מילער, זעל
‎די א‫רגאַניזאַציע פֿאַר עקאנאמישע קאאפעראַציע און אַנטוויקלונג‬ (OECD,) איז אן אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע מיט 33 מיטגלידלענדער, הויפטקווארטירט אין פאריז, פראנקרייך. זי איז געגרינדעט געווארן אין 1948 אלס די ארגאניזאציע פאר אייראפעישער עקאנאמישער קאאפעראציע אבער שפעטער האט מען אריינגעלאזט אויך נישט אייראפעישע לענדער, און פארוואנדלט אין דער היינטיגער ארגאניזאציע אין 1961.
ציל.
די ארגאציזאציע איז א פארום פאר לענדער פארפליכטעט צו דעמאקראטיע און מארק־עקאנאמיע. זי אינטערעסירט זיך אין עקאנאמישע, סביבהדיקע און סאציאלע פראגעס.
אצינד האט די ארגאניזאציע [http://www.oecd.org/countrieslist/0,3351,en_33873108_33844430_1_1_1_1_1,00.html 33 מיטגלידער], וואס וועט ווערן 34 ווען עסטלאנד טרעטן זיך אריין. פון די 34, ווערן טשילע, מעקסיקא, פוילן און טערקיי (באצייכנט מיט *) פאררעכנט העכערע מיטלשטאנד עקאנאמיעס דורך דער וועלט באנק. די איבעריגע מיטגלידער ווערן פאררעכנט אייבערשטאנד עקאנאמיעס.
די אייראפעישע קאמיסיע באטייליקט זיך מיט דער ארבעט פון OECD צוזאמען מיט די אייראפעישער פארבאנד מיטגליד שטאטן.
בנימינה באן סטאנציע איז א פאסאזשירן סטאנציע פון ישראל באנען וואס באדינט די געגנט פון בנימינה, אור עקיבא און זכרון יעקב. די סטאנציע איז אויף דער בארטן באן ליניע, און געפינט זיך אין דרום בנימינה.
דאס איז די איינציגע סטאנציע וואו די עקספרעס באנען צווישן חיפה און תל אביב שטעלן זיך אפ.
באן דינסט.
בנימינה באן סטאנציע איז א סטאנציע אויף דער צפון-דרום בארטן באן ליניע, און אויך די צפון סוף סטאנציע פון דער בנימינה-אשקלון פארשטאטישער ליניע.
א זונפאנעל אדער פֿאטאוואלטייק מאדול איז א מאנטאזש פון זון צעלן וואס פארוואנדלען ליכט אין עלעקטרישער ענערגיע. זונפאנעלן זענען שטארק ניצלעך וואו ס'איז נישט דא קיין עלעקטרישע קאבעלן, צו ביישפיל לעבן שאסייען.
זון פאנעלן איז היינט צו טאג'ס איינס פון די מערסט אויפגעכאפט אופנים צו שאפן ענערגיע אויף צוויי פראנטן, ווי עס ווערט אנגערופן אלטערנאטיווע ענערגיע
אלטערנאטיווע ענערגיע, עס זענען פארהאן צוויי סיבות פארוואס די וועלט האט זיך אזוי אריינגעריסן אין דעם אלטערנאטיווע ענערגיע געיעג
ערליי סארטן.
עס זענען פארהאנן א היבשע מאס מיט אופנים ווי אזוי דאס צו שטאנד צו ברענגען אבער דערווייל איז נאך קיין איינס נישט גענוג שטארק צו מאכן דער אזוי ארויסגעקוקטער טויש
פלעקס פיול אויטאמאביל.
וואס די אויטאמאביל אינדוסטריע האט אויפגעטוען דא א אינטרעסאנטע זאך, אז כדי מענטשן זאלן וועלן קויפן די עטאנאל אויטאמאביל איז וואס וועט געשעהן ווען דער פרייז פון גאזאלין פאלט וועט אויסקומען אז זיי פארלירן געלט, דערפאר האבן די פירמע'ס ערצייגט א אויטא וואס קען פארטראגן ביידע אזוי אז וועלכעס עס איז ביליגער אויפן מאמענט קען מען אריינגיסן און געגאנגען
כתב עברי איז די בוכשטאבן וואס אידן האבן געניצט צו שרייבן פאר גלות בבל. נאך ארויפקומען פון בבל האבן אידן געניצט כתב אשורית וואס מען ניצט ביז היינט, אבער פאר א שטיק צייט האט מען נאך אלץ געניצט כתב עברי פאר געוויסע זאכן, ווי למשל אויף מטבעות, אדער אין ספרים. די זעלבע בוכשטאבן האבן אויך גענוצט די כנענים און די שומרונים. די שומרונים נוצן עס ביזן היינטיגן טאג.
ספרי תורה.
אין חז"ל איז דא א מחלוקת צו די תורה איז געגעבן געווארן אין כתב אשורית אדער אין כתב עברי. היינט שרייבט מען ספרי תורה אין כתב אשורית, אבער עס איז דא צו געפונען אור אלטע ספרים וואס זענען געשריבן אין כתב עברי. אין די ספרים פון ים-המלח זענען דא וואס די תורה איז געשריבן אין כתב אשורית נאר די שם "יהוה" איז געשריבן אין כתב עברי.
דייוויד וויליאם דאנאלד קאמעראן (ענגליש: "David Cameron"; געב' דעם 9טן אקטאבער 1966) איז געווען דער פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע. ער איז א דעפוטאט פון דער קאנסערוואטיווער פארטיי. ער האט געפירט די ערשטע קאאליציע רעגירונג אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך זיין דעם צווייטן וועלט קריג, און איז דער יונגסטער פרעמיער מיניסטער אין די לעצטע 200 יאר.
קאמעראן האט שטודירט פילאסאפיע און עקאנאמיע אין אקספארד אוניווערסיטעט. ער איז געוויילט צום ערשטן מאל צום בריטישן פארלאמענט אלס קאנסערוואטיוון דעפוטאט אין 2001, פארן וויטני וויילערשאפט. נאך די וואלן אין 2005 איז קאמעראן באשטימט געווארן פירער פון די קאנסערוואטיוון. ביי די וואלן אין 2010 זענען די קאנסערוואטיוון געווארן די גרעסטע פארטיי, אבער אן א מערהייט. דער פריערער פרעמיער מיניסטער גארדאן בראון האט זיך אפגעזאגט פון אמט ווען ער האט געזען אז קאמעראן גייט שאפן א קאאליציע מיט די ליבעראלע דעמאקראטן, וואס וועט האבן 363 מאנדאטן (פון 650 אינגאנצן). זאפארט האט די קעניגין עליזאבעט גערופן קאמעראן אים צו באשטימען פרעמיער מיניסטער מיט דעם פליכט פון שאפן א נייע רעגירונג.
קאמעראן איז א מיטגליד פון די "קאנסערוואטיווע פריינד פון ישראל".
אין 2016 האט ער גערופן א רעפערענדום אויף דער פראגע צי דאס פאראייניגטע קעניגרייך זאל פארלאזן דעם אייראפעישן פארבאנד.
פֿישטראָן (אָדער סתּם טראָן) איז אַן אייל, אַ דיעט־סופּלעמענט געמאַכט פֿונעם לעבער פֿון אַ דאָרש. עס פֿאַרמאָגט אַ הױכן כּמות אָמעגאַ־3, װיטאַמין־A און װיטאַמין־D.
אַמאָל פֿלעגט מען צוגרײטן דעם טראָן אױף אַזאַן אופֿן׃ אָנפֿילן אַ הילצערן פֿאַס מיט דאָרשלעבערס און ים־װאַסער, און לאָזן יערן אַ יאָר צײַט.
מ'פלעג געבן אלע קינדער טראן טאג טעגלעך ווייל דער װיטאַמין־D אינהאלט טוט שיצן קעגן ענגלישער קרענק, פון וואס אסאך קינדער האבן אמאל געליטן.
אידן פֿלעגן זיך אױסשמירן די שטיװל מיט טראָן לכּבֿוד שבת.
דער פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך דער העכסטער מיניסטער אין דער בריטישער רעגירונג, און איז דער פארזיצער פונעם עקסעקיוטיוו. דער אמט עקזיסטירט נישט אויף א פארמאלן אופן, און האט זיך אנטוויקלט איבער די לעצטע צוויי הונדערט יאר.
דער פרעמיער מיניסטער, לויט דער קאנסטיטוציע, איז דער מענטש וואס דער מאנארך בעט אים צוזאמענשטעלן א רעגירונג; אפיציעל האט פארלאמענט קיין ראלע אין אויסקלויבן דעם פרעמיער מיניסטער. הלכה למעשה קלויבט אויס דער מאנארך אלס פרעמיער מיניסטער דעם מענטש וואס וועט קענען האבן דעם געטרוי פון דעם הויז פון קאמאנס.
די בריטישע סיסטעם פון וואלן איז געבויט אויף וויילערשאפטן וואס איס גורם אז כמעט אלעמאל האט איין פארטיי אן אבסאלוטע מערהייט אין פארלאמענט. קומט אויס אז דער איינציגער וואס קען ווערן פרעמיער מיניסטער איז דער פירער פון יענער פארטיי און דער מאנארך ניצט נישט קיין באקלערונג וועמען צו רופן. אויך ווען די גרעסטע פארטיי האט נישט קיין אבסאלוטע מערהייט וועט מען רופן איר פירער אויפשטעלן א מינדערהייטע רעגירונג טאמער ער קען פארלאזן אויף דער הסכמה פון די קליינע פארטייען.
נאך אלגעמיינע וואלן וועט דער מאנארך שוין צומארגן רופן דעם פירער פון דער גרעסטע פארטיי צו ווערן פרעמיער מיניסטער. טאמער דער פריערדיקער פרעמיער מיניסטער האט פארלוירן גייט ער גלייך צום מאנארך צו רעזיגנירן, און דער מאנארך רופט דעם געווינער וואס ווערט שוין דער נייער פרעמיער מיניסטער-ער דארף נישט ווארטן אז פארלאמענט זאל געבן זיין צוטרוי. נאר ווען די גרעסטע פארטיי האט נישט קיין אבסאלוטע מערהייט ווארט דער מאנארך ביז עס ווערט קלאר ווער וועט קענען צוזאמענשטעלן א קאבינעט וואס וועט האבן די צוטרוי פון פארלאמענט. אין אזא פאל בלייבט דער פריערדיקער פרעמיער מיניסטער ביז מען קלויבט אויז זיין נאכפאלגער.
רבי שלמה זלמן שניאורסאן (ה'תק"ץ - כ"ז אייר ה'תר"ס) אין געווען אדמו"ר אין קאפוסט. דער גרעסטער טייל פון חב"ד חסידים אין זיין צייט זענען געווען זיינע חסידים.
רבי שלמה זלמן איז געבוירן אין לובאוויטש צו זיין פאטער רבי יהודה לייב פון קאפוסט. י' טבת תר"ז איז ער געווארן אן איידעם ביי רבי יעקב אריה לייב לוריא פון ליעפלי. ער האט געלערנט אין ליעפלי אויף קעסט 10 יאר, דערנאך איז ער צוריק צו זיין פאטער'ס הויז.
זיינע תורות זענען געדרוקט אין ספר "מגן אבות".
צווישן זיינע חסידים איז געווען הרב יוסף ראזין, דער "ראגאטשאווער", וואס איז געווען רב פון די קאפוסטער חסידים אין דענענבורג, לעטלאנד.
זשיבוי (;;) איז א שטעטל אין זעלאזש יודעץ, זיבנבערגן,רומעניע. אין 2004 איז די באפעלקערונג געווען 11,277.
זשיבוי געפינט זיך נישט ווייט פונעם סאמעש טייך, 20 ק"מ צפון־מערב פון צילנמארק, און 60 ק"מ צפון פון קלויזנבערג.
יידן אין זשיבוי.
אין 1877 האבן געוואוינט אין זשיבוי 142 יידן, אין 1930 640 יידן.
בשעת די נאציס זענען דארטן אריין געקומען האבן דארטן געוואוינט ארום 200 אידישע משפחות
א פוילישער "לובלין III" ווען
באנוצער'ס דערפון.
עס איז דא עטליכע סיבות, פארוואס א מענטש זאל אויסוועלן דאס איבער אנדערע סארט אויטאמיבלן
מענטשן מיט גרעסערע פאמיליעס.
דאס איז זייער א פשוטער חשבון אז א פאמיליע מיט מער פון 4-5 מיטגלידער "מוזן" פשוט אנקומען צו א טראנספארטאציע מיטל וואס זאל זיי קענען אנטהאלטן
בעלי מלאכה.
ווי אויך איז דא בוי מייסטער'ס וואס זיי זענען נישט גענוג גרויס צו נוצן א גרויסן טראק, און/אדער ארבייטן זיי בעיקר אין אזעלכע געגענטער וואס גרויסע טראקס טארן נישט אריינפארן דארטן דארפן זיי קענען אבער צוקומען מיט זייערע אונסטרומענטן און געהילץ א.ד.ג.
עס איז אביסל העכער.
עס איז דא מאנכע וואס שפירן נישט אזוי זיכער פארנדיג צו נידריג אויפן שאסיי, צוליב סיי וועלכע סיבה, א ביישפיל מען קען נישט קוקן גענוג ווייט פון פאראויס, בפרט און א שווערן וועטער.
ווי אויך עלעטער מענטשן, וואס פאר זיי איז דאס פארן נידריג צו דער ערד זייער א גרויסער אפקומעניש, צוליב דעם וואס די נאטור מאכט אז מען זאל שפירן שטערקער יעדן זעץ ווי נידעריגער מען איז.
פראכט פירונג.
ווי אויך איז דאס זייער פאסיג פאר מענטשן וואס טוען ארומפירן און/אדער אפטראגן צו מענטשן/פלעצער סיי וואספארא קלענערע פראכט, א שטייגער ווי די פאסט טוט יעדן טאג אויף א ריזיגן פארנעם
זיכערהייט סיבות.
עס איז דא מענטשן וואס האלטן אז עס איז זיכערער צו פארן און אביסל א גרעסערן אויטאמאביל, אפגעזעהן צו זיי זענען גערעכט, זענען זיי פארט א גרופע וואס באנוצן זיך און ריזיגע קוואנטומען מיט די סארט ווען/מיני-ווען'ס
צפון אטלאנטישע פאקט ארגאניזאציע (ענגליש North Atlantic Treaty Organization). איז אן אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע, געגרינדעט פאר זיכערהייט צוועקן, דורך די פאראייניגטע שטאטן, קאנאדע, און עטליכע לענדער אין מערב אייראפע. אין יאר 1949.
דער ציל איז דער פיפטער פונקט פונעם פאקט. אויב איינע אדער מערערע לענדער אינעם פאקט, ווערט אטאקירט דורך אן אנדער לאנד, אין אייראפע אדער צפון אמעריקע, ווערט עס פארעכנט ווי אן אטאקע קעגן אלע לענדער. אלע לענדער האבן א רעכט זיך צו פארטיידיקן אלס זעלבסטשוץ. ווי עס ווערט דערקלערט אין פונקט 51 פון די פאראייניקטע פעלקער אפמאך. אלע לענדער וועלן קומען זיין בייהילפיג, צום אטאקירטן לאנד אדער לענדער. און וועלן זעלבסטשטענדיקערהייט, און פאראייניקטערהייט מיט די אנדערע לענדער, ווען עס וועט זיין נויטיק, קומען צו הילף אריינגערעכנט באוואפנטע קרעפטן. ביז די זיכערהייט וועט אומגעקערט ווערן, צום באטראפענעם לאנד אדער לענדער, וואס זענען מיטגלידער אינעם פאקט.
גרינדונגס לענדער.
דאס איז א ליסטע פון די לענדער, וואס האבן זיך אנגעשלאסן, אין די נאכפאלגענדע יארן.
מערב דייטשלאנד, אין 1990 איז גאנץ דייטשלאנד, געווארן א מיטגליד נאכן פאראייניקונג פון מזרח דייטשלאנד.
רעאקציע.
די סאוועטן פארבאנד האט רעאגירט, מיט אויפשטעלן די ווארשע פאקט. אין וועלכע די לענדער אין מזרח אייראפע האבן זיך אנגעשלאסן. די ווארשע פאקט איז צעפאלן אין 1990, און עטליכע פון די לענדער האבן זיך אנגעשלאסן אין נאט"א.
די ערשטע מאל וואס נאט"א קרעפטן זענען גענוצט געווארן איז געווען ביי די יאגאסלאוויע, קריג אין 1998. די ערשטע מאל וואס נאט"א קרעפטן האבן זיך אנעפאנגען באטייליקן אין א פולע קריג איז נאכן אטאקע 11\9, אויף אמעריקע, און אירע טרופן זענען אריין אין אפגאניסטאן, און אין איראק.
מיוסד אויפן ניגון "ציון ציון הלא תשאלו לשלום אסיריך" איז יעדער איינער וואס זיצט אין געפעגעניש אדער אין תפיסה סיי ווי אויף דער וועלט צוליב אידישע אינטערעסן אנגערופן אן אסיר ציון.
אין מאה שערים ווען מען ארעסטירט די קנאים פארן ווארפן שטיינער אויף די פאליציי מאכט מען גרויסע פראטעסטן זיי צו באפרייען און מען רופט זיי אסירי ציון.
די טאַאיף אפמאך, ווערט אויך גערופן נאציאנאלע פארשטענדעניש אפמאך. איז א פאליטישער אפמאך, אונטערגעשריבן אין טאאיף, סאודי אראביע. דעם 22טן אקטאבער 1989. אונטערגעשריבן דורך אלע לעבנס פארבליבענע פארלאמענט מיטגלידער, אין לבנון פון די 1972 וואלן (דאס איז געווען דאס לעצטע מאל, וואס לעבאנעזע בירגער האבן ערוויילט א רעגירונג, ביזן ענדע פונעם בירגערקריג), ביים סוף פון לבנון ברודער קריג.
די אפמאך באצייכענט צווישן אנדערע, דאס ספעציעלע צוזאמענארבעט צווישן סיריע און לבנון, און באטאנט אז סיריע וועט פארבלייבן אין לבנון, פאר צוויי יאר, ביז עס וועט הערשן א פולשטענדיקע שלום, צווישן די פארשידענע פארטייען.
די אפמאך האט אינגאנצן געטוישט די פאליטישע קאכלעפל וואס איז געווען אנגענומען אין לבנון, נאכן נאציאנאלע פארשטענדעניש, פון 1943, פון ניין און ניינציג פארלאמענט דעפוטאטן, צוטיילט צו פינף און פופציג קריסטן, דאס איבריגע מוסלמענער. יעצט האט לבנון באקומען 128 דעפוטאטן, צוטיילט אייניג האלב אויף האלב, צווישן די צוויי זייטן. דער סוני פרעמיער מיניסטער, איז ביז דאן ערוויילט געווארן דורכן מאראנישער פרעזידענט, נאכן אפמאך איז ער ערוועלט געווארן דורכן פארלאמענט. די מיניסטארן אין די רעגירונג זענען אויך צעטיילט געווארן האלב אויף האלב.
דעם 4טן נאוועמבער 1989, איז דער אפמאך אדאפטירט געווארן דורך די דעפוטאטן. אויפצומארגנס האבן זיי אויפגענומען רענא מאוועד אלס פרעזידענט. 409 טעג נאכדעם וואס אמין זשומייעל האט איבערגעגעבן דאס פרעזידענטשאפט פאר מישעל אאון.
17 טעג נאכן ערוויילט ווערן, נאך איידער מאוועד איז אריין אין באאבדע, איז ער אומגעקומען אין אן אויטא באמבע, עליאס האראווי האט אים איבערגענומען.
סיריע אין דעם אפמאך.
"וויבאלד די ציל פון לבנון איז, צו געוועלטיקן אויף איר אויבערשאפט, פון דאס גאנצע טעריטאריע וואס געהערט צו לבנון. דורך אירע קרעפטן, ספעציעל אינערליכע זיכערהייט. וויבאלד די פריינטליכע באציונגען וואס פארבינדט סיריע מיט לבנון, איז א שטארקע. וועט סיריע העלפן די געזעצלעכע לעבאנעזע רעגירונג, צו געוועלטיקן איבערן לאנד מיט סירישע קרעפטן, פאר א צייט פעריאד פון נישט מער פון צוויי יאר. אנגעפאנגען פון די באשטעטיקונג פון די נאציאנאלע פארשטענדעניש, דאס אויסקלויבן א פרעזידענט, אויפשטעלן א פאראייניקטע רעגירונג, און רעפארמען צו די קאנסטיטוציע."
סיריע וואס איז אריין אין לבנון 1976, האט נישט אפגעטרעטן ווי אפגעמאכט. אויף די 11טן מיי 2004, האט דזשארדזש וו. בוש פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, ארויפגעלייגט סאנקציעס אויף סיריע, פארן נישט אויספאלגן ווי זיי האבן זיך פארפליכטעט.
די פאראייניקטע פעלקער, האט אין א זיצונג פון די זיכערהייטס ראט, אנגענומען רעזאלוציע 1559, וואס פארלאנגט א ריקצוג פון סיריעס אנוועזנהייט אין לבנון.
די אינטערנאציאנאלע דרוק, האט זיך געשטארקט נאכן אטענטאט אויף ראפיק על כארירי, מאסן דעמאנסטראציעס אין לבנון, זענען דורכגעפירט געווארן איבער גאנץ לבנון קעגן סיריע, וואס איז באשולדיקט געווארן פארן מארד. שפעטער זענען זיי באצייכענט געווארן אלס די טענענביימער איבערקערעניש. דעמאלט ערשט האט באשער על אסאד, פרעזידענט פון סיריע, דערקלערט זיין גרייטקייט ארויסצוציען זיך פון לבנון.
דעם 26סטן אפריל 2005, האבן די לעצטע סירישע זעלנער פארלאזט לבנון, נאך ניין און צוואנציק יאר אנוועזנהייט.
די אלוועלטלעכע ציוניסטישע באוועגונג איז געגרינדעט געווארן דורך בנימין זאב הערצל, אין יאר 1897, אין באזעל, שווייץ. ביים ערשטן ציוניסטישן קאנגרעס. די ציל איז פאראייניקן אלע ארגאניזאציעס אונטער איין דאך.
די באוועגונג ווערט פארעכנט, צוזאמען מיט די נאציאנאלע אגענטורן אין ארץ ישראל, אלס די הויפט ארגאניזאציעס וואס האבן געשאפן אינטערנאציאנאלע אנערקענונג אין א יידיש דעמאקראטיש לאנד, און אלס גרינדערס פון מדינת ישראל.
זיי האבן געדינט אלס פארשטייער אנהייב פאר דער אטאמאנישער אימפעריע, און שפעטער פאר דעם בריטישן מאנדאט. אין 1929, איז רוב פון אירע פליכטן אריבער צו דער יידישער אגענטור, אלעס וואס איז נוגע פאר פאליטיק אינערהאלב פאלעסטינע, אונטער איר אויפזיכט איז פארבליבן בלויז די אפציעלע פאליטיק אויף אויסלאנד.
יעדער ייד וואס האט געוואלט זיין א מיטגליד, האט געמוזט באצאלן איין ציוניסטיש שקל, און דערביי אנגענומען געווארן אלס מיטגליד, עס איז געווען אפן פאר יעדן ייד.
דער 23סטער קאנגרעס איז פארגעקומען אין ירושלים, אין יאר 1951. דערביי זענען באשלאסן געווארן, אז וויבאלד די ציל אז א יידיש לאנד איז שוין א פאקט, האט זי באקומען נייע צילן.
איינע און דאס וויכטיקסטע, איז דאס ברענגען עולים קיין ישראל, און דאס פארבינדונג צווישן ישראל אין די יידן איבער דער וועלט.
די באוועגונג האט געהאט מערערע אגענטורן אונטער זיך, די יידישע אגענטור, קרן היסוד, קרן קיימת לישראל, און נאך אנדערע וואס האבן זיך פארנומען מייסטנס, מיט קויפן ערטער אין ישראל, פאר יידישע באזעצונג. א טייל פון די אגענטורן זענען שוין מער נישט טעטיג, און די וואס זענען נאך יא, באשעפטיקן זיך בעיקר מיטן פארבעסערן דאס לעבן אין ישראל, ווי אויפשטעלן פארקן, וועלדער, פלעצער פאר קינדער זיך ארום צו שפילן, און אנדערע סאציאלע אקטיוויטעטן.
הערצל איז געווען ערשטער פרעזידענט, דערנאך איז געווען דוד וואלפסאן, נאכדעם אטא ווערבורג, דערנאך חיים ווייצמאן, נחום סאקאלאוו, נאכאמאל חיים ווייצמאן, דערנאך דוד בן גוריון.
אין די שפעטערע יארן האט די באוועגונג פארלוירן איר אלטע גלאנץ, און היינט איז עס א מינדערוויכטיקע ארגאניזאציע, בלויז מיט כבוד.
מיטטיילער ביי דער טשערנאוויצער קאנפערענץ
די טשערנאוויצער קאנפערענץ, איז פארגעקומען אין דער שטאט טשערנאוויץ, הויפטשטאט פון בוקאווינע, דעמאלט אין דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע,צווישן דעם 30סטן אויגוסט און דעם 3טן סעפטעמבער 1908.
דער פלאן פאר דער קאנפערענץ, איז געקומען פון נתן בירנבוים, און מיט דער איינשטימונג פון חיים זשיטלאווסקי, דוד פינסקי, און אנדערע גרויסע שרייבער, און פובליציסטן.
צווישן די באטייליקטע זענען געווען שלום אש, י.ל. פרץ, און נאך אנדערע שריפטשטעלער, און באוואוסטע יידישע שרייבער.
איין טאג פאר דער אפציעלער ערעפענונג צו דער קאנפערענץ, איז באשטעטיקט געווארן די פונקטן, וואס זענען געפונען געווארן פאר וויכטיק איבערצורעדן.
לעא פולד (29סטן אקטאבער 1912 - 10טן יוני 1997) איז געווען א יידישער זינגער פון האלאנד, וואס פלעגט זינגען אין יידיש, העברעיש, ענגליש, דייטשיש, פראנצויזיש און האלענדיש.
איידער דער צווייטער וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן, איז ער געווען דער מערסט רעקארדירסטער זינגער אין אייראפע און אין די פאראייניגטע שטאטן. נאכ דער מלחמה האט ער ווידער אויפגעטרעטן, ביי קאנצערטן און גרויסע קלובן.
ער איז געווען א דריט קינד פון א פאמיליע פון צען קינדער. זיין טאטע איז געווען א וויסטער ארעמאן, אין בית המדרש האט מען ערשט אנטדעקט זיינע פעיגקייטן, ער האט באקומען סובסידיעס, צו קענען לערנען ווי צו נוצן דאס קול, מיטן חשבון אז ער וועט ווערן א חזן.
צו די זעכצן האט ער שוין אנגעפירט רעליגיעזע צערעמאניעס אין בתי מדרשים, צו יענער צייט האט ער אנגעפאנגען זינגען אין שענק אין ראטערדאם. דערנאך האט געזונגען אויפן האלענדישן ראדיא.
אין 1932, האט לעא עמיגרירט קיין לאנדאן, ענגלאנד. ער האט אויפגעטרעטן אויף בי.בי.סי., ער האט דערנאך אויפגעטרעטן אין באוואוסטע טעאטערס איבער בריטאניע.
אין 1936, האט פולד אונטערגעשריבן א קאנטראקט, מיטן פראצויזישן קאסינא, אין ניו יארק. ווען ער איז אנגעקומען קיין ניו יארק, האט ער זיך אסאך פארנומען מיט שרייבן, און באארבעטן יידישע לידער. אין 1938 האט ער געמוזט פארלאזן די פאראייניגטע שטאטן, וויבאלד זיין וויזע איז אפגעלאפן. צוריק קומענדיק קיין אייראפע, האט ער געבעטן א וויזע אויף זיך צו באזעצן אין אמעריקע, צו זיין מזל איז ער ארויף אויפן לעצטע שיף, וואס איז געפארן קיין אמעריקע, נאכדעם האבן די נאציס אנגעפאנגען די צווייטע וועלט מלחמה.
ווען ער האט געהערט אז רוב פון זיין פאמיליע, איז אומגעקומען אין די טויט לאגערן, האט ער אויפגעהערט אויפטרעטן, און מער נישט געזונגען, אין יענער תקופה.
נאכן קריג האבן מערערע פלעצער אנגעטראגן ארבעט פאר אים, אבער נישט זיגענדיק א לאנגע צייט, האט אים געדוירט א וויילע ביז זיין זעלבסט זיכערהייט, איז צוריק צו אים. זיין שוועסטער איז געווען, די איינציקסטע פון זיין גאנצע פאמיליע, וואס האט איבערגעלעבט די קריג.
זייענדיק אין פאריז, פראנקרייך, אין א ווערצהויז, האט ער געהערט א ייד פון פוילן, אן איבערלעבער פון ווארשעווער געטא זינגט א ליד, וואו אהין זאל איך גיין, ער האט געבעטן דעם ייד, זאל אים געבן רעכטן אויפן ליד, און צוגעזאגט אז די ליד וועט ווערן באוואוסט איבער דער וועלט, וואס איבער די קומענדיקע יארן, האט ער עס געזונגען אין ראדיא, טעלעוויזיע, און אין מערערע פלעצער.
אין 1949, האט ער געמאכט קאצערטן איבער דער וועלט, אויפטרעטנדיק אין בראזיל, ארגענטינע, און טשילע. צפון אפריקע, ישראל און לבנון.
שפעטער האט ער געעפנט אין ניו יארק א נאכט לאקאל, וואס איז געווען א שטארקע סוקסעס, דערנאך איז ער אריבער קיין לאס וועגאס, נעוואדא. דארט האט ער געהייראט, און געהאט א טאכטער מרים, ער האט זיך געגט, און ער האט זיך אומגעקערט וווינען אין אמסטערדאם, האלאנד.
ער איז געשטארבן אלטזייענדיק 84 יאר, אין אמסטערדאם.
זכריה חנא בערגנער, אדער ווי באוויסט מיטן פסעוודאנים מיילעך ראוויטש איז געווען א דיכטער אין יידיש.
געבוירן אין יאר 1893, אין רעדים אין גאליציע, פוילן. פון יונגווייז אן איז ער שוין געווען א דיכטער. אין 1912 איז ער מאביליזירט געווארן אין מיליטער, פון עסטרייך אונגארישע אימפעריע, און געדינט אלס זעלנער ביי די ערשטע וועלט מלחמה.
נאכן מלחמה איז ער געווען א שטיק צייט א וואנדערער, אין 1921 האט ער זיך באזעצט אין ווארשע, ווי ער האט זיך גענומען שרייבן יידיש ליטעראטור.
אין 1935, האט ער עמיגרירט קיין אויסטראליע. אין 1933, איז ער שוין געווען אין אויסטראליע, צו באטראכטן דעם קימבערלי פלאן, וואס די טעריטאריעליסטן האבן פארגעשלאגן, ווי יידן וועלכע ליידן פון די אנטיסעמיטיזם אין אייראפע, ספעציעל נאכדעם וואס אדאלף היטלער איז געקומען צו די מאכט אין דייטשלאנד. זאלן קענען אויפשטעלן א יידישע אטאנאמיע, אין מערב אויסטראליע. ער איז געקומען צום איבערצייגונג, אז עס איז מעגליך עס דורכצופירן. פונעם פלאן איז גארנישט געווארן שפעטער, נאכן אויסבראך פון צווייטע וועלט מלחמה.
ער איז ארומגעפארן א וועלט. אין 1941, האט ער זיך באזעצט אין קאנאדע וואו ער האט געוווינט ביז זיין טויט אין 1976.
ער האט געשריבן אסאך לידער, עסייען, און יידישע פילאסאפיע. זיינע ביכער זענען געדרוקט געווארן אין מערערע פלעצער.
פארטיידיגונגס מיניסטעריום, ווערט אויך גערופן קריגס מיניסטעריום אדער זיכערהייטס מיניסטעריום, פאראנטווארטליך פארן מיליטער, און זיכערהייט צושטאנד אין לאנד.
געווענליך דער מיניסטער, אדער סעקרעטאר פון די מיניסטעריום, איז א ציווילע בירגער, וואס איז א טייל פון קאבינעט אין די רעגירונג. אין רוב לענדער איז עס זייער א מכובדיקע פאזיציע, און אין עטליכע לענדער וויכטיקער פון די אויסערן מיניסטעריום. קריגס מיניסטעריום איז געווען דער אנגענומענער נאמען ביז נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, דאן האבן רוב לענדער געטוישט דעם נאמען, צו זיכערהייטס־מיניסטעריום אדער פארטיידיגונגס־מיניסטעריום. געווענליך פיינט פון איין לאנד, רופן דעם זיכערהייטס מיניסטער פון אנדערן לאנד, מיטן נאמען קריגס מיניסטער, ווי די פאלעסטינער קעגן ישראל.
אין עטליכע לענדער, איז דער זיכערהייטס מיניסטער אויך שעף פון גענעראל שטאב, ספעציעל אין פעלער פון א מיליטערישער רעזשים, איז אדער דער זיכערהייטס מיניסטער, אדער שעף פון גענעראל שטאב דער רעגירער אין לאנד.
טעריטאריעליזם, איז א געדאנק אין קעגנזאץ צו ציוניזם, וואס זען בלויז אין ארץ ישראל, א המשך צום יידישן פאלק, זען זיי אין יעדעס מעגליך ארט, וואס איז גרייט צו געבן א סארט אטאנאמיע פאר יידן, אלס פאסיג פארן פאלק. דאס איז אויך קעגן דעם מיינונג פון שמעון דובנאוו, אז יידן זענען א פאלק אן א לאנד, און דאס עיקר פון דאס יידישע פאלק איז דאס גייסטליך טייל.
דאס ערשטע מאל וואס א מענטש האט פרובירט עס דורכצופירן, איז געווען אנהייב ניינצטען יאר הונדערט, דורך א געוויסער מרדכי עמנואל נח, פון ניו יארק, ער האט געוואלט גרינדן א יידישע אטאנאמיע אויף אן אינדזל, נעבן באפעלא, מיטן נאמען אררט, עס איז גארנישט געווארן דערפון.
בנימין זאב הערצל, האט איינגעשטימט צו דעם בריטישע אנבאט, צו גרינדן א יידיש לאנד אין אוגאנדע. דער ציוניסטישער קאנגרעס, האט אנידערגעשטימט דעם פלאן.
אינערהאלב די אלוועלטלעכע ציוניסטישע באוועגונג, זענען געווען מענטשן מער טעריטאריעליסטן, ווי ציוניסטן. און די האבן זיך נאכן קאנגרעס אפגעטיילט, און געזיכט א פלאץ ווי יידן וועלן זיך קענען באזעצן מיטן אנפירערשאפט פון ישראל זאנגוויל, האבן זיי געגרינדעט יידישע טעריטאיעליסטישע באוועגונג (יט"א).
צווישן די פלעצער וואס זענען גענומען געווארן אין באטראכט, די פאראייניגטע שטאטן, קאנאדע, אלאסקע, אויסטראליע, באליוויע, בראזיל, ארגענטינע, קאלאמביע, פאראגוויי, און רודעזיע.
אין אויסטארליע, איז זכריה חנא בערגנער געשיקט געווארן צו באטראכטן דעם באדן, וואס שפעטער איז אנגענומען געווארן אלס פאסיג, נאר צוליב דעם אויסבראך פון די צווייטע וועלט מלחמה איז די פלאן אויסגערינען.
ערד פלאך ווערט אנגערופן דער אויבערשטער טייל פון דעם ערד קוגל דארטן ווי מיר מענטשן טרעטן מיט די פוס, וואס ווי עס ווערט געשאצט איז עס ארום 8000 מייל דיק אינעם דיאמעטער
דאס איז צוזאמען געשטעלט פון עטליכע הונדערט פלאטעס, וואס זענען עטליכע הונדערט פוס דיק, וואס זיי זענען אויך באזירט אויף ארום 8 פלאטעס פעלזן וואס זיי פארמירן דעם גאנצן ערד קוגל, וואס אונטער דעם איז דא א פייערדיגער רינג וואס דאס געט אריין די אלע כוחות און אייגנשאפטן און מינעראלן און אנדערע זאכן אדער אביעקטן א.ד.ג. וואס געפונען זיך אין דער ערד
CIA (ראשי תיבות: Central Intelligence Agency "צענטראלע אינטעליגענץ אגענטור") איז די שפיאן ארגאניזאציע פון די פאראייניגטע שטאטן.
איר הויפט קווארטיר איז לענגלי, ווירזשיניע, א פאר מייל פון דער הויפטשטאט וואשינגטאן די סי.
די ארגאניזאציע איז געגרינדעט געווארן 1947 אין דער צייט פון פרעזידענט הערי טרומאן, - מער פונקטליכער - נאך דער צווייטער וועלט מלחמה ווען די (oss) איז צוטיילט געווארן Office of Strategic Services האט פ. טרומאן אין 1946 אויפגעשטעלט די סי איי עי נאר שפעטער איז עס צוגעלייגט געווארן צום "נאצינאלע זיכערהייט אקט" געזעץ אין 1947 ווען ס'איז אריין אין קראפט סעפטעמבער 18 1947.
די ארגאניזאציע איז אונטערן פרעזידענט ער געט די רעכט פאר אלע אונטערערדישע אפעראציעס
דאס האט אסאך געהאלפן צו כאפן די מלחמה פארברעכער, שפעטער אין 1949 איז אדורכגעפירט געווארן די געזעץ וואס געט רעכט זיך צו באניצען מיט אומגעצוימטע פאנדען, און אז אלע איהרע פראצעדורען מעגן געטועהן ווערען ווייט פינעם מענטשן'ס אויג אהן אפגעבן דין וחשבון, אפילו וויפאל איינגעשטעלטע ארבעטן איז אויך געווארן א געהיימניס.
איר עיקר ארבעט אין די ערשטע יאהרען איז געווען קעגען רוסלאנד דורך אויס די קאלטע קריג
אין 1970, אין די צייטן פון ריטשארד ניקסאן, ווען ניקסאן האט געוועלט אויסניצן זיינע כוחות דורך די סי איי עי, צו פארשווייגען די עפ בי איי (fbi), און נישט צולאזען א אויספארשונג אויף די פרשה פון וואטערגעיט, האט די קאנגרעס ארויפגעלייגט א פארבאט צו שפיאנירען אידערהיים - איליגעל - (אין אמעריקע), און אויך נישט צו עסעסינעיטן פירער'ס פון פרעמדע לענדער
אין 1988 איז די ערשטע מאהל וואס א סי איי עי דירעקטאר ווערט פרעזידענט דורכ'ן שטימען פאר דזשארזש ה. בוש אין דעם היסטארישן טאג סעפטעמבער 11 2001 זענען אסאך צוימונגען וואס קאנגרעס האט ארויפגעלייגט אין יאר 1970 צוריק אריין אין קראפט, נאכ'ן אריינקומען אין א נייע עפאכע,
סי איי עי'ס פליגל - און זייערע אפעראציעס.
אייגענע עראפלאנען, אייגענע סאלדאטן, אייגענע טורמע'ס, און נאך.
זיי האבן געהאט א אייגענע פלאטע פון יו-טו (u-2) און עס-אר-71 (sr-71) סערוועילענס פליגערס.
ארום און ארום.
סי איי עי ארבעט אינאיינעם מיט די mi6 פון ענגלאנד, מדינת ישראל "מוסד", קאנאדע csis. אוסטראליע'ס asis. פארשטייט זיך נישט אפענערהייט. ס'האט געארבעט אינאיינעם מיט די isi. פון פאקיסטאן ביי די אפגאן-סאווועיט מלחמה, און יעצט מיט די מלחמה אויף טעראר
אַ זעלבע-מין חתונה איז אַ חתונה צווישן צוויי מענטשן פונעם זעלביקער דזשענדער.
אַ האָמאָסעקסואַלער מאַן האָט חתונה מיט אַן אַנדערער זכר, און אַ לעזביאַנקע פֿרוי האָט חתונה מיט אַן אַנדערע נקבה.
ווייל שוואַנגערשאַפֿט און געבורט זענען אוממעגלעך קענען זיי אנשטאט אַדאָפּטירן אַ קינד אדער ניצן סוראָגאַציע.
לויט דער הלכה איז עס אסור מן התורה פאר מענער, ווייל ער איז מחוייב מיט פרייה ורבייה. ווי אויך טאר ער נישט מוציא זיין זרע לבטלה. אבער, פאר א פרוי איז נישטא דער איסור, ווייל זי איז נישט מחוייב מיט די מ"ע פון פריה ורביה.
אין ישראל דאַרף אַ זעלבע-מין פּאָר האָבן אַ ציווילע חתונה אין אַן אַנדערע מדינה, אדער וואוינען אין ישראל אַלס "ידועים בציבור".
דאקטער ספעציאליסט, אין דעם פעלד פון דאקטעריי איז פארהאן צוויי שטאפלען, איינס וואס ווערט אנגערופן אויף די ענגלישע שפראך מיט די בוכשטאבן פי סי פי, וואס איז דער אקראנים פאר פ'ריימערי ק'עיר פ'ראקטישאנער, וואס ער דארף זיך אויסקענען מיטן גאנצן געשטעל פונעם מענטשן אין אלע הינזיכטן אבער ער קען נישט יעדע פאך באזונדער
דערנאך איז פארהאן א העכערער שטאפל דאס איז א דאקטער וואס אין געווענליכע פעלער ווען א מענטש דארף דיאגנאזירט ווערן זעהט ער נישט דעם מענטש, ער זעהט איהם ערשט ווען דער פי סי פי האט אונטערזוכט דעם מענטש און ער האט באשלאסן אז צוליב די און די סיבה דארף דער מענטש אנקומען צו ספעציאליסט צ.ב.ש. פון הארץ דאקטעריי, דאן געט ער איהם א רעקאמענדאציע בריוול (אויף ענגליש רעפוירל) אז ער זאל גיין צו דעם און דעם לאמיר זאגן הארץ דאקטער (אויף ענגליש קארדיאלידזשיסט) וואס ער וועט איהם באהאנדלען פאר דעם און דעם ענין און ער וועט דורכפירן געוויסע פראצעדורן [אויב מעגליך] אויסצוהיילן אדער אוועק צו שטעלן דעם מענטש
פי סי פי איז דער אקראנים פאר גענעראלע דאקטעריי, דאס הייסט א דאקטאר וואס איז פונעם ערשטן שטאפל וואס ער קען זיך מער ווייניגער אויס מיט יעדן חלק פונעם גוף אויף אזויפיל צו קענען וויסן ווי צו שיקן אויב עס מאכט זיך א קאמפליקאציע, אויך קען ער היילן געוונליכע קליינע זאכן, און בפרט איז דאס זייער וויכטיג ווען א מענטש האט מערערע קאמפליקאציעס און איינער דארף צוזאמען נעמען אלע אויף איין פלאץ און זעהן וויאזוי מען באהאנדלט דאס אז עס זאל ארבעטן אויף ווי ווייט מעגליך אויף אן ארגאניזירטן סיסטעם
די אמעריקאנער באפעלקערונג איז זייער פארגלייבט און זיי געווענליכן פי סי פי וואס אסאך רופן דאס אן דער פאמיליע דאקטאר, און זיי געבן זיך נישט קיין ריר אן איהם, אזוי אויך די אלע ספעציאליסטן האלטן זייער שטארק אז מען זאל אויספאלגן אלע רעקאמענדאציעס וואס דער פריימערי דאקטער זאגט אן אדער ער פארשרייבט, און איז די אנגענומענע שיטה אז מען פארמיידט זייער אסאך קרענק גענוג פרי, און וויאזוי די סטאטיסטיק'ס ווייזן איז זינט דער סיסטעם איז איינגעפירט געווארן, לעבן מענטשן צעביסלעך לענגער און לענגער, וויין מען כאפט אלעס פריער און מען פרובירט דאס צו פארמיידן און/אדער אויסהיילן אויף א שטרענג ארגאניזירטן פארנעם
בית שמש איז א שטאָט אינעם ירושלים דיסטריקט פון ישראל, וואו א סאך ירושלים'ער אידן וואוינען דארט. די פרומע האבן זיך אהין געצויגן ארום צוואנציג יאר צוריק. אום 2010 איז זיין באפעלקערונג געווען 79,000. די היינטיגע שטאט איז געגרינדעט אום 1950, אבער ס'איז געווען אויפן ארט א יישוב שוין אין די תנ"ך צייטן.
די שטאָט איז געווען ערשט געגרינדעט אין דער פאַרצייַטיקער כנעענישער צייַט.
בית שמש ווערט דערמאנט אין תנ"ך, אין יהושע (קאפיטל טו) דערמאנט מען בית שמש אין דעם ארבטייל פון שבט יהודה, ליגן אויף דער גרענעץ צווישן שבט יהודה און שבט דן. שפעטער (יהושע קאפיטל כא) ווערט געברענגט אז מען האט די שטאט געגעבן צו די כהנים. די שטאָט איז אויך דערמאנט אין שמואל א (קאפיטל ו), אז דער ארון הברית האט צוריקגעקערט צו די יידן דורך בית שמש, און די מענטשן פון בית שמש האבן אויפגענומען דעם ארון מיט קרבנות. אויך אין ספר מלכים איז דערמאנט אַ מלחמה דארטן צווישן אמציה, מלך פון יהודה, און יואש, מלך פון ישראל. דאס איבערבלייבס פונעם אלטן ייִשובֿ זענען פאראן היינט אין תל בית שמש.
אין 2003 האט מען אנטפלעקט אין בית שמש די עלטסטע אייזן ווארשטאט אין דער וועלט.
מאדערנע שטאט.
אין די פריערע טעג פון בית שמש, האבן געוואוינט דאָרט די הויפּט עמיגראנטן פון איראַן, איראַק, צפון אפריקע, און רומעניע. איבער די יאָרן, און באזונדער אנפאנג פון 1990 ווען עס האט זיך אנגעהויבן א מאסיווע כוואליע פון עמיגראציע פון סאוועטן פארבאנד וואס האט געברענגט מיט זיך פילע נייע עמיגראנטן אויכעט צו בית שמש, די שטאט האט זיך היפש פארגרעסערט. אויכעט זענען אנגעקומען עמיגראנטן פון עטיאפיע און די פאַרייניקטע שטאַטן.
אין 2003, האט מען ווידערגעעפנט די בית שמש באַן סטאַנציע. די באַן סטאַנציע ליגט אויף דער ליניע פון ירושלים קיין תל אביב-יפו.
אין יאר ה'תשנ״ה איז אנגעקומען קיין בית שמש רבי חיים אברהם הורוויץ, באסטאנער רבי פון בארא פארק, און האט אויפגעשטעלט זיין הויף אין רמת בית שמש.
דורך די פארלויפענע יארן די שטאט האט זיך היפש פארגרעסערט א דאנק צו א הויכע געבורטצאל און אנקומענדיגע נייע איינוואוינערס וואס האבן זיך אהין געצויגן פון אנדערע שטעט, און היינט צו טאגס וואוינט דארט א ריזיגע צאל פון היימישע יידן, צווישן זיי האבן זיך באזעצט דארט אזעלכע געמיינדעס וואס געהערן צו דער עדה החרדית אזוי ווי תולדות אהרן און תולדות אברהם יצחק, דושינסקיא און נאך ענדליכע קהילות פון דעם יישוב הישן ארייגערכנט פון די נטורי קרתא אויכעט.
אין חודש סיון ה'תשע"ט, האט זיך באזעצט אין שטאט רבי ישראל אליעזר אדלער, דער דזשיקאוו - וויזשניצער רבי, וואס האט אריבערגעפירט אהין זיין קהילה פון רחובות.
אַרכימעד פון סיראקוזע (גריכיש: "Ἀρχιμήδης אַרכימעדעס"; בערך – בערך) איז געווען א גריכישער מאטעמאטיקער, פיזיקער, אינזשעניר, ערפינדער, און אסטראנאם. ער איז געווען פון די הויפט וויסנשאפטלער אין אוראלטע צייטן, אבער קיין סאך פרטים וועגן זיין לעבן קען מען נישט.
ער האט גערעכנט דעם שטח אונטער א בויגן פון א פאראבעל דורכן חיבור פון אן אומענדיקער סעריע, און האט אויסגערעכנט א גאנץ גענויע אפשאצונג פון דעם מאטעמאטישן קאנסטאנט פי.
קשאנאוו איז א שטעטל אין קליינפוילן (פריער וועסט־גאליציע), פוילן, מיט א באפעלקערונג פון 39,704 (אין 2006). קשאנאוו געפינט זיך 16 ק"מ צפון־מזרח פון אשפעצין, און 40 ק"מ מערב פון קראקע.
אין קשאנאוו זענען געווען אסאך ראדאמסקער חסידים און עס איז געוועזן א שטרייט צווישן די צאנזער חסידים איבער דאס רבנות, נאכדעם וואס דעם צאנזער רב'ס א זון, ר' דוד'ל קשאנובער איז דארטן אויפגענומען געווארן פאר רב און די ראדאמסקער חסידים האבן ענדערעש געוואלט אז עס זאל אנגעהערן קיין ראדאמסק, למעשה האבן ביידע זייטן פארמאגט אסאך פאטריאטן און אזוי איז עס פארבליבן ביזן קריג
גײַסטליכקײַט באצייכענט א הייליגער אדער גוטער שטימונג. (ענגליש: - שפיריטואליטעט. לשון קודש - רוחניות) דאס איז אז דער גייסט איז אין פולן טעם פון הייליקייט ער שפירט זיך נאנט צו גאט און פליעט אין די הויכע ספערן פון מיסטישקייט.
ווען מען גלויבט אין איבערנאטורליכע זאכן און אין רעליגיעזע גלויבונגען הייסט דאס אויך גײַסטליכקײַט.
קבלה מוסר און חסידות געבן זיך אסאך אפ מיט דעם. אויך אלע רעליגיעס און אטעיסטן געבן זיך אפ דערמיט.
עמנואל איז שטעטל, אין די מערב ברעג, א ישראלדיקע געגנט, וואס ווערט געפירט דורך א לאקאלע ראט. אויפגעשטעלט אין יאר 1983, און דערקלערט אלס לאקאלע ראט אין 1985. לויט די צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק, וווינען אין עמנואל 2,900 איינוווינער.
עס געפונט זיך צפון פון אריאל, און מזרח פון די התנחלות, קרני שומרון. די שטעטל באשטייט פון פֿרומע פאמיליעס.
די שטעטל איז געבויט געווארן, גוט צוגעשטעלט פארן רעליגיעזן ציבור, וואס האט מערערע קינדער. ווי אויך פארקן, אינדוסטריעלע זאנעס אלעס באזונדער, ווי דער שטייגער אין ישראל דורכאויס די 1980 יארן, ספעציעל איז געלייגט געווארן א דגוש, אויפן טאפאגראפיע, ווי די בערג און שטח ארום דעם יישוב, מאכן דעם געגנט זייער אסטעטיש שיין.
פון אנהייב אן האט די שטעטל געהאט פראבלעמען, ביי די צווייטער אינטיפאדע, איז פארגעקומען דארט א שוידערליכע טעראר אטאקע, אין וואס מערערע זענען אומגעקומען. די שטעטל פלאגט זיך שוין פון אנהייב, מיט מענטשן וואס פארלאזן דעם פלאץ.
דורכאויס די לעצטע תקופה איז עמנואל אויף די נייעס, ווען די בית יעקב שולע האט זיך אנטזאגט צוזאמשטעלן די אשכנזישע מיידלעך, מיט די ספרדישע מיידלעך אין די זעלבע קלאסן. אן ארגאניזאציע איז געגאנגען אין געריכט, און די ריכטער, האט באשולדיקט די אנפירער פון מוסד אלס ראסיסטן.
הרבֿ מרדכי צמח אליהו (כ"א אדר א' ה'תרפ"ט - כ"ה סיון ה'תש"ע) איז געווען אַ רב און א פוסק, פון אַ רבנישער משפּחה פון באַגדאַד. ער האט געדינט ווי דער ספרדישער הויפט רב פון ארץ ישראל אין די יארן תשמ"ג - תשנ"ג (1983-1993).
מרדכי אליהו איז געבוירן אין דער אלטשטאט פון ירושלים צו זיין פאטער הרבֿ סאַלמאַן אליהו און זיין מוטער מזל. זיין פאטער איז געקומען פון באַגדאַד, לויטן באפעל פונעם בן איש חי. ער איז פאריתומט פון זיין פאטער אין דער עלטער פון 11. זיין מוטער איז געווען די שוועסטער פון רבי יהודה צדקה, און אן אייניקל פונעם "בן איש חי"ס שוועסטער. זיין חינוך האט ער באקומען פון עטלעכע פלעצער, אַרייַנגערעכנט די פורת יוסף ישיבה ביי רבי עזרא עטייה.
ביי דער אומאפהענגיקייט מלחמה איז ער געווען אין א גרופע פון יונגע מענטשן וואס האבן געארבעט צו פאַרטיידיקן קרעפטן דאס ייִדישע פערטל אין אלטשאט.
איך פּיל אַז די יידן האָבן א באהאלטענע געפיל פון דערנידערטקייט וואָס מאכט זיי דער ביטול פון אנדערע, וואָס אויך משפּיע די אָנפֿירונג. מיינע פריינט האבן זיך געטראפן אום חודש ניסן אין "אַ באָרדינג שול ישיבה פּורת יוסף אין ירושלים, באַשלאָסן אויף די פאַרלייגן פון אַן אָרגאַניזאַציע וואס ברענגט אויף אידישע שטאָלץ.... אויך גלויב איך אַז דורך די אונטער ערד לעבן פון תורה, וואס אלץ מיר קענען אויפטאָן פאר די מדינה." [3]
די רב, האט צוזאמען מיט זייַן ברודער געטוישט דעם נאמען, סעלעקטירן דעם נאָמען פון מרדכי "בן אליהו", ער איז זייער נאנט געווען מיט רבי יצחק ניסים, ווי אויך האט ער זיך געדרייט ביי די חזון איש. ער איז געווען זייער נאָענט אנגענומענע מקובלים פון ישראל הרבֿ ישראל אבוחאציראַ (באַבאַ סאַלי), און הרב מרדכי שרעבי. הרבֿ אליהו איז געפֿאָרן קיין אויסלאנד עטלעכע מאָל זיך צו טרעפן מיט חב"ד רבי, רבי מנחם מענדל שניאורסאהן. און נאכדעם האט ער אנגעהאלטן אַ וואַרעמע שייכות מיט חב"ד חסידות.
רבי יצחק ניסים האט געבעטן הרב אליהו זאל אריינקוקן אריבערצוברענגן די ביינער פון חיד"א, וואס איז געלעגן באגראבן אין ליווארנע, איטאליע. דאנערשטאג 17טן מאי 1960 תש"כ זענען די ביינער באגראבן געווארן אויף הר המנוחות אין ירושלים.
אין די אָנהייב פון די תש"כ (1960) האט ער באקומען היתר הוראה פון דער ראבינאט, קורץ דערנאך איז ער אנגענומען געווארן אין די הויפּט רבנות קאָונסיל, און דעריבער ער געווארן אַ דיין אין די ראבינער פּלאַץ אין באר שבע, די יונגסטע, דיין אין ישראל. נאך פיר יאר איז די פּלאַץ אריבערגעגאנגען קיין ירושלים און נאָך דרייַ יאָרן (אין תשכ"ז) איז ער געווארן באשטימט אַלס דיין אין דער ראבינאט בית דין [5]. אין 1983 איז ער געווארן ערוועלט אלס דער ערשטער הויפּט רבֿ צו פארנעמען דעם אָרט פון רבי עובדיה יוסף, ווען ער באקומען 87 שטימען און רבי אליהו באַקשי-דאָראָן וואס האט באקומען בלויז 49 שטימען [6]. הרבֿ אליהו האט געדינט ווי הויפּט רבֿ, צוזאמען מיט רבי אברהם אלקנה שפּירא, דער אַשכּנזישער הויפּט רבֿ וואס איז געווען, ביז די תשנ"ג (1993).
נאכן רעזיגנירונג פון די הויפּט רבנות, איז דער רב באַוווסט געווארן ווי דער גייַסטיקער פירער פון די נאציאנאלע רעליגיעזע געמיינדע אינאיינעם מיט רבי אברהם אלקנה שפּיראַ. הרבֿ אליהו האט א גרויסע צאל פון אנהענגערס וואס קומען צו אים. אן אנדער טייל פון די נאציאנאלע רעליגיעזע געמיינדעס האבן קריטיק וועגן דער רבי מרדכיס וועג, און טוט נישט אָננעמען זייַן אָנפֿירונג. די דאזיקע קרייזן, איז געהאלטן דורך אַ הינטער - ארטאדאקס און ציוניסטיש אידעאלאגיע. הרבֿ אליהו איז געהאלטן אלס ברייט באקאנט צו טאָן ניסים. ער געט אַן אלע וואס ווענדן זיך צו אים ברכות און עצה אַפּליקאַנטן. איין זון, רבי שמואל אליהו, דינט אלס הויפט רב פון צפת, דער אַנדערער זון, רבי יוסף אליהו, איז דער ראש הכולל פון די מוסד "דרכי הוראה לרבנים" אין ירושלים.
א גרויסע השפּעה פון רבי אליהו איז געשטיגן אין די פריע איין און צוואנציקסטן יאָרהונדערט פֿאַר די פאַרלייגן פון מערערע פון פרומע גרופעס איבער ישראל, אַנטוויקלונג שטעט און שטעט אין דער צענטער. הרב אליהו שטייט אלס דער אנפירער פון "קרן מורשת", אַ נעץ פון תורה גרעסטער ארגאניזאציע אין איר צייַט, אָבער פארשלאסן אין 2005. אינערהאלב די נעץ גרופע "קרן מורשת, שטייען צוגעשטעלט אויף צו לערנען בתי מדרשים און זאלן וואס זענען געבויט (אַרייַנגערעכנט" הויך-קאָנפֿערענצן אָדער באגעגענישען אָרדענונג), און פארנעמט זיך אין אַקטיוויטעטן פארן פובליקום. דאס גרינדן די תורה ארגאניזאציע איז אונטער די קלינגוואָרט "צו באַזעצן אין די הערצער" איז געווארן אַן איינפלוסרייכע באַוועגונג פון פרומע ציוניסםן. דער רב געט ארויס אַ קליין אַרטיקל אין א וואכנשריפט בולעטין, חלק פון באַוועגונג מעייני הישועה ", אַז מעשים צו ווייַזן צוריק פאר בלאנדזשענדע יידן.
הרבֿ אליהו פירט אויך די כולל "דרכי הוראה לרבנים" אין ירושלים. דאס רעכנט אריין אין זיך אַ בית מדרש פאר יונגעלייט צו ווערן רבנים און דיינים, פאָרשטעלן אַ ישיבה אין ישראל און וועלטליכע קהילות. עס איז דא פון דאָרט מער ווי 60 פארשטייער אין פאַרשידענע לענדער איבער דער גארער וועלט פון מענטשן וואס אין זייער יוגנט האבן זיי דארט געלערנט.
דער רב פלעגט געבן א וועכנטליכע אידישע הלכות שיעור יעדן מאנטיק אָוונט אין זייַן שול אין קרית משה אין ירושלים. די לעקציעס ווערן איבערגעגעבן דורך סאַטעליט צו טויזנטער פון זיינע מענטשן וואס קענען עס זען ישראל און אין אויסלאנד. דערנאך ווערן די לעקציעס פארשריבן אין תורה בלעטער, און פארשפרייט אין פילע בתי מדרשים און צעשיקט טויזנטער פון עקזעמפלארן דורך דער וואָך אין א צייטונג גערופן "קול צופיך". איינער פון זיינע שמועסן וואָס איז ערשינען אין דעם בולעטין, האט רבי אליהו געזאגט אז יורם שקאָלניק, וואס איז געטראפן געווארן שולדיק אויף אומברענגען אַ טעראָריסט וואס האט כמעט געהרגט א מענטש, אבער מען האט אים געכאפט, און אים געבינדן אין קייטן, און דערנאך האט די שקאלניק אים געשאסן. "ער זיצט אין טורמע עטלעכע יאר, זייַענדיק אומשלדיק" [7].
הרבֿ אליהו איז איינער פון די גרעסטע פארלאנגער פון די באלדיקע באפרייאונג פון די ישראל שפּיאָן יונתן פּאלארד, און אין דעם קאמף פֿאַר פארלייגן פאר אמעריקאנער פרעזידענטן זיין באגנאדיקונג, און האט אַפֿילו אים באַזוכט אין תפיסה אין די פאַרייניקטע שטאַטן עטלעכע מאָל.
אום שביעי של פסח תשס"ח (דעם 25סטן אפריל 2008), איז הרב אליהו האספיטאליזירט געווארן אין שערי צדק מעדיצין־צענטער אין ירושלים, נאָך אַ האַרץ אטאקע און ער איז אריבערגעגאנגען א בייפּאַס. נאך עטלעכע טעג האט ער אויך געליטן פון אַ פראפלעקסיעּ. אויף 27 אקטאבער 2008, נאָך דער (קאַטהעטעריזאַטיאָן?) (צינתור?)פּראָצעדור וואס איז דורכגעפאלן, דערפאר איז די רב אויך אריבער אן אפעראציע צו עפענען דאס האַרץ, ער איז דעפינירט געווארן אין אַ קריטישן צושטאַנד. צו דעם סוף פון 2008 איז ער ארויסגעלאזט געווארן פריי צו זייַן היים און אומגעקערט ביסלעכווייַז פּאַמעלעך צו זיין רוטין אין טאג טעגלעכן לעבן.
כ"ה סיון תש"ע, נאך א מחלה פון צוויי יאר, איז ער נפטר געווארן אין שערי צדק שפיטאל, ירושלים.
ערלוי () איז א שטאט אין העוועש מעדזשע, צפון אונגארן, 37 ק"מ דרום־מערב פון מישקאלץ.
די משפחה פון רבי עקיבא אייגער האבן געוואוינט אין ערלוי.
אין 1890 האבן געוואוינט 2,396 יידן אין ערלוי. עס האבן געוואוינט ארום 175 ארטאדאקסישע פאמיליעס בשעת דער נאצי שלאנג איז דארטן אריינגעקומען.
דער לעצטער רב איז געוועזן הרב ר' שמעון סופר הי"ד, א זון פונעם כתב סופר וואס איז געווען א זון פונעם חתם סופר. דער זון פון הרב שמעון, הרב משה, איז געווען א דיין אין ערלוי.
דער אוניווערסיטעט פון אקספארד (באוואוסט מיטן נאמען אקספארד אוניווערסיטעט), פלאצירט אין דער ענגלישער שטאט אקספארד, איז דער עלטסטער איבערגעבליבענער אוניווערסיטעט אין דער ענגליש רעדנדיקער וועלט, געגרינדעט אין דעם 11טן יארהונדערט.
די הויפט ביבליאטעק פונעם אוניווערסיטעט איז די באדליען ביבליאטעק, געגרינדעט דורך סיר טאמאס באדלי אין 1598.
קיבל קאלעדזש, א טייל פונעם אוניווערסיטעט פון אקספארד
די באדליען ביבליאטעק איז די פארשונג ביבליאטעק פונעם אוניווערסיטעט פון אקספארד, ענגלאנד. זי איז די צווייטע גרעסטע ביבליאטעק אין בריטאניע (נאך דער בריטישער ביבליאטעק). די באדליען איז איינע פון די ביבליאטעקן וואס באקומען (לויטן געזעץ פונעם פאראייניגטן קעניגרייך) יעדע בוך וואס האט קאפירעכט אינעם לאנד. דארט זענען פלאצירט די מערסטע היסטארישע שריפטן פון ביכער אין ספרים, אריינגערעכנט די אלע ספרי קודש, א שטייגער ווי דער כתב יד פונעם רמב"ם און נאך אסאך ראשונים.
די באדליען איז געעפנט געווארן דעם 8טן נאוועמבער 1602.
ווי באקאנט איז הרב מיכאל בער ווייסמאנדל אפגעזעצן דארטן יארן בעפארן קריג און פרובירט מגיה צו זיין די ספרי הראשונים, אבער זיין ארבעט איז נעבעך געגאנגען לטמיון נאך דעם וואס אלע זיינע שריפטן זענען פארלוירן געגאנגען אין קריג.
דער באדליען האט דעם פערזענלעכן ביבליאָטעק פון 4221 ספרים פון הרב דוד אפנהיים, הויפט רב פון פראג.
סאלאח שבתי, (געזאגט: סאלאך שאבאטי), איז א פילם ארויסגעקומען אין ישראל, אום יאר 1964.
ווערט פארעכנט אלס ערשטע פון בורעקאס פילמען, וואס לאכט אפ פון סטערעאטיפן, אין געזעלשאפט, פון ישראל באפעלקערונג, דאס געמישעכטץ פון ספרדים, און אשכנזים, אין די ערשטע יארן פון לאנד, ווען עס איז געווען א גרויסע עליה, קיין ישראל.
דער דירעקטאר, און שרייבער פון די געשיכטע, איז אפרים קישון, א ייד געקומען פון אונגארן, וואס ער האט געוווינט אין די איבערגאנגס לאגערן (מעברות}, און זיין שכן איז געווען א ייד פון מאראקא.
דער הויפט אקטיאר, איז חיים טופול, וואס איז סאלאך, און ער איז פון מאראקא, ווי ער שטויסט זיך אן אין הארטן ביוראקראטיע, פון די רעגירונג, ער פארשטייט נישט צופיל וואס גייט פאר, אבער צו מאכן שפיצלען פארשטייט ער גאנץ גוט. די פאליטיק אין לאנד, איז א קארופטירטע, און פון דעם מאכט ער געלט.
דער פילם איז א קאמעדיע, און דראמאטיש אויף א קאמישן אופן.
דער פילם איז געווען, דער ערשטער ישראל פילם צו זיין אויף די ליסטע פון אסקאר, אלס בעסטע אויסלענדישע פילם, און די ערשטע ישראל פילם צו באקומען די גאלד גלאבוס פרעמיע, די פילם האט עס באקומען צוויי מאל.
אין ישראל איז די מעדיע געווען שטארק קעגן פילם, קישון האט געטענהט, אז גאלדע מאיר האט נישט געוואלט די פילם זאל קומען קיין אמעריקע, צום סוף האט דער פילם געהאט דארט גרויס הצלחה.
חיים טאָפּאָל (געבוירן דעם 9טן נאוועמבער 1935 אין תל אביב) איז אן ישראלדיקער טעאטער, פילם און געוועזן א שטימע אקטיאר. ער איז איינער פון די מערסטע באוואוסטע אקטיארן אין ישראל און איבער דער וועלט.
זיין פאטער יעקב טאפאל איז געווען פונדערהיים א אלכסנדרער חסיד, און זיין מוטער א שומר מסורת.
אין זיין יוגנט האט ער געארבעט אין א דרוקעריי, אין ארמיי איז ער געווען אין די נח"ל קאפעליע, וואו ער האט געטראפן אורי זוהר, און זיין צוקונפטיקן ווייב גליה, אין די נח"ל האט ער געשפילט סאלח שבתי, פון אפרים קישון, שפעטער ווען ער האט געמאכט דעם פילם מיטן זעלבן נאמען, איז חיים געווען סטאר, ער האט באקומען דערפאר די גאלד גלאבוס, פארן בעסטע אקטיאר פון יאר.
טופולס קאריערע איז געקומען צו א הויכפונקט, ווען ער איז געקומען שפילן די ראלע פון טעוויע דער מילכיקער, געשריבן דורך שלום עליכם, אין דער פילם "פידלער אויפן דאך", אין לאנדאן. לאנגע יארן האט ער געשפילט אלס טעוויע, אין טעאטערס אין בראדוויי און לאנדאן. אלס א שטימע אקטיאר איז ער באקאנט געווען פאר זיינע ראלעס אלס באַגיראַ אין די העברעאישע ווערסיעס פון "דאָס בוך פֿון דזשאַנגל" און "דאָס בוך פֿון דזשאַנגל 2", און אלס רובעוס האַגריד אין "האַרי פּאָטער און דער וויסן-שטיין" און "האַרי פּאָטער און דאָס קאַמער פון סודות".
שפעטער האט ער געשפילט אין אנדערע פילמען אויך, אויף BBC, און נאך אנדערע זאכן.
ער האט באקומען אין יאר 2008, אויסצייכענונג פון ישראל פעסטיוואל, פאר זיינע אויפטוען אין ישראל קולטור, פון לידער אין פילמען.
א גאז קאמער איז א צימער וואס ווערט הערמעטיש פארשלאסן און מען ציט ארויס די לופט פון דארטן, און אנשטאט דעם פילט מען דאס אן מיט אנדערע סארט גאזן, צ.ב.ש. קארבאן מאנאקסייד, א.ד.ג. וואס עס איז אזא סארט לופט וואס קיין לעבעדיגע באשעפעניש און קיין מענטשן קענען דאס נישט איבערלעבן, די דייטשן האבן זיך דערמיט באנוצט אלס איינע פון די וועגן פאר דעם ענדגילטיגער לעזונג
אוישוויץ.
און אוישוויץ זענען די גאז קאמערן געווארן אנעפילט מיט ציקלאן-בי גאז, וואס דאס איז איינע פון די גאזן וואס א באשעפעניש קען דאס נישט איבערלעבן
טרעבלינקע.
אין טרעבלינקע אין און נאך לאגערן האבן זיי דאס געטוען אריילייגנדיג די אידן אין לאסטאויטאס, באנען א.ג.ד. און אריינגעשטעקט דעם רער פון דעם מאפלער פון ווי עס קומט ארויס די אויסגעברענטע לופט וואס ווערט טראנספארמירט אין קוילן זייערס וואס דאס איז אויך איינע פון די כעמישע גאזן וואס באשעפענישן קענען נישט דורכמאכן און אזוי ארום זיי געמארדעט
פערל הארבער איז א האפן וואס געפינט זיך אויף אן אינזל אין האוואי, פאראייניגטע שטאטן, וואו עס האט זיך געפונען א מיליטערישער באזע, און אמעריקע האט זיך אין אנהויב געהאלטן נייטראל אין דער צווייטער וועלט מלחמה, אבער שפעטער האט יאפאן אנגעפירט דארטן אן אטאקע אויף דער אמעריקאנער באזע, אום 7טן דעצעמבער 1941. און דאן האט אמעריקע ערקלערט קריג אויף יאפאן, און דייטשלאנד האט אלס יאפאן'ס פארבינדעטע דערקלערט קריג אויף אמעריקע.
די אטאקע איז דורכגעפירט געווארן אין צוויי פאזעס, די ערשטע כוואליע יאפאנעזע קריגס עראפלאנען, האבן אטאקירט אום 7:51 אינדערפרי, 183 קריגס עראפלאנען האבן טיילגענומען אינעם אטאקע. שפעטער 8:30 איז די צווייטע כוואליע אנגעקומען פון 170 עראפלאנען, און האט באמבאדירט די שיפן, וואס זענען געווען געאנקערט ביי די פארט.
די אריזאנע קריגס שיף האט געכאפט א דירעקטע באמבע, אויפן אמוניציע אפטיילונג פונעם שיף, די שיף האט אויפגעריסן, און געזינקען עטליכע סעקונדעס דערויף, נאך ניין שיפן האבן געזינקען, און איין און צוואנציג זענען שטארק געשעדיקט געווארן, דריי פון די געשעדיקטע שיפן אוממעגליך איבערצובויען.
2,350 אמעריקאנע זעלנער, זענען אומגעקומען אין די אטאקע, און 1,178 זענען פארווונדעט געווארן, צווישן די טויטע זענען 68 געווען ציווילע. רוב געשטארבענע סאלדאטן זענען געווען פון אריזאנע שיף.
לויט געוויסע קאנספיראציע טעאריקער האט פרעזידענט פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט געוואוסט פון פאראויס פון דער אטאקע און ער האט דאס צוגעלאזט בכדי איבערצואוועגן דעם פאלקס מיינונג פון קעגן אויף פרא מלחמה, אבער עס איז נאך א דעבאטע אויף ביזן היינטיגן טאג, און עס איז דא ראיות אויף ביידע זייטן.
דער פערסישער איינגאס, אויף פערסיש כאליזש פארס, און אראביש, אל-כאליזש אל-אראבי.
ווערט אויך גערופן אראבישער איינגאס, בעיקר אין די אראבישע לענדער. די נאמען פונעם ים סוף, ביזן ניינצטען יאר הונדערט, איז געווען אראבישער איינגאס. אין דער וועלט איז מער אנגענומען דעם פערסישער ווערסיע פון די נאמען, אדער "די איינגאס".
די איינגאס געפונט זיך אויף א שטח פון 233,000 קוואדראט קילאמעטער, עס פארבינדט זיך צו די אמאן איינגאס, אויף די מזרח. פון מערב זייט פאנגט זיך די איינגאס אן, פון א דעלטא ביי די טייך שאט אל-אראב, די טייך ווי די פרת און די חידקל, פאלן אריין אין איראק.
די איינגאס איז לאנג 989 קילאמעטער, אין די ברייט איז דער שמאלסטער טייל, 56 קילאמעטר ביי די הארמוז דורכגאס. די וואסער איז נישט זייער טיף, די מאקסימום טיפקייט איז נישט מער פון 60 מעטער, די שווונג איז אויך א שוואכע, אפילו ווען די וואסער הייבט זיך (בעיקר אין די ווינטער).
רוב פון די רויע נאפט איבער די וועלט, ווערט ארויסגעשעפט פון די איינגאס.
די לענדער ארום די איינגאס. פאראייניגטע אראבישע עמיראטן, סאודי אראביע, באכריין א אינדזל, קאטאר וואס איז א האלב אינדזל פון סאודי אראביע, קאווייט און איראק צפון מערב, איראן צפון. עס זענען פארהאן עטליכע אינדזלען אינמיטן דעם איינגאס, וואס האט שוין געברענגט צו מערערע רייבערייען צווישן די לענדער, איבער ווער עס געוועלטיקט אויף זיי.
די וויכטיקייט פון די איינגאס, איז שוין א גאר היסטארישער, אלעקסאנדער דער גרויסער, האט שוין געהאט א פלאן, וועגן בויען א פארט פאר זיין אימפעריע. איבער די קומענדיקע הונדערטע יארן, איז די איינגאס געווען אונטער אראבער, פערסישע אימפעריע, אטאמאנישע אימפעריע, און אונטער מערב אייראפעישע הערשאפט. אין די ניינצעטע יאר הונדערט, האבן די אראבער אנערקענט אין די בריטישע הערשאפט. אין יאר 1960 איז די אנוועזנהייט פון גרויסבריטאניע, געקומען צו אן ענדע, און אויף זייער פלאץ איז אנגעקומען די פאראייניקטע שטאטן, און די סאוועטן פארבאנד.
די קאנפליקטן צווישן די אראבער און די פערסן, און יעדע לאנד אין ראיאן, ווילנדיק האבן מער נאפט. האט שוין געברענגט צו עטליכע קריגערייען, און מלחמות צווישן די לענדער. דורכאויס די איראן-איראק מלחמה (1988-1980), איז איינע פון די פראנטן געווען די איינגאס. שפעטער אין 1991 ווען סאדאם כוסעין, האט אינוואדירט קאווייט, וואס האט שפעטער צוגעברענגט צו די ערשטע גאלף מלחמה.
א לאנגע קריגעריי גייט ארום צווישן די לענדער אין מיטל מזרח, איבערן נאמען פון די איינגאס, אנגעפאנגען פון די 1950ע יארן. גאמאל אבדול נאסער, פרעזידענט פון עגיפטן, האט אין
זיין קריגעריי קעגן דעם שאך, געטוישט דעם נאמען צו אראבישער איינגאס, וואס איז געווארן אנגענומען אין די אראבישע וועלט. איראן פון זייער זייט, פירט אן אגרעסיווע פאליטיק, קעגן סיי ווער עס רופט עס אראבישער איינגאס, אויף אזוי ווייט אז זיי באיקאטירן, אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס, וואס רופן דעם איינגאס, אראבישער איינגאס.
כאלעד מאשאל, פירער פון כאמאס טעראר גרופע, האט אין א רעדע וואס באצייכנט דעם טאג וואס סאלאך א דין, האט איינגענומען ירושלים, פון די קרייצצוג. אנגערופן דעם איינגאס מיטן נאמען אראבישער איינגאס, די איראנער האבן געשוימט פאר כעס, אין איין וועב זייט האבן מענטשן געשריבן, אז כאמאס געט צוריק פאר איראן, די ליבשאפט וואס איראן האט צו כאמאס. אן איראנער מיטגלידער אין פארלאמענט (מאדזשעלס), האט שארף פארדאמט מאשאלס ווערטער, אויך האט דער מיטגלידער צוגעלייגט, אז די וועלט דארף וויסן, אז איראן איז זייער סענסיטיוו צו די נאמען "אראבישער איינגאס".
אראבישע לענדער זענען די לענדער אין מיטל מזרח, און אין צפון אפריקע, וואס דער אפציעלער שפראך, איז אראביש.
רוב לענדער האבן באקומען זעלבשטענדיקייט, דורכאויס דעם צוואנציגסטן יארהונדערט, מערסנטנס פון די לענדער, זענען געווען אונטער אייראפעישע הערשאפט. רוב לענדער ווערן געפירט דורך די אריסטאקראטישע עליטע. געוויסע לענדער האבן א קעניגרייך, וואס איז א מאנארכיע. אנדערע זענען א דיקטאטורישע רעזשים, ווי די באפעלקערונג ווערט אונטערדריקט. אין טייל לענדער איז דא פרייהייט, אין א געוויסע זינען, ווי לבנון, עגיפטן, קאטאר, און טוניסיע. אין אנדערע לענדער איז נישטא קיין פרייהייט פון ווארט, און די אפאזיציע האט נישט קיין רעכט צו עקזיסטירן, ווי סאודי אראביע, סודאן, סיריע. אין אלזשיר זענען געווען פרווון צו איינפירן א דעמאקראטיע. אין א טייל לענדער, זענען דא שווערע באציונגען צווישן די מינאריטעטן, ווי לבנון, איראק, סיריע, און סודאן. אין לבנון זענען אלע רעגירונג פאזיציעס, אייניג צעטיילט צווישן די מינאריטעטן, אין איראק שלאגן זיך די שיאטן מיט די סוניס, און זיי ביידע שלאגן זיך מיט די קורדן.
אין כמעט אלע לענדער איז די רעליגיע, סוני איסלאם, מיטן אויסנאם פון איראק, און באכריין, ווי א מאיאריטעט זענען שיאטן, אין לבנון זענען די שיאטן א גרויסע מינאריטעט גרופע, אינערהאלב די מוסלמענער באפעלקערונג, אין לבנון זענען די מאראנען קריסטן, און די דרוזן, א גרויסע פראצענט פון די באפעלקערונג. אין עגיפטן זענען פארהאן קאפטישע קריסטן. אין סודאן זענען אויך דא אסאך קריסטן, און אנדערע לאקאלע רעליגיעס. אין סיריע, זענען דא אלאוויס, וואס האט זיך אפגעטיילט פון די שיאטן, וואס זיי הערשן איבערן לאנד.
אין אלע לענדער, איז די ליטערארישע אראביש, אנגענומען און פארשטאנען, בעיקר אין צייטונגען, רעדעס, און עלעקטראנישע מעדיע, רוב מענטשן פארשטייען די שפראך, וויבאלד די אונטערשיד צווישן די דיאלעקטן איז א קליינער. די לאקאלע דיאלעקטן פון טאג טעגלעכע שפראך, זענען אבער זייער אנדערש, איין געגנט פון צווייטן, אפטמאל אפילו אין די זעלבע לאנד. אין עטליכע לענדער ווי אין מאראקא, און לבנון, איז אויך דא פראנצויזיש, וואס דינט דארט אלס צווייטע שפראך. אין אנדערע לענדער דינט ענגליש, אלס צווייטע שפראך בעיקר אין יארדאניע.
לענדער און געגאגראפיע.
די לענדער פון דרום מערב אזיע, און צפון אפריקע העכערן סאהארא, זענען די לענדער וואס רעכענען זיך אין די גרופע, ווערט אויך פארעכנט אלס מיטל מזרח.
דאס זענען א ליסטע פון זיבן לענדער וואס געפונען זיך אויפן אפריקאנער קאנטינענט.
עלף לענדער זענען אריינגערעכנט אין די גרופע, פון די אזיאטישע קאנטינענט.
אנדערע לענדער וואס געפונען זיך אויך אין מיטל מזרח, אבער ווערן נישט פארעכנט אלס אראבישע לענדער טערקיי, ישראל, ציפערן, איראן. סאמאליע, דזשיבוטי, און קאמאראס אינדזלען, אפילו זיי זענען אין אראבישע ליגע, ווערן זיי נישט פארעכנט אלס אראבער.
בן־גוריון פליפעלד (; אין קורצן: נתב"ג) איז דער אינטערנאציאנאלער פליפארט פון ישראל, און מערהייט מענטשן וואס קומען אריין אין לאנד, קומען דורך דעם פליפעלד.
דאס פליפעלד איז געווארן אויפגעשטעלט דורך דעם בריטישן מאנדאט; אין יאר 1935 האט זיך אנגעהויבן די ארבעט, און אין יאר 1937, האט מען פארענדיקט בויען די סטארטפאסן. די ענגלישע האבן גערופן דאס פליפעלד מיטן נאמען ווילהעלמע, אבער דער ברייט באקאנטער נאמען איז געווען לוד פליפעלד, אויפן נאמען פון דער שטאט וואס געפונט זיך נישט ווייט. אין 1973 ווען דוד בן גוריון איז געשטארבן, האט מען גערופן דעם פליפעלד אין זיין אנדענק.
דאס פליפעלד ווערט קאנטראלירט דורך דער פליפעלדער אגענטור, וואס איז א ישראלס רעגירונג געזעלשאפט. דאס פליפעלד איז איינע פון די מערסט פארנומענסטע אין די מיטל מזרח, וואס אין יאר 2008, זענען אריבער כמעט עלף א האלב מיליאן פאסאזשירן.
דאס פליפעלד געפונט זיך אין עק פון גוש דן, ביים נידעריקן טייל שפלה. דאס פליפעלד איז 19 קילאמעטער דרום מזרח פון תל אביב, און 13 קילאמעטער ווייט פון די ברעגעס פון מיטלענדישער ים, און עטליכע קילאמעטער צו דרום געפונט זיך די שטאט לוד. עס זענען פאראן עטליכע שטעט, וואס געפונען זיך נאנט צום פליפעלד ווי אור יהודה, יהוד, און נאך.
אין יאר 2008, איז אויפגעברענגט געווארן דאס געדאנק, אז די פליפעלד זאל ווערן טייל פון לוד מוניציפאליטעט, דערווייל איז גארנישט געווארן דערפון.
טערמינאלן.
טערמינאל איינס, איז דער עלטסטער טערמינאל, געבויט דורך די בריטישע. איבער די יארן זענען צוגעבויט געווארן אסאך שטיקער צו דער געביידע, ביז די ארגינעלע געביידע איז געווארן נישט צום דערקענען.
טערמינאל צוויי, איז געווען א קליינער טערמינאל, געענדיקט בויען אין יאר 1969, און באניצט בעיקר צו רייזעס אינערהאלב ישראל, ביז אין יאר 2007. דערנאך איז די געביידע אראפגעווארפן געווארן, און א נייע געביידע פאר יו-פי-עס, איז אויפגעשטעלט געווארן אויפן אלטן פלאץ.
טערמינאל דריי, איז דער נייער טערמינאל, אריין אין באניץ אין יאר 2004. ער איז דעמאלט געווען איינער פון ישראלס גרעסטע אינפראסטרוקטור פראיעקטן אין די לעצטערע יארן. איר מאקסימאלע פאסאזשירן א יאר דורכגאנג, איז 16 מיליאן. דער טערמינאל פארמאגט מערערע געשעפטן און צוגעהערן, א באן סטאנציע פון ישראל באנען און צוויי בתי מדרשים.
טערמינאל פיר, איז א קליינער טערמינאל, אויפגעשטעלט אין יאר 1999, ער איז אבער קיינמאל נישט באניצט געווארן, אויסער אין 2002, ווען עס האט אויסגעבראכן די סארס ווירוס אין ווייטע אזיע, זענען מענטשן וואס זענען געקומען צו פליען פון דארט, אונטערזיכט געווארן אין טערמינאל פיר.
שאסיי 1 (ישראל) פון ירושלים און תל אביב, פארט אריבער דרום פון פליפעלד, און האט אן ארויסגאנג צום פליפעלד, ווי אויך שאסיי 40, פארט פון מזרח זייט פון פליפעלד, און האט א שאסיי אריינגאנג צום פליפעלד.
אגד אויטאבוס געזעלשאפט, האט אויטאבוסן וואס פארן אריין אינעם פליפעלד, אבער זיי זענען אינערליכע רוטעס, זיי פארבינדן צו אל על קרייצונג, און קרית שדה התעופה. אויך זענען פארהאן טעקסיס צוגעשטעלט צו די שטעט, אין ספעציעלע רוטעס (מוניות שירות).
בן-גוריון פליפעלד באן סטאנציע האט זיך געעפנט אין יאר 2004, און געפונט זיך אויף דער מודיעין – תל אביב – חיפה רוטע. ווי אויך זענען דא באנען וואס פארן פון באר שבע, קיין צפון דורכן פליפעלדס באן סטאנציע, אדער פון צפון קיין באר שבע דורך דער באן סטאנציע, עטליכע מאל אין טאג.
היימארט.
דאס פליפעלד איז די היים פאר אל על, ישראייר, ארקיע, און סאן דאר, פאסאזשירן לופטליניעס, און ק.א.ל. פראכט ליניע. ווי אויך געפונט זיך א מיליטערישע לופט פלאט פיליע אין פליפעלד.
אפע"ק (ענגליש: OPEC, ר"ת פון Organization of Petroleum Exporting Countries—"ארגאניזאציע פון בענזין־עקספארטירער לענדער") איז א קארטעל פון צוועלף לענדער וואס האלט אן א מאנאפאל איבער דער וועלט'ס גרעסטן חלק אויל גראבונגען אז די פרייזן זאלן נישט צופיל פאלן, נאר די אראבישע ליגע מיט זייערע אייראפעער פריינד זאלן זיך קענען אנפילן די טאשן אויף די אמעריקאנער ענערגיע הונגעריגע מענטשן, וואס פאר אן אמת געזאגט היינט איז זייער מאכט שוין היבש געפאלן ווען מען טרעפט אויל אין אנדערע לענדער, ווי אויך הייבט מען אן צו נוצן מער עטאנאל. אבער רוסלאנד איז דער גרויסער בער וואס מאכט אן צרות איבעראל כדי ער זאל קענען מאכן געלד אויף זיינע גרויסע אויל רעזערווארן.
אפעק איז הויפטקווארטירט אין ווין.
אפעק מיטגלידער.
אלעס צוזאמען זענען פארהאן צוועלף מיטגלידער לענדער
70ער יארן.
אין די 70ער יארן ווען די אראבישע וועלט האט פראקלאמירט דעם אויל-עמבארגא אלס ענטפער צו די יום כיפור מלחמה וואס זיי האבן געהאלטן אז אמעריקע העלפט בלינדערייט ארויס די ציונים, האבן זיי דאן כמעט פאראלאזירט די וועלט
אין 2010.
אין 2010 איז געווארן די מאכט פון אפעק ווייניגער און ווייניגער נאכדעם וואס עס האט אין 2008 געגרייכט א פעסל אויל צו ארום $147.46 אויפן ניו יארק מערקענטילע בערזע איז דאס געווען א גרויסער ווענדפונקט וואס האט אויפגעוועקט די וועלט וואס זינט דאן ווערט די טעכנאלאגיע פילפאכיג מער פארגעשריטן פון די יארן בעפאר און דורכאויס די לעצטע צען יאר פון 00' ביז 10' איז געפאלן מיט א האלבער גאלאן וויפיל א מענטש באנוצט זיך אין א טאג מיט גאזאלין צו דירעקט צו אומדירעקט, וואס עס וועט זיך אויסקאכן אין די קומענדיגע יארן ווארט אונז איבער צו זען, אבער מיט די אלע ענווייראמענטאליסטן און דעם דרוק וואס די אויטאמאביל אינדוסטריע האט צו ערצייגן מער ענערגיע שפארזאמע קארס, איז נישט אזוי אבסורד צו זאגן אז עס איז שוין גאנץ נאנט דער טאג וואס מען וועט שוין אינגאנצן נישט זיין אפהענגיק אין די אראבישע שייכן מיט די רוסישע דיקטאטורן און מען וועט שוין נישט דארפן אזויפיל אוועק צאלן פאר די ביסל ענערגיע וואס דער מענטש ברויך צו האבן.
דער שטאַט פון קואווייט (, "דאַוולאַט אַל־קואוואַיט") איז א סוווערענער אראבישער עמיראט פלאצירט אין צפון מזרח פונעם אראבישן האלבאינזל אין מערב אזיע. ער גרענעצט מיט סאודי אראביע צו דרום און איראק צו צפון.
קואווייט איז זייער רייך אין דעם אויל, וואס רופט זיך שווארצע גאלד, און צוליב דעם האט סאדאם כוסעין דאס געוואלט אינקארפארירן אלס דעם 19'טן גובערניע פון איראק, וואס דאס האט צוגעברענגט צו דעם 1991 גאלף קריג
ניגעריע (אפיציעל די פעדעראלע רעפובליק פון ניגעריע) איז א לאנד אין מערב אפריקע, וואס איז רייך אין אויל און אין אנדערע נאטורליכע אוצרות אין מינעראלן. ניגעריע גרענעצט ניזשער צו צפון, טשאד צו צפון־מזרח, קאמערון צו מזרח און בענין צו מערב. די דרום זייט פון לאנד איז זיין בארטן, פלאצירט אויף דער בוכטע פון גינע און דעם אטלאנטישן אקעאן. די פעדעראציע באשטייט פון 36 שטאטן און איין פעדעראלע הויפטשטאט טעריטאריע וואו עס געפינט זיך די הויפטשטאט, אבודזשא. די קאנסטיטוציע דעפינירט ניגעריע ווי א דעמאקראטישער וועלטלעכער שטאַט.
מיט 154,729,000 איינוואוינער איז זי דאס מערסט באפעלקערטע לאנד אין אפריקע. איר הױפּטשטאָט איז אַבודזשאַ, און די גרעסטע שטאָט איז לײגאָס.
ניגעריע איז געווען די היים פון א צאל אוראלטע קעניגרייך און שטאטן במשך די יארטויזנטער. די מאדערנע מדינה שטאמט פון בריטישן קאלאניע-הערשאפט וואס האט אנגעהויבן אינעם 19טן יארהונדערט, און די היינטיגע צורה איז געקומען מיט דעם צונויפגיסן פונעם דרום ניגעריע פראטעקטאראט מיטן צפון ניגעריע פראטעקטאראט אין 1914. ניגעריע איז געווארן אן אומאפהענגיקע פעדעראציע אין 1960. צווישן די יארן 1967 ביז 1970 האט דאס לאנד געליטן פון א בירגערקריג. דערנאך האט די רעגירונג געוואקלט צווישן דעמאקראטיש געוויילטע פארלאמענטן און מיליטערישע דיקטאטורן ביז ענדלעך אין 1999 האט עס דערגרייכט א סטאבילע דעמאקראטיע. די פרעזידענט-וואלן אין 2011 זענען געווען די ערשטע וואס זענען געווען גאנץ פריי און יושרדיק.
אין די לעצטע יארן האט מען דארטן געטראפן אסאך דיאמאנטן גרובער, וואס דאס האט שטארק אראפגעברענגט דעם מארק, זינט דורך דעם האט דע בירס פארלוירן דעם מאנאפאל.
עס זײַנען דאָ װײניק ייִדן אין ניגעריע, זיי זײַנען איגבאָס, אַן אַפֿריקאַנישער שבֿט.
ניגעריע ווערט אפט גערופן דער "ריז פון אפריקע ", צוליב איר גרויסע באפעלקערונג און עקאנאמיע. מיט 201 מיליאן באוואוינער, איז ניגעריע דאס מערסט־באפעלקערטע לאנד אין אפריקע און דאס זיבעטע מערסט־באפעלקערטע לאנד אין דער וועלט. ניגעריע האט די דריט־גרעסטע יוגנט־באפעלקערונג אין דער וועלט, נאך אינדיע און כינע, מיט מער ווי 90 מיליאן פון אירע באוואוינער אונטער 18. דאס לאנד ווערט גערעכנט א פילנאציאנאלע מדינה, מיט 250 עטנישע גרופעס, פון וועלכע די דריי גרעסטע זענען די הויזע, איגבא און יארובא; די עטנישע גרופעס רעדן מער ווי 500 פארשידענע שפראכן. די אפיציעלע שפראך פון ניגעריע איז ניגערישע ענגליש וואס איז א צד־השווה איבער אלע באזונדערע שפראכן אין לאנד. ניגעריע איז צעטיילט אויף צוויי צווישן קריסטן, וואס וואוינען מערסטנס אין דרום טייל פון לאנד, און מוסולמענער, וואס וואוינען מערסטנס אין צפון. א מינערהייט פון דער באפעלקערונג האלטן די אלטע רעליגיעס פון ניגעריע, ווי למשל די אלטע רעליגיעס פון די איגבא און די יארובא.
ניגעריע איז פלאצירט אין מערב אפריקע ביים איינגאס פון גינע און האט א שטח סה"כ פון 923,768 קוואדראט ק"מ, אזוי איז זי דער וועלט'ס 32סטע גרעסטע לאנד (נאך טאנזאניע). זי איז בערך צוויי מאל אזוי גרויס ווי קאליפארניע. זי האט א גרענעץ לאנג 4047 ק"מ: מיט בענין (773 ק"מ), ניזשער (1497 ק"מ), טשאד (87 ק"מ), קאמערון (1690 ק"מ), און האט א בארטן לאנג 853 ק"מ. דער העכסטער פונקט אין ניגעריע איז טשאפאל וואדי הויך 2419 מ'. די הויפט טייכן זענען דער ניזשער און דער בענו וואס קומען צונויף און ליידיגן זיך אויס אין דער ניזשער דעלטע, פון דער וועלט'ס גרעסטע דעלטעס.
ניגעריע ליגט צווישן גארטל־ליניעס 4° און 14°N, און צווישן די מערידיאנען 2° און 15°E.
הימל־ליניע פון ניגערישער הויפטשטאט, אבודזשא
ניגעריע ווערט קלאיספיצירט ווי א געמישטע־עקאנאמיע ארויפשווימענדיקער מארק. זי האט דערגרייכט נידעריגער מיטל איינקומפט סטאטוס לויט דער וועלט באנק, מיט איר שפע׳דיקן פארזארג פון נאטירלעכע רעסורסן, גוט-אנטוויקלט פינאנציעלע, לעגאלע, קאמוניקאציע סעקטארן, און די ניגעריע בערזע, די צווייט־גרעסטע בערזע אין אפריקע.
ניגעריע האט א ציל צו ענדיגן ארימקייט ביז יאר 2030.
אקערן א פֿארם אין קווארא שטאַט
אין יאר 2010 האבן אומגעפער 30% פון ניגעריער געארבעט אין לאנדווירטשאפט. לאנדווירטשאפט פלעגט זייט פאר ניגעריע דער הויפט פארדינער פון אויסלענדישער וואלוטע.
די חשובע פראדוקטן שליסן איין בעבעלעך, סעזאם, קאשו ניסלעך, פיסטאשקעס, קאסאווא, קאקאא באנדלעך, אראבישע גומע, קאלאנוט, קוקוריזיע, מעלאן, הירזש, רייז, גומע, סארגום, סויע און יאמען. קאקאא איז דער פירנדער נישט-נאפט פארדינער פון אויסלענדישער וואלוטע. גומע איז דער צווייטער נישט-נאפט פארדינער פון אויסלענדישער וואלוטע.
איידער דעם ניגערישן בירגערקריג האט ניגעריע נישט געדארפט אנקומען צו קיינעם אין עסנווארג. לאנדווירטשאפט האט זיך אבער נישט פארגרעסערט אין פארהעלטענישט צו ניגעריע׳ס גיכן וואוקס אין באפעלקערונג, און אצינד פארלאזט זיך ניגעריע אויף אימפארטן פון עסנווארג כדי זיך אויסהאלטן. אין אויגוסט 2019, האט ניגעריע צוגעמאכט איר גרענעץ מיט בענין כדי צו פארמיידן אריינשמוגלען רייז אין לאנד אלס טייל פון אירע אנשטרענגונגן אונטערצוהייבן די לאקאלע פראדוקציע.
אויל און נאטירלעכע גאז.
ניגעריע איז דער 12ט גרעסטער פראדוצירער פון נאפֿט אין דער וועלט און דער 8ט-גרעסטער עקספארטירער, און האט די 10ט גרעסטע באוויזענע רעזערוון. (דאס לאנד איז געווארן א מיטגליד אין אפעק אין יאר 1971.) נאפט שפילט א גרויסע ראלע אין דער ניגערישער עקאנאמיע, און שאפט 40% פון דעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט און 80% פון דער רעגירונג׳ס פארדינסט.
ניגעריע האט אינגאנצן 159 אויל־פֿעלדער און 1,481 אויל־קוואלן וואס אפערירן, לויטן דעפארטמענט פון נאפֿט־רעסורסן. דער מערסט פראדוקטיווער ראיאן פונעם לאנד איז ניזשער דעלטע באסיין אין דעם ניזשער דעלטע ראיאן וואס נעמט איין 78 פון די 159 אויל־פֿעלדער. מערסט פון ניגעריע׳ס אויל־פֿעלדער זענען קליין און פארשפרייט און, אין יאר 1990, האבן די קליינע פֿעלדער גערעכנט 62.1% ניגעריע׳ס גארע פראדוקציע. פון דער אנדערער זייט האבן די זעכצן גרעסטע פעלדער פראדוציער פאדוצירט 37.9% פון ניגעריע׳ס נאפט פראדוקציע אין יענער צייט.
דע בירס איז די גרעסטע פירמע אין דער וועלט וואס האנדלט מיט בריליאנטן. פארן גאנצן 20סטן יאר הונדערט איז עס געווען כמעט דער אויסשליסליכער דיאמאנטן פארקויפער, וואס האט געהאט דעם מאנאפאל און געטריבן די פרייזן לויט זייער ווילן און טאשן. דע בירס האט בריליאנטן אוצרות אין באצוואנע, נאמיביע, דרום אפריקע און קאנאדע.
אין דעם אנהייב 21סטן יארהונדערט איז אבער כסדר געפונען געווארן נאך און נאך שאכטעס וואס זיי האבן נישט געקענט לייגן קיין האנט דערויף און אזוי איז זייער מאכט צעבסילעך צעברעקלט געווארן אז היינט האלטן זיי שוין ביי אונטער פערציג פראצענט פון דעם מארק, און די דיאמאנטן שטיינער ווערן מער און מער צוגעגענגליך פאר די פשוטע פאלקסלייט.
פון די גרעסטע קאנקורירער מיט זיי איז לוי לעוויעוו, א חרדי'שער איד, א רוסיש געבוירענער וואס וואוינט היינט אין בני ברק ער האט גאר נאנטע באציאונגען מיט וולאדימיר פוטין וואס ער נוצט דאס אויס אויף ארויסצוהעלפן אחינו בני ישראל.
פון די לענדער וואס זענען פון די רייכסטע מיט די נאטורליכע אוצרות זענען
רבי חיים וואלאזשינער (ז' סיון ה'תק"ט - י"ד סיון ה'תקפ"ט) איז געווען דער הויפט תלמיד פון דעם ווילנער גאון, און האט אויפגעשטעלט די "מוטער ישיבה" אין וואלאזשין (היינט בעלארוס).
רבי חיים איז געבוירן געווארן ז' סיון תק"ט צו זיין פאטער ר' יצחק בן חיים, פרנס אין דער וואלאזשינער קהילה, און צו זיין מוטער רבקה, א טאכטער פון רבי יוסף ראפאפארט.
ער האט געלערנט תורה ביי רבי רפאל הכהן האמבורגער (מחבר פון "תורת יקותיאל"), דער מינסקער רב, און ביי רבי אריה לייב, דער "שאגת אריה", בשעת ער איז געווען רב אין וואלאזשין.
ווען ער איז געווען אלט ניינצן יאר איז ער געווארן מקורב צום ווילנער גאון ביז ער איז געווארן זיין תלמיד מובהק.
אין תקל"ד האט מען אים אויפגענומען ווי שטאטס-רב אין וואלאזשין. נאך פופצן יאר, אין תקמ"ט, איז ער אריבער צו ווערן רב אין ווילקאמיר, אבער ער איז געבליבן דארט נאר איין יאר.
מעלות-תרשיחאַ (אַראַביש: معالوت ترشيحا) איז אַ שטאָט אין צפון דיסטריקט, ישראל. זי איז דערקלערט געווארן אַ שטאָט אין 1996. די שטאָט ליגט אין דעם מערב גליל וועגן 600 פֿיס העכער ים שטאַפּל. דער קראַנטער בירגערמייסטער איז שלמה באָהבאָט, וואס דינט אין דעם אמט זינט יאָר 1976.
די שטאט איז א געמישטע, תרשיחא איז א שטאט מיט אראבער, צען א האלב פראצענט קריסטן, און צען פראצענט מוסלמענער, און איין פראצענט דרוזן. פון די איבריקע אכציק פראצענט, זיבן און זעכציק פראצענט יידן, און די איבריקע "אנדערע" (אסאך פון די אלטע ראטן פארבאנד לענדער, זענען נישט קיין יידן, און געהערן נישט אן צו קיין איינע פון די רעליגיעס).
לויט די צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק, האט מעלות 21,500 איינוווינער, ריכטיק פאר סעפטעמבער 2009.
די שטאט געפונט זיך אין מערב גליל, און די הויכקייט פון שטאט איז בערך 600 מעטער, העכערן ים פלאך. שאסיי 89, פון צפת-נהריה, פארט אריבער נאנט צו די שטאט, און צוטיילט צווישן מעלות און תרשיחא.
תרשיחא איז אן אלטע שטאט, און ווערט דערמאנט אין די צייטן פון קרייצצוג, און עטליכע קאמפן זענען פארגעקומען, צווישן די קריסטן און מוסלמענער. אין די צייטן פון אטאמאנישע אימפעריע, און דער בריטישער מאנדאט, איז תרשיחא געווארן גרעסער, וויבאלד עס געפונט זיך אויפן וועג צווישן עכו און צפת. ביי די מלחמת השחרור, זענען פארגעקומען שווערע קאמפן, ווי צום סוף האט צה"ל ארויסגעשטויסן, די אראבישע רעטונגס ארמיי, אין שפיץ פון קאוקדזשי.
אין 1957, איז מעלות געגרינדעט געווארן, דורך נייע עולים פון רומעניע, און מאראקא.
אום 15טן מיי 1974, האט א שרעקליכע טראגעדיע באטראפן דעם שטאט, ווען טעראריסטן, האבן אומגעברענגט דריי איינוווינער פון שטאט, מיט 22 קינדער און נאך דריי אנדערע עלטערע מענטשן, און א צה"ל זעלנער.
אין די 1990ער יארן, האט די שטאט אריינגענומען אסאך נייע עולים, פון די ראטן פארבאנד לענדער, וואס האט פארדאפלט די באפעלקערונג אין שטאט.
אין יאר 2006 ביי די צווייטע לבנון מלחמה, זענען אריבער 600 קאטיושא ראקעטן, געפאלן אין די שטאט, פון איין אזא ראקעטע וואס איז געפאלן אין תרשיחא, זענען דריי יוגענטליכע אומגעקומען.
קִרית אתא איז א שטאט אין חיפה דיסטריקט, ישראל, און איז די גרעסטע שטאט פון די קריות, מיט אריבער 50,000 איינוווינער. די ערשטע געגנט איז געגרינדעט געווארן 1925, און אנערקענט אלס שטאט אין 1969. דער בירגערמייסטער איז יעקב פערעץ.
די געגנט איז ערשט געבויט געווארן אלס קאלאניע (מושבה), אין יאר 1925, די טעריטאריע איז אפגעקויפט געווארן פון אראבער. אין די תרפ"ט ראיאטן, איז די מושבה פארלאזט געווארן, נאכן אטאקירט ווערן דורך די אראבער. אין 1930 האבן זיך די איינוווינער אומגעקערט, און האבן אויפגעשטעלט א טעקסטיל פאבריק. אין 1941 איז די געגנט דערקלערט געווארן לאקאלע ראט.
נאך די מלחמת השחרור, זענען אויפגעשטעלט געווארן דריי איבערגאנגס לאגערן (מעברות), און אין די קומענדיקע יארן, זענען זיי צוגערעכנט געווארן צו די מוניציפאליטעט פון שטאט.
ביי דער צווייטער לבנון מלחמה, האבן ראקעטעס באטראפן דעם שטאט, און האבן פאראורזאכט שאדענס, און אומגעברענגט צוויי מענטשן.
שאסיי 4 איז דער גרויסער שאסיי וואס פארט צווישן קרית אתא און קרית מוצקין. לויטן פלאן, וועט שאסיי 22 אריינפארן לעבן קרית אתא, און וועט פארלינדערן דעם שווערן פארקער אויף שאסיי 4.
דער רב פון קרית אתא איז רבי שמעון לעמבערגער, דער מאקאווער רבי, אן איידעם פון רבי אלחנן היילפרין פון גאלדערס גרין.
קריית ביאליק איז א שטאט אין חיפה דיסטריקט, ישראל, און איינע פון די שטעט אין די קריות, פון חיפה מעטראפאליטען שטח. אין יאר 1950 געווארן א לאקאלע ראט, און אין 1976 געווארן א שטאט.
די שטאט איז גערופן אויפן נאמען און אנדענק פון חיים נחמן ביאליק. אין קריית ביאליק וווינען 36,300 איינוווינער, געשאצט לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, פאר יאר 2009.
די שטאט גרענעצט חיפה פון דרום, קריית מוצקין פון מערב, געגנטלעכע ראט זבולון, פון מזרח, און געגנטלעכע ראט מטה אשר פון צפון. די שטאט איז אכט און א האלב קילאמעטער לאנג, און צווישן דריי קילאמעטער, און 400 מעטער ברייט. די מוניציפאליטעט פון שטאט איז אויף א שטח פון 8,000 דונאם.
די ערשטע געגנט איז געגרינדעט געווארן דורך עולים פון דייטשלאנד, און אנהייב איז דאס געווען די נאמען "געגנט פון דייטשע עולים".
ביי די צווייטע וועלט מלחמה, איז די שטאט באמבאדירט געווארן, וויבאלד די שטאט געפונט זיך נאנט צו די חיפה נאפט ראפינעריעס. ביי דער אומאפהענגיקייט מלחמה, האבן אראבער אסאך געשטערט די איינוווינער.
אין די 1950ער יארן, איז געגרינדעט געווארן אן איבערגאנגס לאגער (מעברה), וואס אין 1960, איז געווארן א טייל פון דער שטאט.
ביי דער צווייטער לבנון מלחמה, האבן עטליכע ראקעטעס געטראפן די שטאט, און פאראורזאכט שאדענס אין פארמעגן.
דרייליך איז א פרומער איד פון מאנסי. און ווערט באשולדיגט אלץ מערדער וואס האט געהארגעט זיין אייגן ווייב, ווען זי איז געווען שוואנגעדיג מיט זיין קינד. נאכדעם וואס זיין ווייב האט געוויסט אז ער האט א וואך פאר דעם געהראגעט זיין ביזנעס שותף רח"ל.
בשעת דעם משפט האבן אפילו זיין משפחה אים -אנגעבליך- נישט געוואלט געקענט ווייל זיי זענען געווען איבערצייגט אין דעם מערדעריי.
די פרעסע האט דעמאלטס ברייט פובליצירט אלע פאקטן פון געריכט פראדעצור. ווייל עס איז געווען זייער אינטערסאנט פאר די גוים אז א פרומער איד קען אזוינס באגיין. זיין רב ר' משה דוד טענדלער האט אויפגעטרעטן קעגן אים עדות זאגענדיג אז ער האט זיך מודה געווען פאר אים איבערן טריפעלטן מארד; די מאמע און בעיבי און זיין שותף, ער האט באקומען לעבנסלענגליכע טורמע.
איצט -כמעט דרייסיג יאר נאך די משפט- גייט אן א קאמפיין דורך חסידישע אידן אים צו באפרייען פון תפיסה צוליב איבערווייזן אז די גאנצע מעשה איז נישט ריכטיג, לויט זיי איז גאר די מאפיא געווען די מערדער פון זיין ווייב, ווי אויך דעם איד וואס איז געהרג'ט געווארן א וואך בעפאר האט די מאפיא געהרג'ט, די עסקנים אין די פרשה זאגן אז זיי האבן גאר קראנטע באווייזן אויפציווייזן אז די ווערסיע איז אמת, זיי ארבעטן מיט געניטע אדוואקאטן אים ריינצוואשן אין געריכט.
זיי טענהן אז משה דוד טענדלער האט אויסגעזויגן די מעשה פון פינגער צוליב הויל רשעות, ווי ער האט זיך שוין ברייט באקאנט געמאכט מיט זיין שנאה צו ערליכע אידן דורך די מציצה בפה קאנטראווערסיע. און אויך אז דער שופט איז געווען אונטערגעקויפט.
עס איז דא א גרויסער ציבור אידן וואס גלייבן די ווערסיע וואס די עסקנים פארקויפן, און מיט די צייט וועט מען וויסן וועלכע ווערסיע איז די ריכטיגע. אויב עס וועט זיך איבערצייגן אז דרייליך איז גערעכט און ער איז געזעצן די אלע יארן אומשולדיג וועט עס זיכער זיין איינע פון די גרעסטע קאנטערווערסיעס פונעם יאר הונדערט.
קריית ים איז א שטאט אין חיפה דיסטריקט, ישראל, און איינע פון די שטעט אין קריות. געגרינדעט אין יאר 1941, און אנערקענט אלס שטאט אין 1976. געפונט זיך אכט קילאמעטער צפון פון חיפה.
קרן קיימת לישראל, און אן אמעריקאנער געזעלשאפט, האבן אויספלאנירט די שטאט נאך אין 1939. זיי האבן געבויט 60 הייזער, און 40 פון זיי איז געגאנגען פאר בריטישע זעלנער, און די איבריקע איז פארקויפט געווארן.
די בריטישע האבן געזען אין די ים ברעגעס, א וויכטיקע סטראטעגישע ציל, וויבאלד עס איז קעגן איבער דעם פארט, און דעריבער איז געווען אן אנוועזנהייט פון סאלדאטן אין שטאט, ווי אויך א מיליטערישע באזע. יידישע נוטרים האבן זיך אויך געפונען אין שטאט, און שפעטער האבן זיך א טייל פון זיי, אויך באזעצט אין שטאט.
אנהייב זענען יידן, באפרייטע פון מיליטער דינסט, געווען רוב איינוווינער פון שטאט, יידן וואס האבן געדינט אין בריטישן מיליטער, אדער די יידישע בריגאדע, ביי דער צווייטער וועלט מלחמה.
ביי דער צווייטער לבנון מלחמה, איז די שטאט באטראפן געווארן פון קאטיושא ראקעטעס, וואס האט פאראורזאכט שאדענס צו דער שטאט, אבער אין שטאט איז קיינער נישט אומגעקומען. פינף איינוווינער פון שטאט, זענען אומגעקומען אין חיפה באן מעכאניק, ווי אכט ארבעטער זענען אומגעקומען, און פינף זענען געווען פון קריית ים, אויך איז א סאלדאט פון צה"ל, אן איינוווינער פון שטאט, אומגעקומען אין די שלאכטן אין לבנון.
די מאזשינא ליניע האט פראנקרייך אויפגעשטעלט נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, אויף דער גרעניץ, מיט דייטשלאנד, און איטאליע, צו באשיצן פראנקייך אין פאל די אויבנדערמאנטע לענדער אטאקירן.
די ליניע איז געווען א באפעסטיקונג, לענגאויס די גרעניץ, פון בעטאן, און שטרויכלונגען קעגן טאנקן, און פאזיציעס פאר מאשין געווער. די ציל מיטן בויען איז נישט די באשיצונג פון פראנקרייך, נאר די צוריקהאלטן פון פיינט אויף גענוג לאנג, אז מערערע טרופען זאלן אנקומען צו די גרעניץ, טייל צו נעמען אין די קריג.
דער ערשטער ארויפצוברענגען די פלאן אויפן טיש, איז געווען זשאזעף זשאפער, קריגס מיניסטער, פון פראנקרייך, אנדערע ווי שארל דע גאל, און פאל ריינא, האבן זיך שטארק קעגנגעשטעלט דעם פלאן, און פרובירט איבערצייגן די מיליטער, אז אנשטאט אינוועסטירן אין זעלבסטשוץ, איז בעסער צו אינוועסטירן אין טאנקן, אדער אין די לופט פלאט.
אנדרע מאזשינא, איז געווען דער וואס האט איבערצייגט אלעמען, אין דאס וויכטיקייט, פון אויפשטעלן די באפעסטיקונגס ליניע.
די ליניע האט מען אנגעפאנגען בויען אין 1930, און עס האט געדויערט פינף יאר צו אויפשטעלן, עס האט אפגעקאסט ארום דריי מיליארד פראנק.
די ברייט פונעם ליניע איז געווען בערך צוואנציג קילאמעטער, און געווען א גאר פארגעשריטענער פאר יענע צייט. עס האט פארמאגט ווארענונגס צענטערן, שטרויכלונגען קעגן טאנקן, בונקערן צו פירן קריג קעגן טאנקן און פוסגייער, גרויסע פעסטונגען וואס יעדע איינע פון זיי האט געקענט האלטן צווישן פינף הונדערט און טויזנט קעמפער, 340 געפאנצערטע טורעמעס, 89 בונקערס, 17 געפאנצערטע אבזערוואציע פונקטן, עלעקטעריציטעט און טעלעפאנען, טונעלן און אונטערערדישע באן סיסטעם צו
קענען אריבער טראגן זעלנער, און אנדערע זאכן פון איין פלאץ צום צווייטן, און אין די אונטערערדישע איינריכטונגען א ווענטילאציע סיסטעם, מיט אן אפפלוס קאנאליזאציע, וואסער און גענעראטארן, אין קורצן אן אונטערערדישע שטאט מיט אלע צוגעהערן.
די מאזשינא ליניע איז געבויט געווארן אויף דער גרעניץ מיט דייטשלאנד, בעיקר אין די אינדוסטריעעלע ראיאנען אין פראנקרייך, אבער ביי דער גרעניץ מיט בעלגיע, און די ארדענען איז גארנישט געבויט געווארן, בעלגיע האט געהאט א פאקט מיט פראנקרייך, און פראנקרייך האט נישט געגלייבט אז אן אטאקע, וועט קומען פון די ארדענען, וואס איז געהאלטן געווארן, אלס א געגנט אומדורכבאר. אין 1936 ווען בעלגיע האט מבטל געווען די פאקט מיט פראנקרייך, האט פראנקרייך אנגעהויבן פארלענגערן די באשיצונג אויך אויפן גרעניץ מיט בעלגיע.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, האט די דייטשע ארמיי אטאקירט פון די ארדענען וואלד, און וויבאלד פראנקרייך האט נישט געגלייבט אז מען קען דארט אריבערגיין, איז דער אטאקע געווען א געלונגענער. די מאזשינא ליניע האט באוויזן טאקע אפצוהאלטן די דייטשן, אבער פרישע טרופן זענען קיינמאל נישט אנגעקומען.
ווען די אליאירטע האבן איינגענומען פראנקרייך אין 1944, איז מען אויך געגאנגען ארום דער ליניע, אויסער קליינע שלאכטן זענען פארגעקומען אין מעץ געגנט.
יבנה (אַראַביש: ياڨني يبنة, ייבנאַה) איז א שטאט, אין צענטער דיסטריקט פון ישראל, און געפונט זיך צו דרום זייט פון גלייכע ים געביט. די שטאט געפונט זיך נעבן לאקאלע ראט חבל יבנה פון דרום, אשדוד פון דרום מערב, פון מזרח עטליכע קיבוצים, און שטעטלעך. איז א שטאט זינט 1986.
לויט דעם צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק (צב"ס), בייַם סוף פון 2010 האט די שטאָט געהאט אַ באַפעלקערונג פון 33,000.
אלטע היסטאריע.
ווארשיינליך איז די שטאט אויף די פלאץ פון די זעלבע אלטע שטאט, וואס איז שוין געווען אין די צייטן פון יידן אין ארץ ישראל, אין מלכי יהודה, די שטאט איז געווען אונטער די פלשתים, און זיי האבן געשטערט דאס לעבן פון די יידן. ביי די צווייטע בית המקדש, האט ינאי המלך איינגענומען די שטאט, און די שטאט איז געווארן א יידישע. ביים חורבן האט רבן יוחנן בן זכאי, באקומען ערלויבעניש דארט אויפצושטעלן די סנהדרין, נאכן ארויסגיין פון ירושלים. די סנהדרין איז געווען אין יבנה פאר זיבעציק יאר, נאך רבי יוחנן איז געווען רבן גמליאל פון יבנה, און נאכדעם איז די סנהדרין אריבער צו אושא, נאכן דורכפאל פון בר כוכבא אויפשטאנד. רבן גמליאל ליגט לויט דער טראדיציע אין יבנה. (די אראבער האלטן אז די קבר איז פון א געוויסער חבר פון מוכאמאד).
נייע צייט.
אין די צייטן פון אטאמאנישע אימפעריע, ביז די מלחמת השחרור, איז געווען דארט אן אראביש דארף, דער בריטישער מאנדאט, האט געברענגט דאס דארף צו א גינסטיקע וווקס, אבער די גבעתי בריגאדע האט איינגענומען דאס דארף אין יוני 1948, און די איינוווינער זענען אנטלאפן קיין עזה שטרייף.
אין 1949, איז אויפגעשטעלט געווארן די נייע יבנה, נאכדעם וואס די אלטע דארף איז חרוב געווארן, פון נייע עולים. און אין 1986, איז פון א לאקאלע ראט געווארן די שטאט יבנה.
ביי די געגאסענע בליי אפעראציע, איז יבנה געווען די מערסט צפונדיקע שטאט, ווי די סירענע איז געהערט געווארן, אבער קיינע קאסאם ראקעטעס, זענען נישט געפאלן אין שטאט זעלבסט.
טראנספארטאציע איז צוגעשטעלט צו דער שטאט דורך ישראל באנען, וואס האט צוויי באן סטאנציעס אין יבנה, יבנה מזרח און יבנה מערב (געעפנט אין פעברואר 2012).
יבנה איז געווען איינער פון די הויפּט פאַרצייַטיקע שטעט אין די דרום פלוין, פלאצירט 20 קילאמעטער דרום פון יפו, 15 קילאמעטער צפון פון אַשדוד, און 7 קילאמעטער מזרח פונעם מיטלענדישן ים.
נאָך דעם אומקום פון דעם צווייטן בית המקדש אין 68, האט רבן יוחנן בן זכאי אריבערגעפירט די סנהדרין קיין יבנה.
מכבי יבנה איז דער שטאָטס הויפּט פוטבאָל קלוב.
התקווה 6 איז אן ישראלישע מוזיק טרופע וואס האט אנגעפאנגען צו שפילן אין יאר 2004. די גרופע באשטייט פון פיר קלעזמערס און פיר מיטגלידער, וואס צוויי פון זיי וווינען אין רמת השרון, און זייער אדרעס איז גאס התקווה 6. זיי שפילן רעגיי מוזיק, וואס איז שטארק פאפולער אין דזשאמייקע.
זיי האבן ארויסגעגעבן עטליכע לידער, און אין יאר 2007, איז ארויס זייער ערשטע רעקארדירונג.
אין יאר 2008, זענען זיי געווען אין די פאראייניקטע שטאטן, אויפצוטרעטן דארט אין קאנצערטן.
אין 2009, איז ארויס זייער צווייטע רעקארדירונג.
מיכאל שניצלער איז א חרדישער זינגער ביי חתונות אין חוץ לארץ.
מיכאל איז געבוירן בשנת תשכ"? צו זיין טאטן ר' זושא שניצלער, וועלכער איז געווען א מלמד אין דער סאטמארער תלמוד תורה אין וויליאמסבורג.
ער איז געווארן א יתום אלס בחור פארלירנדיג זיין טאטען וועלכער איז אוועק אין עלטער פון בלויז 49 יאר אלט, איבערלאזנדיג א שטוב מיט קינדער. מיכאל איז דאן געפארן לערנען קיין טאהש אין דער ישיבה פון דעם טאהשער רבי זי"ע. אלס בחור איז ער באקאנט געווארן אלס א גוטער אונטערהאלטער דורכ'ן שפילן א טאטע אויפ'ן באקאנטן שפיל "דער העלדישער סאלדאט", וואו ער איז שטארק באקאנט געווארן מיט זיין הארציגער שטימע.
נאך דער חתונה האט ער זיך באזעצט אין קרית יואל. דארט האט ער איינמאל געזינגען אויף א שמחת בית השואבה, וואו ער האט געהויבן דעם גאנצן בית המדרש אין דער לופט. דאן איז צוגעקומען צו אים איינער (א. ג. פון קרית יואל) און אים גערופן זינגען אויף זיין קינד'ס חתונה. מיכאל איז דאן אריינגעשלעפט געווארן אין דער וועלט פון זינגען און האט שוין ארויסגעגעבן אסאך קאסעטן, ספעציעל יודישע גראמען וואס ווערט צעכאפט זייער שנעל.
ער האט געוואוינט א שטיק צייט אין מאנסי און דאן אין סי געיט, היינט צוטאגס האט ער זיך באזעצט אין בארא פארק.
זיין קאריערע האט צוגעפירט גרויסע זינגער בדחנים צו זייער היינטיגע גרויסקייט. ווי צום ביישפיל ליפא שמעלצער, פינקי וועבער, וואס האבן אנגעהויבן זייער קאריערע דורך מיכאל.
לעצטנס ווערט ער גענוצט פאר מאדעלינג אויכעט, זייענדיג א חרדישער פיגור, און גרויסע אויפטוהער אין דער וועלט פון היימישע פארוויילונג.
זיין די.ווי.די. - דער טאטע הערט, ווערט שוין היינט אויסגעשפילט אינעם פראגראם פון עירליינס ענטערטעינמענט, וואס באפרידיגט די רייזנדע מיט היימישע סחורה.
שניצלער
רבי דוד מתתיהו פון ביאלא בני ברק
ביאלא איז א חסידות וואס שטאמט פון רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש פון ביאלע.
דער ערשטער רבי איז געווען רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש, מחבר פון "דברי בינה". זיין פאטער איז געווען רבי נתן דוד פון שידלאווצע, א זון פון רבי ירחמיאל פשיסחער, דער זון פונעם ייד הקדוש, און זיין שווער איז געווען רבי יהושע אסטראווער, א זון פון רבי שלמה לייב פון לענטשנא, א תלמיד פון ייד הקדוש.
דער יוגנסטער זון פון רבי יצחק יעקב איז געווען
דריי ברידער זענען אנגעקומען קיין ארץ ישראל מיט דער עלייה פון טעהראנער קינדער. און זיי זענען אריין לערנען אין דער פאנאוועזשער ישיבה.
נאך דער פטירה פון ר' יחיאל יהושע האבן די חסידים וואס זענען געווען ביי רבי יחיאל יהושע זצוק"ל מכתיר געווען דעם יונגסטן זון הרב ר' בן ציון שליט"א אלס רבי. ער איז אויך געווארן דער שטאטס רב פון דער חשובע לוגאנא קהילה אין דער שווייץ נאך פאר זיין טאטנ'ס פטירה. און איז באקאנט אלס גרויסע גאון און למדן, און מחבר פון צענדליגע ספרים "מבשר טוב" פון שיעורים און חידושים על הש"ס, און מיט צענדליגע ספרים "מבשר טוב" בחסידות.
זיינע בתי מדרשים זענען פארשפרייט אין גאנץ ארץ ישראל: אין ירושלים צוויי בתי מדרשים חוץ פון דעם גרויסן בית המדרש פון דעם רבי'ן אין עזרת תורה געגנט, אין בני ברק צוויי בתי מדרשים, אין בית שמש צוויי בתי מדרשים, אין ביתר צוויי בתי מדרשים, אויך שטיבלעך אין צפת, חיפה, אשדוד און מודיעין עילית, און אין לאנדאן, ענגלאנד. און הונדערטער בחורים און משפחות זענען זיך מסתופף בצל קדשו.
ביים סוף פון דער שבעה פונעם חלקת יהושע, האט מען אויפגענומען ר' דוד מתתיהו, וואס האט אויף געשטעלט און געווען ראש ישיבה פון ביאלער ישיבה, צו ווערן רב פון די ביאלער חסידים אין בני ברק. אפאר חדשים נאך דער פטירה פון זיין טאטן איז ער אויך געווארן רבי, און א טייל פון זיין טאטנ'ס חסידים זענען געקומען צו אים און מכתיר געווען. זיין בית המדרש האט ער אויפגעמאכט אין בני ברק, און ירושלים. ער איז געווען באוואוסט פאר זיין ווארעמען דאווענען.
שומרי אמונים איז א חסידישער הויף געגרינדעט דורך רבי אברהם חיים ראטה. דאס חסידות איז הויפטקווארטירט אין קרית שומרי אמונים, לעבן דעם מאה שערים קוואַרטל אין ירושלים, און נעבן אים איז א בית מדרש און א ישיבה קטנה. אין דער שטאָט בני ברק האָבן די חסידים אַ בית מדרש, א ישיבה קטנה און א ישיבה גדולה.
רבי אברהם חיים ראטה, גרינדער פון דעם "שומרי אמונים" הויף און דער ערשטער אדמו"ר, דער טאטע און זיידע פון די היינטיקע שומרי אמונים רבי׳ס
דער פאָטער פון רבי אברהם חיים, הרב אהרן ראָט, האָט געגרינדעט אין תרפ"א (1924) די "יראי ה'" קהילה אין סאטמאר, רומעניע, וואו א גרופע ישיבה בחורים וואס האבן נישט זייער וועלט נאר תורה און תפילה. אין תרפ"ח (1928) איז הרב אהרן ארויף קיין ארץ ישראל און האט געגרינדעט בית מדרש אין דעם מאה שערים קוואַרטאַל.
רבי אהרן איז נפטר געווארן ו' ניסן תש״ז (1947). בערך אַ יאָר נאָך זיין פטירה, האבן זיינע חסידים זיך געשפּאַלטן אין צוויי. די מערסטע פון זיי האבן אויסגעקליבן זיין איידעם, הרב אברהם יצחק קאהן, וואס האט געגרינדעט דאס תולדות אהרן חסידות. אנדערע האבן נאכגעפאלגט הרב אברהם חיים ראטה, וואס האָט געירשענט זיין פאָטערס בית מדרש.
חסידות שומרי אמונים.
דער שומרי אמונים רבי אין ירושלים
דער שומרי אמונים רבי אין בני ברק
דער שומרי אמונים רבי אין אשדוד
דער אדמו"ר רבי אברהם חיים, קודם באוואוסט אלס דער אדמו"ר פון בערגסאש, איז געווען אן איידעם פון רבי מרדכי גאלדמאן פון זוועהיל.
אין אנהייב פון די זעכציגער יארן פונעם 20 סטן יארהונדערט, האט דער רבי געגרינדעט קרית שומרי אמונים צווישן מאה שערים און בית ישראל, נעבן דעם מאַנדעלבוים טויער, האָט ער אויך געגרינדעט א תלמוד תורה. אין תשל"ו (1976) האט ער זיך אריבערגצויגן קיין בני ברק, ער האט געוואוינט דארט רוב יארן אין וועלכן ער האט געגרינדעט א בית מדרש און דארט אריבערגעצויגן זיינע ישיבות. דער רבי האָט פארבראכט דעם יום טוב אין תשרי ביי זיין היים אין ירושלים, וואו זיינע אנהענגערס קומען פון ישראל און אין אויסלאנד. א טייל פון די ווינטער חדשים האט דער רבי פארבראכט אין זיין הייַזקע וווינונג אין מושב תפארה מיט אַ פּריוואַטע מקווה און אַ בית מדרש. נפטר געווארן ה' אלול תשע״ב.
אין ה'תשס"ד - האט מען געעפנט דעם בית מדרש פון די חסידים אין דער שטאט אשדוד, וואו זיין זון רבי רפאל אהרן האט געדינט ווי דער רב פון דער קהילה, און אין ה'תשס"ח האָט דאס חסידות געגרינדעט א בית מדרש אויך אין דער שטאָט בית שמש. צום סוף פון 2000ער, האָט מען ווידער געעפנט א קליינע חסידישע ישיבה אין ירושלים.
1 הרב מרדכי וואס פילט זיין ארט און דער אנדערער רבי שלמה וועלכער וואוינט אין די פארייניקטע שטאטן. זיין זון רבי מרדכי ראטה איז באשטימט געווארן אלס זיין נאכפאלגער.
זיין אייניקל, הרב אהרן געלדציילער, איז דער ראש ישיבה פון "שומרי אמונים" אין ירושלים.
שטעלונג צו מדינת ישראל.
אנדערש ווי הרב אברהם יצחק קאהן, וועלכער איז אלס תלמיד פון דער סאַטמאַרער שיטה, געווען א שטרענגער קעגנער פון ציוניזם און דער אגודת ישראל, האָבן פרומע אינסטיטוציעס נוץ פון רעגירונג בודזשעטן. הרב אברהם חיים איז געווען א נאכפאלגער פונעם רבי'ן אהרן רוקח פון בעלזא און האט זיך נישט קעגנגעשטעלט צו גיין צו די וואלן, און טייל פון זיינע נאכפאלגער (דער עיקר איינוואוינער פון בני ברק) נעמען אנטייל אין די כנסת וואלן.
יצחק פּערלמאַן (געבוירן כ"ב אלול תש"ה, דעם 31סטן אויגוסט 1945) איז אַ באַרימטער ישראלדיקער– אַמעריקאַנער פידלער, דיריגענט און מוזיק לערער. ער איז איינער פֿון די גרעסטע פֿידלערס פֿון דער צווייטער העלפֿט פֿונעם 20סטן יאָרהונדערט. פּערלמאַן האָט אויך אַ ברייטע לערנען קאַריערע, ער גיט פּריוואַטע לימודים און בעל קלאַסן איבער דער וועלט.
פּערלמאַן איז געבוירן געוואָרן אין תל אביב. ווען ער איז געווען אַלט פֿיר יאָר, האָט ער געליטן פֿון פּאָליאָ קרענק, האָט צו טאָג און איז געגאנגען מיט דער הילף פֿון קוליעס. ער האָט זיך געלערנט אין דער מוזיק–אַקאַדעמיע "שולמית" אין יפו, און שּפּעטער איז ער אַריבערגעפֿאָרן אין די פאַראייניקטע שטאַטן צו לערנען זיך אין דער דזשוליאַרד שול בײַ איוואַן גאַלאַמיאַן דאָראָטי דעליי. געמאכט זייַן דעביוט אין קאַרנעגי האָל אין 1963.
פּערלמאַן האָט געוווּנען א סך פּריזן פֿאַר זײַן שפּילן איבער די יאָרן, אַרייַנגערעכנט פֿיל גראַמי פּרעמיעס. ער שפּילט אויף אַ באַרימט פֿידל, געמאַכט אין 1714 פֿון אַנטאָניאָ סטראַדיוואַרי. אויך אין זייַן פאַרמעגן איז אַ פֿידל פֿון גוואַרנערי דעל דזשעזו.
אן אַנטיק (פון "אַנטיקוס" = אלט) איז אן אלטע זאך, וואס האט א שטארקע ווערדע און מען וויל אים האלטן.
ביי יודן, איז געווענליך אנטיקן פון הייליגע זאכן, ווי אלטע ספרים, ירושה זאכן פון פריערדיגע צדיקים.
אנטיקן הענדלער איז שטארק אנגענומען אין דער יידישער וועלט, און איז א גאנגבארע פרנסה אין די הויכע פארדינסטן.
הרב אהרן מנחם מענדל טווערסקי
הרב אהרן מנחם מענדל טווערסקי (געבוירן ח' כסלו ה'תשכ"ב) איז דער עלטסטער זון פון רבי דוד טווערסקי, סקווערער רבי, און מרת חנה חיה, טאכטער פון רבי משה יהושע האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון בני ברק. ער ווערט געזען ווי דער ממשיך פון דער סקווערער דינאסטיע, נאך יעצט בחייו פונעם טאטן טוט אים שוין דער טאטע שיקן אויף פארשידענע שליחות'ן און אויפגאבעס.
הרב טווערסקי איז געבוירן געווארן ח׳ כסלו תשכ״ב (וואו?).
ב' אדר ה'תשמ"ב האט ער געהייראט זיין שוועסטער קינד מרת חוה רייזל, טאכטער פון רבי מרדכי האגער, דער גרינדער און פריערדיגער רבי פונעם מאנסי-וויזשניצער הויף, וועלכער איז אויך געווען זיין פעטער (איידעם פונעם פריערדיגן סקווערער רבי, רבי יעקב יוסף טווערסקי), און אויך זיין עלטער פעטער (ווייל ער איז א ברודער פון זיין זיידע רבי משה האגער, וויזשניצער רבי אין בני ברק).
ווי אויך ווערט דער קייט ווייטער געצויגן אז זיין עלטסטער זון הרב יעקב יוסף, דאס עלטסטע אייניקל פון סקווערער רבי'ן, איז אן איידעם ביי זיין ברודער וואס זיין טאכטער מרת מרגלית איז דאס צווייטע עלטסטע אייניקל.
ער פלעגט מכבד זיין זיין שווער, דער וויזשניצער רבי פון מאנסי גאר שטארק. א סאך מאל ווען זיין שווער האט געפירט א טיש פרייטיג צונאכטס, איז ער געגאנגען צופיס קיין מאנסי און טראצדעם וואס דער גאנג איז לאנג און דויערט כמעט א שעה צייט, איז ער נישט געבליבן שלאפן אין מאנסי און ער פלעגט צוריק שפאצירן אהיים קיין שיכון סקווירא גלייך נאכן טיש.
רבי אהרן מענדל פירט זיך אנטייל נעמען אין די פארהערן פון די סקווערער ישיבה בחורים, און זיי ווייסן אז זיי ברויכן זיך גוט צוצוגרייטן צום פארהער (זיי בעטן אז ער זאל נישט מקפיד זיין אויף זיי). אמאל אמאל פירט ער אויכעט פאר די בחורים א באטע אין זיין שטוב פרייטיג צונאכט. במשך פונעם באטע דערציילט ער מעשיות פון צדיקים וואס זייער יארצייט פאלט אויס אין יענע וואך.
זייער אפט טרעט ער אויף אין סקווערער בית מדרש און אמאל אמאל אויכעט אין אנדערע בתי מדרשים אין פארשידענע פלעצער.
א באקאנטע עפיזאד ווערט פארציילט, ווען דער לעצטער ליובאוויטשער רבי מנחם מענדל שניאורסאן איז געזעצן שבעה נאך זיין רעבעצין חי' מושקא, האט דער סקווערער רבי געשיקט זיין זון, אהרן מנחם מענדל, מנחם זיין אין זיין נאמען. דאן האט זיך אפגעשפילט אן עפיזאד בנוגע דעם היסטארישן סידור בעש"ט, וואס ליגט אין אוצר חב"ד, און לויט ווי טייל זאגן געהערט דאס פאר סקווער.
[http://www.youtube.com/watch?v=0HJqV9IgaUI יוטוב, ר' אהרן מענדל אויף א באזוך אין קאנאדע, סיון תש"ע]
סידור פונעם בעל שם טוב
דאס סידור בעש"ט איז א סידור אין כתב־יד פון וואס דער בעל שם טוב האט געדאווענט. און דערין אריינגעשריבן פארשידענע הזכרות.
דאס סידור ליגט אין דער ליובאוויטשער ביבליאטעק אין 770 פארשפארט, צוליב וואנדערנישן וואס די צייטן האבן געברענגט.
די סקווערער חסידים טענה'ן אז עס געהערט היינט צוטאגס פארן סקווערער רבי'ן.
ווי באקאנט האט רבי יצחק מסקווירא גע'ירשנ'ט פון זיין שווער ר' צבי הערש מסקווירא, עטליכע חפצי ירושה פונעם הייליגן בעל שם טוב, זייענדיג פון די נענסטע יורשים.
צווישן די ירושה איז געווען עטליכע תשמישי קודש, ווי למשל דעם בעש"ט'ס ספר תורה, וואס ליגט היינט צוטאגס ביים מאכניווקער רבי שליט"א אין ב"ב, ווי ער האט דאס באקומען בירושה פון זיין עלטער פעטער דער פריערדיגע מאכניווקער רבי, וואס איז פון די נאנטע סקווערע אייניקלעך, יורשי הבעש"ט.
אויך דעם סידור וואס דער בעשה"ק פלעגט דאווענען דערין, איז געווען בירושה געליגן אינעם סקווערן הויף אין אוקרייאינה. צוליב די שווערע צייטן, איז דאס - און נאך אנדערע חפצי קודש - אנגעקומען צו איינער א גרויסער נגיד - ר' איטשע ליפסאן א אייניקל פונעם דגל און א סקווערע מקורב, וואס ער, ווערנדיג א יורד, האט דאס שפעטער פארקויפט פארן מהרש"ב פון ליובאוויטש, פארן סכום פון אכציג טויזענט רובעל, א ריזן סומע אין יענע טעג, און דאס מכירה איז געווען בתנאי כפול, אז ווען עס וועט קומען איינע פון די יורשים פונעם סקווערן הויף, זאל מען עס צוריק פארקויפן אן באדינג צו זיי.
עס איז אנגעקומען צו דער מהריי"ץ מליובאוויטש און נאכדעם צו זיין איידעם ר' מנחם מענדל מליובאוויטש האט דאס שפעטער געהאט.
וויבאלד ביידע הויפן, סקווירא און ליובאוויטש, האבן זיך געפירט נישט צופארן צו אנדערע רבי'ס, איז עס אזוי געבליבן פאר לאנגע יארן, און אפילו שפעטער ווען דער אלטע סקווערע רבי האט געטוישט זיין מנהג, מפני השלום, ווען ער האט נישט געוואלט מאכן קיין עסק, און געגאנגען באזוכען דעם סאטמארן רב מהר"י ט"ב, אזוי ארום איז ער שוין געגאנגען צו אנדערע רבי'ס אויכעט.
- אבער ווידער ווייל ער האט נישט געוואלט מאכן קיין גערודער, האט ער נישט געוואלט גיין אפנעמען די סידור פון ליובאוויטש, וויסנדיג אז זיי וואלטן עס באמת זייער אליין געוואלט האלטן בזכי'.
אגב, דער ר' איטשע ליפסאן, האט געהאט א פאר תפילין וואס האט אנגעהערט צום הייליגן דגל מחנה אפרים, וואס ער איז געווען א אייניקל זיינע, האט ער דאס אוועקגעשאנקן פארן סקווערער רבי ר' יעקב יוסף טווערסקי זצוק"ל. אט די תפילין איז געווען גאר גאר א גרויסע חשיבות, זייענדיג פון די אויסגערימטע סופר ר' אפרים סופר, וואס דער הייליגער בעל שם האט גענוצט זיין ארבעט, און אזוי נאך עהם אלע אייניקלעך פון בעל שם, ביזן צווייטן וועלטס קריג, האבן גענוצט נאר די תפילין וואס איז געשריבן אדער דורך ר' צבי דער סופר פונעם בעל שם, אדער ר' אפרים וואס זיינע תפילין איז וואונדערליך געשריבן געווארן אז עס ווערט קיינמאל נישט אלט, און קוקט אויס ביזן היינטיגן טאג ווי ממש נעכטן געשריבן.
אין יאר תשנ"א, ווען ר' אהרן מנחם מענדל טווערסקי האט בשליחות פונעם פאטער מנחם אבל געווען דעם ליובאוויטשער רבי, נאכן פטירה פון זיין רעבעצין, האט דער ליובאוויטשער רבי אהין געוויזן דעם שליסל פונעם אוצר ווי די סידור ליגט, און ווי ר' אהרן מענדל האט באקומען א באפעל פון פאטער, אז ווילאנג ער וועט עס אים נישט איבערגעבן אין האנט אריין, זאל ער עס נישט נעמען.
און מיט דעם איז עס געבליבן דארט אין אוצר ספריית חב"ד אין 770 קרוינהייטס.
א שעפ אדער טעפל איז א כלי וואס יידן ניצן צו וואשן די הענט אין געוויסע געלעגנהייטן ווען מ'איז מחויב נטילת ידים.
דאס ווארט 'טעפל' איז א פארקלענערונג פונעם ווארט 'טאפ'.
מייזעלס דיעטע איז א דיעטע, וואס הרב הערשל מייזעלס פון מאנסי האט פארשפרייט די לעצטע פאר יאר (תשס"ט - תש"ע).
מייזלס ליידט פון טיפ איינס דיאבעט, מיט וואס ער איז געבוירן. דערפאר האט ער געשוואוירן ביי זיך, אז ער וועט שפענדן זיין לעבן צו העלפן דעם פראבלעם פאר דער וועלט, מיטן אראנדשירן הילף אומזינסט פאר די דיאבעט ליידנדע.
ער האט שטודירט צוואנציג יאר, מעדיצינען און דיעטעס, און איז געקומען צום אויספיר, מיט א דיעטע וואס ענדלט זייער אין דר. עטקינס דיעטע, 'ווייניג סטארטש, אסאך פראטין'.
היינט איז דא צוויי הויפט אפטיילונגען, 'רעים מתוקים' פאר דיאבעט ליידנדע וואס איז גענצליך בחינם באדינט. און 'ריעים בריאים' פאר די אלוועלטליכע געזונט דיעטע, וואס טויזנטער זענען שוין געהאלפן געווארן אינעם צוקונפטיגע לעבן, מיטן אנ'נעמען דעם דיעטע גאנג.
א פאַרפֿום איז א שמעקעדיגע פליסיקייט אדער ספריי, און דאס גלייכן, וואס גיט ארויס אן איינגענעמען ריח. ער ווערט געניצט ביי עליטע לייט, און באזונדער ביי פרויען, זיך צו פיצן און געפעלן דערמיט, מיטן דאס אנשפריצן דעם קערפער און קליידער אדער סביבה דערמיט.
אסאך ניצן עס אויף אוועקנעמען שלעכטע גערוכן, ווי שוויצן.
עס איז היינט שוין אנגענומען ביי דער מאדערנער וועלט אלץ א נארמאלע זאך, נאר וויבאלד ער איז א טייערער ארטיקל, ערלויבט זיך נישט יעדער צו האבן פיל פון דעם.
עס איז פארהאנען אן א צאל סארטן פארפום פראדוקטן, ספעציעל געאייגענט פאר מענער און ספעציעלע וואס זענען געאייגענט פאר פרויען, און עס פעלט אויס צומאל מבינות צו וויסן וואס און ווי צו ניצן.
פארפומען ווערן געמאכט פון פארשידענע מקורות, צווישן זיי פלאנצן, ווי מאראנצן, צימערינג און רויזן, און בעלי חיים, למשל מוסק.
דאס ווארט ״פארפום״ שטאמט פון די צוויי לאטיינישע ווערטער "per fumum" ״פער פומום״ — ״דורכן רויך״.
א סאלאט איז א געמיש פון עסן, וואס מאכט יעדע מאכל אסאך בעסער.
עס איז פארהאנען סאלאטן, פון גרינצייג (אפטמאל מיט בוימל), פון פרוכטן, פון אייער, פון פיש, און אלערליי עסן.
א סאלאט איז געאייגענט צו באשיינען דעם עסן טיש, און נאכמער צו זעטיגן דעם קערפער און געבן א גאר גוטע אפעטיט.
דער ברודער פונעם סאלאט איז די שניטקע, וואס גייען געווענליך האנט ביי האנט, אדער גאר אין איין בונד.
אייער ברויט, געבראטענע ברויט אדער געפרישטע ברויט איז א מאכל וואס מען עסט אויף פרישטיק. מען גרייט דאס צו פרעגלן ברויט וואס מ'האט איינגעטונקען אין אייער. ווערט גערופען אין פארשידענע נעמען, ווי צום ביישפיל 'בונדאש' 'בונדאשקענייער' גענומען פון אונגאריש.
דאס שוועסטער פון אייער ברויט, איז 'שפיגל איי' 'אייער שפייז'
א פֿאַטשיילע איז א שטיק שטאף (דריי־ אדער פיר־עקיק) וואס מען ניצט צו באדעקן דעם קאפ.
זי קומט אויס צו ניץ אפווישן שווייס פונעם פנים.
ביי יידן גייען די געהייראטע פרויען באדעקט מיט א פאטשיילע (אדער "טיכל" אדער "שטערן־טיכל").
במשך די יארן איז געווארן דער שטייגער צו נעמען א באזונדערן שטיק שטאף אפווישען דעם נאז. דאס רופט מען א "טאשנטיכל".
היינט ניצן עס גאר ווייניג מענטשן, צוליב די נארמאלע באנוץ פון 'טישוס', די אויפטוה דערפון איז היינט א פארגאנגעהייט.
א טיש באדעקט מיט א ווייסן טישטעך און זילבערנע בעשטעק
א טישטעך איז א איבערצי אויפן טיש. מען ניצט עס אדער צו באשיצן דעם טיש אדער ווייל עס זעט אויס שיין.
אמאל איז עס געווען בלויז פון לייוונט, און מ'האט עס געוואשן יעדע צייט, היינט איז דא אסאך סארטן פונעם 'דיספאזעבל' איינמאל באנוץ, פון עטליכע סארט מאטריאל, און אפילו גאנץ שיינע וואס זענען פאסיג ביי די שענסטע מאלצייטן.
ביי יידן איז דער מנהג אז שבת און יו"ט (אויך חול המועד) באדעקט מען דעם טיש מיט א טישטעך א גאנצן טאג, נישט נאר ביי די מאלצייטן. אויך אין בתי מדרשים און שטיבלעך באדעקט מען די טישן מיט טישטעכער.
עָפֿרַה חַזַה (19טן נאוועמבער 1957 - 23סטן פעברואר 2000) איז געווען אן ישראלדיקע זינגערין וואס האט געשטאמט פון א תימנישער משפחה.
זי איז געווען א ספעציעלע זינגערן, מיט א הימילישער שטימע. זי איז געשטארבן פון עידס אין 2000, קורץ נאך איר חתונה האבן ביי די פערציג. אסאך טרערן איז פארגאסן געווארן איבער איר קבר.
חזה איז באוואוסט אויכעט פארן פארשטעלן מדינת ישראל ביי דעם איירוויזיאן אין 1983 אין מינכן, דייטשלאנד, זינגענדיק דאס ליד "חי".
רבי דוד טווערסקי (ערב פסח ה'תר"ח - ט"ו כסלו ה'תר"ף), באקאנט מיטן נאמען ר' דוד'ל סקווערער, איז געווען דער צווייטער סקווערער רבי. ער איז געווען א זון פון רבי יצחק טווערסקי פון סקווירא, זון פונעם טשערנאבלער מגיד - ר' מאטעלע.
רבי דוד איז געבוירן ערב פסח אין יאר תר"ח צו זיין פאטער ר' איציקל סקווערער און זיין מוטער חנה סימא (א טאכטער פון ר' הערשל סקווערער, אן אייניקל פון בעל שם טוב). ער האט געוואוינט אין סקווירא ביז די ערשטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן אין תרע"ד. שפעטער האט ער געוואוינט אין קיעוו (היינט אוקראינע) ביז זיין פטירה אום ט"ו כסלו תר"ף.
זיין פאטער האט געזאגט אויף אים; 'ווען מיין דוד'ל איז געבוירן, איז שוין קיין שום חמץ נישט געווען אין שטוב', מיינענדיג צו זאגן, אז ער איז געווען א דערהויבן קינד.
ר' דוד משה פון טשארטקאוו האט געזאגט, 'צוויי דוד'לעך שיינען ארויס פון אוקראינע, ר' דוד'ל סקווערער, און ר' דוד'ל זלאטיפאלער.
ער איז געווען א געוואלדיגער שווייגער, ער האט אמאל געזאגט פאר א פרעגער, וויאזוי ער קען אזוי שווייגן, אפילו ביי די שווערסטע צייטן זיך נישט באקלאגן און נישט רעאגירן אויף קיין שום מחלוקה אדער ווייטאג. 'מען שווייגט און מען שווייגט, מען רוהט זיך אפ אביסל און מען שווייגט ווידער'..
דער אלטער סקווערער רבי ר' יעקב יוסף (זיין זון) האט געזאגט אויפן פאטער, 'א יוד וואס האט געארבעט א יאר זיבעציג, מ'זאל נישט האבן וואס צו פארציילן נאך אים'.
די זשיטאמיר-סלאוויטא דרוק איז געווען איינע פון צוויי דרוקערייען וואו די רוסלענדישע אימפעריע האט ערלויבט צו דרוקן ספרים.
די דרוק איז געפירט געווארן דורך די קינדער פון רבי פינחס קארעצער. אין זייער צייט האבן זיי געהאט א מאנאפאל צו דרוקן א ש"ס. עס ווערט געברענגט אז זיי האבן געטובל'ט די מאטריצן אין א מקוה איידער מ'האט אנגעהויבן דרוקן דעם ש"ס.
די ספרים געדרוקט אין סלאוויטא און זשיטאמיר זענען היינט פון די גאר טייערע ארטיקלען אינעם אנטיק מארק, וואס די פרייזן זענען גאר הויעכע, צוליב זייער חשיבות קדושה און היסטאריע.
א דראַג איז יעדע ביאלאגישע סובסטאנץ סינטעטיש אדער נישט סינטעטיש, וואס מען עסט נישט צו זעטיגן, נאר איר ציל איז צו פארדרייען די נארמאלע אויפגאבע פון קערפער.
מעדעצין איז אויך אין דער קאטעגאריע, אבער רוב דראגס דינען נישט צו היילן נאר צו טוישט די מצב רוח פון מענטש דורך צו טראגן די פיין צו דורך אים איינשלעפן אדער סתם פארשיכורן.
דאס ווערט געטען דורך פארשוועמען די מוח און טוישן די באפעלען פארן גוף. פארשידענע מינע דראגס זענען משפיע אויף פארשידענע אנדערע טיילן מוח.
די שעדליכע דראגס זענען צום ביישפיל מאריכואנע און נאך פארשידענע אנדערע געוויקסן וואס טעמפן דעם מוח פון מענטש ער זאל נישט זארגן און טראכטן נעגאטיוו. דאקטוירים טענה'ען אז דאס איז גאר שעדליך פארן געזונט ווי אויך פאר דער ציוויליזאציע, ווייל אונטער'ן איינדרוק פון דראגס מען טוט משוגענע זאכן. אבער די וואס נעמען דאס ענטפערן אז דאס איז מיט גארנישט אנדערש פון עסן און טרינקען אלקעהאל, וואס איז אויך נישט געזונט און קען אויך שאטן דער געזעלשאפט.
עסנווארג איז נישט קיין דראגס אבער עס קען אנטהאלטן א רעעצעפט פון קאפין אדער אלקאהאל וואס איז יא דראגס.
סארטן דראגס.
דראגס וואס היילן אדער פארמיידן קרענק
דראגס וואס שלאפן איין און פארשטייטערט דעם מענטש
דראגס וואס מאכן דעם מענטש נישט צו שפירן קיין פיין
דראגס וואס פארטעמען די חושים נישט צו געדענקן אדער באדערן
א נוס אדער ניסל איז א פרוכט וואס האט א הארטן שאלעכץ און אן עסבאר קערנדל. אין באטאניק רופט מען א נוס נאר א טרוקענעם פרוכט וואס האט אן איינציגן זוימען וואס זיין שאלעכץ ווערט גאר הארט ווען ער ווערט צייטיק.
סארטן ניס.
עס איז פארהאנען אסאך ערליי ניס, א טייל קען מען עסן רוי, און אנדערע וואס מ'דארף עס אויסארבעטן אין פארשידענע וועגן עס זאל ווערן עסבאר, ווי למשל מעדעצינען, אדער נוס מילעך, 'בוק' פאר קינדער עסן.
און ס'דא וואס זענען ראוי פאר בעלי חיים, ווי למשל דאס 'חזיר־ניסל' איז א מאכל פון וועווערקעס.
מאנדלען, האזל נוס, מאקאדעמיע [א טייערע נוס], קעסטן נוס [אויך געקאכט אדער געבאקן], פעקאן, פיסטעטשא, פינאטס, וואלנאט, קוקוסנוס, קאשו, בראזיל נוס, און סאסנע נוס.
פארהאנען קערעלעך, וואס ווערן געגעסן ווי נוס, צום ביישפיל, פאפיטעס און קירבעס זאמען. און ס'פארהאנען די קאפע קערל, און קאוילע קערל, וואס פון די סארטן מאכט מען בארואינגוג געטראנקן, ווי קאווע, קאקאו, און קאלע געטראנקן.
דער לאנדאנער בארא פון ברענט () איז א לאנדאנער בארא וואס געפינט זיך אין צפון־מערב לאנדאן. עס איז באשאפן געווארן אין 1965.
א מוניציפאליטעט איז א רעגירונג פירנדע ווירטשאפט, איבער א שטאט, שטעטל, אדער א מאל א דארף. אפטמאל ווערט א מוניציפאליטעט געפירט דורך א בירגערמייסטער מיט א שטאטראט.
אזוי קען דאס געמאלט זיין אויף מערערע אופנים מיר האבן נאר געגעבן א ביישפיל לויט דעם אמעריקאנער באגריף.
די לאנדאנער בארא פון העקני () איז א לאנדאנער בארא וואס געפינט זיך אין צפון לאנדאן. זי איז באשאפן געווארן אין 1965.
דער היינטיקער בירגערמייסטער איז דזשולס פייפ. פריער האט מען געוויילט דעם חרדשין עסקן יוסף לעבנשטיין פיר מאל צו ווערן בירגערמייסטער.
ביזת הים איז א טשערנאבילער מנהג, וואס ווערט היינט געפירט אין סקווירא און אנדערע טשערנאבלער אפשטאמיגע חסידותן, אז פארטאגס פונעם נאכט פון שביעי של פסח, נאכן טיש, טיילט דער רבי 'ביזת הים', א שטיקל מצה'לע, וואס איז א סגולה אויף פרנסה.
די טעם המנהג איז דאך פשוט, לזכר ווען די יודן האבן געכאפט ביזת הים, נאכן קריעת ים סוף, און די מובן פונעם מנהג, איז נישט בלויז א סגולה, נאר די אמונה וואס שטעקט דערין, אז מ'גלייבט באמונה שלימה, אז דער אייבירשטער קען גיבן פאר יעדן וואס ער דארף.
חסידים האבן געזאגט פשט, אז נישט נאר פרנסה גשמי מיינט מען, נאר בעיקר טאקע פרנסה פונעם נשמה, די אמונה טהורה אז מ'טוהט השתדלות און מ'שטופט זיך צו נעמען א מצה'לע, און דאס צייגט די אמונה, אז מ'גלייבט אינעם צדיק, און אינעם באשעפער, לויטן פסוק, 'ויאמינו בהשם ובמשה עבדו'.
די מנהג איז, אז מ'שטופט זיך ממש מיט די גאנצע כח, אן קיין סדר אדער שורה, נאר ווער ס'איז מצליח שטופט זיך בעסער, און דער רבי טיילט ארום מיט א טיפע חשבון, ווער ס'איז מצליח גייט דאס געשיקט, און ווער נישט, קומט ארויס אויסגעקלאפט. מ'זאגט אז ס'איז א אפקומעניש אז די פרנסה זאל כאטש גיין גרינגער.
א ציינבערשטל איז א שטעקעלע מיט א בערשטל אין שפיץ, וואס איז ספעציעל געאייגענט פארן פיצן די ציין. דאס העלפט רייניגן די ציין פון באקטעריעס.
מען שמירט ארויף ציין פיץ דערויף, און דאס העלפט רייניגן פוהל בעסער די ציינער און גוימען.
מען דארף וויסן, אז ווען די בערשטל ווערט צעשפרייט די האר, איז עס שוין אויסגענוצט, און דינט שוין נישט ריכטיג דעם צוועק פון רייניגען, ווייל עס ברויך צוקומען צו די שפאלטן פון צווישן די ציין, און ארויסרייניגן די אנגעזאמעלטע געבליבענע עסן, וואס ווערט דערפון איבערנאכט באקטעריעס.
בלייכעכץ איז א כעמיקאל וואס בלייכט, ד"ה עס נעמט אוועק פארב. מען קעס עס ניצן צו רייניגן שמוץ און פלעקן פון קליידער, און אויכעט רייניגט מען דערמיט דעם מקוה, און להבדיל דעם שווים באסיין ווי אסאך מענטשן לאזן איבער באקטעריעס און שווייס, און עס רייניגט וואונדערליך דאס וואסער און מאכט עס זיכטיג טראץ די שווער שארפע גערוך וואס בלייכעכץ לאזט איבער.
געווייטנלעך ניצט מען כלאר בלייכעכץ, וואס אנטהאלט ‎3–6%‏ נאטריום היפאכלאר (NaClO).
א שניטקע איז אן עסן געמאכט פון צוויי שטיקלעך ברויט געפילט מיט פלייש אדער פיש אדער אייער אדער גרינצייג.
איז טייטש אינעם היינטיגער ענגלישער יודיש, 'סענדוויטש'.
יא, דער סענדוויטש איז א באליבטע מאכל אינעם היינטיגער וועלט, ווייל די צייט לויפט צוזאמען מיט די מוח, און אז מ'וויל סיי עסן און סיי ארבעטן, איז דער סענדוויטש גוט צוגעשטעלט צו דער סיסטעם.
[יו"ט ערליך האט א ליד דערויף אין זיין קאסעטע 'אמעריטשקע']
דאס איז א אור אלטע וועג פון רייניגן קליידער און געשיר.
עס איז זייער זייער שארף, טראץ וואס עס איז דורכזיכטיג ווי איינפאכע וואסער, איז עס נאך אזוי שארף ווי בליטש.
די מנהג אין סקווירא איז, אז פארן יום טוב פסח, רייניגט מען אלע קליידער און געשיר, בלויז מיט דעם.
עס איז פשוט פראדעצירט, דורכן אויפקאכן וואסער ביז עס קריעלט און באבעלט אויף א גליענדיגער גראט, דאן לייגט מען אריין א פארבינדענע טיכל מיט שווארצע אש, דאס טוישט נישט די קאליר פונעם וואסער, נאר עס געבט צו דעם שארפקייט, און ווערט א שארפע כעמיקאל.
דאס איז געווען א נארמאלע וועג פון רייניגן, אינעם אלטן היים אין אוקריינע. [אפשר איבעראל אויכעט]
די לאנדאנער בארא פון ענפילד () איז א לאנדאנער בארא וואס געפינט זיך אין צפון לאנדאן. עס איז געשאפן געווארן אין 1965.
ביזן אנהייב 20טער י"ה איז ענפילד געווען א קליין דערפעל מיט א ווייטקייט פון א טאג פארן אויף א פערדעל פון לאנדאן.
דאס דערפעל ענפילד איז אויפגעשטעלט געווארן אין די רוימישע צייט. מיט דאס מחבר זיין ענפילד טאון מיט די באן צו לאנדאן האט די אנגעהויבן גרעסער צו ווערן אלס א פאָרשטאַט פון דאס שטאט לאנדאן
דער לאנדאנער בארא פון קרוידן () איז א לאנדאנער בארא וואס געפינט זיך אין דרום לאנדאן. עס איז באשאפן געווארן אין 1965.
קרוידן האט א היפשן בוס אינפראסטרוקטור וואס איז א טייל פון דער לאנדאנער בוסן נעצווערק און אפערירט פון א הויפט־קנופ ביי וועסט קרוידן סטאנציע.
די סיטי פון וועסטמינסטער () איז א לאנדאנער בארא וואס געפינט זיך אין צענטראל לאנדאן. זי איז באשאפן געווארן אין 1965.
נאציאנאלע באן סטאנציעס.
סטאנציעס שליסן איין וויקטאריע, טשארינג קראס, מארלעבאן און פאדינגטאן, וואס זענען אלע הויפט סוף־סטאנציעס אין לאנדאן
פאפראַד (,) איז א שטאט אויפן פאפראד טייך אין צפון סלאוואקיי אונטער די הויכע טאטרא בערג. ער איז די גרעסטע שטאט אין ספיש ראיאן, און די צענטע גרעסטע שטאט אין סלאוואקיי מיט 55,000 איינוואוינער.
ביז 1772 האט פאפראד געהערט צו פוילן.
פון פאפראד זענען א טייל פון די ערשטע 4000 מיידלעך וואס האבן געבויט די גאז קאמערן אין אוישוויץ ארויס געפארן, בעפאר'ן ארויספארן האט מען זיי צוזאמען גענומען און א ליידיגן שפיטאל פון א קאסערנע און זיי דארטן געהאלטן און אזוי האט מען זיי נאכן צוזאמען נעמען פון דארטן אוועק געפירט.
און די שפעטערע ת"ר יארן איז דארטן געווען רב הרב צבי פראגער א זון פון הרב יעקב פראגער אבד"ק אדא און ברודער פון הרב שלמה ברוך פראגער הי"ד אבד"ק פעטראוואסעלע
ת"ר יארן ווערן אנגערופן די יארן פון ה'ת"ר ביז ה'תרצ"ט, וואס עס איז געוועזן א תקופה פון א דורכגאנג צווישן ווען אידן זענען אין בעסטן פאל פאררעכנט געווארן ווי צווייטע קלאס בירגער, אבער געווענליך אסאך נידריגער דערפון, און די נייע גלייכבארעכטיגונג עפאכע.
ווי אויך האט דאס נאך א סיבה, ווייל צום סוף פונעם יארהונדערט איז געווען דער גרויסער חורבן וואס דאס האט גורם געווען אז דאס כלל ישראל האט זיך אזוי ווי אנגעהויבן פון דאסניי אינעם אנהויב פונעם נייעם יארהונדערט די ת"ש יארן און דאס האט גורם געווען אז די לעצטע תקופה פון אמאל, ווי מען דרוקט זיך אויס דער אלטער היים זענען געווען די ת"ר יארן
א קאסערנע איז א געביידע וואו סאלדאטן וואוינען.
מען ברענגט דארטן אהין יוגנטליכע און מען איבט זיי אויס צו ווערן פולקאמע, און/אדער טיילווייזע סאלדאטן, געוואנדן לויט דעם געברויך פון דעם ספעציפישן לאנד און די ספעציפישע אומשטענדן.
די לאנדאנער בארא פון לואישעם () איז א לאנדאנער בארא וואס געפינט זיך אין דרוםלאנדאן. זי איז באשאפן געווארן אין 1965.
די בארא איז ארומגענומען מיט דער לאנדאנער בארא פון גריניטש צו מזרח, דער לאנדאנער בארא פון בראמלי צו דרום און דער לאנדאנער בארא פון סאדארק צו מערב. צו צפון איז דער טעמז דער גרענעץ מיט דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס.
אין לואישעם געפינט זיך דער אנאר אויק רעזערווואר, געבויט פון 1901 ביז 1908, דעמאלסט דער גרעסטער רעזערווואר אין דער וועלט, און נאך היינט דער גרעסטער אין אייראפע.
א פֿאַך איז א חכמה אדער א סארט ארבעט וואס מען לערנט זיך אויס און מיט דעם קען מען פארדינען פרנסה.
עס איז א חיוב פון א טאטע אויסלערנען דעם זון א פאך.
די לאנדאנער בארא פון סאדארק () איז א לאנדאנער בארא וואס געפינט זיך אין דרום לאנדאן. עס איז באשאפן געווארן אין 1965.
די בארא גרענעצט די סיטי פון לאנדאן און די לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס צו צפון, די לאנדאנער בארא פון לאמבעט צו מערב און דילאנדאנער בארא פון לואישעם צו מזרח. צו דרום זענען די לאנדאנער בארא פון בראמלי און די לאנדאנער בארא פון קרוידן.
די לאנדאנער בארא פון סאטן () איז א לאנדאנער בארא וואס געפינט זיך אין דרום לאנדאן. זי איז באשאפן געווארן אין 1965.
די בארא גרענעצט די לאנדאנער בארא פון מערטאן צו צפון, די קעניגלעכע בארא פון קינגסטאן אויפן טעמז צו מערב און די לאנדאנער בארא פון קרוידן צו מזרח. צו דרום געפינט זיך סארי.
א רעגירונגס-אַגענטור איז א קערפערשאפט אדער אן ארגאניזאציע געשאפן דורך רעגירונג'ס אינסטאנצן וואס פארפיגט איבער א געוויסע זאך.
פאלגנד איז א טיילווייזע ליסטע פון אמעריקאנער אגענטורן
פימא.
וועלכע איז אוועק געשטעלט צו פארפיגן אין צייטן פון קריזיסן, ווי צ.ב.ש. א האריקעין.
NASA.
וועלכע פארפיגט איבער לופט פארקער, און ספעיס פראגראמען
מעדיקעל עקזעמינער אפיס.
וועלכע פארפיגט איבער געוויסע הומענטארישע געזונטהייט פראצעדורן
CIA.
וועלכע געט זיך אפ מיט שפיאנאזש אינדרויסן פון די פאראייניגטע שטאטן
FBI.
וועלכע געט זיך אפ מיט אינלאד שפיאנזש, און קאנטער טעראריזם, ווי אויך פארברעכן, און וואנדאליזם
NTSB.
פארפיגט איבער די זיכערהייטס מאסנאמען פון דעם לופט פארקער
FAA.
וועלכע האט דעם קאנטראל איבער לופט קאנטראל, און איבער לופט פעלדער
קאסטאמס.
וועלכע האבן קאנטראל איבער אלע גרעניצן אין אמעריקא
דער פאראייניגטע שטאטן דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט () (DHS) איז א קאבינעט דעפארטמענט פון דער פאראייניגטע שטאטן פעדעראלער רעגירונג מיט דער פאראנטווארטלעכקייט צו שיצן די טעריטאריע פונעם לאנד פון טעראריסטישע אטאקעס און אנרופן צו נאטירלעכע קאטאסטראפעס.
זי איז אויפגעשטעלט געווארן נאך די אטאקע פון סעפטעמבער11 צי זיכער מאכען אז דאס פאסירט נישט נאכאמאל.
די לאנדאנער בארא פון ריטשמאנד אויפן טעמז () איז א לאנדאנער בארא וואס געפינט זיך אין דרום־מערב לאנדאן. עס איז באשאפן געווארן אין 1965.
ריטשמאנד פארק, דער גרעסטער שטאטישער פארק אין אייראפע, געפינט זיך אין דער בארא.
קריסטנטום איז אן אבראהאמישע רעליגיע, איינע פון די גרעסטע מאנאטעיסטישע גלויבן און רעליגיעס אויף דער וועלט מיט מער ווי 2.1 מיליאַרד גלױבערס. עס איז געגרינדעט געװאָרן אין ארץ ישראל פֿאַר כּמעט צװײ טױזנט יאָר. זיי גלויבן אז ישו איז א זון פון גאט. און ער האט זיי באאנדערש די מצוות. א מאל האבן די קריסטן געווען יידן וואס האטן געגלויבט אויף ישו, און שפעטער האבן זי בהויפטעט וואס די תורה גילט נישט מירער, האט אבגעלאזט די מצוות און אנגעהויבן ארייננעמען גויים אן מילה און קבלת עול מצוות. זייט דעם זינד זי יוצא געווען מכלל ישראל, און רז"ל זענען מכוון אויף זיי (אונטער אנדערע) אין ברכת המינים.
קריסטנטום האט פארשידענע שטרעמונגען. די גרעסטע אפטיילונג איז צווישן די מערבדיקע שטרעמונגען וואס האבן זיך פארשפרייט אין צענטראל און מערב אייראפע און האבן געשטאמט פון רוים און געניצט די לאטיינישע שפראך, און די מזרחדיקע אדער ״ארטאדאקסע" שטרעמונגען וואס האבן זיך פארשפרייט אין מזרח אייראפע פון קושטא און דער ביזאנטישער אימפעריע און האבן געניצט די גריכישע שפראך און טייל אויך שפעטער קירילישע שפראכן. די וועסטליכע שטרעמונגן זינד צוגטיילט צווישן קטוליקען, וואס זינד געהארזאם צום פאפסט און די קאטוילישע קירכע, און פראטעסטאנטן וואס זינד א ביס'ל ווי קראים און גלייבן וואס יעדער דארף מפרש זיין די נייער טעסטאמענט וויזוי ער וויל. אין מזרח ס'דא די ארטאדאקסען, וואס האלטן דער גלח פון קושטא אלס איר אנפירער, און די אריינטאלען, וואס זינד מוחרם געווען פון די געזמאט-קריסטנטום אם ד'רי"א וייל זי האט נישט אנערקאנט די עיקרי אמונה פון די כאלקעדונער עצרת.
מאַרקאָ פּאָלאָ (1254 - 8טן יאנואר 1324) איז געווען א ווענעדיגער סוחר און אויספארשער. ער איז געווען פון די ערשטע אייראפעישע אויסצופארשן מזרח אזיע.
ער איז געפארן אויף א רייזע פון 25 יאר מיט זיין פאטער און פעטער ווערנט דער מאנגאלישער דינאסטיע. אין כינע האט ער באזוכט דעם מאנגאלישן הערשער קובליי כאן.
אינזשעניריע איז די שטודיע וואס ווענדט אן וויסנשאפט און טעכנאלאגיע צו שאפן און קאנסטרוקציע. איינער וואס פראקטיצירט אינזשעניריע הייסט אן אינזשעניר.
דער באגריף פֿון אינזשעניריע עקזיסטירט שוין פון אוראלטע צײַטן ווען מענטשן האבן אויסגעפונען פֿונדאמענטאלע דערפֿינדונגען ווי דער בלאק, דער הייבער און דאס ראד.
סאציאלער קאנטעקסט.
אינזשעניריע איז א סוביעקט וואס קען זיין א גאר גרויסע קאלאבאראציע אדער א קליינער פראיעקט. נארמאל איז אן אינזשעניריע פראיעקט פארבונדן מיט א פינאנצירן אגענטור: א געזעלשאפט, א גרופע אינוועסטארן אדער א רעגירונג. דער אויסנאם איז פרא באנא אינזשעניריע.
שייטת 13 איז אן עליטער קאמאנדא איינהייט, פון צה"ל, און א טייל פון דעם ישראלדיקן ים פלאט. די באזע זייערע געפונט זיך אין עתלית, דרום פון חיפה. זיי ווערן אויסמושטירט צו קעמפען פון די וואסער, און די טרוקעניש. אויף מערערע סארטן קאמף סטראטעגיעס.
די געדאנק פון איינהייט, איז שוין פון די צייטן פון פלמ"ח, אנהערנדיק צו די ים פלאט פלי"ם. שפעטער ביי דער אומאפהענגיקייט מלחמה, האבן זיי טיילגענומען אין עטליכע אקציעס. דאס וויכטיקסטע איז געווען, זינקען די עגיפטישע קריגס שיף, אויפן נאמען פון קעניג פארוק.
אין די יארן צווישן 1949, ביז דער זעקסטאגיקער מלחמה, איז די שייטת נישט געווען צופיל אקטיוו. ביי דער מלחמה זעלבסט, האבן זיי געליטן עטליכע דורכפעלער. ביי די מלחמת ההתשה, האבן זיי דערפאלגרייך צוזאמען מיט סיירת מטכ"ל, איינגענומען די גרין אינדזל. אין די נאכפאלגענדע יארן האבן זיי אטאקירט טעראר צילן אין לבנון, אינאיינעם מיט סיירת מטכ"ל און די מוסד, ווי עטליכע פון די טעראריסטן פאראנטווארטליך אין די ישראלדיקע ספארטלער אומקום ביי די מינכן אלימפיאדע.
ביי דער יום כיפור מלחמה, האבן זייערע אקציעס געהאט הצלחה. און נאכדעם האבן זיי טיילגענומען אין מערערע אקציעס אין לבנון, קעגן די פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע, און דעריבער באקומען די אויסצייכענונג פון שעף פון גענעראל שטאב.
ביי די ערשטע לבנון מלחמה האבן זיי אויך טיילגענומען, אבער שפעטער זענען זעלנער געטראפן געווארן פון מינימאלע דורכפעלער, וואס האט געלייגט זייער ארבעט אין שאטן. אין 1997 זענען עלף זעלנער אומגעקומען, אין א כעזבאלא אטאקע, וואס איז באוויסט געווארן אין ישראל, אלס די שייטת טראגעדיע, וואס עס איז געשען גענוי איז א געהיימניס.
ביי דער על אקצא אינטיפאדע האבן זיי טיילגענומען אין די קאמפן, קעגן פאלעסטינער טעראריסטן, און פארכאפט דריי שיפן, אנגעלאדענט מיט וואפן, וואס איז געווען אויפן וועג קיין עזה שטרייף.
אין דער צווייטער לבנון מלחמה, איז די קאמאנדא איינהייט ווידעראמאל געווען זייער אקטיוו, און אין צור, דורכאויס אן אטאקע, געהאט עטליכע פארווונדעטע.
איבער די יארן, האבן זיי געהאט דורכגעפירט מערערע מיסיעס, אין א סאך ערטער איבער די וועלט. אין עטיאפיע, ארויף צו ברענגן די יידן קיין ישראל. אין אלזשיר. אין יאר 2009 האבן זיי פארכאפט א שיף נאנט צו ציפערן, פיל מיט וואפן געשיקט פון איראן, געווענדעט צו די כאמאס אין עזה.
אום 31סטן מיי 2010, האבן זיי איבערגענומען זעקס שיפן, וואס זענען ארויס פון טערקיי און גריכנלאנד, וואס איר ציל איז געווען, ברעכן די בלאקאדע וואס ישראל האט ארויף געלייגט אויף עזה, אויף איין שיף האט אויסגעבראכן ווילדע געראנגעל צווישן די אזויגערופענע "שלום אקטיוויסטן", און אין די שלעגערייען זענען ניין אקטיוויסטן אומגעקומען, און נאך צוואנציק פארווונדעט געווארן, צווישן די זעלנער זענען צען פארווונדעט געווארן צוויי פון זיי ערנסט.
צו ווערן אנגענומען אין שייטת, גייט מען דורך שווערע פיזישע טעסטן, אויף פיר טעג, די טרענירונגען זענען אינטענסיוו פאר צוואנציק מאנאטן, און מען דארף דינען אין ארמיי פיר און א האלב יאר. דאס געזונטהייט מוז זיין פראפיל 97 לויטן ישראל מיליטערישן סטאנדארט.
יהודה איז דער פערטער זון פון יעקב און לאה. זיינע קינדער און אייניקלעך זענען שבט יהודה, פון וועמען איז געקומעם דוד המלך, שלמה המלך און די מלכים פון ארץ יהודה.
יהודה האט געהאט פינף זין: ער, אונן, שלה (פון זיין ווייב בת־שוע) און די צווילינג פרץ און זרח (פון תמר). ער און אונן זענען ביידע געשטארבן יונגערהייט, נאכן חתונה האבן מיט תמר.
דער ישראלדיקער ספארטלער אומקום ביי דער מינכן אלימפיאדע איז פארגעקומען אין יאר 1972, אין מינכן, דייטשלאנד. די שווארצע סעפטעמבער טעראר גרופע, וואס האט אנגעהערט צו דער פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע, איז געווען פאראנטווארטליך, פארן אומקום פון עלף ישראלדיקע אטלעטן, און א דייטשן פאליציאנט.
יאר 1972.
אין יאר 1972, האבן עטליכע פאלעסטינער טעראר גרופעס, דורכגעפירט טעראר אטאקעס קעגן ישראל, און ישראלדיקע צילן איבער די וועלט. אויפן 8טן מיי 1972, האבן טעראריסטן פארכאפט אן עראפלאן, פון די סאבענא לופטליניע, וואס איז געווען אויפן וועג פון בריסל, בעלגיע. קיין בן גוריון פליפעלד, אויף צו מארגנס האט סיירת מטכ"ל געשטורעמעט דעם פליגער, און באפרייט די משכונות. דריי וואכן דערנאך, האבן טעראריסטן פון יאפאן, וואס האבן אנגעהערט צו די רויטע ארמיי דארט, דורכגעפירט א בלוטיקע אטאקע אין אויפנאמס זאל, אין טערמינאל אין פליפעלד, פיר און צוואנציק זענען אומגעקומען, די יאפאנעזער האבן געארבעט אין שליחות פון די פאלקס פראנט פארן באפרייונג פון פאלעסטינע.
טעראר אטאקע.
טעראריסט ביים פענסטער פון צימער
די טעראר אטאקע איז דורכעפירט געווארן דורך אכט פאלעסטינער, אלע פון זיי האבן געקענט דייטשיש, און זענען געווען גוט טרענירט מיליטעריש. מאכאמעד מוסאלכא איז געווען קאמאנדיר פון די גרופע.
די נאכט פון 4טן סעפטעמבער, זענען זיי אנגעקומען אין מינכן באן סטאנציע, וואו זייערע וואפן זענען געהאלטן געווארן אין געהיטענע שאפעס, זיך אנגעטון קליידער ווי ספארטלער, און מיט טאקסיס אפגעפארן צו די אלימפישע שטאט, און אריין צו די צימער ווי די ישראלדיקע זענען געווען, און זיי פארכאפט, צוויי אטלעטן זענען דעמאלט אומגעקומען, ביים פארכאפונג, און ניין זענען גענומען געווארן אלס משכונות.
די טעראריסטן האבן פארלאנגט אן אויסטויש, די באלדיקע באפרייונג פון 232 פאלעסטינער טעראריסטן, וואס זענען געווען אין ישראלדיקע טורמעס. אין נאך צוויי טעראריסטן פון דייטשע טורמע. אויב נישט וועלן זיי אומברענגען די משכונות. ישראל האט נישט געוואלט פארהאנדלען מיט זיי, דייטשלאנד אבער האט איינגעשטימט, ווילנדיק אז די פארמעסטן אין די אלימפיאדע זאל ווייטער אנגיין, אז די פארכאפערס און די פארכאפטע וועלן פליען קיין טוניסיע, אזוי האלטן די פאסירונגען ווייט פון ווי די אלימפיאדע. די דייטשע פלאן איז געווען, דורכפירן אן אקציע ווען די טעראריסטן קומען אן אין לופטפעלד, אומברענגן די טעראריסטן, און באפרייען די פארכאפטע.
פריווונג צו באפרייען.
די טעראריסטן זענען אנגעקומען צום לופטפעלד, און דייטשע פאליציאנטן האבן געעפנט פייער, פינעף טעראריסטן זענען אומגעקומען אין די פייער אויסטויש, די טעראריסטן האבן באוויזן צו הרגנען אלע משכונות, וואס זענען געווען געבינדען אין העליקאפטערס, מיט האנט גראנאטן. דריי פאלעסטינער זענען געכאפט געווארן לעבעדיקערהייט. אין קורצן די אקציע האט זיך געענדיקט מיט א מיאוסע דורכפאל, פאר דייטשלאנד. איין פאליציאנט איז אומגעקומען.
אין אויספארשונגען נאכדעם, האט זיך ארויסגעשטעלט, אז מערערע טעותים זענען פארגעקומען, געהעריקע פאליציאנטן זענען געווען פאראנטווארטליך פאר די אקציע, נישט געלערנטע ציל שיסער, און מענטשן וואס האבן פארלאזט זייערע פאזיציעס, מורא האבנדיק פון די קוילן וואס זענען געשאסן געווארן אין אלע ריכטונען.
די שפילן זענען אפגעשטעלט געווארן פאר פיר און צוואנציק שעה, און ווען די נייעס, אז אלע זענען אומגעקומען איז פארשפרייט געווארן, איז אפגעהאלטן געווארן אן אנדענקס צערעמאניע, און דערנאך זענען די פארמעסטן ווייטער פארגעזעצט געווארן. די ישראלדיקע פארבליבענע ספארטלער זענען צוריק אהיים, מיט די קערפערס פון די אומגעקומענע. א קליינע צאל ספארטלער פון אנדערע לענדער, האבן אויך אפגעטרעטן, און זיך מער נישט פארמאסטן אין די אלימפיאדע.
צוויי מאנאטן נאכן געשעעניש, זענען די דריי טעראריסטן, וואס זענען געווען אין א דייטשע טורמע, באפרייט געווארן נאכן פארכאפן אן עראפלאן פון שווארצע סעפטעמבער טעראריסטן, פון לופטהאנזא לופטליניע.
די נקמה.
ישראל האט רעאגירט אין עטליכע וועגן, די ערשטע זאך. א מאסיווע אטאקע אויף טעראר באזעס, אין סיריע און לבנון, אין ווי צענדליקע זענען אומגעקומען. גאלדע מאיר, האט באשלאסן דורכצופירן אן אפעראציע, מיטן נאמען "גאטס צארן". דער מוסד, פאראנטווארטליך מערהייט טעראריסטן וואס האבן געהאט א טייל אין די טעראר אקט, זענען אומגעקומען, אלעס אינדרויסן פון ישראל. בעיקר אין אייראפע, טוניסיע, און אין ביירוט.
עסציטאַלאפּראַם (מיט האנדל־נעמען לעקסאַפּראָ און ציפּראַלעקס) איז אן אנטידעפּרעמירן מעדיצין, וואָס ווערט געניצט הײַנטיקע טעג.
עסצילאַטאפּראַם איז נישט פאררעכנט אלס א הארבע נערוון פּיל, נאָר א מעדיצין, וואָס ווערט הײַנט גענוצט דורך א ריזן פּראָצענט פונעם געהעריקן פּובליקום, גרויסע פירער און וואָס האָבן פיל דרוק, א סך וואָס גייען אדורך א טראוומע, ווערן געשטיצט עס צו נעמען. מ'זאָגט אן ערנסט ווערטל, אז בקרוב וועט זײַן אויסגעשטעלט, אזויווי א פובליקער טעלעפאן אָדער א סאדע מאשין, אויכעט א קעסטל וווּ מ'וועט קענען קויפן לעקסאַפּרא, אז ס'זאָל זײַן צו באקומען צוליב דעם פולן פארלאנג.
עסציטאַלאפּראַם איז דערפונדן געוואָרן אין די לעצטע יאָרצענדליקער, און האָט ממש אויפגעטון א וועלט אינעם גײַסטיק געזונטן פעלד, אזוינס וואָס איז גאָר הויך געשאצט.
דאָס פּראָצעדור דערפון איז פון אָנהייב נישט לײַכט, ווײַל עס שלאָגט זיך מיט די דעפּרעסיע געפילן, און עס איז נישט ראטזאם צו געבן פאר יוגנטליכע אונטער א באזעצענעם עלטער, ווײַל עס קען ברענגען געפילן פון זעלבסטמאָרד, אָבער פון העכער צוואנציק איז דאָס שוין יאָ געבליך.
דאָס קורצטע טערמין איז זעקס חדשים, די לענגסטע - ס'דאָ וואָס זענען דערויף יאָרן. ווען נאָך צוויי וואָכן דערויף ווערט מען צוגעוווינט און עס מאכט דעם מענטש ממש איבער.
דער מענטש קען אָנהייבן קלערן נארמאַל, לעבן נארמאַל, אָנהייבן א נײַ פריילעך לעבן, און בעיקר פונקציאָנירן הונדערט פּראָצענט נארמאַל, און גאָר שטײַגן אינעם לעבן ציל הויכע שטיפעס.
עס מאכט זיך, לויט די אויספאָרשונגען, א מעגלעכקייט פון עצירות ווען מען נעמט עסצילאַטאפּראַם.
פאָלגנד איז א טיילווײַזע ליסטע פון רעגולערע מענטשן וואָס באנוצן זיך דערמיט
אויך איז דאָ די מעדיצין קלאָנאַזעפּאַם, וואָס גייט צוזאמען אָבער פאר א גאָר וויכטיקע קורצע טערמין.
אויך איז פאראנען אן אנדערע מעדיצין אזויווי לעקסאפּראָ, וואָס הייסט עפעקסאָר XR וואָס איז פאר דאגה, פחד און אָפּגעשלאָגענע מוט.
הרב חיים מאיר הלוי וואזנער (א׳ סיון תרח"צ–כ"ה שבט תשפ"א) האט געדינט אלס רב פון דער סאטמארער קהילה אין לאנדאן במשך אכצן יאר. היינט איז ער דער רב פון זכרון מאיר אין בני ברק און ראש ישיבה פון "ישיבת חכמי לובלין".
ר' חיים איז געבוירן געווארן אין ווין, אין תרצ"ט, דער עלצטער זון פון הרב שמואל וואזנער אין בני ברק, מחבר פון "שבט הלוי". ער איז געבליבן אין אייראפע ווען זיינע עלטערן זענען געקומען קיין ארץ ישראל. ערשט נאך דער מלחמה איז ער געווארן פאראייניגט מיט זיינע עלטערן.
נאך זיין חתונה איז ער געווארן א מגיד שיעור אין "ישיבת חכמי לובלין" אין בני ברק.
אין חודש שבט תשפ״א איז ער געווארן קראנק מיט קאוויד־19 און כ״ה שבט איז ער נפטר געווארן אין מעיני הישועה מעדיצינישער צענטער, בני ברק.
אין תשנ"ב איז ער געקומען קיין לאנדאן צו ווערן רב פון די סאטמארער חסידים אין לאנדאן, ער האט איבערגענומען דאס רבנות פון הר"ר נתן יוסף מייזעלס,וואס האט דעמאלטס פארלאזט לאנדאן און געפארן וואוינען אין מאנסי. אויך האט ער געפירט א בית דין פאר דיני תורות אונטער דער לאנדאנער חרדישער קהילה.
ער האט געדינט אין לאנדאן ביז תמוז תשס"ט, ווען ער איז געפארן ארויסהעלפן זיין טאטן דעם שבט הלוי אין בני ברק, צוליב זיין הויכן עלטער. נאך זיין פאטער'ס פטירה אין תשע"ה האט מען אים באשטימט ממלא מקום.
מאנגאלישע אימפעריע סוף פון דזשינגיס כאנס לעבן
דזשינגיס כאַן (1162 - 1227) איז געווען דער גרינדער, הערשער (כאַן) און קייסער פון דער מאנגאלישער אימפעריע. ביים סוף פון זיין לעבן האט די אימפעריע אריינגענומען א גרויסן טייל פון צענטראל אזיע און כינע. זיינע זין האבן פארגרעסערט די אימפעריע ביז מזרח אייראפע. ער איז געווען טאלעראנט צו אלע רעליגיעס.
זיין אמתער נאמען איז געווען "טעמודזשין", וואס מיינט "דער גרויסער קאוואל". ער האט געקריגן דער נאמען דזשענגיס כאן נאך ער איז געווארען קייסער פון מאנגאליי אין 1206. היינט דער נאמען איז געשרייבן Чингис Хаан אין קירילישער שריפט און 成吉思汗 (פיניין: Chèngjísī Hàn) אין כינעזישע שריפט.
אַש איז וואס בלייבט איבער ווען מ'פארברענט ארגאנישע מאטריאלן, ווי צום ביישפיל פאפיר, לייוואנד, עסנווארג אש איז א שווארצע בלעזל וואס צוברעקעלט זיך ביז שטויב און מאכט שווארץ ווען מ'קומט אין בארירונג דערמיט.
טיילמאל ווערט עס אזוי שטארק שווארץ, אז עס ווערט אויבנ'אויף געטוישט די קאליר צו ווייס גרוי.
רימאלאוו () איז א שטעטל אין טארנאפאלער אבלאסט, מערב אוקראינע. פריער איז דאס געווען סקאַלאַט באצירק, אסט־גאליציע. רימאלאוו געפינט זיך 40 ק"מ דרום־מזרח פון טארנאפאל און 32 ק"מ צפון־מערב פון הוסיאטין.
אין תר"ן האבן געוואויט דארט 2977 יידן, און דער רב איז געווען הרב יעקעלע וויידנפעלד.
לײַוונט אדער לייוואנד איז שטאף געוועבט פון פעדעם געמאכט פונעם פֿלאַקס פלאנץ. פון לייוונט מאכט מען האנטעכער, קליידער און ליילעכער, ווי אויך קיטלען און תכריכים.
לייוונט ווערט גענוצט שוין טויזנטער יאר, זייט אוראלטע צייטן אין עגיפטן. לייוונט איז דער שטערקסטער פון אלע פלאנצן פיברעס.
שעטנז.
די תורה אסרט טראגן קליידער געמאכט פון וואל און לייוונט. דאס ווערט גערופן "שעטנז".
געווענליך די סארט שטיקלעך מאטריאל הייסט א שטיק לייוואנד, אדער טעקסטיל. היינט זאגט מען א שטיקל סחורה.
א פראטאן איז א טיילכל פון אן אטאם מיט א פאזיטיווער עלעקטרישער לאדונג. אין דעם יאדער פונעם אטאם טרעפט מען פראטאנען און נייטראנען. די פעריאדישע טאבעלע רעכענט אויס אטאמען לויט דער צאל פראטאנען וואס זיי האבן.
דער לייכטסטער אטאם איז הידראגען—איין אטאם דערפון באשטייט אן עלעקטראן וואס דרייט ארום א פראטאן. כמעט די גאנצע מאסע פון דעם אטאם ליגט אינעם פראטאן, וואס וועגט 2000 מאל ווי דער עלעקטראן. אלע אנדערע אטאמען האבן א יאדער צוזאמענגעשטעלט פון פראטאנאן און נייטראנען. אין א געוויסן עלעמענט, האט יעדער אטאם די זעלבע צאל פראטאנען; די צאל ווערט גערופן דער אטאמישער נומער פונעם עלעמענט.
ראדני קינג (2טן אפריל 1965 - 17טן יוני 2012) איז א שווארצער מאן פון לאס אנזשעלעס, קאליפארניע, וואס איז אין יאר 1992 מיס צעשלאגן און צימזיק'ט געווארן דורך א גרופע כעס'יגע פאליציאנטן, נאך א הויכער גיך אויטא געיעג וואס האט געגרייכט צו 115 מפ"ש,
די פאליציאנטן וואס האבן אנגעגריפן קינג'ן זענען אלע געשטעלט געווארן פאר א געריכטליכער פראצעס,
אלע פאליציאנטן זענען גענצליך פרייגעשפראכן געווארן דורך א לאס אנזשעלעס זשורי,
די באפרייאונג האט ארויפגעברענגט דאס בייזבלוט פון די שווארצער המון, און עס האט אויסגעבראכן די טרויעריגע בארימטע לאס אנזשעלעס ראיאטן ווען א צעיושעטער המון שחורים האבן זיך ארויסגעלאזט אויף די גאסן פלינדעווען און ראבעווען פאר פיר טעג אין א צי.
פארוואס זאלן מיר זיך נישט קענען אויסקומען?
די 1900ער זענען געווען דער ערשטער יארצענדלינג פון דעם 20סטן יארהונדערט.
מען האט אנגעהויבן פליען מיט מאשינען, די ערשטע עראפלאנען.
אלבערט איינשטיין האט פארעפנטליכט זיין ספעציעלע טעאריע פון רעלאטיוויטעט.
Windows PowerShell איז אַ פֿאַרברײטערטע אױטאָמאַטישע אינזשעניר פֿון מײַקראָסאָפֿט, עס באַשטײט פֿון אַ באַפֿעל־ליניע רױם און פֿון צוגעפּאַסטע סקריפּט שפּראַכן. עס איז תּומך די .NET Framework.
די ערשע װערסיע 1.0 איז אינטעגרירט אין Windows Server 2008, און די צװײטע װערסיע 2.0 איז אינטעגרירט אין Windows 7 און אין Windows Server 2008 R2.
דאקטער חיים זשיטלאווסקי () (19טן אפריל 1865, אושאץ - 6טן מיי 1943, קאלגארי, קאנאדע) איז געווען פון די גרויסע און אנגעזענסטע יידישיסטן, א שרייבער, פובליציסט און קריטיקירער.
זשיטלאווסקי איז געבוירן אין אושאץ, וויטעבסקער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע (היינט בעלארוס) דעם 19טן אפריל 1865 צו זיין פאטער יוסף, א ליובאוויטשער חסיד.
אנגעהויבן זיין פאליטישן לעבן האט ער אלס רעוואלוציענער קעגן צאר אין רוסלאנד. מיט די צייט איז ער געווארן א ראדיקאל, און ער האט זיך אנגעשלאסן אין די סאציאל רעוואלוציאנערע פארטיי, וואס האט געשטיצט א רעוואלוציע באזירט אויף אגרעסיווע און ברוטאלישע שריט.
אין יאר 1908 האט ער זיך באטייליקט ביי דער טשערנאוויצער קאנפערענץ, און געווען פון די גרויסע פערזענליכקייטן דארט. ער איז געווען א שטארקע קעגנער פון ציוניזם, און העברעיש. זיין אידעאלאגיע איז געווען, אויפשטעלן א לאנד פאר יידן באזירט אויף יידיש, דעריבער האט ער באקומען א שארפע קעגנערשאפט אין שפראכן קריג, קעגן העברעיש.
אין יאר 1930 האט ער עמיגרירט קיין אמעריקע, נאכן דורכפאל פון זיין חלום פון יידישע אויטאנאמיע אין א לאנד אן גרענעצן. דארט איז ער געווען פון די גרינדערס פון יידישער קולטור פארבאנד, וואס האט זיך פארנומען מיט דרוקן ביכער. ער האט געגרינדעט א יידישן קולטור צענטער אין קאנאדע. אויך האט ער זיך באגעגנט מיט אנארכיסטן פון מענטשן זיינס גלייכן, ווען מאקסים גארקי האט באזוכט אין די פאראייניקטע שטאטן, האבן זיך די צוויי געטראפן.
זיינע אנשויאונגען האבן געבראכט צו א סך רייבערייען צווישן די יידישע פארטייען אין אייראפע, און ער האט זיך ערווארבן א סך פיינט, פון די ציוניסטישע פארטייען. נאך זיין עמיגראציע פון אייראפע זענען די געמיטער רואיקער געווארן.
זשיטלאווסקי איז געווען א רעוואלוציאנער, סאציאליסט, און אן אנגעזעענער יידישיסטישער דעה זאגער. ער האט פארעפנטליכט זיבעציק ביכער, פון זיי קריטיק, ארטיקלען און עסייען, דערציילונגען.
ער איז געשטארבן דעם 6טן מיי 1943 אין אלבערטא, קאנאדע. און געברענגט געווארן צו קבורה אין ניו יארק.
אויף זיין נאמען איז דער פאנד פאר יידישע שטודירונגען, און עס ווערט פארטיילט די זשיטלאווסקי פרעמיע דורך דער ארגאניזאציע.
מוזיק איז אן אָרגאניזירטער צוזאמענשטעל פון קולות, אין דעם ווערט ארײַנגעמישט מענטשלעכע קולות אינסטרומענטאלע קלאנגען און אזוי ווײַטער.
מוזיק ווערט געניצט ארויסצוגעבן געפילן, געדאנקען און אזוי ווײַטער.
די אָפטײַטש פון מוזיק ווערט געטוישט לויטן קולטור.
אין תנ״ך.
טייטש: און זיין ברודער׳ס נאמען איז געווען יובל, ער איז געווען דער פאטער פון יעדן וואס האלט א הארף אדער א פֿלויט.
ווען די יידן זענען אריבערגעגאנגען דעם ים־סוף, שטייט אין פסוק אז מרים מיט אלע האבן געפויקט פויקן.
אין דברי הימים ווערט געברענגט באריכות וויאזוי די לוויים האבן געזונגען און געשפילט אינסטרומענטן ביי דער עבודה אין דעם בית המקדש.
אוראלט עגיפטן.
אין דעם אלטן קעניגרייך פון עגיפטן האט מען געשפילט הארפֿן, פֿלייטן און טאפל-קלארינעטן. ביזן מיטלען-קעניגרייך האט מען שוין צוגעלייגט צו ארקעסטערס שלאג-אינסטרומענטן, לירעס און לוטעס. אפטמאל האבן דזשימדזשעס באגלייט מוזיק און טאנץ, אזוי אין עגיפטן היינט צוטאגס. עגיפטישע פאלקס-מוזיק זענען דער נענטסטער היינטיקער מוזיק-זשאנער צו אוראלט עגיפטישער מוזיק, מיט פיל פון אירע אייגנשאפטן, ריטמען און אינסטרומענטן.
אזיאטישע קולטורן.
אינדישע פרויען וואס טראגן ארטישע קליידער שפילן עטלעכע מוזיק־אינסטרומענטן וואס זענען פאפולער אין פארשידענע טיילן פון אינדיע.
איינע פון די עלטסטע מוזיק־טראדיציעס אין דער וועלט איז אינדישע קלאסישע מוזיק. די אינדוס טאל ציוויליזאציע האט סקולפטורן וואס ווייזן טאנץ און אלטע מוזיק־אינסטרומענטן, ווי די פֿלייט מיט זיבן לעכער. אין די אויסגראבונגען וואס סיר מארטימער ווילער האט אויסגעפירט אין האראפא און מאהענדזשא דאַרא האט מען געטראפן פארשידענע סארטן סטרונע אינסטורמענטן און פויקן.
כינעזישע קלאסישע מוזיק, די טראדיציאנעלע קונסט־ אדער הויף־מוזיק פון כינע, האט א היסטאריע וואס גייט צוריק עטלעכע דריי טויזנט יאר. זי האט איר אייגענע סיסטעמען פון מוזיק־נאטאציע, ווי אויך מוזיק־אינסטרומענטן און סטילן (מוזיק־זשאנערס). כינעזישע מוזיק איז פאנטאטאניש־דיאטאניש, מיט א סקאלע פון צוועלף נאטן צו אן אקטאַוו (5 + 7 = 12) אזוי ווי מוזיק באאיינפֿלוסט פון אייראפע.
רענעסאנס.
אין דער רענעסאנס–תּקופה (בערך 1400 -1500) האָט מען געשריבן א סך מוזיק. פיל קאָמפּאזיטאָרן פון יענער תּקופה האָבן געשריבן מוזיק, וואָס מען שפּילט און זינגט נאָך ביזן הײַנטיקן טאָג.
איינער פון די בארימטע קאָמפּאזיטאָרן איז געווען דזשיאָוואני דא פּאלעסטרינא (1525-1594). אין זײַן מוזיק, זינגען צוזאמען עטלעכע זינגער אין א כאָר.
אינסטרומענטן אין דער רענעסאנס–תּקופה זענען געווען דער וויאל און די לוטניע.
באַראָק.
די באַראק תקופה פון מוזיק האט פאסירט פון 1600 ביז 1750, ווען די באראק קונסטלעכער סטיל האט געבליט איבער אייראפע; און במשך יענער צייט האט מוזיק זיך פארשפרייט אין קאמפלעקסישקייט. באראק מוזיק האט אנגעהויבן ווען מען האט געשריבן די ערשטע אפערעס (דראמאטישע סאלא וואקאלע מוזיק צוזאמען מיט אן ארקעסטער). ווערנט דער באראק תקופה, אין געבליבן וויכטיק פאליפֿאנישע מוזיק, אין וואס מען האט גענוצט צוזאמען פֿילפֿאכיקע באזונדערע מעלאדיע ליניעס. דייטשע באראק קאמפאזיטארן האבן געשריבן פאר קליינע מוזיקאלישע צאמשטעלונגען כולל סטרונעס, בלעכבלאָז און האלצבלאָז, ווי אויך פאר כארן אין קלאוויר־אינסטרומענטן ווי פֿייף־ארגאן, הארפסיקארד און קלאוויקארד. חשובע קאמפאזיטארן פון דער באראקער תקופה שליסן איין יאהאן זעבאסטיאן באך ("טשעלא סוויטן"), געארג פרידריך הענדל ("משיח"), געארג פֿיליפ טעלעמאן און אנטאניא וויוואלדי ("די פֿיר סעזאנען").
קלאסישע תקופה.
אין מערב־וועלט מוזיק, מיינט די קלאסישע פעריאדע מוזיק פון בערך 1750 ביז 1825. דאָס איז די צײַט פון די קאָמפּאָזיטאָרן יאָזעף הײַדן, וואָלפגאנג אמאדעוס מאָצארט. אָרקעסטערס זענען געוואָרן גרעסער און קאָמפּאָזיטאָרן האָבן אָנגעהויבן שרײַבן לענגערע ווערק מוזיק גערופן סימפאניעס מיט עטלעכע טיילן (גערופן זאצן). טייל זאצן פון א סימפאניע זענען הויך און גיך, אנדערע שטיל און אומערט.
אן אנדער וויכטיקער מוזיקאלישער זשאנער איז געווען דער סטרונע קווארטעט, א פיעסע געשריבן פאר צוויי פידלען, א וויאלע און א וויאלאנטשעל. אזוי ווי סימפאניעס, האט א סטרונע קווארטעט פיר זאצן. היידן, מאצארט און בעטהאוון האבן אלע געשריבן פיל בארימטע סטרונע קווארטעטן.
אין דער תקופה האט מען ערפונען די פיאנע. קאמפאזיטארן האבן גערן געהאט די פיאנע ווייל מיט איר קען שפילן דינאמיש—ווערן העכער אדער שטילער. אנדערע פאפולערע אינסטרומענטן זענען געווען דער פידל, דער וויאלאנטשעל, די פלייט, דער קלארנעט און די אָבאָע.
ראָמאנטישע תקופה.
דער 19טער יארהונדערט ווערט גערופן די ראמאנטישע תקופה. די קאמפאזיטארן זענען געווען שטארק אינטרעסירט איבערצוגעבן זייערע געפילן דורך מוזיק. א וויכטיגער אינסטרומענט פון דער ראמאַנטישער תקופה איז געווען די פיאנע. טייל קאמפאזיטארן, ווי למשל פרעדעריק שאפען, האבן געשריבן פארווייכערטע, אויסדריקלעכע, שטיל־עמאציאנעלע פיעסעס. אפטמאל שילדערט די מוזיק א געפיל אדער דערציילט א מעשה מיט קלאנגען. אנדערע קאמפאזיטארן ווי פראנץ שובערט האבן געשריבן געזאנגען פאר א זינגער מיט א פיאנע־שפילער וואס מ׳רופט לידער. די דאזיגע לידער דערציילן מעשה׳ס מיט די לידטעקסטן און מיט דמיונדיקע באגלייטונגען. נאך אנדערע קאמפאזיטארן, ווי ריכארד שטרויס און פראנץ ליסט האבן געשאפן נאראטיוון וואס דערציילן געשיכטעס בלויז מיט מוזיק, וואס מ׳רופט א טאן־פאעמע. קאמפאזיטארן ווי פראנץ ליסט און יאהאנעס בראהמס האבן געניצט די פיאנע צו שפילן הויכע, דראמאטישע און שטארק עמאציאנעלע מוזיק.
פיל קאמפאזיטארן האבן אנגעהויבן שרייבן מוזיק פאר גאר גרויסע ארקעסטערס, מיט אפשר 100 אינסטרומענטן. צווישן די בארימטע קאמפאזיטארן וואס האבן געלעבט אין דער תקופה זענען געווען פֿראנץ שובערט, פעליקס מענדלסאן, פרעדעריק שאפען, יאהאנעס בראהמס און פיאטר טשייכאווסקי.
פון 1900 ווערט אנגערופן די "מאדערנע תקופה" פון מוזיק. איינער פון די בעסטע באקאנטע דזשעז מוזיקער איז געווען לואי ארמסטראנג (1900-1971).
דער קאמפאזיטאר ארנאלד שיינבערג האט געשריבן מוזיק־פיעסעס וואס זענען געווען אומטאניש (1874–1951) (ד״ה זיי האבן אויסגעהערט אז זיי זענען נישט אין קיין שום באשטימטער מוזיק־שליסל). שפעטער האט שיינבערג דערפֿינדן א נייע סיסטעם צו שרייבן מוזיק וואס ווערט גערופן די צוועלף־טאנען סיסטעם. מוזיק געשריבן מיט דער צוועלף־טאנען סיסטעם הערט אויס גאנץ מאדנע, זי האט אבער א מאטעמאטישע נאטור, אפטמאל קען מען זי פֿארשטיין נאר ווען מ׳האט זי גוט שטודירט. ריינע צוועלף־טאנען מוזיק איז געווען גאנץ פאפולער צווישן אקאדעמיקער אין די פופציקער אין זעכציקער יארן; טייל קאפאזיטארן אבער ווי למשל בענזשאמין בריטן, ניצן די סיסטעם אויך היינט פֿאר געוויסע צוועקן.
איינער פון די חשבסטע 20סטן־יארהונדערט קאמפאזיטארן, איגאר סטראווינסקי, (1882–1971), האט געשריבן מוזיק מיט גאר קאמפליצירטע אקארדן (גרופעס פון נאטן וואס מען שפילט צוזאמען) און ריטמען. טייל קאמפאזיטארן האבן געהאלטן אז מוזיק איז געווארן צו קאמפליצירט, דערפאר האבן זיי געשריבן מינימאליסטע פיעסעס וואס ניצן גאר פשוטע אידעען.. אין די 1950ער און 1960ער יארן, האבן קארלהיינץ שטאקהויזן און אנדערע אזעלכע קאמפאזיטארן געמאכט פראבעס מיט עלעקטראנישער מוזיק, ניצנדיק עלעקטראנישע שטראמקרייזן, פֿארשטארקערס און הילכערס. אין די 1970ער יארן, האבן קאמפאזיטארן אנגעהויבן ניצן עלעקטראנישע סינטעסיזירערס און מוזיק־אינסטרומענטן פון ראק־און־ראל מוזיק, ווי למשל דעם עלעקטרישן גיטאר. מיט די דאזיקע נייע אינסטרומענטן האבן זיי געשאפן נייע קלאנגען.
עלעקטראנישע מוזיק.
היינטיקע צייטן קען מען שאפן מוזיק עלעקטראניש. קלאוויאטורן, עלעקטרישע גיטארן שאפן מוזיק דורך עלעקטראניק. זיי קענען נאכמאכן טראדיציאנעלע אינסטרומענטן און זיי קענען אויך שאפן גאר אנדערע קלאנגען.
דיפערענצן.
אזוי ווי מוזיק איז א וועג ווי אזוי - ארויסצוברענגען א געדאנק, אדער געפיל, (און צומאל איז דאס דער איינציגסטער וועג), אדער מאנילופירן די גיסטע פינעם מענטש - ווערט מוזיק שטארק אויסגעניצט ביי אלע קולטורן אין רעליגיעס.
יעדע לאנד און יעדע רעליגיע און אפילו יעדע שיכט: פויערן פאסטוכער צוגלייך, -- האט זיך זיין גאנג און מוזיק צומאל גלייך צו אנדערע לענדער און צומאל גאר עפעס אנדערש.
איוואן סטעפאנאוויטש קאניעוו (28סטן דעצעמבער 1897 - 21סטן מיי 1973) איז געווען מארשאל פון סאוועטן פארבאנד, א באוואוסטער גענעראל, דורכאויס די צווייטע וועלט מלחמה, און הויפט קאמאנדיר פון ווארשע פאקט, אין די יארן 1955 ביז יאר 1960.
געבוירן אין א דארף אין קיראוו אבלאסט, אין צענטראל רוסלאנד. ווען ער האט פארענדיקט שולע, איז ער געווארן א האלץ האקער, און אין 1916, מאביליזירט געווארן אין צארס ארמיי, און געשיקט געווארן צום פראנט, ביי די ערשטע וועלט מלחמה.
ווען רוסלאנד האט אונטערגעשריבן דעם אפמאך מיט דייטשלאנד, איז ער באפרייט געווארן פון מיליטער. ער האט וואלונטירט צו דער רויטער ארמיי, דורכאויס די קאמוניסטישע רעוואלוציע. דורכאויס דעם ברידערקריג, האט ער געדינט אין מזרח, און אין סיביר. און איז שנעל געשטיגן אויפן אפיצירן לייטער אין דער רויטער ארמי. אין יאר 1940, איז ער געשטעלט געווארן אלס קאמאנדיר פון צפון קאווקאז.
ווען דייטשלאנד האט אינוואדירט רוסלאנד, אין אפעראציע בארבאראסע, אין יאר 1941. איז ער געשטעלט געווארן אלס קאמאנדיר פון מערב פראנט, אבער ער האט געליטן א ביטערן דורכפאל, ביים פרובירן אפהאלטן די דייטשע אינוואזיע. ער איז כמעט געברענגט געווארן צו א מיליטערישע געריכט, ווי ער וואלט זיכער אומגעקומען. נאר א דאנק דאס אינערווענץ פון זיין פריינט געארגי זשוקאוו, איז ער געראטעוועט געווארן פון דעם.
אין אקטאבער 1941, איז ער באשטימט געווארן אויפן פארטיידיקונג פון צפון מזרח מאסקווע, ווי דארט האט ער באוויזן אפצושטויסן די נאציס, און דערנאך דורכגעפירט א סוקסעספולע קאנטעראטאקע.
ביים קורסק קאמף האט ער אפגעהאלטן די נאציס, און דערנאך ארויס אין א קאמף, ווי ער האט מיט זיין מיליטער, באפרייט עטליכע שטעט, אין אוקראינע. ביים קריג אין אוקראינע, האט ער ארומגערינגלט צען דייטשע דיוויזיעס, מיט די צווייטע אוקראינישע פראנט, און זיי באזיגט, אויף דעם האט ער באקומען דעם אויסצייכענונג, מארשאל פון סאוועטן פארבאנד.
אין יולי 1944, האט ער אטאקירט, און דערנאך געווען די ערשטע אריבערצושפרייזן דעם ווייסל טייך, און מיט דעם אנגעפאנגען די באפרייאונג פון פוילן.
צום ענדע מלחמה, האט קוניאוו קאמאנדירט אויפן ערשטע אוקראינישע ארמיי, און צוזאמען מיט זיין פריינט זשוקאוו, וואס איז געווען קאמאנדיר פון ערשטע בעלארוסישע ארמיי, איינגענומען בערלין.
נאכדעם וואס דייטשלאנד האט קאפיטאלירט, האבן ער אין זיינע טרופן זיך געוואנדן קיין פראג, טשעכאסלאוואקיי. און זיגרייך באפרייט.
נאכן מלחמה, איז ער געווארן הויפט קאמאנדיר פון עסטרייכישע אקופירטע זאנע. און דערנאך הויפט גענעראל פון די טרוקעניש. און אין 1951 געווארן קאמאנדיר פון קארפאטארוס אומגעגנט, וואס ער האט אנגעהאלטן ביז יאר 1955. ווען ער איז געווארן הויפט קאמאנדיר פונעם ווארשע פאקט, און געווען פאראנטווארטליך אונטער צו ברענגען די אונגארישע רעוואלוציע, פון 1956.
אין 1960, איז ער געווארן הויפט פון די רוסישע קרעפטן, אין מזרח דייטשלאנד. און אין 1962 האט ער רעזיגנירט פון דער ארמיי.
אום יאר 1973 איז קאניעוו געשטארבן, און ער איז באגראבן אין קרעמלין.
ער האט באקומען אסאך אויסצייכענונגען, נישט נאר פון רוסלאנד, פון טשעכאסלאוואקיי, פוילן, מאנגאליי, גרויסבריטאניע און די פאראייניקטע שטאטן.
מאַטערסדארף (, קראאטיש: "Materštof") איז געוון א שטעטל אין בורגנלאנד, מערב אונגארן (היינט עסטרייך).
פלאצירונג.
מאטערסדארף ליגט אין צפון בורגנלאנד, מזרח פון ווינער ניישטאט אין דעם וואולקע טייך טאל, אין דער וויינגארטן ראיאן.
היינט קען פארן קיין מאטערסדארף אויפן שאסיי, אדער דער בורגנלאנד שאסיי S31 פון אייזנשטאט אדער דער מאטערסבורג שאסיי S4 פון ווינער ניישטאט.
מאטערסדארף איז פארבונדן מיט ווינער ניישטאט און שאפראן דורך דער מאטערסדארפער באן.
מענטשן האבן געוואוינט אין מאטערסדארף שוין אין 1202. אין 1924 איז מאטערסדארף געווארן א שטאט און האט געטוישט זיין נאמען צו מאטערסבורג.
מ'זאגט אז די שישא ברידער, פליטים פון דער אינקוויציע אין שפאניע, האבן געגרינדעט די יידישע קהילה אין מאטערסדארף.
מאטערסדארף איז געווען איינע פון די שבע קהילות פון בורגנאלד. די ערשטע יידן האבן זיך באזעצט אין מאטערסדארף אינעם 16טן יארהונדערט, ווען זיי זענען פארטריבן פון שאפראן, און זיי האבן זיך געמערט אין די קומענדיגע יארן. אין 1671, האט לעאפאלד דער ערשטער באפעלט אז זיי זאלן פארלאזן דאס שטעטל. אין 1678 האט מען זיי ערלויבט צוריקקומען קיין מאטערסדארף, אבער זיי האבן געדארפט צוריקקויפן זייערע פארמעגן. די יידישע געמיינדע האט געהאט פולע אויטאנאמיע ביז תרס"ג, ווען זיי זענען צונויפגעגאסן מיט דעם אלגעמיינעם שטעטל.
די אייראפעישע עקאנאמישע געמיינדע (אויך גערופן די אייראפעישע געמיינדע, אדער דער Common Market בשותפותדיקער מארק אין דער ענגליש־רעדנדער וועלט) איז געווען אן אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע וואס האט עקזיסטירט פון 1957 ביז 1993. זי איז געשאפן געווארן דורך דעם רוימישן אפמאך, דעם 25סטן מערץ 1957, צו ברענגען עקאנאמישע אינטעגראציע (כולל אן איינציקן מארק) צווישן בעלגיע, פראנקרייך, מערב דייטשלאנד, איטאליע, לוקסעמבורג און האלאנד.
שפעטער איז זי פארגרעסערט געווארן אריינצונעמען נאך זעקס לענדער און, פון 1967 אָן, צו פירן די אייראפעישע קוילן און שטאל געמיינדע און אייראפעישע אטאמישע ענערגיע געמיינדע (אייראטאם) אונטערן טערמין אייראפעישע געמיינדעס. ווען דער אייראפעישער פארבאנד איז געשאפן געווארן אין 1993, די אייראפעישע עקאנאמישע געמיינדע איז געווארן פארוואנדלט אין דער אייראפעישער געמיינדע, איינע פון די דריי זיילן פונעם אייראפעישן פארבאנד, און די אייראפעישע עקאנאמישע געמיינדע אנשטאלטן האבן געפינען א המשך אלס אנשטאלטן פונעם אייראפעישן פארבאנד.
עליזאבעט די ערשטע (7טן סעפטעמבער 1533 - 24סטן מערץ 1603) איז געווען מלכה פון ענגלאנד און אירלאנד פונעם 17טן נאוועמבער 1558 ביז זי איז געשטארבן. עליזאבעט איז געווען דער פינפטע און לעצטע מאנארך פון דער טודאר דינאסטיע. זי איז געבוירן א פרינצעסין, א טאכטער פון הענרי דער אכטער און אן באלין.
עליזאבעט איז געבוירן נאכמיטאג דעם 7טן סעפטעמבער 1533, דאס איינציגע קינד פון איר מוטער, אן באלין.
ווען זי איז געשטארבן אן א יורש, איז דזשיימס געווארן דער מלך.
מאפע פון די מזרח פריזישע אינזלען
די מזרח פריזישע אינזלען () זענען א קייט פון אינזלען אינעם צפון ים, לעבן דעם בארטן פון מזרח פריזיע אין נידער־זאַקסן אין דייטשלאנד.
עס זענען דא נאך אינזלען וואס זענען נישט באפעלקערט.
צווישן די אינזלען זענען נישט פאראן קיין בריקן, און אויך נישט צווישן די אינזלען און דער יבשה. מען קען צוקומען צו די אינזלען נאר מיט א פראם.
אין בארקום און נארדערני זענען דא אויטאמאבילן, אבער נישט אין די אנדערע אינזלען.
די אייראפעישע אַטאָמישע ענערגיע געמיינדע, אָדער אין קורצן אייראַטאָם, איז אַן אינטערנאציאנאלע אָרגאַניזאַציע מיט דעם ציל צו העכערן דאס פרידליכע ניצן פון אטאמישער ענערגיע.
אייראַטאָם באשטייט דורך מיטגלידער פון דעם אייראפעישן פארבאנד. די אָרגאַניזאַציע איז געגרינדעט געווארן דעם 25סטן מערץ 1957 דורך דעם אפמאך פון רוים ווען די אייראפעישע עקאָנאָמישע געמיינדע איז געווארן געגרינדעט.
די אייראפעישע אַטאָמישע ענערגיע געמיינדע איז אַ באַזונדערע אָרגאַניזאַציע, אָבער די מיטגלידערשאַפֿט און אָרגאַניזאַציע איז אינגאַנצן אינטערגרירט (ארבעט צוזאמען) אין דעם אייראפעישן פֿאַרבאַנד.
אום 1טן יאנואר 1958 איז אריינגעקומען אין קראַפט דער אפמאך פון רוים.
אַלע לענדער וואָס ווערן פאַרבינדן אין דעם אייראפעישן פֿאַרבאַנד שרייבן אונטער דעם אפמאך פון רוים און אויטאָמאַטיש ווערן זיי מיטגלידער פון אייראַטאָם.
פאנאר, איז א פארשטאט 10 קילאמעטער ווייט פון ווילנע, ליטע. ביי די צווייטע וועלט מלחמה, זענען צווישן 70,000 און 100,000 מענטשן דארט אומגעקומען, סמערהייט יידן, ציגיינער, און פוילישע געפאנגענע.
די סאוועטישע, האבן דארט אויפגעגראבן גריבער, פאר גאזאלין טאנקן, אבער נישט עספיעט עס אנצופילן, ווען די נאציס, האבן אטאקירט רוסלאנד, אין אפעראציע בארבאראסע.
אנגעפאנגען אין יולי 1941, האבן די איינזעצגרופען, אהינגעברענגט יידן, ציגיינער, קעגנער פון די נאציס, און פוילישע געפאנגענע, און זיי אומגעברענגט. די ערשטע גרופע פון פינף טויזנט יידן זענען אומגעקומען אין יולי, און שפעטער זענען געברענגט געווארן, נאך און נאך קורבנות. ביי ענדע יאר זענען 40,000 יידן געשאסן געווארן אין פאנאר, רוב פון זיי פון ווילנער געטא.
ווען די רויטע ארמיי האט גענומען מאכן פארשריט אין ריכטונג פון ליטע, האבן די נאציס געפנט די גריבער, כדי צו פארברענען די קערפערס, און פארווישן די גרוילטאטיקע טהאטן, וואס זיי זענען באגאנגען קעגן מענטשהייט. אכציק געפאנגענע פון א דערנעבנדע קאנצעטראציע לאגער, זענען געצווינגען געווען צו טון די ארבעט. נאך א האלבע יאר איז זיי געלונגען צו אנטלויפן, און עלף פון זיי זענען געבליבן ביים לעבן, צו דערציילן וואס די נאציס האבן אפגעטון אין פאנאר.
דער יעדוואבנער פאגראם האט פאסירט אין יולי 1941, ווען די פוילישע בירגער פון יעדוואבנע האבן דורכגעפירט א בלוטיקע פאגראם, קעגן זייערע יידישע שכנים.
פאר יארן לאנג איז דער מיינונג געווען, אז די נאציס האבן דורכגעפירט דעם פאגראם. ביז דער היסטאריקער, יאן טאמעס גראס, אן אמעריקאנער, פון יידיש-פוילישער אפשטאם, האט נאך לאנגע פארשונגען אין די געשעעניש, געשריבן אז די שולדיקע אין פאגראם זענען פאלאקן, און עס האט גאנץ ווייניק געהאט צו טון מיט די עס.עס. אדער אנדערע דייטשע פאראנטווארטליך אין אומברענגען יידן.
לויטן ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך, איז די געגנט אריבער צו די סאוועטן פארבאנד, ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן. אבער נאך דער דייטשע אינוואזיע אויף סאוויעט רוסלאנד יוני 1941, איז די געגנט אריבער צו די דייטשן. דייטשע איינזעצגרופען האבן גלייך אנגעהויבן מיט זייער סיסטעמאטישע ארבעט פון אומברענגען יידן. אין יולי 1941, זענען צווישן 380 אין 1,600 יידן, פון א דארף מיט 2,500 איינוווינער, פארברענט געווארן לעבעדיקערהייט אין שטאלן.
עס איז נישט באוויסט גענוי וויפיל זענען אומגעקומען.
ווען דער היסטאריקער גראס, האט פארעפנטליכט זיין באריכט, איז געווארן א שטורעם אין פוילן, נאכדעם וואס יארן לאנג, זענען די איינזעצגרופען געווען באשולדיקט, אלס די וואס האבן דורכגעפירט דעם מארד. טייל האבן געשריבן אז ריכטיק אז פוילישע האבן געהאט א דירעקטע האנט אין דעם מארד, איז עס נישט געווען זייער איניציאטיוו, אנדערע האבן געטענהט אז די נומער 1,600 איז אן איבערגעטריבענע, און 380 זענען אומגעקומען. מענטשן וואס זענען געווען דארט ווען די פאגראם האט פאסירט, זענען אויך צוטיילט, עטליכע ווייסן צו זאגן פון דייטשן וואס האבן זיך דארט געפונען, בעת אנדערע טענהן, אז עס זענען בכלל נישט געווען קיין דייטשן אין דארף.
היינט איז זיכער, אז פוילישע האבן געהאט א האנט, אין די מאסן מארד. די פראגע אויב נאציס זענען געווען איז ביז היינט נישט פארענטפערט.
אין 2001, האט דער פוילישער פרעזידענט, אנערקענט פאראנטווארטליכקייט פון די פאלאקן אין די מארד, און געבעט אנטשולדיקונג, פון די יידן. אין א רעדע וואס האט אויפגערודערט פוילן.
ער האט געזאגט, דאס אז צווישן די רודפים און אומברענגערס, ווייסן אונדז אויף זיכער, אז עס האבן טיילגענומען פוילישע, בירגער פון פוילישע רעפובליק זענען אומגעקומען דורך אנדערע בירגער. פאר דעם קרימינאלן טהאט, בעטן אונדז פארגעבונג פון די שאטנס פון די אומגעקומענע, און זייערע פאמיליעס. איך בעט אנטשולדיקונג היינט, אלס פוילישער בירגער און פרעזידענט, אין מיין נאמען און אין נאמען פון אלע פוילישע בירגער, וואס זענען אויפגעשוידערט פון די מארד. וואס גלייבן אין די שטאלץ פון די פוילישע מדינה, מוז אריינרעכענען אלע וואס זענען טראגיש אומגעקומען דורך פוילישע בירגער, אומגערעכטערהייט מיט רשעות און ווייטאג.
מערערע האבן קריטיקירט פרעזידענט קאשניעווסקי אויפן רעדע, זאגנדיק אז עס איז נישט קלאר, ווער עס האט דורכגעפירט דעם מארד.
די ווילנער געטא איז געווען פון די גרעסטע געטאס אין ווילנע, ליטע.
ווילנע.
ווילנע איז געווען א וויכטיקע שטאט פאר יידיש קולטור, און פלעגט גערופן ווערן ירושלים דליטע. נאכן ערשטע וועלט מלחמה, איז ווילנע געווען אונטער פוילישע הערשאפט, ביז ווען די צווייטע וועלט מלחמה, האט אויסגעבראכן אין סעפטעמבער 1939. לויטן ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך, די צוויי אויסערן מיניסטארן פון נאצי דייטשלאנד, און פון סאוויעט רוסלאנד, איז ליטע אריבער אונטער סאוועטישער איינפלוס, און ווען רוסלאנד האט אקופירט די מזרח געביטן אין פוילן, האט זי איבערגעבן ווילנע צו ליטע. טויזנטער יידישע פליטים זענען אנטלאפן קיין ווילנע, מיטן האפענונג אויסצומיידן דעם נאצישן טייוול. אין יולי 1940, איז די שטאט אריבער צו סאוועטישע קאנטראל, און די רעגירונג, האט שטארק באגרעניצט די יידישע קולטור און ארבעט אין שטאט, דערביי פארשיקענדיק מערערע מענטשן צו טיף רוסלאנד.
דייטשע אקופאציע.
די וועהרמאכט, האט איינגענומען ווילנע דעם 24סטן יוני 1941, און גלייך זיך פארנומען מיט כאפן יידן אויף צוואנגס ארבעט. צרות און גזירות זענען גלייך ארויס, ווי יידן מוזן טראגן א מגן דוד, אדער זיי טארן זיך נישט דרייען אויף די גאסן.
פאגראמען און מערדערייען זענען דורכגעפירט געווארן, מיט אן אקטיווע ליטווינער אנוועזנשאפט, מיטן שפיץ פון די שאוליסטן פאשיסטישע באוועגונג, דורכאויס די זומער פון 1941, זענען 35,000 יידן אומגעקומען דורך נאציס, און זייערע ליטווינער העלפער.
אויפן 6טן און 7טן סעפטעמבער 1941, זענען די יידן געצווינגען געווען אריבערגיין וווינען אין געטא. 38,000 יידן זענען איבערגעבליבן נאך דעם זומער, און אויף דעם 2טן סעפטעמבער, זענען יידן וואס זענען געווען געצווינגען צו פארלאזן זייערע היימען, און 3,700 זענען אויסגעמארדעט געווארן. די יידן האבן נאר געמעגט נעמען זאכן, וואס זיי האבן געקענט טראגן, און נישט זייערע פארמעגנס, און אנדערע שווערע חפצים.
געטא אויפשטעל.
די געטא איז אויפגעשטעלט געווארן אין אלטן יידישן קווארטאל, שוין ביים אנהייב האבן די נאציס צעטיילט דעם געטא אויף צוויי. געטא איינס פאר ארבעטער און פראדוקטיווע קראפט, געטא צוויי פאר אלטע, שוואכע, און יתומים. אין געטא איינס זענען געווען בערך 29,000 איינוווינער, און אין געטא צוויי 11,000 איינוווינער. ווי אין אלע אנדערע געטאס איבער אייראפע, וואס די נאציס האבן אויפגעשטעלט, זענען געווען קרענק, הונגער, און אנדערע אוממענטשליכע באדינגונגען.
ביז סוף דעצעמבער 1941, איז געטא צוויי שוין געווען ליקווידירט, און רוב איינוווינער, זענען אומגעקומען אין פאנאר. די אנדערע געטא האבן די נאציס פארשפראכן צו האלטן גאנץ מיט 12,000 מענטשן, פאר איר פראדוקטיווקייט פארן מיליטער, און אנדערע נוצבארע צוועקן, פארן נאצי רעזשים.
ביז יאנואר 1942, האבן די נאציס אנגעפירט מיט אקציעס, ווי מענטשן זענען פארשיקט געווארן צו זייער אומקום. די יודנראט, האט געמוזט צושטעלן טויזנטער יידן אויף צוואנגס ארבעט, שוין נאכדעם וואס דער איבערצייגונג, אז מענטשן ווערן נישט פארשיקט אויף ארבעט, נאר זיי אומצוברענגען איז געווען פארשפרייט אין געטא. די יודנראט האט פרובירט אויסצופירן א טיילווייזע ראטעווען פון די באפעלקערונג, דורך ארויסגעבן מערסטנס אלטע און קראנקע, מיטן חשבון אז די אנדערע וועט ען לאזן לעבן. נאכדעם אבער האבן די נאציס פארלאנגט אנדערע יידן, וואס זיי וואלטן יא געקענט ארויסהעלפן דעם געטא.
דורכאויס דעם גאנצן יאר 1942, ביז מערץ 1943, איז געווען א דראסטישע ענדערונג, און ווייניק יידן זענען אומגעברענגט געווארן, עס איז גערופן געווארן דער "רעלאטיווער שטילקייט" אדער "סטאבילע תקופה".
יודנראט.
די יודנראט מיטן יעקב גענז, האבן געקלערט אז מיטן אויפשטעלן אן ארבעטער געטא, וועלן די יידן געראטעוועט ווערן. די געטא האט געהאט א סארט אויטאנאמיע, מיט א ספעציעלע איינהייט אין די יודנראט, וואס האט זיך אפגעגעבן מיט די קרענק און הונגער, וואס האבן געטראפן דעם געטא. זיי האבן אויפגעשטעלט א פובליק קיך, און שולעס פאר קינדער. אלעס מיט א יידישע ארדענונגסדינסט, א פאליציי, וואס האט געהאלפן פארשטארקן די פאזיציע פון די געטא פירערשאפט.
אין די געטא האט געהערשט א רייכע קולטורעלע לעבן, מיט אלע פראבלעמען פון הונגער און עפידעמיעס. א טעאטער איז אויפגעשטעלט געווארן, און איז געווען זייער דערפאלגרייך, אין איין יאר האט דער טעאטער געשפילט איבער הונדערט פארשטעלונגען, פאר פילע זאלן. די שטראשון ביבליאטעק, האט פארגעזעצט עקזיסטירן, מיט א מיטגלידערשאפט פון 4,700 אבאנענטן. פארברענגען און באלן פון ארבעטער פאראיינען זענען פארגעקומען. אויך איז אן ארכיוו, פון לעבן אין געטא, אויפגעשטעלט געווארן. און א כאר און א מוזיקאלישע סיממפאניע האבן אויך עקזיסטירט אין געטא.
חסידי אומות העולם.
אנטאן שמידט, איז געווען אן עסטרייכער גוי, א סאלדאט אין וועהרמאכט, ער האט צוגעזען די מערדערייען פון די נאציס, און האט אנגעפאנגען ארויסהעלפן יידן פון געטא, אין אקטאבער האט ער זיי צוגעשטעלט פאלשע פעסער, און ארויסגעהאלפן דעם יידישן אונטערגרונט אין געטא, אונטערן אנפירערשאפט פון מרדכי טענענבוים. ער האט ארויסגעשווערצט יידן, און זיי אפגעפירט קיין ביאליסטאק, אויך האט ער צוגעשטעלט מיליטערישע אטאמאבילן, פאר די יידישע קעמפער. לויט אפשאצונגען האט שמידט געהאלפן ראטעווען, אומגעפער 250 יידן. ער איז געכאפט געווארן אין אפריל 1942, און ער איז פאראורטיילט געווארן צום טויט.
יידישע קעגנערשאפט.
אין ווילנע זענען געווען עטליכע יידישע אונטערגרונט גרופעס. אויפן 21סטן יאנואר 1942, האבן זיך אלע פאראייניקט אונטערן נאמען פאראייניקטע פארטיזאנער ארגאניזאציע (פפ"א). דער קאמאנדיר איז געווען יצחק וויטענבערג, און אונטער אים זענען געווען אבא קאוונער, און יוסף גלאזמאן. די מענטשן אין די קעגנערשאפט האבן אנגעהערט אלע יידישע פארטייען, רעכטע און לינקע. אין 1943, האבן זיך צוגעשלאסן די "יחיאל קאמף ארגאניזאציע". די קעמפער האבן דורכגעפירט אקטן קעגן נאצישע צילן, אין ווילנע אומגעגנט.
די יודנראט, האט צוגעהאלפן די נאציס אין די פארשיקונגען פון יידן צו טויט לאגערן, דעריבער האבן די קעמפער געשטעלט פלאקאטן, אז די יודנראט זענען פאררעטער, וואס יידן זאלן אויפהערן זיך צוהערן צו זיי. די געטא איינוווינער האבן נישט אויסגעהערט צו די ווארענונגען פון די אונטערגרונט.
די נאציס האבן באקומען אינפארמאציע אויף יצחק וויטנבערג, און די ארדענונגסדינסט האט אים ארעסטירט, נאך אן אקציע פון זיינע פריינט, איז ער באפרייט געווארן. די נאציס האבן דערקלערט אז אויב געט ער זיך נישט איין צו די נאצישע אינסטאנצן, גייען זיי פארניכטן די גאנצע געטא, צום סוף האט ער זיך אונטערגעגעבן, און מיט א ציאניד פיל איז ער געגאנגען זיך איינגעבן צו די נאציס, ער איז ארעסטירט געווארן און געפייניקט געווארן, און באגאנגען זעלבסטמארד אין טורמע.
אויפלעזונג פון געטא.
אין אוגוסט 1943, איז די געטא ארומגענומען געווארן מיט פאליציי, און 7,000 יידן זענען פארשיקט געווארן צו אן "ארבעטס לאגער" אין עסטלאנד, די פארטיזאנער האבן פרובירט אנפירן א ווידערשטאנד, אבער די איינוווינער האבן נישט מיטגעהאלטן, און עס האט זיך נישט אויסגעארבעט, 150 קעמפער פון געטא זענען אנטלאפן, דורך די אפלויף סיסטעם צו די וועלדער, ווי זיי האבן זיך אנגעשלאסן אין פארטיזאנער גרופעס.
אום 23סטן סעפטעמבער 1943, האט די געטא אויפגעהערט צו פונקציאנירן, ווען די לעצט פארבליבענע יידן, זענען פארשיקט געווארן, אדער אומגעקומען אין פאנאר.
פאראייניקטע פארטיזאנער ארגאניזאציע (פֿ פ א), איז געווען א יידישע ארגאניזאציע, וואס האט זיך געשלאגן מיט די נאציס אין ווילנע, ליטע. די ארגאניזאציע איז באשטאנען פון רוב פארטייען, אין ווילנער געטא.
די מיטגלידער זענען בעיקר געקומען פון יוגענט באוועגונגען. אנהייב האבן זיי געוואלט אנטלויפן פון ווילנע, אדער קיין ווארשעווער געטא, אדער קיין ביאליסטאק, ווי דער לעבן איז געווען אביסל גרינגער, און די נאציס האבן נישט דורכגעפירט, אזויפיל בלוטיקע אקציעס, ווי אין ווילנע. אדער צו אנטלויפן צו די וועלדער, און קעמפן פון דארט. צום ענדע זענען רוב געקומען צום באשלוס אז מען בלייבט אין געטא, און מען קעמפט פון דארט.
אויפן 21סטן יאנואר 1942, איז די ארגאניזאציע אויפגעשטעלט געווארן, מיט כמעט אלע ציוניסטישע פארטייען, און די קאמוניסטן. אפריל יענע יאר האט זיך די בונד אויך צוגעשלאסן. דער קאמאנדיר איז געווען "יצחק וויטענבערג" פארשטייער פון קאמוניסטן, אבא קאוונער פארשטייער פון השומר הצעיר, און "יוסף גלאזמאן" פון בית"ר.
אנהייב האבן פרובירט פארשאפן געווער, און פארשפרייטן די ידיעה, אז יידן ווערן אומגעברענגט אין פאנאר. די מיטגלידער זענען ארגאניזירט געווארן אין פינף צו א טרופע, און דריי טרופעס אן אפטיילונג. זיי זענען צעטיילט געווארן לויט געגנטער אין געטא, בערך זעקס אפטיילונגען זענען געווען א באטאליאן. האנט גראנאטן און מאלאטאוו קאקטעיל באמבעס, זענען פאבריצירט געווארן אייגנגעמאכט אין געטא. זיי האבן געשיקט שליחים צו גראדנע געטא, ווארשע, און אנדערע.
צו יענע צייט איז נישט געווען קיין רייבערייען, צווישן יודנראט אין שפיץ פון יעקב גענז, מיט די אונטערוועלט קעמפער.
אין אנהייב 1943, ביי דער ענדע פון "רעלאטיווע שטילקייט", זענען יידן אנטלאפן פון געטא צו די וועלדער, די נאנטע ארבעט צווישן די דרויסענדיקע פארטיזאנער גרופעס און די יידישע, האבן געברענגט די נאציס צו אונטערנעמען שטרענגע שריט, זיי האבן פארלאנגט 50 ארבעטער, גענז האט באשלאסן צו שיקן פארטיזאנער, די יונגען האבן זיך באהאלטן, ער האט עס געטון מיטן ציל אפצושוואכן די פארטיזאנער, און זיי דערווייטערן פון ווילנע.
אין יולי 1943, איז יצחק וויטנבערג, הויפט פון פארטיזאנער, ארעסטירט געווארן דורכן ארדענונגסדינסט, זיינע פריינט האבן אונטערגענומען אן אקציע, אין וועלכע ער איז באפרייט געווארן. די נאציס האבן פארלאנגט ער זאל זיך גלייך איינמעלדן צו די פאליציי, ער האט זיך איינגעגעבן, און מיט ציאניד זיך גענומען דאס לעבן א טאג דערויף.
אויפן 24סטן יולי, איז די ערשטע ארגאניזירטע גרופע, גלאזמאן אין שפיץ, אנטלאפן פון געטא.
אין אוגוסט זענען אסאך יידן פארשיקט געווארן קיין עסטלאנד, איידער די פארשיקונגען, האט די ארגאניזאציע ארויסגעגעבן א קריגס באפעל, צוויי באטאליאנען האבן זיך געשטעלט. די צווייטע באטאליאן, האבן די נאציס אנטדעקט דורך א מסירה, און אלע זענען אומגעקומען. די פארטיזאנער ארגאניזאציע האט אפעלירט צו די באפעלקערונג, נישט צו גיין צו די פארשיקונגען, וויבאלד די יידן ווערן פארשיקט צום אומקום. די איינוווינער האבן אבער נישט געגלייבט די פארטיזאנער.
נאכן פארשיקונג, האבן מערערע יונגען זיך אנגעשלאסן צום ווידערשטאנד, און האבן פרובירט זיך ארויסצוכאפן פון געטא. אין סעפטעמבער, איז א גרופע פון 70 קעמפער, געלונגען ארויס צו גיין צו די וועלדער. אויפן 23סטן סעפטעמבער דעם טאג פון געטא אויפלעזונג, זענען די פארבליבענע אין שפיץ פון אבא קאוונער, אנטלאפן צו די וועלדער, און ביזן באפרייאונג איז די קעמפער ארגאניזאציע, געהאט פיר באטאליאנען, וואס האבן זיך באטייליקט אין באפרייען ווילנע, מיטן אריינמארש פון רויטע ארמיי, אין יולי 1944.
יעדוואבנע איז א שטעטל, נישט ווייט פון לאמזשע, פוילן.
אין תק"ל איז געווען א שול אין יעדוואבנע.
אין יולי 1941, האבן די פוילישע דורכגעפירט א בלוטיקע פאגראם, קעגן זייערע יידישע שכנים.
רבי יעקב אריה טווערסקי (ט' אב ה'תרמ"ד - כ"א תשרי ה'תש"ם) איז געווען דער טריסקער רבי אין לאנדאן.
רבי יעקב אריה איז געבוירן תשעה באב תרמ"ד אין טריסק צו זיין פאטער רבי מרדכי זוסיא טווערסקי, אדמו"ר אין הוצאלעס און יאס, און זיין מוטער מרת חוה גיטל פון באהוש.
ער האט חתונה געהאט מיט מרת בלומא רייזל, א טאכטער פון זיין פעטער רבי פינחס פון זשינקאוו.
ווען זיין שווער איז נפטר געווארן ז' אב תרע"ו האט ער אנגעהויבן פירן א רעביסטעווע אין זשינקאוו. צוויי יאר שפעטער האט ער אריבערגעפירט זיין הויף קיין קאמעניץ פאדאלסק. אין תר"ף איז ער אנטלאפן פון די קאמוניסטן, וואס האבן געוואלט אים שיקן קיין סיביר, און אנגעקומען אין ווין, און דערנאך אין בערלין. ער האט געשפירט אז די באדן דארט "ברענט אונטער זיינע פיס" און ער איז ווייטערגעפארן קיין לאנדאן, וואו ער האט אויפגעשטעלט זיין הויף אינעם איסט ענד.
חודש אב תשכ"ד האט ער זיך געצויגן קיין בני ברק, און געוואוינט דארט ביז זיין פטירה הושענא רבה תש"ם. מ'האט אים באערדיגט אין הר הזיתים.
מכון זכרון אהרן איז א מוסד וואס ווערט פינאנצירט און אנגעפירט דורך משפחת בלייער-שטייף אייניקלעך פון הרב יונתן שטייף, וואס געבן זיך אפ מיט מוציא לאור זיין פארשידענע כתבי ידות און אזוי אויך איבערדרוקן אלטע ספרים אויף א היינטיגן פארמאט.
עס איז אויפן נאמען פון ר' אהרן בלייער ז"ל טאטע פון הרה"ח ר' נתן קארפל הי"ו בלייער מייסד און הויפט אנפירער פון דעם פראיעקט.
(בערך) אין יאר תשי"א זייענדיג אייניקלעך פון ר' יונתן ז"ל האבן זיי געגרינדעט אן אנשטאלט ארויסצוגעבן און איבערצודרוקן און מגיה זיין זיינע ספרים.
שפעטער האבן זיי זיך אויסגעשפרייט אויך אויף מפנעח צו זיין זיינע פולע כתבים, און וואס עס איז שייך דערפון ארויסצוגען לאור עולם.
אין די לעצטערע יארן האט זיך דאס נאך מער אויסגעברייטערט אויף נאך און נאך ספרים עתיקים וואס זיי זענען מגיה און זעצן דאס איבער פריש פונדאסניי און פארקויפן דאס פאר פארהעלטנסמעסיגע ביליגע פרייזן, עס איז עפ"י רוב אזעלכע ספרים וואס רבנים און לומדי תורה באנוצן זיך דערמיט, אזוי אז עס איז נישט קיין דירעקט פראפיטבארע ליניע אבער זיי גייען אן מיט זייערע פראיעקטן אויף א גרויסן פארנעם.
מדרש פרקי דרבי אליעזר, ירושלים, תשס"ה
ציוניזם (ציונות אין העברעאיש), פון נאמען "ציון", איז אן אידיאלאגיע וואס האלט אז אידן אין מאדערנע צייטן זאלן זיך אומקערן צו דאס היסטארישע לאנד פון די אידן, ארץ ישראל.
ציונות איז צושטאנד געקומען אין דער ענדע 19טע י"ה מיט'ן אנגעבליכן ציל, צו דינען אלס לייזונג אנטקעגן די ביטערע אנטיסעמיטיזם וואס אידן האבן געליטן איבער די וועלט, הויפטזעכליך אין מזרח אייראפע. אין יאר ה'תרס"ג האט טעאדאר הערצל געשריבן זיין בוך "דער יודענ-שטאט", אין וועלכע ער לייגט פאר זיין חלום פאר אן אידישעם לאנד מיט א פארגעשריטענע קולטור, זיך צו פארגלייכן צו דער צענטערס קולטור פון מערב אייראפע.
די ערשטע פארטרעגער פון ציונות האבן נישט אלע געצילט אויף דעם היסטארישן לאנד ארץ ישראל. עס זענען געווען אזעלכע וואס האבן געהאלטן אז עס וועט זיין גרינגער און פראקטישער צו גרינדן א לאנד אין שטחים פון אפריקע אדער דרום אמעריקע (אין לאנד אוגאנדע). מיט דער צייט איז אבער געווארן אנגעשלאסן אין דער אידעע פון ציונות א שטארק רעליגיעזער עלעמענט, געטריבן דורך די אור אלטע אידישע בענקשאפט צו ציון. די פירערשאפט פון די ניי-געבוירענער שוועבונג האט איינגעזעהן אז נאר מיט'ן באטיילונג פון די רעליגיעזע ציונים וועט די שוועבונג האבן א קיום און א מעגליכקייט צושטאנד צוקומען, און דער פלאן פון בויען א לאנד ערגעץ אין אפריקע אדער דרום אמעריקע איז בטל געווארן.
רוב חרד'ישע אידן אין פוילן, אונגערן, און רוסלאנד זענען אין אלגעמיין געווען שטארק דערגעגן דער געדאנק פון ציונות. הויפטזעכליך אין דער התנגדות געווען צוליב זייער מיינונג אז די תורה ערלויבט נישט איינצונעמען ארץ ישראל פאר ביאת המשיח. אויך איז דער סעקולערער גייסט פון דעם שטרעמונג זיי געווען שטארק דערווידערדיג. די אגודת ישראל ארגאניזאציע אין פוילן, ר' שמשון רפאל הירש ז"ל אין דייטשלאנד, און דער מונקאטשער רב, רבי חיים אלעזר שפירא דער בעל מנחת אלעזר, און דער סאטמארער רבי ר' יואל טייטלבוים בעל ויואל משה, אין אונגערן האבן פילע ארטאדאקסישע רבנים שטארק געקעמפט קעגן ציונות.
דאס טרוים פון ציונות איז צושטאנד געקומען ה' אייר ה'תש"ח, מיט דער גרינדונג פון מדינת ישראל.
דער שוואַן () איז א וואסער פויגל, פון דעם מין "Cygnus" אין דער פאמיליע "Anatidae", וואס נעמט איין אויך גענז און קאטשקעס. זיי געהערן צו דער אונטערפאמיליע "Anserinae".
די פעדערן פון א שוואן זענען גאנץ ווייך און מען ניצט זיי פאר קישענעס, דאכענעס און פערענעס.
דער שוואן לעבט אין די קילע לענדער, ווי למשל אייראפע, אויסטראליע און דרום אמעריקע, אבער נישט אין די טראפישע לענדער. די שוואנען אין דעם צפון האלבקיילעך זענען ווייס (ד"ה זיי האבן ווייסע פעדערן) אבער די פונעם דרום האלבקיילעך זענען שווארץ און ווייס.
שוואנען לעבן אויפן וואסער און עסן פלאנצן וואס וואקסן אין אזערעס און אקעאנען (בערך 4 ק"ג יעדן טאג), ווי אויך אינסעקטן.
אמאל פלעג מען עסן שוואנען פלייש.
פרייטאג צונאכט אין די זמירות זינגט מען: "להתענג בתענוגים, ברבורים שלו ודגים" וואס איז טייטש "האבן א פארגענוגן פון שוואנען, וואכטל און פיש".
דאס איז א ליסטע פון אלע לענדער אין אייראפע, לויט זייער געאגראפישן גרייס. דער גאנצע שטח פון איירפע איז 10,176,246 ק"מ².
הערה: טייל פון די לענדער, מיט א שטערנדל (*), זענען אויך אין אזיע. נאר דער שטח אין אייראפע ווערט גערעכנט.
נעווראלאגיע (פון גריכיש, "נעוראן", "נערוו"; און, "לאגיאַ") איז א צווייג פון מעדיצין וואס באהאנדלט קראנקייטן פון דער נערוון סיסטעם. א דאקטער וואס ספעציאליזירט זיך אין נעווראלאגיע און אין דיאגנאזירן און קורירן נעווראלאגישע קרענקען הייסט א נעווראלאג.
אין טייל לענדער ליגט אויף א נעווראלאג קובע זיין צו א מענטש וואס זעט אויס טויט איז מוח טויט.
ר' מנחם פישער איז דער דיין פון דער וויענער קהילה אין מאנסי, ניו יארק.
דער הכשר פון קהל עדת יראים וויען איז אונטער זיין אויפזיכט.
ער איז געווען פון די באליבסטע תלמידים פון ר' עזריאל יהודה לעבאוויטש, דער ווינער רב. נאכן פטירה פונעם ווינער רב, האט ער באקומען אלץ ירושה זיין שטריימל, און זייט דעמאלט האט ער אנגעהויבן גיין מיט א שטריימל.
ער האט לאנגע יארן געדינט אלס ראש ישיבה פון דער מתיבתא נחלת יעקב וויען.
יוני אילת איז אַן אַקטיאָר אין דעם ייִדישן טעאַטער "ייִדישפּיל" זײַט 2004 און אַ ייִדישער זינגער. גראדואירט פון בית צבי שול.
געשפילט אין דער מוזיקאלישער פיעסע "נשיקה בכיס" אין אורנה פורת טעאטער פאר קינדער און יוגנט, אין מיוזיקאל און טעלעוויזיע פראָגראם "דפנה ודודידו" (קאנאל הופ) און אין "שלגיה 2005 ". אויסגעפירט דעם איינצלנעם ספעקטאקל: "מילים ולחן: חוה אלברשטיין", ווי אויך דעם ספעקטאקל "א יידישע מאדרה", זשעסטע פאר די יידיש און לאדינאָ שפראכן, בשותפות מיט דער זינגערן דגנית דדו און מיטן שרייבער רוביק ראָזענטאל. איינגעאָרדנט הונדערטער אָוונטן פון העברעישע לידער און ציבור געזאנג איבערן גאנצן ישראל.
אינעם יאָר 2010 האָט ער אַרױסגעגעבן אַ דיסק אונטערן נאָמען "ציגײַנער נשמה", מיט לידער אױף ייִדיש. די השפּעה צו דער דיסק האָט ער גענומען פֿון ירדנה ארזיס דיסק "נשמה צוענית".
שפילט אין יידישפיל טעאטער זינט 2004. אָנטייל גענומען אין פאָרשטעלונגען ווי "דער ווילנער חזן", "פארוואָס לאכט די כלה", "מסעות בנימין השלישי", און "מזל טוב יידן" "פתח לנו שער", און אויך רעזשיסירט דריי פאָרשטעלונגען: “מאָנאָלאָגן פֿון דער קישקע” (2013), "ציגײַנער־נשמה‟ (2015) און "א יידישע מאמע" (2017).
מאזאמביק (), אפיציעל די רעפובליק פון מאזאמביק, איז א לאנד אין דרום־מזרח אפריקע. צו מזרח האט עס א בארטן ביים אינדישן אקעאן, און עס גרענעצט טאנזאניע צו צפון, מאלאווי און זאמביע צו צפון־מערב, זימבאבווע צו מערב, און סוואזילאנד און דרום אפריקע צו דרום־מערב. די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז מאפוטא.
די אפיציעלע שפראך פון מאזאמביק איז פארטוגעזיש. דעם 25סטן יוני 1975 האט מאזאמביק פראקלאמירט זיין אומאפהענגיקייט פון פארטוגאל.
אין די 500 יאר ווען די פארטוגעזער האבן געהערשט איבער מאזאמביק, האבן זיין אריינגעברענגט פארשידענע געראטן ווי מאניאק און קאשו ניס.
ליטעראטור איז די קונסט פון שרייבן.
א ליטעריטארישע שאפונג קען זיין באזירט אויף אמתדיקע ליטערארישע פיגורן אדער אויף אויפגעטראכטע פיגורן.
ליטעראטור אויפגאבעס.
איינער וואס קען שרייבן און לייענען הייסט א ליטערטעט.
אױטאָנאָמיע, פון גריכיש αὐτονομία, באדייט זעלבסטהערשאפט, אדער באשטימען געזעצן אליינס פאר זיך. די באדייט איז א טעאריע אין עטיק, און אין פאליטיק. אין אלע טעאריעס איז דער באדייט א זעלבסטשטענדיקן וועג אין לעבן, ווי אי פריוואטלעך אי אין מערערע, ווערט אליינס געשאפן אייגענע געזעצן, און באשלוסן, אן דעם ארויפצווינגען פון אנדערע.
אין פאליטיק, ווערט עס פארעכנט אויף א געגנט, אדער א גרופע מענטשן, וואס וואוינען אין א לאנד, און זיי ווערן געגעבן די מעגליכקייט, אליינס צו פירן זייער אינערן פאליטיק, אפילו זיי זענען אונטער דער הערשאפט פון אן אנדערן לאנד.
די פאקט פון עקזיסטירונג, ווייזט אויף א געוויסע שוואכקייט, פון געהעריקן רעגירונג, וויבאלד זיי געבן די ערלויבעניש פאר אזא סארט הערשאפט צו מאכן שבת פאר זיך.
אין רוב פעלער, ווערט די אויטאנאמיע באנוצט אלס שפרינגברעט, צו באקומען פולקאמע זעלבסטשטענדיגקייט.
קורדיסטאן, האנג קאנג, און גרינלאנד זענען לענדער אדער געגנטן, וואס האבן אויטאנאמיע. די פאלעסטינער, האבן אן אויטאנאמיע אין דעם מערב ברעג און אין עזה שטרייף, וואס ווערט קאנטראלירט דורך דער פאלעסטינער אויטאריטעט.
אין טייל ערטער ווערט פארלאנגט זעלבסטשטענדיגקייט, ווי עס איז די פאל מיט די באסקן, אין צפון שפאניע. טשעטשניע, פון רוסלאנד.
אין לעבן.
אין עטיק, ווערט אויטאנאמיע פארעכנט, אלס דער מעגליכקייט וואס א מענטש האט, דורכצופירן זיינע אייגענע באשלוסן אין לעבן, ספעציעל אין מאראלישע אומשטענדן.
סטעטן איילאנד געל אויף א מאפע פון ניו יארק סיטי
סטעטן איילאנד (), אויך געשריבן סטעטן איילענד און סטעטן איילנד, איז א בארא פון ניו יארק סיטי, ניו יארק, פאראייניגטע שטאטן, פלאצירט אין דעם דרום־מערב טייל פון דער שטאט. סטעטן איילאנד איז אן אינזל צעשיידט פון ניו זשערסי מיט א וואסער, און פון די אנדערע טיילן פון ניו יארק דורך דער ניו יארק בוכטע. סטאטן איילאנד האט די קלענסטע באפעלקערונג פון די פינף באראס אין ניו יארק, מיט 491,730 איינוואוינער, אבער ער האט דעם דריטן גרעסטן שטח, 151.5 קוואדראט ק"מ.
a> פארבינדט מזרח טייל פון סטען איילאנד מיט ברוקלין
א געלט אויטאמאט איז א מאשין וואס פארזארגט געוויסע באנק דינסטן, ווי ארויסנעמען געלט און קאנטראלירן וויפיל געלט איז געבליבן אין דער קאנטע, צו סיי וועלכע צייט, דורך א "דעביט קארטל", כאטש דער באנק איז פארמאכט. אויך קען מען ניצן א קרעדיט קארטל צו בארגן געלט.
טייל געלט אויטאמאטן לאזן אריינגעבן געלט אין דער קאנטע, באצאלן חשבונות און ענדערן דעם געהיימען קאד פון א באנק קארטע.
די אויטאמאטן זענען אפטמאל אין א וואנט וואו מען קען צוקומען פון דער גאס, אזוי איז ער ניצבאר א גאנצן טאג. אנדערע אויטאמטן געפינען זיך אין איינקויף צענטערס.
צו ניצן א געלט אויטאמאט דארף מען אריינשטעקן א דעביט קארטל אדער א קרעדיט קארטל, און אויך אריינקלאפן א פין נומער, א קאד פון פיר ציפערן.
דער ערפינדער פונעם ערשטן געלט אויטאמאט איז דזשאן שעפארד-באראָן, וועלכער האט געוואוינט אין ענגלאנד.
ער האט דערציילט אז עס איז בייגעפאלן איין נאכט ליגנדיג אין בעט. דורכאויס די קומענדיגע פּאָר טעג איז ער ארומגעגאנגען פון באנק צו באנק אין ענגלאנד, אבער קיינער האט נישט געוואלט אננעמען זיין בייפאל. יעדער האט געזאגט אז דאס וועט מאכן אז באנדיטן זאלן האבן א גרינגערן וועג זיי צו בארויבן.
ביז ער איז אנגעקומען צום "בארקליס" באנק, וועלכער האט אנגענומען זיין בייפאל און זיך תיכף גענומען צו דער ארבעט פון פאקטיש ערצייגן אזעלכע מאשינען.
נאך עטליכע וואכן איז זיי געלונגען צו ערצייגן אזא סארט מאשין אין וועלכן מען האט געדארפט אריינלייגן א פּין-נומער צו קענען ארויסנעמען די געלט דערפון.
דער מאשין איז באלד געווארן גאר שטארק סוקסעספול און פאפולער, און עס האט זיך צעשפרייט איבער די גאנצע וועלט. און היינט האלט עס ביי דעם אז כמעט יעדער וועלכער פארמאגט א באנק-קאנטע וולא זיך נישט געקענט באגיין אן דעם.
דער ערשטער מאשין איז נישט געווען צופיל ווייניגער פארגעשריטן ווי די היינטיגע.
סאראיעווא (סערביש: Сарајево) אדער צרויה איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון באסניע און הערצעגאווינע, מיט א באפעלקערונג פון 305,242. סאראיעווא געפינט זיך אינעם סאראיעווא טאל פון באסניע, ארום דעם מיליאצקע טייך. די שטאט באדעקט א שטח פון 142 קוואדראט ק"מ.
די שטאט איז געגרינדעט דורך די אטאמאנען אין 1461.
א ליקוי חמה פאסירט אויף דער ערד ווען די ערד, לבנה און זון זענען אין איין ריי און די לבנה באדעקט די זון. דאס פאסירט מינימום צוויי מאל א יאר, און ביז פינף מאל א יאר. א ליקוי חמה קען נאר פאסירן ביים מולד, ד"ה הייסט אדער ראש חודש אדער ערב ראש חודש.
נאך 18 יאר 11 טעג און 8 שעה קומען די ערד, לבנה און זון צוריק צום זעלבן ארט, איז נאך דער לענג צייט פון א ליקוי חמה וועט שטענדיג זיין נאך א ליקוי. ווען די זון איז אינגאנצן באדעקט, און עס ווערט פינסטער אינמיטן טאג, הייסט דאס א טאטאלע ליקוי. ווען די לבנה באדעקט נאר א טייל פון דער זון הייסט דאס א טיילווייזע ליקוי. א טאטאלע ליקוי חמה קען נישט דויערן לענגער ווי זיבן און א האלב מינוט.
אין א גאנצער ליקוי חמה טוט די לבנה אינגאנצן באדעקן די זון דורכאויס עטלעכע מינוט. אין א טיילווייזער ליקוי בלייבט א טייל פון דער זון זעבאר די גאנצע צייט. ווען דער לבנה איז צו ווייט פון דער ערד מאכט זיך אנשטאט א גאנצע ליקוי א רינג ליקוי, ווען די זון לאזט איבער א רינג וואס מען קען זען.
כאטש די זון איז 400 מאל גרעסער פון דער לבנה, זעט אויס די לבנה פון דער ערד כמעט די זעלבע גרייס ווי די זון, ווייל די זון איז בערך 400 מאל ווייטער פון דער ערד ווי די לבנה.
[http://mobile.kikar.co.il/article/243267 ליקוי חמה, א זעלטענע זאך] אויף כיכר השבת (אויף העברעיש).
הרב יחזקאל שרגא מערץ (נפטר ט' סיון ה'תשל"ב), איזה געווען דער רב פון "קהל תולדות יעקב - קאשוי".
הרב יחזקאל שרגא מערץ וואס ווערט גערופן ר' חזקל'ה, איז געבוירן צו הרב יואל זוסמאן מערץ און זיין ווייב, א טאכטער פון ר' יעקעלע פראנקפורטער פון קאשוי.
ר' חזקל'ה האט געעפנט א שול אין וויליאמסבורג, נאך זיין זיידן פון קאשוי.
דער נאמען ר' יחזקאל'ע מערץ פארציילט אסאך היסטאריע, זייענדיג א איש קדוש מאוד. ער פלעגט פארן בקביעות אויף יעדן שבת חזון קיין סקווירא, און איז געווען א שטארקער אנהענגער פונעם סאטמארער רב, דער בעל ויואל משה.
די באהאלטענע היסטאריע, איז באזירט איבער זיין פטירה אום ט' סיון תשל"ב. וואס ווי באקאנט האט ער געלאזט א צוואה אז ער וויל ליגן אינעם סקווערער שטעטל, און עס האבן זיך פארוויקלט ענינים, ווען די ד"ת האט געפסק'עט אז מען דארף אים לייגן אינעם סאטמארער חלקה אינעם בית החיים אין ניו דזשערסי ממילא איז דאס נישט צושטאנד געקומען, אבער עטליכע רמזים איז פארגעקומען ביי זיין לויה, וואו ער איז עטליכע מאל ארויסגעפאלן פונעם ארון, און מ'האט געדארפט צוריקלייגן דעם גוף.
זיין גבאי ר' ברוך ברילל ע"ה האט פארציילט אז, באלד נאך דער פטירה פון ר' יחזקאל'ע, איז ער אים געקומען אין חלום, און געזאגט, "וויבאלד איך האב געוואלט ליגן אין סקווירא, און למעשה האט מען מיך נישט דארט געלייגט, וועל איך נאכאמאל אראפקומען, דו וועסט האבן א אייניקל וואס וועט געבוירן יעצט און וועט באלד שטארבן נאכן געבורט, דו זאלסט אים א נאמען געבן יחזקאל שרגא און לייגן אינעם סקווערער בית עולם".
ער איז געווען נערץ ביי אלע צדיקי הדור. ווען ער איז געווען אין א"י האט ער באזוכט ביים הייליגן חזון איש און ביי ר' אהרעלע בעלזער.
ער איז באגראבן אין סאטמארער חלקה אין בית החיים אין ניו זשערסי.
רבי שמעון ישראל פאזען (ט"ז תמוז ה'תרנ"ד - כ"א ניסן ה'תשכ"ט) איז געווען דער שאפראנער רב זכרונו לברכה.
זיין טאטע איז געווען הרב גרשון פאזען, א דיין אין פראנקפורט דמיין פאר כמעט פופציג יאר. זיין טאטע איז געווען א תלמיד פון הרב שמשון רפאל הירש און האט דערפאר אויפגעצויגן זיינע קינדער אויפן מהלך פון "תורה עם דרך ארץ". פון 1909 ביז 1912 האט ר' שמעון ישראל געלערנט אין וואהלער-ריעל גימנאזיום (היינט וואהלער שולע) אין פראנקפורט. דערנאך איז ער גאגאנגען לערנען צו הרב דאקטאר שלמה ברויער'ס ישיבה, און אין 1914 איז ער געגאנגען שטודירן אין פראנקפורט אוניווערסיטעט. אין 1915 איז ער גענומען געווארן צו דינען אין די דייטשע מיליטער אלץ הוססער, וויבאלד עס איז דאן געווען די ערשטע וועלט קריג.
שער בלאט פון הרב פאזענס דאקטאראט טעזיס
אין 1920 איז ער באפרייט געווארן פון מיליטער, און איז צוריקגעגאנגען שטודירן אין פראנקפורט אוניווערסיטעט. שפעטער יענעם יאר איז ער געפארן קיין גיעססען ווי ער האט באקומען זיין דאקטאראט אין פילאסאפיע אונטער דער הדרכה פון פראפעסאר אגוסט מעססער. דער טיטל פון זיין דאקטאראט איז "איבער וויסענשאפטליכע ווארהייט".
זיין שווער איז געווען ר' פנחס הכהן רובין ע"ה פון איהעל. ר' שמעון ישראל איז אנגעקומען קיין אוקראינע ביי דער ערשטער וועלט קריג אלס הוססער פאר די דייטשע מיליטער. דארט האט ער זיך צום ערשט באגעגנט מיט חסידות און ער האט געמאכט דעם באשלוס צו ווערן א חסיד. ער האט דעמאלטס אפילו נאך עספיעט צו זען ר' דוד'ל טווערסקי פון סקווירא.
ער איז געווען א יונגער תלמיד פונעם מנחת אלעזר פון מונקאטש, וואו ער איז אויפגעהאדעוועט געווארן אויפן דרך פון קנאות, און דערפאר האט ער שטארק נוטה געווען צום סאטמארער רב זצ"ל, זייענדיג גענויגט צו זיין שיטה.
נאכן קריג האט ער קודם אויפגעשטעלט א ישיבה אין דער אומגעגנט פון בודאפעשט, און שפעטער ווען ער איז ארויסגעקומען קיין אמעריקע האט ער זיך באזעצט אין וויליאמסבורג און ער איז געווען דער ראש ישיבה פון דער סאטמארער ישיבה גדולה, וואו ער האט אויפגעשטעלט תלמידים.
ער איז געווען א חסיד פונעם אלטן סקווערער רבי'ן, און האט באגערט צו ליגן אינעם סקווערער שטעטל, ווי זיין זון הרה"ח ר' אליעזר פאזען - פון די נאמני ביתו פונעם סקווערער הויף, האט אויסגעפירט זיין צוואה, ווען ער איז נפטר געווארן אין דער נאכט פון שביעי של פסח, וואס מען האט צוגעווארט אז אויף צומארגנס ביינאכט כדי עס זאל שוין זיין יו"ט שני - דאן האט אים זיין אויבנדערמאנטער זון געלאזט ברענגען קיין שיכון סקווירא, און דארט ליגט ער.
שינדלערס ליסטע (ענגליש: "Schindler's List") איז א היסטארישער חורבן אייראפע פילם וועגן אסקאר שינדלער, א פאלקסדויטשער ביזנעסמאן פון טשעכיי, וואס האט געראטעוועט א טויזנט פוילישע יידן פון אויסמארד אין חורבן אייראפע, ווען ער האט זיי באשעפטיגט אין זיין פאבריק.
דער פילם איז געמאכט געווארן דורך סטיוון ספילבערג, עס שפיעלט אויס די היסטארישע געשיכטע. ווען די נאציס האבן אויפגעשטעלט די קראקעווער געטא, איז אסקאר שינדלער וואס איז דעמאלט געווען פאר'רעכענט אלץ נאצי מיטגליד, געקומען קיין קראקע צו פארדינען מיט א פאבריק. צוליב געוויסע סיבות, האט ער אונטערגעשמירט די נאצי אפיצירן אויפשטעלן זיין פאבריק און אנשטעלן יידן צו ארבעטן דארט.
ער האט אויסגעארבעט א רעטונגס פלאן, און ער ווערט היינט פאר'רעכענט אין די היסטאריע ביכער, אלס איינע פון די חסידי אומות העולם. ווען די נאציס האבן ליקווידירט די געטא אין פלאשעוו, האט שינדלער געשאפן א "ליסטע" פון יידישע ארבעטערס וואס ער האט געדארפט אריבערפירן אין טשעכיי, און מיט דעם האט ער זיי געראטעוועט.
דער פילם איז גאר א גאנגבארער פילם, און פון די בעסטע פון די פילמען וועגן חורבן אייראפע. עס האט געוואונען דער אסקאר פרייז פון 1993.
א ליולקע (אויך געשריבן לולקע) איז א רער —אין אלגעמיין פון האלץ—מיט א בית קיבול אין שפיץ וואס דארט לייגט מען אריין צושניטענע טאבאק בלעטער צום רויכערן. אמאליגע צייטן פלעגט עס צו זיין לאנג ביז צו דער ערד, היינט ווען מען נוצט דאס בעיקר פאר היסטארישקייט, איז עפ"י רוב די שפיץ פון פלאסטיק. די ביליגע וואס קאסט נישט מער ווי אומגעפער צען פופצן דאלער רופט זיך קארן (קוקעריץ) פייפ, דערנאך איז דא טייערערע וואס האט שיינע זאכן אויסגעשניצט דערויף וואס קאסט אפי' ביז אפאר הונדערט דאלער.
פארן רייכערן טאבאק אין א ליולקע מוז מען אנפילן די ליולקע און גוט אריינשטופן דעם טאבאק. אנצינדן דעם טאבאק אין דער ליולקע איז אויך נישט קיין קליינע עבודה. נאכן רייכערן מוז מען גוט אויסרייניגן די ליולקע.
אמאל פלעגט דאס זיין זייער א אויפגעכאפטער מיטל צו רויכערן, אבער היינט מיטן אונטערגאנג פון רויכערן בכלל, איז דאס נישט אזוי אויפגעכאפט, וויבאלד דאס איז נישט אזוי גרינג אנצורעכטן, און ס'איז שווער עס צו רויכערן אויף דער גאס.
ביי חסידים איז דאס באוואוסט אלס "לולקע ציבעך" און אסאך חסידישע רבי'ס פארצייטנס פלעגן האבן דערביי א גרויסע עבודה.
באזונדער איז באוואוסט דער "צאנזער רב" בעל "דברי חיים" זצ"ל וואס ער פלעגט האבן א גרויסע עבודה דערביי וואס די חסידים האבן פארגליכן צו קטורת, און ער האט פארמאגט א גרויסע לולקע ביז צו דער ערד, ווי אויך האט מען געוואוסט אז ווען דער הייליגער רב האט געשלאגן איינעם דערמיט און געשריגן "גאלגאן" איז יענער געווען פארזיכערט מיט א ישועה.
היינט איז דא וואס רויכערן דאס אום פורים.
שאפראן (;;;) איז א שטאט אין צפון־מערב אונגארן אויפן גרענעץ מיט עסטרייך, 60 ק"מ דרום פון ווין.
לויט א דאקומענט פון 1526, האבן יידן געוואוינט אין דער שטאט שוין אין דעם 10טן יארהונדערט. אין 1379 האבן 80 יידן געוואוינט דארטן.
אין 1881 האבן געוואוינט דארט 1152 יידן, און אין 1920 זענען געווען 2483 יידן.
שווארצער סעפטעמבער () איז איז געווען א פאלעסטינער טעראר גרופע, וואס איר נאמען נעמט זיך פון א געשעעניש, וואס איז פארגעקומען אין יארדאניע אין חודש סעפטעמבער 1970, ווען כוסיין קעניג פון יארדאניע האט פארארדענט די יארדאנישע מיליטער זאל אונטערברענגען אן אויפשטאנד, און אויך אלס נקמה אין אן אטענטאט פארזוך, וואס די פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע האט פרובירט דורכפירן קעגן אים. אירע הויפט אקטיוויטעטן זענען געווען אין די 1970ער יארן.
די גרינדונג איז פארגעקומען מיט דער שטיצע פון יאסער אראפאט, מיטן ציל נקמה צו נעמען אין כוסיין קעניג פון יארדאניע, וואס האט גורם געווען צו טויזנטער אומגעקומענע פאלעסטינער, און דאס פארטרייבן די פע על א קיין ביירוט, לבנון.
אנדערש פון אלע אנדערע טעראר גרופעס און ארגאניזאציעס, איז די שווארצע סעפטעמבער געווען א געהיימע גרופע, און גאר ווייניג מענטשן האבן בכלל געוואוסט פון איר עקזיסטענץ. אראפאט האט באשטימט זיין וויצע אין פאטאך אנפירערשאפט, אלס הויפט פון טעראר גרופע. זיין נאמען איז געווען סאלאך כאלעף, אדער באוויסט מיט זיין צונאמען אבו איאד. צוישן אנדערע האבן זיך געפונען אינעם גרופע מאכאמעד אאודע, אדער באוויסט אלס אבו דאוויד, דער קאפשטיק פון די ישראלדיקער ספארטלער אומקום ביי דער מינכן אלימפיאדע, וואס איז פארגעקומען אין יאר 1972 אין מינכן, דייטשלאנד. דער מח פון גרופע איז געווען "עלי כאסאן סאלאמע", גערופן אויך דער רויטער פרינץ.
דער איינציקסטער מענטש, וואס האט געוויסט וויפיל טעראריסטן, געהערן אן דעם גרופע איז געווען אבו איאד, ער האט נאר אריינגעלאזט זיינע פערזענלעכע תלמידים און נאכפאלגער. אויסער דעם זענען געווען צווייטע ראנג טעראריסטן, וואס זייער אויפגאבע איז געווען העלפן די ערשטראנגיקע טעראריסטן, מיט לאגיסטיקס, הילף געווער, און סתם שפיאנירן. רוב מענטשן פון די צווייטע קאטעגאריע האבן זיך געפונען אין אייראפע, וואס האבן דארט געוווינט אדער שטודירט.
דער הויפט ציל פון די גרופע איז געווען נקמה נעמען אין יארדאניע. די ערשטע אקט זייערע איז געווען, דאס אומברענגען א נאנטע ראטגעבער, צו קעניג כוסיין, וואספי טאל איז געוען א באוויסטע קעגנער פון פע על או, און ער האט איבערצייגט די קעניג, אונטערצו נעמען שריט קעגן די פאלעסטינער. זייער קומענדיקע אקט איז געווען אן אטענטאט פארזוך, קעגן דער יארדאנישער אמבאסאדאר, אין לאנדאן, וואס האט זיך געענדיקט מיט א דורכפאל, יענעמס האנט איז צומאלן געווארן אין די באמבע. ביז אין מיי 1972, האבן זיי דורכגעפירט מערערע אטאקעס קעגן יארדאנישע צילן בעיקר.
אין ישראל, האט געהערשט די מיינונג, אז וואס עס ליגט דעם טעראר גרופע אויפן קאפ, איז בלויז יארדאניע. אבער ווען א פליגער פון סאבענא לופטליניע איז פארכאפט געווארן, איז עס שוין געקומען אלס א ווארענונג, עס זענען נאך געווען אזעלכע וואס האבן געטענהט, אז עס קומט דערפאר ווייל ישראל איז נאט צו יארדאניע. אבער ביי דער אלימפיאדע יענע יאר. האבן זיי דורכגעפירט זייער מערסט באוויסטע און בלוטיקסטע אטאקע, אויפן 6טן סעפטעמבער 1972. עלף ישראלדיקע ספארטלער זענען אומגעקומען אין די אטאקע.
דעצעמבער 1972, האבן טעראריסטן פון די טעראר גרופע, פארכאפט די ישראלדיקע אמבאסאדאר איינגעשטעלטע, אין באנגקאק, טיילאנד. אויך האבן זיי פארכאפט די סאודי אראביע אמבאסאדאר איינגעשטעלטע אין כארטאם, סודאן.
גאלדע מאיר, אין שפיץ פון ישראל רעגירונג, האט באשלאסן אונטערצונעמען א נקמה אקציע, און אונטערברענגען די טעראר גרופע, די מוסד (אגענטור) איז געווען פאראנטווארטליך, אין אן אפעראציע גערופן "גאטס צארן". רוב טעראריסטן וואס זענען געווען פארמישט אין די אטאקעס קעגן ישראל, זענען אומגעברענגט געווארן אין מיסטעריעזע אטאקעס, אין עטליכע לענדער ארום די וועלט. אין 1973 זענען דריי הויכראנגיקע אנפירער פון די טעראר גרופע אין אן אקציע פון צה"ל אין לבנון, מיטן נאמען אביב נעורים. אין יאר 1979 איז דער קאמאנדיר, "עלי כאסאן סאלאמע" אומגעקומען אין א באמבע אויפרייס, אויך אין ביירוט.
פינחס איז די אכטע סדרה אין ספר במדבר. פינחס איז די צווייטע לענגסטע סדרה, מיט 168 פסוקים.
הפטורה.
די הפטורה (ספר מלכים) רעדט וועגן אליהו הנביא און זיין קנאות.
אבער אין רוב יארן געפאלט פרשת פינחס אין די דריי וואכן (י"ט תמוז, כ"א תמוז, כ"ג תמוז אדער כ"ד תמוז) און מען ליינט די ערשטע פון די דריי הפטורות וואס הייסן "תלת דפורענותא", דברי ירמיהו בן חלקיהו (דער ערשטער קאפיטל פון ספר ירמיהו).
שבת פ' פינחס קען געפאלן אין די טעג י"ד תמוז, ט"ז תמוז, י"ט תמוז, כ"א תמוז, כ"ג תמוז און כ"ד תמוז. אין ארץ ישראל קען פרשת פינחס אויך געפאלן י"ז תמוז.
מעלה אדומים, איז א שטאָט אין מדבר יהודה אין מערב ברעג, וואס געהערט צו ישראל. די שטאָט געפונט זיך מזרח פון ירושלים, צפון פון מדבר יהודה. עס איז דערקלערט געווארן אלס שטאָט, אין יאר 1991.
די ערשטע הייזער זענען געבויט געווארן אין יאר 1975, וואס וויבאלד די שטאָט איז נאנט צו ירושלים, האט עס געצויגן מערערע איינוווינער. מעלה אדומים דינט אלס צענטראלע שטאָט פון גוש אדומים געגנט. די בירגערמייסטער איז בני כשריאל.
לויט דעם צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, האט די שטאָט א באפעלקערונג פון 35,000 ריכטיק פאר 2010.
די פאקט אז מעלה אדומים געפונט זיך אין די פארנומענע געביטן, איז אן אנגייענדע שטרייט צווישן ישראל און די פאלעסטינער. איר צוקונפט איז דעריבער נישט קלאר, וואס נאכן אונטער שרייבן א שלום אפמאך צו וועמען די שטאט וועט געהערן. מאנכע אין ישראל שלאגן פאר, פאר ישראל צו בויען אין די געגנט צווישן מעלה אדומים אין ירושלים, און פארבינדן די צוויי שטעט. פאלעסטינער און לינקע ארגאניזאציעס זענען דערקעגן, מיטן דער טענה אז די ציל מיטן בויען איז צוטיילן צווישן יהודה און שומרון, אזוי ארום וועט די פאלעסטינער לאנד זיין צוטיילט.
אין יאר 2000, זענען די צוויי רעגירונגען פון ישראל און פאלעסטינער אויטאריטעטן געקומען צום פארשטענדעניש, אז מעלה אדומים וועט זיין א טייל פון ישראל, צוזאמען מיט אנדערע געגנטן ווי גוש עציון, און אריאל געגנט.
ביים בויען די זיכערהייטס צוים, איז געווען מיינונגס פארשידענהייטן, אויב אריינצורעכענען די שטאט, די רעגירונג האט געוואלט אריינרעכענען די שטאט אינערהאלב די צוים, נאך דרוק פון אמעריקע, און נאכן אפעלירן צו בג"ץ, איז די שטאט געבליבן אינדרויסן פון צוים.
רבנים פון מעלה אדומים הרב יהושע כ"ץ מיט הרב מרדכי נגארי.
אַריאל איז אַ שטאָט, אין שומרון געגנט אין די פארנומענע געביטן, וואס געהערט צו ישראל. די שטאָט געפונט זיך מזרח פון ראש העין, דרום פון שכם, און צפון פון ראמאללא.
אַריאל איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1978, און אנערקענט געווארן אלס שטאט אין יאר 1998, דער בירגערמייסטער איז רון נחמן, פון די גרינדערס פון די שטאָט.
אריאל איז געגרינדעט געווארן דורך פאמיליעס, וואס זענען געווען באשעפטיקט דורכן מיליטער, אין מיליטערישע אינדוסטריעלע פאבריקן. אין 1987, האט די געגנט געעפנט אירע טויערן פאר אלעמען, און מערערע אימיגראנטן זענען אריבער וווינען אין אַריאל. וויבאלד די שטאט געפונט זיך גאר נאנט צו גוש דן, און צום צענטער דיסטריקט, אבער געפונט זיך נישט אין אן אורבאנישע געגנט, איז אריאל געווארן אויפגעכאפט. נאך די ישראל ריקצוג פון עזה שטרייף אין יאר 2005, זענען אסאך איינוווינער פון גוש קטיף אריבער וווינען אין אַריאל.
די שטאטראט האט באשטעטיקט אין יאר 2009, אז די שטאט וועט גערופן ווערן, אין נאמען פון אריק שרון.
לויט דעם צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, שטייט די באפעלקערונג, ריכטיק צו 2010, ביי 17,700.
שאסיי 5 פארבינדעט די שטאָט מיט תל אביב, און די רייזע איז א קורצע. אריאל דינט אויך אלס צענטראלע שטאט פאר אלע ארומיקע שטעטלעך פון דער אומגעגנט, מיט געשעפטן רעסטאראנטן און שענק.
אין אראיל געפונט זיך די גרעסטע פובליק אוניווערסיטעט אין ישראל, וואס רופט אויס א שטורעם צווישן לינקע אין ישראל און אין דער וועלט, וויבאלד עס געפונט זיך אין א באזעצונג.
אריאל איז די פערטע גרעסטע התנחלות, פון די פיר יידישע שטעט, אין יהודה ושומרון. נאך מודיעין עילית, ביתר עילית, מעלה אדומים.
די צוקונפט פון אריאל איז אונטער שטרייטן פון ישראל, און די פאלעסטינער. אין יאר 2001, זענען די צוויי געקומען צום אפמאך, אז אין די שלום אפמאך וועט די אריאל געגנט אריבער גיין צו ישראל, צוזאמען מיט גוש עציון, און מעלה אדומים געגנט. אהוד אלמערט, האט פארגעשלאגן אין יאר 2008, א פארשלאג פאר אבו מאזען, ווי אריאל וועט אריבער צו ישראל, און אין אויסטויש, וועט ישראל געבן אנדערע טעריטאריעס פאר די פאלעסטינער.
דער ערשטער בירגערמייסטער איז געווען ראן נחמן.
כרמיאל איז א שטאט אין צפון דיסטריקט אין ישראל, אין צענטראלן גליל. ער געפונט זיך דרום פון שאסיי 85 עכו-צפת, די שטאט געפונט זיך צווישן דעם אונטער גליל און אויבער גליל, די געגנט ווערט גערופן די "בית הכרם טאל".
כרמיאל איז אויפגעשטעלט געווארן אין יאר 1964, מיטן פלאן אויפצושטעלן א יידישע שטאט, וואס וועט אפהאקן די פארשפרייטונג פון אראבישע שטעט אין צפון, ישראל האט דעריבער אנעקסירט גרויסע שטרעקעס פון לאנד פון די ארומיקע אראבישע שטעט, דיר על אסאד, מאדזשדאל קורום, נאכעף, און באאנע. די שטאט איז געווארן פלאנירט ביזן לעצטן דעטאל, און נאכדעם האט מען עס אויפגעשטעלט. אין 1976 זענען נאך שטרעקעס אריינגערעכנט געווארן אין שטאט, וואס האט געפירט צו ראיאטן, וואס זענען גערופן געווארן "ערד טאג".
אין 1986, איז כרמיאל אנערקענט געווארן אלס שטאט. אין די 1990ער יארן זענען אסאך עולים פון רוסלאנד, אנגעקומען וווינען אין דער שטאט. אין יאר 2000, נאכן ריקצוג פון צה"ל פון דער זיכערהייט זאנע, אין דרום לבנון, זענען צד"ל זעלנער וואס זענען אריבער קיין ישראל, געקומען וווינען אין שטאט.
אין יאר 2006 ביי דער צווייטער לבנונישער מלחמה, האבן קאטיושא ראקעטן געטראפן דעם שטאט, און פאראורזאכט שאדענס, און שאקירטע ציווילע וואס האבן געדארפט אריבערגיין מעדיצינישע הילף. דאס איז געקומען נאכן איינרעדעניש, אז די הויכע גליל בערג וואס געפונען זיך צפון פון שטאט, וועלן באשיצן די שטאט פון ראקעטעס, וואס האט זיך ארויסגעשטעלט אלס אומריכטיק.
לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, ריכטיק פאר 2009, שטייט די באפעלקערונג ביי 44,800 איינוווינער.
כרמיאל האט מערערע געשעפטן און קאמערץ צענטערן, און אינדוסטריעלע זאנעס. דער בירגערמייסטער איז עדי אלדר זייט 1989.
גרויס אינדוסטריעלע געגנט פון שטאָט מיט אַ גרויס נומער פון פאבריקן און וואַרשטאַטן. די פּלאַסטיק פֿאַבריק "קרוין", טיילערז "דעלטאַ" און די מעטאַל פאַבריק "ליכט" זענען עטלעכע פון די מערסט נאָוטאַבאַל קאַסעס.
די שטאָט איז געגרינדעט אין דעם בית הכרם טאל אין 1964 אויף שטחים קאנפיסקירט פון אַראַבישע דערפער אַרום-דעיר על אַסאַד, מאַדזשד על-קרום, באַנאַ און נאַהף, און זייַן ציל איז געווען צו "באיידישן דעם גליל". פאַרלייגן פון די שטאָט איז אין פאַקט טייל פון אזוי " ציל פון וואָס איז געווען קאַטינג אַוועק אַראַבער ייִשובֿ סיקוואַנסינג צענטער צילינדער. פּאָליטיקאַל פּלאַן איז געווען כאַטשט דורך לוי אשכול, יוסף וויץ און וויץ אונדז פריש, און בייַ די שפּיץ פון די קאַנסטראַקשאַן קאָלעקטיוו איז אךם טאַל, אַסיסטאַנט צו א באדינערין פינחס סאַפּיר. די פּלאַץ פון פּיקט צו קאָנטאַקט רינג פון ייִדיש יישובים בייַ די וועג עכו - צפת, וועג הויפּט קאַנעקטינג דער צענטער פון דער מדינה מיט די סעטאַלמאַנץ פון אַפּער גליל און דעם גליל פּאַנכאַנדאַל. אין 1969 פארענדיקט אין פּריפּערינג אַ בעל פּלאַן פון די שטאָט ספּעסאַפייינג די פאַרשפּרייטונג פון ינפראַסטראַקטשער (וועג נעץ, וואַסער, עלעקטרע גריד, לאַנדשאַפט פּלאַנירונג און מער) צוקונפֿט פון די שטאָט. מיט דעם וווּקס איז פלאצירט אויף לאַנד עקספּראָופּריייטיד אין 1976, די פאַך אַז געפירט צו די געשעענישן פון ארץ טאָג.
אין 1972 די שטאָט באקומען דעם סטאַטוס פון אַ אַנטוויקלונג שטאָט. דעם סטאַטוס געגעבן די שטאָט קענען צוציען פילע יונג קאַפּאַלז ווייַל פון די עקאָנאָמיש ינסיניווז ביטנייַ דורך רעגירונג. כרמיאל אין 1986 אַפישאַלי געווארן אַ שטאָט.
אין די 90 זענען כייערד אין איבער 17,000 אימיגראנטן פון דעם געוועזענעם סאוועטן פארבאנד און געגאנגען צו איינוואוינער פון דער מדינה.
נאָך ווידדראָאַל פון דרום לעבאַנאָן אין 2000 זענען אַבזאָרבד אין די נומער פון משפחות פון די סלאַ, רובֿ פון זיי געזעצט אין רמת ראַבין אין דער שטאָט.
בשעת דער צווייטער לבנונישער מלחמה זענען געפאלן אין דער שטאָט אסאך קאַטיושאַ ראקעטן, עטלעכע פון וואָס געפֿירט פאַרמאָג שעדיקן און טראַוומע וויקטימס. איידער צו די צווייטע לעבאַנאָן מלחמה איז אַ געפיל צווישן רעזידאַנץ אַז די שטאָט איז פּראָטעקטעד דאַנק צו אָנטאָן קאָנטראָלס אויף דעם באַרג קייט צפון. בעשאַס דער מלחמה, דער ערשטער פאלן פון מיסאַלז אַריבער די שטאָט, פילע משפחות אנגעהויבן צו פאַרלאָזן די שטאָט ביז דעם סוף פון דער מלחמה.
לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק ווי פון יוני 2010, האט כרמיאל 44,200 באוואוינער. די באפעלקערונג וואקסט מיט א יערלעכן וווּקס פון 0.3%.
גליל העליון מיט גליל התחתון
דער אויבער גליל (העברעיש גליל העליון), איז א ראיאן אין צפון טייל פון ישראל, וואס די העכסטע בערג אין ישראל געפונען זיך דארט, (אינערהאלב די גרענעצן פון איידער 4טן יוני 1967). פון מערב געפונט זיך דער מיטלענדישער ים, די טאל פון בית הכרם פון דרום, און די חולה טאל און די ירדן טאל פון מזרח, פון צפון איז די גרעניץ מיט לבנון.
דער אויבער גליל, איז די צפונדיקע טייל פון גליל, און דרום געפונט זיך דער אונטער גליל. די גרויסקייט פון אויבער גליל איז 800 קוואדראט קילאמעטער. די בערג זענען זייער הויך, די טאלן זענען זייער טיף. דער העכסטער בארג אין אויבער גליל איז דער מירון בארג, וואס זיין הויך דערגרייכט צו אריבער 3,500 פוס, העכערן ים פלאך.
די אויבערשטעטע טייל פון גליל, איז איינגעטיילט אין דריי טיילן, די מערב וואס די הויכקייט קומט אן צו 800 מעטער העכערן ים. די גליל הויכן, מיט גאר הויכע בערג וואס רעכנט אריין די מירון בערג, און מערערע אנדערע הויכע בערג. און די מזרח, וואס רעכנט אריין די נפתלי בערג, און די צפתע בערג, וואס זייער הויכקייט גרייכט צו ארום 3,000 פוס הויכקייט.
געוויסע זען א המשך פון די גליל אריבער דער גרענעץ פון לבנון, ביזן ליטאני טייך, און ווערט גערופן די לבנונישע גליל, אבער רוב געאלאגן זענען נישט ביי דער מיינונג.
דער וועטער אין גליל, איז דער געווענליכער מיטלענדישער וועטער, אין זומער הייס און טרוקן. און די ווינטער קעלטער און רעגענדיק, מער פון אנדערע געגנטער אין לאנד. די רעגן אין א געווענטליך יאר איז צום ווייניגסטנס 600 מילימעטער א יאר, און אויף די בערג קען עס דערגרייכן אריבער 1000 מילימעטער א יאר. עס רעגנט געווענליך צווישן 60, און זיבעציק טעג א יאר, וואס איז די העכסטע ראטע אין גאנץ ארץ ישראל.
געוויקס.
אין גליל איז פארהאן אסאך נאטורליכע וועלדער און ביימער, וואס זענען ספעציעל פארשפרייט אין גליל, און אנדערע פלעצער זענען זיי זעלטן, ווי אויך סארטן ביימער וואס וואקסן אין לבנון, קען מען טרעפן אין גליל.
די געגנט איז רייך מיט קליינע טייכן, און געוויקסן וואס וואקסן נאנט צו וואסער.
זייענדיק בערגיק, איז דער גליל שטענדיק געווען ווייניקער באוווינט ווי אנדערע געגנטער. מיט דעם אלעם האבן ארכעאלאגן געפונען גאר אלטע ארטיקלען, וואס רעכענען זיך פאר עטליכע טויזנט יאר. ביי יהושע בן נוןס צייטן זענען געווען אין גליל די שבטים פון אשר, דן, און נפתלי. וואס האבן געוווינט מיט כנענים. ביי דעם צווייטן בית המקדש, האבן די חשמונאים פאריידישט די געגנט, מיטן אריבערברענגן יידן פון אנדערע געגנטער, און מגייר זיין די גויים וואס האבן זיך דארט געפונען. פאר הונדערטע יארן נאכן חורבן, איז דער גליל געווען באוווינט מיט אסאך יידן.
אין די נייע צייטן זענען אסאך יידן געקומען פון אייראפע, ווי זיי האבן זיך באזעצט אין צפת, און אין טבריה. וואס האט שפעטער געברענגט צו די אריבערגיין צו די ישראל הערשאפט דורכאויס די מלחמת השחרור. אין שפעטערע יארן נאכן אנקום פון די חסידים קיין גליל, איז ראש פינה, יסוד המעלה, און שפעטער תל חי, געגרינדעט געווארן.
צפת ווערט פארעכנט אלס הויפטשטאט פון גליל. אנדערע געגנטן מיט אסאך איינוווינער זענען די כרמיאל געגנט, קרית שמונה געגנט, און מעלות-תרשיחא געגנט. רוב געגנטן זענען שוואך באוווינטע, און רוב פלעצער זענען בעיקר באזעצט אין שטעטלעך, דערפער, קיבוצים.
דער אויבער גליל האט א גרויסע מינאריטעטן געמיינדע, וואס באשטייט פון דרוזן, בעדואינער, טשערקעסן.
די געגנט ציט אסאך טוריסטן, צוליב די נאטור, טייכן, און וועגן פאר לאנגע שפאצירן אין די וועלדער, די גליל איז די איינציקטע פלאץ אין ישראל, ווי מען מעג שיפלען אין די טייכן. ווי אויך איז די גליל פיל מיט ארכעאלאגיע, אויפגעגראבענע אלטע שטעט, און פארקן.
מַמילאַ איז אן אלטע געגנט אין ירושלים, נאנט צו דער אלטשטאט, וואס האט אנגעהויבן אויפגעשטעלט ווערן אין די ענדע ניינצטען יאר הונדערט, ווי א געגנט אינדרויסן פון די מויערן. אין די טאל וואס איז א המשך פון גיא בן הינום, צווישן די גאסן פון דוד המלך און יפו גאס. ביז 1948, איז די באפעלקערונג פון די געגנט געווען א געמישטע, און האט געהאט אסאך קליינע געשעפטן און ארבעטער, אין יאר 1948, איידער די מלחמת השחרור האט אפציעל אויסגעבאכן, האבן די אראבער, אטאקירט די יידישע געשעפטן, זיי האבן גערויבט און געפלינדערט, און דערנאך פארברענט די געשעפטן און עטליכע הייזער.
ביז די זעקסטאגיקע מלחמה, איז די געגנט געווען צוטיילט צווישן יארדאניע, און ישראל, אויפן ישראלדיקן זייט, איז די געגנט געווען שטארק נאכגעלאזט, און געווען א געגנט פון ארעמעלייט בעיקר ספרדים, וויבאלד אסאך יארדאנישע ציל שיסער האבן זיך געפונען דארט, און עס האט זיך געמאכט גאנץ אפט אז זיי האבן געשאסן אויף מענטשן, זענען אסאך פון זיי אויך אוועק פון דארט.
נאך דער מלחמה, ווען ירושלים איז געווארן פאראייניקט, איז די געגנט געווען א צעווארפענע געגנט, נאך די שלאכטן וואס זענען פארגעקומען אין די געגנט. א וואנט וואס האט אפגעטיילט די געגנט פון אלטטאט, און געבויט געווארן דארט מיט צוואנציק יאר פריער, איז צעווארפן געווארן. און די אלטע הייזער פון די געגנט זענען צוביסלעך אומגעווארפן געווארן.
א נייער האטעל איז אויפגעשטעלט געווארן אויפן פלאץ פון דעם אלטן פאסט האטעל. אין די 1970ער יארן, האט זיך אנגעהויבן דאס פריש אויפשטעלן די געגנט, עס האט געדויערט יארן, ביז ווען עס איז געקומען צו פאקט, אנגעהויבן מיט ארויס שיקן די איינוווינער, און טרעפן פאר זיי אנדערע הייזער.
טעדי קאלעק, בירגערמייסטער פון ירושלים, האט אויפגעטעלט קרתא, א געזעלשאפט וואס זיי האבן פלאנירט דאס פון פריש אויפשטעלן די געגנט, די רעגירונג האט אין די ארויסנעמען די איינוווינער פון דער געגנט, אויסגעגעבן איבער 60 מיליאן דאלער. דאס פארענדיקן דעם פראיעקט פון ארויסשיקן די איינוווינער, און צעווארפן די אלטע געביידעס, האט זיך געענדיקט 1988.
דער פראיעקט איז צעטיילט געווארן אויף פיר, אן אפענע קאמערץ צענטער, וואס האט אויך א פלאץ צו פארקירן אויטאס, און א פארק. האטעלן אויף דוד המלך גאס, א געגנט צו וווינען. נאך לאניעריקע שטרייטן צווישן די געזעלשאפטן, און די שטאטראט. די רעליגיעזע און די רעגירונג אא"וו, האט זיך די ארבעט זייער פארשלעפט. היינט איז די אלטע היסטארישע ממילא גאס אפן בלויז פאר פיסגייער, (גלייך צו בן יהודה גאס), מיט פילע געשעפטן, דער מצודת דוד האטעל געפונט זיך דארט, און עטליכע געביידעס דארפן נאך אויפגעשטעלט ווערן ווי אין זייער אלטער פארעם און ארכיטעקטור.
שטעפֿאַנעשט () איז א שטעטל אין באטאשאן פראווינץ, רומעניע, מיט 5,700 איינוואוינער. רוב איינוואוינער זענען באשעפטיקט מיט לאנדווירטשאפט.
יידן זענען געקומען קיין שטעפֿאַנעשט אין סוף פונעם 19טן יארהונדערט. די קהילה האט געוויילט הרב מנחם נחום פרידמאן, א זון פון דעם רוזשינער, צו ווערן זייער רב.
רבי מנחם נחום איז געווארן רב ביים עלטער פון 29 און האט געדינט אין דעם אמט 17 יאר.
נאך רבי מנחם נחום'ס פטירה האט זיין זון רבי אברהם מתתיהו איבערגענומען דאס רבנות.
שלום מרדכי הלוי רובאַשקין (געב' כ"ח תשרי ה'תש"כ, 30סטן אקטאבער 1959) איז אן אמריקאנער בירגער און א ליובאוויטשער חסיד און דער געוועזענער וויצע-פרעזידענט פון אגריפראצעסארס אין פאסטוויל, אייאווע, די גרעסטע כשרע פלייש פירמע אין די פאראייניגטע שטאטן. אין יאר 2009 איז ער פאראורטיילט געווארן צו 27 יאר אין א פעדעראלער תפיסה, אבער אום 20סטן דעצעמבער 2017, איז ער באפרייט געווארן נאכדעם וואס דער 45סטער פרעזידענטפון די פארייניגטע שטאטן דאנאלד טראמפ איז איינגעוויליגט געווארן אים צו דערלאנגען א "באגנאדיגונג" און פארקורצן זיין שטראף צוליב די אומצאליגע ווידערקערנדע בקשות פון רובאשקינ'ס משפחה מיטגלידער, עסקנים, רבנים פון פארשידענע שיכטן און קרייזן, ווי אויך מיטגלידער פונעם אמעריקאנישן סענאט
רבי שלום מרדכי איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תש"ך אין ניו יארק, צו זיינע עלטערן הרב אהרן און מרת רבקה רובאשקין. אין יאר ה'תשמ"א האט ער געהייראט מרת לאה גאלדמאן, און דערנאך האט ער אנגעהויבן צו לערנען אין דעם ליובאוויטשער כולל אין דער קראון הייטס געגענט, די וועלטליכע הויפטקווארטיר פון ליובאוויטשער חסידים. אומגעפער א יאר שפעטער האט ער אנגעפאנגען צו ארבעטן צוזאמען מיט זיין פאטער אין א כשר'ן פלייש געשעפט אין בארא פארק, און אנשליסנד האט ער זיך אריבערגעצויגן אין אטלאנטא, דזשארדזשיע אין אויפטראג פון חב"ד אלס א שליח מצווה
די אויפשטעלונג און גרינדונג פון דער פאבריק.
די ריזיגע פלייש פאבריק, אגריפראסעסארס, איז געגרינדעט געווארן דורך זיין פאטער וועלכער איז פארדעם געווען אן אייגנטימער פון א פלייש געשעפט אין ברוקלין, ניו יארק. אין יאר 1989 האט זיין פאטער אפגעקויפט א פלייש געשעפט וועלכער איז געווען באשטימט פארדעם זיך צומאכן, און אריינגעלייגט אלע זיינע געלט פאר דער באזירונג פון דעם באטריב, און קורץ נאכהער האט זיך די פאבריק פארוואנדלט אין א בארומטע און פירנדע מארקן-נאמען פאר פלייש פראדוצירונג אין אמעריקע. אין די 1990ער יארן איז די פאבריק פארברייטערט געווארן, און האט אנגעפאנגען צו פארמארקעטן און ליפערן פלייש איבעראל אין די פאראייניגטע שטאטן. אין די לעצטע יארן איז די פאבריק געווען צושטענדיג אויף 60 פראצענט פונעם כשר'ן פלייש אין גאנץ אמעריקע און אויף 40 פראצענט פון דעם געפליגל מארק.
די פארהאפטונג.
אום 12טן מיי 2008, האבן גרויסע מאכטן פון דער שטראף-פערפאלגונג (ענגליש: Law enforcement), (העברעאיש: אכיפת החוק), (דייטשיש: Strafvervolgung) באגלייט מיט העליקאפטערן דורכגעפירט דורכזוכונג, מיט א ציל צו כאפן אומלעגאלע אנגעשטעלטע. אין דער צייט פון דער דורכזוכונג זענען פארהאפטעט געווארן 400 אנגעשטעלטע וועלכע זענען געווען פארדעכטיגט אין אומלעגאלער אויפענטהאלט אין אמריקע.
נאענט צו 400 אנגעשטעלטע זענען פאראורטיילט געווארן צוליב אויספאלשן איינוואנדערונג דאקומענטן.
אין סעפטעמבער 2008 איז איינגערייכט געווארן קעגן רובאשקין אן אנקלאגע צוליב דער באשעפטיגונג פון אומלעגאלע ארבעטער, אבער די באשולדיגונגען זענען פארנאכלעסיגט און ענדגילטיג געשליידערט געווארן, נאכדעם וואס דאס געריכט-הויז אין הויפט פון דער פרוי-ריכטער וואס איז באוואוסט מיט איר שנאה צו אידן, האט אים געאורטיילט צו 27 יאר אין געפענגעניש און צוזעצליך דערויף איז ער געצווינגען געווארן אויסצוצאלן געלטשטראף אין סומע פון 31 מיליאן דאלאר וועגן באטרוג און שווינדל. צוזעצליכער געריכט-פראצעס, וועלכע האט זיך באשעפטיגט אנגעבליך מיט באשעפטיגונג פון מינדעריעריגן קעגן דעם אמעריקאנישן געזעץ, האט זיך געענדיגט שליסליך מיט דעם וואס רובאשקין איז פרייגעשפראכן, אבער די באשולדיגונגען קעגן דער פאבריק, וועלכע האט אויפגעהערט צו ווירקן אין אקטאבער 2008, און עטליכע טעג דערנאך האט רובאשקין אפגעגעבן און דערקלערט באנקראטירונג, האבן זיך געענדיגט מיט פאראורטיילונג אין ראמען פון "פארשטענדיגונג פון שטראף-פראצעס" (ענגליש: Plea deal).
די דורכזוכונג איז אויסגעפירט געווארן נאך אן אנגעשטרענגטער אויספארשונג, וואס האט געדויערט ערגעץ ארום אכט מאנאטן, אבער נאך דער דורכזוכונג, האבן זיך איינגעזאמלט נאך אנקלאגעס אויסער דער שטייער-פארווייגערונג אין הינזיכט פון געלט-וואשן און באטרוג פון באנקן. שליסליך האט דער באצירק-שטאט'ס-אנוואלט (ענגליש: District attorney), (העברעאיש: התובע המחוזי) באשלאסן זיך צו קאנצענטרירן אין די שטייער אנקלאגעס, און אום נישט צו קאמפליצירן דאס געריכט פראצעס נאך מער, האט מען פשוט דורכאויס אוועקגעשליידערט די באשולדיגונגען און קלאגעס וואס האבן געהאט צו טון מיט דער באשעעפטיגונג פון אומלעגאלע און מינדעריעריגע ארבעטערס.
דער פארלויף פונעם געריכט.
רובאשקין איז פאראורטיילט געווארן אין א פעדעראלן געריכט אום נאוועמבער 2009 אין זעקס און אכציג באשולדיגונג-אבזאצן וועגן געלטליכע באטרוגן, און דערנאך איז אפגעהאלטן געווארן צוזעצליכע געריכטס-פארהאנדלונג וועגן דער באשעפטיגונג פון אומלעגאלע אנגעשטעלטע, וואו די פרוי-ריכטער האט באשלאסן אראפצונעמען די דאזיגע באשולדיגונג-אבזאץ לויט דער בקשה פון דער שטראף-פערפאלגונג אום צו באיילן דעם געריכט'ס פראצעס.
אום 21סטן יוני 2010 האט לינדא ריד, אן אנטיסעמיטע פרוי-ריכטער פונעם אמטסגעריכט פאראורטיילט רובאשקין צו זיבן און צוואנציג יאר אין געפענגעניש, (כאטש דער מקסימאלער שטראף אין דעם געזעץ איז א סאך ווייניגער). די פרוי-ריכטער האט אבזיכטליך פארעפענטליכט איר ענטשיידונג א טאג פארן אויסליינען דעם אורטייל, אום צו פארמיידן די שווערע רעאקציעס דורך דער אויסליינונג פונעם אורטייל.
די אדוואקאטן פון רובאשקין האבן איינגערייכט אן אנטראג פאר א ווידערליכן געריכט פארהאנדלונג און האבן געטענ'ט אז די פרוי-ריכטער האט לכאורה געדארפט זיך דיסקוואליפיצירן פונעם פראצעס וויבאלד זי איז געווען אריינגעמישט אין דער אויספורשונג פון דער געשיכטע, אבער זי האט באשלאסן אפזאגן און נישט אננעמען די טענות פון דער רעכטליכע פארטיידיגונג. אין יאנואר 2011, האבן רובאשקינ'ס אדוואקאטן אפגעגעבן אפעלעציע צום ספעציעלן געריכט פאר אפעלאציעס אין די פאראייניגטן שטאטן, אבער טראצדעם האט מען אפגעלייגט די אפעלאציע. אין יענעם יאר האבן פינף און פערציג קאנגרעס מיטגלידער געשיקט א בריוו צום אלגעמיינעם-שטאט'ס-אנוואלט (ענגליש: District Attorney), (העברעאיש: התובע המחוזי) עריק האלדער, און געבעטן פון אים דורכפורשן דעם וועג פון די באהאנדלונג אין רובאשקינ'ס געשיכטע.
אום 30סטן יאנואר 2014, האבן רובאשקינ'ס אדוואקאטן נאכאמאל איינגערייכט א נייע אפעלאציע צום פעדעראלן געריכט-הויז אין ניו-יארק, אין וועלכער זיי האבן אויספירליך געשילדערט די אנגעלעגנהייטן וואס האבן פאסירט אין לויף פונעם געריכט פראצעס, און הויפטזעכליך אז די פרוי-ריכטער וואס האט אים פאראורטיילט האט געדארפט שוין אנפאנג זיך צוריקצוציען און זיך נישט באשעפטיגן מיט דער פרשה, צוליב איר ארבעט אין געמיינשאפט מיט א געוויסן אדוואקאטן ביורא, וועלכער האט זיך באשעפטיגט מיט די קלאגעס קעגן אים.
חרדישע אידן פון פארשידענע שיכטן האבן מיט שפאנונג נאכגעפאלגט דעם געריכט פראצעס אין לויף פון דער גאנצער צייט, און האבן זיך פאראייניגט מיט א ציל אים אונטערשטיצן און שליסליך ברענגען צו זיין לאנגערווארטעטער באפרייאונג. פאר אלעם, האט די געשיכטע בארירט פילע אידישע הייזער צוליב דעם פאקט אז רובאשקין איז פאראורטיילט געווארן דורך א ריכטער וואס האט פיינט אידן צו א גרויסער צאל יארן אין געפענגעניש, טראצדעם וואס איינדייטיג דער דורכשניטליכער שטראף אין דעם געזעץ איז א סאך ווייניגער, און דער עולם האט געהאט מיטלייד מיט אים. אין פילצאליגע שטעט זענען אפגעהאלטן געווארן אונטערשטיצונג דעמאנסטראציעס, בארומטע אידישע זינגערס האבן זיך פאראיינט און ארויסגעגעבן צוזאמען א ווידעא-קליפ וועלכער שטיצט אים. אומצאליגע בריוון וואס זענען געשריבן געווארן דורך טויזנטער תינוקות של בית רבן, עסקנים, רבנים און נאך א סאך מענטשן וואס האבן געהאט א מיטגעפיל צו דער געשיכטע, זענען געשיקט געווארן צו רובאשקין דורך דער גאנצער צייט ווען איז ער געווען אין תפיסה. שווערע געלט איז איינגעזאמלט געווערן אום צו דעקן די שווערע סומעס פונעם געריכט פראצעס.
א פעטיציע פאר זיין באפרייאונג וואס איז אונטערגעשריבן געווארן דורך איבער 52 טויזנט מענטשן און אנגעקומען ביז צום ווייסן הויז אין וואשינגטאן, איז שליסליך אפגעלייקנט געווארן דורך דעם געוועזענעם אמעריקאנישן פרעזידענט באראק אבאמא.
אום ב' טבת ה'תשע"ח זאת חנוכה, איז געשעהן א נס און רובאשקין איז באפרייט געווארן לויט א באפעל פונעם היינטיגן פרעזידענט דאנאלד טראמפ וואס האט באשלאסן אים צו באפרייען. שפעטער עס האט זיך ארויסגעוויזן אז טראמפ'ס הארץ האט זיך אנגעפילט מיט רחמנות נאך ליינען א בריוו פון א קראנקן אידיש קינד וואס האט אים געשיקט א בריוו וואו ער בעט צו באפרייען רובאשקין, און דער פרעזידענט איז טאקע בארירט געווארן פונעם בריוו, און דריי טעג דערנאך רובאשקין איז שוין געווען אינדרויסן פון די געפענגעניש טויערן. אומעטום האבן אידן אנגענומען די בשורה מיט א שטארקער פרייד און א מעכטיגע קבלת פנים איז אויפגעראכטן געווארן שפעטער אין באטייליגונג פון רבבות.
דענענבורג אדער דינאבורג אדער דװינסק (;;;) איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין לעטלאנד. די שטאט געפינט זיך 230 ק"מ דרום-מזרח פון ריגע אויף די ברעגן פון דעם דאגאווא טייך. די באפעלקערונג איז 105,000 (2009). צווישן די איינוואוניער זענען 52% רוסישע, 18% לעטישע, און 15% פוילישע. די שטאט האט היינט א קליינע יידישע קהילה פון 492 מענטשן.
לויטן רוסישן צענזוס פון 1897, איז די באפעלקערונג פון דער שטאט געווען 69,700, צווישן זיי 32,400 יידן (44%).
אַלטע דינאַבורג איז געגרינדעט דורך דער שווערד אויף דעם מערב דווינע טייך, 19 קילאמעטער העכער אויפן טייך פון דער היינטיגער שטאָט. דער דינאבורגער שלאָס ווערט ערשט דערמאנט אין 1275.
אין 1558 האָט אנגעהויבן די ליוואָנישע מלחמה און אין 1561 איז די שטאט געווארן א טייל פון דער פויליש־ליטווישער קאמאנוועלט. אין 1571 האט דער רוסישער צאר איוואן דער שרעקלעכער איינגענומען און פארטיליקט דעם דינאבורגער שלאס.
פון 1784 האט די שטאט געהאט א גרויסע און טעטיקע יידישע באפעלקערונג. לויטן רוסישן צענזוס פון 1897, איז צווישן א באפעלקערונג אין דער שטאט פון 69,700, זענען געווען 32,400 יידישער איינוואוינער (אומגעפער 44%).
דעם 14טן יאנואר 1893 האט דער רוסישער צאר אלעקסאנדער דער דריטער פארארדערנט צו ענדערן דעם נאמען פון דער שטאט אויף דווינסק.
אין 1914 מיט אַ באַפעלקערונג פון 112,837 מענטשן, איז דווינסק געווען די גרעסטע שטאָט פון וויטעבסק.
אין דעם רוסישן צענזוס פון 1970 האט מען געציילט אין דענענבורג 100,600 מענטשן.
לואי פאסטער (27סטן דעצעמבער, 1822 – 28סטן סעפטעמבער, 1895) איז געווען א פראנצויזישער מיקראביאלאג און כעמיקער. ער איז באקאנט פאר זיינע וואקצינירונגען, און ער האט ערפינדעט דעם ערשטן וואקצין קעגן וואסערשרעק. ער איז אויך באקאנט פארן אויסטרעפן ווי אנצוווארעמען מילך כדי עס זאל האלטן לענגער, און מען רופט דעם פראצעס אויף זיין נאמען פאסטעריזאציע.
פאסטער האט איינגעפירט אז דאקטוירים זאלן וואשן די האנט איידער זיי זענען מטפל מיט קראנקע.
מ'האט אים אויפגענומען אלס מיטגליד אין דער פראנצויזישע אקאדעמיע.
לעטיש ("latviešu valoda") איז די אפיציעלע שפראך פון לעטלאנד. בערך 1.4 מיליאן מענטשן רעדן לעטיש ווי מוטערשפאך אין לעטלאנד, און 150,000 אין אויסלאנד. לעטיש איז אן אסט־באלטישע שפראך פון די באלטישע שפראכן אין דער פאמיליע פון אינדא אייראפעישע שפראכן. די נענטסטע שפראך צו לעטיש איז ליטוויש, אבער די צוויי שפראכן זענען נישט פארשטענדליך איינס אנאנד.
פון 2004 איז זי געווארן איינע פון די אפיציעלע שפראכן פונעם אייראפעישן פארבאנד.
רבי יצחק יעקב איליאוויטש איז דער דיין אין דעם קאשויער ביהמ"ד אין וויליאמסבורג, ברוקלין.
ער איז א זון פון רבי גבריאל יהודה איליאוויטש און אן איידעם פונעם קאשויער רב, הרב רפאל בלום.
ער איז געווארן א דיין בערך אין תש"מ. נאך פסח תשס"ט האט ער געעפענט ביהמ"ד יעמרינג אין וויליאמסבורג אויפן פלאץ וואו עס פלעגט זיין דער ראצפערטער ביהמ"ד אויף דיוויזיאן עוו.
טאמאַשאוו () איז א שטעטל אין דרום־מזרח פוילן מיט 20,261 איינוואוינער (2004). עס געפינט זיך אין דער לובלינער וואיעוואדעשאפט (זייט 1999), און איז פריער געווען אין דער זאמאשטשער וואיעוואדעשאפט (1975-1998).
דאס שטעטל עקזיסטירט זייט 1613 מיטן היינטיגן נאמען.
שטענדיג האבן יידן געוואוינט אין טאמאשאוו. פארן צווייטן וועלט קריג האבן מער ווי 5,000 יידן געוואוינט אין דעם שטעטל, און זיי זענען געווען 50% פון זיין באפעלקערונג.
די דייטשן האבן אקופירט דאס שטעטל אין 1939 און געמאכט א געטא פאר די יידן. אין 1942 האבן זיי פארטיליקט אלע יידן אין בעלזשיץ טויט-לאגער, נישט ווייט פון טאמאשאוו.
אין תקפ"ז האט רבי מנחם מענדל מארגנשטערן אנגעהויבן פירן זיין רעביסטעווע אין טאמאשאוו, אבער נאך א קורצער צייט האט ער זיך געצויגן קיין קאצק.
דער קרבן התמיד איז א קרבן ציבור וואס מ'האט מקריב געווען אין בית המקדש צוויי מאל יעדן טאג: אינדערפרי און פארנאכט.
צום קרבן תמיד ברענגט מען א שעפסל וואס איז נאך נישט אלט איין יאר. דאס שעפסל קויפט מען מיט געלט פון די שקלים וואס מען פלעג זאמלען פון אלע יידן יעדע יאר סוף חודש אדר. דער קרבן תמיד איז א קרבן עולה וואס מען דארף אינגאנצן פארברענען אויפן מזבח.
היינט ווען ס'איז נישט דא קיין בית המקדש, זאגט מען דעם פרשת התמיד יעדן טאג ביים דאווענען שחרית און מנחה.
דאס גערטנעריי איז האדעווען פֿלאנצן ווי בלימען און ביימער אלס צייטפארברענג. טייל מענטשן האדעווען גרינצייג און פרוכט איז זייערע גערטנער. גערטענריי קען זיין אין באדן הינטער דעם הויז אדער אין טעפ אויף א באלקאן אדער אויפן דאך.
געוויסע פלאנצן איז שווער צו האדעווען זיי אינדרויסן, פאר זיי ניצט מען אן אראנזשעריע, א באזונדערע געביידע ספעציעל וואו פלאנצן וואקסן. די אראנזשעריע האט א גלעזערנע אדער פלאסטישע דאך וואס לאזט אדורך אסאך ליכט.
אין פארקן אד"ג טוט מען גאנץ אפט גערטנעריי.
יאשליסק () איז א דארף אין דער אונטערקארפאטישער וואויוואדעשאפט, דרום־מזרח פוילן, נישט ווייט פונעם סלאוואקישן גרענעץ. ביזן ערשטן וועלט קריג איז עס געווען אין סאניק דיסטריקט, מערב גאליציע. דאס דארף געפינט זיך 16ק"מ דרום־מזרח פון דוקלע, און 67 ק"מ דרום פון ריישע. זיין באפעלקערונג איז 480.
יאשליסק האט געהאט א יידישע געמיינדע. אין 1900 האבן געוואוינט דארט 293 יידן, וואו רוב איינוואוינער זענען געווען משפחה.
פאטאגראַפֿיע איז א קונסטלעכער מיטל צו מאכן בילדער מיט א קאמערע וואס דויערן, אדער עלעקטראניש דורך א בילדסענזאר, אדער כעמיש מיט א מיטל וואס איז ליכט־סענסיטיוו ווי למשל פֿאטאגראַפֿישער פֿילם. דאס בילד קען ווייזן אן אביעקט אדער א פנים פון א מענטש אויף פאפיר אדער אן עקראן אדער ערגעץ אנדערש. דאס בילד וואס מען מאכט רופט מען אויך א פֿאטאגראַפֿיע.
געוויינלעך ניצט מען א לינדז צו פאקוסירן דאס ליכט וואס איז געווארן אפגעשפיגלט אדער ארויסגעגעבן פון אביעקטן צו א רעאלן בילד אויף א ליכט־סענסיטיוון אייבערפֿלאך אינערהאלב א קאמערע ווערנט אן אַפגעזייגערטן באַלייכט. מיט אן עלעקטראנישן בילדסענזאר טוט דאָס פראדוצירן אן עלעקטרישע אנלאדונג ביי יעדן פיקסעל וואס ווערט פראצעסירט עלעקטראניש און איינגעשפייכלערט אין א דיגיטאַלישער בילד־טעקע וואס מען קען שפעטער ווייזן אדער פראצעסירן.
פאטאגראף.
א מענטש וואס מאכט פאטאגראפיעס פאר זיין פאך רופט מען א "פֿאטאגראַף".
אינדוסטריע איז דער טייל פון דער עקאנאמיע וואס באהאנדלט פראדוצירן סחורה און באדינסטן. ד.ה. פאבריצירן גוטן פון רויע מאטריאלן.
די אינדוסטריעלע רעוואלוציע איז געווען דער גורם פארן אנטוויקלען פון גרויסע פֿאבריקן פאר מאסן פראדוקציע. די ערשטע פאבריקן זענען געווען פארע-געטריבן, שפעטער זענען זיי אריבער צו עלעקטרישן קראפט.
אינדוסטריעלע אנטוויקלונג.
די אינדוסטריעלע רעוואלוציע האט געברענגט צו דער אנטוויקלונג פון פאבריק פאר גרויסער פראדוקציע, מיט קאנסעקווענטע ענדערונגען אין דער געזעלשאפט. אריגענעל זענען די פאבריקן געווען געטריבן דורך פארע, אבער שפעטער זענען זיי אריבער צו עלעקטריע נאכדעם וואס מ׳האט אנטוויקלט א שטראמנעץ. מען האט איינגעפירט די מעכאניזרטע מאנטאזש-ליניע כדי צונויפצושטעלן טיילן אויף א נאכאמאליגן אופן, אין וואס יעדער ארבעטער טוט ספעציפישע טריט ווערנט דעם פראצעס.
דאס האט געברענגט צו זינענדיקן וואוקס אין עפעקטיווקייט, וואס האט גענידערט דעם פרייז פונעם ענדע פראצעס. שפעטער האט מען מער און מער געניצט אויטאמאציע אנשטאט מענטשלעכע אפעראטארן. דער פראצעס האט זיך פארגיכערט מיט דער אנטוויקלונג פון די קאמפיוטער און ראבאט.
"ווימבלדאן איז א דיסטריקט אין דרום לאנדאן, ענגלאנד, אין דער לאנדאנער בארא פון מערטאן. ער געפינט זיך 7 מייל (11 ק"מ) דרום־מערב פון טשערינג קראס.
ווימבלדאן איז באוואוסט איבער דער גארער וועלט ווי די היים פון די ווימבלדאן טעניס מייסטערשאפטן.
אבדאללא דער צווייטער איז יונגער
חתימה פון עבדאללה קעניג פון ירדן
אבדאללא דער צווייטער, קעניג פון יארדאניע (אראביש: عبد الله الثاني بن الحسين געבוירן 30סטן יאנואר 1962) איז דער היינטיקער קעניג פון יארדאנישן קעניגרייך.
אבדאללא איז דער עלסטער זון פון פריערדיקן קעניג כוסיין, און אן אור אייניקל פון אבדאללא דער ערשטער. זיין מוטער איז געווען אן ענגליש מיידל, א טאכטער פון אן אפיציר אין בריטישע ארמיי, וואס נאכן הייראטן כוסיין האט זי אנגענומען די איסלאמישע רעליגיע.
ער האט געלערנט אין שולעס אין ענגלאנד, און שפעטער אין אקספארד אוניווערסיטעט, און אין מיליטערישע אקאדעמיע. ער האט געדינט אלס פילאט אין יארדענישע מיליטער, און אלס קאמאנדיר פון די ספעציעלע קרעפטן. אויך האט ער שטודירט אינטערנאציאנאלע באציונגען, אין דזשארדזשטאן אוניווערסיטעט, אין וואשינגטאן די סי.
ווען זיין טאטע איז געשטארבן, 7טן פעברואר 1999. איז ער אויפגענומען געווארן אלס קעניג, אפילו זיין פעטער פרינץ כאסאן, איז געווען קרוינפרינץ, און ער וואלט ווען געדארפט ווערן קעניג, נאר כוסיין האט געוואלט אז די קעניגרייך זאל אריבערגיין צו זיינע קינדער.
אבדאללא ווערט פארעכנט אלס א מענטש פון מערב וועלט, זיין ענגליש איז בעסער, ווי זיין ליטערארישע אראביש. זיין פאליטיק איז אמעריקאניש גענויגט, און דערפאר האט ער אויסצושטיין אסאך קריטיק פון די אראבישע וועלט. ווען ער איז געקרוינט געווארן אלס קעניג, האט ער פארשפראכן פארצוזעצן די שלום, וואס זיין פאטער האט אונטערגעשריבן מיט ישראל.
ער האט געהייראט קעניגן ראניא אין יאר 1993, א פרוי פון קאווייט, פון פאלעסטינע אפשטאם. זיי האבן פיר קינדער, פרינץ כוסיין וואס ער איז קרוינפרינץ. פרינצעסין אימאן, פרינצעסין סאלמע, און דער יונגסטער האשעם.
רבי שלמה בן יוסף גאנצפריד (ה'תקס"ד - כ"ח תמוז ה'תרמ"ו) איז געווען ראש בית דין אין אונגוואר און דער מחבר פון קיצור שולחן ערוך און נאך ספרים.
שלמה גאנצפריד איז געבוירן אין אונגוואר, אונגארן (היינט אוקראינע) צו זיין פאטער ר' יוסף. ער איז פאר'יתומט פון זיין פאטער ביי אכט יאר. ער האט געלערנט אין דער ישיבה אין באניהאד. שפעטער איז ער צוריקגעקומען קיין אונגוואר און געווארן א סוחר.
ער האט מחבר געווען חשובע ספרים. זיין ערשטע ספר, 'קסת הסופר', אויף הלכות כתיבת סת"ם איז פארעפנטליכט געווארן אין תקצ"ד, מיט הגהות פונעם חתם סופר. און תר"ג האט דאס שטעטל ברעזעוויץ (היינט סלאוואקיי) אים אויפגענומען אלס רב. אין תר"י איז ער צוריק קיין אונגוואר וואו מ'האט אים אויפגענומען אלס ראש בית דין.
ער איז מערסט באוואוסט פאר זיין "קיצור שולחן ערוך", וואס אנטהאלט רוב פראקטישע הלכות, בעיקר שולחן ערוך "אורח חיים" און טייל פון אנדערע חלקים אין שולחן ערוך. אויך האט ער געשריבן "לחם ושמלה" אויף הלכות נדה, טבילה און מקוואות.
נוף הגליל (פריער געהייסן נצרת עילית) איז א שטאט אין אונטער גליל, און דינט אלס הויפטשטאט פון צפון דיסטריקט. אנערקענט געווארן אלס שטאט אין יאר 1974.
די שטאט געפונט זיך אויפן מזרח זייט, און הויכע טייל פון נצרת בערג, און די שטאט קוקט איבער דער שטאט נצרת, וואס געפונט אין דער טאל. די שטאט געפונט זיך אויף א הויכקייט, פון ארום 330 מעטער העכערן ים פלאך.
לויט דעם צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, שטייט די באפעלקערונג, ביי אומגעפער 42,400 איינוווינער, ריכטיק פאר סעפטעמבער 2009.
די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1956, וואס האט אריינגערעכנט א פלאן, צו פאריידישן דעם גליל, עס איז געבויט געווארן אויף באדענס, אנקעסירט פון די אראבישע שטעט אין די געגנט, וואס האט געברענגט צו רייבערייען מיט די שכנים. די שטאט איז באצייכענט געווארן אלס אנטוויקלונג שטאט, א באצייכענונג באנוצט אויף שטעט, וואס זענען געבויט געווארן ווייט פון די גרויסע שטעט, און די איינוווינער זענען ביז היינט באצייכענט אלס ארעמערע ווי געווענליכע אין די גרעסערע שטעט.
די שטאט איז אנערקענט געווארן אין 1974, און אין די 1990ער יארן ווען קיין ישראל, איז געקומען א גרויסע עליה, פון די ראטן פארבאנד לענדער, האט די באפעלקערונג אין שטאט זיך געדאפלט.
די שטאט איז אויפגעשטעלט געווארן מיטן געדאנק פון דינען אלס געגנטליכע הויפטשטאט פארן גליל, דעריבער געפונען זיך אין נצרת עלית, אסאך רעגירונג געביידעס און אגענטורן. ווי אויך געריכטן פארן צפון דיסטריקט, וועלכע געפונען זיך אין קרית הממשלה, אויפן נאמען פון יצחק רבין.
אנטוויקלונג שטאט, (אין העברעיש עיירת פיתוח) איז א באצייכענונג אין ישראל, פאר שטעט איבערן לאנד, וועלכע געפונען זיך ווייט, און עטוואס אפגעזינדערט פון די גרויסע שטעט, וואס זענען גוט אויפגעבויט, און שטייען גוט אין אלע הינזיכטן, פון אן אויפגעבויטע שטאט. רוב פון די איינוווינער אין די אנטוויקלונג שטעט, זענען ארעמער, און פארדינען ווייניקער פון די געווענליכע ארבייטער אין לאנד, די רעגירונגען פון אנהייב די עקזיסטענץ פון ישראל, האבן פרובירט צו איבערצייגן גרויסע פירמעס און געזעלשאפטן, צו אינוועסטירן אדער אויפבויען פאבריקן אין די שטעט, צו לינדערן די שווערע ארבעטסלאזיקייט, וואס הערשט אין אזעלכע שטעט. פאבריקן וואס האבן פיליעס אין אזעלכע שטעט, צאלן ווייניקער שטייער, און באקומען הילף אין פארשידענע פארמען, פון די רעגירונג.
די אנטוויקלונג שטעט האבן אין מערסטנטייל נישט געהאט גרויס דערפאלג, און זייער צושטאנד איז ביז היינט זייער שוואך פינאנציעל, און די ארבעטסלאזיקייט ראטע איז פון די העכסטע אין לאנד. אן אויסנאם איז ערד, וואס איז יא געווען סוקסעספול, אין איז שטארק פינאנציעל.
א טייל פון די אנטוויקלונג שטעט, זענען שפעטער אויסגעוואקסן אין געהעריקע שטעט, ווי קרית שמונה, כרמיאל. אנדערע זענען געבליבן די זעלבע ווי ביים גרינדונג פון שטאט ווי ירוחם.
א טייל פון די אנטוויקלונג שטעט, האבן באקומען פון לאנד, א מוניציפאלע הערשאפט, וואס זענען גרעסער פון תל אביב, וויבאלד די לאנד האט געמיינט אז אזעלכע שטעט וועלן זיך ארויפארבעטן, און ווערן גרויסע שטעט. א טייל פון די שטעט זענען געבויט געווארן, נאכן האבן דארט איבערגאנגס לאגערן (מעברות), ווי שדרות, אור יהודה, און אנדערע.
דורכאויס די 1990ער יארן, ווען קיין ישראל האט געשטראמט אן עליה, פון די ראטן פארבאנד לענדער, זענען אסאך פון די איבערגאנגס שטעט גרויס געווארן, און אסאך פארגרעסערט זייער באפעלקערונג.
באר שבע צענטראַל באַן סטאַנציע איז א ישראל באנען סוף סטאנציע אין באר שבע אויף דער צווישנשטאטישער ליניע פון נהריה קיין באר שבע. די סטאנציע געפינט זיך אין יצחק בן צבי גאס, לעבן דער באר שבע צענטראלער אויטאבוס סטאנציע.
די סטאנציע האט מען געעפנט דעם 20סטן סעפטעמבער 2000. א גאנצן טאג פארן ארויס פון דער סטאנציע אויף דער נהריה ליניע יעדע שעה צוויי באנען, אחוץ אין די אוונט שעה'ן ווען ס'פארט ארויס איין באן א שעה. דער עקספרעס באן דויערט 62 מינוט ביז תל אביב.
באר שבע צפון באן סטאנציע איז א ישראל באנען סטאנציע אין באר שבע אויף דער צווישנשטאטישער ליניע פון נהריה קיין באר שבע, וואס דינט אויך א סוף סטאנציע אויף דער ליניע פון באר שבע קיין דימונה. די סטאנציע געפינט זיך לעבן דעם בן גוריון אוניווערסיטעט.
די סטאנציע האט מען געעפנט דעם 29סטן מערץ 1956.
הרה"צ ר' משה יצחק געווירצמאן (י"ב טבת ה'תרמ"ב - י' תשרי ה'תשל"ז) (אדער ר' איציקל ווי ער איז גערופן געווארן בלשון חיבה) איז געווען דער ערשטער פשעווארסקער רבי אין אנטווערפן.
ר' משה יצחק איז געבוירן י"ב טבת ה'תרמ"ב (דעם טאג פון דער יארצייט פון ר' משה פשעווארסקער) אין א דערפל לעבן גארליץ, גאליציע, צו ר' נפתלי אלימלך געווירצמאן, וואס איז געווען א זון פֿון ר' אברהם געווירצמאן פון גארליץ און מרת חנה בריינדל. ר' אברהם איז געווען דעם נועם אלימלך'ס אן אייניקל. ר' איציקל איז געווען צוויי מאל אן אייניקל פון רבי'ן ר' אלימלך פינף דורות.
ר' נפתלי אלימלך געווירצמאן איז געווען א שוואגער פונעם שינאווער רב רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם פון זיין פיפטן זיווג מרת שיינדל וואס איז געווען א טאכטער פון ר אברהם גארליצער.
ווען ר' איציקל איז געווארן בר מצוה האט ער געזען וואו מען מאכט גרויסע צוגרייטונגען, האט ער געפרעגט וואס איז דאס? האט מען אים געזאגט אז ער גייט ווערן א חתן, און ער איז געווארן א חתן צו א טאכטער פון ר' ישכר דוב הכהן גלאנץ, א זון פון מרת צירל טילא ליפשיץ, א טאכטער פונעם אריה דבי עילאי, און אן אייניקל פון הרה"ק רבי לוי יצחק מבארדיטשוב זצ"ל. נאך דער חתונה האט זיך ר' משה יצחק באזעצט אין פשעווארסק, גאליציע, דעריבער הייסט ער פשעווארסקער רבי.
ער איז געווען א תלמיד פון רבי שמחה ישכר בער האלבערשטאם פון ציעשאנאוו.
נאך דער מלחמה האט ער געוואוינט אין פאריז, פראנקרייך פון תש"ט.
אין יאר תשט"ז האט ער זיך באזעצט אין אנטווערפן. ער איז געווען נשיא פונעם גאליציאנער כולל.
ר' איציקל איז אוועק יום כיפור י' תשרי ה'תשל"ז, ער ליגט אין דעם בית החיים אין פיטע, האלאנד.
ר' משה יצחק און זיין ווייב האבן געהאט פינף קינדער. זי מיט פיר קינדער זענען אומגעקומען ביי דער חורבן אייראפע. איין קינד איז איבערגעבליבן.
סידני איז די גרעסטע און די מערסטע באפלעקערסטע אין אויסטראליע, און די שטאַט הויפטשטאט פון ניו סאוט וויילס. סידני ליגט אויפן דרום־מזרח בארטן פון אויסטראליע ביים טאסמאן ים. ביים 2006 צענזוס האט סידני געהאט 4,119,190 איינוואוינער. דער אוניווערסיטעט פון סידני איז אויסטראליע'ס עלטסטער אוניווערסיטעט.
כאטש סידני ליידט נישט פון ציקלאנען און ערדציטערנישן, האט דער על ניניא א שטארקע השפעה אויפן וועטער אין סידני.
יידן אין סידני.
אין 1817 זענען געווען 20 יידן אין סידני און זיי האבן געגרינדעט א חברה קדישא. אין 1830 האט סידני געהאט צוויי שולן. היינט וואוינען אין סידני בערך 45,000 יידן.
דער בירגערמייסטער פון לאנדאן איז א מענטש וואס איז געוויילט דורך אלע בירגער אין גרויסלאנדאן צו פירן די סטראטעגישע רעגירונג פון לאנדאן צוזאמען מיט דער לאנדאנער אסיפה.
די ראלע איז געשאפן געווארן אין 2000, און איז געווען דער ערשטער בירגעמייסטער אינעם פאראייניגטן קעניגרייך וואס מ'האט געוויילט אין אלגעמיינע וואלן. דער ערשטער בירגערמייסטער פון לאנדאן איז געווען קען ליווינגסטאן, פון 2000-2008. דער היינטיגער בירגערמייסטער, באריס זשאנסאן, איז געוויילט געווארן אין 2008.
שכירות.
דער שכירות וואס דער בירגערמייסטער באקומט א יאר איז £143,911, בערך אזוי ווי א קאבינעט מיניסטער.
רבי יעקב צבי ראבינאוויטש איז געווען דער צווייטער פאריסאווער רבי. ער איז געווען א תלמיד מובהק פון רבי ישכר בער באראן פון ראדאשיץ, רבי אלעזר האפשטיין פון קאזשניץ, רבי נחמיה פון בעכעווע (זיין פעטער) און רבי נתן דוד פון שידלאווצע. ווען ער האט אנגעהויבן פירן האט ער געהאט א קליינעם עולם פון חסידים, אבער דאס לעצטע יאר פון זיין לעבן האבן טויזנטער חסידים געקומען צו אים אויף ראש השנה.
רבי יעקב צבי איז געבוירן צו זיין פאטער רבי יהושע אשר ראבינאוויטש, זון פונעם ייד הקדוש און זיין מוטער לאה (לאציא) האלבערשטאט.
ער האט חתונה געהאט מיט שרה יוטא, א טאכטער פון ר' שלמה היילפרין פון פינטשאוו, אן אייניקל פונעם "חכם צבי". ווען ער געוואוינט אין פינטשאוו פלעג ער פארן כסדר קיין ראדאשיץ צו רבי ישכר בער, וועמען ער האט גערופן דעם "סבא קדישא.
זיינע תורות זענען געדרוקט אינעם ספר "עטרה לראש צדיק".
א גיטאר איז א מוזיקאלישער אינסטרומענט, געמאכט פון פלאסטיק אדער האלץ, מיט זעקס סטרונעס. היינט מאכט מען די סטרונעס פון ניילאן, אבער מען קען זיי מאכן פון שטאל. געוויינטלעך האלט מען דעם האלדז פונען גיטאר מיט דער לינקער האנט, און מען פליקט די סטרונעס מיט די פינגער און די נעגלעך פון דער רעכטער האנט. ווען די גיטאר האט שטאלנע סטרונעס ניצט מען א 'פיק' פון פלאסטעק צו פליקן די סטרונעס.
דער טראדיציאנעלער גיטאר איז "אַקוסטיש", ד"ה ער האט א הוילן קערפער וואס פארגרעסערט דעם קול פון די סטרונעס. אין די 1930ער יארן האט מען אנגעהויבן מאכן עלעקטרישע גיטארן, וואס ניצן פארשטארקערס.
באסניע און הערצעגאווינע (באסניש, קראאטיש, סערביש גלחיש: "Bosna i Hercegovina"; באסניש און סערביש קיריליש: Босна и Херцеговина) איז א לאנד אין דרום־מזרח אייראפע. זי גרענעצט קראאטיע צו צפון, מערב און דרום, סערביע צו מזרח, און מאנטענעגרא צו דרום־מזרח., באסניע און הערצעגאווינע האט נאר א קליינעם בארטן פון 26 ק"מ ביים אַדריאַטישן ים, ארום דער שטאט נעום. דאס לאנד האט א סאך בערג, אבער ס'איז פלאך אין צפון־מזרח. רוב פון לאנד האט ווארעמע זומערן און קאלטע, שנייעדיגע ווינטערן, אבער דער דרומדיקער שפיץ האט א מיטלענדישן קלימאט.
דער שטח פון באסניע און הערצעגאווינע איז 51,000 קוואדראט ק"מ, און זיין באפעלקערונג איז 4,600,000. די באפעלקערונג באשטייט פון סערבישע (מערסטנס פראוואסלאוונער), באסניאקן (מוסולמענער) און קראאטן (קאטאליקן). די הויפשטאט איז סאראיעווא.
ביז דער ערשטער וועלט מלחמה איז באסניע און הערצעגאווינע געווען א פראווינץ אין דער אטאמאנישער אימפעריע. נאכהער איז זי געווארן א טייל פונעם נייעם לאנד יוגאסלאוויע. ווען יוגאסלאוויע האט זיך צעשפאלטן אין די אנהייב 1990ער יארן, איז דאס לאנד געווארן זעלבשטענדיג.
יידן אין באסניע און הערצעגאווינע.
יידישע סוחרים האבן זיך באזעצט אין סאראיעווא אין 1541. די טערקן האבן אוועקגעשטעלט א יידישן פערטל אין סאראיעווא, און די יידן זענען געווען שטארק באגרענעצט, אזוי ווי אין אלע מוסולמענישע לענדער. ווען באסניע און הערצעגאווינע איז אריבער צו דער עסטרייך אונגארישער אימפעריע האבן די יידן באקומען עמאנציפאציע.
ביים צווייטן וועלט קריג זענען כמעט אלע יידן אין לאנד געשיקט געווארן צו די טויט לאגערן. היינט וואוינען אין לאנד אומגעפער 1,000 יידן.
מזי כהן (געבוירן ה'תשי"ט 1959) איז א באקאנטע זינגערין אין מדינת ישראל.
זי האט געזינגען אויף אסאך אלבאמען און מיט אסאך שפילער און זינגער. און אויך לידער פון דזשעז אויף ענגליש.
איהר ערשטער אלבאם "מזי כהן" האט זי ארויס געגעבן אין יאר 1987 מיט אירע שותפים רני ערן און איתי גרדון. שפעטער אין יאר 1992 האט זיך ארויס געגעבן איר באקאנטן אלבאם "מעברים".
עד העונג הבא איז דער ערשטער אלבאם פון דער מכשפות טרופע, וואס האט זיך געבויעט אין די יארן פון 1992 ביז 1997 אין מדינת ישראל צווישן די זינגערס, זיי האבן געהאלפען פארשפרייטן די ראק און ראל שיטה.
דער ניגון פון די קאסעטע "עד העונג הבא", איז זייער אויפגעכאפט אין ישראל, מען הערט דאס אסאך זינגען אויף ישראל ראדיא.
שירים במיץ עגבניות איז אן אלבאם פון דעם ישראל'ישן זינגער מתי כספי, עס איז געזונגען מיט א סטיל פון הומאר און ליצנות.
כספי איז א באקאנטער זינגער וואס האט געשריבן איבער טויזנט לידער, און ארויסגעגעבן אסאך אלבאמען, אבער
דער טייפ "שירים במיץ עגבניות" האט נישט געהאט א סאך הצלחה און איז נישט אויפגעכאפט צווישן די ישראלישע לידער.
סרט בשחור לבן איז אן אלבאם געזיגנען דורך דער באקאנטער ישראלישע זינגערין חנה דרעזנער, באקאנט מיטן איר נאמען "אילנית". זי האט ארויסגעגעבן אן א שיעור לידער.
סרט בשחור לבן איז איינער פון איהר פולע טייפ, עס איז ארויס אין יאר 1987.
כשהיא לבדה סרטים תמיד לוקחים אותה.
גוש עציון, איז א געגנט אין די פארנומענע געביטן, צווישן בית לחם, און חברון.
גערופן אויף די יידישע שטעטלעך, דערפער, און קיבוצים. יידן האבן זיך אנגעפאנגען באזעצן אין די געגנט אין 1927, די ערשטע פלאץ האט געהייסן מגדל עדר, וועלכע איז פארלאזט געווארן אין די תרפ"ט ראיאטן. אין 1932 זענען מענטשן פון די אל ההר באוועגונג געקומען זיך באזעצן, און זענען געצווינגען געווען צו פארלאזן, ביי די אראבישע אויפשטאנד. די הויפט פון די גרופע האט געהייסן שמואל צבי האלצמאן, ער האט העברעיזירט זיין נאמען צו עציון, און די נאמען פון די געגנט איז געבליבן אויף זיין נאמען.
אין 1943 איז דער קיבוץ כפר עציון געגרינדעט געווארן, און שפעטער זענען נאך דריי פלעצער אויפגעשטעלט געווארן. משואות יצחק, עין צורים, און רבדים.
מלחמת השחרור.
ביי די מלחמת השחרור, א טאג איידער ישראל האט דערקלערט איר זעלבשטענדיקייט, ד' אייר תש"ח איז כפר עציון, וואס איז געווען די גרעסטע פון אלע יידישע שטעטלעך אין געגנט, געפאלן צו די יארדאנישע סאלדאטן, סמערהייט קעמפער זענען אומגעקומען נאך ביים שלאגן זיך, אלע איינוווינער זענען אומגעברענגט געווארן דורך אראבער אדער די סאלדאטן, בלויז פיר יידישע סאלדאטן האבן באוויזן איבערצולעבן. די אנדערע דריי שטעטלעך, האבן זיך אונטערגעגעבן, און זיי זענען גענומען געווארן אין געפענגעניש.
נאכן זעקס טעג מלחמה.
נאכן זעקסטאגיקע מלחמה, ווען צה"ל האט איינגענומען די געגנט. און פון דעמאלט גייט אן א שטענדיקער קאנפליקט איבערן געגנט, די שטח איז אין מערסטן טייל, א געגנט וואס יידן האבן געקויפט. און אסאך פלעצער זענען אויפגעשטעלט אויף די אלטע שטעטלעך, אדער אפילו נייע זידלונגען, ביתר עילית, איז די גרעסטע שטאט, און אפרת וועלכע האט א לאקאלע ראט, אלע אנדערע שטעטלעך, געהערן אן צו די גוש עציון געגנטלעכע ראט.
ארט און געאגראפיע.
גוש עציון געפונט זיך דרום פון ירושלים, שאסיי 60 פארט אהין און קומט אן קיין חברון.
ווי אויך דורך א נייע שאסיי, וואס איז געבויט געווארן פון הר חומה אין ירושלים, קיין מזרח גוש עציון, און ווערט גערופן די הרדיון שאסיי, וויבאלד עס פארט צום אלטן ארכעאלאגישע פעסטונג, וואס ווארשיינליך איז עס אויפגעשטעלט געווארן דורך הורדוס.
די הייך פון גוש עציון, קומט אן צו אומגעפער 950 מעטער הויך. איינע פון די מערסט באוויסטע זאכן וואס ווערט דערקענט מיט גוש עציון, איז אן אלטער דעמב בוים, וואס איז דער סימבאל פון דער געגנט.
צוקונפט.
וויבאלד די געגנט איז אין די פארנומענע געביטן, איז די געגנט געקומען אונטער באהאנדלונגען, איבער ווי עס זאל געהערן, אין א טייל פון די פארהאנדלונגען, האבן ישראל און די פאלעסטינער, איינגעשטימט אז די געגנט וועט געהערן צו ישראל, און אלס אויסטויש וועט ישראל געבן פאר די פאלעסטינער, אנדערע געביטן, אזעלכע אפמאכן זענען דערקלערט געווארן אויך אויף מעלה אדומים, און אריאל געגנטער.
אינמיטן די אינטיפאדע, האט ישראל אנגעפאנגען בויען די אפטיילונג צוים, און די געגנט איז אונטער ספק צו עס זאל אריינגערעכנט ווערן אלס טייל פון ישראל, די מערב טייל ווי ביתר עילית, איז אינדרויסן פון צוים, די מזרח טייל איז אינעם צוים, וואס נעמט ארום אלע פאלעסטינע געגנטער.
לאנדאן היטרוי פליפעלד (ענגליש: " London Heathrow Airport"), פלאצירט אין דער לאנדאנער בארא פון הילינגדן, איז דאס גרעסטע פליפעלד אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך. אין מאס פון פאסאזשירן פֿארקער איז עס דאס פינפטע גרעסטע אין דער וועלט, און עס באהאנדלט מער אינטערנאציאנאלע פאסאזשירן ווי סיי וועלכן פליפעלד אין דער וועלט. זיין IATA קאד איז LHR. דאס לופטפעלד געהערט צו BAA, וואס פארוואלטעט נאך דריי פליפעלדער אינעם פאראייניגטן קעניגרייך.
דאס לופטפעלד איז 22 ק"מ ווייט פון צענטראל לאנדאן.
ס'זענען דא פינף טערמינאלן. די צוויי נייעסטע זענען טערמינאל 5, וואס די קעניגין עליזאבעט די צווייטע האט געעפנט אפיציעל דעם 14טן מערץ 2008, און טערמינאל 2, וואס האט געעפנט דעם 4טן יוני 2014.
היטרוי איז איינע פון זעקס פליפעלדער וואס באדינען לאנדאן.
היינט ווערן געניצט צוויי פאראלעלע סטארטפאסן, וואס ליגן מזרח-מערב: דער צפונדיקער (09L/27R) און דער דרומדיקער (09R/27L). איינער ווערט געניצט פאר אויפפליען און דער צווייטער פאר לאַנדן.
צענטראל לאנדאן איז דער אינערוועניגסטער טייל פון לאנדאן, וואס נעמט איין די רעגירונג אנשטאלטן און די הויפט פינאנציעלן דיסטריקט. קיין אפיציעלע דעפיניציע איז נישט דא פאר צענטראל לאנדאן. בייטאג קומען אריין אסאך מענטשן אין צענטראל לאנדאן וואס וואוינען נישט דארטן ביינאכט.
צווישן 2004 און 2008, האט דער לאנדאנער פלאן געהאט אן אונטער־ראיאן מיטן נאמען "צענטראל לאנדאן", וואס האט אריינגענומען קאמדן, איזלינגטאן, קענזינגטאן און טשעלסי, לאמבעט, סאדארק, וואנדזווערט און וועסטמינסטער. אין 2001 איז די באפעלקערונג געווען 1,525,000. אבער רוב מענטשן רעכענען די סיטי פון לאנדאן אריין אין צענטראל לאנדאן.
אליעזר בן יהודה (ה'תרי"ח - כ"ו כסלו ה'תרפ"ג) איז געווען דער גרינדער און שאפער פון דער מאדערנער העברעישער שפראך. געשטארבן שבת מיט דער פענע אין דער האנט.
דאס איז נישט זיין נאמען מיט וואס ער איז געווען באקאנט אין די יונגט, זיין נאמען איז געווען אליעזר יצחק פערלמאן, ער איז געבוירן אין יאר תרי"ח אין שטאט בלאזשקי נעבן ווילנא אין רוסלאנד, זיין טאטע האט געהייסן יהודה לייב זיין מאמע פייגא, ביידע זענען געווען חסידישע אידן און געהיטן די תורה.
ווען ער איז אלט געווען פינף יאר איז זיין טאטע אוועק פון דער וועלט, ביי די דרייצען יאר האט אים זיין מאמע געשיקט לערענן אין א ישיבה. קיין פלאצק. דארט איז געווען א ראש ישיבה יוסי בלוקר, ער איז געווען א גרויסע למדן און לערנער, אבער די ראשי ישיבות האבן נישט געוואוסט אז חוץ דעם איז ער אויך א משכיל, ער האט אפגעלאכט פון אלע פרומע זאכן, און פרויבירט אריין כאפן ווי מער בחורים זיי זאלן אפלאכן פון די תורה און פון אפהיטן די מצות. צוביסלעך האט ער זיך צוגעבונדען צום דעם בחור אליעזר וואס איז געווען א יתום, און מיט דער צייט איז אליעזר געווארן א תלמיד פון זיין ראש ישיבה יוסי בלוקער און האט באהאלטענערהייט אויך געלאכט פון די תורה און פון מצות.
אליעזר האט נישט גערוהט און האט אויפגעקלערט פאר אנדערע בחורים ווי נישט ריכטיג די וועגן פון די תורה איז, אין יענער צייט האבן די משכילים נאך נישט געוואוסט פון ציונות, זיי האבן געהאלטן פונקט פארקערט ווי די שיטה פון די ציונים, זיי האבן געהלאטן אז היינטיגע צייטן דארף מען זיך מאדערניזירן נישט היטן קיין תורה, און ווי ווייטער האבן א שייכות מיט יעדע מין זאך וואס האט צוטעוהן מיט יודישקייט, דער הויפט סלאגען פון די משכילים דאן איז געווען "היה יהודי באהליך והיה גוי בצאתך" דאס הייסט אז אפענערהייט זאל מען נישט דערקענען ביי דיר אז די ביסט א איד און דאס האט דער בחור אליעזר זיך צוגעאכפט, דאס האט נישט געקענט צו לאנג האלטן דער ראש הישיבה פון זיין ישיבה האט אים אפיר גענומען און נאך א שמועס איז ער געוואור געווארן ווי ווייט אליעזר איז פון הוטען די תורה ער זיכט ווי ווייט צו זיין א גוי, און דערפאר האט ער אים פארשיקט פון די ישיבה, ווען מען איז געוואור געווארן אז דאס קומט פון זיין רבי יוסי בלוקר האט אים אויך פארשיקט פון די ישיבה.
אליעזר איז דאן אלט געווען פופצין יאר, און האט דאן געמאכט ביי זיך ער גייט אין גימאנזיע אין דער שטאט דינאבורג, אליעזר האט זיך געוואלט דאן זייער דעווייטערן פון אלעס וואס האט צוטועהן מיט א איד, ער זעלבסט שרייבט אין דעם ספר (החלום ושברו עמוד 62) "אני חש את עצמי לרוסי גמור", איך האלט זיך נישט פאר איד נאר פאר א פאלנער רוס, ער האט זיך אנגעטוהן ווי א גוי און געפארן קיין דייטשלאנד, ער פארציילט דארט אין  בוך אז זיין מאמע האט געוויינט צו אים ער זאל עס נישט טון, אבער ער האט זיך נישט צוגעהערט צו איר געבעט.
החייאת השפה העברית.
הצבי צײַטונג רעדאקטירט בײ אים
מיט דער צייט האבן די קלוגע משכילים איינגעזען אז די שיטה איז נישט ריכטיג, ווייל דער גוי וועט קיינמאל נישט וועלן אננעמען א איד, אפילו ער איז א פרייער איד וואס האט גארנישט צו טון מיט דת, געווען איז דאס ווען עס האט זיך אנגעהויבן די פאגראמען אין רוסלאנד און אין אוקריינע, און די רוסישע גוים האבן נישט געמאכט קיין אונטערשייד צווישן די אידן, זיי האבן גע'הרג'ט און גע'שחט'ן יעדן וואס האט נאר געהאט א שייכות אמאל מיט א איד, אפגעזעהן צו ער היט מצוות אדער נישט, דאן האבן די משכילים איינגעזעהן אז מען דארף טוישן די שיטה, און מען מיז טון פארקערט מען זאל זיך נישט מישן און ווערן א גוי נאר מען זאל שטאלץ זיין דערמיט וואס מען איז א איד, און דערפון איז ארויסגעקומען די שיטה וואס הייסט ציונות, מען זאל האבן אן אייגן לאנד, אן אייגענע מיליטער, און אן אייגענע שפראך.
אליעזר יצחק פערלמאן האט זיך אויך צוגעכאפט צו דער נייער תנועה און מען האט אנגעהויבן צו פרעדיגן די שיטה פון "תחיה לאומית". אליער יצחק איז אריין אין דעם זייער טיף, און כאטש אין יענער צייט האבן אלע משכילים נישט געוואלט אפילו רעדן לשון הקודש, ווייל זיי האבן דאך זיך געזוכט ווי מער אויסמישן מיטן אנדערע פעלקער, דער דייטשער משכיל האט גערעדט דייטש, דער אוקריינער האט גערעדט אוקרייניש און דער אונגארישער נעאלאג האט גערעדט אונגאריש, דאך האט אליעזר יצחק זיך גענומען דעם ציל פון "החייאת השפה העברית".
זיין ציל איז געווען אויפצולעבן די לשון הקודש שפראך, און עס מאכן פאר א שפראך וואס יעדער איד זאל עס רעדן, קינד און קייט זאלן זיך אפלאזן פון זייער מאמע שפראך, און אנהייבן רעדן בלויז לשון הקודש. זיינע חברים וואס זענען געווען ווייט פון אידישקייט האבן אנפאנג געלאכט פון אים, אבער צוביסלאך האבן זיי איינגעזעהן אז דאס איז גוט פאר זיי, ספעציעל די וואס האבן אנגענומען די שיטה פון ציונים האבן זיך זייער געפרייעט מיט אים. ער זעלבסט שרייבט אז עס האט אים געפעלט חיזוק און שטארקייט זיך צו נעמען צו אזא זאך, אבער ער האט געפונען א רוסישן גוי מיטן נאמען "טשאשניקוב" וואס האט אים זייער געשטארקט אין די שיטה, און האט אים געגעבן געלד פאר דעם, אגב: ווען בן יהודה איז ארויף קיין ארץ ישראל איז דער גוי מיט געקומען מיט אים, בן יהודה שרייבט אויף דעם גוי "הוא שהאיץ בי לכתוב את מאמרי הראשון שאלה נכבדה, וזהו הרבי השלישי (החלום ושברו עמוד 69)
אליעזר יצחק האט דאן געשריבן א מאמר צו פאשרפרייטן זיין שיטה אין די אידישע צייטונגען, ער האט עס געשיקט צום המגיד, חבצלת, אבער זיי האבן עס נישט געוואלט אנעמען, זיי האבן געהאלטן אז דאס איז צו שארף מען וועט עס נישט וועלן אננעמען אין דער אידישער גאס, אבער אין יאר תרל"ט האט דער אידישער צייטונג השחר אנגענומען פון אים א ארטיקל מיטן נאמען "שאלה נכבדה". ער האט אונטערגעשריבן זיין נאמען אויף דעם ארטיקל א. בן יהודה, און דאס איז געווארן זיין משפחה נאמען שפעטער.
דער ארטיקעל האט אויסגעמאכט א שטארקן רושם אין די אידישע — משכילישע גאס, אינעם ארטיקעל ברענגט ער ארויס די יסודות פון ציוניזם, עס איז געבויט אויף דריי יסודות. 1) עס מאנט פון כלל ישראל אז זיי זאלן נעמען זייער מצב אין דער אייגענער הענט, און זאלן אויפבויען א אייגענע לאנד. 2) מען זאל אנהייבן זיך באזעסן אין ארץ ישראל. 3) מען זאל אויפלעבן די אידישע שפראך אלץ העברייאיש, מען זאל נאר רעדן די שפראך.
דר. קלויזער א תלמיד פון בן יהודה שרייבט: דער מאמר איז געווען דער אנפאנג פון די נייע תנועה ציונות ביי אידן, דערנאך איז פון דעם ארויסגעקומען די חבורות "חיבת ציון" און ציונות. (מפעל חייו עמוד 10).
בן יהודה האט ארום גערייזט איבעראל צו טרעפן ווער עס וויל אים העלפן אויפלעבן דעם שפראך, ער האט געפארן קיין מאראקא און דארט געטראפן אברהם משה לונץ, דער האט אים פארציילט אז אין ארץ ישראל עקזיסטירט א גאנצע עדה אידן פון אלע סארט ווי אשכנזים, ספרדים, פרסיים און אלע פארשטיין זיך מיט דער זעלבער שפראך, ווייל אלע רעדן איינער צום צווייטן אויף לשון הקודש, בן יהודה האט דאן אפגעמאכט אז דאס בעסטע פלאץ צו פארקויפן די שפראך איז אין ארץ ישראל. דעריבער איז זיין פלאץ דארט און ער האט אפגעמאכט אז ער גייט ווי שנעלער ארויף קיין ארץ ישראל (החלום ושוברו ע' 79).
זיין ארויף גיין קיין ארץ ישראל.
אין יאר תרמ"ב איז בן יהודה ארויף קיין ארץ ישראל, אויפן שיף האט ער געזאגט פאר זיין ווייב זיין אפמאך אז פון היינט און ווייטער וועט ער שוין נישט רעדן אין קיין אנדער שפראך נאר העברעאיש, אפילו אויב עס וועלן זיין אזעלכע וואס פארשטיין נישט זיין שפראך, זיין ווייב האט אויך נאך נישט געקענט דאן העברעאיש, האט זי אים געבעטן ער זאל עס נאך נישט טועהן, ער זאל ענדערש צוביסלאך זיך נעמען דערצו, און ווען זי וועט שוין גוט קענען דער שפראך דאן זאל ער זיין אזוי עקסטרעם, עס איז אבער געווען אומזיסט איהרע געבעטן, ער האט אזוי אפגעמאכט און זיך דערצו געהאלטן. ער האט זיך דאן געטוישט זיין נאמען פון פערלמאן צו בן יהודה.
אנקומענדיג קיין ארץ ישראל, מיטן ציל אויסלערנען אלע אידן דארט זיי זאלן אנהייבן רעדן העברעאיש, רוב אידן דאן זענען געווען פרומע וואס היטען די תורה, ער האט זייער געוואלט זיי איבערמאכן צו זיין די וואס נעמען אהן די ציונישע גאגנ און לערנען עברית, דעריבער האט זיך געלאזט וואקסן די בארד און פאות, פלוצלונג איז ער צוריק געווארן א אויסערליך א פרומער מאן, ער האט אנגעהויבן שרייבן אין די פרומע צייטונג חבצלת וואס האט דאן ארויסגעגעבן ישראל דוב פרומקין.
עס איז געווען אינטערעסאנט צו זעהן ווי דער גרויסער פיינט פון אלעם וואס האט צוטועהן מיט דת און יידישער רעליגיע, איינער וואס איז לוחם מיט אלע חרדים און שרייבט אויף זיי די מיאוס'טע ווערטער איז פלוצלונג געווארן א ירושלימער איד, מיטן גאנצען לבוש, מיט בארד און פאות, און ער גייט ארום אין די גאסן פון מאה שערים מיט א לאנגער ציצית, בן יהודה האט געגעבן זיין בארעכטונגען פאר אזא סארט פאפעריי און פאר אזא סארט ליגענט: ווי ער שרייבט אין זיינע מומארן: "כשהתחלתי עתה בחיים קבועים בירושלים, עמדה לפני מדי השאהל באיזה דרך אבחר בנוגע לעניני הדת, וחאליט לנוהג בכלל בדרכי היהדות המקובהל, זה היה קשה עלי ביותר מפני צד הצביעות שבדבר, ואעפ"כ מצאתי לי היתר, משום שנדמה לי אז כי על ידי הוויתורים האלה מצד המשכילים יעלה בידינו להשיג את האחדות והמשטר הנצרכים במלחמת התחייה הלאומית... התאמצתי בכל מה שיכולתי להידמות גם בחיצוניותי לכל הציבור היהודי בארץ ישראל, גדלתי זקני, פשטתי את מלבושי אירופה ולבשתי ארוכים כמנהגי היהודים, וחבשתי לראשי תרבוש במקום כובה איירופי, והתהלכתי בחוצות ירושלים בפרט בשבתות וימים טובים עטוף בטלית מצויצת כהלכה, כך נהגתי ימים ושנים (החלום ושברו ע 107)
אויף זיין וועג צו שוהל פלעגט ער טיילן זיסע שפייז פאר די קינדער אין ירושלים אזוי האט ער געוואלט פאנגען זייערע הערצער, ווען זיי האבן זיך געקלעבט צו אים האט ער גערעדט צו זיי אויף העברעאיש, זיי זאלן זיך לערנען.
ער האט אין ירושלים געטראפן זיינע חברים וואס זענען צוגעשטאנען צו זיין רעיון פון אויפלעבן די העברעאישע שפראך דאס זענען געווען די גרינדער פון העברעאיש ניסים בכר, יחיאל מיכל פינס, הירשנזון, דר. הרצבערג, און כאטש ער האט אויסגעזען אויסערלעך א פרומער איד, האט ער געהאט באהאלטענע אסיפות מיט זיי, עס פארציילט זיין חבר דוד יודילוביץ פון א שמועס וואס איז פארגעקומען ביי איינע פון די אסיפות שרייבט ער אזוי: אינדרויסן פון ירושלים אין א בוידעם פון מיכל פינס זענען זיך צוזאמענגעקומען די משכילים פון ירושלים טראכטען וויאזוי מען קען אויפלעבן די העברעאישע שפראך, אין שפיץ פון דער אסיפה איז געזעסן א יונגער מאן פון 21 יאר (בן יהודה).
רופט זיך אהן א אלטער מאן, אויפלעבן די שפראך ! זייער פיין, אויבער וויאזוי מאכן מען דאס ?
- איז בן יהודה מסביר: גאנץ פשוט אלע בתי ספר וואס שטייען שוין ביז היינט אין ארץ ישראל, ווי אויך די בתי ספר וואס מען וועט אויפשטעלן פון היינט און ווייטער, מוזן לערנען די העברעאישע שפראך און לעבן דערמיט, מען וועט לייגן א חוב אויף יעדען תלמיד - תלמידה אז זיי מוזען רעדן זיי צוושין זיך, סיי אין שטוב, סיי אינדערהיים, אין יעדן פלאץ נאר עברית, די זעלבע די אלטע לייט וואס וועלן האבן א שייכות צו אונז יידער מוז זיך לערנען צו רעדן העברעאיש, אין שטוב, ביי צוזאמענקומען און אין בית המדרש, און אפילו אין די גאסן.
וואס אין די גאסן ! וואונדערט זיך איינע פון די אנוועזענדע, וועט ווען מסכים זיין דערצו, זיך צו מאכן צו נאך ביי די אלע וואס גייען אין די גאסן, די קעסט דאס פוילען ווען א אשכנזי באגעגענט א ספרדי, ווייל זיי האבן דאך נישט קיין געמיינזאמע שפראך, וועלן זיי רעדן העבראייאיש, אבער ווען עס טרעפן זיך אין די גאס צוויי אשכנזים אדער צוויי ספרדים זאלן זיי זיך ברעכן די ציין און אנהייבן רעדן העברייאיש, אין די צייט וואס זיי קענען דאך רעדן גוט אידיש ? דאס וועט דאך זיין א שפאט און א געלעכטער !
אזוי איז עס, און דאס דארף זיין אונזער ארבייט, דאס איז די סיבה פארוואס מיר זיצען דא - האט דער יונגערמאן געשריגן מיט א פייערדיגן פנים (דאס איז געווען בן יהודה) (קובץ לזכרו שנת תרפ"ה עמוד 31).
די פרומע ירושלי'מער אידן כאטש זיין האבן גארנישט געהאט דערקעגן בן יהודה ווייל ער איז אויסערליך געגאנגען אנגעטוהן ווי א חרדי, דאך האבן זיי געשפירט אז עפעס איז נישט מיט אים ווי זיי ווילן, און האבן אנגעזאגט זייערע קינדער זאלן האבן צופיל צוטון מיט דעם מאדנעם איד פון אייראפע וואס רעדט נאר לשון קודש, בן יהודה פארציילט אז איינמאל איז ער געגאנגען שבת צופרי צו איד, און האט געהערט ווי דער איד מאכט קידוש, נאך קידוש ווייזט אים אהן דער איד אויף א ציגארעט ער זאל עס נעמען און פארייכערן... בן יהודה איז ערשטוינט געווען אז דער ירושלימער איד האט געכאפט ווער ער איז, אבער ער האט זיך ארויסגעדרייט זאגנדיג, איך רייכער נישט אפילו אינדערוואכן (חיי ומפעלו).
בן יהודה האט געשריבן מאמרים מען זאל רעדן לשון קודש אין דער חרד'ידשער צייטונג חבצלת, אבער אזוי ווי ער האט נישט געקענט דארט ארויס זאגן אלעס וואס ער האלט, ווייל דער ארויסגעבער איז געווען א חרדי האט ער אין יאר תרמ"ה — דריי יאר נאך דעם וואס ער איז ארויף קיין ארץ ישראל - אנגהויבן ארויס געבן זיין אייגענעם צייטונג מיט נאמן הצבי.
קעגן דער חלוקה פון די פרומע אידן.
דער יישוב אין ארץ ישראל איז אין יענער צייט געווען - שנת תרמ"ה - רוב פרומע אידן, א קליינער חלק צווישן זיי איז געווען נישט פרומע אדער אינגאנצן פריי, דאס רוב ציבור זענען דאן ארויף ווייל זיי האבן דארט געוואלט אויסלעבן זייערע יארן מיט לערנען תורה, איי פון ווי וועט מען עסן ? קיין גרויסע פארדינסן האט מען דאן נישט געקענט מאכן אין ארץ ישראל, דעריבער איז געווען איינגעפירט אז די מענטשן פון חוץ לארץ האבן געשיקט געלטער פאר זייערע אידישע ברודער. דאס געלד איז געקומען צו א וועד אין ארץ ישראל וואס זיי האבן זיי פארטיילט. ווען עס האט זיך פארמערט נישט פרומע אידן אין ארץ ישראל, האבן זיי אויך געוואלט האבן א חלק וויאזוי צו פארטיילן די געלטער, אבער די פרומע האבן זיי נישט געוואלט. און דעריבער האבן טאקע די פרומע רבנים ווי רבי שמואל סאלאנט פון די אשכנזים און דער ראשון לציון פון די ספרדים רבי רפאל מאיר פאנאזיל, געהאט גאר א גרויסע השפעה אויף די יהדות אין ארץ ישראל, וויבאלד די געלד איז געקומען צו זיי.
בן יהודה צוזאמען מיט די נייע חברה אין יענע צייט חובבי ציון, האבן גוט פארשטאנען דעם באדייט פון די געלד'טער און האבן איינגעזעהן אז ווילאנג די פרומע רבנים טיילן די געלטער האבן זיי נישט קיין אויסזיכט פאר גארנישט, קיינער אין ארץ ישראל וועט זיי נישט הערן, עס איז א שאד יעדער ביסעל ארבייט, דעריבער האבן זיי אנגעהויבן פארשפרייטן מאמרים און קלאנגען אז די פרומע רבנים טיילן נישט די געלטער גלייך, זיי זענען נישט ביושר, בן יהודה האט אין זיינע מאמרים פון זיין צייטונג "הצבי" געשריבן לאנגע מאמרים דערפון. צו אים האט זיך צוגעשטעלט אלע פרייע שרייבער, און אלע וואס האבן געהערט צו די נייע אויפגעקומענע חבורות אין ארץ ישראל, זיי שרייבן אז רוב געלד וואס מען שיקט קיין ארץ ישראל קומט נישט אהן צו די איינוואונערס, נאר זיי ווערן פארטיילט צו נישט ריכטיגע מענטשן, ביי די נישט פרומע וועלט האט געהייסן איינער וואס לערענט נישט א "בטלן", און זיי די נייער קליינער אויפגעקומענער ציבור וואס וויל אויפארבעטען דאס לאנד האבן געהייסן די ריכטיגע מענשטן וואס דאס געלד דארף קומען, זיי שרייבן אז דאס געלד ווערט פארטיילט פאר בטלנים, מענטשן וואס טועהן דערמיט גארנישט, און דאס איז די סיבה פארוואס עס איז דא אין ארץ ישראל אזויפיל ארימקייט. דערמיט האבן זיי אנגערייצט אסאך מאסן מענטשן אויף די עהרליכע רבנים.
בן יהודה האט זיך נישט באגענונג דערמיט וואס ער געשריבן לאנגע מאמרים דערוועגן אין זיין צייטונג "הצבי", ער מיט זיינע חברים האבן אויך געשיקט לאנגע מאמרים אין די צייטונגען אין חוץ לארץ, פון וואו דאס געלד קומט, ער האט אנגערופן די צדקות פון רבי מאיר בן הנס, פון כולל וואלין, רייסין, גאליציע, אונגארן, זימבערגן, מיט די נעמען שנארערס און אויף לשון הקודש מיט דעם נאמען אנשי חלוקה, ער האט אזוי געשריבן אויך אין דעם "המגיד", "הצפירה", "המליץ".
דער ציל פון בן יהודה איז געווען אז אזוי ארום זאלן די מאסן מענטשן וויסן אז דאס געלד גייט בלויז פאר די פרומע, און עס ווערט אויסגעטיילט נישט גיט, נישט מיט יושר, אויב אבער מען וועט אויפהערן שיקן געלד פאר די פרומע קרייזען, פון היינט און ווייטער ווען מען שיקן די געלד פאר די "נישט" פרומע קרייזן ווי חובבי ציון און פאר "חברת תמיכה" פון די משכילישע קרייזן דאן וועלן זיי דאס יא אויסטיילן גוט. און ממילא ווער עס האט די מאה דער האט די דעה, אזוי וועלן די פרייע משכילים קענען צווינגען די מאסן מענטשן צו לערנען העברייאיש און זיך אנקערן צו חברת חובבי ציון.
די ערליכע רבנים האבן דאס נישט פארשוויגן, ספעציעל אז בן יהודה האט זייער מיאוס געשריבן אויף די רבנים ראשיים ווי ר' שמואל סאלאנט, און אין טאג פון י"ג תמוז אין יאר תרמ"ז זענען זיך צוזאמענגעקומען די פרומע חכמים און רבנים פון ארץ ישראל, סיי פון די אשכנזים סיי פון די ספרים און מען האט אפגעשריבן א חרם קעגן בן יהודה, זיי האבן אויך גא'אסר'ת זיין צייטונג דער "הצבי", און שרייבן דערויף ווען עס לייענט דאס איז גלייך ווי ער לייענט אין ספרים חיצונים, און ער איז בלטותא דרבנן דלית ליה אסוותא. דער חרם איז געדרוקט אין חבצלת שנת תרמ"ז גליון 33. בן יהודה האט גלייך פארשטאנען אז ער וועט ווייטער אזוי נישט האבן קיין הצלחה ווייל עס איז דא אין ארץ ישראל זייער א קליינער ציבור מענטשן וואס וועלן נישט צוהערן דעם בתי דין, און ער וועט פארלירן זיין השפעה, דעריבער האט ער זיך איבערגעבעטן מיט די רבנים, און מען האט אראפ גענומען דאס חרם. אבער עס האט נישט לאנג אנגעהאלטן, בן יהודה האט זיך נישט געקענט איינהאלטן, ער האט געזעהן אז די פרומע רבנים שטערן אים אין זיין ציל, צו פערמערן די שיטה פון ציוניזעם און אויסלערנען דאס גאנצע פאלק רעדן די נייע שפארך, ער האט גלייך דערנאך ווייטער געשריבן שפיזיגע מאמרים און שטעכעדיגע רייד אויף אלע פרומע ערליכע רבנים, ווען די רבנים האבן געזען אז ער שרייבט ווייטער אזוי, האבן מען אים ווייטער געלייגט אין חרם. און מען האט אים דערווייטערט פון אידן.
זיין פרוי שרייבט איבער דעם חרם די ווערטער: דער חרם אויף בן יהודה האט מען מודיע געווען אין אלע גאסן, אז דער צייטונג "הצבי" איז אין חרם, און מען טאר עס נישט ברעגנען אין קיין שום אידישע שטוב, קיין שום יהודי טאר נישט דערין לייענען, מען מוז זיך דערווייטערן דערפון פיהר איילן, אט דעם חרם האט מען געקלעבט אין די גאסן ערב שבת. זיך פארציילט אויך אז צום דעם חרם האט מען געקלעבט א צעטל מיטן נאמען "אתה חושב כי רמית אותנו" ווי די חרדים שרייבן פאר בן יהודה, די מיינטס אז מיט דיין לאנגע קאפאטע מיט וואס די ערשיינסט האסטו אונז אפגענארט ! מיט דיין לאנגער בארד און לאנגן טלית! ניין די ביסט א אפיקורס און א צבוע, מיר וועלן פון היינט און ווייטער וויסן ווי זיך צו היטן פון דיר און נישט ווערן געכאפט אין דיין נעץ (חייו ומפעלו עמוד 35).
זיינע מערכות אין ארץ ישראל קעגן די חרדים.
נאך דעם וואס בן יהודה האט פארשטאנען אז ער וועט ביי די פרומע שוין גארנישט אויפטועהן, זיי האבן אים שוין געלייגט אין חרם און קיינער פון זיי איז נישט אינטערסירט אין אים, נו פארוואס דעמאלטס דארף ער ווייטער זיין פרום ? פארוואס דארף ער אויסזעהן ווי א דתי, דעריבער איז ער אריבער אויף די צווייטער זייט עקסטרעם, ער האט זיך אראפגענומען זיין בארד, זיך אויסגעטוהן זיינע פרומע קליידער, אויסגעטוהן זיין קאפעל פון קאפ אין געווארן א אנטי דת מאן, פון דאן און ווייטער האט ער זיך גענומען שרייבן אויף די פרומע מיט שטארקייט, ער האט זיי אנגעגרופען ביי יעדע געלעגענהייט, אינעם צייטונג "הדואר" איז געדרוקט אין יענער צייט לאנגע ארטיקעלן און מאמרים וואו ער פארפירט און שרייעט און לארימט קעגן עהרליכע אידן. ער איז ארויס געקומען מיט זיינע ריכטיגע שיטות און זיינע שטרעבונגען. זיין תלמיד דר. יוסי קלוזנר שרייבט: עס איז גריגנג צו פארשטיין ווי די אידן פון ירושלים, ספעציעל די אשכנזים, האבן אנגענומען אים, זעעהנדיג אז ער האט געבראכן אלע סארט געזעצען פון דת אפענערהייט, און ער גרייפט אהן דעם דת (מפעל חייו עמוד 19).
אויך זיין פרוי שרייבט אזוי: בן יהודה האט אצינד שוין איינגעזעהן אז עס איז געווען א טעות פון זיין זייט נאכגעבן פאר די פרומע און זיי ווייזען אז ער איז פרום, דערמיט וועלן זיי נאכנישט וועלן הערן וואס ער רעדט און זאגט, ער האט פארשטאנען אז כדי אריין ברעגנען זיינע שיטות מוז ער שרייבן אסאך אין צייטונגען מיט א "תעלומה בלתי פוסקת", דעריבער האט בן יהודה אראפגעווארפען פון זיך דעם לבוש פון ירושלים, אפגעשניטן זיינע פאות, אויפגעהרט צו גיין אין בית המדרש, אויסגעטוהן זיין טלית, פלוצלונג איז בן יהודה געווארן ארגינאל, אזוי ווי ער איז נאר וואס געקומען פון פאריז (חייו ומפעלו ע' 36). ער האט דירעקט נישט געהיט שבת און יום טוב, דירעקט געגעסן עסן וואס איז נישט כשר (שם ע' 31).
אין יענע צייט כאטש די נישט פרומע האבן געהאט שטארקע חילוקי דעות מיט די פרומע, און זענען געווען אפגעטיילט, דאך האבן זיי זיך נישט געזיכט צו שלאגן און אנגרייפן די פרומע וויסענדיג אז דער פרומע ישוב איז דער רוב, אבער אנדערש איז געווען בן יהודה וואס האט זיך נישט אפגעהאלטן פון גארנישט, ער איז ארויס מיט א גרויסע מלחמה קעגן דעם ישוב הישן און קעגן אלעס וואס האט מיט דת (מעלות ע' 91).
עס איז זעלבסט פארשעטנדליך אז די פרומע זענען אים נישט שולדיג געבליבן און האבן אים געענפטערט מיט אלעס מעגליך, זיין ווייב פארציילט "די פרומע האבן געזעהן אין מיין מאן בן יהודה דער שורש פון אלדינג שלעכטס, דער ישוב הישן האט אים גערודפט, דער אמת איז אז ביים ישוב הישן איז אלעס וואס איז ניי געווען שלעכטס, די מושבות זענען געווען אין חרם ווייל זיי האבן נישט געהיטן שמיטה, די בתי ספר מיט זייער מורים און די תלמידים מיט די עלטערע זייערע אלעס איז געווען אין חרם (חייו ומפעלו ע' 44). קלוזנער שרייבט: די קנאים האבן אים געלייגט אין חרם אסאך מאל מען האט געצינדן שווארצע ליכט מיט שופרות ביים כותל המערבי.
זיין שטרעבונג.
זיין שטרעבונג איז געווען אזוי ווי די מיינונג פון די ערשטע ציונים, אז מען זאל זיין א יוד אהן קיין תורה געזעצץ, אלעס וואס מען דארף האבן צו זיין א איד איז צוויי זאכן, א לאנד און א שפראך, דת תורה אליין איז גארנישט, (מפעל חייו ע' 19). כדי צו ווייזען פאר יעדען אז מען קען זיין א איד אהן היטן שבת, האט ער געשריבן א הודעה אין צייטונג "הדואר" "ליל השבת" האדון והגברת בן יהדוה מתכבדים להודיע לכל וכו' קבלת אורחים מדי שבוע בשבוע בלילות השבת וכו', כל מי שרוצה לדבר בנוגע להלשון העברית או לשאלו אחרות יקובל בעת הבקור הכללי וכו'"
ער האט זיך און זיין פרוי און זיינע קינדער פארצייכנט אז זיי זענען בני בלי דת, דאס הייסט זיי באלאנגען נישט צו קיין גלויבן און אידישע געזעצען, נאר צו דאס אידישע פאלק, זיין הויפט מיינונג איז אז די אידישע לאומיות באשטייט פון דריי זאכן, שפאראך, מענטליכקייט, און אויפבויען דאס ערד פאר א מדינה (מפעל חייו).
בן יהודה איז געוען פון די פירענדע ציונים אין ארץ ישראל, ער האט זיך אוועק געגעבן צו שרייבן זיינע ביכער "מילון העברי" גאר אסאך.
כדי דוכרפירן זיין שטראבונג האט ער מייסד געווען זיין ערשטע חברה אין ארץ ישראל מיטן נאמען תחיית ישראל, איינע פון איהר יסודות איז געווען "תחיית הלשון העברית בדיבור" (מפעל חייו עמוד 51) אבער ער האט מיט די חבורה נאך נישט געהאט קיין הצלחה, שפעטער אין יאר תרמ"ט האט ער געמאכט די חבורה "וועד הלשון העברית" (וואס מיט די צייט האט זיך געטוישט דעם נאמען צו "האקדמיה ללשון העברית").
ער האט פראדוצירט דאס ערשטע העברעישע ווערטערבוך וואס האט צוזאמלט אלע העברעישע ווערטער פון אלע צייטן (זינט די צייטן פון תנ"ך), אויך האט ער ערקלערט פיל נייע העברעישע ווערטער.
מיט זיין צװײטע װײַב חמדה
ער האט געהייראט מיט זיין פרוי דבורה יונס פון שטאט ווין, זי איז געווען די טאכטער פון שלמה נפתלי הירץ יונאס, אויך א באקאנטער קלוגער געלערנטער משכיל פון זיינער צייט.
אויך זיין פרוי האט אים אסאך געהאלפן, זי איז ארום געפארן אין פארשידענע מושבות און געגענטער אין ארץ ישראל אויסלערנען אידן די נייע שיטה פון ציוניזים, אז מען קען זיין א עכטער איד, אהן היטען די תורה בלויז מיט האבן א לאנד און רעדן די העבראישע שפראך, דאס איז געווען ביי יעדען א נייע זאך, און זי האט דאס זיי אויפגעקלערט מיט איהר דרשות.
דער צייטונג חבצלות פארציילט א פאסירונג מיט זיין פרוי, ווען זי איז ארום געגאנגען אין איינע פון די שטעטליך ארום ארץ ישראל, זי האט גערעדט בלויז עברית, די יודען פון דעם שטעטל האבן דאס אנגעקוקט פאר א גרויסע מעלה א פרוי זאל רעדן בלויז לשון קודש, און נאך דערצו זי קומט פון ירושלים, זיי האבן פארן כבוד פון ירושלים געמאכט א סעודה און איהר געלאדענט דארט אויפטרעטן א דרשה, אבער זי האט זיי אנטוישט, זי האט פארציילט ביי די סעודה וואס פארא השפעה איהר מאן האט אויף די יונגען אין ירושלים, ווי ווייט ער רייסט אפ דת פון יודען, זי האט פארציילט איהר מאן האט אזוי שטארק פיינט יעדער זאך וואס האט מיט דת, אז ער מיט א גאנצע חברה נעמען זיך צוזאם יעדן יום הכיפור אין זייער חצר, און מאכן דארט א ריזין סעודה מען עסט און טרינקט, און מען טאנצט צוזאמען, די פארזאמעלטע זענען דערשטוינט געווארן פון אזא סארט זאך ווייל דעמאלטס איז עס נאך נישט געווען אין ערגעץ.
בן יהודה איז געווען אזוי צוגעבונדען דעם שפארך, אז ווען זיין זיהן בן ציון בן יהודה איז געבוירן האט ער אפגעמאכט ער וועט בכלל נישט רעדן מיט אים נאר העברייאש, ער האט אפגעמאכט אז ער וויל נישט זיינע קינדער זאלן האבן א שייכות מיט די גאס ארום, ווייל אנדערע קינדער רעדן דאך אידיש, אדער ספרדית, און זיינע קינדער וועלן נאך פארגעסן דאס לשון קודש שפראך, דעריבער האט ער זיי נישט געלאזט האבן מיט קיינעם קיין שייכות ער האט זיי איינגעשפטרט ביי זיך אין שטוב, ביז דריי יאר האט דאס קינד בכלל נאך נישט געקענט רעדן געהעריג (חיי ומפעלו ע' 25).
זיין חבר יחיאל מיכל פינס האט אים אמאל געבעטן ער זאל עס נישט טוהן, ווייל זיין זוהן קען אויפוואקסן נישט נארמאל, ער קען נישט געהעריג רעדן, ער האט נישט קיין חברים ווייל קיינער קען נאך נישט די שפראך, אבער בן יהודה איז געווען פאר'עקש'נט, ער האט גע'טענה'ט מען זוהן דארף זיין א סעמפעל א ראיה פאר אנדערע, ער האט דאן געזאגט: "כדאי הוא הלשון העברית לאבד על ידה את כשרונות בנו" (מפעל חייו עמוד 14) עס איז כדאי דעם העבראישער שפראך אז די כשרונות פון מיין קינד זאל פארלוירן ווערן.
עס דארף באטאנט ווערן וואס די פרומע אידן האבן דאן געזאגט, אז נאך דעם וואס די חכמים און רבנים אין ירושלים האבן אים מחרים געווען האט ער אין פאקט געליטן גאר אסאך, פיר חדשים נאכן חרם איז זיין ערשטע פרוי געשטארבן פון דער ביטערער מחלה פון אסכרה, אויך זענען דאן געשטארבן זיינע דריי קינדער זיין זון אבי חיל, און זיינע צוויי טעכטער עטרת און שלומית. ווי זיין תלמיד פארציילט האט די מאמע פון בן יהודה געזאגט אז זי זעט אין דעם דעם "אצבע אלהים" א צייכן פון גאט וויבאלד ער קריגט זיך מיט די פרומע (חייו ומפעלו ע' 43).
בן יהודה איז געשטארבן אין יאר תרפ"ג כ"ו כסלו.
באכריין (בערבית:, קעניגרייך פון באכריין) איז אן אינזלשטאט וואס געפינט זיך אין אן ארכיפעלאג אין דעם פערסישן איינגאס, אין דרום-מערב אזיע, אינעם מיטל מזרח. סאודי אראביע ליגט מערב פון באכריין מיט פלאך וואסער צווישן זיי, קאטאר איז צו דרום, אריבער דעם באכריינער איינגאס. אין 1986 איז געעפנט געווארן א שאסיי בריק איבער דעם וואסער צווישן באכריין און סאודי אראביע, מעל המים, און מען פלאנירט עפענען אן ענלעכן בריק צו קאטאר.
באכריין האט די גיכסטע וואקסענדע עקאנאמיע אין דער אראבישער וועלט.
די פארטוגעזן האבן איינגענומען די אינזלען אין 1521. די פערסער האבן געקעמפט קעגן די פארטוגעזן און אין 1743 האבן זיי געזיגט. זיי האבן געהאלטן באכריין ביז 1783 ווען אן אראבישער שבט האט איינגענומען די אינזלען. דער שבט הערשט דארט ביזן היינטיגן טאג דורך דער על כאליפא משפחה.
יידן אין באכריין.
שוין אין 7טן יארהונדערט איז געווען אין באכריין א יידישער קהילה. דער יידישער רייזנדער, רבי בנימין טודעלער וואס האט באזוכט דעם ראיאן אינעם 12טן יארהונדערט דערמאנט די קהילה. אינעם 19טן יארהונדערט זענען געקומען צום אינזל אומגעפער 1500 יידן פון איראן, אינדיע און איראק, און דער אינזל איז געווארן א האנדל־צענטער. איינע פון די גאסן האט געהייסן "יידנגאס" און די געשעפטן דארט זענען געווען פארמאכט שבת. פון 1932, האבן אנגעהויבן אנטיסעמיטישע געפילן און יידישע הייזער זענען צעשטער געווארן און שולן פארשוועכט, און מ'האט אוועקגעגנבעט די ספרי תורה. ביי די 1960ער יארן זענען נאר געבליבן בערך 250 יידן, וואס רוב פון זיי האבן זיך פארלאזט דאס לאנד. היינט וואוינען דארטן נאר ענצעלע יידן.
אין דעם פארלאמענט איז איין זיץ רעזערווירט פאר א ייד. דער אמבאסאדאר צו די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע איז א יידענע, הודא אזאר נונו, פון א יידישער משפחה אין איראק.
לואיִס קאָרוואַלאַןלואיס קאָרוואַלאַן (14טן סעפטעמבער 1916 - 21סטן יולי 2010) איז געווען אַ טשילעאנער פאליטישער פירער. ער איז געווען דער גענעראַל סעקרעטאַר פון דער קאָמוניסטישער פארטיי פון טשילע צווישן 1958 און 2010. ער איז געווען געוויילט צו דעם נאציאנאלן סענאַט אין 1961, 1966 און 1973.
קאָרוואַלאַן איז אַרעסטירט געוואָרן, ווען דער דיקטאַטאָר אַווגוסטאָ פּינאָשע איז געקומען צו דער מאַכט. דער ראַטן-פֿאַרבאַנד האָט באַשלאָסן צו דע­פּאָרטירן וולאַדימיר בוקאָווסקיס, כּדי אויסצוטוישן אים אויף קאָרוואַלאַנען.
קאָרוואַלאַן איז געשטארבן אין סאנטיאגא דעם 21סטן יולי, 2010.
א רב (לשון רבים: רבנים) איז איינער וואס ווערט אויפגענומען אין א אידישע קהלה אלץ דער רעליגיעזער פירער. דער הויפט פונקציע פון א רב איז צו ענטפערן אויף פראגעס פון הלכה און צו פירן דעם געמיינדע אין אנדערע רעליגיעזע אנגעלעגנהייטן. פילע רבנים נעמען אויך א טייל אין אקטיווע קהל'ישע ענינים לטובת דעם ציבור.
ארטאדאקסן.
אויף צו ווערן א רב אין אן ארטאדאקסישער קהלה פארלאנגט זיך צו זיין בקי אין רוב הלכות וואס זענען נוגע פאר א געווענליכע אידישע קהלה. דאס מיינט געווענליך די חלקים פון אורח חיים און יורה דעה פון שלחן ערוך, און אויך טיילן פון די אנדערע חלקים. א רב מוז אויך זיי טרעינירט צו קענען נאכקוקן און פארשטיין די הלכה אויף סיי וועלכן ענין עס זאל נאר אונטערקומען. אויף צו ווערן א רב פארלאנגט זיך געווענליך מען זאל האבן באקומען סמיכה אדער היתר הוראה פון אן אנגעזעהענעם רב אדער פוסק.
נישט-ארטאדאקסן.
ביי די נישט-ארטאדאקסן איז אפט דער דגוש מער אויף פירערשאפט טרענירונג און פראקטיק אין קהלה אנגעלעגנהייטן ווי איידער בקיאות אין הלכה. דארט אויך דארף אבער א רב האבן ברייטע ידיעות אין אידישקייט און אין אידיש-רעליגיעזע אנגעלעגנהייטן. ביי די נישט-ארטאדאקסישע איז די סמיכה נישט קיין טראדיציאנעלע, נאר וואס רופט זיך "ארדינעישען" פון אן אנגעזעהנעם שולע אדער רבנישע אקאדעמיע.
אויפגאבן.
ביי ביידן, ארטאדאקסן און נישט-ארטאדאקסן, דארף א רב קענען פארלערנען און איבערגעבן תורה פאר זיין קהלה, מסדר זיין חופה וקידושין און גיטין, אפרעכטן ברית'ן, לוויות, און אנדערע רעליגיעזע באדערפענישן.
רבנים אין די היסטאריע.
דער אויפגאבע פון א רב איז שוין איינגעפירט פילע הונדערטער יארן, אבער עס איז נישט קלאר ווען עס האט זיך אוועקגעשטעלט דער פאזיציע אין דעם היינטיגן זין. ביז די צייטן פון די ראשונים ווערט נישט געפונען דעם פאסטן, נאר א רב איז געווען איינער וואס האט זיך אפגעגעבן מיט לערנען תורה מיט תלמידים גלייכער צו א ראש ישיבה. שפעטער ערשט איז איינגעפירט געווארן אז א יעדער קהלה האט אויפגענומען א פערזאן וואס איז בקי אין תורה צו זיין דער אפיציעלער הלכה פיגור פאר דער קהלה.
עס זענען געווען פילע רבנים אין די אידישע היסטאריע וואס זענען געבליבן איינגעקריצט אין זכרון פונ'ם פאלק אלץ הייליגע און פרומע מענטשן, גאונים און צדיקים, וואס זייער תורה ווערט געלערנט דור נאך דור און זייערע מעשים טובים ווערן פארהאלטן פאר אלע דורות אלץ מוסטערן פון וויאזוי א פרומער איד דארף זיך צו פירן.
ביי חסידים.
ביי חסידים ווערט דער רבי, אדער אדמו"ר, פונ'ם עדה אפטמאל באטיטלט אלץ רב. אין דעם פאל איז ער געווענליך נישט געשטעלט אויף צו ענטפערן געווענליכע פראגן אין הלכה נאר אויף צו פירן זיין קהלה אין די אויפגאבן פון א חסיד'ישע רבי. (זעה: אדמו"ר) אין די פעלער איז געווענליך דא אן אנדערן רב אדער דיין געשטעלט אויף צו פסק'ענען געווענליכע הלכה'שע ענינים. געווענליך איז אבער דער רבי/רב אויך טרענירט אין טראדיציאנעלע לימודים און האט סמיכה אדער היתר הוראה אויף צו פסק'נען.
סי היימאן (געב' דעם 10טן יוני 1961) איז א באקאנטע ישראל'ישע זינגערין.
סי איז געבוירן אין ישראל מיטן נאמען "סמדר היימאן", אין יאר 1961 צו איר פאטער נחום היימאן, א קאמפאזיטאר.
זי האט ארויס געגעבן גאר אסאך אלבאמען, איר שטימע איז שטארק ווי אייזן, זי ברענגט ארויס וואס זי וויל ארויסברענגען מיט איר גרויסער אייגענשאפט מיט קראפט און ליבשאפט וואס מען טרעפט נישט אין ערגעץ.
איר ערשטער אלבאם איז ארויס אין יאר 1987. עס דערהערט זיך דערפון שטארק ווי זי איז א פרוי און פול מיט ליבע און אינטערעסע צו א מאן אויך ברענגט זי שטארקט ארויס איהר קעגענשאפט צו די מלחמה פון מדינת ישראל.
זייט דאן האט זיך שוין ארויסגעגעבן אסאך טייפס, געשריבן, און געזינגען אסאך לידער, פון די באקאנטע איז "גרפיטי תל אביב 89"
זי וואוינט אין תל אביב, און האט צוויי קינדער.
היימאן
פרייטיג נאכט לעבעדיג איז א גרופע פון א קאנסרווואטיוע גרופע אנגעפירט דורך קאנסערוואטיווער ראביי דייויד וואלפע און דער מוזיקער קרייג טויבמאן.
דייוויד וואלפע איז דער ראביי פון דעם "סיני טעמפל" אין קאליפארניע און ער איז אויגעקומען מיט דעם פלאן, ער נעמט צוזאם יעדע פרייטיג נאכט אסאך יידישע סטודענטן און זינגט פאר זיי לידער מיט מוזיק, מען דאווענט לויט דער טראדיציע פון דעם טעמפעל. מיט א ארקעסטער.
זיי האבן שוין ארויס געגעבן עטליכע אלבאמען מיט נאמען "פרייטיג נאכט לעבעדיג" וואו מען הערט זינגען די לידער פון שבת, אנגעהויבן פון לכה דודי ביז שלום רב.
פֿון לינקס צו רעכטס, איר קענען זען די לייפלאַס ללבער פון די ערשטע קאָמוניסט פּאָליטיקער Nicola Bombacci, די Duce Benito Mussolini, זיין געטרייַ ליבהאָבער Clara Petacci, דער מיניסטער Alessandro Pavolini און דער באַרימט פאַשיסטישער פּאָליטיקער Achille Starace, זיין יגזיבאַטאַד אין די פּלאַזאַ לאָרעטאָ אין די שטאָט. שטאָט פון מילאַן אין 1945.
בעניטא אמילקארע אנדרעא מוסאליני (; 29סטן יולי 1883 - 28סטן אפריל 1945) האט איינגעפירט א דיקטאטור הערשאפט אין איטאליע, און ער האט געהערשט דארט פון 1922 ביז 1943. ער האט אפגעשאפן די דעמאקראטיע, און ער האט אויפגעשטעלט א רעגירונג באזירט אויף פאשיזם, וואס האט געהערשט מיט אן אייזערנעם פויסט, און האט טעראריזירט די באפעלקערונג.
זיין אפציעלע נאמען איז געווען דוטשע (Duce), וואס מיינט הערשער, אין איטאליעניש. גענומען פון דער היסטאריע פון איטאליע, ווען די אמאליגע קיסרים פלעגן אזוי גערופן צו ווערן.
עס זענען געווען אזעלכע וואס האבן געזען אין מוסאליני, איינער וואס ברענגט צו א סטאבילע צושטאנד, ספעציעל נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, און שפעטער א שווערע רעסעסיע אין אייראפע, און די וועלט ווירטשאפט קריזיס, פון יאר 1929. אויך איז אנגענומען געווארן אלס איינער וואס וועט אפהאלטן איטאליע, פון אריינפאלן צו די הענט פון די קאמוניסטן.
מוסאליני האט אנגעפירט דאס לאנד אויף אן אגרעסיווע שטייגער, און אימפעריאליסטיש, ער איז געווען א גורם צו א בירגער קריג, און אקופאציע פון פרעמדע ארמייען. זיין הערשאפט האט ער פארזיכערט, דורך א מיליציע, גערופן שווארצע העמדער, וואס האבן אונטערדרוקט קעגנער, און סתם ציווילע בירגער, און מענטשען רעכט איז איגנארירט געווארן.
מוסאליני איז נישט געווען פארעכנט אלס אנטיסעמיט, און ביזן יאר 1938, זענען נישט איינגעפירט געווארן, ראסע געזעצן. שפעטער אבער נאכן ווערן אליאירט מיט נאצי דייטשלאנד, האט מוסאליני איינגעפירט געזעצן קעגן יידן, און שפעטער איבערגעגעבן יידן צו די נאציס, ווי זיי זענען שפעטער אומגעברענגט געווארן.
אין 1943, האט די פאשיסטישע העכסטע ראט, אפגעזאגט מוסאליני פון אמט, נאכן געוועלטיקן פאר 21 יאר. דאס איז געווען שוין נאכדעם וואס די אליאירטע קרעפטן האבן אינוואדירט, און באפרייט דרום איטאליע. דייטשלאנד, האט דעריבער איינגענומען צפון איטאליע, און געשטעלט מוסאליני אלס רעגירער, אונטער נאצי פראטעקטאראט, פאקטיש איז ער געווען א בלינדער האן פון דייטשלאנד. איטאליענע אויפשטענדלער האבן געפירט א קאמף קעגן זיין רעגירונג, וואס איז גערופן געווארן די סאלוי רעפובליק. ביי דער ענדע פון דער צווייטער וועלט מלחמה האט ער פרובירט אנטלויפן קיין עסטרייך. פארטיזאנער האבן אים געכאפט, און ער איז אומגעברענגט געווארן דורך זיי, און שפעטער איז זיין קערפער געברענגט געווארן קיין מילאנא, וואו די מאסן האט באלעסטיקט זיין קערפער.
מחנה יהודה, איז א געגנט אין ירושלים וואס געפינט זיך צפון פון יפו גאס, די איינציקסטע פון די נחלאות געגנטן וואס געפונט זיך צפון פון יפו גאס. דער נאמען פון געגנט איז גערופן געווארן נאך איינעם פון די בויערס, יוסף נבונס ברודער יהודה.
די געגנט גרענעצט יפו גאס צו דרום, יוסף נבון גאס צו מערב זייט, דוד יעלין גאס צו צפון, און יוסף בן מתתיהו צו מזרח.
די געגנט איז א באוווינטע געגנט, און איז נישט דער שוק, וואס האט צוגענומען דעם נאמען פון געגנט.
איינע פון די באוואוסטע געביידעס איז די שול זהרי חמה, וואס געפונט זיך אויף יפו גאס, און האט א זון זייגער אויף דער וואנט.
דער מחנה יהודה מאַרק () איז א גרויסער מארק אין ירושלים, וואס איז באוואוסט אלס צענטער פון עסנווארג פון אלע סארטן, און נאך אנדערע ארטיקלען, ווי קליידער, הויז באדערפענישן פארן קיך, ארגאנישע עסן, בלומען, זיסווארג און בעקערייען, רעסטאראנטן און נאך אנדערע געשעפטן. איידער די וואלן, קומען פאליטיקער באזוכן די שוק, אויפצוטרייבן שטיצע צווישן די וויילער. די הענדלער אין דעם מארק, זענען בעיקר באוויסט אלס זיין שטיצער פון בית"ר ירושלים.
אנגעהויבן האט זיך עס אין ניינצטען יאר הונדערט, מיט אראבישע דארפסלייט וואס זענען געקומען פארקויפן זייער סחורה, צו די איינוווינער פון נחלאות. נאכן האבן סוקסעס האבן צוביסלעך יידישע פעדלער איבערגענומען דעם ליידיקן שטח פון די אראבער, און האבן אויפגעשטעלט בודקעס.
ווען דער בריטישער מאנדאט איז אנגעקומען קיין ארץ ישראל, האבן זיי געהאט פלענער צו טוישן אסאך זאכן דארט, די קרעמער האבן זיך קעגנגעשטעלט.
די ישיבה עץ חיים, וועלכע געפינט זיך מערב פונעם מארק, האט געעפנט צו דער זייט פון איר שטח, געשעפטן פאר סוחרים, אזוי ארום צו פארדינען געלט, אנדערע האבן נאכגעטון.
דער מארק היינט איז גרויס, און האט אסאך לאקאלע איינוווינער, און טוריסטן וואס קומען באזוכן דארט. די שוק איז איבערגעדעקט געווארן מיט א דאך, אין טייל ערטער. און איז פארמאכט געווארן פארן פארקער נאך עטליכע טעראר אטאקעס, וואס די שוק האט דורכגעלעבט.
היינט איז די גרענעצן פונעם מארק צווישן יפו גאס און אגריפס גאס, און די פולע געסלעך צווישן די צוויי גאסן.
שייך אלפיער אל זשומייעל (6טן נאוועמבער 1905 - 19טן אויגוסט 1984) איז געווען א פאליטיקער אין לבנון, פון פאך אויס אן אפטייקער, דער גרינדער און פירער פון די פאלאנגען פארטיי. זיינע קינדער באשיר זשומייעל, און אמין זשומייעל, זענען אויפגענומען געווארן אלס פרעזידענטן ביי זיין לעבן. ער האט זיך קעגנגעשטעלט צו דעם פראנצויזישן מאנדאט און ער האט געוואלט זען א זעלבסטשטענדיק לבנון, און ווי א געניטער פאליטיקער, האט ער געביטן זיינע מיינונגען יעדע וויילע, פון שטיצן די פאלעסטינער, ביזן אריבערגיין אינגאנצן צו ישראלס זייט. ער האט איבערגעלעבט עטליכע אטענטאטן, וואס זענען געווען געצילט קעגן אים.
זשומייעל איז געבוירן אין ביקפיא, לבנון דעם 6טן נאוועמבער 1905, צו אריסטאקראטישע עלטערן, וואס האבן געהערט צום עליטע פון דארף. קריסטן וואס געהערן אן צו דער קירכע פון די מאראנען. זיין פאטער און פעטער האבן געמוזט אנטלויפן ביי דער ערשטער וועלט מלחמה קיין עגיפטן, נאכן ווערן באשולדיקט אין זיך קעגן שטעלן די אטאמאנישע אימפעריע. זיי האבן זיך אומגעקערט, ווען די מלחמה האט זיך געענדיקט.
ער האט געלערנט אין קריסטליכע שולעס, און שפעטער האט ער געלערנט, אין די פראנצויזישע פאקולטעט פארמאקאלאגיע, און שפעטער געעפנט אן אפטייק אין ביירוט. אויך האט ער געהאט אן אינטערעס אין ספארט, און ער האט אנגעפירט די לעבאנעזער ספארטלער מאנשאפט צו דער אלימפיאדע אין בערלין, אין יאר 1936. זייענדיק אין דייטשלאנד, האט ער געזען ווי די נאצי רעזשים ארבעט, הגם ער האט זיך קעגנגעשטעלט צו זייער אידעאלאגיע, האט אים שטארק געכאפט די ארגאניזירונג. ווען ער האט זיך אומגעקערט קיין לבנון, האט ער אויפגעשטעלט די פאלאנגען יוגנט באוועגונג, און פארטיי, אויפן געדאנק פון די נאציס.
זיין פארטיי.
אין די ערשטע יארן, האט זיין פארטיי נישט געהאט קיין גרויסע איינפלוס אויף די פאליטיק אין לאנד. די פראנצויזן האבן פרובירט צו פארשליסן די פארטיי אין יאר 1937. אין 1943, ווען לבנון איז געווארן זעלבסטשטענדיק, האט די פארטיי געהאט 35,000 מיטגלידער. ביים ערשטן בירגער קריג, אין יאר 1958, האט זיך ארויסגעוויזן די שטארקייט פון זיין פארטיי, ווען ער האט אונטערגעברענגט די פרווו פון די נאסער שטיצער, און קאמיל שאמון איז געבליבן פרעזידענט פון לבנון.
נאכן קליינעם ברודער קריג, איז ער ערוועלט געווארן צום נאציאנאלע קאנגרעס, און האט פארטרעטן א דיסטריקט אין ביירוט, ער האט אנגעהאלטן דעם זיץ ביז צו זיין טויט, אין יאר 1984. אויך האט ער געדינט אלס מיניסטער אין דער רעגירונג, אונטער פארשידענע פאזיציעס. אין די ענדע 1960ער יארן, איז די פאלאנגען פארטיי געווען פון די גרעסטע פארטייען אין פארלאמענט, מיט 9 דעפוטאטן. צוויי מאל האט ער קאנדידירט פארן פרעזידענטשאפט, אבער ער האט פארלוירן אין די וואלן.
לבנון, געפונענדיק זיך נאנט צו ישראל, איז פון שטענדיק אן געווען אריינגעמישט אין ישראל פאלעסטינער קאנפליקט, פיער האט אנגענומען א שטעלונג, וואס לכאורה איז עס קעגן די פאלעסטינער, זאגנדיק אז ער וויל זיין זעלבסטשטענדיק, אן אנדערע פעלקער אדער לענדער, אריינגעמישט אינעם פאליטיק. אסאך האבן געהאלטן אז דאס קומט פון פאטריאטיזם, שפעטער ווען יארדאניע, האט ארויסגעטריבן די פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע פון איר טעריטאריע, איז פיער געצוואונגען געווען אריינצולאזן די טעראריסטן קיין לבנון. ער האט אונטערגעשריבן א פארשטענדעניש, וואס איז אנגערופן געווארן די קאירא פארשטענדעניש, וואס לאזט די פאלעסטינער קומען אויף לבנון. ווען די פאלעסטינער, האבן אנגעהויבן אטאקירן קריסטליכע צילן, האט פיער אנגעהויבן באוואפענען א קריסטליכע מיליציע גרופע, וואס שפעטער איז דאס עיקר הילף געקומען פון ישראל.
ביי דעם לבנון ברודער קריג, האט ער אנהייב געהאלטן, אז סיריע איז געקומען העלפן לבנון, שפעטער האט ער איינגעזען, אז כאפעז על אסאד האט זיינע אינטערעסן אינעם קריג, האט ער זיך אנגעהויבן פארלאזן בלויז אויף ישראל.
פיער האט געזען ווי זיין זון באשיר גייט ארויף אויפן בענקל, אבער ער איז אומגעקומען ניין טעג איידער דער איינשווערונג צערעמאניע. פיערס אנדערער זון אמין האט איבערגענומען באשיר, און ער איז געווארן פרעזידענט פון לבנון.
אנהייב איז פיער נישט געווען אין דער רעגירונג פון אמין, ביז יאר 1984, ווען ער האט זיך באטייליקט אין קאנפערענצן אין גענף, און אין לאזען, מיטן ציל ארויסצושיקן די סירישע קרעפטן, און די צה"ל זעלנער, פון לבנון. ערשט דעמאלט האט ער אריינגעטרעטן צו זיין זונס רעגירונג, וואס איז געווארן א פאראייניקטע רעגירונג, אבער יענע יאר 29סטן אויגוסט, איז ער געשטארבן, אין דעם דארף וואו ער איז געבוירן, אלטזייענדיק 78 יאר.
באָהוש () איז א שטעטל אין באקעוו יודעץ, רומעניע, 24 ק"מ פון דער שטאט באקעוו, מיט א באפעלקערונג פון 18,980.
רבי יצחק פרידמאן האט אויפגעשטעלט אין באהוש א חסידישן הויף וואס איז ממשיך ביזן היינטיגן טאג.
גאנדי איז געבוירן דעם 2טן אקטאבער 1869 אין פארבאנדאר, א שטעטל אין היינטיגן גודזשאראט, אינדיע. זיין פאטער, קערעמטשענד גאַנדי, איז געווען פרעמיער מיניסטער פון פארבאנדאר שטאַט; זיין מוטער, פוליטבע, איז געווען א דזשיין.
אין דעצעמבער 1921, גאנדי איז געווארן פירער פון דער אינדישער נאציאנאלער קאנגרעס.
גאנדי האט שטארק געהאלטן אז די דערפער זענען די אמתע אינדיע, און האט זיך דערקעגנט צו דער אינדוסטריאליזאציע פון זיין תלמיד דזשאווארהארלאל נעהרו.
ארכיטעקטור (פון גריכיש ἀρχιτεκτονική - אַרכיטעקטאניקע) איז די קונסט אין וויסנשאפט פון פלאנעווען געביידעס און סטרוקטורן שיינע געבויען.
די אוראלטע ציוויליזאציעס האבן געהאט זייער אייגענעם סטיל פון ארכיטעקטור. למשל אין אוראלט עגיפטן האט מען געבויט גרויסע פיראמידן. די גריכן האבן געניצט שטיינערנע זיילן.
די רוימער האבן געניצט א בויגן אין זייערע סטרוקטורן, וואס זיי האבן געלערנט פון די עטרוסקער.
במשך די יארן האט מען אוועקגעלייגט געוויסע כללים וואס מען רופט היינט קלאסישע ארכיטעקטור. לויט די כללים דארף מען בויען מיט סימעטריע, מיט פראפארציע ניצנדיק דעם גאלדערנעם שניט.
דיסבורג () איז א שטאט אין נארד ריין-וועסטפאליע, דייטשלאנד. דיסבורג האט דער וועלטס גרעסטן אינלענדישן האוון, און איז גאנץ נאנט צו דיסלדארף אינטערנאציאלן פליפעלד, אזוי איז עס געווארן א חשוב ארט פאר האנדל און שטאל פראדוקציע. מיט 495,668 איינוואוינער (2007) איז עס די פינפטע גרעסטע שטאט אין נארד ריין-וועסטפאליע.
דער אוניווערסיטעט פון דיסבורג-עסן האט 33,000 סטודענטן און איז פון די צען גרעסטע אוניווערסיטעטן אין דייטשלאנד.
דיסבורג געפינט זיך ביים צוזאמענפלוס פון די רוהר און ריין טייכן.
קאָמוניקאַציע מיינט פארבינדונגען צווישן צוויי זאכן, ווי צווישן מענטשן, לענדער אא"וו. ווי צב"ש "רעדן" איז א מיטל פון קאמוניקאציע צווישן מענטשן.
די קאמוניקאציע ווערט צעטיילט אויף עטליכע אפטיילונגען.
אין געשיכטע.
ביז דער ענדע פונעם 19טן י"ה איז די קאמוניקאציע צווישן שטעט און דערפער געוועזן זייער באגרעניצט, מען האט איבערגעפירט סחורה און אינפארמאציע בעיקר דורכן פאסט אדער דורך א שליח. אבער אין סוף דעם 19טן י"ה איז דערשינען דער טעלעגראף און גלייך נאך דעם דאס טעלעפאן, וואס האט שטארק רעוואלוטירט די קאמוניקאציע איבער די וועלט.
אויך די ראדיא איז אנטוויקלט געווארן ביים סוף פון דעם 19טן י"ה, וואס האט פארבינדט אלע דערווייטערטע דערפלאך, און געלאזט זיי וויסן וואס עס גייט פאר אין זייערע שטעט און איבער די גאנצע וועלט.
שלומציון (שלומית אלכסנדרה), איז געווען קעניגן, פון ארץ יהודה, פון די חשמונאים דינאסטיע, פון יאר 76 ביז יאר 67 איידער דער ציווילער ציילונג.
זי איז געבוירן אין יאר 139-, און האט געהייראט יהודה אריסטובולוס דער ערשטער, וואס איז געשטארבן אן האבן קינדער, און דעריבער האט זי נאכאמאל חתונה געהאט מיט אלכסנדר ינאי, ארוסטובולוס' ברודער, אלס יבום. זי איז געווען די שוועסטער פון שמעון בן שטח. איידער ינאי איז געשטארבן, האט ער באשטימט שלומציון אלס זיין יורש, און זי איז געווארן קעניגן נאך אים.
שלומציון האט געענדערט די מלוכישע אנגאלעגנהייטן, און האט געגעבן די פרושים די רעכט צו פירן דאס קעניגרייך, אינאיינעם מיט איר, נאכדעם וואס איר מאן האט גענויגט צו די צדוקים.
דורכאויס איר רעגירן, איז די חשמונאים קעניגרייך געקומען צו איר הויכפונקט, נאכדעם וואס ינאי האט אין זיינע מלחמות איינגענומען פולע טעריטאריעס, און זי האט אלעס געהיטן ביים זעלבן גרויסקייט. זי האט איינמאל פרובירט שיקן א מיליטער, מלחמה האלטן מיט דמשק, אבער מיט ווייניק סוקסעס.
די גרעסטע געפאר פאר יהודה צו יענע צייט, איז געווען ארמעניע, וואס זייער קעניג האט געווארפן זיין פחד אויף אלע לענדער אין די ראיאן. שלומציון האט איינגעשטימט אים צו געבן צינזן, אנשטאט ער זאל ארויסגיין אין א קריג קעגן יהודה.
יוסף בן מתתיהו שרייבט, אז אין אירע צייטן האט די יידישע מיליטער דערגרייכט איר גרעסטע שטארקייט, און אלע שכנים האבן געציטעט פון די יידן.
נאך איר טויט, האט אויסגעבראכן א בירגער קריג, אין ארץ ישראל, צווישן אירע צוויי זין, יוחנן הורקנוס דער צווייטער, און יהודה אריסטובולוס דער צווייטער. הורקנוס, האט געירשנט די כהונה גדולה פון זיין טאטע, און געזאלט זיין קעניג.
יהודה המכבי איז געווען דער זון פון מתתיהו הכהן, פון די חשמונאים. ער איז געווען דער אנפירער פון דעם אויפשטאנד קעגן די גריכן און אנטיוכוס, און דערפאלגרייך געגרינדעט א יידיש זעלבסטשטענדיק לאנד אין ארץ יהודה, וואס שפעטער דורך זיינע נאכפאלגער, איז פארברייטערט געווארן צו א קעניגרייך.
ער איז געווען דער דריטער זון פון מתתיהו, פון זיינע פינף זין, געבוירן אין מודיעין, אויף די בערג פון יהודה.
די באדייט פון מכבי איז נישט באוואוסט. לויט יוסיפון איז עס אויפן פסוק מי כמכה באלים ה', אנדערע טענהן אז עס קומט מיט א ק', און אזעלכע זאגן אז עס איז דאס לאטיינישע ווארט פאר מצביא, וואס מיינט גענעראל אין העברעיש, נאר אין לאטייניש זאגן זיי מקבי בטעות.
דורכאויס דעם אויפשטאנד פון די רעליגיעזע יידן קעגן די גריכן, און די מתייוונים, איז יהודה געווארן הויפט אנפירער, נאכדעם וואס זיין טאטע איז געשטארבן. צום סוף האט ער באפרייט ארץ יהודה פון די גריכן, אויסער אין ירושלים, ווי עס איז געבליבן א קליינע אנוועזנהייט, קעגן איבער די הר הבית.
וויבאלד די יוונים האבן געהאט א מאכטפולע ארמיי, האט יהודה זיך בעיקר באנוצט מיט גערילא טאקטיקן, און מיט פלוצימדיקע אנפאלן. אין עטליכע קאמפן האט יהודה באוויזן צו צעשמעטערן גאנצע ארמייען פון די גריכן. און יהודה האט באוויזן אומצוברענגען די גענעראלן מיט זיינע אייגענע הענט.
די קאמף אין (עמאוס) לאטראן, איז א גאר באוואוסטע קאמף, אין וועלכע יהודה האט מיט זיינע 6,000 קעמפער, באוויזן דאס אומגלויבלעכע, און באזיגט אן ארמיי פון 40,000 פוסגייער, און 7,000 רייטער. דורך א געניטער איינפאל. גרעגאריעס די גריכישע גענעראל, האט גענומען טייל פון זיין ארמיי, און פארלאזט זייער באזע, יהודה האט דאס געזען, איז ער געווען זיכער, אז גרעגאריעס פלאנירט צו אטאקירן ביינאכט, דעריבער האט ער באשלאסן דעמאלט צו אטאקירן דעם פיינט אויפן פלאץ, ביים אטאקע האט ער אומגעברענגט 9,000 גריכן, די איבריקע זענען אנטלאפן. אין די יידישע לאגער האט ער געלאזט די פאקלען ברענען, אזוי ארום האט גרעגאריעס געמיינט אז די יידן זענען אנטלאפן, האט ער זיי אויפגעזיכט, נאכן נישט טרעפן די יידן האט ער זיך אומגעקערט צו זיין באזע, ווי יהודה האט אטאקירט גרעגאריעס, זיי זענען אלע אנטלאפן אן א קאמף, און מיטדעם האט יהודה געהאט א גלענצענדע זיג. וואס שפעטער זענען אנדערע יידן וואס האבן נישט געוואלט אריינגיין אין מיליטער, האבן זיך יעצט אנגעשלאסן.
נאכן באפרייען ארץ יהודה, און אויסרייניקן ירושלים, האט זיך די פאמיליע פארנומען מיט ארויסהעלפן די יידן אין גליל. ער און זיין ברודער שמעון התרסי, האבן זיך צעטיילט, ער אין גלעד, אדום, און פלשתים, און שמעון אין גליל.
אין איינע פון די קאמפן איז אלעזר המכבי אומגעקומען, דער ברודער פון יהודה, נאכן ווערן איבעגעטרעטן פון אן העלפאנד. אין די קאמף האבן די חשמונאים געהאט א נידערלאגע, און די גריכן האבן אנגעהויבן באלאגערן ירושלים, וואס האט זיך געענדיקט ווען אין דמשק האט פיליפוס פארכאפט די מאכט, און אריינגעווארפן אנטיוכוס דער פיפטער אין טורמע. דעריבער האבן די גריכישע ארמייען אפגעטרעטן פון זייער אפענסיווע.
שפעטער זענען נאך ארמייען אנגעקומען קעמפן מיט די יידן, מיט א גענעראל ניקנור, וואס האט זיך עטליכע מאל געטראפן מיט יהודה, אבער איז געקומען קעמפן קעגן אים, יהודה האט באוויזן אים צו הרנען.
אין א קאמף וואס באקחידעס, א גריכישע גענעראל, איז געקומען מלחמה האלטן קעגן יהודה, האט יהודה געפונען זיין טויט, און זיין ברודער האט געטראפן זיין קערפער. זיי האבן געברענגט זיין קערפער קיין מודיעין און אים דארט באגראבן.
זיינע צוויי ברידער שמעון התרסי, און יונתן הוופסי, האבן ווייטער פארגעזעצט די קאמף קעגן די יוונים.
די חשמונאים ביי זייער הויכפונקט
(יהונתן) אלכסנדר ינאי, איז געווען א קעניג, און כהן גדול, פון די חשמונאים דינאסטיע. ער האט געקעניגט איבער ארץ יהודה אנגעפאנגען אין יאר 103, ביז יאר 76 איידער די צווילע רעכענונג.
ער האט זיך אסאך פארנומען מיט מלחמות, און קאמפן קעגן די גויים וואס האבן זיך געפונען אין ארץ ישראל, און האט איינגענומען, און פארברייטערט די גרענעצן פון די יידישע מדינה.
זיין טאטע איז געווען יוחנן הורקנוס דער ערשטער, זון פון שמעון התרסי, און אייניקל פון מתתיהו הכהן. זיין ברודער יהודה אריסטובולוס דער ערשטער, האט געהערשט איידער ינאי איז ארויף, און ער האט פיינט געהאט ינאי, און אים איינגעזעצט אין טורמע. ווען ער איז געשטארבן האט ינאי געהייראט ארוסטובולסנס ווייב, שלומציון המלכה די שוועסטער פון שמעון בן שטח, וויבאלד זיי האבן נישט געהאט קיין קינדער, אלס ייבום. ינאי איז ערשט געווארן קעניג ערשט נאכדעם וואס זיין צווייטער ברודער אנטיגונוס דער ערשטער איז געשטארבן.
אין זיינע מלחמות האט ינאי פארברייטערט די גרענעצן פון דעם יידישן לאנד, אין אלע ריכטונגען. אין צפון, ער האט אויך פארברייטערט די יידישע אנוועזנהייט אויפן מיטלענדישער ים, דרום האט ער איינגענומען עזה, און אנגעקומען קיין היינטיקן על אריש, און צפון סיני. מזרח אויפן גלעד, און די בשן, צפון האט ער איינגענומען עכו. און שטחים אויפן מזרח זייט ירדן טייך.
אלכסנדר ינאיס עלטערער ברודער אריסטובולוס איז געווען דער ערשטער פון די חשמונאים, זיך צו רופן מלך. נאך זיין טויט איז די מלוכה אריבער צו אלכסנדר ינאי און ער האט געפירט א קעניגרייך באזירט אויף זיך, און איגנארירט די סנהדרין, און האט גענויגט און אנגעפירט די צדוקים, וואס האט געברענגט אנטוישונג, און שפעטער צו אן אויפשטאנד פון די פרושים קעגן דעם קעניג.
אין אן אויפשטאנד, האבן די פרושים גערופן די סירישע, אז זיי זאלן קומען צו העלפן די פרושים אין ארץ ישראל, ינאי האט אונטערדריקט די אויפשטאנד מיט גרויס אכזריות, און אומגעברענגט מערערע אויפשטענדלער.
זיין שוואגער שמעון איז געבליבן לעבן, א דאנק דעם וואס שלומציון האט אים אויסבאהאלטן.
ינאי איז געשטארבן אינמיטן באלאגערן א שטאט, און זיין ווייב האט אים איבערגענומען די מלוכה, זיין זון יוחנן הורקנוס דער צווייטער די כהונה גדולה, און זיין צווייטער זון יהודה אריסטובולוס דער צווייטער הויפט פון ארמיי. ער האט מיט זיינע מלחמות, דערגרייכט די הויכפונקט פון די חשמונאים קעניגרייך, וואס האט נאכגעפאלגט שפעטער אונטער זיין ווייבס הערשאפט.
שמעון התרסי, אדער שמעון החשמונאי, איז געווען דער צווייטער זון פון מתתיהו הכהן, און עלטערע ברודער פון יהודה המכבי, און דער ערשטער אויפגענומענער הערשער איבער ארץ יהודה, פון די חשמונאים דינאסטיע, ער איז אויפגענומען געווארן דורך די סנהדרין, אלס הערשער און כהן גדול. אנגעפאנגען פון יאר 153 איידער די ציווילע רעכענונג.
ער האט געקעמפט צוזאמען מיט זיין טאטע, און שפעטער מיט זיינע ברודער יהודה, אלעזר המכבי, און יונתן הוופסי, קעגן די יוונים. און נאכן באזיגן די יוונים, האט ער זיך באשעפטיקט אין אויסרייניקן דאס לאנד פון זייער קולטור. דערנאך האט ער באפרייט די גליל, אין א קאמף וואס ער האט זיך אפגעטיילט פון יהודה, וואס האט מלחמה געהאלטן אין גלעד.
נאכדעם וואס יהודה איז אומגעקומען אין א קאמף אין בית חורון, איז ער אין זיין ברודער יונתן, אנטלאפן קיין מזרח זייט ירדן טייך, ווי זיי האבן פארגעזעצט זייער קאמף קעגן די יוונים.
יונתן האט אויסגענוצט די רייבערייען, אינערהאלב די קעניגרייך פון די יוונים אין סיריע, און געשלאסן בונדן מיט מערערע פארטייען, וואס האט אים פארזיכערט די כהונה. איינע פון יונתנס באקאנטע, איינער מיטן נאמען טריפון, א גענעראל פון די יוונים, האט אים איבערצייגט צו קומען אויף עכו, צוליב שלום געשפרעכן, דארט האט ער אים איינגעזעצט, דאס איז געווען א גרויסע קלאפ פאר די יידן, וויבאלד יונתן איז געווען זייער א כאריזמאטישע און אנגעזעענע רעגירער. שמעון האט אין א מלחמה באזיגט דעם טריפון אבער יונתן איז אומגעקומען, דער טריפון האט געוואלט נוצן יונתן אלס אויסטויש. שמעון האט געשלאסן א בונד מיט טריפונס פיינט דימיטריוס, און פארגעזעצט יונתנס שליסן א בונד מיט שונאים, אויף זיי אויסצונוצן.
דאס האט געברענגט, צו יידישע זעלבשטענדיקייט, צום ערשטן מאל זינט די חורבן, פון ערשטע בית המקדש, די יאר איז געווען 142 איידער די ציווילע רעכענונג, און פון דעמאלט האט זיך אנגעפאנגען די נייע ציילונג ביי יידן, אויף די יידישע קעניגרייך.
שמעון האט פארגעזעצט די קריג קעגן די יוונים, און האט איינגענומען יפו, גזר, און האט באזיגט די מיליטער וואס איז געזעצן אין א פעסטונ אין ירושלים מיטן נאמען כאקרא, אום כ"ג אייר, וואס לויט די רבנים איז עס באשטימט געווארן אלס יום טוב.
שמעון האט געשלאסן א בונד מיט די רוימישע אימפעריע, וואס איז דעמאלט געווען די גרעסטע דערגרייכונג, און שפעטער די ערגסטע זאך צו טון.
עס נישט קלאר אויב שמעון האט געלאזט דרוקן מטבעות, צווישן די ארכעאלאגן, איז דא מיינונגס פארשידענהייטן.
שמעון האט געהאט אן איידעם מיטן נאמען תלמי בן חבוב, וואס איז געווען הערשער איבער יריחו, וואס איינער פון די גריכן מיטן נאמען אנטיוכוס סידעטס, האט אים איבערצייגט ער זאל אומברענגען שמעון, ער האט געמאכט א סעודה, און שמעון מיט צוויי פון זיינע זון יהודה און מתתיהו זענען ביי געווען, תלמי האט זיי געהרגט אינמיטן סעודה. קיינער פון מתתיהו הכהנס קינדער, האט נישט זוכה געווען צו א נאטורליכע טויט.
יוחנן הורקנוס דער ערשטער, האט איבערגענומען די הערשאפט, און האט פארגעזעצט, מיט וואס זיין טאטע האט אנגעפאנגען. ער האט פרובירט נקמה נעמען אין זיין שוואגער, אבער די געשיכטע האט זיך געענדיקט היבש טראגיש, ווען זיין מאמע אין זיין ברודער זענען אויך אומגעקומען.
אלעזר המכבי, אויך גערופן אלעזר החורני, וויבאלד ער קומט פון די שטאט בית חורון, פון די חשמונאים, און א זון פון מתתיהו הכהן, נישט צופיל איז באוויסט וועגן אים, דאס ווייסט מען אז ביי די קאמף פון בית זכריה, איז ער אומגעקומען ביים פרובירן הרגנען א העלפאנד.
לויט מגילת אנטיוכוס, איז ער געווען א קנאי, און זיין טאטע האט געזען אין אים, ווי פנחס בן אלעזר, אין ספר חשמונאים ב' ווערט ער גערעכנט אלס כהן משוח למלחמה, וואס פלעגט אויסרופן איידער די ארויסגיין צום קריג, די פסוקים פון די תורה, פון ווער עס מעג זיין א סאלדאט.
אין ספר חשמונאים א' שטייט, אז ביי די קאמף אין בית זכריה, האט ער געזען אן העלפאנד, וואס איז שווער פארפאנצערט, מער ווי די געווענליכע, און דעריבער האט זיך פארגעשטעלט, אז די גענעראל פון די יוונים געפונט זיך אויפן העלפאנד, ער איז צוגעגאנגען צום העלפאנד, און אויפן וועג האט ער אומגעברענגט מיט זיין שווערד, אלע וואס זענען געשטאנען ארום, ער האט געקניט און געשטאכן דעם העלפאנד, דער העלפאנד איז געפאלן און געשטארבן, און אלעזר איז געשטארבן מיטן העלפאנד. די קאמף האט זיך געענדיקט מיט א נידערלאגע צו די חשמונאים.
מאנכע ליגן א ספק אין וואס שטייט געשריבן אין חשמונאים א', ווי קען מען שטעכן א הלפאנד מיט א שווערד. זיי באזירן זייערע פראגעס, אויף מגילת אנטיוכוס, דארט שטייט אלעזר האט זיך פארנומען מיט אומברענגען העלפאנדן, מיט זייערע רייטער, נאכן קריג האט מען אים נישט געזען, נישט צווישן די לעבעדיקע, און נישט צווישן די טויטע, אין די ענדע האט מען אים געפונען איינגעזינקען אין די בלוט און אנדערע שמוץ, פון געהרגטע העלפאנדן.
יונתן הוופסי, איז געווען די יונגסטע זון פון מתתיהו הכהן, גרינדער פון די חשמונאים, נאכדעם וואס יהודה המכבי איז אומגעקומען ביי א קאמף, האט יונתן איבערגענומען די אנפירערשאפט, פון די אויפשטאנד קעגן די יוונים, פאר אכצן יאר, און געווען כהן גדול, ווי אויך איז ער געווען גאווערנאר פון ארץ יהודה, פון די סלועקן הערשאפט.
נאך עטליכע זיגן אויפן פראנט פון די חשמונאים, זענען די חשמונאים דורכגעפאלן אין אלעשה, און יהודה איז געשטארבן אין יאר 161 איידער די ציווילע ציילונג, די סלועקן האבן צוריק איינגענומען ארץ יהודה, און באלאגערט ירושלים, יונתן מיט זיינע ברודער זענען אנטלאפן, צו די אנדערע זייט ירדן טייך, און פון דארט ווייטער אנגעפירט די אויפשטאנד.
יונתן מיט זיין ברודער שמעון התרסי, האבן אטאקירט די יוונים אין מדבר יהודה. צום סוף איז יונתן געקומען צום אפמאך מיטן גענעראל פון די סלועקן, באקכידאס. וואס צווישן אנדערע ווערט דארט דערקלערט, אז ירושלים איז נישט די הויפטשטאט פון די יידישע לאנד נאר מכמש, יונתן האט איינגעשטימט, און געדינט אלס פאקטישע הערשער איבער יהודה.
אין יאר 153- איז אנטיוכוס אפיפאנעס געשטארבן, און זיין זון האט וואס איז געווען א קינד האט איבערגענומען, אנטיוכוס האט געהאט א נעפע מיטן נאמען דימיטריוס, וואס האט געהרגט די קינד, און זיך געקרוינט אלס קעניג, אויבנאויף האט דימיטריוס געקעניגט מיט א שטארקע האנט, נאר דעמאלט איז אונטערגעקומען עמעצער מיטן נאמען אלעקסאנדער באלאס, וואס זיין אויסזען איז געווען פונקט ווי די קינד פון אנטיוכוס, וועמעם דימיטריוס האט אומגעברענגט, און אנדערע קעניגן האבן צוגעטעלט דעם באלאס א מיליטער, כדי זיך צו שלאגן מיט דימיטריוס.
יונתן האט אנהייב געשלאסן א בונד מיט דימיטריוס, שפעטער האט ער געטוישט זיין מיינונג, און געשלאסן א בונד מיט באלאס, וואס האט אין די ענדע באזיגט דימיטריוס, מיט די הילף פון די יידישע מיליטער.
אין אנדערע מלחמות וואס באלאס האט געהאט, איז יונתן אייביג געקומען צו הילף, צווישן די קעניג באלאס איז ער געווען פארעכנט אלס פריינט פון קעניג, און באלאס האט אים געשטעלט אלס כהן גדול, וואס דאס האט געגעבן די כח צו גרינדן די יידישע קעניגרייך.
דימיטריוס האט געהאט א זון, וואס ווערט גערופן דימיטריוס דער צווייטער, ער האט געוואלט נקמה נעמען אין באלאס, און א בירגער קריג האט אויסגעבראכן צווישן די סלועקן אין סיריע, יונתן האט אויסגענוצט די געלעגנהייט, און איינגענומען יפו, אשדוד, און עקרון. צום ענדע האט דימיטריוס דער צווייטער געזיגט, און ער האט אומגעברענגט באלאס. יונתן האט געשלאסן א בונד, מיט דימיטריוס דער צווייטער, וואס האט באפרייט די יידן פון אלע שטייערן. דימיטריוס האט אפגעגעבן נאך געגנטער צו די יידן אויפן חשבון פון שומרון, ווי לוד, און נאך אנדערע געגנטער.
באלאס האט געהאט א זון מיטן נאמען אנטיוכוס, וואס ער האט באשלאסן נקמה צו נעמען, זיין טאטנס פארגאסן בלוט. און ער האט באלאגערט דימיטריוס אין אנטיוכה אין לבנון, און יונתן האט געשיקט א מיליטער פון 3,000 קעמפער, ארויסצוהעלפן דימיטריוס. וואס אין אויסטויש וואלט ער געדארפט פארלאזן די פעסטונג אין ירושלים די כאקרא, וואס דימיטריוס האט קיינמאל נישט דורכגעפירט.
יונתן האט דעריבער געטוישט זיין שטיצע, פון דימיטריוס צו אנטיוכוס די זון פון באלאס, וואס איז געווען א קינד, נאר זיין גענעראל וואס האט געהייסן טריפון, האט עס ערלעדיקט, און שמעון איז געווארן הערשער איבערן בארטן פלאך, און צוזאמען האבן יונתן און שמעון, אטאקירט און אומגעברענגט שטיצער פון דימיטריוס, און זייערע שטעט.
טריפון האט פאר אן אומבאוויסטע סיבה, געוואלט פטור ווערן פון יונתן, דעריבער האט ער אים געלאדענט צו עכו, ווי ער האט אים אריינגעשליידערט אין טורמע, און שמעון האט געכאפט די מאכט ביי די יידן, און האט דערקלערט קריג קעגן טריפון, און טריפון האט געמוזט צוריקציען זיינע זעלנער, דערביי פרובירנדיק צו נוצן יונתן אלס אויסטויש פון געפאנגענע, צום סוף האט טריפון אומגעברענגט יונתן.
יונתן האט באקומען די פאלקס שטיצע, יהודה איז טאקע געווען א גיבור, יונתן האט אבער געברענגט די כבוד פון די יידן, צו א נייע הויכפונקט.
בשן איז א ראיאן וואס ווערט דערמאנט אין דער תורה, וואס משה רבינו האט איינגענומען, פון דעם קעניג, עוג מלך הבשן.
די געגנט געפונט זיך צפון טייל, פון אנדערע זייט ירדן טייך, וואס איז היינט מערסטנס אונטער סיריע, און א טייל איז אין ישראל.
ביים צעטיילן די שבטים, האט מנשה באקומען העלפט פון זייער טייל אין בשן געגנט. אין יאר 732 איידער די ציווילע רעכענונג, האט תגלת פלאסר קעניג פון אשור, איינגענומען די געגנט, און פארטריבן די יידן. די פעלקער אין די ראיאן האבן זיך גענומען באזעצן אין די בשן, און ווען די סעלוקן זענען אנגעקומען האבן זיי עס איינגענומען, און אסאך יוונים האבן זיך דארט באזעצט. יהודה המכבי, און זיין ברודער שמעון התרסי, האבן אין א ספעציעלער אקציע, געקומען צום בשן, און גענומען אלע יידן פון דארט, און זיי געפירט אין ארץ יהודה.
דער רוימישער גענעראל פאמפאיאס, האט איבערגעגעבן קאנטראל איבער דעם בשן פאר סיריע, אבער קעניג אגוסטוס, האט צוריק געגעבן דעם בשן פאר די יידן, אין הורדוסנס צייטן.
ביז אין די שפעטע יארן פון דעם מיטל אלטער, זענען געווען יידישע קהילות אין די בשן.
ווארשיינליך זענען די גרענעצן פון בשן ווי פאלגנד, פון דרום איז גלעד, ביי דעם ירמוך טייך. פון צפון די חרמון בערג.
סעלענאַ (16טן אפריל, 1971 - 31סטן מערץ,1995) געבוירן "סעלענאַ קווינטאַניללאַ" () איז געווען אַ מעקסיקא-אמעריקאנער זינגערין. זי איז גערופן געווארן "די מלכּה פון טעדזשאַנאָ מוזיק" (). דזשענניפער לאָפּעז געשפילט ווי סעלענאַ אין די 1997 פילם.
דיסקאָגראַפיע.
"זען אויך: סעלענאַ דיסקאָגראַפי"
זמירות ישראל באידיש איז אן אלבאם וואס אנטהאלט חסידישע ניגונים וואס חסידים פלעגן זינגען אמאל אויף אידיש.
ארויסגעגעבן דורך וויזשניצער זינגער, און רוב ניגונים דערפון זענען וואס מען האט געזינגען אין דעם ווישניצער הויף.
סאל א קאקאש מאר () איז א ליד אויף אונגאריש וואס דער צדיק רבי אייזיק פון קאלעוו האט אמאל געהערט פון א פאסטוך אין אונגארן.
ער האט דאן באשלאסן ביי זיך אז דאס פאַסט זיך אריין פאר אידן.
דער ניגון איז א בענקעניש פון א פאסטוך וואס זעט ווי א שיינער פויגל שטייט אין פרייען פעלד, און בענקט און גלוסט אנצוקומען צו זיין נעסט, מען טרייסט אים אז ווען די ריכטיקע צייט וועט קומען וועט ער אנקומען צו זיין ציל.
דער נמשל איז אז אידן בענקען און גלוסטן צו משיח, מען טרייסט זיי צו ווארטן ביז דער ריכטיגער צייט.
גלות גלות איז א ליד וואס שטאמט פון דעם גרויסן אונגארישן צדיק רבי אייזיק פון קאלעוו.
"וואלד וואלד ווי גרויס ביסטו, רויז רויז ווי ווי שיין ביסטו, וואלט דער וואלד קלענער געווען, וואלט דער רויז שענער געווען."
מען פארציילט אז רבי אייזיק האט דאס געהערט זינגען פון א פאסטוך וואס פאשעט די שאף, און האט דאס ארויף געלייגט אויף די ווערטער.
"גלות גלות ווי גרויס ביסטו, שכינה הקדושה ווי ווייט ביסטו, וואלט דער גלות קלענער געווען, וואלט די שכינה נענטער געווען."
יוחנן הורקנוס דער ערשטער, איז געווען הערשער איבער ארץ יהודה, פון די חשמונאים דינאסטיע, אויך איז ער געווען כהן גדול. א זון פון שמעון התרסי, און אן אייניקל פון מתתיהו הכהן. ער האט געהערשט איבער די יידן, פון יאר 134 איידער די ציווילע ציילונג, ביז 104 יאר א"צ.
לויט טייל פארשער, איז ער יוחנן וואס איז געווען כהן גדול אכציק יאר, און געווארן א צדוקי אויף דער עלטער.
שמעון איז געווען דער לעצטער זון פון מתתיהו וואס איז געבליבן לעבן, און די סנהדרין, און די פאלקס עלטסטע, האבן אים אויסגעקליבן אלס הערשער און כהן גדול, וואס וועט אריבערגיין בירושה צו זיינע קינדער. אין די יארן פון שמעונס הערשאפט, האבן זיך די חשמונאים אפגעגעבן אסאך מיט מלחמות, קעגן די סעלוקן, און מיט די גויישע שכנים אין ארץ ישראל, ווי אויך איבערבויען די יידישע לאנד. אין איינע פון די מלחמות, ווי אנטיוכוס סידעטס האט געשיקט זיין ארמיי קעגן די יידישע מיליטער, נאכן פארלאנגען פון שמעון אפצוגעבן די פעסטונג אין ירושלים, און אנדערע שטעט וואס שמעון האט איינגענומען, שמעון האט געשיקט זיינע קינדער יוחנן מיט יהודה, קעגן די סולעקישע ארמיי, און זיי האבן באזיגט די פיינט.
אנטיוכוס, האט נאך די דורכפאל, אנגעקניפט פארבינדונגען מיט שמעונס איידעם תלמי, הערשער איבער יריחו. און אים צוגערעדט ער זאל אומברענגען זיין שווער, תלמי האט צוגעגרייט א סעודה פאר זיין שווער, און אינמיטן סעודה האט תלמי אומגעברענגט שמעון, און צוויי זון פון שמעון, יהודה און מתתיהו וואס זענען אויך דארט געווען.
יוחנן איז דעמאלט געווען מיט די מיליטער אין גזר, און גלייך ווי ער האט געהערט וואס עס האט פאסירט, איז ער געפארן קיין ירושלים, איבערצונעמען די הערשאפט. תלמי האט געבעטן פון אנטיוכוס, ער זאל אים שיקן סאלדאטן אים ארויסצוהעלפן, אבער די הילף האט זיך פארזוימט. תלמי איז אנטלאפן און זיך באזעצט אין א פעסטונג נישט ווייט פון יריחו, יוחנן איז געקומען מיט די מיליטער באלאגערן די פעסטונג, תלמי אבער האט געהאט מיט זיך יוחננס מאמע, און א ברודער וואס זענען געבליבן לעבן, און יעדע מאל ווען יוחנן האט זיך געגרייט צו אייננעמען די פעסטונג, האט תלמי ארויס געברענגט יוחננס מאמע און ברודער, און זיי געפייניקט, אין די ענדע האט ער זיי אומגעברענגט, און באוויזן צו אנטלויפן קיין פילאדעלפיע, אמאן (יארדן) פון היינט.
אנטיוכוס האט געשיקט זיין מיליטער קעגן יהודה, און יוחנן האט זיך געמוזט אפגעבן מיט דעם. נאכן באלאגערן ירושלים, און יידישע משכונות זענען גענומען געווארן צו דמשק, ווי אויך ריזיקע פארמעגנס, זענען צוגענומען געווארן פון יהודה, יוחנן האט זיך געמוזט פארפליכטן פאר אנטיוכוס, צו שיקן סאלדאטן ווען אימער אנטיוכוס וועט זיי דארפן. אזוי האט עס אנגעהאלטן, ביז אנטיוכוס איז געשטארבן, אין א קריג אין יאר 129-. דעמאלט האט יוחנן פארשטארקט די יידישע זעלבסטשטענדיקייט, און מער נישט זיך געפארכט פון די יוונים, ווייל אנטיוכוס' נאכפאלגער, זענען נישט געווען שטארק, און האבן קיין כח נישט געהאט, צו גיין אין א מלחמה קעגן יהודה. יוחנן האט דעמאלט געלאזט גיסן מטבעות, די ערשטע עס צו טון, זינטן חורבן פון ערשטע בית המקדש.
יוחנן האט אנגעפירט א רייע מלחמות, קעגן די שכנים פון יהודה, ער האט איינגענומען אדום, די שומרון, און חרוב געמאכט זייער טעמפל אויף הר גריזים, ווי אויך אויף די אנדערע זייט ירדן טייך, האט ער איינגענומען שטחים. ער איז אנגעקומען ביז צום אונטער גליל, און די יזרעאל טאל. ער האט אויך איינגענומען בית שאן.
יוחנן האט מגייר געווען די אדומים, אנדערש ווי זיין טאטע וואס וואלט זיי פארטריבן, די אורזאך צו דעם איז ווארשיינליך, ווייזן די כח פון די יידן.
יוחנן איז געווען זייער אקטיוו, אין די אויסערן פאליטיק קעגן די סעלוקן, מיט פרובירן שאפן מיליטערישע בונדן און פאקטן קעגן זיי, ער האט זיך געוואנדן צו קליינע קעניגרייכן, און צו די גרויסע, ווי די רוימישע אימפעריע, און תלמי קעניג פון עגיפטן, רוים האט זיך פארפליכטעט צו באשיצן די יידישע פארטן.
אין די צייטן פון יוחנן, זענען די פארטייען צווישן די יידן געווארן שטארק, די פרושים, און די צדוקים, און נאך אנדערע, יוחנן איז אבער געווען פראגמאטיש, און נישט געלאזט די צוויי זייטן זיך ארומקריגן צופיל, ווי עס געווען שפעטער איבערהויפט אין אלכסנדר ינאיס צייטן.
יוחנן האט ווען ער איז געשטארבן, איבערגעלאזט די קעניגרייך אין ירושה פאר זיין ווייב, זיין זון יהודה אריסטובולוס דער ערשטער, האט אבער פארכאפט די מאכט, און איינגעזעצט זיין מאמע און זיינע ברודערס, אויסער אנטיגונוס דער ערשטער, וועם ער האט געשטעלט אלס הויפט גענעראל. יהודה איז געווען הערשער און כהן גדול.
יהודה אריסטובולוס דער ערשטער, איז געווען קעניג פון ארץ יהודה, און כהן גדול, פאר א יאר בערך, פון 104 ביז 103 איידער די ציווילע רעכענונג. ער איז געווען דער זון פון יוחנן הורקנוס דער ערשטער.
ווען זיין פאטער יוחנן האט געלעבט, האט ער געשיקט זיינע צוויי זין, אריסטובולוס און אנטיגונוס דער ערשטער, איינעמען די שומרון. יוחנן האט געוואלט אז אריסטובולוס, זאל ווערן בלויז כהן גדול, און זיין ווייב זאל ווערן הערשערן איבער יהודה. ווען יוחנן איז געשטארבן, האט אריסטובולוס פארכאפט די מאכט, און איינגעשפארט זיין מאמע, און אין טורמע איז זי געשטארבן, זיינע ברודער האט ער אויך איינגעשפארט, אויסער אנטיגונוס, וועם ער האט געשטעלט אלס הויפט גענעראל, און האט טאקע איינגענומען אסאך ערטער, און האט באקומען אסאך כבוד.
אריסטובולוס, האט געפארכט אז זיין ברודער וועט פרובירן פארכאפן די מאכט, און אים אראפווארפן פון בענקל, האט ער באפוילן אז זיין ברודער טאר נישט קומען צו אים אין די מיליטערישע מונדירן, באוואפנט מיט געווער. אריסטובולוס' ווייב וועלכע האט פיינט געהאט אנטיגונוס, האט געשיקט זאגן פאר אנטיגונוס, ער זאל קומען צו אריסטובולוס, מיט זיין געווער, ווי עס פאסט פאר א גענעראל. אריבערטרענדיק די שוועל פון די פאלאץ, האבן די קעניגס וועכטער אים אומגעברענגט. די זעלבסטשולד וואס אריסטובולוס האט געהאט פונעם אומברענגען אנטיגונוס, האט אים קראנק געמאכט און ער איז געשטארבן.
זיינע אויפטוען, וועלכע זענען דורכגעפירט געווארן דורך זיין ברודער, איז געווען אייננעמען די רעשט פון גליל, און מגייר זיין די מענטשן וואס האבן דארט געוווינט, יטור שבט פון אראבער.
אריסטובולוס' ווייב איז געווען שלומציון המלכה, וואס אלכסנדר ינאי, האט איר געהייראט אלס יבום, וויבאלד אריסטובולוס האט נישט איבערגעלאזט קינדער, און ינאי האט איבערגענומען די קעניגרייך נאך אריסטובולוס' טויט.
אריסטובלוס איז געווען די ערשטע פון די חשמונאים, וואס האט זיך דערקלערט אלס קעניג, איבער ארץ יהודה.
אנטיגונוס דער ערשטער א גענעראל פון די חשמונאים, דער זון פון יוחנן הורקנוס דער ערשטער. געבוירן אין יאר 135 איידער די ציווילע רעכענונג, און געשטארבן אין יאר 104 איידער די ציווילע רעכענונג.
ווען זיין טאטע האט געלעבט, האט ער און זיין ברודער יהודה אריסטובולוס דער ערשטער, איינגענומען צוזאמען די שומרון, נאכדעם וואס זייער טאטע איז געשטארבן, און אריסטובולוס האט פארכאפט די מאכט, האט אריסטובולוס איינגעשפארט זייער מאמע, און געשוויסטער אין טורמע, אנטיגונוס האט ער געשטעלט אלס גענעראל איבער די ארמיי.
אנטיגונוס איז געווארן זייער פאפולער, נאכן זיגן און איינעמען די גליל, און אריסטובולוס האט מורא באקומען, אויב זיין ברודער וועט נישט פרובירן, אוועקנעמען די מאכט פון אים. דעריבער האט ער באפוילן, אז קיינער טאר נישט אריינקומען צו אים מיט געווער, און ווער עס וועט זיך דערוואגן צו קומען, וועט ער אומגעברענגט ווערן אויפן פלאץ.
די קעניגן האט פיינט געהאט אנטיגונוס, און דעריבער אים געלאדענט, ער זאל קומען צו דעם קעניג, מיט זיינע מונדירן און געווער, ווי עס פאסט פאר א גענעראל, די וועכטער אין פאלאץ האבן אים אומגעברענגט אויפן פלאץ.
אריסטובולוס, האט זיך ארומגעטראגן שולד געפילן, און אזוי אויך זייענדיק קראנק, האט דאס פארערגערט זיין קרענק, און ער איז געשטארבן.
יהודה אריסטובולוס דער צווייטער, איז געווען דער יונגערער זון פון אלכסנדר ינאי, און פון שלומציון המלכה. און נאכן טויט פון זיין מאמע, געקעניגט איבער ארץ יהודה, און געווען כהן גדול, פאר פיר יאר פון 67 ביז 63 איידער די ציווילע רעכענונג. געבוירן אין יאר 100 געשטארבן יאר 49 איידער די ציווילע רעכענונג.
שלומציון האט געוואלט אז יוחנן הורקנוס דער צווייטער, זאל איבערנעמען די קעניגרייך, און די כהונה גדולה, אבער צו יענע צייט איז זי קראנק געווארן, און אריסטובולוס מיט זיינע פריינט האבן געדינגען א מיליטער, און זיך געקרוינט אלס נייע קעניג. שלומציון האט געהאט אין פלאן אים צו רופן צו בית דין, אבער זי איז געשטארבן. און א בירגער קריג האט אויסגעבראכן.
אין די געגנט פון יריחו, איז פארגעקומען א קאמף, צווישן די צוויי קריגערישע זייטן, אריסטובולוס האט געזיגט, און הורקנוס איז אנטלאפן קיין ירושלים, און דארט האט ער זיך אונטער געגעבן. אריסטובולוס, האט פארגעזעצט איינצונעמען געגנטער, און האט אויך אויפגעשטעלט א ים פלאט, וואס איז געווען געשטעלט איינצוקאסירן שטייערן, פאר אימפארט.
הורקנוס האט געהאט א פריינט אנטיפטרוס, דער פאטער פון הורדוס, און ער האט פארגעשלאגן צו הורקנוס, ארויסצוגיין אין א קריג קעגן זיין ברודער, אויך האט ער אים פארשאפט סאלדאטן, וואס האבן אטאקירט יהודה. זיי זענען אנעקומען אויף ירושלים, די גמרא דערציילט די מעשה אין צוויי נוסחאות. די כהנים האבן פארגעזעצט די עבודה, און נישט האבנדיק שעפסן פאר קורבנות, האבן זיי אראפגעשיקט גאלד, און צוריק באקומען א שעפס, ביז איין טאג האבן זיי ארויפגעשיקט א חזיר.
שפעטער איז אנגעקומען קיין סיריע, א גענעראל מיטן נאמען סקווארוס, וואס נאכן באקומע שוחד פון אריסטובולוס, האט ער זיך אנגענומען פאר אים, און האט באזיגט די ארמיי פון זיין ברודער.
דערנך איז אנעקומען די קאמאנדיר פון סקווארוס, פאמפאיוס, וואס ער האט גענויגט צו הורקנוס' זייט.
אריסטובולוס זענדיק צו וועמען פאמפאיוס איז גענויגט, איז אנטלאפן קיין ירושלים, און זיך דארט באפעסטיקט, פאמפאיוס איז געווארן אויפגערעגט, און גענומען זיין מיליטער, און ארויף קיין ירושלים.
אריסטובולוס האט פארשפראכן, צו געבן אלע פעסטונגען פון יהודה, און איבערגעבן די שטאט ירושלים, פארן רוימישן גענעראל, ער האט אבער גארנישט געגעבן. אנקומענדיק קיין ירושלים, האבן די יידן געעפנט די טויערן, און ער איז אריין אין שטאט, ער איז געגאנגען צו די בית המקדש, אריין אין די קדשי קדשים, ווי ער האט גאנישט צוגערירט, אבער זיין ארמיי האט אומגעברענגט די כהנים אינמיטן די עבודה, 12,000 יידן זענען דעמאלט אומגעקומען.
די העלעניסטישע שטעט, זענען אוועק גענומען געווארן פון יהודה, און די איינציקסטע פלאץ וואס איז געבליבן, אונטער יהודה הערשאפט איז געווען די גליל.
אריסטובולוס איז גענומען געווארן אין געפענגעניש, און געברענגט געווארן צו רוים, זיין זון אלכסנדר דער צווייטער, איז אנטלאפן פון די געפענגעניש, און צוזאמען גענומען סאלדאטן, און אנגעפאנגען אן אויפשטאנד, וואס האט זיך געענדיקט גאר שנעל, און אלכסנדרוס האט זיך אונטערגעגעבן. אריסטובולוס, איז אויך אנטלאפן פון געפענגעניש, און אויך פרובירט נאכאמאל אנצופאנגן אן אויפשטאנד, ער איז גענומען געווארן אין געפענגעניש נאכאמאל, נישט איידער עס זענען אומגעקומען נאך עטליכע טויזנט יידן.
נאך אן אויפשטאנד פון אלכסנדרוס, האט זיך געענדיקט אויפן זעלבן וועג.
אין רוים איז ארויף יוליוס קייסער, וואס האט געוואלט אז אריסטובולוס זאל צוריק אויף צום מלוכה, און האט אים געשיקט קיין ארץ ישראל, אבער פאמפאיוס שטיצער האבן אים פארסמט, און ער איז געשטארבן, זיין זון אלכסנדוס איז אויך דעמאלט געשטארבן.
אריסטובולוס האט געהאט נאך א זון, מיטן נאמען מתתיהו אנטיגונוס דער צווייטער, וואס ער האט נאך אסאך אנגעדרייט וועגן די מלוכה.
יוחנן הורקנוס דער צווייטער, איז געווען קעניג איבער ארץ יהודה, און כהן גדול, פון די חשמונאים דינאסטיע. געבוירן בערך אין יאר 110 איידער די ציווילע ציילונג, און געשטארבן אין יאר 30 איידער די ציווילע ציילונג.
הורקנוס איז געווען דער עלטערער זון פון ינאי המלך און פון שלומציון המלכה. ווען ינאי איז געשטארבן, איז שלומציון געווארן קעניגן, און הורקנוס כהן גדול, זיין מאמע האט אים אריינגערעכנט, אין די אנפירערשאפט פון דעםקעניגרייך. אין יוסיפון שטייט געשריבן, אז הורקנוס איז געווען א רויגער מאנס פארשוין, אין די צייט וואס זיין ברודער יהודה אריסטובולוס דער צווייטער, איז געווען א היציקער פון נאטור אויס, שלומציון האט דעריבער זיך נישט פארלאזט אויף אריסטובולוס, און הורקנוס איז ביי איר געווען די קרוינפרינץ.
איידער זי איז געשטארבן, האט אריסטובולוס געווינען אלע קאמאנדירן, פון די פעסטונגען אין יהודה, צו זיין זייט, און זיך דערקלערט אלס נייע קעניג. שלומציון האט איינגעזעצט אריסטובולוס' ווייב און קינדער אין טורמע, אבער זי איז געשטארבן נאך איידער זי האט עספיעט צו טון עפעס.
נאך איר טויט, האט הורקנוס איבערגענומען, אבער נישט צו לאנג אנגעהאלטן. א בירגער קריג, האט אויסגעבראכן צווישן די יידן. צום ענדע, האבן די צוויי ברודער געקומען צום אפמאך, אז הורקנוס וועט זיין כהן גדול, און אריסטובולוס קעניג, און צו ברענגען די שלום צו א פאקט, האט אלכסנדר דער צווייטער זון פון אריסטובולוס, געהייראט הורקנוס' טאכטער אלכסנדרה החשמונאית.
הורקנוס האט געהאט א פריינט, מיטן נאמען אנטיפטרוס, וואס זיין טאטע איז געווען אנטיפס, גובערנאטאר פון אדום, אין די צייטן פון ינאי המלך, און די פאמיליע, האט זיך מגייר געווען אין די צייטן פון יוחנן הורקנוס דער ערשטער. דער אנטיפטרוס, האט צוגערעדט הורקנוס זאל צוריק ציען פון די אפמאך מיט אריסטובולוס, און די צוויי זענען אנטלאפן צו די קעניג פון נבטים, וועלכע האט מיט זיין ארמיי, ארויף מארשירט קיין ירושלים, און באלאגערט די הר הבית, ווי אריסטובולוס האט זיך באפעסטיקט, די גמרא דערציילט אז פאר געלט וואס די כהנים האבן אראפ געשיקט, האבן די באלאגערער צוריק געשיקט א שעפס, ביז איין טאג האבן זיי ארויף געשיקט א חזיר.
דאס אלעס האט זיך געענדיקט ווען א רוימישער גענעראל, מיטן נאמען סקווארוס, האט פארלאנגט פון די קעניג פון נבטים אפצוטרעטן. נאכן אפטרעטן, האט אריסטובולוס פלוצים אטאקירט, די ארמיי פון די נבטים, און האט אומגעברענגט אסאך פון זיי.
די צוויי ברודער האבן געברענגט זייערע טענות צו סקווארוס, און נאכן באקומען שוחד פון אריסטובולוס, האט ער געפסקנט אז אריסטובולוס איז קעניג. דער קאמאנדיר פון סקווארוס איז אנגעקומען זיין נאמען איז געווען פאמפאיוס, און ער האט רעכט געגעבן פאר הורקנוס, אריסטובולוס איז אנטלאפן קיין ירושלים, ווי ער האט זיך באפעסטיקט, און פאמפאיוס איז אים נאכעקומען, און א קריג האט זיך ווידעראמאל אנגעפאנגען, די רויישע גענעראל האט איינגענומען ירושלים, אריין אין די בית המקדש, און אין די קדשי קדשים, אבער די עבודה האט ווייטער פארגעזעצט. 12,000 יידן זענען אומגעקומען דורך די רוימישע סאלדאטן, און אריסטובולוס, איז גענומען געווארן אין געפענגעניש, קיין רוים. ריזיקע שטחים פון לאנד, זענען אוועק גענומען געווארן, פון די הערשאפט פון הורקנוס, דורך די רוימישע אימפעריע.
אין יאר 58-, איז אלכסנדר דער צווייטער, אנטלאפן פון געפענגעניש, און אנגעקומען קיין ארץ ישראל, ער האט אנגעפאנגען אן אויפשטאנד, און הורקנוס האט געמוזט אנקומען צו רוימישע הילף צוריק צו באקומען די הערשאפט, נאכן באקומען די הערשאפט, איז די לאנד צעטיילט געווארן צו געגנטער, און ער איז פארבליבן בלויז מיט די כהונה גדולה.
ווען יוליוס קייסער, איז ארויף צו די מאכט אין רוים, האט ער געשיקט אריסטובולוס איבערצונעמען די הערשאפט פון הורקנוס, רוים איז געווען פארנומען אין א קריג צווישן יוליוס, און פאמפאיוס, און פאמפאיוס' מענטשן, האבן פארסמט אריסטובולוס און ער איז געשטארבן, וויבאלד הורקנוס האט זיך גערעכנט צווישן פאמפאיוס מענטשן. אלכסנדר דער צוייטער איז אומגעברענגט געווארן אויפן באפעל פון פאמפאיוס.
שפעטער האט פאמפאיוס פארלוירן די קאמף קעגן יוליוס, און הורקנוס האט אנערקענט אין יוליוס אלס קייסער פון רוים. אנטיפטרוס איז געווארן פאקטישע הערשער איבער יהודה, און ער האט געשטעלט זיין זון הורדוס, אלס גאווערנער, איבער די גליל. נאכן האבן א געפעכט מיט אים, וויבאלד הורדוס האט געהרגט מענטשן אן א משפט, האט הורקנוס אים געגעבן מרים החשמונאית הורקנוס' אייניקל פאר א ווייב.
דעמאלט איז יוליוס געהרגט געווארן, און מתתיהו אנטיגונוס דער צווייטער, זון פון אריסטובולוס, איז אנגעקומען מיט אן ארמיי, און האט פארטריבן הורקנוס קיין בבל, נישט איידער ער האט אים אפגעשניטן די אויערן, אים צו פסול מאכן פאר די כהונה. און אנטיגונוס איז געווארן קעניג.
הורדוס האט דעמאלט אנגעפאנגען גרויס ווערן, און הורדוס האט געוויסט, אז ווילאנ הורקנוס לעבט אפילו נישט אין ארץ ישראל, וועט אים זיין שווער צו ווערן קעניג. דעריבער האט ער אים איבערצייגט צוריק צוקומען קיין ירושלים, ווי ער האט אים געגעבן גרויס כבוד, אבער האט אים געהיטן אויף טריט און שריט, ער זאל נישט קענען טון וואס ער וויל.
מרים די ווייב פון הורדוס, האט געהאט א ברודער מיטן נאמען אריסטובולוס דער דריטער, וועמען הורדוס האט געשטעלט אלס כהן גדול, אבער מורא האבנדיק פון אים, האט הורדוס דערטראנקן דעם יונג, אין א שווים באסיין, אין יריחו. דערנאך האט הורדוס געטענהט אז הורקנוס האט אים פרובירט פארסמן, האט ער אים אומגעברענגט, אויך האט ער דערנאך אומגעברענגט זיין שוויגער אלכסנדרה, און זיין ווייב מרים, די טראגעדיע האט זיך געענדיקט, ווען הורדוס האט אומגעברענגט זיינע צוויי זון וואס ער האט געהאט פון מרים אריסטובולוס און אלכסנדר.
דאס איז געווען די ענדע פון די חשמונאים דינאסטיע.
על כף היד איז א אלבום וואס עס האט ארויסגעגעבן דער ישראל'ישע זינגער מיקי גבריאלוב.
מיקי גבריאלוב איז געבוירן אין יאהר 1949 אין תל אביב. ער האט ארויס געגעבן אסאך קאסעטעס און אלבומ'ס מיט לידער וואס איז אויפגעכאפט אין ישראל צווישן די אידן וואס זענען פריי.
זיינע פריוואטע אלבומ איז איבער 17 קאסעטעס. אבער ער האט אויך געזינגען מיט אסאך זינגערס ווי אריק איינשטיין, און יעקב רוטבליט, אויף די באקאנטע קאסעטע בדשא אצל אביגדור, צוזאמאן און מיט נאך אסאך אנדערע האט ער ארויסגעגעבן אסאך קאסעטעס.
מען האט איהם שוין פארטיילט אסאך אויסצייכענונגען פאר זיינע שיינע לידער און ניגונים.
אם הצער, הכאב, מלחמות אבודות /
זו את שפותחת את ליבי /
מחממת את נפשי - את זורמת בדמי /
זו את שמוחה את דמעותי /
מתתיהו אנטיגונוס דער צווייטער, איז געווען דער לעצטער קעניג, פון די חשמונאים דינאסטיע, און כהן גדול, ער האט געקעניגט צווישן די יארן 40 ביזן יאר 37 איידער די ציווילע ציילונג.
אנטיגונוס איז געווען דער יונגסטער זון פון יהודה אריסטובולוס דער צווייטער, און אייניקל פון ינאי המלך. זיין טאטע און זיין ברודער אלכסנדר דער צווייטער, זענען געווען פארנומען דורך זייער לעבן, צו אונטערגראבן די קעניג יוחנן הורקנוס דער צווייטער, און זיך אליין קעניגן איבער ארץ יהודה. איינע פון די הויפט צילן פון זייערע אויפשטאנדן איז געווען, אפרייסן די יידישע אנהענגיקייט, פון די רוימישע אימפעריע.
אין יאר 49 איידער דער ציווילער ציילונג, האט אויסגעבראכן א בירגער קריג צווישן יוליוס קייסער, און פאמפאיוס א רוימישע גענעראל, יוליוס האט געשיקט אריסטובולוס, צו העלפן אים באזיגן פאמפאיוס, אבער אריסטובולוס איז פארסמט געווארן, און אלכסנדר דער צווייטער איז אומגעברענגט געווארן, דורך אראפהאקן זיין קאפ, אויפן באפעל פון פאמפאיוס. אנטיגונוס איז צו יענע צייט געווען ווי אן אויסטויש אין טורמע, אין רוים.
נאכן זיג פון יוליוס קייסער, האבן יוחנן הורקנוס, און אנטיפטרוס, געשטיצט יוליוס קייסער און באקומען זיין שטיצע. אנטיגונוס האט דא פארלוירן זיין געלעגנהייט.
נאכן אטענטאט אויף יוליוס קייסער, און געברענגט אויף רוים נאך א בירגער קריג, אין ארץ ישראל האט ויך אויסגעראכן א קריג, אין ירושלים קעגן פצאל זון פון אנטיפטרוס, און אין גליל קעגן הורדוס. ווען מארקוס אנטיניוס האט געווינען אין רוים, זענען יין געגאנגען בעטן פון אים, ער זאל אראפנעמען די פאמיליע פון אנטיפטרוס פון די מאכט, אבער אן דערפאלג.
צו יענער צייט האבן די פרתים, אויסגעניצט די אומקלארע צושטאנד אין רוים, און איינגענומען ריזיגע געגנטער אין סיריע. אנטיגונוס האט אויסגעניצט די געלעגנהייט, און זיך געוואנדן צו די קעניג נאך הילף. אנטיגונוס האט באקומען אן ארמיי, און געקומען קיין ירושלים, ער האט איבערצייגט פצאל די ברודער פון הורדוס ארויסקומען זיך אונטער געבן, פצאל איז באגאנגען זעלבסטמארד. און זיין פעטער הורקנוס, האט ער אפגעשניטן די אויערן, און אים געפסלט פון די כהונה.
פאר הורדוס איז געלונגען צו אנטלויפן קיין אדום.
אנטיגונוס איז געווארן קעניג, נישט אויף צו לאנג, פאר בלויז דריי יאר, ער האט געלאזט גיסן מטבעות, וואס דאס איז די איינציקסטע זאך געבליבן פון זיין הערשאפט, וויבאלד צופיל איז נישט באוויסט איבער אים. אויף זיינע מטבעות האט ער געשריבן פריינט פון די יידן, נישט קעניג. ווארשיינליך איז ער געווען באליבט ביי אלע פארטייען.
אין יאר 40-, איז הורדוס געקרוינט געווארן אין רוים, אלס קעניג איבער יהודה, און זיך געלאזט אין וועג אריין. נאך א יאר איז ער אנגעקומען אויף עכו, און ער האט אנגעהויבן זיין קאמף קעגן אנטיגונוס, וואס איז אים אנגעקומען גאנץ שווער, ווען ער האט נישט געוואלט צוקומען צו קיין הילף, פון פרעמדע קרעפטן.
דאס פאלק איז מיטגעשטאנען און געשטיצט אנטיגונוס, ווי אויך האט אנטיגונוס געגעבן שוחד פאר רוימישע גענעראלן, נישט צו קומען צו הילף פאר הורדוס.
אנטיגונוס האט אויסגעניצט די קריגס צושטאנד אין רוים, און איינגענומען אדום פארניכטעט מורשה, און באלאגערט מצדה, ווי די קעניגס סוויטע האט זיך געפונען, הורדוס' טאטע אריינגערעכנט.
הורדוס האט איינגענומען די שומרון, און דארט געמאכט זיין הויפט באזע. און דערנאך האט ער באקומען הילף פון מארקוס אנטוניניוס.
אין די צייט וואס הורדוס האט איינגענומען די גליל, איז אנטיגונוס געזעצן אין ירושלים רויג, און גארנישט פרובירט צו טון.
ווען אנטיגונוס איז ארויס אין א קאמף קעגן הורדוס, האט ער געווינען אין עטליכע שלאכטן, אבער ווען די רוימישע סאלדאטן זענען אנגעקומען, האט ער ביטער פארלוירן. אין איינע פון די קאמפן, וואס איז פארגעקומען אין יריחו, האט אנטיגונוס צעטיילט זיין ארמיי, און איין טייל געשיקט קיין שומרון, אפצוהאקן, די סופלייען פון הורדוס' ארמיי, הורדוס האט צעמאלן אנטיגונוס' ארמיי. אנטיגונוס איז אנטלאפן קיין ירושלים, ווי הורדוס האט זיך גענומען באלאגערן די שטאט, נאך 55 טעג האט די שטאט זיך אונטערגעגעבן.
אויפן באפעל פון מארקוס אנטיניונס, איז אנטיגונוס וועלכע איז געווען געפאנגען, אומגעברענגט געווארן.
זיין אומקום צייכענט אן, די ענדע פון די חשמונאים, און די אנהייב פון הורדוס קעניגרייך.
אלכסנדר דער צווייטער, איז געווען א פרינץ פון די חשמונאים, א זון פון יהודה אריסטובולוס דער צווייטער, און געווען פארהייראט צו אלכסנדרה החשמונאית, טאכטער פון יוחנן הורקנוס דער צווייטער, און געהאט מיט איר צוויי קינדער, מרים החשמונאית ווייב פון הורדוס, און אריסטובולוס דער דריטער. זיין יונגערער ברודער איז געווען מתתיהו אנטיגונוס דער צווייטער, וואס האט איבערגענומען דאס פרובירן ווערן קעניג איבער ארץ יהודה, פון אלכסנדר.
אין יאר 63 איידער די ציווילע ציילונג, האט זיך אפגעטון אין ארץ ישראל א בירגער קריג, צווישן הוקנוס דער צווייטער, און אריסטובולוס דער צווייטער. די צוויי האבן געברענגט זייערע טענות צו פאמפאיוס א רוימישע גענעראל, וואס האט גענויגט מער צו הורקנוס' זייט, אריסטובולוס איז דערפאר אנטלאפן קיין ירושלים, די רוימישע זעלנער זענען נאכגעקומען, באזיגט אריסטובולוס, און אים גענומען אין געפאנגשאפט קיין רוים, מיט זיין פאמיליע, אלכסנדר און זיינע קינדער, ווי אויך אנטיגונוס.
אלכסנדר האט באוויזן צו אנטלויפן פון רוים, ער איז צוריק קיין יהודה, און פרובירט אויפשטעלן אן ארמיי, לויט יוסיפון האט זיין ארמיי געהאט 10,000 פיסגייער, און 1,500 רייטער. זיי האבן אנגעהויבן אויפבויען די מויער פון ירושלים, וואס די רוימער האבן צעווארפן. די רוימישע גאווערנאר אין סיריע, איז דעריבער געקומען צופארן צוצעברעכן די אויפשטאנד, אין א שלאכט נעבן ירושלים, האט אלכסנדר פארלוירן, און דעריבער צוריק געצויגן צו אנדערע פעסטונגען, די רוימישע לעגיאנערן האבן באלאגערט די פעסטונגען, צום ענדע האט זיך אונטערגעגעבן, און איז אפגעפירט געווארן נאך רוים א געפאנגענער.
ער האט ווידעראמאל באוויזן צו אנטלויפן פון רוים, און ער איז אנגעקומען קיין יהודה, און נאכאמאל פרובירט אויפשטעלן א ווידערשטאנד צו רוים, די גאווערנאר פון סיריע האט זיך געפונען אין עגיפטן, דאס האט אים געגעבן די מעגליכקייט צו טון וואס ער וויל. נאנט צו הר תבור, איז פארגעקומען די קאמף, ווי אלכסנדר האט פארלוירן, און זיך אונטערגעגעבן, די גאווערנאר האט אים צוגעטיילט טויט שטראף, און האט אים אומגעברענגט.
אלכסנדרה איז געווען א פרינצעסין פון די חשמונאים פאמיליע, איר טאטע איז געווען יוחנן הורקנוס דער צווייטער, און זי איז געווען פארהייראט צו אלכסנדר דער צווייטער, מיט וועמען זי האט געהאט צוויי קינדער, מרים החשמונאית די ווייב פון הורדוס, און אריסטובולוס דער דריטער.
אין די יאר 40 איידער די ציווילע ציילונג, האט איר שוואגער מתתיהו אנטיגונוס דער צווייטער, איינגענומען ארץ יהודה מיט די הילף פון די פרתים, און איז געווארן קעניג. אלכסנדרה איז אנטלאפן מיט איר טאכטער, צוזאמען מיט די הורדוס פאמיליע. און ווען הורדוס האט צוריק איינגענומען די לאנד, אין יאר 37-, איז זי צוריק געקומען מיט איר טאכטער.
זי איז געווען שטארק אקטיוו, אין גרויס מאכן איר זון אריסטובולוס דער דריטער, נאכדעם וואס הורדוס האט געשטעלט חננאל פון בבל, אלס כהן גדול, האט זי איבערגעדרייט א וועלט, אז איר זון זאל ווערן. זי האט זיך באקענט מיט קלעאפעטרא די זיבעטע, קעניגן פון עגיפטן, און זי האט ערלעדיקט אן אוידיענץ, ביי מארקוס אנטיניונס, וועלכע האט איר אויפגענומען, און פארלאנגט פון הורדוס, צו מאכן אריסטובולוס פאר כהן גדול.
הורדוס האט מורא געהאט פון אריסטובולוס אלס כהן גדול, און דעריבער אים דערטראנקען אין א שווים באסיין, צו מאכן זיין טויט אויסזען אלס אומגליק און נישט אלס א מארד, ווי איינער האט אים אומגעברענגט.
צו איר טאכטער מרים, איז אויך געווען באשערט אן ענליך צושטאנד, ווען הורדוס האט איר אומגעברענגט אין יאר 28-.
אלכסנדרה איז געבליבן עלנד אין פאלאץ, נאכן אומקום פון אירע צוויי קינדער, און הורדוס האט איר געלייגט אין הויז ארעסט, ווען הורדוס איז איינמאל קראנק געווארן, האט זי פרובירט פארכאפן די מאכט אין ירושלים, עס איז אבער דורכגעפאלן, און הורדוס האט איר אומגעברענגט.
מרים קעניגן איבער ארץ יהודה, ווייב פון הורדוס, און די לעצט איבערגעבליבענע פרינצעסין, פון די חשמונאים דינאסטיע. געבוירן אין יאר 54 איידער די ציווילע רעכענונג, און געשטארבן אין יאר 29 איידער די ציווילע רעכענונג.
זי איז געווען די טאכטער פון אלכסנדרה החשמונאית, די טאכטער פון יוחנן הורקנוס דער צווייטער. און מרימס טאטע איז געווען אלכסנדר דער צווייטער, די עלטערע זון פון יהודה אריסטובולוס דער צווייטער. הורקנוס און אריסטובולוס, האבן זיך ארומגעשלאגן אין א בירגער קריג, ווער עס זאל געוועלטיקן איבער די יידן, און די חתונה פון מרימס עלטערן, האט געזאלט באצייכענען די שלום, אבער נאכן חתונה האט זיך די קריג אנגעהויבן פונדאסניי, אנהייב דורך אריסטובולוס, שפעטער אלכסנדר, און צום סוף מתתיהו אנטיגונוס דער צווייטער.
אין יאר 43-, איז הורדוס' פאטער אנטיפטרוס, אומגעקומען דורך שטיצער פון הורקנוס, ווען הורדוס איז געקומען קיין ירושלים, איז ער שוין געווען זייער מאכטפול, און קעגן הורקנוס' ווילן, איז מרים געווארן הורדוס' כלה.
שפעטער אין יאר 40-, איז אנטיגונוס דער צווייטער אנגעקומען מיט אן ארמיי, און פארטריבן הורקנוס מיט הורדוס, הורדוס איז צוריקגעקומען עטליכע יאר שפעטער מיט א געדינגענע ארמיי, פון רוים. וואס צום ענדע האט הורדוס טאקע געווינען, דורכאויס די שלאכטן צווישן אנטיגונוס און הורדוס, האט הורדוס געהייראט מרים אין שומרון.
ווען הורדוס האט איבערגענומען די מלוכה, האבן זיך געפונען עטליכע חשמונאים אין די פאלאץ, הורקנוס און אלכסנדרה די מאמע פון מרים, אריסטובולוס דער דריטער, מרימס ברודער.
הורדוס האט אנגעהויבן מיט זיין אומברענגען די חשמונאים, מיטן דערטרענקען אריסטובולוס, וואס איז געווען כהן גדול, זיין אומקום איז פארשטעלט געווארן, ווי אן אומשולדיק אומגליק.
הורדוס' מאמע קיפריס, און זיין שוועסטער שלומית, האבן פיינט געהאט מרים, און געזיכט אלע וועגן ווי צו מאכן א געפעכט צווישן די צוויי.
די פראבלעמען פון די רוימישע אימפעריע, האט געצווינגען הורדוס צו פארן צו די נייע הערשער, אין די צייט וואס ער איז געווען אין אויסלאנד, האט ער געשטעלט זיין שוואגער יוסף שלומיתס ווייב, אז ער זאל היטן אויף מרים, און אים געזאגט אז אויב געשעט עפעס צו הורדוס, זאל ער הרגנען מרים.
די באפעל איז אנגעקומען צו מרים, און ווען הורדוס האט זיך אומגעקערט, האט זי אים קאנפראנטירט היתכן, דאס האט איבערצייגט הורדוס אז זי האט געהאט געשלעכטלעכע באציונגען מיט יוסף, און איר אומגעברענגט דורך הענגען. שלומית הורדוס' שוועסטער, האט געמאכט נאך א בלבול אויף מרים, אז זי האט געוואלט פארסמען הורדוס.
ווען זי איז אלט געווען 25, איז זי אומגעקומען, און איר מאמע איז אויך אומגעברענגט געווארן קורץ דערויף. יארן שפעטער, האט הורדוס אויך אומגעברענגט, די צוויי זון וועלכע זי האט געבוירן, און געטענהט אז זיי ווילן אין אים מורד זיין.
זי האט געהאט פינעף קינדער, אריסטובולוס, אלכסנדר, נאך א זון וועלכע איז געשטארבן יונג, און צוויי טעכטער. זי איז געווען די לעצטע פון די חשמונאים, אירע קינדער ווערן שוין פארעכנט, ווי די הורדוס פאמיליע.
מארווין שיק (3 יולי 1934 – 23 אפריל 2020) איז געווען אן עסקן פאר יידישן חינוך אין אמעריקע. ער איז געווען פראפעסאר פון געזעצן און פרעזידענט פון דער רבי יעקב יוסף שולע.
ער האט געדינט אויך ווי א פארטיידיגער פון פרומע אינטערעסן - נישט בלויז אין געריכט זאל, נאר אויך אויף די בלעטער פון דער אנגלא-אידישער פרעסע. ער האט געהאט א בלאג, און זיינע קאלומס זענען ערשינען וועכנטליך אין דעם זשערוסאלעם פאסט און אין דער זשואיש פרעס.
זיין זון איז איז דער וועלט בארימטער אסיסטענט אונטער עליאט שפיצער "זשאו שיק", וואס פארשט די וואל סטריט באהערדע.
זיין ברודער איז ארטור שיק וואס צוליב אים איז געווארן ראיאטן אין בארא פארק.
זיין פלימעניק איז דייוויד שיק, דער באקאנטער גרונטייגנס אדוואקאט וואס האט ארויסגעשווינדלט שווערע צענדליגע מיליאנען פון רייכע פרומע אידן.
זיין זון איז געווארן דער גרעסטער אידישער קנאקער ביים ניו יארק גובערנאטארס ביורא. געשטעלט צו אנטוויקלען עקאנאמיש ניו יארק שטאַט און אלע אירע געגנטן.
אַיַה כורם (געב' דעם 7טן יאנואר 1980) איז א יונגע זינגערין אין ישראל.
זי האט ארויסגעגעבן עטליכע אלבומען ווי איה כורם און שלום לאמונות, און נאך.
"א ביישפיל פון א ליד פון איר (אויף העברעיש):"
כי לא נשאר מקום יותר בתוך הגוף שלי.
כורם
אסתר "עטי" אַנקרי (געבוירן דעם 4טן יאנואר 1963) איז אן ישראלדיקע זינגערין-לידער שרייבערין. זי איז געוועזן א "פרוי זינגערין פונעם יאר" אין ישראל, און האט אויך אויפגעטראטן אין די פאראייניקטע שטאטן, ענגלאנד און אינדיע.
זי האט ארויסגעגעבן און געזינגען אסאך לידער אין ישראל צווישן זיי דעם אלבאם "רואה לך בעיניים", "קראת לי אסתר", און נאך. פון די וואס איז גאר אויפגעכאפט איז דער אלבאם "בשירי רבי יהודה הלוי".
איר מאן איז דורון ליניק, און זי האט דריי קינדער.
משינה איז א ראק טרופע אין ישראל.
זי באשטייט פון עטליכע גאר שיינע זינגער און קאמפאזיר ווי שלומי ברכה און יובל בנאי. איגי דיין און מייקל בנסון.
זיי האבן שוין ארויס אכט אלבאמען, צווישן זיי דעם באקאנטן משינה אלבאם.
צווישן איהרע באקאנטע לידער זענען אני צוחק איתך. אהובתי, ברחובות שלנו למה לי פוליטיקה עכשיו
א באקנטער ליד פון דער חברה.
אהובתי, חיפשתי כבר בכל הירידים / אהובתי, שאלתי כבר את כל הנוודים
שעוברים ורואים דרך כל הנשמות / זה קשה, הם אומרים, לכולם פנים דומות
אנשים מצביעים - הוא לבד היא נעלמה
ואני כמו שוטה שוב קורא בשמה, שוב קורא בשמה
אהובתי, שאלתי כבר את כל הנוודים
'נאך א גאר באקאנטער ליד אין ישראל פון זיי.
אלפי שכירים של חרב מתכנסים בתוך מסגד / הם מדברים עלי אך לא איתי
ודוד של השכן שלי קיבל את הסמג"ד / סיפרה אישתו של בן של אחותי
שמיר ופטרוזיליה נפגשים באפילה / לפתור את המצב הנוכחי
ובניו יורק המציאו זן חדש של מחלה / ואיש אחד טוען שהוא אחי
שיקרתי שאמרתי שהכל כל כך נפלא / כי שום דבר בעצם לא היה נכון
גם הכדור שלנו שהפך למרובע / שכח שהוא עגול
בסן פרנסיסקו הגשרים זקוקים להחלמה / ברוסיה עוד אסון של רכבות
ההמונים הפילו בברלין את החומה / ולי ולך נותר רק לקוות
שיקרתי שאמרתי שהכל כל כך נפלא
כי שום דבר בעצם לא היה נכון
למה אבן ברמאללה סוטה ממסלולה לולה?
שיקרתי שאמרתי שהכל כל כך נפלא / שכירים של חרב מתכנסים בתוך האפילה
ובניו יורק המציאו זן חדש של מחלה / מרגיש כל כך נפלא
אנחנו עם סגולה / אנחנו עם סגולה
אריסטובולוס איז געווען א פרינץ, פון די חשמונאים פאמיליע, און כהן גדול. ער איז געווען דער זון פון אלכסנדר דער צווייטער, און זיין מאמע איז געווען אלכסנדרה החשמונאית, געבוירן 53 איידער די ציווילע ציילונג, און געשטארבן אין יאר 36 איידער די ציווילע ציילונג.
אין די יאר 37-, האט הורדוס, באזיגט די לעצטע קעניג פון די חשמונאים, מתתיהו אנטיגונוס דער צווייטער, און האט אנגעפאנגען הערשן איבער ארץ יהודה, און הורדוס האט געהייראט מרים החשמונאית, די שוועסטער פון אריסטובולוס. הורדוס האט געשטעלט חננאל פון בבל אלס כהן גדול, אלכסנדרה האט געזען אין דעם א קלאפ אין די רעכט פון איר זון, און האט זיך געוואנדן צו קלעאפעטרא, קעניגן פון עגיפטן, אז זי זאל ערלעדיקן ביי מארקוס אנטיניוס דער רוימישער הערשער פון די מזרח, אז אריסטובולוס זאל ווערן כהן גדול.
אריסטובולוס איז געלאדענט געווארן צו אנטיניוס, הורדוס האט דעריבער אויפגעזאגט חננאל, און געשטעלט אריסטובולוס אלס כהן גדול, און די איינלאדונג איז צונישט געווארן.
אלס כהן גדול, איז ער זייער פאפולער געווארן ביים פאלק, אלס זיין יחוס, און זייענדיק פון איינציקסטע געבליבענע פון די חשמונאים, הורודס האט געפלאצט פון קנאה, ווען ביי די קורבן פסח, האבן אלע יידן אים געגעבן גרויס כבוד, און הורדוס האט מורא באקומען, אז איין טאג וועט אריסטובולוס אים פרובירן אראפ ווארפן פון די מאכט. דעריבער האט הורדוס באשלאסן, אים אומצוברענגען.
אין יאר 36-, האט הורדוס אים געלאדענט צו זיך אין פאלאץ, אין יריחו, ווי ער האט צוגעגרייט א באל פאר אריסטובולוס, און דערנאך אים פארגעשלאגן, צו גיין שווימען אין שווים באסיין פון פאלאץ, דארט האט הורדוס און זיינע קנעכט אים דערטראנקען, און עס געמאכט אויסזען ווי אן אומשולדיקע טראגעדיע.
דערמיט איז געקומען צו אן ענדע, די כהונה גדולה ביי די חשמונאים דינאסטיע.
דער ענגלישער קאנאל (, דער "ארבל") איז אן ארעם פונעם אטלאנטישן אקעאן וואס שיידט גרויסבריטאניע פון צפון פראנקרייך, און באהעפט דעם צפון ים צום אטלאנטיק. ער איז לאנג בערך 560 ק"מ, און זיין ברייט איז 240 ק"מ אין ברייטסטן פונקט אבער נאר 34 ק"מ אין דעם דורכגאס פון דאווער. ער באדעקט א שטח פון 75,000 ק"מ.
די גרעסטע אינזלען אינעם קאנאל זענען דער אינזל פון ווייט, נישט ווייט פון סאוטהאמפטאן, ענגלאנד און די קאנאל אינזלען נאנט צום בארטן פון פראנקרייך.
סײַנפֿעלד (ענגליש: "Seinfeld") איז א קאמישע אמעריקאנישע טעלעוויזיע סעריע, געשפילט אויף סיטואציע קאמעדיע.
דער הויפט אקטיאר, איז דזשערי סיינפעלד, און מיט אים די אנדערע כאראקטערן, קאסמא קרעמער מייקל ריטשארדס, דזשארדזש קאסטאנזא דזשייסאן אלעקסאנדער, איליין בעניס זשוליע לואיי דרייפוס.
עס איז געווען דער ערשטער סעריע אין אמעריקע, וואס זאל געשפילט ווערן אויף מענטשן, וואס זענען נישט באזירט אויף פאמיליע לעבן, אדער באציונגען צווישן ארבעטער אד"ג.
די סעריע האט געהאט א גרויסן איינדרוק אויפן אמעריקאנע באפעלקערונג, עס איז געשפילט געווארן אין ניין סעזאנען, מיט 180 קאפיטלעך, אנגעפאנגען אין יאר 1989, און געענדיקט 1998. אין יאר 2002 האט די פרעסטיזשפולע צייטונג TV GUIDE, באצייכענט סיינפעלד אלס די בעסטע סעריע פון אלע צייטן. די געשיכטע קומט פאר מערסטנס אין סיינפעלדס וווינונג, אין אפער וועסט סייד אין מאנהעטן.
קאמעדיע סארט.
אנדערש ווי געווענליכע פילמען אדער סעריעס פון קאמעדיע, רעכנט עס אריין סטענד אפ, אדער קאמעדיע אויפטרעטן. ווי אנהייב פון יעדע קאפיטל און צום סוף, זעט מען סיינפעלד ביי אן אויפטריט.
אויך איז נישטא סצענעס מיט אמאציאנעלע געפילן, עס איז זייער ציניש, און פיל מיט סארקאזם.
אנהייב האט די סעריע נישט געהאט קיין גרויס סוקסעס, אפילו פאקס האט עס נישט געוואלט אנעמען, און די שאנסן אז ען בי סי וועט זיי אננעמען, זענען געווען מינימאלע. אבער צום לעצטע קאפיטל אויפן 14טן מיי 1998, האבן א געשאצטע 76 מיליאן צושויער, מיטגעהאלטן די ענדע, ברעכנדיק די רעקארד פון אלע צייטן.
דזשערי סיינפעלד, אדער דזשעראם עלען סיינפעלד, איז א בארימטער אקטיאר, קאמיקער, און א סטענדאפיסט, געבוירן אין ניו יארק צו יידישע עלטערן, אויפן 29סטן אפריל 1954, אין ברוקלין, ער האט געווינען עטליכע פרעמיעס, פאר דער טעלעוויזיע סעריע, סיינפעלד.
זיין ארבעט האט ער אנגעהויבן, אין קליינע קלובן אין ניו יארק, און פון דארט האט ער פארגעזעצט די וועלט בארימטע סעריע, ווי ער לאכט אפ פון די איינרעדענישן פון דאס מענטשהייט. אזוי אויך האט ער פארעפנטליכט עטליכע ביכער, וואס זענען שטארק פאפולער.
ווי פריער דערמאנט, האט ער אנגעהויבן אין קליינע קלובן אין ניו יארק, נאכן פארענדיקן זיינע שטודיעס, פלעגט ער אויפטרעטן אין לאס אנדזשעלעס, דערנאך איז ער געווען גאסט אויף עטליכע נאכט פראגראמען, ווי דעיוויד לעטערמאן און אנדערע. אין יאר 1987 האט ער אנגעפאנגען מיט זיין אייגענער פראגראם.
ער און זיין שותף, לערי דעוויד, א ייד פון ניו יארק, האבן צוזאמען געשריבן די סעריע, וואס לויט זיי איז עס געווען באזירט אויף גארנישט, און צוזאמען מיט די אנדערע קאסמא קרעמער, איליין בעניס, און דזשארדזש קאסטאנזא, אלע פיקטיווע כאראקטערן, ארויסגעגעבן די גרעסטע קאמישע סעריע, געשפילט צו ווערן אויף די אמעריקאנישע עקראנען.
היינט באשעפטיקט זיך סיינפעלד, מיט קליינע סטענדאפ אויפטרעטן, און קורצע רעקלאמעס, אויך איז ער געווען א שטימע אקטיאר פאר אנימירטע פראדוקציעס.
ער איז פארהייראט צו זשעסיקא סקלאר, און האט דריי קינדער.
פאנאמא (), אפיציעל די רעפובליק פון פאנאמא (), איז דאס דרומסטע לאנד פון צענטראלער אמעריקע און ממילא פון צפון אמעריקע. פלאצירט אויפן איסטמאס צווישן צפון און דרום אמעריקע, פאנאמא האט גרענעצן מיט קאסטא ריקא צו צפון־מערב, קאלאמביע צו דרום־מזרח, דעם קאראאיבישן ים צו צפון און און דעם פאציפישן אקעאן צו דרום. די הויפטשטאט איז פאַנאַמאַ־שטאָט.
די שפאנישע האבן אויסגעפארשט און באזעצט דאס לאנד אינעם 16טן יארהונדערט. אין 1821 האט פאנאמא זיך געשיידט פון שפאניע און זיך פארבינדן אין א פארבאנד מיט קאלאמביע, עקוואדאר און ווענעזועלע, וואס האט געהייסן די רעפובליק פון גראן קאלאמביע. ווען גראן קאלאמביע האט זיך צעטיילט אין 1830, איז פאנאמא געבליבן א טייל פון קאלאמביע. אין 1903 האט פאנאמא ארויסגעטרעטן פון קאלאמביע.
צווישן 1904 און 1914 האבן די אמעריקאנער ארמיי אינזשענירן געבויט דעם פאנאמא קאנאל. אין 1977 האט מען אונטערגעשריבן אן אפמאך צווישן פאנאמא און די פאראייניגטע שטאטן אריבגערצוגעבן דעם קאנאל צו פאנאמא ביזן סוף פונעם יארהונדערט.
אפרת גוש ("עפֿראַט גאָש"; געבוירן דעם 3טן נאוועמבער 1983) איז אן ישראלדיקע זינגערין, לידער שרייבערין און אקטריסע.
זי האט שוין ארויסגעגעבן א סאך לידער און אלבאמען.
זי האט א שטימע ווי זייער א יונגע מיידל. און איז פאקטיש זייער אויפגעכאפט אין די וועלט פון לידער אין ישראל.
יאקאב בערנולי (27סטן דעצעמבער 1654 – 16טן אויגוסט 1705) איז געווען א פראמינענטער שווייצער מאטעמאטיקער.
יאקאב בערנולי איז געבוירן אין באזעל, שווייץ. ער האט אנגעהויבן שטודירן טעאלאגיע, אבער ער האט אויך שטודירט מאטעמאטיק און אסטראנאמיע.
פון 1676 ביז 1682 איז ער ארומגעפארן אייראפע און האט געלערנט וועגן די נייע ערפינדונגען אין מאטעמאטיק.
ער האט זיך אויסגעלערנט קאלקולוס דורך א קארעספאנדענץ מיט גאטפריד לייבניץ. אין 1690, איז יאקאב בערנולי געווארן דער ערשטער צו אנטוויקלען דעם טעכניק צו לייזן שיידבארע דיפערענצאלע גלייכונגען.
ווען ער איז צוריק אין באזעל אין 1682, האט ער געגרינדעט א שולע פאר מאטעמאטיק און וויסנשאפט. מען האט אים באשטימט פראפעסאר פון מאטעמאטיק אינעם אוניווערסיטעט פון באזעל אין 1687, און ער איז געבליבן אין דעם אמט ביז זיין טויט.
רעקיאוויק () איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון איסלאנד. אזוי ווי זיין גארטל-ליניע איז 64°08' N איז ער דער וועלטס צפונסטע הויפטשטאט פון א סואוורען לאנד. ער געפינט זיך אין דרום־מערב איסלאנד, און האט א באפעלקערונג פון בערך 120,000.
די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין 1786.
רבי זעליג ראובן בענגיס (י"א סיון תרכ"ד, - מוצאי חג שבועות ז' סיון תשי"ג) איז געווען א רב, א פוסק און א מחבר פון ספרים. פון תש"ח ביז תשי"ג איז ער געווען גאב"ד פון דער עדה החרדית.
זעליג ראובן בענגיס איז געבוירן אינעם שטעטל שניפישאק לעבן ווילנע, ליטא, צו זיין פאטער רבי צבי הירש. יונגערהייט האט מען דערקענט זיינע גאונישע כשרונות און מען האט אים גערופן דעם שניפישאקער עילוי. ביי 17 יאר האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער וואלאזשינער ישיבה, וואו ער האט געלערנט ביי זיין רבי מובהק‏‏ דעם נצי"ב, וואס האט אים גערופן א לעבעדיקן ש"ס.
א פאַראַמעדיקער איז א מעדיצינישער פֿאכמאן, וואס ארבעט מיט נויטפאל מעדיצינישע דינסטן. זיי ארבעטן אפטמאל אין אמבולאנסן ביז מען ברענגט דעם פאציענט אין שפיטאל.
ס'זענען דא אין פארשידענע לענדער יידישע הצלה ארגאניזאציעס, וואס באשטייען פון וואולטעטיגע פאראמעדיקער.
בית הכנסת אהל רחל אויף דוד ילין גאס
מקור ברוך איז א געגנט אין צענטראל ירושלים. זיינע גרענעצן זענען שרי ישראל גאס אין מערב, דוד יעלין גאס אין דרום, יוסף בן מתתיהו גאס צו מזרח און מלכי ישראל גאס אין צפון. אריבער יוסף בן מתתיהו גאס איז דער זכרון משה (גאולה) געגנט. די הויפט גאס אין געגנט איז רש"י גאס, א לאנגע גאס פון מזרח צו מערב, וואס מען האט אויפגעשטעלט אין די סוף תר"ף יארן.
עס איז ווי דער פסוק זאגט משלי (משלי ה חי); יְהִֽי־מְקוֹרְךָ֥ בָר֑וּךְ וּ֝שְׂמַ֗ח מֵאֵ֥שֶׁת נְעוּרֶֽךָ׃
כרם.
ארום דון יוסף הנשיא גאס פלעג זיין א קליינער געגנט וואס האט געהייסן "כרם" (וויינגארטן). צווישן די איינוואוינער פון כרם זענען געווען רבי אלעזר מנחם מן שך, רבי שמחה בונם אלטער (שפעטער געווארן גערער רבי), רבי אפרים גרינבלאט און רבי זונדל קרויזער.
אגד אויטאבוסן 1, 10, 11, 15, 49א פארן אדורך מלכי ישראל גאס.
פלאצירונג פון די בריטישע אינזלען אין אייראפע
די בריטישע אינזלען זענען אן ארכיפעלאג (א גרופע פון אינזלען) לעבן דעם צפון־מערב בארטן פון דער אייראפעישער יבשה וואס שליסט איין די אינזלען גרויסבריטאניע און אירלאנד, מיט נאך זעך טויזנט קלענערע אינזלען. צויי סואווערענע שטאטן געפינען זיך אויף די אינזלען: דאס פאראייניגטע קעניגרייך פון גרויסבריטאניע און צפון אירלאנד (באוואוסט מיטן נאמען "פאראייניגטע קעניגרייך") און אירלאנד. די בריטישע אינזלען זענען אויך כולל דעם אינזעל פון מאן און, טראדיציאנעל, די קאנאל אינזלען, כאטש די לעצטע זענען אין אמת א באזונדערע גרופע אינזלען.
דער צפונדיקער טייל פון גרויסבריטאניע איז גוט בערגיק, און דער העכסטער פונקט אויף די אינזלען איז בען נעוויס וואס איז הויך 1,345 מ.
געוואוקסן און חיות.
כאטש ס'האבן אמאל געלעבט אין די אינזלען וועלף, בערן און רעניפערן, היינט זענען זיי אינגאנצן אויסגעשטארבן. דער רויטער הערש איז געשיצט. קליינע זויגערס פון קיניגלען, פוקסן, טאקסן, האזן, שטעכלערס און הארמלען טרעפט מען אומעטום. אסאך טייכן אנטהאלטן ווידרעס און מ'טרעפט ים־הינט אפט אויף די בארטנס.
‏מיקעלאַנדזשעלאָ די לאָדאָװיקאָ בואָנאַראָטי סימאָני (איטאליעניש: "Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni"; 6טן מערץ 1475 – 18טן פעברואר 1564), באקאנט אלס מיקעלאַנדזשעלאָ, איז געווען א פּראמינענטער איטאליענישער סקולפטאר, מאלער, ארכיטעקט, דיכטער, און אינזשעניר פֿון דער רענעסאנס־תּקופֿה.
דער גאלדערס גרין בית המדרש איז א חשובע שול און קהילה אין גאלדערס גרין, לאנדאן. די קהילה איז געגרינדעט געווארן דורך פליטים פון נאצי דייטשלאנד אין תרצ"ה, און מען האט געווידמעט די היינטיקע שול אין תשט"ו. דער נוסח התפילה איז אשכנז.
דער ערשטער רב איז געווען הרב אליהו מונק, און דער צווייטער הרב חיים פעלדמאן. דער היינטיקער רב איז הרב ישראל מאיר גרינבערג.
די קהילה געהערט צו כדתיא פאר שחיטה און כשרות ענינים, און האט א פארטרעטער אויפן כשרות קאמיטעט.
די קהילה האט אן אייגענע חברה קדישא.
מאלטע פערסאן (; געב' 1976) איז א שוועדישער שרײַייבער.
זײַן ערשטע בוך Livet på den här planeten (דאָס לעבן אויף דעם פּלאַנעט), אַ ראָמאַן, איז ארויס אין 2002. זיינע פֿאָלגנדע צוויי ביכער זענען זאַמלונגען פון פּאָעזיע, “Apolloprojektet“ (דער פראָיעקט פֿון אַפּאָלאָ, 2004) און “Dikter“ (לידער, 2007). זייַן לעצטע בוך איז “Edelcrantz förbindelser“ (די פֿאַרבינדונגען פֿון עדעלקראַנטס, 2009), אַ היסטאָרישער ראָמאַן וואָס פאסירט אין שוועדן אין דעם 18טן יאָרהונדערט.
מרדכי דובין (; כ"ח טבת ה'תרמ"ט, ריגע (לעטלאנד) - כ' אלול ה'תשי"ח, טולע (רוסלאנד), איז געווען א דעפוטאט אין דער סאימע אין לעטלאנד פאר אגודת ישראל, און איינער פון די גרויסע עסקנים אין אייראפע.
דובין איז געבוירן דעם 20סטן דעצעמבער 1888 לויטן יוליאנישן קאלענדאר (1טן יאנואר 1889 אויפן גרעגאריאנישן קאלענדאר), כ"ח טבת, תרמ"ט, אין ריגע, רוסלענדישע אימפעריע (היינט לעטלאנד) צו זיין פאטער, הרב שניאור זלמן, א סוחר און א חב"דסקער חסיד. ער האט יונגערהייט אנגעהויבן צו ארבעטן אין עסקנות, במשך פון דער צייט איז ער געווארן דער פארזיצער פון דער אגודת ישראל פארטיי. ער איז געווען א דעלעגאט אין דעם לעטישן פאלראמענט, און ער האט געפירט די יידישע קהילה אין לעטלאנד ביז 1940.
ער איז געווען א פערזענלעכער פריינד פון קארליס אולמאניס, וואס איז שפעטער געווארן דער דיקטאטאר פון לעטלאנד פון 1934 ביז 1940.
באפרייען דעם ליובאוויטשער רבי.
אין 1927 (ה'תרפ"ז), איז רבי יוסף יצחק שניאורסאהן, דער זעקסטער רבי פון ליובאוויטש, אריינגעלייגט אין טורמע, צוליב זיינע טעטיקייטן אויפשטעלן חדרים אינעם סאוועטן פארבאנד. דובין האט געדרוקט שווער אויף רוסלאנד, און געסטראשעט אויפצוהערן א טייל פונעם האנדל צווישן רוסלאנד און לעטלאנד. צום סוף האט באפרייט דעם רבי.
ער האט אויך אריינגעלייגט אסאך מי ארויסצופירן דעם רבי פון רוסלאנד.
נאך דעם וואס דער רבי איז באפרייט פונעם סאוועטן פארבאנד און ער האט זיך באזעצט אין ריגע, האט דובין אים באגלייט אויף זיין ערשטן וויזיט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע אין 1929.
זיינע סוף טעג.
אין 1940 האבן די רוסן אינוואדירט לעטלאנד און עס איינגענומען, די סאוועטן האבן ארעסטירט דובין, און זיי האבן אים געאורטיילט צו טורמע אין סיביר.
דובין איז נפטר געווארן אין דער שטאט טולע (סאוועטן פארבאנד), כ' אלול, תשי"ח.
רבי ירחמיאל משה האפשטיין (י' אלול ה'תר"ך - י"ג אלול ה'תרס"ט), איז געווען דער זעקסטער קאזשניצער רבי.
ירחמיאל משה איז געבוירן י' אלול תר"ך אין גראדזשיסק, פוילן, צו זיין פאטער רבי יחיאל יעקב האפשטיין, קאזשניצער רבי, זון פון רבי אלעזר האפשטיין, קאזשניצער רבי, זון פון רבי משה אליקים בריעה האפשטיין, קאזשניצער רבי, זון פונעם קאזשניצער מגיד, און צו זיין מוטער, שרה דבורה שפירא, א טאכטער פון רבי אלימלך שפירא, דער גראדזשיסקער רבי. ר"ח תמוז תרכ"ו איז ער פאר'יתומט פון זיין פאטער יונגערהייט, און זיין מוטער האט חתונה געהאט בזיווג שני צו רבי אשר פערלאוו פון סטאלין. ירחמיאל איז געהאדעוועט געווארן אין שטיב פון רבי אשר'ס פאטער, דער בית אהרן.
גאנץ יונג, אין תרל"ב איז ער געווארן א חתן מיט ברכה צפורה מירל, די טאכטער פון רבי מרדכי טווערסקי פון לאיעוו. י"ז סיון תרל"ב איז דער "בית אהרן" נפטר געווארן, און אין תרל"ג איז רבי אשר נסתלק געווען, איז די חתונה אפגעשטופט געווארן ביז תרל"ד.
אין תרמ"ד, ביי דער עלטער פון 24, איז רבי ירחמיאל משה צוריק קיין קאזשניץ, וואו מען האט אים אויפגענומען אלס אב"ד, און ער האט אנגעהויבן פירן די רעביסטעווע.
ער האט געפירט אסאך זאכן קארלינער מנהגים, וואס ער געזען ביי זיין שטיף־פאטער און שטיף־זיידע. ער האט גע'ירשנט דעם בית אהרן'ס קלארינעט און ער האט אויך געשפילט דעם פידל. ער איז געווען באהאוונט אין אסטראנאמיע, בפרט אין ענינים פון תקופות און מולדות.
ער איז נפטר געווארן י"א אלול תרס"ט, און ער ליגט אין קאזשניץ.
האפשטיין, ירחמיאל משה
רמב"ם הקריה הרפואית לבריאות האדם, מגדל סמי עופר
רמב"ם שפיטאל, איז דער גרעסטער שפיטאל אין צפון ישראל, און האט די מערסטע אפטיילונגען, פון מעדיצינישע באהאנדלונגען. און דינט אלס פאקולטעט פון טעכניאן אוניווערסיטעט. און ווערט פארעכנט אלס איינע פון די בעסטע שפיטעלער אין ישראל.
געגרינדעט דורך דעם בריטישן מאנדאט, בעיקר פאר די ענגלישע באהערדע און זייערע פאמיליעס, און פאר דער אראבישער באפעלקערונג, אין חיפה. אויפגעבויט נאנט צום פארט, און צו דעם באן צענטער, וואס די מאנדאטארישע רעגירונג האט אויפגעשטלט אין חיפה.
ביז דער אומאפהענגיקייט מלחמה זענען אלע באהאנדלט געווארן אייניג. ווען דער קריג האט אויסגעבראכן, האבן די צוויי קריגערישע זייטן, אריינגעברענגט די מיינונגס פארשידנהייטן אין שפיטאל, און ווען די אראבער זענען אנטלאפן, האבן די יידן איבערגענומען דעם שפיטאל.
אנהייב איז דער שפיטאל געווען א שטאטישער שפיטאל, וואס האט געדויערט א וויילע, ביז עס איז געווארן א רעגירונגס קאנטראלירטער שפיטאל. אין 1952, איז דער שפיטאל גערופן געווארן, אין עהרע פון רמב"ם.
דער שפיטאל דינט אלס היילונגס צענטער, אויך פאר צה"ל זעלנער, דעריבער איז דא א העליקאפטער לאנדונגס ארט אין שפיטאל, און סאלדאטן דורכאויס מלחמות, זענען האספיטאליזירט געווארן אינעם שפיטאל.
דער שפיטאל ווערט אויך גערופן די די געגנט פון מעדיצין פארן געזונטהייט פון דעם מענטשן.
כרמל טונעלן שאסיי איז א שאסיי, וואס ווערט אויפגעבויט אין חיפה. די רוטע פונעם שאסיי איז אונטערן כרמל בארג, דורך פיר טונעלן. עס פאנגט זיך אן ביי די דרום מערבדיקע אריינגאנג אין שטאט, פון שאסיי 2, עס פארט פון דארט אריבער נאנט צו די קאמערץ צענטער גרענד קניון. עס פארט אריבער אין טונעלן אונטער בארג, ווי עס קומט ארויס צום אויבערפלאך, און אין נווה שאנן געגנט, וועט זיין איינפיר און ארויספיר וועגן, וואס וועלן פארבינדן די שטאט צום שאסיי. דערנאך פארט עס ווידעראמאל אריבער אין טונעלן, ווי עס וועט זי פארענדיקן ביים קריות קרייצוועג.
די שאסיי וועט זיין לאנג, זעקס און א האלב קילאמעטער, פון זיי זענען איבער פיר און א האלב טונעלן.
עס וועט ווערן איינקאסירט וועגנגעלט, דורך צופארן איין טונעל זעקס שקל, צוויי צוועלף שקל. די טונעל איז הויך 20 פיס בערך, דערמעגלעכינג ברייטע לאסט אויטאס צו קענען אריבער פארן, איינער נעבן צווייטן.
דער ערשטער פלאן פון אויפבויען א טונעל, קומט פון דעם בריטישן מאנדאט. אבער ערשט אין די 1990ער יארן איז די פלאן ארויף אפן טיש, נאך מערערע פראבלעמען צווישן די געזעלשאפטן, און בענק, און אנדערע פראבלעמען האט מען זיך גענומען בויען די טונעלן און 2007, יעצט זענען שוין אלע טונעלן פארטיג, און אום 1טן דעצעמבער 2010 זענען די טונעלן געעפנט געווארן פארן פארקער, א האלב יאר פריער ווי געפלאנט.
ישראל שומאכער (1908, לאדזש - 21סטן מיי 1961,ישראל), איז געווען א זינגער, קאמיקער, און אן אקטיאר אין טעאטער, אויף יידיש.
שומאכער איז געבוירן אין לאדזש, פוילן, אין יאר 1908.
אין 1928, האט ער זיך אנגעשלאסן אין די קליין קונסט טעאטער, פון משה בראדערזאן. דארט האט ער באגעגנט זיין שותף שמעון דזשיגאן, וואס זיי האבן צוזאמען געגרינדעט, די דזשיגאן און שומאכער קאמישע פאר, וואס איז געווען זייער פאפולער, אין פוילן פון צווישן די צוויי וועלט מלחמות.
אין 1931 זענען די צוויי אריבער קיין ווארשע, ווי זיי האבן פארגעזעצט מיט זייער ארבעט, צוזאמען האבן זיי געשפילט אויף פילמען, איידער די אויסברוך פון דער צווייטער וועלט קריג.
ווען די נאציס האבן אינוואדירט פוילן, איז שומאכער אנטלאפן קיין ראטן פארבאנד, אינאיינעם מיט דזשיגאן, און דארט האבן זיי ווייטער פארגעשטעלט זייערע פרעזענטאציעס. ווען די אנדערס ארמיי, איז אויפגעשטעלט געווארן, האבן די צוויי זיך איינגעמאלדן, אבער די סאוועטן האבן געטענהט, אז די צוויי זענען דעזערטירער פון די רויטע ארמיי, און דעריבער זיי איינגעזעצט, און אן ארבעטס לאגער.
אין 1946, זענען די צוויי פארשוינט געווארן, און צוויי יאר שפעטער איז געגעבן געווארן ערלויבעניש פאר זיי, צו פארלאזן רוסלאנד. און זיי האבן זיך אומגעקערט קיין פוילן.
אין 1950 האבן זיי געמאכט עליה, און האבן געהאט גרויס סוקסעס מיט זייערע פארשטעלונגען, די רעגירונג איז דעמאלט געווען פארטון, אין טוישן די שפראך צו העברעיש, און האט דעריבער זיי געמאכט אסאך שוועריקייטן מיט זייערע פארשטעלונגען. שומאכער און דזשיגאן, האבן פארלאזט דאס לאנד, און זענען געפארן קיין ארגענטינע, דארט האט קיינער זיי נישט געמאכט קיין פראבלעמען. צום סוף נאך אן אויסגלייך, אין וועלכע א דריטל פון זייערע פארשטעלונגען וועלן זיין העברעיש, זענען זיי צוריק געקומען.
אין 1960 האבן די צוויי פארטנערן זיך פארנאנדער געטיילט, נאכן האבן מערערע מיינונגס פארשידענהייטן. דאס איז שוין נאך א לענגערע צייט, וואס די צוויי האבן צוזאמען אויפן בינע, נישט אויסגעטוישט קיין ווארט צווישן זיך. שומאכער האט געגרינדעט זיין אייגענע טעאטער, און האט פארגעשטעלט "קידוש השם" פון שלום אש.
אום 21סטן מיי 1961, נאכן נישט זיין געזונט, איז ער געשטארבן אין ישראל. ער האט איבער געלאזט א ווייב און א טאכטער.
אַװאַטאַר (ענגליש: "Avatar") איז אַ פיקטיווע וויסנשאפט פילם פון 2009. דער פֿילם איז אַרױס אױך אױף אַ 3D װערסיע. דער רעזשיסאָר פֿונעם פֿילם איז דזשיימס קאמעראן, וועלכער האט אויך רעזשיסירט דער בארימטען פילם "טיטאניק".
עס איז געווען דער ערשטער פילם צו פארדינען מער ווי צוויי ביליאן דאלאר.
א המשך-פילם מיטן נאמען "אוואטאר 2" וועט ווערן באפרייט דעם 17סטן דעצעמבער 2021, און "אוואטאר 3" דעם 22סטן דעצעמבער 2023.
די געשיכטע פאסירט אין יאר 2154 ווען די מענטשן פון דער וועלט ווילן ארויסנעמען נאטירלעכע מינעראלן פון אונטער א ריזיגן בוים אינעם וועלט פאנדורא וואו עס וואוינען די נאווי'ס.
דזשעק סאלי, ד"ר נארם ספעלמאן און דר. גרעיס גייען אהין אריין דורכן אוואטאר סיסטעם זיי איבערצורעדן ארויסצוקומען.
למעשה ווילן זיי נישט, דער קאלאנעל אטאקירט און ברענגט אונטער דעם בוים מיט מיסלס, דאן דרייען זיך אוואטארס אויס די קעפ קעגן דער ארמיי און נעמען זיך אן פאר די נאווי'ס.
למעשה געווינען די נאווי'ס און פארטרייבן די מענטשן פון דארט. דזשעק סאלי ווערט פארליבט אין די טאכטער פונעם פירער, וועלכער נעמט איבער פירערשאפט.
דער ענגלישער בירגערקריג איז געווען א תקופה פון קעמפן צווישן די שטיצער פונעם ענגלישען פארלאמענט און די שטיצער פונעם מלך טשארלס דער ערשטער.
צום סוף האט מען באשולדיגט טשארלס מיט הויכפאראט און מ'האט אים הינגעריכטעט.
נאכדעם איז אליווער קראמוועל געווארן דער הערשער פון ענגלאנד ביז זיין טויט.
הרב יהודה מאיר אבראמאוויטש (י' אב ה'תרע"ד, 1914, לאדזש, פוילן – ב' אייר ה'תשס"ז, 20סטן אפריל 2007) איז געווען א ישראלדיקער פאליטיקער. ער איז געווען דער פארזיצער פונעם וועלטלעכן עקסעקוטיוו פון אגודת ישראל פון 1980–2007, אלגעמיינער סעקרעטאר פון אגודת ישראל אין די אנהייב יארן פון מדינת ישראל און א כנסת דעפוטאט אין דעם זיבעטן, אכטן און ניינטן כנסת. פון 1977 ביז 1981 איז ער געווען וויצע-פארזיציער פונעם כנסת.
נולד י' אב תרע"ד (3.9.1914) בלודז (פולניה). לאביו אברהם חנוך ולאמו אסתר
הרב אבראמאוויטש איז געבוירן י' אב תרע"ד אין לאדזש, רוסלענדישע אימפעריע (היינט פוילן), צו זיין פאטער, אברהם חנוך אבראמאוויטש און זיין מוטער אסתר. ביי ניין חדשים איז ער געווארן פאר'יתומט פון זיין פאטער, און ביי די בר מצוה יארן איז זיין מאמע געשטארבן, און זיין פעטער האט אים געהאדעוועט. הרב מאיר שפירא פון לובלין האט אים געטראפן ווען ער איז ארומגעפארן אין אייראפע זוכן תלמידים פאר זיין ישיבה. אזוי איז יהודה מאיר אבראמאוויטש געווארן א תלמיד ישיבת חכמי לובלין און האט באקומען דארט היתר הוראה.
רבי מאיר שפירא האט אים באשטימט צו זאגן א דף היומי שיעור אין דעם בית המדרש פונעם חוזה פון לובלין; זיין שיעור איז געווען זייער פאפולער, און האט געהאט מער ווי פופציג מיטגלידער.
ער האט חתונה געהאט אין פוילן מיט חנה ווידיסלאווסקי, א טאכטער פון ישראל (זאב) ווידיסלאווסקי און אן אייניקל פון ר' מענדל קאמינער, פרעזידענט פון אגודת ישראל אין פוילן און א שוואגער פונעם שפת אמת פון גער.
אין 1935 איז ער ארויף קיין ארץ ישראל, און פאר פינף איז ער געווען א מגיד שיעור אין גמרא. ער איז געווען א מיטגליד אינעם וועלטלעכן עקסעקוטיוו פון אגודת ישראל. אין 1940 האט מען אים באשטימט אלגעמיינער סעקרעטאר פון אגודת ישראל אין ארץ ישראל.
פון 1955 ביז 1971 איז ער געווען וויצע־בירגערמייסטער פון תל אביב. אין 1971 איז ער אריין אין כנסת, נאך דער פטירה פון הרב יצחק מאיר לעווין. ער האט געדינט אלס כנסת דעפוטאט פון דער אגודת ישראל פארטיי ביז 1981.
פערנאַנדאָ אַלאָנסאָ דיאַז (באוואוסט מיטן נאמען נאַנדאָ, געבוירן 29סטן יולי 1981) איז אַ שפאנישער פארמעסט שאָפער פֿאָרמולאַ 1. ער קען ווערן יאַנגגאַסט פ1 וועלט מייַסטער טיטל ווען די יאָר 2005 אין די עלטער פון 24 יאר און 59 טעג, אַזוי די 33-יאָר-אַלט רעקאָרד אָונד דורך עמערסאָן פיטטיפּאַלדי אַלט 25 יאר און 273 טעג ווען עס וואַן דער וועלט טיטל אין 1972. רעקאָרדס זענען סאַלווד לויס האַמילטאָן אויף די 2008 ראַסינג צייַט.
אַלאָנסאָס דעבוט אין 2001 מיט דער מאַנשאַפֿט מינאַרדי. אין די יאָרן 2002 ביז 2006 איז ער געווען אייַנגעשלאָסן אין דער רענאַולט מאַנשאַפֿט. ווייל האט צייַט צו פאַרבינדן די מאַנשאַפֿט מאַקלעראַן בשעת דעם 2007 סעזאָן, אַלאָנסאָ ס רענאַולט און דאַן אומגעקערט צו די מאַנשאַפֿט אין 2008 און 2009 צייטן. זינט די יאָר 2010 ער געשטארקט די איטאַליעניש מאַנשאַפֿט, סקודעריאַ פערראַרי מיט פעליפּע מאַסאַ.
אַנגאלאַ () (אפיציעל די רעפובליק פון אנגאלא) איז א לאנד אין דרום־מערב אפריקע וואס גרענעצט נאמיביע אין דרום, די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא אין צפון, און זאמביע אין מזרח; די קאבינדע ענקלאווע גרענעצט אויך די רעפובליק פון קאנגא. די הויפטשטאט איז לואנדע. ביז 1974 איז אנגאלא געווען א קאלאניע פון פארטוגאל; נאך זיין באפרייאונג האט אויסגעבראכן א בירגערקריג וואס האט געדויערט 30 יאר.
אנגאלא איז רייך אין נאטירלעכע אוצרות, צווישן זיי נאפט און בריליאנטן.
זשיימס וואט (; 19טן יאנואר 1736 - 19טן אויגוסט 1819) איז געווען א שאטישער ערפינדער און מעכאנישער אינזשעניר, וואס האט פארבעסערט דעם פארע מאטאר אויף א יסודותדיגן אופן און אזוי געווען א שטארקער גורם פאר דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע סיי אינעם קעניגרייך פון גרויסבריטאניע סיי אין דער וועלט.
אין 1774 האט וואט אויפגעשטעלט א פאבריק אין בירמינגהאם צו פאבריצירן זיין פארע מאטאר.
מאלייזיע איז א פעדעראלע קאנצטיטוצאנעלע מאנארכיע אין דרום-מזרח אזיע. זי האט דרייצן שטאטן און דריי פעדעראלע טעריטאריעס, וואס באדעקן א שטח פון יבשה פון 329,845 קוואדראט ק"מ. איר הויפטשטאט איז קואלא לומפור (אויפן האלבאינזל מאלייע). די באפעלקערונג איז העכער פון 28 מיליאן.
דאס לאנד האט צוויי ראיאנען, האלבאינזל מאלייע און מאלייזיעשער בארנעא (מזרח מאלייזיע), און דער דרום כינע ים שיידט צווישן זיי. מאלייזיע גרענעצט טיילאנד און ברוניי צו צפון, אינדאנעזיע און סינגאפור צו דרום. זי איז נאנט צום עקוואטאר און האט א טראפישן קלימאט.
מאלייזיע איז נאנט צום עקוואטאר, און האט א טראפישן קלימאט.
רייבראט איז א דארף אין באכניע דיסטריקט, קליינפוילישע וואויוואדעשאפט, אין דרום פוילן. ביזןן ערשטן וועלט קריג איז עס געווען מערב גאליציע. עס געפינט זיך 5 ק"מ דרום־מערב פון ליפניצע מוראוונע, 18 ק"מ דרום פון באכניע, און 47 ק"מ דרום־מזרח פון דער ראיאן הויפטשטאט קראקע.
דאס דארף האט א באפעלקערונג פון 2,320.
קריגס פירער איז דער נאמען פון א גענעראל, וואס פירט אן אלע פאליטישע, און מיליטערישע אנגעלענהייטן פון ארמיי, ווי דאס פלאנירן, אדער מאכן סטראטעגיעס, און פירן דעם ארמיי צום שלאכטפעלד אין פאל א קריג ברעכט אויס, און אין עטליכע פעלער אויך אפמאכן וואס די מיליטערישע געברויכן פארלאנגט פאר זיך.
אין די צייטן פון די יידן אין ארץ ישראל, אלס א זעלבסטשענדיקע קעניגרייך, זענען די קריגס פירער באצייכענט געווארן אויך אלס ארמייס מיניסטער, אדער אין תנ"ך אויף העברעיש שר הצבא, וואס ער האט פערזענליך געפירט די ארמיי צום קריג. אין מערערע פעלער זענען געווען עטליכע, וואס האבן צוזאמען געטון די ארבעט. אדער די קעניג האט געטון די ארבעט פון די קריגס פירער.
היינט איז די וועלט אנדערש. אין די פאראייניקטע שטאטן, איז די פרעזידענט אמאל געווען פארעכנט אלס קריגס פירער, היינט איז עס מער נישט אזוי, און ווערט אנגעפירט דורך די גענעראלן פון פארטיידיגונגס מיניסטעריום, וואס האט א שעף, און אויך סעקרעטאר פון די פארטיידיגונג, די פאזיציע פון קריגס פירער, איז צעטיילט געווארן צו אסאך מענטשן.
היינט אין ישראל, וועלן אלע מענטשן וואס געפונען זיך אין די זיכערהייטס אגענטורן, ווי דער זיכערהייטס מיניסטער, שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל, און די גענערעלער, וועלן אלע צוזאמען פארעכנט ווערן אלס קריגס פירער, ווען אלע האבן ווען די באפולמעכטיקונג, אויף אלע אפטיילונגען אין מיליטער. אמאל זענען טאקע אלע פאזיציעס געווען אונטערגעווארפן, אונטערן אויטאריטעט פון איין מענטש. אבער היינט זענען די פאזיציעס צעטיילט יעדער אויף זיין געביט.
אין די היינטיקע וועלט, וועלן מענטשן שוין מער נישט באצייכענט ווערן אלס קריגס פירער, וויבאלד אלעס איז צעטיילט געווארן צו מערערע מענטשן.
דאספלעצל איז א געגנט אין פאריז, פראנקרייך. גענומען פון ווארט פלאץ איז אן אלטע יידישע געגנט, אין פערטע קווארטל אין פאריז.
אנגעפאנגען האט זיך עס, ווען די פאריזער יידנטום איז פארטריבן געווארן פון שטאט, מיט אריבער 600 יאר צוריק, האבן זיי זיך דארט באזעצט. מיט יארן שפעטער אין די ענדע ניינצטען יאר הונדערט, און אין צוואנציגסטן יארהונדערט, זענען אסאך יידישע אימיגראנטן, אנגעקומען קיין פראנקרייך, אנהייב מיינליך פון מזרח אייראפע, שפעטער בעיקר פון צפון אפריקע.
די גאסן זענען פיל מיט יידישע געשעפטן, בתי מדרשים, און בעקערייען, רעסטאראנטן פון יידישן קיך.
די שווערסטע צייטן האט די יידישע געגנט דורכגעלעבט, ביי דער צווייטער וועלט קריג, ווען חורבן אייראפע האט זיי נישט אויסגעמיטן, און מערערע איינוווינער זענען פארשיקט געווארן צו די טויט לאגערן.
די פאריזע שטאטראט, האט אויפגעהאנגען א שילד, מיטן נאמען פון געגנט, און געשריבן דארט די היסטאריע פון געגנט. די באפעלקערונג, איז א רעליגיעזע אין מערסטנטייל.
רבי יעקב עקיבא סופר (א' אלול ה'תקצ"ט, פרעשבורג - ב' טבת ה'תרע"ב, פרעשבורג) איז געווען א זון פונעם כתב סופר און זיין ווייב חוה לאה ווייס.
זיין זון איז געווען הרב שלמה סופר, מחבר פון "זכרון לדוד".
רבי נתן געשטעטנער פון בני ברק איז זיינס אן אוראייניקל.
מיידאנעק, איז א טויט לאגער, וואס געפונט זיך פיר קילאמעטער פון לובלין, פוילן. דער נאמען "מיידאנעק" שטאמט פונעם נאמען פון "מיידאן טאטארסקי" באצירק אין לובלין; אזוי האבן די איינוואוינער גערופן דעם קאצעט. אין דייטשיש איז עס גערופן געווארן לובלינער קאנצענטראציע לאגער. אנדערש ווי אין אנדערע טויט לאגערן, ווי אוישוויץ, טרעבלינקע, איז דער לאגער געווען אין אן אפן פלאץ, אן א צוים און אן שטעכלדראטן. די נאציס האבן ביים פארלאזן דעם לאגער, נישט פארברענט אדער פארווישט די שפורן פונעם לאגער, און אלעס איז פארבליבן, ווען די רוסן האבן באפרייט מיידאנעק.
דער לאגער איז אויפגעשטעלט געווארן, אויפן באפעל פון היינריך הימלער, וועלכער האט באזיכט לובלין יולי 1941. פון אנהייב איז מיידאנעק געווען א לאגער פאר געפאנגענע, אנגעפירט דורך די עס.עס., אין 1943 איז דער לאגער געווארן א פארניכטיגונגס לאגער.
די צאל אומגעקומענע אין לאגער, ווערט געשאצט אויף 200,000, פון זיי ארום זעכציק טויזנט יידן. און די אנדערע רוסישע און פוילישע געפאנגענע. די אומברענגען איז געווען אין גאז קאמערן, און אין אויווענעס.
ווי אויך זענען אין לאגער געווען געפאנגענע וואס האבן געארבעט אלס צוואנגס ארבעטער, אין פאבריקן וואס האבן פראדוצירט וואפן און אמוניציע, פאר'ן דייטשן מיליטער.
אום ענדע יאר 1943, איז פארגעקומען א מאסן שחיטה אין מיידאנעק, וואס די נאציס האבן גערופן די שניידן חגא, לאסט אויטאס זענען געברענגט געווארן, און מיט מוזיק וואס פארטייבט די אויערן, האבן זיי גענומען יידן צו גריבער, וואס זענען שוין פון פריער אויסגעגראבן געווארן, האבן זיי אומגעברענגט אלע יידן, וואס זענען געברענגט געווארן צו די גריבער. אין יענעם טאג זענען 18,400 לאגער געפאנענע אומגעקומען.
אין יולי 1944, איז דער לאגער אויסגעליידיקט געווארן, טויזענט געפאנגענע זענען גענומען געווארן צו א טויט מארש, און די וואס זענען פארבליבן, זענען באפרייט געווארן דורך דער רויטער ארמיי. די נאציס האבן נישט באוויזן צו פארניכטן דעם לאגער, ביי זייער ריקצוג.
אין אוגוסט 2010, האט א פייער אויסגעבראכן אין דעם אלטן לאגער, און האט געברענגט א שווערן שאדן צו דעם לאגער, די פוילישע אינסטאנצן האבן איבערגעגעבן, אז א גרויסע טייל פון די שיך קאלעקציע, און א טייל פון די האלצערנע באראקן, זענען פארברענט געווארן.
סאַוואַנאַה () איז די גרעסטע שטאט אין דער טשאטעם פארוואלטונג, אין דעם יו עס שטאַט דזשארזיע.
די שטאט איז געגרינדעט אין 1733, און איז געווארן, אין 1751, די ערשטע הויפטשטאט פון דער קעניגעלעכער קאלאניע פון דזשארדזיע.
סאוואנאה באדעקט א שטח פון 202.3 קוואדראט ק"מ, פון דעם איז 8.8 קוואדראט ק"מ (4.31%) וואסער. סאוואנאה איז דער גרעסטער פארט אין דזשארדזיע.
די באפעלקערונג פון סאוואנאה איז 134,669 (געשאצט, 2009). דער בירגערמייסטער איז אטיס זשאנסאן.
די בעלגישע מאנארכיע איז א קאנסטיטוציאנעלע מאנארכיע אויפגעשטעלט דעם 22סטן נאוועמבער, 1930. נאכדעם וואס בעלגיע איז געווארן זעלבשטענדיק, האט מען אויפגענומען פרינץ לעאפאלד דער ערשטער פאר די קעניג קעניג. די מאנארכיע גייט בירושה, און דער היינטיגער מלך איז אלבערט דער צווייטער. זיין אפיציעלער טיטל איז מלך פון די בעלגיער (,).
אין בעלגיע, ווערט דער יורש נישט קיין מלך ביז ער שווערט די "שבועה פון דער קאנסטיטוציע" אין די דריי אפיציעלע שפראכן פון בעלגיע: פֿלעמיש, פראנצויזיש און דייטש.
די מאדערנע אלימפיאַדעס (;) זענען די פירנדע אינטערנאציאנאלע ספארט פאסירונגען סיי זומער סיי ווינטער ספארט פארמעסטן מיט טויזנטער מיטטיילער אטלעטן פון ארום דער וועלט באטייליגן אין פארשידענע פארמעסטן. מער ווי 200 פעלקער באטיילן אין די אלימפיאדעס.
די אלימפיאַדע קומט פאר יעדע פערטע יאר אין אן אנדער שטאט. צוויי יאר נאך א זומער אלימפיאדע קומט פאר א ווינטער אלימפיאדע. די ארגינעלע אלימפיאדעס זענען געהאלטן געווארן אין אוראלט גריכנלאנד. די מאדערנע אלימפיאדע האט מען געהאלטן צום ערשטן מאל אין אטען אין 1896.
די ערשטע דריי אטלעטן אין יעדן ספארט באקומען מעדאלן פון גאלד, זילבער און בראנז.
פארויסגייער.
דעם טערמין ״אלימפיאדע״ האט מען געניצט צו באשרייבן פארשיידענע אטלעטישע געשעענישן זייט דעם 17טן יארהונדערט. דער ערשטער אזוינע איז געווען די ״קאטסוואלד אלימפיאדע״ וואו מען איז צוזאמענגעקומען יעדע יאר פאר עטלעכע ספארטן. דער אדוואקאט ראבערט דאווער האט ארגאניזירט די אלימפיאדע צווישן 1612 און 1642.
צווישן 1862 און 1867, האט די שטאט ליווערפול געהאלטן א יערליכע ״גרויס-אלימפיאדע פעסטיוואל״. די דאזיקע אלימפיאדע איז געווען די ערשטע וואס זענען געווען אינגאנצן פאר אמאטארן און מיט אן אינטערנאציאנאלן ארויסקוק. דער פראגראם פון דער ערשטער מאדערנער אלימפיאדע אין אטען אין 1896 איז געווען כמעט דער זעלבער ווי ביי דער ליווערפול אלימפיאדע. אין 1865 האבן האלי, ברוקס און ע. ג. רעוונשטיין געגרינדעט די נאציאנאלע אלימפישע אסאציאציע אין ליווערפול, א פארויסגייער פון דער בריטישער אלימפישער אסאציאציע. אירע גרינדונג ארטיקלען האבן געשאפן דעם ראם פארן אינטערנאציאנאלן אלימפישן טשארטער. אין 1866, האט מען ארגאניזירט אין גרויסבריטאניע א נאציאנאלע אלימפיאדע אין דעם לאנדאנער קריסטאל פאלאץ.
אין די יארן 1870 און 1875 האט מען געהאלטן אלימפיאדעס אין דעם פאנאטינייקא סטאדיאן אין אטען, גריכנלאנד. דרייסיק טויזנט צוקוקער זענען געווען אנוועזנד ביי דער 1870 אלימפיאדע; פון דער 1875 אלימפיאדע איז נישט געבליבן קיין אפיציעלן בייזיין באריכט. אין 1890, נאך זיין בייזיין ביי די אלימפישע שפילן פון דער ווענלאק אלימפישער געזעלשאפט, האט באראן פיער דע קובערטען געשאפן דעם אינטערנאציאנאלן אלימפיאדע קאמיטעט. קובערטען האט אנטוויקלט די ווערק פון ברוקס און זאפאס מיט דער כוונה צו שאפן אן אלימפיאדע וואס וועט פארקומען יעדע פיר יאר אין אן אנדער לאנד. ער האט דאס פארגעשלאגן ביי דער ערשטער זיצונג פון דעם נייעם אינטערנאציאנאלן אלימפיאדע קאמיטעט (IOC). מען האט געהאלטן די זיצונג פון 16טן יוני ביזן 23סטן יוני, 1894, ביים סארבאן אוניווערסיטעט אין פאריז. דעם לעצטן טאג פון דער זיצונג האט מען באשלאסן אז די ערשטע אלימפיאדע אונטער דעם אינטערנאציאנאלן אלימפיאדע קאמיטעט וועט מען האלטן צוויי יאר נאכהער אין אטען. דער IOC קמאיטעט האט דערוויילט דעם גריכישן שריפטשטעלער דעמעטריוס וויקעלאס צו זיין דער ערשטער פרעזידענט.
1896 אלימפיאדע.
עפֿענען צערעמאניע אין דעם פאַנאַטינייקאַ סטאַדיאן
די ערשטע אלימפיאדע וואס איז געהאלטן געווארן אונטער דעם IOC איז פארגעקומען אין דעם פאנאטינייקא סטאדיאן אין אטען אין 1896. אין יענער אלימפיאדע האבן מיטגעטיילט 241 אטלעטן פון 14 לענדער וואס האבן קאנקורירט אין 43 פֿארמעסטן. עוואַנגעלאס זאַפאַס מיט זיין שוועסטער־קינד קאנסטאַנטינאס זאַפאַס האבן געהאט איבערגעלאזט צו דער גריכישער רעגירונג א קרן פאר צוקונפדיקע אלימפיאדעס. פון דעם קרן האט מען פינאנצירט די 1896 אלימפיאדע. געארג אַוועראוו האט שיין בייגעשטייערט ברייטהארציג צו באנייען דעם סטאדיאן לכבוד דער אלימפיאדע. אויך האט די גריכישע רעגירונג אריינגעלייגט געלט וואס זיי האבן געקלערט צוריקבאקומען דורך פארקויפן בילעטן און ספעציעלע אנדענק בריוומארקן.
רשימה פון זומער אלימפיאדעס.
זייט מען האט באנייט די אלימפיאדעס אין 1896 זענען פארגעקומען 30 אלימפיאדעס. די זעקסטע אלימפיאדע אין 1916, די צוועלפטע אין 1940 און די דרייצנטע אין 1944 האט מען נישט געהאלטן צוליב דער ערשטער וועלט מלחמה או דער צווייטער וועלט מלחמה.
די וואלאזשינער ישיבה (אפיציעל ישיבת עץ חיים) איז געווען די "מוטער ישיבה" פון די ליטווישע ישיבות. זי איז געגרינדערט געווארן אין 1802 אינעם שטעטל וואלאזשין, מינסקער גובערניע, ליטא (היינט בעלארוס), רוסלענדישע אימפעריע, דורך רבי חיים וואלאזשינער. די ישיבה האט זיך ביז די רוסישער רעגירונג האט זי פארמאכט מיט דער טענה אז מען זאל לערנען רוב פון טאג לימודי חול.
נאך ר' חיים איז געווארן דער ראש ישיבה זיין זון ר' יצחק.
אין 1895 האט רבי רפאל שפירא געעפנט די ישיבה פונדאסניי, ביזן צווייטן וועלט קריג.
דבר השם איז א בלאג אין אידיש וואס איז אוועקגעשטעלט אויף אן אופן צו זיין עפעס צווישן א בלאג און א ספר. דאס הייסט אז אנדערש ווי ביי א געווענליכע בלאג וואס איז אויסגעשטעלט בלויז ווי א טאג בוך, מיט ארטיקלען אין כראנאלאגישען סדר, איז עס געצילט צו זיין אויסגעשטעלט לויט אן אינהאלט מיט א לאגישען סדר. ווידער איז עס נישט ממש א ספר אינעם זון פון א טראדיציאנאלען ספר וואס בלייבט אייביג אזוי ווי עס איז געווען ווען מען האט עס געקויפט, נאר עס טוט זיך שטענדיג בייטן מיט נייע ארטיקלען וואס קומען צו, און פארבעסערונגען צו די אלטע.
די טעמע פון די בלאג איז "די רייד פונעם אייבערשטען", וואס איז, לויט די שרייבערס פון דעם בלאג, סינאנים מיטן אמת, דעריבער איז די ציל פונעם בלאג צי דערגרונטעווען די אמת, בעיקר אין די ענינים ווי מענטשן האבן גערעדט אין נאמען פונעם אייבערשטען, און אזוי ארום דערגיין וואס פונקטליך איז די רייד פון השי"ת.
באָדעוויין פון בעלגיע (פולער נאמען: באדעוויין אלבערט קארעל לעאפאלד אקסעל מארי גוסטאף פון בעלגיע; פלעמיש: "Boudewijn Albert Karel Leopold Axel Marie Gustaaf van België"); 7טן סעפטעמבער 1930 - 31סטן יולי 1993) איז געווען דער פינפטער קעניג פון די בעלגיער, וואס האט געקעניגט פונם 17טן יולי 1951 און ביזן שטארבן. ער איז געווען דאס צווייטע קינד אין דער ערשטןער זון פון לעאפאלד דער דריטער און די קעניגן אסטריד, און א ברודער פון אלבערט דער צווייטער.
ביי די פינף יאר איז באדעוויין געווארן א יתום, ווען זיין מוטער איז געהרגעט געווארן אין א צוזאמענשטויס.
לעאפאלד דער דריטער פון בעלגיע (דער פולער נאמען: לעאפאלד פיליפס קארעל אלבערט מיינראד האבערטוס; אויף פלעמיש: "Leopold Filips Karel Albert Meinrad Hubertus Maria Miguel") געבוירן 3טן נאוועמבער 1901 – 25סטן סעפטעמבער 1983, איז געווען דער פערטער קעניג פון די בעלגיער. ער האט געוועלטיגט פון 23סטן פעברואר 1934 ביז ער האט אויפגעגעבן די טראן פאר זיין זון אינעם 16טן יולי 1951. לעאפאלד דער דריטער איז געווען א קינד פון אלבערט דער ערשטער און זיין ווייב עליזאבעט. ער האט חתונה געהאט צו אסטריד פון שוועדן דער טאכטער פון קארל דער פרינץ פון שוועדן, און האבן געהאט דריי קינדער.
ווען די נאציס האבן אינוואדירט בעלגיע, אין יאר 1940, איז ער געווען קעניג, און ער איז אנטלאפן קיין לאנדאן, ענגלאנד, אינאיינעם מיט זיין רעגירונג, און אויפגעשטעלט די בעלגישע רעגירונג אין גלות, ביז די אליאירטע האבן צוריק איינגענומען בעלגיע.
אלבערט דער ערשטער פון בעלגיע (בריסעל, 8טן אפריל 1875 - מארש-לע-דאם, 17טן פעברואר 1934) (זיין פולער נאמען: אלבערט לעאפאלד קלעמענט מארי מיינראד; פלעמיש: Albert Leopold Clément Marie Meinrad), דער דריטער קעניג פון די בעלגיער פון 23סטן דעצעמבער 1909 ביזן שטארבן.
אלבערט איז דאס פינפטן קינד, און דער צווייטער זון, פון פרינץ פיליפ פון פלאנדערן (וואס איז א ברידער פון לעאפאלד דער צווייטער) און פרינצעסין מארי פון האהענצאלערן. פרינץ פיליפ איז געווען דער דריטער זון פון לעאפאלד דער ערשטער פון בעלגיע.
LOST (פֿון ענגליש, ס'טײַטש פֿאַרבלאָנדזשעטע) איז אַ פאפולערע אַמעריקאַנער טעלעוויזיע סעריע וואָס געהערט צום דראַמאַ זשאַנער אין סוף פֿונעם 2004.
די סעריע זעט אויס בעלעטריסטיק, אבער די שאפערס זאגן אז ביים ענדע וועט מען זען אז אלע מאדנע פאסירונגען אין דער פילם איז רעאליסטיש.
די געשיכטע איז איבער אַן אַעראָפּלאַן (מיטן נאמען אשיאניק 815) אויפן וועג פון אמעריקע קיין אויסטראליע, וואס איז אומגעפאלן אין אן אינדזל אין דעם פאציפישן אקעאן, און איבער די געראטעווע לעבנס געשעענישן אינעם אינדזל.
לעאפאלד דער ערשטער פון בעלגיע (16טן דעצעמבער 1790 - 10טן דעצעמבער 1865) (זיין פולער נאמען: לעאפאלד יאריס כריסטיאן פרעדריק; פלעמיש: Leopold Joris Christiaan Frederik) (געהערט צו די זאקסען-קאבורג-גוטהא משפחה). ער איז געקרוינט געווארן אום 1831 אלץ דער ערשטער קעניג פון בעלגיע.
יריחו, איז אן אוראלטע שטאט, וואס געפונט זיך אין ארץ ישראל, היינט אין מערב ברעג, און איז קאנטראלירט דורך די פאלעסטינע אויטאנאמיע. די שטאט געפונט זיך אין עמק הירדן, צען קילאמעטער צפון, פון טויטע ים, און די הויכקייט שטייט ביי 250 מעטער אונטערן ים פלאך, וואס מאכט די שטאט אלס נידריקסטע שטאט אין די וועלט.
די היסטאריע פון שטאט איז גאר אן אלטער, לויט די יידישע היסטאריע, ווען די יידן זענען אנגעקומען קיין ארץ כנען, איז יריחו געווען די ערשטע שטאט, וואס יהושע בן נון האט איינגענומען. די ארכעאלאגיע, איז געווען פארנומען יארן, מיט טרעפן און אויספארשן אלטע ארטיקלען אויפגעגראבן אין יריחו.
אין תנ"ך שטייט, אז יהושע האט באשוווירען די יידן, נישט איבערצובויען די שטאט. אין ספר מלכים ווערט דערמאנט ווי חיאל בית האלי, האט אנגעפאנגען איבערבויען די שטאט, אין די צייטן פון אחאב, און ער האט מיאוס אפגעשניטן.
די שטאט איז א נאמען נאך די כנענים, וואס האבן געדינט די לבנה (ירח).
נאכן מלחמת השחרור, האט אבדאללא קעניג פון יארדאניע, אנעקסירט די מערב ברעג, צו זיין לאנד יארדאניע, וואס האט אנגעהאלטן ביז די זעקסטאגיקע מלחמה, ווי צה"ל האט איינגענומען די שטאט.
נאך די אסלא אפמאך, איז יריחו געווען די ערשטע געגנט אריבערצוגיין צו פולע פאלעסטינער קאנטראל, וואס האלט אן ביז היינט, אפילו ביי דער צווייטער אינטיפאדע, האט ישראל געשיקט אירע זעלנער צו פארנעמען שטעט, וואס האבן פאראורזאכט טעראר אטאקעס, און שווערע אומרוען, איז יריחו נישט געטשעפעט געווארן כמעט, און די שטילקייט איז נישט איבערגעריסן געווארן.
די אלטע בית הכנסת אין יריחו, "שלום על ישראל" פון דער 6טער י"ה, איז פארברענט געווארן דורך פאלעסטינע מיליטאנטן דורכאויס די אינטיפאדע.
א קאזינא וואס איז געווען אין שטאט, האט אויפגעהערט פונקציאנירן דורכאויס די אינטיפאדע, און עטליכע מאל זענען פארגעקומען שיסערייען פון די געביידע.
לויט דער סטאטיסטיק אפטיילונג פון די פאלעסטינע אויטאנאמישע רעגירונג, וווינען אין יריחו ריכטיק פאר 2003, 19,4000 איינוווינער, און אין באצירק נאך צוואנציק טויזענט איינוווינער. די באפעלקערונג אין די געגנט איז די נידריקסטע, פון אלע אנדערע שטעט ווי שכם, ראמאללא, חברון, און די אנדערע.
סאַן מאַרינאָ (, ביינאמען: "La Serenissima") איז די עלטסטע רעפובליק אין דער וועלט, געגרינדעט אין 301. זי איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אינגאנצן ארומגענומען מיט איטאליע.
סאן מארינא האט א שטח פון 61 קוואדראט קילאמעטער און א באפעלקערונג פון 30,000. די הויפטשטאט איז די שטאָט פון סאַן מאַרינא. סאן מארינא איז איינע פון די גאר קליינע שטאטן אין אייראפע (די אנדערע זענען אנדארא, ליכטנשטיין, מאלטא, מאנאקא און וואטיקאן), און זי האט די קלענסטע באפעלקערונג פון אלע מיטגלידער אין דער אייראפע ראט.
די אונגארישע רעוואלוציע, איז פארגעקומען אין יאר 1956, קעגן די קאמוניסטישע הערשאפט, און קעגן די איינפלוס פון די סאוועטן פארבאנד, אויף אונגארן. די רעוואלוציע איז פארגעקומען אין די מאנאטן פון אקטאבער, און נאוועמבער 1956. די רעוואלוציע איז אונטערגעברענגט געווארן, אויף א גאר ברוטאליש פארנעם, דורך די רויטע ארמיי, און 2,500 אונגארישע בירגער זענען אומגעקומען, און נאך 700 סאוועטישע זעלנער זענען געווען צווישן די טויטע, און נאך טויזענטע זענען פארווונדעט געווארן. אומגעפער א פערטל מיליאן בירגער זענען אנטלאפן, און אלס פליטים, זיך באזעצט אין אנדערע לענדער.
ווען די רויטע ארמיי האט איינגענומען אונגארן, ביי די ענדע פון צווייטער וועלט קריג, איז אונגארן אנגענומען געווארן אלס א לאנד, וואס האט צוגעהאלפן די נאציס, אנגעהויבן מיט מיקלאש הארטי, און פארגעזעצט מיט די פייל קרייץ.
אין 1948, האבן די קאמוניסטן איבערגענומען די פירערשאפט אין לאנד, און איינגעפירט א שווערע אינערן פאליטיק, כדי צו טוישן דאס לאנד צו א קאלעקטיווע, וואס האט אויפגעברויזט די באפעלקערונג, צו באהערשן די קאמוניסטן אויפן באפעלקערונג, איז אויפגעשטעלט געווארן די "געהיימע אונגארישע פאליציי", וואס האט אנגעזייט טעראר צווישן די בירגער.
אורזאכן צום אויפשטאנד.
ווען סטאלין איז געשטארבן, האט געהערשט אין די קאמוניסטישע האריזאנט, די דע-סטאליניזאציע, ווי כרושטשאוו האט אנערקענט און פארדאמט די טעראריזם פון סטאלין, אין אונגארן האט דאס אויך געמיינט מאטיאש ראקושי, דער קאמוניסטישער דיקטאטאר. אימרע נאדזש איז געווארן פרעזידענט, פון 1953 ביז 1955, און ער האט דורכגעפירט עטליכע רעפארמען אין די פאליטיק.
אין פוילן, זענען אין יאר 1956, פארגעקומען עטליכע סטרייקן אין פויזן, פאר בעסערע אומשטענדן פאר ארבעטער. אין אקטאבער איז דער אלטער פוילישער רעגירער ערזעצט געווארן מיט וולאדיסלאוו גאמולקא, דאס האט געוויזן פאר די אונגארישע, אז עס איז דא א מעגליכקייט פאר א בעסערע צוקונפט.
לאסלא רייק, איז געווען א קאמוניסטישע פאליטיקער, וואס איז אומגעברענגט געווארן דורך די "אויסרייניגונגען" פון ראקושי, אין יאר 1949. ער איז אבער ריינגעוואשן געווארן, און א גרויסע לוויה איז דורכגעפירט געווארן דעם 6טן אקטאבער 1956. איבער 100,000 מענטשן האבן זיך באטייליקט, און פון די לוויה איז געווארן א מאסן דעמאנסטראציע, אנגעפירט בעיקר דורך סטודענטן.
די סטודענטן האבן פראטעסטירט, קעגן די אומשטענדן אין די אוניווערסיטעטן, און האבן אויפגעשטעלט סטודענטן גרופעס איבערן לאנד. די ארבעטער האבן נאכגעפאלגט, און זיי האבן אויפגעשטעלט ארבעטער פאראיינען.
אויסברוך פון רעוואלוציע.
אום 23סטן אקטאבער, איז פארגעקומען א פראטעסט אין די גאסן פון בודאפעשט, מיט א ריזיגע באטייליקונג, אונגארישע זעלנער האבן אראפגעריסן זייער רויטע שטערן פון די מונדירן, און עס געווארפן צו די מאסן, און האבן מארשירט אינאיינעם מיט די פראטעסטירער. די פארלאנגען פון די פראטעסטירער, זענען געווען מעסיקע. די געהיימע אונגארישע פאליציי, האט אבער גענומען שיסן אויף די באטייליקער, און האבן אומגעברענגט אכציק פראטעסטירער. דאס האט געברענגט צו ווילדע ראיאטן, ווי פאליציי אויטאס זענען פארברענט געווארן, געווער איז פארטיילט געווארן, דורך די ארבעטער אין די וואפן פאבריקן.
די קאמוניסטן זענען געווען ביי די מיינונג, אז אט אט גייט זיך עס פארענדיקן, און רויקייט וועט צריק קומען. עס איז קלאר געווען אז רוסלאנד וועט אריינשיקן סאלדאטן, און צוריק איינשטעלן די קאמוניסטישע הערשאפט. אין די לעצטע פרווו, איז אימרע נאדזש, אויפגענומען געווארן אלס פרעמיער מיניסטער, און האט אריינגעשטעלט עטליכע פון זיינע מענטשן אין די רעגירונג, און פרובירט איינשטילן די געמיטער.
די פראטעסטירער האבן נישט איינערקענט אין נאדזש, וועלכע איז טאקע געווען א רעפארמיסט, אבער איז נאך אלץ געווען א קאמוניסט. וואפן פאבריקן זענען אטאקירט געווארן, און אמוניציע איז געגעבן געווארן פאר די אויפשטענדלער, וועלכע האבן אפגעווארט די רוסישע ארמייען.
צווישן דעם 23סטן אקטאבער, ביזן 3טן נאוועמבער, זענען פארגעקומען שלאכטן איבער לאנד. די רוסן האבן ארויסגעצויגן זייערע טרופן פון די הויפטשטאט, און דערנאך בארינגעלט די שטאט, גרייט צו אטאקירן. אלע פאליטישע ארעסטאנטן זענען באפרייט געווארן, און אלטע אומלעגאלע פארטייען זענען צוריק ארויפגעשווימען אויף די אויבערפלאך.
אום 27סטן אקטאבער האט נאדזש, אויפגענומען א נייע רעגירונג, און א געוויסער קאדאר, אלס אויסערן מיניסטער, א קאמוניסט וואס איז ריינגעוואשן געווארן, נאך באשולדיקונגען פון די פאליציי. ער האט פארגעשטעלט א פלאן, ווי די רעוואלוציאנערן וועלן איינערקענט ווערן אלס א פארטיי, און די רוסן וועלן זיך ארויסציען פון אונגארן. נאדזש האט אנערקענט אין אלע נייע פארטייען וואס זענען אויפגעשטעלט געווארן, ער האט אויפגעלעזט די פארפיינטעטע געהיימע פאליציי. און דערקלערט די 15טן מערץ אלס נאציאנאלע חגא, לכבוד די רעוואלוציע. ער האט דערקלערט די ארויסטריט פון אונגארן, פון ווארשע פאקט.
און דערנאך האט ער אויפגעשטעלט א קאאליציע, מיט אנדערע פארטייען, וואס זענען לעגאליזירט געווארן.
כרושטשאוו, וועלכע האט געזען דעם אונטערגאנג פון א קאמוניסטישע נאכשלעפער פון רוסלאנד, איז געווען אנטשלאסן צו אונטערנעמען שריט. אונגארן האט אויסגערופן צו די פאראייניקטע פעלקער, אז זי איז א דעמאקראטיש לאנד, און זיי זאלן קומען צו הילף צו אונגארן.
די פאראייניקטע שטאטן, האט נישט איינגעזען אין אונגארן א ניי אליאירט לאנד, זיי האבן פארשטאנען אז דאס איז, אן אינערליכער שטרייט אינערהאלב די קאמוניסטישע געמיינדע. צו דעם אלעם איז די מערב וועלט געווען פארטון אין אנדערע זאכן, אמעריקע מיט די פרעזידענטליכע וואלן, פראנקרייך און בריטאניע, מיט די סועץ קאנאל קריזיס.
אויפן 4טן נאוועמבער האבן די סאוועטן אטאקירט, מיט אן ארמיי, פון רומעניע, און פון טשעכאסלאוואקיי. די רעגירונג פון נאדזש איז צעפאלן, און ער און זיינע מענטשן, זענען אריינגעלאפן אין די יוגאסלאווישע אמבאסאדאר, און פארלאנגט אנערקענונג אלס פליטים, נאך עטליכע טעג זענען זיי ארויס, נאכדעם וואס מען האט אים פארשפראכן, אז מען וועט אים נישט טון קיין שלעכטס, ווי ער איז נאר ארויס, איז ער גענומען געווארן קיין רומעניע, דערנאך איז ער געברענגט געווארן צוריק אויף אונגארן, ווי ער איז פאראורטיילט געווארן צום טויט, דורך א געריכט.
טויזענטע זענען אומגעקומען אין די שלאכטן, און קאדאר וועלכע איז אנטלאפן קיין מאסקווע פון אנהייב, איז צוריק און דערקלערט דאס אויפשטעלן א נייע רעגירונג. די רעוואלוציע איז אונטערגעברענגט געווארן אין דעצעמבער 1956, אבער אין 1957, זענען פארגעקומען מערערע סטרייקן, די סי-איי-עי האט באריכטעט, אז איבער 1,200, זענען הינגעריכטעט געווארן שוין נאכן ענדע פון די קאמפן.
די אונגארישע האבן פארדינט, די געהיימע פאליציי האט אויפגעהערט צו פונקציאנירן.
וועלטס רעאקציע.
וואס די וועלט האט געזען אינעם רעוואלוציע, איז צעטיילט אין עטליכע מיינונגען, א טייל האבן געזען א פרווו צו ווערן א סאציאל דעמאקראטיע, אנדערע א קאמוניסטיש לאנד ווי יוגאסלאוויע, א טייל האבן געזען דאס לאנד געפירט דורך ארבעטער ראטן אלס אןאנארכיסטישע, די סאוועטן האבן געטענהט, אז עס איז א פרווו צוריק צושטעלן די פאשיסטן, ווי מיקלאש הארטי, און די פייל קרייץ.
די פאראייניקטע פעלקער, וועלכע האט זיך אריינגעמישט אין די סועץ מלחמה, האט געוויזן אז דריטע וועלט לענדער, און די קאמוניסטישע מדינות, קענען טון וואס זייער הארץ גלוסט, ביים גארנישט טון, אפצושטעלן די געוואלדטאטן.
היינט ווערן די רעוואלוציאנערן שטארק רעספעקטירט אין אונגארן. די קע גע בע וועלכע איז אריין נאכדעם וואס די געהיימע פאליציי איז געווארן פארשלאסן, האט זיך געפונען אין זעלבן געביידע פון די געשטאפא, און ביי די אונגארישע, ווערן ביידע פארעכנט אלס די זעלבע טעראר אנזייער, היינט איז דארט דא א מוזיי, מיטן נאמען די טעראר הויז.
רבי דוד מתתיהו פון ביאלא
רבי דוד מתתיהו ראבינאוויטש (כ"ד כסלו ה'תרפ"ט - כ"ה תשרי ה'תשנ"ח) איז גיווען ביאלער רבי - בני ברק.
רבי דוד מתתיהו איז גיבוירן אין פוילן פאר זיין טאטע רבי יחיאל יהושע רביאוויטש, דער ביאלער רבי "חלקת יהושע", און גיווען זיין דריטע קינד. ער איז ארויף אלס יונג קינד קיין ארץ ישראל מיט זיינע צוויי ברידער, און געלערנט אין דער פאנאוועזשער ישיבה. אין תשי"ח האט ער חתונה גיהאט מיט א טאכטער פונעם ביאליסטאקער רבי'ן, רבי שמואל אברהם שטשעדראוויצקי; ס'איז גיבוירן גיווארן צו זיי צווי קינדער. זיין רביצין איז אוועק אין תשכ"ב און נאך א פאר יאר האט ער חתונה גיהאט מיט שרה רבקה פערקאוויטש, און סאיז זיי גיבוירן גיווארן פינף קינדער.
ער האט געהאלפן זיין טאטן דער "חלקת יהושע" אויפשטעלן די ביאלער ישיבה "אור קדושים", און אויך געווארן דער ראש ישיבה דארט. אפאר חדשים נאך זיין טאטנס פטירה, איז ער גיווארן דער רבי פון ביאלא בני ברק, און די ישיבה איז ווייטער אנגעגאנגען א שטיקל צייט.
ער האט באקומען היתר הוראה פון זיין פעטער רבי יוסף צבי קאליש פון סקערנעוויץ, דער רב פון בני ברק. ער איז גיווען א גרויסער בעל מנגן, און נאך זיין פטירה האט מען ארויס גיגעבן זיינע ניגונים אין דעם אלבאם "מקדש מלך".
ער איז אוועק כ"ה תשרי ה'תשנ"ח.
בילדער פון דער איראן-איראק מלחמהa> טעהראן
די איראן-איראק מלחמה, אויסגעבראכן 22סטן סעפטעמבער 1980, און געקומען צו א פייער שטילשטאנד אפמאך 20סטן אויגוסט 1988. די קריג האט אויסגעבראכן, צוליב גרעניץ געפעכטן צווישן די צוויי לענדער. אין דער געגנט פון כאזעסטאן, אדער אראביסטאן, וואס געפונט זיך נאנט צום שאט על אראב טייך, וואס פליסט אריין אין דער פערסישער איינגאס, דער טייך שאט על אראב, האט געדינט אלס גרעניץ פונקט צווישן איראק מיט איראן.
שאט על אראב, איז א טייך לאנג 200 קילאמעטער, וואס פאנגט זיך אן אין איראק, ביי דער טרעפונג פון די צוויי גרויסע טייכן, פרת און די חידקל. שוין פאר הונדערטע יארן, האט די טייך געדינט אלס גרעניץ, צווישן לענדער אין די ראיאן, און מלחמות צווישן די לענדער. אין די מאדערנע היסטאריע, איז די טייך די גרעניץ צווישן די צוויי לענדער איראק און איראן.
דער איראן-איראק מלחמה האט זיך אנגעקומען ווען סאדאם כוסעין וועגנדיג אויסנוצן די כאאס וואס האט געהערשט אין איראן נאכפאלגענדיג די איראנער איסלאמישע רעוואלוציע האט אינוואדירט איראן מיטן ציל איינצונעמען די אוילרייכע פעדער אין דרום מערב איראן,
דורכאויס דער אכט יעריגע מלחמה זענען געהרגט געווארן איבער א האלבן מיליאן ציווילער צווישן ביידע זייטן.
דורכאויס די גאנצע מלחמה האט אמעריקע און די מערב וועלט געשטיצט סאדאם מיט געווער געלט שפיאנאזש און פאליטישע שטיצע, אויך האט איראק באקומען פון די מערב וועלט אריינגערעכנט אמעריקע טעכנאלאגיע און רוימאטעריאל פון וואס סאדאם האט געמאכט מאסן פארניכטונג וואפן, וואס ער האט גענוצט ציווישן אנדערע אויף איראנער ציווילע בירגער און אויך זיינע אייגענע איראקער קורדן.
איראן איראק קריג איז געווען דער לענגסטער קריג אינעם צוואנציגסטן יארהונדערט.
אין יאר 1975, איז דער סיטואציע אין איראק געווען א שוואכע, נאך א רעוואלוציע, וואס די קורדן האבן אנגעפירט אין צפון פון לאנד, דעריבער האט סאדאם כוסיין, אונטער געשריבן אן אפמאך, מיט די שאה פון איראן, וואס געט א טיילווייזע קאנטראל פאר איראן איבערן טייך.
אין יאר 1979, האט זיך אנגעפאנגען די איסלאמישע אויפשטאנד אין איראן. כומעיני, האט פארארדענט דאס הינריכטן פון אסאך קאמאנדירן פון די ארמיי, וואס האט צוגעברענגט צו אן אפשוואכונג אין זייער כח. צו דעם אלעם, האבן איראנע עקסטרעמיסטן פארכאפט די איינגעשטעלטע, וואס האבן זיך געפונען אין אמעריקאנער אמבאסאדאר געביידע, אין טעהראן, און די פארכאפטע פארהאלטן. די אמעריקאנע וואס זענען געווען די עיקר שטיצע פון געווער, האבן אפגעשטעלט זייער הילף, און דאס האט צוגעגעבן צום אזוי אויך אפגעשוואכטע ארמיי.
סאדאם האט דעריבער געזען א גוטע געלעגנהייט, סיי צוריק צובאקומען פולע קאנטראל אויפן טייך, און אויך אייננעמען כאזעסטאן פון איראן וואס איז פיל מיט נעפט. צו דעם אלעם איז די באפעלקערונג, פון די געגנט אראביש, און נישט פערסן, האט זיך געדאכט כוסיינען אז זיי וועלן אים ארויסהעלפן.
די ערשטע אפענסיווע פון איראק, האט געהאט סוקסעס, און איראק האט איינגענומען געגנטער מערב פון די טייך, צוזאמען מיט א פארט. די איראנע מיליטער האט זיך אויסקורירט פון איר קלאפ, און אנעהויבן צוריק שטויסן די איראקע ארמייען. אנהייב יאר 1982, זענען שוין נישט געווען קיין איראקע זעלנער, אויף איראנע באדן. א טייל פון איראנער סוקסעס, איז צו פארדאנקן זייערע רעליגיעזע עקסטרעמיסטישקייט, און אויך פארן מאביליזירן קינדער צום "באסידזש", זיך אויפרייסן און באגיין זעלבסטמאד, אויף מינע פעלדער, אדער צווישן איראקע זעלנער.
כומייני האט געטענהט, אז ער הערט נישט אויף דאס קריג, ווילאנג סאדאם איז ביי די מאכט. די איראנע ארמיי, האט אין זייער קאנטער-אטאקע, אינוואדירט איראק, מיט דערפאלג. די איראקע ארמיי האט אלס ענטפער, צוריק געשאסן כעמישע וואפן.
די איראנע זענען אריבער די שאט על אראב טייך צו מזרח זייט, און איינגענומען אסאך געגנטער אויפן איראקע זייט. ביי די קריג זענען אסאך שטעט באמבאדירט געווארן דורך עראפלאנען, אדער ווייט שטרעקיקע מיסילס. ווי ציווילע אינפראסטרוקטור, און אייריכטונגען זענען געשעדיקט געווארן. אין 1985, האבן אלע ביידע זיך גענומען באשיסן די הויפטשטאט פון צווייטן, באגדאד און טעהראן.
די פאראייניקטע שטאטן האט אנגעהויבן לייגן דרוק, צו פארענדיקן די קריג, ווען איראן האט אטאקירט נעפט פון קאווייט. די וועלט האט זיך אויפגערעגט אויף איראן וועגן דעם, און איראן האט נישט באקומען די אמוניציע, צו קענען ווייטער אנפירן די קריג. צו דעם אלעם, האט א מינע געטראפן אן אמעריקאנע קריגס שיף, און אלס נקמה האט אמעריקע אין אפאר שעה פארניכטעט א האלבע ים פלאט פון איראן.
אין יולי 1988, האט די פאראייניקטע פעלקער אויסגעארבעט, א פייער שטילשטאנד אפמאך, אין וועלכע ביידע לענדער ציען זיך צוריק, צו די גרעניץ פון איידער די קריג.
די נאכווייען זענען געווען שרעקליך, איבער א מיליאן אומגעקומענע איראנע, און א 350,000 איראקע, צוליב די אומקאנווענציאנעלע וואפן, וואס איראק האט געשאסן אויף איראן, און נאך א גרעסערע צאל פארווונדעטע.
די מערב וועלט, און רוב אראבישע לענדער, האבן געשטיצט איראק, אויך אריינגערעכנט די ראטן פארבאנד לענדער.
איראן האט געהאט שטיצע פון סיריע, ליביע, און רוב פון זייערע וואפן איז געקומען פון כינע און צפון קארעע. א סקאנדאל גערופן איראן-קאנטראס, אדער איראנגייט, וואס איז געווען אן אמעריקאנע, און ישראלדיקע קאנספיראציע, צו פארקויפן געווער צו איראן.
די באלקאן לענדער זענען א גרופע פון לענדער, אין דרום מזרח אייראפע. די שטח איז גרויס 550,000 קוואדראט קילאמעטער, און האט א באפעלקערונג פון 53 מיליאן מענטשן.
אלבאניע, באסניע און הערצעגאווינע, בולגאריע, גריכנלאנד, קראאטיע, צפון-מאקעדאניע, סערביע, קאסאווא, מאנטאנעגרא, סלאוועניע, די אייראפעישע טייל פון טערקיי, און דרום פון רומעניע. נישט אייביק ווערן רומעניע, און סלאוועניע גערעכנט. די געגנט ווערט גערופן אויף די בערג, וואס געפונען זיך אין בולגאריע, און סערביע.
די גרעניץ פון צפון, די דוניי טייך, און די קופע און די סעבע טייכן, צפון פון די באלקאן, געפונען זיך די קארפאטן בערג. עס ווערט אויך גערופן האלבאינדזל, וויבאלד עס איז ארומגענומען פון דרום, מיט עטליכע ימים. דער אדריאטישער ים, דער שווארצער ים, דער אגאישער ים, דער יאנישער ים, און דער ים פון מארמארא.
רבי שמואל דייטש (נפטר י"ד סיון תשמ"ה) בעל ילקוט שמואל איז געווען דער פריערדיגער בוקארעשטער רבי אין בוקארעשט רומעניע. און נאך דעם צווייטן וועלט קריג איז רבי שמואל דייטש געקומען קיין אמעריקע און האט זיך באזעצט אין בארא פארק, ברוקלין.
רבי שמואל דייטש. איז געווען א זון פון רבי משה דייטש הי"ד, קרעטשענעווער רב.
הרב משה דייטש הי"ד אבדק"ק קרעטשנוב אין אבד בביהמ"ד מלבוש ערומים אין סיגוט איז געווען א זון אין ממלא מקום פון זיין גרויסע טאטע כ"ק הגה"ק מוה"ר דוד נתן דייטש אבדק"ק קרעטשנוב בעל מחבר ספר נפש דוד על התורה,
הגה"ק מוה"ר דוד נתן דייטש איז געווען דער צוויטער רב אין קרעטשנוב, הגה"ק מוה"ר דוד נתן דייטש איז געווען די ממלא מקום פון זיין גרויסע טאטע כ"ק הגה"ק מוה"ר יוסף יואל דייטש בעל מחבר ספר שו"ת "יד יוסף",
רבי יוסף יואל דייטש בעל מחבר שו"ת "יד יוסף" איז געווען מו"ץ אין שטאט טארנאפאל, אין איינעם מיט מנחת חינוך אין איז געווען רב אין מאנאסטריטש און חודרוב. רבי יוסף יואל דייטש איז געווען דער ערשטער רב פון קרעטשענעוו.
דאס איז אין קורצן די דריי דורות בן אחר בן פון הרה"ק מוה"ר שמואל דייטש, און עס איז דא א ייחוס וואס גייט ביז דוד המלך ע"ה.
רבי שמואל דייטש איז געווען א תלמיד מובהק פון הרב ישראל פריינד אב"ד הוניאד און ער האט זיך פאר אים פארהערט די הוראה.
רבי שמואל דייטש האט חתונה געהאט י"ז סיון תרפ"ח
רבי שמואל דייטש איז געווען דער ערשטער בוקארעשטער רבי.
ער איז געווארן רבי אין בוקארעשט בחייו פון זיין טאטע הרב משה דייטש הי"ד אב״ד פון קרעטשנוב און רב אין ביהמ"ד ״מלביש ערומים״ אין סיגוט און דערנאך און אמעריקא, האט דער רבי ווייטער ממשיך געווען די עבודת הקדוש מיטן פירען די בואקרעשטער קהילה אויף דער 9טער עוועניו און 51סטער גאס אין בארא פארק.
הגה"ק מוה"ר משה דייטש הי"ד האט אויך איבערגעדריקט זיין טאטע'ס ספר, נפש דוד על התורה, הגהקו"ט מוה"ר משה דייטש הי"ד, אין זיין רעבעצין ע"ה איז שפעטער אוועק אין די קריג ווי זיי זענען אומגעברענגט געווארן אין אוישוויץ.
לודמיר (;, "לאדאמעריא";) איז א שטאט אין וואהלינער גובערניע, אין צפון־מערב אוקראינע. די שטאט איז דער היסטארישער צענטער פונעם ראיאן וואהלין און די היסטארישע הויפטשטאט פונעם פרינציפאליטעט פון וואהלין.
די באפעלקערונג איז 38,000 (אין 2004).
די שטאט ווערט ערשט דערמאנט אין 988. אין 1370 האט ליטע איינגענומען די שטאט.
די צענטעראלע ליניע איז א ליניע אין דעם לאנדאנער אונטערגרונט, און זיין קאליר אויף דער אונטערגרונט מאפע איז רויט. די ליניע איז די מערסטע פארנומענע אין דער אונטערגרונט סיסטעם, מיט מער ווי 260 מיליאן פארערס אין יאר 2011/12. אין די שפיץ שעה'ן פארן 34 באנען א שעה.
די ליניע שניידט אדורך לאנדאן פון מזרח צום מערב, און געפינט זיך מערסט אונטער דער ערד. פון 49 סטאנציעס, זענען 20 אונטער דער ערד.
די ליניע אנפאנג.
טראץ דעם אז די צענטעראלע ליניע איז שוין געווען אויף די בוי פלענער שוין אין יאר 1891 אלץ א ליניע פון שעפרעדס בוש סטאנציע ביז באנק סטאנציע (מיט א פארלענגערונג צו ליווערפול סטריט סטאנציע: א פארשלאג וואס איז באשטעטיגט געווארן אין יאר 1892, טראץ דעם איז דעם בויען אפגעשטופט געווארן צוויי מאל (1894, 1899), און נאר אין 27סטן יוני 1900 האט זיך געעפנט אפיציעל, איין מאנאט בעפאר די פאבליק באנוץ, יענע יאר יולי. אין אנפאנג האט די באן גע'ארבעט מיט עלעקטערישע לאקאמאטיוון וואס האבן געשלעפט די וואגאנען.
די ליניע האט א רייכע היסטאריע. טראץ דעם אז מ'האט איינגעגראבן די טונעלן אין א דיאמעטער פון 3.56 מעטער (11 פיס און ¾8 אינטש, זענען זיי נישט געהעריג געשטעלט און דעריבער, טראץ דעם אז די באנען זענען געווען קלענער פון די טונעל דיאמעטער, האבן נישט געקענט אריבערגיין. א באקאנטע שמועה זאגט אז די אינזשענירן האבן פארגעסן צו רעכענען די הויכקייט פון די שינעס. אויך די לאקאמאטיוון אליין געווען א שווערע פראבלעם צוליב זייער שווערע וואג, פון כמעט 50 טאן וואס האט געשאפט טרייסלען און גערודער.
אין די שפעטערע דרייסיגער יארן פון דעם 20סטן יארהונדערט זענען די טונעלן פארלענגערט און צוגעלייגט נאך סטאנציעס. אין די פערציגער יארן איז צוגעלייגט נייע שינעס קעגן עלעקטרישע שאק (א סטאנדארט וואס איז געבליבן ביז היינטיגן טאג), און עס איז נאך געווען אסאך אנדערע טעכנישע פראבלעמען, למשל די הויך פון די טונעלן וואס איז נישט געווען אייניג, און האט פארשאפט פראבלעמען ביים פארברייטערן ארבעט.
די ליניע וואס פארט אונטער דער סיטי איז נישט געבויט אין א גראדער ליניע, נאר אונטער די גאסן, צוליב די געזעץ וואס האט געגעבן רעכט צו אויסנוצן די פובליקע ערד. די רעזולטאט איז אז צווישן די סטאנציעס טשאנסערי ליין, באנק און ליווערפול סטריט איז פארהאן זייער א סאך שארפע אויסדרייען, וואס לאזן די ספעציפישע געגנט פון דער ליניע, א מסוכנ'דיגע געגנט מיט א מעגלעכקייט צו דעראילמען. אין "באנק" סטאנציע איז די פלאטפארמע געווען אזוי אויסגעדרייט אז מ'האט נישט געקענט זעהן די עק. פון דארט האט זיך פארשאפט די באקאנטע אויסדרוק אין די אונטערשטע באנען "Mind The Gap".
א פאר יאר נאכ'ן עפענען די ליניע איז אנגענומען די פרייז פאר איין טיקעט פון צוויי פעני, וואס האט געברענגט די פאפולארע נאמען (אין יענע צייטן): "Twopenny Tube" (צוויי-פעני באן). אין יולי 1907 איז די פרייז טייערער געווארן מיט דריי פעני און אין 1909 - מיט נאך איין פעני.
באן ליניע.
די צענטראלע ליניע איז לאנג 74 קילאמעטער (46 מייל), די לענגסטע ליניע אין דער אונטערגרונט. די ליניע האט 49 סטאנציעס און אין די מערסטע באשעפטיקסטע צייטן ווערט באדינט פון 72 באנען. יעדע באן האט 8 וואגאנען; רוב זענען פאבריצירט געווארן אין 1992.
די לענגסטע רייזע אין דער לאנדאנער אונטערגרונט אין איין באן איז אויף דער צענטראלער ליניע צווישן עפינג און מערב רייסליפ, א נסיעה פון 54.9 ק"מ, וואס דויערט א שעה מיט 28 מינוט.
אינגאנצן 24 באנען א שעה (איינע יעדע 2 מינוט מיט 30 סעקונדעס) צווישן ווייט סיטי און לייטאנסטאן.
א 24-שעה נאכט טיוב באדינונג פרייטיק און שבת צו נאכט אפערירט צווישן אילינג בראדוויי און היינאלט (אדורך ניובורי פארק) אדער לאוטאן זייט דעם 19טן אויגוסט 2016.
סקולען (,) איז א דארף אין מאלדאווע, אויפן פרוט טייך, וואס איז דער גרענעץ מיט רומעניע. סקולען געפינט זיך 18 ק"מ צפון פון יאס, רומעניע, און 55 ק"מ דרום פון בעלז.
אין 1900, האבן געוואוינט אין סקולען 1555 יידן.
א שליח ציבור, אדער שַ"ץ, איז דער וואס דאווענט פארן עמוד. זיין ראלע איז צו פירן דאס דאווענען און צו זאגן די שטיקלעך וואס איינער זאגט און אלע זאגן נאך, ווי קדיש, ברכו און די הויכע שמונה עשרה.
ביי אשכנזים איז דער מנהג אז דער ש"ץ לאזט אויס הויך יעדן טייל פונעם דאווענען, כדי דער עולם זאל וויסן וואו מען האלט און זאל קענען מיטדאווענען. ווי אויך זאגט ער די זאכן וואס פאדערן א מנין, ווי די קדישים (כדי דער ציבור זאל ענטפערן אמן און "יהא שמיה רבא", ברכו (און מען ענטפערט "ברוך ד' המבורך לעולם ועד") און די הויכע שמונה עשרה (און דער עולם זאגט נאך קדושה).
מקור.
די משנה אין מסכת ברכות, און אויך דער שולחן ערוך אז דער ש"ץ גייט צו צום עמוד צו זאגן "ישתבח", און נאך דעם קדיש און ברכו, ברכת קריאת שמע און די שמונה עשרה. ביי רוב אשכנזים איז דער מנהג אז דער ש"ץ גייט צום עמוד פריער (אדער צו אדון עולם און ברכות, וואס ער זאגט הויך, אדער צו קרבנות, אדער צו "הודו".
לכתחילה דארף זיין א פאסיגער מענטש וואס האט נישט קיין עבירות און געוואוינט צו ליינען די פסוקים אין תנ"ך. ווען מען קען נישט טרעפן א ש"ץ מיט אלע מעלות, איז יעדער ייד נאך דער בר מצוה כשר צו זיין א ש"ץ.
אין חז"ל און שו"ע ווערט דער חזן גערופן "יורד לפני התיבה", ער גייט אראפ פאר דעם עמוד, און וועגן דעם, אין טייל שולן איז דער ארט וואו דער ש"ץ שטייט נידעריגער ווי די גאנצער שול.
אוראלט עגיפטן אדער אלטערטימלעך עגיפטן איז געווען א ציוויליזאציע בערך פיר טויזנט יאר צוריק ביז די רוימישע אימפעריע האט עס אינוואדירט אין יאר 20-. עס איז געוואקסן לענגאויס דעם נילוס טייך און האט אמאל געהערשט פון דער נילוס דעלטע ביז נוביע, א היסטאריש קעניגרייך אין היינטיגן סודאן.
דער נילוס האט געברענגט א סאך וואסער אין עגיפטן, האט דאס לאנד געהאט גוטע תבואה, ווי ווייץ און גערשט. די דערפאלג פון דער אוראלטער עגיפטישער ציוויליזאציע איז געקומען טיילווייז צוליב זייער פעאיקייט אין אויסניצן די געביטן פון דעם נילוס טאל. די פארפלייצונג און באוואסערונג פונעם טאל האבן פראדוצירט א סך תבואה, וואס האט דערנערט א געדעכטע באפעלקערונג.
די עגיפטן האבן געשריבן אין א כתב וואס הייסט היעראגליפיק. די הערשער פונעם האבן געהייסן פרעה.
ביי דעם אלטן קעניגרייך האט מען געבויט די גיזע פיראמידן און דעם גרויסן ספינקס.
די אוראלטע עגיפטן האבן באוויזן אויסארבעטן שטיינערייען, ערדמעסטונג און די קאנסטרוקציע פון מאנומענטאלע פיראמידן, טעמפלען און אבעליסקן; אויך א סיסטעם פון מאטעמאטיק, פראקטישן מעדיצין, איריגאציע סיסטעמען און לאנדווירטשאפט פראדוקציע טעכניקן, הילצענע שיפן, גלאז טעכנאלאגיע, ליטעראטור, און דער ערשטער באקאנטער שלום־אפמאך, מיט די חיתיים.
זייער מעל איז געווען שטיין-געמאלן, און דאס זאמד אין דער מעל האט פארגרעסערט די מעגליכקייט פון מויל-געשווירן.
רבי יחיאל יהושע ראבינאוויטש (ה' טבת ה'תרס"א - כ"א שבט ה'תשמ"ב), באקאנט מיטן נאמען פון זיין ספר אלס דעם חלקת יהושע, איז געווען ביאלער רבי און א מיטגליד פונעם מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
רבי יחיאל יהושע איז געבוירן אין יאר תרס"א (1900) צו זיין פאטער רבי ירחמיאל צבי, וואס איז שפעטער געווארן רבי אין שעדליץ, פוילן, און צו זיין מאמען, א טאכטער פון רבי אריה לייביש עפשטיין, דער אזשעראווער רבי. צו פינף יאר איז ער געווארן פאר'יתומט פון זיין טאטן, און ער איז געהאדעוועט אין זיין זיידנס שטוב.
הרב ראבינאוויטש איז געווארן א תלמיד ביים גערער רבי'ן, רבי אברהם מרדכי אלטער (דעם "אמרי אמת").
ביי צוויי און צוואנציג יאר איז הרב ראבינאוויטש צוריק קיין שעדליץ וואו ער איז געווארן דער ממלא מקום פון זיין פאטער אלס ביאלער רבי. ער האט אויפגעשטעלט אין שעדליץ א ישיבה פון הונדערטער בחורים.
ווען די נאציס זענען אריין אין שעדליץ ביים אינוואדירן פון פוילן אין 1939, איז הרב ראבינאוויטש אנטלאפן, מיט זיינע תלמידים און זיין משפחה, צום טייל פון פוילן וואס דער סאוועטן פארבאנד האט איינגענומען לויטן ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך. די סאוועטן האבן אים געשיקט קיין סיביר. אזוי ווי ס'איז נישט געווען דארט קיין מקוה, פלעג ער מאכן א לאך אין דעם אייז וואס האט באדעקט דעם טייך כדי צו טובלן זיך. אין תש"ב האבן א טייל פון זיינע קינדער באטייליגט אין דער נסיעה קיין ארץ ישראל דורך טעהראן. אין ה'תש"ז איז ער אליין ארויף קיין ארץ ישראל און האט זיך באזעצט אין דעם יד אליהו געגנט אין תל אביב-יפו. אין ה'תשט"ו האט ער זיך געצויגן קיין ירושלים וואו ער האט אויפגעשטעלט זיין בית מדרש. זיינע חסידים האבן אויפגעשטעלט א שטיבל און א ישיבה אין בני ברק.
פלאנדערן (פלעמיש: Vlaanderen, פראנצויזיש: Flandre, דייטשיש: Flandern). איז איינע פון דריי פעדעראלישע איינהייטן וואס שטעלט צאם בעלגיע.
אין פלאנדערן, וואס געפינט זיך אין דעם צפון חלק פון לאנד, וואוינען בעיקר די פלעמערס, די וואס רעדן פלעמיש. די הויפטשטאט פארן פלאץ איז בריסעל, די הויפטשטאט פון בעלגיע, וואס דינט אויך אלס א באזונדערע פעדעראלישע איינהייט. בריסעל אליינס איז אין פלאנדערן. דער בעלגישע פארלאמענט און אלע רעגירונג אינסיטיטוציעס געפונען זיך אין בריסעל.
לויט דעם שטח (13,522 קק"מ) באזיצט פלאנדערן 44% פון בעלגישען ערד-פלאך.
די סכעלדע (האלענדיש: "Schelde", פראנצויזיש: "Escaut") איז א טייך לאנג 350 ק"מ. עס הייבט זיך אן אין צפון פראנקרייך, און שטראמט אין מערב בעלגיע אין פליסט אריין אין דרום־מערב האלאנד.
ליניע.
די קוואלוואסערן פון דער סכעלדע זענען אין גואי, אין דעם איין דעפארטמענט פון צפון פראנקרייך. זי פליסט צפון דורך קאמבראי, און קומט אריין אין בעלגיע לעבן טורנאי. אין גענט, וואו דער הויפט בייטייך, דער ליס, קומט אריין, קערט די סכעלדע צו מזרח. נאענט צו אנטווערפן, די גרעסטע שטאט אויף אירע ברעגן, פליסט די סכעלדע מערב אריין אין האלאנד צום צפון ים.
דרויסענדיגע לינקן.
[http://www.scheldenet.nl/nl/nieuws/index?lng=nl אינפארמאציע איבערן טייך (אין האלענדיש)]
יידן האבן געוואוינט אין אנטווערפן שוין הונדערטער יארן צוריק, אבער די היינטיגע קהילות זענען געגרינדעט בערך אין תר"ס.
די שטאט האט דריי אפיציעלע קהילות: שומרי הדת (זייער רב היינט איז הרב דוד משה ליבערמאן), מחזיקי הדת (זייער רב איז הרב אהרן שיף) און די פארטוגעזישע קהילה "בני משה". הרב חיים קרייזווירטה איז געווען אב"ד פון מחזיקי הדת אומגעפער פופציק יאר, ביז זיין פטירה אין תשס"ג.
נאך דער חורבן אייראפע ווען כמעט די גאנצע יידישע געמיינדע פון אנטווערפן איז פארניכטעט געווארן, איז די שטאט געווארן א צענטער פאר ארטאדאקסישע יידן. בערך 15,000 נפשות פון חרדישע יידן וואוינען אין דער שטאט, רובם חסידים. די מחזיקי הדת קהילה האט א נעצווערק פון בתי מדרשים, שטיבלעך, כשרע קראמען, שולעס און אנדערע ארגאניזאציעס.
דאס פשעווארסקער חסידות איז אויך הויפטקווארטירט אין אנטווערפן.
מחזיקי הדת.
די מחזיקי הדת קהילה אין אנטווערפן איז געגרינדעט געווערן בערך תר"ן.
די שטאטישע היסטארישע שול פון קהל מחזיקי הדת געפונט זיך אויף דער אסטן גאס. אויך פארמאגט די מחזיקי הדת א בית העלמין וואס געפונט זיך א האלבע שעה וועג פון אנטווערפן אין דער שטאט פיטע אין האלאנד. דער בית העלמין האט זיך נישט געקענט געפונען אין בעלגיע צוליב אן ארטיגן געזעץ וואס ערלויבט צו אויפגראבן און פארברענען מתים נאך א געוויסער צייט.
כביש החוף אדער שאסיי צוויי, איז א שאסיי, אין ישראל וואס פארבינדט תל אביב, און חיפה, און די שטעט אינדערמיט, נתניה, הרצליה, חדרה, און זכרון יעקב.
דאס אויפשטעלן פון שאסיי האט זיך אנגעהויבן אין די 1950ער יארן, אנהייב צווישן תל אביב און נתניה, אין די נאכפאלגענדע יארן, איז די שאסיי פארלענגערט געווארן ביז קיסריה, און אין יאר 1969, איז די לעצטע טייל פון קיסריה ביז חיפה אויפגעבויט געווארן. די לעצטע טייל איז געבויט געווארן ווי א שנעל שאסיי, און די זכרון יעקב אפווענדונג, איז געווען די ערשטע וואס איז געבויט געווארן אין ישראל, דערנאך זענען אלע קרייץ וועגן, געטוישט געווארן צו שאסיי אפווענדונגען.
אין די 1980ער און 1990ער יארן האט ישראל שאסייען, פארברייטערט די שאסיי צווישן נתניה און תל אביב, צו דריי ליניעס אין יעדע ריכטונג, עס זענען דא פלענער צו פארברייטערן, צווישן נתניה און קיסריה, ווי די שאסיי האט צוויי ליניעס אין יעדע ריכטונג. די שאסיי נתיבי איילון, פלעגט ווערן פארעכנט אלס המשך צום שאסיי אין תל אביב. די מאקסימאלע שנעלקייט, איז ניינציק קילאמעטער פער שעה.
מערערע פלענער זענען פארהאן, צו פארברייטערן און פארבעסערן די שאסיי, אין חיפה וועט די שאסיי ווערן פארבינדן מיט די כרמל טונעלן שאסיי. ווי אויך איז געעפנט געווארן אין גלילות קרייצוועג, אן אפווענדונג צו נתיבי איילון, ווי אויך צו העכערן די קפ"ש צו 110 קילאמעטער, נאכדעם וואס די שאסיי וועט פארברייטערט ווערן. די לענג פון שאסיי איז 99 קילאמעטער.
עס איז לעצטנס באריכטעט געווארן אין ישראל, אז די שאסיי קען געטוישט ווערן צו א לופטפעלד, אין פאל פון אן עמערגענץ צושטאנד, דורכן לופט פלאט.
נס ציונה, איז א שטאט אין די נידעריקע טייל פון יהודה (שפלה), פון צפון געפונט זיך ראשון לציון, און פון דרום רחובות. די שטאט געפונט זיך אין צענטער דיסטריקט, און האט א באפעלקערונג פון 35,000 איינוווינער. געגרינדעט אין יאר 1883, ביי די ערשטע עליה. אנהייב איז די געגנט גערופן געווארן "נחלת ראובן", און וואדי כאנין.
די טעריטאריע האט געהערט צו א געוויסן טעמפלאר, מיטן נאמען גוסטאוו מאלער, איינמאל זייענדיק אין אדעס, האט ער באגעגנט א חסיד, ראובן לערער, וואס די צוויי האבן אויסגעטוישט זייערע הייזער. דער גוי האט באקומען דאס הויז פון ראובן, און ראובן האט באקומען דאס הויז מיט א גארטן פונעם גוי. ראובן האט אנגעהויבן זוכן יידן, וואס זאלן קומען וווינען אין דארף, פאר מנין, און אנדערע יידישע באדערפענישן.
אין יאר 1888, איז אן איינוווינער פון נס ציונה אומגעקומען דורך אראבער, דער ערשטער ייד אומצוקומען אין א טעראר אטאקע, אין ארץ ישראל, אין די נייע צייטן.
אין יאר 1891, איז די געגנט פארברייטערט געווארן, ווען א ייד מיטן נאמען מיכאל האלפערין, האט געקויפט א געגנט נאנט צו נחלת ראובן, ער האט פארגעשלאגן דעם נייעם נאמען, וואס איז פארבליבן ביז היינט.
די יידישע קאלאניזאציע אסאציאסיע (יק"א) האט גענומען פאראנטווארטליכקייט איבערן דארף, און זיי האבן אויפגעשטעלט גערטנער, און באצאלט די חובות פון דעם דארף.
די אראבער האבן אויפגעשטעלט א געגנט נאנט צו די שטאט, מיטן נאמען וואדי כאנין, וואס איז שפעטער חרוב געווארן. דורכאויס די הערשאפט פון די אטאמאנישע אימפעריע, איז די לעבן געווען שווער אין דארף, נאכן ערשטע וועלט מלחמה, האבן זיך פראבלעמען פארענדערט, און עס האט געהערשט א רויגקייט אין נס ציונה.
דורכאויס די מלחמת השחרור, איז די אראבישע דארף פארלאזט געווארן, און נייע געגנטער זענען געבויט געווארן, צו אקאמאדירן די נייע אימיגראנטן, וואס זענען געקומען קיין ישראל.
טירת כרמל איז א שטאט, אין חיפה דיסטריקט, אין ישראל. די שטאט געפונט זיך אויף דעם מערב עק פון כרמל בארג. שאסיי 4 פארט אריבער נעבן שטאט, צו צפון קיין חיפה.
אויף די פלאץ ווי טירת כרמל געפונט זיך, איז ביז די מלחמת השחרור, געווען אן אראביש דארף, מיטן נאמען א-טירא. דורכאויס ראיאטן און די מאורעות תרצ"ו - תרצ"ט, האבן די איינוווינער אטאקירט יידישע צילן אין די געגנט. ביז ווען די הגנה, האט אין אן אנגריף אנגעפירט דורך פיסגייער זעלנער, און שיפן פון ים פלאט, איינגענומען די דארף אין 16טן יולי 1948, און די איינוווינער זענען אנטלאפן.
אין 1949, איז אויפגעשטעלט געווארן צוויי מעברות (איבערגאנגס לאגערן), אויפן שטח פון די אראבישע דארף. אין 1951 איז אויפגעשטעלט געווארן, די טירת כרמל לאקאלע ראט, וואס די צוויי מעברות זענען שפעטער צוגערעכנט געווארן צו די מוניציפאליטעט. אין יאר 1992, איז טירת כרמל איינערקענט געווארן, אלס א שטאט.
לויט די צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק, האט טירת כרמל א באפעלקערונג, פון 18,800 איינוווינער, ריכטיג פאר סעפטעמבער 2009.
דער בירגערמייסטער איז אריה טל, ערוויילט אין יאנואר 2009.
צו דער רעוואלוציע.
עס איז הייַנט אין טירת כרמל ביזאַנטין ייִשובֿ עקסיסטירט אין דער פאַרגאַנגענהייַט זענען דערגייען פון ארכעאלאגישע אויסגראבונען. פון דער צייַט פון דער אָטאָמאַנישער אימפעריע גענומען שטעלן אין אַן אַראַבער שטאָט אנגערופן אַ - טיראַ טיראַ, איינער פון עטלעכע שטעט פון אַז נאָמען אין די ערד פון ישראל אַז געווען מאַנדאַטאָרי.
א דאָרף-טיראַ האט אַ אַקטיוו אָנטייל אין די אנפאלן אויף דער ייִדיש ייִשובֿ און טראַנספּערטיישאַן אין די געשעענישן (1929-1948) און אומאפהענגיקייט מלחמה, צו דער פאַך אויף יולי 16 1948 די קאַמביינד קאַמף פון ינפאַנטרי און שעלינג פון דער ים.
די קראנטער יישוב.
געגרינדעט אין 1949 אויפן שטח פונעם וויסטן אַראַבישן דאָרף א-טיראַ צוויי מעברות - "מעברה טיראַ צפון" און ״ מעברה טיראַ דרום". געגרינדעט מערץ 1951 און באשטימט היגע ראַט כעדאַד דורך משה עדעלמאַן געשפילט אַ וואַלאַנטערי יקער. אפריל 1953 ערשטער וואלן האבן פארנומען אין דער ראט און אברהם טיאָמקין איז געוויילט געווארן דער הויפט. אין 1954, צוויי דורכפאָר לאגערן זענען אַנעקסט צו די שטאָטיש געגנט פון טירת כרמל. טירת כרמל געווארן אַ שטאָט אין 1992.
טשעסטער וויליאם נימיץ (24סטן פעברואר 1885 - 20סטן פעברואר 1966) איז געווען דער הויפט גענעראל פון דער אמעריקאנער ארמיי, און קאמאנדיר פון די אליאירטע קרעפטן אויפן פאציפישן אקעאן דורכאויס דעם צווייטן וועלט קריג.
ער איז געבוירן אין פרעדריקסבורג, טעקסאס, און ער האט געלערנט אין אקעדעמיע פון דעם ים פלאט, און אין 1905 האט ער פארענדיקט זיין שטודירן מיט אויסצייכענונג, ער איז גאר שנעל ארויף אין ראנג, און ער האט קאמאנדירט אויף א פלאט פון סובמארינען אין אטלאנטישער אקעאן.
זיין שטארקייט האט זיך שטארק אנגעזען נאכן איינטריט פון די פאראייניקטע שטאטן, אין דער צווייטער וועלט קריג, נאכן אנגרייף פון יאפאן, אויף פערל הארבער. צען טעג נאך דער אטאקע, 17טן דעצעמבער 1941, איז ער געווארן קאמאנדיר פון פאציפישן פראנט, אין ראנג פון אדמיראל, מיטן שווערן קלאפ וואס די ים פלאט האט געהאט אין די אטאקע, האט ער אפגעשטעלט די מארש פון די יאפאנער, און געפירט זיין ארמיי צו עטליכע קריטישע זיגן אין די פאסיפיק, פון זיי די געלונגענע אטאקע אויף די קאראל אינדזלען, אין אויסטראליע. סאלאמאן אינדזלען שלאכטן, און די קאמף פון מידוויי אינדזלען, וועלכע האט באצייכענט א ווענדפונקט אין די קריג, און יאפאן האט פארלוירן אלע זייערע פליגער טרעגער, מיט נאך אנדערע שיפן, וואס האבן געהערט צו דעם יאפאנישן קייסערליכן פלאט.
אין שפעטערע פאזעס אין די קריג, ווען אמעריקע איז אריבער פון דעפענסיוו, צו אפענסיוו. האט ער אנגעפירט מערערע שלאכטן, מיט גרויס דערפאלג, אויף פיליפינען און אויף גוואם, די קאמף פון איווא דזשימא, און אקינאווע קאמף.
ווען יאפאן האט זיך אונטערגעגעבן צו די אליאירטע, האט ערשט דאגלעס מעקארטור אונטערגעשריבן, און דערנאך נימיץ.
נאכן קריג איז ער אריבער אין ציווילן לעבן, ווי ער האט געארבעט פארן ים פלאט, און ווי אויך זיך פארנומען, מיט פארבעסערן די באציונגען, צווישן די פאראייניגטע שטאטן מיט יאפאן.
אויף זיין אנדענק, זענען דא א סעריע פון פליגער טרעגער, אין די אמעריקאנע ים פלאט. שאסייען וואס טראגן זיין נאמען. ווי אויך די צענטראלע ביבליאטעק פון די ים פלאט. אויך אן אייזבארג אין אנטארקטיקע, איז גערופן אין זיין אנדענק.
דער פליגער טרעגער האַרי עס. טרומאַן פונעם אמעריקאנישער פלאט
א פליגער טרעגער אדער לופטמאשין טרעגער איז א שיף וואס איז גאר גרויס און ברייט צו קענען אקאמאדירן עראפלאנען, און א לאנדונגס ליניע פאר די עראפלאנען, וואס פליען ארויף צו אראפ.
די לענג פון אזא מאסיווע שיף איז ווייניגסטנס הונדערט מעטער, (300 פיס), די גרעסערע דערגרייכן 300 מעטער (איבער 900 פיס). רוב עראפלאנען אויף די שיפן, זענען קאמפס עראפלאנען, און אטאקיר עראפלאנען. אין רוב שיפן וועט אויך זיין פלאץ פאר העליקאפטערן. אויף אזא שיף דינען טויזנטער מאטראזן, און פארמאגט אלצדינג, וואס רעכנט אריין, אויפצוהאלטן א קליינע שטאט, ווי ראדיא, טעלעוויזיע, און ערטער צו דאווענען, פאר רעליגיעזע מענטשן.
וויבאלד די שיף איז גאר גרויס, און איר זעלבסטשוץ איז א שוואכע, האט יעדע פליגער טרעגער, א גאנצע פלאט פון קריגס שיפן, קליינע און גרויסע, וואס באשיצן די שיף פון אטאקעס. ביי דער צווייטער וועלט קריג און נאכדעם, איז די שיף געווארן א גאר וויכטיקע געצייג פאר א מיליטער, וואס האט אזא שיף, און א ים פלאט וואס באנוצט זיך מיט דעם.
אין יאר 2009, זענען 9 לענדער גערעכנט געווארן, וואס פארמאגן אזא שיף. די פאראייניקטע שטאטן עלף. בריטאניע און איטאליע, האבן צוויי יעדער פאר זיך. רוסלאנד, אינדיע, בראזיל, טיילאנד, פראנקרייך, און שפאניע, איינס יעדער פון זיי.
דער אמעריקאנער ארמיי, וועלכע האט 11 אזעלכע שיפן, האט 10 פון די נימיץ פליגער טרעגער סעריע. די פאראייניגטע שטאטן, האט ארום טויזנט פליגערס אויף די שיפן. בריטאניעס שיפן האבן פלאץ, פאר 50 עראפלאנען, איטליכער פון זיי.
דער חיפה פארט איז א פארט אין ישראל, וואס געפונט זיך אין חיפה, אויף די ברעגעס פון מיטלענדישער ים. ער דינט אלס איינע פון די דריי פארטן, וועלכע געפונען זיך אין ישראל—אשדוד און אילת האבן אויך פארטן.
אין דער היסטאריע, ווערט דער פארט דערמאנט צום ערשטן מאל, ווען תלמי לאטיראס איז געקומען פירן א קריג קעגן ינאי המלך, קעניג פון ארץ יהודה. זיין מיליטער, וועלכע זענען געקומען מיט שיפן פון ציפערן, זענען אפגעשטיגן אין חיפה. דאס איז געווען 104 יאר איידער דער ציווילער רעכענונג.
דער פארט האט שטענדיק אנגעהאלטן, אבער חיפה האט פארלוירן איר גלאנץ, דורכאויס די מערערע מלחמות, וואס זענען פארגעקומען אין מיטל מזרח אין מיטל אלטער. אין 18טן יארהונדערט, איז חיפה באוויסט געווארן, צוליב א נעץ פון ים רויבער, וואס האבן זיך באשעפטיקט אין געגנט.
אין יאר 1922, נאכן אונטערזוכן דאס גאנצע לאנד פאר א פאסיגן פארט, האט סער פרעדריק פלעמער, אן אינזשעניר, באשטעטיקט אז חיפה איז דאס מערסטע צוגעפאסטע פלאץ, צוליב די טיפע וואסערן, און אום 31סטן אקטאבער 1933 איז פארגעקומען א פייערליכע אפציעלע עפענונג פון פארט.
היינט ווערט דער פארט איבערגעבויט, די פלאטפארמען פאר שיפן פארגרעסערט, נאכדעם וואס די היינטיקע שיפן פאסן נישט צו צום אלטן פארט.
סיסלעוויטש (, "שוויסלאַטש";,) איז א שטעטל אין דרום־מערב פון האראדנער גובערניע, בעלארוס. עס איז ווייט 29 ק"מ מערב פון וואלקאוויסק און 65 ק"מ מזרח פון ביאליסטאק.
פון סיסלעוויטש איז דא א באן קיין וואלקאוויסק און א שאסיי וואס פארבינדט מיט דער שטאט האראדנע (גראדנע).
הערשי שניצלער איז א ספיריטואליסט און א סצענאר שרייבער.
ער איז א זון פון אייזיק שניצלער פון מאנסי, נעפע פון דעם זינגער מיכאל שניצלער איז היינט א שטיקל בעל תשובה.
זיין טאטע ר' אייזיק האט גענומען זייער שווער דעם טויש פון זיין זון און איז געווארן א פארברענטער וויזשניצער חסיד פון מאנסי רבין, דאס איז געווען א גרויסער טויש פון טאטען זייענדיג א סאטמאר'ער וואס האלט נישט פון קיין רעביס. האט ער איינגעזעהן אז טאמער א קינד זעהט אינדערהיים אז די טאטע איז זיך נישט מבטל פאר קיין איין איד, גייט דאס ארויס פון קאנטראל.
הערשי, אחוץ דעם וואס ער איז צו שטארק א געפיליגער איז ער א זייער פארשטענדליכער און היבש קלוגער אינגערמאן
ער איז געווארן צוגעצויגן צו די ספרדים ווען ער איז נאך נישט געווען בר מצוה
זיין שארפע מוח איז געווען א שם דבר, ער האט געשריבן קארעספאדענס אלס אינגע בחור מיט ר' עובדי' יוסף וואס האט אים געענטעפרט,
ער איז שפעטער געגאנגן דאווענען אין א ספרדישע שוהל נאנט צו זיין הויז, און געווארן דער בעל קורא דארט
ער איז געווארן א ליטוואק ביי די 15-16 און ער האט געלערנט אין סאוט פאלסבערג ישיבה און לויט איין גירסא אין טאראנטא אויך
ביי די 18 האט ער שוין געקענט די מורה נבוכים, כוזרי, און אלע אנדערע אויסעווייניג, און איז שוין געווען צומישט, ביזן עק אז קיין איין רב אדער תלמוד חכם האט שוין נישט געקענט איינשטילן זיינע ספיקות און קשיות אין די יסודות האמונה.
ביי די 20 האט ער חתונה געהאט קיין סי געיט צו משפחת י. י. לעפקאוויטש.
פון דארט און ווייטער פארציילט ער אליין אויף די סי.ען.ען. אינטערוויאו
ער האט געהאלפן שרייבן דעם סקריפט פון "מענדי", א פילם איבער א פאר חסידישע סאטמארער אפגעפארענער.
ער איז געווען לאנגע יארן אין אינדיע. היינט וואוינט ער אין בושוויק נעבן וויליאמסבורג פאר פריי רענט און דינט אלס שומר פון א געביידע פאר קאנסטראקשאן.
ער איז זייער ספיריטואל און באנוצט זיך פון צייט צו צייט מיט לעגאלע דראגס אויפהייטערן זיין געמוט.
ער איז א פייערדיגער חסיד פון ר' מרדכי שטיינער פון מאנסי.
קדם איז דער האנדל נאמען פון דער פירמע "Royal Wine Company" אין די פאראייניגטע שטאטן.
די פירמע איז געגרינדעט געווארן אין די 1940 יארן. היינט פאבריצירן זיי און פארקויפן וויינען און טרויבן זאפט.
די פירמע באלאנגט פאר משפחת הערצאג זייט 1958
שעדליץ (,) איז א שטאט אין מזרח פוילן מיט 77,092 איינוואוינער (אין 2005). זייט 1999 איז די שטאט פלאצירט אין דער מאזאוויער וואויוואדעשאפט; פריער איז ער געווען די הויפשטאט פון א באזונדערער שעדליצער וואויוואדעשאפט (1975–1998).
די באפעלקערונג פארלאזט שטעט אין מזרח פוילן און ציט זיך אריבער אין מערב. לעצטנס טוען 14 פראצענט פון ארבעט־געבער רעפארטירן א מאנגל פון ארבעטער.
די שטאט, וואס געהערט צום היסטארישן פראווינץ פון קליינפוילן, איז געגרינדעט פארן 15טן יארהונדערט און ווערט דערמאנט אין א דאקומענט פון 1448. אין 1503 האט דניאל שעדלעצקי געבויט א ניי דארף מיטן זעלבן
נאמען דערלעבן. אין 1547 איז די שטאט געשאפן פון די צוויי דערפער און האט באקומען מאגדעבורג רעכט פון קעניג זיגמונט דער אלטער.
אינעם צווייטן וועלט קריג זענען מער ווי העלפט פון די געביידעס אין דער שטאט פארניכטעט געווארן. די גאנצע יידישע באפעלקערונג זענען אומגעקומען אין דעם חורבן.
ביזן צווייטן וועלט קריג האט שעדליץ געהאט א חשובע יידישע באפעלקערונג, און אפטמאל זענען יידן געווען א מערהייט פון די איינוואוינער. שוין אין מיטן 16טן יארהונדערט האבן יידן געוואוינט אין דער שטאט. אין אנהייב 18טן יארהונדערט האבן די יידן אויפגעשטעלט א שפיטאל אין דער שטאט. אין 1794 האט מען געעפנט א בית מדרש. אין 1798 האט מען געדארפט פארגרעסערן דעם בית עולם. אין יענער צייט איז די שטאט געקומען אונטער
עסטרייכער הערשאפט ביי דער דריטער טיילונג פון פוילן. ביז 1819 איז די ווארשעווער יידישע קהילה געווען אונטער דעם רבנות פון די רבנים פון שעדליץ.
אין די פאלגנדע יארן איז די באפעלקערונג שטארק געוואקסן, און יידן זענען געווען א מערהייט אין דער שטאט: 3,727 (71.5%) אין 1839; 4,359 (65%) אין 1841; 5,153 (67.5%) אין 1858;
8,156 (64%) אין 1878. שפעטער האבן גויים זיך אריינגעצויגן אין שטאט; לויטן  רוסישן צענזוס פון 1897, האבן געוואוינט 11,400 יידן צווישן א באפעלקערונג פון 23,700, (בערך 48% פראצענט).. אין 1890 האט מען געבויט א גרעסערן יידישן שפיטאל במקון דעם אלטן.
צווישן די יארן 1911-1939 האט מען ארויסגעגעבן צוויי יידיש־שפראך וואכנבלעטער אין דער שטאט.
אין די לעצטע יארצענדליקן פון צארישער הערשאפט האבן די אנטיסעמיטישע העצונגען געקומען אויך אין שעדליץ מיט א פאגראם אין 1906, ווען 26 יידן זענען אומגעקומען. נאכן ערשטן וועלט קריג איז די שטאט געווען
אקופירט פון דער רויטער ארמיי אין 1920 און דער פוילישער ארמיי אין 1921.
אין 1921 האט דער ערשטער פוילישער צענזוס האט געציילט 14,685 יידן אין שעדליץ, 48% פון דער באפעלקערונג. די צאל האט זיך נישט קיין סאך געענדערט; אין 1939 האבן אומגעפער 15,000 יידן געוואוינט אין דער
שטאט. מיט דער נאצישער אינוואזיע איז געזיגלט געווארן די היסטאריע פון יידישן שעדליץ, אזוי ווי גאנץ פוילן.
אין 1940 האבן די נאציס געשיקט קיין שעדליץ טויזנטער יידן וואס זיי האבן פארטריבן פון לאדזש, קאליש און פאבעניץ. מערץ 1941 האבן נאצי סאלדאטן גערודערט אין שעדליץ און געהרגעט
אסאך יידן. אויגוסט פון דעם יאר האבן זיי אויפגעשטעלט א געטא וואו זיי האבן אריינגעשטופט אלע יידן.
אויגוסט 1942 האבן די נאציס דעפארטירט די שעדליצער יידן 10,000 קיין טרעבלינקע און זיי געשאכטן דארט. די איבעריגע יידן פון דער שטאט האבן זיי אוועקגעשיקט און פארניכטעט אום25סטן נאוועמבער, 1942.
יוסף בן מתתיהו, אדער מין זיין נאמען אין לאטייניש, "Titus Flavius Josephus" טיטוס פלאוויעס יאסעפאס' געבוירן געשאצט אין יאר 37 אדער 38, און געשטארבן אין יאר 100 אדער שפעטער' איז געווען א היסטאריקער, שריפטשטעלער, און גענעראל ביים גרויסן יידישן אויפשטאנד, קעגן די רוימישע אימפעריע, אין יאר 66.
זיינע פיר ביכער, וואס ער האט געשריבן ארגינעל אין אראמיש, און איז איבערגעטייטשט געווארן צוגריכיש, און דאס איז וואס איז פארבליבן ביז היינט, זענען ברייט פארשפרייט ביז היינט, אין קעגנזאץ צו אלטע ביכער, געשריבן אין יענע צייט, וואס זענען פארלוירן געגאנגען. ווארשיינליך איז דאס צוליב א קריסטליכע שטיקל צוגעלייגט צו זיין בוך, וואס האט צוגעהאלפן זיינע ביכער, צו דורכלעבן אזא לאנגע תקופה, און נישט פארלוירן גיין.
צופיל איבער זיין לעבן איז נישט באוויסט, נאר דאס וואס ער שרייבט איבער זיך אין זיינע ביכער. אין א בוך יוספס לעבן (חיי יוסף), שרייבט ער דאס ער איז געבוירן אין ירושלים, זיין פאמיליע זענען כהנים, און פון זיין מאמעס זייט, שטאמט ער פון די חשמונאים.
ביי די זעכצן, האט ער באשלאסן אויסצופארשן, די דריי יידישע פארטייען צו יענע תקופה, די פרושים, צדוקים, און די איסיים. צום ענדע האט ער זיך אנגעשלאסן צו די פרושים. אלטזייענדיק 26, איז ער געשיקט געווארן קיין רוים, דורך פעליקס גובערנאטאר פון יהודה, אין די אדריאטישער ים, איז די שיף דערטרונקען געווארן, ער האט זיך אבער געראטעוועט, און אנגעקומען קיין רוים, ווי מיט פראטעקציע, האט ער זיך געטראפן מיט נירון קייסערס ווייב, וואס האט אים געשאנקן מתנות, און ער האט זיך אומגעקערט קיין ארץ ישראל
אויפשטאנד אין יהודה.
ווען דער יידישער אויפשטאנד האט אויסגעבראכן, איז ער געווארן קאמאנדיר פון גליל פראנט, אפילו ער האט נישט געהאט קיין מיליטערישע דערפארונג. זיין גרעסטער פיינט פון יידישן לאגער איז געווען יוחנן פון גוש חלב, וואס איז געווען א רייכער מאן, און ער האט געבויעט א מויער ארום זיין שטאט, פון זיין אייגן פארמעגן. יוסף בן מתתיהו, האט אויפגעשטעלט א לאקאלע פירערשאפט אין די שטעט, און אן ארמיי פון 100,000 פיסגייער, און 5,000 רייטער.
זיין געדאנקנגאנג איז געווען א מעסיגע, דעריבער האט ער זיך איינגעשאפן אסאך פיינט, יוחנן פון גוש חלב, וואס איז געווען קאמאנדיר פון גוש חלב, האט אים פרובירט אומצוברענגען. יוסף איז אנטלאפן, און יוחנן האט זיך געוואנדן צום סנהדרין, אראפצושטעלן יוסף פון אמט, וואס איז כמעט געלונגען, נאר די מענטשן פון טבריה האבן זיך אנגענומען פאר אים.
בעת דעם קריג איז יוסף געווען אין שטאט יודפת, נאכן זיין באלאגערט 47 טעג, איז די שטאט געפאלן, און יוסף מיט טייל קעמפער, האבן זיך באהאלטן אין א הייל, נאכן ווערן אנטדעקט דורך רוימישע זעלנער, האבן די מענטשן דארט געווארפן גורל, צו באגיין זעלבסטמארד, נישט אריינצופאלן צו די רוימער, און ווער עס וועט אומברענגן וועמען. יוסף מיט נאך איינער זענען געווען די לעצטע איבערצובלייבן, און די צוויי האבן זיך אונטערגעגעבן צו די רוימער, דאס איז געזען געווארן דורך אסאך יידן, ווי יוסף איז א פאררעטער, און זיין ערליכקייט איז אין שאטן ביזן היינטיקן טאג.
אין רוים.
נאכן זיך אונטערגעבן, איז ער געגעבן געווארן גרויס כבוד, אנדערש ווי געוויינלעך איז ער נישט געהאנגען געווארן, ער גענומען געווארן קיין רוים, ער האט באקומען בירגערשאפט, און איז געווען זייער נאנט מיט אספאסיוניס קייסער, ער האט באקומען נייע נעמען, וואס אונטער יענע נעמען האט ער ארויסגעגעבן זיינע ביכער.
זייענדיק אין רוים האט ער זיך אפגעגעבן בעיקר מיט שרייבן זיינע ביכער, באזירט אויף די היסטאריע פון יידישע פאלק. אפילו וואס ער איז געווען אונטער רוימישע אויפזיכט, האט ער געשריבן זיינע ביכער פרפארציאנעליש, און ווערט פארעכנט אלס א בוך וואס איז גלייבבאר רעלאטיוו, צו אנדערע היסטאריקער מיט אן ענליכע פאסירונג.
זיין טויט איז אנטער מיינונגס פארשידענהייטן, עס איז אנגענומען אז ער איז געשטארבן אין יאר 100, אדער נאכדעם.
דאס בוך (מלחמות היהודים) די יידישע קריג קעגן רוים, ארויסגעגעבן אין יאר 74, באשרייבט דעם אויפשטאנד, די חורבן בית המקדש, און די פאלן פון מצדה. דערנאך גייט ער אריבער צו דער יידישער היסטאריע, אנגעהויבן פון אנטיוכוסנס גזירות, צו די קעניגרייך, פון די חשמונאים דינאסטיע, אא"וו.
(קדמוניות היהודים) געשריבן אין גריכיש, איז א בוך וואס באשרייבט די יידישע היסטאריע, פון באשאפאנג פון די וועלט, ביז די גרויסע יידישע אויפשטאנד,
(נגד אפיון) גערופן אויך קדמות היהודים, איז א בוך וואס איז דעפענסיוו געשריבן, צו באשיצן די יידישע רעליגיע, מנהגים און הלכות. די בוך איז אן ענטפער צו וואס שרייבער פון אלעקסאנדריע, האבן אין אן אויסגאבע אטאקירט דאס יידישע פאלק, אין בוך ברענגט יוסף ארויס דאס פריע היסטאריע פון די יידן, זיין ערליכקייט, און די מאראלישע געזעצן און מצוות פון די יידן.
נאך א בוך מיטן נאמען יוספס לעבן (חיי יוסף), וואס כאטש עס קוקט אויס ווי אן אויטאביאגראפיע, איז עס געשריבן אפצוווארפן אטאקעס פון א יידישע היסטאריקער יוסטוס פון טבריה, וואס באשולדיקט יוסף אין אנצינדן די אויפשטאנד אין גליל. יוסיפון ברענגט ארויס זיין צוזאמארבעט מיט די אנפירערשאפט אין ירושלים.
די אנגענומענקייט פון זיינע ביכער.
אסאך ברענגן ארויס קריטיק קעגן זיינע ביכער, מיט די טענה אז ער האט נישט באשריבן גענוג די רוימישע אכזריות און דאס גלייכן, אנדערע צייכענען אן קריטיק קעגן רוים אין זיינע ביכער. אסאך טענהן אז ער האט פארווישט און פארדרייט פאקטן, בנוגע די אויפשטאנד, וויבאלד ער האט זיך קעגנגעשטעלט די אויפשטאנד.
דאס איז אמאל זיכער אז זיינע געאגראפיע באשרייבונגען זענען גענוי און ריכטיק, ווי עס שטעלט זיך ארויס היינט דורך די ארכעאלאגיע, זיינע מאפעס זענען זייער אקוראט.
סיטואציע קאמעדיע, איז א סארט קאמעדיע, אויסגעדוקט אין א געוויסע סארט קאמישע אופן, וואס פלעגט באנוצט ווערן אמאל אין ראדיא, היינט ווערט עס אסאך באנוצט אין טעלעוויזיע סעריעס. עס ווערט אויך גערופן אין קורצן "סיטקאם", גענומען פון די ראשי תיבות.
געווענליך זענען די מענטשן וואס שפילן, אדער זענען אקטיארן, אויף די טעלעוויזיע סעריע, די זעלבע מענטשן וואס ערשיינען נאכאנאנד, אין אלע קאפיטלעך פון די סעריע. געווענליך זענען נישטא קיין פארבינדונג, צווישן איין קאפיטל און צווייטן, און צו מאל קען עס אויסקומען גאר פארקערט און אבסורד. א קאפיטל איז געווענליך צווישן 20 מינוט, ביז 45 מינוט לאנג. די דיאלאג צווישן די פאר מענטשן, זענען געווענליך הומאריסטיש, בייסיג. אפט מאל וועלן די מענטשן, צורעכענען נאך אנדערע פון די גאס, צו מאכן די וויצן מער קאמיש.
די סארט קאמעדיע, ווערט בעיקר געפילמט אין צוויי אדער דריי פלעצער, זיך צו שפארן געלט, טיילמאל אויך אין אן אויטא.
די כאראקטערן, זענען געווענליך די זעלבע, אין אלע טעלעוויזיע סעריעס. די טיפש וואס פארשטייט אלעס, גענוי ווי מען זאגט אים, ווי דזשואי פון פריינט. מייקל פון די זיבעציקער יארן.
א פיגור וואס איז זייער מאדנע און לעכערדיק, וואס ברענגט ארויס די געלעכטער ביי א מענטשן, ווי קאסמא קרעמער ביי סיינפעלד, אדער פיבי פון פריינט.
דער שלימזל וואס זעצט אייביג אן, ווי דזשארדזש פון סיינפעלד.
דער וויצלער, איינער וואס דערציילט וויצן א גאנצע צייט, אדער לאכט ער אפ פון אנדערע, אין א ציניש אופן, ווי דזשערי סיינפעלד, אדער טשענדלער פון פריינט.
דער אויבער חכם, וואס פרובירט איבערצייגן יעדן זיין קלוגשאפט, און גרעסערט זיך איבער די אנדערע כאראקטערן, און צומאל אויך אויף די ביישויער, ביי עטליכע סעריעס ווערט ער באצייכענט, ווי א קהלס נאר וואס אלע לאכן אויף אים און זיין קלוגשאפט, ווי ראס פון פריינט.
איינע פון די הויפט זאכן וואס געשען אין סיטקאם, איז די אנהייב פון קאפיטל געשעט עפעס, אלעס נאכדעם באציט זיך אויף דעם, און דערנאך קומט מען צוריק צום אנהייב.
מגדל העמק איז א שטאט אין צפון דיסטריקט פון ישראל, און געפונט זיך ביים צפון עק פון יזרעאל טאל, און אויף די בערג פון נצרת בערך 4 ק"מ דרום־מערב פון נצרת. די שטאט איז פיר קילאמעטער דרום מערב פון נצרת. דער נאמען פון שטאט איז געגעבן געווארן דורך יצחק בן צבי, דער צווייטער פרעזידענט פון ישראל.
מגדל העמק איז געגרינדעט אין 1953, אלס מעברה (איבערגאנגס ארט פאר אימיגראנטן), אין דער געגנט פון א פארלאזט אראביש דארף, דערנאך איז מגדל העמק דערקלערט געווארן, אלס אנטוויקלונג שטאט, און אין 1988, אנערקענט געווארן אלס שטאט. נאך דער גרויסער עליה אין די 1990ער יארן, איז די שטאט גרעסער געווארן, און נייע געגנטן זענען געבויט געווארן.
לויט דעם צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, ריכטיק פאר סעפטעמבער 2009, שטייט די באפעלקערונג אין שטאט ביי 24,800 איינוווינער.
דער שטאטס רב איז הרב יצחק דוד גראסמאן, זינט 1968; דער בירגערמייסטער איז אלי ברדה, זינט 1998.
אין דער שטאָט עס זענען 22 שטאַט קינדערגאַרטנס, פיר נאציאנאלע-רעליגיעזע קינדערגארטנס, און 21 אומאפהענגיקע קינדערגארטנס. עלעמענטארע שולן זענען דא פיר שטאַטס שולעס, איין שטאַט־רעליגיעזע שולע, איין שול פאר באזונדערער בילדונג און איין חרדישע שול.
אין דער שטאט געפינט זיך דער צענטער פון דער נאציאנאלער חינוך נעצווערק "מגדל אור", וואס דער שטאָטס רב, הרב יצחק דוד גראָסמאַן, האט אויפגעשטעלט.
באַראָן משה "מאָריס" הירש (דייטשיש: "Moritz Freiherr von Hirsch auf Gereuth‏" "מאָריץ פֿרייהער פֿאן הירש אויף גערויט"; 9טן דעצעמבער 1831 - 21סטן אפריל 1896) איז געווען א יידישער אָליגארך, און א מולטי מיליאָנער פון דייטשלאנד, אָבער האָט געוווינט אין פארשידענע לענדער פון מערב אייראָפּע, ווי פראנקרייך, גרויסבריטאניע, און אין די עסטרייך אונגארישע אימפעריע.
ער האָט זייער געשטיצט און ארויס געהאָלפן די פארפאָלגטע יידן, וואָס זענען אנטלאָפן פון די פּאָגראָמען, וואָס זענען פאָרגעקומען אין די רוסלענדישער אימפעריע, ער האָט געגרינדעט די יק"א, וואָס האָט ארויסגעהאָלפן די מאסן אימיגראציע פון יידן, צו די פאראייניקטע שטאטן, און בעיקר דאָס אויפשטעלן פון קאָלאָניעס אין ארגענטינע, דורכאויס די 19טער י"ה.
ער איז געבוירן צו א רייכע יידישע פאמיליע, אין דער בײַערישער הויפּטשטאָט מינכן. ער האט באקומען א טראדיציאנעלע דערציאונג, און צו זיין בר מצווה, איז ער געשיקט געווארן לערנען אין בריסל יידישע לימודים. ער האט אבער גענויגט צו געשעפטן, און אין 1851, איז ער געווארן אן איינגעשטעלטער אין א באנק. אין 28סטן יוני 1855, האט ער חתונה געהאט מיט די טאכטער פון דעם באנק דירעקטאר, קלארא. דעמאלט האט ער געהאט א ריזיקן דערפאָלג געהאט אין זיינע געשעפֿטן, און האט באקומען די רשות צו לייגן באן ליניעס, איבער די לענג און די ברייט פון אייראפע, אין עסטרייך, אין טערקיי, און אין די באלקאן לענדער, ער האט אויפגעשטעלט די טראנס באלקאן באן ליניע, פון טערקיי קיין מערב אייראפע, וואס איז געווען זייער דערפֿאָלגרייך, ער האט צוליב דעם, זיך אריבערגעצויגן קיין פאריז, און באקומען פראנצויזישע בירגערשאפט.
ער איז געשטארבן 21סטן אפריל 1896, אין א שטעטל אין סלאוואקיי. זיין ווייב קלארא, וועלכע האט פארגעזעצט ארויסצוהעלפן די פארפאלגטע רוסישע יידן, איז געשטארבן דריי יאר נאך אים 1טן אפריל, 1899.
די פארמעגן וואס זיי האבן פארטיילט, אין זייערע ברייטהארציקע צדקות, איז געשאצט אויף 18 מיליאָן פונט שטערלינג, לויט דעם ווערט פון 19טן יאָר הונדערט, אן אסטראָנאָמישע סומע אפילו פאר היינטיקע צייטן.
ער איז געווען א פילאנטראפ, פון אסאך יידישע ארגאניזאציעס. פאר כל ישראל חברים, האט ער צוויי מאל געגעבן א מיליאן פראנק. פארן פייערונג פון פראנץ יאזעף, אפצייכענענדיק פערציק יאר זינט ער איז געקרוינט געווארן, האט ער געגעבן א האלב מיליאן פונט, אויפצושטעלן מיטלשולן, אין גאליציע און אין בוקאווינא. אויסער דעם האט ער אויסגעגעבן מיליאנען, צו קומען צו הילף די רוסישע פליטים, ער האט אויפגעשטעלט יק"א, מיט א פאנד פון 2 מיליאן פונט, און דערנאך האט ער צוגעגעבן נאך 7, און נאכן טויט פון זיין ווייב, איז די פארמעגן וואס זיי האבן באקומען, געווען 11 מיליאן פונט.
בנימין זאב הערצל, האט זיך געטראפן מיט אים, אבער האט אים נישט איבערצייגט, אין וויכטיקייט פון שטיצן יידישע קאלאנאליזאציע אין פאלעסטינע, ער איז אבער נישט געווען קעגן ציוניזם.
גלייבנדיק אין יידישע ערד ארבעטער, האט ער א סך אינוועסטירט אין יידישע אגריקולטור פרווונגען אין ארגענטינע, און אין ניו דזשערסי. ער האט אויך געהאלפן אויפשטעלן א "פאנד פארן וווילזיין פון יידישן אימיגראנט", וואס האט אסאך ארויסגעהאלפן די אימיגראנטן, מיט לערנען ענגליש, ווי אויך א שולע צו לערנען א פאך, און אויך געלט שטיצע, די ערשטע צוויי יאר פון אן אימיגראנט אין אמעריקע.
צו מיינט איר חוש ווי שפירען?
חוש איז א מוסד, ווי מלערנט מיט באגרעניצטע קינדער צו אנטוויקלען זייערע חושים פונקט ווי אלע אין זייער יאר גאנג, מיט לערנען פראבלעמן, דערנאך גייען די קינדער און גוטע ישיבות און טוען גוטע שידוכים.
יידישע קאלאניזאציע אסאציאסיע אדער אין קורצן יק"א, איז געווען א יידישע ארגאניזאציע, געגרינדעט אין יאר 1891, דורך דער פילאנטראפ מאריס הירש, ארויסצוהעלפן יידן אנטלאפענע פון די פאגראמען, אין די רוסלענדישער אימפעריע, וואס זענען אנגעקומען צו די פאראייניקטע שטאטן און ארגענטינע, איינע פון די הויפט פראיעקטן זייערע איז געווען, אויפשטעלן אגריקולטור שולעס אין גאליציע.
חובבי ציון, אין שפיץ פון בנימין זאב הערצל, האבן פרובירט איבערצייגן הירש, צו שטיצן יידישע אימיגראציע קיין פאלעסטינע, אנהייב האט ער נישט איינגעגעבן, נאכדעם וואס ער איז אוועק, האט די ארגאניזאציע אנגעפאנגען שטיצן יידישע קאלאניעס אין ארץ ישראל, ווי נס ציונה, און חדרה.
אין יאר 1899, האט עדמונד זשיימס דע ראטשילד, איבערצייגט יק"א ארויסצוהעלפן, און ווערן מער אקטיוו און בייהילפיק, אין ארץ ישראל, צוזאמען איז געגרינדעט געווארן די "ארץ ישראל ראט", וואס האט איבערגענומען די אפוטרופס אנפירערשאפט פון ראטשילד, אין 1923, איז די נאמען געטוישט געווארן צו פיק"א, פאלעסטינע יידישע קאלאניזאציע אסאסיאציע.
מאלי פיקאן (28סטן פעברואר 1898 (ניו יארק) - 5טן אפריל 1992 (לענקסטער, פענסילוועניע).) געבוירן מיטן נאמען מלכה אפיקון (מארגארעט), איז געווען איינע פון די מערסט באוואוסטע אקטריסעס, אויפן יידישן האריזאנט, אין דעם לאוער איסט סייד ניו יארק.
זי איז געווען א טעאטער שפילער, און א פילם אקטיאר, ווי אויך איז זי געווען א קאמפאזיטארין, ווי אויך האט זי אסאך ערשיינט אויפן טעלעוויזיע, אין די פאראייניקטע שטאטן. אנהייב פון איר קאריערע, האט זי בעיקר זיך באנוצט מיט יידיש, איבער די יארן איז זי אריבער אויך צו ענגליש.
איר פאמיליע זענען געווען אימיגראנטן, איר מאמע פון קיעוו, אוקראינע. איר טאטע פון ווארשע פוילן. ווען זי איז אלט געווען דריי יאר, איז איר משפחה אריבער קיין פילאדעלפיע.
אין איר צענדליק יארן, האט זי שוין אנגעהויבן אויפטרעטן, און זי האט געטראפן איר וועג, צום יידישן טעאטער אויף סעקאנד עוועניו. אין טעאטער האט זי זיך באקענט מיט יעקב קאליטש, מיט וועם זי האט געהייראט.
פיקאן האט געשפילט אויף עטליכע שטומע פילמען, און אין יאר 1936, איז זי געווען אקטריסע אויף איר מערסטע פאפולערע פילם, יידל מיטן פידל, אין וועלכע זי גייט נאך געלט, אינאיינעם מיט איר טאטע, אבער מורא האבנדיק ארומצופארן אלס מיידל, פארשטעלט זי זיך ווו א יינגל. אין וועלכן זי שפילט אין א טרופע פון קלעזמער שנארערס, וואס וואנדערן איבער פוילן, צו פארדינען א שטיקל ברויט.
אום 5טן אפריל 1992 איז זי נפטר געווארן, זי האט געליטן פון אלצהיימערס קרענק, און זי איז באגראבן אין טעאטער טייל, פון מאונט חברון בית החיים.
טאלביע איז א געגנט אין ירושלים, נאנט צום שטאט צענטער. פון צפון געפונט זיך רחביה, און פון דרום קאטאמאן. די געגנט איז געבויט געווארן אין די 1920ער יארן, און איז געווען באוווינט מיט פארמעגלעכע אראבער, וואס האבן פארלאזט די געגנט ביי די מלחמת השחרור.
די געגנט ווערט פארעכנט אלס איינע פון די טייערסטע אומבאוועגלעכע גיטער, אין ישראל. אקעדעמיקער, מענטשן וואס האבן געמאכט עליה, פון פארשיידענע מדינות, רעגירונגס הויכבאאמטע, און אויסלענדישע דיפלאמאטן. ישראל האט אין טאלביע, עטליכע הייזער וואס געהערן צו דער רעגירונג, דער פרעזידענט, און פרעמיער מיניסטערס וווינונגען, געפונען זיך אין טאלביע.
אסאך אינסטיטוציעס געפונען זיך דארט, אמאל האבן אסאך פראפעסארן פון העברעאישן אוניווערסיטעט, דארט געוווינט. גרויסע פאליטיקער האבן אויך דארט געוווינט. די הויפט גאס אין טאלביע הייסט נאך זאב זשאבאטינסקי.
א גענעראַל איז א גאר הויכראנגיקער אפיציר, און אין אסאך פעלער די העכסטע ראנג, אין סמערהייט מיליטערן אין דער וועלט.
דער טיטל איז אריין אין באנוץ, אין די ארמייען פון 17טער י"ה. דאס ווארט, איז גענומען פון לאטיינישו ווארט "generalis" גענעראליס, וואס מיינט אלגעמיין. אין מיליטערישער שפראך מיינט עס הויפט אפיציר אויפן אלגעמיינעם מיליטער, וואס רעכנט אריין פיסגייער, ארטילעריע, רייטער אא"וו. אין דעם ים פלאט, איז די ראנג גלייך וואס איז גלייך צו גענעראל, אדמיראל.
אדמיראל, איז א הויכראנגיקע אפיציר אין ים פלאט, און אין עטליכע ארמייען די קאמאנדיר פון ים פלאט, די ראנג גלייך צו אדמיראל, אין געהעריקע אינפאנטרי קרעפטן, איז גענעראל.
ווי עס שיינט, שטאמט די ווארט פון אראביש, וואס ביי דער קרייצצוג, האט דער ווארט זיך אריבערגעכאפט צו די קריסטן, אויף אראביש איז דאס ווארט אמיר על באכאר (פרינץ פון ים), וואס נאכן אריבערגיין א לאטיינישע טויש, איז עס מיט די צייט געווארן אדמיראל.
אדמיראל האט באצייכענט דער קאמאנדיר, ווען די פלאט האט זיך פארברייטערט, האבן די מיליטערן וואס באנוצן זיך מיטן ראנג, צוגעלייגט נאך אונטערראנגן, ווי אדמיראל גענעראל, אדער גרויס אדמיראל.
אין די ים פלאט, פון דער אמעריקאנער ארמיי, איז געווען נאר איין אדמיראל, קאמאנדיר פון גאנצן ים פלאט. נאך זיין טויט, האט קיינער מער נישט באקומען אזא ראנג, אין אמעריקע.
א קאָמאַנדיר (ענגליש: "commander") איז א מענטש, וואס געפונט זיך אין אן ארגאניזאציע, באזירט אויף ראנגן. דער וואס טראגט די ראנג פון קאמאנדיר, האט פולע רעכט ארויסצוגעבן באפעלן, באשלוסן אדער אנווייזונגען. געווענליך אין אן ארגאניזאציע וואס ארבעט אויף שנעלקייט, און פונקטליכקייט ווי מיליטער, פאליציי, פייערלעשער, און אויף א שיף.
געווענליך וועט אזא איינער אריבערגיין א קורס צו קענען ווערן א קאמאנדיר, אבער נישט אייביק האלט עס אפ פון מענטשן, צו באקומען די ראנג.
די קורס צו קאמאנדירן איז א לאנגע וואס דורכאויס דעם קורס לערנט זיך דער קאדעט אויס ווי צו רעדן, פירן, נישט ווערן פארלוירן פאר אסאך מענטשן. אין אפיצירן קורס, וואס זעלנער גייען אריבער צו ווערן אפיצירן, רעכנט עס אריין טרענירונגען, און אסאך שטרויכלונגען ווערן פרובירט ווי אויף עטיק, און אויף די ווערטן. אין צה"ל, איז די מינדעסטער קורס 4 מאנאטן, און צו ווערן א שיפס אפיציר געדויערט איבער 2 יאר.
גרונטייגנס, אומבאוועגלעכע גיטער אדער איממאביליען (דייטשיש: Immobilie, ענגליש: Real estate, (העברעאיש: נדל"ן) - איז דער האנדל און מארקעט פון הייזער און שטחים.
א װעבזײַטל וואס לאזט אייך זען די ווערט פון א הויז לויט די מארקעט פרייזן, באגלייט מיט א פינקטליכער מאפע אנצייכענונג.[http://www.zillow.com/ זילאו].
פרייע פראנקרייך איז געווען די פראנצויזישע רעגירונג אין גלות, דורכאויס די אקופאציע פון נאצי דייטשלאנד, און די ווישי רעגירונג, אין פראנקרייך. די רעגירונג, האט געהאט איר הויפטקוואטיר, אין לאנדאן ענגלאנד. און אנפירער איז געווען שארל דע גאל, ער איז אנטלאפן נאכן דייטשן אפענסיווע, און ער האט געגרינדעט די פרייע פראנקרייך, און ארמיי, אין יאר 1940.
דאס פרייע פראנקרייך האט זיך קעגנגעשטעלט די ווישי רעגירונג, מיט די פירער אנרי פיליפ פעטאן, וואס האט קאלאבארירט מיט די נאציס. און עס איז נישט דא קיין פארבינדונג, צווישן די פרייע פראנקרייך, מיט די "רעזיסטאנס", וואס איז געווען א גרופע אינערהאלב פראנקרייך, וואס האט אנגעפירט אן אויפשטאנד קעגן די פאשיסטישע רעגירונג.
נאך דער דייטשער אטאקע אויף פראנקרייך, און דאס פאלן פון פאריז, איז די פראנצויזישע רעגירונג אריבער קיין בארדא. די מיניסטארן מיטן פרעמיער מיניסטער, זענען געווען צוטיילט אין צוויי מיינונגען, די קעמפערישע טייל וואס האט געהאלטן, מען זאל אריבער פירן די קריג צו צפון אפריקע, און פון דארט פארזעצן די קאמף קעגן די נאציס. און די נאכגעבער אין שפיץ פון פעטען, וועלכע האבן געהאלטן פון א שלום, אבער מיט דייטשלאנדס באדינגונגען. צום סוף איז פעטען, אויפגענומען געווארן אלס פרעמיער, דורכן פרעזידענט, און ער האט אונטערגעשריבן אויף אן אפמאך מיט היטלער.
די קעגנער פון א שלום מיט די נאציס, האבן פרובירט אנטלויפן, ווען עס האט זיך קלאר געשטעלט, די ציל פון די נייע רעגירונג. פאל ריינא, די פריערדיקע פרעמיער, איז געכאפט געווארן און איינגעזעצט געווארן, מיטן באשולדיקונג אז ער איז א פאררעטער. זשארזש מאנדל, וועלכע איז געווען פריערדיקע אינערן מיניסטער, איז געכאפט געווארן, און באשולדיקט געווארן, אין וועלן אויפשטעלן א רעגירונג אין צפון אפריקע, ער איז שפעטער אין יאר 1944 אומגעברענגט געווארן, דורך די פאשיסטישע געהיימע פאליציי.
שארל דע גאל, האט באוויזן צו אנטלויפן קיין ענגלאנד, אויף אן עראפלאן, וואס זיינס א פריינט, אן ענגלישער גענעראל עדווארד ספירס, האט ערלעדיקט פאר אים. נאכן אנקומען קיין ענגלאנד, האט דע גאל געהאלטן א רעדע אויפן ראדיא, די רעדע איז באוויסט אלס די רעדע פון 18טן יוני, און איז געווען דער גרונד פון די פרייע פראנקרייך.
אין גלות.
שארל דע גאל האט געהאט צו זיין באנוץ, אן אפגעשאצטע 10,000 זעלנער, רוב פון זיי געראטעוועטע פון דונקערק. זיין פראבלעם איז אבער געווען, אז נאר גרויסבריטאניע, האט אנערקענט אין אים, און קיינער פון די אנדערע לענדער פאראייניקטע שטאטן אריינגערעכנט, האבן אנערקענט בלויז אין די ווישי רעגירונג.
די בריטישע ארמיי האט אטאקירט שיפן וואס האבן געהערט צו די פראנצויזישע ים פלאט, מורא האבנדיק אז זיי וועלן אריבערגיין צו די נאצישע באנוץ, און וועלן אטאקירן דערמיט ענגלאנד. דאס איז געווען א שטער פאר דער נייער ארמיי, און האט אפגעהאלטן פון אסאך פאטענציאלע אנשליסער, פון זיך מאביליזירן אין דעם פרייען פראנקרייכס ארמיי.
צווישן יוני און אויגוסט 1940, איז אויפגעשטעלט געווארן א ראט, וואס האט זיך געפונען אין ענגלאנד, אינאיינעם מיט אנדערע רעגירונגען אין גלות, ווי פוילן, דענמארק, בעלגיע, און אנדערע. אין זיין ארמיי האט ער געהאט 7,000 סאלדאטן, און 3,500 מאטראסן פון ים פלאט. עס איז קלאר געווען אז זיין עיקר שטיצע, וועט מוזן קומען פון די קאלאניעס.
נישט אלע קאלאניעס האבן זיך גערן אנגעשלאסן צו דער פרייע פראנקרייך רעגירונג. אין צפון מער אפריקע, מאראקא, טוניסיע, און אלדזשיר, זענען אלע פארבליבן ביי דער ווישי רעגירונג, אזוי אויך אינדא כינע (וויעטנאם פון היינט). דער פראנצויזישער מאנדאט, איבער סיריע און לבנון, איז אויך געווען אונטער ווישי הערשאפט. געוויסע לענדער אין צענטער פון אפריקאנע קאנטינעט, ווי טשאד, קאנגא, און די פראנצויזשע צענטראל אפריקע (היינט רעפובליק פון קאנגא), האבן זיך אנגעשלאסן צו דעם פרייען פראנקרייך.
ערשטע קאמפן.
די ערשטע קאמפן זענען פארגעקומען אין אפריקע, ווי פראנצויזישע טרופן האבן זיך אנגעשלאסן צו די בריטישע ארמיי זעלבסטשטענדיקערהייט, נישט אנהערנדיק זיך צו קיין פראנצויזישע אנטי פאשיסטישע ארגאניזאציע, אין די קאמפן אין אפריקע האבן די בריטישע געזיגט, און די היל פון פראנקרייך טאקע א מינימאלע, אבער א סימבאלישע, האט געהויבן די מאראל פון די פרייע פראנצויזישע זעלנער.
אין 1941, האט אין איראק אויסגעבראכן אן אויפשטאנד דורך פרא נאצישע גרופעס, דייטשע עראפלאנען פון די לופטוואפע האבן אטאקירט בריטישע צילן אין איראק, וואס זענען געווען סטאנציאנירט אין סיריע. די בריטישע האבן ארגאניזירט אן אטאקע, און מיט 8,000 פראנצויזישע זעלנער, און סאלדאטן פון ארץ ישראל, אטאקירט סיריע און לבנון, דמשק איז איינגענומען געווארן, 17טן יוני, 1941. די רעגירונגען אין די צוויי לענדער, זענען אבער געווארן בריטישע, און נישט איבערגעגעבן געווארן צו די פרייע פראנקרייך רעגירונג.
ראמעל אין אפריקע.
ווען ערווין ראמעל איז אנגעקומען קיין צפון אפריקע, זענען די אליאירטע דארט געווען ביים נידעריקסטן שטאפל. א פראנצויזישע בריגאדע האט באוויזן אפצוהאלטן די דייטשע אנגריף, און זייער פאראויס מארש, און זייענדיק ארומגערינגעלט האט ראמעל פארגעשלאגן צו די פראנצויזישע גענעראל "קעניג", ער זאל זיך אונטערגעבן, אין זיין ענטפער האט קעניג געשריבן אז ראמעל קען אים קושן פון אונטן. צום ענדע האבן די באלאגערטע זעלנער אויפגעבראכן די רינג, און האבן דערגרייכט די בריטישע טרופן. 20 פראצענט פון די בריגאדע, איז געווען פארווונדעט קראנק און אויסגעטריקנט פון די מדבר, אבער זייער שטארקייט האט אסאך צוגעגעבן צו די מאראל פון די פראנצויזישע אנטי פאשיסטישע פארטייען.
גענעראל זשירא.
גענעראל זשירא איז געווען קאמאנדיר איבער דע גאל, ער איז געווען אין געפענגעניש ביי די נאציס, און אין יאר 1942 איז ער אנטלאפן. פאר א קורצע וויילע האט ער זיך געדרייט אין ווישי פראנקרייך, און ער האט נישט געזען ביי זיי קיין חסרון. דער פראבלעם אין פראנקרייך האט ער געזען אלס מיליטעריש, און נישט קיין פאליטישע, ער איז געווען פארזיכערט אז ער איז די איינציקסטע מענטש, וואס קען העלפן פראנקרייך. נאכן אנשליסן גוטע פארבינדונגען מיט אמעריקאנע באאמטע, פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט דער פרעזידענט האט געגלייבט אין אים. ספעציעל נאכן זיך ארומרייסן אסאך מיט דע גאל.
איידער דער גרויסער אטאקע, ארויסצוטרייבן די דייטשן און איטאליענער פון צפון אפריקע, איז זשירא אלס גענעראל פון פרייע פראנצויזישע ארמיי, אויך אריינגענומען געווארן אין די סוד, וויבאלד זיינע קרעפטן האבן טיילגענומען.
נאכן טון מערערע באשלוסן, וואס ווען נישט זיי וואלט ער אפשר געווארן רעגירער, פון א באפרייטן פראנקרייך, איז ער געווארן אויס פירער פון די פרייע פראנקרייך, און בלויז דע גאל איז פארבליבן, אויף א דאקומענט געשריבן דורכן "נאציאנאלע קאנגרעס פאר באפרייאונג, האט ער אונטערגעשריבן אז ער זאגט זיך אפ פון אמט.
איטאליע באפרייט.
ביים קריג פון די אליאירטע אין איטאליע, האבן 100,000 פראנצויזישע זעלנער געהאלפן אין דעם קריג, זיי האבן געהאלפן שטופן די אליאירטע פאראויס, נאכן ווערן אפגעהאלטן פון די ווערמאכט, די פראנצויזן האבן געהאלפן באפרייען רוים אום 5טן יוני 1944, און איינגענומען די עלבע אינדזלען.
נארמענדי.
צו דער באפרייאונג פון פראנקרייך, האט די פרייע פראנקרייך צוגעשטעלט אן ארמיי פון 480,000 זעלנער, 50,000 מאטראזן, א לופט פלאט פון 500 עראפלאנען, מיט 30,000 זעלנער אין די לופט פלאט. צו דעם אלעם האבן 200,000 רעזיסטענס קעמפער אין פראנקרייך זעלבסט, אנגעפירט גערילא קאמפן מיט די נאציס.
די פרייע פראנצויזישע ארמיי האט זיך צעשפרייט איבער די באדן פון פראנקרייך, און האבן געהאלפן אייננעמען די גרויסע שטעט, פאריז איז געפאלן נאך אן אויפשטאנד פון די רעזיסטאנס מיט בירגער, און ווען די ארמיי איז אנגעקומען, האבן די נאציס זיך אונטערגעגעבן, אויפן 25סטן אוגוסט, א טאג דערויף איז דע גאל אנגעקומען, און מיט א קבלת פנים פאר א העלד, האבן אים די פראנצויזן אויפגענומען.
זיי האבן געהאלפן אייננעמען די שטעט מארסיי, און שטראסבורג אין עלזאס ראיאן. שפעטער האבן זיי טייל גענומען אין די שלאכטן אין דייטשלאנד זעלבסט, אינאיינעם מיט די אליאירטע ארמייען. ביזן פאלן פון די נאציס.
ענדע פון מלחמה.
אום מיי 1945, איז די פרייע פראנקרייך רעגירונג געקומען צו אן ענדע, דע גאל איז געווען פרעזידענט פון פראנקרייכס פערטע רעפובליק, א רעפענדערום אפגעהאלטן אין אוקטאבער, האט אויפגעשטעלט אן איבערגאנגס ראט, פאר א נייע קאנסטיטוציע, וואס האט געברענגט די אלטע דריטע רעפובליק צו אן ענדע, און אויפגעשטעלט א פארלאמענטארע דעמאקראטיע.
חירם קעניג פון צור
אין תנ"ך ווערט ער דערמאנט אלץ חבר פאר דוד המלך, און האט געהאלפן בויען דעם בית המקדש אין די צייטן פון שלמה המלך.
אין מדרש רבה וישב איז דא א מחלוקה אויב חירם מלך צור איז חירה העדילמי, און דער מדרש פירט אויס אז דער וואס האלט אז חירם איז נישט חירה דאן האט חירם געלעבט נאר 500 יאר, (פון די צייטן פון דוד המלך ביז נאכן חורבן בית ראשון), און דער וואס האלט אז חירם איז יא חירה דאן האט ער געלעבט 1200 יאר.
אין די גמרא ווערט ער דערמאנט אלץ איינער פון די וואס זענען אריין לעבעדיג אין גן עדן.
ליאן () איז א שטאט אין מזרח־צענטראל פראנקרייך אינעאם רהאן־אלפן ראיאן, פלאצירט צווישן פאריז און מארסיי. ליאן געפינט זיך 470 ק"מ פון פאריז, 320 ק"מ פון מארסיי, 160 ק"מ פון גענף, 280 ק"מ פון טורין, און 600 ק"מ פון בארצעלאנע.
די שטאט האט א באפעלקערונג פון 472,305.
די שטאט איז געגרינדעט געװארן אין יאר 43 פאר דער ציווילער רעכענונג דורך דעם ראמאנישן פּראקאנסול לוסיוס מונאַטיוס פּלאַנקוס.
די ײדישע קהילה.
אין יאָר 472 שרײבט דער דיכטער און ביסקופּ סידאניוס אַפּאלינאַריס, אַז ס'איז דא אין ליאן אַ ײדישע קהילה. עס איז דאס ערשטע מאל װאס ײדן זײנען דערמאנט אין די שטאט.
הײנט װױנען אין ליאן בערך 40000 ײדן מיט 40 שולס און 15 כשר רעסטאראנטס. די מערהײט פֿון זײ זײנען ספֿרדישע ײדן, װאס זײנען אנגעקומען אין פֿראנקרײך בעת די 1960ער יארן.
די גרױסע אַשכּנזישע שול איז געבױט געװאָרן אינ 1863 און 1864.
דראַגאָמירעשט אדער גראַגמערעשט (;) איז אַ קליין שטעטל אין מאַראַמאָראָש, רומעניע, 42 ק"מ דרום־מזרח פון סיגעט. איר באַפעלקערונג איז 3,132 (2002).
די אידישע קהילה.
לויט די צענזוסן, האָבן אין דראַגאָמירעשט געוואוינט אין 1877 325 אידן, און אין 1920 איז די צאָל אידן געווען 756, און זיי זײַנען באַשטאַנען 28 פּראָצענט פון די אײַנוואוינער. אין 1941 זײַנען געווען אין דראַגאָמירעשט 684 אידן. הײַנט צוטאָג (2013) זײַנען דאָרטן קיין אידן ניטאָ.
די ערשטע אידן זײַנען אָנגעקומען אין דראַגאָמירעשט אין דעם ערשטן דריטל פון דעם אַכצנטן יאָרהונדערט. צום סוף פון דעם יאָרהונדערט האָט זיך דאָרט אײַנגעאָרדנט אַ קהילה וואָס איז באַשטאַנען פון קאָסאָווער חסידים פון גאַליציע און פּאָדאָליע. פרנסה האָבן די אָרטיקע אידן געהאַט פון האַנדלן אין תבואה און אין שאָף, און פון האָלץ און ערד ווירטשאַפט. אין דער שטאָט האָט מען אויפגעבויט אַ שול און אַ חסידישן בית־מדרש, אַ מקווה מיט אַ בית־עולם.
דער ערשטער רב פון דער קהילה איז געוועזן הרב משה שטערן. אָנהייבנדיק פון 1903 האָט געדינט אַלס רב ר' יצחק מאיר שוואַרץ וואָס האָט געשריבן עטלעכע חיבורים. אין 1911 האָט ר' מנחם מענדל שפּירא אָנגענומען דעם אַמט, און דער לעצטער רב איז געוועזן ר' משה ישראל פעלדמאַן וועלכער איז אויך געשטאַנען בראש פון אַ ישיבה אין שטעטל. אין דער ישיבה האָבן געלערנט בײַ 45 תלמידים, און זי האָט דערלעבט ביז דעם חורבן אייראָפּע.
ווען מ'האָט גענומען פאַרניכטן דעם אונגאַרישן אידנטום אין פרילינג פון 1944, איז געבויט געוואָרן אין צענטער פון דאָרף אַ געטאָ אין וועלכן מען האָט געטריבן אַלע היגע אידן ווי אויך די אידן פון אַרומיקע דערפער. סך־הכל זײַנען אין דעם געטאָ געווען לערך 2,000 מאַן. אויף דעם פופצנטן מאַי האָט מען אַלע אידן געטריבן צופוס אויף 25 קילאָמעטרישן רײַזע קיין ווישעווע, דאָרט האָט מען זיי אַרויפגעלאָדנט אויף באַנען וועלכע האָבן זיי געפירט אין אוישוויץ, וואו רוב פון זיי זײַנען אומגעקומען.
לערך פופציק פון די אידישע אײַנוואוינער האָבן זיך אומגעקערט אַהינצו נאָכן חורבן, אָבער מיט אַ קורצע צײַט שפּעטער האָבן זיי אַלע פאַרלאָזן די שטעטל און רוב זײַנען אַרויף אין ארץ ישראל.
גייטסהעד () איז א שטאט אין צפון ענגלאנד, אויפן דרום ברעג פונעם טיין טייך, קעגן איבער ניוקאסטל.
גייטסהעדער יידנטום.
די יידישע קהילה אין גייטסהעד האט ר' אליעזר אדלער געגרינדעט.
היינט וואוינען אין גייטסהעד קרוב צו 600 יידישע משפחות (מער ווי 3,000 מענטשן). אין די ישיבה זמנים קומען צו 1,500 ישיבה בחורים און סעמינאר מיידלעך. גייטסהעד האט זעקס ישיבות: גייטסהעדער ישיבה, סונדערלאנדער ישיבה, תפארת יעקב (ישיבה קטנה), באר התורה, נזר התורה און נתיבות התורה. אויך האט די שטאט פיר כל היום כוללים: גייטסהעדער כולל, בית התלמוד, סונדערלאנדער כולל און זכרון שאול.
דער טיין איז א טייך אין צפון ענגלאנד. דער טייך הייבט אן ביים צוזאמענפלוס פון דער צפון טיין און דעם דרום טיין, לעבן העקסהעם.
אינעם 19טן יארהונדערט האט מען געבויט אסאך שיפן אויף די ברעגן פונעם טיין.
סקינהעדס זענען געווענליך גרופּעס מענטשן מיט אָפּגעגאָלטע קעפּ. זיי זענען אין אלגעמיין עקסטרעם ראַסיסטיש אדער אפילו נאצי געשטימט ליידיגייער באמס וועלכע באַשטייען הויפּטזעכליך פון יונגע שקצים מערסנטס פון יוגנטליכע בויעס וועלכע דרייען זיך אַרום אן קיין עול פון פרנסה מיט דאגות פון ראסע.
די געגאָלטע זענען אַפיר געקומען דאָס ערשטע מאָל אין ענגלאַנד אין די אָנהייב זיבעציגער יאָרן, די גרופּע איז באַשטאַנען פון יוגנטליכע אַרבייטסלאָזע וועלכע האָבן רעוואָלטירט קעגן דער נאָרמאַלער געזעלשאַפט. ס'האָט געהייסן אַז זיי זענען אין כעס אויף דער רעגירונג פאַר זייער אַרבייטלאָזער צושטאַנד.
זייער הויפּט ציל פאַר געוואַלדטאַטן זענען געווען אַזיאַטישע און אַפריקאַנער אימיגראַנטן וועלכע האָבן לויט זייער מיינונג צוגענומען ביי זיי די אַרבייטס פּלעצער.
אין אַמעריקע איז די גרופּע אַפירגעשווימען אין די אַכציגער יאָרן, פון לאַבוסעוואַטע יוגנטליכע, וואָס קומען פון צובראָכענע היימען.
די סקינהעדס האָבן אין אָנהויב געזאָלט זיין די זעלבע וואָס די היפּיס זענען געווען אין די זעכציגער יאָרן, נעמליך אַ פּראָטעסט אויסדרוק קעגן די רעגירונג.
זיי האָבן דעריבער – פאַרקערט פון די "היפּיס" וואָס האָבן זיך געלאָזט וואַקסן לאַנגע האָר – אָפּגעגאָלט ביזן ביין, ווי אויך האָבן זיי, אַנדערש ווי די היפּיס, אַדאָפּטירט ווילדקייטן, רוישיגע מוזיק און ווילדע אַטאַקעס.
די "געגאָלטע קעפּ" זענען אַ גרופּע פאַר זיך אָבער זיי זענען זייער עקסטרעם און אכזריות'דיג. זייערע קינדערישע יאָרן וועלכע האָט זיך געווענליך אָפּגעשפּילט אין אַ צובראָכן הויז וואו עס איז נישט געווען קיין טאַטע מאַמע ברענגט זיי נישט צו וויסן פון קיין רחמנות אָדער דאָס מינדענסטע מענטשהייט.
אַסאַך פון די חברה זענען שוין באַגאַנגען געוואַלדטאַטן, געשטאָכן מענטשן, דורכגעפירט מאָרדן און טעראָר אַקטן ווי אויך קאָנספּיראַציע קעגן די רעגירונג.
ווען דייטשלאנד איז געווארן א לאנד אין 1871 איז זי שוין שפעט אריינגעקומען אין דעם פארמעסט פון אינדוסטריאליזאציע, וועלכע איז געווען דאמינירט דורך בריטן און פראנקרייך. דייטשלאנד האט אבער אנגעהויבן מיט גרויס הצלחה א דאנק די שווערע ארבעט פון איר ערשטן קאנצלער אטא וואן ביסמארק וועלכער האט געהאט א גוטע ערפארונג אין ביזנעס און האט אויפגעבויט דאס לאנדס עקענאמיע. אין 1910 איז שוין דייטשלאנד געווען פאררעכנט פאר איינע פון די הויפט אינדוסטריאלע לענדער אין דער וועלט. די סוקסעספולע ביזנעס מענטשן זענען געווען די פרייסישע וועלכע זענען געווען זייער פונקטליכע און אויסגערעכנטע מענטשן. די הויפט אינדוסטריעס אין די עקענאמיע זיינען געווען: קוילן און אייזן און די אלע זאכן וואס ווערן געמאכט פון די צוויי עלעמענטן ווי: מאשינען און מאשין געצייג, כעמיקאלן, עלעקטראניק שטייער, שיפן און שפעטער אויך אויטאס. די פינקטלעכע דייטשע עקענאמיע איז נאמינירט געווארן אלס אן ארגאניזירטע קאפיטיליסטישע עקענאמיע, אנדערש ווי די קאפיטיליזם אין די פאראייניקטע שטאטן און בריטן. די שטארקע עקענמאיע האט דורכגעלעבט ביידע וועלט מלחמות טראץ די שווערע באמבארדירונג פון די אליאירטע כוחות פן 1942 ביז 1945.
נאכדעם וואס דער צווייטער וועלט קריג האט זיך געענדיגט אין 1945 האבן די מערב לענדער איינגעזען דאס געברויך אויפצובויען די אייראפעאישע עקענאמיעס כדי זיך צו פארמיידן דעם געפאר פון דעם סאוועטן פארבאנד מיט אירע קאמוניסטישע פלענער. אין 1947 האבן די מערב לענדער, מיט אמעריקע אין שפיץ, אנגעהויבן אויסצופירן די אייראפעאישע ערהוילונגס פראגראם, באוואוּסט ווי דעם מארשאל פלאן, און געגעבן גרויסע הלואות פאר אלע אייראפעאישע לענדער וועלכע האבן געליטן פון דער קריג. דייטשלאנד האט דאן דעגרייכט א געשעפט מיט אמעריקע פאר א 20 יעריקע עקענאמיע אויסשפרייטונג פלאן פאר מערב דייטשלאנד וועלכע האט געהויבן די וואוֹין סטאנדארטן און די אינדוסטריאלע פראדוקציע צו העכערע שטאפלן ווי עס איז געשטאנען בעפאר די קריג. אין די דייטשע היסטאריע איז דער מארשאל פלאן באצייכנט געווארן אלס מערב דייטשלאנדס נס. מזרח דייטשלאנד האט נישט געוואלט געניסן פון דעם מארשאל פלאן און האט ליבערשט אדאפטירט די קאמוניסטישע עקענאמישע סיסטעם. אלע ביזנעסער, אריינגערעכנט פארמען, זיינען אריבער אונטער דעם בעלות פון די רעגירונג וועלכע האט אויספלאנירט די עקענאמיע און אויפגעשטעלט א קאמיסיע וועלכע האט אויסגעטיילט געהאלטן פאר די ארבעטער און ארויפגעלייגט די פרייזן אויף אלע פראדוקטן. אויך מזרח דייטשלאנד האט שטארק מצליח געווען און איר עקענאמיע איז באצייכנט געווארן אלס די שטארקסטע אינדוסטריאליזירטע קאמוניסטישע עקענאמיע.
די שטארקע עקענאמיע אין מזרח דייטשלאנד האט נישט געדארפט אויסווארטן די קאמוניסטישע דורכפאל ווען זי איז אינגאנצן צופאלן אין 1990 ווען מזרח און מערב דייטשלאנד האבן זיך פאראייניגט. א גרויסע טייל מזרח ארבעטער זיינען אריבער צו מערב ביזנעסער און איינגעטוישט זייערע פראדוקטן פאר מערב דייטשלאנד פראדוקטן. נאך ערגער פון דעם איז געווען ווען די מזרח איינוואוינער האבן אנגעהויבן איינטוישן זייערע אוסטמארק וואלוטע איינס פאר איינס פאר די מערב דייטשע מארק וועלכע איז ווערט געווען כאטש 10 מאל אזויפיל. דאס האט אין ד'ערד געלייגט אלע מזרח ביזנעסער וועלכע האבן מער נישט געהאט קיין ווערט און האבן מער נישט געקענט עקספארטירן קיין סחורה ווייל די מארק איז געווען צו טייער פאר די לענדער מיט וועלכע זי האט געהאנדלט. ביז עטליכע יאר איז די גאנצע עקענאמיע צוברעקלט געווארן און א פלוס פון נייע אינוועסטמענטס האבן אנגעהויבן אריינקומען פון מערב דייטשלאנד ביזנעסער וועלכע האבן צוריק אנגעהויבן אויפבויען די וואקלדיגע עקענאמיע און געטוישט די גאנצע ביזנעס סטייל צו פריוואטע ביזנעסער מיט הויכע רווחים און פעטע געהאלטן. די דייטשע רעגירונג האט אין די פארגאנגענע 13 יאר אינוועסטירט ביליאנען דאלארן אין די אויפבוי פון די מזרח דייטשלאנדס עקענאמיע און וועט ווייטער אינוועסטירן פאר נאך עטליכע יאר. ווי מיר שטייען היינט האט שוין די דייטשע רעגירונג אינוועסטירט 70 מאל אזויפיל געלט ווי זי האט באקומען נאך די צווייטע וועלט קריג פון דעם מארשאל פלאן.
אין די לעצטע 50 יאר איז דייטשלאנד'ס עקענאמיע עטליכע מאל געווען אין רעסעיע אבער זי האט אלעס איבערגעלעבט און שטייט נאך היינט אלס איינע פון די וועלט'ס שטערקסטע עקענאמיעס. מער ווי האלב פון עקספארטן און אימפארטן קומען און גייען פון אייראפעאישע לענדער. דייטשלאנד'ס בענק זענען פון די גרעסטע ראלע שפילער אין די אייראפעאישע פאראיין (אי-יו) און ברענגן אריין גאר גרויסע פראפיטן.
אין דער פארגאנגנהייט האט מערב דייטשלאנד געהאט זייער א נידעריגע ארבעטסלאזיקייט ראטע און מזרח דייטשלאנד האט אינגאנצן נישט געהאט קיין ארבעטסלאזיגע אונטער די קאמוניסטישע סיסטעם. אלנפאלס, האט זיך אבער די ציפערן געטוישט אין די לעצטערע יארן און די ארבעטסלאזיקייט ראטעס האבן זיך שטארק געהויבן. די הויפט סיבות צו דעם איז געווען די אינדוסטריאלע איבערבוי פון מזרח דייטשלאנד און א שטארקע רעדוקציע אין עקספארט וועלכע איז געקומען צוליב רעסעסיעס אין אנדערע לענדער. אין 997' האט דייטשלאנד'ס ארבעטסלאזיקייט ראטע דעגרייכט א רעקארד הויך פון 12.2 פראצענט וואס מיינט אז ארום 4 מיליאן דייטשע איינוואוינער זענען געבליבן אן א דזשאב. דאס איז געווען פיל העכער ווי אין אמעריקע, קאנאדע, בריטען, און פראנקרייך. ווען מען צוטיילט עס צווישן מזרח און מערב דייטשלאנד איז עס אויסגעקומען 9 פראצענט אין מערב דייטשלאנד און איבער 17 פראצענט אין מזרח. דייטשלאנד האט א היסטאריע פון שטארקע ארבעטער יוניאנס. די ערשעט יוניאנס זענען געגרינדעט געווארן אין 868' און איז שטארק געוואקסן ביז די דריטע רייך (די נאצישע פארטיי) האט איבערגענומען אלע יוניאנס אין 933'. נאך די קריג זענען די יוניאנס צוריקגעקומען מיט א שטארקע קראפט און ביז עטליכע יאר געהאט 4.8 מיליאן ארבעטער אונטער די יוניאנס. היינט האבן די איבער 100 יוניאנס נאנט צו 8 מיליאן ארבעטער אונטער זיך. מזרח דייטשלאנד האט געהאט אן אייגענע יוניאן וועלכע האט געהאט אונטער זיך 9.6 מיליאן ארבעטער, אריינגערעכנט ארעסטאנטן, סטודענטן, פראדוקציע ארבעטער, אפיס ארבעטער, און פראפעסיאנאלן. די יוניאן איז צוזאמענגעפאלן ווען מזרח האט זיך פאראייניגט מיט מערב דייטשלאנד. די מערב יוניאנס האבן זיך דאן אויסגעשפרייט קיין מזרח דייטשלאנד און פארגעשלאגן די מזרח ארבעטער בעסערע ארבעט רעגולאציעס פון ווייניגער שטונדן, בעסערע געהאלט, און פריע רעטייערמענט.
עקאנאמישע אפטיילונגען.
פאבריצירונג און אינדוסטרי איז שטענדיג געווען די הויפט קראפט אין דייטשלאנד'ס עקענאמיע און האט איר געהאלפן איבערלעבן די צווייטע וועלט קריג און שפעטער די פאראייניגונג פון מזרח און מערב דייטשלאנד. אין די לעצטע יארן האט זיך די עקענאמיע אין די מאדערנע לענדער געטוישט און אויך דייטשלאנד האט אנגעהויבן פארלירן פאבריצירונג ווען סערוויס האט פארנומען איר פלאץ. נאך אלץ באטרעפט די פאבריצירונג און אינדוסטרי אפטיילונג 35 פראצענט פון דעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט. דייטשלאנד פאבריצירט אייזן, צעמענט, כעמיקאלן, עלעקטראניק, עסן און געטראנקן, מאשינערי און אלע מאשינעריע געצייג, און אויטאס.
דייטשלאנד'ס אינדוסטרי און פאבריצירונג איז קאנצעטרירט אין עטליכע געגענטער אין שפיץ פון די באקאנטע רוהר ראיאן וועלכע איז איינע פון די מערסט דעוועלאפטע אינדוסטריאלע ערטער אין די וועלט. די גרעסטע אינדוסטריאלע שטעט זענען: פראנקפורט, וויסבאדן, מעינז, און אפענבעטש. די שטעט פראדוצירן אלע מעטאלס, עלעקטראניק עקוויפמענט, פארמאסי פראדוקטן, כעמיקאלן, און אויטאס. דערנאך קומען די שטעט סטוטגארט און מינכן וועלכע פראדוצירן עירקרעפט, טעקסטיל און אנצוגן, אפיס מאשינערי, אפטיקל אינסטרומענטן, און ביר. די הויפט שטאט בערלין און האמבורג קומען אריין דריט מיט עקענאמישע ציפערן.
דייטשלאנד איז אן עכטע אינדוסטריאלע לאנד וועלכע האט כמעט נישט קיין מינעראל גראבונגן, פארמינג, געהילץ, און פישינג. די דערמאנטע סעקטארס מאכן אויס קארגע 10 פראצענט פון די דזשי.די.פי. און נאר איין פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט ארבעט אין איינע פון די סעקטארן. רוב עסן אין דייטשלאנד ווערט אימפארטירט פון שכינות'דיגע לענדער. די איינציגסטע עסן וואס וואקסט אין דייטשלאנד זענען: ווייץ, קארטאפל, צוקער, און גערשטן. אפילו פרוכט וואקסט נישט דארט קיין סאך און ווערט אין גרעסטן טייל אימפארטירט. פרוכט וואס וואקסן אין דייטשלאנד זענען עפל און טרויבן (פון וועלכע עס ווערן געמאכט די באוואוסטע דייטשע וויינען). עס וואקסן דארט אויך אנדערע פרוכט און גרינצייג אבער זייער ווייניג אז מען זאל עס אפילו קענען אריינרעכנען אין דעם לאנד'ס אוצרות.
דייטשלאנד האט גענוג וועלדער אבער זיי פארמאגן נישט קיין סאך אוצרות פון וועלכע מען זאל קענען פארדינען. ארום 32 פראצענט פון דאס לאנד'ס טעריטאריע איז באוואקסן און אין דעם געפינט זיך אסאך גוטע האלץ וועלכע מען נוצט פאר מעבל און שפילצייג אבער עס איז קיינמאל נישט געווען גענוג און מען האט שטענדיג געמוזט אימפארטירן אין צוגאב. די וואס פארמאגן וועלדער פאר סיי וועלכע פראדוקציע האבן שווערע געזעצן פון די רעגירונג וועלכע וויל ראטעוון די וועלדער אין לאנד.
זייענדיג א לאנד מיט אזא גרויסע אינדוסטריאלע פראדוקציע פאדערט זיך אסאך ענערגיע וועלכע דייטשלאנד פארמאגט נישט גענוג און האט שטענדיג געמוזט צוקומען צו אימפארטן פון אנדערע לענדער. אין די אנפאנג יארן פונעם 19'טן יאר-הונדערט ווען די עקענאמיע האט אנגעהויבן אויפבליען אין דייטשלאנד איז די קראפט געקומען פון הארטע און ברוינע קוילן. אבער דאס האט שנעל אויסגעוועפט, ערשטנס ווייל זי האט נישט געהאט גענוג, און אפילו אזוי האט די דייטשע רעגירונג באזייטיגט דעם ענערגיע מיטל וועלכע ברענגט א שלעכטע עפעקט אויף די ריינקייט פון די לופט, וועלכע איז אזוי אויך זייער שלעכט אין דייטשלאנד. מיט די באזייטיגונג פון קוילן האט מען אנגעהויבן ברענגן ענערגיע פון אויל, נאטורליכע גאז, און היידרא-עלעקטריק. דייטשלאנד האט אבער פון דעם אויך נישט קיין סאך און האט אנגעהויבן אימפארטירן ענערגיע פון אנדערע לענדער.
דייטשלאנד האט אזוי געשטופט צענדליגער יארן און געצאלט טייער געלט פאר ענערגיע וועלכע איז אריינגעקומען פון פארשידענע לענדער. דאס האט אבער אויסגעפלאצט אין די 970' יארן און עס איז געווארן אן אויל קריזיס. די רעגירונג האט דעמאלט איינזגעזען אז די איינציגסטע לעזונג פאר דעם מאנגל וועט זיין נוקלעארע ענערגיע וועלכע איז טייער אויפצובויען און ביליג אנצוהאלטן און איז די מערסט אפעקטיווע ענערגיע מיטל היינט צו טאג. די רעגירונג האט אינוועסטירט אסאך געלט און אויפגעבויט 19 נוקלעארע איינשטעלונגן וועלכע האבן ביז א צאל יארן געגעבן ענערגיע פאר 36 פראצענט פון די פובליק עלעקטריסיטי געברויך. דער פלאן איז געווען צו בויען נאך פיל מער נוקלעארע פליגלן אין א צייט פון 10 יאר אבער די טשערנאביל עקסידענט אין אוקריינע האט עפעקטירט דייטשלאנד און די איינוואוינער האבן אנגעהויבן פראטעסטירן קעגן די געפארפולע נוקלעארע פליגלן און פארהאלטן די פלענער אויף ווייטער, און דארט שטייט עס נאך היינט... די רעגירונג האט שפעטער פרובירט אינוועסטירן אין אנדערע ענערגיע מיטלן ווי ווינט און סאלאר ענערגיע אבער עס איז פאראן ווייניג האפענונג אז עס וועט אמאל קענען ברענגן גענוג ענערגיע צו קענען סופלייען דאס לאנד מיט אזא שטארקע געברויך.
די אפיציעלע געלט פון דייטשלאנד איז היינט די איינציגע וואלוטע פון דעם אייראפעאישע פאראיין (אי-יו) וועלכע ווערט אנגערופן די יורא. דייטשלאנד איז איינע פון די 12 אי-יו מיטגלידער לענדער וועלכע האבן אדאפטירט די יורא. די יורא איז שוין געווען אין קראפט אין 999' אבער נאר פאר געלט טראנספערירונגן און אנדערע אקאונט געברויכן. די געוועזענע דייטשע מארק איז נאך דעמאלט פארבליבן די וואלוטע וועלכע האט זיך געדרייט צווישן די מענטשן און די געשעפטן. מיט בערך אנדערהאלבן יאר צוריק האבן די 12 לענדער אדאפטירט די יורא וואלוטע אלס זייער אפיציעלע וואלוטע. די יורא האט אריינגעברענגט אלע בילס און מטבעות אין די צירקולאציע און די מארק איז געווארן אויס לעגאלע וואלוטע.
אלס א מיטגלידער אין דער אייראזאנע וואלוטע, מוז דייטשלאנד נאכגיין די עקענאמישע פאליסיס וועלכע ווערט אויסגעשטעלט דורך די אייראפעאישע צענטראלע באנק וועלכע איז הויפטקווארטירט אין פראנקפורט, דייטשלאנד, און איז פאראנטווארטליכט פאר אלע אי-יו געלטליכע פאליסיס, וועלכע רעכנט אריין באשטימען די אינטערעסט ראטעס, און רעגולירן די געלט סופליי. עס פעלן נישט קיין בענק און פינאנציעל סערוויסעס אין דייטשלאנד. עס זענען פאראן דארט טויזענטער קרעדיט פירמעס און אלע ערליי פינאנציעלע אינסטיטוציעס. די שטאט פראנקפורט האט א סטאק עקסטשעינדזש וואו ביזנעס-לייט האנדלן מיט זייערע געלטער. די גרעסטע אינוועסטמענט דארט זענען ריעל עסטעיט באנדס. די דייטשע בענק האבן שטארק געליטן פון די אומסטאביליקייט פון זייער וואלוטע זינט די מזרח און מערב טיילן פון לאנד האבן זיך פאראייניגט. די מזרח וואלוטע (אוסטמארק) איז מער נישט געהאנדלט געווארן אינטערנאציאנאל אבער האט געקענט אויפגעטוישט ווערן אויף די גאסן פאר 7 אסטמארק פאר איין דייטשע מארק. דאס איז א ריזיגע סכום וואס האט געברענגט א שטארקע פראבלעם אין די געלט צירקולאציע. די דייטשע רעגירונג האט רחמנות געהאט אויף די מזרח איינוואוינער און ערלויבט יעדע געוועזענע מזרח איינוואוינער איינצוטוישן זייער אסטמארק פאר דייטשע מארק פאר די זעלבע ווערט (א דאלאר פאר א דאלאר). דאס איז געווען א גרויסע טעות פון די רעגירונג וועלכע האט געליטן דערפון א לאנגע צייט און האט שטענדיג געהאט שוועריקייטן צו סטאביליטיזירן די וואלוטע און באנקירונג.
דייטשלאנד איז א וויכטיגע האנדל לאנד און איינע פון די עקספארט פירער פון די וועלט אין א נאנטע קאנקורענץ מיט יאפאן און די פיל גרעסערע פאראייניגטע שטאטן. דייטשלאנד'ס הויפט האנדל שותפים זענען אייראפעאישע לענדער ווי פראנקרייך, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, די נעדערלענדס, און איטאליע. אריבער'ן ים האנדלט זי נאר מיט די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע. בעפאר דייטשלאנד האט זיך פאראייניגט האבן די צוויי דייטשלאנד'ס געפירט אסאך האנדל צווישן זיך. ווען זיי האבן זיך פאראייניגט האט מערב דייטשלאנד אסאך פארדינט דערפון ווען זיי האבן אנגעהויבן עקספארטירן אלע מאשינערי פון מזרח דייטשלאנד וועלכע האט בעפאר נישט געמעגט געשיקט ווערן צו די פרייע וועלט. מזרח דייטשלאנד האט זיך געהאט אויסגעצייכנט אין אויטאס און אין ווידעא פראדוקטן וועלכע האט רייך געמאכט אסאך מערב דייטשלאנד ביזנעסער ווען זיי האבן דאס אנגעהויבן עקספארטירן. דאס האט אזוי אנגעהאלטן פאר א רייע יארן אבער היינט איז אלעס צוריק ווי אמאל און מזרח און מערב דייטשלאנד עקספארטירן ביידע זייערע אייגענע פראדוקטן.
פראפיט איז דער אפטייטש פון ריוח, דאס הייסט דער פארדינסט וואס בלייבט איבער פון האנדל נאך די הוצאות. ס'איז פאראן פארשידענע אופנים ווי אזוי צו רעכענען דעם פראפיט פון א געשעפט.
צ.ב.ש. א געשעפט קויפט א געוויסן פראדוקט לאמיר אנכאפן א זאק מעל פאר 10 דאלאר און ער פארקויפט דאס פאר 11 דאלאר איז אים געבליבן פון זיין פארדינסט 1 דאלאר, דאס הייסט דער פראפיט פון א זאק מעל איז איין דאלאר.
א נאָס, אדער ווי אנדערע רופן עס: ניס, איז לופט שליים, שמוץ און וואסער, ארויסגעשאסן מיט אן עקספלוזשען פון א מויל און די נאז מיט אן אויסערגעווענליכע קראפט און קען גרייכן פון צען ביז צוואנציג פיס ווייט.
א נארמאלער נאָס שיקט ארויס פון זיך צווישן צוויי ביז פינף טויזנט באקטעריע אין דער לופט.
אפילו אז לויט טייל דאקטורים איז א נאָס פון א געזונטן מענטש נישט שעדליך און קען קיינעם נישט טאן קיין שאדן. אבער וויבאלד מ'קען דאך נישט וויסן ווער עס איז פארקילט, דארף מען זיך היטן און דאס נישט טאן נעבן אנדערע מענשטען, מען רעדט שוין נישט פון דעם וואס איז זייער נישט איידל, און עס איז זייער אומאנגענעם צו ווערן באשפּריצט פון א מבול פּיטשינקע נאסע שמוציגע שליימיגע טראָפּנס וואס קומען ארויס פון א פרעמדן מענטשנס מויל און נאָז, און דער גערוך און עקל וואס דאס ברענגט.
א מענטש וואס ליידט פון א פארקילונג, אדער פון א קלעפּיגער און אָנשטעקנדער קראנקייט, קען דורך אַן אומשולדיגן נאָס אָנשטעקן צענדליגע מענטשן מיט דער זעלבער קראנקייט פון וועלכע ער ליידט. אויב איינער ליידט פון א פארקילונג, הוסט און ניסט, דארף ער זוכן נישט צו קומען צווישן מענטשן און אנשטעקן אנדערע מיט זיין קראנקייט.
אפילו ווען עמיצער איז נישט קראנק און ליידט נישט פון א קאָלד אבער ער פילט פלוצלינג אז ער מוז טאן א הוסט אדער א נאָס, דארף ער זיך אוועקדרייען אין אַ זייט אדער זיך צוהאלטן די נאז און מויל מיט די הענט, מיט א טאשנטיכל אדער אָפּוויש-פּאַפּיר.
ווען איינער מאַכט אַ נאָס הערט זיך אַן אָפּקלאַנג: "האַ-טשו".
דער גורם צו דעם נאָס איז אז די הארעלעך פון נאז דערשפירן פרעמדע שטויבעלעך אדער שארפע גערוכן וואס זיי מיינען אז דאס אומגערופענע שמוץ וואס ווילן אינוואדירן דעם אינווייניגסטן קערפער, און די הארעלעך זענען אזוי ווי מינעס וואס עקספלאוידן, און ווערט אקטיוויזירט דורך דעם סענסער אלארם מיט אן אטאטמאטישער רעאקציע דאס ארויסצטרייבן מיט קראפט. דעריבער ווען א מענשט ניסט זאגט מען אים צום געזונט אדער אין ענגליש בלעסס יו, אדער אין העברעיש לבריאות, אים צו דערמאנען ווי גליקלעך ער איז אז זיין נאָס האלט אים לעבעדיג און ווארפט ארויס שעדליכע באצילן וואס ווילן אים קראנק מאכן און הרגענן.
ווען מען ניסט קען מען נישט האלטן אפן די אויגן ווייל די נאז און אויגן נערוון זענען שטארק פארבינדן.
אמאל פון אנפאנג פון די וועלט באשאף ביז די צייט פון יעקב אבינו פלעגן מענטשן שטארבן און אוועקגיין פון דער וועלט פלוצלינג, נאר דורך געבן א נאָס, און אזוי אויסהויכען די נשמה. דאס האט זיך אבער געטוישט ווען יעקב אבינו האט מתפלל געווען צום אויבערשטען אז מענטשען זאלען נישט אוועקגיין פלוצלינג, נאר זאלען זיין קראנק בעפאר, כדי מען זאל זיך קענעון געהעריג צוגרייטען צום טויט, און קענען געהעריג צוואה לאזען פאר די קינדער א.א.וו.
דער באשעפער האט צוגעהערט זיין געבעט, און אים געזאגט אז טאקע פון דיר וועט מען אנהויבען, און יעקב אבינו איז געווען די ערשטער מענטש זייט די בריאה צו זיין קראנק, ווי עס שטייט ארויס אין פסוק אין תורה אין פרשת ויחי "ויוגד ליוסף לאמר הנה אביך חולה", "און עס איז פארציילט געווארן פאר יוסף אזוי צו זאגן: אט איז דיין טאטע קראנק געווארן", און דעריבער ווען א מענטש ניסט וואונטשט מען אים "אסותא", דאס מיינט אויף א אראמיש א "רפואה", אין אויף אידיש "א היילונג", ווייל ביז דעמאלטס פלעגט מען אוועקגיין פון דער וועלט דורך געבן א נאָס.
דעניש איז א צפון-דייטשישע שפראך וואס מען רעדט איבערהויפט אין דענמארק, און אויך אין צפון שלעזוויג־האלשטיין, דייטשלאנד. היינט רעדן זי 6 מיליאן מענטשן. זי איז א ביסל ענלעך צו נארוועגיש, און דעניש רעדערס פארשטייען נארוועגיש.
דעניש ווערט געשריבן אין א וואריאנט פונעם לאטיינישן אלפאבעט.
פון די בארימטע שרייבער אויף דעניש איז האנס קריסטיאן אנדערסען.
לעבנווירקונג אדער נעבנווירקונג (ענגליש: "side effect") איז א טערמין אין מעדיצין פאר א ווירקונג פון א מעדיקאמענט אדער אן אפעראציע וואס איז נישט געוואונטשן און קען זיין שעדלעך. למשל א לעבנווירקונג קען אז א מענטש נעמט צו געוויכט צוליב א מעדיקאמענט וואס ער דארף נעמען. אדער ער קען ווערן שלעפעריק דערפון אדער באקומען קאפ-שווינדל. אויך פון אספירין קען מען בלוטיגן.
היינטיקע צייטן, ווען מען קויפט א מעדיקאמענט, וועט זיין געשריבן דארטן וואס זענען די לעבנווירקונגען.
א רעזערוואואַר (פון פראַנצייזיש "réservoir" א "שפייכלער) איז א קינסטלעכע אָזערע וואו מען היט וואַסער.
מען מאַכט רעזערוואואַרן אין אַ טייך טאָל מיט בויען אַ דאַמבע אָדער מען קען אויסגראָבן די ערד, אָדער מען קען אים בויען מיט ציגל אָדער בעטאָן.
וואַסער פאַרזאָרג.
אָפטמאָל ניצט מען אַ רעזערוואואר צו פאַרזאָרגן וואַסער וואָס מען דאַרף אויף טרינקוואַסער.
הידראָעלעקטריע.
אַ רעזערוואואר וואָס גענערירט הידראָעלעקטריע האָט וואַסער טורבינעס באַהאָפטן צום וואַסער מיט גראָבע רערן.
דער רעזערוואואר מיטן גרעסטן שטח איז די וואָלטע אָזערע אין גהאַנע, וואָס איז גרויס 8,482 קוואַדראַט ק"מ.
דער וואלגא () איז דער גרעסטער טייך אין אייראפע אין דער לענג, אויסגאס און וואסערשייד. ער פליסט אדורך צענטראלן רוסלאנד, און ווערט פאררעכנט דעם נאציאנאלן טייך פון רוסלאנד. פון די צוואנציג גרעסטע שטעט אין רוסלאנד, געפינען זיך עלף, כולל די הויפטשטאט מאסקווע, אין דעם וואלגאס דרענאזש בעקן. לענגאויס דעם וואלגא טרעפט מען די גרעסטע רעזערוווארן אין דער וועלט.
אין די דריי ווינטער חדשים ווערט דער וואלגא פארפרוירן אין מערסטן טייל פון זיין לענג.
שווימען באדייט זיך צו באוועגן אין וואסער אהין און צוריק דורך די הענט און פיס און מען קען דורך שווימען זיין א לענגערע צייט אין א טיפ וואסער און נישט דערטרינקען ווערן.
אין אלגעמיין גייט מען שווימען אום זומער זיך אפצוקילן פון דער הייסער זון. אבער היינט איז שוין דא אסאך שווים באסיינען וואס געפינען זיך אינעווייניג אין א בנין און איז געהייצט אזוי אז עס איז גענוג ווארעם צו קענען שווימען דארט אן זיך צו פארקילן.
לויטן געזעץ אין אמעריקע און אסאך לענדער טאר מען נישט שווימען אין א שווים באסיין נאר אויב עס איז דא דארט איינער וואס איז געלערנט ארויס צוראטעווען מענטשן וואס קענען נישט אזוי גוט שווימען און זענען אין געפאר פון זיך דערטרונקען. דאס הייסט א "ראטירער" דאס מיינט אז ער היט אפ דאס לעבן אז מען זאל ח"ו נישט דערטרונקען ווערן.
אין חז"ל שטייט אז עס איז א מצוה פאר א טאטן אויסלערנען זיין זון שווימען, כדי ער זאל דאדורך זיך קענען ראטעווען פון געפארן אויב עס וועט אים אונטערקומען.
טיי איז א געטראנק וואס מען טרינקט איבער דער גארער וועלט. טיי ווערט געמאכט דורך ווייקן די געטרוקנטע בלעטער אדער בלומען פון דעם פלאנץ קאמעליע סינענסיס ("Camellia sinensis") אין קאכעדיק וואסער. מען קען אריינגעבן אין טיי אנדערע געווירצן אדער אראמאטן פון פירות, למשל לימענע.
מען ניצט אויך דאס ווארט "טיי" פאר אנדערע געטראנקען געמאכט דורך ווייקן אויבסטן אדער געווירצן אין הייס וואסער, למשל "קאמאמיל טיי".
טיפן טיי.
די הויפט סארטן טיי זענען שווארצע טיי און גרינע טיי.
ווען מען מאכט שווארצע טיי נעמט מען די בלעטער און מען שפרייט זיי אויס אויף פאליצעס צו טרוקענען. דערנאך טוט מען זיי וועלגערן און צעברעכן, און מען שטעלט זיי אין א שטוב וואו זיי קענען איינזאפן אקסיגעןtea. ענדלעך טרוקנט מען די בלעטער מיט ווארעמער לופט ביז זיי ווערן ברוין אדער שווארץ. שווארצע טיי קומט בעיקר פון פון סרי לאנקא, אינדאנעזיע און מזרח אפריקע.
צו מאכן גרינע טיי, לייגט מען פרישע בלעטער אין א פארע טאפ. אזוי בלייבן זיי גרין. מעט טוט זיי צעשטויסן און טרוקענען אין אן אויוון. אינדיע איז דער הויפט ארט פון גרינער טיי.
טיי וואקסט אין כינע, אינדיע, פאקיסטאן, סרי לאנקא, טייוואן, יאפאן, נעפאל, אויסטראליע, ארגענטינע און קעניא.
פֿידזשי (;;), אפיציעל די רעפובליק פון די פֿידזשי אינזלען (;), איז אן אינזל פאלק אין דעם דרום פאציפישן אקעאן אומגעפער 2000 ק"מ צפון־מזרח פון ניי זילאנד'ס צפון אינזל. די ארומיגע לענדער זענען וואנואטו צו מערב, נייע קאלעדאניע (פראנקרייך) צו דרום־מערב, קערמאדעק (ניי זילאנד) צו דרום־מזרח, טאנגע צו מזרח, און טואוואלו צו צפון. פידזשי איז באזעצט שוין בערך פיר טויזנט יאר. אין די 17טן און 18טן יארהונדערט האבן די האלענדישע און די בריטישע אויסגעפארשט פידזשי.פידזשי איז געווען א בריטישע קאלאניע כמעט א הונדערט יאר, ביז 1970. מיט א שפע פון וואלד, מינעראל און פיש רעסורסן, איז פידזשי פון די מערסטע אנטוויקלט עקאנאמיעס צווישן די פאציפישע אינזלען.
דאס לאנד באשטייט פון אן ארכיפעלאג פון מער ווי 332 אינזלען, וואס 110 פון זיי זענען כסדר באזעצט, און מער ווי 500 וויספעס, וואס האבן צוזאמען א שטח פון בערך 18,300 קוואדראט ק"מ פון יבשה.
מעקסיקע ווערט אנגערופן א האלב-אינדוסטריאליזירט לאנד אזוי ווי ארגענטינע, בראזיל און טשילע. דאס לאנד איז רייך אין אינדוסטריעלע אוצרות, אריינגערעכנט נאפט און עטליכע ערליי מעטאלן. דאס לאנד'ס פאבריקאציע ארויסגעבונג האט זיך שטארק פארמערט אין דער צווייטער העלפט פונעם 20סטן יארהונדערט, און רעכנט אריין אייזן, מאשינעריע, פעטראכעמיקאלן און א רייע פון קאנסומער פראדוקטן. די ארגיקולטור פארנעמט נאך היינט מער ווי האלב פון אלע דזשאבס אין לאנד אבער די פארמער פארדינען זייער שוואך און אסאך קענען קוים איבערלעבן דאס יאר.
נאך דער צווייטער וועלט מלחמה איז מעקסיקע געווען פון די לענדער וועלכע זענען געווען באקאנט מיט זייער שנעל וואקסנדיגע עקאנאמיע. דורכאויס יענע צייט האט זיך מעקסיקא'ס עקאנאמיע געטוישט פון אן ארגיקולטור צו אן עקאנאמיע וועלכע איז געבויט אויף סערוויס און פאבריקאציע. וויאזוי אימער, האט זיך די וואוקס שנעל אפגעשטעלט אין 970' ווען איר עקאנאמיע האט זיך אנגעהויבן ראנגלען און דאס לאנד איז אריינגעפאלן אין שווערע חובות. יענע צייטן זענען געווען זייער שווער עקאנאמיש אין די גאנצע וועלט און מעקסיקע האט געהאט שוועריקייטן צו קענען בארגן געלט ביז אין די שפעטע 1970ער יאר ווען זי האט געבארגט ביליאנען דאלארן פאר גאר הויכע אינטערעסט ראטע'ס מיט'ן חשבון אויפצוארבעטן איר אויל אינדוסטריס און אזוי צוריקצאלן דאס געלט און ראטעוון דאס לאנד פון אן עקאנאמישן צוזאמענברוך. מעקסיקע האט טאקע אזוי געטאן אבער האט געהאט א שטארקן דורכפאל אין די 1980ער יארן ווען דער פרייז פון אויל איז שטארק געפאלן וועלכע האט איר צונישט געמאכט אלע פלענער. דאס לאנד איז ווידער אריינגעפאלן אין חובות און האט נישט געקענט באצאלן אירע הלוואה איינצאלונגן (לאון פעימענטס) וועלכע האט איר געפירט צו א רעסעסיע, צווינגנדיג איר איבערצוארבעטן דאס לאנד'ס אויסערן חובות און שניידן רעגירונג'ס בודזשעטן און סאציאלע פראגראמען.
די עקענאמישע רעסעסיע האט געפירט די רעגירונג איבערצוקוקן איר נאציאנאלע עקאנאמישע פאליסי וועלכע האט פארזיכערט דאס לאנד'ס יונגע אינדוסטריס דורך איינשטעלן הויכע טעריפס אויף אימפארטן. די טעריפס האבן געהעכערט די פרייזן פון אימפארטן וועלכע זענען געקומען פון די פאראייניגטע שטאטן און האט געקוראזשט די מעקסיקאנער איינוואוינער צו קויפן די ביליגערע פראדוקטן וועלכע זענען געמאכט אין מעקסיקע. פון די אנדערע זייט האבן אבער אסאך פירמעס פארלוירן אסאך ביזנעס צוליב די אפגעשוואכטע קאנקורענץ אין וועלכע קלענערע פירמעס זענען ארויסגעפאלן. צו לעזן דעם פראבלעם האט די רעגירונג אנגעהויבן ביסלעכווייז פריוואטיזירן אסאך ביזנעסער וועלכע האבן באלאנגט פאר די רעגירונג ווי בענק, יוטיליטיס, עירליינס, און פאבריקאציע פירמעס וואס האט געגעבן א פרישע מעגליכקייט פאר מערערע קאנקורענץ. אין 1994 האט מעקסיקע זיך איינגעשלאסן אין נאפט"א (נארט אמעריקן פרי טרעיד אגרימענט) וועלכע איז א פרייע האנדל'ס אפמאך צווישן די פאראייניגטע שטאטן, קאנאדע, און מעקסיקע. פאר מעקסיקע האט זיך עס שטארק געלוינט פאר אירע עקספארטן וועלכע האבן זיך פילפאכיג פארמערט מיט עלימינירטע טעריפס.
די מעקסיקאנער רעגירונג איז באגאנגן א פאטאלער טעות אין יענע יארן ווען זי האט אין די ענדע 80'ער יארן ארויפגעלייגט די ווערט פון איר פעסא (דאלאר) זייער הויך כדי זיך צו קענען פארמעסטן מיט די אמעריקאנער און קאנאדער דאלאר. יעדער דאלאר וואס איז אויפגעטוישט געווארן איז באמת געווען ווייניגער ווערט און מיט די יארן האט די רעגירונג איינגעזען אז עס קען נישט אזוי ווייטער אנגיין האט זי פארראכטן דעם פראבלעם דורך אראפנידערן דעם פעסא צו זיין ריכטיגן ווערט. דאס האט אבער געגעבן א שרעקליכן קלאפ פאר די עקאנאמיע ווייל טויזענטער אויסלענדישע אינוועסטארס האבן באלד ארויסגענומען זייערע געלטער אין די ווערט פון מיליאנען דאלארן.
צו שטיצן די פעסא און פארמיידן א טאטאלע עקאנאמישע צוזאמענברוך האט די פאראייניגטע שטאטן אינאיינעם מיט די וואורלד בענק געגעבן פאר מעקסיקע אן עמערגענץ הלואה אין 1995. עס האט שוין אבער גארנישט געהאלפן, מעקסיקע איז געשטאנען אין איר שווערסטע מצב וואס אמאל און האט געהאט א באלדיגע עפעקט אויף די וואוינונג סטאנדארטן און זייער אסאך אייוואוינער זענען אריינגעפאלן אין ארימקייט. דאס לאנד'ס דזשי-די-פי (גראוס דאמעסטיק פראדאקט, די ווערט פון אלע גוטס און סערוויסעס פראדוצירט דאמעסטיק אין א לאנד) איז געפאלן מיט 6.2 פראצענט אין איין יאר.
אין די לעצטע צוויי דריי יאר האט זיך מעקסיקא'ס עקאנאמיע ענדליך פארבעסערט. רוב פרישע געלט קוועלער זענען געקומען פון נייע פאבריקאציע און אסאך גראבונג. וויאזוי אימער, קען זיך מעקסיקע נאך ווייט פון באטראכטן אלס אן עקאנאמישער שטארק לאנד, ספעציעל ווען עס קומט צו אמעריקע און קאנאדע, מיט וועמען זי טוט ביזנעס און האנדל. מעקסיקא'ס דזשי-די-פי פון דעם פארגאנגענעם יאר איז געווען 617.8 ביליאן דאלאר.
צוליב מעקסיקא'ס שנעלע וואוקס איז איר ארבעט'ס קראפט אויך זייער שנעל געוואקסן זינט די 1970 יארן. ביז א יאר צוריק איז די ארבעט'ס קראפט געוואקסן צו 41.3 מיליאן מענטשן, פון דעם 67 פראצענט מענער און 33 פראצענט פרויען. מעקסיקאנער אפישעלס שאצן אז אין די באוואוינטע געגענטער זענען אינגאנצן 3 פראצענט ארבעטסלאז. אבער פראפעסיאנאלע אנאליסטן שאצן דאס אסאך העכער און טענה'ן אז עס שטייגט גאר איבער אסאך אנדערע ארימע לענדער. די הויכע ארבעטסלאזיקייט ראטע האט געברענגט הונדערטער צו אנטלויפן פון מעקסיקע צו די פאראייניגטע שטאטן אומלעגאלערהייט.
דורכאויס די 1980ער און אנפאנג 1990ער יארן איז די ארבעט'ס קראפט אריבער אין א נייע פאזע ווען די אלטע גוט באצאלטע אינדוסטרי און פאבריקאציע דזשאבס זענען געווארן שוואך באצאלטע פאזיציעס און סערוויס האט אנגעהויבן איבערנעמען די עקאנאמיע. היינט צו טאג פארנעמט סערוויס 55 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט, אינדוסטרי און פאבריקאציע פארנעמען 27 פראצענט, און ארגיקולטור פארנעמט ארום 18 פראצענט.
ווייניגער פון א פינפטל פון מעקסיקא'ס ארבעט'ס קראפט באלאנגן צו א יוניאן און די עטליכע יוניאנס וועלכע זענען שוין יא פאראן זענען אלע אונטער די רעגירונג. דער הויפט סיבה דערצו איז ווייל די מעקסיקאנער ארבייטער האבן זיך אפגעבריט פון די קארופטירטע יוניאנס וועלכע האבן געמאכט מער שאדן ווי אויפטוען.
רוב פון מעקסיקא'ס לאנד איז צו טרוקן אדער בערגיק פאר ארגיקולטור, נאר ארום 14 פראצענט פון די ערד איז קולטיווירט אדער גענוצט פאר פלאנצונגן. טראץ איר קליינע פראצענט פון גוטע ערד ווערן רוב פרוכט און גרינצייג וואס ווערט געגעסן אין מעקסיקע געפלאנצט אין לאנד און זייער א קליינע פראצענט ווערט אימפארטירט פון אמעריקע. די איינציגסטע ארגיקולטור פראדוקט וועלכע מעקסיקע מאנגלט איז מילך וועלכע זי אימפארטירט פון די פאראייניגטע שטאטן.
אגריקולטור פארנעמט אינגאנצן 4 פראצענט פון מעקסיקא'ס ברוטא אינלענדישער פראדוקט טראץ וואס א פינפטל פון די ארבעט'ס קראפט ארבעטן אין דעם סעקטאר ווי פריער דערמאנט. דער נומער ווערט קלענער יעדעס יאר און די אימפארטן וואקסן מיט יעדע פארבייגייענדיגן טאג. א גרויסע טייל פון מעקסיקאנער פארמער ארבעטן ביטער שווער אבער מיט אזעלכע שוואכער פעלדער מאכן זיי קוים ברויט אויף הויזן און האבן פונקט גענוג צו שפייזן זייערע פאמיליעס. אפילו די גרעסערע ארגיקולטור פירמעס פארדינען אויך נישט אזוי סאך געלט ווייל די רעגירונג רעכנט זיך נישט מיט זיי און זיי באקומען נישט די ריכטיגע עקוויפמענט צו קענען מאכן וואקסן גוטע פרוכט. דאס האט מיט די יארן שטארק פארמינערט די ארגיקולטור ארבעט און זייער אסאך דערפישע מענטשן זענען אריבער וואוינען אין די גרויסע שטעט.
עס איז באקאנט אז די ארימע מעקסיקאנער לעבן אויף קארן און באנדלעך וועלכע וואקסן דארט אין גרויסע קוואנטום ארום די הויפט שטאט און אויף נאך עטליכע ערטער. די ארימע איינוואוינער מאכן פארשידענע ערליי געקעכטס מיט די הויפנס קארן און באנדלעך וועלכע ווערט נישט געזען אין די גאנצע וועלט. פאר זיי צו קויפן אביסל זיסע פרוכט אדער גרינצייג מוז שוין זיין עפעס א ספעציעלע געשעעניש און מען באצאלט דערפאר א פרייז. די פארמעגליכע איינוואוינער לעבן אבער אין גאנץ אן אנדער וועלט און ווייסן ניטאמאל פון די קארן און באנדלעך צו זאגן. דאס בעסטע ארט פאר פלאנצונגן איז ארום מעקסיקע סיטי וואו עס וואקסן אלע ווייץ, גערשטן, סיטרוס פרוכט, רייז, קאווע, קאטאן, צוקער, און בעסערע גרינצייג. טייל פון די אויבנדערמאנטע געוואוקסן ווערן עקספארטירט צו אנדערע לענדער, מיינסטענס קיין אמעריקע. די מערסט עקספארטירטע געוואוקס איז קאווע וועלכע גייט צו אסאך לענדער און הייסט גוטע קאווע.
וועלדער.
מעקסיקע פארמאגט אסאך וועלדער אין אלע עקן פון לאנד טראץ וואס א גרויסע טייל פון וועלדער זענען אויסגעהאקט געווארן במשך די יארן. מען שאצט אז בעפאר מעקיסקא איז געווארן באוואוינט זענען צוויי דריטל פון דאס לאנד'ס שטח געווען באדעקט מיט וועלדער. היינט דעקן די וועלדער ארום 29 פראצענט פון לאנד. די רעגירונג האלט א שטרענגע קאנטראל אויף די וועלדער און עס איז נישט ערלויבט צו שניידן ביימער פאר סיי וועלכע נויט. טראץ די שטרענגע קאנטראל זענען פארלוירן געגאנגן א זעקסטל פון אירע פארבליבענע וועלדער צווישן די יארן פון 970' ביז 985' וועלכע זענען אפגעשניטן געווארן דורך קליינע פירמעס וועלכע האבן דאס געדארפט פאר פארשידענע צוועקן.
די מעקסיקאנער וועלדער פארמאגן אלע סארט ביימער פון וועלכע מען קען ארויסנעמען די טייערסטע סארט העלצער ווי אוק, מעהאגעני, לאגוואוד, ראזוואוד, פיין, און ספרוס. עס ווערן פראדוצירט אסאך פון די טייערע האלץ אבער פשוט'ע פאפיר און קארד-באורד מאכט מען נישט דארט און מען אימפארטירט עס פון די פאראייניגטע שטאטן. מעקסיקע זעלבסט האט געמאכט גרויס נוצן פון אירע וועלדער און האבן אויפגעבויט קונצליכע ווערק געמאכט פון די טייערסטע העלצער.
גראבונגען און פאבריקאציע.
גראבונגען איז שטענדיג געווען די הויפט אינדוסטריע אין מעקסיקע, ספעציעל זילבער און קופער. כאטש דאס לאנד'ס נאפט אויסגראבונג האט שוין איינמאל געהאט שטארק איבערגעטריבן די זילבער און קופער, סיי אין געלט און סיי אין קוואנטום, איז זילבער נאך אלץ פארבליבן די הויפט אויסגראבונג סימבאל פון מעקסיקע און פארנעמט נאך היינט א גרויסע פראצענט פון דאס לאנד'ס עקספארט. מעקסיקא'ס זילבער און קופער ווערן עקספארטירט אויף די גאנצע וועלט און האט קיינמאל נישט געהאט קיין אפשוואכונג אפילו אין מעקסיקא'ס שוואכסטע יארן. זאלץ איז אויך א גרויסע ביזנעס דארט. מען גראבט אויס זייער אסאך זאלץ פון וועלכע גאר א גרויסע טייל ווערט עקספארטירט איבער גאנץ נארט אמעריקע.
אין 2001 איז מעקסיקע געשטאנען דער פינפטער גרעסטער פראדוצירער פון נאפט, דער וועלט'ס גרעסטע פראדוצירער אין זילבער, און איינע פון דער וועלט'ס גרעסטע פראדוצירערס אין קופער, זאלץ, שפיזגלאז און נאך עטליכע אומבאקאנטע מינעראלן. נאפט אוצרות זענען געשאצט געווארן אין די 80'ער יארן אלס 80 פראצענט פון די סך הכל פארדינסט פון מעקסיקא'ס עקספארט. אבער היינט האט פאבריקאציע איבערגענומען דעם אויבנאן און נאפט גרייכט היינט נאר 8 פראצענט פון דאס לאנד'ס עקספארט.
ביז אין די 1930 יאר זענען רוב גראבונגען ביזנעסער קאנטראלירט געווארן דורך אויסלענדישע פירמעס וועלכע האבן געהאט די ריכטיגע ערפארונג אין דעם סעקטאר. אן אמעריקאנער פירמע, צום ביישפיל, האט קאנטראלירט מעקסיקא'ס גאנצע נאפט ביזנעס אבער נאך די מעקסיקן רעוואלוציע זענען אלע גראבונגן אריבער אונטער די מעקסיקאנער רעגירונג און זענען שפעטער פריוואטיזירט געווארן, אויסער נאפט וועלכע פונקציאנירט נאך היינט אונטער די רעגירונג'ס קאנטראל.
ווי דערמאנט האט די מעקסיקאנער רעגירונג זיך אסאך פארלאזט אויף איר אויל ביזנעס. אין די 1970ער יארן ווען די עקאנאמיע איז געשטאנען אין א שווערע מצב און זי האט געמוזט בארגן גרויסע געלטער האט זי גערעכנט צו באצאלן די הלוואה איינצאלונגן דורך די געלטער וואס זי וועט פארדינען פון די נאפט ביזנעס. למעשה זענען די פרייזן פון אויל געפאלן אין די 1980ער יארן און מעקסיקע האט מער נישט געקענט באצאלן די איינצאלונגן און האט געמוזט שניידן רעגירונג'ס בודזשעטן און סאציאלע סערוויס ווי פריער דערמאנט.
אין 1998 האט אן אויל סורפלוס אין די וועלט געצווינגן סאדיע אראביע, וועניזועלא, און מעקסיקע צו פארמינערן די אויל פראדוקציע און די פרייזן זענען ווידער געפאלן. די רעגירונג האט דאן געשניטן 1.5 ביליאן דאלאר פון איר יערליכן בודזשעט.
ווי פריער דערמאנט האט פאבריקאציע איבערגענומען דעם אויבנאן פון די עקאנאמיע אין די פריע 980' יארן. היינט פארנעמט די פאבריקאציע סעקטאר כמעט 20 פראצענט פון די דזשי-די-פי. די גרעסטע טיילן פון די פאבריקאציע סעקטאר זענען אסעמבלי (צוזאמענשטעלן פראדוקטן) און לעקטערס. טויזענטער ריזיגע פירמעס פון די פאראיינגטע שטאטן און יאפאן שיקן אפ זייערע רויע פראדוקטן קיין מעקסיקע וואו זיי ווערן צוזאמענגעשטעלט און דערנאך צוריקגעשיקט צו זייער היימלאנד.
מעקסיקאנער פירמעס פראדוצירן אויך אויטאס, צעמענט, פעטראכעמיקאלן, מעטאלן, גומען פראדוקטן, פלאסטיק, פאפיר פראדוקטן, ציגאר און ציגארעטן, טעקסטיילס, קליידונג, שיך, גלאזערנע פראדוקטן, ביר, און סאפט דרינקס, און פארשידענע הויז אפלייענסעס.
די גרעסטע טייל פון עלעקטריע אין מעקסיקע ווערט געשאפן פון טערמאל קראפט פלענטס וועלכע ברענען אויל אדער קוילן. אין יאר 01' זענען די טערמאל פלענטס געשאצט געווארן צו ברענגן 79 פראצענט פון עלעקטריסיטי אין לאנד. היידרא-עלעקטריק, ווערט געטריבן דורך וואסערפאלן אדער וואסער דאמבעס, איז די צווייטע גרעסטע קוואל פאר לעקטער מיט 14 פראצענט, און נוקלעארע קראפט ברענגט נאר 4 פראצענט. דאס איבעריגע ווערט געשאפן דורך אנדערע וועגן.
דאס לאנד'ס גרויסע היידרא-עלעקטריק פלענטס געפינען זיך אויף בערג אין די פאלגנדע פינף שטעט: טשיאפעס, גוריראו, מיקאאקען, פואיבלא, אין מעקסיקע סיטי. די פעדעראלע עלעקטריק קאמיסיע איז פאראנטווארטליכט אויף אלע היידרא-עלעקטריק קראפט. נאטורליכע גאזאלין, געהאלטן אין א קליינע טאנק נעבן די הויז, איז שטארק צעשפרייט צווישן מעקסיקאנער איינוואוינער וועלכע נוצן דאס צו קאכן און הייצן וואסער. מען זאגט אז מעקסיקע האט אסאך גאזאלין אוצרות אבער זי האט דאס קיינמאל נישט אויפגעארבעט.
מעקסיקע פארמאגט א ריזיגע אויל פירמע מיט'ן נאמען "פעמעקס" וועלכע האט די גאנצע מאנאפאלי איבער די אויל און גאזאלין. די פירמע גראבט אויס אלע אויל ביי די ברעגעס פון דעם גאלף אוו מעקסיקע. גאזאלין וואס ווערט גענוצט אין אויטאמאבילן פלעגן שטענדיג קאנטראלירט ווערן ביי די רעגירונג און מען האט נאר געקענט קויפן גאזאלין ביי רעגירונג פרענטשייס געשעפטן. אין 1994 האבן פריוואטע פירמעס געמעגט עפענען גאז סטאנציעס.
אויסערן האנדל איז די וויכטיגסטע עלעמענט פאר די וואוקס פון מעקסיקא'ס עקאנאמיע. מיט'ן אונטערשרייבן די נאפט"א אפמאך מיט די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע אין 92' האבן די מעקסיקאנער קעפ איינזייטיג באשלאסן אז די צוקונפט פון דאס לאנד'ס עקאנאמיע ליגט אין אויסערן האנדל און די אנטוויקלונג פון א קאנקורירטע עקספארט אריענטירטע עקאנאמיע. די אפמאך האט באלד געפירט צו רעדוצירטע טעריפס אין אלע דריי לענדער. מעקסיקע האט געהאט גרויסע פלענער, רעכנענדיג אז אלס א ביליגערע ארבעט'ס קראפט וועלן די מעקסיקאנער ביזנעסער האבן די מעגליכקייט צו עקספארטירן גאר אסאך סחורה צו די אמעריקאנער און קאנאדער מארקעט. דערווייל האבן זיך זייער אסאך ביזנעסער צוגעמאכט ווען זייערע פראדוקטן האבן זיך נישט געקענט פארמעסטן מיט די אמעריקאנער מער פארגעשריטענע פראדוקטן. רוב פון די פירמעס זענען געווען קליינע אדער מיטלגאטיגע ביזנעסער וועלכע האבן נישט צופיל אויסגעמאכט פאר די עקאנאמיע אבער עס האט געשאפן די ארבעטסלאזיקייט פראבלעם וועלכע איז איינע פון די ארגסטע פראבלעמען וועלכע א לאנד קען האבן.
אלס א קאנסקעווענץ פון מעקסיקא'ס עקאנאמישע קריזיס אין 94' און די פאלנדיגע קאסטן צו דעוועלאפן פראדוקטן אין לאנד, האט עקספארט געשפילט די גרעסטע ראלע אין מעקסיקא'ס קריזיס ערהוילונג. אמעריקע האט דעמאלט געשריבן מערערע קאנטראקטן מיט מעקסיקאנער פירמעס און די ווערט פון מעקסיקא'ס עקספארט צו די פאראייניגטע שטאטן האט איבערגעשטיגן די ווערט פון עקספארטס פון די פאראייניגטע שטאטן צו מעקסיקע. אינעם ערשטן יאר פון ווען די נאפט"א אפמאך איז אריין אין קראפט האט די האנדל צווישן די פאראייניגטע שטאטן און מעקסיקע דעגרייכט מער ווי 100 ביליאן דאלאר וואס איז געווען א 23 פראצענטיגער שפרינג פון א יאר פריער. מיט די יארן האבן זיך די נומערן רעדוצירט אבער נאך היינט רעכנט זיך די האנדל צווישן די צוויי לענדער מיט 11 פראצענט מער ווי אין 93', א יאר בעפאר די אפמאך איז אריין אין קראפט.
די עקאנאמישע עפעקט פון די נאפט"א אפמאך איז הייס דעבאטירט געווארן אין מעקסיקע, קאנאדע, און די פאראייניגטע שטאטן. מעקסיקע און די נאפט"א שטיצער האבן געצייגט אז דער אפמאך האט געראטעוועט מעקסיקע פון אן עקאנאמישער אונטערגאנג וועלכע וואלט געגליטשט פיל טיפער ווען נישט די פרייע האנדל. אפילו אין די נאכפאלגנדיגע יארן און היינט איז די פרייע האנדל פון די הויפט שליסלן צו מעקסיקא'ס עקאנאמיע. זיי צייגן אז צווישן אויגוסט און יאנואר 96' איז די סך הכל עקספארט געווען 17 פראצענט העכער ווי א יאר פריער. אויטא פראדוקציע האט דאס מערסטע פארדינט פון די פרייע האנל, פארמערנדיג זיך מיט 23 פראצענט און טראק פראדוקציע איז גאר געשטיגן מיט 132 פראצענט.
קריטיקירער האבן אבער געוויזן אז נאר די מולטינאציאנאלע פירמעס האבן הנאה געהאט פון נאפט"א ווען די מעקסיקאנער בירגער האבן גארנישט פארדינט, פארקערט גאר טייל קלענערע ביזנעסער האבן זיך פארמאכט און אסאך מענטשן האבן פארלוירן זייערע דזשאבס. אויסער דעם זענען געהאלטן גאר אראפ אנשטאט ארויף וואס איז נאר געקומען א דאנק די נאפט"א אפמאך וועלכע האט געעפענט א נייע מארקעט פאר אסאך פירמעס און זיי זענען מער נישט אינטערעסירט געווען צו צאלן גוטע געהאלטן כדי די ארבייטער זאלן קענען קויפן זייערע אייגן געמאכטע פראדוקטן.
מעקסיקע האנדל'ט אויך מיט אנדערע לענדער אויף א גרויסן פארנעם. די לענדער מיט וועלכע זי האנדל'ט דאס מערסטע זענען: די פאראייניגטע שטאטן, קאנאדע, דייטשלאנד, יאפאן, שפאניע, טשילע, דרום קארעא, און טייוואן. רוב אימפארטירטע פראדוקטן קומען פון די פאראייניגטע שטאטן, יאפאן, דייטשלאנד, קאנאדע, כינע, דרום קארעא, און טייוואן. מעקסיקע ווערט פאררעכנט אלס איינע פון די גרעסטע האנדלער מיט די פאראייניגטע שטאטן טראץ וואס זי איז פיל קלענער.
מעקסיקע איז אויך א מיטגלידער אין מערערע האנדל'ס אגרימענטס ווי די לאטיין אמעריקע עקאנאמיק סיסטעם (עס-אי-על-עי) און די וואורלד טרעיד ארגאניזאציע (דאבעליו-טי-או) אבער זי שפילט נישט קיין גרויסע ראלע אין קיין איינע פון זיי.
מעקסיקא'ס וואלוטע ווערט אנגערופן די פעסא. דער אמעריקאנער דאלאר ווערט ברייט גענוצט אין מעקיסקא צוליב איר גיאגראפישע נאנטקייט און ברייטע אמעריקאנער טוריזם. די פעסא איז ווערט צווישן 5 און 9 פעסאס צו א יו-עס דאלאר זינט 94'. פארגאנגענעם יאר איז די פעסא געשטאנען ביי 9.34 פעסאס פער יו-עס דאלאר.
די מעקסיקאנער רעגירונג טוט טיילמאל אראפנידערן די ווערט פון די פעסא ביי א עקאנאמישע סיטואציע אין וועלכע די קאסטן פון גוטס און סערוויס (געמאסטן אין יו-עס דאלאר) שטייגן איבער די אקטועלע ווערט וואס טוט אפשוואכן אויסלענדישע טוריזם און דאס קויפן מעקסיקאנער פראדוטן אויף די גלאבאלע מארקעט.
מעקסיקא'ס פעדעראלע רעזערוו באנק איז די באנק אוו מעקסיקע, א רעגירונג'ס אפערירטע צענטראלע באנק וועלכע טוט אויך קאנטראלירן אלע געלטליכע אישוס און אבזערווירט די אקציעס פון אלע בענק אין לאנד. אלע בענק זענען ערשט געווען אונטער די רעגירונג'ס קאנטראל אבער זענען שפעטער פריוואטיזירט געווארן נאכדעם וואס ביזנעסלייט האבן פארפירט. זינט מעקסיקע איז אריין אין די נאפט"א אפמאך האט זי געעפענט איר באנקירונג פאר די אינטערנאציאנאלע מארקעט און האט אנגעהויבן ערלויבן אויסלענדישע בענק צו אפערירן אין מעקסיקע. אסאך מעקיסקאנער בענק האבן גרויסע חובות ווייל זייער אסאך איינוואוינער קענען נישט באצאלן זייערע לאונס. מעקסיקע האט א סטאק עקסטשעינדזש אין מעקסיקע סיטי און עטליכע מעקסיקאנער פירמעס זענען אויסגערעכנט אויף די ניו יארקער סטאק עקסטשעינדזש.
מעקסיקא'ס שנעלע באפעלקערונג וואוקס זינט די 1950ער יארן האט געלייגט אסאך דרוק אויף די טראנספארטאציע אינפראסטרוקטור ווייל מיט אזויפיל מענטשן און איר מאדנע טאפאגראפיע (נאטורליכע אויסשטעל פון לאנד) האט געמאכט טראנספארטאציע זייער שווער אין געוויסע ראיאנען. איינע פון די וויכטיגסטע טראנספארטאציע זענען באנען וועלכע גרייכן זייער אסאך פארווארפענע ערטער. די מעקסיקאנער באן סיסטעם איז געווען שרעקליך צוריקגעבליבן יארן לאנג ווייל די רעגירונג האט קיינמאל נישט אינוועסטירט קיין גרויסע געלטער דערין. מיט וואס א יאר שפעטער און אזא שנעלע באפעלקערונג וואוקס איז די רעגירונג געצווינגן געווען צו פריוואטיזירן די באן סיסטעם אין 99' כדי די אינוועסטירער זאלן האבן די מעגליכקייט איבערצוארבעטן דעם סיסטעם מיט אסאך געלט. דאס געשעפט איז געשלאסן געווארן אויף א 50 יעריגער טערמין און דעמאלט האט די רעגירונג די מעגליכקייט צוריקצונעמען איר אייגנטום.
ראודס זענען זייער צוריקגעבליבן אין מעקיסקא אבער מען האט אסאך בעסער געמאכט די מצב אין די ענדע 80'ער יארן ווען די ארימע רעגירונג האט אויפגענומען פריוואטע קאנטראקטארס צו אינוועסטירן פאר נייע ראודס און איינשטעלן טאלל בודקעס פון וואו זיי וועלן צוריקמאכן זייערע געלטער. די טאלל פרייזן זענען אבער זייער טייער דארט אז אפילו מיטל פארדינער קענען קוים באצאלן דעם פרייז. ווי צוריק געבליבן די ראודס זענען איז אבער מעקסיקא'ס עירליין סיסטעם יא גוט צוגעשטעלט מיט פליגער צו די גאנצע וועלט דורך אירע 7 אינטערנאציאנאלע פלוגפארט.
אויטאס זענען פארשטייט זיך די מערסט גענוצטע טראנספארטאציע מיט'ל איבער'ן לאנד און לאזט איבער א שלעכטע עפעקט אין די מעקסיקאנער לופט. ווי דערמאנט האט די מעקסיקאנער רעגירונג אונטערגענומען א רייע מיטלען וויאזוי צו פארמיידן לופט פארפעסטיגונג פון וועלכע מעקסיקע ליידט זייער. יעדע נייע אויטא מוז שטימען מיט די נייע אויטאמאביל געזעצן וועלכע פארלאנגן רעדוצירטע גאזאלין ארויסגעבונג (עמישענס).
מעקסיקע איז פארשטייט זיך צוריקגעבליבן אין קאמיוניקאציע פונקט ווי אלע עקאנאמיש אפגעשוואכטע לענדער. די איינציגסטע קאמיוניקאציע מיטל וועלכע ארבעט זיך יא אויף איז די טעלעפאן סיסטעם וועלכע איז פריוואטיזירט געווארן און איז אריין אין א קאנקורירטע מארקעט וועלכע האט באלד געטוישט און פארבעסערט טעלעפאן סערוויס אין אלע גרויסע שטעט. צענדליגער טויזענטער פירמעס און היימען האבן נישט געהאט קיין דירעקטע טעלעפאן סערוויס נישט ווייל זיי האבן זיך דאס נישט געקענט פארגינען נאר עס איז פשוט געווען א מאנגל אין סערוויס און מען האט געדארפט ווארטן יארן צו באקומען סערוויס. זינט די קאנקורענט האט זיך אנגעהויבן האט זיך די נומער פון הייזער און ביזנעסער מיט טעלעפאן סערוויס דראמאטיש פארמערט און אפילו סעליולער טעלעפאנען זענען געווארן בנמצא פאר גוטע פרייזן.
מעקסיקע פארמאגט זייער אסאך צייטונגן לויט איר באפעלקערונג צאל און נאך ערגער פון דעם איז אז זי האט גאר א קליינע צאל ליינער אין קאנטראסט צו אנדערע לענדער אין נארט אמעריקע. רוב פון די גרויסע צייטונגן גייען ארום אין גאנצ'ן לאנד ווייל קיינע פון זיי קען נישט מאכ'ן קיין ביזנעס נאר פון די אייגענע שטעט. די מערסט אנגעזעענע צייטונגן זענען: לא רעפארמא, עקסעסעליור, על פינאנסעריא, און לא דזשארנאדא. די מעקסיקאנער רעגירונג האט שטענדיג פרובירט צו צענזירן די צייטונגן, וועלנדיג האלטן א מינימאלע קאנטראל וואס מען רעדט איבער די רעגירונג. די רעגירונג איז אבער נישט געווען צו שטרענג דערמיט נאר האט געסטראשעט די צייטונגן פון צייט צו צייט אז אויב זיי וועלן רעדן קעגן די רעגירונג וועט די רעגירונג מער נישט אדווערטייזן אין די צייטונג.
מיט אלע פארבעסערונגן איז קאמיוניקאציע נאך אלץ א טאטאלע דורכפאל פאר אזא לאנד ווי מעקסיקע, אמעריקע'ס שכן. אינטערנעט איז דארט לימיטירט צוליב די אפגעשוואכטע טעלעפאן ליניעס וועלכע פארלאנגזאמען די קאמיוניקאציע דורך אלטמאדישע סיסטעמען. רוב טעלעפאן ליניעס גייען דורך די הויפט שטעט און פון דארט גייט עס ווייטער.
מעקסיקא'ס טוריזם אינדוסטריע ברענגט שיין געלט און איז א וויכטיגע סעקטאר אין איר עקאנאמיע. די טוריזם אינדוסטרי האט שוין עטליכע מאל געהאלפן ראטעוון דאס לאנד פון אן עקאנאמישער צוזאמענפאל. די מעקסיקאנער רעגירונג האט שוין פון יארן צוריק געהאט א קאבינעט שטאפל אגענטור וועלכע גיט זיך אפ מיט טוריזם. אין 01' האבן אויסלענדישע טוריסטן געשפענדט 8.4 ביליאן דאלאר אין מעקסיקע און קומט אויס די דריטע גרעסטע אינדוסטרי אין געלט נאך נאפט און פאבריקאציע.
די גרעסטע אטראקציע ארט אין מעקסיקע פאר אויסלענדישע טוריסטן איז מעקסיקע סיטי און אירע באקאנטע ביטשעס. אבער אויסער דעם פארמאגט זי אסאך שיינע ערטער וועלכע ווערן אויך באזוכט דורך צענדליגער טויזענטער טוריסטן. זיי זענען: קענקאן, אן אינזל אין די שטאט קווינטאנא ראו וועלכע פארמאגט גאר שיינע ארכיטעקט געמישט מיט הערליכע נאטורליכע סצענעס. אקאפולקא, א הערליכע רעזארט ארט נעבן דעם פאציפישע אקעאן. לאס קאבאוס א באקאנטע פישינג לעיק און רעזארט ארט וועלכע באהעפט זיך מיט קאליפארניע. אויך עטליכע שטעטלעך ארום די גרעניצן זענען פארנומען דורך די איינוואוינער אריבער די גרעניץ. די פארנומענסטע אזא ארט איז טידזשואנא וועלכע איז זייער נאנט צו סאן דיעגא, קאליפארניע. הונדערטער טויזנטער אמעריקאנער בירגער נוצן די שטאט אלס זייער וויקענד אפרו ארט מערערע מאל א יאר. אין די לעצטע עטליכע יאר איז די נומער פון מענטשן וואס האבן באזוכט מעקסיקע דעגרייכט נאנט צו 20 מיליאן מענטשן.
מעקסיקע
די רעפובליק פון טעקסעס איז געווען א לאנד אין צפון אמעריקע, צווישן די פאראייניגטע שטאטן אין מעקסיקא, אין די יארן פון 1836 ביז 1845.
די רעפובליק איז אויפגעשטעלט געווארן נאך דער טעקסעסער רעוואלוציע ווען דאס לאנד האט זיך אפגעריסן פון מעקסיקא. די רעפובליק האט כולל געווען דעם שטח פון דעם היינטיגן שטאַט פון טעקסעס און טיילן פון ניו מעקסיקא, אקלעהאמע, קענזעס, קאלאראדא און ווייאמינג.
איידער דער אויסברוך פון דער מעקסיקאנער אומאפהענגיקייט מלחמה אין 1810, איז טעקסעט געווען א טייל פון נייער שפאניע.
נאכדעם וואס די פאראייניגטע שטאטן האט געקויפט לואיזיענע פון פראנקרייך, האבן אמעריקאנער קאלאניסטן אנגעהויבן צו וואנדערן קיין מערב אריין אין מעקסיקא.
אין 1835 האט טעקסעס אויסגערופן זיין אומאפהענגיקייט פון מעקסיקא, און געווארן געזעצלעך אום 2טן מערץ 1836.
ווען טעקסעס איז געווארן זעלבשטענדיק האט עס געדארפט אויסקלויבן א הויפטשטאט. אין 1836 האבן פינף שטעט געדינט אלס הויפטשטאט.
אין 1837 האט דער פרעזידענט סאם יוסטאן באשלאסן אז דער מצב קען נישט אנגיין אזוי, און מען האט פעסטגעשטעלט אז די הויפטשטאט וועט זיין יוסטאן. טראץ דעם, אין 1839 האט מען ענדלעך געטוישט די הויפטשטאט צו אסטין. אסטין איז געבליבן די הויפטשטאט פון דער רעפובליק, און איז היינט די הויפטשטא פון דעם שטאט פון טעקסעס.
די רעפובליק איז אנערקענט געווארן דורך די פאראייניקטע שטאטן, פראנקרייך, בריטאניע און האלאנד.
מעקסיקע שטאָט () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט אין מעקסיקע. זי איז אויך די גרעסטע שטאט אין די אמעריקעס לויט באפעלקערונג, נאך סעאל און טאקיא. זי געפינט זיך אין דעם טאל פון מעקסיקע, א גרויסער טאל אין די הויכע פלאטאען פון מעקסיקע, מיט א הייך פון 2240 מעטער.
מעקסיקע שטאט איז איך דער פעדעראלער דיסטריקט (Distrito Federal), דער זיצפלאץ פון דער פעדעראלער רעגירונג פון מעקסיקע. מעקסיקע שטאט איז דער וויכטיגסטער פאליטישער, קולטורעלער און פינאנציעלער צענטער אין לאנד.
מעקסיקע שטאט איז איינער פון די וויכטיגסטע פינאנציעלע צענטערן אין צפון אמעריקע.
אין דער שטאט געפינען זיך מער ווי 160 מוזייען, 100 קונסט גאלעריעס און 30 קאנצערט זאלן. מעקסיקע שטאט געפינט זיך אין פערטן פלאץ אין דער וועלט, נאך ניו יארק, לאנדאן און טאראנטא, אין דער צאל פון טעאטערס אין דער שטאט. אסאך בילדער פונעם נאציאנאלן מעקסיקאנער מאלער דיעגא ריווערא זענען פארשפרייט אין נאציאנאלע אנשטאלטן (כולל דעם נאציאנאלן פאלאץ) און אין א צאל גאלעריעס ארום דער שטאט. ער מיט זיין ווייב פרידא קאהלא, וואס זי אויך איז געווען א באוואוסטע מאלערין, האבן געוואוינט אינעם קאיאקאן געגנט אין דרום טייל פון דער שטאט. זייער הויז, און א טייל פון די קונסט גאלעריעס און זאלן וואו די צוויי האבן געמאלט זענען אפן צום ברייטערן ציבור. נישט ווייט פון דארט איז דאס הויז פון לייב טראצקי, וואס איז דערמארדעט געווארן אין 1940 דורך די לאנגע ארעמען פון דער קאמוניסטישער רעגירונג אינעם סאוועטן פארבאנד, בהוראת סטאלין.
דער קאַרטאָפֿל אדער דזשעמיקע (פויליש-יידיש) אדער פּאָטעיטאָ (ענגליש-יידיש) אדער בולבע (וויסנשאפטלעכער נאמען: "Solanum tuberosum") איז א געוויקס פון די נאכטשאטן פאמיליע "סאָלאַנאַצעאיי (Solanaceae)". די קנאלן וואס פארמען זיך פון זיינע שטענגלעך וואס לויפן אונטער-ערד, ווערען געניצט צום עסן.
דער קארטאפל איז זייער רייך אין קראָכמאַל (סטאַרטש), און ווערט פאררעכענט אלס איינע פון די הויפט שפייזונגס מיטלן צוזאמען מיט ברויט אין רייז.
עס איז אנגעקומען צום ערשטן מאל אין אייראפע פאר נאנט צו 500 יאר צוריק, דורך שפאנישע מאטראזן.
איבער 100 ערליי קארטאפל זענען פאראן, אין פארשידענע מאָסן, פאָרמען און קאלירן. טראץ דעם אונטערשיד אין טעם און אויסזען, זענען זיי אלע אייניג נארהאפטיג און געזונט.
אין די לעצטע פאר הונדערט יאר איז קארטאפל שטארק פארשפרייט געווארן צוליב זיין נארהאפטיגקייט.
עס איז פאררעכנט אלס א מיטגליד אין די נאכטשאטן פאמיליע, וואס שליסט אויך איין אבערזשין (עגפּלענט) און טאמאטעס. עס אנטהאלט אויך א קליינע מאס אַטראָפּין. דער סובסטאנץ איז גיפטיג אין גרויסע קוואנטומס, אבער אין קליינע מאסן האט עס א ווירקונג קעגן ספּאַזמען. דאס הייסט אז קארטאפל איז א רפואה פאר בויך ווייטאג און קרעמפן.
ווען דער קארטאפל וואקסט, נאכדעם וואס די בלימעלעך קומען ארויס, וואקסן קליינע פרוכט וואס זען אויז ווי טשערי טאמאטעס, זיי זענען אבער גיפטיק.
די אלעגעמיינע פירונג איז צו מאכן אויף דעם קארטאפל א בורא פרי האדמה, ס'איז אבער פאראן ערטער צ.ב.ש. ראפשיצער און צאנז (הויף)ער חסידים וואס מאכן א שהכל.
אין דער קארטאפל איז געווענליך נישט פאראן קיין אינסעקטן (שרצים) אדער ווערים, דערפאר לױט דער הלכה דארף מען זיי נישט קאנטראלירן. אויב אבער איז פארהאן אנצייגונגן פון פלעקען דארף מען עס דארט קאנטראלירן.
די קארטאפל וואס וואקסט אין ארץ ישראל דארף מען מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ): תרומות, מעשרות און שמיטה.
דער דאטום וואס פאלט אויף דער קארטאפל די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש חשוון פון דעם זיבעטן יאר, ביז חנוכה פון דעם אכטן יאר.
ווילרייק (פלעמיש: "Wilrijk") איז א דיסטריקט פון אנטווערפן אין דעם פלעמישע ראיאן פון בעלגיע.
דער שטח איז 13.61 ק"מ2. די באפעלקערונג איז 38.319 איינוואוינערס.
ווילרייק איז געווען א זעלבסט-שטענדיג געמיינדע ביז זי איז אום 1טן יאנואר 1983 צוגעפיגט געווארן צו אנטווערפן.
יידנטום.
אין ווילרייק איז פלאצירט דער באקאנטע ישיבת עץ חיים ווילרייק. די ישיבה איז אויפגעשטעלט געווארן נאך פארן צווייטע וועלטס קריג. נאכן מלחמה איז דער ישיבה צוריק געפענט געווארן.
היינט איז דער ראש ישיבה הרב חיים ארי' שפיטץ זון פון ביסטריצער רב און איידעם פון חיים יוסף דוד ווייס באקאנט אלץ דער חיד"א ווייס.
סארא פעלין (געב' 11טן פעברואר, 1964) איז געווען די מיטלויפערין פון דזשאן מעקעין וואס איז געווען דער רעפובליקאנער פרעזידענט קאנדידאט ביי די אמעריקאנער פרעזידענט וואלן 2008.
זי איז געווען דער עלפטער גובערנאטאר פון דעם שטאַט אלאסקע אין אמעריקע. זי האט צוויי מאל געווינען די וואלן דארט, און איז דארט שטארק פאפולער.
מעקיין האט זי אויסגעוועלט אלס וויצע פרעזידענט קאנדידאט, צוליב עטליכע אורזאכן, 1) זי איז יונג, א מאמע פון עטליכע קינדער, און לויפנדיג קעגן אבאמא וואס איז געווען גאר יונג קעגן דעם עלטערן מעקעין האט ער דערמיט געוואלט צוציען צו זיך יונגע וויילער. 2) ווייל זי איז מער קאנסערוועטיוו ווי ער, און ער האט דערמיט געוואלט צוציען די קאנסערוואטיווע שטימען. 2) זי איז א פרוי, יונג און שיין, און ער האט דערמיט געוואלט צוציען די בלאק פון פרויען צו זיך.
אין פאקט האט עס נישט גענוצט פאר מעקיין און צום סוף האט ער פארלוירן די וואלן פאר אבאמא. אזעלכע וואס זאגן אז פעלין האט נישט צוגעהאלפן צום טיקעט, ווייל זי איז נאך נישט געווען גיט באהאוונט אין דעם פראצעדור פון וואלן א פרעזידענט.
נאך די וואלן האט זי רעזיגנירט פון דעם גאווערנער שטול פון אלאסקע, און זי איז געווארן א פאפולער פיגור ביי דער קאנסערוואטיווער געמיינדע אין אמעריקע. זי פארט ארום קאמפיינען פאר די קאנסערוואטיווע פראגעס, און זי איז שטארק טעטיג אין דער טיי פארטיי באוועגונג. זי האט אויך געהאלפן דזשאן מעקעין אין זיין פארמעסט פון זיין סענאט קאמפיין אין זיין היים שטאט אריזאנע.
די ליבעראלע מעדיע אין אמעריקע האסן איר, און רייסן איר אראפ שטענדיג אויף טריט און שריט.
חיפה צענטראל אכט () באן סטאנציע איז א ישראל באנען סטאנציע אויך דער הויפט באן ליניע, וואס באדינט די שטאט חיפה. די סטאנציע איז פלאצירט נאנט צום חיפה פארט.
נאך דער צווייטער לבנונישער מלחמה, האט ישראל באנען צוגעלייגט די נומער אכט, צוםעקזיסטירענדן נאמען, אין אנדענק פון אכט באן מעכאניקער, וואס זענען אומגעקומען, נאכן פאלן פון א קאטיושא, אויפן מעכאנישע ארט אין חיפה, נישט ווייט פון באן סטאנציע.
די סטאנציע איז געבויט דורך דעם בריטישן מאנדאט, און געעפנט געווארן צום באנוץ פארן פובליקום, אום יאר 1936. די סטאנציע און גערעלסן, זענען געבויט געווארן אויף א שטח, וואס איז געווארן אויסגעטריקנט פון ים, און געפונט אויף די הויפט שאסיי, וואס לויפט אריבער דעם אונטערשטן טייל פון שטאט, גערופן דרך העצמאות.
דריי צענטראלע אויטאבוס סטאנציעס, זענען אמאל געווען אין דער געגנט פון דער סטאנציע, דעריבער איז דער נאמען צענטראלע באן סטאנציע, היינט אבער ווערן די אנדערע באן סטאנציעס אין חיפה מער באנוצט דורך פאסאזשירן.
א שטייגער פון א קינדער
א קינד (בלשון רבים: קינדער, קינדערלעך) איז א יונגער מענטש. מען רופט אזוי עמיצן וואס איז נאכנישט דערוואקסן און יונג אין יארן. אבער אפילו עמיצער וואס איז קליין-געבליבן מיטן שכל קען מען רופן: "געבליבן א קינד".
קינד איז אויך דאס וואס ערפילט און דערגענצט דאס באדייט פון עלטערן. אן א קינד קען מען נישט ווערן קיין עלטערן; אויך דערוואקסענע מענטשן בלייבן אייביג קינדער פון זייערע עלטערן. לדוגמא "שלמה, 46 יאר אלט, איז א קינד פון דוד, 76 יאר אלט"."
א קינד, איידער ער הייבט אן צו גיין אין שולע, שפילט אין דער היים אדער מיט אנדערע קינדער מיט שפילכלעך. אויך יונגע קינדער ווען זיי קומען אהיים פון דער שולע שפילן זיי מיט שפילכלעך.
a>. בערך 1.5 מיליאן יידישע קינדער האבן די נאציס דערמארדעט.
סעאָל איז די הויפטשטאט פון דרום קארעע, און איז די פינפטע גרעסטע שטאט איבער דער וועלט. סעאל האט אויך די צווייטע גרעסטע באפעלקערונג אין זיין מעטראפאליטען שטח, נאך טאקיא. ביז 1945, איז סעאל געווען הויפטשטאט פארן גאנצן קארעער האלבאינדזל, דערנאך ווען קארעע איז צעטיילט געווארן, איז סעאל אריבער צום דרום. עס געפינט זיך גאר נאנט צו דער דעמיליטאריזירטער זאנע, צווישן די צוויי צעטיילטע לענדער. די שטאט געפונט זיך אויף די ברעגעס פון האַן טייך, און איז די פאליטישע, פינאנציעלע, און קולטורעלע הויפטשטאט פון לאנד.
די שטאט איז גרויס 605 קוואדראט קילאמעטער, און ריכטיק פאר 2009, א באפעלקערונג פון 9,660,532 איינוווינער אין די שטאט, אין דער מערטראפאליע וווינען 22,456,200 איינוווינער, ריכטיק פאר 2009.
טראנספארטאציע איז ווי פאלגנד, ניין אונטערגרונט באן ליניעס, וואס דעקן איבער 100 קילאמעטער. 200 אויטאבוס רוטעס אין שטאט. אין דרום קארעע איז פארהאן די שנעלסטע באן אין דער וועלט נאך יאפאן, וואס פארבינדעט סעאל מיט די אנדערע שטעט.
די שטאט האט צוויי פליפעלדער, איינס די אלטע גימפא פליפעלד, וואס באדינט מערסטנס אינלאנדישע לופט פארקער. די צווייטע "אינטשאון אינטערנאציאנאלע לופטפעלד", איז געבויט געווארן אין יאר 2001.
א דעמיליטאַריזירטע זאנע איז א באצייכענונג באנוצט אויף א געגנט אדער שטח, וואו צוויי מיליטערישע קרעפטן אדער מער טרעטן נישט אריין, און עס איז נישט ערלויבט קיין מיליטערישע אפעראציעס.
א דעמיליטאריזירטע זאנע מיינט נישט אז די געגנט געהערט נישט צו איין לאנד אדער דעם צווייטן, עס קען געהערן מיט אן אויבערשאפט צו א לאנד, מיט שטעט אין דער זאנע. א נייטראלע געגנט, איז געווענליך דעמיליטאריזירט, אבער א דעמיליטאריזירט געגנט, מוז נישט מיינען נייטראל.
אין ישראל, ביים פייער שטילשטאנד אפמאך נאך דער אומאפהענגיקייט מלחמה, זענען עטלעכע געגנטן געווען דעמיליטאריזירט. ירושלים האט אינמיטן שטאט געהאט דאס קיינעמס לאנד געגנט (הפקר שטח). אויך אין לאטרון א געגנט פון 3 קילאמעטער, אין חולה טאל ביי דעם גרענעץ מיט סיריע, און אין דרום ביים גרענעץ מיט עגיפטן, אין ניצנה געגנט.
ליניעס אין די ברייט, זענען די גארטל ליניעס
די גארטל ליניע (ענגליש: "latitude") איז די ברייט גראַד איבער דער גלאבוס, פון מזרח קיין מערב, גערעכנט פון עקוואטאר, וועלכע צעטיילט די וועלט צו צוויי גלייכע טיילן, די צפון ערדקוגל און די דרום ערדקוגל. די גארטל ליניע איז אן אויסגעטראכטע ליניע, וועלכע צעטיילט די געגנטער אין וועטער, און שפעטער האט עס אנגענומען א וויכטיקע טייל אין היסטאריע, ביים צעטיילן די גרעניץ צווישן דרום קארעע און צפון קארעע.
די ליניע וואס לויפט פון דרום פאלוס צו צפון פאלוס, הייסט א מערידיאן, וואס ביידע צוזאמען ווערן באשטימט די גענויע פונקט, וואס ווערט גערופן געאגראפישע קאארדינאטן.
די עקוואטאר וועלכע איז די צענטער, איז פארעכנט אלס 0°, און איז די לענגסטע גארטל ליניע, דערנאך ווערן אלע ליניעס, פון צפון און פון דרום, קורצער אין קורצער, ביז זיי דערגרייכן צו 90°, ווי עס איז די צוויי פאלוסן, דרום און צפון.
אנדערש ווי די מערידיאן ליניע, וועלכע אינמיטן וועלט ביי די עקוואטאר, זענען זיי ווייט איינער פון צווייטן, אבער ווי מער צפון אדער דרום, טרעפן זיי זיך מיט אנדערע מערידיאן ליניעס. בלייבט די גארטל ליניע גראד אויפן זעלבן ברייט, און עס שטעלט זיך נישט צוזאמען מיט אנדערע גארטל ליניעס.
ווי אויבנדערמאנט איז עס א טעארעטישע ליניע, די ווייטקייט פון 20°, ביזן נומער 21°, איז 111 קילאמעטער ווייט. און די זעלבע ווייט איז פון 85° צו 86°, די ווייטקייט בלייבט אייביק די זעלבע.
די לענגסטע גארטל ליניע איז די עקוואטאר, וועלכע איז א ליניע פון אומגעפער 40,000 קילאמעטער. די ליניע פון 60°, איז לאנג ארום 20,000 קילאמעטער. און די נומער 90°, האט נישט קיין ווייטקייט, עס איז דער פונקט פון צפון אדער דרום פאלוס.
די אויפקום פון קאארדינאטן איז בעיקר געווען, צו לינדערן די פראבלעם, פון קרייזן דעם אקעאן, אן קיין נארמאלע נאוויגאציע מיטל, די ליניעס האט נישט צופיל געהאלפן פארבעסערן די רייזעס, וויבאלד עס איז שווער געווען צו מעסטן די אקוראטקייט, פון די מאפעס.
בקעה איז א געגנט אין דרום פון ירושלים, די נאמען פון געגנט איז אראביש, און ווערט געזאגט באקאה, אבער דער מיינונג איז טאל ווי אויף העברעיש. ארגינעל איז די געגנט געבויט געווארן דורך אראבער, אין די ענדע 19טער י"ה. און פאר איטליכער הויז איז געווען א גארטן, פאר לאנדווירטשאפט, וואס האט אנגעהאלטן ביז די 1950ער יארן.
ביי די מלחמת השחרור זענען די איינוווינער אנטלאפן, און די געגנט איז אויף די יידישע זייט, די רעגירונג, האט אויפגעשטעלט בלאק הייזער, פאר אלע נייע עולים, און די גארטנס זענען פארשווינדן געווארן. אין די לעצטע יארן, איז די שטאטראט פארנומען מיט איבערבויען, און צופיצן די געגנט.
די געגנט גרענעצט תלפיות פון דרום, דייטשע קאלאניע און די מושבה היוונית פון צפון מערב, אבו טור פון מזרח.
די באפעלקערונג אין געגנט איז א געמישטע, רעליגיעזע און אומרעליגיעזע, לעבן האנט ביי האנט א שטיל רואיק לעבן. די שטאטראט האט געגעבן א נאמען אויף העברעיש פארן געגנט "גאולים", די ירושלימע האבן זיך קיינמאל אבער, נישט צוגעוווינט צום נייעם נאמען.
אמאל האט זיך געפונען ביי די צפון עק פון בקעה, די אלטע ירושלימע באן סטאנציע, וועלכע האט געמאכט די געגנט פאר א שטארק באזוכטע. היינט ווען די באן קומט מער נישט אן אהין, איז די סטאנציע אן ארט פאר נאכט פארוויילונגען, שענק און ווירצהייזער.
קרית אונו, איז א שטאט אין תל אביב דיסטריקט, אין ישראל. ביז 1992 איז עס געווען א לאקאלע ראט, דערנאך איז עס אנערקענט געווארן אלס שטאט.
די שטאט האט אנגעהויבן ווערן באזעצט אין 1940, דורך 40 פאמיליעס, נאכן מלחמת השחרור, ווען קיין ישראל האט געשטראמט א גרויסע עליה, איז די באפעלקערונג גרעסער געווארן, ווי אויך זענען אנדערע געגנטער צוגערעכנט געווארן צום שטאט.
לויט דעם צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, האט קרית אונו א באפעלקערונג, פון אומגעפער 30,000 איינוווינער, ריכטיק פאר 2009. דער בירגערמייסטער איז ישראל גל, דער הויפט רב איז הרב "רצון ערוסי" פון די תימנע דרדעים אפשטאמיקע.
הרב יצחק יעקב ווייס (ה'תרס"א - י"א סיון ה'תשמ"ט) איז געווען רב פון דער עדה החרדית אין ירושלים, און א וועלטס בארימטער פוסק. זיינע תשובות זענען געדרוקט אונטערן נאמען "מנחת יצחק".
ער איז געווען ראב"ד אין גרויסווארדיין פאר דער צווייטער וועלט מלחמה.
נאך דער מלחמה איז ער געווען ראב"ד אין מאנטשעסטער. ער האט אויפגעשטעלט דעם מאנטשעסטער כולל.
שפעטער איז ער געווארן אויפגענומען אלס ראב"ד עדה החרדית אונטער דעם דעמאלטסדיגן גאב"ד דער סאטמארער רבי זי"ע, און נאך דער פטירה פונעם סאטמארער רבי'ן ז"ל איז ער געווארן ירושלימער רב.
הרב ווייס איז געבוירן געווארן אין דאלינע, מזרח גאליציע, צו זיין פאטער רב יוסף יהודה ווייס, און צו זיין מוטער מרת יוכבד באבטשי. ביי דער ערשטער וועלט מלחמה האט זיך די משפחה געצויגן קיין מונקאטש.
ער האט געהייראט אלטע רבקה לאה, די טאכטער פון הרב פינחס צימעטבוים, רב פון גרויסווארדיין, וואו מ'האט אים אויפגענומען ווי א דיין אין זיין שווער'ס בית דין. ער איז געווארן א חסיד פונעם אהבת ישראל פון וויזשניץ, וואס האט דעמאלסט געוואוינט אין גרויסווארדיין. ער פלעג לערנען בחברותא צוזאמען מיט רבי יודל דזשיקאווער זעקס שעה יעדן טאג.
אין תש"ד איז זיין ווייב געווארן קראנק און איז נפטר געווארן. בזיווג שני האט ער געהייראט מרת מרים, די טאכטער פונעם וויזשניצער רבי'ן, רבי חיים מאיר האגער (די גרושה פון רבי יודל דזשיקאווער).
נאך דער מלחמה האט ער איבערגענומען זיין שווער'ס רבנות אין גרויסווארדיין. (זיין שווער איז אומגעקומען אין אוישוויץ.) ווען די קאמוניסטן האבן גענומען די הערשאפט אין רומעניע, האט ער געזען אז ער וועט נישט קענען פועל'ן אלס רב, און האט אימיגרירט אין ענגלאנד, וואו מ'האט אים באשטימט ראב"ד אין מאנטשעסטער
ער איז ארויפגעגאנגען קיין ירושלים י"ט סיון ה'תש"ל (דעם 23סטן יוני 1970) צו ווערן סגן ראש בית דין פון דער עדה החרדית אונטער הרב דוד יונגרייז. ווען הרב יונגרייז איז נפטר געווארן אין תשל"ב, איז הרב ווייס געווארן זיין ממלא מקום. אין תשל"ט, ביי דער פטירה פונעם סאטמארער רבי'ן רבי יואל טייטלבוים, וואס איז געווען גאב"ד פון דער עדה, האט מען אויפגענומען הרב ווייס צו ווערן דער נעקסטער גאב"ד.
ער איז נפטר געוואןר י"א סיון ה'תשמ"ט (1989), און מען האט אים באגראבן אינעם הר הזיתים בית עולם אין ירושלים. דעם זעלבן טאג איז אויך נפטר געווארן רבי יודל דזשיקאווער, זיין ווייב'ס ערשטער מאן.
שאלות ותשובות.
ער האט מחבר געווען שו"ת מנחת יצחק צען חלקים, און ווערט פאררעכנט אלס פוסק הדור. די סיבה פארוואס ער האט געהאט הצלחה מען זאל אים פארעכענען אלס פוסק הדור, איז צוליב עטליכע.
1] ער איז געווען א ריזן גאון און געווען באקאנט מיט אלע דעטאלן פון אלע חלקי התורה. זיין סדר פון מברר זיין תשובות איז ווי די אמאליגע גאונים און גדולי אחרונים. ער הייבט אהן פון סוגיות הש"ס, און פרעגט קשיות און תירוצים ער איז מסדר די שיטות פון ראשונים און אחרונים ביז ער פסק'נט. ער האט מיט זיין גרויסן כח אין הוראה מברר געווען די נייע סארט שאלות וואס איז אונטערגעקומען אין די היינטיגע וועלט. אויך גלייך נאכן קריג ווען עס זענען געווען זייער פארווירקליכטע שאלות אין די הלכות פון עגונות, איז ער געווען א מייסטער אין די סארט שאלות, די דעמלאטסדיגע גאונים האבן באוואונדערט זיין כח אין הוראה כאטש ער איז נאך געווען פארהאלטענמעסיג יונג (רוב פון זיינע בירורים אין עגונות איז דערנאך געדרוקט געווארן אין זיינע בענדער תשובות).
אין די שפעטערדיגע יאָרן ווען ער איז געווען ברייט באקאנט מיט זיין כח הוראה, האט מען יעדער שאלה ממש זיך קודם דורך גערעדט מיט אים, עס איז געווען אנגענומען ביי די תורה'דיגע וועלט א זאך וואס ער פאס'קנט אזוי איז ריכטיג, אין זיינע לעצטע יאָרן פלעגט אים אנקומען אזוי פיל שאלות אז ער האט שוין נישט אליין צוריקגעענטפערט נאר געגעבן פאר אנדערע מורה הוראות זאלן שרייבן וואס ער האלט, מען האט געהאלטן פאר א זכיה און א חשובע זאך אויב ער ענטפערט אליין צוריק.
2] ער איז געווען אן איידעם פארן וועלט קריג ביי דער ראב"ד פון גרויסווארדיין, און אזוי ווי גרויסווארדיין איז געווען פון די גרויסע שטעט און אונגארין, האט ער זיך אסאך געלערנט וויאזוי מען פסק'נט שאלות.
3] ער געווען זייער צוגעלאזן, א גרויסער בעל מדות, ער האט נישט וויי געטון קיין פליג אויפן וואנט, אין זיינע תשובות וועט ער קיינמאל נישט אטאקירן אפילו די וואס אטאקירן אים, און אפילו דו וואס זענען געווען שוואכער און ווייניגער פון אים. ער ברענגט אלע גאונים אפילו די וואס זענען נישט איינשטימונג מיט אים אין אמונות ודעות ווי הרב עובדיה יוסף, אזוי אויך ער פערזענדליך איז גיט געווען מיט יעדען רב און בן תורה פון גאנץ ארץ ישראל און גאנץ ירושלים. אזוי ווייט אפילו די נטורי קרתא און גאר פרומע וואס זענען נישט געווען צופרידן פון אים פון אונפאג, אבער איינזענדיגע זיין כח התורה און זיינע גאלדענע מדות האבן זיי זיך געמוזט בייגן פאר אים, און מקבל מרות געווען.
בנימין איז געווען דער יונגסטער זון פון יעקב אבינו און רחל אמנו. ער איז געבוירן י"א מרחשון נפטר י"א מרחשון ב'שי"ז.
זיינער קינדער און אייניקלעך זענען שבט בנימין.
בנימין האט געהאט צען זין: בלע, בכר, אשבל, גרא, נעמן, אחי, ראש, מופים, חופים און ארד.
פון דער זעלבער מאמען האט ער געהאט איין ברודער, יוסף.
רבי נתן צבי (נָטע הערש) פֿינקל, דער אלטער פון סלאבאדקע, האור הצפון (געבוירן ה'תר"ט - כ"ט שבט ה'תרפ"ז) איז געווען דער גרינדער פון דער סלאבאדקער ישיבה "כנסת ישראל", פון די גרעסטע ראשי ישיבות אין ליטע און אין ארץ ישראל, און איינער פון די פירער פון דער מוסר באוועגונג.
נתן צבי פינקל איז געבוירן געווארן אין ראסיין, ליטע, אין תר"ט. גאנץ יונגערהייט איז ער געווארן א יתום פון זיינע עלטערן, און ער איז געהאדעוועט געווארן אין זיין פעטער'ס שטוב.
ער האט חתונה געהאט מיט גיטל וואלפערט.
ער איז געווארן א תלמיד פון רבי שמחה זיסל זיו, דער ״אלטער פון קעלם״.
דער "אלטער פון סלאבאדקע" האט איבערגעלאזט טויזנטער תלמידים, צווישן זיי אסאך רבנים און ראשי ישיבות.
שרה שענירער (תמוז ה'תרמ"ג, קראקע, גאליציע, עסטרייכער אימפעריע - כ"ו אדר א' ה'תרצ"ה, קראקע, פוילן), איז געווען א פרומע יידישע שרייבערקע, פעדאגאג, לערערין און אן אקטיוויסט פאר רעליגיעזן חינוך. זי אי ברייט באוואוסט פארן אויפשטעלן די בית יעקב באוועגונג פון שולעס און סעמינארן פאר מיידלעך.
שרה שענירער איז געבוירן צו א משפחה פון בעלזער חסידים. זי האט געלערנט אין א פוילישער שולע. ביי דרייצן יאר האט זי אנגעהויבן ארבעטן. זי האט געוואלט לערנען ווייטער, אבער צוליב דעם דחקות פון פרנסה האט זי געארבעט אלס א שניידערקע. אין דער זעלבער צייט האט זי געלערנט אליין ווייטער פון ספרים פארטייטשט אויף יידיש.
מיטן אויסברוך פונעם ערשטן וועלט קריג אין תרע"ד האט זי זיך געצויגן קיין ווין, די הויפטשטאט פון דער עסטרייך אונגארישער אימפעריע, אבער דאס נעקסטע יאר איז זי צוריק אין קראקע. אין ווין האט זי געהערט דרשות וואס האבן זי געצויגן צו דרשענען צו די יידישע מיידלעך אין פוילן וואס זענען אנגעהויבן גיין אוועק פונעם יידישן וועג. זי האט אבער געזען אז מיט דערוואקסענע מיידלעך וועט זי נישט קענען פועלן נאר ווען זי וועט קענען לערנען מיט קליינע מיידלעך.
זי האט געשריבן צו איר ברודער אין טשעכאסלאוואקיי, א בעלזער חסיד, וועגן איר שאיפה צו ארבעטן אין חינוך, און זי האט אים איבערגעצייגט אז דאס איז איר ציל אין לעבן. ער האט זי געבעטן קומען קיין מארינבאד, און זי איז געפארן אהין מיט אירע לעצטע פאר גראשן. דער בעלזער רב איז דעמאלסט געווען אויף דאטשא אין מארינבאד, און דער ברודער איז אריין צו אים מיט א קוויטל: "מיין שוועסטער וויל מחנך זיין בנות ישראל אין דער גייסט פון יידישקייט און תורה". דער רבי האט געענטפערט אויפן קוויטל: "ברכה והצלחה". מיט דער הסכמה האט זי אנגעהויבן.
איר ערשטער קלאס האט געהאט 25 מיידלעך.
ווען זי איז נפטר געווארן כ"ו אדר א' תרצ"ה זענען נאכגעגאנגען איר מיטה טויזנטער בית יעקב מיידלעך און פרויען וואס האבן געהאלטן זי פאר זייער מוטער, און אין פיל שטעט וואו מ'האט געהערט די בשורה פון איר פטירה זענען די פרויען געזעסן שבעה אזוי ווי פאר א מאמען.
זי ליגט אין דעם פאדגורזשער בית עולם.
הרב נחום לעווי (באקאנט מיטן נאמען רבי נחום שאַדיקער) (תקע"ג - י"ב חשוון, תרכ"ה), איז געווען רב און אב"ד אין שטעטל שאדיק, פוילן. ער איז ארויף אין ארץ ישראל וואו ער איז באשטימט געווארן פירער פונעם פוילישן כולל.
נחום לעווי איז געבוירן אין יאר תקע"ג צו זיין פאטער ר' אברהם לעווי (א תלמיד פון ר' יוסף הצדיק, דער איידעם פונעם נודע ביהודה) און זיין מוטער אסתר, א טאכטער פון ר' יצחק פון שלעשין. ער האט געלערנט ביים חמדת שלמה, דער ערשטער אב"ד פון ווארשע, ביי די אכצן יאר האט ער באקומען היתר הוראה, און ער האט באקומען די שטעלע פון רב און אב"ד פון שאדיק אין מערב פוילן.
ער פלעג גיין א גאנצן טאג אין טלית און תפילין.
אין תר"ג איז ער ארויף אין ארץ ישראל. דארט האט ער חתונה געהאט מיט א טאכטער פון ר' משה מגיד ב"ר הלל ריבלין. אין ירושלים האט מען אים באשטימט דער פירער פון כולל פוילן - ווארשע, און ער איז געווארן איינער פון די מנהיגים פון דער אשכנזישער קהילה אין ירושלים.
אין דער כאלעריע מגפה וואס האט אויסגעבראכן אין די יארן תרכ"ה - תרכ"ו איז ער נפטר געווארן. מען האט אים באגראבן אין הר הזיתים לעבן זיין ברודער הרב יהודה לייב.
זיין רבנות.
ווען ער איז געווען אין שאדיק איז ער געווארן בידידות מיטן "זית רענן" און דעם חידושי הרי"ם. אין ירושלים האט ער געלערנט קבלה צוזאמען מיט זיין ברודער און רבי יוסף זונדל סאלאנטער ביי דעם מקובל רבי יהודה כהן. חצות יעדן נאכט האט ער געלערנט א חברותא מיט ר' יוסף זונדל. איינער פון זיינע תלמידים איז געווען זיין זון רבי זלמן בן רבי נחום (באקאנט מיטן נאמען רבי זלמן בהר"ן) וואס איז געווען פון די ערשטע וואס האבן אויפגעבויט מאה שערים.
אין רמות, ירושלים, איז דא א ישיבה אויף זיין נאמען, "ישיבת הר"ן". אויך נווה יעקב בירושלים האט א גאס אויף זיין נאמען.
זיין אייניקל הרב יהושע לעווי און זיין זון הרב חיים לעווי זענען די פארוואלטער פון דעם מרכז הארצי לטהרת המשפחה.
סלאבאדקע (אדער וויליאַמפאל) (;; אדער "Wiliampol") איז א דיסטריקט אין דער שטאט קאוונע, ליטע, וואס געפינט זיך אויפן רעכטן ברעג פונעם נעריס טייך און דעם נעמאן טייך, נישט ווייט פון זייער צוזאמענפלוס. בערך 32,000 מענטשן וואוינען אין דעם דיסטריקט.
סלאבאדקע איז געווען די היים פון דער סלאבאדקער ישיבה, און דארט האט מען אויפגעשטעלט די קאוונער געטא.
שאַדיק () איז א שטעטל אין לאדזשער וואויוואדעשאפט, פוילן, 12 ק"מ צפון פון זדונסקעוואלע און 35 ק"מ מערב פון לאדזש.
דאס שטעטל האט 2,050 איינוואוינער (2004).
שאדיק איז געווארן אפיציעל א שטעטל אין סוף פון 13טן יארהונדערט. אין 1624 האט דאס שטעטל באקומען דאס זכות נישט לאזן יידן בויען הייזער, אבער יידן פון לאסק פלעגן קומען קיין שאדיק איינקויפן.
אין 1765, האבן 8 יידישע משפחות זיך באזעצט אין שטעטל: א שניידער, א קירזשנער און א שוחט/חזן/מוהל. אין 1793 האט א ייד געהאט אן ארענדע פאר די דריי שענק. אין 1802, נאכן צעטיילן פון פוילן, האט דער פרייסישער גובערנאטאר אנולירט דעם געזעץ וואס פארבאט יידן פון וואוינען אין שטעטל.
אין אנהייב איז שאדיק געווען א טייל פון דער לאסקער קהילה. בערך יאר ת"ר איז שאדיק געווארן אן אומאפהענגיקע קהילה, מיט אן אייגענעם בית עולם. דער ערשטער רב און אב"ד איז געווען הרב נחום לעווי, ביז תרמ"ד ווען ער איז ארויף אין ארץ ישראל. אין תרמ"ט האט מען באשטימט רבי פישל מאיר מארגנשטערן (א דיין אין לאסק) שטאטס רב. נאך אים האט געדינט זיין זון, הרב אברהם מארגנשטערן אלס אב"ד. דער לעצטער שאדיקער רב איז געווען הרב ראזנצווייג.
חיפה בת גלים באן סטאנציע () איז א ישראל באנען פאסאזשירן סטאנציע אויף דער בארטן באן ליניע וואס באדינט די שטאט חיפה. די סטאנציע געפינט זיך אין דעם בת גלים געגנט. די סטאנציע איז געבויט געווארן אין 1975 און איז געווען די הויפט באן סטאנציע אין חיפה ביז די פריערדיקע 2000ער יארן.
חיפה בת גלים באן סטאנציע איז געעפנט געווארן אין 1975, צוזאמען מיט חיפה בת גלים אויטאבוס סטאנציע, אלס א גרויסן קהלשן טראנספארט צענטער צווישן דעם הויפט שאסיי וואס פארט אדורך חיפה (שאסיי 4) און דעם בת גלים געגנט. אזוי איז די סטאנציע געווארן די הויפט באן סטאנציע אין חיפה.
מ'האט אויסגעבויט די סטאנציע מיט צוויי פעראנען פון די צוויי זייטן און דריי פאראלעלע גערעלסן; דעם מיטלען ניצן נאר לאסטבאנען, וואס דארפן נישט אפשטעלן אין דער סטאנציע. אין די סוף 1990ער יארן איז געגרינדעט געווארן דער חיפה - קרית מוצקין פארשטאטישע באן באדינונג, און חיפה בת גלים איז געווען די דרום סוף סטאנציע. שפעטער האט מען געבויט די חוף הכרמל באן סטאנציע, וואס איז געווארן די נייע דרום סוף סטאנציע.
באן באדינונג.
חיפה בת גלים באן סטאנציע איז א סטאנציע אויף דער הויפט צפון-דרום בארטן ליניע (נהריה – חיפה – תל-אביב – בן גוריון פליפעלד צווישנשטאטישע באדינונג) און אויך אויף דער פארשטאטישער ליניע וואס באדינט חיפה'ס צפונדיקע פארשטעט – די קרָיות און כרמיאל (חיפה - כרמיאל פארשטאטישע באדינונג). די סטאנציע געפינט זיך צווישן חיפה צענטראל באן סטאנציע צו צפון און חוף הכרמל באן סטאנציע צו דרום.
מארטין (מרדכי) בובער (8טן פעברואר 1878, וויען, עסטרייך - 13טן יוני 1965, ירושלים) איז געווען א פארשער און דענקער, און מחנך.
בעיקר האט ער זיך באשעפטיקט מיט גייסט וויסנשאפט, סאציאל וויסנשאפט, און חסידות. ווי אויך האט ער איבערגעטייטשט דעם תנ"ך צו דייטשיש. בובער האט אנגעהערט צו דעם רוחניותדיקן ציוניזם, וועלכע איז געגרינדעט געווארן דורך אחד העם.
ער איז געווען א גרויסער שטיצער, פון א ביי נאציאנאל לאנד, פון יידן און פאלעסטינער. ער איז געווען א סאציאליסט, און פלעגט אייביק ארונטעררייסן די ישראל רעגירונג, פארן נישט זיין גענוג סאציאליסטיש, ער איז אויך געווען אנגעשטעקט מיט אנארכיסטישע מיינונגען, ווי עס דערקענט זיך אין זיינע שריפטן.
זיין פאמיליע איז געווען א רעליגיעזע, ער האט אבער פארלאזט די רעליגיע, זיין משפחה איז געווען א חסידישע, און דארט האט ער זיך גענומען פארשן חסידות. ווען ער האט געמאכט עליה, קיין ארץ ישראל אין די 1930ער יארן, איז ער געווארן פון די הויפט פערזענלעכקייטן און פראפעסארן אין דעם העברעישן אוניווערסיטעט.
סאַמוריי (קאנדזשי: 侍) איז דער אויסדרוק גענוצט פאר דעם מיליטערישן אדל וואס זענען געווען אין יאפאן. לויט דעם איבערזעצער וויליאם סקאט ווילסון: "אין כינעזיש, דער אות 侍 איז פון אנהייב א ווערב וואס האט באדייט צו באגלייטן א חשובע מענטש, און עס איז אויכעט געווען אזוי מיט דער אריגינעל אויסדרוק אין יאפאניש, 'סובארו.' אין ביידער לענדער די אויסדרוקען זענען געווען געטוישט צו באדייטן 'זעי וואס דינען נונט צו דער אדל,' מיט דער ארויסרעד אין יאפאניש געטוישט צו סאבוריי." לויט ווילסון, א פריצייטיק רעפערענץ צו דעם ווארט "סאַמוריי" איז געפונען אין דעם בוך "קאקין וואַקאַשו" (905-914), די ערשטע אנטאלאגיע פון פאעזיע, פארענדיקט אין ערשט טייל פון דעם ניינציגער יארהונדערט.
די פילאסאפיע פון די סאמוריי איז באאיינפלוסט געווארן פון פארשידענע רעליגיעזע באוועגונגען, ספעציעל פון זען בודהיזם.
די הערשאפט פון די סאמוריי איז אויפגעשטעלט געווארן צומערשט אין 1167. פון דעמאלסט איז יאפאן געווען געהערשט דורך קריגספירער, ביז דער מיידזשי רעסטאראציע אין 1868 וואס האט אוועקגענומען די רעכטן פון די סאמוריי.
"טיסא") איז איינער פון די הויפט טייכן אין צענטראלער אייראפע. ער קומט ארויס אין אוקראינע, און ווערט געשאפן נאנט צו ראכעוו, וואו דער ווייסער טייס און שווארצער טייס פליסן צוזאמען. ער פליסט ביים גרענעץ מיט רומעניע, און קומט אריין אין אונגארן ביי טיסאבעטש. ווייטער איז ער דער גרענעץ צווישן סלאוואקיי און אונגארן, דערנאך פליסט ער אין אונגארן, און פאלט אריין אין דוניי אין וואויוואדינע, צפון סערביע.
דער טייס צאפט א שטח פון 156,087 קוואדראט ק"מ און איז לאנג 965 ק"מ (דער 16טער לענגסטער טייך אין אייראפע).
ר' מנחם מאיר ווייסמאנדל איז דער נייטרא רב אין מאנסי.
ער איז א זון פון הרב מיכאל בער ווייסמאנדל, און אן איידעם ביי ר' בעריש ווייס וואס איז א זון פון דעם מנחת יצחק.
ער איז באקאנט אין דעם עולם הכשרות, און ביז לעצטנס האט ער געגעבן דעם הכשר אויף דער גרעסטער כשרער פלייש פאבריק רובאשקין.
ווייסמאנדל, מנחם מאיר
==אין מדינת ישראל==
משרד החינוך איז איינע פון די ישראלישע רעגירונג ביוראן (אָפיסעס) וואס פאראנטווארט דער ישראלישן חינוך קולטור און ספארט.
משרד החינוך איז געגרינדעט געווארן ה'תש"ט (1949) ווען זלמן שזר איז געווען דער מיניסטער.
די פלייש פאבריק רובאשקין אויך באקאנט אלץ אגריפראצעסארס איז געגרינדעט געווארן דורך אברהם אהרן רובאשקין און געפירט געווארן דורך זיין זון שלום מרדכי רובאשקין.
רובאשקין איז געווען די גרעסטע כשר'ע פלייש פאבריק אין די פאראייניגטע שטאטן ביז פעדעראלע אגענטן האבן ארעסטירט הונדערטער אומלעגאלע אימיגראנטן און געפירט די קאמפאני צו באנקראט.
היינט צו טאגס ווערט די פירמע געפירט דורך הערש פריעדמאן פון מאנטרעאל.
די הויפט קאנקורענט זייערע איז מיעל מארט.
עס איז דאָ פֿאַרשײדענע װעגן װי אַזױ צו רעכנען מאָסן. די צענטראַלע־טענדענצן וועלכע מעסטן די מיטל־ווערט פון די נומערן, װי דער דורכשניט, װעלכער איז כּולל דער אריטמעטישער דורכשניט, מעדיאן, מאדע, געאמעטרישער דורכשניט און הארמאנישער דורכשניט. אױך איז פֿאַראַן מאָסן װעלכע מעסטן די צעשפּרײטע־טענדענצן פֿון די נומערן, װי די װײַטקײַט, די צװישן־קװאַרטאַל־װײַטקײַט, די פֿאַרשײדנקײַט און דער סטאַנדאַרט־אָפּװײַכונג.
אַריטמעטישער דורכשניט.
מעדיאַן.
מעדיאַן איז דער מיטלסטער װאַריאַבל פֿון די כּלל פֿרעקװענצן.
מאָדע.
מאָדע איז דער װאַריאַבל װעלכער באַקומט די העכסטע פֿרעקװענץ.
װײַטקײַט.
װײַטקײַט איז די װײַטקײַט צװישן דער קלענסטער װאַריאַבל און דער גרעסטער װאַריאַבל (formula_1).
צװישן־קװאַרטאַל־װײַטקײַט.
די צװישן־קװאַרטאַל־װײַטקײַט (װערט באַצײכנט װי IQR) איז די װײַטקײַט פֿון אַ פֿערטל פֿון דער כּלל־װײַטקײַט (Q1) און דרײַ־פֿערטל פֿון דער כּלל־װײַטקײט (Q3). ד"ה 50% אין דער מיט. מען נוצט די מאָס כּדי צו רעכנען אַ מוסטער אָן באַרעכנען עקסטרעמע מאָסן פֿון די זײַטן. די פֿאָרמולע איז: IQR = Q3 − Q1.
אין מאטעמאטיק, איז דער דורכשניט פון א סכום פון נומערן א מאס פון דער "מיטל" ווערט פונעם סכום.
א דורכשניט איז איין נומער וואס איז א טיפישער ווערט פון די אלע נומערן. ווען אלע נומערן זענען גלייך, איז אט דער נומער דער דורכשניט. אנדערש דארף מען רעכענען דורכשניט פון אלע נומערן אין א ספעציפישן אופן.
ס'איז פאראן עטלעכע באשרייבנדיקע סטאטיסטיק וואס מעסטן די מיטל ווערט פון די נומערן. למשל, אריטמעטישער דורכשניט, מעדיאן, מאדע, געאמעטרישער דורכשניט און הארמאנישער דורכשניט.
טוניסיע (אפיציעל די רעפובליק פון טוניסיע) איז א לאנד אין צפון אפריקע. די הויפטשטאט איז טוניס.
שוין פון דער אלטער היסטאריע וואוינען אין טוניסיע די בערבער פעלקער. זיי האבן געבויט שטעטלעך און פארטן אויפן בארטן צו האנדלען ארום דעם מיטלענדישן ים.
דארט איז געווען די ערשטע אראבישע לאנד וואו עס האט אויסגעבראכן די אראבישע פרילינג דערנאך וואס א סוחר האט זיך אונטערגעצינדן.
כמעט אלע איינוואוינער פון טוניסיע (98% פון דער באפעלקערונג) זענען מוסולמענער. אויך זענען דא אומגעפער 1% קריסטן וואס שטאמען פון אייראפע.
די דריט-גרעסטע רעליגיע אין לאנד איז יידישקייט, מיט עטלעכע 900 אנהענגער. א דריטל פון דער יידישע באפעלקערונג וואוינט אין און ארום דער הויפטשטאט. די רעשט וואוינען אויפן אינזל דזשערבא, מיט 39 שולן, אין א קהילה וואס גייט צוריק 2,600 יאר, אין ספאקס און אין האמאם-ליף.
אין דזשערבא, אן אינזל אינעם איינגאס פון גאבעס, געפינט זיך די על גריבא שול, איינע פון די עלטסטע שולן אין דער וועלט. און די עלטסטע וואו מען דאווענט נאך אן א הפסק. א סך יידן גייען באזוכן די אוראלטע שול און איין מאל א יאר פֿייערט מען דארט. זיי האב א מסורה אז מ׳האט געבויט די שול מיט שטיינער פונעם ערשטן בית המקדש.
טוניסיע, צוזאמען מיט מאראקא, ווערן גערעכנט די אראבישע לענדער וואס זענען מערסט־טאלעראנט פון זייערע יידישער באפעלקערונג.
לענדער אין מערב אפריקע.
האנשו 本州 (טייטש "הויפט שטאַט") איז דער גרעסטער אינזל פון יאפאן. ער איז דרום פון האקיידא, צפון פון שיקאקו און צפון־מזרח פון קיושו. ער איז דער זיבעטער גרעסטער אינזל אין דער וועלט, און דער צווייטער מערסטער באפעלקערטער, נאך דזשאווא אין אינדאנעזיע.
דער אינזל איז בערך 1300 ק"מ לאנג, מיט א שטח פון 227,962.59 ק"מ², 60% פונעם גאנצן שטח פון יאפאן. ער איז גרעסער פונעם אינזל גרויסבריטאניע. האנשו האט 5450 ק"מ פון בארטן.
די דאקלאנדס לייכטע באן (DLR) איז אן אויטאמאטישע מעטרא אדער לייכטע באן סיסטעם, געעפנט 31סטן אויגוסט 1987 צו באדינען דעם ווידער־אנטוויקלט דאקלאנדס געגנט פון לאנדאן. די באן פארט אדורך עטלעכע געגנטן אין לאנדאן: צפון קיין סטראטפארד, דרום קיין לואישעם, מערב קיין באנק אין דעם סיטי פון לאנדאן, און מזרח קיין בעקטאן און לאנדאן סיטי פליפארט.
די דל״ב ווערט אפערירט דורך סערקא דאקלאנדס לימיטיד פאר טראנספארט פאר לאנדאן. די סיסטעם געהערט צו דל״ב געזעלשאפט, טייל פון דעם לאנדאנער באן אפטייל פון טראנספארט פאר לאנדאן (TfL) וואס פארוואלטעט אויך לאנדאנער איבערגרונט און לאנדאן טראמלינק (אבער נישט לאנדאנער אונטערגרונט, וואס איז א באזונדערער אפטייל פון טראנספארט פאר לאנדאן.
אין 2006 האט די DLR געטראגן מער ווי 60 מיליאן פאסאזשירן.
DLR האט (זייט 2014) פינעף רוטעס: באנק–לואישעם, באנק–וואוליטש ארסענאל, טאער גייטוויי–בעקטאן, סטראטפארד–לואישעם און סטראטפארד אינטערנאציאנאל–וואוליטש ארסענאל.
מאפע.
צענטער
בית ישראל איז א חרדישער געגנט אין צפון ירושלים, צפון פון דעם מאה שערים געגנט. דער געגנט איז ארומגענומען מיט די גאסן מאה שערים, שבטי ישראל, שמואל הנביא און יואל. די גרויסע מירער ישיבה געפינט זיך אין בית ישראל.
דער נאמען "בית ישראל" קומט פונעם פסוק אין יחזקאל ל"ו 10: "וְהִרְבֵּיתִי עֲלֵיכֶם אָדָם כֹּל בֵּית יִשְׂרָאֵל כֻּלָה וְנוֹשְׁבוּ הֶעָרִים וְהֶחֳרָבוֹת תִּבָּנֶינָה". ס'איז דא א מסורה אז אין די צייטן פון צווייטן בית המקדש האט מען אין דעם געגנט געלייגט דעם אש פון די קרבנות וואס מען האט אראפגענומען פונעם מזבח.
דער בית ישראל איז געגרינדעט געווארן אין די 1880ער יארן פאר יידן וואס האבן נישט געקענט צאלן די הויכע פרייזן פאר וואוינונגען אין מאה שערים. אין יענע יארן האט מען געבויט פיר קליינע געגנטן: שערי משה, עיר שלום, נחלת צבי און שערי פינה. אין אנהייב האט דער געגנט געהייסן דער 'נייער מאה שערים'. אין תרמ"ו (1886) האט הרב אריה לייב דיין געקויפט דעם שטח גאנץ ביליג צוליב דעם וואס דער געגנט איז געווען פול מיט וואסער.
מעקאַ (אראביש: مكة المكرمة‎ "מאקא אל-מוקאראמא") איז א שטאט אין סאודי אראביע, מיט א באפעלקערונג פון 1,294,169 (2004 צענזוס). די שטאט געפינט זיך 73 ק"מ פון דזשעדא, און 81 ק"מ פונעם ים סוף.
מעקא, דער געבורטספלאץ פון מוכאמאד, איז די הייליגסטע שטאט ביי מוסולמענער. מער ווי 13 מיליאן מענטשן פארן קיין מעקא יעדע יאר.
דער בירגערמייסטער פון מעקא איז אסאמא אַל־באַר.
דער חולה טאל (העברעיש: "עמק החולה") איז א טאל אין "פינגער פון גליל", אין צפון ארץ ישראל, פאקטיש איז עס א המשך צום עמק הירדן, וואס געפונט זיך מער צו דרום. צפון פון טאל געפינט זיך דער איון טאל אין לבנון, און דער לבנון טאל.
דער טאל האט אסאך וואסער, און אמאל האט זיך געפונען אין דרומדיקן טייל פון טאל, די חולה אזערע, וואס ישראל האט אויסגעטריקנט אין די 1950ער יארן. היינט האט מען צוריק פארפלייצט עטליכע ערטער, נאכן זען אז דאס אויסטריקענען האט געברענגט צו עקאלאגישע ענדערונגען.
אין דעם טאל געפינט זיך היינט איין שטאט קרית שמונה, א קאלאניע יסוד המעלה, און נאך דערפער און קיבוצים, וואס ווערן איינגעטיילט צו צוויי געגנטלעכע ראטן, גליל העליון און מבואות החרמון.
דער חולה טאל געפינט זיך צווישן די אויבער גליל נפתלי בערג פון מערב, און די גולן בערג פון מזרח.
דער קלימאט איז עטוואס א שווערער, די דיפרענציאל אין וועטער איז הויך, וויבאלד עס איז ווייט פון ים, און איז א פארמאכטער טאל ארום גענומען ביי די זייטן מיט בערג, וואס ברענגט דערצו אז אויף די בערג קען גיין אסאך רעגן, די וואלקענעס טראסקענען אראפ צום טאל, און הייבן זיך ווידער צום גולן, וואס מאכט אז ביי די זייטן פון חולה רעגנט, אבער אין טאל נישט.
דרום פון חולה טאל געפינט זיך דער כינרת טאל, דער טאל וואס נעמט ארום דעם כנרת. ישראל באנען האט א פלאן צוגעגרייט אויפצושטעלן גערעלסן פאר א צוקונפטיקער באן, וואס וועט פארן אין טאל ביז קרית שמונה.
דער לבנון טאל, (אראביש: البقاع, "בעקאַאַ"), איז א טאל אין לבנון, וואס געפינט זיך אין מזרח זייט פון לאנד, נאנט צו דער גרעניץ מיט סיריע. די צפון שפיץ פון דעם טאל קומט אן ביז טערקיי.
אין דער געגנט פון ביירוט איז די טאל ווייט פון מיטלענדישער ים 19 קילאמעטער. דער טאל איז ארומגענומען מיט בערג פון די צוויי זייטן, די לבנון בארג צו מערב, און די קעגן לבנון בערג צו מזרח.
דער טאל איז א המשך צו דעם חולה טאל אין ישראל, וואס גייט אריבער דער גרעניץ צו דעם איון טאל. די לענג פון דעם טאל איז 120 קילאמעטער, די דורכשניטליכע ברייט איז 16 קילאמעטער. צוויי טייכן קומען ארויס פון טאל, די ליטאני טייך, און די אאצי טייך וואס גייט אריבער צפון סיריע, וואו עס פאלט אריין אין ים.
די גרעסטע שטאט אין טאל איז זאכלא, וועלכע געפינט זיך צפון צו דעם ביירוט-דמשק שאסיי.
אין די צייטן פון צווייטן בית המקדש, איז דארט געווען אן אראביש קעניגרייך, פון דעם יטור שבט. יהודה אריסטובולוס דער ערשטער האט איינגענומען די געגנט, און עס איז דעמאלט געווארן א טייל פון דערחשמונאים מלוכה אין ארץ ישראל. די רוימישע אימפעריע האט עס שפעטער אוועקגענומען, אבער צוריקגעגעבן צו הורדוס.
אין די 1970ער יארן, נאכדעם וואס כוסיין קעניג פון יארדאניע האט ארויסגעטריבן די פאטאך פון יארדאניע, און די פאסירונג פון דעם שווארצן סעפטעמבער, איז די געגנט גערופן געווארן פאטאכלאנד. ביי דעם לבנון ברודער קריג, זענען פארגעקומען דארט ביטערע שלאכטן, דורך אלע פארטייען וועלכע האבן טיילגענומען.
נאד דער ערשטער לבנון מלחמה, ווען צה"ל האט ארויסגעטריבן די פאטאך, איז די געגנט געווארן פון די גרעסטע צענטערן אין דער וועלט, פאר נארקאטיקן ווי כאשיש און אפיום. היינט איז דער ראיאן באהערשט דורך כעזבאלא קעמפער.
די געגנט איז מערסטנס באנוצט פאר אגריקולטור, אין צפון טייל בעיקר פאר פאשע און בהמות, אין דרום טייל פאר ווייץ, קארן, גרינצייג, און גערטנער פאר וויינטרויבן.
די קעגן לבנון בערג, איז א קייט פון בערג, וועלכע געפונען זיך אין לבנון, און דינט אלס גרעניץ צווישן לבנון מיט סיריע.
די לענג פון די בערג זענען 150 קילאמעטער, פון דרום איז הר חרמון וועלכע איז א פונקט פאר גרעניצן צווישן דריי לענדער, ישראל, סיריע און לבנון, און איז די העכסטע בארג, מיט א הויכקייט פון 2,814 מעטער. און צפון איז די "משה ארויפגאנג" בארג, וועלכע גרייכט א הויכקייט פון 2,669 מעטער.
די גרעניץ פון די היינטיקע לבנון, איז באשטימט געווארן דורך דער פראנצויזישער מאנדאט, פון איין זייט די בארג צו לבנון, צו די אנדערע זייט, ווי עס געפונען זיך עטליכע טייכן צו סיריע.
צו מערב זייט פון די בערג, געפונט זיך די לבנון טאל, און די לבנון בארג. צו די סירישע זייט, געפונט זיך די דמשק פלאכלאנד, ווי עס געפונט זיך די הויפטשטאט פון סיריע, די בערג דערגרייכן ביז האמס, אין סיריע.
כעלמנא, איז געווען א פארניכטיקונגס לאגער, אין מערב פוילן, נאנט צו די פוילישע דארף כעלמנא אויף די נער טייך, 60 קילאמעטער צפון מערב פון לאדזש. די ערשטע פון אזעלכע סארט לאגערן, וואס די נאציס האבן אויפגעשטעלט, מיטן ציל אומצוברענגען יידן. צום ערשטן מאל זענען יידן און אנדערע פארפאלגטע פעלקער, אומגעברענגט געווארן דורך גאז, אין ספעציעלע לאסטאויטאס, וואס זענען געשטעלט געווארן פאר דעם ציל. אויך איז עס געווען דער ערשטער ארט, ווי קערפער פון טויטע זענען פארברענט געווארן. די טייוול האט אנגעהויבן אפערירן די לאגער, 8טן דעצעמבער 1941, און האט מיט א קורצע איבעררייס אין 1943, אומגעברענגט מענער פרויען און קינדער ביזן 18 יאנואר 1945.
די לאגער איז אנגעפירט געווארן דורך די איינזעצגרופען, ביז דעמאלט זענען זיי נאכגעלאפן זייערע קרבנות, אין 1941 איז אנגענומען געווארן דעם באשלוס, אז אנשטאט זיי זאלן אומברענגען יידן אין די שטעט, זאלן יידן קומען צו די באשטימטע לאגערן.
עס איז נישט באוויסט דער גענויער צאל פון אומגעקומענע אין די לאגער, עס ווערט געשאצט צווישן 152,000 געהרגטע, און 320,000 געהרגטע מענטשן 98 פראצענט פון זיי יידן. עס איז באוויסט אויף פיר מענטשן, וואס האבן באוויזן צו אנטלויפן, אין "עונג שבת" פון עמנואל רינגלבלום, ווערט כעלמנא דערמאנט דורך אן עד וועלכע האט באוויזן צו אנטלויפן, אבער דער מאן האט ווארשיינליך נישט איבערגעלעבט דעם קריג.
אסאך פון די יידן פון לאדזשער געטא, אזוי אויך פון אנדערע און ווייטע ערטער זענען דארט אומגעברענגט געווארן. ציגיינער וועלכע זענען אויך געהאלטן געווארן אין לאדזשער געטא, זענען דארט אויך פארגאזט געווארן, צוזאמען מיט עטליכע הונדערט פוילישע ארעסטאנטן.
אנטיפטרוס, איז געווען א וויכטיקער שטאטסמאן, און פאליטיקער, אין די צייטן פון יוחנן הורקנוס דער צווייטער, אין די צייטן פון צווייטע בית המקדש, און דער פאטער פון צוקונפטיקע קעניג הורדוס. געבוירן אין יאר 104, געשטארבן אין יאר 43 איידער ציווילע רעכענונג.
ער איז געבוירן צו אנטיפס, א פאמיליע פון אדום, א פאלק וואס האט זיך געפונען אין דרום פון ארץ ישראל, נאכן איינעמען די געגנט דורך די אלכסנדר ינאי, האבן אלע איינוווינער זיך מגייר געווען, אנטיפס צווישן זיי, און ינאי האט אים געשטעלט אלס גובערנאטאר פון אדום. אנטיפטרוס האט געהייראט אן אראבקע מיטן נאמען קיפראס פון די נבטים שבט, און הורדוס איז געבוירן פון די פרוי, אין אשקלון.
אין די צייטן פון ינאי המלך, און שפעטער זיין פרוי שלומציון המלכה, איז די קעניגרייך געווען רואיג, איינמאל די צוויי זענען געשטארבן, האט אויסגעבראכן אין ארץ יהודה, א בירגער קריג, צווישן די צוויי קינדער, יוחנן הורקנוס דער צווייטער, און יהודה אריסטובולוס דער צווייטער. הורקנוס איז געווען א שוואכער מאנספארשוין, און ער האט געשלאסן א שלום מיט זיין ברודער, אנטיפטרוס האט געהעצט הורקנוס די גאנצע צייט, אז די מלוכה קומט זיך אים און נישט צו זיין ברודער.
די רוימישע אימפעריע, האט זיך אריינגעמישט אין די קריג, און אנהייב האבן זיי געפסקנט לטובת אריסטובולוס, נאכדעם וואס ער האט זיי אונטערגעשמירט, אבער פאמפאיוס א רוימישע גענעראל, האט זיך אנגענומען פאר הורקנוס, און נאך א קורצע קריג קעגן אריסטובולוס, האט פאמפאיוס ארויף געשטעלט הורקנוס אויפן בענקל.
גאנצע שטיקער פון ארץ יהודה זענען אוועקגעריסן געווארן פון די מלוכה, ווי בית שאן, און יפו. הורקנוס איז געווארן עטנארך (געוועלטיגער אויס קעניג), אנטיפטרוס איז געווארן פאקטישע הערשער איבער די יידן. ער האט געוועליטיקט מיט אן אייזערנעם פויסט, זייענדיק פארפיינטעט ביי די פאלק.
אלכסנדר דער צווייטער, זון פון אריסטובולוס, האט אנגעפאנגען אן אויפשטאנד, נאכן אנטלויפן פון רוימישע געפענגעניש. אין די ענדע פון די קריג, נאכן שיקן די רוימישע מיליטער אונטערצוברענגען די אויפשטאנד, איז הורקנוס צוריק געווארן כהן גדול, רוים האט אבער צעטיילט די געגנטער אין ארץ ישראל צו באצירקן, אונטער באזונדערע הערשאפט, געפירט דורך רוים און מער נישט דורך הורקנוס.
אין רוים איז פארגעקומען דערווייל א קריג, צווישן גענעראל פאמפאיוס, און יוליוס קייסער, אנטיפטרוס האט געשיקט א מיליטער צו העלפן די גענעראל, אבער יענער האט פארלוירן, אנטיפטרוס האט זיך נישט פארלוירן, און זיך אנגעשלאסן צו די קייסערס וואגן.
יוליוס קייסער האט געשטיצט אנהייב אריסטובולוס, און זיין זון אלכסנדר, אבער געטוישט זיין מיינונג, און געשטעלט אנטיפטרוס פאר אפוטרופוס (וואס איז דער באדייט דערפון איז נישט באוויסט) איבער די יידן, אנטיפטרוס הא געשטעלט זיין זון פצאל אלס קאמאנדיר פון ירושלים און זיין זון הורדוס אלס קאמאנדיר פון די גליל.
אין די יאר 43 איידער די ציווילע רעכענונג, נאכן פארלירן זיין חן ביי הורקנוס, האט מליכוס א ראטגעבער פון הורקונוס אים פארסמט, און אנטיפטרוס איז געשטארבן. וואס ער האט אנגעפאנגען האט ער שפעטער אויסגעפירט, טאקע נאך זיין טויט הורדוס איז געווארן קעניג איבער די יידן. אלס נקמה האט הורדוס פארסמט די ראטגעבער, און יענער איז געשטארבן.
כרם אברהם איז א געגנט אין ירושלים, וואס גרענעצט גאולה, דעם שנעלער פלאץ און תל ארזה. דער נאמען שטאמט נאך א וויינגארטן, וואס אן אראבער פון חברון האט דארט געהאט, און אויף אראביש האט יענער געהייסן אלכאלילי, וואס מיינט גאטס פריינט, וואס די יידן האבן געטייטשט פאר אברהם אבינו.
אין 1851 האט דער בריטישער קאנסול פון ירושלים, דזשיימס פין, אפגעקויפט דעם שטח, און אים געגעבן פאר יידן כדי זיי זאלן באארבעטן דעם שטח, שפעטער האט ער פארקויפט דעם שטח פאר זיינע ארבעטער, און זיי האבן דארט אויפגעשטעלט די שכונה.
די גאסן פון דער געגנט הייסן נאך די נביאים (הושע, עמוס, עובדיה, נחום, צפניה). פון יאר 2007 האט די ירושלימער מוניציפאליטעט, דורכגעפירט רענאוואציע ארבעט אויף די געסלעך. די געגנט איז היינט באוווינט בעיקר מיט רעליגיעזע מענטשן.
די דיכטערין זעלדע האט אמאל געוואוינט אין דער געגנט כרם אברהם.
דן חלוץ (געבוירן 7טן אויגוסט 1948) איז געווען דער אכצנטער שעף פון גענעראל שטאב, פון צה"ל, אנגעהויבן אין יאר 2005, ביז יאר 2007. איידער ער איז געווארן שעף, איז ער געווען קאמאנדיר פון דעם לופטפלאט, און וויצע שעף. אין זיין צייט איז פארגעקומען די ריקצוג פון צה"ל פון עזה שטרייף, און די צווייטע לבנונישע מלחמה. ער איז געווען דער ערשטער פילאט צו ווערן שעף אין דער היסטאריע פון דער ארמיי.
ער איז געבוירן אין תל אביב, צו עלטערן עולים פון איראק און איראן. אין 1968, איז ער געווארן מאביליזירט, אין ער איז געווארן א פליער, פון א קאמפס עראפלאן, ער האט טיילגענומען אין דער מלחמת התשה, און אין דער יום כיפור מלחמה, שוין אין רעזערוו. נאכן פארלאזן די ארמיי, און שטודירט "פירן געשעפטן", האט ער זיך אומגעקערט נאכן אויסברוך פון דער ערשטער לבנון מלחמה.
אין 2005, האט שאול מופז אים געשטעלט איבערצונעמען משה יעלון, נאכדעם וואס יעלון האט זיך קעגנגעשטעלט צו דעם ריקצוג פון עזה.
נאך דער לבנון מלחמה אין 2006, איז ער ברייט קריטיקירט געווארן, פארן אנפירן דעם אימבאלימפירטן קריג, וואס ישראל האט געפירט קעגן כעזבאלא, ער האט שפעטער רעזיגנירט פון אמט, נאכן זיין שעף פאר אנדערט האלב יאר.
אום 30סטן אפריל 2007, האט דער ווינאגראד קאמיסיע אים דערקלערט אלס טייל פון דורכפאל אין דעם קריג, אינאיינעם מיט אהוד אולמערט, דעמאלטדיקער פרעמיער מיניסטער, און עמיר פרץ, דאן פארטיידיקונגס מיניסטער.
הרב יצחק אייזיק הלוי הערצאג (כ"ח כסלו ה'תרמ"ט - י"ט תמוז ה'תשי"ט) איז געווען דער ערשטער אשכנזישער הויפט רב פון ישראל. ער איז געווארן רב אין יאר 1936, וואס ער האט אנגעהאלטן ביז צו זיין נפטר ווערן, אין יאר 1959.
געבוירן אין לאמזשע, פוילן, כ"ח כסלו תרמ"ט 3טן דעצעמבער 1888 צו זיין פאטער, הרב יואל לייב הערצאג. אין יאר תרנ״ז האט זיין פאטער באקומען א רבנות שטעלע אין לידז, ענגלאנד, און די משפחה האט זיך דארט געצויגן. אין יאר תר״ע האט יצחק אייזיק באקומען היתר הוראה. אין יאר תר״ע איז זיין פאטער באשטימט געווארן הויפט-רב פון פאריז, פראנקרייך.
אויך האט ער שטודירט אין אוניווערסיטעט אין לאנדאן און פאריז, מאטעמאטיק, סעמיטישע שפראכן, און קלאסישע שפראכן.
פון 1915 ביז 1936, האט ער געדינט אלס הויפט רב פון אירלאנד, דערנאך האט ער געמאכט עליה קיין ארץ ישראל, און נאך דער פטירה פון הרב אברהם יצחק הכהן קוק, איז ער ערוועלט געווארן צו דינען אלס הויפט רב.
אין די צייטן פון דער צווייטער וועלט מלחמה האט ער געטון אסאך השתדלות, צווישן די אמעריקאנער און בריטישע אינסטאנצן, ארויסצוהעלפן די יידן אין אייראפע, אבער אן דערפאלג. נאכן קריג האט ער אין א לאנגע רייזע אין אייראפע, אסאך ארויסגעהאלפן די שארית הפליטה.
הרב הערצאג האט איניציאירט דאס בויען פון היכל שלמה פאר דעם הויפט ראבינאט.
אין 1917, האט ער געהייראט זיין ווייב שרה, טאכטער פון הרב שמואל יצחק הילמאן, דיין אין גלאזגוי און לאנדאן, און געהאט מיט איר צוויי קינדער, חיים הערצאג וועלכע איז געווען ישראלס זעקסטער פרעזידענט, און יעקב הערצאג א פאליטיקער, און ישראלס אמבאסאדאר צו די פאראייניקטע פעלקער. זיין אייניקל איז יצחק הערצאג, וואס הייסט נאך אים, און איז א ישראל פאליטיקער.
קרית משה איז א געגנט אין מערב ירושלים, וועלכע גרענעצט זיך מיט גבעת שאול פון צפון, און פון דרום געפונט זיך די בית הכרם געגנט. אויפגעשטעלט אין יאר 1925, דורך די מזרחי פארטיי, מיט די שטיצע פון משה מאנטיפיארי פאנד, און די געגנט טראגט זיין נאמען.
געבויט געווארן אלס גארטן געגנט, וואס הייסט א הויז אויף א גארטן (ווילא), וועלכע איז היינט שוין אומקענטליך, צוליבן בויען אין ירושלים, און דאס צורעכענען די געגנט צום שטאט, נאכן מלחמת השחרור.
אין יאר 1964, איז די ישיבה מרכז הרב, אריבער צו די געגנט, און די באפעלקערונג אין געגנט האט זיך גענומען טוישן, פון א געמישטע רעליגיעזע און סעקולערע, איז היינט די געגנט באוווינט מערסטנס מיט פרומע יידן. אין יאר 2008, איז דארט פארגעקומען די מרכז הרב שחיטה, דורך טעראריסטן.
רמת דניה איז א געגנט אין דרום מערב ירושלים, נאנט צו בית וגן, קריית יובל, און רמת שרת. אויפגעבויט אין יאר 1966, און רוב איינוווינער זענען וועלטלעכע, דאקטוירים, און פראפעסארן.
אין די קליינע געגנט וווינען עטליכע טויזנט מענטשן, וועלכע ווערן צעטיילט אין פיר קלענערע געגנטער, פיל שטאקיגע געביידעס, פריוואטע וווינונגען, עטליכע דירות אין איין געביידע, און די נייע געגנט, וועלכע איז געבויט אויף (ווילאס) פריוואטע הייזער.
איינע פון די גרעסטע פארקן פון ירושלים, און פון די גאנצע געגנט בכלל, געפונט זיך אין רמת דניה. אין די געגנט פארט נישט אריבער קיין איין אויטאבוס ליניע, וואס איז פון די איינציקסטע געגנטער אין ירושלים, וואס האט נישט פובליק טראנספארטאציע.
ראש פינה איז א שטעטל אין ישראל, וועלכע געפונט זיך אונטער צפת, און די גליל בערג ארום צפת, די שטעטל געפונט אבער אין די טאל, צו צפון פון שטעטל געפונט זיך חצור הגלילית.
געגרינדעט 12טן דעצעמבער 1882, און איז די פאקטישע ערשטע שטעטל, אויפגעשטעלט צו ווערן אין ארץ ישראל, אין די נייע תקופה. די שטח איז אפגעקויפט געווארן דורך יידן פון צפת, אין יאר 1875, וועלכע האבן זיך באזעצט דארט אין יאר 1878, און גערופן געווארן גיא אוני, אבער האבן איר פארלאזט, נאך קרענק, און אן עפידעמיע. אין 1882, איז די שטעטל ווידעראמאל באזעצט געווארן. נאך שוועריקייטן האט עדמונד זשיימס דע ראטשילד, גענומען די שטעטל, אונטער זיין אויפזיכט, און שפעטער האט ער איבערגעגעבן די אויפזיכט צו יק"א, די פאנד פון מאריס הירש.
לויט די צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק, האט ראש פינה א באפעלקערונג, פון 2,700 איינוווינער, ריכטיק פאר 2010.
שפרעם איז א שטאט, אין צפון דיסטריקט אין ישראל. די שטאט געפונט זיך אויף זיבן בערג, און די מוניציפאלע שטח איז 22,000 דונאם. די שטאט געפונט אויף א קרייצוועג צווישן די גליל בערג, און די טאל, און געפונט צווישן חיפה, עכו, און נצרת.
די שטאט האט אן אלטע היסטאריע, נאך פון דעם צווייטן בית המקדש צייטן, און איז געווען איינע פון די שטעט, ווי די סנהדרין האט זיך געפונען, יהודה בן בבא, איז דארט באגראבן. נאכן חורבן האבן קריסטן אנגעפאנגען קומען, און מיט די מוסלמענישער אנקום, זענען אראבער דארט אנגעקומען, מיט די יארן זענען צוגעקומען אויך דרוזן. יידן האבן זיך געפונען דארט, ביז די 20גע יארן פונעם צוואנציגסטן יארהונדערט, און די שול שטייט ביז היינט.
ביי דער אומאפהענגיקייט מלחמה, זענען אסאך איינוווינער אנטלאפן. ביז פאר עטליכע יארן, זענען די קריסטן געווען א מאיאריטעט, אבער אין די לעצטערע יארן, האבן די מוסלמענער באקומען דאס מערהייט אין שטאט. די שטאט איז די צווייטע גרעסטע קריסטליכע שטאט, אין גאנץ ישראל, נאך נצרת.
לויט די צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק, וווינען אין שפרעם, 36,500 איינוווינער. 59 פראצענט פון שטאט זענען מוסלמענער, 26 פראצענט קריסטן, און 14 פראצענט זענען דרוזן.
פאטאכלאנד איז געווען א געגנט אין דרום לבנון, נאנט צו די גרעניץ מיט ישראל. פאר 10 יאר האט די פאטאך, און די פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע געהערשט דארט. די געגנט האט נישט קיין פארמאלע גרעניץ, אבער געווענליך ווען מען רעדט דערפון מיינט מען די דרום מזרח געגנט פון לבנון טאל, אין די חרמון.
נאך די שווארצער סעפטעמבער, ווען כוסיין קעניג פון יארדאניע, האט פארטריבן די פאטאך פון יארדאניע טעריטאריע, זענען די פאלעסטינער קעמפער אנגעקומען קיין לבנון, פארצוזעצן זייער קאמף קעגן ישראל, דורכאויס די לבנון ברודער קריג, האבן די פאלעסטינער פארשטארקט זייער אנוועזנהייט, און פארגעזעצט זייערע אטאקע קעגן ישראל, וועלכע האט אין רעאקציע, אטאקירט אין די ליטאני אקציע.
ביי די ליטאני אקציע, זענען די לבנון קרעפטן אנגעקומען, און פארשיקט די פאלעסטינער, צו די אנדערע זייט ליטאני טייך, אבער די פאלעסטינער האבן פארגעזעצט זייערע אטאקעס, מיט קאטיושא ראקעטן אויף ישראלדיקע שטעט. מיט די אויסבראך פון ערשטע לבנון מלחמה, זענען די פאלעסטינער, אין שפיץ פון יאסיר אראפאט, אנטלאפן קיין ביירוט, און דערנאך אנגעקומען קיין טוניסיע. מיט דעם האט די געגנט פארלוירן איר נאמען, וועלכע האט זיך צוריק אויפגעוועקט, ווען די כאמאס האט דורכגעפירט זייער אויפשטאנד, אין עזה שטרייף, אין יאר 2007, און האט אנגעפאנגען גערופן ווערן "כאמאסטאן", ווען די מערב ברעג, האט באקומען די נאמען "פאטאכלאנד".
תלמוד ירושלמי גריפן תלמוד ארץ ישראל, תלמודא דמערבא (אדער ירושלמי) איז א זאמלונג פון מאמרים פון אמוראים אין ארץ ישראל (אין גליל) אויף דער משנה. ס'איז דא א ירושלמי אויף כמעט אלע מסכתות אין זרעים, מועד, נשים און נזיקין. אויף קדשים איז איבערהויפט נישט קיין ירושלמי, און אין טהרות נאר אויף מסכת נדה. די ירושלמי איז געשריבן, אנדערש ווי תלמוד בבלי אין דעם ארץ ישראל דיאלעקט פון אראמיש, און איז אסאך קורצער. אפטמאל איז נישט דא קיין שקלא וטריא אזוי ווי אין בבלי, נאר די גמרא פרעגט א קשיא און לאזט עס אן א תירוץ.
דער יסוד פון דעם ירושלמי איז אוועקגעשטעלט אין דעם בית המדרש פון רבי יוחנן.
ס'איז היינט דא נאר איין גאנצער כתב יד פון ירושלמי, דער "ליידן כתב יד", אין דער ביבליאטעק פונעם ליידן אוניווערסיטעט.
דף יומי.
ביי דער זעקסטער כנסייה גדולה פוון אגודת ישראל אין טבת ה'תש"ם, האט דער גערער רבי דער "לב שמחה", רבי שמחה בונם אלטער, אויסגערופן דעם געדאנק פון לערנען יעדן טאג א בלאט ירושלמי, אויפן זעלבן שטייגער ווי דער דף היומי פון תלמוד בבלי. דער ערשטער מחזור פון ירושלמי האט אנגעהויבן ט"ו שבט תש"ם. יעדער מחזור געדויערט פיר און א פערטל יאר). כ"ז טבת תש"ע האט אנגעהויבן דער זיבעטער מחזור פונעם דף היומי אין ירושלמי.
הרב יעקב דוד ווילאווסקי (ל' שבט ה'תר"ה - א' תשרי ה'תרע"ד) איז געווען דער סלוצקער רב. ער איז געווען דער מחבר פון צוויי פירושים אויף תלמוד ירושלמי, רידב"ז און תוספות הרי"ד.
יעקב דוד איז געבוירן אין קאברין ל' שבט תר"ה צו זיין פאטער, ר' זאב ווילאווסקי.
ביי די 23 יאר איז ער באשטימט געווארן רב און אב"ד אין איזוואלין. נאכער איז ער אויפגענומען אלס רב אין באברויסק (תרל"ו), ווילנע (תרמ"א), פאלאצק (תרמ"ג), ווילקאמיר (תרמ"ז) און סלוצק (פון תר"ן ביז תר"ס).
אין תרס"ג האט מען אים דעמאלסט גערופן צו אמעריקע צו ווערן הויפט רב אין שיקאגא, אבער ווען ער איז אנגעקומען האט ער פארשטאנען אז קיין סאך וועט ער נישט קענען אויפטון דארט, און עטלעכע חדשים שפעטער האט ער פארלאזט זיין אמט. אין תרס"ה איז ער געקומען קיין צפת וואו ער האט אויפגעשטעלט די ישיבה "תורת ארץ ישראל".
ירושלמי.
רוב זיינע טעג האט ער עוסק געווען לערנען ירושלמי, א לימוד מיט וואס רוב לומדים האבן נישט קיין ידיעה. ער האט געהאט אן אויסערגעוויינלעך זיכרון; אחוץ פון זיין א בקי אין בבלי, ירושלמי און פוסקים, האט ער געקענט עטלעכע מסכתות בעל פה.
ער האט געשריבן צוויי פירושים אויף ירושלמי— רידב"ז, א לויפיקער פירוש אויפן סטיל פון רש"י, און תוספות הרי"ד (ענלעך צו תוספות). געדרוקט צום ערשטן מאל אין פיעטרקאוו.
ער איז געווען שטארק טעטיג אין דעם ענין פון שמיטה. ער האט ארויסגעגעבן א "קונטרס השמיטה" קעגן דעם היתר מכירה.
וויראלאגיע איז די וויסנשאפטלעכע שטודיע פון ווירוסן. וויראלאגיע פארשט די געבוי און די קלאסיפיקאציע פון ווירוסן, און וויאזוי צו באהאנדלען און פארמיידן זייערע אינפעקציעס.
וויראלאגיע איז אן אונטער־דיסציפלין פון מיקראביאלאגיע.
סלוצק (;;) איז א שטאט אין סלוצעקער ראיאן, מינסקער גובערניע, בעלארוס, אויפן סלוטש טייך, 105 ק"מ דרום פון מינסק אין 1995 איז זיין באפעלקערונג געווען 62,800.
ביזן צווייטן וועלט קריג און דער סלוצקער טביחה איז די שטאט געווען בעיקר יידיש, אבער היינט וואוינען דארט נישט קיין 100 יידן.
ניין און זעכציק איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 68 און פאר 70.
אז מען דרייט איבער 69 בלייבט ער דער זעלבער.
מיקראביאלאגיע (פון גריכיש, "מיקראס", "קליין";, "ביאס", "לעבן"; און, "-לאגיאַ") איז די שטודיע פון "מיקראארגאניזמען", וואס זענען קליינטשיקע ארגאניזמען מיט איין צעל אדער ווייניג צעלן, וואס מען זעט זיי נאר מיט א מיקראסקאפ. דאס שליסט איין פאנגי, באקטעריע און ארכעען. ווירוסן שטודירט מען אויך, כאטש זיי זענען אייגנטלעך קיין לעבעדיגע ארגאניזמען. אין קורצן; מיקראביאלאגיע שטודירט לעבן און ארגאניזמען וואס מען קען נישט זען מיטן אויג אליין.
מיקראביאלאגיע איז א טערמין וואס איז כולל וויראלאגיע, מיקאלאגיע, פאראסיטאלאגיע, באקטעריאלאגיע און אנדערע צווייגן.
מיקראביאלאגיע איז פארהעלטנמעסיק א נייע שטודיע. אויבוואויל די ערשטע מיקראבן האט מען געזעען שוין פאר דריי הונדערט יאר, אבער ס'איז נאך דא אסאך וואס מען ווייסט נישט.
אונגוואַר (;) איז א שטאט אין אוקראינע, נישט ווייט פון דער גרעניץ מיט אונגארן, פוילן און רומעניע. אונגוואר איז די הויפט שטאט פון דעם קארפאטן ראיאן. עס געפינט זיך 30 ק"מ פון מונקאטש און נאנט צו דער גרעניץ ביי דער שטאט טשאפ.
אידן אין אונגוואר.
אין אונגוואר פלעגט זיין פאר דער צווייטער וועלט קריג א גרויסע קהילה פון אידן, מיט באוואוסטע און בארימטע רבנים. ווי הגאון המהר"ם א"ש און הגאון ר' חיים צבי מאנהיימער און הגאון דער "בעל קיצור שולחן ערוך" - ר' שלמה גאנצפריד.
אין יאר ה'תרע"ב, זונטאג ט"ז טבת איז דארטן אויפגענומען געווארן פאר א געוויסער תקופה הרב יונתן שטייף אבד"ק עדת יראים וויען אין וויליאמסבורג, וואס שפעטער איז ער געווארן אויפגענומען אלס דיין און בודאפעסט
נאך דעם קריג.
נאך דער קריג זיינען צוריקגעקומען הונדערטער אידען צו דער שטאט, און היינט לעבן דארט ארום טויזנט אידן. אין די לעצטע יארן, איז דארט געקומען א ליובאוויטשער שליח צו דער שטאט, הרב מנחם מענדל ווילהעלם און ער איז דער שטאט-רב און הויפט רב פון דעם קארפאטן ראיאן.
אין אמעריקא.
אין בארא פארק האט געוואוינט הרב מנשה קליין (ווערט באקאנט אלס "מנשה הקטן") אונגווארער רב, און מחבר ספרי משנה הלכות.
רעפטיליעס זענען א גרופע בעלי חיים מיט רוקנביינער, וואס האבן א שופנדיגע הויט און לייגן אייער מיט א שאלעכץ. אין א רעפטיליע איז דער אויסלייג פונעם הארץ און די בלוטסיסטעם אנדערש ווי ביי זויגערס.
צווישן די רעפטיליעס זענען די טשערעפאכעס און קראקאדילן. רוב רעפטיליעס זענען שלאנגען און יאשטשערקעס.
עס זענען באקאנט ארום 10 טויזנט זגאלן פון רעפטיליעס.
די טשערעפּאַכע (פארגלייכן רוסיש: "черепаха") אדער שילדקרעט (דייטשיש: "Schildkröten") איז א סארט רעפטיליע וואס לעבט אויך דער יבשה אדער אין וואסער. די וואס לעבן אין וואסער האבן פיס אזוי ווי א קאטשקע. א טשערעפאכע קען זייער גוט זען, אבער נאר נאנט און נישט ווייט.
עס זענען פאראן 250 זגאלן טשערעפאכעס. די קלענסטע איז לאנג 8 צ"מ און די לענגסטע 2 מעטער.
לאנד טשערעפאכעס עסן פלאנצן, פרוכטן און בלומען. ים טשערעפאכעס עסן פיש, פוילע רוילעס און אינסעקטן. זיי קענען לעבן א לאנגע צייט אן עסן, אפילו ביז א יאר.
פריינט (ענגליש "Friends") איז אן אמעריקאנישע טעלעוויזיע סעריע וואס איז ערשטנס טראנסמיטירט געווען אויף NBC צווישן די יארן 1994 און 2004. זי איז איינע פון די מערסט באוואוסטע טעלעוויזיע סעריעס, און האט קאנדידירט פאר 63 "עמי אויסצייכענונגען".
די סעריע איז געווען באזירט אויף סיטואציע קאמעדיע, ווי זעקס פריינט וואס וואוינען אין מאנהעטן ניו יארק וואוינען צוזאמען, וואס יעדער האט זיין פעקל מיט צרות. די פראדוצירער פון די סעריע ווערנער ברודער, פלעגט עס אויפשפילן ביים פילמען די קאפיטלעך, פאר ביישויער וואס זענן געווען אנוועזנד אין זאל, אין קאליפארניע. אויפן טעלעוויזיע איז "פריינט" געווען טראנסמיטירט, יעדע דאנערשטיק נאכט.
"דזשעניפער עניסטאן", האט געשפילט די כאראקטער פון "ריטשל גרין", זי איז פארטון אין די מאדע, האט געארבעט אין פארשידענע ערטער און געבוירן א קינד אין די 10 פעריאדן פון די פילם.
"קארטני קוקס" שפילט די כאראקטער פון "מאניקע געלער", זי איז די "מאמע" פון די גרופע, וואס איז איר ארבעט איז דורכאויס די סעריע, א שעף (קעכערין} אין פארשידענע רעסטאָראַנטן.
"ליסע קאדרא" שפילט אין די סעריע, די כאראקטער פון "פיבי באפע", איר פאך איז איינע וואס מאכט מאסאזשן פאר מענטשן, און איז א מוזיקאלישע. איר אויפפירעכץ איז גאר א מאדנער, נעסטי און טאף, און זי שוועבט אין אנדערע ספערן.
"מאט לע בלענק" שפילט די כאראקטער פון "דזשואי טריביאני", אן אקטיאר, און איינער וואס ווערט משוגע פאר עסן. ער ווערט באוואוסט נאכן שפילן אין אפערע, ער לויפט נאך "קליידער", און ער האט עטליכע פריינדינס דורכאויס די פעריאדן, אין איינע פון זיי ווערט ער פארליבט אין "ריטשל".
"מעטהיו פעררי" שפילט אלס "טשענדלער מעיאריעל בינג", וואס זיין ארבעט איז א סטאטיסטיקער, און אינפארמאציע אפשאצונג. ער ציהט זיך קיין טאלסא, אקלעהאמא צוליב זיין ארבעט און דאן פארלאזט ער זיין ארבעט אין ניינטע פעריאד. ער האט געארבעט אלס א געדאנק אויפקומער (קאפירייטער) אין א רעקלאמע געשעפט, ער איז דער קאמיקער, וואס מאכט בייסיגע און סארקאסטישע וויצן אויף די אנדערע.
דייוויד שווימער שפילט אלס "ראס געלער", איז א פארשער פון די שטיין עפאכע, און ארבעט אין א מוזיי, פאר פרע-היסטארישע היסטאריע, שפעטער אלס לעקטאר אין ניו יארק אוניווערסיטעט, פאר שטיין עפאכע. דורכאויס די סעריע, האט ער דריי מאל געהייראט פרויען, וואס האבן זיך אלעמאל געענדיגט שלעכט, און דעריבער ווערט ער צו שפאט ביי זיינע פריינט, און טיילמאל לאכט ער זיך אליינס אפ. ער האט אויך באציאונגען מיט ריטשל, וואס זי האט א קינד פון אים. ער איז אויך דער ברודער פון מאניקע אין די סעריע.
חיפה חוף הכרמל באן סטאנציע (כרמל בארטן באן סטאנציע) איז א ישראל באנען פאסאזשירן באן סטאנציע אין דער שטאט חיפה, ישראל.
די סטאנציע געפינט זיך אויף דער צפון-דרום בארטן ליניע אין דרום־מערב חיפה, אויף דער סאכאראוו גאס, לעבן דער חוף הכרמל צענטראלער בוס סטאנציע.
רבי שמואל אליעזר הלוי איידל'ס (ה'שט"ו - ה' כסלו ה'שצ"ב), פון די גרויסע מפרשים אויף ש"ס בבלי צווישן די אחרונים. ער און זיין פירוש אויף גמרא, רש"י, תוספות זענען באקאנט מיט די ראשי תיבות מהרש"א.
דער מהרש"א איז געבוירן אין קאזימיערזש לעבן קראקע צו זיין פאטער רבי יהודה הלוי, א ברודער פון ר' שמואל פאטער פונעם ט"ז און אן אייניקל פון רבי עקיבא פון אלטאויוון, און צו זיין מוטער גיטל, א משפחה פונעם מהר"ל פון פראג.
אין די יוגנט איז ער אריבער קיין פויזן וואו ער האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון רבי משה אשכנזי היילפרין.
ווילאנג זיין שוויגער איידל האט געלעבט האט זי איהם מפרנס געווען, דערפאר האט ער זיך גערופן אויף איהר נאמען.
אין ש"נ איז ער געווארן א חבר אין די וועד ארבע ארצות.
נאך איהר פטירה, אין יאהר שס"ה, האט ער געמוזט אננעמען א רבנות פאסטן זיך צו שפייזן. צוערשט איז געווען רב אין כעלם, דערנאך אין לובלין און צולעצט אין אוסטראה אין יאהר שפ"ה.
ער ליגט באגראבן דארט אין דער שטאט אוסטראה.
זיין איידעם רבי משה וועלכער האט מסדר געווען די מהדורא בתרא אויף מהרש"א.
ער האט אויך פארפאסט צוויי פיוטים אויף סליחות.
יצחק מאיר העלפגאט געבוירן תשכ"ח אין בני ברק, איז א פאפולערער חסידישער חזן, א גערער חסיד, אויפגעוואקסן אין די גערער ישיבות, נאך זיין חתונה האט ער געוואוינט אין אשדוד. ער איז געווען דער הויפט חזן אין פראנקפורט. היינט איז ער דער חזן אין דער צענטראלער שול אין מאנהעטן און ער וואוינט אין בארא פארק.
העלפגאט האט זיך צוגעריבן אין חזנות ביי די חזנים נפתלי הערשטיק, יצחק אשל און שמואל ברוך טאובה. ער איז א פלימעניק פונעם בארימטן חזן ר' חיים אדלער.
חיים אדלער (געב' כ"ג תשרי ה'ת"ש) איז דער הויפט חזן פון דער גרויסער שול אין ירושלים.
אדלער איז געבוירן אין תל אביב צו זיין פאטער צבי אדלער, א מתפלל אין דער גרויסער שול אין תל אביב. אלס יינגל פלעג ער זינגען אין דעם כאר (קאפעלע) פון שלמה ראוויץ. ער האט זיך אויסגעלערנט חזנות ביים חזן לייב גלאנץ. אדלער האט געלערנט אין דער חברונער ישיבה. ער האט חתונה געהאט מיט שושנה העלפגאט (די מומע פונעם חזן יצחק מאיר העלפגאט). ער איז א גערער חסיד.
ער איז געווען חזן אין דער איחוד שיבת ציון שול אין תל אביב, אין דער יונגער ישראל שול אין פארעסט הילס אין ניו יארק סיטי, און הויפט חזן אין דער גרויסער שול אין תל אביב. אין תשס"ט איז ער באשטימט געווארן הויפט חזן אין דער גרויסער שול אין ירושלים, נאך דעם וואס נפתלי הערשטיק האט פארלאזט דעם אמט.
אדלער ווערט גערעכנט פון די בעסטע לעבעדיגע חזנים. ער האט ארויסגעגעבן עטלעכע אלבאמען פון זיינע געזאנגען.
קלעמענט ריטשארד אטלי () (3טן יאנואר 1883 – 8טן אקטאבער 1967) איז געווען א בריטישער לייבאר פאליטיקער וואס איז געווען פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך פון 1945 ביז 1951, און פירער פון דער לייבאר פארטיי פון 1935 ביז 1955.
זיין רעגירונג האט אדורכגעפירט א פאליטיק לויט דער שיטה פון קינז, געבויט אויף פולן באארבעטן און ברייטע סאציאלע דינסטן. זיי האבן אויך נאציאנאליזירט די הויפט אינדוסטריעס און אויפגעשטעלט די נאציאנאלע געזונטהייט דינסט.
אין אויסערן פאליטיק האט זיין רעגירונג געענדיגט די קאלאניזאציע פון א גרויסן טייל פון דער בריטישער אימפעריע מיט דער זעלבשטענדיקייט פון אינדיע, פאקיסטאן, בורמע, סילאן און יארדאניע. אויך האט געענדיגט דער בריטישער מאנדאט אין פאלעסטינע מיט דעם שאפן פון דאס לאנד ישראל.
אטלי איז געבוירן אין פאטני, לאנדאן, דער זיבעטער פון אכט קינדער, צו זיין פאטער הענרי אטלי, אן אדוואקאט, און זיין מוטער עלן ברעווערי וואטסאן.
רבי נתן יוסף מייזעלס (נפ' כ"א תמוז תשס"ו) איז געווען ראש ישיבה אין דער סאטמארער ישיבה אין סענדז סטריט, ברוקלין.
ער איז געווען א זון פון רבי שלמה מייזלס, א תלמיד פון סאטמארער רבין רבי יואל פון פארן קריג. נאך דער וועלט קריג, האט ער געלערנט זייער פלייסיג, ממש צוואנציג שעה א מעת לעת, ער האט זיך דאן איינגעקויפט גרויסע ידיעות און וויסנשאפט אין דער תורה און אין ד' חלקי שולחן ערך. מיט דער צייט ווען ער איז געקומען קיין אמעריקע איז ער צוגעצויגן געווארן צו רבי יואל ט"ב און געווארן פון זיינע נאנטע מענטשן, אין יארן פון תש"כ - תשל"ט האט דער סאטמארער רב זיך דורך געשמועסט מיט איהם אלץ וואס איז בנוגע געווען די מוסדות פון סאטמאר. און אויך די מערכות פון סאטמאר קעגן ציוניזם, איבעראל איז ער געווען דעם מענטש פון סאטמארער רב.
ער איז געווען פון די נאנסטע מענטשן ביים סאטמארער רבין ז"ל, און האט אטייל גענומען מיטן שרייבן דעם ספר על הגאולה ועל התמורה.
שפעטער איז ער אויך געווארן ראש ישיבה פון דער סאטמארער ישיבה מיט 800 הונדערט בחורים. זייענדיג אזוי נאנט צו דעם סאטמאר רב איז ער געווען אויף גאר א הויכע פאזיציע זעלבסטע פארשעטנדליך אז דאס האט איהם געמאכט פאר זייער א פארפאולער מאן, אבער אין די זעלבע צייט האט דאס איהם געשאפט הונדערטער שונאים וואס האבן געהאלטן אז זיי ווערן בעוואלט דורך איהם.
נאך דער פטירה פונעם סאטמארער רבי'ן האט דער בעל ברך משה איבערגעגעבן די הנהגה פון דער ישיבה פאר זיין זון ר' אהרן, און האט דאן געשיקט ר' נתן יוסף צו ווערן רב אין דער סאטמארער קהילה אין לאנדאן.
שפעטער האט ער זיך געצויגן קיין מאנסי און געעפנט דעם בית המדרש אבני שלמה וואו ער איז געווען רב ביז זיין פטירה כ"א תמוז תשס"ו.
באגאטאַ איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט אין קאלאמביע, מיט א באפעלקערונג פון 7,185,889.
אין 1819 האט סימאן באליוואר איינגענומען באגאטא, וואס איז געווארן די הויפטשטאט פון גרויס-קאלאמביע. ווען די רעפובליק פון גרויס-קאלאמביע איז צעפאלן אין 1830, איז באגאטא געבליבן די הויפטשטאט פונעם "נייעם קעניגרייך פון גרענאדע" און ווען דאס איז צעפאלן איז ער געווארן די הויפטשטאט פון קאלאמביע.
באגאטאַ געפינט זיך אין צענטער פונעם לאנד, ביי א הויך פון 2,640 מעטער איבערן ים פלאך, אזוי איז ער די דריטע העכסטע הויפשטאט אין דער וועלט, נאך לא פאז און קיטא.
רבי עקיבא סופר (ה'תרל"ח - ב' כסלו ה'תש"ך) איז געווען דער שטאטס רב אין פרעשבורג און פארזיצער פון דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
עקיבא סופר איז געבוירן אין תרל"ח אין פרעשבורג, עסטרייך אונגארישע אימפעריע (היינט בראטיסלאווא, סלאוואקיי) צו זיין פאטער, רבי שמחה בונם סופר, דער "שבט סופר", אב"ד פרעשבורג, א זון פונעם כתב סופר, א זון פונעם חתם סופר.
ער האט חתונה געהאט מיט מרת הינדא שפרינצא, א טאכטער פון ר' יצחק לייב סופר, א זון פונעם כתב סופר.
אין תרס"ג איז דער שבט סופר געווארן קראנק, און האט באשטימט זיין זון רבי עקיבא ראש ישיבה אין פרעשבורג. אין תרס"ז, נאך זיין פאטערס פטירה, איז רבי עקיבא געווארן אב"ד פון פרעשבורג. ער האט געהאלטן א קשר מיט די גרויסע פוסקים פון זיין צייט, דער אבני נזר פון סאכאטשאוו, דער בית יצחק און דער מהרש"ם פון ברעזשאן. ער איז געבליבן אין פרעשבורג ביזן אנהייב פון דער צווייטער וועלט מלחמה אין אלול תרצ"ט. דעמאלסט איז ער געפארן קיין ערלוי אויף א באזוך צו זיין פעטער רבי שמעון סופר. ווען ער איז געווען אין ערלוי האט ער געהערט אז דער אנטיסעמיט יאזעף טיסא איז געווארן פרעזידענט פון סלאוואקיי, און ער געבעטן אן עצה ביי זיין פעטער צי ער זאל צוריקפארן קיין פרעשבורג. זיין פעטער האט געענטפערט אז דער חתם סופר, דער כתב סופר און דער שבט סופר האבן אלע געדינט אינעם פרעשבורגער רבנות 33 יאר. און אזוי ווי רבי עקיבא האט אויך שוין געווען רב אין פרעשבורג 33 יאר זאל ער נישט צוריקגיין. נאר ער זאל זיך באזעצן אין ארץ ישראל, און אינצווישנצייט זאל פארברענגען ביי זיינע זין אין דער שווייץ ביז שושן פורים.
זיינע תשובות זענען געדרוקט געווארן נאך זיין פטירה מיטן נאמען "דעת סופר".
טורין () איז א וויכטיגע שטאט, א האנדל און קולטורעלער צענטער אין צפון איטאליע אויפן לינקן ברעג פונעם פא טייך. די שטאט האט א באפעלקערונג פון 909,193 (נאוועמבער 2008).
טורין געפינט זיך אין צפון־מערב איטאליע.
ער איז ארומגענומען פון מערב און פון צפון מיט די אלפן און פון מזרח מיט א הויכן בארג.
פיר הויפט טייכן פליסן דורך דער שטאט: דער פא און צויי פון זיינע בייטייכן, דער דארא ריפאריא און דער סטורא די לאנזא, און דער סאנגאנע.
סיציליע (, "סיטשיליאַ") איז דער גרעסטער אינזל אינעם מיטלענדישן ים, און אן אויטאנאמישער ראיאן פון איטאליע.
די סיצילישע עקאנאמיע איז באזירט מערסטנס אויף לאנדווירטשאפט (בעיקר סעדער פון מאראנצן און לימענעס.
a>, דער גרעסטער טעטיגער וואולקאן אין אייראפע.
סיציליע האט די פארעם פון א דרייעק. צו מזרח, אריבער דעם דורכגאס פון מעסינע, איז דער איטאליענישער ראיאן קאלאבריע. די ווייט אריבער דעם דורכגאס איז 3 ק"מ אין צפון און 16 ק"מ אין דרום.
דער אינזל איז באדעקט מיט בערג.
דער העכסטער טעטיגער וואולקאן אין אייראפע, בארג עטנע, געפינט זיך אין סיציליע, הויך 3320 מעטער. עטנע איז דער העכסטער בארג אין אייראפע דרום פון די אלפן. עטנע איז דער גרעסטער טעטיקער וואולקאן אין איטאליע, צוויי און א האלב מאל גרעסער ווי דער נעקסטער גרעסטער, וועזואוו.
באַוול איז א ווייכע פיברע וואס וואקס מיט די זוימענס פונעם באוול פלאנץ. מען נעמט די באוול פיברע פונעם פלאנץ, און מען טוט זי שפינען אין א לאנגן פאדעם. מען וועבט די פאדעמעס צו מאכן שטאף פאר קליידער.
באוול שטאמט בעיקר פון מעקסיקא, אבער היינט טוט מען וואקסן באוול אין רוב לענדער פון דער וועלט.
די גרעסטע פראדוצירערס פון באוול זענען כינע, אינדיע און די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
טיכא בראַהע (14טן דעצעמבער 1546 – 24סטן אקטאבער 1601) איז געווען א דענישער אדעלמאן און אן אסטראנאם.
דער דענישער מלך האט אים געגעבן א מאיאנטעק אויפן אינזל ווען (היינט אין שוועדן) וואו ער האט געבויט צוויי אבסערוואטאריעס, אוראניבורג און שטערנעבורג, צו קוקן אויפן די פלאנעטן און די שטערן.
אין 1597 איז ארויף אויפן דענישן טראן א נייער מלך, וואס האט נישט געוואלט אויסהאלטן טיכא'ס שטודיעס, און טיכא האט זיך געצויגן קיין פראג. דארט האט דער קייסער רודאלף געהאלפן אים אויפשטעלן זיין אבסערוואטאריע אין דעם בענאטעק שלאס, און האט אים באשטימט דעם אימפערישן אסטראנאם.
פון 1600 האט יאהאנעס קעפלער געהאלפן טיכא אין זיין ארבעט.
הרב יוסף שלמה כַהַנעמאן (ג׳ סיון ה'תרמ"ח - כ' אלול ה'תשכ"ט) איז געווען רב אין פאנעוועזש, ליטע, וואו ער האט אויפגעשטעלט די פאנאוועזשער ישיבה. ביים חורבן אייראפע האט ער געגרינדעט די ישיבה נאכאמאל אין בני ברק אין ארץ ישראל. ער איז געווען א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
הרב כהנעמאן איז געבוירן צו זיין פאטער ר' יהודה לייב אין תרמ"ח אינעם קליינעם שטעטל קולי, ליטא, וואס האט געהאט א יידישע געמיינדע פון 100 מענטשן. ער האט געלערנט אין דער טעלזשער ישיבה ביי רבי אליעזר גארדאן און רבי שמעון שקאפ. שפעטער האט ער געלערנט א יאר אין נאווהארדאק, וואו ער האט באקומען היתר הוראה פון רבי יחיאל מיכל עפשטיין, דער "ערוך השולחן". אין תרס"ח איז ער אנגעקומען אין ראדין וואו ער האט געלערנט דריי יאר מיט רבי אלחנן וואסערמאן אין דעם "קדשים כולל" פון דער ראדינער ישיבה ביים חפץ חיים. שוין יונגערהייט האט מען דערקענט ביי אים א כח פון פירערשאפט און ארגאניזאציע..
אין תרע"א איז ער געווארן אן איידעם ביים ווידזשער רב, הרב אריה לייב רובין. ווען מ'האט דאס זעלבע יאר גערופן זיין שווער ווערן רב אין ווילקאמיר, האט מען אויפגענומען ר' יוסף שלמה אלס רבי אין ווידזש.
אין תרע"ו איז ער געווארן ראש ישיבה אין גראדנע. אין תרע"ט, נאך דער פטירה פון רב איצעלע פאנעוועזשער, האט די פאנאוועזשער קהילה באשטימט רב יוסף שלמה דעם נעקסטן רב. ער האט געגרינדעט די ישיבה "אהל יצחק" אין פאנאוועזש אויפן נאמען פון זיין פארגייער.
אין די יארן 1923-1925 איז ער געווען א מיטגליד אינעם ליטווישן פארלאמענט.
דער חזון איש האט געזאגט אויף אים "יאשע קולער איז געווען דער בעסטער בחור אין ליטע".
ער איז געבליבן פאנאוועזשער ביז דער סאוועטן פארבאנד האט אנעקסירט ליטע אין ת"ש. ווען די דייטשן האבן אינוואדירט ליטע, איז דער רב געווען אין דער פרעמד, אזוי איז ער געראטעוועט געווארן, מיט איין זון אברהם, אבער זיין ווייב אין אלע אנדערע קינדער זענען אומגעקומען.
אין ת"ש איז ער ארויף קיין ארץ ישראל און ער האט זיך באזעצט אין ירושלים.
אין תש"ד האט ער אנגעהויבן אויפשטעלן אין בני ברק א ישיבה אויפן נאמען פון דער פאנאוועזשער קהילה וואס די דייטשן האבן פארניכטעט, און אויך האט ער אויפגעשטעלט די גראדנער ישיבה אין אשדוד.
ביים בויען די פאנאוועזשער ישיבה, האט איין טאג גערעגט שטארק און די ארבעטער האבן אים געבעטן אז ער זאל זיי באצאלן אזוי ווי יעדן טאג און זיי וועלן אהיים גייען. האט דער רב געזאגט אז ער איז מסכים צו באצאלן אבער אזוי ווי זיי זענען זיינע ארבעטער, זאלן זיי גייען אין בית מדרש וואו די בחורים לערנען פלייסיג, און די ארבעטער זאלן לערנען גמרא אנשטאט בויען די ישיבה. זיי האבן אים געפאלגן מיט פריילעכע הערצער, מיינענדיק אז זיצן ביי דער גמרא איז אסאך גרינגער ווי ארבעטן שווער ביים בויען. אבער נאך א קורצער צייט זענען זיי געקומען צום רב מיט א טענה אז עס איז צו שווער צו קאנצענטרירן לערנען. האט דער רב געענטפערט זיי מיט א שמייכל, "איך האב געוואלט אייך ווייזן מיט דער געלעגנהייט אז מ'זאל נישט מיינען אז לערנען א גאנצן טאג איז א גרינג און אינטערעסאנט לעבן, נישט אזוי ווי ארבעטן שווער ביים בויען, נאר פארקערט, טראגן און בויען איז איבערהויפט נישט אזוי שווער ווי קאנצענטרירן לערנען גמרא, און איר וועט שאצן די ישיבה'לייט וואס פארמאטערן זיך מיט גרויסער מי". אזוי האט דער רב גוט אויסגענוצט יעדע געלעגנהייט.
הרב כהנעמאן גאס אין בני ברקנאך זיין פטירה האט די בני ברק שטאטראט געענדערט דעם נאמען פון השומר גאס, איינע פון די הויפטגאסן אין דער שטאט, צו הרב כהנעמאן גאס (רחוב הרב כהנמן).
די רעפובליק פון גהאַנע () איז א לאנד אין מערב אפריקע. זי גרענעצט בארטן פון העלפאנדביין צו מערב, בורקינע פאסא צו צפון, טאגא צו מזרח, און דעם איינגאס פון גיני צו דרום.
גהאנע האט א באפעלקערונג פון 24 מיליאן מענטשן (געשאצט 2010). די הויפטשטאט איז אקרא. גהאנע איז די צווייטער גרעסטער פראדוצירער פון קאקאא אין דער וועלט.
די אפיציעלע שפראך איז ענגליש.
גהאנע איז געשאפן אין 1957 פון צוויי בריטישע קאלאניעס, גאלד בארטן און בריטישע טאגאלאנד. דער ערשטער פרעמיער מיניסטער איז געווען קוואמע נקרומא. שפעטער האבן די מיליטער איבערגענומען די הערשאפט אין לאנד. אין 1992 האט מען אויפגענומען א נייע דעמאקראטישע קאנסטיטוציע. דער ערשטער פרעזידענט אונטער דער נייע קאנסטיטוציע איז געווען דזשערי ראלינגס. דער היינטיגער פרעזידענט איז דזשאן אטא מילס פון דער נאציאנאלער דעמאקראטישער קאנגרעס פארטיי.
ראיאנען און שטעט.
די צוויי גרעסטע שטעט אין גהאנע זענען אקרא (באפעלקערונג 3,963,264) און קומאסי (2,604,909).
גהאנע איז איינער פון די הויפט פראדוצירערס פון גאלד, אין דער וועלט. אויך טוט זי עקספארטירן קאקאא, אויל, האלץ, עלעקטריע, בריליאנטן, באקסיט און מאנגאן.
באריס קאלקער (רוסיש: "Колкер Борис Григорьевич") (געבוירן געווארן דעם 15טן יולי 1939), איז א לערער פֿון פֿרעמדע שפּראַכן און א איבערזעצער, עספּעראנטאלאג, מחבר פֿןו דרײַ לערנביכער פֿון עספּעראַנטא פֿאַר פֿאַרשידענע ניוואען.
ביאָגראפֿיע.
קאָלקער איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאָט טיראספאל, מאָלדאָוויע, ראטן פארבאנד. זײַנע עלטערן שטאַמען פֿון אַ ייִדיש שטעטל באַלטע, אַדעסער געגנט, אוקראַיִנע, און די אורעלטערן - פֿונעם שטעטל קאָלקי אין צפֿון-מערבֿ- אוקראַיִנע.
קאָלקער האָט אָנגעהויבן זיך לערנען עספּעראַנטאָ אין 1957. דאָקטאָר פֿון שפּראַכוויסנשאַפֿט, פֿאַרטיידיקט די דיסערטאַציע אויף דער טעמע פֿון עספּעראַנטאָ. מחבר פֿון עספּעראַנטאָ-לערנביכער, אַרטיקלען און רעצענזיעס אין געביט פֿון אינטערלינגוויסטיק. אַ דאַנק גרויסער פּאָפּולערקײט פֿונעם בוך "אַ נסיעה אין עספּעראַנטאָ-לאַנד" (Vojaĝo en Esperanto-lando) איז ער געוואָרן באַרימט ווי ציצעראָן אין עספּעראַנטאָ-וועלט.
אין 1993 האָט זיך באַזעצט אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן. וווינט אין דער שטאָט קליוולאנד, שטאַט אָהײַאָ.
מיטגליד פֿון דער עספּעראַנטאָ-אַקאַדעמיע. ערן-מיטגליד פֿון עספּעראַנטאָ-וועלט-פֿאַראיין (UEA). מיטגליד פֿון דער אַקאַדעמיע פֿאַר עספּעראַנטאָ-ליטעראַטור (ALE). מיטרעדאַקטאָר פֿון אַ חודש-זשורנאַל "Monato".
אין משך פֿון צוויי צענדליק יאָר פֿירט אָן מיט פֿילצאָליקע הינטער-אויגיקע קורסן אין רוסלאַנד, וועלכע האָבן פֿאַרענדיקט אַרום 900 מענטשן. געלייענט לעקציעס פֿון עספּעראַנטאָ אין די אַמעריקאַנער אוניווערסיטעטן פֿון סאַן-פֿראַנציסקאָ און האַרטפֿאָרד.
הײַנט צו טאָג פֿירט קאָלקער אָן מיט אינטערנאַציאָנאַלע הינטער-אויגיקע קורסן פֿון דער העכערער קוואַליפֿיקאַציע (IPKK).
אין פֿאַרשיידענע צײַטן געווען איינער פֿון די גרינדערס און אָנפֿירערס פֿון סאָוועטישער יוגנטלעכער עספּעראַנטאָ-באַוועגונג SEJM‏ (Sovetia Esperantista Junulara Movado), פֿאַרבאַנד פֿון סאָוועטישע עספּעראַנטיסטן ASE‏ (Asocio de Sovetiaj Esperantisto), עספּעראַנטאָ-פֿאַרבאַנד פֿון סאָוועטישע רעפּובליקן SEU‏ (Sovetrespublikara Esperanto Unio), רוסלענדישן פֿאַראיין פֿון עספּעראַנטיסטן REU‏ (Rusia Esperantista Unio), מיטגליד פֿון קאָמיטעט און הויפּט-באַפֿולמעכטיקטער פֿון עספּעראַנטאָ-וועלט-פֿאַראיין (UEA). אויסגעטראָטן מיט באַריכטן אויף אַ סך וועלט-קאָנגרעסן פֿון עספּעראַנטיסטן (אָנהייבנדיק פֿון 48סטן קאָנגרעס פֿון 1963 אין סאָפֿיע, בולגאַריע), טעמאַטיש קאָאָרדינירט דעם 85סטן קאָנגרעס אין תּל-אַבֿיבֿ.
אַקראַ איז די הויפטשטאט פון גהאנע און איר גרעסטע שטאט, מיט א באפעלקערונג פון 1,963,264 אין 2009. ארגינעל איז די שטאט געווען א פארט.
דער נאמען שטאמט פון א ווארט וואס באדייט מוראשקעס, וואס מען זעט א סאך ארום אקרא.
די שטאט איז באדינט מיט קאטאקא אינטערנאציאנאלער פליפארט.
די נאציאנאלע ביבליאטעק פון שוועדן ("קונגליגאַ ביבליאטעקעט" – טייטש די קעניגלעכע ביבליאטעק) זאמעלט און שפארט אלע קלאנגען, בילדער און געדרוקטן מאטעריאל וואס וועט אראריסגעגעבן אין שוועדן.
די זאמלונגען פון דער ביבליאטעק זײַנען אפן פאר אלע, אבער די טעטיקקײַט איז קודם פאר דער וועלט פון פארשער. דער מאטעריאל פון דער שוועדישער זאמלונג איז נישט דערלויבט צו ווערן געבארגט אהיים אוּּּּּּן מוז ווערן שטודירט אין דער ביבליאטעק. דאס רוב פונעם מאטעריאל איז געהאלטן אין א מאגאזין און מ'מוז אים פארויס באשטעלן.
די ביבליאטעק געפינט זיך אין צענטראלן שטאקהאלם.
די זאמלונגען.
אין די זאמלונגען פון דער ביבליאטעק זײַנען פאראן מער ווי 20 מיליאנען אביעקטן. אחוץ ביכער זײַנען פאראן אויך אפישן, בילדער, האנטשריפטן און רעקלאמדרוקערייען. די אוידאוויזועלע זאמלונג באשטייט פון מער ווי 7 מיליאנען איינגעשפילטע שעה'ען.
די ביבליאטעק פארוואלטעט פארשוינארכיוון פון צווישן אנדערע אסטריד לינדגרען, אויגוסט סטרינדבערג און דאג האמארשעלד.
פליכטצושטעלונג.
וועדליג דעם הײַנטיקן פליכטצושטעלונגגעזעץ מוז דער אויסגעבער פון געדרוקטן מאטעריאל וואס וועט צעשפרײַט ווערן איבער שוועדן איינשיקן איין עקסעמפלאר פון יעדן ווערק צו דער נאציאנאלביבליאטעק און זעקס אנדערע פארשונגסביבליאטעקן. אויסגעבער פון פילם, מוזיק, טעלעוויזיע אדער ראדיא מוזן אויף א דערגלייכן אופן שיקן קאפיעס פאר דער ביבליאטעק. אבער אין געוויסע פאלן איז דאס אבליגאטאריש פאר בלויז א טייל פון די זענדרנגען.
דער געזעץ שטאמט פון דער קאנסליארדנונג אין 1661, ווען עס איז געווארן א געזעץ, אז אלע בוכדרוקער זאלן אריינשיקן צוויי עקסעמפלארן פון יעדן שריפט וואס זיי האבן געדרוקט. איינער פון די עקסעמפלארן זאל ווערן געגעבן דעם ריקסארכיוו און דער צווייטער דער נאציאנאלביבליאטעק. דער געזעץ איז אייגענטלעך געשאפן געווארן צו קאנטראלירן דעם אפיניאן איידער צו האלטן דאקומענטן פאר דער צוקונפט.
קאאפעראציע צווישן די ביבליאטעקן.
די נאציאנאלביבליאטעק איז פאראנטווארטלעך פאר געבן אינפארמאציע צו די העכערע אויסבילדונג און פארשונג. דאס הייסט צו פארהאנדלען צווישן אלעס וועגן צענטראלע טראקטאטן כדי צו מאכן דעם צוגאנג צו פארשיידענע דאטע–באסען לייכטער.
די ביבליאטעק קאארדינירט א צאל פון עקספערט– און קאמפעטענסגרופן וואס ארבעטן מיט ענינים בנוגע די וועלט פון ביבליאטעקן. צום ביישפיל דיגיליזאציעס, סיסטעמען פון קלאסיפיקאציע און דעם געמיינזאמען קאטאלאג ליבריס.
מע ארבעט אויך אויס אויסבילדונגען און שטיצט פראיעקטן וועלכע זיינען רעלאטירט צו ביבליאטעקן.
אינסטאנץ.
די נאציאנאלביבליאטעק איז אן אינסטאנץ פון דער מלוכה וואס האט א אונטערשטעלוננ צו דעם אויסבילדונגסדעפארטעמענט.
פארשונגסביבליאטעק.
די נאציאנאלביבליאטעק איז אויך א הומאניסטישע ביבליאטעק, וואס קויפט אריין פארשונגסליטעראטטור אויף פארשיידענע שפראכן.
באזוך.
די נאציאנאלביבליאטעק ליגט אינעם פארק הומלעגארדען אין צענטראלער שטאקהאלם. די ביבליאטעק איז אפן פאר עפנטלעכגייט. ווער איז מער ווי 18 יאר אלט און קען זיך לעגיטימירן קען באשטעלן מאטעריאל פון די זאמלונגען. עס איז פאראן באזאנדערע כללים פאר פארשוינען וועלכע וווינען נישט אין שוועדן אדער האבן נישט קיין שוועדישן פערסאן־נומער.
"Abckiria" דער ערשטער בוך געשריבן אויף פיניש
פֿיניש ("suomi סואמי") איז א שפראך וואס 92% פון מענטשן אין פינלאנד רעדן. זי איז אן אפיציעלע שפראך אין פינלאנד און א מינדערהייט אפיציעלע שפראך אין שוועדן.
די פארשידענע מיני פיניש.
עס איז דא צוויי מיני פיניש וואס זענען גענוצט אין פינלאנד. איינער איז דער "כלל-שפארך" (yleiskieli), און דער צווייטער איז דער "גערעדט שפראך" (puhekieli). דער כלל-שפראך איז גענוצט ביי פארמאלע מצבים ווי פאליטישע דרשות און אין די נייעס. ביי דער כלל-שפראך איז עס דא אויך א פארמע וואס הייסט "בוך-שפראך" (kirjakieli), און עס איז גענוצט אין אלע טעקסטן - אפילו אין רייד פון מענטשען אין פראזע. דער גערעדט שפראך, להבדיל, איז דער עיקר מין פון פיניש און איז גענוצט אין טעלעוויזיע און ראדיא און ביי געשעפט, און עס איז דער פרעפירט שפראף ביי מענטשען צו רעדען איינער מיטן צווייטען.
פיניש איז א אוראלישע שפראך און איז זעהר אנדעריש פון די שפראכן וואס זענען גערעדט אין ארומיגע לענדער, צום ביישפיל שוועדיש און נארוועגיש, וואס זענען גערמאנישע שפראכן, ווי אידיש.
פראנאמען.
פינישע ווערבן זענען קאניוגירט לויט פערזאן און נומער, אז פראנאמען זענען נישט באדארפט. דערפאר, אין כלל-שפראך פיניש די פראנאמען פאר די ערשטע און צווייטע פערזאנען זענען נארמאל נישט גענוצט, סיידן פאר הדגשה. אין דער גערעדטער-שפראך פיניש, זענען אלע פראנאמען גענוצט. אין דעם דריטן פערזאן, סיי אין כלל-שפראך פיניש סיי אין גערעדטער-שפראך פיניש, איז דער פראנאם אייביג באדארפט, צ.ב. "hän menee" ער גייט, "he menevät", זיי גיין.
דייטשע אידן ווערן אויך גערופן יעקעס.
ווען מען וויל באצייכענען א מענטש אלס א פינקטליכער טוט מען אים באטיטלן א יעקע.
הרב נתן געשטעטנער (כ"ח אדר ה'תרצ"ב - י"ד כסלו ה'תשע"א) איז געווען א גאון עצום און רב פון קרית אגו"י און ראש ישיבת פנים מאירות אין בני ברק.
רבי נתן איז געבוירן געווארן אין תרצ"ב צו זיין פאטער רבי עמרם געשטעטנער און זיין מוטער, א טאכטער פון ר' שלמה שרייבער, א זון פון הרב יעקב עקיבא סופר, א זון פוו הרב אברהם שמואל בנימין סופר, דער ״כתב סופר״, א זון פון הרב רבי משה סופר, דער ״חתם סופר״.
ער האט געלערנט ביים פאפער רב, רבי יוסף גרינוואלד. ער איז געווארן א מגיד שיעור אין דער ישיבה פונעם ערלויער רב. אין תש"ז האט ער געלערנט אין דער לאנדאנער מתיבתא.
ער האט חתונה געהאט מיט עטל, א טאכטער פון הרב מאיר חיים אונגער, אב"ד לאקנבאך.
אין תשמ"ב האט מען אים באשטימט רב פון שכונת אגודת ישראל אין בני ברק.
ער האט אויפגעשטעלט די "פנים מאירות" ישיבה אויפן נאמען פון זיין זיידן רבי מאיר אייזנשטאט. ער האט מחבר געווען פון פילע ספרים ווי אויך שו"ת "להורות נתן", "נתן פריו" און "ונתן לכהן".
ווידזש (אדער ווידז,) איז א שטעטל אין וויטעבסקער ראיאן, בעלארוס, נישט ווייט פונעם גרענעץ מיט ליטע און לעטלאנד. ווידזש געפינט זיך 55 ק"מ דרום פון דינאבורג, לעטלאנד, און 48 ק"מ מזרח פון שווענציאן, ליטע.
נאכן צעטיילן פון פוילן, איז ווידזש געווען אין קאוונער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע ביז דער ערשטער וועלט מלחמה. נאך דעם איז ווידזש געווען אין ווילנער גובערניע, פוילן ביזן צווייטן וועלט קריג. ווען די רוסן זענען אריין אין 1941, האבן זיי געגעבן ווידזש צו ליטע. נאכן קריג איז ווידזש געווען אינעם סאוועטן פארבאנד.
אין 1900 האבן געוואוינט אין ווידזש 4348 יידן. פון תרע"א ביז תרע"ה איז רב יוסף שלמה כהנעמאן געווען דער שטאטס רב.
פערזענלעכקייטן פון ווידזש.
הרב יוסף שלמה כהנעמאן (פאנאוועזשער רב) איז געווען רב אין ווידזש
האַליפֿאַקס באן סטאנציע () איז א סטאנציע אויף דער קאלדערווייל ליניע 27 ק"מ מערב פון, וואס דינט די שטאט האליפאקס אין מערב יארקשיר, ענגלאנד.
די סטאנציע אין האליפאקס האט איין אינזל פעראן וואס באזארגט צוויי פעראנען. פעראן 1 פארנעמט זיך קיין מערב צו און מאנטשעסטער וויקטאריע צו, און פעראן 2 פארנעמט זיך קיין מזרח צו.
קיין מזרח: מאנטיג צו שבת בייטאג א באן יעדע 15 מינוט קיין בראדפארד און לידז, צווי באנען א שעה זענען ממשיך פון לידז, איינע קיין and. אווענטצייט און זונטיג איז יעדע האלבע שעה קיין לידז און יעדע שעה קיין יארק.
קיין מזרח: מאנטיג צו שבת בייטאג א באן יעדע האלבע שעה קיין, איינע יעדע שעה קיין און איינע יעדע שעה קיין..
אווענטצייט און זונטיג איז דא א באדינונג יעדע שעה קיין מאנטשעסטער וויקטאריע און בלאקפול צפון, און איין באן יעדע צווייטע שעה קיין הודערספילד.
נײַראבי איז די הויפטשטאט פון קעניע. אין 1907 איז זי געווארן די הויפטשטאט פון בריטישער מזרח אפריקע, און אין 1963 די הויפטשטאט פון פרייער קעניע.
מיט א באפעלקערונג פון 2,143,254, איז נייראבי די גרעסטע שטאט אין מזרח אפריקע, און די 13טע גרעסטע שטאט אין אפריקע.
דזשאמא קעניאטא אינטערנאציאנאלער פליפארט, דער גרעסטער פליפארט אין מזרח און צענטראלער אפריקע, געפינט זיך 20 ק"מ פונעם צענטער פון נייראבי.
געגראפיע.
די שטאט האט א שטח פון 684 קוואדראט מעטער, און זי געפינט זיך ביי א הייך פון 1660 מעטער איבערן ים שפיגל. אין א קלארן טאג קען מען זען פון נייראבי קעניע בארג צו מערב און קילימאנדזשארא צו דרום־מזרח.
די נאָרמאַלע פֿאַרטײלונג אָדער גאַוּס פֿאַרטײלונג (נאָך קאַרל פֿרײַנדריך גאַוּס) איז מסתּמא די װיכטיקסטע פֿאַרטײלונג אין דער באַשרײַבנדיקער סטאַטיסטיק. עס װערט באַװיזן כּמעט אין יעדער סטאַטיסטיק װאָס רעפּרעזענטירט אַ געװיסער דורכשניט פֿון אַ סך װאַריאַבלען, למשל, דער דורכשניטלעכער הױכקײַט פֿון מענטשן אין אַ געװיסער באַפֿעלקערונג פֿאַרטײליקט זיך נאָרמאַל, אד"ג.
אין אַ נאָרמאַלער פֿאַרטײלונג, איז דער דורכשניט, דער מעדיאַן, די מאָדע און די מיטל־װײַטקײַט, פּונקט אין דער מיט, װוּ די סטאַנדאַרט־אָפּװײַכונג באַװײַזט 0, און פֿון בײדע זײַטן פֿאַרטײליקט זיך דער שטח האַפֿטיק און סימעטריש.
דער יידישער אנטי פאשיסטישער קאמיטעט איז געווען א יידישע ארגאניזאציע, וואס האט זיך געפונען אין דעם סאוועטן פארבאנד, ארויסצוהעלפן רוסלאנד אין איר קריג קעגן נאצי דייטשלאנד, ביי דער צווייטער וועלט קריג, אין יאר 1942.
די גרינדונג איז געווען מיטן ציל ארויסצוהעלפן די קאמוניסטישע קריגס-מאשין, דורך יידן וואס א טייל זענען געווען פארגלייבט אין קאמוניזם, און א טייל זענען געווען סתם תמימות'דיקע יידן וואס זענען אריינגעפאלן אין נעץ. די ציל איז געווען צו פארשאפן שטיצע פון יידן איבער דער גארער וועלט וואס זאל העלפן רוסלאנד, זיי האבן געשיקט שליחים צו דער מערב וועלט, און האבן באוויזן צאמצושטעלן א גרויסע סומע געלט, א גרויסע טייל פון די געלט איז געקומען א דאנק פאלטשע פראפעגאנדע איבער דעם שווערן מצב פון יידן אין רוסלאנד.
די ארגאניזאציע איז אויפגעשטעלט געווארן מיט דער גוטהייסונג פון די ען קא ווע דע, און האט זיך געפונען אין קויבישאוו. אין 1943 איז די הויפטקוואטיר אריבער קיין מאסקווע, און האט געהאלפן אויפלעבן יידיש טעאטער און קולטור. דער פארזיצער פון דער ארגאניזאציע איז געווען דער פאפולערער אקטיאר שלמה מיכאלס, דער סעקרעטאר איז געווען א זשורנאליסט מיטן נאמען שכנא עפשטיין.
זיי האבן באוויזן צאמצושטעלן מיליאנען דאלארן, פון די פאראייניקטע שטאטן, קאנאדע און ענגלאנד, און אפילו פון יידן אין ארץ ישראל. זיי האבן אויך פארגעשלאגן אויפצושטעלן אן אינטערנאציאנאלע יידישע מיליטער וואס זאל קעמפן קעגן די נאציס. דער קאמיטעט האט געהאלפן ראטעווען אברהם סוצקעווער, פון די וואלד ווי ער האט זיך געפונען מיט פארטיזאנער, אין בעלארוס.
דער קאמיטעט האט אויפגעלעבט, אין די יארן פון זיין טעטיקייט, די יידישע קולטור הינטערן אייזערנעם פארהאנג, און האט ארויסגעגעבן א צייטונג מיטן נאמען אייניגקייט, די צייטונג האט אנגעהאלטן ביז 1948.
נאך דער מלחמה, האט דער קאמיטעט זיך באשעפטיקט אין נאכגיין איינצלהייטן אויף חורבן אייראפע, די עדות זענען אויסגעארבעט געווארן דורך צוויי זשורנאליסטן, און ארויסגעקומען אין ניו יארק און אין רומעניע, אין יאר 1946.
אין יאר 1948, האבן זיך אנגעהויבן די רדיפות פון יאזעף סטאלין קעגן יידן, און שלמה מיכאלס איז אומגעקומען אין א אונטערגעשטעלטער אויטא עקסידענט דורך די ען קא ווע דע, און אנדערע מיטגלידער זענען ארעסטירט געווארן, מיטן שולד פאר זייענדיק אומגעטריי דאס לאנד, אנפירענדיק אנטי קאמוניסטישע פראפעגאנדע, און אויך פארן מאכן א קאנספיראציע, אויפצושטעלן א יידישע רעפובליק אין די קרים האלב אינדזל און זיך אפטיילן פון רוסלאנד. זעלבסטפארשטענדליך אז די באשולדיקונגען זענען נישט געווען באזירט אויף קראנטע ראיות.
דעם 12טן אויגוסט 1952, זענען דרייצן יידן אומעברענגט געווארן, אלע מיטגלידער פון דעם קאמיטעט, און איז באוואוסט אלס די קאמוניסטישע הרוגי מלכות, אדער די "דיכטערס אומקום".
נאך סטאלינס טויט, זענען די פארבליבענע יידן אין די טורמעס באפרייט געווארן, און די נעמען פון די אומגעקומענע זענען רעאביליטירט געווארן אין יאר 1956.
שלמה מיכאלס (16טן מערץ 1890, דענענבורג - 13טן יאנואר 1948, מינסק) איז געווען דער פּסעוודאָנים פון שלמה וואָווסי, אונטער וועלכן ער איז געוואָרן באקאנט ארום דער וועלט. ער איז געווען א בארימטער אקטיאָר און רעזשיסער אין סאָוועטן פארבאנד, און איז געוואָרן דער ערשטער קרבן פון סטאלינס רדיפות קעגן יידן סוף 1940ער יאָרן. ער איז געווען דער פאָרזיצער פונעם יידישן אנטיפאשיסטישן קאָמיטעט, דורכאויס זיין עקזיסטענץ פון 1942 ביז צו זיין טויט.
מיכאלס איז געבוירן געוואָרן אין דענענבורג (היינט לעטלאנד) אין 1890 אין א רעליגיעזער משפחה, און ער האָט זיך געלערנט דאָרט אין חדר. ער האָט פארענדיקט א הויכשול אין ריגע, און אין 1911 האָט ער אָנגעהויבן שטודירן האנדל אינעם קיעווער אוניווערסיטעט, נאָר איז אויסגעשלאָסן געוואָרן פון דאָרטן פאר באטייליקונג אין סטודענטישע דעמאָנסטראציעס. שפּעטער האָט ער שטודירט יוריספרודענץ אינעם פעטראָגראדער אוניווערסיטעט.
אין יאָר 1918, האָט ער אָנגעהויבן זיך לערנען אין א נײַ-געשאפענער ייִדישער טעאטער-סטודיע אין פעטראָגראד. אין 1920 איז די גרופע אריבער קיין מאָסקווע,און אין 1925 איז זי געוואָרן דער מאָסקווער מלוכישער ייִדישער טעאטער (גאָסעט). אין 1929 איז מיכאלס געוואָרן דער קינסטלערישער אָנפירער און הויפּט-רעזשיסער פונעם טעאטער.
אין 1941, נאָכן היטלערס אָנפאל אויפן ראטנפארבאנד, איז ער געוואָרן דער פאָרזיצער פונעם ייִדישן אנטיפאשיסטישן קאָמיטעט.
אונטער סטאלינען.
אין 1948 האָט סטאלין אָנגעהויבן זיינע פארפאָלגונגען קעגן דער ייִדישער אינטעליגענץ, און מיכאלס איז געוואָרן דער ערשטער קרבן. בשעת זיין קאָמאנדירונג און מינסק (היינט אין בעלארוס), האָבן נ.ק.וו.ד. אגענטן אים געבראכט צו דער דאטשע פונעם דאָרטיקן נ.ק.וו.ד. אָנפירער, ווו מיכאלס איז אומגעבראכט געוואָרן, דערנאָך האָט מען ארויסגעוואָרפן זיין קערפּער אויף א גאס, ווי א לאסטמאשין איז אים איבערגעפאָרן, פאָרצושטעלן דעם מאָרד ווי אן אויטאָמאָביל-קאטאסטראָפע. באלד נאָך דעם האָט מען פארמאכט דעם גאָסעט (ווי אויך אלע אנדערע ייִדישע טעאטערס אין לאנד) און ארעסטירט אלע מיטגלידער פונעם ייִדישן אנטיפאשיסטישן קאָמיטעט.
פעראן אין נתניה באן סטאנציע
נתניה באן סטאנציע איז א ישראל באנען סטאנציע אויף דער בארטן ליניע, וואס באדינט די שטאט נתניה. די סטאנציע איז געעפנט געווארן אין מיי 1954.
באדינונג.
יעדע שעה זענען דא צוויי באנען קיין צפון און צוויי באנען קיין דרום. אין די הויכפונקט שעה'ן הייבט אן דא א דריטע באן קיין.
אָסאַמאַ בין לאַדען (אַראַביש: أسامة بن محمد بن عوض بن لادن; 10טן מערץ, 1957 – 2טן מיי, 2011) איז געווען אן איסלאמישער עקסטרעמיסט. ער האט געגרינדעט די טעראר-ארגאניזאציע, על-קאידא אין אפגאניסטאן.
די אמעריקאנער רעגירונג האט אים באשולדיגט אלס דער אויספירער פון די טעראר אטאקע דעם 11טן סעפטעמבער, און האבן צוגעזאגט 50 מיליאן דאלער פאר דעם וואס כאפט אים.
בין לאַדען איז געהארגעט געווארען דעם צווייטן מיי 2011 דורך אמעריקאנער זעלנער אין פאקיסטאן, נישט ווייט פון דער הויפטשטאט איסלאמאבאד וואו ער האט זיך אויפגעבויעט א פעסטונג.
די אפעראציע איז אנגעפירט געווארן דורך דער סי. איי. עי. אגענטור.
דזשוסעפע ווערדי אין זייַן אלט יארן,
דזשוסעפע פֿארטונינא פראנטשעסקא ווערדי (; 10טן אקטאבער 1813 - 27טן יאנואר 1901) איז געווען אן איטאליענישער קאמפאזיטאר, בעיקר פון אפערע. זיינע אפערעס ווערן געשפילט איבער דער גארער וועלט.
ווערדי איז געבוירן אינעם דערפל לע ראנקאל צו זיין פאטער קארלא דזשוסעפע ווערדי און זיין מוטער לואידזשיא אוטיני דעם 10טן אקטאבער 1813. דאס דערפל איז דעמאלסט געווען א טייל פון דער פראנצויזישער אימפעריע.
דעם 4טן מיי 1836 האט ער געהייראט מארגעריטא בארעצי, און זיי האבן געהאט צוויי קינדער.
זיין ערשטע אפערע איז געווען "אבערטא", וואס האט געשפילט צום ערשטן מאל אין דער מילאנער אפערע הויז, לא סקאלא, נאוועמבער 1839.
אסאך פון זיינע אפערעס, ספעציעל די פון נאך 1851, שפילט מען איבער כסדר. קיין שום אנדער קאמפאזיטאר פון איטאליענישער אפערע איז געווארן אזוי פאפולער ווי ווערדי, אחוץ אפשר דזיאקאמא פוטשיני.
באָר (Boron) איז דער כעמישער עלעמענט מיט אטאם נומער 5 און כעמישן סימבאל B. באר איז א האלבמעטאל.
באר איז דרייווערטיק, ד.ה. אז אן אטאם פון באר קען שאפן דריי פארבינדונגן מיט אנדערע אטאמען צ.ב. אין בארטריכלאריד (ענגליש: "boron trichloride", דײַטש: "Bortrichlorid") וואס איז אפט געשריבן אלס "BCl3". די עלעקטראנען-קאנפיגוראציע פון די דריי עלעקטראנען אין דער אויסערער עלעקטראן־שאל פון באר איז "2s22p1". די גאנצע קאנפיגוראציע איז "1s22s22p1".
די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא (), פריער זאַאירע, איז א לאנד אין צענטראלער אפריקע, מיט א קורצן בארטן אויפן אטלאנטישן אקעאן (37 ק"מ). זי איז דאס דריטע לאנד אין אפריקע לויט שטח נאך סודאן און אלזשיר, און דאס 12טע גרעסטע אין דער וועלט. די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא, מיט א באפעלקערונג פון כמעט 71 מיליאן, איז דאס 18טע מערסטע באפעלקערט לאנד אין דער וועלט. איר הויפשטאט איז קינשאזע.
דאס לאנד גרענעצט די צענטראלע אפריקאנער רעפובליק און סודאן צו צפון; אוגאנדע, רוואנדע און בורונדי צו מזרח; זאמביע און אנגאלא צו דרום; און די רעפובליק פון קאנגא און דעם אטלאנטישן אקעאן צו מערב. אויך צו מזרח איז טאנזאניע אריבער דער טאנגאניקע אזערע. דער איינציגער צוטריט צום אקעאן איז דער 37 ק"מ אטלאנטישער בארטן ביי מואנדע, און דאס 9 ק"מ ברייט מויל פונעם קאנגא טייך וואס פליסט אריין אין איינגאס פון גינע.
די ערשטע יידן זענען געקומען אין קאנגא פון מזרח אייראפע אין 1907 ווען דאס לאנד איז געווען א בעלגישע קאלאניע. די געמיינדע איז געוואקסן ביז 2,500 מענטשן. ווען בעלגיע האט פארלאזט קאנגא אין 1960 האבן רוב פון די יידן עמיגרירט. אין 2011 האט קינשאזע א קליינע קהילה פון 150 יידן מיט א שול, א שולע און א חב"ד הויז. אויך וואוינען עטלעכע יידן אין לומומבאשי אין דרום־מזרח קאנגא.
דער היכל איז דער טייל פונעם בית המקדש צווישן דעם קודש הקדשים און דעם אולם.
דער היכל איז געווען לאנג 40 אמות און ברייט 20 אמות.
צווישן דעם היכל און דעם דביר (קודש קדשים) איז געווען א מחיצה. אין דעם משכן איז די מחיצה געווען א פרוכת, אין ערשטן בית א וואנט, וואס האט געהייסן אמה טרקסין, און אינעם צווייטן בית (וואס איז געווען הויך 100 אמות, צו הויך צו בויען א וואנט) איז געווען צוויי פרוכת'ן, מיט אן אמה פלאץ צווישן זיי.
צווישן דעם היכל און דעם אולם, זענען געווען צוויי טירן באדעקט מיט גאלד.
ניץ פונעם היכל.
אין דרום די מנורה, וואס מ'האט אנגעצינדן יעדן אוונט.
אין צפון דער שולחן, וואו די לחם הפנים זענען געליגן, מ'האט זיי באנייט יעדן שבת.
אין מיטן, א ביסל גערוקט צו דרום, דער גאלדענער מזבח, אויף וואס מ'האט מקטיר געווען דאס קטורת, און וואו מ'האט געשפריצט דאס בלוט פון געוויסע חטאות.
שפיזגלאָז (ענגליש: Antimony, לאטייניש: Stibium) איז א כעמישער עלעמענט מיט סימבאל Sb און אטאם נומער 51. ער איז א ווייכער האלבמעטאל וואס זעט אויס זילבער־גרא.
באווארענישן.
שפיזגלאז האט אַ גרויסע צאל פון גיפטיקע פארבינדונגען, ענלעך אין גיפטיקייט צו אַרסעניק.
פֿאספֿאר איז דער כעמישער עלעמענט מיט סימבאל P () און אטאם נומער 15, אין דער גרופע פון נישט-מעטאלן.
א מאלעקול פון פאספאר האט פיר אטאמען, מיטן סימבאל P4. פאספאר האט דריי פארעמען: ווייסער פאספאר, רויטער פאספאר און שווארצער פאספאר.
הייוון איז אַ לעבעדיגע שוואם וואָס עסט, מערט זיך און שטאַרבט. כאָטש עס באַשטייט פון נישט מער ווי 1 צעל און ס'איז אַזוי פּיצל אז מ'קען עס נישט אָנזען מיט'ן אויג.
יוסט איז אזא סארט זגאל פון איינצעלע-צעלן שוועמלעך,
עס איז די זויער - טייג וואס מאכט די טייג זאל יערן פאר חלה און ברויט אדער קעיק.
אויך נוצט מען דאס צו מאכן אלקאהאלישע געטראנקען.
ווייצן אדער גערשטן (און די אנדערע חמשת מיני דגן) וואס יערן הייסט דאס אויך חמץ.
וויסנשאפטלער האבן שוין דעפענירט מער פון טויזנטע זגאלן פון הייוון.
עס זענען פאַראַן אומגעפער 350 סאָרט הייוון. די הייוון וואָס מיר נוצן צו באַקן ברויט און חלה ווערט ספּעציעל געהאָדעוועט אדער פאַבריצירט אויף דעם צוועק; רוב הייוון באַצילן עקזיסטירן אָבער אַלס אַ נאַטורליכער טייל פון די בריאה, וואַקסנדיג אויף געוויקסן, חיות, און מענטשן. הייוון קען ברענגען אַן אַנטצינדונג אויב זיי מערן זיך צופיל. די באַצילן ווערן אויך פארשפּרייט דורך די לופט אָדער וואסער.
דער הייוון באַציל מיט וועלכן מיר זענען אַממערסנטס באַקאַנט, איז דער וואָס פאַרוואַנדלט טייג אין חמץ, מאָסט אין וויין, און גערשטן אין ביר. בשעת די טייג, מאָסט אדער גערשטן שטייט, זאַמלען זיך אין דעם הייוון באַצילן פון דער לופט וועלכע פיטערן זיך דערויף. די שפּייז וואָס הייוון דאַרף האָבן כדי זיך צו קענען מערן איז צוקער אדער קראָכמאַל ("סטאַרטש") אין וועלכע פאָרעם עס איז. די הייוון צעלן פאַרוואַנדלען זייער שפּייז אין אַלקאָהאָל, וואס מאכט פון מאָסט וויין און פון גערשטן ביר. אויך אין גאַז וואָס מאַכט פון טייג חמץ.
די צעלן פון הייוון וואַקסן זייער שנעל. עס מערט זיך און שאַפט נאָך און נאָך צעלן. דעריבער איז דאָ דער אויסדרוק: "עס וואַקסט ווי אויף הייוון".
חנוכה געלט איז א מנהג, וואס מען טיילט געלט צו די קינדער חנוכה.
דער מנהג שטאמט פון דעם וואס אין די ה'ת' יארן פלעג מען חנוכה שיקן געלט מיט די קינדער פאר די מלמדים. במשך די יארן ווייזט אויס אז די קינדער האבן געבעטן געלט פאר זיך אויך.
דאס חנוכה געלט געבן עלטערן אדער קרובים. טייל ניצן דאס חנוכה געלט צו שפילן דריידל. ס'איז אויך דא א מנהג אז די קינדער געבן צדקה פונעם חנוכה געלט.
אין געוויסע חסידישע קרייזן טיילט דער רבי חנוכה געלט צו די קינדער, און מען היט דאס געלט פאר א סגולה.
ס'איז אן אלטער מנהג אז מען טיילט חנוכה געלט די פינפטע נאכט חנוכה.
אין אן אויספארש געמאכט אין 2006, האבן 74 פראצענט פון עלטערן אין ישראל געטיילט חנוכה געלט צו זייערע קינדער.
שאקאלאד געלט.
אין די 1920ער יארן האט אן אמעריקאנער פירמע געמאכט לכבוד חנוכה שאקאלאד מטבעות איינגעוויקלט אין גאלד און זילבער פאפיר. היינט איז דאס געווארן א גרויסער מסחר חנוכה צייט.
שוועמל וואָלקן פון רויך (אפגעכאפט געווארן פון קיבוץ האַרדאָף)
די כרמל טראגעדיע איז א פאסירונג וואס האט זיך אנגעהויבן מיטאג צייט 11 אזייגער 2טן דעצעמבער 2010, כ"ה כסלו תשע"א. די געגנט איז דרום פון חיפה, נאנט צו טירת כרמל, אויפן כרמל בערג, ווי עס געפונען זיך וועלדער, קיבוץ בית אורן געפונט זיך דארט, ווי אויך אוספאיע א שטעטל פון דרוזן, וועלכע איז א טייל פון עיר הכרמל.
א פייער האט אנגעהויבן ברענען מיטאג צייט, עס איז נאך נישט באוויסט גענוי וואס האט גורם געווען צום פייער, לויט אפשאצונגען איז עס פון אן אומלעגאלע מיסט ארט וואס האט מעגליך אויך שעדליכע כעמיקאלן, אדער קינדער וואס האבן גערייכערט א נארגילע, און האבן נישט פארלאשן די קויל ווי עס באדארף צו זיין.
די פייער איז די ערגסטע פייער אין ישראלס היסטאריע, און אמווייניגסטנס 44 מענטשן זענען פארברענט געווארן פון די שריפה. די פייער האט פארניכטעט אלעס אינאיינעם ארום 50,000 דונאם פון וועלדער און ביימער, און געפונט זיך אויף א געגנט גרויס 40 קוואדראט קילאמעטער. קיבוץ בית אורן איז פארלאזט געווארן און איז פארברענט געווארן, מיט נאך אנדערע ערטער, ווי ניר עציון עין הוד, ווי א טייל הייזער זענען פארברענט געווארן. די רעטונגס קרעפטן האבן עוואקואירט אנדערע ערטער אין די אומגעגנט, וואס קענען מעגליך קומען אונטערן געפאר פון די פייער, עטליכע דערפער און אויך טירת כרמל, חיפה אוניווערסיטעט, און א שפיטאל פאר גייסטיק קראנקע זענען עוואקואירט געווארן, די "דאמון טורמע" מיט די ארעסטאנטן זענען אויך אריבערגעפירט געווארן צו אנדערע טורמעס.
די טראגעדיע האט פאסירט ווען די שב"ס (טורמע וועכטער) האט באשלאסן צו עוואקואירן די ארעסטאנטן, אן אויטאבוס וועלכע איז געפארן אין ריכטונג פון טורמע, מיט קאדעטן וועלכע האבן געזאלט ווערן אפיצירן אין די טורמע וועכטער אגענטור, איז פלוצלינג פארכאפט געווארן צווישן די פלאמען און איז פארברענט געווארן, א טייל פון די וועכטער זענען געווען דרוזן. עטליכע פאליציאנטן זענען שווער פארווונדעט געווארן, אריינגערעכנט די פאליציי שעפין פון חיפה דיסטריקט, וועלכע איז שפעטער אומגעקומען פון די בראנד ווונדען.
ביבי נתניהו האט דערקלערט די סיטואציע אלס נאציאנאלע עמערגענץ צושטאנד, און אלע ישראל אגענטורן האבן זיך געשטעלט צו העלפן ברענגען די פייער אונטער קאנטראל, די פאליציי, מד"א, די פייערלעשער און צה"ל. נתניהו האט אויך אפעלירט צו אנדערע לענדער אין די ראיאן, צו העלפן ברענגן די פייער אונטער קאנטראל, וויבאלד ישראל האט נישט די נויטיקע געצייג פאר אזא פייער אויף א גרויסע מאסשטאב, ווי עראפלאנען וואס קענען אויסלעשן א שריפה, גריכנלאנד און ציפערן האבן געמאלדן אז זיי גייען שיקן הילף.
אומגעקומענע.
אויסער די 36 טורמע וועכטער וועלכע זענען טראגיש פארברענט געווארן אין די פלאמען, צוזאמען מיט די שאפער פון אויטאבוס, זענען עטליכע פייערלעשער, און פאליציאנטן אויך געווען צווישן די אומגעקומענע.
די פאליציי שעפין פון חיפה דיסטריקט אהובה תומר.
נאך צוויי פאליציי אפיצירן, איינער דער הויפט טראפיק אפטיילונג פון חיפה דיסטריקט.
צוויי פייערלעשער, איינער א יינגל אלט 16 יאר, וועלכע איז געווען א וואלונטיר, און נאך א פייערלעשער.
משנה תורה איז א מאנומענטאל ספר אויף הלכה וואס דער רמב"ם האט פארפאסט. דאס ספר נעמט ארום אלע הלכות וואס ווערן אדורכגערעדט פון חז"ל. דאס איז דאס ערשטע הלכה ספר געשריבן לויט ענינים אין נישט אויפן סדר פון ש"ס.
די משנה תורה איז געשריבן אין 14 ספרים, און דעריבער הייסט זי אויך דער "יד החזקה" (יד איז גימטריא 14).
אין משנה תורה ברענגט נישט דער רמב"ם קיין שום מקורות, נאר די נושאי כלים, ווי למשל דער "כסף משנה" פון רבי יוסף קארו, זיכן אויס א מקור פאר יעדער הלכה פון דעם רמב"ם.
דער רמב"ם האט געשריבן די משנה תורה אין עגיפטן פון ד'תתק"ל ביז ד'תתק"ם.
נאמען פונעם ספר.
דער רמב"ם שרייבט אין דער הקדמה (אריינפיר) צו משנה תורה אז ער האט געגעבן דעם נאמען ווייל א מענטש לערנט פריער תורה שבכתב און דערנאך לערנט ער דאס ספר, און פון דעם קען ער שוין גאנץ תורה שבעל פה.. דער ראב"ד האט זיך שטארק דערגעגנט, און האט קריטיקירט דאס ספר, און בפרט דעם נאמען "משנה תורה".
אקספארד צירקוס ("Oxford Circus") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע וואס באדינט אקספארד צירקוס ביי רידזשנט סטריט ראג אקספארד סטריט, מיט אריינגאנגען אויף אלע פיר ווינקלען פונעם ראג. די סטאנציע איז אן איבערבייט צווישן די צענטראלע, וויקטאריע און בעקערלו ליניעס. זי איז די דריטע מערסטע באשעפטיגטע סטאנציע אויף דער לאנדאנער אונטערגרונט נעצווערק.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 1.
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער צענטראלער לאנדאן באן און 30סטן יולי 1900, און די בעקער סטריט און וואטערלו באן פעראנען האבן געעפנט דעם 10טן מערץ 1906. די צוויי פירמעס האבן געהאט באזונדערע געביידעס און ליפטן.
חזקת הגוף איז איינע פון די חזקות, וואס זאגן אז מ'דארף זעך נישט מסתפק זיין אויף קיין שום זאך אפשר האט זעך עס גיטוישט, כל זמן מ'ווייסט נישט בפירוש אנדערש.
לויט תוספות וואס האלטן אז די חזקה איז נאר ווען א געוויסער גוף טוישט זיך במציאות, אבער חזקת כשרות הייסט נישט חזקת הגוף.
לפי דער שיטה פון רבן גמליאל און איז חזקת הגוף שטערקער פון אלע חזקות און אויך פון חזקת ממון, אבער דאס איז דווקא בצירוף פון דער מעלה פון ברי ושמא וואס העלפט צו פאר דער חזקת הגוף.
חזקת ממון איז א חזקה ענדלעך צו אלע אנדערע חזקות, און דאס זאגט "אל תוציא ממון מחזקתו". דער כלל ווערט געברענגט אין.
רוב מאל אין גמרא ניצט מען דעם כלל "המוציא מחבירו עליו הראיה", וואס זאגט די סברא פון "מאן דכאיב ליה כאיבא אזיל לבי אסיא", ווער וואס ויל טוישן דער פאקט, ער דארף ברענגען א ראיה.
כאן נמצאו וכאן היו איז א כלל און וואס זאגט אז מען טרעפט א מום און אגיוויסע ממונדיקע רשות, דארף מען אנעמען אז סאיז דארט גישין און נישט און א אנדערען רשות.
דער רמב"ן און כתובות פסקנט אז מזאגט דאס נאר און איסורים, אבער רוב ראשונים אלטן אז סאיז אויך און דיני ממונות.
אימאַנועל קאַנט (22סטן אפריל 1724 - 12טן פעברואר 1804) איז געווען אן 18טן יארהונדערטדיקער דייטשער פילאסאף פון דער פרייסישער שטאט קעניגסבערג. ער איז געווארן א פראפעסאר פון פילאסאפיע אין דעם אוניווערסיטעט פון קעניגסבערג.
קאנט איז געבוירן אין קעניגסבערג (היינט קאלינינגראד, רוסלאנד) דעם 22סטן אפריל 1724 צו זיין פאטער יאהאן געארג קאנט און זיין מוטער רעגינא דאראטעא רויטער. פון 1740 ביז 1746 האט ער שטודירט די פילאסאפיע פון גאטפריד לייבניץ, וואס איז געבויט אויף ראציאנאליזם אין אלבערטוס אוניווערסיטעט. שפעטער, איז קאנט געווארן באקאנט פאר זיין מאגנום אפוס, "קריטיק אויף ריינע סברא", ווי ער קריטיקירט די וואס פארלאזן זיך אויף ריינע ראציאנאליזם, און אדוואקאטירט פאר א ראציאנאליזם וועלכער לאהנט זיך אן אויף די חושים.
אַ דוגמא פֿון אַ היסטאָגראַם
אין סטאַטיסטיק, אַ היסטאָגראַם איז אַ גראַפֿישער אױסשטעל פֿון דאַטן װעלכע זײַנען צעטײלט אין קאַטעגאָריעס לױט זײער פֿרעקװענץ. די גרײס פֿון דעם שטח אין יעדע קאַטעגאָריע איז רעלאַטיװ צו איר פֿרעקװענץ. ד"ה, אַן אָפּטײלונג מיט אַ גרעסערע פֿרעקװענץ באַקומט אַ גרעסערער שטח. די ברײט פֿון יעדער אָפּטײלונג מוז ניט זײַן אײניק, אָבער זײ מוזן זײַן נאָכאַנאַנדיק אָן קײַן שפּאַלטונגען.
הרב חיים דוד זילבער־מרגליות (ה'תרכ"ד- כ' כסלו ה'תש"א) איז געווען דער אב"ד קויל, פוילן.
חיים דוד איז געבוירן אין תרכ"ד אין זשעלעכאוו, לעבן לובלין, צו זיין פאטער ר' נפתלי צבי הירשל, א חסיד פון רבי לייבעלע אייגער פון לובלין און א תלמיד פונעם חידושי הרי"ם.
צו אכצן יאר האט ער חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון הרב אביגדור יהודה לעוונטאל, אב"ד קויל, לעבן קאליש אין מערב פוילן. ער האט באקומען היתר הוראה פון הרב יהושע טראנק פון קוטנא און רבי אברהם בארנשטיין, דעם "אבני נזר" פון סאכאטשאוו.
כאטש זיין פאטער איז געווען א לובלינער חסיד, איז ר' חיים דוד געווארן א חסיד ביים שפת אמת פון גער, און שפעטער ביים אמרי אמת.
ווען זיין שווער איז נפטר געווארן אין תרנ"ג, האט די קהילה אין קויל געבעטן ר' חיים דוד איבערצונעמען דאס רבנות. ער האט נישט געוואלט אויפנעמען, אבער די קהילה האט באקומען בריוו פון אסאך גדולים און ענדלעך האט ער מסכים געווען צו ווערן שטאטס רב אין קויל. צווישן די בעלי בתים אין קויל זענען געווען עטלעכע קצבים וואס האבן געשטערט ווען די שוחטים האבן געזאגט אויף די בהמות אז זיי זענען טרייף. דער רב האט געפרואווט נישט לאזן די קצבים אין שעכטהויז אריין, אבער זיי זענען דאך אריינגעקומען. הרב חיים דוד האט דעריבער צוגעמאכט דאס שעכטהויז אין קויל. ביז דריי יאר האט דאס געדויערט ביז די קצבים האבן מסכים געווען הארכן דעם רב'ס פסק. אין צווישנצייט האט דער רב אין זיין משפחה נישט געלעבט אין גרויס דחקות, ווייל דעם רב'ס געהאלט איז געקומען פון דעם שחיטה שטייער, וואס במשך די דריי יאר איז נישט געווען אין שטאט קיין שחיטה.
הרב חיים דוד האט אויך פארמאכט די פריוואטע חדרים פון די מלמדים, וואס האבן געוואלט לערנען נאר מיט די קינדער פון די גבירים אין שטאט, און נישט די קינדער פון די ארעמע לייט וואס האבן נישט געקענט צאלן אסאך שכר לימוד. ער האט אויפגעשטעלט אין שטאט די "עץ חיים" חדר, וואו די עלטערן האבן געצאלט יעדער איינער וויפיל איז געווען אים מעגלעך, און אלע קינדער האבן געלערנט גלייך.
רב חיים דוד איז געווארן א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל, און איז געווען א גרויסער קעגנער צו ציוניזם.
רב חיים דוד איז געבליבן קוילער רב קנאפע פופציג יאר, ביז די דייטשן האבן אינוואדירט פוילן ביים צווייטן וועלט קריג, און די יידן זענען פארטריבן פון דער שטאט.
רב חיים דוד האט געוואנדערט, מיט כמעט נאר זיין טלית און תפילין, ביז ער איז געקומען קיין לובלין, וואו זיינע קרובים האבן אים אריינגענומען אין שטוב. אבער ער איז שוין געווען גאר שוואך, און כ' כסלו תש"א איז ער נפטר געווארן. מען האט אים באערדיגט אין דער רבנים חלקה פון דעם לובלינער בית עולם.
היזק שאינו ניכר איז אכלל און הלכות נזיקין, אז א היזק וואס איז נישט ניכר אז סאיז געשיין, דארף נישט דער מזיק צאלן אויף דער היזק.
דער גמרא און זאגט למשל אז המנסך, א מענטש וואס האט גימאכט יענעמ'ס ויין יין נסך, דארף צאלן נאר במזיד, אבער נישט בשוגג. לויט חזקיה, דער סיבה איז וייל היזק שאינו ניכר הייסט א היזק, נאר בשוגג דארף ער נישט צאלן, כדי ער זאל מודיע זיין דער ניזק אז סאיז געשיין א נסך אדער א טומאה. לויט רבי יוחנן, היזק שאינו ניכר הייסט נישט קיין היזק, און במזיד האט מען עם געקאנסעט.
אויב מען קען זען דעם היזק, למשל אין פירות כלאים וואס זענען צאם געמישט, דארף מען יא צאלן.
צרורות איז א היזק וואס געשעט דורך א בהמה, אבער נישט דורכן גוף פון דער בהמה, נאר דורכן כוח פון דער בהמה, למשל דורך שטיינער וואס די בהמה ווארפט אין מיטן גיין.
דער דין איז אז די בעלים צאלן האלבן נזק ביי צרורות. דאס איז א הלכה למשה מסיני. אבער נישט אלע תנאים האלטן דערפון, למשל סומכוס און רבי אלעזר.
קאָליש (אדער קאַליש) (,) איז א שטאט אין צענטראלן פוילן, 95 ק"מ מערב פון לאדזש, מיט 106,829 איינוואוינער (יוני 2009), די הויפטשטאט פונעם קאלישער ראיאן. די שטאט איז פלאצירט אויפן פראסנע טייך אין דרום־מזרח טייל פון דער גרויספוילישער וואיעוואדעשאפט.
אין 1900 האבן געוואוינט אין קאליש 7,580 יידן.
רבי יצחק מנחם מענדל דאנציגער (ה'תר"ם-כ"ג אלול ה'תש"ג) איז געווען פון די גרעסטע אדמו"רים אין זיין דור, און איז געווען דער פערטער רבי פון אלעקסאנדער. ער איז אומגעקומען אין טרעבלינקע פארניכטונגס לאגער.
יצחק מ"מ איז געבוירן אין אלעקסאנדר, לעבן לאדזש, פוילן, אין ה'תר"ם צו זיין פאטער רבי שמואל צבי דאנציגער, דער דריטער אלעקסאנדערער רבי, מחבר פון "תפארת שמואל", א זון פונעם ערשטן אלעקסאנדערער רבי, רבי יחיאל דאנציגער, און צו זיין מוטער שרה רבקה גארמאן.
ער האט געלערנט ביי זיין פעטער רבי ירחמיאל ישראל יצחק דאנציגער, דער "ישמח ישראל" פון אלעקסאנדער. שפעטער האט ער געלערנט ביי זיין פאטער.
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין תרפ"ד האט מען אים באקרוינט רבי פונעם אלעקסאנדערער הויף, ווען ער איז געווען אלט 44 יאר. ער האט געלייגט א דגש אויף ענווה, אהבת ישראל אויף קירוב רחוקים. אויך האט ער שטארק מקפיד געווען אויף געבן צדקה יעדן טאג און דאווענען מיט א מניין, און ער האט דאס פארלאנגט פון זיינע חסידים.
ער האט אויפגעשטעלט די "בית ישראל" ישיבה אין אלעקסאנדער און א ישיבה אין לאדזש. הונדערטער חסידים פלעגן קומען צו פארן יעדן שבת, און ימים טובים זענען געקומען טויזנטער. ביי זיין פירערשאפט האט דאס אלעקסאנדערער געוואקסן צו איינע פון די צויי גרעסטע חסידותן אין פוילן.
ווען די נאציס זענען אריין אין פוילן, איז ער געפארן מיט זיין משפחה אין ווארשע. מען האט אריינגענומען רבי יצחק מענדל אין שולצנס שיך פאבריק, צוזאמען מיט דעם פיאסעצענער רב און אנדערע אדמורי"ם.
דער דניעפער (רוסיש: "Днепр";; אוקראיניש: "Дніпро";) איז א גרויסער טייך, לאנג 2,285 ק"מ, וואס פליסט פון רוסלאנד דורך בעלארוס און אוקראינע אינעם שווארצן ים. 485 ק"מ ליגן אין רוסלאנד, 595 ק"מ אין בעלארוס און 1,095 ק"מ אין אוקראינע. א טייל פונעם טייך איז דער נאטירלעכער גרענעץ צווישן בעלארוס און אוקראינע. דער דניעפער איז דער פערטער לענגסטער טייך אין אייראפע.
די פאלגנדע חשובע שטעט ליגן אויפן דניעפער: סמאלענסק (רוסלאנד), מאהליוו (בעלארוס), קיעוו (אוקראינע), ניקאפאל (אוקראינע) און כערסאן (אוקראינע).
דער טייך איז לאנג אינגאנצן 2,145 ק"מ, פון וואס געפינט 485 ק"מ אין רוסלאנד, 700 ק"מ אין בעלארוס און 1,095 ק"מ אין אוקראינע.
בייטייכן פונעם דניעפער.
דער דניעפער האט א סך בייטייכן (ביז 32,000) פון וואס 89 זענען טייכן לענגער פון 100 ק"מ. די הויפט פון זיי, גערעכנט פון קוואל אראפ, זענען
די וואסער רעסורסן פונעם דניעפער בעקן באשטייען בכרך 80% פון גאנץ אוקראינע.
אונטער גענעראל אהובה תומר (14טן אקטאבער 1957 - 6טן דעצעמבער 2010) איז געווען א ישראלדיקע פאליציאנטקע. אין 1997 איז זי געווארן באשטימט אויף דער נהריה פאליציי סטאנציע און אזוי איז זי געווארן די ערשטע פרוי אין דער ישראל פאליציי צו קאמאנדירן א סטאנציע. תומר איז געהרגעט געווארן ביי איר אויפגאבע ווערנט דער כרמל וואלדפייער אין 2010.
תומר איז געבוירן אין לעמבערג אין דער אוקראינישער סאוועטישער סאציאליסטישער רעפובליק פונעם סאוועטן פארבאנד (היינט אוקראינע). ביי צוויי יאר האט איר פאמיליע פארלאזט דאס לאנד ארויפגיין אין ישראל (נאך פארזוימען אין פוילן און עסטרייך). תומר איז אויפגעוואקסן אין קריית אתא.
זי האט געדינט אין צה"ל אלס א פאליציאנטקע אין דער צפון קאמאנדע. נאך איר באפרייאונג פון דער מיליטער איז זי צוגעשטאנען צו דער ישראל פאליציי. אין 1997 איז זי באשטימט געווארן קאמאנדיר פון דער נהריה סטאנציע, אזוי איז זי געווארן די ערשטע פרוי צו קאמאנדירן א פאליציי סטאנציע אין דער ישראל פאליציי.
תומר האט געדינט ווי די הויפט פון דער אקציעס אפטיילונג פון דער צפון קאמאנדע פון דער פאליציי, און נאכהער איז זי געווארן וויצע־קאמאנדיר פון דער חיפה סטאנציע. אין 2009 איז תומר באשטימט קאמאנדיר פון דער חיפה סטאנציע, די גרעסטע פאליציי סטאנציע אין ישראל.
כרמל טראגעדיע.
דעם 2טן דעצעמבער 2010, ביי דער באהאנדלונג פון דער כרמל וואלדפייער, איז דער וואגן אין וואס זי איז געפארן אנגעקומען אין א פייער פאסטקע, און זי איז געפערלעך פארוואונדעט געווארן. דעם 6טן דעצעמבער איז זי נפטר געווערן פון אירע וואונדן. ביי איר טויט האט מען זי אויפגעהויבן צו אן אונטער גענעראל.
טאַגאַלאג איז אן אויסטראנעזישע שפראך און איינע פון די הויפט שפראכן וואס מ'רעדט אין די פיליפינען. מער ווי 22 מיליאן מענטשן רעדן טאגאלאג אלס מוטערשפראך.
לכתחילה איז דאס געווען די שפראך פון דעם טאגאלאג פאלק וואס וואוינען אין צענטראלן און דרום לוזאן אינזל, אבער היינט רעדט מען די שפראך אומעטום אין די פיליפינען.
טאגאלאג איז ענלעך צו אינדאנעזיש און מאלייאיש. די שפראך האט אויך קאמפאנענטן פון שפאניש און ענגליש. די שפראך ווערט געשריבן מיטן גלחישן שריפט.
קרעדיט קאנסאלטינג איז א פירמע אדער א פערזאן וואס גיבט זיך אפ מיט ראט איבער וויאזוי צו בויען און/אדער אנהאלטן א גוטן קרעדיט ראטע און/אדער היסטאריע, און מען דארף זיין שטארק געלערנט דערפאר און האבן עקספיעריענס.
עס איז א גרויסע אינדוסטריע אין די ביזנעס וועלט.
-אויב זוכט איר קרעדיט קאונסלינג דאן דרוקט דא
א קרעדיט־ליניע איז וויפיל געלט א באנק אדער אנדערע פינאנציעלע אינסטיטוציע שאצט אייער געשעפט און/אדער ביזנעס אייך אויסצולייגן געלד אין פאל פון נויט, און/אדער ווען עס קומען בטעות אריין צופיל אויסגאבעס קעגן וויפיל געלד איר האט דארטן.
עס איז אבער דא א צווייטער באדייט וואס איז אריינגעפאלן אינעם לעקסיקאן כאטש באמת איז דער נאמען קרעדיט לימיט דאס הייסט וויפיל א קרעדיט קארד פירמע איז אייך גרייט צו פארבארגן
סאַו פּאַולו () איז א שטאָט אין דרום־מזרח בראזיל וואס איז די די סאַמע באוואוינסטע שטאָט אין בראזיל, און אויך די גרעסטע שטאט אינעם דרום האלבקיילעך און די צוועלפטע גרעסטע שטאט אין דער וועלט. די שטאט באדעקט א שטח פון 1,523 ק״מ2, און אין 2009 איז איר באפעלקערונג געווען 11,037,593.
די הויפט פוטבאל גרופעס אין סאו פאולא זענען קארינטיאנס, סאו פאולא און פאלמעראס.
סאו פאולו האט די גרעסטע באפעלקערונג פון יידן אין בראזיל.
סאו פאולו ווערט גערעכנט די ״פינאנציעלע הויפטשטאט פון בראזיל״, ווי די הויפטקווארטיר פון הויפט פירמעס, בענק און פינאנציעלע אנטשטאלטן.
אויפן בילד ווי מען ווארפט איין א געביידע דורך אויפרייס מאטריאל
א באמבע איז א צוזאמענגענומעכץ פון אויפרייס מאטעריאל אריינגעלייגט אין א שאכטל אדער אנדער זאך וואס מען רייסט אויף נוצנדיג א ספעציעלן צינדער.
דאס האט מען ערפינדן בעיקר צו נוצן דורך מיליטער. עס איז אבער אויך דא ציווילע באנוץ פון דעם, בעיקר אויף איינצוווארפן גרויסע געביידעס אויף צו איבערבויען, אדער אויפהאקן גרויסע בערג כדי צו בויען אויף דעם בארג.
אויטאבוסן ווערן געניצט אסאך אויף עפנטליכן טראנספארט
א פֿאָרמיטל אדער פֿארקער־מיטל איז א מאשין אדער אפאראט צו פירן מענטשן אדער סחורה פון איין ארט צו אן אנדערן. פארמיטלען קען ארבעטן אויף דער יבשה, אויף שינעס, אויפן ים, אונטערן ים, אין די לופטן אדער אין דעם קאסמאס. די קראפט וואס פירט דעם פארמיטל קען ווערן א מאטאר, א בעל חי, דער ווינט אדער א שטראם. פארמיטלען וואס האבן א מאטאר ניצן א ברענשטאף (אזוי ווי בענזין) אדער עלעקטריע. די מערסטע פארמיטלען פארן אויף רעדער.
.CH.A.G. איז די ראשי תיבות פון CHASIDIC ACTORS GUILD group
דאס איז א די גרופע פון די מערסט באוואוסטע היימיש חרדישע קאמידיאנס.
געגרינדעט דורך יואלי שטויבער, טבת תשע"א, און ווערט אנגעפירט דורך פייסבוק,
צווישן די חשוב געציילטע גרופע, ווערט אנערקענט סיי די בדחנים אליין, און אויכעט די דירעקטארן פון היימישע שפילן און פארשטעלונגען.
די 'היימישע אקטיארן' איז א פרישע דורכברויך אינעם היינטיגן דור סטאנדארט, וואס געבט דעם היימישן ציבור כשר'ע סחורה מיט ערליכע תוכן און דאס מאקסימום טאלאנט און לאכעדיגע סחורה.
http://www.facebook.com/?ref=logo#!/home.php?sk=group_147337045317406&ap=1
אויפן סאמע אויבנאן פונעם גרופע, איז מערקבאר, די לעצט באקאנטע חסידישע קאמידיאן פיגורן: מענדי פיילין, יואלי לעבאוויטש, מנשה לוסטיג, און נאך, ווי די ליסטע האלט און איין שטייגן, מיטן אריינברענגן דאס ערליך היימישן שטייגער פון אונטערן פורהאנג שפיל, אלץ א רעלעוואנטע זאך, מער און מער.
אגודת ישראל (אגו"י אדער ג') איז א חרדישע ארגאניזאציע געגרינדעט אין קאטאוויץ, פוילן, י"א סיון ה'תרע"ב (1912). דער ציל פון דער ארגאניזאציע איז צו לייזן טאג־טעגלעכע שאלות אין לעבן פונעם יידישן פאלק אין דער גייסט פון תורה און מצווה. אגודת ישראל באשפעטיקט זיך מיט עניינים פון חינוך, כשרות און נאך א סך געביטן, געפירט דורך דער מועצת גדולי התורה (ראַט פון גדולי התורה), וואס איז צוזאמענגעשטעלט פון די חשוב׳ע הרבנים צווישן אירע שטיצער. די אגודה ווערט אידענטיפֿיצירט מיטן צענטראלן טייל פון חרדישן יידנטום איבער דער וועלט. אין ישראל האט די ליטווישע דגל התורה פארטיי זיך צעשיידט פון דער אגודה אין די סוף תש״מ יארן, און היינט רעפרעזענטירט די אגודה אין ישראל מערסטנס דעם חסידישן טייל.
אגודת ישראל היסטאריע.
אגודת ישראל איז געגרינדעט געווארן אין קאטאוויץ י"א סיון ה'תרע"ב (1912) מיטן ציל צו קעמפֿן פאר תורה'דיגער אידישקייט, בעיקר אין פוילן און דייטשלאנד. פריער איז געווען אין פוילן די ארגאניזאציע "אגודת שלומי אמוני ישראל". די אגודת ישראל פארטיי אין פוילן פלעג שטעלן קאנדידאטן סיי פאר'ן סיים (פוילישער פארלאמענט) און סיי פאר די שטאטישע וואלן. פארשטייט זיך אז אגודת ישראל האט געהאט א ליסטע ביי די קהילה-וואלן אין די פארשידענע קהילות. צווישן די אגודת ישראל דעלעגאטן אין סיים זענען געווען אלכסנדער זושיא פרידמאן (מחבר פון דער תורה קוואל), הר"ר מאיר שפירא (לובלינער רב), הר"ר יוסף נחמיה קארניצער (קראקעווער רב) און הר"ר אהרן לעווין (ריישער רב).
צווישן די קריג יארן זענען די פירער פון אגודת ישראל אין לעטלאנד געווען מרדכי דובין און אלחנן ליף.
די פירער פון אגודת ישראל אין ענגלאנד זענען געווען הרב ד"ר שלמה שיינפעלד און הארי גוטמאן.
דער פירער פון אגודת ישראל אין דער שווייץ איז געווען הרב ד"ר שלמה עהרמאן.
נאָך דער צווייטער וועלט מלחמה איז אגודת ישראל אין דייטשלאַנד געווען זייער פאַרנומען מיט העלפֿן דעם "שארית הפליטה". די פירער פון אגודת ישראל אין דעם חלק פון דייטשלאנד אונטער דער יוריסדיקציע פון גרויסבריטאניע זענען געווען הרב ישראל משה אלעווסקי, הרב שלמה זאב צווייגנהאפט און אפרים לאנדאנער. די פירער פון אגודת ישראל אין דעם חלק פון דייטשלאנד אונטער דער יוריסדיקציע פון אמעריקע זענען געווען ה. פאראסול און נ. ברוינפעלד.
היינט צו טאגס פירט אגודת ישראל אן מיט עסקנות פאר פרומע ארטאדאקסישע אידן.
אגודת ישראל פארטיי.
אין זייער קאמף קעגן דעם געדאנק פון ציוניזם, נאך ווען מדינת ישראל איז אויפגעשטעלט געווארן, האט אגודת ישראל געגרינדעט א פאליטישע פארטיי אין איר אויף צו באקעמפן די ציוניסטן אין דער פאליטישער ספערע, אונטערטעניג צו דעם פירערשאפט פון דעם מועצת גדולי התורה וועלכע איז צוזאמן געשטעלט געווארן פון אלע קרייזן חסידישע רבי'ס, ראשי הישיבות און גדולי הרבנים אין ארץ ישראל, פון אירע פירער זענען געווען אדמו"ר בעל אמרי אמת פון גער, אדמו"ר רבי אהרן רוקח פון בעלזא, און דער טשעבינער רב.
היינט צוטאגס, איז שווער צו זאגן אז די אגודה ווערט נאך געפירט מיט די זעלבע השקפה ווי אירע מייסדים האבן געוואלט, זינט די פאקט אז די אגודה איז אויסגעשפראכן קעגן די מדינה, און אז לוחם זיין מיט די ציונים, איז (געווען) א צענטראלע טייל פון אירע פונקציעס, ווערט זעלטן ווען דערמאנט.
אגודת ישראל אין אמעריקע.
לאנגע יארן האט רבי משה שערער געפירט די אמעריקאנער אגודה. היינט איז חיים דוד צוויבל דער עקסעקוטיוו וויצע־פרעזידענט.
די תוספתא איז א זאמלונג פון ברייתות פון די תנאים וואס געפינען זיך נישט אין דער משנה. די תוספתא ווערט צעטיילט אין סדרים און מסכתות אזוי ווי די משנה.
רבי חייא און רבי אושעיא האבן צוזאמענגעשטעלט די תוספתא.
עס איז אריינגעדרוקט אין די ש"ס'ן נאכן רי"ף.
דעם 26סטן מערץ איז דער 85סטער טאג פון יאר (86סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 2801 טעג.
פייערונגען.
8טן אפריל אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר)
רבי אפרים פישל סטריקאווער (ה'תק"ג - י"ז טבת ה'תקפ"ב) איז געווען איינער פון די ערשטע רבי'ס פון חסידים אין קאנגרעס פוילן.
אפרים פישל איז געבוירן צו זיין פאטער ר' יוסף יהודה אריה לייב אין תק"ג. ער איז געווען א תלמיד פונעם רבי'ן ר' בער, רבי אלימלך פון ליזשענסק, רבי לוי יצחק בערדיטשעווער און רבי משה יהודה לייב פון סאסאוו.
ער איז געווארן אן איידעם ביי איינעם פון די נגידים פון ברעזין. זיי האבן געהט צווי קינדער, רבי יעקב ברעזינער און מרת דבורה (איר זיווג שני איז געווען רבי יצחק אייזיק זיכלינער).
אסטראווצע (;) איז א שטאט אין דרום־צענטראל פוילן, 53 ק"מ מזרח פון קעלץ, מיט 74,211 איינוואוינער (2006). איר הויפט אינדוסטריע איז די פאבריקאציע פון אייזן. די שטאט געפינט זיך אין שפיענטאקזשיסקי וואיעוואדעשאפט (זיי 1999), פריער אין דער קעלצער וואיעוואדעשאפט (1975-1998).
אין 1900 האבן געוואוינט אין אסטראווצע 6,146 יידן.
דור ישרים איז אן ארגאניזאציע וואס פירט דורך גענעטישע טעסטס, אויף בחורים און מיידלעך, צו זען צי די קינדער וואס זיי וועלן געבערן וועלן נישט ליידן פון גענעטישע קראנקייטן.
געגרינדעט דורך א קרית יואל איד, ר' יוסף עקשטייין, וואס האט געהאט 9 קראנקע קינדער און האט געפענט די ארגאניזאציע אז אנדערע זאלן נישט דורך גיין די ביטערע שיקזאל.
הרב יחזקאל הלוי האַלשטאק (ה'תרמ"ה - י' טבת ה'תש"ג) איז געווען אב"ד פון אסטראווצע, פוילן, און א רבי פון חסידים.
רבי יחזקאל איז געבוירן אין תרמ"ה צו זיין פאטער רבי מאיר יחיאל האלשטאק, דער אסטראווצער רב. ער האט געלערנט ביי זיין פאטער, וואס האט אים מחנך געווען צו יראת שמים אויפן חסידישן נוסח. ער האט אנטוויקלט א גרויס חשק צו לערנען תורה, מיט אויסעגעוויינלעכע אהבת הבריות.
צו אכצן יאר האט רבי יחזקאל חתונה געהאט מיט מרת ביילא מירל, די טאכטער פונעם מעליצער רבי'ן, רבי נפתלי הורוויץ. זעקס יאר איז ער געבליבן אין מעליץ על התורה ועל העבודה.
אין תרס"ט האט רבי יחזקאל אויפגענומען דאס רבנות פון אינאוולאדז, נישט ווייט פון סאכאטשאוו, פוילן. נאך צען יאר (אין תרע"ט) איז ער באשטימט געווארן שטאטס רב פון נאשעלסק, א גרעסער שטעטל. י"ט אדר תרפ"ח איז נפטר געווארן זיין פאטער רבי מאיר יחיאל. אלס דער איינציגער זון, האט די אסטראווצער קהילה גערופן אים ממלא מקום זיין זיין פאטערס ארט. זיין פאטערס חסידים האבן מקבל מרות געווען פון אים און ער האט איבערגענומען די רעביסטעווע, און נאך חסידים זענען געפארן צו אים.
רבי יחזקאל האט אויפגעשטעלט די ישיבה "בית מאיר" אויף זיין פאטערס נאמען, מיט בערך הונדערט תלמידים.
רבי יחזקאל האט זיך אריינגעלאזט אין דער ארבעט פון מסדר זיין די חידושי תורה פון זיין פאטער.
דעלאַטין () איז א שטעטל אויפן פרוט טייך אין נאדווארנער ראיאן, אוקראינע, 101 ק"מ מערב פון טשערנאוויץ. פון 1772 ביז 1918 איז דער געגנט געווען אין מזרח גאליציע.
אין דעם 15טן יארהונדערט איז דעלאטין, מיט גאנץ רויטער רוטעניע, געווארן א טייל פון פוילן. אין 1772 האט עסטרייך גענומען דעם גאנצן ראיאן פון פוילן און געגעבן אים דעם נאמען גאליציע. נאכן ערשטן וועלט קריג איז דעלאטין אריין אין דער צווייטער פוילישער רעפובליק. דעלאטין איז איינגענומען דורך דער רויטער ארמיי סעפטעמבער 1939, אין אנהייב פונעם צווייטן וועלט קריג.
די דייטשן זענען אריינגעקומען אין יאנואר 1941 און אריינגשטעלט אלע יודן אין וואלד, און במשך דריי טעג האבן זיי אלע אויסגעשאסן הי"ד. אן אלטיטשקע פארציילט דארט אז זי האט נאך אלץ שלאפלאזע נעכט ווען די דערמאנט זיך די יאמערליכע קולות וואס מ'האט ארויסגעהערט פון וואלד במשך יענע ביטערע טעג, און די קולות פון די שיסערייען ה"י.
די סאוועטן האבן געשטעלט דאס שטעטל אין דער אוקראינישער סאוועטן רעפובליק. היינט איז דעלאטין אין אוקראינע.
דעלאטין איז געווען פאר דעם קריג אן עיר ואם בישראל, ווי די ארגאניזאציע אבותינו (וואס גיט זיך אפ מיט איבערבויען בתי חיים אין אייראפע) איז מעיד, איז דאס די צווייט גרעסטע בית החיים וואס זיי האבן דערווייל געזען מיט אזוי פיל אידישע קברים, ווי צווישען אנדערע ליגט דארט רבי נחום מרדכי פרידמאן, א רעכטער אייניקל פועם רוזשינער זי"ע, וואס דאס ווארפט א שטיקל בילד וואס פארא חשוב אידיש שטעטל דאס איז געווען בעפארן קריג.
דאס שטעטל דעלאטין געפינט זיך אויף א בארג, וואס איז גאנץ לופטיג אין די זומער חדשים וואס אחוץ די אידן וואס האבן געוואוינט דארט א גאנץ יאר, פלעגט דאס ארויסברענגען אידישע משפחות פארוויילן דארט אין דעם זומער.
עס האט זיך געפונען אין דעלאטין אסאך קלויזן פון פארשידענע קרייזן, אבער רוב רובו פון שטעטל זענען געווען זידיטשויווער חסידים, ממילא האבן זיי אויפגענומען פארן שטאטס רב רבי נפתלי עהרליך, וואס ער איז געווען אן אייניקל פונעם עטרת צבי, און ער האט געדינט אלס שטאטס רב פאר כמעט א יובל יארן ביז ממש דעם ביטערן חורבן.
דער דעלאטינער רב זצ"ל איז נסתלק געווארן ה' שבט תש"א, אבער עס איז שוין גרויסע צרות דאן אין שטעטל, האבן די חברה קדישא געמוזט אים באהאלטן אין ביה"ח אינמיטן דער נאכט אין די פינסטערניש, ווי די ימ"ש זאלן נישט מערקן וואס קימט פאר, ווי אויך איז אנוועזענד געווען זיין זון הרה"צ שלמה יעקב זצ"ל, וואס איז צוריקגעקומען נאכן קריג לייגן אן אנדענק פארן גרויסן פאטער, אבער האט זיך בשום אופן נישט געקענט דערמאנען דעם גענויעם מקום מנוחתו.
דעלאטין איז ווי אלע גרעסערע שטעטלעך פארן קריג אנגעהויבן אריינבלאזן פרייע ווינטן, אבער דער רב איז געשטאנען פעלזן פעסט און געקריגט מיט זיי טריט און שריט.
היינט צוטאג איז ליידער נישט געבליבן קיין זכר פון אידישקייט אין שטעטל, אחוץ דער גרויסער אידישער בית החיים ווי אויבן דערמאנט, און א פלא אז די דייטשן האבן דאס נישט חרוב געמאכט.
בערל נחום לינדנבערג פון ארץ ישראל, א יליד דעלאטין און א תלמיד פונעם רב'ס ישיבה אין דעלאטין, איז אהין געפארן מיט יארן צוריק, און פרובירט צו טרעפן עפעס איבערבלעבענישן פון אמאל, און באוויינט ביטער וואס פאר א חורבן ער האט דארט געפונען. זיין זון ווילי לינדווער, א פילם פראדוצירער, איז מיטגעפארן און דאן פארפאסט דעם פילם "צוריק אין מיין שטעטל דעלאטין" ("Return to My Shtetl Delatyn") ווי ער האט פארקויפט הונדערעטער עקזעמפלארן ביז עס איז אויסגעגאנגען.
אין תחילת תש"ך יארן איז פארגעקומען א גרויסע קאנווענטשן פון ילידי דעלאטין, איבערשמועסן זכרונות פון אמאל און זיך ווידער צוזאמענגעקומען, אבער דאס האט זיך נישט אויסגעארבעט.
עס געפונען זיך היינט איבער דער וועלט פילע אייניקלעך פון אידן וואס האבן געוואוינט אין דעלאטין, ווי אויך פונעם רב איז געבליבן אסאך אייניקלעך, פון זיין זון הרה"ק ר' לייבוש פון בערעגסאז זצ"ל איז איבערגעבליבן איין מיידל מרת עטל מערמעלשטיין ע"ה וואס האט וואונדערלעך איבערגעלעבט דעם קריג און דערנאך אויפגעשטעלט א משפחה לשם ולתפארת, און זיין טאכטער הרבנית שרה חנה ראטענבערג איז שוין ארויסגעקומען פארן קריג און זיך באזעצט אין דעם בראנקס צוזאמען מיט איר מאן רבי פנחס שלום מקאסאן זצ"ל.
היינט צו טאגס איז דא א קהלה אין דעם ספרינג וואלי געגנט אין ניו יארק מיט'ן נאמען 'דעלאטין' וואו עס פירט אן די קהלה אן אייניקל פון דעם אויבן דערמאנטער עטל מערמעלשטיין ע"ה הרב חיים נחום מערמעלשטיין.
פאן פון דער רויטער ארמיי
די רויטע ארמיי (; PKKA; ארבעטער־פויערים רויטע ארמיי) איז געווען די ארמיי פונעם סאוועטן פארבאנד, און די גרעסטע ארמיי אין דער וועלטס געשיכטע. אין 1946 איז זי געווארן די "סאוועטן ארמיי".
די רויטע ארמיי איז אויפגעשטעלט דורך דער קאמוניסטישער פארטיי אונטער טראצקי נאך דער אקטאבער רעוואלוציע אין 1917, ביי דעם רוסישן ברידערקריג, צו קעמפן קעגן דער "ווייסער ארמיי".
קאַלציום איז דער כעמישער עלעמענט פון דער משפּחה פון אַלקאַלי-ערד מעטאַלן, מיט סימבאל Ca און אטאם נומער 20.
אלס א גרופּע צוויי מעטאל ווי בעריליום און מאַגנעזיום זענען עס פאראן נאר צוויי עלעקטראנען אין זיין אויסערן עלעקטראן שאל ארביטאל וואס איז אין דעם דאזיגן פאל "4s2" אלס די עלעקטראנען-קאנפיגוראציע. כדי צו שאפן אן ענערגעטיש שטאבילן צושטאנד, וועט קאלציום גרינג פארלירן די "4s2" עלעקטראנען אין א סאך כעמישע רעאקציעס.
קאלציום איז א ווייכער אלקאלי־ערד מעטאל און זיין קאליר איז גרוי. קאלציום פלאקערט אין א געל־רויטן פֿלאם. ווען קאלציום איז אפן אין דער לופט ווערט ער ארומגעהילט אין Ca3N2. קאלציום רעאגירט מיט וואסער אויסשיילנדיג וואסערשטאף און שאפט קאלציום הידראקסיד (אפגעלאשענער ליים) (2(Ca(OH).
א סאך קאלציום זאלצן זענען גוט באקאנטע מאטעריאלן וואס מען ניצט אינעם טאג־טעגלעכן לעבן: קרייד (פאר מארקירן), גיפס (פארשוועבלטער קאלציום), קאלכשטיין (קאלציום קארבאנאט) און (נישט־געלעשטער) קאלך (קאלציום אקסיד).
נעאָן האט נישט קיין קאליר.
נעאָן (ענגליש: "Neon") איז דער נישט-מעטאלישער כעמישער עלעמענט מיט סימבאָל Ne און אטאמישן נומער 10. נעאָן איז אַן איידעלער גאַז. נעאָן קען שאַפֿן אַ פארבינדוננג מיט פלואָר אין דער לאַבאָראַטאָריע. ניט זיכער אַז נעאָן שאפט פארבינדונגען אין נאַטור, אָבער עטלעכע זאָגן סאַגדזשעס אַז דאָס קען זייַן אמת. נעאָן איז יוזשאַוואַלי אין דער פאָרעם פון גאַז אַטאָמאַרי. נעאָן רער ערד ס אַטמאָספער און איז איינער פּאַרטאַקאַל פון 65,000. נעאָן ציבעלע איז פול מיט אַן ינערט גאַז רערנ - ליניע, וואָס ענדס אין צוויי ילעקטראָודז. ווען די ינדוסט וואָולטידזש צווישן צוויי ילעקטראָודז איז הויך גענוג, די גאַז הייבט צו שייַנען אַ קוואַליטעט קאָלירן. די ערשט שפּאַנונג פארלאנגט איז לעפיערעך הויך, אָבער ווען עס אַרבעט, נעאָן ציבעלע קאַנסומז ווייניקער ענערגיע, ינקאַנדעססענט לעפיערעך נאָרמאַל. רעד פֿאַרב - נעאָן מאַראַנץ נעאָן באַלבז עמיץ - לאַנג געניצט אין פּריפּערינג די אַדווערטייזמאַנט צייכנס. דער נאָמען "נעאן" איז א מאל געניצט צו באַשרייַבן די דזשאַנעריק פאָרעם פלאָרעסאַנט באַלבז ווען אין פאַקט, פילע אנדערע גאַסיז געניצט אין מאַנופאַקטורינג די באַלבז אַרויסלאָזן ליכט פון פאַרשידענע פארבן.
כלאר (פון גריכיש χλωρóς "העל גרין") איז דער כעמישער עלעמענט מיט סימבאל Cl און אטאם נומער 17. ער איז א האלאגען. אונטער סטאנדארד צימער סביבות עקזיסטירט כלאר אין א צווייאטאמיקער (ענגליש: "diatomic", דײַטש: "zweiatomig") פארעם אלס א גאז, דאס הייסט צוויי כלאר אטאמען זענען צוזאמען קאוואלענטגעבונדן. דאס איז אפט געשריבן מיט דעם סימבאל "Cl2". בראשית האט דער דייטשער/שוועדישער כעמיקער קארל ווילהעלם שעלע איזאלירט דעם עלעמענט אין דער גאז פארעם אבער ער האט געטראכט אז דאס וואלט זיין א מישונג פון פארשידענע עלעמענטען. נאר שפעטער האט דער ענגלישער כעמיקער סיר האמפרי דייווי דעם גאז צום ערשטן מאל געגעבן דעם נאמען "Chlorine" (יידיש: "כלאר") אלס אן איינציקער עלעמענט.
כלאר קען מען שמעקן אין א קאנצענטראציע פון ppm 3.5 (דרייַ און אַ האַלב טיילן אין אַ מיליאָן).
אז א כלאר אטאם באקומט נאך אן עלעקטראן הייסט עס דאן א כלאריד יאן אדער אניאן וואס האט דעם סימבאל "-Cl". דאס קען מען מעסטן אין א פרעפאראט אדער מישונג מיט כלארימעטרישער טיטראַציע.
יאָד () איז דער כעמישער עלעמענט מיט כעמישן סימבאָל I און אטאם נומער 53. יאד איז א האלאגען.
יאָד ווערט געניצט הייַנט בעיקר אין מעדיצין און פאָטאָגראַפיע.
קוועקזילבער איז דער כעמישער עלעמענט מיט סימבאל Hg (Hydrarg'"yros,"פליסיג זילבער") און אטאם נומער 80. עס איז אן איבערגאנג מעטאל.
קוועקזילבער איז דער איינציגער מעטאל וואס איז פליסיג ביי נארמאלע טעמפעראטור און דרוק. קוועקזילבער האט א פרירפונקט -38.83 °C און א קאכפונקט 356.73 °C.
קוועקזילבער איז שוין געווען באוואוסט אין אוראלטע צייטן צו אינידיער און כינעזער, און מען האט אים געטראפן אין עגיפטישע קברים פון בערך 1500 פאר דער ציווילער רעכענונג. אינעם 5טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג האט מען געניצט קוועקזילבער צו מאכן געשמעלצן מיט אנדערע מעטאלן. אין אוראלט גריכנלאנד האט מען געניצט קוועקזילבער אין געשמירעכצן און די רוימער האבן אים געניצט אין קאסמעטיק און צו מאכן גרינגער שמערצן פון וואקסענדיקע ציין ביי קינדער. די אלכעמיקער האבן געמיינט אז מען קען פארהארטעוון קוועקזילבער צו ווערן גאלד.
דאס חשיבות פון קוועקזילבער איז געפאלן אין דעם ערשטן יארהונדערט ווען דער גריכישער דאקטער גאלען איז דערגאנגען אז ער איז גיפטיק.
ליידער, אינעם צענטן יארהונדערט האט דער מוסולמענישער דאקטער אל ראזי, דער פארפאסער פונעם ערשטן בוך אין היסטאריע אויף קינדער מעדיצין, האט אנגעהויבן ניצן קוועקזילבער גורם זיין שילשול. ער האט פרובירט מיט א מאלפע וואס האט געגעסן קוועקזילבער און האט נישט געוויזן קיין סימן פון ווערן פארסמט.
מאַגנעזיום () איז אַ כעמישער עלעמענט מיט סימבאָל Mg און אטאם נומער 12. ער איז אן אַלקאַלי-ערד מעטאַל.
אלס א גרופּע צוויי מעטאל ווי בעריליום און קאלציום זענען עס פאראן נאר צוויי עלעקטראנען אין זיין אויסערן עלעקטראן שאל ארביטאל וואס איז אין דעם דאזיגן פאל "3s2" אלס דער עלעקטראנען-קאנפיגוראציע. כדי צו שאפן אן ענערגיע־שטאבילן צושטאנד, וועט מאַגנעזיום גרינג פארלירן די "3s2" עלעקטראנען אין א סאך כעמישע רעאקציעס.
מאַגנעזיום איז נייטיק פֿאַרן געהעריקן פונקציאנירן פון דעם גוף. מ'דארף אים פאר דעם אנטוויקלן און פונקציאנירן פון די ביינער און מוסקלען. מאַגנעזיום ווערט געפונען אין פיש, מילך פראדוקטן, דאר פלייש, גאנצע קערלעך און ￼￼גרינס￼￼.￼
באַריום (Barium) איז אַ כעמישער עלעמענט פון דער משפּחה פון אַלקאַלי-ערד מעטאַלן מיט סימבאָל Ba און אטאם נומער 56.
באריום איז א זילבערנער מעטאל וואס גאנץ גרינג ווערט שווארץ. אין דער לופט ווערט באריום צו ערשט שווארץ און דערנאך ווייס, ווען ער רעאגירט מיט זויערשטאף אין דער לופט און ווערט באריום אקסיד.
ס'איז שווער צו פּראָדוצירן עס אין זייַן ריינע פאָרעם.
קאַליום (ענגליש: "Potassium", ניילאַטיין: "Kalium") איז א כעמישער עלעמענט פון דער משפּחה פון אַלקאַלי מעטאַלן מיט סימבאל K און אטאם נומער 19.
מעטאלישער קאליום רעאגירט שטארק און מ'דארף אים האלטן אין בוימל. ווען קאליום רירט און וואסער הייבט ער אן צו ברענען. מען טאר נישט אנטאפן קאליום מיט די נאקעטע הענט. אלס א גרופּע איינס מעטאל ווי ליטיום און נאטריום איז עס פאראן נאר איין עלעקטראן אין זיין אויסערן עלעקטראן שאל ארביטאל וואס איז אין דעם דאזיגן פאל "4s1" אלס די עלעקטראנען-קאנפיגוראציע. כדי צו שאפן אן ענערגיע־שטאבילן צושטאנד, וועט קאליום גרינג פארלירן דעם "4s1" עלעקטראן אין א סאך כעמישע רעאקציעס.
נאַנאַש () איז א שטעטל אין היידו־ביהאר מעדזשע, אונגארן.
נאנאש באדעקט א שטח פון 259.62 קוואדראט ק"מ און האט א באפעלקערונג פון 17,498 (2009).
בשעה טובה איז א וואכן צייטונג ערשיינט אין ארץ ישראל אויף העברעאיש.
ס'איז זייער לטובת די חרדים מתנחלים און קאבאליסטן.
עס פלגעט אמאל הייסן השבוע אבער האט הרב מרדכי צוקערמאן איר צוגעמאכט און געפענט אונטער אן אנדער נאמען.
דאָס צינק (Zinc) איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל Zn און אַטאַם נומער 30. ער איז אן איבערגאנג מעטאל.
מעש איז א געשמעלץ פון צינק און קופער, וואס ווערט שוין גענוצט דריי טויזנט יאר.
טעאָריע פֿון משמעותדיקײַט איז אַ צװײַג פֿון מאַטעמאַטיק, װאָס אַנאַלאַזירט, אױף אַ מאַטעמאַטישן אױפֿן, סײַ װאָסערע נישט זיכערדיקע פֿענאָמען. למשל, װאָס איז די משמעותדיקײַט פֿון װאַרפֿן אַ װערפֿל (die) און זאָל אַרױסקומען זעקס-זעקס.
די טעאָריע װערט אַ סך גענוצט אין סטאַטיסטיק און אין עקאָנאָמיק.
ס'איז אנגענומען אז די טעאריע פון משמעותדיקייט האט זיך אנגעהויבן אין 1654. אין יענעם יאר האט זיך אנגעפירט א קארעספאנדענץ צווישן פיער דע פערמא און בלייז פאסקאל, ארום די וועגן צו רעכענען די משמעותדיקייט אין געוויסע מזל־שפילן. די נאכפאלגנדיקע טריט האט געמאכט כריסטיאן הויגנס,
ראַדיום (Radium) איז אַ ראַדיאָאַקטיווער כעמישער עלעמענט פון דער פאמיליע פון אַלקאַלי-ערד מעטאַלן, מיט כעמישן סימבאָל Ra און אטאם נומער 88.
פיער און מארי קירי האבן אנטפלעקט ראדיום ווען זיי האבן אנאליזירט אוראניום ארץ.
געטעבארג (), מיט א באפעלקערונג פון 507,330, איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין שוועדן. געטעבארג איז א וויכטיגער טראנספארט קנופ אין שװעדן.
געטעבארג איז געגרינדעט געווארן אין 1621.
בראָם איז אַ כעמישער עלעמענט מיט כעמישן סימבאָל Br און אטאם נומער 35. ער איז א האלאגען.
בראם איז א רויט־ברוינע פליסיקייט. (אחוץ בראם איז נאר פאראן איין כעמישער עלעמענט, קוועקזילבער, וואס איז פליסיק ביי שטוב טעמפעראטורן.)
צוליב דער שטארקער כעמישער רעאקציע האלט מען בראם אין גלעזערנע פלעשער.
סעלעניום (Selenium) איז דער כעמישער עלעמענט מיט כעמישן סימבאָל Se און אטאם נומער 34. ער איז א נישט-מעטאל, ענלעך כעמיש צו שוועבל און טעלור.
סעלעניום איז אַ וויכטיקער באשטאנדטייל אין פאטאעלעקטרישע צעלן.
נטרונא איז אן ארגאניזאציע וואס געבט זיך אפ מיטן פארשפרייטן, בעיקר פאר די גוים, אז נישט אלע אידן האלטן פון דער מדינה. זי ווערט אנגעפירט דורך ר' יושע כ"ץ פון וויליאמסבורג און פינאנצירט דורך סאטמארער נגידים און אינגעלייט וואס וואוינען בעיקר אין וויליאמסבורג.
נטרונא איז אקטיוו בעיקר אין א וועבזייטל Jews Against Zionism ("אידן קעגן ציוניזם") אדער אונטער זייער אנדער דאמיין נאמען "תורה טרו זשאוס" (תורה טרייע אידן Torah True Jews) געגרינדעט און אויסגעהאלטן דורך סאטמאר מיטן ציל צו לערנען און פארשפרייטן אויף די גארער וועלט די שיטה פון סאטמארער רב רבי יואל טייטלבוים.
זיי טוען אויך פארשפרייטן צעטליך און קונטרסים ווי אויך האבן זיי א גרויסע טייל און די גרויסע פראטעסטן וואס איז אפגעהאלטן געווארן דורך סאטמאר און אמעריקא און ווי אויך אין אייראפע.
זיי האבן אויך א האטליין טעלעפאן וואו מ'קען הערן נייעס און דרשות בנוגע ציונות.
אופסאַלאַ () איז די פערטע גרעסטע שטאט אין שוועדן, מיט א באפעלקערונג פון 144,839. אופסאלא אוניווערסיטעט איז דער עלטסטער אוניווערסיטעט אין סקאנדינאוויע.
אופסאלא אוניווערסיטעט איז געווידמעט געווארן אין 1477, און איז דער עלטסטער אוניווערסיטעט היינט אין סקאנדינאוויע. דער אוניווערסיטעט האלט א ספעציעלן ארט אין די וויסנשאפט און קונסט לעבן אין שוועדן. צווישן די אויסגעצייכענטע וויסנשאפטלער דארט ווערן גערעכנט דער אסטראנאם און פיזיקער אנדערס צעלזיוס, אויף וועמענס נאמען ווערט גערופן די סיסטעם פון צעלזיוס גראד וואס ער האט פארגעשטעלט, קארל פאן לינע, גרינדער פון טאקסאנאמיע, און דער פיזיקער אנדערס יאנאס אנגסטרעם גרינדער פון ספעקטראסקאפיע. נאבעל פריז געווינער שליסן איין נתן סודערבלום געווינער פונעם נאבעל שלום פריז פאר 1930 און סוואנטע אויגוסט ארהעניוס, געווינער פונעם נאבעל פריז פאר כעמיע אין 1903.
דער חידקל טייך, איז איינע פון די גרויסע און וויכטיקע טייכן, אין מיטעלן מזרח. די טייך הויבט זיך אן אין מזרח טערקיי, און פליסט דורך איראק, צוזאמען מיט די פרת, ביז ווי זיי טרעפן זיך און פארמירן די שאט על אראב טייך, וואס פאלט אריין אין פערסישער איינגאס.
די טייך האט אנגענומען א וויכטיקע שטעלונג אין די אור אלטע תקופות, אין די תורה ווערט די חידקל דערמאנט אלס איינע פון די פיר טייכן אין גן עדן.
די טייך פאנגט זיך אן אין דרום מזרח טערקיי, ביי די טאורוס בערג, און די טייך לויפט אין דרום מזרח ריכטונג, פון טערקיי ביז די גרעניץ מיט סיריע, די טייך איז די גרעניץ צווישן די צוויי לענדער פאר 30 קילאמעטער, ווי דערנאך גייט די טייך אריבער אין איראק, ווי מערערע קליינע טייכן פאלן אריין אין חידקל. נאך באגדאד ווערט די טייך צעטיילט אין א דעלטא, און גייט אריבער אין זומפיקע געגנטער און קאנאלן, ביז די חידקל טרעפט זיך מיט די פרת אין דרום איראק, וואס פארמירט אינאיינעם די שאט על אראב.
די לענג פון טייך איז 1,740 קילאמעטער לאנג, און זיין דרענאזש בעקן איז 166,000 קוואדראט קילאמעטער.
קריסטאַל פון 99.999% ריין גאַליום
גאַליום ("Gallium") איז אַ כעמישער עלעמענט מיט סימבאָל Ga און אטאם נומער 31. גאַליום ווערט געניצט צו מאכן טערמאמעטערס צו מעסטן הויכע טעמפּעראַטורעס, אזוי ווי זיין שמעלצפונקט איז גאנץ נידעריג (29.8 °C).
דער קריסטאַל גאַליום אַרסעניד (GaAs) ווערט געניצט אין עלעקטראָנישע קאמפאנענטן.
מאדעלינג איז באמת ביים אלוועלטליכן גויאישער וועלט אויסגעשטעלט אויף א שטייגער וואס איז ווייט פון ערליך יודישע באנוץ און פירונג, דאך איז אין די לעצטע יארן געווארן איינגעפירט ביים היימישער ציבור די 'מאדעלינג' באשעפטיגונג, זייענדיג היבש אנדערש פון די אלוועלטליכע כללים, און אנדערש מיט כמעט אלעס, אויסער דאס עיקר ציל, פארשטעלן דעם מאדעל און אדווערטייזמענט וואס מען צילט.
אנדערש ביים גוי, ווי פארקערט פון צניעות איז די דגוש, וואס דארף צו ציען דאס באפעלקערונג, איז ביים יודישער שטייגער פון מאדעלינג, [גענוי ווי ביי הומאר, אז נאטורליכע קאמעדישע ווערטלעך זענען די ריינע ווערטלעך וואס ווערן גענוצט צו מאכן לאכן, אזוי אויך] איז דער 'מאדעלינג פערזאן' א קאמידיער אדער אקטיאר, וואס מיט זיין באקאנטן פנים, ציט עס דעם ציבור אדווערטייזמענט קוקער, ספעציעל ביים זען זייער ארבעט מיטן אויסנוצן זייער טאלאנט פון אהערשטעלן א גוטן ארבעט פארן ציל פונעם אדווערטייזמענט.
שלום כ"ץ (נפ' תשמ"ב) איז געווען פאררעכנט צווישן די בעסטע חזנים אין דער תקופה פון נאכ'ן קריג.
שלום כ"ץ איז געבוירן אין גרויסווארדיין, אונגארן, אין יאר תרע"ט. ביי די זיבן יאר אלט האט ער שוין אנגעהויבן צו זינגען אין א כאר.
ער איז אויפגענומען צו זיין חזן אין קעשענעוו, בעסאראביע, און ער האט דארט געדינט אלס נשיא פון דער אגודת חזני בעסאראביע.
ער האט איבערגעלעבט די צווייטע וועלט מלחמה און דערנאך איז ער געווארן הויפט חזן אין דער אחוה שול אין בוקארעסט.
ער האט אויפגעטרעטן אויף קאנצערטן אין גאנץ אייראפע, און איז געווען זייער פאפולער.
שפעטער האט מען אים גערופן קיין אמעריקע צו זיין הויפט חזן אינעם בית הכנסת בית שלום דער גרעסטער שוהל אין וואשינגטאן די סי.
אין 1950 האט ער באזוכט אין ארץ ישראל און ער האט אפגעהאלטן קאנצערטן איבער דער גאנצער מדינה.
ער איז נפטר געווארן אין יאר תשמ"ב און ער האט איבערגעלאזט אסאך פון זיינע שיינע שטיקלעך רעקארדירט פון וואס מ'קען הערן זיין שיינע שטארקע שטימע.
ער ווערט פאררעכנט אלס איינע פון די לעצטע פון די "גאלדן עידזש" חזנים.
מרדכי הערשמאן (ה'תרמ"ח - ב' שבט ה'תש"א) איז געווען פון די גרויסע חזנים אין דער צייט פונעם מלך החזנים יאסעלע ראזענבלאט, און ער האט קאנקוריט אויפן קרוין אבער יאסעלע האט עס געווינען צוליב זיינע פילע אייגנארטיגע מעלות.
הערשמאן איז געבוירן אין יאר תרמ"ח, אין דער שטאט טשערניכאוו (וואהלין). אלס קינד האט ער שוין געזונגען אין דעם כאר פון די בארימטע חזנים ר' זיידל ראוונער, שמאי מרגליות, ניסי בעלזער און מאיר פיסאק.
ביי די אכצן יאר האט ער געמוזט איינרוקן אין מיליטער, און זייענדיג אין שטאט קרעמענטשאג, האט דער באוואוסטער קרעמענטשאגער חזן דוד רויטמאן דערהערט ווי שיין ער זינגט האט ער ערלעדיגט אז מ'זאל אים באפרייען, און ער איז דארט געבליבן זינגען אין דעם כאר פון חזן שלמה ראוויץ.
ער איז נפטר געווארן ב' שבט תש"א אין בלויזן עלטער פון דריי און פופציג יאר אלט.
אין תרע"ג איז הערשמאן ערוויילט געווארן אלס חזן פון ווילנא, אין א פארמעסט פון פינף און צוואנציג בארימטע חזנים.
ער איז געווען דארט חזן זיבן יאר, ביז אין יאר תר"פ איז ער געקומען קיין אמעריקע. און ער האט פארנומען די שטעלע אינעם טעמפל בעט-על אין בארא פארק, ניו יארק.
די באציאונגען צווישן אים און די אנדערע חזנים זענען נישט געווען אזוי אמבעסטן, בפרט מיטן בארימטן חזן ר' יאסעלע ראזענבלאט. אבער ווען ר' יאסעלע איז טראגיש אומגעקומען אין ארץ ישראל אין יאר תרצ"ג, האט ער געזאגט דעם קל מלא רחמים אויפן קבר צוזאמען מיטן חזן זבולון קווארטין.
חזן הערשמאן האט איבערגעלאזט א אוצר מיט שטיקלעך, ווי אויך איז ער בארימט מיט זיין געשמאקן אראפזינגען שיינע אלטע אידישע לידער.
סיליציום איז א כעמישער עלעמענט מיט כעמישן סימבאל Si און אטאם נומער 14. סיליציום איז א האלבמעטאל.
סיליציום איז דער אכטסטער מערסטער אנוועזנדער עלעמענט אין דעם אוניווערס, און דער צווייטער מערסטער אין דער ערד'ס סקארע, פון וואס ער פארנעמט 27.7 פראצענט. אין זאמד געפינען זיך סיליציום אטאמען, און פון זאמד מאכט מען גלאז.
אמאליגע אידישע לידער איז אן אלבאם וואס אנטהאלט זעכציג אידישע לידער געזונגען דורך בארימטע חזנים פונעם פריערדיגן דור. ס'איז ערשינען דורכן אנשטאלט פארן ארויסגעבן אור-אלטע חזנישע לידער (מכון להוצאת שירי חזנים עתיקים) נאך חנוכה תשע"א.
בייגעלייגט דערצו איז א ביכל אין וואס זענען אפגעשריבן אלע לידער, וואס אזוי פארשטייט מען די ווערטער וואס מ'האט נישט פארשטאנען ביז היינט.
דער אלבאם האט דריי דיסקן מיט די פאלגנדע לידער.
ביי דער צווייטער אויפלאגע כסלו תשע"ד, האבן זיי אלעס געדרוקט אין איין א mp3 פארמאט.
דוד רויטמאן (ה'תרמ"ד - ה'תש"ג) איז געווען א חזן און א קאמפאזיטאר. ער איז געווען פון די גרויסע חזנים אין די צייטן פון יאסעלע ראזנבלאט, קווארטין און הערשמאן.
החזן דוד רויטמאן איז געבוירן אין תרמ"ד אין דרעזינקע, פאדאליע. ווען ער איז געווען אלט 12 יאר פלעגן די יונגלעך דאווענען קבלת שבת צוזאמען יעדן פרייטיג צונאכט, און דער יונגער רויטמאן איז געווען דער חזן.
ביי די אכצן יאר האט מען אויפגענומען רויטמאן צו ווערן חזן אין דער שטאט יעליזאבעטגראד (היינט קיראווגראד). אין תרס"ט איז ער געווארן הויפט חזן אין ווילנע, אן אמט וואס ער האט געהאלטן פיר יאר. נאכדעם איז ער געווארן חזן אין פעטערבורג. ווען די רעוואלוציע האט אויסגעבראכן אין רוסלאנד אין 1917 האט זיך רויטמאן געצויגן קיין אדעס, וואו ער האט אויפגעשטעלט א שולע פאר יודישער מוזיק. ער האט געזונגען אין דער קאפעלע פון זיידל ראוונער.
אין תרפ"א האט ער אימיגרירט צו די פאראייניגטע שטאטן. אין תרפ"א האט ער אנגעהויבן דאווענען אין דער סלאנימער שול. פון תרפ"ד ביז זיין פטירה איז ער געווען חזן אין ק"ק שערי צדק אין מאנהעטן, ניו יארק.
ער איז געווען א טענאר, באוואוסט מיט זיין אייגנארטיגער גאנג אין חזנות, מיט א בענקשאפט וגעגועים טוט ער "אויסקוועטשן" יעדעס שטיקל.
צוויי פון זיינע גאר באוואוסטע שטיקלעך, "קול ברמה" און "אשמנו מכל עם", זענען געזונגען געווארן דורך יאסעלע און ער האט אים גערופן צו דין תורה דערפאר.
רויטמאן איז נפטר געווארן אין תש"ג אין ניו יארק. אויף זיין ארט אין ק"ק שערי צדק האט מען אויפגענומען משה גענטשאף.
יעקב מיכאַילאָװיטש גאָרדין (1טן מיי 1853 - 11טן יוני 1909) איז געװען א ײדישער־אמעריקאנער דראמאטורג, געבוירן אין רוסלאנד.
ער איז בעיקר באַרימט געװאָרן דורך זײנע פּיעסעס, אָבער ער האָט אױך געשריבן אַ סך ביכער.
יונגע יאָרן.
ער איז געבױרן געװאָרן אין דער שטאָט מירגאָראָד, רוסלענדישע אימפעריע (היינט אוקראַיִנע).
אײדער ער איז אָנגעקומען קײן ניו־יאָרק, אַמעריקע,אין 1891, האָט ער געאַרבעט װי אַ פּױער, אַ זשורנאַליסט, אַ מאַטראָס און נאָך װי אַן אַקטיאָר.
װערק.
ער האָט געשריבן כּמעט 70 פּיעסעס.
זײן ערשטע װערק, װאָס האָט זיך געהײסט "סיביר", איז דערשינען אין יאָר 1891.
זײן ערשטע גרױסע הצלחה איז אָבער געװען "דער ײִדישער קעניג ליר", לױט שעקספּיר, װעלכע איז דערשינען אין 1893.
לױט דער "קעמברידזש היסטאָריע פֿון ענגלישער און אַמעריקאַנישער ליטעראַטור", די גרעסטע פֿון זײנע פּיעסעס זענען "מירעלע אפֿרת" (1898), "גאָט, מענטש און טײװל" (1900) און "דער אומבאַקאַנטער" (1905).
איך וועל דיר ראטעווען איז א ביכל אויף דער אידישע שפראך וואס אילוסטיריט די מעשה פון די מכות און יציאת מצרים אויף זייער א לעבעדיגן און ציענדן אופן.
עס לויפט אויף אן אופן אז א מצרי האט אדאפטירט א אידיש קינד, און דורך דעם וואס דאס קינד איז נישט אפעקטירט געווארן פון די מכות, איז ער געוואויר געווארן אז ער איז א איד.
דער שרייבער איז זכריה האפמאן, און ס'איז ערשינען אין יאר תשס"ו.
a> ללייב גלאנץ על ביתו בשדרות בן-גוריון 56 בתל אביב
לייב (לייבעלע) גלאַנץ (1טן יוני 1898, קיעוו - 27סטן יאנואר 1964, תל אביב) איז געווען פון די בארימטע חזנים און קאמפאזיטארן. נאך דער חורבן אייראפע האט ער זיך געצויגן קיין ישראל וואו ער פלעג ציען מאסן צו הערן זיין חזנישע ערשטע סליחות.
גלאנץ איז געבוירן אין יאר תרנ"ח אין קיעוו, אוקריינא, צו זיין פאטער ר' קלמן, דער בעל תפלה טאלנער שטיבל אין קיעוו פאר דרייסיג יאר צייט.
שוין אלס קינד פון אכט יאר, האט דער יונגער לייבל ארויסגעהאלפן זיין פאטער ביים עמוד.
אין 1926 האט ער פארלאזט אייראפע מיט דער כוונה אריבערציען אין ארץ ישראל, אבער צוערשט איז ער געפארן אין אמעריקע צו רעקארדירן זיין ערשטן אלבאם, און ער איז געבליבן דארט ביז נאך דער צווייטער וועלט מלחמה.
גלאנץ איז געווען א געוואלדיגער קאמפאזיטאר, און איז בארימט מיט זיין לייכטער און שנעלער קאלאראטור. באזונדער ווערט נאכגעזינגען זיין שטיקל "שמע ישראל" פון דער מוסף קדושה, וואס איז זייער א שיין און קונצליך שטיקל.
אין די דרייסיגער יאהרן האט ער געטוישט זיין הברה פון די אשכנזישע צו די ספרדישע\העברעאישע וואס מען נוצט אין ישראל.
עס איז מערקווירדיג אז זיין לעצטע קאמפאזיציע וואס ער האט מחבר געווען ביי זיין לעבן, איז געווען אויף קדיש.
ער האט געוואוינט אין ארץ ישראל די לעצטע צען יאר פון זיין לעבן, און איז געווען דארט גאר פאפולער.
ער איז געשטארבן אום שבת שירה, תשכ"ד זייענדיג זעקס און זעכציג יאר אלט.
אין 1936 האט גלאנץ געהייראט מרים ליפטן. זיי האבן געהאט צוויי זין, קלמן און עזרא.
שמואל וויגאדאַ (ח תשרי ה'תרנ"ה - ה'תש"ן) איז געווען א חזן. ער ווערט גערעכנט אלס זקן החזנים און פון די לעצטע פון דער גאלדענער תקופה פון חזנים.
דער חזן שמואל וויגאדא איז געבוירן אין פוילן אין יאר תרנ"ה, אין דאברין, פלאצקער גובערניע.
זיין פאטער איז געווען רבי פייוויש, אן ארטאדאקסישער ייד און דער שטאָט-חזן אין דאָברין (און פון בערך תר"ס אין ווערבוי, אונגארן).
אין זיינע בחור'ישע יארן האט מען אים געשיקט לערנען אין דער בארימטער גאלאנטער ישיבה אין אונגארן און דערנאך אין פרעשבורג ביי רבי עקיבא סופר.
אלס יינגל האט ער שוין געזינגען ביי זיין פאטער און אין דער כאר פון פארשידענע חזנים, צווישן זיי ביי חזן יאסעלע ראזענבלאט אין פרעשבורג, וואו ער האט געהאט א שם אלס וואונדערבארער סאָליסט.
אין 1910 איז ער געגאנגען זינגען אין דער ארטאדאקסישער שוהל אין קלויזנבורג און פינעף יאהר שפעטער האט ער געמוזט איינריקן אין מיליטער. דערנאך איז ער געווארן אויפגענומען אלס חזן אין דער ארענא שוהל אין בודאפעשט.
אין יאר תרפ"ג איז ער געקומען קיין אמעריקע, וואו ער איז געווען חזן אין דער בני ישראל שוהל און האט פארנומען א חשוב ארט אין עולם החזנות.
אינעם זומער פון 1922 האט ער אונטערגענומען א קאנצערט טור אין אסאך אייראפעאישע לענדער. ער האט געזינגען אין דער שווייץ, טשעכאסלאוואקיי, האלאנד און פראנקרייך, און ער האט א באגייסטערטן נאמען געקריגן דארט.
ער איז אויך געווען א "ספרא רבה" און האט אויף זיין עלטער באשריבן זיינע מעמארן און אינטערעסאנטע אנעקדאטן וואס ער האט געהאט מיט די גרויסע חזנים פון זיין צייט.
ס'איז באקאנט די מעשה וואס ער האט געהאט מיט חזן ראזנבלאט, אז ער האט אמאל פרובירט נאכצוזינגען דאס שווערע שטיקל אמר ר' אלעזר פון יאסעלע, אבער ביים לאנגן דריי פון שלוה האט ער זיך אויסגעגליטשט, אבער ר' יאסעלע האט אים בארואיגט אז ס'איז גארנישט עס פאסירט ביי אים אויך.
ביי דער עלטער פון פינעף-און-נייציג האט ער נאך אויפגעטרעטן און געזונגען אויף א קאנצערט לכבודו אין תל אביב.
ער איז אוועק בשם טוב אין א טיפן עלטער נאנט צו די הונדערט יאר.
זמירות ישראל איז אן אינהאלטסרייך ביכל געשריבן דורכן היסטאריקער ר' בערל שווארץ, איבער דער היסטאריע פון אידישער נגינה און חזנות ביאגראפיעס, פאסירונגען און אנעקדאטן פון אמאליגע בארימטע חזנים פון דער פארגאנגענהייט.
ער האט דאס צוערשט געשריבן אין לויפנדע ארטיקלען אין "די צייטונג", און דערנאך האט ער עס אביסל איבערגעארבעט, און איבערגעגעבן פאר הוצאת כתב נבחר אז זיי זאלן עס ארויסגעבן אין פארמאט פון א ספר.
מערסטנס פונעם ביכל באציהט זיך איבערן בארימטן חזן ר' יאסעלע ראזענבלאט.
אודוואַרי (,) איז א קאמונע (א שטעטל אין רומעניע) מיט 4,800 איינוואוינער. עס געפינט זיך אין סאטמארער יודעץ, מאראמאראש, 8 ק"מ מזרח פון סאטמאר.
פאר דער צווייטער וועלט מלחמה האט אודווארי געהאט א יידישע קהילה. דער רב איז געווען רב שלום קרויז.
אין 1880 האבן געוואוינט דארט 153 יידן, און אין 1900, 162 יידן.
פלאצירן פון אודווארי אין סאטמארער יודעץ
לויטן 2002 צענזוס פון רומעניע, איז די באפעלקערונג געווען 69.3% רומענישע, 26.8% אונגארישע און 3.5% ציגיינער.
א פֿיש איז א בעל חי וואס לעבט אין וואסער און אטעמט דורך קשעלעס (זשאברעס). אַ פֿיש װאָס װאױנט אין דעם ים און דאַרף זאַלץ-װאַסער צו לעבן הייסט א ים־פיש. א פיש וואס לעבט אין טייכן און אזערעס הייסט א פרישוואסער פיש.
פיש אלס מאכל.
פיש זענען א וויכטיגער מקור פון עסן פאר מענטשן.
פיש אין דער תורה.
לויט דער תורה מעג מען עסן נאר פיש װאָס האָבן פֿלוספֿעדערן און שופּן (סנפיר וקשקשת) אזוי ווי ס'שטייט אין ויקרא (י"א ט'): אֶת-זֶה, תֹּאכְלוּ, מִכֹּל, אֲשֶׁר בַּמָּיִם: כֹּל אֲשֶׁר-לוֹ סְנַפִּיר וְקַשְׂקֶשֶׂת בַּמַּיִם, בַּיַּמִּים וּבַנְּחָלִים--אֹתָם תֹּאכֵלוּ.
וואלפֿראַם איז דער כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאל W און אטאם נומער 74. וואלפראם איז א שווערער מעטאל.
אויף ענגליש און שוועדיש הייסט עס "טאַנגסטן"; דער נאמען איז אין שוועדן, און מיינט "שווערער שטיין", זינט דער ספּעציפיש וואָג פון וואלפראם איז 19.25, כּמעט צוויי מאָל די געדיכטקייַט פון בליי. אין זייַן ריין פאָרעם איז עס זייער שווער.
דער פרָת (, "אַל־פֿוראַט") טייך, איז א גרויסער און וויכטיקער טייך אין מיטעלן מזרח, און דער גרעסטער אין נאנטע אזיע, דער טייך פליסט א דורך טערקיי, סיריע, און איראק. דער טייך איז דער דרום מזרח גרעניץ פון מעסאפאטאמיע.
די טייך הייבט זיך אן ביי די אררט בערג, און די ארזאראם בערג אין טערקיי, פון דארט גייט די טייך אריבער קיין מזרח סיריע, פון דארט גייט די טייך אריבער צו איראק, ווי עס טרעפט זיך צוזאם מיט די חידקל, און עס ווערט פארמירט די שאט על אראב טייך.
די טייך איז זייער א וויכטיקע וואסער קוואל פארן אויסגעטרוקנטן מיטל מזרח, ספעציעל אין די ראיאן ווי די טייך געפונט זיך. אין איראק זענען דא צענדליקע קליינע טייכן וואס זענען אויפגעשטעלט געווארן מיט טויזנטע יאר צוריק, צוצושטעלן וואסער פאר פעלדער.
די טייך ווערט דערמאנט עטליכע מאל אין תנ"ך, אין בראשית איז דער טייך דערמאנט אלס איינער פון די פיר טייכן אין גן עדן, ווי אויך איז דער טייך דערמאנט אלס דער "גרויסער טייך", הנהר הגדול.
די טייך ציט זיך אויף א לענג פון 2,781 קילאמעטער, און זיין דרענאזש בעקן איז 765,831 קוואדראט קילאמעטער, און 818 מעטער קוב, גייט אריבער א סעקונדע.
צװײ נומערס פֿון דער פּאַריזער צײטשריפֿט
די פּאַריזער צײַטשריפֿט איז געװען אַ זשורנאַל, װאָס איז דערשינען אין פּאַריז פֿון יאָר 1953 ביזן יאָר 1969 (פֿערציק נומערן זײַנען געדרוקט געװאָרן). בײַם אָנהייב איז דער זשורנאַל דערשינען פֿיר מאָל אַ יאָר, אָבער אין די לעצטע יאָרן זײַנען דערשינען בלױז אײן אָדער צװײ נומערן אַ יאָר.
די דאָזיקע צײַטשריפֿט איז געװען פֿאַרבונדן מיט די לינקע, באַזונדערש מיט דער פֿראַנצײזישער קאָמוניסטישער פּאַרטײ.
טעמעס.
אַװדאי צוליב אירע פֿאַרבינדונגען מיטן ראַטן־פֿאַרבאַנד האַט די פּאַריזער צײטשריפֿט פּובליקירט לידער פֿון סאָװעטישע פּאָעטן, למשל לײב קװיטקאָ אָדער פּרץ מאַרקיש. זי האָט אױך פּובליקירט אַ סך װערק פֿון ייִדישע שרײַבערס און אַרטיקלען װעגן ליטעראַטור און װעגן דער געשיכטע פֿונעם ײִדישן פֿאָלק בעת דער צװײטער װעלט־מלחמה.
קאָבאַלט (Cobalt) איז אַ כעמישער עלעמענט מיט סימבאָל Co און אַטאם נומער 27. קאבאלט איז אן איבערגאנג מעטאל.
ביאלאגישע ראלע.
קאָבאַלט איז נייטיק אין קליינע קוואנטיטעטן אין פילע לעבעדיקע אָרגאַניזאַמען, אַרייַנגערעכנט מענטשן. קאָבאַלט איז אַ קאָמפּאָנענט פון וויטאַמין B12.
תהלות ברוך איז א ספר וואו עס ווערט באשריבן די תולדות פון רבי'ן ר' ברוכ'ל פון מעזשביזש, אן אייניקל פונעם בעל שם הקדוש, און ווי אויך אויסטייטשונגען אינעם דרך החסידות, עפ"י תורת הרבי ר' ברוך.
דער מחבר איז משה אהרן ברייטעך, וואס איז א תלמיד און חסיד פונעם פשעמישלער רבין רבי שמואל טייך, א דאפעלטער אייניקל פון רבי ר' ברוכ'ל. און דאס גאנצע ספר האט ער געשריבן לויט דער אויפאסונג פון זיין רבי'ן.
דאס ספר אנטהאלט הונדערט ניין און פופציג זייטן.
מה אשיב איז א חסידישע מוזיק אלבאם, אין דער סעריע פון שירי ציון, וואס אנטהאלט עלף ניגונים פארפאסט געווארן דורך דעם באבובער רב רבי בן ציון האלבערשטאם, ערשיינען אין יאהר 2001 און פארשפרייט דורך אדרת (SZ-5).
די מוזיק איז אראנזשירט דורך ישראל לאם און די כאר ביי יהודה ב. שטראהלי.
קויתי איז א מוזיק אלבאם קאמפאנירט און אראנזשירט דורך בן ציון ווייס; עס אנהאלט עלף ניגונים.
ערשטע זייט: פקודי, קויתי, והיו למשסה, טוב להודות, תרחם ציון.
צווייטע זייט: נרננה (קאמפאזיטאר הרב יעקב דוד האמניק), צדיק כתמר, מי האיש, נגון חופה, אשת חיל (הארמאניעס אראנזשירט דורך מאטי ראזענבערג), אשר ברא.
די זינגערס אינעם כאר זענען: חיים האלפערין, חיים יוסף אקערמאן, יוטצי סטאם, אבי מעט, ישעי' בוימאן, יעקב כהן, יעקב וויינראך.
דער קינד סאלא איז שמואלי קאהן.
דער אלבאם ווערט ארויסגעגעבן דורך אדרת מוזיק.
מבשר טוב איז דער נאמען פון אן אלבאם פון צעהן חסידישע ניגונים וואו בן-ציון שענקער, דער מאדזשיצער בעל תפילה, זינגט ניגונים וואס ער האט קאמפאזירט.
אויף קאסעטע איז עס ערשינען אין 1995 און אויף סי די אום 2002.
דער אלבאם איז אראנזשירט דורך דעם פיאניסט יאראן גערשאווסקי וועלכער שפילט אויף דער פיאנע. עס איז פארשפרייט געווארן דורך מזמור דיסטריבוטערס.
אויף דעם ערשטן ניגון דארט "יקום פורקן" שרייבט ער אז ער האט דאס נאך קאמפאזירט לכבוד זיין חתונה, פינעף און פערציג יאר פריער.
ער שרייבט אז רבי משה וואלפסאן האט אים געהאלפן מיט דעם יודישן ניגון "קרב יום".
יוסף פיש איז געווען חזן אין דער גרויסער ארטאדאקסישער שול אין בודאפעסט, וואו ער האט געדאוונט ביז דער אונגארישער רעוואלוציע אין יאר תשי"ז.
דאן איז ער געפארן קיין ארץ ישראל.
להגדיל שמו איז די צווייטע קאסעטע פון ניגוני ר' יהושע מענדלאוויטש, דער סאטמארער קאמפאזיטאר, וואס איז ערשינען אין יאהר 2002.
די ניגונים "שמחנו" און "ברוך הוא" זענען קאמפאזירט געווארן לכבוד דער גרויסער חתונה פונעם יונגסטן זון פון רבי אהרן טייטלבוים חשון ה'תשס"ג אין די ניו יארק סטעיט ארמארי.
אויף צוויי שטייטע ניגונים "אילן" און "חננו", איז דא יודישע גראמען פארפאסט דורך יקיר ברוין.
די מוזיק איז אראנזשירט דורך יוחי בריסקמאן, ערוואקסענע כאר: אברהמי בריסקמאן און די קינדער כאר און סאלאס ביי נפתלי יוסף מענדלאוויטש.
די סאלאס זענען היינט צו טאג אלע באקאנטע סאטמארער זינגערס, אייזיק האניג, שמואל פריעדמאן, נפתלי יוסף מענדלאוויטש, יואל שווארץ, אנטשיל צין, און יונתן בנימין לעווי וועלכער איז נאך דאן געווען א חתן.
משה פרייס (15טן מיי 1914 - 18טן אפריל 1999) איז געווען א חזן אין בודאפעשט, מאנטשעסטער און ניו יארק.
משה פרייס איז געבוירן דעם 15טן מיי 1914 (י"ט אייר תרע"ד) אין לאדזש, פוילן צו זיין פאטער שלמה אריה פרייס.
ער איז געבראכט געווארן קיין אונגארן וואו ער האט געדינט אלס הויפט חזן אין בודאפעסט, אין דער ארטאדאקסישער שוהל אויף קאזניצי גאס. ער האט געהייראט רייזעלע פאלאק, א טאכטער פון יצחק פאלאק, איינער פון די מנהיגים פון דער בודאפעשטער קהילה.
ער האט איבערגעלעבט דעם קריג.
אליין אין וואלד איז א דיק בוך וועלכער שילדערט די לעבנס-ביאגראפיע פון שלמה מיימון, פארפאסט דורך ישראל מענדלאוויטש.
דאס בוך באפאסט זיך מיט דער געשיכטע פונעם עילוי שלמה מיימון וועלכער האט פארמאגט גאר א גוטן קאפ, און איז געווארן א משכיל, און אפגעפארן פון אידישן וועג, ביז ער האט געהאט גאר א ביטערן סוף רח"ל.
"אליין אין וואלד" ערשינען אין ברוקלין, ניו יארק, שנת תשנ"ט, דאס דריטע ביכל ארויסגעגעבן דורך אור ישראל פאבלישינג. (855 בלעטער)
ברוך שור (נפ' ניסן תרס"ד) איז געווען חזן אין לעמבערג פאר יארן לאנג, און האט אויך באזוכט אין אמעריקע.
ער איז געבוירן אין דעם שטעטל פאמארין אין מזרח גאליציע צו זיין פאטער ר' חיים משה שור, אן אייניקל פון הגאון בעל תבואות שור.
ער האט צוערשט געזינגען אינעם כאר פונעם חזן ר' בצלאל אדעסער שולזינגער, שפעטער האט ער געזינגען אלס משורר אינעם כאר פונעם בארימטן חזן ר' ירוחם בלינדמאן (הקטן) פון בארדיטשוב אןן טארנאפאל.
צו דער בר מצוה האט ער צום ערשטן מאל געדאוונט פארן עמוד אינעם שטאטישן ביהמ"ד אין לעמבערג, און אויף דעם ארט איז מיט יארן שפעטער אחרון של פסח תרס"ד אוועק אינמיטן דאווענען פון גרויס איבערגעשטרענגקייט. נאך זיין פטירה האט מען אויפגענומען אלס לעמבערגער חזן זיין קרוב ישראל שור.
ער איז געווען דער פיאניר פון רעקארדירן, וואס ער איז געווען דער ערשטער חזן וואס האט געלאזט זיין שטימע רעקארדירן אויף גראמאפאן.
זיינע מוזיקאלישע ווערק זענען ערשינען נאך זיין פטירה דורך זיינע קינדער אינעם ספר "נגינות ברוך שור".
חוץ דעם האט ער מחבר געווען צוויי ספרים: בכור שור אויף ספר בראשית און שמות, געדרוקט אין לעמבערג תרל"ג. און יתרון לחכמה געדרוקט אין לעמבערג תרל"ד.
שער הנגינה איז א מוזיק אלבאם ארויסגעגעבן דורך דער ישיבה כתר תורה פון קווינס, ניו יארק.
די מוזיק איז געשפילט ביי נגינה, און אראנזשירט דורך ישראל לאם.
די ניגונים זענען קאמפאזירט דורכן רב פון דער קהילה, הרב אליקים געציל ראזנבלאט.
דוד משה שטיינבערג (ה'תר"ל - תש"ב) איז געווען פון די גרויסע חזנים און קאמפאזיטארן אין דער גאלדענער תקופה פון חזנות אין אמעריקע וואו ער איז כסדר אויפגעטרעטן צוזאמען מיט די גרויסע.
ער איז געווען א געוואלדיגער קאמפאזיטאר. עס איז פארהאן א רעקארדירונג וואו דער חזן יאסעלע ראזנבלאט זינגט זיינס א הערליכע "אבינו מלכינו גלה" אלס דועט מיט זיין ברודער לוי און מיט שמואל מאלאווסקי.
ער איז געווען פון די געציילטע בארימטע חזנים אין יענער תקופה וועלכע האבן געטראגן א פולע בארד.
ער איז געבוירן אין יאר תר"ל אין דער חזנישער שטאט קישינעוו, בעסאראביע. זיין פאטער ר' אברהם איז אויך געווען א בארימטער חזן מיט א שיינער שטימע און אלס קינד האט שוין משה'לע אברהם'ס אנגעפירט דעם טאטנ'ס כאר.
זיין טאטע האט געוואלט ער זאל בלייבן ביים לערנען, אבער די מנגנים אין קעשענאוו האבן געשריגן צו איהם געוואלד וואס ער לאזט נישט זיין געלונגענער זוהן ארויס אויף דער וועלט זיך משלים זיין מוזקאליש אין חזנות, ממילא האבן זיי צום סוף גע'פועל'ט ער זאל איהם שיקן זיך לערנען ביים בארימטן חזן זלמן ראזומני אין אדעס.
אין 1902 איז ער געווארן חזן אין אהרע'לעס שוהל אין אדעס, נאך א קורצע צייט איז ער אויפגענומען געווארן אין חיה'ס שוהל אין בארדיטשעוו וואו דער בארימט חזן רבי ניסן בעלזער - ביי וועם זיין פאטער איז געווען א משורר - האט גע'שתדל'ט פאר איהם.
אייניגע יאהר נאכדעם איז ער גערופן געווארן קיין ווילנע איבערצונעמען דאס פלאץ פון גרשון סיראטא אין דער שטאטישער שוהל, און דערנאך איז ער צוריק קיין אדעס אין דער גרויסער שוהל פאר דאפלט געהאלט וואו אין ווילנא. פערצן יאהר איז ער דארט געווען אויף דער שטעלע. אין דער צייט האט ער געשאפן פילע בארימטע קאמפאזיציעס און רעציטאטיוון וואס מען האט געזונגען איבער די גאנצע חזנישע וועלט, ביז די באלשוויקן האבן איבערגענומען דעם רעזשים האט ער געמוזט זיך לאזן קיין אמעריקע.
אויפן וועג האט ער זיך אפגעשטעלט אין לאנדאן וואו מ'האט איהם געגעבן גרויסע אָפערס, אבער ער איז שוין געווען געבונדן צו א קאנטראקט מיט א געזעלשאפט אין ניו יארק.
אין יאהר תרפ"א איז ער געקומען קיין אמעריקע וואו ער איז באלד אויפגענומען געווארן אין דער בריסקער שוהל אין נוארק.
שפעטער האט ער געדינט אין דער מאנטיפיארי שוהל אין די בראנקס און דערנאך אין וואודראו עוועניו באסטאן.
אין 1932 ווען ער איז געווען אויף א קאנצערט טור אין לאנדאן, האט מען אים באוויזן צו צוריק שלעפן קיין ווילנע, וועלכע איז שוין דאן געווען זעלבטשטענדיג, וואו ער איז געווען פאר פינעף יאהר. דערנאך איז ער צוריק קיין ניו יארק וואו ער איז געווען חזן ביז זיין פטירה אום ח' כסליו פון יאהר תש"ב אין עלטער פון זיבעציג יאהר.
פון זיינע קאמפאזיציעס.
כאטש ער האט אסאך קאמפאזירט, זענען נישט קיין סאך רעקארדירונגען געבליבן פון איהם.
אין חדר אריין איז א פריערדיגע קאסעטע פון די ווערדיגער קינדער כאר, ארויסגעגעבן דורך אדרת רעקארד קא וואו זיי זינגען פארשידענע ניגונים, בעיקר יודישע, פון ארום דעם יאר פאר קינדער.
עס איז ערשיינען אויף סי די אין 2000.
פון קערעסטיר ביז אמעריקא איז אן אויטאביאגראפיע בוך פון הרב ישעיה גרויס פון קערסטיר-בערבעשט.
ער באשרייבט דארט אויספירליך זיין לעבנס געשיכטע פון ווען ער געדענקט זיך, די היסטאריע פון זיין משפחה, ווי אויך זיינע איבערלעבנישן ביי צווייטע וועלט-מלחמה.
ביים סוף שרייבט ער זיין סדר היחוס, צוטיילט אין אכט און פערציג פרקים.
דאס בוך איז ערשינען אין יאר ה'תשס"א און אנטהאלט נאנט צו זעקס הונדערט זייטן.
יוסף שמידט (י"ז אדר ה'תרס"ד - כ"ו חשוון ה'תש"ג) איז געווען א חזן, אפערע זינגער און אקטיאר באוואוסט מיט די צונעהמען דער זינגער פון טשערנאוויץ און דער יודישער קארוזאו.
ער איז געווען פליסיג אין די פאלגנדע שפראכן: דייטש, יודיש, ראמעהניש, פראנצויזיש און ענגליש.
יוסף שמידט איז געבוירן אין יאר תרס"ד אין דאווידעני, בוקאווינא, צו זיין פאטער ר' וואלף, א פארמער.
ער האט צוערשט געדינט אלס חזן אין טשערנאוויץ, אבער דערנאך האט ער געדארפט איינרוקן אינעם רומענישן מיליטער.
ער האט געהאט א פראבלעם צו טרעפן א געהעריגן חזנות פאסטן, צוליב זיין גאר נידעריגן וואוקס. דעריבער פלעגט ער ארומפארן האלטן קאנצערטן, און דערביי באצויבערן דעם עולם מיט זיין גרויסער שטימע.
אין יאהר תרפ"ו האט ער איינגערוקט אין ראמענישן מיליטער וואו ער האט געדינט אלס פויקער אין ראדוץ.
אין תרפ"ט האט ער געהאלטן קאנצערטן אין אמסטערדאם און אאנטווערפן, און ער האט אויפגענומען דעם אמט פון חזן אין דער עדת ישראל שול אין בערלין.
אין תרצ"ד האט ער באזוכט אין ארץ ישראל, און אין תרצ"ה האט ער באזוכט אין פוילן וואו ער האט אויך באזוכט ביי אסאך בארימטע חסידישע רבי'ס.
אין ה'תרצ"ט האט ער זיך באזעצט אין בריסל. ווען די נאציס האבן איינגענומען בעלגיע האט ער געוואלט פארן אין אמעריקע, אבער ער האט פארפאסט די לעצטע שיף ווייל איינער האט צוגענומען זיין פלאץ.
ענדליך אין יאר תש"ג האט ער באוויזן אריבערצוגיין די גרעניץ אין דער שווייץ, אבער צו זיין שלעכט מזל האט מען אים צוריק דערפארטירט קיין פראנקרייך.
א חודש דערנאך האט ער ווידער געשווערצט די גרעניץ, און אריין אין א פליטים לאגער. אבער דארט האט ער באקומען א לונגען אנטצינדונג און געשטארבן אין ז' כסליו תש"ג אין יונגען עלטער פון אכט און דרייסיג יאר. ער ליגט אין דעם פריזנבערג בית עולם אין ציריך.
דער קעפל אויף זיין מציבה לייענט זיך א שטערן פאַלט (אין דייטש).
דער חזן משה שטערן האט אסאך נאכגעזינגען פון זיינע שטיקלעך.
ער איז געווען א תלמיד פון החזן דוד משה שטיינבערג און זינגט בעיקר זיינע קאמפאזיציעס.
והוא כחתן יֹצֵא מחֻפתו איז א מוזיק אלבאם וואס איז ערשינען לכבוד דער חתונה פון ספינקא-וויזשניץ, ווען די טאכטער פון רבי נפתלי צבי ווייס פון ספינקא אין ברוקלין האט חתונה געהאט מיט דעם זון פון רבי מענדיל האגער פון וויזשניץ.
ס'איז דער זעקסטער מוזיק אלבום פון דעם דאזיגן ספינקא חסידות.
די ניגונים זענען נתחבר געווארן דורך הרב אברהם פערל, און אויסגעארבעט דורך ר' חיים באנעט און זיין זון ראובן.
די סאלאס זענען הרב אברהם קורניק, און הרב מנחם עלבוים.
פנחס זימעלמאן, באקאנט אלס פאל זים (), איז א חזן און א יידישער זינגער.
ער האט שוין ארויסגעגעבן איבער פינעף-און-צוואנציג מוזיק אלבאָמען, פאר קינדער און פון יידישע לידער.
יוסף צבי כהנא האט געדינט אלס חזן אין ווילנא צווישן די יארן תרמ"ט און תרנ"ו.
אבער ער האט זיך דארט צואמפערט מיטן גבאי און יענער האט געמאכט א בלבול אויף אים, און מ'האט אים דערפאר פארטריבן.
ער איז אריבער קיין יעליסאוועטגראד, און פון דארט קיין כארקאוו וואו ער איז געשטארבן זייענדיג א יונגער מענטש.
יוסף פישער (ה'ת"ר - ה'תרע"ד) איז געווען דער חזן אין קראקע, און גלייכצייטיג האט ער פארמאגט א דרוקעריי.
פישער איז געבוירן אין יאר ת"ר אין ווילנא, און נאכן ארום וואנדערן איז ער געווארן חזן אין קראקא פאר פופציג יאר אין א ציה, ביז צו זיין פטירה אין יאר תרע"ד.
זיין הויז אין קראקא איז געווען א בית ועד לחזנים, און פילע בארימטע חזנים פלעגן קומען צו אים אין שטוב זיך אויסגארגלען, און נאשן נוסחאות איינער פונעם צווייטן. צווישן זיי איז אויך געווען דער דאן יונגער חזן יאסעלע ראזענבלאט.
א גריס מיין שוועסטער איז א ביכל געשריבן דורך צ. פאללאק, און איבערגעזעצט אויף אידיש דורך נפתלי צירלזאהן, און רעדאקטירט דורך י. קליגהויפט.
דאס בןך איז ארויסגעגעבן דורך הוצאת פלדהיים פון א"י.
עס האט הסכמות פון הרב מאיר סירוטה און יחזקאל אלימלך לינדערער.
דאס ביכל לייגט אראפ אויף אן אינטרעסאנטן אופן וויאזוי א מאמע פון בראזיל, וואס איז געווארן פריי נאך די מלחמה, קערט זיך צוריק צו איר איינציגסטע טאכטער וואס איז פרום געווארן און געפארן וואוינען קיין ירושלים, און ךורכדעם טרעפט זי איר שוועסטער צווילינג וואס זי האט פארלוירן ביי די מלחמה.
פאמאַרין (,) איז א שטעטל אין אוקראינע, 19 ק"מ דרום פון זלאטשאוו און 48 ק"מ מערב פון טארנאפאל.
ביז דער ערשטער וועלט מלחמה איז פאמארין געווען אין מזרח גאליציע. אין 1900 האבן געוואוינט דארט 1910 יידן.
א טומטום איז א מענטש וואס מען קען נישט באשיידן צי ער איז א זכר צי א נקיבה, ממילא בלייבט ער א ספק.
א טומטום האט די חומרות פון סיי זכרים סיי נקבות
לויט דער הלכה קען זי נישט מוציא זיין אנדערע מיט מצוות.
אזאַסקו () איז א שטאט אין סאו פאולא פראווינץ אין דרום בראַזיל, מיט א שטח פון 65 קוואדראט ק"מ.
אין 2003 איז זיין באפעלקערונג געווען 678,583.
פרשת בא איז די דריטע סדרה אין ספר שמות.
די סדרה.
אין "בא" ווערן דערמאנט די לעצטע דריי פון די צען מכות-היישרעק (ארבה), פינצטערניש (חשך) און שלאגן די בכורים (מכת בכורות).
דער אייבערשטער באפעלט משה און אהרון וועגן דער מצווה פון קידוש החודש און וועגן דעם קרבן פסח.
די לעצטע צוויי פרשיות פון דער סדרה רעדן וועגן תפילין און פדיון הבן.
די הפטורה.
שבת פרשת בא ליינט מען די הפטורה פון ספר ירמיהו (פרק מ"ו, פסוקים יג-כח) וואס רעדט וועגן מצרים.
ווען שבת בא געפאלט.
בא
בריזבן ביינאכט
בריזבן איז די הויפטשטאט און מערסטע באפעלקערטע שטאָט פונעם אויסטראלישן שטאַט קווינסלאנד, און די דריטע מערסטע באפעלקערטע שטאט אין אויסטראליע, מיט אומגעפער צוויי מיליאן איינוואוינער.
בריזבן געפינט זיך אין דרום־מזרח קווינסלאנד, אויף די ברעגן פונעם בריזבן טייך. די שטאט איז געבויט אויף עטלעכע בערג, ביז א הייך פון 300 מעטער.
אין בריזבן זענען דא פאבריקן וואס ראפינירן נאפט, און פון פאבריצירן פאפיר און מעטאל.
די הייליגע רוימישע אימפעריע (דייטשיש: "Heiliges Römisches Reich") איז געווען א צוזאמענשטעל פון ראיאנען און פרייע שטעט אין צענטראלער אייראפע געהערשט פון א קייסער געווילט דורך די פירשטן און מאגיסטראטן פון די אלע ראיאנען און שטעט אין דער אימפעריע.
די אימפעריע האט אנגעהויבן אין יאר 800 ווען דער מלך קארל דער גרויסער פון די פראנקען איז געקרוינט געווארן קייסער. נאך זיין טויט איז זיין אימפעריע געווארן געטיילט צווישן זיינע דריי זין. אין 962 איז אטא דער ערשטער פון מזרח פראנקיע געווארן דער הייליגער קייסער, און די אימפעריע האט גענומען דעם טיטל "הייליגע רוימישע אימפעריע". ביז דעם 13טן יארהונדערט האט די אימפעריע טאקע געהערשט, אבער נאך דעם איז די קראפט אריבער צו די הערצאגשאפטן אין דער אימפעריע. צום סוף איז די אימפעריע נישט געווען מער ווי א נאמען.
הונדערטער יארן האט געהערשט דאס האפסבורגער הויז איבער דער אימפעריע.
די אימפעריע האט זיך געהאלטן ביז 1806.
הרב יעקב יהושע פֿאַלק (כ"ח כסלו ה'תמ"א – י"ד שבט ה'תקט"ז) איז געווען רב אין לעמבערג, בערלין און פראנקפורט. און פון די גרעסטע אחרונים. ער האט מחבר געווען דעם בארימטן ספר פני יהושע אויף גמרא, רש"י, תוספות וואס איז מפלפל אוועקצושטעלן פשט אין רש"י.
יעקב יהושע פאלק איז געבוירן אין קראקע, פוילן, כ"ח כסלו, תמ"א (19טן דעצעמבער 1680), צו זיין פאטער דעם נגיד און מנהיג רבי צבי הירש, א דיין אין דעם שטאטישן בית דין, און צו זיין מוטער מרים, א טאכטער פון הרב אברהם הלוי, איידעם ביי רבי יהושע העשיל בעל "מגיני שלמה".
ער האט געלערנט ביי זיין פעטער, הר"ר משה, ראש בית דין אין קראקע.
נאך זיין חתונה מיט לאה, די טאכטער פון רבי שלמה סג"ל לאנדא פון לעמבערג, איז ער באשטימט געווארן משגיח איבער די מלמדים אין די חדרים. ער האט אויסגעהאלטן א ישיבה אין זיין הויז.
אום ג' כסלו ה'תס"ג (1702) האט אויסגעבראכן א שריפה, און עטליכע פעסער פון פולווער האבן זיך אויפגעריסן. אין דער שריפה זענען אומגעקומען זיין מאמע, ווייב און קליינע טאכטער. נאר ר' פאלק אליין איז געבליבן לעבן. אין דער הקדמה פון זיין ספר "פני יהושע" שרייבט ער אז ווען ער איז געליגן אונטער דער חורבה האט ער געמאכט א נדר אין זיין הארץ אז טאמער ער וועט ווערן געראטעוועט וועט ער דרוקן זיין חידושים.
ער האט חתונה געהאט בזיווג שני מיט מרת טויבע, טאכטער פונעם גביר ישכר פון לעמבערג, וואס האט אים אויסגעהאלטן. טויבע האט געליטן פון א אויסגעצויגענע מחלה.
נאך איר פטירה האט ר' פאלק חתונה געהאט נאכאמאל, צו גיטא אייגער. דער חיד"א שרייבט אז ווען ער איז געווען אין ווארמז איז ער איינגעשטאנען ביים פני יהושע, און ער דערציילט אז די רביצין איז געווען א גרויסע למדנ'טע, און זיי האבן גערעדט איינס אנאנד אין לערנען.
נאך דער שריפה אין לעמבערג איז ר' פאלק אויפגענומען אלס שטאטס רב אין לינסק. ווען ער איז געווען אלט פערציג יאר איז ער געווארן אב"ד פון לעמבערג. אין ת"ץ איז ער אויפגענומען אלס אב"ד בערלין, אין תצ"ד אין מעץ, און אין ת"ק אין פראנקפורט.
י"ד שבט תקט"ז איז ער נפטר געווארן אין אפנבאך, און מ'האט אים געברענגט צו קבורה אין פראנקפורט.
טוטאַנכאַמון ("לעבעדיק בילד פֿון אַמון") איז געװען אַ מיצרישער קעניג פֿון דער 18טער דינאַסטיע. ער איז געבױרן געװאָרן אין 1345 און איז געשטאָרבן אין יאָר 1327 פֿאַר דער ציװילער רעכנונג.
כאָטש ער איז ניט געװען קײן װיכטיקער קעניג, איז ער געװאָרן זײער אַ באַקאַנטער זײט 1922. דאָס יאָר האָט האַװאַרד קאַרטער, אַן ענגלישער עגיפּטאָלאָג, אַנטדעקט זײן קבֿר לעבן דער שטאָט לוקסאָר, מצרים.
אָט דער קבֿר איז דער אײנציקער קעניגלעכער קבֿר װאָס איז גאַנץ אַנטדעקט געװאָרן אינעם טאָל פֿון די מלכים. מע האָט געפֿונען אין דעם קבֿר טױזנטער אָביעקטן. די דאָזיקע אָביעקטן זענען אוצרות, סײ װײל זײ זענען אָפֿט גאָלדן, סײ װײל זײ לערנען די עגיפּטאָלאָגן אַ סך װעגן דעם טאָג־טעגלעכן לעבן פֿון די מיצרישע מלכים.
דער טאָל פֿון די מלכים
דער טאָל פֿון די מלכים (אַראַביש: وادي الملوك,װאַדי על מולוק) איז אַן אָרט אין מצרים, לעבן דער שטאָט לוקסאָר, אין װעלכן זײנען באַגראָבן די קעניגן פֿון דער 18טער דינאַסטיע ביז דער 20סטער דינאַסטיע (בערך 1070-1550 פֿאַר דער ציװילער רעכנונג).
אין 2005 האב מען געפונען א נייעם קאַמער (ק.וו.63) און 2 נייַע קברים אריינגאנגען. איצט קען מען 63 קברים און קאַמערס. דאס איז געווען דער הויפּט קבורה אָרט פון דעם נייַעם מלכות פון מצרים.
דער קאַסטנער פראצעס איז געווען א פארצויגענער פראצעס איבער דער ראלע פון רודאלף קאסטנער, דורכאויס דעם צווייטן וועלט קריג, צו ער האט אבזיכטלעך יא אדער נישט געוואלט ראטעווען דאס אונגארישער יודענטום.
און פאקטיש האט דער געריכט אויסגערופן אויף אים, אז ער האט פארקויפט זיין נשמה פארן שטן.
וויאזוי האט זיך דער פראצעס אנגעהויבן, און איבער וואס איז אנטשטאנען די קלאגעס.
ווערבאַ-וועצלער באַריכט
גור אריה איז א חיבור פונעם פלאצקער גאון אויף מסכתות פון ש"ס.
דער ירושלימער רב ר' משה אריה פריינד האט איבערגעדרוקט דעם גור אריה אויף מסכת קידושיןאלס זכות פארן מחבר, וויבאלד דער מחבר שרייבט אין זיין צוואה ומי שישתדל בהדפסתן יהי' לו המחבר למליץ.
דאס אייניקל פונעם פלאצקער גאון, הרב אברהם בנימין זילבערבערג, פיטסבורגער רב, האט ארויס געגעבן דעם גור אריה אויף מסכת חולין.
פיטסבורג () איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין דעם אמעריקאנער שטאַט פענסילוועניע. די שטאט איז געווען באוואוסט פאר איר שטאל אינדוסטריע.
פיטסבורג געפינט זיך אויפן אהייא טייך אין מערב פענסילוועניע, און באדעקט א שטח פון 151 קוואדראט קילאמעטער. זי האט א באפעלקערונג פון 312,819.
ישיבות.
פיטסבורג איז היים צום אחי תמימים ליובאוויטש.
היוסטן () איז די פערטע גרעסטע שטאט אין די פאראייניקטע שטאטן און די גרעסטע שטאט אינעם שטאַט טעקסאס. היוסטן באדעקט א שטח פון 579 קוואדראט מייל (1500 קוואדראט ק"מ). ביי דער 2009 פאראייניגטע שטאטן צענזוס שאצונג, האט די שטאט געהאט א באפעלקערונג פון 2.3 מיליאן.
היוסטן איז געגרידעט געווארן דעם 30סטן אויגוסט, 1836.
גערמאַניום (Germanium) איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל Ge האַלבמעטאַל און אטאם נומער 32.
גערמאניום איז געווארן אידענטיפיצירט אין 1886 דורך דעם דייטשן כעמיקער קלעמענס ווינקלער.
מענדלעעוו האט פאראויסגעזען דעם עקזיסטענץ פון גערמאניום שוין אין 1871, לויט דער פעריאדישער טאבעלע, און האט פאראויסגעזאגט אז זיינע אייגנשאפטן וועלן זיין ענלעך צו די פון סיליציום.
די אנטוויקלונג פונעם טראנזיסטאר וואס איז באזירט אויף גערמאניום האט געעפנט אן א שיעור טירן פאר אפליקאציעס אין עלעקטראניק. פון 1950 ביז 1970 האט די פאדערונג פאר גערמאניום פארגרעסערט. נאר ווען ס'איז געווארן מעגלעך צו פאבריצירן ריינעם סיליציום האט אויפגעהערט די פאדערונג פאר גערמאניום. סיליציום האט אנגעהויבן נעמען דעם פלאץ פון גערמאניום אין דער פאבריקאציע פון טראנזיסטארן, דיאדעס און נאך עלעקטראנישע באשטאנדטיילן.
היינט ווערט 85% פונעם גערמאניום געניצט פאר אפטישע פיברעס, נאכט־זען סיסטעמען און אין דער פלאסטיק אינדוסטריע.
די שטאט זאל אין נארשעפינג
נארשעפינג () איז די צענטע גרעסטע שטאט אין שוועדן, מיט א באפעלקערונג פון 83,561. עס איז געגרינדעט אין יאר 1384. די שטאט איז פלאצירט אויף די ברעגן פון דעם מאָטאלא טייך.
אַפֿגאַניסטאַן (פערסיש: افغانستان), אפיציעל די איסלאמישע רעפובליק פון אַפֿגאַניסטאַן, איז אן איסלאמיש לאנד איינגעשלאסן לאנד אין דרום־צענטראלער אזיע. דאס לאנד גרענעצט פאקיסטאן אין דרום און מזרח, איראן אין מערב; טורקמעניסטאן, אוזבעקיסטאן און טאדזשיקיסטאן אין צפון; און כינע אין דעם ווייטן צפון־מזרח. אפגאניסטאן איז דאס 40סטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט, מיט א שטח פון 647,000 ק"מ2.
מיט א באפעלקערונג פון אומגעפער 31 מיליאן מענטשן, איז עס דאס 42סטע מערסט באפעלקערטע לאנד אין דער וועלט.
דורכאויס דער היסטאריע איז אפגאניסטאן געווען דער ארט פון מיליטערישע אקציעס, דורך אלעקסאנדער דער גרויסער, איסלאמישע אראבער, מאנגאלן, די בריטישע, סאוויעטישע רוסלאנד און די מערבדיקע מאכטן.
דאס לאנד איז זייער ארעם און פרימיטיוויש, מען קען קוים טרעפן עטליכע געציילטע טעלעפאנען אין איר הויפטשטאָט קאבול, ארום 30 מיליאן אפגאנער האבן קיינמאל נישט גערעדט מיט א טעלעפאן-מאשין.
אין גאנץ אַפֿגאַניסטאַן וואוינט בלויז איין ייד, זאבלאן סימנטוב.
אזוי ווי אפגאניסטאן געפינט זיך ווי א דורכגאנג לאנד צווישן אייראפע און דער מיטל מזרח מיטן ווייטן מזרח איז דאס לאנד געווען דער ארט פון פיל מלחמות דורכאויס דער היסטאריע פון דער וועלט. די בארימטע "זיידן־גאס" גייט אדורך דעם לאנד.
אין דעם ערשטן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג האט די פארטישע אימפעריע אונטערטעניגן דעם געגנט, אבער זיי האבן אים פארלוירן צום אינדא-פארטישן קעניגרייך. ביים סוף פונעם ערשטן יארהונדערט איז דער צענטער פון דער קושאן אימפעריע געווען אין היינטיגן אפגאניסטאן. די סאסאנידע אימפעריע האט באזיגט די קושאנער אין דעם 3טן יארהונדערט.
אין 1709, האט מירווייס האטאק, א פאשטון פון קאנדאהאר, געפירט אן אויפשטאנד קעגן די פערסישע סאפאווידן. ער האט געהארגעט גורגין כאן און געמאכט אפגאניסטאן אומאפהענגיק. אין 1715 איז ער געשטארבן און זיין ברודער אבדול אזיז האט איבערגענומען די מלוכה, אבער מאכמוד, זון פון מירווייס, האט אים געהרגעט.
מאדערנער אפגאניסטאן האט באקומען זיין אומאפהענגיקייט פון בריטאניע אין 1919, און דאס לאנד איז געווארן א מאנארכיע אונטער דעם קעניג אמאנולא כאן. ער האט איינגעפירט דיפלאמאטישע באציאונגען מיט דער אינטערנאציאנאלער געמיינדע, און האט אנגעהויבן מאדערניזירן דאס לאנד. אין 1923 האט מען איינגעפירט א נייע קאנססטיטוציע, וואס האט פארפליכטעט בילדונג פאר קינדער און האט מבטל געווען שקלאפעריי. צוליב קעגנשאפט צו זיינע רעפארמירונג האט אמאנולא כאן געדארפט אבדיקירן אין 1929.
לעצטיגע היסטאריע.
אין דעצעמבער 2004, איז האמיד קארזאי געווארן דער ערשטער דעמאקראטיש־געוויילטער פרעזידענט פון אפגאניסטאן. נאטא האט אנגהויבן ווידערבויען אפגאניסטאן מיט זיינע מיליטערישע און רעגירונג־אנטשטאלטן. אין די לעצטע צען יאר האט מען געבויט א סך שולעס און קאלעגיעס. פרייהייט פאר פרויען איז געווארן פארבעסערט, און זיי קענען שטודירן, ארבעטן, פירן אן אויטא און קאנדידירן צו רעגירונגס אמטן. היינט זענען פאראן אפגאנער פרויען פאליטיקער, איינשליסנדיק עטלעכע מיניסטארן און איין בירגערמייסטער. אנדערע האבן געשאפן ביזנעסער אדער ארבעטן אין דער מיליטער און פאליציי.
די עקאנאמיע האט זיך פארבעסערט; אין 2012 האבן די נאטא־לענדער מסכים געווען צו העלפן דאס לאנד נאך 10 יאר.
אפגאניסטאן האט פארבעסערט זיינע דיפלאמאטישע פארבינדונגען מיט אנדערע לענדער איבער דער וועלט.
אפגאניסטאן איז א לאנד איינגעשלאסן בארגיג לאנד מיט פלוינען אין צפון און צפון־מערב, און געפינט זיך אין דרום אזיע און צענטראל-אזיע. דאס לאנד ליגט צווישן די גארטל ליניעס 29ºN און 49ºN און די מערידיאנען 60ºE און 75ºE. דער העכסטער פונקט אין לאנד איז נאשאק, 7,492 מעטער העכער פונעם ים־פלאך.
כאטש אפגאניסטאן האט מערערע טייכן און רעזערווארן, גרויסע טיילן פון לאנד זענען טרוקן.
אין צפון־מזרח געפינט זיך דער הינדו קוש בארגקייט וואו ערדציטערנישן פאסירן כמעט יעדע יאר, וואס טיילמאל שאפן לאווינעס אין ווינטער. די לעצטיקע שטארקע ערדציטערנישן זענען געווען אין 1998, וואס האט געהרגעט עטלעכע 6000 מענטשן אין באדאשקאן נאענט צו טאַדזשיקיסטאַן.
די נאטירלעכע רעסורסן פון לאנד שליסן איין: קויל, קופער, אייזנארץ, ליטיום, אוראניום, זעלטענע-ערד עלעמענטן, כראמיט, גאלד, צינק, שוועבל, בליי, מארמארשטיין, נאטירלעכער גאז און נאפט.
מיט א שטח פון 652,230 קוואדראט ק"מ איז אפגאניסטאן דאס 41סטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט, א ביסל גרעסער ווי פראנקרייך און קלענער ווי מיאנמאר, בערך אזוי גרויס ווי דער אמעריקאנישער שטאט טעקסאס. ער גרענעצט פאקיסטאן צו דרום און מזרח; איראן צו מערב; טורקמעניסטאן, אוזבעקיסטאן און טאדזשיקיסטאן צו צפון,; און כינע אין דעם ווייטן מזרח.
אפגאניסטאן איז איינע פון די ארעמסטע לענדער אין אזיע. 35% פון די מענטשן דארט זענען ארבעטסלאז.
אין 2010, האבן אמעריקאנער געאלאגן אנטפלעקט קנאפע $1 טריליאן אין מינעראלן אין אפגאניסטאן. עס ווערט גערעכנט אז דאס לאנד קען ווערן דער וועלט'ס הויפט פראדוצירער פון ליטיאום. די אפגאנישע רעגירונג גרייט זיך צו ארויסצוציען קופער און אייזן, וואס קען אריינברענגן אין דער קאסע פון דער רעגירונג ביליאנען דאלארן יעדע יאר ביז 100 יאר.
אין די לעצטע יארן האט זיך דער מצב פון קאמוניקאציע אין אפגאניסטאן א סך פארבעסערט. אין די יארן ווען דער טאליבאן האט געהערשט אין אפגאניסטאן איז א טעלעפאן ליניע געווען א זעלטענע זאך. למשל, אין דער הויפטשטאט קאבול, מיט א באפעלקערונג פון צוויי מיליאן מענטשן, זענען נאר געווען12,000 טעלעפאן ליניעס; אין אנדערע שטעט איז דער מצב געווען נאך ערגער.
אין 2008 האט זיך דער מצב שוין פארבעסערט ביז 8 פראצענט פון איינוואוינער האבן א צוטריט צו א טעלעפאן ליניע. אויך זענען פאראן אין לאנד עטלעכע 1.4 מיליאן צעלפאנען.
22 אינטערנעץ פארזארגער פירמעס ארבעטן אין לאנד, און מער ווי א האלבער מיליאן מענטשן זענען פארבונדן צו דער נעץ.
מינעריי.
עס ווערט געשאצט אז אפגאניסטאן וואלט געקענט שאפן $10 ביליאן פון זיינע מינעראלן, וואס וועט טאפלען זיין ברוטא אינלענדישן פראדוקט.
ס'איז פאראן אין לאנד גרויסע קוואנטיטעטן פון ליטיום, קופער, גאלד, קוילן, אייזן ארץ און אנדערע מינעראלן.
די באפעלקערונג פון אפגאניסטאן ציילט 31,108,077 (אין יאר 2012), כולל 2.7 מיליאן אפגאנער פליטים וואס וואוינען אין פאקיסטאן און איראן. נאר איין שטאט האט מער ווי א מיליאן איינוואוינער, די הויפטשטאט קאבול. אנדערע גרויסע שטעט אין לאנד זענען (לויטן סדר פון באפעלקערונג גרייס) קאנדאהאר, העראט, מאזאר-אי-שאריף, דזשאלאלאבאד און לאשקאר גאה.
עטנישע גרופעס.
די גרעסטע עטנישע גרופע איז די פאשטונער, וואס זענען 42% פונעם פאלק, און דער צווייטע גרעסטע זענען די טאדזשיקן, 27% פונעם פאלק.
די אפיציעלע שפראכן אין אפגאניסטאן זענען פאשטא און דארי, ביידע אינדא-אייראפעאישע שפראכן. דארי איז די מוטערשפראך פון די טאדזשיקן און האזארן; פאשטא איז די מוטערשפראך פון די פאשטונער.
אנדערע שפראכן וואס מען רעדט אין לאנד זענען אוזבעקיש, אראביש און טורקמען, וואס זענען מוטערשפראכן פון קלענערע עטנישע גרופעס.
א קליינער טייל אפגאנער זענען פליסיג אין ענגליש און אורדו.
מער ווי 99% פון דער אפגאנער באפעלקערונג זענען מוסולמענער. ביז די 1890ער יארן האט מען גערופן דעם שטח ארום נוריסטאן "קאפיריסטאן" (לאנד פון די כופרים), ווייל די נוריסטאנער, אן אנדער פאלק, גלייבן אין פאליטעאיזם.
ס'איז אמאל געווען א קליינע געמיינדע יידן וואס האבן אבער עמיגרירט אין ישראל און די פאראייניגטע שטאטן. ביז 2005 איז געבליבן אין לאנד נאר איין ייד, זאבלאן סימן־טוב.
אפגאניסטאן איז אן איסלאמישע רעפובליק מיט דריי צווייגן: עקזעקוטיוו, לעגיסלאטור און די געריכטיקע מאכט.
לויט דער היינטיקער קאנסטיטוציע, איז אפגאניסטאן א דעמאקראטיע מיט א פרעזידענט און צוויי וויצע־פרעזידענטן, וואס ווערן געוויילט איין מאל צו פינעף יאר.
דאס לאנד איז צעטיילט אין 34 פראווינצן.
אפגאניסטאן האט פיר אינטערנאציאנאלע פליפארטן: העראט, האמיד קארזאי פליפארט (אין קאבול), קאנדאהאר און מאזאר ע־שאריף. די נאציאנאלע לופטליניע איז אריאנא אפגאן לופטליניעס (AAA). פרעמדע לופטליניע וואס פליען קיין אפגאניסטאן שליסן איין ער אינדיע, עמיראטן, גאלף ער, איראן אסעמאן לופטליניעס, פאקיסטאן אינטערנאציאנאלע לופטליניעס און טערקישע לופטליניעס.
אפגאניסטאן האט (אין 2014) נאר צוויי באן פארבינדונגען, איינע א 75 ק"מ לאנג ליניע פון כייראבדאד צום גרענעץ מיט אוזבעקיסטאן און די אנדערע א 10ק"מ לאנג ליניע פון טאראגונדי צום גרענעץ מיט טורקמעניסטאן. ביידע ליניעס ווערן געניצט נאר פאר פראכט. קיין פאסאזשירן דינסט עקזיסטירט נאך נישט.
בריסטאל () איז די זעקסטע גרעסטע שטאט אין ענגלאנד, און די אכטסטע גרעסטע שטאט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך, מיט א באפעלקערונג פון 433,100 (געשאצט 2009). די שטאט איז געבויט אויף די ברעגן פון דעם אייוואן טייך. דער פארט פון בריסטאל איז אמאל געווען אין דעם צענטער פון דער שטאט. בריסטאל איז געגרינדעט געווארן אין 1155.
דער בריסטאלער שטאטראט האט 70 מיטגלידער, וואס רעפרעזענטירן 35 ראיאנען אין דער שטאט. דער היינטיגער לארד בירגערמייסטער איז קריס דייוויס.
זיידל ראוונער (ה'תרט"ו, ראדאמישל - ניסן ה'תש"ג; זיין ריכטיגער נאמען איז געווען יעקב שמואל מאַראַגאווסקי) איז געווען א חזן און א קאמפאזיטאר. מען האט אים גערופן זיידל ווייל ער האט שטארק געענדלט אין זיין זיידע, און ראוונער ווייל ער איז געווען חזן אין דער שטאט ראוונע, וואהלין.
זיידל איז געווען דער רבי פון אלע גרויסע חזנים פונעם דור פון פארן קריג.
ער איז געווען א געוואלדיגער קאמפאזיטאר, א חד בדרא אין שיינע לאנגע קאמפאזיציעס.
ביי די זעכצן יאר האט ער חתונה געהאט. זיי האבן געהאט א זון און א טאכטער, און געלעבט צוזאמען ביז איר פטירה אין תרצ"ט.
ער איז געווארן א מעל סוחר.
אבער ער איז געווען א מאקאראווער חסיד, און אויפן באפעל פון זיין רבי'ן איז ער קעגן זיין ווילן געווארן א חזן.
זיין ערשטע קאמפאזיציע איז געווען "תתברך לנצח" אין תרל"ד.
זיין ערשטע שטעלע איז געווען אין זאסלאוו, וואו ער האט געדאווענט די ערשטע תפילה "יום כפור קטן" ערב ר"ח אלול תרמ"א. אויף ראש השנה תרמ"ג איז ער שוין געווען דער שטאטס חזן אין ראוונע. דעמאלסט האט ער אנגעהויבן א רייע קאמפאזיציעס, צווישו זיי די בארימטע "אמת ואמונה". פון תרנ"ו ביז תרס"ג איז ער געווען חזן אין בערדיטשעוו. אין תרס"ג איז ער געווארן חזן פון דער מחזיקי הדת קהילה אין לאנדאן, וואו ער איז געבליבן איין יאר. דערנאך איז ער אויפגענומען געווארן חזן אין לעמבערג, גאליציע, אויף זיבן יאר. אין תרע"א איז ער צוריק געווארן חזן אין ראוונע. נאך דריי יאר האט ער זיך געצויגן קיין ניו יארק.
סוף ימיו האט ער געוואוינט אין אמעריקע, און געגרינדעט א ביהמ"ד אין ניו יארק מיטן נאמען "בית יעקב".
ער האט מאריך ימים געווען, און דערלעבט א גוטן עלטער. ער איז געשטארבן אין יאר תש"ג אין עלטער פון זיבן און אכציג יאר.
צווישן זיינע תלמידים זענען געווען די חזנים דוד רויטמאן און מרדכי הערשמאן.
ירוחם (הקטן) בלינדמאן (תקנ"ח - תרנ"א) איז געווען חזן אין בארדיטשעוו און אין טארנאפאל.
מען האט אים גערופן הקטן צוליב זיין קורצן געוויקס.
ער איז צוערשט געווען חזן אין בארדיטשוב, און אין יאר תרכ"א איז ער אריבער קיין טארנאפאל.
די וועלט האט דאן גע'רַעש'ט מיט זיין גרויס קענטעניס אין חזנות.
ער איז געווען א לייבליכער פעטער פארן באקאנטן חזן ניסן בעלזער (ניסי ספיוואק).
נח זאַלודקאווסקי (תרי"ט - תמוז תרצ"א; באקאנט אלס נח לידער) איז געווען א חזן און גלייכצייטיג א גרויסער ת"ח, אזש ער האט באקומען סמיכה פאר רבנות פונעם ראגאטשאווער גאון.
זאלודקאווסקי איז געבוירן אין יאר תרי"ט אין א קליין שטעטל באווראץ, וואס געפינט זיך נעבן גראדנא (הוראדנא), ליטע.
שוין פון קינדווייז אן האט ער שיין געזינגען. ווען ער איז געווארן בר מצוה, האט אים זיין פאטער געשיקט לערנען אין דער ישיבה אין זשעטל. דערנאך איז ער געפארן לערנען קיין סלאנים, וואו ער האט שפעטער חתונה געהאט.
ער האט געדינט אין חזנות אין די שטעט מייטשעט, סלאנים און לידא.
שפעטער איז ער אוועק פון לידא צוליב א קהל'ישער מחלוקה, און געגאנגען קיין ווילנא דאווענען אין די ימים נוראים.
שפעטער איז ער אויפגענומען צו זיין חזן אין די שטאט וואלקאוויסק, דערנאך איז ער אריבער קיין בריסק, און פון דארט איז ער אריבער קיין קאליש וואו ער איז געווען חזן פערציג יאר צייט.
אין תרע"ד ווען עס האט אויסגעבראכן דער ערשטער וועלט קריג, האט ער אין איילעניש פארלאזט קאליש און אריבער קיין ראסטאוו, און איז דארט פארבליבן אינעם הויז פון זיין זון ר' אלי' און דארט געדינט אין חזנות ביז דער קריג האט זיך געענדיגט.
דערנאך איז ער צוריקגעפארן אהיים, און מאריך ימים געווען ביז חודש תמוז אין יאר תרצ"א ווען ער איז אוועק אין עלטער פון צוויי און זיבעציג יאר.
זיינע פיר קינדער אלי', יוסף, יעקב און שאול האבן איבערגעלעבט דעם קריג, און האבן געדינט אלס חזנים איבער די וועלט.
בערעלע חַגי (ה'תרנ"ב - כ"ב ניסן ה'תשי"ד) איז געווען א חזן און קאמפאזיטאר אין לעטלאנד און אין ניו יארק.
בערעלע איז געבוירן צו זיין פאטער ר' יצחק חגי וואס איז געווען חזן אין א שטעטל דאַגדע, רוסישע אימפּעריע (היינט אין לעטלאנד).
אלס קינד פון פיר יאר האט ער שוין געהאלפן זיין פאטער ביים עמוד, און ביי די ניין יאר האט ער שוין געהאלטן קאנצערטן.
ביי די אכצן איז ער דורך דער המלצה פונעם ליובאוויטשער רבי'ן געווארן חזן אין סמאלענסק, רוסלאנד. און דריי יאר שפעטער איז ער געפארן קיין אמעריקע, כדי נישט צו דארפן דינען אין מיליטער.
ביים אנקומען צו די פאראייניגטע שטאטן איז ער געווען חזן אין דעטרויט, באסטאן, און דערנאך אין ניו יארק.
דערנאך האט ער געדינט אלס חזן אין דער עדת ישראל שול אין נוארק, ניו דזשערזי, וואו ער האט געארבעט צוזאמען מיטן דיריגענט זאוועל זילבערטס.
אין 1932 האט ער באקומען א פאסטן אין יאהאנעסבורג, דרום אפריקע, וואו ער איז פארבליבן פאר ארום צען יאר.
ער איז אויך ארומגעפארן האלטן קאנצערטן אין ענגלאנד, סקאטלאנד און פראנקרייך.
ער האט אנגעהאלטן די פאזיציע אינעם טעמפל בית אל אין בארא פארק פון תש"ג ביז תשי"ב, איבערנעמענדיג דעם חזן מרדכי הערשמאן.
ער איז נפטר געווארן פלוצלונג אום כ"ב ניסן תשי"ד.
בערעלע חגי האט געהאט א הויכע לירישע טענאר מיט א בריליאנטענע פאלסעטא און איז געווען א געוואלדיגער זאגער מיט אן אייגנארטיגע ברען און פלאם ווארעמקייט.
קאמפאזיציעס.
ער האט איבערגעלאזט אומגעפער פופציג רעקארדירונגען פון זיינע הערליכע חזנ'ישע קאמפאזיציעס פאר אלע געלעגנהייטן, ווי אויך א צאל יודישע פאלקס לידער.
פאמילע.
זיינע קינדער, יונה און גדעון האבן געטוהן אין מוזיק, און די טאכטער פריידע שפירא איז געווען א זינגערין.
אהרן קאטשקא (תרמ"ו - תשנ"ח) איז געווען פון די בעסטע חזנים אין דער תקופה נאכן צווייטן וועלט קריג.
ער איז געבוירן געווארן אין דווארט, פוילן.
לויט געוויסע מבינים איז ער געווען א ריכטיגער באריטאן, א זאך וואס איז גאר געווען זעלטן ביי חזנים.
משה גענטשאף (1904-1997) איז געווען א חזן אין ניו יארק, אמעריקע.
חזן משה גענשאף איז געבוירן אין אדעס, און איז געקומען מיט זיינע עלטערן קיין אמעריקע, אין טאלעדא, אהאיא.
ער האט שטודירט ביים בארימטן חזן יעקב ראַפּאָפּאָרט.
זיינע ערשטע חזני'שע אויפטריטן האבן זיך אנגעהויבן אין יאר תרפ"ח. זינט דאן האט ער געדינט אין עטליכע שוהלן אין ניו יארק, ביז ער איז אין יאר תש"ד אויפגענומען געווארן אלס ממלא מקום פון דוד רויטמאן אלס חזן פון בית הכנסת שערי צדק אין ניו יארק.
ער האט אויפגעטרעטן ביי קאנצערטן איבער די פאראייניגטע שטאטן, קאנאדע, אייראפע, צענטראל אוו סאוט אמעריקע און ארץ ישראל.
ער האט רעקארדירט פולע פון זיינע חזנ'ישע קאמפאזיציעס, און ער פלעגט אויך אסאך נאכזינגען פונעם רבי'ן פון די חזנים "זיידל ראוונער".
אן אנדרוגינוס ווערט דערמאנט אין תלמוד אלס א מענטש וואס האט סיי מענער'לעכע און סיי פרויענ'ישע גלידער.
דאס ווארט איז צוזאמגעשטעלט פון צוויי די גריכישע ווערטער: androsאנדרו=זכר, gyne=גן=נקבה.
אין הלכה איז ער א ספק זכר און ספק נקיבה, און קען קיינעם נישט מוציא זיין מיט מצוות אפילו א צווייטן אנדרוגינוס.
אין תשס"ו איז געווען אין די נייעס, ווען אזא איינער האט געגעבן א גט.
פאן פון דער רוסלענדישער אימפעריע
די רוסלענדישע אימפעריע (אלטרוסישע שריפט: Россійская Имперія, מאדערנע שריפט: Российская Империя, "ראסיסקאַיאַ אימפעריאַ") איז א שטאַט וואס האט עקזיסטירט פון 1721 ביז דער רוסישע רעוואלוציע אין 1917. זי איז געווען דער נאכפאלגער פון דער רוסישער צאר מלוכה און דער פארויסגייער פונעם סאוועטן פארבאנד. זי איז געווען איינע פון די גרעסטע אימפעריעס אין דער געשיכטע פון דער וועלט, נאר די בריטישע און מאנגאלישע אימפעריעס האבן באדעקט א גרעסערן שטח:אין 1866, האט זי זיך אנגעשפאנט פון מזרח אייראפע אריבער אזיע ביז אין צפון אמעריקע.
אין אנהייב פונעם 19טן יארהונדערט, איז רוסלאנד געווען דאס גרעסטע לאנד אין דער וועלט, ציענדיג פון דעם ארקטישן אקעאן אין צפון ביזן שווארצן ים אין דרום, פונעם באלטישן ים צו מערב ביזן פאציפישן אקעאן אין מזרח. זי האט געהאט 176.4 מיליאן סוביעקטן, די דריטע גרעסטע באפעלקערונג פון דער וועלט דעמאלסט, נאך קינג כינע און דער בריטישער אימפעריע.
פרשת יתרו איז די פינפטע פרשה אין ספר שמות, זי קומט נאך פרשת בשלח. די פרשה הייבט אן מיט דער געשיכטע ווען יתרו איז געקומען צו משה רבינו און די יידן. דער צווייטער העלפט פון דער פרשה איז וועגן דעם מעמד הר סיני.
יתרו, דער שווער פון משה, קומט צום לאגער פון די יידן צוזאמען מיט צפורה (משה'ס ווייב) און אירע צוויי זין. צו מארגן (רש"י ברענגט אז די פרשה האט פאסירט צו מארגן פון יום כיפור, ווען משה האט אראפגעברענגט די צווייטע לוחות) זעט יתרו ווי משה משפטעט דאס פאלק גאנץ אליין, און שלאגט פאר אז ער זאל אויפשטעלן א רייע פון דיינים, און נאר די שווערסטע דיני תורה זאל ער אליין הערן. משה נעמט אן יתרו'ס פארשלאג און יתרו קערט זיך צוריק קיין מדין.
ראש חודש סיון קומען אן די בני ישראל צו די פיס פון בארג סיני. משה גייט ארויף אויפן בארג און דער אייבערשטער זאגט אים אז ער מאכט א בונד מיט די יידן צו ווערן אן "עם סגולה". משה גרייט צו דאס פאלק אויף דריי טעג, כדי זיי זאלן זיין גרייט צו באקומען די תורה. דעם דריטן טאג, שבת, ווייזט זיך דער אייבערשטער אויפן בארג מיט דונער און בליצן און הייבט אן זאגן די עשרת הדיברות צום פאלק.
ביים סוף פון דער סדרה קומט א קורצע פרשה וועגן דעם מזבח.
מען ליינט די הפטורה אין ספר ישעיהו, פרק ו' פסוק א' ביז פרק ז' פסוק ו', דארט שרייבט ישעיהו וויאזוי דער אייבערשטער מיט די מלאכים האבן זיך באוויזן צו אים צום ערשטן מאל.
די תימנים און ספרדים ליינען ווייטער ביז פסוק י"ג. די תימנים און אשכנזים זענען מוסיף צוויי פסוקים, ה' און ו', פון קאפיטל ט'.
קאלענדאר.
שבת פרשת יתרו קען געפאלן נאר אין די טעג: י"ז שבט, י"ח שבט, י"ט שבט, כ' שבט און כ"ב שבט.
רבי צבי הירש כהנא (נפ' סיון תש"ג) איז געווען אן אדמו"ר אין ספינקא, רומעניע.
רבי צבי הירש איז געבוירן צו זיין פאטער, רבי נחמן כהנא, ספינקער רבי, און זיין מוטער, צירל ווייס, א טאכטער פונעם "אמרי יוסף" פון ספינקא.
בסוף ימיו פון זיין זיידן פלעג ער פארליינען פאר אים די קוויטלעך.
רבי צבי הירש האט חתונה געהאט מיט מרת מירל גאלא, די טאכטער פון רבי ברוך רובין פון בריזדאוויץ.
ער איז אומגעקומען דורך די נאציס חודש סיון תש"ג.
טויזנט יאָר אידיש לעבן אין אונגאַרן איז א אידיש ביכל וועגן דער היסטאריע פון אידן אין אונגארן בערך פון ת"ק ביז ת"ש.
דאס בוך, וואס אנטהאלט קנאפע צוויי הונדערט זיבעציג זייטן, איז אפגעשריבן געווארן דורך דעם באקאנטן ת"ח און היסטאריקער הרב יקותיאל יהודה גרינוואלד אום ר"ח סיון, תש"ה. תיכף נאך דעם צווייטן וועלט קריג האט זיך געענדיגט. און איז שפעטער אין יאר תשל"ז איבערגעדרוקט געווארן אין ברוקלין, ניו יארק.
ר' יקותיאל יהודה איז א סיגעטער געבוירענער, און האט שפעטער אימיגרירט קיין אמעריקע און האט געוואוינט אין קאלומבוס, אהאיא, וואו ער איז געווען רב ביז זיין פטירה.
אנדערע ביכער און ספרים פון דעם פארפאסער.
ער האט מחבר געווען אסאך היסטאריע ספרים אויף לשה"ק, ווי תולדות הכהנים הגדולים, בבלי וירושלמי, מהרי"ל וזמנו און נאך. ווי אויך האט ער פארפאסט אסאך הלכה ספרים, ווי אח לצרה, אוצר נחמד און נאך.
ער האט אויך געשריבן אויפן פארלאנג פון זלמן רייזען פאר זיין "לעקסיקאן" א ווערק אין דער אידישער שפראך "די געשיכטע פון דער אידישער ליטעראטור און פרעסע אין אונגארן", אבער ער רעדט זיך אפ אז ער האט עס צושניטן אויף שטיקלעך און דאדורך עס נישט ארויסגעברענגט פונקט ווי ער האט געוואלט.
יוסף שליסקי (ה'תרנ"ד-ה'תשט"ו) איז געווען א חזן אין ניו יארק. ער איז געווען פון די גרויסע טענאר חזנים נאכן ערשטן וועלט קריג, און ער האט איבערגעלאזט אסאך קאָמפּאָזיציעס פון וואס מען קען נאך היינט זעהן זיין גרויסקייט.
שליסקי איז געבוירן אין אסטראווצע, קאנגרעס פוילן. אלס קינד האט ער געזונגען אין דעם שול־כאר אין זיין שטאט. ביי די זיבן יאר האט דער חזן געכאפט אים (מיט נאך קינדער אינעם כאר) זאגנדיג צו זייערע עלטערן אז ער נעמט זיי צו זינגען אין לאנדאן. ווירקליך האט ער געברענגט די קינדער קיין טאראנטא אין קאנאדע, וואו מ'האט זיי געצוואונגען צו זינגען פארן ציבור.
ווען יוסף איז געווארן קרוב צו 13 האט ער זיך געוואנדן צו דער יידישער קהילה אין טאראנטא און געבעהטן צו פירן זיין בר מצווה אין דער שול, און האט געמאכט א גרויסן איינדרוק אויף דער קהילה. איינער פון די מתפללים האט געגעבן אכט אויף אים און האט פינאנצירט זיינע שטודיעס. ווען יוסף איז געווארן אלט 17 האט יענער יוד גענומען אים פאר אן איידעם.
ער האט גראדואירט אין יאר 1917 פון דער "ראיעל קאנסערוואטאריע פון מוזיק" אין טאראנטא.
אין תר"פ האט שליסקי געהערט אז די סלאנימער שול אין ניו יארק זוכט א חזן. ער איז אריבער צום ראש הקהל'ס לעדער פאבריק, דארט האט ער געזונגען אויף פראבע, און דער ראש הקהל האט אים אויפגענומען אויפן ארט. צוויי יאר איז ער געווען חזן אין דער סלאנימער שול, דערנאך האט ער געהאט פארשידענע פּאָסט'נס אין שוהלן אין ניו יארק.
מען האט פארגעשלאגן פאר אים צו זינגען אין דער אפערע, אבער ער האט אָפּגעזאגט. דאך האט ער רעקארדירט צוויי ארייעס אויף יודיש.
זיינע באוואוסטע חזנ'ישע שטיקלעך זענען "אנא בכח", "לעולם יהא אדם" און "תכנת שבת".
אין פרילינג תרצ"ד, נאכן ענדיגן זינגען "אנא בכח" פרייטיג-צו-נאכט, איז יוסף שליסקי איינגעפאלן און פארלוירן זיין באוואוסטזיין. מ'האט אים דיאגנאזירט מיט אן אנפאל, און ער איז געליגן אין שפיטאל פאראליזירט מער ווי 20 יאר, ביז זיין פטירה אין תשט"ו. ער האט געהאט א ריזיגע לוויה, מער ווי הונדערט טויזנט מענטשן האבן אים מלווה געווען.
שליסקי האט געהאט א הויכע טענאר שטימע, ער דאוונט מיט א שטארקע ווארעמקייט און ווערט פאררעכנט מיט די גרעסטע חזנים פון זיין דור.
מערסטע קאמפאזיצעס וואס ער האט רעקארדירט איז ספעציעל קאמפאזירט געווארן פאר איהם דורך מאיר פאזנער.
יהושע (שיע) ווידער (י"ז שבט ה'תרס"ו - י"ד אלול ה'תשכ"ג) איז געווען א בארימטער חזן, בעל מנגן און קאמפאזיטאר.
פארן צווייטן וועלט קריג האט ער געדינט אלס חזן אין "קהל ספרדים" אין מישקאלץ. ער איז געווען א סיגעטער חסיד.
זיין פאטער איז געווען ר' אשר ווידער א בארימטער חזן און בעל תפלה, א סיגעטער חסיד.
אין די יאהרן פונעם צווייטן וועלט קריג האט ער געארבעט אין א צעמענט פאבריק וואו זיין שטימע איז אביסל געשעהדיגט געווארן פון דער שטיקיגער לופט דארט. אבער מיט דעם אלעם איז ער נאכן קריג געווען איינער פון די גרעסטע חזנים, און מיט זיינע הערליכע הארציגע קאמפאזיציעס ווי "לעולם יהא אדם", "אהבה רבה", "ממקומך", "רבון העולמים" און נאך האט ער זיך באריהמט געמאכט אין דער וועלט פון חזנות.
ער האט געוואוינט אין מאנטרעאל, קאנאדע, וואו ער איז געווען חזן ביז זיין פטירה.
ער פלעהגט אסאך קומען קיין ניו יארק זינגען ביים פריערדיגן סאטמארער רבי'ן רבי יואל טייטלבוים. ס'איז נאך פארבליבן א "הנרות" וואס ער האט געזינגען אין סאטמאר.
ער איז נפטר געווארן י"ד לחודש אלול אין יאר תשכ"ג.
זיינע אייניקלעך זענען אלע חסידישע סאטמארער אינגעלייט.
ער האט געהאט א אייגנארטיגע דינע מתיקות'דיגע שטימע מיט וועלכע ער פלעגט זינגען מיט א שטארקע ווארעמקייט און קאלאראטור. זיינע קאמפאזיציעס קען מאכן א מענטש צוגיין, ווי ער קריכט אריין אין דער נשמה מיטן אויסציען די ווערטער און זיך ממש בעטן און אויסגיסן דאס הארץ ביים זינגען.
ער ווערט פאררעכנט אלס געוואלדיגער "זאָגער".
ער האט געהאט נאר איין לונג.
דער טאטע הייסט לויפן איז אן אויטאביאגראפיע פון פנחס ישעיה קארנבלי, וואו ער באשרייבט זיין יוגנט איבערלעבעניש דורך דעם צווייטן וועלט קריג, אין די שטעט פון טשעכאסלאוואקיי און ראמעניע, ווי טעשען, חוסט, סאטמאר, און שפעטער אין מנקאטאבער און די קאנצענטראציע לאגער.
דאס ביכל אויף אידיש איז ארויסגעגעבן אין יאר תשס"ד, און פארמאגט פינף הונדערט פיר און פערציג זייטן.
גוש קטיף, איז געווען א געגנט פון באזעצונג, אין די פארנומענע געביטן, אין עזה שטרייף. די געגנט האט געהאט עטליכע שטעטלעך און דערפער, סמערהייט רעליגיעזע אבער אויך אנדערע,
וואס ישראל האט אויפגעשטעלט דורכאויס די 1980ער יארן, מיט די גוטהייסונג פון זיכערהייטס מיניסטער אריק שרון, און די שטיצע פון דאן פרעמיער מיניסטער מנחם בעגין.
די ערשטע דערפער זענען שוין אויפגעשטעלט געווארן אזוי פרי ווי אין יאר 1970.
"כפר דרום" איז געווען א יידישע שטעטל נאך איידער די גרינדונג פון מדינת ישראל, און איז עוואקואירט געווארן דורכאויס די מלחמת השחרור.
די גוש רעכנט אריין די געגנט פון דרום מערב עזה פאס ביים ים, וועלכע האט געהאט זעכצן שטעטלעך און דערפער אין 2005, און נאך דריי אנדערע וועלכע זענען געווען נאנט צו די שטאט עזה, צפון זייט פון שטרייף.
די פלאן פון אויפשטעלן די זידלונגען האט פארגעשלאגן יגאל אלון, אין יאר 1968. א פלאן גערופן געווארן "דאס אלון פלאן", אנהייב זענען צוויי מיליטערישע דערפער געגרינדעט געווארן, וועלכע זענען שפעטער ציוויליזירט געווארן, און נאך אנדערע זענען אויף געשטעלט געווארן.
די איינוווינער האבן זיך באשעפטיקט מיט אגריקולטור, און מיט אינדוסטריע, וועלכע האבן אלע ביידע געהאט סוקסעס.
אין יאר 2003, האט אריק שרון פון די הויפט שטיצער ביים אויפשטעלן, דורכגעפירט די ריקצוג פלאן, אין זיין רעגירונג, און צוויי יאר דערויף באפולמעכטיקט, ווען די איינוווינער האבן געמוזט פארלאזן די געגנט, אויפן איינזייטיקן קאנצעסיע פון שרון.
לויט ווי שטודיעס צייכענען אן, האבן אסאך פון די איינוווינער קיינמאל נישט באוויזן זיך צוריק צו שטעלן אויף די פיס, און האבן פארלוירן ארבעט, און א טייל וווינען נאך ביז היינט אין פראוויזארישע וווינונגען, ווי אין הייזער פון (מאבילס).
אין אויגוסט 2008 האט מען אויפגעשטעלט דעם גוש קטיף מוזיי אין ירושלים וואס טוט פאראייביקן דאס לעבן אין גוש קטיף און את החיים בגוש און דאס פארלאזן דעם ארט.
הגה"צ רבי יואל מארגנשטערן איז געווען א רב אין קרית יואל ניו יארק אמעריקא, געווען באקאנט אלס שארמאשער רב. ער איז געווען א תלמיד פון דער סאטמארער ישיבה.
רבי יואל איז געווען א זון פון הרב אורי ברייער פון וויליאמסבורג, און שטיף-זון פון הרב שמואל מארגענשטערן. א איידעם ביי רבי נפתלי הירצקא האניג, דער פריעדיגער שארמאשער רב און נשיא פון התאחדות הרבנים.
ער איז געווען א גאון עצום, ער פלעגט ענדיגן יעדן חודש די דריי בבא'ס פון אויסנווייניג, בלויז אויף די וועגן גייענדיג אהין-און-צוריק פון בית המדרש.
עמנואל (מנחם) קירשנער (תרי"ז - תרצ"ח) איז געווען חזן אין מינכן, בייערן, דייטשלאנד.
קירשנער איז געבוירן אין ראקיטניץ, אויבער־שלעזיע אין א משפחה פון בעקערס. אין תרל"ד איז ער אריין אין דעם סעמינאר אין בערלין, וואו ער האט שטודירט צוויי און א האלב יאר. ער האט חתונה געהאט אין תרמ"ד.
אין תרל"ט האט מען אים אויפגענומען אלס חזן שני אין דער אראניערבורגערגאס שול. שפעטער איז ער געווארן חזן אין דער הויפט שול אין מינכן.
זיין טויט איז געווען ספעציעל טראגיש, ווען מען האט פארטריבן די אידן פון זייער ביהכ"נ צוליב וואס אין שכנות איז געווען א באגרעבעניג פון די נאציס, און אינמיטן זינגען זיין לעצטן געזאנג האט ער פון גרויס צער און פארדרוס באקומען א הארץ אטאקע רח"ל און איז נפטר געווארן אויפן פלאץ.
אַרסעניק (Arsenic) איז א כעמישער עלעמענט מיט כעמישן סימבאָל As און אטאם נומער 33. ער איז דער מערסטער גיפטיקער עלעמענט אין דער האַלבמעטאַלן משפּחה.
דער שמעלצפונקט פון ארסעניק איז 817 °C.
אַרסעניק איז געשאפן בעיקר אין רעסורסן פון אַערסנופיריט (FeSAs, אייַזן פּיריטן) וואָס מען קען געפינען אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן, קאַנאַדע, מעקסיקא, נאָרװעגיע און שפאַניע.
פון א כעמישן שטאנדפונקט איז ארסעניק ענלעך צו פאספאר.
די פארבינדוג גאליום־ארסעניד (GaAs) ווערט זייער ברייט געניצט אין האלב-דורכפירערס.
דזשוסעפע אטאלענגי (איטאליעניש: "Giuseppe Ottolenghi"; 26סטן דעצעמבער 1838, סאביאנעטא, לאמבארדיא – 2טן נאוועמבער 1904, טורין) איז געווען א יידישער־איטאליענישער זעלנער און פאליטיקער. ער האט געדינט ווי א סענאטאר און קריגס מיניסטער.
אטאלענגי איז געבוירן צו זיין פאטער אהרון און זיין מוטער זשענטילא-אסתר פֿארטי, אין א יידישע משפחה אין פיעמאנטע. אין 1877 האט ער חתונה געהאט מיט עליסא סעגרע.
די רעפובליק פון סענעגאל (פראנצויזיש: "République du Sénégal") איז א לאנד אין מערב אפריקע מיט א שטח פון 196,723 קוואדראט ק"מ. זי גרענעצט דעם אטלאנטישן אקעאן צו מערב, מאריטאניע צו צפון, מאלי צו מזרח, און גינע מיט גינע-ביסאו צו בדרום. די גאמביע איז אינגאנצן ארומגענומען פון סענעגאל. דאס לאנד נעמט זיין נאמען פונעם סענעגאל טייך אין צפון, ביים גרענעץ מיט מאריטאניע.
די הויפטשטאט פון סענעגאל איז דאקאר.
סענעגאל איז געווארן אומאפהעגניק פון פראנקרייך אין 1960, און זייט דעמאלסט האט געהערשט דארט א סטאבילע רעגירונג. סענעגאל ווערט פאררעכנט א מאדעל פון פילפארטייאישער דעמאקראטיע אין אפריקע.
די עיקר רעליגיע אין סענעגאל איז איסלאם, און זיין אנהענגער זענען 92% ביז 94% פון דער באפעלקערונג. די מוסולמענער זענען כמעט אלע סופי. די אנדערע סענעגאלער זען קריסטן.
דער עטיאפישער קאלענדאר איז א זון־יאר קאלענדאר פון 365 אדער 366 טעג, וואס איז דער הויפט קאלענדאר פון עטיאפיע, און איז אויך דער רעליגיעזער קאלענדאר פון דער ארטאדאקסישער קירכע פון עריטרעא. דער קאלענדאר איז באזירט אויפן אוראלטן קאפטישן קאלענדאר. דער קאלענדאר האט צוועלף מאנאטן פון דרייסיג טעג, און פינף (זעקס אין אן עיבור־יאר) טעג ביים סוף פון יאר. גענוי ווי דער יוליאנישער קאלענדאר, איז יעדע פערטע יאר אן עיבור־יאר, אן קיין יוצא מן הכלל.
דאס יאר הייבט אן אין סעפטעמבער לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר. די יארן פונעם עטיאפישן קאלענדאר זענען בערך זיבן ווינציקער פונעם גרעגאריאנישן קאלענדאר; למשל, אין סעפטעמבער 2007 האט אנגעהויבן יאר 2000 אינעם עטיאפישן קאלענדאר.
ישראל נח קאַפּאָוו־קאַגאַן (ה'תרנ"ט - ב' תשרי ה'תשי"ד), באוואוסט אויפן נאמען פון זיין ברודער בן ציון, איז געווען א חזן אין ראסטאוו, אדעס און ניו יארק.
ער איז געווען אן אפשטאמיגער פון א בארימטע כהנים משפחה, און דערפאר האט ער געהייסן "קאַפּאָוו" ווייל א כהן איז נושא כַּפּיו, און "קאגאן" באדייט אויף רוסיש כּהן, וויל עס איז זיך מתחלף די ה' פאר א ג'.
ער איז געבוירן אין פאלטאווע (היינט אוקריינע) אין יאר תרנ"ט, צו זיין פאטער ר' שלמה וואס איז געווען א סוחר.
בלויז זעקס און צוואנציג יאר אלט איז ער געווען ווען ער איז געווארן חזן אין ראסטאוו ען דאן, און דערנאך איז ער געווארן חזן אין דער בראדער בית הכנסת אין דער חזנות שטאט אדעס.
אין יאר תר"ץ איז ער באפאלן געווארן דורך די באלשעוויקן, ווייל ער האט געהאט אסאך געלט פון זיינע געלונגענע אויפטריטן, און דעריבער האט ער דרינגענד געמוזט אנטלויפן קיין אמעריקע אונטער זיין ברודער בן ציון'ס נאמען.
ער איז בארימט מיט זיינע שיינע אייגנארטיגע סטיל שטיקלעך ווי קידוש לליל שבת, ברכת כהנים און נאך.
ער איז נפטר געווארן דעם צווייטן טאג ר"ה תשי"ד אינמיטן דאווענען פון לונגען ראק, אין עלטער פון פינף און זעכציג יאר.
250 px
דענדראכראנאלאגיע איז די חכמה צו וויסן וואו אלט א בוים איז דורך די רינגען וואס וואקסן צו יעדעס יאר.
דענדראכראנאלאגיע איז צוזאמענגעשטעלט פון דריי גריכישע ווערטער: "דענדראן", בוים; "כראנאס", צייט; און "לאגיאַ".
די וויסנשאפטלער קענען אויך וויסן דורך די ברייטקייט און ליכטיגקייט פון די רינגען, וואספארא וועטער עס איז געווען הונדערטער יארן צוריק.
א קאמפלעקסע צאָל איז א צאל וואס באשטייט פון א רעאלן און אן אימאַגינערן טייל. מען קען זי שרייבן אין דער פארעם "a" + "bi", וואו "a" און "b" זענען רעאלע צאלן, און "i" איז די אימאגינערע איינהייט מיט דער אייגנשאפט "i" 2 = −1. די קאמפלעקסע צאלן נעמען איין די רעאלע צאלן, און פארברייטערן זיי אז מען זאל קענען לייזן גלייכונגען וואס האבן נישט קיין באשייד אין רעאלע צאלן.
די טעאריע פון קאמפלעקסע צאלן איז געווארן שטארק אנגענומען צווישן מאטעמאטיקער דורך נילס הענריק אבעל, וואס האט געניצט קאמפלעקסע צאל אסאך מיט גרויסן דערפאלג.
קאמפלעקסע צאלן לאזן לייזן געוויסע גלייכונגען וואס האבן נישט קיין רעאלן באשייד: די גלייכונג
האט נישט קיין רעאלן באשייד "x", ווייל דער קוואדראט פון יעדער רעאלער צאל "x" איז 0 אדער פאזיטיוו, דעריבער "x"2 + "1" קען נישט זיין נול. מיט קאמפלעקסע צאלן לייזן מען די דילעמע. מען שטעלט צו צו די רעאלע צאלן די צאל "i" וועמענס קוואדראט איז 1−, בכדי "x" = "i" איז א באשייד צו דער פריערדיגער גלייכונג.
דעפיניציע.
א "קאמפלעקסע צאָל" איז אן אויסדרוק מיט דער פארעם
די "a" און "b" דא זענען רעאלע צאלן, און "i" איז א מאטעמאטישער סימבאל וואס הייסט די "אימאגינערע איינהייט". למשל, -3.5 + 2"i" איז א קאמפלעקסע צאל.
אין דער קאמפלעקסער צאל "z" = "a" + "bi" רופט מען "a" דער "רעאלער טייל" פון "z" און די רעאלע צאל "b" רופט מען דער "אימאגינערער טייל".
קארטעזישע פֿארעם און דעפֿיניציע דורך געארדנטע פארן.
א קאמפלעקסע צאל קען מען דערפאר ווערן אידענטיפיצירט מיט א געארדנטן פאר formula_1 אינעם קארטעזישן פלוין; מען רופט דאס אמאל די קארטעזישע פארעם פון "z." פאקטיש, קען מען "דעפינירן" א קאמפלעקסע צאל ווי א געארדנטער פאר ("a", "b"), אבער אין אזא פאל דארף מען איינשליסן די כללים פאר צוגאב און טאפלען ווי א טייל פון דער דעפיניציע.  וויליאם ראאן האמילטאן האט טאקע איינגעפירט דעם צוגאנג צו דעפינירן די קאמפלעקסע צאל סיסטעם.
מאטעמאטיק.
מען קען ניצן דעם רעזידועס־טעארעם צו לייזן רעאלע אינטעגראלן.
קאמפלעקסע צאלן אין פאלארע פארעם ניצט מען צו לייזן דיפערענציאל-גלייכונגען.
עלעקטראמאגנעטיזם.
אין עלעקטרישער אינזשעניריע ניצט מען דעם פוריע טראנספארם כדי צו אנאליזירן וואריאירנדיקע וואלטאזשן און שטראמען. מען קען פאראייניקן די האנדלונג פון רעזיסטארן, קאנדענסאטארן און אינדוקטארן מיט אימאגינערע נומערן פאר די לעצטע צוויי און מען שטעלט צוזאמען אלע דריי אין איין קאמפלעקסער צאל וואס מען רופט דעם אימפעדאנץ.
א מער אבסטראקטער פארמאליזם פאר קאמפלעקסע צאל האט אנטוויקלט דער אירישער מאטעמאטיקער וויליאם ראאן האמילטאן, וואס האט פארברייטערט די אבסטראקציע צו דער טעאריע פון קוואטערניאנען.
סקאַנדיום (Scandium) איז אַ כעמישער עלעמענט מיט כעמישן סימבאָל Sc און אטאם נומער 21. סקאנדיום איז א זילבערן־ווייסער איבערגאנג מעטאל.
די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע ניצן בערך 20 קילאָגראַמען א יאר פון סקאַנדיום אַקסיד (Sc2O3) צו שאפן זייערע שטאַרקע לאמפן. ווען מען גיט אריין סקאַנדיום יאדיד אין קוועקזילבער לאמפן דאס העלפט פּראָדוצירן קינסטלעך העל ליכט ענלעך צו זונענשייַן. איבער דער וועלט ניצט 80 קילאגראם אַ יאָר צו פאבריצירן לאמפן.
נאך א באניץ פון סקאַנדיום איז אין א געשמעלץ מיט אלומיניום, מיט וואס ער געבויט עראפלאנען, גערלז ביציקל סטרוקטורן, און בייסבאָל קלאפערס. ווען סקאַנדיום ווערט צוגעלייגט אין אַלומיניום, טוט ער אים פארשטארקן (אפילו בייַ הויכע טעמפּעראַטורן) און פארמערט זיין בייגיקייַט.
אגרת שלמה איז א ספר וועגן דער פרוכטער משפחה, ארויסגעגעבן אין יאר תש"כ אין ירושלים, דורך ר' שלמה פרוכטער, וואס האט אויך מחבר געווען די ספרים דברי שלמה און פרי שלמה.
דאס ספר איז צוטיילט אויף צוויי חלקים: חלק א' איז א ספר היוחסין פון די דריי ברידער שלמה פרוכטער, מרדכי שטערן און אברהם אדלער. אייניקלעך פון ר' הערשעלע טשארטקאווער.
דער צווייטער חלק באשטייט פון מוסר בריוון וואס ער האט געשריבן פון א"י צו זיין פאמיליע אין אמעריקע.
פֿרידריך ווילהעלם ניצשע () (15טן אקטאבער, 1844 – 25סטן אויגוסט, 1900) איז געווען א 19טן יארהונדערטער דייטשער פילאסאף און א פילאלאג.
אין זיינע שפעטערע יארן פלעג ער אפט פארוויילן די ווינטער חדשים אין טורין אדער ניס.
בוך וועגן ניצשע פון געארג בראנדעס, ניו יארק, 1918
מאנאַסטריטש אדער מאנאַסטערישטש (;) איז א שטעטל אין טארנאפאלער אבלאסט, אוקראינע (מזרח גאליציע). די שטאט איז דער אדמיניסטראטיווער צענטער פונעם מאנאַסטערישטשער ראיאן. זיין באפעלקערונג איז 6,344 (2001).
די שטאט איז פלאצירט אויפן קאראפעץ טייך, 17 ק"מ מערב פון בוטשאטש, 60 ק"מ דרום פון טארנאפאל און 140 ק"מ דרום־מזרח פון לעמבערג, אויפן שאסיי פון ברעזשאן און סטאניסלאוו.
אין 1900 האבן געוואוינט אין מאנאַסטערישטש 2,450 יידן.
אין 1939, פארן צווייטן וועלט קריג, האט די שטאט געהאט 1741 קאטאליקן (פאלאקן), 408 פראוואסלאוונע (אוקראינער) און 1,310 יידן.
א קאלעדזש אדער הויכשולע איז אן ארט וווּ סטודענטן שטודירן הויכע לימודים (בעיקר פאכן) אויף צו באקומען אקאדעמישע דיפלאמעס B.A און M.A, אבער נישט Ph.D. וואס מען שענקט נאר אין אוניווערסיטעטן.
מערסטנט, מוז מען פערמאגן א באשיינונג דאָקומענט (אויף העברעיש: תעודת בגרות) כדי זיך צו אנגעבן אין א קאלעדזש.
אין גרויסבריטאניע, זענען ביידע "קאלעדזש" און "אוניווערסיטעט" גלײַך.
אינדיום ("Indium") איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל In און אטאם נומער 49. אינדיום איז א מעטאל.
ריין מאַטאַלישיא איז נישט גיפטיק. אינדיום פארבינדונגען, אבער, זענען יא גיפטיק, למשל: InCl3 און InP פארבינדונג ווער גערעכנט גיפטיק און פאראורזאכט ראַק.
השוחט והשחיטה בספרות הרבנות איז געווען דאס לעצטע ספר וואס הרב יקותיאל יהודה גרינוואלד האט געשריבן.
דאס ספר איז ערשינען אין יאר תשט"ו אין דעם יאר פון זיין פטירה, דורך הוצאת פעלדהיים, ניו יארק.
עס פארמאגט 182 זייטן וואס נעמט ארום אסאך קאנטראווערסיעס צווישן שוחטים און קהילות.
אויך האט עס א ביביליאגראפיע פון זיינע ספרים וואס זענען ערשינען ביז דאן, לויטן סדר פון דער צייט וואס זיי זענען ערשינען.
ביים סוף האט מען אריינגעדרוקט א קורצע ביאגראפיע אויף דעם מחבר געשריבן דורך עקיבא בן עזרא.
אט איז די ליסטע: תולדות גדולי הדור, זכרון לראשונים, קורות עיר פרעשבורג וגדוליה, היהודים באונאריה, תולדות משפחת ראזענטאל, קורות התורה והאמונה בהונגריה, תולדות חכמי ישראל, ספר הזכרונות, לפלגות ישראל באונגריה, תולדות הכהנים הגדולים, מקורות לקורות ישראל, תלמוד בבלי וירושלמי ב"ח, אח לצרה, אוצר נחמד, מהרי"ל וזמנו, טויזנט יאר אידיש לעבן אין אונגארן, כל בו על אבילות ג"ח, לתולדות הריפורמציאן הדתית בגרמניא ובאונגריא, לפני שתי מאות שנה, מצבת קודש, הרב יוסף קארו וזמנו, האם ראו מסדרי הבבלי את הירושלמי?, הרב יהונתן אייבעשיץ.
שלמה דאקס איז אַן אמעריקאנער חסידישער זינגע און א חזן. ער האט עטלעכע בעסטער פארקויפן אלבאמען. ער און זייַן פרוי וווינן אין ברוקלין, ניו־יאָרק.
אין תש"ס איז דאקס אויפגענומען געווארן אלס חזן פון דער ביאליסטאקער שול אין לאוער איסט סייד, ניו יארק. צוויי יאר נאכהער איז ער געווארן דער חזן אויף ימים נוראים אין דער גרייט נעק שול.
והערב נא איז די ערשטע קאסעטע ארויסגעקומען פון ניגוני ווערצבערגער.
דער אלבאם איז פארעפנטלעכט געווארן אין יאר תשמ"ה.
מזכרת שם הגדולים איז א ספר פארפאסט און ארויסגעגעבן געווארן דורך משה חיים קליינמאן פון דער שטאט בריסק אין ליטא. דאס ספר אנטהאלט איבער הונדערט זייטן.
ער איז געווען א זון פון אברהם יוסף וואס איז געווען א זון פון ר' ארעלע קאמעניצער.
ער באשרייבט אכצן צדיקים תלמידים פונעם בעל שם טוב.
מהרה איז דער דריטער אלבום קאסעטע אין די סעריע פון ניגוני ווערצבערגער ארויסגעגעבן אין 1991.
די מוזיק איז אראנדזשירט דורך הערשל לעבאוויטש.
לודוויג זאַץ (18טן פעברואר 1891 - 31סטן אויגוסט 1944) איז געווען אן אקטיאר אין יידיש טעאטער און פילם, מערסטער באוואוסט פאר זיינע קאמישע ראלעס. אין 1925 האט דער "ניו יארק טיימס" אים באשילדערט דעם גרעסטן יידיש קאמיקער אין זיין צייט.
זאץ איז געבוירן אין לעמבערג, עסטרייך אונגארישע אימפעריע (היינט לוויוו, אוקראינע] און איז נפטר געווארן אין ניו יארק סיטי.
ער איז אויך געווען א פאפולערער זינגער אויף דער אידישער שפראך אין די אמעריקאנער טעאטערס.
ער האט איבערגעלאזט עטליכע רעקארדן נאך זיך, וואו מען קען הערן זיינע ניגונים.
איגאר סטראַווינסקי (אראַניענבוים, 17טן יוני 1882 — ניו יארק, 6טן אפריל 1971) איז געווען פון די חשובסטע קאמפאזיטארן פונעם 20סטן יארהונדערט. ער איז געהאדעוועט געווארן אין רוסלאנד. ביי דער רוסישער רעוואלוציע האט ער זיך געצויגן אין דער שווייץ שפעטער קיין פאריז, און ענדלעך, ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן אין 1939, איז ער אריבער אין די פאראייניגטע שטאטן.
סטראווינסקי האט געשריבן מוזיק אין פארשידענע סטילן. צו ערשט האט ער געשריבן ענלעך צו זיין לערער ניקאליי רימסקי־קארסאקאוו. ער האט געהאט ספעציאל ליב רוסישע מוזיק. זיין מוזיק איז געווען שטארק קאמפליצירט, אבער לעבעדיק.
די דעמאקראטישע רעפובליק פון וויעטנאַם (וויעטנאמעזיש: Việt Nam Dân chủ Cộng hoà), באוואוסט מיטן נאמען צפון וויעטנאַם, איז פראקלאמירט געווארן דורך הא טשי מין שטאט אין האנוי דעם 2טן סעפטעמבער 1945. צפון וויעטנאַם האט איינגעשלאסן די פראווינצן טוקין און אנאם, וואס זענען פריער געווען א טייל פון פראנצויזישע אינדא־כינע. אין 1954 איז די טעריטאריע געווען צעטיילט אפיציעל און צפון וויעטנאם איז געווען אונטער א קאמוניסטישער הערשאפט וואס האט געפירט דעם וויעטנאם קריג מיט דרום וויעטנאם.
אין 1976 צפון וויעטנאם האט פאראייניגט מיט דרום וויעטנאם צו שאפן דאס לאנד וויעטנאם.
צפון וויעטנאם האט באדעקט א שטח פון 157,880 קוואדראט ק"מ און געהאט א באפעלקערונג פון 13 מיליאן מענטשן אין 1959.
די הויפטשטאט איז געווען האנוי.
באָריס לעאָנידאָוויטש פּאַסטערנאַק () (10טן פֿעברואַר 1890 — 30סטן מײַ 1960) איז געווען א ייִדישער־רוסישער דיכטער, ראָמאַניסט און איבערזעצער פֿון געטע און שייקספּיר. ער האָט געוווּנען די נאָבעל־פּרעמיע פֿאַר ליטעראַטור אין 1958.
אין 1921 האָט ער אַרויסגעגעבן די בענד פּאָעזיע "מײַן שוועסטער" און "לעבן", וואָס האָבן רעוואָלוציאָנירט די רוסישע דיכטונג. זיי זענען געוואָרן מוסטערווערק פֿאַר ייִנגערע דיכטערס ווי אָסיפּ מאַנדעלשטאַם און אַנדערע.
פּאַסטערנאַק איז געווען שוין פֿון קינדווײַז אַ געשמדטער און מע האָט אים במילא געבראַכט צו אַ פּראַוואָסלאַוונער קבֿורה.
אין דעצעמבער 1989 האָט מען דערלויבט זײַן זון יעווגעני באָריסאָוויטש פּאַסטערנאַק צו פֿאָרן קיין שטאָקהאָלם אָפּנעמען זײַן טאַטנס נאָבעל־מעדאַל. בײַ דער צערעמאָעניע האָט געשפּילט דער באַרימטער טשעליסט מסטיסלאַוו ראָסטראָפּאָוויטש אַ באַך־סערענאַדע.
הרב יוסף ראזין (ה'תרי"ח - י"א אדר ה'תרצ"ו), באקאנט אלס דער "ראגאַטשאווער גאון" אדער סתם דער "ראגאַטשאווער", איז געווען דער פארפאסער פון די ספרים "צפנת פענח" און רב פון די חסידים אין דענענבורג. ער איז געווען א קאפוסטער חסיד.
ער איז באוואוסט פאר זיין אויסערגעוויינליכן פאטאגראפישן זיכרון און טיפער דורכדרינגלעכער פארשטאנד און גאונות, וואס זיינען געווען א זעלטנהייט נישט נאר אין זיין דור נאר אויך אין די פריערדיקע דורות, און זיינען ניט געזעהן געווארן ווידער זינט אים. שוין אין זיין לעבן איז ער אנערקענט געווארן אלס דער גרעסטער גאון פון דור, און ער איז היינט פאררעכנט אלס דער גרעסטער גאון פון דעם צוואנציגסטן יארהונדערט. זיין מערקעווערדיקע גאונות און בקיאות זאגן זיך אויס באשיינפירלעך אין זיינע ספרים. במשך דער צייט איז ער פארוואנדלט געווארן אין איינע פון די הויפט סימבאלן פון גאונות אין תורה.
יוסף ראזין איז געבוירן אין ראגאטשאוו, רוסלענדישע אימפעריע (היינט בעלארוס) אין תרי"ח צו זיין פאטער אפרים פישל ראזין. ביי די אכט יאר איז ער שוין געווען באהאוונט אין גאנץ סדר נזיקין. אין זיין יוגנט האט ער געלערנט איין יאר ביים בית הלוי פון בריסק און ביי הרב יהושע לייב דיסקין.
ביי אכצן יאר האט ער חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון ר' משה גאָרפֿינקל פון ווארשע, א גערער חסיד. נאך דער חתונה האט זיין ווייב געזאגט צו אים:"דו האסט נישט קיין היתר הוראה, וויאזוי וועסטו קענען ווערן א רב פון א קהילה?" איז ער געגאנגען צו א גדול צו נעמען היתר הוראה. האט אים דער גדול געפרעגט צי ער איז גוט באהאוונט אין שולחן ערוך. האט דער ראגאטשאווער געזאגט "ניין, כ'לערן אלץ ארויס פון דער גמרא און די ראשונים". האט אים דער גדול געזאגט: "גיי לערן שולחן ערוך". צוויי חדשים האט ער דערשטוינט דעם גדול מיט זיין בקיאות אין שולחן ערוך. זיין ווייב איז נפטר געווארן נאך א קורצער צייט, און ער האט געהייראט איר שוועסטער.
אכט יאר האט זיין שווער אויסגעהאלטן אים אויף קעסט, ווען ער האט געזעסן און געלערנט תורה טאג און נאכט.
אין תרמ"ט האט די חסידישע קהילה פון דענענבורג אים אויפגענומען פאר זייער רב און ער איז געבליבן דארט קרוב צו 50 יאר. דער רב פון דער מתנגדישער קהילה איז געווען הרב מאיר שמחה הכהן און די צוויי רבנים האבן געפירט די קהילה באחוה ורעות.
זיין גאונות, בקיאות און התמדה זענען געווען אויסערגעוויינלעך. דער קלויזענבערגער רבי ברענגט אין נאמען פונעם אסטראווצער רב אז "ר' יאשע קען ש"ס בבלי, ירושלמי און אלע ספרים פונעם רמב"ם בעסער ווי אלע יידן קענען זאגן אשרי. חסידים פארציילן אז אין זיינע יונגע יארן איז רבי יוסף ראזין געווען ביי רבי צדוק הכהן פון לובלין און זיי מפלפל געווען אין דברי תורה. צום סוף האט אים רבי צדוק געזאגט: "יונגערמאן, איך זע אין דיר אז דו ביסט אן עילוי, אבער נישט דאס אליין איז די כוונה אין די ווערטער "אתה חונן לאדם דעת" אז מען זאל קענען זאגן טיפע פילפולים … נאר "יראת ד' היא אוצרו" (דער אייבערשטער'ס אוצר איז יראת שמים)". ווען ער איז אוועק פון רבי צדוק, זענען זיינע ווערטער געווען גוט איינגעקריצט אויף זיין שטערן, און דאס איז געבליבן ביי אים זיין גאנצע לעבן.
ווען זיין ווייב איז געווארן קראנק, איז זי געפארן קיין ווין אויף א רפואה, אבער זי איז געשטארבן דארט. האט רבי יוסף זיך ארויסגעלאזט אויפן וועג קיין ווין צו דער לוויה. ביי אים איז געווען א מינוט פון ביטול תורה א שאלה פון פיקוח נפש, און ער האט גערעדט אין לערנען דעם גאנצן וועג אויף דער באן, ביז ער האט פארגעסן די אורזאך פארוואס ער פארט קיין ווין. ווען די באן איז אנגעקומען, האט מען אים געזאגט אז מען איז שוין אין ווין און מען דארף גיין אויף דער לויה. האט ער געזאגט אזוי: "נשי במאי זכיין, וואס פאר א זכות האבן ווייבער, אז זיי ווארטן ביז זייערע מענער קומען אהיים פון בית המדרש. זאל זי ווארטן ביז איך ענדיג דעם פלפול.
רבי אלחנן וואסערמאן האט פארציילט אז ווען ער איז געווען אין ריגע, האט ער אויסגעניצט די געלעגנהייט צו באזוכן רבי יוסף אין דענענבורג. האט רבי יוסף געזאגט אז ער ליידט פון ייסורים און ס'איז פאר אים שווער צו רעדן, זאל זיין גאסט איבערזאגן א חידוש אין דברי תורה. רבי אלחנן האט זיך געקווענקלט, אבער אזוי ווי "אין מסרבין לגדול" (מען זאגט נישט אפ קיין גרויסן מענטש) האט ער געזאגט א שטיק תורה וועגן ביטול ברוב. דער ראגאטשאווער האט אים גוט אויסגעהערט, דערנאך זאגט ער "און קיין אנדערע חידושים האט איר נישט צו זאגן?". האט רבי אלחנן נישט פארשטאנען וואס ער וויל פון אים. דער ראגאטשאווער האט פארשטאנען וואס שטערט אים, האט ער געזאגט, "דעם חידוש האט איר מיר שוין אמאל געזאגט פאר צוואנציג יאר …", א זאך וואס רבי אלחנן האט אליין נישט געדענקט.
רבי יוסף און זיין ווייב האבן געהאט צוויי טעכטער. איינע, רחל, האט חתונה געהאט מיט הרב ישראל אבא ציטראן, דער צווייטער רב פון פתח תקוה. ער איז נפטר געווארן תרפ"ז, און זייער איינציקער זון א קורצע צײַט נאכהער. אין תרצ"ט איז זי צוריקגעפארן קיין דענענבורג צו העלפן הרב ישראל אלטער סאפערן־פוקס, איר פאטערס ממלא מקום, מסדר זיין דעם ראגאטשאווערס כתבי ידות. זי איז אומגעקומען אין חורבן אייראפע מיט אלע יידן פון דענענבורג, אין תש"א.
די צווייטע טאכטער, חנה, האט חתונה געהאט מיט הרב אבא דוד גאלדפיין, רב אין מאסקווע. זיי האבן געהאט צוויי זון, אבער מען ווייס נישט וואס איז געשען צו איר מיט אירע קינדער ביים חורבן.
ראגאַטשאוו (;) איז א שטעטל אין האמעל פראווינץ, בעלארוס. ראגאטשאוו געפינט זיך צווישן די דרוץ און דניעפער טייכן.
די באפעלקערונג איז 34,727 (2004 געשאצט).
הרב יוסף ראזין, פון די גרעסטע עילוים אין תורה, איז געבוירן און געהאדעוועט געווארן אין ראגאטשאוו.
אגרת לנבוכים איז א ספר וואס זיין צוועק איז מעורר צו זיין די א"י אידן צו האלטן מצות שמיטה. דאס ספר איז ארויסגעגעבן געווארן דורך יצחק יחיאל הכהן גראס פון די פאראייניגטע שטאטן אין יאר תשי"ח ערב שנת השמיטה.
ער האט עס געדרוקט אין ירושלים בדפוס ורדי.
דאס ספר אנטהאלט צוויי און זיבעציג זייטן.
אנדערע ספרים פון יחיאל יצחק הכהן גראסס.
געדרוקט בדפוס חורב אין ירושלים אין יאר תשי"ט.
ער האט ארויסגעגעבן דעם ספר אלס אפענטפער קעגן די מערערים אויף אים און אויף די שלש תשובות פון רבי יואל טייטלבוים פון סאטמאר.
ער שרייבט אז דער טשעבינער רב האט געהייסן מפרסם זיין אין זיין נאמען אז ער האלט ווי זיין ברודער רבי נחום מדאמבראוו, וואס זיין שיטה ווערט מבואר אין ספר הרידב"ז אויף שביעית.
אויך ברענגט ער דארט א בריוו פון רבי יעקב ישראל קאניעווסקי (דער "סטייפלער"), א שוואגער מיטן חזון איש וואס שרייבט אז דער חזו"א איז געווען קעגן דעם היתר מכירה.
אויך האט ער דארט א בריוו פון קוממיות'ער רב וואס איז אים שטארק מחזק.
ביי ענדע ברענגט ער צוויי בריוו וואס ער האט געשיקט צו הרב ישראל זאב מינצבערג אים אפצוענטפערן אויף זיינע תשובות.
און ער ענדיגט מט א אחרית דבר אז מען באשמוצט אים אין אלע צייטונגען.
דאס ספר אנהאלט איין און פופציג זייטן.
בנימין "בעני" גאנץ (געבוירן דעם ב' בסיון תשי"ט, 9טן יוני 1959) איז דער וויצע פרעמיער מיניסטער פון ישראל, דער פארטיידיגונגס מיניסטער, דער גרינדער און טשערמאן פון דער רעזיגנאציע פון ​​ישראל פארטיי, און א מיטגליד פון דער כנסת אין איר כחול לבן פאקציע. האָט געדינט קורץ ווי ספּיקער פון דער 21סטן כנסת ביזן היינטיגן 23סטן כנסת.
צווישן די יארן 2011-2015 איז ער געווען דער צוואנציקסטער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל. ער האט איבערגענומען פון גבי אשכנזי.
געבוירן אין יאר 1959, צו עלטערן חורבן אייראפע איבערלעבער, פון אונגארן און רומעניע.
ער איז געווארן מאביליזירט אין יאר 1977 אין דער ארמיי, ער האט געדינט אין דער פאל-שירעם בריגאדע, און שפעטער אלס אפיציר פארנומען אסאך פאסטנס. ער האט טייל גענומען אין די קאמפן פון ערשטע לבנון מלחמה, און געהאלפן אייננעמען ביירוט.
ער האט געדינט אלס קאמאנדיר פון צפון פראנט, אלס קאמאנדיר פון יהודה ושומרון דיוויזיע, און אלס ליעזאן פון צה"ל אין די פאראייניקטע שטאטן, אין זיין לעצטע פאסטן איז ער געווען וויצע שעף אונטער אשכנזי. ווען יואב גאלאנט איז אויפגענומען געווארן אלס שעף דורך אהוד ברק, האט ער רעזיגנירט, אבער זיך אומגעקערט ווען די רעגירונג האט אויפגעזאגט גאלאנט.
גאנץ איז אויך געווען קאמאנדיר פון צפון ארמיי, וואס איז איינע פון די צוויי ארמייען אין ישראל, וואס ווערט גענוצט אין פאל פון קאטאסטראפאלע צושטאנד, דערווייל זענען די צוויי ארמייען קיינמאל נישט גענוצט געווארן.
דעם 15טן פעברואר 2015 האט ער איבערגעגעבן זיין אמט פון שעף צו גדי אייזנקאט.
אנהייב 2019 האט גאנץ אויפגעשטעלט די פארטיי ״חוסן לישראל״ ("ווידערשטאנדהאפטקייט פאר ישראל") צו פארמעסטן אין די אלגעמיינע וואלן פאר דעם כנסת, אפריל 2019. אין פעבואר 2019 האלט ער אינמיטן שאפן א קאאליציע פון מעסיגע פאליטיקאנטן, וועלכע קאנצעטרירן אויף א צענטער-לינק פלאטפארמע. דערווייל אינאיינעם מיט משה יעלון, פרובירנדיג צו שאפן אן אלגעמיינע פארטיי, אינאיינעם מיט זיין פארגייער אין מיליטער גבי אשכנזי, אבער אן ערפאלג.
א געריכט אין געריכט.
בני כשריאל, דער בירגערמייסטער פון מעלה אדומים, האָט אריינגעגעבן א געריכט קעגן דער כחול לבן פארטיי פון בעני גאנץ פארן גנבענען זיין פארטיי נאָמען, וועלכער איז רעגיסטרירט געווארן אונטער דעם נאמען זינט 1993.
יוסף ״יאסעלע״ ראזענבלאט (9טן מיי 1882 - 19טן יוני 1933) איז געווען דער בארימטסטער חזן אין זיין צייט, סיי ביי דער אידישער וועלט און זאָגאַר ביי דער נישט-אידישער וועלט אויך. און נאך היינט קלינגט די וועלט מיט זיין נאמען.
אפילו די וואס ציילן זיך נישט צווישן די חובבי חזנות, ווייסן פון אים צו זאגן און עהרן און ליבן זיינע ווערק.
יאסעלע איז געבוירן אין 1882 אין שווארצע טומאה, רוסלענדישע אימפעריע (היינט אוקראינע) צו זיין פאטער, רפאל שלם ראזענבלאטט, א חזן און א סאדיגורער חסיד.
אלס קינד איז ער געווען א וואונדער-קינד, און זיין טאטע איז מיט אים ארומגעפארן אין אלע שטעט און שטעטלעך צו פארדינען געלט.
צו די אכצן יאר איז ער געווארן אן איידעם אין בריגעל; ביים ארטיגן שוחט קאופמאן א באבאווער חסיד. דער מסדר קידושין איז געווען דער בריגעלער רב, הרב טוביה ליפשיץ.
ער איז געווען א חזן אין עטליכע שטעט אין אייראפע, אין זיין יוגנט איז ער געווען א "וואנדערער", פארנדיג ארום אין די שטעט.
ער איז נפטר געווארן נאכן זיך גיין באדן אין ים המלח, און ער איז שוואך געווארן, נאכן ווערן געברענגט קיין ירושלים, האט ער באקומען א בארואיגינגס איינשפריץ, און דערנאך איז ער אוועק, אין עלטער פון 51 יאר. מען האט אים באערדיגט אין הר הזיתים.
גלייך נאך זיין חתונה האט ער אנגעהויבן זיין חזנות קאריערע אין מונקאטש, אונגארן (היינט אין אוקראינע), אבער שפעטער האט ער פארלאזט די שטאט און איז אריבער קיין פרעשבורג, וואס דארט האט ער ארויסגעגעבן זיין ספר "שירי יוסף" וואס אנטהאלט הונדערט-און-פופציג קאמפאזיציעס אויפן דאווענען.
אין יאר 1906 איז ער געווארן הויפט חזן אין האמבורג, א שטאט וואס איז זייער שווער געווען פאר יאסעלע זייענדיג א איד פון מזרח אייראפע און נישט געווען געוואוינט צו די מנהגים פון דייטשלאנד זייער קאלטקייט און פונקטליכקייט איז געווען שווער פאר א חסידישן איד ווי יאסעלע.
אין האמבורג האט ער געפייערט זיין פניף-און-צוואנציגסטער געבורטס טאג, און לכבוד דעם ארויסגעגעבן א ספר "תפילת יוסף" וואס האט אנטהאלטן פינף-און-צוואנציג רציטאטיווען. און שפעטער האט ארויסגעגעבן "זמירות יוסף" און "שבעה אופני הקידוש".
אום 1טן יוני 1912, איז יאסעלע אנגעקומען קיין ניו יארק, אויף די איינלאדענונג פון ביהמ"ד אוהב צדק. דארט איז ער געווארן שטארק פאפולער, און האט פארגעשטעלט א גאנצע רייע קאנצערטן, און אויפטריטן, אין פילאדעלפיע, סקראנטאן, באפאלא, און נאך שטעט אויף דער לענג און דער ברייט פון די פאראייניגטע שטאטן און אייראפע. אויך האט ער רעקארדירט זיינע ניגונים אויף פאטיפאן.
אלע צייטונגען האבן געשריבן וועגן אים ווען די שיקאגא אפערע האט אים פארגעשלאגן טויזנט דאלער פאר אן אויפטריט אלס אלעזר אין "די יהודייה" צוזאמען מיט רויזע ראזי און ער האט עס אפּגעזאגט, ווייל עס פאסט נישט. אבער אין טעאטער האט ער געזינגען. ער איז פארגעשלאגן געווארן דורך ווערנער ברודער, צו זיין אקטיאר אויפן ערשטע שטום-פילם, "דער דזשאז זינגער", אבער ער האט אפּגעזאגט, מיטן טענה אז עס פּאַסט נישט פאר א מענטש וואס דאוונט פארן עמוד צו ערשיינען אויף אזעלכע פארוויילונגען, ער האט אבער איינגעשטימט צו זינגען ניגונים וואס זענען נישט פון דאווענען.
אין 1925 האט ער רעזיגנירט פון אוהב צדק, און ארומגעפארן האלטן קאנצערטן איבער דער וועלט כדי צו באצאלן זיינע חובות.
אין יאר 1933 איז ער געקומען קיין ארץ ישראל, וואו מען האט געמאכט א פילם, און ער זינגט ניגונים אויף ארץ ישראל, ווי מען זעהט פארשידענע פאנאראמעס פון ירדן, קבר רחל און נאך.
זיין עלסטער זוהן הרב שמואל ראזענבלאט האט אפּגעשריבן זיין טאטנ'ס ביאגראפיע אין אן ענגלישן בוך, און אין יאר תשכ"א איז עס איבערגעזעצט געווארן אויף העברעאיש דורך נ. גינתון נאכדעם וואס עס פלעגט לויפן אין פארזעצונגען אין דער הצופה יעדן פרייטאג.
אין יאר תשס"ז איז עס ווידער איבערגעדרוקט געווארן אין ירושלים.
עולמו של אבא (יידיש: "דעם טאַטנ'ס וועלט") איז א ספר וואס האט אפגעשריבן הרב פנחס מילער, דער רב פון דער שטאט נצרת עילית, פון די זכרונות פון זיין טאטן הרב אשר אנשיל יהודה מילער, רב פון פעטרושען אין טראנסילוואניע, מחבר פון די ספרים "שמן אשר", "לחם אשר", "פרורי לחם" און "קרבן אשר".
דאס בוך אנטהאלט איבער זעקס הונדערט זייטן, און עס רעדט אסאך ארום איבער די ישיבות אין אונגארן, די שטאט פרעשבורג אין דער צייט פונעם שבט סופר, די טיילונג און אזוי אויך פון פארשידענע מחלוקת אין קהילות.
עס איז ערשינען אין יאר תשד"ם דורך הוצאת הוד, און איז איבערגעדרוקט געווארן תשס"ג אין ירושלים.
משה "מישה" ארענס (י' טבת תרפ"ו, קאוונע ליטע – א' שבט תשע"ט ירושלים) איז געווען ישראל אמבאסאדאר אין די פאראייניקטע שטאטן. א כנסת דעפוטאט פון דער ליכוד פארטיי אוון א מיניסטער אין עטליכע רעגירונגען. פון פאך אויס איז ער אן עראפלאן אינזשעניר.
ארענס איז געבוירן אין קאוונע דעם 27סטן דעצעמבער 1925, און אין יאר 1939, האט זיין פאמיליע זיך אריבערגעצויגן קיין ניו יארק. ער האט געדינט אין דער אמעריקאנער ארמיי ביי דער ענדע פון דער צווייטער וועלט מלחמה, און אין 1948 האט ער געמאכט עליה, און געקומען וווינען אין ישראל.
ארענס איז אריין אין כנסת אין יאר 1973, וואו ער האט געדינט אין פארשיידענע פאזיציעס. אין 1983, ווען אריק שרון איז געפונען געווארן פאראנטווארטליך אין די סאברא און שאטילא מאסן מארד, דורכאויס די ערשטע לבנון מלחמה און איז אויפגעזאגט געווארן. האט מנחם בעגין אויפגענומען ארענס אלס זיכערהייטס מיניסטער, א פאסטן וואס ער האט אנגעהאלטן אויך אונטער יצחק שמיר.
נאכן "שמוציקע פרווו" פון שמעון פערעס, ווען די עבודה איז ארויסגעווארפן געווארן פון דער קאאליציע, איז ער ווידעראמאל געווארן א מיניסטער, דאס מאל אויסערן מיניסטער. ווען שמיר האט פארלוירן די וואלן אין 1992, האט ער דערקלערט אז ער טרעט ארויס פון פאליטיק, אבער ער האט זיך אומגעקערט, און האט געדינט נאכאמאל אלס זיכערהייטס מיניסטער, אונטער בנימין נתניהוס ערשטע קאדענציע, נאכן איבערנעמען יצחק מרדכי.
ער ווערט פארעכנט אלס רעכטער, ער האט אטאקירט שרון, קודם פארן נישט ענטפערן קעגן דעם פאלעסטינער טעראריזם, אנהייב פון על אקצא אינטיפאדע, שפעטער פארן ריקצוג פלאן פון עזה שטרייף.
אין יאר 2003 האט ער ארויסגעטרעטן פון פאליטיק. ער האט זיך פארנומען מיט פארשונגען, ווי אויך פארעפנטליכט ער ארטיקלען פון צייט צו צייט, אין דער הָאָרץ צייטונג.
ער האט ארויסגעגעבן א בוך "דגלים מעל הגטו" (פענער איבער דער געטא), וואו ער פארשט די אקטיוויטעטן פון דער יידישער מיליטערישער פאראייניקונג אין דער ווארשעווער געטא, און זייער ראלע אין דער געטא אויפשטאנד.
דעם 7טן יאנואר 2019 (א׳ שבט תשע"ט) איז ער נפטר געווארן אין סאוויאן. ער האט איבערגעלאזט זיין ווייב מוריעל, פיר קינדער און ניין אייניקלעך.
משה ארענס האט געוואוינט אין סביון. ער איז נפטר געווארן דעם 7טן יאנואר 2019 און איז באגראבן געווארן אויפן בית-עולם סביון. ער ווערט איבערגעלעבט זיין ווייב מוריאל (געבוירן אייזנבערג), וועלכע איז אומגעקומען בערך צוויי חדשים שפּעטער, דעם 12טן מערץ 2019, און פיר קינדער. זיין זון,
תּלמוד תּורה אָדער חדר, איז אַ מוסד פאַר קינדער פון 3 ביז 13 יאָר אַלט, וואָס מען לערנט דאָרט כמעט אַ גאַנצן טאָג נאָר לימודי קודש, חומש משניות און גמרא - עיון און בקיאות.
די עלטערן ברויכן צו צאָלן שולע געלט. אַזעלכע עלטערן וואָס האָבן נישט צו צאָלן, צום מערסטנס, גיט מען זיי נאך, און מען לערנט זייערע קינדער אומזיסט.
אין מדינת ישראל איז דא א געזעץ אז די רעגירונג דארף שטיצן שולעס פאר קינדער (זעט מער: חינוך), אבער בתנאי די אינסטיטוציעס שטייען אונטער די משרד החינוךס קאנטראלע וואס צווינגען זיי צו לערנען געוויסע לימודי חול. רוב פון די חדרים אין ישראל ווערן געשטיצט דורך דער רעגירונג ווי ״אנערקענטע בילדונג״.
די קנאים און אנטי ציוניסטן נעמען נישט קיין געלט פון דער רעגירונג בשיטה, און פירן זייערע חדרים נאר לויט זייער אייגן ווילן. די תלמוד תורה'ס פאדערן פון די עלטערן פון די קינדער מער באשטייער, און דראפען זיך אויף די ווענט כדי צו אויסהאלטן זייערע אינסטיטוציעס.
האנדוראַס () איז א רעפובליק אין צענטראלער אמעריקע. האנדוראס גרענעצט גוואטעמאלע צו מערב, על סאלוואדאר צו דרום־מערב, ניקאראגוגא צו דרום־מזרח, דעם פאציפישן אקעאן צו דרום ביים איינגאס פון פאנסעקא, און דעם איינגאס פון האנדוראס צו צפון.
עס באדעקט א שטח פון 112,000 ק"מ² מיט א געשאצטער באפעלקערונג פון אכט מיליאן. די הויפטשטאט איז טעגוסיגאלפע.
טשארטקאוו (,) איז א שטאט אין טארנאפאלער פראווינץ אין מערב אוקראינע. ער איז דער אדמיניסטראטיווער צענטער פונעם טשארטקאווער ראיאן, מיט באפעלקערונג 29,057 (2001). טשארטקאוו געפינט זיך אויפן סערעט טייך, אינעם צפון טייל פון גאליציאנער פאדאליע און איז פלאצירט אינעם היסטארישן ראיאן פון גאליציע.
פאנאראמישער אויסקוק אויף טשארטקאוו
טשארטקאוו ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אין 1522, ווען דער פוילישער מלך סיגיזמונט דער אלטער האט געגעבן דעם באזיץ צום שטעטל צו יעזשי טשארטקאווסקי און געגעבן אים רשות צו געבן דאס שטעטל זיין נאמען, טשארטקאוו. דאס שטעטל האט אויך באקומען מאגדעבורג רעכטן. ביי די פויליש־טערקישע מלחמות האט די אטאמאנישע אימפעריע איבערגענומען דאס שטעטל (1673-1683). עס איז געווען א טייל פונעם טערקישן פראווינץ פאדאליע, מיט הויפטשטאט קאמעניץ, וואס האט עקזיסטירט צווישן די יארן 1672-1699.
נאך דער ערשטער טיילונג פון פוילן, איז טשארטקאוו געקומען אונטער עסטרייכער הערשאפט (1772-1918), און איז געווען דער צענטער פונעם טשארטקאווער באצירק.
אין 1919 האבן די פוילישע איינגענומען דאס שטעטל, וואס איז געווען אין דער טארנאפאלער וואויוואדעשאפט פון דער צווייטער פוילישער רעפובליק ביז סעפטעמבער 1939.
אין 1931 האט דאס שטעטל געהאט 19,000 איינוואוינער, 22.8 פראצענט פון זיי אוקראינישע (פראוואסלאוונע), 46.4 פראצענט פאלאקן (קאטאליקן), און 30 פראצענט יידן.
אין טשארטקאוו האבן געוואוינט אסאך חסידים.
דער ערשטער אדמו"ר פון טשארטקאוו איז געווען רבי דוד משה פרידמאן,א זון פונעם רוזשינער. רבי דוד משה'ס זון איז געווען רבי ישראל פרידמאן (נפטר געווארן אין תרצ"ד). נאך רבי ישראל האבן זיינע צוויי זין, רבי נחום מרדכי און רבי דוב בער געפירט צוזאמען. רבי דוב בער'ס זון, רבי שלמה, האט געפירט די רביסטעווע ביז זיין פטירה אין תשי"ט.
אום 26סטן אויגוסט 1942, 2:30 פארטאגס, האבן די דייטשע שוצפאליציי אנגעהויבן ארויסטרייבן די יידן פון זייערע הייזער.
זיי האבן זיי געטיילט אין גרופעס פון זאלבע 120, און זיי אריינגעשטופט אין פראכט וואגאנען, און אזוי האבן זיי דעפארטירט 2000 יידן אין בעלזשיץ פארניכטונגס לאגער.
עס האבן זיך צוזאמענגענומען פילע אידן פונעם ווארשעווער געטא זיך צו ראטעווען פון די נאצישע נעגל ימ"ש זיי האבן מיט גרויס חכמה אויספלאנירט וועגן אומצוברענגן ווי מער דייטשן
די סוף איז געווען אז די דייטשען ימ״ש האבן אונטערגעצינדען די געטא און זייער ווייניג אידן האבן עס איבערגעלעבט
פּלאַטין (Platinum) איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל Pt און אטאם נומער 78. ער איז אן איבערגאנג מעטאל.
פּלאַטין איז געניצט צו פּראָדוצירן טייערע צירונג. דער פּרייַז פון פלאטין גייט מאל אַרויף צו צוויי מאָל די פּרייַז פון גאָלד, אַזוי די צירונג געמאכט אין פּלאַטין איז די טייַערסטע אין דער וועלט.
אחוץ פון צירונג, ווערט פלאטין געניצט אין פארמיטל קאטאליזאטארן, לאבאראטאריע געצייג, עלעקטרישע קאנטאקטן, עלעקטראדן און ציינדאקטעריי געצייג.
דער פּלאַטין מעטאַל איז נישט גיפטיק און טוט ניט פאַרשאַפן מעדיצינישע פראבלעמען נאָך די כעמיש גלייַכגילט.
אין 2010 איז דער הויפט פראדוצירער פון פלאטין געווען דרום אפריקע, מיט 77%, דערנאך רוסלאנד, מיט 33%. די וועלט פראדוקציע אין 2010 איז געווען 192,000 ק"ג. מ'האט געפינען פלאטין אויך אין טאמיל נאדו שטאַט, אינדיע.
פאדאלסק (רוסיש: "Подольск") איז א פאבריקאציע שטאט אין דער מאסקווער גובערניע, רוסלאנד. ער איז אויפגעשטעלט געווארן אלס פאדאל דארף, און ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אין 1627, זייט 1781 האט עס דעם סטאטוס פון א שטאט, און אין 2004 איז עס געווארן די צענטראלער שטאט פונעם פאדאלסקער דיסטריקט.
אין 2006 האט די שטאט געפייערט איר 225סטע יאר.
די שטאט געפינט זיך 36 ק"מ פון דעם צענטער פון מאסקווע.
א פלוין (אדער פליין) איז א שטח פון לאנד וואס איז אין אלגעמיין נידעריג און האט נישט קיין בערג העכער פון 100 מעטער און אויך נישט קיין וועלדער. פלוינען זענען גוט פאר לאנדווירטשאפט, און אפטמאל די ערד אין פלוין איז זייער רייך זו וואקסן פלאנצן.
דער גרעסטער פלוין אין דער וועלט איז אין אנטארקטיקע.
עס מאכט זיך א סך מאל אז דאס לאנד ביים ברעג ים, צווישן די בערג און דעם ים, איז א בארטן פלוין.
א פלוין וואס געפינט זיך לעבן א טייך איז א פארפלייצונג פלוין, וואס ווערט פארפלייצט ווען צו פיל וואסער רינט אדורך דעם טייך.
אין א טאל איז א פלוין ארומגענומען אויף צוויי זייטן, אבער עס קען זיך מאכן אז א פלוין איז ארומגענומען מיט א גאנצן אדער טיילווייזן רינג פון בערגלעך, בערג אדער פעלדז. אמאל האט א געאלאגישער געגנט מער ווי איין פלוין, און זיי זענען פארבונדן מיט א בארג-דורכגאנג.
אן ארקעסטער איז א צוזאמענשטעל פון אסאך אינסטרומענטן מיט אפטיילונגען פאר סטרונעס, בלאז אינסטרומענטן (סיי האלץ און סיי מעטאל) און שלאג אינסטרומענטן.
דאס ווארט ארקעסטער שטאמט פון גריכיש: "ορχήστρα" וואס האט באדייט דעם ארט פארנט פון דער טריבונע וואו דער כאר פלעג זיין.
סאקראַטעס (גריכיש: Σωκράτης, בערך –) איז געווען א קלאסיש־גריכישער פילאסאף פון אטען. מען האלט אים פאר איינער פון די גרינדער פון מערבדיקער פילאסאפיע. ער האט געוויזן אז דורך טענות, דורכשמועסן און דעבאטירן קענען מענטשן פארשטיין שווערע פֿראגעס. ער האט באהאנדלט פֿראגעס וואס זענען אויבערפלעכטלעך פאליטיש אבער טיפער געקלערט זענען זיי מאראלישע פֿראגעס וויאזוי א מענטש זאל לעבן.
סאקראטעס האט געוואוינט אין דער גריכישער שטאָט אטען.  ער האט געהאט שונאים; דריי פון זיינע שונאים האבן אים באשולדיגט אין א פראצעס אין יאר 399-; דער געריכט האט אים גע׳משפט און פאראורטיילט אויף טויט. זיין טויט איז געווען דורך אויסטרונקען א סם, העמלאק.
ער איז באקאנט בעיקר דורך די דיאלאגן פון זיין תלמיד פלאטאן.
א סצענאַר־שרייבער איז דער וואס שרייבט סצענעס פאר פילמען אדער פאר טעלעוויזיע פראגראמען.
דאס איז א באזונדערער חוש, וואס ניצט אסאך פונעם שרייבער'ס חוש אויף מחשבה און פאנטאזיע, אויסצוטראכטן אלע דעטאלן וויאזוי עס דארף אויסצוקוקן עווענטועל, דאס פארקומענדע פילם אויסשטעל, צו פארשטעלונג.
אן א געלונגענן סצענאר־שרייבער, איז קיין פילם אדער קיין שום פראגראם נישט פארהאנען, דאס איז די נשמה און שדרה ביין פונעם פראגראם, אז ס'איז גוט געשריבן, איז דאס גאנצע שפיל א געוואלדיגע סוקסעס.
איבערשרייבן פון א געשריבענעם בוך ערציילונג.
איבערארבייטן היסטאריע אין פארעם פון א פילם, אדער בינע פארשטעלונג.
באשאפן א גאנץ פרישע געשיכטע, וואס דאס ניצט א געוואלדיגע קראפט פון חוש און פאנטאזיע צוגלייך.
דרעאַן (אראביש الدرعان) איז א קליין בארטן שטעטל אין אלזשיר, 25 ק"מ דרום פון אנאבא, אין על טארעף פראווינץ. ער האט א באפעלקערונג פון בערך 40,000.
דער שרייבער אלבערט קאמוס איז געבוירן אין דרעאן, ווען פראנקרייך האט געהערשט איבער אלזשיר; אין יענע יארן האט מען גערופן דאס שטעטל "מאנדאווי".
איבערזעצונג איז די פאך פון נעמען אריבער פון איין שפראך צו אן אנדערע; דאס קען זיין ביכער, ארטיקלען, דיכטונגען, לידער א.א.וו. איינער וואס טוט איבערזעצן הייסט אן "איבערזעצער".
אויף ענגליש טיישט דאס א דאלמעשטער.
דאס עצם חוש פון איבערזעצן, איז געוואנדן אין צוויי זאכן, איינס - קענען ביידע שפראכן, סיי וואס פון וואנעט מ'זעצט איבער, און די שפראך וואס דערויף זעצט מען איבער.
צוויי - פארשטיין מיינונגען פון ווערטער, וויבאלד יעדע שפראך האט אנדערע אויסדרוקן, און דאס אויסשפראך פון א ווארט קען ביי יעדער שפראך זיין אינגאנצן אנדערש.
דער איבערזעצער, מוז זיין פארשטענדליך, נישט איינפאך איבערקלאפן ווערטער אויף דער אנדערער שפראך, נאר דאס אפגעבן אויפן פארשטענדליכן אויסטייטש, אז דער לייענער זאל דאס פארשטיין אן קיין פלאג.
דער צווייטער כלל פון איבערזעצן, איז שטערקער פונעם ערשטן, ווייל אפילו איינער וואס קען נישט אזוי גוט - למשל - לייענען ענגליש, אבער וויבאלד ער פארשטייט די שפראך פון וואס ער זעצט איבער, קען ער שוין ארויסהאבן די מיינונג וואס ער זעצט איבער, אבער דער וואס קען נאר שפראכן, הייסט נאכנישט גענוג טאלענטירט, צו זיין אן איבערזעצער.
עס איז דא שפראכן וואס איין אויסדרוק איז אין דריי ווערטער, און אין דער אנדערער שפראך איז עס אין איין ווארט, דעריבער, מוז דער איבערזעצער דאס קענען אפגעבן דאס קלארסטע און פונקטליכסטע וואס מעגליך, סיי אין ווארהייט פון ווארט, און סיי אין פארשטאנדיגקייט פון טייטש.
אפטייטש.
אפטייטש איז דער באדייט פון ערקלערונג פון א ווארט און/אדער עטליכע ווערטער צוזאמען, וואס קען ווערן אנגערופן, אדער זאץ, אדער קען דאס אויסגעלייגט ווערן און א פראזע (וואס דאס הייסט א צוזאמען שטעל פון ווערטער וועלכע האבן א טיפערן באדייט ווי בלויז די ווערטער נאר עס האט עפעס א מחשבה אונטער זיך אויכעט).
הרב שמואל אהרן רובין אדער ראבין (ה'תקפ"ד - כ"ז תמוז ה'תרל"ז) איז געווען רב אין קארטשין, גאליציע, און מחבר פון "בית אהרן" אויף הלכות גטין און "זרע ישי", א פירוש אויף דער פסיקתא דרב כהנא. ער איז געווען א חסיד פונעם צאנזער רב.
הרב שמואל אהרן איז געווען א זון פון הערש לייזער רובין. ער איז געווארן רב אין קארטשין און געבליבן דארט ביז תרל"ז. אין יענעם יאר האט מען אים באשטימט אלס דיין אין קראקע, און ער איז נפטר געווארן דאס זעלבע יאר.
דער נאראלער רבי, רבי חיים מאיר יחיאל שפירא, איז געווען אן אייניקל פון דעם קארטשינער רב. אויך
דער באבאווער רבי (45) הרב רבי מרדכי דוד אונגער, איידעם פון רבי נפתלי צבי האלבערשטאם פון באבאוו, איז אן אייניקל.
שלמה הדרשן איז די בינע נאמען פון 'שלמה דזשורועל', א היימישער ליטווישער קאמיקער, וואס שטעלט זיך אויף ביי שמחות, משמח זיין, און נאך ענליכעס.
ער איז אויסגעצייכענט מיטן נאכמאכן באקאנטע פיגורן אויף א גאר ענליכן שטייגער, און ווערט פאר'רעכענט אלס איינע פון די היינטיגע קאמיקער אין דער היימישער געמיינדע.
ביים עורה גאלד ראש, האט ער אויסגעהויבן מיטן נאכמאכען צענדליגע פיגורן פון אלע סארטן, און האט ארויפגעברענגט א שמייכל ביי אומצאליגע צושויער.
ער האט געוואוינט אין לייקוואוד, און וואוינט היינט אין מאנסי, נאנט צו זיינע פארעלטערטע עלטערן.
זיין שטענדיגע טראגע אלץ בדחן, איז א ראש הקהל'ישן הוט, און א גאלדענע בעקיטשע.
הילל היל איז א נאטורליכע קאמיקער, א זון פונעם וועלט באקאנטן בינע שפילער, 'סטיווען היל' [שלמה היל], וואס האבן דאס אין די חוש, משמח זיין די אוידיענץ, מיט אן א שיעור לאכעדיגע סחורה.
ער פלעגט אסאך אויפטרעטן צוזאמען מיט יואלי לעבאוויטש ביי שמחות און גרעסערע פארוויילונג פארברענגנס.
זע נאך באדייטן אין שולע (אלגעמיינע)
א שולע איז אן אינסטיטוט פאר בילדונג.
די רעפובליק פון זאַמביע () איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין דרומדיקער אפריקע. זאמביע גרענענט די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא צו צפון, טאנזאניע צו צפון־מזרח, מאלאווי צו מזרח, מאזאמביק, זימבאבווע, באצוואנע און נאמיביע צו דרום, און אנגאלא צו מערב. די הויפטשטאט איז לוסאקא, פלאצירט אין דרום־צענטראלן טייל פון לאנד. דער זאמבעזי טייך פלוסט אדורכן לאנד.
די אייראפעישע אויספארשערס האבן אנגעהויבן קומען אין זאמביע אינעם 18טן יארהונדערט, און די הויפטן פון די לאקאלע שבטים האבן מסכים געווען אז דאס לאנד זאל ווערן א בריטישן פראטעקטאראט, וואס האט געהייסן צפון רהאדעזיע.
אום 24סטן אקטאבער 1964 האט דאס פאראייניגטע קעניגרייך געמאכט צפון רהאדעזיע איר זעלבשטענדיק, און זי איז געווארן א מיטגליד אין דער קאמאנוועלט.
פון 1964 ביז 1991 האט קענעט קאונדא געפירט דאס לאנד, אלס אן איינפארטייאישער שטאט. דער צווייטער פרעזידענט איז געווען פרעדעריק טשילובא, פון 1991 ביז 2002. דער דריטער פרעזידענט איז געווען לוי מוואנאוואסא, ביז זיין טויט אין 2008. ער האט אסאך געטון אויסראטן קארופציע אין דער רעגירונג.
זאמביע איז פון די ארימסטע לענדער אין דער וועלט. אין דעם 21סטן יארהונדערט האט דער מצב אנגעהויבן צו פארבעסערן. א גרויסער טייל פון דער עקאנאמיע איז אפהענגיק אין אויסגראבן און באארבעטן קופער.
85% פון דער באפעלקערונג איז באשעפטיקט אין לאנדווירטשאפט. דער הויפט פֿארם פראדוקט איז קוקורוזע, וואס איז סיי א קוואל פון איינקומפט סיי א חשובער קוואל פון שפייז פאר די פארמער. אחוץ דעם טוט מען וואקסן סארגע, פיסטאשקעס, גרינצייג, טאבאק, באוול און קאפע, ווי אויך בהמות.
א רעזשיסאר אדער פילם דירעקטאר איז דער הויפט פירער (און באלעבאס) פון א פילם.
דער בעסטע פילם דירעקטאר היינט צוטאגס, איז סטיוון ספילבערג, וואס איז דער בעסטער פראדוצירער אויכעט אין האליוואוד.
די אלבומען -וואס באשטייען פון רואיגע שטייטע ניגונים אן מוזיק- איז ארויסגעגעבן געווארן דורך אליעזר ראזענפעלד מיט די בענד פון שיר המעלות.
עס איז אויסגעארבעט געווארן דורך עמי היקרי און דיסטריבוטעט דורך נועם הפקות.
יעקב באכמאן איז געווען אויבערקאנטאר און קאמפאזיטאר אין לעמבערג און דערנאך אינעם ראמבאך טעמפל אין בודאפעסט.
ער איז געווען פון די בארימטע חזנים בשעתו און זיינע קאמפאזיציעס זענען געווען ברייט בארימט. אינעם הצפירה פון ח תמוז ה'תרל"ח טרעפן מיר אז דער קייזער פראנץ יאזעף האט אנגענומען עטליכע טרויער-לידער וועלכע ער האט ספעציעל מחבר געווען צום טויט פון זיין טאטן פראנץ קארל.
אַ גרונדשולע איז אַ מוסד וווּ די יוגנט שטודירן ידיעות און חכמה.
אפיציעלע שולעס זײַנען קאָנטראָלירט אונטער די רעגירונג'ס אָרגאַניזאַציעס (וו.צ.ב. די אָרגאַניזאַציע אין ישראל הייסט "משרד החינוך") און מען שטודירט גרונטענע ערקערונגען צו שאַפן א דיפּלאָם מיטן נאָמען "תעודת בגרות". אין ישראל ווערן די גרונדשולעס געשטיצט דורך די רעגירונג.
אן ענגלישער פאטאגראף אין זיין סטודיא, 1850
א פֿאטאגראַף איז איינער וואס איז אויסגעצייכנט מיטן קענען גוט כאפן בילדער.
היינטיגע צייטן, וואס עס איז דא אזויפיל קאמערעס, און יעדע קליין קינד, ווי נאר ער קען האלטן א לעפל אין האנט, האלט ער שוין א קעמערע אין האנט, איז דאס געווארן א מעגליכע זאך פאר יעדן, דאך איז דער פאך נישט אוועקגעפאלן פון די עקספערטן, און ווער ס'קען כאפן א בילד, ווי א שיסער וואס שיסט אויפן בעסטן פונקט, ווערט גערעכענט ווי א פאטאגראף מיט עקספערט!
לענדער ווו פידזשי הינדיש ווערט גערעדט
פֿידזשי הינדי, אויך באקאנט ווי פֿידזשי הינדוסטאַני, איז אַ שפּראַך וואָס ווערט גערעדט אין פידזשי דורך רובֿ פידזשי בירגער פון אינדישער אפשטאמונג, אומגעפער 313,000.
פידזשי הינדי שרייבט מען סיי אויף גלחיש סיי אויף דעוואנגארי שריפטן.
עקסעטער () איז א היסטארישע שטאט אין דעוואן, ענגלאנד. די שטאט געפינט זיך אויפן עקס טייך, בערך 37 ק"מ צפון־מזרח פון פלימאט און 70 ק"מ דרום־מערב פון בריסטאל. זיין באפעלקערונג אין 2009 איז געשאצט 118,800.
די שטאט האט גוטע טראנספארט פארבינדונגען, מיט צוויי הויפט באן סטאנציעס, דער M5 מאטארוועג און עקסעטער אינטערנאציאלער פליפארט.
ארגאַנישע כעמיע איז די שטודיע פון כעמישע פארבינדונגען וואס אנטהאלטן קוילנשטאף. קוילנשטאף האט די מעגלעכקייט צו שאפן א כעמישן בונד מיט אן אויסקלייב פון כעמישע עלעמענטן און מיט אנדערע קוילנשטאף אטאמען. אזוי זענען מעגלעך אן א שיעור פארבינדונגען. מען רופט די שטודיע פון קוילנשטאף קאמפאזיטן "ארגאנישע כעמיע" ווייל כמעט אלע ארגאניזמען אדער לעבעדיגע זאכן, זענען צונויפגעשטעלט פון וואסער און קוילנשטאף פארבינדונגען.
עטלעכע שטחים פון כעמיע פארברייטערן די באגריפן און פרינציפן פון ארגאנישער כעמיע, צווישן זיי ביאכעמיע, מיקראביאלאגיע און מעדיצין.
די קלאָרע פאַקטן איז א קונטרס אין א הארטע דעקל, געשריבן אין יודיש, ערשינען אום סיון תשנ"ה דורך עסקנים פון קהל יטב לב דסאטמאר אין קרית יואל, ארויסגעגעבן דורך קרית סענטער און געדרוקט ביי הוצאת פאר.
דער קונטרס איז געווידמעט קלארצושטעלן די פאקטן איבער די טענות וואס מ'האט געהאט קעגן דעם קרית יואל סקול דיסטריקט.
עס אנטהאלט פערצן פרקים מסביר צו זיין וואס דער סקול דסטריקט איז, און א פופצנטער פרק וואו עס ווערט ערקלערט דער ציהל פון קרית סענטער - דער פארגייער פון המספיק.
דער צוועקן פונעם קונטרס איז אפצושלאגן די טענות פון די אוסרים מיט דאקומענטן און ריכטיגע פאקטן.
עס איז בשעתו ארומגעשיקט געווארן צו חרדישע קהילות איבער די וועלט און פארקויפט געווארן פאר די פרייז פון איין דאלאר.
קרית יואל בולעטין איז געווען די ערשטע צייטונג אין קרית יואל, מאנרא. עס האט אנגעהויבן צו ערשיינען אין יאר ????
אמאל איז עס אנגעפירט געווארן דורך אהרן וויינבערגער; היינט איז דער רעדאקטאר יעקב שטיינמעץ.
עס קומט יעדן מוצ"ש פאר אלע איינוואוינער פריי פון אפצאל צוזאמען מיט די (סמארט שאפער היינט הייסט עס די שאפערס גייד).
ער איז אויך דער בעה"ב פון די וויליאמסבורג בולעטין.
די היסטאריע פון קונסט באדייט די היסטאריע פון די וויזועלע קונסטן, וואס זענען מאלעריי, סקולפטור און ארכיטעקטור. זי ווערט פאררעכנט איינע פון די הומאניסטיק.
די היסטאריע פון קונסט פרובירט מאכן אן איבערבליק אויף קונסט דורכאויס דער היסטאריע פון דער וועלט, בכדי צו קלאסיפיצירן קולטורן און עפאכעס. די וואס אינטערעסירן זיך אין היסטאריע פון קונסט זענען קונסט היסטאריקער, קוראטארן פון מוזייען און פריוואטע זאמלערס.
דער עיקר שטודיע אינעם שטח פון היסטאריע פון קונסט געהערט צו אייראפעישן קונסט.
די היסטאריע פון קונסט האט זיך שטארק אנטוויקלט אין דעם רענעסאנס.
וועלוול גאלדשטיין איז א חרדישער אקטיאר און בדחן, וועלכער רופט זיך מיטן נאמען דער כאצאצקער רבי.
ר' וועלוועל איז א סאטמארער און תולדות אהרן חסיד און וואוינט אין קרית יואל. ער איז שוין געווען אויפן טיש פון רוב גרויסע אדמורי"ם אין ניו יארק משמח צו זיין בעת שמחה אדער אין די ימי הפורים. ער איז אויך געווען עטליכע יאר דער פורים רב אין קהילות סאטמאר ביים ברך משה, סאטמאר מהרי"י און תולדות צבי ספינקא.
שוין לאנגע יארן, וואס וועלוול שפענדט כוחות פארן בלי פון די מוסדות בית לפליטות אין ארץ ישראל, און מיט זיין כח השמחה, האט ער שוין דערפרייעט אן א שיעור נשמה'לעך איבער דער וועלט.
ער איז א זוהן פון רבי יוסף צבי גאלדשטיין, א ברודער מיט הרב הלל גאלדשטיין דער באקאנטער מדפיס פון די ספרים קדושים און מוכר ספרים.
מנחם מענדל פעלין איז א ליובאוויטשער חסיד, און א הומאריסט אויף דער וועלטליכער בינע. ער טאנצט אויף ביידע חתונות, סיי אויף דער חרדישער זייט און סיי אויפן אלוועלטליכן פראנט, זייענדיג באפריינדעט מיט 'מתתיהו דער יודישער רעפער', וואס האט אים געברענגט א זייער אסאך רעקלאמע.
פעלין איז געבוירן אין דענווער, קאלאראדא און איז געהאדעוועט געווארן אין קרוין הייטס, ברוקלין. אין תשס"ז האט ער געהייראט זיין ווייב שולמית.
ער האט היתר הוראה פון הרב יערוסלאווסקי.
ליפא שטויבער איז א חרדישער הומאריסט, א סאטמארער חסיד, און לאזט זיך רופן 'פעטער ליפא', גייענדיג זייער אסאך משמח זיין חולים ונצרכים. ער איז זייער א געלונגענער פיגור אין דער היימישער געמיינדע.
ער געהערט צו דער סאטמארער שטויבער פאמיליע, וואס זענען אלע אלס הומאריסטן, וואס האבן געדינט אלס פורים שפילער אין די סאטמארער הויפן.
ליפא שטויבער איז דער באקאנטער פיגור, וואס איז געווען דער 'יחצאל' ביים יוסף שפיל וואס איז פארגעשטעלט געווארן אום יאר תשנ"א, אין ברוקלין קאלעדש.
אנצינדן די חנוכה ליכט אדער חנוכה לאמפ איז די הויפט מצווה פון חנוכה. מען צינדט די ליכט יעדע נאכט פון חנוכה (פון דער נאכט נאך כ"ד כסלו) נאך דער שקיעה (אחוץ ערב שבת ווען מען דארף צינדן פאר דער שקיעה). מען קען יוצא זיין מיט באזונדערע ליכט, אבער דער מנהג איז אז מען ניצט א מנורה, אפטמאל א זילבערן.
די מצוה פון צינדן די חנוכה ליכט איז פון ווען עס גייט אונטער די זון, ביז מענטשן הערן זיך אויף דרייען אין דער גאס (משתשקע החמה עד שתכלה רגל מן השוק), ווייל נאכדעם איז שוין נישט דא קיין פרסומי ניסא. דער עיקר מצוה איז אנצוצינדן יעדן טאג איין ליכטל, אבער כדי צו מאכן א צווישענשייד צווישן די טעג האלטן די בית שמאי אז מען צינד אן דעם ערשטן טעג אכט ליכט דעם צווייטן טאג זיבן דעם דריטן טעג זעקס ביז צום לעצטן טאג צינד מען איינס, די בית הלל האלטן פארקערט דעם ערשטען טאג איינס דעם צווייטן טעג צוויי, דעם לעצטן טאג אלע אכט ליכטלעך.
צינדן חנוכה ליכט איז איינע פון די שבע מצוות דרבנן, די זיבן מצוות וואס חז"ל האבן איינגעפירט ביי יידן.
אין שטוב.
דער בעל הבית צינד אן פאר אלע שטוב מענטשן, מען לייגט אריין שמן זית עס זאל קענען ברענען א האלבע שעה, מען פירט זיך בדרך כלל אז מען שטעלט די מנורה קעגן איבער דער מזוזה כדי עס זאל זיין די ליכט אויף דער לינקער זייט און די מזוזה אויף דער רעכטער זייט (של"ה), חוץ אויב מען וואוינט אויף א שטאק האבן א טייל דעם מנהג לייגט מען עס ביים פענסטער וואס מען קען פון דארט זעהן די גאס, אויב האט מען מורא פון גוים אדער פון א סכנה איז גענוג עס צו לייגן אויפן טיש אין הויז, אין ארץ ישראל פירן זיך אסאך אז מען לייגט עס אין א גלאזערנעם קאסטן אויף דער גאס פאר פרסומי ניסא.
מען טאר זיך נישט באניצן מיט די ליכט פאר אן אנדער זאך עס איז בלויז פאר זען די ליכט, דעריבער לייגט מען צו צו יעדער מנורה נאך א ליכט וואס דאס הייסט א שמש, וואס דערמיט באניצט מען זיך פאר אנדערע זאכן ווי למשל פאר אנצינדן די חנוכה ליכט, דער מהרי"ל האט דאס שמש ליכט געלייגט העכער פון דער גאנצער מנורה.
דעם ערשטן נאכט מאכט מען דריי ברכות. להלדיק, שעשה נסים, שהחיינו, די אנדערע טעג מאכט מען בלויז צוויי: להדליק און שעשה נסים. דער נוסח פון די ברכה איז להדליק נר חנוכה, עס איז אנדערש ווי דער נוסח פון ליכט צינדן שבת להדליק נר "של" שבת, ווייל די ליכט פון חנוכה טאר מען זיך דערמיט נישט באניצן עס איז בלויז פאר די מצוה פון חנוכה דאס הייסט להדליק נר חנכה דאס איז ליכט פון חנוכה, אבער די ליכט פון שבת איז דירעקט געמאכט עס זאל זיין ליכטיג אין שטוב מען זאל זיך יא דערמיט באנוצען דעריבער מאכט מען "של" שבת דאס איז ליכט פאר שבת (ברכי יוסף להחיד"א).
ס'איז א פארשפרייטער מנהג צו זינגען דעם פיוט "מעוז צור".
ערב שבת.
פרייטאג דארף מען צינדן חנוכה ליכט פרי, ווייל שבת טאר מען נישט אנצינדן א ליכט. א סאך האבן א מנהג צו דאווענען מנחה פריער כדי זיי זאלן נאך קענען אנצינדן די חנוכה ליכט נאך מנחה. מען מעג צינדן די חנוכה ליכט פון פלג המנחה. די שבת ליכט צינדט די פרוי נאכדעם וואס מען האט געצינדן חנוכה ליכט.
אזוי ווי מען צינדט די חנוכה ליכט פארן ריכטיגן זמן, דארף מען האבן גענוג בוימל (אדער גרויסע ליכטלעך) כדי זיי זאלן ברענען א האלבע שעה נאך דער שקיעה (אדער נאך נאכט, יעדער איינער לויט זיין מנהג).
אין שול.
ס'איז אן אלטער מנהג צו צינדן חנוכה ליכט (מיט די ברכות) אין דער שול יעדן אוונט פאר מעריב; מען שטעלט די מנורה אין דער דרום זייט, זכר למקדש. ערב שבת צינדט מען פאר שבת, און שבתע־נאכט צינדט מען ביים סוף פון מעריב נאך קדיש תתקבל.
ווען מען צינדט אין דער שול לייגט מען די מנורה פון צפון אויף דרום. אזוי ווי עס ווערט דערמאנט אין (מהרי"ל) זאל מען אנהייבן צינדן פון דער לינקער זייט.
מען צינדט אויך בייטאג אבער אהן א ברכה.
ס'איז פאראן א מנהג צו מאכן פרייליך מיט דעם וואס צינדט אהן די מנורה, מען ווארפט שניי אדער פאפירן און האנטוכער וכדומה, דער טעם איז צו ווייזן אז מ'איז נישט יוצא מיט דעם צינדן.
ביי חסידים איז אנגענומען אז עס איז א סגולה אויף ישועות ורפואות.
פרשת וַיַקהל איז די צענטע פרשה אין ספר שמות.
אין א פשוטן יאר גייט ויקהל צוזאמען מיט פקודי, אחוץ ווען דאס קביעות פונעם יאר איז השא, דעמאלסט גייט ויקהל באזונדער, ווייל ס'איז דא אן איבעריגער שבת פאר פסח און מען וויל ליינען פרשת צו אום שבת הגדול. אין אן עיבור יאר גייט ויקהל אלעמאל באזונדער.
די סדרה הייבט אן מיט דער מצוה פון שבת.
נאך דעם דערציילט די פרשה ווי משה רבינו האט באפוילן די יידן צו ברענגען מאטעריאלן פארן משכן. משה האט באשטימט בצלאל און אהליאב איבערזען דאס בויען דעם משכן מיט זיינע כלים. דער סדר וואס משה האט געהייסט מאכן דעם משכן איז געווען: די יריעות, די קרשים, דעם שולחן, די מנורה, דעם גאלדענעם מזבח, דעם קופערנעם מזבח, דעם כיור און די פירהאנגען פונעם חצר.
די הפטורה פון פרשת ויקהל (ווען עס איז נישט איינע פון די ארבע פרשיות, קומט פון ספר מלכים א פרק ז, און באשרייבט ווי שלמה המלך האט געבויט דעם בית המקדש. די תימנים ליינען פסוקים יג-כב, די ספרדים פסוקים יג-כו, און די אשכנזים פסוקים מ-נ.
אבער אין 90% פון יארן געפאלט אויס פרשת ויקהל מיט איינער פון די פרשיות (זעט אונטן). דעמאלסט ליינט מען די הפטורה וואס געהערט צו יענער פרשה.
ארבע פרשיות.
אזוי ווי מען ליינט פרשת ויקהל אין חודש אדר, געפאלט דאס אפטמאל צוזאמען מיט איינער פון די ארבע פרשיות.
אין א שנה פשוטה מיט קביעות השא אדער הכז, קומט אויס דעם שבת פרשת פרה. אין יעדן אנדערן פשוטן יאר קומט עס אויס פרשת החודש און שבת מברכים.
אין אן עיבור יאר קומט עס אויס פרשת שקלים און שבת מברכים, סיידן ווען דאס קביעות איז החא אדער השג, ווען מען ליינט ויקהל אליין.
הרב יוסף שאול הלוי נאַטאַנזאן (ה'תקס"ח - כ"ז אדר א' ה'תרל"ה) איז געווען רב אין לעמבערג און איינער פון די גרויסע פוסקים אין זיין דור. זיינע תשובות זענען געזאמלט אין די זעקס בענדער פון שו"ת שואל ומשיב.
הרב נאטאנזאן איז געבוירן געווארן אין ברעזשאן, אסט-גאליציע (היינט מערב אוקראינע) אין תקס"ח, דער בכור פון זיין פאטער ר' אריה לייביש הלוי נאטאנזאן.
אין תקפ"ה האט ער חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון זיין פעטער, הרב יצחק אהרן הלוי איטינגא. נאך דער חתונה האט ער געוואוינט אין לעמבערג, וואו ער האט געלערנט צוזאמען מיט זיין שוואגער רבי מרדכי זאב איטינגא. צוזאמען האבן זיי געשריבן דעם ספר "מפרשי הים" אויף ש"ס. קיין געהאלט האט ער נישט גענומען פון דער קהילה.
אין תרי"ז האט מען אים באשטימט אב"ד פון לעמבערג.
ער איז געווען א מתנגד, אבער ער האט זיך געהאלטן גוט מיט די חסידים, ווי ער האט זיך אסאך קארעספאנדירט מיט דעם פראמינענטן חסידישער רבי, רבי חיים האלבערשטאם, דער "דברי חיים" פון צאנז.
ער האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער.
הינדוסטאַני (हिन्दुस्तानी, ہندوستانی,) אדער הינדי־אורדו (हिंदी उर्दू, هندی اردو) איז די שפראך וואס מען רעדט איבער צפון אינדיע און פאקיסטאן. די שפראך איז אויך באקאנט אלס הינדי, אורדו. הינדאַווי, און רעכטאַ. די שפראך שליסט איין א סאך ווערטער פון פערסיש, אראביש, טערקישע שפראכן און סאנסקריט. די שפראך האט צוויי אפיציעלע פארמען, סטאנדארטע הינדי און סטאנדארטע אורדו, אבער ביי רוב מענטשן קען מען נישט דערקענעען צי זיי רעדן הינדי צי אורדו, און אפילו די אפיציעלע סטאנדארטן האבן גענוי די זעלבע גראמאטיק, נאר אין ליטערארישן שרייבן זענען זיי א ביסל אנדערש, און זיי ניצן אנדערע ווערטער פאר טעכנישע זאכן (אורדו איז מער אן השפעה פון פערסיש און אראביש, און הינדי פארלאזט זיך מער אויף סאנסקריט.
הינדוסטאני איז די דריטע מערסטע גערעדטע שפראך אין דער וועלט (נאך מאנדארין און ענגליש).
הינדוסטאני ווערט געשריבן סיי אין דעוואנאגארי סיי אין אראבישער שריפט.
בענגאַליש ("বাংলা, באַנגלאַ") איז אן אינדא־איראנישע שפראך פון דרום אזיע, וואס מען רעדט אין באנגלאדעש און אויך אין די שטאטן מערב בענגאל, טריפורא און אסאם אין אינדיע. בענגאליש איז די אפיציעלע שפראך אין באנגלאדעש. בענגאליש ווערט געשריבן אין בענגאלישן שריפט.
בענגאליש איז די זעקסטע מערסטע גערעדטע שפראך אין דער וועלט מיט 230 מיליאן רעדער.
בענגאליש האט אנגעהויבן זיך אנטוויקלען אלס א באזונדערע שפראך אין דעם 10טן יארהונדערט.
טערקיש (Türkçe טירקטשע) איז א שפראך וואס מער ווי 77 מיליאן מענטשן רעדן אלס מוטער שפראך. מען רעדט טערקיש אין די לענדער טערקיי (אפיציעל), ציפערן (אפיציעל), איראק, בולגאריע, צפון-מאקעדאניע, גריכנלאנד און אלבאניע אחוץ פון טערקישע אויסלענדער געמיינדעס אין מערב אייראפע, ספעציעל אין דייטשלאנד.
מען פלעג שרייבן טערקיש מיטן אטאמאנישן שריפט, אבער זייט 1928 שרייבט מען מיט א וואריאנט פונעם לאטיינישן אלפאבעט; דאס איז געווען איינער פון די רעפארמען פון אטאטורק. טערקיש האט נישט קיין גראמאטישן מין. אויף טערקיש רעדט מען מיט דרך־ארץ צו א צווייטן אויף מערצאל (אזוי ווי אויף יידיש).
טערקיש אין איינע פון די טערקישע שפראכן וואס מען רעדט אין א ברייטן שטח פון אזיע.
דער נארמאלער סדר פון א זאץ איז סוביעקט, אביעקט, ווערב (אזוי ווי לאטיין).
סאַנסקריט (संस्कृतम्) איז א היסטארישע אינדא־איראנישע שפראך, און די עלטסטע פון אלע אינדא־אייראפעישע שפראכן. סאנסקריט איז די אפיציעלע שפראך אין דעם שטאַט אוטאַראַקהאַנד, אינדיע. 14,135 מענטשן רעדן זי אלס מוטער שפראך.
היינט שרייבט מען סאנסקריט אין דעם דעוואנאגארי שריפט.
דער גרעסטער שרייבער אויף סאנסקריט ווערט גערעכנט קאלידאסא.
א סארט סאנסקריט איז געווארן די בילכע שפראך פון מאהאיאנא בודהיזם וויסנשאפט. איינער פון די פרי און באאיינפלוסדיקע בודהיסטישע פילאסאפן, נאגארדזשונע, צום ביישפיל, (~200 צו דער ציווילער רעכענונג), האט געניצט קלאסישע סאנסקריט פאר דער שפראך פון זיינע שריפטן.
צעטיילונג אדער חילוק איז איינע פון די גרונט רעכענונגען פון אריטמעטיק. זי איז די פארקערטע אפעראציע פון טאפלונג.
אין דעם פעלד פון ראציאנאלן, רעאלן אדער קאמפלעקסע צאלן: פאר יעדער צאל formula_1 און יעדער נישט נול צאל formula_1, געפינט זיך גענוי איין צאל formula_1 וואס לייזט די גלייכונג
צעטיילן דורך 0 איז נישט מעגלעך.
אויגוסטוס (גייוס יוליוס קייסאר אויגוסטוס, לאטיין: "Gaius Julius Caesar Augustus", 23סטן סעפטעמבער – 19טן אויגוסט 14) איז געווען דער ערשטער רוימישער קייסער. אין זיינע טעג איז רוים געווארן פון א רעפובליק אן אימפעריע. ער האט איבערגענומען די הערשאפט פון רוים נאך דעם מארד פון זיין אדאפטירטן פאטער יוליוס קייסער.
ער איז געבוירן געווארן אין אן אלטער רייכער פאמיליע מיטן נאמען גייוס אקטאוויוס. אין יאר 44 פאר דער ציווילער רעכענונג האט מען דערהרג׳עט זיין עלטער־פעטער יוליוס קייסער. אין קייסער׳ס צוואה איז אקטאוויוס דערמאנט אלס זיין אדאפטירטער זון און יורש; מיט דעם האט ער גע׳ירשנט קייסער׳ס נאמען, זיין מאיאנטעק און די געטריישאפט פון זיינע זעלנער. צוזאמען מיט מארקוס אנטאניוס און מארקוס לעפידוס, האט ער געשאפן דעם צווייטן טריאומוויראט כדי צו זיגן די דערהרג׳ער פון קייסער. נאך זייער זיג אין דער קאמף פון פיליפי, האבן זיי צעטיילט די רוימישע רעפובליק צווישן זיך און יעדער איינער האט געהערשט אויף זיין טייל ווי א דיקטאטאר. ענדלעך האט זיך דער טריאומוויראט געפלאצט ווייל יעדער איינער האט געוואלט זיין דער ׳ערשטער׳; לעפידוס איז געווארן פארטריבן אין גלות אין יאר 36- און אקטאוויוס האט געזיגט אנטאניוס ביים קאמף פון אקטיאום אין יאר 31-.
דער כַרמל באַרג איז אן אפצווייג פונעם שומרון וואס ציט זיך אין דעם חיפה איינגאס. זיין העכסטער פונקט איז 546 מעטער איבערן ים־שפיגל.
אין תנ"ך.
אליהו הנביא האט באגעגנט די נביאים פון בעל אויפן כרמל בארג.
מיסוראַטאַה איז די דריטע גרעסטע שטאט אין ליביע, ווייט 200 ק"מ פון טריפאלי, ביים מערב עק פונעם סידרא איינגאס.
אין די מיטל אלטער איז מיסוראטאה געווען א גרויסער און חשובער האנדל צענטער אין דעם ראיאן. אין 1912 האבן די איטאליענער זי איינגענומען, ביז 1914. ביי דער ערשטער וועלט מלחמה איז מיסוראטאה א מיליטערישער צענטער פון די טערקן. אין 1920 האבן די איטאליענער ווידער איינגענומען מיסוראטאה. ביי דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די בריטישע איינגענומען די שטאט.
די שטאט האט א פארט אויפן מיטלענדישן ים.
ביז 1949 האט מיסוראטאה געהאט א יידישע קהילה פון עטלעכע טויזנטער מענטשן. רוב פון זיי האבן עמיגרירט קיין ישראל, און א טייל אין איטאליע.
די ברוסט איז אַ דריז פון א מענטש, וואס ביי פרויען נאכן געבוירן גיט זי מילך צו זייגן דאס קינד.
אומגעפער ביי די עלף יאר, הייבט זיך אן צו ווייזן ביי א פרוי סימני בוגרות. איינע פון די סימנים איז: אז די בריסט הייבן אן ארויסצושטארן, און ווען א מאן זעט דאס, באקומט ער א תאווה צו איר.
דער תפקיד פון די בריסט איז צו זייגן דאס קינד. אמאליגע צייטן פלעגט מען געבן צו זייגן ביז צוויי יאר, אבער היינט רוב פרויען זייגן נישט אזוי לאנג.
דאס ווערט גערופן אין לשה"ק "דדים" אדער "שדים" ברענגט ארויס די אהבה צו א פרוי, ווי עס שטייט אין שיר השירים.
שוועסטערייַ.
פיסיאָלאָגיקאַל פֿונקציע פון בריסט איז ברעסטפידינג קליינע קינדער. זענען בריסט פּראָדוצירן מילך אין די סוף פון די שוואַנגערשאַפט און נאָך געבורט, אַדזשאַסטיד פֿאַר אָפּטימאַל פידינג אַ בייבי. דער פּראָצעס פון מילך פּראָדוקציע אין מילכיק האָרמאָנע קריטיקער, פּראָולאַקטאַן, סאַקריטאַד דורך די פּאַטואַטערי דריז.
לאַקטאַטיאָן יוזשאַלי סיסיז ין איין יאָר, און עטלעכע אַבק פרויען אויך בעסער צו ויסמייַדן ברעסטפידינג בעסאַכאַקל. אין מיינונג פון דעם עקזיסטענץ פון בייבי עסנוואַרג קאַמפּאַונדז (פאָרמולע), צוגעפאסט צו קאָרמען בייביז און אַרייַננעמען דעם קאַמפּאָונאַנץ פון ברוסט מילך ווי ביטנייַ פֿאַר אינדוסטריעלע פּראָדוצירן. די פאָרמולע מאַכן בייבי לאגלען געמאכט פון גלאז אָדער פּלאַסטיק מיט אַ גומע אָדער סילאַקאָון אָפּל היטל. געבויט אין אַ פלאַש אָפּל אַז סימיאַלייץ דער ברוסט אָפּל.
ברוסט ווי אַ חפץ פון געשלעכט - סטימיאַלציע.
אויסזען פון די ברוסט איז עטלעכע פון די סיבות אַז העלפן געשלעכט-עראַוזאַל אין מענטשלעך מאַלעס, כוועראַז אין אנדערע זויגערס ווי הינט, קאַצן, פערד, אאז"וו, ניט צו ברענגען דעם אָרגאַן פון דעם זכר געשלעכט-עראַוזאַל. איין מיינונג הייַנט איז אַז אנדערע מאַמאַלז עוואלוריט אַ מעכאַניזאַם פון געשלעכט-עראַוזאַל אין אנדערע וועגן (אַזאַ ווי די ויסשיידונג פון פעראַמאָונז, יידענטאַפייינג סמעללס פון צאָע ווייַבלעך, אאז"וו) בשעת אין מענטש האט יוואַלווד אין טייל דעם מעקאַניזאַם פארבונדן מיט יידענטאַפייינג פונדרויסנדיק וואונדער ווייַבלעך (ווי בריסט, די גשמיות און ווייַבלעך אָפּפירונג, אאז"וו). אנדערע מאַמאַלז קלענערער בריסט אין באַציונג צו גוף פאָרמאַט און ילאָנגגייטאַד פאָרעם, און זיי וואַקסן נאָר בעשאַס שוואַנגערשאַפט און פֿאַר ברעסטפידינג.
בריסט אין מאַלעס.
עס איז אויך אַ ברוסט געוועב אין מענטשן-מערסטנס דיפּליטיד געוועב. דערשיינונג פון ברוסט ינלאַרדזשמאַנט אין מענטשן איז גערופן גינעקאָמאַסטיאַ (Gynecomastia)-יוזשאַלי פֿאַר עטלעכע אומבאַקאַנט סיבה, אָבער אויך רעכט צו פאַרשידן כאָרמאָונאַל דיסאָרדערס, אָדער ווי אַ זייַט ווירקונג פון זיכער דרוגס. 1% צאָרעס פון ברוסט ראַק זענען מענטשן, פאַטאַל לויף פון דעם קרענק פיל מער אין מענטשן ווי אין ווייבער.
ראמאַן פאלאַנסקי (געב'18טן אויגוסט 1933) איז א פראנצויזיש־פוילישער רעזשיסאר און פילם פראדוצירער. ער האט ארויסגעגעבן איינע פון די געלונגענסטע האלאקאסט פילמען, 'דער פיאניסט', וועגן א יידישן מוזיקער.
ער איז א ייד, געבוירן אין פאריז, און אינטערעסאנט איז, אז ער איז דער איינציגער, וואס האט ארויסגעגעבן א האלאקאסט פילם, און איז גלייכצייטיג אליין געווען א מלחמה איבערלעבער, פארשטייט זיך אלס קינד.
ער האט געשריבן א אויטאביאגראפיע פון זיין געבורט ביז אינמיטן זיין קאריערע אינעם פילם אינדאסטערי, מיטן נאמען 'א ראמאן אויף פאלאנסקי', ווי ער באשרייבט אויספירלעך זיינע איבערלעבענישן, און פולע ערפארונג אין זיין שאקעלדיג לעבן.
ער האט פארלוירן זיין ווייב, דורך די ווילדע גרופע מאנסאן פאמיליע און איז געווארן אפגעהאלטן פון איבערטרעטן אמעריקא זייט ער איז געווארן אנגעקלאגט און אנטלאפן.
ראמאן איז היינט אין די הויעכע אכציגער, און ארבעט נאך אין פולען שוואונג, פראדוצירנדיג פרישע ווארע.
מערידאַ, אפיציעל סאַנטיאַגא דע לאס קאַבאַלעראס דע מערידאַ (), איז די הויפטשטאט פון דעם שטאַט מערידא, ווענעזועלע, און איז איינע פון די הויפט שטעט פון די ווענעזועלער אנדן.די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין 1558, און האט געשפילט א ראלע אין דער ווענעזועלער אומאפהענגיקייט מלחמה.
מערידא האט מער ווי 200,000 איינוואוינער. עס איז דער הויפט צענטער פאר בילדונג און טוריזם אין מערב ווענעזועלע, און דער אוניווערסיטעט פון די אנדן געפינט זיך אין דער שטאט. אויך האט מערידא די העכסטע לופטבאן אין דער וועלט.
מערידא געפינט זי ביי א הייך פון אומגעפער 1,600 מעטער. די שטאט זיצט אויף א פלוין אין דעם טאל פונעם טשאמא טייך.
התעוררי איז א מוזיק אלבאם קאמפאזירט דורכן סקווערער קאמפאזיטאר יהושע ברייער.
ער גיבט דארט א יישר כוח פאר אלעזר ליפא שמעלצער פארן ארויסהעלפן צו דער קאסעטע.
דער אלבאם איז ערשינען אום זומער תשנ"ז.
ער איז אראנזשירט דורך ישעי' גוטמאן.
ישראל הכהן שור (י"ג אייר ה'תרמ"ו - ו' ניסן ה'תרצ"ה) איז א גאר בארימטער חזן און א קאמפאזיטאר פון חזנות.
ישראל שור איז געבוירן דעם 18טן מיי 1886 אין א חסידישער משפחה אין דער שטאט כיראוו, מזרח גאליציע (היינט מערב אוקראינע).
ער האט צוערשט געדינט אלס בעל מוסף ביי די רביים פון רימאנאוו און טשארטקאוו, שפעטער האט ער געדינט אלס חזן אין פרעמישלא (פשעמישל), דערנאך אין לעמבערג נאך דער פטירה פונעם בארימטן לעמבערגער חזן, זיין קרוב ברוך שור.
דערנאך אין קראקע און פון 1921 - 1924 איז ער געווען הויפט חזן אין פישטיאן, סלאוואקיי.
דערנאך האט ער געדאווענט זיבן וואכן אין דער שווייץ, וואס צוליב זיין גרויס הצלחה דארט האט ער באקומען א באשטעיטיגונג פונעם ארטיגן עסטרייכישן קאנסול אז ער איז אן קינסטלער און לכבוד דעם האט ער פון דארט אין יאר ה'תרפ"ד געקענט אימיגרירן קיין אמעריקע.
אין די פאראייניגטע שטאטן האט ער צוערשט געדינט אלס חזן אין ישיבת הארלעם, לכבוד די ימים נוראים פון יאהר תרפ"ח האט ער געדאוונט אין שיקאגאו וואו ער האט באקומען אן אפער צו זינגען אין די אפערע וואס ער האט אפגעזאגט ווייל ער האט געהאלטן אז עס פאסט נישט פאר א חזן דארט צו זינגען.
ממילא איז ער צוריק קיין ניו יארק און געדינט אלס חזן אין די קהילה עדת ישורון אין ברוקלין. דערנאך איז ער אריבער אין די קהילה קהילת ישראל אין די בראנקס.
כאטש ער האט שטארק מצליח געווען אלס חזן, האט ער זיך שטענדיג געמוטשעט מיט פרנסה צוליב די גרויסע דעפרעסיע וואס האט דאן געהערשט אין אמעריקע.
ער איז געווען א חסידישער איד מיט א שיינעם הדרת פנים, און אזוי אויך א גרויסער בעל מחדש פון שיינע קאמפאזיציעס. דאס מערסטע איז באקאנט דאס שטיקל "שיבנה בית המקדש" וואס דער חזן משה קאסעוויצקי פלעגט שטענדיג זינגען, וואס איז א דאנק דעם דער מערסט באוואוסטער חזנות שטיקל.
זיין לעצטע ימים נוראים האט ער געדאוונט אין חובבי תורה אין ברוקלין.
ער איז פלוצים געשטארבן אין מיטן א קדיש זאגן זייענדיג בלויז פופציג יאר אלט.
זיין זון איז דער חזן מאריס שור.
נישט קיין סאך פון זיינע פילע קאמפאזיציעס זענען פארבליבן רעקארדירט, אבער די עטליכע וואס יא זענען איינס ביי איינס גאר געלונגענע קאמפאזיציעס און זענען ממש ווי טשאַטשקעס אינעם עולם החזנות.
ידידים רוממוך בשירה קדמוך איז דער ערשטער אלבאם פון ניגוני בית פרעמישלאן - דעם רבי'נס ניגונים.
ער איז ערשינען חנוכה תשנ"ח, אראנזשירט דורך משה מרדכי (מאנא) ראזענבלום.
אברהם שמואל יהודה געשטעטנער פון מאנסי האט מייסד געווען דעם שער המשפט וואו ער דינט.
געשטעטנער איז א זון פון א שטריימעלמאכער, נתן געשטעטנער. ער האט אויך פארדינט אלס בי"ד שמרו משפט.
היינט איז איינע פון זיינע הויפט פונקציעס צו שטיין צו אלע קראנקע וואס בית דין הייסט זיי געבן א גט, אויף וואס ער שרייט אז אזוינע גיטין האבן אלע ביז היינט.
באנד סטריט () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף אקספארד סטריט נאנט צום ראג באנד סטריט, מיט אריינגאנגען עטלעכער מעטער מערב פון ניי באנד סטריט. די סטאנציע איז אן איבערבייט צווישן די צענטראל און יובילי ליניעס.
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער צענטראלער לאנדאן באן אום 24סטן סעפטעמבער 1900. די באדינסט אויף דער יובילי ליניע האט אנגעהויבן דעם 1טן מיי 1979.
מארבל ארטש () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין דער סיטי פון וועסטמינסטער אויף דער צענטראלער ליניע. די סטאנציע געפינט זיך ביים מערבדיגן עק פון אקספארד סטריט. זי נעמט איר נאמען פונעם מארבל ארטש וואס געפינט זיך גאנץ נאנט.
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער צענטראלער לאנדאן באן אום 30סטן יולי 1900.
הדורות מראש איז א ספר וואס רעדט וועגן פארשידענע ענינים אין דער היסטאריע פונעם אידישן פאלק.
דאס ספר איז פארפאסט געווארן דורך הרב אברהם זילבער וועלכער איז געווען אן איידעם ביים מונקאטשער דיין ר' דוד שליסעל.
ער צוטיילט זיין ספר אין אכצן פרקים ווי ער איז מבאר די פאלגנדע ענינים פון תנ"ך: מסע בני ישראל במדבר (עם מאפע), ועברים עברו, הכהנים הגדולים בבית שני, המשנה והגמרא, התוארים בימי התנאים והאמוראים, וירא את העגלות, בני נחור, פרשת קרח, שרי הלויים, ירבעם ושלש רגלים, וירק את חניכיו, מלחמת כדרלעומר, ברית בין הבתרים, הכהנים בני אהרן, חלוקת הארץ בין ג' בני נח, בני עשו ובני שעיר, בני בנימין ובני בלע, משה רע"ה.
אין זיין הקדמה מאכט ער אוועק דעם "סדר הדודות" און אויך דעם "דוד דור ודורשיו". ובעיקר האקט ער אויף יוסיפוס און זיין ספר מלחמת היהודים, אז ער איז נישט געווען פרום און זיינע ווערטער שטימען נישט מיט די דברי חז"ל.
עס איז געדרוקט געווארן אין ניו יארק אין יאר תשי"ט.
עס האט הסכמות פון הרב יעקב קאמינעצקי און הרב משה פיינשטיין.
טבור הארץ איז א ספר וואס רעדט פון דער שטאט טבריה און אלץ ארום די חמי טבריה און אזוי ווייטער.
דאס ספר איז נתחבר געווארן דורך הרב משה קליערס, רב פון טבריה, און געדרוקט אין יאר תרס"ד. אין יאר תשכ"ה איז עס איבערגעדרוקט געווארן דורך זיינע קינדער.
אין דער הקדמה צו דער צווייטער אויפלאגע שרייבן זיינע קינדער אז ער האט דאס מחבר געווען אין זיינע אינגע יארן, ווען ער איז געווען אין צפת אויף אפרוה פאר געזונטהייט, און ער האט נישט געהאט קיין ספרים צום לערנען.
אן אלמן איז א מאן וועמענס ווייב איז געשטארבן און ער לעבט נאך. אן אלמנה איז א פרוי וואס איר מאן איז געשטארבן און זי לעבט נאך. דער וואס פארלירט זיין לעבנס־פאר ווערט גערופן איינזאם.
אין א געזעלשאפט (אזוי ווי עס פלעג זיין דער שטייגער אין אסאך געמיינדעס) וואו דער מאן איז דער איינציגער וואס ברענגט אריין פרנסה אין דער שטוב, איז עס א ביטערער מצב ווען א פרוי ווערט אן אלמנה.
אין דער תורה שטייט זייער הארב, ווער עס טוט וויי א אלמנה.
אין געווענליכע אומשטענדן, ווערט מען לויט דער יודישער הלכה, מותר חתונה צוהאבן מיט א אנדערן, וואס ווערט גערופן זיווג שני.
לויט קאטאליציזם איז נישט דא א וועג פאר א מאן צו גט'ן זיין ווייב. איז דער איינציגער וועג וואס א געהייראטעט פרוי מעג חתונה האבן א צווייט מאל איז ווען זי ווערט אן אלמנה.
א מענטש איז אַ זגאל פון די מאמאל פאמיליע.
לויט דער עוואלוציע טעאריע האט דער מענטש זיך אנטוויקלט פון א מאַלפּע פאַר אומגעפער 30 מיליאָן יאָר אדער מער. לויט דער רעליגיעזע גלויבונג איז דער ערשטער מענטש באַשאַפן געוואָרן אינעם 6טן טאג זינט די וועלט איז באַשאַפן אין יאר א.
א מענטש לעבט דורכשניטליך צווישן 80 ביז 120 יאר.
די דאזיגע אלבאם האט דוד האלשטיין ארויסגעגעבן אין 1992 וואו עס זינגען דארט דער ישורון קינדער כאר אונטער די אנפירערשאפט פון משה סאבל.
די ניגונים זענען, ערשטע זייט: עץ חיים, מעשה, הללוי-ה, מי האיש, הנה מה טוב. צווייטע זייט: על כן, שלום רב, המבדיל, סימן טוב.
א שוואָגער איז איינער וואס זיין שוועסטער האט חתונה געהאט מיט איינעם, איז ער א שוואגער צו זיין שוועסטער'ס מאן.
און אזוי אויך ווערט דער מאן צוריק אנגערופן א שוואגער פאר די געשוויסטער פון זיין ווייב.
מבחר הפנינים איז א מוסר ספר פון די צייטן פון די ראשונים.
אין "ספר הדורות" שטייט אז דער מחבר איז געווען רבינו ידעי' הפניני אין אראביש און ר"י אבן תיבון האט עס איבערגעזעצט אויף לשה"ק. אבער אנדערע האלטן אז דאס איז נישט מעגליך ווייל דער ספר ווערט שוין דערמאנט פריער פאר רבינו ידעיה הפניני איז געבוירן.
דער רבי ר' בונם פון פרשיסחא האט געזאגט אז ער האט דאס פארפאסט אינעם ערשטן גילגול.
אין דער הוצאה פון לאנדסבערג תש"ח, דורך הוצאת "יצחקי", איז עס געדרוקט מיט א פירוש מספיק וואס איז א מפרש אין קורצן. און א פירוש רב פנינים ליקוטים פון ספרי תלמידי בעל שם.
דער ספר אנטהאלט פיר און זעכציג פרקים: החכמה, היחוד, הענוה, המחילה, המתון, האמונה, הבטחון, התקוה, הסבל, ההסתפקות, היאוש, הבושת, הזריזות, הסלסול, עזיבת התאוה, החסד, ההכרה, המוסר, ההנהגה, החברים, שאלת העצה, תפיסת החבר, בחינת החבורה, תוכחת האהבה, האהבה, קיבול התנצלות, ישיבת החבורה, בחינת האוהבים, הסתרת הסוד, הצדק, הצניעות, השתיקה, יתרון מעלת הדברים, המלך, אהבת האמת, העושר, התפארות הכסילים, המדות החמודות, ביקור האוהבים, ביקור החולים, אבדת אוהב נאמן, הורות דרך ישרה, מצות החכם לבנו, הפרישות מעוה"ז, החריצות, הרש, זלות השאלה, הקנאה, החנף, חברת רע הלב, לשון הרע והרכילות, השכן הרע, השנאה, הכסילות, הגאוה, האולת, ההתתפכות, כפירות הטובה, הכבדות, ההתעקשות, הנצחון, הראוי לקלון, הלצנות, המהירות.
אין יאר תש"ס איז עס איבערגעדרוקט געווארן דורך ר' רפאל בנימין הכהן כ"ץ (כ"ץ פאטעיטא טשיפס) פון קרית יואל, צוזאמען מיטן תומר דבורה און ארחות חיים להרא"ש, אונטערן נאמען מבחר המדות.
שעווראלע וואלט איז א מישלינג עלעקטרישער אויטא פאבריצירט דורך דער שעווראלע אפטיילונג פון דזשענעראל מאטארס. אדער ווי עס ווערט גערופן "עלעקטער קאר" ווערט באצייכנט אלס "אמעריקע'ס ענטפער פאר אפעק"
דער הויפט אויפטו פון דעם קאר איז אז א דורכשניטליכער מענטש דארף קיינמאל נישט נוצן דערפאר קיין גאזאלין ד.ה. אז עס קען מיט א פולער קראפט באטעריע פארן ביז א צירקע פון מייל אן קיין איין טראפ גאזאלין נאר עס פארט בלויז אויף אן עלעקטערישן שטראם
אן עלעקטרישע באַטעריע איז א צוזאמענשטעל פון געוויסע מאטעריאלן וואס האט דעם כח פארוואנדלען כעמישע ענערגיע אין עלעקטרישער ענערגיע. א באטעריע גיט ארויס אן עלעקטרישן שטראם וואס דאס טוט ערמעגליכן אז מאשינען א.ד.ג. זאלן האבן דעם קראפט מיט וואס צו ארבעטן גענוי ווי ווען מען שטעקט אריין אין וואנט א מאשין.
עס איז דא אויף עטליכע ערליי פארמאטן און שטארקייטן (וואלטאזש)
טאטנהאם קארט ראד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין צענטראל לאנדאן, ביים ראג טאטנהאם קארט ראד, אקספארד סטריט, ניי אקספארד סטריט און טשארינג קראס ראד. די סטאנציע איז אן איבערבייט צווישן דער צענטראלער ליניע, דער טשארינג קראס צווייג פון דער נארדערן ליניע און דער עליזאבעט ליניע.
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער צענטראלער לאנדאן באן אום 30סטן יולי 1900. די טשארינג קראס, יוסטן און האמפסטעד באן (היינט א טייל פון דער נארדערנער ליניע) איז געקומען דעם 22סטן יוני 1907, אבער זי האט געהאט א באזונדערע סטאנציע מיטן נאמען אקספארד סטריט. אום 3טן סעפטעמבער 1908 האט מען געעפנט דעם איבערבייט צווישן די צוויי ליניעס און ביידע ליניעס האבן גערופן די סטאנציע טאטנהאם קארט ראד.
טאטעניו איז א מוזיק אלבאם. דער זינגער אויף דעם אלבאם איז משה אילאוויטש.
די מוזיק איז אראנזשירט דורך משה לאופער, און די וואקעלס דורך גדעון לעווין.
די ניגונים זענען קאמפאזירט טייל דורל משה או טייל דורך גדעון.
חלקה ווערט אנגערופן א פלאץ אין א בית החיים
עס ווערט באנוצט אויף צוויי אופנים, א געוויסער קרייז האט א אפטיילונג/חלקה אינערהאלב א גרויסן בית החיים.
אזוי אויך קויפט יעדער מענטש פאר זיך אן ארט/חלקה ווי ער ווערט באערדיגט אינערהאלב א קליינער און/אדער אפטיילונג פון א גרויסן בית החיים.
א מארק אדער יריד איז טייטש א האנדלס פלאץ, ווי עס קומען פאר פארהאנדלונגען פון סחורה אדער אקציעס אויף א גרויסן פארנעם. אין יעדן קומען פאר אסאך האנדלס־אפעראציעס פון א געוויסן מסחר.
זענען פאראן מארקן וואס פארקויפן אויף ענצל, צו קונים וואס ניצן די סחורה אליין. אנדערע מארקן פארקויפן אויף הורט, צו געשעפטן וואס פארקויפן ווייטער צו די ענצעלע קונים.
צומאל ווערן דארטן פארקויפט הארטע פראדוקטן, אזוי ווי אין די באקאנטע מארק/יריד שטעט, לייפציג, א.ד.ג., אזוי אויך איז נאך היינט צוטאגס באקאנט דער פיש מארק, ווי דער געוועזענער פולטאן סטריט פיש מארק אין מאנהעטן וואס איז אנגעגאנגען פאר איבער הונדערט יאר.
אין דער היינטיגער מאדערנער עפאכע איז דאס פול פארגרינגערט געווארן ווען מען פירט נישט דורך קיין הארטע האנדלונגען, נאר ליבערשט ווערן דארטן אויסגעשמועסט אפמאכן/(קאנטראקטן) אויפן קומענדיגן סעזאן/טערמין, און ביידע פארן אהיים מיט נישט מער ווי א שטיקל פאפיר וואס ווייזט אן די רעזולטאטן, דער סארט מארק ווערט אנגערופן א שוי.
איינע פון די מערסט באנוצטע ערטער פאר דעם צוועק איז דער גיגאנטישער דזשייקאב דזשאוויץ סענטער וואס איז סטאנציאנירט אין צענטראל מאנהעטן וואס דארטן קומען כסדר פאר ריזיגע שוי'ס איבער אלערליי פראדוקטן אין סערוויסן.
עלעקטראמאַגנעטיזם איז איינע פון די פיר יסודותדיקע קראפטן אין נאטור. די אנדערע דריי זענען די שטארקע קראפט, די שוואכע קראפט און גראוויטאציע. עלעקטראמאַגנעטיזם איז די קראפט צווישן עלעקטרישע געלאדענע טיילעכלעך. דער שטח וואו מען שפירט דאס הייסט אן עלעקטראמאגנעטיש פעלד.
עלעקטראמאגנעטיזם איז די קראפט וואס האלט עלעקטראנען און פראטאנען צוזאמען אין אטאמען, וואס פון זיי באשטייען מאלעקולן און ממילא די גאנצע בריאה. עלעקטרישע פעלדער און מאגנעטישע פעלדער זענען ביידע ארויסווייזונגען פון עלעקטראמאַגנעטיזם.
דורך עלעקטראמאגנעטישער אינדוקציע, טוט א מאגנעטיש פעלד וואס טוישט זיך פראדוצירן אן עלעקטריש פעלד. דער באגריף ווערט געניצט אין גענעראטארן, עלעקטרישע מאטארן און טראנספארמאטארן.
דזשיימס קלאַרק מאַקסוועל האט פארמולירט די קלאסישע עלעקטראמאגנעטישע טעאריע, אינעם 19טן יארהונדערט.
אן עלעקטראן איז אן עלעמענטאר טיילעכל מיט א נעגאטיווער עלעקטרישער לאדונג. די מאסע פון אן עלעקטראן איז בערך 1/1836 פון דער מאסע פון א פראטאן. אין אן אטאם רינגלען די עלעקטראנען ארום דעם אטאמקערן, וואס באשטייט פראטאנען און נייטראנען. יעדעס פרייעס אטאם פון א באשטימטן עלעמענט האט די גלייכע צאל פון עלעקטראנען. צום ביישפיל אלע פרייע וואסערשטאף אטאמען האבן נאר איינעם עלעקטראן און אלע פרייע העליום אטאמען האבן נאר צוויי עלעקטראנען א.א.וו.
מיט אזא קליינער מאסע, קען אן עלעקטראן זיך באוועגן מיט א גיך נאנט צו דער גיך פון ליכט.
פערסיש (, "פֿאַרסי") איז אן איראנישע שפראך אין דעם אינדא־איראנישן צווייג פון די אינדא־אייראפעישע שפראכן. מען רעדט זי אין איראן, אפגאניסטאן, טאדזשיקיסטאן, פאקיסטאן און אוזבעקיסטאן, און אויך א ביסל אין ארמעניע, טורקמעניסטאן, אזערביידזשאן און באכריין.
עס ווערט היינט געשריבן מיטן אראבישן אלפאבעט, זינט איסלאם האט זיך דארט אריינגערוקט.
מיט אנדערע שפראכן.
פערסיש האט גענומען ווערטער פון: אראביש, פראנצויזיש, טערקיש, דייטש און היינט פון ענגליש.
יודיש און העברעאיש האבן אויך גענומען ווערטער פון פערסיש.
אויך איז אין די היינטיגע לשון קודש דא ווערטער וואס שטאמען פון אלטן פערסיש, ווי צום ביישפיל די נעמען פון די חדשים אויפן יודישן לוח.
דער דזשייקאב דזשאוויץ קאנווענץ צענטער איז א ריזיגער קאמפלעקס פון בנינים אין מערב מאנהעטן וואס איז געבויט געווארן אין די 70'ער יארן אויפן נאמען פונעם געוועזענעם סענאטאר פארן שטאט ניו יארק, דזשייקאב דזשאוויץ, וואס איז ספעציעל געאייגנט פאר מארקן און גרעסערע צוזאמענקונפטן. עס ווערט געשאצט אז עס איז דער פלאץ ווי די מערסטע מענטשן גייען דורך אין איין יאר.
ער איז פלאצירט ביי דער מערב זייט פון מאנהעטן ענדע, תיכף נעבן דעם לינקאלן טונעל וואס פארבינדעט, נוי יארק מיט ניו דזשערסי, אזוי אויך איז דאס הארט נעבן דעם מערב פארט פון מאנהעטן, ווי אויך איז דאס נעבן דער פען צענטראלע באן סטאנציע, און אזוי אויך נעבן דעם פארט אויטאריטי צענטראלער באס טערמינאל אזוי אז עס זאל זיין גרינג צוצוקומען אהין, און ברענגען אהין סחורה אויף סיי וועלכן טראנספארטאציע מיטל.
פארט אויטאריטעט בוס טערמינאל ראג אכטע עוועניו און 42סטע גאס
דער פארט אויטאריטעט בוס טערמינאל () איז א ריזיגער קאמפלעקס פון געביידעס און וועגן אין מאנהעטן, ניו יארק, וואו עס ווערט צוזאמאנגעשמאלצן אלע סארטן בוס רייזעס וואס פארן אין גאנץ אמעריקע, אזוי אז דארטן קען מען פון איבעראל אנקומען און צו איבעראל אנקומען.
ער געפינט זיך אין מאנהעטן ראג ניינטער עוועניו און 42סטער גאס, איין בלאק מערב פון טיימס סקווער.
דער טערמינאל איז די גרעסטע בוסן וואקזאל אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
דער פרעמיער מיניסטער פון ישראל (, "טייטש:" רעגירונג הויפט;) איז דער הויפט פון דער ישראלדיקער רעגירונג, און דער שטערקסטער פאליטישער פיגור אין ישראל. דער פרעמיער מיניסטער איז דער הויפט פונעם עקסעקיוטיוו אין לאנד. דער פרעמיער מיניסטאר האט אן אפיציעל הויז "בית ראש הממשלה" אין רחביה, ירושלים. דער היינטיגער פרעמיער מיניסטער איז בנימין נתניהו פון דער ליכוד פארטיי; שוין דאס צווייטע מאל וואס ער דינט אין דעם אמט.
דער פרעמיער מיניסטער ווערט אויסגעקליבן דורכן פרעזידענט פון ישראל, נאכדעם וואס ער האט זיך מייעץ געווען מיט די פארשידענע פארטייען אינעם פארלאמענט. דער פרעמיער מיניסטער מוז פארשטעלן זיין רעגירונג אין פארלאמענט פאר זייער הסכמה.
קול העולם (ענגליש: Kol Haolam) איז א האטליין אויף די ענגלישע שפראך פאר פרומע אידן.
די אונטערוויוס און אנאליזן ווערן געגעבן דורך ארי קליין א הייסער ציוניסט, און די מוזיק ווערט צוגעשטעלט דורך גל-פז.
עס איז אויך דא א קנעפל וואו מען מעלדט נייעס יעדן צופרי אויף די העברעאישע שפראך.
פארלוירן דעם זיכרון איז א חרדישע פילם געשפילט אויף אן ארץ־ישראלדיגער אידיש.
איינער פון די הויפט אקטיארן אין דעם מאווי יאסעלע שפילט אויך אויף א געשעפט אלס מלמד.
די מעשה גייט אז א בחור יאסעלע האט זיך צוקריגט מיט זיין טאטן, און שפעטער האט זיין טאטע אים אראפגעקלאפט דורך אן עקסידענט און ער האט פארלוירן זיין זיכרון, ניטאמאל האט ער געדענקט ווי אזוי ער הייסט, און ער האט זיך גערופן מאטי.
שפעטער ווען ער איז געגאנגען זוכן ארבעט, איז ער אנגעקומען צו זיין טאטנ'ס פאבריק און ער האט אים דערקענט און זיי האבן זיך צוריק פאראייניגט.
מגילת אסתר מיט געזאנג איז א צוויי חלקימ'דיגער אלבאם ארויסגעגעבן געווארן דורך ניגוני ווערצבערגער וואו עס ווערט אויפגעשפילט די מעשה פון מגילת אסתר אויף אינטרעסאנטע גראמען און לידער.
כאטש עס איז ארויסגעקומען יארן צוריק איז עס נאך אלץ פאפולער היינט-צו-טאג צוליב איר פולע תוכן מיט א לייכטן הומאר.
פאַבלא רוויז פיקאַסא ((25סטן אקטאבער 1881 - 8טן אפריל 1973) איז געווען א שפאנישער מאלער און סקולפטאר. ער האט געוואוינט אין פראנקרייך רוב יארן פון זיין לעבן. ער ווערט גערעכנט פון די גרעסטע מאלער פונעם 20סטן יאָרהונדערט.
פיקאסא איז געבוירן אין דער שטאט מאלאגא, שפאניע. אין 1900 איז ער געפארן צום ערשטן מאל קיין פאריז, פראנקרייך.
פיקאסא, צוזאמען מיט אנרי מאטיס און מארסעל דושאמפ, ווערט גערעכנט איינער פון די קינסטלער וואס האבן איבערגעקערט קונסט אין אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט.
שקע הפיליפינים בדרום-מזרח יפן ושקע יפן במזרחה
דערווארטעטע צונאמי כוואליעס אינעם פאציפישן אקעאן
דער סענדיי ערדציטערניש האט פאסירט דעם 11טן מערץ 2011 14:46 (אויפן יאפאנישן זייגער) קעגנאיבער דעם צפון-מזרח בארטן פון האנשו אינזל, דער גרעסטער אינזל פון יאפאן, נאענט צו דער שטאט סענדיי (Sendai). די שטארקייט פונעם ערדציטערניש איז באשטימט צומערשט ווי 8.9, שפעטער דערהיינטיגט צו 9.0 דורך דער מעטעאראלאגישער אגענטור פון יאפאן. דאס ווערט גערעכנט דער שטערקסטער ערדציטערניש אין יאפאן אין די לעצטע 140 יאר און נאך דער דערהיינטיקונג פון דער שטארקייט – דער פערטער שטערקסטער אין דער וועלט זייט מען האט אנגעהויבן מעסטן ערדציטערנישן. דער ערדציטערניש האט גורם געווען צונאמי כוואליעס הויך 10 מעטער וואס האבן געשלאגן די בארטנס פון האנשו. צונאמי ווארענונגען זענען געגאנגען צו כמעט אלע לענדער אויפן פאציפישן אקעאן, צווישן זיי די פאראייניגטע שטאטן, קאנאדע, טשילע.
מער ווי 10500 מענטשן זענען געשטארבן פון די ערדציטערניש און צונאמי.
איינע פון די שווערע תוצאות פונעם ערדציטערניש איז געוון שטארקע שעדיגונגען צו די קערנדיקע קראפט סטאנציעס.
צערעס (סימבאל:,), אפיציעלער נאמען 1_Ceres, איז דער קלענסטער קארליק פלאנעט אין דער זון סיסטעם. ער געפינט זיך אינעם אסטערויד פאס. דער אסטראנאם דזשוסעפע פיאצי האט אים אנטפלעקט דעם 1טן יאנואר, 1801. בערך 200 יאר שפעטער, אין 2006 האט דער אינטערנאציאנאלער אסטראנאמישער פארבאנד באשלאסן אז צערעס זאל מער נישט הייסן אן אסטערויד נאר א קארליק פלאנעט.
צערעס איז דער גרעסטער קערפער אינעם אסטערויד פאס, מיט א דיאמעטער פון 950 ק"מ. אנדעריש ווי די אסטערוידן איז צערעס גאנץ קיילעכדיק. צו זען צערעס דארף מען קוקן דורך א טעלעסקאפ.
דזשוסעפע פיאַצי (, 16טן יולי, 1746 - 22סטן יולי, 1826) איז געווען אן איטאליענישער קאטוילישער גלח, מאטעמאטיקער, און אסטראנאם. ער האט אויפגעשטעלט אן אבסערוואטאריע אין פאלערמא, און אנטדעקט דעם קארליק פלאנעט צערעס.
ער איז געשטארבן אין 1826 אין נאפאלי.
בהיכלו כולו אומר כבוד איז א חזנות אלבאם געזונגען דורך דעם וואונדער-קינד עמית ליסטוואנד.
דאס איז דער ערשטער אלבאם - אין א סעריע פון דריי- בכלל וואס ער האט ארויסגעגעבן.
די אכט שטיקלעך וואס ער זינגט אויף דעם אלבאם זענען ווי פאלגענד: כבודו פון מלאווסקי, תכנת שבת פון יאסעלע, רצה ה', שיר המעלות פון יאסעלע, בעבוד דוד פון לייבעלע וואלדמאן, רצה במנוחתינו פון משה קאסעוויצקי, און אנת הוא שליט און עד הנה פון יאסעלע.
דער דיסטריבוטער איז גל סטאר.
כח התורה איז אן אלבאם ארויסגעגעבן דורך מיכאל שטרייכער, אראנדזשירט דורך מונה ראזענבלום.
דורך דוד האלשטיין און זיין פירמע נועם הפקות.
דוד זאריצקי (ה'תרע"ד, 1914 - כ"ב סיון ה'תשל"ח, 27סטן יוני 1978) איז א באקאנטער חרדישער שרייבער, פון די ביסל געבליבענע אלטע שרייבער פונעם אמאליגער אייראפע און פון איר חורבן איבערלעבער.
א גאר טיפע און ווארימער שרייבער, מיט היימיש חסידישע השקפות און געפילן. ער האט געלערנט אין דעם חפץ חייםס ישיבה אין ראדין.
ווען 'זאריצקי' האט אויסגעלייגט א ארטיקל, האט ער געמאכט ביימער שמועסן, וואסער זינגען, און דעם דומם אטעמען.
א פעדער נאמען איז א נאמען וואס אסאך שרייבער לאזן זיך רופן, ביים שרייבן א ארטיקל, און זיי ווילן פארהוילן זייער עכטע נאמען, געבן זיי זיך א אנדערע נאמען, וואס דינט אלץ שרייבער נאמען.
די סיבה דערצו, איז אמאל צוליב נישט וועלנדיגע ארויסגעבן די אייגענע אידענטיטעט, און צומאל אלץ פראקטישן שטייגער, פון א גרינגע נאמען, צו אינטערעסאנטע נאמען לויטן סטיל וואס מ'שרייבט, און אויך, וויבאלד דער שרייבער שרייבט עטליכע ארטיקלען, און כדי צו מאכן קאלירפול דעם דזשורנאל, קוקט עס אויס ווי עטליכע שרייבער.
אַמפֿיביעס זענען בעלי חיים מיט פיר פיס וואס לעבן סיי אויף דער יבשה סיי אין וואסער. זיי לייגן אייער אין וואסער. זשאבעס זענען איינער פון די מינים פון אמפיביעס.
עס ווערט גערעכנט אז ס'זענען פאראן 5700 זגאלן פון אמפיביעס.
קאנסעפסיאן () איז א שטאט אין טשילע מיט 216,061 איינוואוינער (2002 צענזוס). ער איז די הויפטשטאט פון קאנסעפסיאן פראווינץ און דעם ביאביא ראיאן.
די שטאָט איז געגרינדעט דורך דעם שפּאַנישן פארכאפער פּעדראָ דע וואַלדיוויאַ אין 1550.
די עקאנאמיע באשטייט בעיקר פון פאבריקאציע אינדוסטריעס, האנדל, פארשפרייטונג און דינסט צענטערן.
די שטאט איז פלאצירט אינעם טאל פון מאכא נישט ווייט פונעם ביאביא טייך.
ארום דער שטאט און דער קאמונע געפינען זיך שטאטישע און צווישן־פראווינץ בוסן און באנען.
דער קלימאט אין קאנסעפסיאן איז מיטלענדיש, מיט טרוקענע זומערן, מיט נישט מער ווי 1200 מ"מ רעגן א יאר. קאנסעפסיאן האט אן ענליכע קלימאט דורכאויס דעם יאר.
דער אײַז האקי איז א ספארט וואס צוויי גרופעס שפילן איינס קעגן אנאנד אויף אן אייזגליטש. די שפילער קענען גליטשן גאר גיך, האלטנדיק האקי שטעקענס מיט וואס צו שטופן א פאַק (א שווארצער גומענער דיסק). יעדע גרופע האט זעקס שפילער. ווען מען שיקט דעם פאק אריין אין דער קעגנאיבערדיקער נעץ באקומט די גרופע א פונקט.
מען שפילט אייז־האקי אין טשעכיי, לעטלאנד, סלאוועניע, די פאראייניגטע שטאטן, פינלאנד,קאנאדע, רוסלאנד און שוועדן.
דער אפיקומן איז דאס לעצטע שטיקל מצה וואס מען עסט ביים סדר פסח ביינאכט, ביים סימן "צָפוּן". מען פירט זיך צו טיילן די מיטעלע מצה אויף צוויי ביים אנהייב פונעם סדר, און די גרעסערע העלפט לייגט מען אוועק פארן אפיקומן.
דער מנהג שטאמט פון דער מצוה פון עסן דעם קרבן פסח ביים סדר אין די צייטן פון דעם בית המקדש, וואס דער דין איז אז נאכן עסן דעם קרבן פסח טאר מען מער נישט עסן קיין שום זאך, אזוי ווי עס שטייט אין דע רמשנה (פסחים י, ח): "אין מפטירין אחר הפסח אפיקומן".
גאנבענען די אפיקומן.
ס'דא א אלטע מנהג אינעם באלעבאטישע שטובער, אז די קינדער כאפן ארויס דעם אפיקומן פון אונטערן היסב בעט קושעלע, און געבן עס נאר צוריק, מיט א הבטחה פון א מתנה פונעם ראש המשפחה.
שיעור וויפיל מען דארף עסן.
לויט די ראשונים, דארף מען עסן א כזית פונעם אפיקומן, אזוי ווי יעדע מצווה פון עסן. דער מהרי"ל שרייבט אז לכתחילה זאל מען עסן צוויי כזיתים, אז מען זאל ווערן זאט דערפון. אזוי איז איין כזית קעגן דעם קרבן פסח און דער צווייטער כזית קעגן דעם קרבן חגיגה וואס מען פלעג עסן פסח ביינאכט כדי ווען מען עסט דעם קרבן פסח זאל מען זיין זאט.
מוכאמאד כוסיין טאנטאווי אין דעם מונדיר פון א פעלדמארשאל אין דער עגיפטישער ארמיי
מוכאַמאַד כוסיין טאַנטאַווי (אראביש: محمد حسين طنطاوى; געב' דעם 31סטן אקטאבער 1935-2021) איז א פעלדמארשאל אין דער עגיפטישער ארמיי, פארטיידיקונגס מיניסטער פון עגיפטן און פארזיצער פון דעם העכסטן ראט פון דער עגיפטישער ארמיי, וואס הערשט אין עגיפטן זייט כאסני מובאראק האט זיך אפגעזאגט אלס פרעזידענט.
טאנטאווי איז געווארן אן אפיציר אין דער עגיפטישער ארמיי דעם 1טן אפריל 1956 און האט געדינט אין דער אינפאנטריע. ער האט געקעמפט מיט די עגיפטישע באוואפנטע קראפטן אין דער סיני מלחמה, זעקסטאגיקער מלחמה און דער יום כיפור מלחמה. אין 1975 איז ער באשטימט געווארן מיליטערישער אטאשע פון עגיפטן אין פאקיסטאן, דערנאך איז ער געווארן מיליטערישער אטאשע אין אפגהאניסטאן.
טאנטאווי איז ער נאמינירט געווארן פארטיידיקונגס מיניסטער און קאמאנדיר פון די עגיפטישע קראפטן אין 1991, נאכדעם וואס גענעראל יוסף סאברי אבו טאלב איז אפגעזאגט געווארן. ער איז געווארן דער ערשטער אפיציר אין אין עגיפטן מיטן ראנג פון פעלדמארשאל) זייט 1989.
ביי דער עגיפטישער רעוואלוציע אין 2011, ווען מובאראק האט אפגעזאגט די רעגירונג האט ער געגעבן טאנטאווי דעם טיטל וויצע פרעמיער מיניסטער אין דער נייער רעגירונג. אום 11טן פעברואר 2011 איז טאנטאווי געווארן דער פאקטישער הערשער אין זיין אמט אלס פארזיצער פונעם העכסטן ראט פון די עגיפטישע באוואפנטע קראפטן וואס האט איבערגענומען פירן דאס לאנד.
דער רענעסאַנס (איטאליעניש: "Rinascimento", "רינאַשימענטאָ") איז אן עפאכע אין דער היסטאריע פון אייראפע וואס האט אנגעהויבן בערך 1400, ביים סוף פונעם מיטל אלטער.
דאס ווארט רענעסאנס נעמט זיך פון א פראנצויזיש ווארט וואס באדייט ווידערגעבוירן. מען האט געגעבן דעם נאמען ווייל אין יענער צייט האבן מענטשן זיך אינטערעסירט אין דער וויסנשאפט פון די אוראלטע צייטן, איבערהויפט די וויסנשאפט פון אוראלט גריכנלאנד און רוים. עס ווערט געזאגט אז דער רענעסאנס איז דער אנהייב פון דער מאדערנער עפאכע.
אין די רענעסאנס יארן זענען געווען אסאך בארימטע קינסטלער, שרייבער און פילאסאפן. איינער פון די מערסטע באקאנטע מענטשן וואס זענען געווען טעטיג אינעם רענעסאנס איז לעאנארדא דא ווינטשי, א קינסטלער, וויסנשאפטלער, מוזיקער און פילאסאף.
הלכה ברורה איז א ספר אויף יורה דעה חלק א' וואס נעמט זייער שיין צוזאם די שו"ע און נו"כ אז מען זאל עס גוט ארויסהאבן נאכן לערנען, און זיך קענען פארהערן.
דער ספר איז נתחבר געווארן דורך רבי יעקב אלעזר מענדלאוויטש פון קרית יואל רב און מו"ץ פון ביהמ"ד הלכה ברורה - וואס ווען ער איז געווען א מגי"ש פאר בחורים פלעגט ער זיי אפשרייבן די תמצית פונעם סעיף כדי מען זאל עס קענען גרינג איבער'חזר'ן.
שפעטער האט מען עס אפגעדרוקט אין פיר באזונדערע קונטרסים אויף טריפות, בשר בחלב מליחה און תערובות.
אין יאר תשס"ב האט ער עס געדרוקט אין א ספר אויף הל' מליחה מיט הגהות אונטן גערופן ביאורי הלכה. א יאר דערנאך תשס"ג האט ער צוזאמענגענומען אלע פיר מקצועות און אריינגעדרוקט אין איין ספר, און ביים סוף האט ער בייגעלייגט אויף עטליכע סמנים הל' שבת.
אין טבת תשע"א האט מען עס איבערגעדרוקט מיט די ביאורים אויף מליחה און טייל בשר בחלב.
עס ווערט פארשפרייט דורך הוצאת יופי.
דאס ספר איז זייער אויפגעכאפט ביי אלע בחורים און יונגעלייט וואס לערנען יו"ד אין די ישיבות און כוללים מיטן ציל זיך צו פארהערן די הוראה.
רבי יעקב אלעזר איז א זון פון הרה"ח ר' יושע לאנגיעריגער משב"ק ביי סאטמערער רבי.
זשיראנע (קאטאלאניש: "Girona"; שפאניש: "Gerona", "כעראנע") איז א שטאט אין דער אויטאנאמישער געמיינדע קאטאלאניע אין שפאניע, און די הויפשטאט פונעם זשיראנער ראיאן.
די שטאט געפינט זיך ביי דעם צוזאמענפלוס פון די טער, אניאר, גועל און גאליגאנטס טייכן.
די באפעלקערונג פון דער שטאט איז 95,000 מענטשן (2010).
די זידלונג האט אנגעהויבן נאך פריער פון דער צייט פון די רוימען.
די רוימען זענען אנגעקומען אין דעם געגנט אין 218 פאר דער ציווילער ציילונג און האבן אויפגעשטעלט א פעסטונג אינעם ארט, וואס זיי האבן גערופן גערונדע (Gerunda). דרך
אין אנהייב פונעם אכטן יארהונדערט האבן די מוסולמענער איינגענומען די שטאט. זיבעציג יאר שפעטער האט קארל דער גרויסער איינגענומען די שטאט.
יידן אין זשיראנע.
פונעם סוף פונעם 9טן יארהונדערט ביז מען האט פארטריבן די יידן פון שפאניע אין 1492 האט זשיראנע געהאט א יידישע קהילה. די יידן האבן געוואוינט אינעם יידישן פערטל "על קאַל"- “El Call”.
איינער פון די חשובער חכמים פון זשיראנע איז געווען דער רמב"ן, וואס איז געווען הויפט רב פון זשיראנע און גאנץ קאטאלאניע.
דזשאַסטין דרו ביבער (ענגליש: "Justin Drew Bieber", געבוירן דעם 1טן מערץ 1994) איז א קאנאדישער פאפ זינגער.
ווען ער איז אלט געווען 13 יאר האט ער אנגעפאנגען צו פארשפרייטן ווידעא קליפס ווי ער זינגט אויף דעם יוטוב וועבזייטל, פון דארטן האט ער זיך געשאפן א נאמען און אין 2009 האט ער ארויסגעגעבן זיין ערשטען אלבאם "My World". און 2010 איז ארויסגעקומען דער אלבאם "My World 2.0", דער סינגל "Baby" איז די מערסטע זעהנדיגע ווידעא קליפ אויף יוטיוב. אין יאר 2011 האט ער ארויסגעגעבן דעם אלבאם "Never Say Never – The Remixes".
ביבער האט געוואונען פיר עהרעס ביי די צערענאמיע פון אמעריקאנער מוזיק אלס דער בעסטער זינגער פון MTV. ער האט אסאך נאכפאלגער בעיקר ביי די יוגנט וואס קוקן אויף אים שטארק ארויף אלס א מאדעל.
ער האט זיך געלאזט טאטואירן אויף זיין קערפער מיט די אידישע בוכשטאבן פון "ישוע"
הרב אונטרמן מיט הרב אלישיב מיט הרב גורן
הרב איסר יהודה אונטערמאן, תש"ט
הרב איסר יהודה אונטערמאן (י"ד ניסן ה'תרמ"ו - כ"ד שבט ה'תשל"ו) איז געווען דער אשכנזישער הויפט רב פון ישראל פון תשכ"ד ביז תשל"ב.
איסר יהודה אונטערמאן איז געבוירן אין בריסק (היינט אין בעלארוס) צו זיין פאטער ר' אליהו און זיין מוטער שיינא.
ער האט געלערנט ביים בריסקער דיין, רבי שמחה זעליג ריגער, און ביי די צוועלף יאר איז ער געגאנגען לערנען מיט דער ערשטער חבורה וואס האבן געלערנט אין דער ענף עץ חיים ישיבה אין מאלטש אונטער רבי זלמן סענדער כהנא שפירא, און שפעטער אונטער רבי שמעון שקאפ. נאך זיין חתונה מיט רחל לאה יעלין האט ער געלערנט אין דעם כולל פון דער וואלאזשינער ישיבה, וואו ער האט באקומען היתר הוראה פון רבי רפאל שפירא און פון רבי שמחה זעליג ריגער], דעם בריסקער דיין. דערנאך האט ער אליין געעפנט א ישיבה אין ווישנעווע (נישט ווייט פון וואלאזשין) אין יאר תר"ע.
ער איז נפטר געווארן אין תשל"וֹ און באערדיגט אין הר הזיתים.
אין תרפ"ד איז ער באשטימט געווארן רב פון ליווערפול, ענגלאנד, וואו ער האט געדינט אין דעם אמט 22 יאר.
אין תש"ו איז ער געווארן דער דריטער הויפט רב פון תל אביב, ביז תשכ"ו, ווען ער איז באשטימט געווארן הויפט רב פון ישראל.
זיינע תורות זענען געדרוקט אין דעם ספר "שבט מיהודה".
ווישנעווע (;, "ווישנעווא";, "ווישניעווא") איז א שטעטל אין וואלאזשינער ראיאן, מינסקער וואבלאסט, בעלארוס, נישט ווייט פונעם גרענעץ מיט ליטע.
ביזן ערשטן וועלט קריג איז די שטאט געווען אין אשמיאניער דיסטריקט, ווילנער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע; פון 1921-1939 איז זי געווען אין דעם וואלאזשינער דיסטריקט, נאווהארדיקער גובערניע פון דער צווייטער פוילישער רעפובליק.
אין 1907 האבן געוואוינט אין ווישנעווע 2650 מענטשן, פון זיי 1863 יידן. כמעט די גאנצע יידישע באפעלקערונג איז געווארן ליקווידירט דורך די נאציס ביים צווייטן וועלט קריג. אום 30סטן אויגוסט 1942 האבן די עס.עס. געהרגעט 1100 יידן פון ווישנעווע, און די איבערגעבליבענע יידן האט מען געפירט אין דער וואלאזשינער געטא. קיין יידן בלייבן נישט אין דער שטאט.
אין תר"ע האט הרב איסר יהודה אונטערמאן געעפנט א ישיבה אין ווישנעווע.
חסידישע מוזיק איז אזעלכע מוזיק וואס ווערט געזונגען אין רבישע הויפן און אין אלגעמיין ביי די פרומע קרײַזן, וואס בדרך כלל ווערן זיי געזונגען מיט הייליגע ווערטער פון הייליגע ספרים, ווי תנ"ך, גמרא, מדרשים א.א.וו.
די הויפט קינסטלער פון חסידישע מוזיק היינט זענען חיים באנעט, יוסף משה כהנא, ירמיה דאמען און בן-ציון שענקער.
אפילו מען רופט דעם זשאנער חסידישע מוזיק, מוז עס נישט זײַן געזונגען נאר ביי די חסידישע קרײַזן. נאָר הײַנט איז אײַנגעפירט רופן אלערליי מאָדערנע פרומע מוזיק - "חסידישע מוזיק". ווארשיינליך אַלס די פּאָפּאָלאַרישע מוזיק וואס ווערן געזונגען דורך יעקב שוועקי, אברהם פריעד און מרדכי בן דוד.
די עכטע חסידישע מוזיק הייסן חסידישע ניגונים, דאָס זײַנען די לידער וואס ווערן געזונגען בײַ די אדמור"ים אין זייערע חצרות קודש.
אויך חזנות מיט כלעזמער ווערט גערעכנט אלץ חסידישע מוזיק, (זעהט מער אין זייערע לינקען).
פאפ מוזיק (א פארקורצערונג פון דעם ווארט "פאפולער") איז א טערמין ווערט געווענליך גענוצט פאר קאמערציאלע רעקארדירטע מוזיק, אפט אריענטיד צו די יוגנטליכע. נערמאל באשטייט עס פון רעלאטיוו קורצע פשוטע לידער נוצנדיג פארגעשריטענע טעכנאלאגיע צו פראדוצירן נייע וועריאציעס אויף עקזעסטירענדע טעמעס. אלץ א זשאנער איז עס פארבונדן מיט די ראק און ראל און שפעטערע ראק מוזיק סטיל. דער אנהויב פון פאפ מוזיק איז אין די זעכציגער יארן.
עלעקטרא איז א זשאנער פון עלעקטראנישער מוזיק באאיינפלוסט דורך עלעקטראנישע אינסטרומענטן. רעקרארדן פון דעם זשאנער זענען געווענליך כולל פויק מאשינערייען און שווערע עלעקטראנישע גערודער אן מענטשליכע קולות בדרך כלל.
דער זשאנער איז געווען א שווערע מוזיק, אבער היינט איז בעסער און נארמאלישער.
[http://www.digitaldreamdoor.com/pages/best_dance-elec.html ליסטע פון הונדערט בעסטע עלעקטרא לידער]
סאעמו טאיאדאַ (; 22סטן מיי 1885 - 22סטן סעפטעמבער 1957) איז געווען אן אדמיראל אינעם אימפערישן יאפאנישן פלאט אין דער צווייטער וועלט מלחמה.
טאיאדא איז געבוירן וואו היינט איז קיצוקי. ער איז געווארן אן אפיציר אין דעם יאפאנישן אימפערישן פלאט. פון 1919 ביז 1922 איז ער געווען פלאט־אטאשע צום פאראייניגטן קעניגרייך, און מען האט געהעכערט זיין ראנג צו קאמאנדיר. אין 1931 איז ער מיטגעפארן צום לאנדאנער פלאט אפמאך קאנפערענצן מיט אדמיראל איסאראקו יאמאמאטא.
רונדווערעם ("Nematoda", נעמאַטאָדן) זיינען אַ גרויסע גרופּע פון וואָרעמאַרטיקע בעלי חיים. זיי זיינען אויסערסט איינאַרטיק און פּראָסט אויסגעבויט, אָבער זייער בויפּלאַן האָט זיך אויסגעוויזן אַלס עקאָלאָגיש זייער אוניווערסאַל און פּלאַסטיש. עס זיינען דאָ אַן ערך 80 טויזנט זגאַלן פון רונדווערעם, אָבער אַ סך פאָרמען זיינען נאָך ניט באַשריבן געוואָרן.
פריי־לעבעדיקע זגאַלן באַוואוינען ימען,זיסוואַסער אָדער באָדן. אַ סך פאָרמען זיינען פּאַראַזיטן פון פלאַנצן, בעלי חיים (אַריינרעכענענדיק מענטש) און אַפילו אוניצעלולאַרע אָרגאַניזמען.
מאָרפאָלאָגיע.
די קערפּער גרייס וואַריאירט ביי רונדווערעם זייער ברייט, פון מיקראָסקאָפּישע אינטערסטיציאַלע פאָרמען פון 80 מיקראָן ביזן גיגאַנטישן פּאַראַזיט פון קאַשאַלאָט "Placentonema gigantissima", וואָס קען דערגרייכן די לענג פון 8.5 מעטער. דער קערפּער איז שטינדלאַרטיק, רונד אינעם קווערשניט. די סימעטריע איז גרונטזעכלעך צווייזייטיק, אָבער זי באַהעפט זיך מיט פאַרשיידענע טיפּן פון ראַדיאַלער סימעטריע, דהיינו: צוויישטראַליקע סימעטריע אין מוסקולאַטור, דריישטראַליקע סימעטריע פון קאָפּ (אין דער לאַגע מוסטער פון סענסאָרישע אָרגאַנען, ווי אויך אין שלונג).
די רונדווערעם האָבן אַ גוט אַנטוויקלטן הויט־מוסקליקן זאַק. דער קערפּער איז דרויסן אָנגעטאָן אין עלאַסטישער ווייסלשטאָפיקער קוטיקול,וואָס איז אונטערגעבעט דורך דער היפּאָדערם (עפּיטעליאום). ווייטער אינעווייניק ליגן די אינדערלענגיקע מוסקלען, וואָס דער איינציקער טיפּ מוסקלען ביי זיי. די אינגעווייד איז אַרומגערינגלט מיט קדמון־חלל, דעם קערפּער־חלל אָן אַן אייגענעם צעלולאַרן אונטערשלאַק. דער חלל אָבער פעלט ביי קליינע רונדע ווערעם, ווייל עקסטראַצעלולאַרער מאַטריקס פאַרפולט ביי זיי דעם גאַנצן אונטער־אינגעוויידיקן רוים.
לאָקאָמאָציע.
די רונדווערעם האָבן ניט קיין ענדגלידער. אַלע באַוועגן ווערן געמאַכט ביי זיי נאָר מיט דער הילף פון קערפּער מוסקולאַטור. דער קערפּער בייגט זיך אויס אַרויף און אַרונטער און די רעזיסטענץ פון קוטיקול גלייכט אויס דעם קערפּער צוריק. אַזוי קענען די ווערעם אַריינשפּאַרן דורך וויסקאָזע מעדיומס אָדער מעדיומס מיט קליינע טיילעכלעך: דהיינו ים־זאַמד, באָדן, אינערלעכע שמאָלע חללים פון ווירטן. עטלעכע נעמאַטאָדן קאָנען שווימען נוצנדיק דערביי באַזונדערע ריפּן, וואָס גיין לענג־אויס דעם קערפּער.
דזשיימס קלאַרק מאַקסוועל (; 13טן יוני 1831 – 5טן נאוועמבער 1879) איז געווען א סקאטישער פיזיקער און מאטעמאטיקער. ער האט פארמולירט די קלאסישע עלעקטראמאגנעטישע טעאריע, וואס האט פאראייניגט אלע עקספערימענטן און גלייכונגען פון עלעקטריע, מאגנעטיזם און אפטיק אין איין טעאריע. מאקסוועלס גלייכונגען האבן באוויזן אז עלעקטריע, מאגנעטיזם און ליכט זענען אלע מאניפעסטאציעס פון איין פענאמען, ד"ה דאס עלעקטראמאגנעטישע פעלד.
אין 1865, האט מאקסוועל דעמאנסטרירט אז עלעקטרישע און מאגנעטישע פעלדער פארן ארום ווי כוואליעס מיטן גיך פון ליכט. ער האט פארגעלייגט אז ליכט כוואליעט זיך אין דעם זעלבן מעדיום וואס איז דער גורם פון עלעקטרישע און מאגנעטישע פענאמענען. די פאראייניקונג פון ליכט מיט עלעקטרישע פענאמענען האט געברענגט צו זיין פאראויסזאג פונעם עקזיסטענץ פון ראדיא-כוואליעס. מאקסוועל ווערט אויך געהאלטן ווי א גרינדער פונעם מאדערנעם פעלד פון עלעקטרישער אינזשעניריע. אויך איז ער באקאנט פאר דער ערשטער קאליר־פאטאגראפיע אין 1861.
זיינע אויפדעקונגען האבן געהאלפן איינפירן די תקופה פון מאדערנער פיזיק, לייגנדיק די יסודות פאר אזעלכע פעלדער ווי ספעציעלע רעלאטיוויטעט און קוואנטן-מעכאניק. פיל פיזיקער האלטן מאקסוועל ווי דער 19טער־יארהונדערט וויסנשאפטלער וואס האט די גרעסטע השפעה אויף 20סטער־יארהונדערטן פיזיק. זיינע ביישטייערונגען ווערן ברייט גערעכנט צו זיין אויף דער זעלבער גרייס ווי אייזיק ניוטאן און אלבערט איינשטיין. אין אן אנקעטע פון די 100 מערסט פראמינענטע פיזיקער האט מען געוויילט מאקסוועל דער דריט־גרעסטן פיזיקער פון אלע צייטן, נאך נאר ניוטאן און איינשטיין. ביים ערשטן יארהונדערט פון מאקסוועל׳ס געבורט האט איינשטיין געשילדערט מאקסוועל׳ס ארבעט ווי די ״טיפסטע און מערסט פרוכבאר וואס פיזיק איז אדורכגעגאנגען זייט ניוטאנ׳ס צייטן״.
שוין אין 1855 האט מאקסוועל געהאט שטודירט עלעקטריע און מאגנעטיזם ווען מען האט פֿארגעליינט זיין "On Faraday's lines of force" (״וועגן פֿאראדיי׳ס קראפֿט־ליניעס״) צו דע קעמברידזש פילאסאפיע געזעלשאפט. אין דעם פאפיר האט ער פֿארגעלייגט א מער פשוטן מאדעל פון פֿאראדיי׳ס ארבעט, און וויאזוי עלעקטריע און מאגנעטיזם האבן א שייכות. ער האט געזאמלט אלץ וואס מען האט געוואוסט אין א פֿארבונדענעם געזעמעל פון דיפערענציאַל-גלייכונגען מיט 20 גלייכונגען אין 20 וואַריאַבלען. שפעטער האט ער פֿארעפֿנטלעכט די ארבעט אין "On Physical Lines of Force" (״וועגן פֿיזישע קראפֿט־ליניעס״) אין מערץ 1861.
בערך אין יאָר 1862, ווען ער האט געהאלטן לעקציעס אין קינג׳ס קאלעדזש, האט מאקסוועל אויסגערעכנט אז די גיך פון פראפאַגאַציע פון אן עלעקטראמאגנעטישן פֿעלד איז אומגעפֿער די גיך פון ליכט. ער האט געהאַלטן אז יש דברים בגו, ס׳איז נישט סתם צופֿעליג צוגעטראפֿן, זאָגנדיק, "מיר קענע נישט פֿארמיידן די אויסקום אז ליכט באשטייט פון קווערע כוואַליונגען פון דעם זעלבן מיטל וואָס איז דער גורם פון עלעקטרישע און מאגנעטישע פֿענאמענען."
מאקסוועל האט געוויזן ווייטער אז די גלייכונגען זאגן פֿאראויס דעם עקזיסטענץ פון כוואליעס פון אסצילירנדיגע עלעקטרישע און מאגנעטישע פֿעלדער וואס פֿארן אדורך ליידיגן רוים מיט א גיך וואס מען קען פֿאראויסזאגן פֿון פשוע עלעקטריע־עקספערימענטן; מיט די דאטן וואס זענען געווען דעמאלסט פֿאראן האט מאקסוועל גערעכנט א גיך פון 310,740,000 מעטער א סעקונדע. אין זיין 1864 פאפיר "א דינאמישע טעאריע פונעם עלעקטראמאגנעטישן פֿעלד", האט מאקסוועל געשריבן, "די השוואה פון די אויסקומען זענען משמע אז ליכט און מאגנעטיזם זענען צוויי אופַֿנים פונעם זעלבן סובסטאנץ, אז ליכט איז אן עלעקטראמאגנעטישע שטערונג וואס ווערט באוועגט אדורכן פֿעל לויט די געזעצן פון עלעקטראמאגנעטיזם".
זיינע בארימטע צוואנציג גלייכונגען, אין זייער מאדערנער פארעם פון פיר טיילווייז דיפערעציאל-גלייכונגען, האבן צוערשט דערשינען גאנץ אנטוויקלט אין זיין לערנבוך "A Treatise on Electricity and Magnetism" אין 1873. דער גרעסטער טייל פון דער דאזיגער ארבעט האט מאקסוועל געטון ביי גלענלער אין דער תקופה צווישן האלטן זיין לאנדאנער שטעלע און אנהייבן דאס קאווענדיש בענקל. אליווער העוויסייד האט פארמינערט די קאמפלעקסיטעט פון מאקסוועל׳ס טעאריע אראפ צו פיר דיפֿערענציאל־גלייכונגען, וואס זענען דערקענט היינט צוזאמען ווי מאקסוועלס געזעצן אדער מאקסוועלס גלײכונגען. כאטש פאטענציאלן זענען געווארן פיל ווייניגער פאפולער אינעם ניינצטן יארהונדערט, אבער ניצן סקאלאר און וועקטאר פאטענציאלן איז היינט סטאנדארט ווען מען לייזט די מאקסוועל-גלייכונגען.
מ׳האט באוויזן אז מאקסוועל האט רעכט, און זיין קוואנטיטאטיווע פארבינדונג צווישן ליכט און עלעקטראמאגנעטיזם ווערט גערעכנט איינעם פון די גרויסע אויפטוען פון דער 19טער־יארהונדערט מאטעמאטישער פיזיק.
מאקסוועל האט אויך איינגעפירט דעם באגריף פונעם "עלעקטראמאגנעטישן פעלד" גלייך צו די קראפט־ליניעס וואס פֿאראדיי האט געשילדערט.
הרב אברהם יהושע העשיל טווערסקי (6טן אקטאבער 1930 – י"ח שבט ה'תשפ"א, 31סטן יאנואר 2021) (באקאנט מיין צונאמען עי.דזשעי.) איז געווען אַ פסיכיאטער און א רב וואס וואוינט אין מאנסי, ניו יארק. ער איז אַ חסיד און גרויסער יחסן, שטאמענדיג פון רבי מאטעלע טשערנאבלער, דער רבי ר׳ זושא און די באבאווער רבי׳ס. ער האָט געשריבן איבער 51 ספרים רוב אויף נפשיותדיגער רפואה.
ער גיט זיך אוועק צו העלפן אידן. ער האט געעפענט א דראג רעהאביליטאציע צענטער אין זיין היים שטאט פיטסבורג אין פענסלוועיניע. זיין נייע בוך גייט זיין איבער אזארטשפילן.
זונטאג, יתרו, י״ח שבט תשפ״א, איז ער נפטר געווארן אין ארץ ישראל, נאכן ווערן אנגעשטעקט מיטן קאראנאווירוס.
משה לוי (1936 - 8טן יאנואר 2008), איז געווען א ישראלדיקער זעלנער, און דער 12טער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל אין די יארן 1983-1987, ביים סוף פון דער ערשטער לבנון מלחמה און ביים אויפשטעלן די זיכערהייט זאנע.
לוי, משה
הרב יהושע גרינוואלד (ה'תרס"ט - ו' אב ה'תשכ"ט) איז געוועזן דער לעצטער רב אין דער שטאט חוסט בעפאר דעם צווייטן וועלט קריג, דורכאויס די קריג איז ער אנגעקומען קיין עבנזע קאנצעטראציע לאגער, און דארטן איז ער געראטעוועט געווארן.
ר' יהושע גרינוואלד איז געבוירן אין תרס"ט אין חוסט, אונגארן (היינט אוקראינע) צו זיין פאטער, הרב אברהם יוסף גרינוואלד, זון פון הרב משה גרינוואלד, מחבר פון "ערוגת הבושם" און חוסטער רב.
אלס יונגערמאן.
אין תרפ"ט, ביי די 20 יאר, האט ער חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון הרב יחזקאל פאנעט (דער צווייטער), דער דעעשער רב. נאך דער חתונה האט ער געוואוינט אין דעעש עטלעכע יאר, און האט געפירט די ישיבה מיט זיין שוואגער הרב יעקב אלימלך פאנעט.
שפעטער איז ער באשטימט געווארן ראב"ד פון אונגוואר, טשעכאסלאוואקיי (היינט אוקראינע).
נאכן קריג האט ער חתונה געהאט בזיווג שני מיט מרת מרים, א טאכטער פון וויזשניצער רבי'ן וואס זי איז געווען די גרושה פון הרב יהודה הורוויץ, דזשיקאווער רבי, און צום סוף פון זיינע יארן האט ער זיך באזעצט אין בארא פארק.
ער איז נפטר געווארן ו' אב תשכ"ט, און מען האט אים באגראבן אין הר המנוחות.
נאך זיין פטירה האט זיין אלמנה חתונה געהאט מיט הרב יצחק יעקב ווייס זצוק"ל, גאב"ד ירושלים.
די רעפובליק פון גינע-ביסאַו (פּאָרטוגעזיש: "República da Guiné-Bissau רעפּובליקאַ דע גינע-ביסאַו") איז אַ קליין לאַנד אויף דעם אַטלאַנטישן ברעג פון מערב אפריקע. דאס לאנד גרענעצט סענעגאַל אין צפון, גינע צו דרום און מזרח, און דעם אטלאנטישן אקעאן צו מערב. די הויפטשטאט איז ביסאַו. גינע-ביסאו באדעקט א שטח פון 36,125 קוואדראט ק"מ.
פיר עטנישע גרופעס וואוינען אין גינע-ביסאו: די באלאנטע, פֿולאני, מאלינקע און מאנדיאקא.
בערך 1,600,000 מענשטן וואוינען אין גינע-ביסאו (2010).
גינע-ביסאו איז פריער געווען א פארטוגעזישע קאלאניע.
די אפֿיציעלע שפראַך פון לאַנד איז פארטוגעזיש, אבער נאר 2% פֿון דער באפֿעלקערונג רעדן פארטוגעזיש אלס ערשטע שפראך, און 33% רעדן אלס צווייטע שפראך. די נאציאנאלע שפראך איז קרעאל וואס כמעט אלע רעדן. די איינוואוינער פון גינע־ביסאו האבן פארשידענע רעליגיעס, קיין איינע פון זיי האט נישט קיין מערהייט. אין 2008 איז געווען געשאצט אז 40% פון דער באפֿעלקערונג זענען מוסולמענער און 22% קריסטן.
גינע-ביסאו איז אמאל געווען אינעם גאַבו קעניגרייך, א טייל פון דער מאלי אימפעריע.
סאטעליט בילד פון גינע-ביסאו (2003)
גינע-ביסאו ליגט צווישן די 11° און 13° צפון גארטל ליניעס (אויסער א קליינעם שטח דרום פון 11°), און צווישן די 13°- און 17°- מערב מערידיאן ליניעס.
דאס לאנד איז גרויס 36,125 קוואדראט ק"מ, גרעסער פון טייוואן און בעלגיע, און ליגט ביי א נידעריגער הייך, נישט העכער ווי 300 מעטער.
א דאָקטער (מ"צ דאקטוירים) איז דער וואס פראַקטיצירט מעדיצין און היילט אויס קרענק.
כאטש דאס ווארט דאקטער שטאמט פון דעם טיטל דאָקטאָר, היינטיגע טעג קען מען ווערן א דאקטער אן דעם דאקטאר טיטל. אין טייל לענדער ווערן די ציינדאקטוירים אויך גערופן "דאקטער".
וואלאווע (,,,) איז א שטעטל אין קארפאטארוס, היינט אין דער טראנסקארפאטישער גובערניע פון אוקראינע. זי געפינט זיך 58 ק"מ מזרח פון מונקאטש און 40 ק"מ צפון־מזרח פון חוסט. דאס שטעטל האט 4292 איינוואוינער.
די ערשטע יידן זענען געקומען אין וואלאווע אין די ת"ק יארן. אין 1830 האבן געוואוינט 130 יידן אין שטעטל, אין 1877 האבן געוואוינט 269 יידן, און אין 1921, זענען זיי געווען 766. דער רב איז געווען הרב אהרן טייטלבוים. נאך אים איז געווען רב זיין איידעם הרב אלכסנדר אשר באב"ד.
הקריה איז דער אפיציעלער זשורנאל פון דער קרית יואל'ער פירערשאפט, וואס דארט ווערט געמאלדן אלע מעלדונגען.
ווי אויך פון מצילי אש און שערי חמלה (קרית יואל סקול דיסטריקט).
עס ערשיינט יעדע שטיק צייט, אין אלגעמיין אומגעפער יעדע צוויי מאנאטן.
אן אימפעריע איז אַ פאליטישע סואווערעניטעט, למשל אַ שטאַט, וואָס הערשט איבער גרויסע געביטן אין וועלכע וואוינען באפעלקערונגען פון פארשידענע אפשטאמונגען און קולטורן.
דער הויפּט וועג אין וואָס אימפעריעס זענען באשאפן איז ווען איין לאנד פארשפרייט זיך און נעמט איבער די שכנותדיקע לענדער. אזוי איז די רוסלענדישע אימפעריע באשאפן ווען רוסלאנד האט איינגענומען א גרויסן טייל פון פוילן און אויך סיביר. די שפאנישע, פארטוגעזישע און בריטישע אימפעריעס זענען באשאפן דורך אויספארשן לענדער אין אנדערע קאנטינענטן.
די גרעסטע אימפעריע אין דער געשיכטע פון דער וועלט איז געווען די מאנגאלישע אימפעריע, וואס האט געהערשט אין דעם מיטל אלטער איבער דעם גרעסטן טייל פון אזיע און אייראפע. אנדערע גרויסע אימפעריעס זענען געווען די גריכישע אימפעריע, די רוימישע אימפעריע, די פערסישע אימפעריע, די ביזאנטישע אימפעריע און די אטאמאנישע אימפעריע.
דער הערשער איבער אן אימפעריע ווערט גערופן א קייסער (נאך יוליוס קייסער, דער דיקטאטאר פון רוים). אונטער דעם קייסער קענען זיין קעניגן און גובערנאטארן איבער די פארשידענע לענדער אין דער אימפעריע.
דאס ווארט אימפעריע שטאמט פון לאטיין: "imperium אימפעריום" = העכסטע אויטאריטעט.
לעאנהאַרד אוילער (;15טן אפריל 1707 – 18טן סעפטעמבער 1783) איז געווען א שווייצער מאטעמאטיקער און פיזיקער. ער האט אנטפלעקט וויכטיגע רעזולטאטן אין פארשידענע פעלדער, פון קאלקולוס צו גראפן טעאריע. ער האט איינגעפירט א סאך פון דער מאדערנע טערמינאלאגיע און נאטאציע וואס מאטעמאטיקער ניצן היינט, איבערהויפט פאר מאטעמאטישן אנאליז, למשל דעם באגריף פון א פונקציע. ער איז אויך בארימט פאר זיין ארבעט אין מעכאניק, פליסיקייט דינאמיק, אפטיק, און אסטראנאמיע.
אוילער איז געווארן פראפעסאר פון פיזיק אין דעם פעטערבורגער אוניווערסיטעט אין 1731. צוויי יאר שפעטער ווען דניאל בערנולי האט אומגעקערט קיין באזעל, האט אוילער איבערגענומען זיין אמט ווי הויפט פונעם דעפארטמענט פון מאטעמאטיק.
אוילער האט אנגעהויבן זיך אינטרעסירן אין נומערן טעאריע דורכן איינפלוס פון זיין חבר, כריסטיאן גאלדבאך. א חשובער טייל פון אוילערס ארבעט איז באזירט אויף דער ארבעט פיער דע פערמא. פון פערמאס צייט ביז אוילער האט קיין מאטעמאטיקער נישט פארשטאנען גוט די אומדערוויזענע השערות פון פערמא. אוילער האט דערוויזן א סך פון די השערות, האט אנטוויקלט זיינע געדאנקען און האט אנטפלעקט מערערע נייע רעזולטאטן און אייגענע השערות.
אוילער האט דעפֿינירט די פאטענץ־פֿונקציע פאר קאמפלעקסע צאל, און האט אנטפלעקט איר פארהעלטענישט מיט די טריגאנאמעטרישע פונקציעס. פאר יעדער רעאלער צאל φ (פארשטאנען ווי ראדיאנען), זאגט די אוילער-פארמל אז די קאמפלעקסע פאטענץ־פונקציע איז גלייך צו
ספעציעל איז מערקבאר דער פאל ווען formula_1 =, וואס ווערט גערופן דער אוילער-אידענטיטעט,
דער פיזיקער ריטשארד פיינמאן האט דאס גערופן ״די מערסט מערקבאר פֿארמל פון מאטעמאטיק״, צוליב וואס ער ניצט צוזאמען די באגריפן (יעדן גענוי איין מאל) צוגאב,טאפלען, פאטענץ און גלייכונג און איינמאל באניצן די וויכטיגע קאנסטאנטן 0, 1, "e", "i" און π.
די פרעפֿעקטורן פון יאפאן זענען די 47 פראווינצן פונעם לאנד. א פרעפעקטור איז א קערפערשאפט פון א העכערן ראנג ווי שטעט, שטעטלעך און דערפער.
א פרעפעקטור ווערט געפירט דורך א גובערנאטאר וואס ווערט געוויילט.
דער גרעסטער פרעפעקטור איז האקיידא.
א פרעפעקטור איז צעטיילט אויף שטעט (市 "שי") און דיסטריקטן (郡 "גון"). יעדער דיסטריקט איז צעטיילט ווייטער אויף שטעטלעך און דערפער.
עליזאבעט טיודאר (; 2טן יולי 1492 – 14טן סעפטעמבער 1495) איז געווען די צווייטע טאכטער און דאס פערטע קינד פון הענרי דער זיבעטער פון ענגלאנד און עליזאבעט פון יארק.
זי איז געשטארבן פון אטראפיע בערך זעקס חדשים איידער איר שוועסטער מערי איז געבוירן. עליזאבעט איז געווארן באערדיגט אין וועסטמינסטער אבי.
איר עלטער געשוויסטער זענען געווען ארטור, פרינץ פון וויילס, מארגארעט און דער צוקונפטער הענרי דער אכטער פון ענגלאנד. איר יונגערע געשוויסטער זענען געווען מערי, עדמונד, עדווארד און קאטערינע.
די איבערגאנג מעטאלן זענען די גרופע פון מעטאלן אין דעם מיטלן בלאק (גרופעס 3 ביז 12) פון דער פעריאדישער טאבעלע, וואס האבן ענלעכע אייגנקייטן. זיי זענען הארטער פון אנדערע מעטאלן, זיי האבן א הויכן שמעלצפונקט, און זייערע כעמישע פארבינדונגען זענן קאלירדיק.
טייל פון די איבערגאנג מעטאלן, ווי אייזן, צינק און כראם זענען וויכטיק פארן געזונט פון מענטשן. אנדערע איבערגאנג מעטאלן, ווי קאדמיום און קוועקזילבער זענען גיפטיק. בדרך כלל, ווערן די ד-ארביטאל-עלעקטראנען (ענגליש: "d-orbital-electrons", דייטש: "d-Orbitalelektronen") געניצט כדי צו שאפן פארבינדונגען מיט אנדערע אטאמען.
די איבערגאנג מעטאלן זענען די גרעסטע גרופע פון כעמישע עלעמענטן.
איבערגאנג מעטאלן
סאמארקאנד (אוזבעק: "Samarqand"; פערסיש: سمرقند) איז די דריטע גרעסטע שטאט אין אוזבעקיסטאן. אין 2005 האבן געוואוינט אין דער שטאט 413,000 איינוואוינער.
א חדר אין סאמארקאנד אין 1915
די שטאט סאמארקאנד איז געגרינדעט געווארן אין די אוראלטע צייטן, און איז געווען יארן לאנג א טייל פון דער פערסישער אימפעריע.
אין יאר 329 פאר דער ציווילער ציילונג האט אלעקסאנדער דער גרויסער איינגענומען די שטאט.
אינעם 7טן יארהונדערט איז די שטאט געקומען אונטער דער אראבישער הערשאפט פונעם אבאסישן כאליפאט, און זי איז געווארן א גרויסער האנדל צענטער, און מען האט געבויט דארטן דעם ערשטן פאפיר מיל אין דער איסלאמישער וועלט. מען דערציילט א מעשה אז זיי האבן אויסגעלערנט די חכמה פון פאבריצירן פאפיר פון צוויי כינעזישע ארעסטאנטן אין 751. פון דארט האט די ערפינדונג פארשפרייט אין דער איסלאמישער וועלט און ווייטער ביז אייראפע.
אין 1220 האט די מאנגאלישע ארמיי אונטער דזשינגיס כאן פארטיליגט די שטאט.
דער מוסולמענישער ארומפארער איבן באטוטא איז געווען אין סאמארקאנד אין די 1330ער יארן.
שער בלאט פון "שלמי רגלים"
שלמי רגלים איז א ספר אויף מסכת חגיגה האט פארפאסט ר' שמעון לאנגזאם דומ"ץ פון מעליץ.
עס איז געדרוקט געווארן אין בארטפעלד אין יאר תסד"ר, מיט הסכמות פון הג"ר יצחק שמעלקיש, הג"ר מאיר יחיאל פון אוסטראווצא און דער מהרש"ם.
פון אנהויב איז דא א קליין קונטרס מיטן נאמען שמן למאור און ביים סוף הר המוריה. עס אנטהאלט א ס"ה פון זעקס-און-פופציג בלעטער.
עס איז איבערגעדרוקט געווארן אין תשמ"ז דורך אברהם שבתי ליפשיטץ.
זכרון משה איז א ספר וואס אנטהאלט חידושים עה"ת ווי אויך הגהות אויף רש"י און אור החיים הקדוש, פון רבי משה'לע זידיטשויבער וועלכער האט געוואוינט אין מונקאטש סוף ימיו.
דאס ספר איז ארויסגעגעבן געווארן דורך ר' יעקב חיים רוטנער אין יאר תשמ"ה וועלכער האט געראטעוועט דאס ספר אין דער שטאט מונקאטש ווען ער האט זיך געפינען אונטער די קאמוניסטן.
אין דער הקדמה שרייבט ער אז דער מחבר—ר' משה'לע זידיטשובער- האט אויך געשריבן זיינע הגהות אויף די ד' חלקי שו"ע, נאר עס איז אים נישט געלונגען דאס צו ראטעווען.
ר' יעקב חיים האט גענומען הסכמות פון סאטמארער רבי'ן בעל ברך משה, און דער פאפער רב האט צוגעשריבן דערצו. און פון הרב יצחק יעקב ווייס בעל מנחת יצחק.
ער האט גערופן דאס ספר "זכרון משה" וויבאלד דער מחבר ר' משה'לע האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער.
פּלאַקאַט מיט דעם לאָזונג "זײ װעלן נישט דורכגײן!" פֿון 1918
זיי װעלן ניט דורכגײן, אָדער אויף שפּאַניש ״"¡No pasarán!"״, איז אַן אַנטי-פֿאַשיסטישער לאָזונג, װאָס איז געװאָרן זײער באַקאַנט אין דער שפּאַנישער בירגער קריג.
דער רוף "זײ װעלן נישט דורכגײן!" שטאַמט פֿונעם שלאַכטגעשרײ ״On ne passe pas״, װאָס דער פראַנצויזישער גענעראַל ראָבערט ניװעל האָט גערופֿן, װען ער האָט געקאַמפֿט אין דער שלאַכט אין װערדון קעגן די דײַטשן אין דער ערשטער װעלט מלחמה.
אין דער צײַט פֿון דער שפּאַנישער בירגער קריג, בעת דער באַלאַגערונג פֿון מאדריד, די קאָמוניסטישע קעמפֿערין דאָלאָרעס איבאַרורי גאָמעז האָט געהאַלטן אַ רעפֿעראַט מיט אָט דעם לאָזונג דעם 18טן יולי 1936. דערנאָך איז דער לאָזונג געװאָרן אַדאָפּטירט דורך די בריטישע אַנטי-פֿאַשיסטער באַװעגונג און איז שפּעטער באַרימט געװאָרן אויף יידיש װען אָלעק נוס האָט געניצט די זאַץ אינעם טעקסט פֿון ״דעם מאַרש פֿון די ״באָטװינצעס,״ דאָס ליד פֿון דער יידישער ראָטע (א״נ פֿון נפתלי באָטװין) װאָס האָט געקעמפֿט קעגן די שפּאַנישע פֿאַשיסטן מיט דער אינטערנאַציאָלע בריגאַדע.
דער לאָזונג איז נאָך פּאָפּולער הײַנט צו טאָג אין קאָמוניסטישע און אַנטי-פֿאַשיסטישע קרײַזן.
ווילחאוויץ (;;;) איז א דארף אין טעטשער ראיאן, טראנסקארפאטישע גובערניע, אוקראינע, 19 ק"מ צפון־מערב פון סיגעט און 11 ק"מ מזרח פון טעטש. דאס דארף איז 292 מעטער איבערן ים שפיגל.
מזרח פונעם דארף איז דער טערעסווע טייך. אין 2001 האבן געוואוינט אין ווילחאוויץ 3374 מענטשן.
די יידישע באפעלקערונג איז געווען 409 אין 1877 און 727 אין 1921.
אזוי ווי די גאנצע טראנסקארפאטישע גובערניע איז ווילחאוויץ געווען אינעם קעניגרייך פון אונגארן פארן ערשטן וועלט קריג, אין טשעכאסלאוואקיי ביזן צווייטן וועלט קריג און אינעם סאוועטן פארבאנד ביז 1990.
קאַלענדאַר איז א סיסטעם צו ארגינירן טעג געווענליך אין א פארם פון מאנאטן און יארן.
קאלענדאר סיסטעם.
א קאלענדער איז געווענליך באזירט אויף א דרויסנדיגן מחזור, ווי למשל די זון. עס איז זייער אפט וואס א קאלענדאר איז געבויט אויף צוויי סיסטעמען, ווי למשל דער היינטיגער אלגעמיינער קאלענדאר איז געבויט אויף סיי דער זון און די זיבן טעג פון דער וואך.
לבנה קאלענדאר.
א לבנה קאלענדאר איז א קאלענדאר וואס איז באזירט אויף די מחזור פון א לבנה ווי אפט עס באנייעט זיך. פאר יעדע מאל וואס עס באנייעט זיך מאכט מען א נייע מאנאט. דאס האט א פראבלעם אז נאך עטליכע יאר פארוקט זיך דאס פון די צייטן פון די וועטערס, דערפאר זענען דא קאלענדארן וואס לייגען צו א מאנאט יעדע פאר יאר אז ס'זאל זיך נישט פאררוקען. א לבנה קאלענדאר איז אבער יא גוט פאר אויסרעכענען די צייט פון די הויכע וואלען יעדע טאג (טיידס).
דער אידישער לוח איז ארגיניזירט לויט די לבנה. און לייגט צו א מאנאט אז די וועטער זאל זיך נישט פאררוקען קעגן די מאנאטן.
זון קאלענדאר.
א זון קאלענדאר איז געבויט אויף די פיר סעזאנען פון די יאר, וואס דאס גיבט איינדרוק אז עס גייט קעגן די זון, דערפאר רופט מען דאס א זון קאלענדאר.
דער גריגאריאן קאלענדאר וואס איז היינט באניצט אלס דער אלגעמיינער קאלענדאר איז ארגיניזירט לויט די זון.
קאלענדאר צוטיילונגען.
צוליב די פאקט אז קאלענדערס זענען אפעהענגיק אין אנדערע זאכן (ווי די זון) דארף מען אסאך יארן צולייגן א טאג צו א מאנאט.
אנדערע סארטן קאלענדארן.
עס זענען דא קאלענדארן וואס ווערן אנגערופען אומגעפארטיגטע קאלענדערס, ווי די אלטע קאלענדארן וואס האבן נישט געהאט קיין וועג פון אנרופען די טעג פון די 3 מאנאטן פון ווינטער, נאר פלעגן דאס רופען ווינטער. די אידישער לוח איז א געפארטיגטע קאלענדאר וויבאלד עס האט א נאמען פאר יעדע טאג פון די יאר, ווי ג' אייר.
געשעעניש, טעאראטישער, און געמישטע קאלענדארן.
עס זענען דא אזעלכע קאלענדארן וואס זענען געבויט אויף זאכן וואס געשעהן און ווען דאס פארסירט, ווי למשל דער אלטער אידישער לוח ווען עס איז גאגענגען דורך דעם סנהדרין אין ירושלים איז געווען געבויט אויף ווען מען האט געזען די נייע לבנה. לויט דעם קאלענדאר איז שווער צו וויסן ווען א געוויסער טאג וועט אויסקומען.
א טעארעטישער קאלענדאר איז א קאלענדאר וואס איז געבויט אויף רעכענונגען וואס איז באוואוסט. ווי דער היינטיגער אידישער לוח וואס איז געבויט אויף דער רעכענונג פון די זון און לבנה, די מעלה פון אזא קאלענדאר איז אז מען ווייסט פון פאראויס ווען א געוויסער טאג גייט זיין, די חסרון איז אז אויב א מהלך אויף וואס דער קאלענדאר איז געבויט טוישט זיך, דאן ווערט דיערקאלענדער אויס פינקטלעך.
א געמישטער קאלענדאר ניצט ביידע, סיי די געשעעניש, און סיי די טעאריע רעכענונג אויף וואס די קאלענדאר איז באזירט, דער גרעגאריאנישער קאלענדאר איז אזא קאלענדאר ווייל מען האט דאס געטוישט פון דעם יוליאנישן קאלענדאר צום גרעגאריאנישן קאלענדאר ווען מען האט באמערקט אז די וועג פון דער זון איז אנדערש.
דער עיקר באניץ פון א קאלענדאר איז צו האבן טעג באשריבן אין א וועג וואס עס מאכט דאס גרינג צו ניצן אויף צו פלאנירן פון פאראויס. און צו פארשרייבן זאכן וואס געשען. אויך איז א קאלענדאר זייער וויכטיג אין סאציאלע זאכן, צו וויסען ווער עס איז עלטער, רעליגיעזע זאכן צו וויסען ווען א יום טוב איז, און פאר ביזנעס, צו וויסען צו איבער א געוויסע צייט מאכט מען געלט, און ווען צו צאלן שטייערן.
היינטיגע באניצטע קאלענדארן.
אויך אין ערטער ווי עס איז דא א געווענליך באניצטע קאלענדאר קען זיין אז עס זאל זיין נאך א קאלענדאר ווי למשל פאר ביזנעס איז דא א פיסקאל קאלענדאר.
הרב דוד צבי שנייבאַלג (כ"ג אדר ה'תרנ"ג- ה'תשכ"ח) איז געווען אב"ד פון דער מחזיקי הדת קהילה אין סאלפארד (לעבן מאנטשעסטער), ענגלאנד נאכן צווייטן וועלט קריג.
דוד צבי איז געבוירן אין קאלאמיי צו זיין פאטער הרב חיים שנייבאלג. ער האט געלערנט אין קאסאוו. נאך דער ערשטער וועלט מלחמה איז ער געווארן א מורה הוראה אין גרויסווארדיין. דערנאך איז ער געווארן א דיין און ראש ישיבה אין וויזשניץ.
אין דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער געווען אין דעם טראנסניסטריער לאגער. ער איז איבערגליבן נאך דער מלחמה און ער האט געוואוינט אין טשערנאוויץ, גרויסווארדיין און בוקארעשט. שפעטער איז ער אויפגענומען אלס אב"ד פון דער מחזיקי הדת קהילה אין מאנטשעסטער, ענגלאנד, נאך הרב דוד פעלדמאן.
סוף ימיו האט ער זיך געצויגן קיין בני ברק. ער איז נפטר געווארן אין תשכ"ח און ער ליגט אין דעם זכרון מאיר בית עולם.
זיינע תורות זענען ערשינען אינעם ספר "לדוד צמח".
הערינג איז א פיש פון דעם מין "Clupea", וואס מען געפינט אין די פלאטשיקע וואסערן פון די צפון פאציפישן און אטלאנטישן אקעאנען, כולל דעם באלטישן ים. ס'זענען דא צוויי זגאלן פון "Clupea", דער אטלאנטישער הערינג ("Clupea harengus") און דער פאציפישער הערינג ("Clupea pallasii"). הערינג שווימען אין ריזיקע שווארעמען. אין פרילינג קומען זיי צו די ברעגן פון אייראפע און אמעריקע, וואו מען כאפט זיי.
מען עסט הערינג געזאלצן, גערייכערט און מארינירט.
דער הערינג איז א כשרער פיש, מיט פלוספעדערן און שופן. אשכנזישע יידן זענען געוואוינט צו עסן הערינג.
דער דרייסיג יעריגער קריג איז געווען א קריג וואס האט געדויערט פון 1618 ביז 1648. די קאמפן זענען געווען בעיקר אין דער הייליגער רוימישער אימפעריע (וואס איז היינט דייטשלאנד). דער קריג האט אנגעהויבן צווישן די פראטעסטאנטישע לענדער און די קאטוילישע לענדער, אבער די האפסבורג דינאסטיע האט אויסגעניצט די מלחמה צו פארגרעסערן איר קראפט. פראנקרייך, כאטש עס איז געווען א קאטויליש לאנד, האבן דערגעגנט די האפסבורגן און געקעמפט מיט די פראטעסטאנטישע לענדער.
דער דרייסיק יעריקער קריג האט גורם געווען הונגער און קראנקייט, און די פראבלעמען האבן געצויגן יארן נאכן סוף פונעם קריג.
צום סוף האט מען געמאכט שלום ביים וועסטפאליע אפמאך.
א קאנוס (פון גריכיש:κώνος) איז א דריי־דימענסיאלער קערפער וואס איז דעפינירט דורך א באזיס, און א פונקט וואס געהערט נישט צום פלאך פונעם באזיס, דעם "ווערטעקס". דער קאנוס איז ארומגענומען מיט אלע ליניע־טיילן ("גענעראטארן") וואס באהעפטן דעם ווערטעקס מיט א פונקט אויפן באזיס.
ווען א פלאך שניידט א קאנוס באקומט מען א קרומע וואס ווערט גערופן א קאנישער שניט. לויט דעם ווינקל וואס דער פלאך מאכט מיטן קאנוס באקומט דעם די פארשידענע קאנישע שניטן: עליפס, קרייז, פאראבעל און היפערבעל.
פאדערשטער בלאט פון קרית יואל זשורנאל
דער קרית יואל זשורנאל איז א וועכנטליך בלעטל וואס קומט אן יעדן פרייטאג צו אלע איינוואוינער פון קרית יואל, מאנרא, אויף דער פאסט (צוזאמען מיט שאפ ענד סעיוו, א ביכל מיט רעקלאמעס), פריי אן אפצאל.
ער איז א אפטיילונג פון דער בלאט וואס ווערט אנגעפירט דורך אלימלך דייטש. און די וועלטליכע נייעס ווערט טאקע גענומען פון דארט, אבער די לאקאלע אפסטעיט נייעס איז יא פריש געשריבן ספעציעל פאר דער אויסגאבע.
ער אנטהאלט געווענליך אומגעפער דרייסיג זייטן.
עס פארמאגט עטליכע לויפנדע פארזעצונגען. ווי צב"ש "פונקען פון האפענונג" און נאך. ווי אויך א ארטיקל וואס באשרייבט איינע פון די צדיקים וואס זיין יארצייט געפאלט אויס אין יענע וואך.
ער איז א קאנקורענץ מיט "די בולעטין".
חופה און קידושין איז די צערעמאניע אין יידישקייט מיט וואס א מאנצביל און א פרוי ווערן מאן און ווייב, ד"ה געהייראט.
די צערעמאניע האט צוויי פאזעס. די ערשטע איז "קידושין" (אדער אין לשון פון חז"ל "אירוסין") ווען דער מאן גיט די פרוי א ווערטפולן אביעקט (היינטיקע טעג א פינגערל); מיט דעם ווערן זיי טעכניש מאן און פרוי, און זי ווערט אסור צו אלע מענער. די צווייטע פאזע, די חופה, שאפט פון דעם פארפאלק א הויזגעזינד, און פאן דעמאלסט מעגן זיי וואוינען צוזאמען מאן און ווייב.
די פרוי טאר נישט חתונה האבן מיט א צווייטן מאן נאר ווען איר ערשטער מאן אדער איז געשטארבן (דאן הייסט זי אן אלמנה) אדער ווען ער גיט איר א גט (דעמאלסט הייסט זי א "גרושה").
איידער מען האט חתונה איז דער שטייגער אז מען מאכט א "שידוך" צווישן דעם מאן און דער פרוי. מען מאכט א קנין, אדער מיט א "ווארט" אדער מיט "תנאים", וואו די צוויי זייטן זענען זיך מתחייב צוצושטעלן וואס מען דארף אויף דער חתונה.
שידוכים.
ביי א שידוך טוט מען מאכן א קנין וואס איז מחייב די ביידע צדדים. דער שטייגער איז אז די עלטערן פון דעם בחור און דאס מיידל רעדן אדורך דעם שידוך איידער די קינדער טרעפן זיך צוזאמען.
ביי דער צערעמאניע פונעם שידוך איז דער מנהג אז די צויי מאמעס (פונעם חתן און דער כלה) צעברעכן אן ערדענעם טעלער.
ס'איז דא א מנהג צו מאכן א סעודה לכבוד דעם שידוך. אנדערע געבן משקה און מזונות
בורונדי (אפיציעל די רעפובליק פון בורונדי) איז א קליין לאנד איינגעשלאסן לאנד אין מזרח אפריקע, און איינע פון די ארימסטע לענדער אין דער וועלט. בורונדי גרענעצט רוואנדע צו צפון, טאנזאניע צו מזרח און דרום, און די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא צו מערב. א גרויסער טייל פונעם דרום־מערב גרענעץ איז ביי דער טאנגאניקע אזערע. דער שטח פונעם לאנד איז אומגעפער 28,000 קוואדראט ק"מ.
די הויפטשטאט איז בודזשומבורע, און די באפעלקערונג ווערט געשאצט צו 8,700,000.
הרב שלמה זלמן אולמאן (נפטר י"א טבת ה'תרכ"ג), דער בעל יריעות שלמה, איז געוועזן רב אין דער שטאט מאקאווא.
ער איז געוועזן דער זון פון הרב שלום אולמאן און דער זיידע פון הרב שלמה זלמן אולמאן דער רב פון ביסטריץ און פרעזעס פון דער ארטאדקסישער קאנצעליי פון זיבנבערגן.
ער האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון הרב בונם אייגער פון מאטערסדארף.
הרב שלמה זלמן איז נפטר געווארן דאנערשטיק ביינאכט י”א טבת תרכ”ג אין מאקעווע, און מען האט באערדיגט אינעם ארטיגן בית החיים זונטיק י"ג טבת.
דער "יריעות שלמה" איז געדרוקט געווארן דורך הרב פינחס זעליג שווארטץ פון מאד, אן אייניקל פון דעם מחבר הרב שלמה זלמן אולמאן. שפעטער אין יאר תשס"ט האט זיין אייניקל הרבני הנגיד הרב חיים ארי' שפיטץ ארויסגעגעבן לאור עולם זיינע תשובות, אונטערן נאמען שאלות ותשובות יריעות שלמה, נאך יארן הארעוואניע איבערצוזעצן די אלע כתבים און מגיה זיין.
מאַקאווע (,,) איז א שטעטל אין טשאנגראדער קאנט אין דרום־מזרח אונגארן. זי ליגט אויפן מאראס טייך, נישט ווייט פון דעם רומענישן גרענעץ.. דאס שטעטל האט א שטח פון 229.3 קוואדראט ק"מ.
ביז דער ערשטער וועלט מלחמה איז מאקאווע געווען די הויפשטאט פון טשאנאד קאנט, וואס איז היינט טייל אין אונגארן און טייל אין רומעניע.
מאקאווע איז געווען א גרויסער צענטער פון יידישקייט אין אונגארן. אין 1880 האבן געוואוינט דארט 1,447 יידן, און אין 1920 זענען געווען 2,388 יידן.
הרב שלמה זלמן אולמאן, דער מחבר פון "יריעות שלמה", איז געווען רב פון מאקאווע אין די יארן תקפ"ב ביז תרכ"ג.
בשעת דער נאצי שלאנג איז דארטן אריינגעקומען האבן דארטן געוואוינט אומגעפער 270 ארטאדאקסישע פאמיליע'ס, וואס איבער 60 פראצענט דערפון האבן איבערגעלעבט דעם קריג.
נאכן קריג האבן זיך אסאך יידן צוריקגעקערט אהין און ווייטער ממשיך געווען צו וואוינען דארט ביז א צען צוואנציג יאר שפעטער.
יידישע ערטער אין מאקאווע.
דער יידישער קווארטאל וואו די יידן האבן געוואוינט פאר און נאך דער קריג, איז פארבליבן גאנץ ביז היינט צוטאגס, די הייזער זענען אומבארירט און די גאסן קוקן אויס די זעלבע, נאר די איינוואוינער האבן זיך געטוישט.
די אלטע שטאטישע שול שטייט נאך צוזאמען מיט אלע צוגעהערן דערין. די ארון קודש, בימה, טישן, בענק, שטענדערס, אלעס געפונט זיך דארט אויפן ארגינעלן ארט און עס ווערט נאך פון צייט צו צייט באנוצט דורך יידישע באזוכער. עס איז געווען אין מאקעווע א באזונדערע שול וואו די חסידים פלעגן דאוונען, אבער פון דעם איז נאר פארבליבן די רויע געביידע און פון אינעווייניג איז עס שוין אינגאנצן פארטוישט.
עס זענען דא אין מאקאווע דריי יידישע בתי חיים, איינס איז גאר אלט און היסטאריש נאך פון הונדערטער יארן צוריק. אין די נייע בית החיים איז די אוהל פון ר' משה פארהאנד, דער מחבר ספר אהל משה, רב אין מאקאווע ביזן קריג. אויך איז דארט דער אוהל פון ר חיים יהודה דייטש אב"ד מאקאווע, מחבר ספר באר יהודה.
הרב שלמה זלמן אולמאן (אן אייניקל פונעם יריעות שלמה פון מאקאווא איז געוועזן רב אין דער שטאט ביסטריץ און גלייכצייטיג איז ער געוועזן דער פרעזעס פון דער ארטאדאקסישער קאנצעליי פון זיבנבערגן.
ר' שלמה זלמן איז געווען דער זון פון הרב משה אולמאן, רב פונעם מחזיקי הדת אין גרויסווארדיין, און א ברודער פון הרב נח צבי אולמאן, דער ערשטער רב פון דער מחזיקי הדת קהילה אין אנטווערפן.
מוסד (אדער אינסטיטוציע אדער אנשטאלט) איז אן ארגאניזאציע...
מוסדות ביים פרומען סעקטאָר.
מוסדות זענען אידישע חינוך אינסטיטוציעס, ווי חדר און ישיבה ווערן גערופן מיט א שם כללי מוסדות - אינסטיטוציעס.
ביסטריץ (,) איז אַ גרעסערע שטאָט אין זיבנבערגן, רומעניע, אויפן ביסטריץ טייך.
אין די צײַטן וואָס דער אָרטיגער רב, הרב שלמה זלמן אולמאַן, איז געווען דער פרעזעס פון דער רומענישער אָרטאָדאקסישער קאנצעליי, האָט אין זײַן עהרע די קאנצעליי טיילווײַז אַריבערגעפירט די אָנגייענדע אַקטיוויטעטן פון קלויזנבורג קיין ביסטריץ.
דער ערשטער אָפיציעלער רב פון דער שטאָט איז געוועזן הרב דוד יצחק קויפטייל.
דער לעצטער רב בעפאָר דעם חורבן איז געווען הרב מאיר שפיטץ, אַן איידעם פון הרב שלמה זלמן אולמאַן, וואָס האָט משמש געווען ברבנות בעפאָר אים, און נאָך זײַן פטירה איז ער כמעט איינשטימיג אויפגענומען געוואָרן אַלס זײַן נאָכפאָלגער טראָץ דעם וואָס עס זענען געוועזן עטליכע זין וואָס זענען אויך געווען ראוי און זענען אפילו געוועזן עלטער פון אים.
הויפט בלאט פון דער אדוואקאט
דער אַדוואקאַט () איז א אידישע צייטונג אויף דער ענגלישער שפראך וואס קומט ארויס אין ראקלענד קאונטי.
פון פרשת אמור תשע"א האבן זיי אנגעהויבן צו שרייבן עטליכע בלעטער אויף דער אידישער שפראך, אונטער דער רעדאקציע פון אברהם וואלף שטויבער.
אדוואקאט
טײלאָר אַליסאָן סװיפֿט (ענגליש: "Taylor Alison Swift"; געבוירן דעם 13טן דעצעמבער 1989 אין פענסילוועניע) איז א אמעריקאנער קאנטערי און פאפ זינגערין.
אין 2006 האט זי פובליקירט איר ערשטן סינגל "Tim McGraw" וואס אין דער ערשטער וואך האט ער דעגרייכט דעם זעקסטן ארט אין דעם בילבארד. אקטאבער 2006 האט זי פובליקירט איר ערשטן אלבאם "Taylor Swift".
אום נאוועמבער 2008 האט זי פובליקירט דעם אלבאם "Fearless" וואס האט באקומען אן אויסצייכענונג אלץ דער אלבאם פונעם יאר. לויט פארבס מאגאזין אין 2009 פארדינט זי 18 מיליאן דאלאר א יאר. אקטאבער 2010 האט זי פובליקירט איר דריטן אלבאם "Speak Now" און ס'האט זיך פארקויפט איבער א מיליאן קאפיס אין דער ערשטער וואך.
אזארטשפילן איז יעדער סארט וועטן זיך מיט געלט אדער אן אנדער ווערטפולער זאך אויף א ריזיקע, ווי צום ביישפיל שפילן קארטן.
עס איז פארבאטן לעגאל דאס צו טאן נאר אין געוויסע דעזעגנירטע פלעצער (למשל אין ישראל) ווי ס'איז אונטער א שטרענגער קאנטראלע נישט צו טאן גניבה.
אזארטשפיל קען מען געפינען אין קאסינאס, ווי אויך זענען דא שפילן ווי למשל קארטן שפיל און טריק-טראק.
די תורה פארבאט דאס אלס משחק בקוביא, עס קארופטירט דעם מענטש, ווייל דער ווילדער גלוסט צו געווינען געלט, מאכט גנב'נען און בארגן אן רשות, און רוב מאל פארלירט מען די הויזן, און מען בלייבט א בעל חוב.
פאר איינער וואס האט געווינען איינמאל גרויס געלט ווערט ער צוגעוואונט און עדיקטעט דאס צו טאן נאכאמאל און מען קען זיך אריינצוען אין שווערע מיליאנען חובות. רוב מאל איז טאקע סוף גנב לתליה און דאס לעבן פון דעם באטרעפענדען גייט לטמיון.
אויך קען נישט קיין נארמאלער דאקטער העלפן דעם באטרעפענדן. מען מוז אים שיקן צו א גרופע פון געוועזענע געמבלערס וואס קומען זיך צאם און רעדן זיך אויס דעם פראבלאם און וויאזוי דאס צו באקעמפען.
ר' אברהם טווערסקי קלערט אויף איבער דעם פראבלעם.[http://video.google.com/videoplay?docid=3173067897447785344&q=jewish%D7%90 ווידיאו]
שטיצבאַרע לעבן (שמירת האדמה) איז אַ לעבנסשטײגער װאָס פרוּװט צו רעדוצירן און פֿאַרקלענערן אַ יחיד'ס אָדער געזעלשאַפט'ס נוצן און אָנהענגעשאַפֿט פון דער ערד'ס נאַטירלעכע נוצן און זייַן / איר אייגן רעסורסן. פּראַקטיצירער פון סאַסטייניבאַלִע לעבן אָפֿט פּרוּװן צו פֿאַרקלענערן זייער קאַרבאן אָפּשפּור דורך ענדערן זײַערע מעטאָדען פון טראַנספּארטאַציִע, ענערגיע אַרײַנעמן און דיעטע אאַ“װ.
די חסידים פון שטיצבארן לעבן צילן צו פירן זייער לעבן אין זיך צושטעלן צו אַזאַ סאָרט לעבנסשטײגער וואָס איז אין אײַנהײט מיט אַן אױסהאַלטענדער נאַטירלעכער באַלאַנץ פון דאָס מענטשהייַטס שייכות מיט די ערדס נאַטירלעכער עקאָלאָגיִע און צירקל.
מתתיהו מילער (געבוירן ה' תמוז ה'תשל"ט), באקאנט אלס מתתיהו, איז א בעל תשובה א געוועזענער לובאוויטשער וואס זינגט דזשאמייקישן רעגיי.
ווערענדיג געבוירן צו פרייע ליבעראלע אידישע עלטערן אין וועסט טשעסטער, פענסילוועניע. דערנאך האט זיך זיין פאמיליע אריבערגעצויגן קיין ווייט פלעינס, ניו יארק.
אין די שפעטערע 1990ער יארן איז ער געווארן נתקרב צו אידישקייט דורך חב"ד, נאכדעם וואס זיין נשמה האט געפלאקערט מיט ספיריטואלע אינספיראציע דורך זיין מוזיק. אין 2001 איז ער געווארן א פולשטענדיגער בעל תשובה, און האט אנגעהויבן שפילן מיט דער אידישער קאפעליע פא-דלית.
דערנאך האט ער חתונה געהאט און געבוירן איין קינד, זיך אפגעבנדיג מיט זיין מוזיק און לערנענדיג תורה אין איינע פון די ליובאוויטשער ישיבות אין זיין וואוין ארט קרוינהייטס. שפּעטער האָט ער זיך געצױגן צו ברסלב..
דעצעמבער 2011 האָט ער זיך אפּגעשוירן זײַן באָרד, שפעטער האט ער זיך עס געלאזט צוריק וואקסן.
זיין סטיל.
מתתיהו האט אן אייגענארטיגן סטיל אין רעפ, וואס איז א געמיש פון רעגיי, רעפ, מיט גיטאר סאלא וועלכע מען געפינט מער ביי ראק מוזיק קאפעליעס.
זיין זינגען ווערט באשריבן דורך די וועלט בארימטע קריטיקס אין ניו יארק טיימס און שיקאגא טריבונע שרייבער קעווין פאנג, אלס א נשמה-אויפשאקלער, וואס דרינגט אריין ביז די חדרי הלב.
מתתיהו ווערט פאפולער.
מתתיהו איז היינט א פאפולערער רעגיי זינגער און איז באקאנט אין גאנץ אמעריקע. זיינע אלבאמען זענען א צעכאפעניש.
ער טרעט אויף אין פרייע וועלטליכע קלאבס און קאנצערטן אויף טעלעוויזיע ארום דער גארער וועלט, אלעס מיט זיין פולער חסידישער טראגע. אלע זיינע ניגונים זענען פיל מיט ווערטער וואס רופן צו דער נשמה צו עבודת ה'. שמחה און חסידישע באגריפן, ער באנעמט זיך זייער איידל און פיל מיט הכנעה. זיין פירונג רופט ארויס טיפע רעספעקט פון אלעמען איבער דער וועלט, מיט זיין שטרענג זיך האלטן צו דער אידישער תורה געזעצן און פארבאטן אפילו אין די שווערסעט אומשטענדן, טרעט נישט אויף אים שבת, רירט נישט צו א פרוי'ס האנט, עסט נאר כשר. א.א.וו.
אלבאמען.
דערוויייל האט שוין מתתיהו ערצייגט 4 מוזיק אלבאמען.
קאנטערי מוזיק (ענגליש: Country music) איז א געמיש פון טראדיצאנאלע און פאפולער מוזיק, עס שטאמט פון די דרום פאראייניגטע שטאטן און געוויסע פראווינצן אין מזרח קאנאדע, עס האט זיך אנטוויקלט אין די 1920. עלוויס פרעסלי פלעגט זינגען קאנטערי מוזיק.
די פארקויפענוג פון קאנטערי מוזיק איז געשטיגן מיט איבער 17 פראצענט אין 2006, 36 מיליאן אלבאמס האבן זיך פארקויפט אין די פאראייניגטע שטאטן. אין יעדע וואך איז דא איבער 77 מיליאן צוהערער אויף קאנטערי מוזיק ראדיא סטאנציעס אין די פאראייניגטע שטאטן.
רבי שלמה אפרים פון לונטשיץ (נפטר ז' אייר ה'שע"ט, 21סטן אפריל 1619) איז געווען רב אין פראג און מחבר פונעם ספר כלי יקר אויף תורה.
ער איז געבוירן אין לונטשיץ, פולין, צו זיין פאטער ר' אהרון, וואס האט אים געגעבן דעם נאמען אפרים. אין זיינע עלטערע יארן אין ה'שס"א איז ער געווארן קראנק און מען האט אים צוגעגעבן דעם נאמען שלמה.
ר' אפרים איז געווען א תלמיד פונעם מהרש"ל. אין שס"ד (1604) איז ער געווארן רב פון פראג און אויך ראש ישיבה דארט. ער איז נפטר געווארן ז' אייר ה'שע"ט.
צווישן זיינע תלמידים איז געווען רבי שעפטיל הורוויץ, זון פונעם של"ה.
בית יהודי איז א שול אין דער שטאט מאנסי וואס געהערט פאר הרב משה בער בעק, און איז זיין ארט פון ווי ער טרעט ארויס מיט זיינע מיינונגען בונגע הכלל והפרט. און ספעציעל ווערט דארטן אנגעפירט זיין קנאות'דיגע שיטה, פאררופן אויף דער נטורי קרתא פלאטפארמע, און ווערן געזען אלס א פראקציע און/אדער שפלינטער גרופע פון דער אלגעמיינער נטורי קרתא באוועגונג.
זיי באשטייען נישט פון קיין קהלה מיט צוגעהערן, נאר ליבערשט איז דאס א געוויסער קרייז צוזאמענגענומען פון פארשידענע שטרעמונגען פון כלל ישראל וואס זענען פאראייניגט אין א געוויסער אידעאלאגיע.
די פארטיי איז געגרינדעט געווארן אין יאר תש"מ ווען הרב בעק האט זיך אריבערגעצויגן פון מאנטריאל קיין מאנסי, אויפן אינציאטיוו פון דעם ארטיגן ראש הקהל הרב פנחס פעלדמאן, און באנאזאם האבן זיי צעביסלעך צוזאמען גענומען די אלע וואס זענען אין דער באוועגונג אונטער איין פאן.
דער אפיציעלער ווארט זאגער זייערער איז הרב ישראל דוד ווייס א זון פון אן אריסטאקראטישער פילאנטראפישע פאמיליער פון בארא פארק, וואס ער איז אהינגעצויגן געווארן בעיקר דורך'ן זוכן א פרומען ווינקל אין דער וועלט לויט זיין גייסט, און זייענדיג א טאלאנטפולער רעדנער און שרייבער האט ער זיך אויטאמאטיש ארויפגערוקט אויפן לייטער, ביז ער איז געווארן דער ווארטזאגער ביי זיי.
אזוי אויך קערט אן אהין הרב מאיר שילער וואס דינט אויך פילמאל אלס ווארטזאגטער, און/אדער שרייבער און רעדע געבער אין די ענגלישע שפראך זייענדיג א גרויסער באוואוסטער דענקער, דער פאראדאקס איז אז ער אזוי ווי הרב ווייס איז אויך אנגעקומען אהין צו זעטיגן זיינע פולע אידעלאגישע און פראקטישע פרומקייטן, וואס אריגינאל איז ער א רחמיסטריווקער חסיד און ער איז נאך דערצו אויפגעצויגן געווארן אין א מאדערן ארטאדאקסישער שטוב.
הרב ישראל הערש פריעדמאן, איז געוועזן א וויליאמסבורגער עסקן און כלל טוער, וואס ער האט געפליכטעט מיט זיין משפחה דורכאויס דעם ערשטן וועלט קריג קיין אמעריקע, אטלויפנדיג פון דער שטאט סאטמאר אין רומעניע.
און די נאכפאלגנדע יארן, צוזעהנדיג דער מצב פון אידישקייט, און אזוי אויך זוכנדיג א פרנסה וואס זאל נישט זיין פארבונדן מיט קיין חילול שבת, זייענדיג א לעגענדארער עסקן און א אינציאטיווער און אמביציעזער מענטש, האט ער זיך אריינגעלייגט און געעפנט א יאטקע וואס איז אויסגעוואקסן מיט דער צייט צו דעם היינט באקאנטן מאנסי גלאט, און אזוי אויך דעם היינטיגן יראים טשאפעל און וויליאמסבורג, וואס איז שפעטער איבערגענומען געווארן דורך זיין איידעם הרב פנחס פעלדמאן, און דערנאך אין די מיטעלע 1980ער יארן איז דאס אפגעקויפט געווארן דורך משפחת בראך.
דעיוויד לעדערמאן (ענגליש: "David Letterman") איז א קאמעדיאנט וואס האט געהאט א קאמעדיע רעדן-שוי אויף א טעלעוויזיע פראגראם יעדע נאכט אויף אמעריקאנער טעלעוויזיע פאר 33 יאר.
ער האט זיך פּענסיאָנירט דעם 20סטן מאי 2015.
הרב חיים דוד צוויבל איז פון די פירדנדע פארטרעטער פון אגודת ישראל אין אמעריקע, זייענדיג אן עסקן און חרדי'שער כלל טוער שוין פאר לאנגע יארן.
אין 2012 האט פארווערטס באלוינט אים מיטן טיטל "פון די פינף מענטשן וואס האבן געשאפן די יידישע נייעס דאס יאר".
בראדוועי איז א הויפט גאס אין וויליאמסבורג, וואס צייכענט אפ די גרעניץ צווישן די חסידישע איינוואוינער דארטן און זייערע שפאנישע שכנים.
אויך איז בראדוועי א נאמען פאר אלע טעאטער שפילן וואס שפילן, ווייל זיי זענען פלאצירט אין 42סטער גאס ראג בראדוועי און ארום יענע געגנט, דעריבער רופט מען זיין "בראדוועי שויס".
ראָטערדאַם () איז א פארט שטאט אין האלאנד, און די גרעסטע שטאט אין לאנד נאך אמסטערדאם. דער פארט איז דער גרעסטער פארט אין אייראפע, און דער צווייטער גרעסטער אין דער וועלט (נאך סינגאפור). ראטערדאם איז א חשובער אינטערנאציאנאלער האנדל צענטער.
די שטאט האט 603,425 איינוואוינער (2010).
טעניס.
a> האט געווינען דעם ראטערדאם אפן אין 2005 און 2012
זייט 1972 האלט מען אין ראטערדאם א וועלט טעניס טורנאמענט. דער געווינער דאס ערשטע יאר איז געווען ארטור אש, וואס האט געווינען נאך צוויי מאל.
וואַלענציע () איז א שטאט אין שפאניע אויפן בארטן פונעם מיטלענדישן ים. מיט 807,396 איינוואוינער אין 2010, איז זי די דריטע גרעסטע שטאט אין שפאניע און די 21סטע גרעסטע שטאט אינעם אייראפעישן פארבאנד.
די רוימען האבן געגרינדעט וואלענציע אין דעם 2טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג.
ובלכתך בדרך איז אן ארגאניזאציע וואס גיבט זיך אפ מיט פארשפרייטן שיעורי תורה און דרשות דורך קאסעטעס און סי די'ס און אזוי אויך אויף דיגיטאלישן פארמאט.
זייער אפיציעלן נאמען איז וועד להפצת תורה ובלכתך בדרך לזיכוי הרבים.
די ארגאניזאציע איז געגרינדעט געווארן ארום יאר תשנה אויף א קליינער פארנעם, דורך ר' יצחק אהרן שטערנפעלד אן איינוואוינער אין די סאטמאר'ער שטאט קרית יואל, צוביסלעך איז עס זיך צואוואקסן צו א גרויסער מעכטיגער אפאראט פון פארשפרייטן שיעורי תורה.
די וועגן וויאזוי "ובלכתך בדרך" טוט פארשפרייטן שיעורי תורה זענען פארשידענע, 1) דורך אויסלייגן אין צענדליגער שוהלן, אין ישיבות, און נאך, סי די'ס און MP3 פון דרשות און שיעורים פון פארשידענע רבנים און דרשנים. 2) דורך צושטעלן פלעצער ביי וועלכע מ'קען לאודן שיעורים אויף מאשינקעלעך.
קרן שמואל ישעי איז א ריזיגער אוצר פון שיעורי תורה טעיפ'ס און דרשות פון חיזוק א.ד.ג. ווי אויך פארמאגן זיי א רייכן אוצר פון נגינה, עס האט זיך געעפנט אין סאטמאר ביהמ"ד אויף ראדני סט. און וויליאמסבורג אבער היינט צוטאג'ס האבן זיי שוין פארשידענע לאקאלן פארשפרייט איבער אלע אידישע ישובים איבער דער גארער וועלט.
ווי אויך פארמאגן זיי היינט א וועבזייטל אונטערן נאמען koltorahonline.com וואו מען קען דארט טרעפן אלע זייערע טעפס אראפצולאדן באגלייט מיט שיינע בילדער.
גמ"ח יוסף שלמה איז א ברייט פארצווייגטער פארשפרייטונג פון טעיפ'ס פון שיעור תורה און חיזוק דרשות, היינט ברייט פארשפרייט מיט מערערע לאקאלן
געעפנט האט זיך דאס אין וויליאמסבורג אין א בעיסמענט, אבער צוליב דעם גרויסן פארלאנג, און צוליב דעם וואס זיי זענען געווען די פיאנירן און פארשפרייטן דרשות אויף אינטרעסאנטע טעמעס און נישט בלויז געשטעלט אויף פארצולערנען א בלאט גמרא און א פרק משניות זענען זיי געווארן זייער אויפגעכאפט און א גאר קורצע צייט, און עווענטועל האבן זיי זיך אויסגעשפרייט קיין קרית יואל זייענדיג דארטן לאקירט אינעם גרויסן ביהמ"ד, און אזוי האבן זיי זיך שפעטער פארשפרייט און נאך און נאך פארשידענע געגענטן
נעפאַל (נעפאליש: नेपाल), אפיציעל די פעדעראלע דעמאקראטישע רעפובליק פון נעפאל, איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין די הימאלייע בערג אין דרום אזיע. נעפאל גרענעצט כינע צו צפון און אינדיע צו מזרח, דרום און מערב, און האט א שטח פון 147,181 קוואדראט ק"מ. מיט 30 מיליאן איינוואוניער איז עס דער 41סטע גרעסטע לאנד לויט באפעלקערונג. די הויפטשטאט איז קאטמאנדו.
אכט פון דער וועלט'ס צען העכסטע שפיצן זענען אין נעפאל, כולל דעם העכסטן בארג, עווערעסט.
דעם 25סטן אפריל 2015, האט פאסירט אן ערדציטערניש מיט מאס 7.8 אין נעפאל, 34 ק"מ מזרח פון לאמזשונג, ביי א טיף פון 15.0 ק"מ. אומגעפער 2,000 מענטשן זענען געהרגעט געווארן אין נעפאל, אינדיע און כינע.
נעפאל איז לאנג 800 ק"מ און ברייט 200 ק"מ, און באדעקט א שטח פון 147,181 קוואדראט ק"ט. דאס לאנד ליגט צווישן די גארטל ליניעס 26° און 31°N (צפון) און צווישן די מערידיאנען 80° און 89°E (מזרח).
קלייןלואי דער פערצנטער (Louis Dieudonné "לואי דיעדאנע"; 5טן סעפטעמבער 1638 – 1טן סעפטעמבער 1715)), באוואוסט ווי לואי דער גרויסער (') אדער דער זון קעניג ('), איז געווען א מאנארך פונעם בורבאנער הויז וואס האט געהערשט ווי קעניג פון פראנקרייך און נאוואר פון 1643 ביז זיין טויט אין 1715. אנהייבנדיק דעם 14טן מיי 1643 ווען לואי איז געווען 4 יאר אלט, איז זיין הערשאפט פון 72 יאר און 110 טעג די לענגסטע פון יעדן מאנארך פון א סואווערענעם לאנד אין אייראפעאישע היסטאריע.
לואי'ס פאטער איז געווען לואי דער דרייצנטער און זיין מוטער איז געווען אן פון עסטרייך.
ראכמאן בעת דעם היסטארישן פראצעס, ספראוועט זיך מיט סאדאמ'ס אומפאלגזאם אויפפירעכט אין געריכט הויז.
ראַאוף ראַשיד אַבּד אַל-ראַכמאַן (ענגליש: "Rauf Rashid Abd al-Rahman", אראביש: رؤوف رشيد عبد الرحمن) איז איין איראקישער ריכטער וואס האט אנגעפירט דעם פראצעס קעגן סאדאם כוסעין און זיינע קאלאבערירער אין יאר 2006, און ער האט אים - מיט נאך הויכראנקיגע געהילפן - עווענטועל פאראורטיילט צו הינריכטונג.
ראכמאן איז א עטנישער קורדישער אפשטאמיגער, פון דער שטאט האַלאַבּדשאַ, די טרויעריגע בארימטע שטאט, וואס סאדאם האט פארגאזט פילע בירגער, נאך א דורכגעפאלענער אויפשטאנד פרואוו אין יאר 1988.
עטוואס נאכן פראצעס, אום דעצעמבער 2006, איז ראכמאן מיט זיין פאמיליע געפארן אויף וואקאציע קיין ענגלאנד, מיט א ספעציעלער רייזע וויזע. נאך דריי חדשים זיך פארזוימען אין ענגלאנד, האט ער פארלאנגט פון דער בריטישער רעגירונג אזיל־רעכט צו בלייבן דארט וואוינען לעגאל.
גרויסוואַשאן (איז א דארף אין וועספרעם מעדזשע, אונגארן, 21 ק"מ דרום־מערב פון דער שטאט וועספרעם, מיט א שטח פון 76.29 קוואדראט ק"מ. אין 2004 איז די באפעלקערונג געווען 1,848.
אין 1880 האבן געוואוינט אין גרויסוואשאן 108 יידן, און אין 1941 זענען געבליבן 42 יידן.
האַרי קורט וויקטאר מוליש (; 29סטן יולי 1927, הארלעם – 30סטן אקטאבער 2010, אמסטערדאם) איז געווען א האלענדישער שרייבער פון א יידישער אפשטאמונג, וואס האט געשריבן מער ווי 30 ראמאנען, דראמעס, און לידער. טייל זענען געווארן פארטייטשט אין מער ווי 20 שפראכן.
מוליש ווערט פאררעכנט איינער פון די דריי גרעסטע שרייבער אין האלאנד נאך דער צווייטער וועלט מלחמה.
הארי מוליש איז געבוירן אין הארלעם. פון 1958 האט ער געוואוינט אין אמסטערדאם, נאך זיין פאטער'ס טויט אין 1957.
זיין פאטער האט אימיגרירט אין האלאנד פון דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע נאך דער ערשטער וועלט מלחמה.
אין דער צווייטער וועלט מלחמה האט זיין פאטער געארבעט אין א דייטשן באנק וואס האט געהאנדלט מיט די פארמעגן וואס מען האט קאנפיסקירט פון יידן.
מוליש מיט זיין יידישער מוטער זענען געראטעוועט געווארן פון ווערן געשיקט אין די קאצעטן א דאנק זיין פאטערס ארבעט מיט די נאציס.
מוליש איז געשטארבן אין 2010 אין אמסטערדאם.
סעווילאַ () איז די פערטע גרעסטע שטאט אין שפאניע און די הויפטשטאט פון אנדאלוסיע. אין 2010 איז די באפעלקערונג געווען 704,198.
צווישן די מוזייען אין סעוויל זענען דער ארכעאלאגישער מוזיי און דער פלאמענקא קונסט מוזיי.
וואַזעלין איז א נאטורליכער פעטנס שמירעכטס, געמאכט פון אויסגעארבעטע "פעטראלעום זשעלע".
די ארגינעלע פעטראלעום זשעלע איז ערפינדן געווארן אין יאר 1859 (תרי"ט) אין אן אויל קוואל, אין טיטוסוויל, פענסילוועניע. רויערהייט איז עס שווארץ און מער פארגרעבט, די ארבעטער האבן לכתחלה נישט געוויסט וואס דאס איז, אבער זיי פלעגן עס ניצן צו אנשמירן זייערע שניטן און וואונדן.
ביז עס איז אנגעקומען א אינגער כעמיקער, ראבערט טשיסברא, און ער האט עס שטודירט אין זיין לאבאראטאריע, עס אויסגעארבעט און אויסגעאיידלט, ביז ער האט ארויסגענומען א ליכטיגער דינערע מאטריאל, וואס מיר ווייסן היינט אלס וועזעלין.
טשיסברא איז געווארן זייער פארגלייבט דערין, און האט עס גערופן דעם "נס פראדוקט", וואס היילט וואונדן, בריען און אינפעקציעס. ער האט עס א נאמען געגעבן "וואזעלין", "וואזע" פון וואסער אין דייטש, אין "לינע" איז אויל אין גריכיש. ער האט געעפנט זיין ערשטע וואזעלין פאבריק אין 1870 אין ברוקלין, ניו יארק.
טשיסברא האט געזאגט אז אויף דער עלטער האט ער יעדן טאג געגעסן א לעפל וואזעלין. ער האט געלעבט ביז די 96.
דאַר עס סאַלאַאַם () איז די גרעסטע שטאט אין טאנזאניע. עס געפינט זיך אויפן בארטן פונעם אינדישן אקעאן און האט דעם גרעסטן פארט אין לאנד.
דער הויפט פליפארט איז דער יוליוס נירערע אינטערנאציאנאלער פליפארט.
דער זשוליוס נירערע אינטערנאציאנאלע פליפארט איז דער הויפט פליפארט פון טאנזאניע, און האט דעם נאמען פונעם ערשטן פרעזידענט פון לאנד.
די טאזארא באן פארבינדט דאר עס סאלאאם מיטן שכינותדיקן לאנד זאמביע. די צענטראלע ליניע באן פארט קיין מערב פון דאר עס סאלאאם ביז קיגאמע ביי דער טאנגאניקע אזערע דורך דאדאמא.
קארסיקע (,) איז אן אינזל אינעם מיטלענדישן ים, מערב פון איטאליע, דרום־מזרח פון דער יבשה פון פראנקרייך און צפון פונעם אינזל סארדיניע. זי איז א ראיאן פון פראנקרייך.
קארסיקע איז געווארן א טייל פון פראנקרייך אין 1769.
נאפאלעאן באנאפארטע איז געבוירן געווארן אין קארסיקע.
די צוויי דעפארטמענטן זענען געשאפן געווארן דעם 15טן סעפטעמבער 1975.
דער אַראַל ים (קאזאך: "Арал Теңізі" (אַראַל טענגיזי), אוזבעק: "Orol dengizi", רוסיש: "Аральскοе мοре") איז אן אזערע אין צענטראל-אזיע, וואס ליגט צווישן קאזאכסטאן אין צפון און אוזבעקיסטאן, אין דרום. אין די 1960ער יארן האט דער סאוועטן פארבאנד אנגעהויבן נעמען דאס פון די אמו דאריא און סיר דאריא טייכן, וואס פליסן אין אראל ים אריין, פאר באוואסערונג. דערפאר האט זיך דער ים אסאך איינגעצויגן.
דער אראל ים איז שטארק פארפעסטיקט, פון פרואוון וואפן, אינדוסטריעלע פראיעקטן, און פון באמיסטיקן דאס לאנד ארום דעם ים, סיי אין די יארן פונעם סאוועטן פארבאנד, סיי זייט דעמאלסט.
אין 1990 האט מען געבויט א דאמבע צו ראטעווען דעם צפון טייל פונעם ים. במשך עטלעכע יארן האט דער וואסערפלאך זיך געהויבן. אבער די דאמבע האט געפלאצט, און מען בויט זי צוריק מיט געלט פון אינטערנאציאנאלע קוואלן.
עליזאבעט די צווייטע (עליזאבעט אלעקסאנדרא מערי; ענגליש: "Elizabeth Alexandra Mary"; געבוירן דעם 21סטן אפריל 1926) איז די קעניגין פון זעכצן אומאפהענגיקע לענדער פון דער קאמאנוועלט: דאס פאראייניגטע קעניגרייך, קאנאדע, אויסטראליע, ניי זילאנד, דזשאמייקע, בארבאדאס, די באהאמאס, גרענאדע, פאפוא ניי גינע, די סאלאמאן אינזלען, טואוואלו, סאנט לושע, סאנט ווינצענט און די גרענאדינען, בעליז, אנטיגוע און בארבודע, און סאנט קיטס און נעוויס. זי איז דער אפיציעלער הויפט פון דער קאמאנוועלט, אן ארגאניזאציע מיט 54 מיטגליד לענדער.
אין 1947, האט עליזאבעט געהייראט פרינץ פיליפ, הערצאג פון עדינבורג. זיי האבן פיר קינדער: טשארלס, אן, אנדרו, און עדווארד.
זי איז געווארן קעניגין אין 1952 מיטן טויט פון איר פאטער, געארג דער זעקסטער. אין 2012 האט זי געהאט געדינט אלס קעניגין 60 יאר, און מען האט געהאלטן צערעמאניעס פאר איר דיאמאנטן יובל.
מעסאפאטאמיע, (פון גריכיש: "מעסאס" μέσος - "צווישן"; "פאטאַמאס" ποταμός - "טייך") איז דער ראיאן וואס שפרייט זיך אויס צווישן די צוויי גרויסע טייכן דער פרת און דער חידקל. דער ראיאן איז דער מזרח טייל פון דער פרוכטבארער האלבער לבנה. פריער האט מען גערופן דער צפון טייל צווישן די טייכן מיטן נאמען מעסאפאטאמיע; אין תנ"ך ווערט דער ראיאן אנגערופן ארם נהריים. היינט ניצט מען דעם נאמען פארן גאנצן שטח צווישן די צוויי טייכן
דער נאמען מעסאפאטאמיע באדייט דעם ראיאן פון די בארגאראפן פון די זאגראס בערג און די בערג פון קורדיסטאן צו מזרח און צפון, און די מדבריות פון סיריע און דעם אראבישן האלבאינדזל אין מערב און דרום ביזן בארטן פונעם פערסישן איינגאס. היינט איז דער ראיאן מערסטנס אין איראק, און א טייל אין סיריע און איראן.
דער ראיאן צעטיילט זיך אויף צוויי: אין צפון א נידעריגער פלאטא הויך פון 200 ביז 400 מעטער. די טייכן זענען עטלעכע צענדליגע מעטער נידעריגע פונעם פלאטא.
דער דרום טייל הייבט אן אין געגנט פון באגדאד איז א נידעריגער פלוין וואס נידערט זיך צום פערסישן איינגאס. די טייך־געלעגערן זענען גראד מיט דער הייך פונעם פלוין, אזוי טוען די טייכן פארפלייצן דעם ראיאן.
די צוויי הויפט טייכן אינעם ראיאן זענען דער פרת אין מערב —זיין מקור איז אין טערקיי און זיין לענג איז 2,781 ק"מ, און דער חידקל מזרח פונעם פרת—זיין מקור איז אין מזרח טערקיי און זיין לענג 1,740 ק"מ. די גרעסטע דיסטאנץ צווישן די צוויי טייכן איז 250 ק"מ, און די קלענסטע דיסטאנץ איז 10 ק"מ.
אין דרום איז פאראן א גרויסער מאנגל פון וואסער, ווייל די רעגן געבן נאר 70-300 מ"מ א יאר.
גילגאמעש עפאס.
דער גילגאמעש עפאס איז אן אוראלטע געשיכטע וועגן גילגאמעש און זיין חבר עניקדו. עניקדו איז אזא ווילדער בריה, מיט וועמען גילגאמעש מאכט א רייזע צו די צעדער בערג.
דער דרום אקעאן איז דער פערט-גרעסטער ים אויף דער וועלט. דעם נאמען דרום אָקעאַן האט מען געגעבן אפיציעל נאר אין 2000, אבער מען ניצט דעם נאמען שוין 200 יאר. דער דרום אקעאן איז דער אקעאן ארום אנטארקטיקע וואו קאלט וואסער פליסט צפונדיק צו מישן זיך מיט ווארעמער וואסער פון די פאציפישן, אטלאנטישן און אינדישן אקעאנען.
מען נעמט אן אז דער דרום אקעאן ציט זיך פון דער 60ºS גארטל ליניע צו דרום.
נישט אלע זענען מסכים צו דער דעפיניציע. אינעם פאראייניגטן קעניגרייך מעסט מען דעם דרום אקעאן פון דער 55ºS גארטל ליניע. אין אויסטראלישע מאפעס ווייזט מען דער דרום אקעאן ביז דעם דרום בארטן פון אויסטראליע. אנדערע האלטן אז דער גרענעץ פונעם דרום אקעאן איז דער ארום־אנטארקטישער שטראם, וואס ענדערט זיך ווערנט דעם יאר.
דער אקעאן איז טיף פון 4000 ביז 5000 מעטער. דער טעמפעראטור פונעם אקעאן איז פון 2- ביז 10 ºC.
חסד של אמת איז אן ארגאניזאציע וואס געט זיך אפ מיט אידישע נפטרים וואס האבן נישט ווער עס זאל זיך קימערן איבער זייער גורל, זיי האבן א חלקה אין ליבערטי, ניו יארק וואס דארטן טוען זיי באערדיגן די אלע מתי מצוה.
עס איז געגרינדעט געווארן, און ווערט אנגעפירט דורך הרב מנחם מענדל ראזענבערג פון וויליאמסבורג אן אקטיווער עסקן, און אזוי אויך פון די אקטיווע מיטגלידער פון דער חברה קדישא פון קהל תורת חיים וויזניץ.
אזוי אויך זענען היינט פון די טעטיגע פירער דארטן הרב מנחם לידער.
פאַלערמא (, סיציליאניש: "Palermu, פאַלערמו", פון, "פאַנארמאס", "באַלערם") איז א היסטארישע שטאט אין דרום איטאליע, די הויפטשטאט פונעם אויטאנאמישן ראיאן פון סיציליע. די שטאט האט א רייכע היסטאריע, מיט קולטור און ארכיטעקטור, שפילנדיג א וויכטיקע ראלע דורכאויס איר עקסיזטענץ. די שטאט איז אלט מער ווי 2,700 יאר. פאלערמא געפינט זיך אין צפון־מערב פונעם סיציליע אינזל, ביים איינגאס פון פאלערמא.
די פעניקער האבן געגרינדעט די שטאט. די גריכן האבן זי געגעבן דעם נאמען "פאַנארמוס" וואס איז טייטש "גרעסטער פארט פון אלעמען".
אנטי ציוניזם באדייט, אפאזיציע צו ציוניזם און מדינת ישראל, סיי ביי יידן סיי ביי גויים.
דאס בליק פון פילע תורה-טרייע אידן אויף ציוניזם, איז אז דער גאנצער געדאנק פון "ציוניזם" באשטייט פון דער ציוניסטישער פראזע וואס איז פראפאגאנדירט געווארן דורכאויס די תר"ע-פ יארן, "דאס צוויי טויזנט יעריגע גלות שרייט צו אונז "אם אין אני לי מי לי" עפרא לפומייהו.
די אלע וואס זיי האלטן אז דער אויבנדערמאנטער פראזע האט אין זיך אן אמת, די ווערן אנגערופן "ציונים".
"ציוניזם" איז א כפירה אין אסאך עיקרי אמונה.
- ציוניזם לייקנט אז מיר זענען אין גלות ווייל דער אייבערשטער האט אונז דא געשיקט אלץ שטראף אויף אונזערע זינד.
- ציוניזם לייקנט אז נאר דער אייבערשטער קען און וועט אונז ארויסנעמען פון גלות.
אין די צוויי דערמאנטע ענינים זענען נכלל נאך פיל ענינים פון אמונה, וואס ווערט פארלייקנט גענצליך אדער טיילווייז דורך די ציוניסטישע געדאנק.
- ציוניזם לייקנט אין די ערשטע אני מאמין, "והוא לבדו עשה ועושה ויעשה לכל המעשים". ציוניזם זאגט אז מיר זענען אין גלות אלץ בטלנות, נישט ווייל דער בוכ"ע וויל אזוי און מאכט אזוי, און מען קען מצליח זיין אראפצואווארפן פון זיך דעם עול הגלות אפילו קעגן דעם ווילן פון אייבירשטן. עפ"ל
- ציוניזם לייקנט אין דעם פינפטן אני מאמין, "לו לבדו ראוי להתפלל". ציוניזם זאגט אז תפלה העלפט נישט, מען דארף טון אליינס צו דער זאך.
- ציוניזם לייקנט אין די זעקסטע אני מאמין, "שכל דברי נביאים אמת". ציוניזם לייקנט אין דאס וואס די נביאים האבן נבואה געזאגט אז דער אייבערשטער אליין וועט אויסלייזן די אידן, און אז דער אייבערשטער שיקט אידן אין גלות צוליב זייערע זינד, און אז אויב מען זינדיגט אין ארץ ישראל ווערט מען אויסגעשפיגן פון דארט, און אין נאך פילצאליגע דברי נבואה.
- ציוניזם לייקנט אין די זיבעטע אני מאמין, "שנבואת משה רבינו עליו השלום היתה אמיתית וכו'". אזוי ווי געשריבן אויבן ביי די פריערדיגע.
- ציוניזם לייקנט אין דעם עלפטן אני מאמין, "שהבורא יתברך שמו גומל טוב לשומרי מצותיו ומעניש לעוברי מצותיו". ציוניזם זאגט אז מען קען זיך אליינס באפרייען פון דעם אייבערשטנ'ס שטראף, און לייקנט בכלל די גאנצע זאך אז אידן זענען באשטראפט געווארן צוליב די זינד. עפ"ל
- ציוניזם לייקנט אין דעם צוועלפן אני מאמין, "בביאת המשיח אני מאמין". ציוניזם זאגט אז דאס איז נישט אמת.
סאַטמאַר.
די סאַטמאַרער חסידישע באַוועגונג, וועמענס פריערדיקע רבי, רבי יואל טייטלבוים האט געשריבן אין די 1950ער און 1960ער יארן ספרים וואס טוט ברייט קריטיקירן איבער ציונות וי ויואל משה, על הגאולה ועל התמורה און נאך. סאטמער ציילט זיך מער ווי 130.000 מיטגלידער. דאס טוט נישט אַרייַננעמען אַ נומער פון קלענערע און שייַכות'דיגע אַנטי-ציוניסטישע חסידישע גרופּעס אין ניו יארק וואס פאררופן זיך מיטן סאַטמאַרן שיטה ווי למשל קהילת אודווארי, אוהל, איבראן, אפטא, ביקסאד, בעהוץ, גאלאנטע, דושינסקיא, דעעש, האדאס, וואדקערט, ווייטצן, חרידים, טאהש, טאלטשוב, טארנא, טעמעשוואר,טיסא-סאלקא, טשאטה, טשאקאווע, יאוואזשנע, לאנצוט, ליזשענסק, מישקאלץ, נאנאש, נייטרא, סאלקא, סעליש, סי-געיט, סיגוט, ספינקא, פאיע, פשעווארסק, קאפיש, קיוויאשד, קערעסטיר, קראלי, קרעטשניף, ראפשיץ, ריבניץ, שאפראן, שארמאש, תולדות אברהם יצחק, תולדות אהרן, תולעת יעקב.
נטורי קרתא.
א קליינע גרופּע וואס האלטן די אנטי ציוניסטישע אידעאָלאָגיע איז נטורי קרתא, מיט באַזעס אין ירושלים, בית שמש און ניו יאָרק. אַן עקסטרעמע שטעלונג פון נטורי קרתא איז דאס וואָס זיי שטיצן דאס גייט מיט פאלעסטינער און אנדערע אנטי ציוניסטישע גוים צו פארשפרייטן זייער קעגנערשאפט צו מדינת ישראל ציווישן אנדערע האבן סיי זיך געטראפן מיטן אויסגעשפראכענע געוועזענע איראַנער פרעזידענט מאַכאמוד אַחמאַדינעדזשאַד און די פּאַלעסטינע באפרייען ארגאניזאציע (פי.על.או.) און כאַמאַס די באזוך אין איראן איז שטארק פארדאמט געווארן דורך געוויסע אנדערע אַנטי-ציוניסטישע חרדים, אַרייַנגערעכנט, סאַטמאַר און די עדה החרדית.
עס זענען אויך דא רייבערייען אין די נטורי קרתא אליין, און קריטיק פון עטלעכע מיט א מער עקסטרעמע שטעלונג.
דושינסקי.
אין יולי 1947, ווייניגער ווי אַ יאָר בעפאר דער פאַקטישער גרינדונג פון מדינת ישראל, האט הרבֿ יוסף צבי דושינסקי, וואס איז געווען די פירער פון די דושינסקי קהילה און דער אַשכּנזי'שער ראב"ד פון ירושלים, פון די עדה החרדית, אַ פערזענלעכע דערקלערונג אויף נאמען פון די עדה החרדית צו די יו ען, דערקלרונג זייַן "באַשטימטע אָפּאָזיציע צו אַ אידישער מדינה אין יעדן טייל פון פּאַלעסטינע." אין 2002, האט רבי ישׂראל משה דושינסקי, זון פון הרבֿ יוסף צבי, געשריבן אַ הסכמה אויף אַ נייַער מהדורה פון דעם סאַטמאַרער רבי'נס ספר ויואל משה.
שומר אמונים.
שומר אמונים איז אַ פרומע חסידישע קהילה וואָס איז ענלעך צו נטורי קרתא. עס איז געגרינדעט אין די 20'סטע יאָרהונדערט דורך רבי אַרעלע (אַהרן) ראָטה. באַזירט אין מאה שערים, ירושלים, און בני ברק. ענדלעך צו תולדות אהרן הגם דאָס איז אייגענטליך איינער פון זייַן סוב-גרופּעס.
משכנות הרועים.
משכנות הרועים איז אַ קליינע חסידישע גרופּע אין מאה שערים, ירושלים, (און רמת בית שמש בע"ט). עס איז באקאנט ווי אַ זייער אומבויגזאמע און פעראַנטווארטליכע פרומע גרופּע, באַוווסט פֿאַר זייַן שטארקע אַנטי-ציוניזם, אַפֿילו ציווישן חרדדי'שע סטאַנדאַרדטן.
בריסק.
די סאָלאָווייטשיק דינאַסטיע פון ליטווישע (נישט-חסידישע) חרדי'שע אידישקייַט איז באקאנט ווי איינער פון די מערסט עליטע דינאַסטיעס פון די ארטאדאקסישע אידנטום. די דינאַסטיע האט זיך צוטיילט אין צוויי גרופּעס אין די 20'סטע יאָר הונדערט, ווי טיילן פון דער סאָלאָוועיטטשיק רבי'שע משפּחה איז אַוועק פון זייער אַנטי-ציוניסטישע מסורה שטעלן דורך רבי חיים סאָלאָוועיטשיק פון בריסק, און אליין אנגעהויבן קוקן מיט מאָדערן ארטאדאקסישע און רעליגיעזע ציוניסם. ברבות הזמן, האט די ציוניסטישע טייל פון דער בריסקער חסידות געווארן קאנצענטרירט אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן, און די אַנטי-ציוניסטישע טייל איז געווען און ווייַטער געבליבן קאנצענטרירט אין ארץ ישראל. רבי אברהם יהושע סאָלאָוועיטטשיק און רבי דוד סאָלאָוועיטטשיק, וואס פירן צוויי פון די בריסקער ישיבות אין ירושלים, זעצן פאר צו זייַן אנטשלאסענע קעגנערס פון ציוניזם.
ברעסלאָוו.
די ירושלים באזירט גרופע פון דער ברעסלאָווער חסידישער קהילה געפירט דורך רבי יעקב מאיר שעכטער זענען מיטגלידער אין דער עדה החרדית, און אַנטקעגנשטעלט צו ציוניזם.
עדה החרדית.
די עדה החרדית איז ירושלים איז די שירעם אָרגאַניזאַציע פון​ אַנטי-ציוניסטישע חרדים. עס איז כולל גרופּעס אַזוי ווי די ירושלים צווייַג פון סאַטמאַר און דושינסקי און אויך ווייניגער אַנטי-ציוניסטישע גרופּעס אַזאַ ווי בריסק און (טיילן פון) ברעסלאָוו.
דזשאַמייקע () איז אן אינזל לאנד אין די גרויסע אנטילן, 234 ק"מ לאנג און 80 ק"מ ברייט, מיט א שטח פון 10,990 קוואדראט ק"מ. זי איז פלאצירט אינעם קאריביאישן ים, 145 ק"מ דרום פון קובא און 191 ק"מ מערב פון היספאניאלא.
זי איז פריער געווען א שפאנישע קאלאניע מיטן נאמען "סאנטיאגא", אבער אין 1655 איז זי געווארן אן ענגלישע (שפעטער, בריטישע) קאלאניע מיטן נאמן "דזשאמייקע". אין 1962 איז זי געווארן אינגאנצן זעלבשטענדיק, א קאמאנוועלט מלוכה מיט עליזאבעט די צווייטע איר קעניגין.
דזשאמייקע האט א באפעלקערונג פון 2.8 מיליאן מענטשן. די הויפטשטאט איז קינגסטאן. די אפיציעלע שפראך איז ענגליש.
64ֵ% פון די איינוואוינער זענען קריסטן. 24,020 זענען ראסטאפארן. היינט וואוינען אין דזשאמייקע 200 יידן. די ערשטע יידן אין דזשאמייקע זענען געווען פליטים פון דער שפאנישער אינקוויזיציע אינעם 15טן יארהונדערט.
מעטאלורגיע איז די וויסנשאפט פון מעטאלן, זייערע פארבינדונגען און געשמעלצן.
מען נעמט מעטאלן ארויס פון אַרצן, ד"ה שטיינער וואס אנטהאלטן א גוטע פראפארציע פון מעטאל אקסיד. דורך כעמיע אדער עלעקטריע טוט מען הייצן דאס ארץ ביז דער זויערשטאף שיידט זיך און מען בלייבט מיט ריינעם מעטאל.
דאס ווארט "מעטאלורגיע" שטאמט פון אוראלט גריכיש: μεταλλουργός, "מעטאַלורגאס", "ארבעטער אין מעטאל", פון μέταλλον, "מעטאַלאן", "מעטאל" + ἔργον, "ערגאן", "ארבעט".
די ערשטע מעטאלן וואס מענטשן האבן געניצט זענען געווען גאלד, זילבער, קופער, צין און מעטעארישער אייזן, מעטאלן וואס מען האט געטראפן פריי. אין אוראלט עגיפטן פלעג מען מאכן וואפן פון מעטעארישן אייזן, וואס זיי האבן גערופן ״שטעכמעסערס פון הימל״.
דארבי מוזיי און קונסט גאלעריע איז געגרינדעט געווארן אין 1879, צוזאמען מיט דארבי צענטראלער ביבליאטעק, אין א נייער געביידע אויסגעפלאנעוועט דורך ריטשארד ניל פרימאן און געגעבן געווארן צו דער שטאט דארבי דורך מייקל טאמאס באס, א ברייער וואס האט געוואוינט אין דארבי. די זאמלונג אנטהאלט א גאנצע גאלעריע וואס צייגט די מאלערייען פון זשאזעף רייט פון דארבי; אויך איז דא א גרויסער אויסשטעל פון קעניגלעכע קרוין דארבי און אנדער פארצעליי פון דארבי און דעם ארומגעגנט. אנדערע אויסשטעלן זענען ארכעאלאגיע, נאטירלעכע היסטאריע, געאלאגיע און מיליטערישע זאמלונגען.. די קונסט גאלעריע איז אפן זייט 1882.
די מוזיי גייט צוריק צו דער פארמירונג, דעם 10טן פעברואר 1836, פון דער "דארבי שטאט און קאנט מוזיי און נאטירלעכע היסטאריע געזעלשאפט". זי איז געווען א פריוואטע געזעלשאפט פינאנצירט דורך די ביישטייערונגען פון די מיטגלידער.
נאטינגהאַם () איז א שטאט אין דעם מזרח מידלאנדס ראיאן פון ענגלאנד. די באפעלקערונג פון דער שטאט צווישן די אפיציעלע גרענעצן איז 288,700.
נאטינגהאם איז איינע פון זעקס שטעט אין ענגלאנד מיט א טראמוויי סיסטעם, דעם נאטינגהאם עקספרעס טראנסיט, וואס האט געעפנט אין 2004.
דער לארד בירגערמייסטער () איז ברייען גראקאק.
מיגעל דע סערוואַנטעס סאַוועדראַ (; 29סטן סעפטעמבער 1547 - 23סטן אפריל 1616) איז געווען א שפאנישער ראמאניסט, דיכטער און דראמאטורג. ער האט געשריבן דעם ראמאן "דאן קיכאטע" און ווערט פאררעכנט איינער פן די גרעסטע שרייבער אויף שפאניש.
דעם 12טן דעצעמבער 1584 האט ער געהייראט קאטאלינע דע סאלאזאר.
אין 1605 האט ער פארענפטליכטעט דעם ערשטן טייל פון זיין ראמאן "דאן קיכאטע", און אין 1615 דעם צווייטן טייל.
דאַנטע אַליגיערי (; 1265 - 14טן סעפטעמבער 1321) איז געווען אן איטאליענישער דיכטער פון פירענצע אין דעם מיטל אלטער. זיין הויפט ווערק, די "קאמעדיע", ווערט גערעכנט די גרעסטע ליטערארישער ווערק אויף איטאליעניש און א מייסטער־ווערק אין וועלטס ליטעראטור.
דאנטע איז געווען פון די ערשטע צו שרייבן אין דער לאנדשפראך (אזוי ווי דזשעפרי טשאסער און דזיאוואני באקאטשא) קעגן דעם סטאנדארט פון ארויסגעבן ביכער נאר אויף לאטיין.
געטע אין א 1828 מאלעריי פון יאזעף שטילער
יאהאַן וואלפֿגאַנג פֿאן געטע (; 28סטן אויגוסט, 1749 – 22סטן מערץ, 1832) איז געווען א דײטשער שרײַבער, דיכטער, ראָמאניסט, און דראמאטורג. די קאָמפּאזיטאָרן שובערט, שומאן, בראמס, וואָלף און שטרויס האָבן געשריבן מוזיק אויף זײַנע פּאָעמעס.
געטע איז געבוירן געוואָרן אין פראנקפורט, דייטשלאנד. זײַן מוטער איז דעמאָלט געווען אלט 18 יאָר. ער האָט געלערנט גריכיש, לאטיין און פראנצויזיש. ער האט אויך געלערנט א ביסל מערב-יידיש, אום 1760. פון 1765 ביז 1768 האָט ער שטודירט געזעץ אין לייפּציג.
קאפיטאן דזשיימס קוק (, 27סטן אקטאבער 1728 (יוליאנישער קאלענדאר) – 14טן פעברואר 1779) איז געווען אן ענגלישער אויספארשער, נאוויגאטאר און קארטאגראף, און אן אפיציר אינעם בריטישן ים־פלאט. ער איז געפארן אויף דריי נסיעות צום פאציפישן אקעאן, און האט אנגעמאפעוועט א סאך אינזלען און בארטן־ליניעס צום ערשטן מאל. ער האט אויסגעטראפן דעם מזרח בארטן פון אויסטראליע און די האוואישע אינזלען.
צוויי מאל אין זיין לעבן איז ער ארומגעפארן די וועלט. ער האט אריבערגעפארן דעם אנטארקטיקן קרייז און האט געפינען נייע אינזלען אינעם דרום פאציפישן אקעאן.
אין 1768 איז דזשיימס קוק ארויסגעפארן פון ענגלאנד אויף זיין שיף "ענדעווער". ער איז אריבערגעפארן דעם פאציפישן אקעאן ביז ער איז אנגעקומען קיין ניו זילאנד, וואס ער איז אינגאנצן ארומגעפארן. ער איז געפארן ווייטער צו מערב, און איז אנגעקומען אין דרום־מזרח אויסטראליע דעם 19טן אפריל 1770. ער איז געפארן ווייטער צו צפון, אבער דעם 11טן יוני האט אים פאסירט אן אומגלוק ווען זיין שיף האט זיך צעשטויסן אויפן גרויסן באריער ריף. עס האט געדויערט זיבן וואכן ביז ער האט פארראכטן זיין שיף. ער איז צוריק אנגעקומען אין ענגלאנד דעם 12טן יולי 1771.
בורקינע פֿאַסא () איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין מערב אפריקע. זי גרענעצט מאלי צו צפון, ניזשער צו מזרח, בענין צו דרום־מזרח, טאגא און גהאנע צו דרום, און בארטן פון העלפאנדביין צו דרום־מערב. זי באדעקט א שטח פון 274,200 קוואדראט ק"מ.
בורקינע פֿאַסא האט א באפעלקערונג פון 15.75 מיליאן מענטשן (געשאצט 2009). ביז 1984 האט דאס לאנד געהייסן די רעפובליק פון אויבער וואלטע.
די הויפטשטאט איז וואגאדוגו, און די אפיציעלע שפראך איז פראנצויזיש. בורקינע פֿאסא איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
די רעפובליק פון אויבער וואלטע () איז געגרינדערט געווארן דעם 11טן דעצעמבער, 1958, ווי אן אויטאנאמישע קאלאניע אין דער פראנצויזישער געמיינדע. אום 5טן אויגוסט 1960 איז זי געווארן אינגאנצן אומאפהענגיק. דער ערשטער פרעזידענט איז געווען מאריס יאמעאגא, און ער האט מבטל געווען אלע אנדערע פאליטישע פארטייען. זיין רעגירונג האט געדויערט ביז 1966.
אין 1987 האט מען געהרגעט דעם פרעזידענט סאנקארא, און דער היינטיקער פרעזידענט, בלעז קאמפאארא, האט איבערגענומען די מלוכה.
בורקינע פאסא ווערט צעטיילט אין 13 ראיאנען, און 45 פראווינצן.
בורקינע פאסא איז פון די סאמע ארימסטע לענדער אין דער וועלט, מיט א ברוטא אינלענדישער פראדוקט פער מענטש פון $1,200. לאנדווירטשאפט שאפט 32% פונעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט און באשעפטיקט 80% פון דער ארבעטס־קראפט. א גרויסער טייל פון דער עקאנאמיע אין לאנד איז געשטיצט דורך אינטענאציאנאלגער הילף.
בורקינע פאסא איז א מיטגליד אין דעם מערב אפריקע מאנעטארישן אין עקאנאמישן פארבאנד (UMEOA) און האט דערפאר אדאפטירט דעם CFA פראנק.
מען גראבט קופער, אייזן, מאנגאן און גאלד.
די פאראייניגטע פעלקער שליסט איין אויך מאריטאניע און דעם בריטישן אינזל סאנט העלענע אין מערב אפריקע.
אין דער תקופה פון קאלאניאליזם איז כמעט דער גאנצער ראיאן געווען אונטער פראנצויזשיער הערשאפט.
מערב אפריקע איז דער ראיאן פון אפריקע וואס גרענעצט דעם אטלאנטישן אקעאן צו מערב און דרום, דעם סאהארא מדבר צו צפון, און אומגעפער די מערידיאן 10°E צו מזרח. זי באדעקט א שטח פון
6,140,000 קוואדראט קילאמעטער, א פינפטל פונעם אפריקאנער קאנטינענט. דער ראיאן איז מערסטנס פלאך, ביז 300 מעטער איבערן ים שפיגל, אחוץ א פאר הויכע בערג אין דרום פונעם ראיאן.
אין צענטער אין מערב פונעם ראיאן איז איסלאם די דאמינאנטע רעליגיע. אין די בארטנס פון ניגעריע, גהאנע און דעם בארטן פון העלפאנדביין זענען רוב מענטשן קריסטן. אויך זענען דא אסאך לאקאלע רעליגיעס.
דער הויפט אפיציעלער ספארט איז פוטבאל.
די היסטאריע פון מערב אפריקע ווערט צעטיילט אין פינף תקופות. די ערשטע באזעצער פונעם ראיאן זענען געקומען אין אוראלטע צייטן, וואס האבן אנטוויקלט לאנדווירטשאפט. אין דער אייזן עפאכע האבן געהערשט אימפעריעס וואס האבן געהאנדלט מיט אנדערע ראיאנען. אין דער דריטער תקופה זענען די אימפעריעס געווארן צעטיילט אויף קלענערע מדינות וואס זענען געווען פארבונדן מיט לענדער אינעם מיטל מזרח, אייראפע און אמעריקע. נאך דעם איז געקומען די קאלאניאליסטישע תקופה ווען פראנקרייך און בריטאניע האבן געהערשט איבערן ראיאן. די היינטיגע תקופה האט אנגעהויבן מיטן סוף פון קאלאניאליזם ווען די לענדער אינעם ראיאן האבן באקומען זייער זעלבסשטענדיקייט.
סענפעטער (,) אדער וויאזוי עס ווערט לויט טייל אויסגעלייגט סענט-פעטער איז א דארף אין זימבערגן, רומעניע.
אידן.
אין 1891 איז רעקאדירט אז עס האבן געוואונט דארטן 22 אידן
אין די שפעטערע ת"ר יארן איז געוועזן דארטן רב הרה"ג ר' משה חיים גרינפעלד. נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האט מען אויפגענומען אלס רב זיין איידעם בזיווג ראשון הרב בנציון קאהן, מחבר פון שו"ת אבני ציון, קרבן ציון אויף מסכת מעילה און תורת ציון על התורה.
אהלי ברכה איז א ספר אין צוויי חלקים: דער ערשטער חלק איז חידושי תורה אויף ש"ס און מועדים, און דער צווייטער טייל איז א מגילת יוחסין פון דעם מחבר, הרב יעקב דוד בנציון כ"ץ און זוהן פון דזשיבויער רב און איידעם ביי לאפושער רב.
דער מחבר האט ארויסגעגעבן דאס ספר לכבוד זיין חתונה אום אסרו חג שבועות תשנ"ד. ס"ה אנטהאלט דאס ספר בערך 150 זייטן.
מגילת יוחסין.
פרק א': בעל מדרש תלפיות. פרק ב': ריסקעווע, נימיזשא און וויטקא. פרק ג': הר"א מסטרי און תוספות יום טוב. פרק ד': רבי הערשעלע זידיטשויבער און אפי רברבי. פרק ה': בעל מראה יחזקאל. פרק ו': ר' אברהם עביר פון זבידקא און אפי רברבי. פרק ז': דער בעל שם טוב. פרק ח': ר' נחמן האראדענקער און ר' יוסף פון פיסטין. פרק ט': בעל קונטרס הספיקות און תוי"ט. פרק י': בעל דרך אמונה מסיגוט און ר' הערשעלע טשארטקאווער. פרק י"א: בעל ישמח משה. פרק י"ב: ר' ישראל חיים העברי. פרק י"ג: קשאנוב און צאנז. פרק י"ד: דוקלא און צאנז. פרק ט"ו: סיגעט און טאלטשעווע. פרק ט"ז: לינסק און ראפשיץ. פרק י"ז: ראמאן און טשערנאוויץ. פרק י"ח: אוסטילא און נעשכיז. פרק י"ט: קאריץ. פרק כ': שפיטיווקא. פרק כ"א: קרעמניץ און זלאטשוב.
פרק כ"ג: ר"י מאדערן פון סיגוט.
פרק כ"ד: בעל נודע ביהודה.
פרק כ"ה: דוד המלך.
אַרקאַדיע (- "אַרקאַדיאַ") איז א פראווינץ אין גריכנלאנד, אין דער פעלאפאנעזער פעריפעריע. זי געפינט זיך אין דעם צענטראלן און מזרח טייל פון דעם פעלאפאנעזער האלבאינזל, און באדעקט 18% פונעם האלבאינזל.
די הויפטשטאט פון ארקאדיע איז טריפאלי. 20 ק"מ צפון־מערב פון טריפאלי געפינט זיך א סקי קורארט, אויפן בארג מיינאלא.
נפלאות הבורא איז טייטש פון ווונדערליכע געשענישן פונעם נאַטור. ווען עס פּאַסירט גאר א ווונדערליכע זאך אינעם נאטור, ווי דונערן, בליצן, ערדציטערנישן א.ד.ג. בענטש מען אַ ברכה, אמאל האט מען נישט געוויסט אז אין יעדע זאך איז דא וואונדער האט מען נאר דאס געקענט באגרייפן פון א דוגמה ווי כמה נאה אילן זה אבער היינט צוטאגס מיט די ערפינדונג פון סייענס זעהט מען כמעט נישט קיין שום פשוטע זאך וואס סאיז נישט וואונדערליך אין די בריאה.
היינט הייסט דער חכמה אינטעליזשענט דעזיין.
די גאַמביע (), אפיציעל די רעפובליק פון דער גאמביע, איז א לאנד אין מערב אפריקע. זי איז דאס קלענסטע לאנד אויף דער יבשה פון אפריקע, מיט א שטח פון 10,500 קוואדראט ק"מ. צו צפון, מזרח און דרום גרענעצט זי סענעגאל, און אין מערב האט זי א קורצן בארטן אויפן אטלאנטישן אקעאן.
דאס לאנד געפינט זיך ארום דעם גאמביע טייך, וואס פליסט אדורך דעם לאנד אריין אינעם אטלאנטישן אקעאן. די גאמביע האט א באפעלקערונג פון 1,700,000. די הויפטשטאט איז באנזשול.
אום 18טן פעברואר 1965 איז די גאמביע געווארן זעלבשטענדיק פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, און איז געווארן א מיטגליד אין דער קאמאנוועלט.
די עקאנאמיע פונעם לאנד איז בעיקר לאנדווירטשאפט, פישערייען און טוריזם.
באנזשול געזען פון א סאטעליט
באַנזשול איז די הויפטשטאט פון דער גאמביע. זיין באפעלקערונג איז 34,828.
קאַסטרא איז אַ שטאָט אין טשילע מיט 39,366 איינוואוינער (2002 צענזוס).
קאסטרא איז געגרינדעט דורך דעם שפאנישן קאנקיסטאדאר מארטין רואיז דע גאַמבאָאַ אין 1567.
אַנדריי דמיטריעוויטש סאַכאַראוו (רוסיש: Андре́й Дми́триевич Са́харов, 21סטן מיי 1921 – 14טן דעצעמבער 1989), איז געווען א סאוועטישער קערנפיזיקער. ער איז אויך געווען אן אקטיוויסט פאר מענטשן רעכט. סאכאראוו האט געקעמפט פאר רעפארם אינעם סאוועטן פארבאנד.
מען האט אים באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר שלום אין 1975.
סאכאראוו איז געבוירן געווארן אין מאסקווע דעם 21סטן מיי 1921 צו זיין פאטער דמיטרי איוואנאוויטש סאכאראוו און זיין מוטער יעקאטערינא אלעקסעיעוונא סאפיאנאס.
דער אוניווערסיטעט פון קאנסעפסיאן () איז אַן אוניווערסיטעט אין דער שטאָט קאנסעפסיאן. ער איז דער עלטסטער אוניווערסיטעט אין דעם דרום פון טשילע.
דער אוניווערסיטעט איז געגרינדעט דורך ענריקווע מאָלינאַ גאַרמענדיאַ אין 1919.
דער אוניווערסיטעט פון ביאָ-ביאָ () איז פלאצירט אין דער שטאָט קאנסעפסיאן. ער איז איינער פון די טראַדיציאָנעלע אוניווערסיטעטן אין טשילע.
דער אנשטאלט איז געגרינדעט געווארן 1947 ווי דער הויפטקווארטיר פון דעם טעכנישן אוניווערסיטעט פון דעם שטאַט (TUS).
אין 1980 האט ער זיך פאראייניקט מיטן פּראַפעסיאַנעלן אינסטיטוט פון טשילע, שאפנדיק דעם אוניווערסיטעט.
מאטעריע עקזיסטירט אויף דער ערד אין דריי צושטאנדן אדער פֿאַזעס: סאליד, פליסיקייט און גאז, אבער אינעם אוניווערס איז מאטעריע געוויינלעך אין דעם פלאזמע צושטאנד. דער צושטאנד קען זיך ענדערן לויט טעמפעראטור און דרוק.
סאליד.
אין א סאליד זענען די מאלעקולן גאנץ נאנט איינס צו אנאנד. א סאליד האלט זיין פארעם, דערפאר איז מעגלעך צו שטופן א סאליד פון איין ארט צו א צווייטן. צו ענדערן די פארעם פון א סאליד דארף מען אים צעברעכן מיט קראפט.
פליסיקייט.
אין א פליסיקייט קענען זיך די מאלעקולן באוועגן א ביסל. ביי א געוויסן טעמעפעראטור און דרוק האט די פליסיקייט א באשטימטן פארנעם, אבער זי טוישט איר פארעם צוצופאסן צו איר האלטער. דער פארנעם ווערט גרעסער ווען די טעמפעראטור ווערט העכער אדער דער דרוק ווערט נידעריגער.
גאז.
אין א גאז באוועגן זיך די מאלעקולן אז כמעט האבן זיי נישט קיין פארבינדונג איינס מיט אנאנד. דער גאז האט נישט קיין באשטימן פארנעם, און טוט שטענדיק אנפילן זיין האלטער.
שערי ישר (שַערי יושר) איז א לומד'יש ספר נתחבר דורך הגאון רבי שמעון שקאָפּ, פון די גדולי ליטא, וואו ער ארבעט אויס אן אייגנארטיגער דרך הלימוד וועלכע ציהט מער צו לאגישער הלכה ווי סתם פילפול וואס איז דאן געווען איינגעפיהרט אין דער ליטע.
עס איז צום ערשט ערשינען אין יאהר ה'תרפ"ח אין ביאליסטאק ביים לעבן פונעם מחבר וועלכע האט געשריבן דערצו א לענגערע הקדמה. צו דער דריטער אויפלאגע אין ניו יארק וואו עס איז צוגעלייגט געווארן תיקונים און מפתחות, האט זיין זוהן משה מרדכי געשריבן א קורצע הקדמה.
עס אנטהאלט זיבן שעָרים אין די ענינים פון ספקות, רובא און חזקה, און אין דיני עדות.
אינעם ערשטן באנד האט ער פיער שערים. די ערשטע שער "שער הספקות" אנטהאלט צוויי און צוואנציג פרקים. און אזוי אויך די צווייטע שער "שער החזקות" אנטהאלט אויך צוויי און צוואנציג פרקים.
די דריטע שער אנטהאלט זיבן און צוואנציג, און די פערדע דרייצן.
ס"ה באשטייט דער ערשטער באנד פון דריי הונדערט און דריי און פערציג זייטן.
דער צווייטער באנד אנטהאלט די שערים פון פינעף-זיבן און אנטהאלט 308 זייטן.
אין יאהר ה'תש"ע האט דניאל מאיר אסיג פון ירושלים איבערגעדרוקט די ערשטע צוויי שערים מיט הגהות והוספות.
א קוואדרט מיט ריפ "a" און דיאגאנאל "d"
קוואַדראַט איז אַ פירעקיקע פילעק פֿאָרעם פֿון 4 גלייכע ריפן מיט דער זעלבער לענג און גלייכע ווינקלען (90 גראַד). די קוואַדראַטישע דיאַגאָנאַלן האָבן די זעלבע לענג און זענען פערפענדיקולאר מיט אנאנד. יעדער דיאַגאָנאַל איז גרעסער פון א ריפ מיט א פאקטאר formula_1, דער קוואדראט ווארצל פון 2.
פעטנעהאַז () איז א דארף אין סאבאלטש-סאטמאר-בערעג מעדזשע אין צפון-מזרח אונגארן, 30 ק"מ מזרח פון נירעדהאז. עס באדעקט א שטח פון 24.2 קוואדראט ק"מ.
אין 2001 האט עס געהאט 1972 איינוואוינער.
אין 1880 האבן געוואוינט אין פעטענהאז 125 יידן, און אין 1930, 85 יידן.
מנחת כהן איז א באקאנטער יסודות'דיגער הלכה ספר נתחבר געווארן דורך רבי אברהם הכהן פימינטיל רב אין קהל ספרדים אין האמבורג.
דער ספר אנטהאלט אין זיך דריי באזונדערע ספרים: "מבוא השמש" אויף הלכות בין השמשות, "התערובות" אויף הל' תערובות. און "משמרת השבת" אויף הל' בישול בשבת.
עס איז געדרוקט געווארן צוערשט אין אמסטערדאם בשנת תכ"ח בחיי המחבר, און שפעטער אין לעמבערג. און שפעטער אין ניו יארק בדפוס אברהם יצחק פריעדמאן דורך יחיאל מיכל פארגעס פון ברוקלין.
אינעם ערשטן דרוק איז דא אן הסכמה פון מהר"י אבוהב פון אמסטערדאם.
לעצטענס איז עס איבערגעדרוקט געווארן אין סקווירא אין דריי באזונדערע בענדער די דריי חלקים.
דער ספר איז זייער אן אנגענומענע און מ'ברענגט אים אסאך נאך - בעיקר דער ספר מבוא השמש וואו ער איז מבאר שיטת רבינו תם.
אין יאר תשנ"ז האט מען עס אנגעהויבן אריבערצודרוקן דורך מכון מנחה תמה פון ירושלים מיט א ביאור שמן המשחה געשריבן דורך יחזקאל שפיצער פון שיכון סקווירא.
אויך איז בייגעלייגט א קונטרס "מראה כהן" ווי דער באקאנטער היסטאריקער און שרייבער ר' בערל שווארץ שרייבט אפ זיין ביאגראפיע.
אפטיק איז די וויסנשאפט פון ליכט. זי גיט צו פארשטיין וויאזוי ליכט ווערט אפגעשפיגלט אדער ווערט געבראכן דורך א גלאז אדער וואסער, און וויאזוי ליכט ווערט צעשפאלטן דורך א פריזמע, און וואס שאפט א רעגן־בויגן. אחוץ זעבארע ליכט אין דעם ספעקטער פון רויט, אראנזש, געל, גרין, בלוי און וויאלעט, טוט אפטיק אויך באהאנדלען אינפרארויט און אולטראוויאלעט ליכט.
אפטיק שטודירט אויך וויאזוי ס'ארבעט דער מענטשלעכן אויג, און לינדזן, מיט וואס מען מאכט ברילן, קאמערעס, טעלעסקאפן און מיקראסקאפן.
עקאלאגיע (פון גריכיש: οἶκος, "הויז"; -λογία, "שטודיע פון") איז די וויסנשאפט וואס שטודירט אלע לעבעדיקע ארגאניזמען אין זייער סביבה, מיט איר קלימאט, באדן, וואסער, ליכט, זויערשטאף און מינעראלן.
עקאלאגן שטודירן די קאמפאזיציע, פארשפרייטונג, קוואנטיטעט, צאל און מצבים פון ארגאניזמען אין עקאלאגישע סיסטעמען.
עקאלאגיע איז א צווישנדיסציפלינאריש פעלד וואס נעמט איין ביאלאגיע און ערד וויסנשאפט.
דער דייטשער וויסנשאפטלער ערנסט העקל (1834–1919) האט געשאפן דאס ווארט "עקאלאגיע" ("Ökologie") אין 1866. די אוראלטע פילאסאפן, ווי היפאקראטעס און אריסטו האבן אוועקגעשטעלט די יסודות פון עקאלאגיע אין זייער שטודיע פון נאטור.
גענעטיק (פון אוראלט גריכיש: γενετικός) איז די שטודיע פון גענעס, און פרובירט צו ערקלערן וואס זיי זענען און וויאזוי זיי ארבעטן. גענעס זענען די מיטל דורך וואס לעבעדיגע ארגאניזמען ירשענען אייגנקייטן פון זייערע עלטערן; למשל, קינדער זען אויס ווי זייערע עלטערן ווייל זיי האבן געירשנט זייערע גענעס.
דורך די גענעס ירשנט מען די אויג קאליר, הייך און געוויכט. אויך זענען דא פארשידענע קראנקייטן וואס גייען בירושה דורך גענעס, ווי למשל טיי-סאקס קרענק און ציסטיק פיבראסיס..
גענעס זענען געשאפן פון א לאנגן מאלעקול וואס הייסט DNA.
אין 1832 איז בארטעלעמי דומארטיער געווען דער ערשטער צו זען צעל צעשפאלטונג אין א פילצעלולערישן ארגאניזם. אין 1852 האט דער יידישער פויליש־דייטשער פיזיאלאג ראבערט רעמאק (1815–1865)
געפונען די פונדאציע פון צעל ביאלאגיע, אז צעלן קומען נאר פון אנדערע צעלן.
װידעאָ־קליפּ איז אַ קורצע ווידעא װאָס װערט באַװיזן צוזאַמען מיט מוזיק.
די ערשטע קאנאל וואס האט אנגעהויבן טראנסמיטירן מוזיק ווידעא אין יאר 1981 איז געווען MTV, נאך דעם איז ארויס צענדליגע הונדערטע געראטענע קאנאלן. ווי צום ביישפיל ערוץ מוסיקה 24 אין מדינת ישראל וואס טראנסמיטירט בעיקר ישראלדיקע מוזיק קליפס.
הרב עזרא עטייה (ארויסגערעדט "אַטיע"; גריפן המורה, חכם עזרא, געבוירן י"ז שבט ה'תרמ"ז 11טן פעברואר 1887 - י"ט אייר ה'תש"ל, 25סטן מיי 1970) איז געווען דער ראש ישיבה פון ישיבת פורת יוסף.
הרב עטייה איז געבוירן געווארן אין חאלאב (ארם צובא) אין דער היינטיגער סיריע, דעמאלסט א טייל פון דער אטאמאנישער אימפעריע, צו זיין פאטער הרב יצחק עטייה און זיין מוטער מרת לאה הלוי, ביידע פון רבנישע משפחת אין דער חאלאבער קהילה. פון זיין פאטער'ס זייט איז ער אן אייניקל פון הרב שם-טוב עטייה, א תלמיד פון הרב יוסף קארו, און פון זיין מוטער'ס זייט איז ער אן אייניקל פון הרב אליהו שמאע, מחבר פונעם ספר "קרבן אשֶ‏ה". הרב עזרא עטייה איז געבוירן נאך אסאך יארן ווען זיין מוטער'ס קינדער זענען געשטארבן יונגערהייט. זיינע עלטערן זענען געגאנגען פון חאלאב קיין טעדעף צו דאווענען ביים קבר פון עזרא הסופר. זי האט צוגעזאגט אז טאמער זי וועט געבערן א יינגל וועט זי אים א נאמען געבן עזרא, און וועט אים מקדיש זיין צו תורה.
הרב עטייה האט געלערנט אין חאלאב ביי הרב יהודה עטייה. וואס האט געלערנט מיט אים שווערע מסכתות ווען ער איז נאך געווען יונג. ער האט אויך געלערנט מיט הרב מאטלוב אבאדי (שפעטער דער פירער פון דער חאלאבער קהילה אין ניו יארק). די משפחה האט זיך געצויגן אין ירושלים אין יאר תר"ס, קורץ נאך עזרא'ס בר מצוה. כאטש דער מצב אין פרנסה איז געווען זייער שווער, האט די רביצין לאה געארבעט כדי איר זון עזרא זאל זיצן און לערנען, אזוי ווי זי האט צוגעזאגט.
אלס בחור.
הרב עטייה איז געווען אן אויסגעצייכנטער מתמיד. אין תרס"ז האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער אוהל מועד ישיבה, וואס איז שפעטער געווארן ישיבת פורת יוסף, ווען די ראשי ישיבות זענען געווען הרב רפאל שלמה לאניאדא און הרב יוסף ידיד הלוי. אין דער ישיבה איז ער געווען פאררעכנט אן עילוי און האט זוכה געווען צו לערנען בחברותא מיט הרב יוסף ידיד הלוי. אין 1908 האט ער חתונה געהאט מיט באליסא סאלעם, די טאכטער פונעם מקובל הרב אברהם סאלעם, איינער פון דער חאלאבער חכמים וואס האט געוואוינט אין ירושלים.
ראש ישיבה.
אין אנהייב פון דער ערשטער וועלט מלחמה האבן הרב אברהם חיים עדס און הרב חיים שאול דווייק אים געהאלפן אנטלויפן קיין עגיפטן כדי זיך ארויסדרייען פון דער אטאמאנישער ארמיי, מיט דעם וועט ער קענען עוסק זיין אין לערנען תורה. זיי האבן אים ארויסגעשמוגלט מיט א געפעלשטן רוסישן פאס, וואס אין יענע יארן האט נישט געפאדערט קיין בילד. ער האט אינגיכן ארומגענומען ארום זיך תלמידים, און ער האט מיט זיי געלערנט אכט יאר אין די ישיבות "כתר תורה" און "אהבה ואחווה" אין קיירא. דורכאויס דער וועלט מלחמה איז נישט געווען קיין גוטע פארבינדונג צווישן עגיפטן און ארץ ישראל, האט ער נישט געקענט באקומען א בריוו ווען זיין ברודער אליהו איז געשטארבן פון א לונגען אנטצינדונג אין דער אטאמאנישער ארמיי. אבער יענעם טאג האט ער געחלומט אז זיין ברודער פרעגט אים פארוואס ער זאגט נישט קדיש נאך אים, האט הרב עזרא טאקע אנגעהויבן זאגן קדיש.
נאך דער מלחמה איז די רביצין באליסא געקומען קיין קיירא. אין דער פרי באמערקט הרב עזרא אז דער זייגער, וואס האט יארן לאנג נישט געארבעט, האט אנגעהויבן צו גיין. האט הרב עזרא פארשטאנען אז זיין ווייב קומט אן און ער איז זאפארט געגאנגען אין דער באן סטאנציע צו באגעגענען זי.
אין תרפ"ב איז ער צוריק אין ארץ ישראל מיט זיין ווייב און צוויי קינדער. ווען ישיבת פורת יוסף איז געגרינדעט געווארן אין תרפ"ג איז ער געווארן א מגיד שיעור דארטן. אין תרפ"ה איז דער ראש ישיבה, הרב שלמה לאניאדא, נפטר געווארן און מען האט באשטימט הרב עטייה צו ווערן ראש ישיבה. ער האט געדינט אין דעם אמט 45 יאר, ביז תש"ל.
די געביידע אין גאולה פון ישיבת פורת יוסף, וואו הרב עטייה איז געווען ראש ישיבה
אסאך פון זיינע תלמידים זענען געווארן פירער פון יידישע קהילות אין ישראל, די פאראייניקטע שטאטן און דרום אמעריקע. דער מערסטער באקאנטער צווישן זיינע תלמידים איז הרב עובדיה יוסף. נאך באקאנטע תלמידים זענען הרב יהודה צדקה, הרב בן ציון אבא שאול, הרב מרדכי אליהו, הרב חיים דוד הלוי, הרב דוד שלוש רב פון נתניה, און הרב ציון לוי (הויפט רב פון פאנאמא).
הרב עטייה איז באשטימט געווארן א דיין אינעם ספרדישן בית דין, אן אמט וואס ער האט געהאלטן 20 יאר. הרב עטייה איז געווען שטארק אנגענומען ביי די רבנים הערש פסח פראנק (הויפט רב פון ירושלים) און דעם חזון איש. דער חזון איש האט געזאגט אויף הרב עטייה אז זיין סברה אין לערנען איז אזוי ווי איינער פון די ראשונים. אין די 1940ער יארן האט מען פארבעטן הרב עטייה צו דינען אין דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
הרב עטייה איז נפטר געווארן מוצאי ל"ג בעומר, י"ט אייר תש"ל (1970). מען האט אים באערדיגט אין הר המנוחות אין גבעת שאול, ירושלים. ער האט איבערגעלאזט זעקס זין און איין טאכטער. איינער פון זיינע זין, הרב דוד עטייה (געב׳ תרפ״ט, איז געווען א דיין אין דער ירושלים בית דין, און האט אויפגעשטעלט אין זיין נאמען דעם בית מדרש "היכל עזרא".
אין ה'תרס"ח האט ער חתונה געהאט מיט בוליסה סאלם (טאכטער ​​פונעם חכם אברהם סאלם), איבערלאזנדיג זעקס זין און איין טאכטער. איינער פון זיינע זין, הרב דוד עטיה, איז געווען א חבר פונעם ירושלימער הויף און האט געגרינדעט א בית מדרש אין זיין בית המדרש זכּרון עזרא.
מאַרטין לוטער (10טן נאוועמבער 1483 - 18טן פעברואר 1546) איז געווען דער גרינדער פון פראטעסטאנטע קריסטנטום.
ער איז געווען ד דייטשער מאנאך וואס האט אנגעהויבן די פראטעסטאנטע רעפארמאציע. ער האט פארעפנטלעכט זיינע 95 טעזיסן, וואס האבן אפגעלייקנט די רעכט פון דעם פויבסט צו פארקויפן "פארלינטקייטן".
דער פויבסט האט אים אריינגעלייגט אין חרם, אבער לוטער האט פארברענט דעם באפעל.
ער האט געהייראט קאטערינע פאן בארא.
יהודה גלאנץ ביי א קאנצערט
יהודה גלאנץ (געב' דעם 19טן מערץ 1958) איז א פרומער אידישער זינגער, א בעל תשובה. ער קומט פון ארגענטינע, דרום אמעריקע.
ער איז געהייראט, מיט צען קינדער און פינף אייניקלעך. ער וואוינט אין ירושלים.
גלאנץ איז געבוירן געווארן אין ארגענטינע אין א סעקולערער משפחה. ביי די 5 יאר האט ער אנגעהויבן לערנען שפילן דעם אקארדיוא מיט א פריוואטן לערער. ווען זיין פאטער האט געזען זיינע מוזיקאלע כשרונות האט ער אים געשיקט לערנענען אין א שולע פאר מוזיק. ביי די זעקס יאר האט ער אנגעהויבן זינגען אין דעם כאר פון דער מאקס נארדוי שול אין בוענאס איירעס מיט זיינע קוזינען. ער האט אנגעהויבן לערנען דעם פידל אין א קאנסערוואטאריע, און אין דער זעלבער צייט האט ער געשפילט פיאנע און גיטאר.
ביי די זעכצן יאר האט ער אנגעהויבן זיך צו ווייזן אין דער יונגער טרופע '"על קאנטא דע טאדאס"' (el canto de todos). ווען ער איז געווען אלט 17 יאר איז ער געפארן קיין בראזיל וואו ער האט געלערנט צוויי יאר שפילן די באסע-נאווע און סאמבא. דארט איז ער שטארק באאיינפלוסט פון די מוזיקער אנטאניא קארלאס זשאבים און זשילבערטא זשיל.
ביי די 21 יאר איז ער אנגעקומען אין ישראל און ער האט באשלאסן צו בלייבן. ער האט געלערנט פיאנע און קאמפאזיציע ביי פראפעסאר נחום פערפערקאוויטש.
ביי די 22 האט ער קאמפאזירט מוזיק אין אן ארגינעלן סטיל.
זייענדיק אין ארץ ישראל האט אויפגעוועקט ביי אים אסאך שאלות ווען זיין יידישקייט, און ער איז ביסלעכווייז געווארן א בעל תשובה. אזוי שרייבט ער דרום־אמעריקאנער מוזיק מיט די ווערטער פון תנ"ך. היינט זינגט ער איבער דער וועלט, אין די פאראייניגטע שטאטן, קאנאדע, דרום אפריקע, אויסטראליע, אייראפע, דרום אמעריקע און ישראל.
בענין (), אפיציעל די רעפובליק פון בענין, איז א לאנד אין מערב אפריקע. ער גרענעצט טאגא צו מערב, בורקינע פאסא און ניזשער צו צפון און ניגעריע צו מזרח; צו דרום האט ער א קורצן בארטן אויף דער בוכטע פון בענין. זי באדעקט א שטח פון בערך 110,000 קוואדראט ק"מ.
בענין האט א באפעלקערונג פון 9.3 מיליאן מענטשן (געשאצט 2011). ביז 1975 האט דאס לאנד געהייסן דאס קעניגרייך פון דאַהאמי.
די הויפטשטאט איז פארטא־נאווא, און די אפיציעלע שפראך איז פראנצויזיש. בענין איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
די רעפובליק פון דאהאמי () איז געגרינדערט געווארן דעם 11טן דעצעמבער 1958, ווי אן אויטאנאמישע קאלאניע אין דער פראנצויזישער געמיינדע. אום 1טן אויגוסט 1960 איז זי געווארן אינגאנצן אומאפהענגיק. דער ערשטער פרעזידענט איז געווען היובערט מאגא. זיין רעגירונג האט געדויערט ביזן 7טן מיי 1972.
דעם 1טן מערץ 1990 האט מען געענדערט דעם נאמען פונעם לאנד צו רעפובליק פון בענין מיט א נייער דעמאקראטישער קאנסטיטוציע. אין 1996 האט מען געוועלט יאיי באני פרעזידענט.
בענין ווערט צעטיילט אין 12 ראיאנען.
rect 96 41 108 60 Alibori
rect 43 70 56 89 Atakora
rect 68 237 80 256 Atlantique
rect 85 105 98 125 Borgou
rect 68 176 81 196 Collines
rect 48 116 60 134 Donga
rect 50 224 62 242 Couffo
rect 84 254 97 271 Littoral
rect 53 242 65 257 Mono
rect 98 237 118 255 Ouémé
rect 98 206 117 224 Plateau
rect 62 211 78 229 Zou
די עקאנאמיע פון בענין איז פון די אפהענקיק אין לאנדווירטשאפט, באוול פראדוקציע, און ראיאנישן האנדל. דער ברוטא אינלענדישער פראדוקט וואקסט פון יאר צו יאר.
בענין איז א מיטגליד אין דעם מערב אפריקע מאנעטארישן אין עקאנאמישן פארבאנד (UMEOA) און האט דערפאר אדאפטירט דעם CFA פראנק, וואס איז געבונדן מיטן איירא.
פּאָלאָניום (Polonium) איז אַ ראַדיאָאַקטיווער כעמישער עלעמענט מיט סימבאָל Po און אטאם נומער 84.
פּאָלאָניום איז אנטפלעקט געווארן דורך די פּאָר פּיער און מארי קירי אין 1898. דעם נאמען פונעם עלעמענט איז אויף מאַרי קירי'ס היימלאַנד, פוילן.
ניצן סם.
אַלעקסאַנדער ליטווינענקאָ, אַ רוסישער אינטעליגענץ אַגענט אין דער פאַרגאַנגענהייַט קעגן דעם רעזשים פון רוסישן פרעזידענט וולאדימיר פּוטין, איא געשטארבן נאָך פּאָלאָניום-210 פאַרסאַמונג אום 23סטן נאוועמבער 2006.
פֿיזיאלאגיע (פון, "פֿיזיס", "נאטור"; און, "-לאגיאַ", "שטודיע") איז די וויסנשאפט וואס באהאנדלט ווי לעבעדיגע סיסטעמען ארבעטן. דאס איז כולל ווי ארגאניזמען, ארגאן סיסטעמען, ארגאנען, צעלן און ביאמאלעקולן פירן אויס די כעמישע און פיזישע פונקציעס וואס עקזיסטירן אין א לעבעדיקער סיסטעם.
פיזיאלאגיע ווערט צוטיילט אין פלאנצן פיזיאלאגיע און פיזיאלאגיע פון בעלי חיים.
פון דער שטודיע פון פיזיאלאגיע זענען ארויסגעקומען די דיסציפלינען פון ביאכעמיע, ביאפיזיק, ביאמעכאניק און פארמאקאלאגיע.
פרקי דרבי אליעזר (אדער: פרקי רבי אליעזר, פרקים דרבי אליעזר, אין ראשי תיבות: פדר"א) איז איינע פון די באוואוסטע מדרשים אויף דער תורה. דער מדרש ווערט געבראכט אין עטליכע גאונים און בעיקר אין א סאך ראשונים פון אייראפע און פון אפריקע וואס האבן געלעבט אין דער מיטל אלטער עפאכע. בדרך כלל איז געווען אנגענומען אז דער תנא ר' אליעזר בן הורקנוס און זיינע תלמידים האבן מחבר געווען דעם ספר. אבער היינט האלטן אלע חוקרים אז דער מדרש איז נתחבר געווארן אין די צייט פון די גאונים און דעם 8טן יארהונדערט אומגעפער. עס איז דא פארשידענע דרשות וועגן מוסלעמענער און וועגן דעם איסלאם.
דרשות איבער דעם איסלאם אין דעם ספר.
Dome of the Rock as viewed from Mount Scopus and showing the walls of the Old City
יום טוב ליפמאן צונץ ערקלערט אז דער בנין בהיכל מיינט אט דער גאלדענר קופאל (אין ענגליש: The Dome of the Rock אין הברעיש: כיפת הסלע).וולעכער איז געבויט געווארן דורך עבד אלמלכ אין יאן 688 - 692). אויב מ'קלערט נישט אז דאס איז געשריבן געווארן דברי נבואה איז פון דא א שטארקע ראיה אז דער ספר איז נתחבר געווארן נאך אט די יארן.
די הקדמה.
די ערשטע צוויי פרקים פון דעם חיבור געבן איבער די געשיכטע ווי רבי אליעזר בן הורקנוס איז געקומען נאנט צו דער תורה. די פרקים געפונען זיך אין מדרש אבות דרבי נתן אין דעם זעלבן נוסח כמעט אות באות. צוליב דעם קלערן א סאך פארשערס אז די פרקים זענען נישט ארגינעל אין פרקי דרבי אליעזר. אבער אין אלע כתבי יד פון דעם מדרש געפונט זיך די צוויי פרקים. צוליב דעם און צוליב אנדערע ראיות האלט טרייטל אז עס איז מעגלעך אז די פרקים זענען העכט ארגינעל און דער מחבר פון פרקי דר' אליעזר ער אליין האט געבראכט די פרקים פון אבות דרבי נתן צום אנפאנג פון זיין ספר.
די פארשערס וולעכע האלטן אז די ערשטע צוויי פרקים זיינען נישט ארגינעל אין דעם חיבור ערקלערן אז דער מדרש האט באקומען זיין נאמען "פרקי דרבי אליעזר" צוליב די ערשטע דרשה אין דעם דריטן פרק (= אייגנטליך דער ערשעטר פרק לויט די פארשערס) וועלכע ווערט געברכאט אין ר' אליעזר'ס נאמען: "ר' אליעזר בן הורקנוס פתח מי ימלל גבורות ה'...", און אזוי ווי דער שטייגער אין די מיטל אלטער עפאכע צו א נאמען געבען א ספר נאך דער ערשטער חכם וואס ווערט אין אים דערמאנט.
פארלוירענע חלקים פון דעם ספר?
ס'פעלט ראיות אז אן אבל און א מצורע ברויכן שבעה !
אבער נאר אכט פון די צען ווערן דערמנאט און די לעצטע צוויי פעלן.
בנוגע צו פרק מו א און צו פרק נא, האט צונץ משלים געווען דער סטוקטור מדעתו, אין דעם לשון: 'סלח בסוף פרק מו... גאולה פרק נא'. אבער קיין כתב יד בראכט נישט א חתימה פון ברכות שמונה עשרה אין די פלעצער.
רד"ל האט רעכט אבער ווי מיר וועלן באלד זען ס'פעלט א סאך ווייניקער וי רד"ל האלט.
רד"ל איז געגאנגן און גפארשט און געזוכט נאך די פארלוירענע פרקים, און האט געפונן אז ס'דא פארשידענע ציטאטן פון פרקי דרבי אליעזר אין ספרים פון די ראשונים אבער ביי אונזערע ספרים איז נישט דא קיין זכר פון דעם. פון דעם האט ער באדרינגט אז די ראשונים האבן מסתמא געהאט דעם פדר"א השלם. פארשידענע מחברים און חוקרים האבן מקבל געווען זיין דעה. נאך מער. רד"ל האט געפונן ציטאטן וולעכער דער רוקח און דער בעל ילקוט שמעוני רופן אן 'פר"א' ד.ה. פרקי דרבי אליעזר וולעכע געפונן זיך אין דעם ספר תנא דבי אליהו! רד"ל האט געפארשט דעם ענין און צו געקומן צו א מסקנה אז זיבן פרקים און סוף תנא דבי אליהו געהערן נישט באמת צו דעם ספר נאר זיי זענען באמת פון פרקי דרבי אליעזר! און אויך די דעה איז מער ווייניגער געווען אנגענומן ביי די מחברים און די חוקרים. טרייטל האט בודק געווען אלע ציטאטן און אלע כתבי יד, און ער איז געקומן צו די מסקנה, אז כמעט אלע ציטאטן זענען בטעות יסודם. און די זיבן פרקים און סדר אליהו זענען א באזונדער חיבור און ס'האט נישט קיין שייכות צו אונזערער פרקי דרבי אליעזר.
a>'ס מהדורה. דאס איז ווענעציע דרוק (דער צוויטער דרוק) מיט חילופי נוסחאות און השלמות מכתבי יד. מ'קען באמערקן און דיא אונטערשטע חלקים א סאך השלמות וולעכע הורוביץ האט משלים געווען לויט כתבי יד (די דרשות פון דעם בלאט איז געדרוק געוואן דעם ערשטן מאל דורך וורטהיימר און פון דארטן האבן די מהדירים פון זכרון אהרן גענומען
ס'איז גאר אונטרעסאנט אז די ערשטע דרוק פונעם ספר פעלט טאקע א עמוד אומגעפער. און אלע צענטליגע דרוקן פאלגענן נאך די דרוק. אין יאר תרס"ה האט וורטהיימר געפונען א כתב יד וולעכער ער האט מפרסם געווען פון דעם די לעצטע צווי פרקים. און דארטן איז יא פארהאנן די לעצטע עניין בשלמותו! און ס'איז דא דארטן נאך פארשידענע דרשות (זעט ווייטער). אבער די אנדערע צווי ראיות פון צונץ זענען לכאורה שטארקע ראיות.
דער מחבר האט באשלאסן צו ענדיגקן זיין ספר מיט א דרשה וועגן פלייסיגע ארבעטארערס, ד.ה. די אבות הקדושים, און ער גלייכט זיי צי צו פוילע ארבעטארערס, ד.ה. די קינדער. טרייטל קלערט אז מיט מסיים זיין דעם חיבור דווקא מיט די דרשה האט דער מחבר געוואלט מרמז זיין אז ער האט נישט געהאט כח צוענדיגן זיין ארבעט.
אלגעמיין.
ס'איז נישט לייכט צו געפונן די מקורות חז"ל וועלכע פרקי דרבי אליעזר האט מיט זיי זיך גענוצט ווייל דער מחבר ציטירט זיי נישט ווארט ביי ווארט נאר ער שרייבט איבער די אלטע טראדיציעס מיט זיין אייגענעם ספציעלן שפראך און סטיל. אבער משניות ציטירט דער מחבר ווארט ביי ווארט אין עטליכע ערטער. כאטש אונדזער חיבור איז אן ארץ ישראלדיקער, ווי ס'ווייזט זיך אויס פון די ארץ ישראלדיקע מנהגים, האבן פארשער באוויזן אז דער מחבר נוצט זיך אויך מיט דעם תלמוד בבלי.
מקורות חיצוניים.
דער מפרש ר' יהודה טעהאדאר אין זיין פירוש מנחת יהודה בראכט אז דער פירוש אז מ'רעדט פון די קינדער פון די שופטים און די שרים (=דיינים) ווערט געבראכט אויך אין תרגום אונקלוס אבער אין די ספרים חיצונים ספר חנוך, ספר היובלים און צוואת ראובן איז 'בני האלהים' קומענטירט אזוי וי ביי אונדזער חיבור אז ס'מיינט אט די מלאכים וואס זיינען געפאלן פון הימעל. ד.ה. אז פרקי דר' אליעזר שטימט מיט די ספרים חיצונים אקעגן רבי שמעון בר יוחאי'ס הארבע ווערטער.
תרגום יונתן און פדר"א.
אינטערעסאנט איז די גאר שטארקע פאראלעלן צו דעם חיבור תרגום יונתן אויף דער תורה. די פארשערס האלטן אז אויך דער תרגום איז רעדאקדירט געווארן אין ארץ ישראל אין 8טן יאר הונדערט אומגעפער פונקט די זעלבע יארן ווי פרקי דרבי אליעזר. די חוקרים שפארן זיך ווער איז דער מקור אין ווער איז דער אפהענגיקער.
פרקי דרבי אליעזר איז פיל מיט אגדות און מדרשים פון די פריערדיגע מקורות. ד.ה. משניות, און אגדות פון מקורות חז"ל. אבער דער מחבר האט זיך אויך גענוצט מיט טראדיציעס פון די ספרים חיצוניים אין מיט אראבישע אגדות אויף ישמעאל.
כסא של אליהו הנביא, ווערט דערמאנט דאס ערשטע מאל אין פדר"א
רבנו תם שרייבט אין ספר הישר אז פדר"א איז איינע פון די פארלעסלעכע מקורות וואס פארשידענע יידישע מנהגים שטאמן פון דארטן.
בלאזן שופר אין אלול.
לויט פדר"א בלאז מען שופר אויך אין אלול
לויט דעם לשון פון טור, און אזוי ברענגען אויך אנדערע ראשונים אונדזער מדרש בלאזט מען שופר גאנץ חודש אלול, און נישט נאר ראש חודש.
פארדעקן דעם ערלה מיט זאמט.
אין דאס איז די היינטיגער מנהג אז מ'פארדעקט די ערלה אין א ביסל זאמט וועלכע מ'לייגט אריין אין א טעלערל.
אברהם און ישמעאל.
פארשידענע חוקרים האבן געפונען פאראלעלן צו דער מעשה אין איסלאמישע מקורות. נאך מער איז אינטרעסאנט אז די נעמען 'עיישה' און 'פאטמה' זענען געבונדן צו מוכאמאד דער פערפאסער פון איסלאם. עיישה – זיין פרוי, און פאטימא – זיין טאכטער.
סטרוקטור און סטיל.
די אלטע יידישע ספרים צ. ב. ש. משנה, תלמוד בבלי, תלמוד ירושלמי, מדרש בראשית רבה, מדרש תנחומא האבן אסאך חכמים גענומען א טייל אין די ארבעט דערפון. און ווען מ'זאגט למשל אז רבי יהודה הנשיא האט מחבר געווען די משניות מיינט מען נישט אז ער האט די ערשטע מאל געשריבן די משניות פון א ביז ת. רבי האט געהאט פאר זיך פארשידענע אלטע משניות פון פראשינדענע דורות אין האט פון דעם געבויעט זיין חיבור. אבער די משניות, און דאס זעלבע זאך און בבלי, ירושלמי א. א. וו. זיינען מחובר געווארן בשותפות מיט אסאך חכמים. אבער פרקי דרבי אליעזר איז אייענע פון די ערשטע מדרשים וולעכער מ'קען זאגן אז א יחיד האט געשריבן דעם ספר. אזוי ווייזט זיך אויס פון דעם לשון און פון דעם סטיל פון דעם ספר. אפילו ווען מיר טרעפן פאראלעלן אין פריערדיקע מדרשים איז דער לשון אין סטיל ספציעל אין אנדערש פון זיינע אלטע מקורות.
פדר"א אנטהאלט 54 פרקים. אבער די דרשות פאלגן נישט נאך די סדר הפסוקים פון די תורה. דער מחבר דערציילט און דרשן'ט איבער די תורה מיט זיין אייגענם לשון (אין העבראיש: מקרא משוכתב, אין ענגליש: re-writen bible) ענדליך אביסל צי דעם סטיל פון ספר הישר.
צוויי ספציעלע טויערן אין בית המקדש.
דער מחבר פון דעם ספר בראכט דא און דארט פארשידענע טראדיציעס וואס זייער אפשטאם איז נישט קלאר. אטייל דערפון זיינען קעגן די הלכות פון חז"ל.
אט די משנה ווייסט גאר נישט פון אט די טראדיציע פון צוויי טויערן איינס פאר אבלים און איינס פאר חתנים. אזוי ווי רד"ל אויפן ארט האט שויו באמרערקט. פון וואנעט שעפט מחבר פדר"א די טראדיציע? עס איז מעגלעך אז דער מחבר ברענגט אראפ די מנהג פון זיין קהלה וולעכער מ'האט זיך געפירט מיט די אבלים און מיט די חתנים, און כדי צו מחזק זיין דעם מנהג דערציילט ער אז דאס איז שוין גאר אן אלטע מנהג פון שלמה המלך צייטן.
ערלת העץ מיינט אפשניידן די פרוכט.
אזוי ערקלערט דער מחבר פאר וואס דווקא יצחק איז אויסגעוועלט געווארן צו זיין א קרבן אויף דעם מזבח און נישט ישמעאל ווייל ישמעאל איז "בן הערלה". לויט דעם קומט אויס אז די איסור פון ערלה איז אז מען דארף אראפ שניידן די פרוכט אין די ערשטע דריי יאר. די טראדיציע איז נישט לויט דער הלכה אבער עס פאסט צו דער טראדיציע וואס איז געבראכט ביי פילאן פון אלעקסנדריע און ביי ביי דעם קראי יפת בן עלי.
אבער ס'קען גאר זיין אז מחבר פדר"א האט זיך גענוצט מיט אט דעם פירוש וועגן ערלה נישט ווייל אזוי איז געווען ביי אים די הלכה - נאר כדי צו שפטען פון ישמעאל'ן און אים אנרופען בן הערלה כאטש ער איז געמל'ט. ס'איז נישט דער ערשטע מאל וואס מ'קען געפונן אין פארשידענע מדרשים דרשות וועלכע שטימען נישט מיט הלכות חז"ל.
די נייע מהדורה פון פדר"א (זכרון אהרן).
עס איז פארהאנען אסאך כתבי יד פון דעם מדרש און עס איז געדרוקט געווארן צענדליגע מאל. אין יאר תשס"ה (איבער געדרוקט נאך א מאל אין תשס"ו) איז ארויס א שיינע נייע מהדורה פון דעם מדרש מיט פירוש הרד"ל, פירוש רז"ו, אין נאך אין נאך, ביי זכרון אהרן. מ'דארף דאנקן די מהדירים אז זיי האבן צו געלייגט די לעצטע עמוד וואס איז אראפ געפאלן אין דעם ערשטן דרוק און עס איז הונדערטער יארן געדרוקט געוואן מיט דעם חסרון - ביז די מהדירים האבן מחזיר געווען עטרה ליושנה.
איבערזעצונגען.
דער מדרש איז געווארן איבערגעזעצט צו לאטיין דורך ווילעם הענריקוס ווארסטיאוס (Willem Henricus Vorstius) אין יאר 1644, און אויף ענגליש (לויט א כתב יד) דורך דזשעראלד פרידלענדער (Gerald Friedlander) אין יאר 1916. פרידלענדער האט אויך קאמענטירט און צוגעגעבן ואריאציאנען און צוגלייכונגען צו פארשידענע מדרשים און אויך צו טראדיציאנען וואס געפונען זיך אין די ספרים חיצונים. אין יאר 1983 האבן מארק-אלן וואקנין (Marc-Alain Ouaknin) און עריק סמילעוויטש (Eric Smilévitch) איבערגעזעצט דאס ספר צו פראנצויזיש. מיגעל פערעס פערנאנדעס (Miguel Pérez Fernández) האט איבערגעזצט צו שפאניש אין יאר 1984. אין יאר 2004 צו דייטשיש דורך דאגמאר בערנער-קליין (Dagmar Börner-Klein) אין בערלין.
גינע (), אפיציעל די רעפובליק פון גינע, איז א לאנד אין מערב אפריקע. זי גרענעצט גינע-ביסאו אין צפון־מערב, סענעגאל אין צפון, מאלי אין צפון־מזרח, דעם בארטן פון העלפאנדביין אין מזרח, און ליבעריע און סיערע לעאנע אין דרום. אין דרום־מערב האט זי א בארטן אויפן אטלאנטישן אקעאן.
זי באדעקט א שטח פון בערך 246,000 קוואדראט ק"מ.
בערך 10 מיליאן מענטשן וואוינען אין גינע.
די הויפטשטאט איז קאנאקרי, און די אפיציעלע שפראך איז פראנצויזיש. גינע איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
גינע ווערט צעטיילט אין זיבן ראיאנען.
גינע האט אסאך נאטורלעכע רעסורסן, כולל מער ווי 25% פון דער וועלטס באוואוסטע רעזערוון פון באקסיט. אויך האט גינע דיאמאנטן, גאלד און נאך מעטאלן. אנדערע אינדוסטריעס זענען פאבריקן פאר ביר, פרוכט זאפט, געטראנקען און טאבאק. 80% פון דער ארבעטסקראפט ארבעט אין לאנדווירטשאפט. ווען גינע איז געווען אונטער פראנקרייך האט זי עקספארטירט באנאנען, אנאנאס, קאווע, פיסטאשקעס, און פאלמעס אויל.
א קאַלקולאַטאָר (אדער רעכנמאשינקע) איז אַן עלעקטראָניש מיטל אויסעגפלאנעוועט דורצוכפירן רעכענונגען. מען ניצט א קאַלקולאַטאָר צו לייזן רעכענען פראבלעמען וואָס דאַרפן נישט קיין קאָמפּיוטער. תלמידים און סטודענטן ניצן קאַלקולאַטאָרן פֿאַר זייער שטודיום.
דער ערשטער קאַלקולאַטאָר וואָס מ'האט געקענט האַלטן אין איין האַנט, די קורטע, איז געווען מעכאניש, ניט עלעקטראָניש. ער האט געקענט צוגעבן, אַראָפּרנעמען, טאפלען, צעטיילן און רעכענען קוואַדראַט און קובישע ווארצלען. די קורטע האט גערעכנט פינקטלעך צו כאטש עלף ציפערן. איר אויסגעפינער, קורט הערצשטארק, האט געקאנטשעט איר פלאניפיקאציע ווען ער איז געווען פארשפארט אין דעם בוכענוואַלד קאָנצענטראַציע לאַגער ביי דער צווייטער וועלט מלחמה. ער האט אויסגעניצט מאטעמאטישע טעכניקן און מחודשדיקע מעכאניקן צו פארקלענערעם דעם פארנעם און וואָג. די קורטע איז געווען גאנץ פאפולער ביז די 1970ער יארן ווען עלעקטראנישע קעשענע קאלקולאטארן זענען אריין אין מאַרק.
די ערשטע קאלקולאטארס זענען געווען פון קענאן, סאַניא און שאַרפ.
בדרך כלל קען מען נישט פראגראמירן א קאַלקולאַטאָר, אָבער זענען פאראן אויך פרגראמירבאר קאַלקולאַטאָרן ווי דער HP-65, וואָס איז געווען דער ערשטער קאַלקולאַטאָר וואָס מ'קען פּראָגראַמירן. אן אנדער אונטערשייד צווישן טיפּן פון קאַלקולאַטאָרן איז דער חילוק צווישן פּראָסט קאַלקולאַטאָר וויסנשאפטלעכע קאַלקולאַטאָר. נאָרמאַל קאַלקולאַטאָר קענען דורכפירן די פיר חשבון אפעראציעס, און א מאל מער פּשוט אַקטיאָנס, אַזאַ ווי קאַלקיאַלייטינג פּערסענטידזשיז. וויסנשאפטלעכע קאַלקולאַטאָר טויגעוודיק פון טריגאָנאָמעטריק פונקציעס ווי געזונט, שטאַרק, און לאַגערידאַם. אן אנדער מאָדעל איז אַ פינאַנציעל קאַלקולאַטאָר, וואָס כולל פינאַנציעל חשבון פונקציעס: כעזשבן פון אינטערעס, קאַפּיטאַליזיישאַן און אַזוי אויף.
פילע אָפּערירן סיסטעמען אַרייַננעמען ווייכווארג קאַלקולאַטאָר, אַז מימיקס דער קאַמף פון אַ סטאַנדאַרט אָדער וויסנשאפטלעכע קאַלקולאַטאָר.
הייַנט, ינאַגרייטיד קאַלקולאַטאָרס אָדער אַגזיליערי צעל פאָנעס, PDA. עס זענען וואַטשיז אַז אַרייַננעמען זיי פון (כאָטש דאָס איז געווען מער געוויינטלעך שניט אין די '80ס).
הייַנטיקע קאַלקולאַטאָרן זענען ארבעטן עלעקטריש מיט א באטעריע.
פּערל (Pearl), אויך באקאנט ווי מאַרגאַרעט איז אַן איידלשטיין וואס אויסטערס און אנדערע שעלפיש מאכן. פערל זענען אפטמאל ווייס, אבער אויך אנדערע קאלירן.
פערל פארמירונג.
א פּערל ווערט געשאפן פון אראגנישן מאַטריאַל וואס איז די סעקרעציע פון א מאלוסק אלס רעזולטאט פון א סטימול וואס טוט אריינדרינגן אינעם אויסטער. דער מאָלוסק סעקרעטעס קאַלסייט און אַראַגאָניטע איבער צייַט, די הויפּט קאַמפּאָונאַנץ פון קאַלציום קאַרבאַנייט (CaCO3), קאַמביינד מיט אַ פּראָטעין גערופן Conchiolin שווער שטראַלן. קאָמבינינג די פּראַוויזשאַנז זענען פּיילד אויף יעדער אַנדערער אין לייַערס און שאַפֿן אַ העל פּילקע אין צייַט ספּעקטאַקיאַלער. ווען דעם פּראָצעס נעמט אָרט דורך זיך, גערופן שאָל "אויב-פּערל" אָדער מוטער פון פּערל (Nacre). פאַרקערט צו פאָלקס גלויבן, די מקור איז טעות פֿאַר אַ קערל פון זאַמד גייט אריין אַן ויסטער, אַזוי עס ראַרעלי כאַפּאַנז. דאס סטימול איז יוזשאַוואַלי אַ פּעראַסייט אָרגאַניזם, קיין אָרגאַניק מאַטעריאַל, אָדער אַפֿילו שעדיקן די ינער פּראַטעקטיוו געוועב אַז פּראַטעקץ די שעלפיש. יוזשאַוואַלי די פונדרויסנדיק סטימול אין אַן ויסטער ווען עס אָפּענס זייַן שאָל. פּערל געמאכט פּריימעראַלי פון קאַלסיום קאַרבאַנייט, איז צעלאָזן אין זויער - עסיק, ווייַן אָדער אַפֿילו מאַראַנץ זאַפט.
פארשפרייטונג.
פערל קענען ווערן געפונען אין דרום יאַפּאַן, אַרום די בארטנס פון שרי לאַנקאַ און דרום אינדיע, אינדאנעזיע, די פיליפינען, דעם ברעג פון קאַליפאָרניע און איינגאס פון מעקסיקא און אַמעריקע, פילע אינזלען אין דעם אָקעאַן.
דער ארומפארער איבן באטוטא שרייבט וועגן אונטערטונקען פאר פערל אין דעם אראבישן ים אינעם 14טן יארהונדערט, דורך ארומוויקלען א שטריק ארום דעם טונקערס טאליע.
א מאָל אדער מאטיל איז אן אינסעקט וואס געהערט צום סדר לעפידאפטערע, אזוי ווי א פלאטערל. עס זענען פאראן בערך 200,000 זגאלן פון מאלן, רוב פון זיי שלאפן ביי טאג און זענען
טעטיק ביינאכט. די לארוועס פון מאלן זענען שלייערלעך, וואס עסן תבואה און קליידער.
א פֿלאַטערל וואס איז אויכעט גערופן שמעטערלינג אדער זומער פייגעלע, איז א סארט פון פיר געפליגעלטע אינסעקט. עס געהערט צום סדר לעפידאפטערע, וואס איז כולל די מאלן וואס קערן אן צו פלאטערלעך. א פלאטערל האט פיר פליגלעך באדעקט מיט קליינע שופן. די פליגלעך האבן שיינע קאלירן און מוסטערן.
א פלאטערל הייבט אן זיין לעבן אין אן איי. דערנאך ווערט דער איי א לארווע (שלייערל). נאך א שטיק צייט פארוואנדלט זיך די לארווע אין א קריסאליס. אין דעם קריסאליס וואקסט דאס פלאטערל. ווען דאס פלאטערל קומט ארויס לייגט ער אייער און דער מחזור הייבט זיך אן ווידער אמאל.
כּפֿר־אלדד איז א קהילה-יישוב, וועלכער געהערט צום רעגיִאָנאלן ראט גוש עציון. ער געפינט זיך צום דרום-מזרח פון הרודיון. פון אים עפנט זיך א פּאנאָראם פון מדבר יהודה. די הייך פון כּפֿר־אלדד איבערן ים-ניוואָ איז אן ערך 530 מעטער. דער יישוב איז געגרינדעט געוואָרן אין 1994 אויפן אָרט פון צײַטווײַליקן איבערגאנג-לאגער פון גרינדער פונעם דערבײַיקן יישוב נוקדים, און אָנגערופן געוואָרן נאָכן פּראָפעסאָר ישראל אלדד (שײַב), א מנהיג פון לח"י.
אין די לעצטע יאָרן, נאָך דעם, ווי ס'איז געעפנט געוואָרן א נײַער שאָסיי, וואָס פאראייניקט יישובים פון מזרח גוש-עציון, וועלכע רופט מען צומאָל "גוש הרודיון" ("העראדיאן-בלאָק"), און צווישן זיי אויך כפר-אלדד מיטן ירושלימער קווארטאל הר חומה (חומת-שמואל) האָט די צײַט וואָס פארנעמט די נסיעה אין דער הויפּשטאָט פון ישראל זיך פארקירצט ביז 10מינוט (בערך 12 קילאָמעטער). דאָס האָט געבראכט צו א ממשותדיקן וווּקס אין דער צאָל איינוואוינער פון כפר אלדד. די באפעלקערונג פונעם ישוב באשטייט הײַנט-צו-טאָג פון אַרום 160 משפחות (אַרום 600 נפשות). איבער א העלפט פון די אײַנוווינער פון כפר אלדד זײַנען עולים, דער עיקר פונעם געוועזענען ראטנפארבאנד (רוסלאנד, אוקראינע, ווײַסרוסלאנד, גרוזיע, מאלדאווע און לעטלאנד) ווי אויך פון די פאראייניקטע שטאטן, פראנקרײַך, בריטאניע, סיריע, קאלומביע, טשילע און פערו, די איבעריקע תושבים זײַנען געבוירן געוואָרן אין ישראל. כפר-אלדד איז, גלײַך ווי אלע יישובים פון "גוש הרודיון", א געמישטער יישוב (לכלל ישראל), וווּ עס וווינען אינאיינעם פרומע, טראדיציִאָנעלע און וועלטלעכע ייִדן. אינעם יישוב איז טעטיק א שול, א קינדער-יאסלעס ("פעוטון"), א קינדערגאָרטן און א מקווה.
דאָס רוב תושבים פון כפר-אלדד ארבעטן אויסער דעם ישוב, דער עיקר אין ירושלים. א הויכער פּראָצענט פון די אײַנוווינער האָבן אַ הויכבילדונג, אײַנגעשלאָסן עטלעכע דאָקטאָרן פון וויסנשאפטן. אייניקע תושבים ציִען חיונה פון פערד- און שאָף-ציכטונג.
אינעם ישוב וווינט דער אבסארבציע-מיניסטער זאב עלקין.
שלעפע באָבע איז א שפיל וואס קינדער שפילן אינדרויסן וואו ס'איז דא פלאץ ארומצולויפן.
מען פארבינדט די אויגן פון איין קינד. ער מוז ארומלויפן נישט זענדיק און אנטאפן אן אנדער קינד. ווען ער איז דערפאלגרייך, פארבינדט מען יענעם קינד די אויגן און יעצט מוז ער אנטאפן א קינד. אזוי גייט ווייטער די שפיל.
די בארטן פון העלפאנדביין (), אפיציעל די רעפובליק פון בארטן פון העלפאנדביין, איז א לאנד אין מערב אפריקע. זי גרענעצט ליבעריע און גינע אין מערב, מאלי און בורקינע פאסא אין צפון, דעם גהאנע אין מזרח, און דעם איינגאס פון גינע אינעם אטלאנטישן אקעאן אין דרום.
זי באדעקט א שטח פון 322,462 קוואדראט ק"מ.
די הויפטשטאט איז יאמוסאקרא, אבער די גרעסטע שטאט און אדמיניסטראטיווער צענטער פון לאנד איז אבידזשאן. די אפיציעלע שפראך איז פראנצויזיש. בארטן פון העלפאנדביין איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
בארטן פון העלפאנדביין ווערט צעטיילט אין ניינצן ראיאנען.
ראיאנען פון בארטן פון העלפאנדביין
בארטן פון העלפאנדביין האט די גרעסטער עקאנאמיע אין דעם מערב אפריקע עקאנאמישן און געלטיקן פארבאנד, מיט 40% פונעם פארבאנדס ברוטא אינלענדישן פראדוקט. עס איז דער וועלטס גרעסטער עקספארטירער פון קאקאא.
ראק איז א מוזיק זשאנער וואס ווערט געשפילט שטארק באמבאדיריש און אומרוהיג. דאס האט זיך אנגעהויבן אין די 1940ער און 1950ער יארן, און האט זיך אנטוויקלט פון די 1960ער יארן אינעם פאראייניגטן קעניגרייך און די פאראייניקטע שטאטן. מען שפילט עס מיט אן עלעקטרישער גיטאר, צוזאמען מיט א קאנטראבאס גיטאר און פויקן.
געוויינטלעך האט א ראק קאפעלע פיר מוזיקאנטן.
די באקאנטע ראק מוזיקאנטן זענען באב דילן און די ביטלס.
הויפטקווארטיר געביידע פונעם אייראפעישן צענטראלן באנק
דער אייראפעישער צענטראַל־באַנק איז דער הויפט באנק פונעם אייראפעישן פארבאנד. דער באנק איז הויפטקווארטירט אין פראנקפורט אם מיין. דער ציל פונעם באנק איז צו האלטן פרייזן אין אייראפע סטאביל, אז אינפלאציע זאל נישט איבערשטייגן 2%.
דער אייראפעישער צענטראלבאנק איז דער איינציקער באנק וואס מעג ארויסגעבן איירא באנקנאטן (€), וואס מען ניצט אי די 16 לענדער אין דער אייראזאנע.
סיר טימאטי דזשאן "טים" בערנערס-לי (ענגליש: "Timothy John Berners-Lee"; געב' 8טן יוני 1955) איז א בריטישער פיזיקער און קאמפיוטער וויסנשאפטלער, און דער ערפינדער פונעם World Wide Web. אין 2004 האט די מלכה עליזאבעט די צווייטע אים געגעבן די ערע פון ריטערשאפט פאר זיין פיאנערישער ארבעט.
טים בערנערס־לי איז געבוירן געווארן דעם 8טן יוני 1955 אין לאנדאן, ענגלאנד, דער זון פון קאנוויי בערנערס־לי און מערי לי וואודס.
מאַזדאַ (יאַפּאַניש: マツダ 株式会社) איז אַ יאַפּאַנישע אויטאמאביל פירמע. א דריטל פון מאַזדאַ איז קאנטראלירט דורך דער פֿארד קארפאראציע. זייַן הויפּטקוואַרטיר געפינט זיך אין היראָשימאַ. דער נאָמען פון דער פירמע איז אַהוראַ מאַזדאַ.
מאַזדאַ איז געגרינדעט געווארן אין יאַפּאַן אין 1920.
גראַפֿיפּטערוס ("Graphipterus") איז אַ מין זשוק פון דער לויפזשוקעס משפחה.
דער טיפּ זשוק איז מערסטנס שוואַרץ. זיי האבן נישט קיין פליגלעך מיט וואס צו פליען.
שובבי"ם איז א צייט אין די וואכן וואס מען ליינט די פרשיות: שמות וארא בא בשלח יתרו משפטים. און דערפאר הייסט דאס שובבי"ם, ווייל שובבי"ם איז דער ראשי תיבות פון די פרשיות.
לויט דער קבלה איז דאס א העכערע צייט ווען מען קען מאכן תיקונים אויף עבירות וואס האבן צוטאן מיטן ברעכן די מידת היסוד, וואס איז לויט דער קבלה דער יסוד סעקסועלע זינד.
זשוליאַ איילין גילאַרד (; געב' דעם 29סטן סעפטעמבער 1961) איז געווען דער 27סטער פרעמיער מיניסטער פון אויסטראליע, און די ערשטע פרוי אין דעם אמט.
זי איז געווארן פרעמיער מיניסטער יוני 2010, פון דער אויסטראלישער לייבאר פארטיי.
א בילד פונעם מילכיגן וועג. דאס געלע פינטל איז די זון סיסטעם.
דער מילכיעגער וועג איז די גאלאקסיע וואס אנטהאלט אונזער זון סיסטעם. זי איז איינע פון מיליארדן גאלאקסיעס אינעם אוניווערס.
דער דיאמעטער פונעם מילכיגן וועג איז 100,000 ליכט יארן, זיין דיק איז בערך 1,000 ליכט יארן און ער אנטהאלט עטלעכע 200 מיליארד שטערן וואס זענען אזוי ווי אונזער זון וואס דרייען ארום דעם צענטער פון דער גאלאקסיע מיט א גיך פון קרוב צו 220 קילאמעטער א סעקונדע.
דער מילכיגער וועג אנטהאלט א דיסק פון שטערן און א דיקערער דיסק פון גאז,
אסטראנאמען מיינען אז אינעם צענטער פונען מילכיגן וועג געפינט זיך א שווארצע לאך.
הרב רפאל שפירא (אדר ה'תקצ"ז, 1837 - כ"ג אדר ב' ה'תרפ"א, 1921) איז געווען דער רב און ראש ישיבה אין וואלאזשין.
רפאל שפירא איז געבוירן געווארן אין חודש אדר תקצ"ז, אין דער שטאט סמארגאן, צו זיין פאטער הרב אריה לייב שפירא, דער קאוונער רב, באקאנט אלס ר' לייבעלע קאוונער. אין תרי"ב (1852), ביי די פופצן יאר, האט הרב נפתלי צבי יהודה בערלין, דער נצי"ב, אים גענומען פאר אן איידעם צו זיין טאכטער שרה ראשא. אין תר"ל האט מען אים באשטימט וויצע ראש ישיבה אין דער וואלאזשינער ישיבה, און ער האט אנגעהויבן זאגן שיעורים אין דער ישיבה דריי מאל א וואך. אין תרמ"א האט ער איבערגעגעבן זיין אמט צו זיין איידעם רבי חיים סאלאווייטשיק פון בריסק, און ער איז געווארן רב אין נאוואאלעקסאנדראווסק אין ליטא.
אין תרמ"ו איז ער באשטימט געווארן רב פון באברויסק, ווייסרוסלאנד (היינט בעלארוס).
רבי יעקב שמשון הלוי קאנער (נפ' ז' סיון ה'תש"ב) איז געווען אן אדמו"ר אין טשחויוו.
רבי יעקב שמשון איז געבוירן צו זיין פאטער דער נגיד רבי משה הלוי פון סאניק, אן איידעם פון רבי פנחס יוסף דאכנער, א זון פון רבי ישכר דוב פון זאסלאוו, א זון פון רבי יעקב שמשון פון זאסלאוו, א זון פון רבי פנחס קאריצער.
אדמורו"ת.
נאך דער פטירה פון זיין שווער, רבי משה האלבערשטאם אב"ד שינאווא, האט ער געפירט אין טשחויוו. אין תרע"ד האט ער זיך געצויגן קיין קלויזנבורג.
וואטיקאן איז א שטאטס שטאַט, דאס איז דער געגענט וואו דער פויבסט וואונט. עס איז א קווארטאל אין רוים מיט אן אייגן פאליציי און רעגירונג. פון דארטן ווערט געפירט די גאנצע מלוכה פון קאטוילישען קריסטישען גלויבן איבער דער וועלט.
וואטיקאן געפינט זיך אינמיטן רוים, און ווערט פארעכנט ווי אן אייגענע מדינה אין אן אנדער מדינה. עס איז פאקטיש די קלענסטע מדינה (פונעם שטח שטאנדפונק) איבער דער וועלט.
דער וואטיקען בראש מיטן פויפסט האט אמאל געשפילט א ריזיגע ראלע, אין דער מיטל אלטער זענען זיי געווען א ממליך מלכים, יעדער קעניג פון אייראפע האט זיך געמוזט בוקען פארן פובסט, ווי מער דער קעניג אדער קעניגען זענען געווען געטריי פארן פובסט אלץ מער איז געווען א טשאנס אז זיי זאלן ווערן מלך, די מאסן פון יעדע מדינה האט ענדרשט געפאלגט דעם פויבסט ווי דער קעניגרייך, אויף באפעל פונעם פויבסט האט מען גע'הרג'ט טויזנטער און צענליגער טויזנטער מענטשן, ווען די מאדערנע וועלט איז אנטאנען האט מען אראפ געווארפן די יאך פונעם פויבסט, און יעדע מדינה האט זיך זיינע געזעצן און זיין וועג וויאזוי צו ערוועלן א פירער.
עס דערמאנט דעם ווערטל וואס סטאלין האט געזאגט ביים צווייטן וועלט קריג, עס איז דאן אויסגעקומען פאר די רוסן לויט זייערע מלחמה פלענער זיי זאלן אינוואדירן דעם וואטיקאן, ווען זיינע גענעראלער האבן איהם געזאגט אז עס פאסט נישט מען זאל איינעמען דעם וואטיקאן האט ער געפרעגט מיט א צינישן שמייכל וויפיל באטאליענען מיליטער האט דער וואטיקאן ???
אין גמרא און אין מדרש שטייט אז אין רוים איז דא כלים פון בית המקדש, ר' יוסי האט געזעהן דעם פרוכת פון קדשי הקדשים און געזען ווי עס איז דערויף דא סימנים פון בלוט וואס מען האט דערויף געשפריצט, דעריבער איז דא וואס זאגן אז היינט צו טאג זענען זיי באהאלטן אין די קעלערן פון דעם וואטיקאן, די כלים זענען אהין געברענג דורך די רוימער וואס האבן חרוב געמאכט דאס הייליג לאנד און דעם בית המקדש ווי עס שטייט 'ואת כלי בית ה' וכו' ().
מלכים שטאָט (העברעיש: "עיר המלכים") איז געווען א טעמאַטישער שפּילפּאַרק אין אילת מיט א תנ"ך טעמע.
פארק סטרוקטור.
דער פּאַרק איז געבויט אין דער פאָרעם פון אַ שלאָס.
צווישן די וועלדער אין די אלפן בערג איז א ביכל וואס באשרייבט ווי אזוי די בלוישטיין פאמיליע האט איבערגעלעבט די קריג דורכן זיך באהאלטן צווישן די פארטיזאנער אין די וועלדער, און ווי זיי האבן דערנאך זיך געשווערצט קיין שווייץ און צום סוף געטראפן כמעט אלע (אויסער איינער) פארלוירענע פאמיליע-מיטגלידער.
דאס ביכל איז ארויסגעגעבן געווארן דורך ח. פ. ראכמאן פון ברוקלין אין יאר ה'תשס"ג, און איז א פראיעקט פון "המעתיק פרינטינג".
דאס ביכל אנטהאלט א ס"ה פון פופצן קאפיטלעך און באשטייט פון דריי-הונדערט-פיר-און-פופציג זייטן.
אפיצירן אין געפענגעניש איז א יודיש בוך וואס באשרייבט די איבערלעבעניש פון איבער טויזנט אליאירטע סאלדאטן וועלכע זענען געווען געפאנגען ביי די איטאליענער אין די צווייטע וועלט קריג.
די געשיכטע שילדערט ווי אזוי איין הויעכראנגיגער אמעריקאנער קאלאנעל דזשאסעף וואן רייען האט באוויזן צו האלטן קאנטראל אז עס זאל הערשן ארדענונג אין לאגער און למעשה זיי באוויזן צו ראטעווען פון די דייטשן דורך אריבערשמוגלען די גאנצע באן אין דער שווייץ.
עס איז ארויסגעגעבן געווארן דורך דאס אידישע שריפט אין יאר ה'תשס"ג.
עס אנטהאלט אריבער דריי הונדערט זייטן און צוואנציג קאפיטלעך.
הרב מרדכי ראטנבערג (ה'תרל"ב - ה'תש"ד) איז געווען דער אב"ד פון דער מחזיקי הדת קהילה אין אנטווערפן פון תרע"ב ביז ער איז אומגעקומען אין חורבן אייראפע אין תש"ד.
מרדכי ראטנבערג איז געבוירן געווארן אין תרל"ב אין קראקע, גאליציע, דער בכור פון הרב נפתלי ראטנבערג און זיין ווייב אסתר שפרה.
ער האט געלערנט אין דער ישיבה אין ווישניצא ביי הרב שלמה האלבערשטאם, וואס איז שפעטער געווארן באבאווער רבי אין אמעריקע. דערנאך האט ער געלערנט אין קליינווארדיין ביים ערוגת הבושם, אין סיגעט אונטערן קדושת יום טוב און אין צעהלעם, וואו הרב דוד פרידמאן האט אים גענומען פאר אן איידעם און אים באשטימט אלס דיין.
אין תרנ"ה האט די קהילה אין אשפעצין אים געוויילט פאר שטאטס רב, אבער ער האט מוותר געווען אויפן רבנות לטובת דעם צווייטן קאנדידאט.
אין תרס"ה האט מען אים באשטימט שטאטס-רב פון וואדאוויץ אין מערב גאליציע.
אין תרע"ב האט די מחזיקי הדת קהילה פון אנטווערפן אים באשטימט ראש בית דין. נאך דער פטירה אין תרע"ז פונעם רב, הרב נח צבי אולמאן, האט מען אים אויפגענומען ווי רב פון דער קהילה.
ער האט איבערגעלאזט א זון הרב חיים יעקב ראטנבערג, ראב"ד פון מחזיקי הדת אנטווערפן און אב"ד פאריז.
דער קבר פון רבי שמעון בן מנסיא
רבי שמעון בן מנסיא איז געווען א תנא אין דעם זעקסטן דור פון תנאים. ער איז געווען א תלמיד פון רבי מאיר, אין דער זעלבער צייט ווי רבי יהודה הנשיא.
ער איז דערמאנט דריי מאל אין דער משנה: חגיגה פ"א מ"ז, אבות פ"ו מ"ח (צוויי מאל).
הרב שמואל ראזנבערג (ה'תר"ב - י"א סיון ה'תרע"ט) איז געווען דער רב פון דער יידישער קהילה אין אונסדארף.
שמואל ראזנבערג איז געבוירן אין תר"ב צו זיין פאטער הרב ישראל יונה צבי ראזנבערג אב"ד טיסא-פירעד.
ער האט געלערנט ביי רבי אפרים טשאבא און דעם כתב סופר.
אין תרכ"ט האט מען אים דערוויילט אב"ד פון טשאבא, און אין תרמ"ד איז ער געווארן אב"ד פון אונסדארף, וואו ער איז געבליבן 35 יאר ביזן סוף פון זיינע טעג. ער האט געהאט הונדערטער תלמידים.
ער האט געהאט א זון רבי אפרים יהודא וואס איז נפטר געווארן ביי זיין לעבן; רבי אפרים יהודא איז געווען אן איידעם ביי ר' הלל קאלאמאייער.
זיין טאכטער איז געווען די ווייב פון רבי יהודא הלוי הורוויץ.
נאך זיין פטירה האט מען באשטימט זיין אייניקל רבי יוסף צבי יונה הורוויץ, אן איידעם ביי ר' ישעיה זילבערשטיין פון ווייצן, צו ווערן אונסדארפער רב.
קאברין איז א שטאט אין ליטע (היינט בעלארוס) וואו רבי משה קאברין האט געגרינדעט זיין הויף.
די קאברינער דינאסטיע.
רבי משה פאליער (ט"ז כסלו תקמ"ד - כ"ט ניסן תרי"ח), דער גרינדער פונעם קאברינער חסידות, איז געווען א תלמיד און א חסיד פון רבי מרדכי לעכאוויטשער און זיין זון רבי נח לעכאוויטשער. נאך רבי נח'ס פטירה האט די גרעסטע טייל פון זיינע חסידים מקבל געווען רבי משה קאברינער פאר זייער רבי.
נאך רבי משה'ס פטירה האבן רוב פון זיינע חסידים אויפגענומען רבי אברהם וויינבערג פון סלאנים, דער "יסוד העבודה", פאר זייער רבי. א קלענערע טייל חסידים האבן אויפגענומען רבי נח נפתלי, דער אייניקל פון רבי משה.
רבי ברוך יוסף ז"ק (ה'תרמ"ז - ט"ז סיון ה'תש"ט) איז געווען דער קאברינער רבי אין אמעריקע.
רבי ברוך ז"ק איז געבוירן אין תרמ"ז צו זיין פאטער רבי ישראל פון קראסילעוו, א זון פון רבי נחמן פון סקאלאט, א זון פון רבי ישראל פון טשען, א זון פון רבי יוסף פון יאמפאל.
ער האט געהייראט א טאכטער פון רבי דוד שלמה פון קאברין.
אין תרע"ג איז א ארויף אין ארץ ישראל. אין תרע"ה, ביי דער ערשטער וועלט מלחמה, האט די אטאמאנישע רעגירונג פארטריבן רבי ברוך קיין מצרים. אין תרע"ו האבן די קאברינער חסידים אין אמעריקע גערופן אים צו ווערן זייער רבי. ער האט אויפגעשטעלט זיין הויף אין ברוקלין, ניו יארק.
דער פענטאַגאן איז די הויפטקווארטיר פון דער פאראייניגטע שטאטן פארטיידיקונג אפטיילונג אין ארלינגטאן, ווירזשיניע. די געביידע איז געווידמעט דעם 15טן יאנואר 1943 און זי איז די גרעסטע ביורא געביידע אין דער וועלט. די געביידע האט די פארעם פון א פינפעק (, = פענטאגאן), און זי האט זיבן שטאק, צוויי פון זיי אונטער דער ערד.
זי איז אטאקירט געווארן אין די סעפטעמבער עלעווען אטאקעס דורך אן עראפלאן. 184 מענטשן זענען געהרגעט געווארן.
מאַא צעטאנג (כינעזיש: 毛泽东;, 26סטן דעצעמבער 1893 - 9טן סעפטעמבער 1976), איז געווען א כינעזער פאליטיקער, הערשער פון דער מענטשנ'ס רעפובליק פון כינע אין די יארן 1949 - 1976. אין זיין אמט פון פארזיצער פון דעם צענטראלן קאמיטעט פון דער קאמוניסטישער פארטיי פון כינע פון 1943 און ווייטער האט ער געפירט די קאמוניסטישע פארטיי מיט דערפאלג צו דער הערשאפט אין כינע נאכן כינעזער בירגערקריג.
אין די 1960ער יארן, האט מאא געוואלט ענדערן אלץ וועגן כינע. צוליב דעם האט ער געצוואונגען מענטשן צו ענדערן זאכן גאר גיך, כאטש זיי האבן נישט געוואלט. ער האט דורכגעפירט זיינע ענדערונגען אין לאנד דורך דער קולטורעלער רעוואלוציע. מאא און זיינע שטיצער, די רויטע וועכטער, האבן באשטראפט יעדן איינעם וואס האט גערעדט קעגן מאא און קעגן דער רעוואלוציע.
די סינהאי רעוואלוציע: 1911–1912.
אין 1911, האט מאא איבערגעצייגט זיין פאטער ער זאל אים לאזן לערנען אין מיטלשולע אין דער שטאט טשאנגשא. יענע צייט, איז די שטאט געווען א רעוואלוציאנערע ספעקטע, מיט פארשפרייטער קעגנשאפט צום קייסער פואיי (1906–1967). כאטש טייל האבן געהאלטן פון א טראנזיציע צו א קאנסטיטוציאנעלער מאנארכיע, רוב רעוואליוצאנערן האבן געזוכט רעפובליקאניזם], האפנדיק איבערצוקערן דעם קייסער און וויילן דעמאקראטיש א פרעזידענט. דער וואס האט געפירט די דאזיקע באוועגונג איז געווען דאקטער סון יאט-סען (1867–1925), וואס האט געוויילט א שטיק צייט אין די פאראייניגטע שטאטן און האט פארוואנדלט זיין גלויבן צו קריסטנטום. אין טשאנגשא האט מאא געליינט סונס צייטונג, "דעם פאלקס קראפט" ("מין-לין-פאַא"), און דאס האט אים שטארק באאיינפלוסט
שוין יענע יאר האבן די כינעזישע מיליטערישע קראפן, אינספירירט פון די רעפוליקאנישע שיטות פון סון, אויפגעשטאנען קעגן דעם קייסער אריבער דרום כינע, וואס האט אנגעהויבן די סינהיי רעוואלוציע. מאא האט געהאט חשק צו שטיצן די רעוואלוציע, און האט זיך פארבינדן מיט דער אויפשטענדלער ארמיי ווי א פראסטער זעלנער. נאך דער סינהיי רעוואלוציע האט מאא רעזיגנירט פון דער ארמיי אין 1912, נאך זעקס מאנאטן וואס ער איז געווען א זעלנער.
טויטשטראף איז א שטראף וואס א רעגירונג האט אין אירע געזעצן הינריכטן א מענטש וואס איז באשולדיקט דורך א געריכט פאר געוויסע פארברעכן, ווי למשל, רציחה און פארראט קעגן דעם לאנד.
די לענדער וואס פירן אויס טויטשטראף היינט זענען כינע, אינדיע,די פאראייניגטע שטאטן, אינדאנעזיע, פאקיסטאן, באנגלאדעש, ניגעריע, עטיאפיע, עגיפטן, סאודי אראביע, איראן און די אראבישע לענדער, אזוי אויך אין יאפאן, דרום קארעע, טייוואן און סרי לאנקא. אין אייראפע, קאנאדע און אויסטראליע ניצט מען היינט מער נישט קיין טויטשטראף.
דער פאראייניגטע פעלקער קאנווענץ פאר קינדער-רעכט פארבאט געבן דעם טויטשטראף צו א קינד.
גיך עסן (ענגליש: "fast food") איז עסן וואס איז שוין גרייט אַ קורצע צייט נאָך זייַענדיק פארבעטן, אָדער ווייַל פון גיך צוגרייטונג טעכניק (למשל, קורץ געדויער פון פריינג אָדער מאכן אַ סענדוויטש) און צוגעגרייט אין גרויס קוואַנטיטעטן פון פריערדיק געראטעוועט, אָדער אויפגעהייצט תיכף נאָכן באשטעלן. כאָטש אַלע שפּייַז צוגרייטונג מאָל קענען זייַן קורץ פעסט עסנוואַרג, יוזשאַוואַלי דעם טערמין רעפערס צו נידעריק קוואַליטעט עסנוואַרג, ביליק קאַמפּאָונאַנץ און ווערט פון געזונט איז נידעריק, און ער געדינט אַ איין-נוצן פּאַקידזשינג קוינע - צייַט אַז אַלאַוז אים צו נעמען די פוד און צונעמען (Take-Away).
דערנערונג פאקס.
זינט דער געדאַנק פון גיך עסנוואַרג איז אפהענגיק אויף די גיכקייַט אַמאָל דיין סדר סאַבמישאַן פּער מענטש, נידעריק פּרייַז עסנוואַרג קאמפאנענטן אויסגעקליבן ווייַל זיי האבן שנעל צו גרייטן און קוקן און געשמאַק פריש. צו טרעפן די באדערפענישן אָפֿט נייטיק אַפּלאַקיישאַן וויסן אין עסנוואַרג ינזשעניעריע, די נוצן פון פאַרשידן ביילאגעס עסנוואַרג פּראַסעסינג טעכניקוועס אַז ביסט טשאַנגינג די זאַץ פון די גרונט קאמפאנענטן אָפֿט.
טיפן פון גיך עסן.
היינט אַרום דער וועלט האָבן פאַרשידענע מינים פון גיך עסן. די מערסט אין ישראל: פיצאַ, האַמבורגער, באַרבעקיו, פֿאַלאַפֿל, שוואַרמאַ, אײַז קרעם און שניטקעס. הייסע געטראנקען זענען אויך אַ טיפּ פון גיך שפּייַז. אבער, פילע גיך עסנוואַרג רעסטאראנען דינען עסן אַפֿילו "פּאַמעלעך" סאַלאַט.
וויקינג מאטראזן אין זייערע שיפן
די וויקינגען (;;;;;) זענען געווען גערמאניש־נארדישע פעלקער וואס זענען געקומען פון סקאנדינאוויע (היינט דענמארק, נארוועגיע און שוועדן) צווישן די יארן 793 ביז 1066. זיי זענען געפארן אין לאנגע שיפן. זיי האבן איבערגעפאלן די בארטנס פון צפון-אייראפע און מערב-אייראפע און די בריטישע אינזלען (היינט ענגלאנד, שאטלאנד און אירלאנד), ווי אויך די טייכן פון מזרח-אייראפע ביזן קאספישן ים.
די אייראפעער האבן געהאט שטארק מורא פון די וויקינגען ווייל זיי האבן געהאט שטארקע געווער און האבן אטאקירט זייער אכזריותדיק. ווען די וויקינגען זענען געקומען קיין ענגלאנד, האבן די מלכים זיי באצאלט כדי זיי זאלן פארלאזן דאס לאנד, אבער אפטמאל פלעגן זיי נעמען דאס געלט און דאך האבן זיי אטאקירט. דאס געלט ווערט גערופן "דאנעגעלט", ווייל די וויקינגען וואס האבן אטאקירט ענגלאנד זענען געווען דענער.
פֿראַנץ קאַפֿקאַ (דייטש: Franz Kafka, לשון קודש: אנשיל בן העניך; 3טן יולי 1883 – 3טן יוני 1924) איז געווען א יידישער ראמאניסט וואס האט געשריבן אויף דער דייטשישער שפראך. מען האט אים געהאלטן פון די גרעסטע שרייבער אין דעם 20סטן יארהונדערט.
קאַפֿקאַ איז געבוירן געווארן צו זיין פאטער הערמאן (העניך) קאַפֿקאַ און זיין מוטער יוליע (יטל), מיטלקלאסישע יידישע דייטש־ און טשעכיש־רעדנדיקע עלטערן אין פראג, בעהמען, דעמאלסט א טייל פון עסטרייך־אונגארן. זיין זיידע איז געווען יעקב קאפקא, שוחט אין אסעק (היינט אין טשעכיי).
זיינע שריפטן באשעפטיקן זיך מיטן צושטאנד פונעם מאדערנעם מענטש וואס שטייט קעגן שטארקע ביוראקראטישע סיסטעמען מיט דער השפעה פון טעכנאלאגיע אויף דער געזעלשאפט.
רבי אהרן טענדלער איז אן אמעריקאנער רב און ראש ישיבה.
ער איז אן אייניקל פון הרב משה פיינשטיין ז"ל.
ער איז געווען יארן לאנג דער מנהל און ראש ישיבה פון יולע סקול אין לאס אנדזשעלעס.
יארן לאנג געווען רב אין שערי צדק, די רייכטסטע און גרעסטע ארטאדאקסישע שול אין די וועלי אין לאס אנזשעלעס.
זיין ברודער איז מרדכי טענדלער פון מאנסי, און זיין טאטע איז משה דוד טענדלער פון מאנסי.
טעניס איז א באל ספארט וואס מען שפילט אדער צווישן צוויי שפילער אדער צווישן צוויי מאנשאפטן וואס יעדער איינער האט צוויי שפילער. יעדער שפילער האלט א ראקעטקע און דער שפיל איז צו שלאגן א גומענעם באל מיט אן אייברפלאך פון קינסטליכע וואל.
מען שפילט טעניס אין אסאך לענדער איבער דער וועלט, און מען אינטערנאציאלע פארמעסטן.
שפילער.
פראפעסיאנעלע טעניס שפילער באקומען נישט קיין געהאלט, אנדערש ווי למשל פוטבאל וואו זיי געהערן צו א מאנשאפט. כדי צו פארדינען געלט פון דעם ספארט, פארדינען זיי גאנץ גרויסע סומעס ווען זיי געווינען א מייסטערשאפט טורנאמענט. די פירנדע טעניס שפילער אין 2013 זענען ראדזשער פעדערער, רפאל נאדאל, ענדי מאריי און נאוואק דזשאקאוויץ.
האמעראס, בלשון חז"ל המֵירָס (אלט גריכיש: "Όμηρος") איז דער נאמען פונעם גרעסטן דיכטער פון אלט גריכנלאנד, וואס ווערט פאררעכנט דער פארפאסער פון די עפישע פאעסיעס איליאדע און אדיסעע. זיי זענען די עלטסטע ווערק פון גריכישער ליטעראטור וואס עקזיסטירט היינט. די פאעסיעס האט מען געשריבן אומגעפער נאכן יאר 800 פאר דער ציווילער רעכענונג.
די גריכישע לעגענדע פארציילט אז האמעראס איז געווען בלינד.
ס'שטייט אין משנה (ידים ד' ו') וואס זיין שריפטן זינד מטמא נישט די הענט. רבי עקיבא מיינט (ירושלמי סנהדרין י"ז א') וואס ליינען המירס' ביכער איז ווי ליינען א בריף; ריש לקיש זאגט (חולין ס' ב') וואס מ'דארף זיי פארברענען.
לעוו ניקאָלאַיעוויטש טאלסטאָי (; 9טן סעפטעמבער, 1828 – 20סטן נאוועמבער, 1910) איז געווען א רוסישער שרייבער וואס האט געשריבן ראמאנען און נאוועלעס. שפעטער האט ער געשריבן פיעסעס און פילאזאפישע עסייען. זיינע צוויי מערסטע בארימטע ווערק זענען די ראמאנען "מלחמה און שלום" און "אנא קארענינע".
טאלסטוי האט שטודירט געזעץ און מזרחישע שפראכן אין קאזאן אוניווערסיטעט.
ער איז געווען א וועגעטארינער.
רובידיום (Rubidium) איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאל Rb און אַטאָם נומער 37. ער איז אן אלקאלי מעטאל.
רובידיום רעאגירט שטורמיק מיט וואַסער און קען אָנמאַכן אַ פייַער, אַזוי עס איז גוט צו האַלטן אים אונטער אייל.
אסקאר (ענגליש: "Astronotus ocellatus") איז אַ זגאַל פון פיש פון דער סיטשליד משפּחה באַוווסט אונטער אַ פאַרשיידנקייַט פון פּראָסט נעמען כולל אָסקאַר, טיגער אָסקאַר, סאַמעט סיטשליד, אָדער מירמלשטיין סיטשליד. אין דרום אַמעריקע, ווו די מינים געוויינטלעך געפונען זיך, איז דער אסקאר אָפט געפונען פֿאַר פאַרקויף ווי אַ עסנוואַרג פיש אין די היגע מארקפלעצער. די פיש קענען אויך געפונען ווערן אין אנדערע געביטן כולל כינע, אויסטראליע, און די פאַרייניקטע שטאַטן. כאָטש זייַן לאַנגזאַם וווּקס באגררענעצט זייַן פּאָטענציעל פֿאַר אַקוואַקולטור, עס איז באטראכט אַ פאָלקס אַקוואַריום פיש.
טאקסאנאמיע.
די מינים זענעם צומערשט באשריבן דורך לוי אַגאַסיז אין 1831 ווי לאָבאָטעס אָסעללאַטוס, ווי ער מיסטייקאַנלי געמיינט דעם זגאַל האט מאַרינע, שפּעטער אַרבעט אַסיינד די מינים צו דעם מין אַסטראָנאָטוס. די מינים אויך האט אַ נומער פון יינגער סינאָנימס: אַקאַראַ קאָמפּרעססוס, אַקאַראַ היפּאָסטיקטאַ, אַסטראָנאָטוס אָסעללאַטוס זעברע, און אַסטראָנאָטוס אָרביקולאַטוס.
ליבעלעס (לאטיין: "Odonata") איז אַ סדר פֿון אינסעקטן, וואס מען טרעפט ביי יעדן קערפער פון פרישוואסער.
די גרעסטע לעבעדיקע ליבעלעס זענען "Megaloprepus caerulatus" פֿון צענטראל אמעריקע, און "Anax strenuus" פֿון האַװאַייִ. די גיגאַנטישע "ליבעלעס" (Protodonata) פֿון פּאַלעאָזױ געהערן נישט צום סדר Odonata גופֿא, נאָר צו אַן אײגנעם סדר, װאָס איז אָבער קרובֿיש צו עכטע ליבעלעס.
לעבנס־ציקל.
ליבעלעס האָבן נישט קײן פֿולע אַנטװיקלונג, דאָס הײסט, אַז קײן פּופּע האָבן זײ נישט.
אַ נקבֿה פּאָרט זיך פֿליענדיק מיט זכרים און די צונױפֿפּאָרונג באַגלײט זיך מיט אַ קאָמפּליצירטער פֿירונג. די געניטאַלן בײַ זכרים זענען זײער ספּעציאַלירזירט און יעדער זכר בערשט אָפּ זײַן פֿאָרױסגײערס ספּערמע פֿון נקבֿישע געניטאַלישע טראַקטן. נקבֿות לעגן אױס די אײער אין װאַסער, אױף װאַסער פֿלאַנצן אָדער זעלטן אין נאַסעם גרונט. עס קומען פֿון אײער נימפֿעס, װאָס לעבן אין װאַסער און זען אױס ענלעך צו דערװאַקסענע ליבעלעס, אָבער אָן פֿליגלען און מיט באַזונדערע אָטעם־אָרגאַנען. די נימפֿעס פֿרעסן אַנדערע װאַסער אינסעקטן מיט אַ קאָמפּליצירטן כאַפּ־אַפּאַראַט. זײ װאַקסן דורך ליניען און צו שליסן די אַנטװיקלונג זאָלן זײ אַרױסקלײַבן פֿון װאַסער: דאָס אימאַגאָ קומט פֿון זײ אױף דער יבשה.
גבעתיים איז אַ שטאָט אין דער תל אביב ראיאן אין ישראל, מזרח פון תל־אביב. גבעתיים גרענעצט רמת גן און תל אביב. ער איז א טייל פון דעם מעטראָפּאָליטאַנישן געגנט דערקענט ווי גוש דן. גבעתיים איז געגרינדעט אין 1922 דורך פיאנערן פון דער צווייטער עליה. אין 1959 איז ער געווארן א שטאָט. ער האט אַ באַפעלקערונג פון 53,700.
דער נאָמען "גבעתיים" איז טייטש צוויי בערגלעך, אויף וואָס די שטאט איז געווען געבויט געווארן אין אנהייב, קאזלאווסקי בערגל און באראכאוו בערגל. קאָזלאָווסקי איז דאס העכסטע בערגל אין דעם גוש דן געגנט, 85 מעטער העכער פונעם ים־שפיגל. די שטאָט האט זיך פארברייטער אין די 1930ער יארן אַזוי אז הייַנט איז ער פאקטיש פלאצירט אויף דריי בערגלעך—באָראָכאָוו, קאָזלאָווסקי און רמב"ם.
אין 1917, בשעת דער ערשטער וועלט מלחמה, האט פאסירט אויף קאזלאווסקי בערגל איינער פון די לעצטע קאמפן צווישן דער אטאמאנישער אימפעריע און די אויסטראלישע קראפטן.
די מאָדערנע שטאָט איז געגרינדעט אום 2טן אפריל 1922 דורך אַ גרופּע פון 22 צווייטע עלייה פיאנערן געפירט דורך דוד שניידערמאַן. די גרופּע האט געקויפט 300 דונאַם פון לאַנד אויף דער פעריפעריע פון תל אביב וואס איז געווארן דער באָראָכאָוו קוואַרטאַל, דער ערשטער ארבעטער קוואַרטאַל אין דער מדינה. מען האט אים א נאמען געגעבן נאך ר דוב בער באָראָכאָוו, גרינדער פון דער פועלי ציון ארבעטער פּאַרטיי. שפּעטער, אן אנדערע 70 משפחות האבן אריינגעטראטן אין דער גרופּע.
שפעטער האט מען אנטוויקלט נאך געגנטן: שענקין (1936), גבעת רמב"ם (1933), קריית יוסף (1934) און אַרלאָזאָראָוו (1936). די אַלע געגנט זענען געווארן צונויפגעגאסן צו פֿאָרמירן אַ לאקאלע ראַט אין אויגוסט 1942. גבעתיים איז דערקלערט אַ שטאָט אין 1959.
גבעתיים ליגט מזרח פון תל אביב, און גרענעצט רמת גן אויף צפון און מזרח.
גבעתיים האט 41 קינדערגארטנס, 9 עלעמענטאַרע שולעס און 4 מיטלשולעס. די שטאָט האט ישראל'ס העכסטן קורס פון צווייטיק שולע מאַטריקולאַציע. און דעם העכסטן קורס פון "בגרות" אָדער געזעסן קורס אין דער תל-אביב מעטראָפּאָליטאַן געגנט. דער בירגערמייַסטער ראובן בן-שחר האט איינגעפירט אַ ספּעציעלע מיטלשולע עקזאמען הילף פּראָגראַם פון וואס נאָך דריי יאר איס ארויסגעקומע אַ 11% פאַרבעסערן פון מיטלשולע עקזאמען רעזולטאטן אין 2010.
מעמדות, קען זיך אויסטייטשן אויף פארשידענע מיינונגען, עס איז פארהאנען די מעמדות וואס איז געווען אין בית המקדש.
אינעם חסידישער זין און היסטאריע, איז מעמדות אדער כוללות א געלט קאסע, וואס די חסידים פון א רבי, האבן פריי וויליג געשיקט דורך א אפציעלע שליח, אויסצוהאלטן דעם רבינס הויף און פאמיליע, צוליב דעם וואס די קוויטל געלט פלעגט דער רבי טיילן פאר נצרכים, איז די מעמדות געלט געווען געאייגענט בלויז פאר די געברויכן פונעם רבינס פינאנציעלע שטאנד.
די ליסטע פון די סכומים און נעמען פון חסידים, וואס פלעגן שיקן מעמדות, איז געווען פון די מערסט אפגעהיטענע זאכן אינעם רבינס ארכיוו, וואס ווערט נאך היינט געפונען אין די אלטע אוצרות פון דאקומענטן, זייענדיג דאנקבאר פאר די וואס שטיצן אפציעל דעם הויף, און פינאנצן דעם קיום און אנגיי פון דעם רבינס הנהגה.
פֿרידריך ווילהעלם היינריך אַלעקסאנדער פֿרײַהער פֿאן האַמבאלט (; 14טן סעפטעמבער, 1769 - 6טן מיי, 1859) איז געווען א דייטשער אויספארשער.
זיין ארבעט אויף באטאנישער געאגראפיע האט געלייגט די יסודות פארן פעלד פון ביאגעאגראפיע.
האמבאלט איז געבוירן אין בערלין צו זיין פאטער, אלעקסאנדער געארג פאן האמבאלט, אן אפיציר אין דער פרייסישער ארמיי.
צעז אדער צעזיום (Caesium אָדער אמעריקאנער ענגליש: Cesium) איז אַ כעמישער עלעמענט מיט אטאם נומער 55 און כעמישן סימבאָל Cs. ער איז אן אלקאלי מעטאל.
צעז מיט זיינע איזאטאפן זענען גיפטיק.
אַלקאַלי מעטאַלן זענען די כעמישע עלעמענטן אין גרופע 1 פון דער פעריאדישער טאבעלע. זיי זענען ווייך און, ווען ריין, האבן זיי א זילבערנעם קאליר (צעז זעט אויס א ביסל גאלדן). אין דער לופט ווערן זיי שווארץ.
זיי האבן איין עלעקטראן אין דער דרויסנדיקער שאָל, און קענען אוועקגעבן דעם עלעקטראן גאנץ גרינג אין א רעאקציע, וואס גיט זיי א לאדונג פון 1+. זיי רעאגירן שטארקן מיט וואסער, דערפאר טוט מען זיי שפייכלערן אין פאראפין אייל (קעראסין), וואס אנטהאלט נישט קיין וואסער. אזוי ווי זיי רעאגירן שטארק קען מען נישט געפינען די עלעמענטן נאטורלעך נאר ווען זיי זענען פארבונדן מיט אנדערע עלעמענטן. זיי פארבינדן זיך גוט מיט אלע עלעמענטן אויסער די איידעלע גאזן.
ליטיום רעאגירט דער ווייניקסטער, און פראנקיום דער מערסטער.
די אלקאלי מעטאלן רעאגירן מיט האלאגענס צו שאפן זאלצן.
נאטריום האט אויך א הידראקסיד, נאטריום הידראקסיד (NaOH), גערופן 'בייסיקע סאדע'.
די בריטישע זענען די בירגער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, דעם אינזל פון מאן און די קאנאל אינזלען. צווישן די בריטישע ווערן אריינגערעכנט ענגלענדער, וועלשישע און שאטישע.
דאס פאראייניגטע קעניגרייך האט בערך 60 מיליאן איינוואוינער. ס'ווערט גערעכנט אז 100 מיליאן בריטישע זענען איינוואוינער אין פרעמדע לענדער.
36 מיליאן איינוואוינער אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע זאגן אז זיי האבן א בריטישן אפשטאם.
אַמשינאוו ("מששטאנאָוו";) איז א שטעטל אין צענטראלן פוילן, 45 ק"מ דרום־מערב פון ווארשע און 10 ק"מ דרום־מזרח פון זשירארדאוו, מיט 6,310 איינוואוינער (2004). זי געפינט זיך אין זשירארדאוו דיסטריקט, אין דער מאזאוויער וואיעוואדעשאפט.
אין 1900 האבן געוואוינט אין אמשינאוו 2,523 יידן.
הרב יצחק דוב קאפלמאן (אייר ה'תרס"ה - ט"ו סיון ה'תשע"א) איז געווען דער לאנגיעריגער ראש ישיבה פון דער לוצערנער ישיבה אין דער שווייץ.
הרב קאפלמאן איז געבוירן אין כארקעוו, אוקראינע. אכצן יאר האט ער געלערנט אין דער גראדנער ישיבה ביי רבי שמעון שקאפ. ביים צווייטען וועלט קריג ביים אנטלויפען פון ווילנא האט ער מיטגענומען מיט זיך כתבים פון ר' שמעון (עס איז געדריקט אין די נייע שערי ישר'ס). נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האט מען אים גענומען אלס ראש ישיבה אין דער אנטווערפענער ישיבה, וואס מען האט אויפגעשטעלט פונדאסניי אין קאפעלן. נאך צען יאר האט ער זיך געצויגן קיין ניו יארק וואו ער האט אויפגעשטעלט די "שערי יושר" ישיבה. אין תשכ"ד האט מען אויפגענומען אלס נאכפאלגער פון רבי משה סאלאווייטשיק אין דעם אמט פון ראש ישיבה אין לוצערן.
די בייקאל אזערע () איז א גרויסע אזערע אין דרום סיביר, רוסלאנד, נישט ווייט פון אירקוטסק. בייקאל איז די גרעסטע זאמלונג פון פרישוואסער אין דער וועלט.
בייקאל איז לאנג 636 ק"מ און ברייט פון 20 ביז 80 ק"מ. ער איז די טיפסטע אזערע אין דער וועלט, ביז 1,700 מעטער. אין בייקאל זענען פאראן 22 אינזלען, דער גרעסטער פון זיי איז אלכאן.
די אזערע האט זגאלן פון פיש וואס מען געפינט נישט אין קיין שום אנדער ארט.
בייקאל האט מער ווי 1000 זגאלן פון פלאנצן און 1550 זגאלן פון בעלי חיים.
רבי יהונתן אייבעשיץ (ה'ת"ן, 1690, קראקע, פוילן – כ"א אלול ה'תקכ"ד, 18טן סעפטעמבער 1764, אלטאנע) איז געווען א פוסק, דרשן, מפרש, מקובל און א ראש ישיבה אין אייראפע. פון תק"י איז ער געווען רב אין דער דרייפאכיגער קהילה: אלטאנע, האמבורג און וואנדסבעק.
יהונתן אייבעשיץ איז געבוירן געווארן אין קראקע, פוילן. צו זיין פאטער, רבי נתן נטע, רב פון דער יידישער קהילה אין אייבעשיץ (Eibenschütz), מעהרן, און צו זיין מוטער מרת שיינדל. דער יונגער אייבעשיץ איז געווען אן עילוי. נאך זיין פאטער'ס פטירה אין תס"ח, האט ער געלערנט אין דער ישיבה פונעם מהר"ם אַ"ש אין פראסטיץ. ווען דער מהר״ם א״ש איז צוריקגעפארן קיין פוילן ווערן רב אין שידלאווצע, איז ר׳ יהונתן געפארן אין העלעשוי (Holleschau). דערנאך האט ער געוואוינט א קורצע צייט ביים גביר רבי שמשון ווערטהיימער אין ווין.
אין ת"ע איז ער געווארן א חתן ביי רבי משה יצחק שפירא אב"ד פון בומסלא, בעהמען. נאך דער חתונה האבן זיי געוואוינט צוויי יאר אין האמבורג ביי ר' מרדכי הכהן, איר זיידע פון דער מאמע'ס זייט.
אין ה'תע"ה האט ער זיך באזעצט אין פראג, בעהמען, וואו ער איז געווארן ראש ישיבה און א בארימטער דרשן. די יידן אין פראג האבן געהאלטן פון אים שטארק, א צווייטער נאר צו רבי דוד אפנהיים. דורך זיין השפעה האט מען ווידעראמאל באקומען רשות צו דרוקן א ש"ס אין פראג, וואס פריער האט דער פויבסט געאסר'ט. אבער דער רעגירונג האבן געפאדערט אז מען טאר נישט ניצן דאס ווארט "תלמוד", און איז זיין ארט האט רבי יהונתן געניצט "הלכות". מ'האט געדרוקט מסכת ברכות מיטן נאעמן "הלכות ברכות" צוזאמען מיטן רא"ש, מהרש"ל, מהרש"א און הלכות פונעם רמב"ם, אין יאר תפ"ז. מען האט דורכגעלאזט עטלעכע אגדתא, מיט דער הסכמה פונעם פראגער בית דין אונטער הרב דוד אפנהיים. ביי די אנדערע מסכתות האט מען אויפגעהערט די ארבעט, ווייל די רעגירונג האט געפאדערט צופיל דורכלאזן.
אין תק"א, ווען פראנקרייך האט איינגענומען פראג, איז הרב יהונתן באשטימט געווארן רב פון מעץ, פראנקרייך, וואו ער האט געדינט אין רבנות ניין יאר.
די וויקטאריע אזערע איז אן אזערע אין אפריקע, וואס גרענעצט די לענדער טאנזאניע, אוגאנדע און קעניע. דער ערשטער אייראפעאישער וואס האט אנטפלעקט די אזערע איז געווען דזשאן הענינג ספיק, און ער האט געגעבן זי א נאמען נאך דער מלכה וויקטאריע פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
וויקטאריע אזערע האט א שטח פון 68,800 קוואדראט קילאמעטער, און איז די גרעסטע אזערע אין אפריקע, און די צווייטע גרעסטע פרישוואסער אזערע אין דער וועלט. די גרעסטע טיף איז 83 מעטער.
וויקטאריע אזערע איז איינער פון די קוואלן פונעם נילוס.
א מקווה איז א פֿארזאמלונג פֿון וואסער וואו מען קען זיך טובל'ן.
געבוי פון א מקווה.
מען קען זיך טובל'ן סיי אין א מקוה, א זאמלונג פון רעגנוואסער (מי גשמים), סיי אין א מעין, א קוואל. פראקטיש רופט מען ביידע היינט א מקוה.
אין א מי גשמים מקוה טוישט זיך נישט דאס וואסער, דעריבער שאפט דאס א פראבלעם ווי אזוי צי האלטן די מקוה ריין. כדי צו לייזן דעם פראבלעם מיט צוויי אדער מער "בורות". דאס רעגנוואסער ווערט געזאמלט אין א גרויסער ציסטערנע געגראבן אין דער ערד; דאס איז דער ערשטער בור. אבער מען טובל'ט נישט אין דעם בור נאר אין א צווייטן בור, וואס איז געמאכט ווי א גרויסער באד אדער א קליינער שווימבאד. די צוויי בורות זענען באהאפטן דורך "השקה", דאס איז א גרויסער לאך וואס באהעפט די בורות. אנדערע מאכן נישט השקה נאר זריעה, לויטן חזון איש. דעם בור טבילה פילט מען אן מיט נארמאלן וואסער און מען קען אים הייצן צו א באקוועמען טעמפעראטור.
און ס'איז דא וואס מאכן דערנעבן א "בור אצל בור" און דאס אליינס צוטיילט מען אין צוויי, וואס ווערט גערופן "בור על גבי בור".
באזונדער איז דא א העכערער בור וואס ווערט גערופן "אוצר", וואו מ'האלט דאס רעגנוואסער. און דאס איז אין פאל פון נויט, אויב עס גייט נישט קיין רעגן א שטיק צייט.
ערב יום טוב.
עס ווערט געברענגט אז מ׳זאל זיך טובל׳ן ערב יום טוב. אנדערע זענען זיך נוהג אז זיי גיין אין דער מקווה נאר ערב יום כיפור, און אויך ערב ראש השנה. דערפאר פירן זיך אסאך מענער זיך טובל׳ן אפילו די וואס גייען נישט אגאנץ יאר צו גיין.
ערב יום כיפור איז אויך א מנהג ביי טייל פרויען גייען אין דער מקווה.
מקוה איד.
מקווה איד איז דער טיטל פון איינעם וואס גיבט זיך אפ מיט די מקווה, נעמט די איינטריט געלט, רייניגט די מקוה, אויך איז איינגעפירט אז דער מקוה איד האט א שטיקל געוועלבל וואס פארקויפט תשמושי קדושה און וויין מיט בראנפן א.ד.ג.
אין א נשים מקווה הייסט די פרוי וואס גיט אכט אויף די טבילות א טיקערין.
מקוואות אין ישראל און חוץ לארץ.
אין ישראל איז בויען מקוואות א רעליגיע דינסט וואס דאס לאנד דארף פארזארגן. די איינוואוינער פון א יישוב האבן א רעכט צו פאדערן מ'זאל בויען א מקווה, און היינט האט כמעט יעדער יידישער יישוב אין ישראל א מקווה. עטלעכע ארגאניזאציעס זענען טעטיק אין דעם געביט, די הויפט פון זיי איז דער "מרכז הארצי לטהרת המשפחה" ("נאציאנאלער צענטער פאר טהרת המשפחה") וואס הרב אפרים זלמן היילפרין האט געגרינדעט.
אין חו"ל איינער פון די וויכטיקסטע אויפגאבעס פון יעדער יידישער קהילה איז בויען און אויסהאלטן מקוואות.
טאַליום (Thallium) איז דער כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאל Tl און אטאם נומער 81. ער איז א מעטאל.
טאַליום איז ערשט געפונען אין 1861 דורך דעם בריטיש ספעקטראָסקאָפיסט וויליאם קרוקס. דער נאמען טאליום שטאמט פון גריכיש θαλλός, א גרינער צווייג, ווייל טאליום האט גרינע ספעקטראל־ליניעס.
גיפטיקייט.
טאַליום איז שטארק גיפטיק און ווערט אריינגענומען דורך דער הויט.
די איידעלע גאַזן זענען א גרופע פון כעמישע עלעמענטן וואס באלאנגען צו גרופּע 18 אין דער פּעריאָדישער טאבעלע. אונטער געווענליכע אומשטענדן, זענען זיי אלע אן קיין ריח, אן קיין קאליר און האבן אן איינציגן אטאם. די זעקס איידעלע גאזן וואס געפונען זיך נאטירלעך זענען: העליום (He), נעאָן (Ne), אַרגאן (Ar), קריפּטאַן (Kr), קסענאָן (Xe) און דער ראַדיאָאַקטיווער עלעמענט ראַדאָן (Rn).
נאבעלע גאַזן זענען זייער סטאַביל ווייַל זיי אַנטהאַלטן 8 עלעקטעראנען אין זייער אויסווייניקסטע עלעקטראָן שיכט, וואָס איז די מאַקסימום נומער וואס די אויסווייניקסטע שאָל קען אנטהאלטן (חוץ העליום וואָס די צוויי אויסווייניקסט שיכט עלעקטראָנען). אלס א רעזולטאַט נעמען זיי זעלטן אנטייל אין כעמישע רעאקציעס, בכן זייער נאָמען.
די צעלאזן און בלעזלן פונקטן פון אַלע איידעלע גאַזן זענען זייער נאָענט צוזאַמען, מיט אַ חילוק פון ווייניגער ווי 10 °C, אלס רעזולטאַט, זענען די פליסיק איידעלע גאזן בלויז אַ קליין טעמפּעראַטור קייט.
איידעלע גאַזן האבן זייער א נידעריגע רעאקטיוויטעט ראטע און דעריבער איז פון זיי געשאפן געווארן בלויז עטליכע הונדערט פארבינדונגען (ביז 2008).
נעאָן, אַרגאַן, קריפּטאַן און קסענאָן זענען באקומען פון דער לופט מיט גאַז פֿליסיק מאכן און ראַפֿינירונג קליין. העליום איז געוויינלעך אפגעשיידט פון נאַטירלעכן גאַז, און ראַדאָן געוויינלעך אפגעזונדערט די ראַדיאָאַקטיוו פאַרפוילן פון ראַדיום צעלאָזן פֿארבינדונגען. איידעלע גאַזן האבן וויכטיקע אנווענדונגען אין דער באלייכטונג אינדוסטריע, שווייסן, און קאסמאס עקספלאראציע. העליום איז אָפט געניצט ווי אַ פאַרטרעטער פֿאַר דייווינג ברידינג פאַסיליטיז טייל פון די רעספּעראַטאָרי געמיש. אין דערצו, העליום האט ריפּלייסט אַ הידראָגען זעפּעלין לופט שיפן און אַ זויערשטאָף טאַנק, נאָך די ריסקס געפֿירט דורך דליקאָטאָ פון הידראָגען קלירד.
די מערסט פארשפרייטע באניצן פון די איידעלע גאַזן איז אין לאמפן. נעאָן גיט ארויס אן אראנזש-רויטליכער ליכט - וואס ווערט גענוצט אפט אין רעקלאמעס. ארגאן און קריפּטאַן ווערן געניצט אין די פראדוקציע פון אינקאנדעסאנט בירנעס ווייַל זיי רעאַגירן נישט מיט די הייסע דראָט און האַלטן עס פון אקסידיזאציע. העליום, דאַנק איר לייכטע וואָג און כעמיש גלייַכגילט (אין פארגלייך צו הידראָגען, וואָס איז העכסט ברענעוודיק) איז צומאל געניצט צו אנפילן זעפּפּעליןען נס און באַלונען. נ. דעם טויש איז וויכטיק ווייַל נוצן הידראָגען קען זיין געפערלעך. א גרויסע קאנצענטרירונ קען זיך אָנצינדן און אויפרייַסן, ווי ס'האט פאסירט אין די הינדענבורג טראגעדיע. אַרגאָן איז געניצט אין שמעלצונג, ווען עס ווערט פארשפרייט אַרום אַן עלעקטרישן בעשאַס צו פאַרמייַדן אקסידיזירונג דורך ניטראָגען אָדער זויערשטאָף וואָס איז דער הויך טעמפּעראַטור פּראָצעס. קסענאָן לאמפן ווערט באנוצט אין טייערע לוקסוס קאַרס, די קאָליר פון די ליכט איז בלוי.
פיטער זשין הערנאנדעז (ענגליש: "Peter Gene Hernandez"; געבוירן 8טן אקטאבער 1985), מער באוואוסט מיט זיין סטודיא נאמען ברונא מארס (ענגליש: "Bruno Mars") איז א אמעריקאנער זינגער, לידער שרייבער און פראדוצירער פון פאפ מוזיק, ראק, היפ האפ.
אין יאר 2009 האט ער אנגעפאנגן ארבעטן מיט אנדערע זינגערס אין שרייבן און זינגען מוזיק. ער האט זיך באטייליגט אלץ א גאסט זינגער אין די לידער "[http://www.youtube.com/watch?v=8PTDv_szmL0 Nothin' on You]" פון B.o.B, און -"[http://www.youtube.com/watch?v=8aRor905cCw Billionaire]" פון Travie McCoy. די לידער וואס זענען געווען סוקסעספול אין די גאנצע וועלט האבן אים געגעבן א שטופ פאראויס אין זיין מוזיק קאריערע, און אין אוקטובר 2010 האט ער פובליקירט זיין ערשטן אלבאם "Doo-Wops & Hooligans", פון דעם איז פובליקירט געווארן די סינגלס "[http://www.youtube.com/watch?v=LjhCEhWiKXk Just the Way You Are]", און "[http://www.youtube.com/watch?v=SR6iYWJxHqs Grenade]".
די האַלבמעטאַלן ​זענען עלעמענטן וואס זענען נישט מעטאלן און אויך נישט נישט-מעטאלן, נא​ר זענען אינצווישן​. דער הויפּט חילוק איז אז האַלבמעטאַלן ​​זענען געוויינטלעך האַלב-דורכפירערס, אבער מעטאַלן ​​זענען דורכפירערס.
אין דער פעריאדישער טאבעלע, געפינען זיך די האלבמעטאלן אויף ​​דער דיאַגאָנאַלער ליניע פון באָר ביז אַסטאַטין (אַסטאַטין נישט אַרייַנגערעכנט). עלעמענטן וואס זענען העכער דער לינע זענען נישט־מעטאַלן, און עלעמענטן אונטער דער ליניע זענען מעטאַלן​.
סערגיי מיכאילוביטש אייזנשטיין (רוסיש: "Сергей Михайлович Эйзенштейн"; 23סטן יאנואר 1898 - 11טן פעברואר 1948) איז געווען א סאוועטישער רעזשיסאר, באקאנט בעיקר פון זיינע פילמען "פאנצערשיף פאטעמקין" און "אקטאבער", אלע ביידע באזירט אויף אמתע מעשיות. די פילמען האבן געהאט א גרויסע השפעה אויף שפעטערע רעזשיסערן.
אייזנשטיין איז געבוירן געווארן אין ריגע צו א יידיש-דייטשישן פאטער וואס האט זיך געשמדט און איז געווען דער שטאט ארכיטעקט, און צו א מוטער פון א רוסישן אפשטאם אין א משפחה פון הענדלער. ביי זיינע 14 יאר האבן זיך זיינע עלטערן געגט, און סרגיי איז געבליבן מיט זיין פאטער. פון 1915- 1918 האט ער שטודירט אין דעם אנשטאלט פאר ציווילער אינזשעניריע אין פעטראגראד.
דניאל קלער MD איז א בלוטגעפעס כירורג און דער פארזיצער פונעם דעפארטמענט פון בלוטגעפעס כירורגיע אין קליוולאנד קליניק זייט 2006.
דניאל קלער האט באקומען זיין מעדיצינישן דיפלאם פונעם אוניווערסיטעט פון ווירזשיניע שולע פון מעדיצין.
אין 2011 האט מען אים גערופן קיין ירושלים צו אפערירן אויף הרב שלום יוסף אלישיב.
קבלת שבת איז א גרופע פון קאפיטלעך פון תהילים און א פיוט וואס מען זאגט אין שול פרייטאג פארנאכט צווישן תפילת מנחה און מעריב, און מיט דעם באצייכנט מען דעם אנהייב פון שבת.
מקור פונעם מנהג.
דער מנהג האט שוין א שורש אין דער גמרא, אין מסכת שבת (קיט ע"א), שטייט: "רבי חנינא מיעטף וקאי אפניא דמעלי שבתא (ער האט זיכט אנגעטון דעם טלית און איז געשטאנען ביים אריינקומען פון שבת), אמר: "בואו ונצא לקראת שבת המלכה". רבי ינאי לביש מאניה מעלי שבת (האט אנגעטו זיינע קליידער ווען שבת קומט אריין) ואמר: "בואי כלה בואי כלה".
עס ווייזט אויס אז דער ערשטער מנהג איז געווען צו זאגן די קאפיטלעך צ"ב און צ"ג פון תהילים ('מזמור שיר ליום השבת' און 'ה' מלך') מיטן פרק "במה מדליקין" (דער צווייטער פרק פון מסכת שבת), שוין אין די טעג פון די גאונים.
דער מקור פונעם היינטיקן נוסח איז פון די מקובלים אין צפת, דער אר"י מיט זיינע תלמידים אין צפת. קורץ פארן זמן ווען שבת קומט אריין פלעגן זיי זאגן די ווערטער "בוא ונצא לקראת שבת המלכה" און זיי זענען ארויסגעגאנגן אין די ווייסע שבת קליידער צו א פעלד (וואס האט א רמז אין זוהר: "חקל תפוחין קדישין") כדי מקבל זיין דעם שבת. זיי האבן געזאגט פארשיידענע קאפיטלעך תהלים און געענדיגט מיטן פיוט "לכה דודי", וואס ר' שלמה אלקבץ, איינער פון די תלמידי אריז"ל, האט פארפאסט.
דער מנהג איז במשך די יארן געווארן פארשפרייט אין רוב תפוצות ישראל, אחוץ אטייל קהילות וואס האבן נישט געוואלט מקבל זיין קיין שום ענדערונגען אין דער נוסח התפילה. ביי אסאך אשכנזים איז דער מנהג אז דער חזן שטייט אויפן באלעמער ביי קבלת שבת, און נישט פארן עמוד. אנדערע טענה'ן אז דאס איז א זכר אז דער מנהג פון קבלת שבת געהערט נישט צום סדר פון דאווענען.
אינהאלט פון קבלת שבת.
דער עיקר קבלת שבת איז צו זאגן זיבן קאפיטלעך תהילים כנגד די זיבן טעג פון דער וואך, אבער פאר קאפיטל צ"ב ('מזמור שיר ליום השבת') זאגט מען (אדער זינגט מען) דעם פיוט 'לכה דודי'. דער אינהאלט פון די קאפיטלעך באשרייבט דאס מלכות פונעם אייבערשער איבער דער וועלט און די באשעפענישן, דורך עטלעכע אויסדרוקן פון שמחה און לויב. דער אינהאלט פון 'לכה דודי' איז דער שבת, דער חורבן פון ירושלים און האפענונג פאר דער גאולה.
נאך קבלת שבת זאגט מען קדיש יתום.
איבער בערג און יַמ'ען איז א ביכל אויף דער אידישער שפראך וואו ס'ווערט באשריבן די מלחמה איבערלעבענישן פון ר' חיים מרדכי שטיינבערג וועלכע האט זיך געראטעוועט דורך פארשטעלן זיך ווי א גוי און עווענטועל געשווערצט די גרעניץ קיין ראמעניע און פון דארט קיין ארץ ישראל אויף א טערקישער שיף.
עס איז באארבעט געווארן דורך א. ראטה און ארויסגעגעבן דורך דיאמאנט פאבלישינג אין יאר ה'תשס"ח.
עס ווערט אויך דערמאנט די טאלאנטפולע שרייבערס ר' יודא שמחה גראס און ר' פנחס גלויבער וועלכע האבן זיך פיל אפגעגעבן מיטן באשרייבן די ערשטע שריפטן און מגיה זיין דעם מאנוסקריפט.
עס אנטהאלט צוואנציג קאפיטלעך אין איבער צוויי הונדערט זייטן און איז געדרוקט געווארן ביי דפוס המעתיק וואס איז באזירט אין ברוקלין.
באַרי (;;) איז א גרויסע פארט-שטאט אין איטאליע, ביים אדריאטישן ים, און די הויפטשטאט פון אפוליע ראיאן.
לויטן ספר הקבלה להראב"ד זענען די ארבע שבויים פון דארט ארויסגעפארן.
כראם (Chromium) איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאל Cr און אַטאָם נומער 24. כראם איז אן איבערגאנג מעטאל.
מען טרעפט כראם איז טייל איידלשטיינער, ווי רובין און שמאראק.
וויסנשאפטלער זען נישט קיין ביאלאגישע ראלע פאר כראם.
מעטאַלישער כראם און כראם פארבינדונגען זענען ניט געהאלטן דרייַ וואַלועס שעדלעך צו געזונט. אָבער, זעקס וואַלועס פון כראם פארבינדונגען זענען טאַקסיק. ½ לעפעלע פון די פארבינדונג טאַקסיק כראם זעקס וואַלועס קענען פירן צו טויט. רובֿ פון די פארבינדונגען פון כראם זעקס וואַלועס פון סטימיאַלייטינג די אויגן, הויט און נאָז. כראָניש ויסשטעלן צו כראם זעקס וואַלועס קען אָנמאַכן שטענדיק שעדיקן צו די אויג און ראַק. דער מאַטעריאַל איז ריסטריקטיד פֿאַר נוצן דורך די אי יו.
קסענאָן (Xenon) איז אַ כעמישער עלעמענט אין דע גרופע פון איידעלע גאזן, מיטן כעמישן סימבאָל Xe און אַטאָם נומער 54.
דער הויפט באניץ פון קסענאָן איז אין פלאַש לעמפלעך פון קאמערעס, סטראָב ליכט, לאזערן און לאמפן פאר הרגענען באקטעריעס.
מעטאַבאליזם איז א סיסטעם פון כעמישע רעאקציעס דורך וואס א בעל חי באקומט ענערגיע פון עסן כדי ער זאל קענען לעבן. דאס פאסירט ביי אלע לעבעדיגע ארגאניזמען.
רעאקציעס קאטאליזירט דורך ענזימען דערמעגלעכן ארגאניזמען צו וואקסן, רעפראדוצירן, האלטן זייערע סטרוקטורן און אנרופן צו זייערע סביבות.
דאס ווארט ׳מעטאבאליזם׳ קען אויך באדייטן די פארדייאונג סיסטעם און דעם טראנספארט פון סובסטאנצן אריין אין און צווישן פארשידענע צעלן. ווען א מענטש אין הונגעריק, ארבעט דער מעטאבאליזם פאמעלעכער. דער מעטאבאליזם גיט ענערגיע צו די ארגאנען אין דער פארדייאונג סיסטעם און צו אטעמען.
מעטאבאליזם ווערט צעטיילט אין צוויי קאטעגאריעס. קאטאבאליזם צעברעכט ארגאנישע מאטעריע און שעפט ענערגיע דורך צעל־אטעמען. אנאבאליזם ניצט ענערגיע צו קאנסטרוקטירן מאלעקולן ווי פראטעינען און נוקלעאין-זויערן.
משמרת הצניעות אין יידיש "היטערס אויף צניעות", דאס איז אזא גרויזאמער פארכטיגער מחתרת פאר יעדע עקסטרעמע גרופירונג פון פרומע עסקנים וואס ארבעטן אין ארגאניזאציע, אדער אפילו איינער אליין.
רוב מאל טוען זיי אויף די אייגענע אינציעטיוו געטריבן פון קנאות און נישט ארגענעזירט פון אנדערע מער ערענסטערע ווייל כמעט אייביג זענען די ענינים וואס זיי ארבייטן נישט איידל דורכצושמועסן און זיך צאם רעדן. אדער מוז ווערן באהאלטן אין געהיים צוליב דעם אומלעגאלער נאטור פונעם אקציע, זיי טוען איבעראל ווי עס וואונען חסידישע אידן איבער די גארע וועלט, וואס היט די פרומע יוגנט מיט געוואלדן פון זיך גליטשן אין אומבאשיינטע אקטן.
אין די גאר עקסטערמע אראבישע מדינות, וואס אלטמאדישע פאנאטישקייט איז נאך פארטייטשט אלס נארמאלע רעליגיע און די רעגירונג איז נישט אפגעטיילט פון רעליגיע, זענען זיי אנערקענט פון די רעגירונג צו ארעסטירן און שלאגן מענטשן וואס זענען עובר אויף די צניעות געזעצען
זיי זענען פארטאן, נאכצולויפן בחורים און אינגעלייט, פרויען און מיידלעך,
פארשטייט זיך יעדער רב אין זיין קרייז האט אנדערע מאראלען ווי למשל א רב אין מאנרוי וועט צולאזן שטרענגערע אקציעס ווי א רב אין פלעטבוש.
אויך שפריצן זיי אן מיט ספרעי פעינט אלע אום-צניעות'דיגע עדווערטייזמענטס פון באס סטאפס, בילבארד שולדן, און סתם צעטלעך וואס הענגט אין אידישע געגענטער.
ארום און ארום משמרת.
קודם כל: ווער ווערט א מיטגליד פון די אינטערגרינד גרופע?.
אוואדאי איז דא יחידים וואס בלויז די תורה טרייבט זיי, און זיי זענען אויסגעלויטערט און מוראדיגע הייליג און איידל, אבער בדרך הטבע וויאבלד ער ליגט אין שמוץ איז דאס איינער וואס איז אבסעסד מיט סעקס, אחוץ אויב מען זעהט ביי אים א געוואלדיגע ערליכקייט וואס איז ווי א פאנצער און פעסטע וואנט אים צו היטן אין די שווערע שטורימישע נאטור פון די עסק, אבער אויב איז ער נארמאל און נישט צו פרום איז מען ליידער פארטאן אין דעם, איז די שאלה פארוואס האט ער אנגעהויבן צו טאן אין די שמוץ?
פארוואס זאל זיך דער עסקן אריינלייגן דערין?
געווענדלעך זענען די אזוי געריפענע "עסקים" סתם ליידיגייערס וואס האבן ליב זיך אריין צו שטעקן די נאז ביי א צווייטן
אדער האבן סתם אזוי נישט וואס צו טוען מיטן טאג, (א שטייגער ווי הילל ט"ב/יענק'ל קעלנער וכו' וכו')
אין וועלכע קרייזן זענען זיי אקטיוו און האבן א כוח.
אין חב"ד, ווער רעדט נאך ביי די ליטוואקעס, אדער סתם ארץ ישראל חסידות'ער האט מען צו זיי א געוויסער פארעקל אין זיי האבן נישט קיין שום כוח צו אנלייגן א פחד אויפן עולם, אין אלגעמיינע יידיש רעדענדיג חסידים רעספעקטירט מען זיי יא פאר טאן זייער זשאב איבערהויפט אין די 3 קרייזן וואס סעקס איז גאר הארב, ווי סאטמאר תולדות אהרן און גור. און נאך. דא וועלן מיר אביסל מסביר זיין וויאזוי זיי האבן איינפלוס צו אנגיין מיט זייערע ארבייט אין די קרייזן און אזוי ארום ווארפן א פחד ווען אימער זייער נאמען ווערט נאר דערמאנט.
וואיזוי ארבייט די משמרת הצניעות אין די סאטמארע קרייזן?
רוב חסידים אין סאטמאר האלטן אז עס דארף אין טאר נישט זיין א משמרת הצניעות.עס איז דא א גרויס חלק וואס האלטן אז אין סאטמאר איז מען דא פארן סור מרע אבער דעם עשה טוב לאזט מען פאר א צווייטן. וואס דאס קומט אויס א שטארקע פראבלעם וויבאלד עס זענען דא געוויסע וואס זענען דורכגעפאלן און ווילן צוריק קומען נאר דארפן אביסל הילף/חיזוק. נאר קענען נישט צוריק קומען צוליב דעם וואס משמרת הצניעות איז אריינגעמישט און ארבעטן אויף א מהלך פון דערשרעקן די מענטש (אויפן חשבון פון סור מרע) און נישט ארויסהעלפן (ווי למשל טערעפי) (עשה טוב). וואס צוקלאפט די מענטש און קען צוברענגען צו איבער לאזן דאס אידישקייט, ווי די עשה טוב קען שוין נישט העלפן און אידישע דורות ווערן ליידער פארפאלן. האפנטליך וועט זיך די מהלך טוישן אינעם צוקונפט און מיט דעם וועט מען קענען ראטעווען אידישע דורות פון פארפאלן גיין.
a>, די שטעט אויפגעבויט דורך פיטער
פיטער דער גרויסער (9טן יוני 1672 - 8טן פעברואר 1725) איז געווען אַ צאַר פון רוסלאַנד. ער האט פֿארוואנדלט רוסלאַנד פון אַן אפגעזונדערט מלכות אין אַ טראַנזקאָנטינענטאַלן איבערמאכט. ער האט אויך געבויט די שטאָט פעטערבורג וואָס איז געווארן די הויפּטשטאָט פון רוסלאַנד אין 1711. ער האט געביטן רוסלאַנדס געזעלשאַפט, מאכן זי מאָדערן ווי די אייראפעישע לענדער פון יענער צייַט.
מישעל מאַרי באקמאן (; געב' 6טן אפריל 1956) איז א אמעריקאנער קאנגרעספרוי פון דעם שטאט מינעסאטע. זי געהער זיך אן צו דער רעפובליקאנער פארטיי.
זי איז א שטארק רעכטער קאנסערוואטיער, און א שטיצער אין דער טי-פארטי באוועגונג.
זי איז געווען אן ערנסטער קאנדידאט פאר דעם פרעזידענט אמט פון די פאראייניגטע שטאטן אין די 2012 וואלן. זי האט זיך ארויסגעצויגן נאך די אייאווע קאוקוס צוליב איר אנטוישנדיגע שוואכע רעזולטאטן, אריינקומענדיג פערטע.
היהודים באונגריא איז א ספר פון הרב יקותיאל יהודה גרינוואלד. דעם ערשטן חלק פון דעם ספר האט ער ארויסגעגעבן אין יאר ה'תרע"ג, געדרוקט אין ווייצן.
אין דעם ספר באשרייבט ער אין קורצן הונדערט רבני וחכמי אונגארן וואס האבן ארויסגעגעבן ספרים פון יאר ק"פ ביז ת"ר.
ביים אנהייב ברענגט ער הערות והוספות פון די חכמים ד"ר א' פריימאן פון פראנקפורט דמיין, ד"ר מרדכי בראן און פון שמואל (זיגמונד) זעליגמאן פון אמסטערדאם.
ער אנטהאלט נאנט צו הונדערט זייטן.
כיכר השבת קוקן פון מאה שערים גאס פון מלכי ישראל גאס גאולה
כיכר השבת איז א באוואוסטע גאסבינדוג אין ירושלים צווישן די געגנטן מאה שערים און גאולה, וואס באניצט אויך אלס זאמלפונקט צו מאכן הפגנות א.ד.ג. פון מזרח-מערב זענען די מאה שערים און מלכי ישראל גאסן; פון צפון-דרום זענען די יחזקאל גאס, שטרויס גאס און ישעיהו גאסן.
אן ערשטער־ניווא דאמען () איז א דאמען ביים העכסטן ניווא פון דער דאמען נאמען סיסטעם פון דער אינטערנעץ. למשל, ביים דאמען www.example.com איז דער ערשטער־ניווא דאמען com. די ערשטער־ניווא דאמענען ווערן אנגעפירט דורך ICANN ("אינטערנעץ קארפאראציע פאר אסיגנירטע נעמען און נומערן").
יעדע לאנד האט א קאד פון צוויי בוכשטאבן פאר זיין ערשטן־ניווא דאמען; למשל uk. פארן פאראייניגטן קעניגרייך, il. פאר ישראל, fr. פאר פראנקרייך, אא"וו.
קאריץ אדער קארעץ (אוקראיניש: "Корець"; פויליש: "Korzec") איז א שטאט אין אוקראינע און דער אדמיניסטראטיווער צענטער פונעם קאריצער ראיאן (Корецкий район), ראוונער אבלאסט. די שטאט ליגט אויפן ברעג פונעם קארטשיק טייך, 66 קילאמעטער מזרח פון ראוונע. אין 2001 האט די שטאט געהאט 8,446 איינוואוינער.
די שטאט איז געגרינדעט אין 1150. קארעץ האט געהערט צו דער אדעלער משפחה קארעצקי זייט דער צעטיילונג פון וואהלין.
אין דער צווייטער העלפט פונעם 18טן יארהונדערט האט געוואוינט אין קאריץ של הרב פנחס שפירא, א תלמיד פונעם מעזריטשער מגיד.
די ערשטע דרוקעריי געגרינדעט אין קארעץ איז געווען א דרוקעריי פאר יידישע ספרים. זי איז אויפגעשטעלט געווארן אין 1776 דורך הרב צבי הירש און זיין איידעם שמואל סג"ל. די דרוקעריי האט געארבעט ביז 1781 און האט געדרוקט 20 ספרים.
די שטאט האט געהאט א גרויסע יידישע געמיינדע. פאר דער חורבן אייראפע האבן געוואוינט אין קאריץ מער ווי 6,000 יידן. אין מיי 1942 האט מען אויפגעשטעלט א געטא אין דער שטאט. א טאג שפעטער האט מען געמערדעט צוויי טויזנט יידן אין קארעץ. אין סעפטעמבער 1942 האבן די נאציס ליקווידירט די געטא.
באַקאַ-דזשאַט (אַראַביש: باقة جت) איז אַ שטאָט אין דעם חיפֿה דיסטריקט אין ישראל. עס נעמט איין די שטאָט באַקאַ אל-גארביא און ד לאקאלע ראַט דזשאט וואס זענען פאראייניקט געווארן אין 2003
אין יולי 2010 האט די כנסת באשלאסן צו אנולירן די פאראייניקונג, וואס וועט אַרייַן אין קראַפט אום 1טן נאוועמבער 2010.
באקא אל גארביא.
באַקאַ אל-גאַרביאַ (אַראַביש: باقة الغربية, טייַטש פון דעם נאָמען "מערב באַקאַ") איז געווארן אַ שטאָט אין 1996 און פאראייניקט מיט דער לאקאלער ראַט דזשאַט אין 2003. באַקאַ איז איינער פון דרייַ פאלעסטינער דערפער וואס זענען צעטיילט אין צוויי אין 1949, מיט דער באַשטימונג פון דער גרינע ליניע נאָך דער אומאפהענגיקייט מלחמה: באַקאַ אל-גאַרביאַ (מערב באַקאַ) איז די טייל אויף דער ישראל זייַט פון דער גרענעץ און באַקאַ אל שאַרקייאַ (מזרח באַקאַ) איז דער טייל וואס איז אויף דער יארדענישער זייַט פון דער גרענעץ. אין די יארן פונעם בריטישן מאַנדאַט איז באַקאַ געווען ייִשובֿ אין טולקאַרם דיסטריקט.
באַקאַ איז דער שטאָטישער צענטער פֿאַר די ארומיקע דערפער, און האט געזונט און בילדונג אינסטיטוציעס. באַקאַ איינוואוינער האבן פרנסה פון אינדוסטריע און א ביסל פון לאנדווירטשאפט, און רובֿ פום די אייוואוינער אַרבעטן אין אַרומיקע געביטן אָדער אונטערנעמונגען אין תל אביב, חיפֿה, דן און שרון.
דזשאט.
דאס דאָרף דזשאַט (אַראַביש: جت) איז פלאצירט אויף אַ בערגל לעבן דער גרינע ליניע, דרום פון באַקאַ אל-גארביא. די עלטער מענטשן אין דאָרף דערציילן אז דאס דאָרף איז געגרינדעט דורך פינף ברידער, פון יעדן ברודער איז געווארן א משפּחה.
אסאך פון די דזשאַט איינוואוינער פארדינען זייער פרנסה פון הייטעק. א הויכער פראצענט פון די איינוואוינער האבן דיפלאמען פון קאלעגעס, און די עקאנאמישע לאגע איז פארהעלטענימעסיג גוט קעגן דער אַראַבישער באַפעלקערונג אין דער מדינה.
לויט צו דעם צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק ווי פון יוני 2010, האט באַקאַ-דזשאַט 34,700 באוווינער. די באַפעלקערונג וואקסט מיט אַ יערלעכן וווּקס פון 2.4%.
אברהם דוד בים (20סטן מערץ 1906 - 10טן פעברואר 2001) איז געווען בירגערמייסטער פון ניו יארק פון 1974 ביז 1977.
בים איז געבוירן געווארן אין לאנדאן, און איז געקומען וואוינען אין ניו יארק אלס קינד.
ער איז געווען דער ערשטער יידישער בירגערמייסטער פון ניו יארק.
פרירונג ברי איז ווען די הויט אדער די געוועב אדער נערוון פון א מענטשנס קערפער ווערן קראנק און גייען קאליע צוליב זיין אויסגעשטעלט צו א גאר נידעריגער קאלטער טעמפערטור.
די עקסטערמע נידעריגע קאלטע טעמפערטור ברענגט צו דעם אז די פליסיקייט און די קערפער ווערט געפרוירן, און שטעלט אפ די צירקולאציע פון דעם בלוט, וואס ברענגט צו הארגענען די נערוון צעלן.
א פרירונג ברי קען אויך פאסירן דורך אפשטעלן מיט געוואלד די צירקולאציע פון דעם בלוט, מיט ארומבינדן א בענדל ארום א פינגער אויף א לענגערע וויילע.
טאגא (), אפיציעל די טאגאלעזישע רעפובליק (), איז א לאנד אין מערב אפריקע. ער גרענעצט גהאנע אין מערב, בורקינע פאסא אין צפון, און בענין אין מזרח. אין דרום האט ער א בארטן לאנג 56 ק"מ אויפן איינגאס פון גינע, און דארט געפינט זיך די הויפטשטאט לאמע.
זי באדעקט א שטח פון בערך 57,000 קוואדראט ק"מ.
בערך 6.7 מיליאן מענטשן וואוינען אין טאגא, און די אפיציעלע שפראך איז פראנצויזיש. טאגא איז א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער און אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
נאך דער ערשטער וועלט מלחמה האט פראנקרייך געהערשט איבערן לאנד ביז 1960, ווען טאגא איז געווארן אומאפהענגיק.
מען ווייסט ווייניג וועגן דער היסטאריע פון טאגא ביזן 15טן יארהונדערט, ווען פארטוגעזישע פארשער זענען אהין געקומען. נאך דעם האט אנגעהויבן דער שקלאף האנדל, און במשך 200 יאר איז דער ראיאן געווען א צענטער פאר אייראפעער וואס האבן געזוכט שקלאפן.
טאגא איז צוטיילט אין פינעף ראיאנען. פון צפון צו דרום, הייסן די ראיאנען סאוואנע, קארא, סענטראלע, פלאטא און מאריטים.
די עקאנאמיע פון טאגא איז באזירט אויף לאנדווירטשאפט, אין וואס ארבעטן 65% פון אלע ארבעטער אין לאנד. פראדוקטן שליסן איין קאווע, קאקאא, באוול, מאניאק (טאפיאקע), קוקורוזע, רייז און סארגע.
רבי ברוך שלום הלוי אשלג (ז' שבט ה'תרס"ז - ה' תשרי ה'תשנ"ב) איז געווען אן אדמו"ר און א מקובל. ער איז געווען דער בכור פון הרב יהודה לייב הלוי אשלג, מחבר פונעם "סולם" אויפן זוהר, און זיין נאכפאלגער. ער האט פארפאסט די ספרים "שלבי הסולם", "דרגות הסולם" און "אגרות הרב"ש".
חייו.
ברוך שלום הלוי אשלג איז געבוירן געווארן אין ווארשע, קאנגרעס פוילן, אום ז' שבט תרס"ז 1907. שוין ביי די ניין יאר האט ער אנגעהויבן לערנען ביי זיין פאטער, און ער איז מיטגעפארן מיט אים צום פאריסאווער רבי'ן און צום בעלזער רב. נאך זיין בר־מצוה אין תרפ"א איז ער ארויף מיט זיין משפחה אין ארץ ישראל וואו ער האט געלערנט אין ישיבת תורת אמת פון חב"ד אין ירושלים. ביי די זיבעצן יארן האט ער באקומען היתר הוראה דורך די גרעסטע רבנים אין ארץ ישראל – הרב אברהם יצחק הכהן קוק, הרב יוסף חיים זאנענפלד און הרב יעקב משה חרל"פ.
רבי פנחס טווערסקי פון אוסטילע (ה'תר"ם - י"ז אייר ה'תש"ג) איז געווען אן אדמו"ר פון דער טשערנאבילער גזע. זיינע תורות זענען געדרוקט געווארן אין "שארית לפנחס".
ר' פנחס האט געהייראט מרת חנה רחל, די טאכטער פון רבי ישכר דוב רוקח, דער פריערדיגער רב פון בעלזא. דרייסיג יאר איז ער געזעסן אין הויף פון זיין שווער. ביי דער ערשטער וועלט מלחמה, ווען זיין שווער איז געווען אין גלות, איז ר' פיניעלע מיטגעפארן, אין ראצפערט, אין מונקאטש און אין האלאשיץ.
מ'פלעגט אים רופן, ר' פיניעלע פון אוסטילע, וואהלין, דארט וואו ער איז געווען רב פינף יאר, נאך זיין שווער'ס פטירה אין תרפ"ז. ער איז געווען א זון פון ר' מאטעלע פון רחמיסטריווקא און מרת ציזע, א טאכטער פון רבי דוד טווערסקי פון טאלנא. שפעטער איז ער געווארן רב אין פשעמישל, גאליציע, וואו טויזנטער חסידים פלעגן פארן צו אים.
ער איז אומגעקומען ביי דער חורבן אייראפע י"ז אייר תש"ג, צוזאמען מיט זיין ווייב און זעקס קינדער, אין דעם בעלזשיץ פארטיליקונג לאגער.
דאס איינציגע אפשטאם פון אים איז געבליבן א טאכטער, הרבנית טראני ע"ה, די רעבעצין פון ר' יעקב יוסף טווערסקי פון סקווירא, און זיין איינציג געבליבענער אייניקל, דער היינטיגער סקווערער רבי, ר' דוד טווערסקי, האט א נאמען געגעבן דעם תורה פראיעקט שארית לפנחס נאך זיין הייליג אנדענק.
רבי חי יצחק טווערסקי (געב' ב' אלול ה'תרצ"א) איז דער ראחמיסטריווקער רבי אין בארא פארק, ניו יארק.
רבי יצחק איז געבוירן צו זיין פאטער רבי יוחנן טווערסקי, רחמיסטריווקער רבי אין ירושלים, זון פון רבי דוד טווערסקי פון רחמיסטריווקא, און זיין מוטער, א טאכטער פון ר' נחמן יוסף ווילהעלם א אייניקעל פון די חיד"א. זיין סנדק איז געווען זיין עלטער זיידע הרב הקדוש רבי מנחם נחום זצ"ל פון ראחמיסטריווקא.
אלס קינד ביי די צוועלף האט ער זיך זייער נישט גוט געשפירט, האט מען צוגעגעבן דעם נאמען חי יצחק.
ער האט געלערנט אין דער עץ חיים ישיבה אין ירושלים אונטער הרב איסר זלמן מעלצער.
ער האט געהייראט מרת מַריָם טווערסקי, טאכטער פון רבי יעקב יוסף טווערסקי פון סקווירא. זיין אויפריף איז געווען און די סטאלינער בית המדרש ביי זיין קרוב די קארלין-סטאלינער רבי ר' יוחנן. זיין חתונה איז געווען און מאנהעטן פלאזא חודש אדר שנת תשי"ד. זיין חתונה איז געווען פון די ערשטע רבישע חתונה'ס אין אמעריקע. ער האט געוואוינט אין איין הויז מיט זיין שווער אין וויליאמסבורג דערנאך איז ער ארויסגעפארן קיין שיכון סקווירא ווען זיין שווער האט ארויסגעצויגן. ער איז געווען אין שפיץ פון דעם התייסדות פונעם נייעם שטעטל זייענדיג דער מוציא ומביא דער רצון פון זיין שווער, אזוי אויך ביי זיין שוואגער דער היינטיגער סקווירא רבי איז ער שטארק צוגעשטאנען צו זיין רעכטער האנט די ערשטע יארן.
ווען די סקווערער ישיבה איז נתייסד געווארן אין סקווירא שטעטיל איז רבי משה גרין שליט"א געווען דער ראש ישיבה, אבער דאס העכסטע ווארט האט געהאט רבי יצחק.
אדמו״ר ומנהיג ישראל.
נאך דער פטירה פון זיין טאטן כ' כסליו תשמ"ב האט דער מאכניווקער רבי מכתיר געווען אים מיט זיין עלטערן ברודער הרב רבי ישראל מרדכי צו זיין די ממלאי מקום. [עס איז געווען זייער ערהארבען צו זעהן ווי די צוויי ברידער אדמורים פירען טיש צוזאם מיט א אהבה ואחוה און אזוי ווייטער נאך דער פטירה פון זיין ברודער הרב ישראל מרדכי פירט ער ווייטער צוזאמען מיט זיין ממלא מקום הרב דוד שליט"א מראחמסטריווקא]
און ער איז דאן געווארן דער ראחמיסטריווקער רבי אין בארא פארק, ניו יארק, וואו ער פירט א חסידות מיט א תלמוד תורה 'אהל יוחנן' און מיידל שולע בית שפרה ווי אויך א כולל פאר צענדליגער אינגעלייט און פילע הונדערטער חסידים און מעריצים.
ווי אויך איז שוין דא היינט א נעץ פון בתי מדרשים און מאנסי לייקוואד ווילאמסבורג און מוסדות און ת"ת מאנסי לייקוואד.
דער ראחמיסטריווקער רבי שליט"א איז באוואוסט אלץ גרויסער ת"ח און א עובד ד' א עניו און פשטן וואס מאכט נישט קיין עסק פון זיך, א אוהב ישראל וואס געט זיך אוועק פאר אידן פרייד זיך מיט זייערע שמחות און האט מיט לייד פון זייערע צרות, יעדן טאג נעמט ער אויף שעות ארוכת אידן וואס לעכצן פאר עצה והדרכה
ער איז זייער א שיינער און הארציגער בעל תפלה וואס זיין שווער האט אים מכבד געווען נאך וואוינענדיג אין סקווירא אלץ אינגערמאן און זינט דאן דאווענט ער פאר די ימים נוראים וואס טויזנטער קומען הערן און דאווענען מיט אים.
ווי אויך איז ער א מחנך נפלא וואס זיין שווער האט אים פארטרויעט די חינוך און שיכון סקווירא פאר יארען לאנג געווען די מנהל הישיבה וואס ער האט אוועק גשטעלט די חינוך און שטעטל, וואס הונדערטער תלמידי סקווירא רעדן מיט נאסטאלגיע וועגען יענע שיינע תקופה,
זיין תורה'ס און שמועסן זענען געדריקט און סעריע פון ספרים וואס הייסט אמרות טהורות וואס ווי נאר עס קומט ארויס א באנד פון דריק ווערט דאס פארכאפט ביי פילע טויזענטער שוחרי תורה וחסידות
רבי חי יצחק טווערסקי האט קונה געווען תורה וחסידות ביי פיל פריערדיגע גדולי ישראל: רבי אהרן פון בעלזא, רבי שלמה פון זוועהיל, דער אמרי אמת און זיין זון דער בית ישראל פון גער, ווי אויך ביי רבי איסר זלמן מעלצער און דער טעפליקער רב, רבי שמשון אהרן פאלאנסקי זצ"ל, רבי מרדכי מסלאנים זצ"ל.
הרב מיכל יהודה ליפקאוויטש (כסלו ה'תרע"ד, דעצעמבער 1913 – כ"ו סיון ה'תשע"א, 27סטן יוני 2011) איז געווען ראש ישיבה פון דער פאנאוועזשער ישיבה קטנה, א מיטגליד פון דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה און איינער פון די פירער פונעם ליטווישן ציבור.
אין זיין לעבן לעפקאוויטש איז געווען גראדע הגאון הגדול, אבער נאך זיין טויט איז ער געווארן א מרן.
ר' מיכל יהודה איז געבוירן געווארן כסלו תרע"ד אין וואלאזשין (היינט בעלארוס) צו זיין פאטער רב משה דוד ליפקאוויטש און זיין מוטער חיה. יונגערהייט האט ער געלערנט אין א חדר. אחוץ פון דעם האט זיין פאטער געדונגען פריוואטע מלמדים פון זיין שוואכן געהאלט. ביי די צוועלף יאר איז ער געפארן קיין לידא צו לערנען אין ישיבה הקטנה. ער האט געפייערט זיין בר-מצווה מיט זיינע חברים אין ישיבה, ווען זיינע עלטערן זענען געווען אין וואלאזשין. שפעטער איז ער געפארן אין ווילנע צו לערנען אין דער ראמיילעס ישיבה ביים ראש ישיבה, הרב שלמה היימאן, וועמען ער האט געהאלטן פאר זיין רבי מובהק. נאך דריי יאר איז ער צוריקגעפארן אהיים קיין וואלאזשין, וואו זיין פאטער איז נפטר געווארן אין תרצ"ב.
ל"ג בעומר ת"ש (1940) האט ער געהייראט חוה אסתר גרשונאוויטש, די טאכטער פון רב אברהם יצחק גרשונאוויטש, אב"ד זשאבינקע און ראש ישיבה פון ישיבת תפארת ציון אין בני ברק. דער שדכן איז געווען דער חזון איש, וואס האט אים געפירט אונטער דער חופה. גלייך נאך דער חתונה האט מען אים באשטימט א ר"מ אין ישיבת תפארת ציון. אין דער זעלבער צייט האט ער געלערנט אין דעם "תורת ארץ ישראל" כולל אי פתח תקווה און אינעם זכרון מאיר כולל (היינט הייסט ער "כולל חזון איש".
זשאַבינקע (,;;) איז א שטאט אין בריסקער גובערניע, דרום־מערב בעלארוס, 23 ק"מ מערב פון קאברין, 24 ק"מ מזרח פון בריסק.
זי האט א באפעלקערונג פון 12,800.
אין 1882 האט מען געעפנט א באן סטאנציע אין זשאבינקע אויף דער ווארשע - בריסק - מאסקווע ליניע. דאס האט אנגעהויבן אן אנטוויקלונג פון דעם ארט. אין צוואנציק יאר האט דאס דארף פארוואנדלט אין א שטעטל, אריינציענדיק האנדלסמענטשן.
במשך 125 האט די שטאט זיך פארשפרייט לענגאויס דער גאס דרום פון דער באן סטאנציע צום בריסק-מאסקווע שאסיי, וואס איז היינט די אריבערקאנטינעטאלע רוטע E30.
נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האט מען געבויט צפון פון דער באן ליניע א גרויסע צוקער ראפינעריע.
ביז דער ערשטער וועלט מלחמה איז זשאבינקע געווען אין קאברינער באצירק, גראדנער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע. צווישן די צויי מלחמות איז זי געווען אין קאברינער באצירק, פאלעסיער גובערניע.
די שטאט ליגט אויפן מוכאוועץ טייך ביים צוזאמענפלוס פונעם זשאבינקע טייכל.
אין דעם מערב טייל פון דער שטאט געפינט זיך א גרויסער רעזערווואר.
די שטאט באדעקא א שטח פון 9.11 קוואדראט ק"מ.
אין 1920 האבן געוואוינט אין זשאבינקע 445 יידן. דער רב איז געווען הרב אברהם יצחק גרשונאוויטש, דער שווער פון רבי מיכל יהודה ליפקאוויטש.
נינטענדאָ (יאפאניש: 任天堂株式会社; ענגליש: "Nintendo") איז א יאפאנישע פירמע וואס פאבריצירט ווידעא שפילן.
די פירמע איז געגרינדעט געווארן דעם 23סטן סעפטעמבער 1889 מיטן צוועק פון מאכן קארטן. אינמיטן דעם 20סטן יארהונדערט האט די פירמער געענדערט איר ריכטונג עטלעכע מאל; צום סוף האבן זיי אנגהויבן פאבריצירן ווידעא שפילן.
מאַנטיס אדער פֿאנגשעריק (וויסנשאפטלעכער נאָמען: "Mantodea") איז אַ טאלק פון אינסעקטן אין דעם אונטערקלאס פון אינסעקטן מיט לאַנגע און שמאָלע קערפערס. זיי האבן אין קאָפּ צוויי גרויסע אויגן, לאַנגע טאפערלעך און גוטע באוועגלעכקייט. זייערע פאדערשטע פיס זענען גרויס כדי אָנכאַפּן די שפייז. מאַנטיסן זענען נאָענטע משפּחה צו גרילן.
אויסזען און שפייזונג.
דער אינסעקט האט אַ מאָדנע פּנים, אַנדערש ווי אנדערע אינסעקטן. אויף זיין קליינעם קאָפּ פלאטערן א פאר לאנגע טאפערלעך. פון פאָרנט האבן זיי צוויי אנכאפנדיקע צוגענאגלטע פיס. די הויפּט שפייז פון דעם מאנטיס איז גרעסערן פונדס זענען היישעריקן און פליגן.
פארן זיך.
די צייַט ווען דער גרינע מאַנטיס טוט זיך פארן הייבט אן אין פרילינג. אפטמאל, די נקבה פרעסט אויף דעם זכר בשעת'ן פארן.
קעטשאַפּ איז א צושפייז צום עסן און איינצוטינקען געמאכט פון טאמאטע זאפט. עס קען ווערן אריינגעלייגט אין קעטשאפ אחוץ טאמאטעס אויך זויערס, זאלץ, פעפער, נעגלעך, צימערינג, ציבל און צעלער.
אמאל פלעגט מען עס מאכן פון א סארט שוואמען און געווירצן. מע קען נאך היינט טרעפן די סארט קעטשאפ אין פארשידענע לענדער צב"ש בריטאניע.
עס ווערט בעיקר גענוצט איינצוטונקען פרייס, טשיפס און און אזוי אויך פלייש.
עס איז אויך א הויפט באשטאנדטייל אין פיצא.
דער הויפט פראדוצירער פון קעטשאפ איבער דער וועלט איז היינז.
עס זענען פארהאן פארשידענע ערליי קעטשאפ: זיסע, זויערע און שארפע.
קעטשאפ ווערט געגעסן מיט פלייש, פרענטש פרייס, מען ניצט איר אין פיש רעסעפיס, "א אמעריקאנישער טשאלנט" וועט געווענטליך ווערן אזוי גערופן צוליב די קעטשאפ וואס די אמעריקאנער פירן זיך צו לייגן אין דעם טשאלנט.
הרב אפרים פישל הערשקאוויטש (י' תשרי תרפ"ג - ב' סיון תשע"ז), האליינער רב, איז געווען דער דיין אין דער קלויזענבורגער קהילה פון וויליאמסבורג.
אפרים פישל איז געבוירן געווארן אין מונקאטש, טשעכאסלאוואקיי (היינט אוקראינע) צו זיין פאטער רבי שלמה הערשקאוויטש און זיין מוטער חיה בת רבי צבי אלימלך דים.
געוועזן רב אין שטאט האָליין נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, און איז געווען דיין אין דער קלויזענבורגער קהילה פון וויליאמסבורג, און פון די הויפט רבנים פון דעם עירוב אין וויליאמסבורג.
ער האט געהאט א ריזיגן אוצר הספרים, מיט ספרים יקרי המציאות, און אסאך גדולי תורה פלעגן אלע יארן אים באזוכן צו זען אין די ספרים.
אמעריגא וועספוטשי; (9טן מערץ, 1454 – 22סטן פעברואר, 1512) איז געווען אן איטאליענישע אויספארשער, נאוויגאטאר און קארטאגראף.
די וועלט האלט אז דער קאנטינענט אמעריקע איז גערופן אויף זיין נאמען.
וועספוטשי האט געגעבן צו פארשטיין אז די נייע וועלט וואס קאלאמבוס האט אנטפלעקט איז נישט אינדיע נאר א נייער קאנטינענט.
וועספוטשי איז געבוין און געהאדעוועט געווארן אין דער רעפובליק פון פירענצע.
א חומש סעודה איז א סעודה וואס מען מאכט ביי יידן ווען א יינגל ווערט אלט פינף יאר און הייבט אן לערנען חומש. דער מנהג איז צו לערנען מיטן יינגל די ערשטע פסוקים פון ספר ויקרא.
דער מנהג פון מאכן א חומש-סעודה, איז גאר א אלטער מנהג, פון פארן קריג, און היינט צוטאגס, איז עס נאכאלץ א מנהג ביי אטייל משפחות ווען דאס קינד ווערט פינף יאר, אים ארויפשטעלן אויף א בענקל און פרעגן און ענטפערן די פראגעס און פארזאגן די פסוקים פון פ' ויקרא.
אבער די באנייאונג און דאס אוועקשטעלן אויף א גרויסן פארנעם, האט הרה"ח ר' חיים פריעד ע"ה, דער מחבר פונעם ערשטן א' ב' ספר - אלף בינה, וואס איז בכלל געווען א טאלאנטפולער און ענערגישער מחנך, און זייענדיג א אלטע בעלזער חסיד, און א שטארקע אנהענגער פונעם אלטן סקווערער רבין, ר' יעקב יוסף טווערסקי זצוק"ל, האט ער דאס געוואלט איינפירן אינעם סקווערער תלמוד תורה, ווי ער האט געדינט צענדליגע יארן אלס היסטארישער מלמד דרדקי.
דער אלטער סקווערער רבי האט זיך אויסגעדרוקט: טאקע א שאד, אזא שיינער מנהג זאל פארגעסן ווערן.. און פון דעמאלטס אן, האבן שוין אלע היימישע חדרים אנגעהויבן נאכמאכן דעם מנהג, און דאס ספעקטאקל פון דער 'חומש סעודה', איז היינט א היסטארישע צייט, ווען עלטערן, זיידעס און עלטער זיידעס, שעפן נחת פונעם אונטערוואקסנדן יודישן דור, על טהרת הקודש און הייליגע מסורה.
ר' חיים פריעד, איז באקאנט אלץ א איש חינוך, דער פארפאסער פונעם ערשטן אלף בינה - אלף בית ספר פאר קינדער, און נאך עהם האבן זיך שוין פארמערט פוהלע אנדערע וואס האבן נאכגעמאכט דעם געדאנק.
ער איז געווען א גאר טאלענטירטער פיגור, און זייענדיג א מקורב ביי פולע הויפן, ווי צום ביישפיל, וויזשניץ, בעלזא, פאפא, סקווירא, האט ער פארפאסט אייגענע לידער, און דאס געשאנקן פאר די הויפן אלץ געשאנק, און אזוי איז ער באקאנט געווען אלץ איש האשכולות, זייענדיג דער מלחין און קאפעליע מייסטער, שרייבער און שריפטשטעלער אינאיינעם, דורכאויס די יארן ווי ער האט אלץ טאלערירט אין יעדן הויף.
ער האט איבערגעפרישט דעם אור אלטן מנהג פון חדר פירן, וואס איז ממקורו פון בעלזא אינדערהיים, און ער האט געדינט אלץ מלמד דרדקי, פאר צענדליגע יארן, און האט אוועקגעשטעלט א פעסטן סיסטעם אינעם היינטיגן דרך החינוך.
ער איז געווען מלמד אין צעלימער חדר, און שפעטער אין סקווערן שטעטל, פאר לאנגע יארן, ביז ער האט זיך געצויגן קיין ארץ ישראל ביז זיין פטירה אין הויעכן עלטער.
ר' חיים שטאמט פונעם סאנפעטער רב זצ"ל, ער איז א פעטער פאר דער באקאנטער טוען רבני שמואל פריעד.
הרבנית טראני טווערסקי (י"ד כסלו ה'תרס"ה - כ"ו כסלו ה'תשנ"א) איז געווען די רביצין פון דעם דריטן סקווערער רבין, רבי יעקב יוסף טווערסקי.
זי איז געווען די טאכטער פון רבי פיניעלע אוסטילער און מרת חנה רחל, טאכטער פֿונעם בעלזער רב, רבי ישכר דוב רוקח.
זי איז געווען באקאנט אלס א ריכטיגע רביצין א שם דבר, זייענדיג אן איבערגעבליבן צווייגל פון דער בעלזער משפחה, ווי זי איז אויפגעוואקסן אירע יונגע יארן, א איינ'איינציגע פלומעניצע פונעם בעלזער רב רבי אהרן פון איין מאמע, וואס דער בעלזער רב אליין האט זיך אזוי אויסגעדרוקט זי איז דאך אן אייגענע.
עס ווערט דערציילט אויף איר גאר גרויסע שבחים, וואס צווישן זיי, האט געזאגט אויף איר דער פריערדיגע בעלזער רב ר' ישכר דוב (איר זיידע), מיין טראנעלע פעלט נאר דאס קאלפיק, מיינענדיג צו זאגן אז זי איז א בעלת דעת פאר זיך און איז ראוי צו גרויס חשיבות.
ווען זי איז געווארן א בת מצוה, האט זי באקומען פון איר זיידע רבי ישכר דוב מבעלזא א פאר לייכטער צו צינדן שבת לעכט, און האט איר געזאגט: זאלסט אויסבעטן ביי די לעכט, אז די אויגן פון דיין צוקונפטיגן חתן, זאל לייכטן אין תורה.
זי איז געווען באקאנט אלס א גאר גרויסע עסקנטע צו העלפן יודן, מיט שידוכים מיט הכנסת כלה און ספעציעל דעם מוסד בית לפליטות וואו זי האט געקריגן דעם טיטל 'נשיאה' איבער דעם.
איר נאמען 'טראני' איז נאך איר באבע, די רעביצין פון רבי מאטעלע רחמיסטריווקער. היינט צו טאגס פילע פרויען אין סקווירא טראגן מיט שטאלץ איר נאמען. אויכעט א גרויסע צאל פון אפשטאמלינגען פונעם פריערדיגן וויזשניצער רבי פון מאנסי, רבי מרדכי האגער און פונעם רחמיסטריווקער רבי פון אמעריקע, רבי חי יצחק טווערסקי, הייסן נאך איר.
[http://www.hebrewbooks.org/pagefeed/hebrewbooks_org_24513_55.pdf - סקווערער רעביצין מרת טראני טווערסקי ע"ה] אויף דאס אידישע ווארט
אכט און צוואנציג יאר איז ער געווען אנגעשטעלט אין דער ישיבה חיי עולם אין ירושלים, דערנאך איז ער געווארן ר"מ פון ישיבת "באר מנחם" אין ירושלים.
אין אב תשכ"ט האט ער ארויסגעגעבן זיין ספר אורח ישרים, וועלכע איז פול מיט דברי מוסר וחסידות פאר אינג און אלט.
ער האט דערויף באקומען א ווארעמע הסכמה פונעם דעמאלטדיגן ירושלימ'ער בי"ד: ר' דוד יונגרייז, רבי משה אריה פריינד און ר' ישראל משה דושינסקיא.
אין יאר תשל"ה האט ער ארויסגעגעבן דעם ספר דברי יצחק, וועלכע באשטייט פון צוויי טיילן. די ערשטע חלק אנטהאלט צוועלף קאפיטלען מיט עצה ותושיה פאר יונגע בחורים זיך צו האלטן אויפן יודישן וועג, און די צווייטע רופט ער נר מצוה וואס דאס איז פירושים און ביאורים אויפן יו"ט חנוכה.
דער ספר אנטהאלט פיר הונדערט און פיר און צוואנציג זייטן.
אין יאר תשל"ז האט ארויסגעגעבן זיין ספר אוצר המידות און ער רופט דאס אויך בית יהודה לע"נ זיין פאטער.
ער האט דערויף א הסכמה פונעם ירושלימער בי"ד און א מכתב ברכה פון ר' יוסף אשכנזי בשם סאטמארער רבי.
ביים אנהייב האט ער זיין סדר היחוס ביזן ר"ר אלימלך.
דער ספר באשטייט פון דריי הונדערט און פיר און אכציג זייטן.
אויך האט ער ארויסגעגעבן א קונטרס פון אכציג זייטן מיטן נאמען זכרון מנחם וואו ער איז מלקט פיר הונדערט ענינים איבער ברכת התורה און שקידת התורה.
דער מונקאטשער רבי טראגט א קאלפיק
א קאלפיק אדער קאלפאַק איז א הויך היטל פון פעלץ וואס פלעג זיין ביז דער ערשטער וועלט מלחמה א וואכעדיגער מלבוש אין גאליציע, און בחורים פלעגן דאס טראגן שבת און יום טוב.
דער קאלפיק איז א ביסל ענדליך צו א ספאדיק, אבער ענדערעש פון דעם ספאדיק זיין פארב איז ברוין, און זיין פרייז איז טייערער, עס פירן זיך די רעבישע אייניקלעך צוגיין דערמיט, און אזוי אויך געוויסע רביס, אין יומי דפגרא און אין יארצייטן ביים טיש.
היינט גייען א קאלפיק נאר געוויסע רבישע אייניקלעך שבת פון דער בר מצווה אן ביז צו דער חתונה. צווישן זיי זענען אריינגערעכט אייניקלעך פון די פאלגנדע הויפן: בעלזא, וויזשניץ, סערעט וויזשניץ, סקווירא, בעלזא-מאכניווקא, רחמיסטריווקא-אמעריקע, טשערנאביל, ספינקא (בלויז אין דער הורוויץ משפחה) און אין נאך א פאר קליינע חסידות'ן. גאליציאנער רבנים (בלויז א טייל פון זיי) טוען אן א קאלפיק צו א סנדקאות אדער סידור קידושין.
טייַבה (אַראַביש: الطيبة, פּינקטלעכער טראַנסקריפּט: "עלטיוו", טייַטש פון דעם נאָמען: די "גוט", אודער: סיגוט) איז אַ שטאָט אין צענטער דיסטריקט פון ישראל, 9 קילאמעטער צפון-מזרח פון כפר סבא, 3 קילאמעטער צפון פון כוכב יאיר. די איינוואוינער זענען מוסולמענער. זי איז געווארן אַ שטאָט אין 1990.
דער נאמען פון דער שטאט.
דער נאָמען טייַבה (الطيبة) איז אַ פארקירצונג פון אַ נאָמען-טייַבה-צו-יסאַמו (الطيبة الاسم) - "גוט נאָמען" אָדער "מען אַז לייגט גוט". דעם נאָמען איז געגעבן צו עטלעכע קהילות אין ישראל און לבנון.
אין 1952 האט טייַבה באקומען דעם סטאַטוס פון אַ לאקאלער ראַט. אין 1990 איז זע געווארן אנערקענט ווי אַ שטאָט. הייַנט טייַבה איז איינער פון די גרעסטע אַראַבער שטעט אין ישראל און איז די צווייטע גרעסטע שטאָט אין דער "דרייַעק".
לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק) ווי פון יוני 2010, האט טייַבה 36,800 באוווינער. די באַפעלקערונג וואקסט מיט אַ יערלעכער וווּקס פון 1.8%.
צענטראל־אמעריקע (,) איז א ראיאן אינעם קאנטינענט צפון אמעריקע וואס ציט פון גוואטעמאלע און בעליז אין צפון־מערב, צו פאנאמא אין דרום־מזרח. דער שטח געפינט זיך דרום־מזרח פון מעקסיקא און צפון־מערב פון קאלאמביע, צווישן דעם פאציפישן אקעאן און דעם קאראיבישן ים.
דאס לאנד מיט דער גרעסטער באפעלקערונג איז גוואטעמאלע, מיט מער ווי 14 מיליאן איינוואוינער.
אין אלע לענדער פון צענטראל־אמעריקע רעדט מען שפאניש; אחוץ בעליז וואו מען רעדט ענגליש. טייל מענטשן רעדן מאיא שפראכן.
דער קלימאט אין צענטראל־אמעריקע איז הייס און פייכט, אזוי ווי עס פאסט פאר טראפישע לענדער. צוקערראר, קאווע און באנאנען וואקסן אין דעם ראיאן.
דער ראיאן האט אסאך וואולקאנען.
ניקאַראַגואַ (), אפיציעל די רעפובליק פון ניקאַראַגואַ (), איז דאס גרעסטע לאנד אין צענטראלער אמעריקע מיט א שטח פון 130,373 ק"מ2. דאס לאנד גרענעצט האנדוראס צו צפון און קאסטא ריקא צו דרום, מיטן קאראאיבישן ים צו מזרח און דעם פאציפישן אקעאן צו מערב. די הויפטשטאט איז מאנאגוע.
די שפאנישע האבן אויסגעפארשט און באזעצט דאס לאנד אינעם 16טן יארהונדערט. אין דעם 17טן יארהונדערט האבן די בריטישע איינגעשטעלט א פראטעקטאראט אין דעם מזרח טייל פון לאנד, וואס האט זיך אויסגעהאלטן 200 יאר, און ביזן היינטיגן טאג רעדט מען נאך ענגליש אויפן מזרח בארטן פון לאנד. אין 1821 האט ניקוראגוא זיך געשיידט פון שפאניע און אין 1823 זיך פארבינדן אין דער פעדעראלער רעפובליק פון צענטראלער אמעריקע, ביז 1838.
די הויפט שפראך איז שפאניש.
ניקאראגוא איז א דעמאקראטישע רעפובליק.
ביישפיל פון ערשטן בלאט פון "קהלתינו"
קהלתינו איז א מאנטאליכער גליון אויף יידיש וואס ווערט ארויסגעגעבן דורך קהל ייטב לב אין קרית יואל.
אין דעם גליון באריכט מען נייעס און ארטיקלען פון דער קהילה.
עס ווערט ארויסגעשיקט פריי יעדן מאנאט אויף דער פּאָסט פאר אלע מיטגלידער.
קאסטאַ ריקאַ (), אפיציעל די רעפובליק פון קאסטאַ ריקאַ (), איז א לאנד אין צענטראלער אמעריקע מיט א שטח פון 130,373 ק"מ2. דאס לאנד גרענעצט ניקאראגוא צו צפון און פאנאמא צו דרום, מיטן קאראאיבישן ים צו מזרח און דעם פאציפישן אקעאן צו מערב. די הויפטשטאט איז סאן האזע.
קאסטא ריקא איז דאס איינציגע לאנד אין לאטיין אמעריקע וואס איז אין די ליסטע פון די 22 עלטסטע דעמאקראטיעס. אין 1949 האט קאסטא ריקא אפגעשאפן זיין ארמיי.
אין 1821 האט קאסטא ריקא זיך געשיידט פון שפאניע און אין 1823 זיך פארבינדן אין דער פעדעראלער רעפובליק פון צענטראלער אמעריקע, ביז 1839. אין 1824 איז סאן האזע געווארן די הויפטשטאט.
קאסטא ריקא איז א דעמאקראטישע רעפובליק.
דער קלימאט איז טראפיש א גאנץ יאר.
א שענק אדער א קרעטשמע אדער "ווערטס הויז" איז א פלאץ וואו מענטשן קומען צוזאמען צו טרינקען אלקאהאלישע געטראנקען און טרעפן נייע פענימער צו שמועסן און פארברענגען. טיילמאל אויך צו טאנצן.
ס'איז דא וואס שפילן מוזיק דורך MP3, אדער דורך DJ, אדער א גרופע וואס שפילט צוזאמען א קאפעליע.
די שענק איז געווענטליך אפן ביז אין די שפעטע נאכט שעות.
ס'איז דא וואו מ'בעט א דעקינג פארן אריינגיין ביי דער טיר.
ניקאליי קאפערניק (לאטיין: "Nicolaus Copernicus", פויליש: "Mikołaj Kopernik"; 19טן פעברואר 1473 - 24סטן מיי 1543) איז געווען א פוילישער אסטראנאם, מאטעמאטיקער און עקאנאמיסט, וואס האט אנטוויקלט דעם העליאצענטרישן מאדעל (לויט וואס די פלאנעטן דרייען זיך ארום דער זון). אסטראנאמיע איז נישט געווען זיין הויפט ארבעט, נאר א האבי זיינער.
מיט זיין ארבעט אין אסטראנאמיע האט אנעהויבן א נייע תקופה אין וויסנשאפט.
קאפערניק איז געבוירן געווארן אין טארן, קעניגלעכע פרייסן, וואס איז דעמאלסט געווען אינעם קעניגרייך פון פוילן, אין א דייטשער משפחה. ער האט קיינמאל נישט חתונה געהאט.
אין 1497 איז זיין פעטער געווארן ביסקופ פון ווארמיע. ער האט געשיקט קאפערניק אויף פארשידענע דיפלאמאטישע שליחותן.
די נאכפאלגער פון קאפערניק אין אסטראנאמיע זענען געווען טיכא בראהע און יאהאנעס קעפלער.
איגאר יעווגעניעוויטש טאם (רוסיש: "И́горь Евге́ньевич Та́мм";
8טן יולי 1895 - 12טן אפריל 1971) איז געווען א רוסישער פיזיקער און מאטעמאטיקער, געווינער פונעם נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1958.
טאם איז געבוירן געווארן אין וולאדיוואסטאק און דערנאך האט געוואוינט און שטודירט אין קיראוואגראד (היינט אין אוקראינע). אין די יארן 1913-1914 האט ער שטודירט אין עדינבורג אוניווערסיטעט, און דערנאך אין מאסקווע ביז 1918.
ראצפערט איז א שטאט אין אונגארן וואס איז באקאנט ביי חסידים ווי דער הויף וואס האט אויפגעשטעלט רבי שלום אליעזר האלבערשטאם, זון פון דעם דברי חיים פון.
גרינדונג פונעם חסידות.
דער גרינדער פונעם ראצפערטער חסידות איז געווען רבי שלום אליעזר האלבערשטאם, וואס איז געבוירן געווארן חול המועד פסח תרכ"ב. ער האט חתונה געהאט מיט דער טאכעטער פון זיין שוואגער רבי מרדכי דוב טווערסקי פון, און ער האט געוואוינט ביי אים נאך דער חתונה. נאך א שטיק צייט האט די רוסישע רעגירונג פארטריבן אים ווייל ער איז נישט געווען קיין בירגער, און ער איז צוריק אין גאליציע. אין תר"ס האט ער אימיגרירט אין אונגארן און ער האט אנגעהויבן פירן א רעביסטעווע, ערשט אין טעגלאש און שפעטער אין ראצפערט. רבי שלום אליעזר איז דערמארדעט געווארן אין דער חורבן אייראפע אין אוישוויץ טויט לאגער, ט"ז סיון ה'תש"ד.
אין ראצפערט איז אויך געווען א הויף געפירט פון רבי נפתלי הירץ הלוי, א תלמיד פונעם צאנזער רב, אבער ס'איז נישט געווען קיין שייכות צווישן די צוויי הויפן.
נאכן חורבן.
רבי שלום אליעזר'ס צווייטער זון איז געווען רבי משולם זושא, אן איידעם ביי רבי נפתלי טייטלבוים פון נירבאטור, א זון פון רבי ישראל יעקב יוקיל פון וואלאווע. רבי משולם זושא'ס דריטע טאכטער, רייצא, האט חתונה געהאט מיט רבי יואל בער, אן אייניקל פון רבי חיים טירער, דעם "באר מים חיים". רבי יואל בער איז געראטעוועט געווארן פון דער חורבן אייראפע און האט זיך באזעצט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. עטלעכע יאר שפעטער האט ער זיך געצויין קיין סאו פאולא, בראזיל, וואו ער האט אויפגעשטעלט א חסידישע קהילה אויפן נאמען פון זיין שווער רבי משולם זושא. רבי יואל איז געווען א גרויסער בעל חסד גדול.
נאך רבי יואל בער'ס פטירה כ"ט אדר תשנ"ב, האט זיין עלטערער איידעם, דער קרעטשעניפער רבי, באקריינט זיין איינציגן זון רבי זושא פאר ראצפערטער רבי און זיין איידעם רבי יצחק דוד הורוויץ פאר גאב"ד פון דער קהילה. די מיטגלידער פון דער קהילה זענען נישט קיין ראצפערטער חסידים.
רבי יצחק דוד הורוויץ, גאב"ד פון דער קהילה, האט געעפנט מוסדות בני ברק, בית שמש און אלעדאין ישראל, און אין וויליאמסבורג אין די פאראייניגטע שטאטן. זיין איידעם הרב מאיר האגער (א זון פון הרב ישראל אליעזר האגער, א זון פון רבי משה האגער ראש ישיבה אין סערעט-וויזשניץ) איז רב פון דער קהילה אין בית שמש, און זיין איידעם הרב חיים מערץ דינט אלס רב פון דער קהילה אין וויליאמסבורג.
געארג דער זעקסטער (; פערזענלעכער נאמען: אלבערט פרעדעריק ארטור געארג; 14טן דעצעמבער 1895 – 6טן פעברואר 1952) איז געווען מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך און די דאמיניאנען פונעם בריטישן קאמאנוועלט פונעם 11טן דעצעמבער 1936 ביז זיין טויט. ער איז געווען דער לעצטער קייסער פון אינדיע, און דער ערשטער הויפט פון דער קאמאנוועלט.
אלס צווייטער זון פונעם מלך געארג דער פינפטער, ער האט נישט געקלערט צו ירשענען די מלוכה. ער האט געדינט אינעם קעניגלעכן פלאט ווערנט דער ערשטער וועלט מלחמה, און נאך דער מלחמה האט אויסגעפירט א רייע פובליקע באשטעלונגען. ער האט געהייראט ליידי עליזאבעט בויס-לייאן אין 1923, און זיי האבן געהאט צוויי טעכטער, עליזאבעט און מארגארעט.
ווען זייער פאטער איז געשטארבן אין 1936 האט געארג׳ס עלטערער ברודער איבערגענומען די מאנארכיע אלס עדווארד דער אכטער. שפעטער ווען עדווארד האט געזאגט אז ער גייט הייראטן די גרושה וואליס סימפסאן, האט דער בריטישער פרעמיער מיניסטער סטענלי באלדווין אים באראטן אז ער וועט נישט קענען הייראטן א גרושה און בלייבן דער מלך. אזוי האט עדווארד אבדיקירט, און געארג האט איבערגענומען די מלוכה, דער דריטער מאנארך פון ווינדזאר הויז.
כולל איז ווען מ'ענדיגט ישיבה וואס איז א פליכט, גייט מען אריין אין כולל וואס איז אפיציעל נאר א רשות.
ס'איז דא וואס בלייבן אפאר חדשים, נאר צו יוצא זיין, און ס'איז דא וואס בלייבן לענגער ביז ווען מ'ווערט געצווינגען צו גיין ארבעטען כדי צו ברענגען ברויט אין שטוב.
געווענטליך, ווילאנג די ווייב ארבעט נאך -דאס הייסט ביז זי געבוירט איר ערשטע קינד- קען מען נאך דורך שטופען אין כולל.
די וואס האלטן באמת דערביי, און שפירן אז זיי מעגן זיך מפרנס זיין פונעם ציבור, בלייבן אויף לענגער, ביז נאך אפאר יאר ווערט פון אים א דיין, מגיד שיעור, אדער מלמד.
אין ארץ ישראל איז איינגעפירט פאבריינגען אין די כוללים אויך פאר פשוטי עַם במשך דעם גאנצן לעבן, אין אלע מדינות אין אייראפע האט מען געגרינדעד כוללים פאר די אידן פון זייער לאנד וואס זענען געפארן וואינען אין ארץ ישראל,
שקלאַפֿערײַ איז אן עקאנאמישע סיסטעם וואו א מענטש, דער שקלאַף, ווערט דער אייגענטום פון א צווייטן מענטש, און מוז ארבעטן פאר זיין האר אן געהאלט. דער שקלאף איז נישט בעל־הבית אויף זיין צייט נאר מוז טון וואס זיין האר הייסט אים. אפטמאל האט ער איבערהויפט נישט קיין רעכט.
דער פערטער פאראגראף פון דער אלוועלטלעכער דעקלאראציע פון מענטשרעכט אסרט שקלאפעריי און האנדלען מיט שקלאפן. היינט האבן אלע לענדער געזעצן קעגן שקלאפעריי, אבער דאך זענען מענטשן געהאלטן ווי שקלאפן אין א טייל דריטע וועלט לענדער.
שקלאפעריי אין אוראלט גריכנלאנד אין רוים.
אין אוראלט גריכנלאנד און רוים איז געווען איינגעפירט די סיסטעם פון שקלאפעריי. ווען איינער האט געהאט א שקלאף האט ער געקענט אים פארקויפן צו א צווייטן אדער איבערלאזן א ירושה פאר זיינע קינדער. ס'איז געווען מעגלעך אפצוקויפן אלס שקלאפן מלחמה געפאנגענע און מענטשן געכאפט דורך פיראטן. קינדער געבוירן צו שקלאפן האבן געהערט צו די אייגנטימער פון די עלטערן.
ס'איז געווען א מעגלעכקייט פאר א שקלאף צו ווערן באפרייט. דער רוימישער קייסער פערטינאקס איז געווען א זון פון א באפרייטן שקלאף.
שקלאפעריי אין אפריקע.
מיטן פארשפרייטן פון איסלאם אין אפריקע האבן די אראבישע שקלאף־הענדלער געפירט א מסחר פון אפריקאנער שקלאפן וואס זיי האבן אימפארטירט אין דעם אראבישן האלבאינזל. אויך שווארצע האבן געכאפט אנדערע שווארצע צו ווערן שקלאפן.
אין הלכה זענען דא די באגריפן פון עבד עברי און עבד כנעני.
עבד עברי.
אן עבד עברי איז נישט קיין שקלאף. ער איז א ייד וואס האט זיך פארקויפט צו ארבעטן ווייל עס פעלט אים געלט, אדער וואס בית דין האבן אים פארקויפט צוליב דעם וואס ער האט געגנבעט און האט נישט מיט וואס צו באצאלן. אן עבד עברי איז באגרענעצט צו ארבעטן זעקס יאר, דערנאך גייט ער ארויס פריי. זיין האר טאר נישט געבן אויף אים מער ארבעט ווי א געדינגענעם ארבעטער, און מוז אים אויסהאלטן, מיט זיינע ווייב און קינדער, אין גאנץ גוטע צושטאנדן.
עבד כנעני.
אנדערש איז דער עבד כנעני, וואס איז דער אייגנטום פון זיין האר, און די תורה זאגט "לעולם בהם תעבודו", מען טאר נישט באפרייען אן עבד כנעני. דאך האט דער עבד געוויסע רעכטן. טאמער זיין האר שעדיגט אים און צעקלאפט זיין אויג, צאן, פינגער, אא"וו, ווערט דער עבד באפרייט. אויך האט דער האר נישט קיין רעכט צו הרגענען זיינס אן עבד, און ער וועט ווערן געמשפטעט אויף דעם.
די תורה הייסט מגייר זיין לשם עבדות אן עבד, ד"ה ער מוז אים מלען און דער עבד ווערט באפליכטעט אין אלע מצוות וואס א פרוי דארף האלטן.
כדי אויס לייזן דעם קנעכט דארף זיין האר שרייבן אים א שטר. אויב מ'האט נישט געשריבן קיין שטר, נאר דער האַר (אדון) האט זיך מתייאש געווען, ווערט נפקע נאר דער קניין ממון פון דעם קנעכט, אבער נישט דער קניין איסור, און דער יורה דיעה'דיקער דין פון דער עבד בלייבט, אבער ער איז נישט מחויב צו ארבעטן פארן אדון.
די גמרא זאגט אויף אים "אותו העבד אין לו תקנה". לויט דער שיטה פון רש"י, דאס מיינט אז ער איז א "מקצת עבד", און וועגן דעם טאר ער נישט חתונה האבן נישט מיט א שפחה און נישט מיט א "בת חורין" א יידענע. דער אדון קען שרייבן א שטר אים צו ארויס לאזן, אבער די קינדער ירשנען נישט, ווייל דער איסור איז צו א שוואכע זאך צו ירשענען, ס'איז א קנין וואס האט נישט קיין אחיזה פאר זיך, און וועגן דעם קענען די קינדער נישט ארויסלאזן דער קנעכט דורך א שטר.
לויט תוספות שיטה, איז ער א נארמאלער עבד און דיני יורה דיעה, און מעג חתונה האבן מיט א שפחה.
אין מצרים.
די תורה ברענגט אז ווען די יידן זענען געווען אין מצרים, האבן די מצריים געהאלטן זיי ווי שקלאפן צו בויען שטעט און סקלאדן.
ר׳ יואל ראטה (געב' תש"ם) איז דער ראש ישיבה פון ישיבת ״תפארת התורה״ אין וויליאמסבורג, ברוקלין.
ער איז אן אייניקל פונעם קארלסבורגער רב, רבי יחזקאל ראטה.
ר׳ יואל איז ברייט באקאנט פאר זיינע כסדרדיגע אפענע ארויסטריטן קעגן דער חינוך סיסטעם וועלכער גייט אן אין רוב ישיבות און חינוך אנשטאלטן.
ר׳ יואל פארעכנט זיך אלס תלמיד און חסיד פון הר״ר אליעזר שלמה שיק פון ברסלב.
אין דער קורצער היסטאריע פון זיין ישיבה האט ער שוין מיטגעמאכט אן א שיעור רדיפות און בזיונות פון געציילטע אויפגעברויזטע עלטערן וועלכע האבן ארגאניזירט פראטעסטן קעגן אים צוליב דעם וואס זיי ווילן נישט זייערע קינדער זאלן לערנען ביי אים.
ר׳ יואל גייט אן אלס א זייער פעסטן כאראקטער וועלכער דערשרעקט זיך נישט פון גארנישט און גייט זיך ווייטער זיין וועג נישט קוקנדיג אויף קיינעם ווען עס קומט צו זיינע פרינציפן.
זיינע תלמידים זענען זייער צוגעקלעבט צו אים און אומצאליגע פראוואקאציעס וועלכע זענען אונטערגענומען געווארן דורך זיינע קעגנער ארויסצושלעפן בחורים פון ישיבה האבן זיך אויסגעלאזט מיט גרויסע דורכפעלער.
ר׳ יואל איז לעצטנס באקאנט געווארן דורך די ווידעא קליפס פון זיינע ניגונים און דרשות אויף יוטוב.
Grand Theft Auto (פארקירצט GTA) איז אַ ווידעא שפּיל סעריע באשאפן אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך דורך דייוו דזשאָנס, דעמאָלט שפּעטער דורך ברידער דן האָוסער און סאַם האָוסער, און שפּיל דיזיינער זאַטשאַרי קלאַרק. עס איז בפֿרט דעוועלאָפּעד דורך ראָקקסטאַר נאָרט' (אַמאָל דמאַ דיזיין) און ארויס דורך ראָקקסטאַר גאַמעס. דער נאָמען פון דער סעריע איז דערייווד פון גרויס גנייווע אַוטאָ, אַ טערמין ריפערינג צו מאָטאָר פאָרמיטל גנייווע.
די סעריע איז באַשטימט אין פיקטיווע לאָקאַציעס באזירט אויף אמעריקאנע שטעט, בשעת אַ יקספּאַנשאַן פֿאַר דער אָריגינעל איז באזירט אין לאָנדאָן. גאַמעפּלייַ פאָוקיסיז אויף אַ עפענען וועלט ווו די שפּילער קענען קלייַבן מישאַנז צו פּראָגרעס אַ קוילעלדיק געשיכטע, ווי ווויל ווי ענגיידזשינג אין זייַט אַקטיוויטעטן, אַלע קאַנסיסטינג פון קאַמף, פּאַסירונג, דרייווינג, טיילמאָליק ראָלע-פּלייינג, סטעלט, און רייסינג עלעמענטן. די ונטערטעניק פון די גאַמעס איז יוזשאַלי אַ קאַמידיק סאַטירע פון אמעריקאנער קולטור, אָבער דער סעריע האט פארדינט סיכסעך פֿאַר זייַן דערוואַקסן נאַטור און היציק טעמעס. די סעריע פאָוקיסיז אַרום פילע פאַרשידענע פּראָוטאַגאַנאַסס וואס פּרווון צו העכערונג דורך די רייען פון די פאַרברעכער אַנדערווערלד, הגם זייער מאטיוון פֿאַר טאן אַזוי בייַטן אין יעדער שפּיל. די אַנטאַגאַנאַסץ זענען קאַמאַנלי אותיות וואס האָבן ביטרייד די פּראָוטאַגאַנאַסט אָדער זיין אָרגאַניזירונג, אָדער אותיות וואס האָבן די מערסט פּראַל ימפּידינג די פּראָוטאַגאַנאַסט ס פּראָגרעס.
ווידעא שפּיל אנטוויקלער דמאַ דיזיין אנגעהויבן די סעריע אין 1997, און עס דערווייַל האט צען טריבונע-אַליין שפילערייען און פיר יקספּאַנשאַן פּאַקס. די דריט קראַנאַלאַדזשיקאַל טיטל, Grand Theft Auto III, איז וויידלי אַקליימד, ווי עס געבראכט די סעריע צו אַ 3ד באַשטעטיקן און מער יממערסיווע איבערלעבונג, און איז באטראכט אַ לאַנדמאַרק טיטל וואס האט דערנאָך ינפלואַנסט פילע אנדערע עפענען וועלט קאַמף גאַמעס און געפירט צו דער עטיקעט "Grand Theft Auto clone" אויף ענלעך גאַמעס. סובסעקווענט טיטלען וואָלט נאָכגיין און בויען אויף דעם באַגריף געגרינדעט אין Grand Theft Auto III. פילם וועטעראַנס אַזאַ ווי מיכאל מאַדסען, Ray ליאָטטאַ, בורט ריינאָלדס, דעניס כאַפּער, דאַני טרעדזשאָ, גאַרי ביוזי, שמואל ל זשעקסאן, קריס פּען, יעקב וואָאָדס, דזשאָו פּאַנטאָליאַנאָ, פראַנק ווינסענט, ראבערט לאָגגיאַ, קילע מאַקלאַקלאַן, און פעטרוס פאָנדאַ האָבן אַלע ווויסט הויפּט אותיות אין פילע ינסטאָלמאַנץ, און די סעריע איז קריטיקאַלי אַקליימד און קאמערשעל מצליח.
הייך איז די מאס פון ווערטיקאַלער ווייַטקייט, אָבער ווערט געניצט מיט צוויי באזונדערע באדייטן. עס קען אָדער אָנווייַזן ווי "גרויס" עפּעס איז, אָדער ווי "הויך אַרויף" עס איז. פֿאַר בייַשפּיל "די הייך פון דעם בנין איז 50 מעטער" אָדער "די הייך פון דעם אַעראָפּלאַן איז 10,000 מעטער". הייך איז געמאסטן אויף דער ווערטיקאַלער (y) אַקס פון אַ ספעציפירטן פונקט צו אן אנדער פונקט.
דימענסיאָנאַלע מאָדעלן דעפינירן הייך ווי די דריטע אויסמעסטונג, די אנדערע צוויי זייַענדיק לענג און ברייט. ווען מען קאנסטרואירט אַ פלאַך געשאפן דורך לענג און ברייט, און קאנסטרואירט אַ ליניע וואָס שניידט איבער יענעם פלאַך בייַ אַ 90 גראַד ווינקל, וועט די הייך געמאסטן לענגאויס יענער ליניע.
א זאאלאגישער גארטן, זאָאָ־גאָרטן, מענאזשעריע, אדער זאָאָ איז א פלאץ וואו בעלי־חיים ווערן געהאלטן צווישן אפצאמונגען, אויסגעשטעלט פארן ציבור, און וואו מען טוט זיי אויך פארמערן.
דער טערמין זאאלאגישער גארטן האט א שייכות מיט זאאלאגיע, די שטודיע פון בעלי־חיים, א ווארט וואס נעמט זיך פון גריכיש "זאאן" (ζῷον, "בעל חי") און "לאגאס" (λóγος, "שטודיע"). די פארקירצונג "זאא" האט מען געניצט ערשט ביי דעם "לאנדאנער זאא", וואס האט געעפנט פאר וויסנשאפלעכער שטודיע 1828 און צום ברייטן פובליקום 1847. די צאל הויפט זאמלונגען פון בעלי־חיים ארום דער וועלט איז שוין מער ווי 1,000, בערך 80 פראצענט פון זיי אין שטעט.
אין היסטאריע.
הענרי דער ערשטער פון ענגלאנד (געהערשט 1100 - 1135) האט אויפגעשטעלט א זאא אין אקספארדשיר, ענגלאנד. דעם זאא־גארטן האט מען אריבערגעפירט צום טורעם פון לאנדאן, אייגנטלעך אין די יארן פון הענרי דער דריטער, און איז ווייטער אנגעגאנגען ביז 1828.
אין דייטשלאנד, האט דער עלעקטאר אויגוסטוס דער ערשטער געגרינדעט א זאא־גארטן אין דרעזדן אין 1554.
דראָהביטש אדער דראָביטש אדער דראָהאָביטש (;) איז א שטאט פלאצירט ביים צוזאמענפלוס פון דעם טיסמעניץ טייך און דעם סערעט טייך, א בייטייך פונעם ערשטן, אין דער לעמבערגער גובערניע, מערב אוקראינע. די באפעלקערונג איז אומגעפער 77,624 (אין 2011).
פריער איז דער געגנט געווען אין מזרח גאליציע.
באקאנטע ביי חסידים פון דראהביטש אמאל.
אויך דער נשיא פון דעם גאליציאנער כולל רבי יצחק לייב סופר - וואס איז דארט געווען אן איידעם ביים גביר ר' דוד לינדנבוים - האט דארט געוואוינט.
דער ייטב לב איז אויך געווען דארט רב פאר דריי יאר, דערנאך איז געווען דארט רב זיין זון הרב נחום הערש.
די קעץ ("Felidae") זענען א משפּחה אין דעם טאלק פון פארציקערס.
עקסטאַנט פֿעלידס געהערן צו איינער פון צוויי אונטער־פאמיליעס: פּאַנטער, וואָס שליסט איין דעם טיגער, דעם לייב, דעם יאַגואַר און דעם לעמפערט), און פֿעלינאַע, וואָס שליסט איין די קוגאַר, די טשיטאַ, די סערוואַל, דער לינקסעס און דער קאַראַקאַל, צוזאמען מיט דעם שניי לעמפערט און דער שטוביקער קאַץ.
עוואלוציע.
עס זענען 41 באקאנטע מינים פון קעץ אין דער וועלט הייַנט, וואָס האָבן אַלע אראפגענידערט פון דעם זעלביקן פאטער. דאס טאַקסאָן האט אנגעהויבן אין אזיע און פאַרשפּרייטן אַריבער קאנטינענטן דורך אַריבער לאַנד בריקן. ווי געמאלדן אין דער זשורנאַל וויסנשאַפֿט, טעסטינג פון מיטאָטשאָנדריאַל און יאָדער דנאַ דורך וואָראַן זשאנסאן און סטיווען אָוברייין פון די יו. עס. נאַשאַנאַל קאַנסער אינסטיטוט דעמאַנסטרייטיד אַז פאַרצייַטיק קאַץ יוואַלווד אין אַכט הויפּט ליניידזשיז אַז דייווערדזשד אין דעם גאַנג פון לפּחות 10 מייגריישאַנז (אין ביידע אינסטרוקציעס) פון קאָנטינענט צו קאָנטינענט דורך די בערינג לאַנד בריק און איסטהמוס פון פּאַנאַמאַ, מיט די פּאַנטהעראַ מין זייַענדיק דער עלטסטער און די פעליס מין זייַענדיק דער יונגסטער.
לייבי קלעצקי (אפציעל: יהודה לייב קלעצקי, 29סטן יולי 2002 - 12טן יולי 2011) איז געווען א ניין יעריג חסידיש אינגעל, פון בארא פארק ברוקלין ניו יארק דערמארדעט געווארן דעם 12טן יולי, 2011. ער איז געקידנעפט געווארן מאנטיג 11טן יולי ווען ער איז אהיימגעגאנגען צופיס פון דעם באיאנער טאג קעמפ. די פאליציי האבן ארעסטירט א אידישן פארשוין, לוי אראן, א 35 יעריגער אפגע'גט'ער איינזאמער מאן, וואס האט אויך געוואוינט אין דער געגנט, און האבן אים באשולדיגט מיטן מארד. טיילן פון לייבי'ס קערפער האט מען געטראפן ביי לוי אראן אין שטוב.
די פארשווינדעניש און מאסיווע זוכעניש.
פלוג בלעטעל פון די ניו יארק סיטי פאליציי איבער דעם פארלוירענעם קינדדאס קינד איז פארשוואונדן געווארן, מאנטאג 11טן יולי, 5 אזייגער נאכמיטאג, נאכדעם וואס ער האט אפגעשמועסט מיט זיין מוטער אז ער וועט איר טרעפן אויף דער גאס, אהיימגייענדיג פון דעם באיאנער חדר, אויף 12'טע עוועניו אין דער 44'סטער גאס, דאס קינד איז אבער קיינמאל נישט אנגעקומען.
בערך 7 אזייגער האבן די עלטערן אנגעהויבן צו פאניקן און אלארמירט די חברה שומרים פון בארא פארק. נאך אין יענער נאכט האבן די שומרים מיט דער הילף פון אידישע וואלונטירן פון דער געגנט, האבן אנגעהויבן א מאסיווע זוכעניש איבער דער גאנצער אומגעגנט פון בארא פארק.
דורכאויס די ערשטע נאכט האט מען גענישטערט אלע הויפן פון הייזער, אונטער אויטאס, מיסט קאסטנס, אראפגערופן געשעפט אייגנטומער זאלן עפענען זייער געשעפטן צו זעהן אפשר איז נישט דאס קינד פערצופאל אויסגעשפארט געווארן, אבער די נאכט איז פאריבער אן קיין שפיר פון דאס קינד.
ווי נאר די ערשטע נאכט איז פאריבער, האט די זארג אין פאניק פון דער גאנצער אידישע געמיינדע אנגעהויבן צו וואקסן, די פאליציי האבן געזען ווי ערענסט די געמיינדע נעמט די זאך, האבן זיי זיך אינגאנצן אריינגעווארפן און דער זוכעניש, און ס'האט זיך אנגעהויבן א גאר דראמאטישע זוכעניש, וואס איז באריכטעט געווארן ביי אלע מעדיע סטאנציעס, סיי לאקאלע און סיי נאציאנאל.
נאכפארשונג סורוועלענס קאמערעס.
מאנטאג שפעט ביינאכט, האט א פריוואטער מאן, מיטן נאמען יעקב גערמאן, דער פאטער פונעם קינד'ס מלמד, אויף זיין אייגענע אינציאטיוו באשלאסן צו אנהויבן נאכפארשן פריוואטע סורוועלענס קאמערעס, פון געשעפטן און פריוואטע הייזער, פון די גאסן ווי דאס קינד האט מעגליך געבלאנדשעט, וואס דאס האט עווענטועל געברענגט צו דאס טרעפן דאס קינד.
ווי די פילע קאמערעס האבן געוויזן, האט זיך אנגעהויבן צו ארויסשטעלן, אז דאס קינד האט זיך פשוט פארבלאנדזשעט, און פאר בערך א האלבע שעה האט ער זיך ארומגעדרייט אויף דער גאס נישט וויסנדיג דער ריכטיגער וועג אהיים.
איינע פון די סורוועלענס קאמערע ווי לייבי בלאנדשעטדאס לעצטע קאמערע בילד האט עווענטועל ערפינדן דעם אנגריפער און דעם דערמארדעטן קינד. אויפן קאמערע זעהט מען ווי קלעצקי דרייט זיך אהין און צוריק ביים ווינקל פון 18'טע און 45'סטער גאס, און ווייסט נישט וואוהין צו גיין, ביז א געבערדלטער מאן גייט פאריבער - ווארשיינליך אראן - און דאס קינד גייט צו צום פארשוין, קלעצקי פאלגט נאך דעם פארשוין אפאר פיס ביז זיי קומען אן צו א געוויסער דענטיסט אפיס אויף יענער גאס, דער פארשוין גייט אריין אינעם דענטיסט אפיס, און לייבי ווארט פאר אים אינדרויסן פאר בערך 8 מינוט. דער מאן קומט ארויס און זעצט זיך אריין צוזאמען מיט קלעצקי אין א גאלדענעם קאר.
שפעט יענע נאכט, שוין מיטוואך פארטאגס, האבן די פאליציי צוזאמען מיט די FBI - וואס איז אריינגעשלעפט געווארן אדאנק געהיימע אינטערווענצן פון דעם לאקאלען אידישן קאנגערסמאן זשעראלד נאדלער - נאכגעזוכט דעם אייגנטומער פון דעם דענטיסט אפיס, וואס האט געוואוינט אין ניו דשערסי, און דער סעקרעטאר, דער סעקראטאר האט באשטעטיגט אז אראן איז זייער פאציענט, און ער איז יענעם נאכמיטאג אריינגעקומען באצאלן א ביל, זיי האבן איבערגעגעבן דעם פונקטליכן אדרעס פון אראן. אויך זענען די חברה שומרים געוואויר געווארן די לייסענס פלעיט נומער פון דעם גאלדענעם קאר, וואס האט אויך באשטעטיגט אז עס געהער פאר אראן.
ערפינדונג און ארעסט.
לוי אראן ביי זיין ערשטער ערשיינונג אין געריכט נאכן מארדנאך יענעם פארטאגס, בערך האלבער 3 אזייגער, האבן די ניו יארק סיטי פאליציי זיך אראפגעלאזט צו אראן'ס הויז און ברוקלין, אויף איסט 2, און עוועניו C, אויפן דריטן בוידעם שטאק ווי אראן האט געוואוינט אליינס, זיי האבן אריינגעשטורעמט אינעם הויז, און געזען אראן זיצן אויפן קאוטש, די פאליציי האט גראד אויסגעשריגן "וואו איז דאס אינגל!?", אראן האט געשאקלט מיטן קאפ צום קאך, דארט אין קאך האט זיך אנטפלעקט א גרויליקע סצענע, גרויסע בלוטיגע מעסערס מיט א שנייד-טאוועל, אינעם פרידשידער האבן זיי געפונען די צישניטענע פיס פונעם קינד. אראן האט אויך אויסגעזאגט פאר די פאליציי אז דער אנדערער טייל פונעם קערפער האט ער אוועקגעשליידערט און א מיסט קאסטן און די סאנסעט פארק געגנט און ברוקלין, די פאליציי זענען אהין אראפגעפארן און טאקע געטראפן די קערפער און א פלאסטישער גארביטש בעג אריינגעלייגט אין א רויטער רענצל.
אראן האט נאך יענעם טאג זיך מודה געווען אינעם מארד, און לויט זיין ווערסיע האט ער צוליבן זיין אין פאניק איבער די גרויסע זוכעניש דערשטיקט דאס קינד מיט א האנדטוך, און דערנאך צושניטן דעם טויטן קערפער.
די געשיכטע איז נאכגעפאלגט געווארן מיט גרויס דראמא אין גאנץ אמעריקע, אלע נאציאנאלע מעדיעס האבן געגעבן פראמינענטע דעקונג צו דער געשיכטע, פאר א לענגערער וויילע.
מיטוואך ביינאכט איז אפגעהאלטן געווארן די לוי' אין בארא פארק, ווי עס האבן זיך באטייליקט לויט געוויסע שאצונגען 10,000 מענטשן.
דאנערשטאג נאכמיטאג איז אראן עמטליך אנגעקלאגט געווארן דורך די ברוקלין דיסטריקט עטורני מיט דער קלאגע פון מארד, ער האט זיך באוויזן פאר א ריכטער, ווי זיין אדוואקאט האט פארלאנגן אז מ'זאל אונטערזוכן זיין מענטאלער צושטאנד.
מאטיוו.
טראץ וואס די נאטורליכע השערה איז אז דער מאטיוו פון דעם מערדער איז געווען צו סעקשועלי מאלעסטן, איז עס פארט נישט קלאר אויפגעוויזן געווארן, עס איז נישט געווען קיין שום צייכן אויפן קערפער אז דאס קינד זאל האבן געווארן סעקשועלי מאלעסטעד, אראן האט נישט קיין שום היסטאריע פון טשעפען קינדער. זיינע נאנטע מענטשן האבן אבער יא אנגעגעבן אז ער איז א איינזאמער קוריאזער כאראקטער, זייער צוריקגעצויגן און האט נישט קיין פארקער מיט מענטשן, וואס לויט געוויסע פסיכיאטארן איז עס שטריכן פון א פעדעפייל.
לייבי קלעצקי איז געבוירן געווארן אין א חסידישער משפחה אין ניו יארק סיטי דעם 29סטן יולי 2002.
ער איז דאס קינד פון ר' נחמן קלעצקי, וואס שטאמט פון חסידישע ירושלים וותיקים.
דער באַסטיל
דער באַסטיל איז געווען א טורמע אין פאריז וואס איז געווען א סימבאל פון דער קעניגלעכער מלוכה פון פראנקרייך. דעם 14טן יולי 1789 האט מען שטורמירט דעם באסטיל, וואס האט געצייכנט דעם אנהייב פון דער פראנצויזישער רעוואלוציע.
אוראַניום איז א זילבערן־ווייסער מעטאלישער כעמישער עלעמענט אין דער אקטינידן סעריע פון דער פעריאדישער טאבעלע, מיטן כעמישן סימבאל U און אטאם נומער 92. אן אוראניום אטאם האט 92 פראטאנען און 92 עלעקטראנען, פון זיי 6 וואלענץ עלעקטראנען. אוראניום איז שוואך ראדיאאקטיוו. אוראניום האט עטלעכע איזאטאפן, אבער אוראניום וואס מען טרעפט נאטירלעך איז כמעט אינגאנצן U-238. מען האט אנטדעקט אוראניום אין 1789 אינעם מינעראל פעכבלענד, און געגעבן א נאמען נאכן פלאנעט אוראנוס.
אוראניום ווערט געניצט צו שאפן געל גלאז.
טמרה (אַראַביש: طمرة) איז אַ ישראל אַראַבער שטאָט אין דעם צפון דיסטריקט פון ישראל וואס ליגט אין אונטער גליל 5 קילאָמעטער צפון פון דער שטאָט שפרעם און בערך 20 קילאָמעטער מזרח פון עכו. טמרה איז געווארן א שטאט אפיציעל אין 1996.
די ישראל קראפטן האבן איינגענומען טמרה פון דער אַראַבער באפרייאונג אַרמיי און דער סירישער אַרמיי אין דער 1948 אומאפהענגיקייט מלחמה ביי דער דקל אקציע. די שטאָט איז געוואקסן גיך אין דער צייַט פון ישראל'ס ערשטער יאָרן ווי אַ פאָלק רעכט צו דער איינפלוס פון פּאַלעסטינער פליטים פון די ארומיגע חרובֿע דערפער ווי אל-בירוואַ און אל-דאַמון. טמרה איז געווארן א לאקאלע ראַט אין 1956 און איז דערקלערט אַ שטאָט אין 1996.
לויט דעם ישראל צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, בייַם סוף פון 2007 האט די שטאָט געהאט אַ באַפעלקערונג פון 27,300. אין 2001, דער עטנישער באַשטאַנד פון דער שטאָט איז געווען כּמעט אין גאנצן אַראַבער (99.6% מוסולמענער), מיט קיין באַטייַטיקער ייִדער באַפעלקערונג.
אין 2001 זענען געווען 11,900 מענער און 11,400 פרויען. די באַפעלקערונג פון דער שטאָט איז געווען צעשפּרייט מיט 48.5% אונטער 19 יאר, 18.0% צווישן 20 און 29, 19.7% צווישן 30 און 44, 9.0% 45-59, 1.6% 60-64, און 3.0% 65 יאָר אָדער עלטער. דער באַפעלקערונג וווּקס קורס אין 2001 איז געווען 3.3% און 2005 האט גענידערט צו 2.5%.
עס זענען 13 שולעס און 5779 סטודענטן אין דער שטאָט. זיי זענען צעשפּרייט ווי 9 עלעמענטאַר שולעס און 4000 עלעמענטאַר שול סטודענטן, און צוויי הויך שולעס און 2324 הויך שולע סטודענטן. 54.6% פון די 12טער כתה סטודענטן האבן באוויזן צו מאַטריקולירן אין 2001.
דירשטאָט'ס הויפּט פוטבאָל קאָלעקטיוו, הפועל בני טמרה, שפּילט אין דער נאציאנאלער ליגע.
רבי משה אורי בלוי (י"ט כסלו ה'תרמ"ה/27סטן נאוועמבער 1885, ירושלים - ח' סיון ה'תש"ו/7טן יוני 1946, מעסינע, איטאליע) איז געווען א פירער פון דער עדה החרדית אין מירושלים, פון די הויפטן פון אגודת ישראל אין ארץ ישראל, און דער רעדאקטאר פון דער חרדישער צייטונג קול ישראל.
משה אורי בלוי איז געווען דער בכור פון הרב שלמה יצחק בלוי און זיין ווייב אסתר שיינא (שיינדל) א טאכטער פון הרב ישעיהו אורנשטיין, דער פינפטער דור אין ירושלים פון א משפחה וואס איז ארויף אין ארץ-ישראל סוף פונעם 18טן יארהונדערט. ביי די תר"פ ראיאטן האט משה בלוי געוואוינט אין וויטנבערג הויז אינעם מוסולמענישן פערטל.
ער האט געהייראט זיין שוועסטער-קינד רבקה זיסל א טאכטער פון זיין פעטער הרב יעקב אורנשטיין, דער מנהל ישיבת אהל משה וואס רבי יהושע לייב דיסקין האט געגרינדעט. נאך זיין שווערס פטירה האט זיין זיידער ר' ישעיהו אורנשטיין געגעבן אים דאס פירן די ישיבה. ער איז געווען א תלמיד או דער הויפט העלפער פון הרב יוסף חיים זאנענפעלד, דער פירער פון דער עדה החרדית אין ירושלים איידער די מדינה איז געווארן אויפגעשטעלט. פון ה'תרפ"ד איז ער געווען דער דירעקטאר פון דעם ירושלים צענטער פון אגודת ישראל, און ער איז אויך געווען א מיטגליד אין דעם וועלט וועד הפועל פון דער באוועגונג.
אין די 30ער יארן, נאך ווען זיין יונגערער ברודער עמרם בלוי האט פארלאזט די צעירי אגודת ישראל און האט אויפגעשטעלט מיט אהרן קאצנעלנבויגן די נטורי קרתא, האט משה איבערגענומען פון אים די רעדאקטארשאפט פון "קול ישראל", די צייטשריפט פון אגודת ישראל.
עדזשווער איז א געגנט אין לאנדאן, פלאצירט 16 ק"מ צפון פון טשארינג קראס. עדזשווער איז א טייל פון סיי דער לאנדאנער בארא פון בארנעט סיי דער לאנדאנער בארא פון הארוי.
ער איז פרינציפיעל אן איינקויף און באוואוינונג געגנט, און איז איינע פון די צפונדיקע סוף סטאנציעס פון דער נארדערנער ליניע.
עדזשווער איז איינע פון די הויפט יידישע צענטערן אין לאנדאן.
די יידישע קהילה אין עדזשווער האט אן עירוב צו טראגן שבת. די פעדעריישן קהילה פון לאנדאן האט א שול אין עדזשווער "ישרון". הרב בנציון לאפיאן איז געווען רב דארטן. נאך אים האט געדינט ברבנות הרב גרשון לאפיאן פון תשל"ד ביז תשס"ה.
ישעיה בוימלגרין (געב׳ 1951) איז א ליובאוויטשער חסיד, וואס וואוינט אין קראון הייטס, און פירט אן די ריעל עסטעיט ביזנעס פון לוי לעוויעוו אין ניו יארק און אין פלארידא.
אין זיינע פילע ריעל עסטעיט פראיעקטן אין און ארום די טריי סטעיט געגנט פון ניו יארק און ארום די וועלט ווערן געגעבן פילע פרנסה זשאבס פאר חסידישע אינגעלייט פון אלע קרייזן, פון סאטמאר ביז ליובאוויטש, ער נעמט נישט קיין גוי'אישע יוניאן קאמפאניס פאר קיין שום פראיעקט. זיי פירן טאקע דורך פראטעסטן ביי אלע זיינע דעוועלעפמענטס, אבער זייענדיג א גרויסע עקשן ברעכט זיך נישט.
ער בויט אסאך תורה איבער דער וועלט, איבערהויפט פאר חב"ד אין ארץ ישראל, דארטן וואו ער איז אויפגעצויגן געווארן.
רבי נחמיה אלטער (ח' אב ה'תרל"ה - כ"ב תמוז ה'תש"ב) איז געווען א זון פונעם שפת אמת און א ר"מ אין דער שפת אמת ישיבה אין ירושלים.
רבי נחמיה איז געבוירן געווארן ח' אב תרל"ה צו זיין פאטער רבי יהודה אריה לייב אלטער, דער "שפת אמת", אן אייניקל פון רבי יצחק מאיר אלטער, דער ערשטער גערער רבי, און צו זיין מוטער יוכבד רבקה, א טאכטער פון ר' יודל קאמינער.
ער האט חתונה געהאט ד' אלול תר"ן מיט מרת אסתר גליקא מארגנשטערן, א טאכטער פון רבי צבי הערש מארגנשטערן, דער לאמאזער רבי, א זון פון רבי דוד מארגנשטערן, דער צווייטער קאצקער רבי, א זון פונעם אלטער קאצקער רבי'ן, רבי מנחם מענדל מארגנשטערן.
אין תרפ"ה איז ער ארויף אין ארץ ישראל, וואו ער האט זיך באזעצט אין צפת. א יאר שפעטער האט מען אים באשטימט א מגיד שיעור אין דער נייער שפת אמת ישיבה אין ירושלים. אין תרצ"א איז ער צוריקגעפארן קיין פוילן צוליב זיין שוואכן געזונט צושטאנד. אין תרצ"ד איז ער געווארן א מורה הוראה אין לאדזש. ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן און די נאצי רעגירונג האט אויפגעשטעלט א יודנראט איז ער געווען דער ערשטער פון די רבנים וואס האבן אפנטליך דערגעגנט צום יודנראט. וועגן די רדיפות פון די דייטשן איז ער אנטלאפן קיין ווארשע. דארט איז זיין הארץ מחלה געווארן ערגער און ער איז נפטר געווארן אין תש"ב..
אין די תש"ס יארן האט מען אנטפלעקט זיין קבר אין דעם גענשער בית החיים אין ווארשע.
דער אראבישער אלפאבעט איז אן אלפאבעט (אויך גערופן דער אראבישער אבזשאד מיט וואס מען שרייבט די אראבישע שפראך.
דער אלפאבעט האט 28 בוכשטאבן, אלע פון זיי קורסיוו, סיי געשריבן און סיי געדרוקט; געווענלעך זענען די בוכשטאבן אין איין ווארט צוזאמענגעהאפטן. אראביש שרייבט פון רעכטס אויף לינקס. יעדער בוכשטאב האט ביז פיר באזונדערע פארעמען.
אחוץ אראביש, שרייבט מען אויך אנדערע שפראכן מיט וואריאציעס פונעם אראבישן אלפאבעט: קורדיש, פערסיש, אטאמאנישע טערקיש, סינדהי, אורדו, מאליי, פאשטא, ארווי און מאלייאלאם.
א סך בוכשטאבן זען אויס ענלעך אבער זענען געענדערט דורך פינטלעך (') אויף אדער אונטער דעם צענטראלן טייל ('). די דאזיקע פינטלעך זענען אן אינטערגראלער טייל פונעם בוכשטאב, אזוי ווי זיי אונטערשיידן צווישן בוכשטאבן וואס רעפערעזענטירן באזונדערע קלאנגען. צום ביישפיל, די אראבישע בוכשטאבן טראנסליטערירט ווי ' און ' האבן די זעלבע גרונטלעכע פארעם, אבער ' האט איין פינטל אונטן, און ' האט צווי פינטלעך אויבן.
האבארן ("Holborn") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין צענטראל לאנדאן, ביים ראג הויך האבארן און קינגסוויי. די סטאנציע איז די איינציגע איבערבייט סטאנציע צווישן דער צענטראל ליניע און דער פיקאדילי ליניע.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דורך דער גרויסנארדענער, פיקאדילי און בראמפטן באן (היינט די פיקאדילי ליניע) דעם 15טן דעצעמבער 1906 מיטן נאמען האבארן (קינגסוויי); מען האט אראפגענומען דעם סופיקס "קינגסוויי" אין די 1960ער יארן. זיי האבן געקליבן דעם ארט וואו די באן איז אריבער דער צענטראלער לאנדאנער באן (היינט די צענטראלע ליניע). מיט דער צייט האט מען געעפנט די צענטראלע ליניע פעראנען דעם 25סטן סעפטעמבער 1933, צו שאפן אן איבערבייט צווישן די צוויי ליניעס.
א בחור מיינט געװײנטלעך א מענטש א זכר נאך דער בר מצוה ביז צו דער חתונה. אנדערש ווי א יינגל אדער טאטע, איז דאס די פרייע יארן פון לעבן, ווען מען פארעמט זיך אויס אויף דער וועלט.
ביי אידן דרייט זיך ארום א באקאנט ווערטל, אז אויב וואלט די פראזע בחור ערשינען אין א לעקסיקאן, וואלט ער באצייכענט געווארן אלץ "מין חיה שדר בישיבה", א ווילד באשעפעניש וואס וואוינט אין א ישיבה. מאנכע לייגען צו אז בחור איז נוטריקון ח'יה ר'עה ו'דר ב'ישיבה, דער ערקלערונג פאר'ן ווערטל שטעקט אין דעם, אז א בחור ווערט געזען אלץ אן אומגעזעצטער מענטש וואס איז נאך נישט פולערהייט ערוואקסן, א שטייגער ווי מען רופט דאס אויף ענגליש א טינעידזשער, אבער אנדערש ווי ביי א גוי איז די הויפט סיבה פארוואס א בחור ווערט געזען אין אזא ליכט, צוליב דעם וואס דער בחור (בפרט אין די חסידישע ישיבות) איז שטארק באגרעניצט און איינגעצוימט צווישן די ווענט פון די ישיבה אפילו אויב דער קאפ איז אים נישט הונדערט פראצענט דערביי ביים לערנען, דאס איז גורם אז הונדערטער בחורים דרייען זיך ארום ווי א חיה אין געפענגעניש און קעען צוברענגן צו א ברויזנדע שטימונג און אומסטאבילקייט, כאטש געווענליך שטעלט זיך ארויס אז די פארדינסטן דערפון זענען מער ווי דעם שאדן.
די פיקאדילי ליניע איז א ליניע אין דעם לאנדאנער אונטערגרונט, און זיין קאליר אויף דער אונטערגרונט מאפע איז טונקל בלוי. די ליניע איז די פינפטע פארנומענע אין דער אונטערגרונט סיסטעם, מיט ארום 183,512,000 פארערס א-יאר.
די ליניע גייט פון צפון לאנדאן צו מערב לאנדאן, און געפינט זיך אונטער דער ערד אויסער דעם מערבדיקן טייל. פון 53 סטאנציעס, זענען 25 אונטער דער ערד.
די ליניע איז די צווייטע לענגסטע אין דער אונטערגרונט סיסטעם, נאך דער צענטראלער ליניע.
די לאנדאנער אונטערגרונט מאפע איז א טאפאלאגישער געמעל פון דער לאנדאנער אונטערגרונט וואס איז א [http://www.tfl.gov.uk/assets/downloads/standard-tube-map.pdf ניצלעכע מאפע פאר פאסאזשירן].
די מאפע ווייזט נישט וואו די סטאנציעס זענען געאגראפיש. הארי בעק, וואס האט זי געשאפן אין 1931, האט פארשטאנען אז אזוי ווי די באן פארט אונטער דער ערד, איז די געאגראפע נישט שטארק וויכטיק; די עיקר זאך וואס אינטרעסירט די פאסאזשירן איז וויאזוי מען קומט פון איין סטאנציע צו א צווייטער. פאר דעם צוועק האט בעק געמאכט א טאפאלאגיש געמעל (א "גראף"). כדי די מאפע זאל זיין גאנץ פשוט, האט בעק געשריבן אויף דער מאפע נאר די נעמען פון די סטאנציעס, און האט געמאלט אלע ליניס נאר האריזאנטאל, ווערטיקאל אדער דיאגאנאל מיט א ווינקל פון 45 גראד (ווינקל).
די פארוואלטונג פון דער באן איז געווען זייער סקעפטיש וועגן דער נייער מאפע, און האט נאר געמאכט געציילטע עקסעמפלארן. אבער די מאפע איז אינגיכן געווארן גאר פאפולער, און היינט זי געפינט זיך אין אלע לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציעס און ס'איז געווארן כמעט א סימבאל פון לאנדאן.
במשך די יארן איז די מאפע געווארן געענדערט עטלעכע מאל, אבער זי פאלגט נאכאלץ בעק'ס פלאן. די היינטיקע מאפע ווייזט די אונטערגרונט, די לאנדאנער איבערגרונט, די דאקלאנדס לייכטע באן און טראמלינק.
מאפע
די 1890ער זענען געווען דער לעצטער יארצענדלינג פון דעם 19טן יארהונדערט.
אין פראנקרייך האט פאסירט דאס מלשינות קעגן דרייפוס
דאמבוי (ענגליש: "Dumbo") איז גאר א טייערער שיינער געגנט אין ברוקלין. ר"ת, פון ד'און א'נדער מ'אנהעטן ב'ריזש א'ווערפעס.
עס ליגט ביים עק ברוקלין ביים וואסער צווישן און צופיסענס פון די צוויי לעגאנדארע בריקן, די מאנהעטן און ברוקלין בריזשעס. ס'איז אמאל געווען א אינדוסטריאלער געגנט, אבער ארטיסטן האבן זיך אריינגעצויגן אין די אמאליגע פאבריקן און טראנספארמירט דעם געגנט צו א טייערע מאדערענער קווארטאל, פון די דריי גרעסטע אונטערנעמער וואס האבן אינוועסטירט דאס צו מאכן טייער זענען צוויי פרומע ארטאדאקסישע עשירים, דזשאזש גוטמאן און ישעי' בוימלגרין.
עס פארמאגט אן אויגן פארכאפענדער קוק פון די מאנהעטן הימל ספערע. און די גאסן זענען אלטמאדיש, מיט ציגל אויסגעלייגט פאר פערד און וואגן, חודש־געלט איז דארטן די טייערסטע אין גאנץ ברוקלין און די קולות פון די פארקער און באנען וואס לויפן אויף די בריקן מאכט טויב.
טשאַנסערי ליין ("Chancery Lane") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין צענטראל לאנדאן, אויף דער צענטראלער ליניע, צווישן סאַנט פאלס און האבארן סטאנציעס. די סטאנציע געפינט זיך ביים ראג הויך האבארן, האטן גארדן און גרייז אין ראד, מיט אריינגאנגען צו דער קאסע אונטערן טראקט. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 1.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דורך דער צענטראלער לאנדאנער באן דעם 30סטן יולי 1900 אויפן צפון זייט פון הויך האבארן; מען איז ארויף און אראפ מיט פיר ליפטן. אין 1933 האט מען געבויט די היינטיגע סטאנציע געביידע מער דרומדיק כדי די פאסאזשירן זאלן קענען גיין אויף עסקאלאטארן.
ווען מען האט אויסגעגראבן די צענטראלע ליניע האט מען געשאפן די טונעלן אונטער די גאסן, כדי צו פארמיידן שאדן צו געביידעס פון וויברירונגען. אזוי ווי הויך האבארן איז צו שמאל, זענען די טונעלן אין דעם טייל איינס איבער דעם צווייטן, ממילא אין דער טשאנסערי ליין סטאנציע איז דער פעראן קיין מזרח איבער דעם פעראן קיין מערב.
טראנספארט לינקען.
לאנדאנער בוס רוטעס 8, 25, 17, 45, 242, 341, 521 און N8 באדינען די סטאנציעס.
קעניגין וויקטאריע (; 24סטן מיי 1819 – 22סטן יאנואר 1901) איז געווען די מאנארך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך פון גרויסבריטאניע און אירלאנד פון 20סטן יוני 1837 ביז איר טויט. פון 1טן מיי 1876 האט זי אויך געהאט דעם טיטל "קייסערין פון אינדיע".
וויקטאריעס פארבינדונגען מיט די קעניגלעכע פאמיליעס פון אייראפע האבן געשאפן פאר איר דעם ביינאמען "באבע פון אייראפע. וויקטאריע מיט איר מאן אלבערט האבן געהאט 42 אייניקלעך. זייערע אוראייניקלעך וואס לעבן שליסן איין די מאנארכן עליזאבעט די צווייטע (אויך איר מאן פרינץ פיליפ, הערצאג פון עדינבורג), האראלד דער פינפטער פון נארוועגיע, קארל גוסטאוו דער זעכצנטער פון שוועדן, מארגרעטע די צווייטע פון דענמארק און כואן קארלאס דער ערשטער פון שפאניע (אויך זיין ווייב די מלכה סאפיא).
זי האט גע'ירש'נט די מאנארכיע פון איר פעטער, וויליאם דער פערטער.
לאַא צי (כינעזיש: 老子) איז געווען א כינעזישער פילאסאף. ער ווערט גערעכנט דער גרינדער פון טאאיזם, איינע פון די דריי גרעסטע רעליגיעס אין היינטיקער כינע. ער האט געלעבט אין דעם 6טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג.
ער איז געעווען פון מערבי באקאנטע כינעזישע פילאסאפן. מ׳ווייסט אבער גאר ווייניק וועגן זיין לעבן. ער האט געשריבן דאנס בוך "טאא טע טשינג" (דער וועג פון לעבן), וואס,אנטהאלט 81 מאראלישע מעשות אדער משלים.
מ׳האט געטראפן א טעקסט פונעם "טאא טע טשינג" וואס איז געשריבן געווארן אינעם 4טן יארהונדערט יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג.
תרומה גדולה איז א מצווה אין דער תורה צו געבן א כהן א טייל פון דעם שניט. ביז מען שיידט תרומה פון דעם שניט הייסט ער טבל. אפטמאל ווען מען זאגט "תרומה" מיינט מען "תרומה גדולה".
תרומה אין דער תורה.
די תורה דערמאנט אין עטלעכע ערטער דעם פליכט צו געבן תרומה גדולה.
מן התורה גייט אן די מצוה פון תרומה ביי דריי זאכן: תבואה, וויין און בוימל פון איילבירטן, וואס וואקסן אין ארץ ישראל.
די תרומה גיט מען א כהן, וואס מוז זי עסן בטהרה. ער מעג טיילן די תרומה מיט זיין ווייב, זיינע טעכטער וואס זענען נאך נישט געהייראט און זיינע עבדים כנענים (פארשטייט זיך, אויך מיט אנדערע כהנים). ווען א כהן עסט תרומה וואס איז טמא, אדער ווען א זר (א ישראל אדער א לוי) עסט תרומה, ווערט ער באשטראפט מיט מיתה בידי שמים.
תרומה וואס איז געווארן טמא דארף מען פארברענען, אבער דער כהן מעג האבן הנאה בשעת דעם פארברענען, למשל ניצן טמא'דיקן בוימל אין זיין לייכטער. תבואה וואס איז געווארן טמא מעג דער כהן געבן צו עסן זיין בהמה.
מדרבנן.
חז"ל האבן מתקן געווען אז די דינים פון תרומה זאלן אנגייען ביי אלע סארטן שניט, כולל אלע פרוכטן און גרינסן. אויך האבן זיי איינגעפירט אין די צייטן פונעם בית המקדש אז מען זאל היטן די דינים פון תרומה אין לענדער נאענט צו ארץ ישראל.
וויפיל גיט מען.
די תורה זאגט נישט קיין שיעור וויפיל מען דארף געבן, אזוי ווי די גמרא זאגט אין מסכת קידושין "אפילו חיטה אחת פוטרת הכרי" ד"ה מיט איין קערנדל ווייץ קען מען פטר'ן א גאנצן הויפן. אבער חז"ל האבן אוועקגעלייגט (מסכת תרומות פ"ד מ"ג) א שיעור: א קארגער גיט א זעכציגסטל, א נארמאלער א פופציגסטל, און א ברייטהארציקער א פערציגסטל.
מטות איז די ניינטע סדרה אין ספר במדבר. די סדרה הייבט אן קאפיטל ל' פסוק ב' און קאנטשעט קאפיטל ל"ב פסוק מ"ב.
בדרך כלל ליינט מען פרשת מטות צוזאמען מיט דער נעקסטער פרשה, מסעי. נאר זעלטן זענען די צוויי סדרות באזונדער, אין אן עיבור יאר, ווען ראש השנה געפאלט דאנערשטיק, ד"ה א יאר מיטן קביעות השג אדער החא. אויך אין ארץ ישראל, ווען פסח געפאלט שבת, ד"ה א יאר מיטן קביעות בשז אדער גכז. אזוי וועט אויסקומען אז מען ליינט פרשת דברים דעם שבת פאר תשעה באב.
ווען מטות גייט באזונדער ליינט מען די ערשטע הפטורה פון די תלת דפורענותא, די הפטורות פון די דריי וואכן, ירמיה פון אנהייב ביז קאפיטל ב' פסוק ג'.
ווען מטות גייט צוזאמען מיט מסעי ליינט מען די הפטורה פון מסעי.
יוסף סערטשוק (1919 - 6טן נאוועמבער 1993) איז געווען דער קאמאַנדיר פון די אָנהענגער יידן אין לובלין, פוילן, בשעת דער צווייטער וועלט מלחמה. נאָך דער מלחמה, האט ער געזאגט עדות בייַ די פראצעסן פון די נאַצי פארברעכער, און ער באקומען א ספּעציעלע דערקענונג פון ישראל.
נאָך דעם וואס זיינע עלטערן און אנדערע קרובים זענען געהרגעט געווארן אין דער געטאָ אין 1941, זענען יוסף און זיינע ברידער גענומען געווארן צום סאָביבאָר לאגער. נאָך איין טאָג אין לאגער איז ער אנטרונען מיט זיין ברודער אין דער וואַלד און צוזאמען מיט אנדערע אנטרינער האט ער געגרינדעט דאס האַרץ פון די גרופּע אָנהענגער. אין דער גרופּע איז געווען אויך דער שרייַבער דוב פרייבערג.
נאָך דער באַפרייַאונג אין 1945 איז דוד סערטשוק צוגעשטאנען צו דער פוילישער אַרמיי. אין 1948 איז ער געווען ברוטאַליש דערמארדעט אין לובלין דורך נעאָ-נאַצי פּוילישע.
אין 1950 האט יוסף באַקומען אַ פּאַס און ער האט אימיגרירט אין ישראל. גלייך אויף אָנקומען אין ישראל איז דראַפטיד ווי אַ סאָלדאַט אין מיליטער. נאָך די דינסט ער באהעפט, האט ער זיך באזעצט אין יד אליהו, תל אביב.
סערטשוק איז געשטארבן אין 1993 אין תל אביב אין עלטער פון 74. איז באהעפט, און האט איבערגעלאזט נייַן קינדער און מער ווי אַ הונדערט אייניקלעך און אורייניקלעך.
דעלפֿט () איז א שטאט אין דרום האלאנד פראווינץ פון האלאנד, צווישן ראטערדאם און דען האג. אזוי ווי אנדערע שטעט אין האלאנד, האט דעלפט אסאך קאנאלן. אין דער שטאט געפינט זיך דער דעלפט אוניווערסיטעט פון טעכנאלאגיע.
דעם 12טן אקטאבער 1654 האט פאסירט א גרויסער אויפרייס אין דעלפט ווען א מאגאזין פון פולווער האט עקספלאדירט.
סנהדריה מורחבת איז א חרדישער געגנט אין ירושלים, ישראל. די טייטש פונעם נאמען איז "פארברייטערטע סנהדריה".
דער געגנט איז געגרינדעט געווארן אין 1970 ווי א צפונדיקע פארברייטערונג פון סנהדריה. דער הר חוצבים אינדוסטריעלער קאמפלעקס געפינט זיך נאענט צום געגנט. דער געגנט איז קיילעכדיג.
אין 2007 האט די געגנט געהאט 784 דירות.
שבת און יו"ט איז דער געגנט פארמאכט צו אויטא פארקער.
יד שרה.
אין 1976 האט אורי לופאליאנסקי, אן איינוואינער אין סנהדריה מורחבת, געעפנט איז זיין דירה א גמ"ח צו בארגן מעדיצינישע הילפן. במשך די יארן האט דער גמ"ח זיך אנטוויקלט אין דער ארגאנציזאציע יד שרה אויפן נאמען פון לופאליאנסקי'ס באבע, וואס איז אומגעקומען אין חורבן אייראפע. היינט איז יד שרה א גרויסע ארגאניזאציע אין גאנץ ישראל וואס באזארגט דינסטן צו מענטשן מיט פאך־באגרענעצונגען. אין 1994 האט יד שרה באקומען די ישראל פרעמיע.
נחל צופים.
לעבן סנהדריה מורחבת רינט דאס טייכל נחל צופים, וואס פליסט אריין אין נחל שורק. אויפן דרום ברעג פון נחל צופים איז דא א בארגאראפ מיט טעראסעס פון די צייטן פון צווייטן בית המקדש וואו מען האט געפלאנט ביימער.
עמי וויינהאוס אין יאר 2007
עמי זשייד וויינהאוס (ענגליש: Amy Jade Winehouse; געבוירן 14טן סעפטעמבער 1983 - 23סטן יולי 2011) איז געווען א בריטישע יידישע זינגערן און לידער שרייבערן. זי איז געווארן באוואוסט אדאנק זירע ספעציעלע סטייל וואס האט אריינגערעכנט א געמיש פון פארשידענע מוזיק זשאנערס ווי סאויל, סקא, זשעז, און ריזעם ענד בלו.
אירע ערשטע אלבאם "Frank" איז געווען א סוקסעס ביי פארקויפינגען און אויך ביי מוזיק קריטיקירער. אירע צווייטע אלבאם "Back to Black" וואס איז ארויסגעקומען אין 2006 האט באקומען אסאך אויסצייכענונגן אריינגערעכנט אלבאם פונעם יאר און ליד פונעם יאר. פונעם אלבאם האט זי פובליקירט סינגעלס ווי "Rehab" און "You Know That I'm Not Good" און "Back To Black". אין יאר 2007 האט זי געוואונען אן עהרע אלץ די בעסטע בריטישע זינגערן.
אינעם 23סטן יולי 2011 איז זי געפונען געווארן טויט אין אירע היימארט אין לאנדאן, די לאנדאנער פאליציי האבן נאכנישט ארויסגעגעבן די אורזאך פונעם טויט, אבער מען שפאקולירט אז ס'איז צוליב א אויבערמאס פון דראגס, וויבאלד זי פלעגט זיין צוגעבינדן צו דראגס און האט אסאך געליטן דערפון.
סאַלוואַדאר פעליפ האסינט דאַלי דאמענעק (; 11טן מיי, 1904 – 23סטן יאנואר, 1989), מער באקאנט אלס סאַלוואַדאר דאַלי, איז געווען א שפאנישער קינסטלער וואס איז געווארן בארימט פאר זיינע מאדנע בילדער וואס ער האט געניצט אין זיין מעלעריי. ער איז געבוירן געווארן אין פיגערעס, שפאניע.
דאלי האט געלאזט וואקסן אויסגעפוצטע וואנצעס, נאכגעמאכט פונעם 17טן יארהונדערט מייסטער מאלער דיעגא וועלאזקעז.
אוצרות איז א חודש'ליכע אויסגאבע אויף דער אידישער שפראך וועלכע ווערט ארויסגעגעבן דורך סאטמארער חסידים.
עס שרייבן דארט די סאטמארער שרייבער ווי שמואל שלמה טעללער, משה יואל ווייס און נאך.
עס האט אנגעהויבן ערשיינען ניסן תשע"א.
זיי פארמאגן אויך א באזונדערע ביילאגע פאר פרויען וואס ווערט גערופן "פאמיליע אפטיילונג", וואס דערין פארמאגן עס א קינדער אפטיילונג.
הערמאַן (לייב) באָרנשטיין איז געווען א חזן.
ער איז געבוירן געווארן אין פוילן. צום ערשט האט ער געזונגען אין דער אפערע און דערנאך איז ער אריבער צו חזנות.
ער איז געווען חזן אין אזעלכע גרויסע שטעט אין אייראפע ווי אין די שוהל "אהבהת רעים" אויף דער שפיטאלנא גאס אין קראקע, ווארשע, לעמבערג און בודאפעשט.
שפעטער איז ער געגאנגען קיין לידז אין ענגלאנד, און פון דארט קיין קאן וואס געפינט זיך אין פראנקרייך.
זיינע באוואוסטע קאמפאזיציעס זענען: המכבה את הנר (תיקוני שבת), לכו נרננה (סליחות).
בילד פון זיין רעקארד המכבה את הנר http://www.mediafire.com/imageview.php?quickkey=4fhcwiy7fwphibi&thumb=4.
אורות איז א מאנאטליכע אויסגאבע וואס ווערט ארויסגעגעבן דורך חסידי סקווירא. עס ערשיינט מיט א בייגעלייגטע אויסגאבע "שטראלן" געאייגנט פאר דער פאמיליע.
די אורות ברענגט רייכע ארטיקלען אויף אידישער היסטאריע און חסידישע נושאים, און ספעציאלעזירט זיך מיט די תולדות פון 'בית טשערנאביל'. ווי אויך א פלאטפארמע פארן בית דין לעניני כשרות דחסידי סקווירא צו שרייבן נייע אנטדעקונגען אין דער וועלט פון כשרות.
אין דראהאביטש האט ער געהאט א בארימטע דרוקעריי וואו מען האט געדרוקט אסאך ספרים.
אויך האט ער ארויסגעגעבן דעם "דראהביטשער צייטונג".
טאַנטאַלום ("Tantalum") איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל Ta און אַטאָם נומער 73. טאנטאלום איז אן איבערגאנג מעטאל.
נוצן.
די הויפּט נוץ פון טאַנטאַלום (מעטאַלישער טאַנטאַלום פּראָשיק) איז די פּראָדוקציע פון עלעקטראָנישע באשטאנדטיילן, איבערהויפט קאפאציטארן.
נאך א נוץ איז פאבריצירן געשמעלצן מיט הויכע שמעלצפונקטן. צוזאַמען מיט אנדערע מעטאַלן, האט טאַנטאַלום א ראָלע אין שאפן קארבידן, וואס מען ניצט אין דזשעט מאָטאָרן און ראקעטעס.
טאַנטאַלום מעטאַל טוט ניט פאַרשאַפן קיין פּראָבלעמען אין געשעפט נוצן אין לאַבאָראַטאָריעס, אָבער עס איז זאָגן אַז טאַנטאַלום באשטאנדטיילן קענען אָנמאַכן טומאָרן אין דעם גוף און דעריבער מוזן ווערן באהאנדלט לויט דעם. אָבער, טאַנטאַלום ווערט געניצט אין איבערפלאנצונגען אין דעם גוף, ווייַל עס טוט נישט רעאַגירן מיט פליסיקייטן אינעם קערפער.
דרום סודאַן (), אפיציעל די רעפובליק פון דרום סודאן, איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין מזרח אפריקע. די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז דזשובא. דרום סודאן גרענעצט עטיאפיע פון מזרח; קעניע פון דרום־מזרח; אוגאנדע פון דרום; די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא צו דרום־מערב; די צענטראלע אפריקאנער רעפובליק צו מערב; און סודאן צו צפון. דרום סודאן שליסט איין דעם ריזיקן זומף ראיאן פון דעם סוד ביים ווייסן נילוס.
דרום סודאן איז דער 193סטער מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער.
סאַנט פאלס ("St. Paul's") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין צענטראל לאנדאן, אויף דער צענטראלער ליניע, צווישן באנק און טשאנסערי ליין סטאנציעס. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 1.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דורך דער צענטראל-לאנדאנער אייזנבאן דעם 30סטן יולי 1900 מיטן נאמען "Post Office" (פאסטאַמט), נאך דער הויפטקווארטיר פונעם גענעראלן פאסטאמט.
ווען מען האט אויסגעגראבן די צענטראלע ליניע האט מען געשאפן די טונעלן אונטער די גאסן, כדי צו פארמיידן שאדן צו געביידעס פון וויברירונגען. אזוי ווי הויך האבארן איז צו שמאל, זענען די טונעלן אין דעם טייל איינס איבער דעם צווייטן, ממילא אין דער סט פאלס סטאנציע איז דער פעראן קיין מערב איבער דעם פעראן קיין מזרח.
לאנדאנער בוס רוטעס 4, 8, 25, 56, 100, 172, 242 און 521 באדינען די סטאנציע.
הרב אליהו אליעזר ״אֶליְה לייזער״ דעסלער (ה'תרנ"ב - כ"ה טבת ה'תשי"ד,) איז געווען איינער פון די גרויסע בעלי מוסר פון דעם קעלמער דרך אין דעם 20סטן יארהונדערט. ער איז געווען א רב אין ענגלאנד און איינער פון די גרינדער פונעם גייטסהעדער כולל. בסוף ימיו איז ער געווען משגיח אין דער פאנאוועזשער ישיבה.
הרב אליהו אליעזר (לייזער) איז געבוירן געווארן אין ליבאווע, קורלאנד (היינט אין לעטלאנד). זיין פאטער, ראובן דוב דעסלער, איז געווען א געלונגערנער האלץ סוחר אין האמעל און א תלמיד פון איינעם פון די חשובע בעלי מוסר, הרב שמחה זיסל זיו, "דער אלטער פון קעלם". זיין מוטער, הענא פריידל, איז געווען אן אייניקל פונעם גרינדער פון דער מוסר באוועגונג, רבי ישראל סאלאנטער (א טאכטער פון זיין טאכטער מלכה הינדא, וואס האט געהייראט רבי אליהו אליעזר גראדזענסקי).
זיין ווייב, רביצין בלומא, איז נפטר געווארן אין דער נאכט פון שבת קודש כ"ג כסלו תשי"ב און איז באערדיגט געווארן אין סנהדריה בית עולם.
סעלינא מערי גאמעז (ענגליש: "Selena Marie Gomez"; געבוירן אין טעקסאס דעם 22סטן יולי 1992) איז אן אמעריקאנער פאפ זינגערן און אקטריסע. זי האט געשפילט אין טעלעוויזיע פילמען ווי דער סינדערעלא געשיכטע און נאך. זי איז אויך די סאלא זינגערן פון די פאפ ראק בענד "Selena Gomez & the Scene".
זי איז געווען די פריינדינע פון דעם פאפולערן זינגער דזשאסטין ביבער.
דער אוניווערסיטעט פון די אַנדן (שפאניש: "Universidad de Los Andes", ULA, "אוניווערסידאַד דע לאס אַנדעס") איז דער צווייטער עלצטער אוניווערסיטעט אין ווענעזועלע, מיט זיין הויפט קאמפוס פלאצירט אין דער שטאט מערידא, ווענעזועלע. ULA דער גרעסטער כלל־אוניווערסיטעט אין די ווענעזועלישע אנדן, מיט איינע פון די גרעסטע סטודענטן קערפערשאפטן אינעם לאנד.
ULA איז געגרינדעט געווארן לכתחילה ווי א קאטוילישן סעמינאר אום 29סטן מערץ, 1785 דורכן בישאף פון מערידא, פרע הואן ראמאס דע לארא. דע לארא האט גערופן זיין אנשטאלט די "קעניגלעכע סעמינאר קאלעגיע פון סאן בוענאווענטורא פון מערידא". די שולע איז געהעכערט געווארן צום סטאטוס פון "קעניגלעכער אוניווערסיטעט פון סאן בוענאווענטורא פון מערידא דע לאס קאבאלעראס" אום 21סטן סעפטעמבער, 1810, מיט דער רעכט צו שענקען דיפלאמען אין פילאסאפיע, מעדיצין, ציווילער און קאטוילישער געזעץ, און טעאלאגיע. אין 1832, האט דער פרעזידענט פון ווענעזועלע, גענעראל האזע אנטאניא פאעז, אנגענומען אן אקט וואס מאכט דעם אוניווערסיטעט פאר א סעקולערן אנשטאטל.
היינט, טוט דער אוניווערסיטאט פון די אנדן אפערירן צוויי קאמפוסן אין מערידא, מיט עטלעכע טוץ פאקולטעטן פארשפרייט דורכאויס דער שטאט.
פאקולטעט פון עקאנאמישע און סאציאלע וויסנשאפטן ביים אונווערסיטעט פון די אנדן
אקאדעמיק.
די אוניווערסיטעט האט ביזגראדירטע פראגראמען אין די קונסטן, וויסנשאפט, ליטעראטור און הומאניסטיק, און נאך, וואס ברענגט צוזאם מער ווי 50,000 סטודענטן און 6,000 פראפעסארן אין די מערידא קאמפוסן.
דער אויסדרוק מתנגדים מיינט קעגנער פון א געוויסער מיינונג אדער באוועגונג.
אמאל, פאר עטליכע הונדערטע יארן, האט פיגורירט דעם אויסדרוק 'מתנגדים' אויף די גדולי ישראל, וואס זענען געווען לכתחילה אקעגן די שיטת החסידות און חסידים זעלבסט.
היינטיגע צייטן, ווערט אין דער קאטעגאריע מתנגדים, נכלל, אפילו אזעלכע איינפאכע פערזאנען, וואס פאר'רופן זיך כלומר'שט חסידים, אבער זייער ציל און השקפה איז אקעגן יעדע סארט רבי און מנהיג, וואס פירט א עדה יודען, לויטן היינטיגן שטייגער, צום ביישפיל ר' אהרן מסאטמאר, ר' ישכר דוב מבעלזא, גערער רבי, סקווערער רבי, וויזשניצער רבי פון ב"ב. און נאך.
אריינגאנג צו מודיעין צענטראל באן סטאנציע
מודיעין צענטראל באן סטאנציע איז א פאסאזשירן סטאנציע פון ישראל באנען וואס באדינט די שטאט מודיעין און די ארומיגע יישובים. די סטאנציע איז די גרעסטע באן סטאנציע אין ישראל און באדעקט א שטח פון 3,000 קוואדראט מעטער.
אין 2001 האט מען באשלאסן צו בויען צוויי סטאנציעס אי מודיעין, איינע, מודיעין צענטראל, וואס וועט זיין א סוף־סטאנציע, אין דעם הויפט געשעפט צענטער פון דער שטאט, און די צווייטע. מען האט אנגעהויבן בויען די סטאנציע אין 2003, און זי איז געעפנט געווארן דעם 1טן אפריל 2008.
גבעת שמואל איז אַ שטאָט אין דעם צענטער דיסטריקט פון ישראל וואס גרענעצט רמת גן, פתח תקווה, בני ברק און קרית אונו.
גבעת שמואל איז אנגערופן נאָך דעם רעליגיעז־ציוניסטישן אַקטיוויסט שמואל פּינעלעס. עס איז געגרינדעט אין 1944, דערקלערט אַ לאקאלע ראַט אין 1949 און א שטאָט אום 20סטן דעצעמבער 2007.
פארטרעט פון פרעדעריק שאפען אין די יונגע יארן, 1835.
פֿרעדעריק שאפען (; פויליש: "Fryderyk Franciszek Chopin"; 1טן מערץ 1810 – 17טן אקטאבער 1849) איז געווען א פוילישער קאמפאזיטאר, ווירטואזער פיאניסט און מוזיק לערער.
נאך דעם אויפשטאנד אין נאוועמבער 1830 האט שאפען פארלאזט פוילן און איז אריבער וואוינען אין פאריז. דארט האט ער געשאפט פריינדשאפט מיט העקטאר בערליאז און פראנץ ליסט.
פֿרעדעריק שאפען איז געבוירן געווארן אינעם דארף זשעלאזאווע וואלא (Żelazowa Wola) אין צענטראל פוילן, אין מאזאוויע (Mazowia), דעם 1טן מערץ 1810.
שוין ווען ער איז געווען גאר יונג האט מען דערקענט זיינע מוזיקאלישע כישרונות. ביי די זיבן יאר האט ער געשריבן צוויי פאלאנעזן. זיין נאמען איז געווארן בארימט אין די צייטונגען און דאס קינד האט אנגעהויבן זיך באווייזן אין די אריסטאקראטישע סאלאנען אין ווארשע. זיין לערער איז געווען וואויציעך זשיבני, וואס האט אים געלערנט פיאנע צווישן די יארן 1816 - 1822.
אוירעליאוס אויגוסטינוס פון היפא (; 13טן נאוועמבער 354 - 28סטן אויגוסט 430) - איז געווען א קריסטלעכער פילאסאף און טעאלאג.
אויגוסטינוס איז געווארן באאיינפלוסט פון ווערגיל און אריסטא.
אויגוסטינוס איז געבוירן געווארן אין טהאגאסטע, צפון אפריקע (היינט אין אלזשיר). זיין מוטער, מאניקא, איז געווען א קריסט און זיין פאטער, פאטריקיוס, איז געווען א געצן־דינער. ווען ער איז געווען אלט 11 יאר האט מען אים געשיקט אין שולע קיין מאדוירוס וואו ער האט שטודירט לאטיינישע ליטעראטור. ווען ער איז געווען אלט 17 יאר איז ער געגאנגען שטודירן אין קארטאגא.
כפר קאַסם (אַראַביש: كفر قاسم) איז אַן אַראַבער-ישראל שטאָט אין דער שרון געגנט. די שטאָט ליגט בייַ דער דרום זייט פון דער "דרייַעק" צפון פון ראש העין, ווייַטער צו רוט 5 ("טראַנס-שומרון").
אין 1959 האט דאס דארף באקומען לאקאלע ראַט סטאַטוס, און אין מערץ 2008 איז כפר קאַסם דערקלערט אַ שטאָט.
זשאַן ד'אַרק (,; 1412 בערך – 30סטן מיי 1431), גערופן מיט דעם ביינאמען די יונגפֿרוי פֿון ארלעאַן (), איז א נאציאנאלע העלדין פון פראנקרייך און א קאטוילישע הייליקע. זי איז געווען א פויער מיידל, געבוירן צו זשאַק ד׳אַרק און איזאבעל ראמע אין דאמרעמי אין צפון־מזרח פראנקרייך. זי האט געטענה׳ט אז זי האט באקומען וויזיאנען וואס האבן זי געהייסטן שטיצן שארל דער זיבעטער און צוריקנעמען פראנקרייך פון ענגלישער הערשאפט שפעט אין דער הונדערט־יעריגער מלחמה. שארל דער זיבעטער, וואס איז נאך נישט געווען אפיציעל באקרוינט מלך פון פראנקרייך, האט געשיקט זשאַן מיט אן ארמיי צו דער באלעגערונג פון ארלעאן. נאר ניין טעג נאכהער האט אויפגעהערט די באלעגערונג, וואס האט געפירט די פראנצויזישע ארמיי צו וויכטיגע זיגן און ענדליך צו שארל׳ס באקרוינונג אין רימס.
אום 23סטן מיי 1430 האט מען זי איינגענומען אין קאמפיען דורך דער בורגונדי פראקציע, א גרופע פראנצויזישע אדעלן וואס זענען געווען אליאירט מיט די ענגלישע.דערנאך האט מען זי איבערגעגעבן צו די ענגלישע וואס האבן געשטעלט צו א פראצעס וועגן פארשידענע באשולדיגונגען דורכן בישאף פיער קאשאן, וואס איז געווען פאר די ענגלישע. קאשאן האט דערקלערט אז זי איז שולדיג און מ׳האט זי פארברענט אום 30סטן מיי 1431, און זי איז געשטארבן ווען אומגעפער ניינצן יאר אלט.
דער בית המדרש אין איזשביצע
איזשביצע-ראדזין איז א חסידישער הויף וואס רבי מרדכי יוסף ליינער, א תלמיד פונעם רבי ר' בונם און דעם קאצקער רבי'ן, האט געגרינדעט אין איזשביצע ווען ער האט פארלאזט קאצק אין ה'ת"ר (1839).
זיין זון און נאכפאלגער, רבי יעקב ליינער, האט זיך געצויגן אין דעם שטעטל ראדזין אויף וועלכן נאמען דאס חסידות איז באקאנט. דער דריטער רבי איז געווען רבי גרשון העניך ליינער, וואס האט באנייט דאס ענין פון תכלת אין ציצית.
די באקאנטע ספרים פונעם חסידות זענען מי השילות (פון רבי מרדכי יוסף) און בית יעקב פון רבי יעקב.
היינט ווערט דאס חסידות געפירט אין בני ברק דורך רבי שלמה יוסף ענגלארד אין ירושלים דורך רבי נתן נחום ענגלארד. אן אנדער צווייג ווערט געפירט אין ירושלים דורך רבי משה ליינער.
די הונדערט-יעריגע מלחמה איז געווען א סעריע פון קאמפן צווישן פראנקרייך און ענגלאנד אין די שפעטערן מיטל אלטער. זי האט געדויערט 116 יאר פון 1337 ביז 1453. די מלחמה האט אנגעהויבן ווען שארל דער פערטער פון פראנקרייך איז געשטארבן אין 1328 אן א זון. עדווארד דער דריטער פון ענגלאנד האט געהאלטן אז ער זאל ירשענען די פראנצויזישע מלוכה ווייל זיין מוטער איז געווען א שוועסטער פון שארל.
די פראנצויזן אבער האבן נישט געוואלט אז דער ענגלישער מלך זאל הערשן איבער זיי. דעריבער האט אנגעהויבן די מלחמה.
רבי כתריאל צבי שרהזאהן (ה'תקצ"ט - ה'תרס"ה) האט געגרינדעט די ערשטע רעליגיעזע אידישע צייטונג אין אמעריקע מיטן נאמען די "ניו יארקער אידישע צייטונג". דאן איז ער געווארן רב אין סיראקיוז און דערנאך האט ער ארויסגעגעבן א פרישע צייטונג מיטן נאמען "די יודישע גאזעטן".
כתריאל צבי שרהזאהן איז געבוירן תקצ"ט אין פייזער, סואוואלק צו זיין פאטער הרב אליהו שראזאהן פון מיכאלישקי, רב פון סואוואלק און מחבר פון "אגדת אליהו" אויף דער הגדה של פסח. אין תרכ"ו האט ער אימיגרירט אין אמעריקע. אין תרל"א האט ער זיך באזעצט אין ניו יארק סיטי וואו ער איז געווען א פיאניר פון דער יידישער פרעסע.
און אין יאר 1885 האט ער געגרינדעט א צווייטע צייטונג "דער טאגעבלאט", וועלכע האט זיך עווענטועל פאראייניגט מיטן מארגן זשורנאל.
ער איז געווען א וויצע־פרעזידענט פונעם ארטאדאקסן יוניאן. ער האט באזוכט ארץ ישראל אין תרנ"ה און אין תרס"א.
די שאפ ענד סעיוו איז א אדווערטייזמענט ביכל וואס ערשיינט יעדן פרייטאג און ווערט ארומגעשיקט אויף די פאסט צו אלע איינוואוינער פון קרית יואל ביינאזאם מיטן קרית יואל זשורנאל פריי פון אפצאל.
זי אנטהאלט אויך אן אפטיילונג גערופן "פון הארץ צו הארץ" וואו מענטשן קענען אריינשיקן בריוון און מיטטיילן מיטן ציבור זייערע פריוואטע געשיכטעס פון וואס אנדערע קענען זיך לערנען.
אויך איז דא דארט א מוסר אפטיילונג וואס איז מעורר איבער שמירת הלשון צוגעשטעלט דורך מכון באהלי צבי.
עס באשטייט געווענליך פון ארום פערציג זייטן.
דזשובאַ (ענגליש: "Juba‎‎") איז די הויפטשטאט פון דרום סודאן און פונעם צענטראלע עקוואטאריע (ענגליש: "Central Equatoria") ראיאן, דער קלענסטער פון די צען ראיאנען אין לאנד. די שטאט ליגט אויף די ברעגן פונעם ווייסן נילוס, און האט בערך 372,410 איינוואוינער.
אום 9טן יולי 2011, איז דזשובא געווארן פראקלאמירט אפיציעל די הויפטשטאט פון דרום סודאן, וואס האט זיך צעטיילט פון (צפון) סודאן. דאך, עקזאמענירט די דרום סודאן רעגירונג די מעגלעכקייט פון אויפשטעלן אן אנדער הויפטשטאט.
a> איידלשטיין פון וואס דער קאָליר נעמט זיין נאָמען
טורקיז איז אַ קאליר צווישן גרין און העל בלוי. דער קאָליר איז באזירט אויף דעם טורקיז שטיין. דער טערמין קומט פון דעם פראנצויזיש ווארט פֿאַר "טערקיש".
לינקס ווערט געוויזן דער וועב קאָליר וואס הייסט טורקיז.
ניקאלאַ טעסלאַ (10טן יולי, 1856 - 7טן יאנואר, 1943; סערביש: "Никола Тесла") איז געווען א סערבישער ערפינדער, פיזיקער, מעכאנישער אינזשעניר, און עלעקטרישער אינזשעניר. ער איז געבוירן געווארן אין סמיליאן, עסטרייך אונגארישע אימפעריע (היינט אין דער רעפובליק פון קראאטיע. שפעטער איז ער געווארן אן אמעריקאנער בירגער.
טעסלא האט דערפינדן א פריערע פארעם פון ראדיא. זיינע הויפט ערפינדונגען זענען געווען אין די פעלדער פון מאגנעטיזם און עלעקטריע. ער איז בעסט באוואוסט פאר זיינע ביישטייערונגען וואס האבן געצויגן צו דער אנטוויקלונג פון בייטשטראם. בייטשטראם האט א מעלה איבער גלייכשטראם, אז מען פארלירט נישט אזוי פיל ענערגיע ווען ער ווערט טראנסמיטירט איבער לאנגע אפשטאנדן.
טעסלא איז געשטארבן אין דעם ניי יארקער האטעל דעם 7טן יאנואר, 1943.
דעם 10טן יולי 2006, זיין 150סטער געבורטסטאג, האט מען גערופן דעם אינטערנאציאנאלן פליפארט אין בעלגראד אויף זיין נאמען.
טעסלא איז געבוירן געווארן דעם 10טן יולי, 1896, אין סמיליאן, עסטרייך אונגארישע אימפעריע. זיין פאטער איז געווען א גלח אין דער סערבישער ארטאדאקסישער קירכע.
זיין ערשטע שטעלע האט ער באקומען אין 1881 ארבעטן אלס א טעלעגראף אפערירער אין בודאפעשט. ער האט ערפינדן א הילכער פאר טעלעפאנען.
ער האט געפלאנעוועט די טעלעפאן סיסטעם אין רומעניע.
אין 1884 האט ער אימיגרירט אין די פאראייניגטע שטאטן, וואו ער האט אנגעהויבן ארבעטן ביי טאמעס עדיסאן.
מאַדזשענטאַ (ענגליש: "Magenta") איז דער ראָזע-וויאלעט קאָליר וואס מען באקומט פון מישן גלייַכע קוואנטיטעטן פון בלויען ליכט און רויטן ליכט, און איז דער קאָליר וואס דערגאנציקט גרין. דעריבער, פּיגמענט מיט א מאַדזשענטאַ פארב אַבזאָרבירט גרינע ליכט.
מאַדזשענטאַ איז איינער פון די מערסטע פארשפרייטע פֿאַרבן פון קאלירטן טינט פאר דרוקן אין געשעפט און אין שטוב, צוזאמען מיט געל און ציאַן. אין דעם RGB קאליר מאדעל, האט מאדזשענטא די קאארדינאטן (Red 255, Green 0, Blue 255) דאס איז די מאַקסימום קוואנטיטעט פון רויט און בלוי ליכט אן קיין גרינעם ליכט.
דער נאָמען פון דעם קאליר שטאמט פון דער שטאט מאַדזשענטאַ אין צפון איטאַליע.
באַנגקאק (טיילענדיש: กรุงเทพฯ "קרונג טהעפ", שטאט פון די מלאכים) איז די גרעסטע שטאט און הויפטשטאט פון טיילאנד. ער ליגט אויף די ברעגן פונעם טשאא פראיא טייך. ער איז געווארן די הויפטשטאט אין 1768. די שטאט האט אן איינגעשריבענע באפעלקערונג פון 6,900,000.
באנגקאק איז דער פאליטישער, סאציאלער און עקאנאמישער צענטער פון טיילאנד, און איינע פון די הויפט שטעט אין דרום־מזרח אזיע.
זייט די 1980ער און 1990ער יארן, אסאך מולטי־נאציאנאלע אונטערנעמונגען האבן ראיאינישע הויפטקווארטירן אין באנגקאק.
דער באנגקאק באזונדערער אדמיניסטראטיווער שטח באדעקט 1568.7 ק"מ2, דער 68סטער גרעסטער פראווינץ אין טיילאנד. די שטאט באנגקאק האט א שטח פון 1010 ק"מ2, די 73סטע גרעסטע שטאט אין דער וועלט. דער טשאַאָ פֿראַיאַ טייך, וואס דער הויפט געאגראפישער אייגענקייט פון באנגקאק, איז לאנג 372 ק"מ.
אינטערנאציאנאלע און ראיאנישע ארגאניזאציעס.
אין באנגקאק געפינען זיך 74 אמבאסאדעס פון אנדערע לענדער און 32 ביוראס פון אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס.
פֿיאדאר מיכאַילעוויטש דאסטאיעווסקי (רוסיש: Фёдор Миха́йлович Достое́вский 11טן נאוועמבער,1821 – 9טן פעברואר,1881 איז געווען א רוסישער שרייבער. אסאך האלטן אז ער איז געווען פון די גרעסטע רוסישע שרייבער.
עלטערן און יוגנט.
מיכאַיל אַנדרייעוויטש דאָסטאָיעווסקי, דער פאָטער פון דאָסטאָיעווסקי
די דאָסטאָיעווסקי האָט געשטאַמט פֿון אַן איידעלער און טראדיציאנעלער רוסישער משפּחה, וועלכע וואָלט געשטאַמט פון עטלעכע סלאווישע פעלקער, בעיקר בעלארוסן און רוסן, און וואָלטן געשטאמט פון דעם דוקעק גראַנד דוק פון פּינסק דאניל אירטיטש. זייערע קינדסקינדער האבן גענומען דעם נאָמען "דאָסטאָיעווסקי", באזירט אויף אַ דאָרף מיטן נאָמען דאָסטאָיעוואָ.
פיאָדאָר׳ס מאמע האט געהערט צו אַ משפּחה פון סוחרים בשעת איר פאטער איז געווען אַ דאָקטער פון דער אדלשטאנד און דער זון פון אַן אוקריינישן גלח. דאָסטאָיעווסקי איז געווען דאָס צווייטע קינד, ער איז אויפגעוואקסן אין דער פאַמיליע-שטוב אויפן שטח פונעם מארינסקי שפּיטאָל פאר ארעמע, וואָס איז געווען אין א נידעריקער קלאַס קוואַרטאַל אין עק פון מאָסקווע. דאָסטאָיעווסקי האָט געפֿונען די פאציענטן, בײַם אונטערשטן עק פון דער רוסישער געזעלשאפטלעכער לייטער, ווען זיי האָבן זיך געשפּילט אין די שפּיטאָל־גארטן.
זיין פאטער איז געווען זייער שטרענג אָבער ער האָט שטארק אנגעמוטיקט אַלע זיינע קינדער צו ליבע לייענען און קונסט. ווען די מוטער פון דאָסטאָיעווסקי, מאַריאַ פעאָדאָראָוונאַ, איז געשטארבן פון טובערקולאז, איז זיין פאטער געווארן אַ אַלקאָהאָליקער און פיל מער אַפּאַטעטיש צו זיינע קינדער און ארבעטער.
וויאלעט אדער לילאַ איז דער קאָליר מיט די קירצטע כוואליעלענגען אין דער זעבארער ספּעקטער, בערך צווישן 380 און 420 נ"מ (כוואליעלענגען קירצער ווי וויאלעט זענען גערופן אולטראַווייאלעט). דעם קאָליר קען מען זען אין א רעגנבויגן-דאס איז דער קאליר ביים סוף פון דעם רעגנבויגן, נאך בלוי. ווען ווייַס ליכט ווערט צעשפרייט דורך אַ פּריזמע, וויאלעט איז דער קאליר וואס מען זעט ווייטסט פונעם אָריגינעלן שטראַל.
אז מען מישט רויט און בלוי ליכט אין פאַרשידענע פּראפּארציעס באקומט מען אַ זאַמלונג פון פֿאַרבן וואס זענען רויט־בלוילעך אָדער בלוי־רויטלעך, וואס אסאך פון זיי (ווען דאס בלוי איז דאָמינאַנט) ווערן אויך גערופן וויאלעט. אזוי ווי דאס איז אַ ברייט קאָליר פעלד, ווערן גערופן די פארשידענע ניואנסן פון וויאלעט מיט פאַרשידענע נעמען, צו ווייַזן א מער פּינטלעכן ניואנס. די נעמען זענען טייל לילאַ, בורגונדי, מאַדזשענטאַ, לאַוואַנדע, לילא, און נאך.
די ריווינגטאן שול איז דער שול אין דער לאוער איסט סייד, אויף ריווינגטאן גאס צווישן לאדלוי און ארטשערד גאסן. ס׳איז אויך באקאנט אלס די ערשטע ראמעינישע שול, אוואו עס האט געווירבעלט מיט אידן אין די צייטן ווען איסט סייד איז געווען יידיש, עס האבן דארטן אויפגעטרעטן די גרעסטע חזנים אין דער אידישער היסטאריע, יאסעלע ראזנבלאט, קאסעוויצקי, און נאך.
איר לעצטער רב, הרב יעקב שפיגל, איז געשטארבען פון א פאטאלער הארץ אטאקע מוצאי תענית שבעה עשר בתמוז אינמיטען א סעודת ברית וואס ער האט געמאכט פאר א פרייען פארפאלק.
זיינע קינדער ר' שמואל פון איסט סייד ר' משה פיינשטיין'ס כולל, און זיין ברודער גרשון שפיגעל דער טוען רבני פון לעיקוואד, דינען צוזאמען היינט צוטאגס ברבנות.
עס איז צאמגעפאלן די דאך, און די שפיגל קינדער האפן אז דאס וועט ברענגען געלט אויפצולעבן די שול.
באַנק ("Bank") און מאנומענט ("Monument") זענען צוויי לאנדאנער אונטערגרונט און דאקלאנדס לייכטע באן סטאנציעס אין דער סיטי פון לאנדאן, וואס זענען אין אמתן איין סטאנציע מיט צוויי נעמען. באנק סטאנציע, וואס טראגט דעם נאמען פונעם באנק פון ענגלאנד, האט געעפנט אין 1900, און ווערט באדינט פון די צענטראלע, נארדערן און וואטערלו און סיטי ליניעס, און דער דאקלאנדס לייכטע באן. מאנומענט סטאנציע, וואס האט געעפנט אין 1884, נאכן מאנומענט צו דער גרויסער שריפה פון לאנדאן, געפינט זי אויף די דיסטריקט און קרייז ליניעס.
מען האט פארבונדן די צוויי סטאנציעס אין 1933. די פארבודענע סטאנציע איז די אכטע מערסטע באשעפטיקסטע אין דער לאנדאנער אונטערגרונט נעצווערק, און איז אין טראוולקארט זאנע 1.
די מאנומענט סטאנציע האט געעפנט מיטן נאמען "איסטשיפ" דעם 6טן אקטאבער, און מען האט זי געגעבן דעם נאמען 1884 "דער מאנומענט" דעם 1טן נאוועמבער 1884.
די וואטערלו און סיטי באן איז געבויט געווארן דורך דער לאנדאן און דרום מערב באן (L&SWR) צו פארבינדן איר סוף־סטאנציע וואטעלו מיט דער סיטי. די סטאנציע, מיט פעראנען אונטער קעניגין וויקטאריע גאס, האט געעפנט דעם 8טן אויגוסט 1898 מיטן נאמען "סיטי".
מען האט געענדרט דעם נאמען פון די וואטערלו און סיטי ליניע פעראנען צו "באנק" דעם 28סטן אקטאבער 1940.
די ערשטע סטאנציע מיטן נאמען באנק האט געעפנט דעם 25סטן פעברואר 1900 ווען די סיטי און דרום לאנדאן באן (C&SLR, היינט א טייל פון דער נארדערנער ליניע) האט פארלענגערט איר ליניע פון בארא אונטערגרונט סטאנציע צו מורגייט סטאנציע.
לאנדאנער בוסן רוטעס 8, 11, 15, 21, 23, 25, 26, 40, 43, 76, 133, 141, 242 און 388, און נאכט בוס רוטעס N8, N11, N21, N26, N76, N133, N550 און N551, באדינען די סטאנציע..
עדגער בראנפמאן (20סטן יוני, 1929 – 21סטן דעצעמבער, 2013) איז געווען א באקאנטער אידישער ביליאנער פון קאנאדע.
זייער רייכטום איז פון משקה, אבער זיין אייניקל האט דאס שטארק פארמינערט דורך פארקויפן זייער בראנפן פירמע סיגרעם און אינוועסטירט אין אומגעלונגענע ביזנעסן צו פראדוצירן האליוואוד פילמען.
עס באשטייט פון צוויי ברודער עדגער און טשארלס, און דער זון פון עדגער, מיטן נאמען עדגער זשאניאר.
זייער געלט ווערט גענוצט צו פינאנצירן בוירט רייט פראגראם ווי יעדעס איד באקומט אויסגעצאלט זיין ערשטע נסיעה קיין ארץ ישראל און נאך פארשידענע סעקולערע הומאניטארישע פונדאציעס.
הרב ששון חי אברהם (ה'תרפ"ט, שאנכיי - ט"ז תמוז, ה'תשע"א, לאנדאן) איז געווען א רב און א מחנך אין לאנדאן, ענגלאנד.
הרב ששון חי איז געבוירן תרפ"ט אין שאנכיי צו זיין פאטער ר' דוד אברהם, א ירא שמים פון א בבלישן אפשטאם. ער איז געווען דער עלצטער זון צווישן צען געשוויסטער. ווען ער איז געווען אלט 11 יאר, אין תש"א, זענען געקומען קיין שאנכיי די מירער ישיבה און דער אמשינאווער רבי. כאטש ער איז געווען א "ספרדישער" האט ער געלערנט אין דער ליטווישער מירער ישיבה און ער איז געווען א הויז־בחור ביים אמשינאווער רבין. ביי די 17 יאר האבן זיין עלטערן אים געשיקט אין אמעריקע וואו ער האט געלערנט זיבן יאר אין ישיבה תורה ודעת ביי ר' פייוול מענדלאוויטש, הרב ראובן גראזאווסקי, הרב יעקב קאמענעצקי, הרב משה שיסגאל און הרב גדליה שארר. דאס האט אים בייגעשטאנען א גאנץ לעבן און ער פלעג שטענדיג פארציילן זייערע הנהגות. אין יענע יארן איז אויך געווארן זייער נאנט צום קלויזנבערגער רבין. ווען ער האט געלערנט אין תורה ודעת האט מען אים געשיקט אויף א צייט אין ארץ ישראל צו ארבעטן מיט פעילים צו ראטעווען ספרדישע קינדער. אזוי האט ער דערקענט דעם חזון איש עטלעכע מאל.
שפעטער איז ער געפארן אין ענגלאנד וואו זיינע עלטערן האבן זיך געצויגן פון שאנכיי. די עלטערן האבן געוואוינט אינעם איסט ענד פון לאנדאן, און ששון איז געגאנגען לערנען אין דער גייטסהעדער ישיבה. דארט האט ער געלערנט יורה דעה און האט באקומען היתר הוראה פון הרב שמואל יוסף ראבינאוו.
א מחנך.
ווען די פרדס הויז עלעמענטארע שולע האט געזוכט א מנהל, האבן זיי אויפגענומען ששון פאר דעם אמט. אזוי האט ער אנגעהויבן א לעבן פון חינוך. קורץ נאכהער האט ער געהייראט רות כהן. שפעטער איז געווארן דירעקטאר פון מנורה עלעמענטארע שולע, און האט געהאט שטעלעס אין דער JFS שולע, חשמונאים, באבאווער חדר, וויזשניצער חדר און אויך עטלעכע חדרים פון ק"ק כנסת ישראל (יונייטעד סינאגאג) אין לאנדאן. ער האט קיינמאל נישט פארגעסן די נעמען פון זיינע תלמידים, אפילו ווען זיי זענען געווארן זיידעס.
ווען מען האט אויפגעשטעלט די בית יעקב עלעמענטארע שולע אין גאלדערס גרין איז ער געווען דער עצה־געבער וואס האט געהאלפן אז מען זאל אויפשטעלן די שולע אויף פעסטע יסודות.
דורך זיין ארבעט אין די חדרים, איז ער עןסק געווען אין מקרב זיין קינדער פון שטובן וואס זענען ווייט פון עכטער יידישקייט, אין א צייט פאר מען האט געהערט פון דער "קירוב" באוועגונג.
במשך די יארן, איז ר' ששון געווען רב פון דער גן עדן שול אין סטאמפארד היל און שפעטער ווען ער האט זיך געצויגן קיין גאלדערס גרין איז ער געווארן רב פון דער אהל דוד שול, ביידע פון די עדות המזרח.
אין תשע"א איז ער געווארן קראנק, ביז אום ט"ז תמוז איז ער נפטר געווארן. ביי זיין לויה האבן מספיד געווען הרב חיים היילפרין, הרב שמעון וויינגארטן (ביי וועמען ער געלערנט דף היומי און האט מסיים געווען גאנץ ש"ס פיר מאל) און זיין זון, הרב יונתן אברהם, א דיין אין דעם לאנדאנער בית דין.
ניס (פראַנצויזיש: "Nice") אָדער ניצאַ (דייטשיש, איטאליעניש: "Nizza") איז די פינפטע מערסטע באפעלקערטע שטאָט אין פֿראַנקרייַך, נאָך פּאַריז, מאַרסיי, ליאָן און טולוז, מיט אַ באַפעלקערונג פון 348,721. אין באדעקט אַ לאַנד שטח פון 71.92 ק"מ². דער שטאָטישער געגנט פון ניס פארשפרייט זיך ווייַטער פון די אַדמיניסטראַטיווע שטאָט גרענעצן מיט אַ באַפעלקערונג פון איבער 955,000 אויף אַ שטח פון 721 ק"מ². ניס ליגט אויף דעם דרום־מזרח עק פון פֿראַנקרייַך אויפן מיטלענדישן ים. ניס איז די צווייטע גרעסטע פראנצויזיש שטאָט אויפן מיטלענדישן בארטן.
ניס ליגט אויף דעם מיטלענדישן ים, ברעג און איז ארומגענומען מיט בערגלעך פון די אַלפּן. צוויי טייכן לויפן אדורך דער שטאט, דער פאַיאָן אין מזרח און דער מאַניאַן אין מערב; אין זומער טוען זיי זיך אויסטרוקענען.
גרונט.
ניס איז געגרינעט מיטן נאמען Νικαία (ניקאַיאַ) אַרום 350- דורך די גריכן פון מאַסיליאַ (מאַרסיי). די שטאָט איז אינגיכן געווארן פון די מערסטע באשעפטיגטסטע פארטן אויף דעם ליגורישן בארטן, אָבער עס האט אַ וויכטיק קאָנקורענט אין דער רוימישער שטאָט סעמענעלום, וואָס געצויגן צו עקסיסטירן ווי אַ באַזונדער שטאָט ביז דער צייַט פון דער לאָמבאַרדישע אינוואזיעס. די חורבות פון סעמענעלום ליגן אין סימיעז, וואָס איז איצט אַ דיסטריקט אין ניס.
פריע אַנטוויקלונג.
אין דעם 7טן יאָרהונדערט, האט זיך ניס מיטגעטיילט אין דער גענאָעזער ליגע געשאפן דורך די שטעט פון ליגוריאַ.
ייִדישער קהל.
אין ניס וואוינען עטלעכע 20,000 אידן. עס זענען פאראן דרייַ ייִדישע שולעס אין דער שטאָט, פון חב"ד, פון דער אַלייאַנס באוועגונג, און די ציוניסטישע שולע "אור תורה".
ציאַן (ענגליש: "Cyan", פון גריכיש κύανoς "קיאַנאס", א טונקל בלויער סובסטאנץ) איז א קאָליר ענלעך צו טורקיז וואָס איז דערגרייכט מיט גלייַכע קוואנטיטעט פון בלוי ליכט און גרין ליכט, און איז דער קאַמפּלעמענטארער קאָליר צו רויט. ציאן פּיגמענט זאפט איין רויט ליכט.
ציאַן איז איינער פון די קאלירן געניצט אין פיר־קאליר דרוקן, די אנדערע קאלירן זענען מאדזשענטא, געל און שווארץ. צוזאמען רופט מען די פיר דרוק קאלירן CMYK.
די וואך איז א וועכנטליכע בילדער מאגאזין וועלכע ערשיינט יעדע וואך אויף דער אידישער שפראך.
די מאגאזין אנטהאלט אין זיך 3 אפטיילונגען, 1) אפטיילונג פון בילדער פון אדמורי"ם ורבנים, 2) אפטיילונג פון "עמך" בילדער, 3) נייעס און אינטערסאנטע בילדער ארום די וועלט
זיי זענען פאפולער צוליב זייער ב'טעמ'ט און געשמאק צו ליינען
נאך א גוטע נקודה האט די וואך, איז די "עמך בילדער", וועלכע איז א חידוש פון דער גרינדער און בעה"ב ר' הערשל רובינשטיין, ווען ער טוט כסדר אריינלייגן בילדער פון עמך אידן, צו איז דאס ביים ארבעט, אדער ווי זיי גרייטן זיך צו א יו"ט, בילדער ווי עמך-אידן רוען זיך אויס אין קעמפ אדער מיאמי, היינט ווערט דאס שוין נאכגעמאכט דורך פולע אנדערע אויסגאבעס, אבער אלע זענען מודה אז די ארבעט וואס הערשל רובינשטיין לייגט אריין אין די בילדער קען מען נישט נאכמאכן, וועלכע איז א פאכמאנישע שטיק פאר זיך.
די וואך טוט כסדר ארויס געבן איהאלטס רייכע "ביילאגעס" ווי נאך די זומער, געבן זיי ארויס א ביכל "די זומער" מיט הערליכע שיינע בילדער
אדער יעדע יו"ט ווען זיי גיבן ארויס הערליכע בילדער ביכלעך פון אלטע צדיקים און פון די אלע סארט לעבן
די גראפיקער פון די וואך זענען דער בארימטער היימישער גראפיקער יאסי גאלדבערגער, יענקי אייזנבאך, און מאיר צימער, די נייעס און עמך אפטיילונגען ווערן געשריבן און דיזיינט דורך מענדעלע שרייבער.
דער אנפירער איז הערשי רובינשטיין, א פאטאגראף וואס איז פאפולער ביי רבי'שע שמחות.
דער זשורנאל אנטהאלט א רייכע זאמלונג פון צענדליגע רובריקן, אינטערוויו'ס און ארטיקלען, פאר אינג און אלט צוגלייך.
פרשת משפטים, תשע"ט האבן זיי צוטיילט זייער מאגאזין אין צוויי, די ערשטע טייל איז די געווענליכע אויסגאבע מיט בילדער פון רבי'שע הויפן און נייעס, און די צווייטע ביכל האבן זיי א נאמען געגעבן די וואך אין שריפט, וואס אנהאלט צענדליגע וועכנטליכע רובריקן, אינטערוויוס און ארטיקלען.
וואך
צביה גרינפעלד (געב' תש"ה) איז א ישראלישע פאליטיקערין און א געוועזענער כנסת דעפוטאט.
גרינפעלד איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו א חרדישער משפחה, און געלערנט אין בית יעקב שולעס. זי האט שטודירט אין אן ישראל'דיגן אוניווערסיטעט און שיקט אירע קינדער אין מזרחי שולעס, אבער דאס האלט זי נישט צוריק פון זיך רופן חרדיש, זי האט ארויסגעגעבן א בוך קריטיקירענדיג דעם חרדישן לעבנסשטייגער, און זי וואוינט אין דעם חרדישן הר נוף געגנט פון ירושלים. זי האט געוואונען דאס זעקסטע פלאץ אין דער מרץ פרייער פארטיי.
א גאס אין גבעת המבתר
די שול אין גבעת המבתר
גבעת המִבְתָּר איז א יידישער געגנט אין צפון־מזרח ירושלים, צווישן רמת אשכול און דעם מזרח טויער איבערבייט און דעם פראנצויזישן בערגל. מען האט אויפגעשטעלט דעם געגנט אויף א בערגל וואס איז געווען א קאמפפלאץ ביי דער זעקסטאגיקער מלחמה. דער געגנט איז איינער פונעם קייט פון ריגל געגנטן אויפגעשטעלט נאכן פאראייניקן ירושלים, מיטן צוועק צו באהעפטן מערב ירושלים מיט הר הצופים. רוב הייזער אינעם געגנט האט מען געבויט לכתחילה ווי נידעריקע צווי־משפחה הייזער, און במשך די יארן האט מען צוגעבויט העכערע שטאקן. די באפעלקערונג פון דעם געגנט ווערן גערעכנט פארמעגלעך‏‏.
אין דעם געגנט האט מען געטראפן חשובע יידישע קברים פון די צייטן פונעם בית המקדש.
טאמאַס פֿון אַקווינא, (; 1225 – 7טן מערץ, 1274) איז געווען א קאטוילישער דאמיניקאנער גלח פון אקווינא, איטאליע. ער האט שטודירט פילאסאפיע און טעאלאגיע. טאמאס איז געקומען פון אן אדעלער משפחה אין דער מלוכה פון נאפאלי. ער ווערט גערעכנט פון די חשובסטע קאטוילישע פילאסאפן.
טאמאס איז געבוירן געווארן יאנואר 1225 אין ראקאסעקע. ביי די פינף יאר האט טאמאס אנגעהויבן זיין בילדונג אין מאנטע קאסינא. ביי די ניינצן יאר האט ער באשלאסן זיך פארבינדן מיט די דאמיניקאנער. זיין משפחה אבער האבן געוואלט ער זאל ווערן א בענעדיקטינער מאנאך, דערפאר האבן די דאמיניקאנער אים געשיקט קיין רוים און פון דארטן קיין פאריז.
אין 1245 האט טאמאס שטודירט אינעם אוניווערסיטעט פון פאריז.
דער ישראל מוזיי, ירושלים () איז געגרינדעט געווארן אין 1965 ווי ישראל'ס נאציאנאלער מוזיי. ער געפינט זיך אויף אַ בערגל אין דעם גבעת רם קוואַרטאַל פון ירושלים, בייַם ביבל לענדער מוזיי, דער נאציאנאלער קאַמפּוס פֿאַר דער ארכעאלאגיע פון ארץ ישראל, דעם כנסת, דאס ישראל העכסטע געריכט, און דער העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים.
דאס היכל פון דעם ספר.
דאס היכל פון דעם ספר באהויזט די ים־המלח מגילות, אנטפלעקט צווישן 1947-56 אין 11 היילן אין און אַרום דער וואַדי קומראַן. עווענטואַל אין 1965 האט מען געבויט די געביידע וואָס איז פינאנצירט געווארן דורך דער משפּחה פון דוד שמואל גאָטטעסמאַן, אן אונגערישער בעל צדקה וואס האט געקויפט די מגילות ווי אַ מתנה צו מדינת ישראל.
הר הרצל (פון העברעאיש: "בארג הערצל") אדער הר הזיכרון איז דער נאציאנאלער בית עולם פון ישראל אויף דער מערב זײַט פון ירושלים, אויפן נאמען פון בנימין זאב הערצל, דער גרינדער פון מאָדערנעם פּאָליטישן ציוניזם. הערצלס קבר ליגט בייַ דער שפּיץ פון דעם בערגל. יד ושם, וואָס באצייכנט דעם אנדענק פון דער חורבן אייראפע, ליגט צו מערב פון הר הרצל. ישראלס מלחמה טויטע זענען אויך באגראבן דאָרט. הר הרצל איז 834 מעטער העכער פונעם ים שפיגל.
אנדענק בארג.
דער אנדענק בארג (צו די אומגעקומענע אין חורבן אייראפע) איז אַ פאַרלענגערונג מערב פון הר הרצל, געווידמעט צו יד ושם אויף דער שפּיץ פון דעם באַרג.
אין די זומער פון 1949 האט מען באַשלאָסן אַז מ'דארף אַ נאציאנאלן בית עולם פֿאַר נאציאנאלע פיגורן און געפאלענע פון צה"ל. עטלעכע יאר שפּעטער איז עס באַשלאָסן צו באַגראָבן פּאָליצייַ באַאַמטער ן און אנדערע זיכערהייַט קראַפט פּערסאַנעל אויף הר הרצל.
אין הר הרצל ליגן דרייַ פרעמיער מיניסטארן פון ישראל: לוי אשכול, גאָלדאַ מאיר און יצחק ראַבין.
נאצינאלער מיליטערישער בית־עולם.
ישראל 'ס הויפּט מיליטערישע בית עולם אויף הר הרצל געפינט זיך אויף דער צפונדיקער שיפּוע פון ​​הר הרצל. זעלנער וואס האָבן געפאלן אין די שורה פון פליכט זענען באגראבן דאָרט.
הר הרצל פּלאַזאַ.
די הויפּט קוואַדראַט ווו דער צערעמאָניע פון ​​ישראל 'ס ינדעפּענדענסע טאָג הייבט.
גאָרטן פון די פֿעלקער.
אין דעם דרום טייל פון הר הרצל איז דער "גאָרטן פון די פֿעלקער" ווו עס זענען ביימער געפלאנצט דורך פּרעסידענטן און שטאַט הויפטן וואס האבן באזוכט ישראל.
הערצל מוזיי.
אַ אינטעראַקטיווער מוזיי אויף הר הרצל אָפפערס אַ קוק אין דער לעבן פון בנימען זאב הערצל.
קאצק איז א חסידות געגרינדעט דורך רבי מנחם מענדל מארגנשטערן אינעם שטעטל קאצק, קאנגרעס פוילן, אין די סוף ת"ק יארן, וואס האט ממשיך געווען ביז דער חורבן אייראפע.
דער גרינדער פונעם חסידות איז געווען דער אלטער קאצקער רבי, רבי מנחם מענדל, א חסיד פון דעם ייד הקדוש און דעם רבי ר' בונים פון פרסשיכע. רבי מנחם מענדל האט ווייטערגעפירט מיט דעם דרך פון זיין רבי'ן ר' בונים, און האט דערגעגנט אויספירן מופתים, און ווייניג געפירט טישן.
נאך זיין פטירה אין תרי"ט, האבן דער גרעסטער טייל פון זיינע חסידים (כולל צוויי זין און אן איידעם זיינע) מקבל מרות געווען פון רבי יצחק מאיר אלטער פון ווארשע אלס רבי. רבי יצחק מאיר (דער "חידושי הרי"ם") איז געווען דעם קאצקער רבי'נס א שוואגער (ווייל זיין ווייב איז געווען א שוועסטער פון דעם קאצקער רבי'נס צווייטן זיווג).
אין דער לויף פון די יארן האט דער קאצקער רבינס איידעם, רבי אברהם בארנשטיין, אויפגעשטעלט א הויף אין סאכאטשאוו, נאך דער פטירה פון רבי רבי ר' העניך פון אלעקסאנדער, דער ממלא מקום פונעם חידושי הרי"ם, אין תרל"א.
אין גער און סאכאטשאוו, אזוי ווי אין קאצק, האט מען געלייגט א גרויסן דגש אויף לערנען.
א טייל פון די קאצקער חסידים זענען געבליבן אונטער דער הנהגה פון רבי דוד מארגנשטערן, דעם אלטן קאצקער רבינס עלצטער זון, און פון אים איז ארויסגעקומען די קאצקער דינאסטיע וואס האט זיך געצויגן ביזן חורבן אייראפע, ווען רוב קאצקער חסידים און אייניקלעך זענען אומגעקומען.
רבי דוד קאצקער.
רבי דוד מארגנשטערן (ה'תקס"ט – כ"ב תמוז ה'תרל"ג) איז געווען דער צווייטער קאצקער רבי. ער איז געווען א תלמיד פונעם רבין ר' בונים און פון זיין פאטער. ער האט געהייראט טויבא גרינוואלד, א טאכטער פון ר' הערשל דישקעס פון אפאטשנא, י"א אלול תקפ"ז. ער האט געהאט פרנסה פון א קלייט וואס זיין ווייב האט געפירט. נאך זיין פאטער פטירה איז ער געווארן זיין ממלא מקום אין קאצק. ער האט נישט פארשריבן זיינע תורות. אין תשס"ז האט זיין אייניקל ברוך גוטער ארויסגעגעבן דעם "אהבת דוד השלם" מיט זיינע תורות, און אויך א ביאגראפיע.
נאך זיין פטירה האבן צוויי פון זיינע זין אנגעהויבן פירן רעביסטעוועס, רבי ישראל פון פילעוו און רבי צבי הירש לאמאזשער. נאך א זון זיינער, רבי יעקב יהושע (נפטר ט"ו ניסן ה'תרס"ט, 1909) האט נישט געוואלט פירן און איז געווארן א חסיד פון זיין ברודער, דער פילעווער רבי. אבער נאך דער פטירה פונעם פילעווער אין תרס"ו האט א היבשער טייל פון זיין ברודערס חסידים אים אויפגענומען פאר א רבי. רבי דוד און רבי יעקב יהושע ליגן אין דעם בית עולם אין קאצק לעבן דעם אלטן רבין, רבי מנחם מענדל.
רבי ישראל פילאווער.
רבי חיים ישראל מארגנשטערן (ת"ר – י"ב סיון תרס"ה, 1905) האט געוואוינט אין קאצק און נאכהער אין פילעוו. ער האט געפירט א גרויסן הויף, כמעט אלע פון זיין פאטערס חסידים זענען געקומען צו אים. ער האט פרובירט צו גרינדן אן ארגאניזאציע צו קויפן לאנד אין ארץ ישראל בכדי שומרי תורה ומצוות זאלן קענען וואוינען דארט.
נאך זיין פטירה האבן זיינען זין געפירט רעביסטעוועס.
ימי התלאות איז א קונטרס געשריבן דורך הרה"ח ר' אברהם בן ר' נחמן א זון פון ר' נחמן מטולטשין, פון די גאר נאנטע תלמידים פון רבי נתן מברסלב.
עס איז דערין ביישריבן די צרות און פיין וואס דער צדיק ר' נתן פון ברסלב האט מיטגעמאכט דורך די יאָרן ה'תקצ"ה ביזן יאָר ה'תקצ"ט. ווי מען אסאך האבן אים נאכגעשריגן אין די גאסן און אים באווארפן מיט שטיינער, מען האט גע'אסר'ת יעדן מען זאל זיך נישט אנגעהערן צו אים, מען מוז אים און אלע ברסלבער חסידים דערגיין די יאָרן, ביז זיי וועלן ווערן אפגעמעקט אינגאנצען.
אסאך חסידים האבן דאן גע'מוסר'ת ר' נתן מברסלב פאר די אוקריינישע רעגירונג, און מיט שוחד און ליגענט איז זיי געלונגען אז מען האט אים איינגעשפארט אין תפיסה און מען האט געוואלט דן זיין צו הרג'ענען, אבער צו ווערן פארטריבן קיין סיביר. אבער איינזענדיג אז מען קען אים נישט פארטרייבן אינגאנצען האבן זיי פארבעטן די רעגירונג אים צו פארטרייבן פון זיינע חסידים קיין נעמרוב זיין געבורט שטעטל, זיינע חסידים און נאנטע האבן דאס נישט פארשוויגן און אנגעהויבן א מערכה אים מציל זיין און אויפצייגן זיין גערכטיגקייט.
ביי די ענדע האט מען אים גארנישט געקענט שלעכט טועהן, זיינע שונאים און פארפאלגער האבן געהאט וויסטע מפלות, די איבריגע האבן אים איבערגעבעטן, און ער איז צוריק קיין ברסלב און געלעבט במנוחה ושלוה צווישן זיינע נאנטע און געטרייע תלמידים ביז יאָר ה'תר"ה ווען ער איז נסתלק געווארן.
סידהאַרטאַ גאַוטאַמאַ (סאנסקריט: सिद्धार्थ गौतम), באוואוסט ווי גאַוטאַמאַ בודהאַ אדער סתם דער בודהאַ, איז געווען א פילאסאף און רעליגיעזער פירער אין אוראלט אינדיע וואס האט געגרינדעט בודהיזם.
ער האט אויסגעלערנט א מיטעלן וועג צווישן נאכפאלגן די תאוות און אסקעטע.
מען ווייסט נישט גענוי ווען גאוטאמא האט געלעבט. טייל האלטן אז ער האט געלעבט בערך פון 563 - 483 פאר דער ציווילער רעכענונג, אבער אנדערע האלטן אז ער איז געשטארבן צווישן 411 און 400.
פאַראַפֿין איז א כעמישע פארבינדונג געשאפן פון נאפט.
אין כעמיע, איז פאַראַפֿין דער נאמען פאר די אלקאנע הידראקארבאנען מיטן אלגעמיינעם פארמל C"n"H2"n"+2.
דער פשוט'סטער פאראפין מאלעקול איז מעטאן, CH4, וואס איז א גאז ביי נארמאלער טעמפעראטור. שווערערע מיטגלידער אין דער סעריע, למשל אקטאן, C8H18, און מינעראל־אייל, זענען פליסיק ביי נארמאלער טעמפעראטור. די סאלידע פארעמען פון פאראפין, וואס מען רופט פאראפין וואקס, זענען פון די שווערסטע מאלעקולן פון C20H42 ביז C40H82. קארל רייכנבאך האט דערקענט פאראפין וואקס צוערשט אין 1830.
א כעמישע פארבינדונג איז א סובסטאנץ געבויט פון צווי אדער מער עלעמענטן וואס זענען געבונדן מיט א כעמישן בונד און מיט א באשטימטן צאל אטאמען פון יעדן עלעמענט. די פארבינדונג האט איר אייגענע כעמישע אייגנשאפטן. למשל, זאלץ (וואס מען ניצט ביים קאכן) האט די פארמל NaCl, ד"ה א פארבינדונג פונעם מעטאל נאטריום מיטן נישט-מעטאל כלאר. אנדערש ווי סיי נאטריום סיי כלאר, וואס זענען ביידע שטארק רעאקטיוו, איז זאלץ נישט רעאקטיוו.
פֿעמיניזם (פון לאטיין "femina", פרוי אדער נקבה) איז א וועלטבאנעם לויט וואס מען דארף קעמפן קעגן אונטערדריקונג פון פרויען און דיסקרימינאציע קעגן זיי אין דער געזעלשאפט.
Feminist Suffrage פאראד אין ניו יארק סיטי, דעם 6טן מיי 1912
דער סאציאליסט און פראנצויזישער פילאסאף שארל פֿוריע האט געשאפן דאס ווארט "féminisme" אין 1837. די ווערטער "féminisme" ("פֿעמיניזם") און "féministe" ("פֿעמיניסט") האבן זיך ערשט באוויזן אין פראנקרייך און האלאנד אין 1872, גרויסבריטאניע in the 1890s, און די פאראייניגטע שטאטן אין 1910, און דאס "Oxford English Dictionary" רעכנט 1852 ווי דאס יאר ווען דאס ווארט "feminist" האט זיך באוויזן צום ערשטן מאל און 1895 פאר "feminism".
קינסטלעכע אינטעליגענץ איז א צווייג פון קאמפיוטער וויסנשאפט וואס שטודירט די מעגלעכקייטן פון קאמפיוטערס צו ארבעטן כלומרשט מיט אינטעליגענץ אזוי ווי א מענטש.
פון דער שטודיע פון לאגיק האט מען ערפינדן דעם פראגראמירבארן דיגיטאלישן עלעקטראנישן קאמפיוטער, באזירט אויף דער פארשונג פון דעם מאטעמאטיקער אלאן טורינג און אנדערע. טורינג'ס טעאריע פון קאמפוטאציע האט פארגעלייגט אז א מאשין וואס קען באוועגן די סימבאלן "0" און "1", האט די מעגלעכקייט צו סימולירן יעדע פארעם פון מאטעמאטישער דעדוקציע.
די אינטערנציאנאלע סיסטעם פון איינסן איז די אינטערנאציאנאלע סטאנדארטע פארעם פון דער מעטרישער סיסטעם וואס ווערט ברייט באניצט היינט. די סיסטעם איז באקאנט ווי SI וואס איז א פארקירנצונג פונעם פראנצויזישן נאמען "Système International d'unités".
די סיסטעם איז א סיסטעם פון מעסטן באזירט אויפן מעטער פאר לענג און דיסטאנץ, קילאגראם פאר מאסע, און סעקונדע פאר צייט.
פון די מעטער, קילאגראם און סעקונדע ווערן געשאפן אנדערע מאס איינסן ווי פארנעם, ענערגיע, דרוק, און גיכקייט.
ווען מען דארף גאר גרויסע אדער גאר קליינע מאסן ניצט מען א פרעפיקס, למשל "קילא"־ פאר "1000" און "מילי־" פאר "0.001" (א טויזנטסטל). אזוי האט מען א "קילאמעטער" וואס איז גלייך צו 1000 מעטער און א "מיליגראם" וואס איז א 1000סטל פון א גראם. אונטן איז א טאבעלע מיט אלע פרעפיקסן.
די סיסטעם האט זיך אנטוויקלט פון דער מעטרישער סיסטעם געשאפן אין פראנקרייך נאך דער פראנצויזישער רעוואלוציע.
באזע איינסן.
די הויפט איינסן אין דער סיסטעם זענען די באזע איינסן. אלע אנדערע איינסן קען מען טרייבן פון די באזע איינסן.
יאקאהאַמע ("יאקאהאַמאַ-שי") איז די הויפטשטאט פון קאנאגווא פרעפעקטור אין די צווייטע גרעסטע שטאט אין יאפאן אין באפעלקערונג נאך טאקיא. זי ליגט אויף דער טאקיא בוכטע, דרום פון טאקיא, אויפן הויפט אינזל האנשו.
מיט א באפעלקערונג פון 3.6 מיליאן איז יאקאהאמע די גרעסטע שטאט.
זייט דעם צווייטן העלפט פונעם 19טן יארהונדערט האט יאקאהאמע אנטוויקלט גיך ווי יאפאנס חשובע פארט שטאט און איז היינט איינע פון יאפאנס הויפט פארטן, צוזאמען מיט קאבע, אסאקא, נאגאיע, האקאטא, טאקיא און טשיבא.
אַ לאָס אנדזשעלעס פאָליציי Bell 206 העליקאָפּטער
אַ העליקאָפּטער (פֿון גריכיש: ἕλιξ "העליקס", "ספּיראַל" און πτερόν "פטעראן", "פֿליגל") איז אַ לופֿטמאַשין וואס קען זיך אויפהייבן פון דער ערד און זיך באוועגן דורך זיינע ראָטאָרן. אַ ראָטאָר האט עטלעכע פליגלען וואס דרייען זיך צוזאמען. איין ראטאר ארויף אויפן העליקאָפּטער טוט הייבן און אראפלאזן, און דער צווייטער ראטאר הינטן פירט דעם העליקאָפּטער פארנט.
ווייל די אויבערשטע ראטארן דרייען זיך שטענדיק, קען א העליקאָפּטער הויערן אין דער לופטן, אנדערש ווי אן עראָפלאַן.
א פסעוודאנים אזי אן אנדער נאמען וואס א מענטש ניצט אנשטאט זיין עכטן נאמען.
א שרייבער וועלכער שרייבט אין צייטונגען, מאגאזינען, און גיט ארויס ביכער, שרייבט עס געווענליך נישט מיט זיין עכטע נאמען נאר ער נוצט א ספעציעלן אויפגעטראכטן נאמען, וואס האט אפשר שייכות צו זיין עכטן נאמען דורך ראשי תיבות, גימטריא, אדער אפטייטש פון ווארט אויף אידיש לשה"ק, און צומאל באנוצט מען זיך מיטן טאטנ'ס נאמען, ווי צ.ב.ש. איינער וועלכער איז א זון פון איינעם מיטן נאמען 'הירש' וועט זיך רופן הירשנזאהן, אא"וו.
למשל שלום עליכם איז געווען דער פסעוודאנים פון שלום ראבינאוויטש, און מענדעלע מוכר ספרים איז געווען דער פסעוודאנים פון שלום יעקב אבראמאוויטש.
מחברים וואס שרייבן סיי בעלעטריסטיק סיי נישט־בעלעטריסטיק, אדער אין פארשידענע זשאנערס, קענען ניצן א פסעוודאנים כדי נישט פארמישן די ליינער; למשל דער מאטעמאטיקער טשארלס לאטווידזש דאדזשסאן וואס האט געשריבן ראמאנען אונטערן פסעוודאנים לואיס קאראל. אויך הרב יעקב יוסף ריינמאן, וואס שרייבט היסטארישע מעשה ביכער אונטערן פסעוודאנים "אבנר גאלד".
רבי אהרן ראטה (ה'תרנ"ה, 1894 - ו' ניסן ה'תש"ז 1947), גערופן רבי אהרעלע, איז געווען א רבי וואס האט געגרינדעט די "שומר אמונים" חברה, וואס נאכדעם וואס ער איז אוועק האט זיך עס אנטוויקלט אין די חסידישע הויפן תולדות אהרן - שומר אמונים (געגרינדעט אויף זיין נאמען נאך זיין פטירה) און נאך וואס זיין איידעם (וואס האט איבערגענימען רוב ציבור) איז אוועק האט זיך געגרינדעט תולדות אברהם יצחק. ביי די תולדות אהרן און תולדות אברהם יצחק חסידים איז ער גערופן "דער אלטער רבי". אין אמתן האט זיך די חבריה געגרינדעט אלס א חברה, אבער אין לויף פון די יארן האט זיך עס אויסגעברייטערט, בעיקר ביים רבי'ן דער תולדות אהרן רבי, אין שפעטער מער ביי זיין זון דער היינטיקער תולדות אהרן רבי.
אין זיין צוואה דערמאנט ער קודם דעם איידעם (פון תולדות אהרן) אין דערנאך זיין זון. געוואלט האט דער שומרי אמונים אז ביי זיין לויה זאל קיינער נישט מספד זיין נאר אזא איינער וואס איז ראוי צו דעם. ווען די מיטה איז אנגעקומען האט יעדער מורא געהאט זיך צושטעלן מספיד זיין, און אפאר מינוט איז עס געליגן פריי, קיינער האט נישט מספיד געווען. מיט א מאל איז דער איידעם רבי אברהם יצחק צו געלאפן און אנגעהויבן מספיד זיין, און טאקע שפעטער זענען רוב חסידים פון שומרי אמונים אריבער צו דער חברה פון תולדות אהרן.
ו' ניסן תש"ז אינמיטן מאלן דאס מעל צו באקן מצות איז ער נפטר געווארן, 52 יאר אלט, און מען האט אים באערדיקט אין הר הזיתים חלקת החסידים.
פירונגען.
ער האט איינגעפירט אז אויסער וואס יעדער גייט מיטן פולן ירושלימער לבוש, נעמליך: קאפטן, ווייסע קאפל און זאקן, גייען בחורים אויך מיט שטריימלעך - א זאך וואס איז נישט דא אין קיין אנדערע חסידות אין דער וועלט, וואו מען טוט הערשט אן א שטריימל צו דער חתונה.
אויף וויקישיבה http://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php?title=%D7%A8%D7%91%D7%99_%D7%90%D7%94%D7%A8%D7%9F_%D7%A8%D7%90%D7%98%D7%94
די רוסישע־יאפאנעזער מלחמה ("ניטשי־רא סענסא", ("רוסקא־יאַפאנסקאַיאַ וואוינאַ") איז געווען א מלחמה צווישן דער יאפאנעזער אימפעריע און דער רוסלענדישער אימפעריע אין די יארן 1904 - 1905. די רוסן האבן געזוכט א פארט אין די ווארעמע וואסערן פונעם פאציפישן אקעאן. די קאמפן האבן פאסירט אין דרום מאנטשוריע.
די יאפאנעזער האבן געזיגט די רוסן. נאך דער מלחמה האט יאפאן איינגענומען א טייל פון כינע און קארעע.
רבי מנחם נחום טווערסקי (געב' כ"ב שבט ה'תש"ב) איז דער טשערנאבילער רבי אין בני ברק, מיט עטליכעע הונדערטער חסידים אין ארץ ישראל און איבער דער וועלט.
רבי מנחם נחום איז געבוירן געווארן כ"ב שבט ה'תש"ב אין ירושלים צו זיין פאטער רבי משולם זוסיא טווערסקי, טשערנאבילער רבי און זיין מוטער מרת בלומא טויבא, א טאכטער פון רבי יעקב מרדכי בראנדוויין, דער סטרעטינער רבי אין ירושלים. ער האט געלערנט אין דער בעלזער ישיבה. אין זיינע יונגע יארן פלעגט ער גיין צו די טישן פונעם בעלזער רב, רבי אהרן רוקח.
י"ח אלול ה'תשכ"א, האט ער חתונה געהאט מיט מרת נחמה מרים, א טאכטער פון גאב"ד ראדאמישלא הרב אלחנן היילפרין זצ"ל, דער געוועזענער זקן הרבנים פון גאלדערס גרין, לאנדאן, און נשיא הכבוד פונעם לאנדאנער התאחדות קהלות החרדים.
נאך זיין חתונה פלעגט ער לערנען אין דעם בעלזער כולל פאר אומגעפער פינף און צוואנציג יאר, און דערנאך, האט זיין פאטער באשטימט אים צו ווערן ראש כולל אין טשערנאביל.
ווען זיין פאטער רבי משולם זוסיא איז נפטר געווארן י"ז מרחשון ה'תשמ"ח, האט ער איבערגעלאזט א צוואה אז אלע זיינע זין זאלן פירן רעביסטעוועס. דער רחמיסטריווקער רבי, האדמו"ר רבי ישראל מרדכי האט באקרוינט רבי מנחם נחום צו ווערן א רבי.
ר' מנחם נחום האט געעפנט א ישיבה קטנה און א ישיבה גדולה אין בני ברק, און זיי ווערן גערעכנט פון די בעסטע חסידישע ישיבות אין ישראל.
אין זיינע יארן האט מען געעפנט טשערנאבלער שטיבלעך אין ירושלים, בית שמש און אלעד אין ארץ ישראל, און אין לאנדאן און מאנטשעסטער אין ענגלאנד. זיין ברודער, רבי ישעיה טווערסקי, פירט א טשערנאבלער הויף אין בארא פארק, ניו יארק. שפעטער האט זיין ברודער רבי אברהם יהושע העשיל אנגעהויבן פירן אין אשדוד.
רבי מנחם נחום האט באשטימט זיין ברודער רבי יעקב מרדכי אלס רבי פון די טשערנאבלער חסידים אין אלעד. ער האט אנגעמוטיקט זיין ברודער רבי חיים יצחק צו עפענען א שטיבל אין 21סטער עוועניו אין בארא פארק (היינט הייסט עס דער לאיעווער בית מדרש), און דער רבי שיקט דארטן זיינע חסידים.
דער גערער רבי, הרה"ק רבי פנחס מנחם אלטער (דער "פני מנחם") זצ"ל האט אויף אים מעיד געווען אז ער קען פועל'ן ישועות.
דער רבי מישט זיך נישט אריין אין קיין פאליטיק און נעמט נישט סיי וועלכע זייט אין קיין שום מחלוקות.
ישמחו איז א חסידישע מוזיק אלבאם וועלכע אנטהאלט צעהן ניגונים קאמפאזירט דורך דעם קאמפאזיטאר פון סערעט וויזשניץ, ר' חיים באנעט, און איז אראנדזשירט דורך זיין זון ראובן.
עס איז די פופצנטע אין דער סעריע פון רננו חסידים.
עס ווערט פארשפרייט דורך גל פז.
סאולאו'ס.
אין רוב לידער ווערט די סאולאו געזינגען דורך שלמה כהן.
אפרים מענדלסאן, מענדי דזשירופי און דער וואונדער קינד עמית ליסטוונד זענען גאסט סאולאו'ס.
לאנדאן ("לֹאַנדן") איז די הויפטשטאט פון ענגלאנד און פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך, און די גרעסטע שטאט און מעטראפאליטאנער שטח סיי אינעם פאראייניגטן קעניגרייך סיי אינעם אייראפעישן פארבאנד. לאנדאן געפינט זיך אויפן טעמז. דער יישוב פון לאנדאן גייט צוריק צוויי טויזנט יאר צום יאר ג'תת"ג ווען די רוימער האבן אויפגעשטעלט דאס שטעטל לאנדיניום. דער אלטער יישוב איז די סיטי פון לאנדאן, אבער היינט רופט מען לאנדאן דעם גאנצן געגנט פון לאנדאן, ד"ה דעם שטח פון גרויסלאנדאן, וואס ווערט רעגירט דורך די בירגערמייסטער פון לאנדאן און לאנדאנער פארזאמלונג.
הײַנט איז לאנדאן פֿון די וויכסטיגע צענטערס, סײַ פֿון האנדל, סײַ פֿון פֿינאנץ, סײַ פֿון קולטור. לאנדאן איז די שטאט מיט דער גרעסטער באפֿעלקערונג אין דעם אייראפעישן פֿארבאנד, מיט א געשאצטע 8,308,369 אײַנוווינער (אין 2012). צוזאמען מיט דעם ארומיגן ראיאן איז די באפֿעלקערונג צווישן 12 און 14 מיליאן.
לאנדאן איז אן אינטערנאציאנאלער טראנספארט מיטלפונקט: זי האט זעקס אינטערנאציאנאלע פֿליפֿעלדער און אויך א פארט פֿאר שיפֿן. דער הויפט פֿליפארט, לאנדאן היטרוי, האט פינף טערמינאלן און איז דער וועלטס מערסטע באשעפטיקסטער פליפארט לויט דעם נומער פון אינטערנאציאנאלע פאסאזשירן.
לאנדאן האט די מערסטע באזוכער פון נאר וועלכער שטאט אין דער וועלט
די 43 אוניווערסיטעטן אין לאנדאן שאפן די גרעסטע קאנצענטראציע פון העכערער בילדונג אין אייראפע.
לאנדאן אנטהאלט פיר וועלט ירושה ערטער: דער טורעם פון לאנדאן, קיו גערטנער, דער פאלאץ פון וועסטמינסטער ארט און גריניטש. אנדערע בארימטע אנדענקפונקטן זענען באקינגהאם פאלאץ, דער לאנדאנער אויג, פיקאדילי צירקוס, טורעם בריק און וועמבלי סטאדיום. אויך אין לאנדאן זענען עטלעכע חשובע מוזייען: דער בריטישער מוזיי, נאציאנאלע גאלעריע, בריטישע ביבליאטעק און נאך.
דער לאנדאנער אונטערגרונט איז די עלטסטע אונטערגרונט סיסטעם אין דער וועלט.
לאנדאן האט עטלעכע באדייטונגען. אין דעם הארצן פון לאנדאן איז די אנטיקע שטאט פון לאנדאן.
דער לאנדאנער פאסטאלער דיסטריקט באדעקט 40% פון לאנדאן; דאס איז דער שטח וואו 'לאנדאן' איז א טייל פונעם אדרעס.
גרויס לאנדאן באדעקט א שטח פון 1,579 קוואדראט ק"מ (610 קוואדראט מייל). אין דעם שטח האבן געוואוינט א באפעלקערונ פון 8,173,941 אין 2011 מיט אן ענגקייט פון 5,177 איינוואוינער א קוואדראט ק"מ (11,760 /קוואדראט מייל). א גרעסערער שטח, דער לאנדאנער מעטראפאליטאנער ראיאן, באדעקט א שטח פון 8382 קוואדראט ק"מ, מיט א באפעלקערונג פון 12,653,500 און אן ענגקייט פון 1,510 איינוואוינער א קוואדראט ק"מ.
מאדערנער לאנדאן שטייט אויפן טעמז, א טייך וואס פליסט אריבער דער שטאט פון דרום־מערב קיין מזרח. דער טעמז טאל איז א פארפלייצונג פלוין ארומגענומען מיט בערג ווי פארלאמענט בארג, אדינגטאן בערג און פרימראז בארג.
זייט די יארן פון דער מלכה וויקטאריע האט מען געבויט ברעגן ביים טעמז טייך, און אסאך פון זיינע בייטייכן פליסן אונטער דער ערד. דער טעמז איז א פלייצטייך, ממילא איז לאנדאן גרינג צו ווערן פארפלייצט. די געפאר האט זיך פארגרעסערט דורך די יארן וועגן א שטענדיקער פאמעלעכער העכערונג אין דעם הויך וואסער ניווא.
לאנדאן האט א קלימאט ענלעך צו גאנץ דרום בריטאניע. כאטש מענטשן מיינען אז לאנדאן האט פיל רעגן, איז דער דורכשניטלעכער אפזעץ (אראפגעלאזטע פייכטקייט) אין לאנדאן 602 מ"מ א יאר—ווינציקער ווי רוים (834 מ"מ), בארדא (923 מ"מ), טולוז, סידני און ניו יארק. אין ווינטער איז גוט קיל, און צווישן נאוועמבער אין מערץ פאסירט אין די פארשטעט פון לאנדאן א פראסט צוויי מאל א וואך. עס שנייט אפשר פיר מאל א יאר, נארמאל צווישן דעצעמבער און פעברואר. די טעמפעראטור אין ווינטער איז נארמאל צווישן  ºC 4- און  ºC 14.
אין זומער איז ווארעם, און דער צענטער פון לאנדאן קען זיין ווארעמער מיט  ºC 5 ווי די פארשטעט. די דורכשניטלעכע זומער טעמפעראטור אין לאנדאן איז  ºC 24, און בערך 7 טעג אין יאר גייט די טעמפעראטור אריבער  ºC 30.
דער ווינטער פון 2010 איז געווען דער קעלטסטער מיט א טעמפעראטור פון  ºC 14- ( ºF6.8) אין נארדהאלט, און דער שווערסטער שניי זייט 20 יאר.
דיסטריקטן.
לאנדאן איז צעטיילט זייט 1965 אין 32 לאנדאנער באראס און די סיטי פון לאנדאן. די סיטי פון לאנדאן נעמט איין די אוראלטע שטאט פון לאנדאן און איז דער הויפט פינאנץ דיסטריקט פון די פאראייניגטע שטאטן. נאנט צום אלטן פארט פון לאנדאן געפינט זיך דער איסט ענד, א גאנץ ארעם טייל פון לאנדאן, וואו ס'וואוינען א סאך אימיגראנטן. דער וועסט ענד איז דער פארוויילונג און איינקויף צענטער, וואס ציט די טוריסטן.
איבער גאנץ לאנדאן ניצט מען נאך די נעמען פון די אלטע דערפער ארום וועלכע לאנדאן איז געוואקסן, ווי למשל בלומזבורי, מייפער, וועמבלי און ווייטשעפל.
פארקן.
די גרעסטע פארקן אינעם צענטראלן שטח פון לאנדאן זענען די קעניגלעכע פארקן, הייד פארק, קענזינגטאן גארטנס און רידזשנטס פארק (וואו דער לאנדאנער זאא געפינט זיך). ווייטער פונעם צענטער זענען גריניטש פארק, בושי פארק, ריטשמאנד פארק (דער גרעסטער פארק אין לאנדאן) און וויקטאריע פארק אין מזרח לאנדאן. אויך געפינט זיך אין צפון לאנדאן דער אפענער ארט העמפסטעד היט, מיט א שטח פון 320 העקטארן.
די באפעלקערונג פון לאנדאן האט געוואקסן גיך אין די 19טן און אנהייב 20סטן יארהונדערטער, און איז געווען די גרעסטע שטאט אין דער וועלט ביז אין 1925 איז ניו יארק געווארן גרעסער. די גרעסטע באפעלקערונג פון לאנדאן איז געווען 8,615,245 אין 1939 קורץ פארן אויסבראך פון דער צווייטער וועלט מלחמה. ביים 2001 צענזוס איז די באפעלקערונג אראפ צו 7,192,091, אבער זי איז געשטיגן צו 8,173,941 ביים 2011 צענזוס. לאנדאן איז די גרעסטע שטאט אינעם אייראפעישן פארבאנד, און די צווייטע מערסט באפעלקערסטע שטאט אין אייראפע. לאנדאן איז די 19טע גרעסטע שטאט אין דער וועלט.
אין 2005 האט לאנדאן געהאט 7.5 מיליאן איינוואוינער. פון זיי זענען 71% ווייסע, 10% אינדישע אדער פאקיסטאנער, 5% שווארצע פון אפריקע, 5% שווארצע פון די קאראיבישע אינזלען, 3% געמישטע און 1% כינעזישע. לויט רעליגיע זענען 58.2% קריסטן, 15.8% קיין רעליגיע, 7.2% מוסולמענער, 4.1% הינדו, 2.1% יידן, און 1.5% סיקן. 21.8% פון די איינוואוינער זענען געבוירן אינדרויסן פונעם אייראפעישן פארבאנד.
דער שטאטישער שטח פון לאנדאן האט אומגעפער 14 מיליאן איינוואוינער, און ווערט גערעכנט דער גרעסטער שטאטישער שטח אין אייראפע, און צווישן די 20 גרעסטע אין דער וועלט.
די רוימען האבן אויפגעשטעלט די פארצייטישע שטאט "לאנדיניום" אום יאר 43 לספירה, און אנדערע טענה'ן אז נאך פריער איז שוין געווען א שטאט אויפן ארט. ווערנט דעם צווייטן יארהונדערט לספירה איז די שטאט געווארן די הויפטשטאט פון דעם בריטאניע דיסטריקט אין דער רוימישער אימפעריע. נאכן איינפאלן פון דער רוימישער אימפעריע איז די שטאט איבערגעלאזט. די זאקסאנען האבן ווידעראמאל אויפגעשטעלט די שטאט אינעם 7טן יארהונדערט לספירה, עטלעכע קילאמעטער מערב פון דער פריערדיקער שטאט, מיטן נאמען "לאנדנוויטש". עס איז מעגלעך אז די שטאט האט געהאט א באפעלקערונג פון 10,000 מענטשן.
נאכן זיג פון וויליאם דער אייננעמער אין 1066, האט מען אים באקרוינט מלך אין וועסטמינסטער. ער האט געבויט דעם טורעם פון לאנדאן, דער ערשטער פון עטלעכע שטיינערנע טורעמען, אין דעם דרום־מזרחדיקן ווינקל פון לאנדאן. אין 1097 האט וויליאם דער צווייטער אנגעהויבן בויען וועסטמינסטער האל, וואס האט זיך אנטוויקלט אינעם היינטיקן פאלאץ פון וועסמינסטער.
דער נאמען לאנדאן האט באדייט נאר די סיטי פון לאנדאן ביז 1889, ווען מען האט אויפגעשטעלט די גראפנשאפט פון לאנדאן, וואס האט געדויערט ביז 1965, ווען מען האט פארביטן די גראפנשאפט מיט גרויסלאנדאן, וואס באדעקט דעם היינטיקן שטח.
אינעם 9טן יארהונדערט לספירה זענען מענטשן צוריקגעקומען אין גאר גיך איז זי געווארן די גרעסטע שטאט אין דעם ענגלישן קעניגרייך, און זיין הויפטשטאט פונעם 12טן יארהונדערט. מיט די יארן האט לאנדאן ווייטער צוגעצויגן די ארומיגע דערפער ביז זי איז געווארן די גרעסטע שטאט אין דער וועלט פון 1831 ביז 1925.
לאנדאן איז געווארן זייער איבערגעפאקט, וואס האט גורם געווען עפידעמיעס פון כאלערע, פון וואס 14,000 מענטשן זענען געשטארבן אין 1848 און 6,000 אין 1866.
די אדמיניסטראציע פון לאנדאן איז אין צוויי שיכטן: א סטראטעגישער שטאט שיכט און א לאקאלער שיכט. די שטאט אדמיניסטראציע איז די גרויסלאנדאנער אויטאריטעט מיט דעם בירגערמייסטער פון לאנדאן איר עקסעקוטיוו און די לאנדאנער פארזאמלונג וואס איז חוקר ודורש זיין ארבעט.
נאציאנאלע רעגירונג.
לאנדאן איז א וויכטיגע שטאט ווייל די רעגירונג פונעם פאראיינגטן קעניגרייך איז פלאצירט ארום דעם פאלאץ פון וועסטמינסטער.
גאנץ נאנט געפינען זיך אסאך דעפארטמענטן פון דער רעגירונג, טייל פון זיי אין ווייטאל. דער פרעמיער מיניסטער וואוינט אין דאונינג סטריט, נומער 10.
לאנדאן, היים פון דער לאנדאנער בערזע, די הויפט בערזע אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך און די גרעסטע אין אייראפע, איז ענגלאנד'ס פינאנציעלער צענטער—100 פון אייראפע'ס 500 גרעסטע קארפאראציעס זענען באזירט אין לאנדאן. לאנדאן איז דער גרעסטער פינאנציעלער צענטער אין אייראפע, און אויך היינט (2009) די גרעסטע אין דער וועלט.
דער פארט פון לאנדאן איז דער צווייטער גרעסטער פארט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך, און באהאנדלט 45 מיליאן טאן פראכט א יאר.
טוריזם איז א הויפט אינדוסטריע אין לאנדאן און באארבעט דעם עקוויוואלענט פון 350,000 גאנצטאגיקע ארבעטער אין לאנדאן אין 2003, און די יערליכע הוצאות פון טוריסטן איז אומגעפער £15 ביליאן. לאנדאן ציט צו מער ווי 14 מיליאן אינטערנאציאנאלע באזוכער א יאר, אזוי איז ער דער וועלטס מערסטע באזוכסטע שטאט. לאנדאן ציט צו 27 מיליאן איבערנעכטיקע באזוכער יעדע יאר.
a> איז פון די מערסטע דערקענט בריקן אין דער וועלט.
טראנספארט איז איינער פון די פיר שטחים פון פאליטיק געפירט דורך דעם מייאר פון לאנדאן. דאס פובליקע טראנספארט נעצווערק וואס טראנספארט פאר לאנדאן פארוואלטעט (TfL), איז דאס ברייטסטע אין דער וועלט, אבער זי לייט פון געדראנג און פארלעסליכקייט פראגעס, וואס מ'זוכט צו לייסטן מיט א גרויסן אינוועסטיציע פראגראם, כולל £7 ביליאן (€10 ביליאן) פארבעסערונגען פלאנירט פאר דער אלימפיאדע. לעצטנס איז לאנדאן פארלויבט אלס די שטאט מיט דעם בעסטן פובליק טראנספארט.
ציקלען ווערט א פאפולערער וועג ארומצופארן אין לאנדאן.
a> סיסטעם אויף דער וועלט, דאטירנטיג פון 1863.
דער צענטראלפונקט פון דער פובליק טראנספארט נעצווערן איז דער לאנדאנער אונטערגרונט — וואס מ'רופט אין אלגעמיין דער "טיוב"—וואס האט עלף צווישנפארבונדענע ליניעס. ער איז די עלטסטע, לענגסטע און טייערסטע מעטרא סיסטעם אויף דער וועלט, דאטירנדיג פון 1863. די ערשטע אונטערגרונטיגע ליניע איז געווען, די סיטי און דרום לאנדאן באן, וואס האט אנגעהויבן ארבעטן אין 1890. יעדן טאג זענעו דא מער ווי דריי מיליאן רייזעס אויף דער אונטערגרונט נעצווערק, בערך 1 ביליאן א יאר. דער אונטערגרונט באדינט דעם צענטראלן ראיאן פון לאנדאן און רוב פארשטעט צפון פונעם טעמז; די דרומדיקער זענען באדינט פון א ברייטער איבערפלאכיגער באן נעצווערק.
לאנדאן האט אויך א צווייטע 'מעטרא' סיסטעם, דאקלאנדס לייכטע באן, וואס ניצט קלענערע און גרינגערע צוגן. די באן האט געעפנט אין 1987 צו באדינען מזרח לאנדאן און גריניטש, פון ביידע זייטן פון דעם טעמז טייך.
רוב פון די צווישנשטעט באנען פארן נישט אדורך לאנדאן, נאר זיי ענדיגן אין איינער פון די פערצן סוף-סטאנציעס ארום דעם צענטער פון לאנדאן. דער איינציגער אויסנאם איז די טעמזלינק רוטע, וואס ווערט אפערירט היינט פון ערשטער קאפיטאל קאנעקט, צווישן בעדפארד און ברייטאן, פארנדיג אדורך לאנדאן.
זייט די אנהייב 1990ער יארן, וואקסנדיקע דריקונגען אויף די צופארער באן און אונטערגרונט נעצווערק האבן גורם געווען מער נאכפרעג—בפרט פון געשעפטן און דער סיטי פון לאנדאן קארפאראציע —פאר קרייצבאן: א £10 ביליאן מזרח-מערב שווערע באן פארבינדונג אונטער צענטראל לאנדאן, וואס איר קאנסטרוקציע האט אנגעפאנגען דעם 15טן מיי 2009.
הויכע-גיך אייראסטאר באנען פֿארבינדן סט פאנקראס אינטערנאציאנאל מיט ליל און פאריז אין פראנקרייך, און בריסל אין בעלגיע. מיט רייזע צייטן קיין פאריז (2ש 15מ) און בריסל (1ש 51מ) איז לאנדאן געווארן נענטער צו קאנטינענטאלער אייראפע ווי אנדערע שטעט אין בריטאניע, א דאנק דער נייער "היי ספיד 1" גערעלס פֿארבינדונג צו דעם קאנאל טונעל. פֿון 2009 וועט די ליניע אויך טראגן הויך-גיך אינלענדישע נסיעות פֿון קענט קיין לאנדאן. די סט פאנקראס באן סטאנציע באדינט צוויי אינטערנאציאנאלע ערפארטן דורך טעמזלינק, און וועט באזארגן דירעקטע באן פארבינדונגען צו דעם אלימפיאדע ארט אין סטראטפארד ניצנדיג בריטישע באן קלאס 395 צוגן, באזירט אויף יאפאנישע שינקאנסען הויכע-גיך באנען.
בוסן.
a> בוס וואס באדינט רוטע 139
דאס לאנדאנער בוס נעצווערק איז פון די גרעסטע אין דער וועלט, ארבעטנדיג 24 שעה אין דער טאג, מיט 8,000 בוסן, 700 בוס רוטעס און העכער פון 6 מיליאן פאסאזשיר נסיעות יעדן וואכנטאג.
דאס בוס נעצווערק אין לאנדאן איז פון די גרעסטע אין דער וועלט, פארנדיק 24 שעה'ן, מיט 8,000 בוסן, 700 בוס רוטעס, און העכער פון 6 מיליאן פאסאזשירן נסיעות יעדן ארבעטסטאג. אין 2003, איז מען געפארן אויפן נעצווערק העכער פון 1.5 ביליאן פאסאזשירן נסיעות א יאר וואס איז מער ווי די אונטערגרונט. יעדע יאר קומט אריין אומגעפער £850m אין הכנסות.
לאנדאן האט די גרעסטע רעדערשטול דערגרייכלעכע נעצווערק אין דער וועלט און, זייט 2007, איז געווארן מער דערגרייכלעך צו פאסאזשירן מיט פארשעדיקטע הערן און זען, מיט קאמפיוטער אנאנסן. די אויטאבאסן זענען קענטלעך איבער דער גארער וועלט, אזוי אויך די טיוב.
לאנדאן האט א מאדערן טראמוויי נעצווערק, "טראַמלינק", באזירט אין קרוידן אין דרום לאנדאן. דאס נעצווערק האט 39 סטאנציעס און פיר רוטעס; אין 2008 האט עס געטראגן 26.5 מיליאן מענטשן. זייט יוני 2008 געהערט טראמלינק אינגאנצן צו טראנספארט פאר לאנדאן.
a> איז דער וועלט'ס מערסט פארהאוועטער ערפארט לויט דער צאל פון אינטערנאציאנאלע פאסאזשירן
לאנדאן איז א הויפט אינטערנאציאנאלער לופט טראנספארט קנופ. ס'זענען דא אכט פליפעלדער וואס רופן זיך "לאנדאן ערפארט", אבער דער עיקר פארקער פארט אדורך פינף הויפט ערפארטן.
לאנדאן היטרוי ערפארט איז דער וועלט'ס פארהאוועטסטער ערפארט פאר אינטערנאציאנאלן פארקער, און איז דער הויפט קנופ פאר'ן נאציאנאלן פאנטרעגער, בריטיש ערווייס. היטרוי באהאנדלט אינלענדישע, אייראפעישע און צווישן-קאנטינענטאלע פאסאזשער פליען. מ'הייבט אן מיט פלענער פאר א זעקסטן טערמינאל, כאטש די שכנותדיגע איינוואוינערס דערגעגן זיך שטארק. אן ענלעכער פֿארקער, מיט אויך עטלעכע ביליגע קורצער-מהלך פליען, ווערט באהאנדלט דורך לאנדאן גאטוויק ערפארט. לאנדאן סטאנסטעד ערפארט און לאנדאן לוטאן ערפארט באדינען בעיקר ביליגע קורצער-מהלך פליען. לאנדאן סיטי ערפארט, דער קלענסטער און מערסט צענטראלער ערפארט, איז בעיקר פאר האנדל פֿארערס, מיט א געמיש פון קורצע-רייזע פלאנירטע פליערס און אסאך ביזנעס דזשעט פֿארקער.
אין צענטראל לאנדאן פארן מערסטע מענטשן מיט פובליקן טראנספארט, אבער אין דרויסנדיקן לאנדאן פארט מען אסאך מיט אן אויטא. לאנדאן האט דריי רינג שאסייען: די אינערוועניגסטער רינג שאסיי, די צפון און דרום קיילעכדיגע גאסן און דער M25.
אין צענטראל לאנדאן זענעו די מערהייט פון רייזעס מיט פובליקן טראנספארט, אבער אין די פארשטעט פארט מען מער מיט אויטאס. די אינער רינג גאס (ארום דעם שטאט צענטער), די צפון און דרום צירקולארע גאסן (אין די פארשטעט), און דער דרויסדיקער ארביטיר־אויטאסטראד (דער M25, אינדרויסן פונעם אויפגעבויטן שטח) רינגלען ארום דער שטאט און דרונגען אריין אין אינעווייניקסטן לאנדאן און שניידן אדורך עטלעכע באשעפטיקע ראדיאלע רוטעס—אבער ווייניק אויטאסטראדעס. אין 2003, האט מען איינגעפירט א געדראנג אפצאל צו מינערן דעם פארקער אין דעם שטאט צענטער. אחוץ א פאר אויסנאמען, דארפן מאטאריסטן צאלן £10 א טאג צו פארן אין א געוויסער זאנע וואס נעמט איין א גרויסן טייל פון פארשטאפטן צענטראלן לאנדאן. מאטאריסטן וואס וואוינען אין דער זאנע קענען באקומען א פאס אויף ביליג וואס מען באנייט יעדן מאנאט, און איז ביליגער ווי דאס פארגעלט אויף די אויטאבוסן.
לאנדאן האט אויך צוויי "פארקירן און פארן" ערטער וואס זענען באקוועם פאר איינקויפער אויף אקספארד גאס און באנד גאס, וועסמינסטער סיטי ראט אויטא פארקן האט א בוס דינסט פון די פארק ליין און מארבל ארטש אויטא פארקן.
לאנדאן איז א הויפט צענטער פון העכערער בילדונג, סיי לערנען סיי פארשונג, און זיינע 43 אוניווערסיטעטן זענען די גרעסטע קאנצענטראציע פון העכערער בילדונג אין אייראפע.
אין 2008/9 איז געווען די העכערע בילדונג סטודענטן באפעלקערונג אין לאנדאן אומגעפער 412,000, פון זיי 287,000 איינגעשריבן פאר ערשטע דיפלאמען און 118,000 וואס שטודירן ביי שוין גראדואירטן ניווא. די צאל אינטערנאציאנאלע סטודענטן אין לאנדאן איז געווען 97,150, א פערטל פון סה"כ אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך.
עטלעכע וועלטס בילדונג אנשטאלטן געפינען זיך אין לאנדאן. לויט די ראנגירונג פון 2012 זענען אוניווערסיטעט קאלעגיע לאנדאן (ראנגיק 4טער אין דער וועלט), אימפעראלע קאלעגיע לאנדאן (6טער) און קינגס קאלעגיע לאנדאן (26טער).
לאנדאן האט צענדליקע טעאטערן, דער מערסטע טייל פון זיי אינעם וועסט ענד. אויך האט לאנדען עטלעכע ארקעסטערן און אפערע הייזער.
מוזייען און קונסט גאלעריעס.
לאנדאן איז דער היים פון א סך מוזייען און גאלעריעס וואס ציען טוריסטן; טייל פון זיי דארף מען צאלן אריינצוגיין אבער א סך קען מען באזוכן בחינם.
דער ערשטער מוזיי אין לאנדאן איז געווען דער בריטישער מוזיי אין בלומסבורי, געגרינדעט אין 1753. היינט האט דער מוזיי זיבן מיליאן ארטעפאקטן פון ארום דער וועלט.
אין 1824 איז געגרינדעט געווארן די נאציאנאלע גאלעריע פאר דער נאציאנאלער בריטישער זאמלונג פון געמעלן; די גאלעריע פארנעמט א חשובן ארט אין טראפאלגאר סקווער.
אין דעם צווייטן העלפט פונעם 19טן יארהונדערט האט אנטוויקלט אין דרום קענזינגטאן א קולטורעלער און וויסנשאפטלעכער צענטער, מיט דריי הויפט נאציאנאלע מוזייען, דער וויקטאריע און אלבערט מוזיי, דער נאטירלעכע היסטאריע מוזיי און דער וויסנשאפט מוזיי.
לאנדאן איז איינער פון די קלאסישע מוזיק און פאפולערע מוזיק הויפטשטעט פון דער וועלט. די שטאט פארמאגט עטלעכע חשובע ארקעסטערס און קאנצערט זאלן ווי למשל דער בארביקאן קונסט צענטער (היים פונעם לאנדאנער סימפאני ארקעסטער), קאדאגאן זאל (קעניגלעכער פילהארמאנישער ארקעסטער) און דער ראיאל אלבערט האל (די פראמס). די הויפט אפערע הייזער אין לאנדאן זענען דאס קעניגלעכע אפערע הויז און דער קאליסעום טעאטער. די שטאט פארמאגט אויך עטלעכע קאנסערוואטאריעס: די קעניגלעכע אקאדעמיע פון מוזיק, די קעניגלעכע קאלעגיע פון מוזיק, גילדהאל שולע פון מוזיק און דראמע און טריניטי קאלעגיע פון מוזיק.
אין לאנדען געפינען זיך וועמבלי סטאדיאן, וואס קען האלטן 90,000 מענטשן, און די פעלדער פון די ווימבלדאן טעניס מייסטערשאפטן.
לאנדאן איז די איינציגסטע שטאט אין דער וועלט וואס האט גאסטירט די אלימפיאדע דריי מאל: אין 1908, 1948 און 2012.
דער פאפולערסטער ספארט אין לאנדאן איז פוטבאל, מיט 14 קלובן אין דער פוטבאל ליגע, זעקס פון זיי אין דער פרעמיער ליגע: ארסענאל, טאטנהאם האטספער, וועס האם יונייטיד, טשעלסי, פולהאם און קווינס פארק ריינדזשערס.
אויך האט לאנדאן פינף ראגבי יוניאן קלובן אין דער אביבה פרעמיערשאפט. דער נאציאנאלער ראגבי סטאדיאן געפינט זיך אין טוויקנהאם, דרום־מערב לאנדאן, און קען האלטן 84,000 מענטשן.
לאנדאן האט צוויי טעסט קריקעט גרונטן, לארדס אין סט דזשאנס וואוד און דער אוול אין קענינגטן.
יעדע יאר אין אפריל קומט פאר דער לאנדאנער מאראטאן מיט עטלעכע 35,000 לויפער וואס לויפן א וועג פון 42.2 ק"מ ארום דער שטאט.
אויך קומט פאר יעדע יאר דער אקספארד און קעמברידזש רודערשיפל געיעג אויפן טעמז, פון פאטני קיין מארטלייק.
אידישער יישוב אין לאנדאן.
לאנדאן האט א גרויסן יישוב פון אומגעפער 200,000 יידן, די גרעסטע יידישע קהילה אין בריטאניע.
דער היינטיקער יישוב פון יידן אין לאנדאן גייט צוריק צום יאר ה'תט"ז, ווען מנשה בן ישראל איז געקומען פון האלאנד און האט געגרינדעט א ספרדישע קהילה. בערך 80 יאר שפעטער האבן אנגעהויבן צו קומען אשכנזישע יידן פון די דייטשע לענדער. די ערשטע פאראייניגטע אשכנזישע קהילה אין לאנדאן איז געווען די "פאראייניגטע שול" (). דער אב"ד פון דער פאראייניגטע שול איז דער "הויפט רב", היינט הרב לארד סאקס.
אין די תר"ם יארן האבן די שולן און שטיבלעך אינעם איסט ענד, בעיקר פוילישע און רוסישע יידן, זיך פאראייניגט אונטער דער "פעדעראציע פון שולן" (). זייער אב"ד איז הרב ליכטנשטיין.
אין תרפ"ו איז געשאפן געווארן דער יסוד פון דער היינטיגער חרדישער קהילה, דאס התאחדות קהלות החרדים.
היינט צוטאג דינט דארטן אלס רב הרב משה חיים אפרים פאדווא וואס ער איז אן איידעם ביים ריסקעווער רב, וואס האט שוין איבערגענומען דעם כתר הרבנות פון זיין טאטן, הרב חנוך העניך פאדווא, וואס האט געדינט דארטן ארום א יובל יארן.
די גרויסע צענטערן פון יידן אין לאנדאן זענען אין אילפארד, גאלדערס גרין, עדזשווער, הענדאן און סטאמפארד היל, אחוץ פון צענדליקע געגנטן ארום לאנדאן וואו יידן וואוינען.
די חרדישע קהילה איז קאנצענטרירט אין דריי געגנטן: סטאמפארד היל, גאלדערס גרין און הענדאן, און עדזשווער. די יידן וואס וואוינען אין סטאמפארד היל זענעו אין מערסטן טייל חסידיש.
צווישן די גרויסע יידישע שולעס אין לאנדאן זענען JFS, חשמונאים, יסודי התורה און בית יעקב פון גאלדערס גרין. די ישיבות אין לאנדאן זענען כולל בעלז, באבאוו, לב שמחה (די גערער ישיבה פון אייראפע), ישיבת חיי עולם און די מתיבתא.
אין לאנדאן דערשיינען יעדע וואך דריי זשורנאלן, דער דזשואיש קראניקל, די אידישע טריבונע און המודיע.
שוועסטער שטעט.
גרויסלאנדאנער אויטאריטעט -
פלאצירונג פון די באלטישע לענדער אין אייראפע
די באַלטישע לענדער (,) זענען די טעריטאריעס ארום דעם באלטישן ים וואס זענען געווארן אומאפהענגיק פון דער רוסלענדישער אימפעריע ביי דער ערשטער וועלט מלחמה: עסטלאנד, לעטלאנד און ליטע, אויך פינלאנד.
דזשודא טייטש "לינדערער וועג") איז א מאדערנע קאמפקונסט און קאמף־ספארט געשאפן אין יאפאן 1882 דורך דזשיגארא קאנא.
אין דזשודא טוט איינער פרובירן אראפצואווארפן דעם צווייטן אויף דער ערד.
דזשודא איז היינט פארשפרייט אין דער גאנצער וועלט.
דזשודא שטאמט פון און איז אנטוויקלט געווארן פון אן עלטערן קאמפקונסט, דזשודזשוטסו.
קאנא האט געשאפן דזשודא מיט טעכניקן וואס זענען פארשפרייט אין דזשודזשוטסו, אבער ער האט אוועקגעמאכט די טעכניקן וואס קענען לייגן א מענטש אין געפאר.
ווען צוויי מענטשן ראנגלען אין דזשודא און איינער ווארפט דעם צוויטן אויף דער ערט און יענער בלייבט דארט 25 סעקונדעס, איז דער ערשטער דער געווינער.
דזשעז איז א מוזיק זשאנער וואס שטאמט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. דזשעז האט עלעמענטן פון אפריקאנער־אמעריקאנער מוזיק און אייראפעאישער מוזיק.
די אינסטרומענטן וואס מען שפילט אין דזשעז זענען דער סאקסאפאן, דער טרומייט, די פיאנע, דער קאנטראבאס און פויקן.
איינער פון די הויפט עלעמענטן אין דזשעז איז אימפראוויזאציע.
אין די סוף 1980ער און די אנהייב 1990ער יאר האט דזשעז שטארק באאיינפלוסט היפ האפ.
גענוי פון וואנעט שטאט דאסט ווארט "דזשעז" ווייס מען נישט. דאס ווארט האט מען געניצט צומערשט אין 1912 אויפן מערב בארטן פון אמעריקע.
פּאָרטרעט ווייבפון די האָלענדיש מאָלער Dirk Jacobs דירק ג'ייקובס זיך און זיין פרוי, 1550
ווייב מיינט א פרוי וואס איז חתונה געהאט מיט א מאן. אויב זי האט חתונה געהאט אבער מען האט איר אפגעגט אפילו אויב זי זעלבסט האט עס פארלאנגט, דאן האט זי נישט דער טיטל ווייב. נאר פשוט פרוי
פולאַ (;;;,) איז די גרעסטע שטאט אין איסטריע קאנט, קראאטיע, פלאצירט ביים דרום שפיץ פונעם איסטריע האלבאינזל, מיט א באפעלקערונג פון 62,080 (2006).
אזוי ווי דער גאנצער ראיאן, איז פולא באוואוסט פאר א צארטן קלימאט, א גלאטן ים און אומפארשטערטע נאטור. די שטאט האט א לאנגע טראדיציע פון מאכן וויין, פישעריי, בויען שיפן און טוריזם.
פולא איז דער אדמיניסטראטיווער צענטער נאך פון אוראלט רוימישע צייטן.
פולא פליפארט געפינט זיך צפון־מזרח פון דער שטאט; ער באדינט סיי אינלענדישע סיי אינטערנאציאנאלע פארצילן.
די באן פארט צפון פון פולא אין סלאוועניע, אבער די באן פארט נישט אין אנדערע שטעט אין קראאטיע.
יחזקאל פויגל (געב' 1946) איז דער גרינדער פונעם מרכז חרדי, דער ערשטער אנשטאלט אין ישראל פאר פראפעסיאנעלער טרענירונג פאר חרדים, און דער מנהל פונעם אונו חרדישן קאמפוס.
הרב יחזקאל פויגל איז געבוירן געווארן אין תש"ו אין זיבנבערגן. ביי די 12 יאר איז ער ארויפגעקומען אין ארץ ישראל מיט זיין משפחה. ער האט געלערנט אין דער נחלים ישיבה תיכונית, און דערנאך אין חברון ישיבה אין ירושלים. ער האט באקומען היתר הוראה פון דעם הויפט רב פון ישראל, הרב איסר יהודה אונטערמאן, און אויך פון הרב יחזקאל סרנא, דער חברונער ראש ישיבה, הרב יעקב יצחק וואכטפויגל, דער מאה שערים ראש ישיבה און נאך רבנים. ער האט עוסק געווען אין "תורה שלמה", "הלכה פסוקה" און "סנהדריה גדולה", און ער האט פארעפנטליכט די כתבי ידות: תוספות תלמידי רבנו פרץ אויף מסכת מכות, תוספת שאנץ אויף מסכת מכות, און נאך. נאך זיין חתונה האט ער געדינט אלס רב פון קהילת בית יעקב אין פילאדעלפיע, און ער איז אויך געווען א מיליטערישער רב.
פויגל האט געהייראט אמרמה, די טאכטער פון הרב מרדכי הכהן.
יעקב "קובי" אריאלי (געבוירן 1טן יולי 1972, כ' תמוז תשל"ב) איז אַ רעליגיעזער איד, אַ שרייבער אין “מעריב” און אין דעם חרדישן זשורנאַל “בקהילה”. ער וואוינט אין כפר חב"ד און טרעט אויף אלס חרדישער ווארטזאגער צו מסביר זיין די פרומע שטעלונג אויף אקטועלטעטן.
ער איז א קאמיקער, וואס טרעט אויף אויף דער ישראלדיקער טעלעוויזיע. אמאל בעיקר אלס גאסט ביי אנדערע, היינט האט ער אן אייגענע פראגראם אויף קאנאל צוויי, ווי אויך אויפן ארמיי ראדיא.
יעקב (קובי) אריאלי איז געבוירן אין ירושלים צו זיין מוטער יונה (הורוויץ) און פאטער הרב אביגדור אריאלי, מחבר פון ספרים. זיין זיידנס טאטע איז הרב יצחק אריאלי. ער האט געלערנט אין די חרדישע ליטווישע ישיבות "כנסת חזקיהו", "קול תורה" און "ישיבת חברון".
אריאלי האט אנגעהויבן זיין טעטיקייט אלס א זשורנאליסט אין "ראדיא קול חי" און אין די חרדישע וואכנבלעטער "יום השישי" און "בקהילה". אין יאר 1998, האט אריאלי גענומען שרייבן א רעגולערן קאלום אין דער צייטונג "מעריב". דער רובריק האט עקזיסטירט ביזן יאר 2010. אין יאר 2000 האט ער גערינדעט צוזאמען מיט ידידיה מאירן און יאיר חסדיאלן דעם קאמישן ניוזלעטער "אפעס". די פאפולאריטעט וואס "אפעס" האט דערגרייכט האט געהאלפן אריאלין צו געפינען זיין ארט אין דער אלגעמיינער, וועלטלעכער ישראל-פרעסע. אריאלי האט זיך אפגעזאגט פון "אפעס" בשעת דער איז געווארן דער פערמאנענטער סאטירע אפטיילונג פון דער צוגאב צו דער צייטונג "הארץ" אין יאר 2004.
בשעתן אופשטעלן דעם "10 קאנאל", האט מען נאמינירט אריאלין צו טראנסמיטירן רעגולערע פובליציסטישע לייטארטיקלען אין ראם פון די נייעס באריכטן פונעם קאנאל. אין צוויי יאר שפעטער האט אריאלי אנגעהויבן אנצופירן צוויי מאל א וואך די פרימארגן פראגראמען פונעם קאנאל, באגלייט מיט לינוי בר גפן און ענת גורן.
אין דער זעלבער צייט האט אריאלי אנטיילגענומען אין דער גרינדונגס מאנשאפט פון "ערוץ תכלת", און האט אנגעפירט מיט דעם טאָק שאָוּ "הפאשקעוויל", באלגלייט מיט א ליאַלק אין זיין עגעשטאַלט. ער האט זיל באטייליקט אויפן קאמישן פראגראם "משחק מכור" פונעם 2טן קאנאל. אין ראם פונעם צווייטן קאנאל האט ער געפירט א דאקאמענטרישן טאָק שאָו פון 70 טיילן אונטערן נאמען "המהפכנים".
אין יאר 2006 האט ער אנטיילגענומען, ווי א גאסט אין דעם פראגראם "הרצועה" אלס "ספּייַדערמענטש", דער רעליגעיעזער ספּייַדער-מאַן. אין איינעם מיט קובי אוזן האט ער זיל באטייליקט אין "פעם בחיים".
אין יאר 2007 האט ער אנטיילגענומען אלס א מיטגלידער אין דער פראגראם "מהדורה מוגבלת".
אין 2005 האט אריאלי גערינדעט, אין איינעם מיט תרצה גרנות דעם ערשטן קןאס פאר חרדישע קופירייטערס. ס'רוב גראדואנטן פון דער קורס האבן זיך איינגעגלידערט אין טעלקאמוניקציע-מיטלען צי די רעקלאמירונגס וועזן.
צווישן די יארן 2008-2010 האט אריאלי אנפירט אלע דינסטיק דעם פראגראם "ציפורי לילה" ביי דער ראדיא סטאנציע גלי צה"ל. בשעת אורי אורבך איז געווארן א דעפוטאט אין יאר 2008, האט קובי אנגעפאנגען פערמאנענט אנפירן דעם פאפולערן פראגראם "המילה האחרונה" צוזאמען מיט עירית לינור.
אין 2011 האט ער אנגעהויבן פירן א סעריע פראגראמען אין דעם "ערוץ האוכל" און דעם 10 קאנאל, אונטערן נאמען "ארוחת שבת". אין ראם פון דעם פראגראם קאכן מיט אים געשעצטע קאכער, א מאלצייט לכבוד שבת. די פראגראם האט דערגרייכט זייער הויכע פאפולאריטעט, און האט פארוואנדלט אריאלין אין א קולטורעלער אנפירער אויך וואס שייך דער קולינארישער אנגעלגנהייט.
זינט 2010 האט אריאלי גענומען אנטוויקלען זיין בינע-אונטערנעמונג אין פארשיידענע פארעמען. שוין יאר וואס ער טרעט אויף מיט זיין סטענדאפ שאו עלילות הדוס בעיר הגדולה אגרויסע עלילה מיט קאמעדיע (די איבערלעגנונגען פונעם פרומאק אין דער גרויסער שטאט) אויסער דעם טרעט ער אויף, צוזאמען מיט ג'קי לוין און משה להבן אין ראם פון "טיש בשלושה". מיט ג'קי לוין פירט ער א בשותפותדיקער פארשטעלונג אונטערן נאמען "צחוק עשה לנו".
אריאלי איז א פאפולערער רעדנער אין פארשיידענע טעמעס, אין איז א מיטגלידער אין כלערליי קערפערשאפטן.
אין 2012 האט אריאלי גענומען שפילן אין ראם פון דעם יידישפיל טעאטער, און האט אויפגעטראטן מיט זייער א דערפאלגרייכע פארשטעלונג, צוזאמען מיט דודו פישערן. יעדן חודש רעדאגירט ער דעם קולטורעלן פראגראם "סוגרים שבוע בצוותא".
קובי אריאלי האט חתונה געהאט אין א צווייטער חתונה מיט נעמי. ער האט צוויי טעכטער און אַ זון פון זיין ערשטער חתונה און אַ טאָכטער פון זיין צווייטער חתונה.
פריער געוואוינט אין כפר חב"ד און וואוינט יעצט אין רחביה, ירושלים.
סאפיאַ מאַגדאַלינאַ שאל (; 9טן מיי 1921 - 22סטן פעברואר 1943) איז געווען איינע פון די מיטגלידער אין דער "ווייסע רויז" גרופע, וואס האט קאמפאנירט א חשובער קאפיטל אין דער געשיכטע פון דער דייטשע אפאזיציע צו נאציזם. פאר איר טייל אין די טעטיקייטן פון דער גרופע האט מען זי פאראורטיילט צו טויט, און זי איז הינגעריכטעט געווארן, צוזאמען מיט איר ברודער האנס שאל און נאך מיטגלידער אין דער גרופע, דורך גילאטינירונג.
שאל ווערט גערעכנט היינט אין דייטשלאנד, צוזאמען מיט אנדערער מיטגלידער פון דער גרופע, ווי א מוסטער פון קוראזש קעגן דעם נאצי רעזשים.
שאל איז געוון די טאכטער פונעם בירגערמייסטער פון פארכטנבערג אויפן קאכער טייך, דאס פערטע פון זיינע פינף קינדער. אין 1930 איז די משפחה אריבערגעצויגן קיין לודוויגסבורג און צוויי יאר נאכהער קיין אולם.
זי האט געליינט אסאך ביכער אויף פילאסאפיע און טעאלאגיע.
אין פרילינג 1940 האט זי געקאנטשעט אירע שטודיעס אין מיטלשולע און זי האט אנגעהויבן ארבעטן ווי א קינדערגארטנער.
אין מיי 1942 איז זי געווארן א סטודענט פון ביאלאגיע און פילאסאפיע אין מינכן אוניווערסיטעט.
די ווייסע רויז.
מאנומענט צום אנדענק פון דער "ווייסער רויז" אין מינכן, אין דער פארעם פון בלעטלעך צעשפרייט אויפן טראטואר.
אין אנהייב 1942 האט שאל באטייליגט, צוזאמען מיט איר ברודער האנס, און עטלעכע פריינד, צווישן זיי דער לעקטאר קורט הובער, אין פארשפרייטן בלעטלעך קריטידירנטיק צום רעזשים, וואס האבן גערופן פאר פאפולערער קעגנערשאפט צו דער דיקטאטארישער נאצי הערשאפט.
די אַזטעקן זענען געווען אמעריקאנער מענטשן וואס האבן געוואוינט אין מעקסיקא. די אזטעק אימפעריע האט געדויערט פונעם 14טן ביזן 16טן י"ה. זיי האבן גערופן זיך מעקסיקאנער אדער נאַהואַ. די שפראך פון די אזטעקן איז נאהואטל.
די אזטעקן האבן געהאט א קאלענדאר מיט א יאר פון 365 טעג. זיי האבן אויך געהאט א רעליגיעזן קאלענדאר מיט א יאר פון 260 טעג.
די הויפטשטאט פון די אזטעקן איז געווען טענאכטיטלאן, אויף אן אינזל אין טעקסאקא אזערע.
די אזטעקן האבן געגעסן די פלאנצן און גרינסן וואס וואקסן גוט אין מעקסיקא. זייער הויפט מאכל איז געווען קוקורוזע. זיי האבן אויך געגעסן קאבאק און אוואקאדא.
הערבערט הענרי אַסקוויט (; 12טן סעפטעמבער 1852 - 15טן פעברואר 1928) איז געווען דער ליבעראלער פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך פון 1908 ביז 1916.
אין זיינע יארן אלס פרעמיער מיניסטער האט מען פארקלענערט די קראפט פונעם הויז פון לארדן און בריטאניע איז אריין אין דער ערשטער וועלט מלחמה.
איידער ער איז געווארן פרעמיער מיניסטער האט ער געדינט ווי היים סעקרעטאר (1892-95) און שאַצקאַנצלער (1905-08).
לילה דאונס (19 סעפטעמבער 1968 אין אָאַקסאַקאַ, מעקסיקא), איז א פּאָפולערע לאטײַן־אמעריקאנער פאפ זינגערין און א לידער שרײַבערין.
וואלטער (פראנצויזיש: "Voltaire") איז דער פסעוודאנים פון פראנסואַ-מאַרי אַרוע (; 21סטן נאוועמבער 1694 - 30סטן מיי 1778), א פראנצויזישער פילאסאף און שרייבער.
וואלטער איז געווען פון די וואס האבן נישט מסכים צו גלייבן אלץ וואס די רעגירונג און די קירכע האבן געהייסן, נאר זיי האבן געהאלטן אז יעדער איינער אויסטראכטן פאר זיך זיין אייגענע דעה.
צוליב א מעשה ווען מען האט וואלטער אריינגעלייגט אין טורמע אין דעם באסטיל האט ער געבעטן מען זאל אים שיקן ענדערשט אין גלות, און אין 1726 האט מען אים געשיקט קיין ענגלאנד ביז 1729. דארט האט ער געטראפן דעם ענגלישן פילאסאף דזשאן לאק.
אין זיין יוגנט איז וואלטער געווען קראנק און אויך איז ער פאר'יתומט געווארן פון זיין מוטער. ביי די 16 יאר האט וואלטער פארלאזט די שולע און ער האט אנגעהויבן שרייבן, טראץ דעם וואס זיין פאטער האט געוואלט אז ער זאל ווערן אן אדוואקאט.
אין 1755 האט וואלטער זיך באזעצט אין גענף. אין 1758 האט ער פארלאזט גענף און געקויפט דעם מאיאנטעק "פֿערניי" (Ferney), אויפן פראנצויזישן-שווייצער גרענעץ. אין דעם מאיאנטעק האט ער ווייטער געשריבן כמעט ביז זיין לעצטן טאג.
ער האט געשריבן צענדליקע ביכער, הונדערטער ארטיקלען און טויזנטער בריוו צו זיינע פריינט אין אייראפע. אויף פרנסה האט ער קולטיווירט זיידווערעם און האט דערפאלגרייך פארקויפט זייער פראדוקט.
אין 1778, ביי דער עלטער פון 83, האט וואלטער צוריקגעקערט קיין פאריז, זיין געבורטשטאט. ווען ער איז אנגעקומען דארטן איז ער געשטארבן. די קירכע האט נישט געלאזט האבן א רעליגיעזע קבורה, און מען האט אים געדארפט באגראבן גאנץ ווייט אין שאמפאניע.
בענדין (פויליש: "Będzin", בענדזין; דייטש: "Bendzin, Bendsburg") איז א שטאט אין זאגלעמביע געביט אין דרום פוילן, 61 ק"מ מערב פון קראקע. ביזן חורבן אייראפע איז די שטאט געווען דער יידישער צענטער פון זאגלעמביע.
לויט ארכעאלאגישע אויסגעפינען, האט די שטאט אנגעהויבן אין דעם פריערדיקן מיטל אלטער. דאס דארף בענדין ווערט דערמאנט אין יאר 1301. בענדין איז געווארן א שטאט אין 1358, ווען מען האט איר געשאנקען מיט מאגדבורג רעכטן.
ביז דער צווייטער וועלט מלחמה איז א היפשטער טייל פון בענדינס איינוואוינער געווען יידן, אבער די מערהייט פון זיי האט מען געשיקט אין דעם אוישוויץ פארניכטונגס לאגער ביז זומער 1943.
אין 2008 האבן געוואוינט אין דער שטאט 58,639 מענטשן.
יידן אין בענדין.
בענדין איז איינע פון די אוראלטע יידישע געמיינדעס אין פוילן. דער יידישער יישוב האט זיך אנטוויקלט פון דעם שפעטערדיקן מיטל־אלטער. די ערשטע יידן זענען אנגעקומען אין דעם 13טן יארהונדערט, און רוב פון זיי האבן זיך באשעפטיקט מיט לאנדווירטשאפט און מסחר. די יידישע קהילה האט זיך אויפגעשטעלט אין דעם 14טן יארהונדערט א דאנק דעם מלך קאזימיר דער גרויסער, וואס האט געשאנקען ספעציפישע רעכטן צו די יידן אז זיי זאלן מעגן וואוינען אין דער שטאט.
אין דעם רוסישן צענזוס פון 1897 זענען די יידן געווען 51% פון 21,000 איינוואוינער אין דער שטאט, און אין דעם פוילישן צענזוס פון 1921 האט די צאל יידן דערגרייכט 17,298 און זייער טייל אין דער באפעלקערונג פון דער שטאט איז געשטיגן ביז 62.1%.
אום 4טן סעפטעמבער 1939, מיטן אויסברוך פון דער צווייטער וועלט מלחמה, האט די דייטשע ארמיי איינגענומען דעם געגנט, און עס עס זעלנער האבן פארברענט די שטאטישע שול און דערמארדעט אסאך יידן פון דער שטאט. אין 1942 האבן זיי אויפגעשטעלט א געטא אין דער שטאט וואו מען האט קאנצענטריט די יידישע באפעלקערונג, און אין מיי האט מען אנגעהויבן פארטרייבן די יידן צום אוישוויץ פארניכטונגס לאגער. ביז זומער 1943 האט מען געשיקט די מערהייט פון די יידן אין דער שטאט אין אושוויץ.
וואַכאַקאַ () איז איינער פון די 31 שטאַטן וואס, צוזאמען מיטן פעדעראלען דיסטריקט, נעמען אריין די 32 שטאַטן פון מעקסיקע.
ער געפינט זיך אין דרום־מערב מעקסיקע, אין דעם דרום־מערב ווינקל פונעם איסטמאס פון טעהואַנטעפּעק. ער גרענעצט דעם שטאַט פון גערעראָ צו מערב, פּועבלאַ צו צפון־מערב, וועראַקרוז צו צפון און טשיאַפּאַס צו מזרח. צו דרום האט ער כּמעט 600 קילאמעטער פון ברעג אויפן פאציפישן אקעאן. ער האט אַ רייַך מולטיקולטורעלן זאַץ ווו מער ווי 16 עטנישע גרופּע. ווי אנדערע לענדער פון דער פעדעראציע, האט אָאַקסאַקאַ אַ קאָנסטיטוציע, אַ יידל קאָד, שטראפֿקאָד און פאַרשטעלן זיך.
רבי יעקב אריה גוטערמאן פון ראדזימין (ה'תקנ"ב - י"ח תמוז ה'תרל"ד, 1874) איז געווען פון די פראמינענטע רביס אין פוילן אין די אנהייב ת"ר יארן.
רבי יעקב אריה איז געבוירן געווארן צו זיינע עלטערן שלמה, א בעקער, און בונא אין ווארקע, פוילן, און געהאדעוועט דארט. ער האט געלערנט תורה ביים ווארקער רב הרב שמואל, מחבר פון ״תורת שמואל״ און א תלמיד פון רבי עקיבא אייגער. אין זיינע יונגערע יארן איז ער געווארן נאנט צו חסידות און ער פלעג פארן אין די הויפן פון די גרויסע פוילישע אדמורי"ם, דער חוזה פון לובלין און דער קאזשניצער מגיד.
ער האט געהייראט די טאכטער פונעם נגיד ר' בעריש פון ריטשעוואל און נאך דער חתונה האט ער געוואוינט נאנט צו זיין שווער. שפעטער האט מען אים באשטימט רב אין ריטשעוואל, און נאכהער איז ער געווארן שטאטס־רב אין ראדזימין.
רבי יעקב אריה איז געווען א תלמיד מובהק פון דער פרשיסכער שיטה פונעם ייד הקדוש און זיין תלמיד דער רבי ר' בונים. נאך דעם רבי ר' בוניםס פטירה אין תקפ"ז (1827) האבן זיך זיינע חסידים געטיילט.
איין גרופע האט נאכגעפאלגט רבי יצחק מאיר אלטער פון ווארשע און האבן אויסגעקליבן רבי מנחם מענדל מארגנשטערן פון טאמאשאוו (שפעטער דער "קאצקער רבי" אלס זייער מנהיג. די אנדערע גרופע, צווישן זיי רבי יעקב אריה, האבן געשטיצט רבי שמחה בונימ'ס זון, רבי אברהם משה פון פשיסכע; נאך א קורצער תקופה איז ער נפטר געווארן און די הנהגה איז אריבער צו רבי יצחק ווארקער.
נאך דער פטירה פון רבי יצחק ווארקער אין ה'תר"ח (1848) האט רבי יעקב אריה אנגעהויבן פירן א רביסטעווע אין ראדזימין. רבי יעקב אריה האט מאריך ימים געווען מער ווי די אנדערע תלמידים פונעם רבי ר' בונים, און ער איז גערעכנט געווארן דעם "זקן האדמו"רים" אין זיין דור, מיט א שטארקן איינפלוס. א סאך חסידים זענען געפארן צו זיין הויף, כולל אדמו"רים און רבנים.
ער איז נפטר געווארן י"ח תמוז תרל"ד (1874) און מען האט אים באערדיגט אין דעם ווארשעווער בית עולם. מען האט אויפגעשטעלט אן אוהל אויף זיין קבר. אין דעם אוהל האט מען אויך באערדיקט זיינע צוויי אייניקלעך, די אדמו"רים רבי אהרן מנחם מענדל גוטערמאן און רבי לוי יצחק גוטערמאן, ווי אויך רבי נחמיה אלטער, דעם זון פונעם שפת אמת, וואס איז געווען געהייראט צו רבי יעקב אריה'ס אן אוראייניקל.
זיינע תורות זענען געזאמעלט אין ספרים וואס מען האט ארויסגעגעבן נאך זיין פטירה: "דברי אבי"ב" אויף בראשית רבה "ביכורי אבי"ב" אויף תורה און מועדים, און "ליקוטי אבי"ב".
פיין איז א אומבאקוועמער סענזאציע וואס קען זיין זייער שטארק אביסל אדער אומבאשרייבליך פיינפול.
ליידן איז ווען דער מענטש שפירט די ווייטאג.
שארף ציפעדיג ברענעדיג קענען ווערן אויסגערעכענט אלס איינע פון די סענזאציעס ווען מען האט פיין.
ווייטאג קען זיך אויסטייטשען אויף צוויי ריכטונגען, 1. עמאציאנעל און 2. אין קערפערליך.
פיזישע פיין: געשענט אלס קאנסעקווענס וואס די ניוראןס שיקן מעסעזשס צום מוח אז דער ביאלאגישער טישו איז ערגעץ געשעדיגט געווארן. די וועג וויאזוי דאס ארבעט איז זייער וואונדערליך, נערווען טראגן דעם מעסעזש פון א וואונד צום מוח, אז עפעס איז דא געשען און מען זאל לויפן צום דאקטער דאס פארעכטן כדי מען זאל נישט שטארבן.
עמאציאנאלער פיין: קען אבער מיינען ווי גילט און סתם פארלירן עפעס א גוטע זאך וואס מען גלוסט. א.א.וו. אויך ביי עמאציאנאלער ווייטאג, איז דאס צו שיקן א מעסדזש פארן מענטש צום געדענקן נישט צו טשעפענען קיין אנדערן ווייל עס טוט וויי, נישט צו באגנבענען קיינעם ווייל מען וועט זיך פארשעמען און האבן עמאציאנאלע ווייטאג.
די צוויי מערסטע פייניגונגען אין די פאראייניגטע שטאטן איז קאפוויי און רוקן ווייטאג
אויפֿפֿיר מאלט אויס די אקציעס און רעאקציעס פון אן ארגאניזם אדער אן אביעקט.
די רעאקציע קען זיין סיי באוואוסטזיניק סיי אונטערוויסיק, סיי אפן סיי באהאלטן און סיי ווילנדיק סיי אומווילנדיק (ספאנטאן).
ביאלאגיע.
דער אויפפיר פון אן ארגאניזם ווערט געפירט דורך די הארמאן און נערוון סיסטעמען. די קאמפליצירטקייט פון דעם אויפפיר פון אן ארגאניזם ווענדט זיך אין דער קאמפליצירטקייט פון זיין נערוון־סיסטעם. אין אלגעמיין, אן ארגאניזם מיט א מער קאמפליצירטער נערוון־סיסטעם האט האט א גרעסערער פעאיקייט צו לערנען נייע רעאקציעס.
דער אויפפיר קען זיין סיי נאטירלעך סיי געלערנט.
דער אויפפיר פון בעלי חיים ווערט שטודירט אין פסיכאלאגיע, עטאלאגיע און סאציא-ביאלאגיע.
מענטשלעכער אויפפיר קען זיין נארמאל אדער אומגעוויינטלעך, פאסיק אדער אומפאסיק.
די שול פון בעזאַנסאן () עס איז אַ ספרדישע שול אין דער שטאָט בעזאנסאן, פראנקרייך. זי איז געבויט געווארן צווישן 1869 און 1871 און האט אַ מיזרחדיקער ארכיטעקטישער סטיל. זי האט זיצן פאר 216 מענטשן.
די שול איז געבויט געווארן אין 1869 צו פאַרבייַטן אַ קליינע בנין פֿאַר דער ייִדישער קהילה אין דער שטאָט, געשאצט צו מער ווי 600 מענטשן. בשעת דער צווייטער וועלט מלחמה האט מען דעפארטירט אסאך יידן פון בעזאנסאן, אָבער די שול איז ניט חרובֿ געוואן אָדער געשעדיקט. מען דאווענט נאך אין דער שול הייַנט.
די שול איז פון מורישן ארכיטעקטור. זי איז אנערקענט ווי א היסטארישער מאנומענט.
ליבעריע (), אפיציעל די רעפובליק פון ליבעריע (), איז א לאנד אין מערב אפריקע. ער גרענעצט סיערע לעאנע אין מערב, גינע אין צפון, און בארטן פון העלפאנדביין אין מזרח. אין דרום־מערב האט זי א בארטן לאנג 579 ק"מ אויפן אטלאנטישן אקעאן, און דארט געפינט זיך די הויפטשטאט מאנראוויע.
זי באדעקט א שטח פון בערך 111,369 קוואדראט ק"מ.
בערך 3.8 מיליאן מענטשן וואוינען אין ליבעריע, און די אפיציעלע שפראך איז ענגליש. ליבעריע איז א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער און אין דעם אפריקאנער פארבאנד. 85.5% פון דער באפעלקערונג זענען קריסטן.
פון 1820 האבן באפרייטע אמעריקאנער שקלאפן אנגעהויבן וואוינען אין דעם ראיאן. אין 1847 האבן די קאלאניסטן געגרינדעט די רעפובליק פון ליבעריע, מאדעלירט אויף דער רעגירונג פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
ליבעריע איז פון די ארימסטע לענדער אין דער וועלט. נאר 15% פון מענטשן האבן ארבעט.
בעזאַנסאן (אדער ביזאַנץ) איז די הויפטשטאט פון דעם פראנש-קאמטע ראיאן אין מזרח פראנקרייך. ער האט א באפעלקערונג פון 117,599 (2008). די שטאט געפינט זיך אויפן דובס טייך, 105 ק"מ מזרח פון דיזשאן, נאנט צום גרענעץ מיט דער שווייץ.
די נאציס האבן געניצט דעם ציטאדעל במשך דער צווייטער וועלט מלחמה.
אין 1900 האבן געוואוינט אין בעזאנסאן 750 יידן.
רבי שמואל אבא פון זיכלין (י"ט כסלו ה'תק"ע - כ"ו אלול ה'תרל"ט) איז געווען א רבי פון חסידים אין דעם פינפטן דור פון חסידות, און האט געגרינדעט דעם זיכלינער הויף.
רבי שמואל אבא איז געבוירן געווארן י"ט כסלו תק"ע אין לויוויטש, פוילן, צו זיין פאטער הרב זעליג, א זון פון רב איציקל און דבורה די טאכטער פון רבי פישל סטריקאווער, און זיין מוטער יוטל.
זיינע תורות.
זיינע תורות זענען געדרוקט אינעם ספר "להב אש" פון זיין אייניקל רבי אפרים מאיר גד זיכלינסקי.
היידלבערג () איז אן אוניווערסיטעט שטאט אין דייטשלאנד, פלאצירט אומגעפער 78 ק״מ דרום פון פראנקפורט. היידלבערג איז די פינפט־גרעסטע שטאט אין דעם דייטשן לאנד באדן-ווירטמבורג.
היידלבערג אוניווערסיטעט, געגרינדעט אין 1386, איז דער עלטסטער אוניווערסיטעט אין דייטשלאנד.
יידן אין היידלבורג.
יידן האבן געוואוינט אין היידלבערג שוין אינמיטן דעם 13טן יארהונדערט. אין אנהייב פונעם 14טן יארהונדערט האט היידלבערג שוין געהאט אן ארגאניזירטע יידישע קהילה מיט א שול און א בית החיים.
היידלבערג איז באקאנט צוליב דעם וואס דארטן איז אויפגעשטעלט געווארן א גרויסער די. פי. לאגער נאכן צווייטן וועלט קריג.
און וואס עס שטארצט נאכמער ארויס, איז דארטן געווען די איינציגע פלאץ און צייט איבער דער אמעריקאנער מיליטער'ישער היסטאריע, וואס האבן זיך באפאסט מיטן איבערדרוקן דעם ש"ס, כאטש זיי זענען בלויז אנגעקומען צו דרוקן איין איינציגער באנד פון מס' פסחים, און בלויז 500 אויפלאגעס, פארט טראגט דאס זייער א היסטארישער ווערד, און ווערט צוכאפט דורך די אנטיקן האנדלער אלס א יקר המציאות.
עס זענען געוועזן פארמישט דערין אסאך אויטאריטעטן און פערזענליכקייטן, אריינגערעכנט
לודוויג יאזעף יאהאַן וויטגנשטיין (; 26סטן אפריל 1889 - 29סטן אפריל 1951) איז געווען אן עסטרייכער פילאסאף, וואס איז געווען פראפעסאר פון פילאסאפיע אין דעם אוניווערסיטעט פון קיימברידזש פון 1939 ביז 1947. זיין בוך "פילאסאפישע פארשונגען" האט מען ארויסגעגעבן נאך זיין טויט; עס ווערט גערעכנט פון די וויכסטיקע ווערק אין אנאלאטישער פילאסאפיע.
לודוויג וויטגנשטיין איז געבוירן געווערן אין ווין דעם 26סטן אפריל 1889 צו קארל און לעאפאלדין וויטגנשטיין, זייער יונגסטע קינד. זיינע עלטערן זענען געווען פון די חשובסטע און רייכסטע משפחות אין דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע.
קוואַנטן-מעכאַניק, אויך באקאנט ווי קוואנטן-פיזיק אדער קוואנטן-טעאריע, איז א צווייג פון פיזיק וואס שילדערט מאטעמאטיש די כוואליע-טיילכל דואליזם פון מאטריאל און ענערגיע. די טעאריע האט ווערנער הייזנבערג אנטוויקלט אין 1925. קוואנטן-מעכאניק שילדערט די עוואלוציע פון א פיזישער סיסטעם דורך א מאטעמאטישן סטרוקטור וואס הייסט א כוואליע פונקציע. מען ניצט קוואנטן-מעכאניק פאר אטאמען און עלעמענטארע טיילעכלעך. אנדערש פון קלאסישער מעכאניק, אין קוואנטן-מעכאניק זענען ענערגיע, מאמענטום, ווינקל־מאמענטום און אנדערע קוואנטיטעטן פון א סיסטעם זענען באגרענעצט צו דיסקרעטע ווערטן (קוואנטיזאציע).
שוין פאר 1900 איז מען געווארן געוואר אז קלאסישע מעכאניק האט פראבלעמען ביי געוויסע פענאמענען. ביז מען איז געקומען צו קוואנטן-מעכאניק, וואס האט געשאפן א רעוואלוציע אין דעם פארשטאנד פון פיזיק.
קוואנטן־מעכאניק איז גאנץ אנדערש פון קלאסישער מעכאניק אויך אין דעם אז זי זאגט נישט גענוי וואס וועט פאסירן, נאר די מעגלעכקייט פון א פאסירונג.
נֶשֶר איז א שטאט אין צפון ישראל, און געהערט אן צום חיפה דיסטריקט. נשר געפונט זיך 6 קילאמעטער דרום פון חיפה, אויפן הויפט שאסיי וואס פירט קיין יקנעם און נצרת.
געגרינדעט אין יאר 1924 דורך ארבעטער פון דער נשר צעמענט פאבריק, זיך איינצושפארן דאס פארן טעגליך פון און צו דער ארבעט, ווי אויך דאס אריבערפארן עטליכע אראבישע פיינטליכע דערפער אויפן וועג.
אין די יארן צווישן זיין גרינדונג ביז דער מלחמת השחרור, האבן די איינוווינער אסאך געליטן פון איבערפעלער פון אראבער, אין די תרפ"ט ראיאטן, און שפעטער אין די תרצ"ו - תרצ"ט אויפשטאנד איז דאס דארף עטליכע מאל געווארן איבערגעפאלן, און האבן אריינגערעכנט מענטשן וואס זענען אומגעקומען.
ביי דער זעלבשטענדיקייט קריג פון ישראל, האט צה"ל באוויזן איינצונעמען די אראבישע דערפער פון ארום, און זיי זענען באזעצט געווארן דורך ניי־געקומענע, שפעטער זענען די דערפער געווארן א טייל פון א נייער גרויסער שטאט נשר.
לויטן צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק, האט די שטאט נשר א באפעלקערונג פון 23,800 איינוווינער, ריכטיג צו 2010. דער בירגערמייסטער איז דוד אמאר. און א כמעט א דריטל פון שטאט באשטייט פון עולים פון די ראטן פארבאנד לענדער.
ט"ו בשבט אדער חמשה עשר בשבט איז דער ראש השנה לאילנות, איינע פון די פיר ראש השנה'ס וואס זענען דערמאנט אין מסכת ראש השנה. היינטיגע צייטן איז דער טאג א שטיקל יו"ט.
דאס הייסט אז, לויט בית הלל, די פירות וואס הייבן אן צו וואקסן נאך ט"ו בשבט ווערן גע'מעשר'ט באזונדער פון די פאריאריגע פירות. אויך רעכנט מען פון דעם טאג די יארן פון ערלה און נטע רבעי.
ט"ו בשבט פירט מען זיך צו עסן זיסע טרוקענע פרוכטן פון די אויסדערוועלטע פרוכטן אין ארץ ישראל, ניסלעך מיט מאַנדלען. אין אייראפע איז נישט געווען מעגלעך צו באקומען פירות פון ארץ ישראל אינמיטן ווינטער, פלעג מען עסן באקסערן וואס איז יא געווען בנמצא.
אזוי ווי חמשה עשר בשבט ווערט גערעכנט אלס א שטיקל יו"ט זאגט מען נישט קיין תחנון ביים דאווענען. אין רוב קהילות זאגט מען אויך נישט קיין תחנון צו מנחה דעם פריערדיגן טאג.
רבי חנוך צבי הכהן לעווין (רבי הירש העניך לעווין; ז' כסלו ה'תרל"א 1870 - ו' אדר א' ה'תרצ"ה, 1935) איז געווען שטאטס רב פון בענדין און פון די פירער פון פוילישן יידנטום פאר דער צווייטער וועלט מלחמה. ער איז געווען אן איידעם פון רבי יהודה אריה לייב אלטער, דער "שפת אמת".
רבי הירש העניך איז געבוירן אין רודא מאלעניץ ז' כסלו תרל"א צו זיין פאטער, רבי פינחס יעקב הכהן לעווין, אן אייניקל פונעם רבי'ן ר' העניך, חסיד פונעם אלטן קאצקער רבי'ן און מנהיג פון די גערער חסידים אין די יארן תרכ"ו ביז תרל"א, און צו זיין מוטער טעלצא, די טאכטער פון ר' צבי הירש (ליבל) דישקעס פון טאמאשאוו, דעם קאצקער רבי'נס משמש בקודש. ער האט באקומען די נעמען פון זיינע צוויי זיידעס. ער איז געהאדעוועט געווארן אין מאלעניץ וואו די אלטע קאצקער-גערער חסידים פלעגן קומען צוגאסט ביי זיין פאטער און זיין זיידן.
סטראזשניץ איז א שטאָט אין בוקאווינא (היינט אוקראינע) וואו רבי ישכר בער ראזנבוים האט אויפגעשטעלט זיין הויף. דאס חסידות איז א צווייג פון נאדווארנא.
רבי ישכר בער איז געבוירן געווארן כ"ב אלול תרס"ד (1904) אין טשערנאוויץ צו זיין פאטער רבי איתמר ראזנבוים דער אדמו"ר פון נאדווארנא. ער איז געווארן אן איידעם ביי זיין עלטער פעטער רבי ישכר בער פון סאטמאר, (א זון פון רבי מרדכי לייפער פון נאדווארנע). אין תרפ"ה האט ער זיך געצויגן קיין סטראזשניץ אין בוקאווינא (דעמאלסט אין רומעניע, היינט אין אוקראינע), וואו ער האט אנגעפאנגען פירן א רביסטעווע. נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האט ער אימיגרירט צו די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, דארט איז ער געווען באוואוסט ווי דער סטראזשניצער רבי. ער איז נפטר געווארן כ"ח טבת ה'תשמ"א.
די זין פון רבי ישכר בער האבן געפירט רביסטעוועס שוין ביי זיין לעבן.
דער אוניווערסיטעט פון טשילע (שפאניש: "Universidad de Chile") איז פלאצירט אין דער שטאָט סאנטיאגא. ער איז איינער פון די טראַדיציאָנעלע אוניווערסיטעטן אין טשילע.
דער אוניווערסיטעט איז געגרינדעט אין 1842.
דער אוניווערסיטעט פון סאנטיאגא פון טשילע (שפאניש: "Universidad de Santiago de Chile") איז פלאצירט אין דער שטאָט סאנטיאגא. ער איז איינער פון די טראַדיציאָנעלע אוניווערסיטעטן אין טשילע.
דער אוניווערסיטעט איז געגרינדעט אין 1848.
דער אוניווערסיטעט פון די אַנדן (שפאניש:"Universidad de Los Andes", UANDES "אוניווערסידאַד דע לאס אַנדעס") איז א פריוואטער אוניווערסיטעט אין דער שטאָט סאנטיאגא. ער איז איינער פון די פריוואטע אוניווערסיטעטן אין טשילע.
דער אוניווערסיטעט איז געגרינדעט אין 1989.
ראשון לציון משה דיין באן סטאנציע
ראשון לציון משה דיין באן סטאנציע איז א באן סטאנציע פון ישראל באנען אין ראשון לציון, אויף דער הוד השרון—אשקלון ליניע. זי געפינט זיך לעבן דעם משה דיין איבערבייט אויפן איילון שאסיי.
מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 25סטן סעפטעמבער 2011 אויף דער נייע פארשטאטישע ליניע וואס באדינט די שטעט חולון, בת ים און ראשון לציון. ביז מען האט געענדיגט קאנסטרוקציע פון דער ליניע ביז יבנה אין 2012 האט געדינט די סטאנציע ווי די פראוויזארישע סוף-סטאנציע פון דער ליניע.
א נסיעה פון דער סטאנציע ביז תל אביב ההגנה באן סטאנציע דויערט 18 מינוט.
דער אוניווערסיטעט פון בוענאס איירעס (שפאניש: Universidad de Buenos Aires, UBA) איז פלאצירט אין דער שטאָט בוענאס איירעס. ער איז איינער פון די טראַדיציאָנעלע אוניווערסיטעטן אין ארגענטינע.
דער אוניווערסיטעט איז געגרינדעט אין 1821.
דער לאנדישער אויטאנאמישער אוניווערסיטעט פון מעקסיקא (שפאניש: "Universidad Nacional Autónoma de México", UNAM "אוניווערסידאַד נאַציאנאַל אַוטאנאמאַ דע מעקסיקא") איז א פובליקער אוניווערסיטעט אין מעקסיקא שטאט. ער איז איינער פון די טראַדיציאָנעלע אוניווערסיטעטן אין מעקסיקא.
דער אוניווערסיטעט איז געגרינדעט געווארן אין 1910.
בת ים קוממיות באן סטאנציע איז א באן סטאנציע פון ישראל באנען אין בת ים אויף דער ליניע הוד השרון—יבנה.
מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 25סטן סעפטעמבער 2011 אויף דער נייער פארשטאטישער ליניע וואס באדינט די שטעט חולון, בת ים, ראשון לציון און (פון 2012) יבנה.
א נסיעה פון דער סטאנציע ביז תל אביב ההגנה באן סטאנציע דויערט 16 מינוט.
אין 2012 האט מען געעפנט די פארלענגערונג פון דער ליניע ביז יבנה, און דעם 4טן אויגוסט 2013 האט מען געעפנט די פארלענגערונג פון דער ליניע וואס באהעפט מיט דער ליניע קיין אשדוד און אשקלון.
רבי שמעון נתן נטע בידערמאן (געב' טבת ה'תרצ"א; נפטר יום כיפור ה'תש"ע) איז געווען דער לעלאווער רבי אין בני ברק.
רבי שמעון נתן נטע איז געבוירן געווארן טבת תרצ"א צו זיין פאטער רבי משה מרדכי פון לעלאוו. ער האט געוואוינט אין צפת און פופצן יאר אין קרוין הייטס, ברוקלין. אין זיינע יונגערע יארן האט ער געלערנט אין דער תומכי תמימים ישיבה אין תל אביב, ביי הרב רפאל כהן.
נאך זיין פאטערס פטירה אין תשמ"ז האט מען אים געקרוינט קארלין-לעלאווער רבי. שפעטער, צוליב א מחלוקת אין קארלין, האט ער באשלאסן אז ער וויל מער נישט פירן די קארלינער חסידים, נאר די לעלאווער חסידים.
זיין בית מדרש איז געווען אין בני ברק. אין זיינע לעצטע טעג האט ער געוואוינט כמעט א גאנץ יאר אין צפת.
ער איז נפטר געווארן יום כיפור תש"ע, און מען האט אים באערדיקט אין הר הזיתים.
דעלהי, ארויסגערעדט אין אינדיע דילי (,) אדער דעהלי (,,), איז די אפיציעל נאציאנאלע הויפטשטאט טעריטאריע פון דעלהי (NCT), איז דער גרעסטער מעטראפאלין לויט שטח און דער צווייטער גרעסטער לויט באפעלקערונג אין אינדיע, נאך מומביי. ער איז דער אכטער גרעסטער מעטראפאלין אין דער וועלט לויט באפעלקערונג מיט 16,753,265 איינוואוינער אין דער טעריטאריע אינעם 2011 צענזוס.
די טעריטאריע פון דעלהי באדעקט א שטח פון 1,484 ק"מ2
שולחן ערוך ליום השבת. צוויי חלות, מיט יין וכוס לקידוש
שבת (ארויסגערעדט שאַבעס) איז דער נאמען פונעם רוהטאג וואס דער אייבערשטער האט געבענטש און געהייליגט, און דאס געגעבן אלס געשאנק פאר זיינע יידישע קינדער, וועלכער איז א צייכען צווישן דעם אייבערשטן און די יידישע קינדער אז השם האט זעקס טעג באשאפן די וועלט און גערוהט אין דעם זיבעטן טאג, און ווערט גענוצט אלס נאמען פונעם זיבעטן טאָג פון דער וואָך.
ס'איז מערקווירדיג אז דאס ווארט שבת האט נישט קיין איבערזעצונג אין אנדערע שפראכען, וואס צייגט אויף זיין אייניגקייט מיט דאס יידישע פאלק.
די מצוה שבת ערקלערט דער רמב"ם אין יד החזקה, ענטהאלט פינף מצות, צוויי מצות עשה און דריי מצות לא תעשה.
היטן שבת איז פון די שטרענגסטע מצוות אין דער תורה. ווען א ייד איז מחלל שבת (איז עובר איינע פון די 39 מלאכות פון שבת) במזיד און עדים האבן אים געווארנט קומט אים דער טויט שטראף פון סקילה, וואס איז דער הארבסטער שטראף פון די פיר מיתות בית דין, אדער קומט אים כרת טאמער ס׳איז נישט געווען קיין עדים.
לויטן סדר פון די זיבן כוכבי־לכת חל"ם כצנ"ש, הייבט אן דער טאג פון שבת מיט ש=שבתאי, סאטורן; דעריבער הייסט דער פלאנעט שבתאי. אין אנדערע שפראכן נעמט דער טאג זיין נאמען פון דעם פלאנעט, למשל.
ל״ט מלאכות.
שבת טאר מען נישט טון קיין מלאכה, דאס הייסט נישט קיין איינער פון די 39 אבות מלאכות אדער זייערע תולדות, און אויך נישט די איסורים מדרבנן וואס הייסן שבות.
זכור את יום השבת לקדשו.
זכור את יום השבת לקדשו, לויט דער ציילונג און אויסשטעל פון ספר החינוך איז דאס דער איין און דרייסיגסטער מצוה פון די תרי"ג מצות. דער אפטייטש פון די מצוה ערקלערט דער ספר החינוך, "מיר זאלען רעדען רייד ביים אריינקום פון שבת און ביי זיין ארויסגיין, רייד וואס האבן אן אינהאלט פון געדענקעניש און א דערמאנונג פון דעם גרויסקייט, דערהויבנקייט און באזונדערהייט פון דעם טאג שבת, און אונזערע חכמים זכרונם לברכה (חז"ל) ערקלערען אז מיר זענען באפוילן צו זאגען די רייד איבער וויין". דעם אינהאלט פון די מצוה ערקלערט ווייטער דער ספר החינוך "פון די ווארצלין פון די מצוה, ס'זאל זיך דעוועקען דורך טוהן די מצוה, א געדענקעניש פון דעם גרויסקייט פון דעם טאג, און ס'זאל באפעסטיגן אין אונזערע הערצער דער באנייאונג פון די וועלט וואס השם האט באשאפן אין די זעקס טאג".
דער טאָג "שבת" איז אַ רוה־ און הייליגער טאָג פאר די יידן.
עס איז פארבאטן צו ארבעטן אום שבת אין איינע פון די ל"ט אבות מלאכות - וואָס מען האָט געאַרבעט ביים בויען דעם משכן - מיט אירע תולדות.
עונג שבת.
שבת איז א מצוה צו עסן דריי סעודות, מיט באזונדערע מאכלים, 'שלא תהא אכילתך בשבת כבחול' (תנחומא בראשית ב). די סעודות פון שבת זענען: איינס פרייטיג צונאכט, די צווייטע שבת אינדערפרי, און שלש סעודות, וואס מען דארף עסן ביים זמן פון מנחה ביז נאנט צום זמן פון אויס שבת.. די מצוה איז סיי ביי מענער סיי ביי פרויען. דער משנה ברורה זאגט אז מען זאל עסן פיש ביי יעדער סעודה פון שבת.
שטאמונג און סיבות.
אויפן פשוטער מיינונג איז דאס פשט אז יעדער זיבעטער טאג סוף פון וואך מוזן מיר רוען, און נישט גיין ארבייטן א גאנצן טאג מקדיש זיין פאר דעם געפיל פון אנערקענען און פייערן די גאנצע נאטור באשאפונג דורך זיך צוזאצזעצן ביי 3 סעודות מיט די פאמיליע און זינגן און לויבן אויף אונזער לעבן.
נישט אין שבת גערעדט.
א אויסדרוק וואס מען ניצט זייער אפט אין שבת קודש, רעדענדיג פון ביזנעס און געשעפטן וואס מען טאר נישט רעדן דערפון אין שבת קודש, צוליבן וואס חז"ל לערנען ארויס פון א פסוק אין ישעיה "ממצוא חפצך ודבר דבר", וואס חכמינו ז"ל דרש'ענען: שלא יהא דיבורך של חול כדיבורך של שבת, דעריבער לייגט מען צו אז מען זאגט עס נאר "נישט אין שבת גערעדט".
די פוסקים מוטשענען זיך שוין דערויף אויב דאס האט עפעס א מקור אין הלכה, אדער עס איז נאר א פאלקס ווערטל, אבער ווירקליך האט עס נישט קיין שום מיינונג [זע: אשל אברהם (בוטשאטש), או"ח הל' שבת סימן שז].
אויך איז "נישט אין שבת גערעדט" א פאפולערע אידישע ליד קאמפאזירט דורכ'ן חסידישן זינגער ליפא שמעלצער, ווי ער זינגט דאס אויפן קאסעטע קיין-עין-הרע.
א ליקוי לבנה פאסירט ווען די לבנה גייט הינטער דער ערד אַזוי אַז די ערד פארשטעלט די שטראלן פון דער זון פון אנקומען צו דער לבנה. דעם קענען געשען נאָר ווען די זון, ערד, און לבנה זענען אַליינד פּונקט, אָדער זייער ענג אַזוי, מיט דער ערד אין דעם מיטל. בכן, אַ ליקוי לבנה קענען נאָר פּאַסירן די נאַכט פון אַ גאנצער לבנה. דער טיפּ און לענג פון אַן ליקוי אָפענגען אויף די לבנה ס פּלאַץ קאָרעוו צו זייַן אָרבאַטאַל נאָודז. די מערסט פריש גאַנץ ליקוי לבנה פארגעקומען אום 15טן יוני 2011; עס איז געווען אַ הויפט ליקוי, קענטיק איבער אייראָפּע און דרום אַמעריקע נאָך זונ-ונטערגאַנג, איבער אפריקע און רובֿ פון אזיע, און אויסטראליע איידער זונופגאַנג. עס דויערט 100 מינוט.
ניט ענלעך אַ ליקוי חמה, וואָס קענען נאָר זיין וויוד פון אַ זיכער לעפיערעך קליין געגנט פון דער וועלט, אַ ליקוי לבנה זאל זיין וויוד פון ערגעץ אויף דער נאַכט זייַט פון די ערד. אַ ליקוי לבנה דויערט אַ פאר שעה, קעגן אַ גאַנצע ליקוי חמה דויערט בלויז עטלעכע מינוט בייַ קיין געגעבן אָרט, רעכט צו דער קלענערער נומער פון די לבנה ס שאָטן.
מרת בת-שבע אסתר קאַניעווסקי (כ"ד שבט ה'תרצ"ב, ירושלים - י"ז תשרי תשע"ב, בני ברק; 1טן פעברואר 1932 - 15טן אקטאבער 2011), געבוירן בת-שבע אסתר אלישיב, איז געווען די ווייב פון הרב חיים קאניעווסקי און א רוחניותדיקע פירערין. אנדערש ווי רוב רביצינס, בפרט ביי די ליטווישע, פלעג זי אויפנעמען מענטשן. פרויען פון אלע שטראמען זענען געקומען צו איר צו באקומען פון איר א ברכה אדער אן עצה.
בת-שבע אסתר איז געבוירן געווארן אין ירושלים אין ה'תרצ"ב צו איר פאטער רב יוסף שלום אלישיב, שפעטער דער פירער פון דעם ליטווישן חרדישן ציבור, און צו איר מוטער שיינא חיה, א טאכטער פון הרב אריה לעווין. אין אירע יונגערע יארן האט זי געארבעט פירן ביכער, און אויך האט זי געהאלפן איר פאטער, הרב אלישיב, אין מגיה זיין די כתבים פון זיין פאטער דער מקובל הרב שלמה עליאשאוו, מחבר פון לשם שבו ואחלמה. דעם שידוך צווישן איר מיט רבי חיים קאניעווסקי, וואס האט דעמאלסט געלערנט אין דער לאמזשער ישיבה אין פתח תקוה, האט גערעדט דער חזון איש. זיי האבן חתונה געהאט ו' כסלו ה'תשי"ב.
זי פלעג דאווענען אלע תפילות אין דער לעדערמאן שול, און אין די לעצטע יארן האט זי מקפיד געווען צו דאווענען שחרית מיט וותיקין.
זי איז נפטר געווארן י"ז תשרי ה'תשע"ב, שבת חול המועד סוכות, ביי דער עלטער פון 79. ביי איר לוויה האבן מיטגעטיילט בערך פופציק טויזנט מענטשן.
נאך איר פטירה, האט איר מאן רבי חיים געבעטן זייער טאכטער, רביצין לאה קאלאדעצקי, ווייטערפירן איר מאמעס עבודת הקודש אין זיין דירה.
יאהאַנעס קעפלער (; 27סטן דעצעמבער, 1571– 15טן נאוועמבער, 1630) איז געווען א דייטשער מאטעמאטיקער, אסטראנאם און אסטראלאג. ער איז געווען טעטיק אין דער וויסנשאפטלעכער רעוואלוציע פון דעם 17טן יארהונדערט, און ער איז שטארק באקאנט פאר די געזעצן פון פלאנעטארישער באוועגונג, אויף זיין נאמען. קעפלערס פארשונגען זענען געווען א פונדאציע פון אייזיק ניוטאנס טעאריע פון אוניווערסאלער גראוויטאציע.
קעפלער האט אנגעהויבן זיין קאריערע א לערער פון מאטעמאטיק אין א שולע אין גראץ, עסטרייך. שפעטער איז ער געווארן א העלפער צום אסטראנאם טיכא בראהע, און ענדלעך איז ער געווארן דער אימפערישער מאטעמאטיקער צו די קיסרים רודאלף דער צווייטער, מאטיאס, קייסער פון דער הייליקער רוימישער אימפעריע און פערדינאנד דער צווייטער.
ער האט אויך געארבעט אין דעם פעלד פון אפטיק.
דן שעכטמאן (געב' דעם 24סטן יאנואר 1941) איז א פראפעסער פון אין דעם חיפה טעכניאן.
שעכטמאן האט געקריגט אין 2001 דעם נאבעל פריז פאר כעמיע פאר זיין ארבעט אין דעם שטח פון קריסטאלן.
די איליאדע (גריכיש: Ἰλιάς) איז דאס ערשטע פאעזיע פון די צוויי עפישע געשיכטעס פון דעם גריכישן דיכטער האמעראס. (די צווייטע פאעזיע איז די אדיסעע.) די איליאדע האט מער ווי 15,000 שורות, צעטיילט אין 24 קאפיטלעך.
גענוי ווען מען האט געשריבן די איליאדע ווייסט מען נישט, אבער מען האלט אז זי איז געשריבן געווארן אין דעם 8טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג.
די פאעזיע דערציילט וועגן דער טרויער מלחמה, און באשרייבט די קריגן צווישן אכילעס און דעם מלך אגאמעמנאן, פון דעם צענטן יאר פון דער מלחמה.
די אדיסעע איז דאס צווייטע בוך פון די עפישע פאעזיעס געשריבן דורך דעם גריכישן דיכטער האמעראס, די ערשטע עפישע פאעזיע איז די איליאדע.
דאס בוך דערציילט וועגן דער טרויער מלחמה, און בפרט וועגן דעם גריכישן גיבור אדיסעאוס.
טורעם בריק (ענגליש: "Tower Bridge", "טאוער ברידזש") איז א בריק אין לאנדאן אריבער דעם טעמז, נאנט צום טורעם פון לאנדאן ("Tower of London"), פון וועמען זי נעמט איר נאמען. זי איז פון די מערסטע באקאנטע בריקן אין דער גארער וועלט. די בריק האט עלעמענטן סיי פון א הענגבריק סיי פון א ציבריק.
די בריק טוט פארבינדן טורעם בארג ("Tower Hill") מיט סאדארק.
דער בריטישער מוזיי איז א מוזיי פון מענטשלעכער היסטאריע און קולטור אין לאנדאן. זיינע קאלעקציעס, וואס זענען סה"כ מער ווי זיבן מיליאן אביעקטן, זענען פון די גרעסטע אין דער וועלט, און שטאמען פון אלע קאנטינענעטן, באשרייבנדיק די געשיכטע פון מענטשלעכן קולטור פון זיין אנהייב ביז היינט.
דער בריטישער מוזיי איז געגרינדעט געווארן אין 1753, באזירט בעיקר אין די קאלעקציעס פון דעם וויסנשאפטלער סיר האנס סלאן. דעם מוזיי האט מען געעפנט צום ערשטן מאל צום ציבור דעם 15טן יאנואר 1759 אין מאנטאגו הויז, בלומזבורי, אין דעם זעלבן ארט ווי דער מוזיי געפינט זיך היינט. במשך די פאלגנדע צוויי און א האלב יארהונדערטער האט דער מוזיי זיך פארגרעסערט און געשאפן פארשידענע צווייג מוזייען; דער ערשטער פון זיי איז געווען דער נאטירלעכע היסטאריע מוזיי אין דרום קענזינגטאן אין 1887.
ביז 1997 איז דער בריטישער מוזיי געווען דער איינציקסטער וואס האט געהאט א נאציאנאלן מוזיי פון אנטיקן און א נאציאנאלע ביבליאטעק אין איין געביידע. אין 1997 אבער האט די בריטישע ביבליאטעק זיך געצויגן פון דעם בריטישן מוזיי צו א נייעם ארט. אזוי ווי אלע נאציאנאלע מוזייען אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך, דארף מען נישט באצאלן אריינגיין אינעם מוזיי. זייט 2002 איז דער דירעקטאר פונעם מוזיי ניל מאגרעגאר.
אפטייל פון דרוקן און צייכענונגען.
דער אפטייל פון דרוקן און צייכענונגען האט די נאציאנאלע זאמלונג פון מערבדיקע דרוקן און צייכענונגען. דער ברייטער ציבור האט א צוטריט צו דער זאמלונג, וואס מ'האט געגרינדעט אין 1870.
עס זענען פאראן גאר שיינע גרופעס פון צייכענונגען פון לעאנארדא דא ווינטשי, ראפאעל, מיקעלאנדזשעלא, דירער, פעטער פאל רובענס, רעמבראנדט און גאיא.
אין דער זאמלונג זענען אומגעפער א מיליאן בריטישע דרוקן.
עַדה יאנאַט (געבוירן דעם 22סטן יוני, 1939, ירושלים) איז א ישראלדיקע ביאכעמיקער אין דעם ווייצמאן אינסטיטוט פאר וויסנשאפט, אינעם פעלד פון קריסטאַלאָגראַפיע פון פּראָטעיִנען.
זי האט גיקריגט דעם נאבעל פריז פאר כעמיע אין 2009.
יאנאט איז געבוירן געווארן אין דער גאולה פערטל פון ירושלים.
קאַפּשטאָט (;;) איז די צווייטע מערסט באפעלקערטע שטאט אין דרום אפריקע, און די פראווינציאלע הויפטשטאט פון דעם מערב קאפ. אזוי ווי זי איז די זיץ פונעם דרום אפריקע פארלאמענט, איז זי די לעגיסטלאטיווע הויפטשטאט פונעם לאנד. די שטאט איז בארימט פאר איר האוון, ווי אויך דעם באוואוסטן טיש בארג. קאפשטאט איז אפריקעס מערסטער פאפולערער טוריסטן ציל.
אין 2007 האט די שטאט געהאט א געשאצטע באפעלקערונג פון 3.5 מיליאן. קאפשטאטס לאנד שטח פון 2455 ק"מ2 איז גרעסער פון אנדערע שטעט אין דרום אפריקע, אזוי האט זי א קלענערע באפעלקערונג ענגקייט פון 1425 מענטשן א ק"מ2.
דער געגנט פון קאפשטאט ווערט ערשט דערמאנט אין היסטאריע אין 1486 דורכן פארטוגעזישן אויספארשער בארטאלאמיי דיאס. אין 1497 האט וואשקו דא גאמא באריכטעט אז ער האט געזען דעם קאפ פון גוטער האפנונג.
ראזשינקעס זיינען פארטרוקנטע וויינטרויבן. א ראזשינקע איז זייער זיס. ראזשינקעס ווערן פראדוצירט אין די פאראייניגטע שטאטן, אויסטראליע, טשילע און נאך לענדער.
מען פירט זיך דאס עסן ט"ו בשבט און ראש השנה.
מיט ראזשינקעס קען מען באקן געשמאקע קוכן, אנדערע לייגן דאס אריין אין די חלות אדער אין א לאקשן קוגל.
א נזיר, אויסער וואס ער טארן נישט טרינקען קיין וויין, טאר ער אויך נישט עסן טרויבען, און אויך נישט קיין ראזשינקעס.
דער טאַזש מאַהאַל איז א מאווזאליי געבויט אינעם 17טן יארהונדערט דורכן מאגול הערשער שאה דזשאהאן אלס אנדענק פאר זיין ווייב, מומטאז מאהאל.
די געביידע געפינט זיך אויפן דרום ברעג פונעם טייך יאמונע אין דער שטאט אגרא, אוטאר פראדעש, אינדיע. א סאך מענטשן האלטן זי פאר איינער פון די שענסטע געביידעס אין דער וועלט, און זי איז פון אינדיעס גרעסטע טוריסטן אטראקציעס.
די געביידע איז באפוצט מיט שיינער קאליגראפיע געשריבן דורכן פערסישן ארכיטעקט און קאליגראף, אמאנאט כאן שיראזי. די לעגענדע דערציילט אז ווען ער האט געענדיקט בויען דעם טאזש מאהאל האט דער קייסער אפגעהאקט זיינע הענט, כדי ער זאל נישט קענען בויען נאך אזא שיינע געביידע.
פֿערדינאַנד מאַגעלאַן (,;,; 1480 – 27סטן אפריל 1521) איז געווען א פארטוגעזישער אויספארשער. ער איז געבוירן געווארן אין סאבראסא, אין צפון פארטוגאל, און האט געזוכט א מערבדיקע רוטע צו די "געווירץ אינזלען" (היינט די מאלוקו אינזלען אין אינדאנעזיע).
מאגעלאנס עקספעדיציע פון 1519–1522 איז געווען די ערשטע עקספעדיציע צו זעגלען פונעם אטלאנטישן אקעאן אריין אין פאציפישן אקעאן (זיי זענען אדורכגעפארן דעם מאגעלאן דורכגאס), און די ערשטע אריבערצופארן דעם פאציפיק.
מאגעלאן איז געבוירן אין (פרילינג) 1480 מיטן נאמען "פֿערנאַא דע מאַגאַליַאֵש" (פארטוגעזיש: "Fernão de Magalhães"), צו זיין פאטער ראדריגא דע מאגאליאש און זיין מוטער אלדא דע מעסקיטא, אין א קליין שטעטל אין צפון פארטוגאל וואו זיין פאטער איז געווען דער בירגערמייסטער. ווען ער איז געווען אלט 10 יאר זענען זיינע עלטערן געשטארבן, און צוויי יאר שפעטער איז ער געגאנגען דינען אין דעם מלוכישן הויף. דארט האט ער געענדיקט זיין בילדונג; ער האט זיך שטארק אינטרעסירט אין געאגראפיע און אסטראנאמיע, און ער האט באקומען טרענירונג ווי א קעמפער און א מאטראס.
וואָלטער עליאַס "וואָלט" דיזני (; 5טן דעצעמבער, 1901–15טן דעצעמבער, 1966) איז געווען אן אמעריקאנער פילם פראדוצירער, רעזשיסאר, סצענאר שרייבער, אקטיאר, איניציאטאר, און פילאנטראפ, וואס האט געהאט א שטארקן איינפלוס אינעם פעלד פון פארוויילונג אין דעם 20סטן יארהונדערט. מיט זיין ברודער רוי דיזני האט ער געגרינדעט וואָלט דיזני פראדוקציעס, וואס איז שפעטער געווארן פון די בעסטע באוואוסטע פילם פראדוצירערס אין דער וועלט. די פירמע הייסט היינט די וואלט דיזני פירמע און האט יערליכע הכנסות פון USD $35 ביליאן.
דיזני האט געשאפן כאראקטערן ווי מיקי מויז און דאנאלד דאק. אויך האט ער געגרינדעט דעם דיזנילאנד שפילפארק.
בת ים יוספטַל באן סטאנציע איז א באן סטאנציע פון ישראל באנען אין בת ים אויף דער ליניע הוד השרון—יבנה. די סטאנציע געפינט זיך אויפן גרענעץ צוויש בת ים און חולון, ביים ראג פון יוספטל גאס און דעם איילון שאסיי.
מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 25סטן סעפטעמבער 2011 אויף דער נייער פארשטאטישער ליניע וואס באדינט די שטעט חולון, בת ים און ראשון לציון.
א נסיעה פון דער סטאנציע ביז תל אביב ההגנה באן סטאנציע דויערט 12 מינוט, און דאס פארגעלט איז 12 שקל.
א גאנצן טאג שטעלן זיך אפ צוויי באנען אין דער סטאנציע אין יעדער ריכטונג; אין די שפיץ שעה'ן דריי באנען אין יעדער ריכטונג.
צוקונפטיקע פלענער.
אין 2012 האט מען געעפענט די פארלענגערונג פון דער ליניע ביז יבנה, שפעטער האט מען פארלענגערט די ליניע צו באהעפטן מיט די ליניע קיין אשדוד און אשקלון, און אין דעצעמבער 2013 האט מען געעפנט די פארלענגערונג קיין שדרות.
חולון וואלפסאן באן סטאנציע איז א באן סטאנציע פון ישראל באנען צווישן חולון און יפו אויף דער ליניע הוד השרון—באר שבע. די סטאנציע געפינט זיך צווישן די צוויי טראקטן פון דעם איילון שאסיי.
אין 2012 האט מען געעפענט די פארלענגערונג פון דער ליניע ביז יבנה. שפעטער האט מען פארלענגערט די ליניע צו באהעפטן מיט דער ליניע קיין אשדוד און אשקלון, און אין סוף 2013 האט מען פארלענגערט די ליניע קיין שדרות.
חולון קנופ באן סטאנציע איז א באן סטאנציע פון ישראל באנען אין חולון אויף דער ליניע הוד השרון—יבנה. די סטאנציע געפינט זיך צווישן די צוויי טראקטן פון דעם איילון שאסיי ביים חולון ראג.
נאנט צו דער סטאנציע האט מען געעפנט א פארקהויז פאר 120 אויטאס.
אין 2012 האט מען געעפענט די פארלענגערונג פון דער ליניע ביז יבנה. שפעטער האט מען פארלענגערט די ליניע צו באהעפטן מיט די ליניע קיין אשדוד און אשקלון, און אין סוף 2013 האט מען פארלענגערט די ליניע קיין שדרות.
חלה (כאַלע) איז א געפלאכטן ברויט וואס איז געבאַקן באַזונדער אויף שבת און יום טוב. יעדע חלה ווערט געפלאכטן פון זעקס שטיקלעך טייג.
עס זיינען דא פארשידינע מנהגים וויפל חלות דארף ליגן אויפן שבתדיגן טיש, אזעלכע לייגן 12 חלות אויסער דעם לחם משנה. אבער ווי-דאס-איז צום ווינציגסטן ברויכט מען צו לייגן צוויי חלות ביי אלע דריי שבתדיגע סעודות.
אויך נעמעט מען חלה פון טייג וואס מען באקט אפילו פון ברויט און קוכן אדער פיצא און מען דארף דאס פארברענען.
יאהאַן קאַרל פֿרידריך גאַוס (;,) (30סטן אפריל 1777 23סטן פעברואר 1855) איז געווען א דייטשער מאטעמאטיקער און וויסנשאפטלער וואס האט בייגעשטייערט צו אסאך פעלדער, כולל נומערן טעאריע, סטאטיסטיק, אנאליז, דיפערענציאל-געאמעטריע, געאדעסיע, געאפיזיק, עלעקטראסטאטיק, אסטראנאמיע און אפטיק.
מען האט אים גערופן דעם "פרינץ פון מאטעמאטיק" () גאוס האט געהאט א מערקווערדיקע השפעה אין אסאך פעלדער פון מאטעמאטיק און וויסנשאפט. ער האט גערופן מאטעמאטיק "די מלכה פון וויסנשאפטן".
ליווערפול סטריט (), אויך באוואוסט ווי לאנדאן ליווערפול סטריט'", איז א צענטראל־לאנדאן באן טערמינוס, א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף פיר אונטערגרונט ליניעס און א סטאנציע אויף דער עליזאבעט ליניע. די סטאנציע, וואס געפינט זיך אין דער סיטי פון לאנדאן, איז אין טראוולקארט זאנע 1 און פארוואלטעט דורך נעצווערק באן.
די סטאנציע איז די דריטע מערסט באשעפטיגסטע אין לאנדאן (נאך וואטערלו און), מיט 123 מיליאן פאסאזשירן א יאר.
די סטאנציע האט זיך געעפנט אין 1874 אנשטאט בישאפסגייט סטאנציע ווי די הויפט לאנדאנער סוף־סטאנציע פון דער גרויסאיסטערן באן.
מען האט געבויט ליווערפול סטריט סטאנציע צו זיין דער נייער וואָקזאַל פון דער גרויס-מזרחדיקער אייזנבאן ("GER") וואס האט באדינט און.
ליווערפול סטריט אונטערגרונט סטאנציע ווערט באדינט דורך די האמערסמיט און סיטי, מעטראפאליטאן, צענטראלע און קרייז ליניעס און איז די זעקסט-באשעפטיקטסטע סטאנציע אויף דער לאנדאנער אונטערגרונט נעצווערק. אויף דער האמערסמיט און סיטי ליניע איז זי צווישן אלדגייט מזרח און מורגייט סטאנציעס, אויף די מעטראפאליטאן און קרייז ליניעס צווישן אלדגייט און מורגייט און אויף דער צענטראלער ליניע צווישן באנק און בעטנאל גרין. אזוי ווי די אנדערע טיוב סטאנציעס וואס באדינעטן צענטראל־לאנדאנער וואקזאלן איז זי אין טראוולקארט זאנע 1. ס׳איז נישט פאראן קיין צוטריט פאר רעדלעך־שטולן צו די טיוב פעראנען, אחוץ די מזרחדיקע האמערסטמיט און סיטי, מעטראפאליטאן און קרייז ליניעס, וואס האבן א ראַמפע צום פעראן.
רבי אלימלך שפירא פון גראדזשיסק (ה'תקפ"ד – א' ניסן ה'תרנ"ב, 1892), אן אוראייניקל פון דעם רבי ר' מיילעך און דעם קאזשניצער מגיד, איז געווען פון די חשובע אדמו"רים פון זיין דור און דער גרינדער פונעם גראדזשיסקער הויף.
רבי אלימלך איז געבוירן געווארן אין תקפ"ד צו זיין פאטער, רבי חיים מאיר יחיאל שפירא, אן אייניקל פונעם קאזשניצער מגיד און א רבי פון טויזנטער חסידים, באוואוסט ווי דער "שרף פון מאגלניצא", און צו זיין מוטער גיטל, א טאכטער פון רבי אלעזר פון ליזשענסק, א זון פון רבי אלימלך פון ליזשענסק, וועמענס נאמען ער האט געטראגן.
רבי אלימלך שפירא האט מקבל געווען אין חסידות פון די גרויסע צדיקים פון זיין דור: זיין פאטער, רבי ישכר בער פון ראדאשיץ, רבי נתן דוד פון שידלאווצע און אויך פון רבי ישראל פון רוזשין, צו וועמען ער פלעג פארן נאכאלץ ווען ער איז שוין געווען א רבי.
נאך זיין פאטערס פטירה ט"ו אייר ה'תר"ט (1849) האט זיין חסידות צעשפאלטן צווישן זיינע פינף זין, וואס האבן געפירט רביסטעוועס אין פארשידענע שטעט. רבי אלימלך שפירא האט אנגעהויבן פירן אין גראדזשיסק וואס איז דערפאר געווארן א חשובער צענטער פאר חסידים. רבי אלימלך איז געווען א באוואוסטער עסקן און האט גענומען א חשובן טייל אין דער הנהגה פון פוילישן יידנטום אין די אנהייב ת"ר יארן. בסוף ימיו האט מען אים גערעכנט דעם "זקן האדמו"רים" אין פוילן.
רבי אלימלך שפירא איז נפטר געווארן א' ניסן תרנ"ב (1892) און מען האט אים קובר געווען אין דעם גראדזשיסקער בית עולם. אזוי ווי זיין זון איז נפטר געווארן אין זיין לעבן, זענען א שיינער טייל פון זיינע חסידים אריבער צו זיין תלמיד, רבי מאיר יחיאל האלשטאק, דער אסטראווצער רב, וואס האט אנגעהויבן צו פירן. אין גראדזשיסק האט מען אויפגענומען פאר רבי'ן זיין אייניקל, רבי ישראל שפירא, וואס איז דעמאלסט געווען אלט נאר 18 יאר.
רבי אלימלך שפירא האט חתונה געהאט צוויי מאל.
זיין ערשטע ווייב איז געווען חיה מאשא ראבינאוויטש, א טאכטער פון רבי ירחמיאל פון פשיסכע, א זון פון דעם "ייד הקדוש" יעקב יצחק פון פרשיסחא ("היהודי הקדוש"). זיינע זין פון דעם זיווג זענען געשטארבן ביי זיין לעבן, און ער האט חושש געווען פאר זיינע אייניקלעך און האט זיי געשיקט אוועק. זייער טאכטער שרה דבורה האט חתונה געהאט מיט רבי יחיאל יעקב האפשטיין, קאזשניצער רבי; ווען ער איז נפטר געווארן יונגערהייט האט זי חתונה געהאט בזיווג שני מיט רבי אשר פערלאוו, דער סטאלינער רבי.
אין זיינע לעצטע יארן האט ער חתונה געהאט בזיווג שני די אלמנה חנה ברכה, א טאכטער פונעם כענטשינער רבי'ן רבי חיים שמואל הורוויץ. זיי האבן געהאט צוויי קינדער, רבי קלונימוס קלמיש שפירא, דער פיאסעצנער רב (דערמארדעט ד' מרחשון תש"ד, 1943) און רבי ישעיהו שפירא (תרנ"א, 1891 - תש"ה, 1945). די רביצין חנה ברכה שפירא האט מאריך ימים נאך איר מאן איז נפטר געווארן בשיבה טובה ז' חשוון ה'ת"ש (1939). זי איז געווען באוואוסט ווי א געלערנטער (זי האט געשריבן א פירוש אויפן ספר "בית אהרן" פון רבי אהרן קארלינער און א צדיקת, זי פלעג ליינען קוויטלעך פון חסידים און זי איז געגאנגען א טלית קטן.
די תורות פון רבי אלימלך גראדזשיסקער אויף תורה און מועדים האט מען געדרוקט שוין ביי זיין לעבן אין די ספרים "אמרי אלימלך" (ווארשע תרל"ו) און "דברי אלימלך" - צוויי חלקים (ווארשע, תר"נ-תרנ"א).
נאך דער פטירה יונגערהייט פון רבי יחיאל יעקב פון קאזשניץ, האט מרת שרה דבורה חתונה געהאט מיט רבי אשר פערלאוו פון סטאלין (בזיווג שלישי). זייער זון רבי ישראל, דער "ינוקא" פון סטאלין, איז געווען קארלינער רבי 50 יאר.
בעטנל גרין אונטערגרונט סטאנציע () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער צענטראל ליניע, צווישן ליווערפול סטריט און מייל ענד סטאנציעס. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 4טן דעצעמבער 1946 אלס א טייל פון דער דערלענגערונג פון דער צענטראל ליניע קיין מזרח לאנדאן.
די וועלט האַנדל־ארגאַניזאַציע (WTO;) איז א גרויסע אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע וואס רעגולירט האנדל צווישן לענדער. זי איז געגרינדעט געווארן דעם 1טן יאנואר 1995, אין דעם ארט פון דער פריערדיקער ארגאניזאציע, דער אלגעמיינער אפמאך וועגן צאלטאריפן און מסחר ("General Agreement on Tariffs and Trade" GATT). די ארגאניזאציע האט היינט 153 מיטגלידער לענדער, וואס פארטרעטן 97% פון דער וועלטס באפעלקערונג. די ארגאניזאציע איז הויפטקווארטירט אין גענף, שווייץ.
די וועלט האַנדל־ארגאַניזאַציע איז איינער פון וועלט קערפער וואס שטופן פאר מער עקאנאמישע גלאבאליזאציע. די ארגאניזאציע איז א צענטער פון עקאנאמישע פארשונג און אנאליז. זי ארבעט צוזאמען מיט די צוויי אנדערע אינטערנאציאלע פינאנציעלע ארגאניזאציעס, דעם אינטערנאציאנאלער געלטפאנד און דער וועלט באנק.
אפיציעל האט יעדע לאנד איין שטים אין דער ארגאניזאציע, אבער פראקטיש באשליסט מען נישט קיין זאך דורך שטימען נאר מען פרובירט שאפן א קאנסענזוס.
זשאַן-זשאַק רוסא (; 28סטן יוני 1712 2טן יולי 1778) איז געווען א גענפֿער פילאסאף, שרייבער און קאמפאזיטאר אין דעם 18טן יארהונדערט. זיין פאליטישע פילאסאפיע האט באאיינפלוסט די פראנצויזישע רעוואלוציע.
רוסא האט געהאלטן אז מוסר און מידות לערנט מען פון רעליגיע. דערפאר קען אן אטעיסט נישט זיין קיין גוטער בירגער.
רוסא איז געבוירן געווארן אין גענף, דעמאלסט אן אומאפהענגיק רעפובליק, אין 1712, צו זיין פאטער אייזיק, א זייגער־מאכער, און זיין מוטער, סוזאן בערנאר, די טאכטער פון א קאלוויניסטישן פריידיקער. זי איז געשטארבן ניין טעג נאך זיין געבורט.
אין 1742 האט זיך רוסא געצויגן קיין פאריז. פון 1743 ביז 1744 איז ער געווען דער סעקרעטאר פונעם פראנצויזישן אמבאסאדאר אין ווענעציע. ווען ער צוריקגעקומען אין פאריז האט רוסא זיך באפריינדעט מיט דעני דידערא, און ער האט אנגעהויבן שרייבן ארטיקלען פאר דידעראס גרויסע ענציקלאפעדיע.
כאַמאַס (אראביש: "حماس"; ווערטלעך: "קנאות") איז א פּאַלעסטינער ארגאניזאציע וועמענס צוועק איז צו אויפשטעלן א פאלעסטינער רעגירונג אינעם שטח פון מדינת ישראל. אויך גיט זי זיך אפ מיט געבן צדקה און מיט העלפן איסלאמישע ארימעלייט.
אין יאנואר 2006, האט זי געוווּנען ביי די וואלן קעגן פאַטאַח.
"כאמאס" איז דורך ישראל, די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע און דעם אייראפעישן פארבאנד באצייכנט געווארן ווי א טעראר ארגאניזאציע.
כאַמאַסטאַן.
אין מאנאט יוני 2007 האט אויסגעבראכן א גרויסע מלחמה צווישן די כאמאס מיט די פאטאך, וואס האט צוגעבריינגט א מיליטערישער איבערקערעניש, און במשך די צייט האבן די כאמאס באוויזן צו פארכאפטן די מאכט אין עזה און דאס דערקלערן אין זייער פולשטענדיגן הערשאפט.
דער שטח ווערט יעצט גערופן דורך אסאך לענדער כאמאסטאן. דאס ווארט "כאמאסטאן" האט ביבי נתניהו ערפינדן, און די מערב וועלט פרעסע האט זיך צוגעכאפט צו דעם נאמען און זיי רופן עס אזוי אן.
אלס נקמה האט די פאטאך גרופע פארשטערקערט זייער מאכט אין די מערב ברעג און אויפגעזאגט דעם פאראלאמענט פירער איסאמעל האנייע.
צוליב שרעק פון נקמה האבן אסאך כאמאסניקעס אפגעשניטן די בערד מען זאל זיי נישט דערקענען און דערפאר טשעפען.
ד"ר הלל זיידמאן (ז' כסלו ה'תרע"ה, 25סטן נאוועמבער 1914 - ג' אלול ה'תשנ"ה, 29סטן אויגוסט 1995), איז געווען א חרדישער עסקן אין פוילן און ניו יארק, און א שרייבער.
הלל איז געבוירן געווארן אין בוטשאטש אין גאליציע (היינט פוילן). צווישן די צוויי וועלט מלחמות איז ער געווען סעקרעטאר פון אגודת ישראל אין פוילן און סעקרעטאר פון די אגודה מיטגלידער אין דעם פוילישן סיים. ער איז געווען נאנט צו די פירער פון פוילישן און ליטווישן יידנטום: הרב ישראל מאיר הכהן, דער "חפץ חיים", רבי אברהם מרדכי אלטער, דער גערער רבי, און רבי חיים עוזר גראדזענסקי, רב של ווילנע. ער האט זיך אסאך באשעפטיקט מיט אויפקלערן קעגן דער אנטיסעמיטיזם, און ער האט אסאך געשריבן, אויך אין פויליש.
ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן איז ער געווען פון די פירער פון דער יידישער געמיינדע אין ווארשע.
נאך דער מלחמה האט ער געארבעט צו העלפן די יידן אין די לאגערן. נאכהער האט ער אימיגרירט אין די פאראייניגטע שטאטן, וואו ער האט רעדאגירט דעם זשורנאל "די אידישע וואך" אין ניו יארק.
ער איז געווען אן איידעם ביי הרב צבי יעקב אבראהאם, פון די הויפטן פון דער יידישער קהילה אין זיבנבערגן.
הלל זיידמאן איז נפטר געווארן אין ניו יארק.
גאַטקעס (אדער ווי מ'רופט זיי היינט, 'גאַטשעס') זענען אונטערהויזן, וואס טון פארדעקן דאס קערפער לייב.
ס'דא ספעציעלע חסידישע גאטשעס, וואס זענען לויז און לאנג, ענליך צו די "מכנסיים" וואס די כהנים זענען געגאנגען אין בית המקדש ביי דער עבודה.
דערצו זענען פארהאנען עטליכע סארט, אינעם מענערישע באנוץ אין אלגעמיין, אזעלכע וואס זענען ממש באהאפטן צום קערפער און אזעלכע וואס זענען קאלירט, און אויכעט 'ווינטער גאטשעס'.
אזוי ביי די פרויען איז פארהאנען ספעציעלע סארטן, געאייגענט לויט די מאדעס.
טויזנטער יארן צוריק, האט דאס בכלל נישט געהייסן א אבנארמאלע זאך, צוגיין דערמיט אין גאס, אבער מיט די יארן, ווען עס איז צוגעקומען דערצו א אויבערהויזן, אדער ביי פרויען א קלייד, האט דאס אויסגערופן אומ'באשיידנקייט, און היינט נאך ערגער, ביי די ערליכע רייהען.
מייל ענד () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין מזרח לאנדאן אויף די צענטראלע, האמערסמיט און סיטי און דיסטריקט ליניעס. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
מען האט געעפנט די סטאנציע אין 1902.
קאַמבריע () איז א גראפנשאפט אין צפון־מערב ענגלאנד, ביים גרענעץ מיט סקאטלאנד. די גראפנשאפט שטאט און גרעסטע שטאט אין קאמבריע איז קארלייל, אין צפון פון דער גראפנשאפט; די שטאט האט אן אוראלטן שלאס.
דער וועלט בארימטער אזערע דיסטריקט געפינט זיך אין קאמבריע.
דער אינזל פון ווייט () איז א גראפנשאפט און דער גרעסטער אינזל פון ענגלאנד, פלאצירט אין דעם ענגלישן קאנאל, דורכשניטלעך 2–4 מייל (3–6 ק"מ) פון דעם דרום בארטן פון דער גראפנשאפט פון האמפשיר, געשיידט פונעם יאדערלאנד מיט א דורכגאס וואס הייסט דער סאלענט.
דער אינזל באדעקט א שטח פון 384 קוואדראט ק"מ.
הרב נתן צבי פינקל ראש ישיבת מיר
הרב נתן צבי פינקל (ה' אדר ב' ה'תש"ג - י"א חשוון ה'תשע"ב) איז געווען ראש ישיבה פון דער מירער ישיבה אין ירושלים און א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.
הרב נתן צבי פינקל מיט תלמידי ישיבת מיר
הרב אליעזר יהודה פינקל בנו וממשיך דרכו
ר' נתן צבי איז געבוירן געווארן ה' אדר שני תש"ג אין שיקאגא, אילינוי, צו זיין פאטער רב אליהו מאיר פינקל און זיין ווייב שרה. מען האט אים געגעבן א נאמען נאך זיין עלטער זיידן, דער אלטער פון סלאבאדקע.
אין תשי"ח (בערך) איז ער געקומען קיין ירושלים לערנען אין דער מירער ישיבה. ער האט געהאט א חברותא מיט רבי זונדל קרויזער, מיט וועמען ער פלעג מסיים זיין ש"ס יעדע יאר.
ער האט חתונה געהאט מיט רחל לאה, א טאכטער פון זיין פאטערס שוועסטער־קינד הרב בנימין ביינוש פינקל, מירער ראש ישיבה, און זיין ווייב, מרת אסתר, א טאכטער פון הרב שמואל גריינימאן, דעם חזון איש'ס א שוואגער.
הרב פינקל איז נפטר געווארן פלוצלונג י"א חשוון ה'תשע"ב פארטאגס אין זיין הויז. די לוויה, אין וואס הונדערט טויזנט יידן האבן משתתף געווען, האט אנגעהויבן מיטאג ביי דער ישיבה. צווישן די מספידים זענען געווען הרב יוסף שלום אלישיב און הרב אהרן יהודה לייב שטיינעמאן. אנדערע פירער פונעם חרדישן יידנטום וואס האבן מיטגעטיילט אין דער לוויה זענען געווען דער גערער רבי, דער בעלזער רב, הרב חיים שאול גריינימאן (רבי נתן צבי'ס פעטער) און הרב חיים פינחס שיינבערג. נאך צוויי שעה'ן פון הספדים איז מען ארויסגעגאנגן צופיס פון דער ישיבה ביז הר המנוחות.
נאך זיין שווערס פטירה אין ה'תש"ן (1990), האט מען באשטימט הרב נתן צבי פינקל ראש ישיבה. זיינע שוואגערס, די אנדערע איידעמעס פון רב ביינוש פינקל, הרב בנימין קארליבך והרב נחמן לייבאוויץ, דינען אלס ר"מים אין דער ישיבה.
הרב פינקל האט געליטן יארן לאנג פון אטראפיע פון די מוסקלען און פארקינסאן קרענק. ער האט אויפגעהערט נעמען מעדיצינען קעגן די סימפטאמען ווייל די מעדיצינען האבן אפגעשוואכט זיין זיכרון. טראץ זיין מחלה האט ער שטארקן אנטוויקלט די ישיבה און אירע אנשטאלטן ביז היינט איז די מירער ישיבה די גרעסטע אין ישראל און פון די צוויי גרעסטע ישיבות אין דער גארער וועלט. די ישיבה האט אויך געעפנט צווייגן אין רמת שלמה, ירושלים, אונטער הרב מנחם זאריצקי, און אין דעם בראכפעלד פערטל פון מודיעין עילית, אונטער זיין קרוב הרב אריה פינקל, פארוואלטעט דורך זיין זון שמריהו יוסף פינקל.
זיין סדר היום האט אנגעהויבן מיט דאווענען אין דעם הויפט בית מדרש פון דער ישיבה, אין בית ישראל. במשך דעם טאג פלעג ער פארהערן בחורים און האט זיי אויפגענומען פאר פערזענלעכע שמועסן, ווי אויך פלעג ער לערנען קביעותן מיט תלמידים פון דער ישיבה. איין מאל א וואך האט ער געזאגט א שיעור כללי אין דער ישיבה אין ירושלים. צוויי מאל א וואך פלעג ער ארויספארן צום בראכפעלד קאמפוס פאר דעם פארמיטאג סדר און מנחה.
רב פינקל האט זיך פערזענלעך אינטרעסירט אין אפקויפן שטח אויפצובויען די ישיבה, וואס פארשפרייט זיך אויף עטלעכע געביידעס אין בית ישראל. ער האט אויך גענומען אויף זיך דעם יאך פון פינאנצירן די ישיבה, פאר וועלכן צווען פלעג ער פארן אלע יאר אין אויסלאנד.
הרב אליעזר יודל פינקל דער צוויטער (געב' י"ט אלול תשכ"ה; 16טן סעפטעמבער 1965) איז דער היינטיקער ראש ישיבה פון דער מירער ישיבה אין ירושלים, וואס איז די גרעסטע ישיבה אין דער וועלט.
רבי אליעזר יהודה איז א זון פון דעם פריערדיקן ראש ישיבה, רבי נתן צבי פינקל, און מרת רחל לאה פינקל, ביידע אוראייניקלעך פון רבי נתן צבי פינקל, דער אלטער פון סלאבאדקע. זיין מוטער איז א טאכטער פון רבי בנימין ביינוש פינקל, מירער ראש ישיבה. ער טראגט דעם נאמען פון זיין עלטער־זיידע, רבי ביינושנס פאטער, וואס איז געווען דער ערשטער מירער ראש ישיבה אין ירושלים.
רבי אליעזר יהודה איז געווען עטלעכע יאר פאראנטווארטלעך אויף די חסידישע בחורים אין דער ישיבה. ער פלעג אויך אונטערחתמענען דאקומענטן פאר דער פארוואלטונג פון דער ישיבה. ווען רבי נתן צבי איז פלוצלינג נפטר געווארן י"א מרחשון תשע"ב, האט מען באשטימט רבי אליעזר יהודה דעם נייעם ראש ישיבה. רבי אהרן לייב שטיינמאן האט אים געמאלדן אלס ראש ישיבה בשעת דער לוויה ווען ער האט מספיד געווען רבי נתן צבי.
אקספֿארדשיר () איז א גראפנשאפט אין דרום־מזרח ענגלאנד, וואס גרענעצט וואריקשיר און נארטהאמפטאנשיר צו צפון, באקינגהאמשיר צו מזרח, בארקשיר צו דרום, ווילטשיר צו דרום־מערב און גלאסטערשיר צו מערב. אקספארדשיר באדעקט א שטח פון 2,605 קוואדראט ק"מ.
זי ווערט צעטיילט אין פינף דיסטריקטן: אקספארד, טשערוועל, וועל פון ווייט הארס, מערב אקספארדשיר און דרום אקספארדשיר.
בלעך איז מעטאל געמאכט אין דינע שטיקלעך, געוויינלעך דיקער ווי 6 מ"מ. אזוי ווי די שטיקלעך זענען דין קען מען זיי בייגן און קנייטשן. נארמאל באדעקט מען די שטיקלעך אייזן אדער שטאל מיט צין כדי זיי זאלן נישט ווערן פארזשאווערט. היינט ווערט בלעך גענוצט אסאך אין די פאבריקאציע פון פושקעס.
אמאל איז געווען נארמאל צו ניצן מעשענע לייכטער, ווי היינט זילבערנע לייכטער.
נפתלי הירצקא שטיין איז א גבאי און נאנטער מקורב פון סאטמארער רבי, רבי אהרן טייטלבוים.
ער איז אויך דער גרינדער און פארזיצער פון דעם סאטמארער ארונים מצה בעקעריי אין וויליאמסבורג און איז אן אקטיווער מאן אין די סאטמארער ארונים מוסדות און קהילות אין ניו יארק און איבער דער וועלט.
ר' נפתלי הירצקא שטיין איז דער עלטסטער זון פון ר' שלמה זלמן שטיין, א גבאי און מקורב פון צוויי סאטמארער רבי'ס, דער ברך משה און רבי אהרן טייטלבוים.
ער איז אן איידעם ביי ר' יצחק אייזיק וויינבערגער, א לאנג יעריגער כלל טוער און עסקן ביי די פאליטישע אינסטאנצן.
קענט () איז א גראפנשאפט אין דרום־מזרח ענגלאנד, וואס גרענעצט עסעקס צו צפון אריבער דעם טעמז, גרויסלאנדאן צו צפון־מערב, סארי צו מערב און מזרח סאסעקס צו דרום־מערב. קענט באדעקט א שטח פון 3,736 קוואדראט ק"מ. די גראפנשאפט שטאט איז מיידסטאן. קענט גרענעצט פראנקרייך דורכן קאנאל טונעל.
דאווער איז איינער פון די הויפט פארטן אין קענט.
די רעליגיעזע ראלע פון קאנטערבורי האט אינספירירט טשאסערס "קאנטערבורי מעשה'ס", וואס האט אנגעהויבן די אנטוויקלונג פון ענגלישער ליטעראטור.
עסעקעס () איז א גראפנשאפט אין מזרח ענגלאנד, וואס גרענעצט קענט צו דרום אריבער דעם טעמז, קעמברידזשיר און סאפאלק צו צפון, הארטפארדשיר צו מערב און גרויסלאנדאן צו דרום־מערב. עסעקס באדעקט א שטח פון 3,670 קוואדראט ק"מ. די גראפנשאפט שטאט איז טשעלמספארד.
לאנדאן סטאנסטעט פליפארט געפינט זיך אין עסעקס.
טילבורי איז איינער פון די הויפט פארטן אין עסעקעס.
געארג פֿרידריך הענדל (,; 23סטן פעברואר 1685 14טן אפריל 1759) איז געווען א דייטשער־בריטישער קאמפאזיטאר, באוואוסט פאר זיינע אפערעס און ארגאן קאנשערטאס. הענדל האט געלערנט מוזיק אין האלע, האמבורג און איטאליע ביז אין 1712 האט ער זיך ענדלעך באזעצט אין לאנדאן, און ער איז געווארן א בריטישער סוביעקט אין 1727.
הענדל האט קאמפאזירט מער ווי 42 אפערעס.
הענדל איז געבוירן געווארן אין האלע, הערצאגשאפט פון מאגדעבורג, צו זיין פאטער געארג הענדל און זיין מוטער דאראטעא טאוסט. ביי זיין געבורט איז זיין פאטער אלט געווען 63 יאר.
ווען ער איז אלט געווען זיבן יאר האט ער באקומען א קלאוויקארד, וואס ער האט געשפילט אויף דעם בוידעם ביינאכט ווען אלע זענען געשלאפן.
אין 1710 איז ער געווארן דער הויף מוזיקער פון פרינץ געארג לודוויג פון האנאווער. נאך א שטיק צייט זענען זיי געווארן פאראיבלט, און הענדל האט געזוכט זיינע גליקן ערגנטסוואו אנדערש. אין 1712 האט ער זיך ענדלעך באזעצט אין ענגלאנד. דארט האט ער באקומען געהאלט פון 200 פונט שטערלינג פון דער קעניגין אן. צו זיין באדויער, איז אן געשטארבן אין 1714 אן א יורש, און די מלוכה איז אריבערגעגאנגען צו זיין פריערדיקן בעל־הבית, געארג, וועמען מ'האט באקרוינט געארג דער ערשטער, מלך פון בריטאניע.
די שריפטן פון זיין מוזיק זענען היינט אין דעם בריטישן מוזיי.
דער ראש ישיבה רבי אלחנן וואסרעמאן
אוהל תורה איז געווען א ישיבה גדולה אין באראנאוויטש, פוילן (היינט אין בעלארוס). דער ראש ישיבה איז געווען רבי אלחנן וואסערמאן.
די אוהל תורה ישיבה איז געגרינדעט געווארן אין באראנאוויטש אין ה'תרס"ו דורך דעם אלטן פון נאווהארדאק, פאר א קליינער גרופע בחורים. דער גייסטיקער מנהל (משגיח) איז געווען דעם אלטנס איידעם, הרב ישראל יעקב ליובטשאנסקי, דער רב פון אלט באראנאוויטש. ביי דער ערשטער וועלט מלחמה האט זיך די ישיבה געשלאסן.
אין תר"ף איז אנגעקומען קיין באראנאוויטש רבי אלחנן וואסערמאן און ער האט אנגענומען באנייען די ישיבה. ער איז געווארן דער הויפט ראש ישיבה. ער האט צוגענומען אלס רמי"ם אין דער ישיבה די באקאנטע גאונים רבי שלמה היימאן, רבי דוד הכהן ראפאפארט (מחבר פון "צמח דוד", און "מקדש דוד" אויף קדשים) און רבי לייב גאוויע פון בריסק. אונטער די גאונים איז די ישיבה מיט אירע איבער 300 תלמידים געווארן בארימט אין דער תורה וועלט. די גייסטיקע משגיחים זענען געווען הרב ליובטשאנסקי מיט רבי צבי הירש גוטמאן. די שיעורים וואס דער ישיבה האט געזאגט אין דער ישיבה האבן די תלמידים פארשריבן, און שפעטער האט מען זיי געדרוקט אין די ספרים "קובץ שיעורים" און "קובץ הערות".
אויפן פארלאנג פון דעם ראש ישיבה האבן די נדיבים פון באראנאוויטש געבויט א גרויסן בנין אויפן ראג פון די ארלע און האווערא גאסן. שפעטער האט דער גביר ר' מרדכי סאדאווסקי געבויט אינעם הויף פון דער ישיבה א קיך וואו די תלמידים האבן געקראגן זייערע מאלצייטן.
דער קוידאנאווער רבי, ר' שלום אלטער פערלאוו, האט געלערנט אין דער ישיבה און איז געווען א תלמיד מובהק פון רבי אלחנן וואסערמאן.
אין דער מלחמה.
אין די יארן פון חורבן אייראפע, האט די ישיבה געוואנדערט אין די שטעט ווילנע און טראק. ווען די נאציס זענען אריינגעקומען אין דער שטאט, האט מען געכאפט די אלע בחורים, וואס האבן דעמאלסט געהאלטן ביים לענרען מסכת נדה. י"א תמוז תש"א האט מען זיי געברענגט אין דעם ניינטן פֿארט דארט האט מען דערמארדעט דעם ראש ישיבה מיט זיין גאנצע משפחה און די גאנצע ישיבה.
נאך דער מלחמה, האט די רעגירונג פארוואנדלט דעם בנין פון דער ישיבה אין א ספארט־פלאץ.
די היסטאריע של גריכנלאנד האט זיך אנגעהויבן גאר פרי. שוין אין אוראלטע צייטן האט זיך אנטוויקלט די מינאישע ציוויליזאציע אויף די ברעגן פון דעם אגאישן ים. אין דעם 9טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג האט אנגעהויבן א נייע תקופה אין די געשיכטע פון גריכנלאנד, ווען די שטאטס שטאַטן ווי אטען, ספארטא און נאך זענען אויפגעשטעלט געווארן. אין יענער צייט האט זיך אנטוויקלט די העלעניסטישע קולטור.
אין דעם 4טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג האט אלעקסאנדער דער גרויסער פאראייניקט די אלע גריכישע שטעט און זיי זענען געווארן א טייל פון זיין אימפעריע. נאך זיין טויט האט די אימפעריע צעשפאלטן.
דערנאך איז גריכנלאנד אראפגענגאנגען ביז אין יאר 168 האט די רוימישע אימפעריע איינגענומען גריכנלאנד, וואס איז דעמאלסט געווארן א פראווינץ אין דער רוימישער אימפעריע.
ווען די רוימישע אימפעריע האט זיך צעשפאלטן אויף צוויי אין דעם 4טן יארהונדערט, איז גריכנלאנד געווען אין דעם מזרח טייל, וואס מען רופט היינט די ביזאנטישע אימפעריע, מיט איר הויפטשטאט אין קאנסטאנטינאפאל.
די ביזאנטישע אימפעריע האט געדויערט טויזנט יאר ביז, אין דעם 15טן יארהונדערט, האט די אטאמאנישע אימפעריע זי איינגענומען.
די אטאמאנען האבן געהערשט אין גריכנלאנד ביז דעם 19טן יארהונדערט. אין 1821 האט אויסגעבראכן א רעוואלוציע פון די גריכן קעגן דער אימפעריע, ביז אין 1832 האט זיך גריכנלאנד אפגעזונדערט פון דער אימפעריע.
אין 1940 האט אויסגעבראכן די איטאליע-גריכנלאנד מלחמה ווען פאשיסטישע איטאליע האט אינוואדירט גריכנלאנד. ווען די איטאליענער האבן נישט געקענט אייננעמען גריכנלאנד, האט נאצי דייטשלאנד אריינגמישט אין דער מלחמה און האבן געהערשט אין גריכנלאנד ביזן סוף פון דער מלחמה.
נאך דער וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן אין גריכנלאנד א בירגער קריג ביז 1949. נאכדעם איז גריכנלאנד געווען א קאנצטיטוציאנאלע מאנארכיע. אין 1967 האט די מיליטער איבערגענומען די הערשאפט. אין 1973 האט די מיליטערישע רעגירונג מבטל געווען די מאנארכיע.
אין 1975 איז אויפגעשטעלט געווארן אין גריכנלאנד א דעמאקראטישע רעפובליק.
אין 1981 איז גריכנלאנד געווארן א מיטגליד אין דעם אייראפעישן פארבאנד. אין 2001 איז גריכנלאנד אריין אין דער אייראזאנע און די וואלוטע איז געטוישט געווארן פון דעם דראכמא צו דעם איירא.
גריכנלאנד
מאזיר (,;;,) איז א שטאט אין האמעל פראווינץ פון בעלארוס אויפן פריפעט בערך 210 ק"מ מזרח פון פינסק, 77 ק"מ מערב פון האמעל און 100 ק"מ צפון־מערב פון טשערנאבל. די באפעלקערונג איז 112,500 (2009). מאזיר איז א צענטער פון נאפט ראפינירן, בויען מאשינען און עסן פראצעסירן אין בעלארוס. ער האט איינע פון די גרעסטע נאפט ראפינעריעס אין בעלארוס, וואס פאמפעט 18 מיליאן מעטרישע טאנען א יאר.
דער רעכטער ברעג פונעם פריפעט טייך איז אסאך העכער ווי דער לינקער ברעג (ביז 80 מעטער).
מאזיר האט אמאל געהאט א גרויסע באפעלקערונג פון יידן. אין דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די נאצי דערמארדעט אסאך יידן אין מאזיר. די היינטיגע שטאט האט עטלעכע אנדענקען צו דער טביחה.
ביי די לעצטע 15 יאר אונטער די קאמוניסטן, פון תשל"ה ביז תש"ן, האבן די מערהייט פון די געבליבענע יידן עמיגרירט, קיין ישראל און אמעריקע.
בארקשיר () איז א היסטארישע גראפנשאפט אין דרום ענגלאנד, וואס גרענעצט אקספארדשיר, באקינגהאמשיר, סארי, ווילטשיר, האמפשיר און, זייט 1995, גרויסלאנדאן. בארקשיר באדעקט א שטח פון 1,262 קוואדראט ק"מ, און האט געהאט א באפעלקערונג פון 825,600 אין 2007.
אין 1998 האט מען מבטל געווען דעם בארקשיר גראפנשאפט ראט, און די לאקאלע הערשאפט ליגט ביי די זעקס אפטיילן פון בארקשיר.
שאול התרסי (10 - 67)) ווערט גערעכנט אין קריסטנטום דער חשובסטער שליח פון יעזוס, וואס האט געפועלט צו פארשפרייטן די קריסטלעכע רעליגיע. טייל רופן אים דער גרינדער פון קריסטנטום.
שאול (גערופן פאולוס אין לאטיין) איז געבוירן א ייד אין תרסו‏ס, קליינאזיע (היינט טערקיי), אין א העלעניסטישער משפחה.
מקורות וועגן שאול התרסי.
קיין היסטארישע מקורות זענען נישט פאראן וועגן שאול, נאר וואס שטייט אין דעם נייעם טעסטאמענט, דערפאר ווייסט מען ווייניג פרטים וועגן דעם מענטש.
די בלוז איז א מוזיק זשאנער וואס האט אנגעהויבן אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע אין אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט. די ערשטע צו זינגען און שאפן מוזיק אין דעם זשאנער זענען געווען באפרייטע שקלאפן וואס האבן געוואוינט ביים מיסיסיפי טייך. ווען זיי האבן זיך געצויגן אין די צפונדיקע שטאטן האבן זיי מיטגעברענגט זייער מוזיק. דארט האב זיי אנטוויקלט די מוזיק אין נייע פארעמען ווי די שיקאגא בלוז, וואס מען שפילט מיט עלעקטרישע אינסטרומענטן.
לואי ארמסטראנג איז געווען א באקאנטער בלוז זינגער וואס האט געשפילט דעם טרומייט.
אזוי ווי דזשעז, ראק און ראל, שווערער מעטאל מוזיק, היפ האפ, רעגיי, דארפישע מוזיק, און פאפ מוזיק, האט מען באשולדיקט בלוז אז ס'איז דעם טייוול'ס מוזיק.
ראָבערט וואָדלאָ (לינקס) נאָענט צו זיין פאָטער
ראָבערט פּערשינג וואָדלאָ (ענגליש: "Robert Pershing Wadlow"; 22 פעברואר 1918 - 15 יולי 1940) איז געווען דער העכסטער מענטש אין די דאָקומענטירטע היסטאריע, פֿאַר וועמען עס איז פאראן אומאפפרעגלעכע באווײַזן. וואָדלאָ איז באקאנט ווי דער אַלטאָנער גיגאנט אָדער גיגאַנט פון אילינוי ווייַל ער איז געבוירן און געוואקסן אין אַלטאָן, אילינוי.
וואָדלאָ האט דערגרייכט 8 פיס 11.1 צאל (2.720 מעטער) אין הייך און געוואויגן 199 ק"ג בייַ זיין טויט אין עלטער פון 22. זיין גרויסער פאָרמאַט און זיין געצויגן וווּקס אין דערוואקסנשאפט איז געווען צוליב היפערטראפיע פון זיין היפאפיז, וואָס רעזולטאטן אין אַ אויסערגעווענלעכע הויכע מדרגה פון מענטשלעכער וווּקס האָרמאָנע. ער האט ניט אָנווייַז פון אַ סוף צו זיין וווּקס אפילו בייַ דער צייַט פון זיין טויט.
ראַבינדראַנאַט טאַגאר (בענגאליש: "রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর") (7טן מיי 1861 – 7טן אויגוסט 1941) איז געווען א בענגאלישער דיכטער, פילאסאף, און אינדישער פאטריוט. ער איז געווארן באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר ליטעראטור אין 1913 און איז דעמאלסט געווען דער ערשטער נישט־אייראפעישער צו געווינען א נאבעל פריז.
טאגאר איז געבוירן געווארן אין קאלקאטא אין 1861, דער יונגסטער פון פערצן קינדער, צו זיין פאטער דעבענדראנאטה טאגארע און זיין מוטער סאראדא דעווי. ווען ער איז געווען אלט אכט יאר האט ער געשריבן זיין ערשטע פאעמע.
אין 1878 איז ער געפארן קיין לאנדאן, ענגלאנד. ער האט געוואלט שטודירן ווערן אן אדוואקאט. אבער אין 1880 האט זיין פאטער גערופן אים צוריק פון לאנדאן כדי צו הייראטן א מיידל, מרינאליני דעווי.
ער האט געשריבן א פאעסיע פון א הונדערט שורות וועגן דער ארעמקייט אין קאלקאטא. שפעטער האט סאטיאדזשיט ריי באזירט איינער פון זיינע פילמען אויף אט דער פאעסיע.
אין זיינע שפעטערע יארן האט טאגאר קריטיקירט מאהענדאס גאנדי.
אין 1937 איז ער געווארן קראנק, ביז אין 1941 איז ער געשטארבן אין קאלקאטא, אין דעם זעלבן הויז וואו ער איז געבוירן.
דער הויפט שאסיי פון סאן פעדרא דע לא פאז
סאַן פּעדראָ דע לאַ פּאַז (שפאניש: "San Pedro de la Paz") איז שטאָט פֿון טשילע. אין 2002 איז איר באפעלקערונג 80,447.
טאַלקאַוואַנאָ (שפאניש: "Talcahuano") איז שטאָט פֿון טשילע. אין 2002 איז איר באפעלקערונג 171,383.
פאנאראמע פון פארט אין טאלקאוואנא
הרב נח צבי אולמאַן (נפ' כ"ג חשוון ה'תרע"ז) איז געווען דער ערשטער אב"ד פון דער מחזיקי הדת קהילה אין אנטווערפן, און מחבר פון "נחלת צבי".
הרב נח צבי איז געווען א זון פון הרב משה אולמאן (זון פון הרב שלמה זלמן אולמאן), רב פון דער מחזיקי הדת קהילה אין גרויסווארדיין. ער האט געהייראט חייטשא, טאכטער פון הרב חיים סופר, מחבר פון "מחנה חיים".
זיינע איידעמעס זענען געווען ר' יוסף ווייסבארט און ר' אלטער ישראל שמעון פערלאוו (א זון פונעם נאוואמינסקער רבי'ן).
מזרח סאסעקס () איז א גראפנשאפט אין דרום־מזרח ענגלאנד, וואס גרענעצט קענט, סארי און מערב סאסעקס, און דעם ענגלישן קאנאל צו דרום. מזרח סאסעקס באדעקט א שטח פון 1,792 קוואדראט ק"מ.
די גראפנשאפט שטאט איז לואיס
אפערע (פון איטאליעניש: "opera in musica" – מוזיקאלישע ווערק) איז א פארעם פון טעאטער וואו מען גיט איבער דעם דראמאטישן אינהאלט דורך געזאנג און מוזיק.
די ערשטע אפערע האט געשיינט אין איטאליע אין סוף פונעם 16טן יארהונדערט. די מוזיק ווערט געשפילט דורך אן ארקעסטער וואס געפינט זיך פארנט פון דער טריבונע, אבער נידעריגער כדי די אוידיטאריע זאל קענען זען די שוישפילער.
געווינלעך ווערט אפערע געשפילט אין אן אפערע־הויז.
היסטאריע פון אפערע.
די ערשטע אפערע איז געשפילט געווארן אין 1597 אין פירענצע, איטאליע. אין 1657 האט מען געעפנט די ערשטע אפערע־הויז אין ווענעציע, איטאליע, פון 1600 ביז 1750 איז געווען דער באַראק פעריאד, ווען אפערע איז געווען א פארוויילונג פאר די אריסטאקראטן.
יוסף ״טאמי״ לאפיד (1931 - 1טן יוני, 2008) איז אַ ישראלדיקער זשורנאליסט וואס איז געווען דער פירער פון דער שינוי פאליטישע פארטיי.
אום יאנואר 2006 האט ער זיך רעזיגנירט פון דער פארטיי.
דובײַ (אראביש: دبيّ;) איז די הויפטשטאט פונעם עמיראט פון דוביי אין די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן, וואס געפינט זיך אויפן פערסישן איינגאס.
דוביי איז די מערסט באפעלקערטע שטאט אין די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן.
די טוריזם אין דוביי איז שטארק זינט די 1980ער יארן, און אסאך אייראפעישע קומען קיין דוביי אויף קורארט אין ווינטער. אויך דאס עפענען די לופט פאר אלעמען, האט אריינגעברענגט לופטליניעס וואס פליען צום ווייטן מזרח, וואס שטעלן זיך אפ דארט.
אין דוביי געפונען זיך אסאך וואלקן קראצערס, צווישן זיי בורדזש כאליפא, די העכסטע געביידע אין דער וועלט, און בורדזש על אראב, דער העכסטער האטעל אין דער וועלט.
זשאן-פאל סארטרע אין זיינע עלטערע יארן
זשאַן-פאל סאַרטרע (; 21סטן יוני 1905 15טן אפריל 1980) איז געווען א פראנצויזישער פילאסאף, דראמאטורג, ראמאניסט, סצענאר, פאליטישער אקטיוויסט און ליטעראטור קריטיקער.
זשאן-פאל איז געבוירן דעם 21סטן יוני 1905 אין פאריז, פראנקרייך, צו זיין פאטער זשאן-באפטיסט סארטרע, אן אפיציער אין דעם פראנצויזישן פלאט, און זיין מוטער אן-מארי שווייצער. ווען ער איז געווען אלט פופצן מאנאטן איז זיין פאטער געשטארבן, און זיין מוטער האט זיך צוריקגעצויגן צו אירע עלטערן. דארט האט זיין זיידע אים געלערנט מאטעמאטיק און ליטעראטור.
ער האט שטודירט פילאסאפיע אין עקאל נארמאל סופעריער. אין 1929 האט ער באקומען א דאקטאראט אין פילאסאפיע. דאס זעלבע יאר האט ער באקאנט סימאן דע באוואר וואס איז דעמאלסט געווען א סטודענטקע אינעם סארבאן. פון 1929 ביז 1931 האט ער געדינט אין דער פראנצויזישער מיליטער.
הרב משולם ראַטה (י"ד אלול תרל"ה - כ"ו כסלו תשכ"ג;) איז געווען דער טשערנאוויצער רב, א מיטגליד אין דעם הויפטראבינאט פון ישראל און דער מחבר פונעם ספר "קול מבשר". ביי א גרויסן טייל פון ציבור איז ער גערעכט פון די גדולים אין זיין צייט.
הרב משולם ראטה איז געבוירן געווארן אין גאליציע אין א משפחה פון טשארטקאווער חסידים. ער האט געלערנט ביי הרב יעקב וויידנפעלד, אב"ד אין רימאלאוו, מחבר פון שו"ת "כוכב מיעקב", הרב אברהם שטיינבערג מחבר פון "מחזה אברהם" און אב"ד בראד, און רב מאיר אריק. שוין ביי די 13 יאר איז ער געווען באוואוסט אלס דער "האראדענקער עילוי" און ער איז געווארן א חתן ביים גביר שטיינהאלץ. אין תרנ"ג, ווען ער איז געווען אלט 18 יאר האט ער באקומען היתר הוראה און ער האט חתונה געהאט. ער האט געגעסן קעסט ביי זיין שווער פיר יאר אין מילניצע, מזרח גאליציע.
אין תרנ"ט האט מען אים אויפגענומען ווי רב אין כאראסטקאוו, נאכדעם וואס ער איז געווען א שבת אויף פראבע אין דער שטאט. א גרויסער רוב פון דער קהילה האבן געוויילט רב ראטה, אבער די הוסיאטינער חסידים האבן נישט מסכים געווען נעמען א רב נישט פון זייערע קרייזן און האבן אויפגענומען א צווייטן רב.
אין כאראסטקאוו איז רב ראטה געווען טעטיק אין דער "מציון תצא תורה" ארגאניזאציע וואס האט געגרינדעט א מזרחיסטישע שולע אין שטאט. אין תרס"ו האט ער געגרינדעט א ישיבה אין שטאט וואו ער איז געווען ראש ישיבה. במשך דער ערשטער וועלט מלחמה האט ער געוואוינט אין ווין. אין תרפ"א האט ער באטייליקט ווי א דעלעגאט אין דער 12טער וועלט ציוניסטישער קאנגרעס.
בשנת תרפ"ט, איז ער אריבער צו זיין רב אין שאץ, רומעניע, און מיט א זעקס יאר שפעטער האט מען אים אויפגענומען ווי אב בית דין אין טשערנאוויץ, און אין תרצ"ו איז ער אויך געווארן ראש ישיבה דארט. נאך דער נאצי אייננעם, האט מען אים געשמוגלט קיין בוקארעשט, און אין תש"ד איז ער ארויף קיין ארץ ישראל.
אין ארץ ישראל האט מען אים באשטימט דיין אין דעם הויפט בית הדין און א מיטגליד אין דער הויפטראבינאט ראט. אין די תש"י האט ער פארלאזט זיין אמט און געזעסן אין זיין שטוב אין בני ברק.
נאך דער פטירה פון זיין ערשטער ווייב האט ער חתונה געהאט מיט מרת לאה, א טאכטער פון רבי פינחס מנחם מענדל רובין, וואס איז געווען דער ממלא מקום פון זיין פאטער רבי שמואל שמעלקא אלס סערעטער רבי (סערעט, בוקאווינא).
ער איז נפטר געווארן כ"ו כסלו תשכ"ג אין חיפה, און מען האט אים געברענגט צו קבורה אין ירושלים אין דעם חלקת הרבנים אין דעם סנהדריה בית עולם.
אויף זיין נאמען איז פאראן א גאס אין בית וגן, ירושלים, און אין קריית הרצוג, בני ברק, און אין נתניה (מיטן נאמען הרב משולם ראט)
ווען ער האט אויפגעשטעלט די ישיבה אין כאראסטעקאוו האט ער זי געגרינדעט אויף דער שיטה פון דער משנה, "בן חמש למקרא, בן עשר למשנה וכו'". הרב מאיר שפירא פון לובלין, איידער ער האט געעפנט זיין ישיבה, האט ער געשריבן צו אים צו בעטן זיין דעה ווען דעם דרך הלימוד אין דער ישיבה.
הרב ראטה איז געווען אידענטיפיצירט מיטן שטראם פון רעליגיעזן ציוניזם, און מען האט אים קריטיקירט וועגן דעם, אבער ער איז געווען שטארק געשעצט אפילו אין חרדישע קרייזן.. ער האט מוותר געווען אויפן רבנות אמט אין פארשידענע קהילות, למשל לעמבערג, וואס האבן געמאכט א תנאי פון אויפנעמען דאס רבנות אז ער זאל אויפהערן שטיצן ציוניזם.
ער האט שטארק געקעגנט קעגן קאנסערוואטיוו יידנטום, און צוליב דעם האט ער אפגעזאגט באקומען דעם הרב קוק פריז צוזאמען מיט פראפעסאר שאול ליבערמאן, וואס איז געווען א לעקטאר אין דעם בית המדרש לרבנים אין אמעריקע פון די קאנסערוואטיוון.
די טאַנג דינאַסטיע (;) (18טן יוני, 618 – 1טן יוני, 907) איז געווען אן אימפערישע דינאסטיע פון כינע, נאך דער סואי דינאסטיע און פאר דעם פינף דינאסטיעס פעריאד. די טאנג דינאסטיע איז געגרינדער געווארן דורך דער לי (李) משפחה, וואס האבן געכאפט די שליטה ביים אונטערגיין פון דער סואי אימפעריע. במשך פופצן יאר איז די דינאסטיע געווארן אפגעהאקט דורך דער צווייטער זשו דינאסטיע (8טן אקטאבער, 690 – 3טן מערץ, 705) ווען די קייסערינע וואו זעטיאן האט געכאפט די טראן; זי איז געווען די ערשטע און איינציגע קייסערינע וואס האט געהערשט אין כינע.
די הויפטשטאט פון דער טאנג דינאסטיע איז געווען טשאנגאן (היינט קסיאן), דעמאלסט די מערסטע באפעלקערטע שטאט אין דער וועלט.
ביי דער טאנג דינאסטיע איז בודהיזם געווארן א הויפט איינפלוס אויף כינעזישער קולטור.
צוויי פון כינעס מערסטע בארימטע דיכטער האבן געלעבט אין דעם פעריאד, לי ביי און דו פו.
אין געאמעטריע איז א קאארדינאַטן סיסטעם א סיסטעם וואס באניצט איין אדער מער נומערן, וואס מען רופט קאארדינאטן, צו באשטימען איינציק די פלאצירונג פון א פונקט אדער אן אנדער געאמעטרישן עלעמענט. דער סדר פון די קאארדינאטן איז דייטיק—טיילמאל אידענטיפירט מען א קאארדינאט מיט זיין פאזיציע אין דעם סדר און טיילמאל מיט א בוכשטאב, ווי למשל 'דער "x"-קאארדינאט'. אין עלעמענטארן מאטעמאטיק זענען די קאארדינאטן רעאלע צאלן, אבער אין מער פארגעשריטענע אנווענדונגען קענען די קאארדינאטן זיין אדער קאמפלעקסע צאלן אדער די עלעמענטן פון א מער אבסטראקטער סיסטעם ווי א קאמוטאטיווער רינג. מיטן ניץ פון א קאארדינאטן סיסטעם קען מען איבערזעצן פראבלעמען אין געאמעטריע אויף פראבלעמען וועגן נומערן און פארקערט; דאס איז דער יסוד פון אנאליטישער געאמעטריע.
א דוגמא וואס מען ניצט אין טאג־טעגלעכן לעבן איז די סיסטעם פון געבן א ברייט און לענג צו געאגראפישע ערטער.
קארטעזישע קאארדינאטן סיסטעם.
דער טיפישער ביישפיל פון א קאארדינאטן סיסטעם איז די קארטעזישע קאארדינאטן סיסטעם, אין דער פלאך, קלויבט מען אויס צוויי פערפענדיקולארע ליניעס, און די קאארדינאטן פון א פונקט זענען די געצייכנטע דיסטאנצן ביז די ליניעס.
אין דריי דימענסיעס, קלויבט מען אויס דריי פלאכן וואס זענען פערפענדיקולאר מיט אנאנד, און די דריי קאארדינאטן פון א פונקט זענען די געצייכנטע דיסטאנצן ביז יעדן איינעם פון די פלאכן. דאס קען מען גענעראליזירן צו שאפן "n" קאארדינאטן פאר אבי וועלכן פונקט אין "n"-דימענסיאנאלן אוקלידאנעם רוים.
באַשאַר על־אַסאַד (; געבוירן 11טן סעפטעמבער 1965) איז דער היינטיקער פרעזידענט פון סיריע, א זון פון פריערדיקן פרעזידענט כאפעז על אסאד. געווארן פרעזידענט נאכן שטארבן פון זיין פאטער, אום יוני 2000.
באשער איז געבוירן 11טן סעפטעמבער 1965, אין די הויפטשטאט דמשק צו זיינע אלאווישע עלטערן, ער האט געלערנט אין א פראנצויזישע שולע, און ער רעדט א פליסיקע פראנצויזיש און ענגליש. צווישן די יארן 1988 ביז 1992, האט ער שטודירט מעדיצין אין דמשק אוניווערסיטעט. פון 1992 האט ער פראקטיצירט אויגן דאקטעריי אין לאנדאן, ווי ער האט באגעגנט זיין ווייב אסמא על אכערס, פון סוני מוסלמענישע אפשטאם.
באשאר האט געהאט אן עלטערע ברודער באסעל, וואס איז געווען באשטיט צו זיין נאכפאלגער פון כאפעז על אסאד, ביז ווען יענער איז אומגעקומען אין אן אויטא עקסידענט, אום 21סטן יאנואר 1994, דעמאלט איז באשאר געווארן דער נאכפאלגער פון זיין טאטע.
נאכן טויט פון זיין טאטע, האט ער נישט גלייך געקענט ווערן פרעזידענט, ער איז דעמאלט אלט געווען 34 יאר. מען האט געדארפט טוישן פונקטן אין די קאנסטיטוציע. אין וואלן וואס זענען פארגעקומען, איז ער ערוויילט געווארן צו א קאדענציע פון זיבן יאר, דורך 97 פראצענט פון די וויילער, אין 2007 איז ער נאכאמאל ערוויילט געווארן, דורך די זעלבע צאל שטימען.
אנהייב האט ער פרובירט אנקניפן פארבינדונגען מיט ישראל, אריק שרון דאן פרעמיער מיניסטער האט אנדערש פון זיינע פארגייער, נישט געוואלט האבן קיין מגע משא מיט אים. פון די הויפט סיבה אז סיריע שטיצט טעראר, און מערערע טעראר ארגאניזאציעס האבן זייערע הויפטקווארטירן אין סיריע.
אין יאר 2005 איז ראפיק על כארירי אומגעקומען אין לבנון, א לאנד וואס סיריע האט יארן געפירט מיט די צושטימונג פון די וועלט. מאסן דעמאנסטראציעס זענען פארגעקומען אין ביירוט און אין אנדערע שטעט, אז די סירישע זאלן זיך ארויסציען פון לבנון. צום ענדע נאך אסאך דרוק פון די וועלט, האט סיריע ארויסגעצויגן איר ארמיי פון לבנון.
אסאד האט מערערע מאל דערקלערט, אז ער איז גרייט צו פארהאנדלען אויף א שלום אפמאך, מיט מדינת ישראל, וואס וועט מוזן אפגעבן די גולן הויכן צוריק צו סיריע.
אין 2011, ווען אין די אראבישער וועלט האט זיך אנגעהויבן די פרילינג פון פעלקער, האט די סירישע באפעלקערונג אנגעהויבן נעמען א טייל אין די אויפשטאנד, וואס די ציל רעכנט אריין דאס ארונטערזעצן באשער פון בענקל, טויזנטער זענען אומגעקומען אין די אונטערדריקונגען פון די ארמיי, און די וועלט האט אונטערגענומען סאנקציעס קעגן סיריע. די אראבישע ליגע האט ארויסגעווארפן סיריע פון די מיטגלידערשאפט, ביז באשער וועט אויפגעבן די מאכט.
אין פיזיק, איז גיכקייט א מאס וואס באשרייבט די באוועגונג פון א קערפער - דער דיסטאנץ אריבער וואס ער גייט אין אן איינץ פון צייט. מען טוט באצייכענען דעם ווערט מיטן אות "v" וואס הייסט דאס ענגלישע ווארט "velocity". די דימענסיעס פון גיכקייט זענען ווייטקייט/צייט.
מען דארף אונטערשיידן צווישן צוויי פעלער פון גיכקייט - דורכשניטלעכע גיכקייט און מאמענטאלע גיכקייט.
דורכשניטלעכע גיכקייט.
די דורכשניטלעכע גיכקייט באשרייבט די גיכקייט פון א טיילכעל דורכאויס א געוויסן וועג. ווען א טיילכעל גייט אדורך א וועג formula_1 אין דער צייט formula_1, איז זיין דורכשניטלעכע גיכקייט דורך דער צייט formula_1. מער בדיוק, אויב אין דער צייט formula_1 איז דער קערפער ביי formula_1, און אין formula_1 איז ער געווען ביי formula_1, דעמאלסט איז זיין דורכשניטלעכע גיכקייט formula_1
די זעלבע דעפיניציע ארבעט פאר דער דורכשנילעכער וועקטאר גיכקייט, וואס איז דער וועקטאר וואס הייבט אן דארט ווי די באוועגונג האט אנגעהויבן און האט זיין צווייטן עק ביים ענדפונקט פון דער באוועגונג, צעטיילט מיטן צייטגעדויער פון דער באוועגונג.
די סקאלארע גיכקייט איז די טאטאלע ווייטקייט וואס דאס טיילעכל האט זיך באוועגט צעטיילט מיטן צייטגעדויער פון דער באוועגונג.
איינסן.
כדי צו פארוואנדלען פון ק"מ/ש צו מ/ס דארף מען צעטיילן מיט 3.6 (ווייל א שעה האט 3600 סעקונדעס און א ק"מ האט 1000 מעטער).
בעדפֿארדשיר () איז א צערעמאניע־גראפנשאפט אין ענגלאנד, וואס איז צעטיילט אין דריי אוניטארישע אויטאריטעטן: בעדפארד, צענטראל-בעדפארדשיר און לוטאן.
בעדפארדשיר גרענעצט די צערעמאניע־גראפנשאפטן קעמברידזשיר צו צפון־מזרח, נארטהאמפטאנשיר צו צפון, באקינגהאמשיר צו מערב און הארטפארדשיר צו דרום־מזרח. בעדפארדשיר באדעקט א שטח פון 1,235 קוואדראט ק"מ. דער הויפט טייך אין בעדפארדשיר איז דער גרויסער אוז.
היינט האט בעדפארדשיר נישט קיין גראפנשאפט ראט.
באַקינגהאַמשיר () איז א גראפנשאפט אין ענגלאנד, וואס גרענעצט די צערעמאניע־גראפנשאפטן בעדפארדשיר צו צפון־מזרח, נארטהאמפטאנרשיר צו צפון, אקספארדשיר צו מערב, בארקשיר צו דרום, גרויסלאנדאן צו דרום־מערב און הארטפארדשיר צו מזרח. באקינגהאמשיר באדעקט א שטח פון 1,874 קוואדראט ק"מ. די גראפנשאפט־שטאט איז איילסבורי. די הויפט טייכן אין באקינגהאמשיר זענען דער טעמז און דער גרויסער אוז.
אין באקינגהאמשיר געפינט זיך בלעטשלי פארק, וואו די בריטישע האבן געארבעט ביי דער צווייטער וועלט-מלחמה צו דעקאדירן דייטשע מיליטערישע מעלדונגען און וואו מען האט אויפגעשטעלט קאלאסוס, דער ערשטער פראגראמירבארער עלעקטראנישער קאמפיוטער אין דער וועלט.
רבי שלמה דוד יהושע וויינבערג (כ"א שבט ה'תרע"ב - ו' חשוון ה'תש"ד) איז געווען דער פערטער סלאנימער רבי, און דער לעצטער אין ליטע.
רבי שלמה דוד יהושע איז געבוירן צו זיין פאטער רבי אברהם וויינבערג און צו זיין מוטער עלקא ברכה, א טאכטער פון רבי צבי הירש לאמאזער, א זון פונעם צווייטן קאצקער רבי'ן. זיינע יונגע יארן האט ער געוואוינט און געלערנט אין באראנאוויטש, פוילן (היינט אין בעלארוס). ווען זיין פאטער איז פלוצלונג נפטר געווארן א' אייר תרצ"ג ביים צוריקקומען פון א נסיעה אין ארץ ישראל האבן די חסידים אים באשטימט דעם נייעם רבי. ער האט אפגעזאגט, זייענדיק נאך א בחור, אבער צום סוף האט ער נאכגעגעבן. מען האט אים גערופן "דער יונגער רבי". קורץ נאכער (ו' אדר תרצ"ד) האט ער חתונה געהאט מיט מרת סימא, די טאכטער פון רבי יצחק מנחם דאנציגער, דער אלעקסאנדער רבי. א פאר חדשים זענען זיי געבליבן אין אלעקסאנדער, און דערנאך האט דאס יונגער פארפאלק זיך באזעצט אין באראנאוויטש.
רבי שלמה דוד יהושע האט געפירט די סלאנימער רביסטיווע אין באראנאוויטש. ער איז געווען דער מנהל פון דער "תורת חסד" ישיבה וואס זיין פאטער האט געגרינדעט. חסידים זענען געקומען צו אים פון גאנץ פוילן. ער איז געווען נאנט מיט רבי אלחנן וואסערמאן, ראש ישיבה פון דער אוהל תורה ישיבה אין באראנאוויטש און פון די גרעסטע מרביצי תורה אין ליטע. רבי שלמה דוד איז געווען א שטארקער שטיצער פון אגודת ישראל, און האט זיך באטייליקט אין דער דריטער כנסיה גדולה פון דער אגודה אין מארינבאד, טשעכאסלאוואקיי.
ביים אנהייב פון דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די סאוועטן אינוואדירט באראנאוויטש. די סלאנימער חסידים אין ארץ ישראל און אמעריקע האבן געבעטן דעם רבי ער אנטלויפן אין ווילנע, און פון דארטן ווייטער צו ארץ ישראל, אבער ער האט נישט מסכים געווען צו פארלאזן די יידן אין באראנאוויטש.
זומער תש"א זענען די דייטשן אריין אין מזרח פוילן. זיי האבן אויפגעשטעלט א געטא אין באראנאוויטש און זיי האבן שטארק גערודפ'ט דעם רבי. ווען די יידישע פארטיזאנען האבן זיך ארגאניזירט אין באראנאוויטש, האבן זיי געהאלטן א געווער מאגאזין אינעם רבי'נס קעלער.
אין קאלדיטשעוו.
אין תש"ג האט מען ליקווידירט די געטא, און די דייטשן האבן געשיקט דעם רבי אין דעם קאלדיטשעוו קאצעט. דארט האט ער געדארפט ארבעטן ביי דער סטאלעריי. ער האט שטענדיק געהאט א שמייכל. ווען ס'איז ביי אים אריינגעפאלן אין קאפ א געדאנק וועגן זיין משפחה וואס איז אומגעקומען, האט ער אנגעהויבן אונטערברעמען א חסידיש ניגון. אין קאצעט האט ער געדאווענט אלע תפילות. שחרית האט ער געדאווענט מיט טלית און תפילין טראץ דעם גרויסן געפאר אז א נאצי אפיציר וועט אים כאפן און הרגענען דערפאר. קיין טרפות איז נישט געקומען אין זיין מויל, און פסח האט ער געגעסן נאר קארטאפל און באריקעס.
ו' מרחשון תש"ד איז דער רבי געווען איינער פון דער סעלעקציע צום טויט. זאגנדיג פסוקים פון תהלים איז דער רבי געגאנגען מיטן קאפ ארויף, און 80 יידן הינטער אים. צוזאמען זענען זיי אריין אין א קבר אחים וואו די נאציס האבן זיי דערמארדעט. דאס איז געווען די לעצטע טויט סעלעקציע אין קאלדיטשעוו.
דער צענטער פאר מאפע־צייכענונג פון ישראל (;) איז דער מעסטונג און אנמאפעווען אפטיילונג פון דעם ביורא פאר בויען און קאנסטרוקציע.
דער צענטער געפינט זיך אין לינקאָלן גאס 1, ראג יהודה הלוי גאס, תל אביב, אין אַ בנין געניצט דורך די אָרדנאַנסע פון דעם בריטישן מאנדאט.
רבי יוסף מאיר ווייס (י"ח אדר ה'תקצ"ח, מונקאטש – ו' אייר ה'תרס"ט, ספינקא) איז געווען אן אדמו"ר און א מקובל, און דער גרינדער פון ספינקער חסידות. ער האט געשריבן זיינע תורות אין דעם ספר "אמרי יוסף", אויף וועלכן נאמען ער איז באקאנט.
רבי יוסף מאיר איז געבוירן געווארן אין מונקאטש, עסטרייכער אימפעריע (היינט אוקראינע), צו זיין פאטער הרב שמואל צבי ווייס, דער שטאטס רב, און זיין מוטער, א טאכטער פון ר' צבי הירש עסטרייכער פון דראהביטש, א דיין אינעם בני יששכרס בית דין.
ער האט געלערנט ביים מהר"ם א"ש, דער אונגווארער רב, הרב שמואל שמעלקא, רב פון סעליש, און זיין פעטער רבי יצחק אייזיק ווייס רב פון סוואליאווע. ווען ער איז געווען נאך יונג האט דאס חסידות אים געצויגן און ער פלעג פארן צום בעלזער רב און צום "צמח צדיק" פון וויזשניץ.
אין תרי"ד איז זיין מוטער געשטארבן. ער האט דאן חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון ר' מרדכי פון בורשא; זי איז אבער נפטר געווען דריי יאר שפעטער.
פון זיין זיווג שני האט ער געהאט צוויי טעכטער; זיין ווייב איז נפטר געווארן אין תרכ"ח.
נאך דער צווייטער חתונה איז ער געווארן זייער נאנט צום אדמו"ר רבי יצחק אייזיק אייכנשטיין פון זידיטשוב, ביז ער איז געווארן זיין חשובסטער תלמיד; ער איז געווען זיין רבי מובהק אין חסידות.
אין תר"ל האט ער געהייראט זיין זיווג שלישי, מרת פערל, די טאכטער פון החסיד ר' עזרא יעקב באש פון ספינקא און די אלמנה פון רבי יונתן בנימין פאלאק.
דאס זעלבע יאר האט דער זידיטשויווער מכתיר געווען אים פאר א רבי'ן, אבער ער האט נישט געוואלט פירן ווען זיין רבי האט נאך געלעבט. נאך זיין רבי'נס פטירה אין תרל"ו, האט ער אנגהויבן פירן א רביסטעווע אין ספינקא, און אסאך זידיטשויווער חסידים זענען געווארן זיינע חסידים, צוזאמען מיט פיל יידן פון אונגארן און גאליציע.
נאך זיין פטירה האט זיין זון רבי יצחק אייזיק געפירט ווייטער די רביסטעווע. זיין איידעם, דער פוסק רבי נחמן כהנא, מחבר פונעם הלכה ספר "ארחות חיים", איז נפטר געווארן בחיי חותנו.
ער איז נפטר געווארן ו' אייר תרס"ט און מען האט אים באגראבן אין ספינקא. אין תשל"ב האט מען ארויפגעברענגט זיינע ביינער אין ארץ ישראל, און מען האט זיי קובר געווען אין דעם סגולה בית החיים אין פתח תקווה.
רבי יוסף מאיר האט געהייראט בזיווג ראשון די טאכטער פון ר' מרדכי פון בורשא.
אמרי יוסף איז דער נאמען פון א סעריע ספרים אויף תורה און מועדים פון רבי יוסף מאיר ווייס, דער ערשטער ספינקער רבי.
די סעריע פון ספרים "אמרי יוסף" ביי HebrewBooks
דער פאנאמא קאנאל (,) איז א חשובער נאוויגאציע קאנאל וואס גייט אריבער דעם איסטאמס אין פאנאמא, צענטראלע אמעריקע, און פארבינדט דעם אטלאנטישן אקעאן מיטן פאציפישן אקעאן. דער קאנאל איז לאנג 77 ק"מ. בויען דעם קאנאל איז געווען איינע פון די גרעסטע און שווערסטע ארויסרופן פון אינזשעניריע. א דאנק דעם קאנאל קענען שיפן פארן גלייך צווישן די צוויי אקעאנען אן צו דארפן ארומפארן דרום אמעריקע און דעם מאגעלאן דורכגאס, וואס פארקירצט די נסיעה מיט 13,000 קילאמעטער.
אדורכפארן די לענג פונעם קאנאל דויערט 8 ביז 10 שעה.
דער אריגינעלער געדאנק פון א קאנאל אין פאנאמא האט מען געקלערט שוין דעם 16טן יארהונדערט. אין 1880 האבן די פראנצויזן פרובירט אנהייבן גראבן א קאנאל, אנגעפירט דורך פערדינאנד דע לעסעפס, אבער אסאך מענטשן זענען געשטארבן ביי דער ארבעט, און זיי האבן אויפגעהערט אין 1889. די ארבעט האט אנגעהויבן נאכאמאל ווען פאנאמא איז געווארן זעלבשטענדיק, און צווישן 1904 און 1914 האבן די אמעריקאנער ארמיי אינזשענירן געבויט דעם פאנאמא קאנאל.
דער קאנאל איז אינגיכן געווארן א הויפט אינטערנאציאנאלע נאוויגאציע רוטע, וואס מער ווי 14,000 שיפן פארן אדורך יעדע יאר, טראגנדיק מער ווי צויי הונדערט מיליאן טאן סחורה.
דער קאנאל שאפט 80% פון פאנאמא'ס הכנסות.
אין 1977 האט מען אונטערגעשריבן אן אפמאך צווישן פאנאמא און די פאראייניגטע שטאטן אריבגערצוגעבן דעם קאנאל צו פאנאמא ביזן סוף פונעם יארהונדערט.
ציצית איז א הייליגע קלייד, וואס איז פיר'עקיג און האט ביי די עקן הענגנדיגע שטריקלעך, געקניפט אויף א ספעציעלע שטייגער.
דער אייבירשטער האט אונז געגעבן די מצווה פון גיין אנגעטון ציצית, ווייל דאס דערמאנט אונז שטענדיג ווער מיר זענען אויף די וועלט, און זיך אויפוועקן אין יעדן נסיון אז מיר זענען הייליגע אידן.
חסידים גייען אין וואלענעם ציצית קלייד, העכער די העמד, געוויסע חסידים גייען באהאלטן, טייל שיטות האלטן פון געוויסע סארט קניפן, וואס זענען אנדערש ווי די אלגעמיינע מנהג, אויך זענען פארהאנען פארשידענע מנהגים ווי גענוי אריינצושטעקן די ציצית פעדימער, און אויך וויפיל אויסשניט עס זאל זיין ביים האלדז פונעם ציצית קלייד, צו רינדעכיג צו א שניט אין פארנט אויך.
א גאנצע מסכתא פאר זיך איז דאס צולייגן א בלויע געפארבטן פאדעם, וואס איז ארגינעל געווען אינעם מצוה מן התורה, נאר מיט די גענעראציעס, איז עס פארלוירן געגאנגען די ספעציעל חלזון פיש, וואס פארמאגט בלויע בלוט, וואס דערמיט האט מען דווקא געפארבט יענעם שטריקל, און ס'דא וואס האלטן היינט, אז זיי האבן יא אפגעפונען עפעס אזא סארט, און זיי גייען היינט אויך דערמיט.
דאס צד השווה פון אלמען, אז די הייליגע שטריקלעך וואס הענגן פון בגד, איז דער סימבאל פון הייליגקייט און שטאלץ וואס א טראדאיצינאלער איד טראגט צו אויסרופן און דערמאנען זיין גאנצען תכלית און ציל פון לעבן.
דאַרבישיר () איז א גראפנשאפט אין די מזרח מידלאנדס פון ענגלאנד, דארבישיר גרענעצט גרויס-מאנטשעסטער צו צפון־מערב, מערב יארקשיר צו צפון, דרום יארקשיר צו צפון־מזרח, נאטינגהאמשיר צו מזרח, לעסטערשיר צו דרום־מזרח, און סטאפארדשיר און טשעשיר צו מערב. דארבישיר באדעקט א שטח פון 2,625 קוואדראט ק"מ. די גראפנשאפט שטאט איז מאטלאק. דארבישיר האט א באפעלקערונג פון 1,010,600 (געשאצט 2010).
דער שטח פון דעם צערעמאנישער גראפנשאפט פון דארבישיר נעמט איין די שטאט דארבי, אן אוניטארישע אויטאריטעט, און די נישט-שטאטישע גראפנשאפט, וואס אנטהאלט 30 שטעטלעך מיט א באפעלקערונג צווישן 10,000 און 100,000 איינוואוינער.
דער קאַנאַל טונעל (;) איז א 50.5 ק"מ לאנג אונטערן־ים באן־טונעל וואס פארבינדט פאלקסטאן אינעם פאראייניגטן קעניגרייך מיט קאקעל, לעבן קאלעע אין צפון פראנקרייך, אונטערן ענגלישן קאנאל ביים דורכגאס פון דאווער. ביים נידריקסטן פונקט איז ער טיף 75 ק"מ. דער טייל פונעם טונעל אונטערן ים איז לאנג 37.9 ק"מ, דער לענגסטער אונטערן־ים טייל אין דער וועלט.
אדורכן טונעל פארן די הויך־גיך אייראסטאר פאסאזשירן באנען, אייראטונעל שאטל פארמיטל טראנספארט —דער גרעסטער אין דער וועלט—און אינטערנאציאנאלע פראכטבאנען. דער טונעל פארבינדט פון עק צו עק מיט די LGV Nord און High Speed 1 הויך־גיך באן ליניעס. אין 1996 האט די American Society of Civil Engineers אידענטיפיצירט דעם טונעל ווי איינער פון די זיבן אמעריקאנער סאסייעיטי אוו ציווילע אינזשענירן ליסטע.
מנשה מילער איז דער בירגערמייסטער פון דער לייקוווד שטאטשאפט, אין זיין דריטן קאדענץ.. ער איז א רעפובליקאנער, און א מיטגליד אין דער שטאטשאפט קאמיטעט זייט 1טן יאנואר 2004.
מנשה מילער איז א קאפיטאן אין דעם אמעריקאנער לופטפלאט רעזערוו, וואו ער דינט אלס רב.
קלאסישע מעכאניק איז דער אפטייל פון מעכאניק (אין פיזיק) וואס באהאנדלט קערפערס וואס זענען נישט צו קליין און גייען נישט צו גיך. די שטודיע איז א גאר אלטע, און איז פון די גרעסטע סוביעקטן אין וויסנשאפט, אינזשעניריע און טעכנאלאגיע.
קלאסישע מעכאניק ווערט געניצט צו שילדערן די באוועגונג פון זאכן אויף דער ערד, ווי אויך פלאנעטן, שטערן און גאלאקסיעס.
1 יעדער קערפער וועט אנגיין מיט זיין איצטיגן באוועגונגס צושטאנד (ד.ה. גיכקייט און ריכטונג) ווי לאנג עס ארבעטן נישט אויף אים קיין קראפטן. אין אנדערע ווערטער, אויב דער קערפער איז אין א צושטאנד פון רו וועט ער ווייטער רוען ווי לאנג עס וועלן אויף אים נישט ארבעטן קיין קראפטן. אויב איז ער אין או צושטאנד פון זיך באוועגן מיט א געוויסער שנעלקייט, וועט ער אנגיין מיט דער באוועגונג און זיך באוועגן מיט דער זעלבער שנעלקייט און אין דער זעלבער ריכטונג ווי לאנג עס וועט נישט ארבעטן אויף אים א קראפט דאס צו ענדערן.
2 דער קראפט וואס ארבעט אויף א קערפער איז פראפארציאנעל צו זיין פארגיכערונג און זיין מאסע. אין אנדערע ווערטער, א קראפט ברענגט צו אן ענדערונג אין דער שנעלקייט (ווי צום ביישפיל פון 1 קילאמעטער א שעה צו צוויי קילאמעטער א שעה) אדער דער ריכטונג (אדער ביידע), וואס איז פראפארציאנעל צו דער גרייס פון דער קראפט, ד.ה. דער שינוי איז גרעסער וואס גרעסער דער קראפט. מיט א געגעבענער קראפט וועט די ענדערונג זיין קלענער וואס גרעסער די מאסע.
3 אויב א קערפער שאפט א קראפט אויף אן אנדער קערפער וועט יענער קערפער צוריק שאפן א קראפט אויף אים וואס האט די זעלבע שטארקייט און איז אין דער פארקערטער ריכטונג.
קלאסישע מעכאניק באווייזט אויף דריי גרונטלעכע קאנסערווירונג געזעצן, קאנסערווירונג פון ליניארן אימפעט, קאנסערווירונג פון ווינקל-אימפעט און קאנסערווירונג פון ענערגיע.
לאָס אַנכעלעס (שפּאַניש: "Los Ángeles") איז אַ שטאָט אין טשילע מיט 166,556 איינוואוינער (2002 צענזוס). עס איז די הויפּטשטאָט פון דער ביאָביאָ פראָווינץ. אין דער שטאָט געפינט זיך איינער פון די קאַמפּוסן פון דעם אוניווערסיטעט קאָנסעפּסיאָן.
די שטאָט איז געגרינדעט געוואָרן פון כאָסע אַנטאָניאָ מאַנסאָ דע וועלאַסקאָ אין 1739 אַלס אַ שפּאַנישער פאָרט אין דער קאַמף קעגן די מאַפּוטשע, אָרטיקע אינדיאַנער.
קוקורוזע אדער טערקישע ווייץ ("Zea mays" L. פון) באוואוסט אין אמעריקע און קאנאדע מיטן נאמען "קארן", איז א מין תבואה וואס מען וואקסט אין די אמעריקאנער לענדער שוין פון פאר־היסטארישע צייטן. די בלעטערישע זאנג אנטהאלט זאמען וואס מען רופט קערנדלעך. כאטש קוקורוזע איז א מין תבואה, מען איז געוואוינט צו קאכן די קערנדלעך ווי א גרינס. די מאיא פעלקער פלעגן ווייקן און קאכן די קערנדלעך אין קאלכוואסער.
צווישן 1700 און 1250 פאר דער ציווילער רעכענונג האט די גערעטעניש זיך פארשפרייט איבער די אמעריקעס. נאכדעם וואס די אייראפעישע האבן קאלאניזירט די אמעריקעס סוף דעם 15טן יארהונדערט און אנהייב דעם 16טן יארהונדערט, האבן אויספארשער און סוחרים געטראגן קוקורוזע צוריק אין אייראפע. אזוי ווי קוקוריזע וואקסט אין פארשידענע קלימאטן האט זי פארשפרייט אריבער דער וועלט. אין די פאראייניגטע שטאטן בערך 37% פון די פעלדער וואקסן קוקורוזע.
קוקורוזע קען וואקסן ביז 12 מעטער, אבער די קוקורוזע וואס מען פלאנצט אויף מסחר וואקסט ביז 2.5 מעטער.
הרב שמחה בונים קאליש (ה'תרי"א – ב' שבט ה'תרס"ז) איז געווען איינער פון די ווארקער רבי'ס, באקאנט ווי "דער רבי פון אטוואצק", אויפן נאמען פון אטוואצק, דאס פוילישע שטעטל וואו ער האט געוואוינט פאר א לענגערער תקופה. אין זיינע לעצטע יארן איז ער ארויפגעגאנגען אין ארץ ישראל.
רבי שמחה בונים איז געבוירן געווארן אין תרי"א אינעם שטעטל ווארקע, קאנגרעס פוילן, צו זיין פאטער רבי מרדכי מנחם מענדל קאליש פון ווארקע. אין תרכ"ח, ווען ער איז געווען אלט זיבעצן יאר, איז זיין פאטער נפטר געווארן. רוב פון זיין פאטערס חסידים האבן מקבל געווען זיין תלמיד רבי דוב בעריש פון ביאלע, אבער א טייל פון די חסידים האבן מכתיר געווען דעם יונגען רבי שמחה בונם אלס רבי, נאכדעם וואס ער האט באקומען סמיכה פון דעם זקן האדמו"רים אין יענער תקופה, רבי יעקב אריה פון ראדזימין. רבי בונים האט געזאגט אויף זיך דעם פסוק: "בן שבע עשרה שנים היה רועה את אחיו".
ער האט געהייראט די טאכטער פון רבי אליהו הערץ, א חסיד פון דעם אלעקסאנדער רבי, רבי יחיאל דאנציגר; ער איז געווען א גרויסער גביר, און האט אויסגעהאלטן זיין איידעם אז ער זאל קענען זיצן און לערנען אן קיין דאגות פון פרנסה.
רבי שמחה בונים האט געקעמפט קעגן מאדערניזאציע. ער איז געווען שטארק מקפיד געווען אין הידור מצוה, למשל ער פלעג ווארטן 24 שעה צווישן עסן פליישיגס און מילכיגס בין אכילת בשר לחלב 24 שעות כאטש די הלכה פאדערט נאר אז מ'זאל ווארטן זעקס שעה. אלע זיינע חומרות האט ער געמאכט מתוך 'שמחה של מצוה'.
זיין פריינדשאפט מיט די גדולי הדור.
רבי שמחה בונים האט געהאלטן א נאנטע פריינדשאפט מיט דעם אבני נזר פון סאכאטשאוו, דעם שפת אמת פון גער, דער קוטנער רב הרב ישראל יהושע טראנק, זיין שוועסטער קינד רבי מנחם קאליש פון אמשינאוו און דער ביאלער רבי דער דברי בינה.
מאקארעוו אין דער רוסלענדישער אימפעריע (היינט אוקראינע) איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבי'ס פון דער מאקארעווער דינאסטיע וואס ציט זיך פון רבי מנחם נחום טווערסקי, וואס איז אן אפצווייג פון טשערנאבל.
דער גרינדער פונעם מאקאראווער חסידות איז געווען רבי מנחם נחום טווערסקי, דער פערטער זון פון רבי מרדכי טווערסקי, דער טשערנאבלער מגיד. נאך זיין פטירה אין תרי"א, איז זיין נאכפאלגער אין מאקאראוו געווען זיין זון רבי יעקב יצחק, וואס האט אנגעהויבן צו פירן נאך זיין פאטערס פטירה. נאך תרל"ה איז ער געווען דער עלצטער אייניקל פונעם טשערנאבלער מגיד און ער האט געצויגן טויזנטער חסידים פון גאנץ וואהלין.
דער מאקארעווער בוים.
רבי מנחם נחום טווערסקי (תקס"ה - ז' תשרי תרכ"א), רבי אין מאקאראוו—איידעם ביי רבי יוסף טורטשינער, זון פונעם חוזה פון לובלין.
אטוואצק () איז א שטאט אין צענטראלן פוילן, 24 ק"מ דרום־מזרח פון ווארשע. עס ליגט אויפן רעכטן ברעג פונעם ווייסל. זייט 1999 געפינט זיך די שטאט אין דער מאזאוויער וואויוואדעשאפט, און זי באדעקט א שטח פון 47 קוואדראט ק"מ. אין 2004 האט אטוואצק געהאט 42,765 איינוואוינער.
פונעם סוף דעם 19טן יארהונדערט האבן א סאך יידישע משפחות אריבערגעצויגן קיין אטוואצק. זיי האבן געהאט פרנסה פון קאנסטרוקציע און טוריזם. אין 1910 האט מען אויפגעשטעלט א שול אין שטעטל אונטער דער קהילה פון קארטשעוו. נאכהער האט מען אנגעהויבן אויפשטעלן די קהילה אנשטאלטן און, נאך דער ערשטער וועלט מלחמה איז די אטוואצקער קהילה געווארן זעלבשטענדיק.
אין דער תקופה צווישן די מלחמות האט זיך די אטוואצקער קהילה אנטוויקלט. מען האט אויפגעשטעלט שולן, אין די וואלן פאר דער קהילה־ראט אין די 30ער יארן האט געזיגט אגודת ישראל, אונטער דער פירערשאפט פון גער. אין דער ערשטע וואלן פאר א שטאטראט אין 1923 האבן די יידן באקומען 9 פארטרעטער פון 24.
רבנים ואדמו"רים.
דער ערשטער אטוואצקער רב איז געווען הרב יעקב יהודה סאראצקי, וואס איז נפטר געווארן תרס"ח. נאך אים איז געווען רב הרב יצחק פנחס יאנאווסקי וואס איז געווען שטאטס רב ביז תר"ץ. נאך זיין פטירה האט מען באשטימט צוויי רבנים: הרב ראובן זעהמאן, מחבר פונעם ספר "יחי ראובן", און הרב בעריש יאנאווסקי, הרב יצחק פינחס'נס זון. ביידע זענען אומגעקומען אין חורבן אייראפע.
א סך אדמו"רים פלעגן קומען קיין אטוואצק פאר די זומער חדשים, לצרכי מרפא ונופש, און טייל פון זיי האבן זיך באזעצט אין שטעטל. די חסידים פון די רביס דארטן פלעגן קומען און האבן אנגעפילט דאס שטעטל שבתות און ימים טובים. דאס האט פארגרעסערט די קוואלן פון פרנסה און די צאל יידן וואס האבן געוואוינט אינעם שטעטל. צווישן די רביס וואס האבן זיך באזעצט דארטן זענען געווען: רבי שמחה בונים קאליש פון דער ווארקערגזע (דער אטוואצקער רבי), רבי שמעון שלום קאליש (דער אמשינאווער רבי), רבי שאול ידידיה אלעזר טויב (דער מאדזשיצער רבי) וואס איז אנגעקומען אין תרפ"ח און האט געבויט זיין בית מדרש דארט, רבי ירחמיאל ישראל יצחק קאליש, רבי יהושע אשר ראבינאוויש פון פאריסאוו (אן אוראייניקל פונעם ייד הקדוש, רבי אהרן האפשטיין (קאזשניצער) וואס האט געוואוינט אין אטוואצק ביז דער צווייטער וועלט מלחמה ווען ער איז אומגעקומען תשרי תש"ג, רבי יוסף יצחק שניאורסאן (חב"ד-ליובאוויטשער רבי) און רבי יצחק זעליג מארגנשטערן (סאקאלאווער רבי).
פֿאַלעניץ איז, זייט תשי"א, א באצירק פון וואווער, איינער פון די דיסטריקטן אין ווארשע, פוילן, אויפן רעכטן ברעג פונעם ווייסל. פאלעניץ איז אין דרום־מזרח ווארשע. ביז תשי"א איז פאלעניץ געווען א באזונדער דארף.
פאלעניץ, וואס געפינט זיך אין די וועלדער, איז געווען ביז דער צווייטער וועלט מלחמה א באליבטער ארט פאר זומער דאטשעס. פאלעניץ געפינט זיך אויף דער הויפט באן ליניע פון ווארשע קיין לובלין.
אין תר"ף האבן געוואוינט 1,120 יידן אין פאלעניץ.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די דייטשע געעפנט אין פאלעניץ א יידישע געטא. אלע איינוואוינער האבן זיי געשיקט אין טרעבלינקע אלול תש"ב.
גאטפֿריד ווילהעלם (פֿאן) לייבניץ (; 1טן יולי 1646 - 14טן נאוועמבער 1716) איז געווען א דייטשער פילאסאף און מאטעמאטיקער. ער האט געשריבען אויף לאטיין, פראנצויזיש און דייטשיש.
לייבניץ פארנעמט א פראמינענטן ארט אין דער היסטאריע פון מאטעמאטיק צוליב דעם וואס ער האט אנטוויקלט דעם קאלקולוס אומאפהענגיק פון אייזיק ניוטאן, און די סימבאלן וואס לייבניץ האט איינגעפירט ניצט מען נאך היינט. ער האט ראפינירט די בינארישע סיסטעם, וואס איז דער יסוד פון כמעט אלע קאמפיוטערס. לייבניץ פארנעמט אויך א פראמינענטן ארט אין דער היסטאריע פון פילאסאפיע. ער איז געווען, צוזאמען מיט רענע דעקארט און ברוך שפינאזא, פון די גרעסטע אדוואקאטן פאר די פילאזאפיע פון ראציאנאליזם.
לייבניץ האט אויך בייגעשטייערט אין א שיינעם אופן צו פיזיק און טעכנאלאגיע, און האט פארויסגעזען איינפאלן און באגריפן וואס זענען אויסגעטונקען הערשט אסאך שפעטער אין ביאלאגיע, מעדיצין, געאלאגיע, ווארשיינלעכקייט טעאריע, פסיכאלאגיע, פילאלאגיע און אינפארמאציע טעאריע.
גאטפריד לייבניץ איז געבוירן געווארן דעם 1טן יולי 1646 אין לייפציג, זאקסן, צו זיין פאטער פרידריך לייבנוטץ און זיין מוטער קאטערינא שמוק. זיין פאטער איז געשטארבן ווען ער איז געווען אלט זעקס יאר. ביי 15 יאר האט ער אנגעהויבן שטודירן אין אוניווערסיטעט.
אין 1672 האט זיך לייבניץ געצויגן קיין פאריז, פראנקרייך. קורץ נאכער האט ער געטראפן דעם האלענדישן פיזיקער און מאטעמאטיקער כריסטיאן הויגנס און ער האט איינגעזען אז ער דארף שטודירן ווייטער מאטעמאטיק און פיזיק. דאס האט ער טאקע געטון, מיט הויגנס זיין מענטאר, ביז ער האט געמאכט וויכטיקע ביישטייערונגען צו ביידע טעמעס, און ער האט דערפינדן זיין ווערסיע פון דעם אינטעגראלן און דיפערענציאלן קאלקולוס.
לייבניץ איז געווען דער ערשטער צו ניצן דאס ווארט "פונקציע" אין מאטעמאטיק, און האט פארשטאנען אז מען קען לייזן א סיסטעם פון לינעארע גלייכונגען דורך דעם מאטריקס פון די קאעפיציענטן.
איינער פון זיין מערסט באקאנטע סטודענטן אין יאהאן בערנולי.
די ראקי בערג זענען א גרויסע בארג קייט אין מערב צפון אמעריקע. די ראקי בערג ציען זיך מער ווי 4,800 ק"מ פון צפון בריטיש קאלאמביע, אין מערב קאנאדע, ביז ניו מעקסיקא, אין דרום־מערב פאראייניגטע שטאטן. אחוץ די ראקי בערג איז דא אנדערע בארג קייטן צו מערב.
a>, איז דער העכסטער שפיץ אין די ראקי בערג.
די ברייט פון די ראקי בערג איז פון 110 ביז 480 ק"מ.
די ראקי בערג זענען א וויכטיקער וואוין פאר פארשידענע בעלי חיים, ווי למשל וואפיטיס, לאסן, מוילאייזל הערשן, ווייסוויידל הערשן, אנטילאפעס, קאנאדישע שאף, שווארצער בערן, גריזלי בערן, קאיאטן, ווילדע קעץ און פרעסערס,
אקאדעמיע פאר דער העברעאישער שפראך
די אקאדעמיע פאר דער העברעאישער שפראך (אויך גערופן קורץ: "אַקאַדעמיע פאר דער שפראך" און אין קאָנטעקסט - "אַקאַדעמיע") (אין העברעאיש: האקדמיה ללשון העברית) איז "דער העכסטער אָרגאַן פון וויסנשאַפֿט פון דער העברעיִשער שפּראַך" און איז לויטן געזעץ די העכסט אינסטיטוציע פון די העברעיִש שפּראַך, 1953.
1. צו קאַנווין אַ קוועסטשאַנינג פון דער העברעיִש וואָקאַבולאַרי פֿאַר אַלע צייטן און שיכטן;
2. צו פאָרשן די ביניען פון די העברעיִש שפּראַך, געשיכטע און פּערמיוטיישאַנז;
3. סטרויערן די וועג די אַנטוויקלונג פון די העברעיִש שפּראַך דורך זייַן נאַטור, לויט צו די באדערפענישן און מעגלעכקייטן אין אַלע געביטן פון טעאָריע און פירונג, וואָקאַבולאַר, גראַמאַטיק, שרייבן, אויסלייג און טראַנסקריפּציע.
אפהיטן און קולטיווירן א שפראך איז אַ מאָדערן דערשיינונג, פארבונדן מיט דער העכערונג פון נאַציאָנאַליזם און די פאַרלייגן פון אַ פאָלק שטאַט. די אינספּיראַציע פֿאַר די פאַרלייגן פון די אַקאַדעמיע געקומען פון מקבילטה פֿראַנקרייַך, דער פראנצויזיש אַקאַדעמיע, וועלכע איז אויך געגרינדעט פֿאַר די פראנצויזיש און פאַסטערינג קאַנסערוויישאַן.
אָבער, רעכט צו יינציק געשיכטע פון ​​דער ייִדיש מענטשן, און די פּראָוליפעריישאַן פון פרעמד שפּראַכן צווישן די ייִדיש גלות אַרום די וועלט, און אויף די אנדערע און זייַענדיק פון די העברעיִש שפּראַך אַ הויפּט פאַקטאָר אין די געדאנקען פון ייִדיש נאַשאַנאַליזאַם, ציוניזם און די ריבערט פון ישראל זינט דער צייַט פון דער ערשטער עליה, זענען טאַסקס אַז געשטאנען פאר "צו די העברעיִש שפּראַך" און דערנאך די אַקאַדעמיע העברעיִש, גרויס און פיל ווידער ממקבילאָטיה אומות פון דער וועלט.
אין 1993 איז דער פרעזידענט פון דער אַקאַדעמיע פּראַפעסער משה בר-אשר זייַן מיטגלידער זענען 35 מיטגלידער אין דערצו צו זיי עס זענען אויך מיטגלידער פון קאַנסאַלטאַנץ און עהרע מיטגלידער.
יעדער בירגער קען פאָרלייגן אַ קשיא אָדער קלאריפיקאציע וועגן דער העברעיִשער שפּראַך אַקאַדעמיע און באַקומען אַ פאָרמאַלן ענטפער פון דער אַקאַדעמישער וועלט.
הספד איז וואס מ'רעדט ביים לוי' פון א מענטש נאך זיין שטארבן פארן באגראבן.
צדיקים האבן געזאגט אז עס איז גלייך אז מ'זאל זיך שרייבן אליינס דעם הספד כדי צו קענען מתקן זיין דעם הספד ביים לעבן.
דער לאָס אָדער עלענטיִער ("Alces alces") איז דער גרעסטער זגאל אין דער הערש פאמיליע. מען קען דערקענען דעם לאָס מיט די בלעטעריקע הערנער פון די זכרים; אנדערע זגאלן פון הערשן האָבן צווייגיקע הערנער. לאָסן באוואוינען וועלדער אינעם צפונדיקן האלבקײַלעך אין מילדע ביז ארקטישע קלימאטן. זיי עסן וואקסונג סײַ פון דער יבשה סײַ פון וואסער. אנדערש ווי אנדערע הערשן, זענען לאָסן אָפּגעזונדערט און זיי שאפן נישט קיין סטאדעס.
די פּאָרן צײַט פון לאָסן איז אין הארבסט.
דער מוילאייזל הערש ("Odocoileus hemionus") איז א הערש אלט־געזעסן אין מערב צפון אמעריקע. דער מוילאייזל הערש נעמט זיין נאמען פון זיינע גרויסע אויערן וואס זענען ענלעך צו א מוילאייזל'ס אויערן. דער מוילאייזל הערש באוואוינט דעם ראקי בערג ראיאן פון צפון אמעריקע. אין פרילינג פאלן אראפ די הערשהערנער און גלייך הייבן זיי אן וואקסן ווידער אמאל. דער מוילאייזל הערש איז געוואוינט צו שפרינגען מער ווי לויפן.
דער מוילאייזל הערש איז הויך 100-110 צ"מ ביי די פלייצעס, און איז לאנג צויי מעטער.
דזשאַקאַרטאַ (פריער באַטאַוויאַ) איז די הויפטשטאט פון אינדאנעזיע און איר גרעסטע שטאט. ער געפינט זיך אויפן צפון־מערב ברעג פון דזשאווא, און האט א שטח פון 661 קוואדראט ק"מ, מיט א באפעלקערונג פון 9,580,000. דזשאַקאַרטאַ איז דער עקאנאמישער, קולטורעלער און פאליטישער צענטער פון לאנד. ער איז די מערסטע באפעלקערטע שטאט אין דרום־מזרח אזיע, און די צענטע גרעסטע שטאט אין דער וועלט.
די שטאט איז געגרינדעט געווארן אינעם פערטן יארהונדערט, און איז געווארן א וויכטיקער האנדל פארט פארן קעניגרייך פון סונדא. זי איז געווען די הויפטשטאט פון דער האלענדישער מזרח אינדיע, מיטן נאמען "באטאוויע", און איז געבליבן די הויפטשטאט ווען אינדאנעזיע איז געווארן אומאפהענגיק אין 1945.
קינשאַזע (פריער און) איז די הויפטשטאט פון און די גרעסטע שטאט אין דער דעמאקראטישער רעפובליק פון קאנגא. די שטאט געפינט זיך אויפן דרום ברעג פונעם קאנגא טייך.
קינשאזע איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין אפריקע, נאך קיירא.
יידן אין קינשאזע.
אין 2011 האט קינשאזע א קליינע קהילה פון 150 יידן מיט א שול, א שולע און א חב"ד הויז.
גוסטאַוו מאַהלער (; 7טן יולי 1860 – 18טן מיי 1911) איז געווען אן עסטרייכער קאמפאזיטאר און פון די חשובסטע דיריגענטן פון זיין דור. ער איז געבוירן געווארן אינעם דארף קאלישט, בעהמען, דעמאלטס אין דער עסטרייכישער אימפעריע, היינט קאלישטע אין טשעכיי. שפעטער האט זיך זיין פאמיליע אריבערגעצויגן קיין איגלוי (היינט דזשילהאווע), דארט וואו מאהלער איז אויפגעוואקסן.
מאהלער איז געבוירן דעם 7טן יולי 1860 אין קאלישט, בעהמען, דער צווייטער זון פון זיין פאטער, בערנארד מאהלער, א קרעטשמער, און זיין מוטער מארי. אין דעצעמבער 1860 האבן זיי זיך אוועקגעצויגן אין איגלוי, דארט וואו איז ער געהאדאוועט געווארן און האט אויפגעשטעלט א שענק געשעפט.
דיריגענט.
אין 1880 האט מאהלער באקומען זיין ערשטע שטעלע ווי א דיריגענט אין דעם קורארט שטאט באד האל, דרום פון לינץ.
יאנואר 1883, איז מאהלער געווארן דיריגענט אין א טעאטער אין אלמוץ. ער האט אריינגעברענגט דארט פינף אפערעס, צווישן זיי ביזעס "קארמען".
דער ווײַסוויידל הערש ("Odocoileus virginianus"), אויך באנקאנט ווי דער ווירזשיניע הערש, איז א מיטלגרייס הערש אלטגעזעסן אין די פאראייניגטע שטאטן (אחוץ פינף שטאטן), קאנאדע, מעקסיקא, צענטראלע אמעריקע, און דרום אמעריקע דרום ביז פערו. מען האט אים אויך אריינגעברענגט אין ניי זילאנד און א פאר לענדער אין אייראפע ווי, פינלאנד, טשעכיי, און סערביע.
דעם זגאל געפינט מען מערסטנס מזרח פון די ראקי בערג, אבער נישט אין א גרויסן טייל פון די מערב שטאטן, כולל נעוואדא, יוטא, קאליפארניע, האוואי, און אלאסקע.
דער ווײַסוויידל הערש האט נארמאל א געוויכט צווישן 57 און 237 קילאגראם, און איז לאנג צווישן 160 און 220 צענטימעטער. זיי זענען מערסטנס ברוין, אבער אמאל גרוי אדער רויטלעך אין ווינטער און זומער. די זכרים האבן גרויסע הערשהערנער, וואס פאלן אראפ אין ווינטער.
דער ווײַסוויידל הערש לעבט געווינלעך פון צוויי ביז דריי יאר, אבער אמאל לעבן זיי מער ווי צען יאר.
זיי קענען זען נאר צוויי קאלירן, אבער נישט רויט און אראנזש.
הרב דוד טעבֿלי שיף (נפטר כ"ג כסלו ה'תקנ"ב) איז געווען דער רב פון דער גרויסער שול אין לאנדאן (אב"ד לאנדאן) און הויפט רב פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
ער איז געווען א זון פון שלמה שיף. ער האט געלערנט ביים פני יהושע און ביים שב יעקב.
ער איז געווארן א מגיד אין ווין, ראש פונעם קלויז אין ווארמז און א דיין אין פראנקפורט ביי רבי אברהם אביש פראנקפורטער. אין תקכ"ו האט מען אים באשטימט רב אין דער גרויסער שול אין לאנדאן און אב"ד לאנדאן.
ער האט געהייראט בריינלא זינצהיים, און זיי האבן געהאט איין זון, משה. זיין ווייב איז נפטר געווארן א קורצע צייט נאך ווען זיי זענען אנגעקומען אין לאנדאן.
הרב שיף איז נפטר געווארן כ"ג כסלו תקנ"ב, און ער ליגט אין דעם אלטן אשכנזישן בית עולם אינעם איסט ענד פון לאנדאן.
צווישן זיינע תלמידים איז געווען הרב נתן אדלער פון פראנקפורט.
זיין זון משה שיף האט ארויסגעגעבן א טייל פון זיינע תשובות, חידושים און דרשות מיטן נאמען "לשון הזהב", געדרוקט צום ערשטן מאל אין אפנבאך, תקפ"ב. דאס ספר איז איבערגעדרוקט געווארן אין תשנ"ז.
א בריק איז א סטרוקטור וואס מ'בויט כדי מ'זאל קענען אריבערגיין א פיזישן אפהאלט ווי למשל א קערפער פון וואסער, טאל, אדער שאסיי. עס זענען פאראן פארשידענע מוסטערן פון בריקן לויט דער פונקציע פון דער בריק, דער באדן וואו מען בויט, די מאטריאלן מיט וואס מען מאכט די בריק און וויפיל געלט מ'האט פאר דעם צוועק.
א בריק קען זיין פאר מענטשן אדער בעלי חיים אריבערגיין צופיס, פאר אויטאמאבילן אדער באנען אריבערצופארן.
בויגנבריק.
א בויגנבריק איז געבויט אין דער פארעם פון א בויגן.
די סטרונעס בריק איז א הענגבריק אין ירושלים געבויט פארן טראמוויי אריבערצופארן די שטארק באשעפטיקע גאסן ביים אריינגאנג צו דער שטאט. אויך איז דא א וועג פאר מענטשן צו ניצן די בריק.
כדי צו בויען די רויטע ליניע פונעם טראמוויי איז געווען נייטיק צו לייזן דעם פראבלעם פון באהעפטן די יפו גאס מיט הערצל בולוואר ביים אריינגאנג צו ירושלים. צוליב דער גרויסער פארקער אין דעם געגנט איז נישט מעגלעך אז דער טראמוויי זאל גיין דורך די גאסן אין דעם ארט, און אויך צו בויען די טראמוויי אונטער די גאסן וואלט געשטערט די פארקער אין אן אומאפגענומענען אופן. צום סוף, טראץ דער געגנשאפט פון די לאקאלע איינוואוינער, האט מען באשלאסן אז דער טראמוויי וועט אריבערגיין א בריק. די בריק האט געפלאנעוועט דעם שפאנישן ארכיטעקט סאנטיאגא קאלטראווא אלס די סטרונעס בריק. אינמיטן דער בריק איז א זייל פון שטאל הויך 130 מעטער, פון וואס ציען זיך 66 סטרונעס וואס האלטן אויף די בריק. די בריק האט א באדעקטן שטעג פאר פוסגייער. די סטרוקטור איז כולל א בריק פאר פוסגייער, מיט א גלעזערנער וואנט.
אין אפריל 2007 האט מען געלייגט דעם ערשטן טייל פון דער בריק. דעם 25סטן יוני 2008 האט מען געווידמעט די בריק פאר פוסגייער. אנהייב אפריל 2009 האט מען געענדיגט די ארבעט פון בויען די בריק און מען האט זי איבערגעגעבן צו דער סיטיפאס פירמע וואס האט געבויט די טראמוויי ליניע.
סטריקאוו אין פוילן איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האט רבי אלימלך מנחם מענדל לאנדא געגרידעט זיין חסידישן הויף, וואס האט ממשיך געווען דעם דרך פונעם ווארקער חסידות (וואס זיין פאטער רבי בעריש ביאלער איז געווען איינער פון זייערע רביס).
נאך דער פטירה פון רבי ירחמיאל ישראל יצחק דאנציגער, דער „ישמח ישראל" פון אלעקסאנדער, וואס האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער, זענען די מערהייט פון זיינע חסידים אריבער צו רבי אהרן צבי לאנדא פון ביאלע. נאך זיין פטירה האט זיך זיין ברודער רבי אלימלך מנחם מענדיל באזעצט אין סטריקאוו, וואו ער האט אויפגעשטעלט זיין הויף.
היינט זענען דא צוויי סטריקאווער רביס, רבי דוד בראנדער אין בני ברק און רבי יעקב דן שטערן אין ירושלים.
סטריקאווער רביס.
רבי דוד כהן בראנדער, סטריקאווער רבי אין בני ברק
רבי יעקב דן שטערן, סטריקאווער רבי אין ירושלים
נאך דער פטירה פון רבי ירחמיאל ישראל יצחק פון אלעקסאנדער, האבן רוב פון זיינע חסידים געוואלט מכתיר זיין רבי אהרן צבי לאנדא פון ביאלע (א זון פון רבי דוב בעריש ביאלער). זיין מוטער האט זיך שטארק דערקעגנט, מיט דער טענה אז ווערן א רבי איז א סכנה פאר איר זון, אבער ער האט נאכגעגעבן דעם דרוק פון די חסידים און האט אויף זיך גענומען די רביסטעווע אין שעדליץ י"ד שבט תר"ע. זיין מוטער איז אבער געווען גערעכט, פיר חדשים נאכהער איז ער נפטר געווארן דעם צווייטן טאג שבועות תר"ע.
זיין ברודער רבי אלימלך מנחם מענדל האט איבערגענומען די הנהגה פון אים און האט זיך באזעצט אין סטריקאוו.ביי דער ערשטער וועלט מלחמה האט רבי אלימלך מנחם מענדל האט ער געוואוינט אין זגיערזש. ער איז נפטר געווארן אין תרצ"ו אין אטוואצק.
נאך זיין פטירה האט מען מכתיר געווען זיין זון רבי יעקב יצחק דן זיין ממלא מקום. רבי יעקב יצחק דן איז אומגעקומען צוזאמען מיט דער מערהייט פון זיינע חסידים אינעם חורבן אייראפע. זיין זון רבי אברהם אביגדור נחום איז געראטעוועט געווארן ווען ער איז אנטלאפן אין ווילנע, וואו ער האט געלערנט ביי רבי יצחק זאב הלוי סאלאווייטשיק, דער בריסקער רב; אין תש"א (1941) איז ער ארויף מיט זיין רבי'ן קיין ארץ ישראל.
אין תש"ח האבן די איבערגעבליבענע חסידים מכתיר געווען רבי אברהם אביגדור נחום צו פירן ווייטער דאס חסידות. אין זיינע יארן האט מען אויפגעשטעלט שטיבלעך אין תל אביב און בני ברק, אחוץ דעם אלטן סטריקאווער בית מדרש אין ירושלים, וואס דער אלטער סטריקאווער רבי האט געגרינדעט בשעת ער איז געווען אין ארץ ישראל. אין תשמ"ו איז רבי אברהם אביגדור נחום אריבער פון תל אביב, וואו ער האט געוואוינט צענדליקע יארן, קיין בני ברק, און האט באשטימט זיין בית מדרש אין דער אלשיך גאס. אין תש"ן האט רבי אברהם אביגדור נחום געעפנט אין בני ברק די ישיבה "קול יעקב סטריקוב", אויף זיין פאטערס נאמען. אין דער פירערשאפט פון דער ישיבה האט ער באשטימט זיינע דריי איידעמעס, רבי משה שמואל שטערן (זון פונעם ביליצער רב), רבי ישעיהו פרענקל-תאומים(רב פונעם קראקעווער בית מדרש) און רבי דוד בראנדער (זון פון רבי שלום בראנדער בעלזער ראש ישיבה). אין תשנ"ב האט מען געבויט א ניי שטיבל אין ירושלים, אין ביי דער חנוכת הבית האט רבי אברהם אביגדור נחום מכתיר געווען זיין עלצטע אייניקל רבי יעקב דן שטערן רב פונעם שטיבל.
נאך דער פטירה פון אברהם אביגדור נחום ט"ז אלול תשס"א אן קיין זין, און אן א צוואה ווער זאל אים נאכפאלגן, האט דאס חסידות זיך צעטיילט. רוב פון די חסידים האבן מכתיר געווען זיין יונגסטן איידעם רבי דוד בראנדער אין זיין בית מדרש אין בני ברק; אויך דער גרויסער בית מדרש אין ירושלים איז אונטער אים. אן אנדער טייל חסידים האט מכתיר געווען רבי יעקב דן שטערן, דעם אייניקל פון רבי אברהם אביגדור (ער איז א זון פון זיין איידעם רבי משה שטערן און אן איידעם ביי רבי מנחם נחום בן רבי יוחנן טווערסקי פון רחמסטריווקא), וואס פירט זיין הויף אין דעם שטיבל אין ירושלים. אויך האט ער א שטיבל אין בני ברק, וואו זיין פאטער רבי משה שטערן איז רב.
פארטרעט פון וואצלאוו האוועל 2008
וואַצלאַוו האַוועל (; 5טן אקטאבער 1936 18טן דעצעמבער 2011), איז געווען א טשעכישער דראמאטורג, עסייאיסט און פאליטיקער. ער איז געווען דער צענטער און לעצטער פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי (1989–1992). דערנאך איז ער געווארן דער ערשטער פרעזידענט פון טשעכיי (1993–2003). ער האט געשריבן מער ווי צוואנציג פארשטעלונגען און אסאך נישט־בעלעסטריסטיק ווערק, וואס מ'האט איבערגעזעצט אין פארשידענע שפראכן.
קערנדיקע קראפט איז די ניץ פון קערנדיקער ענערגיע צו גענערירן עלעקטריע, וואס מען ניצט צו ארבעטן מאשינען און הייצן הייזער. קערנדיקע קראפט ווערט אויך געניצט אין סובמארינען.
אין 2007, איז 14% פון דער וועלטס עלעקטריע געקומען פון קערנדיקער קראפט.
ווען מען שפאלט דעם יאדער פון אן אטאם באפרייט מען אסאך ענערגיע. די ענערגיע קען מען ניצן למשל צו קאכן וואסער וואס ווערט פארע און טרייבט טורבינעס. די טורבינעס שאפן עלעקטריע.
ענריקא פערמי האט געמאכט דעo ערשטן קערנדיקן רעאקטאר אין 1941.
דעיוויד קלינגהאפער איז א אידישער שרייבער אויפן ענגלישן שפראך.
ביי די פופצן יאר איז ער געווען אזוי צעבראכן פון דעם געדאנק אז ער איז א גוי, איינער אין זיין גאנצן קלאס (וואס הגם פרייע, זענען פארט געווען אידן), אז ער זיך איינגעשפארט אין בית הכסא און זיך זעלבסט מל-געווען - אפגעשניטן זיך די ערווה מיט א מעסער...
ערשט ווען ער איז שוין געווען א גרויסער שרייבער אין דעם קאנסערוואטיוון נעשאנאל רעוויאו מאגאזין, האט ער זיך באגעגנט מיט הרב דניאל לאפין און אנגעהויבן זיך אינטערעסירן אין יידישקייט.
נאכן זיך טרעפן מיט זיין עכטער מאמע צום ערשטן מאל אין לעבן, האט ער איר געפרעגט פארוואס זי האט אים פארקויפט פאר יידן? האט די מאמע זיינע אים געענטפערט אז זי איז טאקע נישט קיין יידענע, אבער איר זיידע איז געווען יא געווען א ייד; האט זי געוואלט אז איר זון זאל אויך אויסוואקסן א ייד.
פון דארט און ווייטער האט זיך אנגעהויבן זיין וועג צוריק צו יידישקייט. ער איז היינט צו טאג א גר צדק - א פולער, פרום-ארטאדאקסישער ייד.
די דאזיגע דראמאטישע געשיכטע פון דעם גרויסן אמעריקאנישן יידיש-קאנסערוואטיוון שריפטשטעלער ווערט פינטקליך געשילדערט דורך דעם העלד אליין אין איינעם פון זיינע פילע ביכער מיט נאמען; מיין גאט, זאמל מיך איין
און אין נאך א בוך וואס ער האט לעצטנס ארויסגעגעבן: "די אנטדעקונג פון ג-ט; אברהם און מאָנאָטאיזם".
קלינגהאפער
איגאָר פּאַווליוק (אוקרייניש: І́гор Зино́війович Павлю́к) איז א באַרימטער הייַנטצייַטיקער אוקריינישער שרייַבער. דאָקטאָראַטע פון סאציאל קאָממוניקאַטיאָנס.
ער איז געבוירן אום 1טן יאנואר 1967, אין אוקריינא (וואהלינער גובערניע).
זיין מוטער איז געשטארבן 10 טעג נאָך זיין געבורט. ער געוואקסן אין די הויז פון זיין זיידע און זיין באָבע פון די מוטער פון דער שטאָט כעלם, פוילן.
ער האט געלערנט בייַ דער מיליטער אַקאַדעמיע, דער אינסטיטוט פֿאַר אינזשעניריע אין פעטערבורג, ווו זיין קאַריערע אנגעהויבן ווי אַ שרייַבער. ווי שטראָף פֿאַר עטלעכע פון זיינע לידער, ער איז געווען סענטאַנסט ווי אַ שטראָף און האט פֿאַר עטלעכע מאָל אין טאַיגאַ אַרבעט שווער. עס ער געצויגן זיין פּאָעזיע אָנגעפילט מיט לאָנגינג פֿאַר זיין אוקרייניש כאָומלאַנד. דעם לאַסטיד ביז זיין מעלדונג.
פון 1986-1992 האט איגאָר פּאַווליוק געלערנט בייַ די פאַקולטעט פון זשורנאַליזם בייַ די נאַשאַנאַל איוואן פראַנקאָ אוניווערסיטעט אין לוויוו און געארבעט ווי אַ רעפּאָרטער פֿאַר די רעליגיעז דריקן און בראָדקאַסטינג אין דער זעלביקער שטאָט.
זינט 1987 ער לעבט אין לוויוו, און ער האט אַ שטעלע זינט 2003 אין קיִעוו.
ער איז אַ באַטייליקטער אין די אינטערנאַציאָנאַלע ליטעראַטור פעסטאַוואַלז, אין עסטלאנד, גרוזיע, בעלאַרוס, פאַראייניקטע שטאַטן, פוילן אין טערקיי אין אירלאנד האָבן גענומען שטעלן, ער איז אויך מחבר פון די אינטערנאַציאָנאַלע אויסגאבעס אויף וואהלין.
זיינע ווערק זענען געווארן איבערגעזעצט אין עטלעכע שפּראַכן.
זאראאַסטריזם איז א רעליגיע און פילאסאפיע געגרינדעט דורך זאראטוסטרא עטלעכע הונדערטער יאר פאר דער ציווילער רעכענונג אין דער פערסישער אימפעריע. עס איז אמאל געווען פון די גרעסטע רעליגיעס אין דער וועלט היינט האט די רעליגיע א פאר הונדערט טויזנט אנהענגער, וואס כמעט אלע וואוינען אין איראן און אינדיע.
ווען איסלאם האט זיך פארשפרייט אין דער פערסישער אימפעריע, זענען עטלעכע הונדערטער טויזנטער פון די אנהענגער אין זאראאסריזם אנטלאפן אין אינדיע, און די געמיינדע דארט ווערט גערופן "פאַרסי".
א שפיל איז אן אקטיוויטעט וואס מען טוט פאר פארוויילונג אדער בילדונג. ס'זענען פאראן שפילן וואס מען שפילט אליין, אדער מיט א צווייטן, אדער עטלעכע מענטשן צוזאמען. יעדער שפיל האט געזעצן לויט וועלכע דער שפיל ווערט געשפילט, און א ציל וואס מען זוכט צו דערגרייכן.
טייל האלטן אז א שפיל פאדערט מער ווי איין שפילער וואס שפילן צוזאם; לויט זיי, איז שפיל וואס א מענטש שפילט אליין מער נישט ווי א רעטעניש.
א שפיל דארף נישט זיין נאר צווישן צוויי אדער עטלעכע מענטשן. א שפיל קען זיין צווישן צוויי אדער עטלעכע גרופעס. אין ספארט שפילן געוויינלעך צוויי גרופעס קעגן אנאנד.
א שפיל אן א ציל איז א שפילכל.
די אור נתן שול פון דער בוכארישער געמיינדע אויף קווינס בולעווארד
פֿארעסט הילס איז א געגנט () אין דער בארא פון קווינס אין ניו יארק סיטי, נוי יארק, פאראייניגטע שטאטן.
אסטין גאס, די הויפט איינקויף גאס
אין דעם געגנט וואוינען העכערע מיטלקלאס איינוואוינער, און די גרעסערע עשירים וואוינען אין דעם פארעסט הילס גארדענס אפטייל פונעם געגנט. פארעסט הילס האט א גרויסע יידישע באפעלקערונג, מיט מער ווי צען טויזנט יידישע איינוואוינער. פארעסט הילס האט א גרויסע קהילה פון בוכארישע יידן, מיט עטליכע בתי מדרשים און מוסדות התורה.
מ'האט געגרינדעט פארעסט הילס אין 1906.
בעלזשעץ (אדער בעלזשיץ) איז א דארף אין טאמאשאווער פאוויאט, לובלינער וואיעוואדעשאפט, אין מזרח פוילן. בעלזשעץ איז 8 ק"מ דרום פון טאמאשאוו און 114 ק"מ דרום־מזרח פון לובלין.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די נאציס אויפגעשטעלט אין בעלזשעץ א פארטיליקונג לאגער.
אלעקסאנדער סערגעיעוויטש פושקין (,;) (6טן יוני 1799 – 10טן פעברואר 1837) איז געווען א רוסישער שרייבער פון דער ראמאנטיציזם תקופה. א סאך מענטשן האלטן אים פאר דעם גרעסטן רוסישן דיכטער און דער גרינדער פון מאדערנער רוסישער ליטעראטור.
פושקין איז געבוירן אין מאסקווע אין אן אריסטאקראטישער משפחה. ווען ער איז געווען אלט פופצן האט ער פארעפנטלעכט זיין ערשטע פאעזיע.
מאַרי סקלאדאווסקאַ־קירי ("Maria Salomea Skłodowska-Curie", 7טן נאוועמבער 1867 – 4טן יולי 1934) איז געווען א פיזיקער און כעמיקער באוואוסט פאר איר פיאנערישער פארשונג וועגן ראדיאאקטיוויטעט. זי איז געווען דער ערשטער מענטש צו ווערן באלוינט צוויי מאל מיט א נאבעל פריז—אין פיזיק און אין כעמיע. זי איז געווען די ערשטע פרוי פראפעסאר אין דעם אוניווערסיטעט פון פאריז. זי האט אנטפלעקט צוויי עלעמענטן—פאלאניום און ראדיום.
קירי האט אנטוויקלט די טעאריע פון ראדיאאקטיוויטעט.
מארי קירי איז געבוירן דעם 7טן נאוועמבער 1867 אין ווארשע, קאנגרעס פוילן אין דער רוסלענדישער אימפעריע, מיטן נאמען מאריא סקלאדאווסקא (). אלס א פרוי און אויך וועגן די אנטי־פוילישע אקטיוויטעטן פון דער רוסישער רעגירונג נאך דעם יאנואר רעוואלוציע האט זי נישט געקענט שטודירן אין אוניווערסיטעט. דערפאר האט זי געארבעט עטלעכע יאר ווי א לערערין. אין 1891 ווען זי איז געווען אלט 24 האט זי זיך געצויגן, פאלגנדיק איר עלטערע שוועסטער, קיין פאריז, און דארט האט זי שטודירט כעמיע, פיזיק און מאטעמאטיק אינעם סארבאן. אין דעם סארבאן האט זי געטראפן דעם לעקטאר פיער קירי און זיי האבן חתונה געהאט. זיי האבן געהאט צוויי טעכטער.
לאביאונג אדער שתדלנותשאפט איז די אינדוסטריע פון שוויצערס וואס חנפענען געזעץ געבער צו מאכן געזעצן לטובת די עשירים.
א לאביאיסט, איז א פאך און פרנסה וואס מ'שטעלט צוזאם גרויס געלט פאר פאליטיקער, און דערנאך מאכן זיי געזעצן צופרידן צו שטעלן די מענטשן וואס האבן זיך געלאזט קאסטן.
די ציונים זענען די גרעסטע לאבי אין אמעריקע, אונטער פארשידענע גרופעס, די הויפט פון זיי איז עיפאק.
חרדישע לאביאיסטן זענען יונתן יוסף מענצער און יחיאל גאלדבערגער פון פאפא און יעקב ישראל פריינד פון קרית יואל.
קאנטי דארהאם () איז א גראפנשאפט אין די צפון־מזרח ענגלאנד. קאנטי דארהאם גרענעצט צפון יארקשיר צו דרום, קאמבריע צו מערב, און נארטהאמבערלאנד און טיין און וויר צו צפון. קאנטי דארהאם באדעקט א שטח פון 2,676 קוואדראט ק"מ. די גראפנשאפט שטאט איז דארהאם. קאנטי דארהאם האט א באפעלקערונג פון 510,800 (געשאצט 2010).
דער שטח פון דער צערעמאנישער גראפנשאפט פון קאנטי דארהאם נעמט איין די שטאט דארלינגטאן, אן אוניטארישע אויטאריטעט, און די נישט-שטאטישע גראפנשאפט, וואס האט א היסטאריע פון גראבן און לאנדווירטשאפט, ווי אויך שווערע באן אינדוסטריע אין דעם דרום־מערב טייל.
הרב משה מרגליות (ה'ת"ע לערך - י"ב טבת ה'תקמ"א) האט מחבר געווען די פירושים "פני משה" און "מראה הפנים" אויפן ןירושלמי. די פירושים ווערן געדרוקט און רוב אויסגאבעס פונעם ירושלמי.
הרב משה איז געבוירן געווארן אין קיידאן, ליטא. ער איז געווען רב אין עטלעכע קהילות.
זיין פירוש אויפן ירושלמי.
הרב משה מרגליות איז געווען בקי אין תלמוד בבלי און ירושלמי, ווי אויך אין תוספתא, ראשונים און מדרשים וואס ער ברענגט אין זיינע פירושים. דער פני משה באהאנדלט די שווערע גרסאות וואס זענען פאראן אין ירושלמי, און אויך די פארטאפלטע סוגיות וואס מ'טרעפט אפטמאל. היינט איז שווער צו קלערן ווי מ'קען לערנען ירושלמי אן זיין פירוש.
דער פני משה איז איינער פון די מערסטע פארשפרייטסטע אויפן ירושלמי; דער אנדערער איז דער "קרבן העדה" פון הרב רבי דוד ב"ר נפתלי פון דעסוי. זיי ביידע האבן געשריבן זייערע פירושים אין אשכנז אין די אנהייב ת"ק יארן. זיי האבן א פשוטן פירוש און אויך מעין פון תוספות אדורכרעדן שוועריקייטן.
ז (אַרויסגערעדט זייַין) איז דער זיבעטער אות אינעם אלף בית. לויט די יידן פון תימן איז גערופן סיגנאַל זאַן.
אין גימטריא ז = 7.
פארשטעלונג פון אות ז'.
דער אות ז' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פראנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.
מארס קאד רעפרעזעטירט דעם אות ז' מיט דער נאכאנאנדיקייט (פון לינקס אויף רעכטס):..-- (ליניע ליניע פונקט פונקט).
איז די פארשטעלונג פונעם אות ז' אין ברייל.
דער קאד 05D6 רעפרעזענטירט ז' אין יוניקאד.
שלעשין איז א שטעטל אין קאנינער פאוויאט, גרויספוילישע וואויוואדעשאפט, פוילן, 18 ק"מ צפון פון קאנין און 70 ק"מ צפון פון קאליש. שלעשין האט 3,102 איינוואוינער (2006). פון 1815 ביז 1918 איז שלעשין געווען אין קאנגרעס פוילן, רוסלענדישע אימפעריע.
אין 1921 האבן געוואוינט אין שלעשין 304 יידן.
הרב שלמה זלמן ליפשיץ (פוזנא ה'תקכ"ה 1765 - ווארשע י"א ניסן ה'תקצ"ט 26סטן מערץ 1839) איז געווען דער ערשטער שטאטס רב פון ווארשע און דער מחבר פון "חמדת שלמה", שו"ת אויף די פיר חלקים פון שולחן ערוך.
שלמה זלמן איז געבוירן געווארן אין יאר תקכ"ה צו זיין פאטער הרב יצחק בן ר' יואל ליפשיץ אין פוזנא (היינט פוילן). פון קינדווייז אן האט ער מקדיש געווען זיין צייט צו לערנען תורה. ביי די 17 יאר האט ער געהייראט די טאכטער פון ר' יקיר, פון די גרויסע גבירים אין דער פוזנער קהילה, וואס האט אים געגעבן א גרויסן סכום פאר א נדן, און האט אים צוגעזאגט 10 יאר קעסט. נאך געציילטע יארן איז זיין ערשטע ווייב נפטר געווארן, מיט וועמען ער האט געהאט זיינע קינדער, ר' יואל און רבי שלמה. נאך איר פטירה האט ער געהייראט איר שוועסטער, פייגיל. זיין שווער האט אים ווידעראמאל געגעבן א שיינעם נדן, און האט אים צוגעזאגט נאך צען יאר קעסט. ביי די 40 יאר, ווען ער איז שוין געווען 22 יאר ביי זיין שווער, האט ער געדארפט גיין זוכן א פרנסה. אין מסחר האט ער נישט געהאט קיין הצלחה, ביז אין תקס"ד האט ער באקומען דאס רבנות פון נאשעלסק. אין יאר תקע"ט האט מען אים באשטימט רב פון פראגא (היינט א פארשטאט פון ווארשע), און אין תקפ"א איז ער געווארן דער ערשטער הויפט רב פון ווארשע.
די נאכט פון י"א ניסן ה'תקצ"ט, איז נפטר געווארן רבי שלמה זלמן. זיין קבר געפינט זיך אין דער ווארשעווער בית עולם אויף א בערגל ביים צענטראלן אריינגאנג, מיט אן אוהל אויף זיין קבר.
מאַהאַבהאַראַטאַ (דעוואנגארי: महाभारत)—די גרויסע בהאראטא—איז איינער פון די צוויי מערסטע באוואוסטע מיטאלאגישע עפאסן אין אינדיע און די ארומיגע לענדער. דער צווייטער עפאס איז די ראמאיאנא. פון די צוויי ווערט די מאַהאַבהאַראַטאַ פאררעכנט חשובער פון א רעליגיעזן און היסטארישן אספעקט, אבער די ראמאיאנא איז מער ליטעראטוריש.
דער עפאס איז צעטיילט אין אכצן אפטיילונגען.
מ'זאגט אז וויאסא האט מחבר געווען די מאַהאַבהאַראַטאַ.
מאַריא מאנטי (; געבוירן דעם 19טן מערץ 1943) איז אן איטאליענישער עקאנאמיסט און אקאדעמיקער וואס איז פרעמיער מיניסטער פון איטאליע, און אויך דער מיניסטער פון עקאנאמיע און פינאנץ, זייט נאוועמבער 2011.
פון 1995 ביז 2004 איז ער געווען אן אייראפעישער קאמיסיאנער.
פֿאָטער אדער טאטע ווערט אנגערופן דער מאנספערזאן פון די צוויי עלטערן פון זייער קינד.
פאטער לויט דער תורה.
יעדעס קינד וואס איז געבוירן פון א יידישן מאנספערזאן און א יידישער פרויענפערזאן, ווערט דער מאנספערזאן פאררעכנט אלס פאטער פון קינד, אומאפהענגיק צי ער מעג מיט איר הייראטן לויט דער תורה צי נישט, און אויך נישט אפהענגיק צו זיי האבן געהייראט. אבער א קינד וואס איז געבוירן פון א יידישן מאנספערזאן און א נישט יידישער פרויענפערזאן, אויך ווען זי זאל זיין ערלויבט צו אים, צום ביישפיל אן עבד עברי וואס איז ערלויבט פאר אים א שפחה כנענית, דאך ווערט דער מאנספערזאן נישט אנגערופן פאטער לויט דער תורה.
ער איז איינער וואס האט אראפגעברענגט א קינד אויף דער וועלט, ער איז אים מחויב צו מחנך זיין און דאס קינד איז אים מחויב צו רעספעקטירן און מכבד זיין.
א קרייז איז א געאמעטרישע פארעם אין צוויי דימענסיעס אין וואס יעדער פונקט איז ווייט דעם זעלבן דיסטאנץ פון א געוויסן פונקט, דער צענטער. דעם דיסטאנץ פון יעדער פונקט צום צענטער ווערט גערופן דער ראדיוס. א קרייז צעטיילט דעם פלאך אין צוויי טיילן: אינעווייניק און אויסנווייניק.
א גראדע ליניע צווישן צוויי פונקטן אין א קרייז וואס גייט אדורך דעם צענטער הייסט א דיאמעטער; א דיאמעטער איז צוויי מאל אזוי לאנג ווי דער ראדיוס.
די לענג פון א קרייז הייסט דער ארומנעם. אין א קרייז מיט ראדיוס "r" איז דער ארומנעם 2π"r".
מען קען צייכנען א קרייז אויף א גראף. מען קען
x - a)^2 + (y - b)^ = r^2)
"r" באדייט דער ראדיוס פון דעם קרייז.
"x" באדייט די פאזיציע פון א פונקט פון דעם קרייז אויף דער האריזאנטאלער אכסע.
"y" באדייט די פאזיציע פון א פונקט פון דעם קרייז אויף דער ווערטיקאלער אכסע.
￼￼"a" באדייט די פאזיציע פון דעם קרייז צענטער אויף דער האריזאנטאלער אכסע.
"b" באדייט די פאזיציע פון דעם קרייז צענטער אויף דער ווערטיקאלער אכסע.
ליבעראליזם אין פאליטיק וויסנשאפט איז א מעטאד וואס איר געדאנק איז צו ערלויבן יעדן מענטש צו וואקסן עקאָנאָמיש אן גרענעצן. אנדערש איז סאציאליזם וואס כלומרשט די רייכער דארף זארגן פאר די ארימעלייט.
די ליבעראלישע צוגאנג האלט אז מען דארף לאזן דעם מענטש זיך אנטוויקלען וויפל נאר ער קען, און די רעגירונג טאר זיך נישט ארײַנמישן אים צו צווינגען אונטערהאלטן שוואכערע מענטשן. אבער כאטש דעם, אויך א ליבעראלישע דעמאקראטישע רעגירונג שטיצט מינימאליש "נאטורלעכע רעכטונגען" פאר די גאר שוואכע אינוואלידע מענטשן, כדי צו שענקען מינימאלישע רעספעקט פארן מענטש צו זיין א "מענטש".
א דעמאקראטישע רעגירונג קען זיך פירן מער ליבעראל אדער מער סאציאליסטיש. למשל די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע פירן זיך מער ליבעראל, און פארשײדענע לענדער אין אייראפע ווצ"ב גרויסבריטאניע, דייטשלאנד, פראנקרייך, מדינת ישראל א.א.וו. פירן זיך מער סאציאליסטיש.
דער ליבעראלער צוגאנג וואס גיט פולע ערלויבונג פאר יעדן בירגער צו אנטוויקלען זיך וויפל נאר ער קען, בריינגט פיל פלײַס פארן בירגער צו פארגרעסערן זיין געזעלשאפט, און אזוי בריינגט ער מער ארבעט פאר מער מענטשן. אויך בריינגט דאס פאַרמעסטונגען צווישן די געזעלשאפטן, וואס דאס מאכט ביליגער די פראדוקטן וואס די געזעלשאפטן פראדוצירן. אבער פון דער צווייטער זייט, נעמט עס אוועק די חשק פון די רייכע צו ארבעטן, ווייל זייער געלט גייט צו ראטעווען פאלאר-בערן און גלאבאלע-אנווארעמונג. און עס ברענגט א געוואלדיקע אונטערשיידונג צווישן די רייכע און בעסערע מענטשן וואס האבן א פּאָטענציעל צו אימער וואקסן, און די פראסטע לייט בלייבן אימער הינטערשטעליק.
ליבעראליזם אין לעבנסשטייגער.
ליבעראל - אין קאנטראסט צו קאנסערוואטיוו - איז גרייט צו טוישן איינגעגעסענע טראדיציעס פאר א בעסערן, נייערן און מער מאדערנעם לעבנסשטייגער. די ליבעראלן זיינען די וואס קעמפן פאר אלעם וואס פון אייביג אן באטראכט געווארן ווי שלעכט אדער פארבאטן, ווי למשל געי, אבארטן אא"וו.
לואיס קאראל () איז געווען דער פסעוודאנים פון טשאַרלס לאַטווידזש דאדזשסאן (; 27סטן יאנואר 1832 – 14טן יאנואר 1898), א בריטישער שרייבער, לאגיקער, מאטעמאטיקער, אנגליקאנער קלעריקער, און פאטאגראף. ער איז מערסט באקאנט פאר זיינע בוך אליסנס אוואנטורעס אין וואונדערלאנד ("Alice's Adventures in Wonderland") וואס ער האט פארציילט צו אליס לידעל, און צוויי פון אירע שוועסטער אויף א שיפל. אליס האט געהאט הנאה פון דער מעשה און האט געבעטן דאדזשסאן ער זאל זי אפשרייבן. דערנאך האט קאראל געשריבן א צווייטע מעשה וועגן אליס אדורכן שפיגל ("Through the Looking Glass"). ביידע מעשהס ווערן געליינט איבער דער גארער וועלט.
דאדזשסאן איז געווען א לעקטאר אין מאטעמאטיק אין קרייסט טשערטש, אקספארד, און האט געשריבן עטלעכע ביכער וועגן מאטעמאטיק.
משה שווימער (1918 -2003) איז געווען א חזן אין אוקראינע און די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
משה שווימער איז געבוירן אין יאר 1918 אין אוקריינע, און האט אימיגרירט צו די פאראייניגטע שטאטן אין יאר תש"ט (1949); ער איז נפטר געווארן אין יאר תשס"ג (2003).
אין אמעריקע איז ער געווען חזן אינעם טעמפל עזרה אין שיקאגא פאר דרייסיג יאר.
עס איז פארבליבן רעקארדירט פון אים אסאך שטיקלעך און יידישע ניגונים.
לייבעלע שווארץ (22סטן מערץ 1933 - 11טן יולי 1992) איז געווען א חזן און אפערע זינגער אין ארגענטינע, דרום אפריקע און ניו יארק סיטי, פאראייניגטע שטאטן.
לייבעלע שווארץ איז געבוירן יהודה לייב קירזשנער דעם 22סטן מערץ 1933 אין דער שטאט בראד, מערב גאליציע, פוילן (היינט אוקראינע). ביי די פינף יאר איז ער געקומען קיין בוענאס איירעס, ארגענטינע.
זיין ערשטע שטעלע איז געווען אין דער "ברית אברהם" שול אין ארגענטינע. ער איז געווען דריי יאר חזן אין א טעמפל אין יאהאנעסבורג, דרום אפריקע, דערנאך פינף יאר אין "שערי צדק" אין ניו יארק.
ער האט געמאכט 32 אלבאמען פון ניגונים.
לייבעלע שווארץ איז נפטר געווארן אין בוענאס איירעס דעם 11טן יולי 1992.
בנציון וויטלער (1907 - 1961) איז געווען א באקאנטער זינגער אויף דער יידישער שפראך.
וויטלער איז געבוירן געווארן אין בעלז, גאליציע (היינט אוקראינע) אין 1907 צו א חסידישער משפחה.
ביי די צוועלף יאר האט ער אנגעהויבן שפילן ביי דער פרייער יידישער פאלקסבינע אין ווין, עסטרייך. א שטיק צייט איז ער געווען א זשורנאליסט, נאכער איז ער צוריק אין טעאטער. אין 1940 האט ער אימיגרירט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
רבי אלימלך ווייסבלום (ה'תקע"ז - י"ט טבת ה'תר"ט) איז געווען רבי אין רודניק, מערב גאליציע. ער איז געווען באוואוסט פאר א פועל ישועות פאר די וואס האבן נישט געהאט קיין קינדער.
רבי אלימלך רודניקער איז געבוירן תקע"ז צו זיין פאטער הרב מנחם יששכר מענדל בער ווייסבלום פון פשעווארסק, א זון פון הרב אלעזר ווייסבלום, א זון פונעם "נועם אלימלך". אין זיינע יונגע יארן האט ער זוכה געווען צו זיין ביי רבי מענדעלע פון רימאנאוו און ביים חוזה פון לובלין. שפעטער איז ער געפארן צו רבי נפתלי פון ראפשיץ. ער איז געווען שטארק בידידות מיטן צאנזער רב.
רבי אלימלך איז געווארן רבי אין רודניק נאך דער פטירה פונעם ראפשיצער רב. שפעטער האט ער זיך געצויגן קיין לאנצהוט, וואו ער האט באקומען א נאמען ווי א פועל ישועות פאר די וואס האבן נישט געהאט קיין קינדער. זיינע תורות זענען געדרוקט אין "דבש השדה".
א ייד וואס איז געווען רבי אלימלכ'ס שכן אין רודניק האט געהערט וואס צדיקים בארימען אים אז ער האט גילוי אליהו. האט דער ייד געפרעגט רבי אלימלך צי ער האט טאקע גילוי אליהו. האט רבי אלימלך זיך אויפגערעגט און געזאגט: "אזוי זאלסטו לעבן אוו געזונט זיין ווי דאס איז אמת". איז מען שפעטער געוואויר געווארן אז נישט נאר וואס דאס איז טאקע אמת געווען, נאר אפילו וואס ער האט אויסגערעדט ווען ער איז געווען אויפגערעגט ווערט מקויים, ווייל יענער ייד האט געלעבט איבער הונדערט יאר און האט קיינמאל נישט געליטן פון קיין קראנקיייט.
רבי אלימלך איז נפטר געווארן י"ט טבת תר"ט ביי דער עלטער פון 32 אין סאקאלאוו, און ער ליגט דארטן אין אלטן בית עולם. זיין ממלא מקום איז געווען זיין זון רבי אלעזר ווייסבלום פון ריישע.
רבי מיילעך רודניקער האט געהייראט די טאכטער פונעם גביר רבי איציקל רודניקער. זיי האבן געהאט איין זון.
די מינג דינאסטיע () איז געווען א דינאסטיע פון קיסרים וואס האט געהערשט איבער כינע פון 1368 ביז 1644. אין יענע צייטן האט דאס לאנד געהייסן די אימפעריע פון דעם גרויסן מינג (大明國 "דע מינג גואוו"). די מינג דינאסטיע איז געווען די לעצטע דינאסטיע פון עטנישע האן כינעזער.
די מינג דינאַסטיע האט איבערגענומען די הערשאפט פון דער יואן דינאסטיע. נאך דער מינג דינאסטיע האט געהערשט די טשינג דינאסטיע פון מאנטשוריע. אין דרום האט די דינאסטיע געהערשט איבער די שטחים וואס זענען היינט וויעטנאם און בורמע.
אונטערן מינג האט מען אויפגעשטעלט אן ארמיי פון א מיליאן זעלנער, און א פלאט מיט הונדערטער שיפן, וואס איז געווען אין יענער צייט דער גרעסטער פלאט אין דער וועלט. די רעליגיע פון דער אימפעריע איז געווארן ווידעראמאל קאנפוציאניזם.
אין 1525 האט די מינג דינאסטיע געאסר'ט שיפן ארויספארן אין ים פון דעם פארט שאנכיי.
ביים אנהייב פון דער מינג דינאסטיע האבן געוואוינט אין כינע ווינציקער ווי 60 מיליאן מענטשן; ביזן 17טן יארהונדערט האבן שוין געוואוינט דארט מער ווי 130 מיליאן מענטשן.
פרשת וארא איז די צווייטע סדרה אין ספר שמות. אין דער פרשה ווערט געברענגט וועגן די ערשטע זיבן מכות פון די צען מכות.
די פרשה הייבט אן מיטן שליחות וואס דער אייבערשטער האט געשיקט משה איבערגעבן די יידן, אז ער וועט זיי אויסלייזן פון מצרים. ווען משה פירט אויס דאס שליחות, הערן נישט צו די יידן צו משה "מקוצר רוח ומעבודה קשה", פון א קורצן אטעם און שווערער ארבעט. דער אייבערשטער הייסט משה צוריקגיין צו פרעה, און משה פרעגט: "הן בני ישראל לא שמעו אלי, ואיך ישמעני פרעה", אז די יידן האבן נישט צוגעהערט צו מיר, וויאזוי וועט פרעה צוהערן?
דער פסוק איז מפסיק די מעשה מיטן ייחוס פון די שבטים ראובן, שמעון און לוי ביז משה און אהרן. רש"י ברענגט אז די תורה ברענגט די ייחוס פון נאר די דריי שבטים ווייל יעקב אבינו האט גערעדט צו זיי שווערע רייד בשעת ווען ער האט געבענטשט זיינע זין.
דער אייבערשטער לייגט אויף משה און אהרן דאס שליחות צו גיין צו פרעה צו פאדערן די באפרייאונג פון די יידן און זיי ארויסשיקן פון מצרים. אבער ער אנטפלעקט צו משה'ן אז פרעה וועט מאכן שווער זיין הארץ, וואס דער אייבערשטער פירט כדי ער זאל קענען פארמערן זיינע צייכענען אין מצרים. ביי דעם שליחות איז משה געווען אלט 80 יאר און אהרן 83.
שבת פרשת בא ליינט מען די הפטורה פון ספר יחזקאל, פון פרק כ"ח פסוק כה (ביי תימנישע יידן: פון פסוק כד) ביז פרק כ"ט פסוק כא.
אין א יאר וואס האט דאס קביעות בחג, זשג, בחה אדער זשה ליינט מען פרשת וארא אום שבת ראש חודש שבט און די הפטורה איז "השמים כסאי" אנשטאט דער געוויינלעכער הפטורה.
ווען שבת וארא געפאלט.
וארא
קיאטא (יאפאניש: 京都市 - "הויפטשטאט") איז א שטאט אין דעם אינזל האנשו אין יאפאן, פאררעכנט דעם קולטורעלער צענטער פון לאנד. צווישן די יארן 794 - 1868 איז קיאטא געווען די הויפטשטאט פון יאפאן. די שטאט שליסט איין 11 פערטלען, און האט 1.5 מיליאן איינוואוינער.
קיאטא אין ליטעראטור.
דער עלטסטער ראמאן אין דער וועלט, שיקיבו מוראסאקיס די מעשה פון גענזשי, פאסירט אין קיאטא אין דער העיאנער תקופה.
"Dreaming of You" איז די לעצט סטודיע אלבאם רעקאָרדעד דורך אמעריקאנער זינגער סעלענאַ. עס איז געווען פריי אויף יולי 18, 1995 דורך עמי רעקאָרדס און עמי לאַטייַן. עס איז שייַעך-פריי אויף סעפטעמבער 24, 2002 ווי טייל פון די "סעלענאַ: 20 יאר מוזיק זאַמלונג", וואָס אַרייַנגערעכנט באָנוס טראַקס, מוזיק ווידיאס און גערעדט לייַנער הערות דורך איר משפּחה, פריינט, און איר ערשטע באַנד. דרעאַמינג פון איר כּולל אַנריליסט ענגליש און שפּאַניש-שפּראַך לידער בשעת אויך וואס ביז אַהער באפרייט לידער אַז געווען רעמיקסעד מיט טאַנצן זאַל און רעגיי. דער ערשטער העלפט פון דרעאַמינג פון איר כּולל מיטן טעמפּאָ ר & ב באַלאַדז און קנאַל לידער, בשעת די מנוחה פון דרעאַמינג פון איר כּולל לאַטייַן מוזיק.
דורך 1993, עמי לאַטייַן געגלויבט סעלענאַ איז גרייט צו באַפרייַען אַ קראָסאָוווער אלבאם. זיי האבן געגלויבט זי איז געווען גרייט ווייַל זי האט וואַן אַ גראַממי אַוואַרד און אנדערע אַוואַרדס, געחתמעט אַ שותפות רייַזע מיט קאָקאַ-קאָלאַ, דאַמאַנייטאַד די לאַטייַן מוזיק טשאַרץ, און יקספּאַנדיד די טעדזשאַנאָ מוזיק מאָוועמענט אַריבער די פאַרייניקטע שטאַטן (די טעדזשאַנאָ מוזיק באוועגונג, וואָס איז געווען אַ באַוועגונג אין טעקסאַס אין דער צייַט, געהאָלפֿן אנדערע מענטשן געניסן טעדזשאַנאָ מוזיק און עס שיין אַ פאָלקס גאַנג). זיי אויך געגלויבט סעלענאַ האט ריטשט איר שפּיץ אין די Spanish-שפּראַך מאַרק און זיי געוואלט צו קאַטער איר אין אַ קאַריערע ווי אַן אמעריקאנער סאָלאָ קנאַל קינסטלער. זי איז געווען פּאַרטנערעד מיט הויפּט קנאַל מוזיק פּראָדוסערס, עטלעכע פון וועמען האבן גראַממי אַוואַרד ווינערז. די רעקאָרד פירמע געוואלט צו ענדערן סעלענאַ ס מוזיקאַליש סטיילז פון טעדזשאַנאָ צו הייַנטצייַטיק ר & ב מוזיק. בשעת סעלענאַ איז ריקאָרדינג לידער, אַ קראָסאָוווער רייַזע איז זייַענדיק פּלאַננעד. אויף 31 מערץ 1995, איידער דרעאַמינג פון איר איז סקעדזשולד צו זיין פריי, סעלענאַ איז געהרגעט דורך יאָלאַנדאַ סאַלדיוואַר, וואס איז געווען אַ פרייַנד און פאַרוואַלטער פון איר מלבוש סטאָרז.
דרעאַמינג פון איר דייביוד בייַ נומער איינס אויף די יו. עס. בילבאָרד 200 טשאַרט, און פארקויפט מער ווי 331.000 עקזעמפלארן אין זייַן ערשטער וואָך. סעלענאַ געווארן דער ערשטער היספּאַניק זינגער צו האָבן אַן אלבאם, מערסטנס אין Spanish, דעבוט בייַ נומער איין. עס זענען אויף צו ווערן דער צווייט-העכסטן-סעלינג דעבוט אלבאם, הינטער מיכאל זשעקסאן. אויף די דאַטע פון באַפרייַונג, דרעאַמינג פון איר פארקויפט 175.000 קאפיעס, וואָס געהאָלפֿן סעלענאַ צו ווערן דער צווייט-פאַסטאַסט סעלינג ווייַבלעך קינסטלער, הינטער דזשאַנעט זשעקסאן. דרעאַמינג פון איר האט געמישט צו positive באריכטן פון מוזיק קריטיקערס, וואס פילע געמיינט אויב סעלענאַ איז גאַנץ צו ווייַטער העכערן דעם אלבאם, אַז עס וואָלט האָבן געטאן בעסער אויף מוזיק טשאַרץ גלאָובאַלי. דרעאַמינג פון איר וואַן עטלעכע אַוואַרדס כולל יעדער אַוואָרד עס איז נאַמאַנייטאַד בייַ די טעדזשאַנאָ מוזיק אַוואַרדס און די פּרעמיאָ לא נועסטראָ אַוואַרדס.
עטלעכע טראַקס פון דעם אלבאם זיינען געווען פריי ווי סינגגאַלז אין די פאַרייניקטע שטאַטן און אנדערע לענדער. דער טיטל שפּור, געווארן טייקעף פאָלקס אויף ראַדיאָס איבער די פאַרייניקטע שטאַטן. עס שפּיציק בייַ נומער 22 אויף די בילבאָרד האָט 100 טשאַרט און איז ביכולת צו דערגרייכן די שפּיץ 20 אין פילע אנדערע טשאַרץ. "איך קוד פאַל אין ליב" אויך האט דער זעלביקער הצלחה פון דעם טיטל שפּור און שפּיציק בייַ נומער צוויי אויף דעם האָט לאַטייַן טראַקס און נומער אַכט אויף דעם האָט 100 אַירפּלייַ טשאַרט. "איך בין געטינג צוגעוווינט איר" שפּיציק בייַ נומער אַכט אויף דעם באַבלינג אונטער האָט 100 סינגלעס. די איין "טו סאָלאָ טו" שפּיציק בייַ נומער איינס אויף ביידע דער האָט לאַטייַן טראַקס און לאַטייַן רעגיאָנאַל מעקסיקאַן אַירפּלייַ טשאַרץ. לידער אַזאַ ווי "קאַפּטיווע העאַרט", "טעטשנאָ קומביאַ", "קאָמאָ לאַ פלאָר" און "מיססינג מייַן בעיבי", וואָס האבן זיך ניט פריי ווי אַ איין, געראטן צו שפּיציק אויף בילבאָרד טשאַרץ כולל, האָט לאַטייַן טראַקס, לאַטייַן רעגיאָנאַל מעקסיקאַן אַירפּלייַ, קאַנאַדיאַן האָט 100 און די פּראָמוסיקאַע (ספּאַין מוזיק טשאַרץ).
דאָן קיכאָטע אדער דאָן קישאָט (שפאניש: "Don Quijote") איז א ראמאן פונעם שפאנישן שרייבער און דראמאטורג, מיגעל דע סערוואנטעס (Miguel de Cervantes), וואס האט געלעבט אין די יארן 1616-1547. דער פולער נאמען איז El Ingenioso Hidalgo Don Quijote de la Mancha (אויף יידיש: "דער גאונישער אדלמאן דאן קיכאטע פון לא-מאנשא"), און איז באקאנט אויפן נאמען פון זיין העלד, דאן קיכאטע. ער ווערט פאררעכנט דער ערשטער אייראפעישער ראמאן. ער איז פארעפנטלעכט געווארן אין צוויי בענדער, דער ערשטער אין 1605 און דער צווייטער אין 1615.
עלען פֿיליפ גראס (געב' דעם 2טן מיי 1949) איז א יודישער אמעריקאנער סאציאל־ארבעטער. מ'האט אים ארעסטירט אין קובא אין 2009, און אין 2011 האט מען אים גע'משפט פאר 15 יאר תפיסה - פארן ארויסהעלפן די ארטיגע יודן דארט מיט טעלעפאנען און קאמפיוטער געצייג.
הילערי קלינטאן האט שוין פרובירט אים צו באפרייען אבער למעשה האט מען אים פאראורטיילט צו פופצן יאר תפיסה.
נאכהער האט מען אונטערגענומען א קאמפיין צו אפעלירן צום פרעזידענט אז ער זאל שתדל'ן אים צו באפרייען. און אויך נעמט מען צוזאם פעטיציעס צו שיקן קיין קובא.
דעם ערשטן טאג חנוכה תשע"ה (17טן דעצעמבער 2014) האט קובא אים באפרייט און געשיקט צוריק קיין אמעריקע.
הרב משה שיק (כ"א אדר א' ה'תקס"ו – א' שבט ה'תרל"ט) איז געווען פון די גרעסטע רבנים און ראש ישיבות אין אונגארן אין די אנהייב ת"ר יארן. ער איז געווען רב פון יערגין 24 יאר און רב פון חוסט 18 יאר. ער איז באקאנט ווי דער מהר"ם שיק.
הרב שיק איז געבוירן אין ברעזאווע, אונגארן (היינט סלאוואקיי) כ"א אדר תקס"ו צו זיין פאטער ר' יוסף שיק, אן אייניקל פונעם תוספות יו"ט. ווען ער איז געווען אלט זעקס יאר איז ער פאר'יתומט געווארן פון זיין פאטער. ביי די צען יאר איז ער שוין געווען בקי אין תנ"ך און ששה סדרי משנה. אין תקע"ז איז געגאנגען לערנען ביי זיין פעטער רבי יצחק פרענקל, ביי וועמען ער האט געלערנט דריי יאר. אין תקפ"א, ביי דער עלטער פון 14 יאר, האט ער אנגעהויבן לערנען ביים חתם סופר אין פרעשבורג. דארט איז ער געבליבן זעקס יאר ביז זיין חתונה.
אין תקצ"ח איז ער באשטימט געווארן רב פון יערגין, וואו ער האט געהאלטן די שטעלע 24 יאר. אין תרכ"א איז ער אריבער צו ווערן שטאטס רב אין חוסט, און ער האט מיטגענומען זיין ישיבה פון הונדערטער בחורים.
ער האט שטארק געקעמפט קעגן די נעאלאגן און פאר א באזונדערער יידישער קהילה פאר חרדים.
ער איז נפטר געווארן אין חוסט ר"ח שבט תרל"ט.
ער האט איבערגעלאזט מער ווי טויזנט שו"ת אויף פיר חלקים פון שולחן ערוך, ווי אויך חידושים אויף ש"ס.
רבי משה שיק האט געהאט אן איידעם רבי יעקב פראגער, מחבר פון שו"ת שאילת יעקב און תורת יעקב.
מאריציא סאַקאני (; קאנעגליאנא, 13טן יולי 1950) איז אן איטאליענישער פאליטיקער פון ווענעטא.
סאקאני איז א מיטגליד אין דער איטאליענישער סאציאליטישער פארטיי. פון 1979 ביז 1994 איז ער געווען א דעפוטאט אין דעם איטאליענישן פארלאמענט.
אין 2001 האט מען אים באשטימט אונטער־סעקרעטאר פון ארבעט אין די רעגירונגען פון סילוויא בערלוסקאני. זייט 2006 איז ער א סענאטאר.
ער איז געווען מיניסטער פון ארבעט און סאציאלע ענינים פון 2009 - 2011.
אַלדא מארא (איטאליעניש: "Aldo Moro"; 23סטן סעפטעמבער 1916 – 9טן מיי 1978) איז געווען אן איטאליעישער פאליטיקער, און דער 39סטער פרעמיער מיניסטער פון איטאליע. די טעראר ארגאניזאציע די "רויטע בריגאדעס" האבן אים דערמארדעט אין 1978 נאך א תפיסה פון 55 טעג.
אַלדא מארא איז געבוירן געווארן דעם 23סטן סעפטעמבער 1916 אין מאליע, פוליע פראווינץ. ער האט שטודירט געזעצן אינעם אוניווערסיטעט פון בארי, און אין 1941 איז ער געווארן א פראפעסאר דארטן. פון 1939 ביז 1942 איז ער געווען פרעזידנט פון דער פעדעראציע פון קאטוילישע סטודענטן אין איטאליענישע אוניווערסיטעטן אין בארי.
ער איז געווען א לעקטאר פון געזעץ אין בארי צוואנציק יאר.
קאמאַרן אדער מאסקיטן זענען א פאמיליע פון קליינע פליגן ("Culicidae") וואס זויגן בלוט פון בעלי חיים מיט ווארבלען, כולל מענטשן. זייער לענג איז דורכשניטלעך פון א צענטל אינטש ביז א זיבעטל. זייער לעבנס דויער איז געוויינלעך פון צוויי טעג ביז געציילטע חודשים. די נקבה האט ספעציעלע שטעכער וועלכע קוקן אויס ווי א שטרוי, מיט וועלכע זי ציט אריין בלוט. זי קען ארייננעמען בלוט 1.7 מאל וויפיל זי וועגט. עטלעכע שעדליכע קראנקייטן ווערן אריבערגעפירט דורך קאמארן, און צוליב דעם טייל ביאלאגן האלטן אז קאמארן זענען די געפערלעכסטע און די טויטליכסטע בעל חיים אין דער וועלט.
זיי זענען טעטיג אין די זומער מאנאטן, און פארמערן זיך בעיקר אין וואסערן וואו זיי לייגן זייערע אייער אין די מיליאנען.
נאכן זיך האבן אנגעפילט מיט זויגערס בלוט, (טראצדעם וואס זיי צאפן אויכעט פיש, פויגלען און שלענג) וועט די מאמע לייגן די אייער אויף דעם אויבערפלאך פון די וואסער (דערפאר וועלן זי זיך שטענדיג געפינען וואו עס דא טייכן אדער אנגעזאמלטע וואסער, און דערפאר איינע פון די וועגן זיי צו אויסראטן, איז דורך אויסטרוקענען אלע קליינע טייכלעך). אין פארלויף פון איר קורץ לעבן קען זי לייגן איבער 3,000 אייער. ענדערעש פון די נקבות, די זכרים שפייזן זיך בלויז מיט בלומען זאפט און נעקטאר. דער קאמאר איז פארשפרייט איבער דער גאנצער וועלט אהן קיין אויסנאם.
ראַמזאַן אַכמאַדאוויטש קאַדיראוו (, טשעטשען: Къадар АхIмат-кIант Ръамазан; געב' דעם 5טן אקטאבער 1976, צענטארוי, סאוועטן פארבאנד) איז דער דריטער פרעזידענט פון טשעטשניע און א געוועזענער טשעטשען רעבעל.
ראמזאן איז א זון פונעם געוועזענעם טשעשטען פרעזידענט אכמאד קאדיראוו, דערהרגעט מיי 2004.
הרב ד"ר יצחק אלפסי שליט"א
הרב ד"ר יצחק אַלפַֿסי (געבוירן ט' תשרי ערב יום הקדוש יום כיפור תר"ץ; 13טן סעפטעמבער 1929) איז א תלמיד חכם און א היסטאריקער. ער האט געשריבן אסאך ספרים וועגן דער אנטוויקלונג פון חסידות.
באטראכט די גרעסטע בעקי פון אַלע דורות אין געשיכטע חסידות.
אלפסי איז געבוירן געווארן אין תל אביב צו זיין פאטער ישראל אלפסי, פון די ערשטע פאבריקאנטן אין תל אביב און א גערער חסיד, א זון פון הרב אברהם אלפסי אב"ד זשעוויצע און מרת חיה יוטא ראטנבערג. אלפסי וואוינט אין תל אביב. יצחק אלפסי אליין איז געווען פארבונדן מיט די גערער רביס דער בית ישראל און דער פני מנחם.
רב בית הכנסת.
יצחק אלפסי איז א תושב תל אביב יפו און איז געווען רב פון בית כנסת "קוממיות אברהם", געגרינדעט דורך הרב שלמה גורן, נאך דעם פטירה פון הרב גורן ביז ער האט צוליב זיין עלטער נישט געקענט דינען אין דעם מעמד.
צי מיינט איר וואשינגטאן די סי (הויפטשטאט) אדער דזשארזש וואשינגטאן (דער ערשטער אמעריקאנער פרעזידענט)
וואשינגטאן איז א שטאַט אין די ברעג צפון מערב גרעניצט זיך מיט קאנאדא ס'הייסט נאך דעם ערשטע פרעזידענט דזשארזש וואשינגטאן און איז דער 42סטן שטאט פון די 50 שטאטן.
די הויפטשטאט פון וואשינגטאן איז אלימפיע. אלימפיע איז א קליינע שטאט אויף דער מערב זייט פון וואשינגטאן. די גרעסטע שטאט אין וואשינגטאן איז סיאטל.
אין סיאטל, וואשינגטאן, וואוינען אסאך אידן אן ערך פון 100 טויזנט.
וואשינגטאן האט פיל שיינע וועלדער, טייכן, שלוכטן און בערג. זייענדיק לעבן דעם אקעאן, האט וואשינגטאן א לאנגע בארטנליניע.
די גרעסטע אוניווערסיטעטן אין וואשינגטאן זענען דער אוניווערסיטעט פון וואשינגטאן, אין סיאטל, און וואשינגטאן שטאַט אוניווערסיטעט אין א קליין שטעטל פולמאן, אויף דער מזרח זייט פון וואשינגטאן.
די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 7,705,281
אסטראלאגיע איז איז א גלייבונגאז די מזלות און שטערן האבן כוחות וואס זענען משפיע אויף דער וועלט, אויף די מענטשן און אלע באשעפענישן.
אין דער וועלטליכער שפראך די 'האראסקאפ', ווען און וואו דער מענטש איז געבוירן, לויט דעם פירט ער זיך, און טוט אויטאמאטיש זיינע אקטיוויטען אין לעבן.
ערליכע יודען גלייבן אז דער מענטש האט א מעגליכקייט זיך צודערהייבן העכערן מזל, און זיך פירן צוזאמען מיט זיין מזל אויף א בעסערן וועג, כאטש זיין מזל צייגט און פירט אויף אנדערע וועגן.
עטיאלאגיע (פון גריכיש αιτιολογία) איז די שטודיע פון די אורזאכן און פאקטארן פון פענאמענען, און ווערט גענוצט אין פארשידענע דיסציפלינען.
אין מעדיצין באדייט עטיאלאגיע דערגיין פון וואנעט מחלות קומען צו א מענטש.
מען ניצט דעם טערמין עטיאלאגיע אויך אין פסיכאלאגיע, פילאסאפיע, ארכעאלאגיע און נאך.
אלעגאריע איז די תורת המשל והמליצה.
אלעגאריע איז א ליטעראטישער זשאנער.
דער סוד פון שמחה איז א קונטרס אויף יידיש געשריבן געווארן דורך תלמידים פון רבי אשר פריינד ז"ל און רבי עקיבא ראבינאוויטש, פאריסאווער רבי פון ירושלים, א זון פון רבי בנימין ראבינאוויטש חבר הבד"ץ פון דער עדה החרדית.
עס האט א הסכמה פון הרה"ג ר' עמרם אפמאן מו"ץ אין דער עדה החרדית.
ער ברענגט בעיקר ארויס די חשיבות פון אמונה און לימוד זכות און די הארבקייט פון זאגן ליגן.
אן אדוואקאט איז דער וואס גראדואירט און האט באקומען א דאקטאראט אין "געזעץ שולע".
זיי פארטרעטן די אנגעלקאגטער פארברעכער, אים ריינציוואשן אין געריכט מיט כל מיני דריידעלעך און טענות.
אדווקאטן פירמע.
איז געוועליך א פירמע וואס אנטהאלטן אין זיך מערער אדוואקאטן אונטער די פירערשאפט פון 2 אדער 3 גרויסע באקאנטע אדוואקאטן וואס זייער פאפולערקייט אין געווינען די געריכטן ציעט קליענטן.
סופֿיזם אדער טאַסאַוואוף () איז די אינערלעכע, מיסטישע דימענסיע פון איסלאם. איינער וואס פירט זיך מיט סופיזם הייסט א סופֿי (). אדער א דערוויש.
סופיזם האט געוואקסן אין דער איסלאמישער וועלט אינעם 8טן יארהונדערט. דער וועג פון סופיזם איז צו דינען מיט ליבשאפט.
אַ ספר איז געשריבענע בלעטער וואָס מען האָט פאַרבונדן צוזאַמען, וועגן אַ הייליקער טעמע פון תורה. אַ וועלטלעכע זאַמלונג פון בלעטער הייסט אַ בוך.
פארצייטנס, פאר ווען עס איז דערשינען געווארן א דרוקעריי, האט מען געשריבן אויף שטיינער, נאכער אויף מגילות. היינט קען מען ליינען ביכער מיט עלעקטרישע ביכער ווי צום ביישפיל די וויקיפעדיע ווערט פארעכנט אלס א דיגיטאלישער בוך.
היינט נאך וואס די טעכנאלאגיע איז זייער אנטוויקלט געווארן, איז די באדארפעניש פון ליינען ספרים אראפגעגיינגען, און מען שעפט וויסנשאפט און אנדערע פארוויילונג פון אנדערע מיטלען, ווי טעלעוויזיע, אינטערנעט, טעאטער אא"וו.
איינער וואס פארקויפט ספרים הייסט א מוכר ספרים
ביי די פרומע געמיינדע איז די נייע אויבעדערמאנטע טעכנאלאגישע מיטלונגען פארבאטן, און דערפאר די ספרים באנעמען נאך ביי זיי א חשוב'ן פלאץ אין זייער לעבן.
ביי די אידן האט בכלל ספרים שטענדיג פארנומען א וויכטיג פלאץ, אין די ביכער ווערן אידן גערופן עם הספר דאס הייסט א פאלק וואס פארטיפט זיך אין ספרים, און שעפן זייער וויסנשאפט און אלעס וואס זיי האבן פון ספרים, אפילו אין די מיטל אלטער ווען די פעלקער זענען געווען אויסגעטוען פון יעדע סארט וויסנשאפט, איז אבער ביי אידן אייביג געבליבן דאס קוקן אין ביכער און אין ספרים.
וויאזוי צו דרוקן ספרים.
דער גאון רבי עקיבא איגר שרייבט אין דער הקדמה פון זיינע ספרים אז ער באשווערט מיט א שבועה אלע וואס וועלן דרוקן זיינע חיבורים זאלן זיי עס דרוקן מיט שיינע גרויסע אותיות, ברייטע גליונות, און שיינע בלעטער כדי יעדער זאל זיך שפירן גוט ווען מען קוקט דערין אריין, עס זאל ברעגנען א ברייטקייט, מען זאל זיין באקוועם מיט זיינע ספרים.
אין ספר מדרש פנחס פון רבי פנחס קאריצער שטייט א ספר מיט קליינע אותיות א בחינה פון מוחין דקטנות, עס ווייזט אויף א קליינער מוח, א ספר מיט גרויסע אותיות מיט א שיינע אויסלייג איז א בחינה פון מוחין דגדלות, עס ווייזט אויף א ברייטער מוח.
נוט גינגריטש אין יאנואר 2012
נוטאן לערוי גינגריטש (געב' 17טן יוני, 1943) איז אן אמעריקאנער פאליטיקאנט, א געוועזענער קאנגרעסמאן פון דעם שטאט דזשארדזיע.
ער איז ברייט באקאנט פארן פירן די רעפובליקאנער פארטיי, אין 1994, צו א מאיאריטעט אין דער אמעריקאנער קאנגרעס, נאך 40 יאר זיין אין די מינאריטעט, ער איז דאן געווארן דער 58סטער ספיקער פון דעם קאנגרעס הויז.
נאך יאר פיר זיין דער ספיקער האט ער רעזיגנירט צוליב עטישע אויספארשונגען.
גינגריטש איז געבוירן אין דרום־צענטראלער פענסילוועניע.
ער האט חתונה געהאט דריי מאל; ער האט צוויי פארהייראטע טעכטער פון זיין ערשטער פרוי.
זיין יעצטיגע פרוי איז קעליסטע ביסעק, יונגער פון אים מיט 30 יאר.
נוט גינגריטש איז האט אין מיי 2011 געמאלדן אז ער איז א קאנדידאט אין די רעפובליקאנער פריימעריס צו ווערן דער רעפובליקאנער קאנדידאט אין די 2012 פרעזידענט וואלן. ער האט זיך ארויסגעצויגן פין דעם פארמעסט אפריל 2012 צוליב זיין שוואכער סוקסעס.
גאַלאַנטע אדער גלאַנדע (,) איז א קליין שטעטעלע אין סלאוואקיי, 50 ק"מ מזרח פון דער הויפטשטאט פרעשבורג. גאלאנטא האט א באפעלקערונג פון 16,000 איינוואוינער. גאלאנטא איז 10 ק"מ דרום פון סערעד, 14 ק"מ מערב פון וועטש (וואו ר׳ הלל קאלאמייער איז געבוירן), 16 ק"מ מזרח פון יאקע, 20 ק"מ דרום פון טירנוי און 30 ק"מ מערב פון נייטרא.
גאלאנטא איז אביסל דרום מזרח פון פרעשבורג און מער צו מזרח פון שטאט עטליכע מייל איז דער וואַג טייך. ארום דעם טייך איז דא פארשידענע שטעטלעך און דערפלעך אינעם געגנט ארום טאפאלטשאן, נייהייזל אא״וו.
ביים וואג איז דא צוויי דערפלעך, אויף דער זייט פון גאלאנטא הייסט דאס שטעטעלע שאלא (אויף אונגאריש וואגשאללא) (אזוי ווי דונא סערדהעל וואס ליגט ביים דוניי און באדראג קערעסטיר וואס ליגט אויף דעם באדראג) און אויף דער אנדערער זייט איז דאס שטעטעלע וועטש וואו ר׳ בענדיט ליכטנשטיין אבי ר׳ הלל האט געוואוינט.
אויף דער זעלבער זייט וואסער פון וועטש ארויף צו צפון איז נייטרא וואו אידן האבן געוואוינט הונדערטער יארן און אויף דרום מזרח נישט צו ווייט איז שוראני (שוראן) ווי דער הייליגער ליקוטי חבר בן חיים און דערנאך רבי יהודה גרינוואלד, שפעטער אב״ד סאטמאר איז געווען רב.
אידעלעך האבן זיך באזעצט אין דעם געגנט לכאורה סוף יארן שנות ת׳ ביז עס האט זיך אנטוויקלט א קהילה מיט אירע צוגעהערן אין די שפעטערע יארן פון שנות ת״ק. סוף ת״ק יארן איז געווען א רב ר׳ יודא ליב טעלטש צו וועמען עס איז דא עטליכע געשריבענע תשובות פון חתם סופר און בזמנו האט מען געמאכט די תקנת הקהלה אויף וואס דער דין תורה האט זיך באצויגען 60-70 יארן שפעטער. אזוי האט זיך די קהילה געפירט צענדליגער יארן ווי אלע אנדערע שטעטלעך מיט רבנים גרעסערע און קלענערע על מי מנוחות.
א שטיק צייט איז ר׳ מנחם דייטש נכד בעל אהל דוד אב"ד ניישטאט געווען רב און דערנאך איינער ר׳ אליעזר פאשקעס וועלכער איז געווען א תלמיד פון חתם סופר און איז אוועק אנפאנג תר״ם יארן אונטערוועגנס אין סערדעהעל. דערנאך איז געווען א רב ר׳ שמעון פריעדמאן וועלכער האט אויך אויפגענומען זיינס אן איידעם ר׳ משה פעלדמאן אלס דיין אין שטאט און ר׳ שמעון איז געווען רב ביז זיין פטירה אן שנת תרנ"א.
אין 1910, האבן 89.6% פון דער באפעלקערונג גערעדט אונגאריש ווי מוטערשפראך, 6.2% סלאוואקיש און 3.5% דייטש אדער יידיש. לויט זייער רעליגיע זענען זיי געווען 65.3% קאטאליקן, 32.4% יידן און 1.3% לוטעראנער.
נייטראנען, צוזאמען מיט פראטאנען און עלעקטראנען, שטעלן צוזאם אן אטאם.
נייטראנען געפינען זיך אינעם אטאמקערן, צוזאמען מיט פראטאנען. אנדערש ווי פראטאנען, וואס טראגן א פאזיטיווע לאדונג, אדער עלעקטראנען, וואס האבן א נעגאטיווע לאדונג, האבן נייטראנען קיין לאדונג.
אויפדעקונג.
אין 1920, האט ערנעסט ראדערפארד פארטראכט דעם מעגלעכן עקסיזטענץ פונעם נייטראן. באזונדער, האט ראדערפארט באטראכט אז דער אונטערשייד צווישן דעם אטאם־נומער פון אן אטאם און זיין אמאמישן מאסע קען מען דערקלערן מיטן עקסיזטענץ פון א נייטראל געלאדנטע טיילכל אינעם אטאמקערן. ער האט געהאלטן אז א נייטראן איז א נייטראלישן פאר מיט אן עלעקרטאן וואס ארביטירט א פראטאן.
ישיבת המקובלים שער השמים איז אן אשכנזישע ישיבה אין מקור ברוך, ירושלים אוואו מ'לערנט קבלה. די ישיבה איז פאפולער און בולט אלס אזא וואס האט ארויסגעגעבן גרויסע ראשי ישיבות.
די ישיבה האט געעפענט אין 1906 (ה'תרס"ו) דורך הרב חיים יהודה לייב אויערבאך און הרב שמעון צבי הורוויץ. היינט זענען הרב ראובן גרוס און הרב גמליאל ראבינאוויטש די ראשי ישיבות.
איינער פון די ערשטער תלמידים אין דער ישיבה איז געווען הרב הירש פסח פראנק.
שער השמים
טעידע נאַציאנאַלער פּאַרק () איז אַ נאציאנאלער פּאַרק אויפן אינזל טענעריפע אין די קאַנאַרישע אינזלען. ער איז דער מערסטער באזוכטער פּאַרק אין שפאניע מיט מער ווי 4,000,000 טוריסטן א יאר.
דער פּאַרק געפינט זיך אויפן טעידע בארג, א ווולקאַן וואס איז הויך 3718 מעטער איבערן ים־שפיגל, און איז דער העכסטער באַרג אין שפאניע און די אטלאנטישער אינזלען און דער דריטער העכסטער ווולקאַן אין דער וועלט. דער באַרג איז אַ סימבאָל פון שפאניע.
דער פּלאַץ איז געווארן אַ נאַציאנאַלער פּאַרק אין 1954, און איז געווארן דערקלערט אַ וועלט ירושה ארט אין 2007.
אַנימע (יאפאניש: アニメ; ענגליש: "Anime") איז די אלגעמיינע טערמין געניצט אין די מערב וועלט צו באשרייבן די באזונדער זשאַנער פון אנימאציע וואס איז אנטוויקלט אין יאפאן, ווייל אין יאפאן גופא מען נוצט די ווערט פאר כּלערליי אנימאציע, סיי היגע סיי אויך פון דער גאנצער וועלט.
אנימע איז געוויינלעך געשאפן דורך אנימאציע טעכניק, אדער ביי האנט אדער מיט א קאמפיוטער, אין צוויי דימענסיעס אדער דריי דימענסיעס. רוב מאל מאכט מען די פערסאָנאַזש מיט גאר גרויסע אויגן און מאדנע פֿאַרקאַמען.
דאס ווארט שטאמט פון יאפאן, ווייל דארט ס'איז געווען פשוט א פארקירצונג פונעם ווארט אנימאציע.
די שטייגער פון אנימע האט אנטוויקלט אין אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט. די יאפאנעזער האבן זיך אויסגעלערנט פון אנימאציעס פראדוצירט אין פראנקרייך, דייטשלאנד, די פאראייניגטע שטאטן און רוסלאנד. מ'האט געניצט אנימאציע צו פארמיידן מאכן פילמען מיט אקטיארן, סיי ווייל אין יאפאן האט מען נישט געהאט גענוג פלעצער צו מאכן פילמען, סיי ווייל די יאפאנעזער זען אויס אנדערש ווי מענטשן פון דער גאנצער וועלט און ס'איז געווען שווער צו מאכן פילמען וועגן מענטשן פון אנדערע לענדער.
די קירילישע אָדער צירילישע שריפט איז אן אלפאבעטישע שריפט סיסטעם וואס האט זיך אנטוויקלט אין דער ערשטער בולגארישער אימפעריע אין דעם 10טן יארהונדערט, ווען באריס דער ערשטער פון בולגאריע האט געוואלט אז די בולגארן זאלן האבן זייער אייגענע שריפט סיסטעם. זי איז דער יסוד פון די אלפאבעטן וואס מען ניצט אין פארשידענע שפראכן אין מזרח אייראפע און אזיע, ספעציעל די סלאווישע שפראכן און שפראכן פון פעלקער וואס זיינען אדער זיינען געווען אונטער דער השפעה פון רוסלאנד.
קיריליש שטאמט פונעם גריכישן אלפאבעט, מיט צוגעלייגטע קאנסאנאנטן פאר קלאנגען נישט געטראפן אין גריכיש. אזוי, למשל, צוויי בוכשטאבן צו באצייכענען די t͡s און ʃ קלאנגען זענען געקומען דירעקט פון לשון קודש: Ц (פון צ) און Ш (פון ש).
זינט בולגאריע איז געווארן א מיטגליד אינעם אייראפעישן פארבאנד דעם 1טן יאנואר 2007, איז קיריליש געווארן די דריטע אפיציעלע שריפט פונעם אייראפעישן פארבאנד, נאך די לאטיינישער און גריכישער שריפטן.
הרב עדין שטיינזאלץ (אבן ישראל; ג' אב תרצ"ז – י"ז אב תש"פ) איז געווען דער מחבר פון ספרים פון אידישע געדאַנק און ביאורים, ספּעציעל אויף גמרא און חסידות. ער איז באקאנט בעיקר צוליב זײַן פירוש אויף דער גמרא און זײַן ברייטע קענטעניסן אין פֿאַרשידענע פֿעלדער פֿון וויסן. ער האט געדינט אלס פרעזידענט פון דער 'מקור חיים' און שפע מקור חיים ישיבות, ווי אויך פרעזידענט פון דער תקוע ישיבה. ער האט געהערט צו חב״ד חסידות.
געבוירן ווי דער זון פון א סעקולערער פאַמיליע אין ירושלים, צו אברהם משה שטיינזאלץ, אן אייניקל פונעם ערשטן סלאנימער רבי.
אין זיינע בחורישע יארן איז ער געווארן א בעל תשובה, מיט דער הילף פון רבי שמואל אלעזר היילפּרין, און שפּעטער געלערנט אין דער ישיבה תומכי תמימים פון ליובאַוויטש אין לוד. צוליב מעדיצינישע סיבות האָט ער נישט געדינט אין צה״ל. נאך זיין שטודיום אין דער ישיבה האט ער שטודירט מאטעמאטיק און פיזיק אין אוניברסיטה העברית אין ירושלים, און אין דער זעלבער צייט שטודירט תורה שטודיעס אין ישיבה. צווישן זיינע רביס זענען הרבנים דוב בער אליעזראָוו, שלמה חיים קאסעלמאן און נחום שמריהו שעשענקאָין.
ער איז געווען א לערער פון מאטעמאטיק אין נתיבות. אין דער עלטער פון 24, איז ער געווארן באשטימט מנהל פון אַ רעגיאָנאַלע שטאַט-רעליגיעז הויך שולע אין בֵּית הַגַדִי. דערנאָך האָט ער געלערנט גמרא אין קיבוצים. אין אַ זיצונג מיט דער פאָרזיצער פון כנסת קדיש לוז און פרעמיער מיניסטער לוי אשכול, האָבן די צוויי אים געבעטן צו עפֿענען דער איניציאטיוו פון דער ערקלערטער גמרא.
אין תשכ"ה האָט ער חתונה געהאַט מיט חיה שרה, די טאָכטער פון חיים הילל אַזימאָוו, א ליובאַוויטשער חסיד, אַ צווייטער קוזינע פון דעם שרייבער אייזיק אזימאוו. דאָס פּאָר האָט געהאט א טאכטער און צוויי זין, מנחם יעקב צבי און הרב אברהם משה חיים הלל. זײַנע זין פירן דאס ארויסגעבן זיינע ספרים. אין דער פאַרגאַנגענהייט, האָט זיין לעצטער זון געדינט ווי אַ משפיע אין ישיבה "אחי תמימים" אין כפר חב״ד.
אין תשנ"א האָט ער געטוישט זיין פאמיליע-נאמען צו 'אבן ישראל', לויט דער רעקאמענדאציע פון הרב מנחם מענדל שניאורסאהן פון ליובאַוויטש.
אין כסלו תשע"ז איז ער אריבער א שווערע אנפאל און אויפגעהערט צו רעדן. אין י"ז אב תש"פ איז ער אוועק צוויי וואָכן נאָכן קראנק ווערן מיט א לונגען אנטצינדונג, און איז באַגראָבן געוואָרן אין ליובאַוויטשער חלקה אויפן הר הזיתים אין ירושלים.
שטיינזאלץ גמרא.
הרב עדין שטיינזאלץ מיט זיין זון מנחם יעקב, 2018
אין תשכ"ה (1965) האט ער געגרינדעט די "ישראל אינסטיטוט פֿאַר תלמודישע אויסגאבעס", צו מפרש זיין די גמרא מיטן ציהל צו געבן צוטריט צו אַ מאָדערער ישראל לייענער. דער אינסטיטוט איז איצט קווארטירט אין נחלאות געגנט אין ירושלים. די גמרא, באקאנט ווי די "שטיינזאלץ גמרא" איז מנוקד, מפוסק און צעטיילט אין פּאַראַגראַפס. אין דערצו צו קאַנווענשאַנאַל ינטערפּריטיישאַנז (רש"י און תוספות), וואָס כולל איבערזעצונג פון די גמרא פון אראמיש צו העברעאיש, פּלוס ינטראָודאַקשאַנז, דערקלערונגען זענען גרינג, סאַמעריז, ביאָגראַפֿיעס פון די חכמי התלמוד, טשאַרץ, שלי און מער. דער ערשטער באַנד איז ארויס אין 1967. דעם א' כסלו תשע"א (2010), די פּרויעקט געענדיקט מיט די ויסגאַבע פון די לעצטע באַנד.
אַן ענליכע קאָמענטאַר איז פארעפנטלעכט געוואָרן אויף מסכת פאה און מסכת שקלים פון תלמוד ירושלמי.
דערצו איז דערשינען דער שטיינזאלץ-ווילנע אויסגאבע, אין וועלכער עס איז דערשינען א בלאט פון ווילנער ש״ס (אין איר געווענליכער פארעם, אָן פינטלעך און פּונקטואַציע) און ווײַטער א בלאט מיט א דערקלערונג פון רבי שטיינזאלץ.
אין תשס"ד (2004) ארויס אַ קאַמפּיוטערייזד ווערסיע פון די אַדישאַן אויף סידי.
אין 1958 נאָכן טויט פון רבי אברהם טשען (וועלכער איז געווען דער קוואַטער פון רבי שטיינזאלץ, און צווישן די פערזענלעכקייטן וואָס האָבן איבערגעלאָזט זיין סימן אויף אים אין זיין יוגנט) האָבן זיינע פרײַנד באַשלאָסן צו גרינדן א חסידות קלאס אין זײַן זכּרון, דער קלאַס הייסט "חוגי חן משנה חב"ד". די לעקציע איז פאָרגעקומען אין שטוב פון הרב חן אין רחוב און איז איבערגעגעבן געוואָרן דורך הרב שלמה יוסף זעווין, וועלכער איז געווען אַ נאָענטער חבר פון הרב טשען.
נאָך אַ יאָר פון געבן די לעקציע, האָט הרב זעווין ניט געקענט פאָרזעצן און ער האָט זיך אויסגעדרייט צו רבי אבן ישראל-שטיינזאלץ צו פּלאָמבירן זיין אָרט. אַזוי האָט ער אָנגעהויבן בײַם איבערגעבן אַ וואכנשריפט לעקציע אין סטאָרקס. דאָזענס פון פאַרשידענע לערנען לעקציע דעלט עקזיסטענץ פון חב"ד טעאָריע, די רובֿ פונדאַמענטאַל ביכער פון דעם דאָקטערין, ספרים פון ר ' שנעור זלמן פֿון לאַדי; תניא, תורה אור, ליקוטי תורה, עריינדזשינג דער אלטער רבי אין אַ וועג דיין טימז בייַ די פאַבריק יושר.
צווישן די אָנטיילנעמערס אין דער קלאַס זײַנען געווען זלמן שזר, דער דריטער פרעזידענט פון מדינת ישראל, וועלכער האָט זיך אויך באַטייליקט אין דעם קלאַס, פּראָפ. שמואל הוגאָ בערגמאַן, געלערנטע און אַנדערע פובליק פיגורן. ווי אַ טייל פון דער לעקציע, האָט מען ארויסגעגעבן "ספר הכהן" דעם 150 סטן יאָרטאָג פון דעם טויט פון רבי שניאור זלמן פון לאַדי.
אין 1980, אויף דער איניציאטיוו פון אברהם סיגמאן, האָט הרב אבן ישראל-שטיינזאלץ אָנגעהויבן געבן שיעורים אין ספר תניא אין " קול ישראל ". עטלעכע יאָרן שפּעטער ער ארויס די סעריע "אַנאָטאַציע פון די טאַניאַ" באזירט אויף די לעקציעס.
עפנטלעך און בילדונגקרייז אַקטיוויטעטן.
הרב עדין שטיינזאלץ צוזאַמען מיט הרב דוב זינגער ביי א פארזאמלונג אין ישיבת מקור חיים
אין ה'צמ"ד (1984), געגרינדעט אין ירושלים, איז דער סעסיע הויך "קוואַל פון לעבן" אין קאָאָפּעראַציע מיט הרב מנחם פראָמאַן און הרב גר. די זיצונג פארמאכט נאָך פיר יאר. [15] אין דער זעלביקער צייט, די מאַקאָר חיים הויך שולע ישיבה איז געווען אָפּענעד אין די מאַקאָר חיים קוואַרטאַל פון ירושלים, וואָס שפּעטער אריבערגעפארן צו כפר עציון.
אין 1989, נאָענט צום דיסאָליציע פון סאוועטן פארבאנד, האָט ער געגרינדעט די ערשטע ישיבה אין מאָסקווע וואָס האָט באַקומען די אנערקענונג פון סאָוועטישע אויטאריטעטן. [16]
אין 1999 האָט מען אויפגעשטעלט די הויכע ישיבה אין תקוע בעת זיין פרעזידענץ. אין 2009 האָט ער געגרינדעט די ישיבה שעף מקור חיים, וואָס האָט אָנגעהויבן ווי אַ טייל פון דער ישיבה בני עקיבא נתיב מאיר.
אין ה'צ"ס (2005) איז געגרינדעט געווארן אן ארגאניזאציע מיטן נאמען " ניי סנהדרין ", די רבנים ישראל אריאל, שווארץ און אנדערע, און וועלכער איז באשטימט געווארן הרב שטיין ישראל צו " נאסי ". ער האט געזען דעם נייעם קערפער ווי א "פאס", וואס איז גארנישט נאר א אין דער צוקונפֿט צו אַן אמת סאַנהעדרין. איבער די יאָרן זיין ינוואַלוומאַנט אין דעם גוף איז רידוסט און אין די חודש פון סיוון 5768 (2008) ער אַנאַונסט זיין ריטייערמאַנט.
אין ה'צ"ס (2006) אין נחלאות איז צוריקגעקומען קיין ירושלים, דער יידישער אינפארמאציע צענטער סטעינסאלז, וואָס זענען קלאסן און וואַרשטאַטן.
אָנהייבנדיק פון אויגוסט 2016, האָט ער עטלעכע חדשים געשריבן א קאָלום וועגן דער תורה-חלק פון דער וואָך אין דער "שבת" העסאָפע פון דער " מקור ראשון" צייטונג.
ער איז געווען באאיינפלוסט פון די לערע פון דעם חב״ד רבי און דעם רבי׳ן פון קאָצק. ער האט געהאט א ספעציעלע פארבינדונג מיט הרב מנחם מענדל שניאורסאָן און איז געווען צווישן די איינציקע וואָס האָבן זיך געטראָפן מיט אים אין די 'וניץ' [17] אין זיינע לעצטע יאָרן. ער איז אויך געווען אין נאָענטן קאָנטאַקט מיט דעם רבי’ן פון גור, הרב ישראל אלטער און מיט הרב שמחה בונים אלטער. אויף דער בקשה פון רבי שמחה בונים אלטער, האָט הרב אבן ישראל געשריבן זיין קאָמענטאַר אויף מסכת פ"ו פון דער ירושלימער גמרא.
עטלעכע פֿון זײַנע ביכער זײַנען איבערגעזעצט געוואָרן אויף ענגליש, רוסיש, פֿראַנצויזיש, פּאָרטוגעזיש און כינעזיש. [20]
דערקענונג.
אין תשמ"ח (1988) איז אויסגעקליבן געוואָרן דער ישראל פרייז אויפן געביט פון יידישע שטודיעס. בעשאַס די אַוואָרד צערעמאָניע, הרב שטיינזטלץ איז געווען אין די פאַרייניקטע שטאַטן און איז קריטיקירט דורך די אַוואָרד קאָמיטעט און אנדערע.
אין 1994 איז ער געווען צווישן די רעדנער ביי דער צערעמאָניע פון דער באַלוינונג פון דער גאָלד מעדאַל פון קאנגרעס צום רב פון ליובאוויטש.
אין תשע"ב (2012) האָט מען געווינען דעם מעדאל פרעזידענט פון מדינת ישראל.
אין תשע"ו האָט מען אויסגעקליבן איינער פון די מענטשן פון יאָר "פון דער צייטונג "מקור ראשון".
אין תשע"ז (2017) איז דער טיטל "ירושלים דער ליבלינג" באַלוינט.
אין 1989 האָבן פּראָמינענטע אולטרא-ארטאדאקסישע רבנים, דער עיקר ליטווינער, ארויסגעגעבן א רוף פארבאטן א שטודיע פון ספר אבן ישראל'ס ספרים (דעמאלטס סטינסאלטז, איידער ער האָט געטוישט זיין לעצטע נאמען). [26] הרב אלעזר מנחם מאַן שך האָט געשריבן אז ביים לערנען די דערקלערטע גמרא פון הרב שטיינזאלץ "האר יעדער אָנצינדן פון קדושה און אמונה" און דאָס וועט ברענגען צום פארגיפטקייט פון דער גמרא. ער האָט ווייטער אַטאַקירט זיינע אַנדערע מאמרים, טענהנדיק אַז "עס זיינען פאַראַן ווערטער פון אפיקורסות און אפיקורסות און חוצפה פון דער תורה" און אז הרב שטיינזלץ "האָט אַרויסגערופן צו רעדן מיט שרעקלעכער ביטול וועגן די הייליקע אבות, תנאים און אמוראים, וואָס האָבן נישט קיין השגה וועגן זייער ריי און דערגרייכונג" און "זיינע ספרים דארפן געניסן, און מען דאַרף ניט לערנען. און צו קוקן אויף זיי און ברענגען זיי אין דעם בית-מדרש און מורא האבן פאר דעם ווארט פון גאט, וועט ער פארהיטן זיין נשמה פון אפהיטן זיי אין זיין הויז. פּראָמינענטע רבנים, אַרײַנגערעכנט הרב יוסף שלום אליאשיוו און הרב אהרן לייב שטיינמאַן, האָבן זיך צוגעצויגן צום לייענען פון הרב שך. [27] הרב שמואל הלוי וואַזנער האָט פארעפנטלעכט מיט זיין געריכט א הלכהדיקן פּסק, לויט וועלכן "א פולשטענדיגער פאַרבאָט צו לייענען און פאַרשפּרייטן ביכער פון הרב שטיינזאלץ", מיט די סיבה אז אין זיין ספר "גמרא פאר אלעמען" און אין זיינע קאָמענטאַרן אויף דער גמרא זענען פאראן "לשונות פון ביטול" אין חכמי גמרא. הרב ניסים קאַרליץ האָט אויך פאַרעפנטלעכט אַן אורטייל מיט זיין געריכט, וואָס פארבאטן ביכער פון הרב שטיינזלץ. דערפֿאַר, האָט דער רעפֿעראַט פֿון גמרא Steinsaltz געמאָנט פֿון פילע אין דער אולטראַ-אָרטאָדאָקסישער קהילה, בפֿרט אין דער ליטווישער טײַך.
דערנאָך האָט דער ישׂראלדיקער אינסטיטוט פֿאַר תלמודישע אויסגאַבעס, וואָס האָט אַרויסגעגעבן די ביכער פון הרב שטיינזלץ, ארויסגעגעבן א דערקלערונגס-מעלדונג, וואָס דערקלערט אז אין דריי ביכער קעגן וועלכע די רבנים (גמרא פאר אלעם, פיגורן פון תנ"ך און פרויען אין תנ"ך) האבן "שלטו בהם ידי סופרים זרים ונשתרבבו בהם דברים שאין רוח חכמים נוחה מהם ואסור לפרסמם, וכל הדברים הם רחוקים ממהלך מחשבות מרן שליט"א (=הרב שטיינזלץ)" מאָל שפּעטער, רבי סטעינסאַלטז זיך ארויס אַ דערקלערונג אין וואָס ער "בעקבות תוכחת הגאונים הבאַדאַטז פון די ארטאדאקסן קהל שליט איך דאַנקען זיי פֿאַר שטייענדיק אַרויף פֿאַר דער אמת איז אַז פילע פון די טינגז אין עטלעכע ביכער ארויס אין מיין נאָמען זענען געשריבן ניט-רעליגיעז. און איך מעלדן אין דעם, אז איך וועל פאררעכטן אלעס וואס איז פאסיק אין דעם סד לויט די אינסטרוקציעס פון די גרויסע מענטשן פון דער דליטא שליטא. און איך בעטן נאָך אַלע אַז די ביכער זענען אין זייער פאַרמעגן צו צוריקקומען זיי צו מיר און איך וועט צוריקקומען זיי אין צוריקקומען, און אין די דערווייל זיי וועלן נישט נוצן זיי בייַ אַלע. "בעקבות תוכחת הגאונים ה [28] [דרושה הבהרה]
לאַ פאַז (;) איז די אדמיניסטראטיווע הויפטשטאט פון באליוויע, ווי אויך די דעפארטמענט הויפטשאט פון לא פאז דעפארטמענט, און די צווייטע גרעסטע שטאט (לויט באפעלקערונג) אין לאנד נאך סאנטא קרוז. די שטאט געפינט זיך אין דעם מערב טייל פון לאנד ביי א הייך פון 3650 מעטער איבער דעם ים־שפיגל, אזוי איז זי דער וועלטס העכסטע פאקטישע הויפטשטאט.
כאטש די אפיציעלע הויפטשטאט פון באליוויע איז סוקרע, האט לא פאז מערע רעגירונג דעפארטמענטן, דעריבער איז זי "פאקטיש" די הויפטשטאט.
דוד אלימלך דים איז געווען חזן אין דער שטאט קראקע, פוילן. שפעטער איז ער געפארן וואוינען קיין אנטווערפן, בעלגיע, און פון דארט האט מען אים דעפארטירט קיין אוישוויץ וואו ער איז אומגעקומען אויף קידוש השם, הי"ד.
ער האט רעקארדירט בערך צען פלאטעס מיט ניגונים און קאמפאזיציעס וואס זענען פארבליבן פון אים אלס פאראייביקונג.
דער סענאט פון די פאראייניגטע שטאטן איז די העכערע הויז פון קאנגרעס (פארלאמענט). יעדער שטאַט שיקט צוויי סענאטארן פאר א קאדענץ פון זעקס יאר. איז סה"כ 100 סענאטארן.
די רעכט פון דעם סענאט שטאמען פונעם ערשטן קאפיטל פון דער קאנסטיטוציע פון די פאראייניגטע שטאטן.
ר' אלטער יחיאל קאַרניאָל (ה'תרט"ו - ו' כסליו ה'תר"צ) איז געבוירן אין פוילן און געווען דארט אן אויסגערופענער חזן.
ער איז געבוירן אין דזיאלאשיץ, קעלצער גובערניע, צו זיין פאטער אברהם וועלכע איז געווען א סוחר.
ביי די זעכצן האט ער שוין באקומען א חזנות פאסטן אינעם באקאנטן רבי אייזיקס רבי יעקלס שוהל אין קראקע. דערנאך האט ער געדינט אין פארשידענע שטעט אין גאליציע און אונגארן, ווי אלט-אויבן, גרויסווארדיין, מישקאלץ, סאבאדקע און נאך.
שפעטער האט ער אימגירירט צו די פאראייניגטע שטאטן און געדינט אלס חזן אין ביהמ"ד אוהב צדק אין מאנהעטן, ניו יארק וואו ער איז געבליבן זיבן יאהר.
דערנאך איז ער געפארן צוריק קיין אדעס אויפן פארלאנג פון דער דארטיגער קהילה, און דערנאך איז ער אין ליכט פונעם אדעסער פאגראם צוריק געקומען קיין אמעריקע וואו ער איז געווארן חזן אין דער ראמענישער שוהל אויף 118 סטריט. פון דארט צו ביהכ"נ שערי צדק, און דאן צוריק צו אוהב צדק.
שטימע און חזנות סטיל.
חזן קארניאל איז באקאנט אינעם עולם החזנות אלס ריכטיגער זאגער מיט א אויסערגעווענליכער אייגנארטיגער התלהבות, השתפכות הנפש און ווארימקייט.
דער בארימטער חזן יהושע ווידער איז געווען פון זיינע תלמידים און זינגט אויף זיין גאנג, ספעציעל האט ער גענומען זיין לאנגן קאלאראטור מיט וואס ער איז באקאנט.
ער האט איבערגעלאזט פילע חזנישע קאמפאזיציעס וואס ער האט רעקארדירט אין די עלטערע יאהרן, וואו מ'קען הערן א טייל פון זיין גרויסקייט אלס חזן און בעל תפלה.
דוד קוסעוויצקי (ה' טבת תרע"א 1911 - י"ג אב תשמ"ה 1985) איז געווען א חזן אין פוילן, ענגלאנד און אמעריקע.
דוד קוסעוויצקי איז געבוירן ה' טבת תרע"א אין סמארגאן, ליטע (היינט בעלארוס).
ער האט צוערשט געדינט אין דעם כאר פון זיין ברודער משה אין ווילנע צוזאמען מיט זיין ברודער שמחה, דערנאך איז געווארן דיריגענט פאר זיין ברודער יעקב אין לעמבערג און דערנאך פאר זיין ברודער שמחה אין ראוונע.
ווען שמחה איז געגאנגען ווערן חזן ערגעץ אנדערש האט מען אים אויפגענומען אלס הויפט-קאנטאר אין ראוונע. דריי יאר שפעטער האט ער אנגענומען אן איינלאדענונג פון דער הענדאנער שול, א בארימטע קהילה אין לאנדאן, ענגלאנד.
צוועלף יאר איז ער דארט געווען חזן ביז ער האט אימיגרירט צו די פאראייניגטע שטאטן אין 1948 וואו ער איז געווען חזן אין טעמפל עמנואל אין בארא פארק ביז זיין פטירה.
דוד קוסעוויצקי האט אסאך געזונגען אויף קאנצערטן. ער איז געווען בארימט מיט זיין מאכן אינטרעסאנטע טעראפי מיט זיין שטימע אינמיטן זינגען, מיט זיין זינגען יודישע לידער און מיט זיין חוש פון הומאר.
ער איז געווען דער יונגסטער פון די פיר ברידער קאסעוויצקי, אלע חזנים.
יעקב פנחס פערלמוט (מער באוואוסט אלס יאַן פירס; 1904 - 1984) איז געווען א חזן און אן אפערע זינגער.
ער איז געבוירן אין ניו יארק'ס לאוער איסט סייד אין יאר 1904 צו זיין פאטער לוי הכהן פערלמוט און זיין מוטער אנא, וואס האבן אימיגרירט פון האראדעץ אין דער ליטע.
אלס קינד האט ער געזונגען אלטא אין די כאר שכנות'דיגע שולן, וואס דאס האט אים געברענגט די אינטרעסע אין יודישער מוזיק. ער האט אויך געשפילט א פידל.
ער איז געווען א באליבטער אפערע טענאר זינגער. און אויך האט ער רעקארדירט פילע חזנישע קאמפאזיציעס און יודישע לידער.
ער איז געשטראבן אין יאר תשמ"ד (1984).
זיין שוועסטער שרה האט געהייראט דעם חזן און זינגער ראובן טיקער.
רבי דוד (בהרה"ח ר' שלמה) לעלאווער (ה'תק"ו - ז' שבט ה'תקע"ד) איז געווען דער גרינדער פונעם לעלאווער חסידות.
רבי דוד איז געווען א תלמיד מובהק פונעם רבי ר' אלימלך פון ליזשענסק, און נאכדעם פון דעם חוזה פון לובלין. אין זיינע יונגע יארן האט ער זיך נוהג געווען מיט שווערע תעניתים וסיגופים. ער האט מקרב געווען א סך מענטשן צו תורה וחסידות, און ער איז געווען באוואוסט מיט זיין אהבת ישראל, אלעמאל מלמד זכות געווען אויף אידן. אלע צדיקי הדור האבן אים שטארק מחשיב געווען. דער הייליגער צאנזער רב האט זיך אויסגעדרוקט אויף רבי דוד'ל מיט גרויס הערצה און חשיבות, און ער האט געזאגט אז "ללוב" – מיינט ל"ו ל"ב, מיינענדיג אז ער האט א ריכטיגע הארץ פאר דעם אויבערשטן, און פאר יודנ'ס וועגן. דער תפארת שלמה (רמזי פורים) ברענגט אז רבי דוד'ל לעלובער האט זיך אויסגעדריקט מיט ווייטאג, "ווי קענט איר זאגן אז איך בין א צדיק הדור, אויב איך פיל נאך א גרעסערע ליבשאפט צו מיינע קינדער ווי צו אנדערע אידן...".
ווען די צוויי הייליגע ברידער דער רבי ר' זושא און דער רבי ר' אלימלך זכותם יגן עלינו זענען ארומגעגאנגען גלות ליידן, זענען זיי געוואויר געווארן פון דעם יונגל דוד'ל. זענען זיי געגאנגען אין דעם דארף ביאלא נעבען לעלאוו, וואו זיינע עלטערן האבן געוואוינט. אנקומענדיג אין הויז האבן זיי נישט געטראפן דארט קיינעם אויסער דאס קינד דוד'ל און האבן אים געפרעגט וואו איז דיין פאטער? האט ער געענפערט ער איז געגאנגען אין שטאט אריין. און וואו איז דיין מוטער? האט ער געענפערט זי דארף שוין אנקומען. ווען די מוטער איז אנגעקומען אהיים, האבן זיי איר געפרעגט, זאגט אונז די התנהגות פון אייער מאן ווי אזוי ער פירט זיך אויף אין אלגעמיין וואס צוליב דעם האט איר זוכה געווען צו אזא הייליג קינד?
האט זי געענפערט, איך זע נישט ביי אים עפעס ספעציעלס, נאר איין זאך וואס איך טו בייוואוינען, יעדן שבת נאכמיטאג ביי שלש סעודות ווען ער זינגט דעם זמר "בבואו מאדום" און ווען ער קומט אן צו דעם חרוז "ויזכו לראות בנים ובני בנים עוסקים בתורה ובמצות" וויינט ער בדמעות שליש און קלאפּט זיך דעם קאפּ אין דער וואנט, און בעט השי"ת אז ער זאל זוכה זיין צו א לייטיש קינד, אן ערליכער איד, ער וויינט אזוי שטארק ביז ער פאלט אינגאנצן חלשות אז מען מוז אים דערמונטערן.
ווען זיי האבן דאס געהערט האבן זיי זיך אנגערופן, יעצט פארשטייען מיר שוין טאקע פארוואס זיי האבן זוכה געווען צו אזא קינד...
דער הייליגער לעלאווער פלעגט אפּרעכטן אסאך התבודדות אין פעלדער און וועלדער, און האט זיך געדרייט צווישן דעם המון עם אריינלייכטענדיג א קדושה און דערהויבנקייט אין פּשוט'ע אידן. ער האט שטענדיג מקרב געווען אויך די נידריגסטע אידן, און איז טאקע וואויל באקאנט אלס א געוואלדיגער אוהב ישראל. מען דערציילט אז ער האט געהאט א קלייט אין די יונגע יארן, אבער עס איז קוים געווען אפן עטליכע שעה אין טאג, אויס זארג אז דער עולם וועט קויפן דוקא ביים אים, און אנדערע וועלן אזוי ארום דערלייגן פרנסה.
ער האט רחמנות געהאט אויך אויף גא-ט'ס באשעפענישן, און ביים יריד האט מען אים נישט איינמאהל געטראפן ווי ער טרונקט אן די פערד וועמענס אייגענטימער האבן זיי פארנאכלעסיגט זייענדיג פארנומען מיט די געשעפטן.
טראץ דעם וואס ער איז געווען א מבהיל'דיגער גאון, האט ער זיך פון גרויס עניוות אויס גאר שטארק באהאלטן, אז אפילו זיינע נאענטע האבן נישט געוואוסט דערפון. ער האט מקרב געווען צו אידישקייט גאר אסאך אידן. פון זיינע באקאנסטע תלמידים איז דער רבי דער גרויסער דאקטער, רבי חיים דוד בערנהארד, שפּעטער באקאנט אלס רבי חיים דוד פון פיעטרקאוו, וועמען ר' דוד'ל האט מחזיר בתשובה געווען.
ער איז נפטר געווארן ז' שבט תקע"ד.
ער האט איבערגעלאזט דריי זין: רבי משה זיין ממלא מקום, רבי נחמיה און רבי אביגדור. דורשי רשומות האבן געזאגט אז זיינע קינדער זענען נוטריקן "אמן".
מרגלא בפי הרה"ק רבי יחיא' פון ביאלא זי"ע: עס איז ביי אונז מקובל פון אונזערע עלטערן, אז ווען רבי דוד'ל איז ארויף אין הימל, האט מען אים צוגעשטעלט אלס אוהב ישראל צום בית דין של מעלה, כדי ער זאל ממליץ טוב זיין אויף אידישע קינדער, ולסתום פיות מסטינים ומקטריגים.
סטענלי קובריק (26סטן יולי 1928 - 7טן מערץ 1999) איז געווען אן אמעריקאנער פילם רעזשיסאר. קובריק ווערט פאררעכנט איינער פון די גרויסע רעזשיסארן פונעם 20סטן יארהונדערט.
ער איז געבוירן געווארן אין ניו יארק סיטי אבער כמעט זיין גאנצע לעבן האט ער געוואוינט אין בריטאניע. זיינע פילמען האבן א סאך דעטאל און סימבאליזם. ביי איינעם פון זיינע פילמען האט מען נישט געוואלט ווייזן אין פאראייניגטע שטאטן מער ווי 25 יאר. סטענלי קובריק איז געשטארבן פון א הארץ אטאקע דעם 7טן מערץ, 1999.
קובריק איז געבוירן געווארן אין ניו יארק סיטי און האט געוואוינט דארט אין זיינע יונגע יארן. סטענלי איז געווען א שוואכער סטודענט אין דער שולע אבער זיין פאטער, א דאקטער, האט אים אויסגעלערנט שפילן שאכשפיל און האט אים געגעבן א קאמערע. קובריק האט געענדיקט שולע אין 1946 אבער ער האט נישט געקענט באקומען א פלאץ צו שטודירן אין קאלעדזש.
זשאסעף איזאַדאר ליבערמאן, יוסף אדער זשא, (געב' דעם 24סטן פעברואר 1942) איז דער פרומער אידישער ארטאדאקסישער סענאטאר פון קאנעטיקעט.
זיין צווייטע ווייב הדסה ליבערמאן האט אים געמאכט א בעל תשובה. זי שטאמט פון רומעניע פון דער שטאט סאטמאר.
ער איז געלאפן פאר וויצע פרעזידענט אונטער על גאר אויף דעם דעמאקראטישן טיקעט. און פארלוירן.
ער איז א דעמאקראט, אבער ווען עס קומט צו זיכערהייט פראגעס, ווערט ער באטראכט ווי א קאנסערוואטיווער, ער איז פון דעם ערשטן מינוט אן געשטאנען ביי דער רעכטער זייט פון בוש מיט זיין מלחמה קעגן טעראר, און קעגן איראק, ער האט איר שטענדיג באגריסט, אפילו ווען עס האט אים טייער געקאסט, ער האט שיער נישט פארלוירן זיין בענקל אלס סענעטאר, דאך האט ער זיך נישט געבויגן זיין מיינונג.
מיכאל (מישאַ) אַלעקסאַנדראוויטש (; 23סטן יולי 1914 - 3טן יולי 2002) איז געווען א חזן און זינגער.
ער איז געווען חזן אין ריגע, מאנטשעסטער און קאוונע.
ער איז געבוירן צו זיין פאטער דוד אין יאר 1914 אין בערגער (), וויטעפסקער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע (היינט לעטלאנד).
זיין ערשטער עפנטלעכער קאנצערט איז פארגעקומען אין ריגע.
ער האט אנגעהויבן לערנען מוזיק אין דער ריגער קאנסערוואטאריע. אין די יארן 1934-1936 האט ער פארגעזעצט זיין מוזיקאלישע בילדונג אין מילאן ביי פראפעסאר דין דזשילי.
ביי דער צווייטער וועלט קריג האט מען אים געברענגט צו זינגען פאר דער רויטער ארמיי. ער איז געווארן אן אנערקענטער אינטערנאציאנאלער זינגער.
אין די 1970ער יארן האט מען אים ערלויבט ארויסצופארן פון רוסלאנד.
ער איז געווען חזן אין ישראל, די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע. ווי אויך האט ער געהאלטן אסאך קאנצערטן איבער דער וועלט און רעקארדירט אסאך קאמפאזיציעס און לידער.
אין 2002 איז ער נפטר געווארן אין מינכן, דייטשלאנד.
רבי משה יחיאל הלוי עפשטיין (ו' טבת ה'תר"ן - א' שבט ה'תשל"א) איז געווען שטאטס רב אין אזשעראוו, פוילן, און רבי פון די אזשעראווער חסידים. ער האט געשריבן די ספרים "אש דת" (חסידות, השקפה און מוסר) און "באר משה" אויף תורה און נביאים ראשונים.
רבי משה יחיאל איז געבוירן אין אזשעראוו, קאנגרעס פוילן, אין תר"ן צו זיין פאטער, רבי אברהם שלמה הלוי עפשטיין, אב"ד אזשעראוו (שפעטער אזשעראווער רבי) און זיין מוטער רייצא מירל, א טאכטער פונעם כענטשינער רבי'ן, רבי חיים שמואל הורוויץ-שטערנפעלד.
ער האט געלערנט ביי זיין פאטער און ביי זיין זיידן, דער ערשטער אזשעראווער רבי.
אין זיינע יונגע יארן פלעג ער לערנען צוואנציק שעה א טאג. ביי די 17 יאר האט ער געקענט דעם זוהר בעל פה.
אין תרס"ז האט ער געהייראט חנה, די טאכטער פון רבי עמנואל וועלטפרייד, דער פזשעדבארזשער רבי אין פאבעניץ-לאדזש. זי איז נפטר געווארן ט"ו אייר תרע"ט, ביי דער עלטער פון 29, פון בויכטיפוס וואס זי האט געכאפט ווען זי האט באהאנדלט מיט קראנקע. נאכדעם האט ער געהייראט קיילא, טאכטער פון רבי מנחם מענדל טענענבוים, א מורה הוראה אין וויעזשבניק. נאך שפעטער האט ער חתונה געהאט בזיווג שלישי שיינדל יוכבד, טאכטער פון הרב משה דוד לאנדא.
אין תרע"ב האט מען אים באשטימט רב פון אזשעראוו. נאך זיין פאטערס פטירה אין תרע"ח האט ער געפירט די אזשעראווער רביסטעווע, אין פאבעניץ, אזשעראוו און אטוואצק.
אין תרפ"ו האט ער אימיגרירט אין אמעריקע.
ער איז געבליבן אין אמעריקע 27 יאר ביז י"ז תמוז תשי"ג ווען ער איז ארויף אין ארץ ישראל. ער איז געווען א מיטגליד אין, און שפעטער פארזיצער פון, דער מועצת גדולי התורה.
ער איז נפטר געווארן ראש חודש שבט תשל"א, און געברענגט צו קבורה אינעם שומרי שבת בית עולם אין בני ברק.
דער פארבאנד פון דרום-מזרח אזיאטישע פעלקער (ASEAN פון ענגליש "Association of Southeast Asian Nations") איז א פאליטישע און עקאנאמישע אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע פון פעלקער אין דרום־מזרח אזיע. ער איז געגרינדעט געווארן דעם 8טן אויגוסט 1967 דורך אינדאנעזיע, טיילאנד, מאלייזיע, סינגאפור און די פיליפינען, וואס האבן געוואלט ווייזן סאלידארישקייט קעגן דעם איינפלוס פון קאמוניזם פון וויעטנאם אין זייערע לענדער. זייט 2001 האלט מען איין מאל א יאר א שפיץ קאנפערענץ פון די לענדער אינעם פארבאנד.
מיטגלידער.
זייט דער גרינדונג, זענען צוגעקומען אינעם פארבאנד ברוניי אין 1984, וויעטנאם אין 1995, בורמע און לאאס אין 1997 און קאמבאדיע אין 1999.
יונתן שיינפעלד (געב' ה'תשנ"ו) איז א ישראלדיקער זינגער.
ער איז געבוירן אין בני ברק אין יאר תשנ"ו.
ביי די אכט יאר האט ער אנגעהויבן זינגען אין די כאר פון "קינדערלאך", און דערנאך איז ער געווארן אליינס א באזונדערע פאפולערער זינגער.
במשך די יארן האט ער שוין געזונגען מיט אסאך בארימטע חסידישע זינגער: מרדכי בן דוד, אברהם פריד, ליפא שמעלצער, שוועקי, אפרים מענדלסאן, אוהד מאשקאוויטש און ישי לפידות.
ביים העסק קאנצערט אין 2011 האט ער געזונגען צוזאמען מיט אוהד מאשקאוויטש.
זיינע אלבאמען.
אצינד ארבעט ער אויף א פרישן אלבאם "נער הייתי".
פאַלעאגראַפֿיע (פון גריכיש "פאַלאַיאס", "אַלט" און "גראַפֿיין", "שרײַבן") איז די שטודיע פון שריפט און שריפטן פון די אור-אלטע צייטן. זי איז נישט פארבינדן מיט דער שטודיע פון שפראך זעלבסט.
פאלעאגראפיע איז א וויכטיקע ספעציאליטעט פאר היסטאריקער.
בעלזשעץ אדער בעלזשיץ איז געווען דער ערשטער סיסטעמאטישער פארניכטונגס לאגער ביי דער צווייטער וועלט קריג, וואס האט פונקציאנירט פונעם 17טן מערץ, 1942 ביז סוף יוני 1943.
דער געגנט פון בעלזשעץ איז דאן געווען א רעלאטיווער אומבאוואוינטער געגנט ביים גרענעץ צווישן דער לובלינער גובערניע און גאליציע. עס ווערט געשאצט אז איבער 430,000 אידן פון די געגנטן פון לובלין, לעמבערג און קראקע זענען אומגעברענגט געווארן אין דעם לאגער, דורך פארגאזן און גאז קאמערן, הי"ד.
דער לאגער איז נישט אזוי באקאנט צווישן המון, צוליב וואס עס נישט געבליבן קיין איין איבערלעבער פון דעם לאגער (אויסער צוויי), און אויך צוליב וואס די דייטשן האבן אים גענצליך פארניכטעט מיטן ציל נישט איבערצולאזן קיין שפור נאך זייער פארברעך.
לאק שעלדרייק () איז א דארף אינעם שטעטל פאלסבורג אין סאליוואן קאונטי, ניו יארק.
יודן קומען דארט אהין בעיקר זומער, אבער לעצטנס האט מען אויך אנגעהויבן צו גיין אויף א גאנץ יאר. בפרט דערנאך וואס די קאונטי האט געטוישט געזעץ און מען מעג נאר בויען ווינטערייזד הייזער נישט קיין באנגעלאוס.
אן ארטיקל אין אידישע וועלט איבער א ארטיגן שטעטל
הרב דן אונגארישער (כ"ב טבת תרפ"ג, 1928 - ג' חשוון תשע"ב, 31סטן אקטאבער 2011) איז געווען ראש ישיבה פון "בית מדרש עליון" אין ספרינג וואלי, ניו יארק.
רבי דן אונגארישער ווערט פאררעכנט געווען אלס דירעקטער ממשיך דרכו פון די פריערדיגע גאונים ראשי ישיבות: זיין רבי מובהק הרה"ג ר' שלמה היימאן ז"ל ראש ישיבה פון תורה ודעת און זיין שווער הרה"ג ר' ראובן גראדזאווסקי ז"ל. וואס אויף זייערע חידושים האט ער זיך געפּלאגט און מסדר געווען צום דרוק אין די מערהייט יארן פון זיין לעבן.
ער איז געווען פון די סאמע ערשטע ארטאדאקסישע יודן זיך צו באזעצן אין מאנסי (וועלכע מען האט דאן גערופן "ספּרינג וואלי") און ער האט דא מרביץ תורה געווען פאר איבער א יובל יארן.
רבי דן איז געבוירן אין יאר תרפ"ד אין וויען, עסטרייך, דאס צווייטע קינד פון זיין פאטער ר' ירחמיאל, א טשארטקאווער חסיד, און זיין מוטער יוכבד, וואס זענען אהין אנטלאפן פון דעם שטעטל ברזשאסטיק אין גאליציע ביי דער ערשטער וועלט קריג. דארט אין וויען איז די אונגארישער פאמיליע געווען א נאנטער שכן צו די וואזנער פאמיליע וועלכע האט דאן דארט געוואוינט.
רבי ירחמיאל האט טאקע געשיקט זיינע קינדער לערנען אין דער לאָקאַלער תלמוד תורה, אבער ער האט געפילט אז דאס איז נישט גענוג פאר זיי. מיט זיין גרויס חביבות התורה האט ער געוואלט זיי זאלן אויסשטייגן עפּעס מער. דערפאר האט ער געדונגען פאר זיי א פּריוואטן מלמד מיטן נאמען ר' העניך פאדווא, וועלכער איז מיט יארן שפּעטער אויפגענומען געווארן אלס רב ואב"ד אינעם עיר ואם בישראל לאנדאן, די הויפטשטאט פון ענגלאנד.
זייענדיג אין וויען האט רבי ירחמיאל געשטופּט זיינע קינדער זיך צו ווייקן ביי די חסידישע רבי'ס און שטיבלעך וואס האבן זיך דאן דארט געפינען. רבי ירחמיאל איז דאן מקורב געווארן צום קאפיטשיניצער רבי'ן זצ"ל וואס האט דארט געוואוינט.
רבי דן איז אויך נתקרב געווארן צו גרופּעס חסידישע בחורים – צווישן זיי א גרויסע גרופע בעלזא חסידים - וועלכע האבן דארט געלערנט אין די שטיבלעך און אריינגעגעבן א ווארימקייט אין די גאנצע ארום.
נסיעה קיין בעלזא.
בעפאר שבועות פון יאר תרצ"ז, ווען איך בין געווען אלט קנאפּע פערצן יאר, האבן די ארטיגע בעלזא חסידים ארגאניזירט א "באָס" אויף יו"ט קיין בעלזא זיך מסתופף צו זיין בצל הרה"ק מהר"א זצ"ל.
דאס איז ווי פארשטענדליך דאן געווען א גרויסער סענזאציע, אז פון וויען זאל פארן א באס צו א חסידישער רבי. און אסאך חסידישע יודן, אפילו די וואס זענען נישט געווען קיין בעלזא חסידים, האבן זיך אנגעשלאסן אין די געהויבענע נסיעה.
איך, זייענדיג באפריינדעט מיט עטליכע פון די ארגאניזירער און באטייליגער אין די נסיעה, האב געהאט שטארק חשק מיטצופארן. איך האב געבעהטן מיין פאטער אז ער זאל מיר דאס ערלויבן.
און צו מיין גרויס פרייד האט ער מיר געגעבן רשות. ער האט זיך געוואנדן צו איינע פון מיינע באקאנטע, א בעלזער חסיד, און אים געבעהטן אז ער זאל אכטונג געבן אויף מיר במשך פון די נסיעה.
אינעם באשטימטן טאג זענען מיר ארויסגעפארן. אבער אנקומענדיג קיין גאליציע, וואו עס זענען נישט געווען קיין אויסגעפלאסטערטע וועגן, איז דער באס קאליע געגאנגען. דער מערהייט פון די מיטפארער זענען דארט געבליבן, אבער מיין באגלייטער האט באשלאסן צו פארן ווייטער קיין בעלזא מיט א פערד-און-וואגן. ממילא בין איך מיטגעפארן. און אזוי האב איך געהאט די זכי' צו זיין דארט אויף יו"ט.
רבי דן שילדערט זיינע זכרונות: "עס ליגט מיר נאך אין זכרון דאס זינגען "ובאו כולם" ביים טיש. צום ערשט האט דער רב אליין געזונגען, און דערנאך דער גאנצער עולם צוזאמען. איך וועל קיינמאל נישט פארגעסן די גרויסע התעוררות וואס האט דאן געהערשט".
נאך יו"ט איז ער אריין זיך "געזעגענען" מיט א קוויטל, וואו ער האט אריינגעשריבן זיין נאמען און א בקשה "להצלחה בתורה ויראת שמים".
דער רב האט אים דאן געגעבן א זעלטענע ברכה וואס איז אים שטארק צוניץ געקומען, און אים באגלייט א גאנץ לעבן. "דער אויבערשטער זאל העלפן, זאלסט קענען אלעמאל לערנען מיט הרחבת הדעת".
"און ב"ה די הייליגע ברכה איז מיר בייגעשטאנען די אלע יארן", האט רבי דן ז"ל אויסגעפירט.
פארט קיין אמעריקע.
ווען אין אייראפע האבן זיך אנגעהויבן פארמירן שווארצע וואלקענעס, האט רבי ירחמיאל, אין תרצ"ט, געקויפט שיפס-קאַרטן פאר דער גאנצער פאמיליע וועלנדיג אימיגרירן אין די פאראייניגטע שטאטן. אבער אלס פּוילישע בירגער האט מען נישט ערלויבט די עלטערן צו פארלאזן עסטרייך.
דאן האט רבי ירחמיאל געשיקט א בריוו צום קאפיטשיניצער רבי׳ן ז"ל, וועלכער איז שוין דאן געווען אין אמעריקע, אז ער שיקט אהין זיינע קינדער און ער זאל האלטן אן אויג אויף זיי. רבי ירחמיאל און זיין פרוי זענען אומגעברענגט דורך די נאציס אין בערגן-בעלזן, הי"ד. דער קאפיטשיניצער רבי האט דאן גענומען רבי דן מיט זיינע געשוויסטער אונטער זיין שוץ, און זיי זענען אויפגעוואקסן אינעם רבי'נס שטוב ווי אייגענע קינדער.
בעפאר רבי דן איז געפארן קיין אמעריקע, איז ער געגאנגען צום צעהלימער רב ז"ל בעטן אן המלצה צו א ישיבה וואס זאל אים צוניצקומען אין דער פרעמדער מדינה וואו ער פארט אצינד. "קום" האט דער רב געזאגט צום פופצן יעריגן בחור "איך וועל דיר שרייבן [אן המלצה] צו רבי פייוויל, ווייל דו באלאנגסט דארט".
דער רב האט אים אנגעשריבן א ווארימע המלצה צו רבי שרגא פייוול מענדלאוויטש ז"ל, דער גרינדער פון דער בארימטער ישיבה "תורה ודעת" אין ברוקלין.
אין תורה ודעת.
ווען רבי דן האט איבערגעטרעטן די שוועל פון רבי פייוויל אין תורה ודעת, האט ער זיך באגעגנט מיט א סצענע וואס ער האט נאך קיינמאל פריער געזעהן: בחורים קריגן זיך איינער מיטן צווייטן איבער א שטיקל גמרא אדער תוספות!.
מען האט אריינגעשטעלט רבי דן אין די העכסטע שיעור, וואס דאדורך איז ער געווארן פון די יונגסטע תלמידים פונעם בארימטן ראש ישיבה הג"ר שלמה היימאן ז"ל. טראץ זיין יונגן עלטער, איז ער גאר שנעל באקאנט געווארן אלס אויסערגעווענליכער מתמיד. וואס אויסער די גמרא אינטרעסירט אים גאר ווינציג פון אלעס ארום.
ער איז געווען גאר שטארק מקושר צו זיין ראש ישיבה הג"ר שלמה, וועמען ער האט באטראכט אלס זיין רבי מובהק. א קרוב פון רבי דן דרוקט זיך אויס: "עס איז נישטא קיין ווארט וואס איז ארויס פון רבי שלמה'ס מויל, וואס רבי דן וועט נישט קענען איבער זאגן פון שלאף ארויס". ער איז אויך באקאנט אלס גרויסער יר"ש. אזוי ווייט אז רבי שרגא פייוויל האט אים געשטעלט אלס אחראי אויף דעם כשרות פון ישיבה-קיך, און ער האט אים ערלויבט אליינס גיין איינקויפן דאס עסן פון געשעפט – אן אויסנאמליכע פּריווילעגיע וואס קיינער האט נישט באקומען.
מען ציט זיך קיין מאנסי.
אין ליכט פון דער פּטירה פון הג"ר שלמה אין יאר תש"ה, האט רבי שרגא פייוויל באשלאסן צו גרינדן נאך א ישיבה אוועק פון די רוישיגע שטאט. און ער האט אויסגעוועלט "ספּרינג וואלי", אלס דער פּלאץ פאר דער נייער ישיבה "בית מדרש עליון". "איך דארף א ישיבה פאר צוויי בחורים" האט רבי שרגא פייוויל געזאגט, "פאר [רבי] דן אונגארישער און פאר [יבלחט"א, הרב שמחה] שוסטאל. מען קען דאך אבער נישט מאכן א ישיבה פון בלויז צוויי בחורים, אלזא לאמיר שיקן א מנין"... דער מנין איז צוזאמענגעשטעלט געווארן פון די בעסטע רבנים וואס רבי שרגא פייוויל האט געהאט אין יענע צייט, אין שפיץ פון הג"ר ראובן גראזאווסקי ז"ל. אן איידעם ביים בארימטן גאון הג"ר ברוך בער לייבאוויץ ז"ל. די בחורים וואס האבן געדארפט זיין די פונדאמענט פון די ישיבה, זענען אנגעקומען קיין מאנסי שפּעט ביינאכט נאך א לענגערע אויסמאטערנדע רייזע מיט א באס און שיף. די ערשטע זאך וואס זיי האבן געטון נאכן אנקומען, נאך פאַרן זיך אויספּאַקן, איז געווען צו פארבינדן די עלעקטערי און זיך גלייך געזעצט לערנען אין ביהמ"ד.
רבי דן האט נישט אויפגעהערט צו לערנען. ער האט געהאט א געוואלדיגער חיות פונעם לערנען די הייליגע תורה. הרב הלל זאקס, א ראש ישיבה אין ארץ ישראל און אן אייניקל פון חפץ חיים ז"ל, האט זיך אויסגעדרוקט פאר א קרוב פון רבי דן: "מיר זענען געפארן קיין ספרינג וואלי זיך צו לערנען התמדה פון רבי דן!".
דע ר"י הגאון ר' ראובן האט ארויסגעוויזן א שטארקע אינטערעסע אין דעם תלמיד וואס האט נישט אויפגעהערט צו לערנען. דערפאר ווען מען האט אים פארגעשלאגן פאר זיין עלטסטע טאכטער, האט ער זיך צוגעכאפט דערצו מיט ביידע הענט.
נאך זיין חתונה, ווארטנדיג אז זיין באשטימטע דירה אין מאנסי זאל ווערן פארטיג, האט זיך רבי דן געצויגן אויף ביז דערווייל קיין וויליאמסבורג און זיך געזעצט לערנען אין תורה ודעת. צוויי וואכן בעפאר פסח האט רבי ראובן אינפארמירט זיין איידעם אז די דירה איז גרייט. רבי דן האט רעאגירט נישט אנדערש ווי יעדער פון אונז: "לאמיר צואווארטן די קנאפּע צוויי וואכן ביז פּסח".
"צוויי וואכן אין א מענטש'נס לעבן איז א געוואלדיגער סומע פון צייט", איז געווען רבי ראובן'ס ענטפער. א ענטפער וואס רבי דן האט שפעטער אסאך גענוצט אין זיינע מוסר-שיעורים פאר זיינע תלמידים.
מיט די חידושי ר' ראובן.
רבי ראובן איז נפטר געווארן אין יאר תשי"ט און רבי דן האט איבערגענומען זיין פּלאץ אין די ישיבה פארזעצנדיג דעם דרך הלימוד גענוי ווי ער האט מקבל געווען פון זיינע גרויסע רבי'ס הג"ר שלמה און הג"ר ראובן ז"ל. מיט עטליכע יארן בעפאר, נאך רבי שלמה'ס פטירה אין יאר תש"ה, האט זיין רביצין גענומען אלע כתבים וואס איר געהויבענער מאן האט אנגעשריבן דינענדיג אלס ר"י אין ווילנא בעפארן קומען צו די פאראיייניגטע שטאטן און עס איבערגעגעבן פאר זיין בעסטן תלמיד רבי דן - וואוסענדיג אז ער איז דער בעסטער קאנדידאט דערפאר.
און רבי דן האט טאקע אריינגעלייגט אומגעהויערע כוחות אין מסדר זיין די כתבים. אין יאר תשי"ט ווען זיין שווער איז נסתלק געווארן, האט רבי דן גענומען פאר זיין לעבנס-מיסיע ארויסצוגעבן די טיפזיניגע חידושים פון זיין שווער און אזוי ארום מזכה זיין די קומענדיגע דור בני תורה מיט די געוואלדיגע ספרים.
פילנדיג אז ער וועט נישט קענען טוהן ביידע בשלימות, האט ער איבערגעגעבן רבי שלמה'ס כתבים פאר הג"ר מיכל יהודה לעפקאוויץ ז"ל ר"י פאנאוויטש, וועלכער האט נאך געלערנט ביי ר' שלמה'ן אין ווילנא, אז ער זאל עס מסדר זיין צום דרוק. כאטש ר' מיכל יהודה האט למעשה ארויסגעגעבן די "חידושי רב שלמה", איז דער גאנצער ספר נשפע געווארן פון ר' דן. ווייל ר' מיכל יהודה איז מיט אים איבערגעגאנגען כמעט יעדע דעטאל ארום דאס דרוקן דעם ספר.
רבי דן זעלבסט האט אריינגעלייגט געוואלדיגע כוחות ארויסצוגעבן דעם "חידושי רב ראובן". אויסערגעווענליך אסאך צייט האט ער אריינגעלייגט זיכער צו מאכן די פּונטקליכקייט און קלארקייט פון יעדן איינציגן חידוש. א פּלימעניק זיינער פארציילט: "ווען איך פלעג אים גיין באזוכן, איז ער שטענדיג געווען פארנומען מיטן איבערשרייבן און קארעגירן די ספרים".
און עס האט זיך אים אויסגעצאלט!. הרב יעקב קאמינעצקי ז"ל האט אמאל געזאגט אז ווען נישט די געוואלדיגע מיה וואס רבי דן האט אריינגעלייגט צו פארזיכערן זיין קלארקייט, "וואלט קיינער נישט געעפנט דעם ספר".
מיט גדולי ישראל.
רבי דן האט גענאסן פון גרויס הערצה ביי אלע גדולי ישראל. הרב צבי מאיר גיזבערג שליט"א ראב"ד אגודת הרבנים האט דערציילט אן אינטרעסאנטער אנקעדאט: נאך דער מלחמה האט ער געלערנט אין "בית מדרש עליון". און ווען ער איז שפּעטער געפארן קיין א"י כדי זיך צו זען מיט זיין מוטער וועלכער ער האט שוין נישט געהאט געזען פאר עלף יאר, האט אים זיינס א חבר, וועלכער האט געלערנט בחברותא מיט הג"ר דן, געבעטן אז ער זאל אנפרעגן דעם חזון איש ז"ל צי ער זאל פארן וואוינען אין א"י. פארציילט הרב גינזבערג: "ווען איך האב פארגעלייגט די שאלה פארן חזו"א, האט ער זיך פארטראכט א מינוט און געזאגט: "איר זאגט אז ער לערנט בהתמדה, און ער האט א גוטע חברותא. נו, וואס איז שלעכט דארט?" די תשובה פונעם חזו"א האט ארויסגערופן גרויס התפּעלות ביים שואל און ביי אלע אנוועזנדע. ווען עס איז אנגעקומען צו הג"ר יעקב קאמינעצקי, איז ער אים געקומען איבערפרעגן צי דער חזו"א האט טאקע געזאגט "וואס איז שלעכט דארט?"...
אויטאריטעט אין מאנסי.
רבי דן האט געהאט גאר א פארנומענער סדר היום. עס פלעגט זיך אנהויבן גאר פרי, שוין פון ארום 4:30 איז ער געזיצן אין די ישיבה און עס האט אנגעהאלטן ביז שפעט ביינאכט. און אויסער וואס ער האט געלערנט א גאנצן טאג, האט ער אויך געטראגן די פינאנציעלע לאסט פון דער ישיבה אויף זיינע פּלייצעס. אלס איינער פון מאנסי'ס ערשטע ארטאדאקסישע איינוואוינער, איז ר' דן געווען פארמישט אין אהערשטעלן דאס אויסזען פון דער שטאט. ער האט געוואכט אויף איר קדושה ווי א פאטער אויף זיין קינד. קורצליך נאך זיין זיך באזעצן אין מאנסי, האט רבי דן געהאלפן אויפבויען די מקוה אין דער ישיבה. מ'האט דאן באקומען גרויסע שטיקער אייז וואס מען האט געברויכט לייגן צו דער מקוה, אבער רבי דן האט זיך אקעגנגעשטעלט צו דער פּלאן עס צו טראנספערירן אין א טרעקל. ער האט געהאלטן אז מען דארף חושש זיין אז ס'איז א כלי וואס דאן ווערט דאס וואסער פסול. דערפאר האט ער גענומען די גאנצע פלאטע מיט אייז אין זיין האנט, און עס געטראגן מיט די אייגענע כוחות ביז די מקוה.
ווען ער האט געהערט אז די ריזן קייט-געשעפט "האום-דיפא" פּלאנירט צו בויען א פיליאלע הארט נעבן מאנסי, איז ער געווארן באזארגט ווי אזוי דאס וועט אפעקטירן די חרד'ישע שכונה. ער האט לוחם געווען פאר די קדושה פון די תורה קאמיוניטי אין מאנסי, אז מען זאל נישט איינגיין אויף א פּשרה מיט איר.
בית מדרש עליון.
א צאל יארן צוריק האט רבי דן געעפנט א אפּטיילונג פון בית מדרש עליון אין בני ברק, וואו זיין זוהן רבי ירחמיאל דינט אלס ר"י. און זי פאַרמאָגט שוין היינט-צו-טאג אריבער דריי הונדערט תלמידים כ"י.
רבי דן'ס רביצין איז נפטר געווארן פיר יאר צוריק. ער האט זיך דאן מחזק געווען מיט אויסטערלישע כוחות. די לעצטע שטיק צייט האט ער געליטן פון א רויז אויף זיין פוס, אבער ער האט פּראבירט אנצוגיין כמעט ווי געהעריג מיט זיין עבודת הקודש.
פארגאנגענעם אב איז ער געווען אין א"י, און ער האט דארט באשיינט דעם אויבנאן ביי די הכנת ס"ת וואס מען האט אריינגעגעבן צום ביהמ"ד עליון אין בני ברק. זונטאג פארמיטאג איז פארשפרייט געווארן די ביטערע נייעס אז האט ער געליטן א הארץ-אטאקע. איבעראל האט מען אנגעהויבן זאגן תהילים און איינרייסן לרפואת רבי דן בן יוכבד, אבער די שערי רחמים זענען שוין געווען פארשלאסן און נאך יענעם טאג אויפדערנאכט האט ער צוריקגעגעבן זיין נשמה.
א גרויסע לוי' איז פארגעקומען אין ביהמ"ד עליון וואו ער האט מרביץ תורה געווען אזויפיל יארן. די מספידים האבן אלע ארויסגעברענגט די געהויבענע שטריכן און אויפטוען פונעם נפטר וועלכער האבן געהאט ווייטגרייכנדע ווירקונגען אויפן גאנצן עולם התורה בכלל, ובפרט אין די שטאט מאנסי.
עס האבן מספיד געווען די רבנים: זיין איידעם רבי ישראל פאלק, א מגיד שיעור אין דער ישיבה; דער נאוואמינסקער רבי, רבי יעקב פערלאוו; הרב ירחמיאל אונגארישער, א פּלומעניק פון דעם רב און א ראש ישיבה אין מאנסי; רבי משה גרין; רבי מלכיאל קאטלער ראש ישיבה פון ביהמ"ד גבוה אין לייקוואוד; רבי דוד שוסטאהל ראש ישיבה אין ביהמ"ד גבוה און זיינע זין הרב ברוך בער און הרב שמשון.
דאן האט מען געפירט דעם ארון צום קענעדי לופטפעלד ווא עס איז פארגעקומען נאך א לוי', במעמד הרבנים הגאונים. און דערנאך האט מען געטראגן דעם נפטר קיין א"י, וואו א גרויסע לוי' איז פארגעקומען אין ביהמ"ד עליון אין ב"ב. און ער איז געקומען לקבורה אין ב"ב אין די פּאנאוויזשער חלקה נעבן זיין רביצין.
ער האט איבערגעלאזט זיינע חשובע קינדער וועלכע וועלן ווייטער פירן דאס וואס ער האט אויפגעבויעט מיט אזויפיל שווייס מיה, און פילע תלמידים וועלכע וועלן האלטן הייליג זיין אנדעק.
גארטל הערפעס ("Herpes zoster") איז א קראנקייט פון מענטשן. די סימפטאמען זענען ווייטיק און אן אויסשיט מיט בלאטערן. דער ווירוס וואס שאפט גארטל הערפעס איז דער זעלבער ווירוס וואס שאפט פּאָקן.
אינפארמאציע.
גארטל הערפעס איז א ווירוס קראנקייט געשאפן פונעם וואריצעלא זאסטער ווירוס (VZV), דער זעלבער ווירוס וואס איז גורם פאקן. די סימפטאמען זענען ווייטיק מיט א בלאטערישן אויסשיט לענגאויס די נערוון וואו דער ווירוס געפינט זיך. רוב מענטשן וואס ליידן פון גארטל הערפעס זענען אין די עלטערע יארן.
מען קען זיך נישט אנשטעקן מיט גארטל הערפעס; אבער ס'איז מעגלעך זיך אננעמען מיט פאקן אויב מען רירט אן דעם אויסשיט פון א מענטש וואס האט גארטל הערפעס.
קוראציע.
איינער פון די וועגן צו באהאנדלען גארטל הערפעס איז מיט סטערוידן.
דייוויד לארענס שווימער (ענגליש: "David Lawrence Schwimmer"; געבוירן דעם 2טן נאוועמבער 1966) איז אן אמעריקאנער אקטיאר, א איד, וועלכער איז בעיקר באקאנט אלס ראס געלער אין דער טעלעוויזיע סעריע פריינט.
ער איז געבוירן אין ניו יארק און אויפגעצויגן געווארן אין לאס אנדזשעלעס.
יעדער ליבט רעימען (אין ענגליש: "עוורי-באַדי לאָווס רעימען" Everybody Loves Raymond) איז א קאמעדיע טי ווי סעריע וואו עס ערשיינען בעיקר רעימען, זיין ווייב, צווילינג, און עלטערן.
די מעשה באציהט זיך בעיקר אויף דעם וואס זיינע עלטערן וואוינען זייער נאענט צו אים, און דערפאר מישן זיי זיך צופיל אריין אין זיין פריוואטן לעבן.
עס האט אנגעהאלטן פאר ניין סעזאנען און 210 עפיזאדן, אין די פאראייניגטע שטאטן ווערסיע.
פּאל סטיוון ראַד איז אן אמעריקאנער אקטיאר, א איד, וועלכער איז באקאנט מיט זיין ראלע אין "פריינט" אלס "מייק", פיבי'ס בוי-פרענד.
ער איז געבוירן אין ניו דזשערסי צו א אידישער פאמיליע וועמענס ארגינעלער משפחה נאמען איז געווען ראדניצקי.
ביי די דרייצן יאר האט ער געהאט א טראדיציאנאלע בר מצווה.
הרב באַלקאַני איז אן איידעם ביי דעם גרויסן לובאוויטשער רייכן משפחה פון רובאשקין כשר פלייש.
ער פירט אן יארן לאנג מיט א בית יעקב שולע אין בארא פארק פאר מיידלעך, באקאנט אלס בית יעקב ד'באלקאני, ער איז געווען אין די נייעס שוין פיל מאל צוליב זיינע פארצווייגטע געטועכץ פאר תורה אנשטאלטן.
הרב חיים מרדכי מרגליות (ה'תק"ם-ט"ו שבט ה'תקפ"ג) איז געווען רב אין דובנא, און דער מחבר פון "שערי תשובה" אויף שולחן ערוך.
הרב מרגליות איז געבוירן אין יאר תק"מ (בערך) צו זיין פאטער הרב מאניש מרגליות, אב"ד וויטקאוו און דינעוויץ.
ער איז געווען א ברודער פון הרב אפרים זלמן מרגליות, און אן איידעם ביי זיין פעטער רבי אליקים געציל מרגליות.
אין זיינע יונגערע יארן האט ער געלערנט אינעם בראדער קלויז. אין תק"ס איז ער געווארן רב אין ברעסטעטשקע; דערנאך האט ער אנגענומען דאס רבנות אין דובנא, וואו ער האט אויפגעשטעלט א דרוקעריי.
ער איז נפטר געווארן אין תק"ף אדער תקפ"ג אין בראד אדער דינעוויץ.
אין תקפ"ה איז פארעפנטליכט געווארן אין דובנא זיין ספר שערי תשובה אויף שולחן ערוך אורח חיים, וואס ברענגט צוזאמען פריערדיגע תשובות לויטן סדר פונעם שולחן ערוך. דער "שערי תשובה" איז געדרוקט אין רוב אויסגאבעס פון שולחן ערוך אורח חיים, אויך מיט דער משנה ברורה.
מזומן אדער מזומנים רופט מען געלט באנקנאטן און מטבעות, וואס מען קענט ניצן איבעראל צו באצאלן. נישט קיין טשעקס, מאני-ארדערס אדער קרעדיט און דעביט קארטלעך. דאס ווארט "מזומנים" טרעפט מען אין שאלות ותשובות.
אויף ענגליש הייסט עס "cash" (קעש); דאס ווארט נעמט זיך ארגינעל פון כינעזיש וואו עס מיינט געגאסענע מטבעות.
שטאָל איז א געשמעלץ פון אייזן מיט צווישן 0.2% און 2.1% קוילנשטאף, און אפשר אנדערע מעטאלן, למשל, מאנגאן, כראם, וואנאדיום אדער וואלפראם.
היינט איז שטאל פון די מערסט געוויינלעכע מעטאלן אין דער וועלט. מען פאבריצירט מער ווי 1.3 ביליאן טאנען א יאר.
שטאל וואס אנטהאלט מער ווי 10.5% כראם ווערט אנגערופן זשאווערפריי שטאל.
צווישן די פראדוקטן געמאכט פון שטאל זענען אויטאמאבילן, בריקן, שרויפן, טשוועקעס, ספרונזשינעס, שארפן פון מעסערס און נאדלען.
אייזן און שטאל ווערן ברייט באניצט אין דער קאנסטרוקציע פון שאסייען, באנען, אנדערע אינפראסטרוקטור און געביידעס. מערסטע גרויסע מאדערנע סטרוקטורן, ווי למשל וואלקן קראצערס, בריקן און פליפארטן ווערן געשטיצט פון א שטאלן סקעלעט. אויך די מיט א בעטאנענער סטרוקטור ווערן פארשטארקט מיט שטאל. שטאל ווערט אויך געניצט אין פארשיידענע קאנסטרוקציע מאטריאלן, ווי ריגלען, טשוועקעס און שרויפן.
אנדערע ווענדונגען זענען שיפבויעריי, מינעריי און שווערע געצייג ווי בולדאזערס, שטאל-וואל און ווערגצייג.
די '"לעבעדיגע תורה מוזיי"' איז א חרדי'שער מוזעאום אין בארא פארק וועלכער ווערט אנגעפירט דורך דעם ליאזנער רבין, ר' שאול שמעון דייטש.
דער מוזעאום פארמאגט פארשידענע געשיר און מטבעות פון דער צייט פון די משנה און גמרא.
אויך פארמאגט ער פארשידענע פערמאנירטע באשעפענישן.
מוהל איז דער וואס שניידט אוועק די ערלה פון איינעם ביי א רעליגיעזער צעראמאניע ברית מילה.
מעיקר הדין ליגט די מצוה פון מילה אויפן פאטער פונעם קינד, אבער רוב פאטערס האבן נישט די דערפארונג דעריבער בעט מען א פראפעסיאנעלער מוהל צו ווערן זיין שליח.
באקאנטע מוהלים.
אין ארץ ישראל איז געווען א גרויסער מוהל יאסעלע ווייסבערג וואס האט גע'מל'עט יעדן טאג עטליכע קינדער. זיין זון משה גייט אין זיינע פיסטריט, און ער איז דער אפיציעלער מוהל אין שערי צדק שפיטאל.
אין דער וויזשניצער קהילה אין מאנסי, ווען דער פריערדיגער רבי, רבי מרדכי האגער פלעגט מכובד ווערן מיט סנדקאות, אויסשליסליך נאר זיין זון, רבי ישראל האגער, וואס האט געדינט דעמאלטס אלס רב ד'קהל "תורת חיים" אין מאנסי, און וועלכער איז א בארימטער מוהל, האט געמעגט דורכפירן די ברית.
זיבן מייל מארק איז דער גרעסטער כשרער סופערמארק אין די פאראייניקטע שטאטן. דער קראם, וואס איז פלאצירט אין פייקסוויל, מערילענד, עקזיסטירט זייט 1988, און געפינט זייך אין דער היינטיקער לאקאציע זייט 16טן נאוועמבער, 2010. דער קראם האט כשרות השגחה פון
און אנטהאלט אויך אן אפטייק, א בלומען אפטייל און א קאפע.
שמואל דוד לוצאַטא איז געווען אן איטאליענער אידישער חכם, דיכטער, און א מיטגלידער אין די "וויסנשאפט דעס אידנטומס" באוועגונג. ער איז אויך באוואוסט מיט זיינע ראשי תיבות שד"ל.
שד"ל איז געבוירן אין טריעסטע (היינט איטאליע), ראש חודש אלול תק"ס, און איז נפטר געווארן אין פאדווא, איטאליע יום כיפור תרכ"ו.
צוזאמען מיט נחמן קראכמאל (רנ"ק), שלמה יהודה ליב הכהן ראפאפארט (שי"ר) און יום טוב ליפמאן צונץ איז שד"ל געווען פון די ערשטע מיטגלידער און די חכמת ישראל באוועגונג, וואס האט עוסק געווען אין דער וויסענשאפטליכער/אקאדעמישער שטודיע פון אידישקייט.
שד"ל האט עוסק געווען אין היבש אפאר פראיעקטען במשך זיין לעבן. ער איז די מערסטע באוויסט פאר זיין פירוש אויף חמשה חומשי תורה, וואס ער האט ארויסגעגעבן צוזאמען מיט אן איבערזעצונג פון די תורה אויף איטאליעניש. אזוי אויך האט ער מחבר געווען פירושים אויף אנדערע ספרים פון די כתבי הקודש, ספרים אויף די גראמאטיק פון העברעאיש און אראמיש, אן איבערזעצונג פון דעם סידור אויף איטאליעניש, שטודיעס אין די היסטאריע פון די אידן, ווי אויך ביבליאגראפישע און ביאגראפישע ביכער.
שד"ל איז געווען א ראציאנאליסט, אבער ער איז געווען אנטקעגן דער פילאסאפיע פונעם רמב"ם און אבן עזרא, און האט ליבערשט אויסגעוועלט דעם מהלך פון רבי יהודה הלוי.
שד"ל האט נישט איבערגעלאזט קיין ערנסטע אנהענגערס פון זיין מהלך. ביי די משכילים איז ער פאררעכענט געוארן אלץ צו קאנסערוואטיוו, און ביי די פרומע אז ער פאררעכנט געווארן אלץ צו משכיל'יש. אבער און זיין שטעלע אלץ ראש בית מדרש לרבנים און פאדאווא, האט איבערגעלאזט א שטארקע רושם ביי די איטאליענישער אידן.
לעבן און שאפן.
שמואל דוד לוצאטו איז געבוירן געווארן אין טריעסטע, באיטאליע, אום א' אלול ה'תק"ס (22 אין אויגוסט 1800), צו זיינע עלטערן חזקיה און רבקה מלכה, פון די באקאנטע איטאליענישע משפחה "לוצאטו". זיין טאטע חזקיה איז געווען א האלץ שניצער, און האט זיך פארנומען מיט מעכאניק. לויט שד"ל, האט זיין טאטע אפילו געהאט אויסגעארבייט ט פלאן פאר א דאמף מאטאר אבער ער האט נישט געהאט די געלט איר צו ברענגען לידי מעשה. חזקיה איז אויך געווען א תלמיד חכם און א יודע ספר, ער האט אסאך עוסק געווען אין קבלה און האט אויך פרובירט שרייבן ספרים, אבער ער איז דורכגעפאלן אין דעם.
די צוויי עלטערע ברידער פון שד"ל זענען אוועק אין זייער יוגנט, דערפאר האט חזקיה געשיקט שד"ל לערנען אין א תלמוד תורה שוין ביי די דריי ווייל ער האט מורא געהאט אז ער וועט נישט עספיען מקיים צו זיין מיט אים די מצווה פון לערנען מיט אים תורה. ביי די אכט יאר האט שוין שד"ל אנגעהויבן שרייבן פאעזיע און העברעאיש און אין איטאליעניש, און שוין דאן האט ער אנגעהויבן טראכטן אז מען דארף שרייבן א נייע פירוש אויף מקרא. ביז די דרייצען האט שד"ל ווייטער אנגעהאלטן מיט זיינע שטודיעס אינעם אידישען שולע, אבער דאן האט ער איר געמוזט פארלאזן צוליב א שווערע קרענק וואס האט אים דאן באטראפן.
דער נאמען לוצאטא.
שמואל דוד האט געטענה'ט אז דער נאמען לוצאטא קומט פון א דייטשער ייד וואס האט געשטאמט פון לוזשיץ.
לייבעלע וואלדמאן (1907 - 1969) איז געווען א חזן אין ניו יארק סיטי.
ער איז די איינציגסטער אמעריקאנער געבוירענער חזן וואס זינגט ווי אן עכטער אמאליגער איירעפעאישער געבוירענער.
ער האט אנגעהאלטן פאסטנס אין באסטאן און אין פאסעיק, ניו דזשערסי. און אויך האט ער פיל אויפגעטרעטן אויף די ראדיא סטאנציע wevd אין ניו יארק.
ער איז נפטר געווארן אין 1969.
ער האט איבערגעלאזט פילע חזנישע קאמפאזיציעס און ער זינגט אסאך יודישע לידער. זיין מערסט באוואוסטער שטיקל וואס מען זינגט אסאך נאך איז "כי לקח טוב".
טייל האלטן אז ער איז געווען א באריטאן.
טשערעמאיע איז דער פרוכט פונעם זגאל "Annona cherimola" וואס איז גרין אינדרויסן, און ווען מען שניידט זי אויף האט זי אזא ווייסע פלייש מיט שווארצע קערעלעך. די טשערעמאיע שטאמט פון דרום אמעריקע.
זי איז זייער גוט אין טעם אבער אזוי ווי כמעט אלע פון די פרוכטן מוז מען עס לאזן רייף ווערן.
זי איז מער פאפולער ביי די מעקסיקאנער און איז ע"פ רוב טייער.
שטראסבורג (; עלזאסיש: "Strossburi";) איז די הויפטשטאט פונעם עלזאס ראיאן אין צפון־מזרח פראנקרייך, וואס גרעניצט זיך מיט דייטשלאנד.
יידן אין שטראסבורג.
צווישן 1400 און דער פראנצויזישער רעוואלוציע איז געווען פארבאטן פאר יידן צו וואוינען אין שטראסבורג. דער ערשטער שטאטס רב פון דער נייער קהילה איז געווען הרב דוד זינצהיים, דער ״יד דוד״.
אסאך אידן וואוינען אין שטראסבורג, בעיקר ספרדים וואס זיי האבן אויך אויפגעלעבט דאס אידישע לעבנסשטייגער צוליב די פילע בעלי תשובה וואס זיי פראדוצירן.
צווילינג שטעט.
פאנאראמע מיטן בריק „פאנט קוּווערט" פון די מיטל־עלטער אין פאדערגרונט.
דער מאנסטער פרוכט איז זייער אן אינטערעסאנטע פרוכט פונם זגאל "Monstera deliciosa". ער איז לאנג און גרין מיט אזעלכע זעקס עקעדיגע שופן. ער איז זייער אן אנגענעמער געשמאקער פרוכט ווען עס איז רייף. אויב איז עס נישט רייפ דעמאלס קען מען עס ממש נישט עסן.
ווען עס ווערט רייף פאלן אראפ די שופן פון זיך אליינס, און אינעוויניג איז עס אזא פלייש ווי א באנאן מיט אן אנאנאס צוזאמען. ער קען האבן שווארצע פלעקן אינעווייניג, אבער עס איז נישט קיין פראבלעם.
עס האט זייער א גוטן טעם און ריח ממש נפלאות הבורא.
גאַלער אָדער גאַלערעטע אָדער כאָלאָדעץ אָדער פטשאַ אדער פֿיסנאגע איז א פארגליווערטע פליישיגע עסן. מען קאכט אויף די ביינער פון די פיס פון אן אקס און די יויך קילט זיך אפ און ווערט פארגליווערט.
פוילישער אפשטאמיגע יודן עסן גאלער שבתֿ מיטאג ביי דער טאג סעודה, צוזמען מיט ציבל־און־אייער, נאך די פיש און פאר די טשאָלנט.
מען מאכט עס פון די פוס־‬ביינער פון א בהמה.
איוואַן גאנטע (; געש' 1768) איז געווען דער היידאמאק וועלכער האט דורכגעפירט די טרויעריג-בארימטער אומאנער שחיטה אין יאר תקכ"ח.
רבי דוד חזן, אַ תלמיד פון בעל שם טוב, וועלכער איז געראַטעוועט געוואָרן פון דער שחיטה דורכדעם וואס ער האָט זיך באַהאַלטן אין אַ גרוב אין אומאַן, האָט אָנגעשריבן אַ קונטרס “חרב גאנטע”, אין וועלכן ער שילדערט די גרויזאַמע געשעענישן און ווי ער האָט געבראַכט די קדושים צו קבורה אויפן אַלטן בית החיים אין אומאַן.
די רציחה וואָס גאנטע און זיינע היידאַמאַקעס האָבן דאַן אין אומאַן אַרויסגעוויזן צו די אידן, איז געווען אַזוי גרויס, אַז אפילו אויף אַלטע לייט, אויף פרויען און קליינע קינדער האָבן זיי זיך ניט דערבאַרימט. מיט די פערד זענען זיי געפאָרן איבער טויטע און לעבעדיגע, וואָס האָבן זיך געוואַלגערט אין די גאַסן. זיי האָבן פון די דעכער געוואָרפן קראַנקע מענטשן, און רייטנדיג איבער די גאַסן, האָבן זיי אויף די שפּיצן פון זייערע לאַנגע שפּיזן געטראָגן קליינע אידישע קינדער.
איבער אַלע גאַסן פון אומאַן האָבן זיך יענעם טאָג געוואַלגערט הרוגים און בלוט האָט זיך געגאָסן ווי וואַסער. העכער צוואנציג טויזנט אידן זענען דאַן געפאַלן טויט דורך די שרעקליכע מיתות משונות, וואָס נאָר אַ בייזער טייוול, אַ בלוטיגער אכזר, האָט געקענט צוטראַכטן. געשעהן איז דאָס אין פינפטן טאָג פון חודש תמוז, תקכ”ח, אָדער דעם 18טן יוני, פון יאָר 1768.
אין אומאַן זענען נאָך ביזן היינטיגן טאָג פאַרבליבן פרומע אידן, וועלכע פאַרפעלן ניט קיין איין יאָר צו פאַסטן אין דעם טאָג ווען די גרויסע שחיטה איז פאָרגעקומען.
אבינו שבשמים, ווי אַזוי קענסטו דאָס צוזעהן,
אוקראַינער אידן זאָל אַזוינע גרויסע צרות געשעהן?
גזירות קשות אַזעלכע וואו איז געהערט געוואָרן אין דער וועלט?
גאָנטע האָט אויך קליינע קינדער ממית געווען און צוגענומען דאָס געלט.
דאָס שלעכטע פון די האַדיאַמאַקעס זאָל קומען פאַר דיר, האַר פון דער וועלט,
און העלפן זאָלסטו אַלע, וואָס האָבן זיך פאַר אונז געשטעלט”.
אין שוהלן און אין בתי מדרשים האָט מען יאָרן-לאַנג באַוויינט און באַקלאָגט די גרויסע שחיטה, וואָס גאָנטע האָט מיט זיינע האַידאַמאַקעס געמאַכט אין דער שטאָט אומאַן. די “אומאַנער שחיטה” איז אַריין אין דער יודישער געשיכטע ווי איינער פון די גרויסע אומגליקן, וואָס דאָס יודישע פאָלק האָט איבערגעלעבט אין אַכצנטן יאָרהונדערט.
אָבער דאָס אומשולדיג יודישע בלוט, וואָס גאָנטע האָט פאַרגאָסן, האָט דאָך ניט געשוויגן; עס האָט פון די “פעלדער, וואָס זענען געווען רויט”, דעם גרויסן און טיפן צער אַרויסגעשריגן, און די פאַרדינטע נקמה איז דאָך געקומען. גאָנטע האָט געהאַט אַזאַ סוף ווי ער האָט פאַרדינט.
נאָך דעם ווי דער אויפשטאַנד פון די האַידאַמאַקעס איז אונטערדריקט געוואָרן מיט דער הילף פון די רוסן, האָט מען גאָנטע’ן געכאַפּט און אים פאַרמשפּט צום טויט.
און אַ טויט האָט מען אים געגעבן ניט קיין גרינגן. מען האָט פון אים לאַנגזאַם די הויט געשינדן. מען האָט אים דאָס הוילע לייב געברענט מיט אָנגעגליטע שטיקער אייזן, און ווען ער איז געווען מער טויט ווי לעבעדיג, האָט מען אים אָפּגעהאַקט דעם קאָפּ.
באָדווייזער (ענגליש: Budweiser) איז א באקאנטע פאפולערע פינעף פראצענטיגער בלאסע לאגער ביר ברענד. אינדארסיהרט דורך אדאלפוס בוש אום 1876 אין מיזורי, פאראייניגטע שטאטן.
ביי די פראהבישן האבן זיי דאס אויפגעהערט צו פראדוציהרן, און אנשטאט ארויסגעגעהבן א נישט-אלקאהאלישע געטראנק.
מיט מבטל זיין די פארבאט האבן זיי עס צוריק אנגעהויבן פראדוציהרן מיט אביסל א זיסערן טעם. אין די גרויסע דעפרעסיע האבן זיי געהאט פראבלעהמען, אבער צוליב וואס זיי האבן ערפינדן די טרינקען-קען האבן זיך זייערע פארדינסטן שטארק פארגרעסערט.
דער נאמען און טרעידמארק.
דער נאמען באדווייזער איז נאך דער שטאדט באדווייז אין טשעכיי.
די אמעריקאנער אנהאוזער בוש ביר פירמע, וועלכע באלאנגט שוין יעצט צו דער בעלגישער אינבעוו ביר פירמע, האט איבערגענומען קאנטראל פון דער טשעכישער בי. עם. פי. ביר פירמע צו וועהמען די באדווייזער ברענד באלאנגט.
די טשעכישע בי. עם. פי. פירמע קריעגט זיך שוין לאנג מיט די רעגירונגס-אנגעפירטע ביר פירמע אין טשעכיי, איבער די רעכטן צום נאמען באדווייזער. דעריבער יעצט אז די אנהאוזער בוש האט אפגעקויפט די טשעכישע בי. עם. פי., ברעהנגט דאס איהר אין דירעקטן קאנפליקט מיט דער טשעכישער רעגירונג.
אין אייראפע ווערט עס דערפאר פארקויפט אונטערן נאמען באד.
וולאַדימיר וויסאָצקי (רוסיש: "Владимир Семёнович Высоцкий"; 25סטן יאנואר 1938 - 25סטן יולי 1980) איז געווען אַ סאָוועטישער זינגער, פּאָעט און אַקטיאָר וועמענס קאַריערע האט אַ שטארקע ווירקונג אויף דער רוסישער קולטור.
א רוסישע פּאָסט מאַרקע אין עהרע פון וולאדימיר וויסאָצקי, 1999
ער איז געבוירן אין מאסקווע. ווען עראיז קליין געווען האבן זיך זיינע עלטערן צושיידט, און ער איז איז געווארן אויפגעצויגן ביי זיין מוטער. און שפעטער איז ער צורק געגאנגען צו זיין פאטער און שטיף מוטער.
פֿראַנקרײַך ("פֿראַנס"), אפיציעל די פראנצויזישע רעפובליק ("רעפובליק פֿראַנסעז"), איז אַ לאַנד אין מערב אייראָפּע. זײַן הױפּטשטאָט איז פאַריז. עס ציט זיך אויס פונעם מיטלענדישן ים אין דרום ביזן ענגלישן קאנאל און דעם צפון ים אין צפון, און פונעם ריין אין מזרח ביזן אטלאנטישן אקעאן אין מערב.
פראנקרייך גרענעצט (זייגערווייז פון צפון) בעלגיע, לוקסעמבורג, דייטשלאנד, די שווייץ, איטאליע, מאנאקא, אנדארא און שפאניע. פראנקרייך איז אויך באהאפטן צו ענגלאנד דורכן קאנאל טונעל.
פראנקרייך איז דאס גרעסטע לאנד אינעם אייראפעישן פארבאנד אין שטח, און דאס דריטע גרעסטע אין אייראפע, נאך רוסלאנד און אוקראינע.
זעקס הונדערט טויזנט (600,000) ייִדן וווינען הײַנט צוטאָגס אין פֿראַנקרײַך, און 7 מיליאָן אַראַבער װױנען דאָרט אױך.
עס האט די דריטע גרעסטע יידישע באפעלקערונג נאָך ניו יאָרק און ארץ ישראל.
פראנקרייך איז דאס לאנד מיט די מערסטע טוריסטן אין דער וועלט; אין 2007 האבן באזוכט אין פראנקרייך מער ווי 80 מיליאן אויסלענדישע טוריסטן.
פראנקרייך איז א דעמאקראטישע רעפובליק און האלט שטארק פון מענטשנרעכטן. עס איז אן אנטוויקלט לאנד, מיט דער נײַנטער גרעסטער עקאנאמיע אין דער וועלט.
פראנקרייך איז א גרינדער מיטגליד פונעם אייראפעישן פארבאנד און א גרינדער מיטגליד פון די פאראייניגטע פעלקער. אויך איז עס א מיטגליד אין דער גרופע 8 און א סטאבילער מיטגליד אין דעם זיכערהייט ראט פון די פ"פ.
פראנקרייך געפינט זיך אין מערב אייראפע אויף די ברעגן פונעם אטלאנטישן אקעאן און דעם מיטלענדישן ים.
אויך האט עס קאלאניעס אין צפון אמעריקע, די קאראיבישע אינזלען, דרום אמעריקע, דעם אינדישן אקעאן, אנטארקטיקע און פראנצויזישע פאלינעזיע אינעם פאציפישן אקעאן.
מעטראפאליטאנע פראנקרייך האט די פארעם פון א העקסאגאן און זיין שטח איז 547,030 ק"מ2. עס האט פארשינדענע לאנדשאפטן, פון די פלוינען אין דעם געגנט פון די בארטן ביז די בארגקייטן פון די אלפן אין דרום־מזרח און די פירענעען אין דרום־מערב.
דער העכסטער פונקט אינעם אייראפעישן פארבאנד, מאן בלאנק, געפינט זיך אויפן גרענעץ צווישן פראנקרייך און איטאליע.
פראנקרייך איז געווען דאס ערשטע לאנד וואס האט אויפגעשטעלט א מיניסטעריום פאר דער סביבה, אין 1971.
אין 1974 האט די רעגירונג פון פראנקרייך באשלאסן צו אינוועסטירן אין קערנדיקער קראפט צוליב די הויכע אויל פרייזן, און היינט דאס דעקט 78% פונעם לאנדס פראדוקציע פון עלעקטריע. אלס רעזולטאט איז דער סביבה ווייניגער פארפעסטיקט ווי אנדערע לענדער.
28% פון דעם לאנד איז באדעקט מיט וועלדער. די וועלדער האבן מער ווי 140 פארשידענע מינים פון ביימער. פראנקרייך האט 9 נאציאנאלע פארקן און 46 נאטירלעכע פארקן.
אין די צייטן פון די רוימען איז געווען א לאנד גאליע מיט מער אדער ווייניגער די זעלבע גרענעצן ווי היינטיקע פראנקרייך. די איינוואוינער פון אוראלטן גאליע זענען געווען קעלטן. אין דעם ערשטן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג האט יוליוס קייסער איינגענומען גאליע, וואס איז געווארן א טייל פון דער רוימישער אימפעריע.
די גאלן האבן אנגעהויבן רעדן לאטיין אזוי ווי די רוימער, פון וואס איז אנטוויקלט געווארן פראנצויזיש.
אין דעם 4טן יארהונדערט האבן די פראנקען, א גערמאנישער שבט, אינוואדירט גאליע און האבן זיך באזעצט דארטן. פון די פראנקען קומט דער נאמען "פראנקרייך".
די אימפעריע פון קארל דער גרויסער איז געווארן צעטיילט אין 843 ביים אפמאך פון ווערדון אויף דריי חלקים. דער גרעסטער טייל איז געווען מערב פראנקיע, וואס איז מער אדער ווייניקער היינטיקע פראנקרייך. פון 843 ביז דער פראנצויזישער רעוואלוציע אין 1789 איז פראנקרייך געווען א מאנארכיע.
די פראנצויזישע רעפובליק ווערט צעטיילט אין 18 ראיאנען, פינף מעבר־לים קאלעקטיוון, איין באזונדערער קאלעקטיוו (נייע קאלעדאניע) און איין אומבאוואוינטער אינזל (קליפערטאן) גלייך אונטער דעם מיניסטער פאר מעבר־לים פראנקרייך.
זייט 2016 איז פראנקרייך צעטיילט אין 18 אדמיניסטראטיווע ראיאנען: 13 ראיאנען אין מעטראפאליטאנעם פראנקרייך (כולל קארסיקע), און פינף מעבר־לים. די ראיאנען ווערן ווייטער צעטיילט אין 101 נומערירטע דעפארטמענטן. מען ניצט דעם נומער אין פאסטקאדן. צווישן די 101 דעפארטמענטן פון פראנקרייך, פינף (פראנצויזישע גיאנע, גוואדעלופ, מארטיניק, מאיאט, און רעאוניאן) זענען אין מעבר־לים ראיאנען וואס זענען אויך אין דער זעלבער צייט מעבר־לים דעפארטמענטן; זיי האבן גענוי דעם סטאטוס פון מעטראפאליטאנע דעפארטמענטן און זענען אן אינטעגראלן טייל פונעם אייראפעאישן פארבאנד.a>ער אומגעגנט איז פארגרעסערט לינקס.
אום 28סטן סעפטעמבער 1958 האט מען באשטעטיקט די קאנסטיטוציע פון דער פינפטער רעפובליק. לויט דעם וויילט מען יעדע 5 יאר א פרעזידענט וואס פירט דאס לאנד. די געזעצן ווערן געמאכט אין א פארלאמענט פון צוויי הייזער. דער פרעזידענט טוט באשטימען דעם פרעמיער מיניסטער. אין די וואלן פון אפריל און מיי 2017 האט מען דערוויילט דעם פרעזידענט עמנואל מאקראן.
פראנקרייך איז א מיטגליד פון די פאראייניגטע פעלקער און א פערמאנענטער מיטגליד פונעם זיכערהייט ראט מיט א וועטארעכט. עס איז אויך א מיטגליד פון דער גרופע פון אכט און דער וועלט האנדל ארגאניזאציע. אין פראנקרייך זענען הויפטקווארטירט דריי אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס: די ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג, אונעסקא און אינטערפאל.
פראנקרייך האט די צווייטע גרעסטע נעץ פון דיפלאמאטישע מיסיעס אין דער וועלט, נאך די פאראייניגטע שטאטן.
די פראנצויזישע מיליטער איז די גרעסטע אין אייראפע מיט (2006) 779,450 זעלנער, און איז די דריטע גרעסטע נוקלעארע מאכט אין דער וועלט (נאך די פאראייניקטע שטאטן און רוסלאנד.
די עקאנאמיע פון פראנקרייך איז איינע פון די שטערקסטע עקאנאמיעס אין דער וועלט. פראנקרייך איז א מיטגליד אין דער גרופע פון 8 (G8) וואס ברענגט צוזאמען די אכט שטערקסטע אינדוסטריאליזירטע לענדער אין דער וועלט. אין 2010 האט פראנקרייך געהאט די פינפטע גרעסטע עקאנאמיע אין דער וועלט, נאך די פאראייניגטע שטאטן, יאפאן, דייטשלאנד און דעם פאראייניגטן קעניגרייך.
פראנקרייך האט זיך איינגעשלאסן אין דער אייראזאנע צוזאמען מיט נאך 10 לענדער אינעם אייראפעישן פארבאנד און האט געביטן זיין טראדיציאנעלע וואלוטע, דער פראנצויזישער פראנק, מיטן איירא דעם 1טן יאנואר 1999.
פראנקרייך האט א געמישטע עקאנאמיע וואס נעמט איין פארשפרייטע פריוואטע אונטערנעמונגען (כמעט 2.5 מיליאן קאפאניס רעגיסטרירט) מיט שטאַט אונטערנעמונגען און רעגירונג אינטערווענץ. די רעגירונג האט א שטארקע השפעה איבער אינפראסטרוקטור סעקטארן, מיט א מערהייט פארמאגערשאפט פון די באנען, עלעקטריע, פליווארג, נוקלעארע קראפט און טעלעקאמוניקאציע.
כאטש אנדערע מערבדיקע לענדער שאפן זייער ענערגיע פון קוילן, נאטירלעכער גאז, פראנקרייך ניצט ווייניג פון די רעסורסן, נאר האט אינוועסטירט אין קערנדיקער קראפט. אומגעפער 78 פראצענט (ריכטיק אין 2006) פון דער עלעקטריע וואס ווערט געשאפן אין פראנקרייך שטאמט פון קערנדיקער קראפט. צוליב דעם טוט פראנקרייך פראדוצירן ווייניקער קארבאן דיאקסייד ווי די אנדערע אכט מערסטע אינדוסטריאליזירטע לענדער אין דער וועלט.
לויט דער וועלט האנדל ארגאניזאציע איז פראנקרייך געווען אין 2009 דער וועלטס זעקסטער גרעסטער עקספארטירער און דער פערטער גרעסטער אימפארטירער פון פאבריצירטע גוטער. אין 2008 האבן פראנצויזישע פירמעס אינוועסטירט $220 ביליאן אין פרעמדע לענדער, אזוי איז פראנקרייך דער צווייטער גרעסטער אויסערן־אינוועסטירער אין דער ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג, נאך די פאראייניגטע שטאטן (מיט $311.8 ביליאן). פראנקרייך האט 39 פון 500 גרעסטע פירמעס אין דער וועלט.
היסטאריש, איז פראנקרייך א וויכטיקער פראדוצירער פון לאנדווירטשאפט פראדוקטן. פראנקרייך איז דער גרעסטער לאנדווירטשאפט פראדוצירער און עקספארטירער אין אייראפע.
ארבעט מארק.
פראנקרייך האט איינע פון די נידעריקסטע 15-64 יארן באשעפטיקונג ראטעס פון די OECD לענדער: אין 2004, זענען נאר 69% פון דער באפעלקערונג פון פראנקרייך צווישן 15-64 יארן געווען באשעפטיקט, אין פארגלייך מיט 80% אין יאפאן, 79% אינעם פאראייניגטן קעניגרייך, 77% אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, און 71% אין דייטשלאנד. אין פראנקרייך זענען זייער ווייניג פון דער באפעלקערונג פון 15-24 יארן ביי ארבעט, צוליב דעם וואס דאס מינימום לוין איז גאנץ הויך, וואס מאכט שווער פאר יונגע מענטשן אריינצוקומען אין דעם ארבעט מארק.
מיט 79.5 מיליאן טוריסטן אין 2011, ווערט פראנקרייך געראנגט דער ערשטער טוריסטן ציל אין דער וועלט, מער ווי די פאראייניגטע שטאטן (62.3 מיליאן אין 2011) און כינע (57.6 מיליאן אין 2011).
די באן נעצווערק אין פראנקרייך איז לאנג 29,473 ק"מ (אין 2008), און איז די צווייטע לענגסטע אין מערב־אייראפע (נאך דייטשלאנד). די פראנקרייך באן פירמע אפערירט גיכבאן דינסטן ווי אייראסטאר, טהאליס און TGV.
פראנקרייך האט 475 פליפעלדער. נישט ווייט פון פאריז געפינט זיך דאס גרעסטע און מערסט באשעפטיקסטע פליפעלד אין גאנץ פראנקרייך, שארל דע גאל פליפעלד, וואס פארבינדט פאריז מיט כמעט אלע וויכטיקע שטעט אין דער וועלט.
די אפיציעלע שפראך פון פראנקרייך איז פראנצויזיש. עס איז א ראמאנישע שפראך, אזוי ווי שפאניש און איטאליעניש. אין מזרח פראנקרייך, אין עלזאס און א טייל פון לאטארינגיע, רעדט מען עלזאסיש, א דיאלעקט פון דייטשיש.
פראנקרייך איז א סעקולער לאנד וואס זיין קאנסטיטוציע גאראנטירט פרייהייט פון רעליגיע. די באפעלקערונג איז 51% קאטאליקן, 34% אטעיסטן, 4% מוסולמענער, 3% פראטעסטאנטן און 1% יידן.
פראנצויזישע ליטעראטור גייט צוריק צום מיטל אלטער.
די הויפט שרייבער אינעם 17טן יארהונדערט זענען געווען רענע דעקארט, מאָליער און בלעז פּאסקאל. די גרויסע שרייבער אינעם 18טן יארהונדער זענען געווען וואָלטער און זשאן-זשאק רוסאָ. אין דעם 19טן יארהונדערט זענען געווען די ראמאניסטן סטעדנאל, אָנאָרע דע באלזאק, וויקטאר הוגאָ, אלעקסאנדר דיומא, גי דע מאָפּאסאן, עמיל זאָליא, מארסעל פּרוסט און זשול ווערן.
איינע פון די מערסטע באוואוסטע ספארט געשעענישן איז דער טור דע פראנס ציקלען פארמעסט. דאס געיעג דויערט דריי וואכן איבער א לענג פון 3,500 ק"מ וואס גייט ארום גאנץ פראנקרייך און ענדיקט אין פאריז. אויך איז פוטבאל שטארק פאפולער אין פראנקרייך. די זומער אלימפיאדע איז פארגעקומען אין פראנקרייך צוויי מאל, אין פאריז, אין די יארן 1900 און 1924.
הרב פרץ אוריאל צימער (ה'תרפ"א - ט' כסלו ה'תשכ"ב) איז געווען דער סעקרעטאר פונעם ליובאוויטשער רבי'ן, דער מהריי"ץ, און נאכדעם געווארן דער רעדאקטאר פון דער צייטונג דער איד. ער איז געווען א גרויסער געלערנטער און האט גערעדט זיבעצן שפראכן. ער איז געווען אן אפיציעלער דאלמעטשער אין די פאראייניגטע פעלקער. ער איז געווען א גרויסער קעגנער צו ציוניזם.
אוריאל צימער איז געבוירן געווארן אין ווין אין יאר תרפ"א. אין תרצ"ד איז זיין משפחה ארויף אין ארץ ישראל, וואו ער האט געלערנט אין דער שולע אין חיפה. שפעטער האט ער זיך דערנענטערט צו די חרדישע קרייזן.
ער האט געהייראט מרת רייזל זיידל, איינע פון די טעהראן קינדער, און נאך זייער חתונה האבן זיי געוואוינט אין ירושלים. דארט איז ער געווארן וויצע־רעדאקטאר פון דער פאג"י צייטונג "הקול".
שפעטער האט ער זיך געצויגן אין אמעריקע, און דארט איז ער געווארן א מקורב פון דער ליובאוויטשער רבי, רבי מנחם מענדל שניאורסאהן.
ער איז פלוצלינג געשטארבן יונגערהייט ט' כסלו תשכ"ב אן קינדער. ר' סענדר דייטש, ביי וועמען מ'האט געדרוקט "דער איד", האט איבערגענומען צו זיין דער רעדאקטאר.
זיין אלמנה האט געהייראט בזיווג שני הרב יצחק טוביה ווייס פון אנטווערפן (היינט גאב"ד פון דער עדה החרדית).
אַנטאניא לוטשא וויוואַלדי (; 4טן מערץ 1678 - 28סטן יולי 1741) איז געווען אן איטאליענישער קאמפאזיטאר און א קאטוילישער גלח. ער איז געווען דער וויכטיקסטער קאמפאזיטאר אין איטאליע ביים סוף פון דער באראקער תקופה.
וויוואלדי איז געבוירן געווארן אין ווענעדיג דעם 4טן מערץ 1678.
ער האט געשריבן מער ווי 400 קאנשערטאס פאר פארשיידענע כלי זמר, איבערהויפט פארן פידל.
ער איז געווען א לערער אין א שולע פאר יתומות. דארט האט וויוואלדי געשריבן אסאך פון זיין מוזיק פאר די מיידלעך צו שפילן.
וויוואלדי איז געשטארבן אין ווין דעם 28סטן יולי 1741.
דער ברוקלין באטאַנישער גאָרטן איז א באטאנישער גארטן וואס זיצט אויף א שטח פון צוויי און פופציג אקער לאנד אין קרוין הייטס אין ברוקלין, ניו יארק סיטי נעבן פראספעקט פארק
ער פארמאגט מער פון צוועלף טויזנט פלאנצונגען און זי ציט איבער ניין הונדערט טויזנט באזוכער יערליך.
ער איז שוין איבער הונדערט יאר אלט.
פון אונטער די מאסקע איז א שפאנענדע ערציילונג באזירט אויף א היסטארישע אונטערגרונד וועלכע איז ערשיינען אין פארזעצונגען אין די חרד'ישע וואכנשריפט בעלייכטונגען, געשריבן דורך ע. וואלערשטיין.
די מעשה רעדט פון די צייטן אין פראנקרייך ווען דער קעניג האט נאך געהערשט, און די קעניגן האט געהאט צווילינג. און כאטש וואס דער געזעץ פארלאנג אז מען זאל איינעם הרג'נען כדי דער קעניג זאל נישט האבן קיין קאנקורענץ, האט עס די מוטער'ס הארץ נישט געקענט ערלויבן און מען האט אים געגעבן צו אדאפטירן פאר א יוד רפאל.
שפעטער ווען דער עלטערער ברודער, לואי, האט זיך ארויסגעשטעלט אלס געצערטלטער שלעכטער קעניג וואס האט געפירט זיין לאנד אין באנקראט, האט מען אים געטוישט מיטן יונגערן הענרי וועלכער איז געווען א גוטער זייענדיג אויפגעצויגן ביי א יוד.
די מעשה איז אויך אייגנארטיג מיט דעם וואס עס טיילט מיט די איבערלעבענישן פונעם שרייבערין אין די צייט וואס זי שרייבט די ערציילונג.
עס איז ערשיינען אין א ביכל אין יאר תשע"א. דער ביכל אנטהאלט זעקס-און-ניינציג קאפיטלען און זעקס הונדערט-פינעף-און-זיבעציג בלעטער.
פּייסעליס () איז א מין פון פלאנצן וואס וואקסט אין ווארעמע לענדער. זי האט א קליינע רינדעכיגע אראנזשע פרוכט, און דערפאר ווערט זי אויך אנגערופן "די גאלדענע בערי".
זי וואקסט אין קאלאמביע און ווערט פארקויפט מיט איר געל-גרינער שאלעכץ.
די בליענדיקע פֿלאַנצן (וויסנשאפטלעכער נאמען: "Magnoliophyta") זענען די גרעסטע סעריע און פון די חשובסטע פון די זוימענפלאנצן. די בליענדיקע פלאנצן האבן בלומען אין וואס דער זוימען איז איינגעהילט (דערפאר ווערן זיי אויך גערופן "איינגעהילטע זוימען" ("Angiospermae").
לאנדווירטשאפט איז שטארק אפהענגיק אויף בליענדיקע פלאנצן, וואס פארזארגן כמעט אלע עסן פון פלאנצן, ווי אויך א הובשן טייל פון פיטער פאר פיך. פון אלע פאמיליעס פון פלאנצן, זענען די וויכטיקסטע די גראז פאמיליע (Poaceae, אדער תבואה), וואס פארזארגט דעם רוב פון אלע געפיטער (רייז, טערקישע ווייץ — קוקורוזע, ווייץ, גערשטן, קארן, האבער, הירזש, צוקער ראר, סארגע).
א חזירל עסט פון א חזיר
דער חזיר ("Sus scrofa domesticus") איז א בהמה וואס מען עסט אין כינע, דער מיטל מזרח און אייראפע.
א חזיר געבירט אויף איין מאל צווישן 6 - 12 קינדער.
חזירים טראגן מחלות און פאראזיטן וואס קענען שעדיגן מענטשן.
לויט דער תורה און לויט איסלאם איז פארבאטן דאס צו עסן.
אויך מען נוצט דעם ווארט חזיר אויך צו אנטיטלען א שמוציקן מענטש.
אין מדינת ישראל איז פארבאטן צו אויפציען און האדעווען חזירים אין די יידישע געגנטן אויסער לצורך פארשונגען וואס איז ערלויבט. אבער פארקויפן חזירים גיט די מדינה באשטעטיקייט פאר די לאקאלע אויטאריטעטן צו אנטשיידן. וויבאלד דער חזיר איז פאררעכנט אלס א שמוציגע טריפה'נע חיה רופט מען דאס אין ישראל בשר לבן - ווייס פלייש.
דער חזיר ווערט דערמאנט אין דער תורה אלץ א טמא'נע חיה, עס האט געשפאלטענע קלעים, אבער עס איז נישט מעלה גרה. די גמרא מסכת חולין ד' נ"ט זאגט אז דאס איז די איינציגסטע חיה וואס איז אזוי.
א איד טאר נישט אויפציען ביי זיך א חזיר חושן משפט סי' ת"ט.
מען מעג הנאה האבן פון א חזיר מסכת פסחים דכ"ג ע"א. אבער מען טאר נישט מאכן האנדל דערמיט שולחן ערוך, יורה דעה סי' קי"ז.
עס געפינט זיך א מדרש וואס זאגט אז ווען משיח וועט קומען וועט דער חזיר ווערן טהור.
עס שטייט אין ספרי סגולה, אז אויף א צוברעכאנעם ביין, איז א סגולה צו שמירן חזיר-פעטנס פלייש - געוויסע פרומע זענען אויפגעשרינגען, ווייל זיי האלטן אז מ'טאר נישט אנרירן קיין חזיר פלייש.
ציטרוס פרוכט (וויסנשאפטלעכער נאמען: "citrus") זענען פרוכטן וואס שטאמען פון דרום מזרח אזיע. זיי וואקסן אין אלגעמיין נאר אין ווארימע לענדער און פלעצער.
אין די פאראייניגטע שטאטן וואקסן זיי אין פלארידע און אין קאליפארניע.
זיי זענען אין אלגעמיין פארהעלטנמעסיג ביליג.
די ציטרוס פרוכט זענען רייך אין וויטאמין סי.
הרב משה קליערס (ז' אדר ה'תרל"ד 1874 – כ"ג שבט ה'תרצ"ד 1934) איז געווען דער אשכנזישער רב פון טבריה.
געבוירן ביי רבי מאיר קליערס פון צפת, וואס האט אימיגרירט קיין ישראל פון קלייער אין רוסלאנד און איז געווען אן אייניקל פון הרב ניסן גמליאל.
הרב קליערס איז נפטר געווארן אין תרצ"ד און ליגט אינעם אלטן בית עולם פון טבריה.
קומאַטא איז דער נאמען פון א מין טאמאטע פון שפאניע וואס זי איז ברוין קאלירט.
ער וואקסט אין שפאניע, פראנקרייך, בעלגיע, האלאנד, שווייץ, קאנאדע און מעקסיקא.
צדקה איז אוועק צו געבן פאר ארימעלייט אייער אייגן געלט.
צדקה איז איינע פון די מצוות אין די תורה. לויט די הלכה דארף מען געבן יעדער ארימערלייט צדקה.
לויט די חז"ל, ארימעלייט פון אן אייגן שטאט זיינען מער וויכטיקער זיי צו שטיצן
אן אינטערעסאנטע זאך זאגט דער רמב"ם אין זיין ווערק אויף משניות (אבות אויף די משנה והכל לפי רוב המעשה), אז אויב איינער גיט אויפאיינמאל טויזנט מטבעות פאר צדקה, און איינער גיט די זעלבער סכום נאר נישט אויפאיינמאהל נאר ער צוטיילט עס אויף אסאך נתינות, דאס הייסט למשל ער גיט טויזנט מטבעות פאר טויזנט מענטשן, דאן האט דער צווייטער טויזנט מצות וויבאלד ער האט מקיים געווען די מצוה פון צדקה טויזנט מאל, און דער ערשטע האט נאר איין מצוה.
עס ווערט דערציילט אז ווען ר' נחמן מברסלב איז געווען א קינד, האט ער געטוישט גרויסגעלט צו אסאך קליינע מטבעות, און האט אריין געווארפן אין א צדקה פושקע יעדע וויילע נאך און נאך מטבעות, כדי עס זאל זיך איינזאמלען אסאך מצות, איידער אריינווארפן אין איין מאל איין גרויסע מטבע, וואס וואלט אים באלוינט מיט איין מצווה בלויז.
אינזשעניר יוסף גאנז (1טן יולי 1898 - 26סטן יולי 1967) איז געווען א יידיש־אונגארישער אויטאמאביל אויספלאנעווער.
אין יאר 1928 אין בלויזן עלטער פון דרייסיג יאר איז ער געווארן רעדאקטאר פון א קליינע אויטא־האנדל צייטשריפט, און ער האט איר פארוואנדלט אין א מעכטיגע פלאטפארמע פאר אינציאטיוון און פארשלאגן אין די אויטא אינדוסטריע.
ווען היטלער איז געקומען צו די מאכט אין 33' האט ער פארלוירן זיין אמט און קאנטראקטן. ער האט אבער נישט אויפגעגעבן אפי' דערנאך וואס ער איז ארעסטירט געווארן דורך די געסטאפא, און נאכן זיך ראטעווען פון אן אטענטאט פארזוך און נאכדעם וואס מען האט קאנפיסקירט זיין באנק קאנטע. ער האט זיך פארמאסטן אין די געריכטן קעגן די וואס האבן גע'גנב'ט זיינע פאטענטן און פלענער.
ענדע איז ער געווען מזל'דיג אז ער האט געקענט אנטלויפן פון דייטשלאנד מיט זיין לעבן. ער איז אנטלאפן אין דער שווייץ, וואו ער האט געהאלפן אנטוויקלען א שווייצער "פאלקסוואגן".
אין 51' האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין מעלבארן, אויסטראליע, וואו ער האט געארבעט פאר די פירמע "האלדען".
די איסטמאַן קאדאַק פֿירמע (), באוואוסט אלס קאדאק איז אן אמעריקאנער פאטאגראפיע פירמע הויפטקווארטירט אין ראטשעסטער, ניו יארק.
זי איז געווען פון די גרעסטע ריזן אין די פאטאגראפיע ליין, ביז עס איז געקומען די דידזשיטל קאמערעס און איר געפירט באנקראט.
א נוקלעאַרער וואפֿן איז א וואפן וואס פלוצלונג פארלאזט די ענערגיע פונעם יאדער פון געוויסע אטאמען. דאס שאפט א מאסיווע אויפרייס. איין נוקלעארע באמבע איז גענוג שטארק צו פארטיליגן א גאנצע שטאט. די אטאמען וואס מען ניצט צו שאפן אזא אויפרייס זענען איזאטאפן פון אוראניום און פלוטאניום. נוקלעארע וואפן ווערן אויך גערופן "אטאם באמבעס" אדער "אטאמישע באמבעס".
די ערשטע נוקלעארע וואפן האבן די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע אנטוויקלט אין דעם מאנהאטן פראיעקט ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, און מען האט זיי געניצט קעגן די יאפאנישע שטעט היראשימע און נאגאסאקי.
די לענדער וואס האבן שוין נוקלעארע וואפן זענען די פאראייניגטע שטאטן (1945), רוסלאנד (1949), דאס פאראייניגטע קעניגרייך (1952), פראנקרייך (1960), כינע (1964), אינדיע (1974) און פאקיסטאן (1978).
א פראגראמירן שפראך איז א געמאכטע שפראך וואס מען ניצט כדי צו שאפן א פראגראם אדער ווייכווארג וואס קען קאנטראלירן א מאשין, למשל א קאמפיוטער. ביז היינט האט מען שוין געשאפן טויזנטער פראגראמירן שפראכן.
א פראגראמירער שרייבט קוואל טעקסט אין א פראגראמירן שפראך. דער קוואל טעקסט ווערט פארוואנדלט אין מאשין קאד וואס דער קאמפיוטער פארשטייט.
עס זענען דא פיל פראגראמירן שפראכן וואס יעדע פון זיי איז געאייגנט פאר אנדערע צוועקן. עטליכע באקאנטע שפראכן זענען: סי (C), ++C, וויזועל בייסיק (Visual Basic), פערל (Perl), דזשאווא (Java), סי שארפ (#C).
היינט ניצט מען מערסטנס אביעקט אריענטירטע שפראכן צו שאפן נייע פראגראמען. אין דער סיסטעם שאפט מען פראגראם קלאסן וואס שליסן איין סיי דאטן סיי די פונקציאנען און פראצעדורן וואס באהאנדלען די דאטן.
אויך זענען דא עטליכע שפראכן ספעציעל פאר פראגראמירן אינטערנעט בלעטער.
ערשטע אנטוויקלונגען.
די גאר ערשטע קאמפיוטערס האט מען נישט פראגראמירט אזוי ווי היינט מיט א געשפייכלערטן פראגראם, נאר מען האט געדארפט ענדערן דער קרייזעריי פיזיש.
שפעטער האט מען אנגעהויבן שרייבן פראגראמען אין מאשין שפראך, וואו דער פראגראמירער שרייבט יעדע אנווייזונג ווי א נומער וואס דאס הארטווארג קען גלייך אויספירן.
שלמה מאנדל (י' תשרי ה'תר"ע 1909 - כ"ה אלול ה'תשמ"א 1981) איז געווען א חזן פון די גרויסע אין זיין דור, וועלכע האט במשך זיין לעבן געדינט אין ווילנע, ווארשע, קראקע און יאהאנעסבורג.
שלמה מאנדל איז געבוירן אין צאנז, גאליציע יום כיפור תר"ע. זיין משפחה האט זיך שפעטער געצויגן קיין טארנע.
ער האט געזינגען צום ערשטן מאל ביים טיש פונעם שינאווער רב.
ער האט אנגעהויבן לערנען חזנות אין קאטאוויץ און אין ווארשע. פון דארט איז ער אויף די ראט פון משה קוסעוויצקי געפארן קיין ווילנע צו לערנען ביים בארימטן חזן דוד משה שטיינבערג וועלכער האט דארט געהאט א פאסטן.
ער איז געווארן חזן אין דער "טהרת הקודש" שול אין ווילנע, וואו חזן גלעזער האט דיריגרט דעם כאר.
פון ווילנע איז ער געגאנגען קיין ווארשע וואו ער האט געדאוונט אין דער נאזשיק שוהל און מוריה. דארט האט ער אנגעהויבן ארויסצוגעבן זיינע ערשטע פלאטעס. נאך צוויי יאר איז ער געגאנגען צו דער "אהבת רעים" שוהל אין קראקע וואו ער איז שטארק באריהמט געווארן און אנגעהויבן געבן קאנצערטן איבער אייראפע, האלאנד און ענגלאנד.
ער האט איבערגעלעהבט די קריג. און אין 1938 איז ער געגאנגען קיין יאהאנעסבורג, דרום אפריקע וואו ער איז געבליבן חזן ביז ער האט פענסיאנירט און געפארן קיין ישראל אין יאהר תשל"ד וואו ער האט אפגעהאלטן עטליכע קאנצערטן וואס טייל זענען רעקארדירט געווארן.
ער איז נפטר געווארן אין יאהאנעסבורג און געברענגט געווארן צו קבורה אין ישראל.
חזן מאנדל ווערט פאררעכנט אלס גרויסער זאגער מיט א שטארקער ווארעמקייט און חסידישן ברען.
זייענדיג אויפגעוואקסן אין א חסידישער אטמאספערע, דערקענט זיך עס שטארק אין זיינע קאמפאזיציעס.
שמואל יוסף פרידענזאן (ניסן ה'תרפ"ב - י"ג אדר ה'תשע"ג) איז געווען דער רעדאקטאר פונעם זשורנאל "דאס אידישע ווארט" זייט 1953, ארויסגעגבן דורך דעם אמעריקאנער אגודת ישראל, און אן עסקן. ער האט אויך געשריבן עטלעכע ביכער.
יוסף פרידענזאן איז געבוירן געווארן אין לאדזש, פוילן, צו זיין פאטער, אליעזר גרשון פרידענזאן און זיין מוטער, אסתר ביילא פערלבערג. ר' אליעזר גרשון איז געווען אן אגודה עסקן און דער רעדאקטאר פונעם בית יעקב זשורנאל. יאסל האט געלערנט אין חדר אין לאדזש. ביי די 16 יאר האט מען אויפגענומען ווי א תלמיד אינעם בארימטן ישיבת חכמי לובלין.
ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן איז די פרידענזאן פאמיליע אנטלאפן אין ווארשע. אין דער ווארשעווער געטא האט יאסל געהייראט זיין ווייב, גיטל לאה זילבערמאן פון שידלאווצע. מ'האט זיי ארויסגעשמוגלט פון ווארשע. ענדלעך זענען זיי געקומען צום וויערזשביניקער ארבעט לאגער וואו זיי זענען געבליבן ביז מ'האט ליקווידירט דעם לאגער אין 1944.
די World Wide Web (גערופן קורץ די Web אדער מיט ראשי תיבות WWW; אויף יידיש: וועלט־וועב) איז א צוזאמענשטעל פון פארבונדענע היפערטעקסט דאקומענטן וואס מ'רופט "וועב בלעטער", וואס אנטהאלטן אנדערע רעסורסן ווי בילדער און ווידעאס. דער צוטריט צו דער וועב איז דורך דער אינטערנעץ.
אין א וועב בלאט זענען געוויסע ווערטער אדער פראזעס זענען פארבונדן מיט אנדערע בלעטער דורך היפערטעקסט. מען ליינט וועב בלעטער מיט א בלעטערער, וואס ווייזט דעם בלאט און די געלינקטע ווערטער אויפן עקראן.
די טאטאליטעט פון וועב בלעטער אויף איין סוביעקט אונטער איין פארוואלטערשאפט און אין איין אינטערנעץ געביט ווערט גערופן א וועבזייטל.
היסטאריע פונעם וועב.
דער ערפינדער פון דעם World Wide Web איז געווען טים בערנערס-לי. ער האט פארגעשלאגן א פראיעקט פאר א וועב פון דאקומענטן וואס מען באקוקט מיט בלעטערערס דורך א קליענט-דינער ארכיטעקטור.
מערסטע גענוצטע נוצליכע װעבזײַטלעך.
גענומען פון [http://www.alexa.com/site/ds/top_sites?ts_mode=global&lang=none אלעסקע] (א וועב סייט וואס מעסט וועלכע וועב סייטס האבן דאס מערסטע טראפיק)
בארשט "צוויקל זאפט" איז א פליסיג אייראפעאיש עסן געמאכט פון רויטע בוריקעס וואס איז פאפולער ביי יודן.
מען גרייט צו בארשט אויף צוויי וועגן—געקאכטער בארשט אדער געשטעלטער בארשט.
אין פוילן האט מען געקאכט בארשט פליישיק, מיט נאקן בהמה פלייש און קנאבל. אין ליטע האט מען געקאכט א פארעווער בארשט וואס מען עסט מיט סמעטענע.
צו מאכן א געשטעלטן בארשט ווייקט מען די בוריקעס אין וואסער און מען לאזט עס שטיין א לענגערע צייט ביז ער יערט.
מען עסט ביי יודן "בארשט מיט קארטאפל" אום מוצ"ש כדי מקיים צו זיין "חמין במוצאי שבת מלוגמא", און אויך מיטלנאכט יום טוב.
ס'איז א מנהג אום פסח צו עסן געשטעלטן בארשט וואס ווערט אוועקגעשטעלט עטלעכע וואכן בעפאר פסח און דערנאך אונטערגעשלאגן מיט אייער כדי צו לאזן וויסן אז מען עסט זויערס, אנדערש ווי די קראים וואס דרשנ'ען אז מען טאר פסח נישט עסן קיין זויערס.
אין הלכה טרעפט מען שוין אז אויב מען מישט איילבירטן אויל מיט "אניגרון" (בארשט) מאכט מען א ברכה בורא פרי העץ, ווייל אזוי שאט עס נישט.
עס איז פארהאן א יודישער אויסדרוק "ביליג ווי בארשט". זעט אויס אז צוויקל איז אינדערהיים געווען א ביליגע זאך.
סאמיועל לאנגהארן קלעמענס (ענגליש: "Samuel Langhorne Clemens"), באקאנט מיט זיין פסעוודאנים מארק טוויין ("Mark Twain"; 30סטן נאוועמבער 1835 - 21סטן אפריל 1910), איז געווען אן אמעריקאנער שרייבער.
ער איז געווען פריער א דרוקער און דערנאך א פילאט פון שיפן אויפן מיסיסיפי טייך.
טוויין איז געבוירן געווארן אינעם שטעטל פלארידע אינעם שטאַט מיזורי, פאראייניגטע שטאטן, דאס פינפטער קינד פונעם אדוואקאט דזשאן מארשל און דזשיין לאמפטאן קלעמענס.
זאַפּאָראָזשיע (, "זאַפאריזשזשיאַ";, "זאַפּאָראָזשיע") [פריער אַלעקסאַנדראווסק ()] איז א שטאט אין דרום־מזרח אוקראינע, אויף די ברעגן פונעם דניעפער. זי איז די הויפטשטאט פון זאפאראזשיע פראווינץ. די שטאט איז די זעקסטע גרעסטע אין אוקראינע מיט א באפעלקערונג פון 776,000 מענטשן (אין 2011).
אום חודש שבט תשע"ב האט הרב נחום הכהן ערנטרוי אויפגעשטעלט דארט א נייע שול.
בארשא אדער בארשע (,) איז א שטעטל וואס געפינט זיך אין מזרח מארמאראשער געגנט, צפון רומעניע, אין דעם טאל פונעם ווישעווע טייך, נישט ווייט פון אויבער ווישעווע, צווישן זימבערגן און בוקאווינא.
בעפאר דער ערשטער וועלט קריג איז בארשא - ווי גאנץ מארמאראש - געשטאנען אונטער די אונגארישע הערשאפט. ביים אויסגאנג פונעם קריג האט די פעלקער-ליגע איינגעטיילט די גרעניצן פונדאסניי. מארמאראש איז צעטיילט געווארן צווישן ראמעניא און טשעכיי, און בארשא איז אויסגעפאלן אויף דער ראמענישער זייט.
דאס האט אזוי אנגעהאלטן ביז די דייטשע עוועקואציע, וואס דאן האבן זיך אלע גרעניצן אומגעקערט ווי בעפאר דעם ערשטן וועלט קריג. און בארשא מיט די גאנצע געגנט זענען אריבער קיין אונגארן.
פארצייטנס פלעגן יודן אנרופן דאס שטעטל מיטן צונאמען "קליין ירושלים", א נאמען וועלכע זי האט ערליך פארדינט זייענדיג א עיר מלאה חכמים וסופרים.
באקאנט זענען צווישן זיי: רבי פנחס'ל בארשער - ברודער פון אהבת ישראל; זיין זוהן רבי אלתר מנחם מענדל האגער פון בארשע; רבי יעקב צבי וואלדמאן רב פון בארשע; זיינע חשוב'ע זין רבי משה עזריאל וואלדמאן דער דיין און רבי ישראל; דער שוחט רבי ישראל כהנא; רבי יוסף לייפער מיט זיינע הייליגע זיהן וועלכע האבן גע'שמ'ט אלס געטליכע לייט, ציהענדיג די הייליגע נדבורנא'ער דינאסטיע. און נאך און נאך קדושי עליון.
בארשא איז געווען א שטעטל וואס האט געווירבלט מיט תורה און חסידות פארנעמענדיג א שיינעם ארט אויבן אן צווישן די חסיד'ישע שטעטלעך.
די היסטאריע פון בארשא פאנגט זיך אהן נאך פון פיל פריער, נאך פון די צייטן ווען דער בעש"ט האט זיך דארט אויפגעהאלטן. ביז היינט איז נאך פארהאנען אין בארשא א הייל וואו - לויט דער לעגענדע - האט זיך דער הייליגער בעש"ט דארט אויפגעהאלטן און עוסק געווען אין זיין עבודה.
די בארשא קמיע.
פיל מעשיות און סיפורי צדיקים זענען פארבונדן מיט דעם דאזיגן הייליגן שטעטל. אסאך יארן צוריק, אין די צייטן פונעם הייליגן רבין ר' מענדעלע רימאנאווער, זענען די יודן אינעם געגנט געווען היבש פארמעגליך. און ווי פארשטענליך האבן די גוים אינעם געגנט עס נישט געקענט פארטראגן, און אלעס געטוהן צו צעשטערן זייער פרידליכן לעבן.
איינמאל איז זיי געלונגען אנצוגעבן ביי די הערשאפט א מסירה אז די יודן רויבן גאלד פונעם נאענטן פריסלאפ בארג, וועלכע זיצט אויף אוצרות פון גאלד. א גרויסער געפאר האט דאן געלויערט אויך די ארטיגע יודן, איז מען געלאפן צום רבין ר' מענדעלע אויס'פועל'ן א ישועה. דער צדיק האט באלד אפגעשריבן א קמיע, אנזאגנדיג דערביי אז מען זאל עס באהאלטן אינעם ארון הקודש פונעם שטאטישן ביהמ"ד און דאס זאל דינען אלס שמירה פאר אלע יודן פון שטעטל.
זעלבסט פארשטענדליך אז די מסירה איז אפּגעשאפן געווארן, און זינט דאך האבן די יודן אין בּארשא געלעבט במנוחה אומגעשטערט.
דער בית מדרש צוזאמען מיט די קמיע האבן דורכגעלעבט שווערע ביטערע צייטן, און דאך געבליבן אומגעשעדיגט. א פלא'דיגע געשעהעניש וועלכע באציהט זיך צו די קמיע ווערט דערציילט, אז אין יארן שפעטער אין יאר תרצ"ה ווען עס האט אויסגעבראכן א שרעקליכע שריפה וועלכע האט פארברענט א דריי פערטל בארשא, די פייער צינגען האבן איינגעשלונגען אלע הייזער ארום און אפי' דערגרייכט צו לעקן די האלצערנע געביידע פונעם ביהמ"ד! אבער דער ביהמ"ד זעלבסט איז געבליבן גאנץ מיט זיין פוהלן פּראכט.
מיט יארן שפּעטער האט מען אויפגעבויעט אויפן ארט א גרויסן בית מדרש הארט נעבן דעם אלטן היסטארישן שוהל. און כאטש מערסטנס תפילות זענען פאָרגעקומען אין דער גרויסער שוהל, דאך האט מען זיך נישט געקענט גענצליך אפּשיידן פונעם בּאליבטן אלטן בית מדרש און ביי ספּעציעלע געלעגנהייטן ווי ר"ח בענטשן אדער יזכור וכדו' האט מען געדאוונט דוקא אינעם אלטן שוהל'כל.
דאס ביהמ"ד אינאיינעם מיט די קמיע האט איבערגעלעבט די צווייטע וועלט קריג, און דאן האט עס א יוד פון די שארית הפליטה, אן אפּשטאַמיגער פון בּאַרשא, ארויסגענומען פון ארוה"ק און גענומען מיט זיך קיין ארץ ישראל.
היינט געפינט זי זיך ביי א יוד אין בני ברק.
דאס לעבן אין בארשא.
בארשא איז געווען אן אנטוויקלטע טעטיג שטעטל, וואו עס אלס געטומלט און געווירבלט מיט איינוואוינער, הענדלער און בעלי מלאכה. אין דער בארשער האנדלס-מארקעט האט מען געקענט דערגרייכן א ברייטן אויסוואל פון אלע-ערליי פראדוקטן: פון שניט ווארע קראמען ביז ווערצהייזער, שפייז געשעפטן און צאקראזדע.
פארשידענע פאבריקן און אינדוסטריע צענטערס זענען געווען אין בארשא. ווי דער סאדע-וואסער פאבריק, אדער האלץ-זעגעריי וואו מען האט אויסגעארבעט האלץ און טראנספארטירט צו אנדערע שטעט. אין בארשא איז געווען אן אפטייק, א דאקטאר און אלע צוגעהערן וועלכע פאדערן זיך פאר א שטאט.
גרויסע סטאדעס שאף האבן זיך געפיטערט איבער די פרוכטבארע פאשע-פעלדער פון בארשא, פון וועלכן מען האט פראדוצירט אלע-ערליי קעזן און מלכיגס און פארקויפט פאר די ארומיגע שטעט.
ארומגערינגלט איז בארשא געווען מיט ריזיגע שטרעקעס פון וועלדער און וועלדער וואו די קינדער פלעגן לוסטיג ארומלויפן און שפרינגען. זומער זענען זיי געקראכן אויף די ביימער, ווינטער געגליטשט אדער זיך געשליטלט אויף די אייז.
בארשא איז אויך בארימט געווען מיט איר אויג-פארכאפנדע נאטור פאנאראמע; דאס שטעטל האט זיך ווי געשיצט אונטער די הויכע גרין-באדעקטע בערג, וועמענ'ס שפיצן זענען געווען באשנניט אויך אום סאמען זומער. די בערג זענען געבענשט געווען מיט אוצרות גאלד, און צווישן זיי האבן זיך געשלענגלט לויטערע קוואלן פון רייכע מינעראל וואסער. דער ראמענישער קייסער קארל איז אמאל געקומען מיט זיין גאנצע סוויטע זיך גליטשן איבער דעם שניי-באדעקטן פריסלאפ בארג אין בארשא.
פיל יודן פלעגן דארט פארברענגען זייער זומער וואקאציע, ווייל דער פלאץ איז ספעציעל געווען געאייגנט פאר דאטשע; מיט אירע דעקוויקנדע פרישע לופט, פליסיגע קוואלן און אייגנארטיגע היילונגס-בעדער.
ארום דעם שטעטל זענען געווען אויסגעשטעלט האלצערנע ביידלעך, גרייט אויפצונעמען די פילע געסט וועלכע האבן דארט פארבראכט אין די זומער מאנאטן צאלנדיג א שיינע מטבע פאר די אייגנטומער.
דער קיווי איז א צוזאמשטעל פון גוזבערי און יאגדעס.
זיין פלייש איז גרין מיט שווארצע קערלעך.
דאס אידישע ווארט איז געווען א חודש'ליכער, אידיש-שפראכיגער זשורנאל, ארויסגעגעבן דורך דער אמעריקאנער אגודת ישראל.
דער רעדאקטאר און הויפט שרייבער איז געווען ר' יוסף פרידענזאן.
דער זשורנאל איז געגרינדעט געווארן אין יאר תשי"ד (1954) דורך יוסף פרידנזאן; וועלכער האט געדינט אלס רעדאקטער פאר בערך זעכציג יאר.
דער זשורנאל האט געדינט ווי דער שופר פון אגודת ישראל אין אמעריקע. עס האט אנטהאלטן מאמרים פון ארטאדאקסישע רבנים און ראשי ישיבות, ביאגראפיעס און היסטאריע פון דער צווייטער וועלט מלחמה
אין יידישקייט איז שבעה (אויסגערעדט: שיווע) די וואך פון טרויער פעריאד, וואס די זיבן קרובים אין די משפחה פון דעם נפטר זיצן אויף דער ערד און קלאגן אויף דעם טויטן, און אידן קומען זיי טרייסטן.
דער אנגענומענער נוסח וואס מע זאגט פאַרן אבל בעפארן ארויסגיין איז: המקום ינחם אתכם בתוך שאר אבילי ציון וירושלים. איהר זאלט קיינמאל נישט וויסן פון קיין צער.
לויט די הלכה טאר מען אין די טעג נישט ארויסגיין פון שטוב, נישט לערנען, זיך שערן, וואשן אדער האבן סעקס.
מענטשן רעכט באדייט א באגריף אדער פילאסאפיע אז עס באקומט יעדן מענטש אויף דער וועלט געוויסע גרונטרעכט.
דער פילאסאף דזשאן לאק האט פארגעלייגט אז יעדער מענטש האט "נאטירלעכע" רעכט, און די געזעלשאפט טאר נישט פוגע זיין אין די רעכט. דער אמעריקאנער פאליטיקער טאמעס זשעפערסאן האט אריינגעלייגט פארשידענע מענטשן־רעכט אין דער אומאפהענגיקייט־דערקלערונג פון די פאראייניגטע שטאטן.
אין 1948 האבן די פאראייניגטע פעלקער אויפגענומען די אלוועלטלעכע דעקלאראציע פון מענטשרעכט.
דעם באגריף פון מענטשן רעכט טרעפט שוין אין דער תורה. שפעטער, אין עטלעכע תקופות, האט מען אנגעהויבן אוועקשטלען געזעצן וואס היטן מענטשן רעכט, למשל די געזעצן פונעם אינדישן קייסער אשאקא.
הר הזיתים ביי דער שקיעה פון דער זון
הר הזיתים דער בארג פון איילבירטן וואו עס ליגן באגראבן די טויטע, פונקט אנטקעגן איבער דעם הר הבית.
אין דער צייט פון דעם בית המקדש איז הר הזיתים געווען דער ארט וואו מ׳האט פארברענט די פרה אדומה.
די פיאַנע איז א מוזיקאלישער אינסטרומענט מיט א קלאוויאטור. נארמאל האט א פיאנע 88 קלאווישן. די קלאווישן באוועגן האמערן וואס קלאפן אויף סטרונעס אין דער פיאנע, אזוי מאכן זיי פארשידענע קלאנגען. די האמערן זענען באדעקט מיט פֿילץ. איינער וואס שפילט א פיאנע הייסט א פיאניסט.
די ערשטע פיאנע האט מען געמאכט אין איטאליע אין 1709. די ערשטע פיאנעס זענען געווען פארטע־פיאנעס (אויף איטאליעניש איז טייטש "פֿארטע" הויך און "פיאנע" שטיל, ווייל די פיאנע קען מען שפילן סיי הויך סיי שטיל).
אין 1800 האט מען ערפֿינדן די שטייענדיקע פיאנע, אין וואס די סטרונעס גייען ארויף און אראפ, און זי פארנעמט נישט אזוי פיל פלאץ ווי א פארטע־פיאנע.
די ערשטע קאמפאזיטארן וואס האבן געשריבן מוזיק פאר דער פיאנע זענען געווען וואלפגאנג אמאדעוס מאצארט, לודוויג וואן בעטהאוון און פראנץ יאזעף היידען.
מען שפילט די פיאנע סיי אין קלאסישער מוזיק סיי אין דזשעז.
די היסטאריע פון אייראפע איז אן אלגעמיינער נאמען פאר דער באשרייבונג פון דער צייט זייט מענטשן האבן באזעצט די יבשה פון אייראפע ביז די היינטיקע צייטן. מען איז געוואוינט איינצוטיילן די היסטאריע פון אייראפע אין געוויסע תקופות. די תקופות האבן די פארשער אוועקגעשטעלט לויט פארשידענע דראמאטישע היסטארישע געשעענישן.
דער מהלך פון לעבן אין אוראלט גריכנלאנד ווערט גערעכנט פון דעם גרעסטן איינפלוס אויף דער גאנצער היסטאריע פון אייראפע. אין -509 איז געגרינדעט געווארן די רוימישע רעפובליק, ערשט אין איטאליע און ארום דעם מיטלענדישן ים, און דערנאך האט זי געשפרייט איבער א היפשן טייל פון אייראפע אין 150.
נאך א תקופה פון ברודערקריגן, האט דער קייסער קאנסטאנטין דער ערשטער גערוקט די הויפטשטאט פון רוים צו דער גריכישער שטאט ביזאנטיום אין 313, וואס ער האט גערופן "די שטאט פון קאנסטאנטין". אין 395 האט זיך די אימפעריע צעשיידט גענצלעך אויף צוויי. די מערב רוימישע אימפעריע האט געליטן פון נאכאנדיקע אטאקעס, ביז אין 410 האבן די וויזיגאטן, א דייטשיש פאלק, חרוב געמאכט רוים. דער לעצטער מערב רוימישער קייסער האט פארלוירן זיין טראן אין 476; דרום־מזרח אייראפע און א טייל פון די מיטללענדישע לענדער זענען געבליבן אונטער דער הערשאפט פון דער ביזאנטישער אימפעריע ביזן 6טן יארהונדערט.
אינעם סוף פונעם מיטל־אלטער האט די אטאמאנישע אימפעריע באזיגט די ביזאנטישע אימפעריע, און די סוחרים פון אייראפע האבן געדארפט געפונען אנדערע האנדל־רוטעס וואס פארן נישט אדורך דעם מיטל מזרח. און טאקע אין 1492 האט קאלומבוס געטראפן דעם וועג אין די אמעריקעס, און אין 1498 איז וואשקו דא גאמא ארומגעפארן אפריקע און אנגעקומען אין אינדיע.
מיט דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע, וואס האט אנגעהויבן אין גרויסבריטאניע, האבן מענטשן געהאט צום ערשטן מאל די מעגלעכקייט צו האבן א מער רחבותדיק לעבן. די פראנצויזישע רעוואלוציע געשאפן אן איבערקערעניש אין דער גאנצער יבשה פון אייראפע ווען דער קייסער פון פראנקרייך, נאפאלעאן באנאפארטע, האט איינגענומען פיל לענדער און האט רעפארמירט זייער סאציאלן סטרוקטור. ענדלעך אין 1815 האט דאס פאראייניגטע קעניגרייך און פרייסן געזיגט און האבן געשיקט נאפאלעאן אין גלות אויפן אינזל עלבע.
אין פראנקרייך און בריטאניע האט מען געגעבן דאס רעכט צו שטימען צו אייגענטימער פון קליינע פארמעגן. אין 1848 האבן רעוואלוציעס אנגהויבן ארום אייראפע.
א סטאטוע פון עלן טיורינג
עלן מאטהיסן טיורינג (ענגליש: "Alan Mathison Turing"; 23סטן יוני 1912 – 7טן יוני 1954) איז געווען א בריטישער מאטעמאטיקער, וואס איז געווען איינער פון די גרינדער פון קאמפיוטער וויסנשאפט. ער האט ראפינירט די דעפיניציע פון און אלגאריטם און ער האט דערפינדן דעם באגריף פון א טיורינג מאשין.
טיורינג האט געהאט א שטארקן אינטערעס אין קינסטלעכער אינטעליגענץ.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה האט טיורינג געארבעט אין בלעטשלי פארק צו לייזן די קאדן וואס די דייטשן האבן געניצט צו האלטן קאמוניקאציע מיט זייער מיליטער.
הרב חיים יעקב ראטנבערג איז געווען ראב"ד פון דער מחזיקי הדת קהילה אין אנטווערפן און אב"ד פון פאריז, פראנקרייך.
הרב חיים יעקב איז געווען א זון פון הרב מרדכי ראטנבערג, אב"ד פון מחזיקי הדת אין אנטווערפן, בעלגיע.
ער האט חתונה געהאט מיט מרת רבקה (ד' שבט תרפ"ב, סאסנאווצע, פוילן - כ"ז שבט תשע"ב, פאריז), טאכטער פון משה מנחם מעלכיאר, א ראדאמסקער חסיד.
זייער זון הרב מרדכי איז אב"ד אין פאריז.
הרב חיים יעקב ליגט אין דעם מחזיקי הדת בית עולם אין פיטע, האלאנד.
אהבת ה' איז דער באגריף פון ערוועקן און אנהאלטן ליבשאפט צום באשעפער. דאס איז איינע פון די תרי"ג מצוות לויטן ספר החינוך פון דעם פסוק "ואהבת את ה' אלוהיך בכל לבבך ובכל נפשך ובכל מאודך".
דער תורה באפעלט אונז אז עס מוז זיין דער עיקר און הויפט און מערסטענס געליבטער זאך אדער באגריף וואס מיר זאלן בלויז אין איר פאוקסן אונזער געפיל פון ליבשאפט.
דאס ווערט אויסגערעכענט אלס די מצוה תי"ח פון די תרי"ג מצוות.
אין ספר חובת הלבבות איז דא א גאנצער קאפיטל ווי אזוי פונטקליך מ'קען מקיים זיין די מצווה עס ווערט גערופן "שער הבחינה מיט 7 מהלכים פון מחשבה צו בויען א סטרוקטאר אין זיך שטענדיג ליב צו האבן גאט.
מיוואַ (געב' דעם 15טן יוני 1990) איז א יאַפּאַנישע זינגערין.
די יוני 15 1990, זי איז געבוירן אין קאַנאַגאַוואַ פּרעפעקטור, יאַפּאַן, און דעמאָלט אריבערגעפארן קיין טאָקיאָ.
ווייַל איר פאטער איז געווען אַ ליבהאָבער פון מוזיק, ער איז געווען אַ נאַטירלעך און אויערן צו הערן צו מוזיק פון אַ פרי עלטער.
איצט האט די ווערק פארפאסט אין די עלטער פון 15, נאָך קומט מיטלשולע אין דער מעמלערנאַנטאַ גיטאַרע ערשטער, אָבער ווייַל זי האט ניט גאַנץ פּראַגרעסט, און דעריבער זענען אויף לערנען.
"! Wake Up, Break Out" געשאפן אין דער צייַט פון דער ערשטער יאָר פון מיטלשולע, בשעת זי אַטענדאַד שולע אין טאָקיאָ, ווי אַ זומער יום טוּב איז צו מאַכן די אַקטיוויטעטן לעבן אין אָקינאַוואַ פּריפעקטשער איז היים צו די עלטערן וועגן די בוידעמשטוב שימאָקיטאַזאַוואַ, אַ הויך שולע פֿאַר פאַרווייַלונג אַקטיוויטעטן זענען באַנד, ער געארבעט די סוד אפילו צו אַ פרייַנד
בעשאַס דעם פּעריאָד, אַ באגרענעצט נומער באפרייט "דורך דעם ווונטש צו זיין אַ איין " Song for you/Today " צוויי זיך-געשאפן דורך איר.
צו נעמען מיט פול מוזיקאַליש פּערדאַקשאַנז פון דעם ווינטער פון הויך שולע סיניערז דורך דעמאָלט, זי איז געווען טכילעס באשלאסן.
מאַריופּאָל () איז אַ שטאָט אין דרום־מזרח אוקראינע, אַ פּאָרט אויף דעם ים פון אַזאָוו. מאַריופּאָל געפינט זיך אין דעם דאָנעצקער אבלאַסט. דער היסטארישער שטאָט צענטער איז פלאצירט וואו דער קאַלמיוס טייך פלוסט אריין אין דעם ים פון אַזאָוו.
דער מאָדערנער נאָמען פון «מאַריופּאָל» קומט פון דעם וואָרט «פּאָלי» (אין גריכיש «Πόλη» — «שטאָט») און מיטל «שטאט פון מרים» (אין ערע פון דער יורשטע צו דעם טראָן מאַריאַ פעדאָראָוונאַ).
מאַריופּאָל איז געגרינדעט אין דעם 16טן יאָרהונדערט ווי אַ קאזאקן היטן פּאָסטן («זימאָווניק») גערופן «דאָמאַכאַ», און שפּעטער ווי אַ קאָזאַק פעסטונג גערופן «קאַלמיוס» (געהייסן נאָך דאָ ליגן טייַך), מיט 1611 שיין די אַדמיניסטראַטיווע צענטער פון די "קאַלמיוס פּאַלאַנקאַ "- אַן אַדמיניסטראַטיווע גאַנצקייַט פון די אוקרייניש קאזאקן. אין 1774 טעריטאָריע פון ​​דער מאָדערנער שטאָט איז געווארן טייל פון דער רוסלענדישע אימפעריע, לויט צו שלום טריטי פון קüçüק קייַנאַרקאַ. אין 1778 דאָ איז געגרינדעט דער ערשטער שטאָט פון דאָנבאַסס — פּאַוולאָווסק, ארויס דער ערשטער קלויסטער. א יאָר שפּעטער די צאַריסט רוסישע רעגירונג באַשלאָסן צו רילאָוקייט דאָ 18,408 גריכן פון די קרים, ווייַל זיי זענען אַפּרעסט דורך די טאַטאַרס עס. קרימעאַן ריסעטאַלמאַנט פון גריכן איז געווען כעדאַד דורך די מעטראָפּאָליטאַן יגנאַטיוס, וואס כעדאַד די שטאָט פֿאַר אַ לאַנג צייַט נאָך. פון 29סטן סעפטעמבער, 1779 האט די שטאָט האט אַ קראַנט נאָמען — מאַריופּאָל.
א לאַנגע צייַט איז די שטאָט געווען אַן אויסשליסיק אָרט פון וווינאָרט גריכן, און דעוועלאָפּעד ווי אַ הויפּט צענטער פֿאַר האַנדל און פישערייַ. אין די 19 יאָרהונדערט די שטאָט איז געווארן דער צענטער פון מאַריופּאָל ועזד — אַן אַדמיניסטראַטיווע גאַנצקייַט פון די רוסישע אימפעריע. אין די שפּעט 19 יאָרהונדערט זענען געבויט ים פּאָרט (אויגוסט 29, 1889) און באן (1882), וואָס פארבונדן מאַריופּאָל מיט די הויפּט געגנטן פון דער מדינה, אנגעהויבן צו אַנטוויקלען שווער אינדוסטריע (די ליולקע געוויקס «ניקאָפּאָל-מאַריופּאָל געזעלשאַפט» איז געווען געבויט אין 1 פעברואר 1897, און די פּרעסן און שטאָל געוויקס «רוסיש השגחה» איז געווען געבויט אין 1899, איצט די צוויי פאבריקן זענען טייל פון ילייטש יראָן און סטיל וואָרקס). דורך 1920 די שטאָט איז געווארן איינער פון די גרעסטן מעטאַלורגישע צענטערן פון דער שטאַט. סאָוויעט מאַכט האט געגרינדעט אין 30 דעצעמבער 1917 אין אַ אַרמד ופשטאַנד, אָבער כּמעט קיין קאַזשוואַלטיז. פון מערץ 7, 1923 צו 27 פעברואר 1932 די שטאָט איז געווארן דער צענטער פון מאַריופּאָל אָקרוג — אַן אַדמיניסטראַטיווע גאַנצקייַט פון די אוקרייניש ססר און פון יולי 17, 1932 געווארן טייל פון די דאָנעצק אַבלאַסט (איידער די מלחמה איז גערופן דורך «סטאַלינאָ אַבלאַסט»). בשעת די סאָוויעט צייַט אין די געשיכטע פון ​​מאַריופּאָל די שטאָט האט געוואקסן באטייטיק, אויך די שטאָט 'ס באַפעלקערונג האט געוואקסן מער ווי צען מאל, ארויס דער ערשטער סקייסקרייפּערז, די ינער שטאָט אַריבערפירן (טראַמס און טראַליז), נייַ ינדאַסטריז, אַרייַנגערעכנט מעטאַלערדזשיקאַל געוויקס «אַזאָווסטאַל» (11 אויגוסט 1933), קאָקס און כעמיש געוויקס «מאַרקאָכים» (סעפטעמבער 27, 1935) און מאַשין-בנין געוויקס «אַזאָוומאַש» (אפריל 28, 1958). די שטאָט איז געווען לאָססעס פיל ווי אַ רעזולטאַט פון האָלאָדאָמאָרס 1921—1922, 1932—1933, 1946—1947, סטאַלין ס ריפּרעשאַנז אין 1933 און 1937, די גענאָציד פון די גריכיש מען דורך די נקווד אין 1937, און בשעת די צווייטע וועלט מלחמה און דער נאַצי פאַך פון דער שטאָט 1941—1943. אבער, די מענטשן פון מאַריופּאָל געשווינד ריגיינד חרובֿ בשעת די מלחמה פאבריקן און רעזידענטשאַל קוואַרטערס פון דער שטאָט. פון 22 אקטאבער 1948 צו 13 יאנואר 1989 די שטאָט האט אַ נייע נאָמען — זשדאַנאָוו (אין כבוד פון די סאָוויעט פּאָליטיש פירער).
איצט מאַריופּאָל — דער גרעסטער אינדוסטריעלער צענטער אין דעם דאָנעץ באַסיין, שטאָט איז דער גרעסטער פּראָדוצירער פון אָפּגעבן פּרעסן און שטאָל אין דער מדינה, דאָ אַפּערייץ דעם גרעסטן מאַשין-בנין געוויקס אין אוקראינע. עס איז די דראַמאַטיק טעאַטער, דרייַ מיוזיאַמז, צוויי אוניווערסיטעטן, צייטונגען און טעלעוויזיע בראָדקאַסט. מאַריופּאָל אין די לעצט דעקאַדעס איז קעסיידער פייסט מיט עקאַלאַדזשיקאַל און עקאָנאָמיש פּראָבלעמס.
באַפעלקערונג.
די באַפעלקערונג פון מאַריופּאָל איז 486,856 מענטשן (2011), גענומען אין חשבון די פארשטעט. עטנישע גרופּעס: אוקרייניש — בערך 48 %, רוסיש — 43 %, גריכן — 7 %, בעלאַרוסן, יידן, אַרמעניאַנס, בולגארן און אנדערע פעלקער. די מאַקסימום נומער פון באַפעלקערונג — וועגן 550.000 מען איז שוין אין 1992. די אַבסאָלוט רבים (87 %) רעדט רוסיש, אוקרייניש שפּראַך ניצט ווייניקער ווי 10 % פון די באַפעלקערונג (כּמעט אַלע פון ​​זיי רעדן «סורזשיק» — אַ געמיש פון רוסיש און אוקרייניש שפּראַך). אָפּשיידנדיק פֿעיִקייטן פון דער שטאָט זענען די היגע גריכיש שפּראַך («אַזאָוו גריכן»): רומאַייק שפּראַך (גריכיש-העללעניק) און ורום שפּראַך (גריכיש-טאַטאַר). וועגן 2 % פון די באַפעלקערונג רעדט די היגע גריכן שפּראַכן.
די שטאָט האט גרויס נומער פון הויפּט אינדוסטריעלע ענערפּרייזיז, אַרייַנגערעכנט דעם גרעסטן פאַרנעמונג אין די דאָנבאַסס — ילייטש יראָן און סטיל ווערק און מעטאַללורגיקאַל וואָרקס «אַזאָווסטאַל», אַ ריז מאַשין-בנין געוויקס «אַזאָוומאַש» שיפּיאַרד, כעמיש, קאָקס, עסנוואַרג און טעקסטיל ינדאַסטריז. די ביגאַסט אַריבערפירן קאָמפּאַניעס זענען האַנדל ם פּאָרט, אַעראָפּאָרט, באַן סטאַנציע, ויטאָבוס סטיישאַנז און ינערסיטי אַריבערפירן (טראַם, וואַגאָנעטקע, ויטאָבוס, מיניבאַסיז).
אַדמיניסטראַטיווע דיוויזיעס.
מאַריופּאָל איז צעטיילט אין פיר אַדמיניסטראַטיווע «ראַיאָנס» (מקומות) מיט אַ באַפעלקערונג פון איבער 100,000 מענטשן, «זשאָווטנעווי» (הויפט געגנט, די גרעסטן דורך באַפעלקערונג), «ילליטשיווסקי» (געהייסן נאָך ילליטש), «אָרדזשאָניקידזעווסקי» (געהייסן נאָך אָרדזשאָניקידזע), «פּרימאָרסקי». אויך היגע סעטאַלמאַנץ זענען סאַבאָרדאַנייטיד צו די שטאָט אויטאריטעטן: סאַרטאַנאַ, סטאַרי קרים און טאַלאַקאָווקאַ.
שטאט פאַרוואַלטונג.
לעבן פון מאַריופּאָל געראטן דורך די סיטי ראַט — היגע פּאַרליאַמענט, וואָס באשטייט פון 76 דעפּיוטיז. דער קאָפּ פון די מאַריופּאָל שטאָט ראַט איז דער מייַאָר («סיטי העאַד»). זינט 1998 מאַריופּאָל מייער איז יורי כאָטלוביי. די אַבסאָלוט נומערן פון דעפּיוטיז זענען פון די פּאָליטיש די פארטיי פון דער רעגיאָנס, עס זענען אויך מיטגלידער פון דער קאָמוניסט, סאָסיאַליסט און אנדערע פּאַרטיעס פון אוקריינא.
ונטערשטאָט באשטייט דער הויפּט פון פינף-געשיכטע בנינים, נייַ רעזידענטשאַל דיסטריקץ אַז זענען געבויט אַרויף מיט הייזער פון צען אָדער צוועלף פלאָרז, זענען ליגן אויף דער פּעריפעריע און אַוועק פון די אינדוסטריע. העלפט פון די האָוסינג דערלאנגט אַ מאַנער איינער-געשיכטע הייזער. א גרויס טעריטאָריע איז אַקיאַפּייז דורך אינדוסטריעלע ענערפּרייזיז.
עקאָלאָגיע.
מאַריופּאָל איז איינער פון די מערסט פּאַלוטיד שטעט אין אוקריינא רעכט צו דער גרויס נומער פון דיסקאַרדיד אינדוסטריעלע גאַסיז און שטויב. די ביגאַסט קוואלן פון פאַרפּעסטיקונג פון סוויווע זענען מעטאַלערדזשיקאַל און קאָקס געוויקסן. ונטערשטאָט ליגן אין דעם וועג פון דעם ווינט פון די מעטאַלערדזשיקאַל ווערק «אַזאָווסטאַל», וואָס געבויט אין 1933 אין די האַרץ פון די שטאָט אויף דעם ברעג פון דער אַזאָוו ים. אין נאך אַ וויכטיק מקור פון פאַרפּעסטיקונג איז אַ אָווערלאָאַד פון געפערלעך סכוירע בייַ די יאַמ — פּאָרט.
מאַריופּאָל האט צוויי שטאַט אוניווערסיטעטן (מאַריופּאָל שטאַט אוניווערסיטעט און אַזאָוו טעכנישע סטעיט אוניווערסיטעט), אַזאָוו נאַוואַל אינסטיטוט, וועגן זעכציק שולן, עטלעכע קאַלידזשיז און טעכניש שולן.
די שטאָט האט אַ רוסיש דראַמע טעאַטער, אַ פּלאַץ פון פֿילם קינאָס, פאַרווייַלונג צענטערס, אויך דרייַ מוזייען און אויסשטעלונג זאלן. זענען געשאפן דאַזאַנז פון צייטונגען, עס זענען פיר טעלעוויזיע קאָמפּאַניעס. מאַריופּאָל איז אַ ספארט צענטער אין דער געגנט: אַ שטאַרק שולע פון ​​באַקסינג, גריכיש-רוימער ראַנגלערייַ, עס זענען פוטבאָל, וואַסער פּאָלאָ און קוישבאָל טימז פּאַרטיסאַפּייטינג אין די נאציאנאלע טשאַמפּיאַנשיפּס.
די הויפּט אַטראַקציעס פון דער שטאָט: מאַריופּאָל היגע געשיכטע מוזיי און מאַריופּאָל קונסט מוזיי (אַדרעס: געאָרגיעווסקייַאַ סטר), דער פּאַרק «סיטי גאַרדאַן», לונאַ פּאַרק «עקסטרעמע-פּאַרק» (אַדרעס: מעטאַללורגאָוו אַוו), שווימערייַ בעקן «נעפּטון» (אַדרעס: מעטאַללורגאָוו אַוו), ייַז קאָמפּלעקס «יסעבערג» (אַדרעס: פּעטראָווסקי פּאַרק), קינסטלעך נאַרטע לויפט «אַלאַסקאַ», שטאָטיש ביטשיז, די אַלט וואַסער טורעם (אַדרעס: וואַרגאַנאָוו סטר), האָמעס מיט ספּיערס און די טעאַטער (אדרעס: טהעאַטריקאַל סק.), די פּאַלאַץ קולטור «מאָלאָדיאָזשני» (אַדרעס: האַרלאַמפּיעווסקייַאַ סטר), דער בנין פון דער ינדוסטריאַל טעכניש שולע (אַדרעס: געאָרגיעווסקייַאַ סטר), סטאַדיומס «ילליטשיוועץ», «אַזאָווסטאַל» און אנדערע, מאַניומאַנץ פון וולאדימיר וויסאָצקי, אַרכיפּ קוינדזשי (געבוירן אין מאַריופּאָל), מעטראָפּאָליטאַן יגנאַטיוס, טאַראַס שעווטשענקאָ און אויך ארטאדאקס און מוסלים טעמפלען. נאַטור ריזערווז קאַמענניע מאָגילי («סטאָון גראַווע») און כאָמוטאָווסקייַאַ סטעפּ («כאָמוטאָוואָ סטעפּ») מיט די יינציק היגע פלאָראַ און פאָנאַ זענען בייַ די שטאָט.
יאהאַנעס בראַהמס (;האמבורג, 7טן מיי 1833 - ווין, 3טן אפריל 1897) איז געווען א בארימטער דייטשער קאמפאזיטאר. אין אנהייב איז ער געווען א פיאניסט. ער האט געשריבן פיר סימפאניעס, פיר קאנשערטאס, און נאך.
בראהמסנס פאטער האט געשפילט דעם קאנטראבאס אינעם האמבורג שטאָט ארקעסטער. בראהמס האט געלערנט שפילן די פיאנע ביי זיין לערער אטא קאסעל. ער איז ארומגעפארן שפילן און האט געטראפן דעם קאמפאזיטאר פראנץ ליסט.
ער ווערט פאררעכנט אלס נאכפאלגער פון בעטהאווען.
בראהמס איז געשארבן פון ראַק אין זיין לעבער.
בערבעשט (,) איז א דארף אין מאראמאראש, רומעניע, 10 ק"מ דרום פון סיגעט. בערבעשט געהערט צו דער קאמונע דזשיולעשט. אין 2002 האבן געוואוינט דארט 1,535 איינוואוינער.
אין יידישער היסטאריע.
בערבעשט ווערט פאררעכנט פון די גלילות פון סיגעט, און די סיגוטער רבנים פלעגן דארט האבן די אויטאריטעט צו שטעלן רבנים און שוחטים.
אין 1877 האבן געוואוינט אין בערבעשט 266 יידן, און אין 1920 זענען געווען 550.
דעפאליע (,) איז א דארף אויפן טייס טייך אין מאראמאראש, רומעניע, 10 ק"מ צפון־מערב פון סיגעט און 5 ק"מ מזרח פון ספינקא. אין 2007 האבן געוואוינט דארט 2,413 איינוואוינער.
די יידישע באפעלקערונג פון דעפאליע איז געווען 124 אין 1880 און 317 אין 1930.
מאַקסימיליאַן קאַרל עמיל וועבער (; (21סטן אפריל 1864 – 14טן יוני 1920) איז געווען א דייטשער פאליטישער עקאנאמיסט און סאציאלאג גערעכנט איינער פון די גרינדער פון דער מאדערנער שטודיע פון סאציאלאגיע. ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אינעם אוניווערסיטעט פון בערלין, און שפעטער איז ער געווען אין די אוניווערסיטעטן פון פרייבורג, היידלבערג, ווין און מינכן.
ער איז געבוירן געווארן אין ערפורט.
די אַרכעען זענען א גרופע ארגאניזמען וואס האבן נאר איין צעל. דאס איז א חשובער אפטייל פון לעבעדיקע ארגאניזמען. דאס ווארט "ארכעען" קומט פון גריכיש αρχαία—די אלטע. זיי קענען עקזיסטירן אין הויכע טעמפעראטורן (העכער פון 80 °C) און אויך ווען ס'איז גאר קאלט. אויך לעבן זיי אין דעם טיף וואסער פון די אקעאנען.
ארכעען זענען איינער פון די דריי געביטן פון ארגאניזמען: אייקאריאטן, ארכעען און באקטעריע.
נאַנאטעכנאלאגיע, אדער אינקורצן נאַנאטעק, איז אן אלגעמיינער נאמען פאר דער שטודיע און טעכנאלאגיע פון פענאמענען פון סיסטעמען וואס זענען גרויס פון 1 ביז 100 נאנאמעטער. אין דעם שטח איז זייער וויכטיק די ווירקונג פון קוואנטן-מעכאניק. (איין נאנאמעטער איז א ביליאנטל, 10−9, פון א מעטער.)
די אנטוויקלונג פון נאנאטעכנאלאגיע האט זיך אנגעהויבן נאך דער ערפינדונג פון דעם מיקראסקאפ וואס קען קוקן אויף אזעלכע קליינע ווייטן.
נאנאטעכנאלאגיע שליסט איין מאכן פראדוקטן מיט אזעלכע קליינטשיקע טיילן, ווי למשל עלעקטראנישע אפאראטן, קאטאליסטן און סענסארן.
צו פארשטיין ווי קליין איז דאס, עס זענען פאראן אזוי פיל נאנאמעטער אין א צענטימעטער, ווי ס׳איז דא צענטימעטער אין 100 קילאמעטער.
נאנאטעכנאלאגיע ברענגט צוזאמען וויסנשאפטלער און אינזשענירן פון פארשידענע דיסציפלינען, ווי אנגעווענדטע פיזיק, מאטעריאל-וויסנשאפט, קאלאאיד-וויסנשאפט, אפאראט-פיזיק, כעמיע, מאשינען וואס שאפן זיך אליין, ראבאטיק, כעמישע אינזשעניריע, מעכאנישע אינזשעניריע, ביאלאגיע, ביאלאגישע אינזשעניריע און עלעקטרישע אינזשעניריע.
א פרוטה פון אגריפס דער ערשטער
א פרוטה איז געווען געמאכט פון קופער.
שעורה כסף איז ווערט צוויי פרוטות.
קורדנטיס אדער קונטרונק איז צוויי פרוטות אדער א פערטל איסר.
טריסית איז א דריטל איסר אדער איין און א דריטל שעורה כסף.
מסימס איז א האלבער איסר וואס איז צוויי שעורין אדער פיר פרוטות.
איסר אין חלק פון פיר און צוואנציג פון א דינר, א האלבע פונדיון, פיר שעורין און אכט פרוטות.
איסר האיטלקי = א זעכצנטל פון א דינר, זעקס שעורין און צוועלף פרוטות.
סלע מדינה א האלבע דנקא, א פנדיון, איינס פון צוועלף פון א דינר, אכט שעורין און זעכצן פרוטות.
מעא איין דנקא, א זעקסטל פון א דינר, זעכצן שעורין און צוויי און דרייסיג פרוטות.
גרה א קשיטה, גרמסין, איינס פון צוואנציג פון א שקל הקודש, א צענטל שקל חול, ניינצצן מיט א פיפטל שעורין, אכט און דרייסיג מיט צוויי פיפטל פרוטות.
אספרי א פערטל דינר, פיר און צוואנציג שעורין און אכט און פערציג פרוטות.
אסתירא איין טרעפעיקא, א האלבער דינר, אכט און פערציג שעורין און זעקס און ניינציג פרוטות.
רבע שקל דינר, זוז, זעקס מעין, פיר און צוואנציג איסרין, זעקס און ניינציג שעורין און הונדערט צוויי און ניינציג פרוטות.
מחצית השקל פון סוף צווייטן בית המקדש
בקע טבע, א פערטל אונקיא, צוויי דינרים, הונדערט צוויי און ניינציג שעורין און דריי הונדערט פיר און אכציג פרוטות.
שקל קודש סלע צורי, פיר דינרים, פיר זוזים, פיר און צוואנציג מעין, דריי הונדערט פיר און אכציג שעורין און 768 פרוטות.
שקל חול האלבע סלע צורי, צוויי דינרים, צוויי זוזים, צוועלף מעין, 192 שעורין און 384 פרוטות.
מנה איטלקי 25 שקלי חול און פופציג שקלי קודש.
דינר זהב 24 דינרי כסף אדער א האלבע אונקיא.
ליטרא הונדערט זוז אדער 25 דינרי זהב.
מנה פערציג שקלי קודש אדער אכציג שקלי חול.
ככר כסף 1500 שקלי חול, דריי טויזנט שקלי קודש און זעכציג מנה איטלקית.
ככר זהב 1500 שקלי חול פון גאלד אדער דריי טויזנט שקלי קודש פון גאלד.
רבי יחזקאל שרגא דייטש (כ"ו כסלו תרפ"ו - ג' אב תשס"ו) איז געווען א שליח בית דין פון דער עדה החרדית.
זיין פאטער איז געווען רבי ברוך דייטש. זיין מוהל איז געווען רבי יוסף חיים זאנענפעלד און מען האט אים א נאמען געגעבן נאכן שינאווער רב, רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם.
נאך פון די יוגנט איז ער איז געווען מקורב צו רבי זעליג ראובן בענגיס און ער איז דאן געשטעלט געווארן אלס שליח בי"ד פון דער עדה החרדית.
ער האט זיך געדרייט ביי הרב יוסף צבי דושינסקיא און ער האט אויך משמש געווען רבי עקיבא סופר און רבי שלאמקע זוועהילער.
אין יאר תש"י האט ער זיך באזעצט אין חיפה, אויפן באפעל פון בעלזער רב. ער האט דארט אויפגעבויעט א תלמוד תורה. אין יאר תשט"ו איז ער צוריק קיין ירושלים וואו ער איז ווידער געווארן דער שליח בי"ד אונטער רבי פנחס עפשטיין און שפעטער ביי רבי דוד יונגרייז און ביים מנחת יצחק, רבי משה אריה פריינד און רבי ישראל משה דושינסקיא.
ער פלעגט אויך אסאך באגלייטן רבי עמרם בלוי ביי זיינע מערכות און אפטמאל פלעגט ער זיצן מיט אים אין תפיסה, איינמאל אפילו ביי דער סדר נאכט.
ער פלעגט אים באגלייטן צו די מלוה מלכה טישן ביים שומרי אמונים רבין.
ער איז נסתלק געווארן ג' אב תשס"ו.
רבי מאיר קרויס איז געווען א סופר סת"ם אינעם דארף ראדוואנקא נעבן אונגוואר.
ער איז געווען א זון פון ר' יוסף דער שוחט פון דעם דארף סאמאטאר און זיין מוטער שרה (וואס האט חתונה געהאט בזיוו"ש צו רבי ישעי'לע קערעסטירער) א טאכטער פון רבי משה שמעון ראטה, רב אין דיורע, א זוהן פון רבי יואל צבי ראטה רב אין חוסט, בעל "בית היוצר".
רבי מאיר איז געווען אן איידעם ביי רבי וואלף יאסאוויטש (נאכמאוויטש) דער שוחט פון שטאט דאָבּראָן.
צום ערשט איז רבי מאיר געווען שוחט אין ראדוואנקא, אבער צוליב זיין פרומקייט האט ער נישט געוואלט אננעמען דעם פאסטן אויף שטענדיג. נאר ביז מען טרעפט א צווייטן און אויך נאר פאר עופות.
צוליב זיין גרויס יראת שמים און שיינע שריפט פלעגט מען קומען פון די גאנצע געגנט קויפן זיינע פרשיות.
ער פלעגט מקפיד זיין זיך צו טובל'ען בעפארן שרייבן א שם. און וויבאלד אינעם דערפל איז נישט געווען קיין מקוה, איז אויסגעקומען אז ווען ער האט געשריבן א ספר תורה פלעגט ער קענען גיין עטליכע מאל א טאג צופיס קיין אונגוואר.
ער איז געווען דער איינציגסטער אין שטעטל וואס איז געגאנגען מיט א שטריימל שבת און יו"ט.
ער איז געשטאנען צו דער רעכטער האנט פונעם ארטיגן רב, רבי משה ארי' ראזענבערג הי"ד.
א עדות האט דערציילט אז א קורצע צייט איידער מען האט אים אוועקגעפירט אויפן לעצטן וועג, האט ער ארויסגענומען א פלאש בראנפן מיט עטליכע גלעזלעך (וועלכע ער האט שטענדיג געטראגן מיט זיך) און אויסגערופן צו די ארומיגע יודן: "רבותי, איר זעהט דאך אז מען גייט אונז באלד אומברענגען אויף קידוש השם. נו, אז ס'איז אזוי באשערט, לאמיר כאטש מאכן א לחיים און עס טוהן בשמחה!"
קאנסערווירונג פון ענערגיע איז א פרינציפ פון פיזיק. דער פרינציפ שטעלט פעסט אז אין אן איזאלירטער סיסטעם ענדערט זיך נישט די ענערגיע מיט דער לויף פון דער צייט.
דאס הייסט אז אין דער סיסטעם קען זיך ענערגיע רוקן פון איין ארט צו א צווייטן, און צו ענדערן איר פארעם, צום ביישפיל קען כעמישער ענערגיע ווערן קינעטישע ענערגיע. אויך היץ איז א פארעם פון ענערגיע. אין טערמאדינאמיק ווערט קאנסערווירן פון ענערגיע גערופן "דער ערשטער געזעץ פון טערמאדינאמיק".
אבער מען קען נישט שאפן ענערגיע און מען קען נישט פארטיליקן ענערגיע.
לויט דער ספעציעלער טעאריע פון רעלאטיוויטעט דארף מען צולייגן אז מאסע און ענערגיע זענען גלייכווערטיק, און אין געוויסע אומשטאנדן קענען זיך טוישן איינס אויף אנאנד לויט דער גלייכונג E=mc².
מאטעמאטיש זאגט מען אז דער פרינציפ פון קאנסערווירונג פון ענערגיע שטאמט פון דעם וואס די געזעצן פון פיזיק ענדערן זיך נישט מיט צייט.
לייבניץ האט באמערקט אז מען קען מעסטן די מאסע און גיך פון אלע טיילכלעך וואס ווערן נישט געשטעטרט פון דרויסן, און אויסגעטראפן א ווערד וואס איז קאנסערווירט, וואס מען רופט היינט קינעטישע ענערגיע.
אין 1843 האט דזשיימס פרעסקאט דזשול אנטדעקט א מעכאנישע ווערסיע אין א סעריע פון עקספערימענטן. ניצנדיק דעם "דזשול אפאראט", ווי מען רופט אים היינט, האט ער געוויזן אז די פאטענציאלע ענערגיע וואס ווערט פארלוירן ווען א געוויכט גייט אראפ איז גלייך מיט דער היץ ענערגיע וואס דאס וואסער פארדינט ווען עס ווערט געדרייט.
יצחק פוקס (געב' ה'תשי"ד) איז א זינגער פון א"י וואס איז באקאנט מיט זיין אייגנארטיגער קומזיץ סטיל אין נגינה.
ער איז בעיקר געווארן פאפולער ווען ליפא שמעלצער האט אויפגעכאפט זיין בארימטן ניגון אויף "הללו קל בקדשו". אויך זיין ניגון לה' הארץ ומלואה איז גאר פאפולער.
ער גייט מיט די פולע חסידישע טראגע, א לאנגע בארד און שיינע צופלויגענע פיאות. אזוי אז ווען ער זיצט און שפילט אויף זיין גיטאר פארמאגט עס א באזונדערן חן.
ער קומט אסאך קיין ניו יארק
ער האט אצינד ארויסגעגעבן א פרישן אלבאם מיטן נאמען "ממעמקים".
ער איז געווארן א בראסלעווער חסיד און וואוינט היינט אין מאה שערים, ירושלים.
קאווע שטיבל איז א פארום וועבזייטל אויף דער יידישער שפראך. עס איז געגרינדעט געווארן אין אדר תשע"ב.
עס האט זיך געגרינדעט אין ליכט וואס די פארוואלטונג פון אידישע וועלט פארומס צענזורירן א סאך.
א העפטיגע דיסקוסיע איז אנטשטאנען אין די ערשטע טעג פונעם וועבזייטעל, איבער די ראלע פון צענזור אויף אידישע פארום זייטלעך.
געדאנקען גאנג.
זיי האלטן זיך מער אויפגעקלערט ווי די פון אידישע וועלט, און אונטערן פון טראכטן זעלבסטשטענדיג.
בילדער פון פרויען זענען ערלויבט, אזוי אויך ציוניסטישע מיינונגען - וואס ביידע ווערן פארמעקט אויף איי-וועלט.
אַבדול ראַכמאַן איבן כאַלדון (; 27סטן מיי 1332 - 19טן מערץ 1406) איז געווען א צפון אפריקאנער מוסולמענער דענקער אינעם 14טן יארהונדערט. ער איז געבוירן געווארן אין טוניס אין 1332.
ער האט געוואוינט א שטיק צייט אין מאראקעש, מאראקא, דערנאך האט ער זיך געצויגן קיין קיירא, עגיפטן, וואו ער איז געווארן א קאדי (איסלאמישער ריכטער). ער איז געשטארבן אין קיירא אין 1406.
ער האט געשריבן צוויי ביכער, "מוקאדימאה" און אן אויטאביאגראפיע.
דאווער (ענגליש: "Dover") איז די הויפטשטאט פונעם שטאַט דעלאווער אין די פאראייניגטע שטאטן.
אין 2008 האט ער געהאט א באפעלקערונג פון 35,811 איינוואוינער.
דאווער איז געגרינדעט געווארן אין 1683 דורך וויליאם פען, וואס האט באקומען פונעם מלך פון בריטאניע טשארלס דער צווייטער, דעם רעכט צו די שטחים פון דעלאווער און פענסילוועניע.
ראַפֿאַעל קארעאַ (; געב' דעם 6טן אפריל 1963) איז דער פרעזידענט פון דער רעפובליק פון עקוואדאר. ער איז אן עקאנאמיסט געבילדעט אין עקוואדאר, בעלגיע און די פאראייניגטע שטאטן.
ער איז געוויילט געווארן פרעזידענט צום ערשט אין 2006 און מ'האט אים איינגעשוואוירן יאנואר 2007.
דער קאַראַיבישער ים אדער קאַראַאיבישער ים איז א ים פונעם אטלאנטישן אקעאן פלאצירט אין דעם מערב האלבקוגל. ער גרענעצט מעקסיקא און צענטראלע אמעריקע צו מערב, די גרעסערע אנטילן צפון און די קלענערע אנטילן צו מזרח.
דער קאַראַיבישער ים איז פון די גרעסטע זאלצוואסער ימען מיט א שטח פון 2,754,000 ק"מ².
אין דעם קאראיבישן ים געפינען זיך גאר א סאך אינזלען.
די דזשונדאַלאַ (אראביש: جند الله "זעלנער פון גאט") איז א גרופע פון איסלאמישע עקסטרעמיסטן אין איראן, זיי זאגן אז זייער מיסיע איז צו קעמפן קעגן די שיאיטן און זיכער מאכן אז די סוניס ווערן נישט אונטערדרוקט און געפייניגט צוליב זייער רעליגיע דורך די איראנער אויטאריטעטן.
זי איז געגרינדעט געווארן אין יאר תשס"ג דורך אבדולמאלעק רידזשי. די איראנער רעגינרונג האט גענומען א שארפע שטעלונג קעגן די גרופע פון די ערשטע מינוט אן.
ביז אין יאר תש"ע ווען זיי האבן אים ארעסטירט. ער איז פאראורטיילט געווארן צום טויט, און הינגעריכטעט געווארן געציילטע טעג שפעטער.
לויט שפיאנאזש באריכטן פארמאגט די גרופע צווישן טויזנט און צוויי טויזנט באוואפנטע קעמפער וועלכע זענען גוט באוואפנט און געלערנט צו קעמפן.
זיי זאגן אז זיי האבן שוין סוקסעספול באוויזן אומצוברענגען איבער פיר הונדערט איראנער זעלנער דורכאויס די יארן פון זייער עקזיסטענץ.
אין יאר ס"ט האט איר די אמעריקאנער רעגירונג ארויפגעשטעלט אויף דער ליסטע פון טעראר ארגאניזאציעס.
וואדקע (,) איז א דיסטילירט אלקאהאליש געטראנק מיט א קלארן דורכזיכטיגן קאליר ווי וואסער.
זי איז איינע פון די סארטן בראנפנ'ס וועלכע מען מאכט פון תבואה (ווייץ, גערשטן, קארן) אדער קארטאפל. נארמאל אנהאלט וואדקע 40% אלקאהאל.
זי איז זייער פאפולער אין פוילן און רוסלאנד וואו מען טרינקט דאס אסאך אלס א מיטל זיך צו האלטן ווארעם אין די ביטערע פרעסטן וואס הערשן דארט.
א ליכט־ארויסגעבנדיקער דיאד (LED - Light-Emitting Diode) איז אַ האלב-דורכפירער מיטל וואס גיט ארויס ליכט. ליכט ספּעקטרום איז באשלאסן אויף אַ קאַמפּאַונד סעמיקאַנדאַקטער.
פּרינציפּ פון אָפּעראַציע.
א LED איז אַ דיאד בעת איינציק אייגנשאפטן. ווי אַ נאָרמאַלער דיאד, עס באשטייט פון אַ האלב־דורכפירער מאַטעריאַל דורך דאָפּינג צו פֿאָרמירן אַ פּן קנופּ. ענלעך צו אַ סטאַנדאַרט דיאד, די עלעקטריש קראַנט פלאָוינג אין די פאָרורטייל LED אויף די פראָנט זייַט פון די ז'-n, אָבער ניט טראַוואַלינג אַוועק ווען די דיאד פאַרקערט פאָרורטייל. באַשולדיקונג קעריערז (עלעקטראנען און האָלעס) וועט דריפט אין די פאָראויס פאָראורטייל נאָדע איז אַקטיוויזירט ווי אַ רעזולטאַט פון די דיאד. אַמאָל אַ עלעקטראָן מיץ אַ לאָך, עס וועט פאַרלירן ענערגיע און פאַל אין אַ נידעריקער ענערגיע שטאַט.
אין באַזונדער LED קאַמפּערד צו אַ סטאַנדאַרט דיאד, איז אַז עס איז אַ ווייַזן ענערגיע ריס צווישן די שפּיץ ענערגיע אין די וואַלענטקייַט באַנד און לאָואַסט קאַנדאַקשאַן באַנדע ענערגיע פון די סעמיקאַנדאַקטער. ווייַזן ענערגיע ריס מיטל זי קענען פאַל סטריק עלעקטראָן קאַנדאַקשאַן צו די וואַלענטקייַט באַנדע בשעת פּראַזערווינג זייַן מאָמענטום און ענערגיע פאָוטאַן ימישאַן מיט ענערגיע ריס איז צונעמען - אַז איז ליכט דיאד וועט פאָרשטעלן פאָרורטייל ווען עס איז אין פאָרנט.
דער ערשטער קאַמפּאַונד האלב־דורכפירער LED פּראָדוקציע איז געווען גאַליאַם-אַרסעניק, וואָס ביטנייַ ליכט אַרום די רויט געגנט. הייַנט, מיט טעכנאלאגישער אַנטוויקלונג קענען פּראָדוצירן LED וועט לאזן אַרויס ליכט אין פארשידענע פארבן אין די קענטיק, ינפראַ-רויט און אין די פּאָסטן-לילאַ.
וואו מען ניצט LED.
געהעריק אָפּעראַציע פון די LED איז העכסט אָפענגיק אויף די טעמפּעראַטור אין וואָס עס איז, עפּעס וואָס איז איינער פון איר פלאָז.
טעמפּעראַטור איז צו הויך, די לעבן שפּאַן איז פאַרקירצט און לעד ברייטנאַס דיקריסיז. אבער אין זייער נידעריק טעמפּעראַטור, ינטענסאַטי פון די ברייטנאַס פון די LED קאָס און געוואקסן לאָנדזשעוואַטי. דערפאר קענען זיי עקספּלאדירן אויב מען וועט אינסטאַלירן לעד-לייטינג אין ריפרידזשערעיטערס און פריזערס.
דאס ריישעכץ איז צעשניטן ציבעלע געפרעגלט איז שמאלץ, אדער פוטער, אדער בוימל, ביז זיי ווערן ברוין.
אין היינטיגן יידיש ווערט דאס אנגערופן "געדינסטע צוויבל". מען נוצט דאס אין אסאך עסנווארג אריינצוגעבן א גוטן טעם, ווי צום ביישפיל אין צודריקטע קארטאפל.
די ברעסלאווער, וואס זענען מקפיד נישט צו עסן קיין רויע צוויבל אויפן באפעל פון רבי נחמן, דינסטן דאס בעפארן אריינלייגן אין די אייער-ציבל וואס מען עסט יעדן שבת צופרי.
חן הדסה איז א ספר אויף מגילת אסתר ארויסגעגעבן דורך רבי פנחס דוד שווארץ אין יאר ה'תשנ"ח.
דער ספר אנטהאלט הונדערט פערציג זייטן.
מעד איז אן אלקאהאליש געטראנק געמאכט דורך יערן א צעפירונג פון האניג און וואסער. מעד אנטהאלט צווישן 8% און 18% אלקאהאל, און קען זיין זיס, האלבזיס אדער טרוקן, אזוי ווי וויין. אמאל גיט מען אריין אויך נעגעלעך אדער צימערינג.
שוין אין אוראלט גריכנלאנד האט מען געטרונקען מעד.
אין פוילן האט מען נישט געהאט וויין, פלעגן די חסידים טרינקען מעד אנשטאט וויין.
) איז א דיסטילירט אלקאהאליש געטראנק געמאכט פון פלוימען, וואס ווערט פראדוצירט בעיקר אין סערביע, טשעכיי, סלאוואקיי, פוילן, אונגארן און בולגאריע.
עס איז ארגינעל ווייס קאלירט, נאר מען ווייקט עס אין פינזן-האלץ כדי עס זאל ווערן ברוין-גאלד.
טייל שליוואוויץ האט א הכשר, אויך אויף פסח.
דאס ווארט שליוואוויץ נעמט זיך פון סלאוויש "sliva" /סליווע/, א פלוים.
דאס געריכט איז געגרינדעט געווארן אין 1945. עס האט 15 ריכטער וואס ווערן געוויילט דורך דעם זיכערקייט ראט און דער אלגעמיינער פארזאמלונג פון די פאראייניגטע פעלקער.
פון 2012 ביז 2015 איז דער פרעזידענט פונעם געריכט פעטער טאמקע (פון סלאוואקיי).
קאָניאַק (פראנצויזיש: "Cognac") איז גאר א געשמאקער בראנפן געמאכט דורך דיסטילירן א געוויסן סארט ווייסע וויין. דער נאמען נעמט זיך פונעם קאניאק געגנט אין פראנקרייך, וואו די סארט בראנפן ווערט געמאכט.
לויטן אייראפעיאישן געזעץ טאר מען נישט רופן קאניאק נאר בראנפן וואס ווערט געמאכט אין יענעם געגנט לויט די שטרענג קאנטראלירטע רעגולאציעס, אבער אויף יידיש איז ביי אסאך דער שטייגער אז יעדער בראנפן געטריבן פון וויין רופט מען אן קאניאק, כאטש עס איז נישט דארט געמאכט געווארן.
אינעם זעכצנטן יארהונדערט האבן די האלענדישע אנגעהויבן אויסדעמפן דאס וויין וואס זענען געקומען פון דעם געגנט, וויבאלד עס איז געווארן פארדארבן מיט דער צייט. ווען זיי האבן אנערקענט אז ס'איז געשמאקער אזוי, האט מען עס לכתחילה אנגעהויבן צו מאכן אלס געטראנק.
מען מוז עס עלטערן אין הילצערנע פעסער כאטש צוויי-א-האלב יאהר צו קענען ווערן אנגערופן קאניאק, אבער מערסטע קאניאק'ס ווערן געעלטערט לענגער פון דעם. קאניאק קען האבן אן אלקאהאלישן אינהאלט צווישן 40% און 60%.
ליקער איז א זיסער בראנפן. און געווענליך מיט א געוויסן טעם. געוויינלעך האט א ליקער אן אלקאהאלישן אינהאלט פון 15% ביז 30%.
עס איז פאפולער אין א"י, אבער אין אמעריקע טרינקען עס בעיקר נאר די פרויען.
שמואל מאלאווסקי (1894, אין סמילע קיעווער געגנט, רוסלענדישע אימפעריע - 1985) איז געווען א חזן, פאלקס זינגער און קאמפאזיטאר.
פון זיין יוגנט האט ער שוין געקענט חזנות'ן, און ביי זיין בר-מצוה איז ער שוין געווען א פולשטענדיגער חזן. קורץ בעפאר זיין אכצנטן געבורטס-טאג האט ער אימיגרירט אין די פאראייניגטע שטאטן, וואו ער האט זיך באקענט מיטן בארימטן חזן יאסעלע ראזנבלאט און איז ארומגעפארן מיט אים זינגען אויף קאנצערטן.
ער האט געדינט אין די שוהלן אין בענסאנהורסט, ברוקלין, אין דער מגן אברהם קהילה אין דיטרויט און דערנאך אין בארא פארק.
ווען זיינע קינדער זענען ערוואקסן געווארן האט ער אנגעהויבן זינגען מיט זיינע זין און טעכטער ביים עמוד און קאנצערטן, וועלכע איז באקאנט געווארן אין דער וועלט אלס משפחת מאלאווסקי.
ער האט נישט געוואלט זינגען אין א רעפארם טעמפל ווייל ער איז געווען פרום און האט געדאווענט אויף דער ארגינעלער נוסח התפילה, און אין א ארטאדאקסישן האט מען אים נישט געלאזט ווייל ער האט געזונגען מיט זיינע טעכטער ממילא פלעגט ער דאווענען אין אן אייגענעם זאל וועלכע מען פלעגט דינגען ספעציעל לכבוד די ימים נוראים.
ער זינגט צוזאמען מיט יאסעלע אויף אפאר ניגונים און שטיקלעך ווי "אויף סעודה'ניו" און נאך.
ער פלעגט מקפיד זיין צו עסן נאר כשר'ס.
היט דיינע אויגן (באוואוסט אויף ענגליש ווי "Guard Your Eyes" אדער GYE) איז א פרומע יודישע נעץ פון וועבזייטלעך, וואס איז געווידמעט צו העלפן יודן זיך ספראווען מיט עדיקשן אין עניני קדושה ספעציעל הוצאת זרע לבטלה.
דאס וועבזייטל האט שוין געצויגן אסאך אנערקענונג, עס איז געווען דערמאנט אין משפחה און ביי א אגודת ישראל קאנווענשן.
מען ברויך זיך איינשרייבן צו קענען לייענען און שרייבן אין געוויסע פארום'ס.
נהר די קורדיסטן פון איראק
קורדיסטאן (לאנד פון די קורדן; אויף לשון־קודש: קרטיגיני) איז א ראיאן וואו די קורדן און מען רעדט קורדיש. היינט איז עס צושפליטערט צווישן מזרח טערקיי, צפון איראק, צפון־מערב איראן און א טייל פון צפון סיריע.
מעספאן איז א פיר-עקיגער קוכן, געמישט פון צומאלענע מאנדלען מיט צוקער און אביסל קארדעמאן. מען לאזט עס ווייקן אביסל אין רויזן-וואסער, דערנאך שמירט מען עס אהן מיט איי-ווייסעכל און מען באקט עס אין אויוון פאר עטליכע מינוט.
די יודן אין איראק פלעגן דאס עסן לכבוד פורים.
דער זעלבער רעצעפט אויב מען מאכט עס רונדיג, האט געהייסן חאדזשי באדא.
באַקלאַוואַ () איז א געבעקס וואס באשטייט פון מערערע דינע שיכטן טייג, געפילט מיט צומאלענע מאנדלען, צוקער און קארדעמאן, באגאסן מיט אויל.
נאכן באקן באגיסט מען עס מיט א געדיכטן סירופ פון וואסער און צוקער.
די יודן אין איראק פלעגן עס עסן לכבוד פורים.
הרב יצחק כדורי איז געווען א גרויסער מקובל און האט געלעבט אומגעפער 106 יאָר.
כ"ח טבת (28סטן יאנואר 2006) איז ער אוועק פון דער וועלט נאך וואס ער האט געהאט א לונגען אנצינדונג.
געווען איז ער דער ראש ישיבה פון א קאבליסטישע ישיבה "נחלת יצחק" וואס מען האט דארט געלערנט כוונות התפילה לויט'ן רש"ש.
כדורי
א מאפע פון די קאַשמיר אייזנבאן
די דזשאַמו-באַראַמולע אייזנבאן (, "Kaśmīr rēlavē") איז אן אייזנבאן ליניע וואס מ'האלט אינמיטן בויען אין אינדיע צו פארבינדן דעם שטאַט דזשאמו און קאשמיר מיטן איבריגן טייל פון לאנד. די אייזנבאן הייבט זיך אן פון דזשאמו און וועט, ווען זי ווערט געענדיקט, ציען 345 ק"מ ביז דער שטאט באראמולע ביים צפון־מערבדיקן עק פונעם קאשמיר טאל.
בעל הבית איז א פרומע יודיש שפראכיגע וועבזייטל וואס איז בעיקר געאייגנט פאר ביזנעסלייט.
צו זיין א מעמבער קאסט 25 דאלער א יאר אבער זיי פארמאגן א פארומס אפטיילונג וואס דארט קען מען שרייבן אומזיסט.
פרעהיסטאריע (ד"ה פאר היסטאריע) באדייט די צייט איידער מען האט אנגעהויבן שרייבן היסטאריע. פרעהיסטאריע ווערט צעטיילט אין דריי עפאכעס: די שטיין עפאכע, די בראנדז עפאכע און די אייזן עפאכע. אזוי ווי מ'האט נישט געשריבן די פרעהיסטאריע, ווייסט מען נישט קיין סאך וועגן די פרעהיסטארישע צייטן. מען פארלאזט זיך אויף די געצייג פון יענע צייטן, ביינער וואס זענען איבערגעבליבן און בילדער אין היילן.
דעמאלסט האבן מענטשן געוואוינט אין היילן אדער געצעלטן געמאכט פון דעם פעל פון א בעל חי. זיי האבן געמאכט פייער מיט שטיינער, און מיט פייער האבן זיי געקאכט דאס עסן און זיך אנגעווארעמט אין די קאלטע טעג.
די וויסנשאפטן וואס פארשן פרעהיסטאריע זענען ארכעאלאגיע (וואס שטודירט אלטע זאכן פון פרעהיסטאריע), אנטראפאלאגיע (וואס פארשט די אויפפירונג פון מענטשן אין פרעהיסטאריע), פאלעאנטאלאגיע, ביאלאגיע, אסטראנאמיע און געאלאגיע.
ווען פרעהיסטאריע האט געענדיקט און היסטאריע האט אנגעהויבן ווענדט זיך אין דעם ארט. אין מעסאפאטאמיע, כינע און אוראלט עגיפטן האט פרעהיסטאריע געענדיקט און היסטאריע אנגעהויבן מיט טויזנטער יאר צוריק.
אין ניי גיני האט פרעהיסטאריע געענדיקט ערשט אין 1900.
מיטאג איז דער צווייטער מאלצייט וואס מען עסט אינעם טאג.
אין די פאראייניגטע שטאטן איז דאס בלויז א קליינע און קורצע איבעררייס פאר א מאלצייט וואס ווערט גערופן "לאנטש-ברעיק" (אנבייסן), אבער אין אייראפע און אין אנדערע קולטורן איז דאס דער הויפט מאלצייט פונעם טאג.
דאקטוירים זאגן אז דאס איז פיל געזונטער ווי עסן א שווערע מאלצייט הארט בעפארן שלאפן גיין.
יואי (געב' 26סטן מערץ 1987) איז א יאַפּאַנישע זינגערין.
בשעת איר קינדשאַפט האט יואי פּלאַנירט שפּעטער צו ווערן אַ זינגערין. ווייל ביז אַהער האט זי כסדר געשריבן פּאָעזיע, דערפאר האט זי באַשלאָסן צום סוף אין עלטער פון 15 יאר אָפּגעבן איר לעבן צו מוזיק. לויט איר אייגן חשבון זי איז געווען אין דעם זייער באַשלוס דורך דער מוזיק פון אַווריל לאַוויגנע, באאיינפלוסט ווי זיי באוואונדערט זייערע געניטשאפטן און דעם איז געווען זייער פיל עלטער ווי זיך, אַ גרופּע פון מוזיקאנטן, גע'עצה'ט איר צו אַ מוזיק שולע צו באַזוכן, נאָך זי געבעטן זיי וואָס זיי מוזן טאָן צו ווערן אַ קלעזמער.
אין דער עלטער פון 16 יאר האט יואי אריינגעטרעטן אַ פּריוואַטע מוזיק שולע אין פוקואָקאַ, און זי האט אנגעהויבן לערנען שפּילן גיטאר. זינט זיי האט צייַט צו פיר עיקר בייַ נאַכט, האט איר די קאַס פון פילע שכנים, אַזוי זי באַשלאָסן בייַ נאַכט מיט איר בייק צו נירביי שינגו פאָר צו עם אין אַ רייַז פעלד אַליין און געניטונג קענען.
די מוזיק ווידעא פֿאַר זייער דעבוט איין It's Happy Line, וואָס איז ארויס פּונקט צוויי יאר נאָך די געשעענישן, האט מען אויך געשאָסן אין דעם רייַז פעלד.
יואי האט איר ערשטער ציבור אויסזען אַ קורצע צייַט שפּעטער, ווען זי אין אַ גאַס קאָנצערט פון עטליכע פון זייער סקולמייץ אויף דעם ליד גודביי צו איר - דורך מישעל בראַנטש גענומען איבער דעם ריטם גיטאַרע און הינטערגרונט וואָקאַלס.
א ביסל שפּעטער זיי באגעגנט צום ערשטן מאָל צו לעבן אַליין אין אַ הויז און געשפילט דארט איידער זייער ערשטער זיך-געשריבן ליד פאר Why Me.
זי זיך געזאגט אַז זי איז געווען זייער געשפּאַנט בשעת די גאַנץ אויסזען, אָבער דעמאָלט באפרייט זיך און פּעלץ גליקליך. און זיי אנגעהויבן צו דערשייַנען כסדר ווי אַ גאַס קלעזמער. די מוזיק שולע אין פוקואָקאַ איז נאָך אַ וויכטיק טייל פון איר לעבן זינט זי געלערנט עס ניט בלויז מוזיק אָבער אויך די וויכטיק זאכן אין לעבן, ווי נאָך זייער דעבוט אין דער טאָגבוך אויף איר וועב פּלאַץ.
סינגלעס.
2004 It's Happy Line / I Know
2009 It’s all too much / Never say die
2011 It’s My Life / Your Heaven
א מיידל אויף א הוידלקע
א הוידלקע איז א זיץ וואס הענגט מיט קייטן אדער שטריקן; מען זיצט אויף אים און מען הוידעט הין און צוריק. ווען מען הייבט אן הוידלען קען עס גיין ווייטער א לענגערע צייט אויפן פרינציפ פונעם פאמפעדיקל. קינדער הוידען אלס פארוויילונג. פאר קלענערע קינדער מאכט מען דאס הוידלקע ארומגענומען כדי דאס קינד זאל נישט ארויספאלן. אין א שפילפלאץ געפינט זיך א רייע (אדער מערערע רייעס) הוידלקעס וואס הענגען פון א ראם געמאעט פון מעטאל אדער האלץ. א דערוואקסענער מענטש אדער א גרויס קינד קען באוועגן דאס הוידלקע אליין, אבער א קליין קינד דארף האבן עמעצן וואס הוידעט אים.
דער זיץ פונעם הוידלקע איז געמאכט פון פלאסטיק, האלץ אדער מעטאל. מען קען אפילו מאכן א הוידלקע פון א רייף וואס הענגט פון א שטריק.
אדם סמיט, גרינדער פון קאפיטאליזם
אדם סמיט (ענגליש: "Adam Smith"; 5טן יוני 1723 – 17טן יולי 1790) איז געווען א שאטישער פילאסאף און עקאנאמיסט. מ'האלט אים פאר דער גרינדער פון מאדערנער עקאנאמיק און קאפיטאליזם. זיין בוך "די רייכקייט פון פעלקער" פון 1776 אנטהאלט זיינע חשובסטע געדאנקען אין דעם געביט פון עקאנאמיק. ער איז געווען פון די פירנדיקע מענטשן פון אויפגעקלערטקייט אין שאטלאנד.
אדם סמיט איז געווען דער זון פון א שטייער באאמטער אין קערקאדי (Kirkcaldy), פייף, סקאטלאנד. גענוי ווען ער איז געבוירן ווייסט מען נישט, אבער בערך אין 1723. ביי די פיר יאר אלט האבן א באנדע ציגיינער אים געכאפט; זיין פעטער האט אים געראטעוועט אין צוריקגעברענט צו זיין מוטער. אין דעם פארט פון קערקאדי האט סמיט געזען דעם הלוך ילך פון האנדל.
קאני 2012 איז א פילם פון דער "אומזעאיקע קינדער פירמע" וועלכע וויל באאינפלוסן די וועלט צו ארעסטירן דעם מערדער דזשאסעף קאני פון אוגאנדע. לויטן פילם טוט קאני הייסן קינדער מערדן זייערע פאמיליעס, דערנאך ווערן די קינדער זיינע זעלנער.
אנדער טענה'ן אז קאני איז שוין לאנג ארויס פון אוגאנדע און זיין מיליטער איז היינט אסאך קלענער ווי ס'איז געווען אין 2007.
פארברייטערן פון דער מאנגאלישער אימפעריע
די מאנגאלישע אימפעריע וואס האט עקזיסטירט אין די 13טן און 14טן יארהונדערטער איז געווען געווען די גרעסטע אימפעריע אין דער געשיכטע פון דער וועלט.
זי האט אנגעהויבן אין צענטראלער אזיע און שפעטער האט געצויגן פון דעם ים פון יאפאן אין מזרח ביז מזרח אייראפע אין מערב, און פון סיביר אין צפון ביז דרום-מזרח אזיע, אינדיע און דעם מיטל מזרח אין דרום.
די אימפעריע, ביים גרעסטן, האט באדעקט א שטח פון 24 מיליאן ק"מ2 (16% פון דער ערדס יבשה) מיט א באפעלקערונג פון איבער 100 מיליאן מענטשן.
די מאנגאלישע אימפעריע האט אנגעהויבן אין 1206 ווען דזשינגיס כאן האט פאראייניקט די מאנגאלן און די טערקישע שבטים אין דעם ראיאן וואס איז היינט מאנגאליי. די אימפעריע האט געוואקסן גישווינט ווען די מאנגאלן האבן אינוואדירט אלע לענדער וואס זיי האבן געגרענעצט אונטער דער הערשאפט פון זיין אייניקל קובליי כאן. דאס האט געברענגט צו א גרויסן האנדל צוויישן מזרח און מערב.
שפעטער האט די אימפעריע זיך צעשפאלטן אויף פיר קלענערע אימפעריעס. די לעצטע פון זיי האט געדויערט ביז 1368.
די מאנגאלן זענען געווען זייער טאלעראנט צו אלע רעליגיעס. דזשינגיס כאן האט איינגעפירט א געזעץ וואס האט גאראנטירט פרייהייט פון רעליגיע דורכאויס דער אימפעריע. אלע פירער פון רעליגיעס זענען געווען באפרייט פון שטייערן.
שטארקע קראפט איז איינע פון די פיר יסודותדיקע קראפטן אין נאטור. די אנדערע דריי זענען עלעקטראמאגנעטיזם, די שוואכע קראפט און גראוויטאציע. שטארקע קראפט איז אויף אן אטאמישען וואגשאל 100 מאל אזוי שטארק ווי עלעקטראמאגנעטיזם.
אין די קאנטעקסט פון צוזאמענהאלטן עלעקטראנען און פראטאנען צו פארמען אטאמען, ווערט די שטארקע קראפט גערופן "נוקלעארע קראפט".
אין אטאמישען וואגשאל איז שטארקע קראפט 100 מאל שטערקער ווי עלעקטראמאגנעטיזם, וועלכע איז אליינס פיל שטערקער ווי די שוואכע קראפט.
שוואכע קראפט (אויך גערופן שוואכע אינטעראקציע) איז איינע פון די פיר יסודותדיקע קראפטן אין נאטור. די אנדערע דריי זענען עלעקטראמאגנעטיזם, די שטארקע קראפט און גראוויטאציע. עס ווערט גערופן שוואכע קראפט צוליב דעם וואס עס איז 1013 מאל שוואכער ווי שטארקע קראפט.
די שוואכע קראפט איז פאראנטווארטלעך פאר סיי ראדיא־אקטיוו צעפאלן פון סובאטאמישע טיילכעלן און סיי יאדער-שפאלטונג.
אלע פערמיאנען (למשל עלעקטראנען און פראטאנען) אינטעראגירן דורך דער שוואכער קראפט. במשך א לענגערער צייט טוען פערמיאנען צעפאלן.
ביי גאר הויכע ענערגיע ניוואען ווערן די שוואכע קראפט און די עלעקטראמאגנעטישע קראפט ענלעך צו אנאנד.
סימעטריע שטערונג.
פיזיקער האבן לאנג געהאלטן אז אלע נאטירלעכע געזעצן בלייבן וואר דורך אפשפיגלונג, ד"ה איבערדרייען איין אַקס. טאקע גראוויטאציע, עלעקטראמאגנעטיזם און די שטארקע קראפט זענען גלייך מיט אפשפיגלען. אין די 1950ער יארן האבן די פיזיקער טשען נינג יאנג און צונג-דאא לי פארגעשטעלט אז די שוואכע קראפעט רעספעקטירט נישט אפשפיגלונג. אין 1957 האבן פיזיקער פעסטגעשטעלט אז ס'איז טאקע אזוי, און יאנג מיט לי זענען באלוינט געווארן מיטן נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1957.
סערעט (;,) איז א שטעטל אין שאץ פראווינץ, צפון רומעניע, און איז פון די עלטסטע שטעטלעך אין, און אן אמאליגע הויפטשטאט פון דער געוועזענער פרינציפאליטעט פון מאלדאוויע. ער געפינט זיך 2 km פונעם גרענעץ מיט אוקראינע, און איז איינער פון די הויפט אדורכגאנג פונקטן אין צפון פון לאנד, מיט סיי א שאסיי גרענעץ פונקט סיי א באן פארבינדונג.
דאס שטעטל האט געהאט א יידישע קהילה. רבי שמואל שמעלקא רובין (אן אייניקל פון רבי נפתלי ראפשיצער און רבי שלום פון בעלזא) האט געפירט א רביסטעווע פון תרל"ה ביז זיין פטירה אין תרס"א. זיין נאכפאלגער איז געווען זיין זון רבי פנחס מנחם מענדל ביז ער איז אומגעקומען אינעם חורבן אייראפע.
איינער פון די אדמורי"ם פון, רבי ברוך האגער, דער "מקור ברוך" איז געווען שטאטס רב אין סערעט, און איז געווען דער גרינדער פונעם סערעט וויזשניץ הויף. נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האט ער זיך באזעצט אין חיפה, וואו געפינט זיך דער פערטל פון די סערעט וויזשניצער חסידים.
סוליימאן דער ערשטער (; 6טן נאוועמבער 1494 - 7טן סעפטעמבער 1566) איז געווען דער צענטער סולטאן פון דער אטאמאנישער אימפעריע פון 1520 ביז 1566, לענגער ווי סיי וועלכער אנדערער סולטאן. ער האט געבויט די מויערן ארום דער ירושלים אלטשטאט.
ער איז געווען א פראמינענטער אין אייראפע פונעם 16טן יארהונדערט ביים שפיץ פון דער אטאמאנישער אימפעריעס קראפט. אונטער זיין הערשאפט האט דער אטאמאנישער פלאט געהערשט די ימען פונעם מיטלענדישן ים ביזן ים סוף און דעם פערסישן איינגאס.
ער האט איינגעפירט נייע געזעצן וואס זענען געבליבן דער יסוד פונעם אטאמאנישן געזעץ אויף הונדערטער יארן. ער האט גערעדט פינף שפראכן:טערקיש, אראביש, טשאגאטיי, פערסיש און סערביש.
פא'ס געזעץ, על שם דעם ערפינדער פון דעם קאנצפעט נתן פא, לויטעט אז א פאראדיע פון עקסטרעמיזם וואס פארמאגט נישט קיין שום אנדייטונג אז דאס איז א פאראדיע (ווי א סמיילי צייכן וכדומה) קען פאררעכנט ווערן אלץ אמת'ע עקסטרעמיזם.
דער געזעץ גייט אויף פארקערט אויך. אמת'ע פונדאמענטאליזם אדער עקסטרעמיזם קען ווערן בטעות אויסגעטייטשט ווי א פאראדיע פון דעם פונדאמענטאליזם.
"עס איז אוממעגליך צו מאכן א פאראדיע פון א קרעאציאניסט וועלכער איינער וועט נישט נעמען פאר ערנסט, אן א ווינקעדיגער סמיילי אדער סיי וועלכע אנדערע אפענע צייכן פון הומאר"
"פארמיידט סארקאזם און קאמישע קאמענטארן - אן די פאסיגע שטימע און באוועגונגען, ווערן די דאזיגע [סארקאזם און קאמישע קאמענטארן] שלעכט אויסגעטייטשט. די זייטיגע שמייכל:-), איז געווארן ברייט אנגענומען אויפן אינטערנעט אלץ א וועג וויאזוי צו זאגן אז "איך מאך אן הלצה". אויב שרייבט איר א סאטיריש ארטיקל אן דעם סימבאל, נישט קיין חילוק ווי קלאר ס'איז פאר אייך אז דאס איז סאטיר, זייט ניטש ערשטוינט אויב מענטשן נעמען דאס אן ערנסט."
"א גענוג גוטע פאראדיע וועט זיין אומדערקענבאר פון א אמת'ער kook".
א פאראדיע איז ווען מען מאכט נאך א צווייטן, מיט דער כוונה חוזק צו מאכן, קאמענטירן, אדער באווינציגערן דעם אריגענעלעם ווערק, איר אינהאלט, איר פארפאסער, איר סטיל אדער סיי וואספארא באשטאנדטיל פונעם אריגענעלם ווערק. מען קען טרעפן פאראדיע אין ליטעראטור, מוזיק, קונסט און פילם.
פון די עלטסטע פעראדיעס אינעם אידישען קולטור איז מסכת פורים, געשריבן אויפן שטייגער פון תלמוד בבלי אבער אויף א קאמישען אופן.
פאראדיע איז אויך געווען א שטארקע געצייג וואס איז באנוצט געווארן דורך די משכילים אפצוחוזקן פון די פרומע רבנים. איינע פון די באקאנטסטע משכילישע פאראדיעס איז א שפיל אין וועלכער פרומע יידן פירן א מלחמה. דער קאמאנדיר רופט אויס ווער עס דארף אלץ על פי הלכה פארלאזן דעם מיליטער, און נאכדעם וואס די אלע פארלאזן בלייבן נישט איבער נאר צוויי אלטע אידן, תלמידי חכמים, צו פירן די מלחמה.
בכלל איז פאראדיע שטארק גענוצט געווארן דורכאויס דער היסטאריע צו באקעמפן אלע סארטן פונדאמענטאליזם. אין דער אינטערנעט תקופה איז די סארט פאראדיע גאר שטארק פארשפרייט געווארן, אזש ס'האט זיך געשאפן א כלל, וואס רופט זיך פאו'ס געזעץ, וועלכער לויטעט אז פיל מאל קען מען נישט דערקענען צו דאס איז פאראדיע אדער גאר ריכטיג פונדאמענטאליזם.
דער סמיילי, סמיילי פנים, (: אדער D:, באשאפן געווארן דורך הארווי באלל אין 1953, איז געווענטליך א רינדעכיג מענטשליך געזיכט וואס שמייכלט. די מערסטע פאפולערע אויסזען איז מיט א שווארצע רינג און געל פון אינעווייניג מיט צוויי פינטלעך פאר די אויגן און א האלבע לבנה פאר די שמייכל.
דאס ווארט "סמיילי" נעמט זיך פון ענגליש "smile", שמייכלען.
אויף עלעקטעראנישער מעדיע ווי אינטערנעט, בליצפאסט און טעקסט, איז די פארעם פון נוצן (: און D: זייער פאפולער. געווענטליך נוצט מען עס מער פאר אומפארמאלע באנוצן, אבער טייל מאל דינט עס אויך פארמאלערע באנוצן. ווי צום ביישפיל, פאו'ס געזעץ לויטעט אז פאראדיע פון פונדאמענטאליזם מוז געשריבן ווערן מיט א סמיילי אדער אן ענליכע אנווייזונג אז עס איז פאראדיע און נישט אמת'ע פונדאמענטאליזם.
קרעאציאניזם איז די רעליאגעזע טעאריע וואס לויטעט אז די ערציילונג אין די תורה איבער בריאת העולם איז כפשוטו, און אז די וועלט איז בעשאפען געווארן אויף א אומנאטירליכען, ניסים'דיקער אופן דורך א גאט וואס איז העכער פון אונזערע באגריפן. דער טערמינן "קרעאציאניזם" איז א דירעקטער קעגנזאץ צו דער טעאריע פון עוואלוציע.
אין דער סייענטיפישער וועלט איז קרעאציאניזם א נישטיגע געלעכטער. אויף די אינטערנעט זענען פאראן פילע פאראדיעס געשריבן דורך עוואלוציאנען אויף קרעאציאניזם. דער באקאנטער אינטערנעט כלל וואס רופט זיך פאו'ס געזעץ איז אויך באשאפן געווארן אין רעאקציע צו אזא פעראדיע וואס איז געווען אזוי גוט אז מאנכע האבן זיך טועה געווען און געמיינט אז דער שרייבער פונעם פאראדיע האט ערנסט געמיינט וואס ער האט געשריבן.
מוח־טויט איז א קלינישער מצב ווען די מוח צעלן זענען שוין טויט אין אן אומאיבערקערלעכן אופן, אבער דאס הארץ קלאפט נאך, און דאס בלוט שטרוימט נאך אין די אדערן. צוליב דעם וואס דער מוח קאנטראלירט אויך דאס אטעמען, קענען מוח־טויטע מענטשן נישט אטעמען פון זיך אליין, נאר דורך א ראספיראטאר. אויב געט מען נישט פארן מענטש א מעכאנישער וואנטילאטאר, וועט דער מענטש מער נישט קענען אריינאטעמען אקסיגען און דאס הארץ וועט נאך א וויילע אויפהערן קלאפן צוליבן חסרון פון אקסיגען.
אין פילע לענדער פון דער וועלט, אריינגערעכנט אין די פאראייניגטע שטאטן און אין ישראל, ווערט מוח־טויט פאררעכנט פאר דער לעגאלער דעפעניציע פון טויט. די לעגאלע דעפעניציע איז בעיקר נוגע צו איינפלאנצן ארגאנען פון דעם טויטן מענטש אין א קראנקען.
מוח־טויט אין הלכה.
פון דער גמרא דארף לכאורה אויסקומען אז די נשמה ליגט אינעם אטעם פונעם מענטש. לויט דעם, איז מוח־טויט א ריכטיגע קריטעריע פאר טויט על פי הלכה. אבער אין דער חרדישער וועלט זענען רוב פוסקים אנטקעגן דעפינירן מוח־טויט אלס טויט. לאידך גיסא אין דער מאדערנע ארטאדאקסישער וועלט איז פארהאן חילוקי דעות אין דעם געביט און אזוי אויך ביי די רעליעגעזע ציונים, ווי דאס רוב פוסקים זענען נוטה יא צו פאררעכענען מוח־טויט אלס טויט על פי הלכה.
א רעספיראַטאר (ווערט אויך גערופן מעכאנישער ווענטילאטאר) איז א מעדיצינישע מאשין וועלכער בלאזט אריין אקסיגען אין א מענטש וואס קען נישט אליין אטעמען. כדי א מענטש זאל קענען לעבן מוז דאס בלוט וואס שטראמט אין זיינע אדערן זיין אקסיגען-רייכע בלוט. אויב דער מענטש קען נישט אטעמען, ווערט דאס בלוט נישט בארייכערט מיט אקסיגען און קען דעריבער שטארבן. דער רעספיראטאר דינט במקום די לונגען צו צושטעלן אקסיגען פאר דעם בלוט.
צוליב איר לעבנס וויכטיגע באנוץ, קומען די היינטיגע רעספיראטארן אויסגעשטאטע מיט באטאריעס און אנדערע מעכעניזם, אז אין פאל פון א קורץ שלוס זאל דער מאשין ווייטער געבן אקסיגען. מאדערנע רעספיראטארן זענען אויך אויסגעשטאטעט מיט דיגיטאלע סקרינס וועלכע מעסטן די לופט-מאס, פרעשור, לופט-פלוס, און נאך פיל איינצעלהייטן. אויב דער פאציענט פארלירט גענצליך דעם כוח פון אריינעמען אקסיגען, וועט דער מאשין פייפן א ווארענונגס סיגנאל.
הרב מנחם מענדל קירשבוים (תרנ"ה - תש"ג) איז געווען רב אין סקאלע און דיין אין פראנקפורט.
ער איז געבוירן אין קראקע אין יאר תרנ"ה צו זיין פאטער רבי שמואל, אן אנגעזעהנער למדן און סוחר און א פלאנטשער חסיד.
שוין אלס קינד האט ער ארויסגעשיינט מיט זיין קלוגשאפט און פלייס, זייענדיג א גרויסער מתמיד מיט א זעלטענעם זכרון. ווען ער איז אביסל עלטער געווארן איז ער אריבער לערנען ביי הגאון הרב פנחס אליהו דעמביצער דומ"ץ בקראקע. רבי מענדל האט זיך אריינגעזעצט אין די חבורות הלומדים אינעם צאנזער ביהמ"ד וואו ער איז געווארן דער רוח החיים פון דער חבורה. ער פלעגט מפרסם זיין זיינע חידושי תורה אין פארשידענע קובצים וואס איז ארויסגעקומען אין יענער צייט.
זיין ערשטע רבנות שטעלע איז געווען אין סקאלע, נעבן קראקע. אין יאר תרפ"ז איז ער אריבערגערופן געווארן קיין פראנקפורט דמיין צו דינען אלס דיין אין איינע פון די ארטיגע קהילות.
אין יאר תרצ"ו איז ער אויפגענומען געווארן אלס רב אין יענער קהילה. ער איז פארבליבן אין דייטשלאנד ביז זומער תרצ"ט, און אומגעפער זעקס וואכן פאר דעם צווייטן וועלט קריג האט אויסגעבראכן האט ער זיך געצויגן קיין בריסל, בעלגיע וואו ער האט משמש געווען ברבנות אין ביהמ"ד אהבת שלום. ער האט שוין געהאט באקומען אן ערלויבעניש צו פארן קיין ארץ ישראל, אבער וויבאלד ער האט שטארק געהאפט אז ער וועט קענען צוריק גיין קיין פראנקפורט און אלץ וועט נאך זיין ווידער ווי אמאל האט ער נישט געוואלט זיך דערווייטערן אזוי שטארק.
אין מאי ת"ש האבן די דייטשן אריינמארשירט אין בעלגיע. ער איז דאן אנטלאפן דורך דעם פראנצויזישן גרעניץ, אבער מען האט אים נאכגעשאסן פון וואס ער האט זיך ערהוילט.
אום שבת שובה תש"ג ווען ער איז געווען אויפן וועג צו שוהל, איז ער געכאפט געווארן דורך די געסטאפא. און וויבאלד ער האט נישט געהאט זיינע פאפירן מיט זיך נישט וועלנדיג טראגן אום שב"ק האט מען אים אוועקגעפירט קיין מעכעלען וואס דארט האט מען צוזאמגענומען די יודן ביז מ'האט זיי געפירט קיין אוישוויץ.
ער איז אומגעקומען אין אוישוויץ אין עלטער פון 47 יאר, הי"ד
זיינע תורות זענען געדרוקט אין "ציון למנחם".
ראציאנאליזם הייסט דאס פארעכענען דעם ראציאנאל אלץ דער העכסטער און חשוב'סטער קוואל פון וויסנשאפט. אנשטאט אפעלירן צו געפיל אדער מאראל, אדער די חושים, אפעלירט ראציאנאליזם צו קאלטע לאגיק און אינטעלעקטואלער סברא.
די מאדערנע מערב-וועלט אידעאלאגיע שטייט אויף די פילאזאפיע פון ראציאנאליזם. דאס הייסט, אז פאר אלעס זוכט מען א ראציאנאלען ערקלערונג געבויט אויף לאגיק און פאקטן, און מען שטייט אוועק פון ערקלערן געשעענישן אויף א ניסים'דיגער, אומנאטירלעכן אופן. אזוי אויך שטופט ראציאנליזם אפ אמונות טפילות צוליב וואס זיי זענען נישט געבויט אויף די באקאנטע געזעצן פון נאטור.
באקאנטע ראציאנאליסטישע פילאזאפער זענען געווען רענע דעקארט, ברוך שפינאזא, גאטפריד לייבניץ און אימאנועל קאנט.
אידישער ראציאנאליזם.
פיל פון די גאונים זענען געווען ראציאנאליסטן. סעדיה גאון, פון די ערשטע אידישע ראציאנאליסטן נאכן חתימת התלמוד, האט אין זיין ווערק אמונות ודעות געפרואווט איבערווייזן די אידישע יסודות הדת אויף א ראציאנאליסטישן אופן.
נאך דער תקופת הגאונים, איז דער גאונימישער ראציאנאליסטישער שטריך אריבער צו די ספרדישע לענדער. ר' אברהם אבן עזרא איז געווען א פראמינענטער ראציאנאליסט. זיין פירוש אויף די תורה איז באזירט אויף פשט, און פון דרש לאכט ער געווענטליך אפ. זיין מהלך אין אזעלכע ענינים ווי השגחה פרטית און נסים אויף אן אומנאטירליכען שטייגער איז אויך שטרענג ראציאנאליסטיש.
נאכפאלגנדיג סעדיה גאון האט דער רמב"ם שטארק אויסגעברייטערט און באפעסטיגט די יסודות פון אידישע ראציאנאליזם. דעם רמב"ם'ס מורה נבוכים איז א פיאנירישע ווערק ווי ער ארבייט אויס די אידישע רעליגיע געבויעט אויף די ראציאנאליסטישע יסודות פון אריסטו און די אראבישע פילאזאפער פונעם רמב"ם'ס תקופה.
און אגרת תימן שרייבט דער רמב"ם אז מאנכע שוטים מיינען אז ווי מער מען טייטשט אריין פאנטאסטישע אומנאטירלעכע נסים'דיגע געשעענישן אין די תורה, אלס מער ווער די כבוד פוו גאט דערהויבן. דער אמת איז אבער פונקט פארקערט, אז גאט פירט די וועלט מיט א סדר און צו זאגן אז ער דארף אפנויגן פונעם ארדער כדי צו באשטראפן רשעים אדער באגליקן צדיקים, איז בכלל נישט קיין כבוד פאר גאט. אדרבא, ווי ווייניגער ער דארף אפנויגן פון דעם סדר, אלץ גרעסער איז עס א כבוד פאר גאט.
דער טערמין געבורט קאנטראל נעמט אריין אין זיך פיל טעכניקן און מעטאדען וויאזוי צו פארמיידען מענטשליכער פערטיליזאציע אדער אפשטעלן דאס שוואנגערן. געבורט קאנטראל טעכניקן און מעטאדן רעכענען אריין טראג פארהיטונג (קאנטראצעפטציע - דאס פארמיידן פון פערטיליזאציע. קאנטראצעפטיוון רעכענען אריין אופנים וועלכע האלטן צוריק די שפארם פון פערטעלעזירן דעם איי ווי קאנדאמען אדער דיאפראמען, פילן מיט הארמאנען פון שוואנגערן וועלכע מען נעמט איין און נאך.), קאנטרעגעסטאציע (דאס פארמיידן פונעם אימפלאנטאציע פונעם בלאסטאסיסט. קאנטרעגעסטאציע רעכנט אריין געצייג וועלכע מען לייגט אריין אינעם טראכט אפצוהאלטן דעם איי פון זיך איינפלאנצן אינעם טראכט.), אבארטאציע (ענדיגן די אנטוויקלונג פון דעם אומאנטוויקלט קינד ווען ער איז נאך אין דעם מוטער'ס טראכט), סטערעלעזאציע (צו מסרס זיין די פרוי אדער די מאן), און צייט מעטאדן (אויס'חשבון'ן די צייט פון אוויולעציע און נישט האבן געשלעכטליכע באציאונגען דאן).
מעכאניזם פון די מעטאדן און זייער טערמינאלאגיע.
די פונקציע פון געבורט קאנטראל ווערט קלאסיציפירט לויט די שטאפל פון רעפרעדוקציע ביי וועלכער עס איז אקטיוו. א פארם פון געבורט קאנטראל וועכע האלט צוריק די שפארם פון פערטעלעזירן דעם איי איז א קאנטראצעפטיוו. א פארם פון געבורט קאנטראל וועלכע פארמיידט פונעם פערטעלעזירטע איי זיך צו איינפלאנצען אינעם מוטער'ס טראכט איז א קאנטראגעסטיוו. נאך וואס די איי איז שוין איינגעפלאנצט, איז די מיטל פון אפשטעלן דאס שוואנגער אן אבארטעפיצענט.
די טערמין "קאנטראצעפטציע" איז א צוזאמשטעל פון די ווערטער "קאנטרא", וואס מיינט "אנטקעגן", און "קאנצעפציע", וואס מיינט מענטשליכער פערטעליזאציע.
די טערמין "קאנטראגעסטאציע" איז א צוזאמשטעל פון די ווערטער "קאנטרא" און "געסטאציע", וואס מיינט דאס טראגן פון אן עובר. די טערמין איז געשאפן געווארן אין 1985 דורך דעם פראנצוזישן וויסנשאפטלער עטיען־עמיל באליע (Étienne-Émile Baulieu) וועלכער האט געשפירט אז מען ברויך האבן א ספעציעלע טערמין פאר דאס אפהאלטן דעם איי-איינפלאנץ, וועלכער ליגט נישט אין די צוויי אנדערע טערמינען "קאנטראצעפטציע" (וואס מיינט אפהאלטן די פערטילעזאציע) און "אבארטאציע" (וועלכער מיינט אפשטעלן די שוואנגער). נוצן די פאסיגע טערמין איז שטארק נוגע, ווייל עס איז א לעגאלע פראגע ווען די שוואנגער הייבט זיך אן, ביים קאנצעפציע (פערטעליזאציע - ווען די שפארם פאראייניגט זיך מיטן איי), צו ביים איינפלאנץ פון די איי אין די מוטער'ס טראכט.
אויך דארף באטאנט ווערן אז די מעכאניזמס זענען נישט אלץ אומאפהענגיק איינס פון צוויטען. געוויסע פילן אדער געצייכ קענען דינען אלס מער ווי איין מטרה. ווי צום ביישפיל, די IUD קען גענוצט ווערן סיי אלס א קאנטראצעפטיוו און סיי אלס א קאנטראגעסטיוו, געוואנדען אויף ווען מען לייגט עס אריין. דאס קען זיין שטארק נוגע אין הלכה, ווייל געוויסע פוסקים זענען נאר מתיר קאנטראצעפטציע אבער נישט קאנטראגעסטאציע.
קאנטראצעפטציע.
קאנטראצעפטציע ווערט דעפינירט אלס דער אפהאלט פון פערטילעזאציע עס רעכנט אריין צוריקהאלט מעטאדן, וועלכע מאכן אוממעגליך פאר די שפארם און איי פון זיך טרעפן (ד.ה. קאנדאמס אדער דיאפראמען), און הארמאנישע קאנטראצעפטציע, וועלכע האלטן אפ אוולעציע (ovulation) פון פאסירן. די הארמאנען קענען ווערן גענומען דורך פארשידענע מיטלען: דורכן מויל אין פארם פון א פיל, אדער אריינגעשטעקט אין די וואגינע. די מערסט באנוצטע פארמען פון קאנטראצעפטיוו-פילן זענען די קאמבאנירטע קאנטראצעפטיוו פיל און די מיניפיל.
קאנטראגעסטאציע.
קאנטראגעסטיוון זענען קעמיקאלן וועלכע האלטן צוריק די פערטעליזירטע איי פון זיך איינפלאנצן און די מוטער'ס טראכט. דאס רעכנט אריין IUD (ראשי תיבות פון: Intrauterine device, יידש: א געצייג אינעם טראכט) און אויך געוויסע פארמען פון הארמאנישע נויטפאל קאנטראצעפטציע (ד.מ. קאנטראצעפטיוון וועלכע מען נעמט שוין נאכן האבן געשלעכטליכע באציאונגען, ווי די "מארגן דערנאך" פיל.)
סטערעליזאציע.
סטערעליזאציע איז סירוס. היינט צו טאגס ווערט סירוס דורכגעפירט אין א כירוגישען אופן. אין פרויען שניידט מען אפ די פעלאפיען טוב, און אין מענער - די וואסא דיפרענשיע, דאס איז די קאנאל וועלכע פירט די זרע פון די ביצים צום שמאק. סטערעלאזציע ווערט פאררעכנט פאר אומצוריקקערבאר, כאטש עס מעגליך צו פרובירן דאס צוריק צו שטעלן. די סוקסעס פון אזעלכע אפעראציעס זענען אנגעוואנדען אין אסאך תנאים, ווי יארגאנג, און אופן פון סטערילעזאציע.
צייט מעטאדען.
צייט מעטאדען זענען מעטאדען אין וועלכע מען האלט חשבון פון די צייט ווען די פרוי האט איר אוויולעציע, נישט צו האבן געשלעכטליכע באציאונגען דאן.
געבורט קאטראל אין הלכה.
פון א השקפה שטאנדפונקט איז געבורט קאנטראל קעגן די אידישע רעליגיע. אין תורה (בראשית א, כח) שטייט אז דער באשעפער האט באפוילן אדם און חוה'ן "פְּרוּ וּרְבוּ וּמִלְאוּ אֶת הָאָרֶץ" - פרוכבארט און פארמערט אייך און פולט אן די וועלט". אין חז"ל וורעט טאקע דער מצוה אנגערופן "מצות פריה ורביה". אבער אין געוויסע פעלער איז געבורט קאנטראל מותר על פי הלכה.
די גרינגסטע על פי הלכה איז קאנטראצעפטציע, וועלכער איז גאר נישט מסרס און סך הכל קאפירט עס די שוואנגער הארמאנען. די אייציגסטע הלכה פראבלעם וועלכע איז דא ביי קאנטראצעפטציע איז די מצוה פון פריה ורביה (האבן לכה"פ איין אינגעל מיט איין מיידל) און די מצוה פון "ולערב אל תנח ידך" - דאס פארמערן קינדער וויפיל מען קען.
די הארבסטע על פי הלכה איז סטערעלעזאציע, זיך צו מסרס זיין, וואס אויף דעם איז דא א לאו דאוריתא.
די בראנז עפאכע צייכנט אפ די עפאכע אין וועלכע כלים געמאכט פון קופער און בראנדז זענען גענוצט געווארן. כראנאלאגיש, שטייט די עפאכע צווישן דער שטיין עפאכע און דער אייזן עפאכע. בשעת די שטיין עפאכע האבן מענטשן נאך נישט געוואוסט וויאזוי ארויסצונעמען מעטאל און אנדערע מינעראלן פון די שטיין און וועלכע עס געפונט זיך. די בראנדז עפאכע צייכנט אפ די תקופה אין וועלכע מענשטן האבן אויסגעטראפן די טעכניק וויאזוי ארויסצונעמען די מעטאלן און שמעלצן ארץ. די אייזן עפאכע צייכנט אפ די תקופה ווען מען האט שוין געהאט די טעכניק אינגאנצן אויסגעארבייט צו שמעלצן אייזן ארץ און מען האט געמאכט כלים און געווער סיי פון שטיין און סיי פון די מעטאלן. דער סדר פון די דריי עפאכעס איז דער אנהייב פון דער היסטאריע פון טעכנאלאגיע.
עס איז נישט קלאר ווען פונקטליך די בראנדז עפאכע הייבט זיך אן אדער ענדיגט זיך, צוליב דעם וואס מענטשן האבן דאן נישט געקענט שרייבן און דעריבער נישט איבערגעלאזט קיין געשריבענע רעקארדס. אלעס וואס מיר ווייסן היינט וועגן די עפאכע איז נאר פון ארכעאלאגיע. אזוי אויך, אין יעדער געגנט האט זיך די עפאכע אנגעהויבן און געענדיגט אין אנדערע תקופות, און ווען אין געוויסע פלעצער און די וועלט איז מען שוין געווען פארגעשריטן, איז אין אנדערע פלעצער נאך געווען צוריקגעשטאנען.
די אייזן עפאכע איז די דריטע עפאכע פון דער דריי-פאכיגער סיסטעם פון פרעהיסטארישע עפאכעס. די ערשטע צוויי זענען די שטיין עפאכע און די בראנדז עפאכע. אין דער אייזן עפאכע האבן זיך מענטשן אויסגעלערנט וויאזוי זיך צו באנוצן מיט מעטאלן, בעיקר אייזן וויאזוי צו מאכן דערפון געווער און געצייג.
עס איז נישט דא קיין געוויסע צייט ווען די עפאכע האט זיך אנגעהויבן אדער געענדיגט, נאר אין יעדער ראיאן איז עס געווען אנדערש. ווען אין געוויסע פלעצער איז מען שוין געווען פארגעשריטן, איז מען אין אנדער פלעצער נאך געווען צוריקגעשטאנען. עס איז אויך נישט דא קיין געשריבענע רעקארדס פון די עפאכע, ווייל מען האט דאן נאכנישט געוויסט וויאזוי צו שרייבן. אלעס וואס מען ווייסט וועגן די עפאכע, ווייסט מען נאר פון ארכעאלאגיע. די אייזן עפאכע ענדיקט זיך ווען מען האט אנגעהויבן שרייבן רעקארדס פון די געשענישען. די תקופה נאך דער אייזן עפאכע ווערט אנגערופן אוראלטע היסטאריע.
אוראלטע היסטאריע צייכנט אפ די ענדע פון די פרעהיסטארישע עפאכעס, און די אנהייב פון דער היסטארישער עפאכע. די אנהייב פון דער עפאכע איז ווען מען האט אויסגעטראפן די חכמה פון שרייבן און מען האט אנגעהויבן זיך באנוצן מיטן שרייבן צו האלטן רעקארדס איבער געשעענישן וואס פאסירן. דערפאר איז די אנהייב פון דער עפאכע אנדערש אין יעדן ראיאן, צוליב וואס בשעת אין טייל ראיאנען איז מען שוין געווען פארגעשריטן, איז מען נאך אין אנדערע געווען שטארק צוריקגעשטאנען.
נאך דער תקופה פון אוראלטער היסטאריע קומט דער מיטלאלטער.
דער ניזשער טייך איז דער הויפט טייך פון מערב אפריקא, און ציט זיך פאר א שטרעקע פון 2,600 מייל (4,180 ק"מ). זיין מקור איז אין די גינע הויכלאנד אין דרום-מזרח גינע. ער שטראמט אדורך מאלי, ניזשער, אויפן גרעניץ מיט בענין, און פון דארט דורך ניגעריע, אריין רינענדיג דורך א מאסיווער דעלטע אינעם איינגאס פון גינע אינעם אטלאנטישן אקעאן.
דער ניזשער טייך איז דער דריטער לענגסטער טייך אין אפריקא, איבערגעשטיגן נאר דורך דעם נילוס און דעם קאנגא.
דער אויספארשטער איבן באטוטא האט געמיינט אז דער טייל פונעם ניזשער טייך לעבן טימבוקטו איז דער נילוס.
הרב יעקב קאמינעצקי (געבוירן כ' אדר א' ה'תרנ"א, 1891 - כ"ט אדר א' ה'תשמ"ו, 1986) איז געווען פון די גדולי התורה אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, אינעם צווייטן העלפט פון דעם צוואנציגסטן יארהונדערט. הרב קאמינעצקי איז געווען דער ראש ישיבה פון ישיבת תורה ודעת אין ניו יארק און א מיטגליד אין די אמעריקאנער מועצת גדולי התורה.
קאמינעצקי איז געבוירן געווארן אינעם שטעטל קאלאשקאווע אין ליטא, היינט אין בעלאַרוס, אום שבת, כ' אדר א' ה'תרנ"א (28סטן פעברואר 1891), צו זיין טאטען ר' בנימין. און זיין יוגנט האט ער געלערנט אין לאקאלען תלמוד תורה און האט זיך ארויסגעוויזן מיט זיינע טאלאנטן. ביי די עלף איז ער געשיקט געווארן לערנען ביי די מינסקער למדנים און ער האט דארט געהארעוועט אויף זיין לערנען פאר אפאר יאר.
ביי די פופצן איז ער אריבער צו לערנען אין ישיבת כנסת ישראל אין סלאבאדקע, א פארשטאט פון קאוונע. דארט איז ער נאנט געווארן מיט הרב נתן צבי פינקל, "דער אלטער פון סלאבאדקע". אין סלאבאדקע האט ער אויך געהערט שיעורים פון הרב ברוך בער לעבאוויץ, וועלכע זענען געגבן געווארן אין ישיבת כנסת בית יצחק וועלכער האט זיך אויך געפינען דאן אין סלאבאדקע. אזוי אויך האט ער געהערט שיעורים פון הרב איסר זלמן מעלצער, הרב זלמן סענדער כהנא שפירא אין קריניק, און הרב דוד טעביל דייאנאווסקי אין מאלטש.
ביים אנהייב פון דער ערשטער וועלט קריג איז קאמינעצקי אנטלאפן קיין מינסק, פון דארט צו קריניק, צו ביאליסטאק, און צו טיקטין. דערנאך איז ער אריבער קיין לאמזשע, ווי ער איז אנגענומען געווארן אלץ תלמיד אין די ישיבה פון הרב יחיאל מיכל גארדאן.
ווען דער קריג האט זיך געענדיגט, איז קאמינעצקי אריבער קיין קרעמענטשאג, וואו ער האט אין כ"ב סיון ה'תרע"ט חתונה געהאט מיט איטא עטיל, די טאכטער פונעם משגיח אין סלאבאדקע, הרב דוב הירש העלער. (הרב העלער'ס עלטסטער איידעם איז געווען הרב אברהם גראדזינסקי). אין קרעמענטשוג האט ער געהאט זיין דריי עלטסטע קינדער.
נאך זיין חתונה איז ער צוריק לערנען אין סלאבאדקע, און שפעטער איז ער געגאנגען קיין קעלם. ווען דער כולל אין סלאבאדקע האט זיך געעפענט דורך הרב אייזיק שארר, איז ר' יעקב אריבער צו דעם כולל ווי ער האט געלערנט פאר פינף יאר.
אין יאר ה'תרפ"ו (1926) איז רבי יעקב אויפגענומען געווארן אלץ רב אין דעם ליטווישען שטעטל ציטוויאן. ער האט געדינט אלס רב פאר עלף יאר. דארט האט ער געהאט נאך דריי קינדער.
אין די ענדע פון יאר ה'תרצ"ז (1937) האט זיך ר' יעקב אירבערגעצויגן צו די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקא. אנפאנג האט ער געדינט אלץ רב אין סיאטעל, וואשינגטאן, פאר אפאר חדשים. דערנאך איז ער אויפגענומען געווארן אלץ רב אין טאראנטא, קאנאדע, ווי ער האט געדינט פאר זיבן יאר, פון ה'תרצ"ח (1938) ביז ה'תש"ה (1945).
אין ה'תש"ה, אויפן געבעט פון הרב שרגא פייוול מענדלאוויטש, האט ער פארלאזט זיין רבנות פאסטאן אין טאראנטא, אין האט אנגעהויבן דינען אלץ מגיד שיעור איו ישיבת "מתיבתא תורה ודעת" אין ניו יארק, אין פלאץ פון דעם פארשטארבענעם מגיד שיעור - הרב שלמה היימאן. אין יאר ה'תש"ח (1948) איז ער אויפגענומען געווארן אלס ראש ישיבה. אין דעם פאסטן האט ער געדינט ביז ה'תשכ"ז (1967).
נאכדעם וואס ער האט אויפגעגעבן זיין פאסטן אלס ראש ישיבה איז ער אריבער קיין מאנסי, ניו יארק. אין דער תקופה האט ער זיך אריינגעווארפן אין ארויסגעבן זיינע ספרים אין זיינע לעצטע יארן פלעגט ער ווינטער-צייט וויילן אין מיאמי, פלארידא.
און יאר ה'תשמ"ד (1984) האט הרב קאמינעצקי געליטן א סטראק, און איז דעמאלט אריבער וואוינען ביי זיין טאכטער אין באלטימאר. ער איז נפטר געווארן כ"ט אדר א' ה'תשמ"ו (10טן מארץ 1986) אין איז באגראבן געווארן אין ברוקלין, ניו יארק.
טאלאנטן און דרך הלימוד.
אפילו העכער די ניינציג פלעגט ער אויך עוסק זיין אין לערנען תורה מיט א קאך. ער האט געהאלטן אז ווען מען לערנט דארף מען קודם זיך פארטיפן אין די רייד פון דעם תלמוד און די ראשונים און הערשט נאכדעם אין די רייד פון די אחרונים. אזוי אויך האט ער געהאלטן אז מען דארף זיך קודם איינהאנדלען א ברייטע באקאנטשאפט אין תורה פאר מען קען עוסק זיין אין מאכן פשטלעך. ער האט שטארק ארויסגעשטארצט מיט זיין פענאמאנאלע זכרון. ער האט אמאל נאכציטירט א לאנג שטיקל פון דעם ספר פרי מגדים.
ער האט געהאט א באקאנטשאפט אין אלע אפטיילונגען פון תורה, אריינגערעכנט טעמעס אין אזעלכע וואס נישט צופיל פארנעמען זיך מיט, ווי צום ביישפיל דעם רמב"ם'ס שיטה אין אויסרעכענען דעם מולד פון דער לבנה. א חוץ לערנען די מסכתות פון תלמוד בבלי וואס מען לערנט אין ישיבות האט ער זיך אויף פארנומען מיט פסק'נען איסור והיתר, פארלערנען שיעורים אין מסכת חולין, אינעם ראם פון א פראגראם אויף באקומען הוראה. ער האט אויך געהאט ברייטע וויסנשאפט אין לשון הקודש גראמאטיק, און אין אידישער היסטאריע.
"עיונים במקרא" - אויף פרשיות התורה - ביאורים און פירושים וועלכע זענען צוזאמגענומען געווארן פון זיינע כתבים, ניו יארק, תשמ"ד (1984).
"אמת ליעקב" - קלערונגען אין מקרא - ביאורים און פירושים וועלכע זענען צוזאמגענומען געווארן פון זיינע כתבים, ניו יארק, תשמ"ו (1986).
"אמת ליעקב" - אויף תלמוד בבלי.
הרב יצחק אייזיק שארר (תרמ"א, 1880, האלוסק - י' שבט ה'תשי"ב, 1952, בני ברק) איז געווען א חרדישער תלמיד חכם פון די ליטווישע קרייזן,און א ראש ישיבה אין סלאבאדקע. ער איז באקאנט אלץ א אנהענגער אין די מוסר באוועגונג.
אין זיין יוגנט האט ער גלערנט ביי הרב ברוך בער לייבאוויץ אין וואלאזשין און סלאבאדקע. אין סלאבאדקע האט ער חתונה געהאט מיט דער טאכטער פונעם גרינדער פון דער ישיבה אין סלאבאדקע - הרב נתן צבי פינקל, "דער אלטער פון סלאבאדקע". אין יאר תרס"ט 1909 האט הרב שארר אנגעהויבן דינען אלץ א מגיד שיעור אין די ישיבה אין סלאבאדקע, אין יאר תרפ"א (1921) איז ער אויפגענומען געווארן צו פירן דעם כולל פון דער ישיבה, און אין יאר תרפ"ח (1928) איז ער געווארן ראש ישיבה‏. אין יאר תש"א (1941) איז ער ארויף אויף ארץ ישראל ווי ער האט אויפגעשטעלט א כולל פאר יונגעלייט אין ירושלים. אין סיוון תש"ז (1947) האט ער אויפגעשטעלט סלאבאדקע ישיבה אין בני ברק, ווי ער האט געדינט אלץ ראש ישיבה ביז זיין פטירה אין תשי"ב. נאך זיין פטירה האט אים איבערגענומען אלס ראש ישיבה זיין איידעם, הרב מרדכי שולמאן. היינט איז דער ראש ישיבה הרב דב לאנדוי, וואס איז פארהייראט צו זיין אייניקל, א טאכטער פון זיין זון הרב יוסף.
די מוסר באוועגונג איז א באוועגונג וואס איז געגרינדעט געווארן אין מיטן פון די 19טע יאר הונדערט דורך הרב ישראל סאלאנטער אין מזרח אייראפע. די ציל פון דעם באוועגונג איז געווען צו אויפטון אויף א גרויסן פארנעם אין דעם ענין פון זיך אויסארבייטען די מידות. הרב סאלאנטער האט פארשפרייט די לערע פון מוסר צווישן די המון-עם. זיינע תלמידים האבן בעיקר פארשפרייט מוסר אין די ליטווישע ישיבות, און האבן אפילו אויפגעשטעלט אייגענע מוסר ישיבות. די "בעלי המוסר" דינען היינט צו טאגס אלס משגיחים אין די ליטווישע ישיבות, ווי צום ביישפיל הרב דן סגל אדער הרב מתתיהו סאלאמאן.
יסודות און עיקרים פון דער באוועגונג.
די מוסר באַוועגונג איז אנטשטאנען צוליב דעם וואָס זי האט געזען אז דער אריגאנאלער יידישקייט ווערט פארקלענערט און מען נויגט אפ דערפון. דער מוסר באַוועגונג זעט אין יידישקייט א לערע וועלכע ארבייט אויס דעם מענטש אין אלע אספעקטן פון לעבן: אין די יידישע גלויבן און אין דעם דערקענונג פון גאָט, וועלט-קוק און טראַכט, כאראקטערן און מידות, און דאס געשטעל פון געזעץ און יושר. פאקטיש אָבער, איז די המון-עם'ס פאַרהעלטעניש צו יידישקייַט געווען ווי אַ ריטואלע רעליגיע, וואס שטייט אויף א באשטימטער צאל מצוות און עבירות. לויט די לערע פון דעם באוועגונג זענען שטיקער תורה וועלכע אנבאלאנגט דעם מענטשענ'ס זיך אויסאיידעלען און דאס באנעמונג פון א מענטש צו זיין פריינט פארגעסן געווארן.
די מוסר באוועגונג איז נאך א באוועגונג אין כלל ישראל, וועלכער קומט נאך אסאך באוועגונגען וועלכע האבן געוואלט אריינברענגען א פנימיות אין יידישקייט, ווי די קבלה באוועגונג, וועלכער איז געגרינדעט געווארן דורך רבי יצחק סגי נהור, דער רמב"ן, און שפעטער דער אר"י און דער רמ"ק, אדער די חסידות באוועגונג וועלכער איז געגרינדעט געווארן דורך דער בעל שם טוב, דער מעזריטשער מגיד און ר' שניאור זלמן פון לאדי.
די הונטערגרונד פון דעם באוועגונג.
דער גרינדער פון דעם באוועגונג ר' ישראל סאלאנטער, האט אנגעהאנגען זיין מהלך אין מוסר אין זיין רבי'ן ר' יוסף זונדל פון סאלאנט וועלכער איז געווען א תלמיד פון ר' חיים פון וואלאזשין.
עס זענען דא וואס טענה'ן אבער אז דעם באוועגונג האט סאלאנטער געגרינדעט אלץ א אפענטפער צו השכלה און חסידות.
דער ערשטער דור.
ר' ישראל סאלאנטער, האט אין קאוונע צוזאם גענומען ארום זיך תלמידים און האט מיט זיי געלערנט מוסר. ער האט געלערנט מיט זיי פון מוסר ספרים, אבער ער האט אויך גע'טענה'ט אז כדי צו קענען מקיים זיין ווי עס באדארף צו זיין די מצוות וועלכע מענטשן זענען מזלזל דערין, ווי מצוות שבין אדם לחבירו, מוז א מענטש זיך פארטיפן אין זיינע "טינקעלע כוחות" (א טערמין וועלכער איז ווי עס זעט אויס גענומען געווארן פון אימאנועל קאנט). די וועג וויאזוי דאס צו טון איז לויט סאלאנטער, לערנען מוסר מיט אן איבערראשונג, א "התפעלות". נאך א פראקטיק וועלכער ר' ישראל האט איינגעפירט איז געווען די "מוסר הייזער" וועלכע זענען געווען אוועקגעשטעלט אויף די מטרה פון לערנען מוסר מיט א התפעלות.
קעגנשאפט צו די באוועגונג.
דאס אריינברענגן אנדערע לערעס אין ישיבה אחוץ גמרא, האט זיך אנגעשטויסן אין א שארפע קעגנערשאפט. די מחלוקת ארום די מוסר באוועגונג האט זיך געצויגן יארן לאנג, און האט צוטיילט די ליטווישע רבנישע וועלט אין צוויי.
ר' דב כץ, פון די תלמידים פון דער אלטער פון סלאבאדקע, (ר' נתן צבי פינקל) האט ארויסגעגבן א ספר ווי ער ערקלערט די מוסר קאנטראווערסיע. די קאנטראווערסיע האט געהאט צוויי שטאפלען. דער ערשטער שטאפל, וואס איז פארגעקומען אין די ענדע פון די 18טע יארהונדערט, איז געעוען פון א פאליטישען שטייגער - א שארפער געשלעג איבער דאס אריינברענגען די מוסר לערע אין די ישיבות. די צווייטע שטאפל איז געקומען שפעטער און איז געווען אויף א אינטעלעקטואלע שטייגער - דאס קעגנערשאפט צו מוסר דורך אזעלכע חשוב'ע רבנים ווי דער חזון איש און בריסקער רב.
היינט איז שוין נישט דא קיין געפעכט. אין כמעט אלע ליטווישע ישיבות איז דא א מוסר סדר (חוץ אין די בריסקע ישיבות).אבער די ריכטיגע אנהענגערס פון די מוסר באוועגונג וואלטן זיך נישט באגנוגט מיט דעם, און וואלטן פארלאנגט אן ערנסטערע באשעפטונגונג מיט מוסר.
צענטראלע פיגורען אין די מוסר באוועגונג.
מתיבתא תורה ודעת ניו יורק
ישיבת תורה ודעת (אדער "מתיבתא תורה ודעת") איז א חרדישע ישיבה וועלכער געפינט זיך אין קענסינגטאן, ברוקלין, ניו יארק, פאראייניגטע שטאטן.
די ישיבה איז געעפנט געווארן אין 1917 אין וויליאמסבורג אלץ א פרומע עלעמאנטערע שולע דורך בנימין ווילהעלם און לואיס דערשאוויץ. זיי האבן אויסגעקליבן הרב זאב גאלד צו שטיין אין שפיץ פון דעם מוסד, און ער האט אויסגעוועלט דעם נאמען "תורה ודעת" אויפן נאמען פון הרב יצחק יעקב ריינעס'ס ישיבה אין לידא, וואו הרב גאלד האט געלערנט אין זיין יוגנט.
אין אירע ערשטע יארן האט זיך די ישיבה געפירט אויפן שטייגער פון תורה עם דרך ארץ. מיט דער צייט אבער, איז עס פארוואנדעלט געווארן אין א חרדישער ישיבה. מיט דעם אלעם איז די ישיבה אייגענארטיג מיט דעם וואס זי ערלויבט אירע תלמידים צו גיין שטודירן אין קאלעדזש, עפעס וואס איז פארבאטן אין רוב חרדישע ישיבות היינט צו טאגס.
אין 1922 איז ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש גערופן געווארן צו ווערן דער מנהל פון דער ישיבה. אונטער זיין פירערשאפט איז אויפגעשטעלט געווארן די "מתיבתא" פאר די עלטערע תלמידים אין גיל פון הויעך שולע סטודענטן. נאך שפעטער האט הרב מענדלאוויטש אויפגעשטעלט א "ישיבה גבוה" פאר די תלמידים פון אכצן יאר און העכער. הרב מענדלאוויטש האט געדינט אלץ מנהל ביז 1948.
ווען וויליאמסבורג איז נאך דער צווייטער וועלט קריג געווארן שטארק חסידיש האט תורה ודעת פארקויפט זייער געביידע פאר פאפא חדר, און זיי האבן זיך אריבערגעצויגן קיין קענזינגטאן וואו א גרעסערער עולם אמעריקאנער אידן האבן געוואוינט.
אין די יארן ווען הרב גדליה שארר און הרב יעקב קאמינעצקי זענען געווען ראשי ישיבה האבן זיך געשאפן צוויי פראקציעס אין ישיבה, איין האט געהייסן "ר' יעקב'ניקעס" און די צווייטע "רב שארר'ניקעס". די צוויי זענען געווען מחולק צווישן זיך ווער עס זאל האבן דאס לעצטע ווארט אין ישיבה. למעשה האבן די "ר' יעקבניקעס" געהאט די אויבערהאנט.
ביז זיין פטירה שבט תשע"ו האט געדינט אלץ ראש ישיבה הרב ישראל בעלסקי וועלכער איז אויך א פוסק פאר דער כשרות ארגאניזאציע פון א-יו.
די היינטיגע ראשי ישיבות זענען רבי יוסף סאוויצקי (זון פונעם באסטאנער רב, הרב מרדכי סאוויצקי), רבי ישראל רייזמאן און רבי יצחק ליכטנשטיין.
עופרה שטראוס, עקסעקוטיוו פון דער שטראוס געזעלשאפט
שטראוס איז די צווייטע גרעסטע עסן געזעלשאפט אין ישראל.
א סטאַטוע איז אַ סקולפּטור וועלכער רעפּרעזענטירט איין אָדער מער מענטשן אָדער חיות (רעכנט אויך אריין אַבסטראַקט קאנצעפטן וועלכע רעפּרעזענטירן מענטשן אָדער חיות), נאָרמאל זענען זיי פולען לענג, און לכל הפחות נאָענט צו לעבן-פאָרמאַט, אָדער אפילו גרעסער.
די דעפיניציע פון אַ סטאַטוע איז נישט שטענדיג קלאָר. סקולפּטורן פון אַ מענטש אויף אַ פערד, גערופן עקוועסטריאַן סטאַטועס, איז זיכער אַריינגערעכנט, און אין פילע פאלן איז אַ סקולפּטור פון צוויי מענטשן אויך פאררעכנט אלץ סטאטוע. א קליין סטאַטוע, געוועטליך גענוג קליין צו קענען ווערן אויפגעהויבן, איז גערופן אַ סטאַטועט אָדער פיגורין.
פילע סטאַטועס זענען געבויט אויף קאָמיסיע צו קאַמעמארירן אַ היסטארישע פּאַסירונג, אָדער דער לעבן פון אַ איינפלוסרייכער מענטש. אנדערע סטאַטועס זענען געבויעט מיטן כוונה צו זיין פובליק קונסט, און זיי ליגן געוונטליך אינדרויסן אָדער אין פובליק געביידעס ווי ביבליאטעקס אדער מוזעאומען.
געוויסע סטאַטועס האבן געווינען רום אין זייער אייגן רעכט, געוואנדן לויט דעם מענטש אָדער באַגריף וואס זיי שטעלן פאָר, א ביישפיל די סטאַטוע פון ליבערטי.
עס איז פאראן א לעגענדע אז אין סטאטועס פון רייטנדע מענטשן טוט די פאזיציע פונעם פערדס פירשט אנווייזן וויאזוי דער רייטער האט געטראפן זיין סוף. איין קאָפּעטע אויפגעהויבן פון דער פּאָדלאָגע וועט אָנווייזן אז דער רייטער איז געשטארבן פון וואונדן באקומען אין שלאַכט, אָדער איז ער סתם אוזי פארוואונדעט געווארן אין שלאַכט. צוויי קאפעטעס אויפגעהויבן פון דער פּאָדלאָגע וועט אָנווייזן אז דער רייטער איז גע'הרג'עט אין שלאַכט. אַ בליק אויף עקוועסטריאַן סטאַטועס אין רוב הויפּט אייראפעישע שטעט ווייזט אז דאס איז נישט אמת. אויב עס איז אמת, ווייזט עס אויס אז דער מנהג איז געשטארבן אין דעם 19טן יאָרהונדערט.
לויט דער תורה טאר א ייד נישט מאכן קיין סטאטוע.
שער בלאט פון מינקת רבקה
מינקת רבקה איז דאס ערשטע ספר אין דער יודישע שפראך געשריבן דורך א פרוי, רבקה טיקטינער.
דאס ספר איז א מוסר ספר פאר יידישע ווייבער, אין זיבן קאפיטלעך.
עס איז איבערגעדרוקט געווארן צוויי מאל, צום ערשטן מאל שוין נאך איר פטירה און דאן צען יאר שפעטער, און איז היינט נישט דא צו באקומען.
דעלטע אדער דעלטא - (א גרויסער אות Δ, א קליינער אות - δ;) איז דער פערטער אות אין דעם גריכישן אלפאבעט. אין היינטיגע גריכיש ווערט דער אויס ארויסגעזאגט ווי th (אזויווי עס ווערט געזאגט אין דעם ענגליש this), אבער אין אלטן גריכיש איז דאס ארויסגעזאגט געווארן ווי א געהעריגן ד. אין גריכישער ליטעראטור צייכענט דער אות אן דעם נומער 4.
ער שטאמט פון דעם דלת אין כתב עברי Daleth. דער לאטיינישער בוכשטאב D און דער צירילישער בוכשטאב Д קומען פון דעלטע.
שאמפאניע איז א גאזיגע וויין געטראנק, וואס ווערט פאבריצירט אין שאמפאן באצירק אין פראנקרייך.
די רעכטן צו פאבריצירן דאס וויין איז געהאלטן אויף בלויז די געגנט, לויט דעם מאדריד אפמאך, בלויז וויין וואס קומט פון אט דעם ראיאן קען גערופן ווערן שאמפאניע.
אויף די פאבריקאציע, איז פארהאן אן אויפזיכט פון די "וויין פארבאנד אין שאמפאן", זיי דעקלערן די געזעצן וואס רעכנט אריין וועלכע סארטן טרויבן קענען גענוצט ווערן, ערטער ווי עס מעג וואקסן און נאך.
עס זענען פארהאן נאך ערטער ווי עס ווערן פאבריצירט גאזיגע וויין איבער די וועלט, אבער וויבאלד די רעכטן פארן נאמען ווערן געהאלטן נאר צו די וויינען וואס קומען פון שאמפאן, פלעגט מען זיי רופן "וויין פאבריצירט לויטן שאמפאניער סטיל".
אין שפאניע ווערט פאבריצירט קאווא, אין איטאליע לאמברוסקא, וואס זענען גאזיגע וויין.
די טרויבן צו פאבריצירן דאס וויין איז שארדאנע, פינא נואר, אדער פינא מאניע.
געווענליך וועט די וויין זיין ווייס, אפילו אויב מען נוצט רויטע טרויבן, וועט די וויין זיין וויס, דאס איז וויבאלד די שאלאכטץ און די קערנדלעך ווערן נישט אריין געלייגט אין די וויין. אויב איז די שאמפאניע ראזע אדער רויט, איז דאס צוליבן צולייגן רויטע וויין אין שפעטערדיקע פאזעס.
די טרויבן ווערן געקליבן הארט אנהייב סעזאן, ווען די צוקער אין די פרוכט איז נידריק, און די טעם איז ביטער.
דאס פרעסן די טרויבן איז אויפן טראדיציאנעלן שטייגער ווי געהעריקע וויין, די זאפט הייבט אן קאכן און די צוקער ווערט אלקאהאל, די קוילן זייערס ווערן ארויסגעלאזט, און מען מישט צו אנדערע סארטן וויין.
נאכן אריינמישן אנדערע סארטן וויין, לייגט מען אריין די וויין אין באטלעך, מיט הייוון און אביסל צוקער. די באטלעך ליגן אויף די זייטן, און די קוילן זייערס ווערן נישט ארויסגעלאזט, די מאס צוקער וואס מען לייגט אריין וועט אויסמאכן די וויין ווי גאזיג עס זאל זיין.
די וויין אין די באטלעך וועלן קאכן צווישן א האלב יאר ביז דריי יאר, די פאזיציע פון די באטלעך ווערן געטוישט יעדן טאג, ווי צום ענדע וועט עס ליגן פארקערט מיט די האלדז אויף אראפ.
שפעטער ווערן די באטלעך געעפענט וואס ווערט געטון מיט גרויס פארזיכטיגקייט, די קראפט פון די איינגעשפארטע געטראנק און גאז, איז אן אונגעהויערע דרוק.
די וויין ווערט אוועקגעלייגט אויף צו אלט ווערן אויף אמווייניגסטנס דריי יאר, סמערהייט פאבריצירער לייגן אוועק די וויין צווישן זעקס ביז אכט יאר.
די פארפעסיאנעליסטן האבן מיינונגס פארשידענהייטן, איבער וועלכע וויין איז בעסער פרישע וויין אדער וויין וואס ווערט אוועק געלייגט.
די גאז אין שאמפאניע איז א נאטורליכע, אנדערש פון אנדערע גאזיקע וויינען וואס קוילן זייערס ווערן צוגעלייגט דורך די פאבריצירער, די אונטערשידט זעט זיך אן ביים אריינגיסן אין א גלאז, די גאז פון אנדערע וויינען וועט שנעל אויסוועפן, בעת שאמפאניע געדויערט עס א וויילע ווילאנג עס הייבט אן וועפן.
אנגעהויבן האט זיך עס אין מיטלאלטער, ווען קירכעס און מאנאסטירן, האבן געהאט וויינגערטנער צו מאכן וויין.
די קעניגן אין פראנקרייך פלעגן זיך אפט באנוצן מיט שאמפאניע, און פלעגן דאס שיקן אלס געשאנקען צו אנדערע קעניגן, ביים אויפנעמען א נייעם קעניג אין פראנקרייך איז שאמפאניע געווען דאס טראדיציאנעלע געטראנק.
אין 17טן יארהונדערט, איז דאס געטראנק געווען שטארק פאפולער אין אלע קעניגליכע פאלאצן איבער אייראפע.
עס איז שטארק פארשפרייט ביי גרויסע באלן און ספארט געשעענישן, צו פייערן מיט עפענען א באטל שאמפאניע, ווען די דעקל פליט פון די גאז קראפט, און דאס געטראנק שפריצט. אנדערע זענען זייער פארזיכטיק ביים עפענען, און מאכן זיכער אז עס ווערט געטון איידלערהייט.
די שאמפאניע ווערט סערווירט אין א ספעציעלע גלאז, וואס איז געמאכט געווארן אז די גאז זאל נישט וועפן שנעל, און דאס געטראנק זאל נישט ווערן אנגעהיצט פון די האנט.
די בעסטע טעמפעראטור צו סערווירן שאמפאניע איז 7 גראד, אפטמאל מיט שטיקער אייז כדי דאס געטראנק זאל בלייבן קאלט.
אינפארמאציע טעכנאלאגיע (ענגליש: "Information Technology", ראשי תיבות: IT) באהאנדלט די טעכנאלאגיע וואס באגייט זיך מיט אינפארמאציע.
אינפארמאציע טעכנאלאגיע פארנעמט זיך מיט הארטווארג, קאמפיוטער ווייכווארג און קאָמפּיוטער־נעצװערק פאר אנפירן אינפארמאציע. דאס איז כולל איינשפייכלערונג, באארבעטונג, שיצונג און איבערפיר פון אינפארמאציע. קאמפיוטער פראפעסיאנאלן ווערן צוליב דעם אפט גערופן אינפארמאציע טעכנאלאגיע פאכמענטשן. פון די מאדערנע פעלדער פון אינפארמאציע טעכנאלאגיע זענען וועב טעכנאלאגיעס, ביאאינפארמאטיק, וואלקן קאמפיוטעריי און גלאבאלע אינפארמאציע סיסטעמען.
ערנסט אינגמאר בערזשמאן (; 14טן יולי 1918 – 30סטן יולי 2007) איז געווען א שוועדישער רעזשיסאר, שרייבער און פראדוציערע פאר and producer for פילם, בינע און טעלעוויזיע. ער איז געווען אנערקענט ווי איינער פון די מערסטע משפיעדיקע פילם רעזשיסארן.
ער האט רעזשיסירט מער ווי זעכציק פילמען פאר קינא און טעלעוויזיע, וואס כמעט אלע האט ער אליין געשריבן, און ער האט אויך רעזשיסירט מער ווי הונדערט און זיבעציק פארשטעלונגען. זיינען פילמען האט ער געשטעלט אין שוועדן.
בערזשמאן איז געבוירן געווארן אין אופסאלא, שוועדן צו זיין פאטער עריק בערזשמאן, א לוטעראנער גלח.
א טשעק () איז א וועקסל (געוויינלעך געשריבן אויף א פאפיר וואס האט געוויסע פרטים געדרוקט אויף אים) אין וואס א מענטש (דער "ציער") הייסט א באנק באצאלן פון זיין קאנטע א סכום געלט צו א דריטער פארטיי (דער "באצאלטער"). א טשעק איז א גאנץ פארשפרייטער מעטאד פון צאלן איבער דעלט, כאטש היינט מאכן זיך א סאך אופנים ווען מענטשן באצאלן עלעקטראניש ענדערשט ווי מיט א טשעק.
פינאנציעלע אינסטרומענטן ענלעך צו טשעקן עקזיסטירן שוין טויזנטער יארן.
אין די 1990ער יארן האט מען אויסגעשטעלט מיליאנען טשעקן א יאר.
הרב משה שוואַב (י' ניסן ה'תרע"ז, 1917 – ב' אדר תשל"ט, 1979) איז געווען דער משגיח פון דער גייטסהעדער ישיבה אין ענגלאנד.
משה שוואב איז געבוירן געווארן אין פראנקפורט, דייטשלאנד, דער יונגסטער זון פון יהודה (לעאפאלד) שוואב און חנה, טאכטער פון אברהם ערלאנגער. יהודה שוואב איז געווען איינער פון די פיאנערן וואס האט געשיקט זיינע זין פון דייטשלאנד לערנען אין די ליטווישע ישיבות. משה'ס עלטסטער ברודער, שמעון (שפעטער רב פון דער וואשינגטאן הייטס קהילה אין ניו יארק), איז געווען דער ערשטער וואס האט פארלאזט דעם שטוב אין פראנקפורט און איז געפארן לערנען אין דער קאמעניצער ישיבה. שפעטער איז דער צווייטער זון, מרדכי, אויך געגאנגען לערנען דארט. שפעטער איז משה געפארן אין קאמעניץ אין תרצ"ג (1933).
אין תרצ"ה (1935) איז ער געפארן לערנען אין אוהל תורה ישיבה אין באראנאוויטש אויף א קורצער צייט. נאך א פאר חדשים, אין זומער תרצ"ה, איז ער געפארן צו דער מירער ישיבה. א צוויי חדשים שפעטער איז דער מירער משגיח, הרב ירוחם לייבאוויץ, נפטר געווארן. שפעטער איז ער צוריקגעגאנגען לערנען אין באראנאוויטש אויף צוויי און א האלב יאר, און דערנאך איז ער צוריק אין קאמעניץ.
זומער תרצ"ח (1938), איידער די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן, האט ער פארלאזט קאמעניץ און געפארן קיין לאנדאן, וואו אהין זיינע טאטע־מאמע האבן אימיגרירט אין תרצ"ב (1932). אין לאנדאן האט ער געלערנט אין דער תורת אמת ישיבה פון הרב משה שניידער, אבער ווען די מלחמה האט אויסגעבראכן איז ער אינטערנירט געווארן צוזאמען מיט אלע דייטשע בירגער. דורך א גוטן פריינד פון דער משפחה האט מען ערליידיקט אז ער זאל קענען צוריקגיין וואוינען אין לאנדאן.
נאכדעם האט ער אריינגעטראטן דעם גייטסהעדער כולל וואס הרב אליהו אליעזר דעסלער האט דעמאלסט אויפגעשטעלט, און ער איז געווען דער איינציגער בחור דארט צווישן די כולל יונגעלייט.
אין תש"א (1941) האט ער געהייראט רחל, די טאכטער פון ר' דוד באדיל פון גייטסהעד.
אין תש"ז (1947), ביי די דרייסיק יאר, האט מען אים באשטימט משגיח רוחני פון דער גייטסהעדער ישיבה, אן אמט וואס ער האט געהאלטן דרייסיק יאר ביז זיין פטירה אין תשל"ט.
רבי משה און זיין ווייב רחל האבן געהאט איין זון און דריי טעכטער.
צווישן זיינע איידעמעס זענען הרב אליעזר צפנת, שטאטס רב אין ליווערפול, און הרב שלמה הערשקאוויץ, ראש ישיבה אין גייטסהעד.
ענדי ווארהאל (; 6טן אויגוסט 1929 - 22סטן פעברואר 1987) איז געווען אן אמעריקאנער קינסטלער.
ווארהאל איז געבוירן געווארן אין פיטסבורג, פענסילוועניע. ער ווערט גערעכנט איינער פון די פיאנערן פון דער אמעריקאנער פאפ ארט באוועגונג.
ווארהאל האט געהערט צו דער פאפ ארט באוועגונג; דער מקור פונעם נאמען איז דעם ווארט popular – פאפולער. די באוועגונג באשעפטיקט זיך מיט דעם בונד צווישן קונסט און פאפולערן קולטור.
ווארהאל האט אין אנהייב געניצט אויל פארבן צו מאלען רעקלאמעס.
הרב שמעון שוואב (30סטן דעצעמבער 1908 - 13טן פעברואר 1995) איז געווען אן ארטאדאקסישער רב און קהילה פירער אין דייטשלאנד און אין אמעריקא.
ער איז געבוירן געווארן אין פראנקפורט צו יהודה (לעאפאלד) שוואב און זיין ווייב חנה, א טאכטער פון אברהם ערלאנגער. ער האט געלערנט אין ליטווישע ישיבות. נאכן זיך אריבער ציען קיין אמעריקא איז ער אויפגענומען געווארן אלס רב אין באלטימאר. פון יאר 1958 ביז זיין טויט איז ער געווען רב אין "קהל עדת ישורון" ​אין וואשינגטאן הייטס, מאנהעטען.
ער איז געווען א מיטגלידער אין דער אמעריקאנער אגודת ישראל. ער האט געשריבן פאפולערע ספרים אויף יידשער מחשבה (אין ענגליש).
אין יאר 1930, האט ער פארברענגט א שבת מיט רבי ישראל מאיר הכהן (דער חפץ חיים). דאס באזוך ביים חפץ חיים האט געלאזט אויף אים א שטארקן איינדרוק, און ער האט פיל מאל דערמאנט די באזוך.
הרב שוואב האט געשריבן א ספר אין העברעאיש אויף תפלה: "עיון תפילה".
פּראָפּאַגאַנדע איז אינפארמאציע וואס איז איינזייטיק, מיטן צוועק באאיינפלוסן מענטשן אויף א געוויסער זאך. אפטמאל ווערט פראפאגאנדע געניצט אויף פאליטישע צוועקן. מיט פראפאגאנדע איז שווער צו וויסן וואס איז אמת און וואס איז שקר.
דאס ווארט פראפאגאנדע איז פון לאטיין "propaganda": "וואס מען דארף פארשפרייטן". אין דער ערשטער וועלט מלחמה האט דאס ווארט באקומען זיין מאדערנע באדייטונג.
די אינקוויזיציע האט געפירט פראפאגאנדע קעגן די וואס האבן נישט געהאט די ריכטיקע גלויבונג אין דער קאטוילישער קירכע.
אומארגאַנישע כעמיע איז די שטודיע פון כעמישע פארבינדונגען וואס זענען נישט ארגאניש. דאס פעלד נעמט איין אלע פארבינדונגען וואס אנטהאלטן נישט קוילנשטאף און אויך אלע וואס ווערן נישט שטודירט אין ארגאנישער כעמיע.
די הויפט טעמעס פון אומארגאנישער כעמיע זענען די שטודיע פון קריסטאלן און געפלעכטן.
צענטראלע באגריפן.
אומארגאנישע פארבינדונגען זענען אפט יאנישע פארבינדונגען, וואס זענען צוזאמגעשטלעט פון קאטיאנען און אניאנען פארבונדן צוזאמען, צום ביישפיל, MgCl2, וואס באשטייט פון מאגנעזיום קאטיאנען Mg2+ און קלאריד אניאנען Cl−.
נאָגערס זענען א טאלק פון וועגעטאריע זויגערס. זיי זענען די גרעסטע טאלק אין דער קלאס פון זויגערס, מיט 40 פאמיליעס, 350 מינים און מער ווי 2200 זגאלן.
נאגערס האבן באזונדערע ציינער. אינעם אויבערשטן קינבאק זענען צוויי לאנגע שניידציין. קעגנאיבער אינעם אונטרעשטן קינבאק וואקסן און אויפהער צוויי ציין. דער נאגער מוז כסדר בייסן און ניצן די ציין כדי זיי זאלן נישט וואקסן צו לאנג. מיט די אונטערשטע ציין קען דער נאגער אויך גראבן.
נאגערס האבן נישט קיין וואלפציין.
נאגערס געפינען זיך אין אלע קאנטינענטן אחוץ אנטארקטיקע.
ביישפילן פון נאגערס זענען מייז, שטשורעס, וועווערקעס, האמסטערס און ביבערס.
אומגעפער העלפט פון די זגאלן פון זויגערס זענען נאגערס.
טיטאַניק (ענגליש: "Titanic") איז אן אמעריקאנישער פילם פון 1997 וואס איז רעזשיסירט געווארן דורך דזשיימס קאמעראן.
דער דריי שטונדיגער טיטאניק פילם איז פון די מערסט באוואוסטע פילמען אין דער וועלט און איז געווען דער פילם צו פארדיענען די מערסטע געלט ביז ער האט פראדוצירט אוואטאר, מיט א ריוח פון איבער 200 ביליאן. אין 2012 איז ערשיינען א 3D ווערסיע פונעם פילם, וועלכע האט אריינגעברעהנגט פרישע 300 מיליאן.
דער פילם איז א ראמאנטישע דראמאטישע ליבע געשיכטע געבויעט אויף די ווירקלעכע פּאַסירונג פונעם בארימטן טיטאניק שיף. עס איז גאהר אינטרעסאנט ווייל עס קוקט אויס זייער עכט, ממש מען שפּיהרט עס לעהבעדיג מיט.
דער פילם האט געוואונען א ס"ה פון 87 אויסצייכענונגען איבער דער גארער וועלט - אריינגערעכנט עלעף אסקארס.
צייכענען איז א פארעם פון וויזועלער קונסט וואס ניצט געוויסע צייכענונג אינסטרומענטן צו מאכן בילדער פון פאסן אויף פאפיר אדער אן אנדער אייבערפלאך. מען קען אויך מאכן צייטווייליגנ צייכענונגען אויף א טאוול. די אינסטרומענטן וואס מען ניצט זענען כולל א גראפיטער בלייער, א פען מיט טינט, וואקסענע קאלירטע בלייערס, קריידלעך, קרייד, האלצקוילן און אויך געוויסע מעטאלן (ווי זילבער און בליי).
עס איז אנדערשט ווי א מאלעריי ווייל דאס ברויך ארויסברענגן דאס בילד אן די הילף פון קאליר ווי א מאלעריי נאר דורך די גרעניץ און שאטן וואס דער פענע דארף פון זיך אליינס ארויסברענגען די מצב מיט דאס איז דאס מער גלייך צו די גראפישער טעכניק פון דרוק.
ווען דאס איז באניצט אין די קונסטלעכער זין פון ווארט מיינט דאס אנמאלן און קאמפאזיציעס און אנדערע עסטעטישע באטראכטונגן וואס טוען אויסדרוקן קאנצעפטואלע כוונות פון איר באשאפער.
באקאנטע צייכענער זענען לעאנארדא דא ווינטשי, אלברעכט דירער, מיקעלאנדזשעלא, ראפאעל, רעמבראנט, פעטער פאל רובענס, סעזאן און גאיא.
די יידישע קינסטלערין אנא טיכא איז בארימט וועגן אירע צייכענונגען פון די ירושלימער בערג.
חיים בר לב (בראצלעווסקי) (16טן נאוועמבער 1924 - 7טן מיי 1994) איז געווען דער אכטער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל, א חבר כנסת און מיניסטער אין ישראל רעגירונג.
ער איז געבוירן דעם 16טן נאוועמבער 1924 אין ווין, עסטרייך, אבער אויפגעוואקסן אין זאגרעב, היינט אין קראאטיע, אין אמאליקער יוגאסלאוויע. געמאכט עליה אין יאר 1939, און אין 1942 האט ער זיך אנגעשלאסן אין פלמ"ח, ווי ער איז געווארן אן אפיציר, און טיילגענומען אין די אקציעס קעגן דער בריטישער מאנדאט. ביי די זעלבסטשטענדיגקייט קריג האט ער קאמאנדירט אויף א באטאליאן.
נאכן קריג איז ער ווייטער געשטיגן אין ראנג, אויף מערערע פאזיציעס אין ישראל ארמיי, ביי די סיני מלחמה איז ער געווען קאמאנדיר פון א רעזערוויסן דיוויזיע, און דערנאך געדינט אלס גענעראל פון די געפאנצערטע קרעפטן.
אין 1968 א יאר נאך די זעקסטאגיקע מלחמה, איז בר לב געווארן שעף פון גענעראל שטאב. די קריג פון אפשוואכונג, וואס איז פארגעקומען אין יענע צייט, האט געצווינגען די מיליטער אויפצושטעלן באפעסטיקטע ערטער לענגאויס די סועץ קאנאל, דער קאמאנדיר פון דרום פראנט ישעיהו גביש, האט באפוילן אויצושטעלן די פאזיציעס, מיט די גוטהייסונג פון בר לב, זאס איז טאקע גערופן געווארן אין זיין נאמען די בר לב ליניע.
אנהייב 1972 איז זיין טערמין אפגעלאפן, ער איז געווארן קאמערץ און אינדוסטריע מיניסטער. ווען די יום כיפור מלחמה האט אויסגעבראכן איז ער צירוק אלס רעזערוויסט אין מיליטער, אנהייב אלס אנווייזער אין צפון פראנט, דערנאך אלס קאמאנדיר פון דרום פראנט, בר לב האט געהאלפן צו עטוואס סטאביליזירן די סיטואציע, און באוויזן ארויסצוגיין פון די דעפענסיוו צו די אפענסיוו, ווי צום ענדעהאבן ישראל זעלנער אריבערגעשפרייזט די סועץ קאנאל, און בארינגלט די עגיפטישע דריטע ארמיי.
ווען די קריג האט זיך גענדיקט, איז ער צוריק אין כנסת, און געווען מיניסטער פון קאמערץ אין די רעגירונגען פון גאלדע מאיר, און פון יצחק רבין אין רבינס ערשטע קאדענציע. ווען יצחק שמיר און שמעון פערעס, האבן רעגירט אין די פאראייניקטע רעגירונג, האט ער געדינט אלס פאליציי מיניסטער, ביז ווען די העבודה איז ארויסגעווארפן געווארן פון די רעגירונג דורך שמיר.
אין יאר 1992 איז ער געווען דער ערשטער ישראל אמבאסאדאר, צו די קהל פון זעלבשטענדיקע שטאטן, און געדינט אויף דעם אמט ביז צו זיין טויט דעם 7טן מיי 1994.
יעקב משה מזא"ה, באקאנט ווי דזשעקי מעסאן (9טן יוני 1936 – 24סטן יולי 2021), איז געווען א אידישער קאמיקער און פילם אקטיאר, וועלכע איז געבוירן צו א הרב אליהו מרדכי הכהן מזא"ה, א חסידישער רב.
ער האט געלערנט אין סיטי קאלעדזש אוו ניו יארק און אין מתיבתא תפארת ירושלים וואו ער האט באקומען היתר הוראה פון הרב משה פיינשטיין.
ער אליין איז געווען א שטיק צייט א רב אבער ער האט געשפירט אז עס איז נישט פאר אים.
ער איז געווען פאפולער דאן איז ער אראפ פון די ארענע פאר בערך דרייסיג יאר ווען ער איז צוריק געקומען מיט א פולער קראפט.
ער איז באוואוסט מיט זיין רעדן אסאך פון אידן און די חילוק פון זיי און "דזשענטיילס".
צווילינג (ענגליש: "Twins") איז קאמישער פילם פון 1988 וואס איז פראדוצירט און רעזשיסירט געווארן דורך איוואן רייטמאן.
די מעשה איז אז די רעגירונג האט געמאכט אן עקספערימענט צו מאכן פון זעקס מענטשן איין קינד און למעשה איז ארויסגעקומען א צווילינג.
מען האט געזאגט פאר די מאמע אז דאס קינד איז געשטארבן און פאר די קינדער האט מען אויך אזוי געזאגט. איינער איז געבליבן לעבן אויף אן איזאלירטן אינדזל ביז ער האט אויסגעפינען אז ער האט א ברודער און ער האט זיך ארויסגעלאזט אים זוכן.
זיין ברודער ווינסענט געט זיך אפ מיט גנב'נען קארס און ער טרעפט דארט א מאטאר וואס איינער באצאהלט דערפאר פינעף מיליאן דאלאר. דזשוליעס מאכט אים עס צוריקגעבן.
ביים סוף טרעפן זיי זייער מוטער.
המשך.
אין יוני 2015 האט שווארצנעגער באשטעיטיגט אין אן אינטערוויו אז מ'האלט אינמיטן ארבעטן אויף א נאכפאלגנדן פילם.
די מעגא מיליאנס איז א לאטעריע שפיל וועלכע שפילט אין אסאך שטאטן פון אמעריקע.
עס קאסט איין דאלער און עס האלט אין מערץ 2012 ביי דעם רעקארד נומער פון 640 מיליאן וועלכע וועט ארויסגעצויגן ווערן.
רבי ישראל ליפקין, באקאנט אלס רבי ישראל סאַלאַנטער (ו' חשוון ה'תק"ע, 3טן נאוועמבער 1810, זשאגער, ליטע - כ"ה שבט ה'תרמ"ג, 2טן פעברואר 1883, קעניגסבערג, דייטשלאנד) איז געווען דער גרינדער פון דער מוסר באוועגונג און א באקאנטער ראש ישיבה און תלמיד חכם. מען האט אים גערופן "סאלאנטער" ווייל רוב פון זיין ערציאונג איז געווען אין סאלאנט, ליטע, וואו ער האט געלערנט ביי זיין רבי'ן, רבי יוסף זונדל פון סאלאנט.
רבי ישראל איז געבוירן ו' חשוון ה'תק"ע, 1810, אינעם שטעטל זשאגער, צפון ליטע, צו לאה און זאב וואלף ליפקין. זיין טאטע איז געווען רב פון דעם שטעטל, אזוי אויך רב אין גאלדינגען און טעלז, און האט פארפאסט דאס ספר "הגהות בן אריה" אויף תלמוד און טור. נאך פון א יונגען עלטער איז ישראל געווארן באקאנט מיט זיין שארף קעפל און שנעלע תפיסה. ווען ער איז געווארן 12 יאר, איז ער געגאנגען לערנען קיין סאלאנט ביי רבי צבי ברוידא. אין יאר 1823, ביי די 14 יאר האט ער חתונה געהאט מיט אסתר פייגא אייזנשטיין (געשטארבען אין אוגוסט 1871 אין ווילנא), די טאכטער פון רבי יעקב הלוי אייזנשטיין פון סאלאנט.
נאך זיין חתונה האט ער ממשיך געווען צו לערנען אין דער ישיבה אין סאלאנט, דארט האט ער זיך אנגעטראפן מיט רבי יוסף זונדל פון סאלאנט, א תלמיד פון ר' חיים וואלאזשינער. ר' יוסף זונדל האטגעלאזט אויף אים א טיפען רושם. ר' יוסף זונדל האט שטארק מדגיש געווען די חשיבות פון לימוד מוסר, און די לערנונג פון ר' יוסף זונדל האט ר' ישראל שפעטער אויסגעארבייט און פאפולעזירט אין א פולן מעטאד און סיסטעם.
ווילנא.
אין יאר 1842 איז ר' ישראל אויפגענומען געווארן אלס ראש ישיבה אין ישיבת תומכי תורה אין ווילנא. א קורצע צייט דערנאך איז געווארן א שטיקל סאמעטוכע ארום זיין התמנות, און ר' ישראל, ווילנדיג אוועקשטיין פון מחלוקת, האט פרייוויליג פארלאזט זיין פאזיציע אלס ראש ישיבה. פון ווילנא איז ר' ישראל אריבער אויף זרחיה, א פארשטאט פון ווילנא, ווי ער האט אויפגעשטעלט אליינס א ישיבה. אין זרחיה האט ר' ישראל געוויילט פאר 3 יאר.
אין יאר 1848 האט די צאריסטישע רעגירונג אויפגעשטעלט א בית המדרש לרבנים אין ווילנא און האט געוואלט אויפנעמען ר' ישראל אלס ראש ישיבה. ר' ישראל האט אבער מורא געהאט אז די ישיבה וועט דינען ארויסצוגעבן "רבנים מטעם" פון דער רעגירונג, האט ער דעריבער אפגעזאגט די פאזיציע. נישט ווילנדיג זיך פארהאנקערן מיט דער רעגירונג האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין קאוונא, ליטע, וואו ער האט אויפגעשטעלט נאך א ישיבה.
קאוונע און במערב אייראפע.
אין 1849 איז רבי ישראל אריבער אין קאוונע. אין 1857 איז ער אריבער קיין קעניגסבערג אין פרייסן. פון דארטן האט ער פארשרפרייט א צייטשריפט וועגן יידישן עטיק. אין 1879 האט ער געגרינדעם א כולל אברכים אין קאוונע.
ישיבות וואס האבן א נאמען נאך הרב ישראל סאלאנטער שליסן איין אור ישראל אין פתח תקווה, ישיבת נר ישראל אין באלטימאר און נשמת ישראל אין פאריז.
ר' ישראל האט געהאט פיר זון און צוויי טעכטער
זיין זון, יום טוב ליפמן (1875-1846), האט גענומען אקאדעמישע טרענירונג אין קעניגסבורג און אין בערלין, נאך וואס ער האט פארלאזט זיין טאטעס הויז ביי די 15 יאר.ער האט פארענדיגט זיין דאקטאראט אין די אוניווערסיטעט אין וויען, און איז געווען בארימט מיט זיינע ערפינדונגען אין מעכאניק. ער איז געשטארבן נאך אין לעבן פון זיין פאטער.
זיין זון, רבי יצחק ליפקין, האט געדינט אלס רב אין יאנוב, קרוז און פארשניץ און איז אין זיינע לעצטע יארן ארויף אויף ארץ ישראל און זיך באזעצט אין ירושלים. געשטארבן אין תרס"ג. אין דעם קונטרס "חוט המשולש" וואס איז געדרוקט געווארן אין ירושלים אין תרס"ד ווערט געברענגט פון זיינע חידושי תורה, און אזוי אויך פון זיין טאטנס און זיידענס חידושים. אין יאר תשמ"ח (1988) איז גערוקט געווארן א ספר "לוחות אבנים" מיט זיינע דרשות און מאמרים.
נאך א זון, רבי אריה לייב ליפקין-הורוויץ (כ"א אדר תרנ"ו, 1896), איז געווען א רב אין אפאר שטעטלעך און שפעטער אין בערזין. פארפאסער פון ספר "חיי אריה".‏
זיין טאכטער, מלכה הינדא, האט חתונה געהאט צו רבי אליהו אליעזר גרודזינסקי, די שווער פון רבי חיים עוזר גרודזינסקי.
רבי ישראל מסלנט העמיד תלמידים רבים, ומתורת המוסר שלו יצאו שיטות מוסר שונות, ובהן שיטות המוסר של התלמוד תורה בקלם, ישיבת נובהרדוק (אשר הדגישה את שפלות האדם) וישיבת סלבודקה (אשר טענה שיש להדגיש את כוחו של רוח האדם, ולרוממה).
הרב יצחק בלאזר - רבה של פטרבורג ומחבר הספר "אור ישראל" אודות רבו ושיטתו המוסרית
רבי שמחה זיסל זיו, "הסבא מקלם".
בורידאנ'ס אייזל איז אן אילוסטראציע פון א פאראדאקס אין פילאסאפיע, לגבי דער הבנה אין בחירה.
די פאראדאקס איז א משל. אינעם משל, ווערט אן אייזל אוועקגעשטעלט פונקט אינצווישן א זאק היי און א קאנע וואסער. דער אייזל איז פנוקט אזוי הונגעריג ווי דורשטיג. אזוי ווי דער אייזל האט נישט קיין בחירה, וועט דער אייזל שטארבן פון הונגער און דורשט, ווייל ער וועט נישט קענען מאכן קיין ראציאנאלעם החלטה וועלכע פון די צוויי ברירות אויסצוקלויבן ערשט.
די פאראדאקס איז פארפאסט געווארן דורך דעם פראנצויזישן פילאסאף זשאן בורידאן.
דער ניו יארק לאטא האט אנגעהויבן אין 1967, און די הכנסות ווערן געניצט פאר בילדונג.
עס קאסט בלויז איין דאלאר פאר צוויי שפילן, און ווערט ארויסגעצויגן יעדן דאנערשטאג און פרייטאג אויף די טעלעוויזיע.
די שאנסן צו געווינען אלע זעקס נומערן איז איינס אין 45,057,474.00
קעמניץ (, אויבער-סארביש: "Kamjenica",) איז א שטאט אין זאקסן, דייטשלאנד. די באפעלקערונג פון קעמניץ ציילט 248,020 מענטשן (2005). זיין שטח נעמט אריין 220 קילאמעטער.
קעמניץ איז די דריט גרעסטע שטאט אין זאקסן. ער הייסט נאך דעם קליינעם טייכל "קעמניץ" וועלכע פליסט דורך אין איר. אין מזרח דייטשלאנד איז זיין נאמען געטוישט געווארן צו קארל-מארקס-שטאדט, אבער נאכדעם וואס די בערלינער וואנט איז געפאלן אין 1989 האט זי צוריק באקומען איר אלטן נאמען.
דער קעמניץ אוניווערסיטעט פאר טעכנאלאגיע פארמאגט 10,000 סטודענטן אין איז אן ארויפגעקוקטער אינסטיטוט פאר הויך בילדונג.
דרייעק (דריי-עק) איז א פּאָליגאָן מיט 3 ריפּן וואס האט דריי עקן.
טעארעטיש איז דער באטרעף פון דער גאנצער דרייעק 180 גראד.
די לענגסטע זייט פון א דרייעק איז קעגן איבער דעם גרעסטן ווינקל, און די קלענסטע זייט איז קעגן איבער דעם קלענסטן ווינקל.
גראד-ווינקל דרייעק.
אין א גראד-ווינקל דרייעק קען מען דעפֿינירן די טריגאנאמעטרישע פונקציעס סינוס (ענגליש: "Sine", דייטש/לאטיין: "Sinus"), קאסינוס (ענגליש: "Cosine", דייטש: "Kosinus", לאטיין: "Cosinus") און טאנגענס (ענגליש: "Tangent", דייטש/לאטיין: "Tangens") דער סינוס פון א ווינקל איז די טיילצאל צווישן די לענגן פון דער זייט קעגן איבער דעם געזאגטעם ווינקל און דער היפאטענוז. דער קאסינוס פון א ווינקל איז די טיילצאל צווישן די לענג פון דער שכיינישער זייט (וואס איז צווישן דעם געזאגטעם ווינקל און דער 90 גראד ווינקל) און דער היפאטענוז. דער טאנגענס פון א ווינקל איז די טיילצאל צווישן די לענג פון דער זייט קעגן איבער דעם ווינקל און דער שכיינישער זייט.
די אינווערס פונקציעס פון סינוס, קאסינוס און טאנגענס זענען ארקוססינוס (ענגליש: "arcsine", דייטש: "Arkussinus"), ארקוסקאסינוס (ענגליש: "arccosine", דייטש: "Arkuskosinus") און ארקוסטאנגענס (ענגליש: "arctangent", דייטש: "Arkustangens")
ישיבת חובבי תורה (YCT) איז א "מאדערנע אפענע ארטאדאקסיע" ישיבה, געגרינדעט אין 1999 דורך רבי אבי ווייס. עס געפינט זיך אין ריווערדעיל, ניו יארק, און זיין מיסיע איז צו ערצייגן און אהערשטעלן רבנים מיט די וויזיע און פילאסאפיע פון די גרינדער, נעמליך "אפענע ארטאדאקסיע".
אירע שטיצער זאגן אז חובבי תורה'ס ציל איז זיך צו האלטן אפגעבינדען צו אידישע הלכה, און אין די זעלבע צייט זיין גענצליך אפן צום מאדערנעם קולטור און צו די ברייטערע אידישע קהילה (א.ג. רעפארמער און קאנסערוואטיוון), אזוי אויך זיין מער סענסעטיוו צו היינטיגע אישוס.
די ראש ישיבה איז רבי דוב לינזער, א תלמיד חכם און א פוסק.
וויקיביכער איז א פילשפראכיקער פראיעקט פון דער וויקימעדיע פונדאציע פאר שאפן פרייע לערנביכער און הילפביכער וואס זענען פארלעסלעך, און יעדער איינער קען העלפן שרייבן אן אנטוויקלען זיי.
דער ציל פונעם פראיעקט איז אז יעדער מענטש זאל קענען לערנען און פארברייטערן זיין וויסן אין נאר וועלכער טעמע אן צו דארפן באצאלן.
רבי אבי ווייס (אברהם חיים יוסף הכהן ווייס, געבוירן אין 1944) איז אן אמעריקאנער מאדערן ארטאדאקסישער רב וואס שטייט בראש פון די היברו אינסטיטוציע פון ריווערדעיל, ניו יארק. ער איז א מחבר ספרים, א מגיד שיעור און אן עסקן. ער איז דער גרינדער פון דער ערשטער "אפענע ארטאדאקס" ישיבה "ישיבת חובבי תורה".
אין 2012 איז ווייס באצייכנט געווארן דורך ניוסוויק אךס דער עלפטער מערסטער פראמינענטער רב אין די פאראייניגטע שטאטן. אין 2011 איז ער באצייכנט געווארן אלס דער צוועלפט מערסטער פראמינענטער רב, אין 2010 איז ער באצייכנט געווארן אלס דער 18טער, און אין 2007 אלס דער 25סטער.
הרב ווייס'ס השקפה איז אז הלכה איז מער בויגזאם און אפן צו חידושים ווי די ארטאדאקסישע רעכט וויל טענה'ן. לויט אים, איז "אפענע ארטאדאקסיע" אנדערש פון קאנסערוואטיווע יידנטום מיט דריי יסודות'דיגע חילוקים. איינס, ארטאדאקסן גלייבן אז די תורה איז געגעבן געווארן דורך גאט אויף הר סיני אין איר איצטיגע פארם. צוויי, ארטאדאקסן גלייבן אז פסקי הלכה פון פריערדיגע פוסקים אנגעהויבן פון חז"ל ביז היינט, זענען בינדענד, בעת קאנזערוואטיוון האלטן טז מען קען אפנויגן פון פריערדיגע פסקי הלכה אפילו פון חז"ל. דריי, ארטאדאקסיע לייגט א דגוש אויף געוויסע ריטואלען ווי שבת, כשרות, טהרת המשפחה און דאווענען דריי מאל א טאג, בעת די קאנסערוואטיוון לייגן נישט אזא דגוש אויף ריטואלען.
אין מאי 2009 האט ווייס געגרינדעט "ישיבת מהר"ת", א ישיבה וועלכע וועט טרענירן פרויען צו זיין רבנים (מהר"ת איז ראשי תיבות: מנהיגה הלכתית רוחנית תורנית).
אין יוני 2009 האט ווייס געגבן סמיכה לרבנות פאר שרה הורוויץ, אין איר באטיטלט "מהר"ת". נאך דעם וואס דאס האט אויסגערופן גרויס אויפברויז אין מער רעכט גענויגטע ארטאדאקסישע קהילות, האט ווייס אין פעברואר 2010 דערקלערט אז הורוויץ'ס טיטל איז "רבה", און אז ער וועט מער נישט געבן נאכאמאל סמיכה פאר א פרוי.
הורוויץ איז היינט דיען פון די ישיבה און אלס ראש מגידי שיעור דינט רבי יששכר כ"ץ.
רבי דר. נחום (נארמאן) לאם (געבוירן דעם 19טן דעצעמבער, 1927 אין ברוקלין, ניו יארק, פאראייניגט שטאטן) איז א שטארק אנערקענטער אמעריקאנער מאדערן ארטאדאקס רב, תלמיד חכם, מחבר ספרים, און קהילה פירער. ער איז יעצט דער קאַנצלער פון ישיבה אוניווערסיטעט.
ער האט א דאקטאראט טיטל אין יידישער פילאסאפיע און איז דער דריטער פרעזידענט פון ישיבה אוניווערסיטעט, דער ערשטער וואס איז געבוירן געווארן אין די פאראייניגטע שטאטן. ער איז א תלמיד פון רבי יוסף דוב סאלאווייטשיק (דער "פאטער" פון אמעריקאנישער מאדערנער ארטאדאקסיע), וואס האט אים געגעבן סמיכה אין ישיבת רבינו יצחק אלחנן (ריאט"ס) אין 1951.
אקעגין אים איז געווען שארפע קריטיק פון די רבני מועצת גדולי התורה און הגאון רבי אליה שוויי ראש ישיבה אין פילאדעלפיע האט אים אנגערופן ביי א אגודה קאנוועטשאן "שונא השם", ווי אויך האט זיין רבי הרב אברהם פאם ראש ישיבת תורה ודעת אים נישט צוריק געגעבן די האנט זייענדיג ברוגז אויף זיין מאדערנע השקפות, וואס דאס האט זייער געבאדערט זייענדיג שטארק מחשיב הרב פאם,
אין 1971 האט לאם געשריבן "אמונה אין ספק: מחקרים אין טראדיציאנאלע אידישע מחשבה" (ענגליש). א צווייטע מהדורה איז ארויסגעקומען אין 1986 און א דריטע אין 2006.
אין די 1980ערס האט לאם ארויסגעגבן "תורה ומדע", א העפטיגע דעפענסיע פון די תורה ומדע השקפה.
אין 1999 האט לאם געשריבן "די רעליגיעזע מחשבה פון חסידים".
אין 2000 האט לאם געשריבן "ספירוטעאליזם און הלכה אין יידישקייט".
דר. מלך (מארק ב.) שפירא (געב' 1966) איז א פראפעסאר פאר יידישע שטודיעס אין דעם אוניווערסיטעט פון סקרענטאן, און איז דער מחבר פון ביכער און ארטיקלען אויף יידישער היסטאריע. שפירא איז א לינקער מאדערן ארטאדאקס. שפירא שרייבט אפט אויף די פאפולערע ספרים בלאג, ווי זיינע סענסעציאנאלע ארטיקלן האבן זיי געמאכט זייער פאפולער, ווי אויך אין אנדערע קובצים, ווי חקירה, תורה ומדע און מילין חביבין, ווי אויך גיט ער שיעורים פאר די אן-ליין זייטל "תורה אין מאושען".
שפירא האט באקומען זיין בעטשלאר'ס דיפלאם אין בראנדייס אוניווערסיטעט, און זיין דאקטאראט אין הארווארד אוניווערסיטעט, ווי ער איז געווען דער לעצטער תלמיד צו באקומען א דאקטאראט פון פראפ' יצחק אשר טווערסקי ז"ל מ'טאלנע, איידעם פון רבי יוסף דוב סאלאווייטשיק.
שפירא איז שטארק בארימט פאר זיין בוך "די גרעניצן פון ארטאדאקסישער טעאלאגיע: דעם רמב"מ'ס 13 עקרים פריש אפגעשאצט", וואו ער ווייזט אויף אז די 13 עיקרי אמונה זענען נישט געווען קיין אנגענומענע דאגמעס אין לויף פון דער היסטאריע.
שפירא האט אויך ארויסגעגעבן א ביכל איבער שאול ליבערמאן ז"ל און זיין פארוואלקנטער שייכות צו דער ארטאדאקסישער וועלט, און א בוך איבער הגרי"י וויינבערג ז"ל (חוץ די "כתבי הגאון רבי יחיאל יעקב וויינברג זצ"ל", ב"כ).
נאך א ביכל, "טוישן די אומטוישבארע: וויאזוי ארטאדאקסישע אידישקייט שרייבט איבער איר היסטאריע", האט געזאלט געדרוקט ווערן אין 2011, אבער איז אפגעשטיפט געווארן צו 2013 צוליב דעם וואס שפירא האט אוועקגעגעבן אסאך צייט פאר די רייזעס וועלכע ער פירט אן קיין אייראפע און אזו אויך צוליב די חומר פאר דעם בוך איז פיל מער ווי ערווארטעט.
די פאוערבאל לאטעריע שפיל איז די גרעסטע לאטעריע שפיל אין די וועלט מיט די גרעסטע און מערסטע געווינסן וועלכע ווערט געשפילט דורך 28 אמעריקאנער שטעט. די לאטעריע איז א נאן פראפיט ארגאניזאציע וועלכע רופט זיך עם-יו-עס-על און איז געגרינדעט געווארן אין 987' מיט איר ערשטן לאטעריע וועלכע האט זיך גערופן לאטא אמעריקע. די לאטעריע איז שפעטער אויפגעטוישט געווארן צו די פאוערבאל לאטעריע איינמאל מער שטעט האבן אנטייל גענומען דערין.
די מיטגלידער שטעט זענען: אריזאנע, קאליפארניע, קאלאראדא, קאנעטיקוט, וואשינגטאן די-סי, אינדיאנא, איידעהא, אייאווע, קענזעס, קענטאקי, לואיזיאנא, מעין, מינעסאטע, מיזורי, מאנטאנא, נעבראסקע, ניו העמפשיר, ניו מעקסיקא, נארט דעקאטע, ארעגאן, פענסעלוועניע, ראוד איילענד, סאוט קאראליינע, סאוט דעקאטע, טענעסי, ווערמאנט, וויסקאנסין, און וועסט ווירידזשיניע. די פראפיטן פון די לאטעריע שפיל ווערט צעטיילט צו די 28 שטעט לויט זייער גרויס.
די פאוערבאל לאטעריע גרייכט זייער אפט איבער הונדערט מיליאן דאלאר אבער אין דער זעלבער צייט גיבט עס די מערסטע געווינער דורך איר דריי דאלארדיגן געווינס אויב מען האט נאר די פאוערבאל נומער. אין כמעט יעדע שפיל זענען פאראן צווישן 500 און 700 טויזענט געווינערס.
אנדערש ווי רוב לאטעריעס אין וועלכע די צווייטע און דריטע געווינס ווערן אויסגערעכנט פראצענטווייז לויט די הויפט געווינס, האבן די פאוערבאל אינווענטאר איינגעשטעלט א סטאנדארט סיסטעם כדי מערערע מענטשן זאלן קענען געווינען. דער געווינער מוז האבן אלע פינף נומערן און אויך די פאוערבאל נומער. אויב איינער האט נאר די 5 נומערן באקומט ער 100,000$ נישט קיין חילוק ווי גרויס די הויפט געווינס איז. די שאנס צו געווינען די צווייטע פרייז איז איינס אין 2,939,677.32. אויב מען האט 4 נומערן און אויך די פאוערבאל געווינט מען 5000$, אויב מען האט נאר פיר אדער דריי נומערן און די פאוערבאל געווינט מען הונדערט דאלאר, דריי נומערן אדער צוויי און די פאוערבאל געווינט מען זיבן דאלער, איינס און די פאוערבאל איז ווערט פיר דאלער, און די פאוערבאל אליינס איז ווערט גאנצע דריי דאלער. די שאנסן צו געווינען דריי דאלאר איז איינס פון זיבעציג, וואס איז א גרויסע שאנס. אין אנדערע ווערטער מיינט עס אז פון יעדע זיבעציג מענטשן געווינט כאטש איינער עפעס געלט.
דאס שטעמפל פון דער עדה'ס וועד הכשרות
די עדה החרדית איז געגרינדעט געווארן אין ירושלים דורך די רבנים און גדולים פון שטאט, פאר איבער הונדערט יאר צוריק, בראש פון הרב יוסף חיים זאנענפעלד זצ"ל מחבר פון שלמת חיים. דער גאב"ד היינט איז הרב יצחק טובי' ווייס, דער ראב"ד איז הרב משה שטערנבוך, דער יו"ר וועד הכשרות איז הרב נפתלי הלברשטאם און דער אלגעמיינער פארוואלטער איז גבריאל צבי פאפנהיים מנכ"ל וועד הכשרות.
איר ציל איז געווען צוזאם-צו-נעמען אלע קהלות אונטער איין הלכה'דיגער פירערשאפט און בעיקר צו זיך האלטן פעסט קעגן אלע מיני פירצות, וואס די פרייע גאס האט געשאפן. גלייך ביי איר גרינדונג איז אויפגעשטעלט געווארן דער ביד"ץ וועלכער האט געדינט די פרומע אשכנזים און ספרדים צוגלייך. בערך 25 יאר נאך איר גרינדונג האט זי אנגעהויבן צוצושטעלן כשר'ע מקוואות און געבן הכשרים אויף מאכלים וועלכער איז היינט די שטערקסטע השגחה ביי די פרומע אידנטום, אויך פירן זיי אן מיט די הפגנה'ס קעגן די ציונים.
דער ערשטער גאב"ד פון דער עדה איז געווען ר' יוסף חיים זאנענפעלד ז"ל וואס האט געהאלטן שטארקע דרשות מחזק צו זיין די עדה-נאכפאלגער. נאך אים איז געווען אב"ד הרב יוסף צבי דושינסקי.
שפעטער איז דער סאטמארער רב, רבי יואל טייטלבוים, געווארן דער גאב"ד.
אין יאר ה'תשל"ט ווען דער סאטמארער רב איז אוועק, איז דער גאב״ד טיטל איבער געגאנגען צו הרב יצחק יעקב ווייס ז"ל מחבר פון שו"ת מנחת יצחק, צוליב זיינע פילע אויפגעכאפטע תשובות וואס ער האט געשריבן און איז צעשפרייט געווארן אין דער גאנצער וועלט.
אין יענער תקופה האט דער בעלזער רב ישכר דוב רוקח (דער צווייטער) געגרינדעט אן אייגן בי"ד און וועד הכשרות.
נאך דעם בעל מנחת יצחק ז"ל איז אויך געוארן גאב"ד העדה, ר' משה אריה פריינד ז"ל וואס איז אויך געווען רב אין סאטמאר ביהמ"ד "אהל רחל" וואס געפינט זיך אויף רחוב יואל אין ירושלים, נאך אים איז געווען גאב"ד הרב דושינסקי, וואס איז אוועק אין יאר ה'תשס"ב, היינט איז דארט רב הרב יצחק טוביה ווייס שליט"א.
צווישן דער הנהלה איז יארן געווען גרשון שטעמער און שלמה פאפנהיים. דער לאנגיעריגער סופר פונעם בית דין פון דער עדה איז געווען רבי מנחם דאווידאוויטש.
דרויסנדיגע לינקן.
שרה הורוויץ איז א רוחניות'דיגע קהילה פירער ("רבה") אין די היברו אינסיטוטוציע פון ריווערדעיל, ניו יארק, און איז דעקאן פון ישיבת מהר"ת, ריווערדעיל, ניו יארק.
זי איז די ערשטע פרוי אין די מאדערן ארטאדאקס באוועגונג צו געקרוינט ווערן אלס ראביי.
רעבע הורוויץ איז געבוירן געווארן אין יאהאניסבורג, דרום אפריקע. זי האט גראדואירט פון בערנארד קאלעדזש. זי האט חתונה געהאט מיט דזשאש אבראהאם, און האט מיט אים דריי קינדער, יונה, זכריה און דוד.
זי האט באקומען סמיכה אין יוני 2009 פון רבי אבי ווייס און ער האט איר באטיטלט "מהר"ת".
אין פעברואר 2010 האט ראביי ווייס דערקלערט אז ער טוישט הורוויץ'ס טיטל צו "רבה", אזוי אז מען זאל אנערקענען אז זי פארמאגט פולע רב'נישע מעגליכקייטן. דאס האט אויסגערופן גרויס אויפברויז ביי די מער רעכט גענויגטע ארטאדאקסישע קהילות און איז געווארן קריטיקירט דורך אגודת ישראל ד'אמעריקע און דורך די RCA. צוליב די קריטיק האט ווייס אנאנסירט אז ער וועט מער נישט געבן נאכאמאל די טיטל "רבה" פאר א פרוי.
רבקה בת מאיר טִיקְטִינֶער (נישט באקאנט ווען זי איז געבוירן, נפטר געווארן אין פראג כ"ה ניסן ה'שס"ה, 3טן אפריל 1605) איז געווען א בעלת דרשנית פאר יידישע ווייבער, און איז געווען די ערשטע פרוי אין דער יידישער היסטאריע צו פארפאסן א פולקאם ספר: "מֵינֶקֶת רבקה" – דאס ספר איז א מוסר ספר פאר יידישע ווייבער, אין זיבן קאפיטלעך. דאס ספר איז געשריבן געווארן נאך 1581, אבער איז נאר געדריקט געווארן הערשט נאך איר טויט. די ערשטע מהדורה איז געדרוקט געווארן אין פראג ה'שס"ט (1609) און די צווייטע מהדורה אין קראקע ה'שע"ח (1618). אזוי אויך האט זי פארפאסט א ליד פאר שמחת תורה פאר פרויען מיטן טיטל "שמחת תורה לִיד".
אויף איר מציבה שטייט "היתה דורשת יום וליל לנשים בכל קריה נאמנה". זי האט ווארשיינליך נישט געהאט קיין קינדער.
מינקת רבקה.
עס איז נישט באקאנט ווען זי האט דעם ספר געשריבן, אבער דאס איז זיכער אז עס איז נישט געשריבן געווארן בעפאר 1581 (ה'שמ"א) ווייל דער אורחות צדיקים ווערט אין ספר דערמאנט, אין דער אורחות צדיקים איז נישט געדרוקט געווארן פאר 1581.
די ספר איז איבער געדרוקט געווארן אין תשנ"ב. "מנקת רבקה / הרבנית הדרשנית מרת רבקה בת הגאון מהר"ר מאיר טיקטינר",‫ ירושלים: המכון להנצחת יהודי גליציה, תשנ"ב.
דער טשילענישער פלאט (שפאניש: "Armada de Chile") - איינער פון די 3 אפטיילונגען פון די מיליטער פון טשילע - ס'קאמבינירט פון 25,000 אקטיוו, 150 שיפן אין דינסט.
דער טשילענישער פלאט איז געגרינדעט אין 1818.
א דאקטאראַט איז אן אקאדעמישער אויסצייכענונג (דעגרי) אדער א פראפעסיאנאלער אויסצייכענונג. אין רוב לענדער איז דער דאקטאראט דער דעגרי וועלכע אויטארעזירט דעם מענטש צו אויסלערנען אנדערע אין דעם ספעציפישין פעלד אין וועלכע ער האט באקומען דעם דאקטאראט.
דאס ווארט "דאקטאראט" קומט פונעם לאטיינישעם "דאקערע" וואס מיינט "צו אויסלערנען".
שאול ליבערמאן (כ"ז ניסן תרנ"ח - ט' ניסן תשמ"ג) (אויך באקאנט אלס הרב שאול ליבערמאן, און צווישן זיינע תלמידים אלס הגר"ש), איז געווען א תלמיד חכם, מחבר ספרים און א פראפעסאר אויף תלמוד אין די יידישער טעאלאגישער סעמינאר.
פאר לאנגע יארן איז ער אויך געווען ראש כולל אין מכון הערי פישל אין ירושלים, און האט אויך געדינט אלס פרעזידענט פון די אמעריקאנער אקאדעמיע פאר יידישער פארשונג.
ליבערמאן האט נישט געהאלטן א סך פון די פרומען, אבער האט זיך אויך נישט געזעהן אלס קאנסערווטיוו. ער האט געשריבען אין ה'תשל"ד: "איך בין מלמד תורה צו עם ישראל, און פאליטיק פארשטיי איך נישט. איך בין וועדער אן 'ארטאדאקס' נאך א 'קאנסערווטיוו', ס'דא 'ארטאדאקסע' רבנים וואס זינד נישט מקיים די הלכה און 'קאנסערווטיווע' רבנים וואס זינד זי מקיים. איך זארג דאפיר וואס די מלמדים אין דער בית-מדרש ווערן זיין שלומי אמוני ישראל, און וואס די מוסמכים ווערן זיין שומרי תורה ומצוות."
ער איז געבוירן אין מאטעלע, ליטע (ווייס רוסלאנד), און האט געלערנט אין די ליטווישע ישיבות.
א פראוואזארישע טוילעט, איז היינט שוין א באקאנטע זאך, וואס ווערט אוועקגעשטעלט ביי ערטער ווי מ'ברויך נישט און מ'קען נישט ניצן א באשטימטע טוילעט, וואס לויפט צום סויער אפלויף, דערפאר זענען זיי געבויעט אזעלכע בודקעלעך, און דערינען איז דא א פעסל ווי דערינען זענען פארהאנען שארפע כעמיקאלן, וואס די שמוץ וואס דער מענטש לאזט אריין דארט, ווערט צעגאנגען און גערייניגט פון אומגעוואונטשענע אינזעקטן און נישט גוטע גערוך.
די קאמפאני וואס שטעלט צו דעם סערוויס, קומט יעדע צייט און רייניגט אויס די פעסל, מיט א ספעציעלע טרעקל וואס פארמאגט א וואקיום מאשין און לייגט אריין פרישע רינענדיגע כעמיקאלן צום ווייטערדיגע באנוץ.
אהרן לעבעדאוו (1873-1960) איז געווען א זינגער און אן אקטיאר.
ער איז געבוירן געווארן אין 1873 אין האמל, ווייסרוסלאנד. צוערשט האט ער געזונגען אין אפערעטעס. אז ער האט אנגעהויבן שפילן אין ווארשע, איז ער באקאנט געווארן ווי "דער ליטווישער קאמיקער".
די אידישע וועלט געדענקט דאס ליד צום בעסטן "רומעניע, רומעניע", וואס ער האט פארפאסט און בארימט געמאכט. ער איז אפטמאל באצייכנט געווארן ווי "דער אייביגער יוגנטליכער" בשעת זיין לאנגער און גלענצנדיגער קאריערע.
אין 1920 אויף "דער צווייטער עוועניו" אין ניו יארק האט ער אנגעפאנגען שפילן אין בינע-פיעסעס אין "נאציאנאל-טעאטער" אונטער דער אנפירונג פון יודישן אימפרעסאריא באריס טאמאשעווסקי. ער איז ארויסגעטראטן די קומענדיגע זעכצן סעזאנען אין פארשטעלונגען אויף דער צווייטער עוועניו.
די צעהן באפעהלן (ענגליש: The Ten Commandments) איז א דריי א האלב שטונדיגער פילם וואס איז ערשיינען אין יאר תשט"ז וואס שפילט אראפ די גאנצע מעשה פון יציאת מצרים ביז מתן תורה.
עס איז דער לעצטער און בארימסטער פילם פונעם בארימטן דירעקטאר סעסיל בי. דעמיל.
די פילם האט פארדינט די מערסטע געלט יענעם יאהר, געווינען די אקאדעמי אוואורד פאר בעסט ספעשל אפעקט און ווערט פאררעכנט אלס איינע פון די בעסטע האליוואוד פילמען ביזן היינטיגן טאג.
די פילם ווערט יערליך געשפילט אויף די עי. בי. סי. טעלעוויזיע קאנאל ארום איסטער און פסח צייט.
די טשינג דינאסטיע () איז געווען די לעצטע דינאסטיע וואס האט געהערשט איבער כינע, צווישן די יארן 1644 און 1912. פאר דער טשינג דינאסטיע האט געהערשט די מינג דינאסטיע, און נאך איר איז כינע געווארן א רעפובליק. די הויפטשטאט פון לאנד איז געווען ביידזשינג.
דאס לאנד איבער וואס די טשינג דינאסטיע האט געהערשט איז געווען דאס גרעסטע אינעם 18טן יארהונדערט, ווען די דינאסטיע האט געהערשט איבער גאנץ כינע, כולל מאנטשוריע.
אין 1871 האט מען אויפגעשטעלט דעם בעיאנג פלאט וואס איז געווארן ביים סוף פונעם 19טן יארהונדערט איז געווען דער גרעסטער פלאט אין דעם ווייטן מזרח און דער אכטער גרעסטער פלאט אין דער וועלט.
רבי אברהם וויינבערג (דער צווייטער) (ה'תרמ"ד - א' אייר תרצ"ג), דער "בית אברהם", איז געווען דער דריטטער סלאנימער רבי. ער האט געפירט זיין רביסטעווע פון תרע"ו ביז זיין פטירה אין תרצ"ג.
רבי אברהם איז געבוירן געווארן אין תרמ"ד, עטלעכע חדשים נאך דער פטירה פון זיין זיידן רבי אברהם וויינבערג, גרינדער פונעם סלאנימער הויף, וועמענס נאמען מ'האט אים געגעבן. זיין פאטער איז געווען רבי שמואל וויינבערג, דער צווייטער סלאנימער רבי.
אין תרס"א האט ער געהייראט די טאכטער פון דעם לאמאזשער רבי צבי הירש מארגנשטערן, אן אייניקל פונעם אלטן קאצקער רבי'ן.
נאך זיין פאטער'ס פטירה אין תרע"ו האט ער איבערגענומען די רביסטעווע, וואס ער האט געפירט ערשט אין ביאליסטאק און שפעטער אין באראנאוויטש.
אברהם יהושע העשל (; כ"ה טבת ה'תרס"ז - י"ח טבת ה'תשל"ג, 11טן יאנואר 1907 - 23סטן דעצעמבער 1972), איז געווען א קאנסערוואטיווער טעאלאג און דענקער אין אמעריקא.
אברהם יהושע העשל איז געבוירן געווארן און תרס"ז אין ווארשע, קאנגרעס פוילן, צו זיין פאטער רבי משה מרדכי העשל, מעזשביזשער רבי, וואס איז געווען אן אייניקל פונעם אפטער רב. פון זיין מאמע רייזל, א טאכטער פונעם נאוואמינסקער רבי׳ן, איז געווען אן אייניקל פון הייליגן בעל שם טוב און פון דעם בארדיטשאווער רב זי׳׳ע, דעם ״קדושת לוי״.
ער איז געווען א תלמיד פון רבי מנחם זעמבא, און האט באקומען היתר הוראה אין א יונגער עלטער.
דער טשעלא איז א סטרונע אינסטרומענט וואס מען שפילט מיט א סמיטשיק; ער האט פיר סטרונעס אין פערפעקטע פינפטן. דער טשעלא געהערט צו די פידל פאמיליע פון מוזיקאלישע אינסטרומענטן, וואס איז אויך כולל די פידל, וויאלע און קאנטראבאס. דער טשעלא קען זיין א סאלא אדער מען קען אים שפילן צוזאמען מיט דער גאנצער ארקעסטער. דאס ווארט טשעלא שטאמט פון איטאליעניש "violoncello". איינער וואס שפילט א טשעלא הייסט א טשעליסט.
א סך קאמפאזיטארן האבן געשריבן סאנאטעס פארן טשעלא, צווישן זיי בעטהאווען, מענדלסאן, שאפען,בראהמס, גריג, ראכמאנינאוו, דעבוסי און שאסטאקאוויטש.
מסטיסלאַוו ראָסטראָפּאָוויטש שפּילט אַ טשעלאָ אין 1978.
מסטיסלאַוו לעאָפּאָלדאָוויטש ראָסטראָפּאָוויטש (,; 27סטן מערץ 1927 - 27סטן אפריל 2007) איז געווען אַ רוסישער טשעליסט און דיריגענט. ער איז געווען געהייראַט צו דער סאָפּראַנאָ גאַלינאַ ווישנעווסקאַיאַ. מ'האט אים געהאַלטן פֿאַר דעם גרעסטן טשעליסט אין דער צווייטער העלפֿט פֿונעם 20סטן יאָרהונדערט און איינעם פֿון די גרעסטע טשעליסטן אין דער געשיכטע פֿון מוזיק.
ראָסטראָפּאָוויטש איז געבוירן געוואָרן דעם 27סטן מערץ 1927 אין באַקו, אַזערבײַדזשאַן (דעמאָלט אַ טייל פֿונעם סאָוועטן–פֿאַרבאַנד) אין אַ מוזיקאַלישער פֿאַמיליע. זײַן פֿאָטער האָט געשפּילט טשעלאָ און זײַן מוטער — פיאַנע.
אין 1956 האָט מען אים באַשטימט אַ פּראָפֿעסאָר אין דער מאָסקווער קאָנסערוואַטאָריע.
אין 1968 האָט ער אָנגעהויבן דיריגירן.
דער נאַציאנאַלער שפיטאָל פאַר נעווראלאגיע און נעווראכירורגיע איז א נעווראלאגישער שפיטאל אין לאנדאן, פאראייניגטע קעניגרייך, און א טייל פון דעם אוניווערסיטעט קאלעדזש שפיטאל גרופע. ער איז געווען דער ערשטער שפיטאל געגרינדעט אין ענגלאנד געווידמעט צו באהאנדלען די קראנקייטן פון דער נערוון סיסטעם. דער שפיטאל איז א חשובער צענטער פאר פארשונג אין נעוורא־וויסנשאפט.
דער שפיטאל איז פלאצירט אין בלומזבורי, צענטראלע לאנדאן. ער איז געגרינדעט געווארן אין 1859, און האט זיין היינטיקן נאמען זייט 1988.
דער שפיטאל האט 244 בעטן פאר פאציענטן און 4 אפעראציאן זאלן.
א שפילכל אדער טשאַטשקע/צאַצקע איז א זאך וואס ווערט געשפילט דערמיט, אדער פאר פארוויילונג אדער צו אנטוויקלען געוויסע טאלאנטן. אין אלגעמיין זענען שפילכלעך פאר קינדער, אבער אויך דערוואקסענע מענטשן שפילן מיט שפילכלעך.
אסאך שפילכלעך זענען פארקלענערטע מוסטערן פון זאכן אין דער וועלט ווי למשל ליאלקעס, קליינע אויטאס און באנען, געמאכטע בעלי חיים, זעלנער, מוזיק אינסטרומענטן, און נאך.
ביז 1970 האט מען געמאכט שפילכלעך פון האלץ און מעטאל. היינט ווערן כמעט אלע געמאכט פון פלאסטיק.
אין 2005 האט מען פארקויפט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע שפילכלעך מיט א ווערט פון $22.9 ביליאן.
רעטענישן.
א רעטעניש איז א פראבלעם וואס פאדערט קינצלעכקייט.
שוין אין אוראלטע צייטן האט מען געהאט מעכאנישע רעטענישן. אפשר דאס מערסטע פארשפרייטע מעכאנישע רעטעניש היינט אין רוביקס קוב.
ניקאלא די בערנאַרדא דע מאַקיאַוועלי (3טן מיי 1469 - 21סטן יוני 1527) איז געווען אן איטאליענישער היסטאריקער, פילאסאף, הומאניסט, שרייבער און דראמאטורג אין פירענצע בשעת דעם רענעסאנס. ער איז באקאנט ווי דער פארפאסער פון "דער פרינץ", וואס האט געהאט א שטארקע השפעה אויף פאליטיק.
ניקאלא מאקיאוועלי איז געבוירן דעם 3טן מיי 1469 אין פירענצע (היינט איטאליע) דער ערשטער זון (און דאס דריטע קינד) פון בערנארדא די ניקאלא מאקייאוועלי, אן אדוואקאט, און זיין ווייב בארטאלאמיע דע סטעפאנא נעלי. זיינע חברים אין פירענצע אין זיינע יונגע יארן זענען געווען מענשטן וואס האבן ליב געהאט שיינע קליידער און רעדן שיין.
אין 1494 האט פראנקרייך אינוואדירט איטאליע און פארטריבן פון פירענצע די מעדיטשי פאמיליע וואס האט געהערשט איבער דער שטאט. מ'האט אויפגעשטעלט אין פירענצע א רעפןבליק, וואס האט זיך געהאלטן ביז 1512. אין די יארן איז מאקיאוועלי געווען א דיפלאמאט פון דער רעפובליק אין פארשידענע לענדער.
פון 1521 ביז 1525 האבן די מעדיטשי געהערשט נאכאמאל אין פירענצע. ווען מ'האט זיי פארטריבן אין 1525, האט מאקיאוועלי זיך צוריקגעצויגן אין פירענצע, זוכנדיק זיין אלטן דיפלאמאטישן אמט. ער איז אבער קראנק געווארן, און אינעם 21סטן יוני 1527 איז ער געשטארבן ביי דער עלטער פון 58.
פֿירענצע (, () איז א שטאט אויפן ארנא טייך, און די הויפטשטאט פונעם טאסקאנער ראיאן אין איטאליע. פון 1865 ביז 1870 איז זי געווען די הויפטשטאט פונעם קעניגרייך פון איטאליע. די שטאט האט א באפעלקערונג פון 370,000 מענטשן.
פירענצע איז געווען דער געבורטפלאץ פונעם רענעסאנס.
קאלומבוס () איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאָט פון דעם שטאַט אהייא אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
אין 2010, איז קאלומבוס געווען די פופצנטע מערסטע באפעלקערשטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן מיט א באפעלקערונג פון 787,033.
מ'האט געגרינדעט די שטאט אין 1812, און זי געגעבן א נאמען נאכן אויספארשער קריסטאפער קאלאמבוס. אין 1816 איז זי געווארן די הויפטשטאט פון אהייא.
אין קאלומבוס געפינט זיך די אהייא שטאטלעכער אוניווערסיטעט (Ohio State University), געגרינדעט אין 1870 און גערעכנט איינער פון די גרעסטע פובליקע אוניווערסיטעטן אין די פאראייניגטע שטאטן.
א ליטער איז דער מעטרישער איינס פון פארנעם.
איין ליטער איז דער פארנעם פון איין קובישער דעצימעטער, ד"ה א קוב פון x 10 x 10 10 צענטימעטער. א ליטער וואסער האט א מאסע פון אומגעפער איין קילאגראם.
אשפג (ארויסגעזאגט אַשפאַג) איז א ניי ווארט וואס האט גענאסן פון בליץ פאפולערקייט און איז אנגענומען געווארן דורך מאנכע חסיד'ישע יידישיסטן אויף נוץ אנשטאט "LOL" אדער "ROFL" אויף ענגליש.
דאס ווארט "אשפג" איז די ר"ת פון "א'יך ש'טארב (אדער ש'יס) פ'אר ג'עלעכטער." עס איז געשאפן געווארן דורך ליבי פאלאק און איז בליץ שנעל פארשפרייט געווארן דורך אירע נאכפאלגער איבער דער אינטערנעץ.
אויך דער באקאנטער יידישיסט און פאפולערער בלאגער זכריה שלום בערגער פון באלטימאר האט שוין געגעבן א הסכמה פארן א. ג. "אשפג סינדראם". (אט איז וואס ער האט געשריבן פאר פרוי ליבי אויף טוויטער: גאנץ עולם הטוויט האט אשפג'ער סינדראם א דאנק אייך)
אויפן יידיש־שפראך פארום קאווע שטיבל האט מען שוין ביז א קורצער צייט זיך באנוצט מיט דעם נארוואס געבוירענעם ווארט "אשפג".
זיך אפשערן די האר פון קאפ, איז פארהאנען פארשידענע וועגן און פירונגען און סיבות.
אין געוויסע גלויבונגען, טאר מען זיך בכלל נישט אפשערן, נישט די האר פון קאפ, נישט די בארד, און קיין שום אנדערע האר פונעם קערפער. ביי געוויסע אידייען, איז גאר געווען א חשיבות צוזיין אפגעשוירן, און נאר די קנעכט זענען געווען בא'וואקסען מיט האר.
ביי די אידן איז דא פארשידענארטיגע הלכות. ווי למשל א מאן טאר נישט שערן די בארד אין פיאות, אבער א נזיר אדער א מצורע ווען ער רייניגט זיך דארפן יא אפשערן די גאנצע האר זייערע. ביי פרויען איז נישט דא אין די תורה ספעציעלע הלכות, אבער עס איז פארהאנען אסאך פארהייראטע פרויען וואס שערן זיך אפ אינגאנצען.
אין יעדע פאל און אין יעדע מנהג צו הלכה, איז דא דערין מערערע פירונגען, וואס יא שערן און וואס נישט, וויאזוי יא, און וויאזוי נישט.
אזוי אויך, אין די קאסמעטישע וועלט, ווי סטיילס שפילן א שטארקע ראלע, איז פארהאנען אלערליי סטיילס אינעם אפשערן פעלד, ווי דער בארבער שפילט דאס ראלע אלץ מומחה.
ליבי פאלאק (געב' תשמ"ח) איז א פאפּולערער פיגור און יידיש-רעדנדע פרוי אין די חסידישע און יידישע אינטערנעץ וועלט, און איינע פון די באקאנטסטע פיגורן אין דעם "חסידיש יידיש" פייסבוק בלאט און אויף די "קאווע שטיבל" פייסבוק בלאט.
זי איז געבוירן צו חסידישע עלטערן און אויפגעוואקסן אין די פרומע וויליאמסבורג געגנט אין ברוקלין. זי איז אן אייניקל פון קאשויער רב.
צו זעקס יאָר האָט ליבי אָנגעשריבן איר ערשטע ליד. און צוליב אירע ספעציעלע טאלאנטן פלעגט זי אייביג אנפירן אין שולע מיט די שרייבן טעטיגקייטן.
זי איז א געלערנטע און טאלאנטפולע פרוי און זי שרייבט כסדר קאמישע חידושים און תורות אויף פעיסבוק און טוויטער וואו זי האט גאר אסאך נאכפאלגער.
זי קען גוט די שפראכן יודיש (בעיקר די חסידישע), ענגליש און לשה"ק. אויך האט זי א גוטן חוש פאר פאעזיע.
זי איז זייער אן איידעלע, קלוגע און צוגעלאזענע פרוי וואס דאס מאכט איר זייער באליבט ביי מענטשן. זי האט א ציל צו דערפרייען מענטשן מיט אירע רייד און קיינעם צו טשעפּן. און ס'איז ממש צום באוואנדערן ווי ווייט זי לאזט זיך אראפ צו יעדן וואס ווענדט זיך צו איר און הערט אויס יעדנס מיינונג מיט אן אויסערגעווענדליכע עניוות.
איהר'ס א פאעט איז געווען געדרוקט אין די יוגנטרוף דזשורנאל פון 2013.
גא ("איגא", ("וועיקי", ("באַדוק"), טייטש: "ארומרינגלען שפיל") איז אן אוראלטער טאוול שפיל פאר צוויי שפילער וואס שטאמט פון כינע מער ווי צוויי טויזנט יאר צוריק. די כללים פונעם שפיל זענען גאנץ איינפאך, אבער דער שפיל איז רייך אין סטראטעגיע.
צוויי שפילער שפילן איינס נאכאנאנד שטעלנדיק שווארצע און ווייסע "שטיינער" אויף די ליידיקע ראגן (די "פונקטן") אין א נעץ פון 19 x 19 ליניעס אויסגעמאלט אויף א טאוול. דער ציל איז ארומצונעמען מיט זיינע שטיינער א גרעסרן טייל פונעם טאוול ווי זיין קעגנער. מען באוועגט נישט קיין שטיין וואס ליגט שוין אויפן טאוול, סיידן ווען ער איז ארומגענומען מיט דעם קעגנערס שטיינער ווען מען נעמט די ארומגענומענע שטיינער אראפ פונעם טאוול.
היינט שפילן גא מער ווי 40 מיליאן מענטשן ארום דער וועלט.
דזשיימס אגאַסטין אַלאאישוס דזשויס (; 2טן פעברואר 1882 - 13טן יאנואר 1941) איז געווען אן אירישער ראמניסט און דיכטער.
דזשויס איז געבוירן געווארן אין א מיטלקלאס קאטוילישער פאמיליע אין דובלין, און האט שטודירט ענגליש, פראנצויזיש און איטאליעניש אין אוניווערסיטעט קאלעדזש דובלין. נאכהער האט ער שטודירט מעדיצין אין פאריז.
אלס דערוואקסענער מענטש האט ער געוואוינט אין אייראפע. פון 1905 ביז 1920 האט ער געוואוינט אין טריעסט (אין דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע, שפעטער אין איטאליע), אחוץ די יארן פון דער ערשטער וועלט מלחמה, ווען ער האט געוואוינט אין ציריך, שווייץ. פון 1920 ביז 1940 האט ער געוואוינט אין פאריז. ווען די נאציס זענען אריין אין פאריז, האט ער זיך געצויגן ווידעראמאל קיין ציריך, וואו ער איז געשטארבן אין 1941 נאך אן אפעראציע.
אלע זיינע ווערק האט דזשויס געשריבן אויף ענגליש, און זיי פאסירן אלע אין זיין געבורטשטאט, דובלין.
"די טשיקאַווע אינצידענט פון דער הונט אין דער נאַכט צײַט" () איז א 2003 ראמאן פונעם שרייבער מארק האדאן, וועגן קריסטאפער בוּן, א 15 יעריגער יינגל מיט אספערגער סינדראם וואס איז זייער גוט אין מאטעמאטיק אבער געוויינלעך פאַרשטייט נישט אנדערע מענטשן און זייערע געפילן.
ער וואוינט מיט זיין טאטן און לערנט אין א באזונדערער שולע פאר קינדער מיט שוועריקייטן. ער מיינט זיין מוטער איז טויט אבער שפעטער דערגייט ער דעם אמת.
די דערציילונג הייבט ווען קריסטאפער ווערט געוואויר אז עמעצער האט געהרגעט די שכנטעס הונט, וועלינגטאן. ער באשליסט צו דערגיין ווער האט געהרגעט וועלינגטאן, און דערגייט נייע פאקטן וועגן זיך. קריסטאפער האט נישט קיין פריינט אבער ער האט א ליבלינג געהייסן טאָבי, א קליינע שטשור.
דערגרייכונגען.
אין 2003 האט דאס בוך געוואונען דעם "ווהיטברעד בוך פון דער יאר" פריז נאכדעם וואס מ'האט פארקויפט מער ווי צוויי מיליאן עקזעמפלארן, און אין 2004 האט עס געווינען דעם קאמאנוועלט שרייבערס פריז פארן בעסטן ערשטן בוך.
ערמאנט איז א דערפל אין ראמאפא, ראקלענד קאונטי, ניו יארק. דאס דערפל איז געגרינדעט און באזירט געווארן אין יאר 1991. עס געפונט זיך צפון פון ניו זשערסי, מזרח פון סאפערן, דרום פון מאנסי און מאנטעבעלא און מערב פון טשעסנאט רידזש. דער פאראייניגטע שטאטן צענזוס ביורא שאצט אפ די באפעלקערונג 8,628 (2010).
דורך די פארלויפענע יארן האבן פיל יידן זיך באזירט דארט און היינט צו טאגס ציילט אפ די יידישע געמיינדע אין ערמאנט הונדערטער משפחות. אין יאר 2005 האט די ישיבה "משכנות לאביר יעקב" (טאהש-מאנסי) געוואלט זיך אריבערציען אהין, און אויכעט אויפצובויען אן אינטערנאט, און זיי האבן שוין געהאט געקויפט א שטח, אבער זייער פארלאנג איז אפגעלייגט געווארן דורך דער אדמיניסטראציע פונעם דערפל צוליב פארשידענע סיבות. די הויפט טענה פון דער אדמיניסטראציע איז געווען אז איינע פון די תקנות פונעם דערפל איז נישט צו האבן אדער בויען סיי וועלכע רעליגיעזע מוסדות. נאכדעם האט די ישיבה איינגעגעבן א אנקלאג אין אויבערגעריכט אז מען האט זיי דיסקרימינירט אויפן גרונד פון רעליגיע (א זאך וואס רעכנט זיך גאר הארב און שטרענג פארבאטן אין אמעריקע). אין 2011 האט דער אויבערגעריכט געפסק'נט אז די תקנות פונעם דערפל מוזן ווערן געטוישט זאפארט, און דערצו האט דער ריכטער באשטראפט די ערמאנט אדמיניסטראציע מיט א סומע פון $10,000 און געגעבן ערלויבעניש פאר דער ישיבה אויפצושטעלן אן אינטערנאט דארט.
דער בארימטער חסידישער זינגער ליפא שמעלצער איז איינער פון די מער באוואוסטע איינוואוינערס פון ערמאנט. אין יאר 2010 האט ער געעפנט א שוהל מיטן נאמען "ערמאנט שוהל" וואס ער פירט אן מיט א ליבעראלער פאליסי. איינע פון די הויפטזעכלעכע תקנות פון דער שוהל איז צו רעספעקטירן און געבן כבוד פאר יעדן איינעם, נישט קיין חילוק פון וועלכן קרייז ער קומט אדער וויאזוי גייט ער אנגעטוהן.
דאַקאַ (,;) איז די הויפטשטאט פון באנגלאדעש. דאקא געפעינט זיך אויף די ברעגן
פונעם בוריגאנגע טייך, און איז איינע פון די גרעסטע שטעט אין דרום אזיע. דאקא איז אויך די גרעסטע שטאט אין באנגלאדעש, מיט א באפעלקערונג פון מער ווי 16 מיליאן אין 2011. ער איז די ניינטע גרעסטע שטאט אין דער וועלט.
די שטאט וואס מ'רופט היינט דאקא איז נאך נישט געווען וויכטיק ביזן יאר 1610, ווען דער כאן האט זיך געצויגן אהער פון ראדזשמאהאל.
די ווייבערשול אדער עזרת נשים איז דער ארט אין א שול אדער בית מדרש וואו די ווייבער דאווענען וואס איז געאייגענט פאר די פרויען וואס קומען דאווענען, און זענען הינטער א מחיצה אדער אין א באזונדערן שטוב לויט דער הלכה נישט צו דאווענען אין פארנט פון א פרוי.
אין די גרויסע שולן איז די ווייבער שול א גאלעריע.
אין רוב ארטאדאקסישע שולן, איז פארהאנען א ווייבער שול.
טשאַרלס דזשאן האַפֿאם דיקנס (; 7טן פעברואר 1812 – 9טן יוני 1870) איז געווען אן ענגלישער שרייבער בארעכנט דער גרעסטער ראמאניסט פונעם וויקטאריאנער פעריאד. מען ליינט נאך זיינע ראמאנען און קורצע מעשה'ס ביזן היינטיקן טאג.
דיקנס איז געבוירן געווארן אין פארטסמוטה, ענגלאנד, צו זיין פאטער דזשאן דיקנס און זיין מוטער עליזאבעט (באַרא). ווען ער איז געווען אלט פינף יאר האט זיך די משפחה געצויגן קיין טשאטאם. ביי די צען יאר האבן זיי זיך געצויגן קיין קאמדן, לאנדאן. דיקנס האט פארלאזט די שולע כדי צו ארבעטן אין א פאבריק ווען מ'האט געווארפן זיין פאטער אין טורמע ווייל ער האט נישט געקענט אפצאלן זיינע חובות.
שפעטער האט דיקנסט געארבעט אינעם ביורא פון אן אדוואקאט אבער די ארבעט האט אים נישט געפאלן. ער איז געווארן א זשורנאליסט וואס האט געשריבן וועגן דער רעגירונג.
פון 1836 האט ער ארויסגעגעבן א ניי בוך כמעט יעדע יאר. אין 1838 האט ער פארעפנטלעכט אליווער טוויסט, אין 1841 בארנאבי ראדזש, אין 1849 דייוויד קאפערפילד, אין 1859 א מעשה פון צוויי שטעט און נאך אסאך אנדערע.
קאַראַטשי (;) איז די גרעסטע שטאט פון פאקיסטאן. די שטאט איז דער פינאנציעלער און האנדלס־צענטער פון פאקיסטאן. ער האט צוויי חשובע פארטן. די שטאט געפינט זיך אויפן בארטן פונעם אראבישן ים מערב פונעם אינדוס דעלטע.
זיין באפעלקערונג איז אומגעפער 12 מיליאן, אזוי איז ער די דריטע גרעסטע שטאט אין דער וועלט, נאך שאנכיי און מומביי.
די בריטישע מזרח אינדיע געזעלשאפט האט איינגענומען די שטאט אין 1839. אין 1843 איז זי אנעקסירט געווארן צו אינדיע צוזאמען מיטן סינדה. נאכדעם איז קאראטשי געווארן די הויפטשטאט פון סינדה. ווען פאקיסטאן איז געווארן זעלבשטענדיק אין 1947 איז קאראטשי געווארן די ערשטע הויפטשטאט.
קאראטשי האט א טרוקענעם קלימאט, מיט נישט מער ווי 250 מ"מ רעגן א יאר.
דער הויפט ספארט אין קאראטשי אין קריקעט.
מאַזאַטאַן איז אַ דאָרף אין טשיאַפּאַס שטאַט, דרום־מזרח מעקסיקא. דאס דארף גרענעצט די מוניציפּאַליטעטן טאַפּאַטשולאַ, הויקסטלאַ און הועהועטאַן, אינעם סאָקאָנוסקאָ געגנט, דער בארטן ראיאן פון טשיאַפּאַס. מאַזאַטן ליגט 20 מעטער איבערן ים־שפיגל, און האט אַ וואַרעמען קלימאַט אַ גאנץ יאָר מיט טעמפּעראַטורן פון C°33 אין זומער און 18ºC אין ווינטער.
עטימאלגיע.
דער נאָמען מאַזאַטאַן קומט פון דער נאַהואַטל שפראך, "פלאץ פון אסאך הירשן (מאַזאַט = הירש).
די האַן דינאַסטיע (; פין יין: "Hàn Cháo";) איז געווען די צווייטע כינעזישע אימפערישע דינאסטיע, וואס האט געהערשט אין כינע צווישן די יארן 206- און 220, נאך דער טשין דינאסטיע. אין איר צייט איז קאנפוציאניזם געווארן די רעליגיע פון כינע.
אונטער דער הערשאפט פון דער האן דינאסטיע איז שטארק אנטוויקלט געווארן קונסט און וויסנשאפט. די צייט פון דער האן דינאסטיע ווערט פאררעכנט די גאלדענע תקופה אין דער כינעזישער געשיכטע. אין דער תקופה איז אויפגעשטעלט דער זיידענער וועג, דורך וואס כינע האט געפירט האנדל מיט די מיטלענדישע לענדער.
דער ערשטער קייסער פון דער דינאסטיע איז געווען ליו באנג, וואס האט געהאט דעם נאמען "קייסער גאַא".
א שער מאשין איז געאייגענט אפצושערן האר, אויף א לייכטע און אומווייטאגליכער שטייגער.
עס ווערט מיינסטענס גענוצט פאר די האר פון קאפ, בארד, וואנצעס. אבער פאר'ן גאנצן קערפער נוצט מען געווענליך א ראזירער, ווייל ס'איז נאך מער לייכטער ווי א שער מאשין.
א שער-מאשין קען נישט שעדיגן אין קיין שום פאל, לויט'ן שטייגער וויאזוי די שנייד מעסערלעך זענען אויסגעשטעלט. און מ'קען אנשטעלן דעם מאשין אז ס'זאל שערן אויף א ספעציפישע מאס ציפער, לויט ווי נאנט צום הויט מ'וויל שערן די האר. אויף א מילימעטער אדער 'דרייפאכיג נול', ביז נאר-וואס גלאט.
א געווענליכע שער מאשין ווערט גענוצט אויך אפצושערן אנדערע בעלי חיים אויף א היימליכער שטייגער. אויך פאר קליידער, נוצן מאנכע א שער-מאשין, אראפצונעמען צעקראכענע פעדימער.
אמאל ווען ס'נאכנישט געווען קיין עלעקטריע און מעכאניק, האט מען אפערירט א שער-געצייג מיט צוויי שערל'ן און א ספרונזשינע. היינט זענען פארהאנען שער מאשינדלעך, מיט א דראט און שטעקער, וואס מ'שטעקט איין אינעם עלעקטריק קעסטל אין וואנט. און ס'דא וואס ארבעטן מיט באטעריעס. אדער א ווייערלאזער מאשין וואס מ'ברויך אויפלאדן מיט ענערגיע.
פרעצל (;) איז א געבאקענער נאש אין א פארעם פון א קנופ, וואס ווערט אפשר גערופן אין אנדערע פארמען 'א פלעצל'.
געמאכט פון מעהל און וואסער און געווירצן, באשיט מיט זאלץ און סעסעמיס, ווערט עס גוט אויסגעבאקן און דאס איז זייער גוט פארן לויזן מאגען, עס ווערט אויפגעבלאזן אין וואסער, דערפאר זעטיגט עס אין א בדיעבד'ן פאל ווען מ'איז נישט אומשטאנד צו עסן א נארמאלע מאלצייט.
דאטשע () איז א געביידע ארויס פון דער שטאט וואו מען פארוויילט א וואקאציע. ווען איינער פארט אויף א וואקאציע איז ער "אויף דאטשע".
די פירונגען פון דאטשע, איז פארהאנען אין יעדעס לאנד אנדערש, אין אמעריקע זענען בכלל די זומער דאטשע, אין לאנגע מאנאטן, ווידער אין אייראפע זענען זיי אין קוים עטליכע וואכן.
הרב אברהם משה באב"ד (כ"ב כסלו ה'תרס"ט - י"א ניסן ה'תשכ"ו) איז געווען דער רב פונעם סונדערלאנד בית המדרש, א חשובע ליטווישע קהילה אין סונדערלאנד, ענגלאנד, און א בעלזער חסיד.
הרב אברהם משה איז געבוירן געווארן כ"ב כסלו תרס"ט צו זיין פאטער הרב יוסף דוב באב"ד רב פון טויסט און אב"ד פון מיקוליניץ, אן אייניקל פונעם רבי ר' העשיל פון קראקע, און צו זיין מוטער טויבא.
ער האט געלערנט ביי זיין פעטער, הרב דוד מנחם מאניש באב"ד, טארנאפאלער רב, מחבר פון שו"ת חבצלת השרון.
אום ר"ח ניסן ה'תרצ"ו האט ער געהייראט חיה, די טאכטער פונעם פרעמישלאנער רבי אין לאנדאן, רבי ישראל אריה מרגליות, און זיי האבן זיך באזעצט אין לאנדאן.
אין תרצ"ח איז ער באשטימט געווארן ראש ישיבה פון דער "אור ישראל" ישיבה אין לאנדאן. אין תש"ב איז ער באשטימט געווארן רב פון דער עדת ישראל קהילה. אין תש"ז האט מען אים אויפגענומען ווי רב פונעם סונדערלאנד בית המדרש, וואו ער איז געבליבן ביז זיין פטירה.
צענדליקע יארן איז הרב באב"ד געווען טעטיק אין דער אגודת ישראל באוועגונג. אין תרצ"ז האט ער זיך באטייליקט אין דער כנסייה הגדולה אין מארינבאד. ער האט ארויסגעגעבן מערערע ארטיקלען אין חרדישע צייטונגען, און האט געטון פאר חינוך עצמאי.
דער אינטערנאציאנאלער געלטפֿאנד (ר"ת IMF) איז אן אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע געשאפן דעם 22סטן יוני 1944 ביי דער בראטאן וואודס קאנפערענץ, און האט אנגעהויבן צו ווערן דעם 27סטן דעצעמבער 1945 ווען 29 לענדער האבן אונטערגעשריבן דעם הסכם. די ציל פון דער ארגאניזאציע איז געווען צו סטאביליזירן די קורסן.
יעדע מיטגליד לאנד דארף ביישטייערן א סומע געלט אין א קאסע. ווען א לאנד האט פראבלעמען מיט צאלן קען עס בארגן פון דער קאסע פראוויזאריש. פראנקרייך איז געווען דאס ערשטן לאנד וואס האט גענומען א הלוואה פונעם פאנד, אין 1947.
אין 2012 האט דער פאנד 188 מיטגליד לענדער.
דער פאנד ווערט געפירט מיט א דירעקטאריום פון 24 עקסעקיוטיוו דירעקטארן. אכט לענדער האבן אן אייגענעם דירעקטאר: די פאראייניגטע שטאטן, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, יאפאן, דייטשלאנד, פראנקרייך, כינע, רוסלאנד און סאודי אראביע. די אנדערע לענדער ווערן צעטיילט אין 16 גרופעס, און יעדע איינע פון זיי וויילט א דירעקטאר. די היינטיגע פארזיצערין פונעם דירעקטאריום איז קריסטין לאגארד פון פראנקרייך.
ביים ברעטאן וואודס קאנפערענץ וואס האט געשאפן דעם געלטפאנד זענען געוון חילוקי דעות וועגן זיין ראלע. דער בריטישער עקאנאמיסט דזשאן מיינארד קינס האט געוואלט דער פאנד זאל ארבעטן קאאפעראטיוו, פון וואס יעדע מיטגליד לאנד קען נעמען געלט ווען נייטיק צו פארמיידן עקאנאמישע קריזיסן. דער אמעריקאנער דעלעגאט, הארי דעקסטער ווייט האט פארשטאנד אז דער פאנד זאל פועלן ווי א באנק, כדי צו העלפן לענדער אפצאלן זייערע חובות. ענדלעך האט מען אויפגענומען בעיקר די שיטה פון ווייט.
שטאב.
צווישן די יארן 1993 - 2001 איז דער אונטער־אלגעמיינער־פארוואלטער פונעם אינטערנאציאנאלן געלטפאנד געווען סטענלי פישער, וואס איז שפעטער געווארן אנפירער פון דער באנק פון ישראל.
דער כעמישער סימבאל פון א עלעמענט איז א קאד פון איינס אדער צוויי גלחישע אותיות וואס זענען א פארקירצערונג פונעם נאמען פונעם עלעמענט. מען ניצט דעם קאד אין דער פעריאדישער טאבעלע און אי כעמישע פארמלען. דער נאמען פונעם עלעמענט נעמט זיך פון לאטיין אדער גריכיש, און טיילמאל פון דעם נאמען פון א וויסנשאפטלער וואס מאן האט אים באערט,
למשל: דער סימבאל O פאר זויערשטאף (אקסיגען) נעמט זיך פון לאטיין Oxygenium; דער סימבאל Hg פאר קוועקזילבער נעמט זיך פון גריכיש ύδράργυρος‏ (Hydrargyrum אויף גלחיש).
ווען מען וויל ספעציפיצירן א געוויסן איזאטאפ פון אן אטאם, לייגט מען צו א נומער לינקס אין דער הייך וואס באדייט די צאל נוקלעאנען, למשל 14N.
די צאל אטאמען אין א מאלעקול ווערט באצייכנט מיט א נומער רעכטס, למשל: N2 אדער Fe2O3
מ'קען זען די כעמישע סימבאלן פון אלע עלעמענטן אין דער פעריאדישער טאבעלע.
דער פאַרטענאן () איז א גריכישער טעמפל אויפן אקראפאליס פון אטען, גריכנלאנד.
מען האט אנגעהויבן בויען אים אין 447- אין די שפיץ יארן פון דער אטענישער אימפעריע און געענדיקט אין 438-.
דעם 26סטן סעפטעמבער 1687 איז דער פארטענאן טיילווייז אומגעווארפן צוליב דעם אויפרייס פון א געווער מאגאזין וואס האט געכאפט אן ארטילעריע־קויל אין דער מלחמה צווישן ווענעדיג און די אטאמאנער.
אין 1806 האט גראף עלגין, מיט רשות פון דער אטאמאנישער אימפעריע, גענומען עטלעכע איבערגעבליבענע סקולפטורן פונעם פארטענאן, און האט זיי פארקויפט אין 1816 צום בריטישן מוזיי, וואו מ'קען זיי היינט זען. די סקולפטורן ווערן גערופן די "עלגין מארמארשטיינער".
דער יידישער מאמענט איז א אינטערנעץ צייטונג בלויז אין דער יידיש שפראך וועלכער ערשיינט יעדע וואך.
זיי פארמאגן אסאך אפטיילונגען געווידמעט פאר די יידישע היסטאריע און קולטור.
זיי טוען זיך פינאנצירן דורך ביישטייערונגען און רעקלאמעס.
דער צייטונג האט אויפגעהערט צו ערשיינען סוף אפריל 2014.
ארטיקלען, מיינונג, עסאטעריק, הומאר, ליטעראטור, שפראך און קולטור, אוואן גארד, אמאל איז געווען, יונג און חסידיש, קאמעלמאכער, טעאטער און פילם, פאעזיע, ווידעאס, ראטא-גראוויאר, רעליגיע, וויסנשאפט, עקסטרע, רעקלאמעס און לעקציעס און נאך
פֿראַנצוואַ האלאַנד (געב' 12טן אויגוסט 1954) איז א פראנצויזישער פּאָליטיקער און דער נעקסטער פרעזידענט פון פראנקרייך פון 17טן מיי 2012, און ממילא אויך קא־פרינץ פון אנדארע. ער איז געוויילט געווארן צום אמט דעם 6טן מיי 2012.
ער איז געבוירן געווארן אין רוען.
ער האט געדינט ווי ערשטער סעקרעטאַר פון דער פראנצויזישער סאָציאַליסטישער פארטיי. דעם 6טן מיי 2012, האט מען אים געוויילט צו ווערן דער 24סטער פּרעזידענט פון דער פראנצויזישער רעפובליק און דער 7טער פּרעזידענט פון דער פינפטער רעפובליק.
סידאר בעלאַרסקי (12טן פעברואר 1898 - 7טן יוני 1975) איז געווען א חזן און זינגער פון יודישע און רוסישע לידער.
ער איז געבוירן ישראל ליפשיץ אין שטעטל קריזשאפאל, רוסלענדישע אימפעריע (היינט אין וויניצער גובערניע, אוקריינע).
אין יאר תש"י האט ער אימיגרירט מיט זיין פאמיליע צו די פאראייניגטע שטאטן וואו ער אי געווארן באוואוסט אלס איינע פון די גרויסע יודישע זינגער.
בעלארסקי איז געווען א באס־שטים זינגער. ער איז שטארק באקאנט פאר זינגען "דעם מילנערס טרערן".
טערמאדינאַמיק איז א צווייג פון פיזיק וואס שטודירט ווי היץ באוועגט זיך פון איין אביעקט צו א צווייטן. אויך שטודירט עס די ענדערונג פון דרוק און פארנעם פון אביעקטן, און ווי היץ ווערט פארוואנדלט אין אנדערע סארטן ענערגיע.
טערמאדינאמיק האט זיך אנטוויקלט כדי צו שטודירן די עפעקטיווקייט פון מאטארן פון דעם 18טן יארהונדערט ביזן 20סטן יארהונדערט.
עס זענען פאראן פיר געזעצן פון טערמאדינאמיק. דער ערשטער געזעץ זאגט אז היץ קען אריבערגיין צווישן פיזישע סיסטעמען. דער צווייטער געזעץ זאגט אז א פיזישע סיסטעם האט ענטראפיע, וואס באגרענעצט וויפיל טערמא־דינאמישע ארבעט איז פאראן אין דער סיסטעם צו שאפן היץ.
א וויכטיקער באגריף אין טערמאדינאמיק איז "טערמא־דינאמיש גלייכגעוויכט".
אַקיראַ קוראסאַוואַ (; 23סטן מערץ 1910 - 6טן סעפטעמבער 1998) איז געווען א יאפאנעזער רעזשיסאר, סצענאר שרייבער און פילם פראדוצירער.
קוראסאווא איז געבוירן געווארן אין 1910 אין דעם אמארי דיסטריקט פון טאקיא, דער אכטער און יונגסטער קינד אין דער פאמיליע. זיין פאטער איסאַמו איז געווען פון א סאמוריי משפחה, און זיין מוטער שימאַ איז געווען פון א סוחר'ס משפחה אין אסאקא.
ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אין דער פילם אינדוסטריע אין 1936. נאך עטלעכע יאר אין פילמען האט ער ארויסגעגעבן זיין ערשטן פילם ווי רעזשיסאר אין 1943, "סאַנשירא סוגאַטאַ".
אין 1945 האט ער געהייראט יאקא יאַגוטשי, אן אקטריסע אין זיין פילמען.
ער איז געשטארבן אין 1998 אין טאקיא.
א דַיָין (און ביי א געריכט הייסט ער אויך: ריכטער) איז דער וואס באשטימט צום לעצט דער דין פון א קאנפליקט צווישן צוויי לייט.
א דיין אין די תורה.
א דיין אדער ווי מ'שרייב דוֹמֶ"ץ {דיין ומורה צדק], איז איינער וואס האט זיך געלערענט, און באקומען די הוראה פון פריעדיגע דיינים, צו קענען פסק'ען שאלות לויט די תורה געזעצן.
אמאל ווען יעדער פלעגט אליין שחט'ן, און כשר מאכן די פלייש ביי זיך אין שטוב, האט א דיין נישט געהאט קיין סאך רוה, ס'האט זיך כסדר געמאכט איסור והיתור שאלות, אויף וואס ער האט געדארפט צו קענען אלע צדדים און שיטות, צו קענען ענטפערען שנעל און גוט, אן קיין טעות.
היינט צו טאגס איז א דיין בעיקר פאר פירן דיני תורות און ענטפערן שאלות וואס מאכט זיך טאג טעגליך אין א יידישע פרומע שטוב, ווי בשר בחלב, הלכות שבת, און הלכות נדה.
פארשטייט זיך, אז צו טוהן אזא ארבעט דארף מען זיין א אחריות'דיגע ירא שמים.
רבי אברהם יעקב פרידמאן (ה' אלול ה'תרפ"ח - י"ט טבת ה'תשע"ג) איז געווען דער סאדיגורער רבי פון תשל"ט. ער האט געפירט זיין בית מדרש אין תל אביב און דערנאך אין בני ברק.
רבי אברהם יעקב איז געבוירן געווארן ה' אלול תרפ"ח, צו זיין פאטער פון רבי מרדכי שלום יוסף, סאדיגורער רבי אין פשעמישל, דער "כנסת מרדכי", זון פון רבי אהרן, און זיין מוטער, מרת מירל, א טאכטער פון רבי ישראל שלום יוסף העשל פון מעזשביזש.
אין תרצ"ט איז ער צוזאמען מיט זיין פאטער ארויף אין ארץ ישראל. שפעטער האט ער אימיגרירט אין אמעריקע מיט זיין פאטער, און זיי האבן געוואוינט אין קרוין הייטס, ברוקלין. ווען זיין פאטער איז צוריק אין ארץ ישראל איז ער געבליבן אין ניו יארק, ביז די תש"ך יארן.
ווען זיין פאטער האט נאך געלעבט האט ער אויפגעשטעלט די רוזשינער ישיבה אין בני ברק, וואו ער איז געווען ראש ישיבה.
נאך זיין פאטער פטירה אין תשל"ט האט ער אנגעהויבן פירן די סאדיגורער רביסטעווע אין זיין פאטערס בית מדרש אין פנקס גאס, תל אביב, בערך דרייסיק יאר. די לעצטע יארן האט ער געוואוינט ער אין בני ברק, וואו ער האט אויפגעשטעלט א נייעם בית מדרש.
רבי אברהם יעקב איז געווען א מיטגליד אין דעם מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
זיינע דברי תורה זענען געדרוקט אין דעם ספר "עקבי אבירים".
ער איז נפטר געווארן י"ט בטבת תשע"ג (יאנואר 2013) נאך ווען ער האט געכאפט א לונגען אנטצינדונג. מען האט אים באערדיגט אין דעם 'נחלת יצחק' בית עולם אין גבעתיים.
די פטראס באסיליקע (לאטיין: "Basilica Sancti Petri"), איז די צענטראלע געבוי פונעם וואטיקאן. די באסיליקע איז דער גרעסטער קלויסטער אין דער וועלט, און קען האלטן 60,000 מענטשן. זי ווערט גערעכנט איינער פון די הייליקסטע ערטער פון קריסטנטום. אין דער קאטוילישער מסורה איז זי דער קבורה ארט פון סאנקט־פעטראס, וואס איז געווען איינער פון די צוועלף תלמידים פון "אותו האיש". אויך האלטן זיי אז ער איז געווען דער ערשטער ביסקופ פון רוים און במילא דער ערשטער פויבסט. לויט זייער מסורה ליגט פעטראס ממש אונטער דעם מזבח פונעם קלויסטער.
די פעטראס באסיליקע איז א באוואוסטער פילגרים ארט פאר קאטאליקן. איינער פון די ארכיטעקטן פון דער באסיליקע איז געווען מיקעלאנדזשעלא.
שוין פון דעם 4טן יארהונדערט איז געווען א קלויסטער אויף דעם ארט. דער קלויסטער איז געבויט געווארן אויף זומפיגער ערד לעבן דעם טיבער, און אין דער לויף פון די יארן האט ער אנגעהויבן ווערן איינגעבויגן.
אין 1505 האט דער פויבסט יוליוס דער צווייטער באשלאסן צו בויען אויף דער ארט א גרויסע נייע באסיליקע. מ'האט אנגעהויבן בויען דעם 18טן אפריל 1506, און געענדיקט דעם 18טן נאוועמבער 1626.
דאַטן גראבן איז א ניי פעלד אין דעם געביט פון קאמפיוטער וויסנשאפט, אויך גערופן דערגיין וויסן אין דאטנבאזעס. מיט דאטן גראבן טוט מען אנטפלעקן נייע אינפארמאציע פון א גרויסער זאמלונג פון דאטן.
דער ערשטער נוץ פון דאטן אין א דאטנבאזע אדער אן אנדער שפייכלערונג פון דאטן איז דער צוועק צוליב וואס מ'האט לכתחילה איינגעשפייכלערט די דאטן. שפעטער טוט מען ניצן די זעלבע דאטן צו דערגיין נייע אינפארמאציע. דאס ווערט גערופן "דאטן גראבן".
למשל, די פארוואלטערונג פון א קראם זאמלען דאטן וועגן אלע זייערע סחורות כדי צו וויסן ווען מען דארף איינקויפן נאך סחורה כדי עס זאל זיין גענוג פון יעדער סחורה צו פארקויפן. שפעטער ניצט מען די זעלבע דאטן צו דערגיין וואס די פארשידענע קונדן קויפן. די נייע אינפארמאציע קומט צו ניץ, אבער נישט דאס איז געווען דער צוועק פון איינשפייכלערן די דאטן.
מאנטענעגרא ("שווארצער בארג") איז א לאנד אין דרום־מזרח אייראפע. עס האט א בארטן אויפן אדריאטישן ים אין דרום־מערב, און גרענעצט קראאטיע צו מערב, באסניע און הערצעגאווינע צו צפון־מערב, סערביע צו צפון־מזרח, און אלבאניע צו דרום־מזרח. די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז פאדגאריצע.
אין אוראלטע צייטן איז דער שטח פון מאנטענעגרא געוואן א טייל פון דער רוימישער אימפעריע, און שפעטער פון דער ביזאנטישער אימפעריע.
אין דעם 13טן יארהונדערט איז דאס לאנד געווען א טייל פון דער גרויסער סערבישער פרינציפאליטעט. פון 1918 איז עס געווען א טייל פון יוגאסלאוויע. אין 2006 איז מאנטענעגרא געווארן אומאפהענגיק.
מאנטענעגרא איז א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער, וועלט האנדל ארגאניזאציע, און א קאנדידאט צו ווערן א מיטגליד אינעם אייראפעישן פארבאנד.
די אפיציעלע וואלוטע איז דער איירא, וואס מאנטענעגרא האט אדאפטירט איינזייטיג, אזוי ווי עס איז נישט אין דער אייראזאנע.
מאנטענעגרא האט אויפגענומען זיין נייע קאנסטיטוציע דעם 22סטן אקטאבער 2007.
מאנטענעגרא איז א פארלאמענטארישע דעמאקראטיע. דער פרעזידענט ווערט געוויילט איינמאל צו פינף יאר. דער פארלאמענט ווערט געוויילט אויף א פראפארציאנעלן אופן איינמאל צו פיר יאר, מיט איין דעפוטאט פאר יעדע 6,000 שטימען.
מאנטענעגרא האלט אויף א וועג צו א מארק עקאנאמיע.
די הויפט אינדוסטריעס זענען אלומיניום און שטאל פראדוקציע, און מען אנטוויקלט טוריזם.
די אייראפעאישע רוטעס E65 און E80 גייען אדורך מאנטענעגרא, אבער זענען נישט אויפן סטאנדארט פון אויטאסטראדעס.
די צוויי פליפארטן זענען אין פאדגאריצע און טיוואט. אין באר איז א ים פארט.
בילדונג אין עלעמענטאר שולע איז אבליגאטאריש און פריי פאר קינדער פון 6 ביז 14.
ארימקייט איז א מצב ווען א מענטש אדער א גרופע פון מענטשן וואס זענען אן עקאנאמישע איינהייט (ווי למשל א פאמיליע) האבן נישט די מיטל זיך אויסצוהאלטן מיט גרונטלעכע באדערפענישן, ווי עסן און ריין וואסער.
אויך ווען א מענטש האלט זיך אין א נידעריגן לעבנסניווא ווי אנדערע אין זייערע סביבה, איז דאס א "פארהעלטנמעסיקע ארימקייט".
אין רוב לענדער טוט מען אויסרעכענען סטאטיסטיק וועגן דעם ניווא פון ארימקייט אין דעם לאנד.
דער וועלט באנק האלט אז איינער וואס האט נישט $1.25 א טאג לעבט אין עקסטרעמער ארימקייט.
מאַלי, אפיציעל די רעפובליק פון מאלי (,), איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין מערב אפריקע. מאלי גרענעצט אלזשיר צו צפון, ניזשער צו מזרח, בורקינע פאסא און דעם בארטן פון העלפאנדביין צו דרום, גינע צו דרום־מערב, און סענעגאל און מאריטאניע צו מערב. זי האט א שטח פון מער ווי 1,240,000 ק"מ² מיט א באפעלקערונג פון 14.5 מיליאן. די הויפטשטאט איז באמאקא.
מאלי באשטייט פון אכט ראיאנען. די צפונדיקע גרענעצן גייען טיפ אריין אין דעם סאהארא, אבער אין דרום, וואו דער מערסטער טייל פון איינוואוינער וואוינען, זענען די ניזשער און סענעגאל טייכן. דער עקאנאמישער סטרוקטור פון לאנד דרייט זיך ארום לאנדווירטשאפט און פישעריי. מאלי האט נאטירלעכע רעסורסן ווי גאלד, אוראניום, פיך און זאלץ. העלפט פון דער באפעלקערונג לעבט אונטער דער אינטערנאציאנאלער ארימקייט ליניע פון US$1.25 א טאג.
אינעם 19טן יארהונדערט האט פראנקרייך גענומען קאנטראלע איבער מאלי, וואס איז דעמאלסט געווארן א טייל פון פראנצויזישן סודאן. אין אפריל 1959 איז פראנצויזישער סודאן באהאפטן געווארן מיט סענעגאל צו ווערן די מאלי פעדעראציע, וואס איז געווארן זעלבשטענדיק אין דער פראנצויזישער געמיינדע יוני 1960. אויגוסט 1960 האט = סענעגאל ארויסגעטראטן פון דער פעדעראציע. אין סעפטעמבער 1960 האט די פעדעראציע געענדערט איר נאמען צו "רעפובליק פון מאלי" און האט זיך צוריקגעצויגן פון דער פראנצויזישער געמיינדע.
מאלי האט נישט קיין בארטן ביים ים. צוויי גרויסע טייכן פליסן אין מאלי, דער סענעגאל טייך אין מערב פון לאנד און דער ניזשער טייך וואס פליסט אדורך דעם צענטראלן טייל פון לאנד. די אלע הויפט שטעט אין לאנד ליגן אויפן ניזשער טייך, צווישן זיי די הויפטשטאט באמאקא און די אוראלטע הויפטשטאט טימבוקטו.
ניזשער, אפיציעל די רעפובליק פון ניזשער (), איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין מערב אפריקע, וואס נעמט זיין נאמען פונעם ניזשער טייך. ער גרענעצט ניגעריע און בענין אין דרום, בורקינע פאסא און מאלי אין מערב, אלזשיר און ליביע אין צפון, און טשאד אין מזרח. ער באדעקט א שטח פון קרוב צו 1,270,000 קוואדראט ק"מ, דאס גרעסטע לאנד אין מערב אפריקע; כמעט 80% פון לאנד איז אין דעם סאהארע.
בערך 15 מיליאן מענטשן וואוינען אין ניזשער.
די הויפטשטאט איז ניאמע אין דרום־מערב פון לאנד, און די אפיציעלע שפראך איז פראנצויזיש. ניזשער איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
זייט א מיליטערישן איבערקערעניש אין 2010 איז ניזשער א דעמאקראטישער שטאַט.
די מאלי אימפעריע און די סאנגהאי אימפעריע האבן ביידע באדעקט שטחים אין היינטיקן ניזשער. שפעטער איז ניזשער געווארן א טייל פון פראנקרייך.
דער קלימאט אין ניזשער איז הייס און טרוקן. ביי די ברעגן פונעם ניזשער טייך באסיין איז דער קלימאט טראפיש. אין צפון פון לאנד זענען בערג.
די עקאנאמיע פון ניזשער איז געבויט אויף פיך, און גרויסע רעזערוון פון אוראניום וואס שאפן 72% פון דעם עקספארט. א פארקלענערונג אין דער וועלטס נאכפרעג פון אוראניום האט געשטערט די עקאנאמיע. ניזשער האט א וואלוטע, דער מערב אפריקאנער פראנק, געטיילט מיט זיבן אנדערע לענדער פונעם מערב אפריקע געלטפאריין.
מער ווי העלפט פון די איינוואוינער אין ניזשער געהערן צום האוזא פאלק. מער ווי 800,000 מענטשן זענען שקלאפן.
יעקב עסטרייכער (געב' תשי"ט) איז אן אמעריקאנער יוד, אן אנטרעפענוער פון ברוקלין, ניו יארק, וועלכער איז איינגעשפּארט זייט 2011 אין א תפיסה אין באליוויע אן א אויסזיכט ארויסצוגיין פון דארט מיט א געהעריגן משפט.
עס איז אונטערגענומען געווארן א קאמפיין אים ארויסצונעמען פון דארט און אז די אמעריקאנער רעגירונג זאל שתדלן פאר זיין באפרייאונג.
גרויסע נייעס סטאנציעס זענען געווען ביי אים און געברענגט שוידערליכע באריכטן פונעם געזעצלאזן פאמעסאלע תפיסה וואו ער געפינט זיך, וואו די ארעסטאנטן זענען באלעבאס און ער מוז אליין קויפן א צעל און האט מורא ארויסצוגיין ביינאכט פאר זיין לעבן.
עס איז געווען א פראטעסט אין מאנהעטן פארנט פון די באליוויע אמבאסאדע.
30,000 מענטשן האבן אונטערגעשריבן א פעטיציע צום ווייסן הויז דורך עלעקטראנישע חתימות, און נאך טאפעלט מער ביי האנט אונטערשריפטן.
עטליכע באקאנטע פיגורן האבן גערעדט אויף קליפס, מזרז זייענדיג דעם עולם צו אונטערשרייבן און העלפן צו זיין באפרייאונג.
מען האט באשטימט א פרישן פארהער פארן 11טן יוני 2012.
הרב שמואל אליהו טאוב, דער אמרי א"ש
הרב ישראל דן טאוב, דער נחלת דן
רבי ישראל דוד מאדזשיצער רבי פון ניו יארק מיט רבי חיים שאול מאדזשיצער רבי אין ארץ ישראל (לינקס)
דאס שטעטל מאדזשיץ אין קאנגרעס פוילן איז באקאנט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן איז געגרינדעט געווארן דער מאדזשיצער הויף. היינט איז דער הויף הויפטקווארטירט אין בני ברק.
דאס חסידות איז שטארק באוואוסט פארן דגש וואס זיי לייגן אויף נגינה.
דער גרינדער פונעם מאדזשיצער חסידות איז געווען רבי ישראל טויב, א זון פון רבי שמואל אליהו זוואלינער, א זון פון רבי יחזקאל טויב פון קאזמיר.
אין תרמ"ט, א יאר נאך דער פטירה פון זיין פאטער, דער רבי פון זוואלין, האט מען אויפגענומען רבי ישראל רב און אב"ד אין מאדזשיץ. שטארק באוואוסט איז דער לאנגער ניגון "אזכרה" וואס רבי ישראל האט קאמפאזירט נאך זיין אפעראציע אין בערלין ווען ער האט געליטן פון צוקער. נאך זיין פטירה האט איבערגענומען די רביסטעווע זיין זון רבי שאול ידידיה אלעזר טאב. ער האט זיך באזעצט אין אטוואצק וואו ער האט געפירט דעם הויף ביז דער וועלט מלחמה. נאך א שטיק צייט אין יאפאן איז דער רבי אנגעקומען אין ניו יארק. בסוף ימיו האט ער געוואוינט אין תל אביב. ער האט קאמפאזירט מער ווי א טויזנט ניגונים. זיין זון, רבי שמואל אליהו האט איבערגענומען די רביסטעווע אין תל אביב, ביז זיין פטירה אין תשמ"ד. זיין נאכפאלגער איז געווען זיין איינציקער זון, רבי ישראל דן טויב. אין זיינע יארן איז דער הויף אריבער קיין בני ברק. דער היינטיקער רבי איז זיין עלטערער זון רבי חיים שאול טויב.
מאדזשיצער ניגונים.
דורכאויס מער ווי הונדערט יאר האבן די מאדזשיצער רבי׳ס קאמפאזירט עטלעכע 4000 ניגונים. א סך ניגונים פון זיי זענען גאר פארשפרייט אין פארשידענע געמיינדעס, אפטמאל אן צו וויסן אז דער ניגון שטאמט פון מאדזשיץ. דער באוואוסטער בעל מנגן פונעם חסידות איז געווען בן ציון שענקער וואס האט פארעפנטלעכט צענדליקע פלאטעס מיט מאדזשיצער ניגונים. אין די לעצטיקע יארן האט מען אויפגעשטעלט דעם אנשטאלט פאר רעקארדירן און היטן מאדזשיצער ניגונים אונטער דער פירערשאפט פון אדוואקאט דוד זעירא.
הרב ישראל אליעזר אדלער (געב' כ"ה טבת תשט"ז) איז דער דזשיקאוו-וויזשניץ רבי אין ארץ ישראל.
הרב ישראל אליעזר איז געבוירן געווארן צו זיין פאטער רבי נפתלי חיים אדלער, דזשיקאווער רבי אין נתניה, א זון פון רבי מרדכי יהודה אדלער פון ירושלים, אן איידעם פון רבי אליעזר ניסן הורוויץ פון צפת, א זון פון רבי נפתלי חיים הורוויץ פון ירושלים, א זון פון רבי מאיר הורוויץ, דער "אמרי נועם" פון דזשיקאוו, און צו זיין מוטער מרת הינדא, די טאכטער פונעם וויזשניצער רבין רבי חיים מאיר האגער, א זון פון דעם "אהבת ישראל" פון וויזשניץ רבי ישראל האגער, דער איידעם פונעם "אמרי נועם" פון דזשיקאוו.
אלס בחור האט ער געלערנט אין דער סלאנימער ישיבה בית אברהם, וואו רבי שמואל בערעזאווסקי (היינט זיין שוואגער און סלאנימער רבי) איז געווען א מגיד שיעור.
ער האט געהייראט מרת ריקל גיטל ערנסטער, א טאכטער פון זיין פעטער רבי משה ערנסטער, אן איידעם פונעם וויזשניצער רבין רבי חיים מאיר.
ווען מען האט אויפגעשטעלט דעם וויזשניצער קווארטאל אין רחובות, האט זיין פעטער, דער "ישועות משה" פון וויזשניץ אים באשטימט רב דארטן. ער איז געווארן איינער פון די מנהיגים אין וויזשניץ וואס אסאך חסידים טון זוכן עצות ביי אים. ער ציט אן עולם צו זיינע באטעס, און א היפשע צאל וויזשניצער חסידים פארן מיט אים ווי אמאל קיין מירון אויף א שבת התאחדות.
אייר תשע"ב, נישט לאנג נאך דער פטירה פונעם ישועות משה, האט דער וויזשניצער רבי, רבי ישראל האגער מכתיר געווען אים "דזשיקאווער רבי"; א טייל פון זיינע וויזשניצער חסידים האבן אים מקבל געווען ווי זייער רבי.
ישראל אליעזר אדלער
גריבאוו ((;) איז א שטעטל אין גאליציע, היינט אין דער קליינפוילישער וואויוואדעשאפט פון פוילן, מיט 12,409 איינוואוינער (2005). גריבאוו געפינט זיך 16 ק"מ מזרח פון צאנז און 43 ק"מ דרום פון טארנע. דער רינעק איז גאר שיף.
די יידישע געמיינדע אין גריבאוו איז געגרינדעט געווארן אין 1765. אין 1880 האבן געוואוינט אין גריבאוו 596 יידן, אין 1910, 908 יידן, און אין 1939, 847 יידן.
אין סעפטעמבער 1939, האבן די דייטשן איינגענומען גריבאוו. אין 1940 האבן די נאציס אויפגעשטעלט א געטא וואו זיי האבן אריינגעשטעלט 2,500 יידן פון דער סביבה פון גריבאוו. אין אויגוסט 1942 האבן זיי ליקווידירט די געטא. זיי האבן געהרגעט 360 קינדער און אלטע לייט אין דעם דארף ביאלע ניזשנע, נישט ווייט פון גריבאוו. די איבעריגע איינוואוינער האבן זיי דעפארטירט אין צאנז און דערנאך אין דעם בעלזשיץ פארטיליקונג לאגער.
האַגיאַ סאפיאַ (גריכיש: "Ἁγία Σοφία", לאטיין: "Sancta Sophia", טערקיש: "Ayasofya") איז א גריכיש-ארטאדאקסישער קלויסטער, אין סטאמבול, טערקיי, וואס ווערט גערעכנט איינע פון די בעסטע מוסטערן פון קונסט און ארכיטעקטור אין דער ביזאנטישער אימפעריע און איינע פון די בארימטסטע געביידעס אין דער וועלט, מיט איר מאסיוון קופאל, וואס איז געווען א חידוש אין ארכיטעקטור. נאכן צוזאמענפאל פון דער אימפעריע איז עס געווארן א מעטשעט, און היינט דינט עס א מוזיי.
די געביידע איז געבויט געווארן פאר א קלויסטער און געווידמעט דעם 26סטן דעצעמבער 536. פאר טויזנט יאר איז עס געווען דער גרעסטער קאטעדראל אין דער וועלט ביז, אין 1520, האט מען געבויט דעם סעווילער קאטעדראל. אין 1454 האבן די אטאמאנער טערקן איינגענומען קושטא און דער קלויסטער איז געווארן א מעטשטע.
אין 1931 האט אטאטורק פארמאכט דעם מעטשעט און אין 1935 האט די טערקישע רעגירונג געעפנט א מוזיי אין דער געביידע.
די אוראלטע ביבליאטעק אינעם אוניווערסיטעט פון סאַלאַמאַנקע
דער אוניווערסיטעט פון סאַלאַמאַנקע (שפאניש: "Universidad de Salamanca") איז דער צווייטער אוניווערסיטעט געגרינדעט אין שפאניע (דער ערשטער איז מער נישט דא) און איינער פון די עלטסטע אין אייראפע. ער איז געגרינדער געווארן דורכן מלך אלפאנסא דער ניינטער אין 1218. דער אוניווערסיטעט געפינט זיך אין דער שטאט סאלאמאנקע, מערב פון מאדריד.
אין דער 16טן יארהונדערט האט דער אוניווערסיטעט זיך באשעפטיקט מיט די פראבלעמען מיטן קאלענדאר, און זיי האבן פארגעשטעלט דעם נייעם קאלענדאר וואס דער פויבסט גרעגארי האט אויפגענומען.
דער אוניווערסיטעט איז היינט א חשובער צענטער פאר דער שטודיע פון הומאניסטיק.
די היסטאריע פון טעכנאלאגיע איז די געשיכטע פון ערפינדונג פון נייע געצייג אין דער לויף פון די יארן, און זייער איינפלוס אויף דער געזעלשאפט. למשל, מיט טעכנאלאגיע קען מען פארן צו ערטער וואס אנדערש וואלט מען נישט געקענט צוקומען צו זיי.
די ערשטע ערפינדונגען זענען געווען פייער, די האנטשטיין, שאפן טעפערווארג, און די שטוביקונג פון בעלי חיים.
אייזן תקופה.
אין דער אייזן־תקופה האט זיך אנטוויקלט די טעכנאלאגיע כדי צו קענען שאפן אייזערנע געצייג. אייזן האט א מעלה אז ער איז גוט שטארק און ווערט צעשמאלצן נאר אין גאנץ הויכע טעמפעראטורן. מיט אייזערנע כלים האט מען געקענט אפשניידן גאנצע וועלדער צו מאכן פלאץ צו בויען שטעטלעך.
קאסאוו (אוקראיניש: "Косів", "קאסיוו"; רוסיש: "Косов"; פויליש: "Kosów") איז א שטאט אין מזרח גאליציע, היינט א טייל פון אוקראינע, אין דער סטאניסלאווער גובערניע, מערב פון טשערנאוויץ. ביז דער צווייטער וועלט מלחמה איז דאס שטעטל געווען אין פוילן. לויטן צענזוס פון 2001, האט עס א באפעלקערונג פון 8,301 איינוואוינער.
אין דעם 18טן יארהונדערט איז דאס שטעטל געווארן א צענטער פון חסידות, ערשט ווען דער בעל שם טוב האט געוואוינט דארט א שטיק צייט, און אין 1772 האט רבי מנחם מענדיל האגער געגרינדעט זיין הויף דארטן. דאס קאסאווער חסידות האט געצויגן ביזן חורבן אייראפע.
שמחת תורה תש"ב (1941) זענען די נאציס געקומען אין קאסאוו. זיי האבן געבעטן פון די אוקראינישע איינוואוינער פון שטעטל איבערצוגעבן צו זיי 700 יידן צו מערדן. די אוקראינער האבן געטון לפנים משורת הדין און האבן אויסגעליפערט צו די נאציס מער ווי 2000 יידן, וואס די נאציס האבן געשאסן צום טויט.
די איינוואינער האבן צוגענומען די הייזער און פארמעגן פון די קאסאווער יידן.
היינט האט קאסאוו נישט קיין יידישע קהילה.
c = Celeritas (גיכקייַט, פון לאַטייַן)
אין 1905 האט אַלבערט איינשטיין פארענפנטלעכט זיין ספעציעלע טעאריע פון רעלאטיוויטעט, פון וואס קומט די גלייכונג.
פראַנסיסקא חאסע דע גאיאַ אי לוסיענטעס (; 30סטן מערץ 1746 - 15טן אפריל 1828) איז געווען א שפאנישער מאלער. ער איז געבוירן געווארן אין פוענדעטאדאס (Fuendetodos) לעבן סאראגאסע, און רוב פון זיין לעבן האט ער געוואוינט אין מאדריד. ביי די 13 יארן איז ער געווארן א לערניינגל ביי א מאלער וואס איז געווען זיין פאטערס א חבר. אין 1771 איז גאיא געפארן זיך פערעפקציאנירן אין רוים, איטאליע, און אין יענעם יאר איז ער צוריקגעקומען אין סאראגאסע און ער האט אנגעהויבן שאפן פרעסקאס אין א קאטעדראל. אין 1773 האט ער געהייראט יאזעפא באַיו.
אין 1775 האט גאיא אנגעהויבן פלאנעווען א רייע פון וואנטגעוועבן פאר דער שפאנישע קעניגלעכער פאמיליע. אין די נעקסטע 17 יאר האט ער געשאפן מער ווי 50 אזעלכע וואנטגעוועבן. אין 1780 האט מען אים געוויילט צו דער קעניגלעכער אקאדאמיע, און ער איז געווארן דער הויף מאלער פון קארלאס דער דריטער. נאך דער טויט פון קארלאס, ביי דער הערשאפט פון קארלאס דער פערטער איז גאיא געווארן דער הויף מאלער און דער מערסטער בארימטער מאלער אין גאנץ שפאניע.
אין 1792 איז ער געווארן טויב.
אין 1808 האבן די פראנצויזישע קראפטן אונטער נאפאלעאן אינוואדירט שפאניע, און זיי האבן פארטריבן קארלאס פון דעם טראן. גאיגא איז דאך געבליבן דער הויף מאלער, און ער האט געשילדערט דעם האלבאינזל קריג אין די גראוויורן "דעם צווייטן מיי" און "דעם דריטן מיי". אין 1814 זענען די שפאניאלער צוריקגענומען די הערשאפט און דער מלך פערדינאנד דער זיבעטער האט געלאזט גאיא האלטן זיין אמט אין דעם קעניגלעכן הויף.
בית שמש באַן סטאַנציע איז א ישראל באנען סטאנציע אויף דער ירושלים - תל אביב באן ליניע וואס דינט די שטאט בית שמש. די סטאנציע געפינט זיך אין דער צפון בית שמש אינדוסטריעלער זאנע. די סטאנציע האט מען געעפנט דעם 13טן סעפטעמבער 2003.
די ירושלים - תל אביב באן ליניע איז געעפנט געווארן אין די אטאמאנער צייטן, און זייט דעמאלסט געפינט זיך אויף דעם ארט א באן סטאנציע. אין יולי 19989 האט אויפגעהערט די פאסאזשירן דינסט אויף דער ליניע קיין ירושלים, ממילא איז די באן סטאנציע בטל געווארן.
נאך דעם האט מען באנייט די באן ליניע פון תל אביב קיין בית שמש, און אום 13טן סעפטעמבער 2003 האט מען ווידערגעעפנט די סטאנציע. דעם 9טן אפריל 2005 האט מען געעפנט דעם טייל פון דער ליניע קיין ירושלים. פון 2006 ביז 2008 איז די רוטע געווארן צעשפאלטן אויך צוויי, און מען האט געדארפט בייטן באנען אין בית שמש. זייטן 15טן מערץ 2008 פארט די באן גלייך פון ירושלים קיין תל אביב און שטעלט זיך אפ אין דער בית שמש באן סטאנציע.
קאנקארד איז די הויפטשטאט פונעם שטאַט ניו העמפשער אין די פאראייניגטע שטאטן. ביים 2010 צענזוס איז זיין באפעלקערונג געווען 42,695. דער מערימאק טייך פליסט אדורך דער שטאט.
די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין 1734 מיטן נאמען ראַמפֿארד. אין 1765 איז דער נאמען פון דער שטאט געביטן צו קאנקארד. אין 1808 איז קאנקארד געווארן די הויפט-שטאט.
די סיטי באשטייט פון 67.5 סקווער מייל וואס פון דעם איז 3.2 וואסער.
קאנקארד ווערט געפירט דורך א בירגערמייסטער מיט א שטאָטראַט. דער בירגערמייסטער ווערט געוויילט אויף צוויי יאר. דער שטאטראט האט פערצן מיטגלידער.
א ראַיאנראט אין ישראל איז א לאקאלע רעגירונג איינהייט וואס באדינט א גרופע דערפער און יישובים אין א געוויסן געאגראפישן שטח. טייל זענען גרויס און טייל זענען קליין.
דער מטה בנימין ראיאנראט האט די גרעסטע צאל איינוואוינער (בערך 40,800)
דער מטה יהודה ראיאנראט האט די גרעסטע צאל יישובים (63 יישובים)
דער רמת נגב ראיאנראט האט דעם גרעסטן שטח (פיר מיליאן דונאם)
געוויינלעך שיקט יעדער יישוב איין דעלעגאט צום ראיאנראט, אבער טיילמאל שיקט א יישוב מער ווי איין דעלעגאט, לויט די תקנות. די גאנצע באפעלקערונג פון דעם ראיאן וויילט דעם פארזיצער פונעם ראיאנראט.
יבנה מערב באן סטאנציע איז א באן סטאנציע פון ישראל באנען אויף דער הוד השרון—אשקלון ליניע, וואס באדינט די שטאט יבנה. די סטאנציע געפינט זיך נאנט צו יבנה צענטראלער בוס סטאנציע.
מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 25סטן פעברואר 2012 אין דער ערשטע פאזע פון דעם פראיעקנט צו פארלענגערן די תל אביב-ראשון לציון באן ליניע קיין אשדוד. ביז מען האט געענדיגט דעם פראיעקט האט די סטאנציע געדיינט ווי די פראוויזארישע סוף-סטאנציע פון דער ליניע. דעם 4טן אויגוסט 2013 האט אנגעהויבן צו פועלן די צווייטע פאזע, צווישן יבנה און אשקלון.
א נסיעה פון דער סטאנציע ביז תל אביב ההגנה באן סטאנציע דויערט 25 מינוט.
איין באן גייט ארויס יעדע שעה (אין די שפיץ שעה'ן צוויי באנען) אין ביידע ריכטונגען.
דער אַפֿריקאַנער פֿאַרבאַנד איז א פארבאנד פון 54 לענדער אין אפריקע. דער פארבאנד איז געגרינדעט געווארן דעם 9טן יולי 2002. דער סעקרעטעריאט איז הויפטקווארטירט אין אדיס אבאבא, עטיאפיע.
דער ציל פונעם פארבאנד איז צו שאפן שלום און זיכערהייט אין אפריקע, און צו פראטעזשירן דעמאקראטיע.
דאַרווין איז די הויפטשטאט פון דער צפונדיקער טעריטאריע אין אויסטראליע. ער האט א באפעלקערונג פון 127,500.
אין 1974 האט א ציקלאן חרוב געמאכט די שטאט, און מען האט זי ווידערגעבויט. די שטאט איז א וויכטיקער פארט, זייענדיק דער נענטסטער אין אויסטראליע צו אינדאנעזיע און גאנץ אזיע.
אַנאַליטישע כעמיע איז דער צווייג פון כעמיע וואס שטודירט די אידענטיפיקאציע פון די כעמישע קאמפאנענטן פון נאטירלעכע און קינסטלעכע מאטריאלן און זייער כעמישע פארמעל. קוואליטאטיווער אנאליז זאגט וועלכע כעמישע סובסטאנצן געפינען זיך אין א מוסטער, און קוואנטיטאווער אנאליז זאגט וויפיל פון יעדער סובסטאנץ.
א ביישפיל פון קוואליטאטיוון אנאליז איז די זויער פראבע פאר גאלד. מען לייגט א טראפ שטארקן זויער אויף דעם מעטאל. אויב עס גייען קליינע בלעזלעך, איז דער מעטאל נישט גאלד.
נאך א ביישפיל איז קוקן מיט א מיקראסקאפ צו זוכן געוויסע באשטאנדטיילן.
סיערע לעאנע (), אפיציעל די רעפובליק פון סיערע לעאנע (), איז א לאנד אין מערב אפריקע. זי גרענעצט גינע אין צפון און מזרח, בארטן פון העלפאנדביין אין דרום־מזרח און דעם אטלאנטישן אקעאן אין מערב און דרום־מערב. זי באדעקט א שטח פון 71,740 קוואדראט ק"מ. די הויפטשטאט איז פריישטאט.
בערך 5.5 מיליאן מענטשן וואוינען אין סיערע לעאנע, און די אפיציעלע שפראך איז ענגליש. סיערע לעאנע איז א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער און אין דעם אפריקאנער פארבאנד. 60% פון דער באפעלקערונג זענען מוסולמענער און 10ֵ% קריסטן.
נאכן בירגערקריג פון 1991 ביז 2002 איז סיערע לעאנע געווארן ביסלעכווייז מער דעמאקראטיש.
סיערע לעאנע איז א גאר ארים לאנד. דער הויפט עקספארט איז דיאמאנטן.
לאשיץ (;) איז א שטעטל אין מזרח פוילן, 122 ק"מ מזרח פון ווארשא. לאשיץ באדעקט א שטח פון 23.75 קוואדראט ק"מ. די באפעלקערונג איז 7,252 (2006).
אונטער רוסישער הערשאפט, ביז 1918, איז לאשיץ געווען אין דער שעדליצער גובערניע. פון 1918 ביז 1940 איז לאשיץ געווען אין דער לובלינער גובערניע.
זייט 1999 איז לאשיץ אין דער מאזאווישער וואיעוואדעשאפט.
די יידישע באפעלקערונג פון לאשיץ איז געווען 2,396 (אין 1897) און 2,708 (אין 1921).
בעפאר די קריג האבן דארט געוואוינט ארום פינף טויזנט יודן.
מען האט כמעט אלע אומגעברענגט אין טרעבלינקע.
יודל (עדי) וויינשטיין וועלכע האט ארויסעגעבן א בוך איבער דעם פארניכטעטן טרעבלינקע מארד לאגער און געהאט אן אונטערוויא מיט דער שטערן (שבט ע"ב) געציילטע וואכן בעפאר זיין פטירה איז געקומען פון לאשיץ.
געב' ח' סיון ה'תרפ"ג, קאַגול, בעסאַראַביע, רומעניע)
איז אַ ייִדישער פובליציסט, אַ ייִדישקײַט-פֿאָרשער און אַ כּלל־טוער.
ער האָט ארויסגעגעבן אן ערך טויזנט אַרטיקלען אויף ייִדיש, רוסיש, אוקרייניש, פּויליש און דײַטש.
איינער פון די גרינדער פון "שופר" (די ערשטע ייִדישע צײַטונג אין קז"ס) און אויך פון דער לעמבערגער ייִדישע-קולטור-געזעלשאַפֿט.
הרב דוב בעריש מייזלס אין תר"א
הרב דוב בעריש מייזלס (ה'תקנ"ח, 1798 – י"ד אדר ב' (פורים) ה'תר"ל, 17טן מערץ 1870) איז געווען אב"ד פון קראקע פון תקצ"ב און דערנאך אב"ד פון ווארשע פון תרט"ו. ווען ער איז געווען אין קראקע, וואס איז דענטסמאל געווען אין דער עסטרייכער אימפעריע) איז ער געווען טעטיק אין פאליטיק און האט געדינט ווי א סענאטאר אין דער פארלאמענט אין ווין.
דוב בעריש איז געבוירן אין שטעקאטשין אין תרנ"ח, דער זון פון הרב יצחק מייזלס, אב"ד פון ליטוויש ביאלע. ער האט געהייראט די טאכטער פון דעם גביר שלמה בארנשטיין. ער האט זיך באזענצט אין קראקע וואו ער איז געווען א באנקיר און א רב. אין תר"ה האט דער קראקעווער שטאטראט געוואלט בויען א געביידע איבער דעם אלטן בית עולם. הרב מייזלס האט געלייגט א שטארקע מחאה, און ענדליך זענען די פלענער מבוטל געווארן.
אין תרט"ו האט מען אויפגענומען הרב דוב בעריש ווי רב פון ווארשע, וואס איז דעמאלסט געווען אונטער דער רוסלענדישער אימפעריע. ביי דער פוילישער רעוואלוציע אין תרכ"א האט ער געשטיצט די פאלאקן. ווען דער אויפשטאנד איז אונטערגעגאנגען האבן די רוסן אים ארעסטירט און פארטריבן פון ווארשע. מען האט אים פארבעטן קומען קיין לאנדאן, ענגלאנד, אבער אין תרכ"ב האט מען אים געבן ערלויבניש צוריקקומען אין ווארשע. ער איז געבליבן אין ווארשע ביז זיין פטירה אין תר"ל.
הרב דוב בעריש האט געהאט צוויי זין. זיין זון ישראל איז געווען א דיין אין קראקע און רב אין שעדליץ. זיין זון שלמה האט געוואוינט אין ווין. טייל פונעם פוילישן צווייג זענען אריבער אין בעלגיע פאר דער צווייטער וועלט מלחמה. רוב פון זיי זענען אומגעקומען. די פאמיליעס פון די געבליבענע וואוינען היינט אין אמעריקע.
אַריעל איז אַ באַוועגונג פון לאַנדיש רעליגיעז יוגנט באַוועגונג צעשפּרייט אין די טריינינג (1980) בנעי אַקיוואַ יוגנט באַוועגונג. די פּראַקטיש ימפּלאַקיישאַנז פון אייגנארטיקייט זענען אַ באַזונדער באַוועגונג (טעטיקייט פֿאַר יינגלעך און גערלז טוט נישט עקסיסטירן אין דער זעלביקער ראַם) און אַז יעדער צווייַג האט לאַנג צווייגן (אין דערצו צו רבי באַוועגונג). (ווארים פרטים פּרינציפּ פון אייגנארטיקייט - זען "באַוועגונג ס")
[עדיט] די פאַרלייגן פון דער באַוועגונג
סיוואַן דער צל "ג דעם צווייַג גיגאבייט" s (גיוואַט שאַול) בויס ווי אַ צווייַג פון בנעי אַקיוואַ, געגאנגען דורך דעם בראַנטש גערלז. דער ערשטער סענסוס געהאלטן אַטענדאַד דורך 60 טרייניז פאַרקער. אין דער באַוועגונג אַריעל טריינינג געגרינדעט אַפישאַלי, אַ ישראל יוגנט באַוועגונג, ". ערשטער סעקרעטאַר, רבי אליעזר מעלאַמעד, הויפּט פון יעשיוואַט האַר בראַטשאַ, וואס איז געווען דעמאָלט ווי אַ קאַמיון צווייַג גיגאבייט" s. ספּליטטינג פון ב'נעי אַקיוואַ באַוועגונג געפֿירט דורך די פאַקט אַז אַדמיניסטראַציע הויפּט פון בנעי אַקיוואַ, וואָס איז געווען דאַמאַנייטאַד אין יענע יאָרן דורך די רעליגיעז קיבוץ אין באַזונדער, געווען פשוט צו פעסטשטעלן צווייגן אין באַזונדער (אַזאַ ווי אַ צווייַג פון דער ייִדיש Quarter), אַזוי עלטערן וואס געוואלט אַ באַזונדער טעטיקייט פֿאַר זייער קינדער קען ניט קריגן אונטער די פריימווערק פון בנעי אַקיוואַ. פראַגמאַנטיישאַן געפֿירט דורך דער פאָדערונג אויפשטיין דורך די גרינדערס אַריעל צו כאַפּן די רוחניות מדרגה פון פאַרקער, אַן אויסדרוק אַז מיטל, צווישן אנדערע זאכן מאָנען די גאַנץ צעשיידונג צווישן יינגלעך און גערלז. דאס פּראַוואָוקט פיל קריטיק פון עטלעכע קרייזן פון רעליגיעז זיאָניסם, געזען אין אַ געמישט ידעאַל און צעשיידונג ווי אַן אויסדרוק פון פאַנדאַמענטאַליזאַם פון די נאציאנאלע רעליגיעז ציבור. מיט אים איבער די יאָרן עס מיינט די שפּאַנונג צווישן מווומאַנץ כּמעט פאַרשווונדן.
עטלעכע טייַנען אַז ווייַטערדיק גרינדן אַריעל באַוועגונג, בנעי אַקיוואַ אויך רייזיז דער מדרגה פון רעליגיעז צווייגן און סעפּערייטינג מער און מער צווייגן. הייַנט, ער וויל צו זיין אַ באַזונדער צווייַג וועט באַקומען די פול באַקינג פון דער פאַרוואַלטונג פון בנעי אַקיוואַ - וואָס איז געווען ניט פריער די פאַרלייגן פון אַריעל (מיט די ויסנעם פון אַ צווייַג פון דער ייִדיש Quarter).
די באַוועגונג ס.
די תורה איז דער בלויז לעצט ווערט וואָס מיר געהערט.
תורה אין יעדער דעטאַל פון אונדזער לעבן קוילעלדיק.
קיין באַוועגונג טעטיקייט קאַנסאַלץ די רבנים פון דער באַוועגונג, די באַוועגונג עדזשוקייץ געלערנטע אַנערינג און צוגעהערט צו וויסן די תורה און די רבנים.
אויך, אַריעל געשטאנען אַרויף אין ענטפער צו די וואס געוואלט אַ העכער מדרגה פון רעליגיעז - אַקיוואַ, און ניט ווי אַ פאַרטרעטער. דעם בייַשפּיל איז קעראַקטערייזד אין אַז די נעמען פון די שבטים וואָלט זיין ענלעך צו די פון מענטשן - אַקיוואַ. אין דערצו, די באַוועגונג וועט פעסטשטעלן צווייגן בלויז אין ערטער ווו זיי געוואלט צו עפענען אַ צווייַג פון אַריעל און ניט טראַפ.
נוקלעאַר וואָלאַנטירינג.
אַריעל באַוועגונג זענען דערווייַל דרייַ יוגנט פרייַוויליקער יאָדער דערוואַקסן (פאָלקס אין אָדער הב "b) - צוויי יאָדער טעכטער (איינער אין ירושלים און איינער אין דער צענטער), און איינער לאַנדיש יינגלעך קערן.
דער נאָמען פון דעם קערן יינגלעך איז 'האַרץ מאָרדעטשאַי. עס איז געהייסן אין זיקאָרן פון מאָרדעטשאַי טעיאַר באַוועגונג איז געווען איינער פון די גרינדערס און גראַדזשוייץ. מאָרדעטשאַי טעיאַר געפאלן בעשאַס זיין מיליטער דינסט ווי אַ דיסטשאַרדזשד קויל אין באַב אאז"וו די טשם "די 23/08/1984.
דער ערשטער צווייַג פון דער באַוועגונג האבן זיך געגרינדעט אין פארשידענע נייבערכודז פון ירושלים, און מעוואַססערעט ציון, בית אל, קיריאַט אַרבאַ, מאַאַלע אַדומים, ניוו דעקאַלים, גרופּינג שאַ'אַלווים און אַטזמאָנאַ. הייַנט אין רובֿ צווייגן פון דער באַוועגונג אין ירושלים און די סעטאַלמאַנץ פון יעשאַ. אבער עס זענען אויך צווייגן אין אנדערע לאָוקיישאַנז, כולל: רישאָן לעזיאָן, באַט - יאַם, רעהאָוואָט, פּעטאַטש - טיקוואַ, עלאַד, נעטאַניאַ, בעערשעבאַ באָולעוואַרד, תל אביב און מער.
דורך 2011, 31 יאר נאָך זייַן פאַרלייגן, די באַוועגונג געוואקסן צו 10,000 סטודענטן, און עס האט 69 צווייגן: 32 צווייגן און 37 צווייגן בויס גירלס.
טריבאַל באַוועגונג (ד"ה, גראַד לעוועלס) שטימען צו שבטים פון בנעי אַקיוואַ, און זיי זענען: זאמען, ספּראַוץ, ספּראַוץ, דיגריז, ימאַגראַנץ, האַראָעה און די נייַ שבט נעמט יעדער יאָר אַ אַנדערש נאָמען. מאָוועמענט האט ניט שטעלן פּאָליטיק פֿאַר נעמען, און כּמעט יעדער יאָר איז געהאלטן דיליבעריישאַנז אויף, בעת אין דער דערווייל האלט די באַוועגונג צו געבן די נעמען פאָטער באַוועגונג.
כוידעשלעך באַוועגונג גערופן 'טאַל הימל,' און ער עדיטיד און געשריבן דורך די תלמידים פון פאָלקס אין - הויך שולע, און פריינט אויף דינסטאג - נאָך הויך שולע. סעקרעטאַר אַלגעמיינע פון ​​דער באַוועגונג הייַנט איז רבי יאָססי וואַרדי.
הימען.
אונדזער מין פון לעבעדיק אייביק איז אמת אמונה, צו צוריקקומען צו ישראל האט געהייליקט שטאָט ווו דוד.
עס שטייט אונדזער גורל פאטער פון פילע געקויפט, וואָס מיר לעבן אונדזער לעבן דעם לעבן פון ווער עס יז פּאַקאַט קאמיטעט.
וואָס פּראָצעס האר פרייד פון איר עלטער און מיט עקסולטאַטיאָן, שטעלן אונדזער פֿיס גיין אַרויף דרייַ מאָל אַ יאָר.
טעאָריע פון ​​לעבן המדטנאָ פון אַפּער האט, אויף אייביק איז אונדזער ירושה פון אַ מדבר טאַלאַנט.
אַריעל הב "b פּלאַץ פון מיטגלידער פון די פריינט אין דער יוגנט באַוועגונג" אַריעל ".
אָפראַ לאַקס, ניט נאָר זייַן אייגן באַוועגונג, אויף זיבן - טשאַננעל 7, 10 פעברואר 2005
מאַסאַווע איז א פארט שטאט אין עריטרעע אויפן בארטן פונעם ים סוף. פון 1885 ביז 1897 איז מאסאווע געווען די הויפטשטאט פון דער איטאליענישער קאלאניע פון עריטרעע.
אין 1921 האט אן ערדציטערניש חרוב געמאכט די שטאט און דעם פארט.
מיגעל כוואַן סעוואַסטיאַן פיניעראַ עטשעניקע (; געב' דעם 1טן דעצעמבער 1949) איז א טשילישער ביזנעסמאן און פאליטיקער. זייט מערץ 2010 איז ער פרעזידענט פון טשילע.
פיניעראס פאטער איז געווען דער טשילישער אמבאסאדאר צו די פאראייניגטע פעלקער אין ניו יארק.
אין סעפטעמבער 1973 האט ער געהייראט סעסיליע מארעל. זיי האבן פיר קינדער.
פיניערא האט א פארמעגן פון $2.4 ביליאן, ריכטיג פאר מערץ 2011.
א קאמפיוטער־נעצווערק איז א זאמלונג פון הארטווארג קאמפאנענטן און קאמפיוטערס צוזאמענגעבונדן דורך קאמוניקאציע קאנאלן, וואס דערמעגלעכט טיילן פון רעסורסן און אינפארמאציע. דאס הייסט אז צוויי אדער מער קאמפיוטערס צוזאמענגעבונדן דורך א קאמוניקאציע מיטל צו שיקן אינפארמאציע איז א נעצווערק.
נעצווערקן ווערן קלאסיציפירט אדער לויטן מיטל וואס פירט די דאטן, אדער דער קאמוניקאציע פראטאקאל, אדער די טאפאלאגיע.
א קאמוניקאציע פראטאקאל טוט דעפינירן די געזעצן און דאטן פארמאטן פאר אויסבייטן אינפארמאציע אין א קאמפיוטער נעצווערק. צווישן די באוואוסטע פראטאקאלן איז עטערנעט, וואס איז ברייט געניצט אין לאקאלע נעצווערק.
קאמפיוטער נעצווערקן האט א שטארק שייכות מיט עלעקטרישער אינזשעניריע, טעלעקאמוניקאציע, קאמפיוטער וויסנשאפט און אינפארמאציע טעכנאלאגיע.
דאס איז א דאקומענטארישע פילם פון מנחם דאום איבער אמונה און טאלעראנץ נאכן חורבן אייראפע.
עס נעמט אריין זיין באזוך אין פוילן צו רעדן מיט גויים וואס האבן אויסבאהאלטן יודן בשעת דער מלחמה.
דער אָוונט איז דער לעצטער טייל פונעם טאג, די צייט פון שקיעה ביזן אנהייב פון דער נאכט.
פארציינטנס פלעג מען ניצן דאס ווארט אוונט צו באדייטן דאס לעצטע פערטל פונעם טאג. אין דער רוימישער תקופה האט דער טאג געהאט פיר טיילן: פרי ("mane"), פארמיטאג ("ad meridiem"), נאכמיטאג ("de meridie") און אוונט ("suprema").
אין אן ארבעטספלאץ טוט מען זאגן "אוונט" פאר דער צייט נאך ווען די ארבעטער ענדיגן ארבעטן, למשל נאך פינפע.
דעוון (;) איז א גרויסע גראפנשאפט אין דרום־מערב ענגלאנד, וואס גרענעצט קארנוואל צו מערב, און דארסעט און סאמערסעט צו מזרח. דעוון האט א בארטן אויפן ענגלישן קאנאל צו דרום, און א בארטן אויפן בריסטאל קאנאל און קעלטישן ים צו צפון. די צערעמאניע־גראפנשאפט באדעקט א שטח פון 6,707 קוואדראט ק"מ. די גראפנטשאפט שטאט איז עקסעטער.
די בוכטעס אויף די צפון און דרום בארטנס אנטהאלטן ים־רעזארטן, פֿישעריי־שטעטלעך און פארטן. אוועק פֿונעם איז עס בערגיק. די גראַפֿנשאַפֿט האט א נידריגערע באפֿעלקערונג ענגקייט ווי אנדערע טיילן פֿון ענגלאַנד. דארטמור איז דער גרעסטער אפֿענער ארט אין ענגלאנד מיט א שטח פון 954 ק״מ2.
קרית ספר איז א פרומע געגנט אין דער נייער שטאט מודיעין עילית אין ישראל. לעבן קרית ספר זענען דא די געגנטן בראכפעלד מאיאנטעק און נאות הפסגה.
די באפעלקערונג פון קרית ספר איז 40% ליטוויש, 30% חסידיש און 30% ספרדיש.
מאדערנע קליינע קאנדענסאטארן, געמאסטן מיט א צענטימעטער ווירע
א קאנדענסאַטאר (פון לאטיין "condensare") אדער קאנדענסירער איז אן עלעקטראנישער באשטאנדטייל וואס האט די מעגלעכקייט צונויפזאמלען עלעקטרישע לאדונג און זי דעמאנטירן.
א קאנדענסאטעאר ווערט געבויט פון צוויי דורכפירערס צעשייד מיט אן איזאלאטאר. דער איזאלאטאר קען זיין פון גלאז, פאפיר, וואסער אדער וואקיום. די צוויי דורכפירערס האלטן די זעלבע לאדונג אבער פארקערט, און דער איזאלאטאר האלט אן עלעקטריש פעלד.
מען מעסט די שטארקייט פון א קאנדענסאטאר לויט דער עלעקטרישער שפאנונג צווישן די דורכפירערס בשעת דער קאנדענסאטאר האלט א לאדונג פון איין קולאמב. א קאנדענסאטאר ווערט געמאסטן מיט איין פֿאראד ווען די עלעקטרישע שפאנונג איז איין וואלט מיט א לאדונג פון איין קולאמב.
דער אימפּעדאַנץ פֿון אַ קאָנדענסאַטאָר איז formula_1.
הערב פון דער פוילישער מלוכה
פוילן איז געווען א מאנארכיע אין די יארן פונעם 10טן יארהונדערט ביזן 18טן יארהונדערט. פון 960 ביז 1138 האבן די מאנארכן געהאט דעם טיטל הערצאג און פון 1138 ביז 1290 האבן זיי געהאט דעם טיטל גרויסהערצאג. נאכהער האבן זיי געהאט דעם טיטל מלך. אין די יארן פון דער פויליש-ליטווישער קאמאנוועלט האט דער מאנארך געהאט ביידע טיטלען, מלך פון פוילן און גרויסהערצאג פון ליטע.
די צענטראלע דינאסטיע וואס האט געהערשט אין פוילן איז געווען די יאגעלאנער דינאסטיע, צוויישן די יארן פון 1386 ביז 1572. ווען דער לעצטער מלך פון דער דינאסטיע, זיגמונט דער צווייטער אגוסט אן יורשים, איז די מלוכ געווארן אויס ירושהדיקע מלוכה און איז געווארן א וואל־מאנארכיע, וואו דער סיים, א זאמלונג פון אדעלן, האט געוויילט דעם מלך.
די פוילישע מאנארכיע האט אויפגעהערט ביי דער דריטער טיילונג פון פוילן אין 1795.
קאנסעפסיאן פראווינץ () איז איינער פון די פיר פראווינצן אין ביאביא ראיאן, טשילע, מיט זיין הויפשטאט אין קאנסעפסיאן,
דער פראווינץ באדעקט א שטח פון 3,439.3 קוואדראט ק"מ.
קליינער קרייז פון א קויל
א קוילקרייז איז א קרייז דעפינירט ווי דער איבערשנייד פון א קויל און א פלאך. ווען דער צענטער פונעם קויל ליגט אינעם פלאך רופט מען דער קרייז א גרויסער קרייז, אנדערש איז ער א קליינער קרייז. קוילקרייזן האבן א ראדיוס ווינציקער פון אדער גלייך מיט דעם ראדיוס פונען קויל; זיי זענען גלייך ווען דער קרייז איז א גרויסער קרייז.
רבי דוב בעריש לאנדא (ה'תק"ף - כ"ה סיון ה'תרל"ו), באקאנט ווי רבי בעריש ביאלער, האט געפירט א רביסטעווע פון טויזנטער חסידים אין ביאלע. ער האט אנגעהויבן פירן נאך דער פטירה אין תרכ"ח פון זיין רבי'ן, רבי מענדעלע ווארקער, ווען רוב פון די חסידים זענען אריבערגעגאנגען צו רבי בעריש. זיינע תורות זענען געדרוקט אין דעם קונטרס "מגיד דבריו ליעקב".
פון אים שטאמען די סטריקאווער רביס.
רבי בעריש איז געבוירן אין יאר תר"ף צו זיין פאטער רבי אברהם לאנדא, אב"ד פון טשעכענאוו. ער איז געווארן אן איידעם ביים נגיד ר' ארטשע פון גריצע-ביאלע.
ער איז געווען א חסיד פון די ווארקער רביס, רבי יצחק ווארקער און רבי מענדעלע ווארקער; ער איז געווען דער הויפט פון רבי מענדעלעס חסידים.
נאך זיין פטירה האבן זיינע זין נישט געווארלט פירן רביסטעוועס, און די עדה האט מקבל געווען רבי יחיאל דאנציגער אלס ממלא מקום.
דער שטאלץ פאראד איז א יערלעכער גאסן-פאראד (אויפמארש) וואס ווערט ארגאניזירט דורך האמאסעקסואלן, לעזביאנקעס, ביסעקסואלן און טראנסזשענדערס אין רוב גרויסע שטעט פון דער מערב וועלט איבער דער גארער וועלט. דער ציל מיט דעם פאראד איז צו דערקלערן דע-פאקטא, ליבעראליזירן, און נאנט-ברענגען דעם געדאנק פון דערלויבן דאס סעקסואלע צוזאמלעבן פון מענער מיט מענער און פרויען מיט פרויען.
אין אנפאנג האבן אלע לענדער באשטימט א באזונדער טאג פאר דער שטאלץ פאראד. אבער זינד די 90קע יארן האט מען באשטימט דאס צו טון אין באזונדערע טעג, כדי זאלן אזעלכע זיך קענען מיטטיילן אין פארשידענע פאראדן.
אין אנפאנג איז דער פאראד געווען אויף א נעגעטיווער פראטעסט סטיל, אבער היינט זעט דאס אויס מער אלס א קארנאוואל וועלכע מען גייט מיט קאלירטע רוישנדיקע קליידער מיט מוזיק באגלייטונג, צו ארויסווייזן זייער שטאלץ מיט זייער סעקסולערע נייגונג און דאס לעגעטים מאכן פאר די מענטשהייט.
קעגנערס.
די מאנאטיסטישע רעליגיעזע, און אלע טראדיציאנאלע מענטשן, איבערהויפט (יידן, מוסולמענער און קריסטן) זיינען קעגן דעם פאראד. אין די יידשע תורה איז פארבאטן זאל א מאן האבן געשלעכט־באציאונגען מיט זיין אייגענעם מין, דאס הייסט "משכב זכר" און ווערט פארעכענט פון די סאמע גרעסטע עבירות ווי עס ווערט באטיטלט מעשה סדום וואס מען דארף חרוב מאכן די גאנצע שטאט פאר דעם.
ביי די פרומע געמיינדע האט מען קיינאמל נישט אזוי שטארק גערעדט דערפון צוליב איר פראבלעם וואס מ'זאגט פאר קינדער וואס האבן נאכנישט די סעקסואלער תאווה אזוי אנטוויקעלט און וועלן אנקוקן די סארט משכב זכר עבירה לעגטים און עקזיסטירענד. אבער נאוועמבער 2006 האט זיך דאס געטוישט, ווייל דאן האט געדארפט פארקומען אזא פאראד אין ירושלים דאן האבן די פרומע דערוועקט און האבן אנגעפירט הפגנות קעגן דעם פּאַראַד.
דער נייער פענאמענא ביי חרדים צו פירן אז מערכה איז אין נישט קליינעם טייל, צו פארדאנקן די מעשה פון ר' ישי שליסל וואס האט געטאן א מעשה קנאות, פאר א יאר בעפאר, וואס האט דערשטאכן 2 בעלי עבירה וואס האן געטאן מיט שטאלץ זייער אקט, ער האט טאקע באקומען 26 יאר תפיסה דערויף אבער זיין אקט האט ערוועקט די פרומער דעת הקהל צו די הארבקייט וואס די תורה דרוקט זיך אויס צו דעם ענין.
אבער אפילו דעמאלטס האבן געוויסע רבנים נישט געהאלטן פון די פראטעסטן וו.צ.ב.ש. גור רבי צוליב די חינוך אז די קינדער וועלן אנקוקען אז עבירה אלס עקזיסטענץ.
און ביי די קנאים איז אין גרויס טייל צו פארדאנקן ר' משה שטערנבוך וואס האט פערזענליך זיך באטייליגט אין די גאסן דעמאנסטראציעס צו אריינשלעפן די גאנצע עדה החרדית אין די קאמפ. ביז הרב אלישב האט זיך אויך צוגעשטעלט פון די ליטווישע און ערלוי רבי פון די חסידישע קרייזן.
ביי חרדים רופט מען דאס מיטן שפעט נאמען "מצעד התועבה" צוליב דעם וואס דער הויפט ציל דערפון איז צו ווייזן שטאלץ מיט געי לעבנסשטייגער וואס דאס איז ביי זיי באטיטולט מיטן שם כללי תועבה.
עלבע () איז דער דריטער גרעסטער אינזל אין איטאליע, נאך סארדיניע און סיציליע. דער אינזל האט א שטח פון 224 קוואדראט ק"מ און א בארטן־ליניע פון 147 ק"מ. עלבע האט א באפעלקערונג פון אומגעפער 30,000 מענטשן. לעצטנס איז דער אינזל געווארן באקאנט פאר זיין וויין.
דער פראנצויזישער אינזל קארסיקע ליגט 50 ק"מ צו מערב.
שוין אין 500 פאר דער ציווילער רעכענונג האט מען געגראבן אייזן אין עלבע. אין 1802 איז עלבע געווארן א טייל פון פראנקרייך. נאכן אפמאך פון פאנטענבלוי האט מען דעפארטירט דעם קייסער נאפאלעאן, אבער נאך 300 טעג איז ער אנטלאפן צוריק קיין פראנקרייך דעם 26סטן פעברואר 1815. ביים קאנגרעס פון ווין (1815) האט מען געגעבן עלבע צו דער גרויסהערצאגשאפט פון טאסקאנא.
דעם 17טן יוני 1944 האבן פראנצויזישע קראפטן באפרייט עלבע פון דער דייטשע אקופאציע ביי דער צווייטער וועלט מלחמה.
פליפארט.
עלבע האט א פליפארט פון וואס מען פליט קיין מינכן, פרידריכסהאוון און ציריך.
פֿיניקס () איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאָט פון דעם שטאַט אריזאנע אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
אין 2010, איז פֿיניקס געווען די זעקסטע מערסטע באפעלקערשטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן מיט א באפעלקערונג פון 1,445,632. פיניקס איז די גרעסטע הויפטשטאט אין די פאראייניגטע שטאטן, און די איינציגסטע מיט א באפעלקערונג העכער פון א מיליאן מענטשן.
מ'האט געגרינדעט די שטאט אין 1861, און ער איז געווארן א שטאט אין 1881.
א מערידיאַן איז אן אויסגעטראכטע ליניע פון געאגראפישער לענג אויפן אויבערפלאך פון דער ערד פונעם צפון פאלוס צום דרום פאלוס. זייט 1884 מעסט מען מערידיאנען פונעם הויפט מערידיאן וואס גייט אדורך גריניטש אין לאנדאן, ענגלאנד.
א מערידיאן איז א האלבער גרויסער קרייז. יעדער פונקט אויף א געוויסן מערידיאן האט די זעלבע לענג. א מערידיאן איז פערפענדיקולאר צו יעדער גארטל ליניע.
מען מעסט די לענג פון א מערידיאן אין גראד. דער הויפט מערידיאן איז 0º. דער טייל פון דער ערד מזרח פונעם הויפט מערידיאן ביז 180º ווערט גערופן דער מזרח האלבקיילעך, און דער טייל מערב פונעם הויפט מערידיאן ווערט גערופן דער מערב האלבקיילעך. אין דעם מזרח האלבקיילעך מעסט מען די לענג מיט א פאזיטיווער צאל אדער מיטן סימבאל E, און אין דעם מערב האלבקיילעך מעסט מען די לענג מיט א נעגאטיווער צאל אדער מיטן סימבאל W. למשל, ירושלים איז אויפן מערידיאן 35º+ אדער 35ºE; ניו יארק סיטי איז אויפן מערידיאן 74º- אדער 74ºW.
די אינטערנאציאנאלע דאטע ליניע גייט נאנט צום 180º מערידיאן.
סאַלאַדין (; קורדיש: سه‌لاحه‌دین ئه‌یوبی) (1138 - 1193) איז געווען דער גרינדער פון דער אַיובישער דינאסטיע אין עגיפטן און סיריע. ער האט געפירט גרויסע מלחמות און האט צוריקגענומען פאלעסטינע אונטער איסלאמישער הערשאפט פון די קרייצפארער.
סאלאדין איז געבוירן אין טיקריט (היינט אין איראק) אויפן חידקל טייך אין א קורדישער משפחה. צען יאר האט ער שטודירט אין דמשק ביי נור אדין. אין 1169 האט מען אים באשטימט ממלא מקום פון זיין פעטער אלס וויזיר. אין דעם אמט האט ער געפירט דעם קאמף קעגן די פאטימידן וואס האבן געהערשט אין עגיפטן און קעגן אמאלריק דער ערשטער, דער קרייצפארער קעניג פון ירושלים.
מיינט איר אייראפעישע געלט, דער יורא?
50 cent - פיפטי צענט איז דער נאמען פון אַפֿריקאַנער־אַמעריקאַנער ראפער מיטן נאמען קאַרטיס דזשעקסאָן (Curtis James Jackson), געבוירן אין ניו יארק, כ"ז תמוז ה'תשל"ה (יולי 6, 1975).
דער פיפטי איז געוועזן אַ גאס קינד און פארברעכער, זיין מאמע וואס האט מיט דראגס געהאנדלט איז דערמארדעט געווארן ווען קארטיס איז געוועזן בלויז 8 יאר האלט, נישט אויף אונדז געדאכט, אויך קארטיס אליינס איז געשאסן געווארן 9 מאל מאי 24 2000.
דער CFA פראנק (פראנצויזיש: "CFA franc") איז דער געזעצלעכער צאלמיטל אין 12 לענדער פון אפריקע וואס זענען אמאל געווען פראנצויזישע קאלאניעס און אויך אין גינע-ביסאו (א געוועזענע פארטוגעזישע קאלאניע) און עקוואטארישע גינע (א געוועזענע שפאנישע קאלאניע). די פארקירצורענגען פון דער וואלוטע לויט ISO 4217 זענען: XAF פארן צענטראל אפריקאנער CFA פראנק און XOF פארן מערב אפריקאנער CFA פראנק. געזעצלעך זענען די צוויי CFA פראנקען באזונדערע וואלוטעס, אבער פראקטיש זענען זיי גאנץ ברייט אנגענומען ווי איין וואלוטע.
דער CFA פראנק האט א סטאבילן קורס קעגן דעם איירא: 100 CFA פראנק זענען ווערט איין פראנצויזישער פראנק = 0.152449 איירא.
אין די יארן 1945-1958 איז CFA געווען די ראשי תיבות פון "פראנצויזישע קאלאניעס אין אפריקע" (פראנצויזיש: Colonies françaises d'Afrique). אין 1958 האט פראנקרייך אנגעהויבן געבן די קאלאניעס זעלבשטענדיקייט, און אין אנהייב די 60ער יארן איז דער נאמען אפגעטייטשט אנדערש: "פראנצויזישע געמיינדע פון אפריקע" (פראנצויזיש: Communauté française d'Afrique). זייט דער זעלבשטענדיקייט פון די לענדער טייטשט מען אפ די ראשי תיבות Communauté Financière Africaine (אפריקאנער פינאנציעלע געמיינדע).
באָפֿאָר () איז אן אור אלטע פעסטונג, וואס געפונט זיך אין דרום לבנון, נאנט צו דער קני פון ליטאני טייך, וואס איז נישט באוואוסט ווען עס איז געבויט געווארן, ווען די קרייצצוג איז אנגעקומען קיין מיטל מזרח, אין זייער קאמף קעגן די אראבער, איז באפארט שוין געווען אן א סטראטעגיש ארט.
אין יאר 1189, האט סאלאדין איינגענומען די פעסטונג פון די קריסטן.
אין די 1970ער יארן האט די פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע זיך באנוצט מיט די פעסטונג און בארג, וועלכע געפונט זיך ביי א הויכקייט פון 700 מעטער, צו אטאקירן און טעראריזירן מדינת ישראל.
ביי דער קריג פון פרידן פארן גליל, זענען שווערע שלאכטן פארגעקומען, ווען צה"ל זעלנער האבן איינגענומען דעם בארג. אין די נאכפאלגענדע יארן, האבן אסאך צה"ל זעלנער פארלוירן זייער לעבן, פון כעזבאלא אנגריפן, בעתן היטן אויף דער זיכערהייט זאנע. ביז ישראל האט זיך ענדגיליג צוריק געצויגן פון לבנון אין יאר 2000.
א פילם מיט דעם נאמען, איז ארויס אין ישראל באזירט אויף א בוך וואס באצייכנט אמתע פאסירונגען, וואס זענען פארגעקומען מיט ישראל זעלנער, ביים היטן אויפן בארג.
טשאַד (;), אפיציעל די רעפובליק פון טשאַד, איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין צענטראלער אפריקע. ער גרענעצט ניזשער צו מערב, ליביע צו צפון, סודאן צו מזרח און קאמערון און ניגעריע צו דרום־מערב. ער באדעקט א שטח פון בערך 1,284,000 קוואדראט ק"מ.
טשאַד האט א באפעלקערונג פון 11 מיליאן מענטשן (געשאצט 2012).
די הויפטשטאט איז נ'דזשאמענא, און די אפיציעלע שפראכן זענען פראנצויזיש און אראביש. טשאד איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
אין 1920 איז דער שטח פון טשאד געווארן א טייל פון דער פראנצויזישער קאלאניע פראנצויזישע עקוואטארישע אפריקע.
טשאד ווערט צעטיילט אין 22 ראיאנען.
די נאטירלעכע רעסורסן זענען נאפט, אוראניום, נאטראן, קאאלין, פיש (אין טשאד אזערע), גאלד, קאלכשטיין, זאמד און זשווירע, זאלץ.
ראַגבי פֿוטבאל איז א ספארט צווישן צוויי גרופעס וואס מען שפילט מיט א אוואַלן באל (מאטעמאטיש—ווי א שפיציקער ספערויד). די עיקר לענדער וואו מען שפילט ראגבי זענען דאס פאראייניגטע קעניגרייך, אויסטראליע, ניי זילאנד, אירלאנד, איטאליע, פראנקרייך, דרום אפריקע, ארגענטינע, יאפאן, די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע און קאנאדע. מען שפילט ראגבי אויף א פעלד וואס אין די ביידע עקן איז א טויער וואס זעט אויס ווי H.
זענען פאראן צוויי אופנים פון ראגבי: ראגבי יוניאן, מיט 15 מענטשן אין א גרופע, און ראגבי ליג, מיט 13 מענטשן אין א גרופע. ראגבי יוניאן האלט א וועלט פארמעסט יעדע פיר יאר.
דער נאמען פונעם ספארט נעמט זיך פון ראגבי שולע אין ענגלאנד.
שלמה גערטנער (געב' תש"ם) איז א חסידישער חרדישער זינגער וואס וואוינט אין ענגלאנד.
שלמה גערטנער איז געבוירן אין תש"ם אין לאנדאן אין א משפחה פון וויזשניצער חסידים וואס האבן געוואוינט אין הענדאן. ער האט געלערנט אין דער וויזשניצער ישיבה אין בני ברק.
נאך זיין חתונה מיט זיין ווייב פרומעט האבן זיי זיך באזעצט אין סטאמפארד היל און שלמה האט אנגעהויבן זינגען ביי חתונות. אין תשס"ז האט ער ארויסגעגעבן זיין ערשטן אלבאם ניסים מיט די באוואוסטע ניגונים "קודש היא לכם" (מלכה'לע) (וואס גערטנער האט קאמפאנירט צוזאמען מיט יוסי גרין און "שמייכל" (קאמפאנירט פון מנחם קרויס). אין תש"ע האט ער ארויסגעגעבן זיין צווייטן אלבאם עשה עשה.
גערטנער זינגט מיט א פויליש יידיש און נישט מיט אן אסטגאליציאנער יידיש וואס מ'רעדט אין וויזשניץ.
זעהנדיג אז אין ניו יארק קען ער האבן מער ביזנעס האט ער געוואלט קומען וואוינען אין ניו יארק, אבער זיין רבי, ר' ישראל האגער שליט"א פון וויזניץ האט אים באפוילן צו בלייבן אין לאנדאן.
גערטנער איז טעטיג אין דעם לאנדאנער אנשטאלט "שמייכל" וואס מאכט פריילעך קינדער וואס ליידן פון מעדיצינישע פעלערס.
ער האט שוין ארויסגעגעבן פיר אלבאמען, אריינגערעכנט נסים, והתקין, עשה עשה, און נאך. אויף די אלבאמען זינגט ער לידער פון גרויסע אידישע קאמפאזירער ווי יאסי גרין און נאך. ער האט אויך ארויסגעגעבן אן אלבאם דוד ושלמה ווי ער אינאיינעם מיט דוד קאליש, זינגן ניגונים וואס קאליש האט פארפאסט.
ווינטער ה'תשע"ז האט ער ארויסגעגעבן זיין אלבאם "מנחה" וואס איז אויפגענומען געווארן ווי א היט ביים היימישן עולם. דער אלבאם איז געווארן אראנזשירט דורך מאנא ראזנבלום. די לידער אויפן אלבאם זענען פון יאסי גרין, מענדל ראטה, און נאך. דער בארימטסטער ניגון אויף דעם אלבאם איז "ווי לאנג קען מען דאווענען מנחה?" א הארצי-רעטארישער ניגון וואס ברענגט ארויס זייער א טיפן פונקט, און איז געווארן זייער פאפולער ביים עולם, בעיקר ביי די יוגנט. דער ניגון איז פארפאסט געווארן דורך מענדל ראטה.
"Wolbachia" ("װאָלבאַכיאַ") איז אַ פּאַראַזיטישע באַקטעריע, װאָס אינפֿיצירט אַ סך זגאַלן פֿון אַרטראָפּאָדן און אױך פֿון פּאַראַזיטישע רונדע װערעם. זי װױנט אינעװײניק אין צעלן פֿון איר װירט און מאָדיפֿיצירט זײַנע געשלעכטלעכע אײגנשאַפֿטן אָדער צוגעפּאַסטקײט. אָן אַ װירט קאָן זי נישט לעבן, דאָס הײסט אַז זי איז אַן אָבליגאַטאָריש ענדאָצעלולאַרער פּאַראַזיט.
סיסטעמאַטיק.
די באַקטעריע איז געפֿונען געװאָרן אין 1924 בײַם געװײנלעכן מאָסקיט. דער זגאַל איז שפּעטער געהײסן געװאָרן "Wolbachia pipientis" Hertig, 1936, און הײַנטס איז דאָס דער אײנציקער "געשריבענער" זגאַל פֿון "Wolbachia". ס׳איז אלא פֿאַרשטענדלעך, אַז די באַקטעריע איז זײער אַ כּלערלײיִקע, הגם די זגאַל גרענעצן זענען נישט פֿעסטגעשטעלט דורך פֿאָרשערס. גענעטישע סימנים װײַזן אױף די עקזיסטענץ פֿון באַשטימטע גרױסע גרופּעס בײַ "Wolbachia", װאָס האָבן אײניקע װירט און עפֿעקט טענדענצן. די גרופּעס זענען באַצײכנט מיט לאַטײנישע אותיות פֿון A ביז H.
ביאָלאָגישע אײגנשאַפֿטן.
די צעלן פֿון "Wolbachia" זענען גראַם־נעגאַטיװ, הײַנו זײ האָבן צװײ צעל מעמבראַנעס. די ‫פֿאָרעם‬ קאָן זײַן קאָקאָיד (ספֿעריש) אָדער שטעקלאַרטיק. אין לאַבאָראַטאָריע װאַקסט די באַקטעריע אויף קײן נעריקע מעדיומס נישט, נאָר אין קולטורן פֿון אינסעקט צעלן.
װירטן און אינפֿיצירונג.
"Wolbachia" אינפֿיזירט 20-76% זגאַלן אינסעקטן, ד״ה אַז זי איז דער פֿאַרשפּרײטסטער ענדאָצעלולאַרער פּאַראַזיט בײַ זײ. אַנדערע גרופּעס אַרטראָפּאָדן, װאָס די באַקטעריע אינפֿיצירט, שליסן אײַן שפּינען, קליעשטשעס, אַ סך איזאָפּאָדן (קרעבסן). "Wolbachia" איז אױך דעטעקטירט געװאָרן בײַ 37-63% פֿאַרשטײערס פֿון אַ פּאַראַזיטישער גרופּע פֿון רונדע װערעם, Filaria, װאָס פּאַראַזיטירן בײַ חיות און מענטשן. אַ באַזונדערע "Wolbachia"־ליניע איז באַשריבן געװאָרן פֿון אַן אַנדערער גרופּע נעמאַטאָדן, װאָס זענען פֿלאנץ־פּאַטאָגענען.
אײן זגאַל פֿון אַ װירט קאָן טראָגן אײן אָדער מער טיפּן "Wolbachia", אפֿילו פֿון פֿאַרשײדענע גרופּעס. צװײ "Wolbachia" אין אײן װירט צעל קאָנען נוצן פֿאַרשײדענע צעל קאָמפּאַרטמענטס.
אין אינפֿיצירטע זגאַלן געפֿינט מען די באַקטעריע בײַ ביז 100% פֿון אינדיװידן. בדרך־כּלל די פּרעװאַלענץ איז נידעריק אָדער זײער הױך. אײניקע װירט זגאַלן קאָנען נישט לעבן אָן "Wolbachia". די באַקטעריע װױנט אין צעלן פֿון אַלערלײע מינים פֿון אָרגאַנען, בפֿרט אין געשלעכטלעכע דריזן. אינפֿיצירונג װערט געשען דורך אײ: פֿון מוטער צום נאָכקום, הײַנו װערטיקאַל. די גאָריזאָנטאַלע אָנשטעקונג דורך רױבערײַ און אַנדערע צװישנזגאַליקע קאָנטאַקטן איז אַ פּנים אױך מעגלעך, מחמת די סיבות פֿונעם װירט אומבײַט זענען באַקאַנט.
די השפּעות אויף װירטן.
אין אַ סך אָדער אינעם רובֿ סיבות מאָדיפֿיצירט די באַקטעריע ביאָלאָגישע אײגנשאַפֿטן פֿונעם װירט אָרגאַניזם, אַזױ אַז איר כּלל־פּרעװאַלענץ אין פּאָפּולאַציע זאָל װערן גרעסער. די עפֿעקטן בײַ פֿאַרשײדענע װירטן און פֿאַרשײדענע באַקטעריעס װאַרייִרן.
די מאָדיפֿיקאַציעס קאָנען באַרירן אױך כּלל־צוגעפּאַסטקײט, סײַ װי אַ בײַ־עפֿעקט סײַ װי אַ הױפּטיקער: די צוגעפּאַסטקײט קאָן װערן קלענער אָדער גרעסער לױט דעם װירט זגאַל, זײַן געשלעכט און באַקטעריע ליניע, װאָס אים אינפֿיצירט. למשל,בײַ "Drosophila" פֿליגן זענען "Wolbachia" בכּלל נעגאַטיװ, אָבער זײ מעגן העלפֿן דעם װירט צו קעמפֿן קעגן עטלעכע װירוס אינפֿעקציעס. דאָס איז אָבער נישט קײן כּלל, װאָרעם היפּוכדיקע סיטואַציעס זענען אױך באַװוּסט, װען "Wolbachia" פֿאַרשטאַרקט אַ װירוס אינפֿעקציע. אַ סך Filaria נעמאַטאָדן דאַרפֿן די באַקטעריע פֿאַר זײער לעבן און אָן "Wolbachia" מעגן זײ נאָרמאַל נישט אַנטװיקלען און אַפֿילו שטאַרבן. ענלעכע עפֿעקטן זענען געפֿונען געװאָרן אױך בײַ אינסעקטן: אין צװײ פּאַרטענאָגענעטישע זגאַלן פֿון פּאַראַזיטישע װעספּן און Collembola, װאָס באַדאַרפֿן "Wolbachia" פֿאַר זײער אָאָגענעזע.
מעדיצינישע אַספּעקטן.
די באַקטעריע װױנט אין צעלן פֿון עטלעכע װיכטיקע מענטשישע פּאַראַזיטן. כּמעט אַלע אַגענטן פֿון פֿילאַריאַזיסן זענען אינפֿיצירט: "Wuchereria bancrofti","Brugia malayi" (אינדוצירן עלעפֿאַנטיאַזיס), "Onchocerca volvulus" (טײַך בלינדקײט) און זגאַלן פֿון "Mansonella" (די אַגענטן פֿון מאַנסאָנעליאַזיס). היות אַ סך Filaria ברױכן "Wolbachia" כּדי צו לעבן, ס׳איז מעגלעך צו קעמפֿן קעגן דאָזיקע װערעם מיט אַנטיביאָטיקן װאָס הרגענען די "Wolbachia", די געמיטלעכע סגולה װאָס װערט שױן באַניצט.
עטלעכע "Wolbachia" ליניעס אינפֿיצירן אָדער קאָנען אינפֿיצירן קינסטערלעך אױך די װיכטיקע מאָסקיטן, װאָס זױגן דעם בלוט פֿון מענטשן: די זגאַלן פֿון "Anopheles", "Aedes" און "Culex". אַ סך פֿון דאָזיקע זגאַלן זענען איבערטרעגערס פֿון סכּנהדיקע מענטשישע אינפֿעקציעס, לדוגמא מאַלאַריע, װירוס אינפֿעקציעס און פֿילאַריאזן. אַזױ אַרום, די פֿאָרשערס האָבן געפֿונען עטלעכע "Wolbachia" ליניעס װאָס האָבן שטאַרקע װירקונגען אין דאָזיקע פּאַראַזיטישע סיסטעמען. די ליניעס פֿאַרקלענען דעם לעבנס־דױער פֿון אינפֿיצירטע מאָסקיטן און אױך פֿאַרגרעסערן זײער רעזיסטענץ קעגן אַ סך װירוסן (דענגע, Chikungunya און מערבֿדיק נילוס װירוסן) און מאַלאַריע "Plasmodium". די "Wolbachia", װאָס די פֿאָרשערס האָבן זײ באַניצט אין עקספּערימענטן, פֿאַרשפּרײען זיך זײער גיך אין אַ פּאָפּולאַציע פֿונעם װירט נאָך דער קינסטלעכער אינפֿיצירונג דורך דער ציטאָפּלאַזמישער אומאױסשטימלעכקײט. דער דאָזיקער אופֿן איז שױן הצלחהדיק פּראָבירט געװאָרן אין קינסטלעכע און פֿעלד סבֿיבֿות מיט דער סיסטעם פֿון "Aedes aegypti" און דענגע װירוס. אַ גרופּע פֿון מאָסקיטן, װאָס זענען אינפֿיצירט געװאָרן אין לאַבאָראַטאָריע, האָט צעשפּרײט די באַקטעריע אין דער נאַטירלעכער פּאָפּולאַציע און האָט געמינערט די פֿרעקװענץ פֿון דענגע־אינפֿיצירטע מאָסקיטן.
הרב אברהם יהושע העשיל פינטער (תש"ט בערך — כ׳ ניסן תש"פ) איז געווען דער מנהל פון דער יסודי התורה מיטלשולע פֿאַר מיידלעך אין סטאַמפֿאָרד היל, און אַ חשובער עסקן אין דער סטאמפארד היל חרדישער קהילה. ער איז אָפֿטמאָל געבעטן פון דער נאַציאָנאַלע מעדיע איבערגעבן די מיינונג פון חרדישע אידן. ער איז געווען אויך אַ מיטגליד אין דער לאָנדאָנער באָראָ פון העקני ראַט, מטעם דער לייבאָר פּאַרטיי.
אברהם פינטער איז דער צווייטער זון פון הרב שמואל שמעלקע פינטער, מנהל פון די יסודי התורה שולעס אין לאָנדאָן קרוב צו 50 יאָר, און רב פון דעם ישועות חיים בית המדרש.
אברהם פינטער האָט געהייראַט חיה גיטל רחל בעק (תש"ז - י"א אדר ב' תשע"ד), א טאָכטער פון רבי משה יעקב בעק, דער אפשער רב.
הרב פּינטער איז געווען אַ קוראַטאָר פון דער התאחדות קהלות החרדים אין לאָנדאָן.
ער איז נפטר געוואָרן חול המועד פסח תש"פ פון דער קאָוויד-19 מגיפה.
ר' בנציון פֿרישוואַסער (געב' תש"ח) איז א חרדישער חסידישער ייד אין בריטאניע, א פילמיליאנער וואס אינוועסטירט אין אומבאוועגלעכע גיטער.
ער איז א דירעקטאר אין 279 געזעלשאפטן, אבער בעיקר איז ער דער פארזיצער פון דיידזשאן האלדינגס, א געזעלשאפט וואס ווערט געהאנדלט אין דער לאנדאנער בערזע, אין וואס די פרישוואסער משפחה האלט 79%.
ר' בנציון איז געבוירן אין תש"ח צו זיין פאטער יהושע פרישוואסער (געבוירן אין סאסאוו, מערב גאליציע, פוילן) און זיין מוטער נחמה גאלדא האלבערשטאם, א טאכטער פון הרב בן-ציון האלבערשטאם פון באבאוו. ר' יהושע האט אויפגעבויט דיידזשאן האלדינגס, און היינט ווערט די פירמע געפירט דורך ר' בנציון און זיין ברודער הרב שלמה פרישוואסער, רב פונעם סאסעווער בית המדרש און מגיד שיעור אין דער חיי עולם, לאנדאן ישיבה.
עסקנות.
ר' בנציון איז דער פארזיצער פון דער הנהלה פון דער בית יעקב שולע אין הענדאן, לאנדאן. אויך איז ער א קוראטאר פונעם התאחדות קהלות החרדים אין לאנדאן.
עדיט פיאַף (19טן דעצעמבער 1915 – 11טן אקטאבער 1963), געבוירן עדיט דזיאוואַנאַ גאַסיאן, איז געווען א פראנצויזישע זינגערין, וואס איז געווארן די פאפולערסטע זינגערין אין פראנקרייך.
זי איז געבוירן געווארן אין בעלווי, פאריז. איר מוטער איז געווען אנעטא דזיאוואנא מאיא, פון ליווארנא, איטאליע.
מ'האט איר געגעבן א נאמען "עדיט" נאך עדיט קאוועל, די ערשטע וועלט מלחמה שוועסטער, וואס איז געווארן הינגעריכטעט ווייל זי האט געהאלפן פראנצויזישע זעלנער אנטלויפן פון תפיסה ביי די דייטשע.
הרב אברהם גראדזינסקי (ה'תרמ"ד - כ"ט תמוז ה'תש"ד; 1884 - 13טן יולי 1944) איז געווען דער משגיח פון דער כנסת ישראל ישיבה אין סלאבאדקע, ליטא.. אין די לעצטע יארן פארן חורבן אייראפע איז הרב גראדזינסקי געווארן ראש ישיבה. ער איז דערמארדעט געווארן דורך די נאציס.
הרב אברהם איז געבוירן געווארן אין ווארשע צו זיין פאטער רב יצחק. ביי די 17 יאר איז ער געפארן צו גיין לערנען אין דער ישיבה אין סלאבאדקע (היינט א פארשטאט פון קאוונע), און ער איז געווארן א תלמיד פון רבי נתן צבי פינקל, דער "אלטער פון סלאבאדקע". ביי די 21 יאר האט דער ראש ישיבה אים געקליבן צוזאם מיט נאך דריי בחורים איינצופירן די שיטה פון מוסר אין דער טעלזער ישיבה. נאך דער הצלחה פון דער מיסיע איז ער צוריק אין סלאבאדקע ווען ער געווען אלט 24 יאר און מען האט אים אריינגענומען אין דער הנהלה פון דער ישיבה.
ביי דער ערשטער וועלט מלחמה האט די ישיבה געוואנדערט פון ארט צו ארט. אין יענער תקופה האט הרב גראדזינסקי זיך אויסגעוויזן פאר א מנהיג און א מחנך וואס איז עמפינדלעך צו יענעמס פיין. נאך א קורצן וויזיט אין ארץ ישראל און אין דער חברונער ישיבה וואס איז געגרינדעט געווארן אין תרפ"ה דורך א גרופע סלאבאדקער בחורים, איז ער צוריקגעפארן אין סלאבאדקע, און פון תרפ"ז האט ער געדינט אין דעם אמט פון ראש הישיבה און מנהל הרוחני, וויבאלד דער אלטער פון סלאבאדקע און רבי משה מרדכי עפשטיין זענען אריבער צו פירן די ישיבה אין חברון.
הרב אברהם גראדזינסקי האט געהייראט די טאכטער פון דעם פריערדיקן משגיח אין סלאבאדקע, הרב דוב הירש העלער. (הרב העלערס צווייטע טאכטער, איטה עטיל, האט חתונה געהאט מיט הרב יעקב קאמינעצקי.)
זאַבלאטאוו (,) איז א שטעטל אינעם סניאטינער ראיאן פונעם סטאניסלאווער אבלאסט אין מערב אוקראינע, וואס געפינט זיך אויפן רעכטן ברעג פונעם פרוט. די באפעלקערונג איז 4,129 (2001).
פון תק"ן איז געווען אין זאבלאטאוו א יידישער יישוב. אין תקפ"ו האט רבי דוד האגער אויפגעשטעלט זיין הויף אין זאבלאטאוו.
פעניצילין איז א ברייט־באניצטער אנטיביאטיק קעגן באקטערישע אינפעקציעס. דער סקאטישער וויסנשאפטלער סיר אלעקסאנדער פלעמינג האט ערפינדט פעניצילין אין 1928. אין די 1940ער האט מען אנגעהויבן פראדוצירן פעניצילין אויף א ברייטן אופן. מען ניצט פעניצילן קעגן מוח מעמבראן אנצינדונג, לונגען אנטצינדונג און נאך א סך קראנקייטן.
טייל מענטשן זענען אלערגיש צו פעניצילין.
פעניצילין איז דער ערשטער אנטיביאטיק וואס מען האט ערפינדט און האט גורם געווען א רעוואלוציע אין פארמאקאלאגיע און מעדיצין.
אַנעליס מאַרי ("אַנאַ") פֿראַנק (12טן יוני 1929 – 31סטן מערץ 1945) איז געווען א יידיש מיידל פון דייטשלאנד וואס האט געשריבן א טאגבוך וועגן דעם מצב אין וואס זי און איר פאמיליע האבן זיך געפונען ווען זיי האבן זיך באהאלטן פון די נאציס אין א בוידעם פון א פארבריק אין אמסטערדאם.
פארן סוף פונעם קריג איז די פאמיליע פאר'מסר'ט און געכאפט געווארן און זי מיט איר פאמיליע זענען פארשיקט געווארן אין אוישוויץ און בערגן-בעלזן, וואו זי און רוב פון איר פאמיליע זענען געשטארבן פון הונגער און מגיפות.
איר פאטער האט איבערגעלעבט די מלחמה און האט זיך צוריק געקערט קיין אמסטערדאם וואו ער האט געפונען אַנא'ס טאגבוך, און האט געדרוקט און פארשפרייט איר טאגבוך אין בוך פארמאט, ביז היינט צוטאגס איז די טאגבוך פון אַן פראנק און אירע איבערזעצונגען אין הונדערטער שפראכן איינע פון די מערסט פארשפרייטע ביכער אין דער געשיכטע פון דער וועלט.
אַנאַ פראנק איז געבוירן געווארן אין פראנקפורט, דייטשלאנד, דעם 12טן יוני 1929, די צווייטע טאכטער פון איר פאטער אטא היינריך פראנק און איר מוטער עדיט האלענדער.
נאָך דעם וואס די נאַציס האָבן איבערגענומען די מאַכט אין דײַטשלאַנד און האָבן געװינען די מוניציפּאַלע װאַלן אין פֿראַנקפֿורט אין מערץ 1933, איז עדיט מיט די קינדער איבערגעפֿאָרן קײַן אָכן צו איר מוטער. אָטאָ פֿראַנק האָט קורץ שפּעטער באַקומען אן אָנמוט צו שאַפֿן אַ האָלענדישע צװײַג פֿון דער פֿירמע "Opekta" אין אַמסטערדאַם, װאָס ער האָט אָנגענומען. זײַן משפּחה האָט אים נאָכגעפֿאָלגט אַ יאָר שפעטער.
ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן אין 1939, האט האלאנד פראקלאמירט נייטראלקייט. פונדעסטוועגן האט נאצי דייטשלאנד אינוואדירט האלאנד און בעלגיע דעם 10טן מיי 1940. האלאנד איז איינגענומען געווארן אין פינף טעג און האט נאכגעגעבן דעם 15טן מיי. גלייך נאך דער דייטשער אינוואזיע האבן זיך אנגעהויבן די גזירות קעגן דעם האלענדישן יידנטום, וואס האט דעמאלסט געציילט 140,000 מענטשן (מיט נאך 30,000 דייטשע פליטים, צווישן זיי די משפחה פון אַן פראנק). ביים סוף פון דער מלחמה זענען געבליבן לעבן נאר 40,000 יידן, וואס די מערהייט פון זיי האבן איבערגעלעבט ווייל זיי זענען באהאלטן געווארן און מ'האט זיי נישט געכאפט. די אנדערע האט מען געשיקט אין קאצעטן אין האלאנד (דער גרעסטער פון זיי איז געווען וועסטערבארק), פון וואס די מערהייט האט מען געשיקט אין באנען צו די טויט לאגערן אין פוילן, וואו זיי זענען אומגעקומען.
דער טאַסמאַן-ים (; מאאריש: "Te Tai-o-Rehua", "טע טיי־א־רעהואַ") איז א גרויסער קערפער פון וואסער צווישן אויסטראליע און ניי זילאנד, א דיסטאנץ פון אומגעפער 2000 ק"מ. דער ים איז גרויס 2,800 ק"מ (בערך) פון צפון צו דרום. ער איז א דרום־מערבדיקער אפשניט פונעם דרום פאציפישן אקעאן. מען האט געגעבן דעם ים זיין נאמען נאכן האלענדישן אויספארשער אבעל טאסמאן, דער ערשטער אייראפעישער וואס האט אנטפלעקט ניי זילאנד און טאסמאניע.
סיי אין אויסטראליע סיי אין ניי זילאנד איז דער טאסמאן-ים ברייט גערופן דעם ראוו (); למשל, "אריבערגיין דעם ראוו" מיינט פארן קיין ניי זילאנד פון אויסטראליע אדער פארקערט.
די קערפער פון וואסער לעבן דעם טאסמאן-ים זענען דער קאראל ים צו צפון, דער פאציפישער אקעאן צו צפון־מזרח און מזרח, דער דרום אקעאן צו דרום־מזרח און דרום, און דער באס דורכגאס צו מערב.
מאַניטאבאַ () איז א פראווינץ אין קאנאדע, מיט א שטח פון 649,950 ק"מ2 און האט א פלאכע טאפאגראפיע. די הויפט אינדוסטריעס אין דעם פראווינץ זענען לאנדווירטשאפט, טראנספארטאציע, פאבריקאציע, מינערײַ, וועלדערײַ, ענערגיע און טוריזם.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז וויניפעג, וואו וואוינער 60% פון דעם פראווינצנס באפעלקערונג.
מאניטאבא איז געווארן א פראווינץ פון קאנאדע אין 1870. דער היינטיקער פרעמיער מיניסטער איז גרעג זעלינגער.
זעלבסטמאָרד איז ווען א מענטש איז זייער ביטער אויף אזוי ווייט אז דער מענטש פארלירט דעם נארמאלן געוויסן און די כעמיקאלן אין דעם מוח פארלירן דעם ריכטיגן באלאנס אז דער מענטש הרגעט זיך.
היינט צוטאגס קען מען דאס פשוט היילן דורך מעדיצינען און פּילען.
לויט דער אמעריקאנישער גרינדונג פאר זעלבסטמאָרד-פארהיטונג (ענ׳) שטארבן 44,193 מענטשן וועגן זעלבסטמאָרד יעדע יאר. 7 פון 10 מענטשן וואס האבן געהרגעט זיך אין דעם יאר 2015 זענען געווען ווייסע מענער. מענער הרגן זיך 3.5 מאל אזוי אפט ווי פרויען כאטש פרויען פארזוכן זיך צו הרגן 3 מאל אזוי אפט ווי מענער.
דאס אידישע געזעץ.
די תורה באנעמט זיך אבער זייער שטרענג מיט אזא איינעם, ווארשיינליך דאס אפצוהאלטן אין געזעלשאפט. לויט דער הלכה דארף מען אים באגראבן ביים ברעג בית החיים.
עס שטייט אויך המאבד עצמו לדעת אין לו חלק לעולם הבא, ער פארלירט זיין עולם הבא. אבער הלכה למעשה וועט דאס נישט אויסגעפירט היינטיגע צייטן ווייל מ'האלט אז ער איז נישט געווען מיטן נארמאלן דעת און אפילו ווען יא האט ער זיכער תשובה געטון איידער ער איז געשטארבן.
סעמיהאַלי אדער סעמיהײַ () איז געווען א דארף אין סאבאלטש דיסטריקט אין צפון־מזרח אונגארן. ער געפינט זיך 45 ק"מ מזרח פון מישקאלץ און 26 ק"מ מערב פון נירעדהאז.
זייט 1952 איז דאס דארף א טייל פון דער שטאט טיסאוואשווארי.
אין 1880 האבן געוואוינט אין דעם דארף 422 יידן, און אין 1941, 648 יידן.
אַלעסק אין מזרח גאליציע איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האט געוואוינט הרב חנוך העניך דוב מייער, אן איידעם ביי הרב שלום רוקח פון בעלזא, וואס זיינע אייניקלעך זענען די רבי'ס פון אלעסק, סאסאוו און סטאניסלאוו.
רבי'ס פון דער אלעסקער דינאסטיע.
הרב חנוך העניך דוב איז געבוירן געווארן אין תק"ס (1800) צו רבי שמואל מאיר פון בעלז, אן איידעם פון רבי מאיר פון בעלז, א תלמיד פונעם בעל שם טוב. ער איז געווען א חסיד פון רבי אורי פון סטרעליסק, רבי נפתלי צבי הורוויץ פון ראפשיץ און פון זיין שווער רבי שלום פון בעלזא. אלס בחור איז ער נאך געווען ביים חוזה פון לובלין. ער איז געווען רב אין סטאנאוו און דערנאך, פון תר"י אין אלעסק. נאך זיין שווער'ס פטירה אין אלול תרט"ו האט ער אנגעהויבן פירן א רביסטעווע. ער האט פארפאסט די ספרים "לב שמח" אויף תורה, הגדה של פסח און סידור. ער איז נפטר געווארן א' אלול ה'תרמ"ד (1884). זיינע איידעמעס זענען געווען רבי חיים אליהו ליבערמאן פון זאלקווא, רבי משה זילבערפארב, רבי צבי רוקח און רבי אשר אנשיל אשכנזי.
זיין עלטערער זון הרב יצחק (תקפ"ט - כ"ד אדר תרס"ד) איז געווען זיין ממלא מקום אין אלעסק. ער איז געווען אן איידעם ביי רבי יוסף יאסקע פון לאשקאוויץ, אן אייניקל פון רבי משולם פייוויש העלער פון זשבארזש, דער "יושר דברי אמת". נאך זיין חתונה איז ער געווען א שטיק צייט ביי זיין שווער'ס שווער רבי מאיר פון פרעמישלאן. ער איז געווען א חסיד פון רבי ישראל פון רוזשין און פון זיין זיידן רבי שלום פון בעלז.
נאך זיין פאטער'ס פטירה האט ער איבערגענומען די רביסטעווע. ער איז געווען מפורסם אלס א גדול בתורה. ער האט געהאט איין טאכטער, וואס האט חתונה געהאט מיט רבי אהרן מנחם מענדל אייכנשטיין, א זון פון רבי סענדער ליפא פון זידיטשוב.
הרב אהרן מנחם מענדל איז געווען דער ממלא מקום פון זיין שווער אלס אב"ד און רבי אין אלעסק. ביי דער ערשטער וועלט מלחמה האט ער זיך געצויגן קיין לעמבערג וואו ער איז נפטר געווארן י"ט אב ה'תרפ"ג (1923).
א קאָנסאָנאַנט איז א טערמין אין לינגוויסטיק וואס באשילדערט איינעם פון די צוויי עיקר סארטן פאנען וואס זענען פאראן אין אלע נאטירלעכע שפראכן, וואס זענען קאנסאנאנטן און וואקאלן. פארשונג אין קאנסאנאנטן, וואס איז א טייל פון דער פארשונג אין אלע פאנען פון א שפראך, געהערט צו די געביטן פון פאנעטיק און פאנאלאגיע וואס געהערן צו לינגוויסטיק. מען פראדוצירט א קאנסאנאנט מיט אדורכפירן א שטראם פון לופט וואס ווערט אין געוויסן מאס אפגעהאלטן אין דעם מויל אדער דעם האלדז, אנדערש ווי א וואקאל, וואס ווערט אינגאנצן נישט אפגעהאלטן.
אין א ווארט קען אמאל קומען איין קאנסאנאנט באזונדער, אדער א גרופע פון צוויי אדער מער קאנסאנאנטן. צו שאפן א טראף דארף ווערן צוגעלייגט צום קאנסאנאנט (אדער צו דער גרופע קאנסאנאנטן) א וואקאל.
א קאנסאנאנט קען זיין שטימיק (למשל "ג") אדער אומשטימיק (למשל "ק"). די 20 קאנסאנאנטן אין יידיש זענען: ב, ג, ד, ה, װ, ז, זש, ט, י, כ, ל, מ, נ, ס, פ, פֿ, צ, ק, ר, ש. (די אותיות בֿ, ח, כּ, שׂ, תּ און תֿ וואס קומען אין ווערטער פון לשון הקודש רעדט מען אויס גלייך ווי די קאנסאנאנטן װ, כ, ק, ס, ט און ס). דער אות "י" ווערט אויך געניצט ווי א וואקאל.
אַטשאַקאַטשי איז א שטעטל אויפן אלטיפלאנא פלאטא אין די דרום אמעריקאנער אנדן, אינעם לא פאז דעפארטמענט אין באליוויע. ער איז די הויפטשטאט פון אמאסויאס פראווינץ.
דאס שטעטל געפינט זיך ביי א הייך פון 3,854 מעטער איבערן ים שפיגל אינעם אטשאקאטשי האלבאינזל אויפן מזרח ברעג פון דער טיטיקאקא אזערע, 96 ק"מ צפון־מערב פון דער הויפטשטאט לא פאז.
לאַ פאַז איז א דעפארטמענט אין מערב באליוויע וואס טיילט די טיטיקאקא אזערע מיט פערו. ער האט א שטח פון 133,985 קוואדראט ק"מ, מיט א באפעלקערונג פון 2,350,466 אין 2001.
די הויפטשטאט פונעם דעפארטמענט איז די שטאט לא פאז, די הויפטשטאט פון באליוויע.
פאטאסי איז א דעפארטמענט אין דרום־מערב באליוויע. ער האט א שטח פון 118,218 קוואדראט ק"מ, מיט א באפעלקערונג פון 709,013 אין 2001.
די הויפטשטאט פונעם דעפארטמענט איז די שטאט פאטאסי.
בעני איז א דעפארטמענט אין צפון־מזרח באליוויע. ער איז דער צווייטער גרעסטער דעפארטמענט (נאך סאנטא קרוז) מיט א שטח פון 213,564 קוואדראט ק"מ, און א באפעלקערונג פון 420,000 אין 2006.
די הויפטשטאט פונעם דעפארטמענט איז די שטאט טרינידאד.
ארורא () איז א דעפארטמענט אין מערב באליוויע, מיט א שטח פון 53,588 קוואדראט ק"מ.
די הויפטשטאט פונעם דעפארטמענט איז די שטאט ארורא.
אין דעם 2001 צענזוס איז די באפעלקערונג געווען 420,000.
טשוקיסאַקאַ () איז א דעפארטמענט אין דרום באליוויע, מיט א שטח פון 51,524 קוואדראט ק"מ.
די הויפטשטאט פונעם דעפארטמענט איז די שטאט סוקרע, די אפיציעלע הויפטשטאט פון באליוויע.
אין 2005 איז די באפעלקערונג געווען 572,165.
קאטשאַבאַמבאַ () איז א דעפארטמענט אין צענטראלער באליוויע, מיט א שטח פון 55,631 קוואדראט ק"מ.
די הויפטשטאט פונעם דעפארטמענט איז די שטאט קאטשאַבאַמבאַ.
אין 2007 איז די באפעלקערונג געווען 1,750,000.
פאַנדא () איז א דעפארטמענט אין צפון באליוויע, לעבן דעם גרענעץ מיט בראזיל, מיט א שטח פון 63,827 קוואדראט ק"מ.
די הויפטשטאט פונעם דעפארטמענט איז די שטאט קאביכא.
אין 2005 איז די באפעלקערונג געווען 66,689.
טאַריכאַ () איז א דעפארטמענט אין דרום באליוויע, לעבן דעם גרענעץ מיט ארגענטינע און פאראגוויי, מיט א שטח פון 37,623 קוואדראט ק"מ.
די הויפטשטאט פונעם דעפארטמענט איז די שטאט טאריכא.
אין 2001 איז די באפעלקערונג געווען 391,226.
סאנטא קרוז () איז א דעפארטמענט אין מזרח באליוויע, לעבן דעם גרענעץ מיט בראזיל. מיט א שטח פון 370,621 קוואדראט ק"מ, איז ער דער גרעסטער דעפארטמענט פון באליוויע..
די הויפטשטאט פונעם דעפארטמענט איז די שטאט סאנטא קרוז דע לא סיערא.
אין 2001 איז די באפעלקערונג געווען 2,029,471.
פובליוס ווערגיליוס מאַרא (; 15טן אקטאבער 70- - 21סטן סעפטעמבער 19-), באקאנט ווי ווערגיל, איז געווען א דיכטער אין אוראלט רוים. ער ווערט גערעכנט פון די גרעסטע רוימישע דיכטער. ער האט געשריבן דריי הויפט ליטערארישע ווערק, איינע פון זיי די עפישע פאעסיע וועגן איניעס אין צוועלף ביכער.
ווערגיל האט שטודירט מעדיצין און אסטראנאמיע אין רוים, אבער ער האט זיי איבערגעלאזט פאר פילאסאפיע.
ווערגיל האט געהאט א השפעה אויף דעם איטאליענישן דיכטער פון דעם מיטל־אלטער, דאנטע אליגערי.
דרום יארקשיר () איז א מעטראפאליטאנע און צערעמאניע־גראַפֿנשאַפֿט אין צפון ענגלאנד, וואס גרענעצט מערב יארקשיר צו צפון־מערב, צפון יארקשיר צו צפון, מזרח ריידינג פון יארקשיר צו צפון־מזרח, לינקאנשיר צו מזרח, נאטינגהאמשיר צו דרום־מזרח און דארבישיר צו דרום־מערב. דרום יארקשיר באדעקט א שטח פון 1,552 קוואדראט ק"מ.
דרום יארקשיר באשטייט פון פיר מעטראפאליטאנע באראס: בארנסלי, דאנקאסטער, ראדערהאם און שעפילד.
הרב אלכסנדר זיסקינד פון הוראדנא (ה'תקמ"ט – י"ח אדר ב' ה'תקנ"ד, 1794) איז געווען א רב און א מקובל. ער איז באקאנט ווי דער מחבר פונעם ספר יסוד ושורש העבודה.
ער איז געבוירן געווארן אין ראסיין, ליטע, צו זיין פאטער רב משה און זיין מוטער מרת רבקה, אן אייניקל פון רבי מרדכי יפה דער "לבוש". רוב זיין לעבן האט ער געוואוינט אין הוראדנא (גראדנא).
יסוד ושורש העבודה איז א ספר געשריבן דורך הרב אלכסנדר זיסקינד פון הוראדנא. דער ספר איז געבויט אויפן סדר היום און די תפילות. דער ספר לערנט אויס דעם מענטש וויאזוי צו דינען דעם אייבערשטן, און אויסרעדן די תפילות מיט דקדוק פון די ווערטער.
דאס ספר איז געדריקט געווארן דאס ערשטע מאל אין תקמ"ב אין נאווידוואר, פוילן, מיט דער הסכמה פון רבי לוי יצחק בערדיטשעווער וואס איז אין יענער צייט געווען שטאטס רב אין פינסק.
הרב בצלאל ראַקאוו (י"ג אייר ה'תרפ"ז, – כ' תמוז, ה'תשס"ג) איז געווען דער שטאטס רב אין גייטסהעד. ער איז געווען איינער פון די פירער פון אגודת ישראל אין גרויסבריטאניע.
הרב ראקאוו איז געבוירן געווארן אין פראנקפורט, דייטשלאנד אין א רבנישער משפחה, אן אייניקל פון הרב יום טוב ליפמאן העלער, דער "תוספות יום טוב". זיין פאטער, רבי יום טוב ליפמאן ראקאוו, איז געווען א תלמיד פון דער וואלאזשינער ישיבה און א ראש ישיבה אין פראנקפורט. אין תרצ"ט, מיט די רדיפות פון יידן אין דייטשלאנד, האט ער מיט זיינע טאטע־מאמע און זיין ברודער בנציון באקומען אזילרעכט אין ענגלאנד, און זיי האבן זיך באזעצט אין לאנדאן.
ביי די 18 יאר האט מען אים אריינגענומען אין גייטסהעד כולל, וואו מ'האט געהאלטן פון אים ווי א חשובער תלמיד חכם, און ער האט באקומען היתר הוראה. אין תש"ח האט ער חתונה געהאט מיט מרים, טאכטער פון הרב נפתלי שאקאוויצקי, דער גייטסהעדער רב. דאס פארפאלק האט זיך געצויגן קיין מאנטרע, שווייץ, וואו ער איז געווארן א מגיד שיעור אין דער ישיבה. נאך זיין שווער'ס פטירה אין תשכ"ד האט די גייטסהעדער קהילה גערופן אים אויפנעמען זיין שווער'ס אמט. דארט אין גייטסהעד איז ער געווארן פון די מנהיגים פון דעם ציבור.
נאך זיין פטירה אין תשס"ג האט מען אים געפירט צו קבורה אין הר המנוחות.
מאנמעטה' (ענגליש: "Monmouth", וועלשיש: "Trefynwy") אי א שטעטל אין מאנמעטשיר, אין דרום־מזרח וויילס אין דעפפאראייניגטן קעניגרייך.
דאס שטעטל געפינט זיך ביים צוזאמענפלוס פון די וויי און מאנאו טייכן, א 3.2 ק"מ מערב פונעם גרענעץ מיט ענגלאנד, 58 ק"מ צפון־מזרח פון דער וועלשישער הויפטשטאט קארדיף אן 204 ק"מ מערב פון לאנדאן.
שארל-עדווארד זשאנערע, באוואוסט ווי לע קארבוזיע (; 6טן אקטאבער, 1887 – 27סטן אויגוסט, 1965), איז געווע אן ארכיטעקט, פלאנעווער און שרייבער. ער איז געווען בארימט אלס א פיאנער פון מאדערנעם ארכיטעקטור.
ער איז געבוירן געווארן אין דער שווייץ, און איז געווארן א פראנצויזישער בירגער אין 1930. זיין קאריערע האט זיך געצויגן אריבער פינף יארצענדלינגער, און מען האט געבויט זיינע געביידעס דורכויס אייראפע, אינדיע און אמעריקע.
לע קארבוזיע האט געהאלטן אז ווען מען בויט א געביידע דארף מען אריינרעכענען ווי אזוי זי איז צוגעפאסט צו טראנספארטאציע, למשל אן אויטא. היינט פארשטייט דאס יעדער ארכיטעקט, אבער ער איז געווען דער ערשטער וואס האט געקלערט דערפון.
לע קארבוזיע איז געבוירן געווארן אין א קליין שטעטל אין צפון שווייץ. אין 1907, ביי די 19 יאר, האט ער זיך געצויגן קיין פאריז, פראנקרייך. ער איז ארומגעפארן איבער אייראפע.
אונעסקא (ענגליש: "United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization - UNESCO") איז די ארגאניזאציע פאר בילדונג, וויסנשאפט און קולטור פון די פאראייניגטע פעלקער.
אונעסקא איז געגרינדעט געווארן דעם 16טן נאוועמבער 1945, מיטן ציל פון העלפן צו אינטערנאציאנאלע פרידן און זיכערהייט.
אינגאנצן זענען 195 לענדער מיטגלידער אין אונעסקא. די ארגאניזאציע איז הויפטקווארטירט אין פאריז, פראנקרייך, און האט אנשטאלטן אין פארשידענע לענדער פון דער וועלט.
אונעסקא ארבעט דורך פינף הויפט פראגראמען: בילדונג, נאטירלעכע וויסנשאפטן, סאציאלע וויסנשאפטן, קולטור, און קאמוניקאציע און אינפארמאציע.
אייגענער פארטרעט פון דיעגא וועלאזקעז
דיעגא ראדריגעז דע סילוואַ אי וועלאַזקעז (; 6טן יוני, 1599 – 6טן אויגוסט, 1660) איז געווען א שפאנישער מאלער וואס איז געווען דער פירנדיקער קינסטלער אינעם הויף פונעם מלך פיליפ דער פערטער. ער איז געווען א קינסטלער פון דער באראקער תקופה, וויכטיק פאר זיינע פארטרעטן.
דיעגא וועלאזקעז איז געבוירן געווארן אין סעוויל, אנדאלוסיע, שפאניע, דאס ערשטע קינד פון יאאַא ראדריגעז דע סילוואַ און זשעראנימא וועלאזקעז.
מציבת הרב איתמר ראזנבוים אדמו"ר נאדווארנא
רבי איתמר ראזענבוים (ה' תמוז ה'תרמ"ו - כ"ב סיון ה'תשל"ג) איז געווען אדמו"ר פון נאדווארנא.
רבי איתמר איז געבוירן געווארן ה' תמוז תרמ"ו צו זיין פאטער רבי מאיר ראזנבוים פון קרעטשענעוו, א זון פון רבי מרדכי לייפער פון נאדווארנא, א זון פון רבי ישכר בערטשע לייפער פון נאדווארנא, און צו זיין מוטער, א טאכטער פון רבי יחיאל מיכל טירער פון דאראהוי.
אדמו"רות.
ביי די פופצן יאר האט רבי איתמר אנגעהויבן פירן א רעביסטעווע אין טשערנאוויץ. אין תרע"ד, ביי דער ערשטער וועלט מלחמה, איז ער אריבער אין ווין און קרעטשענעוו. נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האט ער זיך גצויגן אין אמעריקע. אין תשכ"ט האט ער אויפגעשטעלט זיין בית מדרש אין תל אביב.
רבי איתמר איז נפטר געווארן כ"ב סיון תשל"ג און מ'האט אים באערדיקט אין הר הזיתים. ער האט שוין געהאט געזען אן אוראייניקל וואס האט געפירט א רביסטעווע.
דער "אלטער קאלעדזש" פונעם אוניווערסיטעט
דער אוניווערסיטעט פון עדינבורג, געגרינדעט אין 1583, איז א פארשונג אוניווערסיטעט פלאצירט אין עדינבורג, די הויפטשטאט פון סקאטלאנד. דער אוניווערסיטעט, וואס געפינט זיך אין דער אלטשטאט, איז באשטימט געווארן דורך אונעסקא פאר א וועלט ירושה ארט. דער אוניווערסיטעט איז קלאסיפיצירט געווארן 20סטער אין דער וועלט אין 2011.
סטאק ניואינגטן באן סטאנציע איז א סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון העקני, צפון לאנדאן, ענגלאנד. זי געפינט זיך אין טראוולקארט זאנע 2, אויפן סעוון סיסטערס אפצווייג פון די לי וואלי ליניעס. די סטאנציע, און אלע באנען וואס דינען זי, ווערט אפערירט דורך לאנדאנער איבערגרונט.
באנען פארן קיין ליווערפול סטריט אין צענטראלן לאנדאן, און קיין און צו צפון. בערך יעדע 15 מינוט קומט אן א באן.
רעקטארי ראד באן סטאנציע איז א סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון העקני, צפון לאנדאן, ענגלאנד.
די סטאנציע געפינט זיך אין טראוולקארט זאנע 2, אויפן ווייט הארט לען אפצווייג פון די לי וועלי ליניעס. די סטאנציע, און אלע באנען וואס דינען זי, ווערט אפערירט דורך אבעליא גרויס-אנגליא.
באנען פארן קיין ליווערפול סטריט אין צענטראלן לאנדאן, און קיין און צו צפון.
דרכנו איז געווען א חרדישער זשורנאל, דער אפיציעלער זשורנאל פון דער וועלט אגודת ישראל פאר דער צווייטער וועלט מלחמה.
דער זשורנאל איז געוואן א וואכנבלאט וואס האט דערשיינט יעדן דאנערשטיק.
דער רעדאקטאר איז געווען אלכסנדר זושא פרידמאן, און דער סעקרעטאר פון דער רעדאקציע איז געווען שימש אלימלך שטייער.
ער האט אנגהויבן אין תרצ"ד מיט ארטיקלען פון שרייבער אין לאנדאן, ארץ ישראל, פוילן, רוסלאנד און נאך.
העקני דאנס באן סטאנציע איז א סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון העקני, צפון לאנדאן, ענגלאנד.
די סטאנציע געפינט זיך אין טראוולקארט זאנע 2, אויף די לי וועלי ליניעס און דער מערב אנגליע רוטע פון אבעליא גרויס-אנגליא. די סטאנציע ווערט אפערירט דורך לאנדאנער איבערגרונט. אין די אנהייב 1980ער יארן האט מען איבערגעבויט די סטאנציע.
טייל פון א פאטא פון העקטאר בערליאז, בערך 1855
העקטאר בערליאז ("עקטאר בערליאז"; 11טן דעצעמבער 1803 8טן מערץ 1869) איז געווען א פראנצויזישער קאמפאזיטאר, שטארק באוואוסט פאר זיין קאמאזיציע "פאנטאסטישע סימפאניע" וואס ער האט קאמפאנירט אין 1830. בערליאז האט ביישטייערט גרויסע ביישטייערונגען צו דער מאדערנער ארקעסטרע. טיילמאל האט ער ספעציפירט ריזיקע ארקעסטרעס פאר זיינע. ווען ער האט אליין דיריגירט האט ער דורכגעפירט עטלעכע קאנצערטן מיט מער ווי 1,000 מוזיקער. ער האט אויך קאמפאנירט אומעגעפר 50 געזאנגען. ער האט שטארק באאיינפלוסט די קאמפאזיטארן ניקאליי רימסקי-קארסאקאוו, פראנץ ליסט, רישארד שטרויס, גוסטאוו מאהלער און נאך.
דורכגאס פון סיציליע אינעם מיטלענדישן ים
דער דורכגאס פון סיציליע (,) איז דער דורכגאָס צווישן סיציליע און טוניסיע. ער איז ברייט בערך 145 קילאָמעטער און צעשיידט דעם טירענישן ים און דעם מערב מיטלענדישן ים פונעם מזרח מיטלענדישן ים. זײַן מאַקסימום טיף איז 316 מ.
טיפע שטראמען אין דעם דורכגאָס שטראָמען פון מזרח צו מערב, אבער דער שטראם נאנט צום אייבערפלאך גייט אין דער פאַרקערטער ריכטונג.
דער אינזל פאנטעלעריע ליגט אין מיטן דעם דורכגאס.
ראמאַן (,) איז א שטעטל אין צפון־מזרח רומעניע, ביים צוזאמענפלוס פון די סירעט און מאלדאווע טייכן, 46 ק"מ מזרח פון פיאטרע און 283 ק"מ צפון פון בוקארעשט.
דער נאמען פונעם שטעטל נעמט זיך פונעם הערצאג ראמאן דער ערשטער, וואס האט געגרידנעט דאס שטעטל אין דעם סוף פונעם 14טן יארהונדערט. צווישן די ערשטע איינוואוינער זענען געווען יידן.
נידער-זאַקסן (, נידערדייטש: "Neddersassen") אין צפון־מערב דייטשלאנד איז איינע פון די 16 לענדער אין דייטשלאנד. זיין שטח איז 47,618 קוואדראט ק"מ (דאס צווייטע גרעסטע לאנד אין דייטשלאנד); לויט זיין באפעלקערונג איז עס דאס פערטע מיט בערך אכט מיליאן איינוואוינער.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז האנאווער.
נידער-זאַקסן גרענעצט דעם צפון ים צו צפון, און זייגערווייז פון צפון גרענעצט זי די לענדער שלעזוויג-האלשטיין, האמבורג, מעקלענבורג-מערב פאמעראניע, בראנדנבורג, זאקסן-אנהאלט, טורינגיע, העסע און נארד ריין-וועסטפאליע, און דעם קעניגרייך פון האלאנד.
בראַנדנבורג (, נידערדייטש: "Brannenborg") אין מזרח דייטשלאנד איז איינע פון די 16 לענדער אין דייטשלאנד. זיין שטח איז 29,478 קוואדראט ק"מ (דאס פינפטע גרעסטע לאנד אין דייטשלאנד); לויט זיין באפעלקערונג איז עס דאס צענטע גרעסטע מיט 2,495,635 איינוואוינער.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז פאטסדאם.
בראַנדנבורג גרענעצט דעם פוילן צו מזרח, און זייגערווייז פון מזרח גרענעצט זי די לענדער זאקסן, זאקסן-אנהאלט, נידער-זאקסן און מעקלענבורג-מערב פאמעראניע.
זאַקסן () אין מזרח דייטשלאנד איז איינע פון די 16 לענדער אין דייטשלאנד. זיין שטח איז 18,413 קוואדראט ק"מ (דאס צענטע גרעסטע לאנד אין דייטשלאנד); לויט זיין באפעלקערונג איז זי דאס זעקסטע גרעסטע מיט 4.3 מיליאן איינוואוינער.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז דרעזדן.
זאַקסן גרענעצט פוילן צו מזרח, טשעכיי צו דרום און זייגערווייז פון דרום גרענעצט זי די לענדער בייערן, טורינגיע, זאקסן-אנהאלט און בראנדנבורג.
זאַקסן-אַנהאַלט (;) אין מזרח דייטשלאנד איז איינע פון די 16 לענדער אין דייטשלאנד. זיין שטח איז 20,448 קוואדראט ק"מ (דאס אכטע גרעסטע לאנד אין דייטשלאנד); לויט זיין באפעלקערונג איז זי דאס עלפטע גרעסטע מיט 2.34 מיליאן איינוואוינער.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז מאגדעבורג.
זאַקסן-אַנהאַלט גרענעצט זייגערווייז פון צפון־מערב זי די לענדער בראנדנבורג, זאקסן, טורינגיע און נידער-זאקסן.
דער פֿריישטאַט טורינגיע () אין צענטראלן דייטשלאנד איז איינע פון די 16 לענדער אין דייטשלאנד. זיין שטח איז 16,171 קוואדראט ק"מ (דאס זעקסטע קלענסטע לאנד אין דייטשלאנד); לויט זיין באפעלקערונג איז זי דאס פינפטע קלענסטע מיט 2.29 מיליאן איינוואוינער.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז ערפורט.
טורינגיע גרענעצט זייגערווייז פון צפון־מערב זי די לענדער נידער־זאַקסן, זאַקסן-אַנהאַלט, זאַקסן, בייערן און העסע.
די אלטע שול אין ערפורט, די עלטסטע אין אייראפע
ערפֿורט () איז די הויפטשטאט פון טורינגיע, פלאצירט 100 ק"מ דרום־מערב פון לייפציג, 150 ק"מ צפון פון נירנבערג און 180 ק"מ דרום־מזרח פון האנאווער.
אין 2010 האט ערפורט געהאט א באפעלקערונג איבער 200,000.
אין 1349, בשעת א כוואליע פון פאגראמען אין אייראפע נאכן שווארצן טויט, האט מען אטאקירט די יידן אין ערפורט און געהרגעט מער ווי הונדערט פון זיי, און די איבערגעבליבענע האט מען פארטריבן פון דער שטאט. לעצטנס האט מען אנפלעקט די מיטל־אלטער שול אין דער שטאט; אין 2009 האט מען זי באנייט.
רבי מאיר הלוי ראטנבערג פון אפטא (ה'תק"ך - כ"ה תמוז ה'תקצ"א) איז געווען א רבי פון חסידים און אב"ד אין דער שטאט אפטא אין קאנגרעס פוילן. פון אים שטאמט די אפטער רביס.
רבי מאיר הלוי איז געבוירן געווארן צו זיין פאטער רבי שמואל סג"ל הלוי ראטנבערג, אן אייניקל פונעם של"ה, און צו זיין מוטער פייגא אן אייניקל פונעם ש"ך. יונגערהייט איז ער געווארן פאר'יתומ'ט פון זיין פאטער, און זיין מוטער האט אים געהאדעוועט אליין.
ער האט געלערנט אין דער ישיבה פון רבי אברהם יצחק הכהן כ"ץ, מחבר פונעם ספר "כתר כהונה" און אב"ד אין סטאפניץ און פינטשעוו. שפעטער איז ער געפארן צום חוזה פון לובלין און ער איז געווארן פון זיינע פעסטע חסידים.
ווען הרב אברהם יהושע העשיל האט פארלאזט דאס אפטער רבנות אין תקס"ח, האט רבי מאיר איבערגענומען די שטעלע, וואס ער האט געהאלטן ביז זיין לעצטן טאג אין תקצ"א.
שבת פרשת פינחס תקע"ה איז ר' מאיר'ל געפארן קיין לובלין צום חוזה. יענעם שבת האט דער חוזה נישט עולה געווען לוי אליין, נאר געגעבן די עליה צו רבי מאיר'ל. דעם בעל קורא האט דער חוזה געהייסן לייענען די פרשה פון לוי ביז דער פרשה "יפקד ד' אלקי הרוחות לכל בשר". מיט דעם האט ער באשטימט ר' מאיר'ל פאר זיין נאכפאלגער און טאקע צוויי וואכן שפעטער איז דער חוזה נסתלק געווען.
רבי מאיר האט זיך שטארק דערקעגנט צו דער פרשיסכער שיטה.
רבי יצחק אייזיק ווייס, רב פון סוואליאווע האט געזאגט: איך האב געהערט פונעם סטאפניצער צדיק (רבי מאיר הלוי ראטנבערג) אז איינער וואס שערט זיינע נעגעלעך ערב שבת און איז מעביר סדרה דווקא ערב שבת פאר חצות, איז ער פארזיכערט נישט קומען צו קיין הארבע עבירות א גאנצע וואך.
זיינע תורות זענען געדרוקט אינעם ספר אור לשמים און אין קהל צדיקים
די פתח תקוה - קרית אריה באן סטאנציע איז א פאסאזשירן באן סטאנציע פון ישראל באנען. זי געפינט זיך אין צפון־מערב פון דער שטאט פתח תקוה, אין דער אינדוסטריעלער זאנע קרית אריה. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער ירקון ליניע וואס ציט זיך צווישן תל אביב און כפר סבא.
מען האט געעפנט די סטאנציע נפתחה מוצאי שבת דעם 3טן מיי 2008.‏‏
צוויי באנען פארן יעדע שעה אין ביידע ריכטונגען, און אין די שפיץ צייטן, דריי באנען א שעה.
די ישיבת בית יוסף אין גייטסהעד, באקאנט ווי די גייטסהעדער ישיבה, איז א ישיבה גדולה אין דער שטאט גייטסהעד, ענגלאנד. זי איז די גרעסטע ישיבה אין אייראפע וואס האט גרויסן פרעסטיזש ביים עולם.
די ישיבה האט מען אויפגעשטעלט אין תרפ"ט. אין די ערשטע יארן האט די ישיבה געלערנט אין דער שול פון דער גייטסהעדער קהילה (די בלעכערנע שול). אין די יארן פון חורבן אייראפע האט די ישיבה געדינט ווי א שוצארט פאר הונדערטער בחורים פון דייטשלאנד און אנדערע לענדער וואס האבן באקומען אויטאריזאציע צו קומען וואוינען אין בריטאניע צוליב די פאדערונגען פון דער ישיבה.
דער גייטסהעדער שוחט, ר' דוד דרייאן, האט שטארק געוואלט אויפשטעלן א ישיבה אין דער שטאט. צוליב דעם האט ער געבעטן פונעם "חפץ חיים" אז ער זאל שיקן פון זיינע תלמידים צו פירן די ישיבה. דער חפץ חיים האט טאקע געשיקט צוויי פון זיינע בחורים, רבי נחמן לאנדינסקי, וואס איז געווארן דער ערשטער ראש ישיבה, און רבי אליעזר קאהאן, וואס איז געווארן דער ערשטער מנהל רוחני. זיי ביידע זענען געווען נאווהארדאקער בחורים, און זיי האבן אויפגעשטעלט די ישיבה אויפן נאווהארדאקער שטייגער, מיטן נאמען "ישיבת בית יוסף" אזוי ווי אלע נאווהארדאקער ישיבות.
נאכדעם וואס רבי לאנדינסקי איז אריבער אין די פאראייניגטע שטאטן, האט מען אויפגענומען די צוויי שוואגערס רבי לייב גורוויץ און רבי לייב לאפיאן צו פירן די ישיבה.
אין תש"ז (1947) האט מען באשטימט רבי משה שוואב צו ווערן משגיח רוחני פון דער ישיבה, ווען ער איז געווען אלט 30 יאר. שפעטער האט מען אויפגענומען רבי מתתיהו סאלאמאן, צו ווערן צווייטער משגיח. נאך רבי משה'ס פטירה איז ער געווארן משגיח. דער היינטיקער משגיח איז רבי מרדכי יוסף קארנאווסקי, און דער צווייטער משגיח איז רבי גרשון מילער.
אין תשע"א האבן געלערנט אין דער ישיבה עטלעכע 350 תלמידים, דער גרעסטער טייל פון זיי זענען פון ענגלאנד, די אנדערע פון אייראפע, די פאראייניגטע שטאטן און ארץ ישראל, אויך לערנען אין דער ישיבה תלמידים פון צפון אפריקע, דרום אפריקע, דרום אמעריקע און אויסטראליע.
געוועזענע הנהלה.
נאך רבי אליעזר'ס פטירה, האט מען באשטימט זיין איידעם רבי זאב כהן, א ר"מ אין דער ישיבה, צו ווערן מנהל-רוחני אין זיין ארט.
גייטסהעד
די פתח תקוה סגולה באן סטאנציע איז א פאסאזשירן באן סטאנציע פון ישראל באנען. זי געפינט זיך אין צפון־מזרח פון דער שטאט פתח תקוה, לעבן דעם ירקונים איינקויף צענטער און נישט ווייט פון דער סגולה אינדוסטריעלער זאנע. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער ירקון ליניע וואס ציט זיך צווישן תל אביב און כפר סבא.
מען האט געעפנט די סטאנציע אין 2008.‏‏
די ראש העין צפון באן סטאנציע איז א פארשטאטישע פאסאזשירן באן סטאנציע פון ישראל באנען. זי געפינט זיך אין צפון ראש העין, לעבן דעם קסם איבערבייט צווישן שאסיי 5 און שאסיי 6. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער ירקון ליניע וואס ציט זיך צווישן תל אביב און כפר סבא.
מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 13טן סעפטעבמער 2003.‏‏
די כפר סבא נארדוי באן סטאנציע איז א פארשטאטישע פאסאזשירן באן סטאנציע פון ישראל באנען, די צווייטע סטאנציע אויף דער הוד השרון - שדרות ליניע. זי געפינט זיך אויף הצברים גאס ביים גרענעץ פון כפר סבא און הוד השרון. דער אריינגאנג איז פון כפר סבא אבער די פעראנען זענען אין הוד השרון.
די סטאנציע געפינט זיך אויף דער ירקון ליניע וואס ציט זיך צווישן תל אביב און כפר סבא.
מען האט געעפנט די סטאנציע מיטן נאמען "הוד השרון - כפר סבא באן סטאנציע" דעם 13טן אפריל 2003.‏‏ א צען טאג נאכהער האט א זעלבסטמארד באמבארדירער אקטיווירט זיין באמבע אריינקומענדיק אין דער סטאנציע. דער שומר, אלכסנדר קאסטיוק, האט אים אפגעשטעלט און איז דערמארדעט געווארן אין דער אטאקע. מען האט צוגעגעבן דעם נאמען "קאסטיוק" צו דער סטאנציע. אין מערץ 2010 האט מען געענדערט דעם נאמען צו "כפר סבא באן סטאנציע".
צוויי באנען פארן יעדע שעה אין ביידע ריכטונגען, און אין די שפיץ צייטן, דריי באנען א שעה. די נסיעה ביז יבנה מערב דויערט א שעה און אכט מינוט.
פֿרענק לויד רייט (; 8טן יוני 1867 - 9טן אפריל 1959) איז געווען אן אמעריקאנער ארכיטעקט. ער האט געפלאנעוועט פארשידענע געביידעס, איינשליסנדיק בענק, ביוראען, א שול, א בענזין־סטאנציע, א בירגארטן און א קונסט מוזיי. ער ווערט גערעכנט איינער פון די חשובסטע ארכיטעקטן פונעם 20סטן יארהונדערט.
פרענק לויד רייט איז געבוירן געווארן אין ריטשלאנד צענטער, וויסקאנסין, די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, דעם 8טן יוני 1867.
אין 1885 האט ער אנגעהויבן שטודירן אינעם אוניווערסיטעט פון וויסקאנסין.
ער איז געשטארבן אין פיניקס, אריזאנע, דעם 9טן אפריל, 1959. ער האט איבערגעלאזט א זון אן ארכיטעקט, לויד רייט.
די איזאָפּאָדן זיינען אַ סדר פון קרעבסן. די גרופּע איז מאָרפאָלאָגיש זייער אַ כלערלייע, ס׳איז דאָ בערך 10.5 טויזנט זגאַלן, וואָס לעבן אין ימים, זיסוואַסערן און אויף דער יבשה. עטלעכע איזאָפּאָדן פּאַראַזיטירן ביי בעלי־חיים.
אויסער געבוי.
די איזאָפּאָדן האָבן בדרך־כלל אַ כלפּי־חוץ פלאַכן קערפּער, 0.6 מ״מ ביז 46 ס״מ לענג. די קערפּער סעגמענטאַציע איז ענלעך צום גענעראַלן פּלאַן פון אַנדערע Peracarida. ס׳איז דאָ דריי טאַגמעס (קערפּער־טיילן): קאָפּ, פּערעיאָן ("ברוסט") און פּלעאָן ("בויך"). דער קאָפּ איז אַ קאָמפּליצירטער, דאָס הייסט אַז ער שליסט איין די סעגמענטן פון קדמון־קאָפּ און ערשטן ברוסט־סעגמענט (צו מאָל אויך דעם צווייטן סעגמענט). פּערעיאָן באַשטייט פון די איבעריקע 7 ברוסט־סעגמענטן, וואָס זיינען בדרך־כלל ניט געאייניקט, כאָטש עטלעכע איזאָפּאָדן ווייזן יאָ באַשטימטע צונויפגאָסן אינעם פּערעיאָן. די 6 הינטערסטע סעגמענטן און די טערמינאַלע פּלאַט (טעלסאָן) מאַכן אויס דעם פּלעאָן. אַ סך גרופּעס איזאָפּאָדן האָבן פרייע פּלעאָנישע סעגמענטן, אָבער זייער אָפט זיינען זיי געאייניקט ביז די סיבות, ווען פּלעאָן זעט אויס ווי איין גרויסער סעגמענט. דער טעלסאָן (ווען ניט כולו רעדוצירט) איז איינגעשלאָסן אינעם 6טן סעגמענט. ס׳איז ביי איזאָפּאָדן ניט קיין קאַראַפּאַקס, ווי אויך ביי אַמפיפּאָדן צווישן Malacostraca.
קאָפּ־גלידער.
דער קאָפּ טראָגט צוויי גרופּעס גלידער, דהיינו: סענסאָרישע (אויגן און צוויי פּאָר אַנטענעס) און מויל־גלידער (אייבערשטע ליפּ, mandibulae (מאַנדיבעלן), אונטערשטע ליפּן, maxillae, maxillulae און maxillipeds).
ס׳איז ביי איזאָפאָדן איין פּאָר קאָמפּליצירטע אויגן. זיי זיינען מערסטנס זיציק, זעלטן זיצן זיי אָבער אויף אַן אומבאַוועגלעך שטענגל. איין אויג באַשטייט פון צוויי ביז טויזנטער פּשוטע אייגלעך. די אויגן זיינען געוואָרן אין גאַנצן רעדוצירט ביי עטלעכע פּאַראַזיטן און ביי אַ סך אונטערערדישע, אינטערסטיציעלע און טיף־ימישע זגאַלן.
די ערשטע אַנטענעס ("אַנטענעלעך") האָבן בדרך־כלל איין צווייג אויפן תחילת דריי־גלידיק שטענגל. אין אַ סך גרופּעס ווייזט זיך די רעדוצקיע פון דאָזיקע גלידער ביז דער סיבה, וואָס זעט מען ביי יבשותדיקע איזאָפּאָדן: עטלעכע פון זיי האָבן נאָר אַ פּאָר קורצע איין־גלידיקע אברלעך. די צווייטע אַנטענעס זיינען לענגער, האָבן אַ 6-5־גלידיק שטענגל און איין צווייג (נעמלעך: ענדאָפּאָדיט). פונדעסטוועגן, ס׳איז מעגלעך צו געפינען די צווייטע צווייג (עקזאָפּאָדיט) אין פורעם פון אַ קליינע שופּ ביי עטלעכע Asellota.
מויל אַפּאַראַט איז געווענדעט פאָרויס, און געוויינלעך נאָגנדיק. עס רינגלען אַרום דעם מויל די אייבערשטע ליפּ פון פאָרנט, די מאַנדיבעלן פון זייטן און אַזוי גערופענע פּאַראַגנאַטן פון הינטן (וואָס זיינען אָבער קיין פיס ניט). מאַנדיבעלן זיינען די עיקרדיקע אָרגאַנען פאַרן פרעסן. נאָך די מאַנדיבעלן קומען איין נאָכן אַנדערן די maxillae, maxillulae און maxillipeds (וואָס זעען אויס ענלעך צו עכטע פיס, וואָס צייגט זייער נאָמען). איין פאַמיליע (Gnathiidae) האָט נאָך אַ פּאָר maxillipeds, וואָס זיינען אַנטוויקלט געוואָרן פון דער ערשטער פּאָר פּערעיאָנעלע פיס.
פּערעיאָנאַלע גלידער.
די פּערעיאָנאַלע גלידער (אָדער פּערעיאָפּאָדן) זיינען איינצווייגיק, גלידיק. תחילת זיינען דאָ זיבן פּאָר פּערעיאָפּאָדן. בדרך־כלל פאַרנעמען זיי זיך אין גיין אָדער זיך קלאַמערן צו וואַסער פלאַנצן, ווירט אָדער געשלעכט־פּאַרטנער. זעלטן ווערט אַ טייל פּערעיאָפּאָדן באַנוצט אין שווימען אָדער גראָבן‬. אָפט שיידט זיך אונטער די פאָרדערשטע פּאָר גלידער פון אַנדערע און אין קיין לאָקאָמאָציע פאַרנעמט זי זיך ניט. אין אַ סך גרופּעס טראָגן די ערשטע פּערעיאָפּאָדן אַ פאַלש־קלעמערל אָדער זעלטן אַן אמתס. אין Gnathiidae דער ערשטער סעגמענט פון פּערעיאָן איז צונויפגעגאָסן מיטן קאָפּ און אַזוי די פיס, וואָס ער טראָגט, זיינען ‫מגולגל געוואָרן אין אַ מין מויל גלידער. די לעצטע פּאָר פּערעיאָפּאָדן פעלט ביי עטלעכע ‬משפּחות אָדער גאַטונגען (גלייך אַזוי ווי אין יואווענילע פאָרמען).
קיין זשאַברעס טראָגן די פּערעיאָפּאָדן ניט, אָבער ביי נקבות געפינען זיך אויף זיי פּלאַטעלעך, וואָס מען הייסט זיי אָאָסטעגיטן און וואָס פורעמען מיט זיך אַ זעקל פאַרן נאָכקום (מאַרזופּיאום). עס קענען טראָגן די אָאָסטעגיטן אַלע פּערעיאָפּאָדן, אָבער אַזאַ סיבה טרעפט זיך זעלטן און אַמערסטנס טראָגן זיי נאָר 3-4 פּאָר פיס. עס זיינען אויך זגאַלן מיט בלויז איין פּאָר אָאָסטעגיטן אָדער אין גאַנצן אָן זיי. אין עטלעכע גרופּעס איזאָפּאָדן קען מען געפינען אויף maxillipeds אויך ענלעכע פּלאַטעלעך.
פּלעאָנאַלע גלידער.
די גלידער פונעם פּלעאָן זיינען ווייניק־גלידיקע, טראָגן איין אָדער צוויי צווייגן. אויסווייניק און לויט זיין ראָלע טיילן זיי זיך אונטער אויף צוויי גרופּעס: די ערשטע פינף פּאָר (אַזוי גערופענע פּלעאָפּאָדן) און די הינטערשטע פּאָר — אוראָפּאָדן. די פּלעאָפּאָדן זיינען מער־ווייניקער פּלאַטשיק און פאַרנעמען זיך אין פאַרשידענע פונקציעס: קודם כל אַלס אָסמאָרעגולאַטאָרישע און אָטעם־אָרגאַנען (ד.ה. אַלס זשאַברעס), אַלס שווים־מיטל און אויך אַלס קאָפּולאַטאָרישע אברים. חוץ דעם איין אָדער מער פּאָר פּלעאָפּאָדן פורעמען זיך אין דעקל, וואָס באַדעקט אַנדערע פּלעאָפּאָדן. אין עטלעכע פאַלן טרעפט זיך פּאָרלעכווייזע צונויפשמעלצן פון אָדער להיפּוך — רעדוקציעס פון פּלעאָפּאָדן, וואָס איז בפרט כאַראַקטעריסטיש פאַר Asellota. למשל, די נקבות פון Microcerberidae טראָגן בלויז איין פּאָר פּלעאָפּאָדן, מחמת דעם אַז אַלע אַנדערע פיר פּאָר זיינען אינגאַנצן רעדוצירט.
אוראָפּאָדן, די הינטערשטע פּאָר גלידער, האָבן אַן איינגלידיק שטענגל מיט איין אָדער צוויי איינגלידיקע צווייגן דערויף. ס׳איז צוויי טיפּן אוראָפּאָדן: זיי קענען זיין ברייט, בלאַטאַרטיק, זיצנדיק אויף זייטן פון פּלעאָטעלסאָן אָדער פאַרקערט: שטאָקאַרטיק און זיצנדיק אויפן שפּיץ פּלעאָטעלסאָן. Valvifera האָבן אַ ספּעציעלע מאָדיפיקאַציע פונעם ערשטן וואַריאַנט, ווען אוראָפּאָדן זיינען פאַרבויגן אַרונטער און באַדעקן פּלעאָפּאָדן.
לעבנסשטייגער.
ים איז וואו די איזאָפּאָדן אויפגעקומען געוואָרן, און אין ים ווייזן די גרעסטע פאַרשיידנקייט פון די פאָרמען און אויך די גרעסטע צאָל זגאַלן. ימישע איזאָפּאָדן זיינען קודם כל בענטישע בעלי חיים (לעבן אויפן ימישן גרונט) און ברייט פאַרשפּרייטן פון ליטאָראַל ביז אָקעאַנישע טיפענישן. אַ ריי זגאַלן קענען שווימען ניט הויך פון בוידעם און אַנדערע שווימען אין אָפענע וואַסערן.
פון טייכן און אָזערעס האָט מען באַשריבן אַן ערך בלויז 10% פון אַלע זגאַלן, אָבער עטלעכע גרופּעס זיינען דורכויס נאָר פון אַזעלכע האַביטאַטן באַוואוסט: אַלע היינטיקע Phreatoicidea, פון Asellota: פאַרטרעטער פון Asellidae, Stenasellidae און Protojaniridae, ווי אויך אַלע זגאַלן פון די צויי קליינע גרופּעס פון Calabozoida און Tainisopidea.
אַ סך גרעסער איז די גרופּע, וואָס האָט באַזיגט די יבשה: כמעט אַלע Oniscidea געפינט מען אויף אָדער אין ערד. ס׳זיינען דאָ בערך 3.5 טויזנט זגאַלן פון זיי און דאָס זיינען די איזאָפּאָדן וואָס מען טרעפט טאָג־טעגלעך, אַפילה אין שטעט, אין אַלע לענדער אויף יעדער קאָנטינענט. חוץ דעם איז דאָ אַ קליין גרופּע איזאָפּאָדן פון גאָר אַן אַנדער צווייג, Phreatoicidea, וואָס זיי איז געלונגען צו באַהערשן די יבשה: דאָס זיינען איינציקע זגאַלן פון "Phreatoicopsis", וואָס גראָבן נאָרעס אין פייכטן באָדן.
צווישן די איזאָפּאָדן געפינט מען דעטריטאָפאַגן, פלאַנץ־פרעסער, רויבער און עטלעכע גרופּעס זיינען פון רויבעריי אַריבער צו פּאַראַזיטיזם (אויף אַנדערע קרעבסן און פיש).
די ווירטשאַפטלעכע באַדייטונג פון איזאָפּאָדן איז ווייט ניט גרויס. פּאַראַזיטן טאָן אָן היזק דער מאַריקולטור אין טראָפּישע לענדער. אַזעלכע זגאַלן וואָס בויערן נאָרעס אין האָלץ (ראשית כל "Limnoria" און עטלעכע "Sphaeroma") שטעלן מיט זיך פאָר אַ געוויסע סכנה הילצערנע טעכנישע קאָנסטרוקציעס.
דער פליג ("Diptera") איז אַ קלײנער אינסעקט מיט פֿליגלען. עס זענען דאָ בערך 152,000 זגאלן פליגן און מאָסקיטן.
אַלע פֿליגן האָבן נאָר אײן פּאָר פֿליגלען.
האַנס קריסטיאַן אַנדערסען (; 2טן אפריל 1805 - 4טן אויגוסט 1875) איז געווען א דענישער שרייבער און דיכטער, וואס איז מערסט באקאנט פאר זיינע מעשה'לעך. מען האט איבערגעזעצט זיינע דיכטונגען און מעשה'ס אין מער ווי 150 שפראכן.
האנס קריסטיאן אנדערסען איז געבוירן געווארן דעם 2טן אפריל 1805 אין דער שטאט אדענסע, דענמארק. דעם 26סטן אפריל 1816, ווען ער איז געווען אלט 11 יאר, איז זיין פאטער געשטארבן. נאכדעם האט ער כמעט אויפגעהערט גייען לערנען אין דער שולע, נאר ער פלעג דערציילן מעשה'ס. ביי די 14 יאר האט ער געצויגן קיין קאפנהאגן צו ווערן אן אקטיאר; דארט איז ער געווען גאר ארעם.
אויפֿקלערונג מיינט אין טאָג-טעגלעכער שפּראַך דער פאַרלאַנג צו עלימינירן צעמישונג מיט אנשאפן פון נייַע וויסן צו ענטפֿערן שאלות. די תקופה פון אויפקלערונ איז געווען א קולטורעלע באוועגונג אין אייראפע אינעם 18טן יארהונדערט. די באוועגונג האט אנגעהויבן אין פראנקרייך דורך די פילאסאפן דעקארט און דעניס דידערא. די שיטה פון אויפקלערונג איז געווען אז יעדער איינער קען אלץ אויסטראכטן פאר זיך, דעריבער דארף ער נישט גלייבן וואס די רעגירונג זאגט אדער וואס רעליגיע לערנט אויס מענטשן. אין אנדערע לענדער זענען געווען אימאנועל קאנט אין דייטשלאנד, דייוויד היום און אדם סמיט אין סקאטלאנד, און טאמעס זשעפערסאן אין אמעריקע.
אלס רעזולטאט פון דער אויפקלערונג איז געקומען די פראנצויזישע רעוואלוציע אין 1789. אין אנדערע לענדער, למשל רוסלאנד, פרייסן און שוועדן האבן די מלכים אויסגעניצט די אויפקלערונג צו האלטן די מלוכה ביי זיך. די באגריפן פון קאפיטאליזם און סאציאליזם זענען ארויסגעקומען פון דער אויפקלערונג.
די נאכפאלג באוועגונג איז געווען ראמאנטיציזם אינעם 19טן יארהונדערט, דורך וויקטאר הוגא און טשארלס דארווין.
דייטשלאנד באשטייט פון 16 לענדער (דייטשיש: "Land" מ״צ "Länder" אדער "Bundesland"/"Bundesländer") וואס זענען טיילווייז סואווערענע שטאטן פון דער פעדעראלער רעפובליק פון דייטשלאנד.
אינעם היינטיקן מצבֿ האט מען די לענדער געשאפן נאך דער צווייטער וועלט מלחמה אין 1949, ווען מ'האט אויפגעשטעלט די פעדעראלע רעפובליק. אין 1952 האט מען צונויפגעשטעלט דריי קליינע לענדער (באדן, ווירטמבורג-באדן און ווירטמבורג-האהענצאלערן) צו שאפן באדן-ווירטמבורג. אין 1957 איז די זאר פראטעקטאראט, וואס איז געווען אונטער פראנצויזישער אדמיניסטראציע, צוגעשטאנען צו דער פעדעראלער רעפובליק ווי זארלאנד. אין 1990 זענען די פאראייניקטע שטאט בערלין און די טעריטאריע פון דער דייטשלאנד דעמאקראטישער רעפובליק צוגעשטאנען די פעדעראלע רעפובליק ווי זעקס נייע לענדער.
העסע () אין מערב־צענטראלן דייטשלאנד איז איינע פון די 16 לענדער אין דייטשלאנד. איר שטח איז 21,100 קוואדראט ק"מ (דאס זיבעטע גרעסטע לאנד אין דייטשלאנד); לויט זיין באפעלקערונג איז זי דאס פינפטע גרעסטע מיט 6,067,021 איינוואוינער.
די הויפטשטאט איז וויסבאדן און די גרעסטע שטאט אין העסע איז פראנקפורט. די עלטסטע און צווייטע גרעסטע שטאט איז מיינץ.
העסע גרענעצט זייגערווייז פון צפון־מערב זי די לענדער נידער־זאַקסן, טורינגיע, בייערן, באדן-ווירטמבורג, ריינלאנד-פאלץ און נארד ריין-וועסטפאליע.
טעפליק (,) איז א שטעטל אין וויניצער גובערניע, מערב אוקראינע. דאס שטעטל געפינט זיך 35 ק"מ מערב פון אומאן און 111 ק"מ דרום-מזרח פון וויניצע.
טעפליק איז געגרינדעט געווארן אינעם 15טן יארהונדערט.
יידן אין טעפליק.
הרב שמשון אהרן פאלאנסקי איז געווען שטאטס רב אין טעפליק.
אין 1900 האבן געוואוניט אין טעפליק 3,725 יידן.
באדן-ווירטמבורג () אין דרום־מערב דייטשלאנד, מערב פונעם ריין, איז איינע פון די 16 לענדער אין דייטשלאנד. באדן-ווירטמבורג איז דאס דריטע גרעסטע לאנד אין דייטשלאנד, סיי לויט שטח, מיט 35,752 קוואדראט ק"מ, סיי לויט זיין באפעלקערונג, מיט 10.7 מיליאן איינוואוינער.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז שטוטגארט.
באדן-ווירטמבורג גרענעצט זייגערווייז פון צפון־מערב די דייטשע לענדער ריינלאנד-פאלץ, העסע און בייערן, און די מדינות שווייץ און פראנקרייך.
דער ריין איז דער מערב גרענעץ און אויך א טייל פונעם דרום גרענעץ. דער דוניי קומט ארויס אין באדן-ווירטמבורג.
אַטלעטיק איז פארשידענע סארטן ספארט ווי לויפן, שפרינגען און ווארפן. די אטלעטיק געשעענישן ווערן געהאלטן אין א ספארט סטאדיאן, אדער אויפן לויפוועג, אדער אויפן פעלד אינעווייניק פונעם לויפוועג. מען האלט אטלעטיק איבער דער גארער וועלט. די שפרונג געשעענישן זענען הויכשפרונג, ווייטשפרונג, דריישפרונג און שפרינגען מיט א טיטשקע. ווארפן געשעענישן זענען ווארפשפיז ווארף, דיסקוס ווארף, האמער ווארף און קויל שטויס. אויך איז פאראן דער "דעקאטלאן", וואס שליסט איין צען לויפן און שפרינגען געשעענישן (100 מעטער, ווייטשפרונג, קויל שטויס, הויכשפרונג, 400 מעטער, הירדנלויף, דיסקוס ווארף, שפרינגען מיט א טיטשקע, ווארפשפיז ווארף און 1500 מעטער.
אטלעטיק געשעענישן קומען פאר ביי די אלימפיאדעס.
ט' (טית, ארויסגערעדט ״טעס״) איז דער ניינטער אות פון אלף בית.
היינט רעדן אויס רוב יידן א ט' ווי לאטיינישן t, גלייך ווי א תּ, אבער ספרדים רעדן אויס א הארטן ט', ענלעך צו אראביש. ט איז איינער פון די דטלנ"ת אותיות וואס מען רעדט אויס מיטן צונג. ט איז א קאנסאנאנט אן א קלאנג.
אין גימטריא ט = 9. אויך אין גימטריא שרייבט מען ט"ו = 15 און ט"ז = 16.
ט איז איינער פון די שעטנ"ז ג"ץ אותיות וואס די סופרים שרייבן מיט דריי תגים.
פארשטעלונג פון אות ט'.
דער אות ט' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פרנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.
דער קאד 05D8 רעפרעזענטירט ט' אין יוניקאד.
איז די פארשטעלונג פונעם אות ט' אין ברייל.
דער פעניקישער טית זעט אויס אזוי: פעניקישער טית
a> מצאנז, מיט משב"ק הרב דוד שווראטץ שליט"א
הרב משה האלבערשטאם זצ"ל (ח' ניסן ה'תרצ"ב – כ"ח ניסן ה'תשס"ו) איז געווען א רב און חבר פון בית דין צדק פון עדה החרדית אין ירושלים, פון די חשובע פוסקים אין היינטיגן דור. ער איז דער מחבר פון שו"ת "דברי משה" און ראש ישיבה פון "דברי חיים – טשאקאווע".
משה האלבערשטאם איז געבוירן געווארן ח' ניסן ה'תרצ"ב אין טשאקאווע, גאליציע צו זיין פאטער הרב יעקב האלבערשטאם, טשאקאווער רבי. ווען ער איז געווען אלט דריי יאר איז ער אריבער מיט זיין משפחה קיין ארץ ישראל.
ער האט גערלנט אין "ישיבת חכמי לובלין" אין בני ברק אונטער הרב שמואל וואזנער.
ער איז געווען דער לענגסטער דינענדיגער חבר הביד"ץ, ער איז מלכתחילה גרויס געווארן אלס גרויסער יחסן שטאמענדיג פון צאנזער רב.
אויפן פארלאנג פונעם ירושלימער רב דער מנחת יצחק האט ער יארן לאנג געשריבן שיינע הסכמות אויף פילע ספרים, דורך דעם האט ער באקומען פיל וועלטליכע אנערקענונג, אלע זיינע הסכמות האבן א נייע גימטריא אויפן יאר לויטן מהות פונעם ספר.
ער האט געדינט אלס דער רב פון הצלה. און איז דער איינציגסטער פערזענליכקייט וואס איז גרויס סיי ביי די קנאים און סיי ביי די אלגעמיינע אידן איבער דער וועלט, אבער נישט אלס גאון נאר סתם אלס חשובער תורה פערזענליכקייט.
זיינע ברידער זענען: הרב מאיר האלבערשטאם, טשאקאווער רבי אין בני ברק, הרב נפתלי האלבערשטאם, טשאקאווער רבי, און הרב חכם צבי, מחבר פון "חכמת צבי".
הרב משה איז נפטר געווארן כ"ח ניסן ה'תשס"ו און באגראבן אין הר הזיתים.
רבי שמשון פון אסטראפאליע (ה'ש"ס ג' אב ה'ת"ח) איז געווען א מקובל אין די ה'ש' - ה'ת' יארן. ער איז אומגעקומען על קידוש השם ביי די גזירות ת"ח ות"ט.
ר' שמשון איז געבוירן געווארן אין יאר ה'ש"ס אין דער שטאט קארעץ וואס איז אין וואהלין, דעמאלסט אין פוילן, צו זיין פאטער ר' פסח, אן איידעם פון ר' שמשון, זון פון ר' בצלאל, א ברודער פונעם מהר"ל פון פראג.
ער איז געווען א גרויסער מחדש אין קבלה דורך גימטריאות. באקאנט פון אים זענען זיין מאמר וועגן די מ"ב מסעות און איבערהויפט דער בריוו וועגן די עשר מכות וועלכער איז א וואונדערליכער פירוש אויף א מאמר פונעם ארי הק' און איז אנגענומען אלס סגולה צו לערנען אום ערב פסח אדער פסח אויפדערנאכט. אין פילע הגדות איז עס אריינגעדרוקט ביים אנהויב.
ער האט געהאט א מגיד מיט וועם ער פלעגט לערנען סתרי תורה יעדן טאג. זיין תלמיד ר' נתן האנאווער האט געשריבן: והיה בתוכם איש אחד חכם ונבון ומקובל האלקי ושמו מוהר"ר שמשון מ "ק אוסטרופולי. ובא מלאך המגיד אליו בכל יום ולמד עמו סתרי תורה. ועשה המקובל הנ"ל פירוש על הזוהר על פי קבלת מהאר"י ז"ל ולא זכינו שיבא להדפוס. ואמר לו המגיד לפי הגזיר' שיעשו תשובה גדולה שלא יבא כך הגזירה רעה. ודרש כמה פעמים בבית הכנסת והזהיר לעם שיעשו תשובה על הצרה שלא תבא, וכן עשו תשובה גדולה בכל הקהילות ולא הועילה כי כבר נחתם הגזירה רעה. וכאשר באו האויבים וצרים על העיר נכנס המקובל הנ"ל לבית הכנסת ושלש מאות בעלי בתים עמו, כולם חכמים גדולים וכולם מלובשים בתכריכין ובטליתו' על ראשיהם ועסקו בתפילה גדולה עד שבאו האויבים לעיר ונהרגו שם כולם בבית הכנסת על אדמת קדש הי"ד.
ער איז גע'הרג'עט געווארן ביי די שוידערליכע גזירות ת"ח ות"ט אין טאג פון ג' אב אין דער שטאט פאלאנע. מען דערציילט אז ווען די קאזאקן האבן אים גע'הרג'עט, האבן זיי אריינגעשטאכן אין זיין קערפער א שפיציגער אויסגעשארפטער האלץ, און ממש איידער ער האט אויסגעהויכט זיין נשמה האט מען אים געפרעגט אויב ער שפירט יסורים, האט ער געזאגט אז ביז יעצט האט ער גארנישט געשפירט, נאר יעצט בשעת ווען מען האט אים געפרעגט האט ער געפילט א קליינער ווייטאג.
י' (יוד) איז דער צענטער אות פון אלף בית.
"י" קען זיין א קאנסאנאנט, וואס מ'רעדט אויס ווי ענגליש y, אדער א וואקאל, וואס מ'רעדט אויס i. אין לשון הקודש קען א "י" אויך זיין דער וואקאל צירה.
אין גימטריא י = 10. מען ניצט י אין די נומערן י"א, י"ב, י"ג, י"ד, י"ז, י"ח און י"ט.
פארשטעלונג פון אות י'.
דער אות י' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פרנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.
דער קאד 05D9 רעפרעזענטירט י' אין יוניקאד.
איז די פארשטעלונג פונעם אות י' אין ברייל.
דער פעניקישער יוד זעט אויס אזוי: פעניקישער יוד
רבי יחיאל יעקב האפשטיין (ה'תר"ו – ל' סיון ה'תרכ"ו) איז געווען קאזשניצער רבי. ער איז נפטר געווארן יונגערהייט ווען ער איז דערטרונקען געווארן ווען ער האט זיך געטובל'ט אין א טייך.
רבי יחיאל יעקב איז געבוירן געווארן אין תר"ו צו זיין פאטער רבי אלעזר האפשטיין, קאזשניצער רבי.
האפשטיין, יחיאל
כ' (כף, ארויסגערעדט ״קאָף״) איז דער עלפטער אות פון אלף בית.
"כ" איז א קאנסאנאנט, וואס מ'רעדט אויס [χ] (kh). אין לשון קודש נעמט כ א דגש ביים אנהייב פון א ווארט אדער נאך א שווא נח; זיין ארויסרעד איז k.
"כ" איז איינער פון די מנצפ"ך אותיות וואס ווערן געשריבן אנדערש ביים סוף פון א ווארט—מען ניצט דעם לאנגן "ך".
אין גימטריא כ = 20, ך = 500.
פארשטעלונג פון אות כ'.
דער אות כ' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פרנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.
אין יוניקאד, רעפרעזענטירט דער קאד 05DB דעם אות כ', און 05DA דעם אות ך',
איז די פארשטעלונג פון כּ‏' (מיט א דגש) אין ברייל.
איז די פארשטעלונג פון כ' (רפה) אין ברייל.
דער פעניקישער כף זעט אויס אזוי: פעניקישער כף
רבי מנחם עזריה פון פאנא (ה'ש"ח - ד' אב ה'ש"ף), באקאנט ווי דער רמ"ע מפאנו, איז געווען א בארימטער גאון און בעל מקובל אין איטאליע.
ער איז געבוירן אין דער שטאט באלאניע, איטאליע צו זיין פאטער רבי יצחק ברכיה פון די חשובים אין שטאט.
ער האט געהייראט רחל, די טאכטער פון ר' יצחק פואה פון מאנטאווע - פון די גדולי איטאליע אין יענער צייט.
ער האט געלערנט קבלה ביי זיינע רבי'ס: רבי עזרא מפאנו, רבי משה קורדאווירו און רבי ישראל סרוק פון צפת.
אין זיינע דרייסיגער יארן האט ער אנגעהויבן מפורסם צו ווערן. און אין יאר של"ד האט אים דער בית יוסף געגעבן זיין ספר "כסף משנה" אכטונג צו געבן אויפן דרוקן.
ער האט געהאט א גרויסע השפעה אויף די יודן אין זיין צייט. דער מנהג פון זאגן סליחות פארטאגס אום חודש אלול, איז מען מייחס צו אים.
ער האט געהאט א גרויסע ישיבה אין מאנטאווע און איז דארט נפטר געווארן.
ער האט געשריבן ארום דרייסיג ספרים אין הלכה און אין קבלה וועלכע זענען זייער נתקבל געווארן בכל תפוצות ישראל.
דזשאן מיינאַרד קינס (ענגליש: "John Maynard Keynes"; 5טן יוני 1883 - 21סטן אפריל 1946) איז געווען א בריטישער עקאנאמיסט, און דער גרינדער פון דער סיסטעם פון קינסישער עקאנאמיק. זיין שיטה אין עקאנאמיק האט ער פארגעשטעלט אין זיין בוך "די אלגעמיינע טעאריע פון באשעפטיקונג, פראצענט און געלט" אין 1935, וואס ער האט געשריבן נאך דעם אלוועלטלעכן עקאנאמישן קריזיס וואס האט אויסגעבראכן אין 1929. ער איז געווען פון די פיאנערן פון מאקראעקאנאמיק.
קינס איז געבוירן אין קעמברידזש, דאס עלטסטע קינד פון זיין פאטער, דזשאן נעוויל קינס, א לעקטאר אין עקאנאמיק אין דעם אוניווערסיטעט פון קעמברידזש, און זיין מוטער, פלארענס עדא ברוין.
אין 1902 האט קינס אנגעהויבן שטודירן אין קעמברידזש, צוערשט מאטעמאטיק און דערנאך עקאנאמיק. ער האט באקומען א ב. א. דיפלאם אין 1905.
אין 1925 האט ער געהייראט די רוסישע באלערינע, לידיא לאקאפאווע.
אין 1942 האט מען באשטימט קינס א באראן; ער האט גענומען דעם טיטל "באראן קינס".
לינקאנשיר () איז א גראפנשאפט אין מזרח ענגלאנד, וואס גרענעצט נארפאלק צו דרום־מזרח, קעמברידזשיר און נארטהאמפטאנשיר צו דרום, ראטלאנד צו דרום־מערב, לעסטערשיר און נאטינגהאמשיר צו מערב, דרום יארקשיר צו צפון־מערב און דעם מזרח ריידינג פון יארקשיר צו צפון. דער גרענעץ מיט נארטהאמפטאנשיר איז נאר 18 מעטער, דער קלענסטער גראפנשאפט גרענעץ אין ענגלאנד. לינקאנשיר באדעקט א שטח פון 6,959 קוואדראט ק"מ.
די גראפנשאפט שטאט איז לינקאלן.
זען (כינעזיש: "禪 טשאַן"; יאפאניש: "禅 זען"; קארעיש: "선 סעאָן"; וויעטנאמעזיש: "Thiền טיען") איז דער יאפאנישער נאמען פון א צווייג פון מאהאיאנא בודהיזם וואס האט אנגעהויבן אין כינע מיטן נאמען טשאן, און האט פארשפרייט צו קארעע, יאפאן און וויעטנאם. היינט איז זען אויך געקומען צו די מערבדיקע לענדער.
אין זען איז זייער חשוב מעדיטאציע, פון דעם קען מען קומען צו אויפקלערונג. די הויפט פארעם פון מעדיטאציע איז זיצנדיק.
לויט דער לעגענדע איז זען געגרינדעט געווארן אין כינע דורך באדהידהארמא, א מאנאך פון אינדיע אדער צענטראלער אזיע. ער איז אנגעקומען אין קאנטאן אין יאר 520.
די גיך פון ליכט אין א וואקיום איז אן אוניווערסאלער קאנסטאנט וואס האט א ברייטע וויכטיקייט אין פיזיק, מיטן גענויען ווערט 299,792,458 מעטער א סעקונדע, לויט דער דעפיניציע פון א מעטער.מען ניצט דעם סימבאל "c" פאר דעם קאנסטאנט.
לויט איינשטיינס ספעציעלע טעאריע פון רעלאטיוויטעט איז די גיך פון ליכט אין א וואקום די גרעסטע גיך מיט וואס ענערגיע, מאטעריע, א טיילכל און אינפארמאציע אין דער אוניווערס קען נאר פארן. אן אביעקט מיט מאסע קען נישט צוקומען צו דער גיך; א טיילכל אן מאסע, ווי למשל א פאטאן אדער א נייטרינא, פארט פונקט מיט גיך "c". דער קאנסטאנט "c" באווייזט זיך אין דער בארימטער גלייכונג E=mc².
ווען ליכט פאר דורך א דורזיכטיקער מאטעריע ווי גלאז אדער לופט איז זיין גיך ווינציקער פון "c".
אזוי ווי די שטערן זענען גאר ווייט פון דער ערד דויערט גאנץ א לאנגע צייט ביז ליכט פון א שטערן קומט און אין דער ערד. אפילו דאס ליכט פון דער זון דויערט מער ווי אכט מינוט אנצוקומען צו דער ערד.
מאקסוועלס גלייכונגען האבן פארויסגעזאגט די גיך פון ליכט און אז ליכט איז אן עלעקטראמאגנעטישע כוואליע.
טענעריפע איז דער גרעסטער אינזל אין די קאנארישע אינזלען (שפאניע). די הויפטשטאט איז סאנטא קרוז דע טענעריפע. מיט 908,555 איינוואוינער, איז טענעריפע דער מערסט באפעלקערטער אינזל אין די קאנארישע אינזלען און אין שפאניע.
דער בארג טעידע (3,718 מעטער) איז דער העכסטער בארג אין גאנץ שפאניע.
אן אונעסקא וועלט ירושה ארט איז א פלאץ (ווי למשל א וואלד, בארג, אזערע, מדבר, מאנומענט, געביידע אדער א שטאט) אויסגערעכנט דורך אונעסקא ווי אן ארט פון באזונדערן קולטורעלן אדער פיזישן חשיבות.
ריכטיק אויף 2012, זענען אויסגערעכנט 962 ערטער: 745 קולטורעלע, 188 נאטירלעכע, און 29 געמישטע, אין 157 לענדער.
ראָבערט רעמאַק (פויליש און; 26סטן יולי 1815 - 29סטן אויגוסט 1865) איז געווען אַ פּרייסישער פאָרשער: ציטאָלאָג, עמבריאָלאָג, נייראָן־פאָרשער און נעווראָלאָג.
די וויכטיקסטע אויסגעפינסן זיינע זיינען די באַשרייבונג פון נערוו פיברע סטרוקטור, איבערקוק פון די פאָרשטעלונגען וועגן עמבריאָנישע בלעטער און די אַנטדעקונגען פון פונדאַמענטאַלן געזעץ, אַז אַלע צעלן שטאַמען נאָר פון אַנדערע צעלן דורך צעל־טיילונג אַסאָציאירט מיט דער טיילונג פונעם קערן.
ער איז געבוירן געוואָרן אין פּויזן אין אַ יידישער משפּחה פון אַ קרעמער שלמה מאַיער רעמאַקן און פרעדעריקע קאַראָ. ראָבערט איז געווען איינער פון די פינף קינדער.
בילדונג און אַקאַדעמישע קאַריערע.
רעמאַק האָט שטודירט אינעם פרידריך ווילהעלם אוניווערסיטעט אין בערלין, וואָס ער האָט געענדיקט אין 1838 אַלץ אַ נייראָ־וויסנשאַפטלער. היות ער איז געווען אַ ייד, האָט ער באַקומען די פּראָפעסאָר פּאָזיציע נאָר אין זיינע שפּעטערע יאָרן, ניט געקוקט אויף זיינע גרויסע בייטראָגן. די אידעען און אַרויספירן רעמאַקס וועגן צעל טיילונג, וואָס זיינען געוואָרן זייער אַ וויכטיקער שריט אין דער אַנטוויקלונג פון צעל־ביאָלאָגיע, זיינען געוואָרן פּלאַגיאירט דורך זיין פריינד, באַרימטן פאָרשער, רודאָלף ווירכאָוון.
פאָרשערישע ביישטייערונגען.
אין אַ סך וויסנשאַפטלעכע געביטן איז רעמאַק געווען דער אויסגעפינער.
זיינע ערשטע ווערק זיינען געווידמעט געוואָרן צו מיקראָסקאָפּישער באַשרייבונג פון נערוו פיברעס. אין דאָזיקע יאָרן האָבן די פאָרשער (גאָטפריד ערענבערג, יאָהאַן פּורקיניע, גוסטאַוו וואַלענטין און קורץ שפּעטער טעאָדאָר שוואַן, אַלבערט קעליקער) געמאַכט די ערשטע מאָרפאָלאָגישע אָבסערוואַציעס פון נערווישע צעלולאַרע סטרוקטורן און רעמאַק איז געווען איינער פון די פּיאָנערן אין נייראָן פאָרשונג. ער האָט אויסגעוויזן, אַז די "אַרויסוואַקסן" און נייראָנען זיינען פאַרבונדן און אַז נערוו פיברעס זיינען קיין "רערלעך" מיט חלל ניט און להיפּוך זיי שליסן איין ספּעציפישע סטרוקטורן (אַקסאָנען אָדער "בענדער פון רעמאַק"). רעמאַק האָט אויך אַנטפּלעקט צוויי מינים פיברעס: די מינים, וואָס הייסן היינט מיעליניזירטע און ניט־מיעליניזירטע (אָדער "רעמאַקס") פיברעס.
צעל־ביאָלאָגיע איז מודה, אַז רעמאַק איז דער ערשטער פאָרשער, וואָס האָט משער געווען, אַז די צעלן שטאַמען נאָר פון אַנדערע צעלן דורך טיילונג. ער האָט אָנגעהויבן מיט אָבסערוואַציעס פון בלוט־צעלן אין עמבריאָנען פון פרעש, פייגל און זויג־חיות אין 1840טן יאָרן. זיינע סברות, אַז נייע צעלן שטאַמען פון פאָרויסיקע, האָט באַקומען די באַשטעטיקונג אין ווערק פון אַנדערע פאָרשער און אויך זיינע אייגענע אַרבעטן וועגן איי־צעברעקלונג און טיילונגען אין מוסקל־פיברע. דעם עיקר, אַז די צעלן מערן זיך דורך טיילונג און אַזוי פאָרמירן די געוועבן און גלידער ביי בעלי־חיים, האָט רעמאַק פאָרמולירט אין 1852 און אין שפּעטערדיקע ווערק. חוץ דעם,ער איז געווען דער מחבר פון רעיון, אַז די צעל־טיילונג הייבט זיך אָן מיט דער קערן־טיילונג, די אידעע, וואָס מען האָט זי בשלמות פאַרשטאַנען נאָר אַ סך שפּעטער.
ביי דערמאַטאָלאָגן איז רעמאַק באַקאַנט פאַר זיינע אָבסערוואַציעס פון דער פּאַרך, דעם ערשט־באַוואוסטן הויט־מיקאָז. אין 1837 האָט ער באַשריבן די סטרוקטורן, וואָס זיינען שפּעטער פאַרבונדן געוואָרן מיט אַ שוועמל דורך יאָהאַנעס שענליינען. און רעמאַק גופא האָט חוקר געווען די אָנשטעקונג פון דער אינפעקציע און האָט אָנגערופן דאס שוועמל "Achorion schoenleinii" (אין 1845).
פּערזענלעך לעבן און אָפּשפּראָצן.
אין יאָר 1848 האָט רעמאַק חתונה געהאַט מיט פעאָדאָרע מייער (1828–1863). זיין זון, ערנסט יוליוס רעמאַק (1849–1911), איז געווען אַ נעווראָלאָג און זיין אייניקל, גלייך אָנגערופן ראָבערט רעמאַק (1888–1942), איז געווען אַ מאַטעמאַטיקער (ער איז אומגעקומען אין חורבן). איינע פון די אוראייניקלעך רעמאַקס, הילדע הימלווייט (1918–1989), איז געווען אַ פאָרשערין אין סאָציאַלער פּסיכאָלאָגיע.
ראָבערט רעמאַק איז נפטר געוואָרן אין באַד קיסינגען (בייערן) פון סעפּסיס אָדער דיאַבעט.
די זומער אלימפיאדע 2012 ווערט געהאלטן אין לאנדאן, פאראייניגטע קעניגרייך, פון 27סטן יולי ביזן 12טן אויגוסט 2012.
לאנדאן איז די ערשטע שטאט וואו די אלימפיאדע איז געהאלטן דריי מאל; אין לאנדאן זענען אויך געווען די זומער אלימפיאדע 1908 און די זומער אלימפיאדע 1948.
אטלעטן פון 204 לענדער באטייליקן זיך אין דער אלימפיאדע.
די זומער אלימפיאדע 2012 האט 26 ספארטן.
די פאראייניגטע שטאטן האט געווינען ביי טעניס די מערהיט פון גאלד מעדאלן (3) און אינגאנצן 4 מעדאלן. 8 לענדער האבן געטיילט מעדאלן אינעם טעניס פארמעסט.
הרב שמחה וויינבערג, האט געדינט אלס פרעסטיזשפולער רב און מורה דרך פאר מאדערענע אידן אין מאנהעטן שול, איך האב פארגעסן דעם נאמען, א תלמוד חכם און אנערקענטער בעל דרשן, זייענדיג א רב האט ער מגייר געווען פיל מאדערענע חברה וואס זייער אידישקייט איז געלעגן אין ספק, איין אזא פרוי האט ער זיך פארליבט און מיט איר חתונה געהאט נאכן איר מגייר זיין אלס גויטע, איבערלאזענדיג ווייב און קינדער, ער איז אן אייניקל פון באלטימאר ראש ישיבה. זין פעטער איז ר' נח וויינבערג דער גרינדער און ראש ישיבה פון אש התורה איבער די וועלט, זיין ברודער האט אויך אנגעמאכט א שטונק אלס מנובל ר' מטות גאר א גרויסע קאפ שטיק און תורה קענער.
וויינבערג
וואַשקו דאַ גאַמאַ (; בערך 1460 אדער 1469 – 24סטן דעצעמבער 1524), איז געווען א פארטוגעזישער אויספארשער, איינער פון די מערסטע דערפאלגרייכע אין זיינע צייטן און דער קאמאנדאנט פון די ערשטע שיפן וואס זענען געפארן גלייך פון אייראפע אין אינדיע.
דא גאמא איז געווען דער ערשטער אייראפעישער וואס האט דערגרייכט אינדיע דורכן ים. צוליב דעם האט פארטוגאל באוויזן אויפצושטעלן א לאנגיעריקע קאלאנישע אימפעריע אין אזיע.
דער מלך פון פארטוגאל, מאנועל דער ערשטער האט געשיקט דא גאמא אין 1497 מיטן ציל צו גרינדן א האנדלוועג דורכן ים פון פארטוגאל אינעם ווייטן מזרח.
דא גאמא איז געבוירן געווארן אין א מיוחדיקער משפחה אין סינש, אין דרום פארטוגאל. זיין פאטער איז געווען דער הערשער פון דער שטאט. זיין מוטער איז געווען פון א בריטישער אפשטאמונג.
די ערשטע רייזע.
די ערשטע רייזע האט פארלאזט דעם פארט פון ליסבאן דעם 8טן יולי 1497, מיט פיר שיפן.
עגלע בענדיקײטע (Eglė Bendikaitė) (געבוירן 1976) איז אַ ליטװישע היסטאריקערין און אוניװערסיטעט־לערערין פֿאַר ייִדיש.
עגלע בענדיקײטע איז זינט 2001 אוניװערסיטעט־לערערין פֿאַר ייִדיש בײַם װילנער ייִדיש אינסטיטוט אין װילנער אוניװערסיטעט, און זינט 2002 אָנגעשטעלט בתּורת פֿאָרשערין בײַם ליטװישן אינסטיטוט פֿאַר געשיכטע אין װילנע. זינט 2012 פֿאָרשט זי בײַם אינסטיטוט פֿאַר גלאָבאַלע און אײראָפעישע שטודיעס בײַם לײפּציגער אוניװערסיטעט.
2006 האָט זי אױסגעגעבן דאָס בוך „די ציוניסטישע באַוועגונג אין ליטע” (אױף ליטװיש).
ד"ר בענדיקײטע פֿאָרשט װעגן דער געשיכטע פֿון ייִדישע פּאָליטישע און קולטורעלע באַוועגונגען אין ליטע צװישן די צװײ װעלט־מלחמות, דער געשיכטע פֿון אַנטיסעמיטיזם אין ליטע און דער געשיכטע פֿון װאַנדערונגען פֿון ייִדן אין ליטע.
זי האָט אָרגאַניזירט דעם אינטערנאַציאָנאַלן סימפּאָזיון „דאָס לעבן, װערק און װירקן פֿון יעקבֿ ראָבינזאָן” דעם 22סטן אָקטאָבער 2007 אין קאָװנע. עס איז געװען געװידמעט דעם פֿעלקעררעכט־יוריסט, פּאָליטיקער און היסטאריקער יעקבֿ ראָבינזאָן (העברעיש׃ יעקב רובּינזון).
בײַם אינסטיטוט פֿאַר גלאָבאַלע און אײראָפעישע שטודיעס בײַם לײפּציגער אוניװערסיטעט פֿאָרשט ד"ר בענדיקײטע זינט 2012 װעגן „דעם לעבן, װערק און װירקן פֿון שמשון ראזנבױם. פּאָליטישע ביאָגראַפֿיע פֿון אַ גרױסער מנהיג־פּערזענלעכקײט פֿון די ציוניסטישע באַװעגונג”.
סנהדרין (אַ גרייכישע וואָרט וואָס מיינט פערזאַמלונג) איז אַ געריכט (בית דין) פון 71 דיינים וואס האט געפועלט פון בית שני צייטן ביז יאר ד'קפ"ה (346).
סנהדרין גדולה.
איר מקור איז פון במדבר י"א. אין די צייטן פון עזרא און נחמיה איז געוועזן די כנסת הגדולה אין לשכת הגזית אין הר הבית וואס האבן באשטימט צו מען זאל ארויס גיין אין מלחמת רשות, אדער דן זיין מלכים, פארברייטערן פלאך אין ירושלים, ארויסגעבן א דין אויף עיר הנידח.
סנהדרין קטנה.
סנהדרין 23 דיינים וואס האבן דן געווען נאר דיני נפשות צווישן מענטשן אדער חיות, וואס מען לערנט ארויס פון "שופטים ושוטרים תתנו בכל שעריך".
עס האט געמוסט זיין 230 איינוווינער אין שטאט כדי צו באשטיממען א קליין סנהדרין.
מען דאוונט יעדן טאג "השיבה שופטינו כבראשונה ויועצנו כבתחילה, צו צוריק שטעלן די סנהדרין אויף פאלק ישראל.
די נייע סנהדרין.
ווען נאפאליאן באנאפארטע איז געווען פירער פון פראנקרייך, האט ער אויפגעשטעלט א רבני'ישע קערפערשאפט מיט איין און זיבעציג רבנים וואס זאלן אנפירן אלע אידישע פראגן פון זיין גאנצע אימפעריע, אין שפיץ איז געשטאנען דער ראש הסנהדרין דער גאון ר' דוד טעבעל.
אין יאר 2004 האט זיך אויפגעשטעלעט א גרופע וואס וויל אומקערן די סנהדרין, און עס איז געגרינדעט געווארן אין טבריה.
ביאביא () איז דער צװײטער גרעסטער טייך אױף טשילע.
"ביאביא" איז א טייך לאנג 380 ק"מ.
רבי משה רוקח (תרנ"ו - ח' תשרי תשל"א) איז געווען דער קאזלאווער רבי.
רבי משה איז געבוירן געווארן אין סטרעליסק צו זיין פאטער רבי מאיר רוקח אין תרנ״ו. אין יענער צייט האט זיך זיין פאטער באזעצט אין קאזלאוו.
ווען ער איז געווען אלט עלף יאר האט אים זיין פאטער געשיקט צום ברעזשאנער רב
פון ברעזשאן איז ר׳ משה געקומען קיין נעמיראוו, וואו ער האט געלערנט ביי רבי הערש עפשטיין, אב״ד פון נעמיראוו.
ער האט געהייראט מרת שלאמצי די טאכטער פון רבי אהרן היילפרין, וואס האט אים געעפנט א בית מדרש אין טארנאפאל. הרבי מקאזלוב המחונן גם בקול זמרה מתוק, עשה מאז גילו הצעיר רושם רב על שומעי תפילותיו, דער טארנאפאלער רב האט אים באשטימט בעל מוסף פאר די ימים נוראים אין ר׳ יעקעלס קלויז.
רבי משה פון קאזלאוו איז נפטר געווארן נאך א לאנגער מחלה, ח׳ תשרי תשל״א. מען האט אים געברענגט צו קבורה דעם זעלבן טאג לעבן זיין פאטער.
וועגעטאריאניזם איז א דיעטע פון זיך פארמיידן צו עסן יעדע זאך וואס האט אמאל געלעבט ווי פלייש, עוף און פיש.
מען עסט נאר זאכן וואס וואקסן ווי פרוכט און ירקות, אדער אייער און מילכיגס.
פארהאן מענטשן וואס טוען דאס צוליב טעמים פון רעליגיע, רפואה און איבערהויפט אידאלאגיע.
וועגאנער.
וועגענארישע פארמיידן זיך אויך פון עסן אייער, האניק און מילך פראדוקטן די מער עקסטרעמע האלטן אפילו זיך אפ פון נוצן יעדע זאך וואס קומט פון א באשעפעניש ווי מאנטלען פון פעל אדער שיך געמאכט פון לעדער.
ווירקונג.
די הויפט זאך וואס די דאזיגע מענטשן, ספעציעל וועגאנער, דארפן זיין געווארנט איז צו עסן גענוג געוויקסן וואס האבן אסאך פראטעין אין זיך ווי אלע סארטן ניסלעךאון סויע בונדלעך, צו ערזעצן די פארלוסט וואס געווענליכע מענטשן נעמען דאס פון פלייש, פיש, אייער און מילכיגס.
פרשת ואתחנן איז די צווייטע סדרה אין ספר דברים.
מען לייענט פרשת ואתחנן דעם שבת נאך תשעה באב (דאס הייסט, י"א אב, י"ג אב, ט"ו אב אדער ט"ז אב).
מען לייענט די הפטורה ״נחמו נחמו עמי״ (ישיעה קאפיטל מ׳), די ערשטע פון די זיבן הפטורות פון נחמה.
וועגן דעם ווערט דער שבת גערופן ״שבת נחמו״
אַוויצענאַ (; "אבו אלי חוסיין איבן אבדאלא איבן א סינא"; 980 -1037), אדער איבן צינא, איז געווען א פערסישער דאקטער, פילאסאף און וויסנשאפטלער.
אוויצענא האט געשריבן 450 ביכער וועגן מעדיצין און פילאסאפיע, און טייל האלטן אים פון די גרינדער פון מאדערנעם מעדיצין. זיינע מערסטע בארימטע ווערק זענען "דאס בוך פון היילן", א פילאסאפישע און וויסנשאפטלעכע ענציקלאפעדיע, און "דער קאנאן פון מעדיצין", וואס איז געווען א סטאנדארטער מעדיצינישער טעקסט אין פילע אוניווערסיטעטן אינעם מיטל אלטער. מען האט געניצט "דער קאנאן פון מעדיצין" אלס לערנבוך אין די אוניווערסיטעטן פון מאנטפעליער און לעוון ביז 1650. אוויצענאס קאנאן פון מעדיצין פארזארגט א קאמפלעטע סיסטעם פון מעדיצין לויט די פרינציפן פון גאלען (און היפאקראטעס).
זיין ערשטע שטעלע איז געווען דאקטער צום סולטאן, וועמען ער האט געהיילט פון א געפערלעכער קראנקייט אין 997.
אוויצענא איז געבוירן געווארן אינעם געגנט פון בוכארא (היינט אין אוזבעקיסטאן).
טאַבריז (פערסיש: تبریز, אזעריש: تبریز) איז א שטאט אין איראן, די הויפטשטאט פון מזרח אזערביידזשאן פראווינץ.
ער האט די גרעסטע באפעלקערונג אין צפון מערב איראן מיט 1,597,312 מענטשן (2006), און די זעקסטע גרעסטע אין גאנץ איראן כולה (נאך טעהראן, מאשהאד, איספאהאן, קאראדזש און שיראז). די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין 791 און פאר הונדערטער יאר איז געווען א האנדל צענטער.
אין 2010 האט אונעסקא דערקלערט דעם היסטארישן טאבריזער באזאר א וועלט ירושה ארט.
די שטאָט איז געגרינדעט געוואָרן אין יאָר 791 דורך זובײַדאַ, פרוי פון דעם כאַליף האַרון אַל־ראַשיד, און אין משך פון פיל יאָר איז זי געווען אַ צענטער פון מסחר און שאַפונג פון טעפּעכער. טאַבריז האָט געדינט אַלס קרוינשטאָט פון דער מלוכה צײַטנווײַז אין די צוועלפטע און דרײַצנטע יאָרנהונדערט. נאָכדעם וואָס די מאָנגאָלן האָבן חרוב געמאַכט באַגדאַד אין יאָר 1258, איז איר חשיבות געשטויגן אַלס אַ געגנטישע מסחר־צענטער. די שטאָט האָט דערגרייכט איר סאַמע געזעלשאַפטליכע און עקאָנאָמישע בלי צווישן די יאָרן 1316 ביז 1331, און זי איז שטאַרק באַלויבט אין די שריפטן פון באַוואוסטע וועלט־רײַזער פון יעניקע צײַטן ווי מאַרקאָ פּאָלאָ.
דער שטאָטס אַסטראַטעגישער אָרט האָט אויך צוגעהאָלפן צו איר בליאונג דורכאויס דעם פופצנטן יאָרהונדערט.
אין אָנפאַנג פון דעם זעכצנטן יאָרהונדערט, איז טאַבריז אויסגעקליבן געוואָרן אַלס די קרוינשטאָט פון דער סעפאַווידער אימפּעריע. צוליב דר דראָענדיקער אָטאָמאַנישער אימפּעריע, האָט מען איברגעפירט די קרוינשטאָט אין קאַזווין און שפּעטער אין איספאַהאַן.
די רוסישע אימפּעריע האָט אײַנגענומען די שטאָט אין 1826, אָבער בלויז צוויי יאָר שפּעטער איז זי צוריק אין פּערסישע הענט. דורכאויס דעם נײַנצנטן יאָרנונדערט איז טאַבריז געוואָרן פון די וויכטיקסטע שטעט אין דער מדינה. אין פיל הינזיכטן, האָט זיך די מאָדערניזאַציע אין איראַן אָנגעפאַנגען אין איר.
דער אויגן־ברעם איז א דיקער שטח פון דינע הארן איבערן אויג ביי מענטשן און א טייל זויגערס. די ברעמען האלטן אפ שווייס און וואסער פון אריינפאלן אינעם אויג.
פרויען טוען אפטמאל מאכן שיין די ברעמען אדער דורך שערן א טייל פון די הארן אדער ביים לייגן א שווארצן פארב.
א קאַטאַראַקט איז א פארוואלקענען פון דער לינדז פונעם אויג. דאס טרעפט זיך מערסטנס ביי עלטערע מענטשן. ווען איינער באקומעט א קאטאראקט אין איין אויג, רוב מאל באקומט ער שפעטער א קאטאראקט אינעם צווייטן אויג. מיט א קאטאראקט זעט מען נישט גוט, און אפטמאל ווערט מען קורצזעיק דערפון. אויך זעט מען נישט גוט דעם קאליר בלוי, און ממילא זען אויס אלע זאכן א ביסל געל.
קאטאראקטן זענען די מערסטע פארשפרייטסטע סיבה פאר בלינדקייט אין דער וועלט.
טאמער מען אפערירט נישט אויפן קאטאראקט, קען מען ווערן אינגאנצן בלינד. מען קען ארויסנעמען דעם קאטאראקט; היינט לייגט מען אריין א פלאסטיקע לינדז וואס איז פאבריצירט ספעציעל פארן פאציענט, דורך וואס ער קען נאכהער אפטמאל זען אן ברילן.
מאליער איז געווען דער בינע נאמען פון זשאן־באפטיסט פאקלען (יאנואר 1622 - 17טן פעברואר 1673), א פראנצויזישער אקטיאר, דראמאטורג און שרייבער. ער האט געשריבן א סך קאמעדיעס.
מאליער איז געבוירן געווארן אין פאריז, וואו זיין פאטער האט פארקויפט טעפעכער. ווען ער איז געווען אלט 21 האט ער געגרינדעט א טעאטער.
דער מלך לואי דער פערצנטער האט געגעבן מאליער די פאראנטווארטלעכקייט איבער דער פארוויילונג אין דעם קעניגלעכן הויף אין ווערסיי.
בריסל ראיאן (;) איז דער גרעסטער שטאטישער שטח פון בעלגיע, און ווערט פאררעכנט פאקטיש די הויפטשטאט פונעם אייראפעישן פארבאנד. בריסל ראיאן ווערט צוזאמען געשטעלט פון 19 מוניציפאליטעטן, איינער פון זיי די שטאט בריסל. דער ראיאן האט א באפעלקערונג פון 10.8 מיליאן, די גרעסטע אין גאנץ בעלגיע. בריסל באדעקט א שטח פון 161.38 קוואדראט ק"מ.
זייטן סוף פון דער צווייטער וועלט מלחמה איז בריסל געווארן א צענטער פאר אינטערנאציאנאלן פאליטיק. נאט"א איז הויפטקווארטירט אין בריסל, ווי אויך די פרינציפעלע אינסטיטוציעס פונעם אייראפעישן פארבאנד.
היסטאריש איז בריסל געווען א האלענדיש רעדנדן שטאט, אבער אין די 19טן און 20טן יארהונדערטער זענען אריינגעצויגן פראנצויזיש רעדנער ביז היינט רעדן רוב איינוואוינער פראנצויזיש.
רבי אברהם דוב בער אויערבאך (נפ' ב' אייר ה'תקפ"ז) איז געווען אב"ד אין כמעלניק און פאלאנע.
רבי אברהם דוב בער איז געווען א תלמיד מובהק פונעם בעל שם טוב און, נאך זיין פטירה, פון זיין שווער, דער תולדות. ער איז געווען רב אין כמעלניק. אין תקנ"ד האט מען אים אויפגענומען ווי רב אין פאלאנע.
פֿאַרקילונג, אדער אַקוטע אָנצינדונג פון די אייבערגארגל און נאז איז א ווירוס אינפעקציע קראנקייט פון די העכערע אטעמען גאנגען. די סימפטאמען זענען א הוסט, האלדז ווייטאג, נאזקאטאר, קאפוויי און פיבער. די פארקילונג דויערט בערך זיבן טעג, אבער די סימפטאמען קענען בלייבן צוויי אדער דריי וואכן. פארקילונג איז די מערסט פארשפרייטסטע מענטשלעכע קראנקייט.
דורכשניטלעך, געוואקסענע מענטשן ווערן פארקילט צוויי אדער דריי מאל א יאר, אבער קינדער וואס גייען אין שולע אדער חדר ווערן פארקילט אפילו צוועלף מאל א יאר.
ענלעך צו פארקילונג זענען גארגל אנצינדונג און סינוס אנצינדונג.
די בעסטע שוץ קעגן פארקילונג איז א הקפדה אויף וואשן די הענט. היינטיגער מעדיצין האט נישט קיין רפואה פאר פארקילונג.
פארקילונג איז אנדערשט ווי גריפע, וואס קומט פון אן אנדער ווירוס און האט שווערערע סימפטאמען.
נאטינגהאמשיר () איז א גראפנשאפט אין די מזרח מידלאנדס פון ענגלאנד, וואס גרענעצט לינקאנשיר צו מזרח, לעסטערשיר צו דרום, דארבישיר צו מערב און דרום יארקשיר צו צפון־מערב. נאטינגהאמשיר באדעקט א שטח פון 2,160 קוואדראט ק"מ.
די גראפנשאפט שטאט איז נאטינגהאם, וואס געהערט צו דער צערעמאנישער גראפנשאפט, אבער האט איר אייגענע אדמיניסטראציע.
טימור אדער טימורי לאנג ("טימור" "אייזן"; 21סטן מערץ 1336 - 18טן פעברואר 1405), איז געווען א מאנגאליש-טערקישער הערשער וואס האט איינגענומען מערב, דרום און צענטראלע אזיע און האט געגרינדעט די טימורישע דינאסטיע.
טימור איז געבוירן געווארן דעם 21סטן מערץ 1336. אין שאהריסאבז (די "גרינע שטאט"), טראנסאקסאניע, אכציג קילאמעטער דרום פון סאמארקאנד, אין היינטיקן אוזבעקיסטאן.
טימור'ס פאטער איז געווען היה טאראגהאי, א חשובער עמיר פון דעם בארלאס שבט, א מאנגאלישער שבט.
ער האט זיך געהאלטן פאר א יורש פון דזשינגיס כאן, כאטש ער איז נישט געווען קיין אייניקל זיינס.
טימור איז געווען א מוסולמענער.
יונגערהייט האט זיך טימור אויסגעלערנט רייטן און שיסן מיט פייל און בויגן.
קאלדיטשעוו איז געווען א קאצעט אין פוילן (היינט אין בעלארוס) ביי דער צווייטער וועלט מלחמה וואו די נאציס האבן דערמארדעט 22,000 מענטשן, כמעט אלע יידן, אין די יארן תש"ב - תש"ד.
דער קאלדיטשעוו קאצעט איז אויפגעשטעלט געווארן אין ווינטער תש"ב אין דעם קאלדיטשעווער פארם, 18 ק"מ פון באראנאוויטש. דארט האט מען געפירט יידן פון האראדישעץ, זשעטל, נאווהארדאק, סטייביץ און באראנאוויטש, און מ'האט זיי געהאלטן אין א שטאל. אויך האט מען געברענגט דארט מיטגלידער פון דער אונטערגרונט אין פוילן און ווייסרוסלאנד.
שלמה קושניר, א שיסטער, האט אויפגעשטעלט אן אונטערגרונט אינעם קאצעט. זיי האבן באקומען צוויי ביקסן און פיר גראנאטן. א יידישער כעמיקער האט געשאפן פאר זיי זייערס צו ניצן אלס שוץ קעגן די שומרים פונעם לאגער. אין א שטורעמיקער נאכט, כ"ח אדר תש"ד, האבן זיי ארגאניזירט אן אנטרינונג. 99 מענטשן זענען אנטלאפן; די נאציס האבן געכאפט 24 פון זיי, אויך שלמה קושניר, און די אנדערע 75 האבן זיך איינגעשלאסן מיט די פארטיזאנער, דער גרעסטער טייל פון זיי אין דער איינהייט פון טוביה בילסקי.
דזיאַקאמא פוטשיני (; לוקע, 22סטן דעצעמבער 1858 - בריסל, 29סטן נאוועמבער 1924) איז געווען אן איטאליענישער קאמפאזיטאר. ער האט געשריבן 16 אפערעס, און מען שפילט אסאך פון זיי זייער אפט. פוטשיני ווערט גערעכנט דער גרעסטער איטאליענישער קאמפאזיטאר נאך ווערדי.
פוטשיני איז געבוירן געווארן אין לוקע, טאסקאנא, אין א משפחה וואס זענען געווען פינף דורות מוזיקער. זיין פאטער מישעל איז געווען א לערער פון מוזיק; ער איז געשטארבן ווען דזיקאמא איז געווען אלט פינף יאר. ווען דזיאקאמא איז געווען אלט 16 יאר האט ער אנגעהויבן שטודירן מוזיק. אין 1880 האט ער זיך פארשריבן אין דער מילאנער קאנסערוואטאריע.
זיין אפערע "טאסקא" האט מען געשפילט צום ערשטן מאל אין רוים אין 1900.
פוטשיני פלעג רייכערן אסאך און האט געליטן פון ראק אינעם האלדז. ער איז געשטארבן דעם 29סטן נאוועמבער 1924 אין בריסל, בעלגיע.
די ישראלישע אַקאַדעמיע פון וויסנשאפטן איז געגרינדעט אין 1961. ווי פון דעצעמבער 2008, האט זי 101 מיטגלידער, ישראלישע געלערנטע פון דעם העכסטן ראנג, 55 אין די נאטירלעכע וויסנשאפטן און 46 אין די הומאניסטיק. די אַקאַדעמיע געפינט זיך לעבן דעם וואַן לער אינסטיטוט, און ביים אַרייַנגאַנג געפינט זיך א סקווער אויפן נאמען פון אַלבערט איינשטיין.
צווישן די היינטיקע מיטגלידער זענען שמואל אגמון, ישראל אוימאן און חיים הארארי.
דער היכל הזיכרון הממלכתי לחללי מערכות ישראל אויף הר הרצל איז אַ צוקונפטדיקער פּראיעקט פון דעם פארטיידיקונג מיניסטעריום צו דעם זכּרון פון ישראל'ס געפאלענע זעלנער פּערטעקטינג די לאַנד און אויסלאנד זינט 1860 צו די פאָרשטעלן.
דער קרבנות פון טעראר דענקמאל אויף הר הרצל אין ירושלים איז דער הויפט דענקמאָל אין זכּרון פון אַלע קרבנות פון טעראריזם אין ארץ ישראל.
דער צענטראַלער אנדענק פאר קרבנות פון טעראָר אויף בארג הרצל איז געגרינדעט געווארן אין 1998 און האט זינט גערופן מעמאָריאַל טאָג אין ישראל ווי דער "מעמאָריאַל טאָג אין ישראל און קרבנות פון מלחמה־אקציעס." דער פּלאַץ האט שוין דיזיינד דורך ארכיטעקטן משה און ריטאַ שמאַכטן און געבויט דורך דער נאַציאָנאַלער פאַרזיכערונג אינסטיטוט און דער פארטיידיקונגס-מיניסטעריום. דער מאָנומענט שטייט אין דעם מיליטערישן בית־עולם.
דער מאָנומענט סימבאליזירט דעם הסכם פון די ייִדן אין זייַן לאַנד קעגן יענע וואס פּרובירן צו שאַטן די פארבליבן עקזיסטענץ. אויף די ווענט פון דער דענקמאָל פּלאַץ די נעמען פון אַלע די קרבנות ברוטאַל קאמפאניע געצווונגען די רעזידאַנץ פון די שטאַט פון ישראל, און דאָס וועט זייַן דערמאנט און נישט פארגעסן פֿאַר זייער קרבן. די רשימה כולל די נעמען פון די קרבנות זינט 1851 צו די פאָרשטעלן.
יעדער יאָר אויף מעמאָריאַל טאָג פֿאַר די פאַלאַן פון ישראל געמאכט דעם דענקמאָל פּלאַזאַ הויפט צערעמאָניע אין זכּרון פון אַלע קרבנות פון טעראָר און מלחמה־אקציעס זענען מערדערד אין דעם בייַזייַן פון פרעמיער מיניסטער, דער פרעזידענט, די ראשי רבנים פון ישראל, און פארזיצער פון דער נאַציאָנאַלער פאַרזיכערונג אינסטיטוט.
דער גארטן פון די פארשוואונדענע סאלדאטן, אויף הר הרצל אין ירושלים איז אָדער מיטן פולן נאָמען: גאָרטן פון די פארשוואונדענע צום אנדענק פון ישראל'ס געפאלענע זעלנער וועמענס קבורה אָרט איז אומבאַקאַנט אין דעם מיליטעריש בייס - וילעם אויף בארג הערזל אין ירושלים איז די הויפט דענקמאָל גאָרטן אין זכּרון פון ישראל' ס געפאלן זעלנער וועמענס קבורה אָרט איז אומבאַקאַנט. דער גאָרטן איז געווען באשאפן אויף דער זיבעטער פון אַדאַר - פעברואר 29, 2004 אַטענדאַד דורך מיליטעריש פירער, פאַרטיידיקונג מיניסטער, אָרגאַנייזינג ווייַס האַנט, און די ירושלים מיוניסאַפּאַלאַטי. גאַרדאַן קאַמעמערייטינג אַפּאַראַט איז געגרינדעט דורך די דיפענס מיניסטעריום ס זעלנער און ער געגרינדעט די ברייט געגנט ווו אַ צערעמאָניע איז געהאלטן יעדער יאָר מעמאָריאַל טאָג אין ישראל דעם בייַזייַן פון די פרעזידענט און קעפ פון שטאַט. טכילעס דער אָרט איז גערופן ווי "האַנט אומבאַקאַנט זעלנער" ענלעך צו דעם קבר פון די ונקנאָוון סאָלדיער אין אנדערע לענדער אַרום די וועלט באדינט ווי אַ מאָנומענט צו געפאלן זעלנער פעלנדיק. שכייניש צו די טאַנצן ריטשואַלז איז די פעלנדיק שטיק פון געשיכטע וואָס זענען צפון פון די ינס דאַקאַר סובמאַרינע מעמאָריאַל און די זייַט פון די טאַנצן ריטשואַלז אויף די מערב זייַט 201 תּנאָים פון דזשין מאַמאָריאַלז געבראכט דורך בעריווד משפחות איבער די יאָרן אַרייַנגערעכנט מאַמאָריאַלז צו פעלנדיק זכּרון פון די מלחמה פון ינדעפּענדענסע און דער יום כיפור מלחמה פעלנדיק. דער צענטער פון דעם גאָרטן דענקמאָל וואַנט מיט אַ וואַסערפאַל און ער נעמען אַלע די געפאלן פון ישראל געהרגעט ין די לאַנד און אויסלאנד און אַן אומבאַקאַנט פּלאַץ פון 1914 צו די פאָרשטעלן. דרום באַונדינג דער גאָרטן מאָנומענט 23 שיפל וועראַבאַוץ אומבאַקאַנט.
יעדע יאָר, אום זיבעטן אדר, ווערט געהאלטן דענקמאָל גאָרטן פּלאַזאַ צו פנים אין דער שטאַט פון ישראל, וואָס, לויט צו מסורה יאָרטאָג פון די טויט פון משה. צוזאמען מיט די ייַנשווערונג פון די פעלנדיק דזשין אויך ינאָגערייטיד "שפּור וויזאַטערז 'לענג פון בארג הערזל מיט וואונדער אַז דערקלערן די גאנצע פון ​​די בארג הערזל אַרייַנגערעכנט מאַפּס און בראשורן יקספּליינינג.
אין דערצו עס איז אויך אַ דענקמאָל צו די ישראל שפּיאָן אלי כהן איז געווען כאַנגד אין דמשק און קבורה אָרט איז געווען אומבאַקאַנט ביז איצט.
דורך באַשלוס פון דער מיניסטער פון דיפענס שאַול מאָפאַז אין 2003 די פאַרלייגן פון דעם גאָרטן וועט זייַן געניצט ווי די הויפּט דענקמאָל קאַמעמערייטינג ישראל 'ס געפאלן זעלנער וועמענס אָרט פון קבורה איז אומבאַקאַנט. איידער די פאַרלייגן פון דעם גאָרטן אין 2004 די בנין כאַוזד אַ ספּעציעל טייל אין זכּרון פון ישראל 'ס געפאלן זעלנער וועמענס קבורה אָרט איז ניט געקענט ווו זייַן חבר "ליידיק קברים" אין זכּרון פון אַלע די וויקטימס און איר טאַנצן הויפט ריטשואַלז פון בארג הערזל. נאָך די ייַנשווערונג פון אַ דענקמאָל פּלאַק איז געגרינדעט גאָרטן און פּלאַנעווען יקספּאַנדיד צו ינס דאַקאַר סובמאַרינע מעמאָריאַל ליגן אויף די צאָפנדיק זייַט פון דעם גאָרטן.
די קוואַדראַט פון די פעלנדיק דזשין איז געהאלטן אויף דער זיבעטער פון אַדאַר צערעמאָניע ציעניסטיש צענטער ידף זעלנער וועמענס קבורה אָרט איז אומבאַקאַנט. עקספּאַנסיאָן לינגקט צו דער גרויס מיליטעריש בייס - וילעם ווו דער הויפּט צערעמאָניע איז געהאלטן צו עפענען מעמאָריאַל טאָג געשעענישן. סענטראַל צערעמאָניע אין זכּרון פון די אומבאַקאַנט זעלנער זאָל גיין צו די האַלל נאַציאָנאַלער מעמאָריאַל פּלאַננעד פֿאַר קאַנסטראַקשאַן אין דער אַרייַנגאַנג צו די מיליטעריש בייס - וילעם אין סדעראָט הערזל אין ירושלים.
אויפן פריפעטשיק איז א ליד וואס דער דיכטער מארק ווארשאווסקי האט קאמפאזירט און געשריבן אין סוף פונעם 19טן יארהונדערט. דאס ליד דערציילט וועגן א ווארעמען חדר, וואו א פייער ברענט אינעם פריפעטשיק און דער מלמד לערנט די קינדער דעם אלף בית.
דאס ליד איז געדרוקט געווארן צום ערשטן מאל אין 1901 אין ווארשאווסקיס בוך "יידישע פאלקסלידער מיט נאטן". עס איז געווען דאס מערסט באקאנטע ליד פון ווארשאווסקי און איז גיך געווארן א סימבאל פון לעבן אין דעם יידישן שטעטל אין מזרח אייראפע. אין דעם ליד הערט מען ווי דער מלמד לערנט די קינדער דעם אלף בית אויפן טראדיציאנעלן שטייגער, יעדן אות מיט די פינטלעך.
מען הערט דאס ליד ביים סוף פון סטיווען ספילבערגס פילם "שינדלערס ליסטע".
רבי אברהם חיים ראטה (י"ד אדר א' תרפ"ד - ה' אלול תשע"ב) איז געווען דער שומרי אמונים רבי 66 יאר.
רבי אברהם חיים איז געבוירן פורים קטן תרפ"ד אין בערעגסאז, טשעכאסלאוואקיי (היינט אוקראינע) צו זיין פאטער רבי אהרן ראטה, דער גרינדער פון דער שומר אמונים חבורה, און זיין מוטער סימא.
ער האט געהייראט מרת בתיה חיה, די טאכטער פון רבי מרדכי גאלדמאן, זוועהילער רבי.
נאך זיין פאטערס פטירה האבן רוב פון די חסידים מקבל געווען די רעביסטעווע פון זיין שוואגער, רבי אברהם יצחק קאהן, גרינדער פון תולדות אהרן, און א קלענערער טייל האבן אויפגענומען רבי אברהם חיים.
ער האט ארויסגעגעבן זיין פאטערס ספרים: "שומר אמונים", "שולחן הטהור", "טהרת הקודש", "נועם הלבבות" און "מבקש אמונה".
אין די אנהייב תש"ך יארן האט ער אויפגעשטעלט קרית שומרי אמונים לעבן מאה שערים. אין דעם פערטל האט ער אויפגעשטעלט א ישיבה גדולה און א ישיבה קטנה.
אין זיינע שפעטערע יארן האט ער געפירט זיין הויף קיין בני ברק, אבער ימים טובים פלעג ער פייערן אין ירושלים.
הרב אברהם דוד הורוויץ (כ"ב חשוון ה'תרע"ב - ו' אלול ה'תשס"ד) איז געווען דער שטראסבורגער רב און א דיין אין דער עדה החרדית.
רבי אברהם דוד איז געבוירן געווארן אין באלעכאוו, א קליין שטעטל אין גאליציע (היינט צו טאגס אין פוילן), צו זיין פאטער ר' זלמן לייב שלמה יהודה וועלכער פלעגט דינען אלס א דיין אין פשעווארסק און עטליכע יארן שפעטער זיין אויפגאבע איז געווען אב בית דין פון באלעכאוו; זיין זיידע פון זיין פאטער'ס זייט איז געווען א תלמיד פון רבי יצחק אייזיק אייכנשטיין פון זידיטשויב. זיין מוטער, מרת ראשא, איז געווען א טאכטער פון רבי פינחס חיים הלוי הורוויץ, ראש בית דין אין קאסאוו, מחבר פון "פתחא זוטא" און א וויזשניצער חסיד. ווען ער איז געווארן דריי יאר אלט איז זיין מאמע נפטר געווארן, און געציילטע יארן שפעטער איז אויך זיין טאטע אוועק, און ער איז אויפגעוואקסן ביי זיין זיידע וואס האט איהם אויפגעצויגן אזוי ווי אן אייגן קינד.
צוזאמען מיט זיין זיידע, האבן זיי זיך אריבערגעצויגן אין גרויסווארדיין, וואו ער איז דערנעטערט געווארן צו רבי ישראל האגער, דער אהבת ישראל פון וויזשניץ, און שפעטער געווארן איינער פון זיינע פראמינענטע תלמידים. דערנאך ער האט געדינט אלס וויזשניצער ראש ישיבה פאר א שטיקל צייט. בזיווג ראשון האט ער געהייראט מרת ברכה, טאכטער פון רבי אליעזר ליפא זילבערמאן, א רב אין ראצפערט. אומגעפער א יאר נאך זיין חתונה האט ער זיך צוריקגעקערט אין גרויסווארדיין און נתמנה געווארן צו דינען אלס א דיין דורך דעם ארטיגן רב פון שטאט רבי פנחס סג"ל צימעטבוים.
ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן, איז ער געשיקט געווארן אין ארבייט'ס לאגערן, וואו ער האט געליטן פון פארשידענע מחלות, שטארקע און שרעקליכע ייסורים און מיטגעמאכט זייער א סאך אין יענער צייט. ליידער זיין ווייב און זיינע פינף קינדער האבן נישט איבערגעלעבט דער מלחמה און דערמארדעט געווארן דורך די נאציס. טראצדעם וואס ער האט זיך געליטן זייער א סאך און האט פארלוירן זיין משפחה, האט ער זיך געראטעוועט, און ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט זיך ענדליך געענדיגט איז ער געווארן רב אין דעם פליטים לאגער אין לימבורג, דייטשלאנד. אויך איז ער געווען א רב פון דער אידישער קהילה אין לאנדסבערג און אויסבורג. צום צווייטן מאל האט ער געהייראט מרת נחמה, א טאכטער פון רבי יחזקאל ווידמאן, א וויזשניצער חסיד און א רב פון דער סיטשלער קהילה.
אין תש"ז איז ער באשטימט געווארן רב פון דער עדת ישראל שול אין שטראסבורג, פראנקרייך און קורץ נאכהער איז ער געווארן אב בית דין פון דער קהילה. דערצו האט ער אויפגעשטעלט א כשרות סיסטעם וועלכע איז געווען זייער באוואוסט צווישן א סאך אידן פון גאנץ פראנקרייך.
אין תשל"ט האבן זיי זיך געצויגן קיין ירושלים, וואו מ'האט אים אויפגענומען אלס דיין אין דער עדה החרדית און רב פון דעם זשופניק בית המדרש. ו' אלול ה'תשס"ד איז ער נפטר געווארן, און ער איז באערדיגט געווארן אין הר הזיתים אין ירושלים.
יבזיווג ראשון ער האט געהייראט מרת ברכה, א טאכטער פון רבי אליעזר ליפא זילבערמאן, רבי אין ראצפערט, א זון פון רבי משה, רבי אין ראצפערט, און איידעם פון רבי נפתלי האלבערשטאם פון רודניק. זי איז אומגעקומען אויף קידוש השם מיט אירע פינף קינדער, הי"ד.
אַ רוביקס קוב איז אַ דרײַ-דימענסיעדיק מעכאניש רעטעניש דערפינדן דורכן אונגערישן סקולפּטאָר און ארכיטעקטור-פּראָפעסאָר ערנע רוביק. ווי פון יאנואר 2009, האט מען שוין פארקויפט 350,000,000 קובן איבער דער וועלט, מאכן עס דער וועלטס שפּיץ-פארקויפנדיקן רעטעניש שפּיל. עס איז ברייט געהאלטן די בעסט-פארקויפנדיקע צאַצקע.
דאס קוב האט יעדע איינע פון די זעקס זייטן צעטיילט אויף ניין גלייכע קוואדראטן, וואס יעדער קוואדראט האט איינעם פון זעקס קאלירן. ווען דאס רעטעניש איז געלייזט, האט יעדע זייט איין קאליר.
סימאן באליוואַר (; 24סטן יולי 1783 - 17טן דעצעמבער 1830) איז געווען א ווענעזועלישער מיליטארישער און פאליטישער פירער.
ער איז געבוירן געווארן אין קאראקאס, ווענעזועלע. ער האט באפרייט אסאך לענדער אין דרום אמעריקע, ווי למשל ווענעזועלע, קאלאמביע, עקוואדאר, פערו און באליוויע, פון שפאניע. ער איז געווען דער פרעזידענט פון גראן קאלאמביע, א לאנד וואס האט זיך שפעטער צעטיילט אויף קאלאמביע, ווענעזועלע, עקוואדאר און פאנאמא.
דער נאמען פון באליוויע איז לכבוד באליוואר.
רעוואלוציע אין לאטיין אמעריקע.
שפאניע האט געהערעשט אין דרום אמעריקע דורך גובערנאטארן. אין 1808, האט נאפאלעאן איינגענומען שפאניע און האט איינגעשטעלט זיין ברודער, יאזעף באנאפארטע דעם נייעם מלך. די קאלאניעס אין לאטיין אמעריקע האבן רעבעלירט מיט דער טענה אז זיי זענען געטריי צום אלטן קעניג, שארל דער פערטער פון שפאניע און נישט צו נאפאלעאן.
באליוואר האט געפירט א קאלאמבישע ארמיי און אין 1814 האט ער איינגענומען באגאטא.
דעם 6טן סעפטעמבער 1815 האט סימאן באליוואר געשריבן א בריוו פון דזשאמייקע וואו ער האט ערקלערט פארוואס גאנץ דרום אמעריקע זאל זיין אומאפהענגיק פון שפאניע.
אום 26סטן מיי 1819 האט באליוואר צוזאמענגענומען א גרופע פארטיזאנער וואס האבן געוואלט באזיגן די שפאנישע מיליטער. אום 7טן אויגוסט האבן זיי געקעמפט קעגן די מאנארכיסטן און האבן איינגענומען באיאקא, קאלאמביע. אין יוני 1821 האבן זיי איינגענומען קאראקאס, און א פאר טעג נאכהער גאנץ ווענעזועלע. דערנאך האט באליוואר געקערט צו דרום און האט איינגענומען קיטא.
אין 1819 האט ער פראקלאמירט די אומאפהענגיקייט פון דער רעפובליק פון גרויס-קאלאמביע, א לאנד וואס שליסט איין די היינטיקע לענדער פון עקוואדאר, קאלאמביע, ווענעזועלע און פאנאמא. דעם 17טן דעצעמבער 1819 איז ער געווארן איר ערשטער פרעזידענט.
דעם 27סטן יולי 1822 האבן סימאן באליוואר און חאסע דע סאן מארטין געטראפן ביי גאיאקיל.
דער יוקאן איז א טעריטאריע פון קאנאדע, פלאצירט צפון פון בריטישער קאלאמביע, מערב פון די צפון־מערב טעריטאריעס, און מזרח פון דעם אמעריקאנער שטאַט אלאסקע. ער האט א באפעלקערונג פון 42,192, פון וואס 19,000 וואוינער אין דער הויפטשטאט ווייטהארס.
דער יוקאן איז געווען א טייל פון די צפון־מערב טעריטאריעס פון 1870 ביז 1898. אין 1898 איז ער געווארן א באזונדערע טעריטאריע. אסאך מענטשן זענען געקומען וואוינען אין יוקאן זוכן גאלד אין די 1890ער יארן.
בארג לאגאן אין יוקאן, הויך 5959 מעטער איבערן ים־שפיגל, איז דער העכסטער בארג אין קאנאדע..
די וויכטיקסטע אינדוסטריע אין יוקאן איז מינעריי.
הערנאַן קארטעס (; 1485 - 2טן דעצעמבער 1547) איז געווען א שפאנישער אויספארשער און קאנקיסטאדאר וואס האט איינגענומען מעקסיקא.
קארטעס איז געבוירן געווארן אין מעדעלין, קעניגרייך פון קאסטיל, שפאניע. ער האט שטודירט געזעצן אין דעם אוניווערסיטעט פון סאלאמאנקע, אבער נאך צוויי יאר האט ער אויפגעהערט שטודירן.
אין 1506 איז ער ארויסגעפארן אין דער נייער וועלט. ער האט באטייליקט אין דעם שפאנישן אייננעם פון היספאניאלא און קובא אין 1511.
צווישן 1519 און 1521 האט ער איינגענומען די אזטעק אימפעריע פון קייסער מאקטעזומא וואס איז היינט מעקסיקא.
קארטעס איז געווארן גובערנאטאר פון נייער שפאניע. שפעטער איז ער צוריקגעפארן אין אייראפע מיט א סאך אוצרות.
ער איז געשטארבן אין סעוויל, שפאניע, דעם 2טן דעצעמבער 1547.
נארדוועסט טעריטאריעס (,) איז איינע פון קאנאדעס דריי פעדעראלע טעריטאריעס. די נארדוועסט טעריטאריעס זענען געווארן א טייל פון דער קאנאדישער קאנפעדעראציע דעם 15טן יולי 1870, אבער די היינטיקע גרענעצן פון דער טעריטאריע זענען געשאפן געווארן דעם 1טן אפריל 1999, ווען מען האט אויפגעשטעלט די טעריטאריע נונאוואוט.
די טעריטאריע האט געהאט א באפעלקערונג פון 45,136 ביי 2021 די הויפשטאט איז יעלאנייף, זייט 1967.
בערך העלפט פון דער טעריטאריע געפינט זיך צפון פון דער בוים ליניע.
די טעריטאריע איז פלאצירט אין צפון קאנאדע, צווישן די צוויי אנדערע פעדעראלע טעריטאריעס, יוקאן צו מערב און נונאוואוט צו מזרח. אויך גרענעצט זי מיט די פראווינצן בריטישע קאלאמביע צו דרום־מערב, און אלבערטא און סאסקאטשעווען צו דרום. זי באדעקט א שטח פון 1,183,085 קוואדראט ק"מ.
זשעראַר ראַבינאָוויטש איז אַ פֿראַנצייזישער פֿילאָסאָף און סאָציאָלאָג, אַ געבוירענער אין פּאַריז אין 1948. ער איז אַ פֿאָרשער בײַם מלוכה–ראָט פֿאַר וויסנשאַפֿטלעכער פֿאָרשונג (פֿאָרשצענטער „זינען, עטיק, געזעלשאַפֿט“), און אַ צוגעשריבענער פֿאָרשער בײַם פֿאָרשצענטער „פּסיכאָאַנאַליז, מעדיצין און געזעלשאַפֿט“ פֿונעם אוניווערסיטעט פּאַריז 7. ער לערנט אין אַ ריי אוניווערסיטעטן אין פֿראַנקרײַך און איז גאַסט–פּראָפֿעסאָר אינעם פֿאַקולטעט פֿאַר פֿילאָסאָפֿיע און הומאַניסטישע לימודים פֿונעם אוניווערסיטעט אין מינאַס–דזשעראַיִס (בראַזיל).
זשעראַר ראַבינאָוויטש, אַ געבוירענער אין 1948 אין פּאַריז, איז אַ זון פֿונעם אַנטינאַצישן ווידערשטענדלער לעאָפּאָלד ראַבינאָוויטש, מיטגליד פֿון דער אָרגאַניזאַציע קאַרמאַניאָל–ליבערטע (פֿ.ט.פּ.-מ.אָ.י. — אימיגרירטע אַרבעטער, פּאַרטיזאַנער) אין ליאָן. די מאַמע, אַננאַ, פֿון דער היים פּאָרטנוי, איז אין קריגסצײַט געווען אַ „באַהאַלטן קינד“. ער איז אַ פּלימעניק פֿונעם ווידערשטענדלער לעאָן ראַבינאָוויטש, אויך אַ מיטגליד פֿון דער אָרגאַניזאַציע קאַרמאַניאָל–ליבערטע (פֿ.ט.פּ.-מ.אָ.י.) אין ליִאָן, וואָס איז פֿאַרשיקט געוואָרן קיין דאַכאַו צוזאַמען מיט זײַן ברודער לעאָפּאָלד.
פֿילאָסאַפֿיע.
זשעראַר ראַבינאָוויטש שטעלט אַרײַן זײַנע פֿאָרשונגען און שריפֿטן אין דער וועבעריאַנער טראַדיציע, אין באַציִונג צו דער פּאָליטישער פֿילאָסאָפֿיע, בפֿרט צו אַזאַ וואָס וואַקסט אַרויס פֿון די אויפֿטוען פֿון דער פֿראַנקפֿאָרטער שול און פֿון אירע יורשים און נאָענטע, באַזונדערס האַננאַ אַרענדט, וואַלטער בעניאַמין, ערסט בלאָך, זיגפֿריד קראַקאַוער. זײַן מחשבֿה שפּײַזט זיך פֿון די בײַטראָגן פֿון פּסיכאָאַנאַליטישער אָבסערוואַציע און פֿון דער אַנטראָפּאָלאָגיע וואָס זי טראָגט אין זיך, און אויך פֿון געשיכטע–פֿאָרשונג. זשעראַר ראַבינאָוויטש אַרבעט אין אַ רעם פֿון שטודיר–תּחומים וואָס ער האָט באַנאָמענט „קלינישע פֿילאָסאָפֿיע“.
אַ נײַער באַגריף — „צעשטערערישקייט“ — אויסצוטײַטשן נאַציזם און פֿעלקערמאָרד.
זשעראַר ראַבינאָוויטש דערווײַזט די פֿעסטקייט פֿונעם באַגריף „צעשטערערישקייט“, זיך שטיצנדיק אויף די בײַטראָגן פֿון דער פֿענאָמענאָלאָגישער סאַציאָלאָגיע (געאָרג סימעל) און פֿון דער אַרומנעמיקער סאָציאָלאָגיע (מאקס וועבער) פֿאַר דער פֿאָרשונג פֿון אַפֿעקטיוויטעטן אין געזעלשאַפֿטלעכן תּחום. ער שעפּט אינספּיראַציע פֿון דער היפּאָטעזע פֿונעם „טויטדראַנג“ אין איר יענעם–צעשטערערישער ווערסיע (צעשטערערישקייט), וואָס דער פּסיכאָאַנאַליז האָט פֿאַרוואַנדלט אין אַ השׂגה און וואָס רופֿט זיך איבער מיטן קאַנטיאַנישן באַגריף וועגן ראַדיקאַלן שלעכטס.
די השׂגה פֿון „צעשטערערישקייט“ ווײַזט זיך אַרויס צו זײַן אַ טײַערער באַגריף אויסצוטײַטשן דעם נאַציזם, וואָס פֿאַרבלײַבט נאָך אַלץ דאָס רעטעניש פֿון דער מערבֿדיקער קולטור. אין זײַן בוך "מכּוח דער מענטשלעכער צעשטערערישקייט, פֿראַגמענטן וועגן דעם בעהעמאָט", האָט זשעראַר ראַבינאָוויטש געצייכנט און שטודירט די גרענעצן אויף וועלכע דער פּאָליטישער, סאָציאָלאָגישער און פֿילאָסאָפֿישער געדאַנק שטויסן זיך אָן ווען זיי פּרובירן דערגיין אַ טאָלק אינעם נאַציזם דורך האָבעסעס לעוויאַטאַן–מעטאַפֿאָר. ער לייגט פֿאָר צו באַטראַכטן די פֿראַגע פֿון נאַציזם, לויט פֿראַנץ נוימאַנס עצה, אין דער בחינה פֿונעם בעהעמאָט, דעם היפּוך פֿונעם לעוויאַטאַן. דער בעהעמאָט איז אַ מאָדעל פֿון אַנטסדרונג, פֿון כאַאָס און פֿאַרברעכערישער הנאה. זשעראַר ראַבינאָוויטש אַנאַליזירט די נאַצישע „כימערע“ מיט איר פֿאַרהעלדישן געוואַלט, דערהייבן אָנפֿאַלערישקייט און אויסראָטן אַלע מאָראַלישע נאָרמעס. די דאָזיקע נאַצישע כימערע באַשטייט פֿון טוערישן גאַנגסטעריזם, פּויערישער עפּאָפּעע אין אַ געצנדינערישן גײַסט, מעדיצינישן ביִאָלאָגיזם און אינסטרומענטאַלער שׂכלדיקייט. דורכן באַגריף „צעשטערערישקייט“ קען ראַבינאָוויטש אַרומרעדן און שטודירן דעם הויפּטטעזיס פֿונעם סאָציאָלאָג זיגמונט באַומאַן, בעיקר אין זײַן וויכטיקסט ווערק. באַומאַן טײַטשט אויס דעם נאַציזם פֿונעם קוקווינקל פֿון אַ באַזונדערער שׂכלדיקייט, די שׂכלדיקייט פֿונעם אינסטרומענטאַלן פֿאַרשטאַנד און פֿון דער אינסטרומענטאַלער טוּונג. אויב מע זאָל רעדן אין פֿרוידיאַנישע טערמינען, קומט ראַבינאָוויטש אַרויס מיט אַ פֿילאָסאָפֿישן אַרויסזאָג לויט וועלכן לעוויאַטאַן וואָלט געקענט זײַן דער נאָמען פֿון אַ צושטאַנד פֿון „אומברענגערישע פֿאַרבינדונגען“ מחמת צו פֿיל צוואַנג, און בעהעמאָט — דער נאָמען פֿון אַ צושטאַנד פֿון „טויטגיריקע פֿונאַנדערבינדונגען“. דערבײַ דאַרף קלאָר זײַן — ניואַנסירט ער — אַז, אחוץ דעם, זענען פֿאַראַן לעבנס–פֿאַרבינדונגען און –פֿונאַנדערבינדונגען: „די שיידליניע ציט זיך נישט צווישן דעם ברירה–פּאָרל פֿראַבינדונג/פֿונאַנדערבינדונג, נאָר צווישן דער קרענקלעכער סכעמע אָדער דער עראָטישער דינאַמיק וואָס באַלעבן זיי“. דער באַגריף צעשטערערישקייט דערלויבט זשעראַר ראַבינאָווישן צו דערקענען, אַרטיקולירן און באַטראַכטן די ענלעכקייטן און אַנדערשקייטן צווישן די דערמעגלעכנדיקע באַדינגונגען און די פּראַקטישע דרכים פֿונעם דריטן חורבן און פֿונעם פֿאָלקסמאָרד איבער די טוטסיס און די מעסיקע הוטוס אין רואַנדאַ אין 1994. זשעראַר ראַבינאָוויטש גייט איצט ווײַטער אָן מיט זײַנע פֿאָרשונגען איבערן באַגריף „צעשטערערישקייט“, דורך זײַנע אַרבעטן וועגן נאַציזם, וועגן דעם פֿאָלקסמאָרד איבער די טוטסיס און די מעסיקע הוטוס אין רואַנדאַ און וועגן דער אונטערוועלט און די מאַפֿיעס, ווי אויך וועגן די אָפּרופֿן פֿונעם נאַציזם אין די אויסדרוקן פֿון הײַנטצײַטיקן פֿונאַנדערפֿאַל פֿון געזעלשאַפֿטלעכן צוזאַמענבונד.
אַן עטיק פֿון אַנטוישונג.
אויפֿן יסוד פֿון די פֿרוידיאַנישע באַטראַכטונגען און פֿעסטשטעלונגען, באַזונדערס פֿון פֿרוידס "פֿאַרלעגנהייט אין דער קולטור", און פֿון זײַנע אייגענע דערטראַכטונגען אין שײַכות מיטן באַגריף פֿון „צעשטערערישקייט“, קלערט ראַבינאָוויטש אַרײַן אין די קאָנסעקווענצן פֿון דער פּלאַסטישקייט פֿון דער צעשטערונג, איר פֿעיִקייט זיך צוצופּאַסן צו פֿאַרשיידענע היסטאָרישע סיטואַציעס אָנהאַלטנדיק כּסדר איר אייגענע נאַטור. פּנים–אל–פּנים מיט אַזאַ אומאײַנגענעמען אמת — באַרבאַרישקייט לויערט אויפֿן מענטש — סטאַרעט זיך זשעראַר ראַבינאָוויטש צו לייגן דעם פֿונדאַמענט פֿון אַן עטיק פֿון אַנטוישונג, אַן עטיק דורך וועלכער דער מענטשלעכער יחיד זאָל קענען אויפֿשטעלן דאַמבעס קעגן דער צעשטערערישקייט וואָס שטעקט אין מענטשלעכן מין.
באַטראַכטונגען וועגן הומאָר.
דעם אַרײַנקלער אין דער עטיק פֿון אַנטוישונג פֿאַרטיפֿט און אילוסטרירט ראַבינאָוויטש דורך זײַנע אַנאַליזן איבערן הומאָר, דאָס דאָזיקע צירונג פֿון דער קולטוראַרבעט, וואָס ליגט אינעם מענטש. אין זײַן בוך "וואָס הערט זיך שלעכטס? — ייִדישער הומאָר, אַ גײַסטיקע קונסט", טראַכט ער אַרײַן אין דער ספּעציפֿישקייט פֿון ייִדישן הומאָר, דעם סימן און באַווײַז פֿון דער ייִדישער קולטור און פֿון ייִדישן מהות, אויף וועלכע עס ווירקט אַ כאַראַקטעריסטישע אינעווייניקסטע שפּאַנונג, די שפּאַנונג פֿון אַ צונויפֿגלידערונג צווישן אַנטוישונג אין מענטשלעכקייט און משיחישן בטחון. אין אַ נײַער ווערק, "אײַך זעט דאָס אויס קאָמיש ? (וואַריאַציעס וועגן געלעכטער)", איז זשעראַר ראַבינאָוויטש ממשיך דעם אַרײַנקלער אין הומאָר און אין זײַן עטישער שליחות. דורך אַן אַנאַליז פֿון די חילוקים און מיטשטימונגען צווישן די צוויי גרויסע הומאָר–טראַדיציעס — די פֿון ייִדישן הומאָר און די פֿון ענגלישן, באַלײַכט ראַבינאָוויטש די באַדינגונגען וואָס דערמעגלעכן הומאָר, און אַנאַליזירט זײַן ציוויליזירנדיקע און ניכטער–עמאַנציפּירנדיקע ווירקונג.
דורך זײַנע פֿאָרשונגען העלפֿט זשעראַר ראַבינאָוויטש ברענגען יענע ענדערונגען אין דער השׂגות–סיסטעם וואָס זענען אומבאַדינגט נייטיק אָנצוגיין מיט דער אַרבעט פֿון אַנטשיפֿערן און „פֿונאַנדערפּלאָנטערן“ די הײַנטצײַטיקע וואָר. זײַן ווערק צילט צונויפֿצוגלידערן די ראַדיקאַלע פּסיכאָאָנאַליטישע אַנטראָפּאָלאָגיע מיט די זיך כּסדר אומקערנדיקע פֿראַגעס פֿון דער קלאַסישער פּאָליטישער פֿילאָסאָפֿיע, ווי עס האָבן זיי פֿאָרמולירט לעאָ שטראַוס און קלאָד לעפֿאָר. זשעראַר ראַבינאָוויטש לייגט די עפּיסטעמאָלאָגישע און עטישע יסודות פֿון אַ נײַעם אופֿן אָנצונעמען אונדזער מענטשלעכן מעמד אין אונדזער הײַנטצײַטיקער וועלט.
דער גאַנגעס (, גאנגאַ,, "גאַנגאַי", "גאַנגאַ"), איז א טייך פון אינדיע און באנגלאדעש. דער 2525 ק"מ טייך קומט ארויס אין דער מערב הימאלייע אין דעם אינדישן שטאט אוטאראקהאנד, און פליסט דרום און מזרח דורך צפון אינדיע אין באנגלאדעש, וואו ער גיסט ארויס אין דער בוכטע פון בענגאל. ער איז דער לענגסטער טייך פון אינדיע און איז אין די 20 גרעסטע טייכן פון דער וועלט לויטן וואסער אויסגאס. דאס שאפט דעם גאנגעס בעקן, דער מערסטער באפעלקערטער טייך בעקן אין דער וועלט, מיט העכער פון 400 מיליאן מענטשן און א באפעלקערונג ענגקייט פון בערך 390 איינוואוינער א קוואדראט ק"מ.
די דריי גרעסטע בייטייכן פונעם גאנגעס זענען יאמונע, גהאגהארא און קאשי.
פֿיזיקאַלישע כעמיע איז די שטודיע פון די פיזיקאלישע פענאמענען פון כעמישע סיסטעמען.
די הויפט באגריפן פון פיזיקאלישער כעמיע שטאמען פון אן ארטיקל וואס דזשאסיא ווילארד גיבס האט געשריבן אין 1876.
ענריקא פֿערמי (; 29סטן סעפטעמבער 1901 - 28סטן נאוועמבער 1954) איז געווען אן אמעריקאנער פיזיקער, געבוירן אין איטאליע, וואס האט געארבעט אויפן ערשטן קערנדיקן רעאקטאר, און איז באוואוסט פאר זיינע ביישטייערונגען צו דער אנטוויקלונג פון קוואנטן טעאריע, קערנפיזיק, טיילכל פיזיק און סטאטיסטישע מעכאניק. אין 1938 איז ער באלוינט געווארן מיטן נאבעל פריז פאר זיין ארבעט אויף ראדיאאקטיוויטעט.
ער איז געווען איינער פון די גרעסטע וויסנשאפטלער פונעם 20סטן יארהונדערט.
פערמי איז געבוירן געווארן אין 1901 אין רוים. ער האט שטודירט אין פיסא. אין 1923 האט ער באקומען א סטיפענדיע פון דער איטאליענישער רעגירונג צו גיין שטודירן אין געטינגען, דייטשלאנד. אין 1924 האט ער באקומען א ראקעפעלער סטיפענדיע צו שטודירן אין ליידן, האלאנד. סוף 1924 איז ער צוריקגעקומען אין איטאליע און ער איז געווארן לעקטאר אין מאטעמאטיששער פיזיק און מעכאניק אינעם אוניווערסיטעט פון פירענצע.
עפיסטעמאלאגיע (פון גריכיש "ἐπιστήμη עפיסטעמע" = וויסן און "λόγος לאגאס" = שטודיע) איז די פילאסאפיע פון וויסן. עפיסטעמאלאגיע קלערט די פראגעס "וואס איז וויסן?", "וויאזוי באקומט מען וויסן?" און "וויאזוי ווייסן מענטשן זאכן?".
דאס ווארט עפיסטעמאלאגיע נעמט זיך פונעם שאטישן פילאסאף זשיימס פרעדעריק פעריער (1808 - 1864).
גלויבן.
גלויבן האט צוויי באדייטן: צוטרוי אין א מענטש אא"ו, און גלייבן אז א געוויסע פראפאזיציע איז וואר. אין עפיסטעמאלאגיע האט "גלויבן" דאס צווייטע באדייט, קעגנאיבער "וויסן", אז מען ווייסט קלאר (און מען קען באווייזן) די ווארהייט פון א פראפאזיציע. למשל ווען א מענטש קוקט אויפן הימל און זעט אז ער איז בלוי, ווייסט ער דאס. אבער ווען א מענטש גלייבט אז דער הימל איז בלוי, האלט ער פעסט אין זיין מיינונג אויך ווען דער הימל איז ווירקלעך רויט.
רחובות באַן סטאַנציע איז א ישראל באנען סטאנציע פאר פאסאזשירן אויפן לוד-אשקלון צווייג וואס באדינט די שטאט רחובות און איר אומגעגנט. די סטאנציע געפינט זיך נישט ווייט פונעם ווייצמאן אינסטיטוט פאר וויסנשאפט.
די סטאנציע האט דריי פעראנען. פעראנען 1 און 2 דינען די דורכבאנען אויף דער בנימינה - אשקלון רוטע. פעראן 3 איז פאר באנען וואס ענדיגן און הייבן אן אין רחובות.
די סטאנציע האט מען געעפנט אין 1920. אום י"ג אדר א' תש"ג זענען אנגעקומען אין דער סטאנציע די טעהראן קינדער.
נאך 1948 איז נישט געווען קיין באן דינסט ביז מ'האט ווידעראמאל געענפט די סטאנציע אין 1990.
דער אַבאַסישער כאַליפֿאַט איז געווען א דינאסטיע וואס האט געהערשט אין דעם גרעסטן טייל פון דער איסלאמישער אימפעריע צווישן די יארן 750 און 1258. ער איז געווען די צווייטע איסלאמישע אימפעריע, נאכדעם וואס זיי האבן איבערגעקערט די אומאיאד אימפעריע אין 750, און זיי האבן אריבערגעפירט די הויפטשטאט פון דער אימפעריע פון דמשק צו באגדאד. שפעטער איז געווארן סאמארא (אין היינטיקן איראק) די הויפטשטאט. אין די צייטן פון דעם אבאסישן כאליפאט, זענען די אומאיאדן געבליבן נאר מיט אל-אנדאלוס (דער איסלאמישער טייל פונעם איבערישן האלבאינזל. דער כאליפאט האט געענדיגט ווען דער מאנגאלישער הולאגו כאן האט זיי געזיגט אין 1258.
פריער איז געווען די הויפטשטאט דמשק, וואס איז געווען אין א נישט אזוי שטארק באפעלקערטן ראיאן, און די אבאסידן האבן געבויט א נייע הויפטשטאט באגדאד דארט ווי אסאך איינוואוינער האבן געוואוינט. דאס האט דערמעגלעכט אנדערע איסלאמישע פעלקער וואס זענען נישט אראבער מיטצוטיילן אין דער מיליטער און די הויכער רעגירונג אמטן, ווי למשל פערסן און טערקן, אזוי איז די אימפעריע געווארן מער קאסמאפאליטאניש.
אין דער תקופה פונעם אבאסישן כאליפאט האט אראבישע דיכטונג דערגרייכט איר גרעסטע הייך. די שרייבער אבו טאמאם און אבו נואס זענען געווען נאענט צום הויף פונעם כאליף אין באגדאד אינעם אנהייב פונעם 9טן יארהונדערט.
'אַביר קריגער קונסט פאַרבאַנד פון ישראל' לערנען זייַן אייגן נוסח פון "אַביר - אַביר קשת - העברעיש קריגער קונסט" (אבי"ר קשת - אומנות לחימה עברית) אין ירושלים און תל אביב. זיי טענה'ן אז זיי האבן א מסורה וואס גייט צוריק צו ישראליטישע אַנטיקוויטעט אפגעהיט דורך אַן אונטערערדישער שולע פון "באַני אַביר" אין האַבבאַן, תימן, וואס רופט זיך אַלוף אַביר אלוף אבי"ר. "גראַנדמאַסטער פון אַביר". דאס וואָרט אביר אַביר אין מאָדערן העברעיש מיטל "ריטער", אויסגעטייטשט ווי אַן אַקראַנים אבי"ר. פֿאַר אדוננו, בוראנו, יוצרנו, רופאנו ("אונדזער האר, אונדזער באשעפער, אונדזער שאפער, אונדזער היילער").
דער שולעס לאָגאָ ספּעלז די וואָרט אין די פאָעניסיאַן אלפאבעט ווי 𐤀 𐤁 𐤉 𐤓; די בריוו שאַפּעס זענען באַטייַטיק ווייַל פון אַביר ס "אַלעף-בעט פייטינג סיסטעם" ווו "אַביר פּראַקטיצירער לערנען איבערנעמען די. פארמען פון די 22 העברעיש אותיות אין אַלע פון זייער זיבן טיפּן פון קאַמבאַט פּראָגראַמען. ". די דערצו קעשעט קשת מיטל "בויגן, כיטרע" און איז שייך צו אַן אופֿן פון "שטענדיק סטרייקינג מיט אַ אַרטשט ענדגליד אין אַ לופּינג, יליפּטיקאַל. אָדער קייַלעכיק שטייגער".
קרב מגע אדער האנט־צו־האנט קאמף איז אַן אופֿן פון קאמפקונסט וואָס מיטל פייטינג סיסטעם אַז סימיאַלייץ סיטואַציעס וואָס קענען פּאַסירן אין דער גאס (ווען אַ מענטש איז קעגן דורך עלעמענטן וואס ווילן צו שאַטן אים אָדער טרעטאַנינג אים און בייטן "זיראַ"). דער אופֿן איז געווען אנטוויקלט פֿאַר מיליטערישע צוועקן און געוויינט פֿאַר זיך-פאַרטיידיקונג. עס איז געווען אנגענומען ערשט דורך צה"ל און איז איצט וועלט באַרימט און האט שוין אנגענומען דורך די מיליטער אין אנדערע לענדער.
די רוץ פון דעם אופֿן האט איניציאירט ימי ליכטנפעלד מומחה און מייַסטער פון ראַנגלעריי און באָקס. ליכטנפעלד, וואס האט געוואוינט אין טשעכאסלאוואקיי אין די 1930ער יארן, איז געווען דער הויפּט באאיינפלוסט דורך זייַן פאטער, וואס איז געווען אַ עלטער דעטעקטיווע און זיך-פאַרטיידיקונג ינסטראַקטער פּאָליצייַ קראַפט. מייַן מוטער ערשטער געלערנט פייטינג טעקניקס אָן וועפּאַנז פון בראַטיסלאַוואַ אַוטלוק ייִדיש גרופּעס צו באַשיצן די ייִדיש קהל פון אנפאלן דורך היגע טאַגז פאַשאַסט. שפּעטער אין לעבן מיין מוטער געדינט אין דער בריטישער אַרמיי עס מוזן האָבן געלערנט די בייַאָנעטעד ביקס פייטינג טעכניקן און אנדערע טעקניקס פון פייטינג אָן וועפּאַנז וואָס זענען פּראָסט דאָרט.
ווען עס ליכטנפעלד יישווו (פאַר - שטאַט ישראל), האט ער אנגעהויבן לערנען די דאָקטערין פאַרטיידיקונג אָן וואפן וואָס איז געווען באקאנט דעמאָלט ווי "קאַפּאַפּ" - האַנט צו האַנט קאַמבאַט און איז געווען באזירט בפֿרט אויף שטעקן פייטינג, באָקסינג, מערב און ג'עאָג'יצאָ. לויטן פאַרלייגן פון ישראל און די פאַרלייגן פון די ידף, ימי באשטימט ראָלע היים פיטנעסס גייד ידף. מיט די דורכפאָר פון צייַט, מיין מוטער באמערקט אַז עס זענען מענטשן און פרויען וואס זענען ניט געקענט צו דורכפירן עטלעכע פייטינג טעקניקס אָן וועפּאַנז זענען געניצט אין דעם צייַט און געהאלטן זייַן טייל אָדער הטאַימן פיייקייַט פון די דורכשניטלעך זעלנער ידף. פאלגנדע די קאַנסאַלאַדיישאַן פון די ידף זשארגאן פון די נוצן פון דעם טערמין "קאַמבאַט" צו באַשרייַבן ניט אַרמד פייטינג פעלד און אַזוי פּושט דער באַגריף קאַפּאַפּ צו די בלעטער פון געשיכטע.
"איך האט נישט באַקומען שאַטן", "גיי דיין אַבילאַטיז אָבער אַקט רעכט", "ניצן וויסן דארף", "די סימפּלאַסט וועג אַז די שאָרטיסט און פאַסטאַסט."
האנט־צו־האנט קאמף איז אַ פֿרייַ קאַמף אַלע טייפּס פון פּאַנטשיז, קיקס, טשאָוקינג און פאַרשידן אַבאָרשאַן איז מעגלעך און נוטראַלייזינג די קעגנער 'ס ציל אין די שאָרטיסט צייַט, אין סדר צו סימולירן ווי פיל ווי מעגלעך אַ סיטואַציע וואָס קענען פּאַסירן ב "רהאָוו." ניט ענלעך מאַרשאַל קונסט פאַרמעסט (אָדער ווי אנדערן, זייער פייטינג ארענע), וואָס אָפֿט האָבן באגרענעצט דעם שעדיקן צו אַ קעגנער אין די גרוין, פּנים און האַלדז, האנט־צו־האנט קאמף, ווייַל פון זייַן ציל, איז ניט אונטערטעניק צו די ריסטריקשאַנז און דעריבער נישט קעראַקטערייזד קאַמפּאַטישאַנז אָדער פאַרטרעטונג אָלימפּיק (מאַקינג קאַמפּאַטישאַן האנט־צו־האנט קאמף אָן די ריסטריקשאַנז מייַ גרונט ערנסט ינדזשעריז און אַפֿילו טויט צווישן קעגנערס).
זשענג הע (; 1371–1433), אדער טשענג הא אויך געוואוסט ווי מאַ סאַנבאַא און האַדזשי מאַחמוד שאַמסודין, איז געווען א מוסולמענער כינעזישער מארינער, אויספארשער, דיפלאמאט און פלאט אדמיראל, וואס האט קאמאנדירט רייזעס אינעם אינדישן אקעאן, צו די לענדער פון דרום-מזרח אזיע, דרום אזיע, דעם מיטל מזרח, סאמאליע און דעם סוואהילי בארטן פון 1405 ביז 1433. די רייזעס ווערן גערופן די "נסיעות פון זשענג הע".
זיין פלאט האט געהאט 317 שיפן, מיט 28,000 כינעזישע זעלנער.
זשענג הע איז געבוירן געווארן אין 1371 אינעם ראיאן וואס הייסט היינט יונאן.
אין 1381, ווען ער איז געווען אלט צען יאר, איז זיין פאטער געשטארבן. יענעם יאר האט די מינג דינאסטיע ארויסגעשיקט אן ארמיי קיין יונאן. די ארמיי האט געכאפט אים פאר א קנעכט, און מ'האט אים געמאכט א סריס.
פון 1405 ביז 1433, איז זשענג הע ארויסגעפארן אויף זיבן נסיעות צום אינדישן אקעאן, וואס די כינעזער רופן דעם "מערב אקעאן". ער האט געפירט א גרויסן פלאט פון שיפן און א גרויסע ארמיי.
אין זיינע דריי ערשטע רייזעס האט ער באזוכט די לענדער פון דרום-מזרח אזיע, אינדיע און סרי לאנקא. אין די פערטע ביז די זיבעטע רייזעס איז ער אנגעקומען ווייט צום בארטן פון אפריקע. ער פלעג געבן געשאנקען פון זיידע, פארצעלאן און פולווער. ער האט באקומען א סך אויסטערלישע מתנות, ווי זשיראפן און זעברעס.
די באַנק פון ישראל (העברעיש: בנק ישראל) איז די הויפט באַנק פון ישראל. זי געפינט זיך אין ירושלים, מיט אַ צווייַג אָפיס אין תל אביב. דער קראַנטער פראקוראטאר איז קרנית פֿלוג.
אנפירער פונעם באנק.
דעם 30סטן יוני 2013 האט סטענלי פישער געענדיגט זיין קאדענץ ווי אנפירער. די וויצע־אנפירערין, קרנית פלוג, האט געדינט ווי ממלא־מקום פונעם אנפירער. ביז זי איז אויסגעקליבן געווארן צום אמט אין אקטאבער 2013.
שם (א'תנ"ח - ב'נ"ח) דער זון פון נח. געלעבט 600 יאָר.
ילקוט שמעוני (בראשית ו'): "שם" האט געבויעט די תיבה.
געשעענישן אין זיין תקופה.
מבול, דור הפלגה, עקדת יצחק, אור כשדים, ברית בין הבתרים
פֿאַלסבורג איז א שטעטל אין סאליוואן קאונטי, ניו יארק, פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. די שטאט געפינט זיך אין מזרח טייל פון דער קאנטי. ביים 2010 צענזוס האט זי געהאט א באפעלקערונג פון 12,870.
עס גרעניצט זיך מיט אלסטער קאונטי, דער שטאָט טאמפסאן, שטאָט נעווערסינק און דער שטאָט ליבערטי.
ישיבה אין דער שטאט.
אין סאוט פאלסבורג איז פאראן א גאנץ יאר די ישיבה גדולה "זכרון משה".
סאליוואן קאונטי איז א קאונטי אין דעם שטאַט ניו יארק אין די פאראייניגטע שטאטן.
אין דעם 2010 צענזוס איז די באפעלקערונג געווען 77,547.
אין סאליוואן קאונטי זענען געווען הונדערטער האטעלן פונעם בארשט פאסיק, פון די 1920ער ביז די 1970ער יארן.
א בילד פון יאר 1675
נח איז געווען למך'ס זון. ער איז געבוירן געווארן ווען זיין טאטע איז געווען 182 יאר אלט. נח האט געלעבט 950 יאר
נח איז געווען א צדיק. אזעלכע זאגן אז נאר לגבי זיין שלעכטע דור איז ער געווען א צדיק אבער איז אן אנדער דור וואלט ער נישט געווען א צדיק, און אזעלכע זאגן אז אפילו אין זיין שלעכטע דור איז ער געווען א צדיק און זיך נישט נאכגעשלעפט נאך די שלעכט, און ווען ער וואלט געווען אין אן אנדער דור וואלט ער לא כל שכן געווען א צדיק.
ווען נח איז געווען אלט 480 יאר האט גאט אים באצוווּנגען צו בויען אַ קאַסטן אויף צו היטן אים מיט זיין פאַמיליע און אַלע חיות פון א גרויסן מבול וואס וועט איבערשווימען די גאנצע וועלט. ווען נח איז געווען 600 יאר האלט האט אנגעהויבן פליסן דער מבול אויף דער ערד.
די געשיכטע פון נח ווערט דערציילט אין פרשת נח.
דער ישראל יארידן און קאנווענצן צענטער געפינט זיך אויף רוקח בולעוואַרד אין צפון תּל אביב, ישראל, לעבן דער תל אביב אוניווערסיטעט באן סטאנציע. דער צענטער איז געגרינדעט געווארן אין 1932.
ער ווערט געניצט פֿאַר איבער יארידן, עקסאַבישאַנז, קאַנפראַנסאַז, און אנדערע געשעענישן. דער אָרט איז לויפן דורך "א פערז & קאַנווענשאַן צענטער ישראל לטד", אַ פירמע אָונד דורך די שטאָט מיוניסאַפּאַלאַטי פון תּל אביב - דזשאַפאַ. יעדער יאָר נעמען אָרט צווישן 45 און 60 געשעענישן פון אַלע גרייסן און געפאלן אין מער ווי 2,000,000 וויזאַטערז. קאַנווענשאַן צענטער איז אויך באַקאַנט ציבור ווי "עקסהיביטיאָן".
ישראלדיקע אלימפישע קאמיטעט הויז אינעם נאציאנאלן ספארט צענטער - תל אביב, לעבן דעם ירקון פארק
דער נאַציאָנאַלער ספּאָרט צענטער - תּל אביב (אויך גערופן "ספּאָרט צענטער - הדר יוסף") איז אַ געהעפט אין הדר יוסף לאקאליטעט, תל אביב-יפו, וואָס איז כולל פילע ספּאָרט איינריכטונגען און אויך באקאנט "אָלימפּיק בנין". אין דערצו, עס איז אויך אין די ביוראען פון פילע ספּאָרט אסאסיאציעס אַרייַנגערעכנט די ישראל אַטלעטיק אסאסיאציע ביוראען, אָפאַסיז אָלימפּישער קאמיטעט פון ישראל, דער ישראל רעגירונג דזשודאָ פאַרבאַנד און דעם פאַרבאַנד פון ישראל נעצבאָל און אנדערע ספּאָרט אסאסיאציעס.
נאַציאָנאַלער ספּאָרט צענטער איז אַ קאַמפּאַונד קאַמפּלאַמאַנץ דעם ווינגייט אינסטיטוט אין נתניה. בשעת רובֿ טריינינג איז געשען אין דער ישראל אַטליץ, ספּאָרט צענטער קאַנסאַנטרייטאַד רובֿ פון די נאציאנאלע ספּאָרט אַסאָוסייישאַנז ישראל, אָוווערסי דער פּראָצעס פון ספּאָרט.
קאָמפּלעקס געעפנט אין 2009, דער מוזיי פון די אָלימפּיק דערפאַרונג.
בית התפוצות, דער נחום גאָלדמאַן גלות מוזיי, געפינט זיך אין דעם תל אביב אוניווערסיטעט קאַמפּוס אין רמת אביב. אינעם צענטער פון דעם מוזיי, וואָס מ'האט געעפנט צום ציבור אין 1978, איז אַ שטענדיקע אויסשטעלונג וואס שפרייט זיך אויס אויף דרייַ שטאק און דערציילט די איינציקע און פארציענדע געשיכטע פונעם ייִדישן פאלק איבער די דורות ניצנדיק ניואנסירטע מוסטערונג מיטלען - מיוראַלז, דיאָראַמאַס, רעסטעריישאַנז דרייַ - דימענשאַנאַל, פילמס, דיספּלייז אָדער - קול און מאַניפּולאַטיוועס קאָמפּיוטער. די אַרויסווייַזן טראַסעס די רעטעניש פון עקזיסטענץ פון די צעשפרייט אַריבער די גלאָבוס און געראטן צו טייַנען זייַן לעגאַט, זייַן וועג פון לעבן און וואַלועס.
שטענדיק אויסשטעלונג קאַמפּלייז מיט שליסל ישוז: משפּחה, קהל, אמונה, שאַפונג, עקזיסטענץ און ינטעראַקשאַן מיט דעם ניט - ייִדיש און צוריקקומען צו ישראל. די וויזאַטערז אויך זענען לערנען רומז און דאַטאַבייסיז אויף אַ באַלעבאָס פון ישוז - פאָטאָס און קינאָ, גנאלוגיה, ייִדיש מוזיק, אינפֿאָרמאַציע אויף ייִדיש קהילות אַרום דער וועלט און דער טייַטש און אָנהייב פון ייִדיש משפּחה נעמען. ערד שטאָק פון דער מוזיי מחנות צייַטווייַליק עקסאַבישאַנז אויף פארשיידענע טעמעס: קהל, מענטשן, היסטאָרישע סוביעקטן און ווייזט פאָטאָגראַפיע און פייַן קונסט. בעט האַטעפוצאָטה קאַנדאַקץ בילדונגקרייז אַקטיוויטעטן דיזיינד פֿאַר אַ ברייט קייט פון אַדיאַנסאַז - סטודענטן, ימאַגראַנץ, זעלנער, סטודענטן, עדזשיוקייטערז, און מער. עס אויך כסדר געהאלטן קולטור געשעענישן - יוונינגז, קינאָ, קאַנסערץ און וויסנשאפטלעכע קאַנפראַנסאַז.
ישמעאל בן נתניה איז געווען א איד וואס האט געלעבט אין די צייט גלות בבל. ער איז געווען צווישן די ביסל אידן וואס פארבליבן אין ארץ ישראל נאָך דער גלות. ער איז געווען דער מערדער פון גדליהו בן אחיקם, וואס איז געווען דער פירער פון דער "שארית הפליטה" וואס איז פארבליבן אין לאנד נאָך די צעשטערונג פון דער ערשטער בית המקדש.
נאָך דער צעשטערונג פון דעם ערשטן בית המקדש זענען די יודן געגאנגען אין גלות, און די בבלים האבן באַשלאָסן צו איבערלאזן ווייניג יודן אינעם לאנד אזוי אז עס זאָל זיין עסן פאר דער ארמיי. ישמעאל בן נתניה איז אויך פארבליבן אין ארץ ישראל. די בבלים האבן באַשלאָסן צו נאָמינירן א קאמיסיאנער, צו קאנטראלירן די איבערגעבליבענע אידן אין לאנד, און זיי האבן נאָמינירט גדליהו בן אחיקם. ישמעאל האט געשטאמט פון ירחמאל דער בכור פון חצרון בן פרץ פון שבט יהודה. צוליב וואס ירחמאל האט געהייראט א פרעמדע פרוי, איז די מלוכה געגאנגען צו זיין ברודער רם.
דער מאָרד פון גדליה האט געבראכט מער צרות פאר די איינוואוינער פון יהודה. בעת דער צייַט זענען פילע פון יהודה אנטלאפן קיין מצרים און אנדערע לענדער. דער דאזיגער פּאָליטישער מאָרד איז פאררעכענט אלס אַ היסטארישע טראַגעדיע אין דער ייִדישער געשיכטע און דער סוף פון דעם ערשטן בית המקדש. צוליב דעם האבן די נביאים מתקן געווען דעם תענית פון צום גדליה.
אדם מיט חווה האבן געהאט צום ווייניגסטן דריי קינדער: קין, הבל און שת.
אדם הראשון האט געלעבט ניין הונדערט און דרייסיג יאר, אין תלמוד בבלי שטייט אז אדם הראשון האט געדארפט לעבען טויזנט יאר נאר ער האט אוועקגעגבן זיבעציג יאר פאר דוד המלך.
לויט ווי עס שטייט אין דער תורה איז חווה געווען די ערשטע פרוי אויפן ערד קוגל. איר מאן (וואס איז אויך געווען דער ערשטער מאן אויפן ערד קוגל) איז געוועזן אדם הראשון.
וַיֹּאמֶר אֱלֹהִים, נַעֲשֶׂה אָדָם בְּצַלְמֵנוּ כִּדְמוּתֵנוּ; וְיִרְדּוּ בִדְגַת הַיָּם וּבְעוֹף הַשָּׁמַיִם, וּבַבְּהֵמָה וּבְכָל-הָאָרֶץ, וּבְכָל-הָרֶמֶשׂ, הָרֹמֵשׂ עַל-הָאָרֶץ. וַיִּבְרָא אֱלֹהִים אֶת-הָאָדָם בְּצַלְמוֹ, בְּצֶלֶם אֱלֹהִים בָּרָא אֹתוֹ: זָכָר וּנְקֵבָה, בָּרָא אֹתָם.
די היינטיקע מאדערנע וועלט קריטיזירט דעם שאוויניסטישע אויסבליק אין די דאזיגע פסוק: "לֹא-טוֹב הֱיוֹת הָאָדָם לְבַדּוֹ; אֶעֱשֶׂה-לּוֹ עֵזֶר, כְּנֶגְדּוֹ." וואס טוט אויסזעהן אז די ווייב איז באשאפן געווארן כדי צו העלפן איר מאן.
ישראל שטאַט ארכיוון אין מקור חיים, ירושלים
ישראל שטאַט ארכיוון זענען די שטאַט ארכיוון פון ישראל בירושלים. ער געהערט צום פרעמיער מיניסטערס ביורא. ארכיוון זאמלונגען זענען אַ מאַגנעט פֿאַר פאָרשונג און דינען דעם קהל היסטאָריקער אין ישראל.
סיטשעל (,) איז א דארף אין מאראמאראשער קאנט, רומעניע, 53 ק"מ דרום־מזרח פון סיגעט, 10 ק"מ דרום פון אויבער-ווישעווע און 18 ק"מ מזרח פון בורשא.
יידישע קהילה פון סיטשעל.
אין תרל"ז האבן געוואוינט אין סיטשעל 210 יידן, און אין תר"ף, 666.
אין יאר תרפ"ב איז הרב יחזקאל ווידמאן, א וויזשניצער חסיד, געווארן אב"ד פון סיטשעל.
מאַראַמאראשער קרייז (,,) איז א קרייז () פון רומעניע, אין דער מאראמאראש ראיאן אין צפון פון לאנד. די הויפטשטאט איז באניע.
אין 2011 האט דער קרייז געהאט א באפעלקערונג פון 461,290. אין 1910 איז די יידישע באפעלקערונג געווען 18.4%.
דער קרייז באדעקט א שטח פון 6,304 קוואדראט ק"מ, פון זיי זענען 43% באדעקט פון די ראדנע בערג. די הויפט טייכן זענען דער טיסא און זיינע בייטייכן, די איזא, ווישעווע און מארע.
דער מאראמאשער קרייז האט 2 שטעט, 11 שטעטלעך און 63 קאמונעס.
פרימאַטן (וויסנשאפטלעכער נאמען: "Primates") זענען א גרופע זויגערס וואס שליסן איין אלע לעמורן און מאלפעס. עס זענען פאראן אומגעפער 400 זגאלן פון פרימאטן. פרימאטן האבן הענט מיט פינף פינגער און נעגלעך. ביים געבורט ווערט נארמאל געבוירן נאר איין קינד.
פרימאטן וואוינען מערסטנס אין ביימער. זיי האבן א מוח וואס איז גאנץ גרויס אין באהעלטעניש צו אנדערע באשעפענישן.
דער מיסיסיפי טײַך איז א טייך אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, און איז איינער פון די לענגסטע טייכן אין דער וועלט. דער מקור פונעם מיסיסיפי איז אין דעם שטאַט מינעסאטע, נישט ווייט פונעם גרענעץ מיט קאנאדע. דער מיסיסיפי פלוסט דרום אדורך די פאראייניגטע שטאטן, דורך די שטאטן וויסקאנסין, אייאווע, אילינוי, מיזורי, קענטאקי, טענעסי, ארקענסא און מיסיסיפי. דער מויל פונעם מיסיסיפי טייך איז לואיזיאנא, דרום פון ניו ארלינס. דער מיסיסיפי פלוסט אריין אינעם איינגאס פון מעקסיקע.
אין יאר 1993 האט פאסירט א גרויסע פארפלייצונג לענגאויס די מיסיסיפי און מיזורי טייכן אן זייערע בייטייכן, פון אפריל ביז אקטאבער פון יענעם יאר. די פארפלייצונג האט גורם געווען שווערע נזקים צו די פארמעגן, גערעכנט צו 15 מיליארד דאלארן, און ווערט גערעכנט איינער פון גרעסטע נאטירלעכע קאטאסטראפעס אין דער היסטאריע פון די פאראייניגטע שטאטן. 50 מענטשן זענען אומגעקומען אין דער פארפלייצונג.
סאפֿאקלעס (גריכיש: Σοφοκλῆς, 496 פאר דער רעכענונג - 405 פאר דער רעכענונג) איז געווען איינער פון די דריי אוראלט־גריכישער דראמאטורגן פון טראגעדיעס. ער איז געווען נאך אייסקולאס און פאר אויריפידעס. עס ווערט געברענגט אז ער האט געשריבן 123 פארשטעלונגען, אבער נאר זיבן עקזיסטירן היינט.
אריסטו האט געהאלטן סאפאקלעס פאר דעם גרעסטן דראמאטורג פונעם גריכישן טעאטער.
סאפאקלעס איז געבוירן געווארן אין דעמאס, אינעם לאנד פון אטיקע, אנדערט האלבן קילאמעטער דרום־מערב פון אטען. ער איז געבוירן פינף יאר פארן מאראטאן קאמף. זיין פאטער, סאליפאס, איז געווען א רייכער סוחר.
יום-טוב ליפמאן צונץ (10טן אויגוסט 1794, דעטמאלד – 18טן מערץ 1886, בערלין) איז געווען א משכיל און איינער פון די באוואוסטע און גרעסטע פארשערס פון 'חכמת ישראל' אין דעם 19טן יארהונדערט. פון זיינע בארימטע ספרים איז 'הדרשות בישראל' וולעכער איז איבערגעזעצט געווארן צו העברעיש דורך מ"א זק און דערגאנצט דורך חנוך אלבעק.
ווען ער איז געווען אלט אכט יאר איז זיין פאטער נפטר געווארן.
על אַריש () איז א שטאט אין צפון פונעם סיני האלבאינזל אויפן בארטן פונעם מיטלענדישן ים, 344 ק"מ צפון־מזרח פון קיירא.
די שטאט האט אסאך האטעלן פאר טוריסטן.
אין געגנט פון על אריש וואקסן אסאך טייטלביימער, און מ'פלעג נעמען פון דארטן לולבים צו ניצן סוכות מיט די ארבעה מינים.
א "כפיר" עראפלאן ביי דער מוזיי
דער ישראל לופטפלאט מוזיי געפינט זיך אין חצרים באַזע מערב פון באר שבע.
כנענים זיינען געווען אַ קיבוץ יידן, וואָס האָבן געוווינט אין סלאַווישע לענדער אין מיטל־אַלטער, פאַרן אָנקום פון אשכנזים, און האָבן גערעדט כנעניש, א סלאַווישע שפּראַך. די דאָזיקע לענדער האָבן באַקומען דעם נאָמען "כנען" אין דער יעמאָלטיקער ליטעראַטור. דער כנענישער שטח האָט געגרענעצט מיט אשכנז אויף מערב און יוון (די געגנט פון ביזאנטישע יידן) אויף דרום, און האָט צוויי חלקים: מזרח כנען און דער מערב כנען. אַלע כנענים זיינען אַסימילירט געוואָרן דורך אשכנזים.
די ליטעראַרישע מקורות.
דער נאָמען "כנען" צו באַצייכענען סלאַווישע טעריטאָריעס איז ערשט דערמאָנט געוואָרן אין יוסיפון פּובליקירט אין איטאַליע אין 10טן יאָרהונדערט. אויך פון די דאָזיקע צייטן איז באַוואוסט אַ בריוו, וואָס דערמאָנט "קהל של קייוב", ד.ה. פון דער הויפּטשטאָט פון קיעווער רוס.
געשיכטע און דעמאָגראַפיע.
ביז היינטיקן טאָג איז עס ניט קלאָר פון וואַנעט זיינען די כנענישע יידן אָנגעקומען אין סלאַווישע לענדער. אַפילו די גענעטישע שייכות צווישן מערב און מזרח כנען זיינען ניט קלאָר. פריער האָט מען געטענהט, אַז די כנענים שטעלן מיט זיך פאָר אַ כוואַליע אימיגראַנטן פון מערב — פון אשכנז, וואָס שפּעטער צו זיינען געווען אַריבער אויף סלאַווישע לשונות. פאָרשונגען פון דער לעצטער צייט האָבן אָנגעוויזן, אַז לפּחות מזרח כנענים האָבן בפירושע שייכות צו ביזאַנטישע יידן.
די צאָל כנענים איז געווען גאָר ווינציק. לויט איינער אַ פאָלקסציילונג אין 16טן י.ה. האָבן אין מזרח געוואוינט בערך עטלעכע הונדערטער משפּחות. די אַבסאָרפציע פון אָרטיקע יידן דורך אשכנזים האָט זיך אָנגעהויבן פריער אין מערב כנען, אַזוי אַז אין 16טן י.ה. איז די קהילה דורכויס געווען אשכנזיש. די מיגראַציע פון אשכנזים אין מזרח כנען האָט אָנגעהויבן שפּעטער, אין 15—16 י.ה. און געמישטע קהילות פון כנענים און די נייערע אימיגראַנטן זיינען באַוואוסט ביזן ערשטן טייל 17טן י.ה.
די כנענישע שפּראַכן.
די כנענים האָבן גערעדט משמעות סלאַווישע שפּראַכן. אין מערבדיקן כנען איז די שפּראַך געווען באַזירט אויף טשעכיש, אַז עס ווייזן אויף די וויכטיקסטע גלאָסעס אין די טעקסטן פון אור זרוע און ערוגות בושם פון 13טן יאָרהונדערט און אויך אין רש״י. אין די דאָזיקע מקורות און אין אַנדערע טעקסטן שטאַמענדיקע פון בעהמען איז פאַרשפּרייט די פאָרמולע "בלשוננו לשון כנען", וואָס מאַכט קלאָר אַז דאָס איז געווען זייער טאָגטעגלעכע שפּראַך. אָטאָ די גלאָסעס זיינען פון די פריערסטע טעקסטן אויף דער טשעכישער שפּראַך, אַן אמתער אוצר פאַר די פאָרשער פון טשעכיש, הגם מ׳ווייס גענוי ניט, צי ס׳זיינען דאָ געווען חילוקים צווישן די לשונות פון יידן און גויים.
דער תל אביב סינעמאַטעק איז א סינעמאַטעק (פילם אַרכיוו) וואס איז אַקטיוו אין תל אביב זינט דעם 12טן מיי 1973.
ישראל פילם צענטראַל.
די נייע בנין אנטהאלט דרייַ טעאַטער זאַלן, אַ ביבליאָטעק, און אַ רעסטאָראַן.
קין איז געווען דער זון און בכור פון אדם הראשון מיט חווה. ער האט געהאט צום ווייניגסטן צוויי ברידער: הבל און שת.
קין האט געהרגעט זיין ברודער הבל, און גאט האט אים געשטראפט דערפאר: "נע ונד תהיה בארץ"
חתונה געהאט מיט זיין אייגענער שוועסטער.
לויט דער תורה איז אדם הראשון געווען דער ערשטער מענטש און קין האט חתונה געהאט מיט זיין אייגענער שוועסטער, א טאכטער פון אדם הראשון.
ירושלים סינעמאַטהעקווע איז סינעמאַטהעקווע - פֿילמען אַרכיוו אין ירושלים.
ישראל פילם אַרכיוו.
אין 1981 געעפנט אין דעם קעלער פון אַ בנין סינעמאַטהעקווע " ישראל פילם אַרטשיווע" איניציאטיוו פון ליאַ פון לעער געלאפן די סינעמאַטהעקווע.
א קאַרבאהידראַט איז אן ארגאנישע פארבינדונג וואס באשטייט נאר פון קוילנשטאף, וואסערשטאף און זויערשטאף. מערסטע קארבאהידראטן האבן צוויי מאל אזויפיל וואסערשטאף אטאמען ווי זויערשטאף אטאמען, מיט דער כעמישער פארמל Cm(H2O)n.
געוויסע קארבאהידראטן זענען וויכטיק פאר ענערגיע אין פלאנצן און בעלי חיים.
מען ניצט דעם טערמין אין ביאכעמיע, אויך מיטן נאמען סאַכאַרידן.
ברויט, פאסטא און קארטאפל זענען עסנווארגן רייך אין קארבאהידראטן.
דייוויד היום (ענגליש: "David Hume"; 7טן מיי 1711 - 25סטן אויגוסט 1776) איז געווען א סקאטישער פילאסאף און א היסטאריקער.
ער איז גערעכנט אלס איינער פון די חשובע און צענטראלע פילאסאפן אין דער סקאטישער השכלה.
סיקהיזם (פונדזשאבי: ਸਿੱਖੀ סיקקהי) איז א מאנאטעיזטישע רעליגיע געגרינדעט דורך גורו נאנאק אינעם 15טן יארהונדערט אין דעם פונדזשאב ראיאן אין דרום אזיע. ער איז די פינפט גרעסטע רעליגיע אין דער וועלט, מיט אומגעפער 30 מיליאן אנהענגער. די רעליגיע פאדערט אז מען זאל נאכלויפן יושר פאר אלע מענטשן. די רעליגיע האט געהאט צען גורוען און א סיקה מוז פאלגען זייערע תורות.
רוב פון די סיקהן וואוינען אין פונדזשאב, אינדיע, וואס איז דער איינציקער ראיאן פון דער וועלט וואס האט א מערהייט פון סיקהן. אויך אין דער קאמאנוועלט און די פאר וואוינען אסאך סיקהן.
סיקהן גלייבן אז דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט.
סיקהן שערן נישט די האר פונעם קאפ און די בארד, און טראגן א טורבאן אויפן קאפ. אויך גייען זיי מיט א בראצלעט פון שטאל און א קליינעם שווערד.
פעטער פאל רובענס (,;28סטן יוני 1577 - 30סטן מיי 1640) איז געווען א פלעמישער מאלער. ער האט געהאט א גרויסן סטודיא אין אנטווערפן. ער איז אויך געווען א דיפלאמאט.
רובענס איז געבוירן געווארן אין זיגן, דייטשלאנד צו זיין פאטער יאן רובענס און זיין מוטער מאריא פיפעלינקס. זיין פאטער איז געווען א קאלוויניסט, און די עלטערן זענען אנטלאפן פון אנטווערפן קיין קעלן אין 1568 נאך די רדיפות פון די פראטעסטאנטן ביי דער הערשאפט פונעם הערצאג פון אלבא איבער די שפאנישע נידערלאנדן. זיי האבן זיך געצויגן קיין זיגן אין 1570 און פעטער פאל איז געבוירן אין 1577. א יאר שפעטער אין 1578 זענען זיי זיך צוריקגעצויגן קיין קעלן. אין 1587 איז זיין פאטער געשטארבן, און אין 1589 איז זיין מוטער מיט אים צוריקגעצויגן קיין אנטווערפן.
אין 1629-1628 איז רובענס געווען אין מאדריד, וואו ער האט געמאלט עטלעכע בילדער, פאר פיליפ דער פערטער און אנדערע חשובע פאטראנען. אין מאדריד האט ער געחבר'ט מיטן הויף־מאלער דיעגא וועלאזקעז.
שת איז געווען דער זון פון אדם הראשון מיט חווה. ער האט געהאט צום ווענעגסטן צוויי ברידער: קין און הבל.
שת איז געבוירן געווארן ווען אדם הראשון איז אלט געווען 130 יאר, נאך וואס קין האט געהארגעט הבל.
זיין זון איז געווען אנוש.
אנוש איז געווען דער זון פון שת און אן אייניקל פון אדם הראשון. ער האט געלעבט 905 יאָר.
דער נאמען 'אנוש'.
די מפרשי המקרא (רבינו יהודה החסיד, והבכור שור) זענען מסביר דעם פסוק (בראשית ד' כ"ו) וַיִּקְרָא אֶת שְׁמוֹ אֱנוֹשׁ אָז הוּחַל לִקְרֹא בְּשֵׁם ה', אז די ווערטער - אז הוחל לקרא בשם ה' – איז אן הסבר פארוואס מען האט אים גערופן מיטן נאמען 'אנוש', וויבאלד דאמאלס האט זיך פארשפרייט דאס דינען עבודה זרה, און מען אנגעפאנגען דינען שטיינער און מענטשען, און מען האט זיי אנגערופן מיט השי"ת נאמען, און מען האט משתתף געווען דעם נאמען פון השי"ת צו מענטשען'ס נעמען, אזוי ווי 'מחוייאל' 'מתושאל', וועגן דעם האט שת גערופען זיין זוהן מיטן נאמען 'אנוש' אויסצושליסן פון די געצן דינער'ס און ווייזן אז א מענטש איז נאר אן אנוש א בשר ודם און גארנישט מיט נישט, אזוי ווי דער פסוק (תהלים ח' ה') זאגט 'מה אנוש כי תזכרנו' ד.מ. – מה אנוש – וואס איז שוין דער מענטש – כי תזכרנו – וואס די גרויסע באשעפער זאלסט אים געדענקן, וואס דאס ברענגט ארויס (מלבי"ם שם) אז דאס ווארט 'אנוש' אין לשה"ק באדייט אז עס איז נאר א בשר ודם - א קליינער מענטש - וואס איז צוזאמגעשטעלט פון אפאר כוחות אין אויב ווערט עפעס אפגעשוואכט ווערט ער קראנק און ער שטארבט.
'דור אנוש'.
עס ווערט געברענגט אין חז"ל אז זיין דור איז געווען א זונדיגער דור, און אלס שטראף האט השי"ת פארפלייצט א דריטל וועלט.
האַנגול (한글 אין דרום קארעע, אדער 조선글 "טשאסנגול" אין צפון קארעע) איז דער אלפאבעט פון קארעיש. עס איז די אפיציעלע שריפט פון דרום קארעע און צפון קארעע. האנגול איז אן אמתער אלפאבעט מיט 24 אותיות. מען שרייבט די אותיות אין בלאקן פון טראַפֿן. יעדער בלאק האט פון צוויי ביז פיר אותיות; כאטש איין אות אין א בלאק מוז זיין איינער פון די 10 וואקאלן און איינער מוז זיין איינער פון די 14 קאנסאנאנטן.
די בלאקן קען שרייבן אדער פון לינקס אויף רעכטס אדער פון ארויף אראפ.
די האנגול שריפט האט ערפינדן דער מלך סעדזשאנג דער גרויסער אין 1443.
טעמפל פון קאנפוציוס אין קו פו
קאנפֿוציאַניזם איז א כינעזישע עטישע און פילאסאפישע סיסטעם אנטוויקלט פון די תורות פונעם כינעזישן פילאסאף קאנפוציוס (孔夫子 קאנג פֿוזי, 551–479 פאר דער ציווילער רעכענונג). קאנפויציאניזם האט אנגעהויבן ווי אן עטיק-לערער, אבער שפעטער האט מען אנטוויקלט מעטאפיזישע און קאסמאלאגישע עלעמענטן ביי דער האן דינאסטיע. נאך דער קין דינאסטיע, איז קאנפוציאניזם געווארן די אפיציעלע אידעאלאגיע פון כינע ביז די קאמוניסטן זענען געקומען צו דער הערשאפט.
קאנפֿוציאַניזם האט געהאט א שטארקן איינפלוס אויף דער געשיכטע פון כינעזישער ציוויליזאציע.
קאנפוציאניזם איז געבויט אויף דרך ארץ פאר עלטערן, עלטערע מענטשן און די פריערדיקע דורות.
ג'ון מרטין (1854-1789), יהושע מצווה על השמש לעמוד דום מעל גבעון, שמן על בד, 1816
יהושע בן נון איז געווען דער פירער פון כלל ישראל און דער ממלא מקום פון משה רבינו נאך זיין פטירה. ער האט אריינגעפירט די יידן קיין כנען, באַזיגט די דארטיגע פעלקער, און צוטיילט ארץ ישראל פאר די צוועלף שבטים.
יהושע בן נון איז ווארשיינליך געבוירן געווארן אין מצרים, און איז אלט געווען 42 יאר בשעת יציאת מצרים.
ער איז געווען דער משרת פון משה און זיין געטרייסטער תלמיד, און כאטש וואס ער האט נישט באלאנגט צו די משפחה פון משה רבינו, האט אים גאט באשטימט אלס דער איינציגער פאסיגער איבערצונעמען די פירערשאפט פון כלל ישראל.
ער האט קודם געהייסן הושע און ווען משה רבינו האט אים געשיקט צו זיין פון די מרגלים, האט ער אים צוגעלייגט אן אות צו זיין נאמען יהושע אלס א ברכה אז גאט זאל זיין צו זיין הילף (דער טייטש פון י-ה הושע).
אמרו חז"ל על יהושע בן נון, גדול שימושה של תורה יותר מלימודה.
דא איז א ליסטע פון די הויפט טייכן אין אייראפע.
a> 2 ווינציקער. אויך זענען פאראן אסאך אנדערע טיפן ראדיאאקטיוויטעט.
ראַדיאאַקטיוויטעט איז דער פראצעס ווי אן אטאמקערן פון אן אומסטאבילן אטאם פארלירט ענערגיע ביים ארויסלאזן טיילכלעך.
די ערשטע שטראלונג פראצעסן וואס מען האט אויסגעפונען זענען געווען אלפא שטראלונג, בעטא שטראלונג, און גאמא שטראלונג.
די מערסטע אטאמען זענען סטאביל און נישט ראדיאאקטיוו.
למשל, נארמאל האבן קוילנשטאף אטאמען אין זייער קערן זעקס פראטאנען און זעקס נייטראנען; דאס ווערט גערופן קוילנשטאף-12, ווייל צוזאמען האט דער אטאם אן אטאם־מאסע פון 12 פראטאנען און נייטראנען. ווען דער אטאם האט נאך צוויי נייטראנען האט ער אן אטאם־מאסע פון 14; דאס רופט מען קוילנשטאף-14. אין אזא פאל איז ער ראדיאאקטיוו.
ראדיאקטיווע אטאמען קענען זיין שעדלעך צו מענטשלעכן געזונט.
דער ערשטער וואס האט אנטפלעקט ראדיאאקטיוויטעט איז געווען דער פיזיקער אנרי בעקערעל אין 1896.
כפר תבור איז א לאקאלער ראט אין דעם אונטער גליל געגנט, אין צפון דיסטריקט פון ישראל, וואס געפינט זיך ביים פוס פון הר תבור. דאס דארף איז געגרינדעט געווארן אין 1901.
אין 1949 האט עס באקומען דעם סטאטוס פון א לאקאלן ראט. זיין באפעלקערונג איז 3,006 (אין 2011).
קאַנאַדער (,) זענען די איינוואוינער פון קאנאדע. די ערשטער קאנאדער זענען געווען בריטישע און פראנצויזישע קאלאניסטן, אחוץ די היגעבוירענע.
די קאנאדער זענען א שיין ביסל באאיינפלוסט פון זייערע שכנים, די אמעריקאנער.
היינט זענען קאנאדער 0.5% פון דער באפעלקערונג פון דער וועלט. אומגעפער 40% פון קאנאדער זענען אימיגראנטן.
דאס אקספֿארד ענגליש ווערטערבוך (ענגליש: "Oxford English Dictionary", אין קורצן "OED") איז א ווערטערבוך פון ענגליש וואס ווערט פארעפנטלעכט דורך דער אקספארד אוניווערסיטעט פרעסע. דאס ווערטערבוך ווערט פאררעכנט דאס מערסט באגלייבסטע פאר דער ענגלישער שפראך. אין 2005 האט דאס ווערטערבוך אנטהאלטעט 301,100 הויפט ווערטער. די לעצטע גאנצע געדרוקטע אויסגאבע איז געווען די צווייטע אויסגאבע, וואס האט ארויסגעשיינט אין 1989.
דער אפיציעלער צוועק פונעם ווערטערבוך איז דאקומענטירן אלע ניצן פון אלע ווערטער אויף ענגליש.
פאן פון די פאלקלאנד אינזלען
די פֿאַלקלאַנד אינזלען זענען אן ארכיפעלאג אינעם דרום אטלאנטישן אקעאן, מער ווי 250 ים-מיילן (460 ק"מ) מזרח פון דעם בארטן פון דער דרום אמעריקע יבשה. דער ארכיפעלאג האט א שטח פון 12,173 ק"מ2 און באשטייט פון די אינזלען מזרח פאלקלאנד, מערב פאלקלאנד און נאך 776 אינזלען. די איינציגע שטאט אין די פאלקלאנד אינזלען איז די הויפטשטאט סטאנלי, אויף מזרח פאלקלאנד.
די אינזלען זענען א בריטישע טעריטאריע מעבר-לים וואס פירט רוב ענינים אליין.
קארדיף (ענגליש: "Cardiff"; וועלשיש: "Caerdydd") איז די הויפטשטאט פון וויילס, איינער פון די פיר נאציעס וואס צוזאמשטעלן דאס פאראייניגטע קעניגרייך. ער געפינט זיך אין דרום פון דער גלאמארגאן גראפנשאפט אויף ברעג ים, אין דעם געגנט וואו דער טאף טייך פלוסט אריין אינעם בריסטאלער קאנאל.
אין דעם 2010 צענזוס האט מען געציילט 341,000 איינוואוינער, די גרעסטע שטאט אין וויילס און די 16טע גרעסטע אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך. מען האט דערקלערט קארדיף א שטאט אין 1905 אין די הויפטשטאט פון וויילס אין 1955.
קארדיף האט זיך גיך אנטוויקלט צוליב די קוילן אינדוסטריע אין וויילס. קוילן פון די וועלשע מינעס האט מען געברענגט אין קארדיף, צומערשט אין שיפן וואס זענען געפארן אראפ דעם טאף טייך, און שפעטער מיט דער באן. פון דעם פארט פון קארדיף האט מען געשיקט קוילן צו פארשידענע צילן. צוליב קוילן האט אנטוויקלט אין קארדיף פאבריקן פון אייזן און שטאל.
די אלטשטאט האט שטארק געליטן פונעם דייטשן בליץ ביי דער צווייטער וועלט מלחמה.
אין די 1980ער יארן האט מען פארמאכט א סאך פון די קוילן מינעס פון וויילס און די וויכטיקייט פון קארדיף איז דעריבער אראפגעגאנגען. אין 1994 האט געבויט א דאמבע אין דעם פארלאזטן פארט וואס האט געשיידט צווישן דעם פרישוואסער און ים וואסער, און דורך דעם האט זיך די שטאט ווידער אנגעהויבן זיך אנטוויקלען.
די טוריסטן ערטער פון קארדיף נעמען איין א נארמאנער פעסטונג, און א קולטיווירטן שטאט צענטער וואו עס געפינט זיך דאס ראטהויז, געריכטן, דער אוניווערסיטעט און דער נאציאנאלער מוזיי פון וויילס.
קארדיף האט א יידישע קהילה זייט 1840. אין 1968 האט די קהילה געציילט 3,500 יידן, מיט צוויי ארטאדאקסישע שולן. איינער פון די באקאנטע קארדיפע רבנים איז געווען הרב מרדכי ראגאזניצקי.
א ביסל צפון־מערב פון דער שטאט קארדיף, אין רהאנדא קאנאן טאף, בויט מען נייע פילם סטודיעס, די גרעסטע אינעם פאראייניגטן קעניגרייך. דער בי בי סי האט אנאנסירט אז ער גייט בויען נייע סטודיעס אין קארדיף בוכטע וואו מ'גייט פילמירן די טעלעוויזיע סעריע דאקטאר הו.
אהרן הכהן מעאכט הקטרת הקטורת (צייכונג)
אהרֹן הכהן איז געווען דער ערשטער כהן אין כלל ישראל ווען די יידן זיינען געווען אין מדבר. אלע כהנים שטאמען פון אים.
אהרן איז געשטארבן מיט א מיתת נשיקה (דערבארעמדיקע טויט) אין הר ההר נאך פאר ווען די יידן זיינען אריין אין ארץ ישראל.
אוהב שלום ורודף שלום.
אהרן איז געווען אן "אוהב שלום ורודף שלום", אזוי ווי די משנה זאגט אין מסכת אבות (א, יב):.
א טראַנספֿארמאַטאר (פון לאטיין "transformare" ‚טראנספארמירן, פארוואנדלען) איז אן עלעקטרישער עלעמענט אדער אן עלעקטרישע מאשין אין עלעקטרישער אינזשעניריע וואס פירט אריבער ענערגיע פון איין קרייז צו א צווייטן.
א טראנספארמאטאר קען זיין גאנץ קליין, ווי למשל אין א מיקראפאן, אדער גאר גרויס, ביז הונדערטער טאן, וואס מען ניצט אין א קראפט נעצווערק.
מען ניצט א טראנספארמאטאר צו ענדערן דעם וואלטאזש. ווען מען פירט עלעקטריע א ווייטן וועג דארף מען א הויכן וואלטאזש, כדי נישט פארלירן צופיל ענערגיע, אבער אין א פריוואטן הויז ניצט מען א נידעריקן וואלטאזש, דערפאר ניצט מען א טרעט־אראפ טראנספארמאטאר צווישן דעם נעצווערק און די געביידעס. ווי אויך, קאמפיוטערס, פאנען א.ד.ג. ניצן 12 וואלט קעגן 110 אדער 240 וואלט אין א געביידע, דעריבער ניצט מען א קליינעם טרעט־אראפ טראנספארמאטאר פאר די אפאראטן.
פרינציפן פון דעם טראנספארמאטאר.
ערשטיקער שטראם, עלעקטראמאגנעט און צווייטיקער שטראם
דער פרינציפ פון עלעטראמאגנעטיזם איז אז א שטראם שאפט א מאגנעטישן פעלד, און א מאגנעטישער פעלד וואס ענדערט זיך אין א שפול פון דראט שאפט א וואלטאזש אין דעם שפול. ממילא, אז מען פירט א בייטשטראם אין דעם ערשטיקן שפול פון א טראנספארמאטאר, טוט דאס שאפן א מאגנעטישן פעלד וואס ענדערט זיך כסדר, און אזוי ווערט געשאפן א שטראם אין דעם צווייטיקן שפול. ווען דער צווייטיקער שפול האט מער דרייען ווי דער ערשטיקער שפול, גייט ארויף דער וואלטאזש. פארקערט, ווען מען וויל נידעריקן דעם וואלטאזש, ניצט מען א טראנספארמאטאר וואו דער ערשטיקער שפול האט אסאך מער דרייען ווי דער צווייטיקער שפול, אזוי פלוסט א שטראם מיט א נידעריקן וואלטאזש (אבער א גרעסערן שטראם) ווי דער ערשטיקער שפול.
פראקטיש קען מען נישט שאפן גאר הויכע וואלטאזשן מיט א פשוטן טראנספארמאטאר. פאר דעם צוועק ניצט מען א טעסלא שפול, וואס ניקאלא טעסלא האט ערפינדן אין 1891.
הרב אברהם גענאַכאווסקי (א' תשרי תרצ"ז, 17טן סעפטעמבער 1936 - כ"ה תשרי תשע"ג, 11טן אקטאבער 2012) איז געווען איינער פון די ראשי ישיבות פון דער טשעבינער ישיבה אין ירושלים 45 יאר.
הרב אברהם איז געבוירן אין ארץ ישראל, צו זיין פאטער אליהו משה גענאַכאווסקי און זיי מוטער ד"ר גיטא. אין זיין יוגנט האט זיך זיין משפחה געצויגן צו וואוינען אין גבעת רוקח, נאנט צום הויז פונעם חזון איש, צו וועמען איז זי געווארן מקורב. ער האט געלערנט אין דער ישיבת אור ישראל אין פתח תקוה און ער איז געווען א תלמיד פון של הרב יוסף ראזאווסקי. שפעטער האט ער געלערנט אין דער פאנאוועזשער ישיבה או דערנאך אין דער סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק, וואו ער איז געווארן א תלמיד פון הרב יחזקאל אברמסקי.
אין די 60ער יארן האט ער געהייראט אסתר הדסה, די טאכטער פון הרב רפאל יונה בערנפעלד, אן אייניקל פונעם חתם סופר. רפאל יונה'ס מוטער, שרל, האט געהייראט בזיווג שני רב דוב בעריש וויידנפעלד, דער טשעבינער רב. נאך זיין חתונה איז ער געווארן נאנט מיטן טשעבינער רב, זיין ווייב'ס שטיף־זיידע, ווי אויך צו אנדערע גדולי תורה, צווישן זיי דער "סטייפלער", הרב יעקב ישראל קאניעווסקי. ער האט באקומען היתר הוראה דורך רב וויידנפעלד און הרב יוסף שלום אלישיב. עטלעכע יאר האט ער געלערנט אינעם כולל פון דער סלאבאדקער ישיבה, און א שטיק צייט איז ער געווען א ר"מ אין ישיבת חמד וואס איז געווען געפירט פון רב פונעם מושב, הרב שלמה נח קרול.
אלול תשכ"ז (1967), צוויי יאר נאף דער פטירה פונעם טשעבינער רב, האט מען אים באשטימט (לויט זיין צוואה) צו ווערן א ראש ישיבה אין דער טשעבינער ישיבה אין ירושלים וואו ער האט אויפגעשטעלט אסאך תלמידים. אלע יארן האט ער געוואוינט אין בני ברק, נאר א גאנצע וואך פלעג ער בלייבן אין ירושלים, קערן צוריק צו זיין שטוב אויף שבת.
די טשעבינער ישיבה (אפיציעל: כוכב מיעקב) איז אן אלגעמיינע חסידישע ישיבה ירושלים וואו הונדערטער בחורים לערנען, וואס האלט זיך שוין מער ווי פופציק יאר.
דער טשעבינער רב, הרב דוב בעריש וויידנפעלד האט אויפגעשטעלט די ישיבה אין תשט"ז ווי א נאכפאלג פון דער ישיבה וואס ער האט געפירט אין טשעבין, גאליציע. ער האט זי געגעבן דעם נאמען "כוכב מיעקב" נאך זיין פאטער, הרב יעקב וויידנפעלד, מחבר פונעם ספר "כוכב מיעקב", אב"ד הרימלאוו און א הוסיאטינער חסיד. ארגינעל איז די ישיבה געווען אין חרל"פ גאס אין שערי חסד, שפעטער איז זי אריינגעצויגן אין א נייער געביידע אין חנה גאס, לעבן שיכון חב"ד.
צוזאמען מיטן רב האט געדינט אלץ ראש ישיבה זיין איידעם, הרב ברוך שמעון שניאורסאן, וואס איז פריער געווען ראש ישיבה פון תומכי תמימים אין לוד. נאך רב וויידנפעלדס פטירה איז הרב שניאורסאן געווארן זיין ממלא מקום. דער משגיח איז געווען רבי מרדכי רימער.
נאך דער פטירה פון הרב שניאורסאן, כ"ה סיון תשס"א, האט מען באשטימט זיין עלטערן זון הרב יוסף משה שניאורסאן ראש ישיבה. זיין יונגערער זון, הרב נחום שניאורסאן, איז דער נשיא פון דער ישיבה. נאך א ראש ישיבה איז געווען הרב אברהם גענאכאווסקי, א תלמיד פונעם חזון איש, ביז זיין פטירה אין תשע"ג.
דער היינטיקער ראש ישיבה איז הרב נפתלי נוסבוים (וואס דינט אויך אלס ראש ישיבה אין ישיבת חיי משה).
די משגיחים זענען: הרב בנימין רימער (יונגערער איידעם פון הרב יוסף שלום אלישיב), הרב יעקב שמש און הרב שמואל דוד שניאורסאן.
די ישיבה האט געצויגן בארימטע תלמידי חכמים וואס קומען לערנען דארט און זאגן א שיעור אדער זענען א משיב פאר די תלמידים פון דער ישיבה. צווישן זיי זענען רבי נתן לובארט, רבי נתן קופערשטאק און רבי זונדל קרויזער.
באָיאַן (אוקרייניש: Бояни, רומעניש: Boian, רוסיש: Бояны) איז אַ דאָרף אין דער טשערנאוויצער גובערניע פון מערב אוקריינא. עס איז אין דעם נאָוואָסעליציאַ ראַיאָן נאָענט צו סאַדיגורא אין דעם היסטארישן געגנט פון בוקאָווינע.
עס איז געווען דער מאיאנטעק פון יאָן נעקולסע (Ion Neculce), שרייבער פון דער געשיכטע פון דער פּרינציפּאַליטעט פון מאָלדאַוויע אין דעם 18טן יאָרהונדערט.
מאנטרע איז א שטאט אין דעם ווא קאנטאן אין דער שווייץ, וואס געפינט זיך אויפן בארטן פון דער גענף אזערע ביים פוס פון די אלפן. די שטאט באדעקט א שטח פון 33.4 קוואדראט ק"מ.
זי האט א באפעלקערונג פון 25,199 (דעצעמבער 2011), פון זיי זענען 44% אויסלענדישע בירגער. 74% רעדן פראנצויזיש אלס מוטערשפראך.
a> וואס ווייזט די אטאמען (הידראגען ווייס, קוילנשטאף גרא, און זויערשטאף רויט)
עטאַנאל, אויך באוואוסט ווי עטיל אלקאהאל, איז א ברענעוודיקע כעמישע פארבינדונג אן קאליר, און איז דער אלקאהאל וואס געפינט זיך אין אלקאהאלישע געטראנקען. ווען מענטשן רעדן וועגן עטאנאל, זאגן זיי אפטמאל סתם "אלקאהאל". זיין כעמישע פארמל איז C2H5OH, אויך געשריבן C2H6O. מען ניצט אים פאר א צעפירער ווייל ער קען צעפירן אסאך אנדערע כעמיקאלן און איז נישט שטארק גיפטיק.
עטאנאל ברענשטאף.
עטאנאל ברענשטאף קען מען ניצן אנשטאט בענזין אין אויטאמאבילן און אנדערע מאטארן. מאטארן קענען ניצן אדער ריינעם עטאנאל אדער עטאנאל געמישט מיט בענזין.
אין בראזיל, 18% פונעם ברענשטאף וואס מען ניצט אין אויטאמאבילן איז עטאנאל ברענשטאף פראדוצירט פון צוקער רערן. צוליב דעם, דארף בראזיל נישט קויפן נאפט פון אנדערע לענדער.
אין די פאראייניקטע שטאטן, רוב אויטאמאבילן קענען ניצן ברענשטאף מיט אן אינהאלט ביז 10% עטאנאל. אויטאמאביל פראדוצירער ווי פארד, דיימלער קרייזלער, און GM מאכן אויך פארווארג וואס קענען פארן אויף ברענשטאף מיט א העכערן טייל עטאנאל, ביז 85% (E85). ביז 2006, זענען שוין געווען זעקס מיליאן E85-שטימיק פארמיטלען אויף די גאסן פון די פאראייניקטע שטאטן.
מונקאטש איז א חסידישער הויף געגרינדעט אין דער שטאט מונקאטש (פריער אין אונגארן און היינט אין אוקראינע) אין די אנהייב ת"ר יארן דורך הרב שלמה שפירא, אן אייניקל פון הרב צבי אלימלך שפירא פון דינאוו (דער "בני יששכר"). היינט איז דאס חסידות הויפטקווארטירט אין בארא פארק, ברוקלין, געפירט דורכן אדמו"ר משה יהודה לייב ראבינאוויטש.
ווידעראויפבלו פון מונקאטשער הויף.
נאך די גרויזאמע מלחמה, איז מונקאטשער חסידות איבערגעפלאנצט געווארן אויף די אמעריקאנער באדן דורכ'ן אייניקל פונ'ם מנחת אלעזר, רבי משה לייב ראבינאוויטש שליט"א וואס האט אויפגעשטעלט מוסדות התורה לשם ולתפארת איבער די גארער וועלט. די צענטער פון מונקאַטש'ער חסידות געפינט זיך היינט צוטאגס אין בארא פארק, ברוקלין, אבער עס געפינען זיך צענטערן פון מונקאטשער חסידים אין וויליאמסבורג, מאנסי, לאס אנדזשעלעס, שיקאגא, מאנטריאל, לאנדאן, מעלבארן, ירושלים און בני ברק.
זיין ברודער רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש, דער דינאווער רבי, האט אויפגעשטעלט א בית המדרש אין דעם וויליאמסבורג געגנט אין ברוקלין.
הַאַרֶץ (טייטשט: דאס לאנד) איז א העברעישע טעגליכע צייטונג זינט כ"ב ניסן ה'תרע"ח, (4 אין אפריל 1918).
היינט ווערט זי געדרוקט אויך אויף ענגליש,
איר רעדאקטאר איז דוד לאנדא א פרומער ייד.
אין הלכה, איז בין השמשות די צייט צווישן דעם סוף פון טאג און דעם אנהייב פון נאכט. וויאזוי צו רעכענען בין השמשות איז שוין א מחלוקת אין דער גמרא. פשטות נעמט מען אן דריי פערטל פון א מיל פאר נאכט; אז מען רעכענט א מיל 18 מינוט דויערט בין השמשות 13.5 מינוט.
אין ארץ ישראל איז היינט ברייט אנגענומען אז בין השמשות הייבט אן מיט דער שקיעה ביז 18 מינוט נאך דער שקיעה.
להלכה איז בין השמשות א ספק צי ס'איז צי ס'איז נאכט. דאס שאפט א נפקא מינא למשל ווען הייבט אן שבת און יום טוב און אויך ווען זיי גייען אויס. אויך ווען מען רעכנט דעם אכטן טאג פאר א ברית מילה, א קינד וואס איז געבוירן בין השמשות איז א ספק. אויך לגבי הלכות נדה ווען צו מאכן א הפסק טהרה און צו ציילן די שבעה נקיים.
אזוי ווי ס'רעדט זיך פון א ספק דאורייתא דארף מען מחמיר זיין.
כאטש שבת דארף מען זיין פארזיכטיק נישט טון קיין שום מלאכה אפילו בין השמשות, אבער וואס חז״ל האבן גע׳אסר׳ט וועגן א שבות האט מען יא מתיר געווען בין השמשות.
וואַלענטען-לואי-זשארזש-עזשען-מאַרסעל פרוסט (פראנצויזיש: "Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust"; 10טן יולי 1871 – 18טן נאוועמבער 1922) איז געווען א פראנצויזישער אינטעלעקטואל, שרייבער און קריטיקער פון א יידישן אפשטאם. ער איז מערסט באוואוסט פאר זיין בוך "זוכנדיק פארלוירענע צייט" (פראנצויזיש: "À la recherche du temps perdu"). פרוסט ווערט גערעכנט איינער פון די גרעסטע פראנצויזישע שרייבער אינעם 20סטן יארהונדערט.
פרוסט איז געבורין געווארן אין אטעי, א פארשטאט פון פאריז, אין 1871, צו זיין פאטער, אשיל אדריען פרוסט, א בארימטער פאטאלאג און עפידעמיאלאג, און זיין מוטער, אמו, זשאַן קלעמנס ווייל, די טאכטער פון א גבירישער יידישער משפחה פון עלזאס. זיין פאטער איז געווען א קאטויל און האט אים געהאדעוועט אין א קאטוילישער קולטור.
ביי די 9 יאר האט פרוסט געהאט זיין ערשטע אסטמא אטאקע, פון וואס ער איז כמעט געשטארבן. פון דעמאלסט אן איז זיין געזונט געווארן וואס שוואכערער.
אין 1906 איז זיין מוטער געשטארבן.
דער יאַפאַנעזער יען (; צייכן: ¥, קאד: JPY) איז די אפיציעלע וואלוטע פון יאפאן. ער איז די דריטע מערסטע באהאנדלטע וואלוטע אין דער וועלט נאכן פאראייניגטע שטאטן דאלאר און דעם איירא. ער איז אויך ברייט באניצט ווי א רעזערוו וואלוטע נאך די דאלאר, איירא און דעם פונט סטערלינג.
די מטבעות זענען גאנץ קליין; זיי גייען פון ¥1 ביז ¥500. דער גרעסטער באנקנאט איז ¥10000.
זייט דעצעמבער 1931 איז דער ווערט פונעם יען באשטימט ווי א פארוואלטערטע וואלוטע.
דער ווערט פונעם יען אין דעם פרעמדע וואלוטע מארק ווערט באשטימט לויט די קראפטן פון פארזארג און נאכפרעג. דער פארזארג פונעם יען אינעם מארק ווערט קאנטראלירט דורך די האלטער פון יען וואס זיך צו בייטן זייערע יען פאר אנדערע וואלוטעס כדי צו קויפן גוטער און דינסטן. דער נאכפרעג פונעם איז קאנטראלירט דורך פרעמדער בירגער וואס ווילן קויפן גוטער און דינסטן אין יאפאן.
כדי צו שטיצן וואוקס פון דער עקאנאמיע האלט דער באנק פון יאפאן, דער צענטראלבאנק פון יאפאן, נידעריגע פראצענט ראטעס זייט די 1990ער יארן.
באקוק פונעם טורעם פון דעם טעמז
דער טורעם פון לאנדאן (אפיציעל איר מאיעסטעטס קעניגלעכער פאלאץ און פעסטונג) איז א מיטל־עלטערישע נארמאן שטיינערנע פעסטונג אין לאנדאן, ענגלאנד, אויפן צפון ברעג פונעם טעמז. ער איז אן אונעסקא וועלט ירושה ארט.
דער טורעם געפינט אין דער לאנדאנער בארא פון טאר האמלעטס, נישט ווייט פון דער סיטי פון לאנדאן, אריבער טורעם בערגל.
דער גאנצער טורעם נעמט איין דעם ווייסן טורעם און נאך עטלעכע געביידעס, ארומגענומען מיט צוויי קייטן פון מויערן און א שוצגראבן.
פונעם אנהייב דעם 14טן יארהונדערט ביז טשארלס דער צווייטער האט די פראצעסיע צו דער באקרוינונג פון דעם מאנארך אין וועסטמינסטער אבי אנגעהויבן פונעם טורעם פון לאנדאן.
די פעסטונג האט געבויט דער מלך וויליאם דער באהערשער, אנהייבנדיק אין 1078.
דער עיקר צוועק פון דער פעסטונג איז געווען צו שיצן נארמאנע הערשאפט.
פונעם אנהייב פונעם 12טן יארהונדערט האט מען געניצט דעם טורעם פאר א טורמע.
אין 1255 האט דער מלך הענרי דער דריטער ארעסטירט 50 יידן פון לינקאלן און האט זיי געהאלטן אין דעם טורעם פון לאנדאן; 18 פון זיי האט ער געהאנגען.
אין דעם 12טן און 13טן יארהונדערטער האט מען פארברייטערט די פעסטונג אונטער די מלכים ריטשארד דער לייבהארץ, הענרי דער דריטער און עדווארד דער ערשטער.
גלאַזגא (;;) איז די גרעסטע שטאט אין סקאטלאנד און די דריטע מערסטע באפעלקערטע אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך. די שטאט געפינט זיך אויפן קלייד טייך אין דרום־מערב סקאטלאנד.
גלאזגוי איז געוואקסן פון א קליינעם דארפישן יישוב אויפן קלייד טייך צו ווערן איינער פון די גרעסטע ים־פארטן אין גרויסבריטאניע. אין דעם 15טן יארהונדערט האט מען אויפגעשטעלט דעם אוניווערסיטעט פון גלאזגא, און אינעם 18טן יארהונדערט איז עס געווארן דער צענטער פון דער סקאטישער אויפקלערונג. פון דעם 18טן יארהונדערט איז עס געווארן איינער פון די הויפט מיטלפונקטן פון איבעראטלאנטישן האנדל מיט בריטישער צפון אמעריקע און די בריטישער מערב־אינדיע.
מיטן אנהייב פון דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע האט די באפעלקערונג און עקאנאמיע פון גלאזגוי און דעם ארומיגן ראיאן זיך פארברייטערט אן א שיעור צו ווערן פון דער וועלטס עיקר צענטערן פון שווערער אינזשעניריע, מערווערדיר אין דער שיפבויען און ים אינזשעניריע אינדוסטריע. היינט איז עס פון די צען הויפט פינאנץ צענטערן אין אייראפע.
גלאזגוי האט געהאט א שפיץ באפעלקערונג פון 1,128,473 אין 1949, ווען עס איז געווען די פערטע גרעסטע שטאט אין אייראפע, נאך לאנדאן, פאריז און בערלין. היינט איז די באפעלקערונג פון דעם אפיציעלן שטח פון דער שטאט פון גלאזגוי 592,000.
דער הויפט בוס טערמינאל איז ביוקאנאן בוס סטאנציע. נאך לאנדאן האט גלאזגוי דאס גרעסטע שטאטישע באן נעצווערק, די הויפט באן טערמינאלן זענען צענטראל סטאנציע און קווין גאס סטאנציע.
רבי דוד שלמה אייבעשיץ (ה'תקט"ו - כ"ב מרחשון ה'תקע"ד) איז געווען דער שטאטס רב פון סאראקע. ער האט מחבר געווען "לבושי שרד" אויף שולחן ערוך אורח חיים און "ערבי נחל" אויף סדרות. ער איז געווען א וואונדערבארער דרשן.
רבי דוד שלמה איז געבוירן אין יאר תקט"ו צו זיין פאטער הרב ירחמיאל אייבעשיץ. ער האט געלערנט ביים דובנער רב, דער מחבר פון "ארבעה טורי אבן", און ביי רבי משה צבי העליר, מחבר פון "גאון צבי" אויף חושן משפט". אין חסידות איז ער געווען א תלמיד פון רבי זאב וואלף פון טשארני אסטראה און פון רבי משולם פייוויש פון זבאריזש.
אין תק"ם איז ער געווארן ראשי ישיבה אין נאדווארנע. נאכדעם האט מען אויפגענומען ווי דער ערשטער רב פון כאראסטקאוו, דערנאך אין בודזשאנאוו. אין תקס"ג איז ער געווארן דער ערשטער רב אין סאראקע, בעסאראביע, וואו ער איז געווען פון די ערשטע צו ברענגען חסידות אין רומעניע.
אין תקס"ט איז ער ארויף אין ארץ ישראל און ער האט זיך באזעצט אין צפת. ער האט זיך אינגאנצן באהאלטן דארט און ער האט געהאט פרנסה ווי א מלמד פון קינדער.
ער איז נפטר געווארן כ"ב מרחשון תקע"ד און ער ליגט אין צפת לעבן רבי אריה לייב וואלטשיסקער און רבי אברהם דוב אויערבאך פון אוורוטש.
טאַנגאַניקע אזערע איז א גרויסע אזערע אין צענטראלער אפריקע, צעטיילט צווישן פיר לענדער: בורונדי, דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא (40%), זאמביע און טאנזאניע (46%). זי איז די צווייטע טיפסטע אזערע אין דער וועלט, נאך בייקאל אזערע אין סיביר. דאס וואסער אריין צום קאנגא טייך און פון דארטן אינעם אטלאנטישן אקעאן.
די אזערע ציט זיך 676 ק"מ פון צפון קיין דרום, און איז דורכשניטלעך ברייט 50 ק"מ. זי באדעקט א שטח פון 32,900 ק"מ2 און דער בארטן איז לאנג 1,828 ק"מ.
דזשארדזש גארדאן בייראן (ענגליש: George Gordon Byron; 22סטן יאנואר 1788 - 19טן אפריל 1824), באוואוסט מיטן נאמען לארד בייראן, איז געווען פון די גרעסעטע ענגלישע ראמאנטישע דיכטער. יונגערהייט האט ער גע'ירש'נט דעם טיטל לארד.
בייראן איז געבוירן געווארן אין 1788 אין לאנדאן צו זיין פאטער קאפיטאן דזשאן בייראן און זיין צווייטע ווייב, קאטערינע גארדאן (געש' 1811). ווען ער איז געווען אלט דריי יאר איז זיין פאטער געשטארבן. ביז די צען יאר האט ער געוואוינט אין אבערדין, סקאטלאנד.
ער איז געווארן א בארימטער דיכטער, און נאך זיין טויט האט מען געשריבן אויף אים אסאך ביאגראפיעס.
זיין ערשטע בוך פון פאעסיע האט ער ארויסגעגעבן ווען ער איז געווען א סטודענט אינעם אוניווערסיטעט פון קעמברידזש
אין 1811 האט ער גענומען זיין פלאץ צו זיצן אין דעם הויז פון לארדן. אין 1812 איז ער ארומגעפארן די לענדער פון אייראפע.
אין 1815 האט ער געהייראט א רייכע פרוי, אן איזאבעלא מילבאנק, וואס האט אים געבוירן זיין טאכטער אדא לאוולייס, וואס ווערט גערעכנט די ערשטע פראגראמירער. נאך א קורצער צייט האט זיין ווייב אים פארלאזט ווייל ער האט זיך געפירט נישט ארנטלעך.
ראפשיץ (;) איז א שטעטל אינעם טאל פונעם וויעלאפאלקע טייך אין דער אונטערקארפאטישע וואיעוואדעשאפט אין דרום־מזרח פוילן, 27 קילאמעטער מערב פון ריישע און 45 קילאמעטער מזרח פון טארנע. ראפשיץ איז די הויפטשטאט פונעם ראפשיץ-שענדישאווער פאוויאט.
נאכן שפאלטן פון פוילן ביזן ערשטן וועלט קריג איז דאס געווען אין מערב גאליציע.
אין 1880 איז די יידישע באפעלקערונג פון ראפשיץ געווען 1,156 און אין 1910 איז זי געווען 1,069.
ראפשיץ איז געווארן א שטאט דעם 3טן מערץ 1362, ווען דער פוילישער מלך, קאזימיר דער גרויסער האט עס געגעבן שטאט רעכטן.
אין 1564 האבן פיר יידישע משפחות (בערך 30 פארזשוין) געוואוינט אין ראפשיץ.
אין סוף פונעם 18טן יארהונדערט איז ראפשיץ געווארן א צענטער פון חסידות ווען רבי נפתלי צבי הורוויץ האט זיך באזעצט אין דער שטאט און אויפגענומען דאס רבנות. בסוף ימיו האט ער זיך געצויגן קיין לאנצהוט, און זיין איידעם רבי אשר ישעיה רובין האט איבערגענומען די רביסטעווע אין ראפשיץ.
ראפשיץ האט געהאט א חשובע יידישע קהילה ביז דער צווייטער וועלט מלחמה.
ראפשיץ איז פלאצירט אויף דעם הויפט E40 מזרח־מערב שאסיי.
דער נענטסטער פליפארט איז ריישע-יאסיאנקע פליפארט, 35 ק"מ מערב פון ראפשיץ.
פוילישער באן ראפשיץ האט א באן סטאנציע אויף דער הויפט מזרח־מערב רוטע, ליניע 91.
יעקב אשר (געבוירן ב' תמוז ה'תשכ"ה, 2טן יולי 1965) איז א כנסת דעפוטאט פון יהדות התורה; ער רעפרעזענטירט די דגל התורה פארטיי. פריער איז ער געווען דער 13טער בירגערמייסטער פון בני ברק, פון 2008 ביז 2013.
ער איז געווארן בירגערמייסטער פון בני ברק אין 2008 אן וואלן וויבאלד ער איז געווען דער איינציקער קאנדידאט, צוליב א ראטאציע הסכם צווישן די דגל התורה און אגודת ישראל פארטייען. דער פריעריקער בירגערמייסטער איז געווען ישכר פראנקנטאהל, פון אגודת ישראל.
אשר האט פריער קאנדידירט צו ווערן פארזיצער פונעם אלעד ראט, אבער צוריאל קריספל האט אים געזיגט. נאכער איז אשר אריין אין דער קאאליציע און איז געווארן וויצע־ראטפארזיצער, ביז ער איז צוריק אין בני ברק. אין בני ברק איז ער פריער געווען וויצע־בירגערמייסטער אונטער פראנקנטאהל.
ביי די כנסת וואלן 2013 איז ער אריין ווי דער זיבעטער מאנדאט פון יהדות התורה. כ"ד שבט תשע"ג האט ער זיך אפגעזאגט פון זיין בירגערמייסטער כדי צו נעמען זיין פלאץ אינעם כנסת. ביי די כנסת וואלן 2015 האט יהדות התורה פארלוירן א מאנדאט און יעקב אשר איז מער נישט קיין דעפוטאט אין כנסת. כ"ט אדר תשע"ה האט מען אים באשטימט אלגעמיינער סעקרעטאר פון דגל התורה.
יעקב אשר מיט זיין ווייב מרים (מירי) האבן זיבן קינדער.
הרב ישכר פראַנקנטאַהל איז דער פארזיצער פון דער אצבע הגליל לאקאלער קאמיסיע פאר פלאניפיקאציע און בויען. ער איז געווען דער בירגערמייסטער פון בני ברק פון 2003 ביז 2008.
פראַנקנטאַהל האט פריער געדינט ווי פינאנץ־באאמטער פונעם עמנואל לאקאלן ראט און ראט פארזיצער פון 1996 ביז 2003. אלס פארטרעטער פון דער צענטראלער פראקציע אין אגודת ישראל האט דער גערער רבי גערופן פראַנקנטאַהל צו נעמען דעם אמט פון בירגערמייסטער פון בני ברק, גלייך נאך ווען ער האט געענדיקט זיין קאדענץ ווי ראט פארזיצער פון עמנואל. דער אמט איז געווען געהאלטן פאר דער פראקציע דורך דעם ראטאציע אפמאך פון דער קאאליציע, וואס אגודת ישראל און דגל התורה האבן פריער געחתמעט. פראנקנטאהל האט איבערגענומען דעם אמט פון הרב מרדכי קארעליץ.
לויטן אפמאך צווישן די צוויי פארטייען האט פראַנקנטאַהל געקאנטשעט זיין בירגעמייסטער אמט נאך איין קאדענץ. זיין ממלא מקום איז געווען הרב יעקב אשר פון דגל התורה.
היינט פירט פראנקנטאהל די גערער ישיבה אין בני ברק. זייט דעצעמבער 2010 דינט ער ווי פארזיצער פון דער אצבע הגליל לאקאלער קאמיסיע פאר פלאניפיקאציע און בויען, וואס פאראייניקט די יישובים: מטולה, יסוד המעלה, חצור הגלילית, ראש פינה און טובא-זנגרייה.
ניו ענגלאנד (רויט) אין די פאראייניגטע שטאט
ניו ענגלאנד () איז א ראיאן אין צפון־מזרח פון די פאראייניגטע שטאטן וואס נעמט איין די זעקס שטאטן: מעין, ווערמאנט, ניו העמפשער, מאסאטשוסעטס, קאנעטיקעט און ראוד איילענד.
די גרעסטע שטאט אין ניו ענגלאנד איז באסטאן, וואס ווערט גערעכנט זיין האנדל און קולטורעלער צענטער.
אייראפעאישע קאמיסיע (אפיציעל די קאמיסיע פון די אייראפעאישע געמיינדעס) איז איינע פון די פינף ארגאניזאציעס וואס פארוואלטן דעם אייראפעאישן פארבאנד. די קאמיסיע פירט די טאג־טעגלעכע ענינים פונעם אייראפעאישן פארבאנד, און שרייבט געזעצן.
די קאמיסיע האט 27 מיטגלידער, איינער פון יעדן שטאַט אין דעם אייראפעאישן פארבאנד. איינער פון זיי איז דער פרעזידענט פון דער קאמיסיע. די קאמיסיע זיצט אין בריסל.
פּאַראַמאַריבאָ (האלענדיש: "Paramaribo") איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון סורינאם און פון פאראמאריבא דיסטריקט. אין 2004 איז זיין באפעלקערונג געווען 242,946 מענטשן, א מערהייט פון דער באפעלקערונג פונעם גאנצן לאנד. אין 2002 האט אונעסקא פראקלאמירט דעם היסטארישן צענטער פון דער שטאט א וועלט ירושה ארט, צוליב די קאלאניאלישע געביידעס פון די 17טן און 18טן יארהאונדערטער וואס מוסטערן דעם ארכיטעקטישן סטיל געשאפן פון אן אויסמישונג פון אייראפעאישע און לאקאלע מאטיוון.
פּאַראַמאַריבאָ ליגט אין צפון סורינאם, אויפן מערב ברעג פון דעם סורינאם טייך, בערך 15 ק"מ ווייט פונעם אטלאנטישן אקעאן. דער צענטער פון דער שטאט איז אויסגעשרייט אנדערט האלב קילאמעטער אויפן מערב ברעג פונעם טייך וואס גרענעצט די שטאט פון דרום, און די שטאט האט דעם פארעם פון א דרייעק וואס זיין שפיץ ווייזט אויף צפון.
די גאסן פון דער שטאט זענען אויסגעלייגט אויף א געפלעכט סיסטעם (שתי וערב). עטלעכע קאנאלן גייען אדורך דער שטאט און פליסן אין טייך אריין. דרום פונעם צענטער פון דער שטאט גייט אן איינצעלנע בריק אריבער דעם טייך צום מזרח ברעג.
הרב משה ראובן אַסמאַן (געבוירן דעם 14טן מערץ 1966) איז דער רב פון דער בראדסקי שול אין קיעוו, הויפטשטאט פון אוקריינע. ער איז א רוסישער געבוירענער וואס איז געווארן מקורב צו תורה, פארשטייענדיג דעם מענטאליטעט און רעדנדיג די שפראך האט ער גאר שטארק מצליח געווען אלס רב. ער איז געווארן אויפגענומען אין דער שטאטישער שול, איר אויפלעבענדיג, און פארשטארקערן דאס אידישע לעבן אין גאנץ קיעוו.
ער האט אבער דאס געלט ווייל וואדים ראבינאוויטש איז אויף זיין זייט. ער איז א געוואלדיגער עסקן וואס מ'ווענט זיך צו אים ווייל ער האט געשטיצט די רויטע רעוואלציע, וואס האט עווענטואל ערוויילט דעם נייעם פרעמיער מיניסטער פון אוקריינע.
יצחק (איציק) מרדכי (געבוירן העברי; ו' כסלו תש"ה, געבוירן הלועזי; 22סטן נאוועמבער 1944) איז געווען א הויכראנגיקער אפיציר אין צה"ל, און א ישראל א פאליטיקער, ער האט געדינט אלס מיניסטער אין די רעגירונג אין ישראל, און קאמאנדירט אויף וויכטיקע פאזיציעס אינערהאלב די ארמיי. ער האט אפגעטרעטן פון זיין אמט אלס מיניסטער אין יאר 2000, נאכן ווערן אנגעקלאגט אין געריכט, פארן סעקסועל באלעסטיקן עטליכע פון זיינע אונטערטאנען אין פאליטיק און אין די ארמיי.
איציק איז געבוירן געווארן אין קורדישן חלק פון איראק, 22סטן נאוועמבער 1944. זיינע עלטערן האבן געמאכט עליה 1949, זיין פאמיליע האט געוווינט אין עטליכע ערטער, דערנאך אין טבריה. אין 1962 איז ער מאביליזירט געווארן צום שייטת 13, ער איז דורכגעפאלן אין די טרענירונגען, ער איז אריין אין די אינזשעניר אפטיילונג, ווי ער איז ארויף געקראכן אויפן מיליטערישן לייטער, ער איז אריבער צו די פאראשוטיסטן, ביי די זעקסטאגיקע מלחמה איז ער געווען א קאפיטאן פון א קאמפאניע, און ביי די נאכפאלגענדע מלחמות יום כיפור מלחמה, קריג פאר די פרידן פארן גליל.
אין 1995 האט יצחק פארלאזט די ארמיי, און אריינגעטרעטן אין פאליטיק, ער האט זיך פארמאסטן אין די פריימעריז אויף כנסת בענקל אין דער ליכוד פארטיי. ביי די וואלן פון 1996 איז בנימין נתניהו ערוויילט געווארן, און יצחק איז געווארן זיכערהייטס מיניסטער, ער האט אויפגענומען שאול מופז פאר שעף פון גענעראל שטאב.
אין 1999, האט ער זיך אפגעזאגט פון פאסטן נאך א געראנגעל מיט נתניהו, ער האט צוליב פאפולאריטעט זיך פארמאסטן אין די וואלן יענע יאר, אין דער צענטראלער פארטיי, אהוד ברק האט געזיגט און יצחק איז געווארן וויצע פרעמיער, אזוי אויך טראנספארטאציע מיניסטער.
אין יאר 2000, האט א סעקרעטארשע אין די טראנספארטאציע מיניסטעריום, אריינגעגעבן א קלאגע קעגן אים ביי די פאליציי, פארן איר באלעסטיקן געצווינגענערהייט, נאך אן אויספארשונג האבן נאך צוויי פרויען אריינגעגעבן קלאגעס. אויף צוויי איז ער געפונען געווארן שולדיק דורכן געריכט.
באלד נאכדעם וואס ער איז געפונען געווארן שולדיק האט ער רעזיגנירט פון כנסת, און מיט דעם האט זיך זיין קאריערע געענדיקט.
יצחק "איציק" מרדכי האט חתונה געהאט מיט כוכבה "כוכי" ווייסמאן-שמשי-מרדכי, א טאַלאַנטירטע און געלונגענע אדוואקאט אין איר אייגענער רעכט און זיי האבן איין זון.
די קולטורעלע רעוואלוציע (כינעזיש: 文化大革命) איז געווען א סאציאלע־פאליטישע באוועגונג אין דער מענטשנ'ס רעפובליק פון כינע צווישן די יארן 1966 ביז 1976. די באוועגונג האט געגרינדעט מאא צעטאנג, פארזיצער פון דער קאמוניסטישער פארטיי פון כינע, מיטן ציל פון צווינגען קאמוניזם אין דעם לאנד דורך אויסראטן קאפיטאליסטישע טענדענצן פון דער כינעזער געזעלשאפט. די באוועגונג האט פאראליזירט כינע פאליטיש און האט געהאט א באקאנטן איינפלוס אויפן לאנד עקאנאמיש און סאציאליש.
איינע פון די הויפט אויפטוען איז געווען צו געבן מער קראפט פאר מאא. צענדליגע רעגירונג באאמטער און פארטיי הויפטן זענען באזייטיגט געווארן אדער אראפגענידערט געווארן צו נידעריגערע פאזיציעס כדי צו געבן מער מאכט פאר מאא.
די רעוואלוציע איז געווען איינע פון די הויפט היסטארישע געשעענישן אין דער קאמוניסטישער כינע. זי האט אנגעהויבן מיי 1966. מאא האט געטענה'ט אז בורזשוואזע עלעמענטן האבן דורכגעדרינגען מיט דער רעגירונג און דער געזעלשאפט, מיטן ציל צוריקצוברענגען קאפיטאליזם. כינע'ס יוגנט און סטודענטן האבן צוליב דעם אויפגעשטעלט די רויסט וועכטער. אין דער לענג און דער ברייט פונעם לאנג זענען געווען געשלעגן וואו מ'האט גערודפ'ט מיליאנען מענטשן.
די קולטורעלע רעוואלוציע האט איבערגעלאזט א שטארקע עפעקט אויף כינע'ס ביזנעס וועלט ווייל רוב פון די קעגנער וועלכע זענען אומגעקומען זענען געווען די מערסט געלערנטע מענטשן וועלכע האבן פארשטאנען אז קאמוניזם איז א טויטליכע סיסטעם פאר א לאנד אין היינטיגן דור.
דורכאויס דער קולטורעלער רעוואלוציע האט מאא באוויזן דורכצופירן א גרויסע טייל פון זיינע פאליסיס אין דער רעוואלוציע, אבער אין דער זעלבער צייט האט ער אליינס צוריקגעצויגן פון אסאך אגרעסיווע זאכן. זיין רעגירונג האט אונטערגענומען אן אויספארשונג קעגן די קעגנער און האט באצייכענט פיר מענטשן אלס די הויפט אנפירער פון זיי. דער משפט פון די פיר, באקאנט אין כינע אלס די גרופע פון פיר, האט אפיציעל באצייכנט די ענדע פון דער קולטורעלער רעוואלוציע.
מען האט אפיציעל געמאלדן דעם סוף פון דער קולטורעלער רעווארלוציע ביי דער ניינטער נאציאנאלער פארטיי קאנגרעס אין 1969.
פֿעדעריקא פֿעליני (20טן יאנואר 1920 - 31סטן אקטאבער 1993) איז געווען אן איטאליענישער רעזשיסאר און סצענאר שרייבער.
פעליני איז געבוירן געווארן דעם 20טטן יאנואר 1920 אין רימיני, דעמאלסט א קליין שטעטל אויפן אדריאטישן ים. זיין פאטער, אורבאנא פעליני, איז געווען א בעקער. זיין מוטער, אידא בארביאני, איז געווען פון א משפחה פון קאטוילישע סוחרים. פעליני איז געווען דער עלצטער פון דריי געשוויסטער; די אנדערע צוויי זענען געווען ריקארדא און מאריא מאדאלענא.
סעפטעמבער 1939 האט ער זיך איינגעשריבן אין דער געזעץ שולע פונעם אוניווערסיטעט פון רוים, א טובה טון זיינע עלטערן, אבער ער האט נישט שטודירט דארט. פרנסה האט ער געהאט פון צייכענען פארטרעטן.
אין אקטאבער 1943 האט ער געהייראט דזשוליעטא מאסינא. אין מערץ 1945 האט זי געבוירן א זון, וואס איז געשטארבן נאך דריי וואכן.
שפעטער האט פעליני אנגעהויבן שרייבן פילמען.
בשר בחלב איז טייטש פלייש מיט מילך, וואס יידן טארן נישט עסן. מן התורה איז אסור צו עסן פלייש פון א בהמה געקאכט מיט מילך אדער קעז. אויך איז אסור צו קאכן, און צו האבן הנאה פון בשר בחלב.
מדרבנן איז אסור אויך פלייש פון חיות און עופות, ווי אויך איז אסור צו עסן פלייש אדער פליישיגע מאכלים צוזאמען מיט מילכיגס, און נאך א פליישיגער סעודה דארף מען ווארטן עטלעכע שעה'ן ביז מען מעג עסן מילכיגס. אסאך פון די דינים פון כשרות באהאנדלען בשר וחלב.
די דינים זענען אין שולחן ערוך יורה דעה.
אוקרײַנע, אוקראַיִנע ("אוקראַײִנאַ", רוסיש: Украина "אוקראַיִנאַ") איז אַ לאַנד אין מזרח אײראָפּע. אירע אײנװאוינער באַטרעפן 47,425,336 (אין יאָר 2005). איר הױפּטשטאָט איז קיעוו; איר באַפעלקערונג איז ~ דרײַ מיליאָן מענטשן.
אוקרײַנע איז אײנע פֿון די לענדער אין מזרח אייראפע, איר גרעניץ איז צװישן פױלן און סלאוואקיי און אונגארן פֿון אײן זײט, בעלארוס און רוסלאַנד פֿון דער צװײטער זײט, װאָס גײט ביז צו רומעניע, מאלדאווע און שװאַרצן ים.
פֿון די גרויסע באַוואוסטע וואַסערן אין אוקרײַנע זענען דער דניעפער, דער טייך בוג, און דער נעסטער.
אוקרײַנע איז אַ פֿרוכטבאַר לאַנד, עס איז באַדעקט מיט ריזיגע פעלדער און שוואַרצע סטעפּעס וואָס זענען באַוואַקסן מיט פייכטע גוטע פירות און פֿרוכט. זי איז וואויל באַקאַנט מיט איר ווייץ, קאַשע, קארן, גערשטן, קאַרטאפֿל, צוקער, און איבער אַלץ מיט אירע רייכע אויל פעלדער.
אין די צייטן פֿון קאָמוניזם האָט רוסלאַנד בא'גנב'ט דאָס גאַנצע האב און גוט'ס פֿון אוקראינע, זי האָט איר אריינגעוואָרפן אין אַ שרעקליכער אָרעמקייט, אויך האָט דער קאָמינינזם צוגעפֿירט אז די פשוט'ע פויערן אין אוקרײַנע זאלן נישט ארבעטן און זיך נישט זיך אנשטרענגען צו מאכן געלד, דאָס האָט געהאָלפן מאַכן אַ טעל פֿון גאַנץ אוקרײַנע. דעריבער האָט זי פאַרלוירן איר גלאַנץ זי איז געוואָרן אַן ארעמע צוריקגעשטאַנענע מדינה. אויך איז די כאבאר און שוחד געוואָרן דאָרט אומדערטרעגליך.
אין די לעצטע יארן זינט זי איז ארויס פונעם רוסישן שטיוול, פרובירט זי זיך צוריק צוכאפן, די עקאנאמיע ווערט בעסער, אומבאוועגלעכע גיטער גייען ארויף, און זיי פרובירן צו ווערן א מדינה פון געזעץ.
כאטש אוקרײַנע איז נישט קיין גרויסע מאכט דאך האט זי אין זיך נוקלעארע וואפן, דאס איז ווייל אין די יארן אונטער קאמוניזם האט רוסלאנד דארט געבויט נוקלעארע רעאקטערן ווייל זיי האבן געהאלטן עס וועט זיי העלפן פאר פארטיידיגונג, שפעטער ווען קאמוניזם איז צעפֿאַלן האט עס אוקרײַנע נישט געוואלט צוריקגעבן צו רוסלאנד, אנפאנג האט רוסלאנד פראטעסטירט, אבער מען האט זיך פארגליכן מיט דער הילף פון די אמעריקאנער.
זי פארמאגט עטליכע נוקלעארע רעאקטארן, דער באקאנסטער דערפון איז דער רעאקטער אין טשערנאביל. דארט איז פארגעקומען דער ריזיגער אויפרייס אין יאר תשמ"ה, דער אויפרייס האט געשדעיגט און פארפעסטעט די לופט ארום מיט שעדליכע ראדיא־אקטיווע שטראלן, עס האט געשאדט נישט בלויז פאר דעם געגנט נאר פאר גאנץ אייראפע, ביז היינט צו טאג ליידן אלע מדינות ארום פון די פארפעסטונגען, עס איז אויך נישט ערלויבט פון דער רעגירונג צו צו גיין אין דעם געגנט ארום.
די צען גרעסטע שטעט אין אוקראינע זענען קיעוו (הויפטשטאט זייט 1919), כארקעוו, אדעס, דניפראפעטראווסק, דאנעצק, זאפאריזשיע, לעמבערג, קריווי ריה, מיקאלייעווע און מאריופאל.
די אפיציעלע שפראך פון אוקראינע איז אוקראיניש ("אוקראַיינסקאַ מאוואַ" אויסגעדרוקט [ukraˈjiɲsʲkɐ ˈmɔvɐ])). אינעם 2001 צענזוס האבן 29% פון איינוואוינער אין אוקראינע געמאלדן אז זיי האלטן רוסיש פאר זייער ערשטער שפראך. רוסיש איז א ביסל ענלעך צו אוקראיניש.
אינעם מיטל אלטער האבן די מזרח סלאוון אויפגעשטעלט דאס לאנד רוס, וואס האט געזיגט די כאזארן און די אלטע גרויסע בולגאריע, און אויך קעגן דער ביזאנטישער אימפעריע. ענדלעך אבער האט רוס זיך צעטיילט אין באזונדערע פרינציפאליטעטן.
אין יאר 1206 האט דזשינגיס כאן אנגעהויבן א מלחמה קעגן זיינע שכנים, און ער האט איינגענומען א גרויסן טייל פון דער אוקראינישער טעריטאריע. אין 1240 האבן זיי אטאקירט קיעוו און האבן בארויבט און פארטיליקט די שטאט. אויך קאמעניץ, לודמיר און האליטש זענען געפאלן צו די טאטערן.
ביים סוף פונעם 14טן יארהונדערט זענען די אוקראינישע טעריטאריעס געווארן צעטיילט צווישן פארשידענע לענדער. ליטע האט גענומען קיעוו, טשערניהאוו און וואהלין), פוילן האט גענומען האליטש און פאדאליע; דרום אוקראינע איז געקומען אונטער דער קרימער כאנאט און דער מזרח טייל אונטער מוסקאווי.
ווען ליטע און פוילן האבן געשאפן די פויליש-ליטווישע קאמאנוועלט אין 1569 איז צענטראלע אוקראינע געקומען אונטער פוילישער הערשאפט.
אוקראינע באדעקט א שטח פון 603,628 קוואדראט ק"מ און האט א בארטן לאנג 2,782 ק"מ. זי איז דאס 46סטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט.
אוקראינע ווערט צעטיילט אין 24 אבלאסטן (גובערניעס), די אויטאנאמישע רעפובליק פון קרים און צוויי באזונדערע שטעט, די הויפטשטאט קיעוו און סעוואסטאפאל.
אין די סאוועטע צייטן האט אוקראינע געהאט די צווייטע גרעסטע עקאנאמיע אינעם ראטן פארבאנד. זייט איר ווערן זעלבשטענדיק אין 1991 האט זי זיך געצויגן פון א פלאנירטער עקאנאמיע צו א מארק עקאנאמיע. אין 1993 איז די אינפלאציע געווען גאר הויך.
פארן יאר 2010 איז דער ברוטא אינלענדישער פראדוקט לויט קויפקראפט פאריטעט געווען $305.2 ביליאן (געשאצט דורכן CIA), דער 38סטער אין דער וועלט.
אוקראינע פראדוצירט אלע סארטן פארמיטלען און קאסמאסשיפן. אנטאנאוו לופטמאשינען ווערן עקספארטירט צו א סך לענדער. אוקראינע פירט א קאסמאס פראגראם און האט ארויפגעשיקט זעקס אייגן געמאכטע סאטעליטן.
ענערגיע טוט אוקראינע אימפארטירן, בעיקר גאז און אויל פון רוסלאנד.
נאך א לענגערער תקופה פון אינפלאציע, האבן פרייזן זיך סטאביליזירט ווען מ'האט אנגעהויבן א נייע וואלוטע, די הריווניע אין 1996.
אוקראינע האט א גרויסע שווער־אינדוסטריע, און איז פון די גרעסטע ראפינירערס פון מעטאלורגישע פראדוקטן אין מזרח אייראפע. אויך איז אוקראינע באוואוסט פאר איר פאבריקאציע פון טראנספארט פראדוקטן. און באשטימט פאר די אנטאנאוו לופטמאשינען.
די שאסייען סיסטעם אין אוקראינע איז שטארק פארעלטערט.
נאטור און לאנדשאפט.
די עיקר ירקות וואס וואקסן אין אוקראינע זענען אוגערקעס, פאמידארן, פאפריקא, ציבלעס, קיטניות און פאטלעזשאן. אויבסטן זענען טרויבן, בארן, מעלאנען, פערשקעס, פלוימען און אפריקאסן.
אוקראינישע מנהגים זענען שטארק באאיינפלוסט פון קריסטנטום, די מערסט באשרייטסטע רעליגיע אין לאנד. אורעלטערן שפילן א גרעסערע ראלע אין האדעווען קינדער ווי אין דער מערב וועלט. די קאמוניסטישע תקופה האט געהאט א שטארקע השפעה איבער קולטור.
די היסטאריע פון ליטעראטור אין אוקראינע גייט צוריק צום 10טן יארהונדערט.
אידן אין אוקראינע.
אין אוקריינע וואוינען אידן שוין הונדערטער יארן, ביז דער ערשטער וועלט קריג האבן זיך געציילט די אידן אין די אוקריינישע שטעט קרוב צו צוויי מיליאן, זעלבסטפארשטענליך אז די אידן פון אוקריינע זענען נישט געווארן געשוינט, און די ביטערע פאגראמען זענען אנגעקומען קיין אוקריינע, אידן האבן געליטן פון פאגראמען אלע יארן, עס איז באקאנט פון די קאזאקן וואס אידן האבן געליטן אין די יארן פון ה'ת"ח ווען דער גרויזאמער פירער פון די קאזאקן כמעלניצקי האט גע'הרג'ט און גע'שחט'ן איבער הונדערט טויזנט אידן פון די אוקריינער שטעט, אין די צייטן פון בעל שם טוב, און אויך אין שנת ה'תקכ"ח ווען מען האט גע׳הרג׳עט טויזנטער אידן ווי עס ווערט באשריבן אין ספר שער המלך און אין שבחי בעל שם טוב. דערנאך זענען געקומען די פאגראמען ביי דער ערשטער וועלט קריג און נאך דער ערשטער וועלט קריג, דאס מערסטע צווישן זיי איז באקאנט דער קעשענעווער פאגראם, וואוו די אנטיסעמיטן האבן זיך פארזאמעלט אין באנדעס אין געהארגט אסאך אידן, ספעציעל פרומע אידן, וואס זענען געווען קעגן די קאמוניזם אדער האבן געהאט געלד. דעמאלטס זענען אסאך אידן פון אוקריינע אנטלאפן קיין אמעריקע.
ביי דער צווייטער וועלט קריג האבן די נאציס מיט די הילף פון די אוקריינישע באפעלקערוגנ אויסגעהרג'ט דאס מערהייט פון דאס אוקראינער אידן. די אוקריינער גוי האט זיך הונדערט פראצענט צוגעשטעלט צו די פאדערונגען פון די נאציס אז אלע אידן מוזן גע'הרג'ט ווערן, דאס מערסטע איז באקאנט די גרויזאמען רציחות אין באבי יאר ווי מער פון הונדערט טויזנט אידן זענען געשחטען געווארן מיט מיתות משונות.
הרב יעקב ישראל קאַניעווסקי (באקאנט ווי דער סטייפלער גאון אדער בלויז דער סטייפלער, אויפן נאמען פון זיין געבורטשטאט הארניסטייפל אין אוקראינע; ט' תמוז ה'תרנ"ט – כ"ג אב ה'תשמ"ה) איז געווען איינער פון די מנהיגים פונען ליטווישן ציבור אין ישראל. ער האט מחבר געווען די סעריע ספרים "קהלות יעקב" אויף ש"ס.
יעקב ישראל איז געבוירן געווארן אין תרנ"ט צו זיינע עלטערן חיים פרץ און ברכה קאַניעווסקי אין זייערע עלטערע יארן. זיין פאטער איז געווען א חסיד פונעם הארנסטייפלער רבי'ן, וואס האט אים גע'עצה'ט צו געבן א נאמען זיין זון נאכן טשערקאסער רבי'ן, רבי יעקב ישראל טווערסקי.
פון יונגערהייט איז ער געווען געוואוסט פאר אן עילוי און א מתמיד. ער האט געלערנט אין דער נאווהארדאקער ישיבה בשעת ווען זי איז געווען אין האמל ביי דער ערשטער וועלט מלחמה און דערנאך אין ביאליסטאק. ער האט געהייראט מרים קארעליץ, שוועסטער פונעם חזון אי"ש, וואס איז געווען דער שדכן אויפן שידוך. צווישן די יארן תרפ"ו - תרצ"ד איז ער געווען א ר"מ אין דער נאווהארדאקער ישיבה אין פינסק.
ראש חודש ניסן תרצ"ד (1934), עטלעכע חדשים נאך זיין שוואגער דער חזון איש, איז ער ארויף קיין ארץ ישראל און ער האט זיך באזעצט אין בני ברק. גלייך ווען ער איז אנגעקומען האט אים הרב מתתיהו שטשיגל, גרינדער פון דער נאווהארדאקער ישיבה אין בני ברק, באשטימט צו ווערן ראש ישיבה.
נאך זיין ווייבס פטירה האט דער סטייפלער געוואוינט ביי זיין טאכטער יאספע ברזם.
דער "סטייפלער" איז נפטר געווארן פרייטיק צונאכט, כ"ג מנחם-אב, תשמ"ה, און מ'האט אים באערדיקט אין דעם שומרי שבת בית עולם אין בני ברק, נאנט צום קבר פונעם חזון איש.
a>ן, און. צום ביישפיל, ווייל דער גראפיק ווערט וואס נענטער צו דער "y" אַקס, אבער דערגרייכט זי נישט און גייט נישט אריבער איר.
דער לאגאַריטם פון א נומער איז דער פאטענץ מיט וואס א געוויסער נומער, די באזע, דארף ווערן געהעכערט צו פראדוצירן יענעם נומער. למשל, דער לאגאריטם פון 1000 צו באזע 10 איז 3, ווייל 1000 איז 10 צום פאטענץ 3: בדרך כלל, אז, דעמאלסט "y" איז דער לאגאריטם פון "x" צו באזע "b", און מען שרייבט ("y" = log"b"("x". אין דעם פריערדיקן ביישפיל,
געזעצן פון לאגאריטמען.
די געזעצן אונטן האלטן פאר יעדער formula_1 וואס זענען פאזיטיווע רעאלע צאלן, אבער די באזע פון די לאגאריטמען קען נישט זיין 1. פראקטיש ניצט מען א באזע גרעסער פון 1.
a> פון א חאמאס ראקעט און אן אייניעריג קינד ערנצט געוואונדעט
די עמוד ענן אפּעראציע איז א צה"ל מיליטערישע אפּעראציע, וואס האט אנגעהויבן דעם 14טן נאוועמבער 2012 אין ענטפער צו די עסקאַלירונג אינעם עזה שטרייף.
די אָפּעראציע האט אנגעהויבן נאך א זיכערהייט פארערגערונג אין דעם עזה שטרייף געגנט די פֿריִערדיקע וואך, אַריינגערעכנט פירינג ראקעטן אין די עזה געגנט, פירינג אַ קארנעט אנטי-טאנק מיסאל אויף א מיליטעריש פּאטראל דזשיפּ, בלאַסטינג א טונעל צווישן דעם עזה פאס, בשעת וואָס דער אַלט גאַזאַן יינגל איז געהרגעט וועגן 13, און די צה"ל באמבס "פֿאר אין די עזה פאס, וואָס געפירט די דעטס פון זיבן פּאלעסטינער.
דער באשלוס אויף די אפּעראציע געפאלן צו ניינטער באגעגעניש פון די פארום דעם 13טן נאוועמבער. קיין באשלוס איז געמאכט ציבור אין סדר צו טיינען בעסאדיקייט און צו האלטן דעם עלעמענט פון איבערראשן כעדליינז באוויליקט ארטיקלען וואס גערעדט וועגן דעם סוף פון אַ קיילעכיק פון קאמבאט, און בלויז גענעראל סטייטמאנץ וועגן דער צוקונפט ענטפער דורך פארטיידיקונגס מיניסטער אהוד ברק און מיניסטער בעני נעמען. אויף דעם מאָרגן פון די עפן אָפּעראַציע געגאנגען באַראַק און פרעמיער מיניסטער בנימין נתניהו אויף אַ רייַזע פון רמת הגולן, און עס געגעבן דעם אָנזאָג אַז די אַרויסגעבן פון סיריאַן רעכענען איז שטייענדיק בייַ די שפּיץ פון די אַגענדאַ, און נישט פירינג פון דעם עזה פאס אַרויסגעבן.
זיבעטער טאג פון דער אפעראציע.
אין דער פרי פונעם זיבעטן טאג זענען געווען שווערע ראקעטן שאסן אויף א הינטערגרונט פונעם משא ומתן וועגן א פייער־אפשטעל. צה"ל האט ווייטער אטאקירט טעראר צילן אינעם עזה פאס, כולל ראקעטן אפשיקערס און טונעלן, און האט אויך אנגעגריפן 11 שיקונג גרופעס.. נאכמיטאג (אומגעפער 17:00) זענען 13 טעראריסטן געהרגעט געווארן פון צה"ל אטאקעס.
ביזן זיבעטן טאג פון דער אפעראציע זענען געפאלן אין דער טעריטאריע פון ישראל עטלעכע 670 ראקעטן, און צה"ל האט אטאקירט עטלעכע 1,500 צילן אינעם עזה פאס.
מייקל עפלבוים (געב' דעם 10טן פעברואר 1963) איז א קאנאדער פאליטיקער און דער ערשטער יידישער בירגערמייסטער פון מאנטרעאל, קוויבעק, קאנאדע.מ'האט אים באשטימט אין דעם אמט דעם 16טן נאוועמבער 2012. ער איז דער ערשטער ענגליש רעדער צו ווערן בירגערמייסטער פון מאנטרעאל זייט 1912. ער איז שוין לאנג געווען א מיטגליד אין שטאטראט. פריער איז ער געווען א מעקלער פון אומבאוועגלעכע גוטער.
ער איז פריער געווען א מיטגליד אין דער מאנטרעאל פארבאנד פארטיי. ער האט רעזיגנירט פון דער פארטיי צו קאנדידירן פאר בירגערמייסטער ווי אן אומאפהענגיקער קאנדידאט.
עפלבוים איז געווארן ארעסטירט דעם 17טן יוני 2013 און באשוליגט מיט קארופציע; זיין פראצעס וועט פארקומען זומער 2015.
leftדי בראדסקי שול איז אין הארץ פון קיעוו, הויפט שטאט פון אוקריינע, עס איז אפען אגאנצן טאג פאר אידן זיך איבערצוכאפן איבער א הייס גלעזל קאווע, און מנינים תפילה.
דער רב איז דער אינגער הרב משה ראובן אסמאן שליט"א.
דער שול איז דער מי ומי פון די אידישע עשירים פון אוקריינע.
168 איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 167 און פאר 169.
168 איז א גראדע צאל, און א צעטיילבארע צאל.
עס זענען פאראן 168 פרימצאלן אונטער 100.
הרב יוסף חיים שניאור קאטלער (ה'תרע"ח, 1918 - ג' תמוז ה'תשמ"ב, 1982) איז געווען ראש ישיבה אין לייקוואוד, ניו זשערסי פון תשכ"ב ביז תשמ"ב.
שניאור קאטלער איז געבוירן געווארן אין סלוצק, ליטע, אין תרע"ח, צו זיין פאטער הרב אהרן קאטלער און זיין מוטער חנה פערל, א טאכטער פון הרב איסר זלמן מעלצער, שטאטס רב און ראש ישיבה. זיין פאטער איז געווען א מגיד שיעור אין דער בישיבה.
ווען ער איז געווען אלט 23 איז ער געווארן א חתן אין קאוונע צו רישל, טאכטער פון הרב אריה מלכיאל פרידמאן. צוליב דער מלחמה וואס איז דעמאלסט אויסגעבראכן איז ער אנטלאפן פון ליטע קיין ארץ ישראל, צו לערנען אין דער חברונער ישיבה. ער איז געבליבן זיבן יאר אין ארץ ישראל. אין יענע יארן האט ער געלערנט מיט זיין זיידן, הרב איסר זלמן מעלצער, וואס איז געווען ראש ישיבה פון דער עץ חיים ישיבה אין ירושלים, און מיטן בריסקער רב. זיין כלה רישל איז אנגעקומען אין שאנכיי. ווען די פליטים אין שאנכיי האבן באקומען וויזעס פאר די פאראייניגטע שטאטן, איז אויך רישל אנגעקומען דארט, וואו זיי האבן חתונה געהאט.
אוריה החתי איז געווען איינער פון די זיבן און דרייציג גיבורים פון דוד.
לויטן מדרש איז אוריה געווען דער קנעכט פון גלית דער פלישתי. נאכדעם ווען דוד האט געזיגט גלית בדרך נס האט ער זיך מגייר געווען און האט געהייראט א יידישע פרוי בת שבע. אוריה החתי האט געגעבן זיין לעבן אין די מלחמות פונעם יידישן פאלק און האט געוואוינט שטענדיג אויפן קאמף פעלד, דערפאר האט ער געגעבן בת שבע א גט.
לויטן רמב"ם האט אוריה געהאט דעם סטאטוס פון א "גר תושב" וואס דארף נישט היטן מצוות ווי א ייד, און האט נישט געדארפט געבן א גט ווייל זיין חתונה מיט בת שבע האט נישט געהאט קיין דין קידושין.
פשעמישל (;, "פערעמישל") איז א שטאט אין מערב־גאליציע, היינט דרום־מזרח פוילן, מיט 66,756 איינוואוינער (יוני 2009). פשעמישל געפינט זיך אויפן סאן טייך נאנט צום גרענעץ מיט אוקראינע], 87 ק"מ מערב פון לעמבערג.
זייט 1999 איז די שטאט אין דער אונטערקארפאטישער וואיעוואדעשאפט; פריער איז זי געווען די הויפטשטאט פון דער פשעמשלער וואיעוואדעשאפט.
פשעמישל האט די מעלה פון א לאנגער און רייכער היסטאריע צוליב זיין פלאצירונג אין שטח צווישן די בערג און דעם פלאכלאנד, מיט גרינגער טראנספארטאציע און פרוכטבארער ערד.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה האט פשעמישל געהאט א גרויסע געטא, מיט מער ווי 20,000 יידן; רוב זענען אומגעקומען אין דער חורבן אייראפע.
אין ה'שי"ט האט מען געבויט די אלטע שול.
אין ה'תקל"ב, ביי דער ערשטער צעטיילונג פון פוילן, איז פשעמישל געווארן א טייל פון דער עסטרייכער אימפעריע. אין תרכ"א האט געבויט באנען צו פארבינדן די שטאט מיט קראקע צו מערב און לעמבערג צו מזרח. בשעת די קרימער מלחמה האבן די עסטרייכער געבויט א סעריע פעסטונגען, מיט ארומנעם 15 ק"מ, ארום דער שטאט.
אין דעם צענזוס פון תר"ע האט די שטאט געהאט 54,078 איינוואוינער, צווישן זיי 25,306 (46,8%) רוימישע קאטאליקן, 16,062 (29,7%)יידן און 12,018 (22,2%) גריכישע קאטאליקן.
אין תרצ"ד האט רבי מרדכי שלום יוסף פרידמאן, סאדיגורער, זיך באזעצט אין דער שטאט. ער האט אויפגעשטעלט די "משיבת נפש" ישיבה; ער איז ארויף אין ארץ ישראל אין תרצ"ט קורץ פאר דער אינוואזיע פון פוילן.
צווישן די צוויי מלחמות האט די שטאט געהאט 11 יידישע צייטונגען, אויף יידיש, העברעיש און פויליש; צוויי יידיש־שפראך צייטונגען זענען דערשינען טאג טעגלעך.
רבי שלמה לוריא (ה'רע"א לערך - י"ב כסלו ה'של"ד), באקאנט אלס מהרש"ל אדער רש"ל, איז געווען פון די גרויסע רבנים אין פוילן אינעם זעכצנטן יאר הונדערט.
ער האט מחבר געווען עטליכע ספרים, צווישן אנדערן דעם באוואוסטן ספר ים של שלמה. אין רוב ש"סן ווערן געדרוקט זיינע הגהות אויף תלמוד בבלי אונטערן נאמען חכמת שלמה.
דער מהרש"ל איז געבוירן צו זיין פאטער רבי יחיאל בערך אין יאר ה'רע"א אין דעם בריסקער געגנט.
אין די יוגנט האט ער געלערנט אין פוזנא און זייענדיג אלט פינף און צוואנציג איז ער צוריק צו זיין געבורטס שטאט בריסק וואו ער איז א חתן געווארן צו ליפקא, די טאכטער פון הרב קלונימוס האבערקאסטן וואס איז געווען ראש ישיבה אין בריסק.
נאך זיין חתונה האט ער אויפגעשטעלט א ישיבה אין בריסק וואו ער איז געווען דער ראש הישיבה ביז ער איז אלט געווארן פערציג יאר וואס דאן איז אריבער קיין אסטראה. און שפעטער איז ער אריבער ווערן ראשי ישיבה אין לובלין.
דער מהרש"ל איז נסתלק געווארן אין לובלין אין עלטער פון דריי און זעכציג יאר אום י"ב כסלו אין יאר ה'של"ד.
אויסערדעם איז געליבן אין כתב יד חידושים אויפן טור און נאך.
יצחק בן-צבי (י"ח כסלו ה'תרמ"ה - כ"ט ניסן ה'תשכ"ג) איז געווען דער צווייטער פרעזידענט פון ישראל.
יצחק בן-צבי איז געבוירן יצחק שימשעלעוויטש אין פאלטאווע, רוסלענדישע אימפעריע, צו זיינע עלטערן צבי שישמשעלעוויטש (אן אייניקל פון הרב אליהו חיים מייזל, לאדזשער רב) און קריינא, טאכטער פון הרב ישראל לייב קאפילאוויטש.
בנימין ״פֿואַד״ בן אליעזר (12טן פעברואר 1936, י"ט שבט ה'תרצ"ו – 28סטן אויגוסט 2016, כ"ד אב ה'תשע"ו) איז געווען א כנסת דעפוטאט, און א געוועזענער הויכער אפיציר אין צה"ל. ער איז געווען פארטיידיקונגס-מיניסטער אין ישראל, און האט אויך געהאלטן אנדערע מיניסטארישע אמטן.
בנימין בן אליעזר איז געבוירן געווארן דעם 12טן פעברואר 1936 אין דער שטאט באצרא, איראק, צו זיינע עלטערן פרחה און צאלאח אלעזר. זיין נאמען ביים געבוירן איז געווען פֿואד, זיין צונאמען ביז היינט אין ישראל. זיינע עלטערן האבן געמאכט עליה אין יאר 1950, דעמאלט האט ער זיך געטוישט דעם נאמען אפיציעל צו בנימין.
אין יאר 1954 איז בן אליעזר אריין אין מיליטער אין דער גולני בריגאדע אלס א קעמפער, ער איז געשטיגן אויפן מיליטערישן לייטער אלס אפיציר. ביי דעם לבנון ברודער קריג, האט ער געהאלפן די קריסטן אין מערערע הינזיכטן, ווי אויך אנקניפן באציאונגען צווישן די קריסטליכע לבנון מיט ישראל.
אין 1982, האט ער פארלאזט די ארמיי, און זיך געוואנדען צו פאליטיק. ער האט אנגעהויבן אין א פארטיי וואס עזר ווייצמאן האט געגרינדעט. נאך די וואלן איז ער אריין אין כנסת. די פארטיי האט זיך פאראייניגט מיט די עבודה, ווי ער האט געדינט אלס מיניסטער אין עטליכע רעגירונגען.
אין 1994 האט יצחק רבין אים געשיקט קיין טוניסיע, זיך צו טרעפן מיט יאסער אראפאט.
אין 2001 האט אריק שרון אים געשטעלט אלס פארטיידיגונגס מיניסטער. אין זיין תקופה האט זיך אנגעהויבן די אינטיפאדע.
היינט איז ער פון די עלסטע אמטירנדע כנסת דעפוטאטן, פון דער ארבעטס-פארטי.
מיט זיין ווייב רינה (בזיווג ראשון) האט ער דריי קינדער, אופיר, נויה, און אבי רחמים.
מיט זיין ווייב (בזיווג שני) דרורה-דולי ״פֿאני״ כהן, האט ער צוויי קינדער, טליה, און יריב.
עזר ווייצמאן (15טן יוני 1924 י"ג סיון ה'תרפ"ד - 24סטן אפריל 2005) איז געווען א הויכראניקער אפיציר אין צה"ל, פון די גרינדער פון די לופט קרעפטן, א פאליטיקער און פרעזידענט פון ישראל.
ווייצמאן איז געבוירן געווארן אין תרפ״ד צו זיין פאטער יחיאל ״חיליק״ ווייצמאן און זיין מוטער יהודית (קרישעווסקי). זיין פאטער איז געווען א ברודער פון חיים ווייצמאן, דער ערשטער פרעזידענט פון ישראל, און פארזיצער פון דער אלוועלטלעכער ציוניסטישער באוועגונג.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, האט ער געדינט אלס פליער אין די קעניגליכע לופט קרעפטן פון גרויסבריטאניע. נאך דער מלחמה האט ער זיך אנגעשלאסן אין די אצ"ל און דערנאך אין דער הגנה.
זייענדיק א פילאט, האט ער געהאלפן גרינדן די אפטיילונג פון לופט פארטיידיגונג, ביי דער אומאפהענגיקייט מלחמה, ביי דער זעקסטאגיקער מלחמה, איז ער געווען פון די פלאנירער פון דער אטאקע קעגן די אראבישע לענדער וואס האבן טייל גענומען אינעם קריג.
נאכן פארלאזן די ארמיי איז ער אריין אין פאליטיק, אנהייב אין ליכוד, וואו ער האט געדינט אלס פארטיידיגונג מיניסטער אונטער מנחם בעגין. ער האט דערנאך פארלאזט די ליכוד פארטיי, און זיך פארמאסטן מיט בנימין בן אליעזר אין א פארטיי וואס האט זיך אנגעשלאסן אין דער ארבעטס-פארטיי.
אין יאר 1992 האט ער רעזיגנירט פונעם כנסת, א יאר דערויף איז ער ערוויילט געווארן פרעזידענט אלס קאנדידאט פון די לינקע. אין 1998 איז ער ווידעראמאל ערוויילט געווארן צו א צווייטן טערמין, ער האט רעזיגנירט אין יאר 2000 נאך ווען ער איז געווארן פארדעכטיגט אין טון קרימינאלע פארברעכנס ווען ער איז געווען אין כנסת, ער איז קיינמאל נישט געווארן אנגעקלאגט.
מיט זיין ווייב ראומה וויצמאן (שווארץ) האט ער צוויי קינדער, מיכל און שאול.
ראָזאַ לוקסעמבורג (; אויך "Rozalia Luxenburg ראָזאַליאַ"; 5טן מערץ, 1870 אדער 1871 - 15טן יאנואר, 1919) איז געווען אַ אידיש־פּוילישע מאַרקסיסט, פֿילאסאף, עקאנאמיקערין, רעוואלוציאנערישע סאציאַליסט און פעמיניסטישע דענקער, וואס איז געווארן א נאַטוראַליזירטע דייטשע בירגערין ביים עלטער פון 28. זי האט אָרגאַניזירט אַ סאָציאַליסטישע אויפֿשטאַנד אין דײַטשלאנד, נאָכן דורכפאַל פון דעם אויפֿשטאַנד איז זי דערהרגעט געוואָרן דורך די פֿרײקאָר – אַ װײַט־רעכטע מיליציע.
זי איז געווען א מיטגליד אין דער סאציאַל־דעמאקראַטישער פאַרטיי פֿון דייטשלאַנד (SPD). נאָכדעם וואָס די SPD האט געשטיצט דייטשע באַטייליקונג אין דער ערשטער וועלט-מלחמה אין 1915, האבן לוקסעמבורג און קאַרל ליבקנעכט געגרינדעט די ספאַרטאַקוס ליגע ("Spartakusbund ספאַרטאַקאַסבונד") וואָס איז סוף־כל־סוף געווארן די קאמוניסטישע פאַרטיי פֿון דייטשלאנד (KPD).
ראָזאַ לוקסעמבורג איז געבאָרן געוואָרן אין דעם שטעטל זאַמאָשטש אין פּוילן, צו אַ אידישער אויפגעקלערטער משפחה. איר מוטער, לינע לעוונשטיין, איז געווען אַ פרומע אידענע, און זי פלעגט לייענען פיל רעליגיעזע ספרים פון וועלכע זי האָט געשעפּט חכמה קוואַלן. איר פאָטער אליהו לוקסעמבורג, האָט געהאַנדלט מיט האָלץ. אין שטוב האָט מען גערעדט דײַטש און פּויליש, און אַלס קינד האָט זי אויך זיך געלערנט רוסיש. אין דער היים האָט מען געלייענט שיינע ליטעראַטור, און מ'פלעגט פאַרפירן שמועסן וועגן אַקטועלע וועלט ענינים.
די משפחה האָט זיך אַריבערגעצויגן אין וואַרשע, און ווען זי איז אַלט געווען פינף יאָר איז זי קראַנק געוואָרן אין אירע דיכן, צוליב דעם האָט זי געדאַרפט ליגן אין בעט אַ לענגערע צײַט, און איר גאַנצן לעבן האָט זי שווער געהינקעט. אין די יאָרן 1880-1887 האָט זי געלערנט אין דער וואַרשעווער גימנאַזיע, און זי האָט זיך אויסגעצייכנט אין אירע לימודים. זי האָט זיך געהעריק אויסגעלערנט פיר שפּראַכן, און אין אַ יונגער עלטער האָט זי ליב געקראָגן די גערעדטע און געשריבענע שפּראַך. אין די יאָרן איז זי געוואָרן אַקטיוו אין פּוילישע לינקע רעוואָלוציאָנערע באַוועגונגען. מיט צוויי יאָר שפּעטער, אין 1889 איז זי אַנטלאָפן אין דער שווייץ, אויסמײַדנדיק דערמיט אַרעסט. דאָרט האָט זי שטודירט פילאָזאָפיע, היסטאָריע, פּאָליטיק, עקאָנאָמיק און מאַטעמאַטיק אינעם ציריכער אוניווערסיטעט. אין 1897 האָט זי געשריבן איר דאָקטאָראַט אין פּאָליטישער וויסנשאַפט וועגן דער טעמע „די אינדוסטריעלע אַנטוויקלונג פון פּוילן”.
אין ציריך האָט זי באַגעגנט דעם רעוואָלוציאָנער לעאָן יאָגיכעס, און צווישן זיי האָט גענומען בליען פּערזענליכע ווי אויך אינטעלעקטועלע באַציאונגען, וואָס האָט שטאַרק באַווירקט איר לעבן. די ביידע האָבן זיך קעגנגעשטעלט דעם נאַציאָנאַליזם פון דעם פּוילישן סאָציאַליסטישן פּאַרטיי (דער PPS). אין 1893 האָבן זיי געגרינדעט די צײַטונג „דער ציל פון די אַרבעטער”. אין דער צײַטונג האָט זי אויסגעזאָגט איר מיינונג וועגן דער פּוילישער רעוואָלוציע, און האָט באַהויפּטעט אַז זי איז נאָר מעגליך אויב עס וועט פאָרקומען ענליכע רעוואָלוציעס אין די שכנותדיקע מדינות – דײַטשלאַנד, עסטרײַך און רוסלאַנד, און אַז דער קאַמף קעגן קאַפּיטאַליזם איז וויכטיקער פאַר דעם קאַמף פאַר דעם פּוילישן קאַמף פאַר אומאָפּהענגיקײַט. להיפוך פון לענינען, האָט זי ניט געהאַלטן פון דעם רעכט פון פעלקער צו זעלבסטבאַשלוס.
זי האט אײַנגעפירט אַסאַך נײַע קאָמוניסטישע געדאַנקען וואָס באַאײַנפלוסן קאָמוניזם ביזן הײַנטיקן טאָג. זי האָט געשטיצט די רוסישע רעוואָלוציע פון לענין און טראָצקי, אָבער זי האָט געהאַלטן אז זיי זײַנען געווען אומדעמאָקראַטיש אַנשטאָט צו אײַנשטעלן אַ דעמאָקראַטישן פאָלק.
זי האָט געשטיצט די פרײַהײַט פון פאַרזאַמלונג, פרײַהײַט פון דער פּרעסע, פרײַהײַט פון וואָרט און די אָפּשאַפונג פונעם טויטשטראָף. אין 1913 האָט זי פאַרעפנטליכט אַ װערק „די אָנקלײַבונג פון קאַפּיטאַל” וואו זי האָט געטענה'ט אַז קאַפּיטאַל אָנקלײַבונג ברענגט צו אימפּעריאַליזם.
זי האט אָנגעפירט אַ סאָציאַליסטישע מהפכה אין דײַטשלאַנד, און נאָך איר דורכפאַל האָט די װײַט־רעכטע מיליציע „פרײַקאָרפּס” זי דערהרגעט.
רעגיי (ענגליש: "Reggae") איז א זשאנער פון מוזיק פון דזשאמייקע. טייל רופן אלע מוזיק פון דזשאמייקע רעגיי. רעגיי האט אנגעהויבן אין די סוף 1960ער יארן. אין רעגיי קלאפט דער באס פויק ביי יעדן צווייטן און פערטן טאקט.
די מערסטע געניצטע אינסטרומענטן אין רעגיי זענען פויקן, גיטאר, סאקסאפאן, טרומייט און טראמבאן.
ראסטאפארי גרופעס אפטמאל שפילן רעגיי צו זינגען רעליגיעזע געזאנגען.
די ערשטע רעגיי זינגער זענען געוואן באב מארלי, פיטער טאש און באני וויילער.
רעגיי האט געהאט א שטארקן איינפלוס אינעם פאראייניגטן קעניגרייך אין די סוף 1970ער יארן.
רעגיי ווערט געשפילט היינט אין דרום אמעריקע, ענגלאנד, איסלאנד, פוילן, דרום אפריקע און די פיליפינען.
א ווידרע (וויסנשאפטלעכער נאמען: "Lutrinae") איז איינער פון דרייצן זגאלן פון וואסער זויגערס, וואס זענען אן אונטער־משפחה פון דער וויזעלע משפחה, וואס איז כולל וויזעלעס, אילטיסן און טאקסן. זיי עסן פיש, באשעפענישן אן א רוקנביין, אמפיביעס, און קליינע פייגעלעך און זויגערס. א ווידרע לעבט 16 יאר.
ווידרעס האבן א קערפער וואס איז שמאל און לאנג, און האבן הייטלדיקע לאפעס און שארפע קרעלן אויף די פיס. אחוץ דער ים ווידרע האבן זיי א לאנגע וויידל. א געוואקסענע ווידרע איז לאנג צווישן 80 און 160 צ"מ, מיט א געוויכט פון 1 ק"ג ביז 45 ק"ג.
זיי האבן א ווייכן פעלץ וואס איז באדעקט מיט א דרויסנדיקער שיכטע פון האר.
ווידרעס לעבן אפט אין קאלט וואסער און דארפן עסן א סאך. די אייראפעישע ווידרע עסט יעדן טאג 15% פון איר אייגענעם געוויכט און די ים ווידרע ביז 25%.
די ים ווידרע לעבט אין אקעאן, אבער זי רוט און שלאפט ביים ברעג. זי איז די שווערסטע ווידרע, ביז 45 ק"ג.
די נקבות טראגן פון איין ביז פינף קליינע אויף אמאל.
נומערן טעאריע א צווייג פון מאטעמאטיק וואס שטודירט די נאטירלעכע צאלן.
אפטמאל אין נומערן טעאריע איז גאנץ גרינג צו פארשטיין דעם פראבלעם אבער גאר שווער צו לייזן. למשל, פערמאס לעצטער טעארעם, די גאלדבאך השערה (אז יעדע גראדע צאל גרעסער פון 2 איז דער סכום פון צוויי פרימצאלן) און נאך אזעלכע השערות.
נומערן טעאריע האט אנגעהויבן בליען אין אוראלט גריכנלאנד, ספעציעל די ארבעט פון פיטאגאראס, אוקלידוס און דיאפאנטוס. אויסגעצייכנטע ביישטייערער פון דער מאדערנער תקופה זענען פערמא, אוילער און גאוס.
אנווענדונגען.
גוט באקאנטע אנווענדונגען פון נומערן טעאריע זענען פארשלעסלונג פון דאטן מעלדונגען און דאטן קאמפרימירונג.
עלעמענטארע נומערן טעאריע ווערט אויסגעלערנט אין דיסקרעטע מאטעמאטיק קורסן פאר קאמפיוטער וויסנשאפטלער.
Toledo (;,) איז א שטאט פלאצירט אין צענטראלער שפאניע, 70 ק"מ דרום פון מאדריד. ער איז די הויפטשטאט פונעם פראווינץ פון טאלעדא. די שטאט האט א שטח פון 232.1 ק"מ2 און א באפעלקערונג פון 82,489 אין 2010.
אין 1986 האט אונעסקא פראקלאמירט די שטאט א וועלט ירושה ארט פאר זיין ברייטע קולטורעלע און מאנומענטשאלישער ירושה, ווי אויך א געוועזנע הויפטשטאט פון דער שפאנישער אימפעריע און ארט פון קאעקזיסטענץ פון קריסטלעכע, איסלאמישע און יידישע קולטורן, און דערצו דער ארט ווי די וויזיגאטן האבן שטארק גערודפ'ט די יידן.
צווישן די חשובע מענטשן און מאלער געבוירן אין טאלעדא איז על גרעקא.
בולגאֵריש (български език, "באַלגאַרסקי עזיק") איז אַן אינדא-אייראפעישע שפּראַך װאָס געהערט צו דער גרופּע פֿון די דרום סלאַװישע שפּראַכן, צוזאַמען מיט מאקעדאניש, סלאוועניש, סערביש און קראאטיש. די בולגאֵרישע שפּראַך שרײַבט מען מיט קירילישע אויתיות.
בולגאֵריש איז די הויפּט שפּראַך פֿון בולגאריע. בולגאריש איז גאנץ ענלעך צו מאקעדאניש, און די רעדערס פון די צוויי שפראכן קענען איינער אנאנד פארשטיין.
בולגאריש, מיט אלע דרום-מזרח סלאווישע שפראכן, איז אנדעריש פון די אנדערע סלאווישע שפראכן אין א פאר אופנים: די שפראך האט נישט קיין סובסטאנטיוו בייגונג אויך נישט קיין אינפיניטיוו, אבער זי האט א געוויסיקע ארטיקל סופיקס, ווי אין אראמיש. פונדעסוועגן, די ווערב סיסטעם איז ווייטער געוואקסן צו כולל זיין ווערבפארמעס וואס זאגן ארויס צי די אקציע האט נישט קיין עד, טאמער דער רעדער האט עס געהערט פון א צווייטן, און טאמער עס איז דא א ספק וועגן וואס מען רעדט.
עס איז דא דריי גראמאטישע מינים אין בולגאריש: זכר, נקבה און נייטראל (ווי אין אידיש). עס איז לייך צו וויסן דער מין פון א ווארט ביים סוף. סובסטאנטיוון וואס ענדיקן זיך מיט א קאנסאנאנט זענען בדרך-כלל פון מין זכר (לדוגמא град "גראט" שטאט, син "סין" זוהן, мъж "מוזש" מענטש). ווערטער וואס ענדיקן זיך מיט -я-\а (-א,-יא) (ווי жена "זשענא" פרוי, дъщеря "דאשטעריא" טאכטער, улица "אוליצא" גאס) זענען בכלל פון מין נקבה. סובסטאנטיוון וואס ענדיקן זיך מיט -е-\о זענען כמעת אייביג פון מין נייטראל (дете "דעטע" קינד, езеро "עזערא" אזערע), גלייך מיט ווערטער וואס ענדיקן זיך מיט -и-, у און -ю ווי (цунами צונאמי, меню מעניו).
דזשעפרי טשאסער (; 1343 - 25סטן אקטאבער 1400), באקאנט אלס דער פאטער פון ענגלישער ליטעראטור, און אסאך האלטן אים פארן גרעסטן ענגלישן דיכטער פונעם מיטל אלטער. ער איז געווארן בארימט אלס שרייבער, פילאסאף, אלכעמיקער און אסטראנאם. ער האט אויך געשריבן א חיבור וועגן דעם אסטראלאב פאר זיין צען־יעריקן זון לואיס. אחוץ דעם איז טשאסער געווען א ביוראקראט און דיפלאמאט אין דעם ציוויל־דינסט.
טשאסער איז געבוירן געווארן אין לאנדאן בערך 1343 צו זיין פאטער דזשאן טשאסער, א וויין סוחר, און זיין מוטער אגנעס קאפטאן, א יורשטע פון 24 קלייטן אין לאנדאן.
טשאסער האט געהייראט פיליפא ראעט, און זיי האבן געהאט דריי אדער פיר קינדער.
פֿליסיקייט איז א צושטאנד פון מאטעריע וואס האט א געוויסן פארנעם אבער נישט קיין באשטימטע פארעם. א פליסיקייט איז צוזאמענגעשטעלט פון קליינע טיילכלעך פון מאטעריע, ווי מאלעקולן און אטאמען, צוזאמען געהאלטן דורך קראפטן וואס מ'רופט כעמישע בונדן. פליסיקייט איז איינער פון די דריי קלאסישע צושטאנדן פון מאטעריע (די אנדער צוויי זענען גאז און סאליד). די מערסטע געוויינלעכסטע פליסיקייט אויף דער ערד איז וואסער.
די געדיכטקייט פון א פליסיקייט איז נאנט צו א סאליד, און אסאך העכער ווי די געדיכטקייט פון א גאז; ביידע רופט מען קאנדעסירטע מאטעריע. פון דער צווייטער זייט, אזוי ווי סיי פליסיקייטן און סיי גאזן קענען פליסן, הייסן זיי ביידע פלואידן.
ביי נארמאלע טעמפעראטור און דרוק זענען נאר צוויי עלעמענט פליסיק: קוועקזילבער און בראם.
הר הצופים אין ירושלים איז קוקן פֿאַר רובֿ פון דער געגנט פון ירושלים, און אַ גרויס געגנט פון מדבר יהודה אַרייַנגערעכנט די דעד ים. הייך פון 826 מעטער אויבן ים מדרגה, וועגן 100 פֿיס אויבן די אַלטע שטאָט, און אומגעפער -1240 פֿיס אויבן די דעד ים. צו ירושלים פון די צפון געזען עס דער ערשטער מאָל דעם שטאָט און די היכל, דערפאר די נאָמען.
וובלינקען.
דניאל גבריאל פארענהייט (; 24סטן מיי 1686 – 16טן סעפטעמבער 1736) איז געווען א האלענדיש-דייטש-פוילישער פיזיקער, אינזשעניר און גלאז אויפבלאזער.
פארענהייט האט ערפינדן די גראד סקאלע אויף זיין נאמען, די פארענהייט סקאלע.
דניאל פארענהייט איז געבוירן געווארן אין דאנציג (דעמאלסט א טייל פון דער פויליש־ליטווישער קאמאנוועלט אין א פאמיליע פון דייטשע סוחרים. נאכן טויט פון זיינע עלטערן, האט ער אנגעהויבן עקספארטירן סחורה צו רוסלאנד. צוליב זיין אינטערעס זיך אנטוויקלען אין וויסנשאפט, האט ער זיך געצויגן קיין דען האג אין 1717. ער האט געעפנט א געשעפט צו פארקויפן גלעזערנע זאכן,
באראמעטערן, טערמאמעטערן אא"וו. זיינע ערשטע טערמאמעטערן זענען געווען אנגעפילט מיט עטאנאל אבער שפעטער איז ער אריבערגעגאנגען צו קוועקזילבער.
אין 1718 האט ער אנגעהויבן צו האלטן לעקציעס אין כעמיע אין אמסטערדאם.
אין 1724 האט ער באזוכט ענגלאנד וואו מען האט אים אויפגענומען אלס מיטגליד אין דער קעניגלעכער געזעלשאפט.
ער איז געשטארבן אין דען האג.
הר ציון איז אַ בערגל אין דרום-מערב פון דער אַלטשטאָט פון ירושלים אַרויס די ווענט, דאָך איז ער אַן אינטעגראַלער טייל פון דער שטאָט. אויף די באַרג ליגן וויכטיק זייטלעך פון יידישקייַט, קריסטנטום און איסלאם, און עס זענען אַ פייטער יזאָוון זייטלעך, מוזייען. לויט צו טראדיציעס פון די דרײַ רעליגיעס, די סטרוקטור איז ליגן אויף די באַרג, איז די קבר פון דוד המלך.
"בצלאל" אקאדעמיע אינעם הר הצופים קאמפוס - ירושלים
די בצלאל אקאדעמיע פאר מאדעלירונג און קונסט, ירושלים איז ערשט געגרינדעט געווארן אין 1906 דורך באָריס שאַץ און איז געווען די ערשטע שולע פון קונסט אין ארץ ישראל אין דעם 20סטן יאָרהונדערט. אַרבעט באשאפן אין דער שולע דורך סטודענטן זענען געהאלטן צו זייַן די אָנהייב פון ישראל וויזועלן קונסט. אין 1935, נאָך זייַענדיק פֿאַרמאַכט פֿאַר עטלעכע יאר, האט די שולע געעפנט און שייך-געהייסן "ניו בצלאל". אין 1955 האט די שולע באקומען אַקאַדעמישע דערקענונג, און איבער די יאָרן האָבן שוין צוגעלייגט צו פארשידענע דעפארטמענטן אין דער קונסט און פּלאַן. אין 1958 האט די שולע געוואונען די ישראל פרייז פֿאַר מאלעריי און סקולפּטור.
קעמברידזש איז א שטאָט אין מאסאטשוסעטס, פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, לעבן באסטאן. אין קעמברידזש געפינען זיך הארווארד אוניווערסיטעט און מאסאטשוסעטס אינסטיטוט פון טעכנאלאגיע.
אין קעמברידזש געפינט זיך דער קארפענטער צענטער פאר וויזועלע קונסטן, די איינציגע געביידע אין גאנץ צפון אמעריקע פון לע קארבוזיע.
טויזנט און איין נעכט ("קיטאב אַלף לילה וַלילה") איז א ציקל פון מעשיות פון אראביע און פערסיע. די מעשיות זענען אין דריי שיכטן.
צוויישן די מענטשן וואס ווערן דערמאנט אין די מעשיות זענען די היסטארישע פיגורן הארון אל-ראשיד (דער אבאסישער כאליף), זיין גרויס־וויזיער, דזשאפאר אל-בארמאקי, און דער בארימטער דיכטער אבו נואס,
אנדערע האלטן אז עטלעכע צוואנציק פון די מעשיות שטאמען פון יידישע מקורות.
מאפע וואס ווייזט דעם פלאציר פונעם בערינג ים.
דער בערינג ים איז א מארגינאל-ים פונעם פאציפישן אקעאן.
דער בערינג ים איז צעשיידט פונעם איינגאס פון אלאסקע דורכן אלאסקער האלבאינזל. ער באדעקט א שטח גרעסער פון צויי מיליאן קוואדראט קילאמעטער, און גרענעצט אלאסקע צו צפון און צפון־מזרח, סיביר און קאמטשאטקע (רוסלאנד) צו מערב, דעם אלאסקער האלבאינזל צו דרום, און גאנץ צפון גרענעצט ער דעם בערינג דורכגאס וואס ליגט צווישן דעם בערינג ים און דעם ארקטישן אקעאן.
דער אינטערנאַציאָנאַלער פאַרבאַנד פון ייִדישע גענעאַלאָגישע געזעלשאפֿטן (, ר"ת פון "International Association of Jewish Genealogical Societies") איז אַן אומאפהענגיקע שירעם אָרגאַניזאַציע וואס טוט קאארדינירן די אַקטיוויטעטן און יערלעכן קאָנפֿערענץ פון מער ווי 75 אינטערנאַציאָנאַלע, נאציאנאלע און לאקאלע ייִדישע גענעאַלאָגישע געזעלשאפֿטן אַרום דער וועלט.
יעדע יאר ווערט ארגאניזירט א קאנפערענץ אין אן אנדער שטאט. אין 2011 איז זי געהאלטן געווארן אין וואשינגטאן די סי, און אין 2012 אין פאריז. אין 2013 וועט פארקומען די קאנפערענץ אין באסטאן.
די ישראל גענעאלאגישע געזעלשאַפט איז א נישט־פאר־ריווח אָרגאַניזאַציע וואס באשעפטיקט זיך מיט גענעאלאגישער פאָרשונג, זאַמלונג און דאקומענטאציע פון ייִדן אין ישראל און אין דער גאנצער יארצייט. דער פאַרבאַנד איז געגרינדעט געווארן אין 1983 אין ירושלים.
די געזעלשאפט האט צווייגן אין ירושלים, תל אביב, חיפה, באר שבע, פתח תקוה, מודיעין, רעננה און קרית טבעון.
צווישן די טעמעס וואָס ווערן דיסקוטירט און געפאָרשט זענען "דער מקור פון ייִדישע משפּחה נעמען", "ייִדישע דעמאָגראַפיע". דער פאַרבאַנד גיט ארויס אַ זשורנאַל גערופן "שרשרת הדורות" און איז אַ פולער מיטגליד פון דעם אינטערנאציאנאלן פארבאנד פון יידישע גענעאלאגישע געזעלשאפטן‏‏.
די געזעלשאפט טוט אויך מיטארבעטן מיט בית התפוצות און מיט ייִדישע אָרגאַניזאַציעס אַרום די וועלט.
גענעאלאגישע
עוגת יום הולדת עם כיתוב מזל טוב
מזל טוב איז א וווּנטש וואס מען זאגט פאר איינעם וואס האט דערגרייכט א גליק, וו.צ.ב. ווען איינער איז א חתן געווארן אדער האט א קינד געבוירן א.ד.ג.
ווען מען ווינטשט דעם צווייטן א מזל טוב, פירט מען זיך די הענט אויסשטעקן און צוזאמען די הענט באהעפטן מיט א שאקל.
חיים הערצאג (17טן סעפטעמבער 1918 - 17טן אפריל 1997) איז געווען דער זעקסטער פרעזידענט פון מדינת ישראל, דער ישראל אמבאסאדאר צו די פאראייניגטע פעלקער, אן אפיציר אין דער בריטישער ארמיי און צה"ל, און א כנסת דעפוטאט.
חיים הערצאג איז געבוירן געווארן אין בעלפאסט, צפון אירלאנד, צו זיין טאטע הרב יצחק אייזיק הלוי הערצאג, וואס איז שפעטער געווארן דער הויפט רב פון אירלאנד. שפעטער אין יאר 1937 איז ער געווארן הויפט אשכנזישער רב אין ארץ ישראל, און נאך דער אומאפהענגיקייט מלחמה דער ערשטער הויפט רב פון ישראל.
חיים איז געווען אין זיין יוגנט א ספארטלער מיט מערערע אויסצייכענונגען, געווען דער טשעמפיאן פון אירלאנד אין באקסן און שווערע וואג.
זייענדיג אלט 21 יאר, האט ער אנגהעויבן שטודירן געזעץ, אין קעמברידזש און אין לאנדאנער אוניווערסיטעטן. ביי דער צווייטער וועלט מלחמה האט ער געדינט אין דער בריטישער קעניגליכער ארמיי. נאך דער מלחמה האט ער אויסגעפארשט היינריך הימלער.
נאכן קריג איז ער געגאנגען צוריק קיין ארץ ישראל. ביי דער מלחמת השחרור האט געדינט אלץ אפיציר אין דער 7טער בריגאדע, און געהאלפן אויפשטעלן די אויסשפיר דינסט פון צה"ל.
אין 1972 האט ער אויפגעשטעלט, מיט מייקל פאקס און יעקב נאמן, די געזעץ פירמע הערצאג, פאקס און נאמן, וואס איז היינט פון די גרעסטע פירמעס פון אדוואקאטן אין ישראל.
אין יאר 1975 ביז 1978 איז ער געווען אמבאסאדאר צו די פאראייניגטע פעלקער. אין זיין צייט האט די יו ען אנגענומען א באשלוס, וואס פארגלייכט ציוניזם צו ראסיזם; אין זיין רעאקציע רעדע, האט ער צוריסן די החלטה פאפיר, אויף פיצלעך. בריטישע היסטאריקער האבן אריינגערעכנט זיין רעדע, אין די פופציג גרויסע רעדעס אין היסטאריע.
אין 1981 איז ער ערוויילט געווארן אלס כנסת דעפוטאט, פון די עבודה פארטיי. אין 1983 האט ער זיך פארמאסטן פאר פרעזידענט אין וועלכע ער האט געווינען ((קעגן מנחם אלון). ער האט אנגעהאלטן צוויי קאדענציעס ביז מיי 1993.
ער איז נפטר געווארן 17טן אפריל 1997, ער איז באגראבן אין הערצל בארג, ירושלים, וואו כמעט אלע פאליטישע פערזענליכקייטן פון דער מדינה זענען באגראבן.
זיין זון איז יצחק (בוזשי) הערצאג, א כנסת דעפוטאט פון דער עבודה פארטיי.
בעלפֿאַסט (,) איז די הויפטשטאט פון צפון אירלאנד זייט צפון אירלאנד איז געשאפן געווארן אין 1921.
מיט א באפעלקערונג פון 270,000 איז בעלפאסט די צווייטע גרעסטע שטאט אינעם אינזל אירלאנד, נאך דובלין.
עצי חיים (ווערטערליך ביימער פין לעבן) ריפט מען די צוויי הענטליך פונעם ספר תורה.
ספר עצי חיים.
די ספר עצי חיים איז א סעריע ספרים פין רבי חיים צבי טייטלבוים.
עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג איז א שטראלונג פון עלעקטראמאגנעטישע כוואליעס וואס זייער גיך אין א וואקיום איז די גיך פון ליכט. זיי אנטהאלטן אן עלעקטריש פעלד און א מאגנעטיש פעלד און טראגן א געוויסן מאס פון ענערגיע.
עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג איז כולל זעבארע ליכט, אין די קאלירן פונעם רעגנבויגן, ווי אויך כוואליעס מיט מערער ענערגיע, למשל אולטראוויאלעטע ליכט, רענטגען שטראלן און גאמא שטראלן, און כוואליעס מיט נידעריגערער ענערגיע, למשל אינפרארויט, מיקראכוואליעס און ראדיא כוואליעס.
דער קלענסטער איינץ פון עלעקטראמאגנעטישער שטראלונג איז דער פאטאן.
הויכע ענערגיע עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג ווערט אפטמאל געשאפן ווען עלעקטראנען ווערן פארגיכערט אין א קראפט פעלד.
דער פיזיקער דזשיימס קלארק מאקסוועל האט פאראויסגעזען עלעקטראמאגנעטישע כוואליעס באזירט אויף טעארעטישע חשבונות און גלייכונגען וואס ווערן גערופן היינט אויף זיין נאמען ״מאקסוועל׳ס גלייכונגען״. ער האט אויסגעחשבונט אז די כוואליעס זאלן האבן די גיך פון ליכט און דערפאר האט גערעכנט אז זעבאר ליכט איז צאמגעשטעלט פון עלעקטראמאגנעטישע כוואליעס.
דער ערשטער וואס האט אנטפלעקט עלעקטראמאגנעטישע כוואליעס איז געווען דער יידיש־דייטשער פיזיקער היינרייך הערץ (1857-1894) אין 1888.
עלעקטראמאגנעטישע כוואליעס האבן פארשידענע פרעקווענצן (f) און כוואליע־לענג (λ) וואס זענען אנגעקערט מיט אנאנד לויט דער גלייכונג f · λ = c
דער קאנסטאנט c איז די גיך פון ליכט.
הרב אפרים מירוויס (ענגליש: "Ephraim Mirvis"; געב' 1956) איז א בריטישער רב, וואס מ'האט געוויילט צו דינען ווי דער נעקסטער הויפט רב פון בריטאניע, אנהייבנדיק אין תשע"ד.
מירוויס איז געבוירן געווארן אין קאפשטאט, דרום אפריקע אין 1956. אין 1973 האט ער אימיגרירט אין ישראל, וואו ער האט געלערנט אין דער כרם ביבנה ישיבה (1973-1976) און אין הר עציון ישיבה (1976-1978). פון 1978 ביז 1980 האט ער געלערנט אין מכון אריאל, וואו ער האט באקומען היתר הוראה. ער האט אויך שטודירט פאר א דיפלאם אין בילדונג און תנ"כיש העברעיש פונעם אוניווערסיטעט פון דרום אפריקע. אויך האט ער קבלה ווי א שוחט און מוהל.
ער וואוינט מיט זיין משפחה אין פינטשלי, לאנדאנער בארא פון בארנעט.
אין 1982 האט מען אים באשטימט רב אין איינער פון די קהילות אין דובלין, אירלאנד, און אין 1985 איז ער געווארן הויפט רב פון אירלאנד. צווישן די יארן 1985–1992 איז ער אויך געווען פרעזידענט פון דעם קאנסיליום פון קריסטן און יידן ("Council of Christians and Jews") אין אירלאנד.
זייט 1992 איז ער דער ערשטער רב פון דער פינטשלי שול.
אין דעצעמבער 2012 האט די ק"ק כנסת ישראל אויסגערופן זיין באשטימונג צום אמט פון הויפט רב פון בריטאניע, אנהייבנדיק פון תשע"ד.
קילימאַנדזשאַרא (סוואהילי: "Kilima Njaro") איז א בארג אין טאנזאניע. ער איז דער העכסטער בארג אין אפריקע, מיט א הייך פון 5.893 מ איבערן ים שפיגל. קילימאַנדזשאַרא איז א שלעפעריקער וואולקאן.
דער ערשטער וואס האט געקלעטערט צום העכסטן שפיץ, אוהורו, איז געווען יאהאנעס קיניאלא לאווא.
אין די לעצטע הונדערט יאר זענען צעשמאלצן געווארן 80% פון די גלעטשערס אויף קילימאַנדזשאַרא.
דער קילימאנדזשארא נאציאנאלער פארק איז א וועלט ירושה ארט.
:"דאס איז א כינעזישער נאמען; דער משפחה נאמען איז סון."
סון יאַט-סען (; 12טן נאוועמבער 1866 – 12טן מערץ 1925, איז געווען א כינעזישער רעוואלוצינער, און דער ערשטער פרעזידענט פון דער רעפובליק פון כינע. סון האט געשפילט א ראלע אין אראפווארפן די טשינג דינאסטיע ביי דער סינהיי רעוואלוציע. כאטש בשעת דער רעוואלוציע איז ער געווען אין סט לואיס, מיזורי, האט מען אים באשטימט פרעזידענט פון דער פראוויזארישער רעפובליק פון כינע וואס איז געגרינדעט געווארן אין 1912. שפעטער איז ער געווען איינער פון די גרינדער פונעם קוואמינטאנג, און זיין ערשטער פירער.
סון ווערט גערעכנט איינער פון די גרעסטע פירער פון מאדערנער כינע, און ער איז דער איינציקער צווישן די 20סטן יארהונדערט פאליטיקער וואס מ'האלט פון אים סיי אין קאמוניסטישער כינע סיי אין נאציאנאליסטישער כינע.
סון איז געבוירן געווארן אין גוואנדאנג פראווינץ אין א משפחה פון פויערים. ביי די 13 איז ער אריבער געפארן צו וואוינען מיט זיין עלטערן ברודער אין האנאלולו, האוואי, וואו ער האט געלערנט אין א מיטלשולע. דערנאך איז ער צוריקגעקומען אין כינע וואו ער האט שטודירט מעדיצין. ער באקומען זיין דאקטער דיפלאם פון דער האנג קאנג קאלעגיע פון מעדיצין.
אין 1915 האט ער געהייראט סונג טשינג-לינג (וואס איר שוועסטער איז געווען די ווייב פון טשיאנג קיי-טשעק).
טייוואַן (היסטאריש 大灣/台員/大員/台圓/大圓/台窩灣) איז אן אינזל אין מזרח אזיע. דער אינזל איז לאנג 394 ק"מ (245 מייל) און ברייט 144 ק"מ (89 מייל) און באשטייט פון הויכע בערג באדעקט מיט געוועקס. ער איז פלאצירט אין מזרח אזיע נישט ווייט פון בארטן פון יאדערלאנד כינע, דרום-מערב פון די הויפט אינזלען פון יאפאן ממש מערב פון די יאפאנעזישע ריוקיו אינזלען, און צפון-צפון-מערב פון די פיליפינען.
דער אינזל פון טייוואן ווערט אויך גערופן פֿארמאזע (פון פארטוגעזיש ("Ilha") "פֿארמאזע", וואס מיינט "שיין").
דער אינזל טייוואן איז דער גרעסטער טייל פון דער רעפובליק פון כינע.
האנאלולו () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון דעם שטאַט האוואי אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע. עס געפינט זיך אויפן דרום־מזרח ברעג פונעם אינזל אאהו.
פיטער קארלייל איז דער 13טער בירגערמייסטער פון האנאלולו. ער דינט אין דעם אמט זייט 11טן אקטאבער 2010.
דער ערשטער אויסלענדער וואס האט באזוכט האנאלולו איז געווען קאפיטאן וויליאם ברוין פונעם ענגלישן שיף "באטערווערט" אין 1794. נאכהער פלעגן אנדערע רופן דעם ארט ברוינס האוון, אבער שפעטער האט עס באקומען דעם נאמען האנאלולו.
אין 1845 איז האנאלולו געווארן די הויפטשטאט פון די האוואישע אינזלען.
כאלערע אדער כאלעריע איז אן אינפעקטיווע קראנקייט פון דער קליינער קישקע אנגעטון דורך דער Vibrio cholerae באקטעריע. די סימפטאמען זענען א שטענדיקע וואסעריקע שילשול און ברעכן. מען כאפט די קראנקייט פון וואסער אדער עסן וואס איז געווארן קאנטאמינירט דורך דער צואה פון אן אינפעקטירטן מענטש, אפילו איינער וואס האט נישט קיין סימפטאמען.
פון די שטארקע שילשול און ברעכן קען מען ווערן דעהידרירט, און אין טייל פאלן שטארבט מען דערפון.
די רפואה איז צו געבן פאר דעם קראנקן צו טרינקען אסאך וואסער מיט זאלץ. ווען דער חולה קען נישט טרינקען דארף מען געבן וואסער דורך טראנספוזיע.
כאלערע קען זיך צושפרייטן אין א באפעלקערונג ביז זי ווערט אן עפידעמיע.
כינעזישע שריפֿט באדייט די סימבאלן וואס מען ניצט צו שרייבן כינעזיש און יאפאניש. אמאל פלעג מען שרייבן אויך קארעיש און וויעטנאמעזיש אין כינעזישער שריפט. די שריפט גייט צוריק בערך 4000 יאר. די שריפט פאראייניגט די פארשידענע כינעזישע שפראכן.
די סימבאלן אין כינעזישער שריפט זענען נישט קיין אותיות; זיי זענען גאנצע ווערטער.
טראדיציאנעל שרייבט מען כינעזיש פון ארויף אראפ, אבער היינט שרייבט מען פון לינקס אויף רעכטס.
היינט שרייבט מען טייל כאראקטערס אין א פארפשוטערטן אופן, אבער דאס איז נישט גלייך אין כינע און יאפאן.
רוב ווערטער אין כינעזיש שרייבט מען מיט צוויי כאראקטערס.
מאַלאַווי, אפיציעל די רעפובליק פון מאלאווי, איז אַ לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין דרום־מזרח אַפֿריקע, פריער באוואוסט מיטן נאמען ניאסאלאנד. ער באדעקט א שטח פון 118,000 קוואדראט ק"מ, מיט א באפעלקערונג איבער 13,900,000. מאלאווי גרענעצט זאמביע צו צפון־מערב, טאנזאניע צו צפון־מזרח און מאזאמביק צו מזרח, דרום און מערב. די מאלאווי אזערע ליגט צווישן דעם לאנד און טאנזאניע און מאזאמביק
די הױפּטשטאָט איז לילאנגווע, די גרעסטע שטאט אין לאנד; די צווייטע גרעסטע איז בלאנטייר און די דריטע גרעסטע איז מזוזו.
אין ברוקלין, ניו יארק, וואָס איז היים צו דער גרעסטער חרדישער קהילה אין חוץ לארץ, געוויסע סעקסואל-באלעסטיגן באשולדיגונגען זענען ארויפגעשווימען קעגן רוחניות'דיגע פירער אין דער געמיינדע. אויסער דעם, איז די קהילה געקומען אונטער חשד פֿאַרן פארדעקן די עבירות און מוטיקן נקמות אָדער חרמות קעגן קרבנות און מיטגלידער וואס רעדן זיך קעגן פאלן פון באלעסטיגן.
משה קעלער.
אין 2012, איז לובאַוויטשער משה קעלער געווארן פאראורטיילט צו דרײַ יאר פּראָוביישאַן פֿאַר טשעפן אַ דאַן 15-יאָר-אַלט יינגל אין 2009.
וועבערמאַן.
אום 10טן דעצעמבער, 2012,איז א איד וועבערמאַן, אַ יוגנט עצה־געבער און באַוואוסטער מיטגליד פון דער סאַטמאַרער קהלה, געווארן פאַר'משפּט פאר אנגעבליך כסדר'דיגע באלעסטיגען אַ מיידל ער האט געזאלט עצה'ן, אין אַלע 59 שווערער פארברעכן און איבערשפרייזל קלאַגעס. דאס מוטשען האט זיך געזאלט אנגעהויבן ווען דאס מיידל איז געווען אַלט 12 יאר, און ממשך געווען איבער אַ צײַט.
במשך דעם פּראָצעס, האט דער סאַטמאַרער רבי אהרן טייטלבוים אנגערופן וועבערמאַן באשולדיגער ווי אַ "זונה". ברוקלין דיסטריקט פראקוראר טשאַרלס היינס האט קריטיקירט דעם סאַטמאַרער רבי, אויסדרוקנדיג זײַן אַנטוישונג מיט סאַטמאַרער רבי'ס באַמערקונגען און ער האט זיי גערופן שונד.
א פֿלאַש איז א האלטער מיט א שמאלן האלדז וואס ווערט געניצט מערסטנס פאר פליסיקייטן. פלעשער מאכט מען געוויינטלעך פון א דורכזיכטיקן מאטריאל ווי גלאז אדער פלאסטיק, אבער אויך פון ליים, אלומיניום און אנדערע מאטריאלן.
וויין, לימאנאד, וואסער, מילך, מעדיצין און צוואג וואסער ווערן געהאלטן אפטמאל אין פלעשער. פאר ביר און וויין ווערן געניצט ברוינע און גרינע פלעשער.
מען פלעג ניצן פלעשער שוין אין כינע, פעניקע און רוים.
זלמן שזר (ארויסגעזאגט שאַזאַר), ארגינעלער נאמען שניאור זלמן רובאשאוו (24סטן נאוועמבער 1889 - 5טן אקטאבער 1974) איז געווען דער דריטער פרעזידענט פון מדינת ישראל, א שריפטשטעלער, א דיכטער און א היסטאריקער. געווען פון די אנגעזענע פערזענליכקייטן צווישן די ציונים, א חבר כנסת און די ערציאונגס מיניסטער אין דער ערשטער ישראל רעגירונג.
ער איז געבוירן געווארן אין שטעטל מיר, גראדנער גובערניע, אין דער דעמאלסטדיקער רוסלענדישער אימפעריע, אין 1889, צו א חסידישער חב"ד פאמיליע. אלס קינד האט ער זיך שוין באקענט מיט העברעישע ליטעראטור. אין 1903 אלט זייענדיק 14 יאר, האט ער שוין רעדאגירט א מאנאטליכע ציוניסטישע אויסגאבע, שזר האט זיך אנגעשלאסן אין די פועלי ציון פארטיי ביי די זעכצן יאר.
אין יאר 1920 האט ער חתונה געהאט, צו זיין ווייב רחל קאצענעלסאן. אין 1924 האט ער געמאכט עליה מיט זיין ווייב, און ער איז גלייך אריין אין דער לאקאלער פאליטיק פון די מפא"י, און א שרייבער אין די צייטונג דבר, א צייטונג ארויסגעגעבן דורך די אלגעמיינע ארבעטער פאראיין.
אין 1963, נאכן טויט פון יצחק בן-צבי, איז שזר אויפגענומען געווארן פאר פרעזידענט, ער איז געווארן איינגעשוווירן 21סטן מיי 1963. אין 1968 איז ער ווידערוויילט געווארן צו א צווייטער קאדענציע.
שזר איז אוועק אין 1974, און אין זיין אנדענק האט מען אויפגעשטעלט דעם "זלמן שזר צענטער פאר יידישע שטודיעס", און זיין בילד איז אויף די שטר פון 200 ניי שקל.
ער האט שטענדיק געהאט א ספעציעלע פארבינדונג מיט ליובאוויטש, און פלעגט קומען צו התוועדות אין כפר חב"ד, ווי אויך פלעגט שזר קומען באזוכן דער רבי ווען ער האט באזוכט אין ניו יארק.
מיכאל קינטאפ (געבוירן אין 1957 אין דיסלדארף) איז אַ דייַטש-שווייצער רעליגיע־וויסנטשאַפטלער, מחבר און זשורנאַליסט. ער האט אַ דאָקטאָראַט 1990 וועגן נתן בירנבוים. פון ביכער האט ער געשריבן אַ שווייץ-לעקסיקאַן.
זינט 2011 איז ער דער אָפּעראַטאָר פון "איד-וויקי", די גרעסטע אָנליין ענציקלאָפּעדיע פון יידישקייט אויף דייטשיש.
ער וואוינט מיט זיין משפּחה אין דער שווייץ (קאַנטאָן אַאַרגאַו).
פֿרידאַ קאַהלא דע ריוועראַ (; 6טן יולי, 1907 – 13טן יולי, 1954; געבוירן מאַגדאַלענאַ קאַרמען פֿרידאַ קאִהלא אי קאַלדעראן) איז געווען א מעקסיקאנער מאלערין, מערסט באוואוסט פאר אירע זעלבסט־פארטרעטן וואס זי האט געמאלעוועט פון זיך אליינס.
אינטערעסירט אין איר קונסט זענען מעקסיקאנער קולטור און אמערינדישע קולטור.
קאהלא איז געבוירן געווארן אינעם "בלויען הויז" אין קאיאאקאן, מעקסיקא, און ביי די זעקס יאר האט זי געליטן פון פאליא. האט זי פראבירט שטודירן מעדיצין, מיט דער ציל צו ווערן א דאקטער, אבער ביי די אכצן יאר איז זי שטארק פארוואונדעט געווארן אין א פארקער אקצידענט, האט זי נאך דעם אנגעהויבן מאלן.
וויבאלד זי איז געווען א קאמוניסט, האט זי פון דעם אויך געמאכט פאטרעטן, און אין פאקט איז זי געווען גאר א געלונגענע קונסטלער, נאר זי האט נישט זוכה געווען צו באקומען די שעצונג ווילאנג זי האט געלעבט.
זי האט געהייראט דעם מאלער דיעגא ריווערא. און זיי האבן נישט געהאט קיין צו לייכטע לעבן, נאך וואס זיי האבן זיך צעטיילט, און שפעטער ווידער געהייראט, און זי איז געשטארבן אינעם יונגע עלטער פון 47 יאר. און אינטערעסאנט, אז נאך איר טויט האט מען זיך ארויפגעכאפט אויף איר אייגענשאפטליכער אויסנאמליכער קונסט, און היינט איז דאס גאר היסטאריש באוואוסט.
ר' אברהם אלימלך "מיילעך" פירער (געב' 3טן נאוועמבער 1954) איז א מעדיצינישער עצה־געבער און דער גרינדערט פון עזרה למרפא, א נישט־פאר־ריווח ארגאניזאציע וואס העלפט קראנקע. אין תשנ"ז האט מען אים באלוינט מיטן ישראל פריז.
מיילעך פירער איז געבוירן געווארן אין בני ברק אין תשט"ו אין א משפחה פון בעלזער חסידים. ווען ער איז געווען א יונגערמאן אין כולל האט אמאל א חבר זיינער געדארפט האבן א פארגעשריטענעם מעדיצינישן אפאראט און ר' מיילעך האט געפועלט צו געפינען דעם אפאראט און ברענגען אים קיין ישראל. פון דעמאלסט האט ער געהאט אן ארגאניזאציע צו בארגן מעדיצינישע אפאראטן און אין תשל"ט האט ער אויפגעשטעלט דעם "עזרה למרפא" ("הילף פאר היילונג") פארבאנד. ער האט זיך אויסגעלערנט וועגן קראנקייטן און ווער זענען די גוטע דאקטוירים פאר דעם און איז געווארן אן עצה־געבער פאר קראנקע.
אין 2002, האט דער ווייצמאן אינסטיטוט פאר וויסנשאפט באלוינט ר' מיילעך מיט אן ערנדאקטאראט. אין 2008, האט דער אוניווערסיטעט פון חיפה אים באלוינט אן ערנדאטקטאראט.
יצחק רחמים נבון (9טן אפריל 1921, א' ניסן ה'תרפ"א - 6טן נאוועמבער 2015, כ"ד חשוון ה'תשע"ו) האט געדינט אלס דער פיפטער פרעזידענט פון מדינת ישראל, אויך האט ער געדינט אלס מיניסטער און כנסת דעפוטאט, אין ישראל רעגירונגען. ער איז א שריפט שטעלער און א דראמאטורג.
נבון איז געבוירן אין ירושלים, ער איז געבוירן צו זיין פאטער משה נבון און זיין מוטער מרים נבון צו אן אלטער ספרדישער משפחה, וואס געפונט זיך שוין דורות אין ארץ ישראל. זיין משפחה רעכנט זיך ווי אייניקלעך פון רבי חיים בן עטר.
ער האט געלערנט אין דער גימנאזיע לעבן דעם אוניווערסיטעט. שפעטער האט ער געלערנט אינעם אוניווערסיטעט, אראבישע ליטעראטור, איסלאמישע קולטור און ערציאונג.
פון יאר 1946 האט ער געדינט אין דער הגנה, אין דער אראבישער אפטיילונג, ביז 1949. דערנאך איז ער געווארן א דיפלאמאט אין זיד אמעריקע, און אין 1952 נאכן זיין א ראטגעבער פאר א קורצער צייט, איז ער געווארן אנפירער פון פרעמיער מיניסטערס ביורא, אונטער דוד בן גוריון, און אונטער משה שרת, א פאזיציע וואס ער האט אנגעהאלטן ביז 1963.
אין 1965 איז נבון אריין אין כנסת אלס א מיטגליד, ביז 1978 ווען ער איז געווארן ערוויילט דורך די כנסת אלץ פרעזידענט.
ער האט געדינט אלס פרעזידענט פאר פינף יאר, ער האט זיך נישט פארמאסטן פאר א צווייטער קאדענציע. נבון איז דער איינציקסטער פרעזידענט פון מדינת ישראל, וואס האט זיך אומגעקערט צו פאליטיק נאכן ענדיקן זיין טערמין, ער איז געווען וויצע פרעמיער מיניסטער, און די ערציאונגס און קולטור מיניסטער.
אין 1963 האט ער געהייראט אופירה ארז.
אַנגקאר וואַט איז דער גרעסטער הינדו טעמפל קאמפלעקס און דער גרעסטער רעליגיעזער מאנומענט אין דער וועלט. דעם טעמפל האט געבויט דער מלך סוריאַוואַרמאַן דער צווייטער אין אנהייב דעם 12טן יארהונדערט אין היינטיקן אנגקאר, וואס איז געווען די הויפטשטאט פון דער כמער אימפעריע.
דער טעמפל איז היינט א סימבאל פון קאמבאדיע.
אנגקאר וואט איז אן אונעסקא וועלט ירושה ארט.
א דיאדע איז אן עלעקטראנישער באשטאנדטייל מיט צוויי עלעקטראדן וואס א סיגנאל קען גיין צווישן זיי.
דיאדעס ווערן מערסטנס געניצט צו לאזן אן עלעקטרישער שטראם צו שטראמען אין איין ריכטונג אבער נישט אין דער פארקערטער ריכטונג. זיי טון פארוואנדלען א בייטשראם אין א פולסירנדיקן גלייכשטראם. מען ניצט זיי אפט אין עלעקטראשפייזונג און ווי א מאל צו דעשיפרירן אמפליטוד מאדולאציע ראדיא סיגנאלן.
היינט, די מערסטע געוויינטלעכע דיאדעס ווערן געמאכט פון האלבדורכפירער מאטריאלן ווי סיליציום אדער גערמאניום. נארמאל ניצט מען סיליציום, וואס פונקציאנירט בעסער.
ראאַלד ענגלברעגט גראוונינג אַמונדסען (; 16טן יולי 1872 – 18טן יוני 1928) איז געווען א נארוועגישער אויספארשער פון פאלארע ראיאנען. ער האט געפירט די אנטארקטישע עקספעדיציע צו אנטפלעקן דעם דרום פאלוס אין דעצעמבער 1911 און ער איז געווען דער ערשטער עקספעדיציע פירער אנצוקומען צום צפון פאלוס אין 1926. אויך איז ער געווען דער ערשטער וואס איז אדורכגעגאנגן דעם צפון-מערב דורכפאר (1903-06). אין יוני 1928 איז ער פארשוואונדן געווארן בשעת א טייל נעמען אין אן הצלה מיסיע.
צוזאמען מיט דאגלאס מאסאן, ראבערט פאלקאן סקאט און ערנעסט שאקלטאן איז אמונדסען געווען פון די הויפט אויספארשער פירער אין דער העלדישער עפאכע פון אנטארקטישע אויספארשונגען.
הרב מנחם ערנסטער (געב' ט"ו תמוז תש"י, 30סטן יוני 1950) איז דער ראש ישיבה פון דער בית ישראל ודמשק אליעזר ישיבה אין בני ברק.
הרב מנחם איז געבוירן געווארן אין ארץ ישראל אין יאר ה'תש"י, צו זיין פאטער, הרב משה ערנסטער, נשיא פון די מאור חיים פערטלן אין צפת און ירושלים, און צו מרת שבע ברכה, טאכטער פון רבי חיים מאיר האגער, דער פערטער וויזשניצער רבי. ער האט געהייראט זיין שוועסטער־קינד מרת הינדא, טאכטער פונעם וויזשניצער רבי'ן, רבי משה יהושע האגער. נאך דער פטירה פון זיין זיידן דער אמרי חיים, האט זיין שווער, וואס איז ביז דעמאלטס געווען ראש ישיבה אין וויזשניץ, אים באקרוינט איבערצונעמען זיין ארט אלס ראש ישיבה. אין דעם אמט פירט ער די ישיבה, און יעדע וואך לערנט ער פאר א שיעור כללי.
אלע יארן איז ער געווען א חסיד פון זיין שווער, און נאך זיין שווער'ס פטירה איז ער געווארן א חסיד פון זיין שוואגער רבי ישראל. זייער אפט איז ער מסדר קידושין און נעמט אנטייל אין חתונות פון זיין שוואגער׳ס חסידים אין זיין שליחות.
דזשייניזם ("דזשיין דהאַרמאַ") איז א פאנטעיסטישע רעליגיע וואס לערנט קיין געוואלד קעגן לעבעדיקע באשעפענישן. די נשמה מוז זיך אויסלערנען הערשן איבער די אינערלעכע שונאים.
אין דער מאדערנער וועלט, איז דזשייניזם א קליינע אבער השפעהדיקע רעליגיעזע גרופע מיט עטלעכע 4.2 מיליאן נאכפאלגער אין אינדיע, און דערפאלגרייכע וואקסנדיקע געמיינדעס אין צפון אמעריקע, מערב אייראפע, דעם ווײַטן מזרח, אויסטראליע און אנדערש וואו.
דער צווישענשייד פון פארשידענע מוחות
די אפטיילונגען פון מוח לויט קאלירן
• עס קאנטראלירט די טעמפרעאטור פונעם קערפער, בלוט דרוק, הארץ קלאפעניש ראטע, און אטעמען.
• עס נעמט איין און טוט מאטיריאליזירן אלעס וואס גייט פאר ארום איר דורך פארשידענע חושים ווי זען, הערן, שמעקן, קאסטן, שפירן, א.א.וו.
• עס טוט קאנטראלירן פיזיקאלע באוועגונג פונעם קערפער ווען מען גייט, שטייט, רעדט, זיצט, און יעדעס מאל סיי וועלכע קערפער טייל מאכט א באוועגונג.
• עס גיט די מעגליכקייט צו טראכטן, נוצן שכל, און שפירן הרגשים.
די אלע פליכטן זענען קאארדינירט, קאנטראלירט, און רעגולאטירט בי אן ארגאן וועלכע איז די גרויס ווי א בינטל קאליפיאר (בלומען קרויט). דער מוח.
דער מוח פארמאגט בערך 100 ביליאן נערוו צעלן וואס ווערט גערופן נויראָנס. א נערוו צעל איז א באשטאנדטייל וועלכע האט די כוח פון איינזאמלן און אריבערפירן עלעקטרא-כעמיקאלע סיגנאלן פון איין ניוראן צום צווייטן גייענדיג א שטרעקע פון עטליכע מעטער אין חלקים פון רגעים.
ניוראנס זענען נישט אנדערש אין אויסזען אדער צוזאמענשטעל ווי אנדערע צעלן נאר האבן א באזונדערע כוח צו קענען טראנספערירן סיגנאלן.
1) די צעל קערפער איז די עצם מאסע פון די צעל און איז זעלבסט צוזאמענגעשטעלט פון דריי כעמיקאלן וועלכע פארמירן א צעל, ניוקלעס, וועלכע אנטהאלט די די-ען-עי (וועט מעגליך בעסער אוסגעשמועסט ווערן אין א באזונדערע ארטיקל), ענדאפלאזמיקרעטיקולום וועלכע בויט פראטעינס, און מיטאקאנדריא וועלכע פראדוצירט ענערגיע.
2) אַקסאָן. דאס איז די פאדעם טייל פון א נערוו צעל אויף וועלכע די עלעקטרא-כעמיקאלישע מעסעדזש ווערט טראנספערירט. די אקסאנס זענען ארומגענומען מיט א קליינע שיכט פעטנס גענוי ווי א ווייער איז ארומגענומען מיט פלאסטיק דאס צו באשיצן און פארמיידן קאנטאקט מיט אנדערע ווייער.
3) דענדרייטס. דאס זענען די נערוו ענדען וועלכע זענען ווי צווייגעלעך וואס צעשפרייטן זיך און מאכן קאנטאקט מיט אנדערע צעלן צו טראנספערירן אינפארמאציע און איינזאפן איר אייגענע ענווייראמענט.
נערוו צעלן קומען אין אלע סייזעס און פארעמעס. איין איינציגע נערוו צעל ביים שפיץ פינגער קען אויסגעצויגן ווערן צו די לענג פון די הענט. רוב נערוו צעלן אינעם מוח זענען קורצע און מעסטן זיך עטליכע מילימעטער.
הויפט חלקים פונעם מוח.
• ברעין סטעם - דער חלק איז אויך נאך א טייל פון די חוט השדרה און קאנטראלירט אלע אויטאמאטישע פונקציעס פונעם קערפער ווי די הארץ ראטע, בלוט דרוק, די באוועגונגן פון די הענט און פיס, און דעם גאנצן "אשר יצר" סיסטעם (פארדייען און ארויסגיין).
• סערעבעלום – דאס טוט אינטעגרירן אינפארמאציע פון די אויטאמאטישע סיסטעמען און שיקן מעסעדזשעס צו אנדערע חלקים אינעם מוח צו באריכטן אויב אלעס גייט כשורה און אויב נישט וואס דער קערפער זאל טאן דאס צו פאררעכטן.
• הייפאטעלעמוס און פיטואיטערי גלאנד – דאס קאנטראלירט די טעמפרעאטור פונעם מענטש, זיינע געברויכן, ווי עסן, טרונקן, און אויך טייל געפילן ווי ליבע, אגרעסיע, און הנאה.
• סערעברום – דער חלק איז באקאנט אלס די קארטעקס און איז געמאכט פון פייבער און אנדערע סטרוקטורן. דער חלק פון מוח טוט רעקארדירן אלע חושים, שיקט ארויס מעסעדזשעס פאר אלע סארט מאטאר פונקציעס, קאנטראלירט געפילן, איז מסדר זכרון, און לאזט דעם מוח טראכטן און רעאגירן צו ארומיגע געשעענישן.
די קארטעקס איז וואס מאכט א מוח "א מוח". ביי א פיש איז דער טייל גאר קליין און ווערט גרעסער לויט די פונקציעס פון דעם באשעפעניש. ביי א מענטש'נס מוח איז די קארטעקס דער גרעסטער טייל. דער מענטש איז נאר א מענטש וויבאלד ער קען גרייכן מיט זיין מוח וואס א בהמה קען נישט. די קארטעקס קאנטראלירט די מעגליכקייט פון לערנען וואס מיינט די פראצעסירונג פון אינפארמאציע, רעדן, און מבין דבר מתוך דבר.
בהמות, חיות, און עופות, זענען נישט קיין טראכטערס און זייער מוח טוט נאר ארבעטן זיי צו העלפן געבן זייערע באדערפענישן און זיך פארטיידיגן פון אטאקעס פון אנדערע באשעפענישן.
צענטראלע סיסטעם.
דער קאמפיוטער קען היינטיגע צייטן גענוצט ווערן פאר א גוטע ביישפיל צו באגרייפן וואס א מוח דארף אלץ טאן צו זיין דער צענטראלער קאנטראל סיסטעם פונעם קערפער. דער קאמפיוטער איז אבער א פראגראמירטער גולם וועלכע קען נאר טאן דאס וואס מען האט אים אויסגעלערנט צו טאן. עס איז אמת אז פארגעשריטענע קאמפיוטערס קענען טראכטן, אבער זייער טראכטן איז אויך באגרעניצט מיט די אינפארמאציע וואס זיי האבן פון פאראויס.
דער מוח איז אויך א פראגראמירטער קאמפיוטער וועלכע קומט מיט יעדע באשעפעניש, אבער זיינע פונקציעס זענען אזוי קאמפלעקס אז נאך איבער 50 יאר פון שטודירן און פראדוצירן ראבאטן האט מען נישט באוויזן צו מאכן אפילו א ברעקל פון א מוח פון א באשעפעניש.
דער מוח קאנטראלירט אפילו די זאכן וואס מיר טראכטן נישט אז עס דארף א קאנטראל. נאר פאר דעם מענטש צו שטיין גלייך פארלאנגט זיך א מוח דאס צו קאנטראלירן און אנדערש וואלט דער מענטש אראפגעפאלן. יעדעס מאל מען שטרעקט אויס די האנט צו נעמען עפעס אדער שפירן עפעס גייט פאר א מעסעדזשינג סיסטעם פון הונדערטער מעסעדזשעס צווישן די מוסקלן און דער מוח וואס ווערט טראנספערירט דורך די נערוון.
דער מוח טוט הונדערטער אויטאמאטישע פונקציעס אויפאיינמאל ווען אין דער זעלבער צייט טוט עס פאטאגראפירן אלעס ארום זיך דורך די אויגן און אוועק לייגן אין זכרון די אינפארמאציע פאר שפעטערדיגע באנוץ. דער מענטש זעט, הערט, און שפירט מיליאנען שטיקער אינפארמאציע יעדן טאג וועלכער דער מוח טוט אוועקלייגן מיט א סדר און קען דאס צוריק ברענגן צענדליגער יארן שפעטער.
באשיצונג פונעם מוח.
דער מוח איז אריינגעשטעלט אינעם צענטער פונעם שארבן איר צו באשיצן פון דרויסנדיגע אימפאקטן. אויסער דעם פארמאגט עס אן אינערליכע באשיצונג סיסטעם וועלכע איז א פליסיקייט וועלכע געפינט זיך נישט אינעם גאנצן קערפער. די פליסיקייט האלט דעם מוח שווימענדיג צו קענען פארנעמען דעם קערפער'ס באוועגונגן.
די פליסיקייט איז אויך א טייל פון די עצם מאסע פון דעם מוח און טוט אזוי פארמיידן די צעלן און באשטאנדטיילן זיך צו רייבן און שעדיגן איינע די אנדערע. די זעלבע פליסיקייט באשיצט אויך די חוט השדרה וועלכע איז ממש ווי א טייל פונעם מוח און איינע קען נישט ארבעטן אן די צווייטע.
די פליסיקייט זעלבסט איז פארשטייט זיך אויך קאנטראלירט דורך דעם מוח וועלכע האלט איר אפגעטיילט פונעם בלוט סיסטעם פאר איר אייגענע צוועקן.
פאקטן וועגן דעם מוח.
א דורכשניטליכער מענטש קען סטאריזשען און פראצעסן איין טעראבייט פון דאטן.
מענער האבן א גרעסערער מח מיט 4 פראצענט ווי פרויען.
עס וועגט ארום אנדערטהאלבן קילא.
מענטשן און פרימאטן האבן א גרעסערן מוח (לויט זייער געוויכט) ווי אנדערע בעלי חיים.
סויע (וויסנשאפטלעכער נאמען: "Glycine max") איז א מין פלאנץ מיט עטלעכע זגאלן אין דער קטניות פאמיליע.
די הייך פונעם סויע פלאנץ איז צווישן 0.2 און 2.0 מעטער. דער סויע פלאנץ וואקסט נאר איין יאר.
מ'האט אנגעהויבן וואקסן סויע אין כינע פאר פיר טויזנט יאר. פון דארט האט די סויע געשפרייט ארום דעם ווייטן מזרח. פאר צוויי טויזנט יאר האט לי האן פון דער האן דינאסטיע דערפינדן סויע מילך און טאפו, א מאכל געמאכט פון סויע. אין דעם 19טן יארהונדערט איז סויע געקומען אין אייראפע און די פאראייניגטע שטאטן.
דער זוים.
דער זוים פון סויע אנטהאלט 40% פראטעין, 20% בוימל, 35% קארבאהידראט און 5% אש.
מאנטגאַמערי () איז די הויפטשטאט פון דעם שטאַט אלאבאמא אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, פלאצירט אויפן אלאבאמא טייך. אין 2006 האבן געוואוינט דארטן 201,998 מענטשן.
מאנטגאמערי איז געגרינדעט געווארן דעם 3טן דעצעמבער 1819 מיטן צונויפגאס פון נייע פילאדעלפיע מיט מזרח אלאבאמא שטאט.
דעם 28סטן יאנואר 1846 איז מאנטגאמערי געווארן די הויפטשטאט פון אלאבאמא.
ליטל ראק (, ד.ה. "קליינער שטיין") איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון דעם שטאַט ארקענסא אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, פלאצירט אויפן דרום ברעג פונעם ארקענסא טייך. אין 2010 האבן געוואוינט דארטן 193,524 מענטשן.
אין 1821 איז ליטל ראק געווארן די הויפטשטאט פון דער ארקענסא טעריטאריע.
קאלאַמביע () איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון דעם שטאַט דרום קאראליינע אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, פלאצירט ביים צוזאמענפלוס פון די סאלודא און בראד טייכן, וואו זיי קומען צוזאמען צו שאפן דעם קאנגארי טייך. אינעם 2010 צענזוס האט מען געציילט דארטן 129,272 איינוואוינער.
אין קאלאמביע געפינט זיך דעם שטאַטס גרעסטע אוניווערסיטעט, דער אוניווערסיטעט פון דרום קאראליינע.
אין 1786 האט דער שטאַט באשלאסן צו בויען א נייע הויפטשטאט אויפן ארט ווי קאלאמביע געפינט זיך היינט.
טשיטאַגאָנג (טשיטטאַגאָניש, בענגאַליש: চট্টগ্রাম) איז דער הויפּט ים־פּאָרט און די צווייטע גרעסטע שטאָט פון באַנגלאַדעש. עס ליגט אויף די ברעגן פון דעם קאַרנאַפולי טייך.
שוין א האנדלס ארט זינט דעם טן9 יאָרהונדערט, האט טשיטאַגאָנג אַ מולטיקולטורעלע ירושה פון איסלאַמישע, הינדו און בודהישע טראדיציעס. די מאָדערנע שטאָט האט זיך אנטוויקלט בשעת ווען די בריטישע האבן געהערשט ווי אַ באַן, בוימל און טיי האנדל מיטלפונקט. די שטאָט איז אויך געווארן אַ פאָקאַלן פונקט פֿאַר רעוואלוציאנערע אַקטיוויטעטן קעגן די בריטישע. עס איז אויך אַ וויכטיקע מיליטערישע באַזע און צושטעלן פונקט פֿאַר אליאירטע קראפטן ביים די בורמע קאַמפּיין אין דער צווייטער וועלט מלחמה. נאָך דער צעטיילונג פון אינדיע אין 1947, איז טשיטטאַגאָנג געווארן א טייל פון מזרח פּאַקיסטאַן. אין 1971, ווען מזרח פּאַקיסטאַן איז אויפגעשטאנען קעגן מערב פּאַקיסטאַנס אָפּזאָג צו אָננעמען רעזולטאַטן פון דעמאָקראַטישע וואלן, די דערקלערונג פון באַנגלאַדעשנס זעלבטשטענדיקייַט איז מודיע אין טשיטטאַגאָנג.
הייַנט, טשיטאַגאָנג איז איינע פון די גיכסטע וואקסנדיקע שטעט אין דער וועלט. א הויפּט געשעפט און אינדוסטריעלע צענטער.
די פּאָרט שטאָט ווערט געזען ווי קריטיש צו דער עקאָנאָמישע אַנטוויקלונג פון לאַנד־איינגעשלאסן דרום אזיע, אַרייַנגערעכנט צפון־מזרח אינדיע, בהוטאַן, נעפּאַל און טיילן פון דרום כינע.
ראבערט פֿערדינאַנד וואַגנער (ענגליש: Robert Ferdinand Wagner II אדער Robert F. Wagner, Jr. (20סטן אפריל, 1910 – 12טן פעברואר, 1991) האט געדינט ווי בירגערמייסטער פון ניו יארק סיטי דורך דריי קאדענצן, פון 1954 ביז 1965.
פון 1968 ביז 1969 איז ער געווען דער אמעריקאנער אמבאסאדאר צו שפאניע.
הרב ישכר שלמה טייכטאל (כ"ד שבט ה'תרמ"ה - י' שבט ה'תש"ה) איז געווען דער אב"ד פון פישטיאן, א קורארט אין טשעכאסלאוואקיי, און דער מחבר פון שו"ת "משנת שכיר" און פון "אם הבנים שמחה".
ישכר שלמה איז געבוירן געווארן אין האלאס, אונגארן, אום כ"ד שבט תרמ"ה צו זיין פאטער ר' יצחק, א צאנזער חסיד, און זיין מוטער גיטל. מען האט אים גערופן אויפן נאמען פון זיין זיידן (זיין פאטער׳ס פאטער) ישכר שלמה טייכטאל. ער האט געלערנט ביי רבי שלום ווידער אב"ד נירעדהאז. אין תר"ס איז ער געגאנגען לערנען אינעם צאנזער קלויז אין טארנע, גאליציע, וואו ער האט געהאט א נאמען ווי א גרויסער עילוי. נאך א שטיק צייט האט ער געלערנט צוויי יאר ביים "יד שלום" אין זשאבנע. נאך דעם האט ער געלערנט אין חוסט ביים "ערוגת הבושם".
ער האט געהייראט פראדל גינז (אין תרס"ד), א טאכטער פון הרב יעקב יוסף גינז אב"ד בעסערמין. נאך איר פטירה אין תרע"ז האט ער געהייראט נחמה, די טאכטער פון הרב דוד פרידמאן (דער שווער פון הרב מרדכי ראטנבערג, אנטווערפענער רב), וואס איז געווען דער אב"ד פון צעהלעם אין סלאוואקיי. ער האט געדינט ווי רב און ראש ישיבה אין דער קליינער יידישער קהילה אין פישטיאן, נייטרא דיסטריקט, אין מערב סלאוואקיי.
חיים לאַסקאָוו (1919 - 8טן דעצעמבער 1982) איז געווען אַ הויכראַנגיקער גענעראַל אין צה"ל און דער פינפטער שעף פון גענעראַל־שטאַב, אויך האָט ער געדינט אַלס אָפיציר, אין דער בריטישער אַרמיי, בעת דער צווייטער וועלט מלחמה.
געבוירן צו אַן אָרעמער משפחה פון באָריסאָוו, בעלאַרוסיע. זײַן טאַטע האָט אָנגעפירט מיט אַ האָלץ פאַבריק אין רוסלאַנד וואָס, נאָך דער קאָמוניסטישער רעוואָלוציע, האָט ער פאַרלוירן זײַן פאַרמעגן, און געקומען קיין ארץ ישראל. זיי האָבן געוואוינט אין חיפה, און חיימס טאַטע איז געוואָרן אַ בעל־עגלה, ער האָט געטראָפן זײַן טויט, ווען די וואָגן האָט זיך איבערגעדרייט.
חיים האָט געלערנט אין אַ פּרעסטיזשפולער גימנאַזיע אין חיפה, און פון קינדווײַז אָן געאַרבעט אין פאַרשידענע פּלעצער. אַלס יוגנטליכער האָט ער זיך אנגעשלאסן אין הגנה, און האט געדינט ווי א "לויפער" פאר יעקב דורי, ער איז געשטיגן אין ראנג, און אנגעפירט מיט אנדערע אקטיוויטעטן אין די הגנה.
ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן, האט לאסקאוו זיך אנגעשלאסן אין דער בריטישער ארמיי, ער האט געדינט אין פארשידענע ערטער, ער איז געווען א קאמאנדיר פון א קאמפאניע (מיליטעריש) פון די יידישע בריגאדע, אין די ראנג פון א מאיאר. נאך די מלחמה איז לאסקאוו פארבליבן אין אייראפע, ווי ער האט געהאלפן אין די אומלעגאלע עליה, און אין נקמה אקטיוויטעטן.
אין 1947 שוין זייענדיג צוריק אין ארץ ישראל, האט ער זיך אפגעגעבן מיט רעארגאניזירן די הגנה. ווען די מלחמת השחרור האט אויסגעבראכן, האט ער אנגעפירט מיט טרענירונגען, און קאמאנדירט אויף די ערשטע אפיצירן קורס פון צה"ל, די קורס וועלכע איז ארויס צו די שלאכטפעלד איז געווען די 79סטע באטאליאן.
דורכאויס די מלחמה, האט לאסקאוו טיילגענומעמן אין פארשידענע קאמפן, אלס קאמאנדיר פון די ערשטע געפאנצערטע באטאליאן, האט זיין באטאליאן אטאקירט לאטראן, ווי זיי האבן געליטן א דורכפאל, די שטאט נצרת האט זיך אונטערגעגעבן פאר אים.
נאך די מלחמה האט ער געדינט אין פארשידענע פאזיציעס אין ארמיי, ער איז געווען קאמאנדיר פון די לופט קרעפטן, טראצדעם וואס ער איז קיין פילאט קיינמאל נישט געווען, אויך אלס קאמאנדיר פון די געפאנצערטע דיוויזיעס. און תיכף נאך דער סיני מלחמה געווארן קאמאנדיר פון דרום פראנט, נאכדעם וואס דער פריערדיגער קאמאנדיר איז אומגעקומען אין אן עראפלאן עקסידענט.
אין יאנואר 1958, איז לאסקאוו געווארן שעף פון גענעראל שטאב, איבערנעמענדיק פון משה דיין. אין 1960 האט לאסקאוו רעזיגנירט, נאכן האבן אסאך מיינונגס פארשידנהייטן, מיטן דעמאלסטדיקן וויצע זיכערהייטס מיניסטער שמעון פערעס.
נאכן פארלאזן די ארמיי, איז ער געווארן לייטער פון די פארט געזעלשאפט, אין זיין צייט איז געבויט געווארן די אשדוד פארט.
ער איז געשטארבן, דעם 8טן דעצעמבער 1982. אין זיין אנדענק ווערט גערופן די באזע פון אפיצירן קורס.
דזשאַלאַל אוד-דין אַקבאַר (; 14טן אקטאבער 1542 – 27סטן אקטאבער 1605), באקאנט מיטן נאמען אקבאר דער גרויסער, איז געווען דער דריטער מאגול קייסער אין אינדיע. ער האט געהערשט איבער דער מאגול אימפעריע פון 1556 ביז זיין טויט.
אקבאר איז געהוירן געווארן אין 1542 אין דער שטאט אומארקאט, סינד ראיאן (היינט פאקיסטאן), צו זיין פאטער דער קייסער הומאיון, דער זון פון באבור, גרינדער פון דער מאגול אימפעריע. ער האט געוואוינט די ערשטע צוועלף יאר פון זיין לעבן אין אמאלקוטא. ב-1555 איז ער אריבער קיין דעלהי מיט זיין פאטער. די שטאט איז געווארן נאכהער א צענטער פון קונסט און ליטעראטור.
אין 1556 איז הומאיון געשטארן, און אקבאר איז געווארן דער הערשער ביים עלטער פון 14. נאך פיר יאר אונטער דעם רעגענט שיח באירם, האט ער געהערשט אליין. ער האט געוועלטיקט איבער אסאף אויפשטאנדן אין זיין מלוכה, צווישן זיי איין אויפשטאנד אונטער זיין ברודער, אין 1579. אקבאר האט פארברייטערט די גרענעצן פון דער אימפעריע וואס ער האט גע'ירשנט. אקבאר האט פאראייניגט ראדזשיפוטאן, גודזשאראט, בענגאל און קאשמיר.
אקבאר האט געבויט זיין הויפטשטאט ארומעגענומען מיט א מויער, פאטהאפור סיקרי לעבן אגרא, אנהייבנדיק אין 1571. ער האט געבויט דארטן פאלאצן פאר זיינע ווייבער. אבער אין 1585 האט ער אריבערגפירט די הויפטשטאט צו לאהאר, און אין 1599 צו אגרא.
פֿעליקס מענדלסאָן (3טן פעברואר 1809 – 4טן נאוועמבער 1847) איז געווען א דײַטשע קאָמפאָזיטאָר פון דער ראָמאנטישע פעריאָדע.
מענדעלסאָן איז בארימט פאַר זיין "חתונה מאַרש", פאַר דער "איטאַליענישער סימפאניע" און פאַר דער דערפינדונג פון "לידער אָן ווערטער".
פעליקס מענדלסאָן איז געבוירן געווארן אין 1809 אין האַמבורג אין א יִידישער משפחה און ער האט זיך געשמדט.
פעליקס האט געליטן אנטיסעמיטישע צרות פון פאָלק און פונעם קאמפאזיטאָר ריכארד וואגנער, דער גרעסטע שונא פון פעליקס.
אוורוטש (,) איז א שטאט אין זשיטאמירער גובערניע, אוקראינע. ער געפינט זיך אינעם היסטארישן ראיאן פון פאלעסיע, 120 ק"מ צפון פון זשיטאמיר.
אין 1900 האבן געוואוינט אין אוורוטש 3,445 יידן.
אלעווסק (,) איז א שטאט אין זשיטאמירער גובערניע, אוקראינע. ער געפינט זיך אינעם היסטארישן ראיאן פון וואהלין, 130 ק"מ צפון־מערב פון זשיטאמיר און 120 ק"מ צפון־מזרח פון ראוונע. אלעווסק האט געהאט א באפעלקערונג פון 10,086 אין 2001.
אין 1900 האבן געוואוינט אין אלעווסק 1,187 יידן.
דזשיאָאַקינאָ אַנטאניא ראָסיני (; 29סטן פעברואר 1792 - 13טן נאוועמבער 1868) איז געווען אן איטאַליענישער קאָמפאָזיטאָר אין דער ראָמאַנטישער פעריאָדע. ער האט געשריבן 39 אפערעס. ראָסיני איז באַרימט פאַר דער אָפערע "שאַרער פון סאַוויל" און "ווילהעלם טעל".
ראָסיני איז געבוירן געוואַרן אין 1792 אין פעזארא, איטאַליע צו זיין פאטער דזשוסעפי, א הארן שפילער, און זיין מוטער אַנאַ, א זינגערין. און געוואַרן איז לערנין מוזיק פאַרעם טשעלאָ און וויאָלין, און איז וויַיזונג איַין גוטען טאַלענט אין מוזיק.
יאָהאַן שטראַוס אין זיַינע יונגע יאַרן
יאָהאַן שטראַוס דער זון (; 25סטן אקטאבער 1825 - 3טן יוני 1899) איז געווען אן עסטרייכער קאָמפאָזיטאָר און דער קינד פון יאָהאַן שטראַוס דער פאטער, ווו איז צו איַין ראָמאַנטישָע פעריאָדע קאָמפאָזיטאָר.
יאָהאַן איז באַרימט פאַר זיין "בלויער דוניי" וואַלס און "ווינער בלאַט וואַלס".
יאָהאַן שטראַוס האט קאמפאנירט פילע וואלסן און אנדערע סארטן טאנץ מוזיק.
יאָהאַן שטראַוס איז געבוירן געוואַרן אין ווין, עסטרייך צו זיין פאטער יאהאן שטראוס דער פאטער, ווו איז איַין ראָמאַנטישע קאָמפאָזיטאָר צו.
פינחס פינטשיק (ה'תר"ס – ה'תשל"א), געבוירן פינחס סג"ל, איז געווען א חזן, א זינגער און א קאמפאזיטאר פון חזנות שטיקלעך און פאלקסלידער אויף יידיש.
פינטשיק איז געבוירן געווארן אין זשיוועטעוו, פאדאליע, רוסלענדישע אימפעריע (היינט אוקראינע) אין תר"ס, מיטן נאמען פינחס סג"ל. יונגערהייט האט ער געלערנט איןישיבה אין סקווער. אין סקווער פלעג ער הערן די חזנים וואס זענען געקומען דארט אהין. נאכהער האט ער שטודירט מוזיק אין דער קיעווער קאנסערוואטאריע. אנהייב האט ער געזינגען פאלקסלידער, און ער האט געראכטן קאנצערטן אונטערן נאעמן "פינטשיק", דער נאמען וואס איז געבליבן ביי אים א גאנץ לעבן. אויך איז ער געווארן א חזן אין א שול אין קיעוו.
אין תרפ"ג האט מען אים אויפגענומען אלס הויפט חזן אין דער פעטראגראדער שול, דעם אמט האט ער געהאלטן ביז תרפ"ו. דארט האט ער געדארפט זינגען חזנות שטיקלעך פונעם קאמפאזיטאר לעוואנדאווסקי פון בערלין, וואס איז נישט געווען לויט זיין מסורת.
אין תרפ"ו האט זיין חבר איציק פעפער געהאלפן אים באקומען דאקומענטן ארומפארן אייראפע און די פאראייניגטע שטאטן. ער איז געווארן שטארק באגייסטערט פון אמעריקע און איז געבליבן דארט. ער פלעג דאווענען אין דער "כנסת ישראל נוסח ספרד שול" אין שיקאגא.
פינטשיק איז באקאנט פאר דער חסידישער ווארעמקייט אין זיין דאווענען. זיינע מערסטע באקאנטע שטיקלעך זענען רזא דשבת און דער "רבונו של עולם" פון ספירת העומר, וואס זענען געווארן קלאסישע חזנות שטיקלעך וואס אסאך חזנים מאכן נאך ביזן היינטיקן טאג.
הערשעלע אסטראפאלער איז געווען א חסידישער בדחן וואס האט געוואוינט אין אסטראפאליע, וואהלין, אין די ת"ק יארן.
מיט די יארן איז אויפגעוואקסן א לעגענדע פון אים אלס קאמיקער, ווייל ווען רבי ברוך מעזשביזשער האט געהאט שווערע טעג, האבן זיינע חסידים געברענגט הערשעלע אים צודערפרייעןאויפצורוימען, און אזוי איז הערשעלע געווארן דער הויף בדחן אין מעזשביזש.
אַנדרושיווקע (,) איז א שטאט אין זשיטאמירער גובערניע, אוקראינע. ער געפינט זיך אינעם היסטארישן ראיאן פון וואהלין, 46 ק"מ דרום־מזרח פון זשיטאמיר און 44 ק"מ צפון־מזרח פון בערדיטשעוו. אַנדרושיווקע האט געהאט א באפעלקערונג פון 9,049 אין 2012.
די ערשטע יידן זענען געקומען אין אנדרושיווקע אין 1784.
אין 1900 האבן געוואוינט אין אַנדרושיווקע 430 יידן.
אפרים קציר (קאטשאלסקי) (16טן מיי 1916 - 30סטן מיי 2009) איז געווען א ישראלדיקער ביאפיזיקער, און דער פערטער פרעזידענט פון מדינת ישראל, ער האט געווינען מערערע פרעמיעס פאר זיינע אויפטוען דורך ישראלדיקע ארגאניזאציעס.
קציר איז געבוירן 1916 אפרים קאטשאלסקי אין שטאט קיעוו, אין דער דעמאלסטיגער רוסלענדישער אימפעריע, היינט אין אוקראינע. נאך דער ערשטער וועלט מלחמה איז די משפחה צוריק קיין לאדזש, פוילן, וואו די משפחה האט געוווינט איידער די קריג האט אויסגעבראכן. אין די 1920ער יארן, האט זיין משפחה געמאכט עליה און געקומען קיין ארץ ישראל.
ער האט זיך אנגעשלאסן אין דער הגנה, און זייענדיג א פיזיקער, האט זיין ארבעט דארט זיך בעיקר געשטעלט אויף אזעלכע פעלדער. זיין ברודער אהרן קציר, אויך א פיזיקער, איז אומגעקומען אין א טעראר אטאקע דורכגעפירט דורך יאפאנעזער, אין דעם טערמינאל פון בן גוריון פליפעלד.
אין מערץ 1973, האט די מפא"י אים אויפגענומען אלס זייער קאנדידאט פאר פרעזידענט, נאכן געווינען די נאמינאציע קעגן יצחק נבון. ער האט געווינען די אפשטימונג אין כנסת, קעגן אפרים אויערבאך, און געווארן דער פערטער פרעזידענט פון מדינת ישראל.
נאכן ענדיגן זיין ערשטע קאדענציע אין 1978 האט ער רעזיגנירט, און צוריק אויף זיין פארש ארבעט אין פיזיק. ער האט אויפגעשטעלט אין דעם תל אביבער אוניווערסיטעט א ביאטעכנאלאגיע אפטיילונג, ווי אויך אין דעם ווייצמאן אינסטיטוט פאר וויסנשאפט, וואו ער האט געגרינדעט די אפטיילונג נאך פארן ערוויילט ווערן פרעזידענט.
אין מיי 2009 איז ער געשטארבן, און ער איז באגראבן געווארן אין רחובות, לויט זיין צוואה, און נישט אויף הר הרצל אין ירושלים מיט די פירער פון די פאלק.
רבי ישראל משה פֿרידמאַן (ד' אב תשט"ו–כ"א אב תש״ף; 23סטן יולי 1955–11טן אויגוסט 2020) איז געווען דער זעקסטער סאדיגורער רבי. ער האט געפירט זיין הויף אין בני ברק.
רבי ישראל משה איז געבוירן געווארן אין ניו יארק, פאראייניגטע שטאטן, אלס איינציקער זון צו זיין פאטער רבי אברהם יעקב פרידמאן, דער זון פון רבי מרדכי שלום יוסף און זיין מוטער ציפורה פייגא (פעלדמאן). מען האט אים געגעבן דעם נאמען ישראל נאכן מייסד פונעם רוזשינער חסידות, רבי ישראל פון רוזשין און משה נאך דעם באיאנער רבי'ן רבי משה פרידמאן.
ווען ער איז געווען א בחור איז די משפחה געצויגן קיין ארץ ישראל. ער האט געלערנט אין דער רוזשינער ישיבה אין בני ברק און אין דער פאנאוועזשער ישיבה.
ער האט געהייראט זיין קוזינע שרה, טאכטער פון זיין משפחה חיים משה פעלדמאן, פון די חשובע וויזשניצער חסידים און פון די פירער פון דער חרדישער קהילה אין לאנדאן. נאך דער חתונה איז ער אריבער וואוינען אין לאנדאן. זיי האבן צען קינדער. אין תשל"ט האט זיין פאטער איבערגענומען די רביסטעווע אין סאדיגורא.
אין תש"ן (בערך) האט ער אויפגעשטעלט דעם בית מדרש "אור ישראל" אין דעם גאלדערס גרין געגנט פון לאנדאן. אויך האט מען אים באשטימט רב פון די סאדיגורער חסידים ארום דער וועלט. ער האט ממשיך געווען אין די אמטן ביז דער פטירה פון זיין פאטער.
י"ט טבת תשע"ג איז זיין פאטער נפטר געווארן, און זיינעדיק דער איינציגער זון, האט מען אים באשטימט סאדיגורער רבי. צוליב דעם האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין בני ברק.
אין יאר תשע״ט איז ער געווארן שטארק קראנק און ער האט געוויילט א לענגערער צייט אויף רפואה אין לאס אנזשעלעס.
כ״א אב תש״ף איז ער נפטר געווארן אין תל השומר שפיטאל.
מחלוקת נאך זיין פטירה.
נאך זיין הסתלקות אין חודש אב תש"פ, איז נתפרסם געווארן אז ער האט געשריבן אין צוואה אז רבי יצחק יהושע העשיל זאל איבער נעמען די סאדיגורער רביסטעווע כאטש אז ער איז דער פינפטער זון.
זיין רעבעצן שרה האט מכתיר געווען נאך צוויי זין אלס רבי׳ס: רבי מרדכי שלום יוסף, אלץ סאדיגורער רבי אין ירושלים, און רבי אהרן בער, סאדיגורער רבי אין לאנדאן. רוב חסידים זענען געבליבן מיט רבי יצחק יהושע העשיל אין בני ברק.
ישראל משה
באראניווקע (,) איז א שטאט אין זשיטאמירער גובערניע, אוקראינע. ער געפינט זיך אינעם היסטארישן ראיאן פון וואהלין, 70 ק"מ מערב פון זשיטאמיר און 34 ק"מ דרום פון זוועהיל. אַנדרושיווקע האט געהאט א באפעלקערונג פון 11,978 אין 2012.
אין 1900 האבן געוואוינט אין באראניווקע 1,990 יידן.
מאַקס קאַרל ערנסט לודוויג פלאַנק (; 23סטן אפריל 1858 - 4טן אקטאבער 1947) איז געווען א דייטשער טעארעטישע פיזיקער וואס האט איניציאירט קוואנטן-טעאריע, און דערוועגן איז ער באלוינט געווארן מיטן נאבעל פריז פאר פיזיק אין 1918.
קוואנטן טעאריע איז איינע פון די פונדאמענטאלע טעאריעס פון 20סטן יארהונדערט פיזיק, וואס האט רעוואלוציאניזירט די פארשטאנד פון אטאמישע פראצעסן.
פלאנק איז געבוירן געווארן אין קיל, האלשטיין צו זיין פאטער יאהאן יוליוס ווילהעלם פלאנק און זיין צווייטער ווייב עמא פאציג. ער איז געווען זיין פאטערס זעקסטע קינד. אין 1867 האט זיך די פאמיליע געצויגן קיין מינכן.
דער מזרח כינע ים, מיט ארומיקע ראיאנען, אינזלען, שטעט און ימען
דער מזרח כינע ים איז א ראנד ים מזרח פון כינע. ער איז א טייל פונעם פאציפישן אקעאן און באדעקט א שטח פון 1,249,000 ק"מ².
דער מזרח כינע ים איז ארומגענומען צו מזרח מיט קיושו און די ריוקו אינזלען פון יאפאן, צו דרום מיטן אינזל טייוואן, און צו מערב מיט כינע און דעם קאנטינענט אזיע. ער איז באהאפטן מיטן דרום כינע ים מיטן טייוואן דורכגאס און מיטן ים פון יאפאן מיטן קארעע דורכגאס. צו צפון איז ער אפן צום געלן ים.
מדינות וואס גרענעצן מיטן ים זענען (זייגערווייז פון צפון): דרום קארעע, יאפאן, די רעפובליק פון כינע און כינע.
אולטראַוויאלעטע ליכט (אויך גערופן UV ליכט, ר"ת פון "ultraviolet") איז עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג מיט א כוואליע־לענג וואס איז קירצער ווי זעבארע ליכט, אבער לענגער ווי רענטגען שטראלן. דאס ווארט אולטראוויאלעט באדייט "ווייטער פון וויאלעט" ("ultra" איז לאטיין פאר "ווייטער פון"); וויאלעט איז דער זעבארער קאליר מיט דער קירצטער לענג. אולטראוויאלעט האט א כוואליע לענג צווישן 10 נאנאמעטער און 400 נאנאמעטער.
כאטש מענטשן קענען נישט זען אולטראוויאלעטע ליכט, אבער טייל אינסעקטן, רעפטיליעס, קראקאדילן און קליינע פייגעלעך קענען יא זען דאס.
אולטראוויאלעטע ליכט קען שעדיגן אדער הרגענן צעלן. ווען א מענטש באקומט צופיל אולטראוויאלעטע שטראלונג, למשל פון דער זון, ווערט זיין הויט פארברענט. אויך איז מעגלעך צו ליידן דערפון הויט ראק. דאס איז ווייל קורצע שטראלונג האט מער ענערגיע ווי לאנגע שטראלונג.
רהאָדיום ("Rhodium") איז אַ כעמישער עלעמענט מיט כעמישן סימבאָל Rh און אַטאם נומער 45. רהאָדיום איז אינערטער, ווייַסער, הארטער איבערגאנג מעטאַל. רהאדיום איז אן אדעלער מעטאל, וואס ווערט נישט פארזשאווערט.
ווייסן גאלד טוט מען באדעקן מיט א דינער שיכטע פון רהאדיום צו גלאנצן שענער.
באווארענישט.
כאטש רהאָדיום איז אינערט, אבער זיינע פארבינדונגען קען זיין רעאקטיוו. רהאָדיום מעטאל האט נישט קיין געזונט ריזיקירן.
זשאָרזש ביזע (, פֿארמאַל: אַלעקסאַנדער סעזאַר לעאפאלד ביזע "Alexandre César Léopold Bizet"; 25סטן אקטאבער 1838 - 3טן יוני 1875) איז געווען א פראנצויזישער קאמפאזיטאר פון דער ראמאנטישער פעריאדע. ער איז בארימט פאר דער אפערע "קארמען".
זשארזש איז געבוירן געווארן אין 1838 לעבן פאריז, צו מוזיקאלישע עלטערן. זיין פאטער איז געווען א פיאניסט.
ווען ביזע איז געווען אלט 10 יאר, האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער פאריזער קאנסערוואטאריע.
אין 1875 האט ער געשריבן די אפערע "קארמען", וועגן דעם טראגישן לעבן פון דער ציגיינער מיידל, קארמען, באזירט אויפן בוך מיטן זעלבן נאמען פון פראספער מערימע.
די אפערע האט באקומען שלעכטע באריכטן, און, אפשר ווייל א צעבראכן הארץ וועגן די שלעכטע באריכטן, איז ביזע געשטארבן קורץ נאך די באריכטן.
קארמען גיווען איין דורכפאל אין דער אנהייב, אבער, נאך ביזעס געטראבן, דער אפערע איז געווארן זייער פאפולער.
היינט, איז קארמען די פאפולערסטע אפערע פון היסטאריע.
גבריאל האזע דע לאַ קאנקארדיאַ גארסיאַ מאַרקעס (; געב' דעם 6טן מערץ 1927) איז א קאלאמבישער ראמאניסט, סצענאר שרייבער און זשורנאליסט. אין 1982 האט מען אים באלוינט מיטן נאבעל פריז פאר ליטעראטור.
גבריאל גארסיא מארקעס איז געבוירן געווארן דעם 6טן מערץ 1927 אין דער שטאט אראקאטאקא, קאלאמביע, צו זיין פאטער גבריאל עליגיא גארסיא און זיין מוטער לואיזא סאנטיאגא מארקעס. קורץ נאך זיין געבורט איז זיין פאטער געווארן אן אפטייקער. אין יאנואר 1929, האבן זיך זיינע עלטערן געצויגן אין סוקרע, און גארסיא מארקעס איז געבליבן אין אראקאטאקא, וואו זיינע זיידע־באבע (פון דער מאמעס זייט) האבן אים געהאדעוועט.
ער האט אנגעהויבן ארבעטן ווי א זשורנאליסט ביי דער קאלאמבישער צייטונג "El Espectador", און שפעטער האט ער געארבעט ווי דער דרויסנדיקער קארעספאנדענט פון דער צייטונג אין רוים, פאריז, בארצעלאנע, קאראקאס און ניו יארק.
עלזאַס (; עלזאסיש און) איז איינער פון די 26 ראיאנען פון פראנקרייך. ער געפינט זיך ביים מזרח גרענעץ פון פראנקרייך, אויפן מערב ברעג פונעם ריין, לעבן דייטשלאנד און דער שווייץ. זיין באפעלקערונג איז 1.7 מיליאן.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז שטראסבורג.
עלזאס האט זיך געטוישט עטלעכע מאל צווישן פראנקרייך און דייטשלאנד. די קולטור איז מער דייטשיש ווי פראנצויזיש. די שפראך, מוזיק און לבוש זענען ענלעך צו די שוואבישע פונעם מזרח ברעג פונעם ריין.
סעגעד (;;;;) איז די דריטע גרעסטע שטאט אין אונגארן (נאך בודאפעשט און דעברעצין), די גרעסטע שטאט און דער געביט־צענטער פונעם דרום גרויסן פלוין און די קאנטשטאט פון טשאנגראד. דער אוניווערסיטעט פון סעגעד איז איינער פון די חשובסטע אוניווערסיטעטן אין אונגארן.
סעגעד באדעקט א שטח פון 280.84 קוואדראט ק"מ, און האט א באפעלקערונג פון 170,052 מענטשן (2012).
סעגעד ליגט נישט ווייט פונעם דרום גרענעץ פון אונגארן, אויף ביידע ברעגן פונעם טייס ביים מויל פונעם מאראש טייך.
דער קלימאט איז קאלט אין ווינטער, ווארעם אין זומער, מיט ווייניג רעגן.
די זון שיינט א סך שעה'ן אין יאר, דעריבער רויפט מען סעגעד "די שטאט פון זון".
יידן און יידישקייט.
די נייע שול אין סעגעד (געבויט תרס"ב)
כמעט די גאנצע יידישע געמיינדע פון סעגעד איז אומגעקומען ביי דער חורבן אייראפע.
אַנטאנין לעאפאלד דווארזשאַק (; 8טן סעפטעמבער 1841 - 1טן מיי 1904) איז געווען א טשעכישער קאמפאזיטאר. דווארזשאק איז איינער פון די דריי בארימטע טשעכישע קאמפאזיטארן וואס האבן געשריבן טשעכישע נאציאנאליסטישע מוזיק (די אנדער צוויי זענען בעדריך סמעטענע און לעאש יאנאטשעק. ער האט געשריבן ניין סימפאניעס. די לעצטע ווערט גערופן די "נייע וועלט סימפאניע" ווייל ער האט געשריבן זי אין אמעריקע.
דווארזשאק איז געבוירן געווארן אינעם דארף נעלאהאזעוועס, לעבן פראג, עסטרייכער אימפעריע (היינט טשעכיי), דער עלצטער זון פון פראנטישעק דווארזשאק און זיין ווייב אנא זענדקאווא. אין 1847 האט ער אנגעהויבן לערנען שפילן דעם פידל.
ער האט שטודירט מוזיק אין אן ארגל שולע.
אין 1873 האט ער געהייראט אנא טשערמאקאווא. זיי האבן געהאט ניין קינדער.
פון 1901 ביז זיין טויט אין 1904 איז ער געווען דער דירעקטאר פון דער קאנסערוואטאריע אין פראג.
עדװאַרד האַגערופּ גריג (; 15טן יוני 1843 - 4טן סעפטעמבער 1907) איז געווען א נארוועגישער קאמפאזיטאר פונעם ראמאנטישן פעריאד און א פיאניסט.
גריג איז בארימט פאר זיין ווערק "פער גינט".
גריג איז געבוירן געווארן אין בערגען, נארוועגיע, דעם 15טן יוני 1843, צו אלעקסאנדער גריג, א סוחר, און יהודית האגערופ.
גריג האט אנגעהויבן צו לערנען מוזיק אינעם עלטער פון 6 יאר.
ווען גריג איז געווען 15, איז ער אנגעקומען אין דער לייפציגער קאנסערוואטאריע. גריג האט זייער ליב געהאט צו לערנען מוזיק.
אין 1863, איז גריג אריבערגעפארן קיין קאפנהאגן. דארטן האט ער זיך דערקענט מיט ריקאַרד נאָרדראַאַקן. נאכן פריצייטיקן טויט פון זיין פריינד האט גריג אויסקאמפאנירט זיין בארימטן "לוויהדיקן מארש".
אין 1867 האט גריג חתונה געהאט מיט נינא האגערופן, זיין קוזינע. א יאר שפעטער, איז זייער איינציקע קינד געבוירן געווארן, אלעקסאנדרא, וואס איז אבער אומגעקומען צוויי יאר שפעטער.
אין 1874-1876 האט גריג קאמפאנירט "פער גינט", זיין בארימטסטע מוזיק יצירה.
עדווארד גריג איז געשטארבן אין 1907.
בארימטע מוזיקאלישע שאפונגען.
גריג איז בארימט פאר "פער גינט" און דעם "לוויהדיקן מארש", אבער ער האט אויך קאמפאנירט א פידל סאנאטע.
אַראַם כאַטשאַטוריאַן (;; 6טן יוני 1903 - 1טן מיי 1978) איז געווען אן ארמענישער קלאסישער קאמפאזיטאר, בארימט פאר זיין אדאדזשיא פון ספארטאקוס און סייבער טאנץ.
אראם כאַטשאַטוריאַן איז געבוירן געווארן אין 1903 אין טיפליס, רוסלענדישע אימפעריע (היינט טביליסי, גרוזיע) אין אן ארעמער ארמענישער משפחה.
אין 1921, האט אראם אנגעהויבן לערנין ביאלאגיע אין מאסקווע.
זיינע הויפט קאמאפאזיציעס זענען "ספארטאקוס" און "גאיאנע".
די באוועגונג () איז א צענטער־לינקע פאליטישע פארטיי אין ישראל וואס האט זיך פארמאסטן אין די כנסת וואלן 2013. די פירערין פון דער פארטיי איז ציפי ליבני. די פארטיי האט באקומען 6 מאנדאטן.
דעם 27סטן נאוועמבער 2012 האט לבני געמאלדן די נייע פארטיי "די באוועגונג" וואס גייט זיך פארמעסטן אין די קומענדיקע כנסת וואלן. דעם 3טן דעצעמבער האט דער כנסת קאמיטעט באשטימט אז זיבן דעפוטאטן פון דער קדימה פראקציע זענען אריבער צו דער באוועגונג פראקציע. די זיבן דעפוטאטן זענען: רחל אדאטא, מאדזשאלי וואהאבי, אורית זוארעץ, יואל חסון, ראבערט טיוויאיעוו, שלמה מאלא ומאיר שיטרית.
אין די 2013 וואלן האט די פארטיי באקומען 6 מאנדאטן: ציפי לבני, עמרם מצנע, עמיר פרץ, אלעזר שטערן, מאיר שיטרית, דוד צור.
נתן בירנבוים (דייטשיש: "Nathan Birnbaum") (16טן מיי 1864 – 2טן אפריל 1937), אויך באוואוסט מיט דעם פסעוודאנים מתתיהו אחר, איז געווען א יידישער דענקער וואס האט אויסגעקלערט דעם טערמין "ציוניזם". דערנאך איז ער געווארן א יידישיסט און האט אויפגעשטעלט די ערשטע קאנפערענץ פון יידיש.
אין גאנג פון דער ערשטער וועלט מלחמה איז ער געווארן א בעל תשובה. ענדלעך האט ער זיך איינגעשלאסן אין אגודת ישראל און געווארן איר סעקרעטאר.
בירנבוים איז געבוירן געווארן אין ווין, די הויפטשטאט פון עסטרייך. אין זיין יונגע יארן האט ער געלערנט אין דייטשע שולעס, און האט אויפגעהערט היטן מצוות. ביי די פופצן יאר האט ער, פון א נאציאנאליסטישן באוואוסטזיין, אוריסגעגעבן א העפט קעגן אסימילאציע.
a> וואס ליידט פון פאקן אין 1912
פאקן () איז א שטארק אנשטעקיקע קראנקייט פון מענטשן, וואס קומט פון דעם ווירוס "Variola major". דער ווירוס גייט אריבער צווישן מענטשן דורך דער לופט, בעיקר אין ווינטער און אין אנהייב פרילינג. אין 2010 האט מען געמאלדן אז פאקן איז די ערשטער קראנקייט וואס מ'האט געדאנזשעט אויסראטן.
די קראנקייט גייט אריבער פון איין מענטש צו אן אנדערן דורך קליינע טראפן אין דעם אטעם. דער ווירוס וואקסט אינעם מענטש צוויי וואכן. דער מענטשן שפירט קאפשמערצן און אנדערע שמערצן, און קליינע רויטע פינטלעך קומען ארויס אויפן קערפער. במשך א וואך וואקסן די פינטלעך און דער קערפער ווערט באדעקט מיט פאקן, וואס ווערן אנגעפילט מיט אייטער. אפטמאל שטערן די פאקן דאס אטעמען און דער מענטש שטארבט. די וואס ווידערהוילן זיך קען דויערן עטלעכע וואכן.
א בריטישער דאקטער, עדווארד דזשענער, האט באמערקט אז פויערים וואס ארבעטן מיט קי האבן נישט געליטן פון פאקן, און טאמער יא, האבן זיי געליטן אין א לייכטן אופן און געווארן געזונט נאכהער. ענדלעך האט ער אנטפלעקט אז זיי פלעגן באקומען אן ענלענכע קרענק, קופאקן, וואס האט זיי געשיצט קעגן פאקן. שוין אין טערקיי און כינע איז מען דערגאנגען אז איינער וואס דערלעבט די פאקן וועט זיי נישט כאפן א צווייט מאל.
פון דעם האט מען ערפינדן די סיסטעם פון וואקצינירונג קעגן פאקן.
אין 1979 האט די װעלט געזונט ארגאניזאציע געמאלדן אז קיינער בלייבט נישט אין דער וועלט מיט פאקן און במילא איז די קראנקייט אוועק פון דער וועלט.
אברהם רובינשטיין (געב' תשי"ח, 1958) איז דער בירגערמייסטער בני ברק, פון כ"ד שבט ה'תשע"ג, דעם 5טן פעברואר 2013, און סעקרעטאר פון דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.
רובינשטיין איז געבוירן געווארן אין בני ברק, צו זאב און שרה רובינשטיין. ער האט געלערנט אין דער אור ישראל ישיבה אין פתח תקוה און נאכהער אין דער פאנאוועזשער ישיבה. ער האט געהייראט יהודית אלפא, אן אור־אייניקל פון הרב מאיר קארעליץ. נאך זיין חתונה האט ער געלערנט אין כולל חזון איש.
אין די תש"ם יארן איז ער געווען איינער פון די גרינדער פון דער "נחלת משה" שול אין בני ברק. ער איז דער הויפט גבאי פון דער שול, און דורך זיין איניציאטיוו איז די שול געווארן א צענטער פון שיעורי תורה. אויך פירט ער די הנהלה פונעם כולל אין דער שול וואס ציילט הונדערטער יונגעלייט.
רובינשטיין איז א מיטגליד אין דער סעקרעטאריאט פון דער דגל התורה פארטיי. סוף פון די תש"נ יארן האט מען אים באשטימט סעקרעטאר פון דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה. אין ראם פון זיין אמט פירט אן שליחותן צווישן די רבנים פון דגל התורה.
אין תשנ"ח האט מען אים דערוויילט צום בני ברק שטאטראט אלס דעלעגאט פון דגל התורה. נאך די וואלן אין 2004 איז ער געווארן וויצע־בירגערמייסטער.
אזוי ווי דער בירגערמייסטער פון בני ברק יעקב אשר איז געווארן דערוויילט א דעפוטאט אינעם 19טן כנסת אין דער יהדות התורה ליסטע, האט די שטאטראט באשטימט רובינשטיין איבערצונעמען דעם אמט פון בירגערמייסטער ביז די קומענדיקע לאקאלע וואלן אין נאוועבמבער 2013.
רובינשטיין איז מקורב צו הרב חיים קאניעווסקי. די צוויי זענען מחותנים: רובינשטיין האט א זון אן איידעם ביי הרב שלמה קאניעווסקי, ראש ישיבה פון קרית מלך, א זון פון הרב חיים קאניעווסקי. הרב קאניעווסקי האט רעקאמענדירט רובינשטיין ווי דער קאנדידאט צו פארבייטן יעקב אשר, או האט געשריבן צו הרב אהרן לייב שטיינמאן, פארזיצער פון דער מועצת גדולי התורה: "זעט מיר אויס אז דער פאסנדער מענטש צו ווערן בירגערמייסטער איז אונזער ידיד הרב אברהם רובינשטיין, ער פרעגט דאך אויף יעדער זאך און טוט וואס מ'הייסט אים, און ער איז שטארק באליבט אויפן עולם".
טאַמיל נאַדו (;) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין דרום אינדיע, מיט די בוכטע פון בענגאל צו מזרח און דער אינדישער אקעאן צו דרום. די ארומיקע שטאטן זענען קעראלא, קארנאטאקא און אנדרא פראדעש.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז טשעניי (פריער געהאט דעם נאמען מאַדראַס). די שפראך פון דעם שטאט איז טאמיל.
טאמיל נאדו באדעקט א שטח פון 130,058 ק"מ², און האט א באפעלקערונג פון 72,138,958 מענטשן (אין 2011). טאמיל נאדו איז דער עלפטער גרעסטער שטאט פון אינדיע לויט שטח און דער זעקסטער גרעסטער לויט באפעלקערונג.
א זײערס איז א כעמישע סובסטאנץ וואס רעאגירט מיט א באזע. געוויינלעך האבן זייערסן א זויערן טעם, און זיי רעאגירן מיט געוויסע מעטאלן, למשל קאלציום, און מיט באזעס, למשל נאטריום-קארבאנאט צו שאפן זאלצן. די שטארקייט פון א זייערס ווערט געמאסטן מיט pH, וואס נידעריקער איז שטערקער דאס זייערס.
טאג-טעגליכע ביישפילן פון זייערסן זענען עסיגזייערס (וואס מען טרעפט אין עסיג, א צעפירונג), שוועבל-זייערס (א פליסיקייט, געניצט אין אויטא באטעריעס) און וויין-זייערס (א הארטער קערפער, געניצט ביים באקן). אויך א גאז ווי כלאר-וואסערשטאף קען ווערן א זייערס ווען מען צעלאזט אים אין וואסער. שטארקע זייערסן זענען צעפרעסעוודיק. דער זויערער טעם פון א לימאן קומט פון ציטרישע זייערס.
ס'זענען פאראן עטלעכע וועגן צו שילדערן א זייערס. דער ערשטער וואס האט פרובירט דאס איז געווען דער פראנצויזישער כעמיקער, אנטואן לאוואואזיע, וואס האט באמערקט אז זייערסן אנטהאלטן אקסיגען. פונקט וועגן דעם האט אקסיגען אן אנדער נאמען "זויערשטאף".
אין מענטשלעכע קערפער.
זייערסן שפילן וויכטיקע ראלעס אין דעם מענטשלעכן קערפער. דאס זאַלץ־זייערס וואס געפֿינט זיך אין דעם בויך העלפֿט פֿאַרדייאונג דורך איינברעכן גרויסע און קאמפלעקסע עסן־מאלעקולן. אמינאזייערסן זענען נייטיק כדי די קערפער־געוועבן זאלן וואַקסן און זאלן ווערן פֿאַרראכטן. נוקלעאישע זייערסן זענן וויכטיק פאר דער פֿאַבריקאַציע פֿון DNA און RNA און כדי צו טראנסמיטירן אייגנקייטן צו אפשטאמלינגען דורך גענעס. קארבאנישע זייערס איז וויכטיק צו היטן די גלייכוואָג פון pH אין דעם קערפער.
פּינאָקיאָ (ענגליש: "Pinocchio") איז אן אמעריקאנישער אנימירטער פאנטאזיע מוזיקפילם פון 1940 וואס איז געמאכט געווארן דורך וואלט דיזני. ער איז דיזני'ס צווייטער אנימירטער פילם אין פולער לענג, און איז באזירט אויף דאס איטאליענישע בוך "די אַוואַנטורעס פֿון פּינאָקיאָ" פון קאַרלאָ קאָלאָדי.
דזשעפּעטאָ מאכט א וואונטש צו האבן א קינד, און דער האלצערנע ליאלקע וואס דזשעפּעטאָ האָט געבויט קומט צו לעבן און הייסט "פּינאָקיאָ". אין זיין ערשטן טאג אין שולע טרעפט ער מיט א רעדנדיקער פוקס מיטן נאמען ערלעכער דזשאן. אבער, דער פוקס איז אן אויסווארף און ער פארקויפט פּינאָקיאָ צו דער צירקוס מאן סטראמבאלי, וואס כאפט פּינאָקיאָ אוועק.
צו זיין גליק לויפט פּינאָקיאָ אוועק און גייט אהיים. אבער, ער זעט דער פוקס ווידער א מאל, און ער צורעדט פּינאָקיאָ צו פארן צו "פארגעניגל אינזל". דער אינזל האט א שלעכטער געהיים. דערנאך ווערט פּינאָקיאָ געגעסן דורך א וואלפיש און קומט צוריק אהיים, און ווערט פארוואנדלט אין אן אמתער קינד.
הרב בצלאל שמחה מנחם בן-ציון ראבינאוויטש (בש"ם בנציון; געבוירן ח' אדר ה'תרצ"ה, 1935) איז דער ביאלער רבי און דער מחבר פון די ספרים "מבשר טוב". ער איז א מיטגליד פון דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל. ער איז געווען אב"ד פון לוגאנא, שווייץ פון תשל"ט ביז תשע"א. היינט וואוינט ער אין צפת.
רבי בן-ציון איז געבוירן געווארן אין שעדליץ, פוילן, דער יונגסטער זון פונעם ביאלער רבי'ן רבי יחיאל יהושע, דער "חלקת יהושע".
ווען נאצי דייטשלאנד האבן אינוואדירט שעדליץ אין 1939, איז די ראבינאוויטש משפחה, צוזאמען מיט אסאך שעדליצער יידן, אנטלאפן קיין מזרח פוילן, אין דעם שטח וואס די רויטע ארמיי האט געכאפט דורכן ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך. די משפחה האט די סאוועטע רעגירונג דעפארטירט אין סיביר. אין 1942 זענען די ראבינאוויטש קינדער (אחוץ דער עלטסטער ברודער רבי ירחמיאל צבי) אנגעשלאסן געווארן אין די טעהראן קינדער.
רבי בן-ציון איז אנגעקומען אין ארץ ישראל א טאג פאר פורים תש"ג וואו דער פאנעוועזשער רב, הרב יוסף שלמה כהנעמאן, האט אים געהאדעוועט מיט א גרופע פון די טעהראן קינדער. שפעטער האט ער געלערנט אין דער פאנאוועזשער ישיבה ביי רבי דוד פאווארסקי און רבי שמואל ראזאווסקי.
אין תשי"ז האט ער געהייראט אין סונדערלאנד, ענגלאנד, מרת ביילא ברכה, די טאכטער פונעם סונדערלאנדער רב, הרב אברהם משה באב"ד. נאך זיין חתונה האט ער געלערנט אין דעם גייטסהעדער כולל.
בן-ציון
וואלקאוויסק ("וואקאַוויסק";;) איז א שטאט אין גראדנער גובערניע, דרום־מערב בעלארוס, 72 ק"מ דרום־מזרח פון גראדנע, 88 ק"מ מזרח פון ביאליסטאק.
ער האט א באפעלקערונג פון 48,000.
די שטאט ווערט שוין דערמאנט אין יאר 1005.
אין 1503 האט די שטאט באקומען מאגדעבורג רעכטן פונעם פוילישן מלך זיגמונד דער ערשטער.
לויטן רוסישן צענזוס פון 1897, איז די יידישע באפעלקערונג פון וואלקאוויסק געווען 5,528, מער ווי העלפט פון דער שטאטס באפעלקערונג פון 10,323.
ביז דער ערשטער וועלט מלחמה איז וואלקאוויסק געווען אין וואלקאוויסקער באצירק, גראדנער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע. צווישן די צויי מלחמות איז ער געווען אין ביסקופיצער באצירק, ביאליסטאקער גובערניע, פוילן.
די שטאט ליגט אויפן ראס טייך, צווישן גראדנע, בריסק און באראנאוויטש.
די שטאט באדעקא א שטח פון 79 קוואדראט ק"מ.
די יידישע געמיינדע פון וואלקאוויסק שטאמט פון די ת"ק יארן. דער ערשטער רב איז געווען הרב אביגדור חריף, א קרוב פונעם ווילנער גאון אנדערע רבנים זענען געווען הרב דוד קאצנעלנבויגן, הרב בנימין דיסקין, הרב יצחק אייזיק חבר (מחבר פון שו"ת בנין עולם).
אין 1897 האבן געוואוינט אין וואלקאוויסק 5,528 יידן, און אין 1931, 7,347 יידן.
צפֿון־מאַקעדאָניע (), אפיציעל די רעפובליק פון צפון־מאקעדאניע (, "רעפובליקאַ מאַקעדאניאַ") איז א לאנד אין דעם צענטראלן באלקאנער האלבאינזל אין דרום-מזרח אייראפע. זי איז איינע פון די נאכפאלג לענדער פון דער אמאליגער יוגאסלאוויע, פון וועלכער זי האט פראקלאמירט זעלבשטענדיקייט אין 1991. א לאנד איינגעשלאסן לאנד, מאקעדאניע גרענעצט סערביע צו צפון, בולגאריע צו מזרח, גריכנלאנד צו דרום און אלבאניע צו מערב. זי באשטייט בערך די צפון־מערב העלפט פון דעם גרעסערן געאגראפישן ראיאן פון מאַקעדאָניע, וואָס נעמט איין אויך טיילן פון גריכנלאנד און בולגאַריע.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז סקאָפּיע, מיט 506,926 באוווינער לויטן 2002 צענזוס. אנדערע שטעט זענען כולל ביטאלע, קומאנאווא, פרילעפ, טעטאווא, אהריד, וועלעס, שטיפ, קאטשאני, גאסטיוואר און סטרומיקע.
צפון־מאקעדאניע האט מער ווי 50 אזערעס און זעכצן בערג העכער ווי 2000 מעטער.
צפון־מאקעדאניע איז געווארן אַ מיטגליד פון די פֿאַראייניקטע פֿעלקער אין 1993 אָבער, צוליב אַ פּאָלעמיק מיט גריכנלאנד וועגן דעם נאָמען, האט מען זי אריינגלאזט מיטן פראוויזארישן נאמען די געוועזענע יוגאסלאווישע רעפובליק פון מאַקעדאָניע.
אויך איז צפון־מאקעדאניע א מיטגליד אינעם אייראפע-ראט. זייט דעצעמבער 2005 קאנדידירט זי צו ווערן א מיטגליד פונעם אייראפעישן פארבאנד, און האט זיך געוואנדן צו ווערן א מיטגליד אין נאַטאָ.
פובליוס אווידיוס נאַסא (20סטן מערץ 43- - 17), באקאנט אויך ווי אוויד, איז געווען א רוימישער דיכטער. ער צוזאמען מיט ווערגיל און האראץ ווערן גערעכנט די דריי גרויסע דיכטער פון לאטיינישער ליטעראטור.
אווידיוס איז געבוירן געווארן אין סולמאנע, צפון איטאליע אין א גבירישער פאמיליע. ער האט שטענדיג געוואלט ווערן א דיכטער, אבער זיין פאטער האט זיך געשטעלט אז ער זאל ווערן אן אדוואקאט, און האט אים געשיקט שטודירן אין רוים. נאכן טויט פון זיין ברודער ביי די צוואנציג יאר, איז אווידיוס געפארן קיין אטען. ער האט געהייראט דריי מאל, אבער די ערשטע צוויי ווייבער האט גע'גט. ער האט געהאט איין טאכטער.
אין יאר 8 האט דער קייסער אויגוסטוס אים געשיקט אין גלות קיין טאמיס, אויפן שווארצן ים.
ער איז געשטארבן אין טאמיס (היינט קאנסטאנצא, רומעניע).
מנחם אֵלון (כ"א חשוון ה'תרפ"ד, 1טן נאוועמבער 1923 - כ"ו שבט ה'תשע"ג, 6טן פעברואר 2013) איז געווען אַ פראפעסאר פון געזעץ, א ריכטער פון בג"ץ, דער העכסטער געריכטהויז אין ישראל, (1977- 1993) און א תלמיד חכם.
ער האט געלערנט אין חברון ישיבה אין ירושלים און דערנאך אין דער תל אביב שולע פון געזעץ און עקאנאמיק. ער איז געווארן א לעקטאר אינעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים.
אין 1979 האט מען באלוינט אלון מיטן ישראל פריז, פאר יידישן געזעץ. אין 1983 האט ער זיך קאנדידירט פאר פרעזידענט פון ישראל.
אֵלון איז געבוירן געווארן מנחם פעטער אין דיסלדארף, דייטשלאנד, אין א פרומער פאמיליע. אין 1932 איז די משפחה אנטלאפן פון דייטשלאנד קיין האלאנד, און אין 1935 זענען זיי ארויף אין ארץ ישראל.
טראַוויזיע (;) איז א שטאט אין ווענעטא, צפון איטאליע, 30 ק"מ צפון פון ווענעדיג און 40 ק"מ צפון־מזרח פון פאדוא. אין נאוועמבער 2010 האט זי געהאט 82,854 איינוואוינער.
פון טראוויזיע צענטראלע באן סטאנציע פארן באנען קיין ווענעדיג, אודינע און טריעסט. מערב פון דער שטאט געפינט זיך טראוויזיע פליפארט.
בנימין מילער (ענגליש: "Benjamin Muller") איז דער וועלט־באַריהמטער חזן פון דער שומרי הדת קהילה אין אנטווערפן, בעלגיע.
ער האט געקריגן א מעדאל פינעם בעלגישן קעניג. זיין ערשטע נאכט סליחות דאווענען וועהרט יעהרלעך געוויזן אויף די קעניגלעכע טעלעוויזיע-קאנאל אין בעלגיע.
בנימין מילער איז געבוירן אין גענף, שווייץ צו זיין פאטער אברהם מילער און זיין מוטער חוה שטערנבערג. ער שטאמט פון א רבנישער און חזנישע משפחה פון וועלכע זענען דא עד היום אסאך רבנים ומרביצי תורה. זיין מוטערליכער זיידע ר' שמואל שטערנבערג, פון די "יושבים" אין בעלז, איז גיווען א בעל תפילה ובעל מנגן נאך אין גאליציע און דערנאך אין גענף.
אהרן מילער, רב אין באדען שווייץ, איז זיין ברודער.
בנימין מילער האט געיַרשענט זיין וואונדערליכע שטימע דורך זיין מאמע, וואס פלעג אים זינגען חזנות שטיקלעך ווען ער איז געווען א קליין קינד.
ער איז געווען חזן אין יאהאנעסבורג, דרום אפריקע און מאנטרעאל, קאנאדע. היינט דינט ער אלס הויפט חזן פון דער שומרי הדת קהילה אין אנטווערפן, בעלגיע.
ער איז היינט א וועלט באקאנטער חזן וואס איז גלייכצייטיג אויך באקאנט אלס א גרויסער ת"ח ויר"ש.
זיינע קינדער יוסף (תל אביב), ישראל (בריסל) און רפאל חיים (מאנטשעסטער) זענען אלע פּראמינענטע חזנים.
ספרים און ביכער.
פירושים אויף קהלת און שיר השירים, אזוי אויך קאמיקס פאר קינדער.
הרב שלמה הירשל (י"ט שבט ה'תקכ"ב - כ"ז חשוון ה'תר"ג) איז געווען אב"ד פון לאנדאן און הויפט-רב פון גרויסבריטאניע פון תקס"ב ביז זיין פטירה אין תר"ג. ער איז געווען דער זון פון הרב צבי הירש לעווין, וואס אויך געווען אמאל אב"ד פון לאנדאן.
שלמה איז געבוירן געווארן אין יאר תקכ"ב אין לאנדאן. ביי די זיבעצן יאר האט ער חתונה געהאט. אין תקנ"ב האט ער באקומען א רבנות שטעלע אין פרייסן.
leftר' מאיר שילער איז א חסיד'ישער איד פון מאנסי, און א באוואוסטער שרייבער, דענקער, רעדנער, און בעל מחנך.
התקרבות צו אידישקייט.
מאיר שילער איז אויפגעוואקסן ביי נישט-פרומע עלטערן, און האט שטודירט אין פובליק שולעס אין זיין יוגנט. אלס יונגער בחור האט ער געלעכצט צו אידישקייט און ער האט אריינשפאצירט און שיכון סקווירא און דארט באגעגנט א סקווערער חסיד, שלמה הילל ע"ה וואס ער איז געווען דער ערשטער וואס האט מיט אים גערעדט און געבליבן זיין ידיד ביז זיין לעצטן טאג. דארט האט ער אויך באקענט הר"ר משה אייזנבאך ע"ה וועלכער האט אים איינגעלאדנט אויף שבת קיין סקווער און מיט אים ליבליך פארברענגט. דאס האט אים געברענגט צו ווערן גענצליך פרום, ווי ער איז געקומען לערנין מיט ר' משה ע"ה יעדן זינטאג ווען ער האט געלערנט מיט די היינטיגע סקווירא רבי שליט"א וואס האט אויך צוגעלייגט פיל געבענדיג אים יעדן זינטאג מילכיגע פראדוקטען כשר'ס צו עסן פאר די קומענדיגע וואכן טעג.
און איז שפעטער געגאנגען לערנען אין דער ברויער ישיבה אין וואשינגטאן הייטס. דערנאך א קורצע צייט און בית שרגא מאנסי ביי הרב שמואל פייוולזאן שליט"א וואו ער איז פארבליבן א שטארקער ידיד פאר די ראשי ישיבה האחים שיפף שליט"א וואס העלפט זיי פיל ארויס ביז היינט.
ער האט זיך מדבק געווען אין דעם אלטן סקווערער רבי, וועלכע האט געמאכט אויף אים א טיפן איינדרוק. אויך האט ער פארברענגט לאנגע שעות מיט דעם היינטיגן סקווערער רבי, מיט וועמען ער איז געווארן נאנט בידידות. דאס האט אים צוגעברענגט גענצליך איבערצולאזן זיין מאדערענם יוגנט און געווארן א סקווערער חסיד אין פולן זין, און איז געגאנגען לערנען אין דער סקווירא ישיבה, און דערנאך אלס יונגערמאן אין סקווירא כולל.
אויך איז ער פון לאנגע יארן געווען גאר נאנט מיט הרב נארמאן (נחום) לאם, דער לאנגיעריגער פרעזידענט פון ישיבה אוניווערסיטעט און ראש ישיבה פון ישיבת רבינו יצחק אלחנן, און האלט זיך טיילווייז אלס זיינס א תלמיד.
היינט צוטאגס דינט ער אלס מרביץ תורה אין דער הויך שולע פון ישיבה אוניווערסיטעט, וואו ער ברענגט אריין ווארימקייט צו אידישקייט און איז שטארק משפיע אויף קינדער פון מאדערנע שטיבער.
אקטיוויטעטן און השקפות.
מאיר שילער איז אויך באקאנט אלס א טאלאנטפולער רעדנער, דענקער, און שרייבער אויף אידישקייט און אויף אלגעמיינע פאליטישע און סאציעלע אנגעלעגנהייטן.
מאיר שילער איז זייער אינטערסאנט און אייגענארטיגקייט ער רופט דאס אן א באקס, רוב מענטשן זענען מצומצם צו זייערס, זיי קענען נישט ארויס גיין פון וואס זיי האבן מקבל געווען און זענען צוגעוואוינט.
מאיר שילער פירט זיך אויף ווי א חסדישע יוד, א סקווערע חסיד, אבער ציט פיל, פון די חכמי מוסר, א שטארקע רושם האט געמאכט אויף אים פארשידענע מענטשין ווי הרב אביגדור מילער זצ"ל אדער יבלחט"א הרב דאנציגער שליט"א זיין רבי און ברויערס, א גרויסער רושם האט געמאכט אויף אים פיל אידען פון שיכון סקווירא ווי הרב משה גרין שליט"א אין סקווערע ישיבה זעה'נדיג יגיעת התורה און א ענדלאזע עקשנות צו לערנין און דאוונען, אדער הרב ניישלאס און הרב אונגאר די רבנים פון סקווירא, ווי אויך פיל בעלי בתים פון סקווירא וואס זייער ערנסטקייט האט אים ממש איבערגענימען, ווי זיינע צווי אויפציערס הרב משה אייזענבאך זצ"ל און הרב אברהם חיים שפיצער זצ"ל וואס ווארעמם ווי א טאטע האבן זיי זיך איבערגעגבען פאר אים בלב ונפש, געזארגט פאר זיין רוחניות און גשמיות פון ישיבות ביז יעדע קליינקייט, ווי אויך דער באוויסטער חסיד הרב משה ווייס [בטלן] זצ"ל וואס מיט זיין חסידישע ברען האט ער אויסגעפארעמט לעבדיג וואס מיינט א חסיד, זיינע סעודה'לעך מיט זיינע ווערטליך מיט זיין פייערדיגע אור החיים הק' פאר לערנין,ווי אויכעט נאך פארשידענע אידען ווי הרב חיים בערגער ע"ה אדער הרב ישעי' אונגאר דער גבאי ע"ה און נאך צענדליגע מענטשען וואס זייער טוען איז געווען מיט הארץ און מסירת נפש וואס דאס האט געמאכט אויף אים א שטארקער רושם,
אויך האט הרב משה בער בעק שליט"א שטארק משפיע געווען אויף מאיר שילער נישט דוקא זיין שיטה לגבי ציונות, נאר פיל מער דאס אז ער איז געווען א חסיד פון די וויזניצער רבי די אמרי חיים זצ"ל און ער האט אים איבערגלאזט וועגן קנאות, דאס האט אים פיל גלערינט ווי אזוי מ'קען אנגיין מיט עבודת השם אנדעם וואס מ'גלייבט ממש די זעלבע פון פריער. אז אפי' מפארשטייט געוויסע זאכען זענען נישט פונקט אזוי ווי מ'האט געמיינט, איז נאך פיל דא קונה צו זיין, פון אידישקייט און מ'קען זיין אידיש און ערליך. און מנעמט דאס גוטס און דאס אנדערע לאזט מען איבער.
מאיר שילער האט פיל השקפות וואס איז נישט מיט די איינקלאנג פון די חסדישע אפפמאכען, בנוגע גוים, בנוגע די בריאה, בנוגע פרנסות, בנוגע למודים, אבער מיט די אלע אויבענדערמאנטע איז זיין אמונה און בטחון שטארק און פעסט, די באשעפער מיט זיין תורה לעבט ביי אים, און חסידות און די צדיקים תלמידי בעשטה"ק זענען זיינע מורה דרך אויף עבודת השם, ווי אויך איז ער זייער שטארק באהאפטען צו די מיינוג פון הרב שמשון רפאל הירש זצ"ל לגבי תורה עם דרך ארץ, און די אויסטריט, און לגבי ציונות, ווי אויך האט ער פיל קונה געווען פון הרב אהרן ראטה זצ"ל דורך זיינע ספרים שומרי אמונים און שולחן הטהור, ווי אידישקייט לעבט און מ'האט א לעבדיגע באשעפער צו דינען מיט אהבה ויראה, ווי אויך די ספרים פון הרב יעקב מאיר שעכטער שליט"א טראץ וואס מאיר שילער איז א סקווירא חסיד זעהט ער נישט א סתירה צו קונה זיין אמת פון ווי מ'קען נאר, און ארבעטען מיט אלע מיטעלען צו דינען דעם בוכ"ע,
מאיר שילער איז זייער לינק לגבי מדינת ישראל, נישט דוקא וועגן די שיטה פון סאטמאר, נאר וועגן זייערע אכזריות'דיגע באנעמונג א קעגין די אראבישע באפעלקרונג זייער אוממענטשליכע אויפפירונג צו די גוים און צו די וועלט, צווישען די מענטשין פון נטורי קרתא איז ער זייער באפריידענט מיט הרב הילל דייטש נ"י וואס ביי אים האט ער געטראפען א הארץ און א אויער וואס האט צוגעלייגט צו די קנאות פון שלוש שבועות און די סאטמארע שיטה, אויך די מענטשליכע פראבלעם וואס קומט מיט די מדינה פיהרונג, אוןער פארט איבעראל ארום זאגען אז אידען זענען די עם הנבחר גוט צו יעדן און מרייצט נישט זיך מיט קיינעם סיי וועגן גלות און סיי וועגן מענטשהייט, ווייל דאס מיינט ממלכת כהונים וגוי קדוש.
מאיר שילער איז א גרויסע אנהענגער און הרב אהרן ליכטענשטיין ז"ל וואס זיין מיינוג איז אויך געוווען זייער געשטימט לינקס לגבי די מדינת ישראל הנהגה, א שטארקע שלום מענטש, נישט קיינע מלחמות און בליט פארגיסענגען פון קיינעם נישט פון אידען און נישט פון גוים, ובכלל זיין מיינוג לגבי די בריאה האט געמאכט אויף אים א טיפע רושם.
מאיר שילער וואלט געקענט באשטיין א מדינה על פי תורה, אן קיין רציחות און אכזריות, אדער אפי' א צוויי שטאט לעזונג, וואס לויט סאטמאר איז דאס נישט אויסגעהאלטן, ווי לאנג ס'איז מענטשליך און אנשטענדיק.
דאס אלץ, אינאיינעם מיט זיין אידענטיטעט ווי א סקווירא חסיד און זיינע טעטיגקייטן ביי די מאדערן ארטאדאקסישע קרייזן, מאכט אים גאר אייגענארטיג, עס נעמטט צוזאם פיל מיינוגען און שיטות און בילד א נייע באשעפניש וואס וויינוג נעמן אריין אזוי פיל אין זיך,דערפאר קען זיין א חסידישע איד מיט פארשיעדענע מיינוגען לגבי ראסע און לגבי אידען וואס זענען אייגענארטיג.וואס ער האלט איז אמת און ריכטיג.
ספארט פאנאטיקער.
אויך איז ער א געבויטער אטלעטיק און ספארטלער, און איז א פייערדיגער ליבהאבער פון פארשידענע ספארט שפילעריי. ער האט געדינט אלס האקי איינלערנער פאר די תלמידים אין ישיבה אוניווערסיטעט הויך שולע ביז 1995. נאך פירן זיין גרופע זעקס מאל אין א צי צו געוואונען דער טשאמפיאנשאפט פון דער ישיבה האקי ליגע, האט ער אפגעטרעטן פון זיין אמט אלס קאוטש.
קשר צו סקווירא און רחמיסטריווקא.
ער האט געוואוינט אין סקווירא שטעטל שפעטער האט ער זיך אוועקגעצויגן קיין מאנסי, ער איז שטארק פארבונדן מיטן סקווערער רבי'ן, אויך איז ער איז שטארק באפריינדעט מיט דער סקווערער הנהלה, און סקווערער חסידים, און ער שטייט זיי אפט צו הילף מיט זיינע פראפעסיאנאלע טאלאנטן לשם מצוה בלי שום תשלום גמול.
זיין אנגייענדע געטריישאפט צום סקווערער רבי'ן, האט זיך גאר שטארק איבערצייגט אין צייט פון דעם פעדעראל סקאנדאל אינערהאלב דער סקיוורא אדמיניסטראציע. דער עפיזאד האט ר' מאיר'ן גאר שטארק אנגעווייטאגט, אבער זיין געטריישאפט און ידידות צו סקווירא האט אים געטריבן זיי ווייטער ארויסצוהעלפן, און ער האט געדינט אלס אפיציעלער פירשפרעכער פאר סקווירא כלפי דער גוי'שער פרעסע.
מאיר שילער וועט גיין פאר סקווירא ארויס פון זיין וועג לשם מצוה, זיין הארץ איז פיל מיט הכרת הטוב פאר די גוט'ס וואס סקווירא האט אים געטון און אים גלערינט, ובפרט די גוט'ס וואס די סקווירא רבי שליט"א האט אים פערזענדליך געטון,
די ערשטע יארן און מאנסי האט ער געדאווענט אין סקווירא שטיבעל רוימען בולוואד ווי ער איז געווען זייער געשעצט און באליבט, שפעטער
אין ה'תשמ"ג) איז ער געווען פון די בעלי בתים החשובים וואס האבן זיך באטייליגט אין דעם התייסדות פונעם ראחמיסטריווקער ביהמ"ד אין מאנסי, ווי הרב אברהם דוב טווערסקי שליט"א זיין יוגענט חברותא דינט אלץ רב און מורה דרך
און ער איז פון די פני הקהילה אין דעם ווארימען חסידישן שטיבל. ער איז אויך פון די וועלכע זענען א רוח החיים פון איר עקזיסטענץ, און דאס איז ווייל ער האט מקבל מרות געווען פונעם רחמיסטריווקער רבי שליט"א פון בארא פארק, וואס נאך זייענדיג אין שיכון סקווירא איז ער געווען זיין מורה דרך און קונה געווען ביי אים ווי אזוי צו טראכטן און לערנין, זיין גאנצע חסדישע השקפה וואס ער האט זייער ליב, האט ער מקבל געווען ביי אים, זיין אהבת ישראל, און נישט רעדען אויף אנדערע אידען, אדער דינען די באשעפער מיט א ברען און התלהבות, זיין סדר היום, וויאזוי אפצורעכטען א חסדישען טאג, לערנין פארן דאוונען דערנאך דאוונען מיט התלהבות, און לערנין מיט די רבינו תם תפילין, ווי אויך ווי אזוי מ'רעכט א שבת קודש א פסח נאכט, מיט די זמירות מיט א חסדישע קאך,און פיל נאך.
און תשס"ד האט מען פאברייטערט די שטיבעל, האט ער מנדב געווען אפאנטאסטישע סומע געלט לעילו נשמת זיין אויפציער און שיכון סקווירא הרב משה אייזענבאך זצ"ל ווי אויך האט ער פיל געסקנט ביי זיינע תלמידים זיי זאלען צוהעלפען דעם ארימען שטיבעל וואס רוב מתפללים זענען כלי קודש חסדישע אינגעלייט כולל יונגעלייט,
געהילף פאר'ן חרד'ישן ציבור.
אויך איז ער תל תלפיות פאר אלע קרייזן, ער איז א זעלטנהייט פון א פיגור וואס נהנין ממנו עצה ותושיה, נישט נאר אין די מאדערנע קרייזן נאר אויך און סאטמאר און נטורי קרתא קרייזן, ווצב"ש די פארוואלטונג פון התאחדות הרבנים דארה"ב וקאנאדא האט זיך כמ"פ געוואנדען צו עם בנוגע ענגליש-וועלטלעכע אנגעלעגנהייטן, און ער האט געהאט קירבות ביי ר' נתן יוסף מייזעלס, וועלכער איז געווען יד ימינו פון פריערדיגן סאטמארער רב.
אדער ווען מען דארף ביי סיי וואסעער געלגענהייט א געשריבענע ענגלישע ווארט איז ער די אדרעס ביי אלע קהלות וחסידות ווי אויך שרייבט ער פון צייט צו צייט און די באוויסטע אויסגאבעס עמי אדער משפחה פון זייענע רייכען אוצר און ברייטע ידיעות
דרום זייט פון מאן בלאנק
מאָן בלאַנק (;, טייטש "ווײַסער באַרג") איז דער העכסטער בארג אין די אלפן. ער געפינט זיך אין מערב אייראפע, אויפן גרעניץ צווישן פראנקרייך און איטאליע. זיין שפיץ איז 4,810 מעטער איבערן ים־פלאך.
אונטערן בארג גייט דער 11.6 ק"מ מאן בלאנק טונעל צווישן פראנקרייך און איטאליע.
רפאל פארגעשריטענע פארטיידיקונג סיסטעמען (פריער רפא"ל - רשות לפיתוח אמצעי לחימה און פאר דעם, "אמ"ת - האגף למחקר ותיכוּן") ישראל איז אַ רעגירונג פירמע פאַרקנאַסט אין דער אַנטוויקלונג און פּראָדוקציע פון אַוואַנסירטע געווער, אַרייַנגערעכנט מיסלען.
די פירמע איז געגרינדעט אין 1958 ווי אַן איינהייט פון דעם פארטיידיגונגס מיניסטעריום. אין די סוף 1980ער יארן איז זי אדורכגעגאנגען אַן עקאָנאָמישן קריזיס, און איז געווארן אַ רעגירונג פירמע.
אין אנהייב האט די פירמע זיך באשעפטיקט מיט פֿאָרשונג און אַנטוויקלונג פון וואפן. ווערנט די יאָרן האט זי אנגעהויבן אויך פּראָדוקציע, סיי פֿאַרן ישראלדיקן מאַרק סיי פארן אינטערנאציאנאלן מאַרק. די פאבריקן פון דער פירמע האט מען געבויט אין דעם גליל, כדי בייַשטייַערן צו זייַן אַנטוויקלונג, און ווי פון 2010 איז דער גרעסטער ארבעטגעבער אין צפון געגנט.
יד לשריון איז אַ אַרמאָרעד קאָר דענקמאָל אין ישראל. די פּלאַץ כולל אַ געשיכטע מוזיי און אַ זאַמלונג פון אַרמערד טאַנגקס און אַרמערד פייטינג וועהיקלעס.
דער פּלאַץ איז ליגן אין לאַטרון וואַלי פון ייַאַלאָן, טעגאַרט פעסטונג געגרינדעט דורך די בריטיש בעשאַס די מאַנדאַטע צייַט.
די פּלאַץ מחנות יעדער יאָר דער מאַרץ לאַטרון אַרמאָרעד קאָר פסח, עקסהיביטיאָן פֿאַרזאַמלונג מאָדעלס און עקסהיביטיאָן פון וועפּאַנז און די מיטל רבי - זעלנער פון דער ערד פאָרסעס אויף ינדעפּענדענסע טאָג.
ליל () איז די גרעסטע שטאָט אין פראנצויזיש פלאנדערן אין צפֿון פֿראַנקרײַך אויפן דעל טייך. ער איז די הויפטשטאט פונעם נארד פא דע קאלע ראיאן.
ליל איז דאס הארץ פון א גרעסערער קאנאורבאציע וואס נעמט איין ליל, רובע, טורקווען און ווילענעוו ד׳אסק, וואס איז די 4טע גרעסטע שטאטישע קאנגלאמעראציע מיט א באפעלקערונג אין 1999 פון איבער 1.1 מיליאן מענטשן.
נארד-פאַ דע קאַלע (;) איז איינער פון די 27 ראיאנען פון פראנקרייך. ער שליסט איין די דעפארטמענטן נארד און פא-דע-קאלע, און געפינט זיך אין צפון פראנקרייך, לעבן דעם גרענעץ מיט בעלגיע און (אריבערן ענגלישן קאנאל) מיטן פאראייניגטן קעניגרייך. זיין באפעלקערונג איז 4.02 מיליאן.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז ליל. די צווייטע גרעסטע שטאט איז קאלע, א וויכטיקער טראנספארט קנופ.
דער שטח פון נארד-פאַ דע קאַלע פלעג זיין א טייל פון די נידערלאנדן. צווישן 1477 און 1678 איז ער ביסלעכווייז געווארן א טייל פון פראנקרייך. מען רעדט אין דעם ראיאן סיי פראנצויזיש סיי האלענדיש.
דער ראיאן איז באהאפטן צום פאראייניגטן קעניגרייך דורכן 50 ק"מ לאנג אייראטונעל.
גריצע (; "גרויעץ") איז א שטעטל אין פוילן, 42 ק"מ דרום פון ווארשע. עס איז די הויפטשטאט פונעם גריצער דיסטריקט, מאזאוויער וואיעוואדעשאפט, און זי באדעקט א שטח פון 8.52 קוואדראט ק"מ. אין 2004 האט גריצע געהאט 14,875 איינוואוינער.
גריצע געפינט זיך מערב פונעם ווייסל, אויף דער ווארשע-ראדעם-קעלץ-קראקע שאסיי, 42 ק"מ פון ווארשע און 56 ק"מ פון ראדעם.
די יידישע קהילה פון גריצע ווערט דערמאנט אינעם פינקס פון דעם וועד ארבע ארצות אין 1754. אין 1810 האבן געוואוינט אין גריצע 150 יידישן אין א באפעלקערונג פון 600.
די יידישע באפעלקערונג פון גריצע האט געציילט 3,723 איינוואוינער אין 1827, און 4,922 אין 1921.
ווען פוילן איז געווארן זעלבשטנעדיק אין 1918, זענען 70% פון די איינוואוינער פון גריצע געווען יידן.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די נאציס אויפגעשטעלט אין גריצע א יידישע געטא. סעפטעמבער 1942 האבן זיי ליקווידירט די געטא, און די 6,000 איינוואוינער האט מען אריבערגעפירט אין דער ווארשעווער געטא. פון דארט זענען כמעט אלע אומגעקומען אין טרעבלינקע.
פּראָסטיץ (טשעכיש: Prostějov; דײַטש: Proßnitz;) איז אַ שטאָט אין אָלמיצער ראיאן, מזרח טשעכיי, אינעם היסטאָרישן ראיאן מעהרן.
פראסטיץ האט געהאט אַ גרויסע ייִדישע קהילה, מיט חשובע רבנים ווי הרב מאיר אייזנשטאט, מחבר פון "פנים מאירות", הרב יהונתן אייבעשיץ און הרב משה סופר, מחבר פון "חתם סופר". אין 1900 האבן געוואוניט אין פראסטיץ 1600 יידן.
אויף די בערג איז א וועכנטליכע אויסגאבע וועלכע ערשיינט וועכנטליך אין סאליוואן קאונטי, ניו יארק.
זיי האבן אן אינטרעסאנטן פראגראם וועלכע רופט זיך "ווי אזוי זאגט מען דאס אין יידיש?" וואו ער שטעלט פאר יעדע וואך עטליכע ענגלישע ווערטער וואס איז ברייט-פארשפרייט צווישן יידיש רעדנדער, און דער עולם וואס שיקט אריין די ענטפערס גייט אריין אין א גורל.
רבי יעקב אשר קאפף (תש"ה - י"ז אדר תשס"ה) איז געווען דער לעלאוו־באראנאוויטשער רבי.
רבי יעקב אשר איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו זיין פאטער, רבי שמואל עוזר קאפף און זיין מוטער מרת שרה חנה בלומא, די עלטסטע טאכטער פון רבי משה מרדכי בידערמאן, לעלאוואר רבי אין ירושלים און תל אביב, א זון פון רבי שמעון נתן נטע, א זון פון רבי דוד צבי שלמה, א זון פון רבי אלעזר מנחם מענדל, א זון פון רבי משה, א זון פון רבי דוד לעלאווער.
די מוטער פון רבי יעקב אשר איז געווען מרת שרה חנה בלומא. ווען זי איז געווען נאך א מיידל האט זי געגלוסט אריינגיין באקומען א ברכה פון רבי שלאמקע זוועהילער. ענדלעך איז זי אריינגעגאנגען. נאך וואס ער האט איר געגעבן א ברכה, האט ער זי געפרעגט, "וועמענס טאכטער ביסטו?" האט זי נישט געוואלט ענטפערן. ווען ער האט געפרעגט א צווייט מאל, האט זי געזאגט, "מיין טאטע איז א ייד". האט דער זוועהילער רבי מוסיף געווען: "זי זאל אויסוואקסן א בוים וואס טראגט פירות, געזונט אין א לעבן פון ליכטיקייט, און מלכים זאלן ארויסקומען פון איר".
ווען זי איז אהיימגעקומען, האט זי איר פאטער געפרעגט מיט א שמייכל, "צי ביסטו געווען אצינד ביים זוועהילער רבי?". האט זי געענטפערט "יא". האט איר פאטער געפרעגט ווייטער, "און דער זוועהילער רבי האט געפרעגט וועמענס טאכטער ביסטו?". "יא" האט זי געענטפערט. "און וואס האסטו אים געזאגט?" "איך האב געענטפערט אז מיין טאטע איז א ייד." דער לעלאווער האט גארנישט אנגערופן, נאר ברייט געשמייכלט. זי האט נישט פארשטאנען וואס האט געברענט אין איר גיין נעמען א ברכה ביים זוועהילער רבי'ן, און אויך נישט פשט אין איר פאטערס שמייכל.
ווען זי האט חתונה געהאט מיט רבי שמואל עוזר קאפף האט איר פאטער זיך שוין געצויגן קיין תל אביב וואס אין יענע יארן איז געווען א צענטער פון תורה און חסידות. איין טאג האט זי געשפירט קראנק און מ'האט זי גענומען אין ביקור חולים שפיטאל וואו די דאקטוירוים האבן געזאגט אז איר לעבן איז אין געפאר. זי איז דעמאלסט געווען אינעם ניינטן חודש טראגעדיק מיט א קינד. זי האט נישט געוואלט מסכים זיין צו קיין שום אפעראציע, און זי האט פארלאזט די שפיטאל. איר פאטער איז געווען ווייט אוועק אין תל אביב און זי האט אים נישט געקענט שואל עצה זיין, ווייל אין יענע יארן האבן ווייניג מענטשן געהאט טעלעפאנען. פלוצלונג האט זי געדענקט די מאדנע מעשה מיט דער ברכה פון רבי שלאמקע זוועהילער און איר פאטערס שמייכל. האט זי געבעטן פון איר שוויגער, רביצין רבקה, זי זאל אריינגיין בעטן ביים זוועהילער רבין צי זאל אדורכגיין די אפעראציע. איז די שוויגער געלאפן צום זוועהילער רבין בעטן א ברכה פאר איר שנור, די טאכטער פונעם לעלאווער רבין. דער רבי האט זיך געטובל'ט אין דער מקווה, דערנאך זאגט ער אז זי זאל ווארטן ביז ערב שבת צוריקגיין אין שפיטאל. די רביצין רבקה איז געוואן אנטוישט, זענדיק אז די דאקטוירים האלטן אז איר שנורס לעבן איז אין געפאר. האט דער רבי געזאגט אז זי זאל מודיע זיין איר שנור אז אלץ וועט זיין אין ארדנונג, און זי וועט אויסוואקסן א בוים וואס טראגט פירות, געזונט אין א לעבן פון ליכטיקייט, און מלכים זאלן ארויסקומען פון איר.
ווען די שנור האט געהערט די ווערטער פון דער ברכה האט זי אינגיכן געדענקט דעם רבינס ווערטער און זי איז בארואיגט געווארן, און די שמערצן האבן אויפגעהערט. ערב שבת איז זי צוריקגעגאנגען אין שפיטאל, און פרייטיק צונאכט איז געבוירן געווארן איר זון, יעקב אשר, דאס ערשטער אייניקל פון רבי משה מרדכי.
אין יאר תשס"ה איז פורים געפאלן פרייטיק. אין אזא יאר פראוועט מען אין ירושלים פורים משולש, א דרייפאכיקן פורים. פרייטיק י"ד אדר האט מען געליינט די מגילה, שבת האט מען געדאווענט מיט על הניסים, און זונטיק ט"ז אדר האט מען געפראוועט די פורים סעודה.
זונטיק ביינאכט איז נאך געווען לעבעדיק אין דעם לעלאוו-באראנאוויטשער בית מדרש אין ירושלים. דער רבי האט אנגעהויבן רעדן: "הכל הבל, אין עוד מלבדו" (אלץ איז גארנישט ווערט, אן השי"ת איז קיינער נישט). די חסידים האבן געטאנצט ווייטער. "אין עוד מלבדו" זאגט דער רבי נאכאמאל, ארויסגייענדיק פון בית מדרש אין זיין שטוב. פלוצלונג באמערקן זיינע גבאים אז דער רבי האט אויפגעהערט צו אטעמען. ביי די זעכציק יאר איז דער רבי נפטר געווארן פון דער וועלט.
שטיינערנער טאוול מיט א טייל פונעם גילגאמעש עפאס וואס באשרייבט דעם מבול
דער גילגאָמעש עפאס איז א שומערישער עפאס, פון די עלטסטע ליטערארישע ווערק אין דער היסטאריע פון דעם מענטשהייט, וואס באשרייבט די לעגענדארישע געשעענישן פון גילגאמעש, דער מלך פון אֶרֶך אין די אוראלטע צייטן. נאר געציילטע פראגמענטן זענען געבליבן פון דער אלטע שאפונג, וואס מ'האט געשריבן אין דער אוראלטער בבלישער תקופה, אומגעפער דעם 18טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג. מ'האט געפונען דעם גילגאָמעש עפאס אין 1849 אין דער אשורבאניפאל ביבליאטעק אין די חורבות פון נינווה אין אשור, דורכן ענגלישן ארכעאלאג אסטן הענרי לאיארד (1817 - 1894), אבער עס ווייזט אויס אז מ'האט שוין לאנג געוואוסט פון אים.
דער עפאס.
גילגאמעש איז געווען א מלך איבער זיין פאלק אין ארך (אורוק), אין דרום מעסאפאטאמיע. גילגאמעשנס סוביעקטן זענען נישט געווען צופרידן מיט דער שווערער ארבעט וואס ער האט ארויפגעלייגט אויף זיי און אויך וואס דער מלך האט געהאלטן פאר זיך די רעכט בועל די בתולות ביי זייער חתונה. דערפאר האבן זיי געדאווענט אז א קעגנער זאל קומען שטעלן זיך קעגן גילגאמעש.
רבי שאול אלטער (געב' ז' תמוז תשי"ז), גערער ראש ישיבה, איז א מנהיג פאר א קבוצה פון גערער חסידים, און דער געוועזענער ראש ישיבה פון שפת אמת, די הויפט ישיבה פון גער, אין ירושלים.
רבי שאול איז געבוירן געווארן אין ירושלים אין תשי"ז צו זיין פאטער רבי פינחס מנחם אלטער (דעמאלסט ראש ישיבה פון שפת אמת, און שפעטער גערער רבי) און צו זיין מוטער צפורה, אן אייניקל פון רבי משה בצלאל אלטער און דעם וויערשאווער רב.
ער האט געהייראט מרת נעמי, א טאכטער פון ר' חיים דוב רובינשטיין. ער האט צוויי זין און צוויי טעכטער.
אין תשנ"ג האט מען אים באשטימט ראש ישיבה פון שפת אמת. אין תשע"ו האט זיך די ישיבה פארמאכט.
קהילת פני מנחם.
שמחת תורה תש"פ האט רבי שאול אפגעטיילט פון גער און געפירט אן אייגענעם מנין פאר די תפילות און די הקפות. אין גער האט מען אויסגערופן אז ווער עס באטייליגט אין די תפילות דארטן זאל אפילו נישט קלערן צו האלטן זיינע קינדער אין די מוסדות פון גער.
מיט דער צייט, נאכדעם וואס מען האט ארויסגעווארפן פילע פון זיינע חסידים פון גערער מוסדות און שטיבלעך, צוליב וואס זיי זענען געקומען מיטהאלטן זיינע תפילות און טישן, האט ער עמטליך געגרינדעט אן אייגענע קהילה, אפגעטיילט פון גור, אונטער דעם נאמען קהילת פני מנחם (אנדערע רופן דאס מיט דעם צונאמען גור תורה). ער האט געעפנט אין ירושלים אן אייגענע שול, כולל און מוסדות.
אין דעם רוממה געגנט אין ירושלים שטייט די ישיבה גדולה אונטער דער פירערשאפט פון הרב מענדל שאפראן; א ישיבה קטנה אונטער דער פירערשאפט פון זיין ברודער רבי דניאל חיים אלטער, און א חדר, וואס געפינט זיך אין דעם מקור ברוך געגנט.
אין אמעריקע דערווייל זענען ביידע אפטיילונגען פון דער חסידות אינאיינעם אין רוב שטיבלעך. דער חדר איז אפגעטיילט, און די חסידים פונעם ראש ישיבה פירן היינט די תלמוד תורה "יגדיל תורה" אין ניו יארק.
לואי דניאל אַרמסטראנג (; 4טן אויגוסט 1901 - 6טן יולי 1971) (באוואוסט מיט די צונעמען סאַטשמא און פאפס) איז געווען א באקאנטער אמעריקאנער דזשעז מוזיקער. ער איז געווען אן אפריקאנער־אמעריקאנער וואס האט געזינגען די בלוז און געשפילט דעם טרומייט און דער קארנעט.
ארמסטראנג איז געבוירן געווארן אין אן ארעמער משפחה אין ניו ארלינס, לואיזיאנא. אין זיין יוגנט האט ער געליטן פון ארעמקייט. ערשט האט ער געלערנט שפילן דעם קארנעט (א סארט טרומייט וואס איז געווען זייער פאפולער ביי די מוזיקער אין ניו ארלינס).
ארמסטראנג פלעג שפילן אין ארקעסטערס פון בלאז אינסטרומענטן און אויף טייך שיפן אין דעם געגנט פון ניו ארלינס.
ער איז געשטארבן דעם 6טן יולי 1971 פון א הארץ אטאקע אין קווינס, ניו יארק סיטי.
אזשאַראוו (;) איז א שטעטל אין פוילן, 20 ק"מ מזרח פון אסטראווצע און 70 ק"מ מזרח פון קעלץ. עס באדעקט א שטח פון 8.52 קוואדראט ק"מ. אין 2006 האט אזשאראוו געהאט 4,816 איינוואוינער.
די גרעסטע אינדוסטריע אין אזשאראוו איז א צעמענט פאבריק.
אזשאראוו געפינט זיך אויף דער ווארשע-ביטאם שאסיי.
אזשאראוו איז געגרינדעט געווארן אין 1569 דורך יאזאף אזשאראווסקי, און האט באקומען דעם סטאטוס פון א שטאט פונעם מלך זיגמונט אויגוסט. אין 1767 איז דער צענטער פון דער שטאט פארברענט געווארן אין א שריפה. אין 1869 האט אזשאראוו פארלוירן דעם סטאטוס פון א שטאט נאכדעם וואס די באוואוינער האבן אנטייל גענומען אין דעם פוילישן אויפשטאנד פון 1863-1864.
צווישן די יארן 1815-1915 איז אזשאראוו געווען א טייל פון קאנגרעס פוילן וואס איז געווען אונטער רוסישער הערשאפט. אזשאראוו איז געווען א צענטער פונעם פוילישן קעגנשטעל צו דער רוסישער רעגירונג אין 1905, און נאך אמאל ביי דער ערשטער וועלט מלחמה אין 1915. די רוסן האבן פארברענט אזשאראוו, און מעט האט צוריקגעבויט דאס שטעטל פון 1916-1920.
דער אזשאראווער בית עולם, אלט פיר הונדערט יאר
אין די מיטעלע ת"ק יארן האט די יידישע באפעלקערונג פון אזשאראוו געציילט 1000 נפשות. ביז 1898 איז די צאל יידן געוואקסן צו 2,557 מענטשן.
רבי אריה לייביש עפשטיין, א תלמיד פונעם חוזה פון לובלין, וואס איז געווען אזשאראווער רב, האט אויפגעשטעלט א הויף אין אזשאראוו. דער הויף ציט זיך ביזן היינטיקן טאג, און איז הויפטקווארטירט אין בני ברק.
ביים אנהייב פון דער צווייטער וועלט מלחמה האבן געוואוינט אין שטעטל 3,200 יידן.
עלקוש אדער עלקיש ("אלקוש";) איז א שטאט אין דרום פוילן, 34 ק"מ דרום־מערב פון קראקע און 30 ק"מ מזרח פון בענדין. עס באדעקט א שטח פון 25.6 קוואדראט ק"מ. אין 2006 האט עלקוש געהאט 37,552 איינוואוינער. עלקוש איז די הויפטשטאט פונעם עלקושער דיסטריקט.
עלקוש געפינט זיך ביים באבא טייך, אויף דער ווארשע-קראקע שאסיי.
אין 1900 האבן געוואוינט אין עלקוש 1,835 יידן.
אין 1926 זענען א דריטל פון די מיטגלידער אינעם שטאטראט געווען יידן. פאר דער חורבן אייראפע האבן געוואוינט אין עלקוש אומגעפער 2,500 יידן, א פערטל פון דער באפעלקערונג פון דער שטאט.
דער לעצטער רב פון עלקוש איז געווען הרב יהושע העשיל הורוויץ.
אין 1942 האט מען פארטריבן די יידן פון עלקוש צו זייער טויט אין אוישוויץ.
עלקושער דערנידערונגס אקציע.
אין סיון ה'ת"ש האט די געשטאפא געפירט אן אויסשטעל־פראצעס פאר די איינוואוינער פון עלקוש צוליב דעם מארד פון א דייטשער גרענעץ־היטער.
א חודש נאכהער, אום כ"ה תמוז ה'ת"ש (31סטן יולי 1940) האבן זיי פארזאמלט אלע מענער עלטער פון 17 יאר אינעם רינעק, דארט זענען זיי אדורכגעגאנגען שווערער ברוטאליטעט באוואוסט ווי די עלקושער דערנידערונג. וועגן געהרג׳עטע אין דער אקציע איז נישט באוואוסט, אבער יידן האבן פארלוירן זייערע ציין ווען מען האט זיי געצוואונגען צו קייען זשוויר.
סאַטיאַדזשיט ריי (;; 2טן מיי 1921 - 23סטן אפריל 1992) איז געווען אן אינדיש־בענגאלישער רעזשיסאר. ריי איז געבוירן געווארן אין קאלקאטא אין א בענגאלישער משפחה וואס איז געווען פראמינענט אין דער וועלט פון קונסט און ליטעראטור. נאכדעם ווען ער האט געטראפן דעם רעזשיסאר זשאן רענואר אין לאנדאן האט ער אנגעהויבן שאפן פילמען אליין.
ריי האט רעזשיסירט 36 פילמען, פון פארשידענע ארטן. זיין ערשטע פילם האט געוואונען 11 פריזן. ריי האט רעזשיסירט א פילם וועגן דעם לעבן פון ראבינדראנאט טאגאר.
ריי איז אויך געווען א שרייבער, אילוסטרירער און פילם קריטיקער.
כּוזרים, אָדער כאַזאַרן, זיינען געווען אַ גרופּע טירקיש־ריידיקע שבטים, וואָס האָבן געשאַפן אַ גרויסע מלוכה צווישן קאַספּישן און שוואַרצן ימים, וואָס האָט זי עקזיסטירט אין מיטל־עלטער פון בערך 650 יאָר ביז זיין אַראָפּפאַל אין 969. אין דער יידישער וועלט זיינען זיי ‫מערסטנס‬ באַקאַנט פאַר דער פּרשה פונעם ‫גיור פון אַ טייל כוזרים.
שפּראַך.
די כאַזאַרן האָבן גערעדט אַ היינט געשטאָרבענע שפּראַך, וואָס האָט בפירוש געהערט צו טירקישע שפּראַכן, הגם ס׳איז געווען אין גאַנצן ניט קלאָר פריער. די כאַזאַרן אַליין האָבן באַניצט אַ רונישן כתב (אָדער כתבן): די סימבאָלן געהערן צו אַלט־טירקישע אָדער (אויפן קיעווער בריוו) להיפוך צו אַלט־אונגערישע רונען. די אויפשריפטן זיינען אָבער קורץ און גאַנצע פראַזעס, וואס וואלטן דערמעגלעכט דעשיפרירונג, זיינען זייער זעלטן. אַנדערע לינגוויסטישע ראַיות קומען פון לשון־קודשדיקע, אַראַבישע און גריכישע מקורים.
די פראַגע וועגן באַציאונגען פון דער כאַזאַרישער שפּראַך איז ווייט ניט ‫בולט‬, ס׳איז אַפילו שווער צו אַנטשיידן, צי די שפּראַכן פון טשואוואַשן און וואָלגע־בולגאַרן, וואָס שליסן איין זייער אַ ספּעציפישע צווייג פון טירקישע שפּראַכן, זיינען קרובים צום כאַזאַרישן לשון, הגם עס זיינען דאָ ראַיות, אַז כאַזאַריש איז געווען נאָענטער צו כלל־טירקעשע לשונות.
פּאַגאַניזם.
תחילת זיינען די כוזרים געווען פּאַגאַנער: זיי האָבן געדינט נאַטירלעכע כוחות און האָבן געשמועסט מיט גייסטער דורך שאַמאַנען. דער פּאַנטעאָן פון געטער ביי כאַזאַרן איז געווען ענלעך צו דעם פון אנדערע טירקישע (און מאָנגאָלישע) שבטים. בראָש פונעם פּאַנטעאָן איז געשטאַנען טענגרי, דער גאָט פון הימל און, לויט זייערע פאָרשטעלונגען, דער שאַפער פונעם עולם. אַנדערע געטער האָבן כולל געווען כלערלייע שליטות פון נאַטור. זיי האָבן אויך געהאַט אַ געטין פון פרוכטבאַרקייט, וואָס איז דער געוויינלעכער שטייגער אין פּאַגאַנישע שיטות, וואָס זיי האָבן זי גערופן אומײַ.
זיי האָבן אָפּגעגעבן כבוד חיות, און כאַזאַרישע שבטים האָבן געהאַט אייגענע טאָטעמס. ס׳איז אויך געוואוסט, אַז כאַזאַרישע שאַמאַנען פלעגן געבן קרבנות צו דעמבער, באשר דאָמב איז געווען ביי זיי און אנדערע טירקן אַ הייליקער בוים.
כוזרים האָבן געבויט ספּעציעלע מזבחות און געצן, געמאַכט אַמולעטן און כלערלייע בילדער אויף כלים און אַנדערע זאַכן מיט רעליגיעזע סימבאָלן און סצענעס. די דאָזיקע אָפּמאָלונגען ווייזן אמתע און מעשהדיקע חיות, מענטשן און אַבסטראַקטע פיגורן. דער טייטש פון זיי איז אָבער ניט תמיד קלאָר און למשל געשטאַלטן פון הויפּטגעטער אָדער שאַמאַנען זיינען צווישן זיי ניטאָ.
מאָנאָטעאיזם.
די באַפעלקערונג פון כאַזאַריע איז געווען פיל־מיניק און האָט איינגעשלאָסן אַ סך פעלקער (חוץ די כאַזאַרן גופא), וואָס האָבן געהאַט פאַרשידענע רעליגיעס. מוסולמענער, קריסטן און יידן האָבן באַוואוינען וויכטיקע סוחרישע שטעט אין כאַזאַריע: כאַזאַראַן, סאַמאַנדאַר און אַנדערע. דאָרטן האָבן זיי געהאַט אייגענע הייזער פאַר גאָטסדינסט, וואָס אַרכעאָלאָגן האָבן זיי אין גרויסער זאָל אַנטפּלעקט.
אַ סך מוסולמענער זיינען געקומען אין כאַזאַריע פון שכנותדיקע לענדער:בפרט פון איראַן און כֿוואַרעזם, און עטלעכע כאַזאַרן האָבן אַליין אָנגענומען איסלאַם סוף 7טן - סוף 10טן י״ה. איינער פון די קאַגאַנען האָט אין 737 געמוזט צו ווערן אַ מוסולמענער ווי אַ פועל־יוצא פון מפּלה אין דער מלחמה מיט אַראַבישער אַרמיי.
קריסטישע שיטה איז אויפגעקומען אין כאַזאַריע פון פאַרשידענע קוואַלן, אָבער דווקא די ביזאַנטישע קריסטן, וואָס זיינען מאַסנווייז אנגעהויבן צו קומען תחילת קיין קרים זינט 8טן י״ה, זיינען געווען מערסטנס אַקטיוו אינעם טויפן פון כאַזאַרן. עס זיינען דאָ ראַיות, אַז זייערע טעטיקייט איז געווען אויפטואיק: די כאַזאַרן האָבן בפירוש געבויט אייגענע קלויסטערס און עס איז דאָ אַ געשיכטע פון אַ טויפן פון בערך צוויי הונדערט איידלע כאַזאַרן דורך באַרימטן קריסטלעכן מיסיאָנער קיריל אין 861.
הרב ישראל מאיר לאַו (געב' כ"ב סיון ה'תרצ"ז, פיעטרקאוו, 1טן יוני 1937) אין דער הויפט רב פון תל אביב, און א געוועזנער הויפט רב פון ישראל (תשנ"ג - תשס"ג). ער איז אויך דער פארזיצער פון יד ושם.
הרב לאו איז געבוירן געווארן כ"ב סיון תרצ"ז אין פיעטרקאוו צו זיין פאטער הרב משה חיים לאו, דער לעצטער אב"ד פון פיעטרקאוו, און זיין מוטער מרת חיה פרענקל־תאומים. ער שטאמט פון 38 דורות רבנים בן אחר בן. מ'האט אים געגעבן דעם נאמען מאיר נאך הרב מאיר שפירא.
יולי 1945 האט מען אים באפרייט פונעם בוכנוואלד קאצעט.
ווען ער איז געווען אלט 22 יאר האט ער געהייראט מרת חיה יוטא, די טאכטער פון הרב יצחק ידידיה פרענקל, וואס איז שפעטער געווארן הויפט רב פון תל אביב.
אין תשס"ח האט מען אים באשטימט פארזיצער פון יד ושם.
פון תשל"ח ביז תשמ"ח איז ער געווען הויפט־רב פון נתניה. אין תשמ"ח האט מען אים באשטימט הויפט רב פון תל אביב. אין תשנ"ג איז ער געווארן דער אשכנזישער הויפט רב פון ישראל. ער איז געבליבן אין דעם אמט 10 יאר, נאכדעם האט ער געמוזט ענדיגן זיין קאדענץ לויטן געזעץ. תשס"ה איז ער געווארן א צווייט מאל הויפט רב פון תל אביב ביז ער איז געווארן אלט 80 אין תשע״ז.
פיעטרקאוו אדער פעטריקאוו () איז א שטאט אינעם צענטער פון פוילן, 42 ק"מ דרום פון לאדזש. עס באדעקט א שטח פון 67.27 קוואדראט ק"מ. אין 2011 האט פיעטרקאוו געהאט 76,717 איינוואוינער.
פיעטרקאוו איז פון די אלטע פוילישע שטעט, און ווערט דערמאנט אין אפיציעל דאקומענטן שוין אין 1217.
אין דעם 19טן יארהונדערט איז פיעטרקאוו געווארן א גרויסער אינדוסטריעלער צענטער. צווישן די יארן 1975 ביז 1998 איז פיעטרקאוו געווען די הויפטשטאט פון דער פיעטרקאווער וואויוואדעשאפט.
די שטאט פיעטרקאוו איז געווען גאנץ חשוב אינעם מיטל אלטער, און האט באקומען דעם סטאטוס פון א שטאט שוין אינעם 13טן יארהונדערט. לויטן רוסישן צענזוס פון 1897, איז פון א באפעלקערונג פון 30,800, זענען 9,500 געווען יידן(בערך 31%).
פיעטרקאוו האט געהאט די בעסטע אנטוויקלטע אינדוסטריע פון גאנץ קאנגרעס פוילן ביז 1914.
די יידישע קהילה אין פיעטרקאוו איז געגרינדעט געווארן אינעם 16טן יארהונדערט. אין 1722 האט מען אויפגעשטעלט א חברה קדישא.
די יידישע באפעלקערונג פון פיעטרקאוו האט געציילט 9,370 נפשות אין 1897, און 11,400 נפשות אין 1931.
אין תרפ"ד איז הרב מאיר שפירא געווארן רב פון פיעטרקאוו. נאך אים האט מען באשטימט זיין שוועסטער־קינד הרב משה חיים לאו שטאטס רב; ער איז געווען דער לעצטער רב פון דער פיעטרקאווער קהילה.
קינדער-פאַראַליז איז אן אַקוטע ווירוס־אינפעקטיווע קראנקייט וואס פארשפרייט זיך פון איין מענטש צו אן אנדערן. די קראנקייט איז אן אנצינדונג פונעם מארעך אינעם חוט השדרה.
אין 90% פון פעלער זענען נישט פאראן קיין סימפטאמען, אבער עס קען זיך מאך פארשידענע סימפטאמען טאמער די אינפעקציע גייט אריין צום בלוט. אין 1% פון פעלער גייט די אינפעקציע אריין אין דער צענטראלער נערווען-סיסטעם, און טוט חרוב מאכם מאטאר נייראנען, וואס מאכט קאליע די מוסקלען און קען ברענגען צו פאראליז. גאנץ אפט איז די תוצאה אז די פיס פארלירן זייער קראפט.
דער ערשטער וואס האט אנערקענט די קראנקייט פון קינדער-פאראליז איז געווען יאקאב היינע אין 1840. דעם ווירוס האט מען ערשט אידענטיפיצירט אין 1908. אינעם 20סטן יארהונדערט איז קינדער-פאראליז געווען די קראנקייט וואס מ'האט געהאט מערסטן מורא דערפון, מיט הונדערטער טויזנט מענטשן וואס האבן געליטן דערפון יעדע יאר. אין די 1950 יארן האט מען אנגעהויבן צו שאפן וואקצינען קעגן דער קראנקייט, און היינט איז די פארשפרייטונג אראפ ביז ווייניגער ווי א טויזנט פעלער יעדע יאר.
פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט, דער 32סטן פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, האט געליטן פון קינדער-פאראליז.
אן אַרטראפאד (פון גריכיש ἄρθρον אַרטהראן, "געלענק", און ποδός פאדאס "פוס") איז א בעל חי אן א רוקן ביין וואס האט א הארטן הויט (א "דרויסנדיקער סקעלעט"), א קערפער וואס איז צעטיילט און פיס מיט געלענקען. די דאזיקע זענען אינסעקטן, אראכנידן און קרוסטעצעאנען.
אין אלגעמיין לייגן ארטראפאדן אייער, אחוץ עקדישן וואס לאזן די אייער וואקסן אין דער מוטער און ברענגען ארויס די קינדער לעבעדיק.
עס ווערט גערעכנט אז ס'איז פאראן מער ווי א מיליאן זגאלן ארטראפאדן. אומגעפער 80% פון אלע בעלי-חיים אויף דער ערד זענען ארטראפאדן.
די געביידע פון ישיבת חכמי לובלין אין תשס"ו
זי ישיבת חכמי לובלין איז געווען א ישיבה געגרינדעט אין יאר תר״ץ אין לובלין, פוילן, דורך הרב יהודה מאיר שפירא. די ישיבה האט נאר גענומען אויסגעצייכנטע בחורים צו לערנען דארט. איידער מ'האט אריינגענומען א בחור אין דער ישיבה האט מען אים פארהערט 200 בלאט גמרא בעל פה. נאך דער פטירה פון הרב שפירא איז געווארן ראש ישיבה דער קאזשיגלאווער רב, הרב אריה צבי פראָמער, וואס איז אומגעקומען ביי דער חורבן אייראפע.
דער משגיח איז געווען רבי שמעון זשעליכאווער.
דיפלאמאַטיע איז די קונסט און פראקטיק פון פארהאנדלונגען צווישן באפֿולמאכטיקטע רעפרעזאנטן פון פארשידענע גרופעס אדער דיפלאמאטן פון לענדער. בעיקר באציט זיך דער באגריף אויף אינטערנאציאנאלער דיפלאמאטיע. די פארהאנדלונגען קענען זיין וועגן האנדל און מסחר, אדער וועגן מלחמה און שלום.
מען ניצט אויך דעם באגריף אין א פארברייטערטן זינען אויף פארהאנדלונגען צווישן נארוועלכע צוויי אדער מערערע גרופעס.
די וועלטווייטע שפראכן פון דיפלאמאטיע זענען ענגליש און פראנצויזיש.
איידער מען קומט צום טריט פון די פירער פון לענדער אונטערשרייבן אינטערנאציאנאלע אפמאכן, דארף פריער די דיפלאמאטן פארהאנדלען דעם ענין.
אן אמבאסאדאר איז א דיפלאמאט וואס וואוינט אין א פרעמד לאנד צו רעפרעזענטירן זיין היימלאנד. געוויינלעך פירט ער אן אמבאסאדע מיט עטלעכע דיפלאמאטן.
דיפלאמאטישע פארהאנדלונגען צווישן אסאך לענדער ווערן געפירט דורך קאנפערענצן, ווי למשל דער קאנגרעס פון ווין, וואס האט געמאכט א נייע מאפע פון אייראפע נאך דער מפלה פון נאפאלעאן.
חיי עולם איז א חסידישער תורה אנשטאלט אין ירושלים. די "חיי עולם" ישיבה איז געגרינדעט געווארן י' תמוז ה'תרמ"ו (1886) אין דער אלטשטאט פון ירושלים דורך עטלעכע חסידישע רבנים, צווישן זיי הרב יהושע טראנק, דער קוטנער רב, זיין איידעם רבי חיים אלעזר וואקס און רבי יצחק דוד בידערמן, דער זון פון רבי משה לעלאווער.
די "חיי עולם" ישיבה איז דער חסידישער פאראלעל צו דער עץ חיים ישיבה ("תלמוד תורה הכללי והישיבה הגדולה עץ חיים") פון די פרושים, וואס הרב שמואל סאלאנט האט אויפגעשטעלט 45 יאר פריער.
דער ערשטער ראש ישיבה איז געווען רבי בנימין יהודה לייב בערנשטיין, דער איידעם פון רבי יצחק דוד בידערמן.
בארדא () איז א פארט שטאָט אויפן גאראן טייך אין דעם אקוויטאניע ראיאן אין דרום־מערב פֿראַנקרײַך. די שטאט בארדא, מיט א באפעלקערונג פון 239,157 איינוואוינער, איז די 9טע גרעסטע שטאט אין פראנקרייך.
וויין.
וויין פראדוקציע איז פון די וויכסטיקסטע אינדוסטריעס אין בארדא. בארדא האט 116,160 העקטארן פון וויינגארטנס, מיט 13,000 טרויבן וואקסער און 10,000 וויין פראדוצירער. די יערלעכע פראדוקציע פון בארדא וויין איז אומגעפער 960 מיליאן פלעשער. רויט בארדא וויין ווערט געמאכט פון קאבערנע סאוויניאן, מערלא און אנדערע טרויבן. אין ענגלאנד רופט מען רויט בארדא וויין "קלארעט". ווייס בארדא וויין ווערט געמאכט פון סאוויניאן בלאנק, סעמיאן און מוסקאדעל טרויבן.
די הויפט באן סטאנציע, גאר דע בארדא סט-זשאן, נאענט צום צענטער פון דער שטאט, האט 4 מיליאן פאסאזשירן א יאר. די באן דינסט איז דורך דער הויכגיך באן TGV, וואס פארט קיין פאריז אין דריי שעה, מיט פארבינדונגען צו די הויפט אייראפעישע צענטערן ווי ליל, בריסל, אמסטערדאם, קעלן, גענף און לאנדאן. אויך איז פאראן א נארמאלע באן דינסט קיין נאנט, ניס, מארסיי און ליאן.
גערשט, א געוואוקס פון דער גראז פאמיליע, איז א וויכטיקער מין פון תבואה. גערשטן ווערן ברייט געניצט ווי געפיטער פאר בהמות, צו מאכן אלקאהאלישע געטראנקען ווי ביר, וויסקי און דזשין, צו קאכן אין פארשידענע עסנווארג, און אין טייל ערטער מאכט מען דערפון ברויט. נאך פון אוראלטע צייטן מאכט מען מאלץ פון גערשטן.
אין יאר 2007 איז גערשט געווען די פערטע מערסטע פארשפרייטע תבואה אין דער וועלט, סיי אין כמות פראדוצירט (136 מיליאן טאן) סיי אין שטח איינגעזייט (566,000 ק"מ2).
גערשט איז איינער פון די שבעת המינים דערמאנט אין דער תורה (פרשת עקב). ס'איז א גאנץ פארשפרייטער מנהג צו געבן גערשטן אריין אין דעם טשאלנט וואס מען עסט שבת בייטאג.
די קליינפוילישע וואיעוואדעשאפט (מאלאפאלסקא) איז א וואיעוואדעשאפט (פראווינץ) אין דרום פוילן. זי איז געשאפן געווארן דעם 1טן יאנואר 1999 פון די געוועזענער קראקער, טארנער, צאנזער און (טייל פון) בילסקער, קאטאוויצער,קעלצער און קראסנער וואיעוואדעשאפטן.
דער נאמען פון דעם פראווינץ דעם היסטארישן ראיאן פון קלייפוילן, וואס איז געווען אסאך גרעסער פון דער היינטיקער וואיעוואדעשאפט. איר הויפטשטאט איז קראקע.
די פראווינץ האט גרענעצן מיט דער שלעזישער וואיעוואדעשאפט צו מערב, שווענטאקזשיקיע וואיעוואדעשאפט צו צפון, אונטערקארפאטיע צו מזרח און סלאוואקיי צו דרום. זי באדעקט א שטח פון 15,108 קוואדראט ק"מ, און האט א באפעלקערונג פון 3,267,731 (אין 2006). די פראווינץ געפינט זיך אויפן קרייצוועג פון די אינטערנאציאלע רוטעס פון דרעזדן קיין קיעוו און דאנציג קיין בודאפעשט.
טריסק אין וואהלין, רוסלענדישע אימפעריע, (היינט אוקראינע) איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבי'ס פון דער טריסקער דינאסטיע וואס ציט זיך פון רבי אברהם טווערסקי, וואס איז אן אפצווייג פון טשערנאבל. פאר דער צווייטער וועלט מלחמה איז עס געווען א גרויס חסידות, מיט צוואנציג טויזנט חסידים.
די היינטיקע טריסקער רבי׳ס זענען איז רבי משה מרדכי אייכנשטיין אין ירושלים, אן אייניקל פון רבי משה מרדכי טווערסקי (תרל"ז - תש"ג) פון טריסק, און רבי שריהו יונה טווערסקי אין מאנטרעאל, אן אייניקל פון רבי שלום יוסף פון טריסק.
דער גרינדער פונעם טריסקער חסידות איז געווען רבי אברהם טווערסקי (תקס"ו - ב' תמוז תרמ"ט), דער פינפטער זון פון רבי מרדכי טווערסקי, דער טשערנאבלער מגיד. ער האט געהייראט מרת ריקל, א טאכטער פון רבי יעקב אריה פון קאוולע, א זון פון רבי מרדכי פון נעשכיז. ער איז געווען דער מגיד אין טוריסק וואו ער האט געפירט זיין הויף. זיין ספר "מגן אברהם" איז דער יסודותדיקער ספר פון טריסקער חסידות, און א יסודותדיק ספר ביי טשערנאבלער חסידים אין אלגעמיין.
זיין עלסטער זון, רבי מנחם נחום האט געוואוינט אין סלאוויטע, און שפעטער האט געפירט א הויף אין קאטעלנע לעבן בריסק; ער איז נפטר געווארן ד' שבט תרמ"ז, פאר זיין פאטער. ביי זיין לויה האט אים מספיד געווען דער בית הלוי. זיין אייניקל הרב יצחק דוד טווערסקי האט ארויסגעגעבן זיינע תורות אין "זכרון מנחם נחום".
זיין צווייטער זון איז געווען רבי מאטעלע קאזמירער, וואס די רוסן האבן פארטריבן פון וואהלין. זיין נאכפאלגער אין טוריסק איז געווען זיין דריטער זון, רבי יעקב אריה (נפ' כ"ח אייר תרע"ח).
די וואהלינער גובערניע (, "וואלינסקא אבלאַסט"; אויך זיך פאררופן אויף וואלין) איז אן אבלאסט (גובערניע) פון צפון־מערב אוקראינע. די הויפטשטאט פון דער גובערניע איז לוצק.
די גובערניע געפינט זיך אין דעם היסטארישן ראיאן וואהלין ().
אין דעם 15טן יארהונדערט איז דער וואהלינער גענגנט געקומען אונטער דער הערשאפט פון דעם הויך הערצאגשאפט פון ליטע. שטפעטער איז ער געווארן א טייל פון פוילן. פון 1795 ביז דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער געווען א טייל פון דער רוסלענדישער אימפעריע. אין 1941 האט נאצי דייטשלאנד אינוואדירט וואהלין, און האבן אויסגעהרגעט די יידן אין סוף 1942.
נאך דער מלחמה איז דער געגנט, מיט גאנץ מערב אוקראינע, געווארן א טייל פונעם ראטן פארבאנד. ווען דער ראטן פארבאנד איז איינגעפאלן אין 1991, איז די וואהלינער גובערניע געווארן א טייל פון דער אומאפהענגיקער אוקראינע.
דזשאַוואַרהאַרלאַל נעהרו (; הינדי: जवाहरलाल नेहरू 14טן נאוועמבער 1889 - 27סטן מיי 1964), אויך באקאנט ווי "פאנדיט נעהרו", איז געווען דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פון אומאפהענגיקער אינדיע פאר 17 יאר, פון 1947 ביז זיין טויט אין 1964. ער איז געווען דער פירער פון דער סאציאלישטישער אינדישע קאנגרעס בשעת ווען די בריטישע האבן געהערשט אין אינדיע.
נעהרו איז געבוירן געווארן אין אלאהאבאד, אוטאר פראדעש, אינדיע. זיין פאטער, מאטילאַל נעהרו, איז געווען א גבירישער אדוואקאט וואס האט געהערט צו דער קאשמירי פאנדיט געמיינדע. זיין מוטער איז געווען סווארופראני טהוסו. דזשאַוואַרהאַרלאַל איז געווען דאס עלטסטע קינד; ער האט געהאט צוויי שוועסטער. אין 1905 האט מען געשיקט נעהרו אין הארא שולע אין ענגלאנד. אין 1907 האט ער אנגעהויבן שטודירן אין טריניטי קאלעדזש קעמברידזש און ער האט באקומען זיין דיפלאם אין נאטירלעכע וויסנשאפטן נאך דריי יאר, אין 1910.
נעהרו האט געהייראט קאמאלא קויל אין 1916. זיי האבן געהאט איין טאכטער אינדירא נאך א יאר, אין 1917. אין נאוועמבער 1924 האבן זיי געהאט א יינגל, אבער האט געלעבט נאר איין וואך.
זייער טאכטער אינדירא גאנדהי איז שפעטער געווארן פרעמיער מיניסטער פון אינדיע.
ירחמיאל בריקס (18טן אפריל 1912 - אקטאבער 1973) איז געווען א יידישער שרייבער פֿון חורבן.
ירחמיאל בריקס איז געבוירן געווארן אין סקארזשיסק-קאמיעננא, פוילן, דעם 18טן אפריל 1912, ביי ארעמע עלטערן. ער איז געווען דאס דריטע קינד צווישן פיר שוועסטער און פיר ברודער. זיין פאטער, ר' טוביה, איז געווען א חסיד און א תלמיד חכם. ער איז אויך געוועזן א הארציקער בעל תפילה און בעל קורא. ער האט ירחמיאלן געגעבן א טראדיציאנעלע יידישע דערציונג: חדר און בית מדרש און אויך וועלטלעכע בילדונג. צו פערצן יאר האט ער שוין געמוזט ארבעטן צוצוהעלפן צו דער פרנסה. ער האט געארבעט אלס היטלמאכער און אלס שטובן-מאלער.
אין שמחת תורה 1942, האבן די דייטשן אויף אן אכזריותדיקן אופן ליקווידירט די סקארזשיסקער געטא און דאס גאנצע שטעטל יידן אומגעבראכט אין טרעבלינקע, ווו עס איז אויך אומגעקומען בריקסנס משפחה.
אלס יינגל איז בריקס געקומען קיין לאדזש און דא אין דער פראלעטארישער שטאט, האט ער געזען דאס געראנגל פון אונטערדריקער און אונטערדריקטע. דאס האט אויף אים געווירקט: ער פארטיידיקט די באעוולטע און דאס ציט זיך ווי א פאדעם אין זיינע שאפונגען - די יידישע מאראל פון יושר און גערעכטיקייט.
ירחמיאל בריקס האט שטודירט און געשפילט טעאטער אין דער טעאטער סטודיע "אויפגאנג" און אין דער "לאדזשער יידישער טעאטער סטודיא" אן "הזמיר", ווו עס איז שטודירט און אויפגעפירט געווארן נאר קלאסישער רעפערטואר.
אן יאר 1937 דעביוטירט ער מיט א ליד א.נ. "אלייען" אין "אינדזל" אין לאדזש, אונטער דער רעדאקציע פון זישע באגיש ע"ה.
אין יאר 1939 דערשיינט אין לאדזש זיין ערשטלינג, לירישע לידער א.נ. "יונג-גרין-מאי", ווו ער מאלט אימאזשן פון דער פוילישער לאנדשאפט. די ליטערארישע קריטיק און די לייענער האבן דאס ביכל זייער ווארעם אויפגענומען. איין קריטיקער האט געשריבן: "י. בריקס באזינגט די וועלט און ער שילט דעם וויסטן צעשויבערטן מצב אונדזערן, אזער אן ביליקע עפיטעטן. אין דער ליריק פארמאגט ער א באהאלטענע ליידנשאפט".
ווען די נאציס זיינען באפאלן פוילן, גייט בריקס פארטיידיקן ווארשע. ער ווערט געפאנגען פון די דייטשן. נאך אכט וואכן געפאנגען-לאגער, ווערט ער באפרייט.
ער געפינט זיך אין לאדזשער געטא און דא, ביי די שוידערלעכסטע באדינגונגען זעצט ער פאר זיין ליטערארישע ארבעט. ער העלפט ארגאניזירן די אונטערערדישע שרייבער-גרופע פון 24, ווו די ערן-פארזיצערין איז געווען די טיף-יידיש-טראדיציאנעלע פאעטעסע מרים אולינאווער ז"ל, וואס איז אומגעקומען אין אוישוויץ.
אין אויגוסט 1944, ווערט ליקווידירט די געטא און ירחמיאל בריקס ווערט מיט א טראנספארט יידן פארשלעפט אין דעם גרעסטן טויטן-לאגער אוישוויץ, ווו די דייטשן האבן אומגעבראכט זעקס מיליאן יידן פון גאנץ אייראפע. אזוי ווי די דייטשן האבן זיך שוין געמאלט גענויטיקט אין ארבעטער, איז בריקס, אלס יונגער מענטש, אויסגעקליבן געווארן אויף ארבעט און ער איז פארשיקט געווארן קיין דייטשלאנד צו שקלאפן אין א פאבריק. אזוי ווי אין אוישוויץ זיינען פארניכטעט געווארן זיינע אלע שאפונגען, וואס ער האט מיטגעברענגט פון לאדזשער געטא, און שרייבן האט מען נישט געטארט און קיין בליי און פאפיר האט מען נישט געטארט האבן, האט בריקס ביינאכט אויף זיין שמוציק געלעגער, א הונגעריקער, איבערגעשריבן אין געדאנק זיינע שאפונגען.
איינמאל האט בריקס געפונען א פיצל בליי, און א צווייט מאל א שטיקל פאפיר, האט ער געפרוווט פארשרייבן זיין ליד "דער געהאנגענער" - ווייל ער האט מורא געהאט ער וועט חלילה עס פארגעסן - האט דאס פונדערווייטן באמערקט דער בלאקן עלטסטער, האט ער אים געשלאגן מיט א בעזים איבערן פנים אזוי לאנג ביז ער האט אים צעבלוטיקט.
יידן האבן שטענדיק בכבודיק געהאלטן און געשטיצט זייערע פאלקסשרייבער. אין געטא און אין קאנצענטראציע לאגערן האבן די יידן געשטיצט בריקסן און דאס האט אים א סך געהאלפן איבערצולעבן דעם נאציזם.
דעם 2טן מאי 1945, האט אים די אמעריקאנער ארמיי באפרייט פון ווערבעלין א האלב-טויטן. ער איז באלד גענומען געווארן אין שפיטאל אריין. און אין יולי האט אים דער רויטער קרייץ גענומען פון שפיטאל אין בערגען בעלזען קיין שוועדן צו ניילן. אין די שפיטעלער און אין די סאנאטאריעס האט בריקס פארגעזעצט זיין ליטערארישע טעטיקייט און ער האט געזאמלט פאלקלאר און דאקומענטען. ער האט אויך געפירט א קולטור טעטיקייט ביי דער שארית הפליטה.
ירחמיאל בריקס איז געווען דער אפיציעלער "ייווא"*קארעספאנדענט אין שוועדן, ווו ער איז עטלעכע יאר געשטאנען אין בריוולעך אויסטויש מיטן פראפ' מאקס ווינרייך אין צוזאמענהאנג מיט זיין ארבעט פארן "ייווא". ער האט צוגעשיקט וויכטיקע מאטעריאלן וועגן דעם יידישן לעבן אין סקאנדינאוויען. דעם וויכטיקסטן ארכיוו וואס דער "ייווא" פארמאגט וועגן די נאצישע געטאס, דער "זאָנאַבענד-ארכיוו" (וועגן לאדזשער געטא), דאס האט ירחמיאל בריקס פארשאפן פארן "ייווא".
אין מערץ 1949, האט אים דער "ייווא" אראפגעברענגט קיין ניו-יארק צוזאמען מיט זיין פרוי הינדע עטיע (וואלף) און די צוויי קינדערלעך: מרים סערל און ביילע סוועאַ.
אין נאוועמבער 1946 האט בריקס דעביוטירט מיט א דערציילונג אין "קינדער זשורנאל" אונטער דער רעדאקציע פון ש. ניגער א.נ. "בערעלע אין געטא". די דערציילונג האט געמאכט אן איינדרוק און איז איבערגעדרוקט געווארן כמעט אין אלע לענדער, ווו עס דערשיינט דאס יידישע געדרוקטע ווארט, אפילו אין פוילן.
זיין בארימטע נאוועלע "א קאץ אין געטא" האט קיין שום רעדאקציע - אפילו "די צוקונפֿט" נישט געוואלט דרוקן. נאך לאנגע און שווערע באמיאונגען פון קלאסיקער אברהם רייזען ז"ל האט זיך אין "טאג" אין נחו-יארק אין אקטאבער 1949 די נאוועלע געדרוקט אין פארזעצונגען, רעדאגיקט פון אהרן צייטלין. זי מאכט א רושם אויף ליטעראטור מבינים און ווערט באלד אנערקענט אלס איינציק ארטיק אין דער חורבן ליטעראטור. טיילן ווערן אויפגעפירט אויף דער יידישער בינע אונטער דער קינסטלערישער לייטונג פון הבימה-קינסטלער ר. בן-ארי. שפעטער ווערט דאס ווערט אויפגעפירט אויף דער ראדיא. די צוהערער ווערן פארכאפט פון דער דראמע ארום דער קאץ, און ווארטן אומגעדולדיק אויף די פארזעצןנגען.
אין יאר 1952, דערשיינט בריקסעס ערשטע בוך נאוועלן, א.נ. "אויף קידוש השם" מיט א פארווארט פון ד"ר א. מוקדוני. דאס בוך מאכט א גרויסן רושם איבער גאר דער יידישער וועלט. צענדליקער און צענדליקער יידישע און העברעישע פאעטן, עסייאיסטן, דערציילער און ליט.-קריטיקער האבן געשריבן מיט גרויס לויב וועגן דעם בוך. עס זיינען אפילו אויך געווען עטלעכע רעצענזיעס אין ענגליש. הונדערטער און הונדערטער לייענער האבןצוגעשיקט צום מחבר באגייסטערטע בריוו, ווו זיי האבן אויסגעדריקט זייער התפעלות פאר דעם ווערק. דער צארטער רעליגעזער העברעיער פאעט דוד שמעוני ז"ל פון מדינת ישראל האט געשריבן: "דאס ספר "אויף קידוש השם" פון ירחמיאל בריקס האט אויף מיר געמאכט א שטארקן רושם מיט דעם אוממיטלבארן אמת, וואס קוואלט ארויס פון יעדן זייטל און זייטל. צום אוצר פון די מארטיראלאגישע כתבים פון יידישן פאלק וועט אויך דאס ספר "אויף קידוש השם" איינגעזאמלט ווערן, ווי איינע פון די טייערסטע און חשובסטע שאפומגען. ירחמיאל בריקס האט מצליח געווען צו אנטפלעקן ווונדערפולע ניצוצות פון קדושה אין דער יידישער נשמה, וואס איז ניט פאראומרייניקט געווארן אפילו אין די מאוימדיקסטע ליידן און טאָרטורען".
יצחק באשעוויס-זינגער האט געשריבן:" "א קאץ אין געטא" פון ירחמיאל בריקס באזיצט א טראגישן הומאר וועס מען קען קיין ענלעכן נישט געפינען אין דער וועלט-ליטעראטור".
דאס בך "אויף קידוש השם" איז מיט באגייסטערונג אויפגענומען געווארן פון ארטאדאקסישן ייד ביז דער פריידענקער, און עס איז אין א קורצער צייט דערשינען אין פיר אויפלאגעס. דאס איז א זעלטענע-זעלטענהייט אין דער יידישער ליטעראטור אין די 1950-טע יארן.
אין יאר 1959 איז דאס בוך דערשינען אין ענגליש א.נ. "A Cat in the Ghetto" איבערגעזעצט פון ד"ר ס. מאריס ענגעל. עס הייבט זך אן מיט א פארווארט פון עלינאר רוזוועלט און עס איז באגלייט מיט צוויי עסייען פון פראפ' סאל ליפצין און פון אמעריקאנער ליטעראטור-קריטיקער פראפ' אירווינג האַו. דאס בוך האט געמאכט א רושם אויף דעם בעסערן ענגלישן לייענער, און אין א ריי ענגליש רעדנדיקע לענדער האבן ליט.-קריטיקער וועגן אים געשריבן מיט גרויס לויב.
חוץ דיכטער און נאוועליסט, איז בריקס אויך א פאלקלאריסט. ער האט געהערט צום "פאלקלאר קלוב" אין "ייווא" ווו דער מורה דרך איז געווען פראפ' מאקס וויינרייך.
בריקסעס לידער, נאוועלן און פאלקלאר-איבערארבעטונגען זיינען איבערגעזעצט געווארן אין העברעיש, שוועדיש, ענגליש, פויליש, דייטש, איטאליעניש און טשעכיש.
ער איז נפטר געווארן אין ניו-יארק חול המועד סוכות ט"ז תשרי, אקטאבער 1973. זיין אלמנה האט באשלאסן זיין ארון ברענגען קיין ישראל און ער איז באערדיקט געווארן אויפן הר הזיתים אין ירושלים.
פארטרעט פון אנרי מאטיס, 1933
אַנרי מאַטיס (; 31סטן דעצעמבער 1869 – 3טן נאוועמבער 1954) איז געווען א פראנצויזישער קינסטלער, באוואוסט פאר זיין ניץ פון קאליר און זיין ארגינעלע צייכענונג. ער איז געווען א צייכענער און א סקולפטאר, אבער ער איז מערסטער באקאנט ווי א מאלער. מאטיס, צוזאמען מיט פאבלא פיקאסא און מארסעל דושאמפ, ווערט בארעכנט איינער פון די דריי קינסטלער וואס האבן איבערגעקערט קונסט אין די אנהייב יארן פונעם 20סטן יארהונדערט. אין די 1920ער יארן האט מען אים געהאלטן פאר איינער פון אויפהאלטער פון דער קלאסישער טראדיציע אין פראנצויזישן מאלעריי.
ציפער איז א סימבאל וואס ווען מען שטעלט איטליכע צוזאם ווערט זי א צאל.
דער ציפער איז אין אלגעמיין א נומער, אבער דאס קען אויך זיין אן אות פון אנדערע נומערן סיסטעם.
ירושלים אערפארט אריינגאנג - 1969
ירושלים אַעראָפּאָרט אַרייַנגאַנג - 2010
דאס ירושלים פליפעלד (אדער עטרות פליפעלד) געפינט זיך צפון פון ירושלים און לעבן ראַמאַלאַ. עס איז געווען דער ערשטער ערפּאָרט אין דעם בריטישן מאַנדאַט פון פּאַלעסטינע. עס איז פֿאַרמאַכט געווארן זינט דער אינטיפֿאַדע אין 2010.
בוני עולם איז איינע פון די ארגאניזאציעס וואס העלפט ארויס אידישע פארפאלק וואס האבן נישט קיין קינדער צו קענען האבן קינדער, דורך עצות, הילף צו טרעפן דאקטוירים, און פינאנציעלע הילף.
דער מוסד איז נתייסד געווארן דורך הרב שלמה באכנער וואס איז ברייט באוואוסט מיט זיינע הארציגע דרשות ביי די בוני עולם דינערס.
יעדער איינציגער באדערפער וואס בוני עולם העלפט, קאסט אפ הונדערטער טויזנטער דאלארן, אבער די רעזולטאטן וואס בוני עולם האט געברענגט, צייגט אז ס'איז ווערט יעדע פרייז, אין די צייט וואס אמאל איז דאס געווען פארפאלענע זאך, איז דורך בוני עולם שוין געבוירן געווארן געזונטע קינדערלעך אין די הויכע נומערן כן ירבו בישראל.
בוני עולם העלפט בעיקר ביים ערשטן קינד; ביים צווייטן און דריטן העלפן זיי מיט עצות און הלוואות, אבער נישט מיט געלט ווייל ס'פשוט נישט מעגליך.
צווישן די רבנים אויף דעם וועד פון בוני עולם ווערן פאטרעטן די קהילות ווי סאטמאר, סיי פון קהל מהר"א, און סיי פון קהל מהרי"י, באבוב, בעלזא, סקווירא, וויזשניץ,פאפא.
בראש פון די רבנים אין אמעריקע שטייט דער סקווערער דיין הרב מיכל שטיינמעץ שליט"א, און אין ארצה"ק איז הרב משה שאול קליין שליט"א, ווי אויך די אנדערע דיינים הרב חיים דוד כ"ץ שליט"א סאטמאר בארא פארק, און הרב אברהם הערש וואזנער שליט"א סאטמאר מאנסי, הרב שרגא האגער פון קאסאוו שליט"א, הרב משה מנחם ווייס שליט"א פון פאפא, און הרב חיים יעקב טויבער שליט"א פון באבאוו.
צווישן אלע רבנים און גדולי ישראל וואס שטיצן און רימען אויס דעם מוסד בוני עולם איז דא אבער איין רב הרב חיים לייב כ"ץ סערדיהעלער רב שליט"א פון בארא פארק וואס טומעלט זייער אקעגין די מוסד בוני עולם, און כסדר האלט ער דרשות, און גייט באזוכן רבנים, און אלארימירט אז בוני עולם טוט און פראקטאצירט זאכע וואס עס נישט אויסגעהאלטן, ער האט ארויסגעגעבען א ספר מיטן נאמען "זרעו לפניך יכון" וואס דארט האט ער אפגעשריבן אלע זיינע טענה'ס א'קעגן בוני עולם און די ארגאנזאציעס וואס העלפן פארפעלקער צו האבן קינדער, ער איז געפארן קיין ארץ ישראל זיך טרעפן מיט הרב וואזנער זצ"ל ווייל ס'איז דא פארשידענע גרסיות איבער זיין מיינונג, זיין גרויסער תלמיד הרב משה שאול קליין שליט"א האלט אז הרב וואזנער זצ"ל איז געווען א שטארקע פארהערער פון די מוסד און הרב קליין איז געקומען סעפציעל צו פארן צו א בוני עולם דינער און ברוקלין איבערגעבן די מיינונג פון זיין רבי'ן, אבער הרב כ"ץ ווייסט צו זאגן אז אנדערע תלמידים האלטן נישט אזוי.
ווען הרב כ"ץ איז געפארן קיין ארץ ישראל האט ער זיך נישט געטראפן מיט הרב וואזנער זצ"ל ס'האט געהייסן אז הרב וואזנער זצ"ל האט נישט כח געהאט זיך צו איינטענה'ן מיט הרב כ"ץ.
ווי אויך פאריפט זיך הרב כ"ץ אויף א פסק הלכה פונעם חזון איש זצ"ל; אבער די ענטפער איז אז די היינטיגע מעטאדן איז נאך נישט געווען בימים ההם, ואין הנידון דומה לראי' בכלל,
אבער פון די צענדליגער רבנים וואס האבן ג'חתמעט לטובת הרב כ"ץ אויף א קול קורא אויף א פארעוון נוסח מ'זאל פרעגן א רב ובעל הוראה מובהק, ווייסט מען אז זיי אליינ'ס האבן דאס געטון נאר לכבודו, אבער באמת שטיצן זיי שטארק בוני עולם און שיקן זייערע אינגעלייט ווען מ'דארף הילף צו בוני עולם, און זייערע דיינים זענען פון די פירנדע רבנים אין בוני עולם און זיי האלטן נישט אז באמת איז די קריטיק איז א ריכטיגע אדער א אמת'ע.
הר חוצבים איז א טעכנאָלאָגיע אינדוסטריע פּאַרק אין ירושלים, געגרינדעט אין 1970 דורך דער ירושלים עקאָנאָמישער קאָרפּאָראַציע. ער איז געבויט אויף א בארג אין ירושלים.
ער איז אויך באקאנט ווי דער קאַמפּוס פון אינדוסטריעלער וויסנשאַפֿט.
די שפּיץ פון דעם באַרג איז 700 מעטער איבערן ים־פלאך.
זאל זיין געלעבט איז א היימיש יידיש ביכל, דאס ערשטע אפציעלע ביכל, וואס איז ערשינען דורך מנשה לוסטיג, וואס איז באקאנט אלץ א טאלאנטפולער שרייבער און אקטיאר.
זייענדיג גאר א טיפע בעל מחשבה, טוהט ער ארויסהייבן סעסעטיווע שטריכן פון דאס מענטשהייט געפירעכטס, וואס איז צומאל גורם צום שמייכלען און אלגעמיין אין שטארקע הנאה פונעם אוטענטישקייט פונעם געשריבענעם ווארט.
לעולם איז מנשה א בן בית אינעם עולם המחשבה, געווענליך פלעגט ער פארצייכענען זיינע השגות אין מעמוארן - ווי אט אין די שורות וואס געפונען אינעם דאזיגע ביכל פארמאט, אבער וויבאלד דאס היינטיגע וועלט אנשויאונג איז מער צו קוקן און הערן, ווידעאוס און בילדער, האט מנשה געשאנקן דעם הנאה וועלט, א רייע פון קליפס און בילדער צום פארגעניגען און צום לאכן, אויף וואס ער איז בעיקר דערויף באקאנט אלוועלטליך.
טראצדעם, טענה'ט מנשה, אז עס איז עהם מער א הנאה צו פראדוצירן שרייבעריי, איידער ווי אנדערע אינטערהאלטונג אקטן.
אינעם דאזיגע ביכל, איז איינגעהילט עטליכע פרקים אין פארשידענע טעמעס, סיי פון די יאר סעזאנען און סיי פון ספעציעלע זמנים אינעם יאר.
א ספעציעלע מקום פארנעמט די ביכל איבער געזונטהייט, וועגן מענטשהייט געפירעכטס בכיסו ובכוסו.
צו די זייט, עטליכע ערנסטע מאמרים, אין א צייט פון דערהויבנקייט, וואס געבט נישט ווייניג געפיל און התרגשות.
אויך איז פארהאנען אריבער 150 סלאגאנען, וואס זענען ווי ראשי פרקים צו מחשבות און טעמעס וואס מנשה לוסטיג באזירט דערויף זיינע פילצאליגע מעמוארן.
הרב יובל שערלא איז דער ראש ישיבה פון ישיבת אורות שאול אין פתח תקוה, א מחבר ספרים און א פאפולערער ציבור אַקטיוויסט. זיינע אַקטיוויטעטן און שטעלעס האבן אים פארשאפט פיל תומכים פון דער מאדערנער רעליגיעזער און פרייער יידישער וועלט ווי אויך קעגענערס פון די חרדישע און מער קאנסערוואטיווע ציוניסטישע רבנים.
הרב שערלא איז געבוירן געווארן אין הרצליה צו עלטערן פון די פאַרייניקטע שטאַטן וואס האבען געמאכט עליה אין ארץ ישראל אין יאר תש"ח. ער האט געלערנט אין ישיבת נתיב מאיר און אין ישיבת הר עציון. ער האט באקומען סמיכה פון הרב אברהם שפירא. ער האט אויך געדינט אין דער ישראלישער מיליטער אלץ קאמאַנדאנט וואו ער איז געווארן דערהויבן צו דער דרגה פון א רב סרן.
ער האט געדינט אלץ רב אין עטליכע פלעצער ווי אויך איז ער געווען ראש ישיבה אין ישיבת הגולן וואס געפינט זיך אין דעם שטעטל חיספין. אין יאר תשנ"ח האט ער, צוזאמען מיט הרב דוד סטיו און הרב שי פירון, אויפגשטעלט די ישיבת אורות שאול אין פתח תקווה.
שאלות ותשובות אויף דעם אינטערנעט.
אין יאר תשס"א, האט הרב שערלא, אויפן פארלאנג פונעם העברעיש וועבזייטל "מורשת", אנגעפאנגען צו ענטפערן שאלות אויף זייער וועבזייטל און שפעטער אויף אנדערע זייטלעך אויך. ער איז באלד באקאנט געווארן אלץ איינער פון די מערסט פאפולערע רבנים אויפן אינטערנעט מיט איבער 36000 שאלות ותשובות אויף "מורשת" אליין. ער ענטפערט שאלות אין פארשידענע נושאים ווי אמונה, הלכה, שלום בית, ציונות און עטיק.
צניעות.
הרב שערלא איז פון די הויפט שטיצער פאר א "חברה מעורבת" און איז קעגען דער אפטיילונג פון מענער און פרויען אין טאג טעגליכן לעבן. לויט זיין מיינונג קען גאר ארויסקומעם א חוסר צניעות דורך די באַנעמעניש מיט דעם ענין פון אָפּזונדערן מענער פון פרויען. אין 2012 ווען הרב שלמה אבינר האט ארויסגעגעבן א פסק קעגן פרויען קאנדידירן זיך פארן כנסת, האט הרב שערלא געקעגנט זיין פסק.
צוליב זיינע מיינונגען און פארשידענע ליבעראלרע פסקים האט ער זיך קונה געווען קעגנערס פון די חרדישע און מער פרומע ציוניסטישע רבנים; צווישן זיינע קעגנערס זיינען הרב אברהם שפירא און הרב שמואל אליהו.
אייזיק (יצחק יהודא) שניצלער (ה'תשט"ו - ז' ניסן ה'תשע"ג) איז געווען איינער פון די פראכטיגע פיגורן פון וויזשניץ מאנסי.
ער איז געווען א זון פון רבי משולם זושא ז״ל, און אן אייניקל פונעם טשאבער רב, רבי שרגא שמואל שניצלער פון ירושלים. ער איז געווען א באקאנטער משמח אלוקים ואנשים, אן עסקן נמרץ לכל דבר שבקדושה.
אייזיק איז אויפגעוואקסן אין די סאטמארער מוסדות און געווען א נאנטער מקורב צו רבי נתן יוסף מייזעלס, רב פון אבני שלמה אין מאנסי.
נאך דער פטירה פון רבי נתן יוסף האט ער זיך אנגעקניפט צום וויזשניצער רבי פון מאנסי, רבי מרדכי האגער.
ער איז געבליבן א געטרייער וויזשניצער חסיד ביזן לעצטן טאג.
אייזיק האט אלעמאל געהאט א גוט ווארט פאר סיי וועם ער האט אנגעטראפן, און געהאלפן אומצאליגע מענטשן וואס האבן באדארפט א טובה, א שמייכל. ווי אויך איז ער געווען אקטיוו אין מוסדות פאר ספעציעלע קינדער.
מאנטאג פארטאגס פרשת צו. ז׳ ניסן ה׳תשע״ג האט אייזיק געכאפט א מעכטיגע הארץ אטאקע וואס האט ליידער פארכאפט זיין לעבן אין דעם יונגן עלטער פון 57 יאר.
זיין ברודער איז דער באוואוסטער זינגער מיכאל שניצלער, און זיין שוואגער איז דער בדחן יענקל מילער, די "יארמער רב".
ביאלאגישע קלאסיפיקאציע איז א סיסטעם וואס ביאלאגן ניצן כדי קלאסיפירן די פארשידענע ארגאניזמען. די סיסטעם איז א טייל פון טאקסאנאמיע.
די נאטירלעכע וועלט איז רייך אין ארגאניזמען, דעריבער איז נייטיק צו קלאסיפירן זיי, אבער ס'איז נישט אלעמאל קלאר וויאזוי מ'זאל דאס טון. יעדער איינער פארשטייט די אונטערשייד צוויצן די פארשידענע באשעפענישן ווי פיש זענען אנדערש פון עופות, אבער א לעמפערט און א לייב זענען ענלעך. אבער אן אלגעמיינע קלאסיפיקאציע פון אלע באשעפענישן האט געפעלט.
אין דער מיטל אלטער פלעג מען קלאסיפירן די נאטירלעכע וועלט אין פיר קעניגרייכן: דומם, צומח, חי און מְדַבּר (מענטשן).
בר אילן אוניווערסיטעט () איז אַ פובליקער אוניווערסיטעט באזירט אין רמת גן, געגרינדעט אין 1955 און געהייסן נאָך דעם פירער פון רעליגיעזן ציוניזם, רבי מאיר בר-אילן. דער אוניווערסיטעט איז געגרינדעט צו העכערן דאס לערנען פון ייִדיש שטודיום און אַלגעמיינע וויסנשאַפֿט דורך דער שטעלונג פון "תורה עם דרך ארץ" אינעם גייסט פון ארטאדאקסאלער יידישקייַט.
בר אילן איז די צווייטע גרעסטע אקאדעמישע אינסטיטוציע אין ישראל.
שו"ת פראיעקט.
זיי האבן א פראיעקט ווי זיי טייפן אויף ספרים אויף טעקסט
בן-גוריון אוניווערסיטעט פונעם נגב איז אַן ישראלישער אוניווערסיטעט אין באר שבע, וואָס איז געגרינדעט געווארן אין 1969 און איז באקאנט מיט היינטיקן נאָמען פון 1974. אוניווערסיטעט פֿאַקולטעטן פון וויסנשאַפֿט, אינזשעניריע, הומאַניסטיק, סאציאלע וויסנשאפטן, מעדיצין, געזונט און פאַרוואַלטונג. איבער 19,000 סטודענטן לערנען דארט.
בן-גוריון אוניווערסיטעט איז געגרינדעט געווארן אין 1969 מיטן נאמען אוניווערסיטעט פונעם נגב מיט דער ציל פון פראמאווירן די אנטוויקלונג פונעם נגב מדבר וואס באדעקט מער ווי זעכציק פראצענט פון ישראל.
די קאמעדיע קליפס איז א זאמל פון קורצע ווידעא קליפס, דאס ערשטע אין צאל, פונעם חסידישער פיזישער אקטיאר און קאמידיאן - מנשה לוסטיג פון ניו יורק.
אין דיזע קליפס ווערן אויסגעשפילט, אויף א סארקאסטישן שטייגער, די איבערגעטריבענע נערוועזקייטן און פאביעס, פון דאס היימישע לעבנס שטייגער, וואס איז היבש לאכעדיג אבער א ביטערע געלעכטער, צייגנדיג פארשידענע סיטואציעס אין לעבן ווי מאנכע זענען מלבש כעס און געוואוינהייטן, אין כאילו א מצוה צו מנהג צו גאר חינוך.
מנשה לוסטיג איז חלילה נישט קיין משכיל וואס זוכט אפשפעטן פון יידישע לעבנס שטייגער, פונקט פארקערט, ער איז דערמיט אין אלגעמיין משמח דעם פאבליקום, און דערביי איז דאס א שיינע וועג צו צייגן וויאזוי עס קוקט אויס א איבערגעטריבענע אומגעבעטענע מחמיר שלא לצורך.
אין דעם זאמל זענען פארהאנען פארשידענע סיטואציעס וואס איז באמת מער אינטערעסאנט פאר היימישע יידען איידער פרעמדע, אבער דאס אוטענטישקייט פון זיינע אקטן, ווערן היינט שוין באוואונדערט ווי נאטורליך און געלונגען, אפילו ביי די אלוועלטליכע דירעקטארן פון פארשטעלונגען און טאלאנט זוכער.
דער ווילנער שטאט'ס חזן איז א פילם אין יודיש וואס שפילט אפ די געשיכטע פונעם חזן יואל דוד פון ווילנע.
עס שפילט משה אוישער אלס חזן.
נירנבערג פראצעס באציט זיץ צו דעם פראצעס פון 21 הויפט שולדיגע און דעם צווייטן וועלט קריג, אויסער דריי וואס זענען דארטן פאראורטיילט געווארן און זייער אפוועזנהייט.
דער געריכט.
דער געריכט איז געוועזן א צוזאמען שטעל פון די פיר גרויסמאכטן וואס האבן געווינען דעם קריג איבער דייטשלאנד, אמעריקע רוסלאנד ענגלאנד פראנקרייך.
אנגעקלאגטע.
פאלגענד איז א ליסטע פון די אנגעקלאגטע (און זייער 'אנוועזנהייט')
פאלגענד איז די ליסטע פון די אנגעקלאגטגע, און זייער 'אפוועזנהייט'
די קלאגעס.
די קלאגעס זענען באשטאנען אין מערסטנטייל אויף די הויפט פיר טעמעס
פארברעכן קעגן פרידן
פארברעכן קעגן די מענטשהייט
אויסער די פיר אויבנדערמאנטע איז יעדער פערזענליכער אנגעקלאגטער אויך געווארן אנגעקלאגט פערזענליך אויף מערערע אינדיווידואלע קלאגעס, וואס האבן אנבאלאנגט נאר זיין פערזענליכן פארברעכן.
די אורטיילן.
די אורטיילן פון דעם נירנבערג פראצעס איז נישט נאר א סענזאציע אויף די אורטיילן וואס האבן אנבאלאנגט די פערזענליכע באשולדיגטע, נאר עס ווערט געזעהן פאר א אינטערנאציאנאלע אפטייטש פון געזעץ שטעלונג אויפן באזיס פון קריוודעס קעגן דער מענטשהייט און/אדער ציוויליזאציע.
איבן באַטוטאַ (, 1304–1368 אדער 1369) איז געווען א מאראקאנער אויספארשער. ער איז ארומגעפארן מער ווי דרייסיג יאר און האט באזוכט כמעט די גארע איסלאמישע וועלט. אויך האט ער אויסגעפארשט מערב אפריקע, דרום און מזרח אייראפע, דרום אזיע, צענטראלע אזיע, דרום-מזרח אזיע און כינע. ער איז געפארן א מרחק פון 75,000 ק"מ, מער ווי מארקא פאלא.
אין זיין רייזע אין מערב אפריקע איז ער געפארן לענגאויס דעם ניזשער טייך קיין מאלי און ער איז אנגעקומען אין טימבוקטו.
דרום־אייראפע רופט מען די גרופע פון לענדער אין אייראפע וואס געפינען זיך אין דרום טייל פונעם קאנטינענט. אפטמאל רופט מען די מיטלענדישע לענדער דרום אייראפע, אבער די באגריפן זענען נישט דווקא גלייך.
אנדערע רעכענען אויך ציפערן און מאלטא.
דרום אַזיע איז דער דרומדיקער ראיאן פונעם קאנטינענט פון אזיע. זי נעמט איין דעם שטח וואס איז דרום פון די הימאלייע בערג; לויט טייל דעפיניציעס אויך ראיאנען וואס געפינען זיך מזרח און מערב פונעם אינדישן אונטער-קאנטינענט. דרום אזיע גרענעצט מערב אזיע, צענטראלע אזיע, מזרח אזיע, דרום-מזרח אזיע און דעם אינדישן אקעאן.
אין דרום אזיע וואוינען מער ווי 1.5 מיליארד מענטשן, אזוי איז דער ראיאן דער מערסט באפעלקערטער אין דער וועלט.
דרום אזיע לויט פארשידענע דעפיניציעס
אַשאקאַ דער גרויסער (סאנסקריט अशोकः; 304–232 פאר דער ציווילער רעכענונג), אדער אַשאקאַ בינדוסרא מאוריא, איז געווען אן אינדישער קייסער, דער דריטער קייסער פון דער מאורישער דינאסטיע, וואס האט געהערשט איבער כמעט דעם גאנצן אינדישן אונטער-קאנטינענט צווישן די יארן 273 פאר דער ציווילער רעכענונג און 232. אשאקא איז געווען איינער פון די גרעסטע קייסרים פון אינדיע; אין זיינער תקופה האט די מאורישע אימפעריע זיך פארשפרייט פונעם הינדו קוש (אין היינטיקן פאקיסטאן און אפגאניסטאן) אין מערב, ביז באנגלאדעש און דעם שטאַט פון אסאם אין מזרח, און ביז קארנאטקע אין דרום, דאס הייסט, דעם גאנצן אינדישן סוב־קאנטינענט אחוץ טיילן פון היינטיקן טאמיל נאדו און קעראלא.
אשאקא איז געבוירן געווארן אין פאטאליפוטרע, די הויפטשטאט פון דער מארישער אימפעריע, דער זון פונעם קייסער בינדוסארא און דער אייניקל פון טשאנדראגופטא מאוריע, דער גרינדער פון דער מארישער דינאסטיע.
אין זיינע יונגערע יארן איז ער געווארן א גובערנאטאר נאכדעם וואס טשאנאקיע האט אונטערגעדריקט 12 אדעלן.
זיין הערשאפט.
אשאקא האט אנגעהויבן זיין הערשאפט אין 273 פאר דער ציווילער רעכענונג, און האט פארגעזעצט די אייננעמונגען וואס זיין זיידע און זיין פאטער האבן אנגעהויבן. אונטער זיין הערשאפט האט די אימפעריע געזען 41 יארן פון שלום, מיט סאציאלער הארמאניע צווישן די פארשידענע רעליגיעס (דזשייניזם, הינדואיזם און בודהיזם).
נאך א גרויסער מלחמה אין וואס מער ווי 200,000 מענטשן זענען געהרגעט געווארן, האט אשאקא באשלאסן אויפצוהערן פירן מלחמות, און ער האט אויף זיך גענומען די רעליגיע פון בודהיזם.
ער האט אויפגעשטעלט 18 שפיטעלער אין זיין אימפעריע.
דאָס פֿעלקעררעכט (פֿון לאַטײַניש "ius gentium", „רעכט פֿון פֿעלקער”) איז אַ איבערמלוכישע רעכט־סדר אױס פּרינציפּן און כּללים, דורך װאָס די שײַכות צװישן די פֿעלקעררעכטלעכע נושאי זכויות (ראשית מלוכות) װערן רעגולירט אויף דער באַזיס פֿון גלײַכרעכטיקײט.
דער הויפּט־מקור פֿונעם הײַנטװעלטיקן פֿעלקעררעכט איז מגילת (די טשאַרטער) פֿון די פֿאַראײניקטע פֿעלקער. זי אַנטהעלט אַן אַלגעמײנעם פאַרװער פֿון גװאַלד, װאָס גילט פֿאַר אינטערנאַציאָנאַלן געװױנהײט־רעכט אומאָפּהענגיק פֿון אַ מיטגלידערשאַפט אין די פֿאַראײניקטע פֿעלקער און װאָס פֿאַרװערט די מלוכות צו האַלטן אָנפאַל־מלחמות, און באַשטעטיקט דאָס רעכט פֿון די אינדיװידועלע אָדער קאָלעקטיװע זיך-פאַרטײדיקונג.
מקורים פֿונעם פֿעלקעררעכט זײנען צװײ־ און עטלעך־זײַטיקע טראַקטאַטן, אינטערנאַציאָנאַל געװױנהײט־רעכט און אַלגעמײנע רעכט־פּרינציפּן (38סטער אַרטיקל, ערשטער אָפּסאַץ, אותיות א‛, ב‛ און ג‛ פֿון חוקת פֿונעם אינטערנאַציאָנאַלן געריכט פֿון יוסטיץ).
השפּעהדיקע ייִדישע פֿעלקעררעכט-יוריסטן זײנען לאַסאַ אָפּענהײַם, אײאַל בענבֿענישׂתי (העברעיש׃ איל בנבנשתי), יאָראַם דינשטײַן (העברעיש׃ יורם דינשטיין), הערש לאַוּטערפּאַכט, רות לאַפּידעס (העברעיש׃ רות לפידות), ראָבי סאַבעל (העברעיש׃ רובי סיבל), יעקבֿ ראָבינזאָן, שמשון ראָזנבױם, שבתי ראָזען, נתן פֿײַנבערג און יובַֿל שאַני (העברעיש׃ יובל שני).
מאָנאָלאָגען איז א ביכל וואס שלום עליכם האט ארויסגעגעבן אין יאר 1921.
"איין עצה" - געשריבן אין יאר 1904.
"ביי'ם דאקטאר" - געשריבן אין יאר 1904.
"יוסף" דערצעהלונג פון א דזשענטעלמען - געשריבן אין יאר 1905.
"חאַבּנע" - געשריבן אין יאר 1905.
"ס'א ליגען!" דיאלאג אין גאליציע - געשריבן אין יאר 1906
די שווערד איז א כלי־זיין וואס מ'האלט אין דער האנד; זי קען סיי שניידן סיי שטעכן. געווענלעך ווערט זי געמאכט פון מעטאל. די שווערד האט א הענטל און א לאנגע שארף.
די ערשטע שווערד זענען געמאכט געווארן פון בראנדז אין אוראלט עגיפטן. זייט דער ערפינדונג פון ביקסן זענען שווערד ווייניג געניצט.
א מענטש וואס רייט א פערד ניצט א סאבליע, א לייכטע געבייגטע שווערד מיט א שארף אויף איין זייט און א שארפן שפיץ.
אין דעם מיטל־עלטער איז די שווערד געווארן דער פערזענלעכער וואפן פונעם קריגער. ווען מען גיט איינעם דעם ריטער טיטל טוט מען אים דאס באצייכענען מיט א שווערד.
ישראל טעלעוויזיע בנין אין ירושלים
די ישראל ראדיא און טעלעוויזיע אויטאריטעט איז געווען די טראַנסמיסיע נעץ פון דעם שטאַט פון ישראל.
דער לעצטער פארוואלטער פון דער אויטאריטעט איז געווען יוני בן־מנחם.
קול ישראל איז דער אינלעדישער און אינטערנאציאנאלער ראדיא נעץ פון דעם שטאַט פון ישראל.
ער איז אן אפטייטלונג פון דער ישראל ראדיא און טעלעוויזיע אויטאריטעט.
די מיליטערישע ראַדיאָ סטאַנציע פּיער-סור-האַט איז אַ פּלאַץ פון 30 העקטאַרן, געווידמעט צו דער פראנצויזישער מיליטערישער קאָמוניקאַציע, געשטעלט אויף סאוווען און דזשאָב, אויפן גרענעץ צווישן די ראיאנען רהאָן-אַלפּן און אווערן.
די סטאנציע איז קאנטראלירט דורכן פראנצויזישן לופטפלאט.
ווילקאמיר (,) איז א שטאט אין ווילנער ראיאן, ליטע, אויפן ברעגן פונעם סווענטסוי. די שטאט געפינט זיך 76 ק"מ צפון־מערב פון דער הויפטשטאט ווילנע. די שטאט האט 26,000 איינוואוינער (2011).
ווילקאמיר האט געהאט א חשובע יידישע קהילה. אין 1897 האבן געוואוינט אין דער שטאט 7,287 יידן, און אין 1923, 3,885 יידן.
פֿוערטעווענטוראַ איז דער צווייטער גרעסטער אינזל אין די קאנארישע אינזלען (שפאניע), מיט א שטח פון 1,660 ק"מ2.
צוזמאען מיט לאנזאראטע און גראן קאנאריא, געהערט פוערטעווענטורא צום שפאנישן לאס פאלמאס פראווינץ.
ביאטעכנאלאגיע איז א טעכנאלאגיע וואס ניצט אויס לעבעדיגע ארגאניזמען. ביאטעכנאלאגיע ווערט געניצט אין לאנדווירטשאפט, עסן וויסנשאפט און מעדיצין. אין ביאטעכנאלאגיע ווערן לעבעדיגע ארגאניזמען געניצט ניצלעכע כעמיקאלן און פראדוקטן.
כאטש מען ניצט דעם טערמין ביאטעכנאלאגיע פאר נייע פראצעסן וואס מען האט ערפינדן אין דעם 20סטן יארהונדערט, אין אמת'ן האט מען שוין געניצט ביאטעכנאלאגיע שוין פון אוראלטע צייטן.
שוין אין דער תקופה פונעם תנ"ך האט מען אויסגעניצט ביאלאגישע פראצעסן פארן מענטשהייט. למשל, באקן ברויט (וואס ניצט דעם קארבאן דיאקסייד פון די הייוון), מאכן קעז, וויין, ביר און עסיג, און באארבעטן די פיברעס פון פלאקס און זיידן.
רבי ישעיה טווערסקי (געב' י"א חשוון תש"ה) איז דער היינטיגער טשערנאבילער רבי אין בארא פארק, ניו יארק.
רבי ישעיה איז געבוירן געווארן י"א חשוון תש"ה אין ירושלים צו זיין פאטער רבי משולם זוסיא טווערסקי, טשערנאבלער רבי, און זיין מוטער בלומא טויבא, א טאכטער פון רבי יעקב מרדכי בראנדוויין פון סטרעטין אין ירושלים. ער האט געלערנט אין דער בעלזער ישיבה. אין זיינע יונגע יארן פלעג ער גיין צו די טישן פונעם בעלזער רב, רבי אהרן רוקח.
ער האט חתונה געהאט מיט לאה, א טאכטער פון הרב שלום מיכאלאוויטש האדמו"ר מבראד, א בן אחר בן פון רבי יצחק מראדוויל
די ערשטע פאר יאר נאך זיין חתונה האט ער געוואינט אין א"י, ער איז געווען באוויסט מיט א דערהויבנקייט אין הצנע לכת ווי אויך האט זיין פאטער ארויסגעוויזן א גרויס נאנטשאפט.
שנת תשל"ח האט ער זיך געצויגן קיין אמעריקע וואו זיין שווער הרב שלום מעכלאוויטש האט געוואוינט און איז אויך שנעל געווארן באוואוסט מיט זיין איידלקייט וואו ער האט געלערנט אין סקווירא כולל, און אויך געווען א מתפלל אין סאטמער בימ"ד, און אויך ביי זיין שווערס בימ"ד.
ווען זיין פאטער רבי משולם זוסיא איז נפטר געווארן י"ז מרחשון ה'תשמ"ח, האט ער איבערגעלאזט א צוואה אז אלע זיינע זין זאלן פירן רעביסטעוועס.
נאך דער פטירה פון זיין פאטער איז ער געווארן באקרוינט ממשיך צו זיין די דינאסטיע אין אמעריקע וואו ער האט אויפגעשטעלט א קהילה וואו מבקשי השם געפינען דארט זייער מקום אין וואו אויך איז נתיסד געווארן אונטער זיין הדרכה הפרטית חבורות בחורים און אינגעלייט גערופען "חבורת מאירת עינים".
ער האט אויך ממלא געווען דעם רצון פון זיין פאטער און געעפנט א ישיבה, און האט זי גערופן על שמו ועל זכרו פון זיין פאטער "ישיבה ומתיבתא עטרת משולם זוסיא".
קוואַלע לומפור (מאלייאיש: "Kuala Lumpur") איז די פעדעראלע הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט אין מאלייזיע. אין 2012 האבן געוואוינט אין דער שטאט 1.6 מיליאן איינוואוינער.
די שטאט האט גאסטירט די אלימפיאדע אין 1998.
פלאַזמע איז איינער פון די פיר צושטאנדן פון מאטעריע; די אנדערע דריי זענען סאלידן, פליסיקייטן און גאזן. אזוי ווי די אנדערע דריי זענען מער באקאנט, ווערט פלאזמע גערופן דעם פערטן צושטאנד פון מאטעריע. מען שאפט א פלאזמע פון א גאז דורך אריינגעבן אסאך ענערגיע, ביז די מאלעקולן און אטאמען ווערן יאניזירט אויף יאנען, מיט א פאזיטיווער לאדונג, און עלעקטראנען, מיט א נעגאטיווער לאדונג. ווען א פלאזמע קילט זיך אפ, צוהעפטן זיך צוריק אויף א גאז.
די אנגעלאדענע טיילכעלן אין א פלאזמע רעאגירן שטארק צו עלעקטראמאגנעטישע פעלדער.
רבי אהרן מאיר פרידלאנדער-אייכינשטיין געווען א רב אין קאשוי. זיין טאטע איז געווען הרב חיים פרידלאנדער פון באלעכאוו. זיין מאמע איז געווען א טאכטער פון רבי צבי הירש עהרליך, אן אייניקל פון רבי צבי הירש זידיטשויבער.
ער האט געהיירט די טאכטער פון ר' מנחם מענדל אייכנשטיין פון זידיטשויב.
זיין זון, רבי יצחק אייזיק אייכנשטיין איז געווארן א רב אין קאשוי אונטער אים. ער איז געווען א איידעם פון ר' אלעזר שפירא פון קיוויאשד (א זון פון ר' מרדכי פון בערטש. ער איז געווען דער יונגער רב אין קיוויאשד, און נאך דעם רב אין קאשוי און נאך דער מלחמה אב"ד קיוויאשד אין קווינס, ניו יארק.
נאך א זון איז געווען ר' מנחם מענדל פון זידיטשויב, וואס איז אומגעקומען ביים חורבן אייראפע.
הרב אהרן מאיר פרידלענדער (תקפ"ז - כ"ג תשרי תרל"ה) איז געווען ראש בית דין אין באלעכאוו, מזרח גאליציע.
ר' אהרן מאיר איז געבוירן אין תקפ"ז לערך, צו זיין פאטער ר' זלמן לייב פרידלענדער (נפ' תקצ"ו).
ער האט חתונה גיהאט מיט שרה רבקה קאצנעלבויגן, אן אפשטאמלינג פון מהר"ם פדואה.
ער איז געווען א רב פון באלעכאוו.
זיין ספר, "האברך", האט מען געדרוקט אין קראקע תרל"ט.
ער איז נפטר געווארן כ"ג תשרי תרל"ה.
[http://toladot.blogspot.co.il/2011/11/blog-post_24.html#more האברך - רבי אהרן מאיר פרידלנדר מבאלחוב]
די בוכטע פון בענגאל, וואס איז די גרעסטע בוכטע אין דער וועלט, איז דער צפון־מזרח טייל פונעם אינדישן אקעאן. זי האט די פארעם פון א דרייעק. זי גרענעצט אינדיע און סרי לאנקא צו מערב, באנגלאדעש צו צפון, און מיאנמאר און די אנדאמאן אינזלען צו מזרח.
די בוכטע פון בענגאל באדעקט א שטח פון 2,172,000 ק"מ2. די גאנגעס און בראהמאפוטרא טייכן פליסן אריין אין דער בוכטע. צווישן די חשובע פארטן אויף דער בוכטע זענען קאדאלור, ענארע, טשיניי (מאדראס), טשיטאגאנג און יאנגאן.
סימאן-לוסי-ערנעסטין-מארי בערטראנד דע באוואר (), מערסטנס באקאנט ווי סימאן דע באוואר (
סימאן דע באוואר איז געבוירן געווארן אין פאריז, די עלטערע טאכטער פון זשארזש בערטראנד דע באוואר, און פראצואז (געב') בראסער, טאכטער פון א גבירישן באנקיר און א פרומע קאטויל. איר שוועסטער העלען איז געבוירן געווארן צוויי יאר נאכהער. די פאמיליע האט פארלוירן אירע פארמעגן נאך דער ערשטער וועלט מלחמה. באוואר איז געווען שטארק רעליגעז אלס קינד, און האט אפילו געוואלט ווערן א מאנאשקע, אבער ביי דער עלטער פון 14 איז זי געווארן אן אטעיסט.
אין 1925 האט זי אויסגעהאטלט די באקאלארעאט עקזאמען אין מאטעמאטיק און פילאסאפיע, און זי האט אנגעהויבן שטודירן מאטעמאטיק אינעם אינסטיטוט קאטאליק און ליטעראטור אינעם אינסטיטוט סאנט מארי. דערנאך האט זי שטודירט פילאסאפיע אינעם סארבאן און האט געשריבן איר טעזיס וועגן לייבניץ.
קאראַל איז א ים בעל חי אן א רוקן ביין, וואס געהערט צו דעם קלאס פון קאראַלן (וויסנשאפטלעכער נאמען: "Anthozoa", "לעבעדיקע בלומען" אויף גריכיש) אין דעם שטאם פון "Cnidaria". דער קלאס שפארט איין עטלעכע 6,100 זגאלן. עטלעכע זגאלן פון קאראל האבן א גרויס חשיבות אין בויען קאראל ריפן, וואס זענען פון די מערסטע וואונדערבארע וואוינען אויף דער וועלט און די רייכסטע סביבות אין די אקעאנען.
אן אינטרעסאנער פענאמען איז ווען די טעמפעראטור פונעם וואסער הייבט זיך צוליב על ניניא פארלירן די קאראלן זייער קאליר און זיי ווערן בלאס.
שמעון שמואל פֿרוג (רוסיש: Семён Григорьевич Фруг; 1860, יידישע לאנדווירשטשאפטלעכע קאָלאָניע באָבראָווי קוט, כערסאָנער געגנט, רוסלענדישע אימפעריע – 1916, אָדעס) איז געווען א ייִדישער דיכטער, וועלכער האָט געשריבן איבערהויפּט אויף רוסיש און אויף יידיש, איינער פון די וויכטיקסטע דיכטער פון דער באוועגונג "חיבת ציון". אָבער זײַן ראָליע אין דער ייִדישער ליטעראטור איז ניט באגרענעצט מיטן אידעאָלאָגישן אינהאלט פון זײַנע ווערק.
דער בארימטער היסטאָריקער פון דער ייִדישער ליטעראטור ישראל צינבערג האָט געשריבן, אז "פרוג איז דער ערשטער לויט דער צײַט ייִדיש-שפּראכיקער דיכטער מיט א בולט אויסגעדריקטער אינדינווידועלקייט; ער האָט געגעבן דעם ייִדישן פערז שיינקייט פון מעלאָדישקייט, וועלכע זײַנען געווען אומבאקאנט פריִער". יעקב בירענבוים, איינער פון די רעדאקטאָרן פונעם "לעקסיקאָן פון דער נײַער ייִדישער ליטעראטור" האָט געשריבן וועגן פרוגס שעפערישן אויפטו: פרוגן איז אויסגעקומען דורכצופירן אין דער ייִדישער פּאָעזיע א מעשה-בראשית, אוועק פון פארטיקן און אָנהייבן קנעטן און פורעמען דאָס ליד אויפסנײַ אין א פּאָעזיע, וואָס האָט ניט געוווּסט פון מאָדערניזם". אויך אין זײַן רוסיש-שפּראכיקע שאפונג איז געווען הויך אָפּגעשאצט. שאָול טשערניכאָווסקי האָט געהאלטן, אז "איר אויפבלי האָט די רוסיש-ייִדישע ליטעראטור דערגרייכט אין שמעון שמואל פרוגס לידער". פרוגס דיכטונג האָט משפּיע געווען אויף די קלאסיקער פון דער הײַנטצײַטיקער העברעיִשער דיכטונג חיים נחמן ביאליק און שאָול טשערניכאָווסקי און אויף אנדערע ייִדישע און העברעיִשע דיכטער פון זייער דור. יוסף גדליה קלויזנער האָט געשריבן אין זײַן ארטיקל וועגן פרוגס דיכטונג, אז "ער איז א גאָלדענער רינג צווישן גאָרדאָן און ביאליק. גאָרדאָן איז נאָך זײַן לערער, און וואָס איז שייך צו ביאליקן און טשערניכאָווסקין, אין ביִאָגראפיעס סײַ פון דעם סײַ פון יענעם קען מען געפינען, אז פרוג האָט געהאט א באדײַטנדיקע השפּעה אויף אָט די צוויי באנײַער פון דער העברעיִשער דיכטונג". במשך פון זײַן גאנצן שעפערישן וועג האָט פרוג געשריבן אויף ייִדיש און אויף רוסיש, נאָר שטארבנדיק האָט ער אָנגעשריבן עטלעכע לעצטע לידער זײַנע אויף העברעיִש.
פון זײַנע ביכער.
אלע שריפטן פון ש.פרוג אין דרײַ בענדער, ניו-יאָרק, 1927
שמעון-שמואל פרוג, אויסגעקלעבענע שריפטן, בוענאָס-אײַרעס, 1972
Стихотворения С.Г.Фруга в трех томах, С.-Петербург, 1897
שירי פרוג (העברעישע איבערזעצונג פון יעקב קאפּלאן), ווארשע, תרנ"ח-תרנ"ט.
שירי שמעון שמואל פרוג (העברעישע איבערזעצונג פון אברהם לעווינסאָן), תל אביב, תש"א.
מאפע פונעם גרויסן באריער ריף
דער גרויסער באַריער ריף איז דער וועלטס גרעסטע קאראל ריף סיסטעם, צאמגעשטעלט פון מער ווי 2,900 איינציקע ריפן און 900 אינזלען פארשפרייט איבער 2,600 ק"מ (1,600 מייל) איבער א שטח פון אומגעפער 344,400 קוואדראט ק"מ (133,000 קוואדראט מייל). דער ריף געפינט זיך אינעם קאראל ים, לעבן דעם בארטן פון קווינסלאנד, אויסטראליע.
דעם גרויסן באריער ריף קען מען זען פונעם קאסמאס, און איז דער גרעסטער סטרוקטור אין דער וועלט געמאכט פון לעבעדיקע ארגאניזמען. דער ריף סטרוקטור איז געבויט פון מיליאנען קליינע ארגאניזמען, קאראל פאליפן. ער איז אויסגעקליבן געווארן א וועלט ירושה ארט אין 1981. ער ווערט גערעכנט איינער פון די זיבן נאטורליכע וואונדער פון דער וועלט.
אין דעם גרויסן באריער ריף טרעפט מען דרייסיק זגאלן פון וואלפיש, דעלפינען און פארפאסן. מער ווי 1500 זגאלן פון פיש לעבן אויפן ריף.
a> מיט הרב משה שמואל שפיראהרב יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק (באקאנט ווי רבי יאשע בער; תמוז ה'תרע"ו - ב' אדר ה'תש"ם) איז געווען בריסקער ראש ישיבה אין ירושלים. ער איז געוואן א זון פון הרב יצחק זאב הלוי סאלאווייטשיק, בריסקער רב.
רבי יאשע בערל איז געבוירן געווארן צו רב יצחק זאב הלוי סאלאווייטשיק און זיין ווייב אלטע הענדל, אן אוראייניקל פון רבי מאיר אוירבאך. ער האט געלערנט ביי זיין פאטער. גלייך נאך זיין בר מצוה האט ער אנגעהויבן לערנען זיין זיידנס ספר חידושי הגר"ח על הרמב"ם ביז ער איז געווען בקי אינעם ספר בעל פה. שוין אין זיינע יונגערע יארן האט ער אנגעהויבן זאגן שיעורים אין בריסק און אין ווארשע.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער אנטלאפן מיט זיין פאטער קיין ווארשע, און פון דארט קיין ארץ ישראל.
אזוי ווי זיין פאטער, האט ער געעפנט א קיבוץ אין זיין הויז וואו בחורים און יונגעלייט פון ארץ ישראל און חוץ לארץ האבן געלערנט.
ער איז געווען א שטארקער קעגנער פון ציוניזם.
אין תש"ם איז ער נפטר געווארן, און מען האט אים באגראבן אין הר המנוחות. זיין זון רבי אברהם יהושע סאלאווייטשיק האט איבערגענומען זיין קיבוץ. זיין ברודער רבי משולם דוד סאלאווייטשיק, וואס איז געווען א מגיד שיעור ביי רבי יאשע בערל, האט געעפנט זיין אייגענעם קיבוץ.
רבי יאשע בערל האט נישט פארשריבן זיינע חידושים, אבער זיינע תלמידים האבן געדרוקט זיינע שיעורים אויף מסכת זבחים מיטן נאמען "חידושי הגרי"ד".
סאוט פאלסבורג, קוקנדיק אויף צפון
סאוט פֿאלסבורג איז א דארף אין דעם שטעטל פאלסבורג, סאליוואן קאונטי, ניו יארק' מיט א באפאלקערונג פון 2,879 (2010).
עס געפינט זיך דארטן א גאנץ יאר א חרדישע געמיינדע וועלכע דרייט זיך בעיקר ארום דער ארטיגער ישיבה זכרון משה.
די וויזועלע קונסטן זענען קונסט פֿארמען וואס זענען בעיקר וויזועל, ווי ארכיטעקטור, דעזיין, ווידעא, מאלעריי, סקולפטור, פאטאגראפיע, פילם-פראדוקציע, צייכענען און קעראמיק. די וויזועלע קונסטן שאפן אביעקטן.
צייכענען.
צייכענען איז א מעטאד פון מאכן א בילד, מיט אן אויסקלייב פון געצייג און טעכניקן. מען צייכנט אויף א מיטל מיט דרוקן א געצייג, למשל בלייערס, א פענע מיט טינט, בערשטלעך, וואקסענע קאלירן און קריידלעך. היינט ניצט מען אויך דיגיטאלישע געצייג וואס מאכן נאך. א קינסטלער וואס זיין פאך איז צייכענען הייסט א צייכענער.
אין אוראלט עגיפטן פלעג מען צייכענען מיט טינט אויף פאפירוס. ווען פאפיר איז געווארן גרינגער צו באקומען אינעם 15טן יארהונדערט, האבן די גרויסע מייסטער געניצט צייכענען פון א קונסט פארעם: באטיטשעלי, ראפאעל, מיקעלאנדזשעלא און לעאנארדא דא ווינטשי.
יוסף לודען איז געווען א יידישער שרייבער און ראמאניסט.
לודען איז געבוירן געווארן אין ווארשע, פוילן, אין 1908.
א לאַווינע איז א גרויסע מאסע פון שניי אדער אייז וואס פאלט גיך אראפ א בארג. נאכדעם ווען א לאווינע האט שוין אנגעהויבן קען זי ווערן גאנץ גיך און וואקסן גאר גרויס. טאמער עס מישט זיך אריין לופט אין דער לאווינע ווערט זי א שטויב לאווינע. לאווינעס פאסירן מערסטן אין ווינטער און פרילינג, און זיי זענען א גרויסע סכנה צו לעבן און פארמעגן אויף בערג.
דאס ווארט לאווינע שטאמט פון לאטיין "labina" (ריטשן).
לאווינעס הייבן אן מערסנט ביי א שטורעם ווען אסאך שניי פאלט. די צווייטע סיבה איז ווען די שניי ענדערט זיך, למשל ווען ער הייבט אן שמעלצן פון דער זון. אחוץ דעם קען א לאווינע אנהייבן צוליב רעגן, ערדציטערנישן, אייזפאל און שטיינפאל. טאמער א שטייפע פלאטע פון שניי ליגט איבער א שוואכער שיכטע, קען אנהייבן א לאווינע מיט טויזנטער קובישע מעטער שניי.
לויזער שניי לאווינעס.
א לויזער שניי לאווינע פאסירט אויף א שטאציקן בארג ווען דער שניי איז פריש געפאלן, אדער ווען א שטארקע זון מאכט ווייך דעם שניי. די לאווינע הייבט אן אין איין פונקט און ווערט כסדר ברייטער.
פלאטע לאווינעס.
א פלאטע לאווינע פאסירט אפט ווען דער שניי איז געשטעלט אויף אן ארט דורכן ווינט. א גרויסע פלאטע שניי ברעכט זיך אפ און פאלט אראפ דעם בארג.
אתהלך איז א פאפולער ביכל אויף יידיש און העברעאיש וואו אהרן מרגליות באשרייבט זיין אויסענארדטליכע לעבנסגעשיכטע. דאס ביכל איז געווארן פארעפנטליכט דורך פעלדהיים.
עס איז איבערגעזעצט אויף ענגליש מיטן נאמען "ווי לאנג איך לעב".
טשודנאוו (,) איז א שטאט אין זשיטאמירער גובערניע, אוקראינע. ער געפינט זיך אינעם היסטארישן ראיאן פון פאלעסיע, 48 ק"מ מערב פון זשיטאמיר און 39 ק"מ צפון־מערב פון בערדיטשעוו.
די שטאט ליגט אויפן טייך טעטערעוו, א רעכטער בייטייך פונעם טייך דניעפער.
אין 1897 האבן געוואוינט אין טשודנאוו 4,491 יידן, און אין 1939 2,506 יידן.
די זיידן גאס אויף לאנד און אויף וואסער
די זיידן גאס (פון דייטש: "Seidenstraße") איז א מאדערנישער נאמען פאר דער היסטארישער סיסטעם פון די מסחר-גאסן אריבער אזיע, אייראפע און אפריקע. מסחר אויף דער זיידן גאס איז געווען זייער וויכטיק אין דער אנטוויקלונג פון כינע, אינדיע, פערסיע, אייראפע און דער מיטל מזרח. אף-על-פי אז זייד איז געווען א וויכטיקער חפץ פון כינע אין יענער תקופה, מכל מקום א סך אנדערע זאכן זענען געהאנדלט געווען אויף דער זיידן גאס. אויכעט געדאנקען, רעליגיעס און פילאסאפיעס זענען געפאסט אויף דער זיידן גאס.
מינסקער גובערניע איז א גובערניע פון בעלארוס; איר אדמיניסטראטיווער צענטער איז מינסק. אין 2004 איז געווען דער גובערניעס באפעלקערונג 1,503,000, וואס איז 15.3% פונעם גאנצן לאנד.
אין צפון פון דער גובערניע געפינט זיך די נאראך אזערע, די גרעסטע אזערע אין בעלארוס.
די גובערניע האט 22 דיסטריקטן, 22 שטעט, 8 מוניציפאליטעטן און 20 שטעטלעך.
שו בינג (ענגליש: "Xu Bing"; כינעזיש: 徐冰) איז א כינעזישער קינסטלער ווער וווינט יעצט אין בייזשינג, אוואו ער איז דער וויצעפרעזידענט פון דער צענטראל-אקאדעמיע פון שיינע קונסטן. ער איז מערסטער געוויסט פאר זיין כשרונות אין דרוקמאכן און זיין אינסטאלאציע שטיקער, און אויכעט זיין באניץ פון שפראך, ווערטער און טעקסט און ווי זיי האבן אנגערירט אונזער פארשטענדערניש פון דער וועלט.
א פאלשער כינעזישער קאראקטיר לויט שו בינג'ס נייער שרייבסיסטעם. דער קאראקטיר פארשטעלט דאס ענגלישע ווארט WIKI.
געבוירן אין טשאנג טשינג, איז שו אויפגעוואקסן אין בייזשינג. אין 1975, ביים סוף פון דער קולטורעלער רעוואלוציע, האט די כינעזישע ממשלה אים געשיקט, ווי טויזנטער אנדערע צענערלינגען, צום קאָנטרי פאר צוויי יאר. ווען ער איז צוריקגעקומען קיין בייזשינג אין 1977, האט ער זיך אריינגעטרעטן אינעם דרוקמאכן דעפארטעמענט, און איז מקבל געווען זיין מאגיסטערס אין שיינע קונסטן אין 1987. נאך די טיען-אן-מין סקווער פראטעסטן אין 1989, זיין קונסט איז געזען געווארען ווי א קריטיק אויף דעם כינעזישן רעגירונג, אז פאר זיין זיכערקייט איז ער זיך איבערגעציט צו אמעריקע אין 1990. ער האט דארט געוווינט ביז 2008, ווען ער איז געווארען וויצעפרעזידענט פון דער בייזשינג אקאדאמיע.
אין 1990 האט שו געהאט זיין ערשטע אויסשטעלונג ביים קאזען מוזיי פון קונסט, און בתוך זיין אויסשטעלונג זענען געווען די צוויי אינסטעלאציעס "בוך פון הימל" און "גייסטער האמערן דעם וואנט". אין בוך פון הימל דער קינסטלער האט געמאכט, דורך א זמן פון דריי יאר, 4,000 פאלשע כינעזישע קאראקטירן און האט זיי גשניצט ביי האנט אין האלץ-קוואדראטן, און האט זיי גענוצט ווי באוועגלעכער שריפט צו דרוקן כרכים און מגילות, וואס זענען אראפגעלעגט אויף דער ערד און געהאנגען פון דער סופיט. דער גרויסער סכום טעקסט טויסט צו האלטן אן אלטע חכמה, אבער איז להפך אוממעגליך צו פארשטיין.
רבי משולם דוד סאלאווייטשיק (תרפ"ב, 1921– י״ח שבט תשפ"א, 2021) האט געפירט א בריסקער ישיבה אין ירושלים. ער איז געווען דער נשיא פון דער עדה החרדית.
הרב דוד סאלאווויטשיק מיט זיין פאטער, דער בריסקער רב, ביים כותל מערבי
רבי משולם דוד איז געבוירן געווארן אין תרפ"ב, דער פינפטער פון צוועלף קינדער צו הרב יצחק זאב הלוי סאלאווייטשיק, שטאטס רב פון בריסק און זיין ווייב, מרת אלטא הינדא, טאכטער פון הרב חיים אוירבאך. ער האט געהייראט יהודית, א טאכטער פון רבי אשר שטערנבוך פון לאנדאן און א שוועסטער פון הרב משה שטערנבוך, היינטיקער ראב"ד פון דער עדה החרדית. זיין שוואגער הרב חנוך ערנטרוי, מאן פון זיין ווייב׳ס שוועסטער רחל, איז געווען ראב״ד אין לאנדאן.
ער איז געווען א מגיד שיעור אין דער בריסקער ישיבה פון זיין ברודער הרב בערל. נאך זיין ברודערס פטירה זענען געווען חילוקי דעות ווער זאל איבערנעמען די ישיבה, און רבי משולם דוד האט אויפגעשטעלט אן אייגענע ישיבה אינעם גוש שמונים געגנט אין ירושלים. רבי דוד'ס ישיבה פירט זיך ווייטער אין דער בריסקער שיטת הלימוד, מיט א דגש אויף התמדה אין לערנען. די ישיבה פון זיין נעפע רבי אברהם יהושע לייגט א דגש אויף חריפות אין לערנען. אנדערש ווי רבי אברהם יהושע, וואס איז שטארק מקפיד נישט צו פארשפרייטן זיינע שיעורים אינדרויסן פון דער ישיבה, רבי דוד'ס שיעורים זענען געדרוקט און פארעפנטליכט.
תשרי תשפ״א האט ער געכאפט די קאוויד-19 מחלה, פון וואס ער איז נפטר געווארן אין ירושלים זונטיג פארטאגס י״ח שבט תשפ״א.
מאפע פונעם מאנגעשלאק האלבאינדזל (רוסיש)
דער מאַנגעשלאַק האלבאינדזל (קאזאכיש: Маңғыстау түбегі) איז א האלבאינדזל אויף דער מזרח-זייט פון קאספישן ים אין קאזאכסטאן. אויף דער צפון-זייט פון דער מאנגעשלאק האלבאינדזל איז דער בוזאטשי האלבאינדזל, ארום וועלכער די מאנגעשלאק, טויטער קופטיק און קאידאק איינגאסן זענען מסובב. אויף דער מערב-זייט קומט ארויס דער טיוב-קאראגאן האלבאינדזל, און אויף דרום-זייט פון מאנגעשלאק האלבאינדזל איז קאזאכיש איינגאס געפונען. דער האלבאינדזל גפינט זיך אינעם מאנגיסטאווער אבלאסט פון קאזאכסטאן.
סאטעליט בילד פונעם איבערישן האלבאינזל
א האַלבאינזל איז א שטיק לאנד ארומעגענומען מיט וואסער פון דריי זייטן אבער באהאפטן צו דער יבשה.
די פיר הויפט האלבאינזלען אין איראפע זענען די איבערישער, סקאנדינאווישער, איטאליענישער און באלקאנער האלבאינזלען.
באלקאנער האלבאינזל.
די באלקאן לענדער זענען אן האלבאינזל וואס שליסט איין אלבאניע, באסניע און הערצעגאווינע, בולגאריע, גריכנלאנד, מאנטענעגרא, צפון-מאקעדאניע, סלאוועניע, סערביע, קאסאווא, קראאטיע, רומעניע און דעם אייראפעישן טייל פון טערקיי.
אינדיע.
גאנץ אינדיע איז דער גרעסטער האלבאינזל אין דער וועלט.
קארעע.
גאנץ דרום און צפון קארעע איז א האלבאינזל.
א טורעם איז א סטרוקטור וואס איז העכער ווי ברייטער.
אין דער פארגאנגענהייט פלעג מען בויען טורעמס צו זען ווייט כדי צו וויסן טאמער עס קומט א פיינד צו אטאקירן. אפטמאל האט מען אויך געבויט א טורעם אין א פעסטונג. היינט קען מען אויסניצן טורעמס צו קוקן אויף א ברייטער לאנדשאפט, ארויסשיקן ראדיא כוואליעס אדער צו שפרינגען מיט א פּאראשוט (פאר הנאה).
א וואסערטורעם איז א הויכער סטרוקטור אוואו מען האלט וואסער. צוליב דער הייך קומט דאס וואסער אראפ וואוהין מען דארפט מיט א שטארקן דרוק.
א לייכטטורעם האט א ליכט הויך אויף דער שפיץ, כדי מאטראסן זאלן וויסן וועלכן וועג צו פירן זייער שיף סיי ביי נאכט סיי אין שלעכטן וועטער.
דער עלטסטער טורעם אין דער וועלט געפינט זיך אינעם מויער פון יריחו.
יידישע קינדער פון מאה שערים ירושלים 2011 ה'תשע"א
פֿרום איז א רעלאטיוו ווארט קעגן מער פרייע דאס מיינט אפגעהיטן און רעליגיעז.
פרום איז אויך דא ביי אלע רעליגיעס נישט דווקא ביי אידשקייט.
ביי אידן באטיטלט מען אזוי די מאדערן ארטאדאקס אדער מזרחי אדער חרדים - דער מער פרומער חלק פון כלל ישראל - איז א שטרעמונג וואס נעמט אריין אין זיך חסידים, ליטוואקעס, און אויך די מזרחי ביי וועם ישראל ציוניזום איז ביי זיי די וועגווייזער, אלע וואס זאגן אז זיי גייען לויט דער מסורה און הלכה פון אידן, קעגן די וואס האלטן נישט די מסורה.
אפילו פרייע און טראדיציענאלער אידן וועלן זיך ענדערש אהנקערן צו הלכה ווי אלע זייערע אידישע פירונגען ווי יום כיפור דאווענען אדער בר מצווה'ס, לוויות, חתונות ווערן געטון אויף א ארטאדאקסישן וועג.
אין ארץ ישראל זענען רוב ארטאדאקסישע. אמעריקא זענען רוב קאנסערוואטיווע אדער רעפארמער, נישט ארטעדאקסישע,
פרומע זענען די ארגינאלע טראדיציענאלע תורה אפהיטנדיגע אידען נאך פון די צייטן פון װען ג–ט האט אויסגעװעלט כלל ישראל פֿאר זיין פֿאלק זיי האבן דורך די יאהרען באפעסטיגט די תורה אין געמאכט
תקנות א.ד.ג. װען נאר עס האט אויסגעפֿעלט צוליב די מאדערניזאציע, אסימילאציע אדער אנדערע סיבות וואס האט זיך געמאכט דורך אויס די יארן.
אין די צייטן פון חת"ם סופר ווען די ווינטן פון השכלה און מאדערניזאציע האט געבושעוועט לענגאויס אייראפע איז ארטאדאקסיע אנגענומען געווארן אלץ די אפיציעלער שטרעמונג אפטיילנדיג גענצליך פון די אנדערע מער אסימלירטע שטרעמונגען װאס האבן געזוכט אװעקצוגיין פון די אויסגעטרויטענע תּורה און הלכה׳דיגע װעגען (לויט געוויסע איז דעמאלטס געשאפן געווארן דער נאמען ארטאדאקסישע אידן) און די באקאנטע סלאגאן איז געווארן אדאפטירט "חדש אסור מן התורה", און אזוי זענען אלע מנהגים, ענינים, געווארן הייליג אויף זיך מוסר נפש זיין אויף דעם פונקט ווי מצוות עשה'ס דאורייתא'ס,
די פרומע זענען אויך צוטיילט די מער פרומע ווי פֿון די גאר שטארקע קנאישע לאגערען קנאים ביז צו די גאר מאדערן ארטאדאקס וואס װילען ענדערש אריינברענגען דעם סעקיולארער קולטור,
די מער פרומע טענהן אז נאר זיי קענען ווערן אנגערופן ארטאדאקסען ווייל זיי רוקן זיך נישט אוועק א קוצו של יוד פון אידישקייט.
די אייניגקייט איז אז אלע זוכן אז זייערע װעגען זאלן עכ״פּ נישט זיין אין קעגעזאץ מיט א הלכה'דיגן פערספעקטיוו.
ניוגראונדס (ענגליש: "Newgrounds") איז אן אמעריקאנער וועבזייטל און פירמע פון פארוויילונג און סאציעלע מעדיע. אנגעהויבן דעם 6טן יולי, 1995, פון טאם פֿאלפּ, דער עיקר פון דעם זייטל איז אדאבי פלאש פילמען און שפילן, אבער עס איז דא אויך א בלאט פון מוזיק און קונסט. טאם פאלפ בלייבט ווי דעם זייטל'ס בעל-הבית און מאכט נאך זיין אייגענע פראדוקציעס. דער קאבינעט פון ניוגראונדס איז אין גלענסייד, פענסילוועניע.
די סיסטעם פונעם זייטל איז מיוסד אויף דער אנטיילנעמונג פון די באניצערס, וואס סיי מאכן די פילמען, שפילן, מוזיק און צייכענונגען און סיי באשליסן ביי אפשטימונג וואס איז גוט גענוק צו בלייבן אויפן זייטל און וואס איז נישט.
די יידיש פארם איז א פאלווארק לאקירט נאנט צו גושן, ניו יארק.
זיי פלאנצן ארגאנישע גרינסן, ווי אויך פארמאגן זיי בהמות און עופות.
זומער קומען דארט מענטשן פון איבער די גאנצע וועלט זיך צו לערנען יידיש.
טשעסטער איז א שטעטל אין אראנדזש קאונטי, ניו יארק. ביים 2010 צענזוס האט ער געהאט א באפעלקערונג פון 11,981.
דאס שטעטל איז ערשט באזעצט געווארן אין 1721. עס באדעקט א שטח פון 65.4 ק"מ2.
אין שטעטל טשעסטער געפינט זיך דאס דארף טשעסטער.
גושן () איז א דארף אין און דער פארוואלטונג־זיץ פון אראנדזש קאונטי, ניו יארק.
עס איז געווען די קאונטי'ס גאווערמענט צענטער ביז מען האט עס פארשלאסן די הויפט רעגירונג געביידע וואס איז עטוואס געשעדיגט געווארן ביי א הוראגאן.
ביים 2010 צענזוס איז זיין באפעלקערונג געווען 5,454.
בעסאראביע (;; "בעסאראביא") איז א היסטאריש לאנד אין מזרח אייראפע צווישן דעם נעסטער אין מזרח און דעם פרוט אין מערב.
זי האט אמאל געהערט פאר ראמעניע און היינט איז עס א אין מאלדאווע און א חלק אין אוקריינע.
איר הויפטשטאט איז קעשענעוו וואו עס איז פארגעקומען די באקאנטע שוידערליכע קעשענעווער שחיטה אין יאר תרס"ד וואס האט געברענגט אסאך יודן צו פארלאזן אייראפע און אנטלויפן פון אייראפע קיין אמעריקע.
אן ארגאַן־סיסטעם איז א גרופע ארגאנען וואס ארבעטן צוזאמען מיט איין ציל.
די באוואוסטע ארגאן־סיסטעמען זענען די בלוט צירקולאציע סיסטעם, די אטעם-סיסטעם און די נערוון סיסטעם.
די נערוון סיסטעם הערשט איבער און קאנטראלירט די אלע ארגאן-סיסטעמען פונעם קערפער, מיט דעם הילף פון דער ענדאקרינישער סיסטעם, וואס איז פאראנטווארטלעך אויף די כעמישע פראצעסן אינעם קערפער.
דער זיכערהייט ראַט איז איינער פון די זעקס פרינציפעלע ארגאנען פון די פאראייניגטע פעלקער. זיין אויפגאבע איז אויסצוהאלטן שלום און זיכערהייט אויף דער וועלט. דער זיכערהייט האט פינף סטאבילע מיטגלידער און צען מיטגלידער וואס ווערן געוויילט אויף א קאדענץ פון צוויי יאר. די סטאבילע מיטגלידער זענען די פינף גרינדער מיטגלידער פון די פאראייניגטע פעלקער (וואס האבן געזיגט ביי דער צווייטער וועלט מלחמה): די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, רוסלאנד, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, פראנקרייך און כינע. די פינף סטאבילע מיטגלידער האבן א וועטארעכט אינעם זיכערהייט ראט.
דער זיכערהייט האט זיך געזאמלט צום ערשטן מאל אין לאנדאן דעם 17טן יאנואר 1946.
סטרעטין איז דער נאמען פון א הויף וואס רבי יודא הערש בראנדוויין האט געגרינדעט אין סטרעטין, גאליציע.
רבי יודא הערש בראנדוויין האט געוואוינט אינעם שטעטל סטרעטין, גאליציע, און איז געווען א תלמיד מובהק פונעם שרף פון סטרעליסק. אין תקפ"ו האט דער שרף מסמיך געווען רבי יודא הערש צו זיין זיין ממלא מקום. פון דעמאלט אן האבן מאסן חסידים געשטראמט צו אים צו נעמען אן עצה ביי אים און באקומען זיין ברכה. די מסורה דערציילט אז רבי יודא הערש איז געווען א בן אחר בן פון זעכצן דורות בעלי רוח הקודש.
ער איז געווען באקאנט מיט זיינע תפילות וואס זענען געווען כנוסח סטרעליסק בקולי קולות ובאש להבה, און ער האט באגרינדעט דעם נוסח וואס איז געווען באקאנט אלס "נוסח סטרעטין".
זיינע תורות זענען געדרוקט אין ספר ״דגל מחנה יהודה״.
זיין ממלא מקום איז געווען זיין עלטסטער זון רבי אברהם.
ווי א זעגל אין שטורעם איז א ראמאן געשריבן דורך יוסף לודען און ערשינען דורך פארלאג "פראבלעמען" אין תל אביב 1972.
עס אנטהאלט אכט קאפיטלען און 160 זייטן.
די העלדן פון דער געשיכטע זענען שמחה און זיין געליבטע גאלדעלע וועלכע מאכן דורך די צווייטע וועלט קריג זייענדיג אפגעשיידט איינער פון צווייטן, זיי טרעפן זיך דערנאך אין לאדזש אבער שמחה איז שפעטער עולה קיין א"י וואו ער פאלט א קרבן אויפן שלאכט פעלד פארטיידיגנדיג די נייע מדינה פון אראבישע שכנים.
אורי צבי גרינבערג (22סטן סעפטעמבער 1896, בילקאמין, מזרח-גאליציע – 9טן מיי 1981, רמת גן) איז געווען איינער פון די גרעסטער דיכטער-עקספּרעסיִאָניסטן אין ייִדישער און העברעיִשער ליטעראטור, דעפּוטאט פון דער ערשטער כנסת פון חרות-פּארטיי, לארעאט פון ישראל פריז פאר קינסטלערישער ליטעראטור פארן 1957 יאָר.
גרינבערג איז געבוירן געוואָרן אין בילקאמין, גאליציע, דעמאלט אין באשטאנד פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע, אין א חסידישער משפחה. פון זיין מאמעס צד איז ער געווען אן אייניקל פונעם שרף פון סטרעליסק, אויף וועמענס נאמען מ'האט אים גערופן. זיין פאטער איז געווען דער גלינער רבי, אן אייניקל פון רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו און רבי מאירל פרעמישלאנער. ווען ער איז געוואן אלט אנדערהאלבן יאר אלט, האט זיך זיין משפחה געצויגן קיין לעמבערג.
אורי צבי האָט באקומען א טראדיציִאָנעלן ייִדישן חינוך. אלס דיכטער אויף ייִדיש האָט ער דעביוטירט אין 1912 אין דער צײַטונג "דער ייִדישער ארבײַטער" (לעמבערג) און אויף העברעיִש – אין צײַטשריפט "השילוח" (אָדעס). זײַן ערשטע לידער-זאמלונג "ערגעץ אויף פעלדער" איז דערשינען אויף יידיש אין לעמבערג אין 1915. אין דעם זעלבן יאָר האָט מען גרינבערגן מאָביליזירט אין דער עסטרײַכישער ארמיי און ער האָט אָנטיילגעמונען אין שלאכטן אויפן סערבישן פראָנט. בעת דער מלחמה האָט ער געשריבן לידער אויף יידיש און אויף העברעיש און געפירט א פראָנט-טאָגבוך.
אין סוף פון דער מלחמה האָט גרינבערג זיך אומגעקערט קיין לעמבערג און אין נאָוועמבער 1918 איז ער געוואָרן אן עד פון א שוידערלעכן פּאָגראָם, וואָס פּאָליאקן האָבן געמאכט אויף די לעמבערגער ייִדן. אין 1919 האָט דער דיכטער ארויסגעגעבן אין לעמבערג זײַן צווייט בוך – "אין צײַטנס רויש". אין 1920 איז ער אריבערגעפאָרן קיין ווארשע. דאָרט איז ער געוואָרן באנאנד מיט פּרץ מארקיש און מלך ראוויטש איינער פון די גרינדער פון דער ייִדישער עקספּרעסיִאָניסטישער ליטעראטור-גרופּע "כאליאסטרע". באנאנד מיט ייִדיש האָט ער פארעפנטלעכט לידער אויך אויף העברעיִש. אין 1921 זײַנען אין ווארשע דערשינען גרינבערגס פּאָעמע "מעפיסאָ" און זײַן לידער-בוך "פארנאכטן-גאָלד". אין 1922 האָט ער אָנגעהויבן ארויסצוגעבן א ליטעראטור-זשורנאל מיטן נאָמען "אלבאטראָס". אויף זײַנע שפּאלטן האָט דער דיכטער פארעפנטלעכט זײַן פּאָעמע "אין מלכות פון צלם". די פּוילישע מאכט-אָרגאנען האָבן אים פאר דעם באשולדיקט אין פארשוועכן דאָס קריסטלעכע גלויבן און פארבאָטן ארויסגעבן "אלבאטראָס".
אין 1923 איז גרינבערג אריבערגעפאָרן קיין בערלין, וווּ ער האָט פאָרגעזעצט ארויסגעבן "אלבאטראָס". ערב זײַן אוועקפאָרן איז אין ווארשע ארויסגעגעבן געוואָרן זײַן לידער-זאמלונג "קריג אויף דער ערד", אן איבערגעארבעטער וואריִאנט פון דער זאמלונג "ערגעץ אויף פעלדער".
אין 1924 איז דער דיכטער עולה געווען קיין ארץ-ישראל. פון דעמלט אָן האָט ער געשריבן איבערהויפּט העברעיִש. אין 1928 איז דערשינען זײַן ערשטע העברעישע לידער-זאמלונג "אנקריאון על קוטב העצבות". מיט א יאָר שפּעטער איז דערשינען זײַן צווייטע העברעיִשע זאמלונג "כלב בית". דער דיכטער איז געוואָרן אן אקטיווער מיטגליד פון דער רעוויזיִאָניסטן-פּארטיי בראש מיט זאב זשאבאָטינסקי.
אין 1931 – 1936 האָט ער רעדאגירט די ווארשעווער וואָכנשריפט פון די רעוויִזיאָניסטן "די וועלט". סוף 1938 איז ער ווידער ארויסגעפאָרן קיין פּוילן צו רעדאגירן די ווארשעווער צײַטונג "דער מאָמענט". מיט א גרויסער מי האָט ער מצליח געווען אנטלויפן פון פּוילן און זיך אומקערן קיין ארץ-ישראל נאָכן אָנהייב פון דער צווייטער וועלט-מלחמה.
אין 1949 – 1951 איז אורי צבי גרינבערג געווען א דעפּוטאט אין כנסת פונעם ערשטן צונויפרוף. א שם פון א גרויסן העברעישן דיכטער האָט אורי צבי גרינבערגן געבראכט זײַן געווידמעט דעם חורבן פונעם אייראָפּעיִשן ייִדנטום לידער-בוך "רחובות הנהר", וואָס איז דערשינען אין 1951. נאָך דער זעקס-טאָגיקער מלחמה פון 1967 איז אורי צבי גרינבערג געווען טעטיק אין דער באוועגונג פאר "ארץ-ישראל השלימה".
אורי צבי גרינבערג איז אָנערקענט געוואָרן ווי איינער פון די גרעסטע העברעיִשע דיכטער. פאר זײַן העברעיִשער שאפונג איז ער באלוינט געוואָרן מיט חיים נחמן ביאליק-פּרײַז (1947 און 1957), מיט מלוכה-פּרײַז פון ישראל (1957), מיטן טיטל פון ערן-דאָקטאָר פונעם תל-אָביבער אוניווערסיטעט (1978). ער איז אויסדערוויילט געוואָרן אלס מיטגליד פון אקאדעמיע פאר העברעיִשן לשון (1959). פונדעסטוועגן האָט ער פּאראלעל געשאפן לידער אויך אויף יידיש אין סוף 50ער - אָנהייב 60ער יאָרן.
די נאַכטשאָטנס (לאטיין: Solanaceae) זענען א פאמיליע פון פלאנצן וואס האבן בלומען. א סך פון די פלאנצן אין דער פאמיליע קען מען עסן, אבער טייל פון זיי זענען גיפטיק. אפטמאל איז נאר א טייל פונעם פלאנץ עסבאר אדער גיפטיק. באקאנט אין דער פאמיליע זענען פאפריקע, קארטאפל, טאמאטן, פאטלעזשאן, פייסעליס, טאבאק, שווארצער טאלקארש און פייפלעך.
א היבשער טייל פון די נאכטשאטנס קומען פון אמעריקע, און מ'האט זיי נישט געזען אין אייראפע ביז די רייזעס פון קאלומבוס אינעם 15טן יארהונדערט.
די באָסטאָנער מאראטאן אטאקע איז געווען א טעראריסט אטאקע וואס איז פארגעקומען דעם 15טן אפריל 2013 בעת טויזנטער מענטשן האבן געלאָפֿן אין דעם יערליכן מאראטאן אין באסטאן, מאסאטשוסעטס.
די שוועדישע קראנע אדער דער שוועדישער קרוין (שוועדיש: "svensk krona"; קאד: SEK) איז די וואלוטע אין שוועדן זייט 1873. אפיציעל איז די קראנע צעטיילט אין 100 Öre (ערע), אבער היינט איז נישט מער דא אזעלכע מטבעות.
פון 1604 אן איז געווען דער געזעצלעכער צאלמיטל אין שוועדן דער רייקסטאלער. אין אנהייב פון די 1870ער יארן האבן באשלאסן די סקאנדינאווישע לענדער, שוועדן, נארוועגיע און דענמארק, ארויסגעסן א נייע מטבע, א "קרוין", וואס זאל זיין ווערט א 1⁄2480 טייל פון א קילאגראם פון ריין גאלד.
אין צירקולאציע היינט געפינען זיך די מטבעות איין קראנע, 5 און 10 קראנעס, און באנקנאטן פון 20, 50, 100, 500 און 1000 קראנעס.
גרויסלאנדאן () איז אן אדמיניסטראטיווער שטח און א צערעמאניע־גראפנשאפט פון ענגלאנד. עס איז געגרינדעט געווארן דעם 1טן אפריל 1965, אייננעמען די 32 לאנדאנער באראס און די סיטי פון לאנדאן. די לאקעאלע רעגירונג פון לאנדאן איז דער גרויסלאנדאנער אויטאריטעט וואס באשטייט פונעם בירגערמייסטער פון לאנדאן און דער לאנדאנער אסיפה, הויפטקווארטירט אין דעם לאנדאנער ראטהויז.
גרויסלאנדאן באדעקט א שטח פון 1,572 ק"מ2, מיט א באפעלקערונג פון 8,174,000 ביים 2011 צענזוס.
גרויסלאנדאן ווערט צעטיילט אין 33 לאקאלע אויטאריטעטן, וואס זענען די 32 לאנדאנער בארא ראטן און די סיטי פון לאנדאן קארפאראציע. אויף זיי איז דא דאס אחריות פאר לאקאלע דינסטן וואס זענען אונטער דער אויפזיכט פון דער GLA, למשל לאקאלע פלאנירונג, שולעס, סאציאלע דינסטן, לאקאלע גאסן און מיסט אויפזאמלען. די לאנדאנער באראס האבן יעדע איינע א ראט וואס ווערט דערוויילט יעדע פיר יאר דורך די איינוואוינער דארטן.
דערלויבעניש צו טייטן (דייטשיש: "Lizenz zum Töten: Wie Israel seine Feinde liquidiert") איז א דאקומענטארישער פילם וועגן דער קאנטערטעראריזם פון ישראל, ארויסגעגעבן
אין 2013. דער רעזשיסאר פונעם פילם איז אגמונט קוך.
פאן פון די באלעארישע אינזלען
פלאצירונג פון די באלעארישע אינזלען
די באַלעאַרישע אינזלען (;) זענען אן ארכיפעלאג פון שפאניע אינעם מערב מיטלענדישן ים, לעבן דעם מזרח בארטן פונעם איבערישן האלבאניזל.
די פיר גרעסטע אינזלען זענען: מאיארקא, מינארקא, איביזא און פארמענטערא. דער ארכיפעלאג איז אן אויטאנאמישע געמיינדע און א פראווינץ פון שפאניע, מיט הויפטשטאט פאלמא. די אפיציעלע שפראכן זענען קאטאלאניש און שפאניש.
הרב פסח אליהו פאלק (תש״ג, מאנטשעסטער – כ״ג טבת תש״ף, גייטסהעד) איז א מחנך און א פוסק אין גייטסהעד, ענגלאנד. ער איז ברייט באקאנט פאר זיין ספר "עוז והדר לבושה" וואס באהאנדלט די צניעות פון פרויען אין יידישקייט. ער האט מחבר געווען די שו"ת מחזה אליהו.
ער איז געבוירן געווארן אין מאנטשעסטער, ענגלאנד, צו זיין פאטער ר׳ אברהם צבי פאלק, א מוכר ספרים.אין זיינע יונגערע יארן האט ער געלערנט אין דער גייטסהעדער ישיבה.
זיינע שוואגערס זענען רבי מתתיהו סאלאמאן, משגיח אין לייקוואוד, און הרב אהרן דוד דונער, רב פון דער טאטנהאם עדת שול און א דיין אין דעם לאנדאנער התאחדות קהלות החרדים.
אורי אֹהד (געב' 1970) איז דער בירגערמייסטער פון פתח תקוה. ער איז אן אדוואקאט.
אורי אוהד איז געבוירן געווארן אין פתח תקוה, צו זיינע עלטערן אפרים אוהד ושל נגה אוהד, היינט א ריכטער אין דעם לוד געריכט.
אוהד איז געווארן א מיטגליד אין דעם פתח תקוה שטאטראט אין 1998. ער איז דעמאלסט געווען אלט 28 יאר, דער יונגסטער מיטגליד אין דער היסטאריע פון פתח תקווה.
אין 2003 האט ער געגרינדעט די "שיא לפ"ת" ליסטע, וואס האט געווינען פינף מאנדאטן, די גרעסטע ליסטע אין דעם שטאטראט.
אין 2008 האט ער קאנדידירט אין די בירגערמייסטער וואלן קעגן דעם לויפיגן בירגערמייסטער יצחק אוחיון און האט באקומען 29% פון די שטימען קעגן 55% וואס אוחיון האט באקומען. אוהד'ס ליסטע האט באקומען 4 מאנדאטן און ער האט געדינט ווי פירער פון דער אפאזיציע.
דעם 13טן יאנואר 2013 האט יצחק אוחיון מודיע געווען אז ער רעזיגנירט פון דעם בירגערמייסטערשאפט צוליב זיין קראנקייט, 9 חדשים פאר די געפלאנטע וואלן פון אקטאבער 2013. דעם 15טן יאנואר האט דער שטאטראט געוועלט אוהד דער צייטווייליקער בירגערמייסטער ביז די וואלן.
אהד איז געהייראט און האט צוויי טעכטער.
טימבוקטו () איז א שטאט אין צענטראלן מאלי, צפון־מערב אפריקע, 15 ק"מ צפון פונעם ניזשער טייך, ביים דרום עק פונעם סאהארא. ער איז דער הויפטשטאט פון טאמבוקטו פראווינץ. אין 2008 איז זיין באפעלקערונג געווען בערך 36,000.
טימבוקטו איז געגרינדעט געווארן אינעם 11טן יארהונדערט, אויפן קנופ פון דער צפון-דרום האנדלרוטע איבערן סאהארא און דעם מזרח מערב האנדלרוטע לענגאויס דעם ניזשער טייך. טימבוקטו איז געווארן א וויכטיגער האנדל־צענטער פאר זאלץ.
דזיאוואַני פיערלוגי דא פאַלעסטרינאַ (; 1525, פאלעסטרינא - 2טן פעברואר 1594, רוים) איז געווען אן איטאליענישער קאמפאזיטאר פון דער רענעסאנס תקופה. ער האט געשריבן מוזיק פאר כארן.
פאלעסטרינא איז געבוירן געווארן אין דעם קליינעם שטעטעלע פאלעסטרינא לעבן רוים, איטאליע. ביי די ניינצן האט ער געשפילט דעם ארגל.
ער האט געוואוינט פערציג יאר אין רוים.
ער האט אויך געשריבן מעט ווי הונדערט מאדריגאלן, און האט ארויסגעגעבן צוויי ביכער פון זיינע מאדריגאלן.
צוויי פון זיינע זין זענען געשטארבן אין 1575. זיין ערשטע ווייב איז געשטארבן אין 1580.
הרב ד"ר יונתן (יעקב צבי) סאקס, באראן סאקס (כ"ז אדר א' ה'תש"ח - כ' חשוון ה'תשפ"א) איז געווען דער הויפט רב פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (בריטאניע) און דער קאמאנוועלט פון תשנ"א 1991 ביז סוף תשע"ג 2013.
ער איז גאר א באקאנטאר פיגור אין דער סעקולערער וועלט.
משה זלמן פייגלין (געבוירן חיפה פלשתינה ארץ ישראל כ"ט תמוז ה'תשכ"ב, 31סטן יולי 1962) איז א כנסת דעפוטאט פון דער ליכוד פארטיי, און א וויצע־פארזיצער פונעם 19טן כנסת. ער איז דער פירער פון דער "יידישער פירערשאפט" איינהייט.
ער איז א שטארק קעגנער פונעם אסלא אפמאך.
משה פייגלין איז געבוירן געווארן אין חיפה צו זיינע עלטערן יעקב צבי און אסתר. ער איז אן אייניקל פונעם בעל ה"תניא". ווען ער איז געווען א קינד האט זיך זיין משפחה געצויגן אין רחובות.
אין 2000 האט ער אויפגעשטעלט די "יידישער פירערשאפט" איינהייט אין דער ליכוד פארטיי.
משה פייגלין און זיין ווייב צפורה האבן פינף קינדער.
אליעזר ב"ר ניסן הכהן אין זיינער גויישער נאמען לענארד נאָרמאַן כהן (; ג' תשרי ה'תרצ"ה - ו׳ חשוון ה'תשע"ז) איז געווען  א יודישער קאנאדער שרייבער, דיכטער, זינגער און קאמפאזיטער.
ער איז געבוירן אין מאנטריאל, קאנאדע. זיין טאטע נתן איז געווען א שניידער און איז געשטארבן ווען לענארד איז אלט געווען בלויז ניין יאר.
ביי די צוואנציג יאר האט ער שוין אויפגעשטעלט זיין ערשטע מוזיק קאפעליע וועלכע האט בעיקר געזינגען אמעריקאנישע פאלקס לידער.
ער האט ליב געהאט צו ארומפארן און געווען נייגעריג כסדר צו באטראכטן נייע זאכן. אין 1960 האט ער געוואוינט אין גריכנלאנד און אין 1967 האט ער זיך געצויגן אין די פאראייניגטע שטאטן.
ער האט באזוכט קובא דורכאויס איהר שטרייט מיט אמעריקע און אין 1973 איז ער געפארן קיין ישראל אנטייל צו נעמען אין דער יום כיפור מלחמה.
ער האט קיינמאל נישט אפיציעל חתונה געהאט, אבער האט עטליכע קינדער פון זיינע באציאונגען.
זיין זוהן אדם וועלכע איז געבוירן אין 1972 איז אליינס א זינגער און קאמפאזיטאר.
כהן איז געווען א שטאלצער יוד, פארבונדן צו יודישקייט, ווי עס קענטיג אין טייל פון זיינע פאפולערע קאמפאזיציעס. ער איז געווען אויך א בודהיסט און וועגעטאריאניזם.
קאטמאנדו (העבעראיש: קטמנדו) איז אן ישראלישע טעלעוויזיע דראמא סעריע אין העברעאיש.
די מעשה איז מיט א ליובאוויטשער שליח וועלכע פארט מיט זיין ווייב קיין קאטמאנדו, די הויפטשטאט פון נעפאל.
שמוליק און מושקי א חרדישע פארפאלק פארן קיין קאטאמאנדו צו עפענען א בית חב"ד אלס שליחים.
ווען זיי קומען דארט אן טרעפן זיי נישט די שליסל צו די דירה, שמוליק ברעכט זיך אריין און מושקי ווערט געצווינגען צו פראווען אליין דעם סדר.
די סעריע גייט מיט מיט זייערע שוועריגקייטן אין דעם צוריקגעשטאנענעם לאנד, צום סוף באשלוסן זיי אז דאס לעבן דארט איז צו שווער און זיי ווילן זיך צוריקציהען קיין ישראל.
ראַסל סקווער ("Russell Square") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין בערנארד גאס, בלומסבורי, אין דער לאנדאנער בארא פון קאמדן, צענטראל לאנדאן. די סטאנציע איז אויף דער פיקאדילי ליניע, אין טראוולקארט זאנע 1. אין 2011 האבן 14.73 מיליאן פאסאזשירן געניצט די סטאנציע.
נישט ווייט פון דער סטאנציע געפינען זיך ראסל סקווער, דער בריטישער מוזיי און בירקבעק קאלעדזש פונעם אוניווערסיטעט פון לאנדאן.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דורך דער גרויסנארדענער, פיקאדילי און בראמפטן באן (היינט די פיקאדילי ליניע) דעם 15טן דעצעמבער 1906. מען דערגרייכט די פעראנען דורך דריי ליפטן; אויך קען מען צוקומען דורך 175 טרעפן.
לאס אַנדזשעלעס אינטערנאציאנאלע פליפעלד (ענגליש: "Los Angeles International Airport", קאד: LAX) איז דאס גרעסטע אינטערנאציאנאלע פליפעלד אין קאליפארניע און אין גאנץ מערב די פאראייניקטע שטאטן. דאס פליפעלד געפינט זיך אין לאס אנדזשעלעס.
דאס פליפעלד באדעקט א שטח פון 14 קוואדראט ק"מ אין דרום־מערב לאס אנדזשעלעס, אויפן ברעג פונעם פאציפישן אקעאן. אין 2011 האט דאס פליפעלד געהאט 61,862,052 פאסאזשירן.
דאס פליפעלד האט געעפנט אין 1930 מיטן "נאמען מיינס פילד"; עס האט באקומען דעם נאמען "לאס אַנדזשעלעס אינטערנאציאנאלע פליפעלד" אין 1949.
קאַוונט גאַרדן ("Covent Garden") איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע, אין טראוולקארט זאנע 1, צווישן האבארן און לעסטער סקווער. די סטאנציע געפינט זיל ביים ראג לאנג עקער און דזשיימס גאס אין דער סיטי פון וועסטמינסטער, צענטראל לאנדאן.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דורך דער גרויסנארדענער, פיקאדילי און בראמפטן באן (היינט די פיקאדילי ליניע) דעם 11טן אפריל 1907, פיר מאנאטן נאך מ'האט געעפנט די ליניע דעם 15טן דעצעמבער 1906. צו דערגרייכן די פעראנען זענען דא פיר ליפטן; אויך קען מען צוקומען דורך 190 טרעפן.
דער יאַנגצע (; טשאַנג דזיאַנג), איז דער לענגסטער טייך אין כינע און אזיע; און דער דריטער לענגסטער טייך אין דער וועלט (נאך די אמאזאנאס און נילוס טייכן. דער 6,148 ק"מ לאנג טייך קומט ארויס אין טיבעט אין מערב כינע, און פליסט אדורך כינע ביז ער גיסט ארויס אין דעם מזרח כינע ים, א טייל פונעם פאציפישן אקעאן.
די גרעסטע הידרא־עלעקטרישע קראפטסטאנציע אין דער וועלט, די דריי-שלוכטן-דאמבע, געפינט זיך אויפן יאנגצע טייך.
אין היסטארישע צייטן איז די יאנגצע געווען דער גרענעץ צווישן דרום כינע און צפון כינע. (זעט היסטאריע פון כינע.)
רוואַנדע, אפיציעל די רעפובליק פון רוואַנדע (;), איז א קליין לאנד איינגעשלאסן לאנד אין צענטראל און מזרח אפריקע, פלאצירט א פאר גראד דרום פונעם עקוואטאר. רוואנדע גרענעצט אוגאנדע צו צפון, טאנזאניע צו מזרח, בורונדי צו דרום און די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא צו מערב. רוואנדע געפינט זיך הויך אין די בערג. דער שטח פונעם לאנד איז אומגעפער 26,000 קוואדראט ק"מ.
די הויפטשטאט איז קיגאלי, און די באפעלקערונג ווערט געשאצט צו 11,690,000.
דניפרא (אוקראיניש: Дніпро; רוסיש: Днипро) איז די פערטע גרעסטע שטאט פון אוקראינע און די הויפטשטאט פון דניפראפעטראווסק אבלאסט. די שטאט איז נעבן דעם דניעפער טייך, פון וואהנען קומט איר נאמען. די שטאט, מיט א באפעלקערונג פון 1,049,00 באוואוינערס, איז דער צענטער פון אינדוסטריע אין אוקראינע. ביזן יאר 1926 האט די שטאט געהייסן קאַטערינעסלאַוו (רוסיש: Екатериносла́в).
פון 1907 ביז 1923 האט רבי מנחם מענדל שניאורסאהן (שפעטער לובאוויטשער רבי, געוואוינט אין דער שטאט.
אין 1897 האבן געוואוינט אין דער שטאט 40,971 יידן.
קיגאַלי איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון רוואנדע.
קיגאלי איז דער פאליטישער, עקאנאמישער, קולטורעלער און טראנספארט צענטער פון רוואנדע. זיין באפעלקערונג איז געווען געשאצט צו א 860,000 אין 2007.
די שטאט איז געבויט אויף פיר בארגקייטן אין דעם צענטער פון רוואנדע, צווישן 1433 און 1645 מעטער העכער דעם ים־שפיגל. כאטש די שטאט געפינט זיך נאנט צום עקוואטאר, אבער צוליב איר הייך שטייגט נישט דער טעמפעראטור איבער 25 גראד. עס רעגנט אין צוויי סעזאנען, פון אקטאבער ביז נאוועמבער און פון מערץ ביז מיי.
ברוינוי־אַם־אין (דייטש: "Braunau am inn") איז א שטאט אין אים געגנט, צפון־מערב אויבער עסטרייך. די שטאָט געפינט זיך 90 ק"מ מערב פון לינץ און 60 ק"מ צפון פון זאלצבורג אויפן גרענעץ מיט דייטשלאנד. די שטאט האט א באפעלקערונג פון ווייניקער ווי 20,000 באוווינער. די שטאט איז באוואוסט וויבאלד עס איז דער געבורט-ארט פונעם רשע און ארכי-מערדער אדאלף היטלער.
די שטאט געפינט זיך אויפן אונטערשטן אין טייך נידעריגער פון זיין צוזאמענפלוס מיטן זאלצאך, וואו ער איז דער גרענעץ it forms the מיטן דייטשן לאנד בייערן. זי געפינט זיך אויפן האלבן וועג צווישן לינץ, די הויפטשטאט פון אויבער־עסטרייך, און דער בייערישער הויפטשטאט, מינכן, בערך 60 ק״מ צפון פון זאלצבורג. ברוינוי איז באהאפטן דורך בריקן אריבער דעם אין מיט איר בייערישער אנטקעגנער שטאט זימבאך-אם-אין. די שטאט איז לאנג געווען א צאלפארט אין עסטרייך, אבער אלע גרענעץ קאנטראל זענען מבוטל געווארן אין 1997 ווען עסטרייך האט אויסגעפירט דעם שענגען אפמאך.
דער נאמען פון דער שטאט איז אויך געווארן דער נאמען פונעם באצירק. די באפעלקערונג פון ברוינוי־אם־אין איז געווען 16,182 אין 2011. דער שטאטישער שטח באשטייט פון די קאטאסטער געמיינדעס ברוינוי־אם־אין, אסטערנבערג און ראנזהויפן.
ברוינוי־אַם־אין ווערט גערעכנט איינע פון די אוראלטע שטעט אין עסטרייך. זי ווערט ערשט דערמאנט ארום דעם ציווילן יאר 810 און האט באקומען דעם סטאטוס פון א שטאט אין 1260. ברוינוי אם אין האט זיך אנטוויקלט אין א וויכטיקער פעסטונג שטאט צוליב איר לאקאציע אויפן אין טייך, וואס איז געווען א טראנספארט רוטע פאר זאלץ פון די מינעס אין זאלצבורגער געגנט.
דער דענקמאל פאר די קרבנות פון דער צווייטער וועלט קריג
במשך די יאָרן, האט קאָנטראָל איבער דער שטאָט געטוישט צווישן עסטרייך און דייטשלאַנד עטלעכע מאל. אין אנהייב פונעם 18טן יאָרהונדערט איז ברוינוי־אם־אין געווען דער וווינאָרט פון דעם בייערישן פּאַרלאַמענט.
פאר פריד, פרייהייט און דעמאקראטיע. מיליאנען קרבנות מאָנען: ס'זאל מער קיינמאל נישט זיין פאשיזם
אין יאר 2016 האט די עסטרייכישע רעגירונג באשלאסן באשלאג לייגן אויף דעם רשע'ס הויז און דאס פארוואנדלען אין א הילף צענטער פאר מענטשן מיט ספעציעלע געברויכן און מיט פארשידענע גייסטישע און פיזישע באגרענעצונגען.
הרב שמואל קאַמינעצקי (געב' חשוון ה'תרפ"ה) איז ראש ישיבה פון דער פילאדעלפיער ישיבה, פון וואס ער איז איינער פון די גרינדער. ער איז איינער פון די מערסטע באוואוסטע ליטווישע גדולים אין חוץ לארץ, און איז א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון אמעריקע. הרב שמואל איז א זון פון דעם אמעריקאנער גדול הרב יעקב קאמינעצקי (תרנ"א - תשמ"ו).
הרב קאמינעצקי האט געלערנט אין דער נר ישראל ישיבה אין באלטימאר אונטער הרב יעקב יצחק רודערמאן, זיין פאטערס א קוזין. נאכהער איז ער געווארן א תלמיד מובהק פון רבי אהרן קאטלער אין לייקוואוד.
די סארבישע שפראכן ("Serbsce", "Serbski") זענען צוויי שפראכן, וואס זענען גערעדט ביי סארבישער - א קליינע סלאווישע באפעלקערונג איו מזרח דייטשלאנד. עס איז דא צוויי מיני סארביש: אויבער סארביש (hornjoserbsce), וואס איז גערעדט ביי 40,000 מענטשן אין זאקסן און אונטער סארביש (dolnoserbski), וואס איז גערעדט ביי 10,000 מענטשן אין בראנדנבורג. דער תחום אוואו די צוויי שפראכן זענען גערעדט איז געוואוסט אלס לוזשיץ ("Łužica" אין אויבער סארביש, "Łužyca" אין אונטער סארביש, "Lausitz" אין דייטש).
פאלגנד איז א פארגלייך פון סארביש מיט אנדערע סלאווישע שפראכן.
אקסיסאל (ענגליש: Oxisol) איז א מין באדן פון דער באדן סיסטעם פון דער ארגיקולטור דעפארטאמענט פון די פאראייניגטע שטאטן. צום מערסטן, אקסיסאל ווערט געפונען אין רעגנוואלדן, וואס זענען במשך 15-20 גראד אויף צפון און דרום זייט פונעם עקוואטאר.
די עיקר'דיגע טיילן פונעם שאפונג פון אקסיסאלן זענען דער וועטער, ארגאנישע מאטעריעס און פארמישונג ביי בעלי חיים. אקסיסאלן זענען אייביג פון א רויטן אדער געלן קאליר, ווארום זיי האבן א גרויסע קאנסענטראציע פון אייזן און אלומיניום. זיי אנטהאלטן אויך קווארץ, קאאלין און ליים.
נ'דזשאַמענאַ (/אינדזשעמענע/;) איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון טשאד.
די שטאא איז א פארט אויפן טשארי טייך, קעגנאיבער קוסערי, קאמערון; א בריק איבערן טייך באהעפט די צוויי שטעט. די באפעלקערונג פון נ'דזשאַמענאַ איז געווען געשאצט צו א 993,492 אין 2009.
די שטאט געפינט זיך ביים צוזאמענפלוס פון די לאגאנע און טשארי טייכן.
רבי מרדכי יוסף אלעזר ליינער (כ"ז שבט ה'תרל"ג - כ"ו שבט ה'תרפ"ט) איז געווען דער צווייטער ראדזינער רבי.
רבי מרדכי יוסף אלעזר איז געבוירן געווארן כ"ז שבט תרל"ג אינעם שטעטל איזשביצע, קאנגרעס פוילן, צו זיין פאטער, רבי גרשון העניך ליינער, דער ערשטער ראדזינער רבי, דער "בעל התכלת", א זון פון רבי יעקב ליינער, דער "בית יעקב" פון איזשביצע, א זון פון רבי מרדכי יוסף ליינער פון איזשביצע, דער "מי השילוח".
אום ד' טבת תרנ"א איז זיין פאטער נפטר געווארן, און רבי מרדכי יוסף אלעזר איז געווארן רבי אין ראדזין.
זיין איידעם איז געווען הרב יחיאל צבי גוראריה, א זון פון הרב נתן גוראריה. ווען דער איידעם איז געקומען קיין ראדזין האט די משפחה געבעטן ער זאל טראגן תכלת אויף זיין טלית לויטן ראדזינער מנהג. אזוי ווי ער איז געווען א חב'דסקער חסיד, אבער, און וויסנדיק די שיטה פון דער ליובאוויטשער רבי נישט צו גיין מיט תכלת, האט ער נישט מסכים געווען. ווען דער ליובאוויטשער רבי האט געהערט דערפון, האט ער אים געהייסן לייגן תכלת אויף זיין ציצית צוליב זיין שווער (דער ראדזינער) וועמען ער האט גערופן אן "אדם גדול".
ביי דער ערשטער וועלט מלחמה האט ער זיך געצויגן פון ראדזין קיין ווארשע.
ווען רבי מנחם מענדל שניאורסאהן האט חתונה געהאט אין תרפ"ט מיט מרת חיה מושקא, די טאכטער פונעם ליובאוויטשער רבין רבי יוסף יצחק שניאורסאהן, אין ווארשע, איז רבי מרדכי יוסף אלעזר געווען דער איינציקער רבי וואס האט באקומען א כיבוד ביי דער חופה, לייענען די כתובה.
רבי מרדכי יוסף איז נפטר געווארן כ"ו שבט תרפ"ט אין ווארשע, און ער ליגט אינעם בית עולם דארטן.
טריגאנאמעטריע (פון גריכיש "τρίγωνον טריגאנאן" "דרייעק" און "μέτρον מעטראן" "מעסטן") איז א צווייג פון מאטעמאטיק וואס שטודירט דרייעקן און די פארהעלטענישן צווידן די לענג פון זייערע עקן און די ווינקלען צווישן יענע עקן. טריגאנאמעטריע דעפינירט די טריגאנאמעטרישע פונקציאנען (אויך גערופן "קרייזפונקציאנען" אדער "ווינקל־פונקציאנען"), וואס ביישרייבן די פארהעלטענישן, און זענען אנווענדיק צו ציקלישע פענאמענען, ווי למשל כוואליעס. דאס פעלד איז ארויסגעוואקסן אינעם 3טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג ווי א צווייג פון געאמעטריע שטארק געניצט אין אסטראנאמישע שטודיעס. זי איז אויך די פונדאציע פונעם פראקטישן קונסט פון ערדמעסטונג, און ווערט געניצט אין אפטיק, נאוויגאציע און טעאריע פון מוזיק.
טריגאנאמעטרישע פונקציעס.
ס'איז פאראן פארשידענע טריגאנאמעטרישע פונקציעס וואס באשרייבן די פראפארציעס צווישן די עקן פון א גלייכווינקל דרייעק.
דער נאמען קאסינוס איז א פארקירצערונג פון complementary sine - סינוס פונעם דערגאנציקן ווינקל.
די פונקציעס באפרידיקן formula_1 formula_1
פונעם פיטאגאראס פרינציפ קומט אויס אז דער סכום פון די קוואדראטן פון סינוס און קאסינוס פונעם זעלבן ווינקל באטרעפן 1.
קומט אויס אז דער טאנגענט איז גלייך מיט דעם סינוס צעטיילט מיטן קאסינוס, און די דעפיניציע ארבעט פאר אלע רעאלע צאלן.
דער היפאטענוז פונעם דרייעק איז דער עק קעגנאיבער דעם גראדווינקל.
ביישפיל 1: רעכענען די לענג פון אן עק.
מיט די ווערטן ספעציפיצירט, דארף מען פעסטשטעלן די לענג "c". אזוי ווי מען ווייסט דעם אנקאטעט פון formula_1, און מען זוכט דעם היפאטענוז, ניצט מען די קאסינוס פונקציע.
דער אויסקומפט ווערט פון "c" איז פארקיילעכט.
ביישפיל 2: רעכענען די גרייס פון א ווינקל.
מען דארף פעסטשטעלן דעם ווינקל formula_1 קעגנאיבער דעם עק "b". די ביידע געגעבענ עקן formula_1 און formula_1 זענען דער אנקאטעט און און גער קעגנקאטעט פון formula_1. דא פאסט צו ניצן די טאנגענט פונקציע.
דער סינוס זאץ און דער קאסינוס זאץ.
מיט די אלע פונקציעס קען מען ענטפערן כמעט אלע פראגעס וועגן דרייעקן ווען מען ניצט דעם סינוס זאץ און דעם קאסינוס זאץ. למשל, אז מ'ווייס צוויי עקן און דעם איינגענומענעם ווינקל פון א דרייעק, אדער מ'ווייס אלע דריי עקן, אדער מ'ווייס צוויי ווינקלען און אן עק, קען מען ניצן די צוויי זאצן צו טרעפן די אנדערע עקן און ווינקלען.
דער סינוס זאץ זאגט אז ביי יעדן דרייעק ABC
טריגאנאמעטרישע פונקציעס אויפן איינס קרייז.
מען קען פארברייטערן די דעפיניציע פון די טריגאנאמעטרישע פונקציעס פאר אלע רעאלע צאל, נישט נאר פאר ווינקלען אין א גלייכווינקל דרייעק, נאר אויך פאר formula_1 און formula_1, אז מען דעפינירט זיי מיט קאארדינאטן דורך אן איינס קרייז, דאס איז א קרייז מיט צענטער ביים אקסן אנהייב און ראדיוס 1. מען דעפינירט דעם סינוס פונעם ווינקל α ווי דער y- קאארדינאט פונעם פונקט אויפן ארומקרייז פונעם איינס קרייז ווען דער ראדיוס דרייט זיך קעגן דעם זייגער פון דעם פאזיטיוון x-אקס אדורכן ווינקל α, און דער קאסינוס פונעם ווינקל איז דער x- קאארדינאט פון יענעם פונקט. מיט דער דעפיניציע, קומט אויס אז דער סינוס אדער קאסינוס פון א געוויסן ווינקל קענען זיין נעגאטיוו (וואס איז גאנץ אוממעגלעך פאר א ווינקל צווישן 0° און 90°, וואו די פונקציעס זענען א פראפארציע צווישן צוויי לענג), אבער דער סכום פון זייערע קוואדראטן וועט אלעמאל זיין 1. צוליב דעם איז זייער אבסאלוט ווערט פארצוימט דורך 1.
מיט דער דעפיניציע דורכן איינס קרייז קומט אויס אז די טריגאנאמעטרישע פונקציעס זענען פעריאדיש, מיט א פעריאד פון 360 גראד אדער 2π ראדאינען. דאס הייסט אז זייערע ווערטן חזרן זיך איבער נאך די אינטערוואלן. די טאנגענט און קאטאנגענט פונקציעס האבן א פעריאד פון 180 גראד אדער π ראדאינען.
מען קען אויך פארברייטערן די דעפיניציעס פון די טריגאנאמעטרישע פונקציאנען צו קאמפלעקסע צאלן.
אנווענדונגען פון טריגאנאמעטריע.
עס זענען פאראן אן א שיעור באניצן פון טריגאנאמעטריע און טריגאנאמעטרישע פונקציעס. צום ביישפיל, די טעכניק פון טריאנגולאציע ווערט געניצט אין אסטראנאמיע צו מעסטן די ווייט פון נאנטע שטערן, אין געאגראפיע צו מעסטן דיסטאנצן צווישן אריענטירן, און אין סאטעליט נאוויגאציע סיסטעמען. די סינוס און קאסינוס פונקציעס זענען יסודותדיק צו דער טעאריע פון פעריאדישע פונקציעס ווי למשל די וואס שילדערן קול און ליכט כוואליעס.
פעלדער וואס ניצן טריגאנאמעטריע אדער טריגאנאמעטרישע פונקציעס שליסן איין אסטראנאמיע (ספעציעל פאר פלאצירן כלומרשטיקע פאזיציעס פון הימלישע אביעקטן, אין וואס ספערישע טריגאנאמעטריע איז נייטיק) און ממילא נאוויגאציע (אויף די אקעאנען, אין עראפלאנען און אינעם קאסמאס), מוזיק טעאריע, אקוסטיק, אפטיק, אנאליז פון פינאנציעלע מארקן, עלעקטראניק, משמעותדיקייט טעאריע, סטאטיסטיק, ביאלאגיע, מעדיצינישע בילדמאכן (קאמפיוטער טאמאגראפיע און אולטראשאל), אפטייקעריי, כעמיע, נומערן טעאריע (און ממילא קריפטאלאגיע), סייסמאלאגיע, מעטעאראלאגיע, אקעאנאגראפיע, ערדמעסטן און געאדעזיע, ארכיטעקטור, פאנעטיק, עקאנאמיק, עלעקטרישע אינזשעניריע, מעכאנישע אינזשעניריע, ציווילע אינזשעניריע, קאמפיוטער גראפיק, קארטאגראפיע און קריסטאלאגראפיע.
באניץ פון טריגאנאמעטריע אין קארטאגראפיע.
דער באניץ פון טריגאנאמעטריע איז דער יסוד פון מעסטן פון א שטח—פון אן ערד־שטח פאר בויען ביז א קאנטינענט. א ווינקל איז א זאך וואס מ'קען גאנץ גרינג מעסטן גענוי; דיסטאנצן זענען א סך שווערער צו מעסטן. צוליב דעם, הייבן אן די מעסטער צו איין לענג גאנץ גענוי, דאס איז די באזיס ליניע, וואס איז די ווייט צווישן צוויי באשמימטע פונקטן. נאכדעם שאפט א נעץ פון דרייעקן; מען מעסט די ווינקלען און ניצט טריגאנאמעטריע צו רעכענען די זייטן פון די דרייעקן. אזוי בויט מען אויף א דייטלעכע מאפע פון א גאנצן געגנט. די פראצעדורע ווערט גערופן טריאנגולאציע. כדי צו קאנטראלירן די רעזולטאטן, קען מען מעסטן נאך א דיסטאנץ נאכן אויספירן די טריאנגולאציע.
אין 1751 האט דער אסטראנאם ניקאל לואי דע לאקיי (1713 - 1762) אויסגעפירט אן אויספארש פון מעסטונגען אין דרום אפריקע. זיין הויפט ציל איז געווען צו שאפן א קאטאלאג פון שטערן אין דעם הימל פונעם דרום האלבקיילעך. כדי צו מאכן דאס דייטיק האט ער פריער געדארפט מעסטן דעם בויגן פון א פאסיגן מערידיאן. פאר דעם צוועק האט ער אנטוויקלט א טריאנגולציע פונעם געגנט ביז צפון פון קאפשטאט. זיינע רעזולטאטן האבן געוויזן אז די קרומקייט פון דעם ערד־פלאנעט אין די דרומדיקע גארטל ליניעס איז אסאך ווייניקער ווי אין די צפון דיקע—אן איבערראשנדיקער אויסקומפט וואס מ'האט פעסטגעשטעלט מיט שפעטערע מעסטונגען. קומט אויס אז דער ערד-פלאנעט זעט אויס אין א געוויסן זינען ווי א באר. לאקיי האט געהאט גרויסע הצלחה אין זיין ארבעט צו קאטאלאגירן די שטערן: ער האט געגעבן נעמען צו 15 פון די 88 קאנסטעלאציעס (שטערן גרופעס) וואס זענען אנערקענט היינט. ער האט אבסערווירט מער ווי 10000 שטערן, ניצנדיק א קליין רעפראקציע טעלעסקאפ.
סטאנדארטע אידענטיטען.
אן אידענטיטעט איז א גלייכונג וואס איז גילטיק פאר אלע ווערטן.
טאפלווינקל פארמלען.
אין מאטעמאטיק, איז די איינס קרייז די קרייז וואס איר ראדיוס איז 1, און איר צענטער איז ביים אקסן אנהייב פון דער קארטעזישער פלאך. אין טריגאנאמעטריע ניצט מען די איינס קרייז אויף פארשידענע צוועקן - צו דעפינירן א נאטירלעכע מאס פאר א ווינקל, דער ראידאן, און צו פארברייטערן די דעפיניציעס פון די טריגאנאמעטרישע פונקציעס. אפטמאל שרייבט מען פאר דער איינס קרייז "S"1 (דער איינס קיילעך אין איין דימענסיע).
קאמפלעקסער פלאך.
אינעם קאמפלעקסן פלאך איז די איינס־קרייז צוזאמענגעשטעלט פון אלע קאמפלעקסע צאלן וואס האבן אן אבסאלוטן ווערט פון 1.
כאַליף (אראביש: خليفة) איז דער נאמען אדער טיטל פון דעם איסלאמישן פירער פון דער "אומא" (أمة‎), ד"ה דאס איסלאמישע פאלק. דאס ווארט "כאליף" איז טייטש אויף אראביש "מחליף" אדער "יורש", ד"ה דער ממלא־מקום פונעם נביא מוחמד. אפטמאל ווערט דער כאליף גערופן "עמיר אל-מומנין" (أمير المؤمنين), אדער "הערשער פון די גלייביקער".
זייט דעם צעפאל פון דער אטאמאנישער אימפעריע אין 1924, איז בטל געווארן דער טיטל, און היינט ווערט קיינער נישט גערופן כאליף.
האַרון אַל-ראַשיד ("האַרון אַר-ראַשיד" טייטש: אהרן דער רעכטפארטיקער;) 17טן מערץ 763 - 24סטן מערץ 809) איז געווען דער פינפטער אראבער אבאסידער כאליף. ער האט געהערשט פון 786 ביז 809, און אין זיין צייט האבן וויסנשאפט, קולטור און רעליגיע געבליעט, ווי אויך קונסט און מוזיק. ער האט געגרינדעט די לעגענדארישע "בית החכמה" ביבליאטעק.
הארון איז געווען א זון פונעם דריטן כאליף, אל-מאהדי.
די אדמיניסטראציע אין זיין צייט איז געפירט געווארן דורך דער בארמאכיד פאמיליע. הארונס מוטער, אל־כייזוראן, האט געהאט א גרויסע השפעה אויף אים.
האַרון איז געבאָרן געוואָרן אין ריי – צו יענער צײַט אַ טייל פון דזשיבאַל אין דעם אַבאַסישער כאַליפאַט, הײַנט צוטאָגס אין דעם טעהעראַן קרײַז פון איראַן. ער איז געווען אַ זון פון דער דריטער אַבאַסישער כאַליף אַל־מאַהדי (געהערשט 775 - 786), און אַל־כײַזוראַן, אַ געוועזענע שקלאַפערין פון תימן. זײַן מוטער איז געווען אַ פרוי מיט אַ שטאַרקן כאַראַקטער, וואָס האָט שטאַרק געווירקט אויף דער מלוכה איר מאַן און אירע זין.
הוראַגאַן סענדי () איז געווען א טראפישער ציקלאן וואס האט אנגערירט טיילן פון די קאראאיבן, מיטל־אטלאנטישן אקעאן און צפון־מזרח פאראייניגטע שטאטן סוף אקטאבער 2012, און איז געווארן דער גרעסטער אטלאנטישער הוראגאן אין דיאמעטער, מיט ווינטן פארשפרייט 1,100 מייל (1,800 ק"מ). דער שטורעם האט אנטוויקלט דעם 22סטן אקטאבער פון א טראפישער כוואליע אינעם מערב קאראאיבישן ים. ער איז אינגיכן געווארן גרעסער און נאך זעקס שעה איז ער געווארן א טראפישער שטורעם. ביסלעכווייז האט סענדי גערירט צו צפון אין די גרעסערע אנטילן. דעם 24סטן אקטאבער איז סענדי אנגקעומען אין דזשאמייקע און איז דעמאלסט שוין געווען א הוראגאן. דערנאך איז סענדי אנגעקומען אין קובא וואו ער איז געווארן א קאטעגאריע 2 הוראגאן.
דעם 25סטן אקטאבער האט סענדי זיך אפגעשוואכט צו א קאטעגאריע 1 הוראגאן. דעם 26סטן אקטאבער האט דער וואשינגטאן די סי בירגערמייסטער ווינסענט גריי אויסגערופן אן עמערגענץ מצב פאר דער הויפטשטאט, און דעם זעלבן טאג האב די גובערנאטארן פון קאנעטיקוט, מאסאטשוסעטס, ניו יארק, פענסילוועניע און ווירדזשיניע אויך אויסגערופן אן עמערגענץ מצב. דעם 29סטן אקטאבער איז סענדי אנגעקומען קיין ניו דזשערסי און ניו יארק, וואו ס'זענען געווען גרויסע היזקים.
253 מענטשן זענען געהרגעט געווארן: פון זיי 131 אין די פאראייניגטע שטאטן און 104 אין האיטי.
פרא באנא איז א לאטייניש ווארט ("pro bono publico") וועלכע באדייט פארן ציבור'ס וואוילזיין, ד"ה מען ארבעט פארן ציבור אן געהאלט.
עס ווערט בעיקר גענוצט אין באצוג צו די ארבעט פון אן אדוואקאט וועלכער גיבט אוועק פון זיין צייט פאר אנדערע אן צו פארדינען דערויף געלט.
א חרם פלעגט מען אמאל מאכן ווען איינער האט געטוהן א זאך און מען האט אים געוואלט שטארק באשטראפן דערפאר האט בית דין אים מחרים געווען מיט שווארצע לעכט און שופרות.
צו איינער וואס איז אין חרם טאר מען נישט רעדן און נישט שטיין אין זיינע פיר איילן. ער איז ווי איזאלירט פון די געמיינדע.
א מסור פלעגט מען מחרים זיין.
למעשה פלעגט אין רוב פלעצער זיין אומלעגאל א חרם.
די אמסטערדאמער קהילה האט געלייגט ברוך שפינאזא אין חרם.
סימאר רעכטצייט (18טן יאנואר 1908 - 14טן אקטאבער 2002) איז געווען א זינגער און אקטיאר אין דעם יידישן טעאטער.
ער איז געבוירן געווארן אין פיעטרקאוו, פוילן, אין 1942 האט ער געהייראט מרים קרעסין.
ער שפילט אויף דעם פילם מאטל דער אפרייטער אלס מר. ראזענוואלד וועלכער האט אדאפטירט דזשעקי מאטל'ס קינד.
מיאַנמאַר אדער בורמע איז א לאנד אין דרום-מזרח אזיע וועלכע גרעניצט זיך מיט טיילאנד, אינדיע, לאאס, באנגלאדעש און כינע. מיאנמאר האט א שטח פון 676,578 ק"מ2, און איז דאס 40סטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט און דאס צווייטע גרעסטע אין דרום־מזרח אזיע.
ביז תשמ"ט האט דאס לאנד געהייסן בורמע, און אזוי הייסט עס נאך אין א סך לענדער.
אויף בורמעזיש הייסט דאס לאנד 40px ("מיאַנמאַ" - Myanma) אין שריפט אדער 27px ("באמא" - Bama) ביים רעדן. דער אפיציעלער אינטערנאציאנאלער נאמען איז געווען "בורמע" ביז 1989, ווען די רעגירונג האט עס געענדערט צו "מיאנמאר". כאטש די פאראייניגטע פעלקער האט אנערקענט דעם נייעם נאמען, אבער ער איז נישט ברייט אנגענומען ביי דער אינטערנאציאנאלער געמיינדע. פיל לענדער, איינשליסנדיק די פאראייניגטע שטאטן, בריטאניע, אויסטראליע און קאנאדע אנערקענען נישט דעם נייעם נאמען, ווייל זיי אנערקענען נישט די מיליטערישע רעגירונג, וואס האט אויסעפירט די ענדערונג אן א רעפערענדום. צווישן די לענדער וואס אנערקענען יא דעם נייעם נאמען זענען כינע, דייטשלאנד, אינדיע און יאפאן.
די פירערין פון דער אפאזיציע אין בורמע, אאונג סאן סו טשי, און איר פארטיי רופן דאס לאנד נאך מיט היסטארישן נאמען, בורמע.
קאַמפאַלאַ איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון אוגאנדע. די שטאט געפינט זיך אויפן ברעג פון דער וויקטאריע אזערע.
די שטאט איז געבויט גאנץ הויך. די שטאט געפינט זיך נאנט צום עקוואטאר, אבער צוליב איר הייך איז דער טעמפעראטור געוויינלעך צווישן 25 און 28 גראד. עס רעגנט אין צוויי סעזאנען, פון אויגוסט ביז דעצעמבער און פון פעברואר ביז יוני.
קאמפאלא ווערט באדינט פון ענטעבע אינטערנאציאנאלע פליפעלד, דאס גרעסטע פליפעלד אין אוגאנדע, וואס געפינט זיך 35 ק"מ פון דער שטאט.
M-צענטער פון קרייז, d- דיאמעטער, r-ראדיוס פון קרייז
אין געאמעטריע, איז דער ראַדיוס דער ליניע סעגמענט פונעם צענטער פון א קרייז מיט זיין ארומקרייז, אדער דער צענטער פון א קיילעך און זיין אייבערפלאך, און אויך די לענג פון דעם סעגמענט. די לענג פונעם ראדיוס איז העלפט פון דער לענג פונעם דיאמעטער.
אין געאמעטריע טוט מען דעפינירן א קרייז (ווי אויך א קיילעך) ווי דער געאמעטרישער ארט פון אלע פונקטן אין א פֿלאך (אדער א רוים) וואס זייער דיסטאנץ פון ע געוויסן פונקט {דער 'צענטר') איז גלייך צום ראדיוס. מ'קען פאראלגעמיינערן די דעפיניציע צו העכערע דימענסיעס.
דער ראדיוס formula_1 און דער ארומקרייז formula_1 פון א קרייז זענען פארבונגן דורכן פֿארמל formula_1.
א קרייז מיט ראדיוס formula_1 האט אן ארומקרייז פון היקפו הוא formula_1, און א שטח פון formula_1.
א קיילעך מיט ראדיוס formula_1 האט אן אייבערפלאך שטח פון formula_1 און א פֿארנעם פון formula_1.
דאס ווארט 'ראדיוס' שטאמט פון לאטיין "radius", די שפיצע פון א ראָד.
צירקאָניום איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל Zr און אַטאם נומער 40. צירקאָניום האט א זילבערן־ווייַסן קאליר.
דער הויפט קוואל פון צירקאניום איז דער מינעראל צירקאן (ZrSiO4), וואס מען געפינט אין אויסראליע, אינדיע, בראזיל, דרום אפריקע, די פאראייניגטע שטאטן און רוסלאנד.
אנדערע זאגן אז דער לשם שטיין (שמות כ"ח) איז א שטיין וואס אנטהאלט צירקאניום.
M-צענטער פון קרייז, d- דיאמעטער פון קרייז, r-ראדיוס פון קרייז
אין געאמעטריע איז דער דיאַמעטער פון א קרייז א כארדע פונעם קרייז וואס גייט אדורך דעם צענטער. מען ניצט דאס זעלבע ווארט פאר דער לענג פונעם דיאמעטער; די לענג פונעם דיאמעטער איז טאפלט פון דער לענג פון א ראדיוס פונעם קרייז.
אין גראף טעאריע איז דער דיאמעטער פון א פארבינדלעכער גראף דער גרעסטער דיסטאנץ צווישן די ווייטסטן צוויי קנופן איינס פון אנאנד אינעם גראף.
פאראלגעמיינערונג.
די דעפיניציעס זענען ספעציפישע פֿאלן פון דעם באגריף פון א דיאמעטער אין א מעטרישן רוים: דער דיאמעטער פון א סכום אין א מעטרידשן רוים איז דער סופרעמום פון די דיסטאנצן צווישן פונקטן אין אים. פארמאל, אז formula_1 איז א סכום אין א רוים מיט מעטריק formula_1, ווערט דער דיאמעטער פון דעם סכום דעפינירט אזוי: formula_1.
דער דיאמעטער פון א קרייז לויט דער אלגעמיינער דעפיניציע איז גלייך מיט דער נארמאלער געאמעטרישער דעפיניציע, ווייל דער דיאמעטער איז דער לענגסטער סעגמענט צווישן צוויי פונקטן אין א קרייז.
פאָלק און לאַנד איז א יידיש בוך ארויסגעגעבן דורך נתן מילייקאָווסקי אין ניו יארק, תרפ"ח וועלכע אנטהאלט די דרשות וועלכע ער האט געזאגט ביי פארשידענע פארזאמלונגען לענגאויס די פאראייניגטע שטאטן לטובת דעם ציוניסטישן קרן היסוד.
סך הכל באשטייט דער בוך פון 125 זייטן.
דער קאנגא טייך איז דער לענגסטער טייך פון צענטראל און מערב אפריקע, און דער צווייטער לענגסטער טייך אין גאנץ אפריקע נאכן נילוס. דער קאנגא און זיינע בייטייכן פליסן אדורך דעם צווייטן גרעסטן רעגנוואלד אין דער וועלט. דער קאנגא האט דעם צווייטן גרעסטן אויסגאס אין דער וועלט (נאכן אמאזאנאס, און דעם צווייטן גרעסטן דרענאזש בעקן אין דער וועלט, אויך נאכן אמאזאנאס.
דער קאנגא איז דער טיפסטער טייך אין דער וועלט, אין טייל ערטער טיפער פון 220 מעטער. דער נאמען פונעם טייך שטאמט פונעם אוראלטן קאנגא קעניגרייך, וואס האט באדעקט דעם שטח ביים מויל פונעם טייך. די היינטיקע לענדער דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא און רעפובליק פון קאנגא נעמען אויך זייערע נעמען פון דעם טייך, און ביידע זייערע הויפטשטעט, קינשאזע און בראזאוויל, געפינען זיך אויף די ברעגן פונעם טייך, איינס קעגנאיבער אנאנד.
בעקבות רבותינו (יודיש טייטש: אין די טריט פון אונזערע רביס) איז א סעט פון פיר ביכער וועלכע טוט זייער שיין באשרייבן אין דער יידישער שפראך די לעבן-דערציילונג פון פיר בארימטע גדולי ישראל וועלכע האבן געלאזט אן אומפארגעסליכן איינדרוק ביי באזונדערע קרייזן פון כלל ישראל, און געשאפן דעם געשטאלט פון אידישן פאלק אויף די צוקונפטיגע דורות.
עס איז אויסגעארבעט פארן יוגנט מיט נקודות דורכן טאלאנטפולן שרייבער מנחם מענדל גערליץ, וועלכע רופט זיך מיטן פסעוודאנים מנחם גץ און איז געדרוקט געווארן אין ירושלים.
שפיצל שטרימפקינד איז א פסעוודאנים פון א פרוי וועלכע איז א געלונגענע שרייבער און בלאגער און איז א באקאנטער פיגור און זייער פאפולער אינערהאלב די otd געמיינדע.
איר געשיכטע איז אויסנאם אינטרעסאנט און עס דערקענט זיך אין אירע באשרייבונגען.
זי איז אויפגעוואקסן אין א שטרענג פרומע סאטמארער שטוב. און אנדערש ווי רוב וועלכע פארלאזן די חרדישע געמיינדע, איז זי געווען זייער צופרידן ביז... זי האט חתונה געהאט און באקומען צוטריט צו דער אינטערנעט. זי האט דאן אנגעהויבן צו בלאגן אויף ענגליש און זי האט אפט אפילו פארטיידיגט די סאטמארער געמיינדע פארן זיין אזוי עקסטרעם, אבער למעשה האט די אינטערנעט געהאט א השפעה אויף איר פירונג צב"ש זי האט זיך נישט געוואלט אפשערן די האר - א זאך וועלכע איז זייער אפגעפרעגט ביי סאטמארער, און זי איז געצוואונגען געווען צו פארלאזן די געמיינדע. און היינט לעבט זי פרייליך מיט איר קינד.
זי האט דערנאך געעפנט א פרישע בלאג "אוי וויי קארטונס" וואו עס ווערט אויסגעלופטערט פראבלעמען - אדער סתם חוזק - פון דער חרדישער געמיינדע.
און טאקע ווייל זי האט נישט געליטן אין די יוגנד, זעט זיך ארויס אז זי פארמאגט נישט קיין בלינדע האס קעגן איר פארגאנגענהייט. זי שרייבט מיט שכל און פארשטאנד.
זי איז בארימט מיט אירע אויסנאמליכן שכל הישר און געלונגענע ארטיקלען. איר ארטיקל "דער גט" האט געהאט געוואלדיגן אפקלאנג.
די רעפובליק פון קאנגא (), אויך גערופן קאנגא־בראזאוויל, איז א לאנד אין צענטראלער אפריקע, מיט א קורצן בארטן אויפן אטלאנטישן אקעאן. דאס לאנד גרענעצט גאבאן אין מערב, קאמערון אין צפון־מערב, די צענטראלע אפריקאנער רעפובליק אין צפון, די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא אין מזרח און קאבינדע (אנגאלא) אין דרום; און דעם אטלאנטישן אקעאן צו דרום־מערב. דער איינציגער צוטריט צום אקעאן איז א קורצער אטלאנטישער בארטן, און דאס 9 ק"מ ברייט מויל פונעם קאנגא טייך וואס פליסט אריין אין איינגאס פון גינע.
די רעפובליק פון קאנגא האט א באפעלקערונג פון 4,043,000 (2010). איר הויפשטאט איז בראזאוויל.
באצוואַנע, אפיציעל די רעפובליק פון באצוואַנע (צוואנא: "Lefatshe la Botswana") איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין דרום אפריקע. באצוואַנע גרענעצט זימבאבווע צו צפון־מזרח, דרום אפריקע צו דרום־מזרח און דרום, און נאמיביע צו מערב און צפון. באצוואנע האט א קליינעם גרענעץ פון א פאר הונדערט מעטער מיט זאמביע אין צפון. דער שטח פונעם לאנד איז 581,730 קוואדראט ק"מ, פון וואס 70% איז באדעקט מיטן קאלאהארי מדבר.
די הויפטשטאט איז גאבאראן. אין 2010 איז די באפעלקערונג געווען געשאצט צו 2,029,307.
אנאטיווקא (; "גנאטיווקא") איז א גאנץ קליין דערפל אין אוקראינע.
אין ווארהייט זענען פארהאנען עטליכע אזעלכע ערטער מיט דעם - צו ענליכע נאמען. און איז געביטן געווארן מיט די יארן, פון אנאטיווקא צו אנאטעווקע, צו איגנאטיווקע.
ווי קליין דאס דערפעלע איז, וואס אפילו אויפן רוסיש-אוקריינישער מאפע פארנעמט זי נישט קיין ארט און ווערט אפילו נישט דערמאנט דורכאויס! דאך אבער האט זי מיט איר היסטאריע געהאט מזל, און איז גאר א פאפולערער נאמען, סיי אין דער חסידישער וועלט, און סיי - להבדיל אינעם טעאטער-שפיל וועלט.
דער באוואוסטער חסידישער גייסטישער פירער, רבי מאטעלע דער טשערנאבלער מגיד זי"ע, האט געגארט צו ווערן באגראבן אין יענעם קליין דערפעלע, וואס איז א האלבע שטונדע וועג, מיט א אויטא, פון קיעוו, די הויפט שטאט פון אוקראינע. און דארט ווי עס קלונגען נישט די גלעקער פון די קלויסטער [זייענדיג א פיצינקע דארף איז אפילו נישט געבויעט געווארן דארט קיין תיפלה ווי איבעראל לענגאויס רוסלאנד] און דארט איז טאקע זיין רוה ארט.
ווידעראום אנאטעווקע וואס איז באקאנט פונעם מאווי שפיל 'טעוויע דער מילכיקער' אדער 'דער פידלער אויפן דאך', וואס איז פארפאסט געווארן דורכן היסטארישער פיעסע שרייבער שלום עליכם, וואס האט אליין געוואוינט אין יענעם אומגעגענד, און האט געשטאמט פון חסידישע אור עלטערן פונעם טשערנאבלער דינאסטיע. דעריבער קען גאר זיין אז עס איז עפעס א צווייטע דערפל מיט דעם נאמען, אדער גאר קען זיין אז עס איז יא דאס זעלביגע.
מיט א אידישען טעם איז א יידיש מוזיק אלבאם וואו עס זינגען פארשידענע זינגער, א "סוקי און דינג" פראדוקציע און די מוזיק איז געשפילט דורך "נגינה ארקעסטער".
ליסטע פון ניגונים.
געזונגען דורך מיכאל שניצלער און בנימין לאווי. די ווערטער (לידטעקסט) פאר דעם ליד זענען צוזאמגעשטעלט געווארן דורכן באקאנטן בדחן ר' ישעי' פוקס.
געזונגען דורך שלומי דאסקאל. קאמפאזירט דורך עבי ראטענבערג. לידטעקסט עבי רטנ"ב, ישעי' פוקס און ליפא שמעלצער.
געזונגען דורך בנימין לאווי. ניגון קאמפאזירט ר' שלמה קאליש און לידטעקסט ר' ישעי' פוקס.
געזונגען דורך שלומי דאסקאל, קאמפאזירט ר' פנחס (פינקי) וועבער לידטעקסט שלומי ראזענפעלד.
געזונגען בצלאל גאלד. קאמפאזירט משה (מונה) ראזענבלום לידטעקסט ר' אברהם הענדלער.
געזונגען און לידטעקסט דורך ליפא שמעלצער, קאמפאזירט ר' פנחס וועבער.
געזונגען דורך מיכאל שניצלער און קאמפאזירט דורך ליפא שמעלצער און פנחס מרדכי וועבער.
געזונגען דורך שמואל פריעדמאן קאמפאזירט ר' מרדכי טווערסקי לידטעקסט ר' אברהם האנדלער.
א ניגון חב"ד געזונגען דורך מיכאל שניצלער.
געזונגען דורך שמואל פריעדמאן, קאמפאזירט ר' פנחס וועבער און לידטעקסט ביי ר' אברהם האנדלער.
געזונגען דורך בצלאל גאלד, קאמפאזירט ר' הלל פאלעי לידטעקסט ר' אברהם האנדלער.
לענא קיכלער-זילבערמאן (1910 – 6טן אויגוסט 1987) איז געווען א העלדישע יידישע פרוי וועלכע האט זיך בארימט געמאכט דורכן נעמען אונטער איר שוץ מער ווי הונדערט קינדער וועלכע האבן זיך געראטעוועט אין דער קריג אבער האבן פארלוירן זייערע עלטערן און האבן נישט געהאט ווער ס'זאל זיך אפגעבן מיט זיי.
זי האט באשריבן איר געשיכטע אין פויליש, מיטן נאמען מיינע הונדערט קינדער, וועלכע איז דערנאך איבערגעזעצט געווארן אין פיל שפראכן ווי העברעאיש, ענגליש, האלענדיש און פראנצויזיש. און דערונטער אויך אין יידיש אין נאמען מיינע הונדערט קינדער דורך דעם שרייבער לייב אליצקי.
לענא קיכלער איז געבוירן געווארן אין וויליטשקע, גאליציע (היינט פוילן), א שטעטל לעבן קראקע.
אין דער צייט פון קריג האט זי זיך אויפגעהאלטן אלס ערציערין אויף ארישע פאפירן.
לאמיר לאכן... איז א יידיש ביכל וואו עס ווערט צוזאמגענומען אינטרעסאנטע מעשהלעך, וויצן און ווערטלעך פונעם יודישן אוצר.
עס איז צוזאמגענומען געווארן און ארויסגעגעבן דורך א. אפאטאווסקי דורך פארלאג אגודה תרבות לעם אין תל-אביב 1970, און איז איבערגעדרוקט געווארן אין א צווייטע אויסגעברייטערטע אויפלאגע אין יאר 1989 דורך הוצאתישראל-בוך.
דאס ביכל אנטהאלט די פאלגנדע עלף קאפיטלען, אין א טאטאל פון 360 זייטן.
עס פארמאגט אויך א קורצע הקדמה פונעם פילאָלאָג אין פאריז א. דערטשאַנסקי.
א טריק־טראק סעט אנטהאלט א טאוול, צוויי סעטן פון פופצן ביינדלעך, צוויי פאר ווערפלעך, צוויי ווערפעל־בעכערס און א טאפלן קוב.
טריק־טראַק (;; קורדיש: "nerd") איז פון די עלצטע טאוול-שפילן אין דער וועלט. צוויי שפילער שפילן, און מען באוועגט די ביינדלעך לויטן אויסקומפט פון צוויי ווערפלעך. דער געווינער איז דער ערשטער וואס האט אראפגענומען אלע זיינע ביינדלעך פונעם טאוול.
כאטש דער אויסקומפט פונעם שפיל איז אפהענגיק אין מזל, אבער סטראטעגיע שפילט א גרויסע ראלע.
דער שפיל־טאוול האט 24 לאנגע דרייעקן וואו מען לייגט די ביינדלעך, און יעדער שפילער האט 15 ביינדלעך.
די שפיל פון טריק־טראק האבן שטארק שטודירט די קאמפיוטער וויסנשאפטלער, וואס האבן אנטוויקלט ווייכווארג וואס קענען געווינען דעם שפיל קעגן די בעסטע מענטשלעכע שפילער.
א שפיל ענלעך צו טריק־טראק האט מען געטראפן אין אוראלטער פערסיע, פאר טויזטנער יאר צוריק. די שפיל נרדשיר דערמאנט אין מסכת כתובות דף ס"א עמוד ב איז גאנץ מעגלעך דער זעלבער שפיל.
היינט איז דער שפיל זייער פאפולער ביי גרוזיאנער, ארמענער, אראבער און טערקן.
תהלים כולל איז א נעץ פון תהלים כוללים וואו אינגעלייט זאגן תהלים יעדן אינדערפרי, און מענטשן קענען אריינרופן מזכיר זיין נעמען פאר ישועות און אלע וואונטשן און זיך אנשליסן מיט מיטגלידערשאפט פאר געלט.
זיי זענען באוואוסט מיט זייערע מעשיות וואס ווערט פארשפרייט יעדע וואך אין צענדליגע אויסגאבעס, וואו עס ווערט געברענגט וואונדערליכע מעשיות פון מענטשן וועלכע זענען געהאלפן געווארן דורך זיי. אנגעהויבן האט זיך עס אויף א קליינעם פארמאט אין קרית יואל, און פון דארט האט זיך עס פארשפרייט מיט אפטיילונגען אין בארא פארק און וויליאמסבורג, און מירון און ירושלים מיט פלענער צו עפענען אין יעדן יודישן ישוב.
דער צווייטער לייכטער איז א שפאנענדע ערציילונג באזירט אויף א היסטארישן אונטערגרונד געשריבן דורך ע. וואלערשטיין און ארויסעגעבן אין א בוך אין יאר תשע"ג דורך "נר למאור פאבלישונג".
עס איז געלאפן אין פארזעצונגען אין דער קינדער אפטיילונג פון דער בליק, אן אויסגאבע וועלכע עקזיסטירט שוין נישט היינט.
די ערציילונג.
די מעשה באציהט זיך איבער די יארן בעפאר די צווייטע וועלט מלחמה, ווען א מאמע האט געגעבן אירע צוויי לייכטער פאר אירע טעכטער בעפאר זי האט זיי באהאלטן ביי גוים.
יארן נאך די קריג פארט א משפחה פון ארץ ישראל ארויס קיין אמעריקע צוליב היילן א קראנקע קינד, א רענצל ווערט פארביטן, מיט איינע וועלכע פארמאגט קעש אין זיך, און דארט טרעפן זיי דורך א צופאל די אנדערע לייכטער - דורך וועלכע ביידע משפחות פאראייניגן זיך.
נאַוויגאַציע איז אַ טערמין וואָס באשרייבט די אַקטיוויטעטן צו געפינען אַ גיכער און באַקוועמער וועג צווישן צוויי טאפאגראפישע פונקטן, ניצן פאסיקע הילפסמיטלען.
נאַוויגאַציע אָן דער הילף פון אינסטרומענטן איז ספּעציעל שווער אין אן איינפארביקע סביבה, ווי א ים אָדער א מדבר, וואס האט נישט קיין סימנים וואס העלפן צו נאַוויגירן צו געפינען דעם וועג. אין מיליטערישע מיסיעס אָפֿט פארלאנגט נאַוויגאַציע אין גאַנץ פינצטערניש אין אַ פייַנדלעכער סביבה.
אין אוראלטע צייטן זענען די עיקר נאוויגאציע הילפסמיטלען געווען די זון, די לבנה און די שטערן. ביז דער דערפינדונג פונעם קאמפאס, איז געווען ביינאכט דער עיקר הילפסמיטל אויפן ים דער צפון שטערן, וואס מען קען זען אין דעם צפון־האלבקיילעך פון דער וועלט. יעדער מאטראס האט דאס געדארפט וויסן, און ביזן היינטיקן טאג לערנט מען וויאזוי צו ניצן דעם צפון שטערן ווען מען שטודירט ים נאוויגאציע.
אייב שוואַרץ (1881–1963) איז געווען א קלעזמער מוזיקער און קאמפאזיטאר אין די 1920ער יארן.
אייב איז געבוירן געווארן לעבן בוקארעשט, רומעניע אין 1881, און האט זיך געצויגן קיין אמעריקע אין 1899. ער איז געווארן א טאלאנפולער קאמפאזיטאר פון מוזיק, ווי אויך א פידלער, א פיאניסט און א קאפעל-מייסטער.
ער האט קאמפאזירט די באוואוסטע "די גרינע קוזינע" וואס קלעזמארים שפילן נאך היינט.
מעדיטאציע איז א פאָרעם פון התבוננות וואס נעמט אריין זיצן אין פארשידענע טראדיצינאלע פאזיציעס, געווענליך אויף די ערד מיט די שדרה גראָד אויפגעשטעלט אויף ארויף, אבער מ'קען זיך זעצן אויף א בענקל אויך, דער עיקר געדאנק דערפון איז די קאנצעטראציע...
מעדיטאציע איז ערשט ערפינדן געווארן און מייסטנס גענוצט געווארן אין טראדיצינאלע בודהיזם.
אַ טרומייט איז אַ מוזיק־אינסטרומענט. פון די מעטאַלע בלאָז־אינסטרומענטן האָט ער דאָס העכסטע קול. טרומייטן זענען גאָר אלטע אינסטרומענטן, וואָס מ'האָט שוין געניצט פאר דרײַ טויזנט יאָר. מען שפּילט א טרומייט מיט בלאָזן לופט דורך פארמאכטע ליפּן. זינט 15טן יאָרהונדערט מאכט מען טרומייטן פון א מעשן טרײַבל, געבויגן צוויי מאָל. הײַנטיקע טרומייטן האָבן ווענטיל צו ענדערן דאָס קול.
מען שפּילט דעם טרומייט אין קלאסישער מוזיק און אין דזשעז.
דער טרומייט איז געמאכט פון עטלעכע טיילן. מען בלאָזט דורכן פּיסקל.
אין מאריאטשי מוזיק פלעגט מען שפּילן נאָר סטרונע אינסטרומענטן, אָבער אין 1932 האָט מען אָנגעהויבן אײַנפירן טרומייטן און הײַנט יעדע מאריאטשי טרופע שליסט אײַן א טרומייט.
די תּורה זאָגט, אז מען פלעגט בלאָזן חצוצרות אין דעם מדבר. די משנה אין מסכת תענית ברענגט, אז אין א תענית האָט מען געבלאָזן די חצוצרות אינעם בית המקדש.
א פארזעצונג הייסט א מעשה וועלכע לויפט אין שטיקלעך אין א צייטונג אדער זשורנאל.
מערסטנס פארזעצונג דערציילונגען ווערן דערנאך געדרוקט און ארויסגעגעבן אין א בוך.
לעסאָטאָ,(ענגליש: Lesotho) אפיציעל די קעניגרייך פון לעסאָטאָ איז א קליין פארלאמענט מאנארכיע לאנד אין דרום אפריקע. זי איז אינגאנצן ארומגענומען מיט דרום אפריקע, דאס איינציקע לאנד וואס עס גרענעצט. דער שטח פונעם לאנד איז 30,000 קוואדראט ק"מ.
די הויפטשטאט איז מאסערו. אין 2009 איז די באפעלקערונג געווען געשאצט צו 2,067,000.
לעסאטא איז א מיטגליד אין דער קאמאנוועלט.
לעסאטא איז שטיל און פארשטיפט, כמעט דורכזיכטיג אויף די וועלט'ס ארענע. זי איז אבער אויך זייער אייגנארטיג‏.‏ ווי א יעדע אנדערע מדינה אויף אונזער כדור, בארימט זיך די אפריקאניש לענדל מיט אירע פארשידענע אינטערסאנטע אייגנארטיגע שטריכן. אבער זי באזיצט אויך איין אייגנארטיג פיעטשער וואס מאכט איר אייגנארטיש אייגנארטיג.
לעסאטא איז גאר קליין, קוים א חמציג ווייצל אויף א 10 אינטשיגע גלאוב. אבער דאס מאכט איר נאכנישט אייגנארטיג. זי איז טאקע קלענער פון שווייץ, אבער אויך פונקט אזוי גרויס-קליין ווי בעלגיע, דער הויפטקוואטיר פון די בריטיש-לאזע EU. זי איז אויך היפש גרעסער פון מיני ליכטנשטיין און מייקרא מאנאקא, ביידע וועלט-בארימט מיט זייער העפליכע הכנסת אורחים פאר משפחת ראטשילד והמסתעף.
דאס אז די צווייט-אפיציעלע שפראך אין לאנד איז ענגליש איז אויך נישט קיין חידוש. פילע אפריקאנע לענדער – ווי אויך אמעריקע, קאנאדא, אויסטראליע, און נאך ‏– באניצן זיך מיט ענגליש אלץ איר שפראך. דאס איז נאך שריים פון די יארן ווען גרויס בריטאניע מיט איר פראפעסיאנאל-אנשטעלנדע אינגליש עקסענט האט געהערשט אויף עולם האלבע. די אפיציעלע שפראך אין לעסאטא איז "סעסאטא", די לשון פון די עטנישע אנשי "בעסאטא", וואס מאכן אויס דאס רוב מנין ובנין מתושבי לעסאטא יצ"ו. די סעסאטא שפראך איז אבער אויך דער סעמי-אפיציעלער שפראך אין אנדערע מדינות אין די געגענט.‏
דאס שווארץ לענדל איז געבענטשט מיט א נישקשה'דיגע קארופציע אינדעסטרי, גארנישט ווינציגער ווי די שכנות'דיגע זימבאבווע אדער די ווייטע באליוויע. אבער א קרייז ארום אונזער וועלטל דערמאנט אונז אז די יעניגע זענען ווייט קיין יחידים במינם. מיר וועלן געמוטליך אויסווארטן די דאזיגע שפע זאל אויפהערן פליסן דארטן, פילייכט דאן וועט זי זיך קענען באקרוינען אלץ אייגנארטיג אין דעם הינזיכט.‏
לעסאטא איז א בערגיג לאנד; איר נידעריגסטע ארט איז א רעקארד 4,593 פיס העכער די ים פלאך. טאקע אינטערעסאנט. אבער אז מען רעדט פון בערג, ווי קומט זי נאנט בכלל צו נעפאל מיט אירע הימעלייענישע הימל קראצערס, די אמעריקאנע קעניאנס הענקים, אדער די אטעם-פארכאפנדע שווייצע טורעמעס.
דער איצטיגער מלך פון ‏די קינגדאם אוו לעסאטא איז דער הויכגעשעצטער מיסטער "דוד מאהאטוי בערענג סיאיסוי", אפיציעל "זיין מאיעסטעט לעטסי דער דריטער", ה' ירים הודו. זיין קעניגליכע שטוהל איז כולו צערעמאניעל; עס טראגט בערך די געוויכט ווי דער ישראל'ישן פרעזידענט רובי ריבלין, אדער דער קרוין פרינץ פון סוואזילאנד, א טראהן וואס שטייט שוין ליידיג פאר פילע יארן כן ירבו. ‏
לעסאטע פארמאגט אבער נאך איין אייגנארטיג אוצר, אן ענין וואס מען געפונט נישט ביי קיין שום אנדערע מדינה (חוץ ביי צוויי קליינע כמו-לענדער): דער אפריקאנער לעסאטא איז די איינציגסטע לאנד אויף די מאפע וואס זיצט נישט ביים ים בארטן – ער איז ארומגענומען מיט יבשה מכל הצדדים, און פארט פארמאגט ער נאר איין גרעניץ, דער גרעניץ מיט דרום אפריקע. אין אנדערע ווערטער, די גאנצע לעסאטא איז גענצליך איינגעשפארט אין דרום אפריקע, כאילו דרום אפריקע איז דער בייגל און לעסאטא איז דער לאך. דער רייזענדער קיין לעסאטא ווייסט אז דער איינציגער וועג אריין אין צום דריטן-וועלט לענדל איז דורך דרום אפריקע; דער טראפיק אריין אין לאנד ווערט גענצליך קאנטראלירט דורך זיי.
[https://www.ivelt.com/forum/viewtopic.php?f=73&t=31208 לעסאטא! (מי מנוחות #10)] אויף אייוועלט
נאַמיביע, אפיציעל די רעפובליק פון נאַמיביע (ענגליש: "Republic of Namibia") איז א לאנד אין דרום אפריקע, וואס גרענעצט דעם אטלאנטישן אקעאן צו מערב. נאמיביע גרענעצט אנגאלא און זאמביע צו צפון, באצוואנע צו מזרח און דרום אפריקע צו מזרח און דרום. דער שטח פונעם לאנד איז 820,000 קוואדראט ק"מ.
די הויפטשטאט איז ווינדהוק. נאמיביע איז א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער, דעם אפריקאנער פארבאנד און דער קאמאנוועלט.
די באפעלקערונג איז געשאצט צו 2,100,000.
די עקאנאמיע פון לאנד פארלאזט זיך אויף לאנדווירטשאפט, טוריזם און מינעריי פון בריליאנטן, אוראניום, גאלד און זילבער.
אומאַר איבן אַל-כאַטאַב (אומאר זון פון אל-כאטאב; 579 - 6טן נאוועמבער 644) איז געווען דער צווייטער כאליף, פון 634 - 644. ער איז געווארן כאליף נאכן טויט פון אבו באכער. ער איז געווען איינער פון די מעכטיקסטע פון אלע כאליפן. אומאר האט דערגאנצט די הערשאפט איבער דעם אראבישן האלבאינדזל, ער האט געקעמפט קעגן די ביזאנטער און האט איינגענומען ארץ ישראל, סיריע, איראק און עגיפטן. אין ירושלים געפינט זיך דער אומאר מעטשעט אויף זיין נאמען. ער האט געזיגט די פערסישע סאסאנידע אימפעריע אין ווינציקער ווי צוויי יאר.
די הערשאפט פון אומאר האט געדויערט צען יאר, און האט אויפגעשטעלט די איסלאמישע אימפעריע.
פאר זיין טויט האט אומאר אויפגעשטעלט א קאנסיליום פון זעקס מענטשן צו קלויבן זיין ממלא מקום. אומאר איז געהרגעט געווארן אין א מעטשעט בשעת ווען ער האט געבעטן דארט, דורך א פערסישן שקלאף.
אומאר איז געבוירן געווארן אין 644 אין מעקא. אין זיינע יונגע יארן פלעג ער אכט געבן איבער זיין פאטערס קעמלען אין די פלוינען לעבן מעקא. כאטש די דעמאלסיקע אראבער זענען געווען אנאלפאבעטיש, האט אומאר זיך אויסגעלערנט לייענען און שרייבן. ער איז אויך געווען א גוטער רעדנער.
איסלאם.
ווען מוכאמאד האט אנגעהויבן דרשענען וועגן איסלאם אין 610, איז אומאר, אזוי ווי אנדערע אין מעקא, געווען א שטארקער קעגנער און האט געסטראשעט צו הרגענען אים. אומאר האט געוואלט שיצן די עבודה זרה פון די אראבער.
סוואַזילאַנד, אפיציעל דאס קעניגרייך פון סוואַזילאַנד (סוואזי: "Umbuso weSwatini"; ענגליש: "Kingdom of Eswatini") איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין דרום אפריקע, וואס גרענעצט דרום אפריקע צו צפון, מערב און דרום, און מאזאמביק צו מזרח. סוואזילאנד איז א קליין לאנד, נאר 200 ק"מ פון צפון צו דרום און 130 ק"מ פון מזרח צו מערב.
די הויפטשטאט איז מבאבאנע, און די קעניגלעכע הויפטשטאט איז לאמאמבא. סוואַזילאַנד איז א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער, דעם אפריקאנער פארבאנד און דער קאמאנוועלט.
די באפעלקערונג איז געשאצט צו 1,185,000 (אין 2009).
די עקאנאמיע פון לאנד פארלאזט זיך אויף לאנדווירטשאפט, וועלדעריי, מינעריי און פאבריקאציע פון טעקסטיל און צוקער.
לואַנדע () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון אנגאלא. די שטאט געפינט זיך אויפן ברעג פון דעם אטלאנטישן אקעאן, און איז דער הויפט פארט פון אנגאלא. מיט א באפעלקערונג פון מער ווי פינף מיליאן איינוואוינער, איז לואנדע די דריטע גרעסטע פארטוגעזיש רעדנדיקע שטאט אין דער וועלט, נאך סאא פאולא און ריא דע זשאנערא, ביידע אין בראזיל.
א דריטל פון אלע אנגאלער וואוינען אין לואנדע, און 53% פון זיי זענען גאנץ ארעם.
גאַבאראנע () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון באצוואנע. די שטאט געפינט זיך אויפן נאטוואנע טייך אין דרום־מזרח באצוואנע, 15 ק"מ פונעם גרענעץ מיט דרום אפריקע. גאַבאראנע האט א באפעלקערונג פון 231,626 איינוואוינער.
גאַבאראנע איז געווארן די הויפטשטאט ווען באצוואנע איז געווארן זעלבשטענדיק אין 1965.
נישט ווייט פון דער שטאט געפינען זיך מינערייען פון מאנגאן און אזבעסט.
די באצוואנע אוניווערסיטעט האט צוויי קאמפוסן אין גאַבאראנע.
אין געאמעטריע, איז א ווינקל א טייל פון א פלאך וואו צוויי שטראלן קומען צוזאמען אין א פונקט.
דער פונקט וואו די ביידע שטראלן קומען צוזאמען רופט מען דעם שייטלפונקט אדער שייטל.
די גרייס פון א ווינקל איז דאס פארהעלטעניש פון א קרייזבויגן צו זיין ראדיוס. דער צענטער פונעם בויגן איז דער שפיץ פונעם ווינקל און דער ראדיוס איז די לענג פון די זייטן. אזוי אויך קען מען מעסטן א ראטאציע ארום דעם צענטער פון דער ראטאציע.
מען מעסט די גרייס פון א ווינקל אין גראד אדער ראדיאנען.
א גאנצע רעוואלוציע איז א ווינקל פון 360º אדער אדער 2π ראדיאנען. א גלייכווינקל אדער גראדווינקל איז א פערטל פון א גאנצער רעוואלוציע, ד"ה 90º אדער 2/π ראדיאנען.
1 ראדיאן איז די גרייס פון א ווינקל וואס זיין קרייזבויגן איז גלייך צו זיין ראדיוס.
א ווינקל וואס זיין גרייס איז צווישן נול און א גלייכווינקל רופט מען א "שארף ווינקל".
זוכן קאמעדיע אין דער מוסולמענישער וועלט (ענגליש: "Looking for Comedy in the Muslim World") איז א פילם פון 2005, דירעקטירט פון אלבערט ברוקס.
דער יודישער קאמיקער אלבערט ווערט פארבעטן דורך דער אמעריקאנישער רעגירונג צו פארן אין אינדיע און פאקיסטאן אויסצוגעפינען וואס עס מאכט די מוסלעמעהנער לאכן.
דער פילם האט באקומען געמישטע איבערזיכטן. און לויט דעם זייטל ראטען טאמעיטאס, האט ער ערהאלטן 42 פראצענט פידבעק.
אַלעקסאַנדער () איז א שטעטל אין לאדזשער וואיעוואדעשאפט.
אין 2008 האט דאס שטעטל געהאט 20,684 איינוואוינער.
אין 1816 איז דאס דארף פון אלעקנסאדער געגרינדעט געווארן. אין 1822 האט עס באקומען "שטאט רעכטן".
אין סוף פונעם 19טן יארהונדערט און אנהייב פונעם 20סטן יארהונדער האט מען אויפגעשטעלט אין אלעקסאנדער אסאך שטריקעריי פירמעס, און אלעקסאנדער איז געווארן די וויג פון דער פוילישער סקארפעטן אינדוסטריע. די בירגער פלעגן רופן דאס שטעטל "סקארפעטן שטאט", און ביז היינט איז שטריקעריי די הויפט אינדוסטריע דארט.
אין 1910 האט מען געעפנט א טראמוויי פון אלעקסאנדער קיין לאדזש, וואס האט געפועלט ביז 1991.
אין תרכ"ו האט רבי חנוך העניך הכהן לעווין, דער צווייטער רבי פון דעם גערער חסידות. זיך באזעצט אין אלעקסאנדער און געפירט זיין הויף דארט. פון דעמאלסט איז אלעקסאנדער געווארט א צענטער פון חסידות. אין די תר"ן יארן האט רבי יחיאל דאנציגער אויפגעשטעלט אין שטעטל דעם הויף פון אלעקסאנדער.
עלעקטראנישע מוזיק איז מוזיק וואס מ'האט געמאכט מיט עלעקטראנישע געצייג ווי סינטעזיזירערס, קאמפיוטערס, פויק מאשינען און סעמפלערס. עלעקטראנישע מוזיק ווערט אויך גערופן "קאמפיוטערזירטע מוזיק", ווייל א גרויסן טייל ווערט געמאכט מיט א קאמפיוטער ניצנדיק פאסיקן ווייכווארג.
אין די אנהייב יארן פונעם 20סטן יארהונדערט האט מען געפרואווט צו פארברייטערן דעם ספעקטרום פון קלאנגען, און מ'האט דערפינדן פארשידענע מוזיק אינסטרומענטן ווי דער טעלהארמאניום און דעם אנדעס מארטינא.
אין די 1940ער יארן האט פיער שעפער געגרינדעם די מוזיק קאנקרעט באוועגונג.
אין די 1950ער יארן האט מען אויפגעשטעלט א צענטער פאר עלעקטראנישער מוזיק אין ניו יארק.
אין דער וועלט פון קלאסישער מוזיק האט מען געשפילט באראק מוזיק פון באך, סטראווינסקי און מוסארגסקי מיט א סינטעזיזירער.
עלעקטראנישע מוזיק ווערט געניצט אין פילמען צו שאפן געוויסע עפעקטן. למשל, די טעמע-מעלאדיע פון דער בריטישער טעלעוויזיע סעריע "דאקטאר הו" וואס איז טראנסמיטירט געווארן דורכן BBC אנהייבנדיק פון 1963. די שאפונג האבן געשריבן ראן גריינער ("Ron Grainer") און דיליא דארבישיר ("Delia Derbyshire").
וואַגאַדוגו () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון בורקינע פאסא, מיט 1,475,223 איינוואוינער אין 2006.
אין דער שטאט געפינעטן זיך דריי אוניווערסיטעטן, אבער 70% פון די באוואוינער זענען אנאלפאבעטיש.
וואַגאַדוגו איז איינע פון די ארעמסטע שטעט אין אפריקע. די הויפט אינדוסטריעס זענען עסן און טעקסטיל.
וואַגאַדוגו האט אן עקוואטארישן קלימאט, און איז ווארעם א גאנץ יאר.
די שטאט האט אן אינטערנאציאנאל פליפעלד, און צוויי באן ליניעס, צו אבידזשאן אין בארטן פון העלפאנדביין און קאיא אין בורקינע פאסא. אויך א שאסיי קיין ניאמע, ניגעריע.
וואַגאַדוגו האט א בירגעמייסטער, וואס ווערט געוויילט פאר א קאדענץ פון פינף יאר. דער היינטיקער בירגערמייסטער איז סימאן קאמפאַארע.
פארטא-נאווא () איז די אפיציעלע הויפטשטאט און די צווייטע גרעסטע שטאט פון בענין, מיט 234,168 איינוואוינער אין 2005.
פארטא-נאווא איז א פארט אויף דעם איינגאס פון גינע, אין דעם דרום־מזרח פון לאנד. אין די 1990ער יארן האט מען געפונען נאפט אין דעם ים לעבן פארטא-נאווא, און היינט איז עס א וויכטיקער עקספארט.
פארטא-נאווא האט א צעמענט פאבריק און א צווייג פון דעם בענין אינטערנאציאנאלן באנק. אויך געפינט זיך דארט דער וואנדא מארק.
די פאלאשן זענען אן אור-אלטער שבט וועלכע געפינען זיך אין עטיאפיע.
זיי פארמאגן אן אייגענעם שפראך גערופן אמהאריש.
די פאלאשן פארמאגן זייער ענליכע מנהגים צו יודן, דערפאר איז פארהאן וואס ווייזן אן אויף זיי ווי אויף איינע פון די עשרת השבטים.
לויט אנדערע זענען די פאלאשן אייניקלעך פון די קעניגן שבא וועלכע איז געפארן חתונה האבן מיט שלמה המלך.
זיי האבן אמאל פארמאגט אן אייגענעם קעניג מיט אן אייגענעם מיליטער און זענען שטענדיג געווען פארמישט אין מלחמות מיט די ארומיגע געמיינדעס. מיט די צייט האבן די ארומיגע זיך געשטארקט אויף זיי, און זינט דאן האבן זיי שטארק געליטן. מען האט זיי געיאגט און געפייניגט אן אויפהער.
אין 1855 איז דער ערשטער פאלאש, דניאל בן חנניה, געקומען קיין ירושלים. ער האט דערציילט וועגן די ליידן און רדיפות וואס די פאלאשן מאכן אויס או צענדליקע טויזנטער פון זיי ווערן אפגעשמדט מיט געוואלד.
מענעליק איז געווען א קעניג פון עטיאפיע און דער גרינדער פון דעם קעניגרייך פון אקסום. לויט דער עטיאפישער טראדיציע איז ער געווען א זון פון שלמה המלך און מלכת שבא.
ביי די צוויי און צוואנציג יאר איז ער צוריקגעפארן קיין ירושלים זיך באקענען מיט זיין פאטער. שלמה המלך האט מיט אים געלערנט חכמה א לענגערע צייט, און ביי אהיימפארן האט ער אים מיט געשיקט צוואציג טויזנט יודן. לויט טייל זענען דאס געווען די ערשטע יודן אנצוקומען קיין אפריקע, און פון זיי שטאמען די היינטיגע עטיאפיער יודן די פאלאשן.
ליברעוויל ("פריישטאט") איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון גאבאן, אין מערב־צענטראלער אפריקע. די שטאט איז א פארט אויף דער גאבאן לעפצונג, און א צענטער פאר געהילץ האנדל. די שטאט האט געהאט א באפעלקערונג פון 578,156 איינוואוינער אין 2005.
אין 1846 האבן די פראנצויזן געכאפט א בראזילישע שיף וואס האט געפירט שקלאפן צו פארקויפן; זיי האבן באפרייט די שקלאפן וואס האבן געגרינדעט די שטאט ליברעוויל (פריישטאט אויף פראנצויזיש) אין 1848. פון 1934 ביז 1946 איז עס געווען דער הויפט פארט פון פראנצויזישער עקוואטארישער גינע.
נישט ווייט פון דער שטאט געפינט זיך ליברעוויל אינטערנאציאנאלע פליפעלד, דאס הויפט פליפעלד אין גאבאן.
קאנאַקרי () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון גינע. די שטאט איז א פארט אויפן אטלאנטישן אקעאן, און דער עקאנאמישער, פינאנציעלער און קולטורעלער צענטער פון גינע. כמעט א פערטל פון אלע באוואוינער פון גינע וואוינען אין קאנאקרי.
אין 1887 האט בריטאניע געגעבן דעם שטח פון דער שטאט צו פראנקרייך, ווען מ'האט געגרינדעט די שטאט. אין 1904 איז זי געווארן די הויפטשטאט פון פראנצויזישע גינע.
הרב יעקב תלמוד (י' טבת ה'תרמ"ה - י"ט תשרי ה'תשכ"ד), איז געווען א חסידישער קאמפאזיטאר וואס האט קאמפאזירט ניגונים פארן גערער הויף.
יעקב תלמוד איז געבוירן געווארן עשרה בטבת תרמ"ו אין ווארשע אין א משפחה פון גערער חסידים. זיין פאטער איז געווען א האלץ סוחר און א תלמיד חכם; ער איז נפטר געווארן יונגערהייט.
ער האט עוסק געווען אין מסחר און אויך אין עסקנות פארן חרדישן ציבור אין פוילן. מען האט אים געוויילט א דעלעגאט פון פוילן אין דער ערשטער קאנווענץ פון אגודת ישראל וואס איז פארגעקומען אין פראנקפורט, און ער האט עטליכע מאל באזוכט ארץ ישראל. אין תרצ"ג איז ער אנגעקומען אין ארץ ישראל זיך צו באזעצן דארט, און ער האט געהאלטן פארשידענע אמטן און ארבעט דארט. ערשטנס האט ער פרובירט עפענען א רעסטאראן (מיטן נאמען "אגודת ישראל"), א וועשעריי, און ענדלעך האט ער באקומען ארבעט ווי א משגיח אין דעם אסף הרופא שפיטאל.
לאנגע יארן איז יעקב תלמוד געווען דער קאמפאזיטאר און מוזיקער פונעם גערער הויף, בעיקר אין ארץ ישראל, און ער האט קאמפאזירט העכער פון 1000 ניגונים פון פארשידענע סארטן. זיינע ווערק האט ער ארויסגעגעבן בעיקר צווי מאל אין יאר,פאר שבועות און פאר די הייליגע טעג. א גאנץ יאר ניצט מען די ניגונים פאר געוויסע טיילן פונעם דאווענען (לכה דודי, א-ל אדון, און זמירות.
יעקב תלמוד האט געוואוינט אין תל אביב. ווען איז געווען קראנק איז דער גערער רבי געקומען באזוכן אים אין שפיטאל. ער איז נפטר געווארן די פערטע נאכט פון חול המועד סוכות, תשכ"ד. טויזנטער מענטשן האבן משתתף געווען אין זיין לוויה. אזוי ווי זיין יארצייט געפאלט קורץ פאר שמחת תורה האט מען איינגעפירט אין גער צו זינגען זיינע ניגונים יעדע יאר ביי די הקפות.
ביסאַו () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון גינע-ביסאו. די שטאט איז א פארט אויף דער געבא טייך לעפצונג, און דער אדמיניסטראטיווער און מיליטערישער צענטער פון גינע-ביסאו. די שטאט האט געהאט 407,424 באוואוינער אין 2007.
די פארטוגעזער האבן געגרינדעט די שטאט אין 1687 ווי א באפעסטיקטן פארט און האנדל צענטער. אין 1942 איז זי געווארן די הויפטשטאט פון פארטוגעזישע גינע.
רבי דוד קאהן (געבוירן ט' טבת תש״ז) איז דער היינטיגער תולדות אהרן רבי.
רבי דוד קאהן איז געבוירן געווארן ט' טבת תש״ז, דער צווייטער זון פון זיין פאטער רבי אברהם יצחק קאהן, דער פריערדיגער תולדות אהרן רבי, און צו זיין מוטער מרת יענטא, טאכטער פון רבי אהרן ראטה, דער ערשטע רבי פון דער שומרי אמונים - תולדות אהרן דינאסטיע.
ער האט חתונה געהאט מיטן דער טאכטער פון רבי נפתלי צבי לאבין, דעם זידישויווער רבין, און געהאט איין קינד ישראל יוסף, זיין בכור, איו ארץ ישראל. דערנאך איז זיין שוויגער אוועק אין איבערגעלאזט א שטוב מיט קליינע קינדערלעך האט מען אים פארבעטן צי קומען וואוינען ביי זיין שווער וואס האט זיך אין יענער צייט אריבער געצויגן קיין לאנדאן. ער האט געוואוינט עטליכע יאר אין לאנדאן וואו מען האט אים געבעטן פון דעם סאטמארער כולל צו קומען לערנען ביי זיי.
שפעטער האט זיך זיין שווער זיך אריבער געצויגן קיין וויליאמסבורג, האט ער זיך געצויגן קיין מאנסי, און געדינט דארט אלס רב פון דער ארטיגער תולדות אהרן קהילה. דארט האט ער זיך משלים געווען אין תורה און עבודה, די וואס געדענקען אים פון דארט קענען נישט ענדיגן צו רעדן פון זיין צדקות, פרישות, און עבודה וואס ער פלעגט דארט אפרעכטן.
אין איין פאל ווען א חסיד פון מאנסי געקומען קיין ירושלים אין ער איז אריין צום פאטער פון רבי דוד, דער דברי אמנה, האט ער אים געפרעגט וואס מאכט מיין זון אין מאנסי. האט דער חסיד אים געזאגט אז דער עולם איז א ביסל ברוגז אז ער ציט אריין מיט שלש סעודות ביז שפעט האט זיך דער דברי אמנה אנגערופן ווען זיי וואלטן געוואוסט וואסארע גרויסע טובה ער טוט מיט זיי וואלטן זיי אים געבעטן אריינציען טיפער. אןן ביז היינט ציט דער רבי אריין ביז צוויי שעה נאכן זמן.
יעדן שבת ווארעמט זיך א געוואלדיגער עולם ביי זיינע טישן, בחורים פון ישיבות אין ירושלים, און מאסן יונגעלייט, האבן געמאכט דארט זייער קביעות יעדער איינער ווייסט אז פאר א הייליגן טיש קומט מען קיין תולדות אהרן.
אויך ווען ער קומט קיין ניו יארק, שטייען טויזנטער אידן ביי זיינע טישן שעות שעות; יעדע מאל וואס ער קומט שיינט עס אריין הייליגקייט אין ליכטיגקייט פאר א לאנגער צייט.
אסאך גרויסע עשירים אין ניו יארק פון פארשידענע קרייזן, האבן זיך אנגעקלעבט אין אים. א שטייגער ווי הר"ר מאיר זלמן שטעג ראש הכולל תולדות אהרן מאנסי.
דאס ווארט גשמיות עקזיסטירט נישט בכלל ביי אים, ער שלאפט קוים 2-3 שעה א נאכט ער ארבעט אריין זייער שווערע כוחות, ער לערנט אכט שעה א טאג זיכער, און אסאך מאל מער! ער דאווענט מיט אזא ברען אז דאס דאווענען נעמט כאטש 1-1/2 שעה! ער פארמאגט א הימלישע צורה.
ער לערנט אסאך קבלה אין ער איז אויסגעקאכט אין יעדער סוגיא אין ש"ס און ער איז א תלמיד חכם עצום.
ער האט געהייראט א טאכטער פון רבי נפתלי צבי לאבין פון זידיטשויב.
[http://video.google.com/videoplay?docid=-8446847944073163037&q=rebbe ווידעא קליפ זאגנדיג דברי תורה]
קאהן, רבי דוד
טויבן ("Columbidae") זענען פאראן אומגעפער 310 זגאלן. די פייגל האבן באלייבטע קערפער, קורצע האלדזן און קורצע, דארע שנאבלען. טויבן עסן זוימענס, פרוכט און פלאנצן. די דאזיקע פאמיליע פון פייגל געפינט זיך איבער דער גארער וועלט, מיט א גרויסן אויסקלייב אין אינדאנעזיע און אויסטראלאזיע.
טויבן בויען נישטיקע נעסטן פון שטעקעלעך און אנדערע שטיקלעך מאטריאל וואס זיי געפינען, און זיי שטעלן דעם נעסט אין א בוים, א פעלדזנראנד אדער אויף דער ערד, לויטן זגאל. זיי לייגן איין אדער צוויי אייער, און ביידע עלטערן געבן אכט אויף די אייער און די יונגע אפרוחים, וואס פארלאזן דעם נעסט צווישן זיבן און 28 טעג. אפטמאל וועלן זיי מאכן א נעסט אין א דאך פון א הויז, ספעציעל ווען עס געפינט זיך דארט א ציסטערנע מיט וואסער.
טויבן, פון די מינים "תורים" און "בני יונה", זענען די איינציקע פייגל וואס מען מעג מקריב זיין אויפן מזבח אין דעם משכן אדער דעם בית המקדש.
פֿאַמיליע (לאטיין: "familia") איז איינע פון די גרונטלעכע גרופעס פון דער טאקסאנאמיע אין ביאלאגישער קלאסיפיקאציע. טיילמאל ניצט מען אויך די צווייטראנגיקע גרופעס: אייבער-פאמיליע און אונטער-פאמיליע.
אין ביאלאגישער טאקסאנאמיע איז פאמיליע די דריטע נידעריגסטע קלאסיפיקאציע. א פאמיליע שליסט איין עטלעכעט מינים, און יעדער מין ווערט צעטיילט אויף זגאלן. עטלעכע פאמיליעס געהערן צו איין סדר.
דער וויסנשאפטלעכער נאמען פון א פאמיליע ווערט געשאפן דורך זאאלאגן און באטאניקער. אין זאאלאגיע שאפט מען דעם פאמיליע נאמען פון דעם נאמען פון א כאראקטעריסטישן מין, מיט דעם סופיקס -idae; אין באטאניק שאפט מען דעם פאמיליע נאמען פון דעם נאמען פון א כאראקטעריסטישן מין, מיט דעם סופיקס -aceae.
למשל, אין זאאלאגיע, די פאמיליע נאמען Canidae (הינט) איז געשאפן פון דעם אנהייב -Can פונעם מין "Canis" (הונט) און דעם סופיקס idae-.
אין באטאניק, די פאמיליע נאמען Liliaceae (ליליעס) איז געשאפן פון דעם אנהייב -Lili פונעם מין "Lilium" (ליליענבלום) און דעם סופיקס aceae-.
דזשיבוטי (;) איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון דער רעפובליק פון דזשיבוטי אינעם הארן פון אפריקע. די שטאט האט מער ווי 600,000 באוואוינער, מער ווי 60% פון דער גאנצער באפעלקערונג פון לאנד. די שטאט איז א פארט אויפן איינגאס פון אדען, און דער אדמיניסטראטיווער, פינאנציעלער, בילדונג און קולטורעלער צענטער פון דזשיבוטי.
אין 1888 האט מען געבויט דעם פארט פון דזשיבוטי. אין 1892 איז די שטאט געווארן די הויפטשטאט פון פראנצויזישע סאמאלילאנד.
אַבידזשאַן () איז די עקאנאמישע הויפטשטאט און די געוועזענע אפיציעלע הויפטשטאט פון בארטן פון העלפאנדביין. מיט 3,796,677 באוואוינער אין 2006, איז אבידזשאן די גרעסטע שטאט אינעם לאנד, און די דריטע גרעסטע פראנצויזיש־רעדנדיקע שטאט אין דער וועלט, נאך פאריז און קינשאזע און פאר מאנטרעאל. די שטאט איז א פארט אין עבריע לאגון, און דער קולטורעלער צענטער פון מערב אפריקע.
די שטאט איז געווארן א חשובער פארט אין 1951 ווען מעט האט געענדיקט בויען דעם וורידי קאנאל צום אטלאנטישן אקעאן.
אין 1983 איז יאמוסאקרא געווארן באשטעטיקט די הויפטשטאט פון בארטן פון העלפאנדביין, אבער מערסטע רעגירונג ביוראען און פרעמדע אמאבאסאדעס זענען נאך אין אבידזשאן.
ירושלימער אַלמאַנאַך איז אַ צײַטשריפט פאַר ליטעראַטור, קולטור, שפּראַך און פאָרשונג, וועלכע דערשײַנט אין ירושלים זינט 1973. די צײַטשריפט איז געגרינדעט געוואָרן דורכן דיכטער יוסף קערלער און הײַנט-צו-טאָג ווערט זי רעדאַגירט דורך זײַן זון, דעם פאָרשער, דיכטער, לינגוויסט און רעדאַקטאָר פּראָפ' דוב-בער קערלער.
לכתחילה איז דער אַלמאַנאַך געווען אַן אָרגאַן פון אַ גרופּע ייִדישע דיכטער און שרײַבער, וועלכע האָבן געוווינט אין ירושלים. אין המשך האָבן אָנגעהויבן פאַרעפנטלעכן אין אים זייערע ווערק שרײַבער, דיכטער און פאָרשער פון אַנדערע שטעט פון ישראל, ווי אויך פון אויסלאַנד - פאַרייניקטע שטאַטן, אויסטראַליע, אייראָפּע. צווישן די שריפטשטעלער, וואָס האָבן זיך געדרוקט אינעם אַלמאַנאַך, זײַנען געווען: לייב אליצקי, רחל בוימוואָל, חיים מאַלטינסקי, חנא שמערוק, דב סדן, אברהם סוצקעווער, מרדכי צאַנין און אַ סך אַנדערע. נישט געקוקט אויף אַ שוואַכער עקאָנאָמישער באַזע, האָט זיך אײַנגעגעבן אַרויסלאָזן ביז איצט 29 בענדער (דער לעצטער באַנד – אין 2012). צווישן די מיטרעדאַקטאָרן, וועלכע האָבן געאַרבעט צוזאַמען מיט יוסף קערלער, זײַנען געווען דוד ספרד (1973 - 1982), אפרים שעדלעצקי (1982 – 1992) און דב-בער קערלער (1993 – 1998).
יוסף קערלער האָט רעדאַגירט די צײַטשריפט כמעט ביז דעם לעצטן יאָר פון זײַן לעבן. נאָך זײַן טויט איז דער רעדאַקטאָר פונעם "ירושלימער אַלמאַנאַך" געוואָרן זײַן זון דב-בער קערלער.
סאָוועטיש הײמלאַנד איז געווען אַ סאָוועטישער ליטעראַרישער און פּובליציסטישער זשורנאַל אויף ייִדיש, וועלכער איז דערשינען פון 1961 ביז 1991 אַלס אָרגאַן פונעם סאָוועטישן שרײַבער-פאַראיין (לכתחילה איין מאָל אין צוויי חדשים און דערנאָך – יעדן חודש), זייענדיק אין די יאָרן די איינציקע ייִדישע ליטעראַרישע פּעריִאָדישע אויסגאַבע אינעם ראַטנפאַרבאַנד.
זײַן הויפּט-רעדאַקטאָר איז פונעם אָנהייב ביזן סוף געווען דער דיכטער אהרן ווערגעליס.
אלמאנאך.
זינט 1986 האָט די רעדאַקציע פונעם זשורנאַל אַרויסגעגעבן אַ יערלעכן רוסיש-שפּראַכיקן אַלמאַנאַך מיטן נאמען "גאָד זאַ גאָדאָם" («Год за годом»), (באדייט: "יאהר נאך יאהר"), וועלכע איז בעיקר באשטאנען פון איבערזעצונגען פון ייִדיש.
סך-הכל זײַנען דערשינען זעקס בענדער פון דעם אַלמאַנאַך (דער לעצטער באַנד איז דערשינען אין 1992).
די יידישע גאס.
דאָס אַרויסגעבן דעם זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד" האָט זיך אויפגעהערט אויפן טאָפּלטן (11 – 12) נומער אין דעצעמבער 1991. אָנשטאָט אים האָט די רעדאַקציע פון "סאָוועטיש היימלאַנד" אומרעגולער אַרויסגעגעבן אין די יאָרן 1993 – 1999 דעם זשורנאַל די ייִדישע גאַס («Еврейская улица») אויף ייִדיש און אויף רוסיש. דאָס אַרויסגעבן אָט דעם זשורנאַל האָט זיך אויפגעהערט נאָכן טויט פון אהרן ווערגעליס אין יוני 1999.
אין געאגראפיע באדייט א האַלבקײַלעך א העלפט פון א פלאנעט, למשל דעם ערד-פלאנעט. ס'איז אנגענומען צו טיילן די ערד אין דעם מערב־האלבקיילעך און דעם מזרח־האלבקיילעך, אויך אין דעם צפון־האלבקיילעך און דעם דרום־האלבקיילעך.
דער צפון־האלבקיילעך פון א פלאנעט איז דער טייל צפון פון זיין עקוואטאר, און דער דרום־האלבקיילעך פון א פלאנעט איז דער טייל דרום פון זיין עקוואטאר.
די ערד קען אויך ווערן צעטיילט אין דעם מזרח־האלבקיילעך פון דעם 0° מערידיאן דורך גריניטש מזרח ביזן 180° מערידיאן (בערך די אינטערנאציאנאלע דאטע ליניע), וואס איז כולל אייראפע, אזיע, אויסטראליע און דעם מערסטן טייל פון אפריקע. דער מערב־האלבקיילעך גייט מערב פון דעם 0° מערידיאן ביזן 180° מערידיאן און איז כולל גאנץ אמעריקע. אנטארקטיקע איז צעטיילט צווישן דעם מזרח־ און מערב־האלבקיילעכער.
שרה זילבערמאן (געב' 1טן דעצעמבער 1970) איז א יודישער אמעריקאנער קאמיקער, אקטיארשע און זינגערין.
זי איז געבוירן געווארן אין ניו העמפשיר.
זי איז געווען איינע פון די סטארס אויף דער יוטוב קאמעדיע וואך.
אנפֿילן די הוילקייט (העברעיאיש: למלא את החלל) איז א ארץ ישראלדיגער פילם וועלכער איז אויך געוויזן געווארן אין אמעריקע. דער פילם איז געשאפן געווארן דורך דער פרומער רעזשיסארין ראמע בורשטיין, און לויט איר בקשה טאר מען אים נישט שפילן אום שבת.
ער האט באקומען זיבן אופיר פרעמיע'ס. אין 2012 איז עס געווען דער מערסט געזעענער פילם אין ארץ ישראל.
א חסידיש מיידל שירה מענדלמאן גרייט זיך חתונה צו האבן מיט אן עילוי פינחס, אבער דעמאלטס שטארבט איר עלטערע שוועסטער אסתר איבערלאזנדיק אן אלמן מיט א קליין קינד.
די מאמע פון אסתר, ווילנדיג בלייבן לעבן איר אייניקל מרדכי, שדכנט צו אים שירה.
מאיר לענסקי (; ‏4טן יולי 1902 - 15טן יאנואר 1983) איז געווען א אמעריקאנער יוד געבוירן אין רוסלאנד און איינע פון די פירערס פון די מאפיא אין ניו יארק.
אין די יארן פון די צווייטע וועלט קריג, האט ער אסאך געהאלפן די אמעריקאנער רעגירונג אינעם קאמפף קעגן דייטשלאנד, ווי אויך פלעגט ער פיזיש באפאלן נאצי ראליס, און שלאגן און ארויסטרייבן יעדעם.
אין ליטעראטור.
אום זומער 2019 איז ערשינען א נייע ביכל פון מייראן שוגערמאן, מיט'ן נאמען די כראניקעלס אויף דער לעצטער יודישער גענגסטער - פון מאיר צו מיירון. וואס שילדערט אין איינצלהייטן און דעטאלן, יענעם פעריאד פון די יארן - צווישן די ערשטע וועלטס קריג ביז די אנהייב ניינציגער יארן, וואס אויך מאיר לענסקי איז געווען אקטיוו - און גאר פון די פירער.
האַראַרע () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון זימבאבווע. ביז 1982 האט די שטאט געהייסן סאליסבורי (Salisbury). די שטאט איז א האנדל צענטער פאר טאבאק, קוקורוזע, באוול און ציטרוס פרוכטן. זי האט א באפעלקערונג פון 1,606,000 באוואוינער (2009).
די שטאט איז געגרינדעט דעם 12טן סעפטעמבער 1890 ווי א פעסטונג מיטן נאמען פֿארט סאליסבורי.
עמנואל קאַזאַקעוויטש (רוסיש: Эммануил Казакевич;‏ 24סטן פעברואר 1913 - 22סטן סעפטעמבער 1962) איז געווען אַ ייִדישער דיכטער און אַ שרײַבער. זײַנע לידער האָט עמנואל קאַזאַקעוויטש געשריבן אויף ייִדיש און די פּראָזע-ווערק – איבערהויפּט אויף רוסיש.
קאַזאַקעוויטש איז געבוירן געוואָרן אין 1913 אין קרעמענטשוג, פּאָלטאַווער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע (היינט אין אוקראינע).
עמנואלס פאָטער איז געווען אַ ייִדישער פּובליציסט און ליטעראַטור-קריטיקער הענעך קאַזאַקעוויטש. אין 1932 איז דער קומענדיקער שריפטשטעלער צוזאַמען מיט זײַנע עלטערן אַריבערגעפאָרן פון אוקראַיִנע קיין ביראָבידזשאַן. אין 1933 – 1934 איז ער געווען דער דירעקטאָר פונעם ביראָבידזשאַנער ייִדישן מלוכה-טעאַטער און דער אָנפירער פון די געגנטלעכע ראַדיִאָ-אויסדיקציעס אויף ייִדיש. שפּעטער איז ער געוואָרן דער פאַרוואַלטער פון דער ליטעראַרישער אָפּטיילונג פון "ביראָבידזשאַנער שטערן".
פאַרעפנטלעכן לידער האָט ער אָנגעהויבן אין 1932 אויף די שפּאַלטן פון דער צײַטונג "ביראָבידזשאַנער שטערן", וואָס איר ערשטער רעדאַקטאָר איז געווען זײַן פאָטער. אין דעם זעלבן יאָר איז דערשינען זײַן ערשטע לידער-זאַמלונג "בירעבידזשאַנבוי". אויך אין 1932 איז ער געווען דער פאָרזיצער פונעם קאָלווירט אין וואַלדהיים.
אין 1939 איז דערשינען די צווייטע לידער-זאַמלונג,גרויסע וועלט". אין 1941 האָט עמנואל קאַזאַקעוויטש פאַרעפנטלעכט אַ ראָמאַן אין פערזן "שלום און חווה". ער האָט אויך איבערגעזעצט אין ייִדיש לידער פון אלעקסאנדער פּושקין, מיכאַיִל לערמאָנטאָוו און וולאַדימיר מאַיאַקאָווסקי, אָנגעשריבן פאַרן ביראָבידזשאַנער טעאַטער די פּיעסע "מילך און האָניק", פאַרעפנטלעכט צוויי פּובליציסטישע ביכער – "ביראָבידזשאַן" (1939, צוזאַמען מיט דוד בערגעלסאָן) און "דער וועג קיין בירעבידזאַן" (1940).
זינט 1938 האָט עמנואל קאַזאַקעוויטש געלעבט אין מאָסקווע און מיטגעאַרבעט מיטן ייִדישן פאַרלאַג "דער אמת". אין 1941 – 1945 האָט ער געקעמפט אויפן פראָנט אין די רייען פון דער רויטער אַרמיי. אין דער תקופה האָט ער פּראַקטיש זיך ניט געדרוקט. ס'איז באַוווּסט בלויז זײַנס אַ ליד, וואָס איז פאַרעפנטלעכט געוואָרן אין דער קאָלעקטיווער זאַמלונג פון סאָוועטישע ייִדישע שרײַבער "פאַרן היימלאַנד, אין שלאַכט!"
נאָך דער מלחמה האָט ער אָנגעהויבן צו שרײַבן פּראָזע אויף רוסיש. זײַנע ערשטע פּראָזע-ווערק האָט ער געשאַפן סײַ אויף ייִדיש סײַ אויף רוסיש. דאָס זײַנען געווען די גרעסערע דערציילונג "די גרינע שאָטנס" (מאָסקווע 1947 און וואַרשע 1954), וואָס איר רוסישער וואַריִאַנט איז אָנגערופן געוואָרן «Звезда» (בוכשטעבלעך - "דער שטערן"), און דער ראָמאַן "דער פרילינג אויפן אָדער" (מאָנטעווידעאָ 1950), וואָס הייסט אויף רוסיש "Весна на Одере". אָט די ווערק האָבן באַרימט געמאַכט קאַזאַקעוויטשן אַלס רוסישער פּראָזע-שרײַבער.
זײַנע שפּעטערדיקע פּראָזע-ווערק האָט ער געשריבן בלויז אויף רוסיש און נאָר פון צײַט צו צײַט פאַרעפנטלעכט אויף ייִדיש אַרטיקלען אין דער וואַרשעווער צײַטונג "פאָלקס-שטימע". דאָס רוב קאַזאַקעוויטשעס פּראָזע-ווערק זײַנען געווידמעט דער צווייטער וועלט-מלחמה.
ער איז נפטר געווארן אין 1962 אין מאָסקווע, און באערדיקט געווארן אינעם נאוואדעוויטשער בית עולם.
לוסאַקאַ () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון זאמביע. די שטאט איז די רעגירונג און האנדל צענטער פון זאמביע. זי האט א באפעלקערונג פון 1,700,000 באוואוינער (2010).
דער אוניווערסיטעט פון זאמביע געפינט זיך אין לוסאקא.
לאמע () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון טאגא. לאמע געפינט זיך אויפן איינגאס פון גינע און איז דער הויפט פארט פון טאגא. די שטאט עקספארטירט קאווע, קאקאא, קאפרא און פאלמעס אויל. אויך האט זי א נפאט ראפינעריע.
זי האט א באפעלקערונג פון 837,437 באוואוינער.
מעראן (;; לאדיניש: Maran) איז א שטעטל אין דרום טיראל, צפון איטאליע, באוואוסט פאר זיינע קורערטער. ער געפינט זיך ביים צוזאמנעפלוס פון דעם פאסער טייך מיטן אדיטשע טייך, אין א פארטיפונג ארומגענומען מיט בערג ביז 3,335 מעטער.
זי האט א באפעלקערונג פון 38,229 באוואוינער (אין 2010).
דאדאמאַ () איז די אפיציעלע הויפטשטאט פון טאנזאניע זייט 1996 און איר דריטע גרעסטע שטאט. דאדאמא געפינט זיך 486 ק"מ מערב פון דער פריערדיקער הויפטשטאט, דאר עס סאלאאם, און 441 ק"מ דרום פון ארושא.
דאדאמא האט געהאט א באפעלקערונג פון 324,347 באוואוינער (אין 2002).
א שאסיי פארבינדט דאדאמא מיט דאר עס סאלאאם.
אהרן קאָפּשטיין (18טן מערץ, 1915, אָטשאַקאָוו, איצט - ניקאָלײַעווער געגנט, אוקראַיִנע – 1940 סואָיאַרווי, איצט - לענינגראַדער געגנט, רוסלאַנד) איז געווען אַן אוקראַיִנישער דיכטער פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג. אין דער עלטער פון 5 יאָר איז ער געבליבן אַ יתום און אויסגעוואַקסן אין אַ יתומים-הויז. דעביוטירט מיט לידער אויף אוקראַיִניש אין אָנהייב 30ער יאָרן פונעם 20טן יאָרהונדערט. עס האָבן אים באַמערקט באַקאַנטע אין יענער צײַט אוקראַיִנישע דיכטער, צווישן זיי אויך ייִדן - איוואַן (ישראל) קוליק און לעאָניד פּערוואָמײַסקי. אין 1933 איז דערשינען די ערשטע קאָפּשטיינס לידער-זאַמלונג «Хочемо, прагнемо, можемо» ("מיר ווילן, מיר שטרעבן, מיר קאָנען"). בײַם דיכטערס לעבן זײַנען דערשינען נאָך פיר זײַנע אוקראַיִנישע לידער-זאַמלונגען און איין בוך לידער אין איבערזעצונג אויף רוסיש. אהרן קאָפּשטיין האָט איבערגעזעצט אין אוקראַיִניש לידער פון אַנדערע שפּראַכן, בתוכם פון ייִדיש.
אין 1937 – 1939 האָט אהרן קאָפּשטיין געדינט אין דער רויטער אַרמיי אויפן ווײַטן מזרח. נאָך דער דינסט האָט ער אָנגעהויבן זיך לערנען אינעם מאָסקווער ליטעראַטור-אינסטיטוט. אין 1940 איז דער דיכטער פרײַוויליק אַוועק אויף דער סאָוועטיש-פינלענדישער מלחמה און אומגעקומען אין אַ שלאַכט.
דאס העכסטע געריכט פון די פאראייניגטע שטאטן איז דאס העכסטע געריכט אלס די יוסטיץ אפטיילונג פון דער פעדעראלער רעגירונג. דאס געריכט סערווירט צו באלאנסירן די מאכטן פון די לעגיסלאטיווע און עקזעקיוטיווע אפטיילונגן און גיט די ענדגילטיגע באשלוס צו יעדע פראגע אדער קאמפיליצירטע פאליטיק וועלכע רירט אן דאס געזעץ. איינמאל א אורטייל ווערט געגעבן פון דעם העכסטן געריכט איז דאס א פאראייביגטער געזעץ און קיין איין געריכט קען דאס נישט טוישן אויסער די העכסטע געריכט אליינס.
דאס העכסטע געריכט באקומט 5,000 קעיסעס א יאר אבער זי באהאנדלט נאר צווישן 100 און 150 פון די וויכטיגסטע פון זיי. דאס געריכט אקצעפטירט נאר א קעיס וועלכע קומט מיט א פראגע וועלכע האט צעטאן מיט דער קאנסטיטוציע אדער אויב עס איז אפיעלט געווארן פון א נידעריגערע געריכט. אויסער די אינערליכע געריכטן נעמט די העכסטע געריכט אן קעיסעס וועלכע פארמישט געפעכטן מיט אנדערע לענדער אדער מיט דאס לאנד'ס אמבאסאדארן ארום די וועלט.
די אמעריקאנער קאנסטיטוציע האט ארגינעל נישט געגעבן אזויפיל מאכט צו די העכסטע געריכט און דאס האט מען שפעטער צוגעטיילט אין די העכסטע געריכט אליינס אין יאר 803'. איינע פון די ספעציעלע מאכטן פון דאס געריכט איז אירע ריכטער אליינס וועלכע ווערן באשטימט פאר'ן גאנצן לעבן און דארפן קיינמאל נישט ווידער ערוועלט ווערן. דאס איז זייער א שטארקע מאכט וויבאלד די ריכטער דארפן נישט געפעלן די פארטיי וועלכע איז יעצט אין מאכט און מאכן זייערע באשלוסן מיט'ן אייגענעם פארשטאנד. א געווענליכע העכסטע געריכט ריכטער איז איבער 50 יאר אלט און דורכשניטליך רעטייערן זיי ביז 14 יאר אין די אנפאנג 70'גער יארן.
דאס געריכט באשטייט פון ניין ריכטער און די געזעצן ווערן באשטימט דורך א מאיאריטעט פון פינף ריכטער. איינמאל עס ווערט געגעבן אן אורטייל ווערט דאס אויטאמאטיש געזעץ אין אלע נידעריגערע געריכטן. וויפיל מאל מאכט זיך ווען די העכסטע געריכט אורטיילט א געזעץ לטובת איין סטעיט און דאס עפעקטירט באלד אלע אנדערע סטעיטס אפילו אויב דארט איז אזא זאך געווען אומקאנסטיטוציאנאל.
די העכסטע געריכט ריכטער רעטייערן געווענליך בעפאר דער זומער וואקאציע כדי די רעגירונג זאל האבן גענוג צייט צו טראכטן פון א נייע ריכטער. אויב מען קען זיך נישט פאראייניגן איבער א ריכטער ביז דאס געריכט קומט צוריק אין סעסיע וועט דאס געריכט ווייטער אנגיין מיט וויפיל ריכטער זי פארמאגט. אבער דא ווערט טייל מאל געשאפן א פראבלעם אז די ריכטער ווערן אן אייניגע נומער, געווענליך 8 אין צאל, און דאס ברענגט אז פארשידענע באשלוסן פאלן אייניג צעטיילט און קען נישט ווערן געזעץ. אין אזעלכע פעלער לייגט מען אפ דעם באשלוס ביז א שפעטערדיגע צייט ווען דאס געריכט פארמאגט שוין גענוג ריכטער און אינדערצווישן קען עס נישט ווערן געזעץ.
קוואליפיקאציע.
דער פרעזידענט נאמינירט די ריכטער צו די העכסטע געריכט אויב איינער פון זיי רעטייערט אין זיין טערמין. זיין נאמינאציע דארף באשטעטיגט ווערן אין סענאט מיט א מאיאריטעט. געזעצליך קען דער פרעזידענט אויסוועלן וועמען ער וויל און יענער מוז נישט האבן קיין שום קוואליפיקאציעס. אבער וויבאלד די סענאט דארף באשטעטיגן דעם נאמינאציע מוז דאס זיין איינער וואס איז טויגליך צו דעם דזשאב.
אין פאקט זענען אלע העכסטע געריכט ריכטער פון די לעצטע 150 יאר געווען געוועזענע אדוואקאטן און האבן געהאט אויסצייכענונגן אין געזעץ. דער געלונגענסטער ריכטער באצייכענט אין די היסטאריע איז געווען דזשאן מארשאל אין דעם אנפאנג פון דעם 19'סטן יאר-הונדערט. מארשאל איז נישט געווען קיין אדוואקאט נאר האט אביסל געלערנט געזעץ אלס א יונגער מענטש אין ביכער וועלכע ער האט געבארגט פון זיינס א שכן וועלכער איז געווען אן אדוואקאט. אין די לעצטע דורות זענען אלע העכסטע געריכט ריכטער ערשט געווען פעדעראלע ריכטער מיט אסאך ערפארונג.
געווענליך זענען די ריכטער גענויגט צו פאליטיק אויף א געוויסן זין. טייל באלאנגן צו יוניאנס, טייל זענען געוועזענע גאווערנער אדער קאנגרעסלייט מיט א פאליטישע אויסקוק און איינער איז אפילו געווען א פרעזידענט. דאס איז געווען פרעזידענט האווערד טעפט (909' ביז 913') וועלכער איז געווארן דער הויפט ריכטער 8 יאר נאכ'ן פארלאזן דעם אוועל אפיס.
דער נאמינאציע פראצעדור.
דער פרעזידענט און זיין שטאב האבן די ארבעט פון באשלוסן וועמען צו נאמינירן פאר דעם נייעם ריכטער. איינמאל דער פרעזידענט מאכט זיין באשלוס וועט ער אנרופן דעם קאנדידאט אויפ'ן טעלעפאן און גראטולירן פאר זיין/איר נאמינאציע. אבער ביי דעם פונקט איז מען נאך ווייט פון פארטיג. יעדע נאמינאציע דארף קומען אונטער א סענאט פארהער וועלכע איז זייער א שטרענגע פארהער אין וועלכע עס ווערן אויפגעדעקט אלע יארן פון דעם קאנדידאט און אלע זיינע/אירע פאליסיס, מעלות און חסרונות. נאכ'ן פארהער ווערן די רעזולטאטן איבערגעגעבן צו אלע סענאטארן און די סענאט גיט אפ א שטימע אויב יענער זאל יא אדער נישט באשטעטיגט ווערן.
פון די לעצטע 148 נאמינאציעס זענען נאר 12 פון זיי אפגעזאגט געווארן דורך די סענאט צוליב פארשידענע סיבות, געווענליך פאליטישע מאטיוון אין וועלכע דער פרעזידענט האט נישט געהאט די סענאט מיט זיך און זיין נאמינאציע איז געווען צו קעגנגעשטימט די סענאט מאיאריטעט. פיל מאל איז געווען ווען עס האט זיך געטומעלט קאנטראווערסיעס איבער א נאמינאציע אבער אין די ענדע זענען זיי באשטעטיגט געווארן. א היסטארישע קאנטראווערסיע איז געווען אין יאר 91' ווען דער געוועזענער פרעזידענט בוש האט נאמינירט דעם שווארצן קלערענס טאמעס און די סענאט האט אויפגעדעקט שמוציגע מעשים פון זיין פארגאנגנהייט. עס האט זיך געטומעלט א לענגערע צייט אבער אין די ענדע איז ער באשטעטיגט געווארן.
אמאל האט דער פרעזידענט אליינס אויפגעזוכט זיין נאמינאציע און ער האט אוועקגעגעבן פון זיין אייגענע צייט צו שטודירן דערין. היינט ווערט די ארבעט געטאן דורך זיינע געהילפן וועלכע שטודירן יענעמ'ס פארגאנגנהייט און וויאזוי די סענאט און דאס פאלק וועט דאס אקצעפטירן. די סענאט פארהער איז אמאל אפגעהאלטן געווארן אונטער פארמאכטע טירן אבער אין די לעצטע 50 יאר ווערן זיי געהאלטן אין פובליק און זינט 981' איז עס אפילו טעלעוויזירט פאר דאס גאנצע פאלק.
איינמאל דער פרעזידענט נאמינירט א קאנדידאט קען יענער דאס אקצעפטירן אדער אפזאגן. אין די פארגאנגנהייט האבן 7 נאמינאציעס זיך אפגעזאגט פון דעם אמט. אויב די נאמינאציע ברענגט ארויס קריטיק קען דער פרעזידענט אליינס אויך נאך אפזאגן זיין נאמינאציע און באשטימען א נייע אזוי לאנג ווי די סענאט פארהערן זענען נישט פאראיבער. אויב די סענאט ווארפט אפ א נאמינאציע דארף דער פרעזידענט אפירזוכן א נייע אבער ער קען אויך נאכאמאל נאמינירן דעם זעלבן מענטש אין א צווייטע פראבע. נארמאלערהייט פאסירט דאס נישט אבער אויב עס ווערן פונקט אפגעהאלטן וואלן און די סענאט טוישט זיצן קען זיך דאס אמאל יא לוינען. אין די היסטאריע האט אזא זאך איינמאל פאסירט אין יאר 836' ווען פרעזידענט ענדרו דזשעקסאן האט נאמינירט ראדזשער טעני און די סענאט האט דאס אפגעווארפן. אינדערצווישן איז אפגעהאלטן געווארן א סענאט עלעקציע און זיין פארטיי האט געווינען נאך עטליכע זיצן. דזשעקסאן האט פרובירט נאכאמאל און עס איז אים טאקע געלונגן.
די פאליטיק פון נאמינאציע.
א נאמינאציע גייט נישט אזוי פשוט וויבאלד דער פרעזידענט פרובירט ערוועלן איינער וואס איז גענויגט צו זיין פארטיי און די אנדערע פארטיי פרובירט דאס שטערן. אפילו אויב א נאמינאציע ווערט באשטעטיגט קען דאס אמאל שאטן פאר'ן פרעזידענט, ספעציעל אויב איז ער אין זיין ערשטן טערמין און וויל געווינען נאכאמאל. אין רוב פעלער קוקט מען בעיקר אויב דער קאנדידאט איז געשטימט צו דעם פרעזידענט'ס אידעלאגיע מיט א הויפט אישו. אויב דער פרעזידענט געניסט פון א מאיאריטעט סענאט קען ער דאס גרינגער דורכשטופן טראץ וואס די קעגנגעזעצטע פארטיי קען נוצן פיליבאסטערס צו שטערן א שטימע. אויב דער פרעזידענט געניסט נישט פון א מאיאריטעט סענאט דעמאלט וועט ער לכתחילה מוזן נאמינירן א מער מעסיגן קאנדידאט וועלכע האט די שאנסן באשטעטיגט צו ווערן.
אויב דער פרעזידענט פרובירט באשטימען א קאנדידאט וועלכע איז איינשטימיג מיט דעם ארויסגייענדיגן ריכטער איז נישט פאראן קיין גרויסע געפעכטן. אבער אויב דער פרעזידענט וויל אריינשטעלן איינער וואס איז אנדערש געשטימט ווי דער ארויסגייענדיגער ריכטער וועט די אנדערע פארטיי קעמפן מיט ציין און נעגל.
איינמאל דער קאמף איז פאראיבער איז דער פרעזידענט העכסט צופרידן אבער עס מאכט זיך אפט אז דער ריכטער גייט אין די ענדע בכלל נישט אין דעם דרך וואס דער פרעזידענט האט געמיינט ער/זי וועט גיין. טראץ וואס די נאמינאציע איז א דאנק דעם פרעזידענט דארף דער ריכטער אבער נישט זיין לאיאל צו דעם פרעזידענט'ס אידעלאגיע וויבאלד דאס איז זייער דזשאב. די העכסטע געריכט דארף וועגן דאס געזעץ קעגן די קאנסטיטוציע און נישט שטיצן א פאליטישע אידעלאגיע. פארשטייט זיך אז די פערזענליכע מיינונגן פון די ריכטער וועגט איבער זייער באשלוס צו זייער זייט אבער נישט שטענדיג איז דאס אזוי.
די העכסטע געריכט געביידע טראגט די אויסגעקריצטע ווערטער העכער איר אריינגאנג וועלכע ליינט זיך: "אייניגע גערעכטיקייט אונטער דאס געזעץ" און פאליטיק מעג נישט האבן דארט קיין מיינונג. אפילו דער עקסטרעמער ריכטער צו א פאליטישע אידעלאגיע וועט נוצן זיין לאגיק צו מאכן באשלוסן אפילו אויב דאס וועט מיינען א באשלוס וועלכע איז קעגן זיין אייגענע אידעלאגיע און קעגן די ווילן פון דעם פרעזידענט. אזא פאל איז פארגעקומען ביי די וואטערגעיט קאנטראווערסיע ווען די העכסטע געריכט האט געאורטיילט אז פרעזידענט ניקסאן מוז געזעצליך ארויסגעבן זיינע אייגענע טעיפס און קען נישט געניסן פון קיין עקזעקיוטיווע פריווילעגיעס אין אזא צייט. דריי פון די ריכטער וועלכע האבן געאורטיילט קעגן ניקסאן זענען באשטימט געווארן דורך אים.
די איינשווערונג.
איינמאל די סענאט באשטעטיגט א קאנדידאט פעלט נאר אויס די איינשווערונג ביז יענער הייבט אן זיצן אין געריכט. יעדע ריכטער באקומט צוויי איינשווערונגן, איינס אונטער פארמאכטע טירן און א צווייטע אין דער עפענטליכקייט. די ערשטע איינשווערונג איז א געריכטליכע און ווערט אפגעהאלטן צווישן די ריכטער. דער צווייטער איז אן אדמיניסטראציע איינשווערונג אין וועלכע פילע רעגירונג'ס באאמטע, און אויך דער פרעזידענט, באטייליגן זיך.
די ריכטער שווערן אויף א קריסטליכע בייבל וועלכע באלאנגט צו דאס געריכט אבער דאס געזעץ ערלויבט צו נוצן סיי וועלכע רעליגיעזע בוך לויט דעם ריכטער'ס באגער. די תורה (א חומש) איז שוין עטליכע מאל גענוצט געווארן אין א העכסטע געריכט ווען אידישע ריכטער זענען באשטימט געווארן צו דאס העכסטע געריכט.
איינמאל א ריכטער איז איינגעשוואוירן איז דאס א דזשאב פאר זיין/איר גאנצן לעבן אזוי לאנג ווי ער/זי רעטייערט, געווענליך צוליב געזונטהייט סיבות אדער פאמיליע.
היסטארישע דאטומען אין די העכסטע געריכט היסטאריע.
דאס יאר 790' איז געווען די ערשטע מאל וואס די העכסטע געריכט האט אפגעהאלטן א סעסיע.
אין 803' האט די העכסטע געריכט באקומען איר מאכט צו טוישן די קאנסטיטוציע. די מאכט האט די העכסטע געריכט זיך אליינס גענומען.
אין יאר 857' האט די העכסטע געריכט געאורטיילט אז די שווארצע קנעכט האבן נישט קיין שום רעכטן אין די פאראייניגטע שטאטן אונטער די קאנסטיטוציע.
אין יאר 896' איז דער געזעץ געטוישט געווארן אז די שווארצע דארפן יא באקומען רעכטן אבער זיי דארפן בלייבן אפגעטיילט פון די ווייסע.
אין 967' איז טורגוט מארשעל געווארן דער ערשטער שווארצער העכסטע געריכט ריכטער.
אין 974' האט דאס געריכט געאורטיילט קעגן פרעזידענט ניקסאן אז ער מוז ארויסגעבן זיינע פערזענליכע טעיפס וועלכע האט געמיינט זיין זיכער'ן סוף.
אין 981' איז סענדרע דעי אקאנער געווארן די ערשטע פרוי העכסטע געריכט ריכטערין.
אין 989' האט דאס געריכט גע'פסק'נט אז צו פארברענען די אמעריקאנער פאן איז נישט קיין קרימינאלע אקט.
גאַלען (; 129 - 199) איז געווען א גריכישער דאקטער און פילאסאף. ער ווערט גערופן דער "פאטער פון אנאטאמיע".
גאלען, פון פערגאמום אין קליין אזיע (היינט טערקיי), איז געווען דער הויף דאקטער פונעם רוימישן קייסער מארקוס ארעליוס.
ער האט געפארשט מעדיצין, און זיינע טעאריעס האבן באאיינפלוסט מעדיצינישע וויסנשאפט אין אייראפע מער ווי טויזנט יאר, ביזן רענעסאנס. ער האט זיך באזירט אויף די טעאריע פון פיר פלעגמעס: שווארצע פלעגמע (מעלאנכאליע), ווייסע פלעגמע (פלעגמאטיש), רויטע פלעגמע (בלוט) און געלע פלעגמע (גאל). כאטש היינטיגער מעדיצין האלט נישט שטארק פון דער טעאריע פון די פיר פלעגמעס, ניצט מען נאך די ווערטער מרה שחורה און פלעגמאטיש ביזן היינטיקן טאג.
ער איז געווען דער ערשטער וואס האט באשריבן פארשידענע קראנקייטן, ווי צעליאק.
טייל וואס גאלען האט געשריבן האט זיך אויסגעוויזן צו זיין פאלש. דער ערשטער וואס האט קריטיקירט גאלען איז געווען דער רמב"ם.
"רויטער בארג פֿודזשי", דער צווייטער פון האקוסייס סעריע פון 36 דרוקן פון בארג פֿודזשי
קאַצושיקאַ האקוסײַ (; אקטאבער 1760– 10טן מיי, 1849), איז געווען א יאפאנעזער מאלער. ער איז געווען דער פירנדיקער מייסטער פון כינעזישן מאלעריי, און איז מערסט באקאנט אין דער מערב־וועלט פאר זיינע "36 אספעקטן אויף בארג פודזשי".
דעם גרעסטן טייל פון זיין ווערק האט האקוסיי געשאפן ווען ער איז געווען עלטער פון 60. ער האט געזאגט אז נאר ווען איז אלט 100 יאר וועט ער האבן א גוטן פארשטאנד פון לעבעדיקע באשעפענישן, און דעמאלסט וועט ער קענען ווערן א ווארהאפטיקער מאלער.
האקוסיי איז געבוירן געווארן אין 1760 אין עדא, יאפאן. ביי די 6 יאר האט ער אנגעהויבן מאלן.
גיאם דע מאַשא (; 1300 - אקטאבער 1377) איז געווען אַ מיטל־עלטערישער פראנצויזישער דיכטער און קאמפאזיטאר. ער האט געשריבן איבער 400 לידער, אַרייַנגערעכנט 235 באַללאַדעס, 76 ראָנדאען, 39 ווירעלאַיען, 24 לייען, 10 קאָמפּלאַינטעס, און 7 שאַנסאָן ראיאַל.
ער איז געבוירן אין 1300 אין רהימס פֿראַנקרייַך. ער געשטארבן אין אפריל 1377.
מאנראוויע () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע פון ליבעריע אין מערב אפריקע. מאנראוויע איז א פארט שטאט אויפן בארטן פונעם אטלאנטישן אקעאן. מאנראוויע איז דער קולטורעלער, פינאנציעלער און פאליטישער קנופ פון ליבעריע.
מען האט געגרינדעט מאנראוויע אין 1822, און געגעבן א נאמען נאכן אמעריקאנער פרעזידענט זשיימס מאנרא.
מאנראוויע האט געהאט א באפעלקערונג פון 970,824 באוואוינער (אין 2008).
שיפן פארן פון דעם פארט פון מאנראוויע קיין גרינוויל און הארפער. דאס נענסטע פליפעלד איז ספריגס פיין פליפעלד, 6 ק"מ ווייט פונעם צענטער פון דער שטאט. דאס גרעסטע אינטערנאציאנאלע פליפעלד אין ליבעריע, ראבערטס אינטערנאציאנאלע פליפעלד, איז אין הארבעל, א ווייט פון 60 ק"מ.
דער נאַציאַנאַלער הימען () אדער נאציאנאלע זינגליד פון א לאנד איז א זינגליד אדער א מוזיקאלישע קאמפאזיציע וואס רימט די היסטאריע, טראדיציע און נאציאנאלע אספיראציעס פון א געוויסן פאלק, און וואס איז אנערקענט דורכן געזעץ פון דעם לאנד ווי זיין נאציאנאלע זינגליד, אדער איז ברייט אנגענומען אזוי ביים פאלק.
דאס ווארט הימען שטאמט פון גריכיש ὕμνος ("הימנאס").
הרב יצחק פאנגער (געב' 1971) איז א פרומער רעדנער אין ארץ ישראל.
נאכן דינען אין צה"ל האט ער זיך געלערנט כינעזישעהיילונגען און רייקי. צוויי יאהר האט ער געוואוינט אין די פאראייניגטע שטאטן און זיך אפגעגעבן מיט זיין פראפעסיע. דערנאך איז ער געפארן קיין אינדיע.
אין יאר תשנ"ה האט ער זיך צוריקגעקערט קיין ארץ ישראל וואו ער איז געווארן א בעל תשובה. תשנ"ח האט ער געהייראט און וואוינט אין מודיעין עילית.
ער איז א גאר גוטער רעדנער און איז באקאנט מיט זיין חוש פאר הומאר מיט וואס ער באנוצט זיך אסאך אין זיינע דרשות.
יידישע קולטור איז געווען א יידיש־שפראכיקע אויסגאבע וועלכע איז ארויסגעגאנגען אין ניו יארק אין די יארן פון 1938 ביז 2004.
דער גרינדער און ערשטער רעדאקטאר איז געווען דער שרייבער און דזשורנאליסט נחמן מייזל. דערנאך האט אים איבערגענומען יצחק גאלדבערג.
אבי בנימין (געב' 3טן מערץ 1959) איז אַ ישראלדיקער קאָמפּאָזיטאָר.
אבי בנימין איז געבוירן געוואָרן מיטן נאָמען "אבי נעדזוועצקי" אין 1959 אין דער הויפּשטאָט פון עסטלאַנד, טאלין. די אומגאַנג-שפּראַך איז אין דער משפּחה געווען ייִדיש. דער קומענדיקער קאָמפּאָזיטאָר האָט זיך געלערנט אין דער טאַלינער קאָנסערוואַטאָריע און אין דער מוזיק-אַקאַדעמיע. אבי נעדזוועצקי האָט געאַרבעט אַלס מוזיקאַלער אָנפירער פונעם טאַלינער דראַמע-טעאַטער. אין סוף 80ער יאָרן פונעם 20טן יאָרהונדערט האָט ער מיטגעאַרבעט מיטן מאָסקווער יוגנט-טעאַטער, פאר וועלכן ער האָט אָנגעשריבן דעם מיוזיקל "Good Bye America ", וועלכער איז ניט אַראָפּ פון דער בינע במשך פון עטלעכע יאָרן. אין דער זעלבער תקופה האָט ער אָנטיילגענומען אין דער שטעלונג פון מוזיקאַלער פּיעסע "מסעות בנימין השלישי" לויט מענדעלע מוכר-ספרימען אינעם מאָסקווער טעאַטער "ערמיטאַזש". די פּיעסע, וועלכע איז געגאַנגען אויף רוסיש מיט לידער אויף ייִדיש און אויף לשון-קודש איז געוואָרן אַ רוף צו דעם סאָוועטישן ייִדנטום עולה זײַן קיין ישראל.
אין 1991, בעת דער מלחמה אינעם פּערסישן אײַנגוס איז אבי נעדזוועצקי עולה געווען און ער האָט זיך באזעצט אינעם קיבוץ נווה-איתן ניט ווײַט פון בית שאן. שפּעטער האָט ער זיך אַריבערגעצויגן קיין ירושלים, אין גיכן נאָך דעם איז ער געוואָרן דער קאָמפּאָזיטאָר פונעם טעאַטער "גשר". דעריבער איז ער אַריבערגעפאָרן קיין תל-אָביב, וווּ ער וווינט ביז איצט. אבי בנימין האָט אָנגעשריבן מוזיק פאַר צענדליקער שטעלונגען פון "גשר" לויט ווערק פון ישראלדיקע און אויסלענדישע שריפטשטעלער, צווישן זיי – לויט איבערגעזעצטע פון ייִדיש יצחק באשעוויס זינגערס "שאָשע" און "דער קנעכט", ווי אויך צו פילמען. באַנאַנד מיט דער אַרבעט אין "גשר" אַרבעט אבי בנימין מיט מיט אַנדערע טעאַטערן, בתוכם מיטן תל-אָביבער טעאַטער "ייִדישפּיל", פאַר וועלכן ער האָט אָנגעשריבן מוזיק צום מוזיקאַלן ספּעקטאַקל "געבירטיג - אַ האַרץ, וואָס בענקט נאָך לידער" וועגן דעם דיכטער מרדכי געבירטיג.
דאָס וועב-זײַטל פון אבי בנימין (ענגליש) - http://avi-channel.com/
מאַסערו () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון לעסאטא. מאסערו געפינט זיך אין צפון־מערב לעסאטא אויפן מאהאקארו טייך, וואס איז דער גרענעץ מיט דרום אפריקע.
מאַסערו האט געהאט א באפעלקערונג פון 227,880 באוואוינער (אין 2006).
טילדע (~) איז א שריפט סימבאל וואס מען ניצט פאר א דיאקריטשער סימבאל אין שפאניש און פארטוגעזיש.
דאס ווארט טילדה (שפאניש: "tilde") שטאמט פון לטיין "titulus" וואס באדייט פארהעכערטן שריפט.
ר' בנימין אונגאר (ט"ז תשרי ה'תרס"ח - ד' תשרי ה'תשמ"ד) איז געווען א פרומער יוד, א חזן אין תל אביב.
אונגאר איז געבוירן אין יאסלא, גאליציע אום ט"ז תשרי ה'תרס"ח. זיין פאטער משה אונגאר איז געווען א משפחה מיט די זשאבנער רבי'ן.
אלס קינד האט ער געזינגען אין די כאר פונעם חזן עמנואל פרענקל אין דער פוילישער שול אין וויען. זינט די אכצן יאר האט ער געדאוונט פארן עמוד.
ער האט אויך געלערנט חזנות ביים בארימטן חזן יהודה לייב מילער און ביים בארימטן קאמפאזיטאר און דיריגענט יוסף מילעט.
ער האט עולה געווען קיין ישראל אין חודש תשרי תרצ"ט, וואו ער איז אויפגענומען געווארן אלס יושב ראש פון די ארגון החזנים און אלס חזן אין דער גרויסער שוהל אין תל אביב.
ער האט איבערגעלאזט פילע רעקארדירונגען פון חזנות און חסידישע און יודישע לידער.
המחדש איז א מוזיק אלבאם ארויסגעגעבן דורך הצלחה פראדאקשען.
עס איז אראנדזשירט ביי דודי קאליש און עס ווערט געזינגען דורך יחיאל אריה פליגמאן.
די ניגונים זענען קאמפאזירט דורך: זיין טאטע הרב יעקב פליגמאן, שלום עזרי, דודי קאליש, אליעזר קאליש און משה קלוגהויפט.
ר' יאסעלע מאנדלבוים איז געווען א חסידישער חזן, א באבאווער חסיד וועלכער האט קאמפאזירט קלאסישע חזנות שטיקלעך און חסידישע ניגונים.
זיין קאמפאזיציע אויף רזא דשבת איז א מייסטערווערק און שטארק פאפולער.
א ניגון זיינעם פארפאסט אין א דייטשע ארבעטסלאגער ארבעטענדיג יום כיפור אויף די ווערטער "ועל כולם אלוק סליחות סלח לנו מחל לנו כפר לנו"
באחת ממחנו עבודה האיומים של הגרמנים ימ"ש, עומדים מאות יהודים, מתים למחצה, משני צדי שולחנות ארוכים, ועושים את עבודת הפרך שהוטל עליהם. דממה שוררת במקום, כי היום הוא יום כיפור, וכל אחד במחשבות נוגות: "רשב"ע, ראה עמידתי הדלה והרקה, אשר במקום לעסוק בשפך שיח בבית הכנסת, מוכרח אני לעמוד כאן ולחלל את יום הקדוש והנורא במלאכות אסורות, תחת שבט הרשע של הגלגסים הרשעים, הוי א-ל טוב וסלח, הלא ודאי תסלח לי"...
בפינת השורה עומד לו אחד מן ה'קאצעטניקעס', האברך היקר ר' יאסעלע מנדלבוים ע"ה, תלמידו של כ"ק מרן אדמו"ר האמצעי זצ"ל הי"ד, אשר לפני המלחמה כבר היה חזן מפורסם בעיר קראקא, ובהיותו שקוע במחשבה מטרידה זו כמו האחרים, מתחיל לפזם לעצמו 'תנועה' מחודשת, מלאה רגש ויורדת חדרי בטן, וכה הוא שר: "ועל ועל כולם, ועל ועל כולם, אלו-ה סליחות, סלח סלח לנו, מחל מחל לנו, סלח לנו מחל לנו כפר לנו - סלח סלח לנו, מחל מחל לנו, סלח לנו מחל לנו כפר לנו.."
העומדים לידו מתעוררים עד עומק נשמתם, ומתחילים לשורר אתו, וכך אלו העומדים לצדם, השירה עושה את דרכה בה"שתי שורות על פני כל המרתף", כל אחד 'נדלק' מחבירו, עד שבכמה רגעים כל מאות צל-אנשים העומדים משני צדי השלחן מפזמים את התנועה בקול חרישי, ובלב נשבר ונדכה מבקשים מאדון הסליחות "סלח סלח לנו, מחל מחל לנו, סלח לנו מחל לנו כפר לנו" מי יודע, ומי מסוגל להשיג, איזה רושם הדבר עשה בשמים.
לכאורה רק עובדא אחת, מני רבוא רבבן של מעשי הקדושים בתוך כבשן האש. אבל זכתה עובדא זו, להעלות על ידה את זכרון הקדושים ביום הקדוש. מדי שנה בשנה, בהגיע בעל תפלת שחרית בבית מדרשינו לפיסקא האמצעית של "ועל כולם אלו-ה סליחות", מנגן הוא והקהל את התנועה הזאת, לחן של קידוש ה', הבוקע חלוני רקיע, והמתחנן לזכר הנשכחות: אנא הבט בצדקת חסידיך, ואלה עקדות תזכור.
מיינע הונדערט קינדער איז א בוך אין דער יידישער שפראך וואו עס ווערט באשריבן די אויסטערלישע געשיכטע פון לענא קיכלער-זילבערמאן וועלכע איז נאך דער קריג געווען ווי די מאמע פאר איבער הונדערט קינדער אין דעם נאך מלחמה'דיגן פוילן וועלכע האבן זיך געראטעוועט פון די נאציס דורכן זיך באהאלטן אין בונקערס, וועלדער און מאנאסטירן און זענען געבליבן קיילעכדיקע יתומים.
דאס בוך איז ארגינעל געשריבן געווארן דורך איר אין פויליש און איז איבערגעזעצט געווארן אויף יידיש דורך לייב אָליצקי, און ארויסגעגעבן געווארן דורך פארלאג "מנורה" אין תל אביב אין יאר ה'תשכ"ב.
דאס בוך איז צעטיילט אין צוויי טיילן. די ערשטע טייל שילדערט א ביסל פון אירע איבערלעבענישן דורכױס די קריג, און די צווייטע באפאסט זיך ווי אזוי זי האט געקעמפט צו שאפן די נויטיקע מיטלען און נויטריענטן צוריק צוברענגען צו די מיטגעמאכטע קינדער זייער מענטשלעכקייט פיזיש און גייסטיש כדי צו קענען עטוואס פארגעסן די געפערלעכע צרות וואס זיי זענען אדורך און אנהויבן א ניי לעבן.
אנגעהויבן האט זי אין די יודישע קאמיטעט אין קראקע, דערנאך האט מען זיך אריבערגעצויגן צום קור-ארט זאַקאָפּאַנע. אבער צוליב די כוואליע פון אנטיסעמיטיזם וועלכע האט דאן געהערשט אין פוילן, האבן זיי געשווערצט די גרעניץ קיין טשעכיי און פון דארט קיין פראנקרייך ביז ביי די ענדע האט מען זיי ארויפגעברענגט צו זייער נייער היים קיין ישראל.
עס אנטהאלט אויך אן הקדמה פון רחל בן-צבי ינאית די פרוי פונעם דעמאלטדיגן מלוכה פרעזידענט אין א"י.
דאס ביכל אנטהאלט זעקס-הונדערט דריי-און-פערציג זייטן.
פרעסע אפרופן.
דאס ביכל האט בשעתו געהאט א געוואלדיגן אפקלאנג און איז גאר שנעל אויספארקויפט געווארן.
א יאָרצענדלינג איז א תקופה פון צען יאר נאכאנאד. דאס ווארט קומט פון "צען" און "יאר". אויך פאר א תקופה פון הונדערט יאר זאגט מען יארהונדערט.
כאטש יעדע תקופה פון צען יאר אין א יארצענדלינג, אבער געוויסע צענדלינגען ווערן מער געניצט. דער צענדלינג וואס הייבט אן מיט א יאר וואס זיין לעצטן ציפער איז 0 ווערט זייער ברייט געניצט. למשל די 1990ער יארן (אדער אין קורצן די '90ער יארן) פאר דעם צענדלינג פון 1990 ביז 1999.
דער ציווילער ווערט גערעכנט פון יאר 1, במילא איז דער ערשטער גאנצער צענדלינג געווען די יארן פון 1 ביז 10, דער צווייטער די יארן 11 ביז 20, אא"וו. קומט אויס אז דער 202טער צענדלינג איז פון 2011 ביז 2020, אנדערש ווי די 2010ער יארן, וואס איז דער צענדלינג פון 2010 ביז 2019.
מיינט איר דאס צייטונג הארץ?
אַ האַרץ איז אַ גליד אין אַ חיה מיט מוסקעלן וואס איר צוועק איז צו סטימולירן דאס בלוט אין דעם גאנצן קערפער. די גרייס איז נישט מער ווי איין האנט פויסט; א טפח. אבער דאס הערט קיינמאל נישט אויף צו קלאפן און פאמפעווען. אין זויגערס טוט דאס הארץ פאמפעווען בלוט וואס איז רייך אין קארבאן דיאקסייד און ארעם אין זויערשטאף צו די לונגען, און בלוט וואס איז רייך אין זויערשטאף און ארעם אין קארבאן דיאקסייד צו די גלידער.
דאס הארץ איז א ווייטעל ארגאן וואס מיינט אז מען קען נישט לעבן אן דעם. דאס הארץ איז א בלויזער פאמפע, א קאמפליצירטע און וויכטיגע, אבער איז גארנישט מער פון דעם. אזויווי אלע אנדערע פאמפעס קען עס ווערן פארשטאפט און צובראכן און וועט דארפן פארראכטן ווערן. דער מענטש דארף היטן אויף זיין אייגענע הארץ ווי ווייט מעגליך צו פארמיידן פראבלעמען וועלכע קענען אונטערקומען דורכאויס די לעבן. אויב ווייסט מען וויאזוי דאס הארץ ארבעט, וואס דאס טוט, און וואס איז גוט און שלעכט פאר אים, קען מען זיך גרינגער היטן און פארמינערן די שאנסן פאר א פראבלעם.
הארץ קראנקייטן זענען פון די הויפט קרענק וועלכע ברענגט טויט היינט צו טאג. ארום 2,000 אמעריקאנער שטארבן יעדן טאג פון הארץ קראנקייטן וואס רעכנט זיך אראפ צו איינער פער יעדע 44 סעקונדעס. די צאל טויטפעלער פון הארץ קראנקייטן ווערט ווייניגער א דאנק בעסערע מעדיצין און מער מענטשן וואס היטן אויף זיך און רויכערן נישט, אבער נאך אלס איז דאס א קרענק וועלכע באטרעפט דעם מענטש פון איין מינוט אויף די אנדערע און זייער אסאך גייען אויס נאך איידער זיי האבן א שאנס צו דעגרייכן דעם שפיטאל.
אויסער דאס פאמפעווען בלוט טוט דאס הארץ גארנישט אבער וויבאלד דאס איז א וויכטיגע ארגאן נעמט מען דאס צום הארצן און מען נוצט דאס פאר אויסדרוקן ווי "מיין הארץ גייט אויס", "ער איז גוט הארציג", "א הארציגן דאנק", א.א.וו.
אנאטאמיע פון דעם הארץ.
דאס הארץ איז א געפארעמטע מוסקל וועלכע זיצט צווישן די לונגען און דעם ברוסטקאסטן. צוויי דריטל פון עס ליגט צו דער לינקער זייט פון דעם מענטש און איין דריטל ליגט אויף דער רעכטער זייט פון דער מיטן טייל פון דער קערפער. דאס הארץ מעסט זיך בערך 5 אינטשעס לאנג, 3.5 אינטשעס ברייט, און 2.5 אינטשעס דיק. כדי זיך דאס צו קענען פארשטעלן איז עס בערך אזוי גרויס ווי די גאנצע הענט פארמאכטערהייט. דאס הארץ וועגט בערך 10.5 אנסעס אין א מאן און 9 אנסעס אין א פרוי. דאס קומט אויס צו ווייניגער פןו 0.5 פראצענט פון די סך הכל קערפער וואג.
דאס הארץ באשטייט פן דריי שיכטן. די ערטשע רופט זיך די ענדאקארדיום וועלכע איז ווי אן איבערציער הויט. די צווייטע איז מוסקלן וועלכע רופט זיך די מייאקארדיום, און די דרויסנדיגע שיכט באשטייט פון א פליסיקייט וועלכע באשיצט דאס הארץ און ווערט אנגערופן די פעריקארדיום.
דאס הארץ איז צעטיילט צו פיר קאמערן, צוויי צו יעדער זייט, און ווערן גערופן די אטריום און די ווענטריקל.
ווי יעדע פאמפע איז פאראן וואלווס אין דעם הארץ וועלכע האלטן צוריק דאס בלוט פון צוריק אריינרינען אין דעם הארץ איינמאל עס איז ארויסגעפאמפעט געווארן. יעדע טשעימבער פארמאגט א וואלוו ביי איר עק וועלכע עפענט זיך יעדעס מאל וואס דאס הארץ ציט זיך איין און מאכט זיך באלד צוריק צו און לאזט נישט דאס בלוט צוריק אריינקומען.
יעדעס מאל וואס דאס הארץ פאמפעט גייט דאס איז צוויי פאזעס און רוט זיך אפ פאר עטליכע מאמענטן. די רערן וועלכע קומען אריין אין דעם הארץ ברענגן אריין דאס בלוט אין די אויבערשטע קאמערן און ווען עס ווערט אנגעפילט ציען זיי זיך ביידע איין וועלכע שיקט אריין דאס בלוט אין די אונטערשטע קאמערן. ווען די אונטערשטע קאמערן זענען פיל פאסירט באלד א צווייטע איינציאונג וועלכע זענען יעצט נאר די אונטערשטע קאמערן און דאס טרייבט ארויס דאס בלוט צו דער קערפער. ווען די צוויי איינציאונגן זענען פאראיבער דארף דאס הארץ רוען פאר עטליכע מאמענטן כדי צו לאזן די ערשטע קאמערן זיך נאכאמאל אנפילן בעפאר זיי ציען זיך איין דאס נעקסטע מאל. דער פראדעצור פאסירט אין רגעים און דער מענטש קען נאר שפירן איין פאמפע ווייל דאס גייט זייער שנעל איינע נאך די אנדערע.
די צוויי קאמערן אויף די צוויי זייטן ארבעטן אינאיינעם די גאנצע צייט אבער ביידע האבן אן אנדערע פונקציע. די רעכטע קאמערן שלעפן אריין דאס בלוט פון דער קערפער וועלכע זענען ארים אין אקסיגען און שיקט דאס אריין צו די לונגן וואו עס באקומט פרישע אקסיגען. דערנאך גייט די אקסיגען רייכע בלוט צוריק אריין אין די לינקע קאמערן און דאס הארץ פאמפעט עס ארויס צוריק אריין אין דער קערפער און אזוי גייט עס נאכאמאל און נאכאמאל טאג איין טאג אויס.
אין סך הכל איז דאס הארץ א שטארקע פאמפע וועלכע מאכט דאס בלוט פליסן איבער די גאנצע קערפער. בלוט מוז פליסן ווייל נאר אזוי קען עס העלפן אפערירן אלע ארגאנען און אזוי האלט זיך דאס ווארים און ווארימט אן דעם קערפער. בלוט מוז האבן אקסיגען און דאס ווערט פארזארגט דורך די לונגען וועלכע אטעמען אריין לופט פון אינדרויסן און טיילן אפ די אקסיגען פון די אנדערע באשטאנדטיילן אין שיקט דאס אריין אין די בלוט וועלכע ליגט אין איר. דאס הארץ פירט אן די גאנצע מערכה דורכדעם וואס עס נעמט אויף אלע בלוט וועלכע האט שוין נישט גענוג אקסיגען דורך עטליכע גרויסע אדערן און פירט דאס אריין אין די לונגן דורך א פאמפע און פן די לונגן פליסט עס צוריק אריין אין די לינקע טייל פון דעם הארץ וועלכע פאמפעט עס ווידער ארויס אבער דאס מאל אריין אין אדערן וועלכע צעשפרייטן דאס איבער די גאנצע קערפער אין אלע מוסקלן אריינגערעכנט דעם הארצ'נס אייגענע מוסקלן.
די עלעקטראנישע סיסטעם.
טראכט פון א פעיסמעיקער. דאס איז אן עלעקטראנישע מאשין וועלכע העלפט דאס הארץ קלאפן דורך שיקן אן עלעקטראנישע שאק פאר פאציענטן וועלכע האבן הארץ פראבלעמען. א געזונטע מענטש האט א נאטורליכע פעיסמעיקער וועלכע פראדוצירט עלעקטראנישע סיגנאלן און שיקט דאס אריין אין דעם הארץ און מאכט דאס איינציען.
דאס הארץ פארמאגט א גרופע פון ספעציעלע צעלן וועלכע נעמען אויף עלעקטריק פון די אקטיוויטעטן פון דער קערפער און שיקן דאס אריין צו די מיליאנען צעלן וועלכע זענען פארשפרייט איבער דאס הארץ דורך פייבער אדערן און דאס שאקירט דאס און מאכט דאס פאמפעווען. דאס פאסירט זייער שנעל ווייל דאס הארץ דארף קענען קלאפן 72 מאל אין יעדע מינוט און יעדע פאמפע איז צעטיילט צו צוויי באזונדערע פאמפעס וועלכע פאסירן אויטאמאטיש איינע נאך די אנדערע ווען דאס בלוט רינט אריין אין די אונטערשטע קאמערן און די עלעטראנישע סיגנאלן פאלגן נאך מיט א קליינע אפלייג וועלכע גיט גענוג צייט פאר די טשעימבער זיך אנצופילן מיט בלוט.
אין פאקט איז דער גאנצער קערפער צוזאמענגעשטעלט מיט די סארט צעלן וועלכע ערמעגליכן דעם מענטש צו אפערירן. אבער די עלעקטראנישע צעלן אין דעם הארץ זענען די בעסטע פון די סארט וויבאלד עס פיטערט די וויכטיגסטע ארגאן אין דעם קערפער. די איבעריגע צעלן קענען דינען אלס א בעק-אפ סיסטעם אין פאל די ארגינעלע צעלן הערן אויף ארבעטן אבער אויב דאס פאסירט וועט דער מענטש דאס באלד שפירן און ווען מוז האבן באלדיגע מעדיצינישע הילף ווייל די אנדערע עלעקטראנישע סיגנאלן וועלן נישט זיין די זעלבע שטארק און דאס הארץ וועט פאמפעווען שוואכער און לאנגזאמער וואס מיינט אז דאס בלוט וועט נישט גענוג שנעל צירקולירן אין דער קערפער און אפשוואכן אלע מוסקלן.
ווען א קראנקע פאציענט ליגט אין שפיטאל וועלן די דאקטוירים צולייגן אן עלעקטראקארדיום מאשין וועלכע באטראכט דאס הארץ און וויאזוי זי קלאפט. די מאשין פארמאגט א גריד (ליניעס אויסגעצייכענט ביידע וועגן) און א ליכטיגע ליניע צייגט וויאזוי דאס הארץ פירט זיך אויף דורכ'ן נאכפאלגן די עלעקטראנישע סיגנאלן אין דעם הארץ. ווען דאס הארץ ציט זיך איין וועט די ליניע ארויפשפרינגן ווייל אין דער מאמענט וועלן די עלעקטראנישע סיגנאלן ארויסשפרינגן פון זייערע צעלן און די מאשין וועט דאס דערשפירן. די מאשין וועט שנעל באמערקן אויב די פאמפעס זענען נישט אין א געהעריגע סדר און וועט אלאמירן די דאקטוירים.
בלוט פארזארגונג.
גארנישט אינעם מענטש קען נישט ארבעטן אן א בלוט פארזארגונג ווייל יעדע זאך מוז קאנצעטרירט ווערן דורך מוסקלן און די מוסקלן דארפן האבן בלוט מיט אקסיגען צו קענען לעבן. דאס הארץ אליינס דארף אויך האבן בלוט און וויבאלד עס איז אזעלכע שטארקע און טעטיגע מוסקלן דארף עס האבן אסאך בלוט.
דאס הארץ מוסקלן נעמען אויף בלוט דירעקט פון דעם הארץ דורך ספעציעלע רערן וועלכע ווערן אנגערופן די ארטעריעס. ארום 4 פראצענט פון אלע בלוט וועלכע דאס הארץ נעמט אויף פון די לונגן גייט באלד אריין אין די ארטעריעס און מאכט דאס הארץ ווייטער פונקציאנירן. דאס בלוט בלייבט לענגער אין דעם הארץ ווי אין סיי וועלכע ארגאן און ווען אלע אקסיגען גייט אויס גייט דאס ארויס דורך קליינע אדערן וועלכע שיקן דאס אריין צו דעם אדערן נעטווארק וועלכע טראגט עס עווענטועל אריין אין די לונגן וואו עס נעמט אויף אקסיגען.
בלוט איז א פליסיגע זאך אבער עס מאכט זיך אפט אז אביסל בלוט טרוקנט אויס און בלייבט שטיין אין די אדערן. אויב עס פאסירט אין א אדער אין די פיס, צום ביישפיל, איז נישט אזוי געפערליך ווייל אפילו אויב די פיס באקומט אביסל ווייניגער בלוט ווי נארמאל וועט דער מענטש נאך אלס פונקציאנירן. אמאל קען עס שפעטער צעגיין און אמאל בלאקירט עס אן אדער און מען דארף דאס אפערירן און ארויסנעמען.
אבער אויב אביסל פארטרוקענטע בלוט דעגרייכט אין די ארטעריעס איז עס א באלדיגע סכנה ווייל דאס הארץ דארף האבן א גרויסע בלוט פארזארגונג און אויב עס וועט פעלן אפילו אביסל וועט דער מענטש באלד זיין אין א סכנה.
וויאזוי אימער, וועט אבער דאס הארץ ווייטער קלאפן אבער יעדעס מאל עס וועט מאכן די איינציאונג וועלן די מוסקלן זיך איבערשטרענגן און דער מענטש וועט דאס שפירן אין די ברוסטקאסטן. אויב כאפט מען דאס נישט באצייטענס וועט דערפון ווערן א הארץ אטאקע און ביז געציילטע מינוטן אויב וועט דער מענטש נישט באקומען הילף וועט ער אויסגיין.
פאקטן וועגן דעם הארץ.
אויב א מענטש וועט נוצן א סטעטעסקאפ און דאס צולייגן צום הארץ וועט ער קלאר קענען הערן די גערודער פון דעם הארץ קלאפענישן. רוב ארגאנען מאכן אינגאנצן נישט קיין גערודער ווען זיי אפערירן אבער דאס הארץ מאכט יא א סיסטעמאטישע גערודער וועלכע גייט ווי פאלגענד: לופ-דופ, לופ-דופ, לופ-דופ.
דער גערודער קומט ווען די וואלווס מאכן זיך צו נאכ'ן ארויסלאזן די בלוט פון די קאמערן און זינט עס זענען פאראן צוויי פאר קאמערן מיט צוויי פאר וואלווס הערט מען א דאפעלטע גערודער וועלכע גייט איינע נאך די אנדערע. די ערשטע גערודער קומט ווען די ערשטע פאר וואלווס מאכן זיך צו און די צווייטע גערודער קומט ווען די צווייטע פאר וואלווס מאכן זיך צו.
דאס הארץ קלאפט נארמאל 72 מאל פער מינוט וואס קומט אויס צו 100,000 קלאפענישן פער טאג און 38 מיליאן קלאפענישן פער יאר. א דורכשניטליכער מענטש וועלכע לעבט 80 יאר באקומט בערך 2.7 ביליאן הארץ קלאפענישן דורכאויס זיין לעבן.
דאס הארץ פון א ניי געבוירן קינד קלאפט פיל שנעלער ווי אן ערוואקסענער (בערך 130 מאל פער מינוט) און עס ווערט ווייניגער מיט וואס א יאר עלטער ביז עס דעגרייכט די דורשניטליכע ראטע פון 72 פער מינוט בערך ביי די 13 יאר.
יעדעס מאל דאס הארץ מאכט איין איינציאונג פאמפעט עס ארויס 2.4 אנסעס פון בלוט. דאס קומט אויס צו 1.3 גאלאנען פר מינוט, 1,900 גאלאנען פער טאג, 700,000 גאלאנען פער יאר, און בערך 50 מיליאן גאלאנען דורכאויס די לעבן. און דאס אלעס ווערט געטאן דורך די זעלבע 10 אנסעס פאמפע.
אפהיטן דאס הארץ.
אלעס איז געוואנדן אויף וואס מען עסט און מיט א גוטער דיעטע פארזיכערט מען זיך א געזונט לעבן. אבער נאך א זאך איז וויכטיג און דאס איז א גוטע בלוט צירקולאציע. מען דארף עסן נאר האפטיג געזונט עסן און זאכן וואס פארדייען זיך גוט. מען דארף זיך היטן פון צופיל קאלעסטראל ווייל דאס איז שעדליך פארן הארץ.
איבונגן איז שטארק רעקאמענדירט פאר יעדן ערוואקסענער ווייל עס ברענגט א בעסערע בלוט צירקולאציע און פארמיידט די שאנסן אנצוזאמלען פארטרוקענטע בלוט.
ווען א מענטש ווערט עלטער און זיין הארץ הייבט אן מאכן פראבלעמען וועט ער באקומען א שטרענגע דייעט פון א דאקטאר צו וועלכע ער וועט זיך קענען שווער צוגעוויינען. פארוואס זאל מען נישט אנהייבן ווען מען איז נאך יונג און בלייבן מיט א געזונטע הארץ. רויכערן איז אפגערעדט ווייל עס איז איינע פון די גרעסטע גורמים צו הארץ פראבלעמען.
א מענטש העכער 40 יאר דארף כסדר גיין באזוכן א דאקטאר וועלכער וועט אים פרעגן א רייע פראגעס און שנעל קענען באמערקן סימפטאמען וועלכע צייגן אויף הארץ פראבלעמען. די מעדיצינישע וועלט קומט יעצט אויף מיט מער פארגעשריטענע עקסרעי מאשינען וועלכע וועלן העלפן אנטדעקן פראבלעמען גענוג פרי און פארמיידן הארץ קראנקייטן.
רבי אברהם אלימלך (באקאנט מער אלס ר' מיילעך) בידערמאן (געבוירן ט' חשוון ה'תשכ"ח), איז א באקאנטער חסידישער משפיע און א בעל דרשן אין ארץ ישראל.
ער איז א זון פון רבי אלטער אלעזר מנחם בידערמאן (נפטר געווארן י"ד טבת ה'תשס"א), לעלאווער רבי אין בני ברק (פון רבי עקיבא גאס), זון פון רבי משה מרדכי פון לעלאוו. אלס בחור האט ער געלערנט אין דער פאנאוועזשער ישיבה, סיי אין ישיבה גדולה און סיי אין ישיבה קטנה. ער האט געהייראט דער טאכטער פון רבי נתן דוד ראזענבוים, דער זוטשקער רבי פון בני ברק.
אנפאנג פון די 2000ער יארן, פלעגט ער פראווען ביי זיך אין שטוב פרייטיג צונאכט באטעס, אין באטייליגונג פון חסידישע בחורים, הויפטזעכלעך פון דער סלאבאדקער ישיבה. דערצו האט ער אויכעט אנגעהויבן פארלערנען א שיעור פאר חסידישע בחורים (א גרויסע צאל פון זיי תלמידים פון דער מירער ישיבה) יעדן ליל שישי. דער שיעור פלעגט פארקומען אין שטוב פון זיין ווייב'ס זיידע הרה"ק רבי שלאמקע זוועהילער אין בית ישראל געגנט אין ירושלים.
אין דער ענדע פונעם ערשטן צענדלינג פונעם 21סטן יארהונדערט, ווען רבי אלימלך'ס נאמען האט זיך שוין היפש פארשפרייט און באקאנט געווארן כמעט איבעראל, האט ער אנגעהויבן צו ווערן איינגעלאדנט צו אויפטרעטן און פארלערנען שיעורים אין פארשידענע ישיבות און בתי מדרשים, א שטייגער וואס גייט אן היינט צו טאגס אויכעט.
צוביסלעך, מיט דער צייט, האבן זיך איינגעזאמלט ארום אים אנהענגרס וואס האבן אים שטארק באווענדערט, הויפטזעכלעך יונגע אברכים פון אלעד, בית שמש, מודיעין עילית און ביתר עילית וועלכע זענען געווארן זיינע תלמידים און זענען אנגעקניפט צו אים מיט א מוראדיגע געטריישאפט. ער וויילט פון צייט צו צייט אויף שבתים מיט זיינע תלמידים אין די אויבערדערמאנטע שטעט. אויכעט פראוועט ער שבתים אין מירון מיט זיינע תלמידים.
זיינע שיעורים און דרשות באשטייען פון אמרות, דערציילונגען פון צדיקים, א.א.וו. ער רעדט א סאך פון אמונה און בטחון אין דעם אייבערשטן.
טייל פון זיינע שיעורים און דרשות זענען טראנסמיטירט דורך קול הלשון, כדי צו מזכה זיין אנדערע וואס ווילן מיטהאלטן די שיעורים.
זיינע תלמידים האבן געדרוקט ספרים, מלוקטים פון זיינע שיחות
לילאנגווע () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון מאלאווי. לילאנגווע געפינט זיך אין צענטראלן מאלאוו אויפן לילאנגווע טייך, נישט ווייט פון די גרענעצן מיט מאזאמביק און זאמביע.
מאַסערו האט א באפעלקערונג פון 781,538 באוואוינער (אין 2012).
20 ק"מ צפון פון דער שטאט געפינט זיך דאס אינטערנאציאנאלע פליפעלד, מיט רעגולערע רייזעס קיין יאהאנעסבורג, אדיס אבאבא און נייראבי.
לאה פֿארסטער איז א פרומע יידישע קאמיקער און זינגערין אין ניו יארק. זי שפילט און זינגט נאר פאר פרויען און מיידלעך. אויך איז זי א לערערין פון ענגליש.
לאה איז געבוירן געווארן לאה הארטשטיין אין א היימישן שטוב אין בארא פארק, ניו יארק. איר פאטער איז א חזן.
כארדאַטן, אדער סטרונעוועטע בעלי חיים, איז א גרופע בעלי חיים מיט א הוילער רוקן סטרונע, די גרופע איז כולל אלע בעלי חיים פון דעם רוקנביין מין.
אריינגערעכנט צווישן די כארדאטן זענען מענטשן, זויגערס, רעפטיליעס, פויגלען און אמפיביעס.
ביי טייל כארדאטן גייט דער צענטראלער נערוו אדורך דער רוקן סטרונע. כארדאטן האבן א וויידל וואס קומט אראפ פונעם פעלוויס, אבער ביי א סך מינים זעט מען דאס נאר אינעם עמבריאן.
עס זענען פאראן 75,000 זגאלן פון כארדאטן, העלפט פון זיי זענען ביינערדיקע פיש. דער גרעסטער בעל חי אויף דער וועלט, דער בלויער וואלפיש, איז א כארדאט.
הלל קאַזאָווסקי (ענגליש: "Hillel Kazovsky", רוסיש: Гиллель Казовский; געב' 1956) איז אַ ישראלדיקער קונסט-קענער, אַ מומחה אויף ייִדישער פּלאַסטישער קונסט און מאָדערניסטישער ייִדישער ליטעראַטור.
ער איז געבוירן געוואָרן אין מאָסקווע אין 1956, האָט זיך געלערנט אויפן היסטאָרישן פאַקולטעט פונעם מאָסקווער מלוכה-אוניווערסיטעט אויף לאָמאָנאָסאָווס נאָמען. באַנאַנד מיט דער טעטיקייט אינעם געביט פון קונסט-פאָרשונג האָט ער אין די 80ער - אָנהייב 90ער יאָרן פונעם 20סטן יאָרהונדערט אַקטיוו אָנטיילגענומען אינעם אָרגאַניזירן ייִדישע קהלשע און וויסנשאַפטלעכע אינסטיטוציעס אינעם סאָוועטנפאַרבאַנד. אין 1992 איז ער עולה געווען קיין ישראל, האָט זיך באַזעצט אין ירושלים און זיך געלערנט אין דעפּאַרטאַמענט פאַר נײַער ייִדישער געשיכטע פונעם העברעיִשן אוניווערסיטעט. הלל קאַזאָווסקי האָט אַלס קוראַטאָר אײַנגעאָרדנט אויסשטעלונגען פון דער ייִדישער קונסט אין פאַרשיידענע מוזייען פון ישראל, פראַנקרײַך, רוסלאנד, אוקראַיִנע און אַנדערע לענדער; פאַרעפנטלעכט א גאַנצע ריי אַרטיקלען און ביכער אין פאַרשיידענע שפּראַכן וועגן דער ייִדישער פּלאַסטישער קונסט, מאָדערניסטישער ייִדישער דיכטונג און וועגן דער געשיכטע פונעם ייִדישן טעאַטער. זינט 2010 פאַרנעמט ער דעם פּאָסטן פון דעם הויפּט-קוראַטאָר אינעם מאָסקווער מוזיי פונעם רוסלענדישן ייִדנטום. אויף ייִדיש האָט ער זיך געדרוקט אינעם זשורנאַל "ייִדישלאַנד" און אין דער צײַטונג "ביראָבידזשאַנער שטערן".
הלל קאַזאָווסקי וווינט אין ירושלים און מאָסקווע.
רשימה פון פּובליקאַציעס.
"Еврейское искусство в России, 1900-1948. Этапы истории". – Советское искусствознание, 28 (1989), сс. 49-78.
"Chagall and the Jewish Art Programme". – In: Marc Chagall. The Russian Years 1906-1922. Catalogue of the Exhibition (Frankfurt/Main, 1991), pp. 53-60.
"Marc Chagall. Letter to Yehuda Pen" (first publication). – In: Marc Chagall. The Russian Years 1906-1922. Catalogue of the Exhibition (Frankfurt/Main, 1991), p. 61.
Artists from Vitebsk. Yehuda Pen and his Pupils (Moscow, 1992).
"The Art Section of the Kultur-Lige". – Jews in Eastern Europe, 3 (22), 1993, pp. 14-46.
"Еврейский художник на рубеже веков (статья Моисея Маймона 'Кто виноват?')". (вступительная статья, публикация и комментарии) – Вестник Еврейского Университета в Москве, 2 (1993), сс. 126-131.
"מארק שאגאל. מכתב אל לונצ'רסקי" (פרסום ראשון ופירושים), מארק שאגאל: חלומות ודרמה. קטלוג של תערוכה (מוזיאון ישראל, ירושלים, 1993), עמ' 42.
"Сарра Шор – художница Культур-Лиги". – Зеркало (Тель-Авив), 104 (1993), сс. 22-29.
"Письма Ивана Червинки". (Вступительная статья, публикация и комментарии) – Зеркало (Тель-Авив), 112 (1994), сс. 24-31.
"Парадоксы еврейского искусства. Манифест Бориса Аронсона и Иссахара Бера Рыбака “Пути еврейской живописи”". (перевод с идиш, публикация) – Зеркало (Тель-Авив), 124 (1995), сс. 13-27.
"Сквозь призму времени. Воспоминания Евгения Кацмана о Казимире Малевиче". (вступительная статья, публикация и комментарии) – Зеркало (Тель-Авив), 128 (1995), сс. 22-29.
"Jewish Artists in Russia at the Turn of Century: Issues of National Self-Identification in Art". – Jewish Art, v. 21/22 (1995-1996), pp. 20-39.
"“Выслать нас на острова…” Неизвестные материалы о Казимире Малевиче". (вступительная статья, публикация и комментарии) – Зеркало (Тель-Авив), 1-2 (1996), сс. 28-41.
"Театр. 1. Евреи и театр в античности и Средние века. 2. Пурим-шпил в 16-20 вв. 3. Еврейской театр в Восточной Европе (1830-1870). 4. Начало еврейского профессионального театра (1876-1883). 5. В годы "театрального запрета" (1883-1905). 6. Еврейский театр в Российской империи до Первой мировой войны. 7. Еврейский театр в СССР (198-1949). 8. Еврейский театр в межвоенной Польше. 9. Еврейский театр в Америке". – Краткая еврейская энциклопедия, т. 8 (Иерусалим), сс. 785-811, 826-845.
"Еврейские художники в Париже. Воспоминания Лео Кенига". (вступительная статья, перевод с идиш, публикация и комментарии) – Вестник Еврейского Университета в Москве, 2 (1999), сс. 324-354.
"Jewish Art between yddishkayt and Civilization". – The Shtetl: Image and Reality. Papers of the Second Mendel Friedman International Conference on Yiddish. Oxford, 2000, pp. 80-90.
"Штетл versus мегаполис в творчестве еврейских поэтов и художников в Америке". – Зеркало (Тель-Авив), 17-18 (2002), сс. 28-41.
"О “Халястре”. “История трех поэтов” Мейлеха Равича". (вступительная статья, перевод с идиш, публикация и комментарии) – Зеркало (Тель-Авив), 19-20 (2002), сс. 213-234.
The Artists of the Kultur-Lige. Moscow-Jerusalem, 2003.
"Jewish Artists in Russia: between Nationalism and Universalism". – Modern Masterpieces from Moscow: Russian Jewish Artists, 1910-1940. Ed. by Edward van Voolen. Joods Historisch Museum, Amsterdam, 2007, pp. 7-21.
"The Phenomenon of the Kultur-Lige". – Kultur-Lige: Artistic Avant-Garde of the 1910s and 1920s. Ed. by Hillel Kazovsky. National Museum of Art of Ukraine, Kiev, 2007, pp. 24-37.
"וועלוול טשערנין: אַנאַכראָניזם ווי אַ דערמאָנונג וועגן דער צוקונפט", וועלוול טשערנין, תרשיש. לידער, מאָסקווע, "מעדיאַ-פאָרמאַט", 2007, זז. 50 – 51.
" “…Это было время, когда начали иллюстрировать еврейские книжечки”: еврейская литература, искусство и издательское дело в создании новой еврейской иллюстрированной книги". – Зеркало (Тель-Авив), 32 (2008), сс. 70-110.
"איוריו של יששכר בער ריבק לספרי ילדים", יששכר בער ריבק: איורים למעשיות ילדים, תל אביב, גלריה מינוטאור, 2008, עמ' 67 - 71.
C’était l’époque où l’on a commence à illustrer les livres juifs". – "Future antérieur. L’avant-garde et le livre yiddish (1914-1939)". Ed. Nathalie Hazan-Brunet. Musée d'art et d'histoire du Judaïsme, Paris, 2009, pp. 32-50.
בוריס ארונסון 1980-1898. תיאטרון האוונגרד היהודי: ניו-יורק 1931-1923. תל-אביב, גלריה מינוטאור, 2010.
Boris Aronson: “To organize the Chaos of the Modern Age”; Kiev – Moscow – Berlin – New York. – Boris Aronson: Der Yiddish Teater, Paris, “Minotaure”, 2010, pp. 18-65.
The Book Design of the Artists of the Kultur-Lige. Kiev, “Dukh i litera”, 2012.
ווערטער און בילדער. אַרטיקלען וועגן דער ייִדישער קונסט, "ביבליאָטעק פֿון דער הײַנטצײַטיקער ייִדישער ליטעראַטור", תּל־אָבֿיב, 2019.
הרב יהושע ישעיה נויווירט (י"ד אדר א' ה'תרפ"ז - ג' תמוז תשע"ג) איז געווען א רב און ראש ישיבה אין ירושלים, און דער מחבר פונעם ספר "שמירת שבת כהלכתה" אויף הלכות שבת און יום טוב. ער איז געווען א תלמיד מובהק פון הרב שלמה זלמן אויערבאך,
הרב נויווירט איז געבוירן געווארן אין דייטשלאנד. ביי דער צווייטער וועלט מלחמה ער איז אנטרינען מיט זיינע עלטערן, צוויי ברידער און א שוועסטער קיין האלאנד, וואו זיי האבן זיך באהאלטן דריי יאר אין איין שטוב. זיין שוועסטער, יוכבד גאלד, וואוינט אין קיבוץ סעד, און נאך צוויי ברידער האט מען געשיקט אין כינע. אין ה'תש"ו איז ער ארויף אין ארץ ישראל אין א שיף וואס איז ארויסגעפארן פון מארסיי.
ער האט געלערנט אין דער קול תורה ישיבה און איז געווארן א תלמיד מובהק פון הרב שלמה זלמן אויערבאך, מיט וועמען האט זיך באראטן ווען ער האט געשריבן זיין ספר "שמירת שבת כהלכתה", וואס די צווי ערשטע אויסגאבעס פארלאזן זיך אינגאנצן אויף זיינע פסקים. אין תשע"א האט ער פארעפנטלעכט א דריטע אויסגאבע מיט הונדערטע אקטועלע טעמעס.
הרב נויווירט האט געגרינדעט אין בית וגן די ישיבה קטנה פני שמואל און די ישיבה גדולה חכמת שלמה (די ביידע רופט דער עולם אומאפיציעל ״רב נויווירט׳ס ישיבה״), און די ישיבה גדולה נתיבות חכמה צוזאמען מיט הרב דניאל וואלפסאן. הרב נויווירט פלעג אויך זאגן קביעותדיקע שיעורים אין דער קול תורה ישיבה.
הרב נויווירט האט געדינט ווי דער פוסק פון שערי צדק מעדיצין-צענטער (צוזאמען מיט הרב אשר ווייס).
הרב נויווירט האט געדינט ווי רב פון דער 'החובש הר נוף' ארגאניזאציע העכער פון 15 יאר. עטלעכע מאל אין יאר פלעג ער קומען זאגן א שיעור אין הלכות שבת, אויך האט ער איינגעפירט אז ס׳זאל זיין א ׳שבת גוי׳.
פּיריאַטין (אוקראַיִניש: Пирятин;) איז אַ שטאָט אויפן ברעג פונעם טײַך אודײַ, אַ ראַיאָן-צענטער אין דער פּאָלטאַווער געגנט פון אוקראַינע. די באַפעלקערונג פון דער שטאט האָט באַטראָפן לויט אָנגאַבן פונעם אָנהייב 2011טן יאָר 16,146 נפשות, איבערהויפּט אוקראַיִנער.
צום ערשטן מאָל איז פּיריאַטין דערמאָנט געוואָרן אין אַזוי גערופענער "לאַוורענטיעווער כראָניק" אין 1154. ס'איז באַוווּסט, אַז אין אָנהייב 17טן יאָרהונדערט, ערב די פּרעות ת"ח-ות"ט האָט אין דעם שטעטל עקזיסטירט אַ ייִדישע קהילה. זי איז פאַרניכטעט געוואָרן אין 1648 בימי כמעלניצקי, אָבער שוין אין סוף פונעם 17 יאָרהונדערט האָבן ייִדן ווידער זיך באַזעצט אין פּיריאַטין.
אין 1802 האָבן אינעם שטעטל געוווינט 99 ייִדן, אין 1847 – 464 ייִדן, אין 1865 – שוין 1377 ייִדן, וועלכע האָבן באַטראָפן 30,7 פּראָצענט פון דער גאַנצער באַפעלקערונג. צו דער ערשטער פאָלקסציילונג פון רוסלאַנד אין 1897 איז די ייִדישע באַפעלקערונג פון דעם שטעטל אויסגעשטיגן ביז 3166 נפשות, וועלכע האָבן באַטראָפן 39,4 פּראָצענט פון דער גאַנצער באַפעלקערונג. אין 1906 איז אין פּיריאַטין אָרגאַניזירט געוואָרן אַ גרופּע פון פּועלי-ציון. אין 1910 האָט די ייִדישע באַפעלקערונג פון דעם שטעטל דערגרייכט 5692 נפשות. אין יענעם יאָר זײַנען אין פּיריאַטין געווען דרײַ שול, אַ ייִדישער בית-עלמין, צוויי פּריוואַטע ייִדישע קינדער-שולן פאַר ייִנגלעך און צווי פּריוואַטע ייִדישע קינדער-שולן פאַר מיידלעך און אַ תלמוד-תורה.
בעת דעם בירגער-קריג אויף אוקראַיִנע זײַנען אין פּיריאַטין פאָרגעקומען פילצאָליקע מאָרדטאַטן פון ייִדן. אין פעברואַר פון 1919 האָבן אין דעם שטעטל אײַנגעאָרדנט אַ פּאָגראָם די אוקראַיִנישע זעלנער פון פּעטליורע און זומערצײַט פון דעם זעלבן יאָר – די רוסישע זעלנער פון דעניקין. אין אָנהייב 1920 איז אין פּיריאַטין געשאַפן געוואָרן אַ קאָמיטעט צוהילף די קרבנות פון פּאָגראָמען. ס'איז געעפנט געוואָרט א ייִדיש יתומים-הויז. צו דעם יאָר האָט די ייִדישע באַפעלקערונג זיך פאַרקלענערט ביז 4506 נפשות. זינט די 20ער און ביז דער מיט פון די 30ער יאָרן פונעם פאָריקן יאָרהונדערט האָט אינעם שטעטל געאַרבעט אַ ייִדישע סאָוועטישע קינדער-שול אויפן נאָמען פונעם 1טן מײַ. ביזן סוף פון די 20ער יאָרן איז טעטיק געווען א יוגנטלעכע ציוניסטישע אָרגאַניזאַציע בראש מיט י.מאָגילעווסקי, מ.מאָרדוכאָוויטש און י.ראָזינסקי; עס זײַנען דערשינען צוויי ייִדישע האַנט-געשריבענע זשורנאַלן – "דער וועקער" אויף ייִדיש און "גאָלאָס טרודאַ" («Голос труда») אויף רוסיש.
צוליב מאַסן-מיגראַציע אין אַנדערע, איבערהויפּט גרעסערע שטעט האָט די ייִדישע באַפעלקערונג ממשיך געווען זיך פאַרקלענערן: 4358 נפשות אין 1923, 3885 נפשות אין 1926 און 1747 נפשות אין 1939 (סך-הכל 12,7 פּראָצענט פון דער גאַנצער באַפעלקערונג).
דעם 18טן סעפּטעמבער 1941 איז פּיריאַטין אָקופּירט געוואָרן דורכן דײַטשישן מיליטער. אין אָנהייב 1942 איז געשאַפן געוואָרן א געטאָ (1,5 טויזנט ייִדן). דעם 6טן אַפּריל זײַנען דאָס רוב געטאָ-אסירים דערשאָסן געוואָרן אין אַ ריוו לעבן דעם דערבײַיִקן דאָרף טאַראַסיווקע. דעם 18טן מײַ 1942 איז דערשאָסן געוואָרן אַ גרופּע ייִדן, וועלכע האָבן ביז דעמלט זיך באַהאַלטן.
נאָכן זיג איבער די דײַטשן האָט אַ טייל לעבן-געבליבענע פּיריאַטינער ייִדן זיך אומגעקערט אין זייער היימשטעטל. אַ געוויסע צײַט איז טעטיק געווען אַ שול (די גאַס סאָוועטסקאַיאַ, 12) בראש מיטן רב ר' משה מאַשקאָוויטש. אין 1949 איז בײַם ריוו, וווּ עס זײַנען דערמאָרדערט געוואָרן די פּיריאַטענער ייִדן אײַנגעשטעלט געווען אַן אָבעליסק. הײַנט-צו-טאָג איז אין פּיריאַטין פאַקטיש אינגאַנצן ניט געבליבן קיין ייִדן.
מבאַבאַנע () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון סוואזילאנד. מבאַבאַנע געפינט זיך אויפן מבאבאנע טייך.
מבאַבאַנע האט א געשאצטע באפעלקערונג פון 95,000 באוואוינער (אין 2007).
ביז 2000 האט מאנזיני געהאט א גרעסערע באפעלקערונג פון מבאבאנע, אבער מבאבאנע איז געוואקסן און איז היינט די גרעסטע שטאט אין סוואזילאנד.
פֿריטאַון () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון סיערע לעאנע. ער איז א הויפט פארט אויפן אטלאנטישן אקעאן וואס געפינט זיך אין מערב סיערע לעאנע.
ביים 2004 צענזוס האט פֿריטאַון געהאט א באפעלקערונג פון 772,873 באוואוינער.
אברהם קאַצנעלסאָן (אוקראַיִניש: Абрам Ісакович Кацнельсон; 1טן יאנואר 1914 - 21סטן אויגוסט 2003) איז געווען אַן אוקראַיִנישער דיכטער און איבערזעצער פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג. ער איז געבוירן געוואָרן אין 1914 אינעם שטעטל האָראָדניע אין דער איצטיקער טשערניגאָווער געגנט פון אוקראַיִנע. ער האָט געלערנט אינעם קיִעווער אוניווערסיטעט די טעאָריע פון ליטעראַטור. געקעמפט אויפן פראָנט אין די רייען פון דער רויטער אַרמיי בעת דער צווייטער וועלט-מלחמה.
זײַן ערשטע לידער-זאַמלונג «Краплі сонця» ("טראָפּנס פון דער זון") איז דערשינען אין 1935. במשך פון זײַן לעבן האָט אברהם קאַצנעלסאָן אַרויסגעגעבן אַריבער דרײַסיק לידער-זאַמלונגען אויף אוקראַיִניש. דרײַ זײַנע ביכער זײַנען דערשינען אין איבערזעצונגען אויף רוסיש. אַ באַמערקבאַר אָרט האָט אין אברהם קאַצנעלסאָנס דיכטונג פאַרנומען די טעמע פונעם ייִדן-חורבן בעת דער צווייטער וועלט-מלחמה. ער האָט איבערגעזעצט אין אוקראַיִניש ווערק פון סאָוועטישע ייִדישע דיכטער. אין 1984 האָט ער אַרויסגעלאָזט זײַן אויטאָרישע אַנטאָלאָגיע «З єврейської радянської поезії». ("פון דער ייִדישער סאָוועטישער דיכטונג"). אין 1993 האָט דער דיכטער עמיגרירט קיין פשאַ, וווּ ער האָט געלעבט די לעצטע צען יאָר פון זײַן לעבן. געשטאָרבן אין 2003 אין לאָס-אַנדזשעלעס.
א סטאטוע פון באשא אין אגאקי
מאַצוא מונעפֿוסאַ, באקאנט ווי מאַצוא באַשא, (; 1644 - 28סטן נאוועמבער 1694) איז געווען א יאפאנעזער דיכטער. ער איז באוואוסט ווי דער גרעסטער שאפער פון הייקו, א דיכטונג אין 5-7-5 טראפן.
זיין משפחה נאעמן אין מאצוא, אבער לויטן יאפאנישן שטייגער רופט מען אים סתם באשא אן א משפחה נאמען. ער פלעגט זיך חתמענען "はせを". ער איז פון די גרעסטע שרייבער פון דער עדא תקופה.
באשא איז געבוירן געווארן אין איגאַ (היינט אין מיע פרעפעקטורע) אין א סאמוריי משפחה. נאך א סך יארן פון סאמוריי האט ער באשלאסן אז דיכטונג ציט אים מער.
אין 1675 האט ער זיך געצויגן קיין עדא, היינט טאקיא.
אין 1680 איז ער אריבער קיין פֿוגאקאווא, נישט ווייט פון עדא. ער האט געפלאנצט דארטן א "באשא" (באנאן) בוים, און האט זיך גענומען דעם נאמען באשא.
ער איז געשטארבן אין 1694 אין אסאקא פון א קראנקייט.
הרב חיים מאיר יחיאל שפירא פון נאראל
רבי חיים מאיר יחיאל שפירא (כ' אלול ה'תרס"ז - י"ח תמוז ה'תשס"ז) איז געווען שטאטס רב אין נאראל, גאליציע. ער איז פארטריבן געווארן אין סיביר, נאכדעם איז ער געווארן רב אין סאמארקאנד, בוכארא. נאך דער חורבן אייראפע איז ער געווען א רב אין ניו יארק און שפעטער אין בני ברק.
טייל האבן געהאלטן פון אים ווי א רבי און אין זיינע לעצטע יארן האט מען אים בארעכנט דעם "זקן האדמו"רים".
רבי חיים מאיר יחיאל איז געבוירן געווארן כ' אלול תרס"ז אינעם שטעטל נאראל אין גאליציע. זיין פאטער, ר' דוב בעריש ריינמאן, איז געווען א זון פון הרב שלום ריינמאן, נאראלער רב, און אן איידעם פון הרב שמואל אהרן רובין פון קארטשין, מחבר פונעם ספר "בית אהרן" אויף הלכות גיטין און נאך ספרים. זיין מוטער איז געווען א פינפטער דור פונעם שרף פון מאגלינצא און אן אוראייניקל פונעם שר שלום פון בעלזא. מען האט אים געגעבן א נאמען נאך זיין מאמענס פאטער, רבי חיים מאיר יחיאל שפירא פון ראדיכאוו.
אין ה'תרפ"ג איז ער געפארן צום ערשטן מאל קיין בעלז, דארט האט ער געטראפן זיין קרוב דער בעלזער רב. דער רבי האט אים פערזענלעך אויסגעלערנט די וועגן פון חסידות און עבודת הבורא.
געציילטע יארן נאכהער, ווען זיין זיידע דער נאראלער רב איז נפטר געווארן, האט מען אים באקריינט שטאטס רב אין נאראל. ער האט באקומען היתר הוראה פון הרב מנחם זעמבא פון ווארשע און פון נאך רבנים.
אין תש"י האט ער אימיגרירט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. צומערשט האט ער געוואוינט אין בארא פארק, ברוקלין, נאכהער אין איסט סייד פון מאנהאטן. אין א קורצער צייט האט מען אים באשטימט רב פונעם בעלזער שטיבל, און ער האט אנגעהויבן זיינע טעטיקייט פון הרבצת תורה חסד אקטיוויטעטן. צווישן אנדערע, האט ער אראנזשירט שיקן פעקלעך עסן קיין ארץ ישראל, וואס איז דעמאלסט געווען אין א לאגע פון מאנגל.
אין תשל"ב איז ער ארויף קיין ארץ ישראל און ער האט זיך באזעצט אין בני ברק. ער האט אויפגעשטעלט א בית מדרש און עוסק געווען כמנהגו אין לערנען תורה, אין פסקענען הלכה און פארשפרייטן חסידות. ער האט אסך עוסק געווען אין דעם ספר "מנחת חינוך" און פלעג געבן א קבועדיגן שיעור אין דעם ספר.
ער איז געווען זייער נאנט צום היינטיגן בעלזער רב, הרב ישכר דוב רוקח, וואס פלעג געבן אים א פלאץ לעבן זיך בשעת ווען ער פירט טיש, און האט צוגעהערט צו זיינע מעשות וועגן די פריערדיקע רביס.
ער איז נפטר געווארן אין בני ברק אין תשס"ז ווען ער איז געווען אלט קרוב צו הונדערט יאר.
נאך זיין פטירה האט בעלזא ארויסגעגעבן דאס ספר הוד קדומים צו זיין אנדענק, דאס ספר אנטהאלט בעיקר דברי תורה פון רבי שמואל אהרן רובין מקארטשין וועגן הכנסת ספר תורה, און חידושי תורה פונעם נאראלער רבין, און זיין לעבנסגעשיכטע, ווי אויך בילדער און דאקומענטן פון זיין לעבן.
זיין ממלא מקום ווי נאראלער רבי איז זיין איינציקער איבערגעבליבענער זון הרב בעריש שפירא, וואס צעטיילט זיין צייט צווישן דער נאראלער קהילה אין בני-ברק און דער נאראלער קהילה אי פלעטבוש, ברוקלין, ניו יארק. רבי בעריש איז אן איידעם ביים קאזלאווער רבי, רבי משה רוקח.
זיינע איידעמער זענען רבי משה יהושע מיכלאוויטש - בראדער רבי; רבי יעקב צבי מאיר ערליך - קוידאנאווער רבי; און רבי אשר ישעיה רובין - אב"ד פון עבודת ישראל קאזשניץ -סיגייט זון פונעם סוליצער רבי.
הרב שלמה זלמן אויערבאך (כ"ג תמוז ה'תר"ע - כ' אדר א' ה'תשנ"ה; 30סטן יולי 1910 - 19טן פעברואר 1995) איז געווען ראש ישיבה פון קול תורה, און פון די חשובסטע פוסקים אין די ת"ש יארן.
קול תורה ישיבה וואו הרב שלמה זלמן אויערבאך איז געווען ראש ישיבה 50 יאָר
רבי שלמה זלמן איז געווען דאס ערשטע קינד געבוירן אין דעם שערי חסד פערטל פון ירושלים געגרינדעט דורך זיין זיידן הרב שלמה זלמן פרוש, נאך וועמען ער האט געהאט א נאמען. ער איז געבוירן כ"ג תמוז ה'תר"ע. זיין פאטער איז געווען הרב חיים יהודה לייב אויערבאך, ראש ישיבה פון דער מקובלים ישיבה שער השמים, א זון פון רבי אברהם דוב אויערבאך פון טשערנאוויץ; ער האט געשטאמט פון הרב אברהם דוב בער אויערבאך (פאטער פון דער אויערבאך משפחה), וואס איז געווען אן איידעם פונעם תולדות יעקב יוסף פון פאלאנע און א מחותן פונעם בעל שם טוב). זיין מוטער צביה איז געווען פון דער ירושלמי פרוש משפחה, א טאכטער פון הרב שלמה זלמן פרוש.
הרב אויערבאך האט געלערנט אין ישיבת עץ חיים, וואו ער איז געווארן א תלמיד מובהק פון הרב איסר זלמן מעלצער, וואס האט געגעבן א הסכמה אויף זיין ספר מאורי אש, וואס איז פארעפנטלעכט געווארן אין תרצ"ה; אויך ברענגט ער רבי שלמה זלמן אין זיין ספר אבן האזל. דער ספר מאורי אש, וועגן ניצן עלעקטריע שבת, וואס ער האט ארויסגעגעבן ביי דער עלטער פון 24, האט זוכה געווען אויך צו הסכמות פון הרב אברהם יצחק הכהן קוק, הרב אבא יעקב הכהן באראכאוו און הרב חיים עוזר גראדזענסקי.
אום י"ד אדר ה'תר"צ האט ער געהייראט חיה רבקה, טאכטער פון ר׳ לייב רוחמקין. נאך דער חתונה האט ער געלערנט ווייטער אין ישיבת עץ חיים. אין תרצ״ב האט ער ארויסגעגעבן א קונטרס אויפן שב שמעתתא. פון תרצ"ה האט ער געלערנט נאכמיטאג אינעם כולל של הרב הירש פסח פראנק, "מדרש בני ציון", וואו מ'האט עוסק געווען אין סדר זרעים און הלכות מצוות התלויות בארץ. אין תש״ד האט ער ארויסגעגעב זיין ספר ״מעדני ארץ״ וועגן שמיטה.
נאך דער פטירה פון רבי יחיאל מיכל שלעזינגער אין תש״ט, גרינדער און ערשטער ראש ישיבה פון קול תורה, האט מען געבעטן רבי שלמה זלמן איבערצונעמען די פירערשאפט פון דער ישיבה. ער איז געבליבן אין דעם אמט קרוב צו פופציק יאר.
אין זיינע שפעטערע יארן האט מען פארעפנטלעכט טייל פון זיינע תשובות אין שוֹ״ת מנחת שלמה.
ער איז נפטר געווארן אין ירושלים כ' אדר ה'תשנ"ה, און ביי זיין לוויה האבן באטייליגט הונדערטער טויזנטער מענטשן. מען האט אים באערדיגט אין הר המנוחות אין ירושלים.
דער רמת שלמה פערטל אין ירושלים איז גערופן אויף זיין נאמען. אזוי אויך האט מען געגרינדעט די ישיבת משכן שלמה אין ירושלים און ישיבת חכמת שלמה אין בני ברק אויף זיין נאמען.
ייִוואָ (ר"ת יידישער וויסנשאַפֿטלעכער אינסטיטוט. אויף ענגליש: YIVO היינט: YIVO Institute for Jewish Research) איז אַן אינסטיטוציע געווידמעט דער פֿאָרשונג און פֿאַרהיטונג פֿון דער קולטור, שפּראַך און געשיכטע פֿון אַשכּנזישן ייִדנטום. ער איז געגרינדט געוואָרן אין ווילנע אין 1925 (ה'תּרפּ“ה). באַזונדערס וויכטיק זענען זײַנע אויפֿטוען אינעם תּחום פֿון דעפֿינירן אַ נאָרמירט ייִדיש און אַן איינהייטלעכן ייִדישן אויסלייג באַקנט ווי: "כּלל–ייִדיש", "כּלל-שפּראַך", "סטאַנדאַרט־ייִדיש" אָדער "ייִוואָ-ייִדיש".
ייווא איז געגרינדעט געווארן אין 1925 דורך אינטעלעקטואלע אידישע פיגורן, די באַקאַנטסטע פּון זײ מאַקס װײנרײך און זלמן רײזען. אין דער ערן־קאָלעגיע זײַנען פֿון אָנהײב געװען אַ סך חשובֿע מענטשן, למשל אלבערט איינשטיין און זיגמונד פרויד. ער איז געווען הויפט-קווארטירט אין ווילנע ביז'ן צווייטן וועלט קריג און זיך דאן אריבערגעצויגן קיין ניו יארק. די ארגינעלע ארכיוון זענען פארכאפט געווארן דורך די דייטשן וועלכע האבן זיי געברענגט קיין בערלין, וואו זיי זענען פארהאלטן געווארן און נאכ'ן קריג געברענגט געווארן צו די ארכיוון אין ניו יארק.
די ארכיוון.
דער ייִווא איז הויפטקווארטירט אין ניו יארק און האט אויך א וויכטיגן צענטער אין ארגענטינע. דער אינסטיטוט פארמאגט איבער 360,000 ביכער און פובליקאציעס אין צוועלף שפראכן. דאס רעכנט אויך אריין די ספעציעלע "ווילנע פארזאמלונג" וואס אנטהאלט 40,000 חלקים און 25,000 בענדער פון חידושי תורה ווערק פון רבנים און גאונים אנגעהויבן פונעם 16טן יאר-הונדערט.
די ייוו"א ארכיוו אנטהאלטן איבער 23,000,000 דאקומענטן, ביכער, פילמס, קונסטווערק, רעקארדס, מוזיק, און נאך. דאס איז דער גרעסטער פארזאמלונג פון מאטעריאל וואס דאקומענטירט דאס אידישע לעבן אין אמאליגן אייראפע און דאס אימיגראנטישע דורכלעבונג אין אמעריקע. ייוו"א פארמאגט טויזנטער ערשט-האנטיגע באריכטן פון שואה פליטים; געמיינדע דאקומענטן פון די אידישע געטאס אין ווארשע, לאדז, און ווילנע; איבער 750 יזכור ביכער פון אידישע געמיינדעס אין פּוילן און די ארומיגע לענדער; אוטוביאגראפישע ווערק פון הונדערטער אמעריקאנער יידישע אימיגראנטן; און דער גרעסטער פארזאמלונג פון יידיש מוזיק און טעאטער שפילן אויף דער וועלט.
באזוכערס.
צענטער פאר דער יידישער היסטאריע
יעדעס יאר קומען באזוכן אין די ייווא ארכיוון מער ווי פיר טויזנט פארשערס, לערערס, סטודענטן, קונסט ארבעטערס, שרייבערס, פילמער, היסטאריקערס, און סתם אינטערעסירטע יחידים.
ייווא געפינט זיך היינט אין דעם צענטער פאר ייִדישער היסטאריע, ביי Fifteen West 16th street אין ניו יארק.
אָסיפּ עמיליעוויטש מאַנדעלשטאַם‎‎ (; 1891 – 27סטן דעצעמבער 1938), באקאנט אויף יידיש ווי יוסף מאנדלשטאם, איז געווען איינער פון די גרעסטע רוסישע דיכטער פונעם 20טן יאָרהונדערט, אַ ייִד לויט דער אָפּשטאַמונג.
ער איז געבוירן געוואָרן אין וואַרשע (דעמאלט – אין באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע) אין אַ רײַכער אויפגעקלערטער ייִדישער משפּחה, וועלכע האָט געהאַט אַ וווינרעכט אויסער די גרענעצן פון תחום-המושב. אין 1897 האָט די משפּחה זיך אַריבערגעצויגן קיין פּעטערבורג, וווּ דער קומענדיקער דיכטער האָט פאַרענדיקט אַ רוסישע מיטלשול. אין 1908 – 1910 האָט אָסיפּ מאַנדעלשטאַם זיך געלערנט אין סאָרבאָן און אינעם היידעלבערגער אוניווערסיטעט. אין 1911 האָט ער זיך געשמדט כדי האָבן אַ מעגלעכקייט זיך לערנען אינעם פּעטערבורגער אוניווערסיטעט. טראָץ דעם, האָט ער אָפּגעהיט אַן אינטערעס צו דער יידישער טעמאַטיק. אַלס דיכטער האָט ער דעביוטירט אין 1910. באַנאַנד מיט אָריגינעלער פּאָעטישער שאַפונג האָט מאַנדעלשטאַם זיך פארנומען אויך מיט איבערזעצונגען און מיט טעאָריע פון ליטעראַטור.
אין נאָוועמבער 1933 האָט דער דיכטער אָנגעשריבן אַן אַנטי-סטאַליניסטישע עפּיגראַם און זי פאָרגעלייענט פאַר אַ קליינעם עולם. באָריס פּאַסטערנאַק האָט עס אָנגערופן "זעלבסטמאָרד". אין מײַ 1934 איז אָסיפּ מאַנדעלשטאַם אַרעסטירט און פאַרשיקט געוואָרן. אין מײַ 1937 האָט מען אים דערלויבט זיך באַזעצן אין מאָסקווע. אין מײַ 1938 איז אָסיפּ אַנדעלשטאַם אַרעסטירט געוואָרן צום צווייטן מאָל. מע האָט אים פאַרשיקט אין אַ לאַגער אויפן ווײַטן מזרח. אין דעצעמבער פון דעם זעלבן יאָר איז ער געשטאָרבן פון טיפוס אין לאַגער ניט ווײַט פון וולאַדיוואָסטאָק.
יידישע איבערזעצונגען פון אָסיפּ מאַנדעלשטאַמס לידער האָבן זיך באַוויזן נאָר אין נאָך-סאָוועטישן פּעריִאָד. אין 1993 איז אין מאָסקווע דערשינען דאָס בוך "מײַן קליינע אַנטאָלאָגיע פון דער רוסישער דיכטונג אין צוואַנציקסטן יאָרהונדערט". אין אים זײַנען אַרײַן איבערזעצונגען געמאַכטע דורך אהרן ווערגעליס, בתוכם 5 אָסיפּ מאַנדעלשטאַמס לידער. דעם גרעסטן בײַטראָג אינעם איבערזעצן אין ייִדיש ווערק פון מאַנדעלשטאַמען האָט געמאַכט משה יואל מאַטווייעוו. ער האָט פאַרעפנטלעכט זיי אינעם אַמעריקאַנער וועב-זשורנאַל "דער באַוועבטער ייִד", ווי אויך אינעם פּעטערבורגער זשורנאַל "דער נײַער פרײַנד". באַזונדערע לידער פון מאַנדעלשטאַמען זײַנען איבערגעזעצט געוואָרן דורך מרדכי ליטווין און וועלוול טשערנין.
שמואל יעפֿימאוויטש פּלאַווניק (; 23סטן אפריל 1886 - 3טן נאוועמבער 1941), מער באקאנט דורך זיין פסעוודאנים זמיטראָק ביאַדוליאַ, איז געווען אַ קלאַסיקער פון דער ווײַסרוסישער ליטעראַטור פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.
ער איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל פּאָסאַדעץ, לעבן לאהויסק אין דער איצטיקער מינסקער גובערניע פון ווײַסרוסלאַנד אין משפּחה פון אַן אַרענדאַר. ער האָט זיך געלערנט אין אַ חדר און דערנאָך אין אַ ישיבה. שמואל פּלאַווניק האָט אָנגעהויבן צו שרײַבן לידער אין דער פריִער יוגנט אויף העברעיִש און אויף רוסיש. אין 1907 האָט ער דעביוטירט מיט לידער אויף ווײַסרוסיש. זמיטראָק ביאַדוליאַ האָט געשריבן אויף ווײַסרוסיש פּראָזע, פּאָעזיע און פּובליציסטישע ווערק. איבערגעזעצט אין ווײַסרוסיש פון ייִדיש באַזונדערע ווערק פון שלום-עליכם, שמואל גאָדינער אא. די ייִדישע טעמאַטיק האָט פאַרנומען אַ וויכטיק אָרט אויך אין זײַנע ווערק געשריבענע אויף ווײַסרוסיש. אין 1932 האָט ער צונויפגעשטעלט און פאַרעפנטלעכט דאָס ערשטע ייִדיש-ווײַסרוסישע ווערטערבוך.
זמיטראָק ביאַדוליאַ איז געשטאָרבן אין נאָוועמבער 1941, אין צווישן דער צווייטע-וועלט מלחמה אין עוואַקואַציע אין דער שטאָט אוראַלסק אין קאַזאַכסטאַן.
וולאַדיוואסטאק () איז א שטאט אין מזרח רוסלאנד, און דער גרעסטער רוסישער פארט אויפן פאציפישן אקעאן.
די באפעלקערונג פון דער שטאט איז 592,034 לויטן רוסישן צענזוס פון 2010. דאס איז אראפ פון 594,701 ביים 2002 צענזוס און 633,838 אינעם 1988 צענזוס. די מערהייט פון דער באפעלקערונג זענען רוסן און אוקראינער.
יהושע דריז, באקאנט ווי שיקע דריז (רוסיש: Овсей Дриз; 29סטן מערץ 1908 - 27סטן פעברואר 1971), איז געווען אַ ייִדישער דיכטער און קאמפאזיטאר.
ער איז געבוירן געוואָרן 1908 אינעם שטעטל קראַסנע, ניט ווײַט פון דער שטאָט וויניצע, רוסלענדישע אימפּעריע (היינט אוקראַיִנע). ער האָט זיך געלערנט אין קיִעווער קינסטלערישער שולע. זינט 1934 ביז 1947 האָט שיקע דריז געדינט אינעם סאָוועטישן גרענעץ-מיליטער, אָנטיילגענומען אין דער צווייטער וועלט-מלחמה. דעביוטירט אַלס דיכטער אויף די שפּאַלטן פון יידישע פּעריאָדישע אויסגאַבעס אין סוף 20ער יאָרן פונעם פאָריקן יאָרהונדערט. זײַנע פאַר-מלחמהדיקע לידער-זאַמלונגען – "ליכטיקע וואָר" (1930) און "שטאָלענער כוח" (1934) זײַנען פול געווען מיט ראָמאַנטיק פונעם בויען די סאָציִאַליסטישע געזעלשאַפט. דער ייִדן-חורבן בעת דער צווייטער וועלט-מלחמה און די אַנטי-סעמיטישע רדיפות פונעם סוף סטאַלינס הערשונג האָבן געמאַכט אַן איבערקער אין דעם דיכטערס וועלט-באַנעם. נאַציִאָנאַלע ייִדישע מאָטיוון האָבן פאַרנומען אַ וויכטיק אָרט אין זײַן נאָך-מלחמהדיקער שאַפונג. אַזאַ איז געווען זײַן דריטע לידער-זאַמלונג "די פערטע סטרונע" (1969). אייצײַטיק האָט שיקע דריז געשריבן אַ סך לידער פאַר קינדער. איבערגעזעצטע אין רוסיש און אין אוקראַיִניש האָבן זיי אים געבראַכט אַ שם פון איינעם פון די פּאָפּולערסטע סאָוועטישע דיכטער פאַר קינדער.
שיקע דריז איז געשטאָרבן אין מאָסקווע אין 1971. זײַן פערטע לידער-זאַמלונג "האַרבסט" איז דערשינען שוין נאָך זײַן טויט, אין 1978.
לייב קוויטקאָ (, "לעוו מויסיעוויטש קוויטקא";‏ 15טן אקטאבער 1890 – הינריכטעט 12טן אויגוסט 1952) איז געווען אַ ייִדישער דיכטער.
ער איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל האָלאָסקאָוו פון דער פּאָדאָליער גובערניע פון דער רוסלענדישער אימפּעריע (איצט – די כמעלניצקער געגנט פון אוקראַיִנע). ער האָט ניט געוווּסט גענוי זײַן געבורטס-דאַטע און געהאַלטן, אַז ער איז געבוירן געוואָרן אומגעפער ערגעץ אין 1893 – 1895. אין זײַנע אָפיציִעלע דאָקומענטן אָבער איז געשטאַנען די דאַטע – דעם 11טן נאָוועמבער 1890 (לויטן יוליאנישן קאלענדאר). לייב קוויטקאָ איז פרי געבליבן אַ יתום און געוואַקסן בײַ דער באָבען. ער האָט זיך געלערנט אין אַ חדר און נאָך ייִנגלווײַז אָנגעהויבן אַרבעטן. שוין אין די קינדער-יאָרן האָט ער געשריבן לידער. זײַן ערשטע פּובליקאַציע געווען אין מײַ 1917 אין דער קיִעווער צײַטונג "דאָס פרײַע וואָרט". אין דעם זעלבן יאָר איז אין קיִעוו דערשינען זײַן ערשטע לידער-זאַמלונג "לידעלעך". באַרימט געוואָרן אַדאַנק זײַן פּאָעמע "אין רויטן שטורעם", געווידמעט דער אָקטאָבער-רעוואָלוציע אין רוסלאַנד. די פּאָעמע איז פאַרעפנטלעכט געוואָרן אין דער קיִעווער צײַטונג "דאָס ווארט" נאָוועמבער 1918. אַזעלכע שורות פון איר, ווי "מיר צעקריגטע שוין מיט טאַטעס,/ מיר פאַרברענען אַלטע שמאַטעס..." האָבן אָפּגעשפּיגלט שטימונגען פון אַ באַדײַטנדיקער טייל ייִדישער יוגנט.
אין 1919 איז אין קיִעוו דערשינען די צווייטע לייב קוויטקאָס לידער זאַמלונג "די טריט" און אין 1921 אין דער זעלבער שטאָט – זײַן דריטע זאַמלונג "ליריק. גײַסט". אין יענעם פּעריִאָד איז לייב קוויטקאָ געווען באַנאַנד מיט דוד האָפשטיין און פּרץ מאַרקיש איינער פון די פירנדיקע דיכטער פון דער ליטעראַטור-פאַרייניקונג, באַוווּסטער אונטערן נאָמען "די קיִעווער גרופּע".
אין 1921 האָט ער עמיגרירט פון סאָוועטישער אוקראַיִנע אין דײַטשלאַנד. ער האָט געלעבט אין בערלין און שפּעטער – אין האַמבורג, זיך געדרוקט סײַ אין מערבדיקע (קודם-כל אין די זשורנאַלן "מילגרוים" און "צוקונפט"), סײַ אין סאָוועטישע ייִדישע פּעריִאָדישע אויסגאַבעס. אין דײַטשלאַנד איז לייב קוויטקאָ געוואָרן אַ מיטגליד פון דער אָרטיקער קאָמוניסטישער פּאַרטיי.
אין 1925 האָט ער זיך אומגעקערט אין סאָוועטישער אוקראַיִנע און איז געוואָרן אַ מיטגליד פון דער ליטעראַטור-אַסאָציִאַציע "אָקטאָבער" און אַ מיטגליד אין רעדקאָלעגיע פונעם זשורנאַל "די רויטע וועלט".
קאָנפליקטן מיט סאָוועטישע קאָמוניסטן און מיט דער סאָוועטישער ייִדישער ליטעראַטור-קריטיק האָבן געצוווּנגען דעם דיכטער פאַרלאָזט די רעדקאָלעגיע פון דעם זשורנאַל. ער האָט זיך פאַרנומען אַלץ מער און מער מיט שאַפונג פאַר קינדער. איבערזעצונגען אין רוסיש און אוקראַיִניש האָבן אים געבראַכט אַ שם פון איינעם פון די פּאָפּולערסטע סאָוועטישע קינדער-דיכטער. אין 1936 האָט ער זיך איבערגעצויגן פון אוקראַיִנע קיין מאָסקווע. אין 1939 איז לייב קוויטקאָ געוואָרן אַ מיטגליד פון דער סאָוועטישער קאָמוניסטישער פּאַרטיי.
בעת דער מלחמה צווישן דײַטשלאַנד און דעם ראַטנפאַרבאַנד איז ער געוואָרן אַ מיטגליד פונעם פּרעזידיִום פון דעם ייִדישן אַנטי-פאַשיסטישן קאָמיטעט און אַ מיטגליד אין רעדקאָלעגיע פון זײַן צײַטונג "אייניקייט". אין 1947 – 1948 האָט ער רעדאַגירט דעם ליטעראַטור-אַלמאַנאַך "היימלאַנד".
דעם 23 יאַנואַר 1949 איז לייב קוויטקאָ אַרעסטירט געוואָרן דורך נ.ק.וו.ד. ער איז באַשולדיקט געוואָרן צוזאַמען מיט אַנדערע אָנפירער פונעם ייִדישן אַנטי-פאַשיסטישן קאָמיטעט אינעם פאַראַטן דעם ראַטן-פאַרבאַנד אין די ראַמען פון
דער אַנטי-סעמיטישער קאַמפּאַניע פונעם סוף 40ער - אָנהייב 50ער יאָרן פונעם פאָריקן יאָרהונדערט. דעם 12טן אויגוסט 1952 האָט מען דעם דיכטער דערשאָסן אין מאָסקווע.
דזשיימס פרעסקאט דזשול (; 24סטן דעצעמבער 1818–11טן אקטאבער 1889) איז געווען אן ענגלישער פיזיקער, געבוירן אין סאלפארד, לעבן מאנטשעסטער. ער איז געווען א גרויסער ביישטייערער צו דער וועלט פון עלעקטריע און טערמאדינאמיק. דזשול האט שטודירט די פארהעלטעניש צווישן היץ און מעכאנישע ענערגיע, פון וואס מ'האט ארויסגענומען דעם געזעץ פון קאנסערווירונג פון ענערגיע. אין זיין ערע ווערט גערופן דער איינס פון ענערגיע א דזשול.
ער איז אויך באקאנט פאר זיין אנטדעקן דזשולס געזעץ, וואס באשרייבט עלעקטרישע הייצונג, אז דער סכום פון היץ פראדוצירט יעדע סעקונדע אין אן עלעקטרישן דורכפירער דורך אן עלעקטרישן שטראם איז פראפארציאנעל צום קעגנשטעל פון אן עלעקטרישן דורכפירער און צום קוואדראט פונעם שטראם.
דזשיימס פרעסקאט דזשול איז געבוירן געווארן דעם 24סטן דעצעמבער 1818 צו זיין פאטער, בענדזשאמין דזשול, א גבירישער ברייער, אין דעם הויז לעבן דעם דזשול ברייעריי אויף ניי ביילי גאס, סאלפארד.
עקוואַטארישע גינע (), אפיציעל די רעפובליק פון עקוואַטארישער גינע (), איז אַ לאַנד אין מערב צענטראל אַפֿריקע וואס גרענעצט זיך מיט קאמערון אין צפון און גאבאן אין דרום און מזרח. דער צפון טייל פון דעם לאנד איז דער אינזל ביאקא אין דעם איינגאס פון גינע. די הױפּטשטאָט מאַלאַבא געפינט זיך אויף ביאקא.
עקוואטארישע גינע איז איינע פון די קלענסטע לענדער אויף דער יבשה פון אפריקע, מיט א שטח פון 28,000 קוואדראט ק"מ.
עקוואטארישע גינע איז א גרויסער נאפט פראדוצירער. מיט א באפעלקערונג פון 650,702, איז זי די רייכסטע מדינה פער מענטש אין אפריקע.
זאב עלקין (העברעיִש: "זאב אלקין"; געבוירן ח' ניסן ה'תשל"א, דעם 3טן אַפּריל 1971) איז אַן ישראלדיקער פּאָליטיקער און א כנסת דעפוטאט פון דער ליכוד פארטיי. זינט מערץ 2013 דינט ער אלס שטעלפאַרטרעטער פונעם אויסערן-מיניסטער.
ביִאָגראַפֿיע.
זאב עלקין איז געבוירן געוואָרן אין אין דער אוקראַיִנישער שטאָט כאַרקאָוו (דעמאלט – אין באַשטאַנד פונעם ראַטנפאַרבאַנד). ער האָט געלערנט מאַטעמאַטיק אינעם כאַרקאָווער אוניווערסיטעט זינט 1987 ביז 1990. אין 1990 איז ער געוואָרן דער שטעלפאַרטרעטער פונעם הויפּט פון דער ייִדישער קהילה פון כאַרקאָוו אטו דער גענעראַל-סעקרעטאַר פון דער באַוועגונג "בני עקיבא" אינעם ראַטנפאַרבאַנד. ער איז עולה געווען אין דעצעמבער 1990.
אין ישראל האָט ער זיך געלערנט אינעם העברעיִשן אוניווערסיטעט אין ירושלים, באַקומען די מדרגה פון באַקאַלאַוור אין מאַטעמאַטיק און די מדרגה פון מאַגיסטער אין געשיכטע.
אין סוף 1990ער יאָרן איז זאב עלקין געוואָרן אַ ראַטגעבער פונעם גענעראַל-דירעקטאָר פון דער ייִדישער אַגענץ (סוכנות) איבער די פראַגן פונעם רוסישן ייִדנטום. נאָך דעם, ווי אריאל שרון האָט געגרינדעט די פּאַרטיי "קדימה", איז זאב עלקין אַרײַנגעטראָטן אין איר. ער איז אַריין אין דער 17טער כנסת פון דער "קדימה"-רשימה. אין 2008 איז ער אַרויס פון,קדימה" און אַרײַן אין "ליכוד"-פּאַרטיי. אין דער 18טער כנסת איז ער געווען דער פאָרזיצער פון דער רעגירונגס-קאָאַליציע. אין 2013, נאָך די וואַלן אין דער 19טער כנסת איז ער געוואָרן דער שטעלפאַרטריטער פונעם אויסערן-מיניסטער פון ישראל.
זאב עלקין האָט פיר קינדער. ער וווינט אינעם יישוב כפר אלדד אין גוש עציון.
תענית אסתר (אויף יידיש זאגט מען אסתר תענית) איז דער טאג פאר פורים, י"ג אדר (אין אן עיבור יאר, אדר שני). דער טאג איז א פאסט-טאג, מען זאגט סליחות און מ'ליינט ויחל. ווען י"ג אדר געפאלט שבת, פאסט מען דעם פריערדיקן דאנערשטאג, י"א אדר.
כאטש אנדערע תעניתים וואס געפאלן שבת שטופט מען דעם תענית ביז זונטאג, אבער אין דעם פאל טאר מען נישט פאסטן זונטאג (ווייל ס'איז פורים) דעריבער פעדערט מען דעם תענית צו דאנערשטאג.
דער רמ"א פסק'נט אז צו פאסטן אסתר תענית איז נאר א מנהג און נישט קיין חובה, אנדערש ווי די אנדערע פיר תעניתים פון חז"ל, דעריבער איז מען מער מיקל אסתר תענית און געוויסע הלכות.
די תענית ווערט נישט דערמאנט קלאר און חז"ל, די איינציגע פלאץ וואס עס ווערט דערמאנט איז אנהויב מסכת מגילה זאגט די גמרא אז 'י"ג זמן קהלה לכל', דער ר"ת זאגט אז דאס גייט ארויף אויף תענית אסתר, וואס דעמאלטס זאמעלט מען זיך איין צו דאווענען צום אייבערשטן און פאסטן, וויבאלד די אידן בימי אחשוורוש זענען אויך געווען אנגעוויזן אויף רחמי שמים.
אבער רש"י לערנט אז די ווערטער 'י"ג זמן קהלה לכל' איז נישט קיין הלכה, נאר ענדערש דאס באציעט זיך אויף דער געשיכטע פון דער מגילה, אז אום י"ג אדר האבן זיך איינגעזאמעלט די אידן זיך נוקם זיין אויף די פיינט.
דער רמב"ם - און ווי אזוי עס זעהט אויס פון רש"י - האלטן אז דאס פאסטן אום אסתר תענית איז בלויז אלס א זכר צו דעם טאָג וואָס אסתר המלכה האט באצוווּנגען דאס פאָלק ישראל צו פאַסטן אויף איר, ווייל זי האָט געדאַרפט אַריינגיין בכוח צום קעניג בעטן מבטל זיין די גזירה פון פאַרלענדן כלל ישראל. אַזוי ווי עס שטייט אין מגילת אסתר (פרק ד' פסוק ט"ז): און דערפאַר הייסט דער טאג "אסתר תענית".
בזמן אסתר האבן די אידן געפאסט אין חודש ניסן, נאר וויבאלד מ'טאר דאך נישט פאסטן און חודש ניסן האט מען עס מתקן א טאג פאר פורים.
טייל האלטן גאר אז מרדכי און אסתר האבן עס שוין מתקן געווען ווי מ'זעט פון דעם פסוק אין דער מגילה, לויט דעם איז עס א חובה פונקט ווי קריאת מגילה און די אנדערע מצוות היום, אבער רוב ראשונים האלטן נישט אזוי, און דער ר"ן איז מסביר אז די ווערטער 'דברי הצמות וזעקתם' מיינט צו זאגן אז פונקט ווי חז"ל האבן געהייסן פאסטן די אנדערע פיר תעניתים אלס א זכר פון די חורבן בית המקדש די זעלבע חוב איז דא צו מקיים זיין די מצוות היום פון פורים אלס א זכר פון די נס פורים.
אין מסכת סופרים שטייט אז דער מנהג איז צו פאסטן דריי טעג נאך פורים, מאנטאג, דאנערשטאג און מאנטאג, וואס רופט זיך בה"ב, ווייל בזמן אסתר האט מען אויך געפאסט דריי טעג, אבער דער בית יוסף זאגט אז מיר פאסטן נישט דריי טעג ווייל עס איז א זאך שאין רוב הציבור יכולין לעמוד בו.
אין קב הישר שטייט אז אום אסתר תענית זאל מען זאגן קאפיטל כ"ב פון ספר תהלים, 'א-לי א-לי למה עזבתנו', און עס איז סגולה צו געהאלפן ווערן מיט ישועות, ווייל חז"ל זאגן אז אסתר האט געזאגט די תפלה איידער זי איז אריין צו אחשוורוש צו אפרופן די גזירה פון המן.
אָשר שוואַרצמאַן (1889 – 1919) איז געווען אַ ייִדישער דיכטער.
ער איז געבוירן געוואָרן אינעם דאָרף ווילניע פון דער קיִעווער גובערניע, רוסלענדישע אימפּעריע, (הײַנט אוקראַיִנע) אין אַ פרומער יידישער משפּחה. ער האָט פאַרבראַכט זײַן פריִע קינדהייט אינעם שטעטל קאָראָסטישעוו (אין איצטיקער זשיטאָמירער גובערניע פון אוקראַיִנע) און אינעם דאָרף נאָווינקע ניט ווײַט פון קיִעוו. דער קומענדיקער דיכטער האָט זיך געלערנט אין חדר. אין נאָווינקע האָט דער יונגער אָשר שוואַרצמאַן זיך באַקענט מיט חיים נחמן ביאַליק, וועלכער פלעג קומען אין דעם דאָרף צו באַזוכן זײַן שווער. אָט די באַקאַנטשאַפט האָט שטאַרק משפּיע געווען אויף שוואַרצמאַנען.
אין 1905 איז אַשר שוואַרצמאַן אַריבערגעפאָרן קיין קיִעוו צו זײַן עלטערן ברודער דוד. אונטער זײַן השפּעה האָט ער זיך אָנטיילגענומען אין רעוואָלוציִאָנערע געשעענישן פון יענעם יאָר. נאָך דעם איז אָשר שוואַרצמאַן אַוועקגעפאָרן קיין בערדיטשעוו און אַ געוויסע צײַט געלעבט דאָרט, זענענדיק אַ לערער פון העברעיִש. אין דער זעלבער צײַט האָט ער אָנגעהויבן שרײַבן לידער, לכתחילה – אויף אוקראַיִניש. אין 1909 האָט ער זיך אומגעקערט קיין קיִעוו, וווּ ער האָט זיך דערנעענטערט צו אַ גרופּע סאָציִאַליסטיש אָריענטירטע יונגע ייִדישע ליטעראַטן: די פּאָעטן אהרן קושניראָוו און דוד האָפשטיין (שוואַרצמאַנס שוועסטערקינד), דעם פּראָזאַיִקער דוד בערגעלסאָן, די קריטיקער נחום אויסלענדער און נחמן מײַזיל. אונטער זייער השפּעה האָט אָשר שוואַרצמאַן אָנגעהויבן שרײַבן לידער אויף ייִדיש.
אין 1911 איז אָשר שוואַרצמאַן מאָביליזירט געוואָרן אין דער רוסישער אַרמיי. ער האָט געדינט אין אַ דראַגונען-פּאָלק אין קאַליש (איצט – אין פּוילן). אין 1914 – 1917 האָט ער געקעמפט אויף די פראָנטן פון דער ערשטער וועלט-מלחמה, זיך אויסגעצייכנט מיט זײַן גבורה און איז באַלוינט געוואָרן מיט צוויי געאָרגי-קרייצנס (די העכסטע שלאַכטס-באַלוינונג אין צאַרישן רוסלאַנד). אין 1917 איז ער פאַרוווּנדעט געוואָרן און ער האָט זיך געהיילט אין שפּיטאָלן פון טאַמבאָוו און מאָסקווע.
אין האַרבסט 1917 האָט אָשר שוואַרצמאַן זיך אומגעקערט קיין קיִעוו. דאָ האָט ער געאַרבעט אַלס קאָרעקטאָר אין דער בונדיסטישער "פאָלקס-צײַטונג". די פּאָגראָמען-כוואַליע, וועלכע איז באַפאַלן דאָס אוקראַיִנישע ייִדנטום מצד אוקראַיִנישע נאַציִאָנאַליסטן, רוסישע ווײַס-גוואַרדייער און אַזוי גערופענע "גרינע" באַנדעס, האָט באַוועגט דעם דיכטער פרײַוויליק אַרײַנטרעטן אין דער רויטער אַרמיי, ווײַל זי איז באַטראַכט געווען אין יענער צײַט ווי די איינציקע באַשיצערין פון דער ייִדישער באַפעלקערונג. אָשר שוואַרצמאַן איז אומגעקומען אום האַרבסט 1919 אין אַ שלאַכט לעבן דעם שטעטל ראַפאַלאָווקע (אין איצטיקער ראָוונער געגענט פון אוקראַיִנע).
עס האָבן זיך אָפּגעהיט בלויז 64 לידער פון אָשר שוואַרצמאַנען. אָבער אויך די קליינע שעפערישע ירושה דערמעגלעכט טענהן, אַז אָשר שוואַרצמאַן איז געווען איינער פון די גרעסטע ייִדישע דיכטער פונעם אָנהייב 20טן יאָרהונדערט.
פֿיליפּוס (נפטר געוואָרן אין 34) איז געווען דער טעטראַרך פון בשן. זײַן פאָטער איז געווען דער מלך הורדוס און זײַן מוטער – הורדוס׳נס א ווײַב קלעאָפּאַטרע פון ירושלים.
ער איז אויסגעוואַקסן אין רוים, בײַם הויף פונעם רוימישן קייסער, ווי דאָס רוב זין פון דעם מלך הורדוס. נאָכן טויט פון זײַן פאָטער אינעם יאָר 4 פאַר דער נײַער צײַטרעכענונג איז ער געוואָרן דער טעטראַרך פון בשן און האָט געהערשט דאָרט, זענענדיק אונטערטעניק אין די ערשטע יאָרן פון זײַן הערשונג זײַן ברודער ארקילאוס, דעם עטנאַרך פון יהודה. פיליפוס איז געווען באַקאַנט מיט זײַן גוטן כאַראקטער און מיט זײַן נטיה צו לעבן אין שלום מיט זײַנע שכנים. פיליפוס איז געווען דער ערשטער ייִדישער הערשער, וועלכער האָט אויסגעשלאָגן מטבעות מיט פּאָרטרעטן פון רוימישע די קיסרים אויגוסטוס און טיבעריוס. דער טעטראַרך פיליפּוס האָט ניט געהאַט קיין קינדער. צוליב דעם נאָך זײַן טויט אין 34 איז זײַן טעטראַרכיע אַריבער אונדער דער הערשונג פון רוימישן פּראָקוראַטאָר און אין 37 איז זי איבערגעגעבן געוואָרן פיליפּוסעס אַ פּלימיעניק אגריפס דעם ערשטן, וועלכער איז געוואָרן דער מלך פון יהודה.
אריבער דעם בריק די לעצטע מינוט... איז א ביכל אויף דער יודישע שפראך, פון א דראמאטישע לעבנסגעשיכטע ערשינען אין יאר תשע"ג.
עס איז ארגינעל געשריבן געווארן אויף אונגאריש דורך די בעלת המעשה, גיטל קליין. עס איז איבערגעזעצט געווארן דורך איר טאכטער מאשא בילא יוזשעף, און בעארבעט דורכן טאלאנטפוהלן מגיה א. ראטה.
אינעם ערשטן טייל באשרייבט זי זייער לעבעדיג די לעבנסשטייגער אין אייראפע בעפאר די קריג.
די געשיכטע איז עטוואס אייגנארטיג פון אנדערע געשיכטעס פון איבערלעבענישן אין דער צווייטער וועלט מלחמה, ווייל זייענדיג אין ראמעניע האט פון דארט נישט געמאכט קיין מאסן דעפארטאציעס.
יוסף (אָסיפּ אַראָנאָוויטש) ראַבינאָוויטש (רוסיש: Осип Аронович Рабинович;) 14טן יאנואר 1817 – 16טן אקטאבער 1869) איז געווען אַ רוסיש-שפּראַכיקער ייִדישער שריפטשטעלער, וועלכער איז באַטראַכט אַלס איינער פון די גרונטלייגער פון דער ייִדישער ליטעראַטור אויף רוסיש און איינצײַטיק - פון דער אָדעסער ליטעראַרישער טראַדיציע. אָסיפּ ראַבינאָוויטשעס שאַפונג האָט באַדײַטנדיק משפּיע געווען אויף שפּעטערדיקע ייִדישע פּראָזע-שרײַבער, בתום אויף שלום-עליכמען.
אָסיפּ ראַבינאָוויטש איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל קאָבעליאַקי אין תחום-המושב פון דער רוסלענדישער אימפּעריע (איצט – אין באַשטאַנד פון דער פּאָלטאַווער געגנט פון אוקראַיִנע) אין אַ פאַרמעכלעכער משפּחה. ער האָט באַקומען אַלגעמיינע און ייִדישע בילדונג. אַסיפּ ראַבינאָוויטש זיך געלערנט אויפן מעדיצין-פאַקולטעט פונעם כאַרקאָווער אוניווערסיטעט, אָבער ער האָט ניט פאַרענדיקט אים צוליב מאַטעריעלע שוועריקייטן. אין 1845 איז דער קומענדיקער שרײַבער געקומען קיין אָדעס, וווּ ער איז געוואָרן אַן אַדוואָקאַט.
אָסיפּ ראַבינאָוויטש האָט דעביוטירט אַלס ליטעראַט, איבערזעצט אין 1847 פון העברעיִש אין רוסיש יעקב אייכענבאַומס פּאָעמע "הקרב". דערנאָך האָט ער געשריבן איבערהויפּט פּראָזע. די גרעסטע פּאָפּולערקייט האָט אים געבראַכט זײַן גרעסער דערציילונג "געשיכטע וועגן דעם, ווי רב חיים שלום פייגיס האָט געוואַנדערט פון קעשענעוו קיין אָדעס, און וואָס האָט מיט אים פּאַסירט (1865). אָסיפּ ראַבינאָוויטש איז געווען איינער פון די גרינדער פון דעם ערשטן ייִדישן זשורנאַל אויף רוסיש "ראַססוועט" («Рассвет»), וועלכער איז דערשינען אין אָדעס אין 1860 – 1861.
אָסיפּ ראַבינאָוויטש איז געשטאָרבן אין מעראַן, עסטרײַך-אונגאַרישע אימפּעריע (איצט איטאַליע).
אלעקסאנדער בעלאָוסאָוו (רוסיש: Александр Белоусов; 24סטן מײַ 1948 - 27סטן יאַנואר 2004) איז געווען אַ ייִדיש-שפראכיקער דיכטער, אַ רוס לויט דער אָפּשטאַמונג.
ער איז געבוירן געוואָרן דעם 24סטן מײַ 1948 אין דער רוסישער שטאָט קוּיבישעוו (איצט – סאַמאַראַ) אין אַן אינטעליגענטער ניט-ייִדישער משפּחה. דערצויגן האָבן אים זיידע-באָבע. זײַן זיידע, זשורנאַליסט און רעדאַקטאָר האָט גערטעדט מיט אים פּויליש און ענגליש. פון אים האָט אלעקסאנדער געירשנט פעיִקייטן צו שפּראַכן. די ליבע צו פּאָעזיע האָט ער געירשנט פון דער באָבען. זי האָט אים געלייענט לידער פון די גרעסטע רוסישע פּאָעטן. צו צוועלף יאָר האָט אלעקסאנדער זיך באַקענט מיט תנ"ך אין דער רוסישער איבערזעצונג. ער איז אַזוי נתפּעל געוואָרן פון דעם ספר, אז ער האָט באַשלאָסן אויסלערנען די שפּראַך פון דעם אָריגינאַל – העברעיִש. דער גורל האָט געשיקט דעם יונגן רוס אַ ייִד אַ למדן רב דוד לאָקשין. מיט זײַן הילף האָט אלעקסאנדער געלערנט לשון-קודש, בײַ אים אין שטוב האָט ער געהערט ייִדיש. ער האָט זיך ממש פאַרליבט אין דער שפּראַך און זי אויסגעלערנט. דאַן האָט ער זיך באַקענט מיט לידער פון שמואל האַלקין און אָנגעהויבן אַליין שרײַבן לידער אויף ייִדיש. אין 1969 האָט ער דעביוטירט מיט זײַנע לידער אויף די שפּאַלטן פונעם מאָסקווער זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד". זײַנע לידער זײַנען געוואָרן אַ סענסאַציע אויך אויסער די גרענעצן פונעם ראַטנפאַרבאַנד. אייניקע פון זיי זײַנען איבערגעדרוקט געוואָרן אין ישראלדיקע פּעריִאָדישע אויסגאַבעס. זייער הויך האָט אלעקסאנדער בעלאָוסאָווס לידער אָפּגעשאַצט דער גרויסער ישראלדיקער העברעיִשער דיכטער אברהם שליאָנסקי.
אלעקסאנדער בעלאָוסאָוו האָט פאַרענדיקט אַ פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט אין קוּיבישעוו און געאַרבעט אַלס טעכנישער איבערזעצער פון אייראָפּעיִשע שפּראַכן אין רוסיש. איינצײַטיק האָט ער געשריבן לידער אויף ייִדיש און זיך געדרוקט אין "סאָוועטיש היימלאַנד". אין סוף 1980ער יאָרן האָט אלעקסאנדער בעלאָוסאָוו אָנטיילגענומען אינעם שאַפן אַ ייִדישע קולטור-זעזעלשאַפט אין זײַן היימשטאָט. אַ געוויסע צײַט איז ער געווען אַן עברית-לערער. אין 1990 איז דער דיכטער עולה געווען קיין ישראל (זײַן ווײַב איז געווען אַ ייִדישע) און זיך באַזעצט אין מעלה-אדומים. אין ישראל האָט ער געאַרבעט אויף פאַרשיידענע אַרבעטן, געווען אויך אַרבעטסלאָס. אויך אין ישראל האָט ער פאָרגעזעצט שרײַבן לידער אויף ייִדיש און פאַרעפנטלעכט זיי אן "ירושלימער אַלמאַנאַך", "אינעם תל-אָביבער אַלמאַנאַך "נײַע וועגן" און אין ניו-יאָרקער "פאָרווערטס". פאַר זײַן דיכטונג איז אלעקסאנדער בעלאָוסאָוו באַלוינט געוואָרן מיט דוד האָפשטיין פּרייז פאַרן יאָר תשנ"ח.
ער איז געשטאָרבן דעם 27 יאַנואר 2004 אין ירושלים. זײַן ערשט בוך איז גערשינען נאָך זײַן טויט.
יהושע פּערלע (1888, ראדעם - אָנהײב נאָװעמבער 1943 אָדער 1944, בירקענוי), איז געװען אַ פּראָדוקטיװער מחבר און איבערזעצער אױף ייִדיש.
קינדער־יאָרן און יוגנט.
פּערלע איז געבױרן אין 1888 אין ראָדעם אין פּױלן, אַ בן־יחיד מיט אַ סך האַלב־ברידער און האַלב־שװעסטער. דער טאַטע איז געװען אַ פּשוטער הײהענדלער. ביז צו זײַן צװעלפֿטן לעבנסיאָר האָט ער זיך געלערנט אין חדר, נאָך דעם אין אַ רוסישער גימנאַזיע. אין 1904 האָט פּערלע געשריבן אַ ליד אױף רוסיש, װאָס ער האָט דעקלאַמירט אין גימנאַזיע צום טױט פֿון טעאָדאָר הערצל.
אין 1905 האָט ער זיך אַריבערגעצױגן קײן װאַרשע, װוּ געאַרבעט װי אַ חשבון־פֿירער אין אַ באַנק. דאָרטן האָט ער אָנגעהױבן צו שרײַבן אונטער דער השפּעה פֿון י.ל.פּרץ און נח פּרילוצקי, װאָס האָט געפֿירט אַ ליטעראַרישן סאַלאָן און געהאָלפֿן פּערלע אַרױסגעבן זײַן ערשטע דערצײלונג, װאָס ער האָט צו ערשט געשריבן אױף רוסיש און שפּעטער איבערגעזעצט אױף ייִדיש. אין יענער צײַט באַקענט ער זיך מיט שרה, מיט װעמען ער האָט שפּעטער חתונה. זײער זון לאָלעק װערט געבױרן אין 1919. פֿון 1908 אָן האָט פּערלע געשריבן בלױז אױף ייִדיש.
פּערלעס ליטעראַרישע שאַפֿונגען ביז צו דער צװײטער װעלט־מלחמה.
פּערלע איז געװען אַ פּראָדוקטיװער שרײַבער; ער האָט אַרױסגעגעבן דערצײלונגען, ראָמאַנען, קריטישע עסײען און אַרטיקלען כּמעט אין אַלע ייִדיש־שפּראַכיקע צײַטשריפֿטן אין פּױלן.
אין אָנהײב האָט פּערלע געשריבן סענטימענטאַל אױפֿן שטײגער פֿון שלום אַש. אין יענער תּקופֿה האָט ער געשריבן די דערצײלונג "שבת", װאָס איז אַרױס אין נח פּרילוצקיס אַנטאָלאָגיע "דער יונגער גײַסט" (1908). שפּעטער האָט ער פֿאַרעפֿנטלעכט דעם ראָמאַן "מירל" (1920), געװידמעט זײַן פֿרױ שׂרהן. די פּאָעמע אין פּראָזע "אין לאַנד פֿון דער װײַסל" (1921) און די דערצײלונגען־זאַמלונג "זינד" (1923) געהערן צו פּערלעס ליריש־ראָמאַנטישן פּעריאָד.
אונטער דער השפּעה פֿון דער נאַטוראַליסטישער שטרעמונג פֿון יצחק מאיר װײַסענבערג האָט פּערלע ביסלעכװײַז אַנטװיקלט אַ מער פּאַרזענלעכן רעאַליסטישן סטיל. אין די נאַטוראַליסטישע װערק האָט ער באַשריבן דאָס טאָגטעגלעכע לעבן פֿונעם פּױליש־ייִדישן פּראָלעטאַריאַט, פֿון װעלכן ער אַלײן געשטאַמט. היות ער האָט געאַרבעט װי אַ באַנק־אָנגעשטעלטער, האָט ער געשילדערט געשטאַלטן פֿון דער ספֿערע פֿונעם באַנקװעזן, אַ נאָװענע אין דער ייִדישער ליטעראַטור, למשל, אין דער נאָװעלע "נײַן אַ זײגער אין דער פֿרי" (1923), שפּעטער אַרױסגעגעבן אינעם באַנד אונטער דעם זעלבן נאָמען (1930).
אין 1926 האָט זײַן פֿרױ זיך גענומען דאָס לעבן און פּערלע האָט אָנגעהױבן שרײַבן אַ סך סענסאַציאָנעלע דערצײלונגען (שונד־ראָמאַנען) פֿאַר "דער מאָמענט", װאָס ער פֿלעגט אונטערחתמענען ניט מיט דעם אײגענעם נאָמען נאָר מיט דרײַ שטערנדלעך (***).
פּערלעס חשובסטע שאַפֿונג איז דער אױטאָביאָגראַפֿישער ראָמאַן "ייִדן פֿון אַ גאַנץ יאָר" (1935), פֿאַר װעלכן ער האָט באַקומען ליטעראַרישע פּרײַזן. "ייִדן פֿון אַ גאַנץ יאָר" איז דער ערשטער טײל פֿון אַ טרילאָגיע. אינעם צװײטן טײל "די גילדענע פּאַװע: ראמאן אין צוויי טיילן" (1939-1937) האָט ער זיך אומדערװאַרטערהײט צוריקגעקערט צום סענסאַציאָנעלן סטיל פֿון שונד; פֿונעם דריטן טײל "גילגולים" (1939) געפֿינט זיך דער אײנציקער עקזעמפּלאַר אין דער פּױלישער נאַציאָנאַל־ביבליאָטעק נאָר עס איז נעלם געװאָרן דער סוף.
די מלחמה־שריפֿטן.
אין אָנהײב פֿון דער צװײטער װעלט־מלחמה איז פּערלע מיט זײַן זון און שנור אַנטלאָפֿן פֿון װאַרשע קײן לעמבערג, װוּ עס איז געװען אַ גרעסערע גרופּע פֿון ייִדישע שרײַבער. דאָרטן האָט ער פֿאַרברענגט אַ רויִקע צײַט אַפֿילו אױב ער האָט זיך אָנגעטראָפֿן אױף פּראָבלעמען מיט דער סאָװעטן־מאַכט צוליב זײַנע בונדיסטישע שריפֿטן. װען די נאַציס זענען באַפֿאַלן דעם ראַטן־פֿאַרבאַנד, איז פּערלע צוריק קײן װאַרשע, װוּ ער האָט זיך באַטײליקט אין װאַרשעװער געטאָ אין אומלעגאַלע קולטורעלע און שריפֿטשטעלערישע טעטיקײטן צוזאַמען מיט יצחק שיפּער, הלל זײַדמאַן, יצחק קאַצענעלסאָן אד"גל. עמנואל רינגעלבלום האָט אים אַרײַנגעצױגן צו שרײַבן פֿאַרן אונטערערדישן געטאָ־אַרכיװ, "עונג־שבת".
אין 1942 האָט פּערלע געשריבן "חורבן װאַרשע", אַ טאָגבוך און אַ כראָניק װאָס שילדערט די גרױזאַמע איבערלעבונגען בעת דעם גרױסן גירוש אין זומער פֿונעם זעלביקן יאָר, װען די נאַציס האָבן צוזאַמענגעטריבן און פֿאַרשיקט 260000 אײַנװױנער פֿון געטאָ קײן טרעבלינקע. אָט דער דאָקומענט געהערט צו די װיכטיקסטע עדותשאַפֿטן בנוגע די גירושים אין געטאָ. "4580" איז פּערלעס לעצטע באַקאַנטע שריפֿטשטעלערישע אַרבעט. דער טיטל פֿאַררופֿט זיך אױף די נומערן װאָס די אײַנװױנער אין װאַרשעװער געטאָ האָבן באַדאַרפֿט כּדי צו באַקומען אַן אַרבעט אין די "שאַפּס" (װאַרשטאַטן אין געטאָ). די אַרבעט איז געװען דער אײנציק מעגלעכער מיטל אױסצומײַדן די באַלדיקע פֿאַרשיקונג. פּערלע און זײַן זון האָבן נאָך איבערגעלעבט דעם גירוש פֿון יאַנואַר 1943, אַריבערגעגאַנגען אױף דער אַרישער זײַט פֿון װאַרשע מיט פֿאַלשע פּאַפּירן. אין אַפּריל האָבן זײ געהאַט אַ לעצטע האָפֿענונג צו אַנטלױפֿן פֿון פּױלן (האָטעל פּאָלסקי אַפֿערע), אָבער פֿאָטער און זון זענען פֿאַרשיקט און אומגעבראַכט געװאָרן אין בירקענוי (1943 אָדער 1944).
אַחוץ "חורבן װאַרשע", "4580" און "ייִדן פֿון אַ גאַנץ יאָר" איז פּערלעס װערק ביז אױפֿן הײַנטיקן טאָג קױם געפֿאָרשט.
הורדוס בן אַריסטובוּלוס (15 פאַר דער נײַער צײַטרעכענוג – 48 פון דער נײַער צײַטרעכענונג) איז געווען אַ מלך פון כאַלקיס, אַ קליינע מלוכה אויפן דרום-מזרח פון איצטיקן לבנון.
הורדוס בן אריסטובוּלוס איז געבוירן געוואָרן אין יהודה. זײַן פאָטער אַריסטובוּלוס איז געווען אַ זון פון דעם מלך הורדוס דעם גרויסן און פון זײַן ווײַב מרים די חשמונישע. זײַן מוטער בערניקי איז געווען די טאָכטער פון הורדוס דעם גרויסנס שוועסטער שלומית און איר מאַן דעם גובערנאַטאָר פון אדום קוסטובר.
אינעם יאָר 7 פאַר דער נײַער צײַטרעכענונג האָט הודרוס פאַרלאָרן זײַן פאָטער אַריסטובוּלוס, וועלכער איז הינגערריכט געוואָרן לויט אַ באַפעל פונעם מלך הורדוס דעם גרויסן. אינעם יאָר 5 פאַר דער נײַער צײַטרעכענונג איז בריניקי מיט אירע זין אגריפּס און הורדוס אַריבערגעפאָרן קיין רוים. הורדוס איז אויסגעוואַקסן בײַם הויף פונעם רוימישן קיסר.
אין 41 האָט דער רוימישער קיסר קלאַודיוּס איבערגעגעבן אונטער דער מאַכט פון הורדוס בן אַריסטובוּלוס די קעניגרײַך פון כאַלקיס, וועלכע האָט געהאַט אַ געמישטע (גוייִשע און ייִדישע) באַפעלקערונג. צוזאַמען מיט זײַן ברודער אַגריפס דעם ערשטן, וועלכער איז געוואָרן דער מלך פון יהודה, האָט הורדוס בן אַריסטובוּלוס זיך דערשלאָגן פונעם אימפּעראַטאָר קלאַודויוּס אַרויסגעבן אַ געזעץ, וועלכער האָט גאַראַנטירט רעכט און ייִדן אויסער די גרענעצן פון ארץ-ישראל.
אין 44 איז געשטאָרן דער מלך אַגריפּס דער ערשטער און זײַן קעניגרײַך איז געוואָרן אַ פּראָווינץ פון דער רוימישער אימפּעריע. דאַן האָט הורדוס בן אַריסטובוּלוס באַקומען די אחריות פאַרן פירן דעם בית-המקדש אין ירושלים און פאַרן באַשטעטיקן כהנים-גדולים.
זײַן ערשטע ווײַב איז געווען זײַן שוועסטערקינד מרים, וועלכע האָט אים געבאָרן אַ זון מיטן נאָמען אַריסטובוּלוס. נאָך איר פטירה האָט ער גענומען פאַר אַ ווײַב זײַן פּלימעניצע בערניקי, וועלכע האָט געבאָרן צוויי זין – בערניקיוס און הורקנוס.
הורדוס בן אַריסטובולוס איז געשטאָרבן אין 48. די קעניגרײַך פון כאַלקיס האָט געירשנט זײַן פּלימעניק אַגריפּס דער צווייטער. אין 53 איז אַגריפּס דער צווייטער געוואָרן דער מלך פון יהודה און דער מלך פון כאַלקיס איז געוואָרן דער בכור פון הורדוסן אַריסטובולוס.
ראָדעם (;) איז א שטאט אין פוילן, 100 ק"מ דרום פון ווארשע, אויפן מלעטשנע טייך. עס באדעקט א שטח פון 111.71 קוואדראט ק"מ. אין 2009 האט ראדעם געהאט 223,397 איינוואוינער.
אין 1897 האט די יידישע באפעלקערונג פון ראדעם געציילט 11,277 נפשות, 39% פון דער באפעלקערונג פון דער שטאט, און אין 1931— 25,159 נפשות.
ביים אנהייב פון דער צווייטער וועלט מלחמה האבן געוואוינט אין ראדעם 30,000 יידן, א גרויסער טייל פון זיי חסידים.
צווישן די שטאטס רבנים פון ראדעם זענען געווען הרב שמואל מאהליווער און הרב אברהם צבי פערלמוטער.
נאר 300 ראדעמער יידן זענען געבליבן נאכן חורבן.
שמואל האַלקין (רוסיש: Самуил Галкин; 5טן דעצעמבער 1897 – 21טן סעפּטעמבער 1960) איז געווען אַ ייִדישער דיכטער, דראַמאַטורג און איבערזעצער.
שמואל האַלקין איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל ראָהאַטשאָוו פון דער מאָהילעווער גובערניע, ווײַסרוסלאַנד, אין דער רוסלענדישער אימפּעריע (איצט – אין באַשטאַנד פון בעלארוס). ער איז אויסגעוואַקסן אין א חסידישער סביבה. די ערשטע לידער זײַנע האָט ער געשריבן אויף העברעיִש. נאָך דער אָקטאָבער-רעוואָלוציע האָט שמואל האַלקין געוווינט אין יעקאַטערינאָסלאַוו. אין 1922 האָט ער זיך איבערגעצויגן קיין מאָסקווע. ביז 1924 איז שמואל האַלקין געווען אַ מיטגליד פון אַ ציוניסטישן קרײַז. ער האָט געחלומט עולה זײַן קיין ארץ-ישראל. וועגן דעם זאָגט עדות זײַן ליד "שיר החלוצה".
זינט אָנהייב פון די 1920ער יאָרן האָט שמואל האַלקין אָנגעהויבן שרײַבן לידער אויף ייִדיש. אין 1922 איז דערשינען זײַן ערשט בוך "לידער", אין 1929 – די צווייטע לידער-זאַמלונג "וויי און מוט". אינעם סוף פון די 1930ער יאָרן האָט ער זיך געווענדט צו דראַמאַטורגיע. אַ באַזונדערן אינטערעס שטעלן מיט זיך פאָר זײַנע דראַמאַטישע פּאָעמעס "בר-כוכבא" (1939) און "שולמית" (1940). דעם אויפשטאַנד אין וואַרשעווער געטאָ האָט שמואל האַלקין געווידמעט די דראַמאַטישע פּאָעמע "געטאָגראַד" (1947). זי האָט געדאַרפט געשטעלט ווערן אויף דער בינע פונעם מאָסקווער ייִדישן מלוכה-טעאַטער, אָבער זי איז ניט אויפגעפירט געוואָרן צוליב דער ליקווידאַציע פון דעם טעאַטער אין אָנהייב פונעם 1949טן יאָר. שמואל האַלקין האָט אַקטיוו מיטגעאַרבעט מיט דעם ייִדישן אַנטי-פאַשיסטישן קאָמיטעט און איז געווען אַ מיטגליד אין רעדקאָלעגיע פון זײַן צײַטונג "אייניקייט".
אין פעברואַר 1949 איז שמואל האַלקין אַרעסטיקט געוואָרן. ער איז געווען אין תפיסה און אין לאַגער ביז 1955, ווען ער איז באַפרײַט און רעהאַביליטירט געוואָרן. די איבערלעבונגען פון אָט דעם פּעריִאָד זײַנען געווידמעט די לידער "דער ווידוי פון סאָקראַט" און אַנדערע לידער פונעם ציקל "אין פרייד צו דערציילן". שמואל האַלקין האָט איבערגעזעצט אין ייִדיש לידער פון אלעקסאנדער פּושקין, סערגיי יעסענין, אלעקסאנדער בלאָק, וולאַדימיר מאַיאַקאָווסקי, ווי אויך וויליאַם שעקספּירס טראַגעדיע "דער קעניג ליר".
שמואל האַלקינס אַ שוועסטערקינד איז געווען דער באַוווּסטער ישראלדיקער העברעיִשער דיכטער, שרײַבער און ליטעראַטור-קענער שמעון האַלקין, וועלכער האָט איבערגעזעצט אין העברעיִש אַ סך פון זײַנע לידער.
האלקין איז נפטר געווארן אין 1960, און ער ליגט אינעם נאָוואָדעוויטשיע בית עולם אין מאָסקווע.
שמואל האַלקין, מײַן אוצר: לידער און באַלאַדעס, מאָסקווע, 1966
שמואל האַלקין, לידער פון לאַגער און תפיסה, תל-אָביב, 1988
בידגאש (פויליש: "Bydgoszcz", דייטשיש: "Bromberg", לאטיין: "Bydgostia") איז די אכטע גרעסטע שטאט אין פוילן. זי איז איינע פון די הויפטשטעט פון דער קויאוויע-פאמעראניע וואויוואדעשאפט (די צווייטע איז טארען) מיט א באפעלקערונג פון 363,926 (2011). בידגאש געפינט זיך אין צפון פוילן, צווישן די ווייסל און ברדא טייכן.
דער מלך קאזימיר דער גרויסער האט געשאנקען בידגאש מיט שטאט רעכטן דעם 19טן אפריל 1348.
אין 1629 האט שוועדן איינגענומען די שטאט. ווען מ'האט צעטיילט פוילן אין 1772 איז בידגאש געווארן א טייל פון פרייסן.
אין 1807 האט נאפאלעאן געזיגט פרייסן, און בידגאש איז געווארן א טייל פון דער הערצאגשאפט פון ווארשע.
בידגאש איז א הויפט באן קנופ, ווי א הויפט צפון־דרום ליניע טרעפט א הויפט מזרח־מערב באן ליניע.
איליה לוריא (רוסיש: Илья Лурье) איז אַן ישראלדיקער היסטאָריקער אַ מומחה אינעם געביט פון געשיכטע פון דער חסידישער באַוועגונג, ייִדנטום פון מזרח-אייראָפּע און ארץ ישראל אין דער נײַער צײַט. איליה לוריא איז געבוירן געוואָרן אין 1964 אין לענינגראַד (איצט - פּעטערבורג) אינעם ראַטנפאַרבאַנד. אין 1986 האָט ער פאַרענדיקט דעם אָרטיקן פּאָליטעכנישן אינסטיטוט, און אין 1988 איז איליה לוריא עולה געווען קיין ישראל. ער האָט זיך געלערנט אינעם העברעיִשן אוניווערסיטעט אין ירושלים און פאַרטיידיקט דאָרט זײַן דאָקטאָר-דיסערטאַרציע אויף דער טעמע "ליובאַוויטש און זײַנע מלחמות: די חסידות פון חב"ד אינעם קאַמף פאַרן געשטאַלט פון דער ייִדישער געזעלשאַפט אין צאַרישן רוסלאַנד".
איליה לוריא וווינט אין בית שמש און אַרבעט אַלס אונטעריכטער און רעדאַקטאָר אינעם העברעיִשן אוניווערסיטעט, ווי אויך אינעם אוניווערסיטעט פון חיפה (פּראָיעקט אויף צו באַפאָרשן די געשיכטע פון די ייִדן אין גאַליציע און בוקאָווינע).
אַרטיקלען.
«Пастырь и его стадо: Отношения между хасидским двором и местными общинами любавичских хасидов в XIX в.», Вестник Еврейского Университета 9 (2004).
«Что нам делать с этими несчастными евреями?»: Новые материалы о начале государственного еврейского образования в России», Вестник Еврейского Университета 8 (2003).
מויסיי (משה) פישביין (אוקראַיִניש: Мойсей Абрамович Фі́шбейн /מויסיי אבראמאוויטש פֿישביין/; געבוירן דעם 1טן דעצעמבער 1946 אין טשערנאָוויץ) איז איינער פון די גרעסטע הײַנטצײַטיקע אוקראַיִנישע דיכטער, אַ ייִד לויט דער אָפּשטאַמונג.
מויסיי פישביין האָט פאַרענדיקט אין 1976 דעם פילאָלאָגישן פאַקולטעט פונעם קיִעווער פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט. אַלס דיכטער האָט ער דעביוטירט אין דעצעמבער 1970 מיט אַ ליד אינעם קיִעווער זשורנאַל "וויטשיזנאַ" («Вітчизна»). אין 1974 איז אין קיִעוו דערשינען מויסיי פישביינס ערשטע לידער-זאַמלונג «Ямбове коло» ("יאַמבען-קרײַז").
אין 1979 איז דער דיכטער עולה געווען קיין ישראל. אין 1982 האָט מויסיי פישביין זיך אַריבערגעצויגן קיין דײַטשלאַנד, וווּ ער האָט במשך פון אַ סך יאָרן געאַרבעט אין דער אוקראַיִנישער און אין דער רוסישער רעדאַקציע פון דער ראַדיִאָ-סטאַנציע "פרײַהייט". אין 1984 איז אין ניו-יאָרק דערשינען זײַן צווייטע לידער-זאַמלונג «Збірка без назви» ("זאַמלונג אָן אַ נאָמען"). דאָס בוך האָט אין זיך אײַנגעשלאָסן באַנאַנד מיט מויסיי פישביינס אָריגינעלע לידער אויך זײַנע איבערזעצונגען פון אַנדערע שפּראַכן, בתוכם פון העברעיִש (רבי יהודה הלוי און חיים נחמן ביאַליק) און פון ייִדיש (מאיר חרץ). אין 2003 האָט מויסיי פישביין זיך אומגעקערט קיין אוקראַיִנע, וועלכע איז צו יענער צײַט געוואָרן אומאָפּהענגיק, און זיך באַזעצט אין קיִעוו. דאָרט וווינט ער ביז איצט.
א טעפער פארמירט א טאפ אויף א טעפער־ראד.
טעפעריי איז דער טעכניק פון צוגרייטן קעראמיק, ספעציעל זאכן פון ליים וואס ווערט פארמירט, געטרוקנט, דעקארירט און געברענט אין אן אויוון וואס איז גאר הייס, וואס מאכט דעם קעראמישן ענד־פראדוקט הארט און טיילווייז וואסערפעסט. די כלים וואס מען מאכט זענען טעפ, קריגלעך, וואזאנעס און שיסלען.
טראדיציאנעל שאפט דער טעפער א טאפ אויף א טעפער־ראד וואס דרייט כסדר.
דער טעפער הייבט אן מיט א שטיק ליים און הייבט אן צו פארמירן די צורה פון דער כלי וואס ער וויל מאכן. ער מוז ארבעטן דעם מאטריאל אז עס זאל נישט בלייבן אינדרינען קיין לופט. נאכדעם הייצט מען דעם טאפ אין א ברענאויוון, וואס נעמט ארויס גאר דאס וואסער אין דעם ליים. דאס ענדערט דעם מאטריאל אויף א שטייגער אז ער ווערט הארט און שטארק.
די כלי וואס ווערט געמאכט פון ליים ווערט גערופן א "טאפ"; דער וואס מאכט דעם טאפ איז א "טעפער"; און די פאך איז "טעפעריי".
גער (פויליש: "Góra Kalwaria", העברעיש: "גור") איז א שטאט אין מאזאוויער וואיעוואדעשאפט, פוילן, וואס געפינט זיך אויפן ווייסל 25 ק"מ דרום־מזרח פון ווארשע. אין 2006 האט די שטאט געהאט א באפעלקערונג פון 11,130.
די ערשטע יידן זענען געקומען קיין גער אין 1802. נאר אין 1834 האט מען געלאזט יידן בויען הייזער אין גער.
רבי אברהם חיים נאה (י"ג אייר ה'תר"נ - כ' תמוז ה'תשי"ד) איז געווען א דיין אין דער עדה החרדית א חב"ד'סקער חסיד, וועלכער איז שטארק בארימט מיטן עוסק אין די מאסן פון די שיעורים פון עסן און טרינקען.
ער איז געבוירן אין חברון צו זיין פאטער מנחם מענדל און מוטער מוסיא, פון די חשובי חבד'סקער חסידים אין ארץ ישראל.
ביי די עלף יאר איז ער אריין לערנען אין דער ארטיגער ישיבה מגן אבות וועלכע איז געשטאנען אונטער די אויפזוכט פון זיין פאטער. ביי די צוועלף יאר האט ער שוין געקענט אויסעווייניג די מסכתות יבמות, חולין און נדה גפ"ת.
ארום ה'תרס"ה איז די משפחה אריבער וואוינען קיין ירושלים, וואו דער קליינער אברהם חיים האט פארגעזעצט צו לערנען מיט גרויס פלייס אין די ארטיגע ישיבות. ער איז דארט געווארן נסמך להוראה פון די גאונים ר' יצחק ירוחם דיסקין, ר' יעקב ארנשטיין און ר' יצחק ווינאגארד.
ביי די פופצן יאר האט ער געהייראט מיט זיין ווייב דבורה די טאכטער פון ר' שאול יצחק פייגנשטיין.
ער האט געדינט ווי רב פון דעם בוכארישן קווארטאל אין ירושלים, וואו ער האט געוואוינט. אין תרצ"ח איז זיין ווייב נפטר געווארן.
ער איז פלוצלונג נפטר געווארן כ' תמוז תשי"ד נאך א הארץ אטאקע. מען האט אים קובר געווען אין הר המנוחות.
ער פלעגט אויך שרייבן א פאפולערער מאמר אינעם המודיע מיטן נאמען הערות למעשה, וואו ער פלעגט דן זיין אין טעגליכע ענינים און אויך אין הלכות שמיטה.
ווי אויך פלעגט ער ארויסגעבן די לוח פארן כולל חבד
סיר ארטור קאנאַן דויל (; 22סטן מיי 1859–7טן יולי 1930) איז געווען א שאטישער דאקטער און שרייבער. ער איז מערסט באקאנט וועגן די געשיכטעס וואס ער האט געשריבן וועגן דעם IS דעטעקטיוו שערלאק האלמס. ער האט אויך געשריבן וויסנשאפטלעכע פאנטאסטיק און היסטארישע ראמאנען.
קאנאן דויל איז געבוירן געווארן דעם 22סטן מיי 1859 אין עדינבורג, צו זיין ענגלישן פאטער טשארלס אלטאמאנט דויל און זיין אירישן מוטער מערי פאלי.
ער האט שטודירט מעדיצין אין עדינבורג אוניווערסיטעט פון 1876 ביז 1881. אין 1882 האט ער אנגעהויבן זיין ארבעט אלס דאקטער אין סאטסי.
ער איז געשטארבן דעם 7טן יולי 1930 ביי דער עלטער פון 71.
צווישן זיינע מערסט בארימטע ביכער זענען די הונט פון די באסקערווילן, די אוואנטורעס פון שערלאק האלמס און די פארלוירענע וועלט.
די מאַזאוויער וואיעוואָדעשאַפט (וואיעוואָדזטווא מאַזאוויעצקיע) איז א וואיעוואדעשאפט (פראווינץ) אין מזרח־צענטראל פוילן. זי איז די גרעסטע און די מערסט באפעלקערסטע פון די זעכצן פוילישע וואיעוואדעשאפטן געשאפן אין 1999, מיט א שטח פון 35,579 קוואדראט ק"מ און א באפעלקערונג פון 5.16 מיליאן באוואוינער. די הויפטשטאט פון דער וואיעוואָדעשאַפט איז ווארשע, הויפטשטאט פון פוילן (1.7 מיליאן); אנדערע פרינציפעלע שטעט זענען ראדעם (226,000) אין דרום, פלאצק (127,000) אין מערב, שעדליץ (77,000) אין מזרח און אסטראלענקע (55,000) אין צפון.
זי איז געשאפן געווארן דעם 1טן יאנואר 1999 פון די געוועזענער ווארשאווער, פלאצקער, טשעכאנאווער, אסטראלענקער, שעדליצער און ראדעמער וואיעוואדעשאפטן. דער נאמען פון דער פראווינץ שטאמט פון דעם היסטארישן נאמען פונעם ראיאן, מאזאווזשע.
מאזאוויע גרענעצט זעקס אנדערע וואיעוואָדעשאַפטן: ווארמיע-מאזוריע צו צפון, פאדלאכיע צו צפון־מזרח, לובלין צו דרום־מזרח, שווענטאקזשיסקיע צו דרום, לאדזש צו דרום־מערב און קויאוויע-פאמעראניע צו צפון־מערב.
פֿעליקס חײַמאָוויטש (; {געב' דעם 5טן פעברואַר 1948) איז אַ ווײַסרוסישער און אַ ייִדישער דיכטער. אויף ווײַסרוסיש פאַרעפנטלעכט ער זײַנע ווערק אונטערן פּען-נאָמען Фелікс Баторын (פעליקס באַטאָרין).
פעליקס חײַמאָוויטש איז געבוירן געוואָרן דעם 5טן פעברואַר 1948 אין מינסק, בעלארוס. זײַן פאָטער, באָריס חײַמאָוויטש, איז געווען אַ פּאַרטיזאַנער-קאָמאַנדיר, וועלכן ס'האָט זיך אײַנגעגעבן זיך אַרויסרײַסן פון דער מינסקער געטאָ אין וועלדער.
פעליקס חײַמאָוויטש האָט דעביוטירט אַלס דיכטער אויף ווײַסרוסיש אין 1967 אויף די שפּאַלטן פונעם מינסקער זשורנאַל «Маладосць» ("מאַלאַדאָסץ"). זינט דעמלט אָן האָט ער אַרויסגעגעבן פינף לידער-זאַמלונגען אויף ווײַסרוסיש. אַ טייל פון פעליקס חײַמאָוויטשעס ווײַסרוסישע לידער האָבן אַ ייִדישן אינהאַלט. אין די 80ער יאָרן פונעם פאָריקן יאָרהונדערט האָט ער דעביוטירט מיט לידער אויף ייִדיש. פעליקס חײַמאָוויטשעס ייִדישע לידער זײַנען פאַרעפנטלעכט געוואָרן אינעם מאָסקווער זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד" (מאָסקווע), "די פּען" (אָקספאָרד), "יעוורייסקי קאַמערטאָן" (תל-אָביב), "טאָפּלפּונקט"(תל-אָביב) און אין אַנדערע פּעריִאָדישע אויסגאַבעס. ביז איצט איז דערשינען איין בוך זײַנע לידער אויף ייִדיש. ער האָט איבערגעזעצט אין ווײַסרוסיש לידער פון משה קולבאַק, חיים לענסקי, שיקע דריז, מאטל גאלבשטיין און הירש רעלעס, ווי אויך שלום-עליכמס דערציילונג "שיר-השירים".
פעליקס חײַמאָוויטש וווינט אין מינסק און האָט געאַרבעט אַלס דאָקטער ביז 2010.
• רעדן מיט עכאָ, תל-אָבֿיבֿ, 2016
קאַסטוס לאַשקעוויטש, "דער לעצטער יידישער דיכטער". אַן אינטערוויו מיט פעליקס חיימאָוויטש וועגן יידיש און ווײַסרוסיש אין זײַן שאַפונג (אויף ווײַסרוסיש)- http://news.tut.by/culture/215837.html
וועגן פעליקס באַטאָרין (חיימאָוויטש) אויפן וועבזײַטל פונעם פאַרבאַנד פון די ווײַסרוסישע שרײַבער (אויף ווײַסרוסיש) - http://lit-bel.org/by/friends/b/167.html
א סקעלעט איז דער הארטער סטרוקטור פון א לעבעדיקן באשעפעניש וואס שטיצט זיין קערפער.
אין מענטשן, זויגערס, פויגלען, רעפטיליעס און פיש איז דער סקעלעט אונטער דער הויט, און צוזאמענגעשטעלט פון ביינער. דער סקעלעט שטיצט די הויט, מוסקלען און געוועבפון דרויסן, און שיצט די מח, הארץ, לונגען און אנדערע אינערלעכע ארגאנען פון דעם קערפער.
אין אן ארטראפאד—למשל אינסעקטן, שפינען, עקדישן, קרעפסן און לאבסטערס—איז דער סקעלעט אינדרויסן פונעם קערפער.
מענטשלעכער סקעלעט.
דער סקעלעט פון א מענטש איז צוזאמענגעשטעלט פון דעם קאפ, שדרה, ברוסטקאסטן, בויך, די ארעמס און הענט, און די פיס.
קארן (Secale cereale'") איז א גראז וואס מען וואקסט פאר תבואה. קארן געהערט צו דער ווייץ פאמיליע ("Triticeae") און איז א נאנטער קרוב פון גערשט ("Hordeum") און ווייץ ("Triticum").
אין הלכה.
אין הלכה, איז קארן איינער פון די חמשת מיני דגן, וואס האבן באזונדערע דינים.
א שטעלע איז אן אקטיוויטעט אדע אן אמט וואס א מענטש טוט, און געוויינלעך ווערט ער באלוינט דערפאר. די שטעלע קען מען האבן אלס אנגעשטעלטער, אדער מען הייבט אן אייגענעם ביזנעס. אמאל האלט מען א שטעלע אויף א קורצער צייט, אבער מען קען מעגלעך האלטן א שטעלע צענדליקע יארן.
ווען איינע האלט א שטעלע אדער א סעריע פון שטעלעס וואס האבן א שייכות הייסט עס א קאריערע.
זשאק קארטיער, לויט א בילד פונעם 18טן יארהונדערט
זשאַק קאַרטיער (; 31סטן דעצעמבער 1491 - 1טן סעפטעמבער 1557) איז געווען א פראנצויזישער אויספארשער וואס האט תובע געווען די טעריטאריע פון קאנאדע פאר פראנקרייך.
קארטיער איז געבוירן געווארן אין סאן-מאלא, פראנקרייך. פראנסוא דער ערשטער, מלך פון פראנקרייך האט אים געקליבן אויסזוכן "געוויסע אינזלען און לענדער אויף וואס ס'איז געזאגט אז זיי האבן גאר א סך גאלד און אנדערע ווערטפולע זאכן".
ער איז ארויסגעפארן אין 1534 אויף א רייזע צו טרעפן דעם מערבדיקן דורכוועג קיין אזיע. דעם 10טן מיי איז ער אנגעקומען אין נייפונדלאנד, ביז ער איז געקומען צום סאנט לארענס טייך.
זיין צווייטע רייזע איז ער ארויסגעפארן דעם 19טן מיי 1535 מיט דריי שיפן.
דעם 23סטן מיי 1541 איז ארויסגעפארן אויף זיין דריטער און לעצטער רייזע קיין קאנאדע.
פון 1542 האט ער פארברענגט אין סאן-מאלא וואו ער איז געשטארבן אין 1557.
טוניס ("טוניס";) איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון טוניסיע. די שטאט געפינט זיך אויפן איינגאס פון טוניס אינעם מיטלענדישן ים.
אין 2011 האט טוניס געהאט א באפעלקערונג פון 2,256,320 באוואוינער.
דאס ספר אבני יהושע אויף פרקי אבות וועלכער איז נתחבר געווארן דורך רבי יהושע פאליק ב"ר מרדכי הכהן איז דער סאמער ערשטער ספר אין לשון הקודש וועלכער איז ארגינעל פארפאסט און געדרוקט געווארן אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע.
עס איז געדרוקט געווארן אין ניו יארק ה'תר"כ.
עמק רפאים איז א ספר אויף לשה"ק וועלכע עס האט ארויסגעגעבן און געדרוקט אין אמעריקע ר' אליהו האלצמאן, א סופר גיטין, וואו ער שרייבט קעגן די רעפארמירטע ד"ר ראבינער וואס זענען מבטל אסאך תפילות און מנהגים.
געדרוקט אין ניו יארק תרכ"ה אין דפוס פון ר' ליב חיים פראנק.
הרב משה ראפהאל שרייבט אן הקדמה אין ענגליש, וואו ער מעלדט אז ער פלאנט דאס איבערצוזעצן אויף ענגליש.
די רעליגיעזע געזעלשאפֿט פון פֿריינט, אויך באוואוסט מיטן נאמען קוועקער, איז א גרופע פון רעליגיעזע קריסטן וואס האלטן מ'דארף הערן וואס איז דער רצון פון גאט און זיך פירן לויט דעם.
די באוועגונג איז געגרינדעט געווארן אין ענגלאנד אין דעם 17טן יארהונדערט. מ'האט זיי גערודפט, און א גרויסער טייל זענען ארויסגעפארן קיין אמעריקע. איינער פון זיי, וויליאם פען, האט אויפגעשטעלט דעם שטאַט פון פענסילוועניע.
היינט געפינען זיך די קוועקער אין קעניע (דאס לאנד מיט דער גרעסטער צאל קוועקער), אוגאנדע, באליוויע, בורונדי, גוואטעמאלע, טייוואן, נעפאל, פאראיינגטע קעניגרייך, פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע. אין דער גאנצער וועלט זענען פאראן עטלעכע 377,000 קוועקער היינט.
אַנטאַנאַנריוואַ () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון מאדאגאסקאר. די שטאט געפינט זיך אין צענטער פון לאנד, 145 ק"מ פונעם מזרח בארטן ים.
אין 1895 האבן די פראנצויזן איינגענומען די שטאט.
מסעי איז די צענטע און לעצטע סדרה אין ספר במדבר. די סדרה הייבט אן קאפיטל ל"ג פסוק א' און קאנטשעט ביים סוף פונעם ספר קאפיטל ל"ו פסוק י"ג.
בדרך כלל ליינט מען פרשת מסעי צוזאמען מיט דער פריעדיקער פרשה, מטות. נאר זעלטן זענען די צוויי סדרות באזונדער, אין אן עיבור יאר, ווען ראש השנה געפאלט דאנערשטיק, ד"ה א יאר מיטן קביעות השג אדער החא. אויך אין ארץ ישראל, ווען פסח געפאלט שבת, ד"ה א יאר מיטן קביעות בשז אדער גכז. אזוי וועט אויסקומען אז מען וועט קענען ליינען פרשת דברים דעם שבת פאר תשעה באב.
ביים סוף פונעם ליינען, וואס איז דער סיום פון ספר במדבר, זאגט דער עולם הויך "חזק חזק ונתחזק".
מען ליינט די צווייטע הפטורה פון די תלת דפורענותא (די הפטורות פון די דריי וואכן), "שמעו", ירמיה פון קאפיטל ב' פסוק ד' ביז פסוק כ"ח.
יעווגעני סאַטאַנאָווסקי (רוסיש: Евгений Янович Сатановский; געב' דעם 15טן יוני 1959) איז איינער פון די פירנדיקע ייִדישע קהלשע טוער אין רוסלאַנד און דער פּרעזינדענט פונעם אינסטיטוט פאַרן מיטעלן מזרח אין מאָסקווע.
ביִאָגראַפיע.
יעווגעני סאַטאַנאָווסקי איז געבוירן געוואָרן אין מאָסקווע דעם 15טן יוני 1959. פאַרענדיקט דעם מאָסקווער אינסטיטוט פון שטאָל און צונויפשמעלצונגען אין 1980.ער האָט געאַרבעט לויטן פאַך און איז געווען אַן אַקטיוויסט פון דער ייִדישער אומלעגאַלער באַוועגונג אינעם ראַטנפאַרבאַנד. אין סוף 1980ער יאָרן האָט יעווגעני סאַטאַנאָווסקי זיך פאַרנומען מיט ביזנעס און איז געוואָרן דער פּרעזינדענט פון דער קאָמפּאַמיעס-גרופּע "אריאל".
אין 1993 האָט ער געגרינדעט דעם אינסטיטוט פאַרן פאָרשן ישראל (איצט – אינסטיטוט פארן מיטעלן מזרח) און איז געוואָרן זײַן פּרעזינדענט. אין 1999 האָט ער פאַרטיידיקט זײַן דאָקטאָר-דיסערטאַציע אויף דער טעמע "די ספּעציפיק פון דער עקאָנאָמישער אַנטוויקלונג פון דער ישראלדיקער געזעלשאַפט אין די 1990ער יאָרן".
יעווגעני סאַטאַנאָווסקי איז געווען דער דריטער פּרעזינדענט פונעם רוסלענדישן ייִדישן קאָנגרעס אין די יאָרן 2001 – 2004 (נאָך וולאָדימיר גוסינסקי און לעאָניד נעווזלין). ער איז אַן אונטעריכטער פון געאָפּאָליטיק און עקאָנאָמיק פונעם מיטעלן מזרח אויף דער יודאַיִק-קאַטעדרע אינעם אינסטיטוט פון אַזיע און אַפריק בײַם מאָסקווער מלוכה-אוניווערסיטעט אויף לאָמאָנאָסאָווס נאָמען און איז אַ מיטגליד אין רעדאַקציע-ראַטן פון די זשורנאַלן "דיִאַספּאָרי", "וועסטניק יעוורייסקאָגאָ אוניווערסיטעטאַ" און "וואָסטאָטשנאַיאַ קאָלעקציִאַ".
יעווגעני סאַטאַנאָווסקי וווינט אין מאָסקווע. ער איז באַווײַבט און האָט צוויי קינדער.
סימבאל פון Studio 54 Network
Radio Studio 54 Network אָדער Studio 54 Network איז אַ פריוואטע איטאלינישע ראַדיאָ וואס טראנסמיטירט פון לאַקרי, קאַלאַבריע.
סטודיאָ 54 נעטוואָרק איז געגרינדעט געווארן דעם 6טן יוני 1985 מיטן נאָמען ראַדיאָ דדזש קלוב סטודיאָ 54.
דער רוסלענדישער-יידישער קאנגרעס (רוסיש: "Российский еврейский конгресс", РЕК) איז די גרעסטע יידישע ארגאניזאציע אין דער רוסלענדישער פעדעראציע. די ארגאניזאציע האט מען אויפגעשטעלט אין 1996, און זי שליסט איין אלע חשובע רוסישע יידן: ביזנעסלייט, פאליטיקער און קינסטלער.
די פארוואלטונג קערפער זענען דער פרעזידיום (די פרעזידענטור פונעם קאנגרעס), מועצת המנהלים והמועצה הציבורית. בהנהלת הארגון מעורבים וולאדימיר רעסין (וויצע־בירגערמייסטער פון מאסקווע), מיכאיל פרידמאן, אלעקסאנדער בראד, יעווגעני אלבאץ, יולי גוסמאן, אנדרע קוזיראוו (געוועזענער אויסערן מיניסטער), הרב בערל לאזאר (הויפט-רב פון רוסלאנד), הרב פנחס גאלדשמידט, הענרי רעזניק, וולאדימיר סאלאוויאוו, גענאדי חזנאוו, מיכאיל בערגער, מאטווי גענאפאלסקי, מיכאיל זשוואנעצקי און נאך.
האַנוי (וויעטנאמעזיש: "Thành phố Hà Nội") איז די הויפטשטאט פון וויעטנאם, און די צווייטע גרעסטע שטאט. ער געפינט זיך אויפן רעכטן ברעג פונעם רויטן טייך, 1,760 ק"מ צפון פון הא טשי מין שטאט און 120 ק"מ מערב פון היי פאנג. פון 1010 ביז 1892 איז ער געווען דער פאליטישער צענטער פון וויעטנאם.
די שטאָט איז געווען איינגענומען דורך די יאַפּאַנעזער אין 1940 און באפרייט אין 1945, ווען עס בעקיצער געווארן די אַוועקזעצן פון די וויעט מין רעגירונג נאָך האָ קיי מין פראקלאמירט די זעלבשטענדיקייט פון וויעטנאַם. אבער, דער פראנצויזיש אומגעקערט און ווידער איינגענומען די שטאָט אין 1946. נאָך נייַן יאר פון שלאגן צווישן די פראנצויזן און וויעט מין קראפטן, איז האַנוי געווארן די הויפּטשטאָט פון אַ פרייַ צפון וויעטנאַם אין 1954.
יעקב דער ליגנער () איז דער נאמען פון א דייטשן ראמאן געשריבן פון דעם שרייבער יורעק בעקער אין 1969, וואס שפילט אראפ א נאוועל פון דעם צווייטן וועלט קריג. מען האט געמאכט פון אים א פילם צוויי מאל, אין 1974 און 1999..
די מעשה גייט אז א יוד, יעקב חיים, א געוועזענער בעקער, קומט אן צו די געסטאפא אין קאמענדאטור. דארט הערט ער אויף דער ראדיא אז די רוסן זענען שוין נאענט. ער ווערט באפרייעט פון די געסטאפאו, און כדי צו מחזק זיין אפאר יודן זאגט ער זיי די נייעס און אזוי צושפרייט זיך די נייעס אז ער האט א ראדיא - א זאך אויף וואס מען האט געקענט באקומען טויט-שטראף אין געטא.
חיים לענסקי (העברעיִש: חיים לנסקי; 1905 – 1943) איז געווען אַ העברעיִשער דיכטער.
ער איז געבוירן געוואָרן 1905 אין דער שטאָט סלאָנים פון דער גראָדנער גובערניע (דעמלט – אין באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע, איצט – אין באַשטאַנד פון ווײַסרוסלאַנד). חיים לענסקי האָט באַקומען אַ טראַדיציִאָנעלן ייִדישן חינוך. ערשטע לידער האָט ער אָנגעשריבן אין דער עלטער פון 12 יאָר. אין 1921 האָט ער זיך איבערגעצויגן קיין ווילנע און זיך געלערנט דאָרט אין לערער-סעמינאַר "תרבות". האַרבסטצײַט אין 1923 איז דער דיכטער אומלעגאַל איבערגעגאַנגען די סאָוועטישע גרענעץ כדי קומען צו זײַן פאָטער, וועלכער האָט געאַרבעט אלס בארג-אינזשעניער אין באַקו. די סאָוועטישע גרענעץ-וואַך האָט אים פאַרהאַלטן און ער איז אָנגעקומען קיין באַקו נאָר אין סוף 1924. דאָרט האָט האָט ער פאַרדינט אויפן לעבן מיט אונטעריכטן העברעיִש און מיט פאַרעפנטלעכן דערציילונגען און לידער אויף ייִדיש אין דער אָרטיקער ייִדישער פּרעסע. אין 1925 איז אַריבערגעפאָרן קיין לענינגראַד. דאָרט האָט ער געלעבט ביז 1934 און געאַרבעט ווי אַ פּשוטער אַרבעטער אין אַרטעל "עמל", וועלכע איז געגרינדעט געוואָרן דורך דער ציוניסטישער באַוועגונג "החלוץ".
איינצײַטיק האָט חיים לענסקי געשריבן לידער אויף העברעיִש און געשיקט זיי קיין ארץ ישראל, וווּ זיי זײַנען פאַרעפנטלעכט געוואָרן אין אַלמאַנאַכן "כתובים" (1928 – 1930), "גלים" (1929 – 1930), "מאזניים" (1930 – 1933 און 1935 – 1939) און "גיליונות" (1934 – 1937). חיים לענסקי האָט אונטערגעהאַלטן אַ קאָרעספּאָנדענץ מיט חיים נחמן ביאַליקן, וועלכער האָט הויך געשעצט דעם טאַלאַנט פונעם יונגן דיכטער און געפּרוּווט העלפן אים פאַרלאָזן דעם ראַטנפאַרבאַנד און עולה זײַן.
אין 1934 איז חיים לענסקי אַרעסטירט געוואָרן און פאַרמשפּט אויף 5 יאָר פון לאַגערן "פאַר קאָנטררעוואָלוציִאָנערער טעטיקייט" (פאַר דעם, וואָס ער האָט פאַרפאַסט לידער אויף העברעיִש און איבערשיקט זיי אין אויסלאַנד). האַרבסטצײַט 1939 איז דער דיכטער באַפרײַט געוואָרן. מע האָט אים ניט דערלויבט וווינען אין לענינגראַד און ער האָט זיך באַזעצט אין מאַלאַיאַ ווישעראַ, 150 קילאָמעטער פון לענינגראַד. אין 1941 האָט מען אים ווידער אַרעסטירט און געשיקט אין לאַגער. ידיעות וועגן אים רײַסן זיך איבער אַרום 1943. ס'איז דאָ פאַרשיידענע סברות וועגן זײַן אומקום.
חיים לענסקיס לידער, בתוכם אָנגעשריבענע אין לאַגערן, האָט מען איבערגעפירט קיין ישראל אין 1958 און אַרויסגעגעבן. דאָס איז אַן אוניקאַלער ליטעראַרישער דענקמאָל, וועלכער דערציילט אויף העברעיִש וועגן סטאַליניסטישע לאַגערן.
a> פון א הוראגאן אין אקטאבער 2005
א פֿאַרפֿלייצונג איז א נאטור-קאטאסטראפע ווען וואסער פארפלייצט א טרוקענעם שטח אין א קורצער צייט. א פארפלייצונג קען ווערן פון א שטורעם ווינט, אן ערדציטערניש אדער א טייך וואס פלוסט איבער אריבער זיינע ברעגן. א שטארקע פארפלייצונג קען גורם זיין שווערע פארלוסט פון פארמעגן און אפילו מענטשן קענען אומקומען צוליב דעם.
די תורה וויאזוי א מבול איז געקומען אין די צייטן פון נח ווען עס האט גערעגנט פערציק טעג אן אויפהער און האט פארפלייצט די וועלט.
טייך פארפלייצונג.
א סך טייכן איבער דער וועלט פארפלייצן פון צייט צו צייט, אדער צוליב שווערע רעגן, אדער צוליב שמעלצן פון א סך שניי. דאס פאסירט גאנץ אפט וואו דער טייך קומט אראפ פון א בארג.
אלישע ראָדין (1888 – 1946) איז געווען אַ ייִדישער און אַ העברעיִשער דיכטער.
ראָדין איז געבוירן געווארן אברהם אליהו ראָדין אינעם שטעטל אַמסטיסלאַוו, מאָהילעווער גובערניע, רוסלענדישע אימפּעריע (איצט – אין באַשטאַנד פון ווײַסרוסלאַנד). ער האָט געביטן זײַן נאָמען אויף אלישע.
אלישע ראָדין האָט אָנטיילגענונמען אין דער ערשטער רוסישער רעוואָלוציע פון 1905 – 1907. שוין דעמלט האָט ער געשריבן לידער, תחילת – נאָר אויף ייִדיש. אין דער צווייטער העלפט פון די 1920ער יאָרן האָט ער צוליב רדיפות פון די העברעיִשע שרײַבער און פאַרבאָט אויף דער העברעיִשער קולטור אינעם ראַטנפאַרבאַנד אויפגעהערט צו שרײַבן ייִדיש און אָנגעהויבן שרײַבן לידער אין העברעיִש.
אלישע ראָדין איז אָריבערגעפאָרן קיין מאָסקווע. דאָרט האָט ער אָנטיילגענומען אין דער אָרבעט פון אַן אונטערערדישן סעמינאַר אויף צוצוגרייטן לערער פון העברעיִש. ער האָט זיך איבערגעשריבן מיט חיים נחמן ביאַליק, וועלכער האָט פאַרלאָזט דעם ראַטנפאַרבאַנד אין 1921. זינט 1929 האָט אלישע ראָדין געשיקט זײַנע העברעיִשע לידער און פאַרצייכענונגען אין תל-אָביבער צײַטונגען און זשורנאַלן ("דבר", "הארץ", "גיליונות" און אַנדערע). צוליב דעם, האָט מען אלישע ראָדינען אויסגעשלאָסן פונעם פאַרבאַנד פון סאָוועטישע שרײַבער. ער איז געווען אונטער השגחה פון נ.ק.וו.ד. ביזן סוף פון זײַן לעבן.
בעת דער מלחמה האָט אלישע ראָדין איבערגעזעצט פון ייִדיש אין העברעיִש דאָקומענטן פונעם ייִדישן אַנטי-פאַשיסטישן קאָמיטעט. זײַן בן-יחיד גריגאָרי איז אומגעקומען אויפן פראָנט אין 1942. דאָס האָט פאַרקיצט דעם דיכטערס יאָרן און ער איז געשטאָרבן אין מאָסקווע אין 1946.
אַלזשירס ("אַל־דזשאַזאַער"; "אַלזשער") איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון אלזשיר. די שטאט געפינט זיך אויפן מיטלענדישן ים אין צפון אלזשיר.
אין 2010 האט אַלזשירס געהאט א באפעלקערונג פון בערך 3,574,000 באוואוינער.
מאַפוטא () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון מאזאמביק. די שטאט איז א פארט שטאט אויפן אינדישן ים. די הויפט עקספארטן זענען צוקער, באוול, כראמיט, סיסאל, קאפרא און האלץ. אין דער שטאט ווערט פאבריצירט צעמענט, טעפעריי, מעבל, שיך און גומע.
לויטן צענזוס פון 2007 האט מאַפוטא געהאט א באפעלקערונג פון 1,766,184 באוואוינער.
פליפלעצער.
מאפוטא אינטערנאציאנאלע פליפעלד איז דאס הויפט אינטערנאציאנאלע פליפעלד אין מאזאמביק. אין 2010 האט מען געעפנט א נייעם טערמינאל מיט אן ארייננעם פון 900,000 פאסאזשירן א יאר.
טראמווייען.
מאפוטא האט געהאט איינע פון די ערשטע טראמווי סיסטעמען אין דער וועלט, אין 1904. זייט 1975 ארבעט נישט די טראמוויי.
פארט.
אין 1971 האט דער פארט פון מאפוטא באהאנדלט 17 מיליאן טאנען פון פראכט. אין 2010 האט מען ארויסגעגראבן א קאנאל און היינט קענען די מאדערנע גרויסע שיפן ניצן דעם פארט.
ענדרו "ענדי" מאריי (ענגליש: "Andrew "Andy" Murray"; געב' 15טן מיי 1987 אין גלאזגא) איז א סקאטישער פראפעסיאנעלער טעניס שפילער גראדירט צווייטער אין דער וועלט און ערשטער אין בריטאניע. ער האט געווינען אן אלימפישן גאלד מעדאל ביי דער לאנדאנער אלימפיאדע 2012 און ביי דער אמעריקאנער אפענע מייסטערשאפט
דעם זעלבן יאר. אין 2013 איז ער געווארן דער ערשטער בריטישער געווינער ביי דער ווימבלדאן מייסטערשאפט זייט פרעד פערי, נאך 77 יאר; ער האט אויסקאנקורירט נאוואק דזשאקאוויץ אין גלייכע סעטן.
מאריי איז געבוירן געווארן אין גלאזגא, סקאטלאנד, צו זיינע עלטערן וויליאם און דזשודיט מאריי.
ראַבאַט ("אַר־ריבאַאַט"; "ראַבאַט") איז די הויפטשטאט און די צווייטע גרעסטע שטאט פון אלזשיר. די שטאט געפינט זיך אויפן אטלאנטישן אקעאן.
אין 2012 האט ראַבאַט געהאט א באפעלקערונג פון בערך 1.2 מיליאן באוואוינער.
דער ערשטער דאקומענט וואס דערמאנט די יידישע קהילה פון האלאנד קומט פונעם 12טן יארהונדערט. אינעם מיטל אלטער האבן געוואוינט ווייניג יידן אין האלאנד. פונעם מיטל אלטער ביזן 17טן יארהונדערט הערט מען נישט וועגן די יידן אין האלאנד.
היינט ווערט גערעכנט אז אומגעפער 40,000 יידן וואוינען אין האלאנד, צווישן זיי 10,000 ישראלדיקער וואס האבן זיך באזעצט אין לאנד.
רוב פון די יידן האבן נישט קיין שייכות מיט די אפיציעלע יידישע געמיינדעס.
די אלטע היסטארישע פארטוגעזישע שול אין אמסטערדאם וועלכער איז אויפגעשטעלט געווארן אין די יארן נאך גירוש שפאניע, איז נאך אין באנוץ און איז אייגנארטיג צוליב וואס זי ווערט נאך באלאכטן בלויז דורך ליכט אן קיין עלעקטעריע בכלל.
באַמאקא () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון מאלי. די שטאט געפינט זיך אויפן ניזשער טייך.
אין דעם צענזוס פון 2009 האט באַמאקא געהאט א באפעלקערונג פון 1.8 מיליאן באוואוינער.
נאַום טיכי (אוקראַיִניש: Наум Тихий; 1920 – 27סטן אקטאבער 1996) איז געווען אַן אוקראַיִנישער דיכטער און פּראָזאַיקער פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.
טיכי איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל מילטשין (איצט – אין דער זשיטאָמירער געגנט פון אוקראַיִנע) אין דער משפּחה פון אַ פּראָוויזאָר. לגבי זײַן געבורטס-דאַטע זײַנען פאַראַן ספקות – דעם 25סטן מײַ 1920 צי דעם 14טן סעפּטעמבער 1922. זײַן אמתדיקער נאָמעו איז געווען נחום שטילערמאַן.
אין 1937 האָט נחום שטילערמאַן פאַרענדיקט מיטלשול אין זײַן געבורטס-שטעטל און איר אַריבערגעפאָרן קיין קיִעוו, וווּ ער האָט אָנגעהויבן זיך לערנען אויפן פאַקולטעט פון דער אוראַיִנישער פילאָלאָגיע אינעם אָרטיקן אוניווערסיטעט. אין דעם זעלבן יאָר איז נחום שטילערמאַנס פאָטער אַרעסטירט און רעפּרעסירט געוואָרן אַלס "שונא פונעם פאָלק".
ער האָט דעביוטירט מיט לידער אין אוקראַיִנישער פּעריִאָדיק אין 1940. דעמאלט האָט ער, לויט אַן עצה פונעם באַקאַנטן אוקראַיִנישן דיכטער לעאָניד פּערוואָמײַסקי, אויך אַ ייִד לויט דער אָפּשטאַמונג, איבערגעזעצט זײַן פאַמיליע נאָמען פון ייִדיש אין אוקראַיִניש און איז געוואָרן נאַום טיכי. אין סאַמע אָנהייב פון דער סאָוועטיש-דײַטשישער מלחמה איז דער יונגער דיכטער פרײַוויליק אַוועק אויפן פראָנט. ער איז אַדורך די מלחמה ביז סוף, געווען שווער פאַרוווּנדעט און געוואָרן אַן אינוואַליד.
אין 1945 האָט נאַום טיכי זיך אומגעקערט אינעם קיִעווער אוניווערסיטעט, וועלכן ער האָט פאַרענדיקט אין 1947. אין די נאָך-מלחמהדיקע יאָרן איז ער געוואָרן איינער פון די בולטסטע פיגורן אין דער גרופּע פון יונגע אוקראַיִנישע ליטעראַטן, געוועזענע פראָנטאָוויקעס, וואָס זײַנען שפּעטער אָנגערופן געוואָרן "דער פראָנט-דור". אין 1947 איז אין קיִעוו דערשינען נאַום טיכיס ערשטע לידער-זאַמלונג «Розмова з друзями» ("אַ שמועס מיט פרײַנד"). במשך פון זײַן שעפעריש לעבן האָט ער אַרויסגעגעגבן אַריבער 30 לידער-זאַמונגען, ווי אויך צוויי ראָמאַנען.
נאַום טיכי האָט איבערגעזעצט אין אוקראַיִניש ווערק פון די ייִדישע דיכטער דוד האָפשטיין, פּרץ מאַרקיש און ריווע באַליאַסנע. אין 1992, ווען אוקראַיִנע איז געוואָרן אַן אומאָפּהענגיקע מלוכה האָט ער פאַרעפנטלעכט אַ ליד “Молитва за Україну” ("תפילה פאַר אוקראַיִנע"), אין וועלכן עס האָבן זיך צונויפגעגאָסן ייִדישע נאַציִאָנאַלע געפילן מיט אוקראַיִנישן פּאַטריִאָטיזם.
דער דיכטער איז נפטר געוואָרן אין קיִעוו דעם 27סטן אָקטאָבער 1996.
נאציאנאלע בית עולם פאר זעלנער און פאליציי אין הר הרצל
דאס מיליטערישע בית עולם אויף הר הרצל איז אַ מיליטערישע בית עולם אין הערצל בארג אין ירושלים, אויך געניצט ווי אַ מיליטעריש בית עולם אין דעם צענטער פון ישראל און די זיכערהייַט קראפטן און די פּאָליצייַ. עס איז פלאציר אין די צפונדיקן טייל פון הערצל בארג אין ירושלים און איז טייל פון דעם קאָמפּלעקס אויפן באַרג.
דער גרעסטער פארנעם פון דער גופטא אימפעריע
די גופטאַ אימפעריע ("גופטאַ ראַדזשאַוואַמסאַ") האט געהערשט פון 320 ביז 550 איבער צפון־צענטראל אינדיע. די עפאכע פון דער גופטא אימפעריע ווערט גערעכנט די גאלדענע תקופה אין אינדיע אין וויסנשאפט, מאטעמאטיק, אסטראנאמיע, רעליגיע און פילאסאפיע.
דער גרינדער פון דער אימפעריע איז געווען מאהאראדזשא סרי גופטא.
קונסט און ליטעראטור.
ווערנט דער גופטא תקופה, האבן אינדישע קינסטלער געשאפן זייערע שענסטע ווערק. פראכטיקע פאלאצן און טעמפלען האבן אנטהאלט די העכסטע קוואליטעט סקולפטורן און מאלערייען. קלאסישע פארעמען פון מוזיק און טאנץ, וואס מ'האט געשאפן אונטער די גופטאס ווערן אויסגעפירט איבער גאנץ אזיע.
דער בארימטער דיכטער אויף סאנסקריט, קאלינדאסא, האט געלעבט אין דער תקופה פון דער גופטא אימפעריע.
די היסטאריע פון פוילן איז די געשיכטע פונעם קאמף צו דערגרייכן און האלטן די אומאפהענגיקייט פונעם פוילישן פאלק. די פוילישע, וואס געהערן צו דער גרופע פון סלאווישע פעלקער, האבן געגרינדעט איינעם פון די ערשטע פארלאמענטן אין דער וועלט—דער סיים, און האבן געגרינדעט א מדינה וואס איר באציאונג צו מינאריטעטן ווי יידן און דייטשן האט געברענגט א בליאונג פון דער פוילישער און יידישער קולטור אינאיינעם, וואס איז אנגעקומען צו א ביטערן סוף ביי דער חורבן אייראפע, וואס אן אנזיכטיקער טייל פון די אנשרעקונגען זענען פארגעקומען אין דער טעריטאריע פון פוילן.
זייט דעם אנהייב פון א פוילישע וועזנקייט אינעם 9טן יארהונדערט האט דער שטח פון פוילן געענדערט עטלעכע מאל. מער ווי איין מאל האבן אנדערע לענדער געטיילט צווישן זיך דעם שטח פון פוילן, אין געוויסע צייטן האט מען צוגעגעבן שטחים און צוגענומען שטחים.
אין דעם 16טן יארהונדערט איז פוילן געווען דאס צוויטע גרעסטע לאנד אין גאנץ אייראפע נאך דער רוסלענדישער אימפעריע, אבער במשך מער פון הונדערט האט בכלל נישט עקזיסטירט קיין אומאפהענגיקע פוילן.
נאך דער ערשטער וועלט מלחמה איז פוילן געווארן ווידעראמאל זעלבשטענדיק אין 1918. ביי דער צווייטער וועלט מלחמה איז פוילן געווארן אינוואדירט נאכאמאל. פון 1945 האט א קאמוניסטישע רעגירונג געהערשט אין פוילן אונטער די פיס פונעם ראטנפארבאנד. אין 1990 האט פוילן באקומען פולשטעניקע אפהענגיקייט.
די צעטיילונג פון פוילן (1795–1918).
מאפע פון די צעטיילונגען פון פוילן
נאנט צום סוף פונעם 18טן יארהונדערט איז פוילן צעטיילט געווארן דריי מאל (5טן אויגוסט 1772, 23סטן יאנואר 1791 און 24סטן אקטאבער 1795) דורך די הערשנדיקע מאכטן אין מזרח אייראפע אין יענער תקופה, פרייסן, עסטרייך און די רוסלענדישע אימפעריע. נאך דער דריטער צעטיילונג, אין יאר 1795, איז געבליבן אין רוסישע הענט דער גאנצער שטח וואס איז פריער געווען די הערצאגשאפט פון ליטא (אחוץ פאדאליע), און אויך דאס לאנד מערב פונעם טייך נעמאן, און די לאנדטיילן וואהלין און אוקראינע. עסטרייך האט באקומען דעם דרומדיקן געגנט וואס מען רופט גאליציע, און אויך דעם לאנדטייל צווישן ווארשע און קראקע וואס איז צווישן די טייכן ווייסל און פילץ. פרייסן האט באקומען דאס לאנד צווישן דעם באלטישן ים און קראקע און אויך די שטאט ווארשע און געוויסע טיילן פון ליטא. דער פאפולערער אויפשטאנד אונטער טאדעאוש קאשטשושקא אין 1794 האט נישט געלונגען צו פארמיידן די צעטיילונג.
מוכאמאד איבן מוסא אל־כוואַריזמי (,) איז געווען א פערסישער מאטעמאטיקער, אסטראנאם און געאגראף. ער איז געבוירן בערך 800 און האט געלעבט ביז בערך 850, אין דער תקופה פון דער אבאסישער אימפעריע. ער האט געשריבן א בוך וועגן אלגעברע. אויך האט ער געשריבן וועגן הינדו אראבישע ציפערן. ווען זיינע געשריפטן זענען אנגעקומען קיין אייראפע האט עס געשאפט א מהפכה דארטן אין מאטעמאטיק. אנשטאט די רוימישע צאלן (...,I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X, XI, XII) וואס מ'פלעג ניצן ביז דעמאלסט, האט מען אנגעהויבן ניצן די אזוי־גערופענע אראבישער צאלן (0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12,13...), וואס האבן צוויי גרויסע מעלות פאר רעכענען. ערשטנס איז די פלאץ־ווערט סיסטעם, וואו מען ניצט איבער שטענדיק די זעלבע צען ציפערן, נאר מען חשבונט זייער ווערט לויסט וואו זיי שטייען. און צווייטנס האט מען א נול ציפער, 0.
אל־כוואריזמי איז געבוירן געווארן צווישן 780 און 800 אין דער שטאט כיווא, כוואריזמער געגנט (היינט אין אוזבעקיסטאן). שפעטער האט זיך די משפחה געצויגן קיין באגדאד. זיין וויסנשאפטלעכע ווערק האט ער געשריבן אין אראביש, אויבוואויל זיין מוטערשפראך איז געווען פערסיש.
ער האט געשריבן ביכער וועגן פארשידענע געביטן: אלגעברע, טריגאנאמעטריע, אסטראנאמיע, געאגראפיע און קארטאגראפיע.
ער האט דערפינדן די פארמל פון א קוואדראטישער גלייכונג.
דאס ווארט "אלגאריטם" איז א פארגרייזטע ווערסיע פון זיין נאמען.
אל־כוואריזמי איז געשטארבן אין באגדאד בערך אין יאר 850.
ניאַמיי () איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון ניזשער אין מערב אפריקע. די שטאט געפינט זיך אויפן מזרח ברעג פונעם ניזשער טייך.
ניאמיי איז פלאצירט אין א געגנט וואו מען וואקסט פערלהירזש. אויך איז פאראן פאבריקאציע פון ציגלען, קעראמיק, צעמענט און וועבן.
ביראָבידזשאַנער שטערן איז אַ צײַטונג, וועלכע דערשײַנט אין דער שטאָט ביראָבידזשאַן פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט פון רוסלאַנד.
די צײַטונג "ביראָבידזשאַנער שטערן" האָט אָנגעהויבן צו דערשײַנען אין נאָוועמבער 1930 אַלס אָרגאַן פון אַדמיניסטראַציע פון דעם ביראָבידזשאַנער ייִדישן אויטאָנאָמען ראַיאָן, וועלכער איז געגרינדעט געוואָרן אין אויגוסט פון דעם זעלבן יאָר. אַ סך ייִדישע איבערוואַנדערער, וועלכע זײַנען געקומען אין יענער צײַט אויפן סאָוועטישן ווײַטן מזרח, האָבן ניט געקענט קיין אַנדערע שפּראַכן, חוץ ייִדיש, און אַ ייִדישע צײַטונג איז געווען נייטיק. כדי אָרגאַניזירן אַ פּאָליגראַפישע באַזע פאַר "ביראָבידזשאַנער שטערן", האָט איר ערשטער רעדאַקטאָר יענקל לעווין באַקומען בײַ סאָוועטישע מאַכט-אָרגאַנען אַ דערלויבעניש זיך ווענדן נאָך הילף צו דער ייִדישער קהילה פון כאַרבין, וווּ זײַנען אין יענער צײַט דערשינען ייִדישע ביכער און צײַטונגען. די באַקומענע פון כינע פּאָליגראַפישע אויסשטאַטונג און ייִדישע שריפטן זײַנען געוואָרן דער טעכנישער יסוד פון דער צײַטונג "ביראָבידזשאַנער שטערן", וועלכע איז דערשינען די ערשטע צײַט דרײַ מאָל אַ וואָך מיט אַ טיראַזש פון 2000 עקזעמפּלאַרן.
נאָך יענקל לעווינען איז דער רעדאַקטאָר פון דער צײַטונג געוואָרן הענעך קאַזאַקעוויטש, דער פאָטער פונעם באַוווּסטן שריפטשטעלער עמנואל קאַזאַקעוויטש. אויך עמנואל קאַזאַקעוויטש אַליין האָט א געוויסע צײַט געאַרבעט אין דער רעדאַקציע פון "ביראָבידזשאַנער שטערן". דעם 7טן מײַ 1934 האָט דער ביראָבידזשאַנער ייִדישער אויטאָנאָמער ראַיאָן באַקומען אַ העכערן אַדמיניסטראַטיוון סטאָטוס – די ייִדישע אויטאָנאָמע געגנט, און "ביראָבידזשאַנער שטערן" איז געוואָרן די צענטראַלע געגנטלעכע צײַטונג און האָט אָנגעהויבן דערשײַנען 5 מאָל אַ וואָך. דער טיראַזש איז געהעכערט געוואָרן ביז 4 טויזנט עקזעמפּלאַרן. אין די יאָרן פון דער סאָוועטיש-דײַטשישער מלחמה (1941 – 1945) איז "ביראָבידזשאַנער שטערן" פאַרייניקט געווען מיט דער רוסישער געגנטלעכער צײַטונג "ביראָבידזשאַנסקאַיאַ זוועזדאַ". פאַקטיש זײַנען אין דער רוסישער צײַטונג דערשינען באַזונדערע מאַטעריאַלן אויף ייִדיש.
אין מײַ 1945 האָט "ביראָבידזשאַנער שטערן" ווידער אָנגעהויבן צו דערשײַנען ווי אַ באַזונדערע צײַטונג. אין סוף 1940ער - אָנהייב 1950ער יאָרן זײַנען אין דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט, ווי אינעם ראַטנפאַרבאַנד בכלל, פאָרגעקומען אַנטיסעמיטישע רדיפות. אַ טייל פון די רעדאַקציע-מיטאַרבעטער פון "ביראָבידזשאַנער שטערן" בראש מיטן רעדאַקטאָר דעם שרײַבער בוזי מילער זײַנען אַרעסטירט געוואָרן. מע האָט זיי באַפרײַט בלויז נאָך סטאַלינס טויט. "ביראָבידזשאַנער שטערן" איז אָבער ניט פאַרמאַכט געוואָרן ביז 1961, ווען ס'איז געגרינדעט געוואָרן דער מאָסקווער זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד", איז אָט די צײַטונג געווען די איינציקע ייִדישע פּעריִאָדישע אויסגאַבע אינעם ראַטנפאַרבאַנד. אין 1980 האָט די סאָוועטישע רעגירונג באַלוינט די צײַטונג "ביראָבידזשאַנער שטערן" מיטן אָרדען "זנאַק פּאָטשאָטאַ" ("ערע-צייכן") לכבוד איר 50טן יאָרטאָג. אין דער מיט פון די 1980ער יאָרן, ווען דער רעדאַרטאָר פון "ביראָביזשאַנער שטערן" איז געוואָרן לעאָניד שקאָלניק, איז די צײַטונג געוואָרן אַ באַדײַטנדיקע טריבונע פון דער ייִדישער קולטור אינעם ראַטנפאַרבאַנד. אויף אירע שפּאָלטן האָבן זיך געדרוקט מחברים פון אויסער דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט. איין מאָל אַ וואָך האָט "ביראָבידזשאַנער שטערן" פאַרעפנטלעכט אַ ליטעראַטור-זײַטל.
איצטיקע לאַגע.
הײַנט-צו-טאָג דערשײַנט "ביראָבידזשאַנער שטערן" איין מאָל אַ וואָך (מיטוואָך). די צײַטונג דערשײַנט איבערהויפּט אויף רוסיש מיטן טיטל און צוויי זײַטלעך אויף יידיש. אַ טייל פון רוסיש־שפּראַכיקע מאַטעריאַלן פון דער צײַטונג זײַנען געווידמעט דער קולטור, דער געשיכטע און די רעליגיִעזע טראַדיציעס פונעם ייִדישן פאָלק. די הײַנטיקע הויפּט־רעדאַקטאָרין פֿון "ביראָבידזשאַנער שטערן" איז יעלענאַ סאַראַשעווסקאַיאַ.
לעאָניד שקאָלניק (רוסיש: Леонид Школьник; דעם 29סטן סעפטעמבער 1945, קעמעראווא - דעם 21טן יוני 2019, ירושלים) איז אַ ייִדישער זשורנאַליסט און דיכטער, וועלכער שרײַבט אויף רוסיש און אויף ייִדיש.
לעאָניד שקאָלניק איז געבוירן געוואָרן דעם 29סטן סעפּטעמבער 1945 אין דער שטאָט קעמעראָוואָ אין סיביר. ער איז אויסגעוואַקסן אין ביראָבידזשאַן פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט אין רוסלאַנד.
אין 1974 האָט ער אָנגעהויבן צו אַרבעטן אַלס קאָרעספּאָנדענט פון דער געגנטלעכער צײַטונג "ביראָבידזשאַנער שטערן". אין די יאָרן 1984 – 1989 איז לעאָניד שקאָלניק געווען דער רעדאַקטאָר פון דער צײַטונג. אין די יאָרן 1989 – 1991 איז ער געווען אַ פאָלקס-דעפּוטאַט פונעם אויבער-סאָוועט פונעם ראַטנפאַרבאַנד און דער פאָרשטייער פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט אינעם נאַציִאָנאַליטעטן-ראַט פונעם אויבער-סאָוועט. אין 1991 איז ער עולה געווען קיין ישראל. לעאָניד שקאָלניקט האָט געוווינט אין ירושלים און געאַרבעט אין דער תל-אָביבער רוסישער צײַטונג "נאָוואָסטי נעדעלי", צווישן אַנדערס פירנדיק די רובריק "שטעטל" און דערנאָך - אַלס רעדאַקטאָר פון דער פרײַטיק-בײַלאַגע "יעוורייסקי קאַמערטאָן". אין 1999 איז לעאָניד שקאָלניק געקומען קיין אמעריקע און ביז 2004 האָט ער רעדאַגירט די רוסיש-שפּראַכיקע אויפלאַגע פון דער ניו-יאָרקער צײַטונג "פאָרווערטס". אין 2005 האָט לעאָניד שקאָלניק זיך אומגעקערט קיין ישראל און ווידער זיך באַזעצט אין ירושלים. לעאָניד שקאָלניק האָט געגרינדעט אַ רוסיש-שפּראַכיקע ייִדישע אינטערנעץ-צײַטונג "מי זדעס" ("מיר זײַנען דאָ"), וועלכע ער האט רעדאַגירט ביז זיין פטירה אין 2019.
לעאָניד שקאָלניק האָט איבערגעזעצט אין רוסיש ווערק פון ייִדישע דיכטער: בוזי מילער, דאָרע כײַקינע, ליובע וואַסערמאַן, זיסי ווייצמאַן, עמנואל קאַזאַקעוויטש, איציק בראָנפמאַן, חיים ביידער אא., דער עיקר פאַרבונדענע מיט דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט.
מאגאַדישו (;) איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון סאמאליע אין מזרח אפריקע. די שטאט איז הונדערטער יארן א וויכטיקער פארט אויפן אינדישן אקעאן.
אין דער קאלאניע תקופה איז מאגאדישו געווען די הויפטשטאט פון איטאלישער סאמאלילאנד.
עלעקטרישער שטראם איז א פֿלוס פון עלעקטרישער לאדונג. עלעקטרישע לאדונג פלוסט ווען ס'איז פאראן א וואלטאזש אריבער א דורכפירער. אין שטראמקרייזן ווערט די לאדונג געטראגן דורך עלעקטראנען וואס באוועגן זיך אין א דראט.
דער סטאנדארטער איינס פאר עלעקטרישן שטראם איז דער אמפער, וואס איז א פלוס פון עלעקטרישער לאדונג פון איין קולאמב א סעקונדע.
עלעקטרישע שטראמען האבן א סך באניצן, ווי באלייכטן און הייצונג. אויך קען אן עלעקטרישער שטראם שאפן א מאגנעטיש פעלד, וואס ווערט געניצט אין מאטארן און גענעראטארן.
רבי אפרים זלמן מרגליות (י"ט כסלו תקכ"א - כ"ד אב תקפ"ח) איז געווען א גרויסער ת"ח, יחסן, נגיד און מח"ס, וועלכער האט געוואוינט אין דער שטאט בראד, גאליציע.
ער האט פארפאסט דעם באקאנטן ספר מטה אפרים אויף הלכות און מנהגים פון די ימים נוראים.
אויך איז ער בארימט איבער זיין ספר "שערי אפרים" אויף הלכות קריאת התורה, און "מעלות היוחסין" ווא ער רעכנט אויס זיין ייחוס צו רש"י און דוד המלך.
אין די יוגנט איז ער פאר א קורצע צייט געווען רב אין א קליין שטעטל, אבער דערנאך וואס ער איז רייך געווארן פון דיאמאנטן האנדל האט ער זיך אפגעזאגט און זיך אריינגעטאן אין לימוד התורה און מחבר זיין ספרים.
ער איז געווען שטרענג פרום און לוחם געווען קעגן דער השכלה.
ער איז געווען א בעל מוח נפלא, און ווי געזאגט האט ער נאכן נתעשר ווערן מער נישט משמש געווען ברבנות, אבער ער איז פאררעכנט געווארן אלס איינע פון די גדולי החכמים פון די בארימטע קלויז אין בראד.
ער איז פאררעכנט אלס איינע פון די גדולי הפוסקים, וואס מ'רעכנט זיך שטארק מיט זיינס א פסק.
אַמורזעט (רוסיש: Амурзет) איז אַ דאָרף אין דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט פון רוסלאַנד, מיט א באפעלקערונג פון 5010 נפשות.
אַמורזעט געפינט זיך אויפן ברעג פונעם טײַך אַמור, 180 קילאָמעטער צום דרום-מערב פון דער שטאָט ביראָבידזשאַן. עס איז פאַרבונדן מיט אַ שאָסיי מיטן דאָרף ביראָפעלד פונעם ביראָבידזשאַנער ראַיאָן. דאָס דאָרף אַמורזעט איז געגרינדעט געוואָרן אין 1928 דורך ייִדישע איבערוואַנדערער מיט דער הילף פון דער אָרגאַניזאַציע "געזערד" און אָנגערופן געוואָרן "אַמורזעט", ווײַל דאָס וואָרט שטעלט מיט זיך פאָר רוסישע ראשי-תיבות פון די ווערטער "אַמורער ייִדישע ערד-געזעלשאַפט. אין 1930 איז אינעם דאָרף געשאַפן געוואָרן דער קאָלווירט "רויטער אָקטיאַבער". אין 1933 איז אין אַמורזעט דורך אַ נײַער גרופּע יידישע איבערוואַנדערער געשאַפן געוואָרן דער קאָלווירט "לענינפעלד". אין 1934 איז דאָס דאָרף געוואָרן דער אַדמיניסטראַטיווער צענטער פונעם סטאַלינישן (איצט - אָקטיאַבערישן) ראַיאָן פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט.
די באַפעלקערונג פון אַמורזעט באַטרעפט (לויט די אָנגאַבן פון 2010) 5010 נפשות און זי האָט אַ טענדענץ זיך צו פאַרקלענערן.
אתה קדוש איז א מוזיק אלבאם פון חסידישע ניגונים.
די ניגונים זענען קאמפאזירט דורך אברהם מאיר פרידמאן.
די זינגער זענען: קאפי עלנבויגן, משה יודא גאלדבערגער, שלמה דאסקאל, מענדי שטראהלי, שלמה גערטנער און דאס יונגל יהוסף כהן.
נאווידוואר (פויליש: "Nowy Dwór Mazowiecki") איז א שטאט אין דער מאזאוויער וואיעוואדעשאפט אין צענטראלן פוילן, נאנט צו ווארשע. אין 2009 האבן געוואוינט אין דער שטאט 27,700 באוואוינער.
די שטאט האט געהאט א יידישע קהילה פונעם סוף פונעם 17טן יארהונדערט. צווישן די רבנים פון דער קהילה איז געווען הרב חנוך העניך הכהן לעווין, וואס איז שפעטער געווארן א רבי אין אלעקסאנדער.
פאר דער צווייטער וועלט מלחמה האט די קהילה געציילט 3,500 יידן. אין ווינטער 1942 האט מען ליקווידירט די געטא אין דער שטאט און זיינע 6,000 באוואוינער, אריינגערעכנט אויך יידן פון אנדערע קהילות, זענען געווארן פארטריבן צו פארניכטונגס לאגערן.
הרב שמואל דוד הלוי אונגאר איז דער זון פון הרב שלום משה הלוי אונגאר, דער זון פון הרב שמואל דוד אונגאר בעל נאות דשא, דער שטאטס רב אין נייטרא אייראפע, און איז די איצטיגע רב און אדמו"ר פון נייטרא, און דער ראש ישיבה פון די נייטרא ישיבה אין מאונט קיסקא.
הרב שמואל דוד איז געווען דער רב הצעיר אין די נייטרא קהילה ביים לעבן פון זיין פאטער הרב שלום משה, און איז געקרוינט געווארן אלץ נייטרא רב אום ניסן תשס"ג, נאך זיין פאטער'ס פטירה, איבערנעמענדיג די הנהגה פון די נייטרא ישיבה און די נייטרא יישוב אין מאונט קיסקא, ניו יארק.
די ישראל סטעזשקע () איז אַ שפאציר־סטעזשקע וואס גייט דער לענג פון ישראל, פון קיבוץ דן אין צפון צו אילת אויפן בארטן פונעם אילת איינגאס. דער וועג איז לאנג 1,000 ק"מ.
די סטעזשקע איז איינגפירט געווארן אין 1995.
נאַנט (; ברעטאניש: "Naoned"; גאלא: "Naunnt") איז א שטאָט אין מערב פראנקרייך אויפן לואר טייך 50 ק"מ פונעם אטלאנטישן בארטן. מיט א באפעלקערונג פון 580,502 איינוואוינער (אין 2007), איז נאַנט די 6טע גרעסטע שטאט אין פראנקרייך, און די גרעסטע שטאט אין מערב פראנקרייך.
נאנט איז די הויפטשטאט פונעם פע דע לא לואר ראיאן און דעם לואר-אטלאנטיק דעפארטמענט. כאטש דער לואר-אטלאנטיק דעפארטמענט איז צעשיידט געווארן פון ברעטאַן אין 1941, ווערט נאַנט גערעכנט קולטורעל די הויפטשטאט פונעם היסטארישן ראיאן פון ברעטאַן.
בראַהמאַגופטאַ (; 597–668) איז געווען אן אינדישער מאטעמאטיקער און אסטראנאם וואס האט געשריבן צוויי וויכטיקע ווערק וועגן מאטעמאטיק און אסטראנאמיע. מען האלט אז בראַהמאַגופטאַ האט געשטאמט פון בהינמאל און האט געוואוינט דארט זיין גאנצן לעבן.
בראַהמאַגופטאַ איז געווען דער ערשטער וואס האט אוועקגעלייגט כללים וויאזוי צו רעכענען מיט "נול". די געשריפטן פון בראַהמאַגופטאַ זענען פארפאסט געווארן אין פֿערזן, לויטן שטייגער פון אינדישער מאטעמאטיק. קיין באווײַזן ווערן נישט געברענגט, במילא ווייסט מען נישט וויאזוי בראַהמאַגופטאַ האט ארויסגעקריגן זיין מאטעמאטיק.
ער איז געווען דער פירער פון דער שטערן אבסערוואטאריע אין אודזשיין, וואס איז דעמאלסט געווען דער צענטער פון אינדישער מאטעמאטיק.
הרב דוד ברוך לאַו (געב' כ"א טבת תשכ"ו, 13טן יאנואר 1966, תל אביב-יפו) איז דער אשכנזישער הויפט רב פון ישראל. ער איז געווען דער ערשטער רב פון שוהם און נאכהער דער הויפט רב פון מודיעין. ער איז א זון פון הרב ישראל מאיר לאו, א פריערדיקער הויפט רב פון ישראל און היינט הויפט רב פון תל אביב.
הרב דוד איז געבוירן געווארן אין תל אביב, כ"א טבת תשכ"ו, צו זיין פאטער הרב ישראל מאיר לאו און זיין מוטער מרת חיה יוטא, א טאכטער פון הרב יצחק ידידיה פרענקל. מען האט אים גערופן דוד ברוך נאך זיין עלטער פעטער הרב דוד ברוך בראנד הי"ד, א ברודער פון רעבעצין פרענקל.
ער האט געלערנט אין יישוב החדש אין תל אביב און אין בית מתתיהו אין בני ברק, און אין דער פאניעוועזשער ישיבה.
ער האט געהייראט צפורה, די טאכטער פון הרב יצחק רלב"ג, א מיטגליד פונעם הויפט-ראבינאט ראט און אן אמאליגער פארזיצער פונעם ירושלימער רעליגיע-ראט, און זיין ווייב הדסה.
ער איז געווארן דער ערשטער רב פונעם יישוב שוהם. ווען מ'האט אויפגעשטעלט די שטאט מודיעין האט מען באשטימט הרב דוד דעם אשכנזישן הויפט רב.
ער האט רעדאקטירט די שו"ת "יחל ישראל" פון זיין פאטער, הרב ישראל מאיר לאו. אין תשס"ח האט ער ארויסגעגעבן זיין ספר "משכיל לדוד".
י"ז אב תשע"ג האט מען אים געוויילט דעם אשכנזשישן הויפט רב פון ישראל, ביי די 47 יאר, דער יונגסטער צו ווערן געוויילט צו דעם אמט. ער האט געהאט דעם שטיץ פונעם פרעמיער מיניסטער, בנימין נתניהו, און פון די ש"ס און יהדות התורה פארטייען.
אדוניהו איז געווען דער פערטער זון פון דוד המלך מיט חגית.
ווען דוד המלך איז געווען זייער אלט, האָט אדוניהו געוואלט איבערנעמען דאס קעניגרייך פון דוד (אדוניהו איז דעמאלט געווען א בן-בכור נאך וואס זיינע 3 עלטערע ברידער זיינען געשטארבן), און וויבאלד זיין טאטע האט אים קיינמאל פארדעם נישט געזאגט אנדערש ווי אים, האט ער געטראכט אז ער וועט זיך דערקלערן קעניג און אזוי וועט עס בלייבן, דער טאטע וועט בע"כ מסכים זיין. און דערפאר האט ער געפראוועט א גרויסע סעודה מיט שאף און רינדער פאר זיינע אלע ברידער און פאר די קנעכט פונעם קעניג, אויך האט ער געבריינגט צום סעודה יואב בן צרויה און אביתר הכהן. דער צוועק פון די סעודה איז געוועזן זיך צו דערקלערן אלץ קעניג מיט דער שטיצע פון יואב און אביתר. אבער זיין קאנקארענט שלמה מיט זיינע מענטשן (נתן הנביא, צדוק הכהן, בניהו בן יהוידע, שמעי און רעי) האט ער נישט געלאדנט. אויך האט ער איינגעשאפט וועגענער מיט רייטער ווען 50 מאן לויפן אים פארויס ווי דער שטייגער ביי וועלטלעכע קיסרים.
ווען בת שבע (שלמה'ס מאמע) האט געהערט דורך נתן הנביא אז אדוניהו נעמט איבער די מלוכה, האט זי געלאפן געשווינד צו דוד בעטן אים זאל קרוינען איר זון שלמה צו מאכן קעניג.
און אזוי איז טאקע געוועזן, דוד האט געקרוינט שלמה אלץ א קעניג.
ווען שלמה איז געווארן קעניג האט אדוניהו געבעטן שלמה'ם מאמע בת שבע אז זי זאל בעטן שלמה אז ער זאל מעגן נעמען פאר א ווייב אבישוג השינמות, שלמה האט דאס געהאלטן פאר א מורד במלכות וויבאלד אבישוג האט געוואינט מיט א קעניג האט נאר א קעניג געמעגט וואינן מיט איר, און שלמה האט געלאזט הארגענן פאר דעם אדוניהו.
אַשדוד עד הלום באַן סטאַנציע איז א פאסאזשירן סטאנציע פון ישראל באנען וואס באדינט די שטאט אשדוד און די ארבעטער פון דער עד הלום אינדוסטריעלער דיסטריקט. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער בנימינה - תל אביב - אשקלון ליניע און אויך אויף דער נייער תל אביב - ראשון לציון - אשקלון ליניע.
, און די װיכטיגסטע באַן סטאַנציע אין דער שטאָט. זי איז געװידמעט געװאָרן צו משה בר-כוכבא, דער דירעקטאר פון ישראל באנען אין די יארן 1991-1992. די סטאַנציע האָט א זייטיקן פעראן און אן אינזל פעראן, מיט אן אונטערעדישן איבערגאנג צווישן זיי.
וואַלדהיים (רוסיש: Валдгейм) איז אַ דאָרף אינעם ביראָבידזשאַנער ראַיאָן פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט אין רוסלאַנד.
דאָס דאָרף איז געגרינדעט געוואָרן אין 1928 דורך ייִדישע איבערוואַנדערער פון קאַזאַן, מאָהילעוו און דנעפּראָפּעטראָווסק. איינצײַטיק איז אינעם דאָרף געשאַפן געוואָרן דער קאָלווירט "אילייִטשס געבאָטן". אין 1929 האט מען אויפגעשטעלט די ערשטע שולע אין וואלדהיים, און מ'האט געלערנט אלע לעקציעס אויף יידיש.
אין 1930 איז אין וואַלדהיים געשאַפן געוואָרן אַ ייִדישער דאָרפסראַט. אין 1932 איז דער פאָרזיצער פונעם קאָלווירט אין וואַלדהיים געווען אַ געוויסע צײַט דער דיכטער עמנואל קאַזאַקעוויטש. אין די דרײַסישער יאָרן איז אין וואַלדהיים דערשינען אַן אָרטיקע צײַטונג אויף רוסיש און אויף ייִדיש.
די באַפעלקערונג פון וואַלדהיים באַטרעפט לויט די אָנגאַבן פונעם 2010 יאָר 1912 נפשות.
דויד הילברט (דייטשיש: "David Hilbert"; 23סטן יאנואר 1862 - 14טן פעברואר 1943 געטינגען, דייטשלאנד) איז געווען א דייטשער מאטעמאטיקער וואס האט שטארק באאיינפלוסט די מאטעמאטיק פונעם סוף פונעם 19טן יארהונדערט און דעם אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט, סיי דורך זיין דירעקטן בײַשטײַער סײַ דורך זיין השפעה אויף אנדערע.
הילבערט האט אנטוויקלט א ריי פון מאטעמאטישע געביטן, איינשליסנדיק אינוואריאנטן טעאריע, די אקסיאמאטיזיע פון געאמעטריע, און הילבערט רוימען, א פונדאציע פון פונקציעלן אנאליז.
אין 1900 האט הילבערט פארגעשטעלן א זאמלונג פון 23 מאטעמאטישע פראבלעמען, וואס האבן משפיע געווען פארשונג אין מאטעמאטיק דורכאויס דעם 20סטן יארהונדערט.
דויד הילבערט איז געבוירן געווארן דעם 23סטן יאנואר 1862 אין דעם שטעטל וועלוי (Wehlau) לעבן קעניגסבערג, וואס איז דעמאלסט געווען די הויפטשטאט פון מזרח פרייסן. אין 1880 האט ער אנגעהויבן לערנען אין דעם קעניגסבערגער אוניווערסיטעט, וואו ער האט זיך באפריינדט מיט הערמאן מינקאווסקי. אין 1885 האט ער באקומען דעם דאקטאר טיטל, אונטערן אנפיר פון פערדינאנד לינדעמאן. אין די יארן 1886-1895 האט ער געדינט ווי א דאצענט אין דעם קעניגסבערגער אוניווערסיטעט. אין 1892 האט ער געהייראט קעטא יעראש, און א יאר שפעטער איז געבוירן זייער איינציקע קינד, א זון, פראנץ.
אין 1888 האט פעליקס קליין פארעפנטלעכט, אין דעם Mathematische Annalen זשורנאל וואס ער האט רעדאקטירט, אן ארטיקל פון הילבערט, וואו הילבערט האט געלייזט דעם צענטראלן פראבלעם פון אינוואריאנטן טעאריע, ווען ער האט געוויזן אז יעדע סיסטעם פון אינוואריאנטן האט אן ענדלעכן באזיס. דער מאטעמאטיקער פאל גארדאן, איינער פון די הויפט פארשער אין דעם געביט, האט זיך דערקעגנט צו הילבערטס ארטיקל מיט דער טענה אויף הילבערטס באווייז אז "דאס איז נישט מאטעמטיק. דאס איז טעאלאגיע". אין 1895 האט קליין געברענגט הילבערט צו ווערן א פראפעסאר אין געטינגען אוניווערסיטעט, וואס איז דעמאלסט גערעכנט געווארן דער פירנדיקער צענטער פון מאטעמאטישער פארשונג אין דער וועלט. הילבערט האט געהיטן געטינגענס גלאריע ביז זיין פענסאנירונג אין 1932, און ער איז געווארן דער חשובסטער מאטעמאטיקער פון זיין דור.
a>, וואס ווייזן די ריכטונג פונעם פעלד ביי פארשידענע פונקטן.
א מאַגנעטיש פֿעלד איז א מאטעמאטישע באשרייבונג פון דעם מאגנעטישן איינפלוס פון עלעקטרישע שטראמען און מאגנעטישע מאטריאלן. דאס מאגנעטישע פעלד ביי א געוויסן פונקט ווערט ספעציפירט מיט סיי א "ריכטונג" און סיי א "גרייס" (אדער שטארקייט); אזוי איז עס א וועקטאר פעלד. א מאגנעטיש פעלד ווערט מערסטנס דעפינירט דורכן לארענץ קראפט וואס עס לאזט פילן אויף רירנדיקע עלעקטרישע לאדונגען.
מאגנעטישע פעלדער ווערן פראדוצירט דורך רירנדיקע עלעקטרישע לאדונגען. אין ספעציעלער רעלאטיוויטעט, זענען עלעקטרישע און מאגנעטישע פעלדער צוויי צווישנבאציענדע אספעקטן פון אן איינציגן אביעקט, דער עלעקטראמאגנעטישער טענסאר; דער שפאלט פון דעם טענסאר אויף עלעקטרישע און מאגנעטישע פעלדער ווענד זיך אויף די רעלאטיווער גיך פונעם אבזערוואטאר און דער לאדונג. אין קוואנטן פיזיק ווערט דאס עלעקטראמאגנעטישע פעלט קוואנטיזירט, און עלעקטראמאגנעטישע רעאקציעס קומען ארויס פון א בייט פון פאטאנען.
אין טאג־טעגלעכן לעבן, טרעפט מען מאגנעטישע פעלדער מערסטנט ווי אן אומזעאיקע קראפט געשאפן דורך פערמאנענטע מאגנעטן וואס ציט אויף אייזערנע אביעקטן אדער טרייבט אפ אנדערע מאגנעטן. מאגנעטישע פעלדער ווערן ברייט באניצט דורכאויס מאדערנער טעכנאלאגיע, בפרט אין עלעקטרישער אינזשעניריע און עלעקטראמעכאניק. די ערד שאפט איר אייגענע מאגנעטישע פעלד, וואס איז וויכטיק אין נאוויגאציע. דרייענדיקע מאגנעטישע פעלדער ווערן אויסגעניצט סיי אין עלעקטרישע מאטארן סיי אין גענעראטארן.
די צווישנאקציע פון מאגנעטישע פעלדער אין עלעקטרישע מיטלען ווי טראנספארמאטארן ווערט שטודירט אין דעם געביט פון מאגנעטקרייזן.
פארשידענע רעזיסטארן; זייער קעגנשטעלן ווערט געוויזן מיט א קאליר קאד.
א רעזיסטאר אדער קעגנשטעלער אין אן עלעקטרישער באשטאנדטייל וואס גיט עלעקטרישן קעגנשטעל אין א שטראמקרייז.
וואו "I" איז דער שטראם אדורך דעם דורכפירער אין איינסן פון אמפערן, "V" איז דער פאטענציאל־דיפֿערענץ אריבער דעם דורכפירער אין איינסן פון וואלטן, און "R" איז דער קעגנשטעל פונעם דורכפירער געמאסטן אין איינסן פון אהמען (Ω).
דאס פארהעלטעניש פונעם וואלטאזש אנגעווענדט אריבער א רעזיסטאר'ס טערמינאלן צו דער שטארקייט פונעם שטראם אין דעם קרייז ווערט גערופט זיין קעגנשטעל; מען קען אננעמען אז דאס בלייבט קאנסטאנט (ד"ה אומאפהענגיק אויפן וואלטאזש) פאר געוויינלעכע רעזיסטארן.
מען טרעפט רעזיסטארן שטענדיק אין עלעקטרישע נעצווערק און עלעקטראנישע קרייזן. מען מאכט רעזיסטארן פון פארשידענע געמישן, למשל ניקל־כראם.
קאליר קאד.
די ווערטן פון א רעזיסטאר ווערן געוויזן מיט קאלירן אויף דער זייט פונעם רעזיסטאר. מען ניצט די קאלירטע בענדער שווארץ, ברוין, אראנזש, געל, גרין, בלוי, לילא, גרא און ווייס. יעדער קאליר רעפרעזענטירט א נומער: שווארץ רעפרעזענטירט דעם נומער 0, ברוין רעפרעזענטירט דעם נומער 1, רויט איז 2, אא"וו ביז ווייס וואס רעפרעזענטירט 9. אינעם פעלד פון עלעקטראניק זענען די נומערן גאר וויכטיק.
שלמה המלך בן דוד מלך (תחריט קדום)
שלמה המלך בן דוד (ציור)
שלמה המלך (געבוירן ב'תתקי"ב - ב'תתקס"ד) איז געווען א זון פון דוד המלך און איז געווען דער לעצטער יידישער קעניג אין פארלויף פון 40 יאר אויף אלע שבטים פון כלל ישראל נאך דוד (נאך שלמה המלך האט זיך די קעניגרייך צעטיילט אויף צווייען: מלכות ישראל און מלכות יהודה). שלמה האט קיינמאל נישט געפירט מלחמה מיט אנדערע פעלקער, ער האט געהאט גוטע פארבינדיגען מיט מצרים און אנדערע ארומיגע לענדער (אנדערש ווי זיין טאטן דוד).
אויך איז ער געווען זייער רייך און האט געבויעט גרויסע טייערע פאלץ דער בית המקדש, א פאלאץ פאר אים, בית יער הלבנון.
שלמה איז געווארן קעניג אין יאר ב'???"? אין די צייט וואס זיין פאטער דוד דער פריעריגער קעניג האט נאך געלעבט. זעט אדוניהו פאר מער דעטאלס.
די חכמה פון שלמה.
שלמה המלך האט דעם טיטל "חכם מכל אדם", דאס מיינט דער קלוגסטער פון אלע מענטשען.
עס ווערט דערציילט אין מלכים [http://kodesh.snunit.k12.il/i/t/t09a03.htm א' פרק ג']: ווען שלמה המלך האט איבערגענומען די קעניגרייך פון דוד המלך, איז שלמה דאן געווען אומגעפעער 16 יאר אלט. און גאט האט זיך צו אים באוויזן אין חלום, און אים אנגעבאטן צו בעטן סיי וואס דאס הארץ זיינס באגערט. האט שלמה המלך געבעטן קלוגשאפט, צו קענען פסקנען פארן פאלק מיט גערעכטיקייט. גאט האט אים באלד חכמה געשענקט און דערצו אויך רייכקייט מיט כבוד. גאט האט אים צוגעזאגט אויך לאנגע לעבנסיארן אויב ער וועט גיין אין גאטס וועגן, אבער צום סוף אלץ זיינע זינד איז ער אוועק פון דער וועלט רעלאטיוו יונגערהייט.
איינע פון די באוווסטע מעשיות איבער זיין חכמה איז די מעשה וואס ווערט דערציילט אין אנפאנג "מלכים". צוויי פרויען האבן זיך ארומגעשלאגן וועגן א קינד צו וועמען עס געהערט. האט שלמה המלך מיט זיין חכמה באפוילן צו צעשניידן דעם קינד אין צווייען. האט די אמתע מאמע באלד אויפגעגעבן איר זכות און מסכים געווען מען זאל ליבערשט אוועקגעבן דאס קינד פאר דער צווייטער - אבי עס נישט צעשניידן. אזוי האט שלמה המלך זיך דערוווסט אז זי איז די ריכטיגע מאמע, און האט גע'פסק'נט אים איר צו געבן.
שלמה המלך האט מחבר געווען דער קהלת, און דער שיר השירים.
געבויעט דער בית המקדש.
שלמה המלך האט געבויעט דער ערשטער בית המקדש אין ירושלים אין פארלויף פון 7 יארן.
נאך וואס שלמה המלך האט געבויעט דער בית המקדש, אין דער זיבעטער מאנאט חג הסוכות, (לויט די ציילונג אין די תורה,) האבן די כהנים געבריינגט פון עיר דוד די הייליגע כלים, דער ארון הקודש, אוהל המשכן אא"וו צום בית המקדש. און דאן איז געשען א נס, אז דער בית איז אנגעפילט געווארן מיט א וואלקן פון גאט אזוי ווי ס'איז געשען ווען משה רבינו האט געבויעט דער משכן.
שלמהס זינד אין זיין עלטער.
1) שלמה המלך האט געהאט 1,000 ווייבער. פון זיי האט ער מיט 700 חתונה געהאט, און 300 זיינען געווען זיינע פילגשים; און אין חומש דברים ווערט געבראכט אז עס איז פארבאטן פאר א מלך ישראל צו מערן פרויען.
2) ער האט חתונה געהאט מיט פרעמדע, נישט יידישע ווייבער.
3) ער האט געמערט פרויען, און זיי האבן אים צוגעבריינגט אין זיין עלטער צו זיך פארציען נאך דינען עבודה זרה, ער האט געבויעט מזבחות פאר די געטשעס, און האט ערלויבט זיינע פרויען דינען די געטשעס. דערפאר האט אים גאט געשטראפט, אז זיין קינד וועט הערשן נאר אויף איין שבט (וואס איז למעשה יהודה און בנימין). ווי עס שטייט אין מלכים א' (פרק א' ח').
סמידאָווטיש (רוסיש: Смидович) איז אַ יישוב אין דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט פון רוסלאַנד.
סמידאָוויטש איז געגרינדעט געוואָרן אין 1910 אונטערן נאָמען "אין" אַלס יישוב בִײַ דער אײַזנבאַן סטאַנציע, וואָס האָט דעמאלט געטראָגן (און טראָגט ביז איצט) דעם זעלבן נאָמען. אין 1934 איז דער נאָמען פונעם יישוב געביטן געוואָרן אויף סמידאָוויטש לויטן נאָמען פונעם באָלשעוויסטישן פּאַרטיי-טוער פּיאָטער סמידאָוויטש (1874 – 1935), וועלכער האָט צווישן אַנדערס פאַרנומען דעם פּאָסטן פונעם פאָרזיצער פון דעם מלוכה-קאָמיטעט פאַר ערד-אײַנאָרדענונג פון די ייִדישע אַרבעטנדיקע (קאַמזעט). אין דעם זעלבן יאַר איז דער יישוב געוואָרן דער אַדמיניסטראַטיווער צענטער פונעם נײַ-געשאַפענעם סמידאָוויטשער ראַיאָן פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט. די סמידאָוויטשער אײַזנבאַן-סטאַנציע "אין" געפינט זיך אויף דער וויכטיקער טראַנס-סיבירער אײַזנבאַן-מאַגיסטראַל - 100 קילאָמעטער צום מערב פון דער שטאָט כאַבאַראָווסק און 76 קילאָמעטער צום מזרח פון דער שטאָט ביראָבידזשאַן. די באַפעלקערונג פונעם ישוב סמידאָוויטש האָט דערגרייכט איר מאַקסימום אין 1959 (אַריבער 9 טויזנט נפשות). פון דעמלט אָן האָט זי אַ באַשטענדיקע טענדענץ צו אַ פאַרקלענערונג. לויט די אָנגאַבן פון דער רוסלענדישער פאָלקסציילונג פון 2010 האָבן אין סמידאָוויטש געוווינט 5120 נפשות.
באַוווּסטע פּערזאָנען פאַרבונדן מיט סמידאָוויטש.
אין סמידאָוויטש איז אין 1957 געבוירן געוואָרן און אויסגעוואַקסן אַ באַוווּסטער רוסלענדישער קינאָ- און טעאַטער-אַקטיאָר פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג סעמיאָן סטרוגאַטשאָוו, וועכלער האָט אין 2008 באַקומען דעם ערן-טיטל "פאָלקס-אַרטיסט פון רוסלאַנד".
דניאל בערנולי (8טן פעברואר 1700 - 17טן מערץ 1782) איז געווען א האלענדישער מאטעמאטיקער וואס רוב זיין לעבן האט ער געוואוינט אין באזעל, שווייץ, וואו ער האט געארבעט מיטן מאטעמאטיקער לעאנהארד אוילער. דער בערנולי פרינציפ וואס ווערט גערופן אויף זיין נאמען איז גאר וויכטיק אין אעראדינאמיק.
דניאל בערנולי איז אויפגעוואקסן אין א משפחה פון באוואוסטע וויסנשאפטלער. זיין פאטער איז געווען יאהאן בערנולי און יאקאב בערנולי איז געווען זיין פעטער.
אין 1724 האט מען אויפגענומען דניאל בערנולי ווי פראפעסאר אויף מאטעמאטיק אין דעם פעטערבורגער אוניווערסיטעט אבער דער ארט האט אים נישט געפאלן. צוליב א לייכטער מחלה אין 1733 האט ער געהאט א תירוץ אפצולאזן דעם אמט. ער איז צוריקגעגאנגען צום אוניווערסיטעט פון באזעל וואו ער איז געווארן א לעקטאר אויף מעדיצין, מעטאפיזיק און נאטור-וויסנשאפטן ביז זיין טויט.
גרוזיניש ("ქართული", קאַרטולי) איז די אפיציעלע שפּראַך פון גרוזיע און זייַן באַאַמטער שפּראַך.
אין גרוזיע רעדן 3,900,000 גרוזיניש ווי מוטערשפראך, און נאך 500,000 מענטשן אַרויס גרוזיע אַזאַ ווי (טערקיי, איראן, רוסלאַנד, די פֿאַראייניקטע שטאַטן און אייראָפּע).
אידישע גרוזיניש.
די גרוזינישע יידן רעדן קיוורולי, א דיאלעקט פון גרוזיניש, 20,000 אין גרוזיע און 60,000 אין אנדערע לענדער.
די שבע קהילות זענען געווען זיבן געמיינדעס אין בורגנלאנד (א טייל פון אונגארן ביז 1918, דערנאך אין עסטרייך).
די ערשטע יידן האבן זיך באזעצט אין בורגנאלד אינעם 16טן יארהונדערט, ווען זיי זענען פארטריבן געווארן פון שאפראן, און זיי האבן זיך געמערט אין די קומענדיגע יארן. אין 1670, האט לעאפאלד דער ערשטער פארטריבן די יידן פון ווין, און דער ערשטער פרינץ עסטערהאזי פון גאלאנטא האט זיי אויפגענומען אין בורגנלאנד.
די זיבן געמיינדעס זענען געווען אין אייזנשטאט, מאטערסדארף, קאבערסדארף, לאקנבאך, פרויענקירכן, קיטזע און צעלעם. צוזאמען זענען זיי געווען אומגעפער 3,000 חרדישע יידן. די קהילות האבן געהאט אויטאנאמיע.
רבי עקיבא אייגער איז געבוירן געווארן אין אייזנשטאט אין 1761.
אַבערדין (;;) איז די דריטע מערסטע באפעלקערטע שטאט אין סקאטלאנד, מיט א געשאצטער באפעלקערונג פון 220,420. די שטאט געפינט זיך אין צפון־מזרח סקאטלאנד ביים צוזאמענפלוס ווי די די און דאן טייכן פליסן אריין אין צפון ים. די שטאט האט א לאנגע זאמדיקע בארטן־ליניע.
די שטאט האט צוויי אוניווערסיטעטן, דער אוניווערסיטעט פון אבערדין, געגרינדעט אין 1495, און ראבערט גארדאן אוניווערסיטעט, וואס האט באקומען אוניווערסיטעט סטאטוס אין 1992. די טראדיציאנעלע אינדוסטריעס זענען פישעריי, שיפבויעריי און טעקסטיל, אבער היינט זענען די הויפט אינדוסטריעס נאפט און דער ים־פארט.
במשך די מלחמות פון סקאטישער אומאפהענגיקייט איז אבערדין געווען אונטער ענגלישער הערשאפט, דערפאר האט ראבערט דער ברוס באלעגערט אבערדין שלאס און האט אים פארטיליגט אין 1308, דערנאך האט ער אוסגעהרגעט דעם ענגלישן גארניזאן. די שטאט איז פארברענט געווארן דורך עדווארד דער דריטער פון ענגלאנד אין 1336, אבער מ׳האט זי שפעטער ווידערגעבויט און פארברייטערט. אין 1770 האט מען אוועקגענומען די טויערן פון דער שטאט.
מען האט געעפנט די שול אין 1945.
פון אבערדין פליפעלד (ABZ) אין צפון פון דער שטאט פֿליט מען קיין פראנקרייך, האלאנד, דייטשלאנד, שפאניע, עסטרייך און אירלאנד.
אבערדין באן סטאנציע האט אפטע באנען קיין עדינבורג, גלאזגא און אינווערנעס פון אבעליא סקאטרייל, און לאנדאן נארד איסט אייזנבאן אפערירט באנען דירעקט קיין לאנדאן. די לענגסטע באן רייזע אינעם פאראייניגטן קעניגרייך פארט פון אבערדין קיין פענזאנס 08:20 און דויערט 13 שעה מיט 23 מינוט. אלע דרומדיקע באנען פארן אדורך דאנדי.
ביראָפֿעלד (רוסיש: Бирофельд) איז אַ דאָרף אינעם ביראָבידזשאַנער ראַיאָן פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט אין רוסלאַנד.
ביראָפעלד געפינט זיך בערך 40 קילאָמעטער צום דרום-מערב פון דער שטאָט ביראָבידזשאַן.
לויט די אָנגאַבן פון 2010 באַטרעפט די באַפעלקערונג פון ביראָפעלד 2010 נפשות.
ביראָפעלד איז געגרינדעט געוואָרן אין זומער 1928 דורך אַ גרופּע פון ייִדישע איבערוואַנדערער (224 נפשות). אין יולי פון דעם יאָר איז דאָ געשאָפן געוואָרן דער ערשטער אויפן ווײַטן מזרח ייִדישער דאָרפס-ראַט. ביז סוף פון 1928 זײַנען געשאַפן געוואָרן צוויי לאַנדווירטשאַפטלעכע קאָמונעס – "יעווניטעכינע" און "אָקטיאַבער". ביז 1930 האָט דאָס דאָרף געטראָגן דעם נאָמען אַלעקסאַנדראָווקע. אין 1930 איז געגרינדעט געוואָרן דער ייִדישער קאָלווירט "ביראָפעלד", וועלכער האָט געגעבן זײַן נאָמען דעם גאַנצן דאָרף. אין אָנהייב פון די 30ער יאָרן זײַנען אינעם דאָרף אויסגעבויט געוואָרן 120 נײַע דירות, א קליינער שפּיטאָל, אַ ייִדישע אָנפאַנג-שול און אַנדערע אַנשטאַלט און אונטערנעמונכען. אין 1950 איז לעבן דעם דאָרף ביראָפעלד אויסגעבויט געוואָרן אַ מיליטערישער אַעראָדראָם.
צעלעם (;, ביז 1899 "Németkeresztúr"; קראאטיש: "Kerestur"), אויך צעהלעם אדער צעהלים, איז א שטעטל אין בורגנלאנד, מערב אונגארן (היינט אין עסטרייך), 70 ק"מ דרום פון ווין.
צעלעם איז פלאצירט אין מיטל בורגנלאנד, אין דער בלויפרענקישלאנד ראיאן, 10 ק"מ דרום פון שאפראן (אונגארן), 13 ק"מ מזרח פון לאקנבאך, 17 ק"מ מזרח פון קאבערסדארף און 22 ק"מ דרוםֲ־מזרח פון מאטערסדארף.
היינט קען פארן קיין צעלעם אויפן בורגנלאנד-באן פון שאפראן.
מענטשן האבן געוואוינט אין צעלעם שוין אין 1340.
זייט 1671, האט צעלעם געהערט צו שבע קהילות. די קהילה האט געהאט א באקאנטע ישיבה פון 90 בחורים. אין 1857 האט די געמיינדע געציילט 1230 מענטשן (38% פון דער באפעלקערונג פונעם שטעטל), אבער אין 1880 איז די צאל יידן אראפ ביז 476.
אין 1671 האט מען ערלויבט יידן צוריקקומען קיין צעלעם. די יידישע געמיינדע האט געהאט פולע אויטאנאמיע ביז 1867.
נאַגיב מאַכפֿוז () 11טן דעצעמבער 1911 - 30סטן אויגוסט 2006) איז געווען אן עגיפטישער שרייבער וואס איז באלוינט געווארן מיטן נאבעל פריז פאר ליטעראטור אין 1988.
ער האט ארויסגעגעבן 34 ראמאנען, מער ווי 350 מעשה'לעך און פינף פּיעסעס דורכאויס א קאַריערע פון זיבעציג יאהר. פון א סאך פון זיינע ווערק האט מען געמאכט פילמען.
מאכפוז איז געבוין געווארן אין א נידריגער מיטל־קלאס מוסלעמענישער פאמיליע אין קיירא. מ'האט אים א נאמען געגעבן נאך פראפעסאר נאגיב פאשא מאכפוז (1882 - 1974), דער בארימטער קאפטישער דאקטער וואס האט אויפגעפאסט אויף זיין געבורט. ער איז געווען דאס זיבעטע און יונגסטע קינד אין א משפחה פון פינף יינגלעך און צוויי מיידלעך. זיין פאטער איז געווען א ציווילער-באאמטער.
ער האט שטודירט פילאזאפיע אין דעם קעניג פואד אוניווערסיטעט (היינט קיירא אוניווערסיטעט) און האט גראדואירט אין 1934.
ער איז געבליבן א בחור ביז ער איז געווען אלט 43. אין 1954 האט ער געהייראט אן עגיפטישע פרוי, אטיא, וואס האט אים געבוירן צוויי טעכטער.
ווען פרעזידענט אנוואר סאדאט האט געמאכט שלום מיט ישראל אין קעמפ דעיוויד, האט מאכפוז דאס שטארק געשטיצט. צוליב דעם האט מען פֿאַרווערט זיינע ביכער אין די אראבישע לענדער, ביז ער האט געווינען דעם נאבעל פריז.
בעסי טהאָמאַשעווסקי (1873 - 6טן יולי 1962) איז געווען אַ רוסיש-געבוירן אידישע אמעריקאנער זינגערין, אַקטריסע און קאמיקער, אַ שטערן אין ייִדיש טעאַטער אָנהייב אין די 1890ער יארן. זי איז געווען די פרוי און בינע שותף פון באָריס טהאָמאַשעווסקי, די רובֿ פאָלקס ייִדיש פירנדיקער מענטש פון זייַן תקופה. מסתמא איר מערסט באַרימטע ראָלע איז געווען די טיטל ראָלע פון אָסקאַר וויילד׳ס סאַלאָמי בייַ די מענטשנס טעאַטער אין 1908.
זי איז געבוירן ברוכע בוימפעלד-קויפמאַן אין 1873 אין טאַראַשטשע, קיִעווער גובערניע, (היינט אוקראינע). איר משפּחה אימיגרירט אין אמעריקע אין 1879 און לעסאָף געזעצט אין 1883 לעבן באַלטימאָר. זי האט געלערנט אין דער שולע ביז זי איז געווען 12 און דעמאָלט געגאנגען אַרבעטן אין אַ זאָקן פאַבריק און אַ סוועטשאַפּ.
אין 1887, 14-יאָר אַלט בעסי באגעגנט איר צוקונפֿט מאַן ווען זי געגאנגען באַקקסטאַגע בייַ אַ באַלטימאָרע פּראָדוקציע פון עלילות דם ("בלוט ליבעל") דורך אַ ייִדיש טורינג פירמע צו טרעפן די שיין יונג "אַקטריסע" זי האט געזען אויף דער בינע, נאָר צו אַנטדעקן אַז "זי" איז געווען דער 19-יאָר-אַלט באָריס טהאָמאַשעפסקי, און אַז ער איז געווען אויך דער פאַרוואַלטער פון דער פירמע. אין 1888, איז בעסי אנטלאפן פון שטוב צו פאַרבינדן די טהאָמאַשעפסקי פּלייַערס, און איז געווען געגעבן אַ ינדזשענו ראָלע סטאַרינג אין אברהם גאלדפאדן ס שולאמית, וואָס איז געטאן בייַ די באָסטאָן מוזיק האַלל. באָריס אריבערגעפארן צו ראָמאַנטיש זכר פירט.
אין 1889, 16-יאָר אַלט בעסי האט אַ טאָכטער, אסתר, מיט באָריס און אין 1891 זיי זענען געווען באהעפט. אסתר געשטארבן אין די עלטער פון 6 פון דיפטיריאַ. זיי אויך געהאט 3 קינדער. זייער ערשטער זון, הארי, אנגעהויבן אַקטינג אין דער עלטער פון 13 אין דער שפּיל די פּינטעלע ייד (אַ קליין ספּאַרק פון ייִדישקייט, 1909), איז געווארן אַ דירעקטאָר פון די פעדעראלע טעאַטער 'ס ייִדיש טעאַטער פּראָיעקט און דירעקטעד זייַן פאטער אין פילמס די אידישע מלך ליר (1934) און די בר מיצוואַ בוי (1935). זייער רגע זון, באקאנט ווי מיקי, האט נאָך זייַן פאטער 'ס ראָומאַנסינג וועגן און ראָמאַנסעד 2 פרויען אין דער זעלביקער צייַט וואָס געפירט צו אַ דראַמאַטיק מורדער-אַטטעמפּט/סויסידע אין 1931, רעמאַניסאַנט פון זייַן אַנט עמאַ טהאָמאַשעפסקי פינקעל ס נאָוטאָריאַס 1904 ייסעק. ביידע מיקי און זייַן אַנט עמאַ האבן לינקס געליימט דורך די געפרוווט רציחה דורך ייפערטזיכטיק מאַטעס און ביידע שפּעטער געשטארבן פון קאַמפּלאַקיישאַנז שייַכות צו זייער ווונדז; עמאַ, פילע יאָרן שפּעטער, אין 1929, און מיקי אין 1936. זייער דריט זון, טיאַדאָר, געביטן זייַן נאָמען צו טעד תו און געווארן אַ בינע פאַרוואַלטער. איינער פון טעד תו ס קינדער איז דער אנגעוויזן אָנפירער מיכאל טילסאָן תו.
עס איז געווען די הצלחה פון באָריס 'גרינהאָרן סקריפּס און בעסי ס שטריך אַקטינג אין זיי אַז געפירט צו בעסי זייַענדיק אָוווערווערקט און באָריס גענומען די געלט און פאַלאַנדערינג. בעסי געוואלט אַן אַקאַונטינג פון די געלט און קען ניט געפינען עס. באָריס טהאָמאַשעפסקי אנגעהויבן און געפירט אויף אַ לאַנג-טערמין ייסעק מיט ייִדיש אַקטריסע רעגינאַ זוקקערבערג (1888-1964). רעגינאַ אנגעהויבן איר קינסט קאַריערע בייַ די אידישע טעאַטער פון לעמבערג, גאַליציע (אַוסטראָ-אונגעריש אימפעריע, איצט לוויוו, אוקריינא) און האט אין סעפטעמבער 1911 אימיגרירט צו די פאַרייניקטע שטאַטן מיט איר מאַן, אַקטיאָר סיגמונד צוקערבערג. זי איז געווען די פירנדיקע אַקטריסע אין אַ נומער פון קינאָס דורך באָריס טהאָמאַשעפסקי און איז געווען אַ מיטגליד פון דער יוניאַן פון אידישע אַקטערז אין די פאַרייניקטע שטאַטן. רעגינאַ מאַדאַלד זיך אויף בעסי אין קלייד, רייד, נוסח און אַקטינג-חוץ אַז זי איז געווען 15 יאר יינגער. באָריס ס ייסעק מיט רעגינאַ און פינאַנציעל מיסמאַנידזשמאַנט געפירט באָריס און בעסי צו באַזונדער אין 1911.
ביידע באָריס און בעסי געגאנגען אויף צו מצליח אָבער באַזונדערע קאַריערעס. בעסי געגאנגען אויף צו געפונען איר אייגן טעאַטער טרופּע. זי גענומען איבער די פאַרוואַלטונג פון דעם מענטשן 'ס טעאַטער אין 1915 און די ווייַטערדיק צייַט די טעאַטער איז ריניימד בעסי טהאָמאַשעפסקי ס מענטשן ס טעאַטער. זי פאָוקיסט אויף ערנסט געזעלשאַפטלעך ישוז פון דעם טאָג, דער הויפּט יענע אַפעקטינג פרויען, ווי סאַפרידזש און געבורט-קאָנטראָל. איר מעמוואַר, מייַן לעבענס געשיכטע (מייַן לעבן ס געשיכטע: דער דזשויס און טריביאַליישאַנז פון אַ ייִדיש שטערן אַקטריסע), ווי דערציילט צו יי טעננענהאָלז, איז ארויס אין 1915. [1]
רעגינאַ איז געווען באָריס ס פּראָסט-געזעץ פרוי אין דער מיטן 1910ס. באָריס פיילד פֿאַר באַנקראָט אין 1915. אין די 1930 ס באָריס איז געווען אַ עוויען און געשטארבן אין 1939. בעסי האט קיינמאָל דיוואָרסט באָריס.
טויט און לעגאַט.
ביידע טהאָמאַשעפסקיס האט פיל צו פאָרעם דער וועלט פון מאָדערן טעאַטער פון די פאַליז צו בראָדוויי און האט אַ אָנהייבן צו פילע אַקטערז, קאַמפּאָוזערז און פּראָדוסערס וואס זענען אויף צו אָנהייבן און אייגן קינאָס און פֿילם סטודיאָס. אפילו די גערשווין ברידער האט זייער אָנהייב מיט די טהאָמאַשעפקיס. זיי האבן אויך באַוווסט אין אַדרעסינג קאָנטראָווערסיאַל געזעלשאַפטלעך ישוז פון די טאָג און אין לערנען די גרעענהאָרנס ווי צו זייַן אמעריקאנער. זיי געגרינדעט קינאָס און פּראָדוקציע קאָמפּאַניעס, ווי געזונט ווי פּובלישינג הייזער און פילע אנדערע מצליח געשעפט ווענטורעס.
נאָך באָריסנס טויט, איז הארי אריבערגעפארן מיט זיין מוטער אין קאַליפאָרניע. בעסי האט געלעבט אין קאַליפאָרניע ביז איר טויט אין 1962, אַלט 89, און איז געווען מקבר געווען מיט איר מאַן אין דער ייִדיש טעאַטער אָפּטיילונג פון די בארג חברון בית עולם, ניו יארק. טעד תו געשטארבן אין 1992, אַלט 88. הארי איז געשטארבן אין לאס אנדזשעלעס אין 1993, אַלט 97.
רבי אריה לייבוש לייזער (געב' ה'תרצ"ח, 1938) איז דער פשעווארסקער רבי אין אנטווערפן.
רבי לייבוש איז געבוירן געווארן אין פשעווארסק, גאליציע (היינט פוילן) אין תרצ"ח צו זיין פאטער רבי יעקב, שפעטער דער צווייטער פשעווארסקער רבי אין אנטווערפן, און זיין מוטער אלטע בינא, א טאכטער פון רבי איציקל געווירצמאן, דער ערשטער פשעווארסקער רבי אין אנטווערפן.
פון תשט"ו האט ער געלערנט אין דער בעלזער ישיבה אין ירושלים און, אזוי ווי זיין פאטער און זיידע, איז ער געווארן א חסיד פון רבי אהרן פון בעלזא. אין תשי"ח האט ער געהייראט מרת מלכה מינדל חנה, די טאכטער פון רבי אלטער יעקב יצחק וואגשאל, דער לאנצהוטער רבי, און האט געוואוינט אין וויליאמסבורג, וואו ער פלעג גיין צום קלויזענבורגער רבי, רבי יקותיאל יהודה האלבערשטאם, און צום סקווערער רבי'ן, רבי יעקב יוסף טווערסקי. נאך זיין ווייבס פטירה האט ער געהייראט בזיווג שני איר ניכטע, מרת חנה שלאמצע, די טאכטער פון זיין שוואגער ר' יהושע וואגשאל, דער לאנצהוטער רבי.
אין די תש"נ יארן איז ער צוריק קיין אנטווערפן. נאך זיין פאטערס פטירה האט מען אים באשטימט פשעווארסקער רבי.
רבי לייבוש האלט שטארק די דיעות פון זיין רבי'ן, רבי יואל טייטלבוים, און איז א שארפער קעגנער פון ציונות; ער גייט נישט צום כותל המערבי און איז מקפיד צו רעדן יידיש.
נײַפעלד (רוסיש: Найфельд) איז אַ דאָרף אינעם ביראָבידזשאַנער ראַיאָן פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט אין רוסלאַנד.
נײַפעלד איז געגרינדעט געוואָרן דורך ייִדישע איבערוואַנדערער אין 1928. אין 1929 זײַנען אויסגעבויט געוואָרן די ערשטע סטאַציִאָנאַרע הײַזער. מיט דעם זעלבן יאָר ווערט דאַטירט די ערשטע מצבה אויפן אָרטיקן בית-עלמין. דאָס דאָרף געפינט זיך 40 קילאָמעטער פון דער שטאָט ביראָבידזשאַן. זײַן באַפעלקערונג האָט באַטראָפן אין 1998 בערך אַנדערהאַלבן טויזנט נפשות. זינט דעמלט האָט זי זיך פאַרקלענערט און באַטרעפט, לויט די אָנגאַבן פון 2100, סך-הכל 1118 נפשות.
דוב־בער קערלער (ענגליש: "Dov-Ber Kerler"; געב' 1958) איז אַ ייִדישער לינגוויסט, רעדאַקטאָר און דיכטער (פּאָעטישע ווערק פאַרעפנטלעכט ער אונטערן פּען-נאָמען 'באָריס קאַרלאָוו'). ער איז א פּראָפעסאָר אין אינדיאנע-אוניווערסיטעט.
דוב-בער קערלער איז געבוירן געוואָרן אין 1958 אין מאָסקווע. ער איז דער זון פונעם ייִדישן דיכטער יוסף קערלער. אין 1971 איז ער צוזאַמען מיט די עלטערן עולה געווען קיין ישראל און האָט זיך באַזעצט אין ירושלים. נאָך דער אַרמיי-דינסט אין דער ישראלדיקער אַרמיי האָט דוב-בער קערלער זיך געלערנט אינעם העברעיִשן אוניווערסיטעט אין ירושלים און גראַדויִרט מיט אַ באקאַלאַוור דיפּלאָם אין אַלגעמיינער און אינדאָ-אייראָפּעיִשער לינגוויסטיק און אין יידישער ליטעראַטור. אין 1984 האָט ער אָנגעהויבן זיך לערנען אין דאָקטאָראַנטור פונעם אָקספֿאָרדער אוניווערסיטעט, וווּ ער איז געוואָרן דער ערשטער דאָקטאָראַנט, וואָס האָט זיך ספּעציִאַליזירט אין ייִדיש-שטודיעס. זײַן דאָקטאָראַט-אַרבעט וועגן מקורים פון דער הײַנטצײַטיקער ייִדישער ליטעראַטור-שפּראַך אין מזרח-אייראָפּע האָט דוב-בער פאַרטיידיקט אין 1988.
אין 1999 איז אַרויס זײַן מאָנאָגראַפיע "Origins of Modern Literary Yiddish", וועלכע ער האָט אָנגעשריבן אויפן סמך פון דער דאָקטאָראַט-פאָרשונג. די מאָנאָגראַפיע איז אין 2004 באַלוינט געוואָרן פון דער מאָדערנער שפראַך אַסאָציאַציע פון אַמעריקע (Modern Language Asosiation of America) ווי די בעסטע אָפּגעדרוקטע ענגליש-שפּראַכיקע פאָרש-אַרבעט איבער ייִדיש פאַר די לעצטע פינף יאָר. צווישן די יאָרן 1989 און 2000 איז דוב-בער קערלער געווען אַ דאָצענט און לעקטאָר פון ייִדישער שפּראַך און ליטעראַטור בײַם אָקספאָרדער אוניווערסטיעט.
אין 2001 איז ער אַריבערגעפאָרן אין די פאַראייניקטע שטאַטן וווּ ער פאַרנעמט די כּהן-קאַטעדרע פון ייִדיש-שטודיעס אין דעם אינידאנע אוניווערסיטעט, אין בלומינגטאָן. זינט 2002 שטייט ער בראָש פונעם Yiddish Ethnographic Project, וואָס אין זײַנע ראַמען ווערן אויפגענומען אויפן ווידעאָ אינטערוויוען מיט די עלטערע ייִדיש-רעדנדיקע אין אוקראַיִנע, מאָלדאָווע, רומעניע און אַ ריי אַנדערע ערטער אין מזרח-אייראָפּע. דער אָפיציעלער נאָמען פון דעם פראָיעקט איז אַ"היים" ("AHEYM").
זינט 1993 האָט ער אָנגעהויבן רעדאַגירן "ירושלימער אַלמאַנאַך", תחילת צוזאַמען מיט זײַן פאָטער, יוסף קערלער און שפּעטער - אַליין.
דער אינזל האקיידא (טונקל־גרין אויף דער מאפע)
האקיידא (יאפאניש: "Hokkaidō" 北海道) איז דער צווייטער גרעסטער אינזל אין יאפאן (נאך האנשו) און דער 21סטער גרעסטער אינזל אין דער וועלט. דער גאנצער אינזל איז איין פרעפעקטור וואס איז דער מערסט צפונדיקער און דער גרעסטער פרעפעקטור אין גאנץ יאפאן. צווישן האקיידא און האנשו געפינט זיך דער צוגארו דורכגאס ("Tsugaru"). אונטער דעם דורכגאס גייט דער סייקאן טונעל ("Seikan Tunnel"), וואס איז לאנג 53.85 ק"מ און איז דער לענגסטער באן טונעל אין דער וועלט. די גרעסטע שטאט אויפן אינזל איז סאפארא ("Sapporo"), די הויפטשטאט פונעם פרעפעקטור.
דער אינזל געפינט זיך ביים צפון עק פון יאפאן, לעבן רוסלאנד, און איז ארומגענומען מיט דעם פאציפישן אקעאן, דעם יאפאנער ים און דעם אכאצקער ים. דער צענטער פונעם אינזל שפארט איין עטלעכע בארגקייטן און אויך וואולקאנישע פלוינען. דער אינזל איז טעטיק סייסמיש, און ליידט פון כסדרדיקע ערדציטערנישן.
דער אינזל האט א שטח פון 83,452.47 קוואדראט ק"מ, און א באפעלקערונג פון 5,702,131 באוואוינער (ריכטיק פאר 2003).
דעם 25סטן סעפטעמבער 2003 האט פאסירט אויפן אינזל א טויטלעכער ערדציטערניש מיט א שטארקייט פון 8 אויפן ריכטער סקאלע.
די פרעסע ביי זיין ארעסט
ר' משה יעקב יוסף בראַך, (אדער ווי ער ווערט אנגערופן אין סאטמאר יאסי בראך) איז דער פרעזידענט פון דער ארונישער צייטונג דער בלאט,
ער איז א קאריערע קרימינאל פארברעכער לויט ריכטער באראש, וואס ער האט זיך מודה געווען דארטן איבער זיינע גניבות.
אויך איז ער דער וואס האט אריינגעטראגן די קלאגעס קעגן די זאליס און געריכט.
ישראל נעקראַסאָוו (רוסיש: Исроэл Некрасов) איז אַ ייִדישער דיכטער און איבערזעצער פון דער ייִדישער ליטעראַטור אין רוסיש.
ישראל נעקראַסאָוו איז געבוירן געוואָרן אין 1970 אין לענינגראַד (איצט - פּעטערבורג). נאָכן פאַרענדיקן מיטלשול האָט ער געאַרבעט אַלס סטאָליער און מולער. פאַרענדיקט דעם פילאָלאָגישן פאַקולטעט פונעם פּעטערבורגער מלוכה-אוניווערסיטעט. ישראל נעקראַסאָוו וווינט אין פּעטערבורג און אַרבעט אינעם פּעטערבורגער אינסטיטוט פאַר יודאַיִק אַלס לערער פון דער ייִדישער שפּראַך און ליטעראַטור. ער האָט רעדאַגירט דעם פּעטערבורגער ייִדישן ליטעראַרישן אַלמאַנאַך "דער נײַער פרײַנד" (עס זײַנען דערשינען צוויי בענדער – אין 2004 און אין 2006).
מיט זײַנע אָריגינעלע לידער אויף ייִדיש האָט ישראל נעקראַסאָוו דעביוטירט אין 2003 אינעם אַמעריקאַנער וועב-זשורנאַל "דער באַוועבטער ייִד". זינט דעמלט זײַנען זײַנע לידער פאַרעפנטלעכט געוואָרן אין "ירושלימער אַלמאַנאַך", "טאָפּלפּונקט", "ייִדישלאַנד" און אין אַנדערע פּעריִאָדישע אויסגאַבעס. ער האָט איבערגעזעצט אין רוסיש אַ גאַנצע ריי ווערק פון ישׂראל-יהושע זינגער, יצחק באַשעוויס-זינגער, דוד בערגעלסאָן, אבֿרהם סוצקעווער און פֿון אַנדערע ייִדישע פּראָזאַיִקער און דיכטער.
ד"ר שלמה רובין אדער ראָבין (3טן אפריל 1823 - 1טן יאנואר 1910) איז געווען פון די פריעסטע פירער פון דער השכלה באוועגונג אין גאליציע, א העברעאישער שרייבער און איבערטייטשער פון פיל קלאסישע ביכער אויף עברית.
שלמה רובין איז געבוירן געווארן דעם דריטן אפריל, יאר 1823, אין דאלינע, גאליציע, צו חסידישע עלטערן, אייניקלעך פון רבי מתתיהו, דער מחבר פון ספר "ברכת דוד", וועלכער איז דאן געזיצן אויף רבנות שטול אין שטאט דאלינע, זייענדיג דער מנהיג פון א חסידישער עדה אידן פאר צענדליגע יארן. אין די אינגע יארן האט הרב שלמה רובין באקומען אן ערליכן טראדיציאנאלן חסידישן חינוך און זיך פאררעכנט אלס תלמיד פונעם בני יששכר, רבי צבי אלימלך שפירא פון דינאוו. ער האט שוין באקומען היתר הוראה אין גאר א אינגען עלטער, און זייענדיק בלויז 17 יאר איז ער א חתן געווארן, און געהערנדיק צו א רבנישער משפחה האט אים זיין פאמיליע ערלעדיגט א רבנות פאסטן אין דער שטאט חאדאראוו, אבער רובין האט עס צוריקגעוויזן און אנשטאט אויסגעוויילט בעסער, צו גיין שטודירן און נעמען בילדונג. כדי צוקענען אויספירן זיינע שטרעבונגען איז ער אריין אין מסחר דורכאויס די טאג שעות, און ביינאכט אוועקגעגעבן צו קענען לערנען זיינע לערנונגען. נאך פינף יאר האנדלען האט ער אנגעוואוירן זיין פארמעגן, און זיך געצויגן קיין לעמבערג.
אין לעמבערג איז ער זיך געגאנגען לערנען אין שולע עטליכע שפראכן: לאטייניש, דייטש, פראנצויזיש, און איטאליעניש.
נאכוואס ער האט ער האט זיך אויסגעלערנט די שפראכן, האט ער אנגעהויבן פרואוון ציען חיונה פון דינען אלס א פריוואטער לערער אויף דייטש און עברית אין דער שטאט באלעכאוו, אבער אין ארימע אומשטענדן.
ער איז איינגערוקט געווארן אין מיליטער געגן זיין ווילן, און זיך אנגעליטן דארט צוויי יאר ביז זיין באפרייאונג. פון דארט האט ער זיך געצויגן אין זשוראוונע, און געגעבן רעדעס אין דייטש און פראנצויזיש, אויך האט ער דארט געשריבן זיין ארטיקל "קורי עכביש" אין וועלכן ער רייסט ארונטער דעם חסידישן לעבנסשטייגער. ווען מ'האט אויסגעפונען אז ער האט דאס געשריבן האט די אידישע קהילה אין שטאט אפגעריסן באציאונגען מיט אים, און ער האט פארלוירן זיין מקור הפרנסה. אויס פחד פון ווייטערדיגע שאדנס און צרות וואס דער ארטיקל קען אים נאך אנשאפן, האט ער באשלאסן עס נישט צודריקן, נאר עס פארברענט אין פייער.
אבער די רדיפות פון די חסידים האבן פון דאן אן, זיך שוין נישט אפגעשטעלט, אזוי אז ער איז געצוואונגען געווען צו אנטלויפן קיין רומעניע, וואו ער האט זיך באזעצט אין שטאט גאלאץ, און געמאכט זיין פארדינסט דורכן שרייבן פאר א צייטונג אין די נאכט שעות, און אלס אדיטאר בייטאג שעות. יענע תקופה האט ער אנגעהויבן פארשפרייטן מאמרים אין דעם וואכנבלאט "המגיד".
אין 1859 האט ער פארלוירן זיין שטעלע אין גאלאץ, און געברויכט פארלאזן רומעניע. ער האט זיך אומגעקערט קיין גאליציע, און געשטעלט געווארן מטעם דער רעגירונג אנצופירן די שולע אין באלעכאוו. אויף דעם ארבעטס פאסטן האט ער געדינט א צירקע פינף יאר, ביז די רדיפות וואס ער איז אויסגעשטאנען פון די חסידים, האבן אים געצוואונגען ווידער צונעמען דעם וואנדער שטעקן אין די הענט אריין, און עוקר זיין אין איטאליע. דארט האט ער זיך מתפרנס געווען זייענדיג א פריוואטער מלמד אין א ארטיגן עושר'ס הויז, ווען אין דער זעלבער צייט, טייטשט ער איבער די ספרים פון ר' יהודה אריה די מודינא, און ר' יהודה אברבנאל.
עס איז פארריבער א צייט, און ער האט ווידער זיך געצויגן צו דער שטאט טאגאנראג און רוסלאנד, און פארדינט אלס מלמד פרטי פאר דעם זון פון 'יעקב פאליאקאוו'. נאך צוויי יאר איז ער געפארן מיט דעם יעקב קיין וויען, דארט האט ער פובליצירט זיין ספר "שפינוזה והרמב"ם", וואס אויף דעם האט ער אין 1868 באקומען א דיפלאם און טיטול "דאקטאר אין פילאסאפיע" פון געטינגען אוניווערסיטעט, און פון דאן האט ער זיך אונטערגעחתמ'ט "דאקטאר רובין". אין וויען האט ער זיך באקענט מיט פרץ סמאלענסקין, און אים צוגעזאגט צו שרייבן פאר אים ארטיקלען פאר זיין צייטונג "השחר".
פון יאר 1895 ביז זיין טויט, האט ער געוואוינט אין קראקע, שרייבנדיג נאך פילע ספרים און מאמרים, ווי אויך איבערטייטשנדיג אסאך קלאסישע ספרים.
ער האט געלעבט ביזן ערשטן פון יאנואר, 1910.
ער איז צו אים געבוירן געווארן צוויי זין און צוויי טעכטער, אבער ביידע זענען אים נעבעך געשטארבן בחייו.
דעות און חילוקי דעות.
רובין האט געהאלטן ענליך צו אנדערע משכילים זיינער צייט, דאס די אמונה פון חז"ל איז געווען ראציאנאליש, און האט גוט געשטימט לויט דער וויסנשאפט וואס זיי האבן געקענט משיג זיין אין זייער תקופה, און איז אייגענטליך געווען דאס אייניגע וואס די גויאישע וויסנשאפטלער און פילאסאפן האבן יענע יארן משיג געווען. די שיטה האט ער מפרסם געווען און אויפגעוויזן אין אסאך פון זיינע ספרים, אין וואס ער ווייזט אויף ווי שטארק געלערנט חז"ל איז געווען אין די וועלטליכע חכמות, אזוי ווייט צוזאגן, אז אפילו שפעטערדיגע אויפדעקונגען האבן זיי שוין אויך געוואוסט. (א נקודה אויף וואס פוהלע קריגן דערויף היינט)
אין צוגאב, האט ער זייענדיג א שטארקע פארערע פון ברוך שפינאזאס פאנטעאיזם, און זיינע פילאסאפישע לערנונגען בכלל – געהאלטן אז אפילו חז"ל'ס בליק אין אמונה שטימט זייער גוט, און איז עולה בקנה אחד, מיט שפינאזאס שטעלונגען. דאס האט ער געשריבן אין עטליכע ספרים. מיט דעם האט ער זיך מתווכח געווען מיט שמואל דוד לוצאטו, שרייבנדיג א באזונדער מאמר "תשובה ניצחת", אוואו ער טענה'ט אז די ספרים פון אונזער ברודער דער גרויסער אידישער פילאסאף ברוך די שפינאזא איז געבויט ביסודו אויף די תורה און חכמה פון אונזער פאלק. 'כעדות כל חכמי ישראל והאומות".
אויפ'ן תורת הקבלה האט רובין געהאלטן, דאס מ'האט איר אימפאטירט פון אינדיע קיין ארץ ישראל, דורך די מיליטערלייט פון אלכסנדר מוקדונ'ס ארמייען, אין דער תקופה פון בית שני.
די דאזיגע שטעלונגען זענען אבער אנגענומען געווארן מיט התנגדות (קענגערשאפט) סיי מצד זיינע אנדערע משכילישע חבירים און זיכער מצד די ארטאדאקסן, וואס האבן געברויזט אויף זיין דרייסט צוצושטעלן די עיקרי האמונה פון אידישקייט צו דעות וואס זענען ביי די 'ארטאדאקסן' געווען פאררעכנט ווי 'פסולע השקפות'.
רובין האט זיך געציילט פון די חברי תנועת חיבת ציון, מיוסד געווארן דורך הרב צבי הירש קאלישער, און ער האט געדינט אלס גבאי פון דער ארגאניזאציע וויילנדיג אין וויען.
רובין האט אסאך מאמרים געשריבן אין די צייטונגען, און די אויסדערוועלטע אויך געדרוקט אין ספרים. פאלגנד איז א ליסטע פון זיינע ספרים, אסאך פון זיי באשטייען בלויז פון 15 ביז 40 עמודים.
פלאצירונג פון לעמבערגער גובערניע אין אוקראינע
די לעמבערגער גובערניע (, "לוויווסקאַ אבלאַסט"; אויך זיך פאררופן אויף לוויוושטשינא - "אוקראיניש: Львівщина")) איז אן אבלאסט (גובערניע) פון מערב אוקראינע. די הויפטשטאט פון דער גובערניע איז לעמבערג.
די גובערניע איז געשאפן געווארן ווי א טייל פון דער אוקראינישער סאוועטישער סאציאליסטישער רעפובליק דעם 4טן דעצעמבער, 1939, נאך דער סאוועטער אינוואזיע פון פוילן.
די גובערניע געפינט זיך ביים טויער פון די קארפאטישע בערג, און האט געטוישט הענט א סך מאל איבער די יארהונדערטער.
פון 1200 ביז 1340 איז די געגנט געווען אן אומאפהענגיק לאנד, גאליציע-וואהלין, דערנאך האט זי געהערשט פוילן-ליטע ביז 1772. דערנאך האט געהערשט די עסטרייכע אימפעריע ביז 1918, און פוילן (פון 1918 ביז 1939). די פוילישע און עסטרייכע ירושה איז קענטיק אין דער גובערניע ביז צום היינטיקן טאג.
ביי דער מלחמה איז דער געגנט, מיט גאנץ מערב אוקראינע, געווארן א טייל פונעם ראטן פארבאנד. ווען דער ראטן פארבאנד איז איינגעפאלן אין 1991, איז די לעמבערגער גובערניע געווארן א טייל פון דער אומאפהענגיקער אוקראינע.
יוסף קערלער (רוסיש: "Иосиф Керлер"; 7טן אפריל 1918, הײַסין, אוקראַיִנע – 2000, ירושלים) איז געווען אַ ייִדישער דיכטער.
יוסף קערלער איז געבוירן געוואָרן אין 1918 אינעם שטעטל הײַסין (איצט אין דער וויניצער געגנט פון אוקראַיִנע). אין 1930 – 1934 האָט דער קומענדיקער דיכטער געלעבט מיט זײַנע עלטערן אין אַ ייִדישן קאָלווירט אין קרים. אין 1934 – 1937 האָט ער זיך געלערנט אין אַ ייִדישן טעכניקום אין אָדעס. אין 1935 האָט יוסף קערלער דעביוטירט מיט לידער אין דער צײַטונג "אָדעסער אַרבעטער".
אין 1937 – 1941 האָט ער זיך געלערנט אין טעאַטער-שול בײַם מאָסקווער ייִדישן מלוכה-טעאַטער (שלמה מיכאָעלסעס "גאָסעט"). זומערצײַט 1941 האָט ער פאַרענדיקט די טעאַטער-שול און איז גלײַך אַוועק אויפן פראָנט און האָט געקעמפט ביז מע האָט אים ניט באַפרײַט נאָך דעם, ווי ער איז שווער פאַרוווּנדעט געוואָרן אין 1944. אין דעם זעלבן יאָר איז דערשינען זײַנע ערשטע לידער-זאַמלונג "פאַר מײַן ערד". אין איר זײַנען איבערהויפּט אַרײַן פראָנט-לידער. יוסף קערלער איז געווען אַ מיטגליד פון רעדקאָלעגיעס פון דער צײַטונג "אייניקייט" און פונעם אַלמאַנאַך "סאָוועטיש". ער האָט זיך געלערנט אויפן פילאָלאָגישן פאַקולטעט פונעם מאָסקווער מלוכה-אוניווערסיטעט.
אין 1947 איז ער אַריבערגעפאָרן אין דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט און האָט געאַרבעט אין דער רעדאַקציע פון דער צײַטונג "ביראָבידזשאַנער שטערן". אינעם מאָסקווער פאַרלאַג "דער אמת" האָט מען געגרייט צום דרוק יוסף קערלערס צווייטע לידער-זאַמלונג, אָבער זי איז קיינמאָל ניט דערשינען. אין אַפּריל 1950 איז דער דיכטער אַרעסטירט געוואָרן נאָך דעם, ווי ער האָט פאַרעפנטלעכט אין דער געגנטלעכער צײַטונג אַ פּראָטעסט קעגן דעם, וואָס אין די שולן פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט אויפגעהערט אונטעריכטן די ייִדישע שפּראַך. יוסף קערלער איז פאַראורטיילט געוואָרן צו צען יאָרן פון לאַגערן און געאַרבעט אין קוילן-שאַכטעס פון וואַרקוטאַ (די אויטאָנאָמע רעפּובליק פון קאָמי) צום צפון פונעם פּאָליוס-קרײַז.
אין 1955 איז יוסף קערלער באַפרײַט און ראַהאַביליטירט געוואָרן. ער איז געקומען צו פאָרן קיין מאָסקווע. אין 1957 איז דאָרט אַרויסגעגאַנגען אין איבערזעצונג אויף רוסיש זײַן לידער-זאַמלונג "מײַן טאַטנס ווײַנגאָרטן" («Виноградник моего отца»). אַ טייל פון די לידער, וואָס זײַנען אַרײַן אין איר, האָט דער דיכטער אָנגעשריבן אינעם לאַגער. אין 1965 איז דערשינען זײַן צווייטע לידער-זאַמלונג איבערגעזעצטע אין רוסיש "איך וויל זײַן גוטהאַרציק" («Хочу быть добрым»). אַ סך יוסף קערלערס לידער זײַנען אין דעם פּעריִאָד געוואָרן אין אָריגינאַל פּאָפּולערע זינגלידער. מוזיק אויף זײַנען ווערטער האָבן געשריבן זינאָווי קאָמפּאַנייעץ, מאַנוס טאַבאַטשניקאָוו, וולאַדימיר שאַיִנסקי און אַנדערע. עס האָבן זיי אויסגעפילט באַוווּסטע סאָוועטישע ייִדישע זינגער נחמה ליפשיץ, אנע גוזיק, מיכאל אלכסנדראָוויטש, מיכאל עפּלבוים און זינאָווי שולמאַן.
אין די זעכציגער יאָרן האָט יוסף קערלער אָנגעהויבן אַ קאַמף פאַר עליה קיין ישראל. ער האָט פאַרעפנטלעכט זײַנע לידער אין דער ניו-יאָרקער צײַטונג "פאָרווערטס", אינעם תל-אָביבער ליטעראַרישן אַלמאַנאַך "די גאָלדענע קייט", ווי אויך אין אומלעגאַלע סאָוועטישע ייִדישע אויסגאַבעס ("סאַמיזדאַט"). אין 1970 האָט יוסף קערלער פאַרעפנטלעכט אַן אָפענעם בריוו צו דער סאָוועטישער רעגירונג מיט אַ פאָדערונג דערלויבן די סאָוועטישע ייִדן עולה זײַן קיין ישראל.
אין מערץ 1971 איז יוסף קערלער עולה געווען קיין ישראל. אינגיכן נאָך דעם איז דערשינען זײַן בוך "געזאַנג צווישן ציין" מיט אַ הקדמה פון דב סדן. דאָס בוך האָט אין זיך אײַנגעשלאָסן כמעט אַלע לידער, וואָס ער האָט אָנגעשריבן אינעם לאַגער. שפּעטער איז דערשינען אַ גאַנצע ריי יוסף קערלערס ביכער. זײַנע לידער זײַנען איבערגעזעצט געוואָרן אין העברעיִש, רוסיש, דײַטש, ענגליש, שפּאַניש, אוקראַיִניש, האָלענדיש, פּויליש אא. זינט 1974 האָט ער רעדאַגירט דעם "ירושלימער אַלמאַנאַך" (אין די לעצטע יאָרן פונעם לעבן – צוזאַמען מיט זײַן זון דוב-בער קערלער).
יוסף קערלער איז נפטר געוואָרן אין ירושלים אין 2000.
• "פאַר מײַן ערד" מאָסקווע, "דער אמת", 1944.
• "דאָס געזאַנג צווישן ציין", תל אָביב, פאַרלאַג י.ל. פּרץ, תשל"א.
• "זעט איך דאָך", תל אָביב: פאָרלאַג י"ל פּרץ, תשל"ב.
• "12טער אויגוסט 1952", ירושלים, תשל"ח-1978.
• "די ערשטע זיבן יאָר", ירושלים, תשל"ט.
• "הימלשאפט: בלעטלעך פּראָזע און לידער", ירושלים, "ירושלימער אַלמאַנאַך", 1986.
• "געקליבענע פּראָזע: עסייען, זכרונות, דערציילונגען", ירושלים, "ירושלימער אַלמאַנאַך", 1991.
• "אבי געזונט: לידער פון הײַנט און פון נעכטן", ירושלים, 1993.
• "שפּיגל-כתב: געציילטע לידער" (צוזאַמען מיט באָריס קאַרלאָוו), ירושלים, "ירושלימער אַלמאַנאַך", 1996.
• "דווקא איצט: פון די לעצטע און אַנדערע לידער", ירושלים, "ירושלימער אַלמאַנאַך", 2005.
מעשיות פאר אידישע קינדער איז א יודיש בוך פון שלום עליכם, עס אנטהאלט קורצע מעשה'לעך.
די מעשה'לעך באציען זיך בעיקר איבער די קינדערישע יארן, זייערע שטיקלעך און איבערלעבענישן אינדערהיים און אין חדר ביים רבין.
געדרוקט אין יאהר 1918 אין ניו יארק.
די ערשטע טייל באשטייט פון דרייצן קליינע מעשיות און די צווייטע, וועלכע לויפט אויפן סדר פון ימים טובים, עלף.
אלץ אינאיינעם איז עס צוויי הונדערט און איין און דרייסיג זייטן.
פּעדראָ דע בעטאַנקור (. ווילאַפלאָר, טענעריפע, 21סטן מערץ, 1626 - אַנטיגואַ גוואטעמאלע, גוואטעמאלע, 25סטן אפריל 1667) עס איז געווען אַ שפּאַנישער פראַנסיסקאַנער מאָנאך און מיסיאנער, גרינדער פון די סדר פון בעטלעמיטאַס. עס איז דער ערשטער הייליקער פון די קאנארישע אינזלען, גוואטעמאלע און צענטראל-אמעריקע. צוליב פון זייַן מיסיאנאערישער און פּאַסטעכיש אַרבעט איז ער ברייט באקאנט ווי דער "סט פראַנסיס פון אַססיסי אין אַמעריקע", און איז באטראכט די עוואַנגעליזאַטיאָן פון גוואַטעמאַלע.
געבוירן אין ווילאַפלאָר, אַ שטאָט דרום פון דעם אינזל פון טענעריפע, אין די בוזעם פון אַ משפּחה פון פויערים. זינט קינדשאַפט ער האט אָפנהאַרציק רעליגיעז, מתפלל די גאנצע צייַט, אַפֿילו ווען ער איז געווען אין פעלד פאשן די ציגן פון זייַן פאטער. ביי די 23 יאר האט ער פארלאזט זייַן געבורטספלאץ טענעריפע און, נאָך צוויי יאר, איז ער געקומען קיין גוואטעמאלע, ווו לאַנד וואָלט אָנפירן זייַן מיסיאנערישע אַפּאָסטאָלאַטע.
ביים אָנקומען, איז ער געפאלן קראַנק. אויף ריקאַווערינג, ער געוואלט צו ווערן אַ גלח און געגאנגען צו די דזשעסויט קאָלעגע פון סאַן פֿראַנסיסקאָ דע באָריאַ, אָבער קען נישט קריגן די נייטיק מאַטעריאַלס צו לערנען און האט צו פאַרלאָזן. אין 1656, ער איז געווארן אַ פראַנסיסקאַן טערשיערי בייַ די קאַנוואַנט פון סאַן פֿראַנסיסקאָ דע אַנטיגואַ און גענומען די נאָמען פון פּעדראָ דע סאַן דזשאָסע.
ער האט באזוכט שפיט​עלער​, טורמעס, און יונג מען אָן רעסורסן דארף, געזען דעם דאַרפֿן דאָרט איז געווען, געוואלט צו עפענען אַ פּלאַץ צו באַגריסן און נעמען זאָרגן פון די מענטשן. דרייַ יאר שפּעטער, געעפנט אַ שפּיטאָל בדעה פֿאַר נעבעך פּאַטיענץ. ביסלעכווייַז, זיי צוגעלייגט אַ באַשיצן פֿאַר היימלאָז מענטשן, אַ שולע פֿאַר די נעבעך, אַ ינפערמערי, טשאַפּעל און וווינאָרט פֿאַר כהנים וואס זענען געווען גייט פארביי דורך. זיין לערנען מעטהאָדס זענען ינאַווייטיוו און געווארן דער ערשטער אמעריקאנער ליטעראַסי. ריקאָלינג די אָרעמקייַט פון מרים, וואס געפונען קיין אָרט ווו ליכט, גערופן די הויז האָספּיטאַל פון אונדזער לאַדי פון בעטהלעהעם. באַלד באקומען אנדערע טערשיערי וואס געוואלט צו מיטאַרבעטן אויף אים, אויך פרויען וואס געוואלט צו לערנען קינדער, און פעטרוס געשריבן אַ הערשן פֿאַר אָרדערינג די אָפּעראַציע פון די קהל. דאס געפירט צו די פאַרלייגן פון אַ נייַ רעליגיעז סדר: דער סדר פון די ברידער פון אונדזער לאַדי פון בעטהלעהעם, וואָס איז אנערקענט און באוויליקט לויט דער רוח זען. ער געשריבן עטלעכע אַרבעט. געשטארבן אין אַנטיגואַ גואַטעמאַלאַ אין עלטער 41, אין דער רייעך פון הייליקייַט.
פּאָפּע קלעמענט קסיוו דערקלערט ווענעראַבלע אויף יולי 25 1771. ער איז געווארן זענפֿטיקט דעם 22סטן יוני 1980 אין דער פעטראס באסיליקע ס באַסיליקאַ דורך פּאָפּע יוחנן פאולוס צווייטער און קאַנאַנייזד אין גוואטעמאלע שטאָט דורך די פּאָפּע אויף יולי 30 2002. אזוי דער הערמאַנאָ פּעדראָ איז געווארן דער ערשטער הייליקער פון די קאַנאַרי אינזלען, אין דער ערשטער הייליקער פון גואַטעמאַלע און צענטראַל אַמעריקע 'ס ערשטער סיינט. זיין סעודה איז געפייערט דעם 24סטן אפריל.
באריסלאַוו (;) איז א שטאט פלאצירט אויפן טיסמעניץ טייך אין דער לעמבערגער גובערניע, מערב אוקראינע. די שטאט איז אן אייגענער דיסטריקט אין דער גובערניע.
די באפעלקערונג איז אומגעפער 35,040 (אין 2011).
באריסלאוו געפינט זיך אין מערב אוקראינע, 74 ק"מ דרום־מערב פון לעמבערג, 34 ק"מ מערב פון סטרי און 10 ק"מ דרום־מערב פון דראהביטש.
אין 1900 האבן געוואוינט אין באריסלאוו 5,950 יידן.
ביז 1928 איז באריסלאוו געווען א טייל פון דער דראהביטשער קהילה.
פאר דער צווייטער וועלט-מלחמה האבן געוואוינט אין דער שטאט עטלעכע 13,000 יידן.
מיכאל דאַווידאָוו (רוסיש: "Михаил Абрамович Давыдов") איז איינער פון די פירנדיקע הײַנטצײַטיקע רוסלענדישע היסטאָריקער.
מיכאל דאַווידאָוו איז געבוירן געוואָרן אין 1954 אין אַ ייִדישער משפּחה אין דער שטאָט פּאָלטאַווע, אוקראַיִנע. נאָך דער דינסט אין דער סאָוועטישער אַרמיי האָט ער געאַרבעט אַ געוויסע צײַט אַלס שטורמאַן אין ציווילער אַוויִאַציע. אין 1981 האָט ער פארענדיקט דעם היסטאָריע פאַקולטעט פונעם מאָסקווער מלוכה-אוניווערסיטעט, זיך ספּעציִאַליזירנדיק אין דער נײַער געשיכטע פון רוסלאַנד. אין 1986 האָט מיכאל דאַווידאָוו פאַרטיידיקט אַ קאַנדידאַט-דיסערטאַציע אויף דער טעמע "מאָנאָפּאָל און קאָנקורענץ אין דער צוקער-אינדוסטריע פון רוסלאַנד פונעם אָנהייב 20טן יאָרהונדערט". אין 2004 האָט ער פאַרענדיקט אַ דאָקטאַר-דיסערטאַציע אויף דער טעמע "מאַרק און מאַרק-פאַרבינדונגען פון רוסלאַנד אין סוף 19טן - אָנהייב 20טן יאָרהונדערט (אַ קוואַלן-קענערישע פאָרשונג"). לאַנגע יאָרן איז מיכאל דאַווידאָוו געווען אַ פּראָפעסאָר אינעם רוסלענדישן הומאַניטאַרן אוניווערסיטעט. הײַנט-צו-טאָג אַרבעט ער אויפן היסטאָריע פאַקולטעט פון דער מאָסקווער העכערער עקאָנאָמיק-שול.
• Современники глазами А. П. Ермолова // «Число и мысль», № 9. -М., 1985.
• Оппозиция Его Величества. Геттинген, 1994. די צווייטע און די דריטע אויפלאַגע - РГГУ, 1994; М.: ЗебраЕ, 2005, 2007.
• Очерки аграрной истории России в конце XIX — начале XX вв. М.: РГГУ, 2003.
• Оппозиция его Величества/ М.: ЗебраЕ, 2005
• Всероссийский рынок в конце XIX — начале XX вв. и железнодорожная статистика. СПб.: Алетейя. 2010.
די וויכטיקסטע אַרטיקלען.
К вопросу о методике анализа рынков сбыта промышленных предприятий (на примере рафинадной промышленности России) // Математические методы и ЭВМ в исторических исследованиях. — М., 1985 — С.81-99
Документы по истории монополизации сахарной промышленности России в начале XХ. в. // Советские архивы. — М., 1985, № 4 — С.30-39.
Соглашения рафинеров (1900—1914) // Монополистический капитализм в России. М.,1989. -С.104-124
О соотношении предпосылок монополизации: теория и реальность // Экономическая история. Ежегодник. — М., 1999. — С.289-316.
О статистике землеустройства в России, 1907—1913 гг.// кономическая история России: проблемы, поиски, решения: ежегодник/Науч.-исслед. ин-т проблем экон. истории России XX в. при Волгогр. гос. ун-те. — Волгоград: Изд-во Волгогр. ун-та, 2002. — Вып. 4. — С. 443—483
К вопросу о «голодном экспорте» хлеба из России в конце XIX — начале XX в. //Экономическая история: ежегодник, 2004/МГУ им. М. В. Ломоносова, Центр экон. истории при Ист. фак., Рос. акад. наук, Ин-т рос. истории, Группа «Соц.-экон. история: экономика и о-во»; [отв. ред. Л. И. Бородкин, Ю. А. Петров]. — М.: РОССПЭН, 2004. — С. 243—283
Бюрократия, интеллигенция, патернализм и социализм в пореформенной России // Бюрократия и бюрократы в России XIX и ХХ веках: общее и особенное. Материалы XII Всероссийской научно-теоретической конференции. М., РУДН. 2008. — с.122-128
Столыпинская аграрная реформа как разрыв патерналистской традиции // Международные
Лихачевские научные чтения «Диалог культур и партнерство цивилизаций» СПб., 2008. — с.201-203.
Осторожнее со статистикой // Вопросы истории. 2011. №3. С. 129–138.
19 февраля 1861 года и судьбы российской деревни // Великая крестьянская реформа 1861 года и ее влияние на развитие России: сб-к докладов Всероссийской научной конференции, посвященной 150-летию отмены крепостного права / Под общ. ред. В.М. Баутина. Изд-во РГАУ-МСХА им. К.А.Тимирязева, М., 2011. С. 50–57.
Столыпинская аграрная реформа и Юг России // Юг России: реформы, революции, поиски гражданского мира: (памяти П.А. Столыпина) / Редкол.: Г.Г. Матишов (предс.) и др. Ростов-на-Дону, 2011. С. 20–27.
К вопросу о роли субъективного фактора в процессе Столыпинского землеустройства // Труды ВЭО. М., 2011. Т. 54.
К статистике землеустройства в годы аграрной реформы Столыпина (1907–1915 гг.) // Экономическая история: Обозрение / отв. ред. Л.И. Бородкин. М.: МГУ, 2011. Вып. 16. С. 146–150.
Раскрепощенное сознание в крепостнической стране: (к проблеме мировоззрения М.С. Воронцова) // Исторический журнал: научные исследования. 2012. № 3. С. 107–114 (в соавт. с С.А. Фокиным).
Статистика землеустройства на Украине в ходе аграрной реформы П.А. Столыпина: 1907–1915 гг. // П.А. Столыпин и исторический опыт реформ в России / ред.-сост. Н.Ф. Гриценко. М., 2012. С. 260–287.
К статистике землеустройства в годы аграрной реформы Столыпина (1907–1915 гг.) // Экономическая история: обозрение. М.: Изд-во МГУ, 2012. Вып. 16.
Долгая жизнь натурально-хозяйственной теории, или почему историки не понимают друг друга // Экономическая история Сибири ХХ — начала XXI в. / под ред. Е.В. Демчик. Барнаул: АКИПКРО, 2012. Т. 1. С. 9–28.
О радикальных реформах в крепостнической стране // Реформы и реформаторы к истории России: к 150-летию Великих реформ / отв. ред. В.М. Козьменко, В.В. Керов. М.: РУДН. 2012. С. 156–171.
Столыпинская аграрная реформа: первые итоги в контексте историографии и статистики // Столыпинские чтения. Пути модернизации России: от Столыпина к современности: международ. науч.-практ. конф. М.: Медиа-Принт. 2012. С.184–209.
Погубернские перевозки всех вообще товаров по русским железным дорогам в 1913 г. Железные дороги и процесс социальной модернизации России в XIX — первой половине ХХ в. // Сборник материалов Международной научной конференции / Ред. совет: И.М. Пушкарева (предс.) и др. Тамбов, 2012. С. 14–25.
К проблеме землеустройства в странах Западной Европы и в России // Вестник Сургутского государственного педагогического университета. 2012. № 4 (19). С. 161–168
Политика и статистика // Вопросы истории. 2012. № 12. С. 122–140.
Урожайная статистика России: можно ли выпрямить Пизанскую башню? // Экономическая история: ежегодник: 2011–2012 / отв. ред. Л.И. Бородкин, Ю.А. Петров, С.А. Саломатина. М.: Росспэн. 2013. С.149–189.
קריסניפאליע, קריסניפאלי, קראַסניפאלי (;) איז א מינעריי שטאט אין דער לעמבערגער גובערניע, מערב אוקראינע. די שטאט איז אן אייגענער דיסטריקט אין דער גובערניע.
די באפעלקערונג איז אומגעפער 82,900 (אין 2013).
קריסניפאליע איז געווען א יידיש שטעטל בערך 200 יאר ביז צום חורבן אייראפע. רוב יידן אין שטעטל זענען געווען בעלזער חסידים. היינט וואוינען דארט ווינציקער פון 100 יידן.
קריסניפאליע געפינט זיך אין מערב אוקראינע, 65 ק"מ צפון פון לעמבערג, 10 ק"מ דרום פון סקאהל און 16 ק"מ מזרח פון בעלז.
שוין אין 1740 האבן געוואוינט יידן אין קריסניפאליע.
אין 1880 האבן געוואוינט אין קריסניפאליע 2,747 יידן, 78% פון דער באפעלקערונג פונעם שטעטל.
דער הויפט מסחר פון די יידן איז געווען האנדל מיט תבואה. אין 1926 האט דאס שטעטל געהאט פינף שולן.
ווען די דייטשן האבן אינוואדירט אין 1939, זענען רוב יידן אנטלאפן אריבער דעם בוג מיט דער סאוועטישער ארמיי; זיי זענען געשיקט אין גלות אין סיביר. די איבערגעבליבענע יידן האט מען דעפארטירט קיין בעלזשיץ סעפטעמבער 1942.
הרב אפרים תאומים איז געווען שטאטס רב פון קריסניפאלי.
טריסקעוויץ, טרוסקעוויץ (;) איז א שטאט אין דער לעמבערגער גובערניע, מערב אוקראינע, נאענט צום פוילישן גרענעץ. די שטאט איז אן אייגענער דיסטריקט אין דער גובערניע.
די באפעלקערונג איז אומגעפער 29,583 (אין 2012).
טריסקעוויץ איז א קורארט, צופוסנס די קארפאטן בערג.
די ערשטע בעדער האט מען געעפנט אין טרוסקעוויץ אין 1827, אונטער עסטרייכער הערשאפט. אין 1911 האט מען געעפנט א באן סטאנציע אין דער שטאט אויף דער מאסקווע - אדעס ליניע.
טריסקעוויץ געפינט זיך אין מערב אוקראינע, 70 ק"מ דרום פון לעמבערג, 25 ק"מ מערב פון סטרי און 8 ק"מ דרום פון דראהביטש.
אין 1880 האבן געוואוינט אין טריסקעוויץ 58 יידן, און אין 1921 האבן געוואוינט דארט 149 יידן.
מארשין (;) איז א שטאט אין דער לעמבערגער גובערניע, מערב אוקראינע. די שטאט איז אן אייגענער דיסטריקט אין דער גובערניע.
די באפעלקערונג איז אומגעפער 6,400 (אין 2006).
מארשין איז א קורארט, צופוסנס די קארפאטן בערג, נישט ווייט פון סטרי, און ווערט גערעכנט צווישן די בעסטע קורערטער אין אייראפע.
שטוביקונג איז אן ענדערונג וואס פאסירט ביי ווילדע בעלי חיים און פלאנצן, ווען מענטשן האלטן זיי פאר א לענגערער צײַט.
ווען מענטשן נעמן ווילדע בעלי חיים און פלאנצן און האלטן זיי און האדעווען זיי, אין דער לויף פון דער צייט קענען זיך די בעלי חיים און פלאנצן ענדערן זיך. די בעלי חיים און פלאנצן ווערן אפהענגיק אין די מענטשן וואס האלטן זיי, און מעגלעך קענען זיי ענדערן זיך אין וועגן וואס טויגן פאר מענטשנהייט. די ענדערונג, וואס מען רופט שטוביקונג, פאסירט ווען מענטשן קלויבן אויס וועלכע בעלי חיים זאלן זיך פלאדזשען צו שאפן דעם נעקסטן דור. ביאלאגן רופן דעם פראצעס געקינצלטער אפקלייב.
די ערשטע שטוביקונג האט פאסירט ווען מ'האט אנגעהויבן לאנדווירטשאפט. צוערשט האבן מענטשן געשטוביקט הינט]. נאכן אנהייב פון לאנדווירטשאפט, האבן מענטשן געשטוביקט שא, און ציגו, און שפעטער פיך און חזירים.
געשטוביקט פלאנצן זענען גערעטענישן און צירפלאנצן. מענטשן ניצן געשטוביקטע בעלי חיים פאר עסן, באקליידונג און צו ארבעטן. אויך טוט מען האלטן געשטוביקטע בעלי חיים ווי גלעטלינגען.
טרואָנג טאַן סאַנג (וויעטנאמעזיש: "Trương Tấn Sang"; געב' דעם 21סטן יאנואר 1949), איז א וויעטנאמעזער פּאָליטיקער וואס איז געווען דער 9טער און פרעזידענט פון וויעטנאם, פון 2011 ביז 2016.
סאַנג איז געבוירן אין יאנואר 1949. ער האט זיך איינגעשריבן אין דער קאמוניסטישער פארטיי פון וויעטנאם דעם 20סטן דעצעמבער 1969. די דרום וויעטנאַמעזישע רעגירונג האט אים ארעסטירט אין 1971 און געהאלטן אים אין טורמע אין פֿו קוואק. מ'האט אים באפרייט אונטער דעם פּאריזער שלום אפמאך אין 1973. ער האלט אַ דיפלאם אין געזעץ.
לייבער טעטיקייט.
אין 1992 איז סאנג באשטימט ווי פארזיצער פון דעם מענטשנס קאמיטעט פון האָ טשי מין שטאָט.
ברוניי (מאלייאיש: "Negara Brunei Darussalam", אין דזשאווי שריפט: نڬارا بروني دارالسلام) איז א לאנד רייך אין נאפט, פלאצירט אין צפון זייט פון בארנעא, אן אינזל אין דרום־מזרח אזיע. ער גרענעצט מאלייזיע צו מזרח, דרום און מערב, און דעם דרום כינע ים צו צפון. מיט א באפעלקערונג פון 415,717 (יולי 2013).
די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט איז באנדאר סערי בעדאוואן.
ברוניי איז געווארן אומאפהענגיק פונעם פאראייניקטן קעניגרייך דעם 1טן יאנואר 1984.
a>, וואס האט נאר איין אייבערפלאך און איין עק, איז אן ארט אביעקט וואס טאפאלאגיע שטודירט.
טאפאלאגיע (פון גריכיש τόπος, "פלאץ", און λόγος, "שטודיע") איז די מאטעמאטישע שטודיע פון פארעמען און רוימען. זי איז א הויפט געביט פון מאטעמאטיק וואס באהאנדלט די גרונטלעכע אייגנשאפטן פון א רוים, ווי פארבונדקייט, קאנטינואיטעט און גרענעץ. זי איז די שטודיע פון אייגנשאפטן וואס ווערן פרעזערווירט דורך המשכדיקע דעפארמירונגען כולל ציען און איינבייגן, אבער נישט רייסן אדער קלעבן. טאפאלאגיע האט זיך אנטוויקלט ווי א פעלד פון שטודירן ארויס פון געאמעטריע און סכומען טעאריע, דורך אנאליזירן אזעלכע באגריפן ווי רוים, דימענסיע און טראנספארמאציעס.
דער דיסציפלין פון טאפאלאגיע האט געוואקסן פון א זוך צו לייזן געוויסע פראבלעמען אין געאמעטריע.
איינער פון די ערשטע רעזולטאטן פון טאפאלאגיע איז דער ארטיקל פון לעאנהארד אוילער אין 1736 וועגן די זיבן בריקן פון קעניגסבערג.
אין 1895 האט אנרי פואנקארע פארגעשטעלט די באגריפן פון האמאטאפיע און האמאלאגיע, וואס זענען היינט א טייל פון אלגעברעאישער טאפאלאגיע.
א מאַטראס אדער מאַטראז (מערצאל: מאטראסן, מאטראזן) איז איינער וואס ארבעט אויף א שיף וואס פארט אויפן וואסער, סיי אויף א האנדלשיף סיי אויף א מיליטערישער שיף.
מאטראסן דינען אויף א שיף פאר לאנגע רייזעס וואס קענען דויערן עטלעכע מאנאטן. אזוי ווי מען דארף ארבעטן אויף א שיף 24 שעה'ן אין טאג, ווערט דער טאג צעטיילט אויף זעקס וואכן, יעדערע איינער פון פיר שעה'ן. דער ערשטער וואך איז 12 ביז 4 פארטאגס, דער צווייטער פון 4 ביז 8 אינדערפרי, דער דריטער פון 8 אינדערפרי ביז 12 חצות, אא"וו.
וויעטנאַמעזיש (tiếng Việt) איז די אפיציעלע שפראך פון וויעטנאם. זי איז די מוטער שפראך פון די וויעטנאמעזער, וואָס זענען 87% פון דער גאַנצער באַפעלקערונג פון וויעטנאם.
וויעטנאמעזיש געהערט צו דער אויסטרא־אזיאטישע גרופע פון שפראכן.
אוצר מילים.
דאס איז א ביישפיל פון א סתם וויעטנאמעזישער זאץ. די אראנזשע ווערטער זענען אריגינאל פון וויעטנאמעזיש און די גרוינע זענען אריגינאל פון כינעזיש
ווי אין אנדערע אזיע מדינות, וויבאלד אז כינעזיש איז גענוצט געווען פאר אפיציעלע ענינים פאר טויזנטן יארן, פול ווערטער פונעם וויעטנאמעזישער אוצר מילים, סיי וועגן פאליטיק און וויסנשאפט סיי וועגן טעגטעגליכע זאכן, באשטימט פון כינעזיש. בערך צווישן 30% און 60% פון די וויעטנאמעזישע ווערטער קומען פון כינע.
אין דער צייט פון פראנקרייכע אקופאציע, וויעטנאמעזיש האט געבארגן א סאך ווערטער פון פראנצויזיש, צום ביישפיל דעם ווארט "cà phê" (פון פראנצעזיש "café" "קאפע"). היינט, א סאך נייע ווערטער זענען געבארגן פון ענגליש, ווי דעם ווארט "tivi" (פון ענגליש "TV" "טעלעוויזיע").
אלי פאַלקאָוויטש (רוסיש: Эли Маркович Фалькович; 1898, האָמעל, ווײַסרוסלאַנד, רוסלענדישע אימפעריע – 1979, מאָסקווע) איז געווען אַ ייִדישער לינגוויסט.
אין די 1920ער יאָרן האָט אלי פאַלקאָוויטש פאַרענדיקט דעם פאַקולטעט פאַר לינגוויסטיק פונעם מאָסקווער אוניווערסיטעט. נאָך זענענדיק אַ סטודענט, האָט ער אונטעריכטעט ייִדיש אינעם קאָמוניסטישן אוניווערסיטעט פון די מערב-פעלקער (אַזוי גערופענע "מײַרעווקע"). אין די 1930ער יאָרן איז ער געווען אַן אונטעריכטער (שפּעטער - אַ דאָצענט) אויף דער קאַטעדרע פון דער ייִדישער שפּראַך-קענטעניש פונעם 2טן מאָסקווער אוניווערסיטעט. פאַרעפנטלעכן וויסנשאַפטלעכע אַרטיקלען אויף ייִדיש האָט אלי פאַלקאָוויטש אָנגעהויבן אין 1927. אין די 1930ער יאָרן איז ער געווען אַן אָפטער מחבר פונעם קיִעווער לינגוויסטישן זשורנאַל "אויף שפּראַך-פראָנט". דעם 15טן דעצעמבער 1936 האָט אלי פאַלקאָוויטש אָנטיילגענומען אין דער באַראַטונג אין מאָסקווע, וועלכע איז געווידמעט געווען דער באַהאַנדלונג פון דער פראַגע וועג דעם מלוכה-סטאַטוס פון דער ייִדישער שפּראַך – אין צוזאַמענהאַנג מיט אַ פּלאַן צו שאַפן אין ביראָבידזשאַן, אויף יסוד פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט אַ ייִדישע רעפּובליק.
אלי פאַלקאָוויטש האָט געבראַכט אַ גרויסן בײַטראָג אינעם שאַפן לערנביכער און ווערטערביכער פון דער ייִדישער שפּראַך. אין 1941 איז ער פרײַפיליק אַוועק אויפן פראָנט און ווי אַ פּשוטער סאָלדאַט אָנטיילגענומען אין שלאַכטן פאַר מאָסקווע. אין זומער 1942 איז אלי פאַלקאָוויטש פאַר זײַן העלדישקייט באַלוינט געוואָרן מיט "לענין-אָרדען". אין 1943 – 1948 איז ער געווען אַ מיטגליד פונעם ייִדישן אַנטי-פאַשיסטישן קאָמיטעט.
אין די 1950ער יאָרן, נאָך דער פאַרניכטונג פון דער ייִדישער סאָוועטישער קולטור האָט אלי פאַלקאָוויטש געאַרבעט אַלס לעקטאָר אויף דער רוסישער שפּראַך. זינט אין 1961 האָט אָנגעהויבן צו דערשײַנען דער זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד" פלעג ער פון צײַט צו צײַט פאַרעפנטלעכן אויף זײַנע שפּאַלטן פּאָפּולערע אַרטיקלען איבער די פראַגן פון סטיליסטיק פון דער ייִדישער ליעראַרישער שפּראַך. אין 1974 – 1978 האָט ער געפירט אין "סאָוועטיש היימלאַנד" די רובריק "פאַר די, וואָס לערנען ייִדיש".
דרום וויעטנאַם, אפיציעל די רעפובליק פון וויעטנאַם (וויעטנאמעזיש: Việt Nam Cộng Hòa, וויעטנאַם רעפובליקאנער) איז געווען א מדינה וואס האט געהערשט דרום וויעטנאם ביז 1975.
אין 1949 איז די מדינה געווארן אנערקענט אינטערנאציאנאל מיטן נאמען "שטאַט פון וויעטנאם" (1949-55), און שפעטער ווי די "רעפובליק פון וויעטנאם" (1955-75). די הויפּטשטאָט פון דרום וויעטנאַם איז געווען סייגאן.
אין 1954 האט די גענף קאנפערענץ צעטיילט וויעטנאם אויף קאמוניסטישע און נישט־קאמוניסטישע טיילן; פון דעמאלסט אן פלעג מען רופן דאס לאנד "דרום וויעטנאם".
סעמיאָן גאָלדין (העברעיִש: "סמיון גולדין", רוסיש: "Семен Гольдин", געב. אין 1967 אין האָמעל, ווײַסרוסלאַנד, דעמאלט ראַטנפאַרבאַנד) איז אַ ישראלדיקער היסטאָריקער, אַ מומחה אויף דער געשיכטע פונעם פּוילישן און רוסלענדישן ייִדנטום.
סעמיאָן גאָלדין איז געבוירן געוואָרן און אויפֿגעוואַקסן אין דער שטאָט האָמעל. נאָך דער דינסט אין דער סאָוועטישער אַרמיי האָט ער אין 1984 אָנגעקומען זיך לערנען אינעם אוניווערסיטעט פון דער שטאָט איוואַנאָוואָ, רוסלאַנד. אין 1991 האָט ער באַקומען די M.A. דיפלאם לויטן פאַך "געשיכטע פון רוסלאַנד".
אין 1992 איז סעמיאָן גאָלדין עולה געווען קיין ישראל. ער האָט זיך געלערנט אינעם העברעיִשן אוניווערסיטעט אין ירושלים און אין 2005 פאַרטיידיקט זײַן דאָקטאָר-דיסערטאַציע אויף דער טעמע "דאָס רוסישע ייִדנטום אונטער דער צאַריסטישער מיליטערישער פאַרוואַלטונג בעת דער ערשטער וועלט-מלחמה". זינט 2006 שטייט סעמיאָן גאָלדין בראש פונעם טשייז-צענטער פאַר ייִדישע שטודיעס אויף דער רוסישער שפּראַך בײַם העברעיִשן אוניווערסיטעט אין ירושלים. דער צענטער פירט אַ צעצווײַגטע אונטעריכטערישע אַרבעט אין אוניווערסיטעטן פונעם געוועזענעם ראַטנפאַרבאנד – אין מאָסקווע, פּעטערבורג, קיִעוו, מינסק, לעמבערג, אָדעס אא"וו. זינט 2008 איז סעמיאָן גאָלדין דער דירעקטאַר פון נעווזלינס פאָרשערישן צענטער פאַר רוסישן און מזרח-אייראָפּעיִשן ייִדנטום בײַם העברעיִשן אוניווערסיטעט. ער וווינט אינעם ישוב כפר-אלדד אין מדבר-יהודה.
לי באַי אדער לי פא ("לי באַי" / "לי בא") (701-762) איז געווען א כינעזישער דיכטער וואס האט געלעבט אין דער תקופה פון דער טאנג דינאסטיע. היינט זענען באוואוסט אומגעפער 1,100 פון זיינע פאעסיעס.
צוזאמען מיט דו פו ווערט לי באי אפטמאל גערעכנט איינער פון די צוויי גרעסטע דיכטער אין כינע'ס ליטערארישער היסטאריע.
די ערשטע איבערזעצונגען פון זיין ווערק אין א מערבדיקער שפראך זענען געווארן פארעפנטלעכט אין 1862, אויף פראנצויזיש.
ער איז פארטרונקען געווארן אינעם יאנגצע טייך.
לי באי איז געווען דער זון פון א רייכן סוחר. ווען ער איז געווען אלט פינף יאר האט די משפחה זיך געצויגן קיין סעטשואן.
ביי די פופצן יאר איז ער שוין געווען גאנץ א מושלם אין קאמפקונסט.
טאטרא בערג, מערב קארפאטן, פוילן
סאטעליט בילד פון די קארפאטן
די קאַרפאַטן בערג אדער קאַרפאַטן (פויליש, טשעכיש און סלאוואקיש: "Karpaty") זענען א בארגקייט וואס שאפן א בויגן לאנג בערך 1,500 ק"מ איבער צענטראל און מזרח אייראפע; זיי זענען די צווייטע לענגסטע בארגקייט אין אייראפע, נאך די סקאנדינאווישע בערג, לאנג 1,700 ק"מ. זיי באזארגן דעם וואוין פאר די גרעסטע אייאפעישע באפעלקערונג פון ברוינע בער, וועלף, זאמש און ווילדע קעץ, מיט די גרעסטע קאנצענטראציעס אין רומעניע, ווי אויך א דריטל פון אל פלאנצן זגאלן אין אייראפע. אויך געפינען זין אין די קארפאטן און זייערע פארבערג א סך מינעראל-וואסערן. די דרום קארפאטן זענען דער גרעסטער באוועלדערטער שטח אין אייראפע.
די קארפאטן ציען זיך אין א בויגן פון טשעכיי (3%) אין דרום־מערב, אריבער סלאוואקיי (17%), פוילן (10%), אונגארן (4%) און אוקראינע (11%) ביז רומעניע (53%) אין מזרח און ווייטער צו די אייזערנע טויערן אויפן דוניי צווישן רומעניע און סערביע (2%) אין דרום. די העכסטע קייט אינערהאלב די קארפאטן איז די טאטרא, אויפן גרענעץ צווישן פוילן און סלאוואקיי, וואו די העכסטן שפיצן שטייגן איבער 2,600 מעטער.
די וויכטיקסטע שטעט אין אדער נאנט צו די קארפאטן זענען: פרעשבורג און קאשוי אין סלאוואקיי; קראקע אין פוילן; קלויזנבורג, הערמאנשטאט און בראשאוו אין רומעניע; און מישקאלץ אין אונגארן.
בארג-דורכגאנגען.
אינעם ראמענישן טייל פון דער הויפט קייט פון די קארפאטן, זענען די חשוב׳סטע בארג-דורכגאנגען (אנהייבן פונעם אוקראינישן גרענעץ): דער פריסלאפ דורכגאנג, ראדנע דורכגאנג, בארגא דורכגאנג, טולדזשעזש דורכגאנג, ביקאז קאניאן, פרעדעאל דורכגאנג, וואולקאן דורכגאנג און די אייזערנער טויערן.
א וואלף ("Canis lupus") איז א זויגער פונעם סדר Carnivora (פארצוקערס). דער געשטוביקטער הונט שטאמט פונעם וואלף. וויסנשאפטלער זאגן אז דער הונט שטאמט פון וועלף דרום פונעם יאנגצע טייך אין כינע.
א וואלף וואיעט, און דעם קול וואס ער מאכט רופט מען א וואיעניש.
אויסזע.
א געוואקסענער וואלף איז געוויינלעך אומגעפער צוויי מעטער אין לענג פון נאז ביזן וויידל, און וועגט פון 13–79 ק"ג. דער פעלץ האט צוויי שיכטן; דער אונטערשטער שיכט האלט אויס קעגן וואסער. דער אויבערשטער שיכט קען זיין פון די פארבן גרא, ווייס, רויט, ברוין און שווארץ.
וואוין.
וועלף געפינען זיך אין אייראפע, אזיע און צפון אמעריקע. זיי וואוינען אין מדברות, וועלדער און בערג.
אין בריטאניע האט מען געיאגט וועלף הונדערטער יארן ביז קיינער זענען נישט געבליבן. די לעצטע וועלף אין בריטאניע האבן געלעבט אין דעם סקאטישן הויכלאנד.
מיין טאטנ'ס בית-דין שטוב איז א בארימטער יידיש בוך געשריבן דורכן בארימטן שרייבער יצחק באשעוויס זינגער אלס אויטאביאגראפיע.
דאס ביכל באשטייט פון אמת'ע געשיכטעס, זכרונות פון זיין יוגנט אין לעאנטשין וואו זיין טאטע איז צום ערשט געווען רב, בילגאריי וואו זיין מאמע'ס טאטע איז געווען רב, ראדזימין וואו זיין טאטע איז א קורצע צייט געווען שרייבער און ר"י ביים ארטיגן רבין און דערנאך אין ווארשע וואו זיין טאטע איז געווען א ווינקל מורה-הוראה אויף דער קראכמאלנע גאס.
ביבליאגראפיע.
דאס בוך איז צום ערשט געלאפן אין א סעריע אינעם פארווערטס אונטער זיין זשורנאליסטישן פסעוודאנים יצחק ווארשאווסקי.
דאס ביכל אנטהאלט זעכציג קורצע עפיזאדן פון זיין לעבן און ארום, אין א סך הכל פון דריי הונדערט זעכציג זייטן.
רבי שלמה גאלדמאן מער באוואוסט אלס רבי שלאמקע זוועהילער (ה'תרכ"ט - כ"ו אייר ה'תש"ה, 1869 - 1945), איז געווען דער פערטער זוועהילער רבי. אין זיינע לעצטע יארן האט ער אויפגעשטעלט דאס זוועהילער חסידות אין ירושלים. ער איז געווען אן אייניקל פון רבי מיכל זלאטשאווער, איינער פון די תלמידי בעל שם טוב.
ירושלימער יודן פארציילן אויסטערליש וואונדערליכע זאכן איבער אים.
רבי שלמה איז געווען דער זון פון רבי מרדכי זוועהילער, דריטער זוועהילער רבי און שטאטס רב פון זוועהיל. און זיין מוטער די טאכטער פון רבי שלמה גראנאווער.
זיינע תולדות איז געדרוקט אינעם ספר צדיק יסוד עולם וועלכער איז ארויסגעגעבן דורך הרב דוד ווערנער אין אייר תשמ"ו און איז דערנאך איבערגעדרוקט געווארן דורך מוסדות זוועהיל אום תשס"ו.
לחם אבירים איז א ספר מיט חידושים על התורה נתחבר געווארן דורך ר' אלימלך פישמאן פון קערעסטיר.
ס'איז ערשינען אין יאר תש"ב מיט הסכמות פון די סיגוטער און קערעסטירער גזע און פריש קאפירט געווארן נאך דער קריג אין ניו יארק דורך די קינדער.
עס אנטהאלט הונדערט און צוואנציג זייטן.
בינה לעתים איז א ספר אויפן רמב"ם הל' יו"ט פון רבי יהונתן אייבעשיץ.
עס איז געדרוקט אין יאהר וליהונתן אין ווין דורך הלל ב"ר ליב פון שטאמפי. עס האט די הסכמה פון רבי מרדכי בנעט.
דער ספר אנטהאלט פיר-און-פערציג בלעטער. ביים סוף איז דא עטליכע בלעטער מיט חידושים אויף מס' ביצה.
לעוו לונץ (Лев Натанович Лунц; פּעטערבורג, 1901 – האַמבורג, 1924) איז געווען אַ רוסישער פּראָזאַיִקער, דראַמאַטורג און פּובליציסט פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.
לעוו לונץ איז געבוירן געוואָרן, אויסעוואַקסן און דורכגעלעבט כמעט דאָס גאַנצע לעבן אין פּעטערבורג. זײַן פאָטער נתן לונץ, אַ פּוילישער ייִד, איז געווען אַ פּראָוויזאָר. זײַן מוטער אנע – אַ קאָנצערטן-פּיאַניסטקע. לעוו לונץ האָט פאַרענטיקט מיט אַ גאָלדענער מעדאַל אַ גימנאַזיע און זיך געלערננט אויפן היסטאָריש-פילאָלאָגישן פאַקולטעט פונעם פּעטראָגראַדער אוניווערסיטעט. אין 1922 האָט לעוו לונץ פאַרענדיקט דעם אוניווערסיטעט און איז איבערגעלאָזט געוואָרן אויף דער קאַטעדרע פון די מערב-אייראָפּעיִשע ליטעראַטורן פאַר וויסנשאַפטלעכער אַרבעט. חוץ רוסיש און ייִדיש האָט ער באַהערשט שפּאַניש, איטאַליעניש, ענגליש, פראַנצויזיש, אַלט-פראַנצויזיש און העברעיִש.
לעוו לונץ האָט דעביוטירט אַלס ליטעראַטאָר אין דער עלטער פון 18 יאָר.ער איז געוואָרן אַ מיטגליד און איינער פון אידעאָלאָגן פון דער אַ-פּאָליטישער (אונטערגעשטראָכן ניט קאָמוניסטישער) ליטעראַטור-פאַרייניקונג "סעראפּיִאָנס ברידער" (רוסיש – «Серапионовы братья»). צווישן די "סעראפּיִאָנס ברידער" זײַנען געווען וויכטיקע רוסישע שרײַבער, סײַ רוסן סײַ ייִדן: מיכאיל זאָטשענקאָ, בנימין קאַווערין, מיכאל סלאָנימסקי, וויקטאָר שקלאָווסקי, וולאדימיר פּאָזנער, קאָנסטאַנטין פעדין, ווסעוואָלאָד איוואַנאָוו און אַנדערע. לעוו לונצעס שעפערישע טעטיקייט האָט געדויערט בלויז 5 יאָר. במשך פון אָט דער קורצער צײַט האָט ער אָנגעשריבן אַ גאַנצע ריי הויך טאַלאַנטירטע דערציילונגען, דראַמאַטישע ווערק און טעאָרעטישע אַרטיקלען. דער ייִדישער טעמאַטיק זײַנען געווידמעט לעוו לונצעס דערציילונגען "היימלאַנד" ("Родина") און "במדבר" ("В пустыне"). דער שרײַבער האָט מיטגעאַרבעט מיטן העברעישן טעאַטער "הבימה", וועלכער האָט געאַרבעט אין יענע יאָרן אין מאָסקווע. מע האָט אים אפילו פאָרגעשלאָגן ווערן דער ליטעראַטור פאַרוואַלטער פון דעם טעאַטער, אָבער די אידעע איז ניט פאַרווירקלעכט געוואָרן.
אין 1923 איז דער שרײַבער שטאַרק קראַנק געוואָרן. ער איז אַרויסגעפאָרן פון סאָוועטן-רוסלאַנד קיין דײַטשלאַנד, וווּ עס האָבן געוווינט זײַנע עלטערן, וועלכע האָבן עמיגרירט פריִער. נאָך אַ יאָר איז ער געשטאָרבן אין האַמבורג. טראָץ דעם קליינעם פאַרנעם פון לעוו לונצעס שעפערישער ירושה, איז זײַנען בײַטראָג אין ליטעראַטור געווען זייער באַדײַטנדיק. נאָך זײַן טויט האָט מען לעוו לונצעס ווערק קיינמאָל ניט פאַרעפנטלעכט אינעם ראַטנפאַרבאַנד ווײַל זיי זײַנען באַטראַכט געווען אַלס אַנטי-סאָוועטישע.
החזן שלמה גליק איז געבוירן אין יאר תשל"ז אין ירושלים.
שוין אין די יוגנט האט ער ארויסגעוויזן א נייגונג צו חזנות.
אפטייקעריי (פון גריכיש φάρμακον, "פֿאַרמאַקאן", היילמיטל אדער גיפט) איז איז די וויסנשאפט און טעכניק פון צוריכטן און צוגרייטן מעדיקאמענטן. עס האט א ציל צו פארזיכערן אז מען ניצט מעדיקאמענטן אין א זיכערן און עפעקטיוון אופן.
דער פלאץ וואו מען צוגרייט מעדיקאמענטן רופט מען אן אפטייק.
לויט דער װעלט געזונט ארגאניזאציע זענען היינט אויף דער וועלט בערך 2.6 מיליאן אפטייקער.
יוסף פּאַפּיערניקאָוו (וואַרשע [דעמלט – אין באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע], 1897 אָדער 1899 – תל-אָביב, 1993) איז געווען אַ ייִדישער דיכטער, איינער פון די גרונטלייגער פון דער ייִדישער ליטעראַטור אין ארץ-ישראל.
יוסף פּאַפּיערניקאָוו איז געבוירן געוואָרן אין דער משפּחה פון שמואל פּאַפּיערניקאָוון, אַ משכיל און אַ ציוניסטישן טוער, וועלכער האָט געצויגן זײַן חיונה פון אַ יאַטקע. דער קומענדיקער דיכטער האָט זיך געלערנט אין חדר און דערנאָך – אין אַ רוסישער רעאַלער גימנאַזיע. דאָס ייִנגל האָט געהאַט אַ שיינע שטימע און אין דער עלטער פון 8 יאָר איז ער אָנגענומען געוואָרן אינעם באַרימטן כאָר פון דער שול אויף טלאָמאַצקע-גאַס אונטער דער אָנפירונג פונעם חזן גרשון סיראָטע.
אַלס דיכטער האָט יוסף פּאַפּיערניקאָוו דעביוטירט אין דער עלטער פון 16 יאָר מיט אַ ליד "דאָס פעלד", וואָס איז פאַרעפנטלעכט געוואָרן אינעם פערטן באַנד פונעם וואַרשעווער ליטעראַרישן מאָנאַטשריפט "יודישע זאַמעלביכער". שוין אין דער פריִער יוגנט האָט ער זיך דערנעענטערט צום סאָציִאַליסטישן ציוניזם און אין אָנהייב 1920ער יאָרן איז ער געוואָרן אַ מיטגליד פון דער פּאַרטיי לינקע פּועלי-ציון, וועלכע האָט באַטראַכט די הײַנטצײַטיקע ייִדישע ליטעראַטור ווי אַ וויכטיקן און אפילו צענטראַלן עלעמענט אין דער ייִדישער זעלבסט-אידענטיפיקאַציע.
אין 1924 איז פּאַפּיערניקאָוו עולה געווען קיין ארץ-ישראל. ער האָט געאַרבעט אויפן דורכלייגן שאָסייען און בויען הײַזער אין ראשון-לציון און אין תל-אָביב. אין 1929 איז ער אַוועקגעפאָרן קיין פּוילן און ער האָט געלעבט דאָרט ביז 1933, ווען ער האָט זיך ענדלעך אומגעקערט קיין ארץ-ישראל. ביי דעם ייִדן-חורבן זײַנען אין פּוילן אומגעקומען דעם דיכטערס מוטער, פיר פון פינף זײַנע ברידער, ווי אויך זײַנע פעטערס, מומעס און שוועסטערקינדער.
זיין ארבעט אלס דיכטער.
זינט 1918 האָט יוסף פּאַפּיערניקאָווס דיכטונג זוכה געווען צו אַ פּאָפּולערקייט. זײַנען לידער פלעגן זיך באַווײַזן אין ייִדישע צײַטשריפטן און צײַטונגען פון פּוילן, ארץ-ישראל, פאַרייניקטע שטאַטן און אַנדערע לענדער ("ליטעראַרישע בלעטער", "צוקונפט", "מאָרגן-ישראל", "פּראָלעטאַרישער געדאַנק" (די צײַטונג פון דער פּאַרטיי "פּועלי-ציון"). אין 1927 איז אין וואַרשע דערשינען זײַן ערשטע לידער-זאַמלונג "אין זוניקן לאַנד: פּאַלעסטינער לידער". ביז דער צוויטער וועלט-מלחמה זײַנען דערשינען נאָך 8 זײַנע לידער-זאַמלונגען. זינט ישראל איז אומאָפּהענגיק געוואָרן האָט ער רעגולער געשריבן אין דער תל-אָביבער צײַטונג "לעצטע נײַעס" און פאַרעפנטלעכט זײַנע לידער אין דער צײַטשריפט "די גאָלדענע קייט". יוסף פּאַפּיערניקאָוו האָט אויך פאַרפאַסט ניגונים פאַר זײַנע לידער. באַזונדער פּאָפלער איז געוואָרן זײַן זינגליד "זאָל זײַן אַז איך בױ אין דער לופֿט מײַנע שלעסער".
יוסף פאַפּיערנינקאָוו לידער האָבן איבערגעזעצט אין העברעיִש אַזעלכע באַרימטע ישראלדיק דיכטער ווי יעקב פיכמאַן, נתן אַלטערמאַן, אלכסנדר פּען, ווי אויך אַנדערע. אין 1988 איז אים צוגעייניקט געוואָרן דער ערן-טיטל "יקיר העיר תל-אָביב-יפו".
אין מאטעמאטיק, און ספעציפיש אין אבסטראקטער אלגעברע, איז אן אלגעברעישע סטרוקטור א סכום אויף וואס עס ווערט דעפינירט איינע אדער מער בינארישע אפעראציעס.
ביישפילן פון אלגעברעישע סטרוקטורן זענען גרופעס, רינגען, פעלדער און געפלעכטן.
אלגעברעישע סטרוקטורן אילוסטרירן די טעכניקן פון אבסטראקציע און גענעראליזאציע, וואס זענען די יסודותדיקע טעכניקן פון מאטעמאטיק.
די אייגנשאפטן פון אלגעברעישע סטרוקטורן ווערט שטודירט אין אבסטראקטער אלגעברע.
לייב (אריה לייב) יפה (רוסיש: Лейб Йоффе; 1876, גראָדנע – 1948, ירושלים) איז געווען אַ ייִדישער דיכטער, איבערזעצער, רעדאַקטאָר און ציוניסטישער טוער.
לייב יפה איז געבוירן געוואָרן אין גראָדנע, ווײַסרוסלאַנד (דעמלט – אין באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע). ער האָט באַקומען אַ ייִדישן חינוך, זיך געלערנט אין דער וואָלאָזשינער ישיבה. אין 1897 – 1901 האָט ער שטודירט פילאָסאָפיע אין אוניווערסיטעטן פון היידלבערג, פרײַבורג און לײַפּציג. אין 1906 אויף דער 3טער אַלרוסלענדישער קאָנפערענץ פון ציוניסטן אין העלסינפאָרס איז ער אויסדערוויילט געוואָרן אַלס מיטגליד פונעם צענטראַל-קאָמיטעט ווי אַ פאָרשטייער פון ווילנע. אויפן 8טן ציוניסטישן קאָנגרעס איז ער אויסדערוויילט געוואָרן אַלס מיטגליד פונעם אויספירלעכן קאָמיטעט. אין 1915 – 1917 האָט ער צוזאַמען מיט אלכסנדר גאָלדשטיין אַרויסגעגעבן די צײַטונג "יעוורייסקאַיאַ זשיזן" («Еврейская жизнь»). אין 1917 – 1919 איז ער געווען דער הויפּט-רעדאַקטאָר פונעם מאָסקווער פאַרלאַג "ספרות". אין 1919 איז לייב יפה אויסדערוויילט געוואָרן אַלס פאָרזיצער פון דער ציוניסטישער אָרגאַניזאַציע פון ליטע. אין ווילנע האָט ער אָנטיילגענומען אינעם אַרויסגעבן די צײַטונגען "לעצטע נײַעס", "ייִדישע צײַטונג" און "השבוע".
אין 1920 איז לייב יפה עולה געווען קיין ארץ-ישראל און גלײַך געוואָרן אַ רעדאַקטאָר פון דער צײַטונג "הארץ" און אין 1921 – 1922 איז ער געווען איר הויפּט-רעדאַקטאָר. זינט 1926 ביזן סוף פון זײַן לעבן האָט לייב יפה פאַרנומען דעם פּאָסטן פונעם דירעקטאָר פון קרן היסוד אין ירושלים. אין 1948 איז אריה לייב יפה אומגעקומען אין רעזולטאַט פונעם אויפרײַס פון אַ באָמבע, וועלכע איז אונטערגעלייגט געוואָרן דורך אַראַבישע טעראָריסטן אין דער געבײַדע פון דער ייִדישער אַגענטור אין ירושלים.
דעם נאָמען פון לייב יפה טראָגן גאַסן אין עטלעכע שטעט פון ישראל: ירושלים, באר-שבע, נתניה און רמת-גן, ווי אויך דער מושב תלמי-יפה אויפן דרום פון ישראל.
לייב יפה האָט געשריבן לידער אויף ייִדיש און אויף רוסיש. ער האָט איבערגעזעצט אין רוסיש און פאַרעפטנלעכט לידער פון יהודה לייב גאָרדאָן, יצחק לייבוש פּרץ, חיים נחמן ביאַליק און טשערניכאָווסקי.
א נדר איז וואס איינער רעדט אויס אז ער וועט טון א זאך, איז פון דער תורה האט ער א פליכט צו היטן וואס ער האט צוגעזאגט.
טאמער נישט איז ער עובר א לאו פון "בל יחל".
אויב א מענטש האט געמאכט א נדר וואס ער קען נישט האלטן, קען ער בעטן ביי דריי מענטשן זיי זאלן מתיר נדר זיין. דאס ווערט גערופן "התרת נדרים".
חיים ביידער (אוקראַיִניש: Юхим Бейдер, רוסיש: Хаим Бейдер, Ефим Бейдер, קופּעל, אוקראַיִנע – 2003, ניו-יאָרק) איז געווען אַ ייִדישער דיכטער, ליטעראַטור-קענער און זשורנאַליסט.
חיים ביידער איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל קופּעל (איצט – אינעם וואָלאָטשיסקער ראַיאָן פון דער כמעלניצקער געגנט פון אוקראַיִנע. אין 1933 האָט ער פאַרענדיקט די אָרטיקע ייִדישע זיבניאָריקע שול און אינעם קומענדיקן יאָר איז ער געוואָרן אַ סטודענט פונעם אָדעסער ייִדישן פּעדאַגאָגישן טעכניקום. דערנאָך איז ער אַריבערגעגאַנגען אויפן לעצטן קורס פונעם זשיטאָמירער ייִדישן פּעדאַגאָגישן אַרבפאַק. נאָכן פאַרענדיקן אים אין 1936 האָט ער אָנגעהויבן זיך לערנען אויפן פילאָלאָגישן פאַקולטעט פון דער ייִדישער אָפּטיילונג פונעם אָדעסער פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט.
אַלס דיכטער האָט חיים ביידער דעביוטירט מיט אַ ליד אין דער צענטראַלער ייִדישער קינדערשער צײַטונג "זײַ גרייט!" (כאַרקאָוו) אין 1933. דערנאָף האָט ער זיך געדרוקט אין די צײַטונגען האָט ער גוואַרדיע", "דער שטערן", "דער אמת", "אייניקייט", אינעם אַלמאַנאַך "סאָוועטיש", ווי אויך אין אַנדערע אויסגאַבעס. נאָך דער ליקווידאַציע פון דער אָפיציִעלער ייִדישער קולטור אין פססר האָט ער געאַרבעט אַךס זשורנאַליסט אין צײַטונגען פון אוקראַיִנע און טורקמעניע אויף אוקראיִניש און אויף רוסיש. שפּעטער איז חיים ביידער אַריבערגעפאָרן קיין ייִדישער אויטאָמער געגנט און עטלעכע יאָר געאַרבעט אין דער צײַטונג "ביראָבידזשאַנער שטערן". אין 1973 איז ער געקומען קיין מאָסקווע און האָט אָנגעהויבן אַרבעטן אין דער רעדאַקציע פונעם זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד" – לכתחילה אַלס פאַרוואַלטער פון אַן אָפּטייל און דערנאָך אַלס שטעלפאַרטרעטער פונעם הויפּט-רעדאַקטאָר.
אין 1991 איז חיים ביידער אַוועק פון דער רעדאַקציע און אין 1996 האָט ער עמיגרירט קיין פאַרייניקטע שטאַטן. אין אַמעריקע איז חיים ביידער געווען דער רעדאַקטאָר פונעם זשורנאַל "די צוקונפט".
אריסטאבולוס דער פערטער (31 – 7 פאר דער נײַער צײַטרעכענונג) איז געווען אַ בן-מלך פון יהודה.
אריסטאבולוס (דער פערטער) איז געווען אַ זון פונעם מלך הורדוס און זײַן ווײַב מרים פון בית חשמונאים. ווען אריסטאבולוס איז געווען בערך דרײַצן יאָר אַלט, איז ער צוזאַמען מיט זײַן ברודער אלכסנדר געשיקט געוואָרן זיך דערציִען אין רוים, אין דער היים פונעם סענאטאָר גאַיוס אַסיניוס פּוליִאָ, אַלס פּאָטענציִעלע יורשים פונעם מלך.
ווען אריסטאבולוס האָט זיך אומגעקערט קיין יהודה צוזאַמען מיט זײַן ברודער אלכסנדר, האָבן אייניקע מקורבים פונעם מלך אָנגעהויבן פאַרשרפּרייטן קלאַנגען, אַז די ברידער פּלאַנירן כלומרשט מאַכן אַן אַטעטנאַט אויף זייער פאָטער הורדוס. דאַן האָט הורדוס באַשלאָסן באַשטימען אַלס יורש אויך אנטיפטרוסן, זײַן זון פון אַן אַנדער ווײַב (באַנאַנד מיט אריסטובולוסן און אלכסנדרן). אריסטובולוס און אלכסנדר האָבן דערזען אין דעם אַ נזק פאַר זייער סטאַטוס און זיי האָבן זיך באַמיט אומקערן זיך דעם סטאַטוס פון די איינציקע יורשים. איינצײַטיק האָט אנטיפטרוס געבויט קעגן זיי אינטריגעס כדי ווערן דער איינציקער יורש פונעם מלך. די אויפפירונג פון אריסטובולוס און אלכסנדר, ווי אויך דער פאַקט, וואָס זיי זײַנען עפנטלעך אַרויסגעטראָטן קעגן דעם, וואָס דער מלך הורדוס האָט באַפוילן הינריכטן זייער מוטער מרים, האָט נאָך מער פאַרערגערט זייער לאַגע. הורדוס האָט באַשולדיקט זיי פאַרן קיסר אוגוסטוס אינעם פּלאַנירן אַן אַטענטאַט אויפן אים, אָבער דער קיסר האָט געמאַכט אַ שלום-בית צווישן דעם פאָטער און די זין. אריסטובולוס און אלכסנדר זײַן באַשולדיקט געוואָרן צום צווייטן מאָל אינעם פּלאַנירן הרגענען הורדוסן. אין דעם פאַל האָט זיי געראַטעוועט אַ מוטיקע אַרײַנמישונג פון ארכלאוסן דעם פאָטער פון אלכסנדרס ווײַב גלפירה.
אָבער סוף-כל-סוף האָט זיך אַ חנפן מיטן נאָמען איריקלס, וועלכער איז צוגעשיקט געוואָרן דורך אנטיפּטרוסן, אײַנגעגעבן אָנרייצן הורדוסן אויף די זין. הורדוס האָט באַקומען פון אוגוסט וסן אַ רשות שטעלן זיי צום משפט. זיי זײַנען פאַרורטיילט געוואָרן צום טויט. נאָך דעם, ווי די ברידער זײַנען הינריכטעט געוואָרן אין דער שטאָט שומרון (סעבאַסטיע), האָט דער קיסר געזאָגט, אַז בעסער איז זײַן הורדוסעס חזיר, איידער זײַן זון.
אין 16 פאַר דער נײַער צײַטרעכענונג האָט אריסטובולוס חתונה געהאַט מיט זײַן שוועסטערקינד בערניקי, וועלכע איז געווען די טאָכטער פון הורדוסעס שוועסטער שלומית און קוסגבר דעם גובערנאַטאָר פון אדום. אריסטובולוס און בריניקי האָבן געהאַט פינף קינדער: הורדוס, אגריפּס (דער קומענדיקער מלך אגריפּס דער ערשטער), אריסטובולוס, הרודיאס און מרים.
"די קינדער פון אריסטובולוס דעם פערטן" (אויף ענגליש) - http://www.jjraymond.com/religion/aristobuluschildren.html
טיילאנדיש ("ภาษาไทย") איז די באַאַמטער שפּראַך פון טיילאנד און די טייַלענדיש מענטשן. 20,000,000 מענטשן רעדן די שפּראַך, פון זיי -4,700,000 רעדן זי ווי זייער מוטערשפראך.
טייַלאנדיש איז אַ מיטגליד פון די טיי גרופּע פון די טיי-קאַדאַי שפּראַך משפּחה. איבער העלפט פון די ווערטער אין טייַלאנדיש זענען געבארגט פון פּאַלי, סאַנסקריט און אלט כמער. עס איז אַ טאָנאַלישע און אַנאַליטישע שפּראַך. טייַלענדיש האט אויך אַ קאָמפּלעקס אָרטאַגראַפיע. טייַלענדיש און לאאטיש זענען פארשטענדלעך איינס מיט אנאנד.
אתגר קרת (אויסגערעדט עטגאַר קערעט; געב. אין רמת-גן דעם 20טן אויגוסט 1967) איז איינער פון די פּאָפּולערסטע הײַנטצײַטיקע ישראלדיקע שרײַבער.
150px
אתגר קרת איז געבוירן געוואָרן אין ישראל אין א משפּחה פון ייִדן, וואס האבן איבערגעלעבט דעם חורבן פונעם אייראָפּעיִשן ייִדנטום - אפרים און אורנה קרת. ער האָט זיך געלערנט אין תל-אָביבער אוניווערסיטעט. אתגר קרתס ערשטע זאַמלונג דערציילונגען "צינורות" ("רערן") איז דערשינען אין תל-אָביב אין 2002 אָבער דערפאָלג און פּאָפּולערקייט זײַנען צו אים געקומען נאָכן דערשײַנען פון זײַן צווייטער זאַמלונג דערציילונגען "געגועי לקיסינג'ר" ("מײַן בענקשאַפט נאָך קיסינדזשער") אין 1994. אתגר קרת שאַפּונג (צווישן אַנדערש זײַן מאַניר ברייט אויסנוצן אין זײַנע ווערק דעם הײַנטצײַטיקן העברעיִשן סלענג) האָט משפּיע געווען אויף אַ גאַנצן דור העברעיִשע פּראָזאַיִקער. ער שרײַבט אויך קינאָ-סצענאַרן און טעקסטן פאַר זינגלידער. זײַנע דערציילונגען זײַנען איבערגעזעצט אויף פיל שפּראַכן: ענגליש, רוסיש, פראַנצויזיש, שפּאַניש, דײַטש, פּויליש אא"וו. אתגר קרת וווינט אין תל-אָביב, זײַן ווײַב איז שירה גפן, אַ אקטריסע און אַ קינדער-שרײַבערן. זיי האָבן איין קינד.
אברהם ליס (1913, ביאליסטאָק - 1998, תל-אָביב) איז געווען אַן ישראלדיקער ייִדישער ליטעראַטור-קריטיקער און רעדאַקטאָר.
אברהם ליס איז געבוירן געוואָרן אין 1913 אין דער שטאָט ביאליסטאָק (איצט – אין פּוילן, דעמלט – אין רוסלענדישער אימפּעריע. אין 1933 איז ער געווען צווישן די גרינדער פון דער ייִדישער קולטור-געזעלשאַפט אין זײַן שטאָט. אין 1935 האָט ער דעביוטירט מיט אַ קריטישן אַרטיקל אין דער ביאַליסטאָקער צײַטונג "אונזער לעבּן". אין 1936 איז ער עולה געווען קיין ארץ ישראל. במשך פון יאָרצענדליקער האָט ער פאַרעפטלעכט ליטעראַטור-קריטישע אַרטיקלען און פאַרצייכענונגען אין דער ייִדישער פּרעסע פון ישראל, פּוילן, ראַטנפארבאַנד, דרום-אַמעריקע און דרום-אַפריקע. אין 1940 – 1949 האָט אברהם ליס רעדאַגירט צוזאַמען מיט א.ריוועס דעם זשורנאַל "אונדזערס: זאַמלונג פֿאַר ליטעראַטור און קריטיק". במשך 28 האָט ער געפירט ראַדיִאָ-פּראָגראַמען "קול ישראל" וועגן דער ייִדישער ליטעראַטור. אין 1962 – 1968 איז אברהם ליס געווען דער דיקערטאָר און רעדאַקטאָר פונעם תל-אָביבער "י.ל.פּרץ פאַרלאַג". זינט 1967 ביז זײַן טויט אין 1998 איז ער געווען דער דירעקטאָר פונעם תל-אָביבער בית שלום-עליכם און דער רעדאַקטאָר פון זײַן פאַרלאַג.
וואַלערי סלוצקי (רוסיש: Валерий Слуцкий; געב. אין 1954) איז אַ ישראלדיקער רוסיש-שפּראַכיקער דיכטער און איבערזעצער.
וואַלערי סלוצקי איז געבוירן געוואָרן אין אין 1954 אין דינאַבורג, לעטלאַנד, אויסגעוואַקסן אין לענינגראַד (איצט - פּעטערבורג). ער האָט פאַרענדיקט דעם לענינגראַדער פּעדאַגאָגישן מלוכה-אוניווערסיטעט אויף הערצענס נאָמען לויטן פאַך "דעפעקטאָלאָגיע, רוסישע שפּראַך און ליטעראַטור. אין 1985 האָט וואַלערי סלוצקי דעביוטירט מיט זײַנע לידער אין דער קאָלעקטיווער זאַמלונג «Круг» ("קרײַז"), וואָס איז דערשינען אין לענינגראַד. אין סוף 1980ער יאָרן אָנטיילגענומען אַלס ליטעראַטור-קריטיקער אינעם מאָסקווער זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד". אין 1988 – 1990 איז ער געווען דער פאַרוואַלטער פון פּאָעזיע-אָפטייל פונעם זשורנאַל BEK ("וועק" – ראשי-תיבות פון רוסישע ווערטער "מבשר פון דער ייִדישער קולטור"), וועלכער איז דערשינען אין ריגע. אין 1990 איז וואלערי סלוצקי עולה געווען קיין ישראל. חוץ זײַנע אָריגינעלע לידער אויף רוסיש, האָט וואַלערי סלוצקי פאַרעפנטלעכט אין זײַן איבערזעצונג אויף רוסיש לידער פון דוד האָפשטיין, אורי צבי גרינבערג, אָשר שוואַרצמאַן, פּרץ מאַרקיש, שמואל האַלקין, חיים לענסקי, אברהם גאָלדפאַדען און וועלוול טשערנין, ווי אויך אַרטיקלען וועגן פּאָעטיק אויף רוסיש און ייִדיש (אין "סאָוועטיש היימלאַנד" און "ירושלימער אַלמאַנאַך".
וואַלערי סלוצקי וווינט אינעם יישוב קדומים, שומרון.
העשל ראַבינקאָוו (רוסיש: Григорий Рабинков, Гессель Беркович Рабинков; 1908, סערעדינע-בודע, אוקראַיִנע – 1981, מאָסקווע) איז געווען אַ ייִדישער שרײַבער און דראַמאַטורג, וועמענס לעבן און שאַפונג זײַנען געווען ענג פאַרבונדן מיט דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט.
העשל ראַבינקאָוו איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל סערעדינע-בודע פון דער טשערניגאָווער גובערניע, רוסלענדישער אימפּעריע (איצט – אוקראַיִנע). אין 1935 האָט ער פאַרענדיקט די ייִדישע אָפּטיילונג פונעם מאָסקווער פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט און אַוועקגעפאָרן קיין ביראָבידזשאַן. העשל ראַבינקאָוו האָט געאַרבעט אַלס לערער אין שול און אין 1939 איז ער באַלוינט געוואָרן מיטן אָרדען "ערע-צייכן". איינצײַטיק האָט ער פאַרעפנטלעכט זײַנע ווערק אין דער צײַטונג "ביראָבידזשאַנער שטערן" און אינעם אָרטיקן זשורנאַל "פאָרפּאָסט". אין סוף 1930ער יאָרן האָט דער ביראָבידזשאַנער ייִדישער מלוכה-טעאַטער געשטעלט העשל ראַבינקאָווס פּיעסע "ראובן בורלעס" און בשעת דער צווייטער וועלט-מלחמה – זײַן פּיעסע "אין די קרימער בערג". נאָך דער מלחמה האָט העשל ראַבינקאָוו געאַרבעט איבער אַ היסטאָרישער דראַמע געווידמעט אברהם גאָלדפאַדענען און געווען איינער פון די מחברים פונעם אַלמאַנאַך "ביראָבידזשאַן". אין 1949, בעת אַנטי-סעמיטישע רדיפות אינעם ראַטנפאַרבאנד איז העשל ראַבינקאָוו אַרעסטירט געוואָרן אין די ראַמען פון אַזוי גערופענעם "ביראָבידזשאַנער ענין" צוזאַמען מיט די ביראָבידזשאַנער שרײַבער ישראל עמיִאָט, בוזי מילער און נחום פרידמאַן. ביז 1956 איז העשל ראַבינקאָוו געווען אין גולאַג-לאַגערן. נאָך דער באַפרײַונג האָט דער שרײַבער זיך אומגעקערט קיין ביראָבידזשאַן. אין די 1960-1970 האָט ער זיך געדרוקט אין דער צײַטונג "ביראָבידזשאַנער שטערן" און אינעם זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד".
יצחק מעראַס (ליטוויש: "Icchokas Meras"; 8טן אקטאבער, 1934, קעלם - 13טן מערץ, 2014, תל-אביב) איז געווען אַ ליטוויש-שפּראַכיקער ייִדישער פּראָזאַיִקער.
יצחק מעראַס איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל קעלם אויפן צפון-מערב פון ליטע. זײַן משפּחה איז אומגעקומען אין 1941 בעת דעם ייִדן-חורבן, אָבער יצחק אַליין איז געראַטעוועט געוואָרן דורך אַ ליטווישער פּויערישער פאַמיליע. נאָך אין זײַנע שול-יאָרן האָט יצחק מעראַס זיך געצויגן צו ליטעראַטור-אַרבעט און געשריבן אין דער אָרטיקער ליטווישער צײַטונג אין קעלם. אין 1958 האָט ער פאַרענדיקט דעם קאָוונער פּאָליטעכטישן אינסטיטוט לויטן פאַך "ראַדיִאָ-עלעקטראָניק", אָבער ער האָט אַלץ מער און מער פאַרנומען מיט ליטעראַטור. ער האָט געשריבן אויף ליטוויש, נאָר שוין זײַנע פריִע ווערק זײַנען געווידמעט געווען דער ייִדישער טעמע.
אין 1972 איז יצחק מעראַס עולה געווען קיין ישראל און זיך באַזעצט אין בת-ים. לאַנגע יאָרן, ביזן אַרויסגיין אויף דער פּענסיע האָט ער געאַרבעט אַלס לערער אין אַ מיטלשול, נאָר אויך אין ישראל האָט ער פאָרגעזעצט שאַפן אויף ליטוויש. אַ טייל פון יצחק מעראַסעס ווערק זײַנען איבערגעזעצט געוואָרן אין העברעיִש, ייִדיש (דער ראָמאַן "די אייביקע שאָך", וואָס איז פאַרעפנטלעכט געוואָרן אינעם זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד"), רוסיש, דײַטש און אַנדערע שפּראַכן. אין 2010 איז ער באַלוינט געוואָרן מיט נאַציִאָנאַלן פּרײַז פון ליטע פאַר זײַן שאַפונג אויף דער ליטווישער שפּראַך.
מרדכי צבי מאַנע (העברעיִש: מאנה; 1859 – 1886) איז געווען אַ העברעיִשער דיכטער און אַ קינסטלער.
מרדכי צבי מאַנע איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל ראַדאָשקעוויטש (איצט – אינעם מאָלאָדעטשנער ראַיאָן פון דער מינסקער געגנט פון רייסין, דעמאלט – אין באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע). זײַן פאָטער איז געווען אַן אָרעמער מלמד און אַ שטיינהאַקער. דער קומענדיקער דיכטער האָט זיך געלערנט אין זײַן פאָטערס חדר און דערנאָך – אין מינסקער ישיבות. למד. ער האָט פרי באַוויזן באַגאַבטקייט אין מאָלערײַ, ווי אויף אַ נטיה צו דער.השכלה-באַוועגונג. מרדכי צבי מאַנע האָט געלאָזן דאָס לערנען אין ישיבה און איז אַוועקגעפאָרן קיין ווילנע, וווּ ער איז נאָך גרויסע באַמיִונגען אָנגענומען געוואָרן אין מאָלערײַ-שול. דאָרט האָט ער אָנגעהויבן שרײַבן לידער אויף העברעיִש, אויסגעלערנט אויטאָדידאַקטיש רוסיש און דײַטש. אין 1880 איז מרדכי צבי מאַנע אָנגענומען געוואָרן אין דער פּעטערבורגער קוסנטן-אַקאַדעמיע.
אָט דאָס ליד איז געווען אַמאָל צווישן אַמערסטן פאַרשרפּייטע לידער בײַם ייִדישן פאָלק לאה גאָלדבערג,האָט למשל, ציטירט פון דעם אין אירן אַ ראָמאַן. די מעלאָדיע פון דעפ ליד האָט געדינט ווי אַ מוזיקאַלישע עפענונג פון דער דער ישראלדיקער טעלעוויזיע-פּראָגראַם "שרתי לך ארצי", וועלכע האָט געפירט דן אלמגור אין די 1970ער יאָרן.
דעם נאָמען פון מרדכי צבי מאַנע טראָגן גאַסן אין תל-אָביב, חיפה און רמת-גן.
איוואַן גאָל (דײַטש:"Iwan Goll"; פראנצויזיש: "Yvan Goll", "Ivan Goll") איז דער פסעוודאנים פון יצחק לאַנג (סאַנקט-דידעל, 29סטן מערץ, 1891 - פּאַריז, 27סטן פעברואר 1950), אַ צוויי-שפּראַכיקער (דײַטש און פראַנצויזיש) דיכטער עקספּרעסיִאָניסט פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.
איוואַן גאָל איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאָט סאנקט-דידעל, לאָטאַרינגיע, פראַנקרײַך. ער האָט זיך געלערנט אינעם שטראַסבורגער אוניווערסיטעט און אין 1912 באַקומעט די PhD-מדרגה. אין אָנהייב פון דער ערשטער וועלט-מלחמה, זענענדיק אַ פּאַציפיסט, האָט איוואַן גאָל עמיגרירט אין דער שווײַץ. נאָך דער מלחמה האָט ער זיך אַריבערגעצויג קיין פּאַריז. בעת דער צווייטער וועלט-מלחמה האָט ער געוואוינט אין די פארייניקטע שטאַטן און בלויז אין 1947 זיך אומגעקערט קיין פראַנקרײַך. ביזן סוף פון זײַן לעבן האָט דער דיכטער ניט געקאָנט ענטפערן פאַר זיך אַליין אויף דער פראַגע צו וועלכן לאַנד ער געהערט. ער פלעג זאָגן וועגן זיך אַזוי: "לויטן גורל - אַ ייִד, לויט אַ צופעליקייט - אַ פראַנצויז, לויט אַ פּאַפּיר מיט אַ שטעפּל - אַ דײַטש".
איוואַן גאָלס ווערק האָבן געשפּילט אַ וויכטיקע ראָליע אין דער געשיכטע פונעם עקספּרעסיִאָניזם. ער האָט געשריבן סײַ אויף דײַטש, סײַ אויף פראַנצויזיש, ווי אויך אויף ענגליש, אָבער שעפעריש האָט ער פונדעסטוועגן אָנגעהערט צום דײַטשישן עקספּרעסיִאָניזם, זענענדיק אין אים אַ מין פאַרשפּרייטער פון אידייען פונעם פראַנצויזישן סירעאַליזם.
א מאלעריי ווי אזוי עס האט בערך אויסגעקוקט די מלחמה פון דוד מיט גלית הפלשתי
דוד המלך (אדער דוד בן ישי) איז געווען דער צווייטער יידישער קעניג ביי די צייטן פון בית ראשון צווישן די יארן ב'תשנ"ו - ב'תשצ"ה, ער איז געווען דער טאטע פון שלמה המלך.
אין יאר ב'תשנ"ו איז דוד המלך געווארן קעניג אויף שבט יהודה אין פארלויף פון 7 יאר, נאכער האט ער געקעניגט אויך אויף די עשרת השבטים אין חברון און באשטימט שטאט ירושלים אלץ די הויפטשטאט פון ישראל'ס קעניגרייך און האט אריבער געפירט דער ארון הברית אין ירושלים.
דוד המלך האט געפירט פילע מלחמות און האט איינגענומען ארם, מואב, עמון, אדום און פלשת. וואס דערפאר האט אים גאט באפוילן נישט צו בויען דער בית המקדש, נאר זיין זון שלמה המלך וועט בויען דער בית המקדש. און דערפאר האט מען געמעגט אין דוד המלך צייטן דינען גאט אין צעשפרייטע מזבחות.
לויט ווי עס שטייט אין מגילת רות שטאמט דוד פון א גיורת רות המואביה, אן אייניקל פון עגלון מלך פון מואב.
איידער האט דוד געהייראט בת שבע, איז זי געווען די ווייב פון אוריה החתי.
קולדור (רוסיש – Кульдур) איז אַ יישוב אינעם אָבלוטשיער ראַיאָן פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט פון רוסלאַנד.
קולדור געפינט זיך 70 קילאָמעטער פון דער שטאָט אָבלוטשיע, אינעם טאָל פונעם טײַך קולדור. דער נאָמען "קולדור" שטאַם פון פאַרקריפּלטע טונגוסישע ווערטער "טשול-דזשי-אורי" ("אַ הייסער") – צוליב אָרטיקע הייסע וואַסער-קוואַלן. דער ישוב איז געגרידעט געוואָרן אין 1897. אין 1925 איז אין קולדור אָרגאַניזירט געוואָרן דער ערשטער פּאַנסיִאָנאַט, וואָס האָט אויסגענוצט פאַר היילונג-צוועקן די הייסע קוואַלן פון מינעראַלע וואַסערן. הײַנט-צו-טאָג איז קולדור אַ היילונג-קוראָרט פון דער פעדעראַלער אַלרוסלענדישער באַדײַטונג. אינעם ישוב פונקציִאָנירן 5 סאַנאַטאָריִומס. די קראַנקייט, וועלכע ווערן געהיילט מיט דער הילף פון די קולדורער מינעראַלע הייסע וואַסערן, זײַנען אַרטריט, אָסטעאָכאָנדראָז און באַזונדערס קראַנקהײַטן פון הויט, אַזעלכע ווי עקזעמע און פּסאָריִאַז.
אין קולדור איז דאָ אַן אײַזנבאַן-סטאַנציע.
די באַשטענדיקע באַפעלקערונג פונעם ישוב האָט דערגרייכט איר מאַקסימום אין 1989 (4132 נפשות) און פון דעמאלט אָן האָט זי אַ קלאָרע טענדענץ צו אַ פאַרקלענערונג. לויט די אָנגאַבן פון 2010 האָבן אין קולדור געוווינט בלויז 1609 נפשות.
ברונאָ שולץ (פּויליש: "Bruno Schulz"; דראָהאָביטש, 12טן יולי 1892 – דאָרט, 19טן נאָוועמבער 1942) איז געווען אַ פּוילישער שרײַבער און קינסטלער פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.
ברונאָ שולץ איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאָט דראָהאָביטש (דעמאלט – אינעם באַשטאַנד פון דער עסטרײַך-אונגאַרישער אימפּעריע, איצט – אוקראַיִנע). אין 1914 – 1915 האָט ער זיך געלערנט מאָלערײַ אין ווין. דערנאָך האָט ער געאַרבעט אין זײַן היימשטאַט אַלס מאָלערײַ-לערער אין אַ גימנאַזיע. איינצײַטיק האָט ער געשריבן פּראָזע אויף דער פּוילישער שפּראַך. אַמערסטן באַוווּסט זײַנען זײַנע נאָוועלעס-זאַמלונגען “Sklepy cynamonowe” ("ברוינע קרעמלעך", 1934) און Sanatorium pod Klepsydrą” ("סאַנאַטאָריִום אונטער קלעפּסידרע", 1937). אין זײַנע ליטעראַרישע טעקסטן פאַרוואַנדלט זיך דאָס טאָגטעגלעכע לעבן פון אַ פּראָווינציִעל שטעטל אין אַ פאַנטאַסטישן משל וועגן גורלות פון דער וועלט. אין 1938 האָט די פּוילישע ליטעראַטור-אַקאַדעמיע געקרוינט ברונאָ שולצן מיט "גאָלדענע לאָבערן".
דעם 30טן יוני פון 1941 האָט דאָס דײַטשישע מיליטער אָקופּירט דראָהאָביטש. ברונאָ שולץ איז דערשאָסן געוואָרן דעם 19טן נאָוועמבער 1942 דורך אַ געסטאַפּאָ-מאַן אויף אַ גאַס פון דראָהאָביטשער געטאָ. אַ טייל פון ברונאָ שולצעס ליטעראַרישע ווערק און כמעט אַלע זײַנע מאָלערײַ-ווערק זײַנען פאַרלאָרן געגאַנגען.
לויט זײַנע ווערק זײַנען געמאַכט געוואָרן טעאַטער-שטעלונג, פילמען און מוזיקאַלע ווערק. אין דער שטאָט דראָהאָביטש, וווּ ברונאָ שולץ האָט געוווינט און געאַרבעט זײַן גאַנץ לעבן עקזיסטירט אַ געווידמעטער אים ליטעראַרישער מוזיי.
א דעפֿעקטיווקייט איז א צושטאנד פון א מענטש וואס טוט אים באגרענעצן אין נארוואס א וועג.
ווען איינער ליידט פון א דעפעקטיווקייט קען ער אמאל דארפן ניצן באזונדערע געצייג צו העלפן זיך, ווי למשל א רעדערשטול, א שטעקן, א הערן אפאראט, ווי אויך באזונדערע ווייכווארג און הארטווארג צו ניצן א קאמפיוטער.
א באניצער פון א רעדערשטול קען נישט ארויפגיין און אראפגיין טרעפן, מוז מען פאר אזעלכע מענטשן באזארגן א ליפט אדער א ראמפע.
סטאַניסלאַוו לעם (פּויליש: Stanisław Herman Lem; 1921, לעמבערג – 2006, קראָקע) איז געווען אַ גרויסער פּוילישער שרײַבער פאַנטאַסט פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.
סטאַניסלאַוו לעם איז געבוירן געוואָרן אין לעמבערג (דעמלט – אין באַשטאַנד פון פּוילן, איצט – אוקראַיִנע) אין משפּחה פון אַ דאָקטער. ער האָט געלערנט מעדיצין אינעם לעמבערגער אוניווערסיטעט, אָבער זײַנע לימודים זײַנען איבערגעריסן געוואָרן דורך דער צווייטער וועלט-מלחמה. בעת דער דײַטשידער אָקופּאַציע האָט סטאַניסלאַוו לעם זיך געראַטעוועט אַדאַנק געפעלשטע דאָקומענטן. ער האָט זיך געאַרבעט אַלס אויטאָ-מעכאַניקער און מיטגעאַרבעט מיט דער פּוילישער ווידערשטאַנד-באַוועגונג. אין 1946 האָט סטאַניסלאַוו לעם זיך איבערגעצויגן קייו קראָקע. אינעם דאָרטיקן אוניווערסיטעט האָט ער פאַרענדיקט זײַנע מעדיצין-לימודים, אָבער ער האָט געווידמעט זײַן לעבן דער ליטעראַטור און געוואָרן איינער פון די גרעסטע שעפער אינעם זשאַנער פון דער וויסנשאַפטלעכער פאַנטאַסטיק אין דער וועלט. סטאַניסלאַוו לעמס ביכער זײַנען איבערגעזעצט אין 37 שפּראַכן.
גלינע (;) איז א קליינע שטאט אין דער לעמבערגער גובערניע, מערב אוקראינע.
די באפעלקערונג איז אומגעפער 3,378 (אין 2001). אין 1910 האבן געוואוינט אין גלינע 2,410 יידן.
גלינע געפינט זיך אין מערב אוקראינע, 40 ק"מ מזרח פון לעמבערג, 80 ק"מ מערב פון טארנאפאל און 16 ק"מ צפון פון פרעמישלאן.
הרב יהודה מאיר שפירא איז געווען שטאטס־רב אין גלינע צען יאר, פון תר"ע ביז תר"ף; ער האט אויפגעשטעלט א צווייג פון אגודת ישראל אין דער שטאט.
אן אויסטיילונג אין ליטעראטור באגריפן, איז אן אריינפיר אין א געשיכטע וואס טוט אונדז ערקלערן דעם באַזיס פון דער געשיכטע. עס ערקלערט אונדז 4 ערקלערונגען: "ווען, וווּ, ווען און פאַרוואָס" איבער די געשיכטע. אויב עס איז דא צום וועניגסטן צוויי ערקלערונגען פון די פריערע פיר, הייסט זי אן "אויסטיילונג".
דאס איז געוויינטלעך דער גרונד פון דער געשיכטע, וואס אן איר וועט מען נישט פארשטיין דעם תוך פון דער געשיכטע.
געוויינטליך ווערט זי געשריבן אין דעם אנפאנג פון דער געשיכטע, אבער עס קען אויך ווערן געשריבן ביים ענדע אדער אין מיטן דורך פלעשבעקס.
דוד קאַנעווסקי (אוקראַיִניש: Давид Ісакович Каневський,1916 – 26טן דעצעמבער 1944) איז געווען אַן אוקראַיִנישער דיכטער פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.
דוד קאַנעווסקי איז געבוירן געוואָרן אין 1916 אין דער שטאָט לאָכוויצע (דעמלט – אין באַשטאַנד פון דער טשערניגאָווער גובערניע פון דער רוסלענדישער אימפּעריע, איצט – אין באַשטאַנד פון דער פּאָלטאַווער געגנט פון אוקראַיִנע). נאָכן פאַרענדיקן אַן אוקראַיִנישע שולע האָט ער געאַרבעט אין כאַרקאָוו אויף אַ זאַוואָד. איינצײַטיק האָט דוד קאַנעווסקי געשריבן נאָטיצן, קאָרעספּאָנדעצן און שפּעטער אויך לידער, וועלכע ער האָט פאַרעפנטלעכט אין אָרטיקע אוקראַיִנישע צײַטונגען. אין 1937 האָט ער אָנגעהויבן זיך לערנען אויף היסטאָרישן פאַקולטעט פונעם כאַרקאָווער אוניווערסיטעט. ביז דער מלחמה האָט דוד קאַנעווסקי פאַרעפנטלעכט צוויי לידער-זאַמלונגע אויף אוקראַיִניש.
אין 1941 איז ער פרײַוויליק אַוועק אויפן פראָנט. געדינט האָט ער אַלס מיליטערישער קאָרעספּאָנדענט. כמעט אַלע דוד קאַנעווסקיס לידער פונעם מלחמה-פּעריִאָד זײַנען אָנגעשריבן געוואָרן אויף רוסיש און בלויז אייניקע פון זיי – אויף אוקראַיִניש.
דעם 26טן דעצעמבער 1944 איז דער קאַפּיטאַן קאַנעווסקי, אויספילנדיק אַן אויפגאַבע פון דער צײַטונג-רעדאַקציע, אומגעקומען אין אַ לופט-שלאַכט איבער בודאַפּעשט.
ווילי איז א קורצע ערציילונג געשריבן דורך י. י. זינגער.
עס איז ערשינען אין יאר 1948 אין די פאראייניגטע שטאטן דורך די ניו-יארקער ארבעטער-רינג-מיטלשול.
עס איז געקירצט און פארטייטשט אסאך אומשטייגערליכע ווערטער דורך זלמן יעפרויקין.
עס אנטהאלט עלף קאפיטלען אין א סך-הכל פון א הונדערט-און-עלף זייטן.
די מעשה.
עס באציהט זיך איבער א יונגל וואלף רובין (שפעטער ווילי ראבין), וועלכער גלייכט מער צו זיין א פארמער ווי לערנען - וואס זיין טאטע פארלאנגט פון אים. דערנאך וואס ער גייט אין ארמיי און זיין טאטע פארקויפט די פאלווארק אין שטעטל און ציעט זיך אריבער צווישן יודן, אנטלויפט ער קיין אמעריקע.
נאך א שטיק צייט פּעדלען, מיט נאך א יוד, צווישן די פארמס, טרעפט ער אָן א פויער וואס זעהט זיינע פעאיגקייטן אין פארמעריי, און פארבעהט איהם צו בלייבן דארט.
ער באזעצט זיך אינעם פארם און האט חתונה מיטן פארמערס טאכטער, אינגאנצן פארגעסנדיג אז ער האט קיינמאל נישט אפגעגעבן א לעבעדיגן גרוס אהיים. ער דערמאנט זיך אין זיי בלויז נאכן ליינען אין די צייטונגען איבער דער שרעקליכער מלחמה. דאן ברענגט ער זיי אריבער צו זיך, זיין מוטער טוישט דעם לעבנס-שטייגער פון זיין ווייב ביי אים אינדערהיים. אבער זיין פאטער דער תלמוד חכם קען נישט איינזיצן און פארוואנדלט דעם שטעטל אין א אטראקציע ארט פאר אלטע לייט און סתם יודן, אזש עס גלוסט זיך אים צו ווידער אנטלויפן צו א שטילע פארם...
קאצאַ מימאַר סינאַן אֵגאַ (אטאמאנישע טערקיש: خواجه معمار سنان آغا; מאדערנע טערקיש: Mimar Sinan; 15טן אפריל 1489 - 9טן אפריל 1588) איז געווען אן אטאמאנישער ארכיטעקט און ציווילער אינזשעניר. ער האט געארבעט פאר די סולטאנען סוליימאן דער ערשטער, סעלים דער צווייטער, און מוראד דער דריטער. בערך פופציק יאר האט ער געארבעט פאר דער אטאמאנישער אימפעריע, און געפלאנעוועט 500 געביידעס. מען צושרייבט צו אים דאס פלאנעווען דעם פראכטפולן שכם טויער אין ירושלים.
זיין מייסטערווערק איז דער סעלימיע מעטשעט אין עדירנע. זיין מערסטע בארימסטע ווערק איז דער סוליימען מעטשעט אין סטאמבול.
סינאן איז געבוירן געווארן אין 1489 אין א שטעט לעבן קייסערי אין אנאטאליע צו עלטערן וואס זענען געווען ארמענישע קריסטן.
הרב בנימין ביינוש פינקל (ה'תרע"ג, 1913 - י"ח שבט ה'תש"ן, 13טן פעברואר 1990) איז געווען ראש ישיבה פון דער מירער ישיבה אין ירושלים און א מיטגליד פון דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.
ר' ביינוש איז געבוירן געווארן אין מיר, רייסין (דעמאלסט אין דער רוסלענדישער אימפעריע, היינט בעלארוס) צו רב אליעזר יהודה פינקל, און צו מלכה, טאכטער פון הרב אליהו ברוך קמאי, וואס האט דעמאלסט געדינט ווי ראש ישיבה און שטאטס רב פונעם שטעטל מיר. ווען ער איז געווען אלט א יאר האט אויסגעבראכן די ערשטע וועלט מלחמה, און ער איז אריבער מיט זיין משפחה צום שטעטל סטויפץ, צוזאמען מיט די מירער ישיבה'לייט. נאך א שטיק צייט איז די גרופע אריבער קיין פאלטאווע. ביים סוף פון דער מלחמה איז נפטר געוווארן זיין זיידע, רב קמאי, דער ראש ישיבה, און מ'האט באשטימט זיין פאטער רבי אליעזר יודל דעם ממלא מקום ווי ראש ישיבה. נאך דער ערשטער וועלט מלחמה איז זיין משפחה אריבער צוזאמען מיט דער ישיבה קיין ווילנע, וואו זיי זענען געבליבן ביזן מיטן פון ה'תרפ"א (1921). זומער תרפ"א זענען זיי צוריקגעקומען אין מיר, און זיין פאטער האט באנייט די טעטיקייט פון דער ישיבה דארט.
אלס בחור האט ר' ביינוש געלערנט אין דער מירער ישיבה, און ער איז געווען זיין פאטערס א תלמיד.
אין תש"א (1941) איז ער ארויף קיין ארץ ישראל מיט א גרופע פון מירער תלמידים וואס זיין פאטער האט אריבערגעפירט, און ער האט זיך באזעצט אין ירושלים.
אין תש"ב (1942) האט ער געהייראט אסתר יענטא, די טאכטער פון הרב שמואל גריינימאן, וואס אין די 1920ער האט געדינט ווי מנהל פון דער מירער ישיבה און האט געהאלפן זיין פאטער אויסהאלטן די ישיבה. במשך א תקופה האט ער געוואוינט אין בני ברק און האט געדאווענט אין דער שול פון זיין פעטער דעם חזון איש.
אין דער מירער ישיבה.
נאכדעם וואס זיי זענען געקומען קיין ירושלים, האט רבי ביינוש געהאלפן זיין פאטער אויפשטעלן די מירער ישיבה אין ירושלים, און צענדליקע יארן האט ער געהאלפן מיט אויסהאלטן די ישיבה.
נאך דער פטירה פון זיין פאטער הרב אליעזר יהודה פינקל י"ט תמוז תשכ"ה, האט מען באשטימט רבי ביינוש דער נעקסטער ראש ישיבה און מנהל, צוזאמען מיט זיין שוואגער, הרב חיים שמואלעוויטש. אלס ראש ישיבה האט ער איינגעפירט דעם "דף" פראגראם, לויט וואס יעדער ישיבה מאן דארף ענדיגן פינף בלאט גמרא א וואך. ער איז געווען שטארק באקאנט פאר זיין עניוות און צניעות. יארן לאנג פלעג ער דאווענען טאג טעגלעך וותיקין ביים כותל.
ווען מ'האט אויפגעשטעלט דגל התורה, אין תשמ"ט (1988), האט הרב שך אים געבעטן צו ווערן א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.
ער איז נפטר געווארן תש"ן. זיין לויה איז ארויסגעגאנגען פון דער מירער ישיבה. רב שך האט אים מספיד געווען.
נאך זיין פטירה האט מען באשטימט זיין עלטסטן איידעם, הרב נתן צבי פינקל, ראש ישיבה, און זיינע אנדער איידעמער ר"מים.
זיין אלמנה אסתר יענטא איז נפטר געווארן כ״ח אב תשע״ז אין ירושלים.
בערכדיקע גרענעצן צווישן בני־הית, בני־חית און מערב כנען אין 15טן י״ה לויט מאַקס וויינרייכן.
בני־הית און בני־חית זיינען געווען צוויי צווייגן אַשכנזים אין מיטל־עלטער. די נעמען צייגן דעם אונטערשייד אינעם שטייגער פון אַרויסריידן דעם אות "חית" און דער חילוק צווישן ביידע גרופּעס איז געווען אַ קולטורעלער: אין מינהגים און אין שפּראַך.
בני חֵת טרעפט מען אין ספר בראשית: דאָס איז געווען אַ פאָלק, וואָס האָט פאַרקויפט אַברהמן די מערת־המכפּלה צו באַגראָבן שרהן. פאַר יידישע ישובים אין דייטשלאַנד זינט 15טן י״ה איז דאָס געווען אַ "שיבולת"‬: "בני־הית" זיינען געווען די, וואָס האָבן אַרויסגערעדט דעם חית ווי הא, און אין מויל פון "בני־חית" (אָדער "בני־כֿית") איז דער חית געווען אַזוי ווי כֿף. באַשרייבנדיק די דאָזיקע דיפערענץ האָבן רבנים געמיינט די הברה פון לשון קודש, אָבער ס׳האָט באַרירט אויך דעם סעמיטישן קאָמפּאָנענט פון זייערע טאָגטעגלעכע שפּראַכן.
מקורים.
דער חילוק איז געווען גוט באַקאַנט פאַר די רבנישע אויטאָריטעטן און יידישע לינגוויסטן אין 15טן-17טן י״ה, און עס זיינען געקומען צו אונדז עטלעכע באַשרייבונגען פון דעם ענין און די פּראַקטישע קשיאות דעריבער. דיסקוטירנדיק וואַריאַציעס אין דעם אָדער יענעם מנהג באַצייכענען די מחברים די געביטן, וואו מע פאָלגט דעם פיר, מיט נעמען "תפוצת רינוס","בני רינוס", "בני הית" אַנטקעגן "בני עסטרייך" און "בני חית" (אין ווערק פון יויזלן (יוסף בן משה,איסרלינס תלמיד), דעם מהרי״לן, זלמן משוטיגווערא). צו מאָל איז די לינגוויסטיק אַליין דער אָביעקט פון דער חקירה: ווען די רייד גייט וועגן די נאָרמעס פון הברה, פּאָעזיע אָדער עטימאָלאָגיע (ביי איסרלינען, יוסף בן משה, אליהו בחור, דעם מהר״ם מינץ).
לינגוויסטישע אונטערשיידן.
דער עיקרדיקער לינגוויסטישער חילוק צווישן די ביידע גרופּעס איז געווען אַ פאָנעטישער. ער האָט באַרירט די הברה פון לשון קודש און תרגום לשון גופא און אויך דעם אינטעגרירטן סעמיטישן קאָמפּאָנענט אין די דייטשיש־באַזירנדיקע שפּראַכן: יידיש אין ברייטן זינען. די דייטשישע קאָמפּאָנענטן אין די דאָזיקע שפּראַכן פון זייער זייט האָבן אויך פאַרשידענע יסוד־דיאַלעקטן.
אינעם קאָנסאָנאַנטיזם איז דער בולטסטער הבדל געווען אינעם אופן אויסצוריידן חית, וואָס האָט געגעבן דעם נאָמען פאַר די צוויי גרופּעס אַשכנזים. דער תחילת־פאַרינגאַלער קלאַנג פונעם סעמיטישן ח (אַ פּנים [ħ], דער שטימלאָזער פאַרינגאַלער פריקאַטיוו) האָט פאַרלוירן זיין באַפאַרבונג אין דער סביבה פון אייראָפּעישע שפּראַכן. דער דאָזיקער פּראָצעס האָט זיך אָנגעהויבן בפירוש אין די ישובים, וואָס די אַשכזים האָבן פון זיי געשטאַמט, דהיינו: אין צרפת און מערב־כנען. די פּעולות זיינען געווען אָבער פאַרשידן אויף מערב און אויף מזרח: צווישן די בני־הית האָט דער חית פאָנעטיש צונויפגעשמאָלצן מיטן הא ([h]) און צווישן די בני־חית איז דער אות ארויסגערעדט געוואָרן ווי כֿף ([χ], [x]). חוץ די דירעקטע באַשרייבונגען פון דעם עיקר אין רבנישע און לינגוויסטישע ווערק (למשל, זלמן הנקדן, 1395), זאָגן דאָ עדות אויך לאַטיינישע טראַנסקריפּציעס און געגראַמטע טעקסטן. אַזוי אַרום, טרעפט מען ביי אליהו בחורן אַ גראַם פון בלע־מכלה־גלח (זיין "הבדיל", 1514). אין דער דאָזיקער יצירה און אויך פון אַנדערע ראַיות, זעט מען, אַז דער h־קלאַנג איז אין גאַנצן נעלם געוואָרן אין באַשטימטע פאָנעטישע סביבות אין מויל פון בני־הית (און אירע גויישע שכנים), און דאָס האָט באַרירט אויך דעם היסטאָרישן חית. דעם סוף־רעזולטאַט פונעם דאָזיקן גילגול קענען מיר טרעפן ביזן היינטיקן טאָג, למשל, אינעם וואָרט "מעקן", וואָס איז אַריין אין יידיש פון דער שפּראַך פון בני־הית. אליה בחור דערציילט (און די לינגוויסטן זיינען מסכים מיט זיין חקירה), אַז דאָס וואָרט וואַקסט אַרויס פונעם שורש מ־ח־ק, און דער חית איז שפּעטער געוואָרן שטום. אַזעלכע וואַריאַנטן פון פּערזענלעכע (בעיקר ווייבערישע) נעמען ווי "רעלע" (פאַר רחל) אָדער "סימע" (פאַר שימחה) זיינען אויפגעקומען פונעם זעלבן פּראָצעס. עטלעכע פאָרמעס מיט ח=h אָדער ווייטער ח=∅ זיינען "פאָסיליזירט" געוואָרן אַלץ לייווערטער אין דייטשישע דיאַלעקטן אויף די פריערדיקע טעריטאָריעס פון בני־הית, אַזוי ווי לדוגמא Lehm פאַר לחם: 120.
אַן אַנדער חילוק אין קאָנסאָנאַנטן איז געווען אינעם שטייגער אַרויסצוריידן דעם שין. די בני־חית האָבן מבחין געווען צווישן די סיבילאַנטן [s] (סמך און שׂין) און [ʃ] (שין). להיפּוך, די בני־הית האָבן דעם דאָזיקן אונטערשייד ניט געוואוסט און פלעגן אַרויסריידן די גאַנצע ריי ווי [s], וואָס האָט באַמערקט זלמן הנקדן. אַן ‫אייבערפלעכלעך ענלעכער פענאָמען קען מען טרעפן אינעם ליטווישן יידיש, דהיינו דער סאַבעסדיקער לאָסן, וואָס האָט אָבער קיין שייך ניט צו בני־הית און האָט זיך אַנטוויקלט באַזונדער.
די שיטה פון וואָקאַלן אין לשון קודש פון בני־הית איז געווען ענלעך, אויב ניט גלייך, צו דער ספרדישער הברה. די סופרים פון בני־הית טעריטאָריעס האָבן באַניצט די טבריה׳ער נקודות, אָבער ניט תמיד האָבן זיי געוואוסט, וואו מוז מען שרייבן פּתח און וואו קמץ, וואו סגול און וואו צירה. מע טענהט אָבער, אַז דער דאָזיקער נוסח איז געווען אין דער היים פון בני־חית אויך (ביזן סוף 14טן י״ה) און נאָר שפּעטער איז ער ביי זיי און אויך ביי בני־הית אויסגעביטן געוואָרן אויפן נוסח, וואָס מיר הייסן היינט אַשכנזישע הברה.
אמנון איז געווען דער בן-בכור פון דוד המלך.
ער איז ערמארדן געווארן דורך אבשלום זיין ברודער, צוליב וואס ער האט פארגעוואלדיקט זיין שטיף שוועסטער תמר.
סטויפץ אדער סטויבץ, אויסגערעדט ליטוויש ווי סטייפץ (, "סטויפצי",;;) איז א שטעטל אין מינסקער גובערניע, בעלארוס, דער אדמיניסטראטיווער צענטער פונעם סטויפצער ראיאן. עס געפינט זיך ביים נעמאן טייך. די באפעלקערונג איז אומגעפער 15,400.
די גרויסע שול פון סטויפץ
דאס שטעטל איז געגרינדעט געווארן אין אנהייב פונעם 16טן יארהונדערט. אין 1582 איז סטויפץ אריין אין דער פארמאגערשאפט פון דער ראדזיוויל פאמיליע. דורכאויס א לאנגער צייט איז סטויפץ געווען א יידיש שטעטל, מיט 2,409 יידישע באוואוינער אין 1897, און 2,014 אין 1931.
צווישן די רבנים פון סטויפץ איז געווען הרב יואל סאראצקין (א ברודער פון הרב זלמן סאראצקין).
ביי דער ערשטער וועלט מלחמה איז די מירער ישיבה געווען אין סטויפץ א קורצע צייט; נאכהער האט די ישיבה זיך געצויגן אין פאלטאווע. אויך אין יענע יארן האט הרב אברהם ישעיהו קארעליץ, דער "חזון איש", געוואוינט א שטיק צייט אין סטויפץ.
הרב יוסף אליהו הענקין, וואס איז שפעטער געווארן פון די גרעסטע פוסקים אין אמעריקע אין דעם 20סטן יארהונדערט, איז געווען ראש ישיבה אינעם שטעטל.
אַנימאַציע (פון לאטייניש "animatio" "אנימאטיאָ" "נשמה") איז א טעכניק פון מאכן א פילם פון א סך שטייאיקע בילדער. מען שטעלט די בילדער צוזאמען איינס נאך אנאנד, וואס מען שפילט גאנץ גיך צו שאפן אן אילוזיע פון באוועגונג. מערסטע אנימאציעס וועקן געשפילט מיט א גיך פון 24 ביז 60 בילדער יעדע סעקונדע. יעדע בילד ווערט איין ראם פונעם פילם.
מען ניצט אנימאציאס אין קינא, אויף טעלעוויזיע און אויף וועבזייטלעך.
א מענטש וואס מאכט אנימאציעס הייסט אן "אַנימאַטאר".
א אידישע שפיל איז א פארשטעלונג וואו עטליכע אקטיארן טוען פארשטעלן א שפיל פון א פאסירונג אויף א בינע, געווענליך באגלייט מיט געזאנג און טענץ.
אין אלגעמיין זיגנט מען דורכאויס דעם שפיל עטליכע לידער מיט גראמען.
א חרדישע שפיל וועט קיינמאל נישט האבן קיין אקטיארן פון מענער און פרויען אינאיינעם, עס וועט אדער זיין א שפיל פון בלויז מענער אקטיארן אדער בלויז פרויען אקטריסקעס. פארשטייט זיך אז ביי א שפיל פון פרויען אקטריסקעס וועלן נישט זיין קיין מענער צוקוקער צוליב קול באישה און אנדערע הלכה פראבלעמען. אבער ביי א שפיל פון מענער אקטיארן פלעגט אמאל יא צו זיין צוגעשטעלט אין די זאל א באזונדערע אפטיילונג פאר מענער און באזונדער פאר פרויען מיט א מחיצה.
ביי די חסידישע גייט נאך צוריק די טראדיציע פון שפילן א לאנגע צייט צוריק. פארשידענע ערציילונגען ווערט פארציילט ווי צדיקים האבן גע׳פועל׳ט ישועות דורך די שפילן אום פורים אדער אנדערע געהויבענע געלעגנהייטן.
די שפילן פלעגן אמאל פארקומען אין די טעג פון פורים און שושן פורים, ספעציעל ביי די טישן פון רבנים ואדמורי"ם. אבער מיט דער צייט האט מען אנגעהויבן שפילן די שפילן אום חול המועד פסח און סוכות.
די ערשטע פראפעסיאנעלע חרדישע שפיל אין ניו יארק פארצוקומען אין א זאל, איז געווען אום יאר תשכ"ח אין מאנהעטן סענטער ווי מ'האט אויפגעשפילט די באקאנטע מעשה פון מכירת יוסף אנגעפירט און דירעקטעד דורכן מייסטער שרייבער, דירעקטאר, און אקטיאר שלמה פערל וואס האט געשפילט יעקב אינעם שפיל.
באבוב שפילן.
אין בארא פארק פלעגט פארקומען יעדן חול המועד א שפיל דורך די ארגאניזאציע קרן חתנים פון באבוב אין א געדינגענע היי סקול אדיטאריום. די שפיל פלעגט אין דער מערהייט געקוקט דורך אינגלעך און בחורים, און די געשיכטע וועט רוב מאל זיין אן אמת'ע פאסירונג.
זינט דער טיילונג אין באבוב פלעגט פארקומען יעדן חול המועד צוויי שפילן דורך ביידע באבוב'ער ארגאניזאציעס.
אין די לעצטע פאר יאר האט קרן חתנים, די ארגאניזאציע אונטערן באבוב 48 סעקטע, אפגעשטעלט דאס מאכן די שפילן, נאכן נישט קענען ציען גענוג אויפמערקזאמקייט איבער די אנדערע פארטיי, קופת חתנים דבאבוב 45 און ווי אויך די גרעסערע שפילן.
מונקאטש.
אין מונקאטש פלעגט יארן לאנג פארקומען העכסט פראפעסיאנעלע שפילן ביים רבין אויפן טיש, אנגעפירט דורך דעם אומפארגעסליכן וואלף גוטמאן ז"ל און די אקטיארן זענען געווען א שטייגער ווי ר' ישעי פערל, קאפיל עלבויגן זיין ברודער ר' אהרן עלבויגן ז"ל, און נאך אנדערע
דורך די יארן האבן זיי אויפגעשפילט פארשידענע געשיכטעס א טייל באקאנטע און א טייל ווייניגער באקאנט.
פאלגענד איז עטליכע פון די שפילן וואס איז געשפילט געווארן דורכאויס די יארן בחצר מונקאטש.
אין סאטמאר קרית יואל פלעגט אין נו"ן יארן פארקומען יעדן פורים אויפן טיש, לענגערע העכסט פראפעסיאנעלע-שפילן אהערגעשטעלט דורכן טאלאנטפולן בעל מספר פאר קינדער חיים הערש מענדלאוויטש.
נייהויז פראדוקציעס.
נייהויז פראדוקציעס ווערט אנגעפירט דורך א אינגערמאן אליעזר נייהויז ווער עס איז דער פראדוצירער און דירעקטאר פון אלע "אונטערן" שפילן. די אינטערן שפילן ווערט געשפילט יעדע יאר אדער אנדערהאלבן יאר חול המועד דורך א געקליבענע גרופע פון ערפארענע אידישע אקטיארן. עס ווערט געשפילט און אהערגעשטעלט מיט די העכסטע מאס פראפעסיאנעליזם און פארגעשריטענקייט.
אלע שפילן פון נייהויז פראדוקציעס ערשיינען א קורצע צייט נאכן שפילן אויף א די. ווי. די. פארמאט.
איבערן שפילן.
לעצטנס האבן זיי אנגעהויבן א נייע ברענד 'איבערן'
חינוך פארשטעלונג.
חינוך פארשטעלונג איז די נאמען פון די שפילן וואס ווערן אנגעפירט דורך דעם מחנך ר' זושא שמעלצער פון סקווירא, א ברודער מיט דעם זינגער ליפא שמעלצער. אנדערש ווי אלע שפילן וועלכע ווערן געשפילט לעבעדיג אויף א בינע, ווערט די שפילן פון שמעלצער פון פאראויס רעקארדירט און א סטודיא, און ווערט דערנאך אויפגעשפילט אין די זאל ווי עס קומט פאר די שפיל בעת די אקטיארן דארפן שפילן זייער ראלע און מאכן די באוועגונגען כאילו זיי רעדן איצט.
די שפילן ווערן כסדר איבער געשפילט (מיט אנדערע אקטיארן) און נאך יעדע שפיל ווערט פארקויפט פאר די צוקוקער א קאסעטע פון די שפיל רעקארדירונג.
פון צייט צו צייט מאכט ר' זושא שמעלצער א געהעריגע פראפעסיאנאלע שפיל מיט גאר פאפולערע און געלונגענע אקטיארן, וואו מען רעדט געהעריג. צווישן די שפילן זענען געווען גראף פאטאצקי, שר מקוצי, אין פראסטן ביים דייטש, אידישער מיניסטער, אוואו איז יוסעלע (שוכמאכער) און נאך עטליכע.
״אומגלויבליך״ איז א שפיל אהער געשטעלט געווארן דורך ר' חיים איצקאוויטש חול המועד סוכות תשע"ו, אנהייבנדיק א סעריע פון שפילן וועלכע ווערן געשפילט דורך דער ״אומגלויבליך״ פאמיליע.
זיי האבן שוין דעווייל געמאכט דריי שפילן
אונטערן שריפט איז די זעקסטע שפיל אין דער סעריע פון די "אונטערן" שפילן פראדוצירט דורך נייהויז פראדוקציעס. די שפיל איז פארגעקומען אום חול המועד סוכות תשע"ד אין אוידיטאריום פון ברוקלין קאלעדזש. אונטערן שריפט איז איבערגעשפילט געווארן 3 מאל. צום ערשט זונטאג דעם צווייטען טאג חול המועד (סעפטעמבער 22) 12:45 נאכמיטאג. דערנאך איז עס איבערגעשפילט געווארן דעם זעלבן טאג אום 7:00 פארנאכט. און צום לעצטט דינסטאג דעם פערטן טאג חול המועד (סעפטעמבער 24) אום 1:00 נמ.
סיפּור־המעשה.
די אונטערן שריפט געשיכטע ווערט אפגעשפילט אין די צייטן פון די קרייץ ציגער ווען די קריסטליכע קעניגן פון אייראפע האבן ארויפגעשטורעמט קיין ארץ ישראל איינצונעמען די הייליגע שטאט ירושלים וואס איז דעמאלטס געווען אונטער אראבישער הערשאפט. ווי ס׳איז באקאנט האבן זיי אויסגעניצט די געלעגנהייט אויסצו׳הרג׳ענען אלע יודן וואס האבן געוואוינט אין די שטעט און דערפער ווי זיי זענען דורכגעגאנגען. אונזער געשיכטע שפילט זיך אפ אין אט יענער צייט אין אן אראביש לענדל מיט א גרויסער יודישער קהילה.
איז א קאמעדיע סצענע וואו עטליכע חסידי'שע אינגעלייט פארן אויף א עראפלאן און מאכן צודרייט די מענטשהייט, ביז מען שיקט איינעם אראפ פון פליגער. די סצענע ענדיגט זיך אז א פאטער זאגט פאר'ן קינד איך וועל דיר פארציילן די מעשה פון אונטערן שריפט.
עפנט זיך אין מאראקא, אין א ארט וואס ווערט אנגערופן "דער פארגעסענער טורעם" דארט זיצט אן אלטער מענטש, וואס גייט אויס פאר ליידיגגיין און שפילט שאך מיט זיך אליינס. אינמיטן קומט אריין איבראן (ארי אבראמאוויטש) און ברענגט אים זיין עסן, בשעת ווען ער פרעגט אים וואו ער האט נאך פון זיינע דיאמאנטן. דער עלטערער פארשוין זאגט אים אז אין מארק ביים שטאטישן זייגער זאל ער ציילן 5 טריט און דארט וועט ער עס טרעפן.
איבראן פרעגט אים: ווען וועסטו מיר שוין איינמאל פאר אלעמאל זאגן וואו עס ליגט אלע דיאמאנטן? אויף וואס דער אלטער ענטפערט: דו ווייסט אליינס דעם ענטפער, איין טאג נאכדעם וואס איך וועל ארויסגיין פון דא... און איבראן זאגט אים וואס זאל איך טון? דו ווייסט דאך אז איך בין נאר א שליח פון אנדערע...
איבראן פרובירט צו ציילן 5 טריט פונעם זייגער אבער דער זייגער רוקט זיך מיט מיט אים און ער קען עס נישט דערגיין
אין סולטאנס פאלאץ, "יאסיר" (יוסף שמואל פרענקל) דער וויזיר פון מאראקא איז אין קעניגס פאלאץ. איבראן - זיין ברודער - ברענגט אים דיאמאנטן, צווישן א לענגערע שמועס וויל איבראן עטליכע מאל אין א צי איבערצייגן דעם וויזיר אז נאכ'ן סולטאנ'ס נפטר ווערן וועט ער איבערנעמען אלס סולטאן, יאסיר האלט אים אין איין זאגן אז "מען טאר נישט אזוי רעדן..." און אזוי ווייטער.
דערווייל גייט פאר אין לאנד א רעוואלוציע דורך א גרופע אויפשטענדלער וועלכע וויל אומווארפן דעם סולטאן. יאסיר קומט אויף מיט א פלאן, ער זאגט פאר'ן סולטאן אז אזוי ווי די קרייץ ציגלער קומען קיין ארץ ישראל, און כאטש וואס מאראקא איז נישט אינמיטן זייער וועג וועלן זיי ווארשיינליך אנקומען קיין מאראקא פשוט מלחמה צו האלטן מיט די אידן, און זיי וועלן זיך צאמשטעלן מיט די אויפשטענדלער, און וויל געבן אן עצה אז דער סולטאן זאל ארויסווארפן די אידן.
דער קעניג רופט דעם אידישן רב (קאפי עלבויגן) און דער ראש הקהל ר' חסדאי (איצי ציג) און בעט זיי אן עצה. דער רב קומט אויף מיט א געניאלן פלאן, מען זאל מעלדן אז דער קעניג פארט צו זיין זומער וואוינונג, און אזוי ווי געווענליך איז דארט ווייניגער באוואכט ווי דער פאלאץ, וועלן זיך זיכער די אויפשטענדלער צאמקומען דארט און די סאלדאטן זאלן אפווארטן דעם קעניג.
דער רב לייגט צו אז צו מאכן דעם מצב אויסזען בעסער זאל מען מיטשיקן א הויכן שר - ווי למשל יאסיר - און אזוי וועט יעדער מיינען אז דער סולטאן פארט טאקע. יאסיר ווערט ווילד האלטנדיג אז דער רב וויל אז ער זאל אומקומען דארט... קלוגט ער יעדעם איבער. ער שיקט א בריוו פאר די אויפשטענדלער און דערציילט זיי דעם גאנצן אמת אז דער קעניג בלייבט אין זיין פאלאץ, און זיי זאלן קומען צום הויפט שטאט ווייל דער קעניג וועט בלייבן דארט אליינס אן קיין וועכטער.
דער קעניג זיצט ווייטער רואיג אין פאלאץ ווען פלוצלינג הערט זיך א טומל, די סאלדאטן זענען אנגעקומען...! דער קעניג הייסט שנעל קאליד לויפן צו זיין זומער וואוינונג זאגן פאר די סאלדאטן אז זיי זאלן שנעל קומען.
די אויפשטענדלער פרובירן צו נאשן אינפארמאציע פונעם רב, צי דער קעניג אז טאקע געפארן צו זיין זומער וואוינונג אדער נישט. אבער דער רב לאזט זיך נישט און מאכט זיך פאר א משוגע'נער.
אין ראה"ק'ס הויז, מ'גרייט זיך פאר א פדיון הבן פון א קינד וואס איז געבוירן צום ראש הקהל'ס זון מנשה (לייבי ווידער), אינמיטן קומט מנשה אריין מיט א פארשטעלטן פארשוין - דאס איז דער סולטאן - וועם ער האט געטראפן אין וואלד.
די אויפשטענדלער זוכן אים אין ראה"ק'ס הויז, דער סולטאן זאגט זיי אז ער איז זיין עלטער פעטער... אינמיטן קומען אן די סאלדאטן און שלעפן אוועק די אויפשטענדלער און אונטערדרוקן זיי. דער קעניג באדאנקט זיך און קען שוין אהיים גיין.
צוריק ביים סולטאנ'ס חרוב'ע פאלאץ, דער וויזיר פרובירט אויפצואווייזן אז דער רב האט פארהאנדלט מיט די אויפשטענדלער און מען ארעסטירט דעם רב.
צוריק אין פארגעסענעם טורעם, דער רב טרעפט ר' עוזר וואס זיצט שוין דארט 22 יאר, זיי פרובירן טרעפן א וועג ארויס און דער וויזיר דערלאנגט אים א זעץ פון וואס ער ווערט פאר'חלש'ט, זיין טאטע קומט צו אים אין חלום און זאגט ער זאל גיין צום סולטאן און דער בריוו מיט'ן סולטאנס זון וועלן אויפווייזן דעם אמת,
זיי פרובירן ארויס צו קריכן און דער גאנצער טורעם פאלט צאם.
דער ראש הקהל פרובירט בעטן ביי איבראן צו ארלעדיגן עפעס לטובת דעם רב, איבראן איז שוין מסכים ווען דער ראה"ק גיבט אים 100,000 רובל, און דער וויזיר קומט אריין אים אנשרייען, זיי נעמען זיך לאכן און זאגן אז דאס איז גאר געווען א אונטערגעשטעלטע פלאן נאר ארויס צו רוקן נאך אפאר טאלער.
אין ר' עוזר'ס רעסטוראנט (פאר 22 יאר צוריק).
ר' יוסף יצחק שניאורסאהן זי"ע (אדער מהריי"צ; י"ב תמוז ה'תר"ם - י' שבט ה'תש"י) איז געווען דער זעקסטער חב"ד-ליובאוויטשער רבי.
ער האט גענומען אלס עלטערן איידים, ר' שמריהו גורארי' און אלס אינגערן איידעם דעם לעצטן ליובאוויטשער רבי, רבי מנחם מענדל שניאורסאהן (הרמ"מ) זי"ע.
ער איז נסתלק געווארן י' שבט תש"י.
ער איז געווען א גרויסער בעל מסירות נפש, אין זיין מלחמה קעגן די קאמוניסטן. ער האט אויכעט געהאט מלחמה מיט די ציוניסטן.
יוסף יצחק שניאורסאהן איז געבוירן י"ב תמוז תר"ם אין ליובאוויטש, רייסן, רוסלענדישע אימפעריע (היינט אין רוסלאנד) צו זיינע עלטערן רבי שלום בער און זיין פרוי די רעבעצין שטערנא שרה נ"ע.
ביי דער עלטער פון פופצן האט זיין פאטער אים באשטימט זיין פערזענלעכן סעקרעטאר.
אום י"ג אלול תרנ"ז (1897) האט ער חתונה געהאט מיט זיין קרובטע רביצין נחמה דינה, א טאכטער פון רבי אברהם שניאורסאהן פון קעשענעוו, א זון פון רבי ישראל נח פון נעזשין, א זון פונעם צמח צדק.
שניאורסון, יוסף יצחק
הירש בעריאָזקין (בעלארוסיש: Рыгор Бярозкін, רוסיש: Григорий Берёзкин; מאָהילעוו, 1918 – מינסק, 1982) איז געווען אַ ייִדישער און אַ ווײַסרוסישער ליטעראַטור-קריטיקער און ליטעראַטור-קענער.
הירש בעריאָזקין האָט זיך געלערנט אויף ליטעראַטור-פאַקולטעט פונעם מינסקער פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט. ער האָט אָנגעהויבן פאַרעפנטלעכן קריטישע אַרטיקלען אויף ייִדיש און אויף ווײַסרוסיש אין 1935. צווישן אַנדערס האָט ער פאַרעפנטלעכט קריטישע אַרטיקלען וועגן דער שאַפונג פון די ייִדישע דיכטער עזראָ פינינבערג און הענעך שוועדיק, ווי אויך אַנדערע ייִדישע שריפטשטעלער אויף די שפּאַלטן פון די זשורנאַלן "שטערן" און "אָקטיאַבער". אין 1938 – 1941 האָט הירש בעריאָזקין געאַרבעט אַלס פאַרוואַלטער פונעם קריטיק-אָפּטייל אין דער רעדאַקציע פונעם ווײַסרוסישן זשורנאַל "פּאָלימיא רעוואָליוציִאיִ («Полымя рэвалюцыі») און אין 1939 – 1941 – אויך אין דער ווײַסרוסישער צײַטונג "ליטעראַטוראַ אי מאַסטאַצטוואַ" («Літэратура і мастацтва»). אין 1941 אַפּריל 1941 איז ער אַרעסטירט געוואָרן. דעם 26טן יוני, נאָכן אָנהייב פון דער סאָוועטיש-דײַטשישער מלחמה, בעת דער קאָנוואָי האָט פאַרלאָזט ניט ווײַט פון מינסק די אסירים-קאָלאָנע אין באַשטאַנד פון וועלכער איז געווען הירש בעריאָזקין, איז ער אַנטלאָפן. אינעם תוהו-ובוהו פון דער מלחמה האָט ער זיך מאָביליזירט אין דער רויטער אַרמיי און גלײַך אַוועק אויפן פראָנט. הירש בעריאָזקין האָט אָנטיילגענומען אין שלאַכטן בײַ סטאַלינגראַד, בײַ קיִעוו און אין די קאַרפּאַטן-בערג. נאָך דער מלחמה האָט הירש בעריאָזקין אַ געוויסע צײַט געדינט אין דער סאָוועטישער מיליטערישער אַדמיניסטראַציע אין דײַטשלאַנד און דערנאָך - זיך אומגעקערט קיין מינסק. דעם 9טן אויגוסט 1949, בעת די אַנטי-סעמיטישע רדיפות אינעם ראַטנפאַרבאַנד האָט מען אים אַרעסטירט צום צווייטן מאָל. הירש בעריאָזקין איז פארורטיילט געוואָרן אויף 10 יאָר לאַגערן. אין 1955, נאָך סטאַלינס טויט האָט מען אים באַפרײַט. נאָך דער באַפרײַונג פונעם לאַגער האָט ער זיך פאַרנומען איבערהויפּט מיט דער ווײַסרוסישער ליטעראַטור, אָבער זינט אין מאָסקווע האָט אָנגעהויבן דערשײַנען דער זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד", פלעג הירש בעריאָזקין פאַרפנטלעכן אין אים אַרטיקלען וועגן דער ייִדישער ליטעראַטור, צווישן אַנדערס - וועגן דער שאַפונג פון משה קולבאַק, עזראָ פינינבערג און מאָטל גרוביאַן.
עדזי אַהניאַצוויעט (בעלארוסיש: Эдзі Сямёнаўна Агняцвет; דער אמתער נאָמען – עדי קאַהאַן, מינסק, 1913 – דאָרט, 2000) איז געווען אַ ווײַסרוסישע דיכטערין פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.
עדזי אַהניאַצוויעט האָט דעביוטירט אַלס דיכטערין אויף ווײַסרוסיש אין 1929. אין 1934 האָט זי פאַרענדיקט דעם קריטיק-שעפערישן פאַקולטעט פונעם מינסקער פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט. אין 1934 – 1938 האָט עדזי אַהינאַציוויעט געאַרבעט אַלס רעדאַקטאָר אויף דער ווײַסרוסישער ראַדיִאָ, אין 1940 – 1941 אינעם פּאָעזיע-אָפּטייל פונעם זשורנאַל "פּאָלימיאַ רעוואַליוציִאיִ" («Полымя рэвалюцыі»). בעת דער מלחמה האָט זי געלעבט אין עוואַקואַציע אין אוזבעקיסטאַן. עדזי אַהניאַצוויעט האָט אַ סך געשריבן פאַר קינדער. זי האָט אויף איבערגעזעצט אין ווײַסרוסיש ווערק פון דער רוסישער, פראַנצויזישער און אוקראַיִנישער ליטעראַטור. אַ סך לידער פון עדזי אַהניאַצוויעט זײַנען געוואָרן זינגלידער. זי האָט אויך געשריבן ליברעטאָ פון קינדער-אָפּערעס.
גריגאָרי קאַנאָוויטש (רוסיש: "Григорий Канович, ליטוויש: "Grigorijus Kanovičius", העברעיש: "גריגורי כנוביץ; דער ארגינעלער נאָמען – יעקב קאַנאָוויטש, געבוירן אין 1929, אינעם שטעטל יאַנאָווע לעבן קאָוונע) איז אַ רוסיש-שפּראַכיקער ייִדישער שרײַבער. ער האָט געשריבן אויך אויף ליטוויש.
גריאָרי קאַנאָוויטש איז געבוירן געוואָרן אין דער משפּחה פון אַ שניידער. אין 1953 האָט ער פאַרענדיקט דעם היסטאָריש-פילאָלאָגישן פאַקולטעט פונעם ווילנער אוניווערסיטעט. גריגאָרי קאַנאָוויטש האָט דעביוטירט אין פּרעסע אין 1949. אין 1955 איז אין ווילנע דערשינען זײַן ערשטע לידער-זאַמלונג «Доброе утро» ("גוט מאָרגן"). אָנגעשריבן אַרום דרײַסיק פּיעסעס און קינאָ-סצענאַרן, איבערגעזעצט קינסטלערישע פּראָזע פון ליטוויש און פון ייִדיש אין רוסיש. גריגאָרי קאַנאָוויטשעס אָריגינעלע רוסיש-שפּראַכיקע פּראָזע איז כמעט פולקאם געווידמעט דעם לעבן פונעם ליטווישן ייִדנטום.
אין 1989 איז גריגאָרי קאַנאָוויטש אויסדערוויילט געוואָרן אַלס פאָלקס-דעפּוטאַט פון פססר. אין דעם זעלבן יאָר איז ער געווען אַ דעלעגאַט אויפן ערשטן צוזאַמענפאָר פונעם וועד פון די ייִדישע קהילות פון פפסר. אין 1989 – 1993 איז גריגאָרי קאַנאָוויטש געשטאַנען בראש פון דער ייִדישער קהילה פון ליטע. אין 1993 איז ער עולה געווען קיין ישראל. ער וווינט אין בת-ים.
גריגאָרי קאַנאָוויטשעס ביכער זײַנען דערשינען אין איבערזעצונגען אויף צוועלף שפּראַכן, בתוכם ענגליש, דײַטש, העברעיִש, פראַנצויזיש, טשעכיש, פּויליש, אונגאַריש, עספּעראַנטאָ און נאך. אויסצוגן פון זײַן ראָמען "פייגל איבערן בית-עלמין" און "באַזונדערע דערציילונגען" זײַנען פאַרעפנטלעכט געוואָרן אין איבערזעצונגען אויף ייִדיש אויף די שפּאַלטן פון "ביראָבידזשאַנער שטערן" און "ירושלימער אַלמאַנאַך".
קאָסעוו (בעלארוסיש: "Косава", פּויליש: "Kosów Poleski") איז אַ שטעטל אינעם איוואַנצעוויטשער ראַיאָן פון דער בריסקער געגנט פון ווײַסרוסלאַנד. לויט די אָנגאַבן פונעם 1 יאַנואַר 2013 באַטרעפט די באַפעלקערונג פונעם שטעטל 1997 נפשות.
אַ יישוב אויפן אָרט פון הײַנטצײַטיקן קאָסעוו האָט עקזיסטירט זינט X – XII יאָרהונדערט. די ערשטע געשריבענע דערמאָנונג וועגן דעם שטעטל געהערט צום 1494טן יאָר. דעמלט איז קאָסעוו געווען אין באַשטאַנד פונעם גרויסן ליטווישן פירשטנטום. ייִדן האָבן זיך באַזעצט אין דעם שטעטל אינעם XVI יאָרהונדערט. זינט 1795 איז קאָסעוו געווען אינעם באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע. זינט די 80ער יאָרן פונעם XIX יאָרהונדערט זײַנען אין קאָסעוו געווען איינצײַטיק צוויי שטאָט-רבנים – הרב מנחם מענדל שערעשעווסקי און הרב שמריה יוסף קאַרעליץ, דער פאָטער פונעם חזון איש. לויט די אָנגאַבן פון דער רוסלענדישער פאָלקסציילונג פון 1897 זײַנען אינעם שטעטל געווען 3092 תושבים, צוויי דריטל פון זיי – ייִדן. בעת דער ערשטער וועלט-מלחמה, אין 1915 איז קאָסעוו אָקופּירט געוואָרן דורכן דײַטישן מיליטער. אין 1916 איז געשטאָרבן הרב שמריהו יוסף קאַרעליץ און דער שטאָט רב איז געוואָרן זײַן איידעם הרב אבא סוויאַטיצקי. אין 1919 איז קאָסעוו פאַרכאַפּט געוואָרן דורכן פּויליש מיליטער. אין 1922 איז הרב מנחם מענדל שערעשעווסקי עולה געווען קיין ארץ-ישראל און דער שטאָט-רב איז אָנשטאָט אים געוואָרן הרב יצחק קאַרעליץ (איטשעלע קאָסאָווער), אַ ברודער פונעם חזון איש.
אין 1939 איז דאָס שטעטל פאַרכאַפּט געוואָרן דורך דער רויטער אַרמיי און אײַנגעשלאָסן געוואָרן אינעם באַשטאַנד פון דער ווײַסרוסישער סאָוועטישער סאָציִאַליסטישער רעפּובליק. אין 1942, בעת דער נאַציסטישער אָקופּאַציע איז די ייִדישע קהילה פון קאָסעוו (חוץ יענע ייִדן, וואָס זײַנען אַנטלאָפן אין וועלדער צו פּאַרטיזאַנער) פאַרניכטעט געוואָרן. דעמלט זײַנען אומגעקומען אויך די ביידע שטאָט-רבנים. אין 1943 האָבן די פּאַרברענט דאָס שטעטל.
הײַנט-צו-טאָג איז אין קאָסעוו ניטאָ קיין ייִדישע באַפעלקערונג. די אַלגעמיינע באַפעלקערונג פונעם שטעטל (ווײַסרוסן און פּאָליאַקן) האָט אַ טענדענץ זיך צו פאַרקלענערן.
גיארגי אוגולאווא (גרוזיניש: გიგი უგულავა; געב' דעם 15טן אויגוסט 1975) איז דער 7טער און קראַנטער בירגערמייַסטער פון טביליסי, זייט 12טן יולי 2005.
אוגולאווא איז געבוירן אין טביליסי. אין 1992 ער פאַרטיק זייַן שטודיום ער לערן צוויי טעאָלאָגישער סעמינאַר אין טביליסי, און דעמאָלט, אין די יאָרן 1995-1997, איז ער אריבער צו דעם אוניווערסיטעט פון זארבריקן. אין 12טן יולי 2005 האט מען באשטימט אוגולאווא בירגערמייַסטער פון טביליסי.
לייזער וואָלף (דער אמתדיקער פאַמיליע-נאָמען – מעקלער, 1910, ווילנע – 1943, לעבן סאַמאַרקאַנד) איז געווען אַ ייִדישער דיכטער, פּראָזאַיִקער, איינער פון די גרינדער פון דער ליטעראַרישער גרופּע "יונג-ווילנע".
לייזער וואָלף איז געווען דאָס פערטע קינד אין אַ אָרעמער משפּחה פון אַ מאַליער. ער האָט פאַרענדיקט זעקס קלאַסן פון אַ ייִדישער פאָלקס-שול. ווײַטער האָט ער ניט געקאָנט לערנען צוליב פינאַנסיעלע שוועריקייטן און דעריבער אָנגעהויבן העלפן דעם פאָטער אין זײַן אַרבעט. שפּעטער האָט ער זיך אויסגעלערנט די מלאכה פון הענטשקעס-מאַכער.
לייזער וואָלף האָט אָנגעהויבן שרײַבן לידער נאָך זענענדיק אַ שילער. אין 1926 איז אין דער וואַרשעווער צײַטונג "ליטעראַרישע בלעטער" פאַרעפנטלעכט געוואָרן זײַן ערשט ליד. זינט דעם סוף פון די 1920ער יאָרן און ביז 1940 האָט לייזער וואָלף פּראַקטיש יעדן טאָג זיך געדרוקט אין דער צײַטונג "ווילנער טאָג". אין 1934 – 1936 איז ער געווען אַ מיטרעדאַקטאָר פון אויסגאַבעס פון דער גרופּע "יונג-ווילנע" "גריננינקע בוימעלעך" "יונגוואַלד" אא. לייזער וואָלף האָט אויך פאַרעפנטלעכט זײַנע ווערק אין די ניו-יאָרקער אויסגאַבעס "צוקונפט", "אין זיך", פאָרווערטס" אינעם מינסקער זשורנאל "שטערן" אין דער צײַטונג "ביאַליסטאָקער שטערן" אא.
ביזן סוף פון 1939 האָט לייזער וואָלף געוווינט אין ווילנע. דערנאָך איז ער אַריבערגעפאָרן קיין ביאַליסטאָק, פון דאָרטן אין מערץ 1940 – קיין דניעפּראָפּעטראָווסק, און האַרבסטצײַט 1940 – קיין נאָוואָמאָסקאָווסק פון דער דניעפּראָפּעטראָווסקער געגנט. זומער-צײַט 1941 איז דער דיכטער אַוועקגעפאָרן אין עוואַקואַציע קיין אוזבעקיסטאַן. דאָרט האָט ער געאַרבעט אויף פאַבריקן און אין קאָלווירטן. געשטאָרבן פון הונגער אין אַ קאָלווירט 70 קילאָמעטער פון דער שטאָט סאַמאַרקאַנד.
נוייען מין טריעט (וויעטנאמעזיש: "Nguyễn Minh Triết"; געב' דעם 9טן אקטאבער 1942), איז א וויעטנאמעזער פּאָליטיקער; און דער 8טער פרעזידענט פון וויעטנאם, ער האט געדינט אין דעם אמט אין די יארן 2006-2011.
טריעט איז געבוירן אין א דיסטריקט לעבן צו הא טשי מין שטאט. נאָכן לערנען מאַטעמאַטיק אין הא טשי מין שטאט, האט טריעט זיך איינגעשריבן אין דער קאמוניסטישער פארטיי פון וויעטנאם אין 1965 אין דרום וויעטנאם, בשעת די צווייטע אינדא־כינעזישער קריג (וויעטנאם קריג). ער איז צווישן די שפּיץ פירער פון וויעטנאַם וואס זענען געבוירן סאַדערנערז און איינער פון די ביסל וואָס האט נישט ריגרופּט צו די צפון ווייַטערדיק די אָפּטייל פון דער מדינה אין 1954 (ער איז געווען דעמאלסט בלויז 12 יאר אלט).
קאַריערע.
אום 27סטן יוני 2006 איז ער געווארן געוויילט דורך דער נאַציאָנאַלער פארזאמלונג פון וויעטנאַם און האט געווינען 94% פון די שטימען.
די קרית יואל וואכנשריפט איז א לאקאלע וועכנטליכע אויסגאבע, געדרוקט אין צייטונג-פארמאט, וועלכע ערשיינט יעדן פרייטאג אינעם סאטמארער שטעטל קרית יואל אין מאנרא, ניו יארק. עס פארמאגט נייעס פון שטעטל און פון די בני יואל און זאלוינישע און אזוי אויך לייגן זיי אסאך מאל אריין ליצנות בילדער פון די ארונים און פון די קר"י ווילעדזש און אזוי אויך פון שלומי'ס גראסערי אלס נקמה אויף דעם וואס שלומי'ס לייגט נישט אריין זייערע אינטערעסאנטע עדס אין זייער צייטונג
אויך פארמאגט עס לאקאלע גויאישע נייעס, אויף אן אויפן ווי עס ווערט פארגעשטעלט אין דער דרויסנדיגער פרעסע.
עס ווערט ארומגעשיקט אויף די פאסט, פריי פון אפצאל, פאר אלע ק"י'ער איינוואוינער.
זיי האבן א שייכות מיט דער איד און נעמען ארטיקלען און נייעס פון דארט, (גלייך ווי דער קרית יואל זשורנאל איז ווי אן אפטיילונג פון דער בלאט), אבער עס פארמאגט א באזונדערע קאסע און א באזונדערע רעדאקציע.
עס האט אנגעהויבן ערשינען אנהויב ווינטער ה'תשע"ג.
קערהאנקסאן איז א דארף אין אלסטער קאונטי וואס געפינט זיך אין ניו יארק.
יודן אין קערהאנקסאן.
די ערשטע יודן זענען אהער אנגעקומען ארום דעם יאר תר"ס.
אין יאר תרס"ו איז שוין דארט געווען א "יידישע פארמערס פארבאנד" מיט זיבן און פופציג מיטגלידער.
זיי פלעגן פארן דאווענען קיין עלענוויל וואו די שול דארט איז געווען פון די ערשטע אין דער געגנט.
אין חנוכה פון יאר תרפ"ד האבן זיי באנייעט אן אייגענע שול אויפן שטח פונעם ארטיגן קצב לואיס שפיגל.
היינט צו טאג איז נאך דא פערציג יודישע פאמיליעס אין קערהאנקסאן און דער שטאט פון ניו יארק האט ארויפגעלייגט די ארטיגע שול אויף דער ליסטע פון נאציאנאלע איינגעשריבענע היסטאישע ערטער.
יעקב קאפיל עלנבויגן (גערופן: קאָפִּי עלענבויגן) איז א לאנגיאריגער אידישער בעל תפילה, זינגער, אקטיאר, דיירעקטאר און שרייבער. זיין ערשטע פראמינענטע שפיל האט ער געשפילט אום תשל"ז אלס 17 יעריגע בחור אינאיינעם מיטן בדחן ר' יקיר ברוין, זיין ראלע איז געווען "ר' אנשיל" אויף די אידישע שפיל דער פעסטער שטעלונג פונעם איד וואס איז געשפילט געווארן דורך סאטמארע בחורים אינעם גיגאנטישן מאנהעטן צענטער מיט די באטייליגונג פון ארום 5,000 פערזאנען.
ר' קאפיל איז באקאנט מיט זיין ווארימע און הארציגע שטימע וועלכע דרינגט אריין אין די טיפסטע אינערליכע סטרינעס פון די צוהערער. עלענבויגן איז א שטיק צייט געווען א זינגער אויף חתונות, אזוי אויך איז ער א גאסט זינגער אויף עטליכע קאסעטן. אבער צום מערסט איז ער באקאנט מיט זיין חוש צו פארשטעלן אקטן ביי א שפיל אדער רבי'שע טיש.
עלענבויגן איז געבוירן אום תש"כ צו זיין פאטער ר' בנימין עלבויגן ע"ה א סיגוט'ער חסיד וועלכער איז געווען א בעל תפילה, זיינע זיידעס זענען אויך געווען בעלי תפילה. ער האט א ברודער ארי עלנבויגן וואס איז א טאלאנטפולע שפילער. אלס אינגעל פלעגט ר' בנימין מיט זיינע 4 זונען זינגען אום שמחת בית השואבה אין די סוכה פון הרב משה טייטלבוים ז"ל דאן סיגוט'ער רב (שפעטער סאטמאר רבי).
שפעטער אום תשמ"ב איז ער נאנט געווארן צו די מונקאטשער הויף אין בארא פארק, ווי עלנבויגן שפילט יערליך די הויפט ראלע ביי די פורים שפיל אויפן רבי'נס טיש. און נאך די טיש טאנצט ער אינאיינעם מיטן רבי'ן וועלכע זאגט אים כסדר: איך בין מקנא דיינען זכותים. עלנבויגן רעדט זיך כסדר דורך מיט מונקאטשער רבי'ן בנוגע זיין קאריערע אלס אקטיאר, האבענדיג גאר נאנטע באציאונגען מיטן רבי'ן.
עלנבויגן'ס פאטער ר' בנימין איז נפטר געווארן ערב שבת חול המועד סוכות תשס"ו בשעת קאפי האט נאך געברויכט איבערשפילן זיין ראלע אלס "ראובן" ביי די מכירת יוסף שפיל "דער זיידענע העמעדל" וואס איז איבערגעשפילט געווארן זונטאג דערויף. מורי הוראה האבן גע'פסק'נט פאר עלנבויגן אז ער איז ערלויבט צו שפילן זיין ראלע ביי דעם שפיל צוליב וואס אום יום טוב איז אסור צו פראווענען אבילות בפרהסיא, און צוגאב צו די הפסד מרובה וואס עס וועט דורך דעם ארויסקומען. טראץ וואס עלנבויגן זאגט אז עס איז אים אנגעקומען זייער שווער, זאגן די צושויער אז עס האט זיך גארנישט דערקענט אויף די שפיל.
די ראלע וואס עלנבויגן שפילט אויף רוב שפילן איז די כאראקטער פונעם נרדף וואס ציוויינט זיך, פאלט אריין אין טורמע אדער בעט זיך מיט א הארציגע ליד אינמיטן זיין ראלע. און ווי עלנבויגן זאגט איז דאס צוליב וואס די ראלע פונעם "נעבעך" איז שווערער צו שפילן און ער איז מער געאייגענט דערפאר, אבער ער האט שוין כאראקטעריזירט סיי די פארווייטאגטע און סיי די פרייליכע אקטן ביי פארשידענע שפילן.
אונטערן אויוון איז די פינפטע שפיל אין דער סעריע פון די 'אונטערן' שפילן פראדוצירט דורך נייהויז פראדוקציעס. די שפיל איז פארגעקומען אום חול המועד פסח תשע"ב. אין א פילם אויף א די. ווי. די. פארמאט איז ארויסגעקומען א קורצע צייט נאך די שפיל.
די אונטערן אויווען געשיכטע ווערט אפגעשפילט אין די צייטן פון גירוש שפאניע בשנת רס"ב (1502), ווען אלע אידן וועלכע האבן געוואוינט אין שפאניע האבן זיך געקענט אויסוועלן זיך צו שמד'ן צו קריסטענטום אדער צו פארלאזן דאס לאנד מיט זייערע גאנצע פארמעגן הינטער זיך. ווער עס איז פארבליבן אין לאנד און איז געבליבן געטריי צו אידישקייט (גערופן אנוסים) איז גענומען געווארן צו די שוידערליכע אינקוויזיציע קעלערן, וואו די אידן זענען געפייניגט געווארן מודה צו זיין אין זייער שולד פון האלטן אידישקייט אויף דעם שפאנישן באדן, און דאן געאורטיילט געווארן צום פארברענען לעבעדיגערהייט אויף די שייטער הויפן גערופן "אויטא דא פע".
די שפיל הייבט זיך אהן אין האלאנד וואו עס איז דאן געווען א מקום מקלט פאר די אנטלאפענע אידן פון שפאניע. און דאס האלאנדישע קעניגרייך האט נישט ערלויבט פאר דער אינקוויזיציע אריינצודרינגען אין זייער לאנד. דערנאך גייט די שפיל איבער קיין שפאניע, און צום סוף צוריק קיין האלאנד.
סצענעס.
די שפיל איז איינגעטיילט אין 11 א האלב סצענעס (5 סצענעס זענען געשפילט אין האלאנד און 6 אין שפאניע). און איז בערך 4 שטונדן לאנג.
סצענע 1 - ביי ר' פתחי' אין שטוב - האלאנד.
ר' פתחי' (פיני פריד) ווערט איבער געפאלן דורך צוויי פארשוינען ביים אהיים קומען פון זיינע געשעפטן. די פארשוינען וועלכע האבן אים פרובירט צו פארכאפן אנטלויפן ווען עמנועל (ארי אבראמאוויטש) קומט אן אין שטוב אבער נישט איידער זיי באווייזן צוצינעמען זיין זעקל מיט געלט. דער רב פון שטאט (קאפי עלבויגן) קומט מבקר חולה זיין ר' פתחי', און בארגט אים אויס 600 גולדן צו קענען רופן דעם דאקטאר.
ניגון פון דער סצענע: בעת דער רב קלאגט אויף פתחי' שווערע מצב, ווערט אין הונטערגרינט צוגעשפילט די סקולען מעלאדיע אויף די ווערטער "יוודע בגוים לעינינו".
סצענע 2 - ביים גלח אין שטוב - האלאנד.
די צוויי פארשוינען פאבלאו (מרדכי הערש הערשקאוויטש) און ערמאנדאו (אבא ווינקלער) וועלכע האבן פרובירט צו פארכאפן פתחי' ווערן קריטיקירט דורך דעם שפאנישן גלח ראמידיוס ביי וועמען זיי ארבעטן, פארן דורכפאלן מיט די פארכאפונג. דער מעיאר פון שטאט (יואל הערש פוקס) קומט אויף א באזוך צום גלח אין שטוב, פארשלאגענדיג אז דער גלח זאל באצאלן פאר פתחי' די 600 גולדן דאקטאר שפעזן, און אויך אריינעמען פתחי'ס זון זכרי' (חיים צבי מאשקאוויטש) צו ארבעטן ביי אים אין שטוב, כדי צו בארואיגן די געמיטער וועלכע האבן געברויזט קעגן דעם גלח צוליב די פארכאפונג.
קווענקלענדיג האט דער גלח צוגעשטימט, און אפגעשיקט דאס זעקל מיט געלט און אריינגענומען זכרי' זאל בינדען די רעליגיעזע ביכער ביי אים אין שטוב. גלייכצייטיג האט ער באפוילן זיינע משרתים פאבלאו און ערמאנדאו ארויסצורויבן דעם חלף (שוחט מעסער) פון דעם רב'ס הויז. זכרי' ווערט באפריינדעט מיט קאליסטאו (לייבי וועבער) א אינג קינד וואס האט אויך געארבעט ביים גלח, אין זאגט אים אז זייער גלויבן דיפערענס טוט אים נישט אפהאלטן פון ווערן נאנטע חברים.
ביי מיטאג ווען זכרי' איז אהיים צו עסן כשר'ס, העצט דער גלח אונטער דעם קליינעם קאליסטא אז זאקארי (זכרי') וויל אים מארדן, צו קענען נוצן זיין קריסטליך בלוט אין די מצות. צולייגענדיג אז ער האט באווייז אין קעלער אז די אידן נוצן בלוט אין זייערע מצות. דער גלח זאגט אן זיינע משרתים אז אויב זיי זעען ווי זאקארי פרובירט צו שעדיגן קאליסטאו, זאלן זיי לויפן פארציילן פאר די פאליציי און מעיאר.
ווען זכרי' קומט צוריק וויל קאליסטאו נישט רעדן מיט אים, זאקארי קלערט אים אויף אז דאס וואס דער גלח זאגט איז א פאלשער בלוט בלבול, ווייל אידן טארן בכלל נישט עסן קיין בלוט. זיי באשליסן אראפצוגיין אין קעלער זוכן די גלח'ס באווייז. פאבלאו און ערמאנדאו זענען זיכער אז זאקארי פרובירט צו שעדיגן קאליסטאו און לויפן ארויס רופן די פאליציי.
סצענע 3 - אין וויין קעלער - האלאנד.
זאקארי און קאליסטאו זוכן ארום אין קעלער אבער קענען גארנישט געפינען. דער גלח שפרינגט פלוצלינג ארויס אויף זיי מיט דעם רב'ס חלף און סטראשעט צו מארדן קאליסטאו מיט דעם מעסער, און ארויפווארפן די שולד אויף זאקארי און דעם רב. זאקארי פרובירט אן ערפאלג צו קעמפען מיטן גלח און ארויסראטעווען קאליסטאו. דער גלח גיבט אים אן אויסוואהל, אדער ווערט קאליסטאו גע'הרג'ט און מען טרייבט ארויס אלע אידן פון האלאנד, אדער גיבט זאקארי ארויס די געהיימע פלאץ ווי זיין זיידעס אוצר איז באהאלטן. דערביי אנטדעקט ער פאר זאקארי אז זיין זיידע - פתחי'ס פאטער - עמנואל איז געווען פון די רייכסטע אידן אין שפאניע, און ביים גירוש האט ער איבערגעלאזט אין שפאניע זיין ריזיגען פארמעגן, וואס אסאך האבן שוין פרובירט צו זוכן אבער נישט געפינען.
דער גלח וויל אנעמען דעם ערשטן אויסוואל וויבאלד זאקארי לייקענט אז ער ווייסט נישט פון די פארמעגן, פונקט דאן ווערט אן אנלויפעניש מיטן אנקום פון דער מעיאר און פאליציי. דער גלח ווערט פארשיקט פון האלאנד, און דער מעיאר וואס האט זיך דערוויסט פון דעם אוצר סטראשעט דעם רב אז ער גייט אנקלאגן זכרי' פארן פרובירן צו מארדן קאליסטאו, בלויז אויב דער רב נעמט זיך אונטער צו שיקן זכרי' קיין שפאניע צו טרעפן די אוצר וועט ער אנולירן דעם געריכט. אן קיין צווייטע אויסוואל האט דער רב צוגעשטימט מיט צושיקן זכרי' מיטן מעיאר קיין שפאניע.
סצענע 4 - ביים וואסער פארט - האלאנד.
ביים פארט ווארטן פתחי' און דער רב זיך צו געזעגענען פון זכרי' איידער ער לאזט זיך ארויס אויף די ריזיקאלישע רייזע. דער רב און עמנואל שלאגן פאר אז ענדערש זאל עמנואל פארן, זייענדיג עלטער פון זיין ברודער זכרי'. אן קיין צווייטע אויסוואל האט פתחי' צוגעשטימט, נישט איידער ער האט באקומען א פארזיכערונג פון מעיאר אז ער וועט זיך זארגן און אהיים ברענגן עמנואל. טאטע און זון געזעגענען זיך, באפארן אפרייזן זאגט פתחי' פאר עמנואל די מאמר חז"ל וואס זיין זיידע עמנואל פלעגט שטענדיג זאגן, "אל תסתכל בקנקן אלא מה שיש בתוכה". עמנואל רייזט אפ מיטן מעיאר קיין שפאניע.
סצענע 5 - אין מארק - שפאניע.
אנקומענדיג אין שפאניע ווערט דער מעיאר אפגעווארט דורך דעם גאווערנאר פון בארצעלאנע (אשר יהודא קליין), וועלכע האט ערלעדיגט ביי זיין זון (חיים אביגדור דייטש) אז דער מעיאר פון האלאנד זאל נישט דארפן דורכגיין קיין גרעניץ אויספארשונג ביים אריינקומען אין לאנד. אבער נישט האבענדיג די יוריסדיקציע האט ער די אינקוויזיציע אויספארשונג נישט געקענט אויסמיידן. עמנואל ווערט דערשראקן זעענדיג ווי די אינקוויזיציע פאליציי (יענקי לאנדא און אהרן בלוזענשטיין) שפיאנירן נאך זייער פוסטריט. ווען דער מעיאר מיינט אז עס אים געלונגען זיך ארויסצודרייען פון זיי, ווערט ער אפגעשטעלט און ארעסטירט אינאיינעם מיט עמנואל.
סצענע 6 - אין אינקוויזיצע קעלער - שפאניע.
ווארטענדיג אויף זייער אויספארשונג אין אינקוויזיציע קעלער פרובירט דער מעיאר זיך צו בארואיגן אז מיט אים וועט קיין שלעכט נישט פאסירען, און ווארנט עמנואל אז ער זאל אין קיין פאל נישט מודה זיין אין זיין אידישע אפשטאם. צולייגענדיג, אז אויך אויב ווערט מען יא געוואויר אז עמנואל איז א איד, טאר ער נישט פארציילן אז די אורזאך פון זייער באזוך איז צוליב דעם אוצר, סטראשענענדיג אז אויב וועט ער פארציילן וועט ער נקמה נעמען אין זיין פאמיליע און אזוי אויך אין אלע אידן פון האלאנד. זיי האבן טאקע אנהייב פרובירט צו לייקענען, אבער דער אויספארשער האט זיך ארויסגעשטעלט צו זיין נישט קיין צווייטער ווי דער גלח ראמידיוס דע קורטעס, וואס האט זיי ביידע נאך געקענט בעפאר מ'האט אים פארשיקט פון האלאנד.
נישט אויסהאלטענדיג די ברוטאלע פייניגונג פון די אינקוויזיציע אויספארשער, ספעציעל נאך וואס מ'האט אפגעברענט זיין האנט האט עמנואל זיך געבראכן און אויסגעזאגט אז דער אורזאך פון זייער באזוך אין שפאניע איז צוליב דעם אוצר פון זיין זיידן. ראמידיוס גיבט אן אנבאט זיי זאלן קענען אהיים גיין פריי, אויב במשך דריי טעג טרעפן זיי דעם אוצר און צו טיילן זיך דערמיט מיט אים. זיי נעמען אן דעם פארשלאג.
סצענע 7 - צוריק אין מארק - שפאניע.
בשעת דער מעיאר האט פארקריוועט זיינע טריט כדי די אינקוויזיציע פאליציי זאלן אראפנעמען זייערע אויגן פון עמנואל, האט עמנואל איינגעקויפט פאלשע דיימאנטן און געלט פון א סוחר אין מארק. אז אויב עס וועט זיי נישט געלונגען צו טרעפן דעם אוצר ביי די ענדע פון די דריי טעג, וועלן זיי גיבן די פאלשע פאר ראמידיוס, און ביז ער וועט זיך כאפן וועט זיי שוין קענען זיין גענוג ווייט אוועק פון שפאניע.
דער גאווערנאר איז אויך אויפן מארק און קויפט איין ארטיקלן וועלכע רופן ארויס אן אינטערעסע ביי עמנואל.
סצענע 8 - ביים גאווענער - שפאניע.
עמנואל קומט צום גאווערנאר אין שטוב אויף א באזוך, און דעקט אויף פארן גאווערנאר אז ער ווייסט אז דער גאווערנאר איז א איד וויבאלד ער האט איינגעקויפט מרור, קארטאפעל און כריין פאר יו"ט פסח. ווען עמנואל פארציילט אז די אינקוויזיציע האט אים ארעסטירט צוליב אן אוצר פון א שפאנישער איד עמנואל באגאטי, ווערט ער געוואר אז דער גאווערנאר איז זיין פעטער, זיין טאטעס' פארלוירענע ברודער עזרא באגאטי וועלכע איז געבליבן אין שפאניע.
דער גאווערנאר בארואיגט עמנואל אז אויב ער וועט זען אז די אינקוויזיציע וויל אים פריש ארעסטירן, וועט ער שיקן זיינע פאליציי זיי אויסכאפן. ווייל די רעגירונג האט אויך די יוריסדיקציע צו משפט'ן א איד, אבער זענען נישט אזוי ברוטאל ווי די אינקוויזיציע לייט און זייער שטראף איז נישט פארברענען אויפן שייטער הויפן.
סצענע 9 - אינעם אלטן פאלאץ - שפאניע.
די דריי טאג איז פאראיבער אן קיין געפינסען אינעם אלטן פאלאץ, עמנואל האט באהאלטן דעם פאלשן אוצר און ווען ראמידיוס איז אנגעקומען האט ער געשפילט ווי ער האט דאס יעצט געפינען. ראמידיוס האט אויסגעפינען אז דאס איז פאלשע מאטריאל, זעענדיג ווי דער האלאנדישער מעיאר פארלאנגט נישט זיין טייל אינעם אוצר, און וויל זיך נאר זען אינדרויסן. פרובירענדיג נאך איין מאל צו זוכן, ווארפט עמנואל איין דעם אלטן אויווען אין פלאץ ווי עס ווערט אנטדעקט דער אוצר, אינאיינעם מיט א קאסטן וואו עס איז געלוגען די אלטע ירושה ספר תורה פון זיין זיידן.
ראמידיוס מיט דער מעיאר צוטיילן זיך מיטן אוצר, אבער ראמידיוס איז נישט גרייט צו לאזן עמנואל אהיים גיין, ווייל ער וויל באקומען די כבוד צו ברענגן א איד צום שייטער הויפן צו פארברענען. בעפאר דער מעיאר גייט בעט אים עמנואל אז ער זאל כאטש מיטנעמען דעם ספר תורה און עס געבן פאר זיין פאטער אין האלאנד.
אין די לעצטע מינוט קומען אן די רעגירונג פאליציי און כאפן אויס ראמידיוס, צייגענדיג אז זיי האבן שוין אן ארעסט באפעל אויף עמנואל פון א טאג בעפאר דעריבער מוז ער גיין מיט זיי. ראמידיוס קריצענדיג מיט די ציין קען גארנישט טון, אבער ער שווערט אז ער וועט אים נאך צוריק האבן.
סצענע 10 - ביים מעיאר - האלאנד.
א גרויסע פארטי ווערט אנגעגרייט דורכן מעיאר פאר אלע וויכטיגע לייט פון שטאט לכבוד זיין אומקער פון שפאניע. דער האלענדער קייזער (משה אליעזר פרענקל) קומט אהן פריער ווי געראכטן און באקומט פונעם מעיאר א געשאנק, א צוגעגרייטע זעקל פון די געלט וואס ער האט פארדינט פון זיינע "געשעפטן" אין שפאניע. דער קייזער גייט אריין אין א זייטיגע שטוב זיך אפרוען.
דער מעיאר האט נישט קיין חשק צו מעלדן פאר ר' פתחי' די בשורה אז זיין זון עמנואל איז געבליבן און איז ווארשיינליך אומגעברענגט געווארן אין שפאניע, ער בעט דער רב זאל דאס איינמעלדן, אבער דער רב ווארפט דאס אפ. פתחי' ווערט אנטוישט אנקומענדיג צום פארטי מיינענדיג אז ער וועט זיך באגעגענען מיט זיין עמנואל, ער רעדט שארף קעגן מעיאר פארן נישט איינהאלטן זיין צוזאג אהיים צו ברענגען עמנואל, דער מעיאר זאגט ליגענט פאר פתחי' אז ער האט פרובירט אלעס וואס ער האט נאר געקענט צו באפרייען זיין זון, און גיבט איבער פאר פתחי' די קעסטל מיט דער ירושה ספר תורה.
דער שפאנישער גאווערנערס זון קומט אן צום פארטי, און זאגט פאר פתחי' אז ער האט אים א גריס פון זיין עמנואל, און שילדערט אים די פראצעס פון עמנואל.
סצענע 11 - די געריכט - שפאניע.
ביי די געריכט ווערט עמנואל געאורטיילט צום טויט דורך הענגען, נאכן מודה זיין אז ער איז איד. ראמידיוס פרובירט צו פארלאנגען פון די שופטים (שמעון ישראל קנאפפלער און אנשי האלצמאן) אז עמנואל זאל גע'משפ'ט ווערן דורך דער אינקוויזיציע אבער זיין פארלאנג ווערט אפגעווארפן. די שופטים באטן אן פאר עמנואל א באגנאדיגונג אויב ער וועט דאס פארלאנגען, זיין פעטער דער גאווערנאר רעדט אים אפ פון בעטן א באגנאדיגונג ווייל דעם מינוט וואס ער ווערט ריינגעוואשן פון דער רעגירונג האט די אינקוויזיציע פולע רעכטן אויף אים. עמנואל בעט יא, און ווערט געשאנקען באגנאדיגונג זייענדיג אן אויסלענדער, און אונטער 18 יאר און צוליב וואס מ'האט אים באצוואונגען אריינצוקומען אין לאנד.
ראמידיוס האט תיכף אנגעהויבן א נייע געריכט אונטער די פארשריפטן פון דער אינקוויזיציע. ביי די געריכט הערט מען עמנואל טראכטן הויך פון דעם מאמר חז"ל: "אל תסתכל בקנקן, אלא מה שיש בתוכו", דערויף באשולדיגט ער דעם גלח ראמידיוס דע קארטעס אין גניבה, זאגענדיג אז ער איז גרייט דאס אויפציווייזען אויב מען פארשפרעכט אים פרייהייט. נישט מורא האבענדיג אז עס איז דא עפעס באווייז האבן זיי מסכים געווען אז מ'זאל זוכן ביי ראמידיוס אין שטוב, ווי מען האט געפונען זיין חלק פון די אוצר פונעם אלטן פאלאץ. עמנואל האט זיי אויפגעוויזן אז דאס איז פאלשע געלט און איז געווארן פריי געלאזט, בעטענדיג דערביי אז ער וויל האבן א באגלייטער וואס זאל אים מיטבאגלייטן אהיים. דער גאווערנער מיט זיין זון זענען מיט געשיקט געווארן מיט עמנואל אהיים קיין האלאנד.
ווען מען האט געוואלט אנקלאגן ראמידיוס אויף שווינדל, איז ערשינען דער הויפט אינקוויזיטור (איצי ציג) וועלכע האט זיך ארויסגעשטעלט צו זיין דער פאטער פון ראמידיוס, און פארארדענט אז געריכטן איבער גלחים קען בלויז ער אויספירן. ראמידיוס האט באקומען א נייע אויפגאבע פון זיין פאטער, צוריק צו פארן קיין האלאנד מיט א בריוו צום האלענדער קייזער וועלכער איז אים שולדיג א טובה, און זיכער מאכן אז די אינקוויזיציע קען עפענען א פליגעל אין האלאנד קעגן די ארטיגע אידן.
ענדע.
עמנואל קומט אן צום מעיארס' שטוב, וואו ער שטעלט אויך פאר פאר זיין טאטע און דער רב זיין ברודער עזרא דער גאווערנאר פון בארצעלאנע, די צוויי ברודער האלזן זיך ביי דעם רירענדן באגעגעניש. עמנואל שרייט אויפן גאווערעאר איבער זיין קאלטבלוטיגקייט אין שפאניע, וואו ער האט געקענט באפרייען עמנואל פאר געלט אבער ער איז נישט געווען גרייט דאס צו טוען. ווען די טענער ווערן העכער קומט דער קייזער ארויס זען וואס עס האט פאסירט, עמנואל זאגט פארן קייזער אז די געלט וואס דער מעיאר האט איז פאלש, איבעצייגענדיג און עמנואלס ווארהייט באפעלט דער קייזער צו ארעסטירן דעם מעיאר פארן פרובירן אים אריינצונארן מיט א זעקל פאלשע געלט.
ראמידיוס קומט אן צו טרעפן דעם קייזער מיט די בריוו פון זיין טאטע, איבערזאגענדיג זיין טאטעס רייד אז דער קעניג איז אים שולדיג א טובה. דער קייזער פארציילט פאר די אנוועזענדע אז די טובה וואס ער האט באקומען איז געווען זייענדיג אינג און א גרופע רויבער זענען אים באפאלן האט דער הויפט אינקוויזיטור אים געראטעוועט. אבער ער האט תיכף צו געלייגט אז מיט יארן שפעטער האט ער אויסגעפינען אז דער פארשוין וואס האט אים געראטעוועט איז גאר געווען דער וואס האט אינטערגעשטעלט די רויבער. דעריבער באפעלט ער אז מען זאל דעם גלח ראמידיוס אויך ארעסטירן מיטן מעיאר.
בעפאר ראמידיוס ווערט ארעסטירט כאפט ער דעם קאסטן וואו דער ספר תורה איז געליגען און שליידערט עס אראפ מיט קראפט אויף דער ערד, און דער אוצר וואס איז ביז איצט געווען באהאלטן אין דעם קעסטל איז אנטדעקט געווארן. עמנואל ערקלערט אז די מאמר חז"ל וואס זיין זיידע פלעגט שטענדיג זאגן האט אים געעפענט די אויגן צו אנטדעקן וואו די אוצר איז באהאלטן, און האט אים געהאלפן זיך ראטעווען פון די בארבארישע הענט פון די אינקוויזיציע לייט.
סצענע 11 האקט אריין אינמיטן סצענע 10, ווען ביים מעיאר אין שטוב ווערט פארציילט איבער די געריכט אין שפאניע. ווי נאר די סצענע 11 ענדיגט זיך קומט עס תיכף צוריק צום מעיאר'ס שטוב.
ייִדיש גליק (רוסיש: «Еврейское счастье») איז אַ שטומער סאָוועטישער פילם, וועלכער איז געמאַכט געוואָרן אין 1925 לויט מאָטיוון פון שלום-עליכמס דערציילונגען. לכתחילה איז דער טיטל פונעם פילם געווען "מנחם-מענדל".
סיפּור-המעשה.
דער נאָמען פונעם הויפּט-פּערסאָנאַזש איז מנחם-מענדל.
דער פילם שילדערט די לאַגע פון ייִדישע אָרעמעלײַט אין תחום-המושב. די האַנדלונג אַנטוויקלט זיך אין בערדיטשעוו.
פילמירונגס-גרופּע.
סצענאַר- אויטאָרן – גריגאָרי גריטשער-טשעריקאָווער, יצחק טענערעמאָ, באָריס לעאָנידאָוו
מחבר פון אונטערשריפטן – יצחק באַבעל
אָפּעראַטאָרן – עדואַרד טיסע, וואַסילי כוואַטאָוו, נ.סטרוקאָוו
קאָמפּאָזיטאָר – לייב פּולווער
אונטערן שטעטל איז א אידישע שפיל און איז דער דריטער שפיל אין די סעריע פון די "אונטערן" שפילן, פראדאצירט דורך נייהויז פראדוקציעס. די שפיל איז פארגעקומען אום חול המועד סוכות תש"ע אין די 'מילעניום זאל' אין ברייטען ביעטש, ניו יארק.
אונטערן שטעטל איז געשפילט געווארן 4 מאל במשך צוויי טעג. מאנטאג (אקטאבער 5) פארמיטאג און נאכמיטאג, און מיטוואך (אקט. 7) פארמיטאג און נאכמיטאג. דער שפילט איז ערשינען אין א די. ווי. די. פארמאט עטליכע מאנאטן נאך וואס עס איז געשפילט געווארן.
אבשלום איז געוועזן דער דריטער זון פון דוד המלך מיט מעכה. ער האט געהאט דריי קינדער מיט איין טאכטער תמר.
ער האט געצווונגען צו הרגענען זיין עלטערער ברודער אמנון נאך וואס אמנון האט פאַרגוואַלדיקט זייערער שוועסטער תמר.
אבשלום איז ערמארדן געווארן דורך יואב בן צרויה (מיט אמנון'ס באפעל) פון וועגן ער האט רעוואָלטירט דוד מיט זיין וועלן איבערנעמען די קעניגליכקייט פון דוד איידער דוד'ס שטארבן.
אונטערן קעניגרייך איז א אידישע שפיל און איז דער פערטער אין דער סעריע פון "אונטער" שפילן אנגעפירט דורך נייהויז פראדוקציעס. אונטערן קעניגרייך איז 4 מאל געשפילט געווארן אין דעם 'מילעניום' זאל במשך צוויי טעג חול המועד סוכות תשע"א.
דער שפיל איז ערשינען אויף א די. ווי. די. פארמאט צוויי מאנאטן נאכן שפילן, מיטן סלאגאן: "4 שעה הארציג געשפאנט און שמייכל".
די געשיכטע איז ווארשיינליך געבויט אויף דער געשיכטע פונעם דיזני פילם "דער לייבן-קעניג" וואס איז באפרייט געווארן אין 1994. דארטן שפילט זיך אלץ אפ מיט בעלי חיים אנשטאט מענטשן.
פלאט.
אונטערן קעניגרייך איז געשפילט אין אינדיע, וואו אין דער קעניגליכע משפחה איז דער ראזשאן און זיין ברודער אין א געפעכט, ביז דער ברודער באשליסט צו מערדן דעם ראזשאן און אנלייגען דעם שולד אויף דעם קרוין פרינץ, כדי ער זאל קענען איבער נעמען די מלוכה, און דער קרוין פרינץ וועט מוזן אנטלויפן.
קוואמע נקרומאה ביי א באזוך צו די פאראייניגטע שטאטן אין 1961
קוואמע נקרומאה (; 21סטן סעפטעמבער 1909 - 27סטן אפריל 1972) איז געווען דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פון גהאנע און דער ערשטער פרעזידענט פון גהאנע. ער איז געווען א גרינדער מיטגליד פון דער ארגאניזאציע פאר אפריקאנישער איינהייט. ער ווערט גערעכנט דער פאטער פונעם גהאנאאישן פאלק.
נקרומאה איז געבוירן געווארן פֿראַנסיס נוויא־קאפֿי נגאנלאמאַ אין נקראפֿול, א שטעטל אין גאלדבארטן (די בריטישע קאלאניע וואס איז שפעטער געווארן גהאנע) צו קאפֿי נגאנלאמא, א גאלדשמיט, און עליזאבעט ניאַניבא, א פארקויפערן, וואס האט אים שטארק אינספירירט.
גירוש שפאניע (אדער גירוש ספרד) איז דער געצוואונגענער גירוש (פארטרייבונג) פון דער אידישער געמיינדע וואס האבן געוואוינט אין שפאניע בשנת ה'רנ"ב (1492), און איז אויך אריבער בשנת ה' רנ"ז (1497) צו די אידן פון פארטוגאל, און אום ה' רנ"ח (1498) אויף די אידן וואס האבן זיך געפונען אונטער דעם קעניגרייך פון נאווארע וואס איז צפון פונעם אייבערישן האלבאינזל. דער גירוש האט נאכגעפאלגט א באפעל וואס איז פארשפרייט געווארן דורך פֿערדינאנד דער צווייטער קעניג פון אַראַגאן און זיין ווייב, די קעניגן איזעבעלא די ערשטע פון קאסטילע אין דעם באפעל ווערט געזעצליך פארבאטן פאר אידיש גלויבענדע צו וואוינען אונטער די פאראייניגטע קעניגרייך פון קאסטילע און ארעגאן.
די אידן האבן געהאט אן אויסוואל: זיך צו שמד'ן צו קריסטנטום אדער צו פארלאזן דאס לאנד אין לויף פון פיר מאנאטן. א טייל אידן האבן אויסגעקליבן זיך צו שמד'ן, כאטשיג אויסערליך, און זענען געבליבן אין שפאניע ווי אנוסים (מאראנאס). די אידן וועלכע זענען פארטריבן געווארן זענען אנטלאפן צו דערנעבענדיגע לענדער ביי די בארטענעס פונעם מיטלענדישער ים צו צפון אפריקע און צו דער אטאמאנישער אימפעריע, און אין אייראפע: קיין פראנקרייך, איטאליע, בולגאריע, די נידריגע לענדער (היינט האלאנד און בעלגיע) און דייטשלאנד.
די באפעל האט אפגעשפיגעלט די פאנאטיש אידעלאגישע פאליטיק פון די שפאנישע קעניגרייך וואס האט געוואלט ערצייגן א פאראייניגט קריסטליכע קעניגרייך, אן קיין רעליגיעזע מינאריטעט. אין דער זעלבער צייט וואס מען האט דעפארטירט די אידן האט די רעגירונג שוין געוועבט פלענער איבער דער פארטרייבונג פון די מוסולמענער פון שפאניע. נאך א סעריע פון מוסלעמענע גירושים פון גרענאדע האט דאס קאסטילע קעניגרייך אין יאר ה'רס"ב (1502) ארויסגעגעבן א קעניגליכע באפעל אויף די מוסלעמענער וואס וואוינען אונטער די קעניגרייך זיך צו טוישן צו קריסטענטום אדער צו פארלאזן די לאנד. צוליב די באפעל האבן א טייל מוסלעמענער אויסדערוועלט צו לעבן ווי מוסלמענער מאראנאס (Moriscos) און די אנדערע זענען פארטריבן געווארן. אין יאר ה'רס"ז (1507) איז די גירוש באפעל פארשפרייט געווארן אויך צו אנדערע לענדער אונטער דער הערשאפט פון דעם שפאנישן קעניגרייך, דרום איטאליע, סיציליע און סארדיניע.
דער גירוש שפאניע טוט אפצייכענען די ענדע פון א רייכן קאפיטעל אין דער אידישער היסטאריע. עס האט איבערגעלאזט א טיפן איינדרוק אין ליטעראטור, געזאנג, אין די ספרי הלכה אויף די קומעדיגע דורות און די ערעפענונג פון פרישע אידישע קהילות וואו עס זענען אנגעקומען די פארטריבענע אידן פון שפאניע.
טראן דאק לואנג (וויעטנאמעזיש: "Trần Đức Lương"; געב' דעם 5טן מיי 1937), איז א וויעטנאמעזער פּאָליטיקער און דער 7טער פרעזידענט פון וויעטנאם; ער האט געדינט אין דעם אמט אין די יארן 1997-2006.
ער איז געווארן א מיטגליד אין דער קאמוניסטישער פארטיי פון וויעטנאַם אין 1959, און איז געווארן אַ פֿונקציאנאַר פון דער פּאַרטיי אין די 1970ער יארן.
משה קולבאַק (1896, סמאָרגאָן, ווילנער גובערניע, רוסלענדישער אימפּעריע, איצט בעלארוס – 1937, מינסק) איז געווען אַ ייִדישער דיכטער, ראָמאַניסט, דראַמאַטורג.
לעבנס-געשיכטע.
משה קולבאַק האָט זיך געלערנט אין אַ ייִדיש-רוסישער קאַזיאָנע שולע, באַזוכנטיק אין אָוונט אַ חדר-מתוקן. דערנאָך האָט ער זיך געלערנט אין ישיבות פון סווענטשאַן, וואָלאָזשין און מיר. בעת דער ערשטער וועלט-מלחמה האָט משה קולבאַק געאַרבעט ווי אַ לערער אין אַ ייִדישן יתומים-הויז אין קאָוונע. אין דעם פּעריִאָד – אין 1916 האָט ער דעביוטירט אַלס דיכטער מיטן ליד "שטערנדל". אין 1918 האָט ער געוואוינט אין מינסק, אין 1919 – אין ווילנע, אין 1920 – 1923 – אין בערלין. זינט 1923 ביז 1928 האָט משה קולבאַק געלעבט אין ווילנע, געאַרבעט אין ייִדישע גימנאַזיעס און אינעם לערער-סעמינאַר. אין 1927 האָט מען אים אויסדערוויילט אַלס פאָרזיצער פונעם אלוועלטלעכן ייִדישן פּען-קלוב. אין 1928 איז משה קולבאַק אַריבערגעפאָרן פון ווילנע, וועלכע איז דעמלט געווען אין באַשטאַנד פון פּוילן, קיין ראַטנפאַרבאנד און זיך באַזעצט אין מינסק. אין 1937 איז משה קולבאַק אַרעסטירט געוואָרן דורך נ.ק.וו.ד., באַשולדיקט אין ייִדישער נאַציִאָנאַליסטישער טעטיקייט און דערשאָסן געוואָרן.
תורה (תּוֹרָה) א לשון קודש ווארט וואס מיינט "לערנען", "אנווייזונגען" אדער "געזעצין". עס איז דער צענטראלער און די מערסטע וויכטיגסטע דאקומענט פון אידישקייט פארהייליגט דורכאויס אלע דורות. עס איז געשריבן אין לשון הקודש. אויך באדייט די ווארט "תורה" אלע געזעצין ווי אזוי א רעליגיעזער איד דארף זיך אויפפירן, אריינגערעכנט, משנה, תלמוד, מדרש און הלכה.
תורה איז א טייל פון תנ"ך.
לויט די חז"ל איז די תורה געשריבן געווארן דורך משה רבינו דיקטאטירט פון גאט'ס מויל.
עס איז דא א מיינונגפארשידנהייט אין חז"ל, צו די תורה איז געשריבן געווארן באזונדערווייז, בעת עס האט זיך אנטוויקלט די אלע פאסירונגען, אדער אלעס אויפאיינמאל די טאג וואס משה רבינו איז געשטארבן.
תרי"ג מצוות.
דער גרונד פון די תורה איז די געזעצין און באפעלן ווי אזוי א איד דארף זיך אויפירן, עס האט 365 עבירות, און 248 מצוות
די אנגענומענע ניגונים וואס מען ניצט ביים לייענען תורה און נביאים הייסן "טראפ". די פארשידענע קהילות (אשכנזים, ספרדים, תימנים) האבן זייער אייגענעם טראפ.
א פארמער אקערט א פעלד מיט צוויי פערד וואס ציען דעם אקער
אן אַקער אדער סאָכע איז א געצייג געניצט אין פארמעריי צו קולטיווירן די באדן צו ווערן ווייך כדי מ'זאל קענען איינזייען אדער פלאנצן. אן אקער ווערט געשלעפט מיט א פאר אקסן אדער פערד אדער אייזלען, אדער מיט א טראקטאר.
דער אקער איז א וויכטיקער געצייג אין לאנדווירטשאפט. ער קען זיין געמאכט פון האלץ אדער אייזן אדער שטאל.
מרדכי הערש הערשקאוויטש איז א חרדי'שער אקטיאר און קאמיקער, וועלכער וואוינט אין וויליאמסבורג, ניו יארק. הערשקאוויטש איז באקאנט פון שפילן די קאמישע אקט ביי רוב חרדי'שע שפילן און סקיציעס. הערשקאוויטש שפילט אויך אויף קורצע פילמען פאר חרדי'שע ארגאנעזאציעס, ווי חסד דוויליאמסבורג, הצלה וויליאמסבורג, הצלה קרית יואל, משמחי לב און נאך.
הערשקאוויטש ווערט אויך גענוצט אין קורצע פילמען וועלכע אנאנסירן חרדי'שע פירמעס, געשעפטן און פראדוקטן. אום תשע"ב איז הערשקאוויטש פאטאגרעפירט געווארן אלס מאדעל פאר די חרדי'שע מענער קליידונג געשעפט דזשי & דזשי (G&G) און א סעריע פון געדרוקטע אנאנסן פראדוצירט דורך ר' שמואל שפיצטער. אין יעדען אנאנס איז הערשקאוויטש געווען געקליידעט מיט די טראגע פון פארשידענע חסידות, און האט נאכגעפאלגט מיט א דאפעלטזייטיגע אנאנס בעפאר פסח און בעפאר שבועות ווי אלע מאדעלן פון הערשקאווישט האבן זיך צוזאם געטראפן אויף איין אנאנס.
אין עטליכע היימישע קאסעטן ווי מ'וויל האבן א געזונטען קאמיקער וואס זאל אונטערהאלטן די צוהערער ווערט הערשקאוויטש אויך גענוצט, וואס מיט זיין אייגענארטיגע שפראך און צוגאנג מאכט זיכער ארויסצוציען א שמייכעל פון יעדן.
אונטערן פענסטער איז א אידישע שפיל און איז די צווייטע אין סעריע פון אונטערן פארשטעלונגען וואס ווערן געשפילט דורך חרדי'שע שפילער אנגעפירט דורך נייהויז פראדוקציעס. נאכפאלגענדיג די ערשטע אונטערן שפיל אונטערן באנק. אונטערן פענסטער איז געשפילט געווארן חול המועד פסח תשס"ו אין קווינס קאלעדזש און איז ערשינען אויף די. ווי. די. פארמאט א קורצע צייט נאכן שפיל. דער שפיל געדויערט 4 שטונדען.
נאראטיוו.
דער שטייער באאמעטער וועלכער איז באשווינדעלט געווארן דורך אן אונטערוועלט פארשוין מיטן נאמען זיגי, איז געראטעוועט געווארן און באקומען הילף פון דעם אידישן ראש הקהל. אלס נקמה האט זיגי פארכאפט דעם ראש הקהלס קינדער אינמיטן פירן דעם סדר אום פסח און באהאלטן אין קעלער פון זיין אונטערוועלט פריינד מעטעק. עס איז געלונגען צו ראטעווען בלויז איינעם פון די צוויי קינדער, מיט די הילף פונעם שטייער באאמטער און דער קאמישער לאצי. דער צווייטער קינד איז פארקויפט געווארן אויפן שווארצן קינדער מארקעט.
דער אלטער גאווערנאר פון שטאט ווער עס איז שוין זייער אלט און איז מער נישט טויגליך צו פירן דעם שטעט, נעמט אויף זיין זון אלס נייער גאווערנאר. דער שטייער באאמטער העלפט דעם גאווערנאר דערגיין פארוואס די קאסע איז שטענדיג ליידיג און וואו זיין געלט ווערט אים פארשווינדען. דורכדעם ווערט דער אינגער גאווערנאר אויך געוואר ווער עס איז זיין ריכטיגער פאטער, און דער אידישער ראש הקהל טרעפט זיך צוריק מיט זיין זון.
אימפעריאַליזם איז א פארעם פון רעגירן אין וואס גרויסע אדער שטארקע מדינות פארברייטערן זייער הערשאפט איבער אנדערע לענדער צו שאפן אן אימפעריע. אימפעריאליזם קען זיין דורך קראפט (פירן מלחמות קעגן אנדערע לענדער) אדער דורך עקאנאמישן דרוק.
די ערשטע כוואליע פון אימפעריאליזם האט אנגהויבן אינעם 15טן יארהונדערט, און האט געצויגן ביז די 70ער יארן פונעם 19טן יארהונדערט (די תקופה פון דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע).
די תקופה פון דעם אנהייב פונעם 18טן יארהונדערט ביזן 20סטן יארהונדערט ווערט גערופן די "תקופה פון אימפעריאליזם".
קעראַלאַ (; מאלייאלאם: കേരളം) איז איינער פון די 28 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין דרום־מערב אינדיע. די ארומיקע שטאטן זענען קארנאטאקא און טאמיל נאדו, מיטן לאקאדיווע ים צו מערב.
די הויפטשטאט איז טהירואוואנאנטהאפוראם. די שפראך פון דעם שטאט איז מאלייאלאם.
קעראַלאַ באדעקט א שטח פון 38,863 ק"מ², און האט א באפעלקערונג פון 33,387,677 מענטשן (אין 2011). קעראַלאַ איז דער 21סטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט שטח און דער צוועלפטער גרעסטער לויט באפעלקערונג.
ספר מלכים איז דער פערטער באנד אין תנ"ך פון די "נביאים ראשונים". דער ספר הייסט מלכים וויבאלד עס רעדט ארום די אלע אידישע מלכים, פון דער קעניג שלמה המלך (וואס האט געקעניגט נאך זיין טאטן דוד המלך) ביז צדקיהו דער לעצטער קעניג פון מלכות בית דוד פארן חורבן בית ראשון (ג'של"ח). דער ספר פארטוט זיך סיי מיט מלכי יהודה און סיי מיט מלכי ישראל.
דער ספר איז געשריבן געווארן סוביעקטיוו פון א רעליגיע אויסבליק, וואס באשולדיקט אלע געפאר־פאסירונגען צו די זינד פון די אידן פאר גאט. אויך איז דער ספר פּרָא מלכות יהודה און אנטקעגן מלכות ישראל.
ווער און ווען האט מען געשריבן דער ספר.
לויט די אידישע טראדיציע איז דער ספר געשריבן געווארן דורך דער נביא ירמיהו.
לויט די תנכישע פארשערס איז דער ספר געשריבן געווארן צווישן די יארן ג'קצ"ח וואס דאן איז געוועזן די לעצטע געשעעניש וואס שטייט אינעם ספר, (נאָכן באפרייען יהויכין פון תפיסה), צו ג'רכ"ב וואס דאן איז געשען די וויכטיקע געשיכטע ווי אזוי די אידן האבן זיך אומגעקערט צוריק פון בבל קיין ארץ ישראל, ווייל אויב דער ספר איז געשריבן געווארן נאך ווען די אידן האבן זיך אומגעקערט, האט דאך דאס געדארפט נאטירליך שטיין געשריבן אינעם ספר.
נאך א וויסנשאפטלעכע טעאריע ערקלערט, אז דער ספר איז געשריבן געווארן דורך די זעלבע גרופע שרייבערס וואס האבן געשריבן ספר דברים, אזעלכע וואס האבן געשטאמט פון שבט יהודה, און זיי בריינגען א ראיה פון דעם וואס ביידע ספרים האלטן פון דער איינפיר צו דינען גאט אין איין מקדש, און זיינען קעגן די רעפארמע פון דינען גאט אין צעשפרייטע מזבחות.
דער אויסשטעל פונעם ספר.
ספר מלכים איז צעטיילט אויף צוויי חלקים: מלכים א' און מלכים ב'. אין אנפאנג איז דער ספר געווען אייניק, די צעטיילונג איז געמאכט דורך א נוצרישן מאנאך.
ביבליאטעק.
מלכים
גאט פון אברהם איז אַ תפילה אין ייִדיש, געזאגט דורך די פרויען אין פילע אידישע קהילות גלייך נאך שבת. אין עטלעכע חסידישע קהילות ווערט זי אויך געזאגט דורך די מענער פאר הבדלה. מען ברענגט די תפילה אין נאמען פון רבי לוי יצחק בערדיטשעווער, אבער זי ווערט געפונען אין סידורים נאך פריערפון זייַן צייַט.
תרגום התפילה ללשון הקודש.
. רִבּוֹנוֹ שֶׁל עוֹלָם, אַתָּה הִנְּךָ הַנּוֹתֵן לַיָּעֵף כֹּחַ, תֵּן גַּם לִבְנֵי יִשְׂרָאֵל אֲהוּבֶיךָ כֹּחַ, לְהוֹדוֹת לְךָ, וְרַק אֹתְךָ לַעֲבֹד, וְלֹא לְאַחֵר חָלִילָה. וְשֶׁהַשָּׁבוּעַ, הַחֹדֶשׁ וְהַשָּׁנָה יָבֹא לָנוּ לִבְרִיאוּת וּלְמַזָּל טוֹב וְלִבְרָכָה וּלְהַצְלָחָה, וּלְחֶסֶד, וּלְבָנֵי, חַיֵי אֲרִיכֵי וּמְזוֹנֵי רְוִיחֵי, וְסִיַעְתָּא דִשְמַיָּא לָנוּ וּלְכֹל יִשְׂרָאֵל, וְנֹאמַר אָמֵן.
מנכ"ל הדסה עין כרם פרופסור זאב רוטשטיין
הדסה עין כרם שפיטאל איז א מעדיצינישער צענטער און אוניווערסיטעט אפטייל אין ירושלים, וואס באדינט ווי א צענטראלער שפיטאל פאר דער שטאט און איר ארומיקע יישובים. דער שפיטאל קאמפוס געפינט זיך אין דרום־מערב ירושלים, לעבן דעם עין כרם געגנט. דער שפיטאל האט 700 האספיטאליזירונג בעטן, און ווערט גערעכנט איינער פון די פירנדער שפיטעלער אין ישראל.
א סימפֿאניע איז א שטיק מוזיק געשריבן פאר אן ארקעסטער צו שפילן. געווענלעך ווערט א סימפאניע צעטיילט אין דריי אדער פיר באוועגונגען.
די ערשטע באוועגונג קען זיין א גיך שטיקל. די צווייטע באוועגונג איז א פאמעלעך שטיקל. די דריטע באוועגונג איז א מינועט אדער א סקערצא מיט א טריא. די לעצטע באוועגונג ווערט גערופן די פֿינאלע (איטאליעניש: "finale"). די סטיל פון סימפאניע האט איינגעפירט יאזעף היידן, דער "פאטער פון סימפאניעס".
בארימטע קאמפאזיטארן פון סימפאניעס שליסן איין יאזעף היידן, וואלפגאנג אמאדעוס מאצארט, לודוויג וואן בעטהאוון, פראנץ שובערט, גוסטאוו מאהלער און דמיטרי שאסטאקאוויטש.
דאס ווארט סימפֿאניע קומט פון גריכיש "συμφωνία".
קאַרנאַטאַקאַ (; קאנאדא: ಕರ್ನಾಟಕ) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין דרום־מערב אינדיע. די ארומיקע שטאטן זענען גאא אין צפון־מערב, מאהאראשטרא אין צפון, טעלאנגאנע אין צפון־מזרח, אנדרא פראדעש אין מזרח, טאמיל נאדו אין דרום־מזרח, און קעראלא אין צפון־מערב, מיט די לאקאדיווע ים און אראבישן ים צו מערב.
די הויפטשטאט איז באנגאלארע. די שפראך פון דעם שטאט איז קאנאדא.
קאַרנאַטאַקאַ באדעקט א שטח פון 191,976 ק"מ², 5.83% פון דעם גאנצן שטח פון אינדיע, און איז דער זיבעטער גרעסטער שטאט פון אינדיע לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 61,130,704 מענטשן (אין 2011), איז קאַרנאַטאַקאַ איז דער אכטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.
אַנדראַ פראַדעש (; טעלוגו: ఆంధ్ర ప్రదేశ్) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אויפן דרום־מזרח בארטן פון אינדיע. די ארומיקע שטאטן זענען טאמיל נאדו אין דרום, קארנאטאקא אין מערב, טעלאנגאנע אין צפון־מערב, טשאטיסגאר אין צפון און אריסא אין צפון־מזרח, מיט דער בוכטע פון בענגאל צו מזרח.
די הויפטשטאט איז היידעראבאד. די שפראך פון דעם שטאט איז טעלוגו.
אַנדראַ פראַדעש איז דער אכטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט שטח, און דער צענטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.
לויט די בודהיסטן איז אנדרא פראדעש דער ארט וואו נאגארדזשונע, דער פילאסאף פון מאהאיאנא, האט געוואוינט אין די 2טן און 3טן יארהונדערטער.
א ליפיד (; פון גריכיש "λίπος ליפאס" "פעטס") איז א נאטירלעכער מאלעקול (אין ביאלאגיע) וואס איז צעלאזבאר אין בוימל. ליפידן זענען א גרופע ארגאנישע פארבינדונגען וואס שליסט איין פעטס, איילן, וואקסן, סטעראלן און נאך. ליפידן זענען א סטרוקטורעלער קאמפאנענט פון לעבעדיקע באשעפענישן.
ליפידן ווערן געניצט אין די קאסמעטיק און עסנווארג אינדוסטריעס, ווי אויך אין נאנאטעכנאלאגיע.
ארעכאוו אדער הארכאוו (;;) איז א שטאט אין וואהלינער גובערניע, אין צפון־מערב אוקראינע, 50 ק"מ דרום־מערב פון לוצק און 50 ק"מ דרום־מזרח פון לודמיר. די שטאט איז דער אדמינסטראטיווער צענטער פונעם ארכעווער ראיאן.
די באפעלקערונג איז 9,186 (אין 2011).
די שטאט ווערט ערשט דערמאנט אין 1240.
אין 1897 האבן געוואוינט אין ארעכאוו 2,571 יידן.
a>, דער צאל אפיציר גבריאל אורן שרייבט אונטער די דאקומענטן פון דער שיף Luce, די ערשטע וואס האט פאראנקערט אין אילת פארט.
אילת פארט געפינט זיך אויפן בארטן פונעם אילת איינגאס אינעם רויטן ים, און איז דער איינציקער ישראל פארט אויפן רויטן ים.
דער פארט האט געעפנט אין 1957, און דינט ווי דער דרום טויער פון מדינת ישראל צו די לענדער פונעם ווײַטן מזרח, אקעאניע, מזרח און דרום אפריקע און אינדיע. דורך אילת פארט קען ישראלדיקע שיפן פארן אין די לענדער אן אדורכצופארן דעם סועץ קאנאל.
די מערסטע טעטיקייטן פונעם פארט זענען פארבונדן מיטן אימפארט פון אויטאס פונעם ווײַטן מזרח און מיטן עקספארטו פון די ישראל כעמיקאלן אונטערנעמונגען.
טאַמיל (தமிழ்) איז די מוטערשפּראַך פון די טאַמיל מענטשן, אַ באַאַמטער־שפּראַך פון סרי לאנקא און סינגאפור, און א רעגיאָנאַלע שפּראַך אין אינדיע. 77,000,000 מענטשן רעדן טאַמיל.
טאמיל איז איינער פון די לאנגסטע איבערלייבנדיגע קלאסישע שפראכן אין דער וועלט. טאמיל-בראהמי שרייבונגען פון 2,500 יארן צוריק זענען געפונען געווען אין אדיטשאנאלור און 2,200 יאר-אלטיגע טאמיל-בארהמי שרייבונגען זענען געפונען געווען אין סאמאנאמאלאי. מען האט אמאל געזאגט וועגן טאמיל׳ן אז עס איז ״דער איינציגער שפראך פון היינטיגער אינדיע וואס איז נאך ענלעך מיט אירער קלאסישער היסטארישער פארמע.״ פון  צווישן אלע די אנדערע דראווידיאנישע שפראכן, טאמיל האט דער עלטעסטער ליטעראטור. די צוויי פריעסטע כתב-יד׳ן פון אינדיע בכלל זענען געשריבן געווארן אויף טאמיל.
שריפט סיסטעם.
ווי אסאך אנדערע שפראכן, האט טאמיל זיין אייגענעם שריפט, וואס הייסט דער טאמיל שריפט. דער שריפט איז נישט קיין אלפאבעט, ווי דער לאטיינישער אלפאבעט, און נישט קיין סיליבארי, ווי דער יאפאנישער שריפט היראגאנא, אבער עס איז א מין שריפט-סיסטעם וואס הייסט אבוגידא, ווי דער דעוואנאגארי שריפט. די באזע פונעם שריפט איז דער איין איינציגער קאנסאנאנט, וואס מן הסתם קומט שוין מיט דער וואקאל ״אַ״(צ.ב. க ַקא ம מאַ) ווען דער קאנסאנאנט איז געפאלגט מיט א וואקאל וואס איז אנדערש פון ״אַ״, דען ווערט דער וואקאל געשריבן אלס א הוספה אויפן אדער נעבן דעם קאנסאנאנט (צ.ב. கி קִי மி מִי). דאס איינציגע מאל ווען א וואקאל ווערט געשריבן אליין אלס זיינער אייגענער אות איז ווען עס אין דער אנפאנג-פאזיציע פון א ווארט (צ.ב. அ אַ און இ אִי). אויב א קאנסאנאנט איז נישט געפאלגט מיט א וואקאל, לייגט מען א פונקט אויף עס. (צ.ב. க் קְ און ம் מְ).
אוסטילע (;) איז א קליינע שטאט אין וואהלינער גובערניע, אין צפון־מערב אוקראינע, 13 ק"מ מערב פון לודמיר און 18 ק"מ צפון־מזרח פון הרוביעשאוו, פוילן. די שטאט געפינט זיך אויפן רעכטן ברעג פונעם בוג, וואס איז דער גרענעץ מיט פוילן.
די באפעלקערונג איז 2,276 (אין 2005).
דער קאמפאזיטאר איגאר סטראווינסקי האט געהאט א מאיאנטעק אין אוסטילע און פלעג קומען אפט צווישן 1890 און 1914. היינט איז די געביידע א מוזיי.
אין 1900 האבן געוואוינט אין אוסטילע 3,212 יידן.
דאס וועלט פֿאַקטבוך פון דער CIA (ענגליש: "CIA World Factbook"; אדער "The World Factbook") איז א יערליכע אויסגאבע וואס די שפיאנאזש אגענטור פון די פאראייניגטע שטאטן (די CIA) גיט ארויס פארן ניץ פון דער אמעריקאנער רעגירונג. דאס בוך אנטהאלט אינפארמאציע אין דעם סטיל פון אן אלמאנאך וועגן די לענדער פון דער וועלט - וואס נעמט איין סואווערענע לענדער, אפהענגעדיקע שטחים און אנדערע געגנטן וואס זענען אנערקענט דורך די פאראייניגטע שטאטן. אויך געפינט זיך אינפארמאציע וועגן די פינף אקעאנען און דעם גאנצן ערד-פלאנעט. אינגאצן באווייזן אין עס, ריכטיק פאר 2012, 267 וועזנהייטן. די אינפארמאציע וועגן יעדן לאנד ווערט צעטיילט אין אפטיילונגען וועגן די געאגראפיע, דעמאגראפיע, קאמוניקאציע, רעגירונג, עקאנאמיע און מיליטער. יעדע לאנד ווערט באהאנדלט אין צוויי אדער דריי בלעטער.
די ערשטע ראלע פונעם פאקטבוך איז צו באדינען די רעגירונג פון די פאראיינגטע שטאטן; זיין סטיל, געבוי, פארנעם און אינהאלט זענען אוועקגעשטעלט צו דעם ציל און שפיגלען אפ די אפיציעלע פאליטיק פון די פאראייניגטע שטאטן.
דאס פאקטבוך האט א וועבזייטל וואס ווערט דערהיינטיקט יעדע צוויי וואכן (זייט נאוועמבער 2001).
מאַהאַראַשטראַ (; מאראטהי: महाराष्ट्र) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין מערב אינדיע, ארומגענומען מיט גודזשאראט און דער טעריטאריע דאדרא און נאגאר האוועלי אין צפון־מערב, מאדהיא פראדעש אין צפון און צפון־מזרח, טשאטיסגארה אין מזרח, טעלאנגאנע אין דרום־מזרח, קארנאטאקא אין דרום, און גאא אין דרום־מערב, מיטן אראבישן ים צו מערב.
מאַהאַראַשטראַ איז דער רייכסטער שטאט אין אינדיע, מיט 15% פונעם לאנד'ס אינדוסטריעלן ארויסווארג און 13.3% זיין ברוטא אינלענדישן פראדוקט (אין 2006–2007).
די הויפטשטאט איז מומביי. די שפראך פון דעם שטאט איז מאראטהי.
מאַהאַראַשטראַ באדעקט א שטח פון 307,731 ק"מ², 9.84% פון דעם גאנצן שטח פון אינדיע, און איז דער דריטער גרעסטער שטאט פון אינדיע לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 112,372,972 מענטשן (אין 2011), איז מאַהאַראַשטראַ דער צווייטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג (נאך אוטאר פראדעש).
יואב בן צרויה איז געווען דער מיליטער-באהערשער/ קריגס פירער פון דוד המלך, ער האט אנגעפירט די מלחמות אנטקעגן ארם, עמון און אדום. אויכט איז ער געווען די הויפט פון די סנהדרין. ער איז געווען די געשוועסטער קינד פון דוד.
דער מארד פון אבנר בן נר.
אבנר בן נר איז געווען דער גענעראל פון שאול המלך, יואב האט אים געהארגט, אלס נקמה פאר די טויט פון זיין ברודער עשהאל. דוד המלך האט עס שטארק געבאדערט פארוואס ער האט אים געהארגט, און ער האט אים שטארק באוויינט, ווייל עס איז געווען א גרויסער גבור, צדיק, און א זייער א גוטער גענעראל, און עשהאל האט געהאט א דין פון א רודף האט ער אים געמעגט הארגענן, ער האט אבער נישט געהארגט יואב ווייל ער אים האט געדארפט אלס גענעראל.
דער מארד פון אבשלום.
ווען אבשלום האט רעוואָלטירט דוד'ן, האט יואב בן צרויה געהארגעט אבשלום, און זיין גענעראל עמשא בן יתר כאטש דוד המלך האט אים אנגעזאגט זיי נישט צו הארגענען, דוד המלך האט אים דאס קיינמאל נישט מוחל געווען, און דאס איז געווען איינער פון די סיבות פארוואס ער געהייסן שפעטער פאר זיין זון שלמה המלך אים צו הרגענען.
די מעשה מיט אוריה.
אוריה החתי איז געווען פון יואב'ס גוטע קאמאנדאנטן. נאך דער מעשה מיט אוריה'ס פרוי בת שבע, האט דוד המלך געשיקט א באפעל צו יואב'ן ער זאל שטעלן אוריה אין דער מלחמה קעגן עמון דארט וואו ער וועט ווערן געהרגעט. יואב האט אנדערש געטון און האט געשטעלט אוריה צוזאמען מיט אנדערע פעסטע זעלנער, אזוי ווי עס שטייט אין פסוק: "אֶל-הַמָּקוֹם אֲשֶׁר יָדַע, כִּי אַנְשֵׁי-חַיִל שָׁם".
דער אויפשטאנד פון אדוניהו.
ווען דוד המלך איז געווען אלט און אדוניהו האט געוואלט ירשענען די מלוכה, איז יואב בן צרויה מיט געגיינגען מיט אדוניהו כדי צו אים ממליך זיין.
פאר דוד המלך איז געשטארבן האט געלאזט צוואה פאר זיין זון שלמה המלך ער זאל הארגענען יואב בן צרויה, וועגען די טויט פון אבנר בן נר, עמשא בן יתר און זיין זון אבשלום, דוד המלך האט אים נישט געוואלט הארגענען ווייל ער האט געדארפט פאר זיינע מלחמות.
ווען שלמה איז געווארן קעניג, האט ער געלאזט הארגענען יואב בן צרויה דורך בניהו בן יהוידע, און ווען בניהו איז געקומען הרג'ענען יואב'ן האט ער זיך אנגעכאפט אין די קרנות המזבח.
דער דעפאַרטמענט פון שטאַט פון די פֿאַראייניגטע שטאַטן (), אפט גערופן דער שטאַט־דעפאַרטמענט (), איז דער אפטייל פון דער אמעריקאנער רעגירונג וואס פירט די אינטערנאציאנאלע באציאונגען פון די פאראייניגטע שטאטן, אזוי ווי דער אויסערן מיניסטעריום אין אנדערע לענדער. מען האט געשאפן דעם דעפארטמענט דעם 27סטן יולי 1789; ער איז געווען דער ערשטער פעדעראלער דעפארטמענט וואס די רעגירונג האט געשאפן.
דער דעפארטמענט ווערט געפירט דורכן סעקרעטאר פון שטאַט, וואס ווערט נאמינירט דורכן פרעזידענט און זיצט אינעם קאבינעט.
דער היינטיגער סעקרעטאר פון שטאַט איז דזשאן קערי.
פארצוימטע באוועגונג אדער אפשטעל־באוועגונג אָדער סטאפ־מוישן () איז דער עלטסטער וועג צו שאפן אנימאציע, אויך באנוצט היינט.
מען מאכט א בילד פון א סצענע, נאכדעם באוועגט מען די סצענע א ביסל, מען מאכט נאך א בילד, און אזוי ווייטער ביז מ'האט הונדערטער בילדער, וואס מ'ווייזט איינס נאך אנאנד.
דער אינטערנאציאנאלער ביאמעטרישער סימבאל וואס ווערט געשטעלט אונטן אויפן איינבאנד פון א ביאמעטרישן פאס
שפענדל איינגעשלאסן אין א בריטישן ביאמעטרישן פאס
א ביאמעטרישער פאַס איז א פאס וואס שליסט איין געשריבענע דאטן און עלעקטראנישע-ביאמעטרישע דאטן כדי צו אידענטיפיצירן ווער עס טראגט אים. די וויטאלע אינפארמאציע אינעם פאס איז איינגעשפייכלערט אין א קליינעם אינטעגרירטן קרייז ניצנדיק RFID טעכנאלאגיע, וואס דערלויבט לייענען דורך עלעקטראמאגנעטישער שטראלונג אן קאנטאקט, און פארזיכערט מיט א דיגיטאלישער חתימה.
די אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע פאר ציווילער אוויאציע שטעלט פעסט די דאטן פון דער ביאמעטרישער טעקע און דעם קאמוניקאציע פראטאקאל פאר לייענען זי, און די אינפארמאציע ווערט איינגעשפייכלערט אין אן אינטעגרירטן קרייז ווי א JPEG טעקע.
די דאטן איינגעשפייכלערט אויפן שפענדל.
די ביאמעטרישע פאסן וואס געפינען זיך היינט אין באניץ אנטהאלטן מערסטנס די פאלגנדע פרטים: נאמען, פאס נומער, פאלק, געבורט דאטע, מין, גילטיקייט דאטע, בילדער פון די פנים, פינגערדרוק און אויגנהייטל. דאס שפענדל אנטהאלט אויך א צאל טעקעס וואס העלפן צו וועריפיצירן אז דאס שפענדל איז אויטענטיש און אז די דאטן זענען נישט געווארן געענדערט.
די סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק
די סלאבאדקער ישיבה איז א ליטווישע ישיבה גדולה אין בני ברק, וואס איז געגרינדעט געווארן דורך רבי יצחק אייזיק שאר אין סיוון תש"ז.
היינט לערנען אין דער ישיבה 400 בחורים פון אלע קרייזן—ליטווישע, חסידישע און ספרדישע—ווי אויך בחורים פון אמעריקע און אייראפע.
די ראש ישיבות זענען רבי אפרים דוב לאנדא און רבי משה הלל הירש.
די ישיבה ווערט גערופן אויפן נאמען פון דער סלאבאדקער ישיבה "כנסת ישראל" וואס הרב נתן צבי פינקל, דער "אלטער פון סלאבאדקע" האט געגרינדעט אין סלאבאדקע, א פארשטאט פון קאוונע, ליטע.
רבי יצחק אייזיק שאר, אן איידעם פונעם אלטער פון סלאבאדקע, האט געגרינדעט די ישיבה אין בני ברק אין סיוון תש"ז, מיט זיין איידעם, רבי מרדכי שולמאן, וואס האט געזאגט שיעורים אין דער ישיבה. אויך האט געזאגט שיעורים הרב יחזקאל אבראמסקי.
די היינטיקע געביידע פון דער ישיבה האט מען געענדיקט אין תשט"ו.
נאך רבי שולמאנס פטירה אין תשמ"ב האבן ממלא מקום געווען זיין זון רבי נתן צבי און זיינע איידעמעס רבי עמרם זאקס און רבי משה הלל הירש. אין תשמ"ג האט רבי נתן צבי שולמאן געעפנט א צווייג פון דער ישיבה אין בית וגן, ירושלים וואו ער איז טעטיק. אין די סוף תש"ן יארן האט מען באשטימט רבי ברוך ראזנבערג אין רבי דוב לאנדא ווי ראשי ישיבות.
נאך דער פטירה פון הרב סאקס האט מען באשטימט זיין איידעם רבי יצחק שטערן ווי נאך א ראש ישיבה, און אויך זיין זון רבי שמואל האט באקומען דעם טיטל ראש ישיבה.
מאַדהיאַ פראַדעש (; הינדי: मध्य प्रदेश "צענטראלער פראווינץ") איז איינער פון די 28 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין צענטראלער אינדיע, ארומגענומען מיט ראדזשאסטהאן אין צפון־מערב, אוטאר פראדעש אין צפון און צפון־מזרח, טשאטיסגארה אין דרום־מזרח, מאהאראשטרא אין דרום און גודזשאראט צו מערב.
די הויפטשטאט איז בהאפאל. די שפראך פון דעם שטאט איז הינדוסטאני.
מאַדהיאַ פראַדעש באדעקט א שטח פון 308,252 ק"מ², און איז דער צווייטער גרעסטער שטאט פון אינדיע לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 72,597,565 מענטשן (אין 2011), איז מאַדהיאַ פראַדעש דער זעקסטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.
באָבראָווי קוט (אוקראַיִניש: Бобровий Кут) איז אַ דאָרף אינעם וועליקאָאַלעקסאַנדראָווסקער ראַיאָן פון דער כערסאָנער געגנט פון אוקראַיִנע.
דאָס דאָרף איז געגרינדעט געוואָרן אין 1807 דורך ייִדישע איבערוואַנדערער פון ווײַסרוסלאַנד. דאָס איז געווען איינע פון די ייִדישע לאַנדווירשאַפטלעכע קאָלאָניעס, וועלכע האָבן עקזיסטירט דעמאלט אין דער כערסאָנער גובערניע פון דער רוסלענדישער אימפּעריע. באַנאַנד מיט די ייִדן האָבן אין באָבראָווי קוט געלעבט דײַטשן. אין דער קאָלאָניע זײַנען געווען אַ ייִדישער בית-מדרש און אַ דײַטשישע לוטעראַנישע קירכע. לויט די אָנגאַבן פונעם 1886טן יאָר זײַנען אין דער קאָלאָניע געווען 40 משפחות (206 נפשות). אין 1927 איז געגרינדעט געוואָרן דער קאַלינינדאָרפער יידישער אויטאָנאָמער ראַיאָן און באָבראָווי קוט איז אײַנגעשלאָסן געוואָרן אין זײַן באַשטאַנד. די ייִדישע באַפעלקערונג פון דער קאָלאָניע איז פאַרניכטעט געוואָרן בעת דער נאַציסטישער אָקופּאַציע, די אַרטיקע דײַטשן זײַנען דעפּאָרטירט געוואָרן דורך די סאָוועטישע מאַכט-אָרגאַנען. הײַנט-צו-טאָג איז באָבראָווי קוט באַפעלקערט איבערהויפּט מיט אוקראַיִנער.
לויט די אָנגאַבן פון דער אוקראַיִנישער פאַלקס-ציילונג פון 2001 האָט די באַפעלקערונג פונעם דאָרף באַטראַפן 605 נפשות, איבערהויפּט אוקראַינער. אין סוף 2014 האבן אין באבראווי קוט געוווינט צוויי יידן. עס האט זיך אפגעהיט א רואינירטע געביידע פונעם בית-מדרש. דער יידישער בית-עלמין איז פארניכטעט געווארן אינעם סאוועטישן פעריאד.
קליין שדה־מנוחה אויך קליין סיידעמענוכע (אוקראַיִניש: Мала Сейдеминуха) איז אַ דאָרף אינעם וועליקאָאַלעקסאַנדראָווסקער ראַיאָן פון דער כערסאָנער געגנט פון אוקראַיִנע.
קליין שדה־מנוחה איז געגרינדעט געוואָרן אין 1842 דורך ייִדישע איבערוואַנדערער פונעם ווײַסרוסלענדישן שטעטל נעוועל. דער נאָמען "קליין שדה־מנוחה" האָט די נײַע קאָלאָניע באַקומען לויט דער דערבײַיִקער ייִדישער קאָלאָניע "שדה מנוחה", וועלכע איז געגרינדעט געוואָרן אין 1807. נאָך דער גרינדונג פון קליין שדה־מנוחה האָט מען געביטן דעם נאָמען פון שדה־מנוחה אויף "גרויס שדה־מנוחה". אין 1842 אין קליין שדה־מנוחה האָבן געלעבט 442 נפשות (35 משפּחות), אין 1887 – 233 נפשות (33 משפּחות). לויט די אָנגאַבן פון דער רוסישער פאָלקסציילונג פון 1897 96,5 פּראָצענט פון 520 תושבים פון קליין שדה־מנוחה זײַנען געווען ייִדן. דאָס רוב האָבן זיי זיך פאַרנומען מיט לאַנדווירטשאַפט. אין סוף 19טן יאָרהונדערט האָט מען אין דער קאָלאָניע געגרינדעט באַנאַנד מיטן טראַדיציִאָנעלן חדר אַ פּריוואַטע ייִדישע אָנפאַנג-שול. אין 1917 איז אין קליין שדה־מנוחה אַנטשטאַנען אַן אָפּטיילונג פון "החלוץ"-באַוועגונג. בעת דעם בירגערקריג (1918 – 1919) האָט די באַפעלקערונג פון דער קאָלאָניע געליטן פון פּאָגראָמען. אין 1921 – 1922 האָט די באַפעלקערונג פון קליין שדה־מנוחה שטאַרק געליטן צוליב הונגער. דזשוינט האָט געהאָלפן די קרבנות פון פּאָגראָמען און הונגער. אין 1924 - 1925 זײַנען פון קליין שדה־מנוחה עולה געווען קיין ארץ-ישראל עטלעכע צענדליקער מענטשן, דער עיקר מיטגלידער פון "החלוץ"-באַוועגונג און זייערע משפּחות.
אין 1927 איז געגרינדעט געוואָרן דער קאַלינידאָרפער ייִדישער אויטאָנאָמער ראַיאָן, און די קאָלאָניע קליין שדה־מנוחה איז אַײַנגעשלאָסן געוואָרן אין זײַן באַשטאַנד. אין 1928 האָבן די סאָוועטישע מאַכט-אָרגאַנען פאַרמאַכט דעם אָרטיקן בית-מדרש און געעפנט אין זײַן געבײַדע אַ ייִדישע אָנפאַנג-שולע. אין דעם זעלבן יאָר איז געענדערט געוואָרן דער נאָמען פון דער קאָלאָניע און זי איז אָנגערופן געוואָרן שטערנדאָרף. אין 1929 איז אין דער קאָלאָניע געגרינדעט געוואָרן אַ קאָלווירט מיטן נאָמען "אַוואַנגאַרד". 90,2 פּראָצענט פון די תושבים זײַנען געוואָרן זײַנע מיטגלידער. אין 1932 – 1933 האָט די באַפעלקערונג פון שטערנדאָרף שטאַרק געליטן פון הונגער.
אין 1941 אין סאַמע אָנהייב פון דער סאָוועטיש-דײַטשישער מלחמה זײַנען 218 תושבים פון שטערנדאָרף מאָביליזירט געוואָרן אין דער רויטער אַרמיי (189 פון זיי זײַנען געפאַלן אין שלאַכטן). 28 תושבים האָבן באַוויזן זיך עוואַקוּיִרן אין מזרחדיקע ראַיאָנען פונעם ראַטנפאַרבאַנד איידער די קאָלאָניע איז אָקופּירט געוואָרן דורכן דײַטשישן מיליטער. דעם 17 סעפּטעמבער 1941 האָבן דײַטשן און אוקראַיִנישע קאָלאַבאָראַציִאָניסטן צעשאָסן אין שטערנדאָרף 340 ייִדן. דער ייִדישער בית-עלמין איז רוּיִנירט געוואָרן. אין 1944, נאָך דער באַפרײַונג פון דעם דאָרף האָבן די סאָוועטישע מאכט-אָרגאַנען אומגעקערט דער געוועזענער יידישער קאָלאָניע איר היסטאָרישן נאָמען - קליין שדה־מנוחה. נאָך 1945 האָט אַ טייל אָרטיקע ייִדן זיך אומגעקערט פונעם פראָנט און פון דער עוואַקואַציע אין זייער געבורטס-דאָרף, הגם דער ייִדישער אויטאָנאָמער ראַיאָן איז ליקווידירט געוואָרן. אין סוף 1940 האָבן אין קליין שדה־מנוחה געלעבט 44 ייִדן. אין 1967 איז אויפן קבר-אחים פון די ייִדן דערהרגעטע בעת דער צווייטער וועלט-מלחמה אַוועקגעשטעלט געוואָרן אַ דעמקמאָל. לויט די אָנגאַבן פון דער אוקראַיִנישער פאָלקסציילונג פון 2001 האָט די באַפעלקערונג פון קליין שדה־מנוחה באַטראָפן 245 נפשות, איבערהויפּט אוקראַיִנער.
טשאַטיסגאַרה (; הינדי: छत्तीसगढ़) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין צענטראל-אינדיע, ארומגענומען מיט אוטאר פראדעש אין צפון, דזשארקהאנד אין צפון־מזרח, אדישא אין מזרח, טעלאנגאנע און אנדרא פראדעש אין דרום, מאהאראשטרא אין דרום־מערב און מאדהיא פראדעש צו צפון־מערב. טשאַטיסגאַרה איז געשאפן געווארן דעם 1טן נאוועמבער 2000 פון די 16 דרום־מזרחדיקע דיסטריקטן פון מאדהיא פראדעש.
די הויפטשטאט איז רייפור. די שפראכן פון דעם שטאַט זענען הינדי און טשאטיסגאריש.
טשאַטיסגאַרה באדעקט א שטח פון 135,194.5 ק"מ², און איז דער צוועלפטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 25,545,198 מענטשן (אין 2011), איז טשאַטיסגאַרה דער 16סטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.
ד"ר קַרנית פֿלוג ("קאַרניט פֿלוג"; געבוירן דעם 9טן יאנואר 1955) איז א ישראלישע עקאנאמיסט, און די אנפירערין פונעם באנק פון ישראל.
פֿלוג איז געבוירן אין פוילן אין 1955 צו איר פאטער נח (הענריק) פֿלוג און איר מוטער דאראטא (טוגנדרייך). ווען זי איז געווען אלט דריי יאר איז זי ארויף מיט איר משפחה אין ישראל.
זי האט שטודירט עקאנאמיק אין דעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים. אין 1985 האט זי געענדיקט איר דאקטאראט אין עקאנאמיק אין קאלומביע אוניווערסיטעט, ניו יארק.
אין 1984 איז זי געווארן אן עקאנאמיסט ביים אינטערנאציאנאלן געלטפאנד, און אין 1988 האט זי אנגעהויבן ארבעטן אינעם פארשונג אפטיילונג פונעם באנק פון ישראל.
אין יולי 2011 האט מען זי באשטימט וויצע־אנפירער פונעם באנק פון ישראל. אנהייב יולי 2013, צוליב דער פענסיאנירונג פון סטענלי פישר פונעם אמט פון אנפירער פונעם באנק פון ישראל, האט מען זי באשטימט ממלא־מקום פון אנפירער. אין אקטאבער 2013 האט מען באשלאסן צו באשטימען זי צום אמט פון אנפירערין פונעם באנק פון ישראל, די ערשטע פרוי צו ווערן באשטימט אין דעם אמט.
זי רעדט פיר שפראכן - העברעיש, ענגליש, שפאניש און פויליש.
פלוג איז געהייראט צו פראפעסאר שאול לאך, הויפט פונעם קרייז פאר עקאנאמיק אינעם. זיי האבן צוויי קינדער.
הרב יצחק יוסף (געב' י"ח טבת תשי"ב, 16טן יאנואר 1952) איז דער ראשון לציון און דער ספרדישער הויפט רב פון ישראל, און דער מחבר פון די הלכה ספרים "ילקוט יוסף". הרב יוסף איז דער זון פון הרב עובדיה יוסף. זיינע ספרים ווערן גערעכנט יסודותדיק ביי חרדישע ספרים.
הרב יוסף איז געבוירן געווארן אין ירושלים אין יאר תשי"ב, דער זעקסטער זון פון הרב עובדיה און זיין רביצין מרגלית יוסף. ער האט געלערנט אין דער 'יבנה' תלמוד תורה פון חינוך עצמאי. ביי די 12 יאר האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער ישיבה קטנה פון פורת יוסף אין קאטאמאן, ירושלים. נאכהער האט ער געלערנט אין ישיבת הנגב אין נתיבות, און פון דארטן איז ער געגאנגען לערנען אין חברון ישיבה אין גבעת מרדכי, ירושלים. ער איז געווארן נאענט צו הרב בצלאל זשאלטי.
דעם 24סטן יולי 2013 (י"ז אב תשע"ג) האט מען געוויילט הרב יוסף צום אמט פון ספרדישן הויפט רב פון ישראל מיט 68 שטימען (קעגן 48 פארן ציוני-דתי קאנדידאט הרב שמואל אליהו און 28 פאר הרב ציון בוארון. י"ב בתשרי תשע"ד האט מען אים באקרוינט ראשון לציון אין א טראדיציאנעלער צערעמאניע אין דער יוחנן בן זכאי שול אין דער ירושלים אלטשטאט. נאך זיין וויילונג אלס הויפט־רב האט מען באשטימט זיין זון, הרב עובדיה, ראש ישיבה פון חזון עובדיה שטאט אים.
א כרמלית, אין הלכה, איז איינע פון די פיר רשותן פון שבת. א כרמלית איז אן ארט וואס איז נישט ארומגענומען מיט מחיצות, און איז נישט קיין וועג וואס א רבים גייען אדורך. די אנדערע רשותן פון שבת—רשות היחיד, רשות הרבים און מקום פטור—זענען פון דער תורה, אבער כרמלית איז א רשות דרבנן (וואס חז"ל האבן אוועקגעשטעלט). מן התורה, איז א כרמלית א מקום פטור, אבער די רבנן האבן גע'אסרט טראגן צווישן א כרמלית און א רשות היחיד, ווי אויך צווישן א כרמלית און א רשות הרבים, און אויך אז מ'טאר נישט טראגן עפעס א זאך פיר איילן דארט. היינטיקע צייטן זענען מערסטע אפענע שטחים האבן א דין פון א כרמלית (אחוץ ווען זיי זענען אריינגערעכנט אין אן עירוב).
דאס ווארט כרמלית איז פשט כ-'ארמלית', אזוי ווי אן אלמנה, וואס איז נישט געהייראט און אויך נישט קיין מיידל פאר דער חתונה, אזוי אויך איז א כרמלית נישט קיין רשות הרבים און אויך נישט קיין רשות היחיד.
גודזשאַראַט (; גודזשאראטי: ગુજરાત) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך ביים צפון־מערב בארטן פון אינדיע, ארומגענומען מיט ראדזשאסטהאן אין צפון, מאדהיא פראדעש אין מזרח און מאהאראשטרא אין דרום, מיט דעם אראבישן ים צו מערב און דעם פאקיסטאן־פראווינץ פון סינדה צו צפון־מערב.
די הויפטשטאט איז גאנדהינאגאר, און די גרעסטע שטאט איז אכמעדאבאד. די שפראך פון דעם שטאט איז גודזשאראטי.
גודזשאַראַט באדעקט א שטח פון 196,024 ק"מ², און איז דער זעקסטער גרעסטער שטאט פון אינדיע לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון מער ווי 60 מיליאן מענטשן (אין 2011), איז גודזשאַראַט דער נײַנטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.
פון 2001 ביז 2014 איז נארענדרא מאדי געווען הויפט מיניסטער פון גודזשאראט.
ראַדזשאַסטהאַן (; הינדי: राजस्थान) איז איינער פון די 28 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין צפון־מערב פון אינדיע, ארומגענומען מיט פונדזשאב אין צפון, האריאנא און אוטאר פראדעש אין צפון־מזרח, מאדהיא פראדעש אין דרום־מזרח און גודזשאראט אין דרום־מערב, און גרענעצט פאקיסטאן צו מערב.
די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט איז דזשייפור. די שפראך פון דעם שטאט איז הינדי.
ראַדזשאַסטהאַן באדעקט א שטח פון 342,239 ק"מ², 10.4% פון אינדיע, און איז דער גרעסטער שטאט פון אינדיע לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 68,621,012 מענטשן (אין 2011), איז ראַדזשאַסטהאַן דער אכטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.
הרב שמואל אויערבאך (י' תשרי ה'תרצ"ב, 21סטן סעפטעמבער 1931 - ט' אדר ה'תשע"ח, 24סטן פעברואר 2018) איז געווען דער ראש ישיבה פון דער מעלות התורה ישיבה אין ירושלים, א געוועזענער מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה און אין דעם נשיאות פון דער וועד הישיבות. נאך דער פטירה פון הרב יוסף שלום אלישיב פלעגט ער פירן דעם קאנסערוואטירן שטראם פון דעם ליטווישן ציבור אין ישראל; אין די אויגן פון פילצאליגע ליטווישע אידן האט ער זיך פאררעכנט ווי דער וואס איז ממשיך די השקפה פון הרב שך
ער איז געבוירן געווארן אין דעם שערי חסד געגנט פון ירושלים, דער בכור פון הרב שלמה זלמן אויערבאך. זיין סנדק איז געווען היה הרב אברהם יצחק הכהן קוק.
אין זיינע יונגערע יארן האט ער געלערנט אין דער עץ חיים ישיבה, און אויך ביי זיין פאטער. ער האט משמש געווען הרב שמשון אהרן פאלאנסקי, דער טעפליקער רב, און ער איז געווען נאנט צום בריסקער רב און רבי יעקב ישראל קאניעווסקי ("דער סטייפלער"). אין רב שך'ס לעצטע יארן פלעג הרב אויערבאך באזוכן אים אין זיין הויז אין בני ברק גאנץ אפט.
יונגערהייט איז ער געווען א ראש ישיבה אין דער אמשינאווער ישיבה "שם עולם". אין די 70ער יאר האט הרב מרדכי עליפאנט אים באשטימט א ר"מ אין ישיבת איתרי אין ירושלים, וואו ער איז געבליבן ביז תשל"ז (1977).
ראש חודש אייר תשמ"ב (1982) האט הרב אויערבאך אויפגעשטעלט די מעלות התורה ישיבה פאר עלטערע בחורים אין שערי חסד, ירושלים. די ישיבה האט אויך א כולל מיט עטלעכע צוואנציג יונגעלייט.
אויך האט הרב אויערבאך עוסק געווען אין קבלה, און ער איז געווען דער נשיא פון דער ישיבת המקובלים שער השמים; ער האט געירשנט דעם אמט פון זיין פאטער.
אין די אנהייב 2000ער יארן האט מען אים אריינגענומען אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה. ער איז געווען א מיטגליד אין דעם פרעזידיום פון דעם וועד הישיבות.
הרב אויערבאך איז געווען א מקורב פון הרב יוסף שלום אלישיב. נאך רב אלישיבס פטירה האט זיך געמאכט א שפאלט אין דעם ליטוויש־ישיבישן עולם אין ישראל. דער גרעסטער טייל איז געפירט געווארן דורך הרב אהרן לייב שטיינמאן אבער דער מער קאנסערוואטיווער שטראם האט אנגעקוקט הרב שמואל אויערבאך ווי זייער מנהיג. אין יולי 2012 האט מען געעפנט די הפלס צייטונג אונטער זיין פאטראנאזש, און ער איז געווען איר גייסטלעכער אויטאריטעט.
דער עולם וואס האלט מיט הרב אויערבאך האט אויפגעשטעלט די נצח פארטיי אין ווינטער תשע"ג.פאר די מוניציפאלע וואלן אין מרחשון תשע"ד (2013), האט די פארטיי געענדערט איר נאמען צו "בני תורה", וואס האט קאנדידירט אין ירושלים, בני ברק און מודיעין עילית, און האט געווינען סה"כ פינף זיצן.
ער איז געווען געהייראט צו מרת רחל, טאכטער פון הרב פנחס אליעזר פאקשער פון ירושלים (נפטר געווארן י"ד טבת תש"ן). זיי האבן נישט געהאט קיין קינדער.
די פטירה און די לוויה.
אום שבת קודש פרשת זכור, ט' אדר ה'תשע"ח פארטאגס, האט רבי שמואל געכאפט א העפטיגן הארץ-שטילשטאנד, אבער טראץ די מערפאכע פארזוכונגען און אויפוואנד פונעם רעטונג-דינסט דורכצופירן אויף אים ווידערבאלעבונג, האט ער ליידער אויסגעהויכט זיין נשמה צום באשעפער אין הויכן עלטער פון נאענט צו זיבן און אכציג יאר. אויבוואויל דער מנהג אין ירושלים איז "שלא להלין את המת" (באערדיגן דעם נפטר אויפן זעלבן טאג פון דער פטירה,און נישט לאזן איבערנאכט), צוליב דעם הארבן ענין פון סכנת נפשות, און כדי מ'זאל האבן די מעגליכקייט זיך צוצוגרייטן צו דער לוויה, האט מען עס אפגעשטופט אויף דעם קומענדיגן טאג און די לוויה איז ארויס פון דער 'שערי חסד' געגנט 11 אזייגער צופרי מיט דער באטייליגונג פון רבבות וואס זענען אהין געקומען אפצוגעבן דעם כבוד אחרון צום גרויסן פוסק און מנהיג. ער איז באערדיגט געווארן אין הר המנוחות סמוך ונראה צום ציון פון זיין פאטער רבי שלמה זלמן. דער בית דין פון עדה החרדית האט געהייסן צו מאכן א 'ביטול מלאכה' בשעת פון דער לוויה.
זית-רענן איז אַ ייִדישער יישוב אינעם יישובים-בלאָק טלמונים-דולב. דער יישוב געהערט צום רעגיִאָנאַלן ראַט מטה בנימין און ווערט פאָרמעל באַטראַכט ווי אַ קוואַרטאַל פונעם דערבײַיִקן יישוב נריה. זית-רענן געפינט זיך אַן ערך 16 קילאָמעטער צום צפון-מזרח פון מודיעין און קרית ספר אויף דער הייך פון 620 מעטער איבערן ים-ניוואָ.
זית-רענן איז געגרינדעט געוואָרן אינעם חודש תמוז ה'תשס"א. זײַן נאָמען איז אים געגעבן געוואָרן אין אָנדענק פון הרב שלמה רענן, וועלכער איז געהרגעט געוואָרן דורך אַן אַראַבישן טעראָריסט אין חברון. אינעם יישוב וווינען אַרום 20 משפחות. זיי אַלע געהערן צום נאַציִאָנאַל-רעליגיִעזן סעקטאָר. 2 משפחות וווינען אין סטאַציִאָנערע געבײַען, די איבעריקע – אין קאַראַוואַנען. אין זית-רענן איז דאָ אַ שול און אַ שווים-באַסיין.
לעבן זית-רענן געפינט זיך די נאַטור-רעזערוואַציע דולב.
א קוק אויף עינב פון חומש
עֵינָב איז אַ ייִדישער קהילה-יישוב אין שומרון אויפן שאָסיי 57 צווישן טײַבע און שבי-שומרון, 2 קילאָמעטער צו מערב פונעם אַראַבישן דאָרף ראַמין און אַן ערך 15 קילאָמעטער צום מזרח פון דער שטאָט טול-כרם. דער יישוב עינב איז געגרינדעט געוואָרן אין דעצעמבער 1981 און ער געהערט צום רעגיִאָנאַלן ראַט שומרון. די באַפעלקערונג פונעם יישוב באַטרעפט אַן ערך 160 משפּחות.
ספר אדם וחוה איז איינע פון די ספרים חיצונים צו די תורה.
דער ספר לייגט אראפ די איבערלעבענישן פון אדם הראשון און זיין ווייב חוה פון נאכן פארטריבן ווערן פון גן עדן ביזן שטארבן פון חוה און איהר קבורה נעבן אדם און הבל.
עס איז ארגינעל געשריבן געווארן אין לשה"ק, אבער אזוי ווי רוב פון די ספרים חיצונים איז עס נישט געבליבן אינעם ארגינעלן לשון צוליב וואס די חכמים האבן עס נישט אנגענומען. נאר די גריכישע און לאטיינישע איבעזעצונג האבן מיר די גאנצע.
עס אנהאלט בסך הכל דריי-און-פערציג פרקים. אינעם ערשטן פסוק רופט עס זיך ספר תולדות אדם וחוה און אינעם ארמענישן איבערזעצונג ספר אדם.
ספר היובלים איז איינע פון די ספרים חיצונים אויף די תורה. עס שילדערט ווי דער מלאך הפנים חזר'ט איבער מיט משה רבינו די סיפורי התורה, מיט פונקטליכע דאטומען אויף יעדע זאך, ביים בארג סיני.
עס איז ארגינעל געשריבן געווארן אין לשה"ק, אבער איז געבליבן בשלימות נאר אין די איבערזעצונג אויף געז, און אין יאהר 1870 איז עס דערפון איבערגעזעצט געווארן אויף לשה"ק דורך שלמה רובין.
אין די אנטפלעקונג פון די מגילות ביים ים המלח האט מען געטראפן פופצן מגילות פונעם ספר, רוב דערפון נאר א חלק, מיטן ארגינעלן לשון.
ספר טוביה איז א חיבור פון תקופת בית שני וועלכע ווערט ביי די יודן פאררעכנט ווי איינע פון די ספרים חיצונים אבער ביי די נוצרים ווערט עס יא פאררעכנט אלס איינע פון די הייליגע ספרים.
ס'איז דא דערפון צוויי ווערסיעס געשריבן אין גריכיש, אבער רוב חוקרים האבן אנגענומען אז ארגינעל איז עס געשריבן געווארן אין לשה"ק.
אין די מגילות מדבר יהודה האט מען געטראפן שטיקלעך פון דעם ספר אין לשה"ק און אין אראמיש.
אגרת ירמיהו איז איינע פון די ספרים חיצונים אויף נביאים און ווערט פאלש נתייחס צום נביא ירמיהו.
די חוקרים זענען מחולק צי עס איז ארגינעל געשריבן געווארן אויף לשה"ק אדער גריכיש.
אין דעם גריכישן תנ"ך געפינט עס זיך נאך מגילת איכה און אין דעם רוימישן נאך ספר ברוך.
עס אנהאלט צווי-און-זיבעציג פסוקים וואו עס ווערט ארויסגעברענגט אז די פאלשקייט פון די ע"ז און אז מען זאל זי נישט דינען.
הרב שלמה ברוך סג"ל פראגער איז געווען רב אין פעטראוואסעלע, יוגאסלאוויע בעפאר דער צווייטער וועלט מלחמה.
זיין איידעם איז געווען רבי חיים יעקב ברעזניטץ ארטיגער מו"ץ ומ"מ און מח"ס כוכב מיעקב קול יעקב א. נ.
פֿון א וועלט וואס איז נישטא מער איז דאס לעצטע בוך וואס דער בארימטער שרייבער י. י. זינגער האט געשריבן.
לויט זיין פלאן האט עס געזאלט זיין א ווערק פון דריי דיקע בענדער, אין ארום פופצן הונדערט זייטן, וועלכע וואלט געשילדערט א ברייט קינסטלעריש בילד פון זיין לעבן - פון די קינדער יארן ביז זיין קומען קיין אמעריקע. אבער דאנערשטאג אינדערפרי דעם צענטן פעברואר אין יאר 1944 האט זיך עס איבערגעהאקט מיט זיין פלוצלונגדיגער טויט אין א יונגן עלטער.
דאס וואס ער האט אנגעיאגט צו שרייבן, האט זיך דערנאך געדרוקט אין פארווערטס אונטערן נאמען אמתע פאסירונגען, און אין 1946 איז עס ערשיינען אין א בוך אונטערן ארגינעלן נאמען ארויסגעגעבן דורך פארלאג מתנות אין ניו יארק סיטי.
אהרן צייטלין האט אנגעשריבן א קורצע הקדמה צום בוך, וועלכע נעמט ארום און שאצט אפ שטריכן פונעם לעבן פון דעם בארימטן פארפאסער.
דער בוך אנטהאלט צוויי-הונדערט-זעקס-און-זעכציג זייטן, און איז א כמו אויטא-ביאגראפיע פון ווען ער איז געווארן צוויי יאר ביז זיינע עלטערן האבן באשלאסן זיך אוועקצוציען פון לענטשין.
דער שפראך פונעם ביכל איז אויסטערליש געשמאק, און גיבט אראפ אן אויטענטישן בליק פון דאס לעבן אין די אמאליגע שטעטלעך אין אייראפע.
זיין יונגערער ברודער יצחק באשעוויס האט געשריבן אן ענליכן בוך אונטערן נאמען מיין טאטנ'ס בית דין שטוב וועלכע קען, אין א געוויסן זין, פאררעכנט ווערן אלס צווייטער חלק פון דעם ביכל.
דער פארלוירענער אגענט איז א דיק ביכל אין דער היינטיגער יודישער שפראך געשריבן דורך ד. ראזען און ארויסגעגעבן דורך מקור חיים פאבלישינג אין צוזאמענארבעט מיט הוצאת שי אום ניסן תשע"א.
דער העלד פון דער ערציילונג איז ראבערט, אן אמעריקאנער יוד, וועלכער ווייסט גארנישט פון יודישקייט, וועלכער ווערט געשיקט דורך די סי. איי. עי. קיין איראן צו שפיאנירן פאר די פאראייניגטע שטאטן ביי דער צפון קארעאישער אמבאסאדע און נאך אזוינע ערטער.
אויך באקענט מען זיך מיט א פרומער יודישער פאמיליע אין שיראז, איראן און זייערע טאג-טעגליכע איבערלעבענישן.
דאס ביכל אנטהאלט זעקס הונדערט-און-אכט זייטן און ווערט פארשפרייט דורך קינדער שפיל.
משה יוסף רייכמן (ענגליש: "Paul Reichman"; 30סטן סעפטעמבער 1930, ווין - כ"א חשוון 2013, טאראנטא). יידישער-קאנאדער מיליאנער, פון די אייגנטימער פון Olympia & York אומבאוועגלעכע גיטער פירמע.
משה רייכמאן איז געבוירן געווארן אין ווין צו שמעיה און רענע רייכמאן, חרדישע יידן פון א קליין שטעטל אין טשעכאסלאוואקיי, וואס זענען געווארן רייך פון האנדלען מיט אייער אין ווין. די רייכמאן משפחה זענען געפארן קיין אונגארן צו באזוכן דעם זיידן וואס האט געליטן פון א שלאַק פונקט דעם טאג פונעם אנשלוס; צוליב דעם האבן זיי באשלאסן נישט צוריקצוקערן קיין עסטרייך נאר זיי האבן זיך אריבערגעצויגן אין פראנקרייך. ווען נאצי דייטשלאנד האט איינגענומען פראנקרייך זענען זיי אנטלאפן אין טאנזשיר, אין נייטראלן מאראקא. די משפחה האט זיך קאנסאלידירט דארטן האנדלען מיט פרעמדער וואלוטע. אין דעם סוף פון די 1940ער יארן איז משה געגאנגען לערנען אין דער גייטסהעדער ישיבה, און דערנאך האט ער געלערנט אין ישיבות אין ישראל.
אין 1955 האט ער געהייראט לאה פעלדמאן אין מאנטרע, שווייץ.
שפעטער איז ער געפארן קיין טאראנטא, קאנאדע
ער איז נפטר געווארן כ"א חשון תשע"ג און מען האט אים באגראבן אין הר המנוחות. ביי זיין לויה האבן משתתף געווען די רבנים רבי שמואל אויערבאך, רב עדס און רב משה שטערנבוך.
ישראל (שרוליק) פרוש (געב' 1980) איז דער בירגערמייסטער פון אלעד, געוויילט אין די 2013 וואלן.
שרוליק פרוש איז געבוירן געווארן אין ירושלים, דאס עלטסטע (בכור) פון 12 קינדער, צו הרב מאיר פרוש און זיין ווייב רחל, א טאכטער פון נחום יואל האלפערין. הרב מאיר פרוש איז דער פארזיצער פון דעם צענטער פון אגודת ישראל אין ירושלים, און איז אן אגודת ישראל דעפוטאט פאר יהדות התורה אינעם כנסת.
אלס בחור האט שרוליק געלערנט אין דער חזון נחום ישיבה אין בני ברק, און צוויי יאר האט ער געלערנט ביי הרב יצחק דוב קאפלמאן אין דער לוצערנער ישיבה אין דער שווייץ. נאך זיין חתונה האט ער אנגעהויבן ווערן טעטיק אין פאליטיק.
א בליק אויף נופי נחמיה
נופי-נחמיה איז אַ זידלונג וואס איז רעליגיִעזער קהילה-יישוב אין שומרון, 2 קילאָמעטער צום מזרח פון דער שטאָט אריאל. אַדמיניסטראַטיוו איז ער אין באַשטאַנד פונעם רעגיִאָנאַלן ראַט שומרון. נופי-נחמיה איז אָנגערופן געוואָרן אויפן נאָמען פון נחמיה בן-יהודה, בעל-הבית פון אַ קראַנען-פירמע, וועלכער האָט שטאַרק געהאָלפן אינעם גרינדן ייִדישע יישובים אין יהודה און שומרון. דער יישוב איז געגרינדעט געוואָרן צומערשט אין 2002. מע האָט אים עוואַקוּיִרט אינגיכן, אָבער אין 2003 איז ער ווידער געגרינדעט געוואָרן. לויט די אָנגאַבן פון 2012 האָבן אין נופי-נחמיה געוווינט אַרום 30 משפּחות.
דער פרימ-ארגאן איז א יידיש-שפראכיקער בלאג וואס נעמט צוזאם אינטרעסאנטע ארטיקלען און ווידעאס איבער טעמעס פון יידישקייט און רעליגיע. אויך האט ער א סעריע ארטיקלען וואס באשרייבן די היסטאריע פון מדינת ישראל.
עס איז אויך דא א פארום אפטיילונג וואס הייסט "פאליש". עס פארשפרעכט צו זיין אן אפענע פארום אן די צענוזרע מיט וואס די אנדערע יידישע פארומס צייכענען זיך אויס.
פרידיש איז א ווערטלדיגע קיבעץ שפראך וואו עס ווערט בכוונה פארדרייט ענליכע ווערטער, אסאך מיט א חוזק אדער ביטול אויסדרוק, כדי ארויסצוברענגען אויף א געלעכטער א געוויסע נקודה.
דער נאמען איז געגעבן געווארן נאכן ניק פרישער אין קאווע שטיבל וועלכער האט זיך אויסגעצייכנט אין באשאפן זאצן אויפן פרידישן שניט.
עס ווערט בעיקר באנוצט אינעם אויבנדערמאנטן וועבזייטל, אבער ס'האט זיך שוין פארשפרייט אויפן אלגעמיינעם נעץ.
ס'איז כדאי צו באמערקן, אז כדי צו פארשטיין די שפראך ברויך מען געווענליך קענען די ארגינעלע ווארט אדער זאץ וואס מען האט געטוישט אויף פרידיש.
פאר מער ארטיקלען פון פרישער זעי די פאלגענדע בלאג
אוטאַר פראַדעש (; הינדי: उत्तर प्रदेश; אורדו: اتر پردیش‎ "צפונדיקער פראווינץ") איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין צפון אינדיע, ארומגענומען מיט ראדזשאסטהאן אין מערב, האריאנא און דעלהי אין צפון־מערב, אוטאראקהאנד און דעם לאנד נעפאל אין צפון, ביהאר אין מזרח, דזשארקהאנד אין דרום־מזרח און מאדהיא פראדעש אין דרום־מערב.
די הויפטשטאט איז לוקנאו. די שפראכן פון דעם שטאט זענען הינדי און אורדו.
אוטאַר פראַדעש באדעקט א שטח פון 243,290 ק"מ², 6.88% פונעם גאנצן שטח פון אינדיע, און איז דער פערטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 199,581,477 מענטשן (אין 2011), איז אוטאַר פראַדעש דער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.
דזשאַרקהאַנד (; הינדי: झारखंड "לאנד פון וועלדער") איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין מזרח אינדיע, ארומגענומען מיט ביהאר אין צפון, מערב בענגאל אין מזרח, אדישא אין דרום און אוטאר פראדעש און טשאטיסגארה אין מערב.
די הויפטשטאט איז ראנטשי. די שפראכן פון דעם שטאט זענען הינדי, סאנטהאלי און בענגאליש.
דזשאַרקהאַנד באדעקט א שטח פון 79,714 ק"מ², און איז דער פופצנטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 32,966,238 מענטשן (אין 2011), איז דזשאַרקהאַנד דער 13טער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.
שומער (פון אקאדיש "שומערו" (Šumeru), און סומעריש "קי-ען-גי" (ki-en-gi), וואס שטאמט פון "קי=לאנד, ען=קעניג, גי=איידל" אדער "לאנד פון איידלע קעניגן") איז געווען א היסטארישע תחום פון מיטל מזרח אין דער דרום-זייט פון מעסאפאטאמיע, צווישן די טייכן חידקל און פרת. עס איז דא א סאך היפאטעזן וועגן דעם מקור פון סומערישער ציוויליזאציע.
אויף לשון־קודש הייסט דאס לאנד "שִׁנעָר".
לואיס סי קעי אין 2012
לואיס סי קעי ("לואיס סייקעי"; געבוירן דעם 12טן סעפטעמבער 1962) איז או אמעריקאנער סטענד-אפ קאמיקער, אקטיאר און שרייבער.
ער איז געבוירן אין וואשינגטאן די. סי. ער האט געוואוינט אין מעקסיקא סיטי ביז די זיבן יאר; זייו מוטערשפראך איז שפאניש.
ציניזם אדער צינישקייט איז א אפלאכונג און קאלטער אוועקמאכונג אז אלץ וואס א מענטש זאגט און טוט מיינט נישט ערענסט.ס
וו.צ.ב. ווען איינער מאכט א נאַרישע מעשה, און דער צווייטער זאגט אים: "ביסט אזוי קלוג!", האט ער זיך בעצם באנוצט מיט אַ טסינישן אויסדרוק.
אדישאַ (; אריא: ଓଡ଼ିଶା "אריסא") איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין מזרח אינדיע, ארומגענומען מיט מערב בענגאל אין מזרח און צפון־מזרח, דזשארקהאנד אין צפון, טשאטיסגארה אין מערב און אנדרא פראדעש אין דרום. צו דרום־מזרח געפינט זיך די בוכטע פון בענגאל. דער שטח פון אדישא איז דאס אוראלטע קעניגרייך פון קאלינגא, וואס דער קייסער אשאקא האט אינוואדירט אין יאר 261 פאר דער ציווילער רעכענונג.
די הויפטשטאט איז בהובאנעסוואר. די שפראכן פון דעם שטאט איז אריא.
אדישאַ באדעקט א שטח פון 155,820 ק"מ², און איז דער ניינטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 41,947,358 מענטשן (אין 2011), איז אדישאַ דער 11טער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.
מגילת אנטיוכוס (גערופן אויך "מגילת בני חשמונאי", "מגילת חנוכה", און "מגילה יוונית") איז א מדרש אגדה וואס איז געשריבן אין א קורצן אופן און א געשיכטע וועג, וועגן דער יום טוב חנוכה, און איז געשריבן אנדעריש פון די אנדערע ספרים פון די חשמונאים. די מגילה איז געשריבן אין אראמיש און איז געווען אפגטייטשט צו העברעיש שפעטער דורך הרב סעדיה גאון. די מגילה איז געווען געפונען אין א פאר אוראלטע ספרי תנ"ך און סידורים (צום ביישפיל אין א מחזור פון סאלאניקי, א ספרדישע סידור פון שנת תק"פ און א סידור "עבודת ישראל" פון דער שטאט רעדלהיים פון שנת תרכ"ח). אין תימנישע און איטאליענישע קהילות איז געווען דער מנהג צו ליינען די מגילה שבת חנוכה. עס איז געווען דא אפילו קהילות וואס האבן זי געליינט מיט א ברכה בשם ומלכות.
למעשה, די מגילה איז די איינציגע אידישע געשיכטע וועגן דעם יום טוב חנוכה, ווייל די ספרי מכבים זענען ארויסגענומען געווארן פון אידישן קאנאן נאך מרד בר כוכבא, ווי עס איז מפורש אין תלמוד בבלי, "שלא ימרדו באומות העולם".
יורגיס באַלטרושײַטיס (ליטוויש: "Jurgis Baltrušajtis", רוסיש: Юргис Казимирович Балтрушайтис; 1873 - 1944) איז געווען אַ רוסישער און אַ ליטווישער דיכטער.
יורגיס באַלטרושײַטיס איז געבוירן געוואָרן אין ליטע אין אַ קריסטלעכער פּויערישער משפּחה אינעם דאָרף פּאַאַנטוואַרדיס (דעמאלט – אין דער קאָוונער גובערניע פון דער רוסלענדישער אימפּעריע, איצט – אינעם יורבורגער ראַיאָן פון דער ליטווישער רעפּובליק). ער האָט זיך געלערנט אין אַ קאָוונער גימנאַזיע און אינעם מאָסקווער אוניווערסיטעט. דערביוטירט אַלס דיכער אויף דער רוסישער שפּראַך אין 1899. אינגיכן איז יורגיס באַלטרושײַטיס איינער פון די פירנדיקע רוסישע דיכטער-סימבאָליסטן. ער האָט אַ סך איבערגעזעצט אין רוסיש דיכטונג פון ענגליש, נאָרוועגיש, דײַטש, אַרמעניש און אַנדערע שפּראַכן. איבערגעזעצט אויך לידער פון העברעיִשע דיכטער, בתוכם חיים נחמן ביאַליק. נאָך דעם, ווי ליטע איז געוואָרן אומאָפּהענגיק איז יורגיס באַלטרושײַטיס געוואָרן דער אַמבאַסאַדאָר פון דער ליטווישער רעפּובליק אין מאָסקווע. אויסנוצנדיק זײַן דיפּלאָמאַטישן סטאַטוס האָט ער געהאָלפן טוער פון דער רוסישער קולטור פאַרלאָזן דעם ראַטנפאַרבאַנד. אין 1927 איז ער צום ערשטן מאָל אַרויסגעטראָטן מיט לידער אויף ליטוויש. אין 1939 איז יורגיס באַלטרושײַטיס אַריבערגעפירט געוואָרן פון מאָסקווע צו דינען אין דער ליטווישער אַמבאַסאַדע אין פראַנקרײַך. געשטאָרבן אין פּאַריז דעם 3טן יאנואר 1944.
יורגיס באַלטרושײַטיסעס לידער זײַנען איבערגעזעצט געוואָרן אין ענגליש, פראַנצויזיש, דײַטש, פּויליש, האָלענדיש, אַרמעניש, בולגאַריש, אונגאַריש, לעטיש און אַנדערע שפּראַכן.
ריווערדייל יידישער צענטער איז אן ארטאדאקסישע שול אין ריווערדייל, בראנקס, ניו יארק סיטי.
היינט צו טאג איז דארט רב הרב יונתן ראזענבלאט וועלכער האט איבערגענומען דעם פריערדיגן רב הרב יצחק גרינבערג.
אין 2009 האט די רעגירונג אנטדעקט א פארזוך פון די מוסולעמענער צו באמבארדירן די שול.
יונתן ראענבלאט איז אן אמעריקאנער מאדערן-ארטאדאקסישער ראביי. ער איז דער רב פונעם ריווערדייל יידישן צענטער.
ער איז געבוירן אין באלטימאר, מערילענד. ער איז אן אור-אייניקל פונעם בארימטן חזן ר' יאסעלע ראזנבלאט.
פריוואטן לעבן.
זיין ווייב ציפורה, אן אדוואקאט, איז א טאכטער פון רבי יצחק אשר טווערסקי, טאלנער רבי אין באסטאן. זיי האבן פיר קינדער: יהודה, טאניא, שמואל און רבקה.
ער איז א שוואגער פון רבי משה טווערסקי, וואס איז אומגעקומען אין מרחשון תשע"ה ביי דער קהילת בני תורה שחיטה.
ער האט א BA און MA פון דזשאן האפקינס אונווערסיטעט. א PhD אין פעלד פון מאדערן בריטיש ליטעראטור פון קאלומביע אוניווערסיטעט.
ער האט אויך געלערנט אין ישיבה הר ציון.
אטעלא, דער מאר פון ווענעדיק (ענגליש: "The Tragedy of Othello, the Moor of Venice") איז א טראגישע פארשטעלונג פון וויליאם שייקספיר, געשריבן ארום ה'שס"ג און ערשט געשפילט אים ווייטהאל פאלאץ, לאנדאן, אום ח' חשוון ה'שס"ה. שייקספיר'ס שטוק באזירט אויף דער ערציילונג א מארישער הויפטמן (Un Capitano Moro) פון דער איטאליענישער מחבר סינטיו, געשריבן אם ה'שכ"ה. "אטעלא" איז איינער פון שייקספיר'ס באקאנטסטע שוישפילער; דער פארשטעלונג'ס באהאנדלונג פון טעמעס ווי ליבע און ראסיזם מאכן זי נאך היינט זייער באליבט, און זי איז אפט געצייגט. א סך פילמען און אנדערע אדאפטאציעס זינד געמאכט נאך איהר.
משה זייפרט שאפטע די ערשטע יידישע איבערזעצונג פון "אטעלא" אם ה'תרנ"ג; זיינער ווערסיע איז ערשט געצייגט געווען ביי וינדזאר טעאטער, ניו יארק, אם י' חשוון ה'תרנ"ד.
די געשיכטע דערציילט פון אטעלא, א מאר – א טונקל-הויטיגע פאלק וואס אמאל געוואוינט אין צפון-מערב אפריקע – דער דינט אלס פעלדהער פיר דעם ווענעדיקער דאזש (הערצאג). אטעלא האט זיך פארליבט אין דעזדעמאנע, די טאכטער פון סענאטאר בראבאנציא, און זיי האבן געהייראט. בראבאנציא גלויבט נישט וואס זיין טאכטער ליבט א שווארצן מאן. שפעטער פארן זיי קיין ציפערן, וואס איז פון די אטאמאנען אנגעגריפען. יאגא, א שונא פון אטעלא שטעלט זיך אלץ זיין חבר, אויספאפט דער מאר און איבערצייגט אים דאס זיין ווייב האט גייענצט מיט מיקל קאסיא, זיינער דעפוטאט. אטעלא מארדעט דעדזעמאנע צוליב קנאה, אבער דעמאלסט לערנט ער דעם אמת פון אמיליא, יאגא'ס ווייב. אטעלא שטעכט יאגא אבער הארגעט אים נישט, ווייל ער וויל אז ער זאל לעבן מיט זיינעם שולד, און טוט זעלבסטמארד.
[https://archive.org/details/nybc210884 אטעלא: טראגעדיע אינ 5 אקטן]. סאוועט-יידיש איבערזעצונג פון י. גאלדבערג. מלוכה-פרלאג פונ ווייסרוסלאנד, ה'תרצ"ה.
האלאווין (ענגליש: "Halloween") איז א חגא וועלכע ווערט געהאלטן אין אסאך לענדער דעם אוונט פון איין-און-דרייסיגסטן אקטאבער.
עס שטאמט ארגינעל פון א חגא ביי די שבטים אין די אירישע און סקאטישע געגנט מיטן נאמען Samhain וועלכע האט אפגעצייכנט די ענדע פון די זומער שניט און אנהויב פונעם ווינטער. שפעהטער איז עס אריינגענומען געווארן אין די קריסטליכע חגאות.
אין די מאדערנע טעאטער'ס ווייזט מען אין די צייט שרעקעדיגע האראר פילמען.
די פאמיליע (ענגליש: "The Family") איז אן ענגליש שפראכיגער קרימינאלער 2013 קאמעדיע פילם פילמיהרט אין פראנקרייך. אין פראנקרייך איז דער נאמען פונעם פילם געוועהן דער זעלבער ווי אויפן פראנצויזישן נאוועל אויף וועלכער ער איז באזיהרט: Malavita.
עס שפיהלט אראפ ווי א פאמיליע פון אמעריקע וואס דער פאטער איז געווען פון די מאפיא איז אויף די רעגירונגס עדות שוץ פראגראם אין פראנקרייך. אויף א קאמישן אופן ווערט אראפגעשפיהלט זייערע איבערלעהבענישן זיך איינצוגלידערן דארט, ביז צום סוף קומט אהן א כאפטע באנדיטן זיי צו הארגענען אבער זיי ראטעווען זיך.
דזשעניפער דזשאָאַנע עניסטאָן (ענגליש: "Jennifer Joanna Aniston", געבוירן 11טן פעברואר, 1969) איז אן אמעריקאנישע אקטריסע, פילם רעזשיסארין און פילם פראדוצירערן. זי איז בעסטנס באקאנט געווארן צוליב איר ראלע פון רייטשל גרין אין די פאפולערע טעלעוויזיע סעריע "פריינט".
עניסטאן איז געבוירן געווארן אין 1969 אין לאס אנדזשעלעס, קאליפארניע צו דזשאן עניסטאן און נענסי דאו.
איר פאטער איז פון גריכנלאנד און אלס א קינד האט זי דארט געוואוינט פאר א יאר.
מיר זענען די מילערס (ענגליש: We're the Millers) איז א 2013 פאפולערע קאמעדיע פילם.
די מעשה איז אז כדי צו שמוגלען דראגס פון מעקסיקאו האט זיך צאמגעשטעלט א מאן, פרוי און צוויי קינדער וועלכע האבן באמת נישט קיין שייכות און געשפיהלט ווי א דורכשניטליכע פאמיליע און אזוי ארום נישט ארויסברעהנגען איבריגע פארדאכט.
דער שטאַם פון די מאלוסקן ("Mollusca") איז איינער פון די מערסט־פארשפרייטע שטאמען פון בעלי חיים אן א רוקן ביין אויפן ערד פלאנעט. די וויסנשאפטלער ציילן אומגעפער 100,000 זגאלן, לעבעדיקע און פאסילן, וואס ווערן צעטיילט אויף זיבן אפטיילונגען.
די מאלוסקן זענען שטארק פארשפרייט און מען געפינט זיי איבער דער גארער וועלט; מערסטנס לעבן זיי אין ים און א טייל אין פרישוואסער זאמלונגען און אויף דער יבשה. דער קערפער פון די מאלוסקן איז ווייך און עס פעלט זיי אן אינערלעכן סקעלעט. דער ווייכער קערפער ווערט געשיצט דורך א מושל, וואס איז געבויט פון כיטין און קאלציום קארבאנאט. די מושל איז אפגעזונדערט דורך א צודעק אונטער וואס געפינט זיך דער "צודעק לאך". מאלוסקן האבן נאך א ספעציעלן געבוי וואס געפינט זיך אין דער פארדייאונג סיסטעמם פון מערסטן פון זיי, א ראצנדיקער צונג (דאס "ראדולא"), וואס איז געמאכט פון כיטין און זעט אויס ווי קליינע ציינדלעך. ווי אויך, האבן מאלוסקן א פוס וואס זיי ניצן צו באוועגן. מאלוסקן האבן אן אפענע בלוט־סיסטעם דורך וואס בלוט ווערט אריינגעגאסן אין דעם קערפער־לאך, וואו עס געפינט זיך די גלידער.
עסן מאלוסקן.
אין פארשידענע לענדער עסט מען מאכלים געמאכט מיט מאלוסקן.
לויט דער יידישער הלכה זענען מאלוסקן נישט כשר צו עסן.
צושימע אינדזל (対馬, つしま, Tsushima) איז א יאפאנישער אינדזל צווישן יאפאן און קארעע. דער אינדזל איז געווען איין אינדזל אליין, אבער עס איז צוטיילט געווארען אין דריי חלקים ביים יאר 1900 על ידי די אויפונאקאשיסעטא (Ōfunakoshiseto) און מאנזעקיסעטא (Manzekiseto) קאנאלן. עס איז דא אויך מער פון 100 קלענערע (און א סאך זייר פיצל) אינדזלען וואס זענען מיטגעטיילט מיט דעם גרויסן צושימע אינדזל. בדרך כלל, דער נאמען "צושימע" איז אפגערופן אויף אלע די אינדזלען צוזאמען.
צושימע איז בערך 45 מילן ביי 10 מילן און האט א באפעלקערונג פון 34,000 מענטשן.
די שטאָט צושימע איז די איינציגע שטאט אויפן אינדזל.
צושימע דיאלעקט.
דאס יאפאניש וואס איז גערעדט אין צושימע איז אנדעריש פון דעם נארמאלישע יאפאניש, ווייל וויבאלד אז צושימע איז אזוי נאנט צו קארעע, אז דער צושימע'דיגער דיאלעקט האט א סאך ווערטער פון קארעיש אויסגעבארגן.
די טראגעדיע פון האמלעט, פרינץ פון דענמארק ("The Tragedy of Hamlet, Prince of Denmark") איז א פארשטעלונג געשריבן דורך וויליאם שייקספיר צווישן ה'שנ"ט צו ה'שס"א, און ערשט געשפילט פאר ח' אב ה'שס"ב - אום דעם זעלבן טאג מעלדן די דעמאלטיקן אקטן דאס די פארשטעלונג איז געצייגט געווען פריער. די שטוק באזירט אויף עלטערע קוועלער; "דאס לעבן פון אמלעט" (Vita Amlethi), וואס איז זייר ענליך צום שוישפיל, איז א טייל פון סקסא גראמטיקאס' געשיכטע פון דענמארק (Gesta Danorum) צונויפגעשטעלט ארום ד'תתק"ס. א סך מומחים שאצען איין דאס שייקספיר האט אנאנדערע שוישפיל נוי אדאפטירט. פראפעסאר גארי טיילאר גלויבטע דאס אין דעם מחבר'ס לעבענסצייט, "האמלעט" האט געווען די פערטע פון זיינער פארשטעלונגען אין פּאָפּולאַריטעט, און היינט איז זי, נעבן "ראמעא און יוליא", פילייכט זיינער באקאנטעסטע ווערק.
משה זייפערט האט געשאפן די פריסטע יידישע איבערזעצונג פון דעם שוישפיל אין ה'תרנ"ג, און זיינער ווערסיע איז ערשט אויפגעפירט געווען ביי "טאליא טעאטער", ניו יארק, אום י"ד כסלו ה'תרנ"ד. באריס טאמאשעווסקי שפילט האמלעט.
די געשיכטע דערציילט פון האמלעט, זון פון דעם געשטארבנעם דענישער קעניג. זיין פאטער'ס רוח קומט צו אים און אנטפלעקט דאס דער איצטיקער קעניג, האמלעט'ס פעטער קלאודיוס, האט אים פארסאמט. ער פאדערט נקמה. האמלעט אנטשיידעט שטעלן זיך ווי א משוגענער אום פארדאכט צו פארמיידן. די גאנצע צייט איז ער אומזיכער צי ער איז נישט טאקע וואנזיניג. קלאודיוס' געהיימראט, פאלאניוס, שיקט צוויי פון דער פרינץ'ס חברים, ראזענקראנץ און גילדענשטערן, צו אין אלץ שפיונען, אבער האמלעט טרויעט זי נישט. דער געהיימראט'ס טאכטער, אפליע, פארליבט זיך מיט האמלעט, אבער ער שיקט זי אוועק. אום צו באשטעטיקן קלאודיוס' שולד, פירט ער אויף א פארשטעלונג אין פאלאץ, וואס צייגט א קעניג געמארדעט פונקטליך ווי זיין פאטער. קלאודיוס קאן דאס נישט פארטראגן און לויפט ארויס. האמלעט'ס מוטער גערטראד, די איז איצט מיט קלאודיוס געהייראטעט, רופט אים פיר א געשפרעך. פאלאניוס אונטערהערט די ביידע הינטער א וואנט טעפעך. האמלעט הערט אים, גלויבט דאס ער איז קלאודיוס און שטעכט די טעפעך. פאלאניוס איז טויט. דער קעניג, דער האט מורא, שיקט האמלעט אינץ גלות קיין ענגלאנד און בעטעט דער ענגלישער קעניג אין צו הינריכטען, אבער דער פרינץ פינדעט די בריוו און ענדערט עס. שפעטער קומט ער צוריק נאך דענמארק, ווי ער ענדעקט דאס אפליע איז געשטארבען, וואהרשיינליך דורך זעלבסטמארד. פאלאניוס' זון, לאערטעס, וויל זיין פאטער רעכן און רופט האמלעט קיין צווייקאמף אין דעם פאלאץ. קלאודיוס גיבט לאערטעס א פארגיפטעטע שווערד, און גרייטעט פארסאמטע וויין פיר דער פרינץ אלץ ער וועט זיגען. די ביידע קעמפפער זינד טויטליך פארווונדעט, אבער לארטעס פארגעבט האמלעט און דערציילט דער קעניג'ס פארשווערונג. גערטראד טרינקט די וויין און שטארבט. מיט זיין לעצטע אטעם, האמלעט הרגעט קלאודיוס און בעשטימט פארטינבראס, קרונפרינץ פון נארוועגיע דער פיהרט קריג קעגן דענמארק, אלץ זיין נאכגייער.
"זיין אדער ניט זיין - דאס איז די פראגע!
צי איז איידעלער פאר דעם געמיט צו ליידן
די שטעך און די פיילען פון דעם בייזן מזל
אדער ארויסגיין מיט גבר קעגן א ים פון צרות
און מאכן פון זיי אן ענד? שטארבן - שלאפן
אין ה'תרנ"ט שרייבט איזידאר זאלאטארעווסקי אן אדאפטאציע פון דער פארשטעלונג, "דער ישיבה בחור (אדער, דער יודישער האמלעט)", וואס איז געצייגט געווען אויף דער בינע דער "ווינדזאר טעאטער", אויך אין ניו יארק, אם כ"ג שבט דאס זעלבע יאר. אין "דער ישיבה בחור" האנדלט עס פון אביגדור, דער זון איינעם געשטארבענן רבי'ס, וואס אנדטעקט א בריוו פון זיין פאטער, די דערציילט דאס זיין שריט ברודער און נאכגייער האט גייענצט מיט אביגדור'ס מוטער. אם ענדע, נאך א לאנגע געראנגעל צווישן דער זון און דער נייער רבי, שטארבט אביגדור.
ייבום איז א מצוה אין דער תורה, אז א ברודער דארף מיַבם זיין (הייראטן) זיין שוועגערין (זיין ברודערס אלמנה), אין א פאל ווען ער שטארבט אן צו לאזן איבער זרע של קיימא (אדער א טראגעדיקע ווייב).
די תורה זאגט אז דער צוועק פון דער מצוה בכך איז פארן ברודער "להקים שם לאחיו" (שטעלן א נאמען פאר זיין טויטן ברודער) דורך האבן קינדער פון זיין ווייב; טייל מפרשים זאגן אז די "הקמת שם" איז אז מען גיט א נאמען דאס קינד נאכן טויטן פעטער, אנדערע האלטן אז מען רופט דאס קינד בן פלוני (דעם געשטארבענעם ברודער און נישט דער זון פון זיין טאטן.
אין א פאל ווען אלע ברודער זאגן אפ פון ייבום דארף מען מאכן א חליצה צערעמאניע ווען די פרוי שפייט פאר אים.
שטחים פון יוריסדיקציע פון שטעט אין ישראל (רויז)
ישראל האט פערצן שטעט מיט א באפעלקערונג העכער פון 100,000 באוואוינער; אינגאנצן זענען פאראן 75 שטעט אין ישראל.
ביים צענזוס אין 1931 זענען געווען אין ארץ ישראל 22 שטעט. די גרעסטע זענען געווען ירושלים מיט מער ווי 90 טויזנט באוואוינער (צווישן זיי מער ווי 51 טויזנט יידן), יפו מיט נאנט צו 52 טויזנט באוואוינער (צווישן זיי מער ווי 7,000 יידן), חיפה מיט מער ווי 50 טויזנט באוואוינער (צווישן זיי עטלעכע 16 טויזנט יידן), חברון, עזה און שכם מיט עטלעכע 17 טויזנט באוואוינער יעדע איינע, כמעט אלע אראבער, און לוד און רמלה מיט 11 טויזנט, מערסטנס אראבער. אויך זענען געווען קלענערע שטעט.
אין די שפורן פון דער אומאפהענגיקייט מלחמה זענען געבליבן אין דעם שטח פון ישראל 14 שטעט, אינעם עזה פאס צוויי שטעט, און אין יהודה ושומרון (אונטער יארדאנישער הערשאפט 7 שטעט. ירושלים איז געווארן צעטיילט צווישן ישראלישער און יארדאנישער הערשאפט, און יעדע איינע האט אויפגעשטעלט אן אייגענעם מוניציפאליטעט. די מוניציפאליטעט פון בית שאן איז מבוטל געווארן און איז געווארן א לאקאלער ראט. אויך די יפו מוניציפאליטעט איז מבוטל געווארן און יפו איז געווארן א טייל פון תל אביב פונעם 1טן יאנואר 1950. אין דעצעמבער 1948 איז נתניה געווארן א שטאט. אזוי זענען געווען אין ישראל אין אנהייב 1950 פערצן שטעט.
אין 1950 זענען צוגעקומען פינף שטעט: בני ברק, רמת גן, ראשון לציון, רחובות און חולון און אין 1952 איז צוגעקומען חדרה. אין די יארן 1958 ביז 1962 האבן בת ים, גבעתיים, הרצליה, נהריה און כפר סבא דערגרייכט 20,000 איינוואוינער און זיי זענען געווארן שטעט. אויך אילת איז געווארן א שטאט (כאטש עס געווען קליין, צוליב זיין חשיבות). אזוי אינמיטן די 1960ער יארן האט ישראל געהאט 26 שטעט. פון 1968 ביז 1976 זענען צוגעקומען נאך צען שטעט: אשדוד, קרית גת און דימונה אין דרום, פיר קריות לעבן חיפה, און עפולה, נצרת עילית און קרית שמונה אין צפון.
אין 1982 איז רעננה געווארן א שטאט און אין 1984 האט מען געמאלדן די ערשטע אראבישע שטאט: אום על פאכעם. זייט 1986 האט די באפעלקערונג פון ישראל געוואקסן גיך און א סך שטעט זענען צוגעקומען, ביז היינט זענען אין ישראל 75 שטעט.
שטעט אין ישראל לויט זייער באפעלקערונג.
די פאלגנדע דאטן זענען ריכטיק פאר דעצעמבער 2012, לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק.
אין געאמעטריע איז א גראָדעק אדער רעקטאַנגל א פירעק מיט אלע ווינקלען גראדווינקלען (גלייכווינקלען).
יעדער גראדעק איז א פאראלעלאגראם, מיט אלע ווינקלען גראדווינקלען. די שכנותדיקע זייטן פון א גראדעק זענען געוויינלעך נישט גלייך מיט אנאנד. א גראדעק מיט אלע פיר זייטן גלייך רופט מען א קוואדראט.
אין א גראדעק זענע די צוויי אַלכסונס (דיאגאנאלן) גלייך און זיי האלבירן זיך איינס אנאנד.
די לענגערע פון די זייטן פון א גראדעק ווערט גערופן זיין "לענג", און די קירצערע זיין "ברייט".
פערל אבראהאם (געבוירן 1960 אין ירושלים) איז אן אמעריקאנער ראמאניסט.
זי איז די דריטער פון ניין קינדער פון א חסידישער שטוב. איר פאטער איז געווען א רב.
ווען זי איז געווען אלט פינף האט זיך איר פאמיליע געצויגן קיין ניו יארק און צוויי יאר דערנאך צוריק קיין א"י.
אזוי עטליכע מאל, ביז ביי אירע צוועלף יאר האבן זיי זיך ענדגילטיג באזעצט אין ניו יארק.
זי האט געלערנט אין יודיש, דערנאך אין ענגליש און שפעטער ווייטער אין יודיש.
זי האט גראדואירט פון האנטער קאלעדזש.
די אויסטרא-אזיאטישע שפראכן זענען א גרויסע שפראך-משפחה פון דרום מזרח אזיע, מיט רעדערס געפונען אויך אין אינדיע, באנגלאדעש און דרום כינע.
דער נאמען "אויסטרא-אזיאטיש" קומט פון די לאטיינישע ווערטער פאר "דרום" און "אזיע", וואס מיינט דערפאר "דרום אזיע". פון אלע די שפראכן אין דער שפראך-משפחה, וויעטנאמעזיש און כמער זענען די מערסטע מפורסם. די איבעריגע שפראכן זענען גערעדט ביי מינאריטעטישע גרופעס.
דעוואַנאַגאַרי (देवनागरी,‏ "Devanāgarī") איז א שריפט סיסטעם געניצט צו שרייבן די שפראכן פון צפון אינדיע און נעפאל, איינשליסנדיק סאנסקריט, באנגלא, הינדי, מאראטהי, סינדהי, ביהארי.
דעוואנאגארי ווערט געשריבן פון לינקס אויף רעכטס. עס האט נישט די אונטערשייד וואס מען טרעפט אין גלחיש שריפט צווישן קליינע און גרויסער אותיות. עטלעכע גרופעס פון אותיות ווערן באהעפט מיט א ליניע אין דער הייך.
מוסטער-ווערק פון דער יידישער ליטעראטור איז א ציקל פון ביכער ארויסגעגעבן פון יוסף ליפשיץ פאנד פון דער ליטעראטור-געזעלשאפט ביי קולטור קאנגערס אין ארגענטינע.
דער סעט אנטהאלט הונדערט ביכער און אלע זענען געדרוקט אין ארגענטינע אונטער דער רעדאקציע פון: שמואל ראזשאנסקי, און קארעקטור: די ערשטע העלפט ביי שעפסל נייהויז און צווייטע העלפט פון באנד אכצן און ווייטער ביי יעקב יהושע לערמאן, זיי פארמאגן א רייכן געקליבענעם אוצר פון דער אמאליגער ליטעראטור אין די יודישע שפראך.
די שווארצע יודן פון הארלעם (ענגליש: the black jews of harlem) איז א בוך אויף די ענגלישע שפראך וועלכע באשרייבט די שווארצע יודן אין הארלעם, די ערשטע דריטל באציהט זיך איבער די קהילה פון די מצוה האלטערס (ענגליש: The Commandment Keepers) געגרינדעט דורך הרב וואנווארט מעטיו.
דער פארפאסער איז האווארד מ. בראץ, וועלכער האט געשריבן נאך צוויי ביכער וועגן די שווארצע.
עס איז צום ערשט ערשינען אין יוני פון יאר 1964, איבערגעדרוקט ביי שקאודען אין 1970 און נאכאמאל אין מעי פינעף 1988 וועלכער אנטהאלט 156 בלעטער.
אורח חיים (יידיש: דער וועג פון לעבן) איז דער ערשטער חלק פון די פיר חלקים טור און שלחן ערוך.
אלע דריי חלקים צוזאמען באשטייען פון תרצז (זיבן הונדערט-זיבן-און-ניינציג) סימנים.
יורה דעה (יודיש: ווייזט אהן וואס מע דארף וויסן) איז דער צווייטער חלק פון טור און שלחן ערוך.
דער נאמען נעמט זיך פון א פסוק אין ישעיה (כח,ט) אֶת מִי "יוֹרֶה דֵעָה" וְאֶת מִי יָבִין שְׁמוּעָה גְּמוּלֵי מֵחָלָב עַתִּיקֵי מִשָּׁדָיִם.
דאס איז דער יסוד פון אלע הלכות איבער כשרות פון עסנווארג, און דאס איז אמאל געווען די מערסטע נוגע פאר יעדן רב צו קענען.
עס באשטייט פון פיער גרויסע מקצועות און עטליכע קלענערע סימנים.
די פיער גרויסע זענען: הלכות טריפות, מליחה אלע הלכות פון זאלצן פלייש, בשר בחלב אלעס וואס איז נוגע דער איסור פון מילכיגס און פליישיגס און תערובות ווען עס מישט זיך אויס איסור מיט היתר.
די קלענערע זענען: הלכות שחיטה אכט-און-צוואנציג סימנים, מתנות כהונה, אבר מן החי, בשר שנתעלם מן העין, חלב (פעטס), דם, בהמה וחיה טהורה, דברים היוצאים מן החי, עופות, דגים, תולעים, ביצים.
אויך שטייט דא די הלכות פון ריבית, עבודה זרה, יין נסך און מאכלי עכו"ם.
בסך הכל באשטייען די דריי חלקי יורה דעה פון פיער הונדערט-און-דריי סימנים.
אבן העזר איז דער דריטער חלק פון שו"ע וועלכער נעמט ארום אלע עניני אישות, ד.מ. זאכן וואס האט צוטוהן צווישן א מאן און א פרוי.
עס אנטהאלט הלכות פריה ורביה, גיטין, קדושין, כתובות, יבום, חליצה און סוטה.
דער 'אייזערנער טראן' אנשפאר וואס איז באניצט אין דער טראנסמיסיע.
א ליד פון אייז און פייער (ענגליש: "A Song of Ice and Fire") איז א רייע פון פאנטאזיע-ביכער געשריבן דורך דזשארדזש ריימאנד ריטשערד מארטין, וואס זאל זיבן טיילן אומפאסן. ביז תשע"ג, זענען שוין פינף דערפון דערשינען. די ערשטע באנד איז ארויסגעגעבן געווארן אום כ"א אב ה'תשנ"ו. די רייע איז אדאפטירט ווי א טעלעוויזיע טראנסמיסיע, שפיל פון טראנען (Game of Thrones), וואס לויפט זייט תשע"א.
מיט איבער 28 מיליאן עקזעמפלארן פארקויפט און איבערזעצונגען אין כמעט פערציק שפראכן, "דאס ליד פון אייז און פייער" האטע גרויסע ערפאלג ארום די וועלט. מארטין האט געווינען פיר לאקוס פרייזן; א סך ליטעראטור-קריטיקער האבן געלויבט זיין ארבעט פאר אירע רעאליסטישע שטיל און די טיפע, קאמפליצירטע כאראקטער פון די העלדען, וואס זינד נישט פלאך גוט אדער שלעכט. יעדער פון זי איז געצייגט נישט דורך אן אלוויסענדער דערציילער, ווי אין די מייסטע זולכע ווערקע, זאנדערן פון זיינער אייגענע הינזיכט. א זוי זעט דער לייענער די געשיכטע פון פילע זייטן, און פארשטייט ווי פארשידענע כאראקטער באטראכטען דיזעלבע זאכן זייר אנדערש.
מארטין האט באקומען השראה הויפטזעכליך פון דער געשיכטע דער מיטל אלטער. אין זיינע ביכער ס'דו ריטערן, שלאסן און אנדערע מערקמאלן פון פעאדאליזם. די קאמף אום דעם קעניג'ס טראן אין באזירט, צום ביישפיל, אויף דער רויזן-קריג אין ענגלאנד (ה'רט"ו - ה'רמ"ה) און די הונדערט-יעריגע מלחמה. ער איז באאיינפלוסט געווען אויך פון די קרייצצוגן.
די געשיכטע האנדעלט פון א פאנטאסטישע וועלט ווו דער ווינטער און זומער דויערן יארן. פאר הונדערטער יאר, די זיבען קעניגרייכן פון די וועלטטייל וועסטעראז זינד געווען באהערשט פון די קעניגע דער טארגארייען דינאסטיע און אירע פייער-אטעמען דראכען. שפעטער, האטן די דראכען אויסגעשטארבן געווארען. אעריז, דער לעצטער טארגארייען מלך, איז געווען משוגע און אכזר. צוויי יונגע אדעלייט, ראבערט באראתיאן און עדארד סטארק, האבן געפירט אן אויפשטאנד קעגן אים. ראבערט איז געווארן קעניג און האט גענומען דעם אייזערנער טראן פון וועסטעראז.
פופצן יאר שפעטער, איז עדארד גערופן אין דער הויפטשטאט, אום צו דינען אלס ראבערט'ס משנה למלך. ער אנטפלעקט דער שרקעליכע סוד פון קעניגין סערסעיי: זי האט געמאכט גילוי עריות מיט איר ברודער דזשעיימי, און דעם קעניג'ס קינדער זענען אלע ממזרים. אזוי הייבט אן א קייט פון געשעענישן וואס ענדעט אין א מלחמה צווישען די גרויסע אדעליגע נאך ראבערט'ס פטירה. סערסעיי'ס בכור, דזשאפרי, איז אינטערשטיצט פון זיין מוטער'ס משפחה, הויז לאניסטער. יעדער פון ראבערט'ס ביידע ברידער, סטאניס און רענלי, ווילט דער טראן פאר זיך. אריבער די ים פארזוכט אעריז'ס טאכטער, דענעריז, אן ארמיי אויפצושטעלען אום איר טאטע'ס טראן איין נעמען. זי באקומט אלס מתנה דריי פארשטיינערטע דראכען אייער, און באניצט שווארצע צויבעריי אום לעבענדיקע דראכן פון זי אויסבריטען. אין דער ווייטער צפון, וואכן "די אנדערן" - שדים פון אן אלטע צייט, וואס מ'האט שוין לאנג פארגעסן און זינד דערמאנט נאר אלס באבע מעשה'ס - און גרייטן א נייע מלחמה קעגן די מענטשהייט. דזשאן שניי, עדארד'ס ממזר, דינט אלס וועכטער אויף די אייזוואנד אם צפון און איז דער ערשטער וואס ערקענט די געפאר.
רבי ישראל בן שמואל אשכנזי (שקלאוו, ליטע (היינט אין בעלארוס), תק"ל 1770 - טבריה, ה'תקצ"ט 1839), באקאנט ווי רבי ישראל שקלאווער, איז געווען א רב און איינער פון די פירער פון דער אימיגראציע פון די תלמידי הגר"א אין ארץ ישראל. ער האט מחבר געווען דאס ספר "פאת השולחן" אויף הלכות ארץ ישראל און "תקלין חדתין" אויף מסכת שקלים אין דעם ירושלמי.
רבי ישראל איז געבוירן געווארן אין שקלאוו אין א בארימטער משפחה פון רבנים. זיין זיידער, רבי עזריאל שקלאווער, האט אימיגרירט אין ארץ ישראל אין תקל"ב (1772) און ליגט דארטן. רבי ישראל האט געוואוינט אין שקלאוו און האט געלערנט דארט. ער האט אנגעהויבן צו לערנען ביים גאון אין]ווילנע בערך אין תקנ"ו (1796), צוזאמען מיט זיין חבר רבי מענדל שקלאווער. נאך דער פטירה פונעם גאון אין תקנ"ח (1797) האט רבי ישראל עוסק געווען ברענגען צום דרוק דעם ביאור הגר"א אויף שולחן ערוך חלק אורח חיים.
א דאַמפֿמאטאר איז א מאטאר וואס ניצט פארע פון קאכעדיגן וואסער צו ארבעטן. די ענערגיע אין דער הייסער פארע ווערט פארוואנדלט אין באוועגונג, וואס קען אפערירן מאשינען אין א פאבריק, אדער א באן אדער א שיף.
זשיימס וואט האט אנטוויקלט דעם דאמפמאטאר אין די 1770ער יארן, וואס האט געשפילט א גרויסע ראלע אין דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע דורך איבערנעמען די ארבעט פון פערד, ווינטמילן און וואסערמילן.
כאטש דער דאמפמאטאר ווערט ווייניג געניצט היינט, אבער ער איז געווען דער פארויסגייער פון די אלע היינטיקע מאטארן.
די הויפט טיילן פון א דאמפמאטאר זענען דער צילינדער און דער פיסטאן. דער דרוק פון דער פארע הייבט אויף דעם פיסטאן אין דעם צילינדער, און די באוועגונג פונעם פיסטאן קען מען אויסניצן אין פארשיידענע וועגן.
די ערשטע דאמפמאטארן האט מען געניצט אויסצוגראבן קוילן פון דער ערד און צו אפערירן פלומפן.
יודישע אראביש () איז א גרופע שפראכן מיט וואס יודן האבן זיך באניצט אין די מזרח לענדער דערנאך וואס די מוסולמענער האבן זיך אנגעהויבן דארט אויסצושפרייטן.
אסאך ספרים האבן די ארטיגע גדולים געשריבן אויף די דאזיגע אראביש.
צב"ש: דער כוזרי, חובת הלבבות און מורה נבוכים. אזוי אויך האט ר' סעדיה גאון בעיקר געשריבן זיינע ספרים אויף דער שפראך וואס מע האט גערעדט.
א הויפט איבערזעצער פון דער שפראך אויף לשה"ק איז געווען משפחת איבן תבון.
עליס איילענד איז א פארשטעלונג אויף יידיש געשפילט אום פורים פון יאר תשמ"ו אין מונקאטשער הויף.
די קאסעטס ווערן פארקויפט דורך גל-פז.
שטיסל איז א ישראלישע טעלעוויזיע סעריע. די ערשטע סעזאן איז אורשפרינגליך אויסגעשטראלט אויף דעם קאנאל יעס (Yes) פון כ"א תמוז ביז מוצאי יום כיפור ה'תשע"ג.
אלון זינגמאן איז געווען רעזשיסאר; אורי אלון און יהונתן אינדארסקי האבן די סצענאר געשריבן. בארימטע אקטיארן האבן געשפילט אין "שטיסל". זי האט באקומען הויכע איינשאלטקוואטעס (שאצונגען) און א סך קריטיקער האבן זי געלויבט.
ערשטער סעזאן.
די געשיכטע באהאנדלט די פרומע, פרושים משפחה שטיסל, וואס וואוינט אין מאה שערים. שלום, דער פאטער, ראנגלט זעך מיט זיין עלטערקייט און מיט דער פארלוסט פון זיין געשטארבענע ווייב. עקיבא, שלום'ס בן זקונים, פארליבט זיך מיט דער וויטווע אלישבע און וויל נישט קיין אנדערע שידוך. ליפא, דער מאן פון עקיבא'ס שוועסטער גיטל, פארלאזט איר און אירע קינדער, אבער זי פארזוכט דאס אין געהיים צו האלטן. גיטל'ס עלטסטע טאכטער, רוחמה, מוז העלפן איר מאמע. באבע מלכה, שלום'ס מוטער, לעבט אין א שוועסטעריי היים, און דארט זעט זי טעלעוויזיע צום ערשטן מאל. די אינערלעכע, פארבארגענע שטרייטן פון די העלדן ווערן געצייגט.
די "וויקטארי" שיף, HMS Victory, די עלטסטע קריגשיף אין דער וועלט וואס איז נאך אין ניץ
א פֿלאט אדער ים־פֿלאט איז די ים־קראפט אין דער מיליטער פון א לאנד.
א זאמלונג פון מיליטערישע שיפן, סובמארינען און ים־עראפלאנען, אויך עראפלאנען־שיפן מיט לופטמאשינען. דער פלאט איז דער טייל פון א לאנדס מיליטערישע קראפטן וואס פירט א קריג אויף וואסער—ימען, אקעאנען טייכן און אזערעס.
דער פארטיידיקונגס ציל פון א ים־פלאט איז פארמיידן אטאקעס אויף דעם לאנד'ס יבשה פון דעם ים.
אין אוראלט גריכנלאנד און רוים האט מען געפירט די שיפן מיט וועסלעס.
אין דער מיטל אלטער האט מען דערפינדען די קאנאנען, וואס מען קען שיסן פון א שיף צו א ציל וואס איז גאנץ ווייט.
נישט מיליטעריש.
דאס ווארט פלאטילע איז אויך געווארן געניצט פאר קאמערציאלע אדער אנדערע גרופע שיפן.
לאָזשבאַן ("lojban") איז אַ לאָגישע געבוירטע שפראך וואָס איז באַשאַפן געוואָרן צו האָבן קיין צווייטייטשיקייט. דער נאָמען "לאָזשבאַן" שטאַמט פון די צוויי לאָזשבאַנישע ווערטער "logji" (לאגיק) און "bangu" (שפראך). לאָזשבאן איז די צווייטע גירסא פון דער אָריגינעלער לאָגישער שפראך לאגלאן, און איז געוואָרן זיין אייגענע שפראך אין 1987 דורך דער לאָגישע שפראך גרופע ((The Logical Language Group (LLG) על מנת צו מאכן לאָגלאן מער נוצלעך און במציאות. צען יאָר שפעטער, איז דער יסוד פון לאָזשבאן גערייט געווען ווען דאס "גאנצע לאָזשבאן שפראך" בוך איז פארעפענטליכט געוואָרן.
דער אוצר מילים פון לאזשבאן איז באשטימט פון די זעקס מערסטע גערעדטע וועלט-שפראכן, וואס זענען כינעזיש, ענגליש, הינדי, שפאניש, רוסיש, און אראביש. דאס ברענגען ווערטער פון אלע די שפראכן איז געווען על מנת צו מאכן לאזשבאן ווייניק מאדנע פאר מענטשן פון פארשידענע לענדער.
קלאנגען און שריפטסיסטעם.
לאזשבאַן ניצט 6 וואקאַלן און 17 קאנסאנאנטן. טייל פון די קלאנגען קענען זיין ארויסגערעדט אין פארשידענע וועגן, מחמת דער אוממעגליכקייט פון מענטשן פון פארשידענע לענדער ארויסצורעדן זיי.
די הדגשה קומט נארמאל אויפן טראף פארן סוף.
לאזשבאן איז דערלאזט צו זיין געשריבן מיט יעדן שריפט, ווי לאנג אז מיט דעם שריפט מען קען שרייבן אלע די לאזשבאנישע קלאנגען. נארמאל ווערט לאזשבאן געשריבן מיטן ￼￼לאטיינישן אלפאבעט.
א פאר לאזשבאניסטן האלטן, אז די שפראך זאלט האבן איר אייגענעם אלפאבעט.
לאזשבאן האט דריי טיפן פון ווערטער: פרעדיקאט ווערטער (brivla), סטרוקטור ווערטער (cmavo), און נעמען ווערטער (cmene). יעדער טיפ איז איינציג אין זיינער פארמע, אז מען קען וויסן גלייך וועלכעס ווארט שטאמט פון וועלכן טיפ אין א זאץ.
פרעדיקאט ווערטער (brivla).
פרעדיקאט ווערטער, וואס הייסען "brivla", זענען דאס הארץ פון לאזשבאן. זיי פארמאגן מערסט פון דער אינפארמאציע אין דער שפראך. זיי קענען זיין סובסטאנטיוון, ווערבן, אדיעקטיוון און אדווערבן, תלוי אויפן פלאץ אוואו דאס ווארט געפינט זיך אינעם זאץ.
יעדער brivla באלאנגט צו איינער פון דריי טיפן. דער טיפ איז אפהענגיק אין דער פארמע פונעם ווארט. (אלע ווערטער זענען אפהענגיק אין זייערע אייגענע פארמעס, ווי cmavo, brivla און cmene כדלעיל). ווען מען ווייסט דעם טיפ פונעם ווארט, קען מען ארויסלערנען דעם ווארט'ס מקור, אפילו אז מען האט עס קיין מאל נישט געוויסט.
די אפהענגיקייט אין דער פארמע פונעם ווארט לאזט מען סיי צו באשאפן נייע ווערטער אין א לייכטן אופן סיי קענען זיין באגריפט ווען מען באשאפט זיי. אין דעם וועג האט לאזשבאן א בייגיקן אוצר-מילים וואס קען ווערן אויסגעצויגן אן א סוף.
די מציאות פון האבן א קאנסאנאנט-פּאר אויסטיילט brivla פון cmavo, ווייל cmavo טאר נישט האבן קיין קאנסאנאנט-פּארן. דער וואקאל צום סוף טיילט brivla פון cmene, וואס cmene ענדיגן זיך שטענדיק מיט א קאנסאנאנט.
דאס ווארט "לאזשבאן" (lojban) קען נישט זיין א brivla, ווייל כאטש אז עס האט א קאנסאנענט-פאר, מכל מקום עס ענדט זיך מיט א קאנסאנאנט, און דערפאר עס איז א cmene, א נעמען ווארט.
סטרוקטור ווערטער (cmavo).
״cmavo״ זענען די סטרוקטור ווערטער פון לאזשבאן. זיי אפט האבן נישט קיין מיינונג, חוץ פון די ראלע וואס זיי שפילן אין א זאץ. cmavo זענען דערפאר די ארטיקלן, קאניונקציעס, פרעפאזיציעס, נומערן און אפשטעל-צייכנס פון דער שפראך. עס איז דא מער פון הונדערט טיפן cmavo, געוואוסט אלס "selma'o", יעדער האבנדיג א ספעציפישן גראמאטישן באניץ.
חנוך זייבערט (געב' ו' אב ה'תש"ך, בני ברק) איז געווען דער בירגערמייסטער פון בני ברק צווישן די יארן 2013 ביז 2018.
זייבערט איז געבוירן געווארן אין בני ברק, צו זיינע עלטערן שאול און רינה זייבערט, גערער חסידים. נאך זיין חתונה האט ער געוואוינט אין אשדוד. ער איז געווען טעטיק אין אשדוד, וואו ער האט אויפגעשטעלט און געפירט די "מגן הלב" שולע, פאר באזונדערער בילדונג פארן חרדישן ציבור. אין 2009 האט ער זיך געצויגן קיין בני ברק און ער האט געדינט דארט ווי דער וויצע־בירגעמייסטער פון דער יהדות התורה פארטיי און פארזיצער פון דעם אונטער־קאמיטעט פאר פלאנירונג און בויען.
אין די לאקאלע וואלן אין ישראל, וואס זענען פארגעקומען מרחשון תשע"ד, האט ער קאנדידירט מיטן שטיץ פון אלע חרדישע פארטייען און ער איז געוויילט געווארן בירגערמייסטער פון בני ברק מיט א קלארן רוב.
ער איז געהייראט מיט 11 קינדער.
עידן גאן (ענגליש: Eden Gan) איז דער פסעוודאנים פון א שיינע מאדעלקע.
זי איז אויפגעוואקסן אין פרומע חסידישע פאמיליע
פרינצעסין בעאטריקס פון די נידערלאנדן (; געב׳ דעם 31סטן יאנואר 1938) איז געווען די מלכה פון האלאנד פון 30סטן אפריל 1980 ביזן 30סטן אפריל 2013, ווען זי האט איבערגעגעבן די הערשאפט צו איר עלצטן זון, ווילעם-אלעקסאנדער.
בעאטריקס איז די עלצטע טאכטער פון דער מלכה יוליאנא און פרינץ בערנארד. זי איז געווארן מלכה נאכדעם וואס איר מוטער האט אבדיקירט.
אולטראַשאַל איז א טיפ קלאנג מיט א הויכער פרעקווענץ, העכער ווי 20,000 הערץ (20 קילאהערץ), וואס מענטשן קענען נישט הערן.
סאנאגראם.
מעדיצינישער אַלטראַסאַונד אדער סאָנאָגראַם איז א טעכניק וואס מען נוצט פאר טעסט, אריינצוקוקען אינעם קערפער פון א פאציענט אדער טראגעדיגע פרוי, ווי דורך די קלאנגען פונעם מאשין, וואס קלאפט צוריק און ברענגט רעזולטאט, זעט מען וויאזוי די אינעווייניגע פראצעדור אנטוויקעלט זיך, און צו עס איז פארהאנען א אויסער'ארדענטליך געשעעניש.
די שטייגער וויאזוי מען האנדעלט דאס, איז מיטן שמירן א ספעציעלע דזשעלי אויפן קערפער, און דאס העלפט בעסער אז די ווידער'שטימע פונעם מאשין צום גליד - וואס מ'וויל בודק זיין, זאל געבן גוטע און קלארע רעזולטאטן, טראץ וואס די פליסיגקייט ווי וואסער צו בלוט אדער ליידיגע חלקים קענען אמאל שטערן, איז די דזשעלי הילפבאר צו א קלארע און קראנטערע טעסט רעזולטאט.
עס ווערט באנוצט בעיקר ביי פראבלעמען מיט די נירן, און ביי א מעוברת, צו זען דאס קינד אנטוויקלונג.
דוד פֿראַם (14טן אָקטאָבער 1903, פּאָנאוועזש - 1988, יאָהאַנעסבורג) איז געווען א ייִדישער דיכטער אין דרום־אַפֿריקע.
לעבן און ווערק.
ווי אַ קינד האָט ער באַקומען אַ טראַדיציאָנעלע ייִדישע דערציִונג. בשעת דער ערשטער וועלט־מלחמה איז די משפּחה פֿאַרוואָגלט געוואָרן קיין רוסלאַנד. דאָרט האָט פֿראַם זיך געלערנט אין אַ גימנאַזיע און אין אַ סאָוועטישער אַרבעטשול. אָנהייב 1920 יאָרן איז ער צוריק קיין ליטע, וווּ ער האָט אָנגעהויבן צו פּובליקירן לידער אין דער ייִדישער פּעריאָדישער פּרעסע, ווי אין דער טאָגצײַטונג "די אידישע שטימע" (נאָך אין גימנאַזיע האָט ער שוין געהאַט געשריבן לידער אויף רוסיש).
אין 1927 איז דער דיכטער געפֿאָרן קיין דרום־אַפֿריקע און זיך באַזעצט אין יאָהאַנעסבורג. דאָרט האָט ער זיך ווײַטער באַטייליקט אינעם ייִדישן ליטעראַרישן לעבן און געוואָרן איינער פֿון די וויכטיקסטע ייִדישע שרײַבער אין דרום־אַפֿריקע.
אינעם ליטווישן פּעריאָד פֿון זײַן שאַפֿונג האָט פֿראַם זיך פֿאַראינטערעסירט מיט דער טעמאַטיק פֿונעם ייִדישן דאָרפֿסלעבן. שפּעטער שפּילט די דרום־אַפֿריקאַנישע נאַטור אַ גרויסע ראָלע אין זײַן פּאָעזיע.
ערווין רודאלף יאזעף אלעקסאנדער שרעדינגער (דייטשיש: "Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger"; 12טן אויגוסט 1887 – 4טן יאנואר 1961) איז געווען אן עסטרייכער פיזיקער וואס האט אנטוויקלט א צאל יסודותדיקע רעזולטאטן אינעם פעלד פון קוואנטן-טעאריע, וואס זענען געווארן דער יסוד פון כוואליע־מעכאניק: ער האט פארמולירט די כוואליע־גלייכונג (שרעדינגער גלייכונג) און האט אנטפלעקט אז זיין אנטוויקלונג פונעם פארמאליזם איז אינגאנצן צוגעפאסט צו מאטריקס־מעכאניק.
אויך האט ער געשריבן אין פארשידענע פעלדער פון פיזיק: סטאטיסטישע מעכאניק, טערמאדינאמיק, קאליר טעאריע, עלעקטראדינאמיק, אלגעמיינע רעלאטיוויטעט, און קאסמאלאגיע.
אין 1933 איז ער באלוינט געווארן מיטן נאבעל פריז פאר פיזיק צוזאמען מיט פאל דיראק.
שרעדינגער איז געבוירן געווארן אין ערדבערג, ווין, דעם 12טן אויגוסט 1887. ער האט שטודירט מאטעמאטיק און פיזיק אין ווין. אין דער ערשטער וועלט מלחמה איז ער געווען א זעלנער.
נאכדעם איז ער געווען א פראפעסאר אין יענא, ברעסלוי און שטוטגארט.
ער האט געהייראט זיין ווייב אן־מארי אין 1920.
אין 1921, איז ער אריבער צום ציריכער אוניווערסיטעט. אין 1927, איז ער געווארן דער נאכפאלגער פון מאקס פלאנק ביים פרידריך ווילהעלם אוניווערסיטעט אין בערלין. אבער אין 1934 האט שרעדינגער באשלאסן איבערלאזן דייטשלאנד, ווייל ער האט נישט געקענט פארטראגן דעם אנטיסעמיטיזם פון די נאציס.
וואַסילי סעמיאָנאָוויטש גראָסמאַן (רוסיש: Василий Семёнович Гроссман, ייִדישער נאָמען: יוסף ; 12טן דעצעמבער 1905 - 14טן סעפּטעמבער 1964, מאָסקווע) איז געווען א רוסיש־שפּראַכיקער סאָוועטישער שרײַבער פֿון ייִדישן אָפּשטאַם.
געבוירן אין באַרדיטשעוו (הײַנט אוקרײַנע) אין אַן אַסימילירטער משפּחה. געענדיקט כעמיע־לימודים אין מאָסקווער אוניווערסיטעט אין 1929. געאַרבעט ווי אַן אינזשעניער אין די קוילן־גרובן אין דאַנעצק, אוקרײַנע. גענומען שרײַבן אין 1934.
נאָכן אַרײַנדרינג פֿון די נאַצישע אַרמייען אין ראַטן־פֿאַרבאַנד בעת דער צווייטער וועלט־מלחמה, אין יוני 1941, מאָביליזירט געוואָרן אין דער רויטער אַרמיי. באַגלייט די סאָוועטישע כּוחות איבער אוקרײַנע, בעלאַרוס און פּוילן און געשריבן קאָרעספּאָנדענצן וועגן גאַנג פֿון דער מלחמה, צווישן זיי — וועגן דעם ייִדישן חורבן. געווען אין די טויטלאַגערן אין טרעבלינקע און מײַדאַנעק. זײַן עדותשאַפֿט וועגן די נאַצישע מערדערײַען האָט געדינט ווי אַ באַשולדיקונג־דאָקומענט אויפֿן נירנבערגער פּראָצעס. צוזאַמען מיט איליאַ ערענבורג און אַנדערע, צווישן זיי אַבֿרהם סוצקעווער, אײַנגעזאַמלט אַ סך גבית־עדותן פֿון לעבן־געבליבענע און אויף דעם סמך רעדאַגירט דאָס שוואַרצע בוך, די ערשטע דאָקומענטאַציע־זאַמלונג וועגן חורבן פֿון אייראָפּעיִשן ייִדנטום. דאָס בוך איז נישט דערשינען אין ראַטן־פֿאַרבאַנד, נאָר אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן און דערנאָך אין אַנדערע ערטער.
גראָסמאַן האָט שטאַרק געליטן פֿון די סטאַלין־רדיפֿות. די ביכער וואָס ער האָט געשריבן נאָך 1945 זענען נישט דערשינען אין רוסלאַנד ביז נאָך זײַן טויט.
ערנעסט ראַדערפֿארד, ערשטער באַראן ראַדערפֿארד פֿון נעלסאן, (30סטן אויגוסט 1871 – 19טן אקטאבער 1937) איז געווען א ניי־זילאנד געבוירענער פיזיקער און כעמיקער וואס איז געווארן באוואוסט וי דער פאטער פון קערנפיזיק. ער ווערט פאררעכנט דער גרעסטער עקספערימענטאליסט זייט מייקל פאראדיי (1791–1867).
אין זיין אנהייב ארבעט האט ער אנטפלעקט דעם באגריף פון ראדיאאקטיוון האלב-לעבן, באוויזן אז ראדיאאקטיוויטעט איז פארבונדן מיט דער פארוואנדלונג פון איין כעמישן עלעמענט אין א צווייטן, און האט אויך אונטער געשיידט צווישן, און געגעבן א נאמען צו, אלפא און בעטא שטראלונג. די דאזיקע ארבעט האט ער געטון ביי מאקגיל אוניווערסיטעט אין קאנאדע. זי איז דער יסוד פונעם נאבעל פריז פאר כעמיע מיט ער איז געווארן באלוינט אין 1908 "פאר זיינע אויספארשן אין דעם צעפאל פון די עלעמענטן, און די כעמיע פון ראדיאאקטיווע סובסטאנצן".
פארמל 1 פארמעסט אין די פאראייניגטע שטאטן, 2003
אויטאספארט איז א ספארט וואו אויטאס יאגן זיך מיט אנאנד. אויטאספארט האט אנגעהויבן אין פראנקרייך אין 1895; היינט איז ער איינער פון דער וועלטס פאפולערסטע צוקוקער ספארטן.
סארטן אויטאספארט.
פארמל איינס איז דער העכסטער ניווא געיעג מייסטערשאפט איבער דער גארער וועלט. פארמל איינס אויטאס האבן נישט קיין שיצבלעכן. פון פארנט און הינטן פון דער אויטא איז א פליגל אזא וואס שאפט אז די אויטא זאל האבן מער כאפ און זאל פארן גיכער.
די פארמל איינס געיעג פאסירן אין פארשידענע לענדער, און ווערן גערופן "גראַן פרי" (פראנצויזיש: "Grand Prix").
רבי זלמן לייב פילאפ איז א דיין אין וויליאמסבורג, רב פון דעם סאטמארער ביהמ"ד אויף קיעפ סט. און חבר הביד"ץ פון סאטמארער בית דין (זאלוינים). ער ווערט פאררעכנט אלס א גרויסער תלמיד חכם. ער איז א אייניקל פון בעל תורת יקותיאל, דיערעשער רב.
ר' זלמן לייב לערנט פאר שוין 30 יאר א שיעור אין שולחן ערוך.
אין די פריערדיגע יארן פלעגט ער האבן א שיעור מיט הגה"צ ר מנחם מענדל טייטלבוים אב"ד סאטמאר מהר"א וומ"ס יעדן טאג זעקס שעה ברציפות
ער איז געווען א שטארקער חסיד פון דעם פריערדיגן סאטמארער רבי דער ברך משה, און נאכדעם האט ער זיך באהאפטן און מקבל געווען אויף זיך אלס רבי זיין זון רבי זלמן לייב טייטלבוים איינער פון די צוויי סאטמארער רביס.
ער איז א ברודער פון ר' מנשה פילאפ.
ארויסגעגעבן די בארימטע ספרים 'מכלל יופי' אויף הלכות שבת און מקואות
א נאַטירלעכע קאַטאַסטראפע איז א נאטירלעכע דערשיינונג וואס קומט פון נאטירלעכע קראפטן און שאפט צעשטערונג און חורבן אין דער סביבה, וואס שעדיקט א סך מענטשן.
אין 2012, האבן פאסירט 905 נאַטירלעכע קאַטאַסטראפע איבער דער גארער וועלט, 93% פון זיי זענען געווען פארבונדן מיט וועטער.
ביאלאגישע קאטאסטראפעס.
א פֿײַער־געווער איז א קעמפֿן מיטל וואס ארבעט דורך שיסן מעטאלכלעך אדער געשטויסט מיט אויפרייס-מאטעריאל (ווי למשל פולווער) אדער דורך א מעכאנישן מיטל (ווי לופט-דרוק).
די ערשטע פייער־געווער האט מען דערפינדן אין כינע אינעם 13סטן יארהונדערט.
קליינע פייער־געווער וואס איין מענטש טראגט אליין רופט מען "קליינע געווער", ספעציעל אין דער מיליטער וואס ניצט אויך שווערע געווער. ווי מארטערן און קאנאנען.
פונדעראנדער זייט, זענען ראקעטן און מיסלן וואס זענען נישט פייער־געווער ווייל זיי האבן אייגענע באוועגונג־קראפט און ווערן נישט געשאסן.
דאָקטאָר הו (ענגליש: "Doctor Who"; ווארטליך אין יידיש: "דאקטאר וועמען", באדייט אויף ענגליש: "וועלעכר דאקטער?") איז א בריטישע וויסנשאפטליכע פאנטאזיע טעלעוויזיע סעריע, געשאפן און פראדוצירט דורך דעם בי בי סי קאנאל.
די סעריע איז די לענגסט-לויפיקע און ערפאלגרייכסטע פראגראם פון דער וויסנשאפטליכע פאנטאזיע זשאנער, לויט דער גינעס בוך פון וועלט-רעקארדן, און האט א גרויסע איינפלוס אויף דער בריטישער פאלקס-קולטור. די ערשטע פאלגע איז אויסגעשטראהלט געווען אום ז' כסלו ה'תשכ"ד. דעמאלסט לויפטע די סעריע ביז ח' כסלו ה'תש"נ, און איז געווען אפגעשאפט. אין ה'תשס"ה האט די בי בי סי זי נאכמאל אויפגעפירט. זייט תשכ"ד ביז כ' כסלו ה'תשע"ד זינד אינסגעזאמט 799 פאלגן אויסגעשטראלט געווען.
"דאקטאר הו" האט געווינען פינעף "בריטישע אקאדעמיע פאר פילם און טעלעוויזיע" פרייזן און נאך 131 פרייזן אינסגעזאמט. די סעריע האט באקומען הויכע איינשאלטקוואטעס (שאצונגען) זייט די אנהייב: אין תשכ"ד-תשכ"ה האט יעדע פאלגע צווישן ניין און פערצן מיליאן צושויער, און אין תשל"ט ארום זעכצן מיליאן. אלס די קווטען זינד געווארן נידעריקער - דריי צו פונף מיליאן צושויער - אין תש"ן האט דער בי בי סי באשלאסן די סעריע אפשטעלן. די נייע שטאפלען, אויסגעשטראלט זייט תשס"ה, האבן אויך הויכע קוואטעס, מיט ארום זיבן ביז אכט מיליאן צושויער פאר א פאלגע.
די געשיכטע האנדלט פון "דער דאקטאר" - אן אויסער-ערדישער בריה, וואס געהערט צו דעם ראסע פון די "צייט הערן". ער פארט דורך דעם קאסמאס און די צייט אין זיינער צייט-רייזנדע פארמיטל, די טארדיס (TARDIS, ענגלישע ראשי תיבות פון Time and Relative Dimension in Space, "צייט און רעלאטיווע אויסמעסטונג אין קאסמאס") מיט זיין באגלייטערין, א יונגע מענטשליכע פרוי פון דער ערד. פון איין שטאפל צום אנדערן, איז די באגלייטערין שטענדיק געוועקסעלט; ביז היינט ס'געווען 29. צוזאמען רייזן זי צו ווייטע פלאנעטן אדער צו דער צוקונפט און פארגאנגענהייט. זיי קעמפן קעגן אנדערע אויסער-ערדישע בריות וואס ווילן פארניכטן די מענטשהייט אדער זיי צו פארשקלאפן. דעם דאקטאר'ס גרעסטע פיינט זענען די דאלעקס, א ראסע וואס איז א ביסל ענליך צום טינטעלפיש אבער באניצט שטענדיק א ראבאטישע אנצוג. די דאלעקס האבן קיין געפילן אויסערהאלב שנאה, און פארזוכן די גאנצע אלוועלט צו עראבערן. אירע מערמקאל איז זייער עלעקטראנישע שטימע און די שריי "פארניכטן!" ס'דא אויך א סך אנדערע פיינט, צום ביישפיל די ראבאטישע סייבער-מענטשן. עס גיבט אויך א בייזער צייט האר, "דער מייסטער", וואס איז א גרויסער שונא פון דעם דאקטאר.
אקטיארן.
ביז היינט, האבן עלף שוישפילער דער דאקטאר געשפילט - וויליאם הארטנעל (תשכ"ד-ו'), פאטריק טראטון (תשכ"ו-ט'), דזשאן פערטווי (תש"ל-ד'), טאם בייקער (תשל"ד-מ"א), פיטער דאווידזאן (תשמ"א-ד'), קאלין בייקער (תשמ"ד-ו'), סילוועטסטר מאק'קאי (תשמ"ו-ט'), פאול מאק'גאן (תשנ"ט; אין א פילם, נישט אין טעלעוויזיע), קריסטאפער עקלסטאן (תשס"ה), דייוויד טענאנט (תשס"ה-תש"ע), מאט סמיט (תש"ע-תשע"ד) און פיטער קאפאלדי (תשע"ד-היינט).
אַ זאַץ (אדער זעץ) איז א פארשטעלונג אינעם לינגוויסטיק פארשונג (שפראכן וויסנשאַפט) וואס מיינט, ווען מען נעמט צוזאם עטליכע ווערטער וואס צוזאמען האבן זיי א באדייט, הייסט דאס "זאץ". און צווישן די ווערטער מוז זיין א סוביעקט און א פרעדיקעט (predicate). וו.צ.ב. דער זאץ "זיי שרייבן ביכער". "זיי" איז דער סוביעקט, און "שרייבן" איז דאס פרעדיקעט. דער סוביעקט קען אויך זיין באאלטן. וו.צ.ב. "שרייבן ביכער" - דאס ווארט "שרייבן" פארמאגט אין זיך סיי א סאבדזשעקט און סיי א פרעדיקעט.
עס קען נישט קומען א פּראָפּאָרציאָנעלע-ווארט (preposition) איידער א סאבדזשעק.
דערציילזאַץ.
דערציילזאַץ איז א זאץ מיט א פינטל ביים ענדע פונעם זאץ.
א האַלב־דורכפֿירער (ענגליש: "semiconductor") איז א מאטריאל וואס זיינע עלעקטרישע דורכפירערדיקע אייגנשאפטן געפינען זיך צווישן די פון דורכפירערס און די פון איזלאטארן. די דורכפירערדיקע אייגנשאפטן פון א האלב־דורכפירער ענדערן זיך לויט געוויסע פאקטארן ווי למשל טעמפעראטור און אפדעקונג צו ליכט. האלב־דורכפירער מאטריאלן האבן א סך ניצן אין דעם געביט פון עלעקטראניק.
דער ערשטער אויספרואוו מיט א האלב־דורכפירער מאטריאל האט אויסגעפירט מייקל פאראדיי אין 1833. פאראדיי האט אויפגעדעקט אז דער עלעקטרישער קעגנשטעל פון זילבער-סולפיד גייט אראפ ווען מען הייצט אים.
האלב־דורכפירערס זענען דער יסוד פון מאדערנעם עלעקטראניק, איינשליסנדיק טראנסיסטארן, סאלארצעלן און ליכט-ארויסגעבנדיקער דיאדן.
הרב משה נתן נטע לעמבערגער (ה'תרס"ט – כ' חשוון תשמ"ג) איז געווען דער רב פון כפר־אתא (היינט קרית אתא) פון תשי"ג. פריער איז ער געווען א דיין אין מאקאווא, אונגארן פון תרצ"ו.
ער איז געווען א זון פון הרב מנחם מענדל לעמבערגער, אב"ד פאלגאר, אונגארן (א זון פון הרב יהודה לייב לעמבערגער, אב"ד ראזנאווע, היינט אין סלאוואקיי) און מרים יוטא יונגרייז.
ער האט געהייראט די טאכטער פון רבי משה נתן יונגרייז (זון פון הרב אשר אנשיל יונגרייז, טשענגער רב).
די טראדיציאנעלע דעפיניציע פון אנאטאליע אינערהאלב דער מאדערנער מדינה פון טערקיי
אַנאַטאליע (פון גריכיש:, "אַנאַטאלע" — "מזרח" אדער "זונאויפגאנג"), אויך באוואוסט ווי קליין־אזיע (פון ' ("קליין אזיע"); באדייט דעם האלבאינזל וואס איז דער מערבדיקסטער טייל פון אזיע, וואס באשטייט דעם גרעסטן טייל פון דער רעפובליק פון טערקיי. דער ראיאן ווערט באגרענעצט מיטן שווארצן ים אין צפון, דעם מיטלענדישן ים אין דרום, און דעם אגאישן ים אין מערב. דער ים פון מארמארא שאפט א פארבינדונג צווישן די שווארצן און אגאישן ימען דורכ די באספארוס און דארדאנעלן דורכגאסן און שיידט אנאטאליע פון טראקיע אויף דער יבשה פון אייראפע.
לעצט וועגאס (ענגליש: "Last Vegas") איז א פאפולערע תשע"ד אינטרעסאנטער אמעריקאנער קאמעדיע פילם. עס איז דירעקטירט ביי דזשאן טוירטלטויב און האט אנגעהויבן לויפן דעם 1טן נאוועמבער 2013.
די ערציילונג שפילט אפ ווי דער לעצטער פון פיר יוגנט חברים, אלע אין די הויכע זעכציגער, גרייט זיך צו הייראטן און זיי גרייטן צו א פארטי אין די געמבלינג שטאט לאס וועגאס.
דארט טרעפן זיי א זינגערין, און ווערן פארליעבט אין איר. אויך ווערט דער חתן געוואויר אז זיין חבר האט אים געלאזט הייראטן די מיידל וואס איז געווען פארליבט אין אים. אבער דארט טיילט ער אים אפ פון זיין כלה, זאגנדיג אז זי איז צו יונג פאר אים.
הרב ברוך סאראצקין (י"ג שבט ה'תרע"ז - י"ג שבט ה'תשל"ט) איז געווען ראש ישיבה אין דער טעלזער ישיבה אין קליוולאנד. ער האט געהייראט רחל, טאכטער פון זיין שוועסטער קינד דער טעלזער רב און ראש ישיבה, הרב אברהם יצחק בלאך. זייער חתונה איז געווען די לעצטע חתונה אין טעלז.
הרב ברוך איז געבוירן געווארן אין תרע״ז אין זשעטל, ליטע, איינער פון פינף זין און איין טאכטער פון הרב זלמן סאראצקין, לוצקער רב און מחבר פון "אזנים לתורה".
ער האט געלערנט ביי רבי אלחנן וואסערמאן אין באראנאוויטש און ביי רבי ברוך בער לייבאוויץ אין קאמעניץ. דערנאך איז ער געגנגען לערנען אין טעלז.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער אנטלאפן מיט זיין ווייב אויף דער טראנס-סיבירישער באן. זעקס חדשים האבן זיי געוואוינט אין קאבע, יאפאן, ביז די יאפאנעזער האבן זיי געשיקט איו שאנכיי. זיי האבן געהאלטן ביי פארן קיין אמעריקע אויף א שיף, אבער ס׳איז נאר געווען איין פלאץ. איז די רביצין רחל געפארן ביז זי איז ענדליך אנגעקומען אין באלטימאר צו איר שוועסטער קינד מרת שושנה גיפטער, די רביצין פון הרב מרדכי גיפטער.
הרב ברוך האט געארבעט פאר אגודת ישראל, חינוך עצמאי און תורה ומסורה, און איז געווען פון די יונגסטע מיטגלידער פון דער מועצת גדולי התורה.
ער איז נפטר געווארן שבת קודש י"ג שבט תשל"ט און מ'האט אים באערדיקט אין הר המנוחות.
זיין טאכטער מרת שני הערצקא איז די דירעקטארין פון בית יעקב דרב מאיר אין לייקוואוד. איר צווילינג רבי אלי מאיר איז דער ראש ישיבה פון דער ספרינגפילד ישיבה אין ניו דזשערסי.
די טעלזער ישיבה.
הרב אליעזר גארדאן האט געגרינדעט די ישיבה. נאך זיין פטירה איז זיין איידעם הרב יוסף לייב בלאך געווארן זיין ממלא מקום. ער האט געהאט דריי זין, הרב אברהם יצחק, זיין ממלא מקום, רבי זלמן (שווער פון רבי מרדכי גיפטער) און רבי אליהו מאיר.
דער איבערישער האלבאינזל אין אייראפע
דער איבערישער האַלבאינזל (פארטוגעזיש, און,), אויך באוואוסט מיטן נאמען איבעריע, איז א האלבאינזל פלאצירט אינעם ווייטן דרום־מערב פון אייראפע וואס שליסט איין די היינטיקע סואווערענע שטאַטן שפאניע, פארטוגאל, אנדארע, און טייל פון פראנקרייך, ווי אויך די בריטישע טעריטאריע פון גיבראלטאר. ער גרענעצט צו דרום־מזרח און מזרח דעם מיטלענדישן ים, און צום צפון, מערב און דרום־מערב דעם אטלאנטישן אקעאן. דער צפון־מזרח עק פונעם האלבאינזל איז די פירענעען בארגקייט, וואס טיילט דעם האלבאינזל פונעם איבעריקן טייל פון אייראפע. צום דרום טוט ער זיך דערנענטערן צום צפון בארטן פון אפריקע.
ער איז דער צווייטער גרעסטער האלבאינזל אין אייראפע, מיט א שטח פון אומגעפער 582,000 קוואדראט ק"מ.
א פאַנדעמיע (פון גריכיש πᾶν "פאַן" "אלע" + δῆμος "דעמאס" "פֿאלק") איז אן עפידעמיע פון אינפעקטיווער קראנקייט וואס האט זיך צעשפרייט דורך מענטשלעכע באפעלקערונגען אריבער א ברייטן שטח, למשל עטלעכע קאנטינענטן אדער איבער דער גארער וועלט.
אין דער היסטאריע זענען פארגעקומען פאנדעמיעס פון פאקן און פון טובערקולאז. אין 1918 און נאכאמאל אין 2009 זענען געווען גריפע פאנדעמיעס.
אן עפידעמיע (פון επί (עפי), טייטש "איבער" און δήμος (דעמאס), טייטש "מענטשן") איז א קראנקייט וואס שפרייט זיך אויף א ברייטן שטח און פון וואס אסאך מענטשן ווערן קראנק אין דער זעלבער צייט, איינער פון אנאנד, און מען קען דאס נישט קאנטראלירן.
טאמער עס ווערט פארשפרייט איבער עטלעכע קאנטינעטן אדער איבער דער גארער וועלט, רופט מען דאס א פאנדעמיע.
צעציליע דינערע (לעטיש: "Cecīlija Dinere"; 25סטן דעצעמבער 1919, קרעסלאַווע, לעטלאַנד – 18טן יולי, 1996, בת-ים, ישראל) איז געווען אַ לעטישע דיכטערין, פּראָזע-שרײַבערן און איבערזעצערין פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.
צעציליע דינערע (דינער) איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל קרעסלאַווע, וואָס האָט געהאַט אַן עטניש געמישכטע באַפעלקערונג (ייִדן, לעטן, פּאָליאַקן, ווײַסרוסן און רוסן). אין 1923 האָט קרעסלאַווע באַקומען דעם סטאַטוס פון שטאָט. צעציליע דינערס מאַמע-לשון איז געווען ייִדיש, אָבער זי האָט זיך געלערנט אין דער לעטישער גימנאַזיע פון קרעסלאַווע. די גימנאַזיע האָט זי פאַרענדיקט אין 1936. אין 1941 האָט די קומענדיקע דיכטערן פאַרענדיקן אַ פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט אין דער שטאָט רעזשיצע (מזרח-לעטלאַנד). בעת דער דײַטשיש-סאָוועטישער מלחמה האָט צעציליע דינערע געדינט אין דער סאָוועטישער אַרמיי אַלס ראַדיסטקע. זי האָט דעביוטירט אין דער לעטישער ליטעראַטור אין 1943. במשך פון איר לעבן האָט צעציליע דינערע אַרויסגעגעבן אַריבער 50 ביכער, בתוכם ביכער פאַר קינדער און איבערזעצונגען פון פראַנצויזיש, דײַטש און רוסיש אין לעטיש.
אין 1990 איז צעציליע דינערע עולה געווען קיין ישראל, וווּ זי האָט פאַרבראַכט אירע לעצטע יאָרן.
איר טאכטער איז די מאלערין לילי דינערע
הערשי רובינשטיין איז א פאטאגראף ביים היימישן ניו יארקער אידנטום, און גרינדער און יו"ר פונעם בילדער מאגאזין "די וואך".
הערשי איז א הייסע פאפא חסיד, א זון פון ר' לייבוש רובינשטיין וועלכע איז פון די גרינדער פון קהילת פאפא אין וויליאמסבורג.
הערשי איז ברייט באקאנט מיט זיינע פילע מעשי חסד און עסקנות פארן היימישן ציבור אין ניו יארק, ווי אויך איינע פון די גרינדער פון חברת שומרים אין בארא פארק.
א קאַמפֿקונסט איז א קאמף וואסט ווערט געפירט, געוויינלעך צווישן צוויי מענטשן, לויט געוויסע תקנות. דער עיקר צוועק פון קאמפקונסט איז זעלבשוץ, אבער אויך פאר ספארט און איבונגען. פארשידענע סארטן קאמפקונסט שטאמען זיך פון עטלעכע לענדער, איבערהויפט אין דעם ווייטן מזרח, ווי קאראטע, דזשודא און אייקידא. אויך איז פאראן סאוואט פון פראנקרייך און קרב מגע אין ישראל.
אין כינע האט די קאמף־פילאסאפיע זיך ברייט אנטוויקלט, און איז געווארן באשריבן דורך סון צו איז זיין בוך די קונסט פון מלחמה.
כואַן קאַרלאס דער ערשטער (; געב' דעם 5טן יאנואר 1938) איז דער היינטיקער מלך פון שפאניע.
כואן קארלאס איז געווארן מלך דעם 22טן נאוועמבער 1975, צוויי טעג נאכן טויט פון פראנסיסקא פראנקא, מער ווי דרייסיק יאר נאכן פריערדיקן מלך פון שפאניע. ער האט געפועלט אז שפאניע זאל ווערן א קאנסטיטוצאנעלע מאנארכיע.
כואן קארלאס איז געבוירן געווארן אין רוים, איטאליע, דער זון פון דאן כואן דע בורבאן, גראף פון בארצעלאנע, און אן אייניקל פון אלפאנסא דער דרייצנטער.
אין 1962 האט ער געהייראט די פרינצעסין סאפיא פון גריכנלאנד.
הרב יעקב יצחק הלוי רודערמאן ("Yaakov Yitzchok Ruderman"; ט"ו אדר ב' ה'תר"ס, 1900 – י"ד תמוז ה'תשמ"ז, 1987) איז געווען דער גרינדער און ראש ישיבה פון ישיבת נר ישראל אין באלטימאר, מערילענד, פאראייניגטע שטאטן, און א מיטגליד פון דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל אין אמעריקע.
הרב רודערמאן איז געבוירן געווארן אין דאלינאוו, ווייסרוסלאנד, דעמאלסט אינעם תחום המושב אין דער רוסלענדישער אימפעריע (היינט אין בעלארוס). ער האט געלערנט אין דער סלאבאדקער ישיבה, וואו זיין פאטער, רבי יהודה לייב רודערמאן איז געווען שטאטס רב. ער האט געלערנט ביים אלטער פון סלאבאדקע און ביים ראש ישיבה, הרב משה מרדכי עפשטיין.
אין תר"ץ האט הרב רודערמאן משתתף געווען אינעם אויפשטעלן פון דער ישיבה אין ניו הייוון, קאנעטיקוט, צוזאמען מיט זיין שווערו, הרב שעפטל קרעמער (אן איידעם פון רבי שרגא פייוול פראנק). אין תרצ"ג איז ער אריבער קיין באלטימאר, וואו ער האט אנגעהויבן אויפשטעלן ישיבת נר ישראל צוזאמען מיט זיין שוואגער הרב נפתלי ניובערגער, אן אגודת ישראל עסקן אין די פאראייניגטע שטאטן. א סך פון זיינע תלמידים האלטן רבנות שטעלעס אין אמעריקע און אנדערע לענדער.
די אייראזאנע איז די גרופע פון לענדער אינעם אייראפעישן פארבאנד וואס האבן אדאפטירט די איירא (€) ווי זייער וואלוטע. דער אייראפעישער צענטראלבאנק איז פאראנטווארטלעך צו פארוואלטן מיטן אנבאט פון געלט אין דער אייראזאנע. פאליטישע באשלוסן וועגן דעם איירא זענען די געביט פון דער "איירא גרופע", וואס באשטייט פון פארטרעטער פון די לענדער אין דער אייראזאנע.
גרינדונג מיטגלידער דעם 1טן יאנואר 1999
אחוץ דעם זענען פאראן אנדערע לענדער אינדרויסן פונעם אייראפעישן פארבאנד וואס ניצן דעם איירא, אבער זיי געהערן נישט צו דער אייראזאנע.
רבי יעקב אבוחצירא גערופן אביר יעקב (תקס"ו - כ' טבת ה'תר"ם; 1805 - 4טן יאנואר 1880) איז געווען פון די גדולי הרבנים פון מאראקא. ער איז באקאנט מיט דעם נאמען 'אביר יעקב', און ער איז געווען דער זיידע פון באבא סאלי.
הרב אבוחצירא איז געבוירן געווארן אין ה'תקס"ו (1805) און געוואקסן אין דער שטאט טאפילאלט אין מאראקא. אין זיין יוגנט האט ער געלערנט ביי זיין פאטער, רבי מסעוד, דעם גאנצן תנ"ך מיט די טעמי המקרא און נאך דעם די גאנצע ששה סדרי משנה און דעם גאנצם ש"ס גמרא.
נאך ווען ער האט געקריגן א סמיכה להוראה, איז ער געווארן דעם רב און דעם פירער פון דער קהילה און תאפילאלת. און ער איז געווען אויך א מגיד מישרים און א דרשן. ער האט גיוואלט ארויף גיין קיין ארץ ישראל, נאר וועגן דעם התנגדות פון דעם תאפילאלת'ס קהילה, איז ער געבליבן ביי זיי. 6 מאל, האט ער פרובירט ארויף גיין ביז שנת תר"מ (1879), דאס זעקסטע מאל, אז הער האט צו-גערעדט אויף זייערע הארץ, און זיי האבן היים געלאזט ארויף גיין. זיין טענה איז געווען, אז זיין זון, רבי מסעוד, קען אונטערנעמען זיין שטעלע און ווערן א רב און דעם פירער פון דער קהילה. ער האט פארלאזט מאראקא און ער איז אריבער דורך אלזשיר, און טוניסיע, ליביע און מצרים. און ט"ו טבת, ער איז געקומען צו דער שטאט אלעקסאנדריע, דארט האט ער פארבריינגט א ביסל, און י"ז טבת האט הער געקומען צום דער שטאט דימאנהור, דארט איז ער איינגשטאנען ביי משה סרוסי, און דארטן, און דימאנהור איז ער קראנק געווארן און ער איז אוועק, כ' טבת תר"מ (4טן יאנואר 1880) און דארטן האט מען אים באגראבן.
נאך זיין פטירה.
הרב יעקב אבוחצירא האט איבער געלאזט פיר זין און איין טאכטער: רבי מסעוד, רבי אהרון, רבי אברהם ורבי יצחק, און די טאכטער אסתר (ללה סטי). די באוואוסטע קינדער פון רבי מסעוד זענען: רבי ישראל, וואס איז באוואוסט מיטן נאמען באבא סאלי, הרב יצחק אבוחצירא דער רב פון דער שטאט רמלה, און הרב דוד אבוחצירא. א גרויסער טייל פון די אייניקלעך פון דער פאמיליע, וואס זענען געווען מיט עם אונטער וועגנס קיין ארץ ישראל, זענען צוריק געפארן קיין מאראקא, און דער אנדערע טייל זענען געקומען קיין ארץ ישראל.
אין 2013, איז ארויס א נייע מהדורה פון דער גאנצער סעט פון זיינע ספרים, מיט טייטשן והערות דורך עוז והדר, וועגן בקשה פון זיין אייניקל רבי דוד אבוחצירא פון נהריה, מיט דעם הילף פון דעם חרידישן נגיד הערשי פרידמן. דער פאדרוקט, האט געמאכט געווארן דורך אסאך תלמידי חכמים, און דעם שפיץ פון הרב מנחם מענדל פאמעראנץ.
שדרות באן סטאנציע איז א באן סטאנציע פון ישראל באנען. זי געפינט זיך מזרח פון שאסיי 34 נאנט צום אריינגאנג צו דער שטאט, און באדינט די איינוואוינער פון שדרות און די ארומיגע זידלונגען. צייטווייליק איז זי די סוף־סטאנציע פון דער הוד השרון-שדרות פארשטאטישער ליניע.
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דעם 24סטן דעצעמבער 2013 פאר באנען אין דער צפונדיקער ריכטונג. ווען מען ענדיגט די אשקלון-באר שבע אייזנבאן־ליניע אין 2015 וועט פארן פון שדרות א סטאבילע דינסט דרומדיק קיין נתיבות, אופקים, באר שבע און דימונה.
די סטאנציע האט צוויי פעראנען, לאנג 300 מעטער. די באן ליניע געפינט זיך מערב פון שאסיי 34, און די צוטריט צו די פעראנען איז דורך א טונעל אונטערן שאסיי.
אור ישראל איז א ליטווישע ישיבה אין פתח תקוה, אויפן נאמען פונעם ספר "אור ישראל" וואס הרב ישראל סאלאנטער, גרינדער פון דער מוסר באוועגונג, האט געשריבן.
די ישיבה האט צוויי אפטיילונגען, א ישיבה קטנה און א ישיבה גדולה. די ישיבה גדולה געפינט זיך אין דער גני הדר געגנט פון פתח תקוה.
אין דער ישיבה קטנה לערנען 160 בחורים אונטערן ראש ישיבה רבי מרדכי ראבינאוויטש.
אין דער ישיבה גדולה לערנען 300 בחורים אונטערן ראש ישיבה רבי יגאל ראזן.
די ישיבה איז געגרינדעט געווארן אין לידא דורך רבי יעקב ניימאן
זארעטשנאָיע (רוסיש: Заречное) איז א דארף אינעם אָבלוטשיער ראיאן פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט אויף דער גרענעץ מיט דער אמורער געגנט פון דער רוסלענדישער פעדעראציע. עס געפינט זיך אויפן רעכטן ברעג פונעם טייך כינגאן, 32 קילאמעטער פון דער שטאט אָבלוטשיע. לויט די אנגאבן פון 2010 באטרעפט די באפעלקערונג פון זארעטשנאיע 152 נפשות.
דאס דארף איז געגרינדעט אין אנהייב 30ער יארן פונעם 20טן יארהונדערט אונטערן נאמען וואלד-ארטעל "איסקרא" ("פונק" – אויף רוסיש). דעמאלט האבן דא געוווינט און געארבעט אסירים. אין 1937 זיינען זיי פארביטן געווארן דורך 15 משפחות יידישע איבערוואנדערער פון דער סטאלינגראדער (איצט – וואָלגאָגראדער) געגנט. זיי זיינען געקומען פונעם יידישן קאָלווירט סטאלינדאָרף (איצט – פּרימאָרסקי), געגרינדעט א קאלווירט אויפן נייעם ארט און געגעבן אים דעם זעלבן נאמען – "סטאלינדאָרף". שפעטער זיינען אינעם סטאלינדארף געקומען נייע איבערוואנדערער פון דער סטאלינגראדער, קורסקער און זשיטאָמירער געגנטן. אין 1953 איז דער נאמען פונעם קאלווירט געביטן געווארן אויפן "קאלווירט אויפן נאמען פונעם XX פּארטיי-צוזאמענפאָר. אין 1962 איז געביטן געווארן אויך דער נאמען פונעם דארף. זינט דעמאלט האט מען סטאלינדארף אנגעהויבן רופן זארעטשנאָיע. אין 1968 איז דער ארטיקער קאלווירט ליקווידירט געווארן און זארעטשנאָיע האט מען איינגעשלאסן אין באשטאנד פונעם ראטווירט "פּאשקאָווסקי".
ביז 2006 איז זארעטשנאָיע געווען אן אביעקט פון א טעריאטאריאלן קאנפליקט צווישן דער יידישער אויטאנאמער געגגנט און דער אמורער געגנט. דעם 22טן נאוועבמער 2006 איז געשלאסן געווארן אן אפמאך, וועלכער האט איבערגעלאזט דאס דארף אינעם באשטאנד פון דער יידישער אויטאנאמער געגנט.
מאַטעריאַליזם איז א טעאריע אין פילאסאפיע אז אלץ באשטייט פון מאטעריע, און אלע פענאמענען, איינשליסנדיק באוואוסטזיין קומען פון מאטעריעלע אייגנשאפטן און אינטעראקציעס. דאס הייסט, לויט דער דאזיקער טעאריע באשטייט דאס גאנצע ממשות פון פיזישער מאטעריע, און דאס נעמט איין מענטשלעכע געדאנקען, געפילן און עמאציעס.
דאס איז פונקט פארקערט פון דער טעאריע פון אידעאליזם, און אויך קעגן דעם באגריף פון גייסטליכקייט.
מאטעריאליזם און אוראלט גריכנלאנד.
מאטעריאליזם איז א גאר אלטע פילאסאפיע וואס שטאמט פון די גריכישע פילאסאפן.
ביל די בלאַזיא (געב' ווארען ווילהעלם דעם 8טן מיי 1961) איז דער 109טער און היינטיקער בירגערמייסטער פון ניו יארק סיטי. פון 2010 ביז 2013 איז ער געווען דער ניו יארק סיטי פובליקער אדוואקאט.
אין 2013 איז ער געווען דער דעמאקראטישער קאנדידאט פאר בירגערמייסטער. ביי די וואלן דעם 5טן נאוועמבער 2013 האט מען אים געוויילט מיט 73% פון די שטימען צו ווערן דער ערשטער דעמאקראטישער בירגערמייסטער פון ניו יארק זייט 1994.
די בלאזיא איז געבורין געווארן אין ניו יארק צו א פאטער פון דייטשער אפשטאמונג און אן איטאליענישער מוטער, און ער איז אויפגאוואקסן אין מאסאטשוסעטס.
ער האט באקומען זיין ערשטן דיפלאם פון ניו יארק אוניווערסיטעט און א צווייטן דיפלאם פון קאלומביע אוניווערסיטעט.
ער וואוינט אין פארק סלאופ ברוקלין מיט זיין שווארצער ווייב שירלעין און א זון דאנטע מיט א טאכטער קיארא.
זײַט ער איז בעשוואוירען אלס בירגערמייסטער וואוינט ער אויך אין גרעיסי מענשאן, דאס איז די אפיציעלע וואוינונג פון בירגערמייסטער פון ניו יארק סיטי.
אין פיזיק, איז קינעטישע ענערגיע די ענערגיע וואס אן אביעקט האט צוליב זיין באוועגונג. די קינעטישע ענערגיע פון אן אביעקט ענדערט זיך נאר ווען זיין גיך ענדערט. די קינעטישע ענערגיע פון אן אביעקט איז גלייך צו דער ארבעט וואס מען דארף כדי צו פארגיכערן אים פון שטייענדיק ביז יענער גיך.
אין קלאסישער מעכאניק, האט אן אביעקט (וואס דרייט זיך נישט) מיט מאסע "m" וואס גייט מיט גיך "v" קינעטישע ענערגיע פון " mv²½". לויט ספעציעלער רעלאטיוויטעט איז דאס גילטיק נאר ווען "v" איז א סך ווייניקער פון דער גיך פון ליכט.
קאסמאסשיפן ניצן כעמישע ענערגיע צו ווערן לאנצירט, און פארדינען היפשע קינעטישע ענערגיע ביז זיי דערגרייכן זייער ארביטגיך.
לאַנקאַסטער גייט () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין דער סיטי פון וועסטמינסטער אויף דער צענטראלער ליניע. די סטאנציע געפינט זיך אויף בייסוואטער ראד. זי נעמט איר נאמען פונעם לאנקאסטער גייט וואס געפינט זיך גאנץ נאנט.
קווינסוויי () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער צענטראלער ליניע. די סטאנציע געפינט זיך אין דער סיטי פון וועסטמינסטער אויפן גרענעץ מיט דער קעניגלעכער בארא פון קענזינגטאן און טשעלסי, ראג קווינסוויי און בייסוואטער ראד.
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער צענטראלער לאנדאן באן אום 30סטן יולי 1900 מיטן נאמען "קווינס ראד". דעם היינטיקן נאמען האט זי באקומען דעם 9טן סעפטעמבער 1946,
דער געלער טײַך איז דער צווייטער לענגסטער טייך אין כינע (נאך דעם יאנגצע), און דער זעקסטער לענגסטער טייך אין דער וועלט. דער מקור פונעם מיסיסיפי איז אין די באַיאַן האַר בערג אין מערב כינע. דער געלער טייך פלוסט אדורך ניין פראווינצן פון כינע, און גיסט ארויס אינעם באהיי ים לעבן דער שטאט דאנג-יינג.
דער אויבערשטער טייל פונעם טייך ווערט פארפרוירן אין ווינטער. דער אונטערשטער טייל האט זיך געענדערט זיין קורס עטלעכע מאל.
הרב אפרים גרינבלאט (תרצ"ב, 1932 - ב' שבט תשע"ד, 3טן יאנואר 2014) איז געווען א וועלטס פוסק אין די פאראייניקטע שטאטן, בארימט מיט זיינע תשובות "רבבות אפרים".
הרב אפרים איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו זיין פאטער הרב אברהם ברוך (געבוירן אין בריסק) און זיין מוטער עליזה (בירנשטאק), דער בכור אין א משפחה פון עלף קינדער. די משפחה האט געוואוינט אינעם "כרם" פערטל (היינט א טייל פון מקור ברוך).
ער האט געלערנט אין דער קלעצקער ישיבה אין רחובות ביי הרב שך. אלס בחור פון ניינצן יאר האט אים זיין זיידע, הרב יצחק גרינבלאט, געהייסן גיין וואוינען אין די פאראייניגטע שטאטן, וואו ער האט געלערנט אין ישיבת תפארת ירושלים אין ניו יארק סיטי ביי הרב משה פיינשטיין. אין תשי"ב (1952) האט אים הרב פיינשטיין געשיקט קיין מעמפיס, וואו ער איז געווען א שוחט און א מחנך קרוב צו זעכציק יאר. במשך זיינע יארן אין מעמפיס איז געקומען צו אים א סך שאלות.
זיין הויפט ספר איז שו"ת רבבות אפרים (לויטן פסוק: "והם רבבות אפרים", דברים ל"ג), אין ניין בענדער, מיט טויזנטער תשובות פון די לענג און ברייט פון די פאראייניגטע שטאטן. אויך האט ער געשריבן: רבבות אפרים על התורה (צוויי בענדער), רבבות ויובלות (צוויי בענדער, צוזאמען מיט הרב יובל נוף, אב"ד מעמפיס) אויף הלכות דעות און אנדערע טעמעס.
זיין פרוי מרים איז אומגעקומען אין אן אויטא אומפאל ווען זי איז אריבערגעגאנגען די גאס, אין תשס"ב (2002). זיינע לעצטע יארן האט ער געוואוינט אין הר נוף, ירושלים.
ער האט געהאט א ביבליאטעק פון 26,000 ספרים, וואס בית מדרש גבוה אין לייקוווד האט געקויפט ווען ער האט עמיגרירט פון אמעריקע.
זיין שוועסטר לאה איז געווען די ווייב פון הרב שלמה ברעוודא.
די מאלדיוון, אפיציעל די רעפובליק פון די מאַלדיוון, איז אן אינזל לאנד אין דעם אינדישן אקעאן וואס באשטייט פון א טאפלטער קייט פון 26 אטאלן אינעם לאקאדיווער ים, 700 ק"מ דרום־מערב פון סרי לאנקא און 400 ק"מ דרום־מערב פון אינדיע.
די מאלדיוון איז דאס קלענסטע לאנד אין אזיע, סיי לויט באפעלקערונג סיי לויט שטח, און איז דאס נידעריגסטע לאנד אין דער וועלט, מיט א דורכשניט הייך פון 1.5 מעטער איבערן ים־שפיגל.
אומענדלעכקייט אדער אומענדיקייט (סימבאל: ∞) איז אן אבסטראקטער באגריף וואס שילדערט עפעס וואס איז נישט באגרענעצט, וואס איז ניצבאר אין די פעלדער פון טעאלאגיע, פילאסאפיע, מאטעמאטיק און פיזיק. אומענדלעכקייט באדייט א זאך וואס איז גרעסער ווי נארוועלכער אנדערער זאך, אדער א פראצעס וואס וועט קיינמאל נישט ענדיקן.
אין מאטעמאטיק ניצט צוויי פארעמען פון אומענדלעכקייט: דער ∞ סימבאל באדייט א זאך אדער פראצעס אן א סוף; אויך זענען פאראן אומענדלעכע צאלן.
רעאלע אנאליז.
אין רעאלן אנאליז, ניצט מען דעם סימבאל formula_1, גערופן "אומענדלעכקייט", צו באדייטן אן אומבאגרענעצטן גרענעץ. formula_1 מיינט אז "x" וואקסט אָן א גבול, און formula_1 מיינט אז דער ווערט פון "x" פארקלענערט זיך אן א גבול. ווען "f"("t") ≥ 0 פאר יעדן "t", דעמאלסט
אין מאטעמאטיק, דער זיך-חזר'ענדיגער נומער …0.999 איז א רעאלע צאל וואס איז גלייך מיט דעם נומער איינס. דאס הייסט, אז 1 און 0.999… רעפרעזענטירן דעם זעלבן נומער. עס איז דא פארשידענע מאטעמאטישע דערווייזן פון דער דאזיקער גלייכקייט.
דערווייז.
formula_1.
דאס איז א געאמערישע ריי, טא
ווען formula_1 געפינט מען אז formula_1.
באַפֿי די וואַמפּיר יעגערין (ענגליש: "Buffy the Vampire Slayer") איז אן אמעריקאנישע טעלעוויזיע סעריע, געשאפן פון דזשָאס וועדָאן, וואס האט אויך די סצענאר געשריבן, און פראדוצירט דורך 'פאקס דער צוואנציגסטן יארהונדערט'. די פראגארם איז אורשפרינגליך אויסגעשטראהלט געווען פון 10טן מערץ 1997 ביז 20סטן מיי 2003 אין זיבן שטאפלען מיט 144 פאלגן אינסגעזאמט. אין 2007, די סעריע איז געווען אויסגעקליבן פון דער זשורנאל "טיים" אלס איינע פון די בעסטע הונדערט אין דער געשיכטע. זי האט געווינען 41 פרייזן, דאפון צוויי "עמי'ז", און איז געווען פארגעשלאגט פאר נאך 100. "באפי" האט באקומען הויכע איינשאלטקוואטעס (שאצונג), און דורכשניטלעך האט יעדע פאלגע ארום פינף מיליאן צושויער אין די פאראייניקטע שטאטן; די גרויסטע אוידיענץ האט די פאלגע "אומשולד" (Innocence) מיט 8.2 מיליאן.
וועדאן האט געשריבן די סצענאר אלס א משל אויף דערוואקסונג, און די איבערלעבונגן פון די כאראקטער זינד אן אפמאלונג פון די צרות פון יונגעלייט אלס זי ווערן גרויס. פראפעסארן דעיוויד ווילקאקס און ראנדא לאווערי שרייבן אז אין 'באפי', "די פראבלעמען פון די צענערלינגע ווערן, ווארטליך, צום מאנסטער." די סעריע האט אויך א שטארקע פעמיניסטישע אנזאג: וועדאן זאגטע וואס ער האט באקעמן די
געדאנק צו די מעשה וייל ער איז געווען מיד און געלאנגווייליקט פון "אלע שוידער-פילמן ווי מ'זעט א שוואכע, ווימפערליכע בלאנדע מיידל. איך האב געוואלט זען וואס וועט פאסירן אלס די מיידל וועט די העלדין זיין."
די סוזשעט האנדעלט פון בּאַפי סאַמערְז, וואס איז א זעכצן-יאר-אלט שילערין אין דער סאַנידייל-מיטלשולע ווען די געשיכטע הייבט אן. זי איז נישט א פשוט'ע מיידל: אין יעדעם דור איז איין מויד אויסדערוויילט צו דינען אלס די "יעגערין"; זי באקומט איבער-מענטשליכע כוחות און זאל שוצן די וועלט פון וואמפירן, שדים, מזיקים און אנדערע באשעפנישע פון די פינסטערניש. באפי איז די היינטיקע יעגערין. זי ליבט נישט אירע פליכט, אבער מוז אויספאלגן. צוזאמען מיט אירע "וועכטער", דזשאיילס, און א קליינע באנד פון חברים וואס ווייסט וואס זי איסט - הויפטליך ווילאָ און זאַנדער; ס'דו אויך ענדזשעל, א וואמפיר וואס האט באקומן זיין נשמה צוריק דורך כישוף - קעמפפט זי קעגן פארשידענע פיינדע. אם אנהייב, איז דאס דער אלטע וואמפיר בעקאנט אלס "דער מייסטער", און זיינע משרתים. שפעטער ס'דו די וואמפירן ספּאַייק און דרוּסילאַ; דער בירגער-מייסטער ווילקינס, וואס וויל פארוואנדלען זיך אין א שד און פארניכטן די שטאט סאנידייל; די גאטין גלארי. די לעצטע און מעכטיסקטע קעגנער, אין שטאפל 7, איז דער "ערשטער בייזע", ענליך צום סטרא אחרא. ווערענד דאס אלעס מוזן באפי און אירע חברים אויך האנדלען מיט די זעלבע צרות ווי אנדערע יונגעלייט אין זייערע עלטער: אומגליקליכע ליבע, נאַרקאָמאַניע, פארגעוואלדיגונג, געשלעכטיקע אידענטיטעט ספקות און וייטער.
רעאַלער אַנאַליז ("Real analysis") איז א געביט אין מאטעמאטישן אנאליז וואס באהאנדלט רעאלע פונקציעס, ד"ה פונקציעס וואס זייערע ווערטן זענען רעאל, למשל formula_1 אדער formula_1, און רעאלע רייעס.
א ראַציאנאַלע צאָל אין מאטעמאטיק איז א רעאלע צאל וואס מ'קען רעפרענזענטירן ווי די פארהעלטעניש (לאטיין "ratio ראַציא") פון צוויי גאנצע צאלן. דער סכום פון אלע ראציאנאלע צאלן ווערט באצייכנט formula_1. מען שרייבט א ראציאנאלע צאל ווי א ברוכטייל (טיילציפער) פון צוויי גאנצע צאלן, דער ציילער און דער (נישט נול)טיילער.
אזוי ווי דער טיילער קען זיין גלייך צו 1, איז יעדע גאנצע צאל א ראציאנאלע צאל.
די דעצימאלע אויסשפרייטונג פון א ראציאנאלער צאל וועט אדער ענדיגן נאך א געוויסער צאל ציפֿערן אדער וועט אנהייב איבערחזר׳ן די זעלבע ענדיגלאזן סעקווענץ פון ציפערן איבער און איבער.
א רעאלע צאל וואס איז נישט ראציאנאל רופט מען אומראציאנאל. אומראציאנאלע צאלן שליסן איין, E (מאטעמאטיק) און גילדענער שניט. די דעצימאלע אויסשפרייטונג פון אן אומראציאנאלער צאל איז ממשיך אויף אייביג אן זיך איבערחזר׳ן. דאס געזעמעל פון ראציאנאלע צאלן איז צאלבאר, און דאס געזעמעל פון רעאלע צאלן איז אומצאלבאר, מילא זענען כמעט אלע רעאלע צאלן אומראציאנאל.
ברוקווע ("Brassica rapa rapa") איז אַ מין גרינס פֿון דער צלם-בלומיקע ("Brassicaceae") משפחה, וואס מען עסט דעם געדעכטן ווארצל דערפון. די קליינע ברוקוועס וואקסט מען פאר מענטשן; די גרעסערע וואקס מען צו געבן בהמות צו עסן.
דער ברוקווע האט מען שוין קולטיווירט אין העלעניסטע און רוימישע צייטן. מען טרעפט דעם רעטעך, ווי אויך די נאענט פלאנצן זענעפט און רעטעך, איבער מערב אזיע און אייראפע.
איניגא דזשאנס (ענגליש: "Inigo Jones"; 15טן יולי 1573 - 21סטן יוני 1652) איז געווען אן ענגלישער ארכיטעקט. ער האט געברענגט דעם סטיל פון רענעסאנס ארכיטעקטור צו ענגלאנד, און איז געווען דער ערשטער בריטישער ארכיטעקט פון דער מאדערנער תקופה.
דזשאנס איז געבוירן געווארן אין 1652 אין סמיטפילד, לאנדאן, דער זון פון א קאטוילישן שטאף מאכער.
ביים סוף פונעם 16טן יארהונדערט איז ער געפארן אין איטאליע לערנען ארכיטעקטור, דער ערשטער ענגלענדער וואס האט דאס געטון.
די מעשה פון גענזשי (源氏物語, "Genji Monogatari") איז א קלאסישע ווערק פון יאפאנישער ליטעראטור.
דעם ראמאן האט געשריבן מוראסאקי שיקיבא, אן אדלפרוי וואס האט געלעבט אין דער העיאנער תקופה. דאס בוך האט זי געשריבן אין די יארן 1000 - 1008, און עס איז איינער פון די ערשטע ראמאנען געשריבן, און דער ערשטער ראמאן אין יאפאן. עס איז געשריבן געווארן אין דער ווייבערישער היראגאנא שריפט. עס שילדערט דאס לעבן פון דעם אדלשטאנד אין דער העיאַנער תקופה.
דער ראמאן דערציילט וועגן גענזשי, דער זון פונעם יאפאנעזער קייסער פון א קעפסווייב.
לאה מיט קינדרלך, יעקב מיט לבן
לאה אמנו איז געווען איינע פון די ארבע אמהות, די מאמע לאה איז געווען די עלטסטע טאכטער פון לבן הארמי און מוטער עדינה, די ערשטע ווייב פון יעקב אבינו. זי האט געהאט פון אים זעקס זין (ראובן, שמעון, לוי, יהודה, יששכר און זבולן) און איין טאכטער, דינה.
פראפעסאר סטענלי פישער (שם קודש: שלמה בן פסח הכהן; ענגליש: "Stanley Fischer"; געב' דעם 15טן אקטאבער 1943) איז א ישראלדיק-אמעריקאנער עקאנאמיסט, וואס האט געדינט ווי אנפירער פונעם באנק פון ישראל אין די יארן 2005–2013. היינט האלט ער ביי ווערן אונטער־פארזיצער פונעם פעדעראלן רעזערוו.
פישער ווערט גערעכנט אן אנזיכטיקער רעפרעזאנטיוו פון דער מאנעטאריסטישער לערע אין מאקרא-עקאנאמיק, און האט געשריבן א סך ביכער און ארטיקלען אויף דעם סוביעקט.
פישער איז געבוירן געווארן צו א יידישער משפחה אין מאזאבוקע, צפון ראדעזיע (היינט זאמביע). ער האט געלערנט אין גימנאזיע אין דרום ראדעזיע (היינט זימבאבווע) און האט זיך אויסגעצייכנט אן פיזיק, מאטעמאטיק און כעמיע, אבער א פריינט פון דער משפחה האט אים געוואנדן צום געביט פון עקאנאמיק. ער האט שטודירט פאר אן ערשטן דיפלאם אין עקאנאמיק אין דער לאנדאנער שולע פון עקאנאמיק (LSE), אין די יארן 1962 ביז 1965. נאכהער איז ער געגאנגען ארבעטן א שטיק צייט אין ישראל, און ער איז צוריקגעמון קיין לאנדאן צו מאכן אן אייניעריקן דיפלאם פון 1965 ביז 1966. ער האט געמאכט זיין דאקטאראט אין עקאנאמיק אינעם מאסאטשוסעטס אינסטיטוט פון טעכנאלאגיע (MIT), אין 1969.
ער האט געהייראט ראדא קיט, און זיי האבן דריי קינדער.
אקאדעמישע קאריערע.
פישער האט געדינט ווי א לעקטאר (Assistant Professor) פאר עקאנאמיק אינעם אוניווערסיטעט פון שיקאגא ביז 1973, און פון דעמאלסט איז ער געווען פראפעסאר אין דעם דעפארטמענט פון עקאנאמיק אינעם מאסאטשוסעטס אינסטיטוט פון טעכנאלאגיע. פראפ' פישער איז אויך א גאסט לעקטאר אינעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים און אינעם הואווער אנשטאלט אין סטאנפארד.
באנקירן.
דעם 1טן מיי 2005 האט מען באשטימט פישער דעם אנפירער פון דער באנק פון ישראל.
מיי 2011 האט זיך פישער קאנדידירט פארן אמט פון פארזיצער פונעם אינטערנאציאנאלן געלטפאנד, אבער ער איז געווארן דיסקוואליפיצירט צוליב זיין עלטער (א קאנדידאט טאר נישט זיין עלטער ווי 65, פישער איז אבער געווען אלט דעמאלסט 67).
על ניניא (שפאניש: "El Niño") איז א קלימאטישער פענאמען וואס פאסירט אין דעם פאציפישן אקעאן קעגן איבער די בארטנס פון פערו און עקוואדאר און באאיינפלוסט די קלימאט איז פארשידענע ראיאנען פון דער וועלט, טייל פון זיי גאר ווייט פון דער דרום־אמעריקאנער יבשה. דער פענאמען פאסירט מערסטנס אין דעצעמבער און דויערט בערך א מאנאט, אבער איין מאל אין עטלעכע יאר קומט ער פאר א לענגערער תקופה און איז גורם אז די פיש שטארבן. דאס טוט שעדיקן די עקאנאמיע פון פערו. אויך צוליב די אלע טויטע פיש, און אויך די געשטארבענע פייגעלעך וואס זענען געוואוינט צו עסן די פיש, ברענגט דאס מיט קראנקייטן. פארוואס דער פענאמען דערשטארקט זיך אין געוויסע יארן פארשטייט מען נישט.
די קאנסעקווענצן פון על ניניא שפירט מען אינעם פאציפישן אקעאן, אינעם אטלאנטישן אקעאן און אינעם אינדישן אקעאן. די עפעקטן אינעם אטלאנטישן אקעאן קומען 12-18 מאנאטן נאך ווען זיי ווערן געשפירט אין די פאציפישן און אינדישן אקעאנען.
א מיטגלידשטאַט פונעם אייראפעישן פֿאַרבאַנד איז איינער פון די 28 לענדער וואס האט זיך באטייליקט אינעם אייראפעישן פארבאנד (EU) זייט זיין גרינדונג אין 1958 ווי די אייראפעישע עקאנאמישע געמיינדע (EEC). פון אן אנהייב מיטגלידשאפט פון זעקס שטאטן, איז ער פארגרעסערט געווארן פינף מאל. די גרעסטע פארגרעסערונג איז געווען דעם 1טן מיי 2004, ווען צען לענדער האבן זיך אריינגעטראטן. דער לעצטער מיטגליד איז געווען קראאטיע אין 2013.
איידער א שטאט קען זיך אריינטרעטן אינעם אייראפעישן פֿאַרבאַנד, מוז ער זיך צופאסן צו די עקאנאמישע און פאליטישע געביטן וואס מ'רופט די "קאפנהאגענער קריטעריעס". ד"ה דאס לאנד דארף זיין דעמאקראטיש פון א
פרייען מארק און רעספעקט פאר דער הערשאפט פון געזעץ. בכדי א נייער שטאט זאל ווערן א מיטגליד פאדערט די הסכמה פון אלע מיטגליד שטאטן ווי אויך דער אייראפעישער פארלאמענט.
אין מאטעמאטיק איז א דערווייז א דעדוקטיווער ארגומענט פאר א מאטעמאטישן ארויסזאג. אינעם ארגומענט קען מען ניצן ארויסזאגן וואס מ'האט פריער פעסטגעשטעלט, ווי למשל טעארעמען. סוף כל סוף כל איז אלץ געבויט אויף אקסיאמען, ד"ה ארויסזאגן וואס זענען קלאר אמת אדער וואס זענען אנגענומען. א דערווייז דארף זיין גוט אויסגעפירט אז ער האלט אין אלע אופנים; ס'איז נישט גענוג צו ווייזן אז ער האלט אין געוויסע פעלער, אפילו א סך פעלער.
א דערווייז ניצט לאגיק אבער ווערט געשריבן אין א נארמאלער שפראך.
דער מעטאד פון דערווייזן אן ארויסזאג פון אקסיאמען שטאמט פונעם אוראלט־גריכישן מאטעמאטיקער אוקלידוס.
אין מאטעמאטיק, איז א טעארעם אן ארויסזאג וואס מ'קען דערווייזן אין א געוויסער אקסיאם סיסטעם. דערווייזן טעארעמען פארנעמט א חשובן פלאץ אין מאטעמאטיק.
א טעארעם האט היפאטעזן, ד"ה די באדינגען וואס דארפן האלטן, און מסקנות וואס קומען ארויס פונעם טעארעם לויט די באדינגען.
איינער פון די מערסט־בארימטע טעארעמען אין געאמעטריע איז דער פיטאגאראס פרינציפ וואס זאגט: "ווען די לענג פון די דריי זייטן פון א דרייעק מיט א גראדווינקל זענען formula_1, און formula_1 איז דער לענג פונעםהיפאטענוז, דעמאלסט formula_1". דער באדינג איז אז דער דרייעק האט א גראדווינקל, און די מסקנא איז די גלייכונג צווישן די לענגען פון די דריי זייטן.
א קוואַדראַט קילאמעטער איז דער שטח פון א קוואַדראַט וואס יעדע זײַט איז לאנג 1 קילאמעטער. א קוואַדראַט קילאמעטער באדעקט 100 העקטאַר. דער סימבאל פאר קוואַדראַט קילאמעטער איז ק"מ2. דער קוואַדראַט קילאמעטער איז א מאָס־איינס וואס געהערט צו דער אינטערנאציאנאלער סיסטעם פון איינסן (SI) פאר מעסטן א שטח.
אין ישראל און אנדערע לענדער פון דער געוועזענער אטאמאנישער אימפעריע ניצט מען דעם דונאם; 1 קוואדראט קילאמעטער = 1,000 דונאם.
Thalys (אויסגערעדט "טאַליס") איז א דינסט פון אינטערנאציאנאלע גיכבאנען וואס פארבינדט די שטעט פאריז, אמסטערדאם, אסטענד, קעלן און עסן. די דינסט ווערט אפערירט דורך דער
"Thalys International" פירמע, און טיילט אן אייזנבאן־ליניע מיט אייראסטאר און מיט דער פראנצויזישער באן־דינסט TGV. אין 2012 זענען געפארן 6.6 מיליאן פאסאזשירן אין די באנען פון Thalys.
180px
פיער דע פֿערמאַ (פראנצויזיש: "Pierre de Fermat"; 17טן אויגוסט 1601 – 12טן יאנואר 1665), א פראנצויזישער אדלמאן, איז געווען פון די גרעסטע מאטעמאטיקער פונעם 17טן יארהונדערט. פערמא איז געווען א יוריסט, און האט געארבעט אין מאטעמאטיק ווי א האבי, דעריבער האט מען אים גערופן "פרינץ פון די אמאטארן".
פערמא האט שטודירט אינעם אוניווערסיטעט פון טולוז, און נאכהער איז ער אריבער קיין בארדא, וואו ער האט אנגעהויבן זיינע ערשטע ערנסטע פארשונגען אין מאטעמאטיק. פון בארדא איז פערמא אריבער קיין ארליאן פאר אקאדעמישע שטודיעס. ער האט באקומען א דיפלאם אין ציווילן געזעץ און האט געדונגען א ביורא אינעם פארלאמענט אין טולוז. ביז 1631 האט ער געארבעט ווי אן אדוואקאט אין טולוז. אין 1652 האט מען אים פראמאווירט צום העכסטן אמט אינעם קרימינעלן געריכט.
פערמא איז געוואוסט ווי דער פאטער פון נומערן טעאריע. זיינע דערגרייכן, זיינע השערות און זיינע פראבלעמען וואס ער האט ארויפגעברענגט אין נומערן טעאריע האבן צוגעברענגט צו א שטארקער אנטוויקלונג פון דער טעאריע אין שפעטערדיקע דורות. פערמא'ס ביישטייערונג צו דער אנטוויקלונג פון מאטעמאטיק האבן אים מזכה געווען מיטן טיטל "דער גרעסטער פראנצויז אינעם 17טן יארהונדערט".
הרב עקיבא קארניצער (ה'תקצ"ט, 1839 – י"א טבת ה'תרנ"ב, 1892) איז געווען שטאטס־רב פון קראקע; ער איז געווען דער ממלא מקום פון זיין שווער און פעטער הרב שמעון סופר.
הרב עקיבא איז געבוירן געווארן אין מאטערסדארף, א זון פון הרב אליהו קארניצער און זיין ווייב גיטל, א טאכטער פונעם חתם סופר.
רבי אליהו איז אוועק יונגערהייט, און מרת גיטל האט געהייראט הרב שלמה זלמן שפיצער, רב פון דער שיף־שול אין ווין, וואס האט געהאדעוועט זיין שטיפזון עקיבא.
ער האט געלערנט ביי רב אהרן זינגער פון מאטערסדארף, מחבר פון "תפארת אהרן", און ביי הרב אברהם בארנשטיין, דער סאכאטשאווער רבי, מחבר פונעם "אבני נזר". אזוי אויך האט ער געלערנט ביי זיין פעטער הרב אברהם שמואל בנימין סופר, דער "כתב סופר", אין פרעשבורג.
אין יאר תרכ"ג (1863) האט ער געהייראט רייזל, א טאכטער פון זיין פעטער הרב שמעון סופר פון קראקע. י"ז טבת, תרמ"א, דעם טאג פונעם ברית פון זיין זון יוסף נחמיה, איז זיין ווייב נפטר געווארן.
נאך דער פטירה פון זיין שווער אין תרמ"ג (1883), איז פארגעקומען א געראנגל אויפן קראקעווער רבנות. טייל פון דער קהילה, בעיקר פון די חסידים, האבן געשטיצט רב עקיבא קארניצער, און אן אנדער טייל האט געשטיצט רב חיים אריה הורוויץ.
הרב קארניצער האט געדינט ווי שטאטס־רב פון קראקע ניין יאר, ביז זיין פטירה אין תרנ"ב (1892), ביי דער עלטער פון דריי און פופציק. נאכדעם איז געבליבן ליידיג דאס קראקעווער רבנות דריי און דרייסיק יאר, ביז אין יאר תרפ"ה (1925) האט מען בשטימט אלס רב זיין זון הרב יוסף נחמיה קארניצער.
ספרינגפילד () איז די הויפטשטאט פון דעם שטאַט אילינוי אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
אין 2010, איז ספרינגפילד געווען די זעקסטע מערסט באפעלקערטע שטאט אין אילינוי, מיט א באפעלקערונג פון 116,250.
מ'האט געגרינדעט די שטאט אין 1821, מיטן נאמען קאלהון. דער היינטיקער נאמען איז געגעבן געווארן אין 1832. אין 1839 איז זי געווארן די הויפטשטאט פון אילינוי.
אברהם לינקאלן האט געוואוינט אין ספרינגפילד דורכאויס 24 יאר.
אַלפֿאָנסאַס בוקאָנטאַס (ליטוויש: "Alfonsas Bukontas"; געב. 11טן סעפטעמבער 1941) איז אַ ליטווישער דיכטער פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.
אַלפאָנסאַס בוקאָנטאַס איז געבוירן דעם 11טן סעפּטעמבער 1941 אינעם דאָרף דאַפּשײַ אין זאַמעט (איצט – אין באַשטאַנד פונעם מאָזשייקער ראַיאָן פון ליטע). סוף יוני פון דעם זעלבן יאָר איז ליטע אָקופּירט געוואָרן דורך די דײַטשן. אַלפאָנסאַס בוקאָנטאַסעס משפּחה איז אומגעבראַכט געוואָרן ווי אַלע ייִדן. ער אַליין איז לעבן געבליבן אַדאַנק ליטווינער, וועלכע האָבן אים געראַטעוועט, באַהאַלטן און אויסגעכאָוועט. אַלס דיכטער האָט אַלפאָנסאַס בוקאָנטאַס דעביוטירט אין 1958. אין 1964 האָט ער פאַרענדיקט דעם פילאָלאָגישן פאַקולטעט פונעם ווילנער אוניווערסיטעט. ער איז געווען אַ לערער אין שולן און אַ מיטארבעטער אין רעדאַקציעס פון צײַטונגען און זשורנאַלן. אַלפאָנסאַס בוקאָנטאַס האָט איבערגעזעצט אין ליטוויש דיכטונג פון דײַטש, רוסיש, פּויליש ווי אויך פון אַנדערע שפּראַכן. ער האָט איבערגעזעצט פון יידיש לידער פון משה קולבאק און אברהם סוצקעווער, פון העברעיש - לידער פון יהודה עמיחי. אין 1997 האָט דער דיכטער צונויפגעשטעלט און אַרויסגעגעבן אַ בוך, וואָס האָט אין זיך אײַנגעשלאָסן משה קולבאַקס פּאָעמע "ווילנע" אינעם אָריגינאַל אויף ייִדיש און אין איבערזעצונגען אויף ליטוויש, ענגליש, פראַנצויזיש, דײַטש, פּויליש און רוסיש.
א כאַליפֿאַט, (פון אראביש خلافة אדער "khilaafah"), איז אן איסלאמישע מעטאד פון רעגירונג וואס רעפרעזענטירט די פאליטישע איינהייט און פירונג פון דער איסלאמישער וועלט. די פאליטישע אויטאריטעט פון א "כאליף" אלס ראש מלוכה פון א כאליפאט שטאמט פון דעם וואס ער ווערט געהאלטן א נאכפאלגער פונעם איסלאמישן נביא מוכאמאד.
לויט די סוניס דארף ער זיין א מיטגליד פונעם קוראיש שבט געוויילט דורך מוסולמענער; און לויט די שיאס דארף ער זיין אן אימאם וואס איז אן אייניקל פון אהל אל־בייט. פון דער צייט פון מוכאמאד ביז 1924, כסדרדיקע כאליפאטן זענען געהאלטן געווארן דורך פארשידענע דינאסטיעס, כולל די אומאיאדס (וואס מען האט פארטריבן פון דמשק קיין קארדאבע), די אבאסידן (וואס האבן געהערשט פון באגדאד און האבן פארטריבן די אומיאדן פון דמשק), די פאטימידן (וואס האבן געהערשט פון קיירא), און ענדלעך די אטאמאנען.
האָבער ("Avena sativa") איז א זגאל תבואה וואס מען וואקסט צו ניצן זיין זוימען, בעיקר צו געבן פערד און אנדערע בהמות צו עסן, אבער מען קען אים צעמאלן פאר מענטשן צו עסן, אדער רוי, אין גראנאלא און מיזלי, אדער געקאכט אויף האבער־קאשע.
האבער וואקסט אין זאנעס מיט א מעסיקן קלימאט. ער קען פארטראגן רעגן, און וואקסט גוט אין צפון־מערב אייראפע און אויך אין די פארבערג פון די הימאלייע.
האבער איז אן אייניעריגער פלאנץ; מען קען אים איינזייען אדער אין הארבסט (פאר א שניט אין סוף זומער) אדער אין פרילינג (פאר א שניט אין אנהייב הארבסט).
האבער איז איינער פון די חמשת מיני דגן, אויף וואס מען מאכט א באזונדערע ברכה "מזונות", און מ'דארף מפריש חלה זיין ווען מען מאכט דערפון א טייג וואס מ'באקט. אויך קען מען מאכן מצות פון האבער, וואס מענטשן עסן ווען זיי קענען נישט פארטראגן גלוטן.
הרב יעקב יצחק גאלינסקי (ט' טבת תרפ"א, 1920 – כ"ב שבט תשע"ד, 23סטן יאנואר 2014) איז געווען א מגיד. פריער איז ער געווען ראש ישיבה פון דער נאווהארדאקער ישיבה אין חדרה.
הרב יעקב איז געבוירן געווארן אין קריניק, פוילן צו ר' אברהם צבי גאלינסקי און זיין ווייב דבורה. אין די תר"צ יארן האט ער געלערנט אין דער נאווהארדאקער ישיבה אין ביאליסטאק אונטער דעם ראש ישיבה הרב אברהם יפה'ן, אן איידעם פונעם אלטער פון נאווהארדאק. אין 1941 איז ער געווארן דעפארטירט קיין סיביר צוזאמען מיט א גרופע פון א הונדערט ישיבה בחורים. אין דער תקופה נאך דער צווייטער וועלט-מלחמה האט ער געהייראט צביה בראד, טאכטער פון ר' חיים בנימין הלוי בראד, א בראסלאווער חסיד. א שטיק צייט איז ער געווען אין די שארית הפליטה לאגערן אין דייטשלאנד, און אין 1949 איז ער ארויף אין ישראל וואו ער האט זיך באזעצט אין בני ברק.
ער איז געווען א מקורב פונעם חזון איש און רבי יעקב ישראל קאניעווסקי. אין די תש"י יארן האט ער געפירט א ישיבה אין ראש העין פאר יונגע תימנער יידן. אין די תש"כ יארן איז ער געווען ראש ישיבה פון דער נאווהארדאקער ישיבה אין חדרה, צוזאמען מיט נאך א נאווהארדאקער תלמיד, הרב אלחנן פערלמוטער.
יארן לאנג פלעג ער ארומגיין יישובים פון נייע אימיגראנטן און געדרשנט דארט. זיינע דרשות זענען געווען אויפן מוסר סטיל פון נאווהארדאק, צוזמען מיט מעשה'לעך פון זיין לעבן.
ער איז נפטר געווארן כ"ב שבט תשע"ד, אינעם מעייני הישועה שפיטאל, ביי דער עלטער פון 93.
זיין עלצטע טאכטער איז דיי ווייב פון הרב חיים בערמאן, פון דער פאנאוועזשער ישיבה (א ברודער פון הרב מרדכי שלמה בערמאן). צוויי פון זיינע זין זענען נפטר געווארן אין זיין לעבן.
א שטורעם אין מדבר איז א בוך רעדאקטירט און בעארבעט דורך מנחם מנדל, ארויסגעגעבן אין ירושלים תשס"ו.
א שטורעם אין מדבר איז א שפאנענדע ערציילונג, ארגינעל געשריבן דורך י.ש.ר., וועלכער באציהט זיך אויף די צייט ווען עס איז אויפגעקומען די איסלאמישע רעליגיע דורך מוחמד עבדאלא.
די ערציילונג לייגט אראפ ווי אזוי די יודן פון די חייבאר בערג אין צענטראל אראביען האבן געקעמפט קעגן מוחמד וועלכער האט געוואלט אויפצווינגען אויף זיי זיין ניי געשאפענע רעליגיע.
א הויכפונקט פון די פאסירונג איז ווי אזוי צינה, די טאכטער פונעם פירשט, האט נקמה גענומען פון מוחמד פארן טויט פון איר מאן.
די צווייטע מעשה אין דעם בוך איז א קורצע ערציילונג, ארגינעל געשריבן דורך ש. כהן, מיטן נאמען די אומגעריכטע הילף.
עס באשטייט פון פינעף קאפיטלען און דערציילט ווי אזוי א יוד איז געראטעוועט געווארן פון א פאלשן בלבול אז ער האט דערמארדעט א רייכן תבואה הענדלער צו רויבן זיין געלט.
דער בוך אנטהאלט בסך הכל, דריי-הונדערט-און-זיבעצן זייטן.
די צוויישפראכיקייט פון אונדזער ליטעראטור איז א יודיש בוך געשריבן דורך שמואל ניגער און ארויסגעגעבן פון לואיס לאמעד פאנד פאר אונדזער ליטראטור אין ביידע שפראכן אין דעטרויט, מישיגען אין יאר 1941.
דער בוך ברענגט ארויס אז דאס יודישע פאלק האט א לאנגע היסטאריע פון ביילינגוואליזם פון העברעאיש זייט בי זייט מיט נאך א שפראך.
ער שטעלט זיך ארויס קעגן די עקסטרעמע באוועגונגען פון יידישיסטן און העברעיאיסטן, בא די שפראכן קריג, וועלכע ביידע פרעדיגן אויף מאניזם אין זייער שפראך.
ער באשרייבט אויך די היסטאריע פון צוויישפראכיקייט ביי אנדערע פעלקער, ווי: איטאליענער, גריכן, כינעזער און ארמענער.
דאן גייט ער דורך די היסטאריע פון יודישע ליטעראטור, אנגעהויבן פון אראמיש אין די משנה און גמרא ביז די געהעריגע אויפלעבונג פון יודיש.
דאס בוך אנטהאלט פערצן קאפיטלען אין הונדערט-זעקס-און-פערציג זייטן, געדרוקט אין ניו יארק אין צוויי טויזנט עקזעמפלארן.
רבי יוסף זונדל פון סאלאנט (ה'תקמ"ו - ה'תרכ"ו), איז געווען דער רבי מובהק פון רבי ישראל סאלאנטער. אין זיינע לעצטע יארן איז ער געווען א מורה הוראה אין דער אשכנזישער קהילה אין ירושלים.
רבי יוסף זונדל איז געבוירן געווארן אין 1786 (תקמ"ו]). זיין פאטער איז געווען רבי בנימין ביינוש, און ער איז געווען אן אייניקל פון רבי פייוויש אשכנזי, דער אב בית דין אין ווילנע און נאכהער נשיא פון דער אשכנזישער קהילה אין ירושלים. ער האט געלערנט אין דער וואלאזשינער ישיבה ביי רבי חיים וואלאזשינער. רוב פון זיינע טעג האט ער געוואוינט אינעם שטעטל סאלאנט.
ער פלעג גאנץ אפט פארן צו זיין רבי'ן רבי חיים וואלאזשינער. נאך זיין פטירה האט ער זיך געצויגן אין פוזנא צו לערנען פונעם שטאטס־רב רבי עקיבא אייגער.
אין תקצ"ז, ביי דער עלטער פון 51 איז ער ארויף אין ארץ ישראל און ער האט זיך באזעצט אין ירושלים, וואו ער איז געווארן א מורה הוראה. אין יענער תקופה איז די אשכנזישע קהילה אין ירושלים געווען צו קליין צו האבן א רב.
רבי זונדל איז אומגעקומען אין דער כאלערעמגיפה, די נאכט פון ג' מרחשון, תרכ"ו (1865) ביי דער עלטער פון 80, און מ'האט אים קובר געווען אין הר הזיתים.
נאך זיין פטירה איז זיין איידעם, רבי שמואל סאלאנט, געווען דער מורה הוראה, ביז מ'האט אים באשטימט (אומאפיציעל) רב פון דער אשכנזישער קהילה אין ירושלים.
באניהאַד () איז א שטעטל אין טאלנער קאנט אין דרום־מערב אונגארן, 140 ק"מ דרום פון בודאפעשט און 34 ק"מ צפון־מזרח פון פעטש. באניהאד האט א שטח פון 72.13 קוואדראט ק"מ.
באניהאד האט געהאט א שיינע יידישע געמיינדע. אין 1826 האבן געוואוינט 1,662 יידן אין באניהאד, און אין 1880, 1,154 יידן.
זייט ה'תרנ"ז (1897) רבי אליעזר חיים דייטש איז געווען רב אין באניהאד. ער איז נפטר געווארן כ"ט אלול ה'תרע"ו (1916).
אין 1941 זענען יידן געווען 14% פון דער באפעלקערונג פון דער שטאט. היינט איז נישט געבליבן קיין איין ייד אין באניהאד.
אין מאטעמאטיק, איז א בינאַרישע אפעראַציע א פעולה וואס ווערט אויסגעפירט צווישן צוויי עלעמענטן אין א סכום (לאו דווקא צוויי באזונדערע עלעמענטן). מער פארמאל: א בינאַרישע אפעראַציע איז א פונקציע פון די געארדנטע פארן פון עלעמענטן פון א סכום צום סכום; אין מאטעמאטישע סימבאלן: פארן סכום formula_1 איז א בינאַרישע אפעראַציע א פונקציע formula_1. טיילמאל איז formula_1 א טיילווייזע פונקציע, ווי למשל, מען קען נישט צעטיילן מיט נול.
צוגאב, אראפנעם, טאפלונג און צעטיילונג זענען באוואוסטע בינאַרישע אפעראַציעס. אויך מאטריץ־טאפלונג איז א בינאַרישע אפעראַציע.
בינאַרישע אפעראַציעס זענען די באזע פון אלגעברעישע סטרוקטורן וואס מען פארשט אין אבסטראקטער אלגעברע. ביישפילן פון סטרוקטורן מיט בינארישע אפעראציעס זענען גרופעס, מאנאאידן, רינגען, אלגעברעס און פעלדער.
אפטמאל צייכנט מען א בינאַרישע אפעראַציע מיטן סימבאל צווישן די צוויי עלעמענטן ("אינפֿיקס"), למשל, דער צוגאב אפעראטאר formula_1 שרייבט מען formula_1, נישט אין פונקציאנעלער נאטאציע formula_1.
הרב אפרים זלמן היילפרין (י"ג כסלו ה'תרל"א, 7טן דעצעמבער 1871 – ד' אדר ה'תשכ"א, 20סטן פעברואר 1961) איז געווען א חסידישער רב אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. שפעטער איז ער ארויף אין ארץ ישראל וואו ער האט געגרינדעט דעם נאציאנאלן צענטער פאר טהרת המשפחה.
הרב היילפרין איז געבוירן געווארן אין גאליציע אין א חסידישער משפחה, דער זון פון אלחנן דוב היילפרין (אן אייניקל פון הרב יעקב שלמה היילפרין אב"ד פרעמישלאן) און הינדא באלא.
ער איז געווען א רב אין פרעמישלאן און אין ברעזשאן. שפעטער האט ער אימיגרירט אין די פאראייניגטע שטאטן און ער איז געווארן רב פונעם "זרע אברהם" שול אין דענווער, און שפעטער אין דעם ביהמ"ד פון אנשי בראד אין ניו יארק.
שפעטער איז ער ארויף אין ארץ ישראל און ער האט געוואוינט אין דעם גאולה געגנט פון ירושלים וואו ער איז געווארן מקושר מיט די רביס פון רחמיסטריווקא. ער פלעג מעורר זיין דעם ציבור אין ירושלים וועגן דעם עניין פון נאכזאגן אמן און "אמן יהא שמיה רבא". צוליב דעם האט ער פארפאסט דעם קונטרס "שומר אמנים", וואס איז א ליקוט פון דברי חז"ל אויפן חשיבות פון דעם עניין. אזוי אויך האבן יעדן שבת פארזאמלט ביי אים קינדער פון דעם גאולה געגנט צו ווערן פארהערט ביי אים אויף גמרא און משניות און ער האט זיי געשאנקען מיט פריזן.
אין די 50ער יארן האט הרב היילפרין מייסד געווען דעם "מרכז הארצי לטהרת המשפחה", כדי אויפשטעלן מקוואות אין יישובים און פארשפרייטן דאס חשיבות פון טהרת המשפחה. ער האט געקערט צום טשעבינער רב צו ווערן דעם נשיא פון דער ארגאניזאציע.
זיין טאכטער לאה איז די ווייב פון הרב יהודה דוב גאלינסקי (נפ' תשט"ז), רב פון קהילת "שערי צדק" אין קאלטשעסטער, קאנעטיקוט. זייער זון איז הרב מעלה גאלינסקי, וואס איז געווארן זיין פאטערס ממלא מקום נאך זיין פטירה, און שפעטער איז ער ארויף אין ישראל און געווארן איינער פון די פירער פון ישיבת שעלבים.
דער ספר קדושת לוי איז איינע פון די בארימטסטע חסידישע ספרים געשריבן דורכן באוואוסטן חסידישער רבי'ן, רבי לוי יצחק בערדיטשובער.
דער ספר פארמאגט א באזונדערע חשיבות, וויבאלד עס איז געדרוקט געווארן פון מאנוסקריפטן וועלכע ער האט אליין געשריבן - אנדערש ווי די מערהייט פון די ספרים פון חסידישע רבי'ס וועלכע זענען געשריבן געווארן דורך תלמידים.
דער ספר אנטהאלט חסידישע תורות און בחינות אויף די סדר הפרשיות און ימים טובים, און ביים סוף איז פארהאן ליקוטים אויף פארשידענע מאמרי און אגדות חז"ל און בעיקר איז בארימט די קדושות ווי ער באשרייבט געוואלדיגע בחינות אויף די טעג פון חנוכה און פורים און "כללות הניסים".
ווי רבי אהרן פון זיטאמיר שרייבט אין די הסכמה אין יאהר תקע"ה פאר אן אייניקל וועלכע וויל איבערדרוקן דעם זיידנס ספרים, איז עס ארגינעל ערשינען אין צוויי באזונדערע חלקים.
דער טייל פון די אגדות סבי דבי אתונא און נאך, און בעיקר די קדושות אויף חנוכה און פורים איז נאך געדרוקט געווארן בחיי המחבר, און די טייל על התורה און ליקוטים שוין נאך זיין פטירה.
אויך האט דער אפטער רב געגעבן א הסכמה פארן זעלבן אייניקל אום חודש כסליו פון יאהר תקע"ה.
אינעם ערשטן באנד האט ער אויך אריינגעדרוקט חידושים פון זיין טאטן רבי מאיר רב אין הוסאקאוו און זיינע קינדער רבי ישראל פון פיקוב און רבי מאיר.
דרוקן.
דער ספר איז איבערגעדרוקט געווארן אומצאליגע מאל, און אין עטליכע דרוקן (בעיקר אין ווארשא) האט מען צוליב די גרויסע הוצאת הדפוס ארויסגעלאזט אסאך חלקים פונעם ספר, וועלכע מ'האט שפעטער צוריקגעשטעלט אינעם מונקאטשער דרוק אונטערן נאמען "קדושת לוי השלם".
מענסטרואַציע אדער וסת איז א פיזיאלאגיש-הארמאנישער פראצעס וואס פאסירט אין א פעריאדישן אופן אין דעם קערפער פון א נקבה ביי מענטשן און ביי א טייל פון זויגערס, וואס איז נייטיק פאר רעפראדוקציע. אינעם קערפער פון א מענטשלעכער נקיבה פאסירט מענסטרואציע בערך איין מאל א חודש דורכאויס דער תקופה פון איר פרוכבארקייט, אנהייבנדיג פון איר געשלעכטלעכער דערוואקסנהייט און ביזן איבערגאנג עלטער ("מענאפויזע" "menopause"). מענסטרואציע איז א טייל פונעם חודשלעכן פעריאד.
אין דער לויף פונעם חודשלעכן פעריאד טוט דער אייערשטאק פון א נקיבה וואס איז געשלעכטלעך דערוואקסן באפרייען איין אייעלע (אדער מער ווי איינס), אין א פראצעס וואס הייסט אוואולאציע. דער שליימהויט פונגם טראכט ("endometrium") ווערט דיקער כדי צו האלטן דאס פערטיליזירטע אייעלע, וואס הייבט אן שוואנגערשאפט. טאמער זי ווערט נישט שוואנגער, טוט די שליימהויט אוועקפאלן פונעם טראכט. דעמאלסט הייבט אן א נייער חודשלעכער פעריאד. די אוועקגעפאלענע שליימהויט געמישט מיט בלוט און אנדערע פליסיקייט קומען ארויס פונעם קערפער דורך דער מוטערשייד.
אבנארמאלע מענסטרואציע.
אן אבנארמאלע מענסטרועל היסטאריע איז א סימן פון אוואולאציע פראבלעמען. ווען א מיידל'ס פעריאדן פאנגען זיך אן (וואס דאס איז געווענליך ביי די צוועלף יאר), זענען זיי נאטורליך זייער אומרעגולער. אבער ביז'ן עלטער פון פופצן–זעכצן יאר דארפן זיי שוין סטאביליזירט און אנקומען בערך יעדע 28 טעג, דויערן פיר ביז פינף טעג, געווענטליך זיין געדיכטער דעם ערשטן אדער צווייטן טאג און ווערן ווייניגער און ווייניגער ביז ס'ווערט נאר אביסל פלעקן דעם לעצטן טאג.
מענסטרואציע איז א פונקטליכע הארמאן זייגער וואס רעגולירט די אנטוויקלונג פונעם פאליקל, ארויספלוס פון עסטראגען, אויפבוי פון א דיקע ליינינג אינעם יוטערעס פאר אוואולאציע, דער ארויסגוס פון גרויסע קוואנטומען פון קלארע סערוויקל מיוקוס, דער LH פלייץ וואס רייצט אן אוואולאציע און דער טויש צו א ווייכע ליינינג אינעם יוטערעס נאך אוואולאציע ווען דער אויפגעריסענער פאליקל הייבט אן צו פאבריצירן פראגעסטעראן. אויב דער קאמפליצירטער אויסגערעכענטער זייגער פון הארמאן געשעענישן שטימט נישט, קענען די פעריאדן זיין אומרעגולער. אין א פרוי וואס איז פערטיל, ברענגט דער נארמאלער אויפבוי פון א פעסטע דיקע ליינינג אין יוטערעס, נאכגעפאלגט דורך א ווייכע ליינינג אין צווייטן העלפט חודש, א רעגולערע און גלייכע פלוס פון מענסטרועל בלוט. דער יוטערעס האט א פרישער אנפאנג מיט יעדן נייע סייקל. אבער אויב ס'איז נישטא קיין אוואולאציע, בויט זיך דער יוטערעס אויף אומרעגולער און בלוטיגונג איז אויך אומרעגולער.
ווען די מאס פון טעג צווישן מענסטרועלע פעריאדן טוישט זיך צו שטארק איז עס א צייכן פון א פעלער ערגעץ אין דעם זייגער וואס רעגולירט די געהעריגע אויפבוי פון דעם יוטערעס ליינינג און קען האבן א שייכות מיט א מאנגל אין אוואולאציע, שוואכע אוואולאציע, אדער עפעס אן אפנויג פון נארמאלן סדר פון הארמאן רעגולירונג. געוויס קענען פרויען מיט אומרעגולערע פע ך פלמצף חל
ףיריאדן אוויולעיטן און ווערן שוואנגערדיג, אבער אויב זיי אוויולעיטן, איז עס מעגליך שפעט אדער נישט יעדן חודש. געוויסע פרויען קענען אוויולעיטן נאר צוויי מאל א יאר און האבן זייער צומישטע פיריאדס אינצווישן. אויב ס'איז דא זייער א הויכע ספערם קאונט איז זייער מעגליך אז די פרוי וועט ווערן טראגעדיג די איין מאל וואס זי אוואולירט יא.
די סיבה פארוואס א רעגולערע ציקל ווייזט אויף אוואולאציע איז, אז פראגעסטעראן וואס ווערט ארויסגעלאזט נאר נאכדעם וואס אוואולאציע האט שוין פאסירט, מאכט ווייך די ליינינג פונעם יוטערעס, און ביים סוף פונעם ציקל וועט זיך עס בעסער און ריינער אפשיילן. ווען אוואולאציע איז נאכנישט פארגעקומען, און פראדשעסטעראן איז נישט פאבריצירט געווארן, איז די ליינינג פון יוטערעס עטוואס הארטער און שיילט זיך אין שטיקלעך. פיריאדס קענען זיין שוואך ביז ס'זאמלט זיך אן עטליכע חדשים פון די נישט געהעריגע אפגעשיילטע ליינינג. אומרעגולערע פיריאדס זענען אן אנדייטונג אז די ליינונג שיילט זיך שטאפלווייז, אנשטאט א שטארקע שיילונג פון די גאנצע דיקקייט, און זענען א צייכן פון הארמאן און אוואולאציע אומארדענונג.
וסת אין הלכה.
לויט דער תורה, א פרוי פון ווען עס הייבט אן איר מענסטרואציע ביז נאך זי טובל'ט זיך אין א כשר'ער מקוה איז זי א נדה. למעשה האבן די חכמים מתקן געווען אז זי טוט זיך נישט טובל'ן ביז נאך די שבעה נקיים, וואס דאס איז, זיבן ריינע טעג אן א מראה פון בלוט. ווען א מאן האט תשמיש מיט איר בשעת זי איז א נידה זענען זיי ביידע עובר אן איסור כרת. אויך איז זי דעמאלסט טמא, וואס אין אמאליגע צייטן האט געהאט פארשידענע קאנסעקווענצן. לויטן שולחן ערוך, ווען א געהייראעטע פרוי איז א נידה, דארף זי פירן מיט איר מאן געוויסע הרחקות (דערווייטערונגען).
לעוו בערינסקי (רוסיש – Лев Беринский, געב. דעם 6טן אַפּריל 1939 אין קאשאַני, בעסאַראַביע) איז אַ ישראלדיקער דיכטער, וועלכער שרײַבט אויף ייִדיש און אויף רוסיש.
לעוו בערינסקי איז געבוירן געוואָרן אין 1939 צו זיין פאטער, שמואל בערינסקי, א צושנײַדער, אינעם בעסאַראַבער שטעטל קאשאני (דעמאלט אין באַשטאַנד פון רומעניע, איצט – אין באַשטאַנד פון מאָלדאָווע). מיט אַ יאָר שפּעטער איז בעסאַראַביע אַנעקסירט געוואָרן דורכן ראַטנפאַרבאַנד. בעת דער סאָוועטיש-דײַטשישער מלחמה איז די משפּחה בערינסקי געווען אין עוואַקואַציע אין טאַדזשיקיסטאַן און אויפן אוראַל און נאָך דער מלחמה זיך אומגעקערט קיין מאָלדאָווע. לעוו בערינסקי איז אויסגעוואַקסן אין קעשענעוו. אַלס דיכטער האָט ער דעביוטירט אויף רוסיש מיט אַ ליד אין דער קעשענעווער צײַטונג "יוני לענינעץ" אין 1953. לעוו בערינסקי האָט זיך געלערנט אינעם סמאָלענסקער פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט און אינעם מאָסקווער ליטעראַטור אינסטיטוט אויף גאָרקיס נאָמען. אויף ייִדיש האָט ער דעביוטירט מיט לידער אינעם מאָסקווער זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד" אין 1981.
אין 1991 איז לעוו בערינסקי עולה געווען קיין ישראל. ער וווינט אין עכו. חוץ זײַן אָריגינעלער פּאָעטישער שאַפונג אויף ייִדיש און אויף רוסיש, זעצט לעוו בערינסקי איבער דיכטונג פון דײַטש, רומעניש, שפּאַניש, העברעיִש און אַנדערע שפּראַכן אין ייִדיש און אין רוסיש, ווי אויך דיכטונג און פּראָזע פון ייִדיש אין רוסיש. צווישן אַנדערס האָט לעוו בערינסקי איבערגעזעצט אין רוסיש ווערק פון מאַרק שאַגאַל, דאָרע טייטלבוים, יצחק באַשעוויס-זינגער, מרדכי צאַנין, חיים נחמן ביאַליק, שלמה וואָרזאָגער, מאָטל גרוביִאַן, אהרן ווערגעליס און חיים ביידער.
ביכער איבערגעזעצט פון ייִדיש אין רוסיש.
Марк Шагал, Ангел над крышами: стихи, проза, статьи, выступления, письма, Москва, 1989.
Исаак Башевис Зингер, Шоша. Рассказы, Москва, 1991.
Дора Тейтельбойм, «Огненный куст» (стихи), Тель-Авив, 1992.
М. Цанин, По ту сторону времени: рассказы», Тель-Авив, 1993.
Арн Вергелис, Сталин и Михоэлс,Тель-Авив, 2011.
ליעזש (פראנצויזיש: "Liège"; פלעמיש: "Luik" - "לאָויק"; וואלאניש: "Lidje";;;;) איז א וויקכטיקע שטאָט און מונאציפיליטעט אין בעלגיע און די עקאנאמישע הויפטשטאט פון וואלאניע, דער חלק וואו מען רעדט פראנצויזיש און וואלאניש אין בעלגיע. ליעזש האט 197,013 איינוואוינער (יאנואר 2013).
די שטאט ליגט אין דעם טאל פונעם מעז טייך, נאנט צום האלענדישן און דייטשן גרענעצן, וואו דער מעז טרעפט די אורטע.
די שטאט ווערט דערמאנט שוין אין יאר 558. כאטש ער איז געווען א טייל פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע, פראקטיש איז ליעזש געווען גאנץ אומאפהענגיק.
אין 1789 האט אויסגעבראכן א רעוואלוציע אין ליעזש און די שטאט איז געווארן א רעפובליק ביז 1791, ווען די האפסבורג מאנארכיע האט אינוואדירט. פון 1794 ביז 1815 איז ליעזש געווען א טייל פון פראנקרייך. אין 1815 האט דער קאנגרעס פון ווין געגעבן די שטאט צום פאראייניגטן קעניגרייך פון די נידערלאנדן, אבער נאך דער בעלגישער רעוואלוציע אין 1830 איז ליעזש געווארן א טייל פונעם נייעם לאנד בעלגיע. נאך דעם איז ליעזש גיך געווארן א הויפט אינדוסטריעלע שטאט און איז געווען איינער פון די ערשטע שטאל־פראדוקציע צענטערן פון אייראפע.
אין 1940 האבן די דייטשן איינגענומען ליעזש. מיט דער הילף פון דער באפעלקערונג האט מען געראטעוועט א סך יידן און מ'האט באהאלטן די קינדער און די פליטים אין די פילצאליק מאנאסטירן.
ליעזש פליפארט געפינט זיך א פאר קילאמעטער מערב פון דער שטאט.
דער פארט פון ליעזש, פלאצירט אויפן מעז טייך, איז דער דריטער גרעסטער טייך פארט אין אייראפע. ליעזש איז פארבינדן דורך קאנאלן מיט אנטווערפן און ראטערדאם.
דער צווישנשטעט עקספרעס פארבינדט ליעזש מיט קעלן און פראנקפורט; טהאליס פארבינדט ליעזש מיט פאריז-צפון.
הרב יהושע מנחם (יהושע מענדל) עהרנבערג (י"ב טבת ה'תרס"ה, 1905 – כ"ד אדר ב' ה'תשל"ו, 1976) איז געווען א חסידישער פוסק און אב בית דין אין תל אביב. ער האט געדינט ווי דער הויפט־רב אין די ציפערן פארהאלט-לאגערן.
הרב יהושע מנחם איז געבוירן געווארן אינעם שטעטל קעמעטשע, אונגארן צו זיינע עלטערן יצחק-אריה לייב און שרה עהרנבערג, וואס האבן געשטאמט פון גארליץ אין גאליציע. אין זיינע יונגערע יארן האט ער געלערנט ביי הרב נפתלי הירץ באמבאך אב"ד סאמבאר מחבר פון "גבעת הלבונה", און נאכהער ביי הרב מאיר אריק אב"ד טארנע וואס האט אים געגעבן היתר הוראה; אויך האט ער געהאט היתר הוראה פון הרב הורוויץ מפראוואזשנע און הרב פירער פון קראסנא.
אין תרפ"ה האט ער געהייראט הינדא-לאה בירנבוים (זי איז געווען איינע פון די ערשטע תלמידות פון שרה שענירער) פון קראקע, וואו ער האט געלערנט ווייטער. ביים חורבן אייראפע האט ער געוואלגערט פיל מאל. ער איז געווארן איינגעזעצט אין דער באכניער געטא, אבער האט געזדאנזשעט צו אנטלויפן אין סלאוואקיי און פון דארט קיין אונגארן.
ער איז געווען נאנט צום בעלזער רב, וואס האט אים מספיד געווען אין דער בעלזער ישיבה אין אגריפס גאס, ירושלים ביי זיין לוויה. ער ליגט אין הר הזיתים.
הרב יהושע מנחם און זיין ווייב הינדא לאה האבן געהאט דריי טעכטער. איין טאכטער ריבֿה האט געהייראט אברהם חנוך אבראמאוויטש, א זון פונעם עסקן יהודה מאיר אבראמאוויטש.
העניך (הענעך) אַקערמאַן (מאָלינעץ, בעסאַראַביע, 6טן אָקטאָבער 1901 – ניו-יאָרק, 8טן סעפּטעמבער 1970) איז געווען אַ ייִדישער דיכטער און זשורנאַליסט.
העניך אַקערמאַן איז געבוירן געוואָרן אינעם דאָרף מאָלינעץ פונעם כאָטינער אוּיעזד פון דער בעסאַראַבער גובערניע אין דער רוסלענדישער אימפּעריע (איצט אין אוקראַיִנע). ער האָט זיך געלערנט אינעם שטעטל כאָטין. אַלס דיכטער האָט ער דעביוטירט אין 1919 אין דער קעשעווענער צײַטונג "דער מאָרגן". אין 1920 האָט העניך אַקערמאַן עמיגרירט קיין אַמעריקע. ער האָט זיך געדרוקט אין פאַרשיידענע ייִדישע פּעריִאָדישע אויסגאַבעס פון די פאַרייניקטע שטאַטן: "פעדער", "אויפגאַנג", "גרויסער קונדס", "גערעכטיקייט", "אַמעריקאַנער", "פרײַער אַרבעטער-שטימע" און "קינדער-זשורנאַל". אין 1932 איז העניך אַקערמאַן געוואָרן אַ מיטאַרבעטער פון דער ניו-יאָרקער צײַטונג "פאָרווערטס", וווּ ער האָט געפירט די זונטיק-רובריק "שטויגנדיקע געשיכטעס פון אמתן לעבן", צומאָל אונטערן פּען-נאָמען "אַ מאָלינעצער". זינט 1934 האָט העניך אַקערמאַן געאַרבעט אין דער ניו-יאָרקער צײַטונג "טאָג".
הרב גרשון לאפיאן (תרצ"ט - כ"ט שבט תשע"ד) איז געווען א רב אין עדזשווער, לאנדאן און א דיין אין דער פעדעריישן קהילה. ער איז געווען א זון פון רבי לייב לאפיאן, א ראש ישיבה אין גייטסהעד, און אן אייניקל פון רבי אליהו לאפיאן.
הרב גרשון איז געבוירן געווארן אין פארטסמוט, ענגלאנד, דער עלטסטער פון אכט קינדער פון זיינע עלטערן, הרב לייב לאפיאן (תר"ע - תשל"ט) און מרת ציפא (תרע"ו - כ' אב תשס"ה), טאכטער פון ר' חיים משה לעווי. אין תש"ב האט די משפחה זיך געצויגן קיין גייטסהעד וואו זיין פאטער איז געווארן א גרינדער מיטגליד אינעם נייעם כולל. אין תש"ד האט מען באשטימט רבי לייב א ראש ישיבה פון דער גייטסהעדער ישיבה. רבי גרשון האט געלערנט אין דער ישיבה ביי זיין פאטער.
ביי דער עלטער פון 21 האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער ישיבה אין כפר חסידים, וואו זיין זיידער רבי אליה איז געווען משגיח. נאכהער האט ער געלערנט אין דער חברון ישיבה אין ירושלים. ביי די 24 איז ער געווארן איינער פון די געציילטע מענטשן צו באקומען היתר הוראה פון רבי שלמה זלמן אויערבאך. ווען מען האט אויפגעשטעלט דעם סונדערלאנדער כולל איז ער אריבער דארטן און געבליבן לערנען אין כולל מער ווי צען יאר. ער האט געהייראט זיין פרוי יהודית, א טאכטער פון דאקטער יצחק סאבערסקי פון בערלין און לאנדאן. במשך א לענגערער צייט פלעג א פארן קיין לאנדאן צו באקומען שימוש ביים רב, הרב חנוך העניך פאדווא. אין תשל"ג איז ער געפארן קיין ניו יארק אויף פינף חדשים צו באקומען שימוש ביי הרב משה פיינשטיין.
אין תשל"ד האט מען אים באשטימט רב פון דער ישורן שול אין עדזשווער. א קורצע צייט שפעטער האט מען אים באשטימט א דיין אויפן בית דין פון דער פעדעריישן קהילה.
ער האט עוסק געווען בויען די ערשטע מקווה טהרה אין עדזשווער.
מוצאי שבת פ' יתרו תשע"ד איז ער געווען דער ערע־גאסט ביי דער ערשטער מלווה מלכה געלטזאמלונג פונקציע פונעם עדזשווער כולל.
ער איז נפטר געווארן כ"ט שבט תשע"ד.
אַדיס אַבאַבאַ איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון עטיאפיע, מיט 3,384,569 איינוואוינער אין דעם 2007 צענזוס.
אין דער שטאט זענען הויפטקווארטירט דער אפריקאנער פארבאנד און נאך אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס.
אדיס אבאבא געפינט זיך ביי דער הייך פון 2,300 מעטער, אונטער בארג ענטאטא. דער נידעריגסטער פונקט איז לעבן באלע אינטערנאציאנאלע פליפעלד.
הענרי דער זיבעטער פון ענגלאנד אדער הענרי טיודאר (28סטן יאנואר 1457 – 21סטן אפריל 1509) איז געווען מלך פון ענגלאנד פון 1485 ביז זיין טויט אין 1509. ער האט געגרינדעט די טיודאר דינאסטיע.
הענרי׳ס הויפט טענה צום טראן פון ענגלאנד איז געווען פון זיין מוטער דורכן הויז פון באפאר. הענרי׳ס מוטער, דאמע מארגארעט באפאר, איז געווען אן אור־אייניקל פון דזשאן פון גאנט, הערצאג פון לאנקאסטער, דער פערטער זון פון עדווארד דער דריטער, מיט זיין דריטער ווייב קאטערין סווינפארד.
הענרי דער זיבעטער איז געבוירן געווארן אין 1457 צו עדמונד טיודאר און מארגארעט באפאר. זיין פאטער איז געשטארבן צוויי מאנאטן איידער ער איז געבוירן, און זיין 13-יעריגע מוטער איז געבליבן אליין זיין עלטער. זיינע יונגע יארן האט ער געוואוינט אין פראנקרייך.
הענרי דער זיבעטער האט אינוועסטירט אסאך געלט און אויפגעבויט דעם ערשטן ים־פלאט וועלכע האט אנגעהויבן פאטראלירן די וואסערן ווייטער פון די ארומיגע בריטישע אינזלען.
נאך זיין טויט אין 1509, האט אים נאכגעפאלגט ווי מלך פון ענגלאנד זיין זון הענרי דער אכטער.
בערעזאָווע רודקע (אוקראַיִניש: Березова Рудка) איז אַ דאָרף אינעם פּיריאַטינער ראַיאָן פון דער פּאָלטאַווער געגנט פון אוקראַיִנע.
דאָס דאָרף בערעזאָווע רודקע איז געגרינדעט געוואָרן אויפן רעכטן ברעג פונעם טײַך פּערעוואָד אין 1717 דורך העטמאַן פון אוקראַיִנע איוואַן סקאָראָפּאַדסקי. זינט 1752 איז אין דעם געווען דער שטאַם-מאַיאָנטעק פון דער אוקראַיִנישער אַריסטאָקראַטישער משפּחה זאַקרעווסקי. באַנאַנד מיט אוקראַיִנער האָבן אינעם דאָרף געוווינט עטלעכע ייִדישע משפּחות. דעם 18טן מײַ 1942, בעת דער נאַציסטישער אָקופּאַציע זײַנען אין בערעזאָווע רודקע דערשאָסן געוואָרן 21 ייִדן. אין 1946 איז אויף קבר-אחים אויפגעשטעלט געוואָרן אַן אָנדענק-צייכן. לויט די אָנגאַבן פון דער אוקראַיִנישער פאָלקסציילונג פון 2001, זײַנען אינעם דאָרף געווען 1971 אײַנוווינער.
בוסק (אוקראיניש: "Буськ";) איז א שטאט אין בוסקער ראיאן, לעמבערגער גובערניע, אין מערב אוקראינע, און איז איינע פון די אוראלטע שטעט אין אוקראינע. די שטאט ליגט אויפן טייך בוג.
אין פארשונג צווישן די יארן 2000-2013 האט מען געפונען ארכעאלאגישע אויסגעפינען (קריגלעך און אנדערע זאכן) וואס ווייזן אז שוין אינעם 7טן יארהונדערט האבן מענטשן געוואוינט אינעם שטח וואו די היינטיקע שטאט געפינט זיךר. אין 10טן יארהונדערט איז געווען א באפעסטיקטע שטאט אויפן ארט. אינעם 11טן יארהונדערט, ווען בוסק האט געהערט צו קיעווער רוס, ווערט די שטאט דערמאנט ווי א פעסטונג שטאט.
אינעם 14טן יארהונדערט האט מען ווידער געבויט די שטאט פונדאסניי, און אינעם 15טן יארהונדערט איז בוסק געווארן איינע פון די ערשטע שטעט אין מזרח גאליציע צו באקומען מאגדעבורג רעכטן. אין יאר רס"ב האט מען געבויט די ערשטע שול אין בוסק.
די שטאט האט געליטן ביים כמעלניצקי אויפשטאנד אינעם 17טן יארהונדערט, אבער שפעטער איז איר עקאנאמיע ווידערגעוואקסן, ספעציעל אין קליידונג און עסן.
אינעם 19טן יארהונדערט איז בוסק געווארן א טייל פון דער עסטרייכער אימפעריע, שפעטער די עסטרייך אונגארישע אימפעריע. נאך דער ערשטער וועלט מלחמה איז בוסק געווען פאר א קורצער צייט א טייל פון דער פאלקסרעפובליק פון מערב אוקראינע אבער זי איז שפעטער אריבער צו פוילן.
יולי 1941 האבן די דייטשן איינגענומען בוסק ביי דער בארבאראסא אקציע; יולי 1944 האט די רויטע ארמיי איינגענומען די שטאט. נאך דער צווייטער וועלט מלחמה איז בוסק געוואן אינעם שטח פון סאוועטישער אוקראינע.
די ערשטע שול אין בוסק האט מען געבויט אין 1502.
אין די תר"צ יארן האבן געוואוינט אין בוסק מער ווי 1,500 יידן.
ווען בוסק איז איינגענומען געווארן דורך דער ווערמאכט אין יולי 1941 זענען 28 פירער פון דער יידישער קהילה דערמארדעט געווארן דורך די דייטשן און זייערע אוקראינישע העלפער.
אין אן אקציע יום כיפור תש"ג האט מען דערמארדעט אינדרויסן פון דער שטאט 700 יידן. נאך דער אקציע האט מען אויפגעשטעלט אין בוסק א געטא.
מיי 1943 האט מען געפירט 300 ארבעטער פון בוסק צום יאנאווסקע ארבעטס לאגער, וואו מ'האט זיי געהרגעט. די אנדערע מענער פון דער געטא האט מען אריבערגעפירט אין יאנאווסקע, און די פרויען און קינדער האט מען געהרגעט.
יאָסל בירשטיין (24סטן סעפטעמבער 1920 – 28סטן דעצעמבער 2003) איז אַן ישראלדיקער מחבר און פאָעט וואָס האָט געשריבן אויף ייִדיש און העברעיִש.
בירשטיין איז געבוירן אין 1920 אין ביאַלע פּאָדלאַסק, וואָס ער דערמאָנט אָפֿט אין זײַנע ווערק. ער האָט זיך געלערנט אין חדר און געווען אַ מיטגליד פֿון "השומר הצעיר".
אין 1937, אין עלטער פון 17 יאָר, האָט ער עמיגרירט קיין אויסטראַליע. בעת דער צווייטער וועלט־מלחמה האָט ער במשך פֿון פיר יאָר געדינט אין דער אויסטראַלישער אַרמיי צוזאַמען מיט יאָסל בערגנער (זון פון מלך ראַוויטש), וואָס ער האָט שוין פֿריִער באַגעגנט אין "הײַאַס" (ראשי־תיבות פֿון Hebrew Immigration Aid Service) אין וואַרשע און מיט וועמען ער איז געפֿאָרן קיין אויסטראַליע. בעתן חורבן איז אומגעקומען בירשטיינס משפּחה אין פּוילן. אין 1941 האָט ער חתונה געהאַט מיט מאַרגאַרעט ווייַסבערג. דאָס פּאָרפֿאָלק האָט געהאַט צוויי טעכטער. נאָך דער מלחמה האָט ער זיך באַשעפֿטיקט מיט אַ חודשדיקער אויסגאַבע, וואָס איז אַרויס אויף העברעיִש, ענגליש און ייִדיש.
אין 1950 האָט ער עולה געווען צוזאַמען מיט זײַן משפּחה און באַזעצט זיך אינעם קיבוץ גבת, וווּ ער איז געווען אַ פּאַסטעך איבער 11 יאָר. נאָכדעם האָט ער זיך אַריבערגעצויגן קיין טבעון און נאָך שפּעטער קיין נצרת עילית. ער האָט געאַרבעט ווי אַ באַנק־אָנגעשטעלטער און איז שפּעטער געוואָרן אַ אינוועסטיציעס־דירעקטאָר (אָט די אַרבעט וועט אינספּירירן זייַן בוך "המוטבים", 2000). ער האָט זיך באַזעצט אין ירושלים אין 1982.
אין 1949 האָט ער פּובליקירט אַן ערשטע זאַמלונג לידער אין ייִדיש, "אונטער פֿרעמדע הימלען", וואָס איז אַרויס אין מעלבורן, אויסטראַליע. אָט די זאַמלונג איז אילוסטרירט מיט צייכענונגען פֿון יאָסל בערגנער. נאָכן פֿאַרעפֿנטלעכן לידער, האָט בירשטיין זיך קאָנצענטרירט אויף פּראָזע. זײַנע ראָמאַנען און דערציילונגען באַשרײַבן דעם מענטשנס־מעמד פֿון אַן איראָנישן קוקווינקל. זײַן ערשטער ראָמאַן, "אויף שמאָלע טראָטואַרן", איז אַרויס אויף ייִדיש אין 1958. דער ראָמאַן איז דאָס סאַמע ערשטע בוך אויף ייִדיש וואָס באַשרײַבט דאָס לעבן אין אַ קיבוץ.
אויסער דעם האָט ער איבערגעזעצט פִֿון ייִדיש אויף העברעיִש און פֿאַרקערט. אויך האָט ער געאַרבעט אין דער ישׂראלדיקער נאַציאָנאַלער ביבליאָטעק, וווּ ער האָט אָנגעפֿירט די סעקציע פֿון ייִדישע כתב־ידן, בפֿרט דעם עזבון פֿונעם ייִדישן שרײַבער מלך ראוויטש. אָט דאָס איז די טעמע פֿון בירשטיינס ראָמאַן "אַ פּנים אין די וואָלקנס" (2000). זייַן לעצטער ראָמאַן "אל תקרא לי איוב" ("רוף מיך נישט איוב") איז אַרויס אין 1995. דאָס בוך דערציילט וועגן די איבערלעבונגען פֿון מענטשן וואָס האָבן געוואַנדערט צווישן פּוילן, אויסטראַליע און ישׂראל, די דרײַ סטאַנציעס פֿון בירשטיינס לעבן.
יאָסל בירשטיין איז געשטאָרבן אין ירושלים דעם 28סטן דעצעמבער 2003 און איז באַגראָבן אויפֿן בית־עולם נס הרים אין ירושלים.
נאָך זײַן טויט איז דערשינען דאָס בוך "סיפורים מאזור השלווה" ("דערציילונגען פון דער שלווה־געגנט), לויט אַ כתב־יד וואָס מע האָט געפונען אין זײַן עזבון.
יאָסל בירשטיינס ביכער, וואָס האָבן געהאַט אַ גרויסן דערפֿאָלג אין ישׂראל און אין אויסלאַנד זענען איבערגעזעצט אין אַ סך שפּראַכן. ער האָט באַקומען עטלעכע ליטעראַרישע פּרײַזן, למשל דעם איציק מאַנגער פּרײַז פֿאַר זײַן שאַפֿונג אויף ייִדיש און דעם "פרס ראש הממשלה" פֿאַר זײַנע ווערק אויף העברעיִש.
ייט"ב איז אַ ייִדישער ישוב אינעם טאָל פונעם ירדן, וועלכער געהערט אַדמינסטראַטיוו צום רעגיִאָנאַלן ראַט בקעת הירדן.
ייט"ב איז געגרינדעט געוואָרן אין 1970 אונטערן נאָמען נערן און געווען אַ מיליטערישער אויסזידלונג-פאָרפּאָסט (היאחזות נח"ל). אין 1977 איז ער געוואָרן אַ בירגערלעכער ישוב. די ערשטע אויסזידלער-גרופּע האָט פאַרלאָזט דאָס אָרט און געגרינדעט דעם איצטיקן קיבוץ נערן צום צפון-מזרח פון ייט"ב. אין אָנהייב 1990ער יאָרן האָבן דעם פאַרלאָזטן ישוב פאַרנומען נײַע עולים פונעם געוועזענעם ראַטנפאַרבאַנד, וועלכע האָבן אָנגעהערט צו דער עדה פון די ייִדן-סובאָטניקעס. די מערהייט פון די תושבים פון ייט"ב זײַנען פרום. זיי פאַרנעמען זיך מיט לאַנדווירטשאַפט (די עיקרדיקע קולטורן זײַנען טייטלען און פעפערן). אַנדערע אַרבעטן אויסער דעם ישוב. לויט די אָנגאַבן פון 2011, זײַנען אין ייט"ב געווען 167 אײַנוווינער. עס זײַנען אינעם ישוב פאַראַן, אַ שול, אַ מקווה, אַ באַסיין, אַ מעדיצין-פּוּנקט, אַ קראָם און אַ קינדער-גאָרטן.
דער נאָמען.
דער נאָמען פונעם ישוב שטעלט מיט זיך פאָר אַ ראשי-תיבות פון די ווערטער יד יצחק טאַבענקין, אין אָנדענק פון איינעם פון די מנהיגים פון דער היסטאָרישער סאָציִאַליסטישער ציוניסטישער באַוועגונג.
הרב כתריאל דוד קאפלין (חוה"מ סוכות תרצ"ב - י"ד אייר תשס"ו, 2006) איז געווען א דיין אין דעם לאנדאנער בית דין; אין זיינע לעצטע יארן איז ער געווען ראש ישיבה פון ישיבת תורת חכם אין ירושלים.
הרב קאפלין איז געבוירן געווארן אין ענגלאנד, צו זיין פאטער ר' נח קאפלין, א זון פון ר' משה אהרן פינחס קאפלין, א זון פון הרב נחום מגיד. ער האט געלערנט אין דער גייטסהעדער ישיבה און אין חברון ישיבה. נאכהער האט ער געלערנט אין גייטסהעד כולל. אין די תר"כ יארן איז ער געווען איינער פון די רעדאקטארן פונעם תורה זשורנאל "הד אליהו" וואס די תלמידים פון הרב אליהו אליעזר דעסלער האבן ארויסגעגעבן.
ער איז געווען רב פון דער "שומרי הדת" שול אין העמפסטעד, לאנדאן. קורץ נאך ווען ער אויפגענומען דעם אמט האט מען אים גערופן צו ווערן א דיין אין דעם לאנדאנער בית דין. אין זיינע לעצטע יארן איז ער ארויף קיין ישראל וואו ער האט געוואוינט אין דעם בית וגן געגנט פון ירושלים, און געדינט ווי ראש ישיבה פון ישיבת תורת חכם.
זיין זון הרב שמעון ירחמיאל קאפלין איז דער מחבר פונעם ספר "צמח דוד", און א מגיד שיעור אין דער שערי תורה ישיבה אין מאנטשעסטער. זיין נעפע הרב שמואל סיימאנס איז א דיין אין דעם לאנדאנער בית דין און מחבר פונעם ספר "מעיל שמואל".
ער איז נפטר געווארן אין לאנדאן אין תשס"ו, און מ'האט אים געברענגט צו קבורה אין הר הזיתים.
די לעצטע מינוט איז א בוך וואו עס ווערט באשריבן די רעטונג פון די אידן אין פראג, בעהמען, דורך ר' מרדכי צמח, וואס ווערט דערמאנט אינעם באקאנטן ספר צמח דוד.
די מעשה איז ארגינעל באשריבן דורך שלמה כהן, אן אייניקל פון שלמה כ"ץ - דער דרוקער פונעם צמח דוד - וועלכער איז א זון פון ר' מרדכי צמח, דער בעל העובדא.
אויך האט ער אין דעם בוך אן ערציילונג מיטן נאמען "זיידענע פארהאנגען", וואו ער באשרייבט דעם מגילת פורים הקלעים ("פורים פארהאנג") פון פראג אום כ"ב טבת אין יאר רפ"ג.
עס איז ארגינעל באשריבן געווארן אין יאר תרכ"ז אינעם ספר עטרת צבי פון ר' אברהם צבי קיש, רב און דרשן אין פראגער מייזל שוהל. און עטליכע מאנאטן דערנאך איז עס איבערגעזעצט געווארן אין ד"ר בלאך'ס עסטרייכישער וואכנשריפט, און דערנאך איז עס ארויסגעגעבן געווארן אין א באזונדערן בוך.
מנחם מנדל האט עס איבערגעארבעט און רעדאקטירט און עס איז ערשינען אין יאר ה'תשנ"ד אין ירושלים.
די כוזרים לאנד איז א בוך אויף יידיש ארויסגעגעבן דורך מנחם מנדל.
אין דעם ביכל באשרייבט ער די היסטאריע פון די כוזרים און ווי אזוי זיי האבן זיך מגייר געווען.
אינעם צווייטן טייל באציהט ער זיך איבער דעם בריוו פון רבי חסדאי אבן שפרוט צו די כוזרים.
ער דערמאנט אויך אזעלכע בארימטע פערזענליכקייטן ווי אלדד הדני, מנחם בן סרוק און דונש בן לברט.
די ערציילונג איז ארגינעל געשריבן געווארן דורך זעליג שאכנאוויטש און מנחם מנדל האט זי איבערגעארבעט און ארויסגעגעבן אין יאר תשנ"ה.
תפלת שבת עם גדולי החזנים מדור העבר איז אן אלבאם מיט בארימטע חזנות שטיקלעך פונעם שבתדיקן דאווענען. ער איז ערשינען צום ערשטן מאל אום שבט תשע"ד.
ער גייט אויפן סדר פון די שבת'דיגע דאווענען און עפ"י רוב איז דאס שטיקלעך וואס שטימען מיט נוסח.
מיטן סידי קומט א ביכל פון פערציג זייטן מיט ביאגראפיעס פון די חזנים אין העברעאיש און דאקומענטן.
געזאנגען.
1) שלשה דברים, לייבעלע וואלדמאן
קבלת שבת.
2) אל תקשו, זבולון קווארטין
3) שמעה, גרשון סיראטא
4) משה ואהרן, יעקב קאסעוויצקי
5) קול השם, בערעלע חגי
7) מקדש מלך, שלמה מאנדל
8) לא תבושי, שמואל וויגאדא
9) טוב להודות, יהושע ווידער
10) מה גדלו, משה קאסעוויצקי
11) השם מלך, יאסעלע ראזנבלאט
12) המכבה את הנר, צבי בארנשטיין
13) תניא, יוסף שליסקי
14) רזא דשבת, יאסעלע מאנדלבוים
15) כד עיל שבתא, זבולון קווארטין
מעריב.
17) השכיבנו, דוד קאסעוויצקי
18) ושמור, בן ציון קאפאוו קאגאן
19) ושמרו, שמואל מלאווסקי
20) מגן אבות, מרדכי הערשמאן
שחרית.
23) ובמקהלות, דוד רויטמאן
27) וכולם מקבלים, משה סורקיס
28) לאל ברוך, פסח יאסינאווסקי
31) על הראשונים, משה אוישער
32) עזרת אבותינו, משה לייבעלע ערבליך
33) ברום עולם, ישראל באקאן
הוצאת ספר תורה.
39) אב הרחמים היטיבה, שלמה זלמן שווייד
41) אב הרחמים הוא ירחם, ישראל שאר
מוסף.
44) אב הרחמים שוכן מרומים, בנימין אונגאר
45) ועל ידי עבדיך, משה קאסעוויצקי
46) כי לקח טוב, לייבעלע וואלדמאן
53) שים שלום, אלטר יחיאל קרניאל
54) השיר שהלוויים, משה גענטשאף
55) אמר רבי אלעזר, דוד רויטמאן
דוד גאנז (1541 - 25סטן אויגוסט 1613) איז געווען א תלמיד חכם און א יידישער אסטראנאם, מאטעמאטיקער, געאגראף און היסטאריקער און דער מחבר פון "צמח דוד" (שנ"ב). ער איז געווען א תלמיד פונעם רמ"א און פונעם מהר"ל.
דריי טעג נאכאנאנד האט ער געארבעט אין דער אבסערוואטאריע פון טיכא בראהע צוזאמען מיט יאהאנעס קעפלער.
דוד גאנז איז געבוירן אין ליפשטאט (היינט אין נארד ריין-וועסטפאליע) צו זיין פאטער שלמה גאנז, א בעל־הלוואה.
ער האט געלערנט אין ישיבה אין באן און אין פראנקפורט. ביי די זעכצן אדער זיבעצן יאר איז ער אריבער לערנען אין קראקע אין דער רמ"א'ס ישיבה.
ער האט געשריבן דאס "צמח דוד" אין צוויי טיילן, וועגן יידישער היסטאעריע און וועגן אלגעמיינער היסטאריע. דאס צמח דוד איז ארויסגעגעבן געווארן צום ערשטן מאל אין שנ"ב. אין תנ"ב האט זלמן הענא איבערגעזעצט דאס בוך אויף יידיש.
ער איז נפטר געווארן אין פראג.
אֲדוֹרָה (ארויסגערעדט: אַדאראַ) איז אַ קהילה-יישוב אין די חברונער בערג, ישראל.
אַדורה געפינט זיך צום מערב פון דער שטאָט חברון. אַדמיניסטראַטיוו איז ער אין באַשטאַנד פונעם רעגיִאָנאַלן ראַט הר חברון. דער ישוב איז געגרינדעט געוואָרן אין 1982 ווי אַ מיליטערישער זידלונג-פאָרפּאָסט (היאחזות נח"ל). אין 1984 איז אדורה געוואָרן אַ בירגערלער ישוב. לויט די אָנגאַבן פון 2011, האָבן אינעם ישוב געוווינט 268 משפּחות. אדורה איז געמישטער ישוב (פרומע און וועלטלעכע ייִדן). אין אדורה זײַנען דאָ אַ שול, צוויי קינדער-גערטנער, אַ ספּאָרט-זאַל, אַ פּיצעריע, אַ יוגנט-קלוב און אַ קליינע אינדוסטריעלע זאָנע.
דער ערשטער, צײַטווײַליקער, נאָמען פונעם ישוב איז געווען מצפּה-אמציה. זינט 1984 איז דער נאָמען געביטן געוואָרן אויף אדורה – לויטן נאָמען פון דער אוראַלטער שטאָט אדורים, וועלכע איז דערמאָנט אינעם תנ"ך, אין דער רשימה פון די שטעט פון ממלכת יהודה, וועלכע זײַנען פאַרפעסטיקט געוואָרן דורך מלך רחבעם (ספר דברי הימים ב', פּרק י"א, פּסוק ט'). די אוראַלטע שטאָט אדורים האָט זיך געפונען צום דרום-מזרח פונעם איצטיקן ישוב אדורה, אויפן אָרט פונעם גרויסן אַראַבישן דאָרף דוּרא.
עץ אפרים איז אַ ייִדישער ישוב אין מערב-שומרון, ישראל, צום צפון-מזרח פון אלקנה.
עץ אפרים איז געגרינדעט געוואָרן אין 1985. דער ישוב איז אַ געמישטער (פרומע און וועלטלעכע ייִדן). אַדמיניסטראַטיוו גייט ער אַרײַן אין באַשטאַנד פונעם רעגיאָנאַלן ראַט שומרון. לויט די אָנגאַבן פון 2011 זײַנען אין עץ אפרים געווען 806 תושבים.
דער נאָמען פונעם ישוב באַזירט זיך אויף דעם פאַקט, וואָס ער געפינט זיך אין דער נחלה פון שבט אפרים. אַליין דער אויסדרוק "עץ אפרים" איז גענומען פון דער הפטרה פון דער סדרה פון יענער וואָך, ווען דער ישוב איז געגרינדעט געוואָרן: "וְאַתָּה בֶן-אָדָם, קַח-לְךָ עֵץ אֶחָד, וּכְתֹב עָלָיו לִיהוּדָה, וְלִבְנֵי יִשְׂרָאֵל חֲבֵרָו; וּלְקַח, עֵץ אֶחָד, וּכְתוֹב עָלָיו לְיוֹסֵף עֵץ אֶפְרַיִם, וְכָל-בֵּית יִשְׂרָאֵל חֲבֵרָו." (יחזקאל לז, טז).
די פורים קאסעטע צעפראסקעט איז פארפאסט געווארן דורך דעם חסידישן קאמיקער און אקטיאר מנשה לוסטיג, און איז ערשינען אום פורים קטן, יאר תשע"ד.
דאס אינהאלט איז לויטן סטיל פון פורימ'דיגע שטייגער, אזויווי אנדערע קאמיקער האבען געמאכט אין די פארגאנגענהייט, ווי א שטייגער חיים באנעט און יואלי לעבאוויטש.
רוּבּוֹ כְּכוּלוֹ איז א באגריף אין הלכה לויט וואס א מערהייט פון א זאך ווערט גערעכנט ווי די גאנצע זאך. אין אלגעמיין גייט דער כלל אן נאר ביי א זאך וואס האט נישט קיין שיעור, ווייל ביי א שיעור זאגט מען נישט רובו ככולו.
שחיטה.
ווען מען שעכט א בהמה אדער א חיה דארף מען שעכטן די צוויי "סימנים", דעם קנה און דעם וושט; אבער אז ער שעכט א רוב פון יעדן סימן איז גענוג צוליב רובו ככולו.
סוכה.
א מענטשע דארף זיצן אין דער סוכה "ראשו ורובו ושולחנו", זיין קאפ און די מערהייט פון זיין קערפער און זיין טיש; צוליב רובו ככולו ווערט גערעכנט אז זיין גאנצער קערפער איז אין דער סוכה.
ווען רוב פונעם קאפ פון אן עובר איז ארויס פון דער מוטער הייסט דאס קינד געבוירן. דאס איז א נפקא מינא לגבי פארשידענע הלכות, ווי למשל בכור.
ווען זאגט מען נישט רובו ככולו.
ביי א זאך וואס פאדערט א שיעור קען מען נישט ניצן דעם פרינציפ פון רובו ככולו.
פסח ביינאכט דארף מען עסן א גאנצן כזית מצה, א רוב כזית איז נישט גענוג; ווייל ווינציגער ווי א כזית הייסט נאך נישט געגעסן. אויך וואס מ'דארף טרינקען פיר כוסות וויין, איז מען נישט יוצא מיט דריי כוסות, כאטש דריי איז א רוב.
ווען איינער עסט ווייניקער ווי א כזית חזיר אדער נבילה קומט אים נישט קיין מלקות, אפילו ווען ער האט געגעסן רוב פון א כזית.
אויסנאמען.
א מנין פאר קדיש אדער קדושה איז צען מענער וואס זענען בר מצווה; אפילו אכט אדער ניין איז נישט גענוג, און מען זאגט נישט רובו ככולו. טראץ דעם, ווען מען האט א מנין פון צען מענטשן אבער נישט אלע דאווענען מיט, קען מען זאגן חזרת הש"ץ אויב לכל הפחות זעקס (א רוב פון צען) דאווענען מיט.
ביי בענטשן איז מען מזמן מיט א מנין אויב צען מענער עסן צוזאמען. פון די צען איז גענוג אז זיבן האבן געגעסן ברויט. (דא איז נישט גענוג דער נארמאלער רוב פון זעקס, נאר מ'דארף האבן א "רובא דמינכר", א קענטלעכע מערהייט.
ביי קידוש און אנדערע פעלער פון א כוס של ברכה איז דער שיעור א רביעית, אבער טרינקען איז גענוג ווען טרינקט רוב רביעית יוצא צו זיין.
מחצה על מחצה.
טאמער די צוויי העלפט זענען גלייך, איז א מחלוקת אמוראים צי דאס הייסט א רוב צי נישט. למשל, ווען מען שעכט גענוי העלפט פון די סימנים.
די טיילונג אין אונגארן (לשה"ק: החלוקה במדינת אונגארן) איז געווען די אפיציעלע צעשפליטערונג פון די יידישע געמיינדעס אין דעם קעניגרייך פון אונגארן (נישט היינטיקע אונגארן) צווישן ה'תר"ל און ה'תרל"ב, צו ארטאדאקסישע, נעאלאגישע און שטאַטוסקווא קהילות. א סאך אלטע געמיינדעס האבן זיך צעשפליטערט אין צוויי און אפילו דריי נייע צוליב דער טיילונג.
ביזן סוף פון דעם 18טן יארהונדערט האבן די יידישע געמיינדעס אין אייראפע געהאט א ברייטע געריכטליכע אויטאנאמיע, און די בתי דין האבן געקענט די הלכה שטרענג ארויפצווינגען אויפן עולם. די מאדערניזירונג, אויפקלערונג און ארבאניזאציע האבן די טראדיציאנעלע יידישע געזעלשאפט שארף אומגעוואנדלט, און געמאכט דעם וועג ברייט פאר א רעפארם אין יידישקייט. קעגן די רעפארמיסטן, ווי ר' אהרן חורינער, זענען געשטאנען דער חת"ם סופר און אנדערע רבנים, וואס האבן געזוכט דעם אלטן דרך צו אָפּהיטן ?אונע די בעפוגניסע? - צום ביישפיל, חרם - וואס די מלכות האט אוועקגענומען. די רעפארמער האבן זיי א א נאהמען געגעהבן "ארטאדאקסן".
אין דעם קעניגרייך פון אונגארן - די היינטיקע אונגארן, סלאוואקיי, בורגנלאנד, זיבנבערגן, קארפאטארוס און נאך - האט זיך אן אָרטליכע רעפארם-באוועגונג פארמירט ארום ה'תק"ץ-ה'תר"י, די נעאלאגן. זי זענען געווען מעסיק אין אירע פאדערונגען, און קעגן פארענדערונגען אין עיקרי הדת. די וויכטיקסטע נעאלאגישע רב, יהודה ליב (לעאפאלד) לעף (ה'תקע"א - ה'תרל"ו), האט אָפּגעוואָרפן די פארשלאגן פון די דייטשע רעפארמער ר' אברהם גייגער און ר' שמואל האלדהיים, די אינטעלעקטואלישע פארלויפער פון היינטיקע רעפארם יידנטום. די נעאלאגישע השקפה איז געווען עהנליך צום היינטיקע קאנסערוואטיוו יידנטום, אבער מער טראדיציאנעל. ווען האלדהיים'ס תלמיד ר' יצחק איינהארן האט געגרינדעט א קהילה אין פעשט אם ה'תר"ח, ווו מ'האט אבגעשאפן די ברית מילה און אריבערגעפירט שבת קיין זונטאג, האבן זיי לעף און זיינע אנהענגער גערודפט: זיי האבן געזאגט איינהארן און זיינע קהילה האבן זיך "מוציא געוועהן פון כלל ישראל".
גלייכצייטיק, זענען זיי אבער אויך געווען קעגן די ארטאדאקסן. אום ה'תרכ"ג, האט דער היסטאריקער און תנ"ך פארשער צבי הירש גרעץ באשטעטיקט וואס אין ישעיהו נ"ג האט דער נביא נישט געמיינט וואס א משיח וועט קומען, זאנדערן וואס עם ישראל וועט זיך אליין גואל זיין. אין דער גרויסע סקאנדאל וואס האט דעמעלט'ס פאסירט - א וויכטיקע מייל-שטיין וואס האט שארף אויסגעטיילט צווישן די השקפה פון די מאדערן ארטאדאקס און די פאזיטיוו-היסטארישע שולע פון ר' זכריה פרענקעל, דער פארלויפער פון קאנסערוואטיוו יידנטום - האבן לעף און די אנדערע נעאלאגן אינטערגעשטיצט גרעץ. זיי האבן געהאט א גרויסע השפעה אין מיטעל-אונגארן, ווו די קהילות, צום ביישפיל אין פעשט און סעגעד, זענען געווען רעלאטיוו ניי און די מייסטע יידן זענען אסימילירט געווען אין די אונגארישע געזעלשאפט. אין די צפון פון די קעניגרייך, ווו די געמיינדעס זינד געווען א סאך עלטער, בלייבען די יידן פרום: אין אויבערלאנד - בורגנלאנד און מערב סלאוואקיי - די ארטיגע יידן האבן געשטאמט פון עסטרייך און מעהרן און זענען געווען רעלאטיוו מאדערן; אין אונטערלאנד (קארפאטורוס, צפון זיבנבערגן און מזרח סלאוואקיי) האבן די יידן געשטאמט פון גאליציע, זיי זענען געווען ארעם, צוריקגעשטאנען און בעאיינפלוסט פון חסידות. די אויבערלענדישע רבנים האבן נישט געליעבט די חסידים; ר' ירמיהו לעוו, אבדק"ק אויהעל, האט זיי אפילו רודף געווען. אבער די ביידע גרופעס האבן געמוזט צוזאמענארבייטן קעגן די רעפארמער און נעאלאגן.
מיהאלאוויץ תקנות, פון "לב העיברי", געדרוקט תרכ"ט.
די מחלוקות צווישן די ארטאדאקסן און נעאלאגן האבן געפירט צו שטרייטען אין א סך געמיינדעס מיט א געמישטן ציבור. אויך די פרומע זענען נישט געווען גלייכפאָרמיק: אין דעם מאדערניזירטן אויבערלאנד, ווי די השפעה פון דער דייטשער קולטור איז געווען שטערקער פון די אונגארישע, האט די השקפה פון תורה עם דרך ארץ געהאט א סאך אנהענגער, געפירט פון הרב עזריאל הילדעסהיימער פון אייזנשטאט. די אויבערלענדישע רבנים האבן דאס געשטיצט אלס אקעגנווירקונג צו נעאלאגיע. אפילו אין דעם בית הכנסת פון אברהם שמואל בנימין סופר אין פרעשבורג האט מען געהאט א דרשן אין דייטש. אבער ס'גווען אויך קנאים, וואס האבן געהאט א גרויסע השפעה אין מזרח און זענען געשטיצט געווארן פון די רבי'ס דארט. זיי זענען געפירט געווארן  דורך רבי הלל ליכטנשטיין, וואס האט געגלויבט אז הילדעסהיימער און די מאדערן ארטאדאקס זענען נאך ערגער פון די רעפארמער, ווייל זי בריינגען השכלה אריין מיט די פארקליידונג פון פרומקייט.
אום ט'-י' כסלו ה'תרכ"ו האט ר' הלל געהאלטן א רבנישע זיצונג אין מיהאלאוויץ, וואס האט ארויסגעגעבן תקנות וואס האבן פאַרווערט הערן דרשות אין "לשון אומות העולם", אריינקומען אין בתי כנסיות ווי די בימה איז נישט געווען אין מיטען דעם זאל (די נעאלאגן האבן זי געלייגט אין פאָרנט) אדער וואס האבן געהאט אנדערע שינויים. ד"ר מיכאל סילוועער האט געשריבן אז די תקנות זענען נישט געווען הויפטזעכליך קעגן די רעפארמער; די קנאים האבן זיי געמיינט קעגן די מאדערן ארטאדאקס. אין דער זעלבער צייט האט הרב הילדעסהיימער געשטיצט די נעאלאגישע פארשלאג צו גרינדען א מאדערנע סעמינאר פאר רבנים; ער האט געגלויבט אז עס איז נישט צו פארמיידן, און ס'עט זיין בעסער צו פאָדערן דאס די גייסט פון די אינסטיטאָט זאל זיין פרום. די סעמינאר איז געווען א יהרג ובל יעבור פאר די אנדערע ארטאדאקסן, קנאים און נישט קנאים. סילווער האט אפגעטיילט די פרומע רבנים אין אונגארן אין דריי מחנות: די קנאים, געפירט פון ליכטנשטיין, וואס האבן אונטערגעשריבן די מיהאלאוויץ תקנות; די מילדע, געפירט פון הילדעסהיימער, וואס האבן געשטיצט די סעמינאר; און די הויפט-שטראָם (מעינסטריעם), וואס האט אריינגענימען רבנים ווי מהר"ם שיק, אברהם שאג-צוועבנער, כתב סופר, ירמיהו לעוו און אנדערע. די הויפשטארם רבנים זענען געווען קעגן די מיהאלאוויץ תקנות - פיר מאנאטן בעפאר דעהם קאנפערענץ, שרייבט דער מהר"ם שיק צו ר' הלל אז ס'נישטאָ א הלכה'דיגער איסור אויף האלטן דרשה אין דייטש אדער אנדערע גוי'אישע שפראכן - און אויך קעגן די סעמינאר.
די קאנגרעס.
אום ה'תרכ"ז האט אונגארן באקומען כמעט-אומאפהענגיקייט פון עסטרייך, און צוזאמען האבן די ביידע געגרינדעט די עסטרייך אונגארישע אימפעריע. די אונגארישע רעגירונג איז געווען ענטשלאסן צו עמאנציפירען די יידן. אום כ' אדר א' ה'תרכ"ז האבן די פרנסים פון דער פעסטער קהילה, וואס איז געווען א פעסטונג פון נעאלאגיע, באזוכט דעם נייעם מיניסטער פון רעליגיע, יודזשעף עטוועש. זי האבן עמפאהלען וואס, צוליב די קאמנעדע עמאנציפאציע, די יידן זאלן האבן א לאנדישער פארטרעטער-ארגאניזירונג, און דאס א קאנגרעס מיט פארטרעטער פון אלע קהילות אין אונגארן זאל זיך איינזאמלען אים צו אויפשטעלן. עטוועש האט געשטימט. אלע ארטאדקאסן, אפילו הילדעסהיימער, האבן געגלויבט אז די קאנגרעס איז א נעאלאגישע פאלשע שטיק וואס וועט זיי געבן שליטה איבער אלע יידן אין די קעניגרייך. די פעשט פרנסים און אנדערע וואס האט געשטיצט די קאנגרעס האבן באשטאנען אז די זאמלונג האט נישט צו טון מיט רעליגיע, און קיין רעליגיעהזע זאכן וועלן נישט געשמיעסט ווערן, נאר די טעכנישע פארוואלטונג פון די קהילות.
אום ניסן ה'תרכ"ז, א קליינע גרופע פון פרומע אין פעשט האבן געגרינדעט "שומרי הדת" - די פאראיין וואס איז געשטאנען אין שפיץ פון דעם ארטאדאקסישן קאמף קעגן דעם קאנגרעס. די פאראיין מיטגלידער זענען געווען אום מייסט מאדערנער; ר' עקיבה יוסף שלעזינגער, חתן פון ר' הלל און א גרויסע קנאי, האט זיי גערופן "שומדי הדת." דאס איז געווען א גרויסע געשפּעט, שרייבט סילווער, אז די טיילונג - געפאדערט פון די קנאים - איז געווען באווערן דורך אירע גרויסע פיינד, די מאדערנע. "שומרי הדת" זענען געווען בעאיינפלאסט אויך פון דער רב שמשון רפאל הירש אין דייטשלאנד, וואס האט געקעמפט צו גרינדען אן אומאפהענגיקע ארטאדקסישע קהילה אין פראנקפורט. ווי הירש, פראקלאמירט אויך דער נישט-אפיציעלער פירער פון "שומרי הדת", ר' שמשון קרויס, וואס די נעלאגען און די פרומע זענען צוויי פארשידענע רעליגיע, פונקט ווי קאטאליקן און פראטעסטאנטן, און דעריבער זאלן די ארטאדאקסן זעלבסטשטענדיק זיין. "שומרי הדת" האט געמוזט פארמיטלען איבער די גרויסע אונטערשייד אין די פרומע לאגערן: די חסידים (אין אונגארן, אויפט באקאנט אלס "ספרדים") האבן מורא פון ר' ירמיהו לעוו און די נישט-חסידישע רבנים ("אשכנזים"); די מאדערנער האבן מורא פון די קנאים. נאך וואס די פאראיין האט פאבליצירט א קריאה קעגן א נייע ארטאדאקסישע שול אין קאשוי וואס איז נישט אנגעפאסט די מיהאלאוויץ תקנות, מוזטע קרויס א בריוו שיקען צו דער ברויגעזר הילדעסהיימער: ער האט געשריבן וואס ער זעלבסט איז גאנץ פאר די שיטה פון דעם רב, און גלויבט אויך וואס די חסידים זינד א סכנה "אזוי גרויס פונקטליך ווי די נעאלאגן", אבער ס'נישטו קיין ברירה און מ'דארף זיך פאראייניקען, "מפני מראית עין", צוליב די קאנגרעס. אום ד' כסלו ה'תרכ"ט זינד די וואלן פאר אים געהאלטן געווען אין גאנצען לאנד.
פון י' ביז י"ט כסלו ה'תרכ"ט איז אין פעשט געהאלטן געווען א גרויסע זאמלונג פון 200 פרומע רבנים, אום צו ענטשיידן אירע פאליטישע ריכטונג אין די קאנגרעס. הילדעסהיימער האט פארזוכט די זעמינאר צו פארברענגען. ווען די אנדערע האט דאס אפילו נישט געבריינגט צום וואל, האבן ער און זיינע אנהענגער צוריקגעצויגן. קורץ שפעטער האט מען באקומען די וואל רעזולטאטן פאר די קאנגרעס: פון 220 פארטרעטער, זינד נאר 98 געווען פון די פרומע לאגער. מיט הילדעסהיימער ארויס, ס'נישט געווען קיין מעגלעכקייט צו האבן א מערהייט דארט. אין דעזיגער מאמענט, טויכטע מהר"ם שיק אלס פירער דער ארטאדאקסן, אפילו וואס ער האט קיין אפיציעלע אמט: ער האט ענטשידעט וואס מ'דארף שיקען די רעגירונג א דעקלעראציע וואס די פרומע וועט נישט אננעמען די קאנגרעס-באשלוסן אז זי וועט נישט פאסן די הלכה ווי אירע רבנים זי מפרשים זיין. פון איצט, איז ער געווען דער מנהיג.
אום כ"ו כסלו האט די קאנגרעס געעפנט. די עניינים געשמיסט זינד געווען די תקנות פון די געפלאנטע לאנדישער ארגאניזירונג, די אויסבילדונג פון קינדר - די רעגירונג האט קורץ פריער, אום ג' תמוז, אן אלגעמיינע שולפליכט געזעץ אנגענאמן - און אנדערע פארוואלטונג'ס זאכן. אין אנהייב האבן די פרומע מורא וואס עטוועש זאל ערצווינגען די קאנגרעס-תקנות, און דעריבער האבן זי געווען פשרות'דיק. שפעטער האבן זי פארזוכט דעם קאנגרעס צו פאראליזירן מיט פארשידענע פארשלאגן. אום כ"ב שבט ה'תרכ"ט האבן די ארטאדאקסן געמאכט אן אולטימאטום: די קאנגרעס זאל דעקלערירן וואס אלע תקנות וועט זיין געגרינדט "אויף די תורה און תלמוד, ווי זי איז מפרש געווען אין שולחן ערוך." היסטאריקער יעקב כ"ץ גלויבטע וואס דער אולטימאטום איז געווען א רייצונג, צו באווייזן דאס די זאמלונג מאכט א רעליגיאזע נייטונג, און אזוי וועט זי האבן אן אנלאס צו ארויסטרעטען. דער קאנגרעס פרעזידענט, הירשלער, האט אפגעזאגט די אולטימאטום צו בריינגען קיין וואל; ער האט געזאגט עס איז א רעליגישע זאך, און זי האבן נישט די אויטאריטעט דאס צו שמיסען. דער נעאלאגישע ר' יעקב שטיינהארט נאנטע די פרומע "חסידים שוטים" וואס זענן זעלבסט פארבלאנדזשען פון די שו"ע און "בודה חומרות מלבו." צווי טאגע שפעטער, אום כ"ד שבט, האט ליב האלענדער געפראגט אין זיין רעדע "אלס די רבנים זינד נישט קלוג גענוג צו האנדלען אונע שיטות קאפירט פון די לענדער ביסמארק'ס?", א רמז פאר רש"ר הירש'ס שטיצונג. דעם זעלען טאג האבן 48 פרומע דעלעגאטן ארויסגעטרטן אין פראטעסט. אום ה' אדר שיקטען זי א בריוו פון מחאה צו דעם מיניסטער. די קאנגרעס איז בעשלאסן געווען אום י"ב אדר ה'תרכ"ט. די ארטאדאקסישע דעלגירטן וואס האט געבליבן, ווי הילדעסהיימער, האבן מצליח געווען די זעמינאר פראגע אפווארפן, מיט די טענה וואס דאס איז אויך א רעליגיעזע זאך. אבער די מייסטע פארשלאגן פון די פארטשריט-פארטיי הירשלער'ס זינד געווען אקצעפטירט.
די טיילונג.
א דעלעגאציע פון פינף רבנים האט געטראפן מיט דעם קייסער פראנץ יאזעף אום י"ב ניסן, און האט געבעטן אז די ארטאדאקסן זאלן נישט ווערן ערצווינגען צו אקצעפטירן די קאנגרעס תקנות. די צוזאמענטרעף האט קיינע רעזולטאטן, און דער קייסער האט באשטעטיגט די תקנות אום ה' תמוז. "שומרי הדת" האט מפציר געווען די ציבור נישט צו באטייליקן זיך אין די וואלן פאר דער נייער געפלאנטער ארגאניזאציע. אנהייב תר"ל, האבן זיי געשיקט דעם אונגארישן פארלאמענט א פעטיציע פון 150 קהילות, מיט רבנישע הסכמות פון גאנץ אייראפע, וואס האט בעהויפטעט דאס די קאנגרעס תקנות זענען קעגן די מסורת און דת. אום שושן פורים ה'תר"ל האט דער פארלאמענט איינשטימיג מכריז געווען אז די פראגע איז דאך א רעליגיאזע זאך, און ס'איז מותר נישט פאר דער רעגירונג זיך אריינצומישען. "שומרי הדת" האט באקומען רשות צו גרינדן אן אייגענע, ארטאדאקסישע קהילות נאציאנאל-ארגאניזאציע.
אום ט' אדר ה'תרל"א איז די קאנגרעסליכן פאראיין, "די נאציאנלע יידישע קאנצליי" (Az Izraeliták Országos Irodája), געגרינדט געווארן. כמעט אלע קהילות וואס זענען געווען אין שליטה פון די נעאלאגן האבן פארבינדן זיך אן די קאנצליי. אום ב' כסליו ה'תרל"ב האט די רעגירונג אנעקראנט די דערווייליקע "דורכפירונג-קאמיסיאן פון די ארטאדאקסישע יידן אין אונגארן או זיבנבערגן" - וואס איז געווען פארבייטעט מיט די שטענדיקע "צענטראל-קאנצליי פון די אויטאנאמישע ארטאדאקסישע קהילות אין אונגארן" (Magyarországi Autonóm Orthodox Izraelita Hitfelekezet Központi Irodája) נאר אום י"ב טבת תרס"ו - און די טיילונג איז געווארן א געריכטליכע ווירקליכקייט. ארום אונגארן, א סך קהילות זענען געווען צעשפליטעט: אין פעשט, די צענטער פון נעאלאגיע, זענען די ארטליכע ארטאדאקסן געווען פון די ערשטע ארויסצוטרעטן פון דער אלטער, פאראייניקטער קהילה צו גרינדן א נייע, וואס פארבינדט זיך צו די קאמיסיאן. אויך אין אונגוואר, אין די ארטאדאקסישע פעסטונג אין אונטערלאנד, א קליינע גרופע האט פארלאזט די געמיינדע צו פארבינדן מיט דער קאנצליי.
ס'איז געווארן אויך א דריטע מין פון קהילות, דער קלענסטער, וואס איז געבליבן זעלבטשטענדיק און האט נישט פארבינדט מיט קיין ארגאניזאציע. דעזיגע זינד געווען די "שטאטוסקווא" קהילות. עטליכע גרויסע רבנים האבן נישט געוואלט זיך שליסן מיט די קאמיסיאן צוליב פארשידענע טעמים: ר' ירמיהו לעוו האט נישט פארבינדעט אויהעל מיט זי זיין גאנצן לעבן, און אזוי האט אויך הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים געמאכט אין דער סיגעטער קהילה. ביידע געמיינדעס זענען געבליבן פאראייניקט און אומאפהענגיק. אויך א קליינע צאל פון נעאלאגישע קהילות האבן נישט געוואלט אריינגיין אין די קאנצליי, און בלייבן אלס שטאטוסקווא. ס'איז געווען געמיינדעס וואס האט זיך צערשפליטעט אפילו אין דריי. א סך חסידים, וואס האבן מורא פון די מתנגדים אין דער קאמיסיע, גרינדטען שטאטוסקווא קהילות. מהר"ם שיק האט געשריבן וואס דעזיגע די זיך נישט פארבינדן מיט די קאמיסיאן זינד עוברים על "לא תעמוד על דם רעך." די יידן אין אונגארן זינד געבליבן צעשפליטערט; אפילו היינט ס'איז א נעלאגישע, ארטאדאקסישע און שטאטוסקווא (איצט געפירט פון חב"ד) ארגאניזאציעס אין די לאנד. און דאך, האבן זי אויך צוזאמענגעארבעט, הויפטליך נאך די ערשטע וועלט מלחמה, ווען די רעגירונג אין געווארן מער און מער אנטיסעמיטיש, און באזונדערש ווערענד די חורבן. און שוין אין אנהייב פון דעם 20סטער י"ה האבן די נעאלאגן און ארטאדאקסן ביידע געאויסערט זיירע פיינדליכקייט צו ציוניזם.
ישראל אַקסנפעלד (1787, נעמיראָוו – 1866, פּאַריז) איז געווען אַ ייִדישער ראָמאַניסט און דראַמאַטורג, איינער פון די גרונטלייגער פון דער השכלה-ליטעראַטור אויף ייִדיש.
ישראל אַקסנפעלד איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל נעמיראָוו (דאַן – אין באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע, איצט – אין באַשטאַנד פון אוקראַיִנע). אין דער יוגנט איז ער געווען אַ חסיד פון רבי נחמן בראַסלעװער. אין 1812 – 1813 איז ער אַלס ליפעראַנט פון דער רוסישער אַרמיי געווען אין דײַטשלאַנד. שפּעטער האָט ער באַזוכט בראָד (דאַן – אין באַשטאַנד פון דער עסטרײַכישער אימפּעריע), וועלכע איז געווען איינער פון די צענטערס פון דער השכלה. קאָנטאַקטן מיט דײַטשישע און גאַליצאַנער משכילים האָבן אים פאַרוואַנדלט אין אַ פאַרביסענעם שונא פונעם חסידות. אין 1824 האָט ישראל אַקסנפעלד זיך באַזעצט אין אָדעס, וווּ ער האָט זיך פאַרנומען מיט אַדוואָקאַטור און מסחר. אין 1864 איז ער אַריבערגעפאָרן קיין פּאַריז, וווּ ער איז געשטאָרבן מיט צוויי יאָר שפּעטער.
ליטעראַטור-שאַפונג.
page=166
ישראל אַקסנפעלד האָט אָנגעשריבן 30 ראָמאַנען און פּיעסעס. די הויפּט-שפּראַך פון זײַן שאַפונג איז געווען ייִדיש. ייִדישע אַרויסגעבער פלעגן זיך אָפּזאָגן פאַרעפנטלעכן זײַנע ווערק צוליב דעם עקסטרעמען אַנטי-חסידות זייערן. פונדעסטוועגן האָבן ישראל אַקסנפעלדס ווערק געהאַט אַ באַדײַטנדיקע פּאָפּולערקייט. מע פלעג זיי פאַרשפּרייטן אין האַנט-געשריבענע קאָפּיעס. בײַם שרײַבערס לעבן זײַנען אין אַ בוך-פאָרם אַרויסגעגעבן געוואָרן בלויז דער ראָמאַן "דאָס שטערנטיכל" (1861) און די פּיעסע "דער ערשטער ייִדישער רעקרוט" (1862). ישראל אַקסנפעלדס "געזאַמלטע ווערק" אין צוויי בענדער זײַנען דערשינען אַ סך יאָרן נאָך זײַן טויט (דער ערשטער באַנד – 1931, דער צווייטער באַנד – 1938).
הרב נחום הכהן קוק (ח' ניסן תרצ"ב, 14טן אפריל 1932 – י"ב ניסן תש"ע, 27סטן מערץ 2010) איז געווען דער רב פונעם תל גנים פערטל אין רמת גן. ער איז געווען שטארק טעטיק אין די געביטן פון רעליגיע און היטן כבוד המת. ער איז געווען א געערטער פון דער שטאט רמת גן.
הרב קוק איז געבוירן געווארן אין מאנדלבוים הויז אין ירושלים, צו זיינע עלטערן הרב רפאל קוק און רחל, טאכטער פון שמחה מאנדלבוים. מען האט אים געגעבן א נאמען נאך זיין זיידן רבי נחום קאברינער. ער האט געלערנט אין ישיבת כפר הרא"ה, דערנאך אין ישיבת חברון אין ירושלים און אין דער סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק.
אין 1954 האט ער געהייראט שושנה, טאכטער פון הרב שמואל אבראמאוויטש, רב פון רמת יצחק. פון זיין חתונה האט ער געוואוינט אינעם רמת יצחק פערטל פון רמת גן. עטלעכע יאר האט ער געלערנט אין היכל התלמוד אין תל אביב. ער איז באשטימט געווארן רב פונעם תל גנים פערטל פון רמת גן, און ער האט געדינט ווי רב פון דער הייראטן אפטיילונג פון דער שטאט.
ער איז געווען יארן לאנג טעטיק אין פארשידענע געביטן פארבונדן מיט היטן דעם הלכה'דיקן כאראקטער פון ישראל. ספעציעל האט ער געטון אינעם עניין פון היטן כבוד המת און האט געפועל'ט א סך קעגן די געריכטן און די פאליציי צו באקומען באשטעטיקונגס־דאקומענטן צו פארמיידן פאלמעסן טויטע. ער האט געדינט פרייוויליק ווי דער רב פונעם ביילינסאן שפיטאל און האט ספעציאליזירט אינעם געביט פון מעדיצין און הלכה.
ער איז געווען פארזיצער פונעם וועד הרבנים אין רמת גן.
אין 2008 האט ער באקומען דעם טיטל געערטער פון רמת גן.
ער איז נפטר געווארן שבת הגדול תש"ע און די לוויה איז פארגעקומען מוצאי שבת. מ'האט אים באערדיגט אינעם פאנאוועזשער בית עולם, נאענט צום קבר פון הרב שך. אויף זיין מצבה שטייט: "מסר עצמו לחזק בדקי הדת, עמל ויגע במצוות כבוד המת וקנה בה קניין" ("ער האט זיך איבערגעגעבן צו פארשטערקן רעליגיע, ער האט געארבעט שווער אין דער מצווה פון כבוד המת און האט פארמאגט דארט אן ארט.".
זיין זון איז דער מקובל הרב דוב קוק. זיינע ברידער זענען די רבנים שלמה, שמחה און אברהם יצחק קוק. זיינע שוואגערס זענען די רבנים אברהם שערמאן און יעקב כ"ץ.
רבי אברהם לאנדא (דער טשעכאנאווער; תקמ"ד, 1784 - ה' אדר א' תרל"ה, 1875) איז געווען א רב, פוסק און אן אדמו"ר אינעם ת"ר יארהונדערט. ער איז געווען שטאטס רב אין טשעכאנאוו פופציק יאר, און פון אים שטאמט דער סטריקאווער הויף.
ר' אברהם איז געבוירן געווארן אינעם דארף פארענטשעוו דער בכור פון ר' רפאל און ראדא דאבזשינסקי. זיין פאטער רפאל (נפטר: תקפ"ד 1824) איז געווען אן אייניקל פון רבי בעריש חסיד פון קוטנא, א זון פון זיין איינציגן זון יחיאל איכל. זיין מוטער ראדא (נפ' כ' אלול תר"ח) איז געווען אן אייניקל פון רבי זאב וולף אויערבאך, אב"ד לונטשיץ, אן אייניקל פון רבי מנחם מענדל אויערבאך, בעל "עטרת זקנים" אויפן "מגן אברהם" - פון די אייניקלעך פונעם מהר"ל מפראג.
יונגערהייט איז ער געווען זייער שארף, און דאס דארף האט נישט געהאט קיין מלמד וואס זאל קענען לערנען מיט אים. האט זיין פאטער אים גענומען קיין פלאצק וואו ער האט געשטיגן אין תורה.
ר' דן לאנדא, א פרנס פון פלאצק, פון א מתנגדישער משפחה, האט אים גענומען פאר א חתן צו זיין טאכטער ווען ער איז געווען אלט 15 יאר. עס ווערט דערציילט אז ר' דנס שווער, ר' איטשעלע פלאצקער, האט געגלוסט דעם בחור אברהם דאבזשינסקי פאר א חתן, און ער האט געשיקט זיין איידעם ר' דן קיין פארענטשעוו כדי נאכצושפירן דעם בחור, אבער ענדלעך האט ר' דן אליין גענומען אים פאר זיין טאכטער. גלייך נאכן שידוך האט דער בחור אברהם געענדערט זיין משפחה נאמען פון דאבזשינסקי צו לאנדא, זיין מחותנס נאמען.
נאך דער חתונה האט ער געוואוינט אין זיין שווערס שטעטל, פלאצק. ער האט זיך געדרייט ביי רבי פישל סטריקאווער און ווערט גערעכנט זיין תלמיד מובהק. ער האט געלערנט ביי אצל רבי אריה לייב צינץ פון פלאצק. אויך האט ער געטראפן צוויי מאל דעם רבי׳ן ר׳ בונים; דאס ערשטע מאל איז געווען ווען רבי בונים איז געווען א צייט אין פלאצק, וואו רבי אברהם לאנדא האט געוואוינט. רבי בונים האט פארציילט זיין רבי׳ן, דעם ייד הקדוש פון פרשיסחא, אז ער האט געוואלט טרעפן רבי אברהם פערזענלעך.
אין יאר תק"פ האט מען אים באשטימט שטאטס רב פון טשעכאנאוו, וואו ער האט געדינט ביז זיין פטירה. גלייך נאך ווען ער האט אויפגענומען דאס הרבנות האט ער אויפגעשטעלט דארט א ישיבה וואס ער האט געפירט. א גרויסער טייל פון די תלמידים פון זיין ישיבה זענען שפעטער געווארן באקאנט ווי גדולי תורה אין פוילן.
יארן לאנג האט ער נישט געוואלט פירן א רביסטעווע. נאר אין יאר תרכ"ו (1856), נאך דער פטירה פונעם חידושי הרי"ם פון גער, האט רבי אלעזר הכהן פון פולטוסק געדאנזשעט איבערצייגן אים צו נעמען אויף זיך צו פירן א הויף, מיט דער טענה אז מ׳דארף אנפילן דעם לאך וואס איז געווארן מיט דער פטירה פונעם גערער רבי׳ן.
שמואל שאול לוי (פראנצויזיש: "Sam Levy סאַם לעווי"; כ"ח אייר תרמ"ד - ט"ז אב תשכ"ו) איז אַ פראנצויזישער פאבריקאנט און ראש הקהל פון דער ארטאדאקסישער געמיינדע "עדת יראים" אין פּאַריז.
שמואל איז געבוירן אין פּאַריז (יאר 1884) דאס פינפטע קינד צו זיין פאטער נפֿתּלי לוי (זעקסטער דור פון רבי נתנאל ווייל, דער "קרבן נתנאל") און אסתר ווייל. ער האט חתונה געהאַט מיט שרה - אָדעטטע טאָכטער פון יעקבֿ לעאן.
שמואל איז געווען דער דירעקטאר פון דעם עלצטן פאַבריק אין פֿראַנקרייַך צו פאבריצירן בוסן Carrosserie Currus. זיינע צוויי זין איוואן (יצחק) און פּיער (חיים) האבן מיטגעטיילט אין דער פירמע.
אין תרצ"ו האט מען אים באשטימט צו דינען ווי ראש הקהל פון דער עדת יראים קהילה אין פּאַריז, אַן אמט וואס ער האט געהאלטן ביז זיין טויט.
שמואל האט געדינט ווי פרעזידענט פון CRJTF (די אָרגאַניזיאציע וואס רעפּרעזענטירט די רעליגיעזע יידנטום אין פֿראַנקרייַך).
שמואל איז געווען איינער פון די גרינדער און דירעקטאָרן פון דער יבנה שולע אין פּאַריז און ישיבת חכמי צרפת אין עקס לע בען.
אין דער תקופה נאָך דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער געווען איינער פון די גרינדער פון דער וועד הצלה (ראַטעווען קאמיטעט), וואס האט געארבעט צוזמאען מיט הרב יצחק אייזיק הלוי הערצאג.
זיין אייניקל הרב עזריאל לוי איז דער הויפט רעדאקטאר פונעם עוז והדר ש"ס.
רבי יוסף סאַמעט (געב' תשי"ט) איז דער רעדאַקטאָר און גרינדער פון דעם אינסטיטוט פֿאַר תורה עוז והדר און באדינט ווי דער הויפט רעדאַקטאָר פון דעם תלמוד בבלי פראיעקט און אנדערע פראיעקטן אין דעם אינסטיטוט.
סאַמעט איז א ברודער פון רבי אהרן סאַמעט און אן איידעם ביי רבי מאיר בראנסדארפער, און איז א תולדות אברהם יצחק חסיד.
ער האט אָנגעהויבן זיין רעדאקטירן ארבעט אין דעם "שירת דבורה" אנשטאלט אין די תש"מ יארן ווען זיי האבן ארויסגעגעבן דעם טור. אומגעפער תשמ"ט האט ער אנגגעהויב ארויסגעגעבן אליין ענצעלע גמרא'ס אונטער דעם נאָמען עוז והדר, וואָס רבי יהושע לייפער האט שפעטער אפגעקויפט. אויך האט ער ארויסגעגעבן דעם שיטה מקובצת און אנדערע ספרים.
נאכדעם האט ער איינגעפירט א פריעדמאן אויסגאַבע פון דער תלמוד ירושלמי דורך עוז והדר. סאַמעט איז דער הויפט רעדאַקטאָר ביי "קדם" - אוצר גאוני ספרד, וואס ווערט ארויסגעברענגט דורך עוז והדר.
זיין זון שמעון איז נפטר געווארן ביי זיין לעבן אין תשע"ב פון א האַרץ דורכפאַל.
רבי יהושע לייפער (געבוירן י"ח תמוז תשי"ז 1957) איז אַ דיין און מורה הוראה אין מאנסי און ניו סקווירא, ניו יארק, און דער נשיא פונעם עוז והדר אנטשאלט פון וואס ער איז דער אייגנטימער.
ער איז געבוירן געווארן אין ישראל י"ח תמוז תשי"ז צו זיין פאטער רבי יחיאל, טעמעשווארער רבי אין ירושלים, און זיין מוטער צפורה, אן אייניקל פון רבי נחמן סופר-פאפירנע, אן אייניקל פון די קארלינער רביס. ער האט געלערנט אין סאטמאר חדר און אין דער לפלגות ראובן ישיבה, און ביים דזשיקאווער רבי׳ן, רבי יודעלע הורוויץ.
ער האט געהייראט די טאָכטער פון רבי משה ניישלאס, און איז א שוואגער מיט רבי דוד טווערסקי רחמיסטריווקער רבי אין ירושלים, וואס איז דער איידעם פון הרב ניישלאס. נאך דער חתונה האט ער באקומען היתר הוראה און געטון שימוש ביי הרב משה האלבערשטאם אין ירושלים.
רבי לייפער באדינט ווי אַ נאכגייער פון הרב ניישלאס רבי אין מיקוואות אין מאנסי.
זיין אַרבעט ווי אַרויסגעבער האט ער אנגעהויבן אין זיין יוגנט, אין יאר תשמ״ב, ווען ער האט געדרוקט דעם ספר פירות גינוסר, וואס אנטהאלט דעם פרי חדש מיטן ביאור פרי תואר פון רבי חיים בן עטר, דער "אור החיים", אויף שולחן ערוך יורה דעה. ביז דאן איז עס געווען דער נאר אין א זייער שלעכטע קסעראקאפיע אויפלאגע.
עוז והדר.
אין יאר תשמ"ח האט דער עוז והדר אנשטאלט אנגעהויבן צו אַרבעטן אויף מסכת גיטין, אלס אנהייב צום גאנצן ש"ס. אַרום דעם יאָר תש"ן האט רבי יהושע לייפער אנגעהויבן צו דינען ווי פּרעזידענט פון די עוז והדר אינסטיטוט און כולל, וואס ביז דעמאָלט איז געווען אנגעפירט פונעם אינסטיטוט רבי יוסף סאמעט, איידעם פון רבי מאיר בראנדסדארפער. מיט דער צייט זענען געווען ספיקות צי דער אינסטיטוט קען זיך אויסהאלטן צוליב זיינע גרויסע חובות. א ביסל צייַט שפעטער האט לייפער אָנגעשטעלט הערשי פרידמאַן פון קאַנאַדע וואס האט אויף זיך גענומען פינאנצירן די אויסגאבע פון תלמוד בבלי, וואס גייט היינט אויף זיין נאמען, די "פריעדמאן אויסגאבע".
דער אינסטיטוט איז געווארן אין די לעצטע יאָרן איינער פון די חשובסטע פארלאגן אין דער חרדישער וועלט, באַרימט פֿאַר ארויסגעבן אן אויסגאבע פון תלמוד בבלי וואָס איז די פאפולערסטע ש"ס אין דער ישיבישער וועלט און דעם אלגעמיינעם רעליגיעזן ציבור, און שפּעטער דעם הערליכן "מתיבתא" ש"ס.
נאך שפעטער, אין תשס"ג, האט דער אינסטיטוט אנגעהויבן ארויסגעבן גרונטלעכע ספרים אין אויסגאבעס מיט א ברייטן פירוש. פֿאַר דעם צוועק האט רבי לייפער רעקרוטירט רבי מנחם מענדל פאמעראנץ, דער הויפט רעדאקטאר פון דער מתיבתא אויסגאבע פון ש"ס מיט א פולן פירוש. דער מתיבתא ש"ס איז געענדיקט אין תשע"ג (2013), מיט די ציל פון פינאַנסינג אויפשטיין רבי יודאַ לייב פּערלמוטער.
נאָך דער פטירה פון זיין פאטער אין תש"ע, האט מען אים באשטימט זיין ממלא מקום, אבער ער פירט נישט קיין רביסטעווע. אין תשע"ג איז ער געווארן באשטימט רב פון דער "באר משה" קהילה אין מאנסי, ניו יארק.
סיישעל' אפיציעל די רעפובליק פון סיישעל (;) איז א לאנד וואס באשטייט פון אן ארכיפעלאג מיט 155 אינזלען אינעם אינדישן אקעאן, צפון־מזרח פון מאדאגאסקאר. די הויפטשטאט וויקטאריע ליגט 1500 ק"מ מזרח פון דער יבשה פון דרום־מזרח אפריקע.
אנדערע נאענטע אינזל לענדער זענען זאנזיבאר צו מערב, מאריציוס צו דרום און קאמאראס אין דרום־מערב.
מיט 90,024 איינוואוינער האט סיישעל די קלענסטע באפעלקערונג פון אן אפריקאנישן לאנד.
בילד פון א קליינער הונט געמאכט מיט אינפרארויט ליכט, מיט א טעמפעראטור לייטער
אינפֿראַרויט (IR) ליכט איז עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג מיט א כוואליע-לענג לענגער ווי ליכט וואס מענטשן קענען זען אבער קירצער פון מיקראכוואליעס, צווישן 740 נאנאמעטער און 1 מילימעטער. מען קען נישט זען די שטראלונג אבער מען קען זי שפירן ווי היץ. רוב היץ שטראלונג וואס זאכן לאזן ארויס ביי נארמאלע טעמפעראטורן איז אינפרארויט. א פייער לאזט ארויס מער אינפרארויטע שטראלונג ווי זעבארע שטראלונג.
דער אסטראנאם וויליאם הערשעל האט אנטפלעקט אינפרארויט שטראלונג אין 1800.
מען ניצט אינפרארויט ליכט אין אינדוסטריעלע, מעדיצינישע און וויסנשאפטלעכע אנווענדונגען.
דאס ווארט אינפרארויט קומט פון לאטיין: "infra" "אינפֿראַ" (טייטש: אונטער) און דאס יידיש ווארט "רויט", ווייל דער פרעקווענץ פון אינפרארויט איז אונטער (נידעריגער) דעם פרעקווענץ פון רויטן ליכט.
קאמאראס, אפיציעל דער פֿאַריין פון קאמאראס (;) איז א סואווערען ארכיפעלאג אינזל לאנד אינעם אינדישן אקעאן, צווישן צפון־מזרח מאזאמביק און צפון־מערב מאדאגאסקאר. די הויפטשטאט איז מאראני אויפן אינזל גראן קאמאר. אנדערע לענדער נאנט צו די קאמאראס אינזלען זענען טאנזאניע צו צפון־מערב און סיישעל צו צפון־מזרח.
מיט א שטח פון 1,862 ק"מ2 איז קאמאראס דאס דריטע קלענסטע לאנד אין אפריקע.
פֿערמאַ'ס לעצטער טעארעם איז א בארימטער טעארעם אין נומערן טעאריע וואס דער מאטעמאטיקער פיער דע פערמא האט פֿארמולירט אין דעם מיטן פונעם 17טן יארהונדערט, און איז געבליבן אן אפענער פראבלעם אין מאטעמאטיק ביז דער בריטישער מאטעמאטיקער ענדרו וויילס האט אים געלייזט אין 1995. דורכאויס 350 יאר איז ער געווען איינע פון די מערסט־באוואוסטע נישט־געלייזטע השערות אין דער וועלט פון מאטעמאטיק.
דער טעארעם.
אוודאי, אין דעם פאל n = 2, באקומט מען די גלייכונג ווערט formula_1, וואס ווײַזט זיך אין דעם פיטאגאראס פרינציפ, און האט אומענדלעכע לייזונגען מיט y, x און z נאטירלעכע צאלן. למשל formula_1 אדער formula_1. די לייזונגען זענען באקאנט ווי פיטאגארישע דרייערלעך. פֿערמאַ האט גע'טענה'ט אז אין יעדן פאל פון n גרעסער ווי 2 פון דער גלייכונג formula_1 איז נישט פאראן אפילו נישט איין לייזונג אין נאטירלעכע צאלן. דורכאויס 350 יאר איז די השערה געבליבן אן אפענער מאטעמאטישער פראבלעם.
די צענטראל-אפֿריקאנישע רעפובליק (סאנגא: "Ködörösêse tî Bêafrîka";) איז אַ לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין צענטראלער אַפֿריקע, וואס גרענעצט זיך מיט קאמערון צו מערב, טשאד צו צפון, סודאן צו צפון־מזרח, דער דרום סודאן צו מזרח, און די רעפובליק פון קאנגא און דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא צו דרום. איר הױפּטשטאָט איז באנגי. דאס לאנד באדעקט א שטח פון אומגעפער 620,000 קוואדראט ק"מ און די באפעלקערונג פונעם לאנד איז בערך 4.4 מיליאן (אין 2008).
פון תר"ע (1910) ביז תש"ך (1960) איז די טעריטאריע פונעם לאנד געווען א טייל פון דער פראצויזישער קאלאניע צענטראלע עקוואטארישע אפריקע מיטן נאמען "אובאַנגי שאַרי".
צוויי דריטל פונעם לאנד ליגט אינעם בעקן פונעם אובאנגי טייך, וואס פליסט דרום אין קאנגא אריין.
די צענטראל-אפֿריקאנישע רעפובליק ווערט גערעכנט איינע פון די ווינציקסט אנטוויקלטע לענדער אין דער וועלט.
47% פון דער באפעלקערונג איז אונטער דער עלטער פון 15.
דניאל מאַרלין (ענגליש: "Daniel Marlin", געב. אין ניו-יאָרק 1945) איז אַן אַמעריקאַנער ייִדישער דיכטער (אויף ענגליש און אויף ייִדיש) און קינסטלער.
דניאל מאַרלין איז געבוירן געוואָרן אין ברוקלין, אויסגעוואַקסן אין ניו-יאָרק. מיט לידער אויף יידיש האָט ער דעביוטירט אין 1981 אויף די שפּאַלטן פונעם לאָס-אַנדזשעלעסער ליטעראַרישן זשורנאַל "חשבון". אַ וויכטיקע ראָליע אין דניאל מאַרלינס קומען צו דער שאַפונג אויף דער יידישער שפּראַך האָט געשפּילט מלכּה חפץ-טוזמאַן. אַ געוויסע צײַט האָט דער דיכטער געלעבט אין יאַפּאַן. איצט וווינט ער אין בערקלי, קאַליפאָרניע, ווו ער פאַרנעמט זיך צווישן אַנדערס מיט אונטעריכטן יידיש.
סאַאָ טאָמע און פּרינסיפּע, אפיציעל די דעמאקראטישע רעפובליק פון סאַא טאמע און פרינסיפע () איז א פארטוגעזיש־רעדנדיק אינזל לאנד אין דעם איינגאס פון גינע, לעבן דעם מערב־עקוואטארישן בארטן פון צענטראל-אפריקע.
דאס לאנד באשטייט פון צוויי ארכיפעלאגן ארום די הויפט אינזלען, סאא טאמע און פרינסיפע.
סאַא טאמע און פרינסיפע איז א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער און אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
א שרויף אדער שרײַפֿל איז א שטיפט אדער א ריגל וואס האט פון דרויסן א גווינט. מיט א שרויף קען מען פארבינדן צוויי זאכן און אויך אויפבינדן. דער שרויף איז איינער פון די זעקס פשוטע מאשינען און טאפלט דעם קראפט וואס מען ווירקט אויף אים כדי אריינגיין אינעם מאטריאל.
מען טוט מאכן אן אונטערשייד צווישן האלץ־שרויפן און מעטאל־שרויפן.
מען שרויפט אריין דעם שרויף אין א לאך וואס עקזיסטירט אדער (ביי א האלץ־שרויף) אין א לאך וואס ווערט געמאכט דורכן שפיץ פונעם שרויף.
רוב שרויפן טוט מען אריינשרויפן אדער ארויסציען מיט א שרויפן-ציער, נארמאל זייגערווייז. ביי א רעכטן ראד פון א מאשין, אדער א לינקן טרעטל פון א ראווער, ניצט מען קעגנזייגער־שרויפן, ווייל אנדערשט מאכט זיך א קראפט וואס וויל ארויסשרויפן דעם שרויף.
שרויפן מאכט מען פון שטאל, מעש, בראנדז, טיטאניום, האלץ און פלאסטיק. ווען מען ניצט א שרויף פון א שוואכן מאטריאל ווי למשל מעש, טוט מען פריער מאכן א לאך מיט א שטאלענעם שרויף.
פרשת תצוה איז די אכטע פרשה אין ספר שמות.
די סדרה הייבט אן מיט דער מצוה פון נעמען בוימל און צינדן די מנורה אינעם משכן. אויך צו מאכן די בגדי כהונה, די קליידער וואס די כהנים דארפן טראגן ווען זיי טון די עבודה.
נאך דעם ווערן גערעכנט די פארשיידענע בגדים: אפוד, חושן, מעיל און ציץ (וואס נאר א כהן גדול טראגט), און די כתונת, מכנסים, אבנט (גארטל) און מגבעת (היטל), וואס אלע כהנים גייען.
אין דעם צווייטן העלפט פון דער סדרה ווערט געברענגט פרשת המילואים, וויאזוי מ'זאל זיך פירן מיט קרבנות כדי צו ווידמען די ערשטע כהנים, און אויך דעם פרשת התמיד. צום סוף ווערט געברענגט דעם ענין פון מאכן א גאלדענעם מזבח אויף וואס מען איז מקטיר קטורת צוויי מאל יעדן טאג.
די הפטרה פון פרשת תצוה, אין ספר יחזקאל, פרק מ"ג פסוקים י-כז, רעדט וועגן דעם דריטן בית המקדש.
אין א שנה פשוטה רוב יארן ליינט מען נישט די הפטורה ווייל ס'איז פרשת זכור. אין א פשוטן יאר זח"א לייענט מען פרשת תצוה שושן פורים. במילא אין דער גאנצער וועלט ליינט מען די נארנמאלע הפטורה, אבער אין ירושלים (און אנדערע שטעט וואס האלטן פורים דעם צווייטן טאג, שושן פורים, ליינט מען די הפטורה פון פורים, וואס איז די זעלבע הפטורה ווי די הפטורה פון פרשת זכור.
דער מיידזשי קייסער גייט אריבער פון קיאטא קיין טאקיא
די מיידזשי רעסטאַראציע (יאפאניש: 明治維新) איז געווען א סעריע פון געשעענישן און פראצעסן אין דער היסטאריע פון יאפאן, וואס האבן פאסירט אין און נאך 1868, וואס זייער ציל איז געווען צוריקצוקערן די הערשאפט איבערן לאנד צום יאפאנישן קייסער. די רעסטאראציע האט גורם געווען ברייטע ענדערונגען אין דעם פאליטיק פון יאפאן און אין דער סאציאלער סטרוקטור פונעם לאנד, וואס האט אנגעוויזן דעם סוף פון דער עדא תקופה און דעם אנהייב פון דער מיידזשי תקופה.
היסטארישער הינטערגרונט.
זייט דעם אנהייב פונעם 17טן יארהונדערט האט יאפאן אנגענומען א פאליטיק פון איזאלאציע פון דער וועלט, וואס האט באקומען דעם נאמען "סאַקאקו" (לאנד אין קייטן). פרעמדע בירגער זענען נישט געווען דערלויבט אריינקומען אין יאפאן, אחוץ האלענדישע סוחרים, וואס זענען באגרענעצט גאווארן צום קינסטלעכן אינזל דעזשימא לעבן נאגאסאקי. דאך, אינעם 19טן יארהונדערט האבן אנגעהויבן די מערבדיקע גרויסמאכטן צו אינטרעסירן זיך מער און מער אין יאפאן, און שיפן פון די רוסלענדישע, אמעריקאנישע און בריטישע אימפעריעס האבן אנגעהויבן באזוכן די יאפאנישע פארטן.
ווירקונגען.
די מיידזשי רעסטאראציע האט פארגיכערט די אינדוסטריאליזאציע פון יאפאן, ביז אין 1905 איז יאפאן געווארן א מיליטערישע מאכט.
דער פערסישער קאַלענדאַר, אויך איראנישער קאלענדאר (("גאַסאמאַריע איראַני") איז א זון־קאלענדאר און דער אפיציעלער קאלענדאר היינט אין איראן און אפגאניסטאן. דאס יאר הייבט אן ביי דער פרילינג־גלייכנאכט, געמאסטן אין די אסטראנאמישע אבסערוואטאריעס פון טעהראן און קאבול. אזוי ווי דער קאלענדאר ווערט גערעכנט אסטראנאמיש, איז ער פונקטלעכער ווי דער גרעגאריאנישער קאלענדאר, וואס איז אויסגערעכנט לויט א מאטעמאטישן פֿארמל.
די היינטיקע רעכענונג פון יארן אינעם פערסישן קאלענדאר הייבט אן פון דער הידזשרע, אזוי ווי דער לבנה־מוסולמענישער קאלענדאר; אבער, אזוי ווי דאס לבנה־יאר איז אומגעפער 3% קירצער פון דעם זון־יאר, איז געווארן במשך די יארן אן אפשטאנד צווישן די צוויי קאלענדארן. למשל, דאס יאר 2010 אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר איז 1431/32 אינעם מוסולמענישן קאלענדאר, אבער 1388/89 אינעם פערסישן קאלענדאר.
הרב משה אריה באמבערגער (געבוירן תש"ד - י"ח אדר א' תשע"ד) איז געווען אב"ד פון דער חרדישער קהילה אין מעץ, פראנקרייך במשך 42 יאר. ער איז געווען א מיטגליד אין דעם ראט פון אייראפעישע רבנים און צענדליגע יארן איז ער געווען ראש ישיבה פון דער "שאגת אריה" ישיבה אין מעץ. אויך האט ער געפירט א כשרות ארגאניזאציע.
הרב משה אריה איז געווען א זון פון הרב יצחק דוב באמבערגער פון שענלאנקע, און אן אייניקל פון הרב זעליגמאן בער באמבערגער פון ווירצבורג, דער "יד הלוי". ער האט געלערנט אין קול תורה און אין דער גייטסהעדער ישיבה. ער האט געהייראט די טאכטער פון רבי גרשון קאהען, דער מנהל פון עקס-לע-בען ישיבה.
זיין זון הרב אברהם דוד פאלגט אים נאך ווי ראש ישיבה אין מעץ.
באַוואַסערונג איז די פֿאַרזארגונג מיט וואסער ערד וואו עס וואקסן פֿלאנצן ווען עס רעגנט נישט גענוג פאר זיי. דאס איז וויכטיק סיי פאר פלאנצן וואס דארפן א סך וואסער, ווי למשל רייז, סיי פאר אלע פלאנצן אין טרוקענע לענדער וואו עס רעגנט נישט פיל.
באוואסערונג ווערט געפירט נאך פון די גאר אלטע צייטן אין די לענדער עגיפטן, מעסאפאטאמיע, אינדיע, כינע, מזרח אפריקע און אמעריקע.
וואסער פאר באוואסערונג קען מען נעמען פון טייכן, נאטירלעכע אדער געמאכטע אזערעס, און דורך קאנאלן. אויך איז פאראן א סיסטעם פון אונטערעדיגער באוואסערונג וואס העכערט דעם גרונט־וואסערשפיגל. אין געגנטן וואו דאס וואסער איז געזאלצן דארף מען געבן אכט נישט צו העכערן דעם וואסערשפיגל צו פיל וואס קען הרגענען די פלאנצן.
אין סרי לאנקא האט מען אנטוויקלט א קאמפלעקסע באוואסערונג סיסטעם פון 300 פאר דער ציווילער רעכענונג במשך א טויזנט יאר.
מוטערשפראַך (mother tongue) איז די שפראך מיט וואס מ'האט זיך געהאָדעוועט און געוואַקסן מיט און דאס גע'ירשענט פון אלס קליין פיצל קינד זינט די מאמע האט אים געזייגט און געוויגלט הייסט.
א מענטש טוט פארשטיין ווערטער און באגריפן לויט זיין מוטערשפראך.
די קאַפווערדישע אינזלען, אפיציעל די רעפובליק פון קאבא ווערד () איז אן אינזל לאנד וואס באשטייט פון אן ארכיפעלאג פון צען וואלקאנישע אינזלען אינעם אטלאנטישן אקעאן. 570 ק"מ פונעם בארטן פון מערב אפריקע.
פארטוגעזישע אויספארשער האבן אנטפלעקט און קאלאניזירט די אינזלען אינעם 15טן יארהונדערט.
בעיקר עסט מען קוקורוזע; אויך עסט מען רייז, באנדלעך, פיש, קארטאפל און מאניאק.
נאטינג היל גייט () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער צענטראלער, דיסטריקט און קרייז ליניעס. די סטאנציע געפינט זיך אין דער קעניגלעכער בארא פון קענזינגטאן און טשעלסי, אויף דער גאס נאטינג היל גייט.
די סטאנציע איז אויפן גרענעץ צווישן טראוולקארט זאנעס 1 און 2.
די קרייז און דיסטריקט ליניעס פעראנען האבן געעפנט אויף דער מעטראפאליטאנע באן אום 1טן אקטאבער 1868. די פעראנען אויף דער צענטראלער ליניע האבן געעפנט דעם 30סטן יולי 1900 דורך דער צענטראל-לאנדאנער אייזנבאן. צומערשט זענען געווען צוויי באזונדערע סטאנציעס אויף די צוויי זייטן פון דער גאס.
דעם 1טן מערץ 1959 האט מען געעפנט די פאראייניקטע סטאנציע מיט איין קארטע־זאל.
די צוויי צענטראלער ליניע פעראנען זענען איינס אויף אנאנד.
פאדאליע (;;, "פאדאלע";, "פאדאליאַ";,) איז א היסטארישער ראיאן אין מזרח אייראפע, וואס געפינט זיך אין מערב־צענטראל או דרום־מערב פון היינטיקער אוקראינע און אין צפון־מערב מאלדאווע (ד"ה צפון טראנסניסטריע).
פאדאליע האט א שטח פון אומגעפער 40,000 ק"מ2, און ציט זיך 320 ק"מ פון צפון־מערב צו דרום־מזרח אויפן לינקן ברעג פונעם נעסטער טייך.
פאדאליע גרענעצט וואהלין צו צפון־מערב, און ליגט מזרח פון מזרח גאליציע. די היסטארישע הויפטשטאט איז קאמעניץ.
יידן אין פאדאליע.
יידן האבן באזעצט פאדאליע פארן 16טן יארהונדערט. זיי האבן שטארק געליטן פון די גזירות ת"ח ות"ט און שפעטער אין די ת"ק יארן פון דעם היידאמאקן אויפשטאנד.
דער בעל שם טוב האט אנגעהויבן די באוועגונג פון חסידות אין פאדאליע.
קי וועסט () איז אן אינזל אינעם איינגאס פון פלארידע, ביים דרומדיקסן עק פון פלארידע. קי וועסט איז א טייל פון דער שטאט קי וועסט, פלארידע, פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
קי וועסט געפינט זיך 140 ק"מ פון קובא.
קי וועסט איז לאנג 6.4 ק"מ און ברייט 1.6 ק"מ, מיט א שטח פון 13.6 קוואדראט ק"מ.
איינער פון די פארשפרייטסטע באניצן פון משמעותדיקייט איז רעכענען די מעגלעכקייט פון געווינען ביי א אזאראט שפיל.
משמעותדיקייט איז א מאס פון דער ווארשיינלעכקייט אז א געוויסער געשעעניש וועט פאסירן. די משמעותדיקייט פון א געשעעניש קען האבן א נומערישן ווערט וואס איז א רעאלע צאל צוויישן 0 און 1. אן אוממעגלעכער געשעעניש האט א משמעותדיקייט פון 0, און א זיכערער געשעעניש האט א משמעותדיקייט פון 1. משמעותדיקייט איז א פונדאמענטאלער באגריף אין מאטעמאטיק און ווערט דעפינירט אנאליטיש אין דער טעאריע פון משמעותדיקייט. דער באגריף פון משמעותדיקייט ווערט ברייט באניצט אין די געביטן פון סטאטיסטיק, נאטור-וויסנשאפטן, קאמפיוטער וויסנשאפט, סאציאל וויסנשאפטן און אנדערע וויסנשאפטן.
יהודי מנוחין, באראן מענוחין, OM, KBE (22טן אפריל 1916 – 12טן מערץ 1999) איז געווען א יידישער פידלער און דיריגענט וואס האט געשפילט כמעט זיין גאנצע לעבן אין ענגלאנד. ער איז געווארן א שווייצער בירגער אין 1970, און א בריטישער בירגער אין 1985. מען האט אים ברייט געהאלטן איינער פון די גרעסטע פידלער פונעם 20סטן יארהונדערט.
יהודי מנוחין איז געבוירן געווארן אין ניו יארק, אמעריקע צו זיין פאטער משה מנוחין.
גרענאבלע (; ארפיטאן: "Grenoblo") איז א שטאָט אין דרום־מזרח פראנקרייך אויפן איזער טייך צופוסנס די אלפן.
די היסטאריע פון גרענאבלע גייט צוריק 2,000 יאר.
דער איינגאס פון גינע איז א טייל פונעם אטלאנטישן אקעאן וואס געפינט זיך דרום־מערב פון אפריקע.
אין דעם איינגאס קומען צוזאמען דער עקוואטאר (די 0 גראד גארטל ליניע) און דער נול־מערידיאן.
די הויפט טייכן וואס גיסן אריין אינעם איינגאס זענען דער ניזשער טייך און דער וואלטא טייך.
אונטער דעם איינגאס פון גינע ליגט א גרויס כמות פון נאפט.
ווינטהוק (, "ווינטהוק";) איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון דער רעפובליק פון נאמיביע. ווינטהוק געפינט זיך אין צענטראל־נאמיביע אויף א פלאטא 1,700 מעטער איבערן ים־שפיגל.
ווינטהוק האט א וואקסנדיקע באפעלקערונג מיט 322,500 באוואוינער אין 2012.
האלאַנד פאַרק איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער צענטראלער. די סטאנציע געפינט זיך אין דער קעניגלעכער בארא פון קענזינגטאן און טשעלסי, לעבן האלאנד פארק.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 30סטן יולי 1900 אויף דער צענטראלער לאנדאנער באן.
רבי מנחם מענדל פּאמעראנץ (געבוירן תשל"ח, 1978) איז אַ דיין, אַ גרויסער רעדנער, מחבר, הויפּט פון דעם בית מדרש פון עוז והדר, דער ראש מוסדות "באר ישראל", דער איינפירער פונעם מתיבתא ש"ס און הויפט רעדאַקטאָר.
ער איז געבוירן געווארן אין ירושלים אין תשל"ח צו זיין פאטער הרב נחום פאמעראנץ.
ער האט געלערנט אין ישיבת חיי משה און איז געווען פון די נאענסטע תלמידים פון רבי נפתלי נוסבאום, שפּעטער האט ער געגעבן א הסכמה אויף זיינע ספרים. נאך דעם האט הער געלערנט אין ישיבת שפת אמת פון די גערער חסידים אין ירושלים.
ער האט געהייראט די טאָכטער פון רבי אליעזר משה בינענפעלד פון ירושלים, און געווען איינער פון די ראשי החבורה און כולל חושן משפט "הבן יקיר לי אפרים" וואס איז געווען אונטער דעם בית דין הישר והטוב, און דארטן האט הער אנגעהויבן זיין פליכט, מיט דעם ארויסגעבען דאס חשובע ספר פרי חיים אויף חושן משפט.
אין תשס"א האט ער אנגעהויבן לערנען די טעאָריע פון לייט פליכט דורך דעם אינסטיטוט פון עוז והדר בנשיאות רבי יהושע לייפער, און געווארן איינער פון זיין פירער. זיין הויפט ווערק אויך דער געדאַנק פון די פולשטענדיק ענסיקלאָפּעדיע פון די תורה שבכתב און תורה שבעל פה: "מתיבתא".
רבי מענדל פּאַמעראַנץ ווערט גערופן צו באַלייטן רעדנער אין געשעענישן גרויס, ביידע דער גענעראַל ציבור און גור חסידות. רעדעס די איז יקסייטינג די פּאַרטיסאַפּאַנץ דורך פּראַקטיש געהעריק מאַלטאַפּליסיטי תורה און חסד. און ספּעציעל אָפֿט עמפאַסייזיז אַז די וועג צו ברענגען די יוגנט יינגער דורך מאכן לייכט לערנען גמרא.
רבי פּאַמעראַנץ איז איצט איינער פון די רבנים פון די גערער חסידים, און באדינט ווי די כולל צענטער פון חסידות אין בית שמש, איז געהאלטן נאענט צו רבי דוד חי אבוחצירא אין נהריה, און אויך ענדזשויז פיל אַפּרישיייטיד אַז די גרעסטע רבנים זענען מסכים אויף פילע ביכער, אַרייַנגערעכנט רבי גרשון עדלשטיין פאנאוועזשער ראש ישיבה, רבי יצחק שיינער קאמעניצער ראש ישיבה. און ראשי המקובלים, רבי יצחק מאיר מארגנשטערן ראש ישיבה תורת חכם, רבי ראובן גראָס, ראש ישיבה פון די שער השמים, און אנדערע.
הרב דוד חי אבוחצירא (געבוירן כ"ו אלול תשי"ב, 16טן סעפטעמבער 1952) איז אַ רב אין נהריה, פריער געווען הויפט־רב פון נהריה. ער דינט ווי א רבי און זיין הויף ציט א סך מענטשן.
הרב אבוחצירא איז געבוירן געווארן אין מאראקא, דער זון פון רבי מאיר אבוחצירא און זיין מוטער רביצין שמחה און אן אייניקל פון באבא סאלי. אין 1966 האט ער אימיגרירט מיט זיין משפּחה אין ישראל און געלערנט אין ישיבת איתרי אין ירושלים.
אין תשל"ז איז ער באשטימט געווארן הויפט רב פון נהריה, ביי די 25 יאר. אין נהריה האט ער געגרינדעט די ישיבת אביר יעקב, אין דעם נאָמען פון זיין זיידן רבי יעקב אבוחצירא.
נאָך דער פטירה פון זיין זיידע, אין דעם יאָר תשמ"ד, האט מען אים גערופן האדמו"ר רבי דוד.
געדרוקט ספרים פון זיין זיידע רבי יעקב אבוחצירא, מיט די שפּיץ ספר געדרוקט צושטימען און בעטן פון זיין זיידע, דער באַבאַ סאַלי צו אייניקל אַרויסגעבער "להתעסק בקדשים להדפיס תמימים ספריו הקדושים". אין תשע"ג ער ארויס דעם ספר דורך דעם אינסטיטוט פון עוז והדר.
ער איז פאטער פון 9 קינדער און 2 טעכטער.
שעפערדס בוש () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער צענטראל ליניע. די סטאנציע געפינט זיך אין דעם שעפערדס בוש געגנט פון מערב לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די אונטערגרונט סטאנציע האט אן איבערבייט מיט שעפערדס בוש באן סאנציע פון דער לאנדאנער איבערגרונט.
אריינפירונג און פייערונג פין דער נייער ספר-תורה וועלכע איז געגעבן געווארן פון זיין ברודער רבי שלמה דוים נ"י (דער ערשטער אויף דער לינקער זייט)
הרב אהרן דאַום [אין עלטערע משפּחה כתבים אויך: דוים] איז אַ ישראל געבאָרענער מאָדערן-אָרטאָדאָקסישער רב, דערציער, מחבר און געוועזענער הויפט-רב פון פראַנקפורט ד′מיין, דייטלשאַנד. לעבט איצט אין אַנטווערפּן, בעלגיע.
פּערזענלעך לעבן און לימודים.
אהרן דאַום איז געבאָרן געוואָרן דעם 6טן יאַנואַר 1951 אין בני ברק, ישראל, אין אַ רעליגיעזער אשכנזישער משפּחה. זיין פאָטער שמואל דאַום איז געווען אַן אָנגעזעענער דערציער, מחבר און קהלשער פיגור, שטאַמענדיק פון אַ באַוואוסטער רבנישער משפּחה פון פּוילן און בעהמען. זיין מוטער רבקה גינא דאַום האָט געשטאַמט פון אַ נגידישער סוחרישער משפּחה אין שאפראן, אונגאַרן. ער האָט דריי יינגערע ברידער. זיין אינטענסיווער רעליגיעזער חינוך האָט זיך גענומען אין וועג אַריין אין עלטער פון דרייצן יאָר אין דער ליטוויש-חסידישער רוזשינער ישיבה אין בני ברק. אין עלטער פון פערצן יאָר איז ער אַוועק אין בריטאַניע וואו ער האָט ווייטערגעפירט זיינע לימודים אין ישיבה "הרמה", לאנדאן, און נאָכדעם אין דער באוואוסטער ציוניסטישער ישיבת "עץ חיים" אין מאנטרע, שווייץ. אין 1975, נאָכן באַקומען דעם באַקאַלאָראַט אין דער שווייץ, איז ער אַוועק שטודירן אין „דזשיוס′ קאָלעדזש“ אין לאָנדאָן (טייל פון לאָנדאָנער אוניווערסיטעט) וואו ער האָט באַקומען זיין ב.א. דיפּלאָם אין יידישע שטודיעס (מיט אויסצייכענונג). פון 1978 האָט ער געלערנט אין ישיבת רבינו יצחק אלחנן אין ישיבה אוניווערסיטעט, ניו-יאָרק, וואו ער האָט אויסגעענדיקט דעם מאַגיסטער דיפּלאָם (מיט אויסצייכענונג). זיין רבנישע סמיכות האָט פּערזענלעך אונטערגעחתמעט פּראָפעסאָר הרב יוסף סאָלאָווייטשיק. זיך אָפּזאָגנדיק פון אַ פאַרבעטונג צו לערנען ווייטער בכדי אָננעמען אַ דיינות, האָט ער זיך אומגעקערט אין אייראָפּע וואו ער האָט חתונה געהאַט מיט פראַנצין פרענקעל מיט וועמען ער האָט דריי טעכטער. ער רעדט און שרייבט העברעאיש, ענגליש, דייטש, פראַנצייזיש, האָלענדיש און יידיש, און לייענט און פארשטייט אַראַמיש און לאַטיין.
רבנישע פּאָזיציעס.
אין 1982 האָט ער אָנגעהויבן זיין רבנישע קאַריערע אין דער שווייץ אַלס שטאָטס-רב אין ביעל (Biel), אַ צוויישפּראַכיקע פראַנצויזיש-דייטשישע שטאָט. ער איז אַוועק פון דעם פּאָסטן אין 1986 בכדי ווערן אַ דאָקטאָר⸗קאָלעגע אינעם קריסטלעך יודאַאיסטישן אינסטיטוט אין לוצערן, וואָס איז אַסאָציאירט מיטן טעאָלאָגישן פאַקולטעט פון לוצערן, שווייץ. אין 1987 האָט ער אָנגענומען דעם פּאָסטן פון הויפּט רב (רב הראשי) פון דער יידישער קהילה פון פראַנקפורט ד′מיין, דייטשלאַנד, וואָס איז דעמאָלט געווען די גרעסטע און בכבודיקסטע יידישע קהילה אין מערב דייטשלאַנד. אין 1993 האָט ער צוליב משפּחה סיבות זיך צוריגעצויגן פונעם פּאָסטן פון הויפּט רב און איז אַוועק אין אַנטווערפּן, בעלגיע, וואו ס′האָט שוין געלעבט דער גרעסטער טייל פון זיין משפּחה. דאָרטן איז ער געוואָרן אַ לערער פון יודאַאיזם אין דער מלוכהשער שולסיסטעם און אין יידישע טאָגשולן. אין 1995 האָט ער אָנגענומען אַ שטעלע אַלס לעקטאָר איבער יידישער יוריספּרודענץ אויפן פאַקולטעט פון קאָמפּאַראַטיווער רעליגיע אין ווילרייק (Wilrijk) וואָס איז א פארשטאט פון אַנטווערפּן. אין אָנערקענונג פון זיין פעהיגקייט אלס לערער דאָרטן און זיינע ווערק איבער הלכה טעמאס האָט אים דער פאַקולטעט אויסגעוויילט אלץ אַ פּראָפעסור האָנאָריס קאַוזאַ אין יידישער גערעכטיגקייט און געזעצליכקייט. פון זינט 2001 האָט ער אויך אָנגעפירט אינאיינעם מיט זיין פרוי מיט אַ סעריע קירוב פּראָיעקטן פאַר בעלי תשובה, ניט-יידן פאַראינטערעסירטע אין יידישע שטודיעס און פאַראינטערעסירטע אין גיור. ביי היינטיגן טאָג נעמט דאָס ס′רוב פון זיין צייט און מי און ווי אַ טייל פון אָט די קירוב פּראָיעקטן אָרגאַניזירט ער רעגלמעסיק, בשותפות מיטן נידערלענדיש-באַזירטן „פריעדענס צענטער“ לערן-טעג אויף פאַרשידענע טעמאס אויפן געביט פון יידישע לימודים.
ווערק און פארעפענטליכונגען.
פּראָפ. אהרן דאַום איז אַ פילזייטיגער מחבר וועלכער האָט געשריבן איבער אַ פאַרשידנאַרטיגן היקף פון טעמאס אויפן געביט פון יידישע שטודיעס. אין דער צייט פון זיין לעבן אין דער שווייץ איז ער געווען אַ רעגלמעסיקער שרייבער פון הלכהישע אַרטיקלען אינעם יידיש שווייצאַריש-דייטשישן וואָכנבלאַט Jüdische Rundschau. בעת זיין הויפּט רבנות אין פראַנקפורט ד′מיין האָט ער רעגלמעסיק געשריבן אַרטיקלען פאַר Die Jüdische Allgemeine און פאַר דער צוויימאנאטליכע שריפט Die Gemeinde. פון זינט 2010 שרייבט ער אַ מאנאטליכן קאָלום פאַרן זשורנאַל Joods Actueel וואָס איז די פאַרשפּרייטסטע יידישע פּובליקאַציע אין בעלגיע. אין אָט די קאָלומס באַהאַנדלט ער דעם גאַנצן תחום פון יידישע שטודיעס, למשל זיין פּאָפּולערע סעריע וועגן דער יידישער געשיכטע פון זינט דער השכלה. זיין ערשטער בוך, Halacha Aktuell איז אַ צווייבענדיקער ווערק געשריבן אויף דייטש, וואָס נעמט אַרום הלכישה ענינים און פראַגן וואָס זיינען איצט צוגענגליך פאַרן עולם, ווי זיי ווערן באַהאַנדלט אין דער הלכהישער ליטעראַטור אין אלגעמיין און אין די שאלות ותשובות בפרט. ס′איז געווען דער ערשטער בוך געשריבן אויף דייטש אין דער נאָך⸗מלחמהדיקער צייט וואָס באַהאַנדלט הלכהישע פראַגן פון דער שאלות ותשובות ליטעראַטור. עס איז דערפאַר אויפגענומען געוואָרן מיט גרויס ענטוזיאַזם אין דער וועלט פון הלכה און האָט באַקומען הסכמות פון אָנגעזעענע הלכה אויטאָריטעטן. געוויסע אַרטיקלען אינעם בוך זיינען געשריבן געוואָרן אין רבנישן העברעאיש און זיינען באַזונדער פאַרעפנטלעכט אונטערן טיטל „עיונים בהלכה“. זיין צווייטער בוך איז געווען Die Jüdische Feiertage in Sicht der Tradition (די יידישע יום⸗טובים אינ'ם בילד פון דער טראַדיציע). ס′איז אַ צווייבענדיגע זאַמלונג וואָס ברענגט צונויף הלכהישע אַרטיקלען, דרשות, ליטורגישע באַמערקונגען, מדרשדיגע מחשבות ווי אויך פאָלקלאָריסטישע און הומאָריסטישע מעשיות וואָס האָבן אַ שייכות צו די יום-טובים און צו שבת. מאמענטעל אַרבעט ער איבער אַ צאָל ביכער אויף האָלענדיש וואָס פאַרנעמען זיך מיט אַזעלכע פאַרשיעדנאַרטיגע געביטן ווי קבלה, יידישע געשיכטע, די היינטצייטיגע יידישע וועלט און אירע פאַרשיעדענע גלגולים שטראָמען און פראַגמענטאַציעס, ווי אויך אַנדערע ענינים.
אין שטורם איז א ראמאן אין צוויי טייל געשריבן דורכן בארימטן שרייבער שלום עליכם אין יאר 1907.
דאס בוך אנטהאלט פיר-און-צוואנציג קאפיטלען, צוועלף צו יעדער טייל, אין צוויי הונדערט איין-און-צוואנציג זייטן.
ערציילונג.
די ערציילונג באציט זיך אויף דער צייט פון דער רוסישער רעוואלוציע. די העלדין פונעם ראמאן איז טאַמאַראַ אן אייניציג טאכטער צו אן אנגעזעענער סוחר איציקל שאָסטעפּאַל.
קאַפיטאַל באצייכנט די פארמעגן פון א מענטש (אדער וואס פאר א קערפער), וואס ער קען ניצן צו שאפן פראדוקטן אדער צו פארדינען אן איינקונפט. דער טערמין "קאפיטאל" ווערט ברייט געניצט אין די געביטן פון עקאנאמיק, פינאנץ און חשבון־פירעריי; דער גענויער באדייט פונעם ווארט קען ענדערן לויט די געביטן.
אין עקאנאמיק, איז קאפיטאל איינער פון די דריי פאקטארן פון פראדוקציע; די אנדערע צוויי זענען באדן און ארבעט. גיטער וואס זענען קאפיטאל קען מען ניצן אין פראדוקציע, ווערן פאבריצירט דורך מענטשן (אנדערש ווי באדן און נאטירלעכע רעסורסן), און ווערט נישט אויסגעניצט דורך פראדוקציע.
אקעאנאגראַפֿיע איז דער צווייג פון ערד וויסנשאפט וואס שטודירט די אקעאנען און די כעמישע, פיזישע, געאלאגישע און ביאלאגישע פראצעסן וואס פאסירן אין זיי. די טעמעס אין אקעאנאגראפיע שליסן איין דאס וואסער פון די אקעאנען מיט זייערע שטראמען און כוואליעס, די געשעפענישן, און די געאגראפיע פון דעם באדן.
ווייט סיטי () איז אן אייבערערדישע לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער צענטראלער. די סטאנציע געפינט זיך אויף וואוד ליין אין דער לאנדאנער בארא פון האמערסמיט און פולהאם, מערב לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די היינטיקע סטאנציע האט געעפנט דעם 23סטן נאוועמבער 1947.
די סטאנציע.
די סטאנציע איז די לעצטע אויף דער מערב זייט פון דער צענטראלער ליניע וואס געפינט זיך אויפן אייבערפלאך. גלייך דרום פון דער סטאנציע גייט די ליניע אריין אין א טונעל.
אנדערש ווי די גאנצע לאנדאנער אונטערגרונט סיסטעם, פארן די באנען דורך דער סטאנציע אויף די רעכטע גערעלסן. אויך איז דא א דריטע גערעלס אינצווישן וואס האט פעראנען אויף ביידע זייטן און וואו א באן קען פארן אין ביידע ריכטונגען.
צפורה איז געווען די טאכטער פון יתרו און די ווייב פון משה רבינו, אזוי ווי עס ווערט געברענגט אין פרשת שמות.
זי האט געהאט צוויי זין, גרשום און אליעזר.
אן אינדוקטאר אדער שפול איז אן עלעקטרישער קאמפאנענט מיט ארויסשטעקנדיקן אינדוקטאנץ. דער אינדוקטאר איז דער קאמפאנענט וואס קאמפלעמענטירט דעם קאנדענסאטאר, מיט א מעגלעכקייט צונויפצוזאמלען א שטראם דורך אן ענדערונג אינעם מאגנעטישן פעלד דורך אים.
סימבאל פון אן אינדוקטאר אין א שטראמקרייז געמעל
געוויינלעך איז אן אינדוקטאר א דראָט געוויקלט אין א שפול. ווען א שטראם לויפט אדורך דעם דראט, ווערט געשאפן א מאגנעטיש פעלד. ווען דער שטראם אינעם אינדוקטאר ענדערט זיך, טוט די ענדערונג אינעם מאגנעטישן פעלד שאפן א וואלטאזש אינעם אינדוקטאר וואס דערקעגנט דעם שטראם וואס האט גורם געווען דעם פעלד. אפטמאל האט אן אינדוקטאר אן אייזערנעם קערן, וואס טוט פארגרעסערן דאס מאגנעטישע פעלד.
דער אימפּעדאַנץ פֿון אַן אינדוקטאָר איז formula_1
טייל פונעם געדרוקטן שטראמקרייז טאוול פון א ZX Spectrum קאמפיוטער
א געדרוקטער שטראמקרייז (ענגליש: "Printed Circuit Board", אין ראשי תיבות: "PCB") איז א טאוול אויף וואס ליגן עלעקטראנישע קאמפאנענטן וואס שאפן א שטראמקרייז. די קאמפאנענטן זענען פארבונדן און עלעקטרישע דראטן, נאר מיט קופערנע פאַסן וואס זענען געדרוקט אויפן טאוול, געמאכט פון א מאטעריאל וואס פירט נישט דורך. געדרוקטע שטראמקרייזן זענען נישט טייער, און אין אלגעמיין זייער געטרוילעך.
דער געדרוקטער שטראמקרייז קומט אויסצוטוישן די אלטע סיסטעם פון פארבינדן עלעקטראנישע קאמאפאנענטן מיט דראטן, א טייערע, פאמעלעכע און פארפלאנטערטע סיסטעם געמאכט מיט דער האנט.
א געדרוקטער שטראמקרייז קען זיין איינזייטיק (מיט איין קופערנער שיכטע), צווייזייטיק (מיט צוויי קופערנע שיכטעס) אדער פילזייטיק. די פארשידענע שיכטעס ווערן פארבונדן דורך לעכער.
א דיפֿערענציאַל-גלייכונג איז א מאטעמאטישע גלייכונג וואס פארבינדט א פונקציע פון איינע אדער מער וואריאבלן מיט זײַנע דעריוואטיוון. דיפֿערענציאַל-גלייכונגען קומען פון סיסטעמען וואס די פארהעלטעניש צווישן קוואנטיטעטן וואס ענדערן זיך כסדר (מאדעלירט דורך פונקציעס) און זייערע ענדערונגקייטן אין רוים אדער צײַט (אויסגעדריקט ווי דעריוואטיוון) איז באוואוסט אדער פארגעשלאגן. אזוי ווי אזעלכע פארהעלטענישן קומעם פאר גאר געוויינטלעך, שפילן דיפֿערענציאַל-גלייכונגען א פראמינענטע ראלע אין פארשידענע דיסציפלינען איינשליסנדיק אינזשעניריע, פיזיק, עקאנאמיק און ביאלאגיע.
מען שטודירט דיפֿערענציאַל-גלייכונגען מאטעמאטיש פון עטלעכע אנדערע פערספעקטיוון, בעיקר בנוגע זייערע לייזונגען—דער סכום פון פונקציעס וואס פאלגן די גלייכונג. נאר די פשוט'סטע דיפֿערענציאַל-גלייכונגען האבן לייזונגען מיט בפירושדיקע פארמלען. דאך, טייל אייגנשאפטן פון לייזונגען פון א געוויסער דיפֿערענציאַל-גלייכונג קען דערגיין אן צו האבן א גענויעם פארמל.
א ביישפיל פון א דיפֿערענציאַל-גלייכונג איז formula_1 וואס איר באשייד איז יעדע פונקציע מיט דער פארעם formula_1 וואו formula_1 איז א באשטימטע צאל.
די ײִדישע פֿאָן איז די פֿאָן פֿון דער ײִדישער שפּראַך און קולטור.
ס'איז אויסגעפארמעט פון א מנורה און צוויי שוואַרצע שטרײַפן.
דער שוואַרצער קאליר פֿונעם שטרײַפן סימבאָליזירט דאָס אַשכּנזי טלית פֿון דעם גלות אין אייראפע.
מזרח אקטאן () איז אן אייבערערדישע לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער צענטראלער ליניע. די סטאנציע געפינט זיך אין מזרח אקטאן, מערב לאנדאן, נישט ווײַט פון קווין טשארלאטס און טשעלסי שפיטאל. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די היינטיקע סטאנציע האט געעפנט אין 1920 אויף דער אילינג בראדוויי פארלענגערונג פון דער צענטראל-לאנדאנער אייזנבאן, וואס איז געווארן די צענטראלע ליניע אין 1937.
צפון אקטאן () איז אן אייבערערדישע לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער צענטראלער. די סטאנציע געפינט זיך אין צפון אקטאן אין דער לאנדאנער בארא פון אילינג, מערב לאנדאן. די סטאנציע איז אויפן גרענעץ צווישן טראוולקארט זאנעס 2 און 3.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1904 אויף דער גרויסער מערבדיקער באן, און די אונטערגרונט סטאנציע האט געעפנט אויף דער צענטראלער לאנדאנער באן דעם 5טן נאוועמבער 1923.
"חָלום פֿונעם רויטן קאַמער" (אדער 红楼梦), אויך "די מעשה פון דער שטיין", ווערט גערעכנט א גרויסע ווערק פון כינעזישער ליטעראטור און איז איינער פון די גרויסע קלאסישע כינעזישע ראמאנען. מען האט געשריבן דעם ראמאן אינעם 18טן יארהונדערט אין דער תקופה פון דער טשינג דינאסטיע. מ'האלט אז דער פארפאסער איז געווען טשאו טשעין ().
דאס בוך איז באזירט אויף טשאו'ס פאמיליע, די פרויען אין זיין לעבן, איינשליסנדיק חברטעס,קרובים און דינסט־מיידלעך. דער ראמאן איז פון די ערשטע צו ווערן געשריבן אין זשארגאן (די שפראך וואס מען רעדט) און נישט אין קלאסישן ליטערארישן כינעזיש.
חיים באנעט (געב' תש"ז) איז א קאמפאזיטאר און א לידער פארפאסער. ער איז א סערעט־וויזשניצער חסיד, און אנפירער פון דער סערעט־וויזשניצער קאפעליע.
חיים באנעט איז געבוירן געווארן אין תש"ז אין רומעניע. אלס קליין קינד איז ער געקומען מיט זיין משפחה אין ישראל דורך ציפערן. ער האט געלערנט אין דער נאווהארדאקער ישיבה אין חדרה ביי רבי יעקב גאלינסקי.
ער האט ארויסגעגעבן אסאך קאסעטעס שוין, און זיך באקאנט געמאכט אלץ איינער פון די פראמינענטע קאפאזיטארן ביים חרדישן ציבור.
צווישן די פולע לידער זיינע, איז באקאנט דאס ליד אויף 'מכניסי רחמים', וואס איז היינט גוט באקאנט, און איז געווארן א וועלטס ניגון, ביי יעדע פארזאמלונג.
אויך האט ער ארויסגעגעבן עטליכע פורים קאסעטעס, אויפן קאמישער סטיל, וואס איז פון די ערשטע חרדישע קאמישע קאסעטעס, און איז ביז היינט באקאנט מיטן אירע לידער, ווי א שטייגער 'משנכנס אדר מרבין בשמחה'.
ער האט ארויסגעגעבן דעם אלבאם ישמחו.
מערב אקטאן () איז אן אייבערערדישע לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן אילינג בראדוויי צווייג פון דער צענטראלער ליניע. די סטאנציע געפינט זיך אין מערב אקטאן אין דער לאנדאנער בארא פון אילינג, מערב לאנדאן, נישט ווייט פון צפון אילינג אונטערגרונט סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
די סטאנציע געהערט צו דער גרויסער מערבדיקער באן, און האט געעפנט דעם 5טן נאוועמבער 1923.
יאַמוסאקרא () איז די אפיציעלע הויפטשטאט פון בארטן פון העלפאנדביין אין מערב אפריקע, אבער די עקאנאמישע הויפטשטאט איז אבידזשאן. יאמוסקארא געפינט זיך 240 ק"מ צפון־מערב פון אבידזשאן.
יאַמוסאקרא האט געהאט א באפעלקערונג פון 242,744 באוואוינער (אין 2010).
ספוטניק 1, די ערשטע קאסמאסשיף
א קאסמאסשיף איז א פארמיטל אדער מאשין וואס איז געמאכט צו פליען אין קאסמאס. קאסמאסשיפן ווערן געניצט פאר פארשידענע צוועקן, איינשליסנדיק טראנספארט פון מענטשן און פראכט, מעטעאראלאגיע, נאוויגאציע, ערד־אבסערוואציע, פלאנעטן־אויספארשונג און קאמוניקאציע.
רוסלאנד האט ארויפגעשאסן ספוטניק 1, די ערשטע קאסמאסשיף, אין 1957.
די ערשטע מענטשן־באזעצטע קאסמאסשיף איז געווען וואסטאק 1 אין 1961, מיט קאסמאנויט יורי גאגארין. דריי לענדער האבן לאנצירט מענטשן־באזעצטע קאסמאסשיפן: רוסלאנד, די פאראייניקטע שטאטן און כינע.
די אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע, באזעצט זייט 2000, ווערט אויסגעהאלטן דורך רוסלאנד, די פאראייניקטע שטאטן, קאנאדע און נאך לענדער.
מישעל ראדריגעז (ענגליש: "Michelle Rodriguez"; געב' 12טן יולי 1978) איז אן אמעריקאנער אקטריסע און סצענאר שרייבער.
איר ערשטע שטארקע ראלע אין פילם אין געווען אין גירלפייט וואו זי איז געווען די הויפט אקטריסע, זי האט אויך געהאט א ראלע אין אוואטאר און זי איז געווארן פאפולער אין ראלע אין פעסט און פיריעס.
זי איז באוואוסט אלס טאף וואומען און זי וויל טוישן די וועג ווי אזוי האליוואוד קוקט אויף די פרויען.
זי איז געבוירן דעם 12טן יולי 1978 אין טעקסאס, פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. איר מוטער קומט פון דער דאמיניקאנישער רעפובליק און איר פאטער פון פארטא ריקא.
ביי די אכט יאר האט זי זיך געצויגן מיט איר מוטער צו דער דאמיניקאנישער רעפובליק אויף דריי יאר, דערנאך קיין פארטא ריקא ביז די זיבן יאר און דערנאך האט זי זיך באזעצט אין ניו דזשערסי.
צוועלף יאר א קנעכט (ענגליש: 12 Years a Slave) איז א בריטיש אמעריקאנער היסטארישער 2013 דראמא פילם, געבויעט אויף אן אמתע געשיכטע באשריבן אין א בוך מיטן זעלבן נאמען.
די פילם האט געהאט א געוואלדיגן אפקלאנג און געווינען אסאך פרייזן, אריינגערעכנט דריי אסקאר'ס.
די איבערראשונג איז א דיקער בוך אין די יודישע שפראך, ערשינען אום ניסן תשע"ב, וואו עס ווערט באשריבן א שפאנענדע פיקטיווע ערציילונג.
דער בוך איז געשריבן דורך ש. ינאי און באארבעט דורך חיים יוסף מאיר ליבערמאן. ארויסגעגעבן דורך מקור חיים פאבלישינג אין צוזאמענארבעט מיט הוצאת שי, און ווערט דיסטריבוטעט דורך קינדער שפיל.
יהודה קאנער, א חרדישער יוד פון ירושלים, פארט כסדר קיין אוקריינע בשליחות פון רבי לוי יצחק מילער פון די ארגאניזאציע דזשואיש סאוויעט, וועלכער האט א מיסיע ארויסצואראטעווען יודן פון די לענדער אונטערן אייזערנעם פארהאנג און צוריקקערן געביידעס וועלכע האבן באלאנגט צו יודישע געמיינדעס.
אינאייוועגס באפעלט אים זיין מוטער אויפצוזוכן זיין פארלוירענעם ברודער נתי, וועמען די קאמוניסטן האבן אוועקגעכאפט און געגעבן צו אדאפטירן צו א קא גע בע אפיציר סערגעי וועלכער איז שפעטער געווארן דער קאמאנדיר פון דער אוקריינישער מאפיא.
ער האנדלט אויך מיט באריס קליין פון די פעדעראציע וועלכער דארף אים העלפן צוריקקערן געביידעס, אבער ער שטעלט זיך ארויס אלס פאררעטער וועלכער ארבעט צוזאמען מיט די איראנער צו פארניכטן די חרדישע יודנטום. באריס ארבעט צוזאמען מיט צוויי נטורי קרתא בחורים שייקע און יאסקע, וועלכע זענען איבערצייגט אז מ'דארף פארניכטן די מדינה.
אין זיינע מיסיעס ווערט ער פארכאפט אין א קאמף צווישן מאפיא באנדעס.
דער בוך אנטהאלט דריי-און-פופציג קאפיטלען אין א סך הכל פון פיר-הונדערט און פופצן זייטן.
אויפ'ן שאך ברעטל איז א יודיש בוך פון באלערנדע פערזענליכע איבערלעבענישן און עפיזאדן פון מענטשן וועלכע האבן זיך געשטארקט אויף די שוועריגקייטן אין טאג טעגליכן לעבן, געשריבן און באארבעט דורך נ. קלאר און ארויסגעגעבן דורך הוצאת נר למאור אום תשע"ג.
א גרויסער טייל פון די ווירקליכע געשעהענישן וועלכע ווערן דערציילט אינעם בוך זענען ערשיינען אינעם מאנאליכן אויסגאבע די ליכטיגע היים.
עס האט א הסכמה פון רבי שלמה יודא הירש.
דער בוך אנטהאלט זעקס-און-צוואנציג עפיזאדן אין דריי-הונדערט ניין-און-נייציג זייטן.
קווין (ענגליש: "Queen") איז דער נאמען פון א פאפולערער בריטישע ראק טרופע אין לאנדאן זינט די 1970ער יארן.
איידער זיך צושטעלן צו קווין, זענען ברייאַן מייַ און ראדזשער טעילער געווען צוזאַמען אין אַ באַנדע וואס האט געהייסן שמייכל מיט בעיסיסט טים סטאַפעל.
פֿרעדי מערקורי (דעמאָלט באקאנט דורך זיין געבורט נאָמען פון פאַרראָך 'פרעדי' בולסאַראַ) איז אַ פאָכער פון שמייכל, און זיי ערמוטיגט צו פרובירן מיט מער פרטים בינע און רעקאָרדינג טעקניקס נאָך סטאַפעלס אָפּפאָר אין 1970.
מערקורי האט זיך איינגעשריבן דער באַנד באַלד דערנאָכדעם, געביטן דעם נאָמען פון די באַנדע צו 'קווין', און אנגענומען זיין באַקאַנט בינע נאָמען.
זיי האבן צוערשט אריינגענומען יוחנן דיקאַן צו רעקאָרדירן זייער דעבוט אלבאם אין 1973. קווין האט געהאט הצלחה מיט זייער דעבוט און זייַן נאָכפאָלגן-אַרויף, 'קווין וו' אין 1974, אָבער עס איז געווען די מעלדונג פון 'לויטער האַרץ באַפאַלן' שפּעטער אין 1974 און 'אַ נאַכט אין די אָפּעראַ' אין 1975 אַז פארדינט דער באַנד אינטערנאַציאָנאַלע הצלחה. די יענער פיטשערד 'באָהעמיאַן ראַפּסאַדי', וואָס איז געשטאנען אלס נומער איין אין די וק סינגגאַלז טשאַרט פֿאַר נייַן וואָכן; עס טשאַרטיד אין נומער איינער אין עטלעכע אנדערע לענדער, און האט דער באַנד זייער ערשטער שפּיץ צען קלאַפּ אויף די יו. עס. בילבאָרד הייס 100.
זייער 1977 אלבאם, נייַעס פון די וועלט, אנטהאלט צוויי פון ראק'ס מערסט באקאנטע אַנטהעמס, 'מיר וועט שטיין איר' און 'מיר זענען די טשאַמפּיאָנס'. דורך דער פרי 1980 ס, קווין זענען איינער פון די גרעסטע סטאַדיאָן ראק באַנדס אין דער וועלט, און זייער פאָרשטעלונג אין 1985 ס לייוו עיד איז פאררעכנט ווי איינער פון די גרעסטע אין ראק געשיכטע.
אין 1991 איז מערקורי געשטארבן פון בראָנטשאָפּנעומאָניאַ, אַ קאַמפּלאַקיישאַן פון עידס, און דיקאַן אויסגעדינט אין 1997.
זינט דעמאָלט, האבן מייַ און טיילער זעלטן געטאן צוזאַמען, אַרייַנגערעכנט אַ מיטאַרבעט מיט פאולוס ראָדגערס אונטער דעם נאָמען קווין + פאולוס ראָדגערס וואָס האט זיך געענדיקט מאי 2009.
אין 2013 און 2014, מייַ און טיילער האבן גערייַזט מיט אד'ם לאַמבערט אונטער די נאָמען פון קווין + אד'ם לאַמבערט.
דער באַנד האָבן באפרייט אַ גאַנץ פון 18 נומער איין אַלבומס, 18 נומער איין סינגגאַלז, און 10 נומער איין דוודס. עסטאַמאַץ פון זייער רעקאָרד פארקויפונג בכלל קייט 150,000,000-300,000,000 רעקאָרדס, מאכן זיי איינער פון די וועלט'ס בעסטער-סעלינג מוזיק קינסטלער.
זיי באקומען די בוילעט זיי באקומען די בוילעט בייַשטייַער צו בריטיש מוזיק אַוואַרד פון די בריטיש פאָנאָגראַפיק אינדוסטריע אין 1990, און זענען ינדוקטעד אין דעם ראק און ראָלל זאַל פון רום אין 2001.
קווין וועט ארויסלאזן אַ נייַ אלבאם מיטן נאמען 'קווין פאָרעווער' אין שפּעט 2014.
די קליינע קישקע איז דער טייל פון די געדערעם וואס הייבט אן פון דעם מאגן און ציט זיך ביז צו דער גראבער קישקע, און איז דער הויפט טייל פון דער פארדייאונג סיסטעם. אין א מענטש וואס איז עלטער פון פינף יאר איז די קליינע קישקע לאנג פינף אדער זעקס מעטער. כאטש זי איז לענגער ווי די גראבע קישקע, הייסט זי די קליינע קישקע ווייל זי איז שמעלער.
אין דער קליינער קישקע ווערט דער נערשטאף פונעם עסן איינגעזאפט אינעם קערפער. אויך העלפט די קליינע קישקע אויסרייניקן קארבאן דיאקסייד פונעם בלוט און טוישן מיט זויערשטאף. דאס עסן בלייבט אין דער קליינער קישקע אומגעפער דריי שעות.
משה "בא‏‏גי" יַעֲ‏לוֹ‏ן (געב' דעם 24סטן יוני 1950), מינסטער פון תל"ם איז דער פארטיידיגונגס מיניסטער אין דער רעגירונג פון ישראל און א כנסת דעפוטאט פון דער ליכוד פארטיי. פריער איז ער געווען וויצע־פרעמיער מיניסטער און דער 17טער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל.
יעלון איז געבוירן געווארן אין קריית חיים מיטן נאמען משה סמאליאנסקי צו זיין פאטער דוד, אן אסט־גאליציאנער ייד, און זיין מוטער בתיה (זילבער), א חורבן אייראפע איבערלעבער פון מערב־גאליציע.
ער איז אויפגעוואקסן און האט געלערנט אין קריית חיים.
יעלון איז חתונה געהאט מיט עדה יעלון און דער פאטער פון דריי קינדער. זיין טאכטער ​​אשבל האט געדינט אין נאציאנאלן דינסט, בשעת זיין אנדערע זון און טאכטער ​​האבן געדינט אין עליטע איינהייטן. יעלון איז אַ קרוב פון דעם זינגער סטאַטיק. ער האַלט אַ באָכער דיגרי אין פּאָליטיש וויסנשאַפֿט פון דעם אוניווערסיטעט פון חיפה.
שאַמס אַ-דין כאַפֿעז (פערסיש: حافظ) (1320 - 1389) איז געווען א פערסישער דיכטער. ביזן היינטיקן טאג לערנט מען זיינע פאעסיעס בעל־פה.
כאפעז איז געבוירן געווארן אין שיראז, פערסיע (היינט איראן). מען זאגט אז ער האט געלערנט דעם גאנצן קוראן בעל־פה ווען ער האט עס געהערט פון זיין פאטער.
ביי די 48 יאר האט ער געדארפט אנטלויפן פון שיראז קיין איספאהאן.
העלפט פון זיינע דיכטונגען האט ער געשריבן אין די לעצטע ניין יאר פון זיין לעבן.
דאָכאַ ("אַל־דאכאַ"; דער גרויסער בוים) איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פונעם עמיראַט קאַטאַר. צוויי דריטל פון דער באפעלקערונג פון קאטאר וואוינען אין דאכא.
אין 2008 האט דאכא געהאט א באפעלקערונג פון 998,651 באוואוינער.
וועראניקאַ מיטשעל באַטשעלעט (; געב' דעם 29סטן סעפטעמבער 1951) איז די פרעזידענטקע פון טשילע. זי איז די ערשטע פרוי צו ווערן פרעזידענט פון טשילע און דינט היינט אין איר צווייטן קאדענץ; דער ערשטער קאדענץ איז געווען פון 2006 ביז 2010.
פריער איז זי געוואן א דאקטער.
אוטאַראַקהאַנד (; הינדי: उत्तर प्रदेश; סאנסקריט: उत्तराखण्डराज्यम्), פריער אוטאַראַנטשאַל, איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין צפון אינדיע, ארומגענומען מיט טיבעט אין צפון, דעם לאנד נעפאל אין מזרח, און די אינדישע שטאטן אוטאר פראדעש אין דרום און הימאטשאל פראדעש אין צפון־מערב. דער שטאַט איז געשאפן געווארן דעם 9טן נאוועמבער 2000, דער 27סטער שטאט פון אינדיע.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז דעהראדון. די שפראכן פון דעם שטאט זענען הינדי און סאנסקריט. צוויי פון די וויכטיקסטע טייכן אין הינדואיזם הייבן אן אין דעם שטאט, דער גאנגעס און דער יאמונא.
אוטאַראַקהאַנד באדעקט א שטח פון 53,484 ק"מ², פון וואס 93% געפינט זיך אין די בערג.
מיט א באפעלקערונג פון 10,116,752 מענטשן (אין 2011), איז אוטאַראַקהאַנד דער 19טער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.
קול מבשר איז א אידיש־שפראך נייעס האטליין וואס גיט איבער נייעס און אינטערעסאנטע אינפארמאציע דורכ'ן טעלעפאן פארן ציבור פון חרדישע אידן. ער אנטהאלט פארשידענע אפטיילונגען ווי אידישע נייעס, וועלטליכע נייעס, אינטערוויוס, פאליטישע נייעס און אנאליזן, אקטועלע שטוב און סעזאנאלע נייעס, ביזנעס און פינאנציעלע נייעס, געזונטהייט, נגינה, און א תורה רובריק.
קול מבשר איז געגרינדעט געווארן תשס"ד און האט זיך אנטוויקלט צו א גרויסער ברייטפארצווייגטער אפעראציע מיט גאר אסאך אפטיילונגען. דער גרינדער און הויפט נייעס באריכטער איז זלמן ווידער, וואס גיט איבער די אידישע, חסידישע און וועלטליכע נייעס צוויי מאל א טאג אין צוגאב צו כסדר'דיגע באריכטן, א חוץ דער בולעטין אפטיילונג וואס טוישט זיך יעדע מאל וואס עס קומט אריין עפעס אן אינטערסאנטע נייעס וכדומה.
אויף קנעפל דריי איז דא א אויסוואל פון, אויספירליכע אינטערוויוס, געזונטהייט נייעס און לעקציעס, אן אויסוואל פון פינאנציעלע נייעס אנאליזן און לעקציעס, א סעריע פון חיזוק און זעלבסט-הילף שמוסן, א סעריע איבער חורבן אייראפע, א גרויסע אויסוואל פון פאליטישע און פארטייאישע אנאליזן שמועסן און אפהאנדלונגען, און צום לעצט די וועכענטליכע לייכטע אונטערהאלטונג אנאליזן אויף קנעפל ניין וואס באהאנדלט אלץ און אלעמען.
אינעם זומער סעזאן איז אויף נומער זיבן דא א טראפיק אפטיילונג מיט פונקטליכע אנווייזונגען וויאזוי צו פארמיידן טראפיק אויפן וועג צו און פון די אידישע קעטסקיל בערג ("די קאנטרי").
אין תשע"ז האט זיך געגרינדעט א נייע אפטיילונג וואס רופט זיך "כשרונות". עס איז געווען א פראגראם וואו מענטשן האבן געקענט אריינשיקן זייערע טאלאנטן, און מען האט עס אויפגעשפילט אויף קול מבשר און אלע צוהערער האבן געקענט אפגעבן א שטים וועם זיי גלייכן מער. דערנאך זענען ארויפגעקומען עטליכע מבינים, וואס זענען געווען די ריכטער. די פראגראם איז געווארן אנגעפירט דורך דער בארימטער אינטערוויוער און שריפטשטעלער הרב וועלוול שמעלצער, א ברודער מיט ליפא שמעלצער. עס איז שוין נישט געווען קיינע פארמעסטן פאר א שטיק צייט די לעצטע פאר יאר זייט פ' משפטים תש"פ לפ"ק.
אויך איז דא א מוזיק אפטיילונג (נומער 8) וואו מען קען הערן עטליכע אויסוואלן נאכאנאנדע מוזיק, און אן אפטיילונג פון נייע אלבומען. אזוי אויך קען מען הערן נייע סינגלס וואס קומען ארויס. ווי אויך נומער 0 איז דא "א שפאציר אין עולם הנגינה" יעדע ליל שישי מיט פערזענליכקייטן אינעם עולם הנגינה אנגעפירט דורך הרב וועלוול שמעלצער.
מיטארבעטער.
פאליטיק: יוסף געשטעטנער, א טאלאנטפולער און געשמאקער אינגערמאן און א מייסטער אין פאליטיק וואס גיט איבער די טעגליכע פאליטישע נייעס און א סך-הכל פון די טעגליכע נייעס אין עקאנאמיע און פינאנץ.
דער חשובער אינגערמאן, ידען און שרייבער יצחק שלמה דרעזנער פון בארא פארק מיט ר' הענדיל ברייער גיבן די נאכאנאנדע אינטערוויוס און אויך רוב אויספירליכע אינטערוויס.
די געזונטהייט אפטיילונג ווערט געפירט דורך דעם לעגענדארן גרינדער און פירער פון עטליכע גאר וויכטיגע וואוילטעטיגע ארגאניזאציעס הרב ר' הערשל מייזעלס,
אין די ביזנעס אפטיילונג קען מען הערן ר' יונה כהן, ר' חיים עקשטיין גיבט די "דיזייניג אין סוקסעס" שמועסן.אויך קען מען הערען די וועכענטליכע ״יום שניכפל בו כי טוב״ שעורים מיט הרב איתמר גינזבערג.
די פאליטישע אנאליזן ווערן איבערגעגעבן דורך יצחק קלאר, און הערשל פרידמאן פון קרית יואל, און יואל פעלזן פון וויליאמסבורג וועלכער איז על פי רוב מסביר די ליבעראלע זייט און נאך.
אקטועלע אנאליזן ווערן איבערגעגעבן דורך אליעזר קרויס ווי ער רעדט ארום פון פיל קאנטראווערסיאלע ענינים, בעיקר האט ער זיך באקאנט געמאכט מיטן אויפשטורעמען די וועלט איבער די נישט נארמאלע הוצאות ביים חתונה מאַכן, און ער איז טאקע זייער פארנומען ווי אזוי מ'קען שפארן געלט.
קול מבשר האט אויך א טשיקאווע ווינקל ווי ארי אבראמאוויטש גיבט איבער איין מאל א וואך טשיקאווע נייעס און אינטערסאנטע נייעס פון ארום די וועלט.
איין מאל א וואך גיבט ר' פנחס גלויבער א שמועס וואס ווערט גערופן "על רגל אחת" ווי רעדט ארום פון גאר אינטערעסאנטע נושאים.
די קריטיק וואס איז דא קעגן דעם איז: אז די אינגלעך און בחורים האבן צוטריט דערצו, וואס אפילו א טאטע וועלכער לאזט נישט אריין קיין צייטונגען אין שטוב ווייל לויט זייער מיינונג מוזן די קינדער נישט זיין אינפארמירט מיט אלע טאג טעגליכע געשעענישן, ביי קול מבשר קען ער נישט אפשטעלן דעם זון וועלכער קען רופן ווען אימער. און אויך אסאך אינגעלייט וועלכע וואלטן קיינמאל נישט מיטגעהאלטן קיין פאליטיק זענען געווארן זייער צוגעבינדן צו פאליטיק דורכן טעלעפאן הגם קיינע צייטונגען טרעטן נישט איבער זייער שוועל ווי זיי האבן געזען ביי זייערע טאטע'ס.
דער מערב האלבקיילעך באטאנט געל
דער מערב האלבקײַלעך (אדער די מערב האלבקויל) איז די העלפט פונעם ערד-פלאנעט וואס געפינט זיך מערב פונעם גריניטש מערידיאן, ד"ה דער 0° מערידיאן וואס גייט אדורך גריניטש אין לאנדאן, ביזן 180° מערידיאן, וואס איז א גרויסער טייל פון דער אינטערנאציאנאלער דאטע ליניע. דער מערב האלבקיילעך נעמט די קאנטינענטן צפון און דרום אמעריקע, ווי אויך די מערבדיקע טיילן פון אייראפע און אפריקע און א טייל פון אנטארקטיקע.
די צווייטע העלפט פון דער וועלט ווערט גערופן דער מזרח האלבקיילעך.
געאגראפיש האט דער מערב האלבקיילעך נישט קיין חשיבות.
גאנץ פארשפרייט אין דער פאליטישער שפראך, באדייט דער מערב האלבקיילעך דעם קאנטינענט פון אמעריקע און די ארומיקע אינזלען ("די נייע וועלט").
די באפעלקערונג פון דער מערב האלבקיילעך איז העכער פון א ביליאן מענטשן. דער העכסטער בארג אינעם מערב האלבקיילעך איז אקאנקאגוא (6,961 מעטער).
סימא טשיען (כינעזיש: 司马迁; 135 פארן ציילן - 86 פארן ציילן) איז געווען א כינעזישער היסטאריקער פון דער האן דינאסטיע, פון די ערשטע כינעזישע היסטאריקער. ער האט געשריבן די באריכטן פונעם היסטאריקער (史记/史記 "שע דזשי") וואס באריכט די היסטאריע פון כינע אנהייבנדיק פונעם געלן קייסער ביז זיינע צייטן, א תקופה פון צוויי טויזנט יאר.
טשיען איז געבוירן געווארן אין לאנגמען צו זיין פאטער, סימא טאן, דער הויף אסטראלאג. זיין פאטער האט אים גוט אויסגעלערנט ביז ביי די צען יאר איז ער שוין געווען באהאוונט אין די אלטע שריפטן. ביי דער עלטער פון צוואנציק האט ער געהאלטן א רייזע דורכאויס כינע.
האן הויף באאמטער.
טשיען איז געווארן א באאמטער אינעם קייסערס הויף.
אין 105 פארן ציילן איז זיין פאטער געשטארבן און מען האט אים באשטימט זיין ממלא מקום ווי הויף אסטראלאג.
דער קרים האלבאינדזל (רוסיש: Крымский полуостров, אוקראיניש: Кримський півострів) איז א האלבאינדזל אינעם צפון זייט פון שווארצער ים. ער איז כמעט אינגאנצן ארומגענומען מיט וואסער, דער שווארצער ים און, אין מזרח זייט, דער ים פון אזאוו. דער האלבאינדזל איז אין דרום זייט פון אוקראינע און מערב זייט פון רוסלאנד. קרים אנקערט זיך מיט אוקראינע דורך דעם פערעקאפער איסטמאס.
אין 2014, דער בעלות פון קרים איז געווארען א מחלוקת צווישן אוקראינע און רוסלאנד. רוסלאנד האט אריינגענעמעמט דער לאנד ווי א חלק פון רוסישער פעדעראציע.
די אויטאנאמישע רעפובליק פון קרים (, "אַווטאנאמנאַ רעספובליקאַ קרים";, "אַווטאנאמנאַיאַ רעספובליקאַ קרים";, Къырым Мухтар Джумхуриети) איז אן אויטאנאמישע רעפובליק, אין דרום אוקראינע, פלאצירט אויפן קרים האלבאינזל אויפן צפון ברעג פונעם שווארצן ים. די אויטאנאמישע רעפובליק פון קרים נעמט דעם גאנצן קרים־האלבאינזל, אחוץ די שטאט סעוואסטאפאל.
קרים איז אן אויטאנאמישע פארלאמענטארע רעפובליק אין אוקראינע און ווערט רעגירט לויט דער קאנסטיטוציע פון קרים, לויט די געזעצן פון אוקראינע. די הויפטשטאט, וואו די רעגירונג פון דער רעפובליק געפינט זיך, איז אין דער שטאט סימפעראפאל, אינמיטן דעם האלבאינזל. דער שטח פון קרים איז 26,200 קוואדראט ק"מ, און איר באפעלקערונג איז געווען 1,973,185 אין 2007.
זייט פעברואר 2014 ווען רוסישע קראפטן האבן אינוואדירט קרים, איז די רעפובליק נישט אונטער דער הערשאפט פון דער אוקראינישער רעגירונג. אוקראינע טענה'ט אבער אז קרים איז א טייל פון איר טעריטאריע.
דער קרים־האלבאינזל איז כמעט אינגאנצן ארומגענומען מיטן שווארצן ים און דעם ים פון אזאוו. ער איז באהאפטן צו דער יבשה פון אוקראינע דורכן איסטמאס פון פערעקאפ, וואס איז ברייט פון 5 ביז 8 ק"מ.
נאטאליא וולאדימיראוונא פאקלאנסקאיא (רוסיש: Ната́лья Влади́мировна Покло́нская) איז דער הויפטפראקוראר פון דער רעפובליק פון קרים.
פאקלאנסקאיא האט געגראדוּירט פון דער אוניווערסיטעט פון כארקאוו. אין 2011, זי איז געווען דער שטאט פראקוראר אין דער פאל פון רוווים אהרונאוו אין סימפעראפאל. שפעטער אין דער זעלבער יאר, זי איז געווארען דער סביבות'דיגער פראקוראר פון סימפעראפעל. שפעטער, זי איז געשיקט געווארען צו דער אוקראינישער הויפטפראקוראר קאבינעט אין קיעוו, אוואו זי האט געארבעט ביזן אנהייב פון דער איוראמאידאן קריזיס.
אין פעברואר 2014, פאקלאנסקאיא האט פראבירט צו רעזיגנירן, זאגנדיג אז זי איז געווען "פארשעמט צו וווינען אין א מדינה אוווּ ליסטים האבן רשות צו שפאצירן אין די גאסן מיט פרייהייט." אירע רעזיגנירונג איז נישט נתקבל געווען. אנשטאט, זי האט געקראגן א יום-טוב תקופה און איז אוועקגעגאנגען פון קיעוו קיין קרים, אוווּ אירע עלטערן האבן געוווינט.
ווען קרים האט זיך אפגעטיילט פון אוקראינע אין מארץ, דער פריערדיגער פראקוראר איז געבליבן לאיאל צו קיעוו, און דערנאך האט פאקלאנסקאיא געקראגן א הזמנה צו ווערן דער נייער פראקוראר, וואס זי האט אנגענעמט. דעמאלט, דער אוקראינישע ממשלה האט געאפנט א קרימינאל פאל אויף איר און האט איר גערושמ'ט ווי א געוואלטער פארברעכער.
פאפולאריטעט אויף דער אינטערנעט.
פאקלאנסקאיא איז געווארען דער פראקוראר פון קרים אויף 11 מארץ 2014, און האט געהאט א פרעסע קאנפערענץ שפעטער אינעם זעלבן טאג. זי איז באלד געווארען זייר פאפולאר אויף דער אינטערנעט מחמת אירע שיינקייט און יפת-תואר, בפרט אין יאפאן און כינע.
אן איסטמאס (פון אוראלט "האַלדז") איז א לאנדפאס וואס פארבינדט צוויי יבשות און צעשייד צוויי ימען.
אפטמאל טוט מען בויען א קאנאל אדורך אן איסטמאס צו פארקירצערן דעם וועג פאר שיפן, ווי למשל דער פאנאמא קאנאל וואס גייט אדורך דעם איסטמאס פון פאנאמא און דער סועץ קאנאל וואס שניידט אדרוך דעם איסטמאס פון סועץ.
געשלעכט אדער מין איז א באגריף אין ביאלאגיע וואס שילדערט א באשעפעניש ווי א זכר אדער א נקיבה. דער באגריף איז פאראן סיי ביי בעלי חיים סיי ביי פלאנצן. דער זרע פון א בעל חי אדער דער בלומענשטויב פון א פלאנץ קומט פונעם זכר; די נקיבה פראדוצירט אן אייעלע. רעפראדוקציע פאדערט א זכר מיט א נקיבה פון דעם זעלבן זגאל.
די קינדער ירשנען גענעס פון ביידע עלטערן.
אויך זענען פאראן בעלי חיים וואס רעפראדוצירן אן א זכר מיט א נקיבה.
ביי מענטשן און זויגערס טראגט א זכר אן X און א Y כראמאזאם (XY), אבער א נקיבה טראגט צוויי X כראמאזאמען (XX), וואס איז א טייל פון דער XY סיסטעם. עס זענען פאראן אויך אנדערע געשלעכט סיסטעמען, ווי למשל די ZW סיסטעם אין פויגלען און די X0 סיסטעם אין אינסעקטן.
אַסאַם (; אסאמעזיש: অসম "אקסאם") איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין צפון־מזרח אינדיע, ארומגענומען מיט בהוטאן אין צפון, דעם לאנד באנגלאדעש אין דרום, און די אינדישע שטאטן ארונאטשאל פראדעש, נאגאלאנד, מאניפור, מיזאראם, טריפורא און מעגהאלאיא. אסאם איז געווארן א טייל פון בריטישער אינדיע אין 1828.
די הויפטשטאט איז דיספור און די גרעסטע שטאט איז גואוואהאטי. די שפראך פון דעם שטאט איז אסאמעזיש.
אַסאַם באדעקט א שטח פון 78,438 ק"מ², גרעסער ווי פאנאמא און קלענער ווי טשעכיי; ער איז דער 16טער שטאַט לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 31,169,272 מענטשן (אין 2011), איז אַסאַם דער 14טער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.
דער טייך בראהמאפוטרא פליסט לענגאויס דעם שטאַט.
2012 VP113 איז א קארליק פלאנעט וואס מען האט אנטפלעקט דעם 5טן נאוועמבער 2012. מען האט אים מפרסם געווען דעם 26סטן מערץ 2014.
ער איז גאר ווייט פון דער זון און האט דעם גרעסטן פעריהעליאן פון נארוועלכן אביעקט אין דער זון סיסטעם און איז 250 מאל אזוי ווייט פון דער זון ווי די ערד. דאס לעצטע מאל וואס ער איז געווען ביי זיין פעריהעליאן איז געווען אין 1978.
אילינג בראדוויי () איז א נאציאנאלע באן און לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע וואס געפינט זיך אין אילינג בראדוויי אין דער לאנדאנער בארא פון אילינג, מערב לאנדאן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
די סטאנציע האט פיר פעראנען פון דער גרויס-מערבדיקער הויפט ליניע וואס זענען געדינט דורך גרויס-מערבדיקער באן און היטרוי קאנעקט. אויך האט זי פינף פעראנען פון דעם לאנדאנער אונטערגרונט, צוויי אויף דער צענטראלער ליניע און דריי אויף דער דיסטריקט ליניע.
רוב פון די נאציאנאלע באן באדינונגען פארן מזרח גראד קיין פאדינגטאן.
די לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע איז א סוף־סטאנציע; אויף דער דיסטריקט ליניע איז די נעקסטע סטאנציע צו מזרח אילינג קאמאן און אויף דער צענטראלער ליניע מערב אקטאן.
די גרויסע מערבדיקע באן האט געעפנט איר סטאנציע דעם 1טן דעצעמבער 1838, און די ערשטע אונטערגרונט סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן יולי 1879.
נעפאֵליש איז די באַאַמטער שפראַך פון נעפאל און אין עטלעכע טיילן אין אינדיע.
זי ווערט גערעדט דורך 17 מיליאָן מענשטן.
מרכז
די תל־אביב בערזע (;; ראשי תיבות:TASE) איז פריוואטע געזעלשאפט וואס איז דער איינציקער מארק צו האנדלען מיט אקציעס אין ישראל. זי געפינט זיך אין תל אביב. די מיטגלידער אין דער בערזע זענען באנק פון ישראל און נאך אנדערע בענק.
די ישראל דימענטן בערזע (;) איז אַ פּריוואַטע פירמע מיט אַ ציבור כאַראַקטער, וואָס נעמט אריין פילע סיבות פאַרקנאַסט אין דער דימענט אינדוסטריע אין ישראל, אַרייַנגערעכנט אימפארטירער, עקספארטירער, מעקלער, שלייפן, שניידן פאלירן און פראצעסירן.
די ישראל דימענטן בערזע איז די גרעסטער און וויכטיקסטער צענטער פון רוי דימענטן האַנדל אין דער וועלט, מיט מער ווי 60 פּראָצענט פון דער גלאבאלער אויסקער געמאכט דורך איר. די דימענט אינדוסטריע איז אַ פערטל פון עקספּאָרטן פון אינדוסטריעלער פּראָדוקציע אין ישראל.
די דיסטריקט ליניע איז א ליניע אין דעם לאנדאנער אונטערגרונט, און זיין קאליר אויף דער אונטערגרונט מאפע איז גרין. די דיסטריקט ליניע איז די מערסטע פארנומענע פון די אונטער־אייבערפלאך ליניעס אין דער אונטערגרונט סיסטעם, ווי אויך די פינפטע מערסטע פארנומענע אין אלגעמיין, מיט מער ווי 208 מיליאן פארער אין יאר 2011/12.
די ליניע שניידט אדורך לאנדאן פון מזרח צום מערב. די ליניע הייבט אן פון אפמינסטער אין מזרח, אדורך צענטראל לאנדאן ביז ערלס קארט, וואו די ליניע צעשיידט זיך אין א דרומדיקן צווייג קיין ווימבלדאן, צוויי מערבדיקע צווייגן, קיין ריטשמאנד און אילינג, און א צפונדיקן צווייג קיין עדזשווער ראד דורך פאדינגטאן. פון 60 סטאנציעס, זענען 25 אונטער דער ערד. די ווימבלדאן און ריטשמאנד צווייגן האבן בריקן אריבער דעם טעמז.
די דיסטריקט ליניע טיילט די רעלסן און סטאנציעס מיט דער האמערסמיט און סיטי ליניע פון און אלדגייט מזרח, און מיט דער קרייז ליניע צווישן טאער היל און גלאסטער ראד, און אויך אויפן עדזשווער ראד צווייג. עטלעכע סטאנציעס ווערן געטיילט מיט דער פיקאדילי ליניע.
מען האט געשאפן די מעטראפאליטאן דיסטריקט באן צו ווערן א טייל פון אן אינוועניקסטן קרייז וואס וועט פארבינדן די לאנדאנער סוף־סטאנציעס. די ערשטע ליניע האט געעפנט אין דעצעמבער 1868 פון דרום קענזינגטאן קיין וועסטמינסטער מיט באנען פון דער מעטראפאליטאן באן. אין 1871 האט די דיסטריקט אנגעהויבן מיט אייגענע באנען און די ליניע האט געצויגן פון מערב בראמפטאן קיין מענשן הויז.
די רוטע פון דער דיסטריקט ליניע אדורך די לאנדאנער באראס
די דיסטריקט ליניע איז לאנג 64 קילאמעטער (40 מייל), די לענגסטע ליניע אין דער אונטערגרונט. די ליניע האט 60 סטאנציעס און ווערט באדינט פון C און D סטאק באנען, מיט 6 וואגאנען. אין 2013 האט מען אנגעהויבן איינפירן S סטאק באנען מיט 7 וואגאנען, און ביז 2016 וועט מען טוישן אלע באנען.
הרב משה וואלפסאן (געב' שבט תרפ"ה) איז א חסידישער משפיע און דער פירער פון בית המדרש אמונת ישראל. ער האט אסאך אנהענגער וואס ווערן גערופן לויטן נאמען פון זיין בית מדרש.
ער איז א געוועזענער תלמיד און אויך משגיח אין ישיבה תורה ודעת, וואו ער האט געלערנט ביי ר' שרגא פייוול מענדלאוויטש, רבי גדליה שאר און הרב יעקב קאמינעצקי.
ער איז געווארן מקורב צו חסידות דורך רבי גדליה שאר. ער פלעגט גיין, צווישן אנדערע, קיין ליובאוויטש און קיין סקווירא.
רבי מאטל זילבער איז זיין איידעם.
אילינג קאמאן () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויפן אקסברידזש צווייג פון דער פיקאדילי ליניע און דעם אילינג בראדוויי צווייג פון דער דיסטריקט ליניע.
די סטאנציע געפינט זיך אויף דער אקסברידזש ראד, אין טראוולקארט זאנע 3.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן יולי 1879 אויף דער מעטראפאליטאן דיסטריקט באן, היינט די דיסטריקט ליניע.
די פירענעען (,,, אדער), איז א בארג-קייט אין דרום־מערב אייראפע וואס שיידט די איבערישער האלבאינזל פון גאנץ אייראפע. דער בארג-קייט ציט 491 ק"מ פון דער בוכטע פון ביסקע צום מיטלענדישן ים און שאפט א נאטירלעכער גרענעץ צווישן פראנקרייך און שפאניע. דאס קליינע לאנד אנדארע ליגט אין די פירענעען.
דער העכסטער שפיץ אין די פירענעען איז אַנעטא, 3,404 מעטער איבערן ים־פלאך.
זלמן שניאור (1887- דעם 20סטן פֿעברואַר 1959) איז דער פּסעוודאָנים פון שניאור זאַלקינד, אַ ייִדיש־העברעיִשן פּראָזאַיִקער און דיכטער. זייַנע ווערק ווערן באַטראַכט ווי אַ מייַלשטיין אין דער מאָדערנער העברעיִשער ליטעראַטור און אין דער ייִדישער ליטעראַטור.
שניאור איז געבוירן אין שקלאָוו אין מאָהילעווער (מאָליעווער) גובערניע, אין מזרח תּחום־המושב אין דער צאַרישער אימפּעריע (הייַנט: ווייַסרוסלאַנד). ער האָט אָפּגעשטאַמט פֿון דער באַקאַנטער ליבאַוויטשער חסידישער (חב"ד) שניאורסאָן־משפּחה, איז אויסגעוואַקסן אין אַ טראַדיציאָנעלער סבֿיבֿה און האָט באַקומען אַ רעליגיעזע און וועלטלעכע דערציִונג. שוין צו 8־9 יאָר אָנגעהויבן שרייַבן לידער אויף ייִדיש און העברעיִש.
אין אַלטער פֿון 13 יאָר איז ער אַוועקגעפֿאָרן קיין אָדעס וווּ חיים נחמן ביאַליק האָט אים וואַרעם אויפֿגענומען. דאָרטן האָט ער זיך באַקענט מיט מענדעלע מוכר־ספֿרים, מיט משה־לייב ליליענבלום און מיט יהושע־חנא ראַבֿניצקי. אין 1902 איז ער אַוועק קיין וואַרשע וווּ ער האָט געאַרבעט אין דאָרטיקן "תּושיה־פֿאַרלאַג" און וווּ דוד פֿרישמאַן האָט אים מקרבֿ געווען. אַ קורצע צייַט איז ער געווען דער פּערזענלעכער סעקרעטאַר פֿון יצחק לייבוש פּרץ. אין 1903 זיך אומגעקערט קיין שקלאָװ און אין 1904 האָט ער זיך באַזעצט אין ווילנע, וווּ ער האָט געשריבן פֿאַר אַ לאָקאַלער העברעישער צייַטשריפֿט. די שטאָט ווילנע האָט ער שפּעטער באַשריבן אין דער פּאָעמע וילנה. אַ יאָר נאָך דעם איז שניאור אַוועק קיין שווייץ, שפּעטער קיין פּאַריז וווּ ער האָט שטודירט אין דער סאָרבאָנע ליטעראַטור, פֿילאָסאָפֿיע און נאַטור־וויסנשאַפֿט.
צווישן 1908 און 1913 איז ער אַרומגעפֿאָרן איבער אייראָפּע און צפֿון־אַפֿריקע. במשך קירצערע פּעריאָדן האָט ער זיך געלערנט אין דער שווייץ און אין דייַטשלאַנד.
די ערשטע וועלט־מלחמה האָט ער דורכגעמאַכט אין בערלין פֿון וואַנען ער האָט, ווי אַ רוסישער בירגער, נישט געטאָרט אַרויספֿאָרן. דאָרטן האָט ער איבערגעריסן די שריפֿטשטעלערישע טעטיקייט, שטודירט מעדיצין און געאַרבעט אין אַן אָרטיקן שפּיטאָל. אין 1919 איז ער געפֿאָרן קיין אַמעריקע, זיך שפּעטער אומגעקערט קיין בערלין.
אין 1923 האָט שניאור זיך באַזעצט אין פֿראַנקרייַך, וווּ ער האָט געלעבט ביז 1941 מחמת דער אינוואַזיע פֿון די נאַציס אין 1940. ער איז אַנטלאָפֿן קיין שפּאַניע און פֿון דאָרטן קיין אַמעריקע (ניו־יאָרק). אין 1925 און אין 1936 האָט ער געפּרוּווט זיך באַזעצן אין ארץ־ישׂראל וווּ ער האָט נישט באַקומען די געהעריקע הילף זיך אייַנצואָרדענען. דאָס האָט אין אים איבערגעלאָזן אַ פֿאַרביטערטקייט קעגן ציוניזם.
סוף 1949 האָט ער עולה געווען קיין ישׂראל, און זיך באַזעצט אין תּל־אָבֿיבֿ און שפּעטער אין רמת־גן. נאָך זייַן עליה האָט שניאור אָנגעהויבן שרייַבן פֿאַר די טאָגצייַטונגען און אַרויסגעגעבן פֿאַרשיידענע ביכער. צוליב זייַן פֿאַרדינסט פֿאַר דער העברעיִשער קולטור האָט שניאור באַקומען דעם "פרס ביאליק" (1951) און דעם "פרס ישראל" (1955). צוליב געזונט־טעמים צוריקגעפֿאָרן קיין אַמעריקע אין 1955.
זלמן שניאור איז נפֿטר געוואָרן אין 1959 אין ניו־יאָרק.
שניאורס וויכטיקסטער ליטעראַריש־קינסטלערישער אויפֿטו איז אין דער העברעיִשער פּאָעזיע, אָבער זייַנע הויפּטווערק אין פּראָזע זענען אין ייִדיש. זייַנע ווערק, צווישן אַנדערע "שקלאָווער ייִדן" און "נח פּאַנדרע", זענען איבערגעזעצט געוואָרן אין עטלעכע אייראָפּעיִשע שפּראַכן.
אין 1901 האָט ער דעביוטירט מיט לידער אין מרדכי ספּעקטאָרס "יודישע פֿאָלקסצייַטונג".
אין זייַן ווילנער תּקופֿה האָט ער זיך אַלץ מער גענומען שרייַבן אין ייִדישע אויסגאַבעס. אין "דער נייַער וועג", "דאָס ייִדישע פֿאָלק" האָט ער פֿארעפֿנטלעכט די פאָעמעס פֿייַער, מעשׂה בראשית, די פֿרייַהייט און די דערציילונגען "נקמה", "אויף ביידע זייַטן פֿון דניעסטער". אויכעט אין אַנדערע ייִדישע זשורנאַלן פּובליקירט לידער און דערציילונגען. ער איז געווען אַ שטענדיקער מיטאַרבעטער פֿון "מאָמענט", "צוקונפֿט" א"אַ.
שניאורס וויכטיקסטע שאַפֿערישע פּראָזע־תּקופֿה אין ייִדיש האָט זיך אָנגעהויבן אין 1927. ער איז געוואָרן אַ שטענדיקער מיטאַרבעטער פֿון "פֿאָרווערטס" און דאָרטן האָט ער פּוביליקירט קלענערע פּראָזע־ווערק און גרויספֿאַרנעמיקע ראָמאַנען, וואָס זענען אָפּגעדרוקט געוואָרן אין אַנדערע ייִדישע צײַטונגען ("מאָמענט", "צייַט", א"אַ). צו גלייַך האָט ער געשריבן זכרונות און אַרטיקלען וועגן ייִדישע שריפֿטשטעלערס (מענדעלע מוכר ספֿרים, שלום־עליכם, חיים נחמן ביאַליק, א"אַ).
אַ סך ווערק פֿון שניאורן פֿאַרמאָגן אַ גרויסן דראַמאַטישן שטאָף. אין די דרייַסיקער יאָרן איז בייַ שניאורן אויפֿגעקומען דער פֿאַרלאַנג צו זען זייַנע ווערק אויף דער ייִדישער אָדער העברעיִשער בינע. מאָריץ שוואַרצעס באַאַרבעטונג פֿונעם ראָמאַן "נח פּאַנדרע" איז אויפֿגעפֿירט אונטער דעם נאָמען "דאָס געזאַנג פֿון דניעפּער" אין ייִדישן קונסט־טעאַטער. שניאור האָט נאָך אין זינען געהאַט צו דראַמאַטיזירן עטלעכע ווערק און געהאַט דרייַ פֿאַרענדיקטע דראַמעס ("דער קאָפּ", "דער וואַלד", "דער נבֿיא") אָבער עס איז אים מער נישט געלונגען דורכצופֿירן זייַנע פּלענער.
פֿון די לידער וואָס ער האָט געשריבן זענען עטלעכע געזונגען געוואָרן פֿון פֿאָלק אויף ייִדיש: "מאַרגעריטקעלעך", "קאַרשן", "פֿרילינג" א"אַ.
א טראַקט איז אן אספֿאלטירטער וועג אויף וואס מאטאר-פארמיטלען קענען פארן. א טראקט פארבינדט צוויי ערטער כדי מ'זאל קענען פארן פון איינעם צום אנדערן. א טראקט צווישן צוויי שטעט הייסט א שאסיי אדער א שטראז.
די רוימער האבן געבויט לאנגע גראדע טראקטן איבער זייער אימפעריע.
א דאַמף־לאָקאָמאָטיוו מאדעל A4 פון דער בריטישער באן פירמע LNER
א דייטשער דאַמף־לאָקאָמאָטיוו אויף א דרייער
א לאקאמאטיוו (פון לאטיין: "loco motivus") איז אן אייזנבאן פארמיטל וואס פארזארגט די באוועגונגס-קראפט צו א באן. דער איינציקער צוועק פונעם לאקאמאטיוו איז צו פירן די וואגאנען פון דער באן אויף די שינעס. פון דער אנדערער זייט, פילע באנען שליסן איין פארמיטלען מיטן אייגענעם באוועגונגס־קראפט אין די וואגאנען; דאס ווערט נישט גערעכנט קיין לאקאמאטיוון, נאר מאטאר־וואגאנען. היינט איז מער פארשפרייט צו ניצן מאטאר־וואגאנען פאר פאסאזשירן באנען. אבער די צווישן־שטעט באנען און לאסט־באנען ניצן יא לאקאמאטיוון.
טראדיציאנעל טוט דער לאקאמאטיוו ציען די באן. ווען מען קומט אן צום ציל, דארף מען צעשיידן דעם לאקאמאטיוו פון דער באן און מען מוז אים ארומפירן צו שלעפן די באן צוריק פון דער צווייטער זייט.
ביי מאדרענע עלעקטרישע לאקאמאטיוון איז מער נישט נייטיק דאס צו טון. דער פירער פון דער באן האט אויך א פיר־קאמער אין דעם צווייטן עק פון דער באן און קען קאנטראלירן דעם לאקאמאטיוו פון דער ווייטנס, אזוי אז דער לאקאמאטיוו שטופט די באן ביי דער צוריק־רייזע. די סיסטעם ווערט ברייט געניצט אויף די גיכבאנען, ווי למשל די יאפאנישע שינקאנסען און די פראנצויזישע TGV.
די ערשטע לאקאמאטיוון האבן געארבעט מיט א דאמפמאטאר, און האבן געברענט קוילן, האלץ אדער אויל. דאס איז געווען דער מערסטער געווינלעכער טיפ לאקאמאטיוו ביז דער צווייטער וועלט-מלחמה.
אין 1814 האט דזשארדזש סטיוונסאן געבויט א דאַמף־לאָקאָמאָטיוו וואו ער האט געארבעט אין קילינגווערט קוילן־שאכטע. דאס איז געווען דער מוסטער פאר די לאקאמאטיוון וואס מען האט דעמאלסט אנגעהויבן צו בויען וואס האט געברענגט די אנטוויקלונג פון די באנען.
אקטאן שטאט () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע און דעם אילינג בראדוויי צווייג פון דער דיסטריקט ליניע.
די סטאנציע געפינט זיך אין דרום־מערב אקטאן, מערב לאנדאן, אין טראוולקארט זאנע 3.
די סטאנציע האט געעפנט מיטן נאמען מיל היל פארק דעם 1טן יולי 1879 אויף דער מעטראפאליטאן דיסטריקט באן, היינט די דיסטריקט ליניע.
דעם 1טן מערץ 1910 האט די סטאנציע באקומען איר היינטיקן נאמען.
די ענדאקרינאַלע סיסטעם פון אן ארגאניזם איז די זאמלונג פון דריזן וואס שאפן הארמאנען גלייך אין דער צירקולאציע סיסטעם צו פירן צו א ווייטערדיקן ציל ארגאן. דאס איז אנדערש ווי די עקסאקרינאלע סיסטעם, וואס שאפט הארמאנען אין רערלעך, ווי למשל שווייס דריזן. די הארמאנען קאנטראלירן מעטאבאליזם, וואוקס און אנטוויקלונג, און געוועב פונקציע.
דאס ווארט ענדאקרינאל קומט פון גריכיש ἐνδο- ענדא- "אינערהאלב," און κρίνειν קריניין "צו שיידן".
דאס פעלד פון מעדיצין וואס באהאנדלט די ענדאקרינאלע סיסטעם ווערט גערופן ענדאקרינאלאגיע.
פּאַבלאָ קלאַריס קאַסאַדעמונט (1טן יאנואר 1586, בארצעלאנע – 27סטן פעברואר, 1641) איז געווען א קאטאלאנישער אדוואקאט און דער 94סטער פרעזידענט פון קאטאלאניע.
קלאַריס איז געבוירן געווארן אין באַרצעלאָנע. זיין פאטערס משפּחה איז געווען פון בערגע און סיי זיין זיידע, פראַנצעסק, און זייַן פֿאָטער דזשאָאַן, זענען געווען באַוווסטע יוריסטן אין בארצעלאנע. פּאַבלאָ איז געווען דער יונגסטער פון פיר ברידער, און זיין עלטערער ברודער, פראַנסעסק, וואס איז געווען אַן אַדוואָקאַט, האט געהאט אַ שטאַרקע השפּעה אויף זייַן ברודערס מהלך צו פאליטיק. די משפּחה האט געהאט אַ באַטייַטיק עקאָנאָמיש און אַדמיניסטראַטיווע מאַכט.
קלאַריס האט באקומען זיין דאַקטעראַט אין ציווילן געזעץ און קאַנאָן געזעץ פון דעם אוניווערסיטעט פון באַרצעלאָנע, וואו ער האט שטודירט צווישן 1604 און 1612.
דעם 28סטן אויגוסט 1612 איז פּאַבלאָ קלאַריס באשטימט געווארן צו אַרבעטן אין לאַ דיין ד ' ורגעלל, קאַטאַלאָניע. דעם 25סטן סעפטעמבער פון דעם זעלביקן יאָר, איז ער געווארן באשטימט אַ קאַנאָן, און דערלאנגט אין די דיאצעז ורגעלל.
פּאָליטישע קאַריערע.
אין 1626, קלאַריס איז דערוויילט געווארן אַ פארשטייער פון דער קהילה אין דעם פּאַרלאַמענט פון קאַטאַלאָניע, וואָס געעפנט אויף 28 מער קעגן דער אומרויקער פּאָליטישער סיטואַציע נאָך די נייַ מלך פון ספּאַין, פיליפוס יוו, האט ניט ראַטאַפייד די קאַטאַלאַניש קאָנסטיטוטיאָן און געווארן שטייַערדיק. קאַטאַלאַניש קירך איז ויסגעמאַטערט פון רויאַלטיז און טאַקסיז איז קעגן די פיר פון נאַמאַנייטינג בישאַפּס פון די דייאַסיז פון קאַסטילע אין קאַטאַלאַניש. דורכפאַל צו באַצאָלן אַ שטייַער 3300000 דוקאַץ געפֿירט באַלדיק אָפּפאָר פון דעם מלך אין מאַדריד.
אין 1632, פּאַרליאַמענט איז געזונט, כאָטש פון דער זעלביקער מיטגלידער ווי אין 1626. אויף דעם געלעגנהייַט, די מרידה קעגן דעם שפּאַנישן קרוין איז קענטיק, געפֿירט דורך אַ בריליאַנט דור פון חכמים, אַזאַ ווי די קאַטאַלאַניש דזשאָאַן פּער פאָנטאַנעללע, וואָס איז געווען דער לעגאַל ייצע - געבער פון די גענעראַלס און געשפילט אַ ראָלע אין די קריזיס אין באַציונגען צווישן קאַטאַלאָניאַ און די קרוין געענדיקט מיט דער אָפּטיילונג אין 1640.
די מערסט מערקווירדיק פּאָליטיש סצענע אין דער צייַט פון לעבן קלאַריס זענען טומל אין וויק. ווי אַ רעזולטאַט פון די פּאַפּאַל האַנאָכע, וואָס דער מלך פון ספּאַין האט דער צענט פון די האַכנאָסע פון ​​די קהילה אין ספּאַין, ומרוען געלט אויס אין די דייאַסיז פון וויק געפירט דורך אַרטשדעאַקאָן, פּאַלאַו און מיילטשיער באָסקאָ, וואס האט די ינטוזיאַסטיק שטיצן פון צוויי קאַנאַנז פון ורגעלל: זשאַוומע פערראַנד און פּאַבלאָ קלאַריס.
אַבדאַקשאַן פון קירך פאַרמאָג אין וויק רויאַל קאָרט געפֿירט רעוואָלוטיאָנאַרי דעמאַנסטריישאַנז רעכילעס און טרעץ פון סאַבאָטאַזש אין די געגנט בעשאַס די פרילינג און זומער 1634. טראָץ די דרוק פון די בישאָפּ פון גיראָנאַ, די קאָונסיל פון Aragon בלויז דערד שטעלן דעאַקאָן פּאַבלאָ קאַרפאָרטאַ. צום סוף, די קאָנפליקט וויטכעלד צאָלונג פון מעשׂר פון די סוף פון נאוועמבער.
אין 1630 און 1636, ריספּעקטיוולי, קלאַריס באטייליקט אין דער קאָונסיל פון Tarragona. אין 1636, טראָץ השתדלות צו נוטראַלייז די אַרטשבישאַפּ פון Tarragona ספּאַניאַרד אַנטאָניאָ פּערעז, ער באקומען האַסקאָמע הערשן אַז אַלע די דרשות אין די פּרינסיפּאַליטי געווען אין קאַטאַלאַניש.
קאַליקסט דער דריטער (31סטן דעצעמבער, 1378 - 6טן אויגוסט, 1458), געבוירן אַלפאָנס דע באָריאַ, איז געווען פויבס פונעם 8טן אפריל, 1455 ביז זיין טויט אין 1458. ער איז געווען דער לעצטער פּויבסט צו נעמען דעם נאָמען " קאַליקסט".
אַלפאָנס דע באָריאַ איז געבוירן אין לאַ טאָרעטאַ, איצט אַ קוואַרטל פון קאַנאַלז, וואַלענסיע - הייַנט אין שפאניע - אָבער דעמאלס אונטער דע קרוין פון אראגאן. ער איז געווען דער זון פון דאָמינגאָ דע באָריאַ און פראַנסינאַ לאַנסאָל.
ביים מערב סקיזם, האט ער געשטיצט דעם אנטי־פויבסט בענעדיקט קסייי, און איז געווען די פירנדע קראַפט הינטער אַנטיפּאָפּע קלעמענט ווייי ס סאַבמישאַן צו פּאָפּע מארטין V אין 1429. זיין פרי קאַריערע איז פארבראכט ווי אַ פּראָפעסאָר פון געזעץ אין דער אוניווערסיטעט פון ללעידאַ, ווו ער באקומען זיין דאַקטעראַט, און ער דעמאָלט געדינט ווי אַ דיפּלאָמאַט צו די מלכים פון אראגאן, ספּעציעל בשעת די קאָונסיל פון באַסעל (1431-1439). ער געווארן אַ קאַרדינאַל נאָך רעקאַנסיילינג פּאָפּע יודזשין יוו מיט מלך אַלפאָנסאָ V פון אראגאן.
בשעת ער איז געווען אַ יונג גאַלעך, ער אַטענדאַד אַ דראָשע דורך סט ווינסענט פערער. אין די סוף פון זיין אָנזאָג, די דאָמיניקאַן געזאגט צו דער צוקונפֿט פּויפּסט: " מייַן זון, איר איין טאָג וועט זיין גערופן צו זיין די צירונג פון דיין הויז און פון דיין לאַנד. איר וועט ינוועסטאַד מיט דעם העכסטן כשיוועס אַז קענען פאַלן צו די פּלאַץ פון מענטשן. נאָך מיין טויט, איך וועט זיין די כייפעץ פון דיין ספּעציעל כּבֿוד. אייל דיך צו פּערסאַוויר אין אַ לעבן פון מייַלע. " ווי פּויפּסט, באָריאַ קאַנאָניזעד פערער, אויף יוני 3, 1455.
ער איז אויפגעשטאנען צו די פּאַפּאַל שטול אין 1455 אין אַ זייער אַוואַנסירטע עלטער, ווי אַ " קאָמפּראָמיס קאַנדידאַט " אין די פּאַפּאַל קאַנקלייוו אַז יאָר, גענומען די נאָמען קאליקסט ווו. ער איז וויוד דורך כיסטאָריאַנז ווי זייַענדיק גאָר פֿרום, אַ פירמע באַליווער אין די אויטאָריטעט פון די רוח זע, און, ווי די רגע באָרגיאַ פּויפּסט, ער איז צו גרויס לענגקטס צו שטייַגן זיין באַלדיק משפּחה.
אין 1456, ער ארויס די פּאַפּאַל בולל ינטער קאַעטעראַ צו פּאָרטוגאַל (ניט צו זיין צעמישט מיט ינטער קאַעטעראַ פון 1493). דעם ביק ריאַפערמד די פּאָרטוגעזיש רעכט צו רעדוצירן ינפידעלז און די מאָאָרס צו די סיעגע פון בעלגראַד. די סיעגע פון בעלגראַד איז צעבראכן אויף יולי 22 אין אַ נאָוטאַבאַל נצחון קעגן די טורקס. צו קאַמעמערייט דעם נצחון, קאליקסט ווו באפוילן די סעודה פון די טראַנספיגוראַטיאָן צו זיין געהאלטן אויף 6 אויגוסט.
קאליקסט באפוילן אַ נייַ פּראָצעס פֿאַר סט דזשאָאַן פון אַרק (סי 1412-1431), אין וואָס זי איז געווען פּאָסטהומאָוסלי גערעכטפארטיקט.
ער באוויליקט פון די ערשטן פון די אוניווערסיטעט פון גרייפסוואַלד אַז גענומען שטעלן אין די יאָר 1456.
פראַנסואַ זשאן דאמיניק אַראַגאָ (;; 26סטן פעברואר, 1786- 2טן אקטאבער 1853) איז געווען א פראנצויזישער מאטעמאטיקער, אסטראנאם און פאליטיקער.
אַראַגאָ איז געבוירן געווארן אין עסטאַגעל, א קליין דאָרף פון 3000 לעבן פּערפּיניאַן, פֿראַנקרייַך, ווו זיין פאטער האט געהאלטן די פּאָזיציע פון קאנצלער פון די מינט.
אַראַגאָ איז געווען דער עלטסטער פון פיר ברידער. דזשין (1788-1836) האט אימיגרירט אין צפֿון אַמעריקע און איז געווארן א גענעראַל אין דער מעקסיקאַנישער אַרמיי. דזשאַק עטיען וויקטאָר (1799-1855) גענומען אָנטייל אין לוי דע פרייסינעט ס נסיעה אין די עקספּלאָרינג וראַניע 1817-1821, און אויף זיין צוריקקומען צו פֿראַנקרייַך געטרייַ זיך צו זיין זשורנאליסטיק און די דראַמע. דער פערטער ברודער, עטיען דע ווינסענט (1802-1892), איז געזאגט צו האָבן קאַלאַבערייטאַד מיט אַנער דע באַלזאַק אין די עראַס פון ביראַגוע, און 1822-1847 געשריבן אַ גרויס נומער פון ליכט דראַמאַטיק ברעקלעך, מערסטנס אין מיטאַרבעט.
מען האט געשיקט פראַנסואַ אַראַגאָ איז געשיקט צו דער שטאָט קאלעגיע פון פּערפּיגנאַן, ווו ער אנגעהויבן צו לערנען מאטעמאטיק אין צוגרייטונג פֿאַר די אַרייַנגאַנג דורכקוק פון די עקאָלע פּאָליטעטשניקווע. ין צוויי יאר און די העלפט ער האט מאַסטערד אַלע די סאַבדזשעקס פּריסקרייבד פֿאַר דורכקוק, און אַ גרויס האַנדלען מער, און, אויף גיי אַרויף פֿאַר דורכקוק אין טולוז, ער אַסטאָונדעד זיין עקסאַמינער דורך זיין וויסן פון דזשל לאַגראַנגע.
וויסנשאפטלעכע שטודיום.
אַראַגאָ האט סאַקסידיד אין פּראַזערווינג די רעקאָרדס פון זיין איבערבליק; און זיין ערשטער אַקט אויף זיין צוריקקומען היים איז צו זיי אין די אַוועקלייגן ביוראָו דעס לאַנדזשאַטודז אין פּאַריז. ווי אַ באַלוינונג פֿאַר זיין אַדווענטשעראַס קאַנדאַקט אין די גרונט פון וויסנשאַפֿט, ער איז געווען עלעקטעד אַ מיטגליד פון דער פראנצויזיש אַקאַדעמי פון וויסנשאפטן, אין די רימאַרקאַבלי פרי עלטער פון 23, און איידער דער נאָענט פון 1809 ער איז געווען אויסדערוויילט דורך די קאָונסיל פון די עקאָלע פּאָליטעטשניקווע צו מצליח זיין גאַספּאַרד מאַנדזש אין די שטול פון אַנאַליטיקאַל דזשיאַמאַטרי. אין דער זעלביקער צייַט ער איז געווען געהייסן דורך די עמפּעראָר איינער פון די אַסטראַנאַמערז פון די רויאַל אָבסערוואַטאָרי, וואָס איז געווען אַקאָרדינגלי זיין וווינאָרט ביז זיין טויט, און עס איז געווען אין דעם קאַפּאַציטעט אַז ער איבערגעגעבן זיין מערקווירדיק סעריע פון ​​מצליח רידינגז אין פאָלקס אַסטראַנאַמערז, וואָס זענען פארבליבן 1812-1845.
אין 1818 אָדער 1819 ער פּראַסידאַד צוזאמען מיט ביאָט אויספירן געאָדעטישע אפעראציעס אויף די בארטנס פון פֿראַנקרייַך, ענגלאַנד און סקאָטלאַנד. זיי מאַכן זיכער די לענג פון די סעקונדעס - פּענדולום אין ליט, סקאָטלאַנד, און אין די שעטלאַנד אינזלען, די רעזולטאטן פון די אבזערוואציעס זייַענדיק ארויס אין 1821, צוזאמען מיט די געמאכט אין שפאניע. אַראַגאָ איז עלעקטעד אַ מיטגליד פון דער ביוראָו דעס לאַנדזשאַטודז מיד דערנאָכדעם, און קאַנטריביוטיד צו יעדער פון זייַן אַננואַלס, פֿאַר וועגן 22 יאר, באַטייַטיק וויסנשאפטלעכע נאָוטיסיז אויף אַסטראַנאַמערז און מיטיעראַלאַדזשי און טייל מאָל אויף יידל ינזשעניעריע, נו קום קום טשיקאַווע זכרונות פון מיטגלידער פון די אַקאַדעמי.
אַראַגאָ ס ערליאַסט גשמיות ריסערטשיז זענען אויף די דרוק פון פּאַרע בייַ פאַרשידענע טעמפּעראַטורן, און די גיכקייַט פון געזונט, 1818-1822. זיין מאַגנעטיק אבזערוואציעס מערסטנס גענומען שטעלן 1823-1826. ער דיסקאַווערד ראָטאַטאָרי מאַגנאַטיזאַם, וואָס האט שוין גערופן אַראַגאָ ס ראָוטיישאַנז, און די פאַקט אַז רובֿ גופים קען זיין מאַגניטייזד; די דיסקאַוועריז זענען געענדיקט און דערקלערט דורך מיכאל פאַראַדייַ.
אַוגוסטין - דזשין פרעסנעל געשטיצט וואָרמלי אַראַגאָ ס אָפּטיש טיריז, העלפּינג צו באַשטעטיקן פרעסנעל ס כוואַליע טעאָריע פון ליכט דורך אַבזערווינג וואָס איז איצט די אָרט פון אַראַגאָ באַוווסט קום. די צוויי פאַלאַסאַפערז פירט צוזאַמען די יקספּעראַמאַנץ אויף די פּאָלאַריזאַטיאָן פון ליכט וואָס געפירט צו די ינפעראַנס אַז די ווייבריישאַנז פון די לומיניפעראָוס יטער זענען טראַנזווערס צו די ריכטונג פון באַוועגונג, און אַז די האַכלאָטע פון ​​פּאָלאַריזעד קאָנסיסטעד פון רעקטילינעאַר פּראַפּאַגיישאַן אין קאַמפּאָונאַנץ אין רעכט אַנגלעס צו יעדער אנדערער. די סאַבסאַקוואַנט דערפינדונג פון די פּאָלאַריסקאָפּע און אנטדעקונג פון דריי פּאָלאַריזאַטיאָן זענען רעכט צו אַראַגאָ. ער ינווענטאַד דער ערשטער פּאָלאַריזעד פֿילטריר אין 1812.
דער גענעראַל געדאַנק פון די עקספערימענטישער פעסטקייַט פון די גיכקייַט פון ליכט אין דעם שטייגער דערנאָך יפעקטיד דורך היפּפּאָליטע פיזעאַו און לעאן פאָוקאַולט איז סאַגדזשעסטיד דורך אַראַגאָ אין 1838.
אין 1834, אַראַגאָ ווידער באזוכט סקאָטלאַנד צו באַלייטן די זיצונג פון דער בריטישער אַסאָסיאַציע אין עדינבורג. פון דעם צייַט ביז 1848 ער געפירט די לעבן פון קאָמפּאַראַטיווע שטיל - כאָטש ער געצויגן צו אַרבעט אין דע אַקאַדעמיע און די אָבסערוואַטאָריע צו פּראָדוצירער ס פּלעטעראַ פון קאַנטראַביושאַנז צו אַלע דיפּאַרטמאַנץ פון גשמיות וויסנשאַפֿט - אָבער אויף די פאַל פון לוי - פיליפּפּע ער לינקס זיין לאַבאָראַטאָריע צו פאַרבינדן די פּראָוויסיאָנאַל רעגירונג (24 פעברואר 1848). ער איז געווען ענטראַסטיד מיט צוויי באַטייַטיק פאַנגקשאַנז, איידער אַז האט קיינמאָל געווען געגעבן צו איין מענטש, וויז. דער מיניסטער פון מאַרינע און קאַלאַניסט (24 פעברואר 1848 - 11 מאי 1848) און מיניסטער פון מלחמה (5 אפריל 1848 - מאי 11, 1848); געגרינדעט אין די קאַפּאַציטעט ער ימפּרוווד ראַשאַנז אין די יאַמ - פלאָט און אַבאַלישט פלאַגינג. ער אויך אַבאַלישט פּאָליטיש אָוטס פון אַלע קינדס און, קעגן די מענגע פון ​​מאָנייעד אינטערעסן, סאַקסידיד אין פּראָוקיורינג די אַבאַלישאַן פון לאַווערני אין דער פראנצויזיש קאַלאַניסט.
דעם 10טן מיי, 1848, איז אַראַגאָ געוויילט געווארן אַ מיטגליד פון די עקסעקוטיוו מאַכט קאמיסיע, די גאָווערנינג גוף פון דער איטאַליעניש רעפובליק. ער איז געווען געמאכט פרעזידענט פון די עקסעקוטיוו מאַכט קאמיסיע (11 מאי 1848) און געדינט אין דעם קאַפּאַציטעט קום פּראָוויסיאָנאַל קאָפּ פון שטאַט ביז יוני 24, 1848, ווען דער קאָלעקטיוו רעזאַגניישאַן פון די קאַמישאַן איז דערלאנגט צו די נאַשאַנאַל קאַנסטיטשואַנט אַסעמבלי. אין די אָנהייב פון מאי 1852, ווען די רעגירונג פון לוי נאַפּאָלעאָן פארלאנגט די שבועה פון טרייַשאַפט פון אַלע זייַן פאַנגקשאַנעריז, אַראַגאָ פּערעמפּטאָרילי געוואלט, און געשיקט אין זיין רעזאַגניישאַן פון זיין פּאָסטן אין די ביוראָו דעס לאַנדזשאַטודז קום אַסטראָנאָם. דעם, אָבער, די פּרינץ פּרעזידענט דיקליינד צו אָננעמען, און געמאכט "די ויסנעם אין די וויסנשאַפטלעך טויווע פון ​​וועמענס אַרבעט האט ארלנגעווארפן גלאָס אויף פֿראַנקרייַך, און וועמענס עקזיסטענץ די רעגירונג וואָלט נעבעכדיק צו עמביטטער."
קרייטערז אויף מאַרס און די לבנה, און די רינג פון נעפּטון, זענען געהייסן נאָך אַראַגאָ, ווי געזונט ווי די לערנען אַססאָסיאַטיאָן פֿאַר געווענדט
פיזיק אין דעם אוניווערסיטעט פון טווענטע. זיין נאָמען איז איינער פון די 72 נעמען איינגעשריבן אויף דעם אייפל טורעם.
איז די אָולדאַסט אייראפעישער יונאַפאַקיישאַן באַוועגונג.
https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Paneuropean_Union
קאָנסטאַנטין כאַבענסקי (רוסיש: Константин Хабенский, געב. דעם 11טן יאַנואַר 1972, לענינגראַד, פססר) איז א רוסלענדישער טעאַטער- און קינאָ-אַקטיאָר פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.
קאָנסטאַנטין כאַבענסקי איז געבוירן געוואָרן און אויסגעוואַקסן אין לענינגראַד (היינט פעטערבורג). זינט 1981 ביז 1985 האָט ער געוווינט אין דער שטאָט ניזשנעוואַרטאָווסק אין מערב-סיביר, וווּ עס האָבן דעמלט געאַרבעט זײַנע עלטערן, אינזשענערן-הידראָלאָגן לויטן פאַך.
אין 1990 – 1995 האָט קאָנסטאַנטין כאַבענסקי זיך געלערנט אינעם לענינגראַדער מלוכה-אינסטיטוט פאַר טעאַטער, מוזיק און קינעמאַטאָגראַפיע. אין אָט די יאָרן האָט ער אָנגעהויבן אַרויסטרעטן אין פּעטערברוגער טעאַטערן און עפּיזאָדיש אויך אין קינאָ. אין 1996 האָט ער זיך אַריבערגעצויגן קיין מאָסקווע, וווּ ער האָט געשפּילט אויף דער בינע פון אַרקאַדי רײַקינס טעאַטער "סאַטיריקאָן". איצט אַרבעט קאָנסטאַנטין כאַבענסקי אינעם מאָסקווער קינסטלערישן טעאַטער אויף אַנטאָן טשעכאָווס נאָמען. פאַראַלעל איז ער געוואָרן איינער פון די פּאָפּולערסטע הײַנטצײַטיקע רוסלענדישע קינאָ-אַקטיאָרן.
באַזונדערס איז ער באַקאַנט געוואָרן נאָך אויספילן די ראָליע פון אַנטאָן גאָראָדצקי אין די רוסלענדישע פאַנטאַסטישע פילמען "נאַכט-פּאַטרול" («Ночной дозор», 2004) און "טאָג-פּאַטרול" («Дневной дозор», 2005). קאָנסטאַנטין כאַבענסקי האָט אויסגעפילט ראָליעס פון יידישע פּערסאָנאַזשן אין רוסלענדישע פילמען: הערש יצחק גרשוני אינעם היסטאָרישן פילם "די אימפּעריע אונטערן קלאַפּ" («Империя под ударом», 2000), דמיטרי באָגראָוו אינעם היסטאָרישן פילם "דאָס לעבן און דער טויט פון פּיאָטר אַרקאַדיעוויטש סטאָליפּין" («Жизнь и смерть Петра Аркадьевича Столыпина», 2002), ליוושיץ אינעם פילם "אייגענע" («Свои», 2004), לייב טראָצקי אינעם פילם "יעסענין" («Есенин», 2005), גרין אינעם קינאָ-סעריִאַל "סטאַטס-ראַטגעבער" («Статский советник», 2005"), אהרן סימאַנאָוויטש אינעם היסטאָרישן פילם "ראַספּוטין" («Распутин», 2011), יורי לעוויטאַן אינעם פילם מיטן זעלבן נאָמען («Юрий Левитан», 2014), אלכּסנדר פּעטשערסקי אינעם פֿילם "סאָביבאָר" ("Собибор", 2017) אא.
צוגאָבלעגע אינפאָרמאַציע.
נאַטאַליע כאַבענסקאַיאַ, די עלטערע שוועסטער פון קאָנסטאַנטין כאַבענסקי, איז אַ זינגערן אַן אויספילירן פון ייִדישע לידער, אַ סאָליסטקע פונעם פּעטערבורגער ייִדישן מוזיקאַלן אַנסאַמבל.
קאָנסטאַנטין כאַבענסקי האָט געגרינדעט אין רוסלאַנד אַ צדקה-פאָנד לטובת קינדער, וואָס זײַנען קראַנק אויף קאַנצער. זינט 2010 האָט קאָנסטאַנטין כאַבענסקיס פאָנד אָנגעהויבן עפענען סטודיעס פאַר שעפערישער אַנטוויקלונג פון קינדער איבער שטעט פון רוסלאַנד (ביז איצט זײַנען געעפנט געוואָרן אַזעלכע סטודיעס אין פּעטערבורג, וואָראָניעזש, קאַזאַן, נאָוואָסיבירסק, אופאַ, ניזשני טאַגיל, יעקאַטערינבורג און פּערם).
קארלסרוע () איז א שטאט ביים ריין טײַך אין דרום-מערב דייטשלאנד, 71 ק"מ צפון-מערב פון שטוטגארט, 72 ק"מ דרום־מזרח פון שטראסבורג און 32 ק"מ דרום־מזרח פון באדען-באדען.
זי איז די דריטע גרעסטע שטאט אין דעם דייטשן פֿעדעראלן שטאַט באַדן-װירטמבורג, און די 21טע גרעסטע שטאט אין דייטשלאנד.
קארלסרוע ליגט לעבן דער פֿראַנצױזישער גרענעץ.
געגרינדעט פונעם קארל דער דריטער ווילהעלם אום 1715, זי איז געווען די הויפטשטאט פון באדען מער ווי צוויי הונדערט יאר (1718–1940).
אין דער שטאָט געפיניט זיך די העכסטע געריכט און דער פּראָקוראָרס ביורא פון דייטשלאנד.
אלמעכטיגער ג-ט איז א פיוט געשריבן אין מערב־יידיש. יידן פון אשכנז זינגען דאס פסח ביי נאכט. עס איז געשריבן ווי דער פיוט ״אדיר הוא״ און פשטות איז איינער א טייטש פונעם אנדערן.
דער פיוט איז געדרוקט געווארן צום ערשטן מאל אין דער פראגער הגדה אין יאר ה'רפ"ז.
יודל "יולי" טאַוובין (, 1911 - 1937) איז געווען אַ ווײַסרוסישער דיכטער פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.
יולי (דער אמתער נאָמען – יודל) טאַוובין איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאָט אָסטראָגאַזשסק פון דער וואָראָניעזשער גובערניע (איצט – אין באַשטאַנד פון רוסלאַנד). אין 1921 איז ער צוזאַמען מיט זײַנע עלטערן אַריבערגעפאָרן קיין אַמטשיסלאַוו (איצט – אין דער מאָהילעווער געגנט פון ווײַסרוסלאַנד). מיט לידער האָט ער דעביוטירט אין 1926 אויף די שפּאַלטן פון דער צײַטשריפט «Маладняк Калініншчыны» ("מאַלאַדניאַק קאַלינישטשיני"), זיך געדרוקט אין פאַרשיידענע ווײַסרוסישע פּעריִאָדישע אויסגאַבעס. אין 1930 איז אין מינסק דערשינען יולי טאַוובינס ערשטע לידער-זאַמלונג. אין גיכן זײַנען דערשינען נאָך פיר זײַנע פּאָעזיע-ביכער. אין 1931 – 1933 האָט דער דיכטער זיך געלערנט אינעם מינסקער פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט.
שוין די ערשטע לידער-זאַמלונג פון יולי טאַובינען איז שאַרף קריטיקירט געוואָרן דורך "פּראָלעטאַרישע" ליטעראַטור-קריטיקער פאַר "קליינבירגערלעכקייט", פאַר דעם, וואָס אין זײַנע לידער איז "ניטאָ קיין דערמאָנונגען וועגן דער פּאַרטיי און דעם אַרבעטער-קלאַס", און ס'איז דאָ "אַן אַקטיווע איגנאָרירונג פון אונדזער ווירקלעכקייט, אַן אַנציקונג פון דער פאַרפוילטער און פאַרקויפטער בורזשואַזער קולטור, אַ געשלאָסנקייט אינעם קרײַז פון אייגענע פּסיכאָלאָגיש-קראַנקע באַנעמונגען, אַ ראָמאַנטישע עסטעטיקגיריקייט" און "האַס צו דער דיקטאַטור פונעם פּראַלעטאַריִאַט". ס'איז קלאָר, אַז בײַ אַזאַ אידעאָלאָגישן "קבלת-פּנים" האָט דער בולטער פּאָעטישער טאַלאַנט פון יולי טאַוובינען ניט געקאָנט אים ראַטעווען.
דעם 25טן פעברואַר 1933 האָט מען אים אַרעסטירט און פאראורטיילט אויף פאַרשיקונג קיין אוראַל. אין דער פאַרשיקונג האָט יולי טאַוובין געלעבט אין דער שטאָט טיומען. דאָ האָט ער אָנגעהויבן שרײַבן אויף רוסיש. באַנאַנד מיט זײַן אָריגינעלער שאַפונג האָט דער דיכטער אַ סך זיך פאַרנומען מיט איבערזעצונגען אין ווײַסרוסיש פון רוסיש, אוקראַיִניש, פּויליש, דײַטש, ענגליש און ייִדיש (ער האָט איבערגעזעצט לידער פון איזי כאַריקן).
דעם 4טן סעפּטעמבער 1936 איז יולי טאַוובין אַרעסטירט געוואָרן צום צווייטן מאָל. מע האָט אים געבראַכט קיין מינסק און בײַנאַכט צווישן דעם 29טן און 30טן אָקטאָבער 1937 איז ער צעשאָסן געוואָרן אינעם תפיסה-הויף פון נ.ק.וו.ד. צווישן הונדערט פאָרשטייער פון דער אינטעלעקואַלער עליטע פון ווײַסרוסלאַנד (כמעט אַ העלפט פון די דערשאָסענע זײַנען געווען ייִדן), בתוכם - אַ סך ווײַסרוסישע און ייִדישע ליטעראַטן. צוזאַמען מיט יולי טאַוובינען, וועלכער האָט, אפשר, געקאָנט ווערן דער גרעסטער ייִדישער בײַטראָג אין דער ווײַסרוסישער סאָוועטישער ליטעראַטור, זײַנען אין יענער נאַכט דערשאָסן געוואָרן צוויי גדולים פון דער ייִדישער ליטעראַטור – איזי כאַריק, וואָס זײַנע לידער האָט איבערגעזעצט אין ווײַסרוסיש יולי טאַוובין, און משה קולבאַק, ווי אַ באַקאַנטער ייִדישער ליטעראַטור-פאָרשטער אורי פינקעל.
זײַנע לידער-זאַמלונגען.
• Рыгор Бярозкін, «Пра Юлія Таўбіна»: Рыгор Бярозкін, Кніга пра паэзію, Мінск, 1974
• Заір Азгур, «Пад небам і пад дахам майстэрні» [Успаміны], Полымя, 1974, № 2З
למען שמך איז א דיקער קונטרס אין לשה"ק און אין יודיש מבאר צו זיין די איסורים אויפן פאבליק סקול, סקול דיסטריקט און טשעפטער וואן אין די פאראייניגטע שטאטן, ארויסגעגעבן דורך וועד שומרי משמרת הקודש אין שפיץ פון אברהם דובער וועבערמאן געדרוקט אין קרית יואל, מאנרא אין יאהר תשנ"ח.
עס האט הסכמות פון קאשויער רב און יודל גרובער.
דער ערשטער חלק באשטייט פון א הקדמה און זיבן מאמרים, א תמצית פונעם ערשטן מאמר אין יודיש און א אחרית דבר.
דער צווייטער מאמר איז דבר הלכה וועלכער איז א בירור הלכה פון רבי יודל גרובער וואס אנטהאלט זיבן פרקים, די דריטע מאמר הייסט די אמת'ע פאקטן וועלכער איז געציהלט אפצוענטפערן דעם קונטרס די קלארע פאקטן. דער פערטער מאמר דברי האגרת ווענדט אפ דער דעת תורה בריוו וועלכער איזארויסגעגעבן דורך דריי דיינים פון קהל יטב ד'סאטמאר ישראל חיים מנשה פרידמאן, משה מנחם טירנויער און געציל בערקאוויטש. און אינעם זיבעטן ווערט מבואר דאס ענין פון מרא דאתרא און ווען מ'מעג זיך קריגן אויף איהם.
דער צווייטער חלק באשטייט פון פארשידענע דאקומענטן אין ענגליש איבער געזעצן און פסקים פון געריכטן איבער לערנען רעליגיע אין פאבליק שולעס און נאך. א טייל דאקומענטן ווערן איבערגעטייטשט אויף יודיש.
דער קונטרס פארנעמט בסך הכל פון זיבן הונדערט און פערציג זייטן, אריינגערעכנט דער מפתח.
דער ישראל פֿארטיידינקונס־מיניסטעריום () איז דער רעגירונגס אפטייל וואס האט די פאראנטווארטליכקייט צו פארטיידיקן די מדינה ישראל פון אינערן און דרויסנדיקן מיליטערישע סטראשונגען. ער ווערט געפירט דורכן פארטיידיקנוס־מיניסטער. זיין ביורא געפינט זיך אין דער ״קריה״ אין תל-אביב.
מערערע מאל איז אויסגעקומען אז דער פרעמיער מיניסטער זעלבסט האט געדינט אויך אלס זיכערהייטס מיניסטער, ווי דוד בן-גוריון, לוי אשכול, מנחם בעגין, יצחק רבין, אהוד ברק.
אין ישראל געווענליך איז דער זיכערהייטס מיניסטער, איינער וואס איז געווען אין מיליטער, מיט אסאך ערפארונג, אבער נישט אלע זענען אזוי, צום ביישפיל עמיר פרץ.
המשרד לביטחון הפנים איז די רעגירונג מיניסטעריום אין באַשולדיקונג פון ישראל'ס ינערלעך זיכערהייַט און איז אין באַשולדיקונג פון די ישראל פּאָליצייַ, די תפיסה דינסטן און די פייערלעשעריי און רעטונג דינסטן. לויטן דער רעוואָלוציע אין 1977 אַבאַלישט דער עבודה פון פּאָליצייַ, און ער אומגעקערט בלויז מיט די פאַרלייגן פון די רעגירונג פון די ראָוטיישאַן אין 1984. ביז 1995, גערופן די פּאָליצייַ דעפּאַרטמענט אָפיס. טאָן ניט צעמישן עס מיט דער ינלענדיש מיניסטעריום פאַראַנטוואָרטלעך צווישן אנדערע זאכן פֿאַר די היגע רעגירונג.
וויליאם ראאן האמילטאן (1805 - 1865)
סיר וויליאם ראאַן האַמילטאן (; 4טן אויגוסט 1805 - 2טן סעפטעמבער 1865) איז געווען אן אירישער פיזיקער, אסטראנאם און מאטעמאטיקער וואס האט וויכטיק בייגעשטייערט צו קלאסישער מעכאניק, אפטיק און אלגעברע. זיינע שטודיעס פון מעכאנישע און אפטישע סיסטעמען האבן אים געברענגט צו אנטפלעקן נייע מאטעמאטישע באגריפן און טעכניקן. זיין גרעסטע ביישטייערונג איז אפשר די ווידער־פארמולירונג פון ניוטאן-מעכאניק אויף האמילטאן-מעכאניק. פון דער דאזיקער ארבעט איז ארויסגעקומען די קלאסישע פעלד־טעאריע פון עלעקטראמאגנעטיזם און די אנטוויקלונג פון קוואנטן-מעכאניק. אין מאטעמאטיק איז ער ברייט באקאנט פאר דער דערפינדונג פון קוואטערניאנען.
רבי נתן דוד ראבינאוויטש פון פארצעוו (ה'תרכ"ו, 1866 - ז' שבט ה'תר"ץ, 1930) איז געווען א רבי פון חסידים וואס האט געפירט זיין הויף אינעם שטעטל פארצעוו. דאס חסידות איז געווען א צווייג פונעם ביאלער חסידות. רבי נתן דוד איז געווען א בן אחר בן, דער פינפטער פונעם ייד הקדוש פון פרשיסחא.
ער איז געווען א שטארקער קעגנער פון ציוניזם‏‏.
ער איז געווען א גביר, און פון זיין צוואה (וואס מ'האט געדרוקט צום ערשטן מאל אין תר"ץ) ווייזט אויס אז ער האט איבערגעלאזט א הון רב אין זיין ירושה. ער פלעג ארויסגעבן א סך געלט כדי מקיים זיין מצוות מיט גרויס הידור.
פילאוו רײַז, אוגערקע רהאיטא און הינדל טיקא זשאלפֿרעזי
קאַרי (פון טאמיל "kari") איז איינער פון פארשידענע פארווירצטע מאכלים, פון די אינדישן, באנגלאדעש, סרי לאנקא, אינדאנעזישן, מאלייזישן, פאקיסטאן, טיילאנדישן קיכן, און אויך די קיכן פון אנדערע לענדער אין דרום אזיע און דרום-מזרח אזיע. קארי איז געקומען אין אנהייב פון אינדיע. שפעטער האט מען געברענגט קארי מאכלים צו די מערבדיקע לענדער דורך בריטישע קאלאניאליסטן אינעם 18טן יארהונדערט.
א געאגראף איז א געלערנטער וואס זיין געביט וואס ער שטודירט איז געאגראפיע, די שטודיע פון דער ערדס נאטירלעכער סביבה און מענטשלעכער געזעלשאפט.
היסטאריש איז א געאגראף געווען איינער וואס שאפט מאפעס, אבער דאס איז נאר אן אפטייל, קארטאגראפיע, פון געאגראפיע.
קאסמאס-פֿאָרן איז ווען מען פארט ארויס אינעם קאסמאס, סיי מיט מענטשן סיי אָן מענטשן. מען שיקט ארויף א קאסמאס-שיף מיט א ראקעט וואס פארט גענוג גיך אז די שיף זאל נישט פאלן צוריק צו דער ערד.
א ביישפיל פון מענטשלעכן קאסמאס-פארן איז די אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע. ביישפילן פון קאסמאס-פארן אן מענטשן זענען סאטעליטן. מען ניצט אויס קאסמאס-פארן פאר טעלעקאמוניקאציע סאטעליטן.
דער ערשטער געקינצלטער סאטעליט איז געווען ספוטניק 1, וואס רוסלאנד האט ארויפגעשיקט דעם 4טן אקטאבער 1957.
אנטלויף־גיך פון דער ערד.
לויט דער אלטע טעאריע פון מעכאניק פון אריסטו, יעדע זאך וואס מען ווארפט ארויף פון דער ערד פאלט צוריק צו איר "נאטירלעכן ארט". אייזיק ניוטאן האט אוועקגעשטעלט די דריי פרינציפן פון מעכאניק, לויט וואס איז עס יא מעגלעך ארויפצושיקן עפעס פון דער ערד וואס וועט קיינמאל נישט צוריקקומען.
פאלטאַווע (אוקראיניש און;) איז א שטאָט אין צענטראל־אוקראינע, דער אדמיניסטראטיווער צענטער פון דער פאלטאווער גובערניע און פונעם פאלטאווער ראיאן. עס געפינט זיך אויפן ווארסקלע טייך און אויף דער כארקאוו - קיעוו באן ליניע. די באפעלקערונג איז אומגעפער 296,760 אין 2013.
די שטאט האט א יידישע געמיינדע.
די שטאט איז געגרינדעט געווארן אין 1174. נאך דער לובלינער פאראייניקונג איז פאלטאווע אריבער אין פוילן, ביז 1667 ווען גאנץ אוקראינע מזרח פונעם דניעפער איז אריבער צו רוסלאנד.
נאכן טיילן פון פוילן זענען געקומען צו דער שטאט א שטראם פון יידן, וואס זענען געווארן א חשובער טייל פון דער שטאט.
אין 1900 האבן געוואוינט אין פאלטאווע 10,954 יידן.
פאלטאווע האט צוויי הויפט באן סטאנציעס, מיט באן פארבינדונגען קיין קיעוו, כארקעוו און קרעמענטשוג.
אגדות מהרי"ט איז א סעריע ספרים וועלכע זענען א ליקוט פון פירושים אויף אגדות חז"ל אין ש"ס צוזאמגענומען פון די ספרים פון סאטמאר רבין יואל טייטלבוים.
דער ארויסגעבער איז שלום בנימין קלאגסבאלד פון אנטווערפן.
ער האט הסכמות פונעם צווייטן סאטמאר רבי משה טייטלבוים און רבי משה אריה פריינד.
א טיפישע צעל פון א בעל חי
אן אייקאַריאט איז אן ארגאניזם מיט קאמפלעקסע צעלן, אדער איין צעל מיט א קאמפלעקסער סטרוקטור. אין די דאזיקע צעלן ווערט דער גענעטישער מאטריאל איינגעארדנט אין כראמאזאמען אין דעם צעל יאדער.
בעלי חיים, פלאנצן, אלגן און שוואמען זענען אלע אייקאריאטן. עס זענען פאראן אויך אייקאריאטן ביי די איין־צעל פראטיסטן. פון דער אנדערער זייט, האבן פשוטע ארגאניזמען ווי למשל באקטעריע און ארכעען נישט קיין יאדערן אדער אנדערע קאמפלעקסע צעל סטרוקטורן. אזעלעכע ארגאניזמען רופט מען פראקאריאטן.
די אייקאריאטן ווערן גערעכנט א געביט.
זית רענן איז א פירוש אויפן ספר ילקוט שמעוני נתחבר געווארן דורך הגאון רבי אברהם אבלי פון קאליש באוואוסט נאך זיין ספר מגן אברהם אויף שו"ע או"ח.
אין רוב דפוסים איז עס געדרוקט צוזאמען מיטן ילקוט אונטן מיט סימני אותיות ווי א פירוש, אבער נישט די גאנצע ארגינעלע ספר נאר א קיצור דערפון.
עיר התמרים איז א תורה'דיגער קובץ ארויסגעגעבן דורך דער סאטמארער ישיבה גדולה אין ניו יארק.
ס'געווען א קאנטראווערסיע ווען די מתנגדים פון ר' אהרן, וועלכער איז נארוואס אויפגענומען געעוארן אלס ראש ישיבה און געווען אינסטרומענטאל פארמישט אין ארויסגעבן דעם קובץ, האבן אריינגעווארפן א גרויס חלק פון די געדרוקטע קובצים אין די מקוה.
פראטיסטן זענען די גרופע פון אייקאריאטן וואס געהערן נישט צו די בעלי חיים, פלאנצן און שוואמען. טייל פראטיסטן דארפן איינזאפן ארגאנישן מאטריאל פון דער סביבה, אבער אנדערע פראטיסטן זענען מער ענלעך צו פלאנצן און ברויכן נישט איינזאפן ארגאניזמען פון דער סביבה כדי צו עקזיסטירן.
די מערהייט פון פראטיסטן האבן נאר איין צעל, און זענען גרויס צווישן 0.01 און 0.5 מילימעטער.
פראטיסטן לעבן אין יעדער סביבה וואו עס געפינט זיך וואסער.
מַצה ברײַ איז א מאכל וואס אשכנזישע יידן עסן, איבערהויפט פסח. דער מאכל איז געמאכט פון שטיקלעך מצה געפרעגלט מיט אייער.
מען גרייט צו דעם מאכל מיט ווייקן די מצה א קורצע צייט אין וואסער אדער מילך. מען צעברעכט די מצה אויף שטיקלעך און מישט מיט אייער, דערנאך פרעגלט מען דאס אין א פֿאן מיט פוטער אדער בוימל. (אז מען ווייקט די מצה אין וואסער קען מען פרעגלן אין שמאלץ.)
די פארטיקע מצה בריי זעט אויס ווי א קוכן אדער א גרויסער אמעלעט.
טייל מענטשן עסן מצה בריי מיט צוקער און צימרינג; אנדערע שפריצן ארויף זאלץ און פעפער.
אין א סאך שטובן עס מען מצה-בריי פסח אויף פרישטיק.
די וואס זענען מקפיד נישט צו עסן געבראקטס פסח, מאכן נישט קיין מצה בריי מיט וואסער (אבער אפשר יא מיט מילך).
די מאלעקולן אין א סאלידן קערפער
סאליד איז איינער פון די פיר גרונטלעכע צושטאנדן פון מאטעריע (די אנדערע זענען פליסיקייט, גאז און פלאזמע). א סאלידער קערפער איז שטײַף און ענדערט נישט זיין פארעם אדער זיין פארנעם אזוי גרינג, אנדערש פון א פליסיקייט, וואס נעמט אן די פארעם פון זיין האלטער, אדער א גאז, וואס פילט אן דעם גאנצן פלאץ וואו ער געפינט זיך.
די אטאמען אין א סאלידן קערפער זענען גוט פארבונדן איינער מיט אנאנד, אדער אין א געאמעטרישן געפלעכט (למשל, מעטאלן און אייז), אדער אן א פארעם (למשל גלאז).
אז מען ווארעמט אן א סאלידן קערפער, ווערט ער א פליסיקייט; דאס הייסט שמעלצן; פארקערט ווערט א פליסיקייט א סאלידער קערפער דורך פרירן. מאכט זיך אמאל אז א סאלידער קערפער ווארעמט אן גלייך צו א גאז אן ווערן א פליסיקייט אינצווישן (למשל טרוקענער אייז); דאס ווערט גערופן סובלימאציע.
פֿאסיל-ברענשטאף איז ברענשטאף געמאכט פון קוילן, נאפט אדער נאטירלעכן גאז. עס אנטהאלט א הויכן טייל פון קוילנשטאף.
כדי צו פאבריצירן דעם ברענשטאף דארף מען ארויסגראבן די רויע מאטעריע פון אונטער דער ערד און קאכן זי אונטער דרוק פאר א געוויסער צייט.
מען קען ניצן פאסיל־ברענשטאף צו שאפן עלעקטריע אין א מאכט-סטאנציע. מען ברענט דעם ברענשטאף צו הייצן וואסער, וואס ווערט פארע און טרייבט א טורבינע, וואס שאפט עלעקטריע. מען ניצט גאז צו קאכן און פון נאפט מאכט מען בענזין צו פירן אויטאמאבילן, שיפן, עראפלאנען און ראקעטן.
ווען מען ברענט פאסיל־ברענשטאף שאפט עס לופט פארפעסטיקונג. טייל וויסנשאפטלער טענה'ן אז דאס טוט פארשאפן גלאבאלע אנווארעמען.
אַלחאַסאַן איבן האַני אַלחאַקאַמי (אראביש: الحسن بن هانئ الحكمي), באוואוסט ווי אַבו נואַס أبو نواس (750 - 810 אדער 815) איז געווען אן אראבער דיכטער.
ער האט געהערשט אין אלע סטילן פון דיכטונג אין דער קלאסישער אראביש שפראך. טייל פון זיינע פארפאסונגען זענען געווארן אריינגענומען אין די טויזנט און איין נעכט מעשה'ס.
אבו נואס איז געבוירן געווארן אין דער שטאט אהוואז אין היינטיקן איראן. ער האט נישט געקענט זיין פאטער, אן אראבער מיטן נאמען האַני, וואס האט געדינט ווי א זעלנער אין דער ארמיי פון מארוואן דער צווייטער. זיין מוטער איז געווען א פערסער וואס האט געהייסן גאלבאַן, א וועבערקע.
ווען ער איז נאך געווען א קינד האט זיין מוטער פארקויפט אים ווי א שקלאף צו א תימנער מענטש, צו ארבעטן אין זיין געוועלב אין באסרא.
קאַלידאַסאַ (), איז געווען א שרייבער אין סאנסקריט, ברייט גערעכנט דער גרעסטער שרייבער און דראמאטורג אין דער סאנסקריט שפראך. צווישן זיינע ווערק זענען "מעגהאדוט" און שאקונטאל".
קאלידאסנס פארשטעלונגען און פאעסיע זענען באזירט אויף הינדו מיטאלאגיע און פילאסאפיע. זיין ארט לגבי סאנסקריט איז פאראלעל צו דעם ארט פון שייקספיר אין ענגליש.
ס'איז א צווייפל ווען קאלידאסא האט געלעבט, אבער היינט איז עס ברייט אנגענומען אז ער האט געלעבט אין דעם 5טן אדער 6טן יארהונדערט.
כּדי איז א חסידישע מוזיק אַלבּאָם וואו עס זינגט שלומי דאסקאל.
די מוזיק איז אראנדזשירט דורך ישראל לאם און משה לאופער און די מוזיק זעלבסט דורך נגינה ארקעסטער.
די וואוקעל ארענדזשמענטס איז דורך מונה ראזענבלום.
די ניגונים.
קאמפאזירט דורך: פנחס מרדכי וועבער
קאמפאזירט דורך: יוסי גרין
קאמפאזירט דורך: יעקב דאסקאל און ליפא שמעלצער
קאמפאזירט דורך: אברהמי ווייס און ליפא שמעלצער
נישט-דערנערונג איז א געזונט מצב וואס קומט פון דערנערונג וואס איז נישט געהעריג און נישט צוגעפאסט צום מענטש. דאס קען פאסירן ווען א מענטש עסט נישט גענוג פון די סארטן עסן וואס זענען נייטיק צום געזונטן לעבן, אדער ווען א מענטש עסט גענוג אבער זיין קערפער קען נישט איינזאפן די נוטריענטן.
א לענגערע צייט פון נישט-דערנערונג קען גורם זיין טובערקולאז און אנדערע קראנקייטן.
אויך ווען א מענטש עסט צו פיל ביז ער ווערט גראב איז דאס א פארעם פון נישט-דערנערונג.
פֿלאַמענקא איז א זשאנער פון געזאנג, מוזיק און טאנץ וואס איז פאפולער אין שפאניע. ער שטאמט פון די ציגיינער אין אנדאלוזיע, שפאניע.
ביי פלאמענקא שפילט מען א גיטאר, מען זינגט, פאטשט די הענט, צעטרעט די פיס און מען שפילט קאסטאניעטן.
שפאנישע היסטאריקער קלערן אז דאס פלאמענקא האט זיך אנגעהויבן אינעם 9טן יארהונדערט אין פונדזשאב, אינדיע. די ציגיינער האבן געוואנדערט פון אינדיע דורך דער פערסישער אימפעריע, עגיפטן און צפון אפריקע ביז זיי זענען אנגעקומען אין שפאניע, און זיי האבן מיטגעברענגט דאס פלאמענקא.
עקאנאמישע געאגראַפֿיע איז די צווייג פון מענטשלעכער געאגראפיע וואס שטודירט די עקאנאמישע סטרוקטורן, פראצעסן און פונקציעס און זייערע לאקאציע און פארשפרייטונג אין דער וועלט.
עקאנאמישע געאגראפיע אינטרעסירט זיך אין די ראלעס פון לאנדווירטשאפט און אינדוסטריע.
דער אפשוואכן קריג איז געווען א קריג צווישן מדינת ישראל און עגיפטן, וואס האט זיך אנגעהויבן אום 8טן מערץ 1969, זיך געענדיגט מיט א פייער שטילשטאנד אום 7טן אויגוסט 1970.
גאמאל אבדול נאסער, פרעזידענט פון עגיפטן האט איניציאטירט דעם קריג, מיט ציל אפצושוואכן מדינת ישראל, אין די יארן נאך דער זעקסטאגיקער מלחמה, דורך באמבארדירן צה"ל צילן לענגאויס דעם סועץ קאנאל און אין דעם סיני האלבאינזל.
אין רעאקציע צו די סארט אטאקעס, האט די מדינת ישראל מיליטער אונטערגענומען א רייע אקציעס און אפעראציעס, וועלכע האבן פארקריפלט די עקאנאמיע און וואוילשטאנד פון דעם לאנד.
דער קריג האט אפגעקאסט דאס לעבן פון 367 מדינת ישראל זעלנער און קרוב צו טויזנט פארוואונדערטע. אין עגיפטן האט דאס געברענגט צו אריבער 10,000 אומגעקומענע, און נאך 58 סאוועטישע סאלדאטן און טעכניקער, וואס האבן געהאלפן די אראבישע מדינות און זייער קאמף קעגן מדינת ישראל.
ראובן פֿײַערשטיין (י"ז אב תרפ"א, 21סטן אויגוסט, 1921 – כ"ט ניסן תשע"ד, 29סטן אפריל, 2014) איז געווען א ישראלישער קלינישער, אנטוויקלונג־ און באנעמיקער פסיכאלאג, און פראפעסאר פון פעדאגאגישער פסיכאלאגיע אין בר אילן אוניווערסיטעט און אין וואנדערבילט אוניווערסיטעט אין טענעסי.
ער איז געווען א געווינער פונעם ישראל פריז פאר סאציאל וויסנשאפט (1992) און א יקיר ירושלים.
ער איז באוואוסט פאר זיין טעאריע פון אינטעליגענץ וואס האלט אז אינטעליגענץ איז נישט "פעסט" נאר "בייטבאר".
ער איז געבוירן געווארן אין באטושאן, רומעניע, איינע פון ניין געשוויסטער, אייניקלעך פונעם סופר וואס האט געשריבן די ספר תורה פארן צמח צדיק פון וויזשניץ.
ער איז נפטר געווארן אין ירושלים כ"ט ניסן תשע"ד ביי דער עלטער פון 92.
זיין שוועסטער בלהה איז געווען די ווייב פון פראפעסאר יעקב ראנד און די מוטער פון דעם אקטיאר שולי ראנד.
האַוואַנע () איז די הויפטשטאט פון קובא און א וויכטיגער פארט. זי איז געווארן די הויפטשטאט אין דעם 16טן יארהונדערט דורך שפאניע.
די שטאט האט א באפעלקערונג פון 2.1 מיליאן איינוואוינער.
היינטיקע האוואנע איז צוזאמענגעשטעלט פון דריי שטעט: אלט האוואנע, וועדאדא און די נייע פארשטאטישע דיסטריקטן. די שטאט איז דער צענטער פון דער רעגירונג פון קובא. דער בירגעמייסטער איז מארטא הערנאנדעז, פון דער קאמוניסטישער פארטיי.
א פויק איז א שלאג מוזיק-אינסטרומענט וואס מען קלאפט מיט די הענט אדער מיט א פויקשטעקל. א זאמלונג פון פויקן און טאצן, מיט אפשר אנדערע שלאג־אינסטרומענטן. א פויק איז געמאכט פון א פֿעל
פון א ציג אדער אן אנדער בהמה געצויגן איבער א מעטאלן רינג אדער א קיילעכדיקער כלי. מען שלאגט דעם פעל צו שאפן א קלאנג.
מיט א פויק טוט מען האלטן דעם טאקט פון א געזאנג. מען שפילט פויקן ביי מארש־מוזיק, און יעדער מיליטערישער ארקעסטער האט פויקער צו האלטן דעם מארש פון די זעלנער גלייך.
מען ניצט פויקן א סך אין פאפולערער מוזיק, למשל דזשעז, ראק און בלוז.
אן אפעראַציע אין מאטעמאטיק און לאגיק איז א פעולה אדער פראצעדור וואס שאפט א נײַעם ווערט פון איין אדער מער איינגאב ווערטן, וואס מען רופט "אפעראנדן". בעיקר זענען פאראן צוויי סארטן אפעראציעס:: אונאריש און בינאריש. אן אונארישע אפעראציע רירט אן נאר איין ווערט, למשל פארניינונג און טריגאנאמעטרישע פונקציעס. פון דער צווייטער זייט, בינארישע אפעראציעס הייבן אן מיט צוויי ווערטן, און שליסן איין צוגאב, אראפנעם, טאפלונג, צעטיילונג, און פאטענץ.
אפעראציעס קענען פועלן אויך אויף אנדערע מאטעמאטישע אביעקטן, אחוץ נומערן. די לאגישע ווערטן "וואר" און "פֿאלש" קען מען קאמבינירן מיט לאגיק אפעראציעס, ווי "און", "אדער" און "נישט". וועקטארן קען מען צוגעבן און אראפנעמען. ראטאציעס קען מען קאמבינירן מיט דער פונקציע צונויפשטעלן אפעראציע, קודם די ערשטע ראטאציע און דערנאך די צווייטע.
פסח שני געפאלט אום י"ד אייר, און איז דער טאג ווען די תורה האט געגעבן א צווייטע געלעגנהייט צו ברענגען א קרבן פסח פאר די וואס האבן נישט געזשאנזעט צו ברענגען דעם קרבן י"ד ניסן (ערב פסח פון יענעם יאר), אדער ווייל זיי זענען געווען טמא אדער ווייל זיי זענען געווען ווייט פונעם מקום המקדש.
אין דער משנה חלה (פרק ד' משנה י"א) און ראש השנה (פרק א' משנה ג') ווערט דער טאג גערופן פסח קטן.
היינט איז דער מנהג אז פסח זאגט מען נישט קיין תחנון, אין רוב ערטער סיי ביי שחרית סיי ביי מנחה, אין טייל ערטער זאגט מען יא תחנון צו שחרית אבער נישט צו מנחה, וואס איז די צייט פון ברענגען דעם קרבן פסח.
א קרבן חטאת איז א קרבן וואס מען ברענגט אויפן מזבח אין דעם בית המקדש. איינע וואס האט עובר געווען געוויסע עבירות בשוגג ברענגט א קרבן חטאת (חטאת איז טייטש זינד). א חטאת איז פון די קרבנות וואס הייסן קדשי קדשים; מען דארף זיי שעכטן אין צפון זייט פון דער עזרה, און די טיילן פונעם קרבן וואס מען עסט עסן נאר כהנים אין דער עזרה.
אין אלגעמיין קומט א חטאת א שעפסל אדער א ציגעלע ביז איין יאר אלט, אדער א פויגל.
פאר א נארמאלן קרבן חטאת פון א בהמה טוט מען שפריצן דאס בליט אויף די פיר ווינקלען פונעם מזבח אין דער הייך, וואס קומט נישט פאר ביי קיין שום אנדער קרבן.
300פיקס
א פֿלייט איז א מוזיק־אינסטרומענט פון דער פאמיליע פון האלץ בלאז-אינסטרומענטן, וואס שאפט א קלאנג פון א לופטשטראם איבער א לאך אינעם פלייט וואו ער הייבט אן וויברירן. דער פלייט איז אפן פון איין עק און פארמאכט ביים צווייטן עק. מען קאנטראלירט דעם טאנשטאפל מיט 12 הייבערס.
דער פלייט איז אן אינסטרומענט וואס געפינט זיך אין יעדער קולטור און ציוויליזאציע אין דער וועלט.
פלייטן ווערן געמאכט פון האלץ, ביין אדער הארן, ווי אויך פון שטיין, פלאסטיק, מעטאל (גאלד אדער זילבער) און העלפאנדביין.
דאס ווארט פֿלייט שטאמט פון מיטלהויכדייטש "floite"; אויך אין אנדערע שפראכן ניצט מען ענלעכע ווערטער: ענגליש: "flute", האלענדיש: "fluit", פראנצויזיש: "flûte".
קאטעגאריעס פון פלייטן.
א פלייט קען מען בלאזן אריבער א לאך אין דער זייט. אויך זענען פאראן אזעלכע פלייטן וואס מען בלאזט פון איין עק, ווי למשל א פאסטעך-פלייט און א פייפל.
א מאדערנער קאנצערט פלייט קען שפילן דריי אקטאוון פון מיטל C ארויף, און אזוי איז ער פון די העכסטע טאנשטאפל אינסטרומענטן אין אן ארקעסטער.
טשיסיק פאַרק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער דיסטריקט ליניע.
די סטאנציע געפינט זיך אין טשיסיק, מערב לאנדאן, אין טראוולקארט זאנע 3.
די סטאנציע האט געעפנט מיטן נאמען אקטאן גרין דעם 1טן יולי 1879 אויף דער מעטראפאליטאן דיסטריקט באן, היינט די דיסטריקט ליניע.
טורנהאם גרין () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף די דיסטריקט און פיקאדילי ליניעס, אבער די פיקאדילי ליניע באנען שטעלן זיך אפ נאר אין פרימארגן און שפעט ביינאכט.
די סטאנציע געפינט זיך אין טשיסיק, מערב לאנדאן, ביים מזרח עק פון טשיסיק קאמאן, און איז אין טראוולקארט זאנעס 2 און 3.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן יאנואר 1879 דורך דער לאנדאן און דרום-מערב באן, אויף א נייער צווייג ליניע קיין.
יאדער-שפאַלטונג, אין קערנפיזיק און קערנכעמיע, איז א קערנרעאקציע, אדער א ראדיאאקטיווער צעפאל, אין וועלכן דער קערן פון אן אטאם צעשפאלט זיך אין די קערנס פון אנדערע אטאמען. דער פראצעס קען זיין אדער צוויי קערנס וואס קומען צוזאמען אדער א דרויסנדיקער טיילכעל—למשל, א פראטאן, א נייטראן אדער א הויכע־ענערגיע עלעקטראן—שטויסט צוזאמען מיט א קערן.
אין דער רעאקציע קומט ארויס גאר א סך ענערגיע, וואס ווערט געניצט אין קערנדיקער קראפט און אין נוקלעארע וואפן.
יאדער־שפאלטונג איז אנטפלעקט געווארן אין דעצעמבער 1938 דורך דער דייטשער כעמיקער אטא האן, און אין יאנואר 1939 האבן ליזע מייטנער און איר נעפע אטא פריש מסביר געווען די טעאריע דערפון.
אפטמאל זענען די קערנס פראדוצירט דורך יאדער־שפאלטונג ראדיאאקטיוו, וואס שאפט א פראבלעם וואס מען קען טון די איבערגעלאזטע פראדוקטן.
א קופאל (פון לאטיין "cupula" "קופולאַ", קליינע פֿאַס) איז אן עלעמענט אין ארכיטעקטור וואס זעט אויס ווי די אויבערשטע העלפט פון א הוילן קיילעך. מען ניצט קופאלן שוין זייט טויזנטער יאר צוריק.
אינעם מיטל מזרח האט מען געבויט געביידעס מיט קלענערע קופאלן. ביי דער רוימישער אימפעריע האט מען געבויט טעמפלען און אנדערע פובליקע געביידעס מיט גרויסע קופאלן. אינעם 6טן יארהונדערט האט מען געבויט די האגיא סאפיא קלויסטער מיט גאר א גרויסן קופאל.
אין רוסלאנד האט מען איבערגענומען דעם ארכיטעקטור פון דער ביזאנטישער אימפעריע, און מען האט געבויט קאטעדראלן מיט עטלעכע קופאלן.
אין מערב אייראפע זענען קופאלן געווארן פאפולער אין דער רענעסאנס תקופה, ביז א שפיץ אין דער באראק תקופה אינעם 18טן יארהונדערט. אינעם 19טן יארהונדערט פלעג מען בויען ראטהייזער מיט קופאלן.
אין ירושלים טרעפט מען ביז צום היינטיקן טאג וואוינהייזער, קליינע געביידעס, וואס זענען באדעקט מיט א קופאל.
מען בויט א קופאל מיט רינגען, יעדער איינער קלענער ווי דער רינג אונטער אים, און דאס שאפט א סטרוקטור וואס איז זייער סטאביל.
אזוי ווי א בויגן (ארכיטעקטור), איז א קופאל שטארק כדי מען קען אויף אים ארויפלייגן א גרויסע געוויכט.
נואַרק () איז די גרעסטע שטאט (לויט באפעלקערונג) אין דעם אמעריקאנישן שטאַט ניו זשערסי, און די צוויטע גרעסט שטאט אינעם ניו יארק מעטראפאליטען שטח, 8 ק"מ מערב פון מאנהעטן. פארט נוארק איז דער גרעסטער פארט אויפן מזרח בארטן פון די פאראייניגטע שטאטן.
אין נוארק זענען הויפטקווארטירט פרודענדטשל פינאנציאל און אנדערע גרויסע פירמעס. אויך געפינען זיך אין נוארק די אוניווערסיטעטן ראטגערס-נוארק און דער ניו זשערסי אינסטיטוט פון טעכנאלאגיע.
אין די 1950ער יארן האבן געוואוינט אין נוארק צווישן 70,000 און 80,000 יידן, דעמאלסט די זעקסטע גרעסטע יידישע באפעלקערונג אין די פאראייניגטע שטאטן, מיט 50 שולן. דעם 9טן דעצעמבער 2007, האט געעפנט אין דער אהבת שלום שול דער יידישער מוזיי פון ניו זשערסי.
א מאַשינביקס איז א פייער-געווער וואס קען שיסן אויטאמאטיש איינס נאך אנאנד פון אן אמוניציע פאס אדער א מאגאזין, פאר א לענגערע צייט. א מאשינביקס קען שיסן הונדערטער קוילן אין א מינוט.
א שווערן מאשינביקס דארף מען שטעלן אויף דער ערד און שטיצן אויף א דרייפוס, אדער שטעלן אויף א פארמיטל מיט א געשטעל און א דרייעדיקער באזע. אויך דארף מען צוויי מענטשן צו אפערירן דעם ביקס, איינער וואס גיט אריין די אמוניציע און א צווייטער צו צילן.
דער ברוינינג M2 מאשינביקס איז זייער א גענויער מאשינביקס וואס קען שיסן גאר ווייט. אין דער וויעטנאם קריג האט א זעלנער, ניצנדיק א טעלעסקאפ אויפן ביקס, געשאסן אויף א ציל ווייט 2250 מעטער.
דער עוזי.
דער עוזי איז אן אונטער־מאשינביקס וואס דער ישראלישער אפיציר עוזיאל גל האט דערפינדן. מען האט דעם עוז ערשט געניצט אין 1956, און צה"ל האט געניצט עוזיס אין דער זעקסטאגיקער מלחמה אין 1967. דעם עוזי ווערט פאבריצירט דורך ישראל מיליטערישע אינדוסטריעס.
שווייסן איז א וועג צו פארבינדען צוויי חפצים, וויי מעטאל אדער פלאסטיק, מיט שמעלצען די צוויי חפצים צוזאמען. מען טוט עס אפט מיט לייגען א דריטער שטיקל אינמיטען, און די דריי שטיקלעך קילען זיך צו ווערען א שטארקער פארבונד.
שווייסן איז אנדעריש פון לייטן, וואס שמעלצט א חפץ, וואס צושמאלצט זיך אין נידעריגערע טעמפעראטורען, צווישן צוויי שטיקלעך צו פארבונדען זיי, אן שמעלצן די צוויי אריגינעלע שטיקלעך גופא.
נומערישער אַנאַליז איז דער צווייג פון אנגעווענדעטער מאטעמאטיק וואס באהאנדלט די טעאריע און די אלגאריטמען פון געפינען נומערישע לייזונגען צו מאטעמאטישע פראבלעמען.
נומערישער אנאליז דערמעגלעכט רעכענען דעם אינטעגראל פון אלע סארטן פונקציעס, און לייזן גלייכונגען פון פאלינאם אדער טריגאנאמעטרישע פונקציעס. איינער פון די ערשטע נומערישע פראבלעמען צו ווערן געלייזט איז דער ווערט פון formula_1, די לענג פון דעם דיאגאנאל אין אן איינהייט-קוואדראט.
ביז דער תקופה פון קאמפיוטערס האט נומערישער אנאליז זיך פארלאזט אויף האנט רעכענונגען געשטיצט מיט ביכער פון נומערישע טאבעלעס. היינט אבער ווערט די ארבעט איבערגעגעבן צום קאמפיוטער.
פראקטיש ניצט מען נומערישן אנאליז אין אינזשעניריע, פיזישע וויסנשאפטן און עקאנאמיק.
שטערן רייזע (ענגליש: "Star Trek") איז אן אמעריקאנישע מאסן מעדיע קאָנצעסיע, געשאפן פון דשזין ראָדענבּערי, און האט פארדינט ביליאנען אין הכנסות. די קאנצעסיע ענטהעלט ראדענבערי'ס אורשפרינגליכע טעלעוויזיע סעריע "שטערן רייזע", וואס איז אויסגעשטראלט געווען פון ה'תשכ"ו ביז ה'תשכ"ט, און ווייטערע פונף סעריעס, צוולף פילמען, א סך ביכער, שפילווארן און נאך. "שטערן רייזע" האטע א גרויסע השפעה אויפן פאלקסקולטור, דורך זיינע ליבעראלע השקפה - צום ביישפיל, די כאראקטער טרופע איז שטענדיק געווען צווישנראַסנדיק - און השראה פאר טעכנאלאגישע חידושים.
די אלגמיינע סוזשעט פון די פארשידענע סעריעס און פילמען האנדלט פון די ווייטע צוקונפט. די מענטשליכע ראסע האט געבויט קאסמאסשיפן און האט אנגעהויבן אויספארשן די מילכיגער וועג גאלאקסיע. צוזאמן מיט פארשידענע אויסערערדישע בריות פון א סך פלאנעטן האבן זיי געגרינדעט די פֿעדעראַציע, א פארשריטענע מאכט וואס פארזוכט דאס גוט צו פאדערן. די פעדעראציע אפערירט די שטערן פלאט, וואס איז געווידמעט צו פרידלעכע אויספארשונג. אבער די קאסמאס ענטהעלט אויך אנדערע, בייזע מאכטן, און קעגן זי מוס זיך די פלאטע פארטיידיקן. הויפטליך זינד די באגעגענישן פון די שיף "ענטערפרייז" (פירנעמונג) געצייגט.
אם די ערשטע סעריע, "שטערן רייזע", איז די ענטערפרייז געפירט פון דעם מענשטליכן קאפיטאן דזשיימס ט. קירק (געשפילט פון וויליאם שאטנער) און זיין משנה ספּאָק (לענארד נימוי), א מישלינג וואס איז האלב-ווּלקאַניש - א ראסע וואס האט זיינע עמאציע'ס גאנץ פארשטיקט און האנדעלט נאר אויף ריינע לאָגיק. נימוי, א ייד, האט נאכגעפורמט די "וולקאנישע באגריס" נאך די וועג וואס מ'האלט די הענט ביי ברכת כהנים. צוזאמען, ספאק און קירק פארשן די קאסמאס און קעמפן קעגן פיינט ווי די קְלינְגְאָנער און די ראָמוּלאַנען.
א צווייטע סעריע, "שטערן רייזע: דער קומענדיקער דור" (Star Trek: the Next Generation) איז אויסגעשטראלט געווען פון תשמ"ז ביז תשנ"ד. עס האנדלט אום א נייע "ענטערפרייז", מיט קאפיטאן דזשאַן-לוּק פִּיקאַרד. געהאלפן פון זיין אפיצירן מאנשאפט - דער משנה וויליאם ראַיקער, אינזשעניר דזשאָרדי לאַ פאָרדזש, דער קלינגאנער זיכערהייט'ס אפיציר וואָרף און דער ראבאט דאַטאַ - רייזט די שיף דורך די גאלאקסיע און קאנפראנטירט שרעקן ווי די בּאָרג, א האלב-ארגאנישע, האלב-ראבאטישע ראסע וואס פארזוכט אלע לעבעדיקע בריות צו 'אסימילירן' אין זיך. אירע לאָזונג איז: "מיר זינד די בארג. ווידערשטאנד איז צוועקלאס. איר וועט זיין אסימילירט."
א דריטע סעריע, "טיף רוים 9" (Deep Space 9) איז געזענדט געווען צווישן תשנ"ג און תשנ"ט. זי צייגט די געשעענישן אויף א קאסמאס סטאנציע מיט דעם נאמען. דער קאפיטאן סיסקאָ מוז אנטפלעקן זיין גורל אלס דער שליח פון די נביאים פון די פלאנעט בּעיידזשאָר, וואס האט פארבעטן די שטערן פלאט אין נאך די אפטראט פון די קארדאסיאנישע באזעצער, און צו אופהיטן די פעדעראציא פון די דאָמיניען, א בייזע קאסמאס רייך. וייטערע דריי סעריע און פילמן און א זוי וייטער זינד געמאכט געווען.
א בלאט פונעם כתב-יד פונעם פערסישן עפאס "שאַהנאַמע"
שאַהנאַמע (בוך פון די מלכים) איז אן עפאס פאעזיע געשריבן דורכן פערסישן דיכטער פירדאווסי פון 977 ביז 1010, און איז דער נאציאנאלער עפאס פון איראן, אפגאניסטאן, טאדזשיקיסטאן און דער פערסיש רעדנדיקער וועלט. די שאַהנאַמע דערציילט די היסטאריע פון דער פערסישער אימפעריע פון בריאת העולם ביז די מוסולמענער האבן איינגענומען פערסיע אינעם 7טן יארהונדערט.
דאס בוך איז זייער חשוב ביי די זאראאסטרישע, אזוי ווי עס באריכט די זאראאסטרישע רעליגיע פון איר אנהייב ביז די אראבער האבן געזיגט דעם לעצטן זאראאסטרישן מלך.
דאס בוך אנטהאלט 62 געשיכטעס, 990 קאפיטלעך און מער ווי 60,000 שורות פון גראמען (פיר מאל אזוי לאנג ווי דער באקאנטער עפאס "די איליאדע".
ס'איז פאראן אויף אן ענלעכן אופן א יידישע פאעסיע אינעם זעלבן סטיל פון דעם יידישן דיכטער מולאנא שאהין שיראזי, געשריבן אויף יידיש-פערסיש.
סטאַמפֿארד ברוק () איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף די דיסטריקט.
די סטאנציע געפינט זיך אין מזרח טשיסיק, מערב לאנדאן, און איז אין טראוולקארט זאנע 2.
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן פעברואר 1912 אויף דער ליניע קיין. די לאנדאן און דרום-מערב באן און די מעטראפאליטאן דיסטריקט באן האבן אפערירט די באנען, אבער דעם 3טן יוני 1916 האט די לאנדאן און דרום-מערב באן אויפגעהערט איר דינסט.
דער בעלזער רב, ר' אהרן
דער רב זצ"ל ארומגענומען מיט מקורבים
רבי אהרן רוקח מבעלזא (געבוירן אלול ה'תר"ם - כ"א אב ה'תשי"ז) איז געווען דער פערטער רבי אין דער חסידישער דינאסטיע פון "בעלזא" - א זון פון הרה"ק רבי ישכר דוב זצ"ל, זון פון הרה"ק רבי יהושעלע זצ"ל, זון פון הרה"ק רבי שלום זי"ע, אויך באקאנט אין חסידישן לעקסיקאן אלס דער "שר שלום פון בעלז".
"רבי אהר'לע בעלזער", ווי ער ווערט אנגערופן אין דער אלגעמיינער חסידישער וועלט, האט געזען בעלז בתפארתה פאר דער צווייטער וועלט מלחמה און בעלז בחורבנה נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, און נאך דער מלחמה האט ער מיט זיינע לעצטע מענטשליכע כוחות שווער געארבעט אויפן ווידער-אויפבלי פון דעם בעלזער חסידות.
ער איז ביי דער צווייטער וועלט מלחמה אנטלאפן פון בעלז אינמיטן יום טוב שמחת תורה, איבערלאזנדיג אונטער זיך די גלארייכע בעלז. ער האט דורכגעמאכט א לאנגען גלות וועג, אנגעהויבן פון פרעמישלאן, באכניע, קראקא, צוריק אין באכניער געטא, פון וואו ער איז ארויסגעשמוגעלט געווארן, צוזאמען מיט זיין אינגערן ברודער רבי מרדכי, דער בילגארייער רב, אויף א קונצליכן און פארשטעלטן וועג דורך עטליכע מסירת נפש'דיגע חסידים, און איז אנגעקומען מיט נסי נסים קיין בודאפעשט, אונגארן. דארט איז ער געבליבן אכט חדשים, און ווידער געדארפט אנטלויפן דורכן אסט-באן ביז טערקיי, פון וואו ער איז אנגעקומען בשלום קיין ארץ ישראל.
גייסטיש צוקלאפט און צובראכן (צום באמערקן, ער האט זיך געדארפט אפשערן די בארד עטליכע מאל דורך דעם לאנגען וועג), אן קיין זכר פון דעם אמאליגן מלכות'דיגן רבי'ן וועלכער האט מנהיג געווען טויזנטער חסידים, אבער מיט א אויסגעלייטערטער קדושה וואס איז געווען בולט אויף זיין הייליגער צורה און אים פארגעשטעלט אלס א מלאך אלקים מיט וועלכן ער איז באוואוסט געווען אין זיינע לעצטע יארן אין ארץ ישראל.
פילצאליגע וואונדער, מופתים און הייליגע הנהגות ווערט אויף אים פארציילט דורך זיינע אנהענגער.
כ"א אב, איז די יארצייט, די לעצטע תורה וואס ער האט געזאגט פאר זיין אוועק גיין פון דער וועלט, איז באקאנט, למען ירבו ימיכם, וימי בניכם, כימי השמים, איר זאלט האבן הימל'דיגע טעג, על הארץ, אויף דער וועלט, דהיינו זיך אויפפירן ערליך.
נאך זיין פטירה האט ער נישט איבערגעלאזט קיין קינדער (אלע זענען אומגעקומען אין דעם חורבן אייראפע).
בזיווג שני האט ער געהייראט מרת חנה (תרע"ה - כ"ט מרחשון תשע"ד), די אלמנה פון רבי יוסף מאיר פאלאק.
זיין פלאץ האט ערפולט זיין פלומעניק, זון פון זיין ברודער רבי מרדכי, דאס איז דער היינטיגער רבי ישכר דוב רוקח.
ארויסבאגלייטנדיג זיין אינגערן שוואגער ר' יוחנן טווערסקי
לב טהור איז א גרופע פון חסידים געפירט דורך זייער רבי שלמה העלבראנץ. ביז סוף פון 2013 האט די גרופע געוואוינט אין סט אגאטע, קאנאדע, און זיי האבן גערופן זייער געגנט "קרית רימאנאוו". די איינוואוינער ציילן זיך קרוב צו פערציג משפחות, רוב פון זיי לעבן אן אפגעזונדערט לעבן און פארן נישט ארויס פון דארט נאר אויף צרכי רפואה און ענליכס.
אויך זענען זיי באקאנט מיט זייער לעבנס שטייגער, ווייל זיי זענען אלע אייניג זייער אלט מאדיש.
די גרופע ציילט היינט אן ערך 200 מענטשן. אין יאר 2017 איז די גאנצע קולטארישע באוועגונג אנטלאפן מיט זייער פירער קיין גוואטעמאלע וואו נאך שווערע וואנדערייען האבן זיי זיך באזעצט אין א אומבאוואוינטן געגנט ארום א שעה פון גוואטעמאלע סיטי.
נעמען צו זייערע קינדער.
אין אוגוסט 2013 זיינען די יוגינט סערוויסעס (די וואס נעמען צו קינדער פון סכנותדיקע הייזער) האבן אנגעהויבן באזוכן די הייזער פון די משפחות פון דעם חסידות. דאס האט זיך אנגעהויבן וועגן א קאנפליקט איבערן רעליגעזע עדיוקאציע פון די קהילה. די יוגינט סערוויסעס טענה'ן אז זיי האבן געפונען עטליכע הייזער שמוציק און אזוי ענדלעך די קהילה פון לב טהור האד דאס געלייקנט. די יוגינט סערוויסעס האבן מחליט געווען אז זיי ווילן רופן די משפחות פון די קהילה אין געריכט, אז די געריכט זאל זיי הייסן צו הארכענען די געזעצן פון די סעקולארע עדיוקאציע. אלץ א רעזולטאט, האבן די אלע פאמיליעס פון די קהילה זיך אריבער געצויגן איבער נאכט צו אן אנדערן פראווינץ. די פראווינץ קוויבעק האבן געוואלט אוועקנעמען 14 קינדער פון זייערע עלטערן און זיי באלייגן אין אנדערע הייזער דאס האט אבער ארויס געווארפן געווארן דורך די געריכט אינעם פראווינץ פון אנטעריא.
טייל פון זייערע פירונגען.
זיי דאווענען באריכות (אן ערך 2 שעות פאר שחרית), און האבען שטריינגע הידורים אין כשרות און אין צניעות.
די פרויען פון קינדווייז אן גייען אנגעטון שווארץ פון קאפ ביז פיס.
סטרי (;) איז א שטאט אויפן לינקן ברעג פונעם סטרי טייך אין דער לעמבערגער גובערניע, מערב אוקראינע, צופוסנס די קארפאטן בערג. די שטאט איז אן אייגענער דיסטריקט אין דער גובערניע.
פון 1772 ביז 1917 איז דער געגנט געווען אין מזרח גאליציע.
סטרי ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אין 1385, און איז דעמאלסט געווען אינעם קעניגרייך פון פוילן. אין 1886 האט א גרויסע פייער פארברענט די שטאט.
ביים פוילישן צענזוס פון 1931 איז געוון זיין באפעלקערונג 35.6% יידן, 34.5% פאלאקן, 28% אוקראינער און 1.6% דייטשן.
טריסקעוויץ געפינט זיך אין מערב אוקראינע, 64 ק"מ דרום פון לעמבערג, 72 ק"מ מערב פון סטאניסלאוו און 20 ק"מ צפון פון באלעכאוו.
יידן זענען געקומען קיין סטרי ביים סוף פונעם 16טן יארהונדערט און אין תכ"ט האט מען אויפגעשטעלט די ערשטע שול. אין 1874 האט מען געוויילט א ייד, ד"ר דוד פרוכטמאן בירגערמייסטער פון סטרי.
אין 1890 האבן געוואוינט אין סטרי 6,572 יידן, און אין 1910 האבן געוואוינט דארט 10,718 יידן.
רבנים פון סטרי.
צווישן די רבנים פון סטרי זענען געווען הרב אריה לייב הכהן העלער, דער "קצות החושן" (פון תקמ"ח), און הרב יעקב לארבערבוים, דער "נתיבות" (פון תקפ"ח ביז תקצ"ב), און רבי מרדכי זיסקינד סג"ל לנדא מסטריא..
רבי זונדל קרויזער (כ"ח חשוון תרפ"ד - ח' אייר תשע"ד) איז געווען א ירושלמער תלמיד חכם, דער מחבר פון די ספרים "אור החמה" אויף ש"ס, שולחן ערוך, חומש און די הגדה של פסח..
ער איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו זיין פאטער רבי צבי הערש קרויזער און זיין מוטער טויבא (אייזנשטיין). ער האט געלערנט אין עץ חיים אין ירושלים. דערנאך איז ער געווען פון די ערשטע תלמידים פון דער מירער ישיבה אין ירושלים.
ער האט געהייראט מלכה, די טאכטער פון רבי אהרן פרוש. נאך דער חתונה האט ער געוואוינט אין דער כרם געגנט.
פון יאר תש"ן איז ער געווען א שואל ומשיב אין דער טשעבינער ישיבה.
ער איז נפטר געווארן ח' אייר תשע"ד אין שערי צדק שפיטאל. ביי זיין לוויה האבן אים מספיד געווען, צווישן אנדערע, רבי שמואל אויערבאך און רבי גמליאל ראבינאוויטש. מען האט אים באערדיקט אין הר המנוחות.
זיין ברודער, רבי דוב מאיר קרויזער, איז געווען דער סקווערער ראש ישיבה.
הרב בנימין יהודה לייב בערנשטיין (בערך ה'תקצ"ט, 1839 - ב' שבט ה'תרס"ה, 8טן יאנואר 1905) איז געווען דער ערשטער ראש ישיבה פון דער חיי עולם ישיבה אין ירושלים.
הרב בנימין יהודה לייב איז געבוירן געווארן צו זיין פאטער רבי פישל פון אומאן, א זון פון רבי יוסף יהודה לייב פון באלטא, וואס איז געווען א תלמיד פונעם מעזריטשער מגיד, און זיין מוטער אסתר מלכה. רבי פישל האט עולה געווען קיין ארץ ישראל צוליב א ברכה וואס ער האט באקומען פון זיין רבי'ן רבי משה צבי גוטערמאן פון סאווראן אז ער וועט זוכה זיין צו האבן קינדער. רבי פישל האט זיך באזעצט אין צפת, וואו ער האט אויפגעשטעלט א גרויסן הכנסת אורחים הויף. נאך א קורצער צייט איז געבוירן געווארן זיין זון, וועמען ער האט געגעבן א נאמען בנימין נאך זיין שווער, רבי בנימין פינסקער, און יהודה לייב נאך זיין פאטער. דער סנדק ביים ברית איז געווען רבי אברהם דוב אויערבאך פון אוורוטש.
האַמפשיר () איז א גראפנשאפט ביים דרום בארטן פון ענגלאנד. די צערעמאניע־גראפנשאפט פון האמפשיר גרענעצט דארסעט צו מערב, ווילטשיר צו צפון־מערב, בארקשיר צו צפון, סארי צו צפון־מזרח און מערב סאסעקס צו מזרח. צו דרום געפינען זיך דער ענגלישער קאנאל און דער סאלענט. האמפשיר באדעקט היינט א שטח פון 3,700 קוואדראט ק"מ.
די גראפנשאפט שטאט איז ווינטשעסטער.
דאס מאנאַרך פֿלאַטערל איז דאס מערסטע בארימטע פלאטערל אין דער מערב וועלט טייל וואו זי מאכט יערליך א מיגראציע פון איבער פינף טויזנט קילאמעטער (בערך דריי טויזנט מייל) סוף זומער און הערבסט פון צפון נארד אמעריקע ביז א קליין געגנטל אין צענטראל מעקסיקע און צוריק פון ענדע ווינטער ביז מיטן פרילינג.
נאכן איבער ווינטערן אין די צענדליגע מיליאנען אין מעקסיקע לאזן זיך די ערוואקסענע פלאטערלעך ארויס צו צפון וואו נאכן פליען עטליכע הונדערט מייל לייגן זיי אייער אויף געוואוקסן פון דער מילכווילף (milkweed) פאמיליע, נאכן אויסבריען זיך עטליכע טעג ווערט געבוירן די פיצעלע שלייערל (ווערימל) וואס איז לאנג ווייניגער ווי צוויי מילימעטער, נאכן עסן די מילכווילף בלעטלעך פאר אומגעפער צוויי וואכן טוישנדיג זיין הויט פיר מאל נאכאנאנד זייענדיג זעקס ביז זיבן צענטימעטער לאנג און וועגנדיג עטליכע טויזנט מאל די וואג ביים געבורט שפינט ער אן אנקערל אויף דער אונטערשטער זייט פון א בלעטל אדער צווייג און נאכן באהעפטן זיין עק צום אנקערל שיילט ער אפ זיין הויט צום לעצטן מאל און ווערט פארוואנדלט אין א גולם (cocoon),
נאך פונקטליך צען טעג אלס א גולם קומט ארויס דאס ערוואקסענע מאנארך פלאטערל,
און חוזר חלילה, זי פליט צפון און לייגט ביז הונדערט אייער און שטארבט ביז א חודש.
דער חושן איז איינער פון די אכט בגדים וואס דער כהן גדול טראגט ווען ער טוט די עבודה אינעם בית המקדש. אויפן חושן זענען געווען צוועלף איידלשטיינער, אויף וועלכע זענען געווען איינגעקריצט די נעמען פון די שבטים.
די שטיינער פונעם חושן היינט צוטאגס
א וויידל פעדער פון א פאווע
די פאווע (פון פויליש: "paw") איז א וואונדערליך שיינער פויגל פון די טראפישע לענדער וואס קען נישט פליען.
א טיילווייזע ליסטע פון פרוכטן בערן און ניס, איבערגעזעצט צו מאדערן העברעאיש און ענגליש
~ נעמען פון פרוכט אין בלוי מיינט אז די פרוכט האט אן אייגענע וויקיפעדיע בלאט ~
דער טאַמאַרינד איז א פרוכט פון דער פאמיליע "Fabaceae" (אויך איז באקסער פון דער פאמיליע), טאמארינד האט א הארטע אבער שוואכע שאלאכץ וואס איז גרינג צו שיילן, די עטליכע גאר הארטע זומען זענען ארומגענומען מיט א ווייעכע פלייש מיט גאר א געשמאקער זיס זויערע טעם.
דער טאמארינד פרוכט שטאמט פון אינדיע און דרום מזרח אזיע.
הארן מעלאנע אויך באוואוסט אלס 'קיוואנא' איז א פרוכט פון די אוגערקע פאמיליע, זי האט א אראנזש קאלירטע שאלאכץ מיט הערנער ארום די גאצנע פרוכט, הארן מעלאנע פארמאגט עטליכע הונדערט קערעלעך, יעדע קערל איז ארום גענומען מיט א ווייעכע וואסעריגע גרינע שאל
מיט א טעם וואס איז אן אויסמיש פון אוגערקע וואסערמעלאנע און אנאנאס.
די הארן מעלאנע שטאמט פון אפריקע.
עזר למזון איז א וואוילטעטיגע ארגאניזאציע געגרינדעדט געווארן אין וויליאמסבורג, ברוקלין, אין תשס"ג, צו העלפן נויטבאדערפיגטע קונדן וואס זענען שולדיג גרויסע באלאנצן צום געשעפט אז זיי זאלן האבן עסן צו די זעט אן קיינע בושות.
די געדאנק איז אז פארמעגליכע אידן און סתם אידן וואס קענען זיך ערלויבן שרייבן זיך איין צו צאלן וועכנטליך א געוויסע סכום -געווענליך $5- אויטאמאטיש צו עזר למזון וואס צאלט אויס די קאנטעס פון די נויטבאדערפיגטע איינקויפער.
עזר למזון איז געגרינדעדט געווארן בערך תשס"ג דורך שמשון קרויס, אן איינוואוינער פון וויליאמסבורג ברוקלין.
דער דראַגאן פרוכט איז א טראפישער פרוכט פון דרום מזרח אזיע; דער פרוכט וואקסט אויף א נידריגן קאקטוס פלאנץ,
דער פרוכט האט א רויטע (אדער געלע) דינטשיגער הויט און איז ארום גענומען מיט גרויסע ווייעכע שופן, אינעווייניג האט די פרוכט ביז פינף טויזנט קליינע (1x1x2 מילימעטער) ווייעכע עסבארע קערעלעך ארומגענומען מיט א זיסע פרוכטיגע (מוסילאדש) געווענליך ווייס אבער אויך רויט לילא געל און נאך, דער טעם איז א געמיש פון טרוסקאווקע ליטשי און האניגרין.
דער קיווי יאַגדע (ענגליש: kiwi berry, וויסנשאפטליכער נאמען: Actinidia arguta) איז א קליינער סארט קיווי וואס אנדערש ווי געווענליכע קיווי וואס וואקסט נאר אין ווארימע קלימאטן קען ער יא וואקסן אין קאלטע לענדער. מערסטע סארטן שטאמען פון כינע.
די טעם פון קיווי יאגדע איז ענליך צו געהעריגע קיוויפרוכט אבער אביסל זיסער, די מאס איז ווי א טרויב. זיי וואקסן שנעל און האבן א גרינעם\ברוינעם דינערן מעהר גלאטער הויט, אזוי אז מען ברויך עס נישט אפשיילן נאר מען עסט עס גאנצערהייט. איהרע קערלעך זענען שווארץ אדער ברוניש.
סארטן און נעהמען.
Issai איז א צאמשטעל פון הארדי און זילבער.
א הארדי קיווי נעהבן א גרויסע געווענליכע קיווי
מען געפינט עס צוערשט באשריבן אין 1843.
לופטל (אדער לייבציין) איז א ווילף וואס וואקסט אין אלע טיילן פון דער וועלט.
אנפאנג פרילינג וואקסט ער געלע בלומען וואס ווערט א פוכיגער וואלקן פון זיידענע הערעלעך וואס העלפט פארשפרייטן די זוימען, קינדער גלייכן צו זאגן א וואונטש און דערנאך אוועק בלאזן און פארשפרייטן זיינע זוימען.
דאס איז א ליסטע פון יידישע ווערטער וואס שטאמען פון שפראכן אנדערש ווי דייטש אדער העברעאיש.
העלפט ארויס.
אויב ווייסט איר די שטאם פון א ווארט ביטע אריינשרייבן אין איר ארט
א פֿאנעם איז א גרונטאיינס אין דער פאנאלאגיע פון א שפראך. עטלעכע פאנעמען ווערן צוזאמענגעשטעלט צו שאפן ווערטער אין דער שפראך. אזוי, די אונטערשייד צווישן די צוויי ווערטער אין יידיש "גאַז" און "גאַל" איז דער טויש פון /ז/ צו /ל/. צוויי אזעלכע ווערטער וואס די אונטערשייד איז איין פאנעם ווערן גערופן א "מינימאלער פאָר". ווען מען קען ארויסרעדן איין פאנעם אויף פארשידענע וועגן ווערן זיי גערופן אַלאפֿאנען (למשל /ב/, וואס מ'קען ארויסרעדן ב אדער פ, לפי העניין). אין רוב שפראכן זענען די פאנעמען קאנסאנאנטן אדער וואקאלן.
די לינגוויסטן שרייבן א פאנעם צווישן צוויי שטרייכלעך: /z/ אדער /l/.
פאנעמען אין יידיש.
בדרך כלל, די אותיות אין יידיש זענען באזונדערע פאנעמען. למשל פ און פֿ זענען באזונדערע פאנעמען, ווי אין די ווערטער פאַס און פֿאַס. אזוי אויך די צוויי סארטן חולם זענען צוויי פאנעמען, למשל טויב (איינער וואס הערט נישט) און טויב (א פויגל).
א האלבער דיאספער און א גאנצער
דיאספער איז א פרוכט מיט אראנזשע הויט און אראנזש ביז רויטע פלייש וואס וואקסט אויף א קליינטשיגן בוים. נאכן אראפנעמען פון בוים דארף מאן אים לאזן שטיין אין א ווארימען פלאץ כדי ער זאל ווערן ווייך און עסבאר. ער ווערט געצייטיגט זייער שפעט אינעם סעזאן, סוף הארבסט און אפילו אנפאנג ווינטער.
עס זענען פאראן צוויי סארטן פרוכט א לענגלעכיגע וואס שטאמט פון דרום מזרח אזיע איבערהויפט יאפאן, און פלאכע וואס קומט פון צפון אמעריקע; די אזיאטישע זענען גרעסער ווי די אמעריקאנישע,
כאטש וואס אין מאדערן העברעאיש הייסט ער אפרסמון און אין ענגליש 'פערסימאן' האט ער קיין פארבינדונג מיטן אפרסמון דערמאנט אין תנ"ך און חז"ל,
וואונדער פרוכט איז די קליינטשיגע רויטע יאגדע וואס וואקסט אויפן בוים "Synsepalum dulcificum", וואס שטאמט פון דרום מזרח אזיע.
די וואונדער פרוכט האט א גאר אינטערעסאנטע אייגנשאפט נעמליך אז ביז א שעה נאכן עסן די פרוכט שפירט די צונג אלע זויערע עסן אלס זיס, דאס מיינט אז מע קען אריין בייסן אין א לימענע און עס וועט זיין געשמאק ווי א מאראנץ,
טשאַנאד סעגעדי (אונגאריש: "Szegedi Csanád‏"; געב' דעם 22סטן סעפטעמבער 1982) איז אן אונגארישער כאריזמאטישער פאליטיקער, אקטיוויסט און ווארטזאגער פון דער אנטיסעמיטישער יאביק פארטיי אין אונגארן וועלכער איז ברייט בארימט געווארן מיטן טוישן זיין פאליטישע אגענדע נאכן געוואויר ווערן אז זיין מוטער איז א יידענע.
ער איז א דעפטוטאט אינעם אייראפעאישן פארלאמענט.
סעגעדי איז געבוירן אין מישקאלץ דעם 22סטן סעפטעמבער 1982 צו עלטערן וועלכע האבן איהם אויפגעצויגן אנטיסעמיטיש נישט וויסנדיג זיין אפשטאם.
זיין ברודער מארטין סעגעדי איז אויך א פאליטיקער.
חכמת אבות איז א ספר פון דרשות געבויט אויף די משניות אין מסכת אבות, געזאגט ביי פארשידענע געלעגנהייטן און אויך אראפגעשריבן אויף יודיש דורכן רב און מגיד הרב נח קאַפּלאַן פון ניו יארק.
דער ספר אנטהאלט צוואנציג דרשות צוטיילט אין די זעקס פרקים.
ער האט הסכמות פון הרב ד. ב. אפפעלמאן און רבי משה רוקח, קאזלאווער רבי.
די דרשות זענען אייגנארטיגע, עס אנטהאלט מוסר, קורצע מעשה'לעך געמישט מיט טייטשן, הומאר און גלייך-ווערטלעך.
ווי ער שרייבט אין דער הקדמה איז דאס זיין זעקסטער ספר וואס ער האט ארויסגעגעבן.
דער ספר אנטהאלט הונדערט צוויי-און-צוואנציג זייטן און איז געדרוקט אין ניו יארק אין יאר תש"ט אין דרוק פון ר' יעקב פּאָסטאַר.
דער זאַפֿרען איז א טייערע געווירץ וואס קומט פון די קליינע אראנזשע בלומענשטויב שטאמען פון דער זומערדיגער קראקוס בלום ("Crocus sativus"),
מער ווי פינף אין ניינציג פראצענט פון דער יערליכער זאפראן פראדוקציע איז אין איראן. נאך א וויכטיגע לאנד איז שפאניע.
ער איז דאס טייערסטע געווירץ וואס איז פאראן.
מילכווילף איז א פאמיליע פון ווילפן מיט בערך 140 באוואוסטע זגאלן, איר נאמען קומט פון די ווייסע קלעפעדיגע זאפט וואס טריפט ארויס ווען מען ברעכט א צווייג אדער ווען מען רייסט א בלאט. געוויסע זגאלן זענען באוואוסט צו זיין גיפטיג. איר פרוכט אין די פארעם פון א פייגל איז באקאנט פאר די קינדער אלס קלעפ-פייגעלע (אדער גלו-פייגעלע).
געוויסע זגאלן זענען די אויסשליסליכע עסן פארן שלייערל פונעם מאנארך פלאטערל.
א שלייערל איז די יונגע פארעם פון פלאטערלעך און מאטילן אינסעקטן.
בת שבע איז געווען איינע פון דוד המלך׳ס ווייבער, און שלמה המלך׳ס מאמע.
די געשיכטע פון דוד און בת שבע האט אנגעהויבן אין דער צייט ווען ישראל האבן געפירט א קריג קעגן די אדומים. אין דער דאזיקער צייט, אינעם אוונט דוד האבן שפאצירט אויף זיין, און ער ארומגעקוקט און געוויזן בת שבע רחצען אויפן דאך פון איר הויז. אין דאזיקע צייט בת שבע האט בין געצונדן מיט אוריה החתי.
מאַלטעזיש איז אַ סעמיטישע שפּראַך װאָס איז אן אפיציעלע שפראך (צוזאמען מיט ענגליש) אין מאלטא. אויך איז מאלטעזיש אן אפיציעלע שפראך פונעם אייראפעישן פארבאנד.
עס רעדן מאלטעזיש אומגעפער 300,000 מענטשן.
מאלטעזיש איז די איינציגע סעמיטישע שפראך וואס מען שרייבט מיט גלחישע אותיות. די שפראך ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אין א צוואה אין 1436.
עסטיש איז אַ אוראַלישע שפּראַך װאָס איז די אפיציעלע שפראך אין עסטלאנד זייט 1919. אויך איז עסטיש אן אפיציעלע שפראך פונעם אייראפעישן פארבאנד.
עס רעדן עסטיש אומגעפער 1.2 מיליאן מענטשן.
עסטיש מיט גלחישע אותיות צוזאמען מיט די אותיות ä, ö, ü, õ, š, ž. די שפראך ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אין 1524.
טורקיז איז א מאַטער בלוי־גרינער מינעראל וואס איז א פארבינדונג פון קופער און אלומיניום, מיט דער כעמישער פֿארמל: CuAl6(PO4)4(OH)8·4H2O
דער טורקיז איז געווען פון די ערשטע איידלשטיינער באנוצט צו ווערן; שטיינער פון טויזנטער יאר צוריק זענען געפונען געווארן אין וואס איז היינט איראק.
די קאליר איז פון הימל-בלוי צו גרין, לויט די מאס פון אייזן און קופער וואס געפונט זיך אין יעדע שטיין,
דער נאמען טורקיז שטאמט פון דעם פראנצויזישן נאמען פאר טערקיי, ווייל דער שטיין איז ערשט אנגעקומען קיין אייראפע דורך טערקיי.
א לופֿטמאַשין איז א פֿאָרמיטל וואס פֿליט. עס זענען פאראן צוויי סארטן לופֿטמאשינען (אדער פליווארג). טייל זענען שווערער פון דער לופֿט, און האלטן זיך ארויף דורך באוועגן לופֿט איבער זייערע פליגלעך, ווי למשל עראָפלאַנען, העליקאָפּטערס און אַוויאָנעטקעס. אנדערע זענען לייכט, און שווימען אין די לופֿטן, ווי לופֿטבאַלאָנען און לופֿטשיפֿן.
אין אלגעמיין פֿאָרט אַ לופֿטמאַשין מיט מאטאר מאַכט, ווי עראָפלאַנען, העליקאָפּטערס און לופֿטשיפֿן. אבער אַוויאָנעטקעס און לופֿטבאַלאָנען פֿאָרן אָן מאַכט.
אין דעם 15טן יארהונדערט האט לעאנארדא דא ווינטשי געפלאַנעוועט די ערשטע לופֿטמאַשין וואס איז געווען שווערער פֿון די לופֿטן, די אוויאנעטקע. ער האט אויך געפלאַנעוועט אַ העליקאָפּטער-ענלעכע מאַשין.
מאַקס שמעון נאָרדוי (29סטן יולי 1849 - 23סטן יאנואר 1923) איז געווען א ציוניסטישער פירער, שרייבער און מיטגרינדער פון דער וועלט ציוניסטישער ארגאניזאציע צוזאמען מיט טעאדאר הערצל. ער איז אויך געווען דער פרעזידענט אדער וויצע-פרעזידענט פון א טייל ציוניסטישע קאנגרעסן.
נארדוי איז געבוירן געווארן אין פעסט אין יאר תר"ט מיטן נאמען שמחה זידפעלד צו זיין פאטער גבריאל זידפעלד, אן ארטאדאקסישער ייד. אין זיין יוגנט האט ער געלערנט אין א חדר און האט דערנאך געלערנט אין א קאטוילישער שולע, און האט באקומען א דיפלאם אין מעדיצין אין דעם בודאפעסטער אוניווערסיטעט.
ער האט געהייראט א פראטעסטאנטישע קריסטליכע פרוי.
זכר רב איז אן איטערעסאנט ספר'ל, פון
בנימין מוספיא הספרדי מחבר פון מוסף הערוך אויפן ערוך.
הרב בנימין מוסַפֿיא (נפ' ה'תל"ה) איז געווען דער רב פון אמסטערדאם. ער איז געווען א פילאסאף און דער פערזענלעכער דאקטער פונעם מלך פון דענמארק.
הרב בנימין איז געבוירן צו זיין פאטער ר' עמנואל בערך אין יאר ה'שס"ו. ער האט געלערנט תורה, און געווארן באהאוונט אין שפראכן, גריכיש, לאטיין און אראביש.
ער האט געוואוינט אין האמבורג וואו ער איז געווען א בארימטער דאקטער. דער מלך פון דענמארק האט אים באשטימט זיין פערזענלעכן דאקטער.
נאכן טויט פונעם דענישן מלך אין ת"ח איז ער אריבער קיין אמסטערדאם וואו ער האט געלערנט אינעם "כתר תורה" בית מדרש. מען האט אים אויפגענומען רב פון דער קהילה אין אמסטערדאם.
אין תל"ה איז ער נפטר געווארן.
רבי זלמן לייב נאך דער שבעה אראפקומענדיג פון זיין טאטנ'ס הויז מיט ווייסע זאקן און זילבערנעם שטעקן צום ערשטן מאל אלס רבי.
250x250פיקס
רבי יקותיאל יהודה (זלמן לייב) טייטלבוים (געבוירן כ"ד כסליו ה'תשי"ב) איז דער סאטמארער רבי אין וויליאמסבורג, ניו יארק. ער איז דער דריטער זון פונעם פריערדיגן סאטמארער רבי׳ן, רבי משה טייטלבוים, וואס איז געווען א ברודער-קינד פון דעם ערשטן סאטמארער רבי, רבי יואל טייטלבוים, גרינדער פון די סאטמארער קהילות איבער דער גארער וועלט.
אלס קינד האט ער געלערנט אין די סיגוט'ער חדר, וואס איז געווען בנשיאות פון זיין פאטער, וואס איז דאן געווען סיגוט'ער רב (בעפאר ער האט איבערגענומען די אדמורו"ת אין סאטמאר אום ה'תש"ם)
ער האט חתונה געהאט צו זיין פרוי חיה שרה, א טאכטער פון ביסטריצער רב.
דאן האט ער געוואוינט אין בארא פארק. שפעטער איז ער געווארן ראש ישיבה אין די ישיבה לצעירים פון דער סאטמארער ישיבה אין וויליאמסבורג און ער פלעגט קומען צו פארן יעדן טאג פון בארא פארק.
רוב פון זיין לעבן איז ער נישט באטראכט געווארן אלס ממלא מקום פון זיין טאטן. ער איז געווען גאר א שטילער און באהאלטענער, וואס איז געזעצן אין דער בארא פארקער סיגוטער שול, און נישט געהאט עפעס עקסטער מיט קיינעם.
נאך וואס דער ירושלימ'ער רב רבי משה אריה פריינד, איז אוועק אין יאר ה'תשנ"ו, האט אים זיין פאטער, דער סאטמארער רבי רבי משה טייטלבוים, געשטעלט אויף זיין ארט צו דינען אלס רב אין דער סאטמארער קהילה אין ירושלים.
מיט צוויי יאר שפעטער אין זומער פון 1999 (ה'תשנ"ט) איז ער גערופן געווארן פון ירושלים קיין וויליאמסבורג אין איז אויפגענומען געווארען דורך דעם רבי'ן דער ברך משה אלס אבד"ק סאטמאר וויליאמסבורג, וואס דאס באדייט דער גרעסטער פאסטן אין די קהלה נאך דער רבי.
די חסידים פון זיין עלטערן ברודער אהרן וואס איז דאן געווען רב אין דער קהלה אין קרית יואל, האבן דאס ווי פארשטענדליך נישט געקענט אראפשלינגען, און דעמאלטס האט עמטליך אויסגעבראכן די סאטמארער מחלוקת.
נאך דער פטירה פון זיין פאטער כ"ו ניסן ה'תשס"ו איז רבי זלמן לייב אויפגענומען געווארן דורך האלב פון זיין טאטנ׳ס נאכפאלגער אלס סאטמארער רבי.
צום סוף פון זיין טאטנ'ס לעבן אין יאר תשס"ב, ווען ער איז שוין געווען אין טיפן עלטער, האט ער אונטערגעשריבן א צוואה פאר צוויי עדות אז זיין דריטער זון ר' זלמן לייב זאל איבערנעמען די רביסטעווע אין וויליאמסבורג "והוא ישב על כסאי".
פון דער אנדערער זייט האט ר׳ הירצקא צוויבל, דעם רבי'נס שרייבער און ראש הכולל פון סאטמאר אין וויליאמסבורג סניף קליימער, און הרב הורוויץ (מאנטשעסטער סאטמארער רב) דערציילט, אז זיי זענען גאר געשטעלט געווארן דורך זיין טאטע עדות צו זאגן אז רבי אהרן זאל איבערנעמען.
הנהגת הקהלה.
ביזן היינטיגן טאג, רעכנט ער זיך שטארק מיט דער מיינונג פון זיינע דיינים. די דיינים וואס זענען זיין תורה אויטאריטעט, זענען פארמירט געווארן אין אזא סימבאלישן בית דין אן קיין זיצונגען נאר פארבינדען צוזאמען דערווייל בראש פון ר' ישראל חיים מנשה פרידמאן, ר' חיים דוד כ"ץ, ר' זלמן לייב פילאפ און ר' שלמה לייב וויינבערגער. חוץ פון זיין בי"ד האט ער נאך חשובע אנגעזעהנע דיינים אין אנדערע שטעט, א שטייגער ווי ר' משה מנחם טירנויער (אין מאנטרעאל), ר' אריה ראזנפעלד (אין קרית יואל), ר' ברוך נתן האלבערשטאם (אין לאנדאן), ר' חיים קלמן גוטמאן (בעמח"ס ט"ל מלאכות, חיים לחג, ועוד), ר' לייבוש פריעדמאן, ר' יחזקאל ט"ב, און נאך.
די מערהייט פון זיינע חסידים טוען זייער רעספעקטירן זיין זון הרב חיים צבי טייטלבוים, דער רב אין סאטמאר ירושלים.
די אדמורו"ת מלחמה מיט זיין ברודער.
אום חודש ניסן תשנ"ט האט אויסגעפלאצט א ריזיגע מחלוקה אין סאטמאר וואס ווערט פארעכנט אלס די גרעסטע חסידישע מחלוקה אין מאדערנער היסטאריע. דאס האט פאסירט ווען דער ברך משה'ס געזונט צושטאנד האט אנגעהויבן נאכצולאזן, סיי פיזיש און סיי גייסטיש, אויטאמאטיש האט זיין עלטסטער זון ר' אהרן אומאפיציעל אנגעהויבן צוביסלעך איבערנעמען די לייצעס פון סאטמאר, און זיך אנגעהויבן פירן ווי דער אויסשליסליכער פירער פון סאטמאר איבער דער גארער וועלט. פאר די שטוב מענטשן און מקורבים פון ברך משה האט דאס שטארק נישט געשמעקט, זעענדיג און דעם אן אומרעספעקט צו זיין טאטן, דעם דעמאלטסדיגן סאטמארער רבין. אבער למעשה ביז פסח תשנ״ט איז ר׳ אהרן געווען דער אומאפיציעלער אויסשליסליכער צוקנופטיגער פירער פון דער סאטמארער אימפעריע איבער דער וועלט.
אבער ויהי היום איין שיינעם חול המועד האט מען זיך דערוואוסט אז דער ברך משה וויל אנדערש, וואס א טייל זאגן צוליב וואס ר' אהרן האט אין די לעצטערע יארן פון זיין טאטע ארויסגעוויזן א שטארקע רעביסטעווע, און די ארונים זאגן אז דאס איז צוליב די העצע פון ר' משה גבאי, ווארשיינליך איז אריבערגעשפרינגען א שווארצע קאץ צווישן ר' אהרן און דעם רבי'נס הויפט גבאי משה פריעדמאן, און אלץ האט זיך דראמאטיש געטוישט, דער רבי האט אפגעמאכט אז מ'דארף אויפנעמען זיין יונגערן זון ר' זלמן לייב פאר רב אין וויליאמסבורג, און וכך הוה, ר' זלמן לייב האט איבערגענומען וויליאמסבורג, אלע בתי מדרשים, מוסדות, קעמפס, מקוה, מצה בעקעריי, אלץ איז ארויסגעפאלן פון ר' אהרן'ס קאנטראל.
די אלע אידן וואס האבן נישט ליב געהאט ר' אהרן, מיט די בני יואל, האבן דאס באטראכט ווי א נס מן השמים, און ווי א רעטונג פאר דער סאטמארער קהלה, און זענען געשפרינגען אויף די גאסן פון גרויס שמחה. ווידער ר' אהרן מיט זיינע מענטשן, זענען אויפגעשוידערט געווארן, ממש אבל וחפוי ראש.
אלע פרואוון מצד די אהרונים צוריקצונעמען קאנטראל פון וויליאמסבורג זענען געווען אומפרוכטבאר, קודם ביים דין תורה האבן די זאליס נאר געוואלט גיין צו די סאטמארער דיינים, און דערנאך האבן זיי לפנים משורת הדין געאפערט דריי באוואוסטע בתי דינים לויט די סאטמארער גייסט, אבער די ארונים האבן געמיינט אז ס'וועט זיי בעסער זיין אין גוי'אישע געריכט, אבער אין געריכט האבן זיי אלעמאל פארלוירן, און ווי אויך האט מען זיי באוואשן ווי א סוטה אז זיי זענען שקצים פארן גיין אין ערכאות.
עס האט אויסגעקוקט ווי ר' אהרן איז קאפוט, למעשה האבן זיינע חסידים זיך אריענטירט און פארזיכערט צו אנהאלטן און פארשטערקערן די מאכט אין די אנדערע גרויסע צענטערן פון סאטמאר בעיקר און קרית יואל, און אין בארא פארק.
זינט די אהרונים האבן געהאט זייער לעצטן קלאפ אין געריכט תמוז תשס"ו האבן זיי געעפנעט אייגענע מוסדות און בתי מדרשים אין וויליאמסבורג, זיי האבן געעפנט אויפאיינמאל חדרים און שולעס פאר אלע יארגאנגען, איינגעשאפט בנינים, פאר די מוסדות אין געבויט א גרויסע שוהל. אויף א געדונגענעם ארט, וואס זיי צאלן חודש'ליך שכירות. תשרי תשע"ח האבן זיי אפגעקויפט דעם בנין הבית המדרש.
ר' זלמן לייב האט ביי זיין הכתרה פאר רב אין וויליאמסבורג זיך באצויגן צו די בני יואל זאגנדיג אז עס ווייזט זיך ארויס אן "אהבה מוסתרת" מיינענדיג דערמיט אז כאטש וואס אויסערליך זענען זיי געווען זיין טאטן'ס שונאים, איז דאס אבער נאר געווען מיטן ציל קעגן ר' אהרן טייטלבוים, און אמת'דיג אינעווייניג האבן זיי יא ליב געהאט זיין טאטע רבי משה טייטלבוים זי"ע אבער בעיקר פיינט געהאט זיין זון רבי אהרן.
די פילע חילוקים צווישן די צוויי קהילות.
אין רעזולטאט פון דער מחלוקה איז די סאטמארער קהלה גענצליך צוטיילט געווארן אין צוויי פראקציעס, ווען יעדע פון זיי שיידן זיך צו זייערע פונאנדערגעשיידטע אידעאלאגיעס, בעת ווען די ארונים האבן געשפירט פאר וויכטיג צו מאכן שלום מיט דער בעלזער קהלה אין ירושלים, זענען די זאלוינים פארבליבן גאר שארף קעגן בעלז אין שפיץ פון זייער רב. די זאלוינים האבן שלום געמאכט מיט די בני יואל. די ארונים האבן זיך נישט באטייליגט ביים כינוס כלל ישראל – בעת ווען ר' זלמן לייב איז יא געגאנגען – ווייל מ'גייט דארט רעדן אויף ענגליש וואס איז נישט איינקלאנג מיט די מיהאלוויצע תקנות. ווי אויך ביי פארשידענע אנדערע מערכות ווי עס קענטיג געווארן אז ווי אימער די זאלוינים האבן געשריגן אסור, האבן די ארונים געשריגן מותר, ווי ביי די מערכה ביי דעם בית הקברות אין בית שמש, אדער ביי דער מערכה אקעגן מציצה בפה ווי די ארונים און ״דער בלאט״ האבן זיך ארויסגעדרייט צו העלפן די עסקנים (וואס זענען געווען זאלויניש געשטימט) און רבי אהרן האט אונטערגעריסן די עסקנים אז זיי זוכן בלויז כבוד און נישט אויפצוטוען. ווי אויך ביי קרן להצלת ילדי צרפת האט ר' אהרן געשריגן אקעגן חינוך עצמאי און אנשטאדט דעם געשיקט נטרונא זאל איבערציגן די אידן צו בלייבן, און שפעטער ביי דער ״גזירת הגיוס״ ווי ר' אהרן האט פערזענליך ארונטערגעריסן די פראקציע פון רבי שמואל אויערבאך און זיי גערופן "גרים" און "פרעות-מאכער" (אבער ער האט געהייסן זיי שטיצן מיט געלד), נאך וואס רבי זלמן לייב טוט זיי יא שטארק שטיצן, און ווי אויך ביי דער גרויסער עצרת מחאה קעגן דעם "גזירת הגיוס" אין בארקלעיס סענטער וואס רבי אהרן האט נישט געוואלט מיטשטיין צוליב וואס עס געווארן געפירט דורך רבי זלמן לייב'ס עסקנים אדער ווי ער האט געטענה'ט וויבאלד מען וועט סייווי גארנישט אויפטוהן נאר שאדן מאכן וויבאלד די ארץ ישראלדיגע רבנים זענען אנטקעגן דעם.) דאס ברענגט צו צום קאמישן רעזולטאט אז ווי אימער איינער זאגט "יא" זאגט דער אנדערער "ניין".
ר' זלמן לייב איז יארן לאנג געווען מרביץ תורה אין סאטמארער ישיבה קטנה אין וויליאמסבורג וואו ער פלעגט זיך פירן זייער בפשטות, פילע תלמידים געדענקן אז ווען זיי פלעגן אנקומען אין ישיבה צו פארטאגס סדר פלעגט ער שוין דארט זיצן און לערנען פון די פריע פארטאגס שעות מיט א חברותא.
ער האט געדינט ברבנות אין זיין טאטענס שול סיגוט אין בארא פארק אויך האט אים זיין טאטע איבערגעגעבן די השגחה פון יענע צייטן ווען ער איז געווארן רבי.
רבי זלמן לייב מיט ר' יצחק טובי ווייס (גאב"ד ירושלים) אין זיין ישיבה
ער האט דורכאויס זיינע יארן אלס סיגוטער רב געהאט א שיעור אין סיגוטער ביהמ"ד ווי ער האט פארגעלערענט גאנץ ש"ס.
ער איז אלס געווען בקי אין די סדר השגחה ביי די מצות, וואס ער האט אסאך יארן געטוען אין השגחה אויפן פארלאנג פון זיין טאטן.
ער איז באקאנט מיט זיינע טיפע שיעורים וואס ער לערענט פאר אין זיין ישיבה גדולה אין קווינס פאר שבועות, אלס הכנה צו די קרעפל פשעטעל וואס ער זאגט שבועות.
זיין טאטע זצ"ל האט זייער ליב געהאט צו לערנען מיט אים, זאגנדיג ער איז א גוטער לערנער אויפן בלאט נישט קיין קונצן מאכער נאר וויל פארשטיין באמת א שטיקל גמרא תוס' מיט א גרונטליכקייט. נאך אלץ סיגוטער רב ווען עס האט זיך געמאכט א שווערע שאלה האט זיין טאטע אים געבעטן צו שרייבן תשובות הלכה למעשה וואס איז געווען געדרוקט אין פארשידענע זשורנאלן.
אזוי אויך איז ער באקאנט מיט זיינע שיינע דרושים וואס ער זאגט יעדן פרייטיג צונאכט ביים טיש, ס'איז דא אידן וואס גייען לאנגע שטרעקעס צו הערן זיין תורה.
זיין קהלה.
די גרעסטע באזע פון זיין קהילה איז אין וויליאמסבורג. זיין קהילה אין וויליאמסבורג באשטייט פון פילע טויזנטער ראשי משפחות, און די הויפטקווארטיר איז דער גרויסער אלטער סאטמארער ביהמ"ד אויף ראדני סטריט. ווי אויך פארמאגט די קהלה נאך 8 קלענערע בתי מדרשים פארשפרייט אין אלע קווארטלען פון וויליאמסבורג.
ר' זלמן לייב פירט די ישיבה גדולה אין גלענדעיל, קווינס ווי די ישיבה האט היינט אומגעפער ארום 1000 בחורים, און איז פאררעכנט היינט צוטאגס אלס די גרעסטע חסידיש'ע ישיבה גדולה אין דער גאנצער וועלט.
אויך האט ער מוסדות התורה און חברי הקהלה אין די שטעט: קרית יואל (ווי ער פארמאגט א קהלה פון נאנט צו דריי טויזענט מיטגלידער און מוסדות פון ארום 5 אהאלב טויזענט קינדער), בארא פארק, מאנסי (וואו עס דינט אלס רב זיין שוואגער ר' חיים יושע האלבערשטאם שליט"א), און מאנטרעאל, לאנדאן, אנטווערפן, מאנטשעסטער, און אין ארץ ישראל, ספעציעל אין ירושלים, און ווי אויך אין בני ברק און בית שמש און אין נאך פלעצער ווי עס געפינען זיך סאטמארער אידן.
אין די לעצטע שטיק צייט איז אויך געגרינדעט געווארן די סאטמארער קהלות און מוסדות אונטער דעם רבי'נס פירערשאפט אין נאך צוויי שטעט ווי זיין ציבור האט לעצטענס אנגעהויבן זיך צו ציען, דאס זענען: דער נייער סאטמארער שטעטל "קרית יטב לב" אין בלומינגבורג, ניו יארק און אין לעיקוואָד, ניו זשערזי.
זיין שטיצע און אנערקענונג ביי די גדולי ישראל.
ר' זלמן לייב האט גענאסן פון גרויסער הערצה ביי פילע גדולי ישראל וואס האבן געשפירט פאר וויכטיג אז ער מוז זיין דער סאטמארער רב, צווישן זיי אויכעט רבנים וואס זענען נישט סאטמארער דירעקט ווי הגאון הרב יצחק דוב קאפלמאן זצ"ל. עס איז באוואוסט אז ער האט זיך דורכגערעדט מיט דריי גדולי ישראל איידער זיין טאטע האט אים עמטליך ממנה געווען, דאס זענען הגה"ק רבי בנימין ראבינאוויטש זצ"ל, כ"ק אדמו"ר רבי לייבוש לייזער שליט"א מפשעווארסק, און הרב קאפלמאן זצ"ל וואס זיי האבן צוגעשטימט אז ער זאל אננעמען די בקשה פון זיין טאטען צו ווערן רב אין ווילאמסבורג.
שפעטער ווען ער האט שוין אנגענומען די רבנות זענען צוגעשטאנען פארשידענע סאטמארער רבנים אפי' אזעלכע וואס האבען זיך פריער געהאט דערווייטערט פון סאטמאר ווי דער מאנטיווידעא רב ר' אברהם לייטנער זצ"ל וואס האט דאן ברבים געלויבט דעם ברך משה זצ"ל זאגנדיג ער האט געהאט א גרויסע סייעתא דשמיא מיט'ן ממנה זיין ר' זלמן לייב אלץ רב, ווי אויך די וויזניץ-מאנסי'ער רבי זצ"ל וואס האט זיך ברבים אנגענומען פאר אים ווען ר' אהרן'ס קהלה איז געגאנגען אין געריכט, און גע'אסרט זיינע חסידים צו ליינען ר' אהרנ'ס צייטונג דער בלאט. אויך האט אים דער קאשויער רב הגה"ק ר' רפאל בלום זצ"ל זייער שיין מקרב געווען, -כאטש ער איז אין אנהויב געווען עמטליך צוקריגט מיט סאטמאר- זעהנ'דיג א נייע עפאכע ווי סאטמאר איז צוריק אויף די ריכטיגע רעלסן.
ווי אויך די סאטמארער רבנים ווי הרב הגה"צ ר' נתן יוסף מייזעלס זצ"ל אב"ד אבני שלמה מאנסי וואס האט געזאגט ביי דער הכתרה פון ר' זלמן לייב אז די הנאה זעט מען ביים גאנצן ציבור אויף זייערע פנימ'ער אז סאטמאר האט אזא רב; ווי אויך איז געקומען הרב יוסף אשכנזי זצ"ל דער טאלטשאווער רב און גבאי ביים אלטען סאטמאר רבין זצ"ל דער מייסד הקהלה וואס איז געווען יארן דערווייטערט פון דער סאטמארער קהילה, ווי אויך די בני יואל רבנים ווי הגאון הרב משארמאש שליט"א וואס איז געווארען זייער באפריינדעט מיט ר' זלמן לייב, ווי אויך דער טשאטה'ער רב שליט"א און נאך פילע, צוזעהנדיג דעם החזרת העטרה ליושנה, אז סאטמאר האט א רב וואס איז א שטאלץ פאר דער קהלה אויף דעם וועג פון דעם מייסד הקהלה זי"ע, און זיין ממשיך דער פאטער דער ברך משה זצ"ל.
זיינע פילע פעולות פאר דער אלטוועלטליכער אידנטום.
ר' זלמן לייב האט זיך ארויסגעשטעלט צו זיין א רבי וואס איז א אומר מעט ועושה הרבה, ער אליין איז שעות ארוכות פארנומען מיט שאפן מיליאנען דאלער פאר פילע צוועקן פאר יחידים און פאר'ן ציבור.
ער האט מייסד געווען דעם מפעל "שקל הטהור" וואס שיקט ריזיגע סומעס געלט צו די מוסדות על טהרת הקודש אין ארצינו הק', אין די לעצטערע פאר יארן האט ער שוין געשיקט מיליאנען דאלארן, ווי אויך פארט ער ארום מיט גדולי ישראל (ווי הגאון רבי מלכיאל קאָטלער ר"י בית מדרש גבוה לעיקוואוד און הגאון רבי דוד פיינשטיין ר"י תפארת ירושלים מאנהעטן א זון פון הגאון רבי משה פיינשטיין, און רבי לייבוש לייזער) צו שאפן פאנדען פאר ילדי צרפת אז עס זאל נישט אויסגעמעקט ווערן זייער אידישקייט דורך די ציונים, ווי אויך האט ער געשאפן א מסגרת אין זיין קהלה (גערופן "זכרו תורת משה") ווי די בעלי בתים און אינגעלייט לערנען מסכתות הש"ס אויפ'ן סדר און דערנאך נעמען זיי בחינות, און ער שאפט גרויסע געלטער פאר די חודש'ליכע תמיכה פאר די טויזענטער אינגעלייט וואס נעמען די בחינות, און די זעלבע צייט טוט ער אינוועסטירן אסאך מיה און פלאג צו אויפבויען נייע געגענטער ווי די אינגעלייט זאלן קענען וואוינען מיט א ברייטקייט פאר א ביליגע פרייז, ווי אין בלומינגבורג, ניו יארק און ווי אויך אין לעיקוואד.
אזוי אויך האט ער מייסד געווען די ערשטע "חתונה מאל" צו מאכן א ביליגערער סטאנדארט פאר חתונה'ס, אזוי אויך האט ער געבויט (מיט דער הילף פון הנגיד הרב אליעזר קעסטענבוים) די צוויי באקאנטע פרדס זאלן צו ערמעגליכן דאס פראווען ביליגע חתונה'ס מיט'ן גאנצן פראכט, וואס פיל קהלות האבן געפרואווט און נאכגעטוהן, אזוי אויך סיי וועלכער איד עס גייט אריין צו אים פאר א צוועק איז ער גרייט בלב ונפש מיט א ווארים הארץ צו העלפן.
און דאס אלעס טוט ער באשיידנערהייט, אן קיין רעש און פאמפע.
פראספעקט פארק איז א 585 אקער פארק אין ברוקלין, ניו יארק, וואס געפונט זיך נעבן ברוקלין באטאנישער גארטן אין דעם פארק סלאופ, קרוין הייטס, דיטמאס פארק געגנטן.
די פארק איז געבויט געווארן דורך פרעדריק ל. אלמסטעד און קאלווערט וואוקס אין יאר 1867 נאך דעם וואס זיי האבן פארענדיגט בויען צענטראל פארק אין מאנהאטן.
פֿרעדי מערקורי (; 5טן סעפטעמבער, 1946 - 24סטן נאוועמבער, 1991) איז געווען א לעגענדארער ענגלישער קאמפאזיטאר, מוזיקאנט און הויפט ראק מוזיק און אַפּערע זינגער אין די קווין בענד, וועלכער האט געגעבן פילצאליגע אויסערגעווענליכע לייוו פארשטעלונגען.
ער האט געהאט אן אייגענארטיגע שטימע און סטיל אין מוזיק וועלכער האט איהם געמאכט אויסערגעווענליך פאפולער איבער דער גארער וועלט אין זיין צייט און זיינע לידער זענען שטענדיג די ערשטע אויף אלע מוזיק ליסטעס ביזן היינטיגן טאג.
אין די פאראייניגטע שטאטן איז ער פון אנהויב נישט געווען אזוי אויפגעכאפט צוליב וואס די קאנסערוואטיווע ראדיא סטאנציעס האבן נישט געוואלט שפילן זיינע לידער צוליב וואס ער איז געווען געי.
ער איז געבוירן אין טוניזיע וואס איז דאן געווען אונטער ברטישע שוץ. זייענדיג זיבן יאהר אלט האט אנגעפאנגען צו נעמען פיאנאו לעקציעס דארט אין אינדיע.
ביי די זיבעצן האט ער זיך מיט זיין פאמיליע אריבערגעצויגן קיין ענגלאנד צוליב די ארטיגע אומרוהען.
נאכן דורכפאלן מיט עטליכע בענדס וועלכע האבן זיך אויפגעלעזט, האט ער פארמירט זיין אייגענע בענד וועלכע ער האט א נאמען געגעבן קווין (וואס איז אויך צו-נאמען פאר געי) און פון דארט האבן זיינע רעוואלוציאנערע סינגלס און אלבאמען איהם געברענגט אויסערגעווענליכע סוקסעס.
די לעצטע יאהרן איז ער געווען קראנק מיט עידס, אבער ער האט באוויזן צו רעקארדירן און קאמפאזירן לידער כמעט ביז ער איז געשטארבן דערפון א טאג דערנאך וואס ער האט עס אפיעציעל אנאנסירט אין די צייטונגען.
לייוו פארשטעלונגען.
ער איז באוויסט מיט זיינע אויסערגעווענליכע קאנצערטן וואו ער האט פארמאגט אן אויסערגעווענליכן כוח צו איבערנעמען די מאסן און זיי קאנטראלירן מיט זיין כאריזמע.
ספעציעל איז באקאנט די 1985 25 מינוט פארשטעלונג ביי לייוו עיד פאר איבער אכציג טויזנט מענטשן וואו ער האט געזינגען טייל פון זיינע גרעסטע היטס און ווערט פאררעכנט אלס די בעסטע לייוו מוזיקעל פערפארמענס אף אלל טיים.
אימפּרעסאַריאָ איז א דינע זכרונות בוך אנגעשריבן איו יודיש פון הערי דעל (אהרן דעלאטיצקי) פון זיינע מעמוארן אלס אימפרעסאריא ביי יודן אין ניו יארק.
עס איז ערשינען אין יאר ה'תשכ"ז אין ניו יארק מיט א קורצן אריינפיר-ווארט פון משה שטארקמאן.
דער בוך איז צעטיילט אין צוויי טיילן: אין די ערשטע שרייבט ער זיין לעבנס איבערלעבונגען אנגעפאנגען פון זיין קינדהייט אין שטעטל מיקאלייעווע, ווילנער גובערניע, און דערנאך זיין פאמיליע'ס אריבערציען קיין אמעריקע. וואו ער האט צוליב זיין גרויס אינטערעסע אין יודישער קונסט און מוזיק אנגעפאנגען מיט זיינע חלומות צו וועהרן אן אימפרעסאריא אין זיין געגנט פון בראָנזוויל און מזרח ניו יארק.
ער דערציילט ווי ער האט אנגעהויבן מיטן חזן מרדכי הערשמאן, אבער עס איז געווען א דורכפאל ווען ער האט צוריקגעצויגן די לעצטע מינוט. אבער ער האט דערנאך געהאט גרויס דערפאלג מיטן בארימטן חזן יאסעלע ראזנבלאט, און דאן מיט אנדערע גרויסע וועלט-בארימטע קונסטלער ווי: פיאָדאָר איוואַנאָוויטש שאַליאַפּין, אפרים צימבאליסט, ראָזאַ ראָאיסא (רייזעלע פון ביאליסטאק) און דזשארדזש דזשעסל. ווי אויך דערציילט ער ווי ער האט זיך געטראפן מיט עדי קאנטאר און על דזשאלסאן.
ווייטער דערציילט ער זיינע שוועריגקייטן ביים ארויסגעבן זיין יערליכן טעאטער און קונסט זשורנאל. און ווי ביים צווייטן אויסגאבע האט א קריטיקער אנגעשריבן אן אומפריינדליך ארטיקל און ער איז דעריבער געווען געצוואונגען צו גיין פּעדלען איבער די סטעיטס מיט קראוואטן און שניפסן.
שפעטער האט ער מיט די הילף פון זיין איידעם דזשאו ראזאליס געעפנט א געשעפט מיטן נאמען טאַי סיטי אויף בראדוועי און 47 סטריט. און נאך דער גרויסער הצלחה האט ער געעפנט נאך עטלעכע אפטיילונגען ביז ער איז שוין געווען אן עושר און ער האט געקענט צוריק אנהויבן זיין קאריערע אלס אימפרעסאריא.
אינעם צווייטן טייל באשרייבט באזונדער זיינע באגעגענישן מיט די דעמאלטדיגע וויכטיגע יודישע פערזענליכקייטן און קורצע שטריכן איבער זייער ביאגראפיע און פערזענליכקייט.
אט איז א טייל פון זיי: אב. קאהאן, סאל היוראק, מאריס שווארץ, דזשעני גראסינגער (אייגנטומער פון גראסינגער האטעל), דעני קעי, שלום סעקונדע, יעקב פ. אדלער, אברהם רייזען, דוד בן גוריון, חיים ווייצמאן, דוד דובינסקי, שלום אש, מאריס ראזענפעלד, אדאלף העלד, מרדכי ירדני און נאך.
דער בוך וועלכער איז באצירט מיט בילדער פון זיין פאמיליע און בארימטע ארטיסטן, אנטהאלט הונדערט צוויי-און-זיבעציג זייטן און איז א היסטארישער אוצר פאר די יודישע מוזיק אין אמעריקע אין יענע יארן.
אור זרוע לצדיק איז א ליקוט ספר צוזאמגענומען די תורות און חידושים פון אלע ספרים פונעם חתם סופר אויף די הייליגע טעג אנגעהויבן פון חודש אלול ביז שמיני עצרת.
יעדע שטיקל האט א קעפל מיטן תוכן פון וואס עס ווערט ארויסגעברענגט אין דעם פאלגענדן ציטאט.
דער ספר אנטהאלט צוויי-הונדערט ניין-און-אכציג זייטן און איז ארויסגעגעבן געווארן דורך מכון חתם סופר אין יאר תשמ"ה אין ירושלים.
האַרטפֿארדשיר () איז א גראפנשאפט אין דרום ענגלאנד. האַרטפֿארדשיר גרענעצט באקינגהאמשיר צו מערב, בעדפארדשיר צו צפון, קעמברידזשיר צו צפון־מזרח, עסעקס צו מזרח און גרויסלאנדאן צו דרום. האַרטפֿארדשיר באדעקט היינט א שטח פון 1,643 קוואדראט ק"מ.
די גראפנשאפט שטאט איז הארטפארד.
קעמברידזשיר () איז א גראפנשאפט אין מזרח ענגלאנד. קעמברידזשיר גרענעצט בעדפארדשיר און נארטהאמפטאנשיר צו מערב, לינקאנשיר צו צפון, סאפאלק צו מזרח און עסעקס און הארטפארדשיר צו דרום. קעמברידזשיר באדעקט א שטח פון 3,389 קוואדראט ק"מ.
די גראפנשאפט שטאט איז די שטאט קעמברידזש.
מערב סאַסעקס () איז א גראפנשאפט אין דרום ענגלאנד. מערב סאַסעקס גרענעצט האמפשיר צו מערב, סארי צו צפון און מזרח סאסעקס צו מזרח, מיטן ענגלישן קאנאל צו דרום. מערב סאַסעקס באדעקט א שטח פון 1,991 קוואדראט ק"מ.
די גראפנשאפט שטאט איז טשיטשעסטער.
סאַרי () איז א גראפנשאפט אין דרום־מזרח ענגלאנד. סאַרי גרענעצט האמפשיר צו מערב און דרום־מערב, בארקשיר צו צפון־מערב, גרויסלאנדאן צו צפון, קענט צו מזרח, מזרח סאסעקס צו דרום־מזרח און מערב סאסעקס צו דרום. סאַרי באדעקט א שטח פון 1,663 קוואדראט ק"מ.
די היסטארישע גראפנשאפט שטאט איז גילדפארד.
רבי ישראל דוד האַרפענעס איז א גרויסער ת"ח און מחבר ספרים, בעיקר איו הלכה, וועלכער וואוינט אין וויליאמסבורג, ניו יארק.
ער איז א סאטמארער חסיד און איז יארן לאנג געווען פון די ארויסגעבער פונעם הלכהישן קובץ פרי תמרים.
ער איז א איידעם ביים סאטמארער ראה"ק הנגיד שמואל אבערלענדער.
רוב פון די ספרים זענען איבערגעדרוקט געווארן עטליכע מאל.
מקדש ישראל איז א הלכה ספר אויף פארשידענע ימים טובים און יומא דפגרא, ארויסגעגעבן דורך רבי ישראל דוד הארפענעס.
ס'איז פארהאן פארשידענע אויסגאבעס פונעם ספר. אבער בדרך כלל לויפט עס אויפן אויפן סדר פון זיין ספר נשמת שבת אויף הלכות שבת וואו ער פרעגט שאלות אין הלכה וואס קענען זיך כסדר מאכן אין די ספעציעלע געלענהייטן און ער ענטפערט א תשובה און איז דערנאך מברר פארוואס ער האט אזוי געפסק'עט.
לאָרענס סטערן (; 24סטן נאוועמבער 1713 - 18טן מערץ, 1768) איז געווען אַן ענגליש-אירישער ראמאניסט און אַ אַנגליקאַנער גלח. ער איז בעסטער באַוווסט פֿאַר זיינע ראמאנען 'די לעבן און מיינונגען פון טריסטראַם שאַנדי, דזשענטלמען' און 'א סענטימענטאַל דזשערניי דורך פֿראַנקרייַך און איטאליע'; אָבער ער אויך ארויס פילע דרשות, געשריבן זכרונות, און איז געווען געמישט אין היגע פּאָליטיק.
סטערן איז געשטארבן אין לאָנדאָן נאָך יאָרן ליידן פון טובערקולאז.
די פראטאקאלן פון זקני-ציון () איז דער מערסט פארשפרייטסטער אנטיסעמיטישער דאקומענט אויף דער וועלט.
דאס בוך איז ערשט דערשינען אין דעם סוף פונעם 19סטן יארהונדערט, און האט געלייגט דעם הינטערגרונט פאר אנטיסעמיטיזם אינעם 20סטן יארהונדערט.
דאס בוך האט 100 בלעטער און איז צעטיילט אין 24 קאפיטלעך אדער "פראטאקאלן". עס איז געשריבן געווארן דורך אן אנאנימען שרייבער וועלכער איז געווען א מיטגלידער אין דער רוסישער געהיימער פאליציי אגענטור. די פראטאקאלן אינע'ם בוך זענען געזאגט צו זיין די מינוטן פון א קאנפערענץ פון אידישע פירער וואו זיי מאכן פלענער וויאזוי צו דאמינירן די וועלט. דער בוך איז פיל מיט אנטיסעמיטישע געדאנקען קעגן די אידן, ערגער ווי סיי וועלכע אנטיסעמיטישע בוך וואס איז נאר אמאל ארויסגעקומען.
אין אנפאנג האט דער בוך נישט געמאכט קיין רושם אין רוסלאנד ווייל עס איז פשוט נישט אויפגעכאפט געוווארן. אבער צענדליגע יארן שפעטער האבן א גרופע רוסן זיך גענומען נאכאמאל פארשפרייטן דאס בוך און דאסמאל איז עס גוט געגאנגען. אין יענע יארן האט רוסלאנד געליטן פון א שווערע ציווילע קריג און די אידן האבן דאס מערסטע געליטן פון יעדן ווייל אלעס איז אנגעלייגט געווארן אויף זיי. דער בוך האט זיך צום בעסטן אויפגעכאפט אין יענע צייטן און איז געווארן שטארק פארשפרייט אין גאנצן לאנד וואס האט ארויפגעברענגט די אנטיסעמיטיזם און דיסקרימינאציע צו די העכסטע שטאפלן אין צענדליגער יארן.
אין דעם העסליכן בוך "מיין קאמף", באציט זיך צו היטלער ימ"ש צו די פראטאקאלן פון די זקני־ציון, נוצנדיג דאס פאר אן איבערצייגונג פון די אידישע קאנספיראציע אז זיי ווילן דאמינירן די וועלט. דאס בוך איז ביי די צווייטע וועלט קריג געליינט געווארן דורך די נאציס און איז שפעטער ארומגעגאנגען אין גאנץ דייטשלאנד. נאך די קריג האבן די אראבער זיך באנוצט מיט דעם בוך אלס אן הסבר צו די זיגן וואס די ציונים האבן אפגעהאלטן אין די ערשטע יארן פון דער מדינה'ס גרינדונג. דאס בוך איז נאך היינט א הייסער ארטיקל צווישן נעא-נאצישע שטיצער און אנטיסעמיטישע גרופעס.
אין פיזיק, איז די פֿרעקווענץ אדער אפֿטקייט פון א פעריאדישן פענאמען וויפיל פעריאדן גייען אריבער אין אן איינס פון צייט.
מען טוט ניצן דעם סימבאל "f" פאר פֿרעקווענץ און ער ווערט געמאסטן, אין דער אינטערנאציאנאלער סיסטעם פון איינסן, אין הערץ (Hz); איין הערץ איז א פעריאד פון איין מאל א סעקונדע. צום ביישפיל, דער עלעקטרישער שטראם אין רוב לענדער היינט איז וועקסלשטראם מיט א פרעקווענץ פון 50 הערץ, דאס הייסט, די עלעקטרישע שפאנונג טוישט זיך פעריאדיש מיט 50 פעריאדן יעדע סעקונדע.
וואו "v" איז די גיך און formula_1 (לאַמבדאַ) איז די כוואליעלענג. דער פארמל פאר דער פרעקווענץ פון ליכט (און עלעקטראמאגנעטישע) כוואליעס איז formula_1 וואו "c" איז די גיך פון ליכט.
אנדערע כוואליעס, למשל קלאנג כוואליעס, גייען מיט א קלענערער גיך.
ראוּבן "רובי" ריוולין (העברעאיש: רובי ריבלין; געבוירן דעם 9טן סעפטעמבער 1939, כ"ה אלול ה'תרצ"ט) איז דער צענטער פרעזידענט פון ישראל, און א געוועזענער כנסת דעפוטאט פון דער ליכוד פארטיי. ער איז פריער געווען פארזיצער פונעם כנסת און מיניסטער פאר קאמוניקאציע.
ער איז קוואליפיצירט אלס אן אדוואקאט.
דעם 10טן יוני 2014 האט דער כנסת געוויילט אים פרעזידענט פון ישראל.
ראובן ריוולין איז געבוירן צו זיין פאטער פראפעסאר יוסף יואל ריוולין און זיין ווייב רחל ריי.
אין די 1960ער יארן האט ער געהייראט יפה ווילף; שפעטער האבן זיי זיך גע׳גט.
בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט נחמה שולמאן.
ריוולין האָט געזאָגט עטלעכע מאָל אַז זיין משפּחה שטאמט פון די תלמידים פֿונעם ווילנער גאון און זיין זון רבי אברהם ווילנער.
פון זיין ערשטער ווייב יפה ווילף, האט ער א זון יואל "יואליש" ריוולין.
פון זיין צווייטער ווייב נחמה, האט ער דריי קינדער, רן, ענת און ריבי.
אַדיקציע איז א סיטואציע פון פסיכאלאגישער אדער פיזישער אפהענגיקייט צו א סובסטאנץ אדער אן אקטיוויטעט. די אדיקציע ווײַזט זיך אויס מיט א צוואנג־אויפפיר צו באקומען וואס די אדיקציע פאדערט, אויך ווען דאס פירט צו נעגאטיווע קאנסעקווענצן, למשל נישט שלאפן אדער נישט באטייליקן אין דער געזעלשאפט.
באקאנטע אדיקציעס זענען רייכערן, אלקאהאל און נארקאטיק, וואס זענען פיזיש, ווי אויך אזארטשפיל און אינטערנעץ־באניץ.
ביי פיזישע אדיקציעס קען דער מענטש ווערן קראנק ווען ער באקומט נישט וואס דער קערפער פאדערט. דער סובסטאנץ גייט אריין אינעם בלוט־שטראם און ווערט געפירט צום מוח, וואו ער שאפט א געפיל פון הנאה. מיט טייל נארקאטיק, ווי קאקאין און חאשיש, הייבט אן די אדיקציע נאך איין אדער צוויי מאל, און דער מענטש ווערט פארשקלאפט צו דעם.
אדיקציע קען אויך ווערן א פראבלעם ווען א מענטש דארף נעמען מעדיקאמענטן צו קאנטראלירן שמערצן, און מען ווערט אדיקטירט צום מעדיקאמענט.
מעסי ביי דער 2018 פֿיפֿאַ וועלט-בעכער
ליאנעל אַנדרעס מעסי קוטשיטיני (שפאניש: "Lionel Andrés Messi Cuccittini"; געבוירן דעם 24סטן יוני 1987) איז אַן ארגענטינער פוטבאל שפּילער וואס שפילט פֿאַרן פוטבאל קלוב פּאַריז סיינט-גערמאַין. מעסי איז געבוירן דעם 24סטן יוני 1987.
כענטשין (;) איז א שטעטל אין דרום־מזרח פוילן מיט 4,304 איינוואוינער (2012). עס געפינט זיך אין דער שווענשטאקזשיצער וואיעוואדעשאפט (זייט 1999). פונעם 15טן יארהונדערט ביז 1795 איז עס געווען אין דער צויזמירער וואיעוואדעשאפט פון קליינפוילן. פון 1867 איז די שטאט געווען אין דער קעלצער גובערניע.
רבי חיים שמואל שטערנפעלד, אן אוראייניקל פונעם חוזה פון לובלין, האט אויפגעשטעלט זיין הויף אין כענטשין.
דאס שטעטל ווערט דערמאנט אין דאקומענטן פון 1275, און האט באקומען שטאט רעכטן אין 1325. אינעם 16טן יארהונדערט איז כענטשין געווען א צענטער פון מינעריי און האנדל, און זיין מארמארשטיין איז געווען בארימט איבער גאנץ פוילן־ליטע. אויך איז כענטשין געווען א צענטער פון דער פראטעסטאנטישער רעפארמאציע.
די יידישע קהילה פון כענטשין איז גאר אלט; מען האט געבויט די ערשטע שול אין 1638.
אין די תר"ם יארן איז דער שטאטס רב געווען הרב נתן מאיר פיש. נאך אים איז געווארן רב רבי יהושע העשיל הורוויץ, א זון פונעם כענטשינער רבי'ן רבי חיים שמואל.
אין דעם 19טן יארהונדערט זענען יידן געווען 70% פון דער באפעלקערונג פון דער שטאט. אין 1897 האט די יידישע באפעלקערונג פון כענטשין געציילט 4,361 נפשות. אבער עס האבן פאסירט א סך שריפות, און אין 1921 איז די צאל יידן געווען נאר 2,825 מענטשן, 51% פון דעם שטעטלס באפעלקערונג.
מצבות אינעם כענטשינער בית עולם
די דייטשן האבן אקופירט דאס שטעטל אין 1939 און געענדיגט מאכן א געטא פאר די יידן אין די דריי וואכן, תש"א. מ'האט געברענגט נאך און נאך יידן אין דער געטא ביז אין דעצעמבער האבן געוואוינט דארט 4,000 יידן. דאן האבן זיי פארטיליקט אלע יידן אונטערוועגס אדער אין טרעבלינקע טויט לאגער.
די פרומע בני-ברק'ער הויכשולע - מבח"ר (ר"ת פון מכללת בני ברק החרדית) (ארויסגעזאגט "מיווכאַר") איז א הויכשולע פאר דעם פרומען עולם ווי טייל פון דער רעוואלוציע פון באַשעפטיגונג און בילדונג ביי די חרדים אין די לעצטע פאר יאר. די הויכשולע איז אויפגעשטעלט געוואָרן אין דעם יאָר תש"ס - 2000, דורך דאָקטאָר אברהם פוס. הײנט צו טאָג, דער אלגעמיינער דירעקטאר איז ר' מאיר יאַקאָבאָוויטש, פרייערדיג דירעקטאָר פון מוסדות חורב אינסטיטוציעס אין ירושלים. אין דער מבח"ר זענען פאַראַן פאַרשידענע לערנען-קורסן פון עטלעכע אוניווערסיטעטן, ווי צום ביישפיל די חיפה אוניווערסיעט, די בר-אילן און די תל-אביב'ער אוניווערסיטעטן.
צו טיינען די כאראקטער וואָס פּאַסט פאר דעם פרומען עולם עקזיסטירט אין דער הױכשולע גאַנץ צעשיידונג: דאַמען לערנען אין דער מאָרגן-צײט און אין דער מיטאג-צײַט, און אין דער אוונט-צייט לערנען מענער.
כאראקטער.
די מבח"ר האט א ליטווישע-חסידישע כאראקטער, אנדערש פון "המכללה החרדית ירושלים" (די חרדי'שע הויכשולע - ירושלים), וואס ווערט געפירט דורך עדינה בר שלום, הרב עובדיה יוסף'ס טאכטער, וואס ווערט אידענטפיצירט מער מיט דער ש"ס באוועגונג.
לערנען-קורסן.
די מבח"ר פירט א פאַר-אוניווערסיטעט פארבערייטונג (מכינה) וואס דארט ווערט געלערנט העברעאיש, ענגליש, מאטעמאטיק מיט וויסנשאפט, און פון דארט גייט מען צו צום פסיכאמעטרישן פארער.
אין די מבח"ר עקזעסטירט נישט קיין אייגענע סטיפענדיעס-סיסטעם, נאר די סטיפענדיעס (מלגות) ווערן באקומען לאט די אוניווערסיטעט וואס צו איר איז פארבונדן די לערנען-פלאן פונעם סטודענט. ווייל א נידריגע סאציא-עקנאמיע צושטאנד איז גאנץ פארשפרייט ביים פרומען עולם, באקומען רוב פון די סטודענטן סטיפענדיעס.
__חייב_תוכן_עניינים__
סאַפֿאלק (, אויסגערעדט "סאַפֿעק") איז א גראפנשאפט פון ענגלאנד אין איסט אנגליא. סאַפֿאלק גרענעצט עסעקס צו דרום, קעמברידזשיר צו מערב און נארפאלק צו צפון. סאַפֿאלק באדעקט א שטח פון 3,798 קוואדראט ק"מ.
די גראפנשאפט שטאט איז די שטאט איפסוויטש. איינע פון די חשובע שטעט אין סאפאלק איז פיליקסטא, פון די גרעסטע קאנטיינער פארטן אין אייראפע.
נארפֿאלק () איז א גראפנשאפט פון ענגלאנד אין איסט אנגליא. נארפֿאלק גרענעצט סאפאלק צו דרום און קעמברידזשיר און לינקאנשיר צו מערב. די צפון און מזרח גרענעצן זענען דער צפון ים. נארפֿאלק באדעקט א שטח פון 5,371 קוואדראט ק"מ.
די גראפנשאפט שטאט איז די שטאט נאריטש.
בחור כהלכה איז א ספר אויף יודיש וועלכע אנטהאלט הלכות און הדרכות, סיפורי צדיקים און הנהגות טובות, וואס איז נוגע פאר די בר מצוה און בחור'ישע יאהרן, ארויסגעגעבן דורך יצחק אייזיק קעפעטש און געדרוקט אין ניו יארק אין יאר תשנ"ה ביי עקסעלענט בוקביינדינג.
ער האט ווארימע הסכמות פון זעקס מנהלים פון חסידישע ישיבה קטנה'ס אין ברוקלין.
דער ספר באשטייט פון די פאלגנדע פינף חלקים: הרימותי בחור מעם - עלף פרקים, שונה הלכות - פינעף פרקים, מפי ספרים וסופרים - צוויי אפטיילונגען: סיפורי צדיקים און מכתבים לבחורי בר-מצוה, ואני תפלה - צוויי חלקים: סדר הנחת תפילין און תפלה לבר מצוה פון בעל הפלא יועץ, כשאני לעצמי - צוויי חלקים: בואו חשבון און והיה לזכרון.
דער ספר האט בסך הכל צוויי-הונדערט פיער-און-צוואנציג זייטן.
די גראַפֿנשאַפֿטן פֿון ענגלאַנד זענען א צעטיילונג פון ענגלאנד פאר אדמיניסטראטיווע, פאליטישע און געאגראפישע צוועקן. די היינטיקע גראפנשאפטן שטאמען מערסטנס פון די אוראלטע שירן און הערצאגשאפטן פון ענגלאנד.
די 39 היסטארישע גראפנשאפטן האבן אנטוויקלט צווישן די 12טן און 16טן יארהונדערטער.
היינט זענען אינדרויסן פון לאנדאן 81 גראפנשאפטן, מיט פארשידענע פאראנטווארטלעכקייטן.
נארטהאַמפטאנשיר () איז א גראפנשאפט אין דעם מזרח מידלאנדס ראיאן פון ענגלאנד. נארטהאַמפטאנשיר גרענעצט וואריקשיר צו מערב, לעסטערשיר און ראטלאנד צו צפון, לינקאנשיר מיט א קורצן גרענעץ פון 19 מעטער צו צפון־מזרח, קעמברידזשיר צו מזרח, בעדפארדשיר צו דרום־מזרח, באקינגהאמשיר צו דרום און אקספארדשיר צו דרום־מערב. נארטהאַמפטאנשיר באדעקט א שטח פון 2,364 קוואדראט ק"מ.
די גראפנשאפט שטאט איז נארטהאמפטאן.
וואריקשיר () איז א גראפנשאפט אין דעם מערב מידלאנדס ראיאן פון ענגלאנד. וואריקשיר גרענעצט וואוסטערשיר און מערב מידלאנדס צו מערב, סטאפארדשיר צו צפון־מערב, לעסטערשיר צו צפון־מזרח, נארטהאמפטאנשיר צו מזרח, אקספארדשיר צו דרום און גלאסטערשיר צו דרום־מערב. וואריקשיר באדעקט א שטח פון 1,975 קוואדראט ק"מ.
די גראפנשאפט שטאט איז וואריק, און די גרעסטע שטאט אין וואריקשיר איז נאניטאן.
וואוסטערשיר () איז א גראפנשאפט אין דעם מערב מידלאנדס ראיאן פון ענגלאנד. וואוסטערשיר גרענעצט הערעפארדשיר צו מערב, שראפשיר צו צפון־מערב, סטאפארדשיר צו צפון, מערב מידלאנדס צו צפון־מזרח, וואריקשיר צו מזרח און גלאסטערשיר צו דרום. וואוסטערשיר באדעקט א שטח פון 1,741 קוואדראט ק"מ.
די גראפנשאפט שטאט איז וואוסטער, און די צווייטע גרעסטע שטאט אין וואוסטערשיר איז רעדיטש.
קאַליגראַפֿיע (פון "קאַלאס" "שיינקייט" און "גראַפֿע" "שרײַבן") איז א וויזועלער קונסט וואס האט שייכות מיט שרייבן. זי איז דאס פלאנעווען און דורכפירן פון שאפן אותיות מיט אן אינסטרומענט מיט א ברייטן שפיץ אדער א פענדזל מיט איין שטראך (אנדערש ווי מאלן אותיות מיט עטלעכע שטראכן).
היינט ניצט מען קאליגראפיע אין איינלאדונג קארטעס, למשל פאר חתונות, און אויך פארשידענע דאקומענטן.
אין כינע איז קאליגראפיע געווען א "הויכער קונסט" נאך פאר די צייטן פון דער טאנג דינאסטיע.
a> פון דייטשלאנד פון די ה'ק' יארן
לעסטערשיר () איז א לאנד־איינגעשלאסענע גראפנשאפט אין דעם מזרח מידלאנדס ראיאן פון ענגלאנד. לעסטערשיר גרענעצט סטאפארדשיר צו מערב, דארבישיר צו צפון־מערב, נאטינגהאמשיר צו צפון, לינקאנשיר צו צפון־מזרח, ראטלאנד צו מזרח, נארטהאמפטאנשיר צו דרום־מזרח און וואריקשיר צו דרום־מערב. לעסטערשיר (אחוץ דער שטאט לעסטער) באדעקט א שטח פון 2,084 קוואדראט ק"מ, מיט א באפעלקערונג פון 609,578 (אין 2011).
די גרעסטע שטאט אין לעסטערשיר איז לאפבארא.
ראַטלאַנד () איז א לאנד־איינגעשלאסענע גראפנשאפט אין צענטראל־ענגלאנד. ראַטלאַנד גרענעצט לעסטערשיר צו מערב און צפון, לינקאנשיר צו צפון־מזרח און נארטהאמפטאנשיר צו דרום־מזרח. ראַטלאַנד באדעקט א שטח פון 382 קוואדראט ק"מ, די קלענסטע היסטארישע גראפנשאפט אין ענגלאנד, און האט א באפעלקערונג פון 37,600 (אין 2011).
די גראפנשאפט שטאט איז אקהאם, און אחוץ דעם האט ראַטלאַנד נאר איין שטעטל, אפינגהאם.
א בויגן איז א וועג פון איבערבריקן אדער איבערדעקן צווישן צוויי אנשפארן אין א פארעם פון א האלבקרייז אדער אין אן ענלעכער פארעם, וואס איז פעאיק צו טראגן א גרויסע געוויכט.
איידער מ'האט דערפינדן דעם בויגן האט מען באדעקט מיט קראקוועס פון האלץ אדער שטיין. אזוי קען מען ארויפלייגן נאר א באגרענעצטע געוויכט. די דערפינדונג פונעם בויגן האט אויפגעעפנט א וועג אין קאנסטרוקציע און האט געווירקט שטארק אויף ארכיטעקטור.
דער פונדאמעטאלער בויגן וועט צוזאמענגעשטעלט פון א נומיקער צאל פון ציגלען אין דער פארעם פון א טראפעז, וואס ליגן איינס אויף אנאנד. דער אויבערשטער ציגל ווערט גערופן דער "שליסלשטיין", וואס פארמאכט דעם בויגן און האלט אים פעסט. ווען אלע ציגל זענען אויף זייער ארט איז די גאנצע סטרוקטור פעסט און קיין איין ציגל וועט נישט ארויספאלן. דער חיסרון פון א בויגן איז אז ער שאפט קראפטן וואס ווילן צעשפרייזן די יסודות צו די זייטן. כדי איבערהערשן די קראפטן אדער דורך בויען עטלעכע בויגן לעבן אנאנד, כדי די קראפטן זאלן זיך אנולירן, אדער לייגט מען א שווערע געוויכט אויף די צוויי זייט אנשפארן אין דער הייך.
די טעכנאלאגיע פון קאנסטרואירן א בויגן האט אנגעהויבן אינעם אינדוס טאל שוין אינעם דריטן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג. זי איז פארבעסערט געווארן און אנטוויקלט דורך די רוימער.
סטאַפֿארדשיר () איז א לאנד־איינגעשלאסענע גראפנשאפט אין די מערב מידלאנדס פון ענגלאנד. סטאַפֿארדשיר גרענעצט שראפשיר צו מערב, טשעשיר צו צפון־מערב, דארבישיר און לעסטערשיר צו מזרח, וואריקשיר צו דרום־מזרח און מערב מידלאנדס און וואוסטערשיר צו דרום. סטאַפֿארדשיר באדעקט א שטח פון 2,713 קוואדראט ק"מ, די קלענסטע היסטארישע גראפנשאפט אין ענגלאנד, און האט א באפעלקערונג פון 1,047,380 (לויטן צענזוס פון 2001).
די גראפנשאפט שטאט איז סטאפארד.
לאניאדא שפיטאל, קרית צאנז, נתניה
קרית צאנז איז א פרומער חסידישער קווארטאל וואס באדינט אויך ווי דער צענטער פונעם צאנזער חסידות אין דער גארער וועלט. די קריה געפונט זיך אין דער שטאט נתניה.
די קריה איז אויפגעשטעלט געווארן אין נתניה אין כ"א אדר יאר תשט"ו (15 מערץ 1955) דורך רבי יקותיאל יהודה האלבערשטאם דער צאנז קלויזנבורגר רבי. די קריה געפונט זיך אין צפון-מערב זייט פון דער שטאט און פארשפרייט זיך איבער 380 דונאם. דעם געדאנק פון אויפשטעלן א קריה האט דער רבי אויסגעטראכט נאכן חורבן, אין דער צייט וואס דער רבי איז נאך געווען אין אמעריקע. היינט צו טאג וואוינען אין דער קריה איבער 600 משפחות.
עפנטלעכע טראנספארטאציע.
אגד תעבורה: ליניעס 6, 6א - צווישן צענטראלע סטאנציע נתניה צו קריית צאנז.
נתיב אקספרס: ליניע 613 - צווישן מכון מור אינסטיטוס, בני ברק צו קרית צאנז.
אגד: ליניע 407 - צווישן עתירות מדע ירושלים צו קרית צאנז.
ישיבת דברי חיים צאנז - הישיבה הגבוהה - איז די ישיבה גדולה פון די צאנזער חסידים, און געפינט זיך אין קריית צאנז, נתניה.
אין דער ישיבה לערנען ארום 350 בחורים, פון איבערן ארץ ישראל און דער גארער וועלט. פיהל פון די בוגרי הישיבה דינען ווי רבנים.
ראשי הישיבה.
די ישיבה האט צוויי ראשי ישיבות, דער אלטער ראש ישיבה איז הגאון הגדול רבי שמואל אליהו שמערלער בעל דברי אליהו, דער ערשטער ראש ישיבה פון דער ישיבה. ער זאגט פאָר יעדע וואך א שיעור כללי. דער יונגער ראש ישיבה איז רבי יוסף משה דב האלבערשטאם דעם צאנצער רבי'ס צווייטער זון. וואס פירט למעשה די ישיבה.
זיך פארהערן בלעטער.
דער צאנז קלויזנבורגער רבי, דער גרינדער פון דער ישיבה, וואס האט געזען אלס ציל אויפצושטעלן א דור תלמידי חכמים, האט איינגעפירט די בחורים זאלן זיך פארהערן אויף הונדערטער בלעטער גפ"ת (ר"ת פון גמרא פירוש רש"י און תוספות) און זיי באטיטלען אין שטיצן, אז יעדער וואס וועט זיך פארהערן דריי הונדערט בלאט גמרא מיט תוספות וועט באַטיטלט ווערן מיטן טיטל "צורבא מרבנן". פינף הונדערט בלאט גפ"ת מיטן טיטל "חבר". (יארן שפעטער איז עס געענדערט געווארן אויף זעקס הונדערט בלאט גפ"ת). טויזנט בלאט גפ"ת מיטן טיטל "מורינו" און אזוי ווייטער. ווען מען רופט אויף די בחורים צו דער תורה רופט מען זיי אויף מיטן טיטל, א חוץ די צורבא'ס וואס מען רופט זיי אויס אן די טיטל ווייל די טיטל צורבא איז נישט גענוג חשוב. די סיסטעם פון באטיטלען מיט די טיטלעך, איז שוין געווען איינגעפיהרט אין אסך ישיבות אין אונגארן פון פאר די מלחמה, און דער רבי האט עס צוריק געשטעלט און זיין ישיבה.
די חלוקת התעודות, חלוקת הפרסים, פאר די ישיבה גדולה בחורים וואס האבן זיך פארהערט קומט פאר צוויי מאל א יאר, כ"ה ניסן (דעם דברי חיים'ס יארצייט, ראש פון דער צאנזער שושלת, און דער וואס די ישיבה רוהפט זיך נאך היים) מיט ט' תמוז (די יארצייט פון דעם צאנז קלויזנבורגער רבי, דער שפע חיים און דברי יציב, גרידער פון ישיבה, און אויף לעבעהר פון צאנז נאכן חורבן), כ"ה ניסן טיילט מען די תעודות און פרסים פאר די "חבר'ס" און ט' תמוז ווערן די תעודות און פרסים געטיילט פאר די "מורינו'ס".
די מתיבתא.
די היכל הישיבה געפונט זיך אין מתיבתא, סעדיה גאון גאס 10, וואס דארט דאוונט אויך דער צאנזער רבי שבת.
די קרית חינוך.
פאר די תלמידי הישיבה איז צו געשטעהלט א ריזיגן קאמפוס וואס ווערט גערופן "קריית חינוך - דברי חיים", געפודט זיך אין דברי חיים גאס 5, מיט א גרויסע עסצימער, און א גרויסע שלאפשטוב.
רבי יעקב שמשון שעפעטיווקער (נפ' ג' סיון ה'תקס"א) איז געווען א רוסישער רב, א גרויסער למדן, וואס האט פארשפרייט חסידות צווישן די למדנים. ער איז געווען א תלמיד פון רבי יעקב יוסף פון פאלאנע (דער "תולדות"), דער מעזריטשער מגיד און רבי פינחס קאריצער. אין זיינע לעצטע יארן האט ער געפירט א רעביסטעווע אין טבריה.
רבי יעקב שמשון איז געבוירן געווארן צו זיין פאטער הרב יצחק, רב פון שעפעטיווקע. ער האט געהייראט די טאכטער פון רבי חיים יעקב סג"ל חריף, רב פון שעפעטיווקע.
ער האט געפירט די וויכוחים מיט די מתנגדים וועגן חסידות, און פאר דעם צוועק האט ער געטראפן דעם פראגער רב, הרב יחזקאל לאנדא, מחבר פון "נודע ביהודה".
אין יאר תק"ן איז ער אנגעקומען צום ערשטן מאל אין ארץ ישראל. אין יאר תקנ"ד איז ער אנגעקומען צום צווייטן מאל און האט זיך באזעצט אין טבריה, וואו ער האט אויפגעשטעלט דעם וואהלינער כולל. אין תקנ"ט איז ער געפארן אין צפון אפריקע לטובת דעם יישוב אין ארץ ישראל.
ווען ער האט זיך געצויגן אין ארץ ישראל האט זיין איידעם רבי יהודה מאיר שפירא איבערגענומען דאס רבנות אין שעפעטיווקע.
ער איז נפטר געווארן אין טבריה ג' סיוון תקס"א.
הערעפֿארדשיר () איז א גראפנשאפט אין דעם מערב מידלאנדס ראיאן פון ענגלאנד. הערעפֿארדשיר גרענעצט די ענגלישע גראפנשאפטן שראפשיר צו צפון, וואוסטערשיר צו מזרח און גלאסטערשיר צו דרום־מזרח, און די וועלשישע גראפנשאפטן גווענט צו דרום־מערב און פאוויס צו מערב. הערעפֿארדשיר באדעקט א שטח פון 2,180 קוואדראט ק"מ.
די גראפנשאפט שטאט איז הערעפארד.
שראפשיר () איז א גראפנשאפט אין דעם מערב מידלאנדס ראיאן פון ענגלאנד. שראפשיר גרענעצט וויילס צו מערב, און די ענגלישע גראפנשאפטן טשעשיר צו צפון, סטאפארדשיר צו מזרח, וואוסטערשיר צו דרום־מזרח און הערעפארדשיר צו דרום. שראפשיר באדעקט א שטח פון 3,487 קוואדראט ק"מ.
די גראפנשאפט שטאט איז שרויזברי.
דוד לייבוש יאקאבאוויטש איז א חרדישער סאטמארער מיליאנער, וועלכער האט מיט זיין עשירות מנדב געווען בנינים פאר אסאך תורה אנשטאלטען.
דוד לייבוש איז א זאלי, און ער האט מנדב געווען א הערליך, ביהמ"ד אויף מוירטל עוו. אין וויליאמסבורג.
טשעשיר () איז א צערעמאנישע גראפנשאפט אין צפון־מערב ענגלאנד. טשעשיר גרענעצט די ענגלישע גראפנשאפטן מערזיסייד און גרויס-מאנטשעסטער צו צפון, דארבישיר צו מזרח, סטאפארדשיר און שראפשיר צו דרום, און פלינטשיר און רעקסהאם אין וויילס צו מערב. טשעשיר באדעקט א שטח פון 3,487 קוואדראט ק"מ.
די גראפנשאפט שטאט איז טשעסטער.
זאַפֿט איז א פליסיקייט וואס געפינט זיך נאטירלעך אין פרוכט] און גרינצייג. אויך רופט מען זאפט א פליסיקייט וואס אנטהאלט א נאטירלעכן זאפט אדער א פליסיקייט וואס קומט פון פלייש אדער פיש. מען טוט אפט פארשלינגן זאפט ווי א געטראנק, אדער מען ניצט אים צו געבן געשמאק אין עסנווארג.
א טייל פון די פרוכט וואס מען ניצט צו מאכן זאפט זענען עפל, מאראנץ, טאמאטע, אנאנאס, גרייפפרוכט, גוואווע, מאנגא, קאווענע, זשורעכלינע, וויינטרויבן, לימענע און גרינע לימענע.
אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך מעג מען רופן זאפט, לויטן געזעץ, נאר צו ריינעם זאפט פון פרוכט אן קיין שום אנדער זאך נישט אריינגעמישט.
צוגרייטן.
מען גרייט צו זאפט דורך קוועטשן אדער ווייקן די פרוכט אדער גרינצייג, אן צו הייצן. למשל, מאראנצן זאפט איז די פליסיקייט ארויסגעקוועטש פון מאראנצן, און טאמאטע זאפט איז די פליסיקייט וואס מען דרוקט פון די פרוכט פונעם פאמידאר פלאנץ. מען קען צוגרייטן זאפט אין שטוב מיט א האנט־ אדער עלעקטרישן זאפטמאכער. זאפט איז זייער פאפולער צו טרינקען אין דער פרי אויף פרישטיק.
א צאָפ (אדער צעפל) איז א פילטייליגע סטרוקטור אדער מוסטער, געמאכט פון דורכפלעכטן דריי אדער מער שנירלעך פון א בייגנדיגן חפץ ווי פיברעס, דראטן אדער האר.
צעפ זענען גענוצט צו מאכן שטריכט, דעקאראציעס און האר פריזורן.
פּרי תמרים איז געווען א מאנאטליכער הלכה'דיגער קובץ תורני וועלכע אנהאלט חידושים וועלכע איז נתחדש געווארן דורך סאטמארער רבנים און כולל יונגעלייט פון איבער די וועלט.
עס האט זיך אנגעהויבן אין די שפעטע למ"ד יארן, ווען דער ערשטער סאטמארער רבי האט נאך געלעבט, און אנגעהאלטן ביז אין די נו"ן יארן.
אינעם צווייטן קובץ, וועלכע איז ערשינען לכבוד שבועות תשל"ח אין א הארטן דעקל, איז פאראן הסכמות פון: רבי יצחק יעקב ווייס בעל מנחת יצחק, ראחאווער רב פון ב"ב, רבי משה אריה פריינד און הרב וואזנער.
אלימלך שטערן איז געווען דער ערשטער עורך און משה הערש קליין, יחזקאל ט"ב און רבי מענדל פר"מ זענען געווען פון די חברי המערכת, שפעטער איז עס איבערגענומען געווארן דורך רבי ישראל דוד הארפענעס, יוסף אריה פעלזען און ישראל מענדל שווארץ.
במשך די יאהרן זענען דארט אויסגעלופטערט געווארן אסאך שווערע הלכהישע שעררויות און שאלות.
ווי צב"ש: בודק זיין א ס"ת דורך א קאמפיוטער, עפענען פארמאכטע פלעשער אום שבת און נאך.
דיין טייערער געשאַנק איז א יודיש זאמל בוך פון פארשידענע אינטרעסאנטע ערציילונגען געשריבן דורך באוואוסטע באגאבטע שרייבערין'ס בעיקר איבער דעם ענין פון צניעות און באשיידנקייט ביי פרויען, ארויסגעגעבן אין יאר תשע"ד דורך ח. רוזנגרטן פון הוצאת שושנים אין ירושלים און פארשפרייט דורך נר למאור פארלאג.
עס האט הסכמות פון די בי"ד פון עדה החרדית און אלכסנדר האבערפעלד.
עס אנטהאלט זעקס-און-צוואנציג ערציילונגען אין א ס"ה פון צוויי הונדערט איין-און-אכציג זייטן.
גרעגארי קומט צוריק אהיים איז א דיקער בוך וואו עס ווערט געשילדערט א העכסט דראמאטישע לעבנס-געשיכטע פון א טאטע מיט א זוהן פון רוסלאנד, אנגעהויבן ביי די צווייטע וועלט מלחמה און געענדיגט יארן שפעטער ווען זיי האבן דעזערטירט קיין אמעריקע.
דער בוך איז ארגינעל געשריבן אין די רוסישע שפראך און איז איבערגעזעצט געווארן אויף יודיש דורך המסביר טרענסלעישן סערוויסעס (HAMASBIR TRANSLATION SERVICES).
עס איז געדרוקט און פארשפרייט דורך דפוס המעתיק אין ברוקלין, ניו יארק ה'תשס"ח און אנטהאלט 43 קאפיטלען אין 640 זייטן.
זוועהיל, וואהלין, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, דורך דעם וואס דארטן האט געוואוינט רבי משה זוועהילער, א זון פון רבי יחיאל מיכל, דער זלאטשאווער מגיד.
זיין זון הרה"ק רבי יחיאל מיכל זי"ע האט איבערגענומען דעם זוועהילער הויף, און נאך זיין פטירה י"ב תשרי תרט"ז איז די הנהגה אריבער צו זיין זון הרה"ק רבי מרדכי'לע זי"ע, דער פאטער פון הרה"ק רבי שלמה'קע זוועהילער זי"ע, וועלכער האט איבערגעפלאנצט דעם זוועהילער הויף אין ארץ ישראל.
דער זוועהילער בוים.
רבי משה (- י' אייר ה'תקצ"א), פון זוועהיל, איידעם ביי רבי דוד ז"ק פון גראבאוויטש – מגיד אין מעזריטש און זוועהיל.
זשעליכאווער צווייג.
רבי יצחק שלמה גאלדמאן פון זשעליכאוו (ה'תקע"ג - כ"ט חשוון ה'תרל"ב), איידעם ביי רבי משה אליקים בריעה פון קאזשניץ (הויף).
רבי יעקב ישראל קארף (כ"ו תשרי תרמ"ג - ט' תשרי תשי"ג) איז געווען דער זוועהיל-מעזשביזשער רבי אין זוועהיל און דערנאך אין באסטאן, מאסאטשוסעטס.
רבי יעקב ישראל איז געבוירן אין תרמ"ג אין שטעטל מעזבוזש צו זיין פאטער רבי מרדכי בן ציון, זון פון רבי מיכל דראביטשער (אן איידעם פון רבי מאטעלע טשערנאבליער), זון פון רבי איצקיל דראביטשער (אן איידעם פון רבי ברוך מעזשביזשער), זון פון רבי יאסעלע יאמפעלער, זון פונעם זלאטשאווער מגיד.
רבי יעקב ישראל האט באקומען היתר הוראה ביים ערוך השולחן און ביי רבי מרדכי אשמינער, סלאנימער רב. ער האט געהייראט מרת גיטל הי"ד, א טאכטער פון רבי יחיאל מיכל גאלדמאן פון קארעץ (א ברודער פון רבי שלאמקע זוועהילער). ער איז געווארן ראש בית דין אין זוועהיל.
שפעטער איז ער געווארן רבי אין שטעטל מעזשביזש. ווען זיין שווער איז אוועק איז געווארען רבי אין דער שטאט זוועהיל. זיין ווייב מרת גיטל איז אומגעקומען אויף קידוש ה' ביי א פאגראם אין שטעטל זעווהיל אין תרע"ט. ער האט נאכאמאל חתונה געהאט מיט איר שוועסטער מרת יוכבד.
אין יאר תרפ"ד האבן זיינע חסידים אים ארויס געברענגט קיין באסטאן, וואו ער האט געבויט א בית מדרש און האט אויפגעשטעלט א בית דין מיט כשרות.ער פלעגט אליין גיין מיט זיין גבאי צו באסטאן הארבאר פארט, וואו מענטשן זענען אונגעקומען מיט דער שיף פון אייראפע, און ער האט זיי געברענגט קיין באסטאן צו זיך אינדערהיים. אזוי האט ער געראטוועט א סאך מענטשן פון די רוסישע פאגראמען און פון די דייטשע הענט.
ער איז געווען פון די מייסדים פון אגודת האדמורי"ם. ער איז געווען גוט מיט די פאליציי אפיצירן און פאליטישע פיגורן ווי דער בירגערמייסטער און סענעטארן.
ער איז נפטר געווארן ערב יום כיפור ה'תשי"ג און ער ליגט אינעם בית החיים נצח ישראל אין טשעלסי.
דער צאנזער קשר איז א סארט קניפּ פון תפילין של ראש, געמאכט פון צוויי דל"ת'ס, און זעט אויס ווי א שלאס מ"ם.
אנדערש פון א קשר דל"ת מיט א צורה פון איין דל"ת, אדער קשר מרובע מיט א צורה פון א קוואדראט.
עס איז דא א מקור אין זוהר הקדוש אז די קניפ פון תפילין של ראש דארף צו האבן צוויי דל"ת'ס.
דער סיסטעם פון אויפבויען דעם קשר איז ערפינדן געווארן דורך רבי נתן אדלער וואס האט זיך אסאך מטריח געווען דאס צו ערפונדן. נאך וואס זענען געגאנגען מיט דעם קשר איז זיין תלמיד דער חתם סופר, און דער צאנזער רב בעל דברי חיים און זיינע קינדער נאך אים. היינט איז דער קשר אנגעפירט אין דער צאנז קלויזנבורגער קהילה.
דער צאנזער רב האט זיך זייער אנגעשטרענגט וועגן דעם קשר און געשיקט אן עקסטרער שליח קיין פרעשבורג כדי צו לערנען ווי צו מאכן דעם קשר.
דער קשר אין שינאווא.
דער צאנזער רב'ס עלסטער זון רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם דער שינאווער רב האט מקפיד געווען נישט צו גיין מיט דעם קשר, זאגנדיג אז כדי צו מאכן דעם קניפ דארף מען צו זיין א גרויסער מומחה און ווען עס וועט נישט גענוי פאסטן אויפן קאפ וועט זיין א שטיקל פראבלעם עס צו ארדענען.
דער קשר אין צאנז קלויזנבורג.
אין דער צאנז קלויזנבורגער געמיינדע איז דער קשר זייער שטארק איינגעפירט, און ווען מען האט געפרעגט דעם צאנז קלויזנבורגער רבי'ן צי צאנזער קשר איז ליחודי סגולה אדער אויך פאר פשוט'ע מענטשן, און צי מען מעג טוישן פון דעם טאטע'נס פירונג און מאכן דעם קשר, האט ער געענטפערט אז אויף אנדערע קשרים קען מען מפקפק זיין אבער דעם קשר איז גוט לכו"ע. דאך אבער מען זאל נישט טוישן אויב מען איז נישט בקיא אין דעם קשר, ווייל ווען עס וועט נישט זיין גוט אויפן קאפ זאל מען דאס קענען קלענער אדער גרעסער מאכן.
פאליטעיזם (פון גריכיש: "πολύ פאלי", "פיל" און "θεός טעאס", "גאט") איז די גלויבונג אין א סך אפגעטער, אנדערש ווי מאנאטעיזם, די גלויבונג אין איין גאט. די רעליגיעס וואס גלייבן אין פאליטעיזם זענען פאליטעיסטישע רעליגיעס. איינער וואס גלייבט אין דעם איז א פאליטעיסט. אמאליגע צייטן האבן פיל פעלקער פון דער וועלט געגלייבט אין פאליטעיזם, ווי למשל, אוראלט עגיפטן, אוראלט גריכנלאנד און אוראלט רוים. די רעליגיעס האבן א מיטאלאגיע וועגן זייערע אפגעטער.
ווען אברהם אבינו האט געמאלדן אז ס'איז נישט דא מער ווי איין גאט, האט מען אים געוואלט הרגענען.
היינטיקע רעליגיעס וואס גלייבן אין פאליטעיזם זענען שינטאאיזם, טאאיזם און הינדואיזם.
די דעקל פון "דער גיבור אין קייטן" וואס איז ערשינען אין ווארשא דורך ב' שימין אין דעם יאר 1911
די מיזעראַבלער (פראנצויזיש: "Les Misérables לע מיזעראַבלע") איז א ראמאן וואס זיין געשיכטע געשעט אין פראנקרייך אין דעם ערשטן העלפט פון דעם 19טן יארהונדערט, דאס בוך האנדלט וועגן די נאטור פון דעם מענטש און וועגן דעם לעבן, דאס בוך גייט נאך דער כאראקטער פון זשאן וואלזשאן און נאך די אנטוויקלונגען אין פראנקרייך, מיט שארפער רעצענזיע וועגן די ארעמקייט או די פארהעלטעניש פון דער פראנצויזישער געזעלשאפט צו די ארעמעלייט און די רחמנות'דיגע. דאס בוך האט געשריבן אין יאר 1862 דער בארימטער פראנצויזישער שרייבער וויקטאָר הוגאָ. דאס בוך איז געבענטשט מיט געפארבטע קאלירן און טיפע אנאליזן פון פיגורן, אויך די זאטיגע פון זיי. "די מיסעראבלער" ווערט גערעכנט אלס די גרעסטע באשאפונג פון וויקטאר הוגא צוזאמען מיט דער באשאפונג דער הויקער פון נאטרעדאם.
איבערזעצונג צו יידיש.
מיטן נאמען "דער גיבור אין קייטן". ב' שימין ווארשא. 1911.
רעקארדן.
דערנאך ווען ער האט געענדיגט אראפ צו שרייבן דעם ראמאן די מיזעראבלער, איז וויקטאר הוגא ארויס אין וואקאציע, ער איז געווען נייגעריג צו וויסן צי דאס פארקויפן דאס בוך געלונגט האט ער געשיקט א טעלעגראם צום פארלעגער מיט איין איינציגער צייכן: "?". דער ענטפער וואס האט נישט פארשפעטיגט צו קומען האט אריינגערעכנט אין זיך אויך נאר איין צייכן: "!". אנדערש פון דער קורצער מיטשטימונג, וואס ווערט גערעכנט אלס די קערצסטע מיטשטימונג פון אלע צייטן, פארמאגט "די מיזעראבלער" איינע פון די לענגסטע זאצן אין דער וועלט ליטעראטור. די לענג איז 823 ווערטער, 93 קאמעס, 51 פינטלעך מיט קאמען און-4 קווים מפרידים (-),עס ווערט צעשפרייט אויף כמעט דריי זייטן.
פֿילאַדעלפֿיע ישיבה (פולער נאמען: די תלמודישע ישיבה פון פֿילאַדעלפֿיע) איז איינע פון די חשובע ליטווישע ישיבות אין אמעריקע. דער צענטראלער קאמפוס פון דער ישיבה געפינט זיך אין אווערברוק, פילאדעלפיע.
די היינטיקע ראשי ישיבה זענען הרב שמואל קאמינעצקי (זון פון הרב יעקב קאמינעצקי), רבי שמעון יהודה שוויי און רבי שלום קאמינעצקי.
די ישיבה אנטהאלט סיי א ישיבה קטנה סיי א ישיבה גדולה.
די ישיבה האט מען געגרינדעט אין יאר ה'תשי"ג (1953) מיטן אנווייז פון הרב אהרן קאטלער, ראש ישיבה פון בית מדרש גבוה אין לייקוואוד, ניו זשערסי, און איז געווען פון די ערשטע ישיבות אין די פאראייניגטע שטאטן. די ערשטע ראשי ישיבה זענען געווען הרב שמואל קאמינעצקי און הרב דוב שווארצמאן.
צוויי יאר נאכהער האט הרב שווארצמאן פארלאזט די ישיבה, און הרב אליה שוויי, א תלמיד מובהק פון הרב אהרן קאטלער, האט איבערגענומען זיין אמט, און ער האט געדינט ווי ראש ישיבה ביז זיין פטירה אין תשע"א (2009).
האַדיטש, (אוקראיניש: Гадяч "גאַדיאַטש";;) איז א שטאט אין דעם פאלטאווער אבלאסט, אוקראינע. זיין באפעלקערונג איז געווען 24,196 באוואוינערס אין 2013.
האדיטש געפינט זיך אויף דעם פסעל טייך, און איז 98 ק״מ אויף צפון-זייט פון פאלטאווע.
די בראשית-יארן פון האדיטש זענען נישט פונקטליך געוואוסט, אבער די שטאט ווערט דערמאנט אין א דאקומענט פונעם יאר 1634. אין דער מלחמה צווישן שוועדן און רוסלאנד אין דעם 18טן יארהונדערט, איז האדיטש געווען אונטער דער שוועדישער הערשאפט אין 1709 און א שפיטאל איז געשאפן געווארן. שפעטער, איז די שטאט איז געווארן א טייל פון רוסלאנד אין 1713.
אין 1897, איז די באפעלקערונג פון האדיטש געווען 7,721 באוואוינערס. די אוקראינישע זענען געווען דער מערטייל מיט 72.85% פון דער באפעלקערונג, נעקסט אידן מיט 24% און רוסן מיט 2.6%. עס איז געווען דא צוויי פאגראמן אין 1905 און 1919. אין דער צוויטער וועלט מלחמה, די נאציס זענען געקומען קיין האדיטש דעם 27סטן סעפטעמבער 1941. די אידן זענען אומגעקומען על קידוש השם דעם 9טן יאנואר 1942.
אין היינטיגע טעג, איז די שטאט מקבל-פנים פיל אידן יעדע יאר, מחמת דער אלטער אידישער בית-החיים אין וועלכן איז נקבר דער רב הקדוש שניאור זלמן פון לאדי, דער ערשטע רבי פון חב"ד חסידות.
לאַנקאַשיר () איז א גראפנשאפט אין צפון־מערב ענגלאנד. לאַנקאַשיר גרענעצט די גראפנשאפטן קאמבריע צו צפון, צפון יארקשיר צו צפון־מזרח, מערב יארקשיר צו מזרח, און גרויס-מאנטשעסטער און מערזיסייד צו דרום; צו מערב געפינט זיך דער אירישער ים. לאַנקאַשיר באדעקט א שטח פון 3,079 קוואדראט ק"מ.
די גראפנשאפט שטאט איז לאנקאסטער, און די אדמיניסטראציע ווערט געפירט פון דער שטאט פרעסטאן.
גלאסטער () איז א היסטארישע שטאט אין גלאסטערשיר, ענגלאנד. די שטאט געפינט זיך אויפן סעווערן טייך, בערך 51 ק"מ צפון־מזרח פון בריסטאל און 72 ק"מ דרום־מערב פון בירמינגהאם. זיין באפעלקערונג אין 2011 איז געווען 121,900.
די שטאט האט גוטע טראנספארט פארבינדונגען, מיט גלאסטער באן סטאנציע, דער M5 מאטארוועג און דער A38 שאסיי.
מאפע פון די שטענדיקע מיטגלידער פונעם פאריזער קלוב
דער פאַריזער קלוב () איז אן אומפארמעלע גרופע פון פינאנץ־באאמטע פון 21 לענדער וואס זענען פון דער וועלטס גרעסטע עקאנאמיעס. דער קלוב פארזארגט געוויסע פינאנסיעלע דינסטן, מסדר זיין די חובות פון פארחובטע לענדער און זייערע קרעדיטארן.
דער קלוב קומט צוזאמען יעדע זעקס וואכן אין דעם ביורא פונעם פראנצויזישן מיניסטעריום פון עקאנאמיק און פינאנץ אין פאריז. דער פארזיצער איז א הויפט באאמטער פונעם פראנצויזישן אוצר, היינט ראמאן פערנאנדעז.
די שטענדיקע מיטגלידער זענען: אויסטראליע, איטאליע, אירלאנד, בעלגיע, דייטשלאנד, דענמארק, האלאנד, יאפאן, ישראל, נארוועגיע, עסטרייך, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, די פאראייניגטע שטאטןפינלאנד, פראנקרייך, קאנאדע, רוסלאנד, שווייץ, שוועדן און שפאניע.
דער יידישער ביכער־צענטער אין מאסאטשוסעטס
דער יידישער ביכער־צענטער (ענגליש: "Yiddish Book Center") (פריער גערופן דער נאציאנאלער צענטער פאר יידישע ביכער) געפינט זיך אין אמהערסט, מאסאטשוסעטס, פאראייניגטע שטאטן.
ער איז א קולטור אינסטיטוס וואס זיין מטרה איז האלטן יידישע ביכער און מולטימעדיע זאכן. דער צענטער, וואס איז א טייל פון די מוזייען פארבאנד "Museums10", איז א נאנפראפיט ארגאניזאציע וואס ארבעט אינעם קאמפוס פון העמפשיר קאלעדזש און זיינע אקציעס ווערן פינאנצירט דורך אבאנענטן און דורך געשאנקען.
זיי האבן אויך דיגיטאליזירט טויזנטער ביכער וועלכע מ'קען לייענען פאר אומזיסט אויף זייער וועבזייטל.
וועב.
אַמהערסט () איז א שטעטל אין העמפשיר קאנט, מאסאטשוסעטס, אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע. עס געפינט זיך אינעם קאנעטיקוט טייך טאל.
דער יידישער ביכער-צענטער געפינט זיך אין אמהערסט.
א טייל פונעם בוך "די קונסט פון מלחמה"
"די קונסט פון מלחמה" ("סון זי בינג פֿאַ") איז א בוך געשריבן דורכן כינעזישן גענעראל סון צו אינעם 6טן יארהונדער פאר דער ציווילער רעכענונג. דאס בוך האט 13 קאפיטלעך. דאס בוך דערציילט וועגן מלחמות און וויאזוי מען זיגט. עס רעדט וועגן מיליטערישער סטראטעגיע און פארוואלטונג פון מלחמה.
מען האט איבערגעזעצט דאס בוך אויף פראנצויזיש צום ערשטן מאל אין 1772, און אויף ענגליש (טיילווייז) צום ערשטן מאל אין 1905.
סון צו האט געהאלטן אז וואס ווייניגער מען פירט מלחמה איז בעסער. די מלחמה זאל מען פירן וואס גיכער כדי צו פארמיידן עקאנאמישן שאדן.
צפון יארקשיר () איז א מעטראפאליטאנע און צערעמאנישע גראפנשאפט אין צפון־מזרח ענגלאנד. צפון יארקשיר גרענעצט די גראפנשאפטן מזרח יארקשיר, דרום יארקשיר און מערב יארקשיר צון דרום, לאנקאשיר צו דרום־מערב, קאמבריע צו צפון־מערב און דארהאם צו צפון; אין דער מזרח זייט געפינט זיך דער צפון ים. צפון יארקשיר באדעקט א שטח פון 8,654 קוואדראט ק"מ.
די גראפנשאפט שטאט איז נארדאלערטאן.
הרב חנוך דוב פאַדווא (כ' אב ה'תרס"ח - ט"ו אב ה'תש"ס) איז געווען אב בית דין פונעם התאחדות קהלות החרדים, די חרדישע קהילה פון לאנדאן, ענגלאנד, און א וועלטס פוסק.
חנוך דוב פאדווא איז געבורין געווארן כ' אב תרס"ח (17טן אויגוסט 1908) אין בוסק, א קליין שטעטל אין גאליציע (היינט אין אוקראינע) צו ר׳ אליעזר וואלף טויבער און זיין ווייב מרת טויבא, טאכטער פון ר׳ שמואל יוסף פאדווא. זיין פאטער ר' אליעזר וואלף האט אים א נאעמן געגעבן נאכן אלעסקער רבי'ן. ביי די פינעף יאר איז אויסגעבראכן די ערשטע וועלט מלחמה, און די משפחה האט זיך געצויגן פונעם פראנט קיין ווין (וואס איז דעמאלסט געווען די הויפטשטאט פון דער עסטרייך אונגארישער אימפעריע, פון וואס גאליציע איז געווען א טייל. אין ווין האט ער געלערנט ביים בוקאווסקער רב, הרב חיים פינטער. שוין אין די יונגע יארן איז חנוך דוב געווען באוואוסט פאר אן עילוי. פון ווין איז ער געפארן לערנען אין דער ישיבה אין צעהלעם און אין מאטערסדארף. שפעטער איז ער געפארן לערנען אין גרויסן בעלזער שטיבל אין קראקע. אלס בעלזער חסיד איז ער געווען צו די לעצטע ימים-נוראים תרפ״ז ביים בעלזער רבי׳ן, רבי ישכר דוב רוקח. אויך איז ער געפארן פון קראקע קיין בעלז צו דער לווייה פונעם בעלזער רב.
ער האט חתונה געהאט מיט חנה גיטל, טאכטער פון נפתלי גאטעסמאן, גבאי צום בעלזער רבי׳ן.
אין ירושלים איז ער געווארן נאענט צום טשעבינער רב און צום טעפליקער רב.
ווען דער בעלזער רבי, רבי אהרן רוקח, איז געקומען קיין ירושלים, פלעגט רבי חנוך דוב זיצן אויבן־אן.
אין ח׳ טבת תש״ד, ווען ער האט נאך געוואוינט אין ירושלים, איז נפטר געווארן פון א לונגען אנצינדונג זיין ווייב חיה גיטל. זייערע פינף קינד האט געהאדעוועט זיין זיווג שני יהודית, טאכטער פון רבי אברהם אהרן זאנענפעלד, א זון פון גאב״ד פון ירושלים הרב יוסף חיים זאנענפעלד, מיט וועמען ער האט חתונה געהאט אין תש״ז.
אין יאר תשט"ו האט מען אים גערופן די דינען ווי אב"ד פונעם התאחדות קהילות החרדים אין לאנדאן, די ארגאניזאציע וואס פאראייניגט די חרדישע קהילות אין לאנדאן. רבי חנוך דוב האט געדינט אלס רב פון לאנדאן ביז זיין פטירה.
ער האט פארפאסט שו"ת "חשב האפוד" (דריי חלקים), מיט דער הסכמה פונעם טשעבינער רב.
ז' שבט תשנ"ג איז נפטר געווארן זיין ווייב מרת יהודית.
רבי חנוך דוב איז געווען א בעלזער חסיד.
ער איז נפטר געווארן ט"ו באב ה'תש"ס (16טן אויגוסט 2000), און איז באערדיגט אין הר המנוחות אין ירושלים.
דער צענטראל־פראצעסאר () איז א הארטווארג באשטאנדטייל אין א קאמפיוטער וואס פירט אויס די אנווייזונגען פון פראגראמען וואס זענען געשפייכלערט אין דעם זיכרון פונעם קאמפיוטער. מאדערנע מיקרא־פראצעסארן ווערן געבויט אויף אן איינצלנעם שפענדל.
לויטן פאן נוימאן ארכיטעקטור, די אנווייזונגען וואס דער פראצעסאר באקומט דערמעגלעכן דעם פראצעסאר צו לייענען דאטן פונעם זיכרון, אויספירן אריטמעטישע, לאגישע און איינגאב/אויסגאב אפעראציעס אויף די דאטן.
אן אינטעגרירטער שטראמקרייז קען האבן עטלעכע צענטראל־פראצעסארן אויף איין שפענדל.
צוויי וויכטיקע קאמפאנענטן פון א צענטראל־פראצעסאר זענען די אריטמעטיש-לאגישע איינהייט (ALU), וואס פירט אויס די אריטמעטישע און לאגישע אפעראציעס, און די קאנטראל איינהייט, וואס ברענגט די אנווייזוגען פונעם זיכרון און פירט זיי דורך.
הרב נתנאל ווייל, קארלסרוער רב
הרב נתנאל ווייל (ה'תמ"ז, 1687 – ל' ניסן ה'תקכ"ט, 1769) איז געווען ראש ישיבה אין פראג און שטאטס רב פון קארלסרוע.
ער האט מחבר געווען די באוואוסטע פירושים "קרבן נתנאל" אויפן רא"ש פאר די מסכתות אין מועד און נשים, און "נתיב חיים" אויף שולחן ערוך אורח חיים.
נתנאל ווייל איז געבוירן געווארן אין שטילינגען אין יאהר תמ"ז צו זיין פאטער רבי נפתלי צבי ווייל, וואס איז געווען א זיבעטער דור פון רב יעקב ווייל (דער מהר"י ווייל), און צו זיין מוטער מרים. אין ה'תנ"ב איז זיין פאטער געהרגעט געווארן, און אין תנ"ז האט זיין מוטער אים געפירט אין פיורדא, און פון דארט האט זי אים געשיקט אין א קארעטע קיין פראג, צו זיין פעטער (זיין פאטערס ברודער), ר' ליפמאן.
און ער איז געווען אין יאהר ה'תקי"א באשטימט שטאטס רב פון קאַרלסראָה.
א בלינצע איז א מאכל געמאכט פון מעל געמישט מיט וואסער אדער מילך און געפרעגלט זייער דין. נאך דעם פילט מען די בלינצע מיט קעז אדער קאנסערוו אדער אנדערע זאכן.
שבועות איז א מנהג ביי יידן פון מזרח אייראפע צו עסן בלינצעס אנגעפילט מיט קעז.
סאַן דיעגא () איז א הויפט שטאט אין דעם אמעריקאנישן שטאַט קאליפארניע, אויפן בארטן פונעם פאציפישן אקעאן, 190 ק"מ דרום פון לאס אנדזשעלעס, און לעבן דעם גרענעץ מיט מעקסיקא. סאן דיעגא איז די אכטסטע גרעסטע שטאט אין די פאראייניקטע שטאטן און די צוויטע גרעסטע שטאט אין קאליפארניע.
אין סאן דיעגא געפינט זיך דער אוניווערסיטעט פון קאליפארניע, סאן דיעגא.
אין סאן דיעגא וואוינען 90,000 יידן.
א זון איז א קינד וואס איז א זכר.
אין טייל קולטורן איז א זון א מער געזוואונטשט קינד ווי א טאכטער.
ירושה.
לויט דער תורה, ווען איינער איז נפטר און לאזט איבער א זון אדער זין, באקומען זיי די גאנצע ירושה, און די טעכטער גארנישט. חז"ל האבן אבער מתקן געווען איבערלאזן א טייל פון דער ירושה פאר די טעכטער וואס זענען נאך נישט געהייראט.
טאמער דער עלטסער זון איז א בכור צו זיין פאטער, באקומעט ער צוויי טיילן פון דער ירושה קעגן זיינע ברידער.
הענרי דער אכטער (28סטן יוני 1491 – 28סטן יאנואר 1547) איז געווען א מלך פון ענגלאנד פון דער טיודאר דינאסטיע צווישן די יארן 1509-1547. ער איז געווען איינער פון די מערסט באאיינפלוסער הערשער אין זיינע צייטן. די הויפט רעפארמען וואס ער האט פראמאווירט זענען געווען די אפזונדערונג פונעם פויבסט, דאס גרינדן די אנגליקאנישע קירכע און פאראייניקן ענגלאנד מיט וויילס.
הענרי איז באוואוסט פאר די זעקס ווייבער וואס ער האט געהייראט—צוויי האט ער גע'גט (וואס איז געווען די אורזאך פון זיין באזונדערן פון דער קאטוילישער קירכע, וואס אנערקענט נישט קיין גט), צוויי האט ער געהייסטן הינריכטן, איינע איז געשטארבן, און די לעצטע האט אים אויסגעלעבט. דערפאר האט ער געהייראט אזוי פיל מאל ווייל ער האט שטארק געוואלט א זון וואס זאל ירשענען זיין טראן. ענדלעך האט ער געהאט אן איינציקן זון, עדווארד דער זעקסטער, וואס האט אים טאקע גע'ירשענט. נאך עדווארדס טויט האבן געקעניגט הענרי'ס צוויי טעכטער, מערי פון ענגלאנד ("בלוטיקע מערי") און עליזאבעט די ערשטע. עליזאבעט האט געקעניקט לאנגע יארן און איז געווען פון די מערסטע באאיינפלוסע מאנארכן פון ענגלאנד.
הענרי איז געבוירן געווארן אין 1491, דער זון פון הענרי דער זיבעטער פון דער טיודאר דינאסטיע, וואס האט פארכאפט דעם ענגלישן טראן נאך דעם באזווארט קאמף (1485), וואס האט געשלאסן די רויזן מלחמות און ווען ריטשארד דער דריטער איז אראפגעווארפן פונעם טראן. ריטשארד דער דריטער איז געווען דער לעצטער מלך פון דעם הויז פון יארק; אז הענרי דער זיבעטער איז ארויף אויפן טראן האט אנגעהויבן די פראכטפולע תקופה פון דעם הויז פון טיודאר. הענרי'ס מוטער עליזאבעט איז געווען דאס עלטסטע קינד פונעם מלך עדווארד דער פערטער פונעם הויז פון יארק, אזוי איז הענרי געווען א דירעקט אייניקל פון די גרויסע מלכים פון ענגלאנד, פון זיין מוטערס זייט.
אינפֿראַסטרוקטור באדייט די גרונטלעכע פיזישע און ארגאניזאציע־סטרוקטורן פאר א געזעלשאפט אדער פירנעם.
טיפישע סטרוקטורעלע קאמפאנענטן זענען גאסן, בריקן, באנען, וואסער-פארזארגונג, עלעקטריע-נעץ און טעלעקאמוניקאציע.
רבינו יעקב בן הרא"ש רבינו אשר - דער בעל הטורים
רבנו יעקב בן אשר (ה'כ"ט, 1269 בערך - י"ב תמוז ה'ק"ג, 1343) איז געווען א פוסק, באקאנט ווי דער "בעל הטורים" צוליב דכם גרויסן הלכה ספר וואס ער האט געשריבן, דעם "טור".
רבנו יעקב איז געבוירן געווארן אין קעלן, דייטשלאנד, דער דריטער זון פון רבנו אשר בן יחיאל (דער רא"ש) וואס איז געווען מיוחס צו רבי אליעזר בן נתן, דער ראב"ן פון די בעלי תוספות, און רבנו גרשום. ער האט געלערנט תורה ביי זיין פאטער, ווי אויך ביי זיין עלטערן ברודער רבי יחיאל. צוליב די רדיפות פון וואס די יידן אין דייטשלאנד האבן געליטן, איז דער רא"ש מיט זיין משפחה אריבער קיין טאלעדא איו שפאניע אין ה'ס"ד.
זיינע צוויי עלטערע ברידער, רבי יחיאל און רבי שלמה החסיד, זענען נפטר געווען יונג. כאטש ער איז געווען א גדול בתורה און האט געמוטשעט אויף פרנסה, האט רבנו יעקב נישט געוואלט אויפנעמען א רבנות שטעלע. נאך דער פטירה פונעם רא"ש, האט זיין יונגערע ברודער רבי יהודה געדינט אלס רב. זיינע ברידער רבי אליקים, רבי משה, רבי אליעזר און רבי שמעון זענען אויך געווען גרויסע למדנים אבער פון זייערע שריפטן איז גארנישט געבליבן.
בסוף ימיו איז רבי יעקב געפארן אין ארץ ישראל, אבער אונטערוועגס איז ער נפטר געווארן אינעם אינזל כיאס. די ספרדישע קהילה פון כיאס זאגן אז ער ליגט טאקע דארט, אבער אנדערע האלטן אז מ'האט געפירט זיין ארון צוריק אין טאלעדא און האט אים באערדיקט דארט.
ליטווישער, אָדער צפון־מזרחדיקער, יידיש איז איינער פון די מאָדערנע דיאַלעקטן פון יידיש, היסטאָריש אַנטוויקלט אין צפון־מזרח אייראָפּע, אין דער יידישער ליטע. ליטווישער יידיש געהערט צו דער מזרחדיקער צווייג פון יידיש, וואָס איז אויך כולל פּוילישן און אוקראַאינישן/וואָלינער דיאַלעקטן.
פאַרשפּרייטונג און סובדיאַלעקטן.
דער ליטווישער דיאַלעקט איז געווען פאַרשפּרייט אינעם שטח פון ליטע, דעם קלאַסישן גבול פון ליטווישע יידן, די ליטוואַקעס, וואָס איז כולל די היינטיקע ליטע גופא, לעטלאַנד, ווייסרוסלאַנד און אויך קליינע קאַנטן פון פּוילן און אוקראַינע. די לינגוויסטישע גרענעצן שליסן אָבער איין אויך נאָך אַן ענגן טייל פון היינטיקער מזרח אוקראַאינע אויף דרום ביז די ברעגן פון שוואַרצן ים און אַחוץ דעם — עסטלאַנד אויף צפון.
אויפן סמך פון קלאַנגיקע און גראַמאַטישע דיפערענצירונגען און לעקסישע באַזונדערקייטן קען מען דעם (אַמאָליקן) שטח פון ליטווישן יידיש ווייטער צעטיילן אויף (סוב)דיאַלעקטן: זאַמעטער יידיש אויף צפון, סתם ליטוויש אויף צענטער־מזרח, סואוואַלקער יידיש אויף מערב און רייסישן יידיש אויף דרום. אַ באַזונדערער צווייג פון זאַמעטער יידיש איז דער דיאַלעקט פון קורלאַנד. חוץ דעם, עס זיינען דאָ אויפן גרענעץ מיטן דרום־מזרחדיקן יידיש אין צפון אוקראַאינע באַשטימטע ריידענישן, וואָס טראָגן סימנים פון ביידע דיאַלעקט־גרופּעס. דאָס זיינען: א) טשערנאָבילער יידיש, וואָס איז אַ וואַריאַציע פון ליטווישן יידיש מיט אַ "דרומדיקע" i-רעאַליזאַציע פון דיאַפאָנעמען 51 און 52 (אין אַזעלכע ווערטער ווי "חופּה", "קומען" א.אַ.וו.); ב) די וואַריאַציע פון וואָלינער יידיש אין געגנט פון קיעוו, וואָס האָט איינאיינציקן "צפונדיקן" וואָקאַל: eɪ פאַר דער דיאַפאָנעם 42/44 (אין ווערטער "ברויט", "בולט" און אַנדערע).
קאָנסאָנאַנטן.
די סעריע קאָנסאָנאַנט פאָנעמען איז כמעט אידענטיש צו דער פון אַנדערע מזרח־יידישע דיאַלעקטן, הגם די קאָנקרעטע רעאַליזאַציעס פון עטלעכע קלאַנגן אונטערשיידן זיך סיי פּאָזיציאָנעל, סיי אָפּגעזען פון פּאָזיציע אין וואָרט אָדער פראַזע. דער בולטסטער אונטערשייד צו אַנדערע דיאַלעקטן איז דער אַזוי גערופענער "סאַבעסדיקער לאָסן", דאָס הייסט דער צונויפגאָס פון סיבילאַנט פאָנעמען: /s/ (ס) און /ʃ/ (ש), /z/ (ז) און /ʒ/ (זש), /t͡s/ (צ) און /t͡ʃ/ (טש), /d͡z/ (דז) און /d͡ʒ/ (דזש). אין מויל פון ליטווישע יידן האָבן די דאָזיקע פּאָרלעך פאָנעמען געהאַט קיין שום דיפערענצירונג ניט און, למשל, ביידע ס און ש קענען אויסגערעדט ווערן ווי [s], [ʃ] אָבער אַ קלאַנג אינצווישן. במשך פון 20טן יאָרהונדערט האָט די דיפערענצירונג פון סיבילאַנטן זיך טיילווייז צוריק אויפגעריכט: נאָך פריער אין קורלאַנד אונטער דער השפּעה פון אָרטיקן דייטש און אַנדערשוואו אונטער דער ווירקונג פון כלל יידיש. די פּלאָנטערניש איז לענגער געבליבן אין ווערטער פון לשון־קודשדיקן און סלאַווישן אָפּשטאַם, און אַ סך היפּערקאָרעקציעס קען מען טרעפן ביז היינטיקן טאָג אויפן שטח פון ליטע, למשל: "בית מדרש" [beʃmedrəs], "אַ סך" [aʃax].
ווי אין אַלע אַנדערע יידישע דיאַלעקטן איז אויך אין ליטווישן יידיש חל דער פּרינציפּ פון דער רעגרעסיווער אַסימילאַציע פון שטימיקייט ביי אָבסטרוענטן, דאָס הייסט: אַ קאָנסאָנאַנט ווערט שטימלאָז אָדער שטימיק אָפּהענגיק פון דעם, וואָס פאַראַ קאָנסאָנאַנט קומט דערנאָך. אין ליטווישן יידיש אָט דער פּרינציפּ איז נאָך מער פּראָדוקטיוו: דער שטימלאָזער [x] (כֿ) קלאַנג באַקומט אַ שטימיקן כנגד [ɣ]: "בוך געשעפט" [buɣgəʃeft]. להיפּוך צו דרומדיקע דיאַלעקטן אָטאָ די אַסימילאַציע ווירקט אויך איבער די מאָרפעם גבולן: צווישן פּרעפיקס און שורש און צווישן צוויי פאַרבונדענע ווערטער (ווי אין דערמאָנטן משל).
פּונקט אַזוי ווי וואָלינער יידיש באַווייזט אויך דער צפונדיקער דיאַלעקט אַ באַזונדערע אַנטוויקלונג פון קאָנסאָנאַנטן סוף־וואָרט, דהיינו: די שטימיקע קאָנסאָנאַנטן בלייבן שטימיק. די דאָזיקע אויפריכטונג פון שטימיקייט איז היסטאָריש דורכגעפירט געוואָרן אויפן סמך פון געבויגענע פאָרמען, למשל: "ווייבער" [b] — "ווייב" [b←p], "בגדים" [d] — "בגד" [d←t], און דערפון זיינען אַ ריי ווערטער געבליבן מיט שטימלאָזע קאָנסאָנאַנטן, בשעת זייערע אבות אין דייטש זיינען געווען שטימיק: "צוואַנציק", "אָפּ־", "האַנט". גאָר זעלטן טרעפן זיך אַזעלכע אויסנאַמען אויך אין סיבות, ווען די מוסטערן זיינען געווען בנמצא: "גנבים" [v] כנגד "גנב" [f],"יום־טובים" [v] כנגד "יום־טוב" [f].
אַנדערע פאָנעטישע באַזונדערקייטן.
אַ ריי ווערטער האָבן ענלעכע אָבער ניט גלייכע פאָרמען אין צפון־מזרח יידיש און די דרומדיקע דיאַלעקטן, וואָס גייען אַנטקעגן די אַלגעמיינע כללים פון אינטערדיאַלעקטישן קלאַנגיקן הסכם: "זיינען" כנגד "זענען", "ניט" כנגד "נישט", "געבאָרן" כנגד "געבוירן" א.א.וו. אַ צאָל פון די דאָזיקע ווערטער מאַכן כללים פאַר זיך: למשל, אַלע באַטאָנטע היסטאָרישע /ɛ/ קלאַנגען פאַר ־נק־ און ־נג־ ווערן כסדר אַרויסגערעדט ווי דיפטאָנג [eɪ]: "ביינקען", "שיינק", "איינג".
מינים.
אַלע אַנדערע ווערטער טראָגן קיין סימן פון מין ניט און געהערן דעם לשון זכר אָדער דעם געמישטן מין. דער מין פון אָטאָ די "הוילע" ווערטער איז אומסטאַביל געאָגראַפיש און צומאָל אַפילו אין מויל פון דעם זעלביקן פּאַרשוין.
ווערבן.
די באַזונדערקייט פון ליטווישן יידיש איז דער כסדרדיקער נוצן בלויז איין הילפסווערב "האָבן" צו בויען דעם זמן עבר: "איך האָב געגעסן", "איך האָב געזעסן".
להיפּוך צו דרומדיקע דיאַלעקטן איז אין ליטווישן יידיש אָנגענומען צו נוצן דעם אינפיניטיוו און ניט דעם פּאַרטיציפּ פאַר תנאי מאָדוס: "איך וואָלט עסן" אָנשטאָט "איך וואָלט געגעסן", וואָס אין אַנדערע דיאַלעקטן און אין כלל שפּראַך.
וואָרט אוצר.
ס׳זיינען דאָ אַ סך ווערטער, וואָס האָבן אונטערשיידלעכע פאָרמען אין פאַרשידענע דיאַלעקטן פון יידיש אָדער זיינען גאָר יחיד־במינודיקייטן. אין דעם ענין זיינען משפּיע צוויי פאַקטאָרן: אינעווייניקסטע פּראָצעסן און השפּעה פון די לשונות פון אַרומיקע פעלקער: אין פאַל פון ליטווישן יידיש — ליטוויש און ווייסרוסיש.
דער ליטווישער דיאַלעקט און כלל יידיש.
דעם כלל יידיש מעג מען באַשרייבן ווי אַ צונויפגאָס פון ליטווישער פאָנעטיק און דרומדיקער גראַמאַטיק. די סיסטעם כלל־יידישע וואָקאַלן (ד.ה. דער אַזוי גערופענער ליטעראַרישער אַרויסרייד) איז כמעט אידענטיש צו ווילנער יידישער וואָקאַליזם מיטן אויסנאַם פון דעם וואָקאַל אין ווערטער תורה, מורא, אויג, בוים א.א.וו., וואָס האָבן eɪ אין ווילנע און אַרום און וואָס ווערן כסדר אַרויסגערעדט אין דער סטאַנדאַרדער שפּראַך אויפן דרומדיקן שטייגער: ɔɪ. צי צופעליק, צי ניט פּאַסט די אָרטאָגראַפיע פון יידיש, די יסודות פון וועלכער זיינען אַנטוויקלט געוואָרן במשך פון 19טן יאָרהונדערט, דווקא צו דער אָטאָ סיסטעם וואָקאַלן. דער אַנדער ליטווישער שיבולת, דהיינו: די פּלאָנטערניש פון סיבילאַנטן, איז אין כלל יידיש בדרך כלל ניט אַריין, הגם ווי אַן אָפּהילך פון דער שיטה האָבן מחברים פון ליטווישן אָפּשטאַם פריער געטענהט, אַז די "־ניש" ענדונג זאָל בכתב געשריבן ווערן "־נעס/־ניס".
פון גראַמאַטישן קוקווינקל איז כלל יידיש באמת נאָענטער צו די דרומדיקע דיאַלעקטן, אָבער אַ ריי צפונדיקע שטריכן זיינען אין דער כלל שפּראַך יאָ אַריין. להיפּוך צום ליטווישן יידיש האָט די כלל שפּראַך דריי מינים בהסכם מיט פּוילישן און וואָלינער דיאַלעקטן, אָבער צומאָל פאָלגט דער מין פון אַ וואָרט דעם צפונדיקן נוסח ("דער גלות") אָדער האָט צוויי וואַריאַנטן, וואָס איינער פון זיי שטאַמט פון צפון בשעת דער אַנדערער פון דרום ("דער/דאָס ספר", "די/דאָס ווייב"). ס׳זיינען דאָ אויך אַזעלכע ווערטער, וואָס דער מין פון זיי קומט גאָר פון מאָדערנעם דייטש דורך דער השפּעה פון דער אַמאָליקער יידישער פּרעסע: די פריערע ליטווישע פאָרם "דער האָפענונג", פּוילישע "דאָס האָפענונג", אין דער כלל שפּראַך (און אויך אין היינטיקן ליטווישן יידיש) "די האָפענונג".
די כלל שפּראַך טאָלערירט אויך אַ ריי לעקסישע שטריכן, וואָס קומען פון פאַרשיידענע דיאַלעקטן, ווי למשל: "זענען" און "זיינען", "נישט" און "ניט", "צוואָנציק" און "צוואַנציק" און אַ סך אַנדערע. די דאָזיקע אָפּאָזיציעס און אויך די דערמאָנטע פרייהייט, וואָס שייך דעם גראַמאַטישן מין, שאַפן אַ רייכן מקור פאַר דער ליטעראַרישער סטיליזאַציע.
דער מצב היינטצוטאָג.
ליטע איז געווען די לאַנד מיט דער גרעסטער צאָל קרבנות אין די חורבן יאָרן און דערפאַר איז די צאָל ריידערס פון ליטווישן יידיש שטאַרק געמינערט געוואָרן. די געבליבענע גרופּעס, וואָס ריידן נאָך די דאָזיקע דיאַלעקטן זיינען קליינע קהילות שארית הפּליטה יידן און אויך מתנגדים, וואָס זיינען אַנטלאָפן נאָך פריער, ירושלימער פּרושים און די מעסיקע חסידות פון חבד. די חבדניקעס, די גרעסטע גרופּע, ריידן ס׳רוב ווייסרוסישן סובדיאַלעקט.
דער אויסשטאַרב פון לאָקאַלע ליטווישע ריידענישן האָט זיך אָנגעהויבן נאָך אין 19טן–דער ערשטער העלפט 20טן יאָרהונדערט. די סובדיאַלעקטן זיינען אָפּגעטראָטן אונטערן דרוק פון רעגיאָנעלע סטאַנדאַרדן און פון דער כלל שפּראַך, וואָס די סיסטעם יידישע שולעס האָט איר אַריינגעבראַכט. אַזוי אַרום פאַרשווינדן אַזעלכע שפּראַכיקע שטריכן ווי "סאַבעסדיקער לאָסן" און דיפטאָנגען מיט "רונדע" צווייטע עלעמענטן (אויף צפון ליטע). אין אַמעריקע איז דאָ געווען אַ טענדענץ פון דער פאַרפּשוטערונג אין דער סיסטעם גראַמאַטישע מינים און פאַרלוסט פון רעלאַטיוו זעלטענע באַגריפן לטובת ווערטער פון כלל יידיש און ענגליש.
אַ גרויסע טייל פון נאָכמלחמהדיקע דורות זיינען אַריבער אויף אַנדערע שפּראַכן: רוסיש, ענגליש, דייטש און אַנדערע.
אַ האַרטער דיסק איז א קאמפיוטער באשטאנדטייל וואס איז באשטימט צו היטן אין איר דאטן (ווי פראגראמען און פארשיידענע אנדערע איינצלאיטן). א הארטער דיסק קען אנטהאלטן גרויסע טיילן פון דאטן אין פארגלייך מיט אנדערע זיכרונות, אבער פון דער צווייטער זייט ארבעט ער למשל 10,000 מאל פאמעלעכער ווי דער RAM זיכרון.
דער הארטער דיסק איז א ניט־אויסוועפיקע מעכאנישע זיכרון מיטל וואס דערלאזט איינשפרייכלען די דאטן בקביעותדיק (אנדערש איז למשל דער RAM זיכרון וואס איז יא אויסוועפיק, און ער פארלירט די דאטן גלייך ווען מען האקט אים אפ פון דער עלעקטריע).
די מאסן פון זיין געהאלט רעכנט זיך אין ביטן לויטן ביינערי צאל.
הנה באהל איז א יודישער בוך וואו עס ווערט באשריבן די אפשטאם און לעבנס-געשיכטע פון רעבעצין רייזל פארטוגאל פון סקולען.
עס איז געשריבן און בעארבעט געווארן דורך ש. בריזל און ארויסגעגעבן דורך איהרע קינדער.
עס באשטייט פון זיבן חלקים אין א ס"ה פון פינעף הונדערט און פינעף-און-צוואנציג זייטן.
דער ספר אנטהאלט פיל פאעמען וועלכע די רעבעצין אליינס האט געשריבן און ווערטלעך וואס זי פלעגט זאגן.
עס איז צום ערשט ערשינען אום ז' תמוז תשע"א און איבערגעדרוקט געווארן אין יאהר תשע"ג.
מיר (;;) איז א שטעטל אין דער הראדנער גובערניע פון בעלארוס אויף די ברעגן פונעם מיראנקא טייך. ער איז פלאצירט 85 ק"מ דרום־מערב פון מינסק.
אין 1897 האבן געוואוינט אין מיר 3,319 יידן. פאר דער צווייטער וועלט-מלחמה האבן געוואוינט דארט 2,400 יידן, העלפט פון דער שטאטס באפעלקערונג. אין 1941 האבן די דייטשן דעמארדעט די גאנצע געמיינדע, אחוץ 50 יידן וואס האבן אנטלאפן.
אין מאטעמאטיק, איז א בינארישע אפעראציע formula_1 אסאציאטיוו ווען פאר יעדע formula_1 האלט די גלייכונג formula_1. באקאנטע ביישפילן פון אסאציאטיווע אפעראציעס זענען צוגאב און טאפלונג פון רעאלע צאלן. אין אלגעמיין, פונקציע קאמפאזיציע איז אסאציאטיוו; פון דעם שטאמן די אסאציאטיווע אייגנשאפטן פון אפעראציעס אויף מאטריצן.
אסאציאטיווע אפעראציעס שפילן א צענטראלע ראלע אין אבסטראקטער אלגעברע: א סכום מיט אן אסאציאטיווער אפעראציע ווערט גערופן א האלב גרופע און, מיט נאך אקסיאמען שאפט מען מאנוידן, גרופעס, און נאך אלגעברעישע סטרוקטורן.
מאודי (ענגליש: Modi) איז א יודישער סטענד-אפ קאמיקער, אקטיאר און חזן.
ער איז געבוירן געווארן אין יאר תש"ל אלס מרדכי ראזענפעלד אין תל אביב, ישראל און זיין פאמיליע האט זיך געצויגן קיין ניו יארק ווען ער איז געווען זיבן יאר אלט.
ער האט שטודירט פילאסאפיע אין באסטאן אוניווערסיטעט און חזנות אין ישיבה יוניווערסיטי.
ער דינט אלס קאמיקער אין לאס אנדזשעלעס און אין ניו יארק.
ער רעדט אויף ענגליש, אבער קען אויך העברעאיש און יודיש.
די ניו יארק טיימס האט איהם באצייכנט אלס דער קומענדיגער דזשעקי מעסאן.
דער וועג צו בטחון איז א דינער ספר געשריבן אין א לייכטן יודיש, איבערגעארבעט פון די שיעורים אויף מדת הבטחון פון רבי יוסף דוב פרידמאן און באזירט אויפן ספר חובת הלבבות שער הבטחון.
עס איז ארויסגעקומען אין יאהר תשס"ג אין ברוקלין ניו יארק געדרוקט ביי דפוס האחים גרויס.
ער האט הסכמות פון: רבי יחזקאל ראטה, וויענער רב, רבי משה וואלפסאן, אברהם הערש וואזנער, יצחק שטיין און יחזקאל שארף.
ער אנטהאלט זיבן קאפיטלען אין א ס"ה פון הונדערט -דריי-און-זעכציג זייטן.
נאַרענדראַ דאַמאדאַרדאַס מאדי (; געב' דעם 17טן סעפטעמבער 1950) איז דער 14טער און היינטיקער פרעמיער מיניסטער פון אינדיע זייט 2014. ער איז דער דעפוטאט פאר וואראנאסי. מאדי געהערט צו דער בהאראטיא דזשאנאטא פארטיי.
פון 2001 ביז 2014 איז ער געווען דער 14טער הויפט מיניסטער פון גודזשאראט.
די היסטאריע פון כינע גייט צוריק צו אוראלטע צייטן, מיט באריכטן פון פאר 3,500 יאר. כינעזישע קולטור האט אנטוויקלט ארום די דינאסטיעס וואס האבן געהערשט איבערן לאנד, די פילאסאפיע פון קאנפוציוס אין דעם 6טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג, און דער פאראייניגטער שריפט וואס האט אנטוויקלט אין דעם 2טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג.
די ערשטע יישובים זענען געגרינדעט געווארן אינעם טאל פונעם געלן טייך.
טשין דינאסטיע.
אין יאר 221 פאר דער ציווילער רעכענונג האט טשין שי הואנג פאראייניקט די פארשידענע מלוכות וואס האבן שטענדיק געהאלטן מלחמה מיט אנאנד, און האט געשאפן פאר זיך דעם טיטל ״קייסער״ (הואַנגדי) פון דער טשין דינאסטיע; מיט דעם האט אנגעהויבן אימעפרישע כינע. דינאסטיעס נאכאנאנד האבן אנטוויקלט ביוראקראטישע סיסטעמען וואס האבן דערמעגלעכט דעם קייסער צו קאנטראלירן ריזיקע שטחים דירעקט.
מזרח אַזיע איז דער מזרח ראיאן פון דעם אזיע קאנטינענט, וואס מען קען דעפינירן אדער לויט געאגראפיע אדער לויט קולטור. מזרח אזיע באדעקט א שטח פון אומגפער 12,000,000 ק"מ2, בערך 28% פון אזיע.
מער ווי 1.5 ביליאן מענטשן, 22% פון דער גארער באפעלקערונג פון דער וועלט, וואוינען אין מזרח אזיע.
היסטאריש זענען פיל פון די געזעלשאפטן אין מזרח אזיע באאיינפלוסט פון כינעזישער קולטור.
מזרח אזיע נעמט איין כינע, צפון קארעע, דרום קארעע, יאפאן, מאנגאליי און די רעפובליק פון כינע. קולטורעל געהערט אויך וויעטנאם צו מזרח אזיע.
די גרופע פון אכט ("The Group of Eight" - G8) איז אן אינטערנאציאנאלע עקאנאמישע ארגאניזאציע וואס שליסט איין: די פאראייניגטע שטאטן, רוסלאנד, קאנאדע, יאפאן, דייטשלאנד, פראנקרייך, איטאליע און דאס פאראייניגטע קעניגרייך. די לענדער צוזאמען רעפרעזענטירן עטלעכע 65% פון דער וועלטס עקאנאמיע. די ארגאניזאציע דעבאטירט א ברייטן אויסוואל פון טעמעס אין די געביטן פון עקאנאמיע, פאליטיק און געזעלשאפט ביי זייערע פארשידענע זאמלונגען.
די ארגאניזאציע האט מען ערשט אויפגעשטעלט נאכן ענערגיע קריזיס אין די 1970ער יארן און דעם עקאנאמישן קריזיס וואס האט נאכגעפאלגט. די זעקס גרינדער לענדער זענען געווען די פאראייניגטע שטאטן, יאפאן, מערב דייטשלאנד, פראנקרייך, איטאליע און בריטאניע, און איז צוזאמענקומען צום ערשטן מאל אין פראנקרייך אונטערן נאמען G6. אין 1975 איז פארגעקומען די ערשטע שפיצקאנפערענץ צווישן די פירער פון די דאזיקע זעקס לענדער. ווען קאנאדע האט מיטגעטיילט אין 1976, איז די גרופע געווארן די G7. אין 1997 ווען האט רוסלאנד זיך איינגשלאסן ווי א פולער מיטגליד ביי דער קאנפערענץ אין דענווער, קאלאראדא, האט די ארגאניזאציע באקומען איר היינטיקן נאמען.
אין 2014 נאך וואס רוסלאנד האט אנעקסירט דעם קרים האלבאינזל פון אוקראינע האט מען אים אויסגעשלאסן פונעם סאמיט, און עס איז צוריקגעווארן די G7 סאמיט.
יאַסוא פֿוקודאַ (; געב' דעם 16טן יולי 1936) איז געווען פרעמיער מיניסטער פון יאפאן אין די יארן 2007-2008. ער איז געווען גאסטגעבער ביי דער גרופע 8 אסיפה אין האקיידא יולי 2008.
פוקודא איז געבוירן געווארן אין יאפאן אין 1936.
אַנגעלאַ דאראטעאַ מערקל (; געב' קאַסנער דעם 17טן יולי 1954) איז א דייטשע פאליטיקערין און א געוועזענע וויסנשאפטלערין, וואס איז די קאנצלער פון דייטשלאנד זייט 2005 און די פירערין פון דער קריסטלעכער דעמאקראטישער פארטיי זייט 2000.
זי איז געבוירן געווארן אין האמבורג. ווען זי איז געווען א קינד האט איר פאמיליע זיך געצוין קיין מזרח דייטשלאנד. זי וואוינט אינעם לאנד מעקלענבורג-מערב פאמעראניע (אין דעם שטח פונעם געוועזענעם מזרח דייטשלאנד).
זי רעדט רוסיש און ענגליש פליסיק.
דעם 22סטן נאוועמבער 2005 איז זי געווארן די ערשטע פרוי קאנצלערין אין דייטשלאנד.
המבשר די וואך איז א אידיש שפראכיגע וועכנטליכע אויסגאבע פון דער פרומער ארץ ישראל'דיגער צייטונג המבשר, וועלכע ערשיינט יעדע וואך און ווערט געדרוקט ווי א טייל פון דער טעגליכער פרייטיג צייטונג. די צייטונג פארמאגט בלויז איין גרויסן בלאט און די רעדאקציע געפונט זיך אין די פאראייניגטע שטאטן.
די שפראך פון דער צייטונג איז א מין געמישט לשון פון אמעריקאנער, ארץ-ישראלדיגער און אייראפעשיער אידיש. די צייטונג איז נישט מקפיד אויף די גראמאטישע סטאנדארטן און ווערט געשריבן ווי ס׳לאזט זיך.
נייעס: די נייעס, וואס זענען פארלאפן אין דער פארגאנגענער וואך אין ארץ ישראל.
"נייעס אין קורצן" - קארצע נייעס פון ארץ ישראל און דער גארער וועלט.
ערציילונגען: "ערציילונג" - א וואכנדיגער דערציילונג.
"סיפור בהמשכים" - א דערציילונג מיט פארזעצונגען.
דברי תורה: "די וואכעדיגע פרשה - דער לימוד מוסר דערפון" - א קורצע געדאנק פון דער וואכעדיגער סדרה.
אין כעמיע, איז א זאַלץ א יאנישע פארבינדונג וואס וועט געמאכט פון א כעמישע רעאקציע צווישן א זייערס און א באזע. א זאלץ איז צוזאמענגעשטעלט פון פאזיטיווע יאנען (מיט א פאיזיטיווער לאדונג) און נעגאטיווע יאנען וואס איז סה"כ נייטראל עלעקטריש. די באשטאנדטייל יאנען קענען זיין אומארגאניש, ווי כלאריד (Cl), אדער ארגאניש, ווי אצעטאט (C2H3O2); און קענען זיין פון איין אטאם,ווי פֿלואריד (F), אדער פון עטלעכע אטאמען, ווי סולפאט (−SO42).
אין טאג־טעגלעכן לעבן ניצט מען דאס ווארט "זאלץ" פאר א געוויסן זאלץ, NaCl (נאטריום כלאריד), וואס מען ניצט פאר קאכן און אנדערע צוועקן פון צוגרייטן עסן.
אין אלגעמיין, ביי סטאנדארטן טעמפעראטור און דרוק, זענען נישט צעלאזטע זאלצן סאליד.
א צעשמאלצן זאלץ, אדער א זאלץ וואס איז צעלאזט אין א פליסיקייט, ווערט גערופן אן עלעקטראליט, ווייל עס קען דורכפירן עלעקטריע.
פלאציר פון סארדיניע אין איטאליע
סאַרדיניע (,) איז דער צווייטער גרעסטער אינזל אינעם מיטלענדישן ים (נאך סיציליע אבער פאר ציפערן) און אן אויטאנאמישער ראיאן פון איטאליע. די נענסטע יבשות זענען (זייגערווײַז פון צפון) דער אינזל קארסיקע, דער איטאליענישער האלבאינזל, סיציליע, טוניסיע, די באלעארישע אינזלען און פראוואנץ. דער טירענישער ים, א טייל פונעם מיטלענדישן ים, געפינט זיך מזרח פון סארדיניע צווישן דעם מזרח בארטן פון סארדיניע און דעם מערב בארטן פונעם איטאליענישן האלבאינזל.
די הויפטשטאט און גרעסטע פון סארדיניע איז קאליארי.
ווילטשיר () איז א גראפנשאפט אין דרום־מערב ענגלאנד. די צערעמאניע־גראפנשאפט פון ווילטשיר גרענעצט דארסעט צו דרום־מערב, סאמערסעט צו מערב, גלאסטערשיר צו צפון, אקספארדשיר צו צפון־מזרחֿ בארקשיר צו מזרח און האמפשיר צו דרום־מזרח. ווילטשיר באדעקט א שטח פון 3,485 קוואדראט ק"מ.
די גראפנשאפט שטאט איז טראברידזש.
דער שערי צדק מעדיצין-צענטער איז דער גרעסטער שפיטאל אין ירושלים. דער שפיטאל איז געווידמעט געווארן י"ט שבט תרס"ב (דעם 27סטן יאנואר 1902). זיין גרינדער און ערשטער דירעקטאר במשך 45 יאר (1902 - 1947), איז געווען ד"ר משה וואלאך. אין 1980 איז דער שפיטאל אריבער געגאנגען צו זיין נייער געביידע אינעם בית וגן קווארטל פון ירושלים. אין דעצעמבער 2012 איז געווארן אנגעשלאסן צו אים דער ביקור חולים שפיטאל.
היסטאריע פונעם שפיטאל.
אין אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט זענען שוין געווען אין ירושלים דריי יידישע שפיטעלער: מאיר רואטשילד שפיטאל, משגב לדך, און ביקור חולים שפיטאל. די הויפט אורזאך וואס האט געברענגט אויפשטעלן נאך א שפיטאל איז געווען צוליב א קאנפראנטאנציע וואו יידן מיט אן אפשטאמונג פון דייטשלאנד און האלאנד זענען געווען דערווייטערט פון דער פארוואלטונג פון ביקור חולים שפיטאל.
די געביידע פון שערי צדק שפיטאל האט מען אויפגעשטעלט אויף דער דרום זייט פון יפו גאס, צפון פון דעם שערי צדק פערטל, פון וואס דער שפיטאל האט באקומען זיין נאמען. די געביידע איז אויפגעשטעלט געווארן דורך דער יידישער אונטערנעמער פאמיליע פרידלאנד, וואס האט געפועלט א סך אין אויפבויען ירושלים ביים סוף פונעם 19טן יארהונדערט און ביים אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט.
a> פון באפעלקערונג ענגקייט אין לענדער פון דער וועלט אין 2006 (איינוואוינער פאר א קוואדראט ק"מ)
באַפֿעלקערונג ענגקייט איז א באגריף אין דעם געביט פון דעמאגראפיע, וואס באצייכנט די פארהעלטעניש צווישן באפעלקערונג און שטח פאר א געאגראפישן ארט. געוויינטלעך ווערט דאס געמאסטן אין צאל איינוואוינער פאר א קוואדראט קילאמעטער, טיילמאל לויט וויפיל קוואדראט מעטער פאר אן איינוואוינער.
מיט דעם טערמין קען מען גאנץ גרינג אידענטיפיצירן געגנטן מיט ווייניג באפעלקערונג, דערפער און שטעט. ווען מען טרעפט א הויכע באפעלקערונג ענגקייט ווערט דער שטח גוט אויסגעניצט מיט הויכע און געדעכטע געביידעס.
ניו יארק סיטי האט א גאנץ הויכע ענגקייט, 10,292 מענטשן אין א קוואדראט ק"מ.
דאס לאנד מיט דער גרעסטער באַפֿעלקערונג ענגקייט אין דער וועלט איז מאנאקא, מיט 16,620 מענטשן אין א קוואדראט ק"מ. קאנאדע, אבער, איז א גרויס לאנד און גאנץ פארשפרייט, און האט נאר 3.5 מענטשן אין א קוואדראט ק"מ.
בעלעטריסטיק איז די פֿארעם פון א ווערק וואס, טיילווייז אדער אינגאנצן, באהאנדלט געשעענישן אדער אינפארמאציע וואס איז נישט עכט נאר אויסגעטראכט, דורכן שרייבער. בעלעטריסטיק ניצט מען פאר ראמאנען און קורצע דערציילונגען, אבער האט אויך א ברייטערע מיינונג אין טעאטער, אפערע, פילם, טעלעוויזיע, דיכטונג און געזאנג.
אין בעלעטריסטיק זענען פאראן כאראקטערס און דארף זיין א דערציילונג פון דער מעשה.
דאס ווארט "בעלעטריסטיק" נעמט זיך פון פראנצויזיש "belles lettres", שיינע שרייבונגען.
סאַמערסעט () איז א גראפנשאפט אין דרום־מערב ענגלאנד. די צערעמאניע־גראפנשאפט פון סאַמערסעט גרענעצט בריסטאל און גלאסטערשיר צו צפון, ווילטשיר צו מזרח, דארסעט צו דרום־מזרח און דעוון צו דרום־מערב. צו צפון־מערב ליגן דער בריסטאל קאנאל און דער סעווערן טייך.
סאַמערסעט באדעקט א שטח פון 4,171 קוואדראט ק"מ.
די גראפנשאפט שטאט איז טאנטאן אין דרום.
דער הויפט געשעפט אין סאַמערסעט איז לאנדווירטשאפט, איבערהויפט שאף און פיך.
רבי ברוך האלבערשטאם הי"ד (ה'תרס"ג - ג' תשרי ה'תש"ג) איז געווען רב אין גריבאוו.
ער איז געבוירן צו זיין פאטער הרב מרדכי זאב האלבערשטאם אב"ד גריבאוו אין תרס"ג.
ער האט געהייראט מרת רייזל שרה, א טאכטער פון הרב סיני האלבערשטאם, אב"ד גריבאוו.
ער איז אומגעקומען על קידוש השם ג' תשרי תש"ג.
זיין זון רבי נפתלי (תרפ״ד–י״ב תמוז תר״פ) איז דער צאנז-גריבאווער רבי אין בארא פארק.
רבי אליעזר יהודה פֿינקל (אלול ה'תרל"ז - י"ט תמוז ה'תשכ"ה) איז געווען ראש ישיבה אין מיר.
רבי ליעזר יודל איז געבוירן אלול תרל"ז אין קעלם, ליטע, צו זיין פאטער רבי נתן צבי פינקל, דער "אלטער פון סלאבאדקע". שוין אלס קינד האט ער געלערנט ביי זיין פאטער די מסכתות גמרא אין נשים און נזיקין.
אין תרמ"ה איז זיין משפחה אריבער קיין סלאבאדקע וואו זיין פאטער האט אויפגעשטעלט די "כנסת ישראל" ישיבה, און דער אכט־יעריגער ליעזר יודל איז געווען פון די ערשטע תלמידים. עטלעכע יאר שפעטער איז ער אריבערגעגאנגען לערנען אין טעלז ביי רבי שמעון שקאפ און רבי אליעזר גארדאן. ביי די זיבעצן יאר האט ער שוין געוואוסט גאנץ ש"ס. דאס געלט וואס ער האט באקומען פון זיין פאטער אלס אויפהאלט פלעג ער טיילן צו אנדערע בחורים אין דער ישיבה פאר חידושי תורה, און ער אליין האט געגעסן נאר ברויט מיט וואסער. די הנהגה איז געבליבן ביי אים צו געבן א סטיפענדיע פאר יעדן וואס האט אים געזאגט א חידוש.
אין תרנ"ד איז ער געגאנגען לערנען אין בריסק ביי רבי חיים סאלאווייטשיק, און אין תרנ"ו איז ער צוריקגעקומען קיין סלאבאדקע אויף א יאר. אין תרנ"ז האט זיין פאטער געשיקט אים מיט א גרופע אויסגעקליבענע בחורים קיין סלוצק צו העלפן דעם רידב"ז אויפשטעלן זיין ישיבה אונטער הרב איסר זלמן מעלצער. נאך א שטיק צייט איז ער ווייטערגעגאנגען לערנען אונטער רבי ברוך בער לייבאוויץ, און נאכהער אינעם קדשים כולל פונעם חפץ חיים אין ראדין. פון ראדין איז ער געגאנגען אין דער מיר לערנען אונטער דעם שטאטס רב, הרב אליהו ברוך קאמאי. הרב קאמאי האט אים געשעצט ווי דער בעסטער פון זיינע תלמידים, און אין תרס"ג האט ער אים גענומען פאר אן איידעם.
ראש ישיבה אין מיר.
אין תרס"ז איז רבי ליעזר יודל באשטימט געווארן א מגיד שיעור אין דער מירער ישיבה. ביי דער ערשטער וועלט מלחמה איז דער ישיבה אריבער אין פאלטאווע. אזוי ווי הרב קאמאי איז געבליבן אין זיין שטאט מיר, האט ער געלאזט די הנהגה פון דער ישיבה אין די הענט פון זיין איידעם ר' ליעזר יודל. הרב קאמאי איז נפטר געווארן אין די מלחמה יארן און דעמאלסט האט מען באשטימט רבי ליעזר יודל אפיציעל ראש ישיבה, צוזאמען מיט זיין שוואגער הרב אברהם צבי קמאי.
ביי דער צווייטער וועלט-מלחמה איז ער אריבער מיט דער ישיבה קיין רוסלאנד. ווען ער האט באקומען א סערטיפיקאט פאר ארץ ישראל האט ער זיך באזעצט דארטן מיט דער כוונה אז ער וועט קענען פארזארגן סערטיפיקאטן פאר אלער מירער תלמידים. די ישיבה האט ער געלאזט אונטער דער הנהגה פון זיין איידעם רבי חיים שמואלעוויטש.
אין תש"ד האט ער אויפגעשטעלט אין ירושלים דעם מירער כולל, און דערנאך די ישיבה, וואו ענדלעך זענען א סך פון די מירער תלמידים אנגעקומען.
ער האט געפירט די ישיבה אין ירושלים ביז זיין לעצטן טאג.
י"ט תמוז תשכ"ה איז ער נפטר געווארן אין ירושלים און איז געווארן באערדיקט אין הר המנוחות.
רבי ליעזר יודל האט געהייראט מלכה, טאכטער פון הרב אליהו ברוך קאמאי, שטאטס רב און ראש ישיבה אין מיר.
קאברין (;;;) איז א שטאט אין בריסקער גובערניע, דרום־מערב בעלארוס, ביים צוזאמענפלוס פונעם מוכאוועץ טייך מיטן דניפער-בוג קאנאל. די שטאט געפינט זיך 47 ק"מ מזרח פון בריסק, 42 ק"מ מערב פון קאמעניץ].
ער האט א באפעלקערונג פון בערך 51,000.
די שטאט איז געגרינדער געווארן אין יאר 1287.
אינעם 14טן יארהונדערט איז די שטאט געווען אין דער גרויסהערצאגשאפט פון ליטע. אין דער פויליש-ליטווישער קאמאנוועלט האט די שטאט באקומען מאגדעבורג רעכטן. נאכן 16טן יארהאונדערט זענען יידן געקומען און האבן זיך באזעצט אין קאברין.
אין 1795 האט די רוסלענדישע אימפעריע אנעקסירט די שטאט.
לויטן רוסישן צענזוס פון 1897, איז די יידישע באפעלקערונג פון וואלקאוויסק געווען 6,738.
נאך דער ערשטער וועלט מלחמה איז קאברין געווען אין פאלעסיער גובערניע, פוילן.
די שטאט ליגט ביים צוזאמענפלוס פונעם מוכאוועץ טייך מיטן דניפער-בוג קאנאל.
די שטאט באדעקא א שטח פון 26 קוואדראט ק"מ.
רבי משה פאליער האט אויפגעשטעלט א הויף אין קאברין
סאַמבע () איז א טאנץ און מוזיק זשאנער וואס שטאמט פון בראזיל, וואו זי האט אנגעהויבן אין די 1920ער יארן. ארום דער גארער וועלט ווערט די סאמבע אנערקענט ווי דער סימבאל פון בראזיל.
די סאמבע ווערט געשפילט אין בראזיל ביי די קארניוואלן. די אינסטרומענטן וואס מען שפילט ביי א סאמבער זענען פויקן און גלאקן, אויך אן אפיטא פייף ביים אנהייב פון יעדן פאל.
דער סאמבע זשאנער איז געקומען אריגינעל פון אפריקע, ספעציעל פון אנגאלא און קאנגא, דורך דעם מערב־אפריקע שקלאפן האנדל.
הרב שלום משה הלוי אונגאר איז דער זון פון הרב שמואל דוד אונגאר פון נייטרא, סלאוואקיי, און האט געדינט די נייטרא רבנות פון זיין טאטנ'ס הסתלקות אום אדר תש"ה און שפעטער אין ניו יארק אלס רב פון נייטרא יישוב אין מאונט קיסקא פון איר גרינדונג אין יאר תש"ט ביז זיין פטירה אין תשס"ג.
שלום משה איז געבוירן צו זיין פאטער שמואל דוד און זיין מוטער מרים לאה אונגאר אין חודש חשון ה'תרע"ו (1915) אין שטאט טירנוי וואו זיין פאטער איז דאן געווען רב.
אלס בחור האט הרב שלום משה געלערנט אין זיין פאטער'ס ישיבה אין נייטרא וואו זיין פאטער איז שוין דאן געווען רב, און האט זיך דארט געציילט צווישן די גרעסטע מצויינים.
קומענדיג אין די יארן פון שידוכים האט ער חתונה געהאט מיט די טאכטער פון הרב שמחה נתן גרינבערג - אב"ד קעזמארק און האט זיך באזעצט אויפן שווערס קעסט אין שטאט קעזמארק. עטליכע יאר שפעטער איז ער געפארן קיין נייטרא און זיך דארטן באזעצט אויף צו העלפן זיין טאטן פירן די ישיבה.
ביים חורבן אייראפע.
אין יאר תש"ב ווען די דייטשן זענען אריין אין סלאוואקיי איז ר' שלום משה אנטלאפן קיין בודאפעסט ווי ער האט פיל גע'שתדל'ט פאר אידנ'ס וועגן, ער איז דערפאר געווארן איינגעזעצט אין תפיסה אויף א שטיק צייט.
נאך זיין באפרייאונג איז ער צוריקגעפארן אויף נייטרא, און שפעטער איז ער צוזאמען מיט זיין פאטער אנטלאפן צו די וועלדער פון באנסקא ביסטריצא וואו זיין פאטער איז נפטר געווארן, און ער האט אים צייטווייליג באערדיגט.
ביי די קריג האט ר' שלום משה אויך פארלוירן זיין ערשטע ווייב און זיינע צוויי קינדער הי"ד.
נאכן שלוס פון די מלחמה האט ער זיך אומגעקערט קיין נייטרא און מיט די הילף פון ר' יונה פורסט און ר' יצחק זאב מייער האט ער אנגעהויבן צוריק אויפצובויען די נייטרא קהילה, ווי אויך האט ער באלד ווידער ערעפנט די נייטרא ישיבה מיט 50 בחורים וועלכע האבן פארלוירן אלע זייערע נאנטע און באליבטע.
נאך א קורצע וויילע פון נאכאנאנדע פראבירן אויפצובויען דאס אידישקייט אין נייטרא, האט דער רב איינגעזען אז קיין צוקונפט פאר אידן אין סלאוואקיי איז שוין נישט פארהאן, און אין יענע צייט האט ער באקומען אן איינלאדנונג פון אלטע נייטרא תלמידים אין אמעריקע ווי זיי בעטן אים ער זאל אהינקומען מיט די ישיבה, האט ער דאס אנגענומען און ער איז אינאיינעם מיט עטליכע ארויסגעפארן קיין אמעריקע ווי ער האט ווייטער געפירט די ישיבה צוזאמען מיט זיין שוואגער ר' מיכאל בער ווייסמאנדל אין סאמערוויל, ניו יארק.
אַרונאַטשאַל פראַדעש () איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין צפון־מזרח אינדיע, ארומגענומען מיט די לענדער בהוטאן אין מערב, כינע אין צפון און מיאנמאר אין מזרח, און די אינדישע שטאטן נאגאלאנד און אסאם אין דרום.
די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז איטאנאגאר. מען רעדט מער ווי דרייסיק שפראכן אין דעם שטאַט.
אַרונאַטשאַל פראַדעש באדעקט א שטח פון 83,743 ק"מ², מיטן גרעסטן טייל אין די הימאלייע בערג. ער איז דער 15טער שטאַט לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 1,382,611 מענטשן (אין 2011), איז אַרונאַטשאַל פראַדעש דער 27סטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.
טעלאַנגאַנע (; טעלוגו: తెల౦గాణ;) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. זי געפינט זיך אין דרום אינדיע. דעם 2טן יוני 2014, איז טעלאַנגאַנע געווארן דער 29סטער שטאַט פון אינדיע, און באשטייט פון די צען צפון־מערבדיקן דיסטריקטן פון אנדרא פראדעש.
די ארומיקע שטאטן זענען קארנאטאקא אין מערב, מאהאראשטרא אין צפון־מערב און צפון, טשאטיסגאר אין צפון־מזרח, און אנדרא פראדעש אין מזרח און דרום.
די הויפטשטאט איז היידעראבאד. די שפראכן פון דעם שטאט זענען טעלוגו און אורדו.
טעלאַנגאַנע איז דער צוועלפטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט שטח מיט 114,840 ק"מ2, און אויך דער צוועלפטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג, מיט 35,286,757 איינוואוינער.
זארגע איז א מין אין דער גראז פאמיליע "Poaceae". די פלאנצן וואקסן אין ווארעמע קלימאטן. זגאלן פון זארגע וואקסן נאטירלעך אין טראפישע און אונטערטראפישע ראיאנען פון אלע קאנטינעטן. זארגעהירזש, א זגאל פון זארגע, איז די פינפטע וויכטיקסטע תבואה אין דער וועלט, נאך ווייץ, רייז, קוקורוזע און גערשט.
א סך זגאלן פון זארגע קענען גוט פארטראגן טריקעניש און הויכע טעמפעראטורן, צוליב דעם איז זי א וויכטיקער קוואל פון שפייז אין ד מדבר שטחים פון אפריקע.
רעאַליטעט אדער ממשותדיקייט איז יעדע זאך וואס איז עכט, אויסשלינדיק וואס איז אויסגעטראכט. א געשעעניש וואס האט טאקע פאסירט אדער א זאך וואס עקזיסטירט האט "רעאליטעט". די רעאליטעט קען זיין אנדערש פון וויאזוי א זאך זעט אויס אדער ווי מענטשן מיינען.
פילאסאפיע באהאנדלט די נאטור פון רעאליטעט, און דאס שייכות צווישן רעאליטעט און א מענטשנס שכל (ווי אויך שפראך און קולטור). פֿילאסאפֿישע פֿראַגעס וועגן רעאליטעט און עקזיסטענס געהערן צו דער שטודיע גערופן אנטאלאגיע, א וויכטיגע צווייג פון מעטאפיזיק.
אנטאלאגישע פֿראגעס ווערן אדורכגעקלערט אין פארשידענע צווייגן פון פילאסאפיע, כולל פילאסאפיע פון וויסנשאפט, פילאסאפיע פון מאטעמאטיק, פילאסאפיע פון רעליגיע און פילאסאפישער לאגיק. צווישן די פראגעס זענען צי נאר פיזישע אביעקטן קענען זיין עכט, צי אביעקטן עקזיסטירן וואס געהערן צו וויסנשאפטלעכע טעאריעס וואס מען קען אבער נישט זען, צי נומערן און אבסטראקטע אביעקטן עקזיסטירן און צי אנדערע וועלטן עקזיסטירן.
חוט המשולש איז א באקאנטער דרוש ספר מיט חידושים פארפאסט דורך א טאטע, זוהן און אייניקל.
דער ספר האט ארויסגעגעבן דער אייניקל און בייגעלייגט די חידושים פון זיין טאטן און זיידן.
עס לויפט אויף די סדר פון די פרשיות התורה, ווען אויף יעדע סדרה איז דא איינס אדער מערערע חידושים פון יעדן איינעם.
אין די ערשטע אויסגאבע איז פארהאן ווארימע הסכמות פון: רבי משה סופר פון פרעשבורג דער חתם סופר, רבי צבי הירש ברודא פון קיצע און פונעם באקאנטן גאון רבי דוד דייטש פון ניישטאדט.
דער ספר איז געדרוקט באותיות רש"י און אנטהאלט איבער הונדערט בלעטער.
ארום דער וועלט אין אכציג טעג (פראנצויזיש: "Le tour du monde en quatre-vingts jours") איז א קלאסישער ראמאן געשריבן דורכן פראנצויזישן שרייבער זשול ווערן און איז ערשינען אין יאר 1873.
דאס בוך איז איבערגעזעצט געווארן אין צענדליגער שפראכן, און עטליכע פילמען זענען ערשינען צו פארצייכענען די געשיכטע.
די מעשה גייט ווי א ענגלישער דזשענטלמאן מיטן נאמען פילעאס פאג טוט זיך וועטן מיט זיינע קאלעגעס אינעם רעפארם קלאב אויף א גרויסער סומע געלט אז ער וועט ארומרייזן די גאנצע וועלט אין בלויז קנאפע אכציג טעג.
דאס בוך גייט מיט אלע שוועריגקייטן וואס הער פאג מאכט מיט צוזאמען מיט זיין באדינער, דער פראנצויזישער פאספארטו.
ווען זיי זענען אויפן וועג דורך אינדיע, האלטן זיי מיט ווי מ'פירט דורך א פרוי צום פארברענען לעבעדיגערהייט צוליב די רעליגיעזע סאטי צערעמאניע, און זיי ראטעווען איהר.
עס פאלגט זיי אויך נאך א ענגלישער דעטעקטיוו מיסטער פיקס, וועלכער פארדעכטיגט הער פאנג אלס באנק רויבער.
הער פאנג ווערט אויפגעהאלטן מיט זיין ארעסט אין ליווערפול ביז פיקס איז מברר אז מ'האט שוין לאנג געכאפט דעם עכטן רויבער.
ער קומט דעריבער אהן קיין לאנדאן מיט פינעף און צוואנציג מינוט שפעט. אבער למעשה ווערט ער שפעטער געוואויר אז עס איז נאך מיט א טאג פריהער, ווייל ער האט גערייזט קעגן די זון ממילא האט ער פארדינט א טאג.
יודישע איבערזעצונג.
עס אנטהאלט 37 קאפיטלען אין 302 זייטן.
די יודישע אויסגאבע אנטהאלט 36 קאפיטלען אין א סך הכל 446 זייטן.
א גבאי אדער משמש בקודש ווערט אנגערופן איינער וואס באדינט א צדיק, א רב אדער אן אדמו"ר פון א חסידי'שן הויף.
זיין תפקיד.
דער תפקיד פונעם גבאי'ן ווענדט זיך לויט יעדן מקום באזונדער.
ביי א רב וועט זיך געווענדליך געפונען נאר איין גבאי וועלכע איז אליין געשטעלט אויף אלע באדערפענישן פונעם רב, ווי אויך פירט ער דעם רב און ארדנט אים איין ווען און וואו צו גיין.
אנדערש איז אבער אין חסידי'שע הויפן ווי דארט איז געווענדליך פארהאן מערערע גבאים ווי יעדער איינער איז געשטעלט אויף איינס אדער עטליכע תפקידים.
האַריאַנאַ (; הינדי: हरियाणा) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין צפון-אינדיע, ארומגענומען מיט פונדזשאב און ארונאטשאל פראדעש אין צפון, אוטאראקהאנד אין מזרח, און ראדזשאסטהאן אין דרום און מערב. האַריאַנאַ איז געשאפן געווארן דעם 1טן נאוועמבער 1966 פון א טייל פון פונדזשאב.
די הויפטשטאט איז טשאנדיגאר. די שפראכן פון דעם שטאַט זענען הינדי, ענגליש און פונדזשאבי.
האַריאַנאַ באדעקט א שטח פון 44,212 ק"מ², און איז דער 20סטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 25,353,081 מענטשן (אין 2011), איז האַריאַנאַ דער 16סטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.
שפרה כאָלאָדענקאָ (רוסיש: Шифра Холоденко; 1909 – 1970) איז געווען אַ ייִדישע דיכטערן.
שפרה כאָלאָדענקאָ איז געבוירן געוואָרן אינעם דאָרף רודניע פון דער וואָלינער גובערניע פון דער רוסלענדישער אימפּעריע (איצט – אין באַשטאַנד פונעם קאָראָסטענער ראַיאָן פון דער זשיטאָמירער געגנט פון אוקראַיִנע). איר עלטערער ברודער איז געווען דער באַרימטער ייִדישער דיכטער דוד האָפשטיין. שפרה כאָלאָדענקאָ האָט פאַרענדיקט דעם פיזיש-מאַטעמאַטישן פאַקולטעט פונעם מאָסקווער מלוכה-אוניווערסיטעט. אַלס דיכטערן האָט זי דעביוטירט אין 1922 אויף די שפּאַלטן פונעם זשורנאַל "שטראָם". באַנאַנד מיט ייִדיש האָט זי געשריבן לידער אויך אויף רוסיש, איבערגעזעצט אין רוסיש ווערק פון אַנדערע ייִדישע דיכטער, בתוכם פון איר ברודער דוד האָפשטיין.
שפרה כאָלאָדענקאָ איז געשטאָרבן אין מאָסקווע.
קאוולע (;;) איז א שטאט אין וואהלינער גובערניע, אין צפון־מערב אוקראינע, 68 ק"מ צפון־מערב פון לוצק און 120 ק"מ דרום־מזרח פון בריסק. די שטאט איז דער אדמינסטראטיווער צענטער פונעם קאוולער ראיאן.
די באפעלקערונג איז 68,912 (אין 2013).
די שטאט ווערט ערשט דערמאנט אין 1310.
אין 1900 האבן געוואוינט אין קאוולע 8,521 יידן.
אן אָפמאַך איז א הסכם לויטן פעלקעררעכט צווישן סואווערענע שטאטן אדער אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס.
אן אפמאך קען האבן אדער צוויי אדער עטלעכע פארטייען.
אן אפמאך וואס איז געבויט אויף א פריעריקן אפמאך ווערט גערופן א פראטאקאל.
מען ווערט נאך נישט פארפליכט לויטן אפמאך מיטן אונטערשרייבן ביז מען האט אים ראטיפיצירט.
אַ גראַף מיט 4 שפּיצן און 5 קאַנטן
אין גראַפן־טעאָריע איז אַ גראַף אַ סכום פון אָביעקטן (שפּיצן) מיט בונדן (קאַנטן), וואָס קניפּן זיי צונויף. די אייגנשאַפטן פון גראַפן ווערן געפאָרשט אין ראַמען פון דער טעאָריע פון גראַפן, ווי אויך אין אינפאָרמאַטיק און קאָמפּיוטער פאָרשונג. גראַפן קומען צו נוץ אין כלערליי צווייגן פון וויסנשאַפט פון סטרוקטורירן די דאַטן ביז אילוסטרירן די רעזולטאַטן.
בדרך כלל ווערט אַ גראַף אָפּגעשילדערט ווי אַ גרופּע פּונקטן, וואָס באַצייכענען די אָביעקטן/שפּיצן, און גראָדע אָדער קרומע ליניעס, וואָס גייען פון איין פּונקט צום אַנדערן אָבער מאַכן ציקלען און וואָס באַצייכענען די קאַנטן. אַ ביישפּיל פון אַ גראַף איז אַ מאַפּע פון שטעט מיט וועגן, וואָס פאַרבינדן זיי.
אַ "גראַף" formula_1 איז אַ סכום פון שפּיצן (formula_1, פון ענגליש vertices) און קאַנטן (formula_1, edges): formula_1. די צאָל פון די שפּיצן איז די "אָרדענונג" (order) פונעם גראַף, און די צאָל קאַנטן איז זיין "גרייס" (size). די גראַפן זיינען בדרך כלל באַגרענעצט, ד.ה. האָבן אַ באַשטימטע צאָל שפּיצן און קאַנטן. אין עטלעכע טיפּן גראַפן קען מען פאַר יעדער אָדער אייניקער פּאָר שפּיצן געפינען אַ "וועג" (path): אַ גרופּע קאַנטן וואָס ליגן צווישן זיי. אַ וועג, וואָס גייט אַרויס פון איין שפּיץ און ענדיקט זיך אין דעם זעלביקן שפּיץ הייסט אַ "ציקל" (cycle).
ביידע: אַ שפּיץ און אַ קאַנט, קענען כאַראַקטעריזירט ווערן מיט אַ ריי אייגנשאַפטן.
מינים גראַפן.
פאַר פאַרשיידענע אויפגאַבן נוצט מען גראַפן מיט פאַרשיידענע אייגנשאַפטן. די קלאַסיפיקאַציע פון גראַפן איז באַזירט אויף דעם, וואָס פאַראַ עלעמענטן זיי שליסן איין.
ווען פאַר יעדער פּאָר שפּיצן איז דאָ אַ וועג, איז דאָס אַ פאַרבונדענער (connected) גראַף, ווען ניט — שליסט ער איין צוויי אָדער מער קאָמפּאָנענטן, וואָס אַליין זיינען פאַרבונדענע גראַפן. אַ פאַרבונדענער גראַף וואָס האָט ניט קיין שלייפן איז אַ בוים (tree). להיפּוך צו דעם, אַ גראַף וואָס האָט אַ ציקל איז אַ ציקלישער (cyclic) גראַף.
אַ געצילטער ציקלישער גראַף מיט עטיקעטן פאַר אַלע זיינע שפּיצן
ווען די קאַנטן האָבן אַ ריכטונג איז דאָס אַ געצילטער (directed) גראַף, און ווען זיי האָבן וואָגן איז ער אַ געוואָגענער (weighted).
אַ גראַף קען האָבן אַ באַשטימטע באַשרענקונג אויף די גראַדן פון זיינע שפּיצן. אַ פאַרשפּרייטער מין גראַפן לויטן דאָזיקן פּרינציפּ איז, למשל, "בינאַרער" (binary) גראַף, וואָס ביי אים האָבן אַלע אינעווייניקסטע שפּיצן דעם גראַד פון צוויי.
ישראל מיטלמאַן (; 1898 – 1951) איז געווען אַ ייִדישער סאָוועטישער ביבליִאָגראַף, אַ מומחה אויף שלום-עליכמס שאַפונג.
ישראל מיטעלמאַן איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל סאַטאַנאָוו פון דער פּאָדאָלער גובערניע, רוסלענדישער אימפּעריע (איצט – אינעם באַשטאַנד פונעם האָראָדאָקער ראַיאָן פון דער כמעלניצקער געגנט, אוקראַיִנע). אין אָנהייב 1941 האָט ער צוזאַמען מיט כאַצקל נאַדעלן אַרויסגעגעבן אינעם פאַרלאַג "דער אמת" אַ באַנד "אויסגעקליבענע בריוו" פון שלום-עליכמען. מאַטעריאַלן פאַר דעם באַנד האָבן זיי צונויפגעקליבן סײַ אינעם ראַטנפאַרבאַנד סײַ אין אויסלאַנד.
שרה רוקח (כ"ח חשוון תש"ז) איז די בעלזער רביצין.
זי איז געבוירן פרייטאג כ"ח חשוון יאר תש"ז צו איר פאטער רבי משה יהושע האגער, וואס איז שפעטער געווארן וויזשניצער רבי, און איר מוטער מרת לאה אסתר. זי האט געלערנט אין דער וויזשניצער שולע אין בני ברק.
זי האט חתונה געהאט מיטן צוקונפטיגן בעלזער רב הרב ישכר דוב רוקח ה' אדר תשכ"ה אין קרית וויזשניץ, בני ברק. דאס פארפאלק האט געוואוינט אין דעם ערשטן אנדערהאלב יאר אין קרית וויזשניץ. נאכהער האבן זיי אריבערגעצויגן אין ירושלים, און איר מאן רבי ישכר דוב האט עמטליך איבערגענומען די פירערשאפט פונעם בעלזער חסידות און צו דינען אלס א רבי. 11 יאר נאך דער חתונה האט זי געבוירן זייער איינציגסטע קינד רבי אהרן מרדכי רוקח.
די רעביצין שטייט אין הויפט פון דער בעלזער פרויען ארגאניזאציע און פירט פארזאמלונגען פאר די בעלזער פרויען. איר שניר מרת שרה לאה שטייט צו איר אלס רעכטע האנט אין לייטונג פון דער ארגאניזאציע. זי איז באקאנט אלס גרויסע צדיקת און גייט מיט א ״שטערן טיכל״ (א ספעציעלער צודעק וואס פרויען טראגן אויפן קאפ). זי איז טעטיק צווישן די ווייבער און קינדער פון בעלז און אויך אין אנדערע קרייזן. פילצאליגע פרויען און אפילו מענער פירן זיך צו קומען און בעטן ברכות ביי איר, הויפטזעכליך פון סאטמאר און וויזשניץ. זי פירט זיך אויך צו ליינען קוויטלעך גענוי ווי געהעריגע רביס.
די רעביצין שטייט אויך אין הויפט פון אן ארגאניזאציע מיטן נאמען "מגן ומושיע" וועלכע שטיצט אלמנות און יתומים, און פאר דעם צוועק פארט זי טיילמאל אין אויסלאנד אום צו שאפן געלט. זי פירט זיך צו רופן אדער אפילו באזוכן די משפחות וואס ווערן געשטיצט דורך איר ארגאניזאציע.
דורך די יארן ווען איר ברודער דער וויזשניצער רבי, רבי ישראל האגער איז געווען פארטריבן פון זיין פאטער'ס הויף פלעגט זי אים שטיצן, און שפעטער איז זי אויך געווען טעטיג מיט אים צוריקקערן אין וויזשניץ.
א סטאַרטפאַס איז א פאַס לאנד אין א פליפעלד וואו לופטמאשינען קענען אויפפליען און לאַנדן. דער פאס דארף זיין גאנץ פלאך און געווענלעך איז ברוקירט מיט אספאלט אדער בעטאן.
פלוטאניום איז א זילבערן־גראער ראדיאאקטיווער מעטאלישער כעמישער עלעמענט אין דער אקטינידן סעריע פון דער פעריאדישער טאבעלע, מיטן כעמישן סימבאל Pu און אטאם נומער 94. פלוטאניום, אנדערש פון רוב מעטאלן, איז נישט קיין גוטער דורכפירער פון היץ און עלעקטריע.
פלוטאניום, דער צווייטער עלעמענט נאך אוראניום, הייסט נאכן קארליק-פלאנעט פלוטאן, וואס איז דער צווייטער פלאנעט נאך אוראנוס.
פלוטאניום האט עטלעכע איזאטאפן, און ווערט געשאפן דורך יאדער-שפאלטונג אין נוקלעארע רעאקטארן.
פלוטאניום ווערט געניצט אין נוקלעארע וואפן.
יחיאל (חיליק) מאיר פֿראַנק (געבוירן אין תשל"ח, 1977) איז אַ ישראלישער קלאַרינעטיסט, א בראסלעווער חסיד, וואס שפילט חסידישע ניגונים און קלעזמער מוזיק.
פֿראַנק שפילט ביי חתונות און געשעענישן, און ביי קלעזמער פעסטיוואַלן. צווישן אנדערע זאכן, ער שפילט ל"ג בעומר ביים קבר פון רבי שמעון בר יוחאי, ביי די הקפות שניות אין דער רמת גן ישיבה און אנדערע הויפּט געשעענישן. ביז אַהער געשפילט כסדר אויף דער שמחת בית השואבה פון תולדות אהרן אין מאה שערים.
אין די לעצטע יאָרן שפילט ער מיטן אָרקעסטער "אזמרה" און מיט אנדערע קאפעליעס ביי חתונות און געשעענישן.
מיט דעם זאַץ פון "די וועלספּרינג [1]" אויס פראַנק ייִדיש מעלאָדיעס געשעענישן בית אַווי טשיי אין ירושלים. ווייַטערדיק די הצלחה פון די פּערפאָרמאַנסיז גענומען יעטשיעל פראַנק נאַאָר קאַרמי, צוזאַמען מיט די פּאָר פון דיסקס - "די וועלספּרינג" [2] און שיראַ נייַ ". [3], שפּעטער ארויס אַ זאַץ אַלבומס (זען דיסקאָגראַפי).
טשעשוואַן טשאַ "אַ, פראַנק צוזאמען מיט די זאַץ" די וועלספּרינג "אין ערשטער אָרט אין די אינטערנאציאנאל פעסטיוואַל פון אידישע פאָלק מוזיק אין אמסטערדאם. ביידער טשאַ" אַ פראַנק איז אַוואָרדיד אַ גאָלד אלבאם אויף די אלבאם "פורים אין ירושלים". [4] זיין אַלבומס אויסערדעם זיך, פראַנק אַטענדאַד פילע אַלבומס אָדער באגלייט דורך אַ גאַסט קלעזמער.
פראַנק באשרייבט זיך ווי אַ תלמיד פון מוסאַ בערלין. [5]
חיליק פראַנק איז אן אור-אייניקל פון רבי הערש פסח פראנק, רב פון ירושלים. זיין מוטער שטאמט פון ברעסלאָווער חסידים.
טריבונע נאמען, אדער בינע נאָמען, איז אַ פּסעוודאָנים, א צו-נאמען, וואס ווערט געניצט דורך געוויסע אַקטיאָרן אָדער זינגער אַנשטאָט זייער אָריגינעלן נאָמען.
עס קענען זיין פאַרשידענע סיבות, צו נוצן אזא צו-נאמען, אבער עס איז א באוואוסטע מעטאד, וואס ווערט גענוצט אויך ביי גרויסע שרייבער, אין יעדע פאלק און שפראך.
ביי שריפטשטעלער, הייסט עס א פעדער-נאמען, און האט די זעלבע באדייט און נוצן.
אײַזערנער קופאל () איז א באוועגלעכע לופט פארטיידיקונג סיסטעם אנטוויקלט דורך רפאל פארגעשריטענע פארטיידיקונג סיסטעמען. דער צוועק פון דער סיסטעם איז איבערכאפן און פארטיליקן קורץ־דיסטאנץ ראקעטן געשאסן פון א ווײַט צווישן 4 און 70 ק"מ וואס האלטן ביי לאנדן אין א באפעלקערטן שטח.
מען האט געניצט אייזערנעם קופאל צום ערשטן מאל דעם 27סטן מערץ 2011 לעבן באר שבע.
ביי דער פעסטער פעלדז אפעראציע תמוז-אב תשע"ד, האט מען געשטעלט אכט אייזערנער קופאל באטעריעס צו שיצן קעגן ראקעטן פון עזה און פון לבנון.
ישיבת עץ חיים איז די שטאטישע ישיבה פון דער "מחזיקי הדת" קהילה אין אנטווערפן, און איז אונטער דער פירערשאפט פון דעם ראש ישיבה הרב חיים אריה שפיטץ. די ישיבה געפינט זיך היינט אין ווילרייק.
א גרויסער חלק פון די אנטווערפענער שטאטסלייט שיקן די זין אין דער ישיבה עץ חיים, און די ישיבה ציילט זיך געוויינליך ביי ארום 120 ביז 150 בחורים אין די עלטער פון פופצן ביז אכצן יעריגע, מערסטנס דערפון אנטווערפענער און א קליין טייל פון אנדערע אייראפעאישע לענדער ווי ענגלאנד, עסטרייך, און אונגארן.
די ישיבה האט זיך געעפנט נאך פאר דעם חורבן אייראפע און האט זיך צוערשט סטאנציאנירט אינעם שטעטל היידע אין בעלגיע, שפעטערע יארן האט זי זיך געפונען א וויילע אינעם דארף קאפעלן, וואו דארט איז געווען דער ראש ישיבה הרב יצחק דוב קאפלמאן, דער שפעטערדיגער ראש ישיבה אין לוצערן, און ערשט ארום 20 יאר נאך די מלחמה האט זי זיך באזעצט אין ווילרייק.
די ראשי ישיבות אין ווילרייק זענען רבי יהודה טרעגער, רבי אליעזר פרייפעלד און היינט רבי חיים אריה שפיטץ.
צווישן אנדערע בארימטע פערזענליכקייטן וועלכע האבן מרביץ תורה געווען אין ישיבת עץ חיים איז הרב יצחק טוביה ווייס רב פון עדה החרדית אין ירושלים.
די ישיבה געפינט זיך אינעם שטילן געגנט ווילרייק וועלכע איז א חלק פון דער שטאט אנטווערפן, הארט נעבן דעם איינקויף צענטער פון שטאט.
כעמט יעדע רבי אדער חשובע פרעזענליכקייט וואס קימט קיין אנטווערפען קימט באזיכן די ישובה.
הרב חיים אריה שפיטץ איז דער ראש ישיבה אין ישיבת עץ חיים ווילרייק.
חיים אריה שפיטץ איז געבוירן צו זיין פאטער, הרב משה שפיטץ, פריערדיגער ביסטריצער רב פון ניו יארק.
אלץ בחור האט חיים אריה געלערנט אין לוצערן ביים גאון און פריערדיגן עץ חיים ראש ישיבה הרב יצחק דוב קאפלמאן, ביי וועם ער איז געווען גאר נאנט און האט פון אים פיל מקבל געווען.
ער האט געהייראט די טאכטער פון הרב חיים יוסף דוד ווייס - סאטמארער דיין אין אנטווערפן.
נאך וואס הרב יהודה טרעגער פון אנטווערפן איז קראנק געווארן איז ער געשטעלט געווארן אלץ ראש ישיבה אין ווילרייק.
הרב שפיטץ איז א מחותן מיטן דושינסקיא רבי'ן פון ירושלים, און מיט רבי ישראל ערנסטער, אן אייניקל פונעם וויזשניצער רבי'ן.
נשק שחור (אין יודיש: שווארצע וואפן) איז א פרומע העברעאישע דראמאטישע סעריע פילמען ערשינען אין ישראל אין יאהר 2006.
עס באשטייט פון פיר חלקים און עס איז געבונדן איינע מיטן צווייטן, ווייל מ'דארף זעהן אלע פון זיי ארויסצוהאבן פונקטליך די מעשה.
עס איז פראדוצירט און ארויסגעגעבן דורך האחים כהן וחצי.
מעשה.
בשעת'ן פילמירן א פילם אין איסטאנבול טערקיי איבער א מוסד אגענט וועלכע יאגט נאך א טעראריסט, ווערט דער הויפט אקטיאר אמיר סיגל דערטראנקען און פארלירט זיין זכרון, און ס'דאכט זיך איהם אז וואס ער האט געשפילט איז עכט און ער לויפט אוועק פון די אנדערע שפילער וועלכע האט געדארפט זיין דער טעראריסט אינעם מאווי.
ער פאלגט נאך איינעם בטעות, מיינענדיג אז ער איז דער טעראריסט. אבער למעשה שפעטער אנטדעקן זיי אן אמת'ן טעראריסט וועלכער האט אריינגעברענגט ביאלאגישע וואפן אין לאנד.
די מעשה איז אביסל א קאמפליצירטע, און עס צומישט אביסל ווי א חידה, אז מ'ווייסט נישט וואס ס'דארף זיין עכט און וואס ס'דאכט זיך איהם בלויז.
ענגליש ווערסיע.
עס איז אויך ערשינען אין ענגליש אונטערן נאמען: true anemy, וואס מיינט ריכטיגער פיינד.
נשק שחור אויף הבמה: http://www.habama.co.il/Pages/Event.aspx?Subj=4&Area=1&EventId=13731
הרב חיים יוסף דוד ווייס (אויך באקאנט אלס דער חיד"ו) איז דער סאטמארער דיין פון די זאליס אין אנטווערפן.
הרב ווייס איז מייסטנס באקאנט פאר זיינע פדיון שבויים אקטיוויטעטן אין וועלכע ער איז שטארק באשעפטיגט.
חיים יוסף דוד איז געבוירן צו זיין פאטער ר' פינחס אין דער שטאט מאנטשעסטער, ענגלאנד, אלס דוד ווייס. זייענדיג א קינד איז ער שווער קראנק געווארן און מ'האט אים צוליב דעם צוגעלייגט די נעמען חיים יוסף, וואס די באדייט דערפון איז צולייגן לעבן.
נאך זייענדיג אין די יונגע יארן האט חיים יוסף דוד שוין געהייסן אן אויסגערופענער עילוי און חריף, און אלס בחור האט ער זיך פארהערט ביים טשעבינער רב רוב ש"ס.
פדיון שבויים.
מיט די מצווה פון פדיון שבויים איז ר' חיים יוסף דוד פארנומען ארום די זייגער, און ער העלפט ארויס אידן אין געפענגעניש אפגעזען וואס די קאסטן זענען.
הויפטזעכטליך איז באקאנט זיינע אקטיוויטעטן פאר די וואוילזיין פון די דריי בחורים וואס זענען ארעסטירט געווארן אין יאפאן אין יאר תשס"ח, אויף קלאגעס פון שמוגלען אומלעגאלע סובסטאנצן, ער האט דאן אויסגעגעבן פון זיין אייגן טאש שווערע געלטער, און ווי אויך אויפגערודערט די וועלט בייצושטייערן פאר די צוועק.
אויך איז באוואוסט אז ער איז געפארן זיך טרעפן מיט דער איראנער גייסטליכער פירער כומעיני מיטן ציל אויסצולייזן דרייצן אידן וועלכע זענען דארט פארכאפט געווארן.
איטשע באָרוכאָוויטש (רוסיש: Исаак Борисов, 1923 – 1972) איז געווען אַ ייִדישער דיכטער און אַ ספּאָרט-זשורנאַליסט. לידער האָט ער געשריבן אויף ייִדיש און פאַרצייכענונגען וועגן ספּאָרטלער – אויף רוסיש.
איטשע באָרוכאָוויטש איז געבוירן געוואָרן אינעם דאָרף האָראָדעץ פונעם ראָהאַטשאָווער ראַיאָן פון דער האָמלער געגנט אין ווײַסרוסלאַנד. ער האָט דעביוטירט מיט לידער אין פּעריִאָדיק אין 1936. אין 1940 האָט ער פאַרענדיקט אַ פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט אין ראָהאַטשאָוו און געאַרבעט אַלס לערער אין אַ ייִדישער קינדער-שול אינעם שטעטל סטרעשין. בעת דער צווייטער וועלט-מלחמה האָט ער געדינט אין דער סאָוועטישער אַלס ראַדיסט אויפן פראָנט. נאָך דער מלחמה האָט איטשע באָרוכאָוויטש געוווינט אין מאָסקווע. זינט דער גרינדונג פונעם זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד" אין 1961 און ביזן סוף פון זײַן לעבן איז ער געווען אַ מיטגליד פון דער רעדקאָלעגיע פון דעם זשורנאַל. אישטע באָרוכאָוויטש איז געשטאָרבן אין מאָסקווע.
איטשע באָרוכאָוויטשעס ווײַב עמיליע איז געווען אַ טאָכטער פונעם גרויסן ייִדישן דיכטער שמואל האַלקין.
ווייט פּלעינס איז א סיטי לאקירט אין וועסטשעסטער קאונטי אין ניו יארק.
אין יאהר 2013 איז די טאטאלע פאפולאציע פון די שטאט געווען געשאצט אויף ארום 57,866.
אינעם זיבעצטן יאהר-הונדערט איז די געגנט באזעצט געווען דורך מיטגלידער פון די מאהיקען שבט און גענוצט געווארן בעיקר אלץ פאָלוואַרק (פארם-לאנד).
מאנאפּאל (ענגליש: "Monopoly") איז א בארימטע גאר פאפולערע ערוואקסענע טאוול-שפיל וואו מ'שפילט און האנדלט מיט געלט און אומבאוועגלעכע גיטער.
די היסטאריע פון דער שפיל גייט צוריק ביז 1903.
פליישמאַנס (ענגליש: "Fleischmanns") איז א ווילידזש אין דעלעווער קאונטי, ניו יארק.
זי געפינט זיך אין מידלטאון און די זיפ קאד איז 12430.
איר פאפולאציע לויט די יו. עס. צענזוס איז 351.
די ערשטע איינוואוינער זענען געווען אימיגראנטן פון דייטשלאנד, ענגלאנד, האלאנד און אירלאנד.
פליישמאנס געפינט זיך צפון פינעם נ.י.28. אביסל מערב פין אלסטער קאונטי לויט די יו.עס. צענזוס איז עס 0.7 מייל גרויס
יודן אין פליישמאנס.
זומער קומען אהין אסאך יודן זיך אפרוהען. דער ספינקער רבי האט דארט א ביהמ"ד.
סעקס טייפ (ענגליש: "Sex Tape") איז א קאמעדיע פילם פון 2014 פארשפרייט דורך קאלאמביע פילמען.
א מאן און ווייב רעקארדירן ווי זיי האבן סעקס, כדי צו אויפלעהבן זייער חשק, לויט א בוך פון אלע פאזיציעס.
אבער למעשה אנשטאט אויסמעקן ווערט עס געשיקט צו אלע זייערע קאנטאקטס.
זיי גייען ארויס אויף א רייזע אינמיטן די נאכט, אויסצומעקן ווי ס'איז אלס אנגעקומען.
סאַס-פֿע () איז א נארטל־דארף און דאס גרעסטע דארף אין דעם סאַס טאָל (Saastal), אין וויספּ ("Visp") באצירק פון וואַליס קאַנטאָן, וואס איז אין דרום זייט פון דער שווייץ. דאס שטעטל ליגט ביי דער הייך פון 1,800 מ' און האט 1,600 איינוואוינער.
פון דרום זייט צו סאס-פע געפינט זיך דער אַלאַלינהאָרן בארג (Allalinhorn) וואס איז הויך 4,027 מ', און דער פֿע גלעטשער ("Feegletscher") אויף אים זענען דא סקי שפורן וואס זענען אקטיוו דאס גאנצע יאר, און פארשלאגן זומער נארטלען. דער גלעטשער איז א טייל פון סאַס-פע'ס סקי פלאץ, וואס אין אים זענען דא שפורן לאנג 100 קילאמעטער מיט נאך 45 קילאמעטער לענג אין אנדערע פלעצער אינעם טאל. פון מערב זייט צו אים, אין דער מאַטער־טאָל ("Mattertal"), ליגט דאס סקי שטעטל צערמאַט ("Zermatt"), ער פארמאגט אויך אן גלעטשער פאר זומער סקי אנטקעגן דעם מאַטערהאָרן בארג ("Matterhorn").
פאראן א ציינער אינטער־באן מיטן נאמען מעטראָ אַלפּן (Metro-alpine), ארבעט שוין פון יאר 1984, און טראגט ארויף די סקי גליטשערס און די רייזנדע צו מיטל־אַלאַלין (Mittelallalin) אין 3,500 מ' הייך, וואס דאס איז דאס העכסטע פונקט אין דער סקי פלאץ. אין מיטל־אַלאַלין איז אויך דא א גרויסע אייזן־הייל און א רעסטאראן וועלכע דרייט זיך אויף איר איקסוס, און איז דער גרעסטער פון זיין סארט אויף דער וועלט.
אין זומער פארשלאגט די געגנט פיל גייען מארשרוטן, בערג קריכן, קעלדז קריכן, בערג גליטשער, בערג ביציקלעך, קארקינעטן, שטריקן פארקן, פאראשוטן און נאך.
צו סאס-פֿע קענמען אנקומען מיט אן אויטאבוס פון די וויספּ אדער בריג באן סטאנציעס. אין דער שטעטל געגנט איז נישט ערלויבט אנצוקומען מיט א מאטארן אויטא, אחוץ עלעקטרישע אויטאס.
זיסי ווייצמאַן (רוסיש: Зиси Вейцман, געב. 1946) איז אַ ייִדישער דיכטער.
זיסי ווייצמאַן איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאָט בעלץ, היינט אין מאָלדאָווע. אַ סך יאָרן האָט ער געדינט אין דער סאָוועטישער אַרמיי אַלס אָפיצער פון אײַזנבאַן-מיליטער. אַלס דיכטער האָט ער דעביוטירט אויף די שפּאַלטן פונעם מאָסקווער זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד" אין 1971. ער האָט זיך געדרוקט אויך אין דער צײַטונג "ביראָבידזשאַנער שטערן". זיסי ווייצמאַן האָט אָנטיילגענומען אין דער קאָלעקטיווער זאַמלונג פון סאָוועטישע ייִדישע דיכטער "האָריזאָנטן", וואָס איז דערשינען אין 1987 אין מאָסקווע. זינט סוף 80ער יאָרן דער דיכטער געווען טעטיק אים דער ייִדישער געזעלשאַפט "תרבות לעם" פון דער רוסלענדישער שטאָט סאַמאַרע, וווּ ער האָט דעמלט געוווינט. אין 2006 איז ער עולה געווען קיין ישראל און ער וווינט אין באר-שבע.
ר' ישעיה יואל אונגאר (נפ' תשע"ד) איז געווען דער לעגענדארער און העכסטער גבאי אינעם סקווערער הויף, זייט דער סקווערער רבי - יעקב יוסף טווערסקי זצוק"ל האט זיך באזעצט אין וויליאמסבורג אום יאר תש"י, ביז זיין פטירה אינעם טיפער עלטער, יאר תשע"ד, משמש זייענדיג גאר בנאמנות אינעם סקווערער הויף, און האבנדיג א ריזן טייל אין איר אויפבוי און בלי, אין די לויף פון די אלע יארן.
זיין איידים איז רבי יוסף ישראל אייזנבערגער, דער היינטיגער דומ"ץ פון שיכון סקווירא.
פאַוועליטש () איז א דארף אין זשיטאמירער גובערניע, אוקראינע, 21 ק"מ צפון־מערב פון סקווירא, 71 ק"מ דרום־מזרח פון זשיטאמיר און 100 ק"מ דרום־מערב פון קיעוו.
ביז דער ערשטער וועלט מלחמה איז פאוועליטש געווען אין דער קיעווער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע.
דער אייניקל פונעם בעל שם טוב, ר' אהרן פון טיטיעוו, זון פון רבי צבי הערש, איז דארט נסתלק און באהאלטן געווארן.
אין 1900 האבן געוואוינט אין פאוועליטש 3,391 יידן.
לוּסי (ענגליש: Lucy) איז א פראנצויזישער וויסנשאפטלעכע פאנטאזיע פילם, ארויסגעגעבן יולי 2014. טייל פונעם פילם האט מען פילמירט אין טייפע און אין טייוואן.
די פילם האט פארדינט איבער פיער-הונדערט טויזנט דאלער אין די טיאטער'ס.
באנדיטן פלאנצן איין דראגס אין איהר, מיטן ציהל עס צו שמוגלען. ווען דער דראג ווערט ארויסגעלאזט אין איהר קערפער, באקומט די פרוי לוסי די מעגליכקייט צו נוצן מער ווי צעהן פראצענט פון איר מח וואס געט איהר די מאכט צו קאנטראלירן איהרע געפיהלן און אזוי אויך די אקטן פון אנדערע מענטשן.
ווען זי קומט למעשה אהן צו הונדערט פראצענט, ווערט זי אויס און איז איבעראל.
פאמאנע איז א ווילידזש וואס געפינט זיך אין ראקלענד קאונטי, ניו יארק.
אין דעם 2010 צענזוס איז די באפעלקערונג געווען ביי 3,103, דאס איז מיט דרייצן פראצענט מער ווי צען יאר פריער.
איר זיפ קאד איז 10970 און עריע קאד 845.
די ווילידזש פון פאמאנע איז געגרינדעט געווארן דעם 3טן פעברואר 1967.
רק"ע (ראשי תיבות פון רשת קליטת עלייה, ווערט צומאל גערופן ווי: ״נעץ פינעף״) איז א ישראלישער מלוכישער ראדיא קאנאל וואס לויפט אין די ראמען פון ישראל שטימע (קול ישראל) און טראנסמיטירט אויף עטלעכע שפראכן וועלכע זענען נישט אפעציעל אין ישראל (העברעאיש און אראביש).
די אידישע אגענטור האט אנגעהובן מיט די "טראנסמיסיעס פאר נייע אימיגראנטן" אין דער יאהר 1948, און זיי זענען געווען באשטימט פאר נייע אימיגראנטן און פאר עליה שליחים אין ציפערן. אין -11טן מערץ 1950 האט אנגעהויבן צו לויפן קול ציון לגולה אויף ענגליש, פראנצויזיש און אידיש, און ס'איז אויך טראנסמיטירט געווארן מיט קורצע כוואליעס קיין אויסלאנד.
א יאר-צענדליג נאך ישראל זעלבסשטענדיגקייט אין-14טן מאי 1958, האבן מען אנגעהויבן די טראנסמיסיעס אין רוסיש און גרוזיניש צום ראטן פארבאנד. אין-1960 איז אריבער קול ציון לגולה צום רשות פון ישראל שטימע. מיטן אויפנעמען די געזעץ פון טראנסמיסיע אויטאריטעט, האט באקומען די סטאנציע די נאמען "שידורי קול ישראל לחו"ל ולעולים" און זי איז געווארן ווי א טייל פון טראנסמיסיע אויטאריטעט.
פון אנפאנג 1971 האבן אנגעהויבן די ראטן פארבאנד אויטאריטעטן צו צושטערן די סטאנציע טראנסמיסיעס, ווי זיי האבן געמאכט אין 1956. אין די יארן 1973-1974 איז אויפגעשטעלט געווארן א צענטער פאר קארצע כוואליעס וואס אין אים איז געווען אריינגערעכנט 14 שטארקע משדרים פאר קורצע כוואליעס.
די גרויסע אימיגראציע פון סאוויעטן פארבאנד וואס האט זיך אנגעהויבן אין-1972 האט באשטעטיגט די נייטיגקייט פון די טראנסמיסיעס. אין -1988 זייט די אנטפאנג פון די גלאסנוסט אין דער סאוויעטן פארבאנד, האבן די אויטאריטעטן אויפגעהערט צו צושטערן די סטאנציע טראנסמיסיעס.
אין-1991 האט די סטאנציע געטוישט איר נאמען צו "רק"ע" - "רשת קליטת עליה". אין-2002 איז ערצייגט געווארן דאס וועבזייטל פון דער סטאנציע וואס האט אנגעהויבן מיט א לעבעדיגער טראנסמיסיע צוויי יאר שפעטער.
די טראנסמיסיעס אויף אידיש.
ווי ס'איז דערמאנט געווארן פון 1950 האבן אנגעהויבן די טראנסמיסיעס אויף אידיש.
די באוואוסטע אַנאַנסירער פון די אידישע שידור זענען געווען אדם גרוזמאן מיט אריה לאנדאן. אין דער יאר 2014 האט אברהם זאקס אנגעהויבן פירן די טראנסמיסיעס. עס האט באקומען דעם נאמען 'די אידיש אוידיציע פון קול ישראל', און נייעס זענען אנגעהויבן ווערן פארגעליינט טאג טעגלעך. די אידישע טראנסמיסיעס ווערן בראדקאסטירט יעדן טאג א פערטל שעה פון 8:45 ביז 9:00.
סטאנציע אינפארמאציע.
ווערט געכאפט אין דעם טעדער: 88.5FM
ווערט געכאפט אין דעם טעדער: 94.4FM
קליטה געגנט: חיפה און די אמגעגנט
ווערט געכאפט אין דעם טעדער: 100.7FM
קליטה געגנט: תל אביב און די אמגעגנט
ווערט געכאפט אין דעם טעדער: 101.2FM
קליטה געגנט: ירושלים און דער מרכז
ווערט געכאפט אין דעם טעדער: 100.3FM
קליטה געגנט: באר-שבע און די אמגעגנט
ווערט געכאפט אין דעם טעדער: 107.3FM
ALS (ר"ת פון amyotrophic lateral sclerosis אַמיאטראף לאטעראל־סקלעראז) איז א מחלה פון ווי די ניוראןס (ד"ה די נערוו צעלן) שטארבן אפ און די מוסקלן פון דעם קערפער קען זיך נישט רירן מער. דאס איז אויך באקאנט ווי לו געריגס מחלה אויפן נאמען פון א באקאנטן בייסבאל שפילער.
אן ערך פון 30.000 מענטשן א יאר ווערן קראנק מיט עי.על.עס. אין אמעריקע.
איצט גייט אן א סאציאל מעדיע קאמפיין מיטן נאמען, אייז-עמער ארויסרוף ("Ice Bucket Challenge"), צו שאפן פירסום און אויפטרייבן געלט, דערמיט צו שטיצן די פארש ארבייט, כדי צו טרעפן א רפואה פאר דעם קרענק.
אונגארן האט (ביים 1טן יולי 2009) 328 שטעט (אונגאריש: "város", מערצאל: "városok"; ס'איז נישט פאראן קיין אונטערשייד צווישן א שטאָט און א שטעטל). די הויפטשטאט בודאפעשט האט א באזונדערן סטאטוס, און געהערט נישט צו קיין שום קאַנט; נאך 23 שטעט זענען שטעטלעכע קאנטן ("megyei jogú város" – שטאָט מיט קאַנט רעכטן).
די גרעסטע שטאט איז די הויפטשטאט בודאפעשט מיט 2,503,105 איינוואוינער, און די קלענסטע איז פאלהאזא מיט 1038 איינוואוינער (2010).
מער ווי 100,000 (גרויסע שטעט).
א באזע האט א pH גרעסער פון 7—וואס גרעסער דער pH איז שטערקער די באזע.
ביישפילן פון שטארקע באזעס זענען אמאניאק און נאטריום הידראקסיד. נאטריום ביקארבאנאט (באקפולווער) און וויינשטיין זענען צארטע באזעס.
דער אײַז־עמער ארויסרוף (ענגליש: "Ice Bucket Challenge") איז אן אקטיוויטעט וואס פאדערט גיסן אויפן קאפ אן עמער פון אײַז־וואסער, כדי צו שאפן רעקלאם וועגן דער ALS קראנקייט.
אין מאנאט אוגויסט 2014, איז פארשפרייט געווארן דער דאזיגער ארויסרוף.
דאס איז שנעל פארשפרייט געווארן אין די אלוועלטליכע נעטווארק, ווי גאר אסאך נעמען אן די פראבע, פון זיך אנגיסן מיט אן עמער אייז קאלט וואסער, אדער ביישטייערן א סומע פאר דער פארש ארבעט צו אנטדעקן א לייזונג פארן אמיאטראף לאטעראל־סקלעראז קרענק.
אסאך האבן געטון ביידע, זיך אנגעגאסן און אויך בייגעשטייערט.
מיליאנען מענטשן, צווישן זיי, די גרעסטע סעלעברעטיס אין דער וועלט, האבן ארויפגעלייגט ווידעא קליפס, ווי זיי גיסן זיך אן מיט אייז קאלט וואסער, אנטיילנעמענדיג אין דער פראבע, און לויט די איינגעפירטע רולס פון דער פראבע, וואס מען טוט אויסוועלן און מכבד זיין מיט דער פראבע אנדערע חברים צי באקאנטע, עס נאכצוטון, ביז 24 שטונדן, אדער ביישטייערן א סומע לטובת די פארש ארבעט.
אזוי ווייט, אז אין געציילטע וואכן האט זיך געציילט אריבער צוויי מיליאן קליפס אויף פייסבוק, און פיר מיליאן טוויטס אויף טוויטער, פון אלע סארטן לייט, וואס האבן גענוצט די פראבע, און מ'האט געלייזט דערפון איבער פערציג מיליאן דאלער, פאר דעם פארשט צוועק.
מאַננעקווין טשאַלאַנדזש.
אין מאנאט אָקטאָבער 2016, האט זיך אנגעהויבן א פרישע פראבע, מיטן נאמען מאַננעקווין טשאַלאַנדזש, וואס מען פראבירט צו שטיין פארשטייפט פאר א וויילע - אן זיך רירן פון ארט, און מען קוקט אויס ווי א סטאטוע אין א שאו-פענסטער, אדער ווי אינעם וואקס מוזעאום.
אסאך גרויסע סעלעברטיס, אריינגערעכנט פאליטיקאנטן, אקטיארן, און מוזיקאנטן, האבן שוין אנטייל גענומען דערין, אויספרובנדיג דאס.
אויך די געוועזענע קאנדידאט פאר פרעזידענט - הילארי קלינטאן האט דאס אריבערגעפירט מיט אירע געהילפן, געציילטע טעג פארן די וואלן אויסגאנג, און עס איז בליץ שנעל פארשפרייט געווארן.
א ליסטע פון באקאנטע וואס האבן גענומען דעם פראבע
כישוף אינעם לבנה-ליכט (ענגליש: "Magic in the Moonlight") איז א 2014 ראמאנטישער קאמעדיע-דראמע פֿילם, געשריבן און דירעקטירט דורך וואודי אלען.
אין אייראפע אין די ניינצן צוואנציגער יארן, טוט א גרויסער קונצן-מאכער אויספֿירן זיינע קונצן אין בערלין.
א יוגנט חבר זיינער קומט אים פארציילן וועגן אן אמעריקאנישע פרוי וועלכע לייענט מחשבות, און בעט אים קומען העלפן אויפדעקן איר בלאף.
למעשה ווערט ער זייער באאיינדרוקט פון אירע כוחות, און קומט צו דער מסקנא אז זי איז ריכטיג און ס'עקזיסטירט יא אזא זאך ווי העכערע מיסטישע כוחות. ער פאררופט א פרעסע קאנפערענץ וואו ער מעלדט זיין אנטדעקונג.
ער ווערט איבערגעריסן מיט א מעלדונג אז זיין מומע איז געווען אין אן עקסידענט און אריין אין שפיטאל. דארט הייבט ער אן מתפלל צו זיין, אבער אינמיטן כאפט ער זיך און שטעלט זיך אפ. ווען זי מאכט דורך בשלום די אפעראציע, איז ער מחליט צו פארשן דערין מער גרונטליך. און נוצנדיג א טריק, באהאלט ער זיך אונטער א בענקל אין צימער און הערט ווי זיין חבר - וועמען ער האט געטרויעט - האט אלעס אויספלאנירט מיט איהר פון פאראויס.
כאטש ער זאגט איר אז ער קען זי קיינמאל נישט מוחל זיין, האט ער פארט שטארקע געפיהלן פאר איהר און ער לאזט זי עס וויסן. זי זאגט איהם קודם אפ, אבער שפעהטער קומט זי צוריק צו איהם.
אַמעריקען האָסל (ענגליש: "American Hustle") איז א אמעריקאנע קריים קאמעדי-דראמע פילם, געבויעט אויף אן עף בי איי אפערעישן אין די ענדע זיבעציגער יאהרן אויף דעם בירגערמייסטער פון א שטאט אין ניו דזשערזי, ארויסגעגעבן אין יאהר 2013.
דער דירעקטאר איז דעיוויד או ראסעל.
טשאַנאַקיע (;; 370 - 283 פאר דער ציווילער רעכענונג) איז געווען אן אינדישער לערער, פילאסאף און קעניגלעכער עצה־געבער.
ווען ער איז געווען א פראפעסאר פון עקאנאמיק און פאליטיק-וויסנשאפט אינעם אוראלטן טאקשאשילער אוניווערסיטעט, האט ער צוגעהאלפן דעם יונגן קייסער טשאנדאגופטא פעסטשעלן זיין מאכט איבער אינדיע. ער ווערט בארעכנט פאר שפילן א וויכטיקע ראלע אין אויפשטעלן די מאריער אימפעריע, די ערשטע אימפעריע וואס האט באהערשט דעם אינדישן אונטער-קאנטינענט. טשאנאקיע איז געווען עצה־געבער צו סיי טשאנדאגופטא סיי זיין זון בינדוסארא.
טשאנאקיע איז געווען א פיאנער אין עקאנאמיק.
טיטיעוו (אויך טעטיעוו, טיטיוב; "טעטיאיוו"; "טעטיעוו") איז א שטאט אין טיטיעווער ראיאן, קיעווער גובערניע, אוקראינע.
די באפעלקערונג איז אומגעפער 13,300 (אין 2012).
פריער איז דער געגנט געווען אין דער רוסלענדישער אימפעריע.
טיטיעוו געפינט זיך 80 ק"מ צפון פון אומאן, 87 ק"מ מזרח פון וויניצע און 55 ק"מ דרום־מערב פון שווארצע טומאה.
טיטיעוו איז באקאנט אין חסידישער היסטאריע, ווייל דער אייניקל פונעם בעל שם טוב, ר' אהרן, איז דארט געווען דער גוטער יוד. (ער האט נישט געפירט קיין רעביסטעווע, אבער איז געווען באקאנט אלס בעל מופת).
אין 1900 האבן געוואוינט אין טיטיעוו 3,323 יידן.
אידאַ (Ida) איז א 2013 פוילישער דראמאטישער שווארץ-און-ווייסער פילם רעזשיסירט דורך פאוועל פאווילקאווסקי וואס האט געווינען זיבן פֿארשידענע אויסצייכענונגען.
אין פוילן אין די 1960ער יארן, האלט אַנאַ ביי ווערן א מאנאשקע, און איר פריארקע הייסט זי צוערשט גיין באזוכן איר פאמיליע. איר מומע זאגט איר אז זי הייסט אידא לעבנשטיין, א קינד פון יידישע עלטערן וואס זענען אומגעקומען אין חורבן אייראפע.
א ספֿערויד (אויך ספֿעראאיד), אדער ראטאַציע עליפסויד, איז אן אייבערפלאך וואס מען באקומט פון ארומדרייען אן עליפס ארום איינעם פון זיינע הויפט אַקסן, ד"ה אן עליפסויד וואס האט צוויי האלב־דיאמעטערס גלייך.
אינעם פאל וואס מען דרייט דעם עליפס ארום זיין גרעסערן אקס, באקומט מען א ספערויד אזוי ווי א ראַגבי באל; אינעם פאל וואס מען דריים אים ארום זיין קלענערן אקס, באקומט מען א פלאכן ספערויד אזוי א לינז. טאמער דער עליפס איז א קרייז, ווערט געשאפן א קיילעך.
צוליב גראוויטאציע און די ראטאציע פון דער ערד, האט זי די פארעם פון א קיילעך וואס איז א ביסל פלאך אויף איר אַקס, דערפאר ווערט זי גערעכנט ווי א פלאכער ספערויד.
גלייכונג.
דער פאל "a=c" קומט אויס א קיילעך.
רבי משה גרין (נפטר י״ב ניסן תש״ף) איז געווען ראש ישיבה פון דער ישיבה דמאנסי אין ניו יארק.
מתחילה איז ער געווען דער ראש ישיבה אינעם סקווערער שטעטל, מיט אפאר צענדליג יאר צוריק, און שפעטער האט ער אויפגעשטעלט די באוואוסטע ישיבה דמאנסי, וואס האט גע'שמ'ט אלץ גאר ספעציעלע ישיבה, און אסאך האבן זיך אהינגעקליבן צו לערנען אלץ דאס בעסטע מקום תורה.
וויבאלד דער ראש ישיבה איז אלט און קראנק געווארן פלוצלינג, האט זיין ישיבה פארלוירן איר געוויכט, און האט זיך געגקליבן ליבערשט א ישיבה קטנה, וואס דער ראש ישיבה קען פירן אפילו אין זיין יעצטיגן שווערן געזונט צושטאנד.
אבער היינט איז דא צוויי ישיבות. א ישיבה גדולה און א ישיבה קטנה, וואס ביידע הייסן פון די גוטע ישיבות אין מאנסי.
טראץ זיין פיזישער שווערע צושטאנד, האט ער פארמאגט א גייסטיגע גבורה עצומה, וואס האט עהם געשטופט נישט אויפצוגעבן לימוד התורה און מעמיד זיין תלמידים לדורות, און פון זיינע אומצאליגע תלמידים, זענען היינט פראמינענטע רבנים אין דער חרדישער וועלט, און זיין פארצווייגטע משפחה פון צענדליגע קינדער און אייניקלעך, זענען געווארן א אימפעריע פון תורה ויראת שמים למופת, פונקט ווי ער.
ר' משה איז פאר'רופן געווען אלץ דער סקווערער רב אין סקווערער שטיבל אויף ראמאן סטריט אין מאנסי, און פלעגט דינען עטליכע יאר, אלץ הויפט בעל תפילה אין די ימי הרחמים והרצון אינעם סקווערער שטעטל.
הגאון ר' משה איז נפטר געווארן, אום י"ב ניסן יאר תש"פ, אינעם סאמע קאראנאווירוס מגיפה אויסברויך, און איז אין פאקט געווען א קרבן דערפון.
ר' יוחנן סג"ל וואזנער איז אפיציעל דער ראב"ד פונעם בי"ד פון סקווירא חסידות אין דער וועלט, און דומ"ץ פון סקווערער קהילה אין מאנטריאל, קאנאדע. אבער אומאפיציעל, איז ער פון די העכסטע רבנישע אויטאריטעטן אין דער חרדיש-ארטאדאקסישער געמיינדע אין קאנאדע, וואס מ'זעט ביי אים אפילו ישועות פון זיינע פולע ברכות און אקטיווע מעשים לצורך אומצאליגע יודישע נפשות.
ער איז געבוירן אין סקווערער שטעטל, און האט זיך אריבערגעצויגן אום תשמ"ג קיין קאנאדע, ווערנדיג געקרוינט אלץ דיין פון דער קהילה, און היינט צוטאגס זענען א טייל פון זיינע קינדער און איידעמער, רבנים און דיינים אין פארשידענע קהילות בישראל.
זיין איידעם הרב ר' דוד אונגאר איז דער סקווערער ראש ישיבה אין מאנטריאל.
זיין זון ר' יעקב יוסף איז א סקווירא מו"ץ און מאנטריאל און אויך פון די רבנים פאר די MK
זיין איידעם הרב ר' יעקב יוסף גאלדמאן איז איינע פון די סקווערער דיינים אין מאנסי.
זיין זון הרב ר' פנחס - איידעם פונעם סקווערער דומ"ץ אין שטעטל - הרב ר' יוסף ישראל אייזנבערגער איז ראש הכוללים אין קהילת סקווירא אין אייראפע.
זיין זון הרב ר' אברהם ישעי' איז א מו"ץ אין סקווערער שטעטל.
זיין איידעם הרב ר' שריהו יונה טווערסקי איז טריסקער רב אין מאנטריאל.
זשו טשי (, 18טן אקטאבער 1130 – 23סטן אפריל 1200) איז געווען א קאנפוציאנישער געלערנטער אין דער צייט פון דער סאנג דינאסטיע. זשו טשי איז געווען איינער פון די דריי חשובסטע קאנפוציאנישע פילאסאפן. ער האט איינגעארדנט די קלאסישע ווערק פון קאנפוציאניזם און האט בייגעשטייערט צו דער פילאסאפיע פון ניי-קאנפוציאניזם. ער איז געווען פון פודזשיאן פראווינץ אין כינע.
זשו טשי איז געבוירן געווארן אין פודזשיאן, וואו יואן, כינע. ווען ער איז געווען אלט דרייצן יאר איז זיין פאטער געשטארבן.
דער ספר ההוכחות (יודיש: איבערווייזונגען) איז א פאפולערער ספר אין העברעאיש מיטן ציהל איבערצואוווייזן אז ס'איז דא א גאט אויף דער וועלט און אלעס וואס סע' שטייט אין די תורה איז וואָר.
עס איז ארויסגעגעבן געווארן דורכן אדוואקאט ערן בן עזרא וועלכע איז דאס אלעס אליינס געקומען צו איבערצייגונג.
דער ספר בית יוסף איז א פירוש אויף מסכת ברכות נתחבר געווארן דורך רבי אברהם דירנפעלד מגיד און רב פון חברה ש"ס אין פאפא.
עס איז א ליקוט פון קורצע און טרעפליכע ערקלערונגען אויף דער גמרא, צוזאמגענומען פון מאנוסקריפטן און זעלטענע ספרי ראשונים און אחרונים.
עס איז א איינפאכער קיצור פון זיין ספר בית ישראל, וועלכע באשטייט פון לענגערע פלפולים, מיט הוספות.
ער האט הסכמות פון רבי שאול בראך, פאפער רב, גאלאנטער רב און סערדעהעלי רב.
ער האט אויך ארויסגעגעבן א פירוש מיטן זעלבן נאמען אויף מסכת ביצה וועלכע איז שוין איבערגעדרוקט געווארן כאטש זעקס מאל.
הרב אברהם צבי אונגער הי"ד איז געווען דער דומ"ץ אין קאפאוואר, און א גאון אדיר, דער מחבר פונעם ספר מחנה אברהם אויף די מסכתות ביצה און מקוואות.
ער האט איבער געלאזט קינדער נאך זיך.
א זגאַל אין סכנה איז א זגאל פון פלאנצן, בעלי חיים אדער אנדערע ארגאניזמען וואס איז אין געפאר פון אויסשטארבן. דאס קען פאסירן צוליב פארשידענע סיבות. עס קען זיין אז ווייניג פונעם זגאל זענען געבליבן לעבעדיק, אדער ווייל זיינע פרעדאטארן האבן זיך פארמערט, אדער דער קלימאט האט געענדערט און דער זגאל איז נישט צוגעפאסט צום נייעם קלימאט, אדער ווייל זיין וואוין איז געווארן חרוב.
היינט ווערן גערעכנט 3079 בעלי חיים און 2655 פלאנצן אין סכנה.
א סך לענדער האבן געזעצן צו שיצן בעלי חיים און פלאנצן וואס זענען אין געפאר, למשל מיט געזעצן קעגן דעם יעגעריי פון די זגאלן.
סאטשי (רוסיש: "Сочи"; אדיגיש: Шъачэ; אבכאזיש: Шəачa; גרוזיניש: სოჭი) איז א שטאט אין דער קראסנאדאר גובערניע, רוסלאנד, אויפן בארטן פון שווארצן ים. ער איז אויפגעשטעלט געווארן אלס א פעסטונג אין 1838. אין דער סאוועטער תקופה איז די שטאט געווארן אנטוויקלט ווי א טוריסטן ארט.
אין 2014 איז די ווינטער אלימפיאדע פארגעקומען אי סאטשי.
טשימבאראַזא איז אן אומאקטיווער וואולקאן און דער העכסטער בארג אין עקוואדאר, אין די אנדן, וואס האט זיך נישט אויפגעריסן מער ווי א טויזנד יאר.
דער שפיץ פון טשימבאראַזא איז הויך 6,268 מעטער איבערן ים־פלאך, און איז דער פונקט אויף דער ערד וואס איז דער ווייטסטער פון דער צענטער פון דער ערד.
הרב יעקב יוסף יאזעף (ה'תר"א - כ"ד תמוז ה'תרס"ב) איז געווען דער ערשטער און איינציגסטער הויפט רב פון ניו יארק סיטי.
יעקב יוסף איז געבוירן געווארן אין שטעטל קראז לעבן קאוונע אין ליטע אין יאר תר״א. ער איז געווען א תלמיד פונעם נצי״ב אין וואלאזשין, און פון רבי ישראל סאלאנטער אין קאוונע. ער איז געווען רב אין ווילאן (תרכ"ח), יורבורג (תר"ל) און זשאגאר. דערנאך איז ער געווארן מגיד אין ווילנע.
אין יאר תרמ״ח איז ער געקומען קיין אמעריקא אויפן פארלאנג פון 18 קהילות אין ניו יארק צו דינען אלס הויפט רב. דא איז ער געווען רב 14 יאר ביז ער איז נפטר געווארן אום כ״ד תמוז תרס״ב פון הארץ עסעניש נאכן נישט מצליח זיין צו מתקן זיין יודישקייט אין אמעריקע וויאזוי ער האט געוואלט. ער האט אבער מצליח געווען צו באשטימען שוחטים יראי שמים, זיגלען עופות, און איינשטעלן משגיחים איבער די שעכטהייזער.
פרייטיג נאכט סעודה (עהנגליש: "Friday night dinner") איז א פאפולערע אנגייענדע בריטישע קאמעדיע טעלעוויזיע שאו אויף קאנאל פיער, וועלכע באציעט זעך אויף דע סעודה יעהדן פרייטאג צו נאכט ביי דער גודמאן פאמיליע, א נישט-רעליגיעהזע יודישע פאמיליע.
שפיהלער.
עס האט אנגעהויבן לויפן אום 25סטן פעברואר 2011 און האלט אצינד ביים דריטן סעזאן.
מע קען עס אויך זען אין: אויסטראליע, ניי זילאנד, רוסלאנד, פאראייניגטע שטאטן, נארוועגיע, פארטוגאל און לאטוויע.
פּארט דזשערוויס איז א שטאט אויפן דעלאווער טייך אין אראנדזש קאונטי, ניו יארק.
עס גרעניצט זיך מיט ניו דזשערזי און פענסילוועניע און האט א באן סטאנציע.
דזשונא (ענגליש: juno) איז א 2007 קאנאדישער דראמעדי פילם וועלכע האט געווינען אן אסקאר פאר בעסט ארגינעל סקרין-פלעי.
דזשונא מעקגאף איז א מיידל אין די צענערלינג יאהרן וועלכע איז בטעות געווארן פארשוואנגערט.
זי באשלוסט נישט צו מאכן אן אבארטאציע נאר געבן צו אדאפטירן פאר די ריכטיגע פאמיליע.
זי ווערט נאענט מיט די פאמיליע און ספעציעל מיטן מאן. אבער ווען ער זאגט איהר אז ער איז למעשה נישט גרייט צו זיין א פאטער און וויל איבערלאזן זיין ווייב ווערט זי אויס מענטש, אבער באשלוסט דאך צו געבן דאס קינד פאר זיין פרוי ווענעסע.
שפעהטער זעהט זי איין אז זי האט יא ליב איהר פריינד מיט וועמען זי האט געהאט דאס קינד, און גייט צוריק צו איהם.
כאטש דער פילם ברויך זיך אפשפילן אין מינעסאטע איז אבער אלעס אפגעשפילט געווארן אין בריטיש קאלאמביע, קאנאדע.
די ערשטע פאר מינוט פון אנהויב פילם איז צוזאמגעשטעלט פון 900 קארטאן בילדער און עס האט גענומען ארום אכט מאנאטן צוזאמצושטעלן.
נאווע סקאשע (' לאטייניש פאר ניי סקאטלאנד) איז א פראווינץ אין קאנאדע.
זי איז גרויס 55,500 קוואדראט קילאמעטער, אנטהאלט 979,449 איינוואוינער. איר הויפטשטאט איז האליפאקס.
רבי אהרן פון שטאט טיטיעוו, אדער ווי מ'האט אים גערופן ר' אָהרעלע טיטיעווער.
ער איז געווען דער עלטסטער אייניקל פונעם בעל שם טוב, א זון פונעם בן יחיד פונעם בעל שם טוב - רבי צבי הערש
ער האט געוואוינט אין דער שטאט אלט-קאנסטאנטין, און שפעטער אין טיטיעוו וואו ער איז געווען דער גוטער יוד. (ער האט נישט געפירט קיין רעביסטעווע, אבער איז געווען באקאנט אלס בעל מופת).
ער האט געלעבט מיט גרויס דחקות. זיין זון רבי הערשעלע סקווערער איז געווען דער רבי שפעטער אין דער שטאט סקווירא.
ר' אהרן ליגט אין פאוועליטש וואס איז א דארף אין זשיטאמירער גובערניע (היינט אין אוקראינע).
ער איז נפטר געווארן אין פאוועליטש ט"ו טבת, אבער גענוי וועלכע יאר ווייסט מען נישט.
דער קאַמף פון טראַפֿאַלגאַר () איז געווען א ים־קאמף דעם 21סטן אקטאבער 1805 צווישן די ים-פלאטן פון פראנקרייך און שפאניע פון איין זייט, און גרויסבריטאניע פון דער צווייטער. דער קאמף איז פארגעקומען לעבן קאפ טראפאלגאר אין דרום־מערב שפאניע. דער קאמף האט זיך אויסגעלאזט מיט א קלארן זיג פאר די בריטישע קראפטן. דער בריטישער קאמענדאנט, נעלסאן, איז אבער געהרגעט געווארן אינעם קאמף.
אזוי איז בריטאניע געווארן דער וועלטס גרעסטע ים־מאכט דורכאויס 100 יאר. דער קאמף פון טראפאלגאר איז געווען דער חשובסטער ים־קאמף אינעם 19טן יארהונדערט.
די זעקס פיראמידן אינעם נעקראפאל פון גיזע
דער נעקראפאל פון גיזע (, "פיראמידן גיזע") איז אן ארכעאלאגישער ארט אויפן גיזע פלאטא, אויף דער פעריפעריע פון קיירא, עגיפטן. דער דאזיקער קאמפלעקס פון אוראלטע מאנומענטן שליסט איין די דריי פיראמיד קאמפלעקסן וואס מען רופט די "גרויסע פיראמידן", דעם מאסיוון סקולפטור באקאנט ווי דער גרויסער ספינקס, עטלעכע צווינטערן, אן ארבעטער דארף און אן אינדוסטריעלן קאמפלעקס. ער געפינט זיל עטלעכע 9 ק"מ (5 מייל) פון דער אלטשטאט גיזע אויפן נילוס, אומגעפער 25 ק"מ (15 מייל) דרום־מערב פונעם קיירא שטאט־צענטער.
דער גרויסער פיראמיד איז גערעכנט געווארן איינער פון די זיבן וואונדער פון דער וועלט. ער איז דער עלטסטער פון די אוראלטע וואונדערס, און דער איינציקער וואס שטייט נאך היינט.
די פֿאַרמערן סיסטעם איז דער צוזאמענשטעל פון גלידער וואס באטייליקן אינעם רעפראדוקציע פראצעס ביי לעבעדיקע באשעפענישן.
די פארמערן סיסטעם באשטייט פון די גלידער וואס שאפן (און האלטן) די רעפראדוקציע צעלן. ביי זויגערס איז דאס די ביצים פון זכרים און דער אייערשטאק ביי נקיבות.
כדי אויסצופירן רעפראדוקציע דארפן מיטטיילן די פארמערן סיסטעם פון א זכר מיט דער פארמערן סיסטעם פון א נקיבה, דערפאר דארפן זיי געוויסע גלידער וואס ברענגען צוזאמען די זרע, די רעפראדוקציע צעלן פונעם זכר, מיט אן איי, דער רעפראדוקציע צעל פון א נקיבה. די נקיבה האט אויך גלידער וואס האלטן די זיגאטע, די פערטיליזטע איי, וואס אנטוויקלט זיך צו ווערן אן עמבריאן, און ענדלעך א ניי באשעפעניש.
קארע וואס מיינט די שאָלעכץ פון א בוים אדער א פלאנץ מיט הילצענער צווייגן.
פון דער קארע פון געוויסע ביימער מאכט מען סמאלע, בשמים, אספירין און אנדער מעדיקאמענטן, און קאריק.
שוים אדער פּינע איז א סובסטאנץ אין וואס א סך קליינע בלעזעלעך זענען איינגעהילט.
אויף א גלעזל ביר, קומט ארויף שוים, און פון אסאך סארט מאטריאלן, מאכט מען פון זייער שוים, אסאך זאכן צום באניצן, ווי למשל 'פוים קאפס', און שוים צו לעשן פייער, און שוים אנצופילן לעכער.
וואליזעס וואס ווארטן אין א פליפעלד צו ווערן אנגעלאדן אויף אן עראפלאן
באַגאַזש באדייט רענצלעך, וואליזעס און טשעמאדאנעס וואס א מענטש ניצט צו האלטן זיינע ארטיקלען וואס ער נעמט מיט אויף א רייזע. היינטיקע צייטן נעמט מען מיט אין דער באגאזש קליידער און אנדערע באדערפענישן פאר דער רייזע. ווען מען קומט צוריק טוט מען אויך נעמען אנדענקען (סואווענירן) אין דער באגאזש.
ווען מען פארט אויף אן עראפלאן טוט מען מיטנעמען לייכטע באגאזש ווייל מ'לאזט נישט ברענגן קיין סך געוויכט. די גרויסע טשעמאדאנעס ווערן גענומען מיט דער פראכט, אבער איין אדער צוויי קליינע טעקעס אדער רענצלען קען מען ארויפנעמען אליין.
עס זענען פאראן אזעלכע זעק צו האלטן אן אנצוג אדער א פרוי'ס קלייד.
לעקוואר איז וואס מ'שמירט ארויף אויפן ברויט, פאר אפעטיט, אזויווי פוטער, און עס ווערט געמאכט פון זיסע פרוכטן.
אויך איז פארהאנען מארמעלאדע אדער דזשעלי און איינגעמאכטס קאמפאוט, וואס ווערט געמאכט ענליך.
דאס ווערט געמאכט דורכן ווערן פארגליווערט, און דערפון מאכט מען אויך ליקעריש און דזשעלאו.
גוגל וויסנשאפֿט יריד (; "גוגל סייענס פֿער") איז א פראגראם און א פארמעסט פון גוגל צו באלוינען סטודענטן, צווישן אכצן און דרייצן יאר אלט, וועלכע טרעפן אויף וויסנשאפטלעכע רעוואלוציעס.
יעדער וואס האט אינטערנעץ איז בארעכטיגט צו שטימען און אויסוועלן איין געווינער. אויסער אין די פאלגנדע נישט-דעמאקראטישע לענדער: קובא, איראן, צפון קארעא, סודאן, בורמא און זימבאבווע.
דער הויפט געווינער באקומט פופציג טויזנט דאלער און דער צווייטער פינעף-און-צוואנציג.
2011 געווינער.
א זיבעצן יעריג מיידל פון טעקסאס האט געווינען די הויפט פרייז.
2014.
עס זענען פארהאן אכצן קאנדידאטן (איין גרופע באשטייט פון צוויי און אן אנדערע פון דריי). אכט פון די פאראייניגטע שטאטן, און איינס פון יעדע פון די פאלגנדע לענדער: אויסטראליע, אוקראינע, אינדיע, אירלאנד פאראייניגטע קעניגרייך, פראנקרייך, קאנאדע און רוסלאנד.
און די ענדגילטיגע געווינער זענען: די דריי מיידלעך פון אירלאנד; הילי טאדעסקא פון אלבערטא, קאנאדע, מיהיר גארימעלע פון פענסילוועניע, קענעט שונעזוקא ניו יארק סיטי און ערש דילבאגי פון אינדיע.
שאלאט shallot איז א סארט ציבעלע פון זגאל "Allium cepa".
עס קוקט אויס מער ענליך צו א קנאבל, און געווענליך קומט צוויי ציינדלעך צו איין געוואוקס, ס'איז ווייכער און אין טעם איז זי מילדער ווי צוויבל.
עס איז גאנץ טייער, געווענליך דאפלט די פרייז ווי צוויבל.
זיסע קארטאפל אדער זיס־קאַרטאפֿל, אויך גערופן באַטאַטע, (ענגליש: sweet potato, העברעאיש: בטטה) איז א ווארצל געוואוקס וועלכע איז היינט איינע פון די הויפט שפייזן איבער די וועלט פאר מענטשן און בהמות. די זיס־קארטאפל האט אן אראנזשן קאליר אין דרינען.
כאטש עס ווערט גערופן קארטאפל, און זעט אויס אביסל ווי א קארטאפל, איז ער אבער באטאניש נישט פון דעם זעלבן מין.
דער מקור פון דער זיס־קארטאפל איז פון צענטראל אמעריקע.
מקורות אין פערו ווייזן אז מען האט זיך שוין באנוצט דערמיט מיט איבער אכט טויזנט יאר פאר דער ציווילער ציילונג.
אין יאפאן ווערט עס שוין געגעסן אויף א ברייטן פארנעם זינט 1735 און אין קארעע זינט 1764.
אין כינע וואקסט זי די מערסטע איבער דער וועלט, מיט אריבער אכציג מיליאן טאן א יאר.
אין די פאראייניגטע שטאטן איז צפון קאראליינע די הויפט שטאט זי צו קולטיווירן. דערנאך קומט לואיזיאנא, מיסיסיפי און קענטאקי וועלכע שטעלן אינאיינעם צו ארום פערציג פראצענט פונעם פארנוץ אין לאנד.
באניאטא.
אין די קאראאיבישע אינזלען עסט מען דעם באניאַטא, א זיס־קארטאפל וואס האט א קרעם קאליר. דער באניאטא האט א טעם צווישן א געהעריגער קארטאפל און א זיסער קארטאפל.
אזוי ווי אן עכטער קארטאפל האלט ער נישט לאנג, און זיין אייגנשאפט איז צו ווערן שנעל קאליע נאכן שיילן. דערפאר איז כדאי גלייך נאכן אפשיילן צו לייגן אין וואסער אדער קאכן אדער פרעגלען.
ער איז זייער גוט צו מאכן דערפון צעקוועטשטע קארטאפל אדער געפּרעגלט.
לאמיר זיין קאַפּס (ענגליש: Let's Be Cops) איז א 2014 אמעריקאנער קאמעדיע פילם.
די שפיהלער ביי אן אינטערוויו איבער דעם פילם
צוויי פריינט וועלכע פארשטעלן זיך ווי לאס אנדזשעלעס פאליציי כדי צו באקומען רעספעקט, ווערן אריינגעשלעפט אין עכטע פראבלעמען ווען א גענגסטער, וועלכע האט קאנטאקט אין די פאליציי, נעמט זיך איבער זייערע ביינער.
עס געלונגט זיי צו באזיגן די אונטערוועלטניקעס, און ביים סוף ווערט איינער פון זיי א לעגיטימער פאליציאנט.
הרב יום-טוב ליפמאַן הלוי העלער (ה'של"ט 1579 - ו' אלול ה'תי"ד 1654) איז געווען שטאטס־רב פון פראג און קראקע. ער איז באוואוסט פאר זיין פירוש "תוספות יום טוב" אויף משניות, און "מעדני יום טוב" און "דברי חמודות" אויף די פסקי הרא"ש.
יום-טוב ליפמאן איז געבוירן געווארן אין וואלערשטיין, בייערן, צו זיין פאטער הרב נתן הלוי העלער, וואס איז אבער נפטר געווארן עטלעכע טעג פאר זיין געבורט. ער איז געהאדעוועט דורך זיין זיידן הרב משה הלוי וואלערשטיין.
ער האט געלערנט ביים מהר"ל פון פראג און ביי הרב יעקב גינצבורג אין פרידלאנד.
אין שנ"ז איז ער באשטימט ביי דער עלטער פון 18 יאר ווי א דיין אין פראג. אין שפ"ד איז ער געווארן רב פון ניקאלשבורג, און א האלב יאר נאכהער איז ער געווארן רב פון ווין, וואו ער האט געפועלט ביי דער רעגירונג אז די יידן זאלן קענען וואוינען צוזאמען אין לעאפאלדשטאט. אין שפ"ז האט מען אים באשטימט אב"ד פון פראג. אין פראג האבן די עשירים אים געמסרט און ענדליך איז ער פארטריבן פון דער שטאט. אין שצ"א איז ער געווארן רב פון נעמרוב, פוילן. אין שצ"ד איז ער אריבער צום רבנות פון לודמיר.
כ"ח מרחשון ת"ד איז ער געקומען קיין קראקע אויפצונעמען דאס רבנות, און ער איז געבליבן דארט מער ווי צען יאר ביז זיין פטירה ו' אלול תי"ד.
נאך די שרעקליכע גזירת ת"ח ות"ט האט ער געזאגט אז די הויפט אורזאך פאר די אלע צרות איז ווייל מען איז מזלזל אין די כבוד פון ביהמ"ד און מען איז נישט געווארנט נישט צו רעדן ביים דאוונען. ער האט דאן פארפאסט דעם מי שברך וואס מען זאגט אין טייל קהילות פאר קריאת התורה צו בענטשן די מתפללים וואס זענען געווארנט נישט צו פלוידערן אין שול ביים דאווענען.
א צענטראַלבאַנק, אדער רעזערוו באנק, איז דער צענטראלער געלט־אויטאריטעט אין א לאנד, וואס פארוואלטעט די וואלוטע, דורך דרוקן באנקנאטן, באשטימען צינזן־ראטעס, און דעם געלט־פארזארג, און קאנטראלירט די פינאנציעלע אנשטאלטן פון לאנד.
זייט 1990 איז דער שטייגער אין דעמאקראטישע לענדער אז דער צענטראלבאנק איז אומאפהענגיק פון דער רעגירונג.
דער ערשטער צענטראלבאנק איז געווען דער באנק פון אמסטערדאם, געגרינדעט אין 1609. אין 1664 האט מען געגרינדעם דעם באנק פון שוועדן, אין 1694 דעם באנק פון ענגלאנד, און אין 1800 דעם באנק פון פראנקרייך.
דער מאַטערהארן (;;) איז א בארג אין די אלפן אויפן גרענעץ צווישן דער שווייץ און איטאליע. זיין שפיץ איז הויך 4,478 מעטער, איינער פון די העכסטע שפיצן אין די אלפן.
דער מאטערהארן האט די פארעם פון א פיראמיד, מיט די פיר פנימער צפון, מזרח, דרום און מערב. זיין שפיץ איז באדעקט מיט שניי א גאנץ יאר. אונטן געפינט זיך די קורארט שטאט צערמאט.
א ווינדל איז א מין קליידונג וואס מען טראגט ווען מען קען זיך נישט איינהאלטן ארויסגיין אין בית הכסא. בעיקר טראגן ווינדלען קינדער וואס האבן נאך נישט געלערנט זיך איינהאלטן.
אמאל איז געווען פון ווארע געמאכט אזעלכע וויקעלעך, און מ'האט עס געברויכט אלץ וואשן, און היינט אין פראדוקציע וואס אלץ קומט שוין איינמאליג כדי אוועקצואווארפן, איז דא די ווינדלען וואס איז אפילו געמאכט פאר עלטערע קינדער אויך, ווי למשל די סארט וואס הייסט אויף ענגליש Pull up diaper וואס איז ווי א אונטערהויזן און ווינדל צוזאמען.
מען מוז אויפפאסן טוישן די ווינדלען איידער דאס קינד ליגט אין די נעץ און שמוץ א לענגערע צייט, וואס טוט שעדיגן די הויט.
א וואַטע שפיץ איז א קליין שטיקל באוול וואטע געוויקלט ארום א קורצן שטעקן, וואס איז געוויינלעך לאנג 7.5 צ"מ.
מ'ניצט אים צו פיצן די אויערן, און דעליקאטע רייניגונג געברויכן. אבער די דאקטוירים האלטן אז אריינשטעקן א וואטע שפיץ אין אויער אריין איז נישט אין ארדנונג.
דעם וואטע שפיץ האט לעא גערסטענזאנג אויסגעפינדן אין אמעריקע.
א שאכטל וואטע שפיצן פון דער פירמע קיו־טיפס
ז. י. אנוכי (פסעוודאנים פון זלמן יצחק אַראָנסאָן; ליאַדי, 1878 – תל-אָביב, 15טן אקטאבער 1947) איז געווען אַ ייִדישער און אַ העברעיִשער פּראָזע-שרײַבער און דראַמאַטורג.
זלמן יצחק אַראָנסאָן איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל ליאַד (דעמאלט – אין באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע, איצט – אין באַשטאַנד פון דער וויטעבסקער געגנט פון ווײַסרוסלאַנד) אין דער משפּחה פונעם אָרטיקן ראש-ישיבה ר' אברהם אַראָנסאָן. דער קומענדיקער שרײַבער האָט זיך געלערנט אין ישיבות פון טעלז און סלאַבאָדקע. ער האָט דעביוטירט מיט אַ דערציילונג אויף העברעיִש אין 1903. דערנאָך האָט ער אָנגעהויבן שרײַבן ייִדיש, אַרויסגעגעבן צוויי זאַמלונגען פון דערציילונגען אין 1909 און 1910. אין 1922 – 1924 האָט ז.אנכי געוווינט אין דײַטשלאַנד און אַרגענטינע. אין 1924 איז ער עולה געווען קיין ארץ-ישראל און האָט געאַרבעט אינעם תל-אָביבער שטאָט-מוניציפּאַליטעט. אין ארץ ישראל האָט ער זיך אומגעקערט צו שאַפונג אויף העברעיִש. צווישן אַנדערס האָט ער איבערגעזעצט אין העברעיִש פון ייִדיש זײַנע פריִערדיקע ווערק. אין 1945 איז דערשינען זײַן העברעישע דערציילונגען-זאַמלונג "בין שמים וארץ". די הויפּט-טעמע פון ז. אנוכיס שאַפונג איז געווען דאָס לעבן פון ייִדן אין מזרח-אייראָפּע.
דער לעבעדיקער (דער אמתער נאָמען – חיים גוטמאַן, פּעטריקאָוו, ווײַסרוסלאַנד, 1887 – מײַאַמי, 1961) איז געווען אַ ייִדישער הומאָריסט, סאַטריקער און טעאַטער-קריטיקער.
חיים גוטמאַן איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל פּעטריקאָוו (דעמלט – אין באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע; איצט – אין באַשטאַנד פון דער האָמלער געגנט פון ווײַסרוסלאַנד) אין א פאַרמעגלעכער משפּחה. אין דער עלטער פון 9 יאָר, זענעדיק אַ חדר-ייִנגל, האָט ער אָנגעהויבן שרײַבן לידער אויף ייִדיש. אין 1905 האָט חיים גוטמאַן עמיגרירט אין פשא און איז באַקאַנט געוואָרן אונטערן פּען-נאָמען "דער לעבעדיקער" אַלס מחבר פון עפּיגראַמען און סקעטשן אינעם הומאָריסטישן זשורנאַל "דער קיבעטצער". אין 1909 – 1915 האָט ער רעדאַקטירט אָט דעם זשורנאַל. אַ קורצע צײַט האָט ער רעדאגירט אויך די וואָכנשריפט "דער קונדס".
שפּעטער האָט דער לעבעדיקער געפירט הומאָר-אָפּטיילונגען אין ניו-יאָרקער צײַטונגען "די וואַרהײַט" און "טאָג". אין די לעצטע יאָרן פון זײַן לעבן האָט ער געאַרבעט אַלס פעליענטאָניסט אין "מאָרגן-זשורנאַל". אין זײַנע ווערק האָט דער לעבעדיקער אַקטיוו אויסגענוצט די גערעדטע ייִדישע שפּראַך פון איסט-סײַד מיט אַ סך ענגלישע ווערטער.
אין 1918 איז אין ניו-יאָרק דערשינען זײַן ערשט ביכל - אַ סקעטשן-זאַמלונג "אַזוי האָט גערעדט פּאָמפּאַדור". דערנאָך זײַנען דערשינען נאָך זיבן הומאָריסטישע זאַמלונגען. דער לעבעדיקער האָט אָנגעשריבן אויך אַ צוויי-אַקטיקע קאָמעדיע-פּיעסע "משיח אויף איסט בראָדוויי".
וועגן דעם לעבעדיקן אינעם "לעקסיקאָן פון ייִדישן טעאַטער" (אויף ענגליש) -
וועגן דעם לעבעדיקן אין דער רוסלענדישער ייִדישער ענציקלאָפּעדיע (אויף רוסיש) - http://www.rujen.ru/index.php/%D0%93%D0%A3%D0%A2%D0%9C%D0%90%D0%9D_%D0%A5%D0%B0%D0%B8%D0%BC
וועגן דעם לעבעדיקן אין דער רוסישער וויקיפּעדיע - https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B5%D1%80_%D0%9B%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D1%80
יעקב ריוועס (רוסיש: Яков Юльевич Ривес; אָסווייע, ווײַסרוסלאַנד, 1886 - מאָסקווע, 1975) איז געווען אַ ייִדישער סאָוועטישער שרײַבער.
יעקב ריוועס איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל אָסווייע (דעמאלט – אין באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע, איצט – אין באַשטאַנד פון דער וויטעבסקער געגנט פון בעלארוס). ער האָט אָנטיילגענומען אין דער ערשטער רוסישער רעוואָלוציע פון 1905. בעת דעם בירגער-קריג האָט יעקב ריוועס געאַרבעט אין דער באָלשעוויסטישער אונטערערד אין ווײַסרוסלאַנד. אין ליטעראַטור האָט ער דעביוטירט אין 1918. זײַן שאַפונג איז געווידמעט געווען דער רעוואָלוציִאָנערער באַוועגונג. יעקב ריוועס האָט געשריבן איבערהויפּט אויף ייִדיש.
שלמה גאָלדין (ענגליש: "Solomon Dingol"; 15טן מערץ 1887, ראָגאַטשאָוו, ווײַסרוסלאַנד – 12טן יוני 1961, ניו-יאָרק) איז געווען אַן אַמעריקאַנער ייִדישער זשורנאַליסט, דראַמאַטורג און געגעלשאַפטלעכער טוער.
שלמה גאָלדין איז געבוירן געוואָרן אין אַ חסידישער משפּחה אינעם שטעטל ראָגאַטשאָוו (דעמאלט – אין באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע, איצט – אין באַשטאַנד פון דער האָמלער געגנט פון ווײַסרוסלאַנד). ער האָט באַקומען אַ טראַדיציִאָנעלן ייִדישן חינוך, זיך געלערנט אין אַ ישיבה אין ווילנע. שפּעטער האָט ער שטודירט עקאָנאָמיק, ליטעראַטור און פילאָסאָפיע אינעם אוניווערסיטעט פון בערן, שווײַץ.
זינט 1908 האָט שלמה גאָלדין געוווינט אין לאָנדאָן, אַרבעטנדיק אין ייִדישע פּעריאָדישע אויסגאַבעס. אין 1916 האָט ער עמיגרירט קיין פש"א, זיך באַזעצט אין ניו-יאָרק און אָנגעהויבן אַרבעטן אין רעדאַקציע פון דער צײַטונג "ייִדישע טאַגעבלאַט". זינט 1920 האָט שלמה גאָלדין געאַרבעט אין דער רעדאַקציע פון דער צײַטונג "דער טאָג". אין 1947 – 1953 איז ער געווען דער רעדאַקטאָר פון דער צײַטונג. אין 1953 האָט "דער טאָג" זיך פאַרייניקט מיט דער צײַטונג "מאָרגן-זשורנאַל", און זינט דעמלט ביזן סוף פון זײַן לעבן האָט שלמה גאָלדין רעדאַגירט די פאַרייניקטע צײַטונג "דער טאָג-מאָרגן-זשורנאַל". חוץ דעם האָט שלמה גאָלדין אָנגעשריבן צוויי פּיעסן: "דער נדר" (1920) און "פרעמד בלוט" (1922).
ער איז געווען דער וויצע-פּרעזידענט פון HIAS און אַ מיטגליד פון דער פאַרוואַלטונג פונעם ייִוואָ-אינסטיטוט.
וואס מ'רייניגט אויס די ציין, נאכן עסן.
היינט איז עס פארהאנען אין האלץ שפענדלעך, און אין פלאסטישע שטעכער.
טענענבוים (וויסנשאפטלעכער נאמען: "Abies") איז א מין אלעמאל־גרין בוים וואס וואקסט שישקעס. עס זענען פאראן עטלעכע 50 זגאלן טענענביימער, וואס וואקסן הויך צווישן 10 און 80 מעטער.
דער טענענבוים איז נישט ווייט פונעם מין צעדערבוים.
באָכאָטניץ () איז א דארף אין דער לובלינער וואיעוואדעשאפט, פוילן, וואס איז שוין דערמאנט געווארן אין 1317. באכאטניץ ליגט אינעם היסטארישן פראווינץ קליינפוילן, בערך 3 ק"מ צפון־מזרח פון קאזמיר, 10 ק"מ דרום פון פילעוו און 42 ק"מ מערב פון לובלין.
דאס האט א באפעלקערונג פון 1500 (ריכטיק פאר 2010).
הרב אברהם ראפאפארט (ה'תרס"ט, 1908 - ח' תשרי תשל"ד, 1973) איז געווען א דיין אינעם לאנדאנער בית דין פון ק"ק כנסת ישראל, די ארטאדאקסישע קהילה אין לאנדאן.
הרב אברהם איז געבוירן געווארן אין אוקראינע אין תרס"ט. ער האט געלערנט אין נאווהארדאק. אין תרצ"א האט ער זיך באזעצט אין לאנדאן און האט באקומען א רבנות שטעלע אין דער חב"ד שול אין דעם איסט ענד פון לאנדאן. אין תש"ו איז ער געווארן א מגיד שיעור אין דער עץ חיים ישיבה (וואו רבי אליה לאפיאן איז געווען ראש ישיבה).
אין תשי"ג האט מען אים באשטימט א דיין אין דעם לאנדאנער בית דין.
ער איז נפטר געווארן אין לאנדאן אין תשל"ד און מען האט אים געפירט צו קבורה אין הר הזיתים.
משה בראָנשטיין (עספּעראַנטאָ: "Mikaelo Bronŝtejn", רוסיש: Михаил Бронштейн, געב. אין פּראָסקוראָוו 7טן יולי 1949) איז אַן עספּעראַנטאָ-שריפטשטעלער פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג. ער פאַרעפנטלעכט זײַנע ווערק אויך אונטערן פּען-נאָמען Bruna Ŝtono.
משה בראָנשטיין איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאָט פּראָסקוראָוו (איצט כמעלניצקי) אויף אוקראַינע. ער האָט אויסגעלערנט די שפּראַך עספּעראַנטאָ און איז געוואָרן טעטיק אין דער עספּעראַנטאָ-באַוועגונג אין 1962. אין דער עלטער פון 18 יאָר איז משה בראָנשטיין אַריבערגעפאָרן קיין רוסלאַנד, וווּ ער וווינט ביז איצט. די שפּראַך פון זײַן אָריגינעלער ליטעראַרישער שאַפונג איז עספּעראַנטאָ. משה בראָנשטיין האָט אַרויסגעגעבן 5 לידער-זאַמלונג, צוויי ראָמאנען, ווי אויך פילצאָליקע דאָקומענטאַלע פאַרצייכענונג און איבערזעצונגען אין עספּעראַנטאָ פון רוסיש און אוקראַיִניש.
גענף (;;;) איז די הויפטשטאט פון דער גענפער קאנטאן אין דרום־מערב שווייץ אויפן בארטן פון דער גענפער אזערע ("Lac Léman"). גענף איז א וויכטיקער צענטער פון טוריזם, האנדל און דיפלאמאטיע. גענף האט די צווייטע גרעסטע באפעלקערונג אין דער שווייץ (נאך ציריך), און די גרעסטע אין רומאנדיע, דער פראנצויזיש שפרעכנדיקער טייל פון דער שווייץ.
גענף האט היינט עטלעכע 185,000 באוואוינער, צווישן זיי 5,000 יידן.
אין דער שטאט פאבריצירט מען זייגערס, צירינג, הייטעק און שאקאלאד.
איינער פון די הויפט טוריסטן אטראקציעס אין גענף איז דער וואסער דזשעט פאנטאן.
אסלא ("אוסלו") איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט אין נארוועגיע. אסלא איז א מוניציפאליטעט און א גראפנשאפט. אומגעפער אין יאר 1300 איז אסלא געווארן די הויפטשטאט. אסלא איז דער עקאנאמישער צענטער פון נארוועגיע.
אין יאנואר 2014 האט אסלא געהאט עטלעכע 634,000 באוואוינער.
שוויץ () איז א קאנטאן אין צענטראלער שווייץ צווישן די אלפן צו דרום, לוצערן אזערע צו מערב און ציריך אזערע צו צפון. דער קאנטאן נעמט זיין נאמען פון דער הויפטשטאט שוויץ.
שוויץ איז איינער פון די גרינדער קאנטאנען פון דער שווייץ; דער נאמען שווייץ שטאמט פונעם נאמען פונעם קאנטאן, און דער שווייצער פאן איז באזירט אויפן הערב פון שוויץ.
רבי יעקב ישכר בער ראזנבוים (כ"ג ניסן תר"ץ, 21סטן אפריל 1930 - ז' אדר תשע"ב, 1טן מערץ 2012) איז געווען דער נאדווארנער רבי פון בני ברק; ער איז געווען א פינפטער דור פון רבי מאטאלע נאדווארנער.
רבי יעקב ישכר בער איז געבוירן געווארן אין סערעט, רומעניע צו זיינע עלטערן רבי חיים מרדכי ראזנבוים און מרת סימא רייזל, א טאכטער פון רבי אליעזר זאב פון קרעטשענעוו (א פעטער פון רבי חיים מרדכי). מען האט אים געגעבן א נאמען ישכר בער נאך זיין זיידנס זיידע, רבי ישכר בער פון נאדווארנא. את
ביים חורבן אייראפע זענען אריבער פון איין שטאט צו דער צווייטער דורך שווערע געביטן.
אין תש"ו (1946) האט ער באשלאסן ארויפגיין קיין ארץ ישראל.
קארניש ("Kernowek" אדער "Kernewek") איז א קעלטישע שפראך וואס מען פלעג רעדן אין קארנוואל. קארניש ווערט אנערקענט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך ווי א מינאריטעט־שפראך. קארניש איז גאנץ ענלעך צו ברעטאניש און שטאמט פון דער זעלבער שפראך ווי וועלשיש. אין דער מיטל אלטער איז קארניש געווען די איינציקע שפראך אין קארנוואל.
מען שרייבט קארניש מיטן לאטיינישן אלפאבעט.
ארום אכציג פראצענט פון זיינע ווערטער זענען פארבינדן מיט וועלשיש און ברעטאניש, פינעף-און-דרייסיג פראצענט מיט איריש און סקאטיש.
היינט צו טאג זענען פארהאן ארום 557 מענטשן וואס באניצן זיך מיט דער שפראך. ביי ארום צוואנציג פון זיי איז עס די מוטער שפראך.
קארניש שטאמט פון דער בריטאנישער שפראך וואס מען האט גערעדט אין בריטאניע אין דער תקופה פון דער אייזערנער עפאכע און דער רוימישער תקופה.
ביסלעכווייז האט אנגלא-סאקסיש זיך צעשפרייט צו מערב, ביז עס זענען געבליבן בריטאניש רעדער נאר אין וויילס און קארנוואל. פון קארנוואל האבן א טייל עמיגרירט קיין ברעטאן אין פראנקרייך וואו די שפראך האט זיך אנטוויקלט צו ברעטאניש.
אין דעם 13טן יארהונדערט האבן 39,000 מענטשן גערעדט קארניש. אין יענער תקופה האט מען געשריבן די טראדיציאנעלע קארנישע ליטעראטור.
אין 1549 האט דער פארלאמענט אויפגענומען א געזעץ צו ענדערן די שפראך פון די געבעטן אין די קלויסטערס פון לאטיין צו ענגליש. אסאך קארניש רעדער האבן געקעמפט קעגן דעם געזעץ און געהאלטן א קאמף קעגן דער רעגירונג.
מער ווי 4,000 מענטשן זענען געווארן אויסגעהרגעט דורך דער מיליטער פונעם קעניג עדווארד דער זעקסטער.
פּראָספער מערימע (פראנצויזיש: "Prosper Mérimée"; י"ב תשרי ה'תקס"ד, 28סטן סעפטעמבער 1803 - כ"ז אלול ה'תר"ל, 23סטן סעפטעמבער 1869) איז געווען א פראנצויזישער דראמאטורג, ארכעאלאג און שרייבער.
מערימע איז געבוירן געווארן אין פאריז, און האט שטודירט געזעצן אין דעם אוניווערסיטעט, אבער שפעטער האט ער אויך געלערנט פרעמדע שפראכן ווי אראביש, רוסיש און נאך, צוזאמען מיט פילאסאפיע. ער האט איבערגעזעצט פיל רוסישע ביכער אויף פראנצויזיש. מערימע האט נישט געוואלט זיין אן אדוואקט, און האט אנגהויבן שרייבן ראמאנען. זיין ערשטע ווערק איז געווען געדרוקט אין תקפ"ה. אין דער רעוואלוציע פון תק"ץ האט ער דער נייער קעניג לואי פיליפ אונטערשטיצט, און ער האט אים געמאכט אינשפעקטאר פון אלע דענקמאלע אין פראנקרייך. מערימע איז אויך געוויילט געווארן אלס א מיטגליד אין דער פראנצויזישער אקאדעמיע אין תר"ד, און תרי"ג איז ער געווארן א סענאטאר פון פראנקרייך. ער האט זיך אויך אלס ארכעאלאג באשעפטיגט.
זיינע גרעסטע ווערק זענען: "מאַטעאָ פַאלקאָנע", "טאַמאַנגאָ", (תקפ"ט) דער עטרוסעקר וואזע" (תק"ץ), "די ווענוס פון איל" (תקצ"ז) און "קאָלאָמבּאָ" (ת"ר). די מייסט בעקאנטע, וואס האט אים וועלט רוהם פארזיכערט, איז "קארמען" פון ה'תר"ה, די מעשה פון א שיינע ציגיינערין וואס הייסט אזוי. דאס בוך איז אדאפטירט געווארן פאר דער אפערע דורך זשארזש ביזע אין תרל"ד.
טרימורטי () איז א באגריף אין הינדואיזם וואס באדייט די דריי געטשקעס, בראהמא, ווישנו און שיווא.
סוירא.
דער סוירא סעקט דינט סוריא און האלט נישט פון טרימורטי.
וויישנאוויזם.
וויישנאוויזם האלט נישט פונעם באגריף פון טרימורטי. למשל, אין דער עסקאלע פון דווייטא גלייבן זיי אז נאר די געטשקע ווישנו פירט.
שאקטיאיזם.
די שאקטי האלטן פון אנדערע דריי געטשקעס, נקיבות, וואס זיי רופן טרידעווא, און נישט פון טרימורטי.
מודיעין פֿארשטאָט באַן סטאַנציע איז א פאסאזשירן סטאנציע פון ישראל באנען וואס באדינט די שטאט מודיעין און איר פארשטעט. די פעראנען פון דער סטאנציע זענען פלאצירט אינמיטן דעם שטאטישן שאסיי 431.
אין 2001 האט מען באשלאסן צו בויען צוויי סטאנציעס אי מודיעין, איינע, מודיעין צענטראל, וואס וועט זיין א סוף־סטאנציע, און די צווייטע. מען האט אנגעהויבן בויען די סטאנציע אין 2003, און זי איז געעפנט געווארן דעם 1טן סעפטעמבער 2007.
רומאַנטש ("Rumantsch", אויך "Romontsch", "Rumauntsch") איז א ראמאנישע שפראך וואס ווערט גערעדט בעיקר אינעם קאנטאן גראבונדן אין דרום־מזרח שווייץ, וואו עס איז אפיציעל צוזאמען מיט דייטשיש און איטאליעניש. אין די שולעס אין די רומאנטש רעדנטיק געגנטן לערנט מען אויף רומאנטש. זײַט 1996 איז רומאנטש איינע פון די אפיציעלע שפראכן אין דער שווייץ, צוזאמען מיט איטאליעניש, דייטשיש און פראנצויזיש.
ביים שווייצער צענזוס אין 2000 האבן 35,000 מענטשן גערעדט רומאנטש ווי זייער מוטערשפראך און נאך 60,000 ניצן די שפראך טאג־טעגלעך.
רומאנטש שטאמט פון דער לאטיינישער שפראך וואס מען פלעג רעדן אין דער רוימישער אימפעריע.
רבי יהושע העשיל וואָלהענדלער (תשי"ד - כ"ט מרחשון תשע"ב) איז געווען אן אנערקענטער חסידישער רב און פוסק, דער בעל מחבר פון ספר גופי הלכות אויף הלכות טהרה און פארשידענע אנדערע ספרים און כתבים. ער האט געוואוינט אין וויליאמסבורג, ברוקלין.
יהושע העשיל וואלהענדלער איז געווען א זון פון חיים שמואל מאיר וואלהענדלער פון פוילן, א שטארקער כענטשינער חסיד. דער טאטע הייסט נאך רבי חיים שמואל הורוויץ און דער זון נאך רבי יהושע העשיל הורוויץ הי"ד, דער לעצטער כענטשינער רבי.
ער האט חתונה געהאט אין חודש כסלו תשל"ה מיט א טאכטער פון הרב בנציון הכהן קאהן, סענפעטער רב.
ער איז נפטר געווארן כ"ט חשוון ה'תשע"ב.
באשעפטיגונג.
ראב"ד פון בי"ד הרבני לעניני אישות, מסדר גיטין, א גרויסער בקי אין שמות גיטין.
שלמה לַהַט (9טן נאוועמבער 1927, בערלין – 1טן אקטאבער 2014, תל אביב), באקאנט מיטן ביינאמען טשיטש, איז געווען דער זיבעטער בירגערמייסטער פון תל אביב-יפו פאר עטלעכע 20 יאר, פון 1974–1993.
להט איז געבוירן געווארן מיטן נאמען שלום לינדנער (Salo Lindner) אין 1927 אין בערלין, די הויפטשטאט פון דייטשלאנד אין א רייכער יידישער משפחה.
a>, מיט צייכענונגען פון דריי יאר לענגאויס דעם צווייג.
א פלאנץ וואס איז אַלעמאל-גרין טוישט זיך זיינע בלעטער ביסלעכווייז א גאנץ יאר, נישט אזוי ווי די פלאנצן וואס פארלירן אלע זייערע בלעטער אויף א מאל אין הארבסט.
אין אן אלעמאל-גרין פלאנץ בלייבט יעדע בלעטל פון 1 יאר ביז יאר; עס האט זיך געמאכט אויך בלעטער וואס בלייבן לענגער, ביז 45 יאר.
אין טראפישע געגנטן זענען כמעט אלע פלאנצן אלעמאל-גרין.
אַספּאַרגוּס אדער ספּאַרזשע איז א סארט דינע לענגליכע פאפולערע גרינצייג וואס וואקסט אין פרילינג.
מען פלעגט עס אמאל נוצן אלס מעדיצין צוליב זיין אייגנארטיגע טעם.
אין עגיפטן פלעגט מען עס עסן פארפרוירן און אזוי אויך אין גריכנלאנד, שפאניע, סיריע און אין דער רוימישער אימפעריע.
וואוקס און אימפארטן.
דער הויפט פראדוצירער (ביי 2004) פון אספארגוס איז כינע. דערנאך קומט: פערו, דייטשלאנד און די פאראייניגטע שטאטן.
אין די פאראייניגטע שטאטן וואקסט עס בעיקר אין קאליפארניע, מישיגען און וואשינגטאן.
און די פאראייניגטע שטאטן איז דער וועלטס הויפט אימפארטירער פון אספארגוס.
עס זענען פארהאן אויפן מארקעט צוויי סארטן: די גרינע און ווייסע.
די גרינע איז די נאטורליכע און איז צו באקומען אין אמעריקע.
די ווייסע איז בעיקר פארשפרייט אין אייראפע, און ווערט געמאכט דורכן צודעקן די געוויקס מיט ערד אז ס'זאל נישט צוקומען דערצו קיין לופט.
אין אייראפע איז עס בכלל שטארק פארשפרייט און אין דייטשלאנד ווערט אפילו געפראוועט אן אספארגוס יו"ט.
עס קען ווערן געגעסן רויערהייט, אבער רוב מענטשן פירן זיך עס צו קאכן אין זאלץ וואסער אדער בראטן צומאל מיט אויל אדער אנדערע געווירצן.
אויך קען מען קויפן געפּיקלטע אספארגוס אין גלאזערנע פלעשער.
ווען מען קאכט עס אין וואסער, ברויך מען אכטונג געבן עס נישט צו קאכן צו לאנג. נאר צום מערסטענס פינעף מינוט.
עס זענען פאראן צו קויפן ספעציעלע שמאלע און הויכע כלים צו קענען קאכן דערין די אספארגוס גאנצערהייט.
וועסטשעסטער איז א קאונטי אין ניו יארק געגרינדעט אין יאר 1683. זיין הויפטשטאט איז ווייט פלעינס.
ער באשטייט פון 450 קוואדראט מייל און 48 מוניציפאליטעטן.
לויט דעם 2010 צענזוס איז די באפעלקערונג 949,113.
ער איז די פינפטע רייכסטע קאונטי אין דעם שטאַט.
די צענטראַל סינאַגאָגע (קאנגרעגעישן אהבת חסד) איז א רעפארם טעמפל ביים ווינקל פון לעקסינגטאן סטריט אין מאנהעטן ניו יארק, געבויעט אין יאהר 1872 אויפן מוסטער פון א שוהל אין בודאפעסט. די געביידע איז א לענדמארק און די עלצטע שוהל אין די געגנט וואס איז נאך אין וועכנטליכן באנוץ.
אין ו' אלול תשנ"ח האט די שוהל געליטן פון א גרויסן פייער און די דאך איז צוזאמגעפאלן. מ'האט מער נישט געקענט דאווענען דערין ביז כ"א אלול ה'תשס"א ווען מ'האט עס צוריק געעפנט אין א גרויסע צערעמאניע.
מ'קען מיטהאלטן דאס דאווענען לייוו יעדן פרייטאג צונאכטס, שבת אינדערפריה און ימים טובים דורך זייער וועבסייט אדער אויפן דזשעי בי עס טעלעוויזיע קאנאל - נאר פרייטיג צו נאכטס.
אנדערע בנינים און לאנד.
קאמיוניטי הויז, קעגן איבער די גאס
ראביי ענדזשעלע בוּקדאַל (פולע נאמען אין ענגליש: Angela Warnick Buchdahl) איז א חזן'טע און ראביי, מוזיקער און גיטאריסט וועלכע דינט איצט די אמטן אינעם פּרעסטידזש-פולן צענטראַלן סינאַגאָג אין מאנהעטן און איז דעריבער געווארן א באקאנטע פיגור אין די פאראייניגטע שטאטן.
זי איז באקאנט אלס די ערשטע אזיאנער אפשטאמיגע פרוי צו ווערן חזן אין אמעריקע, ווי אויך אלס בכלל די ערשטע פרוי צו ווערן אויפגענומען סיי אלס חזן און סיי אלס ראביי.
ראביי ענדזשעלע איז געבוירן אום כ"ו תמוז ה'תשל"ב אין סעאל, דרום קארעא אלס Angela Lee Warnick צו איהר קארעאישע בודהיסטישע מוטער און אשכנזיש יודישער פאטער פון ראמענישן אפשטאם.
זייענדיג פינעף יאהר אלט, האט זי זיך געצויגן מיט די פאמיליע קיין טאקאומע, וואשינגטאן וואו זי איז אויפגעצויגן געווארן יודיש און פון קינדווייז אהן איז זי שוין אקטיוו געוועהן אלס פיהרער אין די ארטיגע יודישע אקטיוויטעהטן. אזוי אויך שפעהטער אלס סטודענט האט זי אנגעפיהרט די לידער אין די רעפארם קעמפ אין קאליפארניע.
ווען זי האט באזוכט ישראל ביי די זעכצן יאהר, האט זי אינאכט גענומען אז טייל יודן באטראכטן איהר נישט אלס יוד צוליב וואס איהר מאמע איז קארעאיש. זי האט באצייכנט דעם עפיזאד אלס פיינפוהל. ביי די 21 יאהר איז זי אריבער א אפיציעהלער גירות.
זי האט שטודירט אין יעיל אוניווערזיטעט פון וואו זי האט גראדואירט אין 1994 און דערנאך אין היברו יוניאן קאלידזש.
אין יאהר ה'תשנ"ט איז זי נסמך געווארן אלס חזן און אין ה'תשס"א אלס ראביי.
זי איז צום ערשט געווען אסיסטענט ראביי און קאַנטאָר אין די וועסטשעסטער רעפארם טעמפל ביז אין 2006 ווען זי איז אויפגענומען געווארן אלס חזן שני אין צענטראל סינאגאג און אום ג' תמוז ה'תשע"ד (יולי 4 2014) האט מען געשטימט איהר אויפצונעמען אויך אלס סיניאר ראביי איבערצונעמען דעם ארויסגייענדן ראביי פיטער רובינשטיין. די אפיציעהלע אויפנאמע איז פארגעקומען אין כ"ד אלול ה'תשע"ד.
זי איז זייער פאפולער און דורכאויס איהר דינסט אין די קהילה האבן זיך די מעמבערס געדאפלט.
זי האט א גרויסן איינפלוס בכלל אין די רעפארם באוועגונג און אין די תשע"ב ניוסוויק איז זי אויסגערעכנט געווארן צווישן די "פופציג מערסטע איינפלוסרייכע ראביי'ס".
זי ערשיינט אויך אין די דאקומענטארער פילם אכצן שטימעס זינגען כל נדרי.
זי האט א גוטן חוש פאר הומאר וועלכע איז שטארק קענטיג אין איהרע רעהדעס.
אין חנוכה ה'תשע"ה איז זי געלאדענט געווארן דורך פרעזידענט באראק אבאמא צו צינדן די חנוכה ליכט אינעם ווייסן הויז, וואו זי האט צווישן אנדערן געזאגט אז זי איז פרייליך צו זיין צווישן אזויפיל "יודישע מאכערס"...
זי איז א שטארקע שטיצער פון מדינת ישראל.
זי קען זייער גוט קאנטראלירן איהר אייגנארטיגע זיסע און געשמאקע שטימע און זי דערגרייכט דערמיט צו גאנץ הויכע אקטאוועס מיט אן אויסערגעוועהנליכע געפיהל.
איהר שטימע איז זיס אבער אויך אביסל דיק און שטארק, וועלכע איז אייגנארטיג פאר א פרוי חזן.
פערזעהנליך לעבן.
זי איז פארהייראט און וואוינט אין ניו יארק סיטי מיט איהר מאן יעקב, א באריהמטער אדוואקאט, און זייערע דריי קינדער; אלי, רויזע און גבריאל.
פון איהר מוטער'ס זייט שטאמט זי פון די גרעסטע מענטשן אין קארעא געשיכטע.
דזשוּליע 'רות רוּבּין' קאַדרעין (ענגליש: Julia R. Cadrain) (געבוירן ל' חשון תשמ"ג), אויך באוואוסט אלס דזשוּליע קאַטץ, איז די חזן שני אין צענטראל סינאגאג אין מאנהעטן.
זי איז אויך א סערטיפייד יאוגע אינסטרוקטער און בני מצוה לערערקע.
זי איז אויפגעוואקסן אין וועסט הארטפארד, קאנעטיקוט.
זי איז די עלטסטע פון דריי טעכטער.
איהר מאמע דיאַנאַ (Diane Cadrain), א דזשורנאליסטקע, ארטיסטקע און אדוואקאט, איז אויפגעוואקסן קאטויליש און געהייראט איהר מאן, יוסף רובין, וואס איז אויפגעוואקסן יודיש.
זי האט שטודירט אין די ניו ענגלאנד קאנסערוואטארי אין באסטאן וואו זי האט באקומען איהר בעטשלער'ס דעגרי אין מוזיק און א מעידזשאר אין שטימע פאָרשטעלונג.
שפעהטער האט זי באשלאסן צו ווערן א חזן. זי האט זיך מגייר געווען לויט די הלכה און אין 2012 האט זי באקומען סמיכה פון היברו יוניאן קאלעדזש, ווערנדיג פון די סאמע ערשטע סטודענטן צו גראדואירן פון די שולע אלס חזן.
זי האט געדינט אלס סטודענט קאַנטאָר אין עדת חברים אין פלאַנאָו טעקסאס און אין טעמפל עדת ישראל אין סעג הארבאר, לאנג איילענד בעפאר זי איז אויפגענומען גיווארן צו דעם פרעסטידזשפוהלן פאסטן אין צענטראל סינאגאג.
זי האט געהייראט צו מארק כץ אום ב' חשון תשע"א אין טעמפל הבנים אין בארינגטאן, ראוד איילענד.
זי וואוינט אין פארק סלאופ, ברוקלין.
זי האט א גאר זיסע דינע שטימע, וועלכע קען גיין גאנץ הויעך.
עס איז אויך היפש בייגעוודיג און זי שיינט צו זיין גוט געלערנט ווי אזוי עס לייכט צו מאנעוורירן.
פאליטיקעל מיינונגען.
זי איז רעגיסטרירט אלס דעמאקראט.
קימטשי איז אן אלט קארעאיש געווייקט זויער צושפייז עסנווארג.
אין דעם מוזיי פון קימטשי אין סעאל, זענען פאראן 187 ווערסיעס ווי אזוי מען שטעלט אהער דעם קימטשי. אבער מייסטענס באשטייט עס פון געווייקטע קרויט געווייקט אין זאלץ וואסער און געווירצן.
טייל לייגן צו רעטעך, גרינע ציבעלע, אינגבער אדער רויטע טשילי פעפער.
דער הויפט חילוק פון די צפון און דרום איז אז די לעצטע לייגן מער זאלץ, פעפער און צומאל פיש.
מען געפונט שוין שפורן פון דעם מאכל מיט קרוב צו דריי טויזנט יאר צוריק.
אסותא איז אן אראמיש ווארט וואס מיינט היילונג, וואס יודיש רעדנער זאגן ווען א מענטש גיבט א סניז אדער מאכט א האַ-טשוּ.
דאס איז באזירט אויף דעם מדרש אז אמאל פלעגט מען נישט זיין קראנק בעפארן שטארבן, נאר געבן א סניז און שטארב אוועק.
דער וואס סניזט זאגט לישועתך קיויתי השם אויך באזירט אויף דעם מדרש אז יעקב אבינו איז געווען דער ערשטער וואס איז קראנק געווען.
אויף העברעאיש איז איינגעפירט צו זאגן לבריאות (צום געזונט), אויף ענגליש בלעס יו (געבענטשט זאלסטו זיין)אדער געזונטהייט און אויף ספאניש סאַלוט.
דזשאוען בייעז (ענגליש: Joan Baez) (געבוירן אין 1941 אין סטעטן איילענד) איז א בארימטע פאלקס זינגערין.
זי איז אויך אן אקטריסטקע, סצענאר שרייבער און אקטיוויסט פאר מענטשן רעכט און די ענווייראמענט.
זי איז געבוירן אין ניו יארק צו א מוטער פון מעקסיקא און סקאטישער טאטע.
זי איז פליסיג אין ענגליש און אין ספאניש.
שטימע און מוזיק סטיל.
זי האט א הויכע סאפראנא פון דריי אקטאוועס.
זי שרייבט אויך אייגענע לידער, אבער אסאך פון די וואס זי זינגט זענען פון אנדערע מחברים וואס זי לייגט נאר צו אביסל איהרע אייגענע קוועטשעס.
זי שפילט אויך אויף גיטאר און פיאנאו.
סוכת שלם איז א ספר געשריבן אין לשון הקודש וואו ער צולייגט שיין און קלאר אלע הלכות און מנהגים וואס זענען שייך צו די מצוה פון בויען און זיצן אין די סוכה.
עס איז פארפאסט געווארן דורך רבי זאב בראווער פון קרית יואל מאנרא, און צוערשט ערשיינען אין יאהר תש"מ.
דער ספר אנטהאלט איבער פיער-הונדערט זייטן אין דריי-און-פופציג סימנים מיט א ביאור מראה זאב וואו ער ברענגט די מקורות און טעמים צו די הלכות און דערנאך א מפתח הענינים.
צוליב זיין פּראַקטישקייט און פּאַפּולערקייט איז עס שוין איבערגעדרוקט געווארן עטליכע מאל.
אינעם צווייטן דרוק האט ער צוגעלייגט ביים סוף קאמענטארן פון רבנים און גאונים.